1902.03.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 43

τῆς 28 Μαρτίου 1902.

(Πέμπτη)

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 5 καὶ 30′ μ. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ρικάκης ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§2Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἀτυχήματος, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἔλαβε χώραν ἐν τῇ δημοσιωτέρᾳ ὁδῷ τῶν Ἀθηνῶν, μοὶ ἐπιβάλλεται ἡ ὑποχρέωσις νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, καὶ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν πρὸς πρόληψιν τοιούτων δυστυχημάτων ἐν τῷ μέλλοντι. Πρὸ ὀλίγου, κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν νέαν μεγάλην οἰκοδομήν, ἡ ὁποία ἐγείρεται ἐν τῇ ὁδῷ Σταδίου, ἀπὸ τὸ ἀνώτατον ἄκρον αὐτῆς κατέπεσε δυστυχὴς ἐργάτης ἐπὶ τῆς ὁδοῦ, καὶ ὑπὸ τὰ ὄμματα τῶν διαβαινόντων συνετρίβη! Διαβαίνων ἀντελήφθην τὸ γεγονός, καὶ ἔμαθον, ὅτι τὸ ἰκρίωμα εἶχε κατασκευασθῆ ἀπὸ ξύλα σεσαθρωμένα, τὰ ὁποῖα συντριβέντα κατέπεσαν. Ἀφοῦ ἐλάβομεν, κύριε Πρόεδρε, λίαν ὀρθῶς, πρόνοιαν περὶ τῶν δυστυχημάτων τῶν συμβαινόντων ἐν τοῖς μεταλλείοις, νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ, εἴτε νομοθετικῶς, εἴτε διοικητικῶς, νὰ ἐξεύρῃ τρόπον, ὅπως προλαμβάνωνται καὶ τοιαῦτα δυστυχήματα, οἷον τὸ σημερινόν, διότι οἱ ἐργολάβοι, οἱ ὁποῖοι ἀναλαμβάνουσι τοιαύτας οἰκοδομάς, οὐδεμίαν δίδουσι προσοχήν. Τοιαῦτα ἰκριώματα ἐκ σεσαθρωμένων ξύλων δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέπωνται, οἱ δὲ μηχανικοὶ καὶ αἱ ἄλλαι διοικητικαὶ ἀρχαί, αἱ τεταγμέναι ὅπως ἐπιβλέπωσι τὰ τοιαῦτα ἔργα, πρέπει νὰ ἐπιστήσωσι τὴν προσοχήν των ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διὰ νὰ παύσωμεν βλέποντες οὕτως οἰκτρῶς καταστρεφομένας τὰς δυστυχεῖς αὐτὰς ὑπάρξεις.

§3ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ θέμα εἶναι πολλοῦ λόγου ἄξιον. Εὐτυχῶς δὲ δὲν εἶναι ἀνάγκη νομοθετικῆς προνοίας, διότι οἱ κείμενοι νόμοι περὶ πάντων τούτων προνοοῦσι. Τὸ κακὸν εἶναι, ὅτι οἱ νόμοι κοιμῶνται, καὶ ὅτι δὲν ἔχουσιν αὐτοὶ οὗτοι φωνήν, ὅπως ἐγερθέντες διαμαρτυρηθῶσι κατὰ τῶν παραβαινόντων αὐτοὺς, ὡς ἔλεγεν ὁ μακαρίτης Δημοσθένης. Εἶναι ἀπαραίτητος αὐστηροτάτη πρόνοια, ὅπως τὰ τῶν ξυλωσιῶν, αἵτινες γίνονται, ὅπως κατασκευασθῶσι τὰ διάφορα οἰκοδομήματα, εἴτε μικρά, εἴτε μεγάλα, κανονισθῶσι καὶ ἐν Ἑλλάδι διὰ τρόπου εὐμεθόδου, ἐπιβλεπόμενα αὐστηρῶς καὶ ὑπὸ τῆς ἀστυνομίας καὶ ὑπὸ τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων, ὡς γίνεται ἀλλαχοῦ. Ἀλλαχοῦ τοιαῦτα δυστυχήματα σπανιώτατα συμβαίνουσι, καὶ μακρὰ ἔτη διέρχεταί τις ἐν τῇ ξένῃ, μὴ ἀκούων διαμαρτυρίας διὰ τοιαύτας καταστροφάς. Ἐν Αὐστρίᾳ εἶναι τοιαύτη ἡ καταβαλλομένη ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου προσοχή, ὥστε δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ ἀσφάλεια τῶν ἐργαζομένων ἐπὶ τῶν ἰκριωμάτων εἶναι μεγαλειτέρα τῆς τῶν ἐργαζομένων ἐντὸς τῆς οἰκοδομῆς. Οὐδαμοῦ βλέπετε ἰκρίωμα ἄνευ στηθαίου καὶ φραγμοῦ ἐμποδίζοντος τὴν πτῶσιν, οὐδαμοῦ βλέπετε ἰκρίωμα ἄνευ δοκῶν ἰσχυροτάτων, δι’ ἑλίκων προσηρμοσμένων ἐπὶ τῶν ὁριζοντίων ξύλων. Ταῦτα πάντα εἶναι ἐνταῦθα ἄγνωστα, ἐνῷ αἱ πρόοδοι τῆς Ἑλλάδος ἐν τῇ οἰκοδομικῇ ὑπῆρξαν τεράστιοι, ἰδίως ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ. Διὰ πάντα ταῦτα εἶναι ἀνάγκη, λαμβανομένης ἀφορμῆς ἐκ τοῦ οἰκτροῦ τούτου δυστυχήματος, δι’ ὃ ἴσως καὶ ἄλλη τις ἐνέργεια ἐπιβάλλεται, νὰ προκληθῇ ἡ προσοχὴ καὶ τῆς ἀστυνομίας καὶ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, ὅπως μὴ γενώμεθα μάρτυρες καὶ ἑτέρων καταστροφῶν.

§4Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Συμφωνῶ καθ’ ὁλοκληρίαν μὲ τοὺς ἀξιοτίμους προλαλήσαντας, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν λῆψιν γενικωτέρων μέτρων· ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ δυστυχήματος τοῦ συμβάντος σήμερον, τὸ ὁποῖον πάντες οἰκτείρομεν, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον πάντες λυπούμεθα, δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι εἰς τὴν οἰκοδομὴν τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς Ἑταιρείας λαμβάνονται πᾶσαι αἱ προφυλάξεις καὶ πᾶσα ἡ δυνατὴ πρόνοια. Τὸ κτίριον ἐπιβλέπεται ὑπὸ ἀρχιτέκτονος, ἐπιβλέπεται ὑπὸ μηχανικοῦ, νομομηχανικοῦ ἐκ τῶν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Δημοσίου, ἐπιβλέπεται ὑπὸ ἑτέρου βοηθοῦ μηχανικοῦ, ὥστε οὐδεὶς δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἐγένετο πᾶν τὸ ἀνθρωπίνως δυνατὸν διὰ τὴν τελείαν ἐπίβλεψιν τοῦ ἔργου. Ἐὰν ὑπάρχωσιν ἀτέλειαι εἰς τὴν οἰκοδομὴν ταύτην, εἶναι βεβαίως αὗται πολὺ ὀλιγώτεραι τῶν ἀτελειῶν, αἵτινες εἰς ἄλλας οἰκοδομὰς παρατηροῦνται. Τὸ ἀτύχημα ἔλαβε χώραν, οὐχὶ διότι τὸ ὑλικὸν εἶναι κακὸν καὶ, ὅπως ἐλέχθη πρὸ ὀλίγου, σεσαθρωμένον, ἀλλὰ διότι, ὡς μὲ ἐπληροφόρησαν, ἔσφαλεν ὁ ἀτυχὴς αὐτὸς ἐργάτης (διαμαρτυρίαι ἐκ μέρους πολλῶν Βουλευτῶν)... Ταύτην τὴν πληροφορίαν ἔλαβον, ὅτι ἔσφαλεν ὁ ἐργάτης, καὶ ἐκ τοῦ σφάλματός του ἔπεσεν ἡ σανὶς καὶ ἀναποδογύρισε. Τοιαῦται εἶναι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔλαβον.

§5Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἠξεύρω ποία εἶναι ἡ ἐπίβλεψις, ἀλλὰ τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ἰδίοις ὀφθαλμοῖς εἶδον, ὅτι αἰτία τοῦ δυστυχήματος εἶναι ἡ ἀτέλεια τῆς δοκοῦ. Δυστυχῶς ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι τὰ ἰκριώματα παρ’ ἡμῖν κατασκευάζονται ἀτελῶς, καθ’ ὃν τρόπον παρέστησεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς. Ἁπανταχοῦ τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου εἶναι ταῦτα περιπεφραγμένα, ἐνταῦθα οὐχί. Ἐγὼ ἐκάλεσα ἀμέσως τὸν Διευθυντὴν τῶν δημοσίων ἔργων κ. Σάουρωτ, καὶ τὸν παρεκάλεσα, ὅπως διὰ κανονισμοῦ συνταχθησομένου μὴ ἐπιτρέπηται πλέον ἐργασία εἰς ἀνοικτὰ ἰκριώματα.

§6Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς λήψεως προληπτικῶν μέτρων, εἶμαι σύμφωνος, ὅτι πρέπει τοιαῦτα διὰ νόμου ἢ διοικητικῶς νὰ ληφθῶσιν, ὄχι διότι οἱ νόμοι δὲν δύνανται νὰ προστατεύσωσι τὸν παθόντα καὶ παράσχωσιν ἀποζημίωσιν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐν τῇ στερήσει τοῦ φονευθέντος ἐζημιώθησαν, ἀλλὰ διότι οἱ τοιοῦτοι στεροῦνται συνήθως τῶν μέσων, ὅπως ἐπιδιώξωσιν ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων τὴν ἀνόρθωσιν τῆς ζημίας, ἣν ὑπέστησαν, πολλάκις δὲ περιπίπτουσιν εἰς χεῖρας δικηγόρων, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται ἢ δὲν θέλουσι νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς οὐδεμίαν χρηματικὴν δαπάνην. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ληφθῶσι προληπτικὰ μέτρα, διότι, ὅταν συμβαίνωσι τοιαῦτα δυστυχήματα, οἱ νόμοι περὶ ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων ὀλίγον ὠφελοῦσι· δὲν εἶναι δὲ δύσκολον νὰ κατορθωθῇ τοῦτο, διότι πολλάκις βλέπομεν οἰκοδομὰς, αἱ ὁποῖαι ᾠκοδομήθησαν τῇ βοηθείᾳ τοιούτων προληπτικῶν μέτρων, νὰ μὴ σημειώσωσιν οὐδὲν δυστύχημα, καίτοι ἐπὶ μακρὸν χρόνον διήρκεσαν αἱ οἰκοδομικαὶ ἐργασίαι καὶ εἰς πολλοὺς κινδύνους ἐνέβαλον τοὺς ἐργαζομένους. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ὀφείλει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐπιστήσῃ διὰ τῆς ἀστυνομίας τὴν προσοχὴν τῶν ἐργολάβων, καὶ ν’ ἀπειλήσῃ τὴν εὐθύνην, ἂν ἀμελήσωσιν· ἀλλὰ νομίζω προσέτι, ὅτι εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο, ἐὰν ἐτιμωροῦντο δι’ ἀποζημιώσεως ἅπαξ καὶ δὶς ἐργολάβοι, καὶ ἐδίδετο τὸ παράδειγμα, ὥστε νὰ ἐννοήσωσιν, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται, περιφρονοῦντες τὴν ζωὴν τῶν ἐργατῶν, νὰ κατασκευάζωσιν οἰκοδομὰς καὶ κερδοσκοπῶσι.

§7Ν. ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν δύο ἢ τρεῖς μηχανικοὶ ἐπιβλέπουσι τὰ ἔργα τὰ κατασκευαζόμενα τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς Ἑταιρείας ἐν τῇ ὁδῷ Σταδίου· πιθανὸν οἱ μηχανικοὶ οὗτοι, εἴτε ἐργολάβοι εἶναι, εἴτε ἀρχιτέκτονες, εἴτε νομομηχανικοί, νὰ ἐπιβλέπωσι τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ κατασκευαζομένου οἰκοδομήματος, φαίνεται ὅμως, ὅτι οὐδέποτε ἔδωκαν προσοχὴν ἐπὶ τῶν ἰκριωμάτων. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ᾖναί τις μηχανικός, ἵνα ἴδῃ τὸ ἀτελὲς τῶν ἰκριωμάτων τούτων· ἐγὼ ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, διερχόμενος ἐκεῖθεν, εἶπον ὅτι δὲν εἶναι ἰκριώματα αὐτὰ οὔτε διὰ μικρὰν οἰκίαν, ὄχι δι’ οἰκοδομὴν τοιαύτην. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὀφείλει νὰ καλέσῃ τοὺς ἁρμοδίους μηχανικοὺς καὶ ζητήσῃ παρ’ αὐτῶν νὰ συντάξωσιν ἔκθεσιν λεπτομερῆ περὶ τῆς καταστάσεως τῶν ἰκριωμάτων τούτων, ὅπως δι’ αὐτῆς εὕρῃ ὁ δυστυχὴς ἐκεῖνος ἐργάτης τὸ μέσον τῆς ἀποζημιώσεως τῆς οἰκογενείας του. Θαυμάζω δέ, πῶς ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς ἔρχεται καὶ λέγει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι ὁ εὑρὼν τὸν θάνατον ἀτυχὴς ἐργάτης εἶναι ὁ αἴτιος τῆς πτώσεώς του, καὶ ὅτι ὑπάρχει μηχανικὸς καὶ ἐργολάβος, ἐπιβλέποντες τὴν ἐργασίαν, χωρὶς νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αὐτοὶ ἔχουσι συμφέρον ν’ ἀγοράζωσι διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ἰκριωμάτων σεσαθρωμένα καὶ ἄχρηστα ξύλα, ἵνα πληρώνωσιν ὀλιγώτερα. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προκαλέσῃ ἐπίσημον πιστοποίησιν τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων περὶ τῆς καταστάσεως τῶν καταπεσόντων ἰκριωμάτων καὶ ὅλων τῶν πέριξ τῆς οἰκοδομῆς ταύτης, ἐφ’ οὗ στηριζομένη ἡ οἰκογένεια τοῦ θρυμματισθέντος ἐργάτου νὰ ἀποζημιωθῇ ἐν καιρῷ.

§8Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ θαυμασμὸς τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ νομίζω, ὅτι εἶναι ὑπερβολικός, διότι ἐγὼ ὤφειλον ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὑπάρχει ἐπίβλεψις ἐν τῇ οἰκοδομῇ τοιαύτῃ, ὁποίαν ἀνέφερα, ἀλλὰ δὲν εἶπόν τι, τὸ ὁποῖον νὰ ᾖναι ἐν διαφωνίᾳ πρὸς ὅσα ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς εἶπε περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς λήψεως γενικωτέρων μέτρων, σχετικῶς πρὸς τὰ ἰκριώματα, οὔτε εἶπον κἄν, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχῃ τις ὁ εὐθυνόμενος ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ, ὡς καὶ εἰς πᾶσαν ἄλλην περίπτωσιν, δὲν πρέπει νὰ φέρῃ τὴν εὐθύνην τῆς πράξεώς του. Δὲν ἔπρεπεν ἑπομένως ὁ κύριος Βουλευτὴς νὰ ἐκφράσῃ τὸν θαυμασμόν του, διότι ἔδωκα τὰς πληροφορίας ταύτας εἰς τὴν Βουλήν. Αἱ πληροφορίαι δὲ αὗται δὲν ἐσκόπουν μήτε νὰ ἐλαττώσωσι τὴν σύστασιν, ἡ ὁποία ἐγένετο πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως λάβῃ γενικώτερα μέτρα, μήτε ν’ ἀφαιρέσωσι τὴν εὐθύνην παρ’ οὐδενός, ἐφ’ ὅσον τοιαύτη εὐθύνη ὑφίσταται. Ἑπομένως δὲν ὑπάρχει λόγος θαυμασμοῦ, διότι ἔδωκα τὰς πληροφορίας ταύτας μετὰ τῶν ἐξηγήσεων.

§9Ν. ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ θαυμάζω πράγματι διὰ τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου. Ἀλλὰ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐδήλωσεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν πταίουσιν οἱ μηχανικοί, ἀλλὰ πταίει αὐτὸς ὁ παθὼν ἐργάτης. Εἶναι, νομίζω, λυπηρὸν νὰ ἔρχηται ἀξιότιμος Βουλευτής, ὡς ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, νὰ παριστᾷ, ὅτι ὁ ἐργάτης πταίει, διότι ἔσπασαν τὰ ξύλα! Ἐπαναλαμβάνω νὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως ἐντὸς τῆς αὔριον καταθέσῃ ἔκθεσιν δι’ ὅλα τὰ ἰκριώματα τῶν κατασκευαζομένων ἐν Ἀθήναις οἰκιῶν, καὶ θὰ ἴδῃ, πόσον ἐλλιπῆ καὶ σεσαθρωμένα εἶναι ἅπαντα.

§10Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ὅτι τὰ ἰκριώματα τῶν ἐγειρομένων οἰκιῶν, καὶ ἰδίως τῶν μεγάλων οἰκιῶν, δὲν εἶναι οὕτω κατεσκευασμένα, ὥστε νὰ ἐξασφαλίζωσι τὴν ζωὴν τῶν ἐργαζομένων ἐργατῶν, εἶναι πασίγνωστον, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἔδωκε πράγματι εἰκόνα πιστὴν τῶν τοιούτων ἰκριωμάτων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο τὸ κακόν, τὸ ὁποῖον συμβαίνει μὲ τὰς οἰκοδομουμένας οἰκίας. Πρέπει νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ τῆς ἀστυνομίας, ὅπως ἐπιβλέπῃ, ἵνα μὴ οἱ οἰκοδομοῦντες καταλαμβάνωσι τὰ πεζοδρόμια καὶ ἐνίοτε τὸ πλεῖστον μέρος τῆς ὁδοῦ διὰ τῆς οἰκοδομησίμου ὕλης. Δὲν λέγω ὅτι συμβαίνει τοῦτο, προκειμένου περὶ τῆς οἰκοδομῆς τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς Ἑταιρίας, διότι ἐκεῖ πράγματι ἐγένετο περίφραγμα, καὶ ὑπάρχει πράγματι κἄποια ἀσφάλεια. Ἀλλ’ ὅταν ἄλλαι οἰκίαι ἐγείρωνται καὶ ἐν τῇ ὁδῷ Σταδίου, ἥτις εἶναι μία τῶν κυριωτέρων ἀρτηριῶν τῆς πόλεως, καὶ ἐν ἄλλαις ὁδοῖς, ὅπου ὑπάρχει μεγάλη κίνησις, δὲν λαμβάνονται τοιαῦται προφυλάξεις, ἀλλ’ ἐν μέσῃ ὁδῷ ἀποτίθενται λίθοι καὶ ἄσβεστος, συμβαίνει δὲ, ὥστε οἱ ἄνθρωποι οἱ διερχόμενοι νὰ διατρέχωσι τὸν κίνδυνον νὰ βυθισθῶσιν ἐντὸς λάκκου ἀσβέστου. Τοῦτο, Κύριοι, τὸ ὁποῖον συμβαίνει ἐν μεγαλοπόλει, οἵα ἡ ἡμετέρα πρωτεύουσα, εἶναι μοναδικὸν εἰς τὸν κόσμον! Πάντες δὲ, ὅσοι διεμείνατε ἐν Εὐρώπῃ, οὐδαμοῦ βεβαίως εἴδετε τοιαύτην κατάστασιν, οἵαν παρουσιάζουσιν αἱ ὁδοὶ τῶν Ἀθηνῶν, ὁσάκις οἰκοδομῆται οἰκία τις. Ἐκτὸς λοιπὸν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα συνέστησαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐπὶ τῆς κακῆς κατασκευῆς τῶν ἰκριωμάτων, θὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐφελκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς ἀστυνομίας καὶ ἐπὶ τούτων, τὰ ὁποῖα γεννῶσιν ἐπίσης κινδύνους, ὁμοίους ἐκείνων, τοὺς ὁποίους γεννᾷ ἡ κακὴ κατασκευὴ τῶν ἰκριωμάτων.

§11Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ πάντων ὅμως νὰ ἐπιβλέπῃ εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν ἰκριωμάτων· διότι εἰς τὴν Γαλλίαν π. χ. ἔχει δικαίωμα ὁ ἐργάτης νὰ ἀρνηθῇ νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἐργασίαν αὐτοῦ, ἢ ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ ἐκτελέσῃ τὴν ἐργασίαν αὐτοῦ, ἐὰν ἡ ἀστυνομία δὲν βεβαιώσῃ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ ἰκριώματος. Τοῦτο εἶναι εὔκολον νὰ κανονισθῇ καὶ παρ’ ἡμῖν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι ἦτο αὐτόπτης μάρτυς τοῦ δυστυχήματος, ἂς λάβῃ μέτρα.

§12Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, φρονῶ, ὅτι ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ πρέπει νὰ ἐνεργήσῃ ὁ ποινικὸς νόμος, καὶ νὰ γείνῃ τακτικὴ ἀνάκρισις, ἵνα εὑρεθῶσιν οἱ ἔνοχοι καὶ τιμωρηθῶσι, διότι ἔχομεν πλήρη τὰ στοιχεῖα τοῦ φόνου ἐξ ἀμελείας. Ἐγὼ λοιπὸν θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ παραγγείλωσι τάχιστα τὴν ἐνέργειαν τακτικῶν ἀνακρίσεων, ὅπως λειτουργήσῃ ὁ ποινικὸς νόμος. Οὕτω, Κύριοι, θὰ σωφρονισθῶσιν οἱ αἴτιοι. Τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως εἶναι δευτερεῦον, προκειμένου περὶ τοιούτου δυστυχήματος. Εἶπον ταῦτα διὰ νὰ συμπληρώσω ὅσα οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι εἶπον, διότι οὐδένα ἐξ αὐτῶν ἤκουσα νὰ θέσῃ ἀκριβῶς τὸ ζήτημα ἐκεῖ, ὅπου ἀνήκει. Πρὸ πάντων εἶναι ἀνάγκη νὰ τιμωρηθῶσιν οἱ ἀμελῶς κατασκευάσαντες τὰ ἰκριώματα. Καὶ διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ διατάξῃ τάχιστα τὸν εἰσαγγελέα νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ὑποθέσεως.

§13Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Πετρίδου υἱοθετηθεῖσα πρότασις νόμου τῆς Συντεχνίας τῶν ἐν Ἀθήναις καρραγωγέων «περὶ προστασίας τῶν ζῴων» θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 184).

§15Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν ἀναγραφῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, νὰ ἀναγραφῇ ὑπὸ τὸ νομοσχέδιον τὸ ἄλλο, τὸ ὁποῖον ἔχει ἤδη ὑποβληθῆ παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης κατὰ παράκλησιν τῆς «Ἑταιρείας πρὸς προστασίαν τῶν ζῴων», τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι σύμβουλος. Ὥστε, ὅταν δὲν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, νὰ μὴ ψηφισθῶσι καὶ τὰ δύο μαζύ (ἱλαρότης).

§16Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀφορᾷ τὰ μεγάλα ζῷα· τὸ τοῦ κυρίου Παπαμιχαλοπούλου ἀφορᾷ τὰ κατοικίδια ζῷα.

§17Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλα ἀφορᾷ.

§18Π. ΜΑΥΡΟΚΕΦΑΛΟΣ. Ἕνεκα πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας μοὶ ἐζήτησαν νὰ δώσω, ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Γνωστὸν εἶναι, ὅτι κατηγγέλθη ἡ ἐμπορικὴ μετὰ τοῦ Βελγίου σύμβασις, ἀλλ’ ὅτι διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος παρετάθη ἐπὶ ἑξάμηνον ἡ ἰσχὺς αὐτῆς, ὅπως ἐν τῷ χρονικῷ τούτῳ διαστήματι γείνωσι νέαι διαπραγματεύσεις, πρὸς τὸν σκοπὸν βεβαίως, ἵνα συνομολογηθῇ νέα σύμβασις. Ἡ καταγγελθεῖσα σύμβασις ὑπεγράφη ἐν ἔτει 1895 παρὰ τοῦ νῦν διευθύνοντος τὴν ἐν Παρισίοις Ἑλληνικὴν Πρεσβείαν. Διὰ τῆς συμβάσεως δὲ ταύτης ἡ Βελγικὴ Κυβέρνησις εἶχεν ἀποκτήσει σπουδαῖα ὠφελήματα ὑπὲρ τῆς βιομηχανικῆς παραγωγῆς της ἀντὶ πινακίου φακῆς, τὸ ὁποῖον προσέφερεν εἰς ἀντάλλαγμα. Ἦτο δὲ τὸ πινάκιον τοῦτο τῆς φακῆς ἡ χορηγηθεῖσα ἀτέλεια τῆς πρὸς οἰνοποίησιν εἰσαγομένης σταφίδος. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἄγνωστον, ὅτι οὐδὲ λίτρα σταφίδος μεταποιεῖται εἰς οἶνον ἐν Βελγίῳ. Ἡ εἰσαγομένη ἐκεῖ σταφὶς καταναλίσκεται πρὸς βρῶσιν, καὶ διὰ τοῦτο ἄλλοτε, ὅτε ὁ φόρος ἦτο μικρός, πολλὰ ἑκατομμύρια χιλιογράμμων εἰσήγοντο· ἀφ’ ὅτου ὅμως ὁ δασμὸς ηὔξησεν, ἡ κατανάλωσις περιωρίσθη σπουδαίως. Ἕνεκα τῆς ἐλαττώσεως ταύτης, οἱ ἐν Βελγίῳ ἐμπορευόμενοι τὴν σταφίδα, ὅτε ἔμαθον, ἐν ἔτει 1895, ὅτι διαπραγματεύσεις διεξήγοντο μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς καὶ τῆς Βελγικῆς Κυβερνήσεως πρὸς συνομολόγησιν συμβάσεως, πάντες ἐνόμισαν, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ ἐφρόντιζε πρωτίστως περὶ ἐλαττώσεως τοῦ φόρου τῆς σταφίδος. Ἀντὶ ὅμως τούτου, ἄλλα προέκυψαν, τὰ ὁποῖα τοὺς ἔκαμαν νὰ γελάσωσιν εἰς βάρος τοῦ διαπραγματευθέντος τὴν σύμβασιν. Διὰ τοὺς λόγους τούτους λίαν εὐαρέστως ἔγεινε γνωστὴ ἡ παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως γενομένη καταγγελία τῆς συμβάσεως. Καὶ οἱ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ καὶ οἱ ἐν Ἑλλάδι ἐνδιαφερόμενοι διὰ τὸ ἐμπόριον τῆς σταφίδος φρονοῦσιν, ὅτι τὸ γενόμενον ἐν ἔτει 1895 λάθος θὰ χρησιμεύσῃ πρὸς ὁδηγίαν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ἐπιτύχῃ, ἂν οὐχὶ τὴν πλήρη κατάργησιν, τοὐλάχιστον ὅμως τὴν σπουδαίαν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου τῆς πρὸς βρῶσιν καταναλισκομένης σταφίδος. Ταῦτα ἔχων ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἂς ἐντείνῃ τὰς ἐνεργείας του, ἵνα παράσχῃ πραγματικὴν ὠφέλειαν εἰς τὴν παραγωγὴν τῆς σταφίδος, καὶ οὐχὶ φαντασιώδη, οἵαν ἐνόμισεν ὅτι παρέσχεν ὁ ἐν ἔτει 1895 διαπραγματευθεὶς τὴν καταγγελθεῖσαν ἀτυχῆ σύμβασιν.

§19Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ προσθέσω δύο λέξεις, κύριε Πρόεδρε, εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος. Φρονῶ ὅτι, ἐὰν πρόκειται νὰ συνομολογηθῇ σύμβασις ἐπὶ τοιούτοις ὅροις, οἷοι οἱ τοῦ παρελθόντος, βεβαίως τὸ συμφέρον τῆς Ἑλλάδος εἶναι νὰ μὴ προβῇ εἰς καμμίαν σύμβασιν μετὰ τοῦ Βελγίου, διότι τὸ Βέλγιον ἀληθῶς δὲν ἔδωκεν εἰς τὴν Ἑλλάδα οὐδὲ τὸ πολλοστημόριον τῶν ὠφελημάτων, τὰ ὁποῖα ἀπήλαυσε διὰ τοῦ ἡμετέρου δασμολογίου. Τί σημαίνει, ἐὰν ὁ δασμὸς, τὸν ὁποῖον πληρώνει ἡ σταφὶς διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὴν κατανάλωσιν ἐν Βελγίῳ, δὲν πληρώνεται ὡς δασμὸς τελωνιακός, ἀλλ’ ὡς δασμὸς ἐσωτερικῆς καταναλώσεως (octroi); Ἡ Κυβέρνησις ἂς λαμβάνῃ τοιαῦτα μέτρα, ὥστε ἡ σταφὶς ἡμῶν ἀπέναντι τῶν μεγάλων πλεονεκτημάτων, τὰ ὁποῖα ἀπήλαυσεν ἡ βιομηχανία τοῦ Βελγίου ἐν Ἑλλάδι, νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ τόπου τῆς καταναλώσεως ἐν Βελγίῳ οὐχὶ ἀτελὴς βεβαίως, ἀλλὰ ὑπὸ ἐλαφρότατον τέλος. Ἡ Βελγικὴ Κυβέρνησις λέγει, ὡς ἤκουσα ἐξωδίκως,— ἐγὼ δὲν ἀντιπροσωπεύω σταφιδοφόρον ἐπαρχίαν, καὶ δὲν ἔσχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ μάθω, ἐὰν εἶναι ἀκριβεῖς αἱ διαδόσεις, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀκριβεῖς —ἡ Κυβέρνησις, λέγω, τοῦ Βελγίου λέγει, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐπέμβῃ εἰς τὰς διατάξεις τῶν ἐσωτερικῶν τούτων φόρων, ἀλλ’ ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δύναται αὐτὴ νὰ πράξῃ, εἶναι νὰ μὴ ἐπιβάλῃ φόρον εἰς τὰ τελωνεῖα. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ὅλως ἀδιάφορον διὰ τὴν ἑλληνικὴν σταφίδα καὶ διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν, ἡ ὁποία πολλὰ ἐστερήθη ἐν τοῖς τελωνείοις ἐκ τοῦ τελωνιακοῦ δασμοῦ, τὸν ὁποῖον δὲν πληρώνουσι πλέον τὰ Βελγικὰ προϊόντα εἰς τὰ τελωνεῖά μας. Λοιπὸν, ἐὰν πρόκειται νὰ μὴ ἀπολαύσωμεν πραγματικὰ ὠφελήματα, δὲν πρέπει νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν σύμβασιν ταύτην, ὡς καὶ τὴν περὶ ἐκδόσεως σύμβασιν.

§20Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διὰ τὴν σταφίδα, κύριε Πρόεδρε, οὐδεμία πρέπει ἀπὸ τοῦ Βελγίου νὰ ἀναμένηται βελτίωσις, διότι συμφέροντα ἄλλα, ἰδίως τὸ συμφέρον τοῦ νὰ εἰσάγῃ ἔξωθεν οἴνους φυσικοὺς, ἰδίως ἐκ τῆς Γαλλίας, μετὰ τῆς ὁποίας ἔχει πολὺ μεγαλείτερα συμφέροντα ἢ μετὰ τῆς Ἑλλάδος, ἐπιβάλλουσι νὰ μὴ προστρέχῃ εἰς τὴν μετατροπὴν τῆς σταφίδος εἰς οἶνον, ὅπερ εἶχεν ἀρχίσει πρό τινων ἐτῶν νὰ πράττῃ, ἀλλ’ ὅπερ ἠναγκάσθη βραδύτερον νὰ παρακωλύσῃ ἡ Βελγικὴ Κυβέρνησις, ἐπεκτείνουσα τὸν δασμὸν τὸν ἐσωτερικὸν ἐπὶ τοῦ καταναλισκομένου οἴνου καὶ ἐπὶ τοῦ οἴνου τοῦ παραγομένου ἐκ σταφίδος. Ἔκτοτε ἀναγκαίως ἔπαυσε πᾶσα εἰσαγωγὴ σταφίδος ἐν Βελγίῳ. Ἤδη, ἂν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιτύχῃ ὅ,τι δὲν δύναται ἐπὶ τῆς σταφίδος ἐπὶ ἄλλων προϊόντων, καλῶς θὰ πράξῃ, ζητοῦσα ἀντ’ αὐτῶν ἀνταλλάγματα. Ἄν ὅμως δὲν δύναται νὰ ἐπιτύχῃ τοιαῦτα ἀνταλλάγματα, ἂν δὲν δύναται οὐδὲ τῆς σταφίδος τὴν εἰσαγωγὴν νὰ διευκολύνῃ, τότε βεβαίως δὲν ἐννοῶ, τί κέρδος ἀποκομίζει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐκ τῆς συνθήκης αὐτῆς μετὰ τοῦ Βελγίου, καὶ διατὶ προέβη εἰς αὐτήν.

§21Θ. ΦΛΟΓΑΙΤΗΣ. Ἡ Διεύθυνσις τῆς Μηχανουργικῆς Ἑταιρείας «Βένραθερ» εἶχεν ὑποβάλει εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν πρό τινος καιροῦ προτάσεις περὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν διαρρύθμισιν τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Ἀκολούθως, πληροφορηθεῖσα αὕτη ἐξωδίκως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκωλύετο νὰ ἔλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις πρὸς τὴν ἑταιρείαν ταύτην, διότι ἦτο ὑποχρεωμένη διὰ τῆς συμβάσεως πρὸς τὴν Ἑταιρείαν Μπατινιὸλ, ὑπέβαλεν ἄλλην πρότασιν, δι’ ἧς ζητεῖ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν διαρρύθμισιν τοῦ λιμένος Πειραιῶς, ἀσχέτως πρὸς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης. Ἀνεγράφη εἰς τὰς εὐρωπαϊκὰς ἐφημερίδας, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀπέστειλεν ἐγκύκλιον εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Πρεσβείας, τὰς ἐν Παρισίοις, Ρώμῃ, Λονδίνῳ, καὶ Βερολίνῳ, δι’ ἧς διατάσσεται ἡ δημοσίευσις διακηρύξεως τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς Πειραιῶς, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἀναφέρεται, ὅτι οἱ ἐν ταῖς εἰρημέναις ἐπικρατείαις μηχανικοὶ δέον νὰ ἀπευθύνωσι τὰς προτάσεις των σὺν ταῖς σχετικαῖς περὶ τῶν ἀτόμων των καὶ τῆς δράσεώς των πληροφορίαις. Ἀγνοῶ κατὰ πόσον εἶναι ἀκριβὴς ἡ εἴδησις αὕτη, καὶ κατὰ πόσον περιέχονται αὐταὶ αἱ φράσεις. Ἀλλ’ ἐὰν τῷ ὄντι περιέχωνται, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι σκόπιμος, οὐδὲ ὀρθὴ, ἡ τοιαύτη ἐνέργεια, διότι δὲν εἶναι πρέπον καὶ εὔλογον, ὁ μηχανικὸς νὰ ἀνακοινώσῃ τὰ περὶ τοῦ ἰδίου παρελθόντος καὶ τῆς ἰδίας αὑτοῦ ἱκανότητος. Ἄν τῷ ὄντι ἐστάλη τοιαύτη ἐγκύκλιος, νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ στείλῃ ἡ Κυβέρνησις ἑτέραν ἐγκύκλιον, δι’ ἧς νὰ ζητῆται ἡ γνώμη τῶν Κυβερνήσεων περὶ τῶν μηχανικῶν, διότι αὗται δύνανται νὰ δώσωσιν ἀκριβεστέρας καὶ φερεγγυοτέρας πληροφορίας. Ὁπωσδήποτε παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, πρῶτον μὲν νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλήν, εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται ἡ ὑπόθεσις αὕτη, δεύτερον δὲ νὰ καταθέσῃ ἀντίγραφον τῆς σχετικῆς πρὸς τὰς Πρεσβείας ἐγκυκλίου μετὰ τοῦ ἀντιγράφου τῆς διακηρύξεως τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Κραναίας κ. Θ. Μαρκέτος κατέθεσε τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν: «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα μεριμνήσῃ πρὸς ἄρσιν τῶν ἐκ Κεφαλληνίας παραπόνων, ὅπως ἡ ἐν Πάτραις ταχυδρομικὴ ὑπηρεσία ἀποστέλλῃ ἀμέσως εἰς Κεφαλληνίαν τοὺς ἐξ Εὐρώπης καὶ Κερκύρας ταχυδρομικοὺς φακέλους, διότι, ὡς πληροφοροῦμαι, οὗτοι μένουσιν ἐπὶ 6 ἢ 8 ἡμέρας εἰς τὸ ταχυδρομεῖον Πατρῶν.» Ὁ κύριος Ἀλεξάκης ἔχει τὸν λόγον.

§23ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἐὰν αἱ πληροφορίαι μου ἦναι ἀκριβεῖς, ἐν τῷ Εἰρηνοδικείῳ Κουρήτιδος τῆς Τριχωνίας ὑπηρετεῖ εἰρηνοδίκης παρὰ τὸν νόμον περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων, διότι ἐγεννήθη ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ, κατοικεῖ ἐκεῖ, ἔχει ἀδελφοὺς πολιτευομένους ἐκεῖ καὶ ἐξασκοῦντας τὰ πολιτικὰ αὐτῶν δικαιώματα. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν ταῦτα εἶναι ἀληθῆ. Ἐκτὸς τούτου, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, διατὶ ὁ νομάρχης Ἀργολίδος δὲν προβαίνει εἰς τὸν διορισμὸν τριῶν δημοδιδασκάλων, καίτοι τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια ἔχουσι προτείνει τὸν διορισμὸν αὐτῶν ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τοῦ Ἰανουαρίου, καὶ ἐπὶ τρεῖς ἤδη μῆνας τὰ σχολεῖα ἐκεῖ μένουσι κλειστά. Καθ’ ἃς δ’ ἔχω πληροφορίας, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔλαβε γνῶσιν τοῦ ἀτόπου, ἢ μᾶλλον τῆς παραβάσεως τοῦ νόμου παρὰ τοῦ νομάρχου. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μᾶς εἴπῃ, ἂν ἐνθυμῆται, τί συμβαίνει, διότι οἱ περὶ ὧν πρόκειται δημοδιδάσκαλοι εἶναι ἐκ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, ὀνομάζονται δὲ Ράπτης, Ψυχογυιὸς καὶ Μιχαλάκης. Διατὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν προβαίνει εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου, ἐκ τοῦ ὁποίου ἔχει καὶ δικαίωμα νὰ τιμωρήσῃ τὸν νομάρχην ἐπὶ παραβάσει τοῦ νόμου, ἀφῆκε δὲ οὐ μόνον τὸ τριήμερον νὰ παρέλθῃ διάστημα, ἀλλὰ καὶ τὸ τρίμηνον;

§24Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Περὶ τούτου ὑπεβλήθη ἐπερώτησις ὑπὸ τοῦ κ. Πετρίδου. Θὰ συγκεντρώσω ὅλα τὰ ἔγγραφα καὶ θὰ τὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν. Περὶ τούτου ὑπῆρξεν ἔρις μεταξὺ ἐπιθεωρητοῦ καὶ νομάρχου, καὶ λέγεται, καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὑπῆρξεν ἀκυρότης εἰς τὴν συγκρότησιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου. Περιμείνατε νὰ συγκεντρωθῶσι τὰ ἔγγραφα, ὅτε θὰ δυνηθῶ νὰ δώσω πληροφορίας ἀσφαλεῖς.

§25ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι καλόν, οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ νὰ ἀπαντῶσιν εἰς τὰς ἐπερωτήσεις. Ἐγὼ εἶχον ὑποβάλει εἰς τὸ προηγούμενον Ὑπουργεῖον αἴτησιν περὶ προσαγωγῆς πίνακος ἐπὶ διαφόρων κεφαλαίων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐν ᾧ εἶναι ἀναγεγραμμέναι πιστώσεις μὴ στηριζόμεναι εἰς τὸν νόμον. Ἐὰν δὲ ἴδητε τὸν πίνακα, θέλετε θαυμάσει, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι χρησιμώτατος εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐν Γαλλίᾳ ὑπάρχει στήλη ἰδιαιτέρα εἰς τὸν Προϋπολογισμόν, εἰς ἣν ἀπέναντι ἑκάστης πιστώσεως ἀναγράφεται ὁ νόμος, ἐφ’ οὗ αὕτη στηρίζεται. Τὴν ἀπάντησιν ἀπὸ τριετίας ἐπιδιώκω, καὶ δὲν κατορθώνω νὰ λάβω. Ἀλλ’ ἔχω καὶ ἑτέραν ἐρώτησιν, ἥτις ἐπίσης σχετίζεται μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐζήτησα νὰ κατατεθῇ κατάλογος τῶν πρὸς οὓς ἐγένοντο τὰ Θεσσαλικὰ δάνεια, ἅτινα πρόκειται νὰ χαρίσωμεν. Οἱ κατάλογοι ὑπάρχουσι, διότι ἡ Τράπεζα ἐνήργησε τὸν δανεισμόν, καὶ ἡ Τράπεζα ἔχει πλήρη τάξιν· ἐζήτησε δὲ τοῦτον καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τρικκάλων, ἀλλ’ ἀπάντησιν δὲν ἐλάβομεν. Ἔχω καὶ ἑτέραν ἐπερώτησιν, ἣν θέλω ἐνθυμίσει κατόπιν.

§26Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἔρχομαι νὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ν’ ἀπαντήσωσιν εἰς ἐπερωτήσεις μου, τὰς ὁποίας πρὸ πολλοῦ ὑπέβαλον, ἀλλ’ οὐδεμίαν ἔλαβον ἀπάντησιν. Μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐνθυμοῦμαι, — διότι εἶναι μακρὰ ἡ σειρὰ — ὅτι εἶχον ζητήσει τὰς ἐκθέσεις τῶν νομαρχῶν περὶ τῶν ἀθρόων μεταναστεύσεων ἔκ τινων ἐπαρχιῶν. Ὑποθέτω, ὅτι τὸ κακὸν τοῦτο θὰ ἐφείλκυσε τὴν προσοχὴν οὐ μόνον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ τῶν νομαρχῶν, οἵτινες ἔχουσι καθῆκον νὰ παρακολουθῶσι ταῦτα πάντα, καὶ ἐλπίζω, ὅτι θὰ ἔχωσιν ὑποβάλει τοιαύτας ἐκθέσεις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, τὰς ὁποίας οὐδεμία θὰ ὑπάρχῃ δυσκολία νὰ προσκομίσῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως ἴδωμεν τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἀπέρχονται τόσαι ἑκατοντάδες συμπολιτῶν μας κατὰ δίμηνον καὶ τρίμηνον εἰς χώρας ἀπομεμακρυσμένας, ὅπως κερδήσωσι τὸν ἄρτον των. Δὲν γνωρίζω ποῖα ἄλλα σπουδαῖα ἔργα ἔχουσιν οἱ νομάρχαι, ὥστε νὰ μὴ ἐπιστήσωσι τὴν προσοχήν των ἐπὶ τοιούτων θεμάτων. Ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν ὑπάρχωσιν ἐκθέσεις ἐν τοῖς ἀρχείοις τοῦ Ὑπουργείου, ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μετὰ τὴν ἐπερώτησίν μου θὰ ἔσπευσε νὰ τηλεγραφήσῃ, καὶ οὕτως, ἔχουσα πρόχειρα τὰ ἔγγραφα ταῦτα, θὰ ἐφωτίζετο ἡ Βουλὴ περὶ αὐτῶν. Πρὸς τούτοις εἶχον ζητήσει καὶ ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ὁμοίας ἐκθέσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἀπὸ τοὺς διαφόρους προξένους τῶν χωρῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἐγκαθίστανται οἱ ἡμέτεροι μετανάσται. Ἀλλὰ μέχρι τοῦδε οὐδόλως, φαίνεται, ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ἡ ἐπερώτησις μου αὕτη. Τὰς ἐκθέσεις ταύτας νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ τὰς ἴδωμεν· δέον μάλιστα νὰ περιέλθωσιν εἰς τὴν δημοσιότητα, διότι πρέπει νὰ γείνῃ γνωστόν, ὅτι οἱ μεταβαίνοντες εἰς ἀπομεμακρυσμένας χώρας δὲν εὑρίσκουσι τὸ χρῆμα καὶ τὸν χρυσὸν τόσον εὔκολον, ὡς ὑποθέτουσιν ἐνταῦθα· διότι ἐνθυμοῦμαι ἔκθεσίν τινα τοῦ Ἕλληνος προξένου ἐν Νέᾳ Ὑόρκῃ, ὅστις περιγράφει εἰκονικώτατα τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν περιήρχοντο οἱ ἐκπατριζόμενοι Ἕλληνες ἀγρόται. Αὐταὶ αἱ ἐκθέσεις πρέπει νὰ γείνωσι γνωσταί, διὰ νὰ τὰς μάθωσι καὶ οἱ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ὅπως ἀνασταλῇ ἐπὶ τέλους ὁ ἐκπατρισμὸς τόσων πολιτῶν, χρησίμων εἰς τὴν ἡμετέραν χώραν. Ἐπίσης εἶχον ζητήσει νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, ἂν πρέπει νὰ δημοσιευθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐξελεγξάσης τὰ τῆς Ἐθνικῆς Ἑταιρείας ἐπιτροπῆς. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἐδημοσιεύθη πρὸ ἐτῶν εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἐλάχιστοι ὅμως ἔλαβον γνῶσιν αὐτῆς. Καλὸν εἶναι ἑπομένως νὰ δημοσιευθῇ καὶ λάβῃ εὐρυτέραν κυκλοφορίαν. Εἰς ὅλας ταύτας τὰς ἐπερωτήσεις, τὰς ὁποίας κατὰ καιροὺς ὑπέβαλον, οὐδεμίαν ἔσχον ἀπάντησιν παρὰ τῶν κυρίων Ὑπουργῶν. Εἶμαι δὲ ἠναγκασμένος νὰ δηλώσω καὶ πάλιν, ὅτι ἐπιμένω νὰ προσκομισθῶσι τὰ ἔγγραφα ταῦτα. Ἐὰν δὲ δὲν προσκομισθῶσι, θ’ ἀναγκασθῶ νὰ ἀναπτύξω τὰ θέματα καὶ ἄνευ αὐτῶν· δὲν θὰ ἦναι δὲ τὸ λάθος ἰδικόν μου, ἂν ἐκθέσω τὰ πράγματα χωρὶς νὰ ἔχω ἐπίσημα στοιχεῖα, καὶ ἂν δὲν θὰ ἦναι εἰς θέσιν ὁ Ὑπουργὸς νὰ διαψεύσῃ ταῦτα.

§27ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ταύτην τὴν στιγμὴν ἐνθυμοῦμαι, ὅτι εἶχον ἐρωτήσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ τοῦ μαθητοῦ τοῦ Πολυτεχνείου Π. Ἀλεξάνδρου, ὅστις εἶχε κατασταθῆ ἄφαντος τὴν 8ην Νοεμβρίου· ἔδωκα δὲ σημείωσιν τῆς διευθύνσεως τῆς οἰκογενείας αὐτοῦ, καὶ παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μάθῃ τί συμβαίνει. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὀφείλει ν’ ἀπαντήσῃ. Ἐπίσης πρὸ δύο ἐτῶν ἠρώτησα τὸν πρώην Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως περὶ τῶν ξένων ἐκπαιδευτηρίων, καὶ διετύπωσα ἐπερώτησιν, ἧς ἡ ἀξία μοὶ φαίνεται ὅτι θὰ γείνῃ καταληπτή, ἂν ἀναγνώσω τὰ κατ’ αὐτὴν σήμερον (ἀναγινώσκει): «Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς νὰ προσαγάγῃ τὰς ἐνιαυσίους (σχολικὸν ἔτος 1899–1900) ἐκθέσεις τῶν ἐπιθεωρητῶν ἁπάντων τῶν ἐν Ἑλλάδι λειτουργούντων ἰδιωτικῶν ἑλληνικῶν καὶ ξένων σχολείων, τῶν ἀδείᾳ τῆς Κυβερνήσεως ἱδρυμένων.»

§28Α. ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Δὲν γνωρίζω, ἂν καὶ πρὸς τὸν προκάτοχόν μου ὑπεβλήθη τοιαύτη ἐπερώτησις, ἀλλ’ ἐγώ, μόλις ἐγένετο ἡ ἐπερώτησις, ἀπηύθυνα ἔγγραφον πρὸς τοὺς ἐπιθεωρητὰς, ὅπως μοὶ δώσωσι τὰς ἀπαιτουμένας πληροφορίας. Μέχρις ὅτου δὲ συγκεντρωθῶσιν ὅλαι αἱ πληροφορίαι, ἐννοεῖται ὅτι ἀπαιτεῖται χρόνος.

§29ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ὅλα ταῦτα τὰ ἔγγραφα. Λέγω δὲ τοῦτο, ὅτι τὰ αἰτούμενα εἶναι εἰς χεῖρας ὑμῶν πάντα, διότι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας δίδει τὰς ἀδείας τὰς ἀφορώσας εἰς τὴν λειτουργίαν τῶν ξένων Σχολῶν, καὶ μόνον ὁσάκις ὑπάρχῃ ἀνάγκη ἰδία πρὸς τοῦτο εἰς τὴν διεκπεραίωσιν τῆς ὑποθέσεως, ἀναμιγνύεται τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλὰ σπανίως· ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἀπ’ εὐθείας τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐπιλαμβάνεται τῶν ὑποθέσεων τούτων, καὶ δίδει τὰς ἀδείας. Ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι πλῆθος Σχολῶν ξένων, καὶ καλῶς ἔχομεν αὐτάς, τοὐλάχιστον τὰς πλείστας αὐτῶν· βεβαίως δὲ πρέπει νὰ παρέχωμεν πᾶσαν εὐκολίαν εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ ὅταν ἔτι ἔξωθεν ἔρχωνται οἱ ζητοῦντες νὰ παράσχωσι διδασκαλίαν ἐν Ἑλλάδι. Ἀλλ’ ἡ παρεχομένη ἄδεια παρέχεται ἐπὶ ὅροις, καὶ πρέπει ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κράτους νὰ ᾖναι αὐστηρὰ περὶ τὴν ἐκτίμησιν, ἂν οἱ ὅροι οὗτοι τηροῦνται, καὶ πρέπει περὶ τὰ ξένα σχολεῖα νὰ δεικνύῃ ἐπιμέλειαν, τοὐλάχιστον ἐκείνην περὶ τὴν ἐπιθεώρησιν αὐτῶν, ἣν ἔχει πρὸς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα. Ἡμεῖς κατ’ ἔτος φροντίζομεν περὶ ἐπιθεωρήσεως τῶν εἰς τὸ Κράτος ἀνηκόντων σχολείων, ἢ τῶν ὑπὸ πολιτῶν Ἑλλήνων τηρουμένων. Ἀλλὰ πολὺ φοβοῦμαι, καὶ ἔχω λόγους νὰ πιστεύω, ὅτι ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν ἐπιθεώρησις εἰς τὰ ξένα σχολεῖα δὲν ἐγένετο· ἔχω δὲ λόγους νὰ ὑποθέτω, ὅτι πάντα τὰ σχολεῖα τὰ ξένα δὲν εἶναι βέβαιον, ὅτι τηροῦσι τοὺς κανόνας τῆς φιλοξενίας καὶ τοὺς ὅρους τῶν νόμων, οἵτινες ὑποχρεοῦσιν αὐτούς. Διὰ τοῦτο θέλω πληροφορίας, καὶ διὰ τοῦτο θέλω αὐτὰς κατὰ σχολεῖον, κατ’ ὄνομα καὶ κατ’ ἄδειαν, ὥστε νὰ ἔχῃ ἡ Βουλὴ εἰς χεῖρας πρόχειρον τὸν ἔλεγχον τῶν ὑπαρχόντων σχολείων, καὶ νὰ μὴ ὑπάρχῃ ὁ κίνδυνος ὁ ἐκ τῆς ἀπωλείας τῶν ἐγγράφων. Δὲν δύναμαι νὰ εἴπω περισσότερα, καὶ δὲν πρέπει· ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ σπουδαῖον, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ θελήσῃ, χάριν τῶν συμφερόντων τῆς χώρας, νὰ παράσχῃ τὰς πληροφορίας ταύτας.

§30Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταθέσῃ τὰς πληροφορίας, ἃς ἐζήτησα, ἰδίως τὴν πληροφορίαν τὴν σχετιζομένην μὲ τὴν δήλωσιν τὴν ἀφορῶσαν τὴν πληρωμὴν τῶν 2,240,000 δραχμῶν εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1897. Ἡ χρῆσις ἐκείνη ἔκλεισε μὲ ἔλλειμμα 38 περίπου ἑκατομμυρίων δραχμῶν· ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ, πόθεν ἀκριβῶς ἐπληρώθη τὸ ἔλλειμμα τοῦτο. Γνωρίζομεν ἐν γένει, ὅτι μέγα μέρος αὐτοῦ ἐπληρώθη ἐκ τοῦ ὑπολοίπου τοῦ δανείου τῶν 150 ἑκατομμυρίων φράγκων χρυσῶν, μέρος δὲ ἐκ τοῦ δανείου τῶν 6 ἑκατομμυρίων, νομίζω, τῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καὶ τοῦτο δὲν ἤρκεσεν, ἔμεινε δὲ πάλιν ἓν ἔλλειμμα εἰς βάρος τῶν ἀνοικτῶν λογαριασμῶν. Λοιπὸν ἐπεθύμουν νὰ μάθω, πόθεν θὰ πληρωθῶσι τὰ 2,240,000, τὰ κατὰ νόμον ψηφισθέντα, ἀλλ’ ἀτάκτως, κατ’ ἐμέ, βαρύνοντα τὴν χρῆσιν τοῦ 1897. Θὰ παρακαλέσω νὰ μᾶς δώσητε τὸν πίνακα τοῦ τρόπου τῆς πληρωμῆς τοῦ ἐλλείμματος τοῦ 1897 καὶ τῆς πληρωμῆς τῶν 2,240,000. Ἔρχομαι δὲ καὶ ἐγὼ νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασιν, ὅπως ὑποβληθῶσι τάχιστα αἱ ἐκθέσεις αἱ ἀφορῶσαι τὰς μεταναστεύσεις τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν. Ἐζητήθησαν αἱ ἐκθέσεις ὄχι μόνον τῶν προξένων περὶ τῆς τύχης τῶν μεταναστῶν τούτων ἐν Ἀμερικῇ καὶ ἀλλαχοῦ, ἀλλὰ καὶ τῶν νομαρχῶν ἐνταῦθα. Διότι τὸ ζήτημα τῶν μεταναστεύσεων τούτων εἰς ἐμὲ παρίσταται ὑπὸ ἔποψιν διάφορον ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὁ κ. ἐκ Παξῶν Βουλευτὴς ἀνέπτυξε. Νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἔχει χαρακτῆρα καθαρῶς κοινωνικόν, καὶ ἡ ἐπίτασις, ἣν ἡ μετανάστευσις ἔλαβε κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη, προέρχεται οὐχὶ ἐκ τῶν πληροφοριῶν τούτων καὶ τῆς τύχης, τὴν ὁποίαν θὰ εὕρωσιν οἱ μεταναστεύοντες ἀλλαχοῦ, ἀλλ’ ἐκ τῶν στενοχωριῶν, τὰς ὁποίας ἀπαντῶσιν ἐν ταῖς ἑαυτῶν ἐπαρχίαις, ὅπου δὲν δύνανται νὰ ζήσωσιν. Οὕτω δὲ τὸ ζήτημα ἔχει ἄλλην χροιὰν, σπουδαιοτέραν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην, τῆς στενοχωρίας καὶ τῆς πτωχείας, ἡ ὁποία ἀναγκάζει αὐτοὺς νὰ ἐκπατρισθῶσι καὶ νὰ μεταναστεύωσι, παρὰ ἐὰν προήρχετο ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὴν κερδοσκοπίαν, τὴν ὁποίαν, οἱ μεταναστεύοντες ἐπιδιώκουσι. Διὰ τοῦτο ἐπιθυμῶ νὰ συμπληρωθῶσιν αἱ ἐκθέσεις αὗται, ἵνα γνωρίσωμεν ἀκριβῶς μέχρι τίνος βαθμοῦ φθάνει τὸ κοινωνικὸν τοῦτο ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει ν’ ἀποδώσωμεν τὴν δέουσαν προσοχήν.

§31Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπαρχία, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω, κύριοι συνάδελφοι, τελεῖ καὶ αὐτὴ φόρον βαρὺν εἰς τὰς μεταναστεύσεις, τὰς πρὸς τὸν Νέον Κόσμον γιγνομένας. Εἶμαι ὅπως δήποτε μεταξὺ πλείστων ἐξ ὑμῶν, πιθανὸν δὲ καὶ μεταξὺ ὅλων ὑμῶν, εἰς καλλιτέραν ἴσως θέσιν νὰ γνωρίζω τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι ἀρχῆθεν παρακολουθῶ αὐτὸ, καὶ ὡς γενικὸν ζήτημα, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν ἔχω διὰ τὸν τοπικὸν χαρακτῆρα αὐτοῦ. Τὸ ζήτημα εἶναι πολυσύνθετον, καὶ δὲν εἶναι εὔκολος ἡ κατανόησις αὐτοῦ, οὔτε ἡ ἐξήγησις δι’ ὀλιγίστων λέξεων. Εἷς χαρακτηρισμός, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ᾖναι οὗτος, διδόμενος εἰς τὰς μεταναστεύσεις, δὲν ἀρκεῖ νὰ παραστήσῃ αὐτὰς κατὰ τὴν ἀληθῆ σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν. Οὔτε διὰ τοῦ χαρακτηρισμοῦ ζήτημα κοινωνικὸν, οὔτε διὰ τοῦ χαρακτηρισμοῦ ζήτημα χρηματικὸν, ἢ ζήτημα κερδοσκοπίας ἢ ἀπληστίας, οὔτε διὰ τοῦ χαρακτηρισμοῦ ζήτημα πενίας ἐπιτοπίου, οὔτε διὰ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τῆς κακοδιοικήσεως καὶ τῶν ἐν τῷ τόπῳ στενοχωριῶν περιγράφεται σαφῶς καὶ τελειωτικῶς τὸ ζήτημα τῶν μεταναστεύσεων· διότι καὶ πάντων τούτων, δύναταί τις εἰπεῖν, μετέχει, καὶ οὐδεμία τῶν αἰτιῶν τούτων εἶναι ἡ κυρίως ἐξωθοῦσα τοὺς ἡμετέρους συμπολίτας εἰς μεταναστεύσεις. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ἐπ’ ἐσχάτων, κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ τὸ ἐνεστὼς ἔτος, εὑρισκόμεθα εἰς ἐπίτασιν τῆς διαθέσεως ταύτης. Ἐγὼ, ὁ ὁποῖος εἶμαι κατὰ τῶν μεταναστεύσεων, δὲν σπεύδω ἐν τούτοις νὰ χαρακτηρίσω αὐτὰς, ὡς ἀναγινώσκω πολλάκις ἐν τῷ τύπῳ, ὡς «ἀπονενοημένον τι διάβημα», ὡς «ἀπονενοημένον κίνημα», ἀλλὰ προσπαθῶ νὰ εὕρω τὰς πραγματικὰς ἀφορμὰς καὶ τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα σύρουσι τοὺς μεταναστεύοντας εἰς τὸν Νέον Κόσμον. Ὡς εἶπον, εἶμαι κατὰ τῶν μεταναστεύσεων, καὶ προσεπάθησα πάντοτε, πᾶσαν ὁμάδα συμπολιτῶν μου, ἡ ὁποία ἔρχεται ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς εἰς τὸν Πειραιᾶ, ἵνα ἐπιβιβασθῇ εἰς ἀτμόπλοιον διὰ τὸ μέγα αὐτὸ ταξείδιον, προσεπάθησα νὰ ἐμποδίσω· οὐδέποτε ὅμως κατώρθωσα νὰ ἐμποδίσω τινά· μόνον ἕνα πρὸ 8 ἢ 9 ἐτῶν ὀνομαστὶ ἐνθυμοῦμαι, διότι μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν τὸ πρᾶγμα, τὸν Γεώργιον Πετρουλάκην, πεντηκοντούτη τὴν ἡλικίαν, ἴσως καὶ πρεσβύτερον, κατώρθωσα νὰ ἐμποδίσω ἐπὶ ὀκτὼ ἡμέρας, ἀλλὰ μετὰ ὀκτὼ ἡμέρας, διὰ τοῦ ἄλλου ἀτμοπλοίου, ἀνεχώρησε. Μετὰ δύο ἔτη ἐπανῆλθεν ἄλλως περιβεβλημένος, ἄλλως μεμορφωμένος καὶ κατὰ τὸ πρόσωπον καὶ καθ’ ὅλα, διότι ἔφερε 4,000 δραχμὰς, ὁ ἁπλούστατος καὶ ἀπαιδευτότατος οὗτος ἀγρότης. Οὐδέποτε λοιπὸν κατώρθωσα νὰ ἐμποδίσω τινά· διατί;...

§32Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Θὰ τοὺς κάμητε νὰ φύγουν ὅλοι!

§33Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ βιάζεσθε! Σᾶς εἶπον, ὅτι ἔν τινι βαθμῷ, ἀρκούντως ἐπαρκεῖ, εἶμαι γνώστης τοῦ ζητήματος, εἶμαι δὲ καὶ κατὰ τῶν μεταναστεύσεων, ὡς σᾶς εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ τονίζω. Λέγω τοῦτο διὰ ν’ ἀποδείξω, ὅτι οὐδένα ποτὲ κατώρθωσα νὰ ἐμποδίσω. Διατί; Διότι οὐδεὶς ἀναχωρεῖ ἐντεῦθεν ἐπ’ ἀδήλῳ, ἐπὶ ἀδηλότητι τύχης ἐν τῷ Νέῳ Κόσμῳ· πάντες προκαλοῦνται ἐκεῖθεν, λαμβάνοντες ἐκεῖθεν τὰ χρήματα...

§34ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι πάντες.

§35Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σχεδὸν πάντες προκαλοῦνται· οἱ πλεῖστοι δὲ λαμβάνουσι τὰ χρήματα ἐκεῖθεν κατὰ δὲ τὸν τελευταῖον τοῦτον καιρόν, ἀπὸ τινων μηνῶν καὶ ἐντεῦθεν, στέλλονται αὐτούσια τὰ εἰσιτήρια, ἐπὶ τῇ παρουσιάσει δὲ τοῦ εἰσιτηρίου τούτου εἰσέρχονται εἰς ἓν ἀτμόπλοιον τοῦ Πειραιῶς, ταξειδεύουσι δι’ αὐτοῦ μέχρι Μασσαλίας, ταξειδεύουσι διὰ τοῦ σιδηροδρόμου μέχρι Βουλώνης ἢ Χάβρης, ταξειδεύουσι δι’ αὐτοῦ ἐκεῖθεν διὰ τοῦ Ὠκεανοῦ, φθάνουσιν εἰς Νέαν Ὑόρκην, καὶ ἐὰν ἐκεῖ λήγῃ ἡ ἰσχὺς τοῦ εἰσιτηρίου των, μένουσιν ἐκεῖ, ἄλλως ταξειδεύουσι διὰ τὸν Καναδᾶν, ταξειδεύουσι καὶ περαιτέρω, μέχρι τῆς ἑτέρας ἄκρας τῆς Ἀμερικῆς, μέχρι τῆς παραλίας τοῦ Εἰρηνικοῦ Ὠκεανοῦ, φθάνουσι μέχρι τοῦ Ἁγίου Φραγκίσκου, τινὲς δὲ εἰσέρχονται καὶ εἰς τὸν Εἰρηνικὸν Ὠκεανὸν καὶ φθάνουσι μέχρι τῶν Σανδουΐχων Νήσων τῆς Βασιλίσσης Χονολουλοῦ!...

§36Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου ἔφυγαν ἑκατὸν ἄνευ τοιαύτης προσκλήσεως.

§37Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Περιμένετε... Ἐκεῖνοι δὲ, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔλαβον εἰσιτήρια, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔλαβον τὰ χρήματα διὰ τὴν δαπάνην τοῦ ταξειδίου, ἐκεῖνοι ἔλαβον πρόκλησιν παρὰ συγγενῶν, παρὰ φίλων, παρὰ συγχωρίων των. Ὅσοι δὲν ἔλαβον πρόκλησιν ὡρισμένην, ἀτομικῶς πρὸς αὐτοὺς ἀπευθυνομένην, ἔχουσιν ἄλλην γενικὴν πρόκλησιν, τὴν ἐν τῷ χωρίῳ, τὴν ἐν τῷ τόπῳ, τὴν ἐν τῇ περιφερείᾳ ἐκείνῃ ἢ τὴν ἐν τῇ παρακειμένῃ ἐπαρχίᾳ γινομένην διὰ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς μεταβάσεώς τινων. Δὲν λέγω, βλέπετε, τὴν φράσιν περισσότερον, ἵνα μὴ παρακινηθῇ τις νὰ φύγῃ, ὅπως φοβεῖσθε. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι οὐδεὶς οὔτε θὰ φύγῃ, οὔτε θὰ μείνῃ, ἐκ τῶν συζητήσεων τούτων, τῶν ἐν τῇ Βουλῇ οὐδεὶς προσέχει, οὐδεὶς θὰ προσέξῃ εἰς αὐτὰς, ὡς οὔτε τὰς ἐκθέσεις τῶν προξένων, οὔτε εἰς τὰς ἐκθέσεις τῶν νομαρχῶν, οὔτε οἱασδήποτε ἄλλης ἀρχῆς. Ἔχουν εἰς ὅλα τὰ χωρία ἐκθέσεις καὶ καταφατικὰς καὶ ἀρνητικὰς, καὶ παρακινήσεως καὶ ἀποτροπῆς. Ἔχουσιν οἱ μὲν τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα στέλλουσιν οἱ ἀποδημήσαντες, οἱ δὲ τοὺς γόους καὶ τοὺς ὀδυρμοὺς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐν Ἀμερικῇ ἀπέτυχον· οὗτοι δὲν ἔχουσιν οὔτε τὰ ἔξοδά των διὰ νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν πατρίδα των, καὶ γράφουσι πρὸς τὰς συζύγους των, πρὸς τοὺς γονεῖς των: «πέμψατέ μας χρήματα· πωλήσατε καὶ τὸ τελευταῖον ἀγαθὸν, τὸ ὁποῖον ἔχετε, καὶ στείλατε χρήματα διὰ νὰ ἐπανέλθωμεν!» Ἔχουσι λοιπὸν τὰς ἰδιαιτέρας ἐκθέσεις, ὡς εἶπον, καὶ κατ’ αὐτὰς κανονίζουσι τὰς σχέσεις καὶ τὰς ἀποφάσεις των οἱ ἡμέτεροι ἀγρόται, οἱ ὁποῖοι οὔτε τὰς ἐφημερίδας ἀναγινώσκουσιν, ἐὰν δημοσιεύσητε τὰς ἐκθέσεις ἐν ταῖς ἐφημερίσιν, οὔτε ἐν φυλλαδίοις ἐὰν τὰς δημοσιεύσητε, θὰ λάβωσιν αὐτὰ ἀνὰ χεῖρας, οὔτε καθ’ οἱονδήποτε τρόπον ἂν δημοσιεύσητε αὐτάς, θὰ τὰς λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν. Ἐγὼ περὶ ἄλλου θέλω νὰ προκαλέσω τὴν ὑμετέραν προσοχήν, κύριοι συνάδελφοι, καὶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως· δὲν εἶναι δὲ ἡ πρώτη φορὰ, κατὰ τὴν ὁποίαν προτείνω τοῦτο ἐντεῦθεν. Καὶ ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ὅτε Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἦτο ὁ ἐκ Κραναίας ἀξιότιμος συνάδελφος, οὕτως ἢ ἄλλως ἔφευγον, φεύγουν καὶ θὰ φεύγουν ἐντεῦθεν διὰ τὴν Ἀμερικήν. Ἀφίνω τὸ ζήτημα, διατὶ δὲν εἶδα κανεὶς νὰ ἀνησυχήσῃ διὰ τὰς πρὸς ἄλλας διευθύνσεις ἀποδημίας τῶν ἡμετέρων συμπολιτῶν, πρὸς ἄλλας χώρας, ὅπου ὁ κίνδυνος εἶναι μεγαλείτερος ἐκείνου, ὃν φοβεῖσθε ὅτι εὑρίσκουσιν ἐν Ἀμερικῇ, τῆς ὁριστικῆς λησμοσύνης τῆς πατρίδος καὶ τῆς ὁριστικῆς ἀπωλείας αὐτῶν διὰ τὴν πατρίδα. Νὰ φοβῆσθε τὰς μεταναστεύσεις των εἰς Ρωσσίαν καὶ Ρουμανίαν...

§38Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐκεῖ εἶναι ἐλάχισται.

§39Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν λάβητε τὰς πληροφορίας τῶν Ἑλλήνων προξένων ἐν Ρουμανίᾳ, θὰ ἴδητε ὅτι δὲν εἶναι ὀλίγος ὁ ἀριθμός· καὶ ἐκεῖ οἱ Ἕλληνες κυριολεκτικῶς χάνονται. Γνωρίζομεν λοιπὸν, ὅτι μέχρι πρὸ ἑνὸς περίπου ἔτους, μέχρι τοῦ παρελθόντος δηλαδὴ Σεπτεμβρίου καὶ Ὀκτωβρίου, γνωρίζομεν ἐκ τῶν ἐπισημοτάτων καὶ ἀσφαλεστάτων βιβλίων τῆς εἰσόδου μεταναστῶν εἰς Ἀμερικὴν ἐξ ὅλου τοῦ κόσμου, — ἅτινα τηροῦνται ἐκεῖ μετ’ ἀκριβείας, ἣν οὔτε νὰ κατανοήσωμεν ἡμεῖς δυνάμεθα, — ὅτι εἶχον εἰσέλθει ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦ 1901, ἤτοι ἐπὶ εἰκοσαετίαν ὁλόκληρον, 19,560 Ἕλληνες, ἄνδρες, γυναῖκες, παιδία, πάσης ἡλικίας καὶ τάξεως. Ἐκ τούτων πολλοὶ ἀπέθανον, εἴτε διότι μετέβησαν εἰς Ἀμερικὴν, εἴτε διότι θ’ ἀπέθνησκον, ὁπουδήποτε γῆς καὶ ἂν εὑρίσκοντο, διότι τὸ νῆμα τοῦ βίου των εἶχε τελειώσει. Πλεῖστοι ἐπανῆλθον, ἀλλὰ περὶ τῶν ἐπανερχομένων οὐδεὶς λαμβάνει τὸν κόπον νὰ φροντίσῃ νὰ μάθῃ, οὔτε ν’ ἀναγράψῃ αὐτοὺς εἰς τὰς ἐφημερίδας, καίτοι ἐπανέρχονται κατὰ πολλὰς δεκάδας, ἐνίοτε δὲ καὶ κατὰ ἑκατοντάδας. Ἡ ἀναχώρησις αὐτῶν μόνον περιγράφεται καὶ τονίζεται μὲ μελανὰ χρώματα. Ἐκ τῶν 19,560 τούτων μεταναστευσάντων ἑκατοντάδες ὅλαι, 800 νομίζω, ἦλθον ἀπρόσκλητοι καὶ ἀπρόκλητοι, ἵνα μετάσχωσι τοῦ πολέμου τοῦ 1897. Εἰς ἐμὲ, ὅστις, ὡς σᾶς εἶπον, ἔχω ἰδιαιτέρους λόγους νὰ συνδέωμαι μετ’ αὐτῶν, ἔκαμε τὴν εὐχαρίστησιν μία ὁμὰς ἐξ 120 ἀνδρῶν νὰ δώσῃ τὴν σημαίαν καὶ τὸν κοντὸν αὐτῆς. Ἦλθεν ὑπὸ σημαίαν ἑκάστη ὁμάς· καὶ ἦλθον οἱ μὲν, ὅπως ἐκπληρώσωσι τὴν ὑποχρέωσίν των, καλούμενοι ὡς ἐπίστρατοι, οἱ δὲ, ἵνα καταταχθῶσιν εἰς τὸν στρατὸν, τὸ πρῶτον ἐνθυμηθέντες, ὅτι εἶχον ὑποχρέωσιν ἐκκρεμῆ πρὸς τὴν πατρίδα, κατετάχθησαν δὲ καὶ ὑπέστησαν καὶ τὰς συνεπείας τοῦ νόμου, τῆς προσθέτου ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλει ὁ νόμος ἐπὶ τῇ παρουσιάσει μετὰ τὴν ὡρισμένην ἡμέραν πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ὑποχρεώσεως, ἐπὶ τῇ βραδείᾳ προσελεύσει, τῇ ἐκπροθέσμῳ, καὶ ἄλλοι, ἵνα καταταχθῶσιν ὡς ἐθελονταί. Πλεῖστοι λοιπὸν ἐπανῆλθον ἐξ ἐκείνων. Ἐὰν λάβωμεν δὲ ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἀποθνήσκοντας καὶ τοὺς ἐπανελθόντας, μετὰ τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1901 κατελθόντας, θὰ ἔχωμεν 20–22 χιλιάδας. Ἀμφιβάλλω ἐὰν ὁ ἀριθμὸς οὗτος δύναται νὰ φθάσῃ μέχρις 24,000 κατ’ ἀνώτατον ὅρον, διότι δὲν μετέβησαν ἀπὸ πέρυσιν ἕως ἐφέτος πλέον τῶν 5,000. Ἐὰν δὲ ἀφαιρέσητε τοὺς ἀποθανόντας καὶ ἐπανελθόντας, θὰ ἔχητε ἀριθμὸν 15,000. Δυστυχῶς δὲν ἀναστέλλεται ὁ δρόμος τῶν μεταναστῶν καὶ ὑπὸ νόμου οὐδενός. Οὔτε ὁ στρατολογικὸς νόμος δύναται νὰ ἐμποδίσῃ τὸν μέλλοντα ν’ ἀναχωρήσῃ καὶ κατ’ αὐτὴν ἀκόμη τὴν παραμονὴν τῆς κατατάξεώς του. Ἐὰν ὑπάρχῃ μέσον τι τοιοῦτον, ἤθελον παρακαλέσει νὰ μοὶ ὑποδειχθῇ, καὶ ἤθελον τὸ ἴδει λίαν εὐχαρίστως. Ἀλλὰ διὰ τοὺς ὁπωσδήποτε μεταβαίνοντας ἐκεῖ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις πρέπει νὰ μεριμνήσῃ σπουδαιότατα. Προέτεινα ἄλλοτε, ὅτι πρέπει ν’ ἀποσταλῶσι δημοδιδάσκαλοι. Κατὰ τοὺς Ἀμερικανικοὺς νόμους, καὶ κατά τινα παρ’ ἡμῖν νόμον, ἕλκοντα τὴν καταγωγὴν πρὸ ἑβδομηκονταετίας, ἐπιβάλλεται ὑποχρεωτικῶς ἡ ἐκπαίδευσις. Πᾶς πατῶν τὸ Ἀμερικανικὸν ἔδαφος καὶ ἄγων ἡλικίαν κατωτέραν τῶν δεκατεσσάρων ἐτῶν, εἰσάγεται ἀμέσως καὶ ὑποχρεωτικῶς εἰς τὰ σχολεῖα. Ἐκεῖνος χάνεται πλέον διὰ παντὸς ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος! Διότι οἱ νέοι αὐτοὶ, καὶ ἂν ἐφοίτησαν εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα ἐν Ἑλλάδι, θὰ ἔχωσι πάντως μόρφωσιν ἐλαχίστην· ἐκεῖ δὲ μανθάνοντες τὸ ἀναγινώσκειν καὶ γράφειν καὶ λαλεῖν εἰς τὰ σχολεῖα τὰ ἐγχώρια, καὶ μορφούμενοι ἀγγλιστὶ, ἐντρέπονται νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐὰν ὅμως κατωρθοῦμεν νὰ ἔχωμεν σχολεῖα εἰς τὰς τέσσαρας κυριωτέρας πόλεις τῆς Ἀμερικῆς, ὅπου οἱ πληθυσμοὶ οἱ ἑλληνικοὶ εἶναι μεγάλοι, εἰς τὸ Σικάγον, ὅπου ὁ ἑλληνικὸς πληθυσμὸς εἶναι 7500, — ἐνῷ ἡ πρωτεύουσα τῆς ἐπαρχίας, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω, ἔχει μόνον 1500 ψυχὰς, — εἰς τὴν Νέαν Ὑόρκην, ὅπου ὁ ἑλληνικὸς πληθυσμὸς ὑπερβαίνει τὰς 8000, καὶ εἰς ἄλλας πόλεις, τὸ πρᾶγμα θὰ διωρθοῦτο. Εἰς τὴν Νέαν Ὑόρκην μάλιστα οἱ Ἕλληνες ἀπέκτησαν καὶ ἐκκλησίαν ἑλληνικὴν μεγάλην, ἐνήργησαν δὲ καὶ ἐκλογὴν πρὸς ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς τῆς κοινότητος. Θὰ μάθητε δὲ μετὰ περιεργείας, ὅτι καὶ ἐκεῖ ἐτυπώθη ὁ «ἐκλογικὸς κατάλογος», περιλαμβάνων 860 ἐκλογεῖς, κατηρτίσθη ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ, ἐξήτασε τὸν κατάλογον, καὶ ἐγένοντο παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς δεκτὰ τὰ παράπονα περὶ τῆς ἐγγραφῆς ἐν τῷ καταλόγῳ, κατεσκευάσθησαν κάλπαι, καὶ ἐγένετο ἡ ἐκλογὴ κατὰ τὸ ἀρχαῖον Ἑπτανησιακὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐδέχθημεν καὶ ἡμεῖς ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἐγένετο ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπιτροπῆς πρὸς κατασκευὴν τοῦ ναοῦ. Εἰς τὰς τοιαύτας μεγάλας ἑλληνικὰς παροικίας πρέπει νὰ φροντίσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ν’ ἀποστείλῃ δημοδιδασκάλους, εἶτα δὲ πυκνοὺς καὶ πολλοὺς ἐφημερίους, ν’ ἀποστείλῃ ἕνα ἀρχιερέα, ὅστις νὰ ἑδρεύῃ ἐν Νέᾳ Ὑόρκῃ, ἢ Βασιγκτῶνι, ἢ Σικάγῳ, ἢ ἀλλαχοῦ, καὶ ὁ ὁποῖος νὰ ἔχῃ ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψίν του καὶ τὸν ἔλεγχόν του τοὺς ἐφημερίους τοὺς ἐν τῷ Νέῳ Κόσμῳ. Οἱ δὲ δημοδιδάσκαλοι καὶ οἱ διδάσκαλοι ἀνωτέρου τινὸς βαθμοῦ μέχρι σχολάρχου νὰ τελῶσιν ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ ἡμετέρου προξένου, καὶ νὰ δυνηθῶσιν οὕτω νὰ συγκρατήσωσι τοὺς Ἕλληνας ἐν Ἀμερικῇ, ἑτοίμους καὶ προθύμους, νὰ μὴ ἀποχωρισθῶσιν εἰς τὸ μέλλον ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος, διότι τώρα αἱ περιστάσεις ἐπιβάλλουσιν εἰς αὐτοὺς τοῦτο. Ὅταν μάθωσι γράμματα Ἀγγλικά, ἀγνοοῦντες τὰ Ἑλληνικὰ, ὅταν μετὰ παρέλευσιν χρόνου ἀμβλυνθῇ τὸ αἴσθημα, διότι ἐκκλησίαι δὲν ὑπάρχουσι, κήρυγμα δὲν γίνεται, ἀνωτέρα ἐπίβλεψις, πρὸ παντὸς θρησκευτική, δὲν γίνεται, ὅταν ἀμβλυνθῇ, λέγω, οὕτω τὸ αἴσθημα αὐτῶν, τότε θέλομεν πράγματι ἀπολέσει αὐτούς. Διὰ τοῦτο ἐφιστῶ σπουδαιότατα τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ δαπάνη θὰ ἦναι ἐλαχίστη, ἀπέναντι τῆς σωτηρίας τόσων χιλιάδων καὶ μυριάδων Ἑλλήνων. Οὐδεὶς τρόπος καὶ οὐδεμία μηχανὴ θὰ δυνηθῇ νὰ ἐμποδίσῃ τὸν ἐκπατρισμὸν αὐτῶν, ἐνῷ, ἐὰν ληφθῶσι τὰ εἰρημένα μέτρα διὰ δαπάνης 20–40 χιλιάδων δραχμῶν, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι ἡ δαπάνη αὕτη θὰ ἦναι προσοδοφορωτέρα καὶ μᾶλλον καρποφόρος διὰ τὴν Ἑλλάδα, διότι θὰ συγκρατήσῃ τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς καὶ θὰ τοὺς ἀναγκάσῃ νὰ μὴ ἀποχωρισθῶσι τῆς Ἑλλάδος, καὶ νὰ φέρωσιν ἐνταῦθα τὰ προϊόντα τῆς ἐργασίας των, καὶ νὰ ἐπανέρχωνται καὶ αὐτοί. Ἐκ τούτου δὲ θὰ ἔχωμεν διπλοῦν κέρδος, διότι οἱ ἐπανερχόμενοι ἐξ Ἀμερικῆς εἶναι ἄριστοι πολῖται. Σπανιώτατα ἐπανέρχεται κακὸς πολίτης ἐξ Ἀμερικῆς, πλὴν μερικῶν, — καὶ ἐπειδὴ ἠθέλησα ἐγωϊστευόμενος νὰ εἴπω, ὅτι κατέχω τὸ ζήτημα πλειότερον ἢ πολλοὶ ἄλλοι ἐξ ὑμῶν, πρέπει νὰ ἐπεκταθῶ καὶ εἰς τοῦτο — πλὴν μερικῶν, οἵτινες ἐπανέρχονται κακοὶ ἄνθρωποι, ἔχοντες ἀφορμὰς σωματικάς, τοὺς ῥευματισμούς, τὴν φθίσιν καὶ τὰ νοσήματα τοῦ μεγάλου κόσμου. Ἡ ἐπιτήρησις, ἡ διδαχὴ ἡ ἀπ’ ἄμβωνος, ἡ ἐν τοῖς σχολείοις, ἤθελον συντελέσει νὰ σώσωσι τὰς ψυχὰς αὐτῶν καὶ νὰ μὴ προϊάπτωνται εἰς Ἅδου. Ἐὰν θέλητε ἄλλην ἡμέραν νὰ συζητήσωμεν τὸ θέμα τοῦτο, θὰ ἤμην πρόθυμος νὰ λάβω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον καὶ προσθέσω ὅ,τι ἄλλο γνωρίζω περὶ τούτου. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διὰ τετάρτην καὶ πέμπτην φορὰν ἐπιμένω καὶ ἐπαναλαμβάνω πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι, νὰ μὴ φεισθῶσι δαπάνης 20–25 χιλιάδων δραχμῶν ὑπὲρ τῶν ἡμετέρων συμπολιτῶν ἐν Ἀμερικῇ, διότι ἡ δαπάνη αὕτη θὰ ἦναι ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις προσοδοφόρος, καὶ θ’ ἀποδίδωνται δι’ αὐτῆς πολλὰ ὑλικῶς καὶ ἠθικῶς εἰς τὸν τόπον.

§40Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης). Πρὸ ἡμερῶν τινων εἶχον ὑποβάλει ἐκθέσεις τῶν δημάρχων καί τινων νομαρχῶν. Ἤδη καταθέτω τοιαύτας τῶν νομαρχῶν Ἀρκαδίας καὶ Λακωνίας, ἤτοι τῶν νομῶν, οὓς κυρίως λυμαίνεται τὸ νόσημα τῆς μεταναστεύσεως...

§41Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Τοῦ νομοῦ Τριφυλίας ὑπεβλήθη;

§42Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ὄχι. Ἀξία λόγου εἶναι ἡ ἔκθεσις τοῦ γενικοῦ προξένου ἐν Νέᾳ Ὑόρκῃ. Ἐκ ταύτης θὰ μάθῃ ἡ Βουλή, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν μέχρι τοῦδε μεταναστῶν, ἀπὸ τοῦ ἔτους 1885 μέχρι Μαρτίου τοῦ 1901, εἶναι 20,052. Καταθέτω τὴν ἔκθεσιν ταύτην, ἵνα τυπωθῇ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 185). Ἐπίσης καταθέτω ἀπάντησιν εἰς ἐρώτησιν τοῦ κ. Βελλιανίτου περὶ τοῦ ἀποβιώσαντος ὀφειλέτου τοῦ Δημοσίου Π. Χαρίτου. Ἐπίσης ἀπάντησιν εἰς ἐπερώτησιν τοῦ κ. Δούνη περὶ τοῦ φόνου τοῦ ἐφήβου καταδίκου Νίκα. Ἐπίσης ἀπάντησιν εἰς ἐπερώτησιν τοῦ αὐτοῦ Βουλευτοῦ περὶ τῆς κατὰ τοῦ εἰρηνοδίκου καὶ τοῦ γραμματέως τοῦ Εἰρηνοδικείου Θουρίας μηνύσεως. Ἐπίσης ἀπάντησιν εἰς ἐρώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος βουλευτοῦ κ. Θ. Π. Δηλιγιάννη περὶ ἀδειῶν πρὸς σύστασιν φαρμακεμπορείων. Ἐπίσης ἀπάντησιν εἰς ἐπερώτησιν τοῦ κ. Δούνη περὶ ἐκλογῆς ἀγροφυλάκων τῆς περιφερείας Ρουπακιᾶς. Ἐπίσης ἀπάντησιν εἰς ἐπερώτησιν τοῦ βουλευτοῦ Πατρῶν κ. Παπαγιαννακοπούλου περὶ τῆς ἐκ δρ. 100,000 πιστώσεως διὰ τὴν συμμετοχὴν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν ἐν Παρισίοις παγκόσμιον ἔκθεσιν...

§43Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑπομιμνήσκω εἰς ὑμᾶς ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν ἔχω καταθέσει πρὸ πολλῶν ἡμερῶν, καὶ δι’ ἧς ἐζήτουν ἀναλυτικὸν πίνακα τῶν δαπανῶν τῶν ἀναγραφομένων ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ διὰ τὴν ταχυδρομικὴν ὑπηρεσίαν.

§44ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ὅτε, κύριε Ὑπουργέ, σᾶς ἐγένετο ἡ ἐπερώτησις νὰ καταθέσητε τὰς ἐκθέσεις τῶν νομαρχῶν, ἐζήτησα νὰ καταθέσητε καὶ τὰ ἐγγυοδοτικὰ, τὰ ὁποῖα συντάσσονται ἐν τῷ νομαρχιακῷ καταστήματι Ἀρκαδίας, ἵνα μάθωμεν, ἐὰν πράγματι συντάσσονται ἐγγυοδοτικὰ, ἢ λῃστεύονται οἱ ἄνθρωποι· περιέμενον δὲ νὰ καταθέσητε ταῦτα, ἵνα ἔχωμεν πλήρη τὴν εἰκόνα, διότι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔχω, εἶναι τοιαῦται.

§45Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Τελευταῖον ὑποβάλλω σχέδιον νόμου «περὶ ἀπαλλοτριώσεως τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ ἀγροτικῶν κτημάτων τῆς Ζαππείου περιουσίας», συνοδευόμενον ὑπὸ μακρᾶς δικαιολογητικῆς ἐκθέσεως.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 186).

§47ΑΧ. ΧΟΙΔΑΣ. Πρὸ ἡμερῶν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ὀλυμπίας συνάδελφος παρεκάλεσε τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ ἀνακαλυφθέντος ἐλλείμματος τῆς ἀποθήκης τῆς παρακρατήσεως Γαργαλιάνων. Ἤδη ἀναγγέλλονται νέα ἐλλείμματα ἐκ τῆς ἀποθήκης Μαράθου, ὅπου εἰς ἀποθηκευμένον σταφιδόκαρπον 110,000 λιτρῶν ἀπεδείχθη κατὰ τὴν παράδοσιν ἔλλειμμα 31,000. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὕτη εἶναι ἀξία τῆς προσοχῆς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ παρακαλῶ αὐτὸν ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλήν, ἂν ἔχει πληροφορίας, καὶ τί ἐνήργησεν ἐπὶ τούτου τὸ Συμβούλιον τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης· διότι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὁ τρόπος τῆς διαχειρίσεως τῶν τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὰ ἐλλείμματα τῶν ἀποθηκῶν θὰ φέρουν τάχιστα τὸ τέλος τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, τὴν ὕπαρξιν τῆς ὁποίας θεωρῶ ὑψίστης σημασίας διὰ τὸν τόπον.

§48Φ. ΝΕΓΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποθήκην Μαράθου, περὶ τούτου ἐγένετο καταγγελία εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Τὴν καταγγελίαν ταύτην ἐστείλαμεν πρὸς τὴν Σταφιδικὴν Τράπεζαν, ἡ ὁποία μᾶς ἀπήντησε, καὶ αὔριον θὰ καταθέσω τὴν ἐπιστολὴν αὐτῆς. Ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα ἀνέφερεν, ὅτι πρὸ πολλοῦ ὁ ἀποθηκάριος οὗτος εἶχεν εἰδοποιήσει αὐτὴν, ὅτι ἡ ἀποθήκη θέλει ἀφήσει ἔλλειμμα, ἕνεκα τῆς κακῆς αὐτῆς καταστάσεως, καὶ ἐζήτησε πρὸ δύο ἐτῶν νὰ ληφθῇ μέτρον τι, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς δὲν ἐλήφθη, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα ἐν τῇ ἐπιστολῇ της δηλοῖ, ὅτι ἀπήλλαξε τὸν ἀποθηκάριον αὐτὸν τῆς κατηγορίας. Τὸ Ὑπουργεῖον μ’ ὅλον τοῦτο δὲν ἐπείσθη εἰς ὅσα λέγει ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα, καὶ σήμερον διέταξα ἐπιθεωρητὴν νὰ μεταβῇ ἐπὶ τόπου, ὅπως γείνῃ ἔρευνα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου.

§49Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§50Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν ἐρώτησιν τὴν προβληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. ἐκ Πατρῶν συναδέλφου ἀκριβῶς δὲν ἀπήντησεν ὁ κύριος Ὑπουργός. Ὁ συνάδελφος ἠρώτησε περὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ παρουσιασθέντος ἐλλείμματος, ὁ δὲ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπληροφόρησε τὴν Βουλὴν μόνον ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο ἐχαρίσθη ἀπὸ τὴν Τράπεζαν, ἀλλὰ δὲν ἐπληροφόρησε, τί ποσὸν εἶναι αὐτό· διότι, ἂν ἦτο ἡ φύρα, ἡ ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζομένη, πολὺ ὀρθῶς ἔπραξεν ἡ Τράπεζα, ἀπαλλάξασα τῆς κατηγορίας τὸν ἀποθηκάριον. Τὸ οὐσιῶδες θὰ ἦτο, ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται ὡς ἔλλειμμα ἐν τῇ ἀποθήκῃ ἐκείνῃ, ἐκτὸς ἐὰν τὸ νομίζῃ τόσον ἐπουσιῶδες εἰς τὸ σύνολον τῶν ἀταξιῶν, τῶν παρουσιαζομένων εἰς τὸ ζήτημα, ὥστε νὰ παρέλθῃ ἀπαρατήρητον.

§51Φ. ΝΕΓΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Διέταξα νὰ μεταβῇ ἐπιτοπίως ἐπιθεωρητὴς καὶ βεβαιώσῃ τὸ ἔλλειμμα. Τὸ πόρισμα τῆς ἐξετάσεως τοῦ ἐπιθεωρητοῦ μετὰ τῆς ἀπαντήσεως τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης θέλω ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλήν.

§52Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ παράσχῃ εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας περὶ τῶν καταχρήσεων καὶ τῆς σπατάλης, εἰς ἃς κατηγγέλθη ὅτι ἐκτρέπεται τὸ Συμβούλιον τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Βουδούρης ἔχει τὸν λόγον.

§54Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς κ. Δραγούμης ἀνέγνωσεν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἀναφορὰν, τὴν ὁποίαν εἶχε λάβει ἐκ τῆς νήσου Κιμώλου, περὶ πλημμελοῦς καταμετρήσεως τῶν ἀμπέλων. Ἐκ τῆς ἀναφορᾶς ἐκείνης ἔμαθεν ἡ Βουλή, ὁποῖαι καταχρήσεις γίνονται ὑπὸ τῶν ὑπαλλήλων τῶν ἐπιτετραμμένων τὴν καταμέτρησιν τῶν ἀμπέλων. Οἱ κύριοι ὑπάλληλοι ἐνόμισαν, φαίνεται, ὅτι ὁ προορισμός των εἶναι, πῶς νὰ κάμνουν καταμετρήσεις ὑπερβολικὰς, ἀδικοῦντες τοὺς φορολογουμένους. Ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Χαλκίδος, καὶ ἰδίως ἐν τῷ δήμῳ Χαλκιδέων, ὅπου ὑπάρχουν μεγάλαι ἀμπελοφυτεῖαι, λαμβάνουσι χώραν ὅμοιαι καταχρήσεις πρὸς ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι κατηγγέλθησαν. Οἱ ἀμπελοκτήμονες ὑποβάλλουν νομίμως τὰς δηλώσεις, ἀλλ’ οἱ ἐπιτετραμμένοι τὴν καταμέτρησιν κάμνουν τὰς καταμετρήσεις ὅπως αὐτοὶ θέλουν. Ἐν τῷ δήμῳ Χαλκιδέων αἱ ἄμπελοι ὅλαι εἶναι ποτιστικαὶ, ποτίζονται ἀπὸ τὸν Λήλαντα ποταμόν· ἀλλὰ διὰ νὰ ποτισθοῦν, πρέπει ἕκαστον στρέμμα νὰ περιτοιχισθῇ, οὕτως εἰπεῖν, ἀπὸ χῶμα, τὸ ὁποῖον ἐκεῖ ὀνομάζουν ντάπιαις, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ γίνωνται πολὺ παχεῖαι, διότι ἄλλως τὸ νερὸ τὰς καταστρέφει. Λοιπὸν οἱ ἐπιτετραμμένοι τὴν καταμέτρησιν ἐνόμισαν καλὸν νὰ καταμετρήσωσι καὶ τὴς ντάπιαις ὡς ἀμπέλους, καὶ κατὰ συνέπειαν εὗρον, ὅτι οἱ ἰδιοκτῆται δὲν ἔκαμαν τὰς δεούσας δηλώσεις· καὶ δικαίως δὲν ἔκαμαν, διότι οἱ ἰδιοκτῆται δὲν ἐννοοῦσι νὰ πληρώσωσι φόρον στρεμματικὸν διὰ τὴς ντάπιαις. Μέχρι τοῦδε λοιπὸν οἱ κύριοι γεωμέτραι, ὁ ἐφορεύων γραμματεὺς Κρούσης καὶ ὁ ταμίας ἐξέδωκαν ὑπερτριακόσια ἐντάλματα ἐναντίον τῶν ἀμπελοκτημόνων, ἐπίκειται δὲ ἡ ἔκδοσις ὑπερχιλίων ἔτι ἐνταλμάτων, τουτέστιν ἐκστρατεία γενικὴ καθ’ ὅλων τῶν ἀμπελοκτημόνων, ἐναντίον τῶν ὁποίων ἐξεδόθησαν ἐντάλματα, ἅτινα παρεδόθησαν εἰς τοὺς εἰσπράκτορας· ὅλοι δὲ αὐτοὶ θὰ ὁδηγηθῶσιν εἰς τὰς φυλακάς! Ἐννοεῖτε, Κύριοι, ὅτι ἡ κατάστασις εἶναι τοιαύτη, ὥστε δικαιοῦμαι νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν...

§55Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι παραβάσεις κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου.

§56Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐκδίδονται ἐντάλματα ἐπὶ τῷ λόγῳ δῆθεν, ὅτι αἱ δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμαν οἱ ἀμπελοκτήμονες, δὲν συμφωνοῦσι μὲ τὰς καταμετρήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ κ. γεωμέτρης. Ὅπως σᾶς εἶπον, ὁ γεωμέτρης ἐνόμισε καλὸν νὰ μετρήσῃ καὶ τὴς ντάπιαις δι’ ἀμπέλια· ἀλλ’ ἡ ντάπιαις δὲν εἶναι ἀμπέλια...

§57ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί εἶναι ἡ ντάπιαις αὐταί;

§58Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὡς προηγουμένως εἶπον, αἱ ἄμπελοι τῆς Χαλκίδος ὅλαι εἶναι ποτιστικαί, ἀρδεύονται ἀπὸ τὸν Λήλαντα ποταμόν. Λοιπὸν, ἀφοῦ κλαδευθῶσι καὶ παστρευθῶσι, τότε ῥίπτεται ἐντὸς αὐτῶν ὁ ποταμός· εἶναι δὲ ὕψος ἑνὸς περίπου μέτρου. Ἐπὶ 20 ἡμέρας βλέπετε μίαν λίμνην, διότι, ἂν δὲν ποτισθῶσιν οὕτω πως, εἶναι ἀδύνατον νὰ σκαφῶσι· τὸ χῶμα εἶναι τοιοῦτον, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ σκαφῇ. Λοιπὸν γίνονται ντάπιαις. Ντάπιαις ὀνομάζονται τὰ προχώματα. Ἕκαστον στρέμμα ἔχει τὰ προχώματά του, τὰ προχώματα ὅμως αὐτὰ εἶναι παχύτατα, διὰ νὰ μὴ τὰ διαπερᾷ τὸ νερό. Λοιπὸν ὅλα αὐτὰ τὰ προχώματα κατεμετρήθησαν ὡς ἄμπελοι...

§59Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ ὀρθῶς.

§60Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Σεῖς τὸ εὑρίσκετε ὀρθόν, ἐγὼ ὄχι. Λοιπὸν σήμερον καταδιώκονται 300 ἄνθρωποι μὲ ἐντάλματα ἐκδοθέντα, καὶ ἐπίκειται ἡ ἔκδοσις ὑπερχιλίων ἔτι ἐνταλμάτων, ὡς μοὶ τηλεγραφοῦσιν ἐκ Χαλκίδος. Ἐννοεῖτε, ὅτι εἶναι γενικὴ ἀναστάτωσις εἰς τὸν τόπον, διότι ὅλοι οἱ ἀμπελοκτήμονες πρόκειται νὰ ὁδηγηθῶσιν εἰς τὰς φυλακάς! Ἀλλὰ σημειώσατε, Κύριοι, ὅτι κατὰ τὸν νόμον αὐτὰ τὰ περιπλέον τυχὸν εἰσπραττόμενα διανέμονται μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν ἐπιτετραμένων τὴν καταμέτρησιν αὐτήν· συνεπῶς οἱ κύριοι αὐτοί, οἱ ἐνεργοῦντες τὰς καταμετρήσεις καὶ οἱ ἐνεργοῦντες τὴν ἔκδοσιν αὐτῶν τῶν ἐνταλμάτων, ἔχουσι καὶ κἄποιον συμφέρον, διότι πρόκειται νὰ λάβωσι τὸ ἥμισυ τῆς διαφορᾶς. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, διότι εἶναι ὅλος ὁ τόπος εἰς ἀναστάτωσιν. Ἐπειδὴ δὲ εὑρίσκομαι, κύριε Ὑπουργέ, ἐπὶ τοῦ βήματος, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἀναφέρω καὶ ἐντεῦθέν τι, τὸ ὁποῖον πρὸ ἡμερῶν σᾶς εἶπον ἰδιαιτέρως, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἤθελον τὸ ἀναφέρει, ἂν δυστυχῶς δὲν ἔβλεπον, ὅτι μεταξὺ τῶν ὑπαλλήλων τῶν διενεργούντων ὅλας αὐτὰς τὰς καταδιώξεις ἐναντίον τῶν φορολογουμένων εἶναι καὶ ὁ γραμματεὺς τῆς Ἐφορείας Κιούσης...

§61ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Τί ἐστὶ Κιούσης;

§62Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Γραμματεὺς πρῶτος τῆς Ἐφορείας... Ὁ κύριος αὐτὸς δυστυχῶς δὲν χαίρει φήμην ὑπαλλήλου χρηστοῦ, ἓν δὲ μπιλλιετάκι του, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἔχω δυστυχῶς...

§63Γ. ΑΒΕΡΩΦ. Καὶ σεῖς μπιλλιετάκια στέλλετε συχνά!

§64Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, μὴ βιάζεσθε. Μπιλλιετάκια στέλλομεν ὅλοι· αὐτὸ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ μπιλλιέτο, τὸ ὁποῖον στέλλομεν... Λοιπὸν αὐτὸ εἶναι ἕν μπιλλιετάκι αὐτοῦ τοῦ κυρίου, ὁ ὁποῖος γράφει εἰς τὸν γραμματέα τῆς Δημαρχίας Ληλαντίων, καὶ τοῦ λέγει, ὅτι «ἡ Δευτέρα παρῆλθε, καὶ τὸ γράμμα δὲν τὸ εἴδομεν (γέλωτες). Τὴν Δευτέραν ἀναμένω χωρὶς ἄλλα οὐχὶ μόνον τὴν συγκατάθεσιν ἐκείνου, ἀλλὰ καὶ τὸ ἰδικόν σου ζήτημα. Πρέπει νὰ ἦναι ἐδῶ τὴν Δευτέραν ἄνευ ἀναβολῆς, διότι ἄλλως...»

§65Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ποῖος γράφει; Ὁ γραμματεὺς γράφει;

§66ΕΛ. ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Πότε διωρίσθη;

§67Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν εἶμαι Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, οὔτε ἐκράτησα σημείωσιν πότε διωρίσθη. Ἄλλως μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εὐθύνεται ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος τὸν διώρισε.

§68Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ὁ γραμματεὺς τῆς Ἐφορείας τὰ γράφει αὐτά;

§69Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἶναι ὁ πρῶτος γραμματεὺς τῆς Ἐφορείας, ὁ ὁποῖος γράφει εἰς τὸν γραμματέα τῆς Δημαρχίας.

§70Γ. ΑΒΕΡΩΦ. Πότε ἐτοποθετήθη εἰς τὴν Χαλκίδα;

§71Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι. Οὔτε τὸν γνωρίζω. Ἀνέφερα δὲ τὸ ὄνομά του, μόνον διότι καὶ αὐτὸς εἶναι μεταξὺ τῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι ἐκδίδουσι τὰ ἐντάλματα.

§72ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Τὰ ἐντάλματα, ἢ τὴν καταμέτρησιν. Εἶναι οἱ συντάσσοντες τὰ πρωτόκολλα.

§73Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Οἱ ἐκδώσαντες τὰ πρωτόκολλα.

§74Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Εἶναι μεγάλαι αἱ παρατηρούμεναι διαφοραὶ εἰς τὰς ἐκτάσεις τῶν ἀμπέλων;

§75Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν ἠξεύρω. Ἠξεύρω μόνον, ὅτι ἐξεδόθησαν 300 πρωτόκολλα, τὰ ὁποῖα ἐστάλησαν εἰς τὸν εἰσπράκτορα, καὶ ἐπίκειται ἡ ἔκδοσις χιλίων περίπου ἄλλων.

§76Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπαντῶν χθὲς εἰς τὸν κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτήν, ζητοῦντα πληροφορίας περὶ τοῦ ἂν ὑπάρχει ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν ἔγγραφον, διὰ τοῦ ὁποίου διετάσσετο ὁ κατὰ τὴν 8 Νοεμβρίου ἀρχηγὸς τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων νὰ μεταχειρισθῇ βίαν κατὰ τοῦ λαοῦ, ἀπήντησεν, ὅτι κατὰ τὰ 9/10 δὲν ὑπάρχει...

§77Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ὑπάρχει διόλου.

§78Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι πρόκειται περὶ ζητήματος, τοῦ ὁποίου ἡ ὑψίστη σημασία δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ διαλανθάνουσα τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Σχεδὸν ἐγένετο μία ἐπανάστασις· ἐφονεύθησαν πρὸ 5 μηνῶν 8 πολῖται, τῶν ὁποίων πολλοὶ ἦσαν οἰκογενειάρχαι, ἢ τέκνα γονέων, οἱ ὁποῖοι ἐστήριζον τὰς ἐλπίδας των ἐπ’ αὐτῶν. Ἐτραυματίσθησαν διὰ πυροβόλων ὅπλων 30 καὶ ἐπέκεινα, καὶ ἀκόμη εὑρισκόμεθα εἰς τὸ στάδιον τῆς αἰτήσεως πληροφοριῶν καὶ τῆς ἀβεβαιότητος, διότι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ μάθωμεν, ὑπὸ τίνας ἀκριβῶς περιστάσεις ἔλαβον χώραν τὰ θλιβερὰ ἐκεῖνα γεγονότα. Ὅτι τὴν βίαν τὴν μετεχειρίσθη ἡ τότε ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, εἶναι ἀναμφισβήτητον, διότι ἔχομεν αὐτὸ τὸ ἔγγραφον, τοῦ ὁποίου τὸ περιεχόμενον παρακαλῶ νὰ ἀκούσητε. Τὸ συνέταξε καὶ τὸ ὑπέγραψεν ὁ συνταγματάρχης κ. Δημοσθένης Στάϊκος, ἀρχηγὸς τῆς χωροφυλακῆς καὶ ἐπόπτης τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τῆς πρωτευούσης. Ἰδοὺ δὲ τί γράφει (ἀναγινώσκει): «Λίαν ἐπεῖγον. Πρὸς τὸν Πρύτανιν τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ φέρω εἰς γνῶσιν ὑμῶν, ὅτι πρὸς πρόληψιν διαταράξεως τῆς τάξεως διετάχθην παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβω πρόνοιαν, ὥστε οἱ φοιτηταὶ νὰ μένωσιν ἀνενόχλητοι καὶ ἐλεύθεροι, ἐφ’ ὅσον συσκέπτονται καὶ συζητοῦσιν ἐντὸς τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τοῦ περιβόλου αὐτοῦ, νὰ μὴ ἐπιτρέψω ὅμως τὴν ἀνὰ τὴν πόλιν περιφορὰν μεγάλων ὁμάδων διαδηλωτῶν, εἴτε ἐκ φοιτητῶν εἴτε ἐξ ἄλλων πολιτῶν· τοὐναντίον δὲ πᾶσαν τοιαύτην ἀπόπειραν, μετὰ πρόσκλησιν πρὸς τοὺς διαδηλωτὰς νὰ συμμορφωθῶσι πρὸς τὴν ἀνωτέρω ἀπαγόρευσιν θέλω παρεμποδίσει καὶ διὰ τῆς βίας, ποιούμενος χρῆσιν τῶν ὑπ’ ἐμὲ στρατιωτικῶν δυνάμεων κλπ.»

§79Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ ἔχῃ διαταγήν· ἦτο καθῆκόν του.

§80Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε τῶν Δυνάμεων! Ἡμεῖς θέλομεν νὰ μάθωμεν, κύριε Βουλευτὰ, ἂν εἶχεν ἢ δὲν εἶχε διαταγήν· ὕστερον θὰ ἐξετάσωμεν, ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἔλαβε καὶ ἐξετέλεσε τὴν διαταγὴν ταύτην.

§81Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, συζητοῦμεν ἄνευ λόγου...

§82Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί;

§83Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις αὕτη δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν, διότι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν ἀτυχίαν κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν νὰ διευθύνωσι τὰ κοινά, ἐδήλωσαν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἀναλαμβάνουσι πλήρη τὴν εὐθύνην τῶν ἐνεργειῶν τῶν διαφόρων ἀρχῶν. Τίνα ἀνάγκην λοιπὸν ἔχετε, ἵνα ἐξετάσητε, ἂν ἔλαβον ἢ ὄχι διαταγήν. Ἐγὼ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι αἱ ἀρχαὶ αἱ στρατιωτικαὶ ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκόν των, ὅτι ὑπέστησαν τὰ πάνδεινα, καὶ ὅτι δὲν δύναται ν’ ἀποδοθῇ εἰς τὰς στρατιωτικὰς ἀρχὰς οὐδεμία παρεκτροπή· ὅτι ὅλα, ὅσα τότε συνέβησαν, βεβαίως δὲν συνέβησαν ἐκ σφαιρῶν στρατιωτικῶν, καὶ ἑπομένως ὅλη αὕτη ἡ συζήτησις ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν δὲν ἔχει σημασίαν. Ὁπωσδήποτε, ἂν ὑπάρχῃ τις ὑπεύθυνος, εἶναι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἶχε τὴν τιμὴν νὰ διευθύνῃ τότε τὰ τῆς χώρας, καὶ ἡ ὁποία ἀπέδωκεν ἤδη πολιτικὰς εὐθύνας, διότι δὲν εἶναι πλέον εἰς τὰ ἑδώλια τὰ Ὑπουργικά. Ἂν νομίζητε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη εἶναι ἀξία κατηγορητηρίου, ὑπογράψατε τὸ κατηγορητήριον, καὶ ἀποστείλατε ἡμᾶς εἰς τὸ Εἰδικὸν Δικαστήριον...

§84Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀξιότιμε κύριε πρώην Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὲ τότε τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν ἀπηντήσατε εἰς τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἔθηκα: ἐδόθη διαταγὴ εἰς τὸν κ. Στάϊκον νὰ μεταχειρισθῇ τὴν βίαν διὰ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως, ναὶ ἢ ὄχι; Περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Βεβαίως ὑμεῖς ἐδηλώσατε, ὅτι φέρετε τὴν εὐθύνην. Διαταγὴν ἐδώσατε;

§85Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ εἴπω, ἂν ἔδωσα ἢ ὄχι διαταγήν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχω ἀνάγκην νὰ εἴπω, εἶναι τὸ ἑξῆς· ὅτι ἡ διαταγὴ αὐτὴ ἀνεκοινώθη εἰς τὸν Πρύτανιν μετὰ τὰ τελεσθέντα κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας, κατὰ τὰς ὁποίας οἱ στρατιῶται ὑπέστησαν τὰ πάνδεινα...

§86Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὄχι δά! Ἡ διαταγὴ εἶναι τῆς 7 Νοεμβρίου.

§87Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἶναι τῆς 7 Νοεμβρίου. Τὴν 8 ἔγειναν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συνέβησαν. Γινώσκετε πολὺ καλῶς, ὅτι πρὸ τῶν πυλῶν τοῦ Πανεπιστημίου εἶχον γείνῃ αἱ πολλαὶ ἐπιθέσεις κατὰ τῶν στρατιωτῶν. Ἄλλως τε αἱ ἀπειλαὶ αὗται δὲν ἐξετελέσθησαν, διότι ἐπετράπη εἰς τοὺς φοιτητὰς νὰ μεταβῶσιν εἰς τοὺς στύλους τοῦ Ὀλυμπίου Διὸς καὶ μετάσχωσι τοῦ συλλαλητηρίου. Τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα. Ἂν διὰ τῶν πολλῶν συζητήσεων καὶ τῶν ὑπαινιγμῶν, τοὺς ὁποίους ἤκουσα χθὲς, θέλετε νὰ ἐπιρρίψητε εὐθύνας εἰς ἄλλας ἀρχάς, σφάλλεσθε, διότι ἔχετε ὑπευθύνους.

§88Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Καθόλου εἰς ἄλλους· εἰς ὑμᾶς τὴν ἐπερρίψαμεν.

§89Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, βλέπω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος πρώην Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καίτοι ἀξιεπαίνως καὶ μετὰ παρρησίας τιμώσης αὐτὸν ἀναλαμβάνει τὴν εὐθύνην δι’ ὅσα τότε ἐτελέσθησαν καὶ ἐγένοντο ἐκ μέρους τῆς ἐξουσίας, ἐν τούτοις ἀπέφυγε νὰ εἴπῃ, ἂν εἶχε δώσει διαταγὴν εἰς τὸν ἐπόπτην νὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς λόγχης καὶ τοῦ πυρὸς κατὰ τοῦ λαοῦ· καὶ εἶπε: «δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ δώσω λόγον». Ἔχετε ἀνάγκην, κύριε πρώην Πρωθυπουργέ, καὶ μεγάλην ἀνάγκην, διότι οὐδεμία περίπτωσις ὑπῆρχε νὰ μεταχειρισθῆτε τὴν βίαν κατὰ τοῦ λαοῦ...

§90Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν τὴν μετεχειρίσθην.

§91Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν μετεχειρίσθησαν τὴν ἄλλην ἡμέραν, ὅτε ἐφόνευσαν τοὺς πολίτας.

§92Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι! δὲν ἐφόνευσαν αὐτοί, διότι ἀπεδείχθη, ὅτι οὐδεὶς ἀπέθανεν ἐκ σφαιρῶν πυροβολισμῶν στρατιωτῶν.

§93Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς ἀπεδείχθη; Αὐτὸ τὸ παράπονον ἔχομεν! Καὶ ἔχομεν καὶ τὸ παράπονον ἀκόμη, ὅτι δὲν ἀπεδείχθη, τίνες ἀπεπειράθησαν νὰ φονεύσωσι καὶ ὑμᾶς αὐτόν.

§94Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Εἶναι δύο ζητήματα ἐντελῶς ξένα. Ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ φέρω εὐθύνην παρὰ περὶ τῶν πράξεων, αἱ ὁποῖαι ἐξετελέσθησαν. Ἔχω δὲ συμφέρον, ὅπως καὶ ὑμεῖς, καὶ ἐζήτησα καὶ ἄλλοτε, ἵνα ἐπισπεύσῃ ἐπὶ τέλους ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ αὐτὴν τὴν ἀνάκρισιν, διὰ νὰ μάθωμεν, ὡς λέγουσιν οἱ ἁρμόδιοι, ὅτι οἱ στρατιῶται δὲν ἐπυροβόλησαν, ὅτι ὅσοι ἐφονεύθησαν δὲν ἐφονεύθησαν ἐκ σφαιρῶν στρατιωτῶν, νὰ ἀποδειχθῇ, ἂν τοῦτο εἶναι ἀληθὲς ἢ ὄχι. Δεύτερον, κατηγορήθησαν ἀστυφύλακές τινες· νὰ ἐξετασθῇ, ποῖοι εἶναι αὐτοὶ οἱ ἀστυφύλακες; Ἐνήργησαν κατόπιν διαταγῶν ἢ δὲν ἐνήργησαν; Καὶ δι’ αὐτὸ συνιστῶ καὶ ἐγὼ θερμότατα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης...

§95Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πότε;

§96Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. .. νὰ κάμῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ κάμῃ. Ἐδῶ ἐπεκράτησε τὸ σύστημα νὰ θεωρῶμεν πάντοτε τὴν Δικαιοσύνην ὡς ἐξαρτωμένην ἐκ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ἄλλοτε εἶπον, ὅτι ἡ Δικαιοσύνη πρέπει νὰ ᾖναι ἀνεξάρτητος, καὶ ἀνεξαρτήτως νὰ ἐνεργῇ...

§97ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καὶ πρέπει νὰ ᾖναι τοιαύτη.

§98Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Καὶ πρέπει νὰ ᾖναι, διότι τὸ Σύνταγμα τοῦτο ἀπαιτεῖ... Ἀλλὰ θεωροῦμεν τὴν ἐκτελεστικὴν ἀρχὴν πάντοτε ὑπεύθυνον διὰ τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ἐνεργεῖ ἡ δικαστικὴ ἀρχή. Ὁπωσδήποτε, ἐγὼ δὲν δύναμαι ἕτερον νὰ πράξω ἢ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ποιήσηται χρῆσιν τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος τῷ χορηγεῖ, διότι ὁ νόμος δὲν χορηγεῖ εἰς αὐτὸν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ εἰς τὸν ἀνακριτήν: «ἐντὸς 24 ὡρῶν ἀπαιτῶ νὰ τελειώσῃς τὴν ἀνάκρισιν!» Δὲν δύναται ἢ νὰ μετέλθῃ τὰ μέσα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ μετέλθῃ, νὰ παρακαλέσῃ ἢ νὰ διατάξῃ τὸν Εἰσαγγελέα, ὅπως συστήσῃ τὴν ταχεῖαν περάτωσιν τῆς ὑποθέσεως. Ἔχω συμφέρον καὶ ἐγὼ αὐτός. Ἀφίνω δὲ καὶ τὸ ἕτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον φαίνεται κἄπως παράξενον· διότι ὁπωσδήποτε ἔγεινε μία ἐπίθεσις δολοφονικὴ κατ’ ἐμοῦ· δὲν θέλετε νὰ ᾖναι δολοφονία; ἂς ᾖναι ὅ,τι θέλετε· ἔγεινε τὴν 8 Νοεμβρίου, εἴμεθα εἰς τὰς 28 Μαρτίου, καὶ ἂν καὶ ἔγεινε τὴν 5ην ὥραν ἢ τὴν 4ην, καὶ ἑπομένως εἰς τὸ φῶς, ἦτο κόσμος πολύς, καὶ δὲν ἀνεκαλύφθη κανείς.

§99Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πταίει ἡ Δικαιοσύνη δι’ αὐτό.

§100Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ εἴπω διὰ τὴν Δικαιοσύνην, ὅτι πταίει...

§101Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ μὲ διακόπτετε λοιπόν; Ἀφήσατε νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου.

§102Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Σᾶς διακόπτω διὰ νὰ εἴπω, ὅτι αἱ ἐκθέσεις τῶν στρατιωτικῶν ἀρχῶν ἀναφέρουσιν, ὅτι οἱ στρατιῶται δὲν ἐπυροβόλησαν. Δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι οἱ στρατιῶται ἐφόνευσαν.

§103ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Πῶς τὸ γνωρίζετε;

§104Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγένετο χρῆσις βίας; Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα· εἶναι δὲ βεβαιωμένον, ὅτι ἡ ἐπέλασις τοῦ ἱππικοῦ, ἥτις εἶναι πλέον ἢ βία, ἔφερε τὰ ἀποτελέσματα τὰ οἰκτρὰ τοῦ φόνου τῶν πολιτῶν. Τίνα λόγον εἶχε, νὰ γείνῃ ἡ ἐπέλασις τοῦ ἱππικοῦ κατὰ τοῦ πλήθους, τὸ ὁποῖον ἀθορύβως, ἀόπλως καὶ ἡσύχως ἔβαινεν ἀπὸ τοῦ Πανεπιστημίου διὰ τῆς ὁδοῦ Κοραῆ, δὲν ἠξεύρω ποῦ; Τότε οἱ πολῖται συνῆλθον, ἵνα ἀσκήσωσιν ἓν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶχον ἐκ τοῦ Συντάγματος, τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι ἀόπλως καὶ ἡσύχως...

§105ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ἄοπλοι ἦσαν οἱ πολῖται;

§106Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως ἄοπλοι. Ἐὰν ἀνεμίχθησαν κατόπιν μετὰ τῶν πολιτῶν τῶν ἀόπλων καί τινες φέροντες ὅπλα, εἰς τοῦτο δὲν πταίουν οἱ διαδηλωταί. Ἄλλως δὲ καὶ ἐκ τῶν φερόντων ὅπλα οὐδεὶς θὰ ἔκαμνε χρῆσιν, ἂν δὲν ἐγίνετο ἔναρξις βίας ἐκ μέρους τοῦ στρατοῦ. Ἦλθον οἱ διαδηλωταὶ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, καὶ ἔμειναν ἐκεῖ οἱ φοιτηταί, οἱ δὲ λοιποὶ πολῖται διηυθύνοντο ἡσύχως διὰ τῆς ὁδοῦ Κοραῆ, δὲν γνωρίζω πρὸς ποῖον μέρος, χωρὶς νὰ δώσωσιν οὐδεμίαν ἀφορμὴν εἰς τὴν ἀρχήν. Ἀλλ’ ὅτε ἔφθασαν πρὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπυροβολήθησαν ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν. Νομίζετε, ὅτι καλῶς ἐνήργησεν ἡ ἐξουσία τότε κατὰ τῶν πολιτῶν; Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι οὐδεμίαν εὔλογον ἀφορμὴν ἔλαβεν ὁ ἀνώτερος ἐπόπτης τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων νὰ ποιήσηται χρῆσιν τῆς βίας. Ὥστε, ἄν ἡ τότε Κυβέρνησις ἔδωκε πρὸς τοῦτο διαταγήν, φέρει πλήρη καὶ ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην ἐπὶ τοῖς γενομένοις, ἐὰν δὲ δὲν ἔδωκε διαταγήν, τότε ἐρωτῶ, τί γίνεται αὐτὸς ὁ ἀνώτερος ἐπόπτης τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων, ὁ ὁποῖος ἄνευ διαταγῆς μετεχειρίσθη, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ περίπτωσις, βίαν κατὰ τῶν πολιτῶν;

§107ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Δὲν ἐπυροβόλησαν οἱ στρατιῶται.

§108Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τί θέλετε νὰ βιάζωμεν τὸν ἑαυτόν μας εἰς τὸ νὰ πιστεύωμεν πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀληθῆ; Ἀλλ’ ὅ,τι πρὸ πάντων πρέπει νὰ προκαλέσῃ σύντονον τὴν προσοχήν μας εἶναι, ὅτι, καίτοι παρῆλθον πέντε ἔκτοτε μῆνες, βλέπομεν ὅτι εἰσέτι δὲν ἐξηκριβώθησαν τὰ πράγματα δικαστικῶς, καὶ ἀκόμη δὲν γνωρίζομεν τίποτε ἀπὸ τὴν ἐνέργειαν τῆς Δικαιοσύνης. Ἐπὶ τέλους εἶναι ἀληθῆ αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. πρώην Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τουτέστιν ὅτι πολῖται ἠπείλησαν τὴν δημοσίαν τάξιν, ὅτι συνετέλεσαν εἰς τὴν διατάραξιν αὐτῆς καὶ ὅτι δικαίως ἔπαθον ὅσα ἔπαθον ἐκ μέρους τῆς ἐξουσίας; Ἂς τὸ εἴπῃ ἐπὶ τέλους ἡ Δικαιοσύνη, ἂν ὑπάρχῃ τοιαύτη. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ὅτι ἔχει πλήρη ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸν διεξάγοντα τὴν ἀνάκρισιν, ἀλλὰ τὸ γεγονός, ὅτι ἐπὶ πέντε ἤδη μῆνας δὲν ἠδυνήθη νὰ περατώσῃ τὴν ἀνάκρισιν αὐτήν, δικαίως διεγείρει τὴν ἀπορίαν καὶ ἐμοῦ καὶ ὅλου τοῦ κόσμου. Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ μοὶ εἴπῃ: προσεκάλεσε διὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην τὸν κ. εἰσαγγελέα τῶν ἐφετῶν, ἵνα προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν αὐτοῦ ἐπὶ τῆς βραδύτητος; Λέγει ὁ κύριος Ὑπουργός, ὅτι ἐξητάσθησαν διακόσιοι μάρτυρες. Ἀλλὰ τότε δύναται νὰ λέγῃ, ὅτι θὰ ἐξετάσῃ καὶ 1200 καὶ 1500, χωρὶς ἡμεῖς νὰ γνωρίζωμεν, ἂν εἶναι ἀναγκαία ἡ ἐξέτασις αὐτῶν. Καὶ τότε δὲν θὰ τελειώσῃ ποτὲ ἡ ἀνάκρισις. Ἀλλὰ καὶ ἀσχέτως πρὸς ὅλα ταῦτα, νομίζω ὅτι δὲν ἔχομεν νὰ ἐλπίζωμεν πολλὰ πράγματα ἀπὸ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς δικαστικῆς ἐνεργείας, διότι, ἂν κρίνῃ τις ἐκ τῆς μεγάλης βραδύτητος, καταλήγει εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι παρεπλανήθη εἰς σύγχυσιν καὶ χάος, ἀπὸ τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι εὔκολον νὰ προκύψουν δικαστικαὶ ἀποδείξεις περὶ τῶν ἐνόχων. Ἐπειδὴ δὲ βλέπω, ὅτι ὅλοι εἴμεθα σύμφωνοι εἰς ταχεῖαν τῆς ἀληθείας ἀνακάλυψιν, διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ διορίσωμεν ἐξεταστικὴν τῶν πραγμάτων ἐπιτροπήν, ὅπως προβῇ εἰς ἐξέτασιν τῆς ὑποθέσεως, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον δὲν πρόκειται περὶ τῶν ἐκ μέρους ἰδιωτῶν ἀδικημάτων, ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς παραβιάσεως συνταγματικοῦ δικαιώματος ἐκ μέρους τῆς ἐξουσίας, τοῦθ’ ὅπερ διαφεύγει τὴν ἁρμοδιότητα τῆς δικαστικῆς ἐνεργείας.

§109Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης). Εἶναι, Κύριοι, ἡ δευτέρα φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔρχεται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τὸ ζήτημα τοῦτο· καὶ ἔρχεται, παρατηρῶ, μετὰ δριμύτητός τινος, ἀπευθυνομένης κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Ἐὰν νομίσῃ τις, ὅτι τὰ λεγόμενα αὐτὰ ἀνταποκρίνονται πρὸς ἐνδόμυχόν τινα ἐπιθυμίαν τῶν λαλούντων, — ἐγὼ δὲν πιστεύω τοῦτο — ἀποτελοῦσιν οἱ ἐντεῦθεν ἀπαγγελλόμενοι λόγοι ῥητὴν κατηγορίαν καθ’ ἡμῶν, ὅτι εἴμεθα ἱκανοὶ νὰ καλύψωμεν τὰ ἐγκλήματα...

§110Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἴπομεν τοιοῦτόν τι.

§111Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ὡς διατυποῦνται τὰ λεγόμενα, αὐτὴν ἔχουσι τὴν ἔννοιαν, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔχει τὴν ἐπιθυμίαν νὰ καλυφθῶσιν ἐγκλήματα τοῦ κοινοτάτου δικαίου. Ἐὰν τοιαύτην ἔχητε ἐπιθυμίαν, ὅπερ δὲν πιστεύω, δὲν ἔχετε ἢ νὰ κατηγορήσητε καὶ ἡμᾶς, ὅτι ἐπεμβαίνομεν σκανδαλωδῶς εἰς τὴν Δικαιοσύνην, ὅπως μὴ ἐκτελέσῃ αὕτη τὸ καθῆκόν της. Εἶπον καὶ τὴν ἄλλην φορὰν, ὅτε ἡ ἐπερώτησις ἦλθεν ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴν κ. Λεβίδην, ὅτι ὁ ἀνακριτὴς εἶναι, κατὰ τὴν κρίσιν μου, ἱκανώτατος καὶ δραστηριώτατος, ὡς Ὑπουργὸς δὲ τῆς Δικαιοσύνης, δὲν ἔχω ἄλλο μέσον, ὡς παρετηρήθη, δὲν ἔχω ἐκ τοῦ νόμου τὸ δικαίωμα, οὐδὲ καὶ ἂν εἶχον τοιοῦτον δικαίωμα, νομίζω συμφέρον νὰ τάξω εἰς τὸν ἀνακριτὴν ὡρισμένην προθεσμίαν πρὸς περάτωσιν τῆς ἀνακρίσεως. Καλέσας αὐτὸν ἐπανειλημμένως, ἔλαβον τὴν ἀπάντησιν, ὅτι ἐζήτασεν ὑπερτριακοσίους μάρτυρας, καὶ ἤδη θὰ ἔχῃ ἐξετάσει ὑπερτετρακοσίους. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι εἶναι εὐχερὲς ν’ ἀποκαλυφθῇ τὸ ἔγκλημα, καίτοι ἐτελέσθη ἐν πλήρει μεσημβρίᾳ; Ὡς ἐπανειλημμένως ἠκούσαμεν ἐνταῦθα, ἀκριβῶς διὰ τοῦτο, διότι ἐτελέσθη ἐν ἡμέρᾳ, ἀλλ’ ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις, ἐν συγχύσει, ἐν ταραχῇ τοῦ πλήθους καὶ φυγῇ γενικῇ, ἀκριβῶς διὰ τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἐξακριβωθῇ, τίνες οἱ πυροβολήσαντες. Πλὴν ἐλαχίστων ἀστυφυλάκων, διότι ἐκ τῆς στολῆς αὐτῶν διεκρίθησαν, οἱ λοιποὶ πολλοὶ πυροβολισμοὶ — οἱ ὁποῖοι ἐρρίφθησαν, κατὰ τὴν πεποίθησιν τοῦ ἀνακριτοῦ, ἐκ τοῦ πλήθους, — εἶναι δυσχερέστατον ν’ ἀνακαλυφθῇ ὑπὸ τίνων ἐρρίφθησαν. Εἰς τοῦτο ἀσχολεῖται ὁ ἀνακριτὴς μετ’ ἐπιμονῆς, καὶ ἐλπίζω, ὅτι, ἐὰν ἐκ τῶν γενομένων ἐνταῦθα συζητήσεων δὲν τὸν ἐξαναγκάσωμεν, ὅπως σώσῃ ἴσως καὶ τὴν ὑπόληψίν του, εἰς ἐσπευσμένην τινὰ ἐνέργειαν, θὰ κατορθώσῃ νὰ φθάσῃ εἰς ἀποτελέσματα κατὰ τὸ δυνατὸν θετικά. Πῶς θέλετε ν’ ἀνακαλύψῃ ἐν τοιαύτῃ στιγμῇ, ἐν τοιούτῳ θορύβῳ τὰ γενόμενα; Μήπως εἶχε τὴν ἀστυνομικὴν ἐνέργειαν, τὴν ἀστυνομικὴν ἐξουσίαν, ἡ ὁποία εἶναι προωρισμένη καὶ πρὸς ἐξακρίβωσιν τῶν ἐγκλημάτων, μήπως τὴν εἶχε παροῦσαν; Τὴν εἶχε φυγοῦσαν, τὴν εἶχε καὶ ὕποπτον. Ἢ μήπως συνηθίζομεν μόνοι μας νὰ καταφεύγωμεν εἰς τὴν δικαιοσύνην καὶ καταθέτωμεν ὅ,τι γνωρίζομεν;...

§112Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀφοῦ εἶχε τετρακοσίους νὰ καταθέσωσι...

§113Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ἐκλήθησαν καὶ ἐξητάσθησαν, ἀλλὰ δὲν γνωρίζομεν, τί κατέθεσαν, οὔτε ἐζήτησα ἐγὼ, ὡς Ὑπουργὸς, νὰ μάθω. Ἀπορῶ δὲ, πῶς ὁ ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς μανθάνει τὰς λεπτομερείας τῶν μαρτυρικῶν καταθέσεων... Δὲν ἔχομεν, λέγω, τὸ θάρρος νὰ καταθέσωμεν ὅ,τι γνωρίζομεν. Εἶναι γνωστὸν ἐλάττωμα εἰς τοὺς πολλοὺς παρ’ ἡμῖν, καὶ ὅταν γνωρίζωσι, ν’ ἀποφεύγωσι νὰ καταθέσωσιν, ἵνα μὴ σύρωνται εἰς τὰ Δικαστήρια, ἵνα μὴ δημιουργῶσιν ἐχθροὺς, παραλείποντες οὕτω τὸ κυριώτατον καθῆκον ἐλευθέρου πολίτου, ὅπως συντελῶσιν εἰς τὴν ἀνακάλυψιν τῶν ἀδικημάτων καὶ τιμωρίαν τῶν ἐγκληματούντων. Κατὰ τοιούτων δυσχερειῶν ἔχει νὰ παλαίσῃ ὁ ἀνακριτής. Καὶ ὅμως ἐρχόμεθα ἐνταῦθα καὶ ἐπικρίνομεν τὸν ἀνακριτὴν, ὁ ὁποῖος, κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν, εἶναι καὶ ἔντιμος καὶ δραστήριος καὶ εὐφυής. Μὴ ἀνακινοῦμεν τὸ ζήτημα τοῦτο· ἂς ἀφήσωμεν ἥσυχον τὸν ἀνακριτὴν, ὅπως ἐκτελῇ τὸ δυσχερές αὑτοῦ καθῆκον, διότι ἄλλως πράττοντες κινδυνεύομεν νὰ δημιουργήσωμεν ἴσως καὶ θύματα τῆς Δικαιοσύνης.

§114Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§115ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς 9 καὶ 30′. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 8 μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 καὶ 10′ μ. μ., προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Ν. Λεωνίδα).

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Παπαγιαννακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§118Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Παπαγιαννακοπούλου κατατεθεῖσα πρότασις ἔχει ὡς ἑξῆς: «Προτείνω νὰ διορισθῇ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς, ὅπως ἐρευνήσῃ: α) Ἐὰν καὶ παρὰ τίνος ἐδόθη διαταγὴ εἰς τὸν ἐπόπτην τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τῆς πρωτευούσης κ. Δημοσθένην Στάϊκον κατὰ τὴν 8ην Νοεμβρίου παρελθόντος ἔτους νὰ διαλύσῃ διὰ τῆς βίας τὴν ἐν ὑπαίθρῳ τοῦ λαοῦ συνάθροισιν. β) Ἐὰν ἡ διαταγὴ αὕτη ἐξετελέσθη, καὶ ὑπὸ τίνας περιστάσεις, καὶ γʹ) Ἐὰν ὑπῆρχε περίπτωσις δικαιολογοῦσα τὴν χρῆσιν βίας κατὰ πολιτῶν, ἐνασκούντων δικαίωμα ἀπορρέον ἐκ τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ Συντάγματος, ἤτοι τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι ἀόπλως καὶ ἡσύχως.»

§120Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Παπαγιαννακοπούλου δύναταί τις νὰ θεωρήσῃ ὡς δεδικαιολογημένην, ἐφ’ ὅσον θίγει τὸ ζήτημα τὸ συνταγματικόν, ἤτοι τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι, τὸ ὁποῖον ἤθελε μείνει ἐκτεθειμένον ἐν κινδύνῳ διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἡ στρατιωτικὴ δύναμις μετήρχετο, ἅτινα ἢ ἤθελον προκαλέσει τὴν διάλυσιν, ἢ ἤθελον περιαγάγει ἐν κινδύνῳ τὴν ζωὴν τῶν πολιτῶν. Διότι, ἂν ἤθελε συγκληθῇ συλλαλητήριον εἴτε ἔν τινι τῶν πλατειῶν, τῇ τοῦ Συντάγματος ἢ τῆς Ὁμονοίας, εἴτε ἐκτὸς τῆς πόλεως, ἐπὶ τοῦ πεδίου τοῦ Ἄρεως, ἢ ὑπὸ τοὺς στύλους τοῦ Ὀλυμπίου Διός, καὶ ἐγίνετο ἐπέλασις τοῦ ἱππικοῦ, τὸ συλλαλητήριον ἤθελε διαλυθῆ, καὶ ἐγώ, ἐὰν ἤμην ἐκεῖ, ἤθελον τραπῆ εἰς φυγήν. Ἀλλ’ ὅταν ἔχωσι διαταγὴν οἱ στρατιῶται νὰ πυροβολήσωσι, τότε οὐδὲ δύναται νὰ συνέλθῃ τὸ συλλαλητήριον, οὕτω δὲ τὸ συνταγματικὸν δικαίωμα τίθεται ἐν ἀμφιβόλῳ. Καὶ ὑπὸ τοιαύτην αἵρεσιν κηρύσσομαι ὑπὲρ τῆς προτάσεως. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα ἐξεταστέον καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν. Εἶναι ἀληθές, ὅτι οἱ ἐπερωτήσαντες προσέκοψαν πρὸ δύο μεγάλων προχωμάτων, ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἀνήγειρεν ὁ πρώην Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας, εἰπών: «Θέλετε νὰ ἐπηρεάσωμεν τὴν Δικαιοσύνην;» καὶ τοῦ ἑτέρου προχώματος, ὅπερ προέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης: «Πρόκειται περὶ ἀνακριτοῦ, εἶπεν, ὅστις εἶναι ἄξιος πάσης ἐμπιστοσύνης, καὶ σεῖς ἐκφράζετε δισταγμούς, καὶ μειοῦτε οὕτω τὴν πρὸς τὸν ἀνακριτὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ κοινοῦ!» Ἀλλὰ τὰ θέματα ταῦτα ἐτέθησαν κακῶς, διότι οὐδόλως περὶ ἀνακριτοῦ πρόκειται, οὐδὲ περὶ ἐπεμβάσεως τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλὰ περὶ τῆς ἀσυγγνώστου βραδύτητος τῆς ἀνακρίσεως, ἀφοῦ ἀπὸ τοῦ μηνὸς Νοεμβρίου παρῆλθον ἤδη μῆνες πέντε, δὲν ἠδυνήθημεν δὲ νὰ μάθωμεν, τί ἐγένετο, μὴ περατωθείσης τῆς ἀνακρίσεως. Καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅτε πρὸ μηνὸς ἠρωτήθη, μᾶς ἔδωκε σημείωμα, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο καὶ ν’ ἀπαγγείλῃ προφορικῶς, ὅπερ ὅμως οὐδενὸς τὴν περιέργειαν ἐθεράπευσε, διότι οὐδὲν ἔλεγεν, οὐδ’ εἶχε ἔννοιαν, ὡς ἀληθὴς Γαλιματιάς. Παρεκαλέσαμεν τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐξηγήσῃ τὴν ἔννοιαν τοῦ σημειώματος, ἀλλὰ δὲν εὐηρεστήθη νὰ τὸ πράξῃ, ἐφρόντισε δὲ μόνον νὰ προσθέσῃ καὶ ἕτερον ἀνακριτήν· ἀλλὰ καὶ μετὰ τοῦτο ἡ ἀνάκρισις οὐδὲν παρήγαγεν ἀποτέλεσμα. Τοῦτο βλέποντες, ἀξιοῦμεν, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ ἓν πέρας. Ἐὰν ἕνεκα τυχὸν δυσκολιῶν ἀνυπερβλήτων τὰ ὄργανα τῆς ἀνακριτικῆς ἀρχῆς δὲν φθάνωσιν εἰς πέρας, αἱ ἐπερωτήσεις ἡμῶν, αἱ παρακελεύσεις, ἀναγκάζουσι τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ἂν δὲν τὸ ἔπραξε, νὰ τὸ πράξῃ· νὰ καλέσῃ τὸν εἰσαγγελέα τῶν ἐφετῶν καὶ παραστήσῃ αὐτῷ, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ παραταθῇ ἡ ὑπόθεσις περαιτέρω, πρέπει δὲ νὰ σπεύσωσιν. Ὁ προκάτοχος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔλεγεν, ὅτι ὁ ἀνακριτὴς ἐπαρκεῖ, ἀλλὰ προσετέθη καὶ ἕτερος· καὶ ὅμως ἔκτοτε παρῆλθε πλέον τοῦ μηνός, ἡμεῖς δὲ δὲν ἐμάθομεν οὐδὲ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀνακρίσεως, οὐδ’ ἂν αὕτη καὶ μετὰ τοῦτο προώδευσε. Καὶ δὲν πρόκειται περὶ ἐγκλήματος συνήθους· διότι, ἂν πολίτης τις πυροβολήσῃ καὶ φονεύσῃ ἕτερον, τὸ ἔγκλημα εἶναι κοινόν, ἀλλ’ ὅταν ἐξ ἐνέδρας οἱ στρατιῶται καὶ οἱ ἀστυφύλακες φονεύωσι πολίτας, ὑπολαμβάνει εὐλόγως ἕκαστος, ὅτι ἡ ἀρχὴ εὑρίσκεται ὄπισθεν αὐτῶν, καὶ ὅτι αὐτὴ ἐφόνευσεν αὐτούς. Ὅταν δὲ οἱ ἀστυφύλακες αὐτοί, οἱ φονεύσαντες τοὺς πολίτας, ἦσαν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ δημοσίων ὑπαλλήλων, ὡς ὁ ἀστυφύλαξ, ὁ ὁποῖος ἦτο ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ νομάρχου, θέλετε, Κύριοι, νὰ ὑπολάβωμεν, ὅτι πρόκειται περὶ κοινοῦ ἐγκλήματος, τὸ ὁποῖον διεπράχθη ἐν Ἀκαρνανίᾳ ἢ ἐν Ἀρκαδίᾳ; Καὶ θέλετε νὰ μείνωμεν πέντε μῆνας μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας, διὰ νὰ μάθωμεν, τί τέλος πάντων ἐγένετο; Πῶς ὁ τοιοῦτος νομάρχης εἶχε τοιοῦτον συνοδόν, διὰ νὰ φονεύῃ τοὺς πολίτας; Τί ἐγένετο διὰ τοὺς ἀστυφύλακας, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ Διευθυντοῦ τῆς Ἀστυνομίας; Τὰ πράγματα, νομίζω, εἶναι ἄξια μελέτης, διότι δὲν πρόκειται περὶ συνήθων πραγμάτων, ἀλλὰ πρόκειται ἢ περὶ συνταγματικοῦ δικαιώματος, ἢ περὶ ἐγκλήματος, τὸ ὁποῖον ἐπράχθη ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς ἀρχῆς, ἢ καὶ ἐν γνώσει αὐτῶν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, δὲν ἐπήρκεσαν εἰς τὴν περιέργειαν ἡμῶν. Ἡμεῖς δὲν σκοποῦμεν νὰ ἐκφέρωμεν γνώμην μειοῦσαν τὴν πρὸς τὸν ἀνακριτὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ κοινοῦ, οὐδὲ νὰ ἐπικρίνωμεν αὐτόν. Ἡμεῖς ἐπικρίνομεν τὴν διεύθυνσιν τῆς δικαστικῆς ἀστυνομίας ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ νομοῦ τούτου, ἐπικρίνομεν τὰ ὄργανα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος ἔταξε διὰ νὰ καταδιώκωσι τὰ ἐγκλήματα, εἴτε ἐξετάζοντα νὰ ἀνεύρωσι τοὺς αὐτουργοὺς καὶ τοὺς συνεργοὺς αὐτῶν καὶ τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας ταῦτα διεπράχθησαν, εἴτε φροντίζοντα περὶ τῆς τιμωρίας αὐτῶν. Διὰ τοῦτο ἐπεκρίναμεν, καὶ διὰ τοῦτο ἐζητήσαμεν τὴν συνδρομὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος βεβαίως ἀνέλαβε τὸ Ὑπουργεῖον πρὸ ἑνὸς μηνός· οὐδὲ διστάζομεν ν’ ἀποφανθῶμεν, ὅτι τὸ ἠθικὸν πρόσωπον τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἐδείχθη ἔλασσον τῆς ἀποστολῆς αὐτοῦ.

§121Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§122Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἐκ τῆς ἀναγνωσθείσης περικοπῆς τῆς ἐκθέσεως τοῦ κυρίου Στάϊκου μοὶ ἐγεννήθη μία ἀπορία, καὶ τὴν ἀπορίαν ταύτην καλὸν ἤθελεν εἶσθαι νὰ λύσωσιν οἱ ἀναγνώσαντες ὅλην τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. συνταγματάρχου. Λέγει, ὡς ἤκουσα τὴν στιγμὴν ταύτην, ὁ κύριος Στάϊκος, ὅτι τὰ τραύματα, τὰ ὁποῖα ἔφερον οἱ πολῖται, ἦσαν τραύματα βλημάτων οὐχὶ ὅπλων τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ βλημάτων περιστρόφων. Ἀλλὰ πῶς τοῦτο ἐξηκρίβωσεν ὁ κύριος Στάϊκος; Οἱ ἐπικαλεσθέντες τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Στάϊκου δὲν μᾶς εἶπον καὶ τὸν τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπείσθη ὁ κ. Στάϊκος, ὅτι τὰ τραύματα ἦσαν τραύματα βλημάτων περιστρόφων, καὶ οὐχὶ τραύματα βλημάτων ὅπλων Γκρᾶ. Ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι δυσχερές, ἢ μᾶλλον ἀδύνατον εἶναι νὰ διακρίνῃ τις ἐκ τῆς ἁπλῆς παρατηρήσεως τοῦ τραύματος τὸ εἶδος τοῦ ὅπλου, τοῦ ἐκσφενδονίσαντος τὸ βλῆμα, ἐκ τοῦ ὁποίου προέκυψε τραῦμά τι, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ πολλὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖά εἰσιν ἀπαραίτητα, ὅπως τις ἀποφανθῇ γνώμην ὡρισμένην ἐπὶ τοιούτου ζητήματος. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπω περισσότερα, καὶ διὰ τοῦτο συνιστῶ εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους νὰ παύσωσιν ἔχοντες τὴν γνώμην, ὅτι ἡ ἔκθεσις αὕτη τοῦ κ. Στάϊκου τοὺς ὠφελεῖ, ἐπίσης δὲ καὶ εἰς ἄλλους, νὰ μὴ παριστῶσι τὰ πράγματα ὅπως συμφέρει εἰς αὐτοὺς, ἀλλ’ ὅπως ἀκριβῶς συνέβησαν.

§123Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Βουλευτὴν ἐκ Φθιώτιδος. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔκθεσιν, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη τὴν ἐπιοῦσαν τῶν γεγονότων, — ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἀπορεῖ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, — εἶναι καθαρὸν τὸ ζήτημα. Διότι ὁ συνταγματάρχης κύριος Στάϊκος παρηκολούθει τὴν διαδήλωσιν, καὶ ἑπομένως ἰδίοις ὄμμασιν ἀντελήφθη τῶν γεγονότων· ἠδύνατο λοιπόν, ἐννοεῖται, ὅ,τι ἀντελήφθη, νὰ τὸ ἐκθέσῃ τὴν ἐπιοῦσαν. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ τραύματα, διὰ τὰ ὁποῖα ἀπορεῖ ἐπίσης ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, πῶς ἦτο δυνατὸν ν’ ἀνακαλυφθῶσιν, ἐὰν ἦσαν ἀπὸ σφαίρας τοῦ Γκρᾶ ἢ ἀπὸ σφαίρας περιστρόφων, αἱ ἐκθέσεις αἱ σταλεῖσαι, ἰδίᾳ αἱ ὑποβληθεῖσαι ἀπὸ τὰ διάφορα νοσοκομεῖα, ἔδωσαν τὴν πληροφορίαν, ὅτι τὰ τραύματα ἦσαν ἀπὸ περίστροφα. Ἄρα δὲν εἶναι ἀπορίας ἄξιον, πῶς ἦτο δυνατὸν ὁ ἀρχηγὸς τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων νὰ μάθῃ τὴν ἀλήθειαν τὴν ἑπομένην ἡμέραν.

§124Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. συνάδελφον ἐκ Γυθείου διὰ τὸν κόπον, ὃν κατέβαλεν, ὅπως λύσῃ τὴν ἀπορίαν, ὑπὸ τῆς ὁποίας κατελήφθην. Τὸν βεβαιῶ ὅμως, σὺν τούτῳ δὲ βεβαιῶ καὶ πάντας ὑμᾶς, ὅτι ὅσα εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος δὲν ἀρκοῦσιν, ὅπως ἀπαλλαγῶ τῆς ἀπορίας, ὑφ’ ἧς ἀκόμη κατέχομαι. Ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Στάϊκου λέγει ξηρὰ, ξηρότατα, ὅτι τὰ τραύματα τῶν πολιτῶν ὀφείλονται εἰς βλήματα οὐχὶ ὅπλων τοῦ στρατοῦ, ἀλλ’ εἰς βλήματα περιστρόφων. Ἀλλὰ τὰ περίστροφα, παρακαλῶ, εἰσὶ πάντα ἑνὸς τύπου, ἑνὸς διαμετρήματος, μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς εἰσδυτικῆς δυνάμεως; ἢ διαφόρων εἰδῶν καὶ διαφόρων διαμέτρων, καὶ οὕτως ὥστε πλεῖστα τούτων νὰ ὦσιν ὅμοια πρὸς τὰ περίστροφα, δι’ ὧν εἰσιν ὡπλισμένοι καὶ οἱ ἀστυφύλακες καὶ οἱ χωροφύλακες καὶ οἱ ἱππεῖς; Καὶ ἐνῷ εἰς τὸν κ. Στάϊκον, τὸν συντάξαντα ἐν διαστήματι εἰκοσιτεσσάρων ὡρῶν, καθ’ ἃς καὶ αὐτὸς ἦτο κλινήρης ἕνεκα τοῦ τραύματος, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν, οὐ μόνον δὲ συντάξαντα, ἀλλὰ καὶ ὑπογράψαντα καὶ ὑποβαλόντα τὴν ἔκθεσιν ἐκείνην, ἦτο γνωστὸν ὅτι διὰ περιστρόφων ἦσαν ὡπλισμένοι καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν λαβόντων μέρος εἰς τὴν παράταξιν ἐκείνην στρατιωτῶν, πῶς δὲν ἔλαβε τὸν κόπον νὰ ἐξετάσῃ τὰ πράγματα λεπτομερέστερον, ὅπως οὕτω διὰ τῆς ἐκθέσεώς του ἐκείνης δώσῃ εἰς τὴν προϊσταμένην του ἀρχὴν νὰ ἐννοήσῃ, τί ἀκριβῶς εἶχε συμβῆ κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην; Ἀποφθεγματικῶς μόνον ὁ κύριος Στάϊκος λέγει, ὅτι τὰ βλήματα τὰ ἐπενεγκόντα τὰ τραύματα ἦσαν βλήματα περιστρόφων, καὶ ὅτι συνεπῶς μόνον οἱ πολῖται διὰ τῶν περιστρόφων των ἐπυροβόλησαν. Καὶ ταῦτα, τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Στάϊκου εἰς τὴν ἔκθεσίν του ἀναγραφέντα, ἀναμασσᾷ καὶ ἡ πεσοῦσα τότε καὶ ἡ διαδεχθεῖσα ἐκείνην Κυβέρνησις, φρονοῦσαι ἴσως ἀμφότεραι, ὅτι, ὡς αὐταὶ, δύνανται καὶ πάντες οἱ Βουλευταὶ καὶ ὁ κόσμος ὅλος νὰ ἀρκεσθῶσιν εἰς τὰ γραφέντα ὑπὸ τοῦ κ. Στάϊκου, καθ’ ἣν ὥραν οὗτος ἐπύρεσσεν ὡς ἐκ τοῦ τραύματος, τὸ ὁποῖον εἶχε λάβει καὶ αὐτὸς ὁ ἴδιος. Ἐπιμένω λοιπὸν λέγων, ὅτι, ἐνῷ τὰ τραύματά εἰσι τραύματα ἐκ βλημάτων πυροβόλων, εἶναι δύσκολον νὰ ὁρίσῃ τις καὶ τίνος εἴδους πυροβόλα ἐξεσφενδόνισαν τὰ βλήματα ἐκεῖνα, ἐκτὸς μόνον τῆς περιπτώσεως, — ἂν ἔχωμεν τοιαύτην — καθ’ ἣν τὰ βλήματα πάντα ἐξήχθησαν καὶ ἐξητάσθησαν. Ἀλλὰ πρὸς τί καὶ ἡ συζήτησις περὶ τοῦ εἴδους τοῦ ὅπλου, δι’ οὗ ἐξεσφενδονίσθησαν τὰ βλήματα, τὰ ἐπενεγκόντα τὰ τραύματα; Τὸ ζήτημα εἶναι, νομίζω, ἄλλο. Ἔλαβε χώραν διαδήλωσις; ἔλαβε χώραν στάσις; προσεβλήθησαν τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν; ὑπερέβησαν οἱ πολῖται τὰ ὅρια τῶν δικαιωμάτων των; προσεβλήθη ὁ στρατός; Αὐτὰ, νομίζω, εἰσὶ τὰ ἐξεταστέα, καὶ ἐπὶ τούτων μόνον ἂς ὁμιλήσωσιν οἱ ἁρμόδιοι, καὶ ἂς ἀπολογηθῶσιν οἱ ὑπεύθυνοι.

§125Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἡ ἔκθεσις, — ἧς ἐγώ, ὁμολογῶ, δὲν εἶχον λάβει γνῶσιν — τῆς ὁποίας περικοπὰς μόνον ἀνέγνωσεν ὁ κύριος πρώην Πρωθυπουργός, γεννᾷ καὶ ἄλλας ἀπορίας, ἐκτὸς ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἐξηνέχθησαν ἄλλοτε ἐντεῦθεν, καὶ ἐκείνων, τὰς ὁποίας πρὸ μικροῦ ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος ἀνέφερε. Διότι δὲν πρόκειται νὰ κρίνῃ τις μόνον ἀπὸ τὰς ἐκθέσεις, ἐὰν αἱ σφαῖραι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἐφόνευσαν τοὺς 8 πολίτας, καὶ ἐτραυμάτισαν τοὺς 30, ἦσαν σφαῖραι ῥεβόλβερ ἢ Γκρᾶ, καθόσον τοῦτο θ’ ἀποδείξωσι μόνον ἰατροδικαστικαὶ ἐκθέσεις — καὶ πιστεύω ὅτι τοιαῦται δὲν εἶχον ὑποβληθῆ αὐθημερὸν εἰς τὸν ἀρχηγὸν τῆς χωροφυλακῆς...

§126Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Τὴν ἐπιοῦσαν.

§127Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Δὲν γνωρίζω... Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου δὲν γνωρίζω, ἐὰν καὶ ὅλα τὰ ἄλλα ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἐθίχθησαν ἄλλοτε, προκειμένου περὶ τῶν σκηνῶν ἐκείνων, ἀναφέρονται ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ, καὶ λύονται δι’ αὐτῆς. Οὕτω λ.χ. δὲν γνωρίζω, ἐὰν ὁ ἀρχηγὸς τῆς χωροφυλακῆς, ὁ ὁποῖος προΐστατο τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, ἀναφέρει ἐν τῇ ἐκθέσει αὑτοῦ τὸ γεγονός, ὅτι εἰς τὰ παράθυρα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς καὶ εἰς τὸ ἄνδηρον αὐτοῦ, ὑπῆρχον ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐπυροβόλουν ἐκεῖθεν κατὰ τοῦ πλήθους. Ὁ ἀρχηγὸς τῆς χωροφυλακῆς, καθ’ ἃ λέγει ὁ ἐκ Γυθείου ἀξιότιμος συνάδελφος, εὑρίσκετο κάτωθεν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἦτο δηλαδὴ τοποθετημένος πρὸ τῶν διαδηλωτῶν, ἑπομένως ἀντελήφθη ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀναφέρει ἐν τῇ ἐκθέσει αὑτοῦ· θὰ ἦτο κατ’ ἀκολουθίαν εἰς θέσιν νὰ ἐξετάσῃ, ἢ καὶ νὰ ἴδῃ ἀκόμη, ἐὰν ἐκ τῶν παραθύρων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἐρρίφθησαν πράγματι σφαῖραι, καθόσον τὸ πρᾶγμα κατηγγέλθη παρὰ πολλῶν αὐτοπτῶν μαρτύρων. Καὶ παρ’ ὅλα δέ, ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης περὶ τῆς δειλίας τῶν πολιτῶν, ὅπως προσέλθωσιν αὐθορμήτως καὶ καταθέσωσιν ὅ,τι γνωρίζουν, ὅ,τι ἀντελήφθησαν καὶ ὅ,τι εἶδον, ἐγὼ εἰς τὰς ἐφημερίδας ἀνέγνωσα διατριβὰς ἀξιοτίμων συμπολιτῶν μας, οἱ ὁποῖοι κατεῖχον πρὸ μικροῦ ἔτι ἀνωτάτας θέσεις δικαστικὰς, οἵτινες ἐβεβαίουν, ὅτι ἰδίοις ὄμμασιν εἶδον ἀνθρώπους πυροβολοῦντας ἀπὸ τῶν παραθύρων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τῶν πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔβαινον, δὲν γνωρίζω ποῦ, νομίζω ὅμως, εἰς τὸ μέγαρον τοῦ Μητροπολίτου· δὲν γνωρίζω, λέγω, ἐὰν ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ τὰ γεγονότα ταῦτα ἀναφέρονται, καὶ ἂν ὁ κ. Στάϊκος, ὁ ὁποῖος ἐξ ἀρχῆς παρέστη εἰς τὰς σκηνὰς ἐκείνας, κάτωθεν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, εἶδε τοὺς πυροβολοῦντας, οἵτινες ἔβαλλον ἀπὸ τῶν παραθύρων τοῦ Ὑπουργείου. Εἶπον, ὅτι ἀνέγνωσα διατριβὰς πολλῶν ἀξιοτίμων προσώπων, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ διατριβὴν τοῦ ἄλλοτε εἰσαγγελέως τῶν ἐφετῶν κ. Κυργουσίου, ὅστις δι’ ὅλων τῶν ἐφημερίδων ἐδημοσίευσε καὶ ἐδήλου, ὅτι αὐτός, εὑρισκόμενος εἰς τὴν ἀπέναντι οἰκίαν τοῦ κ. Χωρέμη, εἶδεν ἀνθρώπους πυροβολοῦντας κατὰ τοῦ πλήθους ἀπὸ τὸ πρῶτον πάτωμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Μάλιστα ἐλέχθη τότε,—καὶ πιστεύω ὅτι εἶναι ἀληθὲς —ὅτι διωρίσθη ἐπιτροπὴ ἐξ ἐμπειροτεχνῶν, ἀξιωματικῶν τοῦ πυροβολικοῦ, καὶ δὲ γνωρίζω ποίων ἄλλων, ὅπως ἐξετάσωσιν, ἐὰν τὰ βλήματα, τὰ ὁποῖα φαίνονται εἰς δωμάτιά τινα τοῦ ξενοδοχείου τῶν «Ἀθηνῶν», προήρχοντο ἐκ πυροβολισμῶν ῥιφθέντων εἰς τὰς ὁδούς, ἢ προήρχοντο ἀπὸ τοῦ ἀνδήρου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἀπὸ τῶν παραθύρων αὐτοῦ. Ἡ ἔκθεσις αὕτη νομίζω ὅτι δὲν προσήχθη ἐνταῦθα, μολονότι ἐβεβαιοῦτο καὶ ἀνεγράφη ἐν ταῖς ἐφημερίσιν, ὅτι ἡ ἔκθεσις αὕτη ἀναφέρει ῥητῶς, ὅτι οἱ πυροβολισμοὶ ἐκεῖνοι ἐρρίφθησαν ἀπὸ τὸ ἄνδηρον καὶ τὰ παράθυρα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Ἡ ἔκθεσις αὕτη, ἡ ὁποία θὰ διεφώτιζε σπουδαίως τὸ ζήτημα τοῦτο, δὲν προσήχθη, νομίζω δέ, ὅτι τοῦτο δὲν ὑπάγεται εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῆς ἀνακρίσεως, οὔτε κατ’ ἀκολουθίαν ἤθελε διαταράξει τὴν μυστικότητα τῆς ἀνακρίσεως, ἐὰν κατετίθετο, καὶ ἑπομένως ἠδύνατο νὰ προσαχθῇ ἐνταῦθα παρὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, ἵνα λάβωμεν γνῶσιν αὐτῆς, διότι τὸ ἔγγραφον τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου, ὅπερ διέψευδε ταῦτα, ἀπεδείχθη ψευδέστατον. Ὅταν, Κύριοι, τοιαῦτα ἔγγραφα, οἷον εἶναι ἡ ἔκθεσις, τὴν ὁποίαν πρὸ μικροῦ ἀνέφερα, δὲν προσήχθησαν ἐνταῦθα, καίτοι πολλάκις ἐζητήθησαν, δὲν γεννᾶται ἡ ἀπορία, ὅτι ἀπὸ σκοποῦ γίνεται ἡ παρέλκυσις, καὶ ὅτι ἀναβάλλεται ἡ ἔκδοσις τοῦ βουλεύματος, ὅπως μὴ προσαχθῇ ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἀρτία, καὶ συζητηθῇ ἐν τῇ Βουλῇ; Ἐγὼ βεβαίως δὲν θέλω νὰ ἐπέμβω, οὔτε θέλω ὠθήσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μεσολαβήσῃ παρὰ τῷ Εἰσαγγελεῖ τῶν Ἐφετῶν καὶ διατάξῃ αὐτόν, ὅπως ταχύτερον ἐπέλθῃ ἡ περάτωσις τῆς ἀνακρίσεως, καὶ ἑπομένως καταστῇ δυνατὸν νὰ προσαχθῇ ἡ ὑπόθεσις ἐνταῦθα πρὸς συζήτησιν. Ἀλλ’ ἐπεθύμουν νὰ μάθω ἐκ τῆς ἐκθέσεως ταύτης, ἐπειδὴ ἤκουσα ἀναφερόμενον ἐν αὐτῇ, ὅτι ἔβαινεν ὁ λαός, καὶ ὄχι οἱ φοιτηταί, τίνα σημασίαν ἔχει ἡ διάκρισις αὕτη. Καὶ καθὼς γνωρίζετε, εἰς τὸ συλλαλητήριον αὐτὸ παρίσταντο ὄχι μόνον οἱ φοιτηταί, ἀλλ’ εἶχον προσέλθει καὶ αἱ Συντεχνίαι Ἀθηνῶν, αὐταὶ δὲ εἶχον προσκαλέσει τὸν λαὸν, ὅπως λάβῃ μέρος εἰς τὸ συλλαλητήριον· τὸ ζήτημα αὐτὸ ἑπομένως δὲν ἦτο ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶχε τεθῇ εἰς χεῖρας τῶν φοιτητῶν, ἀλλ’ ἦτο ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀναλάβει ὁλόκληρος ὁ λαὸς τῶν Ἀθηνῶν· καὶ ἐνθυμεῖσθε, ὅτι 40,000 πολῖται εὑρίσκοντο εἰς τοὺς στύλους τοῦ Ὀλυμπίου Διός. Δὲν καταλαμβάνω κατ’ ἀκολουθίαν τὴν σημασίαν τῆς διακρίσεως, ἣν ποιεῖται ὁ κύριος Στάϊκος. Ἐν τούτοις ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ἐὰν πράγματι οἱ φοιτηταὶ εἶχον μείνει εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, ἢ εἶχον ἀκολουθήσει καὶ οὗτοι τὴν διαδήλωσιν, βαίνουσαν εἰς τὸ μέγαρον τοῦ Μητροπολίτου, ποῖοι δὲ λόγοι ὑπῆρχον, ὅπως προκαλέσωσι τὴν βιαίαν ἐπέμβασιν τῶν στρατιωτικῶν ἀρχῶν πρὸς διάλυσιν τῆς εὐτάκτως βαινούσης διαδηλώσεως. Ἐπεθύμουν ἐπίσης νὰ ἐρωτήσω, ἂν εἰς τὴν ἔκθεσιν ταύτην ὑπάρχει που ἀναγεγραμμένον, ὅτι οἱ πολῖται ἐπετέθησαν κατὰ τοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος, κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν Βονίτσης, ὑπέφερε τὰ πάνδεινα, καὶ ἂν ἐφονεύθη στρατιώτης ἢ ἐτραυματίσθη...

§128Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ἐτραυματίσθησαν 33 στρατιῶται. Αὐτοὶ εἶναι σκυλλιά;

§129Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Εἶναι καὶ οὗτοι τέκνα τοῦ λαοῦ, δι’ αὐτὸ δὲ ζητῶ πληροφορίας. Ἐγώ, Κύριοι, μέχρι τοῦδε, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι οὔτε έτριψα εἰς τὴν μελέτην τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα κατετέθησαν, οὔτε ἀνέγνωσα τὴν ἔκθεσιν, ἣν κατέχει ὁ κ. Θεοτόκης, οὔτε ἐγνώριζον κἄν, ὅτι ὑπάρχει ἡ ἔκθεσις αὕτη κατατεθειμένη ἐν τῇ Βουλῇ, διότι δὲν ἐπρόκειτο νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην· ἀλλ’ ἅμα ὡς ἀνέγνωσεν ὁ ἐκ Κερκύρας κ. Βουλευτὴς τὴν ἔκθεσιν ἐκείνην, καὶ εἶδον ὅτι αὕτη ἀποτελεῖ τεῦχος ἀρκετὰ ὀγκῶδες, τὸ ὁποῖον ὑποθέτω, ὅτι καὶ ἄλλας πληροφορίας περιέχει, ἐπεθύμουν νὰ μάθω τοῦτο· ἐὰν ἐκτὸς τῶν πληγωθέντων πολιτῶν ὑπάρχουσι καὶ στρατιῶται, οἵτινες ἐτραυματίσθησαν οὐχὶ ἐκ λίθων, ἀλλ’ ἐκ πυροβόλων ὅπλων, καὶ ἂν ἐπληγώθησαν οὗτοι ἐκ μέρους τῶν πολιτῶν, διότι, καθὼς ἐνθυμοῦμαι, ἀνέγνωσα, ὅτι ἐτραυματίσθησαν μὲν στρατιῶται διὰ λίθων, οὐδεὶς ὅμως στρατιώτης ἐφονεύθη ἢ ἐτραυματίσθη διὰ πυροβόλου ὅπλου...

§130Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἑπτά.

§131Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Δὲν τὸ γνωρίζω. Ὁπωσδήποτε ὅμως δὲν δύναταί τις, νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι, ἐνῷ ἡσύχως διῆλθε τὸ συλλαλητήριον τοσαύτας ὁδοὺς καὶ ἔφθασεν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, μέρος δὲ τοῦ συλλαλητηρίου ἐκείνου ἔβαινεν, ὅπως διαλυθῇ εἰς τὴν συνοικίαν, ἐξ ἧς προήρχετο, —διότι ἐλέχθη τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὅτι οἱ διαδηλωταὶ, οἵτινες ἀφῆκαν τοὺς φοιτητὰς εἰς τὸ Πανεπιστήμιον καὶ κατήρχοντο πρὸς τὴν ὁδὸν Κοραῆ, μετέβαινον εἰς τὴν συνοικίαν των, δὲν ἦσαν δὲ οὗτοι παντάπασι κακοποιοὶ, οὔτε ἀγυιόπαιδες, ὡς ἠθέλησαν νὰ χαρακτηρίσουν αὐτοὺς ἐντεῦθεν, ἀλλ’ ἀγαθοὶ καὶ φιλόθρησκοι πολῖται, οἵτινες, ἀφοῦ διεδήλωσαν τὰ φρονήματα αὑτῶν, διελύοντο, ἢ καὶ μετέβαινον εἰς τὸ Μητροπολιτικὸν μέγαρον, ὅπως ἐπιδώσωσι ψήφισμά τι, τοῦτο ὅμως δὲν ἀπεδείχθη, οὔτε ἐγράφη κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν, ἐξ ὅσων ὅμως ἤκουσα ἐν τῇ Βουλῇ παρὰ τῶν ἀγορευσάντων, ἐσχημάτισα τὴν γνώμην, ὅτι οἱ διαδηλωταὶ ἦσαν μέρος τῆς ὅλης διαδηλώσεως, ὅτι αὐτοὶ προήρχοντο ἐκ τῆς συνοικίας Πλάκας καὶ μετέβαινον ἐκεῖ, ὅπως ἐναποθέσωσι τὰς σημαίας των καὶ διαλυθῶσιν ἡσύχως, ὅτε ἐπῆλθε σύρραξις, οὐχὶ μεταξὺ στρατιωτῶν καὶ πολιτῶν, ἀλλ’ ὅτι στοιχεῖα ξένα πρὸς τὸν τακτικὸν στρατόν, ἄνθρωποι δὲν γνωρίζω τί ἐπιδιώκοντες διὰ τῆς βιαίας διαλύσεως τοῦ συλλαλητηρίου, ἐπυροβόλησαν, ἕνεκα δὲ τούτου προὐκάλεσαν τὴν σύγκρουσιν, καὶ ἑπομένως τὴν ἐπελθοῦσαν μετὰ ταῦτα καταστροφήν, ἥτις ἐγένετο ἀφορμὴ νὰ ἀνασυρθῶσιν ἐκ τῆς ὁδοῦ 40 πτώματα τετραυματισμένων καὶ φονευθέντων συμπολιτῶν ἡμῶν. Ὅλα ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ κ. Στάϊκου, καὶ ὅσα ἐλέχθησαν ἐν τῇ Βουλῇ καὶ κατηγγέλθησαν, ἀποδεικνύουσιν, ὅτι βεβαίως ὁ στρατὸς δὲν ἐπυροβόλησε κατὰ τῶν πολιτῶν, διότι, ἐὰν ἐξετέλει τὴν διαταγὴν, ἣν εἶχεν, ἢ ὄχι, ὁ ἀρχηγὸς τῆς χωροφυλακῆς, ἀλλ’ ἀναφέρεται, ὅτι ἔλαβε τοιαύτην ἐν τῷ ἐγγράφῳ, ὅπερ ἀνέγνωσεν ὁ κ. Λεβίδης, καὶ ἂν ἐπυροβόλει ὁ στρατὸς, ἀναντιρρήτως οὐχὶ 30 τραυματίας καὶ 10 φονευμένους, ἀλλ’ ἑκατοντάδας θὰ εἴχομεν θυμάτων. Εὐτυχῶς, ὡς ἐλέχθη τότε, διετάχθη μὲν ὁ στρατὸς νὰ πυροβολήσῃ κατὰ τῶν πολιτῶν, ἀλλ’ ὑπῆρξαν ἀξιωματικοί, οἵτινες ἐζήτησαν παρὰ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς χωροφυλακῆς ἔγγραφον διαταγήν, ὅπως ἐκτελέσωσι τοῦτο. Καὶ τοῦτο δὲν διεψεύσθη ἀμέσως, δὲν γνωρίζω δὲ, ἐὰν εἶναι πράγματι ἀληθές, καὶ περιμένω νὰ τὸ μάθω ἀπὸ τοὺς ἁρμοδίους. Καὶ ἀληθῶς πιστεύω, ὅτι οὐχὶ ὁ στρατὸς, ἀλλ’ ἄλλοι, ἴδια ἐπιδιώκοντες τέλη, ἐπυροβόλησαν κατὰ τῶν πολιτῶν. Εἶναι ἀληθὲς ἆρά γε, ὅτι οἱ πολῖται, οἱ ἐπὶ ἡμέρας διαδηλοῦντες τὸ φρόνημά των, τὸ ἐξ εὐγενοῦς ἐλατηρίου προερχόμενον, ἐζήτησαν νὰ ἐπιτεθῶσι κατὰ τοῦ στρατοῦ, ὅστις ἤθελε νὰ διαλύσῃ αὐτούς; ἢ μήπως περιέπεσαν εἰς παγίδα καὶ ἐπυροβολήθησαν ἀνάνδρως ἐξ ἐνέδρας, διότι ὑπῆρξαν μωροί, πιστεύσαντες ὅτι διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἤθελε καταπνιγῆ τὸ φρόνημα τὸ ἀπειλητικῶς ἐξεγερθὲν ὑπὲρ τῆς κινδυνευούσης θρησκείας, καὶ ὅπερ ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κερκύρας δὲν εἶχε τὴν δύναμιν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ περιστείλῃ, ὅπως προλάβῃ τὰς ταραχὰς, αἱ ὁποῖαι διεδραματίσθησαν εἰς τὰς ὁδοὺς τῶν Ἀθηνῶν;

§132ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν θέλω ἐπιμείνει εἰς λεπτομερείας γεγονότων, ἐφ’ ὧν βλέπω, ὅτι ἡ συζήτησις περιεστράφη. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐάν τις ἐγένετο ἄξιος τῆς κατηγορίας, ὅτι παρατείνεται ἔτι καὶ σήμερον ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, οὗτος βεβαίως δὲν δύναται νὰ εὑρεθῇ ἀλλαχοῦ ἢ μεταξὺ τῶν τάξεων ἐκείνων, αἵτινες ἔχουσιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοὺς παρόντας Ὑπουργούς. Διότι δὲν δύναταί τις νὰ μὴ ἀπορήσῃ διὰ τὴν ὀλίγην προθυμίαν καὶ σπουδὴν, ἥτις ἐδείχθη περὶ τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν ζητημάτων, ἅτινα ἐγέννησεν ἡ ταραχὴ τῆς 8 Νοεμβρίου, τὴν ὀλίγην σπουδὴν καὶ τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ὀλίγην σπουδὴν, ἧς δείγματα ἔχομεν ἐνταῦθα καθημερινῶς. Δὲν ἐζητήσαμεν βεβαίως πληροφορίας περὶ πραγμάτων κεκρυμμένων εἰς τὰ ἄδυτα τῆς ἀνακρίσεως, ἀλλὰ τὰς εὑρισκομένας εἰς χεῖρας τῶν Ὑπουργῶν. Πολλάκις ἠρωτήσαμεν, καὶ ὅτε τυχὸν ἐλάβομεν ἀπαντήσεις, αὗται δὲν ἦσαν πλήρεις. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν μεταξὺ τῶν κατατεθέντων ἐγγράφων ὑπάρχει καὶ τὸ πρωτότυπον τῆς ἐκθέσεως, ὅπερ ἀνέγνωσεν ὁ πρώην Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι ὑποθέτω, ὅτι ἐκ τῆς πρωτοκολλήσεως φαίνεται ἡ ἡμέρα, καθ’ ἣν τὸ ἔγγραφον εἰσῆλθεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον...

§133Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι πρωτοκολλημένον.

§134ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀπρωτοκόλλητον δὲν ἔχει βεβαίαν χρονολογίαν.

§135Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Εἶναι πρωτοκολλημένον ὅμως ἓν ἄλλο ἔγγραφον, συνοδεῦον αὐτό. Τοῦτο φέρει χρονολογίαν τῆς 9ης Νοεμβρίου, καὶ εἶναι πρωτοκολλημένον τῇ 16 Νοεμβρίου!

§136ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τώρα ἐξηγεῖται, πῶς ὁ κ. πρώην Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔλαβε γνῶσιν τῆς ἐκθέσεως. Διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ φαντασθῶ, ὅτι εἰσῆλθε τοιοῦτον ἔγγραφον εἰς τὰ γραφεῖα τοῦ Ὑπουργείου, ὅτε κατεῖχε τὴν ἀρχὴν ὁ κ. πρώην Πρωθυπουργὸς, καὶ παρημέλησε νὰ ἀναγνώσῃ τοῦτο, ἀφοῦ ἐσκέπτετο μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ν’ ἀναχωρήσῃ εἰς Κέρκυραν. Προκειμένου περὶ τοιαύτης ὑποθέσεως, ἂν ἐλάμβανε τοιοῦτον ἔγγραφον, ἦτο ἀδύνατον νὰ μὴ ἀναγνώσῃ αὐτό. Τοῦτο ἐπιμαρτυρεῖ, ὅτι δὲν ὑπάρχει παράβασις καθήκοντος ἐπὶ οὐσιώδους ὑποθέσεως ἐκ μέρους τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, καθόσον ἡ ἔκθεσις αὕτη εἰσῆλθεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον μετὰ τὴν ἄνοδον ἐπὶ τὴν ἀρχὴν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Καλαβρύτων. Ὁπωσδήποτε, πάλιν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ παραμείνῃ μέχρι τῆς 16 Νοεμβρίου ἀπρωτοκόλλητον. Τοῦτο δὲ δύναται νὰ ἔχῃ σημασίαν ἐνδεικτικὴν τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν συνετελέσθη ἡ ἔκθεσις. Ἀλλ’ ἐνταῦθα δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἔφθασε βραδέως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον...

§137Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐστάλη πρῶτον εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν.

§138ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον βραδύτερον. Εἶπον, ὅτι δὲν ἐδείχθη προθυμία ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως παράσχῃ τὰς πληροφορίας, ἃς ἐζητήσαμεν ἐπανειλημμένως ἐνταῦθα, καὶ διὰ τοῦτο ἠρεύνησα, ἂν ἡ ἔκθεσις εἶχε κατατεθῆ, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ ἐξακριβώσωμεν, πότε εἰσῆλθεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ὑπενθυμίσω, ὅτι, ὡς εἶπον πρότερον, αἱ πληροφορίαι δίδονται τμηματικῶς. Ἐγὼ ἀπηύθυνα ἐρώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν δι’ ἕνα δυστυχῆ νέον, ὃν ἀπώλεσεν ἡ οἰκογένειά του κατὰ τὴν 8 Νοεμβρίου καὶ περὶ οὗ ὑπῆρξεν ἀδύνατον εἰς τὴν δυστυχῆ οἰκογένειαν νὰ μάθῃ τι. Ἀπηυθύνθησαν ἐπανειλημμένως εἰς τὴν Ἀστυνομίαν, ἀλλ’ οὐδὲν ἐμάνθανον περὶ τῆς τύχης τοῦ νέου, μαθητοῦ τοῦ Πολυτεχνείου· ἠρώτησαν, μήπως ἦτο μεταξὺ τῶν ταφέντων τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ταραχῆς εἰς τὸ νεκροταφεῖον, καὶ δὲν ἔγεινε δυνατὸν οὐδὲ περὶ τούτου νὰ βεβαιωθῶσιν. Ἦτο ἐν τούτοις εὔκολον εἰς τὰς ἀρχὰς, εἰς ἃς ἀπηυθύνοντο, νὰ εἴπωσι πρὸς αὐτοὺς, ὅτι οἱ ταφέντες ἔχουσιν ἄλλα ὀνόματα, παρὰ τὸ τοῦ υἱοῦ αὐτῶν, καὶ ἑπομένως οὗτος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι μεταξὺ τῶν ταφέντων. Οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης ἐφρόντισαν νὰ ἐκτελέσωσι τὴν παράκλησιν, ἣν εἶχον ἀπευθύνει εἰς τοὺς προκατόχους αὐτῶν, καὶ κατέθηκαν ἀπάντησιν μετὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, τοῦ εἰσαγγελέως τῶν ἐνταῦθα πρωτοδικῶν, καθ’ ἣν ἄλλα ἦσαν τὰ ὀνόματα τῶν δύο ταφέντων ἢ τὸ ὄνομα τοῦ νέου, περὶ οὗ ἡ ἔρευνα. Ἀμέσως παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τὴν ἐπιοῦσαν νὰ μὴ θελήσῃ νὰ ἀπευθυνθῇ πρὸς τὸν εἰσαγγελέα, ἀλλὰ πρὸς τὸν Διευθυντὴν τῆς Ἀστυνομίας, καὶ ζητήσῃ παρ’ αὐτοῦ πληροφορίας, τί ἐγένετο ὁ νέος ἐκεῖνος, οὗ τὸ ὄνομα ἔδωκα πρὸς τὸν Ὑπουργὸν, ὁ Παναγιώτης Ἀλεξάνδρου. Λοιπὸν ἠρώτησα, παρεκάλεσα νὰ ἐξετασθῇ περὶ τοῦ θανάτου τοῦ νέου τούτου, ἂν συνέβη, καὶ ἵνα μὴ ὑπάρξῃ δυσκολία περὶ τὴν ἀνεύρεσιν αὐτοῦ, ἔδωκα σημείωσιν τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ, διότι μοὶ ἀφῆκε τοιαύτην σημείωσιν ἐν τῇ οἰκίᾳ μου ὁ θρηνῶν πατὴρ αὐτοῦ, μετὰ τοῦ ὀνόματος τῆς ὁδοῦ καὶ τοῦ ἀριθμοῦ. Ἀλλ’ ὑπῆρξεν ἀδύνατον νὰ λάβω ἀπάντησιν εἰς τὴν παράκλησίν μου ταύτην, καὶ ὑπέθεσα ἕνεκα τούτου, ὅτι ὑπαίτιοι ἦταν οἱ καλόγηροι, οἱ δοθιῆνες, ὧν ἕνεκα ὑπέφερε τελευταῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλ’ εὐτυχῶς παρατηρῶ ἀπό τινος χρόνου, ὅτι οἱ δοθιῆνες ἐθεραπεύθησαν, καὶ ἀπορῶ πῶς εἰσέτι δὲν ἐφρόντισε νὰ φέρῃ τὰς πληροφορίας. Διὰ τοῦτο ἔχω δικαίωμα νὰ παραπονεθῶ, ὅτι δὲν ἦλθον ἐγκαίρως αἱ πληροφορίαι, αἵτινες ἐὰν εἶχον προσαχθῆ, βεβαίως κατὰ τὴν ὥραν ταύτην δὲν ἤθελε γίγνεσθαι λόγος περὶ τούτου...

§139Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἄν ἡ ἀστυνομία δὲν ἔφερεν ἀκόμη τὰς πληροφορίας, τί νὰ σᾶς κάμω;

§140ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ εὗρε τὴν οἰκογένειαν ἐν ὁδῷ Πειραιῶς, ἀριθ. 37.

§141Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ἐπρόκειτο οὐχὶ περὶ τῆς ὁδοῦ καὶ τῆς οἰκίας, ἀλλ’ ἂν ὁ υἱὸς αὐτῶν ἦτο μεταξὺ τῶν φονευθέντων.

§142ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγένετο ἄφαντος κατὰ σύμπτωσιν καθ’ ἣν ὥραν ἐγένοντο οἱ φόνοι, καὶ τοῦτο δὲν τὸ ἐμάθομεν! Παρακαλῶ νὰ μὴ γίνωνται τοιαῦτα λογοπαίγνια.

§143Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Οὐδέποτε ἔκαμα χρῆσιν λογοπαιγνίων ἐν τῇ Βουλῇ.

§144ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Λοιπὸν ἡ βραδύτης αὕτη — ἥτις κατ’ ἐμὲ δὲν ἐξηγεῖται — τῆς ἐκτελέσεως τῶν διαταγῶν τοῦ προϊσταμένου τῆς ἀστυνομίας συμβάλλει καὶ αὕτη εἰς τὸ νὰ παρατείνηται τὸ ζήτημα ἐν τῇ Βουλῇ, νὰ παρατείνηται τὸ ζήτημα ἐν τῇ κοινωνίᾳ, καθὼς παρατηρεῖται καὶ ἐν τῇ ἀνακρίσει. Φοβοῦμαι δὲ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἡ προσήκουσα σπουδὴ παρὰ τῇ ἐκτελεστικῇ ἐξουσία, ἵνα καθαρισθῇ, καὶ φρονῶ, ὅτι ἡ πολιτικὴ αὕτη εἶναι ἡ χειρίστη τῶν ὅσων δύναται Κυβέρνησίς τις νὰ τηρήσῃ. Διότι, ἐν ὅσῳ δὲν καθαρίζεται τὸ ζήτημα, ἐπὶ τοσοῦτον ἡ ἀνησυχία θέλει ἐξακολουθῇ νὰ ὑφίσταται. Καὶ δὲν ἐδόθη ἀφορμή, ὅπως κατηγορηθῇ τις, ὅτι ἐπιθυμεῖ τὴν ἐξέτασιν, ἵνα δυνηθῇ νὰ παραγάγῃ ἐξ αὐτῆς σκάνδαλον. Εἶπε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Βουλευτὴς Κερκύρας, ὅτι σκοπουμένης τῆς καταστάσεως τῶν δυνάμεων τῆς Βουλῆς, οὕτω μόνον δύναται νὰ ἐξηγηθῇ ἡ ἐπιμονὴ εἰς τὴν κατάρτισιν τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, ἐκ τῆς ἐπιθυμίας τοῦ νὰ γεννηθῇ θόρυβος περὶ τὴν ὑπόθεσιν. Ἄν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία εἶχε πράξει τὸ καθῆκον καὶ εἶχε δώσει τὰς πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν, βεβαίως οὐδεὶς ἤθελεν ἔχει δικαίωμα νὰ παραπονεθῇ περὶ τῶν πράξεων αὐτῆς, ἀλλ’ ἠθέλομεν μόνον ἔχει ἀφορμὴν νὰ ὁμιλῶμεν περὶ τῆς βραδύτητος τῆς Δικαιοσύνης. Ἐγὼ δὲ φοβοῦμαι, ὅτι πανταχοῦ τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, ἐκτὸς ἴσως χωρῶν τινων δακτυλοδεικτουμένων, ὅταν φαίνηται ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία μὴ σπεύδουσα πρὸς ἀνεύρεσιν τῆς ἀληθείας, συμβαίνει συχνὰ νὰ μὴ σπεύδῃ καὶ ἡ Δικαιοσύνη. Τὴν δὲ Δικαιοσύνην, ἥτις εἶναι βεβαίως ἀνεξάρτητος, ὡς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας, ἐπὶ τοιούτων θεμάτων, ὁποῖον τὸ τῆς 8 Νοεμβρίου, κινεῖ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, καὶ ἀκριβῶς ἐν τούτῳ τῷ μέρει ἡ λειτουργία τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς προσλαμβάνει ποιόν τινα χαρακτῆρα πολιτικόν. Κινεῖ αὐτὴν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία· διὰ τίνος; Διὰ τοῦ εἰσαγγελέως, ὀργάνου ἐν τούτῳ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, — διότι τοιοῦτος εἶναι ὁ ὀργανισμὸς ἡμῶν— διὰ τοῦ εἰσαγγελέως, ὃν ὁ πρώην Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπέσχετο εἰς ἡμᾶς τὴν ἐπιοῦσαν τῆς παραιτήσεως αὐτοῦ, ὅτι θέλομεν ἡμεῖς ἔχει, τοῦ εἰσαγγελέως, ὃν ἐξελθόντες τῆς ἐξουσίας ἀληθῶς δὲν εἴχετε ὑμεῖς, ἀλλ’ ὅμως εἶχον οἱ ὑποκατάστατοι ὑμῶν...

§145Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὸν ὁποῖον δὲν εἴχομεν ποτὲ ἡμεῖς.

§146ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἦτο εἰσαγγελεὺς τῆς Κυβερνήσεως ὑμῶν· ἦτο ὁ εἰσαγγελεύς, ὃν παρεδίδετε εἰς ἡμᾶς, τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἀποσυρόμενοι τῆς ἐξουσίας, ὑποδεικνύοντες ὅτι ἡμεῖς θὰ ἤμεθα οἱ διάδοχοι· ἀλλὰ τὴν ἐπιοῦσαν εἴδομεν, ὅτι δὲν ἤμεθα ἡμεῖς οἱ διάδοχοι, ἀλλ’ οἱ σημερινοὶ Ὑπουργοί, οἵτινες καὶ ἐκράτησαν τὸν εἰσαγγελέα. Λοιπόν, ὅταν οὕτω γίνεται ἡ ἐπιδίωξις τῆς εὑρέσεως τῆς ἀληθείας, ἤτοι γίνεται κατ’ ὤθησιν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, καὶ βλέπομεν τόσην ἀπροθυμίαν πρὸς διασάφησιν τῶν πραγμάτων, δικαιούμεθα νὰ ὑποπτεύωμεν, ὅτι ἡ ἀπροθυμία ὡς μόλυσμα μετεδόθη καὶ περαιτέρω, καὶ ὅτι παραπλησία ἔλλειψις προθυμίας ὑπάρχει καὶ ἐκεῖ, ὅπου ἐδικαιούμεθα νὰ ἀξιῶμεν, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ πολὺ περισσότερος ζῆλος ἢ παρὰ τοῖς κυβερνήταις. Ἀλλὰ γνωρίζει μάλιστα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἔχει εἰς χεῖρας τὴν Εἰσαγγελίαν, ἀφ’ ἑτέρου ἡ καταγωγὴ τῶν ἀνακριτῶν εἶναι καταγωγὴ κυβερνητική, διότι οἱ τακτικοὶ ἀνακριταὶ διορίζονται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Καὶ δὲν ἔχει ἀνάγκην ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅταν βλέπῃ παραμέλησιν τῆς ἐκτελέσεως τοῦ καθήκοντος παρὰ τοῦ ἀνακριτοῦ, δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ ἀσχοληθῇ καὶ ἀναμιχθῇ καὶ ζητήσῃ λόγον τοῦ περιεχομένου τῶν ἀνακρίσεων· ἀλλὰ βλέπων τὴν παραμέλησιν, καὶ πειθόμενος, γινώσκει ὅτι δύναται νὰ σκεφθῇ περὶ ἀνευρέσεως ἀντικαταστάτου, ὡς εἰς πολὺ ὀλιγώτερον σπουδαίας ὑποθέσεις, εἰς ὑποθέσεις, καθ’ ἃς ἴσως ἔπρεπεν οἱ Ὑπουργοὶ νὰ φοβῶνται μήπως παρεξηγηθῶσιν, ἐπιφέροντες μεταβολὰς εἰς τοὺς κατέχοντας τὰ ἀνακριτικὰ γραφεῖα, συμβαίνει ἐνίοτε νὰ γίνωνται τοιαῦται μεταβολαί. Ἀλλ’ ὅτε μία ὁλόκληρος κοινωνία ἐρωτᾷ, τί συνέβη ἐπὶ ταύτης τῆς ὑποθέσεως, ὅτε μίαν ἡμέραν ἔπειτα γίνεται κακούργημα νέον, καὶ τοῦ κακουργήματος τούτου ἡ δίκη ὠθήθη πρὸς τὰ ἐμπρὸς τάχιστα, ὡς ἔπρεπε νὰ ὠθηθῇ, καὶ τὸ κακούργημα τοῦτο δικάζεται σήμερον ἐνώπιον τῶν ἐνόρκων, δύνασθε νὰ ὑπολάβητε, ὅτι πείθετε ἡμᾶς ὅτι δὲν ὑπῆρξε πταῖσμα περὶ τὴν πορείαν τῆς ἀνακρίσεως, λέγοντες, ὅτι, ἐπειδὴ ἐξητάσθησαν 400 μάρτυρες καὶ δὲν εὑρέθη τι, διὰ τοῦτο ἡ ἀνάκρισις ἐξακολουθεῖ; Ἀλλ’ ἂν δὲν ἀπεκαλύφθη τι τὸ βέβαιον, καὶ ἐκεῖνα, ἅτινα εὑρέθησαν, τὰ ἀσαφῆ καὶ ἀμφίβολα, καιρὸς εἶναι νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν κρίσιν τοῦ εἰσαγγελέως καὶ νὰ ἴδωμεν οὕτως ἐκκαθαριζομένην τὴν ὑπόθεσιν κατέναντι τοῦ φωτός. Καὶ ἄλλοτε λαβὼν τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἔδειξα, ὅτι συμφέρον εἰς τὴν Πολιτείαν πρώτιστον εἶναι νὰ δοθῇ ταχεῖα λύσις εἰς τὸ ζήτημα, ἀλλ’ οὐδὲν ἐγένετο. Διὰ τοῦτο, ἂν θόρυβος γίνηται ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν περὶ αὐτὸ, τὸ σφάλμα κεῖται ἐκεῖ, ὅπου ὑπάρχει καὶ ἡ διοίκησις τῆς ὑποθέσεως, δηλαδὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἐνεργοῦσαν πρὸς διαφωτισμὸν καὶ ἀποκάλυψιν τῆς ἀληθείας. Ἐν ὅσῳ δὲν καθορίζεται τὸ ζήτημα, μὴ νομίσητε, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ παύσῃ νὰ γίνεται λόγος· ὁ παραμικρὸς ὑπαινιγμὸς εἶναι δυνατὸν νὰ φέρῃ καὶ ἐνταῦθα καὶ εἰς τὰς ἑπομένας Βουλὰς τὴν ὑπόθεσιν, τῆς κοινωνίας ἐχούσης ἀνάγκην νὰ μάθῃ, πῶς τόσοι ἄνθρωποι εὑρέθησαν φονευμένοι καὶ πληγωμένοι, ἡ δὲ ἐξουσία εὑρέθη ἐντελῶς ἀνίκανος, ὄχι νὰ προλάβῃ τὸ κακὸν, ἀλλὰ καὶ ν’ ἀποκαλύψῃ ὅ,τι δήποτε. Εἶναι δὲ τὸ ζήτημα τοῦτο τμῆμα τοῦ ὅλου ζητήματος, ὅπερ μένει ἐκκρεμές. Ὑπάρχει ἐκκρεμὲς καὶ τὸ ἄλλο μέρος, ποία ὑπῆρξεν ἡ ἀφορμὴ τῶν ταραχῶν, ὅπερ καὶ τοῦτο μένει ἀνοικτόν. Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος νομίζω, ὅτι, ἂν ἐνταῦθα οἱ Ὑπουργοὶ δὲν λογοπαικτοῦσιν, ὅμως αἱ ἀρχαὶ ἔξω ἔπαιξαν, διότι δὲν εἶναι σπουδαία ἡ δικαιολογία, ὅτι εἶναι ἄγνωστος ἡ ἀφορμὴ τῶν γενομένων ταραχῶν, λεγομένη πρὸς τοὺς γνῶσιν αὐτῆς ἔχοντας ἐξ αὐτοῦ τοῦ στόματος τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, ὅστις, ἐνῷ ἔχει ἐντολὴν καὶ καθῆκον νὰ προασπίζῃ τοὺς ἀνευθύνους, ἦλθεν ἐνταῦθα καὶ ἀπεκάλυψε σεβαστὰ πρόσωπα. Εἶναι γνωστὸν ἐκ τούτου, ποία ὑπῆρξεν ἡ ἀφορμὴ, διὰ τίνα λόγον ἐγένοντο ὅσα συνέβησαν. Διὰ ταύτην τὴν ἀμέλειαν τῆς ἀρχῆς, διὰ ταύτην ὑφίσταται ἔτι τὸ ζήτημα. Καὶ εἶναι ἀπορίας ἄξιον, πῶς μόνον ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν ἀκούεταί τις φωνὴ διαμαρτυρομένη, ἐνῷ πρόκειται περὶ αὐτοῦ ἐκείνου τοῦ ζητήματος, ὅπερ ἐγέννησε τόσους κινδύνους, καὶ ὅπερ διὰ τοῦτο εἴχομεν συμφέρον νὰ καταπνίξωμεν, ἵνα μὴ ὑπάρχῃ ἐσαεὶ ἡ μνήμη αὐτοῦ. Ὁ κ. Βουλευτὴς Πατρῶν ὑπέβαλε πρότασιν, εἰς ἣν ἐλπίζω, ὅτι δὲν θέλει ἐπιμείνει· καὶ πρὸς τί νὰ ἐπιμείνῃ; Ὁ κ. Βουλευτὴς Πατρῶν βεβαίως, ὄχι ἵνα ἐξακολουθήσῃ τὸ σκάνδαλον, ὑπέβαλε τὴν πρότασιν ταύτην, ὑπέβαλεν αὐτὴν ἐξ ἁγνῆς προαιρέσεως, ἐπειδὴ δὲν δυνάμεθα δι’ ἄλλης ὁδοῦ νὰ ζητήσωμεν φῶς, νὰ ζητήσωμεν τὸ φῶς δι’ ἐπιτροπῆς ἐν τῇ Βουλῇ. Ἀλλ’ ὅτε ἡ πλειονοψηφία, ἥτις καὶ αὐτὴ ζητεῖ τὸ φῶς, ὡς ἐδήλωσεν ἐπανειλημμένως ὁ τέως Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅπως ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι αἰσθάνεται ὅτι πρέπει νὰ ἐπιζητῆται, ὅτε, λέγω, ἡ πλειονοψηφία φρονεῖ, ὅτι ἡ τοιαύτη ἐπιτροπὴ δὲν εἶναι κατάλληλος πρὸς εὕρεσιν τοῦ φωτὸς, καὶ λέγει: «δὲν εἶναι σπουδαῖον νὰ ζητῇ τις παρ’ ἐμοῦ, τῆς πλειονοψηφίας, νὰ συναινέσω εἰς τὸν καταρτισμὸν ἐπιτροπῆς πρὸς ἐξερεύνησιν τῶν πραγμάτων, διότι ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη θέλει ἀπαρτίζεσθαι ἐκ φίλων μου, καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ δώσῃ δίκαιον εἰς τοὺς Ὑπουργούς»· ὅτε ἔλεγε ταῦτα ὁ τέως Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀσυναισθήτως ἐπέρριπτε κατὰ τῶν φίλων αὐτοῦ τὴν μομφὴν, ὅτι δὲν θέλουσιν ἐπιδιώξει τὴν εὕρεσιν τῆς ἀληθείας...

§147Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν συνηθίζω ποτὲ νὰ κατηγορῶ τοὺς φίλους μου. Δὲν τὸ εἶπον αὐτό.

§148ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπειδὴ μὲ βεβαιοῦτε, ὅτι δὲν εἴπετε τοῦτο, εἶναι περιττὸν νὰ ἐξακολουθήσω. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὁπωσδήποτε ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ συναινέσῃ ἡ πλειονοψηφία εἰς τὴν τοιαύτην κατάρτισιν τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, δὲν βλέπω διατὶ θέλομεν ἡμεῖς ἐπιμείνει, ἵνα ψηφίσωμεν ἐπὶ ζητήματος, ὅπερ ἐκ τῶν προτέρων εἶναι καταδεδικασμένον εἰς ἀποτυχίαν. Ἐγένετο τοιαύτη ἀπόπειρα πρὸς εὕρεσιν τῆς ἀληθείας, ἀπέτυχε καὶ αὕτη, καὶ εὑρισκόμεθα ἐκεῖ, ὅπου εὑρισκόμεθα καὶ ὡς πρὸς τὰς ἄλλας εὐθύνας, ἐν πλήρει σκότει. Θ’ ἀναμείνωμεν· θὰ ἔλθῃ ποτὲ ἡμέρα, ὁποτεδήποτε, καθ’ ἣν θέλει εὕρει τέλος αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι νὰ θέσῃ χεῖρα ἡ Δικαιοσύνη ἐπὶ ἐκείνων, οἵτινες ἐτράπησαν εἰς φυγήν, διότι ἐκεῖνοι, πρέπει νὰ πεισθῶμεν, ὅτι εὑρίσκονται ἀσφαλεῖς ἔξω τῆς χώρας, ὅταν δὲ ἡ παραγραφὴ συμπληρωθῇ, θὰ ἐπανέλθωσιν, ἵνα ἀναμιχθῶσι μετὰ τῶν φιλονόμων πολιτῶν. Τὸ ζήτημα εἶναι ν’ ἀποκαλυφθῇ ἡ ἀλήθεια. Καὶ παρακαλῶ τοὺς κυρίους συναδέλφους νὰ ῥίψωσιν ὄχι εἰς λήθην, ἀλλ’ εἰς σιωπὴν τὸ ζήτημα τοῦτο ἐπί τινα χρόνον. Πέποιθα, ὅτι δὲν θὰ βραδύνῃ ἡ ἡμέρα, καθ’ ἣν θὰ ἴδωμεν φῶς.

§149Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω καὶ ἐγώ, ὅτι ἐν τῇ συζητήσει βλάπτει ἡ παρεμβολὴ τῆς πρώην Κυβερνήσεως· βλάπτει κατὰ τοῦτο, ὅτι ζητοῦμεν νὰ μεταθέσωμεν τὰς εὐθύνας, τὰς ὁποίας ἤδη δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, εἰς Κυβέρνησιν μὴ ὑπάρχουσαν. Δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ἡ πρώην Κυβέρνησις δὲν εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὰ γενόμενα· εἶναι ὑπεύθυνος, καθόσον συμμετέσχεν αὐτῶν, καὶ ἂν ἔδειξεν ἀδυναμίαν, δὲν δυνάμεθα νὰ παρέλθωμεν τὰ συμβάντα κατὰ τὴν ὀγδόην Νοεμβρίου, ἀλλ’ ἐπ’ αὐτῶν ἔδωκεν εὐθύνην, ἀπομακρυνθεῖσα τῆς ἐξουσίας. Ὑφίσταται καὶ δύναται νὰ ὑφίσταται εὐθύνας ἴσως ἄλλας ἐπὶ τοῖς γενομένοις τὰς ἡμέρας ἐκείνας· ἀλλ’ ἐπ’ αὐτῶν ἀναγκαίως πρέπει νὰ ἀναμείνωμεν τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἀνακρίσεων, τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἀνακρίσεων διὰ τοὺς φόνους. Ὅ,τι ἡ Βουλὴ αὐτὴν τὴν ἑσπέραν ἐπιθυμεῖ νὰ ἐξετάσῃ, εἶναι τὸ ἑξῆς· διὰ ποῖον λόγον πολῖται, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι γνωστὸν ὅτι διέπραξαν παράβασίν τινα νόμων, ὑπὸ τῆς δημοσίας δυνάμεως ἢ ἐφονεύθησαν, ἢ ἐτραυματίσθησαν, πολῖται, οἱ ὁποῖοι συμμετέσχον μὲν διαδηλώσεως, ἣν αὐτοὶ ἐθεώρουν δικαίαν, νόμιμον καὶ συνταγματικήν, ἄνευ οὐδεμιᾶς προθέσεως, οὐδενὸς σκοποῦ διασαλεύσεως τῶν καθεστώτων, ἀλλ’ οἱ ὁποῖοι ἐν τούτοις εὑρέθησαν, χωρὶς οὐδεμία πρόκλησις νὰ συμβῇ τῆς ἐνόπλου δυνάμεως, τετραυματισμένοι ἢ φονευμένοι. Πολλαὶ οἰκογένειαι ἐστερήθησαν τέκνων ἢ συζύγων, ἢ ἐλέγχθησαν αὐτοὺς τετραυματισμένους, χωρὶς οὐδὲν νὰ διαπράξωσι, δικαιολογοῦν τὴν ἐσχάτην αὐτὴν βίαν τῆς ἐξουσίας. Νομίζετε ὅτι τοιαῦται πράξεις εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφεθῶσιν ἀνεπίκριτοι καὶ ἀνεξέλεγκτοι, καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ζητηθῇ ἡ τιμωρία τῶν φυσικῶν ἢ ἠθικῶν αὐτουργῶν ἐπὶ τοῖς γενομένοις; Ὅσοι νομίζουν, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ ἄφεσις καὶ συγγνώμη εἰς τὰ διαπραχθέντα κατ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν ἐναντίον πολιτῶν, ἐξ ὧν πολλοὶ ἁπλῶς ἐκ περιεργείας παρευρίσκοντο εἰς τὴν διαδήλωσιν, αὐτοὶ δὲν αἰσθάνονται παντελῶς τὰς ὑποχρεώσεις Πολιτείας εὐνομουμένης καὶ πεπολιτισμένης ἀπέναντι τῶν πολιτῶν καὶ τῶν νόμων· ὅταν δὲ βλέπωμεν, ὅτι ἡ δικαστικὴ ἐξουσία μετὰ τέσσαρας μῆνας οὐδὲν ἐνήργησεν ὑπὲρ τῶν πολιτῶν καὶ τῶν νόμων, ὅταν βλέπωμεν, ὅτι μετὰ τὴν διαδοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης παρ’ ἄλλης οὐδεμία καταδίωξις ἀληθὴς καὶ ἀποτελεσματικὴ ἐγένετο, ἀλλὰ μᾶλλον κωμῳδία τις παίζεται καταδιώξεως, δὲν πρέπει νὰ θαυμάζωμεν, ἂν τὸ ζήτημα ἐπανέρχεται καὶ πάλιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Αἱ δικαστικαὶ ἀνακρίσεις πιθανὸν ν’ ἀποδεικνύουν εὐθύνας τῆς Κυβερνήσεως τῆς πρώην· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ πράξῃ τὸ καθῆκόν της. Ἀλλὰ σήμερον ἐκ τῶν προτέρων δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐπὶ τοῖς φόνοις ἐκείνοις ὑπέχει εὐθύνην ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἐφ’ ὅσον ἡ καταδίωξις μένει ἐκκρεμής. Ἀλλὰ δὲν προδικάζομεν σήμερον τὸ ζήτημα· δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν τὴν πολιτικὴν εὐθύνην, ἣν ὑπέχει, ἀλλὰ τὴν νομικὴν εὐθύνην δὲν τὴν γνωρίζομεν, καὶ ἀναμένομεν νὰ ἔλθῃ ἐν καιρῷ ἡ Κυβέρνησις καὶ μᾶς εἴπῃ, ὅτι τοιαύτην ἢ τοιαύτην ἀπόφασιν ἡ δικαστικὴ ἐξουσία ἐξέδωκεν ἐπὶ τῶν τότε γενομένων ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς ἐξουσίας. Ἐλέχθη, κύριε Πρόεδρε, ὅτι συνεπείᾳ διαταγῆς τῆς Κυβερνήσεως τῆς παρελθούσης ἐνήργησεν ὅ,τι ἐνήργησε τότε ἡ στρατιωτικὴ ἀρχή. Ἐπὶ τούτου σήμερον ἡ Ἀντιπολίτευσις οὐδεμίαν δύναται νὰ φέρῃ γνώμην. Ἐζήτησε, λαβοῦσα ἀφορμὴν ἐκ τοῦ ἐγγράφου τοῦ τότε ἐπόπτου τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων πρὸς τὸν Πρύτανιν τοῦ Πανεπιστημίου, νὰ προσαχθῇ ἡ διαταγή, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐστηρίζετο ὁ τότε ἐπόπτης τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων, ἀλλὰ τοιαύτη διαταγὴ καὶ κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἀνευρίσκεται ἐν τοῖς ἀρχείοις τῶν Ὑπουργείων αὐτῶν. Ἑπομένως ἐπὶ τούτου δὲν δυνάμεθα νὰ στηριχθῶμεν, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ στηριχθῶμεν ἐπὶ ἐγγράφου. Ἀλλ’ ἐγὼ εἶμαι διατεθειμένος νὰ παραδεχθῶ, ὅτι πάνθ’ ὅσα ἐγένοντο δὲν εἶναι ἔργον τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως, εἴτε κατὰ διαταγὴν αὕτη ἐνήργησεν, εἴτε αὐτοβούλως. Πιθανὸν νὰ ὑπερέβη τὰ νόμιμα ὅρια πρὸς κατάπαυσιν τῆς διαδηλώσεως ἡ στρατιωτικὴ ἐξουσία, ἀλλὰ βεβαίως τὰ ἐπελθόντα ἀποτελέσματα δὲν εἶναι μὲν ἔργον τῆς στρατιωτικῆς ἐξουσίας, τῆς ἐνεργησάσης ὑπὸ τὰς διαταγὰς τῶν προϊσταμένων αὐτῆς, εἶναι ὅμως ὁμολογουμένως, κατὰ τὴν κοινὴν φήμην, ἔργον ὀργάνων ἄλλων τῆς ἐξουσίας, ἐνεργησάντων εἴτε κατὰ παραγγελίαν, εἴτε ἄνευ τοιαύτης, — περὶ τούτου δὲν δύναμαι αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ἀποφανθῶ — ἀλλὰ πάντοτε τελούντων ὑπὸ τὰς διαταγὰς αὐτῆς. Λοιπὸν διεπράχθησαν ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας κατὰ πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι βεβαίως δὲν διέπραττον ἐγκληματικόν τι τὴν στιγμὴν ἐκείνην, διότι, καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι διετάσσοντο ὑπὸ τῆς ἀστυνομίας πολῖται, θέλοντες ἐν ὁμάδι νὰ μεταβῶσι καὶ ἐκδηλώσωσι τὸ φρόνημα αὐτῶν ἐν τόπῳ ἄλλῳ, νὰ μὴ μεταβῶσι, δὲν ἐπετρέπετο νὰ μεταχειρισθῇ κατ’ αὐτῶν τὴν ἐσχάτην βίαν, διότι δὲν ὑπήκουσαν, ἀλλ’ ἠδύνατο νὰ συλλάβῃ τοὺς πρωταιτίους ἐξ αὐτῶν, ἵνα δώσωσι λόγον ἐνώπιον τῆς Ποινικῆς Δικαιοσύνης. Ἀντὶ τούτου βλέπομεν τὰ ὄργανα τῆς ἐξουσίας πυροβολοῦντα κατ’ αὐτῶν, διατί; διότι δὲν ὑπήκουσαν. Τοῦτο ὑπερβαίνει πᾶν ὅριον καταφρονήσεως τῆς ζωῆς τῶν πολιτῶν καὶ τῶν νόμων, καὶ βεβαίως ὑπέχει εὐθύνην ἡ ἐξουσία, ἡ ὁποία ταῦτα διέταξεν ἢ ἠμέλησε νὰ προλάβῃ. Ἀλλ’ ὅ,τι καὶ ἂν ἐγένετο, συμφέρον ἔχομεν σήμερον, ὅπως ἡ δικαστικὴ ἐξουσία ζητήσῃ νὰ βεβαιώσῃ, τίνες ἦσαν οἱ διαπράξαντες τὰς ὠμότητας καὶ τὰς αὐθαιρεσίας αὐτάς, τὰς ἐντελῶς ἐγκληματικάς. Ἐπὶ τούτῳ ἐρωτῶμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ἐπὶ τούτῳ δεικνυόμεθα δύσπιστοι, ὅταν καλώμεθα νὰ πιστεύσωμεν εἰς ὅσα μᾶς διαβεβαιοῖ, ὅτι δῆθεν μακρὰς διεξάγει ἐξετάσεις ὁ ἀνακριτής, — οὗτινος ἔπλεξε τὸν ἔπαινον — ὅπως ἐξακριβώσῃ τὰ συμβάντα, καὶ ὅτι, μολονότι τριακοσίους μάρτυρας ἐξήτασε, δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐξακριβώσῃ τὰ συμβάντα...

§150Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης). Αὐτὸ δὲν τὸ γνωρίζω.

§151Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δύνανται ταῦτα νὰ λέγωνται παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἀφοῦ ὑπάρχουσι πολλοὶ μάρτυρες αὐτόπται, οἵτινες δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ βεβαιώσωσιν ὅσα εἶδον καὶ ὅσα ἐξ ἅπαντος ἐπαρκοῦσιν εἰς ἓν Συμβούλιον Πλημμελειοδικῶν, ἵνα σχηματίσῃ κρίσιν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως, καὶ τῆς παραπομπῆς ἢ μή. Διατὶ ἡ ἀτελεύτητος αὕτη ἐξέτασις τῶν μαρτύρων; Διὰ νὰ φθάσωμεν ποῦ; Ἡμεῖς θέλομεν νὰ μάθωμεν, ποῖοι ὑπῆρξαν οἱ πρῶτοι αἴτιοι τῶν αἱματηρῶν συγκρούσεων, οἵτινες πιθανὸν νὰ προεκάλεσαν καὶ ἀντεκδικήσεις ἐκ μέρους ἄλλων πολιτῶν, τιμωρηθησομένων ἐπίσης, ἀλλὰ μετὰ τῶν πρωτουργῶν. Αὐτὸ ἐνδιαφέρει τὴν κοινωνίαν καὶ τὴν Δικαιοσύνην, καὶ τοῦτο πρέπει νὰ ἐπιδιώξῃ ἡ δικαστικὴ ἀρχή. Ἀλλὰ τὸ νὰ λέγωμεν μετὰ τέσσαρας μῆνας, ὅτι δὲν δύναται ὁ ἀνακριτὴς νὰ φθάσῃ εἰς ἀποτέλεσμα, καὶ ὅτι ἴσως θὰ ἀσχοληθῇ ἐπὶ πολὺν ἀκόμη χρόνον, τοῦτο δίδει ἀφορμὴν εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ ὑποπτεύωνται, ὅτι δὲν ὑπάρχει εἰλικρινὴς διάθεσις, ὅπως ἀναζητηθῶσι καὶ τιμωρηθῶσιν οἱ ἔνοχοι ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ. Εὔλογον τότε νὰ δεχθῶμεν τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πατρῶν Βουλευτοῦ, ὅπως ἐκλεγῇ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπή. Ἡ πρότασις αὕτη δὲν ἐμφαίνει ἄλλο ἢ δισταγμοὺς περὶ τῆς διαθέσεως καὶ τῆς ἐπιθυμίας τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως καταδιώξῃ, καὶ ἀφοῦ βεβαιώσῃ διὰ τῶν δικαστικῶν ἀρχῶν τοὺς ὑπαιτίους τῶν πράξεων ἐκείνων, ἀφήσῃ νὰ τιμωρηθῶσιν. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν ἐγὼ θὰ ἤμην διατεθειμένος νὰ ψηφίσω τὴν πρότασιν αὐτὴν, ἐὰν ἐτίθετο· ἀλλ’ ἐπειδὴ θεωρῶ καὶ ἐγὼ ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη εἶναι καταδεδικασμένη νὰ μὴ ψηφισθῇ, δὲν θὰ ἐπιμείνω εἰς αὐτὴν, ἐκτὸς ἐὰν ὁ εἰσηγητὴς αὐτῆς ἐπιμείνῃ, καὶ ἐπὶ κινδύνῳ τοῦ νὰ μὴ ψηφισθῇ, εἰς αὐτήν.

§152Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Πατρῶν περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς εἶχεν ἀποτελέσματά τινα, ἰδίως δὲ τὸ ἀποτέλεσμα νὰ δώσῃ εἰς αὐτὴν ἑρμηνείαν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας, ἴσως ἄλλην ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐσκόπει ἡ πρότασις. Ἔτυχε δὲ καὶ ἐν γένει τῆς προσοχῆς καὶ τῶν ἄλλων προαγορευσάντων συναδέλφων. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν προέβαλε τὴν πρότασιν, ὅτε ὁ κ. ἐκ Κερκύρας Βουλευτής, πρώην Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐβεβαίου τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐπεθύμει καὶ αὐτὸς καὶ ἡ πτέρυξ αὕτη (δεικνύει τὴν δεξιὰν) αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐπεθύμει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις, δηλαδὴ τὸ ταχὺ πέρας τῆς ἀνακρίσεως. Ἀλλ’ εἶχε καὶ ἄλλην ἔννοιαν, τὴν ἔννοιαν ὅτι, ὁσάκις αἱ Βουλαὶ δὲν δύνανται νὰ πορισθῶσι παρὰ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας τὰς πληροφορίας, τῶν ὁποίων ἔχουσιν ἀνάγκην, δικαιοῦνται νὰ λαμβάνωσι ταύτας ἀπ’ εὐθείας. Ἀλλὰ ἀφοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας ἐξεδήλωσεν ὅτι δὲν ἐπιθυμεῖ ἡ πρότασις αὕτη νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ διορισμοῦ ἐπιτροπῆς, βεβαίως ἡ πρότασις δὲν θὰ ψηφισθῇ, διότι ἡ πλειονοψηφία θέλει κηρυχθῆ κατ’ αὐτῆς. Ἡ πρότασις ὅμως περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς δὲν ἐσκόπει βεβαίως νὰ φθάσῃ εἰς σύστασιν ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, οὐδὲ νὰ φθάσῃ εἰς ἐπιζήτησιν ποινικῆς εὐθύνης, ἀλλὰ νὰ φωτίσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἀνακρίσεως ἐγκλημάτων διαπραχθέντων ἐν μέσαις Ἀθήναις, καὶ νὰ δώσῃ προσέτι παραμυθίαν τινὰ εἰς τὸ κοινὸν τῶν ἐπαρχιῶν, τὸ ὁποῖον θέλει ἀκούσει, ὅτι τέλος πάντων, ἂν ἡ Ποινικὴ Δικαιοσύνη σταματᾷ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ὁσάκις καταγγέλλωνται παραβάσεις τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων, τουλάχιστον ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων ἐν Ἀθήναις ἐπὶ ἐγκλημάτων, τὰ ὁποῖα ἐπράχθησαν πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν της, ζητεῖ νὰ μάθῃ τὴν ἀλήθειαν, καὶ βλέπουσα ὅτι ἡ ἀνάκρισις βραδύνει, προβαίνει εἰς ἐξέτασιν τῶν πραγμάτων ἀφ’ ἑαυτῆς. Βεβαίως ἡ βραδύτης τῆς ἀνακρίσεως εἶναι εἶδος ἀμνηστείας, τὴν ὁποίαν τὸ Σύνταγμα ἀφῄρεσεν ἀπὸ πάσης ἀρχῆς καὶ ἀπὸ αὐτὸν τὸν Βασιλέα. Ὅταν ἡ ἀνακριτικὴ ἀρχὴ βραδύνῃ ἐπὶ ἓξ μῆνας, ἐπὶ ὀκτὼ μῆνας, ἐπὶ ἓν ἔτος, καὶ τὰ ἴχνη τοῦ ἐγκλήματος ἐξαλείφονται, καὶ ἡ ἐντύπωσις, τὴν ὁποίαν ἐνεποίησε τὸ ἔγκλημα, μηδενίζεται, καὶ γεννᾶται ἀμφιβολία, ἂν ὑπάρχει κἄν ὁ πόθος τῆς ἀνευρέσεως τοῦ ἐνόχου καὶ τῆς τιμωρίας αὐτοῦ, πρὸς ἱκανοποίησιν τῆς κοινωνίας. Ὅταν παρῆλθον ἤδη 5 μῆνες, καὶ δὲν ἠδυνήθημεν νὰ μάθωμέν τι, —τί νὰ μάθωμεν; ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπετέθησαν κατὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς πατρίδος των, καὶ ἔφεραν αὐτὸν εἰς τοιαύτην συγκίνησιν, ὥστε, ὅτε ἦλθεν ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου, νὰ κλαίῃ ἀπὸ τοῦ βήματος· νὰ μάθωμεν, ποῖοι εἶναι τέλος πάντων αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἐβεβαίωσαν πράγματα ψευδῆ ὡς ἀληθῆ, ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν· νὰ μάθωμεν, διατὶ τέλος πάντων δὲν ἐξεδόθη βούλευμα κατ’ αὐτῶν τῶν ἀστυφυλάκων, οἱ ὁποῖοι ἐφόνευον τοὺς πολίτας· διατὶ δὲν ἐπεβλήθη κἄν πειθαρχικὴ ποινὴ εἰς αὐτοὺς τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, οἱ ὁποῖοι ἐψεύσθησαν,—βεβαίως δὲν εἶναι βραδύτης τῆς ἀνακρίσεως, εἶναι στόμωμα τῆς ἀνακρίσεως, εἶναι ἄρνησις τῆς δικαιοσύνης, καὶ ἑπομένως ἔχομεν δικαίωμα νὰ φωνάζωμεν, καὶ νὰ φωνάζωμεν ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι εἴμεθα ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, τοῦ ὁποίου μέλη ἐφονεύθησαν πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἡμῶν ἐν μέσαις Ἀθήναις, καὶ ἐφονεύθησαν οὐχὶ ὑπὸ τῆς δημοσίας δυνάμεως κἄν, ὡς ἐβεβαίου ὁ πρώην Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀλλ’ ὑπὸ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον καθῆκον νὰ ἀναμιχθῶσιν εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Ὁ πρώην Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐποιήσατο ἀναδρομὴν εἰς τὰς ὑποθέσεις ταύτας· ἤρξατο ἀπὸ τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐγένετο λόγος περὶ μεταφράσεως τοῦ Εὐαγγελίου. Ἡ ἔκθεσις, ἣν ἐποιήσατο ὁ πρώην Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἦτο τοιαύτη, ὥστε ὁ ἀκούων νὰ ὑπολάβῃ, ὅτι καὶ τὰ πράγματα δὲν ἦσαν πολὺ ἁπλᾶ, οὐδὲ ἦσαν πολὺ φυσικά, ἀλλ’ ἦσαν ἐνέργειαι ἄλλαι, πλάγιαι, αἱ ὁποῖαι ἐσκόπουν νὰ διαθέσωσι τὸν λαὸν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐπιτύχωσι πολιτικοῦ τινος κέρδους. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐπαναλάβω τὴν ἱστορίαν τῆς ὑποθέσεως, διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι, ἂν ὑπῆρξε δυσπιστία πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ὑπόθεσιν τῆς μεταφράσεως τοῦ Εὐαγγελίου, ἡ δυσπιστία ἦτο εὔλογος, διότι ἡ Κυβέρνησις, ἕνεκα ἰδίων αὐτῆς ἀτελειῶν, ἕνεκα τῆς ἀνικανότητος, τὴν ὁποίαν ἔδειξε, προεκάλεσε τὴν δυσπιστίαν ταύτην. Ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι μόνον ὑπεύθυνος διὰ τὰς ἰδίας αὐτῆς πράξεις, ἀλλ’ εἶναι ὑπεύθυνος καὶ διὰ τὰς πράξεις τῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἀρχῆς, διότι παρίσταται κατὰ τὰς συνεδριάσεις τῆς Ἱερᾶς Συνόδου δι’ ἀντιπροσώπου, ὅστις ὀφείλει νὰ διαφωτίζῃ τὴν Σύνοδον περὶ τῶν νόμων τῆς Πολιτείας· ἂν δ’ αἱ ἀποφάσεις αὐτῆς δὲν ἦναι σύμφωνοι πρὸς τοὺς νόμους τούτους, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μὴ προσυπογράφῃ, ὅτε αἱ πράξεις τῆς Συνόδου εἶναι ἄκυροι. Ὅτε ἐπροτάθη τὸ ζήτημα τῆς μεταφράσεως τοῦ Εὐαγγελίου, ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως δὲν μετέσχε τῆς συζητήσεως; Ἐνόμισεν, ὅτι τὸ ζήτημα ἦτο πνευματικόν, καὶ ὅτι δὲν ἦτο πολιτικόν; Ἀλλὰ δὲν ἐφρόντισε νὰ ἀναγγείλῃ κἄν τὰ περὶ τούτου εἰς τὴν Κυβέρνησιν; Δὲν δύναμαι νὰ ὑποθέσω, ὅτι δὲν ἀνέφερεν· ἀλλὰ ἀφοῦ εἶδον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν ἔπραττεν, ἀναγκάζομαι νὰ ὑπολάβω, ὅτι δὲν ἀνέφερεν εἰς αὐτήν, διότι, ἂν ἀνέφερεν εἰς αὐτὴν, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἤθελε μείνει ἀπρακτοῦσα, ἂν δὲ οὐδὲν ἤθελε πράξει, πάντως θὰ παρέλειπε τὸ καθῆκόν της. Ἀλλ’ ὅτε ἡ Σύνοδος συνῆλθε καὶ ἀπεφάσισεν, ὅτι ἡ μετάφρασις τοῦ Εὐαγγελίου δὲν εἶναι θεμιτή, ὅτι ἀντιβαίνει εἰς τὰς ἱερὰς παραδόσεις, ἡ ἀπόφασις ὅμως αὕτη ἔμεινεν ἀτελής, διότι ἔλειψεν ἡ ὑπογραφὴ τοῦ Προέδρου τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος, ἡ ἀρχὴ ἡ πολιτική, ἡ ὁποία ἦτο παροῦσα, πῶς δὲν ἐφρόντισε κἄν νὰ συντελεσθῇ ἡ πρᾶξις αὕτη τῆς Συνόδου; — καὶ ἤθελε συντελεσθῆ, ἂν ὑπεγράφετο παρ’ ὅλων. — Ὅτε δὲ ἤρχισαν αἱ φωναὶ ἐν τῇ πόλει καὶ ὁ θόρυβος τῶν φοιτητῶν κατὰ τῶν ἐφημερίδων, αἱ ὁποῖαι ἔγραφον ὑπὲρ τῆς μεταφράσεως, τότε συνῆλθεν ἡ Σύνοδος, καὶ ὑπέγραψε τὴν πρᾶξιν. Ἀλλὰ καὶ τότε ἡ πρᾶξις, ἡ ὁποία ὑπεγράφη, ἦτο ἀτελής, οὐδὲ τότε δὲ ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Πολιτείας ἐφρόντισε νὰ καταδείξῃ εἰς τὴν Σύνοδον, ὅτι ἡ πρᾶξις ἦτο ἀτελής, διότι ἦτο πρᾶξις θεωρητική, ἀποφαινομένη ἀπὸ διδασκαλικῆς ἕδρας, ὅτι ἡ μετάφρασις τοῦ Εὐαγγελίου ἀντιβαίνει εἰς τὰς ἱερὰς παραδόσεις. Ἀλλὰ ποία ἐλαμβάνετο διὰ τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης πρόνοια περὶ ἐκτελέσεως τῆς ἀποφάσεως ταύτης: Οὐδ’ ἐμνημόνευεν ἐν τῇ ἀποφάσει κἄν ἡ Σύνοδος, ὅτι ἔδει νὰ κοινοποιηθῇ ἡ ἀπόφασίς της ἐκείνη εἰς τὴν πολιτικὴν ἀρχήν, οὐδὲ διὰ νὰ σταματήσῃ τὴν διάδοσιν τῶν μεταφράσεων ἐζήτησε νὰ ἐφαρμοσθῶσι παρὰ τῆς Πολιτείας τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα οἱ νόμοι ἐνδεικνύουσι πρὸς περιστολὴν τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα ἡ μετάφρασις αὕτη τοῦ Εὐαγγελίου εἶχεν. Ἰδοὺ διατὶ ἡ τοιαύτη στάσις τῆς Κυβερνήσεως ἐνέπνευσε δυσπιστίαν εἰς τοὺς φοιτητάς, ἡ δὲ δυσπιστία ἐπεξετάθη καὶ ἐν τῷ λαῷ, καὶ διὰ τοῦτο αἱ Συντεχνίαι συνέπραττον μετὰ τῶν φοιτητῶν. Λοιπὸν ἡ διαγωγὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐνέτεινε τὴν σοβαρότητα τῶν συμβεβηκότων, τὰ ὁποῖα ἐτελέσθησαν μετὰ τὴν τοιαύτην ἀπόφασιν. Διὰ τοῦτο ὁ κύριος πρώην Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δὲν εἶχε δίκαιον νὰ αἰτιᾶται ἄλλων, ἀλλ’ ὤφειλε νὰ αἰτιᾶται τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Κυβερνήσεως παρὰ τῇ Συνόδῳ, ἢ μᾶλλον τῆς ἰδίας αὑτοῦ ἀκηδίας. Δὲν ὁμιλῶ, οὐδὲ θέλω νὰ ἐπαναλάβω ὅ,τι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς παρέστησεν εἰς τὴν Βουλήν, νὰ ἐπαναλάβω τι περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἐξετελέσθη ἡ ἀπόφασις τῆς Συνόδου ὑπὸ τῆς πολιτικῆς ἀρχῆς, ὅτε ἐξεδόθη ἡ νέα πρᾶξις τῆς Συνόδου, καὶ συνεπληρώθη ἡ πρώτη κοινοποιηθεῖσα εἰς τὴν πολιτικὴν ἀρχήν, ἵνα αὕτη ἐκτελέσῃ τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου διαγραφόμενα. Τότε ἐξεδόθησαν ἐγκύκλιοι διαταγαὶ, αἱ ὁποῖαι εἴτε δὲν ἐνοήθησαν καλῶς, εἴτε ἐν γνώσει παρηρμηνεύθησαν, καὶ οὐδὲν ἐπήνεγκον ἀποτέλεσμα. Εὐτυχῶς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐνόησε περὶ τίνος πρόκειται, ὅσα δὲ καὶ ἂν εἶχον διαδοθῆ Εὐαγγέλια μεταπεφρασμένα, δὲν ἤθελον φέρει κανὲν ἀποτέλεσμα· ἀλλ’ ἡ ἀπόφασις τῆς Συνόδου δὲν ἐξετελέσθη, διότι δὲν κατεσχέθησαν, εἰμὴ 7 ἢ 8 Εὐαγγέλια, τὰ ὁποῖα ἦσαν Εὐαγγέλια παλαιῶν ἀμερικανικῶν μεταφράσεων τῆς Βιβλιοφίλου Ἑταιρείας, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἐν κυκλοφορίᾳ πρὸ πολλοῦ καιροῦ, ἐνῷ δὲν ἐπρόκειτο περὶ αὐτῶν. Τοιαῦτα ἦσαν τὰ γενόμενα, τὰ ὁποῖα ἐπέφεραν τὸν ἐρεθισμὸν τῶν φοιτητῶν, τὴν δυσπιστίαν τοῦ λαοῦ καὶ τὰς σκηνὰς τοῦ Νοεμβρίου. Αἱ σκηναὶ λοιπὸν τοῦ Νοεμβρίου ἦσαν ἀποτελέσματα παραλείψεως καθήκοντος καὶ τῆς ἀκηδίας ἢ τῆς ἐνοχῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἔχει καθῆκον νὰ μεριμνᾷ, ἵνα ἐκτελῶνται οἱ νόμοι καὶ τὰ παρὰ τῶν κανόνων καὶ τῶν ἱερῶν παραδόσεων διατασσόμενα.

§153Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐὰν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν ἐπιμείνῃ εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε, δηλῶ, ὅτι θὰ καταψηφίσω τῆς προτάσεως αὐτῆς· θὰ τὴν καταψηφίσω χωρὶς νὰ ἀνατρέξω εἰς τὰς λεπτομερείας καὶ εἰς τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι πρὸ ὀλίγου ἐξετέθησαν, καὶ οἱ ὁποῖοι ἀπεδόθησαν εἰς τὴν ἀμέλειαν τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς· θὰ τὴν καταψηφίσω, διότι θεωρῶ, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη εἶναι ἄντικρυς ἀντίθετος εἰς τὸ πνεῦμα καὶ εἰς τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος. Τὸ Σύνταγμα καθιέρωσε διακεκριμένας ἐξουσίας, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι καὶ ἡ δικαστική, καὶ οὐδεμία ἄλλη ἐξουσία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπέμβῃ εἰς τὴν ἐνέργειαν αὐτῆς, ἐν ὅσῳ ἡ ἐξουσία αὕτη λειτουργεῖ. Ἐὰν θέλωμεν ἀληθῶς οἱ θεσμοὶ νὰ λειτουργῶσι, νομίζω ὅτι τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ἀξιοῦμεν παρὰ τῶν ἄλλων, ὀφείλομεν νὰ τὰ ἀναγνωρίζωμεν καὶ εἰς τὴν ἐξουσίαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν τὸ Σύνταγμα ἔταξεν ἀνεξάρτητον πάσης ἐπιρροῆς καὶ πάσης ἐπιτηρήσεως. Ἐὰν ἡ ἀνακριτικὴ ἀρχὴ βραδύνῃ τὰς ἀνακρίσεις καὶ νομίζωμεν ὅτι ὁπωσδήποτε ὑποπίπτει εἰς πταῖσμα, ὑπάρχει ἀνωτέρα δικαστικὴ ἀρχή, ἡ ὁποία ἐπιβλέπει, καὶ τῆς ὁποίας τὴν συνδρομὴν δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν. Ἐὰν συστήσωμεν ὅμως ἐπιτροπήν, ἵνα προβῇ εἰς ἀνακρίσεις πράξεως, ἡ ὁποία θεωρεῖται ἀξιόποινος καὶ ἡ ὁποία εὑρίσκεται ἐκκρεμὴς ἐνώπιον τῆς Δικαιοσύνης, τὸ θεωρῶ ἐπέμβασιν εἰς τὰ καθήκοντα ἀνεξαρτήτου ἐξουσίας καὶ ἀντίθετον πρὸς τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε, κύριε Παπαγιαννακόπουλε, εἰς τὴν πρότασίν σας;

§155Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ πρῶτον ἡ πρότασις, καὶ θὰ σᾶς εἴπω.

§156Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§157Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἀνακοίνωσις ὅμως τῆς ἀποφάσεως τῆς Συνόδου πρὸς τὴν πολιτικὴν ἀρχὴν δὲν εἶναι πρᾶξις ἀναγομένη εἰς τὰ πνευματικὰ καθήκοντα τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, εἰς τὰ ἐσωτερικὰ αὐτῆς καθήκοντα. Εἶναι πρᾶξις ἀναγομένη εἰς τὰς σχέσεις αὐτῆς μετὰ τῆς Πολιτείας, παρὰ τῆς ὁποίας ἔχει δικαίωμα νὰ ζητῇ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀποφάσεών της, διότι, ἵνα ἡ Πολιτεία ἐκτελέσῃ τὰς ἀποφάσεις τῆς Συνόδου, ὀφείλει ἡ Σύνοδος νὰ τῇ κοινοποιήσῃ αὐτὰς καὶ ζητήσῃ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν. Διὰ τοῦτο ἡ ἀπόφασις αὕτη τῆς Ἱερᾶς Συνόδου ἦτο ἀτελής, διότι δὲν διελάμβανε τὴν ἐντολὴν πρὸς κοινοποίησιν, καὶ τὴν δι’ αὐτῆς αἴτησιν τῆς Συνόδου πρὸς τὴν πολιτικὴν ἀρχήν, ἵνα αὕτη ἐκτελέσῃ τὴν ἀπόφασιν, οὕτω δὲ δὲν εἶχε κληθῆ δι’ αὐτῆς ἡ πολιτικὴ ἀρχὴ νὰ ἐκτελέσῃ αὐτήν.

§158Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀλλὰ δὲν ἦτο λόγος αὐτός, διότι δὲν εἶχε κοινοποιηθῆ εἰς τὴν πολιτικὴν ἀρχὴν ἡ ἀτελὴς αὕτη ἀπόφασις.

§159Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τῆς τοιαύτης ἀποφάσεως ἔλαβε γνῶσιν ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος.

§160Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Συνέβησαν ὅσα συνέβησαν, διότι δὲν εἶχε κοινοποιηθῆ οὐδὲ ἡ ἀτελὴς ἀπόφασις, ἡ ὁποία εἶχε γείνῃ.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Παπαγιαννακόπουλος προτείνει τὴν ἑξῆς πρότασιν: «Προτείνω νὰ διορισθῇ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς, ὅπως ἐρευνήσῃ: αʹ) Ἐὰν καὶ παρὰ τίνος ἐδόθη διαταγὴ εἰς τὸν ἐπόπτην τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τῆς πρωτευούσης κ. Δημοσθένην Στάϊκον νὰ διαλύσῃ διὰ τῆς βίας τὴν ἐν ὑπαίθρῳ τοῦ λαοῦ συνάθροισιν. βʹ) Ἐὰν ἡ διαταγὴ αὕτη ἐξετελέσθη, καὶ ὑπὸ τίνας περιστάσεις· καὶ γʹ) Ἐὰν ὑπῆρχε περίπτωσις, δικαιολογοῦσα τὴν χρῆσιν βίας κατὰ πολιτῶν, ἐνασκούντων δικαίωμα ἀπορρέον ἐκ τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ Συντάγματος, ἤτοι τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι ἀόπλως καὶ ἡσύχως.»

§162Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπιμένει;

§163Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτε τὸ πρῶτον ἔφερα τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος, ὁ κ. πρώην Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἐπεθύμει καὶ αὐτὸς νὰ ἐξετασθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν καλλίτερον, διότι δὲν ἤθελε νὰ μένῃ ἡ ὑπόνοια, ὅτι ἡ εὐθύνη ἐπὶ τοῖς γενομένοις ἐβάρυνε τὴν Κυβέρνησίν του. Διὰ τοῦτο, ἐπὶ τῇ πεποιθήσει, ὅτι δὲν θὰ προβληθῇ οὐδεμία ἀντίρρησις, ὑπέβαλον τὴν περὶ ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς πρότασιν. Ἀλλὰ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας ἀποκρούει τὴν πρότασιν ἤδη, φρονῶν, ὅτι ὑπολανθάνει ἐν αὐτῇ σκοπὸς ἐρεύνης τῆς κυβερνητικῆς εὐθύνης. Μετὰ τοῦτο δὲν δύναται ἡ πλειονοψηφία παρὰ ν’ ἀκολουθήσῃ τὴν γνώμην τοῦ κ. ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ, καὶ ἑπομένως μάταιον εἶναι νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν ψήφισιν τῆς προτάσεως, ἀφοῦ αὕτη δὲν θὰ ψηφισθῇ. Παρακαλῶ μόνον νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ 1902. Ὁ κύριος Φλογαΐτης ἔχει τὸν λόγον.

§165Θ. ΦΛΟΓΑΙΤΗΣ. Μεταξὺ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς τῆς πλειονοψηφίας καὶ τῆς ἐκθέσεως τῆς μειονοψηφίας ὑπάρχει βεβαίως ἐν πολλοῖς ἀσυμφωνία περὶ τῆς προσόδου, ἣν θὰ δώσωσι κατὰ τὸ ἔτος 1902 τὰ διάφορα ἔσοδα, ἡ ἀσυμφωνία δὲ αὕτη κατεδηλώθη καὶ κατόπιν ὑπὸ τῶν τῆς πλειονοψηφίας καὶ μειονοψηφίας ἀγορευσάντων ῥητόρων. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, νομίζω, ὅτι ἄσκοπον ἐντελῶς εἶναι νὰ συζητῶμεν, ἂν πρόκειται τὰ ἔσοδα νὰ δώσωσιν ἐλάσσονα κατά τινας ἑκατοστύας χιλιάδων δραχμῶν, ἢ μείζονα ποσότητα. Τί σημαίνει, ἂν ἐπέλθῃ αὔξησις ἢ ἐλάττωσις τῶν προσόδων τοῦ Κράτους κατὰ πεντακοσίας χιλιάδας, ἢ καὶ ἓν ἑκατομμύριον ἐπὶ πλέον ἢ ἔλασσον; Διὰ τούτου δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἀσφαλίζεται τὸ ἰσοζύγιον διαρκῶς; Οὐαὶ εἰς τὸ Κράτος ἐκεῖνο, ὅπου καταναλίσκεται ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἰς τὸ θέμα, ἂν πρόκειται νὰ ἔχωμεν πλειότερα κατά τι, ἢ ὀλιγώτερα κατά τι ἔσοδα! Δυστυχῶς ἡ Ἑλλὰς ἠκολούθησεν ἀνέκαθεν οἰκονομικὴν πολιτικὴν ἀσύγγνωστον, ἐξ ἧς ἦλθεν εἰς τὸ δυσάρεστον σημεῖον νὰ χρεωκοπήσῃ, ἐνῷ ἠδύνατο νὰ ἦναι μεταξὺ τῶν Κρατῶν ἐκείνων, ἅτινα ἔχουσιν ἐπίρρωσιν οἰκονομικὴν καὶ πρόοδον. Ἀλλ’ ἀτυχῶς, μετὰ τὸν συμβιβασμὸν τὸν ἐπελθόντα εὑρίσκεται πάλιν ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸ τάλαν σημεῖον νὰ διατρέχῃ κίνδυνον νέας ἀπελπιστικῆς χρεωκοπίας· διότι, ὅταν βεβαίως ἐξαρτᾶται τὸ ἰσοζύγιον ἀπὸ τῶν καιρικῶν περιστάσεων, ἀπὸ τῶν ἀτμοσφαιρικῶν μεταβολῶν τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ ἔτους, τίς δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι ὑπάρχει ἀσφάλεια, ὅτι δυνατόν ποτε νὰ σωθῇ οἰκονομικῶς τὸ Κράτος; Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι πρέπον νὰ ἐκφέρω μετ’ ἐπιμονῆς γνώμην, κατὰ πόσον κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος θὰ συγκομισθῶσιν ἢ θὰ ὑπολειφθῶσιν αἱ πρόσοδοι, ἃς βεβαιοῖ ὁ ἀξιότιμος κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἢ καὶ ἀντιθέτως ἄλλος τις τῶν ἀγορητῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, ἐφρόνουν καὶ φρονῶ, ὅτι μόνον διὰ τῆς περικοπῆς τῶν δαπανῶν εἶναι δυνατὸν νὰ σωθῇ εἷς τόπος ἀπὸ χρεωκοπίας οἰκονομικῆς. Ἡ δὲ περικοπὴ τῶν δαπανῶν δύναται νὰ συνδέηται καὶ πρὸς αὔξησιν τῶν προσόδων, προκαλουμένην δι’ ἐνεργειῶν νομοθετικῶν καὶ διοικητικῶν, αἵτινες δύνανται νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου. Κατὰ τὰ τέλη τοῦ παρελθόντος αἰῶνος ἡ Γαλλία διέδραμε μέγαν κίνδυνον χρεωκοπίας, εὑρέθη σχεδὸν πρὸ τοῦ βαράθρου τῆς χρεωκοπίας, ὅτε μέγας οἰκονομολόγος, κληθεὶς εἰς τὴν διοίκησιν τῶν οἰκονομικῶν, ὁ Νέκερ, ἔσωσεν αὐτὴν διὰ τοιούτων νομοθετικῶν μέτρων, διὰ τοιαύτης περικοπῆς δαπανῶν, ὥστε, ἐνῷ ἐξ ἑνὸς ἡ ὑπηρεσία διηυθύνετο ἄριστα, ἐπῆλθεν ἐν διαστήματι ὀλίγων ἐτῶν τεραστία αὔξησις ἐσόδων. Ὁ Νέκερ, κορυφαῖος τῶν περὶ τὰ οἰκονομικὰ ἀσχοληθέντων καὶ διακριθέντων μεγάλων ἀνδρῶν τῆς Γαλλίας, ἀφῆκε καὶ ὑπομνήματα οἰκονομικὰ, ἐν οἷς ἐκφέρει τὴν γνώμην περὶ τῶν μέσων, δι’ ὧν καὶ μόνον δύναται νὰ ἑδραιωθῇ καὶ προαχθῇ οἰκονομικῶς ἓν Κράτος. Νομίζω δὲ πρέπον, ἀκριβῶς διότι θέλω νὰ ἐντυπωθῶσιν εἰς τὴν μνήμην ὅλων τῶν πολιτευομένων ἐν Ἑλλάδι, νὰ ἀνακοινώσω ἐν συντόμῳ τὰ δόγματα τοῦ Νέκερ περὶ τῶν μέσων, δι’ ὧν δύναται νὰ συντηρηθῇ καὶ προαχθῇ οἰκονομικῶς ἡ Πολιτεία. Λέγει λοιπὸν οὗτος: «Θεμελιῶδες δόγμα τῆς οἰκονομικῆς ἐπιστήμης εἶναι, ὅτι δὲν συγχωρεῖται ἡ ἐπιβολὴ νέου φόρου, ἢ ἡ συνομολόγησις νέων δανείων, πρὶν ἢ τακτοποιηθῶσι τὰ οἰκονομικά, καὶ ἀποδειχθῇ ἀνέφικτος ἡ εὕρεσις τῶν ζητουμένων πόρων. Ἀλλ’ ἐν ὅσῳ ὑπάρχει καὶ ἑνὸς λεπτοῦ περιττὴ ἢ μὴ ἀπολύτως ἀναγκαία δαπάνη, δὲν ἐπιτρέπεται ἡ συνομολόγησις δανείων ἢ ἡ ἐπιβολὴ νέου φόρου». Προστίθησι δ’ εἶτα, ὅτι «οὐδ’ ἡ μεταβολὴ τοῦ καθεστῶτος φορολογικοῦ συστήματος ἐπιτρέπεται, ἂν δὲν σχηματισθῇ γενικὴ πεποίθησις, ὅτι αὐτὸ εἶναι οὐσιωδῶς φαῦλον· διότι πᾶν ἀρτιγενὲς φορολογικὸν σύστημα, ἐκτὸς τῶν πρακτικῶν δυσχερειῶν περὶ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ, μεταβάλλει καὶ τὰς σχέσεις τῶν πολιτῶν πρὸς τὸ Δημόσιον, καὶ ἀντιβαίνει κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον καὶ εἰς τὰς ἕξεις καὶ τὰ ἐπικρατήσαντα ἔθιμα». Προσεπιλέγει δὲ, ὅτι «δυστυχῶς ηὐξήθησαν καὶ αὐξάνονται πανταχοῦ αἱ δαπάναι πρὸς τοποθέτησιν φίλων καὶ εὐνοουμένων.» Ἕτερος ἀνὴρ, ἐπίσης διαπρέψας καὶ ἐν πολιτικαῖς λειτουργίαις καὶ ἐν τῇ μελέτῃ τῆς οἰκονομικῆς ἐπιστήμης, διακριθεὶς ἰδίως ἐν τῇ καταρτίσει ἐξόχου πλουτολογικῆς συγγραφῆς κατὰ τὸ πρῶτον ἥμισυ τοῦ παρελθόντος αἰῶνος, ὁ Droz, ἔλεγεν ἐπίσης τὰ ἑξῆς περὶ δαπανῶν καὶ Προϋπολογισμοῦ: «Ἡ μόνη βάσις ἀγαθοῦ δημοσιονομικοῦ συστήματος εἶναι ἡ ἐλάττωσις τῶν δαπανῶν. Ἵνα κρίνωμεν ὅμως, ὁποῖαι δυσκολίαι παρίστανται, ὁσάκις πρόκειται ἀπὸ τῆς ἀλαθήτου ταύτης θεωρίας νὰ μεταβῶμεν εἰς τὴν πρᾶξιν, ἀρκεῖ νὰ σπουδάσωμεν τὴν δύναμιν τοῦ προσωπικοῦ συμφέροντος καὶ τῶν πλεονεκτικῶν παθῶν. Καὶ ἵνα παραλίπωμεν τὸ ἁρπακτικὸν τῶν συνηθισμένων εἰς τὸ ζῇν διὰ τῶν καταχρήσεων, ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ ἕξις τοῦ πολλὰ δαπανᾷν εἶναι δυσμετάβλητος παρά τε ταῖς Κυβερνήσεσι καὶ παρὰ τοῖς πολίταις.» Ἐκ τούτου ἐπῆλθεν ἀκριβῶς, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1864 καὶ ἐντεῦθεν κατ’ ἔτος σχεδὸν ἐπηύξανον ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος καὶ παρ’ ἡμῖν αἱ δαπάναι, καθιερουμένων νέων θέσεων ἄνευ ἀπολύτου ἀνάγκης. Κατὰ πάντα παραδέχομαι ἑπομένως, ὅτι ὑπάρχουσι πλεῖσται ὅσαι περιτταὶ θέσεις καὶ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῷ ὑποβληθέντι ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐν τοῖς προλαβοῦσι, διότι, ἐκτὸς ἐξαιρέσεων ἐλαχίστων, κατ’ ἔτος προστίθενται νέαι δαπάναι ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀνάγκης, ἐπὶ βλάβῃ, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, τῆς Πολιτείας. Ὀφείλω ὅμως νὰ βεβαιώσω μετὰ τοῦτο, ὅτι οὐδὲ τὰς προτάσεις τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς θεωρῶ ἐπιδοκιμαστέας, διότι οὐδὲν ἀκριβῶς ἀναφέρει περὶ ἀνάγκης μεταρρυθμίσεων ἐν τῷ πολιτικῷ ὀργανισμῷ ἐν γένει καὶ τῷ διοικητικῷ, ὥστε ἐκ τούτου νὰ ἐπέλθῃ μεγάλη οἰκονομία, οἰκονομία ἐν τούτοις ἐπιβαλλομένη ὑπὸ τῶν πραγμάτων. Οὔτε ἡ ἔκθεσις τῆς μειονοψηφίας ἐπίσης ἀναφέρει ὅ,τι δήποτε ὡρισμένον. Διότι εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ἐν γένει ὁμιλεῖ περὶ ὑπερβολικῶν δαπανῶν, ἀλλὰ δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι κατὰ τὸ πλεῖστον διακρίνει αὐτὴν παντελὴς ἀοριστία. Γνωστὸν ἐν τούτοις τυγχάνει, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς δὲν ἐξετάζεται μόνον ὡς Προϋπολογισμὸς, ἀλλὰ, κατ’ ἀπαράβατον κοινοβουλευτικὴν συνήθειαν, ἐπικρατήσασαν πρὸ πολλοῦ ἁπανταχοῦ τοῦ εὐρωπαϊκοῦ κόσμου, μετὰ τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ συνδέονται ὅλα τὰ ζητήματα, τὰ ἔχοντα σχέσιν οἱανδήποτε πρὸς τὴν Πολιτείαν. Συνέχεται τὸ ζήτημα τῆς καλῆς ἢ κακῆς διοικήσεως ὑπὸ τῶν κατεχόντων τὰ ὑπουργικὰ ἑδώλια, ἀλλὰ συνέχεται καὶ τὸ ζήτημα τῆς καλῆς ἢ κακῆς καταστάσεως τῆς νομοθεσίας ἐν γένει, καὶ μάλιστα τῆς νομοθεσίας τῆς ἐχούσης ἄμεσον σχέσιν πρὸς τὸ πολίτευμα. Ἐνῷ δὲ ἡ ἔκθεσις τῆς πλειονοψηφίας καὶ ἡ τῆς μειονοψηφίας διΐστανται ὡς πρὸς δύο ζητήματα, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ πολλοῦ ἢ ὀλίγου τῶν ἐσόδων, καὶ ὡς πρὸς τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπικρατήσεως οἰκονομιῶν γενικῶς, οὔτε ἡ μία οὔτε ἡ ἄλλη ἔκθεσις, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, καθοδηγοῦσι τὴν Βουλὴν εἰς τὴν σκέψιν περὶ τοῦ τί πρέπει νὰ ἐνεργηθῇ, ὅπως σωθῇ ἡ τάλαινα αὕτη Πολιτεία. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἑρμιονίδος Βουλευτής, ὅστις ὑπῆρξεν εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ἐδήλωσε μεταξὺ ἄλλων λίαν εὐγλώττως τὰς σκέψεις αὑτοῦ καὶ τῆς πλειονοψηφίας περὶ τῶν παρ’ ἡμῖν. Ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ὅτι ἐθεώρησεν, ἄγαν πεπλανημένως, ὅτι πλέομεν εἰς πέλαγος εὐδαιμονίας, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἐγκατέστη ἡ Κυβέρνησις ἡ πρώην, καὶ οὐδὲν ἄλλο ὑπολείπεται σήμερον ἢ μόνον νὰ σκεφθῶμεν περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, ὅπως ἀκριβῶς ἀρθῇ καὶ τὸ πρόσκομμα τὸ ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ παρεμβαλλόμενον εἰς τὴν ψήφισιν νομοθετημάτων. Οὐδεμίαν ἔχω ἀντίρρησιν εἰς τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς· ὀφείλω μάλιστα νὰ δηλώσω, ὅτι θεωρῶ αὐτὴν ἀπολύτως ἀναγκαίαν, νὰ δηλώσω δὲ τοῦτο, οὐ μόνον ἀγόμενος ὑπὸ τῆς πείρας τῶν Ἑλληνικῶν πραγμάτων, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τῆς μελέτης τῶν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἁπανταχοῦ τοῦ κόσμου καταρτισθέντων Κανονισμῶν τῆς Βουλῆς. Οὐ μόνον ἐν Γαλλίᾳ ἐκανονίσθησαν τὰ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς πρό τινος χρόνου κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατος, ἢ πολὺ δυσχερὴς, ἡ κωλυσιεργία, ἥτις ἐπεκράτει ἀπό τινος καιροῦ καὶ ἐκεῖ· οὐ μόνον ἡ Ἰταλικὴ Βουλὴ μετερρύθμισε τὸν Κανονισμὸν αὐτῆς, — καὶ περὶ τούτου θεωρῶ περιττὸν νὰ διαλάβω, διότι εὑρίσκεται εἰς τὰς χεῖρας ὅλων ἡμῶν μετάφρασις τοῦ τελευταίου Κανονισμοῦ τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς, — ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ Βελγίου ἡ Βουλὴ, ἀκριβῶς τῆς Πολιτείας ἐκείνης, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἡ ἐπάρατος συγκέντρωσις ἔχει πολὺ μικροτέραν δύναμιν, παρὰ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἰταλίᾳ. Καὶ κατὰ τὸν Κανονισμὸν, τὸν πρὸ δύο ἐτῶν ψηφισθέντα ὑπὸ τῆς Βελγικῆς Βουλῆς, δὲν ἐπιτρέπονται ἐπερωτήσεις, εἰμὴ ἐν ὡρισμένῃ ἡμέρᾳ, δὲν ἐπιτρέπεται δὲ ἐπίσης ἡ προβολὴ ἐνστάσεως ἀπαρτίας, ἢ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου, πρὶν ἢ ζητήσωσι τοῦτο δέκα Βουλευταὶ, οἵτινες, καὶ ἀποχωροῦντες τῆς αἰθούσης τοῦ Βουλευτηρίου, λογίζονται ἐν τῇ αἰθούσῃ ὡς παρόντες, τοῦτο δὲ, διότι καὶ ἐκεῖ εἶχεν ἀναπτυχθῆ ὑπὸ τῆς σοσιαλιστικῆς μερίδος, ἀδυνάτου μὲν καὶ ἀσθενοῦς, ὁπωσδήποτε ὅμως διατιθείσης ψήφους ἱκανὰς, κωλυσιεργία, ὥστε ἦτο ἀδύνατον ἡ Βουλὴ νὰ χωρήσῃ εἰς τὰ βουλευτικὰ αὑτῆς ἔργα. Ἐὰν λοιπὸν εἰς Πολιτείας, περὶ τῶν ὁποίων δὲν δύναταί τις ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι εὑρίσκονται εἰς κρεῖττον σημεῖον ἡμῶν ὑπὸ πολιτικὴν, ὑπὸ ἠθικὴν καὶ ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν, ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον νὰ ψηφισθῇ τοιούτου εἴδους μεταρρύθμισις, οὔτε συζήτησις χωρεῖ, ὅτι πρέπει καὶ ἡμεῖς νὰ προβῶμεν εἰς ταύτην...

§166Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐκεῖ δὲν θεωρεῖται ὅτι εἶναι στέρησις τοῦ δικαιώματος τοῦ συνταγματικοῦ τοῦ ἐλέγχου τὸ νὰ λαμβάνωνται πληροφορίαι;

§167Θ. ΦΛΟΓΑΙΤΗΣ. Βεβαίως δὲν θεωρεῖται, διότι ἀναμφισβήτως μὲν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου, διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει δὲν ὑπάρχει πολίτευμα συνταγματικόν, ἢ τουλάχιστον κοινοβουλευτικόν, ἀλλὰ δὲν ἕπεται, ὅτι πρέπει κατὰ πᾶσαν ὥραν καὶ στιγμὴν νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ γίνωνται αἱ ἐπερωτήσεις, καὶ νὰ διαρκῶσιν αὗται ἐπ’ ἄπειρον.

§168Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Λέγει τὸ Βελγικὸν Σύνταγμα, ὅτι ἀπαιτεῖται καὶ διὰ τὴν συγκρότησιν τῆς Βουλῆς καὶ διὰ τὴν ἀπόφασιν καὶ διὰ τὴν συζήτησιν τὸ ἥμισυ πλέον ἑνός;

§169Θ. ΦΛΟΓΑΙΤΗΣ. Μεταξὺ τοῦ Βελγικοῦ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Συντάγματος ὑπάρχει μία διαφορά. Τὸ Ἑλληνικὸν Σύνταγμα ἀντεγράφη κατὰ τὸ πλεῖστον ἐκ τοῦ Βελγικοῦ, — ἐννοῶ δηλαδὴ τὸ τοῦ 1843, ὅπερ ἐχρησίμευσεν ὡς βάσις ἔπειτα τοῦ 1864.— Ἐκεῖ ὅμως ἡ περὶ ἀπαρτίας διάταξις εἶναι κατὰ τοῦτο διάφορος, ὅτι ἀπαιτεῖται καὶ ἐκεῖ τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς τῶν Βουλευτῶν, ὅπως ἀποφασίζῃ ἡ Βουλὴ, οὐχὶ δὲ καὶ ὅπως συζητῇ. Παρ’ ἡμῖν προσετέθη καὶ τοῦτο, ὅτι δὲν δύναται καὶ νὰ συζητῇ ἄνευ τῆς παρουσίας τοῦ ἡμίσεος πλέον ἑνὸς. Αὐτὴ εἶναι λοιπὸν ἡ μόνη διαφορά. Ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ δύναται νὰ γείνῃ ψηφοφορία οὐχὶ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, καὶ ἐκεῖ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβληθῶσιν ἐπερωτήσεις, καὶ ὑποβάλλονται μάλιστα ἐπερωτήσεις, καὶ ὑποβάλλονται πάμπολλαι, διὰ τῶν ὁποίων ἐκωλύοντο αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, ὅτε ἀνεπτύχθη ἡ σοσιαλιστικὴ ἐκεῖ μερὶς, ἥτις πραγματικῶς ἦτο ὁπωσδήποτε σχετικῶς ἰσχυρὰ, οὐχὶ ἀπολύτως. Οὐδεμία λοιπὸν ἀμφιβολία, ὅτι παραδέχομαι ἀκριβῶς τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, καὶ κατὰ τοῦτο θεωρῶ οὐχὶ κακιστέαν βεβαίως τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἐξ Ἑρμιονίδος Βουλευτοῦ, ὅστις εἶναι καὶ ὁ προβαλὼν τελευταῖον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν περὶ μεταρρυθμίσεως πρότασιν. Βεβαίως τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, — καὶ ἀπέδειξαν ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἀπέδειξαν καὶ ἀλλαχοῦ, — ὅτι ἡ δύναμις, ἡ παρεχομένη εἰς τοὺς Βουλευτὰς, νὰ προβάλλωσιν ἔνστασιν ἀπαρτίας ἐν πάσῃ στιγμῇ, καὶ ἔτι μᾶλλον νὰ ὁμιλῶσιν ἀδιακόπως περὶ οἱουδήποτε θέματος, ἀφορμὴν λαμβάνοντες ἐκ μιᾶς ἀνακοινώσεως ἁπλῆς, μεταβάλλει τὴν Βουλὴν εἰς ἀκαδημαϊκὸν Σύλλογον. Ὅταν ὁπωσδήποτε γίνηται ἀνακοίνωσις, ὅτι ὁ δεῖνα ἐφονεύθη, ἢ ὁ δεῖνα ἐτραυματίσθη ὑπὸ τοῦ δεῖνα ἢ δεῖνα ἀστυνομικοῦ ὑπαλλήλου, ὑπὸ τοῦ δεῖνα χωροφύλακος, ὅτι ὁ εἰσπράκτωρ ἠθέλησε νὰ ἐκβιάσῃ τοῦτον ἢ ἐκεῖνον, ἵνα πληρώσῃ ποσόν, ὅπερ δὲν ἐχρεώστει, καὶ ἐκ τούτου ἀρχίζῃ νὰ γίνηται συζήτησις περὶ τῆς ἀστυνομίας ἐν γένει, περὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἐν γένει, περὶ τῆς ἐγκληματικότητος κλπ., καταναλίσκεται πλεῖστος ὅσος χρόνος, ὅστις ἠδύνατο ἴσως νὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἐξυπηρέτησιν ἀληθῆ τοῦ τοπικοῦ συμφέροντος. Ἐννοεῖται, ὅτι ἐκ τῆς τοιούτου εἴδους ἀπὸ μιᾶς ἁπλῆς προτάσεως ἢ ἀπὸ μιᾶς ἐπερωτήσεως μεταβάσεως εἰς γενικὴν συζήτησιν, οἱονεὶ φιλοσοφικὴν, οἱονεὶ θεωρητικὴν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προέλθῃ οἱαδήποτε ὠφέλεια. Μεταβάλλεται μόνον ἡ Βουλὴ εἰς ἕνα ἀκαδημαϊκὸν Σύλλογον, κατὰ τοῦτο μόνον διαφέροντα βεβαίως τῶν ἀκαδημαϊκῶν Συλλόγων, τῶν ἀληθῶς ἐπιστημονικῶν, ὅτι δὲν ἔχουσιν, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ, ἀξίαν αἱ τοιούτου εἴδους ὁμιλίαι αἱ ἀκαδημαϊκαὶ, διότι ἐκεῖ ὑπάρχει ἡ προπαρασκευὴ, καὶ ἐκτὸς τούτου τὸ ἀπαιτούμενον ἐπιστημονικὸν βάθος, ἐπὶ τέλους δὲ καὶ τὸ κῦρος τὸ προσωπικόν. Ἀλλ’ ἐνῷ κατὰ πάντα δέχομαι τὴν πρότασιν ταύτην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἑρμιονίδος, βεβαίως ἀπορῶ, πῶς ἐνόμισεν, ὅτι διὰ μόνης τῆς μεταρρυθμίσεως τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ σωτηρία τῆς οἰκτρᾶς, κατ’ ἐμὲ κριτὴν, καταστάσεως τῶν Ἑλληνικῶν πραγμάτων, ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ γινομένης οἰκτροτέρας. Ἡ δὲ ἔκθεσις τῆς μειονοψηφίας λέγει: «Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι ἡ διοίκησις μιᾶς χώρας ἐξαρτᾶται κυρίως ἐκ τῆς συναισθήσεως τοῦ καθήκοντος ἀρχόντων καὶ ἀρχομένων, ἐκ τοῦ κράτους τῶν νόμων, οἵτινες μετεβλήθησαν δυστυχῶς εἰς ἄθυρμα τῆς ἰσχυούσης φατρίας...» Κατὰ τὴν ἔκθεσιν ἄρα τῆς μειονοψηφίας, μετεβλήθησαν εἰς ἄθυρμα παρ’ ἡμῖν οἱ νόμοι, καὶ νομίζω, ὅτι θέλει νὰ δηλώσῃ, ὅτι κατέστησαν ἄθυρμα τῆς ἰσχυούσης ἤδη φατρίας, οὐχὶ δὲ καὶ ἐν γένει τῆς κατὰ καιροὺς ἰσχυούσης φατρίας, ἐνῷ, κατ’ ἐμέ, οἱ νόμοι ἐν Ἑλλάδι ἦσαν ἀνέκαθεν ἄθυρμα τῆς ἰσχυούσης φατρίας ἐφ’ ὅλων τῶν κατὰ καιροὺς Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων,—ὑπάρχει μόνον ἴσως μικρά τις διαφορὰ κατὰ τοῦτο, ὅτι Κυβερνήσεις τινὲς ἦσαν ὀλιγώτερον ἴσως ἐνδοτικαί, ἢ μᾶλλον ἐνδοτικαί, —ἐν γένει δὲ δύναταί τις εἰπεῖν, ὅτι, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι Κυβέρνησις, καθ’ ὃν τρόπον κυβερνᾷ ἐν γένει, εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον οἱ δημόσιοι λειτουργοὶ νὰ ἐκτελῶσι πιστῶς καὶ εὐσυνειδήτως τὸ καθῆκον αὐτῶν, καὶ ἂν αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις θέλῃ τὸ ἀντίθετον, διότι ἀκριβῶς ἔχουσι πάντοτε τὸν φόβον, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ μεσολάβησις τοῦ ἰσχυροῦ νὰ κόψῃ τὸ νῆμα τῆς ὑπαλληλικῆς αὐτῶν ζωῆς. Ἐγὼ εὑρίσκω ἀτελεστάτην τὴν ἐργασίαν τῆς πλειονοψηφίας, ἀτελεστάτην τὴν ἐργασίαν τῆς μειονοψηφίας, διότι οὐδὲν ἀπορρέει ἀκριβὲς καὶ πλῆρες καὶ ὀρθὸν εἴτε ἐκ τῆς μιᾶς ἐκθέσεως, εἴτε ἐκ τῆς ἄλλης. Ὁ τόπος ἡμῶν διατρέχει κρίσιν, φοβερὰν κρίσιν οἰκονομικὴν καὶ πολιτικήν, ἀπὸ πλείστων ὅσων ἐτῶν, καὶ τούτου ἀφορμή, ὅτι ἔχομεν μὲν Σύνταγμα, ἀλλὰ τὸ Σύνταγμα τοῦτο καταστρέφεται ἐντελῶς, ἀνατρέπεται ἐντελῶς ἐν τῇ ἐφαρμογῇ αὐτοῦ. Εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ πολίτευμα συνταγματικὸν κανονικῶς λειτουργοῦν, ὅπου ἡ νομοθεσία ἀντιστρατεύεται καταδήλως εἰς τὸ πολίτευμα τοῦτο. Ὑπάρχει ἀνάγκη πρωτίστη καὶ κυριωτάτη νὰ συναρμολογηθῇ ἡ νομοθεσία ἡμῶν πρὸς τὸ Σύνταγμα, νὰ μετουσιωθῇ καὶ νὰ μεταγγισθῇ τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, ν’ ἀπελευθερωθῇ τέλος πάντων ὁ πολίτης, ὁ δῆθεν ἐλεύθερος, τῆς τυραννίας τοῦ φατριασμοῦ. Πολλάκις ἀναφέρουσιν αἱ ἐφημερίδες, πολλάκις ἐξαγγέλλομεν πάντες, ὅτι ἐν Ἀγγλίᾳ λειτουργεῖ κανονικῶς τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, ἐνῷ παρ’ ἡμῖν ἀπαντᾷ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν μυρίας ἀντιδράσεις. Ἀλλὰ διατὶ λειτουργεῖ ἐν Ἀγγλίᾳ τὸ πολίτευμα, ὅπως λειτουργεῖ; διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ἐν Ἀγγλίᾳ δὲν ὑπάρχει κυρίως τάξις ὑπαλλήλων, καὶ ἐξ αἰτίας τούτου δὲν ὑπάρχουσιν ἐκεῖ τὰ ἀπειράριθμα χαρίσματα, ἅτινα προέρχονται παρ’ ἡμῖν ἀπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, διὰ τῶν ὁποίων εἶναι φυσικὸν νὰ δελεάζωνται οἱ Βουλευταὶ καὶ οἱ ἐκλογεῖς. Οὐκ ἂν λάβοις παρὰ τοῦ μὴ ἔχοντος! Ἐν Ἀγγλίᾳ Κυβέρνησις διορίζουσα, παύουσα, μεταθέτουσα, προβιβάζουσα, εἶναί τι ἀκατάληπτον, ὅπως ἀκατάληπτος παρ’ ἡμῖν εἶναι ἐκτελεστικὴ ἐξουσία μὴ διορίζουσα, παύουσα, μεταθέτουσα καὶ προβιβάζουσα. Καὶ ὑπῆρξαν Ὑπουργοί, διευθύναντες ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν τὰς τύχας τοῦ ἐνδόξου Ἀγγλικοῦ ἔθνους, χωρὶς ποτε νὰ ὑπογράψωσιν ἕνα διορισμὸν ἢ μίαν ἀπόλυσιν ἑνὸς δημοσίου ὑπαλλήλου! Ἐκεῖ βεβαίως αἱ κυρίως ὑπαλληλικαὶ θέσεις, αἵτινες ὀνομάζονται θέσεις ὑπηρετῶν τοῦ Δημοσίου, εἶναι πολὺ ὀλίγαι, διότι εἶναι μόνον αἱ θέσεις τῶν ὑπαλλήλων τῆς προξενικῆς ἢ τῆς διπλωματικῆς ὑπηρεσίας, ἔπειτα αἱ θέσεις τῶν δικαστῶν τῶν τριῶν ἀνωτέρων Δικαστηρίων, ἀλλ’ ὅλαι αἱ ἄλλαι ὑπηρεσίαι, ἡ δικαστική, ἡ διοικητική, ἡ οἰκονομική, διεξάγονται διὰ μεγάλων γαιοκτημόνων, ἀμίσθως ὑπηρετούντων καὶ μὴ ὑποκειμένων εἰς ἀπόλυσιν. Τοιοῦτοι εἶναι οἱ εἰρηνοδίκαι ἢ εἰρηνοποιοί, τοιοῦτοι εἶναι οἱ σέριφ, τοιοῦτοι εἶναι οἱ τοποτηρηταί, καθὼς λέγουσιν αὐτοὺς οἱονεὶ νομάρχαι, πολὺ διάφοροι ὅμως τῶν παρ’ ἡμῖν νομαρχῶν, καὶ μὴ ὑποκείμενοι εἰς οἱανδήποτε παῦσιν. Ἀλλὰ βεβαίως δὲν δύναταί τις νὰ συμβουλεύσῃ ἐν Ἑλλάδι ν’ ἀκολουθήσωμεν τὴν νομοθεσίαν τὴν Ἀγγλικὴν, ἥτις εἶναι σύμφωνος τρόπον τινὰ πρὸς τὰς ἀγγλικὰς ἕξεις, πρὸς τὴν ἀγγλικὴν ἀνατροφὴν, πρὸς τὸν ἀγγλικὸν πλοῦτον. Παρ’ ἡμῖν ἔδει ἀναγκαίως ν’ ἀκολουθήσωμεν τὸ σύστημα τῆς Γερμανικῆς νομοθεσίας. Ὅπως γινώσκετε, ἡ Γερμανία εἶναι ἴσως ἡ μόνη ἐπικράτεια, ἐν τῇ ὁποίᾳ τὸ Σύνταγμα, εἰ καὶ ὀλίγη διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ τῶν διατάξεων αὐτοῦ καὶ τῶν ἄλλων Συνταγμάτων, δὲν λειτουργεῖ κοινοβουλευτικῶς, διότι δὲν ἀνεπτύχθη κυρίως ἡ κοινοβουλευτικὴ εὐθύνη. Ἀλλ’ ἐν τούτοις ἡ διοίκησις εἶναι τελείως ἀπηλλαγμένη πάσης εὐνοίας ἢ δυσμενείας τῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἶναι δύσκολον νὰ διορισθῇ τις ὑπάλληλος, ἢ μᾶλλον ἀδύνατον, διὰ τῆς ἐπεμβάσεως τοῦ ἰσχυροτάτου τῶν αὐλικῶν, τοῦ ἰσχυροτάτου τῶν Ὑπουργῶν, αὐτοῦ τοῦ Αὐτοκράτορος! Βεβαίως δὲν εἶναι ἴδιον τοῦ παρόντος τόπου καὶ τῆς παρούσης ὥρας νὰ προβῶ εἰς νέαν συζήτησιν περὶ λεπτομερειῶν, — τοῦτο ἄλλως ἔπραξα πολλάκις καὶ ἐπανειλημμένως ἀπὸ τριακονταετίας καὶ ἐπέκεινα, — ἐν γένει ὅμως νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἀπόλυτος νὰ πεισθῇ τὸ Ἑλληνικὸν κοινὸν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ σωθῇ ἡ Ἑλλὰς, ἔχουσα μὲν πολίτευμα κοινοβουλευτικὸν, νομοθεσίαν δὲ συγκεντρωτικὴν, ἀντίθετον πάντῃ πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος. Ἀλλὰ καὶ κατ’ ἄλλον τρόπον δύναται νὰ εἴπῃ τις, ὅτι ἠστόχησαν αἱ ἐπιτροπαὶ καὶ τῆς πλειονοψηφίας καὶ τῆς μειονοψηφίας. Λέγονται πολλὰ περὶ οἰκονομιῶν ἐν τῷ στρατῷ ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς μειονοψηφίας, ἀλλὰ τίνι τρόπῳ εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῶσιν αἱ οἰκονομίαι αὗται; Δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι ἀρκεῖ νὰ λέγῃ τις «πρέπει νὰ ἐπέλθωσιν οἰκονομίαι», ἀλλὰ πρέπει καὶ νὰ ὁρίζῃ ἀκριβῶς τὰς οἰκονομίας ἐκείνας, αἵτινες πρέπει νὰ ἐπέλθωσι. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, ἀνέκαθεν ὑποστηρίζω, καὶ ὑποστηρίζω καὶ σήμερον, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἔχῃ στρατὸν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Γαλλοπρωσσικοῦ συστήματος, ὅπερ ἐνταῦθα παρῳδήσαμεν καὶ παρῳδοῦμεν. Ἐὰν θέλωμεν ἀξιόμαχον δύναμιν ν’ ἀποκτήσωμεν διὰ σχετικῶς μικρᾶς δαπάνης, πρέπει ν’ ἀσπασθῶμεν τὸ σύστημα τὸ Ἑλβετικὸν, τροπολογούμενον, ἐννοεῖται, κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ Ἑλληνικοῦ βίου, κατὰ τὰς Ἑλληνικὰς συνθήκας. Ἤκουσα πολλάκις λεγόμενον, ὅτι εὐδόκιμον εἶναι μὲν κατὰ τὰ ἄλλα τὸ σύστημα τὸ Ἑλβετικὸν, ἀλλὰ προσκρούει εἰς τὴν πειθαρχίαν, διότι ἡ θητεία ἡ βραχυτάτη, τὴν ὁποίαν καθιεροῖ ὁ στρατιωτικὸς ὀργανισμὸς τῆς Ἑλβετίας, δὲν ἐξοικειοῖ τὸν στρατὸν εἰς τὴν πειθαρχίαν. Εὐτυχῶς πρό τινος καιροῦ τὸ σύστημα τὸ Ἑλβετικὸν μελετᾶται μετὰ πολλοῦ ζήλου καὶ πολλῆς προσοχῆς ὑπὸ τῶν Γάλλων καὶ τῶν Γερμανῶν, καὶ δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι ἀνατρέπεται παντελῶς ἡ θεωρία ἐκείνη, κατὰ τὴν ὁποίαν δῆθεν ὁ ἑλβετικὸς στρατὸς δὲν ἔχει τὴν ἀπαιτουμένην πειθαρχίαν. Συνταγματάρχης Γάλλος, ὅστις παρέστη εἰς τὰ περυσινὰ ἑλβετικὰ γυμνάσια, ἐδημοσίευσεν ἐν τῇ «Στρατιωτικῇ Ἐφημερίδι» τῆς Γαλλίας πρό τινων μηνῶν κρίσεις περὶ τοῦ ἑλβετικοῦ στρατοῦ, εὐνοϊκωτάτας μὲν ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, ἀλλ’ εὐνοϊκωτάτας καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ἀκριβῶς τοῦ συστήματος τῆς πειθαρχίας. Λέγει λοιπὸν αὐτολεξεὶ τὰ ἑξῆς: «Κατὰ τὴν πειθαρχίαν ὁ ἑλβετικὸς στρατὸς οὐδόλως ὑπολείπεται τῶν ἀρίστων στρατῶν τοῦ κόσμου». Ἀνατρέπεται ἀκριβῶς τὸ ἐπιχείρημα ἐκεῖνο, ὅπερ προβάλλουσι πάντοτε οἱ φίλοι τῆς Γαλλογερμανικῆς ἐν τῷ στρατῷ πολυτελείας. Ἀλλὰ προσθέτει ὁ συνταγματάρχης ὁ Γάλλος, ὅτι ἐθαύμασεν ἀκριβῶς καὶ τὴν ἔξοχον ἀντοχὴν τοῦ ἑλβετικοῦ στρατοῦ, καὶ λέγει αὐταῖς λέξεσι: «... Τὸ καταπλῆσσον ἀληθῶς τὸν ἐπισκεπτόμενον τὴν Ἑλβετίαν ξένον εἶναι, ὅτι οἱ Ἑλβετοὶ ὑπομιμνήσκουσι τοὺς παροιμιώδεις Γρεναδιέρους.» Πρὶν ἢ ἐγκαταλείψω τὸ θέμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἀκριβῶς νὰ μελετηθῇ καθ’ ὅλην αὐτοῦ τὴν ἔκτασιν, ὅπως σχηματισθῇ γενικὴ πεποίθησις, ὅτι μόνον δι’ αὐτοῦ τοῦ συστήματος δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν στρατὸν, καὶ πᾶσα ἄλλη σκέψις εἶναι σκέψις ἄγουσα εἰς τὴν ἔλλειψιν στρατοῦ, ἐπὶ δαπάναις μόνον δυσαναλόγοις πρὸς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ἀναφέρω καὶ ὅ,τι λέγει διαπρεπὴς οἰκονομολόγος καὶ πολιτικὸς ἀνὴρ τῆς Γαλλίας, ὁ Guyot, ὅστις ἐδημοσίευσεν ἐν τῷ «Αἰῶνι» τῶν Παρισίων, κατὰ τὴν Ἔκθεσιν τὴν γενομένην προπέρυσιν ἐκεῖ, ἄρθρον εἰδικὸν περὶ Ἑλβετίας, καὶ μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐπραγματεύθη καὶ περὶ τοῦ ἑλβετικοῦ στρατοῦ. Λέγει λοιπὸν περὶ αὐτοῦ (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἑλβετία δὲν ἔχει στρατιωτικὴν ἔκθεσιν ἐν Παρισίοις· ἀλλὰ τοῦτο δὲν κωλύει αὐτὴν νὰ ᾖναι ἐκ τῶν μᾶλλον ἀξίων μελέτης ἐθνῶν, ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν. Πρώτη αὐτὴ εἰσήγαγε τὰ ὅπλα μικρᾶς διαμέτρου καὶ τὰ ὅπλα μετ’ ἀποθήκης. Τὸ σημερινὸν αὐτῆς ἐπαναληπτικὸν ὅπλον περιέχει δεκατρία φυσίγγια, καὶ οἱ Ἑλβετοὶ σκοπευταί, προπαρασκευαζόμενοι ὑπὸ χιλιάδων Συλλόγων σκοποβολῆς, ἐξάγουσιν ἐκ τοῦ ἐξαιρέτου αὐτῶν ὅπλου τὸ ἀνώτατον ὅριον τῆς ὠφελείας αὐτοῦ. Περὶ πόσων εὐρωπαϊκῶν στρατῶν δύναταί τις νὰ εἴπῃ τὸ αὐτό; Ὁ ὁλικὸς ἀριθμὸς τῆς ὑπηρεσίας ἑνὸς ἁπλοῦ στρατιώτου εἶναι ἐν Ἑλβετίᾳ 125 ἡμερῶν. Ἐξ αὐτῶν δὲ, διὰ τὸ πρῶτον ἔτος 45 ἡμέραι ἐν τῷ πεζικῷ, 50 ἐν τῷ πυροβολικῷ, 30 ἐν τῷ ἱππικῷ. Ἀκολούθως ἀνὰ δύο ἔτη, μέχρι τοῦ 32 ἔτους τῆς ἡλικίας, 16 ἡμέραι ἐν τῷ πεζικῷ, 18 ἐν τῷ πυροβολικῷ, καὶ κατ’ ἔτος 10 ἐν τῷ ἱππικῷ. Ἀπὸ τοῦ 32 μέχρι τοῦ 44 ἔτους ὁ Ἑλβετὸς ἀνήκει εἰς τὸν στρατὸν τῆς δευτέρας γραμμῆς. Τὸ σύστημα τοῦτο παρέχει 150,000 μαχίμους ἄνδρας τῆς πρώτης γραμμῆς, καὶ 86,000 τῆς ἐφεδρείας, ἐν ὅλῳ 236,000 ἄνδρας ἐν πληθυσμῷ τριῶν ἑκατομμυρίων...» Μετ’ ἄλλα δὲ πολλὰ καὶ περὶ ἑλβετικοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ καὶ περὶ Ἑλβετίας ἐν γένει, καταλήγει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «...Εἰς ἐκείνους, οἵτινες διετάθησαν, ὅτι θέλω νὰ μετατρέψω τὴν Γαλλίαν εἰς Ἑλβετίαν, ἀποκρίνομαι, ὅτι σεμνύνομαι προτείνων εἰς τὴν πατρίδα μου ὡς ὑπόδειγμα ἔθνος, ὅπερ ἠδυνήθη νὰ καταβιβάσῃ ἐπιτυχῶς εἰς τὸ ἐλάχιστον ὅριον τὴν διάρκειαν τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, οὗ ἡ φορολογία εἶναι μετρία, καὶ ἀπολαύει πλήρους ἐσωτερικῆς ἀσφαλείας. Οὐ μόνον ὁμολογῶ, ἀλλὰ καὶ διακηρύττω, ὅτι ἐπιθυμῶ διακαῶς ν’ ἀποκτήσωμεν ἐν Γαλλίᾳ κόμμα, ἔχον τὴν Ἑλβετίαν ὡς ὑπόδειγμα ἰδεῶδες.» Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον, ἐὰν θέλωμεν τῷ ὄντι νὰ προβῶμεν εἰς σωστικὰς μεταρρυθμίσεις, νὰ σκεφθῶμεν μὲν πρῶτον περὶ τῆς καταρτίσεως τοιαύτης νομοθεσίας, ὥστε νὰ ἐκλείψῃ ἐκεῖνο, ὅπερ ἀναμφισβητήτως ἀνατρέπει ἐκ βάθρων τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, δηλονότι ἡ δύναμις τοῦ παρέχειν οἱαδήποτε δελέατα, ὑπὸ τὴν ἔποψιν δὲ τῶν οἰκονομιῶν, πᾶσα ἄλλη οἰκονομία, εἰ καὶ θεωρῶ πολλὰς δυνατὰς, εἶναι ἴσως μὴ χρήσιμος, διὰ τὸ μικρὸν αὐτῆς, ἐν ὅσῳ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ Ἑλβετικὸν στρατιωτικὸν σύστημα, ὅπερ, ἐνῷ θέλει περιορίσει πολὺ τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους, θέλει ἐν ταυτῷ παραγάγει στρατὸν ἀξιόμαχον, ἐνῷ συγχρόνως θέλει ὑπηρετήσει πολὺ τὴν παραγωγήν. Διότι δὲν πρόκειται ν’ ἀφαιρῇ 20,000 ἐργατικὰς χεῖρας κατ’ ἔτος ἀπὸ τῆς παραγωγῆς, διότι ὁ στρατιώτης, κατὰ τὸ σύστημα τὸ Ἑλβετικὸν, εἶναι ἐν ταυτῷ στρατιώτης καὶ πολίτης, στρατιώτης μὲν διδασκόμενος τὰ στρατιωτικὰ καὶ ἐξασκούμενος κατά τινας ἡμέρας, ἢ κατά τινας ἑβδομάδας, ἢ κατά τινας μῆνας, ἀλλ’ ἐν ταυτῷ ἀσχολούμενος καὶ εἰς τὰ βιοποριστικά του ἔργα, ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς...

§170Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἔχετε ὑπολογίσει τὴν δαπάνην τοῦ στρατιώτου κατὰ τὸ Ἑλβετικὸν σύστημα;

§171Θ. ΦΛΟΓΑΙΤΗΣ. Ἔχω βεβαίως ὑπολογίσει, ἀλλὰ δὲν κρατῶ τὴν σημείωσιν ταύτην. Ἔχω ὑπολογίσει τὴν δαπάνην τοῦ Ἑλβετοῦ στρατιώτου ἐν σχέσει πρὸς τὴν δαπάνην τοῦ τῆς Ἑλλάδος, τῆς Γαλλίας, τῆς Ἀγγλίας, καὶ εἶναι κατὰ μέσον ὅρον τὸ δέκατον μόλις. Ἐν γένει δὲ εἰς διατήρησιν τοῦ συνόλου τοῦ στρατοῦ αὐτῆς ἡ Ἑλβετία ἐδαπάνα μέχρι πρὸ δεκαεπτά ἐτῶν, ὅτε δὲν εἶχεν ἀφιερωθῆ εἰς τὰ δαπανηρότατα ὀχυρωματικὰ ἔργα, δέκα ἑκατομμύρια δραχμῶν ἐτησίως. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, φρονῶ, ὅτι, ἐὰν δι’ οἱονδήποτε λόγον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καθιερώσωμεν τὸ σύστημα τὸ Ἑλβετικόν, πρέπει νὰ παραιτήσωμεν τὴν ἰδέαν τοῦ στρατοῦ, διότι ἄλλως δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν στρατόν. Δαπανῶμεν 20 ἑκατομμύρια εἰς διατήρησιν στρατοῦ, καὶ ὅμως δὲν ἔχομεν στρατὸν, διότι ἔχομεν ἀνάγκην ἔτι 8–10 ἑκατομμυρίων δραχμῶν διὰ νὰ ὀργανώσωμεν τὸν στρατόν. Διότι τί θέλομεν στρατὸν, ὅστις δὲν ἔχει τὰ ἀπαιτούμενα μέσα, ἵνα κατασκηνώσῃ καὶ γυμνασθῇ καὶ στρατοπεδεύσῃ; Αὐτὴ εἶναι καθαρὰ δημοκοπία — ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ τὸ εἴπω — Συμπολιτεύσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως ἀπὸ μακροτάτων ἐτῶν, διότι γινώσκομεν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν στρατὸν, κατὰ τὸ δαπανηρὸν Γαλλοπρωσσικὸν σύστημα, καὶ ὅμως ἐξακολουθοῦμεν νὰ δαπανῶμεν ἐπὶ ματαίῳ! Ἐὰν δὲ ἡ Γαλλία καὶ ἡ Γερμανία φαίνωνται διατεθειμέναι ὑπὲρ τοῦ Ἑλβετικοῦ συστήματος, διότι τοῦτο δὲν ἔχει ἀνάγκην δαπανῶν, τί πρέπει νὰ εἴπωμεν ἡμεῖς; Ἀκριβῶς δὲ νομίζω, ὅτι ὅλα τὰ περισσεύματα, ἅτινα ἠθέλομεν ἔχει ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς ἄλλου στρατολογικοῦ συστήματος, δυνάμεθα νὰ δαπανήσωμεν ὑπὲρ τῆς ἀναπτύξεως τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου καὶ τῆς ἐνισχύσεως τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς. Βεβαίως νομίζω, ὅτι εἶναι μέγιστον κακόν, ὅτι ἔχομεν πλεῖστα Γυμνάσια, τὰ ὁποῖα τῷ ὄντι χρησιμεύουσι πρὸς παραγωγὴν θεσιθηρῶν, ἐπὶ μεγάλῃ βλάβῃ τῆς Πολιτείας, καὶ τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δὲν ἤθελον διστάσει νὰ διαγράψω τὸ ½ ἢ τὸ ⅓ αὐτῶν ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ νομίζω πρὸ παντὸς ἀναγκαῖον διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, μετὰ τὴν χρησιμοποίησιν τῶν περισσευμάτων, ἅτινα θέλομεν ἔχει ἐκ τῆς ἐκλογῆς ἄλλου στρατιωτικοῦ καὶ στρατολογικοῦ συστήματος, παρεμφεροῦς πρὸς τὸ Ἑλβετικόν, καὶ τὴν ἐλάττωσιν πολλῶν δυσβαστάκτων φορολογικῶν βαρῶν, πιεζόντων ἤδη τὰ μάλιστα τὸν παραγωγὸν λαόν, νὰ εἰσαγάγωμεν καὶ ἐκπαίδευσιν, τείνουσαν εἰς ἀνάπτυξιν τοῦ γεωργοῦ, τοῦ βιομηχάνου καὶ τοῦ ἐμπόρου, εἰς πάντα τὰ δημοτικὰ σχολεῖα ἡμῶν. Ἀναμφισβητήτως συντελοῦσιν εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς γεωργίας μέχρι τινὸς οἱ γεωργικοὶ σταθμοὶ καὶ τὰ γεωργικὰ σχολεῖα. Ὅ,τι ὅμως ἰδίως πρέπει νὰ γείνῃ, εἶναι νὰ μάθῃ ὁ λαὸς ὅλος ὁ γεωργικός, τίνι τρόπῳ δύναται νὰ καλλιεργήσῃ καλῶς, ποία εἶναι ἡ ζημία ἡ προερχομένη ἐκ τῆς πυρπολήσεως τῶν δασῶν, πόσον κακὸν εἶναι νὰ φονεύωνται πολλὰ πτηνὰ, χρησιμεύοντα εἰς καταστροφὴν ζωϋφίων βλαπτόντων τὴν γεωργίαν. Ὁ νόμος τοῦ 1834 περὶ δημοτικῶν σχολείων πολὺ σοφῶς εἶχεν ὁρίσει νὰ διδάσκωνται οἱ μαθηταὶ τὰ στοιχειώδη γεωργικὰ καὶ γεωπονικὰ μαθήματα ἐν τοῖς σχολείοις· ἀλλ’ αἱ διατάξεις αὗται παρεβιάσθησαν ἀμέσως, καὶ οὐδέποτε ἐγένετο ἐφαρμογὴ αὐτῶν, Ἀλλ’ ἐπίσης νομίζω, ὅτι δέον νὰ εἰσαχθῇ ἡ λεγομένη τεχνολογία (technologie) εἰς τὰ σχολεῖα, καὶ τοῦτο εἶπον πρὸ τριακονταετίας, σχηματίσας τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ τεχνολογία ἦτο ἀπολύτως ἀναγκαία, διότι χρησιμεύει αὕτη οὐ μόνον εἰς τὴν ἀπαιτουμένην πρὸς ἐπιτυχῆ διεξαγωγὴν τῶν τεχνικῶν καὶ βιομηχανικῶν ἔργων μόρφωσιν τοῦ τεχνίτου καὶ τοῦ βιομηχάνου, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν μόρφωσιν τοῦ καλουμένου νὰ παρασκευάσῃ νομοθετήματα Βουλευτοῦ καὶ Ὑπουργοῦ. Διότι πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι πλεῖστοι ἐξ ἡμῶν δὲν γινώσκομεν ἀκριβῶς τὰ τῶν διαφόρων ἀναγκαίων παραγωγικῶν καὶ βιομηχανικῶν τεχνῶν, οἷον τὰ τῆς σηροτροφίας, τῆς μεταξουργίας κλπ., ἐπὶ μεγάλῃ βλάβῃ τῆς Πολιτείας πολλάκις. Θεωρῶ ὅμως ἀπολύτως ἀναγκαῖον προσέτι, ὅπως κατορθωθῇ νὰ ἐνισχυθῇ ἡ παραγωγὴ ἡ ἐθνικὴ καθ’ ὅλα αὐτῆς τὰ στάδια, ἡ βιομηχανία, τὸ ἐμπόριον, ἡ γεωργία, νὰ μεταβληθῇ καὶ ἡ δικαστικὴ νομοθεσία ἡμῶν, καὶ περὶ τούτου ἐκραύγαζον, δύναμαι νὰ εἴπω, ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, καὶ ὑπέβαλον καὶ τὰ προσήκοντα νομοσχέδια εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ πολλῶν ἐτῶν. Ἀπόλυτος ἀνάγκη εἶναι νὰ μὴ ἀναβάλωμεν περαιτέρω τὴν ψήφισιν τοῦ ὑποβληθέντος τέλος πάντων πρό τινος χρόνου κυβερνητικοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐκτελέσεως», τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι μὲν βεβαίως τύπος τελειότητος, μεθ’ ὅλας τὰς γενομένας ἐπεξεργασίας, ἀλλ’ ἀναμφισβητήτως ἐξοβελίζει περιττὰς διατυπώσεις, βραχύνει τὰς προθεσμίας ἐν γένει, καὶ διὰ λυσιτελῶν διατάξεων πληροῖ πολλὰ τῶν ἐν τῷ δικονομικῷ ἡμῶν νόμῳ χασμάτων, ἅπερ ἐκμεταλλεύεται νῦν ἡ κακὴ πίστις. Τὸ ζήτημα τῆς μεταρρυθμίσεως τῶν περὶ ἐκτελέσεως διατάξεων εἶναι σπουδαῖον καὶ οὐσιῶδες, διότι ἄνευ τούτου εἶναι ἀδύνατον νὰ συγκεντρωθῶσι ποτὲ κεφάλαια, δι’ ὧν καὶ μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνισχυθῇ ἡ παραγωγή. Ἀλλ’ ἀναγκαῖον εἶναι τέλος—καὶ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ὁμιλήσω καὶ περὶ τούτου—νὰ κατορθωθῇ νὰ παύσῃ ἡ παρ’ ἡμῖν λειτουργία τοῦ Ρωμαϊκοῦ δικαίου ἢ Βυζαντιακοῦ δικαίου. Εἶναι τῷ ὄντι ἄπορον, καὶ ἐμφαίνει πόσον οἰκτρῶς διοικεῖται αὐτὸς ὁ τόπος, ὅτι, ἐνῷ ἀπὸ τοῦ 1874 εἶναι ἕτοιμον τὸ νομοσχέδιον τοῦ ἀστικοῦ κώδικος, δὲν κατωρθώθη μέχρι τοῦδε νὰ περιβληθῇ τὸν μανδύαν τοῦ νόμου· καὶ γινώσκετε πόσον μέγα εἶναι τὸ κακόν, διότι ἐκ τούτου πολλάκις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γινώσκῃ τις, ποία ἀπόφασις ἐκδοθήσεται ἐν δίκῃ ἐχούσῃ ἀντικείμενον οἱονδήποτε θέμα τοῦ ἀστικοῦ δικαίου, διὰ τὸν λόγον ὅτι ὑπάρχουσι πολλαὶ καὶ διάφοροι γνῶμαι. Αἴφνης μέχρι πρό τινων ἐτῶν ἐθεωρεῖτο, ὅτι πᾶσα διάταξις, περιλαμβανομένη εἰς τὸ Ἰουστινιάνειον δίκαιον, ἰσχύει· καὶ τοῦτο, διότι τὸ Ἰουστινιάνειον δίκαιον ὑπῆρξεν ἡ πηγὴ τοῦ Βυζαντιακοῦ δικαίου, ἐξ οὗ ἀπέρρευσαν αἱ ἐν τῇ Ἑξαβίβλῳ ὑπάρχουσαι αὐτοκρατορικαὶ διατάξεις. Καὶ ὑπάρχουσιν ἀποφάσεις θεωροῦσαι, ὅτι τὸ Ἰουστινιάνειον δίκαιον ἐν γένει ἰσχύει, οὐδαμῶς ἐξεταζομένου, ἐὰν αἱ ἐφαρμοζόμεναι διατάξεις περιέχονται ἐν τοῖς Βασιλικοῖς. Ἀλλ’ ὑπάρχουσιν οἱ φρονοῦντες, ὅτι μόνον αἱ διατάξεις τῶν Βυζαντινῶν Αὐτοκρατόρων ἰσχύουσι, καὶ τοῦτο, διότι τὸ Ρωμαϊκὸν δίκαιον διεδέχθη τὸ Βυζαντιακὸν (διάφορον ἐν πολλοῖς τοῦ Ρωμαϊκοῦ) ὅπερ ἐπὶ πλεῖστα ἔτη διηύθυνε τὰς ἀστικὰς σχέσεις τῶν Ἑλλήνων κατὰ τοὺς χρόνους τῆς δουλείας. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ τρίτη γνώμη, ἡ ὀρθοτέρα κατ’ ἐμέ, ὅτι οὔτε τὸ Βυζαντιακὸν δίκαιον ἰσχύει ἐν γένει, ἀλλὰ μόνον αἱ διατάξεις αἱ ἐν τῷ Ἀρμενοπούλῳ περιεχόμεναι. Καὶ ἔχει καὶ τοῦτο πολλὰς δυσχερείας, διότι πολλοὶ θεσμοὶ δὲν διαλαμβάνονται ἐν τῇ Ἑξαβίβλῳ, διὸ πρέπει νὰ εὑρίσκηται ὁ ἐφαρμοστέος νόμος διὰ τῶν κανόνων τῆς ἑρμηνείας, προστρέχοντος τοῦ νομικοῦ καὶ εἰς τὰς πηγάς, ὅθεν ἀπέρρευσαν αἱ διατάξεις τοῦ Ἀρμενοπούλου, ὡς βοηθητικὸν μόνον μέσον. Ἂν ὅμως δεχθῇ τις τὴν γνώμην, ὅτι ἰσχύουσι καὶ αἱ μὴ περιεχόμεναι ἐν Ἀρμενοπούλῳ διατάξεις τῶν Βυζαντινῶν Αὐτοκρατόρων, ἐγείρεται καὶ ἄλλο ζήτημα. Κατὰ τὸ 1835 ἐξεδόθη τὸ Διάταγμα τὸ περὶ ἀστικοῦ νόμου, ἐν ᾧ ὡρίσθη, ὅτι ἰσχύουσιν αἱ διατάξεις αἱ ἐν τῇ Ἑξαβίβλῳ περιεχόμεναι. Ἀλλὰ κατόπιν πλεῖστοι Βυζαντινολόγοι ἀνεκάλυψαν καὶ νόμους Ρωμαϊκοὺς καὶ Βυζαντινοὺς, τέως ἀγνώστους, καθ’ ὃν τρόπον ἀνακαλύπτονται ἐπὶ παπύρων ἄγνωστα κείμενα Ἑλλήνων συγγραφέων. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἐπεκράτησεν, ὡς εἶπον, νομολογία, ὅτι ἰσχύουσιν ἐν γένει πάντες οἱ Ρωμαϊκοὶ ἢ πάντες οἱ Βυζαντινοὶ νόμοι, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι καὶ οἱ ἄγνωστοι, οἱ ἀνακαλυπτόμενοι ἤδη, ἰσχύουσι καὶ αὐτοί. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐπὶ πλεῖστον χρόνον ἐπεκράτησε παρά τισιν ἡ σφαλερὰ ἰδέα, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἀστικὸν δίκαιον Ἑλληνικόν, διότι ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ συντάξῃ νομοθέτημα τέλειον ἀστικοῦ κώδικος. Βεβαίως ὑπάρχει παλαιὰ Γερμανικὴ θεωρία τοιαύτη, κατ’ ἐμὴν γνώμην ἀπολύτως σφαλερὰ, περὶ τούτου. Διότι πᾶσα Πολιτεία ἔχει ἀνάγκην νόμων, καὶ βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ νόμοι ἐν Πολιτείᾳ μὴ προσηκόντως ἀνεπτυγμένῃ νὰ ἦναι τέλειοι, οὐδ’ εἶναι πρέπον νὰ λέγωμεν, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τοιοῦτον κυκεῶνα νομοθεσίας διότι δὲν εἴμεθα τελείως ἐν τῇ ἐπιστήμῃ ἀνεπτυγμένοι. Διότι οἱ νόμοι εἶναι ἀποτύπωμα τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν συντάσσονται. Ἑπομένως πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦ ἀστικοῦ κώδικος, καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι τέλειον. Ὅ,τι δὲ φοβερόν, ἡ ἀλλόκοτος θεωρία, καθ’ ἣν δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ πρόχειρος εἰς τὰς χεῖρας πάντων ἀστικὸς νόμος, διότι δῆθεν ἡ ἐπιστημονικὴ ἔρευνα τοῦ ἀστικοῦ δικαίου μόνον εἰς τὸ πέλαγος τῆς Ρωμαϊκῆς πολυνομίας καὶ ἐν τῷ μέσῳ τῶν σκοπέλων τῶν ἀντινομιῶν εὑρίσκει πρόσφορον ἔδαφος ἀναπτύξεως. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὑπῆρξάν τινες, οἵτινες ἐπηγγέλλοντο τὰς θεωρίας ταύτας, διότι οὕτως ἐδύναντο νὰ φαίνωνται χρησιμώτεροι, ἢ καὶ ἀπολύτως ἀναγκαῖοι, θεωροῦντες ἑαυτοὺς ὡς μυσταγωγοὺς τῶν Ἐλευσινίων μυστηρίων τῶν Ρωμαϊκῶν νόμων, διαδραματίζοντες οὕτω τὸ πρόσωπον ἄλλης Πυθίας τῶν Δελφῶν. Εὐτυχῶς ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν ἀπὸ πολυετίας παρεσκευασμένον νομοσχέδιον, σχετικῶς ἄριστον, ὅπερ ὑπεβλήθη κατὰ τὸ ἔτος 1874 εἰς τὴν τότε Βουλήν, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἐψηφίσθη, ἕνεκα τῶν τότε πολιτικῶν περιστάσεων. Ἐδημοσίευσα δὲ καὶ ἐγὼ παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅπερ ἐμφαίνει, ὅτι δὲν ἀνεγνώριζον τὴν τελειότητα αὐτοῦ, διότι οὐδὲν ἀνθρώπινον ἔργον εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ τέλειον, ἀλλὰ κατὰ τὸ πλεῖστον αἱ παρατηρήσεις μου ἐκεῖναι συνεδέοντο πρὸς Ἑλληνικὰς συνθήκας καὶ ὅρους, τὴν Ἑλληνικὴν κατάστασιν, τὰ Ἑλληνικὰ ἔθιμα, τὰς ἐν Ἑλλάδι ἀποστάσεις, ἃς δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψιν οἱ σοφοὶ κατὰ τὸ πλεῖστον ἄλλως νομοδιδάσκαλοι, οἱ καταρτίσαντες τὸ ἔργον αὐτό. Ἤδη ἐψηφίσθη ἐν Γερμανίᾳ νόμος ἀστικὸς δι’ ὅλας τὰς Γερμανικὰς ἐπικρατείας, καὶ βεβαίως δὲν δύναταί τις νὰ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι τελειότερος παντὸς ἄλλου νόμου. Ἀλλ’ οὗτος στηρίζεται ἐν μέρει καὶ εἰς τὸ Γερμανικὸν δίκαιον καὶ εἰς τὰ Γερμανικὰ ἔθιμα, ἅπερ δὲν συμβιβάζονται πρὸς τὰ Ἑλληνικά. Ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι ἐπὶ προσδοκίᾳ δικαίου τελειοτέρου πρέπει νὰ ἐμμένωμεν εἰς τὴν κατάστασιν τῆς ἀβεβαιότητος, ἥτις διευθύνει τανῦν τὰς ἀστικὰς σχέσεις τῶν πολιτῶν. Ἀναγκαῖον νομίζω νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τὸ παρασκευασθὲν ἔκτοτε, διότι αὐτὸ στηρίζεται εἰς τὸν Ἰταλικὸν ἀστικὸν νόμον, ὅστις εἶναι αὐτὸς ὁ Γαλλικὸς Ναπολεόντειος κῶδιξ, ὑποστὰς πολλὰς ἐπὶ τὸ βέλτιον μεταρρυθμίσεις, ἕνεκα τῆς ἐν τῷ μεταξὺ ἀναπτύξεως τοῦ δικαίου ὑπὸ τῆς ἑρμηνευούσης τὸν Γαλλικὸν κώδικα Ἰταλικῆς νομολογίας καὶ τῶν Ἰταλῶν συγγραφέων. Αὐτὸ τὸ σχέδιον στηρίζεται κατὰ τὰ 9/10 εἰς τὸν Ἰταλικὸν νόμον, κατά τινα δὲ καὶ εἰς τὸν Σαξωνικὸν κώδικα. Εἶναι, κατ’ ἐμέ, νομοσχέδιον, ὅπερ δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ περιμένωμεν νὰ συνταχθῇ ἄλλο νομοσχέδιον, ἐπὶ τῇ βάσει ἔνθεν μεν τοῦ Γερμανικοῦ κώδικος, ἔνθεν δὲ τοῦ Ἑλληνικοῦ σχεδίου, ἢ ἂν ἔτι μᾶλλον θελήσωμεν νὰ μεταγγίσωμεν τὸν Γερμανικὸν κώδικα, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι θέλομεν εὑρεθῆ εἰς ἀδιέξοδον. Ἐν μὲν τῇ πρώτῃ περιπτώσει θέλει περατωθῆ ἡ ἐργασία αὕτη μετὰ πολλὰ ἔτη, ἐνῷ ὑπάρχει ἀνάγκη κατεπείγουσα εἰσαγωγῆς ἀστικοῦ νόμου· ἐν δὲ τῇ δευτέρα περιπτώσει θέλει ἐπικρατήσει τὸ κακόν, ὃ συμβαίνει, ὁσάκις μετακλιματίζεται σύστημα νομικῶν διατάξεων ἀλλοδαπῶν παρὰ λαῷ ἄλλων παραδόσεων ἀστικοῦ βίου, ἄλλων οἰκογενειακῶν συνθηκῶν, ἄλλης πρὸς τὰ παρ’ αὐτῷ κρατοῦντα ἐξοικειώσεως καὶ ἄλλων ἀναγκῶν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἐὰν ψηφισθῇ ὁ Γερμανικὸς ἀστικὸς κῶδιξ, μὴ ὑπαρχόντων ἔτι συγγραμμάτων ἑρμηνευτικῶν τοῦ Γερμανικοῦ κώδικος, μήτε νομολογίας ἀστικῆς Γερμανικῆς, μὴ γνωστῆς δὲ οὔσης εἰς τὴν μεγάλην πλειονοψηφίαν τῶν δικαστῶν παρ’ ἡμῖν τῆς Γερμανικῆς γλώσσης, ἐννοεῖται, ὅτι θὰ περιστῶσι τὰ Δικαστήρια εἰς μεγίστην δυσχέρειαν, ὡς στερούμενα παντὸς μέσου προσφυγῆς εἰς λύσιν τῶν ἀποριῶν αὐτῶν. Καταλήγων λοιπόν, λέγω, ὅτι θεωρῶ ἀπολύτως ἀναγκαῖον νὰ εἰσαχθῇ ἄλλη νομοθεσία, σύμφωνος πρὸς τὸ πολίτευμα, ὅτι θεωρῶ ἀναγκαῖον, μετ’ ἄλλων οἰκονομιῶν νὰ εἰσαχθῇ πρὸ πάντων σύστημα οἰκονομικώτερον στρατιωτικὸν καὶ στρατολογικόν, παρεμφερὲς πρὸς τὸ Ἑλβετικόν, νὰ ψηφισθῶσι δὲ τάχιστα νομοσχέδιά τινα, ὑπαγορευόμενα ὑπὸ τῆς ἐπισπερχούσης ἀνάγκης, τὸ περὶ ἐκτελέσεως πρὸ πάντων καὶ τὸ περὶ ἀστικοῦ κώδικος. Ἐννοεῖται ὅτι, φρονῶν ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς στηρίζεται εἰς βάσεις ἐλαττωματικάς, θέλω καταψηφίσει αὐτόν, ὡς κατεψήφισα μέχρι τοῦδε οἱονδήποτε Προϋπολογισμὸν καθ’ ὅλας τὰς προηγουμένας Βουλευτικὰς περιόδους, καθ’ ἃς διετέλεσα Βουλευτής.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καραπάνος ἔχει τὸν λόγον.

§173ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἡ ὥρα εἶναι μία καὶ τέταρτον· δὲν εἶναι ὥρα πλέον διὰ συνεδρίασιν.

§174Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κατεπονήθημεν.

§175ΑΧ. ΧΟΙΔΑΣ. Δὲν ἀναβάλλετε δι’ αὔριον;

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλετε πρότασιν ἀναβολῆς;

§177ΑΧ. ΧΟΙΔΑΣ. Μάλιστα.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι...

§179ΑΧ. ΧΟΙΔΑΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, παρακαλῶ.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλεται πρότασις ἀναβολῆς. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Ἠρ. Καλαμπάκα καὶ Περ. Ἀλεξάκη, ὡς ψηφολεκτῶν, καὶ εἶτα ἡ διαλογή, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 138. Κατὰ τῆς προτάσεως 118, ὑπὲρ αὐτῆς 20. Ἑπομένως ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς ἀπερρίφθη. Ὁ κύριος Καραπᾶνος καλεῖται ν’ ἀγορεύσῃ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§182Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ θέσις τοῦ κρίνοντος τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1902, ὡς ὑπεβλήθη, ἔχει τι τὸ ἀνώμαλον. Δὲν εὑρίσκει οὗτος ἀπέναντι τοὺς πράγματι ὑπευθύνους διὰ τὴν πολιτικὴν, ἥτις κατοπτρίζεται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τούτῳ. Οἱ φαινόμενοι ὑπεύθυνοι, δηλαδὴ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἦσαν πολέμιοι αὐτοῦ, διότι τὰ κυριώτερα αὐτῆς μέλη καὶ δὴ ὁ Πρόεδρος αὐτῆς ἐπὶ πολλὰ ἔτη συνειργάσθη μεθ’ ἡμῶν, — εἰ καὶ σιωπῶν — πολεμῶν τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1902 ἀναπαριστᾷ, ὁ δὲ ὑποβαλὼν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦτον κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν μέχρι προχθὲς ἀκόμη ἦτο πολέμιος ἀδιάλλακτος καὶ φανατικώτερος παντὸς ἄλλου τῆς πολιτικῆς ταύτης. Διὰ νὰ εὕρωμεν τοὺς εὐθυνομένους διὰ τὸ σύστημα καὶ τὴν πολιτικὴν αὐτήν, πρέπει ν’ ἀποταθῶμεν οὐχὶ πρὸς τοὺς κατέχοντας σήμερον τὴν ἐξουσίαν, τοὺς τύπῳ ὑπευθύνους, ἀλλὰ πρὸς ἐκείνους, οἵτινες ἐγκατέλειψαν τὴν ἀρχὴν, τοὺς τύπῳ ἀνευθύνους· διότι, ὡς ἐλέχθη παρὰ πάντων, οἵτινες ἠγόρευσαν, ὁ Προϋπολογισμός, ὡς ὑπεβλήθη, εἶναι Προϋπολογισμὸς συνταχθεὶς παρὰ τῆς πεσούσης Κυβερνήσεως καὶ ἀντιπροσωπεύων τὰς ἰδέας αὐτῆς. Ὀφείλομεν ὅμως ἐξ ἀνάγκης νὰ ὑποστῶμεν τὴν ἀνωμαλίαν ταύτην, καὶ ποιοῦντες ἀφαίρεσιν τῶν προσώπων, νὰ ἐξετάσωμεν τὰ πράγματα, καὶ κρίνωμεν ὁποία εἶναι ἡ πολιτικὴ, ἐφ’ ἧς στηρίζεται ὁ ὑποβληθεὶς Προϋπολογισμός, ποῖα ἔφερεν ἤδη ἀποτελέσματα, καὶ ποῖα δύναται νὰ φέρῃ. Πρέπει δὲ νὰ ἐξετάσωμεν αὐτὸν ὑπὸ διττὴν ἔποψιν· ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν ταμιευτικὴν καὶ ὑπὸ τὴν καθαρῶς πολιτικήν. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν ταμιευτικὴν, οἱ ὑποστηρίζοντες τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1902 στηρίζονται εἰς τ’ ἀποτελέσματα τῶν δύο τελευταίων ἐτῶν. Παρουσιάζοντες δὲ ταῦτα ὡς ἀνθηρὰ καὶ ὡς καταλήγοντα εἰς περίσσευμα, παραδέχονται, ὅτι ταμιευτικῶς καὶ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1902, στηριζόμενος ἐπὶ τῶν αὐτῶν βάσεων, θὰ καταλήξῃ εἰς τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα. Δὲν θὰ ἐκτείνω ἐπὶ πολὺ τὸν λόγον ἐξετάζων τ’ ἀποτελέσματα τῶν δύο τελευταίων ἐτῶν, ἅτινα ἐχρησίμευσαν ὡς βάσις καὶ κριτήριον τῆς ταμιευτικῆς πολιτικῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1902. Νομίζω ὅμως καθῆκον νὰ ἐξετάσω ταῦτα συντόμως. Διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1899, ὅπως ἐνθυμεῖται ἡ Βουλὴ, ὁ τότε εἰσαγαγὼν τὸν Προϋπολογισμὸν τέως Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέσχετο περίσσευμα μεταξὺ τριῶν καὶ δέκα ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Τὰ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως ταύτης εἰσὶ τὰ ἑξῆς: Ἔσοδα ἀναγράφονται ἐν τῷ προσωρινῷ ἀπολογισμῷ 111,244,291, ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν τὰ μὴ τακτικὰ ἔσοδα. Τοιαῦτα δέ εἰσι τὰ προερχόμενα ἐκ τοῦ παρακρατήματος τῆς σταφίδος τῆς χρήσεως τοῦ 1895, τοῦ 1896 καὶ τοῦ 1897, ἀνερχόμενα εἰς δραχ. 3,855,092. Ὑπολείπονται δ’ οὕτως ἔσοδα τακτικὰ δραχ. 107,389,199. Ὑπάρχουσι μεταξὺ τῶν ἐσόδων καί τινα ἄλλα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς ἔκτακτα. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ταῦτα ἐπαναλαμβάνονται κατ’ ἔτος, ἄλλοτε ὀλιγώτερα καὶ ἄλλοτε πλειότερα, δὲν ἀφαιρῶ αὐτά. Ἔχομεν ἔξοδα, ἀναγνωρισθέντα μὲν, κατὰ τὴν διαδήλωσιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, δραχ. 105,926,000, πληρωθέντα δὲ δρ. 104,657,621. Ὑπολογίζων δὲ τὰ πληρωθέντα, εὑρίσκω περίσσευμα 2,731,000. Νομίζω ὅμως, — καὶ εἰς τοῦτο ὑποθέτω, ὅτι θὰ ἔχω σύμφωνον καὶ τὸν νῦν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, — ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ μὴ παραδεχθῶμεν ὡς ἔξοδον θετικὸν τὸ ποσὸν, ὅπερ τὸ Δημόσιον ἐπλήρωσε διὰ προκαταβολὰς εἰς τοὺς δήμους ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Λογιστικῶς αἱ προκαταβολαὶ αὗται δὲν ἀναγράφονται εἰς βάρος τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὡς γνωρίζομεν ὅμως πάντες, αὗται ἐπληρώθησαν ἀνεπιστρεπτὶ, διότι δὲν θὰ εἰσπραχθῶσι παρὰ τῶν δήμων, οἵτινες ὀφείλουσιν αὐτάς. Ἐὰν καὶ ταῦτα ὑπολογίσωμεν ὡς ἔξοδα πραγματικὰ μὴ ἀποληφθησόμενα, πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν 1,500,000 περίπου ἐκ τοῦ περισσεύματος τοῦ 1899, τὸ ὁποῖον κατέρχεται οὕτως εἰς δρ. 1,231,000. Μένει δὲ τὸ περίσσευμα τοῦτο, διότι αἱ δαπάναι αἱ ἀναγραφεῖσαι διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ διοικητικῆς ἀστυνομίας δὲν ἐπραγματοποιήθησαν. Ἐὰν δὲ ὑποθέσωμεν, ὅτι καὶ αἱ δαπάναι αὗται ἤθελον πραγματοποιηθῆ, τότε ἠθέλομεν ἔχει ἀναμφισβήτητον ἔλλειμμα, ἀντὶ τοῦ περισσεύματος, ὅπερ ὑπέσχετο ὁ τέως ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός. Ἡ χρῆσις τοῦ 1900, κατὰ τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμόν, παρουσιάζει ἔσοδα 111,234,296 δραχ. Ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα ἔχομεν ἔσοδον ἔκτακτον τὸ ἐκ τοῦ παρακρατήματος τῆς σταφίδος τῆς χρήσεως τοῦ 1898, τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς δρ. 1,273,122, προσέτι δὲ ἔσοδον ἐκ διαφορᾶς συναλλάγματος, ἀναμφισβητήτως ἔκτακτον, ἐκ δραχ. 746,189. Κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ τὸν ἀπολογισμόν, τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα εἰσέπραξε τὸ Δημόσιον ἐκ τακτικῶν ἐσόδων εἰς χρυσὸν, ἀνέρχονται εἰς φράγκα χρυσᾶ 2,396,660. Ἡ νομισματικὴ δὲ διαφορὰ αὐτῶν εἰς ὄφελος τοῦ Δημοσίου, πρὸς δρ. 1,60 τὸ φράγκον, ἀνέρχεται εἰς δρ. 1,437,996. Ἐν τῷ προσωρινῷ ἀπολογισμῷ ὅμως ἐκ νομισματικῆς διαφορᾶς ἀναγράφεται ἔσοδον δραχμῶν 2,184,185. Ἄρα αἱ 746,189 δραχμαὶ προέρχονται ἐξ ἐκτάκτων πόρων, σχετιζομένων, ὡς ὑποθέτω, μὲ τοὺς λογαριασμοὺς τῶν δανείων. Ἀφαιροῦντες τὰ ἔκτακτα ταῦτα ἔσοδα, χωρὶς νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ἄλλα δευτερεύοντα, εὑρίσκομεν τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ 1900 ἀνερχόμενα εἰς δραχμὰς 109,548,208. Ἔξοδα τοῦ ἔτους τούτου, κατὰ τὴν διαδήλωσιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἀνεγνωρίσθησαν δρ. 110,749,427, ἐπληρώθησαν δὲ 109,269,770 δρ. Δὲν ἀναγράφεται ὅμως μεταξὺ τῶν ἐξόδων τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ κατατεθῇ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐξ εἰσπράξεων ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, τοῦ προωρισμένου διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων τῶν σιδηροδρόμων, καὶ ὅπερ ἀνέρχεται εἰς δραχ. 1,493,500. Προσέτι γνωρίζομεν, ὅτι δὲν ἐξεδόθησαν ἐντάλματα διὰ ποσοστὰ εἰσπράξεων καὶ διὰ διαφόρους προμηθείας, ἐκ δραχ. 617,000, τὰ ὁποῖα ἔδει νὰ πληρωθῶσι δι’ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων, ὡς μὴ δυνάμενα νὰ καταλεχθῶσι μεταξὺ τῶν ἐξόδων, ἅτινα μένουσιν εἰς βάρος τοῦ κεφαλαίου τῶν κεκλεισμένων χρήσεων...

§183Φ. ΝΕΓΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὡς πρὸς τὴν διαφορὰν τοῦ συναλλάγματος, θὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν.

§184Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ δώσητε ὅσας πληροφορίας θέλετε ὅταν τελειώσω. Τὰ δύο ταῦτα ποσὰ, τὰ μὴ ἀναγραφόμενα μεταξὺ τῶν ἐξόδων τοῦ 1900, καὶ τὰ ὁποῖα πρέπει ν’ ἀναγραφῶσιν, ἀνέρχονται εἰς δραχ. 2,019,311. Προστιθέμενα δὲ εἰς τὰ πληρωθέντα ἔξοδα, κατὰ τὴν διαδήλωσιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἀναβιβάζουσι τὸ ὅλον τῶν ἐξόδων τοῦ 1900 εἰς δραχμὰς 111,380,260. Τὰ ἔσοδα, ὡς ἀνέφερα πρὸ ὀλίγου, ἀνέρχονται εἰς δραχ. 109,548,208. Ὥστε τὸ 1900 ἀφίνει ἔλλειμμα ἐκ δραχ. 1,832,052. Ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα νομίζω, ὅτι ἔχομεν καθῆκον, οὐσιαστικῶς σκεπτόμενοι, καὶ μὴ θέλοντες ν’ ἀποκρύψωμεν τὰς ἀληθεῖς ἡμῶν δαπάνας, νὰ προσθέσωμεν καὶ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐπλήρωσε τὸ Δημόσιον διὰ προκαταβολῶν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀνερχόμενον εἰς δραχ. 1,500,000 περίπου. Οὕτω δὲ τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1900 ἀνέρχεται εἰς δραχ. 3,332,052. Περιορίζεται δὲ εἰς τὸ ποσὸν αὐτὸ, διότι δὲν ἐχρησιμοποιήθησαν αἱ πιστώσεις αἱ ἀναγραφεῖσαι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1900 διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ διοικητικῆς ἀστυνομίας. Ὅτε συνεζητεῖτο ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1900, ἐξεφράσαμεν γνώμην, ὅτι οὗτος θ’ ἀπολήξῃ εἰς ἔλλειμμα. Ἡμεῖς μὲν τὸ ἔλλειμμα αὐτοῦ ὑπελογίζομεν μεταξὺ 4,000,000 καὶ 5,000,000 δρ., ὁ ἀξιότιμος δὲ νῦν Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπελόγιζεν αὐτὸ ἀνώτερον τῶν 8,000,000. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἦτο τότε ζωηρῶς ἀντίθετος τοῦ συστήματος τοῦ ἐφαρμοζομένου καὶ τότε καὶ νῦν διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1902. Ἡμεῖς ἐκρίναμεν μετριώτερον τὰ πράγματα· τ’ ἀποτελέσματα δὲ τῆς χρήσεως τοῦ 1900 ἀποδεικνύουσιν, ὅτι εἴχομεν δίκαιον ἡμεῖς μᾶλλον παρὰ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος ὑπελόγιζε τὸ ἔλλειμμα εἰς 8,000,000 δραχμάς...

§185Φ. ΝΕΓΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι. 8,000,000 δὲν εἶπον ποτέ. Ἐγὼ εἶπον 6½ ἑκατομμύρια.

§186Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μὲ διεκόψατε μάλιστα τότε ἀγορεύοντα, καὶ εἴπετε, ὅτι θὰ εἴχομεν ἔλλειμμα ἄνω τῶν δραχ-8,000,000. Ἄν θέλετε νὰ συμφωνήσωμεν, δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ εἴπω, ὅτι καὶ σεῖς τότε προεβλέπετε ἔλλειμμα 5,000,000.

§187Φ. ΝΕΓΡΗΣ. 6,300,000.

§188Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν λοιπὸν μᾶς ὑπερέβαλλε τότε. Τώρα ὅμως ἐθεώρησε χρήσιμον νὰ γείνῃ αἰσιοδοξότερος τοῦ προκατόχου του, καὶ ὑπέβαλε διὰ τὸ 1902 Προϋπολογισμόν, ὁ ὁποῖος, διερχόμενος διὰ τῶν λογιστικῶν ὁδῶν καὶ ἀτραπῶν, ὧν ποιεῖται χρῆσιν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, ὑπερτερεῖ κατὰ τὰ ἀποτελέσματα τοὺς Προϋπολογισμοὺς τῶν τελευταίων ἐτῶν, οὓς συνέταξεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος. Εἴτε συνέταξε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1902, εἴτε παρεδέχθη αὐτὸν συνταχθέντα παρὰ τοῦ προκατόχου του κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν φέρει τυπικῶς τὴν εὐθύνην αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι ὑπερέβη τὸν προκάτοχόν του εἰς τὴν αἰσιοδοξίαν.

§189Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Οὐδεμία αἰσιοδοξία ἐν τῇ ἀγορεύσει μου. Δὲν τὴν ἀνεγνώσατε, ὑποθέτω.

§190Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὴν ἀγόρευσίν σας δὲν ἀνέγνωσα...

§191Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Λυποῦμαι τότε.

§192Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὴν ἤκουσα ὅμως μετὰ προσοχῆς, καὶ τοῦτο ἐλπίζω, ὅτι θὰ ἐλαττώσῃ τὴν λύπην ὑμῶν. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ δὲ ἡ Βουλὴ νὰ ἐξετάσω τὰ πράγματα καὶ οὐχὶ τὰ πρόσωπα καὶ τὰς φράσεις. Εἰς τὴν ἀγόρευσίν του ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐξέφρασεν ἴσως δισταγμοὺς, τὰ πράγματα ὅμως τὰ ὑπεστήριξε, τὰ ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐζήτησε τὴν ψῆφον αὐτῆς...

§193Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Εἶναι πράγματα ἀναπόδραστα.

§194Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ταῦτα θὰ κρίνωμεν. Ὑποβάλλων τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1902 ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, παρεσύρθη ἐκ τῆς ἐπικρατησάσης ἀπὸ πολλοῦ ἐπιθυμίας πρὸς ἐπίδειξιν ἰσοζυγίων καὶ περισσευμάτων...

§195Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναφέρητε λέξεις, τὰς ὁποίας εἶπον. Ὅ,τι δὲν εἶπον, ἔχω δικαίωμα νὰ διαψεύσω.

§196Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν κάμνω χρῆσιν οὐδεμιᾶς λέξεως ὑμῶν.

§197Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ περισσευμάτων.

§198Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοιοῦτο παρουσιάζετε ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1902. Δὲν συζητῶ δὲ ἐπὶ τῶν λέξεων καὶ ἰδεῶν ὑμῶν, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν πραγμάτων. Εἶπον δὲ ἤδη, ἀρχόμενος τοῦ λόγου, ὅτι ἀνώμαλος εἶναι ἡ θέσις τοῦ ἐξετάζοντος τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1902, ὅστις κατοπτρίζει τὸ σύστημα οὐχὶ τῆς παρούσης, ἀλλὰ τῆς πεσούσης Κυβερνήσεως. Ἐὰν δὲ ἡ ἐξέτασις τῶν πραγμάτων μὲ ἀναγκάζει ν’ ἀποτείνωμαι ἐνίοτε πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦτο εἶναι φυσικόν, διότι οὗτος ὑποτίθεται ὅτι ὑποστηρίζει τὰ συζητούμενα θέματα...

§199Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ποῖος σᾶς τὸ εἶπε;

§200Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ ὑποβληθεὶς Προϋπολογισμός. Ὑπάρχει, Κύριοι, αἴσθημα φυσικῆς φιλοτιμίας εἰς πάντα Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως ἐπιδιώκῃ τὴν ἐπίτευξιν Προϋπολογισμῶν ἐν ἰσοζυγίῳ, ἢ καὶ ἐν περισσεύματι. Ἡ τοιαύτη φιλοτιμία εἶναι ἀρετὴ, ὁσάκις ὠθῇ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν εἰς δρᾶσιν φέρουσαν πραγματικὸν καὶ θετικὸν ἰσοζύγιον διὰ τῆς θεραπείας τῶν πραγματικῶν καὶ ἐπιβαλλομένων ἀναγκῶν τοῦ Κράτους. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως ἐπιτύχῃ τοῦτο, ἔχει νὰ παλαίσῃ κατὰ πολλῶν καὶ ποικίλων ἀπαιτήσεων καὶ δυσκολιῶν, ἔχει δὲ προσέτι νὰ σταθμίσῃ τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς ὑπηρεσίας τὰς σχετιζομένας μὲ τὴν ἐν γένει διοίκησιν τοῦ Κράτους. Εὑρίσκεται δ’ οὕτως εἰς τὴν δύσκολον θέσιν, τὴν ὁποίαν μέγας οἰκονομολόγος καὶ μέγας πολιτικὸς τῆς ἐποχῆς μας, ὁ Γλάδστων, παρωμοίασε μὲ τὴν θέσιν τοῦ μεταφέροντος θησαυρὸν διὰ μέσου δάσους, καὶ συναντῶντος εἰς πᾶσαν διασταύρωσιν ὁδῶν διάφορα πρόσωπα, θέλοντα νὰ ἁρπάσωσιν αὐτόν· τοιοῦτοι δὲ εἶναι κυρίως οἱ διάφοροι Ὑπουργοὶ, τῶν ὁποίων ἕκαστος θέλει νὰ αὐξήσῃ τὰ ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου του. Ἐὰν ἐν τῇ πάλῃ ταύτῃ ὁ ἑκάστοτε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατορθώσῃ νὰ ἐμποδίσῃ ἔξοδα περιττὰ, ἢ μὴ ἐπιβαλλόμενα, καὶ πραγματοποιήσῃ ἔσοδα μὴ πιέζοντα τὴν χώραν, ἐπιτύχῃ δὲ τοιουτοτρόπως ἰσοζύγιον πραγματικὸν, πράττει πρᾶξιν ἐπαινετὴν, καὶ ἡ φιλοτιμία του ἀποτελεῖ ἀληθῶς ἀρετήν. Ἄν ὅμως διὰ τῆς μὴ ἀναγραφῆς ἀναγκαίων ἐξόδων πρὸς θεραπείαν ἐπιβαλλομένων ἀναγκῶν καὶ διὰ τῆς παραδοχῆς μὴ ἐπιβαλλομένων δαπανῶν ἀφ’ ἑνὸς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διὰ τῆς ἀναγραφῆς ἐσόδων μὴ κανονικῶν καὶ ἀσφαλῶν πλάττεται ἰσοζύγιον οὐχὶ ἀσφαλὲς καὶ βέβαιον, τοῦτο ἱκανοποιεῖ ἴσως τὴν φιλοτιμίαν τοῦ Ὑπουργοῦ προσκαίρως, ἀλλ’ ἡ τοιαύτη φιλοτιμία, μὴ ἐξυπηρετοῦσα τὰ ἀληθῆ συμφέροντα τῆς χώρας, δὲν εἶναι πλέον ἀρετὴ, ἀλλ’ ἐλάττωμα. Τοιοῦτον δὲ χαρακτῆρα ἔχουσι τ’ ἀποτελέσματα τῶν Προϋπολογισμῶν τῶν τελευταίων ἐτῶν, τοιοῦτον δ’ ἐπίσης παρουσιάζει καὶ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1902. Καὶ ἐν αὐτῷ εὑρίσκομεν ἀναγραφὰς ἐσόδων, ἅτινα πάντα δὲν παρουσιάζουσι βεβαιότητα πραγματοποιήσεως, καὶ ἀναγραφὰς ἐξόδων, τὰ ὁποῖα δὲν τείνουσιν εἰς θεραπείαν πραγματικῶν καὶ ἐπιβαλλομένων ἀναγκῶν, τείνουσι δὲ εἰς ἐγκατάλειψιν τῆς θεραπείας ἄλλων ἀναγκῶν ἐπειγουσῶν καὶ ἐπιβαλλομένων ὑπὸ τῶν συμφερόντων τῆς χώρας. Ἐπὶ τῶν ἐσόδων ἔχομεν πρῶτον τὸ κεφάλαιον τῶν ἀμέσων φόρων. Ἐξ αὐτῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1902 ἀναγράφεται ἔσοδον δραχ. 23,207,500. Κατὰ τὸ 1899 ἐκ τῶν φόρων τούτων εἰσεπράχθησαν δραχ. 19,418,873, κατὰ δὲ τὸ 1900 δρ. 19,210,444. Κατὰ τοὺς δώδεκα δὲ πρώτους μῆνας τῆς χρήσεως τοῦ 1901, δηλ. ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρι 1 Δεκεμβρίου 1901, εἰσεπράχθησαν δραχ. 12,775,341, ἐνῷ κατὰ τὸ ἀντίστοιχον χρονικὸν διάστημα τῆς χρήσεως τοῦ 1900 εἰσεπράχθησαν δρ. 12,863,412, δηλαδὴ ἐπὶ πλέον δρ. 88,071. Τοῦτο δὲ καθιστᾷ πιθανὸν, ὅτι καὶ κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1901 τὰ ἔσοδα ἐκ τῶν ἀμέσων φόρων δὲν θὰ ὑπερβῶσι τὰ τῶν δύο προηγουμένων χρήσεων. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1902 τὰ ἔσοδα ἐκ τῶν φόρων τούτων ὑπολογίζονται εἰς δραχ. 23,207,500, δηλαδὴ κατὰ 4 περίπου ἑκατομμύρια ἀνώτερα τῶν τελευταίων ἐτῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν παρεδέχθη τὸ ποσὸν τοῦτο, αἰσιοδοξῶν, καὶ παραβλέπων τ’ ἀποτελέσματα τῶν προηγουμένων ἐτῶν. Ὑποθέτει, ὅτι ἐκ τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων τὸ Δημόσιον θὰ εἰσπράξῃ δραχ. 2,000,000, ἐνῷ κατὰ τὸ 1900 ἐκ τοῦ φόρου τούτου εἰσέπραξε δραχμὰς 1,135,608, κατὰ δὲ τὸ 1901 ἐβεβαιώθη ποσὸν δραχ. 1,052,453. Περὶ τοῦ φόρου τούτου ἐγένετο πολὺς λόγος. Γνωρίζομεν δὲ πόσον ἀτελὴς εἶναι ἡ λειτουργία αὐτοῦ, καὶ δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν ὡς βέβαιον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσπραχθῇ ποσὸν κατὰ 40% περίπου ἀνώτερον τοῦ κατὰ τὸ 1899 καὶ 1900 εἰσπραχθέντος. Ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων ἀναγράφεται ὡς εἰσπράξιμον ποσὸν δρ. 2,400,000. Κατὰ τὸ 1900 εἰσεπράχθη ποσὸν κατά τι ἀνώτερον. Ἡ τροποποίησις ὅμως τοῦ σχετικοῦ νόμου, διὰ τῆς ὁποίας ἀπηλλάγησαν τοῦ φόρου τὰ οἰκόσιτα ζῶα, καὶ ἡ εἰς τὴν κτηνοτροφίαν ἐπελθοῦσα βλάβη κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος πείθουσιν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσπράξῃ ἐκ τοῦ φόρου τούτου τὸ Δημόσιον ποσὸν ἀνώτερον τοῦ κατὰ τὸ 1901, ὅτε ἐβεβαιώθησαν δρ. 2,110,991. Ὑπερβολικὸν εἶναι ἐπίσης καὶ τὸ ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων ἀναγραφόμενον ποσὸν δρ. 3,400,000. Κατὰ τὸ 1900 ἐβεβαιώθησαν διὰ τὸν φόρον τοῦτον δρ. 3,767,056, εἰσεπράχθησαν δὲ δρ. 3,419,365· κατὰ δὲ τὸ 1901 ἐβεβαιώθησαν δρ. 3,482,849, εἰσεπράχθησαν δὲ δρ. 3,040,716. Αἱ προϊοῦσαι δ’ ἐλαττώσεις τῶν εἰσπράξεων ἐκ τοῦ φόρου τούτου πρέπει, ἀνεξαρτήτως τοῦ ταμιευτικοῦ αὐτοῦ ἀποτελέσματος, νὰ ἑλκύσωσι τὴν προσοχὴν ἡμῶν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν συνεπειῶν αὐτοῦ. Αὗται δεικνύουσιν, ὅτι ἐπιέσθησαν οἱ ἐπαγγελματίαι, ἀντὶ δὲ ὁ φόρος οὗτος ν’ ἀκολουθήσῃ τὸν νόμον τῆς φυσικῆς αὐξήσεως τῶν φόρων τῶν ἐχόντων τὸν χαρακτῆρα φορολογίας ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, ἀπ’ ἐναντίας ἐλαττοῦται κατ’ ἔτος, διότι τὸ βάρος αὐτοῦ εἶναι ὑπερβολικὸν, καὶ ἀναγκάζει τινὰς νὰ ἐγκαταλιμπάνωσι τὸ ἐπιτήδευμά των. Ἀνάγκη δὲ νὰ σκεφθῶμεν σπουδαιότερον καὶ ἐπιστημονικώτερον περὶ αὐτοῦ, καὶ χάριν τῶν ταμιευτικῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου καὶ χάριν τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων τῆς χώρας. Καὶ ἐπὶ τοῦ φόρου ἐκ τῆς σταφίδος ἀναγράφεται ποσὸν δρ. 4,036,000, οὗτινος ἡ εἴσπραξις δὲν εἶναι πιθανὴ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προηγουμένων ἐτῶν. Κατὰ τὸ 1899, τὸ ὁποῖον ἦτο ἐκ τῶν καλῶν ἐτῶν διὰ τὴν παραγωγὴν καὶ τὴν κατανάλωσιν τῆς σταφίδος, εἰσεπράχθησαν δραχμαὶ 3,917,203· κατὰ τὸ 1900, τὸ ὁποῖον ἦτο κακὸν ἔτος, ἕνεκα τοῦ περονοσπόρου, εἰσεπράχθησαν δρ. 1,795,143· κατὰ δὲ τὸ 1901 μέχρι τέλους Ἰανουαρίου 1902 εἰσεπράχθησαν 2,670,986 δραχμαί. Αἱ ἐπελθοῦσαι βλάβαι εἰς τὰς σταφιδαμπέλους δὲν ἐξέλιπον ὁλοσχερῶς. Δὲν δικαιούμεθα ἑπομένως νὰ ἀναγράψωμεν ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος ἔσοδον ἀνώτερον ἐκείνου, ὅπερ ἀπέδωκεν οὗτος κατὰ τὰ εὐτυχῆ ἔτη. Ὁμοίαν παρουσιάζει ὑπερβολὴν καὶ τὸ ἐκ τῆς ἐξαγωγῆς τῶν προϊόντων τῆς Ἑπτανήσου ἀναγραφόμενον ποσὸν τῶν δραχ. 2,381,000. Καὶ διὰ τὸ ποσὸν τῆς ἐκ τῆς Ἑπτανήσου ἐξαχθησομένης σταφίδος καὶ διὰ τὸ τοῦ ἐλαίου ἀναγράφεται ποσὸν ἐνδεικνῦον πολλὴν αἰσιοδοξίαν. Τὸ σύνολον τοῦ ἐτησίου ἐσόδου ἐκ τῶν προϊόντων τῆς Ἑπτανήσου κατὰ τὴν τελευταίαν ἑπταετίαν, ἀπὸ τοῦ 1895 μέχρι τοῦ 1901, δὲν ἀνῆλθεν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 2,381,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1902. Κατὰ τὸ 1895 τὸ σύνολον τῶν φόρων τῆς Ἑπτανήσου ἀνῆλθεν εἰς δρ. 1,394,265, τὸ 1896 εἰς δραχ. 1,522,159, τὸ 1897 εἰς δρ. 1,991,390, τὸ 1898 εἰς δραχ. 2,054,510, τὸ 1899 εἰς δρ. 1,681,908, τὸ 1900 εἰς δραχ. 1,232,026, καὶ τὸ 1901 μέχρι τέλους Δεκεμβρίου εἰς δρ. 1,866,166. Οὐδὲν ἐκ τῶν ἑπτὰ τούτων ἐτῶν, οὔτε τὸ εὐτυχέστερον αὐτῶν, δηλ. τὸ 1898, ἀπέφερε τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1902. Θεωρῶ περιττὸν νὰ ἐξετάσω τοὺς ἄλλους ἀμέσους φόρους, ὅπως ἀποδειχθῇ, ὅτι πολὺ αἰσιοδοξεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, παραδεχόμενος εἴσπραξιν κατὰ 4 περίπου ἑκατομμύρια ἀνωτέραν τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐκ τοῦ συνόλου τῶν ἀμέσων φόρων. Τὸ ἔσοδον ἐκ τοῦ τελωνιακοῦ δασμοῦ εἰσαγωγῆς παρουσιάζει τι τὸ μὴ κανονικόν. Ἐνῷ κατὰ τὸ 1899 ἀνῆλθεν εἰς δραχ. 32,839,000, καὶ κατὰ τὸ 1901 εἰς δρ. 33,520,000, κατὰ τὸ 1900 κατῆλθεν εἰς δρ. 30,369,222. Ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1902 ἀναγράφεται ἔσοδον δρ. 32,800,000. Δύναται νὰ δικαιολογηθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο, οὐχὶ δὲ καὶ ἡ προσθήκη τῶν δραχ. 700,000, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπρότεινε διὰ δηλώσεώς του, ὅπως καλύψῃ τὴν προσθήκην νέων δαπανῶν εἰς τὸν ὑποβληθέντα Προϋπολογισμόν. Διὰ τὰ ἔσοδα ἐκ τῶν ταχυδρομικῶν καὶ τηλεγραφικῶν τελῶν ἔλαβον ἀφορμὴν κατὰ προηγουμένην συζήτησιν νὰ ὁμιλήσω...

§201Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Δὲν εἶναι ὀρθὸν, νομίζω, νὰ ὁμιλῇ κατ’ αὐτὴν τὴν ὥραν ὁ κ. Καραπᾶνος ἐνώπιον Βουλευτῶν, τῶν ὁποίων οἱ ἡμίσεις κοιμῶνται... Δημόσιον ὑπνωτήριον!

§202Γ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ. Μετὰ μεγάλης προσοχῆς ἀκούομεν τὸν κ. Καραπᾶνον.

§203ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι, νομίζω, ὀρθὸν νὰ ἐξελέγξωμεν τοὺς κοιμωμένους, διότι καθεὶς εἶναι ἐλεύθερος ἐδῶ νὰ ἀκούῃ ἢ νὰ μὴ ἀκούῃ· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, προκειμένου περὶ τοιαύτης ἀγορεύσεως, ἡ ὁποία εἶναι ἐν τῇ ἀρχῇ ἔτι, ἡ ὁποία θὰ διαρκέσῃ 3–4 ὥρας, εἶναι ὑπερβολικὸν νὰ προχωρήσωμεν.

§204Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ ἔχω πολλὰ νὰ εἴπω. Ἐπιτρέψατέ μοι δὲ νὰ τελειώσω τὰ ἔσοδα τοὐλάχιστον. (Φωναὶ: Μάλιστα, μάλιστα). Καὶ τὸ ἀναγραφόμενον ἔσοδον ἐκ ταχυδρομικῶν, τηλεγραφικῶν καὶ τηλεφωνικῶν τελῶν δὲν εὑρίσκω καθ’ ὁλοκληρίαν δικαιολογούμενον ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν τελευταίων ἐτῶν, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα εἰς τὴν Βουλὴν κατά τινα προηγουμένην συνεδρίασιν. Κατὰ τὸ 1900 τὸ ἔσοδον τοῦτο ἀνῆλθεν εἰς δραχ. 3,824,000, κατὰ δὲ τὸ 1901 εἰς δραχ. 3,796,000...

§205Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης). Τὰ ταχυδρομικά;

§206Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μάλιστα.

§207Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. 4,259,000.

§208Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πότε;

§209Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Τὸ 1901.

§210Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κατὰ τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμόν, εἶναι 3,796,353 μέχρι τέλους Δεκεμβρίου. Δὲν ἠξεύρω, ἂν φυλάσσεται μυστικὸν μέρος τῶν ἐσόδων τούτων. Ὁ ἀπολογισμὸς ὁ προσωρινὸς τοῦ 1901 ἀναγράφει ἔσοδον τῶν τηλεγραφικῶν, τηλεφωνικῶν καὶ ταχυδρομικῶν τελῶν δραχμῶν 3,796,353.

§211Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ἐδημοσιεύθη ἄλλη κατάστασις, πολὺ λεπτομερὴς, μὲ ἔσοδα 4,259,000.

§212Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐννοεῖτε τὴν σημείωσιν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν; Ἡ σημείωσις αὕτη περιέχει κονδύλιά τινα ἐπιδεκτικὰ συζητήσεως. Παραδείγματος χάριν, τὰ τηλεγραφικὰ τέλη, τὰ παραμένοντα εἰς τὸ Δημόσιον, ἀναβιβάζονται διὰ τῆς σημειώσεως εἰς δρ. 1,257,655 κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1901, ἐνῷ κατὰ τὴν αὐτὴν χρονολογίαν ὁ ἐπισήμως δημοσιευθεὶς προσωρινὸς ἀπολογισμὸς ἀναβιβάζει ταῦτα εἰς δρ. 721,435. Ὑπάρχει ἑπομένως διαφορὰ ἐν τῷ κονδυλίῳ τούτῳ ἐκ δρ. 536,220. Αὕτη μὲ ἀναγκάζει ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ βασισθῶ ἐπὶ τοῦ προσωρινοῦ ἀπολογισμοῦ, τοῦ ἀναγράφοντος δρ. 3,796,353 ὡς ἔσοδον μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1901. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε δὲ νὰ ἔχω μικρὰν ἀμφιβολίαν ἐπὶ τῶν κατατιθεμένων σημειώσεων. Δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν ἀνακρίβειαν, ἀλλ’ ὅπως ἀνέπτυξα εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν, ὑπάρχουσι βέβαιαι ἀνακρίβειαι καὶ ἀντιφάσεις μεταξὺ τῶν ὑποβληθεισῶν σημειώσεων παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν...

§213Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Γνωρίζετε κάλλιστα, ὅτι τὸν μῆνα Δεκέμβριον δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναγραφῶσιν εἰς τὴν κατάστασιν ὅλαι αἱ εἰσπράξεις, αἵτινες ἐγένοντο μέχρι 31 Δεκεμβρίου, διότι αὐτὴ ἡ κατάστασις δημοσιεύεται, ἢ μᾶλλον στέλλονται τὰ σχετικά, τὰς πρώτας ἡμέρας τοῦ Ἰανουαρίου. Εἶναι ἀδύνατον οἱ ταμίαι νὰ ἀναγγέλλωσιν ἐγκαίρως τὰς εἰσπράξεις.

§214Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅταν δημοσιευθῇ ἡ νέα ἐπίσημος κατάστασις, θὰ ἴδωμεν πόθεν ἡ διαφορὰ δραχ. 536,000 εἰς ἓν μόνον κονδύλιον.

§215Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Σᾶς ἐδόθη ἐπίσημος.

§216Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι κατάστασις, ἀλλὰ σημείωσις. Ὡς δὲ εἶπον πρὸ ὀλίγου, καὶ εἰς τὰς σημειώσεις, τὰς ὁποίας ὑπεβάλατε διὰ τὰς διαφόρους καταθέσεις εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, καὶ διὰ τὰ τηλεγραφικὰ καὶ ταχυδρομικὰ ἔσοδα τοῦ 1898, 1899 καὶ 1900, περὶ τῶν ὁποίων ἔχομεν διδόμενα ἐπίσημα καὶ ὁριστικὰ, ὑπάρχουσιν ἀνακρίβειαι καὶ ἀντιφάσεις· θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ἑπομένως νὰ ἔχω ἀμφιβολίας τινὰς, ὄχι περὶ τῆς καλῆς ὑμῶν πίστεως, —διότι δὲν συντάσσετε ὑμεῖς τὴν κατάστασιν αὐτὴν,—ἀλλὰ περὶ τῆς ἀκριβοῦς ἐξελέγξεως τῶν λογαριασμῶν, ἐξ ὧν ἐξήχθη ἡ σημείωσις αὕτη, καὶ νὰ ἀρκεσθῶ, μέχρι νεωτέρας ἀποδείξεως, εἰς τὸν ἐπισήμως δημοσιευθέντα προσωρινὸν ἀπολογισμὸν, εἰς τὸν ὁποῖον τὸ ἐκ τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγραφείων ἔσοδον τοῦ ἔτους 1901 ἀνέρχεται εἰς δραχ. 3,796,000. Δὲν ἠξεύρομεν, τί ποσὸν θ’ ἀποδοθῇ εἰς τὰς ξένας ἑταιρείας καὶ Διευθύνσεις. Ὅταν θὰ ἐκκαθαρισθῇ τοῦτο, θὰ ἴδωμεν εἰς τί ποσὸν θὰ ἀνέλθῃ τὸ καθαρὸν ἔσοδον. Ὑπάρχουσι δευτερεύουσαί τινες ἀναγραφαὶ μὴ ἀσφαλεῖς, μεταξὺ τῶν ὁποίων μίαν ἀναφέρω, ὡς περίεργον, τὴν ἀφορῶσαν τὸν δῆμον Λετρίνων διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ ὑδραγωγείου αὐτοῦ, διὰ τὴν ὁποίαν τὸ Δημόσιον ἔδωκε δραχμὰς 50,000 ἐκ τῶν ὀφειλομένων εἰς αὐτὸν ἐκ τοῦ λογαριασμοῦ τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας, ἐκ τοῦ ὁποίου ἔχει λαμβάνειν περίπου 150,000 δραχμάς. Ἀπέναντι τούτων διὰ νόμου ὡρίσθη νὰ δοθῶσιν εἰς αὐτὸν, μὲ χρέωσιν τοῦ λογαριασμοῦ τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας, δρ. 50,000. Δὲν ἠξεύρω, πῶς θὰ εἰσπράξῃ τὸ Δημόσιον τὰς πεντήκοντα ταύτας χιλιάδας δραχμὰς, αἵτινες ἐδόθησαν εἰς τὸν δῆμον Λετρίνων ἀπέναντι ποσοῦ ὀφειλομένου εἰς αὐτὸν ἐκ τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας. Διατὶ δὲ ἀναγράφεται τοιοῦτον εἰκονικὸν ἔσοδον;...

§217Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Εἶναι μία λογιστικὴ πρᾶξις.

§218Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Λογιστικὴ πρᾶξις, ἀλλὰ εἰκονικὴ, διότι ἐπληρώσαμεν, χωρὶς νὰ ἔχωμεν νὰ λάβωμέν τι ἐξ αὐτῆς ὡς ἔσοδον.

§219Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Προκαταβολικῶς.

§220Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι προκαταβολικῶς. Ἐπληρώσαμεν δραχ. 50,000 εἰς τὸν δῆμον Λετρίνων ἀπέναντι τῶν ὅσων ἔχει λαμβάνειν ἐκ τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας. Μήτε λογιστικῶς, μήτε οὐσιαστικῶς δυνάμεθα ν’ ἀναγράψωμεν ἔσοδον ἐκ τῆς εἰσπράξεως ταύτης, διότι οὐδὲν θὰ εἰσπράξωμεν. Σπουδαιοτέρα δὲ εἶναι ἡ ἑτέρα ἀναγραφὴ ἐσόδου δραχ. 2,000,000 ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Αὕτη εἶναι καὶ σόλοικος καὶ εἰκονική· ὡς δὲ ἐδήλωσε καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς, αὕτη ἐγένετο τυπικῶς. Τοῦτο ὅμως δὲν εἶναι ὀρθόν· διότι, ἐάν τις ἀναγνώσῃ τὸν Προϋπολογισμὸν ἡμῶν χωρὶς νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του τὴν δήλωσιν, ὅτι τυπικῶς ἀναγράφεται ὡς ἔσοδον τὸ ποσὸν τῶν 2,000,000 δραχμῶν, δύναται νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα καταβάλλει εἰς τὸ Δημόσιον 2,000,000 δραχμῶν ἀπέναντι ἴσου ποσοῦ, τὸ ὁποῖον αὐτὸ πληρώνει πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ παγιωθέντος πλέον χρέους τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Τὸ χρέος τοῦτο, κατὰ τὸν νόμον περὶ διεθνοῦς ἐλέγχου, εἶναι πάγιον, καὶ οὐχὶ εἰς τρεχούμενον λογαριασμόν. Πληρώνομεν δὲ πρὸς ἐξόφλησιν αὐτοῦ κατ’ ἔτος 2,000,000 δραχμάς. Διότι δὲν ἀνεγράφη ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς πρὸ 16 ἐτῶν τὸ ὅλον ποσὸν, τὸ ληφθὲν ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, ἀλλὰ κατεχωρίσθη εἰς ἰδικιτέραν μερίδα ἐν τοῖς λογαριασμοῖς τῆς Γενικῆς Ληψοδοσίας τοῦ Δημοσίου, δὲν ἕπεται, ὅτι πρέπει νὰ χρησιμεύσῃ τώρα ὡς πρόφασις ἀναγραφῆς εἰκονικῶν ἐσόδων πρὸς ἐξόγκωσιν τῶν Προϋπολογισμῶν.

§221Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Σᾶς εἶπον, ὅτι τὸ περίσσευμα τοῦτο ὑπῆρχεν ἐν τῷ ταμείῳ.

§222Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ποῖον;

§223Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Τὰ 15,000,000.

§224Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐξ αὐτῶν λοιπὸν ἀναγράφετε ἔσοδον 2,000,000 δραχμῶν;

§225Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Σᾶς εἶπον, ὅτι ἐκ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας 15 ἑκατομμύρια εἰσῆλθον κατὰ τὸ 1897 εἰς τὸ ταμεῖόν μας· δὲν εἰσῆλθον εἰς τὸν Προϋπολογισμόν μας. Λοιπὸν ἐξ αὐτῶν τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα εἰσῆλθον εἰς τὸ ταμεῖόν μας, εἰσάγομεν ἤδη τὰ 2,000,000 εἰς τὸν Προϋπολογισμόν.

§226Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ἀπορία μου, ὁμολογῶ, ἀποβαίνει μεγαλειτέρα. Ὅτε ἐπαγιώθη τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, κατ’ ἐπιβολὴν τῆς Διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς, ἔκλεισεν ὁ λογαριασμὸς αὐτῆς. Ἔμεινεν εἰς πίστωσιν καὶ εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Δημοσίου ποσὸν περίπου 15,000,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον προήρχετο ἐκ περισσευμάτων τῶν πρὸ τοῦ 1897 ἐτῶν.

§227Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἐκ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας.

§228Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἶχεν ἤδη ἐξαντληθῆ κατὰ τὸ ἔτος 1894. Ἀπὸ δὲ τοῦ 1894 τὸ Δημόσιον ἐκ τῶν πόρων αὐτοῦ εἰσέπραττε πλειότερα ἀφ’ ὅσα ἐδαπάνα, ἕνεκα τῆς ἐλαττώσεως τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, τῆς προελθούσης ἐκ τῆς πτωχεύσεως. Τὰ περισσεύματα δ’ αὐτὰ δὲν ἐκράτει βεβαίως τὸ Δημόσιον εἰς τὸ ταμεῖόν του νεκρά. Τὰ κατέθεσεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν εἰς πίστιν του ἐν τῷ τρεχουμένῳ λογαριασμῷ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, διότι ἦτο τρεχούμενος λογαριασμὸς οὗτος πρὸ τῆς παγιώσεως αὐτοῦ.

§229Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Βεβαίως.

§230Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ τρεχούμενος οὗτος λογαριασμὸς μετὰ τὸν νόμον περὶ διεθνοῦς ἐλέγχου ἔπαυσε νὰ ὑπάρχῃ καθορισθέντος παγίως καὶ ὁριστικῶς τοῦ ποσοῦ τῶν γραμματίων τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξοφληθῇ διὰ τῆς ἄρσεως 2,000,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος. Κατὰ τὴν παγίωσιν ὅμως τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τὸ Δημόσιον εἶχε λαμβάνειν εἰς τρεχούμενον λογαριασμὸν περίπου 15,000,000 δρ. ὡς ὑπόλοιπον ἐκ περισσευμάτων τῶν ἀμέσως προηγουμένων χρήσεων. Τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο μετεβιβάσθη εἰς πίστιν τοῦ Δημοσίου εἰς ἁπλοῦν τρεχούμενον λογαριασμόν, καὶ οὐχὶ πλέον ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ. Εἶχε δὲ διέλθει διὰ τῶν Προϋπολογισμῶν ὡς προερχόμενον ἐκ τῶν διαφόρων ἐσόδων, ἐξ ὧν προῆλθον τὰ περισσεύματα τῶν προηγουμένων ἐτῶν...

§231Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Τὰ βιβλία μας λέγουν ἄλλα,

§232Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν τὰ βιβλία σας λέγουν ἄλλα, λέγουν τὸ ἐναντίον τῶν πραγμάτων, καὶ πρέπει νὰ διορθωθῶσι... Δὲν χρειάζονται δὲ πολλαὶ λογιστικαὶ καὶ οἰκονομολογικαὶ γνώσεις, ὅπως ἐννοήσῃ τις, ὅτι ἡ ἀναγραφὴ τῶν δρ. 2,000,000 εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1902 εἶναι καὶ εἰκονικὴ καὶ ἐπιβλαβής. Δὲν ἐννοῶ δέ, διατὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπιμένει νὰ ὑποστηρίζῃ τὸ ἐναντίον, ἀφοῦ ὁ ἴδιος ὡμολόγησεν, ὅτι τὴν ἀναγραφὴν ταύτην θεωρεῖ εἰκονικὴν, διότι οὐδὲν ἐξ αὐτῆς θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἡ τακτοποίησις τοῦ λογαριασμοῦ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας πρέπει νὰ γείνῃ διὰ τῆς Γενικῆς ληψοδοσίας, ἀφοῦ δι’ αὐτῆς ἐγένετο μέχρι σήμερον. Δὲν πρέπει δὲ νὰ ἀναγραφῇ εἰδικὸν ἔσοδον ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, νοθεῦον τὸν Προϋπολογισμὸν, διότι ὁ ἀναγινώσκων αὐτὸν καὶ βλέπων ἐν αὐτῷ, ὅτι ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας λαμβάνομεν 2,000,000 δραχμὰς, δύναται νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι λαμβάνομεν πράγματι τὸ ποσὸν αὐτὸ αὐξάνοντες τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, τὸ ὁποῖον μήτε πράττομεν, μήτε δυνάμεθα νὰ πράξωμεν μετὰ τὸν νόμον περὶ διεθνοῦς ἐλέγχου. Νομίζω ἐπίσης, ὅτι δὲν δικαιολογεῖται ἡ προσθήκη ἑτέρων 300,000 δρ. εἰς τὴν ἀναγραφεῖσαν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἐκ δρ. 200,000 ἐξ εἰσπράξεων ἐκ τῆς ἀνανεώσεως τῶν παλαιῶν χρεῶν. Ἀφοῦ κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς λειτουργίας τοῦ σχετικοῦ νόμου εἰσεπράχθησαν δραχ. 432,660, κατὰ δὲ τὸ 1901 πολὺ ὀλιγώτεραι, ἤθελεν εἶσθαι ὑπερβολικὴ αἰσιοδοξία νὰ ἀναγράψωμεν 500,000 διὰ τὸ 1902. Δικαιολογεῖται ὅμως ἡ αὔξησις τοῦ ποσοῦ τοῦ ἐσόδου ἐκ μερισμάτων ἐκ καθαρῶν κερδῶν τῶν σιδηροδρόμων κατὰ δραχ. 140,000. Τὰ ἔσοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1902, διὰ τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται ἐν τῷ ὑποβληθέντι Προϋπολογισμῷ 117,169,375 δραχμαὶ, ἀναβιβάζονται δὲ εἰς 118,819,375 διὰ δηλώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, πρέπει, συμφώνως πρὸς ὅσα εἶπον, νὰ ἐλαττωθῶσι κατὰ 2,000,000 δρ. τοὐλάχιστον ἐκ τῶν ἀμέσων φόρων, κατὰ ἕτερα 2,000,000 δρ. ἐκ τῆς εἰκονικῆς ἀναγραφῆς τοῦ ἐσόδου ἐξ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ κατὰ 500,000 δρ. ἐκ διαφόρων ἄλλων κονδυλίων, ἤτοι ἐν ὅλῳ κατὰ 4,500,000 δραχμὰς, αἵτινες, ἀφαιρούμεναι ἐκ τῶν 117,169,375, ἀφίνουσιν ὑπόλοιπον δραχμὰς 112,669,375. Εἰς τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο πρέπει νὰ προσθέσωμεν δρ. 140,000 ἐκ τῆς πιθανῆς αὐξήσεως τοῦ ἐσόδου ἐκ μερισμάτων καθαρῶν κερδῶν τῶν σιδηροδρόμων. Οὕτω δὲ τὸ ὅλον τῶν πιθανῶν ἐσόδων τοῦ 1902 ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 112,809,375. Θὰ ἦναι δὲ εὐχάριστος ἡ εἴσπραξις τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ, ἀφοῦ ἐκ τακτικῶν ἐσόδων κατὰ μὲν τὸ 1899 εἰσεπράχθησαν δρ. 107,389,199, κατὰ δὲ τὸ 1900 δραχ. 109,548,208. Ἤδη, προκειμένου νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἐσόδων, ἐὰν ἡ Βουλὴ συναινῇ, δυνάμεθα ν’ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον...

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συναινεῖ ἡ Βουλή;

§234ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 2 καὶ 35′ π. μ. τῆς ἐπιούσης).