1900.04.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 58

Τῆς 3 Ἀπριλίου 1900.

(Δευτέρα).

(Συνελθόντων τῶν κ. κ. Βουλευτῶν περὶ ὥραν 10 καὶ 30′ π. μ. ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Παρόντες 126 Βουλευταί.

§2Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. Δὲν εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ. (Ἀναγινώσκεται αὖθις ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος· μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Παρόντες 135. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως, καὶ μετά τινας παρατηρήσεις διορθωθέντα καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται).

§4Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Συμπολῖταί μου κτηνοτρόφοι ὑποβάλλουσιν ἀναφορὰν εἰς τὴν Βουλήν. Παρακαλῶ δὲ ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, νὰ διαβιβάσητε αὐτὴν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Οἱ συμπολῖταί μου παραπονοῦνται, ὅτι ἕνεκα ἐλλείψεως τακτικοῦ εἰσπράκτορος μὴ δηλώσαντες ἐγκαίρως τὰ κτήνη των, καὶ εἰς δίκην εἰσήχθησαν καὶ κινδυνεύουσι νὰ καταδικασθῶσιν εἰς τὴν πληρωμὴν τετραπλασίου φόρου, ἐνῷ ἡ παράλειψις αὕτη οὐδαμῶς τούτους εὐθύνει· διότι συμβαίνει, κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν ἐπαρχίαν Τυρνάβου νὰ μὴ ἔχουν μήτε ταμίαν ἐπαρχιακὸν, μήτε εἰσπράκτορα· ὁ εἰσπράκτωρ μεταβαίνει ἑκάστοτε εἰς Τύρναβον, παραμένει δ’ ἐκεῖ μόνον ἐπὶ μίαν ἢ δύο ἡμέρας, συνεπῶς οἱ ἐκ τῶν φορολογουμένων κατοικοῦντες εἰς χωρία ἀπέχοντα τοῦ Τυρνάβου τρεῖς καὶ τέσσαρας ὥρας δὲν εἶναι εὔκολον νὰ εὕρωσι τὸν εἰσπράκτορα, καὶ ἕνεκα τούτου οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν ἔκαμαν ἐγκαίρως τὰς δηλώσεις των. Ἐκτὸς δὲ τούτου ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος δὲν ἔκαμε πρὸς αὐτοὺς κοινοποίησιν. Ἐπειδὴ δὲ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν εἰσῆλθον ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ ἔχουσι καταθέσει ἐγγύησιν, συνεπῶς δὲν ὑφίσταται δόλος, ὅτι δηλαδὴ ἐσκόπουν ν’ ἀποκρύψωσι τὰ φορολογούμενα κτήνη των, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς ὃν θὰ διαβιβασθῇ ἡ ἀναφορὰ, νὰ προκαλέσῃ ἐπιεικές τι μέτρον,—διότι τῷ ὄντι περὶ ἐπιεικείας πρόκειται,—οὕτως ὥστε νὰ πληρώσουν ὅ,τι εἶναι ἐπιβεβλημένον, ἢ ἔστω καὶ τὸ διπλάσιον, νὰ μὴ ὑποβληθῶσιν ὅμως εἰς τὰς βαρείας συνεπείας τοῦ νόμου.

§5Α. ΠΕΤΑΛΑΣ. Φεύγων ἐπιθυμῶ νὰ ῥίψω ἓν βέλος. Καίτοι δὲ τὸ βέλος τοῦτο θὰ χαρακτηρισθῇ πιθανῶς ὡς πάρθιον, ἐγὼ θὰ τὸ ῥίψω, διότι δύναται νὰ φονεύσῃ τὸ χοιρίδιον, τὸ ὁποῖον ἀπειλεῖ νὰ διανοίξῃ τὴν γαστέρα τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ θὰ θὰ πειραθῶ νὰ τὸ ἐμποδίσω. Διὸ ὑποβάλλω μίαν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἀκροτελευτίου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ταχυδρομικῆς, τηλεγραφικῆς καὶ τηλεφωνικῆς ὑπηρεσίας», διὰ τῆς ὁποίας προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως ἡ ἰσχὺς τοῦ νομοσχεδίου τούτου, γινομένου νόμου, ἀρχίσῃ ἀπὸ τοῦ 1901 ἔτους.

§6ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἰς τὴν σύστασιν τοῦ κ. ἐκ Τυρνάβου Βουλευτοῦ προσθέτω καὶ τὴν ἐμὴν, ἔχων καὶ ἐγὼ γνῶσιν τοῦ συμβάντος.

§7Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἶχον ὑποβάλει ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ἐζήτησα παρ’ αὐτοῦ νὰ ἐξετάσῃ καὶ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, διὰ ποῖον λόγον ἀνεστάλη ἡ ἐκτέλεσις ἀποφάσεως ὁριστικῆς καὶ τελεσιδίκου τοῦ Ἐφετείου Κερκύρας κατὰ τῆς Ἑταιρείας Λόϋδ ἐπὶ διαφορᾶς μεταξὺ αὐτῆς καί τινος πλοιάρχου, ἐκ Γαλαξειδίου καταγομένου. Δὲν γνωρίζω ποίας ἐνεργείας ἔκαμεν ὁ Ὑπουργὸς, καὶ ἐπιθυμῶ νὰ δηλώσῃ τοῦτο εἰς τὴν Βουλήν. Ἐπίσης εἶχον ζητήσει ἔγγραφά τινα ἀφορῶντα εἰς τὸ δυστύχημα τὸ συμβὰν εἰς τὸν Ναύσταθμον. Σήμερον εἰς τὰς ἐφημερίδας δημοσιεύεται ἡ ἔκθεσις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον ἢ θὰ ὑποβάλωσιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν οἱ διορισθέντες μέλη τῆς ἐπιτροπῆς. Ἐν τούτοις ἐκτὸς τῆς ἐκθέσεως ταύτης εἶχον ζητήσει σχετικὰ πρὸς τὴν ἔκθεσιν ἔγγραφα, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ τὰ καταθέσῃ, διότι νομίζω ὅτι σήμερον εἶναι ἡ τελευταία συνεδρίασις τῆς παρούσης Συνόδου, καὶ καλὸν εἶναι νὰ πληροφορηθῶμεν, ἂν ὅσα ἐλέχθησαν καὶ ἐγράφησαν ἔχουν ὑπόστασιν· διότι μεθ’ ὅσα καὶ ἂν εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, πάντοτε ἡ κοινωνία εὑρίσκεται ἐν συγκινήσει, καὶ ἀναμένει πλειότερον φῶς.

§8Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, αὕτη συντάσσεται ἔτι, συνεπῶς δὲν ἦλθεν ἀκόμη εἰς χεῖράς μου. Ἐγὼ ὅμως, διὰ νὰ σᾶς εὐχαριστήσω, θὰ δημοσιεύσω αὐτὴν εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἐὰν δὲν προφθάσω νὰ τὴν καταθέσω εἰς τὴν Βουλήν. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν συγκίνησιν τῆς κοινωνίας, διαφωνῶ πρὸς ὑμᾶς, διότι φρονῶ, ὅτι μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν, ἡ κοινωνία ἡσύχασεν. Ὡς πρὸς δὲ τὰς ζητηθείσας πληροφορίας, δὲν ἦτο δυνατὸν αὗται νὰ συγκεντρωθῶσι τόσον ταχέως, καίτοι ἔδωκα ἀμέσως τὰς δεούσας διαταγάς· διότι ἐζητήθησαν τόσα πολλὰ ἔγγραφα, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ συγκεντρωθῶσιν ἐντὸς μικροῦ διαστήματος, ἀφοῦ μάλιστα πολλὰ ἐξ αὐτῶν χρονολογοῦνται ἀπὸ ἀμνημονεύτων χρόνων.

§9ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Βεβαίως δὲν ἀξιοῖ τις παρὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν νὰ παρουσιάσῃ ὅλην τὴν ὕλην, ἡ ὁποία τῷ ἐζητήθη, καὶ καταθέσῃ αὐτὴν εἰς τὴν Βουλήν. Ἂν ὅμως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας εἶναι ἀληθές, δὲν ἔχω παρὰ νὰ συγχαρῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν. Ἡ σύστασις ἐπιτροπῆς πολυμελοῦς, ἥτις νὰ ἐπιληφθῇ ὄχι τῆς ἐξετάσεως τοῦ θέματος τοῦ γεννηθέντος ἐκ τῆς καταστροφῆς τοῦ τορπιλλοβόλου, ἀλλὰ τῆς ἐν γένει καταστάσεως τῶν μηχανῶν καὶ τῶν λεβήτων τῶν πλοίων ἡμῶν, καὶ ἂν ταῦτα δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὸν σκοπὸν αὑτῶν, εἶναι μέτρον ἄριστον, διότι κατὰ Νοέμβριον, ὅτε θὰ ἐπανέλθωμεν, θὰ γνωρίζωμεν ἐπὶ τίνων πλοίων δυνάμεθα νὰ στηρίξωμεν ἐλπίδας, καὶ τίνα ἐκ τῶν σκαφῶν τούτων νὰ διαγράψωμεν ἐκ τῆς δυνάμεως τοῦ ναυτικοῦ μας.

§10Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Συνέστησα ἐπιτροπὴν, ἵνα ἐξετάσῃ ἅπαντα τὰ πολεμικὰ ἡμῶν πλοῖα, ἀρχίζουσα ἀπὸ τὸν τορπιλλικὸν στόλον, καὶ γνωμοδοτήσῃ ποῖα ἐκ τῶν πλοίων αὐτῶν ἔχουσιν ἀξίαν πολεμικὴν καὶ δύνανται νὰ παραμένουν εἰς τὴν δύναμιν τοῦ στόλου, ποῖα δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν καταδίωξιν τοῦ λαθρεμπορίου, καὶ ποῖα εἶναι ἄχρηστα ἐντελῶς. Τὰ ἄχρηστα θὰ καταστραφῶσιν ἀμέσως, τὰ χρήσιμα διὰ τὴν τελωνειακὴν ὑπηρεσίαν πρὸς καταδίωξιν λαθρεμπορίου θὰ μεταποιηθῶσι· διέταξα δὲ νὰ ὑποβληθῇ καὶ προϋπολογισμὸς τῆς δαπάνης, διὰ νὰ ἴδωμεν πόσον ποσὸν θ’ ἀπαιτηθῇ. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ ἄλλα πλοῖα τοῦ στόλου, διέταξα γενικὴν ἐπιθεώρησιν τῶν μηχανῶν αὐτῶν. Τὴν στιγμὴν δὲ ταύτην διέταξα τὸν παροπλισμὸν δύο ἐκ τῶν πλοίων τῶν φερόντων ὀνόματα ποταμῶν, τῶν ὁποίων οἱ λέβητες εἶναι κατεστραμμένοι, καὶ ἤδη ἐπελήφθη τὸ ἐργοστάσιον τοῦ Ναυστάθμου τὴν κατασκευὴν νέων λεβήτων. Διέταξα ὡσαύτως καὶ ἐδέθησαν οἱ τρεῖς τορπιλλοθέται, διὰ τοὺς ὁποίους ἔχω ὑπονοίας ὅτι δὲν εἶναι ἐν καλῇ καταστάσει, καὶ ἐζήτησα τὴν ἐπισκευὴν αὐτῶν. Θὰ γείνῃ λοιπὸν ἐπιθεώρησις τῶν πλοίων, καὶ ἂν ἀποδειχθῶσιν ἄχρηστα, θὰ ἔχω τὸ θάρρος νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ παύσῃ νομίζουσα ὅτι ἔχομεν στόλον, ὅταν μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχουν πλοῖα, τὰ ὁποῖα οὐδεμίαν ἔχουν χρησιμότητα.

§11ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, ἀφοῦ ἐδόθη ἀφορμὴ τοιαύτης ἐνεργείας, νὰ προνοήσῃ, ὥστε κατὰ τὸν προσεχῆ Νοέμβριον, ὅτε θέλει ἔλθει πάλιν τὸ ζήτημα τῶν ἐπισκευῶν τῶν πλοίων καὶ τὸ ζήτημα τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ διακριθῶσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ κατὰ πλοῖα αἱ δαπάναι εἰς ἐπισκευὰς, ὥστε εἰς τὸ ἑξῆς νὰ μὴ τρέχωμεν τὸν κίνδυνον νὰ δαπανᾶται ἀλλαχοῦ, λόγῳ κατεπείγοντος κακῶς ἐννοουμένου, τὸ χρῆμα τὸ εἰς ἄλλα προσδιορισθέν· νὰ ἔχωμεν κατὰ τμῆμα τὰς δαπάνας, καὶ νὰ ἤμεθα βέβαιοι, ὅτι αἱ πιστώσεις θέλουσι διατεθῆ ἐκεῖ, ὅπου προωρίσθησαν.

§12Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τὸ ζήτημα τῷ ὄντι εἶναι ἐθνικὸν καὶ ὑψίστης σοβαρότητος. Δὲν πρόκειται νὰ ζητήσωμεν νῦν τοὺς ὑπευθύνους τῆς καταστροφῆς· πρόκειται ἀτυχῶς ἡ καταστροφὴ νὰ δώσῃ ἀφορμὴν, ἵνα ἐξετασθῶσι γενικώτερον τὰ πράγματα τοῦ ναυτικοῦ ἡμῶν. Νομίζω δ’ ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς πάντα Βουλευτὴν νὰ ζητήσῃ τοῦτο ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν. Ἐκ τοιαύτης ἀφορμῆς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ζητήσω πληροφορίας τινὰς, αἱ ὁποῖαι ἀναγράφονται λεπτομερῶς εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς 31 Μαρτίου 1900· παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ καταθέσῃ αὐτάς. Βεβαίως εὑρισκόμεθα εἰς τὴν λῆξιν τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν, ἀλλ’ εἰς τὴν προσεχῆ Σύνοδον πρέπει νὰ ἔχωμεν τὰς ζητηθείσας πληροφορίας, ὅπως λάβωμεν ἀφορμὴν πρὸς εὐρυτέραν συζήτησιν τῶν ναυτικῶν ἡμῶν πραγμάτων, ἅτινα, ὡς φαίνεται, δὲν εὑρίσκονται δυστυχῶς εἰς καλὴν κατάστασιν.

§13Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Παρακαλῶ τὸ Προεδρεῖον νὰ διαβιβάσῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὅλας τὰς ἐπερωτήσεις, τὰς ὁποίας ὑπέβαλον οἱ κύριοι Βουλευταί.

§14ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Πρὸ πέντε ἡμερῶν ὑπέβαλον τὴν ἐπερώτησίν μου, ἐν τούτοις δὲν περιῆλθεν εἰς χεῖρας τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχὴν τοῦ Γραφείου τῆς Βουλῆς.

§15ΜΠΑΣΙΑΣ. Τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς εἶναι ἀναμάρτητον· ἰδίως δὲ ὁ διεκπεραιωτὴς, ὁ συντάκτης τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν καὶ ὁ ἐπιθεωρητὴς τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν εἶναι οἱ τρεῖς ἄτλαντες τῆς ὑπηρεσίας τῆς Βουλῆς.

§16Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μολονότι καὶ ἐγὼ μετὰ πάντων λυποῦμαι διὰ τὸ συμβὰν δυστύχημα τῆς καταστροφῆς τοῦ τορπιλλοβόλου καὶ τῆς ἀπωλείας τόσων ἀνδρῶν, δὲν θεωρῶ ὅμως ὅτι τοῦτο θὰ ἦναι ἄνευ ὠφελείας· πρέπει νὰ διδάξῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐντεταλμένοι ἐκ τῆς Ὑπηρεσίας αὐτῶν νὰ παρακολουθοῦν τὴν κατάστασιν τῶν μηχανῶν καὶ τῶν λεβήτων τῶν πλοίων, ὅτι ἀτιμωρητὶ δὲν παραμελοῦνται μηχαναὶ καὶ λέβητες. Δὲν γνωρίζωμεν ἂν αἱ ἐλλείψεις κατηγγέλθησαν πολλάκις καὶ ἡ προϊσταμένη ἀρχὴ ἠμέλησε νὰ βεβαιωθῇ, ἂν τὰ καταγγελλόμενα εἶναι ἀληθῆ, ἢ δὲν ἔδωκε καμμίαν ἐντελῶς προσοχὴν εἰς αὐτά. Ἀλλὰ θέλω παρακαλέσει, ἐν ταῖς ἀνακρίσεσι, τὰς ὁποίας θὰ διεξαγάγῃ, νὰ προσέξῃ εἰς τοῦτο πρὸ πάντων, καὶ νὰ τὸ καταστήσῃ γνωστὸν εἰς τὴν προσεχῆ Σύνοδον ἂν δὲν θέλῃ νὰ καταστήσῃ αὐτὸ γνωστὸν διὰ τοῦ τύπου.

§17Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Διαβεβαιῶ τὸν κ. Βουλευτὴν Μεσολογγίου καὶ τὴν Βουλήν, ὅτι οὐδέποτε ἐγένετο καταγγελία εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι αἱ μηχαναὶ καὶ οἱ λέβητες τῶν τορπιλλοβόλων πλοίων εἶναι κατεστραμμένα καὶ ὅτι τὰ πλοῖα ταῦτα εἶναι ἀνίκανα νὰ ἐκπλεύσωσι καὶ χρειάζονται ἐπισκευήν.

§18ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι ἐπισήμως. Ἄλλοθεν.

§19ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἡ μόνη εἰδοποίησις, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, εἶναι, ὅτι τὰ τορπιλλοβόλα ἕνεκα τῆς παρόδου τοῦ χρόνου ἔχασαν τὴν πολεμικήν των ἀξίαν καὶ ὅτι καλὸν εἶναι νὰ προμηθευθῶμεν νέα τοιαῦτα. «Τολμῶ, κύριε Ὑπουργέ, νὰ ἐκφράσω τὴν εὐχὴν, ὅπως τὸ Κράτος μεριμνήσῃ περὶ κατασκευῆς νέων τορπιλλοβόλων», ἔγραφον αἱ ἐκθέσεις.

§20ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶναι ἄχρηστα.

§21ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. «Ἔχασαν τὴν πολεμικήν των ἀξίαν», διότι ὅτε ἠγοράσθησαν εἶχον 18 μιλίων ταχύτητα, ἐνῷ σήμερον τὰ τορπιλλοβόλα ἔχουσι ταχύτητα 30–32 μιλίων. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν λοιπὸν γνωμοδοτοῦσιν οἱ ἁρμόδιοι, ὅτι δὲν ἔχουσι τὰ πλοῖα ταῦτα τὴν πολεμικὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν εἶχον, συγχρόνως δ’ εὔχονται, ἵνα τὸ Κράτος δυνηθῇ νὰ ἀποκτήσῃ νέα τορπιλλοβόλα. Οὐδεμία ὅμως ὑπάρχει καταγγελία, ὅτι αἱ μηχαναὶ ἢ οἱ λέβητες εἶναι κατεστραμμένοι ἢ ἄχρηστοι ἐντελῶς, καὶ ὅτι χρειάζονται ἐπισκευήν. Σᾶς τὸ βεβαιῶ ἐπισήμως, καὶ θὰ σᾶς φέρω τὰ ἔγγραφα ἐν καιρῷ.

§22ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶναι ἄχρηστα διὰ πᾶσαν ἐνέργειαν.

§23ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἄχρηστα διὰ πολεμικὴν ἐνέργειαν δὲν σημαίνει ὅτι εἶναι ἄχρηστα διὰ πᾶσαν ὑπηρεσίαν.

§24Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δηλώσῃ, ἂν προτίθεται νὰ κατασκευάσῃ τὰ πλοῖα ταῦτα ἐν Εὐρώπῃ.

§25Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τί νὰ κατασκευάσῃ;

§26ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ἔλαβε πίστωσιν τοιαύτην, νομίζω, διὰ τρία ἢ τέσσαρα πλοῖα.

§27ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ποῖος;

§28ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, δι’ ἀτμοτελωνίδας.

§29ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Αὐτὰ εἶναι ἀπὸ τὰ γραφόμενα αἰωνίως, τὰ ὁποῖα λέγονται καθ’ ἡμέραν!

§30ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Λέγω, ἂν τοῦτο πρόκειται νὰ γείνῃ, καλὸν εἶναι νὰ ἐπισκευασθῶσιν αὐτὰ τὰ τορπιλλοβόλα.

§31ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Αἱ ἐξηγήσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον ἐμποιοῦσι κατάπληξιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνέφερεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἦσαν ἄχρηστα τὰ τορπιλλοβόλα, ὅτι ἦσαν ἀνίκανα πρὸς πᾶσαν ἐνέργειαν πολεμικήν.

§32ΦΩΝΑΙ. Δὲν εἶπεν αὐτό.

§33ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Αὐτὸ πρέπει νὰ μάθωμεν. Ἀνάγκη νὰ γείνῃ εὐρυτέρα συζήτησις, ἵνα γνωσθῇ καὶ παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ παρὰ τοῦ λαοῦ, ἂν τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐξοδεύονται διὰ τὸ Ναυτικόν, ἐξοδεύωνται τελεσφόρως, ἂν τὰ τορπιλλοβόλα εἶναι εἰς θέσιν, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ πατρὶς ἤθελε τὰ χρησιμοποιήσει, νὰ ἐργασθῶσι πολεμικῶς καὶ ἐκπληρώσωσι τὸν προορισμόν των. Δὲν γνωρίζω, ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς σκέπτεται, ὡς ἐλέχθη, νὰ τὰ χρησιμοποιήσῃ ὡς ἀτμοτελωνίδας, πρὸς καταδίωξιν τοῦ λαθρεμπορίου, ἀλλὰ τοῦτο ἀκριβῶς δεικνύει, ὅτι τὰ πλοῖα εἶναι ἄχρηστα ἐντελῶς διὰ πολεμικὴν δρᾶσιν. Τοῦτο ἀξιοῦμεν νὰ γνωρίζωμεν.

§34Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἢ ἐγὼ δὲν ἐξηγοῦμαι, ἢ (μὲ συγχωρεῖτε) σεῖς δὲν ἐνοήσατε. Τί εἶπον, Κύριοι; Εἶπον ὅτι ὑπάρχουσι δύο ἐκθέσεις, (τὰς ὁποίας ἐζήτησα νὰ ἀνεύρω) αἵτινες ἀναφέρουσιν, ὅτι ἕνεκα τῆς προόδου τῆς ἐπιστήμης τὰ τορπιλλικὰ ἡμῶν σκάφη, τὰ ὁποῖα ὅτε ἠγοράσθησαν εἶχον ταχύτητα 18 μιλίων, δὲν ἔχουσι τὴν πολεμικὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν σήμερον πρέπει νὰ ἔχωσι, διότι τὰ νέα τορπιλλοβόλα ἔχουσι σήμερον 30–32 μιλίων ταχύτητα· ὥστε διὰ τοῦτο τὰ ἰδικά μας εἶναι ἄχρηστα.

§35ΚΡΙΤΣΑΣ. Δὲν εἴπετε αὐτὸ πρότερον.

§36ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Αὐτὸ εἶπον.

§37ΚΡΙΤΣΑΣ. Εἴπετε ὅτι ὡς ἐκ τῆς πολυχρονίου χρήσεως κατέστησαν ἀνίκανα πρὸς πολεμικὴν ἐργασίαν.

§38ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι, ὄχι.

§39ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε Βουλευτὰ, εἶπον ὅτι ἕνεκα τῆς παρελεύσεως τοῦ χρόνου τὰ σκάφη αὐτὰ, τὰ ὁποῖα κατεσκευάσθησαν πρὸ 15 ἐτῶν μὲ ταχύτητα 18 μιλίων, δὲν ἔχουσι τὴν πολεμικὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν ἔχουσι τὰ νέα σκάφη, τὰ ὁποῖα κατασκευάζονται μὲ ταχύτητα 30–32 μιλίων. Εἰς ὅλους τοὺς στόλους τοῦ κόσμου τὰ παλαιὰ τορπιλλικὰ, τὰ μικρᾶς ταχύτητος, δὲν ἔχουσι τὴν πολεμικὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχωσι σήμερον· αὐτὰ ὅμως τὰ παλαιὰ τὰ χρησιμοποιοῦσιν ὅλοι οἱ στόλοι οἱ Εὐρωπαϊκοὶ εἰς τὰ γυμνάσιά των. Ἀλλ’ οὐδεμία ἔκθεσις ὑπάρχει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, λέγουσα, ὅτι τὰ μηχανήματα ἢ οἱ λέβητες τῶν τορπιλλικῶν αὐτῶν εἶναι κατεστραμμένοι καὶ κατὰ συνέπειαν τὰ πλοῖα ἄχρηστα καὶ μὴ δυνάμενα νὰ πλεύσωσιν. Οὐδεμία ἔκθεσις τοιαύτη ὑπάρχει.

§40ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Οὔτε κίνδυνος;

§41ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Οὔτε κίνδυνος. Οἱ κύριοι οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὴν ἔκθεσιν, ὁ κ. Χατζηκυριάκος, ὅστις ἦτο Πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς, λέγει: «Τολμῶ, κύριε Ὑπουργέ, νὰ ἐκφράσω τὴν εὐχὴν, ὅπως τὸ Κράτος ἀποκτήσῃ νέα πλοῖα, μὲ ταχύτητα 30 μιλίων». Οὐδεὶς λέγει, ὅτι εἶναι ἄχρηστα.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Παπαγιαννακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§43Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἔχω νὰ ὑποβάλω τὴν ἑξῆς σύστασιν. Διετάχθη εἷς οἰκονομικὸς ἐπιθεωρητὴς, ὀνόματι Ἀντώνιος Ῥοντήρης, νὰ ἐπιθεωρήσῃ τὰ βιβλία τῶν ἐμπόρων πρὸς ἐξακρίβωσιν τῆς τηρήσεως ἢ μὴ τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου· ἀλλ’ ὁ κύριος αὐτὸς, στηριζόμενος, φαίνεται, εἰς τὸ γράμμα τοῦ νόμου, φαρισαϊκῶς, καὶ ὄχι εἰς τὸ πνεῦμα, ἐπεθεώρησεν ὅλα τὰ ἐμπορικὰ καταστήματα, διὰ νὰ ἴδῃ ἂν κρατοῦνται βιβλία. Ἔχω ἐδῶ ἀπόφασιν ἑνὸς ταμίου, ἐκδοθεῖσαν ἐπὶ τῇ βάσει τοιαύτης ἐπιθεωρήσεως καὶ καταδικάζουσαν ἕνα δυστυχῆ ἐμπαλωτὴν ὑποδηματοποιὸν εἰς πρόστιμον, διότι δὲν ἐκράτησε βιβλία! Ἄλλος δὲ πάλιν μικροεπαγγελματίας, φανοποιὸς, λέγει: «Τὰ κεφάλαιά μου φθάνουν μέχρι 30 δραχμῶν», καὶ κατωτέρω, ἀφοῦ περιγράφει τὴν κατάστασίν του, προσθέτει: «Μὰ πρὸς Θεοῦ! ἐπὶ τέλους, τί βιβλία νὰ ἔχω ἐγώ; Ἄλλο δὲν μένει παρὰ νὰ φύγωμεν ἀπὸ τὸν τόπον αὐτόν!» Ὁ ταμίας λοιπὸν ἐπὶ τοῦ ἔργου τοῦ ἐπιθεωρητοῦ μὲ πολλὴν εὐκολίαν ἐξέδωκεν ἀποφάσεις, διὰ τῶν ὁποίων κατεδίκασεν εἰς πρόστιμον τὰ πλεῖστον τῶν ἐμπόρων, καὶ ἰδίως τοὺς μικροεπαγγελματίας. Διαμαρτύρομαι ἐπὶ τούτῳ, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀναστείλῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀποφάσεων αὐτῶν, μὴ στηριζομένων μήτε εἰς τὸν νόμον, μήτε εἰς τὸ δίκαιον, μήτε εἰς τὴν λογικήν. Θὰ παραδώσω αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, καὶ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ἵνα πεισθῇ περὶ τῆς γενομένης ἀδικίας.

§44Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὡς γινώσκει ὁ κύριος Βουλευτὴς, αἱ ἀποφάσεις αὗται εἶναι δεκτικαὶ ἐφέσεως ἐνώπιον τῆς ἐκ τῶν νομικῶν συμβούλων ἐπιτροπῆς. Μὲ τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν συνεζήτησα, τίνες τῶν ἐμπορευομένων ἔπρεπε νὰ κρατῶσι βιβλία, διότι, ὡς γινώσκετε, ὁ ἐμπορικὸς νόμος εἶναι ἀσαφὴς ὡς πρὸς τοῦτο. Ὅπωςδήποτε ὅμως, τὰ παράπονα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὡς ἐκ τῶν μικρῶν διαστάσεων τοῦ ἐπαγγέλματός των δὲν δύνανται νὰ κρατῶσι τὰ ἐμπορικὰ βιβλία, θέλουσι ληφθῆ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν ἐκδίκασιν τῶν γενομένων ἐφέσεων.

§45ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστῶ. Δίκαιον εἶναι.

§46ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καλὸν εἶναι, συμβουλευόμενος τοὺς νομικοὺς συμβούλους, νὰ στείλητε εἰς ὅλους τοὺς ἐφόρους ἐγκυκλίους, ὁριζούσας ποῖοι εἶναι ἔμποροι καὶ ποῖοι ὄχι, ὥστε νὰ μάθωσι καὶ οὗτοι νὰ διακρίνωσιν αὐτούς.

§47Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι δύσκολον νὰ καθορίσητε διάκρισιν μεταξὺ τῶν ἐμπορευομένων. Σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα. Λάβετε ὑποδηματοποιὸν ἐν Ἀθήναις, ἔχοντα τὸ ἐργαστήριόν του ἐν τῇ ὁδῷ Σταδίου, καὶ ἕτερον ἀσκοῦντα τὸ ἐπάγγελμα τοῦτο ἐν ἀποκέντρῳ συνοικίᾳ τῆς πόλεως, ἐντὸς μικροῦ μαγαζείου. Ἡ διαφορὰ ὡς πρὸς τὰ κέρδη ἑκατέρου τούτων εἶναι μεγάλη. Πῶς ὅμως δύνασθε ν’ ἀπαλλάξητε τὸν δεύτερον τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ νὰ κρατῇ ἐμπορικὰ βιβλία; Ἡ δυσυπέρβλητος δυσκολία ἔγκειται ἐν τούτῳ, ὅτι κατὰ τὸν νόμον ἔμπορος εἶναι πᾶς ἀγοράζων οἱονδήποτε πρᾶγμα καὶ μεταπωλῶν αὐτό. Ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου συνεζήτησα μετὰ τοῦ Δικαστικοῦ Συμβούλου, ἐπείσθην δ’ ἐκ τῆς μετ’ αὐτοῦ συζητήσεως, ὅτι μόνον διὰ νόμου εἶναι δυνατὸν νὰ διακριθῶσιν οἱ ἐμπορευόμενοι, οἵτινες ἀπαλλάσσονται τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ νὰ τηρῶσιν ἐμπορικὰ βιβλία, ἐπιβαλλόμενα διὰ τοῦ ἐν ἰσχύι ἐμπορικοῦ νόμου.

§48Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Θεωρῶ καθῆκόν μου, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου,—καὶ πιστεύω ὅτι ὡς πρὸς τοῦτο ἑρμηνεύω καὶ τὴν γνώμην ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς,— διότι καίτοι προσηγγίσαμεν ἤδη εἰς τὸ τέρμα τῆς Συνόδου, δὲν εἴδομεν, ὄχι ἐπιψηφισθὲν, ἀλλ’ οὔτε κἂν ὑποβληθὲν τὸ νομοσχέδιον τὸ μεταρρυθμίζον τὰς διατάξεις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκτέλεσιν, δηλ. τὸ νομοσχέδιον τὸ λεγόμενον «περὶ ἐκτελέσεως». Ἄνευ τῆς μεταρρυθμίσεως τῶν διατάξεων τούτων, Κύριοι, ὡς γνωρίζετε ὅλοι, δὲν ἔχομεν δικαιοσύνην. Διότι τί σᾶς ὠφελεῖ οἱαδήποτε ἀπόφασις, ἣν διὰ τοσούτων δαπανῶν χρήματος καὶ χρόνου κατωρθώσατε τελεσιδίκως νὰ λάβητε, ὅταν δὲν ἔχητε τὰ μέσα τῆς ἐκτελέσεως, ὅταν ἔχητε λειτουργούσας τὰς ἐν ἰσχύι διατάξεις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας; Τοιαύτης λοιπὸν σπουδαιότητος νομοσχέδιον, οὗτινος μάλιστα ἀπὸ τῆς παρελθούσης Συνόδου ἐπηγγείλατο ἡ Κυβέρνησις τὴν εἰσαγωγὴν, ἔδει ἐκ τῶν πρώτων νὰ ὑποβάλῃ κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον, συμφώνως καὶ μὲ τὰς ἐπαγγελίας αὐτῆς, ὡς ἐκ τῆς ἐκτάκτου καὶ ἀπολύτου ἀνάγκης, ὅπως γένηται νόμος τοῦ Κράτους. Νομίζω μάλιστα, Κύριοι, ὅτι, καὶ ἂν μόνον νόμος τοιοῦτος καθ’ ὁλόκληρον τὴν παροῦσαν Σύνοδον ἐψηφίζετο, ἤθελεν εἶσθαι ἀρκετὴ πρὸς τὴν χώραν ὑπηρεσία τῆς Βουλῆς. Δὲν πρόκειται μόνον περὶ ἀποδόσεως δικαιοσύνης ἐπιβαλλομένης εἰς Κράτος πεπολιτισμένον, ἀλλὰ πρόκειται ἐν ταυτῷ περὶ ἐμπεδώσεως τῆς πίστεως, οὕτω μειονεκτούσης ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν, ὡς πάντες γνωρίζετε, ὡς ἐκ τῆς ἀτελείας τῶν νόμων ἡμῶν καὶ ἰδίως τῶν σχετικῶν περὶ ἐκτελέσεως διατάξεων. Θεωρῶ περιττὸν ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, ὅπως ἀποδείξω ὁποίαν σημασίαν ἔχει ἡ χαλαρότης τῆς πίστεως, ἰδίᾳ δὲ ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν, τοσαύτην ἀνάγκην ἐχούσῃ ἐνισχύσεως τῶν παραγωγικῶν αὐτῆς δυνάμεων. Ἰδίως δὲ, Κύριοι, ἐπεβάλλετο ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νόμου τούτου μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν περὶ προσωπικῆς κρατήσεως διατάξεων. Δὲν ἐξετάζω ἂν ὁ θεσμὸς οὗτος, θεωρούμενος βάρβαρος, ἔδει νὰ καταργηθῇ· οὐδεὶς ὅμως δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ἡ ψηφισθεῖσα κατάργησις ἐμείωσε καὶ περιέστειλε τὴν πίστιν, διὰ δὲ τῆς ἀναδρομικῆς δυνάμεως, ἣν ἐδώκαμεν εἰς τὸν ψηφισθέντα νόμον, ὡς ἔχουσι καὶ αἱ περὶ ἐκτελέσεως διατάξεις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, βεβαίως διακυβεύονται ἀπειράριθμα δικαιώματα συμπολιτῶν ἡμῶν. Ἂς εὐχηθῶμεν, κύριε Πρόεδρε, ὅπως γένηται κατὰ τὰς διακοπὰς τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν σοβαρὰ ἀπόφασις καὶ ἐργασία ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ἴδωμεν κατὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον τοὐλάχιστον ὑποβαλλόμενον καὶ ψηφιζόμενον τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον.

§49Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ὁ φίλτατος συμπολίτης μου ἦλθεν ἀργά. Ἐὰν ἦτο παρὼν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς Συνόδου, ἤθελε πληροφορηθῆ ὅτι ἐγένετο περὶ τούτου λόγος, καὶ ὅτι ἔδωκα τὰς ἀναγκαίας ἐξηγήσεις, εἰπὼν ὅτι ἐπιτροπὴ ἐργάζεται πρὸς τοῦτο· ἐξέθηκα δὲ τὰς ἀπαντηθείσας δυσχερείας, αἱ ὁποῖαι ἠμπόδισαν τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου ἐντὸς τῆς παρούσης Συνόδου. Ἀφεύκτως ὅμως ἐκ τῶν πρώτων ἔργων τῆς προσεχοῦς Συνόδου θὰ ἦναι καὶ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πλῆρες.

§50ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἀμφισβητῶ τὴν καλὴν διάθεσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ ἀξιοτίμου συμπολίτου μου. Ἀλλά, Κύριοι, πρέπει νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τοῦτο; Δὲν ἤμην παρὼν βεβαίως κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην, περὶ ἧς ὡμίλησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἀλλ’ ἔμαθον τὰ λεχθέντα, ἐκ τῆς σπουδαιότητος δὲ τῆς ὑποθέσεως ἐπερίμενα ὅτι θὰ εἶχον ἀρθῆ ἤδη αἱ δυσχέρειαι, περὶ ὧν ὡμίλησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, διότι ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ ἀρθῶσι καὶ ἠδύναντο νὰ ἀρθῶσι· δὲν ἐχρειάζετο δὲ ἡ μεγαλειτέρα τις δόσις φιλοπονίας ἐκ μέρους τῆς ἐπιτροπῆς.

§51Θ. ΦΛΟΓΑΙΤΗΣ. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δώσῃ εἰς τὴν δημοσιότητα τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἅμα τῇ περατώσει αὐτοῦ, διότι συμβαίνει πολὺ συχνὰ νὰ παρουσιάζονται νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θεωροῦνται δῆθεν τέλεια καὶ ἐν τούτοις ἔχουσι τεραστίας ἀτελείας. Τοῦτο παρατηρῶ λόγου χάριν καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ πνευματικῆς ἰδιοκτησίας, ὅπερ καταρτισθὲν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Βελγικοῦ νόμου ἔχει διατάξεις τινὰς ἀσυναρμόστους πρὸς τὴν κατάστασιν ἡμῶν, ἥκιστα δ’ ἀσφαλίζει τὴν πνευματικὴν ἰδιοκτησίαν κατὰ τῆς ἀναιδοῦς λογοκλοπίας. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν νὰ δημοσιεύωνται, διὰ νὰ φέρωνται εἰς γνῶσιν ὅλου τοῦ ἐπιστημονικοῦ κόσμου, τοῦ ἐν Ἀθήναις καὶ τοῦ ἀλλαχοῦ, ὅπως ἐκφέρωνται αἱ ἀπαιτούμεναι κρίσεις καὶ γίνωνται αἱ δέουσαι βελτιώσεις, διότι δυστυχῶς τὰ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιωσύνης συντασσόμενα νομοσχέδια εἶναι πάντοτε ἀτελέστατα.

§52Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ὅ,τι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ὑπέμνησε, θὰ γείνῃ. Τόσον δὲ περισσότερον εἶμαι ὑπὲρ τῆς γνώμης αὐτοῦ, ὥστε καὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ κώδικος, τὸ ὁποῖον τυποῦται ἤδη καὶ εἶναι ἕτοιμον κατὰ μέγα μέρος, παρήγγειλα νὰ τυπωθῶσιν ἀντίτυπα πολλά, ὥστε νὰ διαδοθῇ καὶ σταλῇ εἰς ὅλα τὰ δικαστήρια τοῦ Κράτους, διὰ νὰ φέρωσιν ἐπ’ αὐτοῦ τὰς ἀναγκαίας κρίσεις, τὰς ὁποίας, ἀναλόγως τῆς ἀνάγκης, δύναμαι νὰ δεχθῶ.

§53Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Μίαν εὐχὴν θὰ ἐκφέρω καὶ ἐγὼ ἐπὶ ἄλλου ζητήματος. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅλας τὰς ἐκθέσεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ὑποβληθῆ παρὰ τῶν διαφόρων νομαρχῶν περὶ τοῦ συστήματος τῆς ἀγροφυλακῆς, καὶ κατὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον νὰ εἰσαγάγῃ νομοσχέδιον περὶ αὐτῆς, διότι εἶναι σπουδαιότατον τὸ ζήτημα τοῦτο. Τοὐλάχιστον τὰ ⅔ τῶν ἐγκλημάτων ὀφείλονται εἰς τὸ σύστημα αὐτό· εἶναι ἡ πηγὴ τῶν πλείστων κακῶν.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς κ. Τοπάλης ὑποβάλλει τὰς ἑξῆς συστάσεις: «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς ἐπισκευῆς τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ Βόλου–Λεχωνίων, διατελούσης εἰς ἀθλιεστάτην κατάστασιν. Ἐπίσης νὰ μεριμνήσῃ περὶ μεταβολῆς τοῦ σχεδίου Βελεστίνου, ὑποβληθείσης πρὸ ἔτους διὰ τοῦ οἰκείου Δημοτικοῦ Συμβουλίου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἀφορώσης κυρίως οὐχὶ μεταβολήν, ἀλλὰ διόρθωσιν τοῦ κακῶς ἐφαρμοσθέντος ἀρχικοῦ σχεδίου ἐν τμήματι τῆς πόλεως ἐκείνης, ὅπερ ἐκ τοῦ πολέμου ἐντελῶς ἀνεσκάφη. Ἐπίσης παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἐγκρίνῃ τὸ σχέδιον Καλῶν Νερῶν τοῦ δήμου Μηλεῶν, πρὸ ἔτους ἁρμοδίως διαβιβασθὲν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.» Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διατάξῃ τὸν τελώνην Βόλου νὰ ἀποδώσῃ τὰς ἀποσκευὰς τοῦ ἐξ Αἰγύπτου ἐκεῖσε ἐλθόντος κ. Ἀργύρη Καβούρη, κατακρατουμένας ἐν τῷ ἐκεῖ Τελωνείῳ, κατὰ παρεξήγησιν ἴσως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 17,129 ἐγκυκλίου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, προβλεπούσης μόνον τὴν μὴ εἰσαγωγὴν ῥακῶν παλαιῶν ἢ ῥυπαρῶν ἐνδυμάτων καὶ ἐξ Αἰγύπτου.»

§55Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἔχω νὰ ἀναγγείλω ἓν γεγονὸς, τὸ ὁποῖον ἀπὸ χθὲς μὲν ἀνεκοίνωσα ἰδιαιτέρως εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, ἵνα μὴ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ δυστυχῶς ἔλαβον ἐπιστολὴν τοιαύτην, ἡ ὁποία μὲ ὑποχρεοῖ νὰ τὸ ἀνακοινώσω καὶ εἰς τὴν Βουλήν. Τὴν ἑβδομάδα ταύτην ἐγένετο μία δίκη ἐνώπιον τοῦ Κακουργιοδικείου Πατρῶν, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ ἐπιθεωρητὴς τῆς Ἑταιρείας τῶν Μονοπωλίων, ἐξετασθεὶς ὡς μάρτυς, κατέθηκεν ὅτι ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ἐξηκολούθει διαπραττόμενον λαθρεμπόριον σιγαροχάρτου, τὸ ὁποῖον αὐτὸς ἀνεκάλυψε καὶ κατήγγειλεν, ὑπερβαίνει δὲ ἡ ἀξία τοῦ σιγαροχάρτου καὶ ἡ ζημία τοῦ Δημοσίου τὸ ἑκατομμύριον δραχμῶν. Αἱ ἐφημερίδες τὸ ἀνήγγειλαν μὲ στοιχεῖα μεγάλα. Ἔλαβον δὲ τὴν «Πελοπόννησον» Πατρῶν μὲ ἰδιαιτέραν σημείωσιν τοῦ οἰκείου μέρους, ἐξ οὗ ἐνόησα, ὅτι ἔπρεπε νὰ τὸ ἀνακοινώσω καὶ τὸ ἀνεκοίνωσα εἰς τὸν Ὑπουργὸν, ὅστις καὶ μὲ ηὐχαρίστησεν· ἀλλὰ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς δεούσας πληροφορίας ἐπὶ τοῦ σοβαροῦ τούτου ζητήματος.

§56ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καταθέτω εἰς τὴν Βουλὴν δύο τροπολογίας ἐπὶ δύο νομοσχεδίων, τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως εἰδικοῦ ταμείου πρὸς βελτίωσιν τῆς ταχυδρομικῆς κλπ. ὑπηρεσίας» καὶ τοῦ «περὶ παραγραφῆς ἀπαιτήσεων δυνάμει γραμματίων παραλαβῆς ἐπὶ συμψηφισμῷ κλπ.», ὅπως τυπωθῶσι καὶ μετὰ μεσημβρίαν ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, ὅταν ἔλθῃ ἐπ’ αὐτῶν ἡ συζήτησις. Λαμβάνων δὲ ἀφορμὴν ἐκ τούτου, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ θελήσῃ — ἐὰν δὲν εἶναι νῦν εὔκολον νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν — νὰ καταθέσῃ μετὰ μεσημβρίαν πίνακα, ὅστις νὰ παρέχῃ εἰς ἡμᾶς ἀσφαλῶς τοὺς ἀριθμοὺς τοὺς ἀναγομένους εἰς τὸ ἔλλειμμα τὸ ἐκ τῶν ἀπολογισμῶν τοῦ Κράτους. Διότι τελευταῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπέβαλε δήλωσιν, δι’ ἧς ἀναβιβάζεται τοῦτο ἀπὸ τοῦ 1880 κατὰ ἑκατομμύρια πολλά. Ἐπεθύμουν διὰ τοῦτο, εἰ δυνατὸν, μετὰ μεσημβρίαν νὰ ἔχωμεν σημείωμα ἀκριβὲς τοῦ Λογιστηρίου, περιλαμβάνον τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἀπολογισμῶν, δηλαδὴ τὸ ἀκριβὲς ἔλλειμμα.

§57Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ κάμω δηλώσεις.

§58Γ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Οἰτύλου ὑπάρχει πόλις παράλιος, μικρὰ μὲν, ἀλλ’ ἀρχαία, πόλις πλήρης τόσων ἀναμνήσεων, ἡ καθ’ Ὅμηρον «ὡραία Καρδαμύλη». Εἶναι καὶ νῦν ἐξόχως ὡραία, ἔχουσα ἀπιστεύτως θαυμάσιον κλῖμα, ὑφ’ ὃ διαρκῶς ἐν πάσῃ τοῦ ἔτους ὥρᾳ βλέπει τις συγχρόνως ἀνθοῦντα καὶ καρποφοροῦντα διάφορα ἑσπεριδοειδῆ, ὡς ἡ πορτοκαλέα καὶ ἄλλα· διὰ πολλοὺς δὲ λόγους δικαιοῦται πλείονος ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως μερίμνης. Οὖσα ἡ Καρδαμύλη, ὡς γνωστόν, πρωτεύουσα ὁμωνύμου δήμου καὶ ἐπίνειον τῆς πέριξ ἐκεῖ χώρας, ἐνεργοῦσα ἀξίαν λόγου, σχετικῶς πρὸς τὸν τόπον, εἰσαγωγὴν καὶ ἐξαγωγὴν, εἶχεν ἄλλοτε διτάξιον ἑλληνικὸν σχολεῖον. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργόν, ὅπως ἐν πρώτῃ εὐκαιρίᾳ μεριμνήσῃ περὶ ἀνασυστάσεως τούτου, ἔστω καὶ μονοταξίου. Προκειμένου ἐπίσης νῦν νὰ κατασκευασθῇ προκυμαία καὶ λιμενοβραχίων ἐν Καρδαμύλῃ, ἐπειδὴ τὸ χρῆμα τοῦ λιμενικοῦ αὐτῆς ταμείου δὲν ἐξαρκεῖ ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰς τὴν κατασκευὴν ἀμφοτέρων τῶν ἔργων, παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ τὰ δέοντα πρὸς μειοδοτικὴν ἐργολαβίαν καὶ κατασκευὴν τῆς προκυμαίας, περὶ ἧς ἔχουσιν ἤδη ὑποβληθῆ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν πάντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, σχεδιογραφήματα κλπ. νὰ προκληθῇ δὲ καταλλήλως ἡ προσοχὴ τῶν ἁρμοδίων μηχανικῶν καὶ ἐργοδηγῶν περὶ τῆς ὡς οἷόν τε ἀκριβοῦς καὶ πλήρους τοῦ ἔργου κατασκευῆς, ὅπως μὴ (ὡς ἐν ἄλλοις οὐχὶ ἅπαξ ἄλλοθι συνέβη) συμβῶσι σφάλματα καὶ δαπανηθῇ εἰς μάτην χρῆμα πολύτιμον ἐν τόπῳ, οἵῳ ἡ Μάνη, πλήρει μὲν δόξης, ἀλλ’ ἐστερημένῳ πλούτου.

§59ΤΟΠΑΛΗΣ. Συμφώνως πρὸς τὴν σύστασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων τῆς κοινότητος Βόλου, εἶδον τὸν ἁρμόδιον ὑπάλληλον, ὅστις μετὰ συζήτησιν ἐπείσθη, ὅτι τὸ ἐκδοθὲν σχετικὸν διάταγμα θέλει ἐκτελεσθῆ. Τὴν ὑπόσχεσιν τοῦ κυρίου τμηματάρχου ἔλαβον ὑπὸ σημείωσιν, παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ καὶ αὐτὸς ταύτην ὑπὸ σημείωσιν. Δὲν ἐπιθυμῶ καμμίαν διαβεβαίωσιν παρ’ αὐτοῦ, διότι πιστεύω ὅτι θέλει λάβει ὅλα τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς τοῦτο ἐγκαίρως καὶ ταχέως. Ἀλλ’ ἐπιθυμῶ ἐπίσης νὰ λάβῃ ὑπὸ σημείωσιν ὁ αὐτὸς κ. Ὑπουργὸς συστάσεις μού τινας περὶ ἀστυνομικῶν σκανδάλων καὶ ἀσχημιῶν τελουμένων ἐν τῇ περιφερείᾳ Ἀργαλαστῆς. Κατ’ ἐπιστολὰς λίαν ἀξιοπίστων πολιτῶν, ὧν ἕνα γνωρίζει καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὁ ἐκεῖ ἀνθυπασπιστὴς ἀστυνόμος Παπαδιέρος οὐδὲν ἄλλο πράττει ἢ νὰ δέρῃ ἀνηλεῶς τοὺς πολίτας ἐν μέσῃ ἀγορᾷ. Καθ’ ἃ πληροφοροῦμαι, ὁ εἰρημένος ἀστυνόμος ἔχει ἐνσπείρει τὴν φρίκην καὶ τὸν τρόμον, κατὰ τὰς φράσεις τῶν αὐτῶν ἐπιστολῶν. Ἐὰν θέλῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, δύναμαι νὰ ὑποβάλω περὶ τούτων αἰτήσεις, ἀναφορὰς ἢ μηνύσεις, ὅπως τὸ Ὑπουργεῖον στείλῃ ἀνώτερον ἀξιωματικὸν, ἵνα ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις ἐπὶ τῶν παρεκτροπῶν τῶν ἐκεῖ ἀστυνομικῶν ὀργάνων. Μετὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μοὶ δώσῃ ἀπάντησιν, ἂν ἔλαβε γνῶσιν καὶ τί ἐνήργησε περὶ τῆς παραβάσεως τῶν καθηκόντων τοῦ εἰσαγγελεύοντος ἐν Λαρίσῃ πρωτοδίκου κ. Φλασκάκη, ὅστις κατὰ παράβασιν ῥητῶν ἄρθρων τῆς Ποιν. Δικονομίας, τοῦ 836 καὶ 837, ἐξύβρισεν ἄνευ λόγου μάρτυρα, ὅστις εἶναι ἀξιότιμον μέλος τῆς κοινωνίας Βόλου, γνωστὸν καθ’ ἅπασαν τὴν Θεσσαλίαν, οὗτινος ἡ γνώμη καὶ ἡ ψῆφος ἐν παντὶ ζητήματι εἶναι σεβασταὶ, τὸν κύριον Ζαχαρίαν Ἰωαννίδην. Καὶ οἱ Βουλευταὶ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης δύνανται νὰ σᾶς βεβαιώσωσι περὶ τῆς ἀσχημίας ταύτης, διότι τὸ γεγονὸς συνέβη ἐν τῷ Κακουργοδικείῳ Λαρίσης. Ὁ μάρτυς προσεκλήθη κατὰ τὸν νόμον, καὶ ἐν ὅλῃ τῇ συναισθήσει τοῦ καθήκοντος αὑτοῦ ἔκαμε τὴν κατάθεσίν του, ἐκθέσας τὴν γνώμην του ἐπὶ τῆς τελουμένης δίκης, οἵαν ἐμόρφωσεν αὐτήν. Ἀλλ’ ὁ εἰσαγγελεύων παρετήρησε μὲ τὸν βαρβαρότερον τρόπον πρὸς τὸν μάρτυρα, ὅτι «φαίνεται νὰ ᾖναι τῆς ποιότητος τοῦ κατηγορουμένου», ὅτι δηλαδὴ ἦτο καὶ ἐκεῖνος κλέπτης! Τοῦτο φυσικῶς ἐνεποίησε κατάπληξιν καὶ ἐν τῷ ἀκροατηρίῳ καὶ ἐν τῇ κοινωνίᾳ τῆς Λαρίσης καὶ τοῦ Βόλου. Περὶ τούτου ἐγένετο, ἐλπίζω, λόγος καὶ ἄλλοθεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, παρακαλῶ δὲ νὰ μεριμνήσῃ, ἵνα δοθῇ ἱκανοποίησις εἰς τὸν ἀδίκως προσβληθέντα πολίτην καθὼς καὶ εἰς τὴν Πολιτείαν, ἧς εἶναι λειτουργὸς ὁ ὑβριστής. Ἐλπίζω ὅτι ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ θὰ ᾖναι ἱκανοποιητικὴ ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις, ἵνα μὴ ἀναγκασθῶ διὰ μακρῶν νὰ δευτερολογήσω.

§60Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς πιστεύει ὅτι δὲν ὑπάρχει κακὴ θέλησις ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων τῆς κοινότητος Βόλου. Τὸ διάταγμα ἐξεδόθη τῇ 8 Σεπτεμβρίου 1899, ἐδίδετο δὲ δι’ αὐτοῦ ἄδεια, ἵνα δαπανήσῃ ἡ κοινότης ἐκ τῶν κοινοτικῶν χρημάτων πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων. Ὑπεβλήθησαν τὰ σχέδια πρὸς ἐκτέλεσιν, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐγκύκλιος τοῦ Ὑπουργείου τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893 ὁρίζει, ὅτι ὁσάκις πρόκειται περὶ ἔργων, ὧν ἡ δαπάνη ὑπερβαίνει τὰς χιλίας δραχμάς, πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται τὰ σχέδια εἰς τὸν Διευθυντὴν τῶν Δημοσίων Ἔργων, τὰ ὑποβληθέντα δὲ σχέδια κατεδείχθησαν ἐλλιπῆ, ἐπεστράφησαν εἰς τὴν κοινότητα. Ὅταν ἐκ νέου ἀποσταλῶσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, θὰ ληφθῇ ὁριστικὴ ἀπόφασις. Δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ παρεμβάλλω προσκόμματα εἰς κοινοτικὸν ἔργον. Ὡς πρὸς τὸν ἀστυνόμον, ἐλήφθη πρόνοια νὰ σταλῇ ἀνώτερος ἀξιωματικός, ἵνα προβῇ εἰς ἀνακρίσεις.

§61Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Οἱ ἀξιότιμοι ἐκ Βόλου βουλευταὶ κ. κ. Καρτάλης καὶ Κασσαβέτης μοὶ ἀνεκοίνωσαν τὰ περὶ τοῦ Εἰσαγγελέως Λαρίσης. Παρήγγειλα εἰς τὸν ἐν Λαρίσῃ παρ’ Ἐφέταις Εἰσαγγελέα νὰ ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις, καὶ περιμένω τὴν ἀπάντησιν, ἥτις πιστεύω ὅτι θὰ ᾖναι ἱκανοποιητικὴ διὰ τὸν προσβληθέντα πολίτην.

§62ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐὰν ἐνεργῆτε ἀνακρίσεις, ἐρωτήσατε, παρακαλῶ, καὶ τὸ ἐν Ναυπλίῳ Ἐφετεῖον, ἔνθα ὑπηρέτησεν ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος εἰσαγγελεύων πάρεδρος.

§63ΤΟΠΑΛΗΣ. Ὅ,τι ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔμαθον καὶ παρὰ τοῦ τμηματάρχου. Ἀλλὰ γνωρίζω ὅτι μετὰ τὴν ἐγκύκλιον τοῦ 1893 ἐξεδόθη ἡ ἐγκύκλιος τῆς 10 Ἰουλίου 1896, ἥτις ἀναφέρει, συμφώνως πρὸς τὸν νόμον ΡΚΘʹ, ὅτι ἡ κοινότης ἡ θέλουσα νὰ κατασκευάσῃ ἔργα καὶ ν’ ἀναλάβῃ ἴδια χρήματα ἐκ τοῦ οἰκείου ταμείου πρέπει νὰ ἔχῃ ψήφισμα τοῦ Κοινοτικοῦ Συμβουλίου, ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ σημείωμα τοῦ οἰκείου ταμία περὶ τοῦ κατατεθειμένου ποσοῦ, πάντα δὲ ταῦτα νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν μετὰ τῶν ἀναγκαίων σχεδιογραφημάτων τῶν ἔργων, ἅτινα πρόκειται νὰ ἐκτελέσῃ. Τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον Ἄνω Βόλου, συμμορφούμενον κατὰ γράμμα πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου ΡΚΘʹ καὶ πρὸς τὴν ἐγκύκλιον τοῦ 1896, ὑπέβαλε ταῦτα. Δὲν εἶναι δὲ, νομίζω, ὀρθὸν, ἡ ἐγκύκλιος ἡ μεταγενεστέρα νὰ μὴ ἔχῃ μεγαλειτέραν ἰσχὺν τῆς προγενεστέρας. Ὡς πρὸς τὸ διάταγμα δὲ περὶ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἐν λόγῳ κοινοτικῶν ἔργων, ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἐδημοσιεύθη τῇ 8 Σεπτεμβρίου παρελθόντος ἔτους, καὶ εἰκάζω ὅτι ἐγένετο ἐξέλεγξις ὅλων τῶν προαπαιτουμένων κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, καὶ ἐξηλέγχθη πᾶν προαπαιτούμενον διὰ τὴν ἔκδοσιν. Ἂν μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ διατάγματος ἀνεκαλύφθη ἡ ἐγκύκλιος τοῦ 1893, τοῦτο δὲν ἐμποδίζει τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δώσῃ μείζονα προσοχὴν εἰς τὴν ἐγκύκλιον τοῦ 1896, ἀφοῦ μάλιστα ἐπείσθη ἡ ὑπηρεσία, ὡς εἶπον, ὅτι οὕτως εἶναι ὀρθότερον καὶ ὄχι ὡς ἔπραξεν, ἐπιστρέψασα τὰ σχεδιογραφήματα εἰς τὴν κοινότητα Ἄνω Βόλου, ἵνα χαράξῃ νέα τοιαῦτα μετὰ νέαν δῆθεν μελέτην. Εἰς τοῦτο ὀφείλω νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ἡ ἐν λόγῳ κοινότης δὲν ἔχει χρήματα, ἵνα ἐκτελέσῃ νέαν χάραξιν, πληρώνουσα ἵνα γείνωσι νέα σχεδιογραφήματα. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ Τμῆμα τῶν Δημοσίων Ἔργων δύναται νὰ ἐξελέγξῃ τὰ ὑπάρχοντα καὶ νὰ συμπληρώσῃ ταῦτα, ἐὰν τὰ εὕρῃ ἀνεπαρκῆ, ἀποστέλλον καὶ τὰς δεούσας ὁδηγίας, ἵνα ἡ κοινότης, δυνάμει τοῦ ἐκδοθέντος διατάγματος, προβῇ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀναγκαίων τούτων ἔργων.

§64Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν φρονῶ ὅτι ἡ ἔκδοσις τοῦ διατάγματος ἐμποδίζει τὴν ὑποβολὴν τῶν σχεδιογραφημάτων εἰς τὴν Διεύθυνσιν τῶν Δημοσίων Ἔργων. Διὰ τοῦ διατάγματος δίδεται ἡ ἄδεια εἰς τὴν κοινότητα νὰ δαπανήσῃ πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργων ὠφελίμων. Προκειμένου δὲ περὶ ἐκτελέσεως ἔργου ἀξίας 20,000 δραχμῶν, εἶναι φρόνιμον καὶ λογικὸν τὰ σχεδιογραφήματα νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸ Τμῆμα τῶν Δημοσίων Ἔργων, ὅπως τοῦτο ἐξετάσῃ ταῦτα, ἵνα μὴ δαπανηθῶσι τὰ χρήματα ἐπὶ ματαίῳ. Ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπεν ὅτι ἡ κοινότης δὲν ἔχει τὰ μέσα, ἵνα προβῇ εἰς νέαν χάραξιν. Θέλω διατάξει τὸν νομομηχανικὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ σχέδια, καὶ μεταβαίνων ἐπὶ τόπου νὰ προτείνῃ τὴν ἀναγκαίαν μεταρρύθμισιν.

§65ΒΟΖΙΚΗΣ. Θὰ παρακαλέσω νὰ μὴ λησμονήσητε νὰ διατάξητε τὸν νομομηχανικὸν νὰ μεταβῇ ἀμέσως, ἵνα μὴ συμβῇ ὅ,τι συνέβη καὶ εἰς τὸ Λεωνίδιον.

§66Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ εἰς τὸ Λεωνίδιον διέταξα τὸν μηχανικὸν νὰ μεταβῇ, οὗτος δὲ μοὶ εἶπεν, ὅτι οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως. Ἔδωκα δὲ προθεσμίαν 7 ἡμερῶν, ὅπως ὑποβάλῃ τὰ σχέδια.

§67ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λυποῦμαι διότι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταγγείλω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὡς Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, τὴν δημοτικὴν ἀρχὴν Λετρίνων, διότι παρὰ τὸν νόμον τοῦ 1897 εἰσπράττει φόρον ἐπὶ τῆς σταφίδος τῆς παραγομένης ἐν Ὀλυμπίᾳ καὶ μεταφερομένης καὶ ἀποταμιευομένης εἰς Πύργον. Τοσούτῳ δὲ μᾶλλον λυποῦμαι, καθόσον καὶ πρὸς τὸν νῦν διευθύνοντα τὰ τοῦ δήμου κ. Μητρόπουλον συνδέομαι στενῶς καὶ πρὸς τὴν πόλιν τοῦ Πύργου ἐπίσης, ἀλλὰ στενώτερον συνδέομαι πρὸς τοὺς συμπολίτας μου, οἵτινες προφανῶς ἀδικοῦνται. Εἶπον ὅτι εἰσπράττεται φόρος παρὰ τὸν νόμον τοῦ 1897· εἰσπράττεται δὲ κατὰ μέθοδον λίαν περίεργον, ἣν θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀνακοινώσω ἐν συντόμῳ, διότι δὲν ἐπιθυμῶ ν’ ἀπασχολήσω αὐτὴν, καθόσον εὑρισκόμεθα ἐν τῇ συνεδριάσει τῇ πρὸ μεσημβρίας, σέβομαι δὲ ὑπὲρ πάντα καὶ τὴν ἀνάγκην καὶ τὴν σπουδὴν τῶν κυρίων συναδέλφων, ἐπειγομένων νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰς ἑστίας των. Κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1897 σταφιδόκαρπος παραγόμενος εἰς τὸν Α δῆμον, μεταφερόμενος δὲ εἰς τὸν Β, δὲν φορολογεῖται, ἂν ἀποδειχθῇ διὰ πιστοποιητικοῦ τοῦ οἰκείου δημάρχου καὶ διπλοτύπου τοῦ εἰσπράκτορος, ὅτι ἐφορολογήθη εἰς τὸν δῆμον τῆς παραγωγῆς. Ἐν τῷ δήμῳ Λετρίνων συμβαίνει τὸ ἀντίθετον, ὡς πρὸς τὸν σταφιδόκαρπον τοῦ δήμου Βώλακος, ὅστις κατὰ τὸ φθινόπωρον, ἕνεκα τῶν προσκομμάτων τοῦ Ἀλφειοῦ, μεταφέρεται εἰς Πύργον. Ὁ δήμαρχος, ὑπόχρεως ἐκ τοῦ νόμου, ἵνα μετὰ δήλωσιν τοῦ μεταφέροντος σταφιδόκαρπον παραστῇ εἰς τὴν ζύγισιν τοῦ σταφιδοκάρπου, λάβῃ σημείωσιν καὶ συντάξῃ τὸ οἰκεῖον πρωτόκολλον, παρίσταται μόνον εἰς τὴν ζύγισιν, ἀποφεύγει δὲ τὴν σύνταξιν τοῦ πρωτοκόλλου. Ὁ νόμος τοῦ 1897 προέβλεψε τὸ ἄτοπον τοῦτο, καὶ ῥητῶς διέταξεν, ἵνα ἀντὶ τοῦ δημάρχου κωλυομένου παρίσταται ὁ εἰρηνοδίκης, ἢ ὁ ταμίας, ἢ ὁ ἔφορος, ἀλλὰ διὰ τῆς προειρημένης μεθόδου ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ κατορθώνει, παρισταμένη κατὰ τὴν ζύγισιν, νὰ μὴ προσέρχωνται οἱ εἰρημένοι ὑπάλληλοι, ἀποκλείουσα οὕτω αὐτοὺς καὶ μὴ συντάσσουσα πρωτόκολλον. Ἡ παρανομία αὕτη εἶναι προφανής. Εὑρισκόμεθα ὅμως δυστυχῶς εἰς τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς παρούσης Συνόδου, ἑπομένως οὔτε ἐγὼ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ πράξω τι περισσότερον, οὔτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δύναται νὰ ἐνεργήσῃ, ὅπως τὰ περὶ τούτου κανονισθῶσι νομοθετικῶς. Νομίζω ὅμως, ὅτι, ἀφοῦ τὰ περὶ τῶν ἀναπληρωτῶν τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς κανονίζει τὸ ἐκτελεστικὸν διάταγμα, εἶναι εἰς θέσιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἂν θέλῃ, νὰ μοὶ κάμῃ τὴν εὐχαρίστησιν νὰ τὸν ἴδω εἰς τὸ γραφεῖόν του, καὶ ἀφοῦ ἀκούσῃ τὴν γνώμην μου ἐπὶ τούτου, προκαλέσῃ τὴν ἔκδοσιν Β. Διατάγματος, ὅπως παύσῃ τοῦ λοιποῦ ἡ γιγνομένη κατάχρησις ἐκ μέρους τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς Λετρίνων. Τὸν τρόπον, καθ’ ὃν δύναται νὰ κανονισθῇ τὸ θέμα τοῦτο, καὶ τὰς γνώμας μου ἀπέχω νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς σήμερον, διότι θὰ μακρηγορήσω· σεβόμενος δὲ τὰς στιγμὰς ταύτας τῆς τελευταίας συνεδριάσεως, ἀναβάλλω. Ἐλπίζω ὅμως, ὅτι θὰ λάβω τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι θὰ μοὶ παράσχῃ τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ἐκθέσω πρὸς αὐτὸν ταύτας ἰδιαιτέρως.

§68Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὰς διαταγὰς σας.

§69Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπιστήσῃ συντόνως καὶ σπουδαίως τὴν προσοχήν του εἰς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου, διότι αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ Λετρίνων ἐξέβαλον τὸ ζήτημα ἀπὸ τὰ ὅρια τῆς δικαιοσύνης καὶ τὸ ἔθεσαν εἰς τὰ ὅρια τῆς διοικήσεως.

§70Α. ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§71ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν τοῦ πράγματος, δὲν ἔχω τι νὰ προσθέσω. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἔρριψεν ὑπαινιγμούς τινας ἀφορῶντας εἰς τὰ πιστοποιητικὰ τὰ ἐκδιδόμενα παρὰ τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἀποκρούσω τοὺς ὑπαινιγμοὺς τούτους, τοὐλάχιστον ὅσον ἀφορᾷ τὸν δήμαρχον Βώλακος, τὸν ὁποῖον ὅσοι συνέπεσε νὰ ἦσθε ἀντιπρόσωποι κατὰ τὰς παρελθούσας δύο περιόδους τῆς Βουλῆς θὰ ἐγνωρίσατε, ὡς συνάδελφον, πολὺ καλῶς, καὶ θὰ ἐξετιμήσατε τὸν ἄνδρα διὰ τὴν εὐθύτητα τοῦ χαρακτῆρός του καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ ἤθους. Δήμαρχος, τιμηθεὶς διὰ μεγάλης πλειονοψηφίας ὑπὸ τῶν συνδημοτῶν του, εἶναι ὁ κ. Πᾶνος Λαμπρούλιας. Ὑποθέτω δὲ, ὅτι ὅσοι ἐγνωρίσατε αὐτὸν θ’ ἀποκρούσητε μετ’ ἀγανακτήσεως πᾶσαν ὑπόνοιαν καὶ πάντα ὑπαινιγμὸν, ἐξ ἐκείνων τοὺς ὁποίους ὁ προαγορεύσας κ. Βουλευτὴς Ἠλείας ἀπεπειράθη νὰ ῥίψῃ. Ἐὰν οἱ δῆμοι τῆς ἐπαρχίας, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύει ὁ ἀξιότιμος κ. Σπηλιάδης, ἐκδίδωσι τοιαῦτα πιστοποιητικὰ, οὔτε ἐγὼ οὔτε ὁ κύριος Λαμπρούλιας εὐθυνόμεθα ἐπὶ τούτοις· τοῦτο ἀφορᾷ εἰς τὸν κ. Σπηλιάδην· πολὺ δὲ ὀρθῶς, διακόψας ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ φίλος μου κ. Καλογερόπουλος, εἶπεν ὅτι, ἐὰν προσβάλλωνται τὰ πιστοποιητικὰ ὡς πλαστὰ, δύνανται νὰ καταγγελθῶσι, καὶ ἡ δικαιοσύνη θὰ λειτουργήσῃ. Ἀλλὰ εἶναι βέβαιον, ὅτι τοιαῦτα πιστοποιητικὰ πλαστὰ δὲν προσάγονται, οὔτε ὡς προερχόμενα ἐκ τοῦ δήμου Βώλακος, οὔτε ἐκ τοῦ δήμου Ὠλένης, εἶναι δὲ πάντα τὰ ἀντιθέτως λεγόμενα στρεψοδικίαι, οὐχὶ βεβαίως τοῦ κ. συναδέλφου, τὸν ὁποῖον προσωπικῶς τιμῶ, ἀλλὰ τῶν ἐνοικιαστῶν τοῦ δημοτικοῦ φόρου τοῦ δήμου Λετρίνων, τῶν ὁποίων συμφέρον ἀθέμιτον εἶναι νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις αὕτη.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§73ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχομεν ὀλίγα λεπτὰ τῆς ὥρας, ὅπως προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν. Δὲν φρονεῖ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι εἶναι καλλίτερον νὰ προχωρήσωμεν εἰς ἐκεῖνα τῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νομοσχεδίων, ἐφ’ ὧν δὲν ὑπάρχει συζήτησις, ὥστε νὰ ἔχωμεν μετὰ μεσημβρίαν ἐκκαθαρισμένην τὴν ἡμερησίαν διάταξιν;

§74Δ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγένετο κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν διὰ τῆς μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ κατὰ τὴν ἐν αὐτῇ σειρὰν τῶν νομοσχεδίων νὰ ἐργασθῶμεν· ἐὰν δ’ ὑπάρχωσι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι θέλουσι ν’ ἀγορεύσωσι, νὰ διακόψωμεν καὶ νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν συνεδρίασιν μετὰ μεσημβρίαν.

§75Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς μείνωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ὡς ἔχει. Εἶναι ἤδη ἡ ὥρα δωδεκάτη παρὰ 10 λεπτά. Ἐὰν οἱ θέλοντες νὰ ἀγορεύσωσι νομίζουσιν ὅτι δὲν δύνανται ἐντὸς τετάρτου, ἐντὸς εἴκοσι λεπτῶν, ἐντὸς ἡμισείας ὥρας νὰ περατώσωσι τὴν ἀγόρευσίν των, νὰ διακόψωμεν, ἵνα ἔλθωμεν μετὰ μεσημβρίαν.

§76ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν συγχώνευσιν τῶν ἑταιρειῶν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ τῆς Προεκτάσεως αὐτοῦ, ὡς καὶ περὶ τῆς δι’ ἠλεκτρισμοῦ ἕλξεως. Ζητεῖ τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου;

§78Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, ἀλλὰ μετὰ μεσημβρίαν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρχίσωμεν καὶ νὰ διακόψωμεν ἐν τῷ μέσῳ.

§79Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἠρχίσαμεν τὴν συνεδρίασιν εἰς τὰς 11 παρὰ 20′, κατηναλώσαμεν δὲ εἰς ἐπερωτήσεις ὁλόκληρον τὸν μέχρι τοῦδε χρόνον. Ἀρχίσατε ἤδη τὴν ἀγόρευσίν σας, καὶ ἂν αὕτη παραταθῇ ἐπὶ πολὺ, διακόπτομεν. Μὲ τὰς δυσχερείας, τὰς ὁποίας παρεμβάλλετε, οὐδὲν ἄλλο θὰ κατορθώσητε ἢ νὰ μᾶς καταπονήσητε, διότι θὰ μᾶς ἀναγκάσητε νὰ μείνωμεν ἐδῶ καὶ τὴν νύκτα.

§80Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν θὰ κατορθώσωμεν τίποτε. Αὐτὸ τὸ γνωρίζομεν, καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι σκώπτουσι τὸ Συνταγματικὸν πολίτευμα, αὐτὸ ἀκριβῶς λέγουσιν, ὅτι αἱ συζητήσεις δὲν γίνονται πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ πείσωσιν, ἀλλὰ πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ δικαιολογήσωσιν. Αὐτὸ μᾶς τὸ εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καθαρῶς· σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν θὰ κατορθώσητε τίποτε, καὶ ὅσοι λαμβάνομεν τὸν λόγον εἴτε ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, εἴτε ἐπὶ ἄλλου, ἀποβλέποντες εἰς γενικώτερα συμφέροντα, δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ πείσωμεν οὔτε τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε ἄλλον τινά. Ἀλλὰ ἐν Κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι, ἂν δὲν δύναται ἡ φωνὴ τοῦ Βουλευτοῦ νὰ μεταπείσῃ τινά, δὲν πρέπει διὰ τοῦτο νὰ σιγήσῃ τὸ βῆμα· διότι ναὶ μὲν λύονται τὰ ζητήματα διὰ τῆς πλειονοψηφίας, ἀλλ’ ὅταν λύωνται ὅπως πρόκειται νὰ λυθῶσιν ὅσα εἶναι ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, λύονται εἰς βάρος ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τὰ ψηφίζουσιν. Ἡμεῖς δὲν πρόκειται νὰ πράξωμεν ἄλλο τι ἢ νὰ καταγγείλωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν κήδονται οὔτε τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, οὔτε τῶν συμφερόντων τῶν πολιτῶν, χάριν συμφερόντων προσωπικῶν.

§81Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ νομίζω, Κύριοι, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ὑπερέβη πᾶν ὅριον... Δὲν ἐδικαιοῦσθε, Κύριε, νὰ εἴπητε, ὅτι πρόκειται νὰ καταγγείλητε ἐκείνους οἵτινες χάριν προσωπικῶν συμφερόντων δὲν ἐφείσθησαν οὔτε τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, οὔτε τῶν συμφερόντων τῶν πολιτῶν. Τοῦτο πρέπει ν’ ἀποδείξητε, καὶ τότε θὰ ἴδωμεν τίνων συμφερόντων ὑμεῖς κήδεσθε. Ἀλλὰ δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ διαστρέφητε τοὺς λόγους μου. Ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι δὲν θὰ κατορθώσητε τίποτε συζητοῦντες,—διότι εἶναι δυνατὸν συζητοῦντες νὰ πείσητε καὶ ἡμᾶς,—εἶπον ὅτι οὐδὲν θὰ κατορθώσητε διὰ τοιούτων μέσων, λέγοντες δηλ. ὅτι δὲν συζητεῖτε διότι ἡ ὥρα εἶναι 12 παρὰ 20′, καὶ θ’ ἀναχωρήσητε. Καὶ ἂν παραταθῶσιν αἱ συζητήσεις ἐπὶ ὥραν καὶ δὲν δύνασθε νὰ ἐξακολουθήσητε τὴν ἀγόρευσίν σας, τίς σᾶς ἀφαιρεῖ τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσητε τὴν διακοπὴν τῆς συνεδριάσεως; Ταῦτα εἶπον ἐγώ· δὲν εἶπον ὅτι αἱ συζητήσεις δὲν δύνανται νὰ κατορθώσωσι τίποτε. Ἀλλ’ ὑμεῖς ἀποδίδετε εἰς ἐμὲ ἐννοίας, τὰς ὁποίας δὲν ἔχω, ἵνα ἀποδείξητε ὅτι δὲν εἴμεθα κοινοβουλευτικοί. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ἑτέραν κατηγορίαν σας, παρακαλῶ νὰ καταγγείλητε, τίνα συμφέροντα θέλομεν νὰ ἐξυπηρετήσωμεν διὰ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἀναγράψει ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἐξυπηρετοῦσι τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου καὶ τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν· ἀποδείξατε τὸ ἐναντίον, καὶ τότε θέλομεν ἰδεῖ, τίς ἐξυπηρετεῖ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου καὶ τίς συμφέροντα προσωπικά.

§82Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Εἶσθε ἐλεύθερος, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ σκέπτησθε ὅπως θέλετε, ἀλλ’ ὅταν σκέπτησθε κατὰ τρόπον, ὥστε ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ μὴ ἀντιλαμβάνηται ὅ,τι λέγετε, ἐννοεῖται ὅτι δίδετε ἀφορμὴν εἰς ἐπικρίσεις. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν νὰ σκέπτησθε οὕτως, ὥστε οἱ ἄλλοι ν’ ἀντιλαμβάνωνται. Ὡμιλήσατε κατὰ τρόπον, ὅστις δύναται νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς ἄλλα σκάνδαλα· ἀλλ’ ἀποφεύγω πάντοτε τὰ σκάνδαλα καὶ θὰ τὰ ἀποφύγω, προσποιούμενος ὅτι δὲν ἀντελήφθην. Ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ κάμω μίαν εἰκόνα, ἀφορῶσαν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Εἰς τὰς φυλακὰς ἐκείνας, εἰς τὰς ὁποίας τὸ σύστημα εἶναι τελειότερον, βλέπει τις ὅ,τι ἀκριβῶς συμβαίνει ἐνταῦθα μὲ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Εἶναι τόσον καλῶς ὠργανωμέναι αἱ φυλακαὶ ἐκεῖναι, ὥστε ἄνευ οὐδεμιᾶς βίας κατὰ τῶν φυλακισμένων εἶναι δυνατὸν νὰ τηρηθῇ ἡ μεγαλειτέρα πειθαρχία, οἱ μᾶλλον δὲ ἀτίθασοι ἐκ τῶν φυλακισμένων καθίστανται ἥμεροι ὡς ἀρνία! Νομίζετε ὅτι ἀπαιτεῖται πολὺ πρὸς τοῦτο; Οὐδέν. Ὁ ὑποβιβασμὸς τῆς θερμοκρασίας ἀρκεῖ, ἵνα καὶ τοὺς μᾶλλον ἀτιθάσους καταστήσῃ ὑποχειρίους, τοὺς τιθασεύσῃ. Καὶ οἱοσδήποτε ἐξ ὑμῶν ἠσχολήθη εἰς τὰ τῶν ποινικῶν φυλακῶν βεβαίως θὰ ἀνέγνω τὸ θαυμάσιον τοῦτο, ὅτι ἁπλῶς διὰ τῆς μεταφορᾶς τοῦ φυλακισμένου ἀπὸ κελλίου εἰς κελλίον εἶναι δυνατὸν νὰ τιθασευθῇ οὗτος· ἀλλὰ καὶ ἔτι πλέον, χωρὶς νὰ μεταφερθῇ ὁ φυλακισμένος ἀπὸ κελλίου εἰς κελλίον, μένων εἰς τὸ κελλίον του, διὰ τοῦ ὑποβιβασμοῦ τῆς ἀτμοσφαίρας τιθασεύεται. Ἐὰν ἕνεκα τοῦ χαρακτῆρος αὐτοῦ δὲν ἐπαρκῇ 8 βαθμῶν θερμοκρασία, κατέρχονται εἰς τοὺς 6 βαθμοὺς καὶ εἰς τοὺς 4 καὶ εἰς τὸ μηδὲν, ὅτε ἀρχίζει ἡ ψῦξις. Τὸ σύστημα αὐτὸ βλέπω ἐφαρμοζόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὴν σύνταξιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ἀληθῶς ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ὑπάρχουσι συμφέροντα, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ ἐν οἱᾳδήποτε ἡμερησίᾳ διατάξει νὰ ὑπάρχωσι συμφέροντα· ἡμεῖς πάντες ἐδῶ εἰς συμφέροντα ἀφορῶμεν, συμφέροντα ὑπερασπίζομεν καὶ συμφέροντα ψηφίζομεν, διότι ἡ κοινωνία δὲν εἶναι ἕτερόν τι ἢ μέγα δίκτυον συμφερόντων. Τὰ συμφέροντα αὐτὰ δύνανται νὰ ἦναι θεμιτὰ ἢ δύνανται νὰ ἦναι ἀθέμιτα, καὶ ἡ Πολιτεία καὶ οἱ ἐκπροσωποῦντες τὴν Πολιτείαν καθῆκον ἔχουσιν ὑπέρτατον, τὰ μὲν θεμιτὰ συμφέροντα νὰ ὑποστηρίξωσι, τὰ δὲ ἀθέμιτα νὰ κατασυντρίβωσι. Λοιπὸν δὲν εἶναι διόλου παράδοξον, ὅτι ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ὑπάρχουσι συμφέροντα, ὅτι πολλοὶ ἐνταῦθα ἔχουσι συμφέροντα, συμφέροντα ἠθικὰ, καὶ ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει ἀκριβῶς τὰ συμφέροντα ταῦτα νὰ προστατεύσῃ· ναὶ, ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει τὰ συμφέροντα τὰ θεμιτὰ νὰ ὑποστηρίξῃ· ἀλλὰ μετερχομένη τὴν Πολιτείαν, ἣν μετέρχεται ὡς πρὸς τὴν σύνταξιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, οὐδὲν ἕτερον πράττει ἀπέναντι ἐκείνων, ὧν ἡ ψῆφος πρέπει νὰ ἦναι ἐλευθέρα, ἢ ὅ,τι πράττει ὁ Διευθυντὴς δεσμωτηρίου. Βλέπετε ἀναβιβαζόμενα καὶ καταβιβαζόμενα τὰ νομοσχέδια, καὶ τοῦτο κατὰ τὰς τελευταίας συνεδριάσεις ἰδίᾳ ἀνεπτύχθη εἰς ἀληθῆ ἐπιστήμην. Ἔχομεν π. χ. τὸ νομοσχέδιον τῶν ἀξιοτίμων φίλων μου ἐξ Ἄργους Βουλευτῶν. Τί ὑπέστησαν καὶ αὐτοὶ οἱ δυστυχεῖς! Καὶ χάριν συμφέροντος θεμιτοῦ, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ, ὄχι μόνον τὸ τυπικὸν τοιοῦτον, ἀλλὰ καὶ τὸ δημόσιον συμφέρον, ἠναγκάσθησαν νὰ καθηλωθῶσιν εἰς τὰς θέσεις των, διότι ἔπρεπε, διὰ νὰ ἐξυπηρετήσωσι τὸ συμφέρον τῆς ἐπαρχίας αὐτῶν, νὰ ὑποταχθῶσιν εἰς ἄλλα συμφέροντα, καὶ ἐξηρτήθη οὕτως ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἐκ τῆς καθηλώσεώς των. Ἂς ἐδοκίμαζον ν’ ἀποχωρήσωσι τῆς αἰθούσης ταύτης, καὶ θὰ ἔβλεπον εἰς ποίαν βαθμίδα θὰ κατήρχετο τὸ νομοσχέδιον αὐτῶν· ἤθελε κατέλθει μέχρι τοῦ τελευταίου ἀριθμοῦ, καὶ ἤθελον ἀναγκασθῆ πάλιν, ἐντελῶς παραλελυμένοι ἐκ τῆς ψύξεως, νὰ ἐπανέλθωσι καὶ καθηλωθῶσιν ἐνταῦθα. Θέλετε νὰ ἀναλύσω ὁλόκληρον τὴν ἡμερησίαν διάταξιν; Δὲν τὸ πράττω, διὰ δύο λόγους· πρῶτον διότι δὲν προτίθεμαι νὰ καταναλώσω χρόνον· ὁ δ’ ἕτερος λόγος εἶναι, ὅτι, ἂν ἐξέλεξα τὸ περὶ σαρώθρων νομοσχέδιον, ἀκριβῶς ἔπραξα τοῦτο διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παρεξηγηθῶ ἐκ μέρους τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν Ἄργους, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσωσιν, ὅτι ἐξέλεξα αὐτὸ διὰ νὰ τοὺς πειράξω, καθόσον αὐτὸ εἶναι δικαιότατον, ἀφορῶν εἰς θεμιτὸν, οὐχὶ δὲ μόνον εἰς τοπικὸν, ἀλλὰ καὶ εἰς δημόσιον συμφέρον. Ἐὰν κατέλθητε ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, θέλετε ἴδει πολλὰ τοιαῦτα. Ἐν αὐτῇ ἀνεγράφη πρῶτον τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ τῆς Κυβερνήσεως συμβάσεως. Πῶς ἐγένετο τοῦτο; Οἱ ἐνδιαφερόμενοι δὲν ἐτάχθησαν προστάται τοῦ συμφέροντος τοῦ Δημοσίου, ἠδύναντο δὲ νὰ ἐλπίζωσιν, ὅτι ἀντὶ τῆς φιλοπονίας καὶ ἐντιμότητος, δι’ ἧς ἐργάζεται ἡ Ἑταιρεία αὕτη, ἐδικαιοῦτο νὰ δοθῇ αὐτῇ μονοπώλιον πλέον. Ἀλλὰ χθὲς ἤρχισαν νὰ ταράσσωνται, καὶ δικαίως, διότι ἔβλεπον ὅτι παρετείνετο ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς μεταρρυθμίσεως τῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας, καὶ οὕτω ὀλίγαι ἐλπίδες ἀπελείποντο ὑπὲρ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασίν των. Καὶ τότε ἤρχισαν νὰ ἐπαναστατῶσι· τοὺς καθησύχασαν ὅμως διὰ τῆς μεθόδου τοῦ θερμομέτρου, διὰ τῆς ἡμερησίας διατάξεως καὶ διὰ τῆς προτάξεως τοῦ νομοσχεδίου αὐτῶν. Ἀλλὰ δικαιολογεῖται ἡ πρόταξις; Ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς ὁρίζει, ὅτι τὴν ἡμερησίαν διάταξιν κανονίζει ἡ Βουλὴ εἰς τὸ τέλος πάσης συνεδριάσεως. Ἐντεῦθεν κατὰ παρωχημένους χρόνους ἔφθασαν εἰς τὸ ἑξῆς συμπέρασμα ἐπὶ τῆς συντάξεως τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ἐπειδὴ εἰσηγητὴς τῆς Βουλῆς εἶναι ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἐπειδὴ αὕτη ἔχει τὴν πλειονοψηφίαν, κατὰ τεκμήριον, ἐπὶ πάσης πράξεως τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ οἱ Βουλευταὶ παρῃτήθησαν παντὸς δικαιώματος κρίσεως καὶ σκέψεως, ἐπειδὴ ἐπὶ πάσης πράξεως αὐτῆς ἡ Κυβέρνησις ἔχει κατὰ τεκμήριον ἐκ τῶν προτέρων τὴν συγκατάθεσιν τῆς πλειονοψηφίας, ἐντεῦθεν καὶ κανονίζει αὕτη ἐλευθέρως τὴν ἡμερησίαν διάταξιν κατὰ βούλησιν. Διὰ τῶν τοιούτων σκέψεων ἐφθάσαμεν εἰς συμπεράσματα ἐναντία ῥητῆς διατάξεως τοῦ Κανονισμοῦ. Σημειωτέον δὲ, ὅτι εἶναι σοφωτάτη ἡ διάταξις αὕτη τοῦ Κανονισμοῦ, ὅπως καὶ πᾶσαι αἱ ἄλλαι διατάξεις αὐτοῦ, ὡς καὶ αἱ τοῦ Συντάγματος, τὰς ὁποίας ὅμως παρορῶμεν ἐν ταῖς ἐργασίαις ἡμῶν, θεωροῦντες αὐτὰς καθαρῶς τυπικάς. Ὁ τοιοῦτος δὲ καταρτισμὸς τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι καὶ οὐσιωδῶς κακὸς, διότι καθορίζεται τὸ ἔδαφος αὐτῆς οὕτως, ὥστε δύναταί τις κατὰ τὴν συζήτησιν νὰ προβάλῃ ὅτι δὲν εἶδε τὸ νομοσχέδιον, ὅτι δὲν γνωρίζει τὰ κατ’ αὐτὸ, καὶ νὰ γίνηται ὅ,τι γίνεται, ἀπὸ τοῦ Προεδρείου ν’ ἀναγινώσκωνται καὶ καταπίνωνται ὁλόκληρα ἄρθρα, καὶ νὰ μὴ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ τί ψηφίζει! Καὶ θὰ φθάσωμεν οὕτω εἰς τὸ σημεῖον, εἰς ὃ ἄλλοτε εἶχε φθάσει δυστυχὴς τις Βουλευτὴς ἐπὶ Ὄθωνος, ὅστις ὅτε παρουσίασαν αὐτῷ τὸ πρῶτον γραμματόσημον ἀνεφώνησε: «τί ἀγγοῦρι εἶναι τοῦτο πάλιν!» (ἱλαρότης). Ἀλλὰ καὶ ἡ διάταξις αὕτη ὑπολαμβάνεται ὡς τυπικὴ, θεωρεῖται ὡς μέσον, ὅπερ δύναται νὰ ἐπιβάλῃ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τοὺς μᾶλλον ἀτιθάσους...

§83ΦΛΟΓΑΙΤΗΣ. Μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐφηρμόσθη κατὰ τοιοῦτον τρόπον.

§84Δ. ΡΑΛΛΗΣ. .. Χθὲς εἴχομεν τὴν συζήτησιν τοῦ ταχυδρομικοῦ νομοσχεδίου. Ἐφθάσαμεν εἰς τὸ ἄρθρον 20. Οὐδεὶς δύναται νὰ καταλογίσῃ εἰς τοὺς Βουλευτὰς τοὺς λαβόντας τὸν λόγον πρόθεσιν παρελκύσεως. Ἦτο δὲ ἐνδεδειγμένον σήμερον ὡς πρῶτον νομοσχέδιον τῆς ἡμερησίας διατάξεως τὸ ταχυδρομικὸν, καθόσον μάλιστα τοῦτο παρέστησεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡς ἀποτελοῦν πλέον ὁλοκληρωτικὸν μέρος τοῦ μεταρρυθμιστικοῦ προγράμματος αὐτοῦ. Καὶ πράγματι πρέπει νὰ ᾖναι τοιοῦτον, διότι ἄλλως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δικαιολογηθῇ πρόσθετος δαπάνη 967,000 δραχμῶν, μία αὔξησις κατὰ τὸ ⅓ τοῦ προσωπικοῦ τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων, ἐὰν δὲν πρόκειται τοῦτο ν’ ἀποτελέσῃ ὁλοκληρωτικὸν μέρος τοῦ μεταρρυθμιστικοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ τί ἔγεινε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο; Ὑπεβιβάσθη. Διατί; Διότι ἦτο ἀνάγκη νὰ γείνῃ χρῆσις τοῦ θερμομέτρου, ἡ θερμοκρασία νὰ ὑψωθῇ ἢ νὰ ὑποβιβασθῇ, κατὰ λόγον τῶν ἀναγκῶν, πρὸ τῶν ὁποίων εὑρίσκετο ἡ Κυβέρνησις, νὰ καθηλωθῶσιν ἱκανοποιούμενοι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐδείχθησαν δυσανασχετοῦντες, διότι παρημελήθησαν τὰ συμφέροντα αὐτῶν ἕνεκα τῆς σπουδῆς τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ θεραπεύσῃ ἄλλα, γενικώτερα, συμφέροντα. Καὶ βεβαίως, ὅταν οὕτω συντάσσηται ἡ ἡμερησία διάταξις καὶ οὕτω καταρτίζηται, ἡ δὲ πλειονοψηφία καὶ ἡ Βουλὴ τὸ ἀνέχηται, δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ ὁ νόμος οὗτος νὰ κατισχύσῃ ἐδῶ, ὁ νόμος τῶν συμφερόντων. Ὅταν δὲ λάβω τὸν λόγον μετ’ ὀλίγον ἐπὶ τοῦ πρώτου ἀναγραφομένου νομοσχεδίου, θέλω ἀποδείξει, ὅτι πρόκειται περὶ συμφερόντων, ἀθεμίτων μάλιστα, συμφερόντων ἀντιθέτων πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, συμφερόντων ἱκανοποιούντων προσωπικὰς ἀξιώσεις καὶ τίποτε ἄλλο.

§85Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναβληθῇ;

§86ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§87ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Καὶ κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς προκειμένης συμβάσεως ἔλαβον τὸν λόγον καὶ ἐδήλωσα, καὶ πάλιν εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ δηλώσω καὶ καταγγείλω ἐμαυτὸν, ὅτι διατελῶ νομικὸς σύμβουλος τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ προσθέσω νῦν, ὅτι ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου ὑπάρχουσι καὶ ὅλοι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων παρέστησαν καὶ ἐμάχοντο ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῶν ἄλλων σιδηροδρομικῶν ἑταιρειῶν. Ὁ κ. Καλογερόπουλος, ἀντιπρόεδρος τῆς Ἑταιρείας τῆς Προεκτάσεως, ὁ κ. Βαλαωρίτης, σύμβουλος τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου. Λέγω τοῦτο, ἵνα μὴ παρεξηγηθῶ, ὅτι, καίτοι φέρω τὴν ἰδιότητα νομικοῦ συμβούλου τῆς Ἑταιρείας, λαμβάνω τὸν λόγον, ὅπως ὑπερασπίσω τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων. Ἄλλως τε, ὡς Βουλευτής, ἔχω δικαίωμα νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τῆς συμβάσεως, ἥτις συζητεῖται. Ἡ ἰδιότης μάλιστα τοῦ νομικοῦ συμβούλου μοὶ παρέχει τὰ πρὸς τοῦτο ἀναγκαῖα ἐφόδια, διότι γνωρίζω τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ συζητήσωμεν. Κατὰ τὸ 1855 ἐξεδόθη νόμος σχετικὸς πρὸς τὴν συγκοινωνίαν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ὅστις παρεῖχε δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ παραχωρήσῃ προνόμιον ἀποκλειστικὸν τῆς κατασκευῆς τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Κατὰ τὸ ἄρθρον 16 αὐτοῦ ὁρίζεται, ὅτι καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦ προνομίου δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἄλλον ἐργολάβον σύστασις δευτέρας σιδηροδρομικῆς γραμμῆς. Ἐγένετο σύμβασις μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, καὶ διὰ ταύτης παρεχωρήθησαν τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος ΤΖʹ τοῦ 1855 παρεῖχε. Μετ’ ὀλίγον χρόνον ἐπηκολούθησεν ἑτέρα σύμβασις μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βελγικῆς Ἑταιρείας, δυνάμει τῆς ὁποίας παρεχωρεῖτο προνόμιον τροχιοδρόμων ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν καὶ τῶν περιχώρων. Ὅτε ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, ἐκτελοῦσα τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ἐκ τῆς συμβάσεως, ἔστρωσε τὴν μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ τῶν δύο Φαλήρων γραμμὴν, ἐξηγέρθη ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν– Πειραιῶς καὶ ἰσχυρίσθη ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἕνωσις Ἀθηνῶν καὶ τῶν δύο Φαλήρων. Καὶ συνεκροτήθη ἐκ τούτου πεισματώδης δικαστικὸς ἀγών. Τὸ Ἐφετεῖον ὅμως, ἑρμηνεῦσαν τὸ ἄρθρον 16 τῆς συμβάσεως, ἀπεφήνατο ὅτι ἡ ῥήτρα, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται δι’ ἄλλου ἐργολάβου σύστασις δευτέρας σιδηροδρομικῆς γραμμῆς, ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ τὴν αὐτὴν διεύθυνσιν, ἔχει τὴν ἔννοιαν, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ παραχώρησις δευτέρας γραμμῆς, ἡ ὁποία νὰ βαίνῃ παραλλήλως τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, ἥτις νὰ ἑνώνῃ, εἴτε κατ’ εὐθεῖαν, εἴτε πλαγίως, τὰς δύο πόλεις Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Τὴν ἀπόφασιν ταύτην ἐπεκύρωσεν ὁ Ἄρειος Πάγος. Δὲν γνωρίζω ἂν ἔλαβε ταύτην ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Πρωθυπουργός· ἂν ὅμως ἔρριπτε τὰ βλέμματά του εἰς τὰς σκέψεις καὶ τὰς διατάξεις τῆς ἀποφάσεως ταύτης, εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν ἤθελεν εἰσαγάγει τὴν σημερινὴν σύμβασιν. Καὶ ἐνταῦθα ὅμως ὀφείλω νὰ προσθέσω ὅ,τι εἶπον κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν, ὅτι δὲν ἐννοῶ νὰ ψέξω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διότι παραχωρεῖ δικαιώματα καὶ προνόμια εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, προκειμένου περὶ τῆς βελτιώσεως τῆς συγκοινωνίας, δὲν ἐννοῶ νὰ ψέξω αὐτὸν, διότι παραχωρεῖ δικαιώματα διὰ τὴν δι’ ἠλεκτρισμοῦ ἕλξιν χάριν τῆς συγκοινωνίας, διότι τοῦτο εἶναί τις πρόοδος· δὲν ἐννοῶ νὰ ἐλέγξω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διότι οἱ ὅροι τῆς συμβάσεώς εἰσιν ἐλαφροὶ καὶ ἐπιεικέστατοι, διότι παραχωροῦνται πλεῖστα προνόμια, τὰ ὁποῖα ὅμως, ἐὰν δὲν ἐκτελέσῃ ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου, ἐὰν δὲν ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνει, μίαν ὑφίσταται ποινὴν, τὴν ἀμφίβολον ἀπώλειαν 50,000 δραχμῶν, καὶ ἀντὶ τῆς παρατάσεως τοῦ προνομίου ἐλαττοῦται τοῦτο, λόγῳ ποινῆς, κατὰ τέσσαρα ἔτη, δηλαδὴ ἡ δευτέρα παράτασις, ἥτις δίδεται, ἔλαττον κατὰ 3 ἢ 4 ἔτη.

§88Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἕξ ἐτῶν παράτασις.

§89ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν ἐκτελέσει τὰς ὑποχρεώσεις της, ἀφαιροῦνται 4 ἔτη.

§90Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαίως, διότι τὰ 2 εἶναι τῆς προεκτάσεως.

§91ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Τοῦτο ὅμως εἶναι ἀπειλὴ φαντασιώδους ποινῆς, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι θὰ πτοηθῇ ἡ Ἑταιρεία διὰ τῆς ἀφαιρέσεως τετραετίας μετὰ πάροδον 46 ἐτῶν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι τὸ ζήτημα· τοῦτο ἀφορᾷ μᾶλλον εἰς τὰς μεταξὺ τῆς προστατευομένης Ἑταιρείας καὶ τῆς Κυβερνήσεως σχέσεις. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ ἀπασχολεῖ, εἶναι ὅτι, ἐνῷ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παραχωρεῖ ἀφειδῶς ἐξαιρετικὰ ὅλως προνόμια εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, πρὸς τὴν ἄλλην Ἑταιρείαν ἡ Κυβέρνησις ἀποδεικνύει στοργὴν μητρυιᾶς. Προβαίνων εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς συμβάσεως, δηλῶ ὅτι πολλὰ ζητήματα ἠδύναντο νὰ γεννηθῶσι σχετικῶς καὶ πρὸς τὸ τυπικὸν αὐτῆς μέρος. Καὶ πρῶτον περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἑνώσεως τῶν δύο ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν. Διὰ νὰ ὑπάρξῃ συγχώνευσις Ἑταιρειῶν, δὲν ἀρκεῖ ἡ ἀπόλυτος πλειονοψηφία τῶν μετόχων, οὐδὲ δύναται αὕτη νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν μειονοψηφίαν τὴν συγχώνευσιν. Ἡ συγχώνευσις ἀποτελεῖ ἐξαιρετικὴν περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ μέτοχοι μιᾶς Ἑταιρείας δικαιοῦνται νὰ μὴ ὑποταχθῶσιν εἰς τὴν πλειονοψηφίαν. Διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἕνωσις, ἀπαιτεῖται ἡ παμψηφία, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἐν τοῖς σχετικοῖς καταστατικοῖς εἰδικὸς ὅρος, ἐκ τῶν προτέρων ἐπιτρέπων ἕνωσιν τοιαύτην ἁπλῶς διὰ τῶν ψήφων τῶν πλειόνων. Διότι πιθανὸν οἱ ἐν μειονοψηφίᾳ μέτοχοι νὰ μὴ ἔχωσι συμφέρον νὰ συνταυτίσωσι τὴν τύχην των πρὸς Ἑταιρείαν συντετριμμένην, οἵα ἐστὶν ἡ τῆς Προεκτάσεως, καὶ δύνανται νὰ ἀντιστῶσι καὶ ν’ ἀποχωρήσωσι. Καὶ συνέτριψεν αὐτὴν τῷ ὄντι αὐτὴ ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου, ἥτις σήμερον παρουσιάζεται ὡς προστάτις αὐτῆς· τοῦτο δὲ γνωρίζω, διότι συνεμάχουν ἄλλοτε μετὰ τοῦ παρόντος συναδέλφου μου κ. Καλογεροπούλου εἰς φοβερὰς δίκας, αἵτινες, ὡς γνωστόν, ἠγέρθησαν μεταξὺ τῆς Ἑταιρείας τῆς Προεκτάσεως καὶ τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου. Γνωρίζει δὲ ὁ κ. Καλογερόπουλος πόσον ἠγωνίσθημεν, ἵνα ἀμυνθῶμεν κατὰ τῆς Ἑταιρείας ταύτης, ὅπως σώσωμεν τὰ δικαιώματα τῆς Προεκτάσεως, ἀλλὰ ματαίως. Ἕτερον ζήτημα τυπικὸν, τὸ ὁποῖον εἰς ἐμὲ μεγάλην ἐμποιεῖ ἐντύπωσιν, εἶναι τοῦτο, ὅτι ἐν συμβάσει, δηλαδὴ ἐν συναλλάγματι ἐντελῶς ἰδιωτικῷ, μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου καὶ τῆς Ἑταιρείας τῆς Προεκτάσεως περιλαμβάνεται διάταξις, μεταρρυθμίζουσα νόμον. Ἀναγνώσατε τὸ ἄρθρον 4 τῆς συμβάσεως, καὶ θέλετε πεισθῆ περὶ τούτου. Ἐν ἄλλαις λέξεσιν ἐν συμβάσει ἰδιωτικῆς φύσεως ἀναγράφονται ὁρισμοὶ γενικοῦ νόμου. Ἀταξία, ἥτις εἶναι ἀσύγγνωστος, δικαιολογουμένη μόνον ἐκ τοῦ μεγάλου ἐνδιαφέροντος, ὅπερ δεικνύει ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§92ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αὕτη ἡ διάταξις ἔδει νὰ τεθῇ εἰς τὸ κείμενον τοῦ νόμου, διὰ τὸ κανονικόν· ἡ οὐσία δὲν μεταβάλλεται. Καὶ τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον προβάλλεται, εἶναι τοῦτο· διατὶ ἑρμηνευτικὸς νόμος ἐτέθη ἐντὸς τῆς συμβάσεως;

§93Δ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Δὲν εἶναι ἑρμηνευτικὸς νόμος, ἀφοῦ λέγει ὅτι εἶναι προσθήκη.

§94ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε νὰ ἑρμηνεύσῃ τὸν νόμον, διατὶ δὲν ὑπέβαλλεν ἴδιον νόμον εἰδικόν; Ἐὰν εἶναι μεταρρύθμισις τοῦ νόμου, πάλιν δὲν ἔχει τὴν θέσιν αὐτῆς ἡ διάταξις ἐν τῇ συμβάσει. Ἀλλὰ διατὶ ἆρά γε περιελήφθη; Εἶπον ὑμῖν, ὅτι ὑπῆρξε δίκη μεταξὺ τῶν δύο Ἑταιρειῶν, τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων καὶ τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου, καὶ τὸ Δικαστήριον ἔλυσε τὸ ζήτημα κατὰ τὴν ἀληθῆ καὶ ἀκριβῆ ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου 16, ὅτι δηλαδὴ δὲν προσεβάλλετο τὸ προνόμιον τῆς Ἑταιρείας, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις, χάριν τῆς συγκοινωνίας, δι’ ἄλλης διευθύνσεως ἐπέτρεπε τὴν ἕνωσιν τῶν δύο πόλεων, Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, προσεβάλλετο δὲ τὸ προνόμιον, μόνον ἐὰν ἡ γραμμὴ παραλλήλως ἢ ἀμέσως ἥνωνε τὰ δύο σημεῖα. Αὕτη εἶναι ἡ ἀληθὴς ἑρμηνεία τοῦ ἄρθρου 16. Ἀλλὰ κατὰ τῆς ἐννοίας ταύτης, τὴν ὁποίαν ἔδωκε τὸ Ἐφετεῖον Ἀθηνῶν καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος; ἀντιστρατεύεται σήμερον ἡ Κυβέρνησις, καὶ δι’ ἑρμηνείας τοῦ νόμου, ἐντὸς τῆς συμβάσεως εἰσαγομένης, ἀποπειρᾶται νὰ ἀνατρέψῃ τὰ ἤδη δεδικασμένα.

§95ΤΣΑΤΣΟΣ. Εἰς τί κατεδικάσθη διὰ τῶν ἀποφάσεων αὐτῶν ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς; Διότι τὰ δικαστήρια δὲν κέκληνται νὰ λύωσιν ἀκαδημαϊκῶς ζητήματα.

§96ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Μοὶ κακοφαίνεται ὅτι μὲ διακόπτετε, ὑμεῖς, παλαιὸς νομικὸς, ὁ ὁποῖος βεβαίως πρέπει νὰ γνωρίζητε τὸ στοιχειῶδες τοῦτο, ὅτι τὸ Δικαστήριον δὲν λύει ἀκαδημαϊκῶς τὰ ζητήματα.

§97ΤΣΑΤΣΟΣ. Διὰ τοῦτο σᾶς ἠρώτησα εἰς τί κατεδικάσθη.

§98ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;—διότι τοῦτο εἶναι ζήτημα οἰκογενειακόν.

§99ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Δὲν ἐννοῶ νὰ δώσω μαθήματα ἐπὶ στοιχειωδῶν πραγμάτων. Ἐν τούτοις δύναμαι νὰ προσθέσω, κύριε Βουλευτὰ ἐξ Εὐρυτανίας, ὅτι ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου ἤγειρεν ἀγωγήν, καὶ ἠξίωσεν ὅτι προσβάλλεται τὸ δυνάμει τοῦ ἄρθρου 16 τῆς συμβάσεώς της προνόμιον περὶ ἀποκλειστικῆς συγκοινωνίας τῶν δύο πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ὡς γνωρίζετε δὲ, ἡ προσβολὴ τοῦ προνομίου ἐπιφέρει ζημίαν.

§100ΤΣΑΤΣΟΣ. Δὲν μοὶ εἴπετε ἀκόμη εἰς τί κατεδικάσθη.

§101ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἡ ἀγωγὴ λοιπὸν, ἣν ἤγειρεν ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου κατὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, περιελάμβανεν ἐν τῷ αἰτητικῷ αὐτῆς ἀποζημίωσιν χρηματικὴν ἐπὶ τῇ προσβολῇ τοῦ προνομίου. Τὸ Δικαστήριον δ’ ἀπέρριψε τὴν ἀγωγὴν περὶ ἀποζημιώσεως, διότι εὗρεν ἀβάσιμον τὸν περὶ προσβολῆς τοῦ προνομίου λόγον. Ἰδοὺ ἡ ἀπάντησις.

§102ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἤθελον νὰ λύσω μίαν ἀπορίαν, διότι ἐγὼ δὲν παρακολουθῶ τοιαύτας δίκας. Ἠδύνασθε νὰ μοὶ δώσητε σαφῆ ἀπάντησιν.

§103ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἐνῷ λοιπὸν τὸ Ἐφετεῖον Ἀθηνῶν καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος τοιαύτην ἔδωκαν ἑρμηνείαν, σήμερον διὰ τοῦ ὁρισμοῦ, ὃν ἀναγράφει ἡ σύμβασις, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν παρατείνει τὸ προνόμιον, καὶ λύει τὸ ζήτημα ἐναντίον τῆς ψήφου τῶν δικαστηρίων, διότι εἰς τὴν τελευταίαν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 5 λέγει, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται πλέον ἐντὸς 50 ἐτῶν ἡ ἐκτέλεσις νέων ἔργων συνεπαγομένων τὴν ἕνωσιν τῶν ἤδη ὑφισταμένων γραμμῶν τοῦ Τροχιοδρόμου Πειραιῶς–Φαλήρου καὶ Φαλήρου–Ἀθηνῶν, οὐδ’ ἡ ἐκτέλεσις νέων γραμμῶν τροχιοδρόμων μεταξὺ Ἀθηνῶν– Φαλήρου καὶ Πειραιῶς, καὶ τἀνάπαλιν, πρὸς ἄμεσον ἢ ἔμμεσον συγκοινωνίαν τῶν δύο πόλεων.» Δὲν πρόκειται λοιπὸν ἐνταῦθα περὶ Ἱπποσιδηροδρόμου, τοῦ ὁποίου βεβαίως προσβάλλεται τὸ προνόμιον, ἀλλὰ πρόκειται περὶ γενικωτέρας προστασίας τοῦ εὐνοουμένου Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Διότι, ἐὰν ἐντὸς 50 ἐτῶν ἄλλη οἱαδήποτε Ἑταιρεία παρουσιασθῇ καὶ ζητήσῃ ἄλλας γραμμὰς, αἱ ὁποῖαι ἐμμέσως ἤθελον τείνῃ εἰς τὴν ἕνωσιν τῶν δύο πόλεων, θέλει ἀποκρούεσθαι κατὰ τὴν ῥηθεῖσαν διάταξιν. Τὰ προνόμια ὅμως δὲν πρέπει νὰ παρέχωνται τοσοῦτον ἀφειδῶς, ἐπὶ τόσον μακρὰ χρονικὰ διαστήματα παρατεινόμενα, καὶ νὰ καταδικάζηται διὰ παντὸς ἡ συγκοινωνία δύο πόλεων, οἷαι αἱ Ἀθῆναι καὶ ὁ Πειραιεύς. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν, τί γίνεται εἰς ἄλλα μέρη. Πλεῖσται γραμμαὶ, παραλλήλως βαίνουσαι, ἑνοῦσι τὰ αὐτὰ σημεῖα· διατί; Διότι δὲν περιορίζεται διὰ τοιούτων αὐστηρῶν, διὰ τοιούτων ἀρρήκτων δεσμῶν ἡ συγκοινωνία· διότι ἄλλη ἔννοια δίδεται ἐκεῖ εἰς τὰ προνόμια. Τὰ προνόμια ὑφίστανται ἐφ’ ὅσον συντρέχουσιν εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας· ὅταν ὅμως ὑπάρξῃ ἀνάγκη νέων γραμμῶν, τὰ προνόμια κάμπτονται, καὶ τὰ γενικὰ συμφέροντα λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν. Ἡ Κυβέρνησις ἄρα ἔπρεπε πολὺ νὰ σκεφθῇ, πρὶν ἢ δεσμευθῇ ἐπὶ τόσον μακρὸν χρόνον ἀπέναντι τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Ἀλλ’ ἔλεγον ὅτι προσβάλλετε τὰ δικαιώματα τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου. Πῶς προσβάλλεται τὸ προνόμιον τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου διὰ τῆς ἑρμηνείας, ἣν δίδετε σήμερον; Διότι κατὰ τὸ ἔτος 1880 ὁ τότε Ὑπουργὸς Παπαμιχαλόπουλος, ἄλλας ἰδέας ἔχων, συμφώνως πρὸς τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκαν ὁ Ἄρειος Πάγος καὶ τὸ Ἐφετεῖον, δὲν ἐδίστασε νὰ παραχωρήσῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων τὸ δικαίωμα νὰ κατασκευάσῃ τὰς γραμμὰς τῶν Ἀθηνῶν καὶ τῶν περιχώρων ὑπὸ ὅρους ἐξυπηρετοῦντας γενικώτερον τὰ συμφέροντα τῶν δύο πόλεων, ἀποβλέπων καὶ εἰς ἀπώτερον μέλλον. Πλὴν τούτου ἡ Κυβέρνησις ἐπέβαλεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων νὰ κατασκευάσῃ καὶ τὸ σιδηροδρομικὸν σύμπλεγμα Πειραιῶς. Ὁ Πειραιεὺς κατὰ τὸ 1880 βεβαίως δὲν εἶχε τὴν ἀνάπτυξιν, τὴν ὁποίαν ἔχει σήμερον. Τὰς γραμμὰς αἱ ὁποῖαι ἔπρεπε νὰ στρωθῶσι καὶ εἰς Πειραιᾶ, βεβαίως τότε δυσκόλως ἠδύνατο νὰ ἀναλάβῃ Ἑταιρεία τις. Διὰ τοῦτο λοιπὸν ἀνεγράφη ἐν τῇ μεταξὺ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων καὶ τῆς τότε προνοητικῆς τῳόντι Κυβερνήσεως συμβάσει ἡ ἑξῆς διάταξις (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἐνάτη γραμμὴ συνίστησι τὸ ἀναγκαῖον σύμπλεγμα διὰ τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Πειραιῶς καὶ τῶν πέριξ, ἐκτὸς τῆς γραμμῆς τῆς ἑνούσης διὰ τῆς κρηπῖδος τὸ Τελωνεῖον μετὰ τοῦ σιδηροδρομικοῦ σταθμοῦ. Ἐν τούτοις ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται ν’ ἀπαιτήσῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος τούτου, εἰμὴ μόνον ἂν συνδεθῇ τοῦτο μετὰ τοῦ τῶν Ἀθηνῶν.» Ἡ κατασκευὴ τοῦ συμπλέγματος ἐγένετο, καὶ σήμερον ὁ Πειραιεὺς ἀπολαύει τοῦ εὐεργετήματος τῆς ἐσωτερικῆς συγκοινωνίας. Ἐρωτῶ λοιπὸν ὑμᾶς, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἀπῄτησε τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος Πειραιῶς, εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προβῇ καὶ εἰς τὴν σύνδεσιν τῶν γραμμῶν Ἀθηνῶν–Φαλήρου καὶ Πειραιῶς–Φαλήρου; Ἀναμφισβητήτως ναί. Τί πράττομεν ὅμως σήμερον; Ἀφαιροῦμεν τὴν διάταξιν ταύτην, τὸ δικαίωμα δὲ, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἡ Κυβέρνησις, μεταβάλλομεν εἰς ὑποχρέωσιν νὰ ἀπόσχῃ τοῦ λοιποῦ πάσης ἑνώσεως τῶν γραμμῶν Πειραιῶς–Φαλήρου...

§104ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε συνάδελφε, εἴπετε ὅτι ἐξετέλεσεν ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων τὸ σύμπλεγμα τοῦ Πειραιῶς καὶ ὅτι ἐξετέλεσεν αὐτὸ συμφώνως τῇ ὑποχρεώσει, ἣν ἀνέλαβεν ἐκ τῆς συμβάσεως, ἀνεγνώσατε δὲ τὴν σύμβασιν, ἐν ᾗ λέγεται, ὅτι, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἀπαιτήσῃ νὰ κατασκευασθῇ τὸ σύμπλεγμα τοῦ Πειραιῶς, τότε εἶναι ὑπόχρεως καὶ νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἕνωσιν...

§105ΣΚΟΥΖΕΣ. Δὲν λέγει αὐτό.

§106ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ... Ἀλλὰ δὲν εἴπετε πρὸς ἡμᾶς καὶ τοῦτο· ἡ Κυβέρνησις ἀπῄτησε τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος τοῦ Πειραιῶς; Διότι, ἂν μὲν ἀπῄτησε τοῦτο ἡ Κυβέρνησις, ἡ θέσις εἶναι ἄλλη, ἂν ὅμως ἄνευ ἀπαιτήσεως τῆς Κυβερνήσεως ἡ Ἑταιρεία ἐξετέλεσε τὸ σύμπλεγμα, ἡ θέσις πάλιν εἶναι ἄλλη. Ἡμεῖς ἀγνοοῦμεν τὰ πράγματα, καὶ θέλομεν νὰ φωτισθῶμεν.

§107ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Φυσικά. Ἀλλ’ ἡ ἐρώτησις, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλετε, μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι τόσον καθαρά.

§108ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶναι ὅλως καθαρωτάτη, διότι τίθεται ὑπὸ ἀντιπροσώπου ἀγνοοῦντος καὶ τὰ ἐντεῦθεν καὶ τὰ ἐκεῖθεν.

§109ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ὑπεχρεώθη ἡ Ἑταιρεία νὰ κατασκευάσῃ τὸ σύμπλεγμα Πειραιῶς, διότι τὸ Συμβούλιον τὸ Δημοτικὸν τοῦ Πειραιῶς συνῆλθεν ἐπανειλημμένως καὶ ἠξίωσε τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος· περιῆλθεν εἰς ἀλληλογραφίαν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἐδόθη προθεσμία, ἵνα ἀπαντήσῃ ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, ἐὰν ἐννοεῖ νὰ κατασκευάσῃ τὸ σύμπλεγμα τοῦτο...

§110ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον.

§111ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον συνεννοούμενον μετὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν.... Ἠναγκάσθη λοιπὸν ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων νὰ ὑποβάλῃ τὰ σχέδια, καὶ ἐδέχθη νὰ προβῇ εἰς τὴν κατασκευήν, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι τῆς ἐκτελέσεως τῶν ὅρων τῆς ἑνώσεως τῆς γραμμῆς Πειραιῶς–Φαλήρου.

§112ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἄλλο Δημοτικὸν Συμβούλιον καὶ ἄλλο Κράτος;

§113ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Πειραιῶς διὰ τοῦ Δημάρχου ἐν συνενοήσει μετὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπέβαλε τὴν κατασκευήν. Ὥστε συγχρόνως καὶ Δημοτικὸν Συμβούλιον καὶ Κράτος ἐπέβαλον τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος.

§114Α. ΠΕΤΑΛΑΣ. Ποῖος ἦτο Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τότε;

§115ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι. Ἰδοὺ ὅμως τί λέγει τὸ ἄρθρον (ἀναγινώσκει): «...Ἐὰν ὅμως ἄλλη Ἑταιρεία προσεφέρετο νὰ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος τοῦ Πειραιῶς, ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ τὸ παραχωρήσῃ εἰς αὐτήν.»

§116Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδῶ εἶναι τὸ ζήτημα.

§117ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ὁ κίνδυνος, τὸν ὁποῖον διέτρεχεν ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν συνῄνει εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος, ἦτο ὅτι ἄλλη Ἑταιρεία θ’ ἀνελάμβανεν αὐτήν. Ἀλλ’ εἴπετε ὅτι τὸ ἔργον τῆς ἐκτελέσεως τοῦ συμπλέγματος Πειραιῶς ἦτο ἐπικερδές, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐνόει νὰ παραιτήσῃ ἡ Ἑταιρεία τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶχε.

§118Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Αὐτὰ εἶναι τὰ πράγματα.

§119ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἀλλ’ εἶναι ὅμως βέβαιον καὶ πραγματικόν, ὅτι οὐ μόνον τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Πειραιῶς, ἀλλὰ καὶ διαταγαὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἠνάγκασαν τὴν Ἑταιρείαν νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος· ἐξῆλθεν ἄρα ὁ ὅρος, καθ’ ὃν ἔπρεπε νὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ ὑποσχεθεῖσα διὰ τῆς συμβάσεως ἕνωσις, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο νὰ ἀξιώσῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος Πειραιῶς, χωρὶς νὰ παραχωρήσῃ καὶ τὴν ἕνωσιν τῶν γραμμῶν. Ἀλλὰ θὰ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι ὑπάρχει νεωτέρα ἀπόφασις τοῦ Ἐφετείου Ἀθηνῶν καὶ ἀπόφασις τοῦ Ἀρείου Πάγου, αἱ ὁποῖαι ἔλυσαν ἄλλως τὸ ζήτημα, ὅτι δηλ. ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ προβῇ εἰς τὴν παραχώρησιν τῆς ἑνώσεως τῶν γραμμῶν.

§120Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Καὶ τὸ ὑποστηρίζω ἀπολύτως.

§121ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον ἐγὼ ὑποστηρίζω... (διάλογος μεταξὺ τῶν βουλευτῶν Λιμπρίτου καὶ Σκουζέ).

§122Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἀναγκάζομαι, κύριε Πρόεδρε, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν κ. Σκουζὲν, νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἔδει ταύτην τὴν στιγμὴν νὰ ἴσχυεν ἡ πρότασις νόμου, ἣν ἔφερεν ὁ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Δραγούμης· διότι, ἂν ἴσχυεν ἡ διάταξις αὕτη, βεβαίως οἱ κύριοι δὲν θὰ παρεκάθηντο ἐνταῦθα, διὰ νὰ κρίνωσι περὶ τῶν ἰδίων αὑτῶν συμφερόντων. Διότι βεβαίως ἐκεῖνο, τὸν ὁποῖον ἐμνημόνευσεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὸ μνημονεύσω καὶ ἐγώ Δὲν παριστάμεθα ἐνταῦθα διὰ νὰ ὑπηρετήσωμεν συμφέροντα τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου. Ἡ Κυβέρνησις ὑποστηρίζει μίαν σύμβασιν, ἣν ἔκρινε συμφέρουσαν καὶ ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν. Περὶ τῆς Κυβερνήσεως δὲν ὁμιλῶ· ὁμιλῶ ὅμως περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, χωρὶς νὰ φέρωσιν εὐθύνην κυβερνητικὴν, ἔρχονται ἐνταῦθα, ποικιλοτρόπως ἐνεργοῦντες, ἵνα ἐπιτύχωσι συμφέροντα ἀτομικά. Ἐγὼ εὐτυχῶς εἶμαι ἄνευ μεγάλης περιουσίας· μικρὰν περιουσίαν ἔχω, ἀλλ’ ἐπαρκῆ δι’ ἐμὲ, οὐδ’ ἔχω ἀνάγκην νὰ αὐξήσω αὐτήν. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶμαι ἰσχυρότατοι, ἐκεῖνοι δύνανται βεβαίως πανταχόθεν νὰ περιμένωσιν αὔξησιν τῆς περιουσίας των.

§123ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ....

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε, κύριε Σκουζέ.

§125ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε, δὲν δύνασθε νὰ μὲ ἐμποδίσητε, διότι τὸ ζήτημα εἶναι προσωπικόν. Μὲ ὅλην τὴν ἐκτίμησιν, τὴν ὁποίαν ἔχω πρὸς τὸν ἔντιμον καὶ συμπαθῆ φίλον μου, λυποῦμαι διότι περιέπεσεν εἰς τοιοῦτον λάθος. Ποῖος ὁ λόγος, ὁ δικαιολογῶν τοιοῦτον ὑπαινιγμόν; Ποῖον δικαίωμα ἔχει νὰ ὁμιλῇ ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος, οἱ ὁποῖοι εἰλικρινῶς σᾶς ὡμολόγησαν, ὅτι εἶναι δικηγόροι μιᾶς Ἑταιρείας, καὶ διὰ ποῖον λόγον δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ὁμιλῇ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶναι μέτοχος μιᾶς Ἑταιρείας; Ἐὰν εἶμαι, Κύριοι, μέτοχος μιᾶς Ἑταιρείας, καυχῶμαι ὅτι δὲν ἔκλεψα αὐτὰς τὰς μετοχὰς, τὰς 145 ἢ 146 τοῦ Σιδηροδρόμου, τὰς ὁποίας ἔχω. Καὶ ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς, ὁ πρὸ ὀλίγου ἀγορεύσας, ἴσως τὰς ἔχει ἢ ἠδύνατο νὰ τὰς ἔχῃ· ἀλλὰ δὲν εἶναι λόγος καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν τὰς ἔχει ἢ δὲν τὰς ἔχει. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἀπορῶ, πῶς τίθεται φραγμὸς μεταξὺ τῶν μὲν καὶ τῶν δέ. Ἐπεθύμουν νὰ ὑπῆρχε παρ’ ἡμῖν ὁ θεσμὸς τῶν Κηνσόρων τῆς Ῥώμης, διὰ νὰ ἴδωμεν, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν τὰς μετοχὰς, μὲ τίνα τρόπον τὰς ἔχομεν. Δύναμαι νὰ τὸ εἴπω ὄχι μόνον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἐνώπιον ὅλου τοῦ ἔθνους, ὅτι ἔχω ἐντίμως καὶ ἀξιοπρεπῶς τὰς μετοχὰς αὐτάς· ἀλλὰ διότι ἔχω μετοχὰς, εἶναι λόγος, ὅτι δὲν ἔχω θέσιν ἐν τῇ Βουλῇ; Καὶ τί θέλετε λοιπὸν νὰ ἦναι οἱ Βουλευταί; Ἐπαῖται ἢ ἀκτήμονες, καὶ τότε μόνον νὰ ἦναι ἔντιμοι καὶ πιστευτοὶ Βουλευταί; Ποία ἡ διάκρισις μεταξὺ τούτου τοῦ Βουλευτοῦ καὶ ἐκείνου; Ποῖος ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον νομίζετε, ὅτι ἡ γνώμη ἡ ἰδική μας (καὶ λέγω ἰδική μας, διότι πιθανὸν νὰ ἦναι καὶ ἄλλοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι νὰ ἔχωσι μετοχὰς) δὲν βαρύνει, καὶ βαρύνει ἡ γνώμη τῶν ἄλλων, τῶν μὴ ἐχόντων μετοχάς;

§126ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Πρόκειται περὶ ἐνεργειῶν, ὄχι περὶ γνώμης.

§127ΣΚΟΥΖΕΣ. Ποῖος λόγος εἶναι ἱκανὸς νὰ ἐμποδίσῃ τὸν μὲν νὰ ὑπερασπίσῃ τὴν γνώμην του ἀπέναντι τῶν ἄλλων; Ἐπεθύμουν νὰ μὴ ἐλέγοντο τοιαῦτα, καὶ λυποῦμαι, διότι τοιαῦτα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου, τὸν ὁποῖον ἠξεύρετε πόσον ἐκτιμῶ καὶ ἀγαπῶ.

§128ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐν πρώτοις ἀρξάμενος τοῦ λόγου ὡμίλησα καὶ ἐξέφρασα τὴν λύπην μου, διότι δὲν ἰσχύει ὡς νόμος, ἡ πρότασις τοῦ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτοῦ κ. Δραγούμη· ὡμίλησα δὲ περὶ συμβούλων Ἑταιρειῶν. Ἐὰν ὁ κ. Σκουζὲς δὲν εἶναι σύμβουλος καὶ εἶναι μόνον μέτοχος, βεβαίως ὅ,τι εἶπον δὲν ἀναφέρεται παρὰ μόνον εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶναι διευθυνταὶ ἢ σύμβουλοι διαφόρων ἑταιρειῶν. Ἀλλὰ θὰ προσθέσω καὶ ἄλλο τι, σχετικῶς πρὸς τὴν φράσιν, τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. Σκουζές: «τί θέλετε τοὺς Βουλευτάς; νὰ ἦναι λωποδύται;» Τοῦτο θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ παρατηρήσω καὶ νὰ παρακαλέσω τὸν κύριον τοῦτον νὰ τὸ ἀνακαλέσῃ. Ἐν τῇ Βουλῇ δὲν ἔρχονται παρὰ μόνον ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀποστέλλει. Ἐὰν μέλλῃ ν’ ἀποστείλῃ λωποδύτας, ἐλπίζω ὅτι ἡ Θεία Πρόνοια θὰ προφυλάξῃ τὴν πατρίδα μου ἀπὸ τοιαύτης ὕβρεως. Ἀλλὰ βεβαιῶ τὸν κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτήν, τὸν ὁποῖον καὶ ἐγὼ τιμῶ καὶ ἀγαπῶ, συμπίπτει δὲ νὰ ἀνήκωμεν εἰς τὴν αὐτὴν πολιτικὴν ἀπόχρωσιν, τὸν βεβαιῶ ὅτι πάντες οἱ ἐνταῦθα ἐρχόμενοι ἔχουσι τὴν ὑπερηφάνειαν νὰ θεωρῶσιν ἑαυτοὺς, εἴτε μεγάλην ἔχουσιν εἴτε μικρὰν περιουσίαν, ἐπαρκεῖς καὶ ἀνεξαρτήτους, ἵνα ἐκτελῶσι τὸ ἑαυτῶν καθῆκον, δὲν νομίζω δὲ ὅτι εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντος συντελεῖ ὁ μέγας ἢ ὁ μικρὸς πλοῦτος. Εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντος, κύριοι Βουλευταί, ἓν καὶ μόνον συντρέχει, ἡ συναίσθησις τούτου καὶ ὁ σεβασμὸς ἑκάστου ἀντιπροσώπου πρὸς ἑαυτόν. Τὸ ὑψηλὸν αὐτὸ συναίσθημα δύνανται νὰ ἔχωσι καὶ αὐτοὶ οἱ ἀκτήμονες καὶ πτωχοί, ὡς ἦσαν καὶ οἱ πατέρες ἡμῶν κατὰ τὸ πλεῖστον, οἱ ὁποῖοι ἐν τούτοις ἐδημιούργησαν ἐλευθέραν πατρίδα καὶ ἐδόξασαν τὴν Ἑλλάδα, καὶ σήμερον μὲ τὴν δόξαν ἐκείνην ζῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαός.

§129ΣΚΟΥΖΕΣ. Δὲν γνωρίζω, σᾶς ὁμολογῶ εἰλικρινῶς,—καὶ οὐδεὶς βεβαίως ἀμφιβάλλει περὶ τῶν λόγων μου,—δὲν γνωρίζω, ἂν εἶπον τὴν λέξιν, ἣν ἀνέφερεν ὁ κ. Βουλευτὴς Τυρνάβου. Ἀπ’ ἐναντίας οἱ λόγοι μου ἀπέβλεπον εἰς τοῦτο, ὅτι ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν πιστεύω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἦναί τις πλούσιος ἢ πτωχὸς, ἵνα μὴ τίθηται ἐν ἀμφιβόλῳ ἡ γνώμη του· νομίζω ὅτι, ὅταν ἦναί τις ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἡ γνώμη του εἶναι εἰλικρινὴς, καὶ ὡς τοιαύτην ἐκλαμβάνω ἐγὼ τὴν γνώμην παντὸς ἐνταῦθα, καὶ ὡς τοιαύτην ἀπαιτῶ νὰ σέβωνται οἱ ἄλλοι τὴν ἡμετέραν γνώμην, ἢ τὴν τῶν ἄλλων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι γνώμην ἀντίθετον πρὸς τὴν ἰδικήν των. Ἐὰν δὲ, Κύριοι, εἶπον τοιαύτην λέξιν, τὴν ἀποσύρω, καὶ λυποῦμαι· ἀλλ’ ἐννοεῖται ὅτι ἐν τῇ θέρμῃ τῆς ὁμιλίας δυνατὸν νὰ ἐξέφυγεν αὕτη. Ἐγὼ ἠθέλησα νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ὑπάρχει μέτρον, ἀλλὰ πᾶς ἀντιπρόσωπος ἐνταῦθα εἶναι ἴσος πρὸς τοὺς ἄλλους, καὶ ἔχει δικαίωμα νὰ ἀπαιτῇ, ὅπως ἡ γνώμη του ᾖ σεβαστὴ παρὰ παντὸς, ὁπουδήποτε καθημένου.

§130ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἦσαν περιτταὶ αἱ ἀντεγκλήσεις, διότι ἐγὼ ὡμολόγησα ὅτι εἶναι ἐνταῦθα, καὶ μάλιστα ὀφείλω νὰ προσθέσω ὅτι εἶναι παρὼν ἐνταῦθα καὶ ὁ πληρεξούσιος τῆς Ἑταιρείας τῆς Προεκτάσεως, ὁ ἐν δικαστηρίοις σύμμαχος, παραπονοῦμαι δὲ διότι παρίσταται σήμερον ὡς ἀντίπαλος, ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς ἀγωνιζόμενος.

§131Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς ἐπειδὴ τυγχάνω σύμβουλος τῆς Προεκτάσεως, καίτοι ἔχω ἐλάχιστον εἰς αὐτὴν συμφέρον, ἀπέφυγον νὰ λάβω τὸν λόγον ἐν τῇ προκειμένῃ συζητήσει, καὶ ὅταν θὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις αὕτη, ἀπὸ τοῦδε δηλῶ, ὅτι θὰ ἀρνηθῶ ψῆφον.

§132ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Κατόπιν τῶν λόγων, οὓς ἀνέπτυξα, παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἀφαιρέσῃ ἐκ τῆς συμβάσεως τὴν ἑρμηνευτικὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 16, διότι δὲν ἁρμόζει γενικὸς ὁρισμὸς νόμου ἐν ἰδιωτικαῖς συμβάσεσι, διότι εἶναι ἄδικος καὶ ἀντιτίθεται ὅλως εἰς τὴν καλὴν πίστιν, τὴν ὁποίαν ὀφείλει ἀπαρεγκλίτως νὰ τηρῇ ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι μάλιστα ἀλλοδαπῆς Ἑταιρείας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅμως, ἐὰν δὲν κατορθώσω νὰ πείσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἵνα ἀποσκορακίσῃ ὁλόκληρα τὰ δύο τελευταῖα ἐδάφια, τοὐλάχιστον παρακαλῶ νὰ στέρξῃ εἰς τὴν ἀπάλειψιν τῆς λέξεως «ἔμμεσον», οὐχὶ χάριν τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων, ἀλλὰ χάριν τῆς συγκοινωνίας τοῦ μέλλοντος.

§133ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς τετάρτης ὥρας μετὰ μεσημβρίαν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 12 καὶ 45′ τῆς μεσημβρίας. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρα 5 μ. μ.)

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν συγχώνευσιν τῶν Ἑταιρειῶν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν Πειραιῶς καὶ τῆς προεκτάσεως αὐτοῦ, ὡς καὶ περὶ τῆς δι’ ἠλεκτρισμοῦ ἕλξεως»;

§136Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὀφείλω, Κύριοι, πρὸ παντὸς μετὰ τὰ πρὸ μεσημβρίας λεχθέντα νὰ καθορίσω τὴν θέσιν μου. Ἔρχομαι δὲ νὰ βεβαιώσω τὸν συμπολίτην μου καὶ πάντα Βουλευτὴν, ὅτι δὲν θὰ ὁμιλήσω ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ δικηγόρου τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων...

§137ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι.

§138Δ. ΡΑΛΛΗΣ. .. Θὰ ἦτο εὐτελὲς δι’ ἐμὲ, ἂν μετὰ 27 ἐτῶν πολιτικὸν βίον τοιαύτην μετηρχόμην ἐντεῦθεν πολιτείαν. Ἀπὸ μακροῦ χρόνου συνήθισα, διερχόμενος τὴν θύραν ἐκείνην, λησμονῶν ἐμαυτὸν, ν’ ἀποβλέπω εἰς μόνον τὸ δημόσιον συμφέρον, τοῦ ὁποίου τῇ ψήφῳ τῶν συμπολιτῶν μου ἐτάχθην φρουρός. Ἂν δὲ κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἐμνήσθην τῆς ἰδιότητός μου ὡς δικηγόρου τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων, ἔπραξα τοῦτο πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῶν Βουλευτῶν ἐπὶ τὰ ἐπιχειρήματά μου, ἵνα τὰ κρίνωσιν αὐστηρότερον. Ἡ ἰδιότης μου ἐκείνη ἐξέλιπε, διότι μιᾶς καὶ μόνης ὑποθέσεως δικηγόρος ὑπῆρξα, τῆς ὑποθέσεως, ἥτις ἔληξε διὰ τῆς ἐκδοθείσης πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀποφάσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ἔρχομαι δὲ νὰ λαλήσω πρὸς ὑμᾶς ὑπὸ τὴν ἰδιότητα, ἣν χορηγεῖ μοι ἡ ἐντολὴ τῶν συμπολιτῶν μου. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ὑποστηρίξω ἐντεῦθεν συμφέροντα ἰδιωτικὰ, βεβαίως ὅλως διάφορος θὰ ἦτο ἡ ἐμὴ στάσις. Τὰ συμφέροντα εἶναι δειλὰ, τὰ συμφέροντα ἀποβλέπουσιν εἰς τὸ νὰ ἐκμεταλλευθῶσι τὰς περιστάσεις, συμμορφοῦνται καὶ συναρμόζονται πρὸς αὐτάς. Ἐὰν δὲ προετιθέμην νὰ ὑποστηρίξω ἐντεῦθεν τὰ συμφέροντα τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, ἴσως ἐπεβάλλετό μοι ἡ σιγή. Καὶ τοῦτο μοὶ ὑπεδείχθη,—μεθ’ ὅλης τῆς δυνατῆς ἁβρότητος,—καὶ παρεκλήθην νὰ μὴ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, διότι, ὡς προεῖπον, τὰ συμφέροντα εἶναι δειλὰ καὶ οὐδὲν τὸ κοινὸν ἔχουσι πρὸς τὴν ἐθελοθυσίαν, ἣν ἐπιβάλλει γενναία πολιτεία. Ἀλλ’ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μοὶ ὑπέβαλον τὴν παράκλησιν, ἀπήντησα ὅτι τὸ καθῆκόν μου καὶ τὴν ἐξ αὐτῶν ἐντολήν μου ἐξεπλήρωσα· ἂν καλῶς ἢ κακῶς, εἶναι ἕτερον ζήτημα, ἀλλ’ ἔπαυσεν ἡ ἰδιότης μου ὡς δικηγόρου τῆς Ἑταιρείας, οὐδὲ μοὶ ἐπιτρέπεται χάριν ἐκείνης νὰ ἀπόσχω τῶν καθηκόντων, ἅτινα μοὶ ἐπιβάλλονται ἐκ τῆς ἐντολῆς τῶν συμπολιτῶν μου. Κατ’ ἐμὲ, Κύριοι, τὸ ζήτημα δὲν τίθεται μεταξὺ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, τὸ ζήτημα τίθεται μεταξὺ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ τοῦ δημοσίου συμφέροντος. Ἔρχομαι δὲ ἀκριβῶς ν’ ἀποδείξω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔλεγον τὴν πρωΐαν, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου καὶ τῆς συμβάσεως τῆς παρ’ αὐτοῦ ὑπογραφείσης παρεῖδε τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, ἐθεράπευσε δὲ συμφέροντα ἰδιωτικά. Κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν, περὶ ὥραν 5 τῆς πρωΐας, ἠρίθμησα μίαν πρὸς μίαν τὰς παροχὰς, αἱ ὁποῖαι χορηγοῦνται εἰς τὴν Ἑταιρείαν Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, καὶ ἐξήτασα κατὰ πόσον αἱ παροχαὶ αὗται εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῶσιν ὡς δικαιολογούμεναι ἐκ τοῦ δημοσίου συμφέροντος, ὡς δικαιολογούμεναι ἐκ τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας δυνάμει τῆς συμβάσεως ἀναλαμβάνει ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου· ἠρίθμησα τότε τὴν ἐπέκτασιν τοῦ προνομίου ἐπὶ 6 ἔτη, ἠρίθμησα ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα βλέπετε ἀναγεγραμμένα εἰς τὴν σύμβασιν, παρέλειψα δ’ ἓν καὶ μόνον, παρέλειψα τὴν ἀρίθμησιν τῆς παραιτήσεως ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου τοῦ δικαιώματος τῆς ἐξαγορᾶς μεταξὺ τῶν παροχῶν, τὰς ὁποίας ἀνεῦρον ὡς χορηγουμένας διὰ τῆς κυρουμένης ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου συμβάσεως, ἐθεώρησα δ’ ὡς τὴν ὑπερτάτην, ἐκείνην ἥτις ἀφορᾷ εἰς τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ νόμου τοῦ 1855. Ἀπαντῶν τότε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προσεπάθησε νὰ δικαιολογήσῃ πάσας τὰς λοιπὰς παροχὰς, ἀλλ’ ἐκείνην ἀκριβῶς τὴν παροχὴν, ἡ ὁποία ἀναγράφεται εἰς τὸ ἄρθρον 4 τῆς ὑπὸ κύρωσιν συμβάσεως, τὴν ἀντιπαρῆλθεν. Ἐκπροσωπεῖ δὲ αὕτη ἀληθῶς ἑκατομμύρια, τὴν ἀντιπαρῆλθε δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, προφασιζόμενος ὅτι, ἂν περιελήφθη ἐν τῷ ἄρθρῳ 4 ἡ μεταρρύθμισις τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ νόμου τοῦ 1855, τοῦτο ἐγένετο πρὸς τὸν σκοπὸν ἀναγνωρίσεως δικαιώματος ὑφισταμένου, καὶ κατὰ τοσοῦτον ὑφισταμένου, ὥστε ἔλεγεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐπὶ τῇ κατὰ τὸ παρελθὸν ἀμφισβητήσει αὐτοῦ ἐξεγείρεται ἡ ἀγαθοπιστία του· ἔλεγεν οὕτω, ὅτι οὐδὲν καινὸν ἐν τῇ διατάξει ταύτῃ ὑπάρχει, ὅτι δὲν ἠδύνατο ἑπομένως τὴν διάταξιν ταύτην νὰ καταλογίσῃ μεταξὺ τῶν παροχῶν τῶν παρεχομένων πρὸς τὴν Ἑταιρείαν δυνάμει τῆς συμβάσεως. Τὸ ζήτημα ἐντεῦθεν τίθεται ὡς ἑξῆς· πρόκειται περὶ νέας παροχῆς; ἢ πρόκειται περὶ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἐκέκτητο ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου; Ἤδη ἠδύνατό τις ν’ ἀντιτάξῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ ἐκ Κραναίας κ. Βουλευτής· πρόκειται περὶ νόμου ἑρμηνευτικοῦ, ὅτε ὤφειλε νὰ διατυπωθῇ ὡς τοιοῦτος; ἢ πρόκειται περὶ συμβάσεως, ἡ ὁποία παρέχει νέα δικαιώματα εἰς τὴν Ἑταιρείαν; Ὅπως ἀνεύρωμεν τίνα τὰ δικαιώματα τῆς Ἑταιρείας, βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ στηριχθῶμεν εἰς μόνην τὴν ἀγαθοπιστίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως· ἵνα εὕρωμεν αὐτὰ, ἀναγκαίως θὰ προσφύγωμεν εἰς ἐκεῖνα τὰ δημόσια ἔγγραφα, ἐκ τῶν ὁποίων προκύπτει σαφῶς καὶ καθαρῶς ποῖα εἶναι τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἐκέκτητο ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ 1855. Πρὸς σαφεστέραν ἀνάπτυξιν τοῦ θέματος εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ κάμω λόγον ἐν παρόδῳ περὶ τῆς συμβάσεως τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων. Ἀλλ’ ἂν ἐρωτήσητε τὴν γνώμην μου περὶ τῆς Ἑταιρείας ταύτης, δὲν θὰ τὴν ἀποκρύψω, ὡς δὲν ἀπέκρυψα αὐτὴν καὶ εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι παρίστανται ἐνταῦθα ὡς ἀντιπρόσωποι αὐτῆς. Ἡ Ἑταιρεία αὕτη μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως ταύτης βεβαίως δυσκόλως θὰ ὑπάρξῃ· δύναται ἐπί τινα χρόνον, ὑπὸ τοὺς σημερινοὺς ὅρους, νὰ φυτοζωήσῃ, ἐπὶ ζημίᾳ τῶν μετόχων αὐτῆς, ἀλλὰ θὰ τὴν συνεβούλευον, ἀμέσως νὰ προβῇ εἰς ῥιζικὴν μεταρρύθμισιν, διότι ἄλλως δὲν δύναται πλέον νὰ συναγωνισθῇ. Ὀφείλω νὰ ἐξετάσω κατὰ ποίαν ἐποχὴν συνήφθη ἡ σύμβασις τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, διότι ἐκ τοῦ χρόνου θέλετε κρίνει κατὰ πόσον ἡ ἐξέγερσις τῆς ἀγαθοπιστίας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι δικαιολογημένη. Ἡ σύμβασις ὑπεγράφη τὴν 30 Δεκεμβρίου 1880, ὑπεγράφη Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως διατελοῦντος τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη, Ὑπουργοῦ δὲ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τοῦ Κωνσταντίνου Λομβάρδου, καὶ αὐτοῦ ἀποβιώσαντος. Κατὰ τὸν χρόνον τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως ἐκείνης ἐγὼ δὲν διετέλουν Ὑπουργός· ἀπέσχον νὰ μετάσχω τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης. Πολλὰ ἐρρήθησαν τότε ἐπὶ τῇ ὑπογραφῇ τῆς συμβάσεως, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ θεωρήσῃ πᾶς τις ὡς ψευδῆ καὶ συκοφαντικὰ, προελθόντα δὲ μόνον ἐκ τοῦ ἀνταγωνισμοῦ, ὅστις ἀναγκαίως ἐξήφθη μεταξὺ τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου καὶ τῆς νέας Ἑταιρείας, τῆς συστάσης δυνάμει τῆς συμβάσεως τοῦ 1880. Ἀλλ’ ἅμα ὡς συνωμολογήθη ὁπωσδήποτε ἡ σύμβασις τῆς 30 Δεκεμβρίου 1880, ὤφειλεν ἀμέσως νὰ προβῇ ἡ ἐκτέλεσις τῶν συμφωνηθέντων. Δυνάμει τῶν διατάξεων τῆς συμβάσεως προσεκλήθη ἡ Ἑταιρεία νὰ προβῇ εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν γραμμῶν· ἀλλ’ ἅμα ὡς συνετελέσθη ἡ ἑβδόμη γραμμή, ἡ ἀπὸ τῆς Ἀγγλικῆς ἐκκλησίας μέχρι τοῦ Νέου Φαλήρου, ἀμέσως ἐξηγέρθη ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, διεκδικοῦσα τὸ δικαίωμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σήμερον ἔρχεται ν’ ἀναγνωρίσῃ αὐτῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῆς συζητουμένης συμβάσεως, καὶ ἤγειρε τὴν ἀπὸ 10 Ὀκτωβρίου 1883 ἀγωγήν της, πάλιν κατ’ ἐποχὴν καθ’ ἣν ἐγὼ δὲν ἤμην πλέον Ὑπουργὸς, διότι παρῃτήθην κατὰ Σεπτέμβριον τοῦ 1883. Ἠγέρθη ἡ ἀγωγὴ αὕτη, καὶ ἀναγκαίως ὀφείλω ν’ ἀπασχολήσω ἐπί τινα λεπτὰ τὴν Βουλὴν, ἵνα ἀναγνώσω ὑμῖν τὴν βάσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐστηρίζετο. Ἀφοῦ μνημονεύει τοὺς νόμους, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζει τὸ προνόμιόν της, ἡ Ἑταιρεία λέγει ἐν τῇ ἀγωγῇ της ταύτῃ: «Διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης (τοῦ 1880) πολλαπλῶς παραβιάζεται τὸ εἰς τὴν Ἑταιρείαν ἡμῶν (τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς) χορηγηθὲν προνόμιον διὰ τὰ ἐν Φαλήρῳ λουτρὰ καὶ διὰ τὴν διὰ σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἕνωσιν αὐτῆς μὲ τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ, καθόσον κατὰ τὰς συμβάσεις καὶ τοὺς νόμους περὶ τοῦ ἡμετέρου Σιδηροδρόμου ἔχομεν προνόμιον διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἀτμοῦ μεταξὺ Ἀθηνῶν–Φαλήρου καὶ Πειραιῶς καὶ Φαλήρου, ἀφοῦ ταῦτα εἶναι ἐξαρτήματα τῆς μεταξὺ τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς κυρίας γραμμῆς, καὶ ἔχουσι τὰ αὐτὰ δικαιώματα, καὶ ἐφ’ ὧν ἑπομένως ἐκτείνεται τὸ προνόμιον αὐτῆς, καὶ καθόσον τὸ προνόμιον τοῦτο δὲν περιορίζεται μόνον εἰς τὸ κατὰ μεταγενεστέραν καὶ πρόσφατον ἐποχὴν ἐπονομαζόμενον Νέον Φάληρον, ἀλλ’ ἐκτείνεται εἰς τὸν ὅρμον τοῦ Φαλήρου, περιέχοντα καὶ τὸ λεγόμενον Παλαιὸν καὶ Νέον Φάληρον, ἑπομένως καὶ ἡ ῥηθεῖσα σύμβασις δὲν δύναται ἐννόμως νὰ παρέχῃ τῇ ἀντιδίκῳ δικαιώματα παραβιάζοντα τὰ ἔννομα ἡμῶν συμφέροντα.» Αὐτὴ ἦτο ἡ ἀγωγὴ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου, ἡ ὁποία ἀπηυθύνετο κατὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων καὶ ἀνεκοινώθη τῷ Δημοσίῳ, τὸ ὁποῖον παρεμβὰν κατέστη διάδικον ἐν τῇ ὑποθέσει. Αὐτὰ ἀκριβῶς, τὰ ὁποῖα ἀνέγραφεν ἐν τῇ ἀγωγῇ της ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς τὸ 1883, εὑρίσκω ἀναγεγραμμένα εἰς τὴν συζητουμένην σύμβασιν, ὑπὸ τὸ ἄρθρον 4, τὸ τροποποιοῦν τὸ ἄρθρον 16 νόμου τοῦ 1855. Τί δ’ ἐγένετο ἐπὶ αὐτῆς τῆς ἀγωγῆς; Ἐξεδόθη ἀπόφασις τοῦ Πρωτοδικείου, ἀπορρίπτουσα αὐτὴν, ἐξεδόθη ὁμοία ἀπόφασις τῶν Ἐφετῶν, ἣν ἔχω εἰς χεῖρας, καὶ κατόπιν ἡ ἀπόφασις 192 τοῦ 1887 τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ἰδοὺ δὲ πῶς σκέπτεται ἐν τῇ τετάρτῃ σκέψει της ἡ ὑπ’ ἀριθ. 96 τοῦ 1889 ἀπόφασις τῶν Ἐφετῶν: «Ἐπειδὴ, καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι ἡ ἐν τῷ ἀνωτέρῳ ἄρθρῳ 16 λέξις «διεύθυνσις» σημαίνει προσδιορισμὸν (destination) καὶ συνεπῶς ὅτι περιέχει ἀπόλυτον ἀπαγόρευσιν συστάσεως δευτέρου σιδηροδρόμου, οὐδόλως διὰ τοῦ χορηγηθέντος τῇ ἐναγομένῃ Ἑταιρείᾳ δικαιώματος προσβάλλεται τὸ παραχωρηθὲν τῇ ἐναγούσῃ Ἑταιρείᾳ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα σιδηροδρόμου μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ λουτρῶν Φαλήρου, διότι διὰ τῆς συστάσεως σιδηροδρόμου μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ τοῦ μέσου τῶν δύο Φαλήρων καὶ μεταξὺ τοῦ Παλαιοῦ καὶ Νέου Φαλήρου δὲν ἑνοῦνται αἱ Ἀθῆναι μετὰ τοῦ χώρου τῶν λουτρῶν τῆς ἐναγούσης, ἐφ’ οὗ μόνον, ὡς προεξετέθη, τὸ προνόμιον τῆς ἐναγούσης περιορίζεται, ἀλλὰ δι’ αὐτοῦ ἐξυπηρετοῦνται ἄλλα σημεῖα τοῦ Φαληρικοῦ ὅρμου, μήπω ἐν τῷ προνομίῳ τῆς ἐναγούσης περιλαμβανόμενα, διὰ τῆς ἑνώσεως αὐτῶν, ἑπομένως ὁ τῆς ἐναγομένης σιδηρόδρομος δὲν ἔχει τὸν αὐτὸν προορισμὸν τοῦ σιδηροδρόμου τῆς ἐναγούσης...» Καὶ ἀπορρίπτει οὕτω τὴν ἔφεσιν τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου. Τῆς ἀποφάσεως ταύτης ἐζητήθη ἡ ἀναίρεσις, καὶ οὕτως ἐξεδόθη ἡ ὑπ’ ἀριθ. 192 τῆς 4 Ἰουνίου 1887 ἀπόφασις τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἡ ὁποία ἐν τῇ πρώτῃ σκέψει της λέγει: «Ἐπειδὴ τὸ Ἐφετεῖον ῥητῶς ἐκτιμᾷ διὰ τῆς πρώτης αἰτιολογίας τῆς προσβαλλομένης ἀποφάσεώς του,... ὅτι τὸ παραχωρηθὲν εἰς τὸν Σιδηρόδρομον Ἀθηνῶν–Πειραιῶς προνόμιον ἀπέβλεπεν εἰς μόνον τὸ μέρος τῆς Φαληρικῆς ἀκτῆς, ὅπερ ἤθελεν ἅπαξ ἐκλέξει πρὸς κατασκευὴν λουτρῶν, καὶ ὅπερ εἶναι ὁ ὅρμος τοῦ Νέου Φαλήρου, μὴ ἐκτεινομένου παντάπασιν ἐφ’ ἁπάσης τῆς Φαληρικῆς ἀκτῆς, καὶ ἰδίως τοῦ μέσου τοῦ μεταξὺ τοῦ Νέου καὶ Παλαιοῦ Φαλήρου, ὅπερ ἡ ἀναιρεσίβλητος ἔλαβε προνόμιον παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἑνώσῃ μετὰ τῆς πόλεως Ἀθηνῶν διὰ τοῦ ἱπποσιδηροδρόμου κτλ». Καὶ ἐν ἑτέρᾳ σκέψει: «Ἐπειδὴ διὰ τῆς ὀγδόης καὶ δεκάτης αἰτιολογίας τῆς πρωτοδίκου ἀποφάσεως ἀποκρούεται καὶ ὁ ἕτερος τῆς ἀναιρεσειούσης ἰσχυρισμός, ὅτι ἡ ἀναιρεσίβλητος προσέβαλε τὸ προνόμιόν της, ἐπεκτείνασα τὸν ἱπποσιδηρόδρομον της μέχρις αὐτοῦ τοῦ μέρους τοῦ ὅρμου τοῦ Νέου Φαλήρου, ὅπου ἔχει κατασκευάσει τὰ λουτρά, διότι ἐν ταῖς ῥηθείσαις αἰτιολογίαις ῥητῶς σκέπτεται, ὅτι καὶ οὕτως ἐνεργήσασα ἡ ἀναιρεσίβλητος δὲν προσέβαλε τὸ προνόμιον τῆς ἀναιρεσειούσης, καθὸ περιοριζόμενον εἰς μόνην τὴν διὰ τῆς γραμμῆς τοῦ μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς σιδηροδρόμου συγκοινωνίαν τῆς πόλεως Ἀθηνῶν μετὰ τῶν λουτρῶν τοῦ Νέου Φαλήρου, καὶ οὐδαμῶς ἀποκλεῖον τὴν ἐξ ἄλλης διευθύνσεως ἕνωσιν τοῦ σημείου τούτου μετὰ τῶν Ἀθηνῶν, τουτέστι διὰ γραμμῆς διερχομένης δι’ ἄλλων μερῶν καὶ διαφόρους ἐξυπηρετούσης ἀνάγκας συγκοινωνίας, ὁποία ἡ γραμμὴ τοῦ ἱπποσιδηροδρόμου κλπ.» Λοιπὸν τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔρχεται νὰ λύσῃ ἡ σύμβασις, τῆς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν ἐπικύρωσιν, ἐλύθη ἤδη δικαστικῶς· τὸ δικαίωμα τοῦ ἀποκλειστικοῦ προνομίου ἐπὶ τῆς Φαληρικῆς ἀκτῆς τὸ διεξεδίκησεν ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, τὸ διεξεδίκησε μὲν ἀπέναντι τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, κατόπιν δʹ τῆς προσεπικλήσεως τοῦ Δημοσίου τὸ διεξεδίκησε καὶ ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου, καὶ ὑπάρχει τελεσιδικία ὡς πρὸς τοῦτο, ἀναμφισβήτητος τελεσιδικία, ὅτι τὸ προνόμιον τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου δὲν ἐκτείνεται ἐφ’ ὅλης τῆς Φαληρικῆς ἀκτῆς, ἐκτείνεται δὲ μόνον εἰς τὴν συγκοινωνίαν μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, καὶ δι’ ἑνὸς βραχίονος μέχρι τοῦ σημείου τῶν λουτρῶν Φαλήρου. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ᾖ διάφορον τὸ προνόμιον τοῦ Σιδηροδρόμου, διότι κατὰ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἐψηφίσθη ὁ νόμος τοῦ 1855, δὲν ὑπῆρχε Νέον Φάληρον, δὲν ὑπῆρχεν ὁ συνοικισμὸς ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον βλέπομεν ἀνθοῦντα σήμερον, αἱ σκέψεις δὲ τῆς Ἑταιρείας περιωρίζοντο εἰς τὸ νὰ καταστήσῃ λουτρὰ εἰς τὸ Νέον Φάληρον, ὡς ὑπῆρχον λουτρὰ εἰς τὸ Παλαιὸν Φάληρον, διότι ἐσκέπτετο ὅτι, μὴ ὑφισταμένης σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας πρὸς τὸ Παλαιὸν Φάληρον, οἱ θαμῶνες τῶν θαλασσίων λουτρῶν ἀναγκαίως ἤθελον τραπῆ πρὸς τὰ ἰδικά της λουτρά, καὶ ἐζήτησε νὰ συστήσῃ μόνον λουτρά, καὶ νὰ συνδέσῃ ταῦτα πρὸς τὴν γραμμὴν τοῦ σιδηροδρόμου. Ὡς καὶ ἐν τῇ πρώτῃ συζητήσει τοῦ νομοσχεδίου ἀνέπτυξα, κατόπιν, ἄνευ οὐδεμιᾶς νομοθετικῆς πράξεως, δι’ ἁπλῆς ἀδείας, ἧς ἔτυχεν ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἢ μᾶλλον τῆς ὑπηρεσίας τῶν Δημοσίων Ἔργων, τῇ ἐπετράπη, ἀντὶ ἡ γραμμὴ νὰ βαίνῃ ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Ἀθήνας, μετὰ διακλαδώσεως πρὸς τὰ λουτρὰ τοῦ Φαλήρου, νὰ σχηματίσῃ καμπύλην, καὶ διερχομένη διὰ τοῦ σημείου τῶν λουτρῶν νὰ φθάνῃ εἰς Ἀθήνας. Αὐτή, Κύριοι, εἶναι ἡ ἱστορία τοῦ προνομίου τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου· οὐδεμία λέξις περισσοτέρα, οὐδεμία λέξις ὀλιγωτέρα, καὶ οὐδεμία λέξις δύναται ν’ ἀμφισβητηθῇ ἐξ ὅσων ἐξέθηκα ὑμῖν, διότι ταῦτα στηρίζονται ἐπὶ ὁριστικῶν καὶ τελεσιδίκων ἀποφάσεων. Λοιπὸν ἐκλείπει τὸ ἐπιχείρημα τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐπρόκειτο ν’ ἀναγνωρισθῇ δικαίωμα προϋπάρχον, ὅτι οὐδὲν καινὸν ἔφερεν ἐνώπιον ὑμῶν, ὅτι ὡς πρὸς τοῦτο οὐδεμίαν παροχὴν ἐχορήγησεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου. Ἀναγνώσατε, παρακαλῶ, τὴν σχετικὴν διάταξιν τῆς συμβάσεως: «Ἄν ἡ Κυβέρνησις παραχωρήσῃ τὴν κατασκευὴν νέας σιδηρᾶς γραμμῆς ἢ γραμμῆς τροχιοδρόμων διερχομένης δι’ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, δὲν δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὸν νέον ἀνάδοχον νὰ ἐκτελῇ μεταφορὰς καὶ νὰ εἰσπράττῃ διόδια καὶ κόμιστρα διὰ τὴν τοπικὴν συγκοινωνίαν μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς.» Λοιπὸν περιλαμβάνει ἤδη ἡ διάταξις αὕτη μίαν ἐπέκτασιν τοῦ προνομίου, διότι δὲν πρόκειται πλέον περὶ ἀπαγορεύσεως συγκοινωνίας σιδηροδρομικῆς, ἀλλὰ πρόκειται καὶ περὶ ἀπαγορεύσεως συγκοινωνίας τροχιοδρομικῆς. Ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου ἰδοὺ πῶς ἐδικαιολόγησε τὴν ἀγωγήν της· ἔλεγεν ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως παρεβιάσθη τὸ προνόμιόν της, διότι «δυνάμει τοῦ ἄρθρου 27 τῆς συμβάσεως τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου ἐχορηγεῖτο τὸ δικαίωμα νὰ γείνῃ χρῆσις τοῦ ἀτμοῦ ὡς κινητηρίου δυνάμεως, κατ’ ἔγκρισιν τοῦ Ὑπουργείου». Καὶ ὑπάρχει τοῦτο ἀληθῶς ἐν τῇ συμβάσει τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου; «Δύναται νὰ ἐπιτραπῇ τῇ Ἑταιρείᾳ νὰ μεταχειρισθῇ ἀτμαμάξας ἄνευ θορύβου καὶ καπνοῦ ὡς κινητικὴν δύναμιν». Λοιπὸν ἔλεγεν ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς: «Ἡ παραβίασις τοῦ προνομίου μου εἶναι ῥητή, ἀναμφισβήτητος, διότι ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς θελήσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ χορηγήσῃ τὴν χρῆσιν τοῦ ἀτμοῦ ὡς κινητηρίου δυνάμεως». Ἀλλὰ διὰ τῆς διατάξεως, τὴν ὁποίαν περιέλαβεν ἐν τῇ συμβάσει ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν πρόκειται πλέον περὶ ἀπαγορεύσεως τροχιοδρόμου μὲ κινητήριον δύναμιν τὸν ἀτμόν, πρόκειται ἐν γένει περὶ ἀπαγορεύσεως πάσης ἐπιχειρήσεως τροχιοδρόμου, ἄνευ διακρίσεως. Ἡ συνήθης τῶν τροχιοδρόμων κινητήριος δύναμις εἶναι οἱ ἵπποι, καὶ αὐτὸ καθιεροῖ ἡ σύμβασις· ἡ σύμβασις ὅμως χορηγεῖ ἓν δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ ἐπιτρέψῃ καὶ τὴν χρῆσιν τοῦ ἀτμοῦ εἰς τὸν Ἱπποσιδηρόδρομον· ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν εἶναι ὑποχρέωσις· ἂν δὲ εἶναι δικαίωμα, τὸ δικαίωμα τοῦτο τὸ ἀπαλλοτριοῖ πλέον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τῆς συμβάσεως. Ἀλλ’ ἀπαλλοτριοῖ καί τι περιπλέον, ἀπαλλοτριοῖ τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ γείνῃ οἱαδήποτε γραμμὴ ἱπποσιδηροδρόμου, ἔστω καὶ δι’ ἁπλῆς ἕλξεως ἵππων: «Ἄν ἡ Κυβέρνησις παραχωρήσῃ τὴν κατασκευὴν νέας σιδηρᾶς γραμμῆς ἢ γραμμῆς τροχιοδρόμων διερχομένης δι’ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, δὲν δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὸν νέον ἀνάδοχον νὰ ἐκτελῇ μεταφορὰς καὶ νὰ εἰσπράττῃ διόδια καὶ κόμιστρα διὰ τὴν τοπικὴν συγκοινωνίαν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς.» Θαυμάζω ὅτι δὲν ἐσκέφθησαν ν’ ἀπαγορεύσωσι καὶ οἱανδήποτε ἄλλην μεταφοράν· διότι δὲν ἠξεύρω, ἂν ἀπαγορεύσητε τὸν τροχιόδρομον μὲ ἕλξιν ἵππων, διατὶ νὰ μὴ ἀπαγορεύσητε καὶ τὴν διὰ κοινῶν ἁμαξῶν μεταφοράν. Ἀλλ’ ἔρχομαι εἰς τὴν δευτέραν παράγραφον (ἀναγινώσκει): «Ἐπίσης δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐκτέλεσιν νέων ἔργων συνεπαγομένων τὴν ἕνωσιν τῶν ἤδη ὑφισταμένων γραμμῶν τοῦ Τροχιοδρόμου Πειραιῶς–Φαλήρου καὶ Φαλήρου–Ἀθηνῶν, οὐδὲ τὴν ἐκτέλεσιν νέων γραμμῶν τροχιοδρόμων μεταξὺ Ἀθηνῶν–Φαλήρου καὶ Πειραιῶς, καὶ τἀνάπαλιν, πρὸς ἄμεσον ἢ ἔμμεσον συγκοινωνίαν τῶν δύο πόλεων.» Αὐτὸ βεβαίως δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι διετυπώθη αὐτολεξεὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀγωγῆς, τὴν ὁποίαν ἤγειρεν ἡ Ἑταιρία τοῦ Σιδηροδρόμου κατὰ τὸ 1883. Ἡ ἀγωγὴ ἐκείνη ἀπερρίφθη. Ἀπεδείχθη δικαστικῶς, ὅτι οὐδὲν δικαίωμα ἐκέκτητο ὁ Σιδηρόδρομος· ἀλλὰ τὸ δικαίωμα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον δικαστικῶς ἀπεδείχθη ὡς μὴ κτηθὲν παρὰ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου, ἔρχεται ν’ ἀναγνωρίσῃ ἡ ὑπὸ συζήτησιν σύμβασις, ἔρχεται νὰ τὸ ἀναγνωρίσῃ καὶ διὰ τὴν δι’ ἵππων ἕλξιν. Καθιστᾶτε λοιπὸν ἀναμφισβητήτως ἓν μονοπώλιον, ἀληθῶς ἔκτροπον, καθιστᾶτε ἓν προνόμιον, τὸ ὁποῖον ὑπερβαίνει τὸ προνόμιον τὸ ὁποῖον καθιέρωσεν ὁ νόμος τοῦ 1855, καὶ κατ’ ἔκτασιν καὶ κατ’ εἶδος ἕξεως. Κύριοι, τὰ προνόμια καὶ τὰ μονοπώλια εἶναι πλοῦτος, πλοῦτος τοῦ Δημοσίου, καὶ πλοῦτος τὸν ὁποῖον μεταδίδει τὸ Δημόσιον εἰς ἐκείνους, πρὸς τοὺς ὁποίους παραχωρεῖ αὐτά. Βεβαίως ἄνευ τοῦ προνομίου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον τῷ παρεχωρήθη κατὰ τὸ 1855, ὁ Σιδηρόδρομος δὲν ἤθελε συγκομίσει τὰ πολλά, τὰ ἁδρά, τὰ πλούσια ἐκεῖνα μερίσματα, τὰ ὁποῖα συγκομίζουν οἱ μέτοχοί του. Ἀλλὰ τὰ μερίσματα αὐτὰ πολλαπλασιάζονται χάρις εἰς τὴν διάταξιν, ἡ ὁποία περιελήφθη εἰς τὴν σύμβασιν, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται ἤδη, πολλαπλασιάζονται δὲ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε σήμερον προεξοφλεῖται ἡ ψῆφος ὑμῶν ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ, καὶ διὰ τῆς ψήφου ὑμῶν, ἔλεγον τὴν πρωΐαν, τοιαῦτα ἐξυπηρετοῦνται συμφέροντα. Ἀλλ’ ἐξετάσωμεν, ἂν τὰ συμφέροντα ταῦτα εἶναι θεμιτά, ἂν ἐπετρέπετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τοιαύτην νὰ συνάψῃ σύμβασιν, ἂν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Βουλὴν τοιαύτην νὰ κυρώσῃ σύμβασιν. Κατὰ τίνα περίπτωσιν χορηγοῦνται τὰ προνόμια; κατὰ τίνας περιπτώσεις χορηγοῦνται τὰ μονοπώλια; Χορηγοῦνται κατὰ τὰς περιπτώσεις ἐκείνας, καθ’ ἃς ἐπιβάλλει τὴν παροχὴν αὐτῶν τὸ δημόσιον συμφέρον, ὅταν πρόκηται τὸ Δημόσιον νὰ ἔλθῃ εἰς συνδρομὴν ἑνὸς δημοσίου ἔργου, μιᾶς ἐπιχειρήσεως, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ μεγάλα συμφέροντα ἐπὶ κινδύνῳ τῶν κεφαλαίων της, ποτὲ ὅμως δὲν διατίθενται τὰ πλούσια αὐτὰ μονοπώλια, τὰ ὁποῖα τοσοῦτον ἐνέχουσι πλοῦτον, εἰς Ἑταιρείαν πλουτήσασαν ἤδη καὶ πλουτοῦσαν καθ’ ἑκάστην, χάριν φιλίας καὶ χάριν παροχῶν προσωπικῶν. Διὰ τοῦτο ἤλεγχον τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διὰ τοῦτο εἶπον καὶ πρίν, ὅτι οὐχὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ τὰ συμφέροντα τῶν μετόχων τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς ἐξυπηρέτησε διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης. Ἐπρόκειτο νὰ σωθῇ ἡ Ἑταιρεία διὰ τῆς παροχῆς τοῦ νέου αὐτοῦ προνομίου; εἶχεν ἀνάγκην ἐνισχύσεως; Γνωρίζετε τὴν τύχην τῶν μετοχῶν της; ἐξεδόθησαν εἰς δραχμὰς 200, καὶ ἀποτιμῶνται ἤδη εἰς 438, καὶ αὔριον εἰς 500. Τοιαύτη δὲ ἐπιχείρησις ἔχει ἀνάγκην ἐνισχύσεως; Βεβαίως, Κύριοι, ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν σύμβασιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ, ὅτι, «ἂν χορηγῶ προνόμιον, τὸ χορηγῶ ὅπως ἔλθω εἰς ἐνίσχυσιν μιᾶς πασχούσης ἐπιχειρήσεως, ἧς κινδυνεύουσι τὰ κεφάλαια». Εἰς τοὺς πλουσίους μετόχους αὐτῆς ἔρχεται νὰ κάμῃ μίαν δωρεὰν πλουσιωτέραν, ἀπογυμνώνων οὕτω τὸ Δημόσιον τὸ πτωχὸν ἑνὸς πλούτου ἀποτιμωμένου εἰς ἑκατομμύρια, καὶ δίδον αὐτὸν δωρεὰν εἰς τοὺς πλουσίους μετόχους τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου· καὶ οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ τοῦτο. Ἀλλὰ πράττει καί τι πλέον διὰ τῆς τοιαύτης παραχωρήσεως, καθιστᾷ ἀδύνατον τὸν συναγωνισμόν, καὶ καταδικάζει τὴν συγκοινωνίαν εἰς τὴν ἀληθῶς προκατακλυσμιαίαν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται σήμερον. Δὲν εἶμαι ἐγὼ, ὅστις χαρακτηρίζω πρῶτος τὴν διὰ τοῦ Σιδηροδρόμου τούτου συγκοινωνίαν προκατακλυσμιαίαν· τὴν ἐχαρακτήρισε τοιαύτην ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης, ὁ ἀρχηγός σας. Καὶ ὄντως εἶναι προκατακλυσμιαία, διότι εἰς οὐδὲν ἄλλο ἀπέβλεψεν ἡ Ἑταιρεία αὕτη ἢ εἰς τὸ νὰ συγκομίσῃ πλούσια μερίσματα ὑπὲρ τῶν μετόχων της, καὶ εἰς τὰ πλούσια αὐτὰ μερίσματα ἔρχεσθε καὶ προσθέτετε ἄλλα πλουσιώτερα, καθιστῶντες ἀδύνατον τὸν συναγωνισμὸν, ὄχι μόνον τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, ἀλλ’ οἱασδήποτε ἄλλης, διότι ἀπαγορεύετε εἰς ὑμᾶς τὸ δικαίωμα τῆς παροχῆς οἱασδήποτε γραμμῆς, ὄχι πλέον σιδηροδρομικῆς, ἀλλὰ καὶ τροχιοδρομικῆς, καὶ δι’ ἕλξεως ἵππων, ἀφοῦ δὲν διακρίνετε. Ὁλόκληρος ὁ ὅρμος τοῦ Φαλήρου πρέπει νὰ καταδικασθῇ νὰ μένῃ εἰς οἵαν θέσιν εὑρίσκεται σήμερον! Ὁ κάτοικος τοῦ Πειραιῶς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συγκοινωνήσῃ μήτε μὲ τὸ Παλαιὸν Φάληρον, μήτε μὲ τὴν Βουλιαγμένην, μήτε μὲ τὴν Καλλιθέαν, μήτε μὲ τοὺς συνοικισμούς, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὰ 50 ἔτη, καθ’ ἃ ἐπεκτείνετε τὸ προνόμιον, θὰ μένουν καταδεδικασμένοι εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκονται σήμερον τὰ μέρη ταῦτα, καὶ μὲ τὴν σημερινὴν συγκοινωνίαν. Ὤφειλε λοιπὸν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν πλάστιγγα τὴν ὁποίαν κατέστρωσε μεταξὺ τῶν παροχῶν καὶ τῶν ὑποχρεώσεων τῆς Ἑταιρείας, νὰ θέσῃ καὶ τὸ βαρὺ αὐτὸ προνόμιον, καὶ ἠθέλετε ἴδει τὰς ὑποχρεώσεις αἰωρουμένας εἰς τὰ ὕψη, διότι ὅ,τι ἠδύνατο νὰ δώσῃ τὸ Δημόσιον τὸ ἔδωσε πρὸς τὸν Σιδηρόδρομον, καὶ οὐδὲν, ἀπολύτως οὐδὲν, ἔλαβε. Καὶ ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ δεύτερον μέρος τῆς ὁμιλίας μου, ἔρχομαι νὰ σᾶς ἀναπτύξω, Κύριοι, δευτέραν ἤδη φορὰν, διότι τὴν ἀνάπτυξιν ταύτην ἔκαμα καθ’ ὥραν τοιαύτην, ὥστε δὲν ἠκούσθη, ἔρχομαι ν’ ἀναπτύξω τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους συνομολογεῖται αὐτὴ ἡ σύμβασις. Πρόφασιν, εἶπον, ἔχει τὴν συγχώνευσιν τῶν δύο Ἑταιρειῶν, τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν καὶ τῆς Ἑταιρείας τῆς Προεκτάσεως, πρόφασιν εἶχε τὴν ἄδειαν τοῦ νὰ κάμῃ ἡ πρώτη χρῆσιν, ὡς κινητηρίου δυνάμεως, τοῦ ἠλεκτρισμοῦ, σκοπὸν εἶχε τὴν καθιέρωσιν αὐτοῦ τοῦ ἀποκλειστικοῦ προνομίου, καταδικάζοντος τὰς δύο πόλεις, τοὺς κατοίκους αὐτῶν, εἰς τὴν συγκοινωνίαν τὴν σημερινὴν, ἐπὶ πεντήκοντα ἔτη. Ἡ σύμβασις αὕτη ὑπὸ τίνας ὅρους καθίσταται; Τὴν ἱστορίαν αὐτῆς τὴν γνωρίζουν καὶ οἱ μὴ σύμβουλοι τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου, τὴν γνωρίζομεν ἐκ τῶν δημοσιεύσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο. Ἅμα ὡς προέκυψεν ὁ σκοπὸς τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων εἰς τὸ νὰ ζητήσῃ ὡς κινητήριον δύναμιν τὸν ἠλεκτρισμόν, ἀμέσως προῆλθεν εἰς τὸ μέσον ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου, καὶ διὰ νὰ οὐδετερώσῃ αὐτὴν τὴν συγκοινωνίαν καὶ αὐτὰς τὰς προτάσεις τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, προέβη εἰς τὴν ὑποβολὴν τῶν ἰδίων προτάσεων, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ κυρωθῶσι διὰ τῆς συμβάσεως. Καὶ τί ἀναγράφεται εἰς τὴν σύμβασιν αὐτήν; Ἀναγράφεται ὅτι ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου ὑποχρεοῦται νὰ καταστήσῃ ὡς κινητήριον δύναμιν τὸν ἠλεκτρισμὸν ἐντὸς τριῶν ἐτῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀντικρούων τὰ ἐπιχειρήματά μου, κατὰ τὰ εἰθισμένα αὐτῷ, ἐξήγαγεν ἐκ τοῦ θυλακίου του ἕν σημείωμα, δι’ οὗ ὑπέδειξεν, ὅτι ἀποτιμᾷ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου εἰς μεταβολὴν τῆς κινητηρίου δυνάμεως ὡς συνεπάγουσαν δαπάνην δρ. 5,000,000. Δὲν εἶναι πραγματικὸν τοῦτο· τὸ πραγματικὸν εἶναι, ὅτι ἡ δαπάνη αὕτη καθωρίσθη ὡς δυναμένη ν’ ἀναβιβασθῇ μέχρι 2,200,000 φράγκων, δηλαδὴ μέχρι δραχμῶν 4,000,000. Εἶναι ὅμως ἐντελῶς ἀδιάφορον, εἴτε 4 εἴτε 5 εἶναι τὰ δαπανηθησόμενα ἑκατομμύρια, εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον διὰ τὰς σκέψεις, εἰς ἃς θὰ προέλθω. Λάβωμεν τὸ ποσὸν τὸ μικρότερον, τὰ 4,000,000. Καὶ τὸ ποσὸν τῶν 4,000,000 δραχμῶν θὰ δαπανηθῇ ἀναγκαίως ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ μεταβάλῃ τὴν ἕλξιν, ν’ ἀντικαταστήσῃ τὸν ἀτμὸν διὰ τοῦ ἠλεκτρισμοῦ. Εἶναι μία ὑποχρέωσις σπουδαία· πρόκειται συνεπείᾳ τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης νὰ ἐκτεθῇ εἰς σπουδαίας δαπάνας διὰ τὴν καινοτομίαν, διὰ τὸν νεωτερισμὸν αὐτόν. Καὶ εἶναι τόσον σπουδαῖαι αἱ δαπάναι, ὥστε μόνον τὸ κατάστημα τῆς παραγωγῆς τοῦ ἠλεκτρισμοῦ διὰ τὴν κινητήριον δύναμιν ἀποτιμᾶται διὰ τῆς παραγράφου δʹ τοῦ ἄρθρου 5 τῆς συμβάσεως εἰς 700,000 φρ. χρυσᾶ. Τὸ ἄρθρον 5 προβλέπει τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἤθελε πραγματοποιήσει ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν– Πειραιῶς τὴν μεταβολὴν τῆς κινητηρίου δυνάμεως καὶ ἤθελεν ἐπιτελέσει τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς ἀνέλαβε, τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ ἀτμοῦ διὰ τοῦ ἠλεκτρισμοῦ. Διὰ τῆς διατάξεως ταύτης τοῦ ἄρθρου 5 χορηγεῖται εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου τὸ δικαίωμα, ὅπως τὴν δύναμιν τὴν κινητήριον, τὴν δι’ ἠλεκτρισμοῦ, προμηθευθῇ καὶ παρ’ ἄλλης ἐγκαταστάσεως ἠλεκτρικῆς, ἀλλὰ προστίθησι τὸ ἐδάφιον δʹ, ὅτι οὐχ ἧττον πέντε ἔτη πρὸ τῆς λήξεως τοῦ προνομίου, τοῦ ἐπεκτεινομένου εἰς 46 ἔτη, ὀφείλει ἡ Ἑταιρία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου νὰ ἐγκαταστήσῃ ἰδίαν ἐγκατάστασιν, παράγουσαν ἠλεκτρικὴν δύναμιν, καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν δὲν ἤθελεν ἐγκαταστήσει τοιαύτην τοὐλάχιστον 5 ἔτη πρὸ τῆς λήξεως τοῦ προνομίου, «δικαιοῦται ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ αὐτὴ εἰς τὴν διὰ λογαριασμὸν καὶ εἰς βάρος τῆς Ἑταιρείας ὡς ἄνω ἐγκατάστασιν, ἄνευ οὐδεμιᾶς εἰδοποιήσεως ἢ ἑτέρας διατυπώσεως, καὶ νὰ κατάσχῃ ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς τελευταίας πενταετίας τὰς καθαρὰς τῆς Ἑταιρείας προσόδους μέχρι φρ. χρ. 700,000 διὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς τοιαύτης ἐγκαταστάσεως.» Λοιπὸν ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ Ἑταιρία δὲν ἤθελε συμμορφωθῇ μὲ τὰς διατάξεις ταύτας καὶ δὲν ἤθελεν ἐγκαταστήσει ἰδίαν ἐγκατάστασιν, παράγουσαν ἠλεκτρικὴν δύναμιν, τὸ Δημόσιον δύναται νὰ προβῇ εἰς ἐγκατάστασιν τοιαύτης, δικαιοῦται δὲ νὰ κατάσχῃ πρὸς τοῦτο ἐκ τῶν εἰσοδημάτων τῆς Ἑταιρείας μέχρι φρ. 700,000. Καὶ τοῦτο, διότι ἀναγκαίως θὰ περιέλθῃ ἡ ἐγκατάστασις αὕτη μετὰ 5 ἔτη εἰς τὸ Δημόσιον, κατὰ τὴν λῆξιν δηλ. τοῦ προνομίου, τὸ Δημόσιον δὲ πρόκειται ν’ ἀσφαλίσῃ ἐγκατάστασιν, ἡ ὁποία νὰ δύναται νὰ ἐκτιμηθῇ ὡς ἔχουσα ἀξίαν φρ. 700,000, τὰ ὁποῖα ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κατάσχῃ. Ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν πρόκειται καὶ ἐνταῦθα περὶ δαπάνης διὰ τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς ἕνεκα τῆς μεταβολῆς τῆς κινητηρίου δυνάμεως. Καὶ ἔχετε οὕτω διὰ τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ τροχαίου ὑλικοῦ, ἕνεκα τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ ἠλεκτρισμοῦ, δαπάνην 4,000,000, διὰ τὴν ἐγκατάστασιν δὲ πρὸς παραγωγὴν κινητηρίου δυνάμεως φρ. 700,000. Καὶ οὕτω τίθεται τὸ ἐρώτημα: «τίς εἶναι ἡ κύρωσις, ἣν περιλαμβάνει ἡ σύμβασις ὡς πρὸς τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, τὴν τόσον δαπανηρὰν, διὰ τὴν μεταβολὴν τῆς κινητηρίου δυνάμεως;» Τὴν κύρωσιν θὰ τὴν εὕρητε εἰς τὸ ἄρθρον 14, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἐὰν ἡ Ἑταιρεία δὲν ἐφαρμόσῃ ἐντὸς τῆς ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 5 ὁριζομένης προθεσμίας τὴν δι’ ἠλεκτρισμοῦ ἕλξιν, ὑπόκειται εἰς ποινικὴν ῥήτραν 50,000 δραχμῶν, καὶ ἡ διὰ τῆς παρούσης συμβάσεως ἐπὶ ἑξαετίαν χορηγουμένη παράτασις τοῦ προνομίου περιορίζεται εἰς παράτασιν δύο ἐτῶν μόνον, κηρυσσομένης τῆς Ἑταιρείας ἐκπτώτου τῆς παρατάσεως τῶν ὑπολειπομένων τεσσάρων ἐτῶν δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς οὐδὲν ὑποκειμένης ἔνδικον μέσον ἐνώπιον τῶν τακτικῶν δικαστηρίων.» Τοιαύτη εἶναι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 14, καὶ αὕτη εἶναι ἡ μόνη κύρωσις τῆς ὑποχρεώσεως ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς εἰς τὸ νὰ μεταβάλῃ τὴν κινητήριον δύναμιν, νὰ εἰσαγάγῃ τὸν ἠλεκτρισμὸν, ὑποχρέωσις ἥτις κατὰ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως συνεπάγεται δαπάνας 5,000,000 διὰ τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ τροχαίου ὑλικοῦ κλπ., κατ’ ἐμὲ δὲ δαπάνην 4,000,000, καὶ κατὰ τὸ ἄρθρον 5 πρόσθετον δαπάνην διὰ τὴν ἐγκατάστασιν πρὸς τὴν παραγωγὴν ἠλεκτρικῆς δυνάμεως φρ. χρυσῶν 700,000. Καὶ ἐρωτῶ πάντας ὑμᾶς καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, —διότι ἡ πρόκλησίς του μὲ ἔκαμε νὰ λάβω ἐκ δευτέρου τὸν λόγον,—τὸ δημόσιον συμφέρον ἐξεπροσώπει ἐνταῦθα ἢ τὸ συμφέρον τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς; Παρέστη ἐδῶ ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Δημοσίου, ἢ παρέστη ὁ ἀντιπρόσωπος καὶ μόνος ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς; Μία ὑποχρέωσις, τῆς ὁποίας ἡ ἀξία ἀναβιβάζεται εἰς 5,000,000, δύναται νὰ παραλειφθῇ διὰ τῆς καταβολῆς δρ. 50,000 καὶ δι’ ἀπωλείας μιᾶς προσθέτου παροχῆς, τῆς ἐπὶ τέσσαρα ἔτη ἐπεκτάσεως τοῦ προνομίου; Καὶ ἐθαύμαζεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι κατακρίνων τὰς διατάξεις τῆς συμβάσεως ἔλεγον ὅτι ἐφρόνουν καὶ φρονῶ, ὅτι ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Δημοσίου δὲν παρέστη κατὰ τὴν συνομολόγησιν αὐτῆς, ὅτι ἀπέβλεψεν ὁ παραστὰς ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Δημοσίου ὄχι εἰς θεραπείαν καὶ ἱκανοποίησιν τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ εἰς τὴν ἱκανοποίησιν τῶν συμφερόντων ἀτόμων, μιᾶς ἰδιωτικῆς Ἑταιρείας πλουσίας, τὴν ὁποίαν πρόκειται νῦν νὰ καταστήσωμεν πλουσιωτέραν. Καὶ τίνα εἶναι τὰ ἄλλα ἀνταλλάγματα, τὰ ὁποῖα λαμβάνει τὸ Δημόσιον χάριν τῶν πρὸς τὴν Ἑταιρείαν παραχωρήσεών του; Ἄλλα ἀνταλλάγματα εἶναι τὰ ἑξῆς: ἡ κατάργησις τῆς δευτέρας θέσεως, ὁ ὑποβιβασμὸς τοῦ τιμολογίου ὡς πρὸς τὴν πρώτην θέσιν, δι’ ἣν ἐλαττοῦται ἡ τιμὴ τοῦ εἰσιτηρίου κατὰ δέκα λεπτὰ πρὸς τὸ τῆς δευτέρας θέσεως, καὶ ἡ ἐξομοίωσις ὡς πρὸς τὰς τιμὰς τῶν τριῶν σταθμῶν. Ἀλλὰ καὶ ταῦτα ἐξαρτῶνται ἐκ τῆς μεταβολῆς τῆς κινητηρίου δυνάμεως, καὶ μόνον ἀπὸ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ ἠλεκτρισμοῦ θὰ ἐπέλθωσι καὶ ταῦτα. Ἀλλ’ ἐγένετο κἂν ὑποβιβασμὸς διὰ τὸν πολὺν λαὸν, ὁ ὁποῖος καταδικάζεται ἐπὶ 50 ἔτη, ὡς μέσον συγκοινωνίας εἴτε διὰ τὰς ἐργασίας του καὶ τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ, εἴτε διὰ τὴν ἄνεσίν του, νὰ ἔχῃ τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν Πειραιῶς; Ὑποβιβάζεται ἡ τιμὴ τῶν εἰσιτηρίων τῆς τρίτης θέσεως; Οὐδὲ μία πεντάρα, οὐδὲ ἓν λεπτὸν χαρίζεται εἰς τὸν λαόν. Ἐννοοῦμεν νὰ ἐξακολουθῇ νὰ φορολογῇ τὸν λαὸν μὲ τιμολόγιον, τὸ ὁποῖον εἶναι λίαν ὑπερβολικὸν, καὶ ἀγογγύστως ὑφιστάμεθα ἐν ὅλῃ τῇ ἀφελείᾳ μας, ὡς πρὸς τὰ διόδια τὰ σιδηροδρομικὰ, τὴν ἀπηνῆ ταύτην φορολογίαν, ὄχι παρὰ τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ παρὰ τῆς Ἑταιρείας, ἣν προικίζομεν διὰ τοιούτων προνομίων· ἀλλὰ περὶ ὑποχρεώσεων αὐτῆς οὐδεμίαν λαμβάνομεν πρόνοιαν! Δυνάμει τοῦ ἀρχικοῦ νόμου τοῦ 1855 ὑποχρεοῦται ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς νὰ ἐγκαταστήσῃ ὑπηρεσίαν μεταφορᾶς ἐμπορευμάτων. Περὶ τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης οὐδὲ μνεία γίνεται ἐν τῇ συμβάσει. Ἐάν ποτε εὑρεθῇ τις Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐκβιάσῃ τὴν Ἑταιρείαν, ἵνα καταρτίσῃ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην τῆς μεταφορᾶς ἐμπορευμάτων, ἀναγκαίως θὰ ἐφαρμοσθῇ ὡς πρὸς αὐτὴν τὸ τιμολόγιον τὸ ὁποῖον καθωρίσθη διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1855. Ἀπὸ τοῦ 1855 μέχρι τοῦ 1900 παρῆλθον 45 ἔτη, καὶ κατὰ λόγον τῆς παρόδου τοῦ χρόνου τούτου βεβαίως μετεβλήθησαν οἱ ὅροι τῆς μεταφορᾶς καὶ αἱ τιμαὶ αὐτῆς. Καὶ οὐδόλως ἐσκέφθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Δημοσίου, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπροίκιζε τὴν πλουσίαν Ἑταιρείαν, νὰ προασπίσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς κοινωνίας, ζητῶν παρὰ τοῦ Σιδηροδρόμου νὰ ὑποβιβάσῃ τὰς τιμὰς τῶν κομίστρων καὶ καταρτίσῃ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην τῆς μεταφορᾶς τῶν ἐμπορευμάτων. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐθεώρησε πάρεργον τοῦτο, καὶ ἔλεγε κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς μεταφορᾶς τῶν ἐμπορευμάτων εἶναι ζήτημα ἀληθῶς σπουδαῖον, ἀλλὰ δὲν δύναται ἐνταῦθα νὰ ἔχῃ σπουδαιότητα, διότι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὅταν πρόκηται περὶ μεταφορᾶς εἰς μικρὰν ἀπόστασιν τὰ ἔξοδα τῆς φορτώσεως καὶ ἐκφορτώσεως εἶναι τοιαῦτα, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ματαιώσωσι τὸν σκοπὸν τῆς μεταφορᾶς διὰ τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς. Ὁ νομοθέτης ὅμως τοῦ 1855 προέβλεψε περὶ ὑπηρεσίας μεταφορᾶς ἐμπορευμάτων καὶ κατέστησε τιμολόγιον, καὶ σᾶς ἐρωτῶ, καθ’ ἣν στιγμὴν κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐπροικίζετε τὴν Ἑταιρείαν, πῶς δὲν ἐσκέφθητε νὰ μειώσητε τὸ τιμολόγιόν της ἐκεῖνο, νὰ πράξητέ τι ὑπὲρ τῆς συγκοινωνίας, ὑπὲρ τοῦ ἐμπορίου; Τὰ ἀντίθετα ἐσκέφθητε, καὶ ἠθέλετε, πάντες ἡμεῖς ἐνταῦθα, εἴτε εἴμεθα δικηγόροι τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου, εἴτε ὄχι, νὰ ὑμνολογῶμεν τὸ ἔργον σας καὶ νὰ θαυμάζωμεν διὰ τὴν περίνοιαν, ἡ ὁποία προήδρευσε κατὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως ταύτης. Ἀλλὰ μόνον ἡ προὶξ αὕτη χορηγεῖται; χορηγοῦνται καὶ ἄλλα ὠφελήματα· καὶ θὰ τὰ εὕρητε εἰς τὸ ἄρθρον 4 τῆς συμβάσεως (ἀμέσως ἀνωτέρω τῆς μεταρρυθμίσεως τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ νόμου τοῦ 1855), ἔνθα τὸ Δημόσιον παραιτεῖται τοῦ δικαιώματος τῆς ἐξαγορᾶς τῆς προεκτάσεως. Πάντες ἐκεῖνοι, οἵτινες ἀσχολοῦνται εἰς τοιαύτας συμβάσεις, γνωρίζουσι τίνα τιμὴν καὶ ἀξίαν ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἐξαγορᾶς. Ἐὰν δὲν εἶχε τοιαύτην, τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου δὲν θὰ ἐφρόντιζε νὰ ζητήσῃ νὰ παραιτηθῇ τὸ Δημόσιον τοῦ τοιούτου δικαιώματος τῆς ἐξαγορᾶς...

§139ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πότε ἐκπνέει τὸ προνόμιον τῆς προεκτάσεως;

§140Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Κατὰ τὸ 1989, νομίζω· ἀλλ’ ἤδη ἐξαφανίζεται τὸ δικαίωμα τῆς ἐξαγορᾶς τῆς Προεκτάσεως, ἧς τὸ προνόμιον θὰ ἐκπνεύσῃ συγχρόνως μὲ τὸ προνόμιον τοῦ Σιδηροδρόμου. Τὸ προνόμιον τῆς προεκτάσεως, λῆγον κατὰ τὸ 1989, συμπτύσεται ἤδη, καὶ καθορίζεται ὡς ἀποτελοῦν ἐπέκτασιν τοῦ προνομίου τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ ἐπὶ 6 ἔτη. Τὰ 2 ἔτη καταλογίζει ἡ σύμβασις εἰς τὴν τοιαύτην σύμπτυξιν τοῦ προνομίου τῆς Προεκτάσεως, τὰ 4 ἔτη καταλογίζει εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ ἠλεκτρισμοῦ ὡς κινητηρίου δυνάμεως. Ἀλλὰ παραιτεῖται περιπλέον τὸ Δημόσιον τοῦ δικαιώματος τῆς ἐξαγορᾶς τοῦ προνομίου τῆς προεκτάσεως. Πρόκειται λοιπὸν περὶ νέας παροχῆς, ἡ ὁποία συνίσταται εἰς τοῦτο, ὅτι τὸ Δημόσιον παραιτεῖται τοῦ δικαιώματος τῆς ἐξαγορᾶς τῆς ἐπιχειρήσεως τῆς προεκτάσεως.

§141Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πότε ἀπεκτήθη τὸ δικαίωμα τοῦτο;

§142Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀπὸ τοῦ 1910 θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα τῆς ἐξαγορᾶς τὸ Δημόσιον. Ἐρωτήσατε, ποῖος ἀγὼν συνάπτεται εἰς ἄλλα Κράτη διὰ τὸ δικαίωμα τῆς ἐξαγορᾶς· τί συμβαίνει σήμερον ἐν Ὀδησσῷ, ἐν Μόσχᾳ, ἐν Πετρουπόλει, τί συμβαίνει ἐν τῇ πλουσίᾳ Γαλλίᾳ, καὶ μετὰ πόσης ἐπιμονῆς τὸ δικαίωμα αὐτὸ εἰς ὅλα τὰ Κράτη, τὰ γνωρίζοντα τί θησαυρὸς εἶναι, ἠσκήθη καὶ ἀσκεῖται. Καὶ τὸ δικαίωμα αὐτὸ τῆς ἐξαγορᾶς τὸ ἀπαλλοτριοῖ ὁ κ. Πρωθυπουργός, αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀναζητῶν νὰ εὕρῃ τὴν σχετικὴν διάταξιν.

§143Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν γνωρίζω πολὺ καλά.

§144ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ ἑτέρα παροχή. Πρόκειται περὶ νύμφης, ἡ ὁποία δέον νὰ προικοδοτηθῇ πλουσίως. Θὰ εὕρητε ταύτην εἰς τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ ἄρθρου 9, ἥτις λέγει: «...δικαιουμένης τῆς Ἑταιρείας καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ προνομίου αὑτῆς νὰ ποιῆται χρῆσιν ἀποκλειστικὴν τοῦ χώρου τούτου (τοῦ παραχωρηθέντος αὐτῇ ἐν Νέῳ Φαλήρῳ) συμφώνως πρὸς τὸν προορισμὸν τοῦ Σιδηροδρόμου καὶ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν λουτρῶν, ἀλλὰ μὴ δικαιουμένης ν’ ἀποκλείσῃ ἀπὸ τοῦ χώρου αὐτοῦ τὸ κοινόν.» Αὐτὴν τὴν ἐπιφύλαξιν ἔκαμε τὸ Δημόσιον. Σήμερον δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῆς ἀποκλειστικῆς χρήσεως τοῦ χώρου, ἓν δὲ μόνον ὑπολείπεται δικαίωμα ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ, μὴ τύχῃ καὶ τὸ ἀποκλείσῃ ἐκεῖθεν ἡ Ἑταιρεία. Μεγάλη ἡ πρόνοια τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ἐπιφυλάξαντος τὸ τοιοῦτον δικαίωμα ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ, ὡς εἰ ἐπρόκειτο τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς νὰ διασκεδάσῃ αὐτὸ μόνον, ἐπιφυλάσσον εἰς ἑαυτὸ τὸ δικαίωμα τῆς καθόδου εἰς τὰ λουτρὰ τοῦ Φαλήρου. Ἴσως τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ἐπεφύλαττε τὸ δικαίωμα τοῦτο ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ, ἐνεθυμήθη τὸν πρώην Βασιλέα τῆς Βαυαρίας, ὅστις ἦτο τόσον μελομανής, ὥστε ἀπηγόρευσεν εἰς πάντα ἄλλον, πλὴν αὑτοῦ, νὰ παρίσταται εἰς τὰς παραστάσεις τοῦ θεάτρου τοῦ Beyruth. Ἐφοβήθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μήπως οἱ ἰδιόρρυθμοι αὐτοὶ ἄνθρωποι,—ὁ κ. Σκουζὲς, νομίζω, δὲν εἶναι μέλος τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου, ἀλλ’ ὁ ἐξάδελφός του,—ἢ ἄλλοι ἀποκλείσωσι τὸ δημόσιον, τὸ κοινὸν, ἀπὸ τοῦ χώρου τῶν λουτρῶν, καὶ ἔκαμεν ὑπὲρ αὐτοῦ μίαν ἐπιφύλαξιν, ἀλλὰ παραχωρήσας τὴν ἀποκλειστικὴν χρῆσιν ὅλου τοῦ χώρου, τοῦ χώρου τοῦ ἀνήκοντος εἰς τὸ Δημόσιον, εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Ἔδωκεν ἑπομένως αὐτῇ τὸ δικαίωμα νὰ ἐγκαταστήσῃ ἐκεῖ συνοικισμὸν ὁλόκληρον, καθ’ ὅσον, ἐννοεῖται, τὰ συμφέροντα τῆς Ἑταιρείας ἐπιτρέπουσιν αὐτὸ, νὰ ἐγκαταστήσῃ πανδοχεῖα, θέατρα, οὐδεὶς δὲ ἄλλος ἐπὶ τοῦ χώρου ἐκείνου (ὁ ὁποῖος οὐδέποτε ἀνῆκεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν) ἔχει δικαίωμα νὰ εἰσέλθῃ, ἀλλ’ οὐδὲ νὰ διαθέσῃ πλέον αὐτὸν δύναται τὸ Δημόσιον. Τοιαῦτα εἶναι τὰ προνόμια, τὰ ὁποῖα χορηγοῦνται εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς ἀπέναντι ἑνὸς ἀνταλλάγματος μὴ ὑφισταμένου, ἀπέναντι 50,000 δρ. ὡς προστίμου, διότι ἅμα ὡς καταβάλῃ τὰς 50,000 ἀπαλλάσσεται ἡ Ἑταιρεία αὕτη τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ νὰ ἐγκαταστήσῃ ὡς κινητήριον δύναμιν τὸν ἠλεκτρισμόν. Κύριοι, φρονῶ, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπεσχέθην, τὸ ἀπέδειξα· φρονῶ ὅτι ἀπέδειξα, ὅτι δὲν παρέστη ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Δημοσίου, δὲν παρέστη κατὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως ταύτης ὁ νόμιμος ὑπερασπιστὴς τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου παρέστησαν μόνον κατὰ τὴν σύναψιν τῆς συμβάσεως ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι προέθεντο νὰ προικοδοτήσωσι τὴν πλουσίαν Ἑταιρείαν τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου· φρονῶ δὲ, ὅτι ἀπέδειξα περιπλέον, ὅτι αἱ τοσαῦται παροχαὶ οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον θέλουσι συντελέσει εἰς τὴν διευκόλυνσιν τῆς συγκοινωνίας, εἰς τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῆς, εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν συνοικισμῶν. Προέθεντο μόνον νὰ καταρτίσωσιν ἓν μονοπώλιον ἀποκλειστικὸν ὑπὲρ τῆς πλουσίας Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ σιδηροδρόμου, ν’ ἀπαγορεύσωσιν οἱανδήποτε ἄλλην συγκοινωνίαν εἰς τοὺς κατοίκους τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς, καὶ ν’ ἀποπνίξωσι πᾶσαν πρόθεσιν συνοικισμοῦ, διότι πᾶσα πρόθεσις συνοικισμοῦ ἀναγκαίως συνεπάγεται τὴν ἰδέαν τῆς συγκοινωνίας πρὸς τὸν Πειραιᾶ, τῆς συγκοινωνίας πρὸς τὰς Ἀθήνας, ἀλλ’ ἡ συγκοινωνία αὕτη κατόπιν τῆς μεταρρυθμίσεως τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ νόμου τοῦ 1855 καθίσταται ἀδύνατος.

§145Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγώ, κύριοι Βουλευταί, οὐδόλως θαυμάζω, βλέπων τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς ἐξεγειρόμενον, ὡς εἶπε, κατὰ τῆς συμβάσεως ταύτης, δὲν θαυμάζω, λέγω, αὐτὸν διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, περὶ τοῦ ὁποίου εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι εἰσελθὼν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐλησμόνησεν ἐντελῶς τὴν ἰδιότητα αὑτοῦ ὡς δικηγόρου, — καὶ τοῦτο ἀναγνωρίζω δημοσίᾳ, — δὲν ἠδυνήθη νὰ λησμονήσῃ τὰς ἐντυπώσεις, ἃς ἀπεκόμισεν ἐκ τῆς μελέτης τῶν νόμων καὶ τῶν ἐγγράφων, ὅτε ὡς δικηγόρος ἠσχολήθη ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἐὰν τὸ παρὰ τοῦ κυρίου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ ὑποστηριχθὲν, ὅτι ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν– Πειραιῶς δὲν εἶχε τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον τῇ παραχωρεῖται διὰ τῆς συμβάσεως, εἶναι ἀληθὲς, αἱ ἐπικρίσεις αὐτοῦ εἶναι ὀρθαί. Ἐὰν ὅμως τὸ προνόμιον τοῦτο εἶχεν, αἱ ἐπικρίσεις αὐτοῦ οὐδεμίαν, ἀπολύτως οὐδεμίαν ἔχουσιν ἰσχύν. Ἐγώ, Κύριοι, ὑπεστήριξα κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου, καὶ θέλω προσπαθήσει ν’ ἀποδείξω καὶ σήμερον, ὅτι τὸ προνόμιον τοῦτο ἡ Ἑταιρεία εἶχε δυνάμει τοῦ νόμου τῆς 22 Νοεμβρίου 1855. Ἀλλὰ πρὶν ἢ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος τούτου μεταβαίνω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, ἵνα ἴδω, ἐὰν οἱ ὅροι αὐτῆς, ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο ἡ Ἑταιρεία εἶχεν, εἶναι τοιοῦτοι, ὥστε νὰ δικαιολογήσωσι τὴν δριμυτάτην ἐπίκρισιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς κατὰ τῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τῆς ἐνεργείας κυρίως τοῦ ὑπογράψαντος τὴν σύμβασιν Ὑπουργοῦ. Ἡ Ἑταιρεία, κατὰ τὴν κρίσιν μου καὶ ὡς θὰ ἀποδείξω ἀργότερον, τὸ προνόμιον τοῦτο εἶχε δυνάμει τοῦ νόμου, καὶ τὸ εἶχε καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς παραχωρήσεως αὐτοῦ, ἐπρόκειτο δέ, Κύριοι, νὰ γείνῃ τί; Ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ ἡ ἕνωσις τῶν δύο Ἑταιρειῶν, τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς μετὰ τῆς Ἑταιρείας τῆς Προεκτάσεως. Ὑπελογίσαμεν ποία εἶναι ἡ ἀξία τῆς ἐλαττώσεως τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ἡ Προέκτασις δυνάμει τῆς συμβάσεως εἶχε δικαίωμα νὰ ὑφίσταται· περιωρίσαμεν τὸν χρόνον τοῦτον ἐντὸς τοῦ χρόνου τοῦ προνομίου τῆς Ἑταιρείας Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, καὶ ὁ ὑπολογισμὸς αὐτὸς ὁ ἀκριβὴς, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου, ἀπέδειξεν εἰς ὑμᾶς, ὅτι ἡ ἀξία αὕτη ἀντιπροσωπεύει δύο ἐτῶν παράτασιν τοῦ προνομίου, καὶ ἑπομένως ἐχορηγήσαμεν τὰ δύο ταῦτα ἔτη· ὅπως δὲ ὁρίσωμεν τὴν ἀξίαν τῶν δύο τούτων ἐτῶν, ὑπελογίσαμεν ποία θὰ ᾖναι ἡ ἀξία τῆς Ἑταιρείας κατὰ τὴν λῆξιν τοῦ προνομίου αὐτῆς, καὶ δι’ ὑπολογισμῶν ἀναμφισβητήτων ἐπὶ τῇ βάσει τῆς αὐξήσεως τῆς συγκοινωνίας, ἥτις κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐπραγματοποιήθη, εὕρομεν ὅτι ἔπρεπε νὰ δώσωμεν παράτασιν. Τοὺς ὑπολογισμοὺς τούτους ἀνέφερα ἐν τῇ πρώτῃ ἀγορεύσει μου, περιττὸν δὲ κρίνω νὰ κουράσω ὑμᾶς, ἐπαναλαμβάνων αὐτοὺς σήμερον. Συνεζητήθη ἀκολούθως τὸ ζήτημα τῆς μετατροπῆς τῆς ἕλξεως· ὅπως δ’ ὁρίσωμεν τὴν δαπάνην, ἣν ἡ Ἑταιρεία ἔπρεπε νὰ καταβάλῃ, ἵνα προβῇ εἰς τὴν μετατροπὴν ταύτην, ἐλάβομεν ἀφ’ ἑνὸς τὸ κεφάλαιον τὸ ἀναγκαῖον πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς μετατροπῆς ταύτης, ὑπελογίσαμεν τὸ βάρος, τὸ ὁποῖον ἡ Ἑταιρεία ἤθελεν ἔχει εἰς τόκους καὶ χρεωλύσιον τοῦ κεφαλαίου τούτου, ὑπελογίσαμεν τί ἤθελε ζημιωθῇ κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη ἐκ τῶν εἰσπράξεων, αἵτινες ἤθελον πραγματοποιηθῇ κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς λήξεως τοῦ σήμερον ὑφισταμένου προνομίου αὐτῆς, ἀφῃρέσαμεν ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου τὰ κέρδη, τὰ ὁποῖα ἤθελεν ἔχει ἡ Ἑταιρεία κατὰ τὰ ἔτη, καθ’ ἃ ὁ τόκος καὶ τὸ χρεωλύσιον θὰ ἦσαν κατώτερα τοῦ ποσοῦ ἐκείνου, καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὸν ὁρισμὸν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θ’ ἀντιπροσωπεύῃ διὰ τὴν Ἑταιρείαν κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς λήξεως τοῦ προνομίου αὐτῆς ἡ μετατροπὴ τῆς ἕλξεως, καὶ συμφώνως πρὸς τὸν ὑπολογισμὸν τοῦτον, τὸν λίαν ἀκριβῆ, ὡρίσαμεν ἑτέραν παράτασιν ἐπὶ 4 ἕτερα ἔτη, καὶ οὕτως ἐφθάσαμεν εἰς τὴν παράτασιν τοῦ προνομίου ἐπὶ 6 ἔτη. Ἄρα ἡ παραχώρησις τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ προνομίου ἀντιστοιχεῖ εἰς τὰ δύο ταῦτα, ἀφ’ ἑνὸς εἰς τὴν ἕνωσιν τῶν δύο Ἑταιρειῶν καὶ εἰς τὸν περιορισμὸν τοῦ προνομίου τῆς Προεκτάσεως,—τὸ ὁποῖον, ἐνῷ κατὰ τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Προεκτάσεως ἔπρεπε νὰ λήξῃ κατὰ τὸ 1988, θὰ λήξῃ σήμερον μὲ τὴν λῆξιν τοῦ προνομίου τῆς Ἑταιρείας,— καὶ ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὴν μετατροπὴν τῆς ἕλξεως. Ἡ μὲν πρώτη παράτασις, ἡ διετὴς, ἔχει ἀντίστοιχον τὴν ἕνωσιν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς μετὰ τῆς Προεκτάσεως καὶ τὸν περιορισμὸν τοῦ προνομίου τῆς Προεκτάσεως ἀντὶ τοῦ 1988 εἰς τὰ 1943· ἡ δὲ δευτέρα παράτασις, ἡ τετραετὴς, ἀντιστοιχεῖ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δαπανῶν πρὸς μετατροπὴν τῆς ἕλξεως. «Ἀλλὰ», λέγει ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς, «ὑπολογίζετε τὴν δαπάνην εἰς 7,000,000». Ἐγὼ παρατηρῶ εἰς αὐτὸν, ὅτι οὐδέποτε ὑπελόγισα τὴν δαπάνην εἰς 7,000,000· ὑπελόγισα αὐτὴν μόνον εἰς 3,200,000. Ἀλλ’ ἀπέδειξα διὰ λογαριασμῶν, ὅτι ἡ πληρωμὴ τῶν τόκων καὶ τοῦ χρεωλυσίου τοῦ ποσοῦ τούτου ἤθελε φέρει τὴν Ἑταιρείαν κατὰ τὸ τέλος τοῦ προνομίου αὐτῆς εἰς 5,500,000, καὶ διὰ τὸ ποσὸν τοῦτο ὡρίσαμεν τὴν παράτασιν τετραετῆ. Ἑπομένως μέχρι τοῦδε οὐδεμία ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου παραχώρησις ἐγένετο, οὐδὲ ἠδύνατο λοιπὸν νὰ ζητηθῇ ἀντάλλαγμά τι. Ἀλλὰ λέγει ὁ ἀξιότιμος Βουλευτής: «Καὶ ἂν ἡ Ἑταιρεία δὲν ἐκτελέσῃ τὴν μετατροπὴν τῆς ἕλξεως, ποίαν ἀσφάλειαν ἔχετε;» Λέγω εἰς αὐτὸν, ὅτι ἔχομεν τὴν ποινικὴν ῥήτραν τῶν 50,000 δραχμῶν, καὶ ἡ ποινικὴ ῥήτρα τῶν 50,000 δραχμῶν εἶναι ἐπαρκὴς, διότι τὸ Δημόσιον οὐδὲν ἔδωκεν ἀντάλλαγμα, ὅπως ἐπιτύχῃ τὴν μετατροπὴν τῆς ἕλξεως. Λέγω ὅτι οὐδὲν ἔδωκεν, ἐν τῇ θεωρίᾳ μου, ὅτι τὸ προνόμιον ὑφίσταται δυνάμει τῆς προγενεστέρας συμβάσεως, καὶ ὅτι τὸ προνόμιον δὲν χορηγεῖται διὰ τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως. Ἀλλ’ ἐπετύχομεν καὶ ἄλλο τι, ἐπετύχομεν τὴν ἐλάττωσιν τῆς τιμῆς τῶν εἰσιτηρίων, ἐλάττωσιν σπουδαιοτάτην ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην θέσιν, διότι καταβιβάζεται κάτωθι καὶ τῶν τιμῶν τῆς δευτέρας θέσεως· ἐπετύχομεν τοιαύτην καὶ διὰ τὴν τρίτην θέσιν, διότι ἐπετύχομεν, ἵνα ἡ τιμὴ τῶν μέχρι τοῦ Μοναστηρίου εἰσιτηρίων ἐπεκταθῇ ἡ αὐτὴ μέχρι τῆς Ὁμονοίας. Παρατηρῶ δὲ, Κύριοι, ὅτι, ἐὰν παραβάλητε τὰς τιμὰς τῆς τρίτης θέσεως τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς πρὸς τὰς τιμὰς τοῦ Τροχιοδρόμου, τί βλέπετε; Ὅτι διὰ τῆς νέας συμβάσεως ὁ Σιδηρόδρομος θὰ εἰσπράττῃ 95 λεπτὰ διὰ τὸ ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Πειραιῶς διάστημα, μετ’ ἐπανόδου, ἐνῷ ὁ Τροχιόδρομος εἰσπράττει 110, διὰ δὲ τὸ ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Φαλήρου 70 λεπτὰ ὁ Σιδηρόδρομος, 80 λεπτὰ ὁ Τροχιόδρομος. Ἐκ τῆς διαφορᾶς δὲ ταύτης ἐπέρχεται ἐλάττωσις ἐσόδων τῆς Ἑταιρείας κατὰ 120,000 δραχμὰς ἐτησίως. Αὐτὴν δὲν τὴν θεωρεῖ παραχώρησιν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής. Ἀλλὰ, Κύριοι, τὸ οὐσιαστικὸν ζήτημα ἐν τῇ ὑποθέσει εἶναι τοῦτο: Ἔχει ἢ ὄχι τὸ προνόμιον ἡ Ἑταιρεία; Παραχωρεῖται τὸ προνόμιον διὰ τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως, ἢ εἶχε τοῦτο ἡ Ἑταιρεία; Διότι ἐπαναλαμβάνω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον ἀρχόμενος τοῦ λόγου, ὅτι, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι τὸ προνόμιον δὲν ἔχει ἡ Ἑταιρεία δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ 1855, βεβαίως ἡ σύμβασις δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ, βεβαίως ἐν τῇ συμβάσει δὲν ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψιν τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, διότι τὸ προνόμιον τοῦτο ἔχει ἀξίαν, καὶ ἀξίαν μεγάλην, διὰ τὴν ἀξίαν δ’ ἐκείνην οὐδὲν ἐλάβομεν ἀντάλλαγμα ἐν τῇ συμβάσει. Ἄρα τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξετασθῇ, εἶναι κυρίως τοῦτο: εἶχεν ἢ δὲν εἶχε τὸ προνόμιον ἡ Ἑταιρεία; Ἂς ἐξετάσωμεν, Κύριοι, τὰ κείμενα, ἵνα λύσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἔχομεν ῥητὸν ἄρθρον τοῦ νόμου τοῦ 1855, τὸ ἄρθρον 16, τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει): «Δι’ ἄλλου ἐργολάβου σύστασις δευτέρου σιδηροδρόμου, ὅστις ἔχων τὴν αὐτὴν μὲ τὸν πρῶτον διεύθυνσιν νὰ ἑνώνῃ τὰς δύο πόλεις, δὲν συγχωρεῖται καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος». Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἡ ἀνάγνωσις μόνη τοῦ ἄρθρου τούτου λύει τὸ ζήτημα. Δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ δευτέρα γνώμη, ὅτι τὸ ἄρθρον 16, τὸ τόσον ῥητὸν ἐν τῇ ἐκφράσει του, τὸ τόσον σαφὲς, λύει ἀπολύτως τὸ ζήτημα. Ἀπόδειξις δὲ, ὅτι λύει τὸ ζήτημα, εἶναι, ὅτι ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ἐκδόσεως τοῦ νόμου ἐκείνου μέχρι σήμερον, ὅλαι παρεδέχθησαν πάντοτε, ὅτι ἐνώπιον τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 16 δὲν ἐπιτρέπεται νὰ χορηγηθῇ εἰς καμμίαν Ἑταιρείαν τὸ δικαίωμα, ἵνα ἐξυπηρετήσῃ τὰς δύο πόλεις. Καὶ ἐδῶ ἔρχεται τὸ ζήτημα τοῦ Τροχιοδρόμου κατ’ ἀνάγκην· διότι μόνη ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων εὑρέθη ν’ ἀμφισβητήσῃ τὴν ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ εἰρημένου νόμου. Ἡ Ἑταιρεία αὕτη, Κύριοι, πολλάκις προσεπάθησε νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἕνωσιν μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς· δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἅμα τῇ συστάσει αὐτῆς ἤρχισε προσπαθοῦσα νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἔγκρισιν ταύτην. Καὶ μᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν του, ὅτι ἡ σύμβασις ἡ γενομένη μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων ἀναγνωρίζει εἰς τὴν Ἑταιρείαν τὸ δικαίωμα νὰ ἔχῃ συγκοινωνίαν μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς· ὅπως δ’ ἀποδείξῃ τοῦτο, ἐβασίσθη εἰς τὸ ἄρθρον 1 τῆς συμβάσεως, τὸ ὁποῖον λέγει τὰ ἑξῆς: «Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Τροχιοδρόμων νὰ κατασκευάσῃ ἰδίαις δαπάναις καὶ ἐπὶ κινδύνῳ αὑτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι σημειουμένων δημοτικῶν καὶ δημοσίων ὁδῶν σύμπλεγμα ἱπποσιδηροδρόμων πρὸς μεταφορὰν ἐπιβατῶν καὶ ἐμπορευμάτων. Τὸ σύμπλεγμα σύγκειται ἐκ τῶν ἀκολούθων μεταξὺ των συναφῶν γραμμῶν...» Ἐβασίσθη δὲ ὁ κ. Βουλευτὴς εἰς τὰς λέξεις «συναφῶν γραμμῶν», ὅπως ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἑνώσῃ τὰς Ἀθήνας μὲ τὸν Πειραιᾶ, καὶ ἑπομένως ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου 16 δὲν εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἀπέδωκα εἰς τὸ ἄρθρον αὐτό· διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ συναλλαχθεῖσα μετὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων, κακοπίστως ἐνήργησε, παραχωρήσασα καὶ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Τροχιοδρόμων δικαίωμα, τὸ ὁποῖον δυνάμει τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ νόμου τοῦ 1855 ἀπηγορεύετο εἰς αὐτὴν νὰ παραχωρήσῃ. Καὶ ἦλθεν ὁ ἕτερος ἀγορεύσας ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κραναίας Βουλευτής, ὁ ὁποῖος, ἴσως ἐννοήσας τὸ μὴ βάσιμον τοῦ ἐπιχειρήματος τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, οὔτε μνείαν αὐτοῦ ἔκαμεν, ἀλλ’ ἐβασίσθη εἰς τὸ ἐπιχείρημα τὸ προκύπτον ἐξ ἄλλης διατάξεως τοῦ ἄρθρου 1, καθ’ ἣν «ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται ν’ ἀπαιτήσῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος τοῦ Πειραιῶς καὶ τῶν πέριξ, εἰμὴ μόνον ἂν συνδεθῇ τοῦτο μετὰ τοῦ τῶν Ἀθηνῶν» καὶ εἶπεν: ἐκτελεσθέντος τοῦ συμπλέγματος τοῦ Πειραιῶς, ἕπεται ὅτι πρέπει νὰ συνδεθῇ ὁ Πειραιεὺς μὲ τὰς Ἀθήνας». Καὶ ἠρώτησε τότε ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς: «εἶχεν ἀπαιτήσει τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος ἡ Κυβέρνησις;» καὶ οὐδὲν ἀπήντησεν ὁ ἐκ Κραναίας κ. Βουλευτής, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπαντήσῃ, διότι ἐγίνωσκε κάλλιστα ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα βεβαίως ἐμελέτησεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοιαύτην ἀπαίτησιν δὲν εἶχε διατυπώσει· τοὐναντίον μάλιστα. Καὶ ἔρχομαι ἀπὸ τοῦ τελευταίου ἐπιχειρήματος, ἐπιφυλαττόμενος ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸ πρῶτον ἐπιχείρημα κατόπιν. Οὐδέποτε ἐζήτησεν ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ συμπλέγματος ἐκείνου, ἀλλ’ ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων δι’ ἐπανειλημμένων αἰτήσεών της ἐζήτησε τὴν κατασκευὴν αὐτοῦ. Ἔχομεν, Κύριοι, αἰτήσεις τοιαύτας πολλάς, διὰ τῶν ὁποίων ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων ἀπὸ τοῦ 1885 ἤρξατο ζητοῦσα τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος τοῦ Πειραιῶς. Ἔχομεν ἀναφορὰν αὐτῆς κατὰ Ἀπρίλιον τοῦ 1885, ἑτέραν τοῦ Μαΐου 1885, ἑτέραν πάλιν τῆς 20 Αὐγούστου 1887. Τὸ Ὑπουργεῖον δὲν εἶχεν ἀπαντήσει εἰς τὰς αἰτήσεις ταύτας, ἐπὶ τέλους δ’ ἀπήντησεν εἰς τὴν τελευταίαν αἴτησιν, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἡ Ἑταιρεία ἔλεγεν (ἀναγινώσκει): «Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως», —Πρόεδρος δὲ τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης, —«μὲ ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἤθελε παραχωρήσει ἀμέσως τὴν ἄδειαν τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς Πειραιῶς– Φαλήρου ἄνευ τῆς ἑνώσεως». Εἰς τὴν τελευταίαν ταύτην αἴτησιν, —διότι ἡ πρώτη αἴτησις ἦτο ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρείας νὰ κάμῃ τὴν γραμμὴν μέχρι Φαλήρου, —εἰς τὴν τελευταίαν ταύτην αἴτησιν τὸ Ὑπουργεῖον ἀπήντησεν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀπὸ 20 Αὐγούστου ἐ. ἔ. ἀναφοράν σας, δι’ ἧς αἰτεῖσθε νὰ ἐπιτραπῇ ὑμῖν ἡ κατασκευὴ τῆς γραμμῆς Νέου Φαλήρου–Πειραιῶς ἄνευ τῆς ἑνώσεως αὐτῆς ἐν Φαλήρῳ μετὰ τῆς ἑτέρας τροχιοδρομικῆς γραμμῆς Ἀθηνῶν–Νέου Φαλήρου, ἐγκρίνομεν τὴν γραμμὴν ταύτην μεταξὺ τῶν σημείων Α καὶ Β τοῦ ἐσωκλείστως ἐπιστρεφομένου καὶ προσηκόντως τεθεωρημένου διαγράμματος, ἤτοι ἀπὸ τοῦ τέλους τῆς περιοχῆς τοῦ ἐν Φαλήρῳ σταθμοῦ τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς μέχρι τοῦ Τινανίου κήπου, καὶ ἐπιτρέπομεν νὰ προβῆτε εἰς τὴν στρῶσιν αὐτῆς, ὑπὸ τὸν ῥητὸν καὶ ἀπαράβατον ὅρον, ὅτι δὲν θέλει γείνῃ οὐδεμία οἱαδήποτε ἕνωσις τῆς γραμμῆς ταύτης μετὰ τῆς ἑτέρας, τῆς ἀπὸ τοῦ Νέου Φαλήρου εἰς Ἀθήνας καὶ Παλαιὸν Φάληρον ἀγούσης.» Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἡ πρώτη πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸ 1887, ἡ ἐπιτρέψασα τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς, περὶ τῆς ὁποίας σᾶς ἀνέφερα, εἶχε ῥητὸν τὸν ὅρον, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἕνωσις μεταξὺ τῶν δύο γραμμῶν. Τὸ ἔγγραφον τοῦτο ὑπέγραψεν ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης, τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλὰ μήπως, Κύριοι, περιωρίσθη εἰς τοῦτο ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων; Μαθοῦσα ἡ Ἑταιρεία αὐτή, ὅτι εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν αἴτησις ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν– Πειραιῶς πρὸς κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος Πειραιῶς, ὑπέβαλεν αἴτησιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ζητοῦσα νὰ ἐκτελέσῃ αὐτὴ τὸ σύμπλεγμα τοῦτο. Ἐν τῇ μετὰ τῆς Ἑταιρείας συμβάσει ὑπάρχει διάταξις, δυνάμει τῆς ὁποίας «ἐὰν ἄλλη τις Ἑταιρεία προσεφέρετο νὰ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος τοῦ Πειραιῶς, ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ τὸ παραχωρήσῃ εἰς αὐτήν». Ἠδύνατο λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν ἐνεπνέετο ἐκ τῆς ἀντιπαθείας, τὴν ὁποίαν ὁ κ. ἐκ Κραναίας Βουλευτὴς ἀνέφερε, πρὸς τὰ ξένα κεφάλαια, νὰ δεχθῇ τὴν αἴτησιν τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ παραχωρήσῃ εἰς αὐτὴν τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος Πειραιῶς, ἀλλὰ δὲν ἔπραξε τοῦτο. Τοὐναντίον, λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὴν αἴτησιν τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων, ἐπέτρεψεν εἰς αὐτὴν τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος Πειραιῶς διὰ τῆς ἀπὸ 5 Φεβρουαρίου 1897 ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐχούσης ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει)... Ἐπετράπη λοιπὸν διὰ τοῦ ἐγγράφου τούτου ἡ κατασκευὴ τοῦ συμπλέγματος Πειραιῶς. Ὑπάρχει δὲ καὶ μεταγενέστερον ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, τῆς 25 Ὀκτωβρίου 1897, ἔχον ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει αὐτό). Ὁ ὅρος δὲ τῆς διαταγῆς εἶναι ἀκριβῶς, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἕνωσις τῶν δύο γραμμῶν...

§146Δ. ΡΑΛΛΗΣ. «Δὲν θὰ ἑνώσῃ», λέγει.

§147Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὸ «δὲν θὰ ἑνώσῃ» σημαίνει ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἑνώσῃ... Καὶ τὸ ἔγγραφον τοῦτο τῆς 25 Ὀκτωβρίου 1897 φέρει τὴν ὑπογραφὴν τοῦ κ. Κόρπα, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἔρχεται ἔπειτα ἑτέρα ἀναφορὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων, διὰ τῆς ὁποίας ἡ Ἑταιρεία ἐζήτει παράτασιν τῆς προθεσμίας πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Τὸ Ὑπουργεῖον, ἀπαντῶν εἰς τὴν ἀναφορὰν ταύτην, λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀνωτέρω ἔγκρισις χορηγεῖται ὑφ’ ὃν ὅρον ἐνεκρίθη καὶ ἡ ἀπὸ Φαλήρου... κλπ.» Καὶ τὸ ἔγγραφον τοῦτο φέρει τὴν ὑπογραφὴν τὴν ἰδικήν μου, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν κατὰ τὸ 1897. Ὥστε βλέπετε, Κύριοι, ὅτι ὅλοι οἱ Ὑπουργοί, ἀπὸ τοῦ 1885 καὶ ἐντεῦθεν, εἶχον τὴν ἰδέαν, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ παραχωρηθῇ εἰς τὴν Ἑταιρείαν ἡ ἕνωσις, τὴν ὁποίαν διὰ παντὸς τρόπου ἡ Ἑταιρεία ἐπεδίωκεν. Ἀλλ’ εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κραναίας, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται ν’ ἀπαιτήσῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος τούτου, εἰμὴ μόνον, ἂν συνδεθῇ τοῦτο μετὰ τοῦ τῶν Ἀθηνῶν. Καὶ τί ἀποδεικνύει τοῦτο; ὅτι ἡ Κυβέρνησις δικαίωμα δὲν εἶχε ν’ ἀπαιτήσῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος χωρὶς νὰ παραχωρήσῃ τὴν ἕνωσιν. Ἀλλὰ μήπως ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησε τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος; Δι’ ἐπανειλημμένων ἐγγράφων ἀπέδειξα ὑμῖν, ὅτι ἡ Ἑταιρεία ἐζήτησεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος, καὶ ἔπραξε τοῦτο πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ ἐμποδίσῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 1 τῆς συμβάσεως ἔδιδεν εἰς αὐτήν, ἵνα παραχωρήσῃ τὸ σύμπλεγμα τοῦτο εἰς ἄλλην Ἑταιρείαν. Ἄρα τὸ ἐπιχείρημα τοῦ κ. ἐκ Κραναίας Βουλευτοῦ οὐδεμίαν ἔχει ἀξίαν, διότι ἐκ τῶν ἐγγράφων ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδέποτε ἀπῄτησε τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος. Ἀλλὰ τὸ ἐπιχείρημα τοῦ ἐκ Κραναίας ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἀντιτάσσω πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς, λέγων αὐτῷ, ὅτι ὁ ἐκ Κραναίας κ. Βουλευτὴς κατεδίκασε τὸ βάσιμον τοῦ ἐπιχειρήματος τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς. Διότι τί μᾶς ἔλεγεν ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής; Μᾶς ἔλεγεν ὅτι ἡ φράσις «relier en train» ἀποδεικνύει τί; ὅτι παρεχωροῦντο 9 γραμμαὶ, ἀλλ’ ὅτι ὅλαι αὐταὶ αἱ γραμμαὶ ἦσαν ἡνωμέναι μεταξὺ των. Δὲν ἠθέλησεν ὅμως ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ μελετήσῃ τὸ ἄρθρον, ἵνα ἴδῃ ὅτι τὸ ἄρθρον ὁμιλεῖ περὶ δύο συμπλεγμάτων, καὶ ὅταν λέγῃ «relier en train», ἐννοεῖ ὅτι αἱ γραμμαὶ τοῦ συμπλέγματος εἶναι reliées en train, διότι ἄλλως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου ἐκείνου, ἡ ὁποία ἄφινεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ παραχωρήσῃ ἢ ὄχι τὸ σύμπλεγμα τοῦ Πειραιῶς. Διότι, ἐὰν παραδέχησθε ὅτι ὅλαι αἱ γραμμαὶ, αἱ 9, ἐν αἷς περιλαμβάνονται καὶ αἱ γραμμαὶ τοῦ Πειραιῶς, ἔπρεπε νὰ ἦναι ἡνωμέναι μεταξύ των, ὅπως ὑμεῖς ὑπεστηρίξατε κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν σας, ἐρωτῶ, πῶς ἦτο δυνατὸν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ λέγητε ὅτι αἱ γραμμαὶ θὰ ἦναι ἡνωμέναι μεταξύ των, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ δίδητε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα παραχωρήσῃ τὴν ἕνωσιν, ἀπαιτοῦσα τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος; Βλέπετε λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι τὰ δύο ἐπιχειρήματα, τὰ προβληθέντα πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἰδέας, ὅτι ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων παραχωρεῖ εἰς τὸν Τροχιόδρομον τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἔχῃ γραμμὴν μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, καταπίπτουσι· δὲν ἔχει δὲ σημασίαν τὸ ζήτημα εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ἑτέρου ζητήματος, τοῦ προερχομένου ἐκ τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ νόμου ΤΖʹ τοῦ 1855, Ἔχει ὅμως σημασίαν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸ ἐπιχείρημα τοῦ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, ἰσχυρισθέντος, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δοθῇ ἡ ἑρμηνεία, ἣν ἡμεῖς δίδομεν, εἰς τὸ ἄρθρον 16· διότι, ἐὰν ἐπιμένομεν δίδοντες τὴν ἑρμηνείαν ταύτην, πρέπει κατ’ ἀνάγκην νὰ ὑποθέσητε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ὑπέγραψε τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων, κακοπίστως ἐφέρθη, διότι, ἐὰν εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ σεβασθῇ τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον εἶχε παραχωρήσει εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν– Πειραιῶς, δὲν ἠδύνατο νὰ κάμῃ τὴν παραχώρησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Τροχιοδρόμων διὰ τοῦ ἄρθρου 1 τῆς μετ’ αὐτῆς συμβάσεως. Αὐτὴν τὴν σημασίαν ἔχει τὸ ἐπιχείρημα. Καὶ νομίζω ὅτι ἀπέδειξα, ὅτι διὰ τῆς μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων συμβάσεως δὲν παρεχωρήθη αὐτῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἑνώσεως τῆς γραμμῆς Φαλήρου καὶ Πειραιῶς, ἀπέδειξα ὅτι τὸ ἐπιχείρημα περὶ κακοπιστίας τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὑπογραψάσης τὴν μετὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων σύμβασιν, δὲν ἔχει ὑπόστασιν. Μένει λοιπὸν ἀκέραιον τὸ ἐπιχείρημα τὸ προερχόμενον ἐκ τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ νόμου ΤΖʹ τοῦ 1855. Ἐὰν, Κύριοι, ἡ ἑρμηνεία τοῦ ἄρθρου 16 ἦναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἀνέφερα, ἐὰν ἡ ἑρμηνεία τοῦ ἄρθρου 16, ἡ ἔκ τε τοῦ γράμματος καὶ τοῦ πνεύματος αὐτοῦ πηγάζουσα, εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ὑποστηρίζω, ποίαν παραχώρησιν ἐκάμαμεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς διὰ τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως; Καὶ ὅτι ἡ ἑρμηνεία αὕτη στηρίζεται ὄχι μόνον εἰς τὸ γράμμα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου, ἀπέδειξα, πιστεύω, κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου. Δὲν εἶναι δυνατὸν, Κύριοι, νὰ παραδεχθῇ τις, ὅτι παραχωρεῖται εἰς Ἑταιρείαν ἡ κατασκευὴ μιᾶς γραμμῆς ἀπὸ ἑνὸς σημείου εἰς ἕτερον, καὶ ὅτι ἐν ταὐτῷ ἐπιφυλάσσεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα, ἵνα εἰς ἄλλην Ἑταιρείαν παραχωρήσῃ τὴν ἕνωσιν ἀπὸ τοῦ σημείου ἐκείνου εἰς τὸ ἕτερον διὰ μιᾶς καμπύλης, ὅπως εἶπον τότε, διότι τοῦτο θὰ ἦτο ἔλλειψις καλῆς πίστεως πρὸς τὴν πρώτην συναλλαχθεῖσαν Ἑταιρείαν, ἐὰν ὁ συναγωνισμὸς οὗτος ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτραπῇ. Εἶναι βέβαιον, ὅτι δυνάμει τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ νόμου ΤΖʹ τοῦ 1855 παραχωρεῖται προνόμιον (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 16. Δι’ ἄλλων ἐργολάβων σύστασις δευτέρου σιδηροῦ δρόμου, ὅστις ἔχων τὴν αὐτὴν μὲ τὸν πρῶτον διεύθυνσιν νὰ ἑνώνῃ τὰς δύο πόλεις, δὲν συγχωρεῖται καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ ἀποκλειστικοῦ προνομίου». Ἀλλὰ σᾶς λέγουν: «νὰ ἔχῃ τὴν αὐτὴν διεύθυνσιν», ἄρα ἐφαρμόζεται μόνον, ὅταν αἱ γραμμαὶ ἦναι παράλληλοι· ἐὰν δὲν ἔχητε παραλλήλους γραμμὰς, δὲν ἐφαρμόζεται τὸ ἄρθρον 16.» Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν τοῦτο νὰ ὑποστηριχθῇ, Κύριοι; εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ τις, ὅτι, ἐὰν καταβῇ εἰς Πειραιᾶ διὰ τῶν Τζιτζιφιῶν, δὲν εἶναι ἡ αὐτὴ διεύθυνσις; Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξητε, ὅτι, ἐὰν διὰ καμπύλης τινὸς μεταβαίνητε εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον, εἶναι ἄλλη διεύθυνσις; Κατ’ ἐμὲ, τοῦτο εἶναι ζήτημα καλῆς πίστεως, καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἦτο βεβαίως ἀνάγκη νὰ γείνῃ σκέψις ἄλλη. Ἄλλως ἔχομεν καὶ ἄλλα ἐπιχειρήματα πρὸς ὑποστήριξιν τῆς γνώμης ἡμῶν. Ἡ Ἑταιρεία τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου ἔχει γραμμὴν μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἀλλ’ οὐδέποτε διενοήθη ὁ Σιδηρόδρομος Πελοποννήσου νὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς γραμμῆς ταύτης πρὸς τοπικὴν χρῆσιν, ἀπ’ ἐναντίας ἔχομεν ῥητὴν δήλωσιν τῆς Ἑταιρείας τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, ὅτι τοιοῦτον δικαίωμα δὲν ἔχει, διότι ἀποκρούεται τοῦτο ῥητῶς ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ νόμου ΤΖʹ τοῦ 1855, τοῦ παρέχοντος προνόμιον εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν– Πειραιῶς. Διατὶ λοιπὸν δικαίωμα τὸ ὁποῖον δὲν παρεχωρήσαμεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου ἠθέλομεν παραχωρήσει εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Τροχιοδρόμων; Ἐὰν, Κύριοι, ἡ ἀπόδειξις, τὴν ὁποίαν ἔφερα, ὅτι δυνάμει τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ νόμου τοῦ 1855 τὸ προνόμιον τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς εἶναι πλῆρες, καὶ ὅτι διὰ τῆς προκειμένης συμβάσεως οὐδὲν ἕτερον πράττομεν ἢ νὰ ἀναγνωρίσωμεν καὶ πάλιν τὴν ὕπαρξιν τοῦ προνομίου τούτου, ἐρωτῶ, ὅλα τὰ λεχθέντα περὶ ὑποχωρήσεως ἐκ μέρους ἡμῶν, περὶ ἐγκαταλείψεως τῶν δικαιωμάτων τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Δημοσίου ἔχουν καμμίαν ὑπόστασιν; Ἀλλὰ λέγει ὁ κ. Βουλευτής: «πρὸς τί ἐπαναλαμβάνετε ταῦτα ἐν τῇ συμβάσει, τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν σήμερον;» Ἐπαναλαμβάνομεν ταῦτα, διότι ἡ ἱστορία ὅλη, τὴν ὁποίαν ἀνέφερα, ἀποδεικνύει ὅτι ἀπὸ ἐτῶν ἤδη ὑπάρχει τάσις ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων νὰ κατορθώσῃ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος ἕνωσιν, διότι εἶναι γνωστὸν, ὅτι μέχρι τοῦδε δίκαι μεταξὺ τῶν δύο Ἑταιρειῶν ἀνεφύησαν, καθ’ ἣν δὲ στιγμὴν ζητοῦμεν ἀπὸ τὴν Ἑταιρείαν τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου νὰ προβῇ εἰς δαπάνας μεγάλας, ὅπως μετατρέψῃ τὴν ἕλξιν, ἔπρεπε νὰ ἐξασφαλίσωμεν αὐτὴν κατὰ τῶν δικῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι καθ’ ἡμέραν ἀναφύονται. Λοιπὸν τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον εἰς τὴν Ἑταιρείαν ταύτην παραχωροῦμεν, εἶναι ἡ ἐξασφάλισις κατὰ τῶν ἐπιδρομῶν· ἄλλο οὐδέν. Ἄν ταῦτα εἶναι ἀκριβῆ, καταπίπτουν ὅλα, ὅσα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς εἶπε περὶ παροχῶν δῆθεν, τὰς ὁποίας ἐδώσαμεν εἰς πλουσίαν Ἑταιρίαν, ἧς ἠθελήσαμεν, λέγει, νὰ αὐξήσωμεν τὰ κέρδη. Ἐνόσῳ λοιπὸν δὲν ἀποδείξητε, ὅτι τὸ προνόμιον τοῦτο δὲν εἶχεν ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς δυνάμει τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ νόμου τοῦ 1855, καὶ ἑπομένως ὅτι ἐγένετο νέα παραχώρησις διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης, ἐνόσῳ τοῦτο δὲν ἀποδείξητε, ὅλα τὰ ἐπιχειρήματά σας πίπτουν. Ἐγὼ ἀπέδειξα ὑμῖν, ὅτι τὸ προνόμιον τοῦτο εἶχεν ἡ Ἑταιρεία αὕτη διὰ τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ νόμου τοῦ 1855. Ἀλλὰ λέγει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς: «ἀναγνωρίζοντες διὰ τῆς συμβάσεως τὸ προνόμιον, ὑποβάλλετε τὸ Δημόσιον ἐπὶ 50 ἔτη εἰς τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ νὰ ἀναγνωρίσῃ εἰς μίαν μόνην Ἑταιρείαν τὸ δικαίωμα τῆς μεταφορᾶς ἀπ’ εὐθείας μεταξὺ Πειραιῶς καὶ Ἀθηνῶν.» Ἀλλὰ, Κύριοι, ἡμεῖς καταδικάζομεν τὸ Δημόσιον εἰς τοῦτο, ἢ κατεδικάσθη διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1855, καὶ ἑπομένως βάσις τῆς συζητήσεως εἶναι τὸ προνόμιον τὸ παραχωρηθὲν διὰ τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ νόμου τοῦ 1855; Ἀλλὰ μᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων ἐκπνέει, καὶ ὅτι τὴν συνεβούλευσεν ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ προβῇ εἰς ἐκκαθάρισιν, διότι ἄλλως θέλει φθάσει εἰς χρεωκοπίαν. Εἶναι περίεργος ἡ διαβεβαίωσις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, ὅταν ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων ζητῇ παραχωρήσεις ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν μὲ τὴν ἕλξιν τὴν ὁποίαν ἔχει σήμερον, ζητῇ δὲ μετατροπὴν τῆς ἕλξεως, καὶ ἐξακολουθῇ ζητοῦσα τοῦτο καὶ μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν. Πῶς ἐκπνέει λοιπὸν ἡ Ἑταιρία; ποῦ ὁ κίνδυνος τῆς πτωχεύσεως, τὸν ὁποῖον τρέχει ἡ Ἑταιρεία; Αὐταὶ εἶναι ὑπερβολαὶ, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὸ ζήτημα. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξήτασε καὶ τὸ ἄλλο, περὶ τοῦ ὁποίου τοσοῦτος ἐγένετο λόγος· ἀπορεῖ διὰ τὰς παραχωρήσεις, τὰς ὁποίας κάμνομεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, καὶ λέγει: «Περιελάβετε τὸν ὅρον τροχιόδρομος, ὅρον ὁ ὁποῖος ἐν τῷ ἄρθρῳ 16 ἀναντιρρήτως δὲν περιλαμβάνεται, διότι λέγει μόνον, ὅτι «εἰς ἄλλον ἐργολάβον ἀπαγορεύεται ἡ σύστασις δευτέρου σιδηροῦ δρόμου», δηλ. σιδηροδρόμου δι’ ἀτμοῦ· ἀλλ’ ἐδῶ ἔχομεν τροχιόδρομον κινούμενον δι’ ἵππων, καὶ ἑπομένως παραχωρεῖτε εἰς τὴν Ἑταιρείαν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει, διότι ἐμποδίζετε εἰς τὸ μέλλον τὸν τροχιόδρομον». Ἐγὼ λέγω, ὅτι ἡ ἱστορία ἀποδεικνύει ποίαν ἔννοιαν ἔχει ὁ τροχιόδρομος, τροχιόδρομος ὁ ὁποῖος ἐκίνησεν ὅλας αὐτὰς τὰς ἱστορίας, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ καταπατήσῃ προνόμιον παραχωρηθὲν διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1855, ἐν δὲ ταῖς λέξεσι «σιδηροῦς δρόμος» βεβαίως περιλαμβάνεται καὶ ὁ τροχιόδρομος. Ἐν τῇ συμβάσει, τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν, γίνεται λόγος περὶ τροχιοδρόμου, ἐπειδὴ δὲ ὁ τροχιόδρομος δύναται νὰ κινῆται δι’ ἀτμοῦ, βεβαίως περιλαμβάνεται. Ἀλλὰ τὸν τροχιόδρομον τὸν μεταβάλλει ὁ κ. Βουλευτὴς εἰς ἱπποσιδηρόδρομον, καὶ μᾶς λέγει, ὅτι ἀποκλείομεν καὶ αὐτόν. Ὅλαι λοιπὸν αἱ παραχωρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἀποδεικνύουν κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς τὴν ἀδιαφορίαν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸ συμφέρον τῶν πολιτῶν, καταλήγουν εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον, καταλήγουν τουτέστιν εἰς τοῦτο καὶ μόνον, ὅτι παρεχωρήσαμεν παράτασιν προνομίου ἐπὶ τέσσαρα ἔτη, ὅπως ἡ Ἑταιρεία δυνηθῇ νὰ καλύψῃ τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας θὰ κάμῃ πρὸς μετατροπὴν τῆς ἕλξεως, καὶ παράτασιν διετῆ, ὅπως καλύψῃ τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας θὰ κάμῃ, ἵνα ἐπιτύχῃ τὴν ἕνωσιν τῶν δύο ἑταιρειῶν, δηλ. τῆς Ἑταιρείας Πειραιῶς–Ἀθηνῶν καὶ τῆς Ἑταιρείας τῆς Προεκτάσεως. Πέραν τῶν παραχωρήσεων τούτων οὐδὲν ἕτερον ἐγένετο, διότι ὅλας τὰς ἄλλας ἡ Ἑταιρεία εἶχεν ἐκ ῥητοῦ ἄρθρου τῆς συμβάσεως. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι μετὰ τὰς ἐξηγήσεις ταύτας οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφισβήτησις, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ ἐπολιτεύθη λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν πολιτῶν. Εὑρέθημεν πρὸ αἰτήσεως τῆς Ἑταιρείας, ὅπως μετατρέψῃ τὴν ἕλξιν, ἐνομίσαμεν δ’ ὅτι μεγάλως ἐνδιαφέρονται οἱ πολῖται εἰς τὴν ἀλλαγὴν ταύτην, διότι διὰ ταύτης θέλει ἐπιτευχθῆ καὶ ἡ ταχυτέρα συγκοινωνία μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς καὶ ἡ συχνοτέρα συγκοινωνία, διότι θὰ ἔχωμεν περισσοτέρους συρμούς· ἐπετύχομεν δὲ καὶ ἐλάττωσιν τῶν τιμῶν τῶν εἰσιτηρίων. Αἱ παραχωρήσεις αὗται ἐπετεύχθησαν ἅπασαι ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῶν πολιτῶν. Ἀλλὰ μᾶς λέγουν: «ἂν ἡ Ἑταιρεία δὲν ἐκτελέσῃ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνει διὰ τῆς συμβάσεως, ἂν δὲν προβῇ εἰς τὴν μετατροπὴν τῆς ἕλξεως, ποία θὰ ἦναι ἡ ὠφέλεια;» Ἀπαντῶ: καὶ ποίας ἄλλας παραχωρήσεις ἐκάμομεν εἰς αὐτὴν διὰ τὴν μετατροπὴν τῆς ἕλξεως, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν ποινικὴν ῥήτραν ἀντὶ 50,000 δραχμῶν 500,000; Ἡμεῖς ἐλπίζομεν, ὅτι μετὰ τὴν ἄρσιν τῶν κινδύνων, οἱ ὁποῖοι διὰ τῶν συχνῶν δικῶν δὲν ἠδύναντο νὰ ἐπιστρέψωσιν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, ἵνα ἐλευθέρως ἐνεργήσῃ, ἐλπίζομεν ὅτι μετὰ τὴν ἄρσιν τῶν κινδύνων τούτων, ἡ Ἑταιρεία, κατορθῶσα καὶ τὸ ἑαυτῆς συμφέρον καὶ τὸ συμφέρον τῶν πολιτῶν, θέλει προβῆ ἐντὸς τῆς τεταγμένης προθεσμίας εἰς τὴν μετατροπὴν τῆς ἕλξεως, θέλει βελτιώσει τὸ ὑλικὸν αὐτῆς, καὶ τότε ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι σήμερον μετὰ τόσης δριμύτητος κατακρίνουσιν ἡμᾶς, θέλουσιν ἀναγνωρίσει, ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως ὑπηρετήσαμεν τὰ συμφέροντα καὶ τῶν πολιτῶν καὶ τοῦ Δημοσίου.

§148ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐλπίζω ὅτι ἡ παράλειψις ἀπαντήσεως ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς σπουδαῖον ἐπιχείρημα τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς δὲν δηλοῖ ἀποδοχὴν τῶν βεβαιώσεων, ἃς ἐν τῇ συζητήσει τοῦ θέματος τούτου ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ θέματος τούτου ἐπιστήσας τὴν προσοχὴν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5, ἐφ’ οὗ προεκάλει αὐτὴν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ἐνόμισα ὅτι ἀντιλαμβάνομαι ἐσφαλμένην ἑρμηνείαν τῆς συμβάσεως ἐκ μέρους τοῦ συναδέλφου μου. Διότι ὁ ἔντιμος συμπολίτης μου, ὁμιλῶν περὶ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 14, ἥτις ἐπιβάλλει εἰς τὴν Ἑταιρείαν ποινικὴν ῥήτραν 50,000 δραχμῶν, ἂν ἐντὸς τῆς προθεσμίας τῆς ὁριζομένης ἐν ἄρθρῳ 5 δὲν ἐκτελέσῃ τὰς ὑπ’ αὐτῆς ἀναλαμβανομένας ὑποχρεώσεις, ἔλεγεν ὅτι μόνη αὕτη ἡ ζημία ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Ἑταιρείαν· ἂν δὲ τοῦτο εἶχεν ἀληθῶς οὕτω, προφανῶς προέκειτο περὶ ζημίας μηδαμινῆς, οἰκτρᾶς, διότι ἡ ζημία αὕτη τῶν 50,000, κατανεμομένη εἰς τὰ 50 ἔτη, ἤθελεν ἀπολήξει εἰς ἀπώλειαν χιλίων δραχμῶν κατ’ ἔτος διὰ τὴν Ἑταιρείαν. Ἀλλ’ ἐξετάζων τότε, ἐπὶ τῇ ἀναπτύξει τῶν τοῦ θέματος, τὸ ἄρθρον 5, εἰς ὃ παραπέμπει, ἐνόμισα ὅτι ἡρμήνευεν οὐχὶ ὀρθῶς ὁ συνάδελφος τὴν παράγραφον τετάρτην. Ἐν τῇ παραγράφῳ ταύτῃ λέγεται, ὅτι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει, δηλ. ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ Ἑταιρεία δὲν ἱδρύσῃ τὴν ἐγκατάσιν τοῦ ἠλεκτρικοῦ καταστήματος, ἡ Κυβέρνησις δικαιοῦται αὐτὴ νὰ προβῇ διὰ λογαριασμὸν καὶ εἰς βάρος τῆς Ἑταιρείας εἰς τὴν ἐγκατάστασιν ταύτην. Ἐγὼ ἐνόμισα καὶ ἐξακολουθῶ νομίζων, ὅτι ἀνεξαρτήτως τῶν 50,000 δραχμῶν τῆς ποινικῆς ῥήτρας,—διότι δὲν πρόκειται περὶ ἐγγυήσεως τῆς Ἑταιρείας διὰ τὴν μὴ ἐκτέλεσιν τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῆς ἐντὸς τῆς ὡρισμένης προθεσμίας,—ἀνεξαρτήτως, λέγω, τῶν 50,000 ἡ Ἑταιρεία εἶναι ὑπόχρεως νὰ πληρώσῃ εἰς τὸ Δημόσιον 700,000 δραχμὰς, διότι τοῦτο δικαιοῦται ν’ ἀπαιτήσῃ, κατὰ τὸ ἄρθρον 5, τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἐγκαταστάσεως, καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ Ἑταιρεία δὲν θέλῃ νὰ προβῇ αὐτὴ, δικαιοῦται τὸ Δημόσιον νὰ ἐγκαταστήσῃ αὐτὸ καὶ νὰ λάβῃ τὰς 700,000 δραχμὰς ἀπὸ τῆς Ἑταιρείας. Ἂν ὀρθῶς ἐνόησα τοῦτο, τότε δὲν εὑρισκόμεθα ἀπέναντι μηδαμινῆς ἐγγυήσεως, ἀλλ’ ἔχομεν καί τι σχετικὸν πλεονέκτημα ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου...

§149ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶναι ζήτημα.

§150ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ζήτημα, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ ἔχω τὴν ῥητὴν δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἔχει οὕτω τὸ πρᾶγμα, κύριε Πρωθυπουργέ;

§151Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι.

§152ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Λυποῦμαι διότι ἐδώκατε αὐτὴν τὴν ἀπάντασιν, διότι ἡ ἀνάγνωσις τῆς συμβάσεως πείθει, ὅτι ἔπρεπε νὰ εἴπητε ναί. Τούτου οὕτως ἔχοντος, εἶναι προφανὲς, ὅτι ἡ ποινικὴ ῥήτρα εἶναι μηδαμινή, καὶ τοιαύτη, οἵαν δὲν ὤφειλε νὰ δεχθῇ ἡ Κυβέρνησις.

§153Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἱστορία τοῦ ἐδαφίου εἶναι ἡ ἑξῆς. Ἀναλαμβάνει ἡ Ἑταιρεία τὴν μετατροπὴν τῆς ἕλξεως. Ἀλλὰ γεννᾶται ζήτημα, ἂν πρέπει ἡ Ἑταιρεία νὰ προβῇ ἀμέσως εἰς τὴν ἐγκατάστασιν, ἢ ἂν δύναται νὰ κάμῃ χρῆσιν ἠλεκτρικῆς δυνάμεως παρ’ ἄλλης Ἑταιρείας προμηθευομένης. Ἐπεμείναμεν, ὅσον ἦτο δυνατόν, ὅπως ἐπιτύχωμεν, ἵνα αὕτη προβῇ εἰς τὴν ἐγκατάστασιν ἰδίου καταστήματος πρὸς προμήθειαν ἠλεκτρισμοῦ καὶ μὴ προμηθεύηται τοῦτον παρ’ ἄλλης Ἑταιρείας, ἀλλ’ ἡ Ἑταιρεία ἀνθίστατο, φέρουσα διαφόρους δικαιολογητικοὺς λόγους. Εἶπον τότε, ὅτι ἐν περιπτώσει μὴ ἐγκαταστάσεως τῆς δι’ ἠλεκτρισμοῦ ἕλξεως θὰ ἦναι δυνατὸν τὸ Κράτος κατὰ τὴν λῆξιν τοῦ προνομίου νὰ εὑρεθῇ ἄνευ τῆς ἐπιτρεπούσης τὴν χρῆσιν τοῦ σιδηροδρόμου ἠλεκτρικῆς δυνάμεως, καὶ πρὸς ἐξασφάλισιν ἐτέθη ἡ διάταξις αὕτη.

§154ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αὕτη εἶναι ἡ ἐπίσημος ἑρμηνεία. Ἐγὼ εἶχον περὶ τῆς ἐννοίας ἄλλην ἰδέαν, καὶ εἶμαι ἤδη διατεθειμένος εἰς κρίσιν ἐπιεικεστέραν μετὰ τὴν ἑρμηνείαν ταύτην. Ἐγὼ, Κύριοι, εἰδικώτερον ἐσχημάτισα γνώμην σήμερον μόνον κατὰ τὴν συζήτησιν, καὶ ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῆς συμβάσεως, οὐχὶ μετ’ ἀκριβῆ μελέτην τῶν λεπτομερειῶν αὐτῆς, ὅτι παραχωροῦνται εἰς τὴν Ἑταιρείαν ἀνταλλάγματα πλειότερα τῶν λαμβανομένων, καὶ κατὰ τοῦτο ἡ σύμβασις μοὶ φαίνεται ἀξία ἐπικρίσεως. Δὲν φθάνω εἰς τὴν αὐστηρὰν καταδίκην, εἰς ἣν ὁ ἔντιμος συμπολίτης μου, ἀλλὰ λέγω ὅτι ἡ σύμβασις δὲν εἶναι τοιαύτη, οἵαν εὐλόγως ἤθελεν ἐπιθυμήσει τις αὐτήν. Ἀλλὰ, πρὶν ἢ προβῶ εἰς τὴν ἔκθεσιν τῶν ἰδεῶν μου, νομίζω καλὸν νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ἐδάφους, ἐφ’ οὗ εὑρισκόμεθα. Διότι εἶναι βέβαιον, ὅτι πᾶσα Κυβέρνησις, ἥτις ἤθελε διαπραγματευθῆ μετὰ τῆς μιᾶς τῶν δύο Ἑταιρειῶν, ἀναγκαίως θὰ προσέκρουεν εἰς τὴν ἑτέραν, ἐξεγείρουσα αὐτὴν εἰς διαμαρτυρίας. Τοιαύτη ἦτο ἡ ἀντιζηλία καὶ ἐχθροπάθεια ἀμφοτέρων πρὸς ἀλλήλας, ὥστε μεθ’ ὁποτέρας καὶ ἂν συνηλλάσσετο ἡ Κυβέρνησις, ἤθελεν ἀκούσει διαμαρτυρίας παρὰ τῆς ἑτέρας, ὅτι αὐτὴ καταστρέφεται ἢ ζημιοῦται. Καὶ αἱ δύο Ἑταιρεῖαι, πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, δὲν ἀπεδείχθησαν ἄξιαι πολλῆς συμπαθείας· ἡ μία ἔχει προκατακλυσμιαίας ἰδέας, ἵνα μεταχειρισθῶ τὴν ἔκφρασιν τοῦ ἐντίμου συμπολίτου μου. Κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἡ πρώτη τῶν δύο Ἑταιρειῶν ἤρχισε νὰ ἐργάζηται ζωηρότερον καὶ νὰ ἐφαρμόζῃ νεωτέρας μεθόδους, προσκαλέσασα ἄνδρας καταλλήλους εἰς τὴν διαχείρισιν αὐτῶν· ἰδίᾳ ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ σημερινοῦ προέδρου ἐδόθη νέα τις ζωὴ εἰς τὴν Ἑταιρείαν καὶ τὴν διαχείρισιν αὐτῆς. Περὶ τὰς εὐκολίας δὲ τὰς πρὸς τοὺς πολίτας ἤρξατο νὰ φαίνηται συγκαταβατικωτέρα. Ἡ τοιαύτη τροπὴ, ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, προῆλθε κυρίως ἐκ τοῦ διαγωνισμοῦ πρὸς τὴν ἄλλην Ἑταιρείαν, οὗ ἄνευ ἠθέλομεν ἴσως ἔχει καὶ νῦν τὴν κατάστασιν τὴν ἐν ἔτει 1869, ὅτε ἐγκατεστάθη τὸ πρῶτον ὁ σιδηρόδρομος. Ἡ δὲ νεωτέρα Ἑταιρεία, ἔχουσα ἐν ἀρχῇ ἄφθονα τὰ κέρδη, χάρις εἰς τὴν νωθρότητα τῆς πρώτης, κατώρθωσε νὰ κατακτήσῃ ἔδαφος, τοῦτο δὲ κινδυνεύει νὰ ἀπολέσῃ ὡς ἐκ τῆς βοηθείας, ἥτις εἰς τὴν ἄλλην ἐπῆλθε διὰ τῆς τῇ πρωτοβουλίᾳ τρίτου προεκτάσεως τοῦ σιδηροδρόμου. Αἱ δύο Ἑταιρεῖαι εὑρέθησαν ἀντιμέτωποι ἐπὶ στενῆς ταινίας γῆς· εἶχε προνοήσει ἡ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ σιδηροδρομικὴ Ἑταιρεία νὰ λάβῃ καὶ δικαίωμα διακλαδώσεως πρὸς τὸ νέον Φάληρον· διότι, ὅτε ἐγένοντο αἱ πρῶται μελέται, οὐδὲ κἂν ὑπῆρχεν ἡ ἰδέα τοῦ σημερινοῦ Φαλήρου. Τὸ Φάληρον ἦτο τότε τόπος καταδεδικασμένος ἕνεκα τῶν ἑλειογενῶν πυρετῶν. Ἐκεῖ οὐδ’ ἐσπείρετο ἡ γῆ ἢ μόνον ῥιζάριον. Ἐζήτησε δὲ τὸ δικαίωμα τῆς διακλαδώσεως, ἵνα ἐγκαθιδρύσῃ θαλάσσια λουτρὰ, ἅτινα ἐγκαθίδρυσεν ἐν ἀρχῇ ἄθλια καὶ ἐλεεινά. Ἀλλὰ τὰ πράγματα κατεδείχθησαν μετ’ οὐ πολὺ διάφορα ἢ ὡς ἐνομίζοντο, καὶ ἡ Ἑταιρεία σὺν τῷ χρόνῳ κατήργησε τὴν ἀπ’ εὐθείας γραμμὴν, ἐγκαταστήσασα πλησιεστέραν καὶ διατηρήσασα τὴν διερχομένην διὰ Φαλήρου. Κατὰ τὸ ἔτος 1889 ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων ἀπέβλεψε καὶ αὐτὴ εἰς τὰ κέρδη τῆς συγκοινωνίας μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς· ἀλλὰ γινώσκουσα ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ συγκοινωνήσῃ ἀπ’ εὐθείας μετὰ τοῦ Πειραιῶς, ἐφρόντισε νὰ ἐγκατασταθῇ ἡ γραμμὴ αὐτῆς κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ γίνηται ἡ μετάβασις διὰ τῆς Φαληρικῆς καμπύλης, τῆς τοιαύτης συγκοινωνίας ἐπιτρεπομένης, διότι ὁ νόμος ὁ παρέχων τὸ προνόμιον εἰς τὴν πρώτην Ἑταιρείαν κατέλειπεν ἐλευθέραν εἰς τὸν ἀνταγωνισμὸν πᾶσαν ἄλλην, πλὴν τῆς ἀπ’ εὐθείας, συγκοινωνίαν. Τὴν γνώμην ταύτην πάντες, ὅσοι ἐξήτασαν τὰ γεννηθέντα ζητήματα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶχον· δύναμαι δὲ νὰ βεβαιώσω, ὅτι ἀκριβῶς ἐκεῖνος ὅστις ἔλαβε τὴν πρόνοιαν ἐν ἔτει 1887 νὰ προφυλάξῃ τὰ δικαιώματα τοῦ Δημοσίου, μὴ ἐπιτρέψας εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Τροχιοδρόμων νὰ ὑπερβῇ τὸ ὅριον τοῦ χώρου τοῦ παραχωρηθέντος εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου, ἀκριβῶς ἐκεῖνος εἶχε τὴν γνώμην ὅτι δὲν ἦτο δικαία ἡ ἀξίωσις τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, καὶ ὅτι πλῆρες ὑπῆρχε τὸ δικαίωμα τῆς διόδου διὰ Φαλήρου εἰς Πειραιᾶ· ἀλλὰ προσέκοπτεν εἰς τὸν φόβον κινδύνου ἀποζημιώσεων, ἃς ἤθελεν ὑποστῆ τὸ Δημόσιον, ἄλλως τυχὸν λυομένου τοῦ ζητήματος, καὶ προετίμησε νὰ ἴδῃ τὸ ζήτημα λυόμενον ὑπὸ τῶν δικαστηρίων τοῦτο γινώσκω καλῶς, διότι συνεζήτησα μετ’ αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ θέματος κατ’ ἀρχὰς, νομίζων ἐγὼ, ὅτι δὲν εἶχε κατὰ τὴν ἀρχικὴν σύμβασιν τοῦ Σιδηροδρόμου δικαίωμα ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων νὰ ἐπιμένῃ εἰς τὴν μέχρι Πειραιῶς διέλευσιν. Εὐθὺς ὡς ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου κατεῖδε τὰς προθέσεις τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων, ἐφρόντισε τὸν χῶρον τὸν παρακεχωρημένον αὐτῇ ἐν Φαλήρῳ νὰ διευθετήσῃ οὕτως, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ διέλθῃ δι’ αὐτοῦ ἡ τροχιοδρομικὴ γραμμὴ, ὡς ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης ἐφρόνει ὅτι ἠδύνατο νὰ διέλθῃ. Καὶ αὕτη ἡ διευθέτησις τοῦ χώρου τοῦ παρακεχωρημένου εἰς τὴν πρώτην Ἑταιρείαν, αὕτη ἀπετέλεσε τὸ πρόσκομμα τὸ ἀνυπέρβλητον, οὗ ἕνεκα οὐδεμία Κυβέρνησις ἦτο δυνατὸν νὰ δώσῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Τροχιοδρόμων ἄδειαν νὰ διέλθῃ ἡ γραμμὴ αὐτῆς ἐκεῖθεν· καὶ τοῦτο μόνον ἀνεγνώρισε καὶ ἐκύρωσεν ἡ ἐκδοθεῖσα δικαστικὴ ἀπόφασις. Κατὰ ταῦτα ἠδύνατο ἡ γραμμὴ τοῦ τροχιοδρόμου νὰ συντελεσθῇ μέχρι Πειραιῶς, διερχομένη ὑψηλότερον, πρὸς τὴν ὁδὸν Πειραιῶς, ἀλλ’ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦτο δὲν συνέφερε, διότι ἀπέβαλλε τὰ εὐεργετήματα τῆς εἰς Φάληρον προσεγγίσεως. Οὕτως εἶχον τὰ πράγματα, ὅτε ἐτελέσθη ἡ ὑπὸ συζήτησιν σύμβασις. Ἡ σύμβασις αὕτη κατ’ ἀρχὴν δὲν μοὶ φαίνεται ὅτι ἔχει τι τὸ ἐπιλήψιμον. Ἡ συνεννόησις τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τῆς Ἑταιρείας, ὅπως ἐπιτύχῃ τὴν δι’ ἠλεκτρισμοῦ ἕλξιν τῶν ἁμαξῶν καὶ τὰς ἄλλας βελτιώσεις, εἶναί τι ὠφέλιμον εἰς τὸ δημόσιον συμφέρον. Μένει δὲ μόνον νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν ἐν τῇ συνεννοήσει ταύτῃ οἱ ὅροι εἶναι τοιοῦτοι, ὁποίους ἠδύνατο νὰ ἐπιτύχῃ ἐπιμελὴς συζήτησις καὶ ἐξέτασις τῶν ἀμοιβαίων παραχωρήσεων. Ἂν ἐκ τῆς συνεννοήσεως ταύτης ἀποκτῶνται δικαιώματα καὶ εὐκολίαι ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου, ἂν ἕνεκα αὐτῶν συντρίβεται ἡ ἑτέρα, τοῦτο ἀδιάφορον εἰς ἡμᾶς· ὁ νόμος τοῦ ἀνταγωνισμοῦ καὶ οὐχὶ ἄλλο φέρει τὰ τοιαῦτα ἀποτελέσματα. Ὑπάρχουσιν ὅμως σημεῖά τινα, ἅτινα προκαλοῦσιν ἐπίκρισιν. Δὲν νομίζω ὅτι περὶ τὴν ἐπέκτασιν τοῦ προνομίου ἔπραξέ τι τὸ ὑπερβολικὸν ἡ Κυβέρνησις. Προσέθηκεν 6 ἔτη, οὕτως ὥστε τὸ προνόμιον θὰ λήξῃ...

§155Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ χρόνος τῆς λήξεως εἶναι τὸ 1943. Ἡ Ἑταιρεία ὑποστηρίζει, ὅτι ἐγένετο λάθος ἐν τῷ κειμένῳ· ἀλλὰ κατ’ ἐμὲ νόμος εἶναι ὁ ὑπάρχων. Δυνάμει τοῦ δημοσιευθέντος νόμου ὁρίζεται ὁ χρόνος τῆς λήξεως τοῦ προνομίου. Ἡ Ἑταιρεία διατείνεται, ὅτι τὸ προνόμιον αὐτῆς λήγει πέντε ἔτη ἀργότερον, ὑποστηρίζουσα ὅτι ἐγένετο λάθος ἐν τῇ δημοσιεύσει τοῦ νόμου ἐκείνου, καὶ ὅτι τὸ κείμενον τῆς συμβάσεως ἔχει ἄλλως. Κατ’ ἐμὲ, ὑποχρεωτικὴ σύμβασις εἶναι ἡ δημοσιευθεῖσα ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» κατόπιν τοῦ κυροῦντος αὐτὴν νόμου.

§156ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ βλέπω ἐνταῦθα καὶ ἕτερον λάθος. Νομίζω ὅτι ἔχετε ἔδαφος, ἐφ’ οὗ νὰ πατήσητε, ὅπως μὴ δώσητε τὴν παραχώρησιν ταύτην· ὑπάρχει ἔδαφος, ἵνα λάβητε ὑμεῖς παραχωρήσεις. Τοῦτο, ὅπερ ἀπεκαλύψατε πρὸ μικροῦ, ἀποδεικνύει ὑπάρχουσαν πλημμέλειαν, ἣν δὲν ἐφανταζόμην καὶ ἥτις καθιστᾷ τὴν σύμβασιν ὀλιγώτερον καλήν. Λοιπὸν ὑμεῖς φρονεῖτε ὅτι θὰ λήξῃ τὸ 1943.

§157Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως· καὶ δὲν τὸ θέτω ὑπὸ ἀμφισβήτησιν.

§158ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Λοιπὸν μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εὑρίσκω, ὅτι κατὰ 45 ἔτη ἠλαττώθη ἡ διάρκεια τοῦ προνομίου τῆς Ἑταιρείας τῆς Προεκτάσεως, ἥτις συνηνώθη μετὰ τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου, καὶ κατὰ τοσοῦτον ἐλαττοῦται τὸ κέρδος τὸ παραχωρούμενον εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου· ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ ὁρισθέντος προνομίου παραιτεῖται τὸ δικαίωμα τῆς ἐξαγορᾶς, τὸ κατὰ τὸ ἄρθρον 5 τῆς συμβάσεως τοῦ 1889 ἀνῆκον εἰς αὐτήν. Τὸ δικαίωμα τοῦτο ἤρχετο τὸ 1909· τὸ προνόμιον λήγει τὸ 1943. Ἔχομεν οὕτω σπουδαίαν παραχώρησιν, ἀφ’ ἑνὸς 34 ἐτῶν δέσμευσιν, καταργουμένου τοῦ δικαιώματος τῆς ἐξαγορᾶς, καὶ ἀφ’ ἑτέρου κατὰ 45 ἔτη περιορισμὸν τοῦ προνομίου. Καλῶς ζυγιζομένων ἀμφοτέρων, εὑρίσκεται βεβαίως ποιά τις διαφορὰ πρὸς ὄφελος τῆς Ἑταιρείας· ἀλλὰ καὶ εἰς ταύτην δὲν θέλω νὰ ἐπιμείνω.

§159Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Γνωρίζετε πῶς ὑπελογίσαμεν, διότι ταῦτα ἀνέπτυξα. Εἶπον ὅτι ἡ βάσις τοῦ ὑπολογισμοῦ εἶναι ἡ ἑξῆς. Ὑποθέτομεν ὅτι ἡ αὔξησις 80,000 ἐπιβατῶν θὰ ἐξακολουθήσῃ καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ προνομίου· δηλ. ὑποθέτομεν ὅτι κατὰ τὸ τέλος τοῦ προνομίου ὁ ἀριθμὸς θὰ διπλασιασθῇ. Τὸ αὐτὸ λέγομεν καὶ δι’ τὴν προέκτασιν. Ἐννοεῖται ὅτι, ἂν ἡ ἀνάπτυξις τῶν Ἀθηνῶν προχωρῇ πάντοτε κατὰ τὰς αὐτὰς ἀναλογίας, οἱ ὑπολογισμοὶ αὐτοὶ δύνανται νὰ πραγματοποιηθῶσιν, ἀλλὰ δύνανται καὶ νὰ μὴ πραγματοποιηθῶσιν. Οἱ ὑπολογισμοὶ ἡμῶν, ἐπαναλαμβάνω, ἐγένοντο ἐπὶ τῇ βάσει, ὅτι ἡ αὔξησις αὕτη θέλει ἐξακολουθήσει κατ’ ἔτος πραγματοποιουμένη.

§160ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁπωσδήποτε πρέπει νὰ ἑρμηνεύσωμεν τὰ πράγματα. Παραδέχομαι τὰς ἰδιαιτέρας σκέψεις τῆς Ἑταιρείας, καὶ παραδέχομαι ὅτι ὑπάρχει πάντοτε κέρδος τι ἐπὶ πλέον τῆς Ἑταιρείας· ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν εὑρίσκω τόσον ἀφόρητον. Ἐκεῖνο, εἰς ὃ βλέπω ὅτι ὑπάρχει μέγα σφάλμα ἐν τῇ συμβάσει, εἶναι ἀκριβῶς τὸ ἐν τῷ ἄρθρῳ 14, διότι ἐκεῖ νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν προῆλθε μόνον εἰς τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ προνομίου, περὶ οὗ ὡμίλησα καὶ οἷον παρεδέχθησαν αὐτὸ καὶ τὰ δικαστήρια, καταλείπουσαν ἀκέραια τὰ πράγματα, ἀλλὰ πράγματι ἐκαινοτόμησε. Καὶ ἐνταῦθα πρέπει νὰ προσέξωμεν, διότι ἐν τῷ ἄρθρῳ 4, περὶ τὸ τέλος, λέγεται: «Ἂν ἡ Κυβέρνησις παραχωρήσῃ τὴν κατασκευὴν νέας σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἢ γραμμῆς τροχιοδρόμων, διερχομένης δι’ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, δὲν δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν νέαν ἀνάδοχον νὰ ἐκτελῇ μεταφορὰς καὶ νὰ εἰσπράττῃ διόδια καὶ κόμιστρα διὰ τὴν τοπικὴν συγκοινωνίαν μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς». Τοῦτο ἀφορᾷ εἰς πάντα ἄλλον ἢ τὴν ὑφισταμένην Ἑταιρείαν τῶν Τροχιοδρόμων· τοῦτο ἀφορᾷ εἰς τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσης καὶ πᾶσαν ἄλλην γραμμήν. Ἀλλ’ ἡ ἑπομένη παράγραφος θίγει βεβαίως ζήτημα ἀμφισβητούμενον, καίτοι, ὡς ἠκούσατε, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐβεβαίωσεν ὅτι ὑπάρχει προνόμιον καὶ ἐν τῇ διὰ Φαλήρου συγκοινωνίᾳ, οὐχὶ μόνον ἐν τῇ ἀπ’ εὐθείας εἰς Πειραιᾶ, διότι μετ’ ἄλλων καὶ ἐγὼ ἔχω τὴν ἐναντίαν πεποίθησιν, ὅτι δὲν ὑπάρχει προνόμιον, εἰμὴ ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ τῆς κατ’ εὐθεῖαν μετὰ τοῦ Πειραιῶς συγκοινωνίας. Ἀκούσατε (ἀναγινώσκει): «Ἐπίσης δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐκτέλεσιν νέων ἔργων, συνεπαγομένων τὴν ἕνωσιν τῶν ἤδη ὑφισταμένων γραμμῶν τοῦ Τροχιοδρόμου Πειραιῶς–Φαλήρου καὶ Φαλήρου–Ἀθηνῶν, οὐδὲ τὴν ἐκτέλεσιν νέων γραμμῶν τροχιοδρόμων μεταξὺ Ἀθηνῶν–Φαλήρου καὶ Πειραιῶς, καὶ τἀνάπαλιν, πρὸς ἄμεσον συγκοινωνίαν τῶν δύο πόλεων.» Ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς θὰ εὕρῃ τὸν τρόπον, μὴ διερχομένη διὰ τοῦ παρακεχωρημένου εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Νέου Φαλήρου χώρου, νὰ ἑνώσῃ τὰς γραμμὰς αὐτῆς, κατ’ ἐμὴν γνώμην δὲν ἔχετε δικαίωμα ἐκ τῆς ὑπαρχούσης ἀρχικῆς συμβάσεως νὰ ἐμποδίσητε τὴν ἕνωσιν ταύτην. Ἐὰν ἡ ἐδαφικὴ κατάστασις ἐμποδίζῃ τὴν Ἑταιρείαν, τόσῳ χειρότερον δι’ αὐτήν· ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν δικαίωμα ν’ ἀπαγορεύσωμεν τοῦτο, διότι ἡ διάταξις ἡ ἀπαγορευτικὴ τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως βεβαίως δὲν περιλαμβάνει καὶ τὴν γραμμὴν τὴν διερχομένην διὰ Φαλήρου· καὶ ἐν τούτῳ, ὅπερ κατὰ πεποίθησιν ὑποστηρίζω, εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅτι τὴν αὐτὴν ἰδέαν εἶχε καὶ ὁ ἐμποδίσας τὴν Ἑταιρείαν νὰ διέλθῃ διὰ τοῦ ἐν Φαλήρῳ παρακεχωρημένου ὑπὲρ τῶν λουτρῶν χώρου, ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης. Οὕτως ἐρχόμεθα ἐνταῦθα νὰ λύσωμεν ζήτημα, δι’ οὗ τὴν λύσιν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μᾶς κατακρίνῃ τις, ὅτι θίγομεν ἀδείας παρακεχωρημένας. Καὶ ἐπιτείνετε τὸ κακόν, διότι, ἐνῷ δὲν ἐπιτρέπετε τὴν ἕνωσιν τῶν ὑφισταμένων γραμμῶν, ἂν τυχὸν εὑρίσκῃ τρόπον ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων νὰ τρέψῃ τὴν γραμμὴν πρὸς βορρᾶν, καὶ ἐκεῖ νὰ ἑνώσῃ τὰ δύο ἄλλα...

§161ΜΙΧ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Ἐγένετο σκέψις νὰ ἑνωθῇ διὰ θαλάσσης.

§162ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν γνωρίζω πῶς, ἀλλὰ δύναται σὺν τῷ χρόνῳ νὰ εὑρεθῇ τρόπος.

§163Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐναερίως δὲν ἠδύνατο.

§164ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως· καὶ ἂν τοῦτο ἔχει ὀρθῶς, ἐπιτείνεται τὸ κακόν. Διότι τί ἄλλο λέγει τὸ ἄρθρον; «... οὐδὲ τὴν ἐκτέλεσιν νέων γραμμῶν τροχιοδρόμων μεταξὺ Ἀθηνῶν, Φαλήρου καὶ Πειραιῶς, καὶ τἀνάπαλιν, πρὸς ἄμεσον ἢ ἔμμεσον συγκοινωνίαν τῶν δύο πόλεων». Τοῦτο βεβαίως ἔχει ἔννοιάν τινα, ἵνα προστεθῇ· διότι, ἂν δὲν εἶχεν ἔννοιαν, θὰ ἤρκει ἡ πρώτη ἀπαγόρευσις. Παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε, τίνα ἔχει ἔννοιαν;

§165Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἤθελον σᾶς παρακαλέσει νὰ μοὶ εἴπητε, διατί, ἐνῷ παραδέχεσθε ὅτι σήμερον ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων, παρακάμπτουσα τὰς κτήσεις τοῦ Σιδηροδρόμου, δύναται νὰ ἑνωθῇ μὲ τὸν Πειραιᾶ, δὲν ἀναγνωρίζετε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Πελοποννήσου ἢ Πειραιῶς–Λαρίσης νὰ ἔχῃ συρμὸν κατὰ 10 λεπτὰ μεταξὺ Ἀθηνῶν–Πειραιῶς;

§166ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διότι συγκοινωνία τῶν σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Λαρίσης καὶ Πειραιῶς–Πελοποννήσου εἶναι ἀπ’ εὐθείας συγκοινωνία μεταξὺ Πειραιῶς–Ἀθηνῶν, ἀλλ’ ἐνταῦθα εἶναι συγκοινωνία Πειραιῶς–Φαλήρου–Ἀθηνῶν. Τοιαύτην ἀντίληψιν τῶν πραγμάτων εἴχομεν ἐν τῇ συνεργασίᾳ, ἣν μετὰ τοῦ προϊσταμένου τῆς Κυβερνήσεως, εἰς ἣν ἀνήκομεν, ἐτελέσαμεν. Εἰς τοῦτο πάντοτε κατελήγομεν· ἀλλὰ φοβούμενοι μήπως ἐκθέσωμεν τὸ Δημόσιον εἰς ζημίας, ἐνόσῳ τὸ ζήτημα ἦτο ἐπίδικον ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, ὠφείλομεν νὰ μὴ προχωρήσωμεν. Προκειμένου περὶ ἐλευθέρας συγκοινωνίας, ἤθελον εὐχηθῆ, οὐδ’ ἡ ἄλλη ἀπαγόρευσις νὰ περιελαμβάνετο, ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν εἴμεθα ἐλεύθεροι ἐπὶ 43 ἔτη, μικρὸν εἶναι τὸ κακόν, ἂν προσθέσωμεν καὶ ἕτερα 6 ἔτη. Ἀλλ’ ἂν δὲν εἴχομεν ἤδη ἀνειλημμένην τὴν ὑποχρέωσιν, βεβαίως δὲν ἔπρεπεν οὐδὲ τοῦτο τὸ προνόμιον εἰς τὸν Σιδηρόδρομον Ἀθηνῶν– Πειραιῶς νὰ παραχωρήσωμεν· διότι, ἂν ἤμεθα ἐλεύθεροι σήμερον, βεβαίως πλεῖστα ὠφελήματα ἠθέλομεν δυνηθῆ νὰ καρπωθῶμεν, παραχωροῦντες εἰς νέαν Ἑταιρείαν τὴν γραμμὴν τῆς μετὰ τοῦ Πειραιῶς συγκοινωνίας. Τοῦτο εἶναι κατ’ ἐμὲ τὸ καίριον ἐλάττωμα τῆς συμβάσεως, περὶ οὗ ἔχω τὴν πεποίθησιν καὶ οὐδόλως ἀμφιβάλλω, ὅτι προῆλθεν ἐξ ἐσφαλμένης τῶν πραγμάτων ἐκτιμήσεως. Ἂν ἦτο δυνατὸν ἐκ συνεννοήσεως πρὸς τὴν Ἑταιρείαν ν’ ἀποκοπῇ τὸ μέρος τοῦτο τῆς συμβάσεως, τὰ ἄλλα ἐλαττώματα εἶναι τοσοῦτον δευτερεύοντα, ὥστε δὲν μοὶ φαίνονται ἄξια μακρᾶς συζητήσεως. Τὸ ὅτι δὲ ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου συναισθάνεται τὸν κίνδυνον, ὃν σήμερον διατρέχει, καὶ τὴν ἀξίαν τοῦ φραγμοῦ, ὃν κατέχει, παρεμποδίζουσα τὴν συνένωσιν τῶν δύο πόλεων διὰ τῆς γραμμῆς τῆς τροχιοδρομικῆς, καταφαίνεται ἐν ἄρθρῳ 9 τῆς συμβάσεως. Διότι ἐκεῖ ὑπάρχει διάταξις, ἥτις, ἂν δὲν συνδέσωμεν αὐτὴν πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 4, οὐδεμίαν ἔχει ἔννοιαν. Λέγει ἐκεῖ: «ἰδίως δὲ ὁ χῶρος ὁ παραχωρηθεὶς διὰ τὴν ἐγκατάστασιν καὶ λειτουργίαν λουτρῶν ἐν Νέῳ Φαλήρῳ, ὡς οὗτος καθωρίσθη κλπ., δικαιουμένης τῆς Ἑταιρείας καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ προνομίου αὐτῆς νὰ ποιῆται χρῆσιν ἀποκλειστικὴν τοῦ χώρου τούτου, συμφώνως κλπ.» Αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην διὰ ῥητῆς μνείας ν’ ἀσφαλίσῃ δικαιώματα προνομιοῦχα ἐπὶ τῆς θέσεως ταύτης, ὅπως μὴ διατρέχῃ τὸν κίνδυνον νὰ ἴδῃ διερχόμενον ἐκεῖθεν τὸν τροχιόδρομον.

§167Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ σκοπὸς τῆς διατάξεως ταύτης ἦτο νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τὸ κοινὸν νὰ ποιῆται χρῆσιν αὐτοῦ τοῦ χώρου, χωρὶς ποτε ἡ Ἑταιρεία νὰ δύνηται νὰ ἐπιβάλλῃ εἰσιτήρια.

§168ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τοῦτο βεβαίως εἶναι τὸ ἀγαθὸν μέρος τοῦ ἄρθρου τῆς συμβάσεως· διότι δεσμεύει τὴν Ἑταιρείαν, ἥτις ἀπεπειράθη ποτὲ νὰ ἐπιβάλῃ φορολογίαν εἰς τοὺς διὰ τοῦ τροχιοδρόμου προσερχομένους εἰς τὸν χῶρον ἐκεῖνον, καθὼς καὶ εἰς τοὺς ἀνερχομένους εἰς τὴν ἐξέδραν. Ἀλλ’ ἐγὼ ψέγω αὐτήν, διότι περιλαμβάνει καὶ ταύτην τὴν διάταξιν, ἵνα καταστήσῃ σαφέστερον, ὅτι δι’ οὐδενὸς τρόπου, οὐδὲ δι’ ἐναερίου γραμμῆς, ἐπιτρέπεται νὰ διέλθῃ ἄνωθεν τῆς ἐκτάσεως ταύτης ἄλλος, μεταβαίνων εἰς Πειραιᾶ. Νῦν δ’ ἔρχομαι νὰ ὑποβάλω παρατηρήσεις τινὰς περὶ τῆς ἀνεπαρκείας τῶν ὠφελημάτων, ἅτινα παραχωροῦνται εἰς τὸ Κράτος. Δὲν δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι τοιαύτη ἡ ἔκτασις τῶν παραχωρουμένων, ὥστε νὰ γεννηθῇ ἐκ τούτων ἀφόρητος ἀνισότης καὶ σκάνδαλον, ἀλλὰ τὰ παρεχόμενα εἰς τὸ Κράτος καὶ τὸ κοινόν, κατ’ ἀντιπαραβολὴν πρὸς τὸ κέρδος τὸ ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας ἀποκτώμενον, εἶναι μικρά. Λέγει ἡ σύμβασις: «Ἄρθρον 7. Ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου ὑποχρεοῦται μετὰ τὴν ἔναρξιν τῆς δι’ ἠλεκτρικῆς δυνάμεως ἐκμεταλλεύσεως τῆς γραμμῆς ν’ ἀφομοιώσῃ τὸ τιμολόγιον τῶν εἰσιτηρίων αὑτῆς, τῶν ἐκδιδομένων ὑπὸ τῶν σταθμῶν Ὁμονοίας, Μοναστηρίου καὶ Θησείου διὰ Φάληρον ἢ Πειραιᾶ καὶ διὰ πάσας τὰς θέσεις, καὶ νὰ ὁρίσῃ τὴν τιμὴν τῶν εἰσιτηρίων ὡς ἀκολούθως...» Ἀντάλλαγμα, ὅπερ ἔδει ν’ ἀπαιτήσῃ ἀμέσως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἐπιτύχῃ παρὰ τῆς Ἑταιρείας, ἦτο ἡ ἐλάττωσις τοῦ τιμολογίου ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον ἕνεκα τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως μένει ἠρτημένη ἡ ἐκτέλεσις τῆς ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας ἀναλαμβανομένης ὑποχρεώσεως. Ἡ ὑποχρέωσις τῆς Ἑταιρείας τῆς δι’ ἠλεκτρισμοῦ κινήσεως, μετὰ πολλῆς πιθανότητος δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν θέλει ἐκτελεσθῆ, ἀφοῦ ἡ ἐκτέλεσις ἐξαρτᾶται ἐκ ῥήτρας ποινικῆς 1000 δραχμῶν κατ’ ἔτος. Ἡ ζημία 1000 δραχμῶν κατ’ ἔτος εἶναι μηδαμινή· ἂν δὲ ἡ Ἑταιρεία πεισθῇ, ὅτι συμφέρει μᾶλλον ν’ ἀπέχῃ, δὲν θέλει διστάσει ν’ ἀπαλλαχθῇ τῆς ἐνοχλήσεως τοῦ ἀνταλλάγματος, εἰς ὃ ὑποχρεοῦται ὑπὸ τῆς συμβάσεως, καταβάλλουσα τὰς 50,000 δραχμάς, καὶ δὲν θέλει ἐκτελέσει τὰ συμφωνημένα, ὅτε καὶ τὸ τιμολόγιον θέλει μείνῃ αὐτὸ τὸ σημερινόν, διότι τὸ τιμολόγιον τὸ νέον θὰ ἰσχύσῃ μόνον μετὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς δι’ ἠλεκτρισμοῦ. Ἔχω τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἡ Ἑταιρεία δὲν σκέπτεται σπουδαίως νὰ μὴ ἐφαρμόσῃ τὰς βελτιώσεις, τὰς μεταρρυθμίσεις τὰς συμφωνηθείσας ἐν τῇ συμβάσει· ἀλλὰ καὶ ἂν τοῦτο εἶναι βέβαιον ὅτι οὕτω θέλει γείνῃ, διατὶ δὲν ἀπεφασίσθη ἡ ἐλάττωσις τοῦ τιμολογίου ἀπὸ τοῦδε, ἀφοῦ εἶναι βέβαιον, ὅτι τὰ κόμιστρα εἶναι ὑπερβολικά; Ἀναδράμετε εἰς τοὺς σιδηροδρόμους Ἀττικῆς καὶ παραβάλετε, καὶ θέλετε ἴδει, ὅτι μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Κηφισιᾶς, ὅπου τὸ διάστημα ἀνέρχεται εἰς 14 χιλιόμετρα, ὡρίσθησαν δι’ ἄνοδον καὶ κάθοδον κόμιστρα μόνον μιᾶς δραχμῆς. Καὶ αὐτὸ τὸ συμφέρον ἐπέβαλλεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ ὁ ἀνταγωνισμὸς πρὸς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Τροχιοδρόμων νὰ ἐλαττώσῃ τὰ κόμιστρα, ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου ἔχει, ὡς ἄλλως τε καὶ αὐτὴ ἡ τῶν Τροχιοδρόμων, προκατακλυσμιαίας περὶ τῶν τοιούτων ζητημάτων ἰδέας. Ἔπρεπε δ’ ἡ Κυβέρνησις, ἐπωφελουμένη ἐκ τῆς περιστάσεως, νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν νὰ κατασταθῇ εἰς τὸ κοινὸν ὠφελιμωτέρα, διότι ἔχει καθῆκον αὕτη νὰ ἦναι εἰς αὐτὸ ὠφέλιμος. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι μεταξὺ Biarritz καὶ Βαϊόννης, διάστημα μεγαλείτερον τοῦ μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ὁ ναῦλος τῆς πρώτης θέσεως εἶναι 50 λεπτὰ μόνον, ἐνῷ ἐδῶ ἡ τρίτη θέσις ἔχει 55 λεπτά...

§169Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Παραβάλετε ὅμως καὶ τὰ ἡμερομίσθια καὶ τὴν ἀξίαν τῶν γαιανθράκων.

§170ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει καὶ ὁ χρόνος, καθ’ ὃν λειτουργεῖ, καὶ τὰ κέρδη, ἅτινα μέχρι τοῦδε συνεκόμισεν ἡ Ἑταιρεία αὕτη. Δὲν πρέπει νὰ φθονήσωμεν τὴν Ἑταιρείαν διὰ τὰ κέρδη, ἀλλ’ εἶχε καὶ τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην καὶ ἄλλας· καὶ μέχρι τοῦδε ὑπ’ οὐδεμίαν διοίκησιν ἐξετέλεσε τελείως τὰς ὑποχρεώσεις αὑτῆς. Καὶ ὤφειλεν ἐκ τῆς περιστάσεως ταύτης ἐπωφελουμένη ἡ Κυβέρνησις, νὰ ὑποχρεώσῃ αὐτὴν εἰς ἐκτέλεσιν. Διὰ τοῦτο δὲν νομίζω ὅτι δικαιολογεῖται ἡ ἀναβολὴ ἐπὶ τρία ἔτη. Ἔπρεπε ν’ ἀπαιτήσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐλάττωσιν τῶν ναύλων καὶ τῶν κομίστρων ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας. Ἐγὼ μάλιστα ἤθελον ἐπιθυμήσει ἀφομοίωσιν τῶν τιμῶν Πειραιῶς–Ἀθηνῶν καὶ Φαλήρου–Ἀθηνῶν. Δὲν βλέπω διὰ τίνα λόγον ἡ διάκρισις. Ἔπρεπε καὶ διὰ τὴν εὐκολίαν τοῦ ἐλέγχου καὶ διὰ τὸ συμφέρον τῆς Ἑταιρείας μία τιμὴ νὰ ὑπάρχῃ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἴς τε Φάληρον καὶ εἰς Πειραιᾶ, ἐν τοῖς διαμέσοις δὲ μόνον σταθμοῖς νὰ ὑπάρχῃ διαφορά. Ἤθελον ἐπιθυμήσει καὶ ἄλλο τι, ὅπερ θεωρῶ σπουδαιότατον· νὰ μὴ περιορισθῇ ἡ πρόνοια τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἐπράχθη, εἰς μόνην τὴν τελευταίαν τάξιν, ἀλλὰ νὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἐπὶ τῆς μέσης, ἥτις, ὡς ἔχει τοῦ ἄρθρου 7 τῆς συμβάσεως ἡ διάταξις, θὰ ἐξαναγκάζηται νὰ προστρέχῃ εἰς τὸ τίμημα τῆς πρώτης θέσεως. Ἡ μέση τάξις δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιβαρυνθῇ, ἀλλὰ νὰ ὑπάρξῃ καὶ τίμημα δευτέρας θέσεως, καὶ κατώτερον νὰ προσδιορισθῇ τίμημα διὰ τὴν τρίτην θέσιν. Καὶ τοῦτο θεωρῶ ἐλάττωμα τῆς συμβάσεως. Ἐπίσης ἐλάττωμα μικρότερον, ἀλλ’ ἐλάττωμα, ὅτι δὲν ἐφρόντισεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ φράξῃ ἑκατέρωθεν τὴν σιδηρᾶν ὁδὸν Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Ἐπέβαλεν ἄλλας παραπλησίας ὑποχρεώσεις· ἀλλ’ ἐπὶ τοιαύτης ὁδοῦ πρὸ παντὸς ἔδει νὰ ἐπιβληθῇ ἡ ὑποχρέωσις αὕτη τῆς ἑκατέρωθεν φράξεως τῆς ὁδοῦ. Ἐπὶ τοιαύτης συνεχοῦς καὶ πυκνῆς συγκοινωνίας μεταξὺ δύο γειτόνων πόλεων ἀδιακόπως συμβαίνουσι δυστυχήματα καθ’ ὅλην τὴν γραμμὴν καὶ θέλουσιν ἐξακολουθεῖ νὰ συμβαίνωσι, παρ’ ὅλην τὴν ἀστυνομικὴν ἐπιτήρησιν τῆς ὑπηρεσίας τῆς Ἑταιρείας. Διὰ τοῦτο ἔπρεπε νὰ ὑποχρεωθῇ αὕτη νὰ φράξῃ τὴν ὁδόν. Καὶ ἤκουσα μὲν, ὅτι σκέπτεται νὰ πράξῃ τοῦτο, ἀλλ’ ἦτο καλὸν νὰ ἔχωμεν ἐνταῦθα δήλωσιν περὶ τούτου. Εἶναι δὲ τὸ ἔργον εὔκολον καὶ ὀλιγοδάπανον· διότι τὰ ἀπερριμμένα ὑλικὰ δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς κατασκευὴν δρυφάκτου, ἐμποδίζοντος τὴν διάβασιν, πλὴν εἰς ὡρισμένα μέρη, ὅπου παρίσταται ἀνάγκη διόδου καὶ τίθενται φύλακες. Ἔχω ἔτι καὶ μικράν τινα παρατήρησιν, ἣν ὑποβάλω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν συναίνεσιν τῆς Ἑταιρείας, καὶ θέλει ἐπιτύχει τοῦτο, ὅπως σημειωθῇ εἰς ἰδιαιτέραν συμφωνίαν. Ἐν τελευταίᾳ παραγράφῳ τοῦ ἄρθρου 5 λέγεται: «Ἡ ὡς ἀνωτέρω κατὰ τὴν πρώτην παράγραφον τριετὴς προθεσμία δύναται νὰ παραταθῇ δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐν περιπτώσει ἀνωτέρας βίας, προσηκόντως βεβαιουμένης». Δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἡ διάταξις, ὡς ἔχει, ἀλλὰ πρέπει νὰ παρακολουθῆται ὑπὸ τῆς σημειώσεως, ὅτι ἡ παράτασις δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸν χρόνον τῆς διαρκείας τῆς παρεμποδίσεως. Ἐὰν διαρκέσῃ ἡ ἀνωτέρα βία τρεῖς μῆνας, τριῶν μηνῶν παράτασις πρέπει νὰ δοθῇ. Ἕνεκα τῆς ἀτελοῦς ταύτης διατάξεως ἡ Ἑταιρεία μένει ἀδέσμευτος. Ἐξ ὅσων ἐλέχθησαν ἀποδεικνύεται, ὅτι δὲν ἔχω τὴν ἀρίστην ἰδέαν περὶ τῆς συμβάσεως· ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ κρεῖττον.

§171Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐφρόνουν, Κύριοι, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐκπροσωπῶν τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, δὲν ἤθελεν ἐπιμείνει εἰς τὴν ἑρμηνείαν, ἣν προσεπάθησε νὰ δώσῃ εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ νόμου τοῦ 1855. Εἶχεν ἐνώπιόν του τελεσιδικίαν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, πάνθ’ ὅσα δ’ ἐμνημόνευσε δὲν ἀνατρέπουσι τὴν τελεσιδικίαν, πρὸ τῆς ὁποίας εὑρισκόμεθα. Οὐχ ἧττον προῆλθεν εἰς ἀντιθέτους σκέψεις, καὶ πρὸς ἐπίρρωσιν αὐτῶν προσήγαγε διάφορα ἔγγραφα, ὅλως ὅμως ἀλλότρια πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ νόμου τοῦ 1855, ἔγγραφα ἀφορῶντα εἰς τὰς σχέσεις τοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων. Ἀλλ’ ἡ τελεσιδικία μένει πάντοτε τελεσιδικία ὡς πρὸς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου. Λέγων δ’ ὑμῖν, ὅτι ἠθέλησε ν’ ἀσφαλίσῃ διὰ τῆς ἐν τῇ συμβάσει διατάξεως τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου ἀπὸ μελλούσας δίκας, ἔλεγεν ἀκριβῶς τὰ ἀντίθετα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα συνέβησαν. Διότι οὐδεὶς ἤγειρε δίκας κατὰ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου, ἀλλ’ ἀντιθέτως ἐκείνη ἐνήγαγε καὶ ἐκείνη ἡττήθη, καὶ ἡττήθη καθ’ ὃν τρόπον ἀπέδειξα, διὰ τῶν δύο ἀποφάσεων τῶν ἐν Ἀθήναις Ἐφετῶν καὶ τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησε νὰ ἀνατρέψῃ τὰ ἐπιχειρήματά μου τὰ ἐκ τῆς τελεσιδικίας, ἣν μόνον εἷς νόμος δύναται ν’ ἀπαλείψῃ, ἐπικαλούμενος τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κραναίας Βουλευτοῦ. Ἀλλ’ ἐτέθη οὕτως ἐπὶ ἐδάφους ἐντελῶς ἀλλοτρίου πρὸς τὸ τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως. Ἐγὼ οὐδόλως ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὴν σύμβασιν τοῦ ἱπποσιδηροδρόμου, ὅστις δὲν καλεῖται οὐχ ἧττον τροχιόδρομος, διότι ὁ νόμος τοῦ 1880 χαρακτηρίζει αὐτὸν ἱπποσιδηρόδρομον Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Λέγει τῳόντι τὸ ἄρθρον 1 αὐτοῦ: «Κυροῦται ἡ σύμβασις τῆς 21 Δεκεμβρίου 1880 περὶ κατασκευῆς καὶ χρήσεως ἱπποσιδηροδρόμων ἐν Ἀθήναις, Πειραιεῖ καὶ τοῖς πέριξ.» Σεῖς λοιπὸν μετεβάλετε καὶ τὸν ὅρον τοῦτον ἐν τῷ συμφέροντι τῆς ἑρμηνείας, ἣν δίδετε. Ἀλλ’ ἐν τούτοις μὲ κατεκρίνετε πρὸ ὀλίγου, ὅτι μετέβαλον τὴν ὀνομασίαν τῆς Ἑταιρείας...

§172Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Λόγῳ τῆς λέξεως, ἣν μετεχειρίσθητε. Εἰς τὴν σύμβασιν δὲν λέγει ἱπποσιδηρόδρομος, ἀλλὰ λέγει τροχιόδρομος.

§173Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν ἐμμείνητε εἰς τὴν ἐξήγησιν ταύτην, τότε δὲν διαφωνοῦμεν ὡς πρὸς τοῦτο. Εἴμεθα οὕτω σύμφωνοι, ὅτι διὰ τῆς τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 14, ὡς διατυποῦται αὕτη διὰ τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως, δὲν ἀποκλείεται ἡ συγκοινωνία δι’ ἵππων.

§174Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι ἡ σύμβασις λέγει «τροχιόδρομος», καὶ ἐννοεῖ δι’ ἀτμοῦ. Αὐτὴν τὴν δήλωσιν κάμνω.

§175Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐννοεῖτε λοιπὸν τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον καθ’ ὅσον πρόκειται μόνον περὶ ἕλξεως δι’ ἀτμοῦ ἢ δι’ ἠλεκτρισμοῦ, οὐχὶ περὶ ἕλξεως δι’ ἵππων.

§176Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ λέγω ἁπλῶς, ποίαν ἔννοιαν ἀποδίδω εἰς τὴν λέξιν.

§177ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλ’ ὡς ἔλεγον, ἠσχολήθη πολὺ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἑρμηνεύσῃ τὸ πρῶτον ἄρθρον τῆς συμβάσεως τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου, καὶ ἀντέταξεν εἰς τὴν παρ’ ἐμοῦ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν ἐπίκλησιν τοῦ πρώτου μέρους αὐτοῦ τὸ παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κραναίας Βουλευτοῦ ἀναγνωσθὲν τελευταῖον μέρος τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου, μὲ ἤλεγξε δὲ, διότι, εἶπε, δὲν ἠθέλησα νὰ κατέλθω πέραν τοῦ πρώτου μέρους αὐτοῦ. Δὲν ἠθέλησα νὰ κατέλθω μέχρι τέλους τῆς διατάξεως ἐκείνης, διότι δὲν ἐπρόκειτο ν’ ἀποδείξω δικαίωμα τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, ὡς δὲ διετύπωσα καὶ ἀνέπτυξα τὸ θέμα μου, ἐπρόκειτο ν’ ἀποδείξω, ὅτι παραχωρεῖτε δικαίωμα, ὅπερ δὲν εἶχε μέχρι τοῦδε ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου.

§178Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ δι’ αὐτὸ μετεχειρίσθητε αὐτὰς τὰς λέξεις. Λέγετε ὅτι ἡ ἔννοια τῆς συμβάσεως μὲ τὸν Τροχιόδρομον εἶναι αὐτή. Ἐν τῇ ἐννοίᾳ ταύτῃ ἄλλη ἐξήγησις δὲν δύναται νὰ δοθῇ εἰς τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργοῦ τοῦ ὑπογράψαντος τὴν σύμβασιν ἐκείνην ἢ ὅτι κακοπίστως ἐφέρθη, ὑπογράφας αὐτήν. Ἀλλ’ ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ νόμου τοῦ 1855 δὲν εἶναι αὐτὴ, ἀλλ’ ἐκείνη, ἣν ἀποδίδω ἐγὼ εἰς τὸ ἄρθρον 16. Τὸ ἐπιχείρημα ὑμῶν διετυπώθη ὡς ἑξῆς: Ἐὰν διὰ τοῦ ἄρθρου 16 παραχωρεῖται προνόμιον ἀποκλειστικὸν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ἐπετράπη τὸ αὐτὸ δικαίωμα καὶ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, ἐκτὸς ἐὰν παραδεχθῇ τις, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ὁ ὑπογράψας τὰς δύο συμβάσεις κακοπίστως ἐφέρθη καὶ πρὸς τὰς δύο Ἑταιρείας. Ἐπειδὴ ἡ κακοπιστία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ, ἕπεται ὅτι ἡ Ἑταιρεία Ἀθηνῶν–Πειραιῶς δὲν εἶχε τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον. Οὕτω διετυπώσατε τὴν γνώμην σας.

§179Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ γνώμη μου διετυπώθη οὕτω, διότι φρονῶ, ὅτι οὐδείς ποτε ἐσκέφθη, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ σκεφθῇ, ὅτι τὸ προνόμιον τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, τὸ στηριζόμενον εἰς τὸν νόμον τοῦ 1855, ἀποκλείει ὄχι πλέον τὴν ἄμεσον συγκοινωνίαν μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς δι’ ἄλλων σιδηροδρομικῶν γραμμῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ Φαλήρου. Ἐδῶ εἶναι ἀκριβῶς τὸ ζήτημα, καὶ τὸ ζήτημα αὐτὸ παρήλθετε, διότι ἐν τῇ τροποποιήσει τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ νόμου τοῦ 1855, ἣν περιελάβετε ἐν τῇ παρούσῃ συμβάσει, δὲν γίνεται λόγος περὶ συγκοινωνίας μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἀλλὰ περὶ σιδηροδρομικῆς καὶ τροχιοδρομικῆς συγκοινωνίας μεταξὺ Ἀθηνῶν–Φαλήρου καὶ Φαλήρου–Πειραιῶς. Αὐτὸ τὸ δικαίωμα τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου, ὡς ἀναγράφεται εἰς τὸν νόμον τοῦ 1855, ἀποτελεῖ ἀποκλειστικὸν προνόμιον σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀγορεύων πρὸ ὀλίγου, ἀπέφυγεν ἐπιμόνως τὸ σφάλμα, εἰς ὃ περιέπεσεν ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, ὅτε ἤγειρε κατὰ τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου τὴν ἀγωγήν της, ἀπέφυγεν ἐπιμόνως νὰ μνημονεύσῃ τὸ Φάληρον, διότι θὰ εὑρίσκετο πρὸ τοῦ μηδενὸς, διότι θὰ εὑρίσκετο πρὸ διατάξεως, ἡ ὁποία δὲν ἀπέβλεψεν εἰς τὴν καθιέρωσιν τοιούτου προνομίου. Ἀλλ’ ἐνῷ δὲν προέβλεψε τοιοῦτον ἀποκλειστικὸν προνόμιον μεταξὺ Ἀθηνῶν–Φαλήρου καὶ Φαλήρου–Πειραιῶς οὔτε ὁ νόμος τοῦ 1855, οὔτε ὁ τοῦ 1868, τὸ τοιοῦτο προνόμιον καθιεροῖ ῥητῶς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Καὶ τότε ὅλα τὰ παραδείγματα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καταπίπτουσι, καὶ μετ’ αὐτῶν καὶ τὸ παράδειγμα τοῦ Σιδηροδρόμου Πειραιῶς– Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου. Βεβαίως ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ συγκοινωνίας μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἀναγκαίως τὸ προνόμιον τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς ἤθελε προσβληθῆ ἐκ τοῦ ὅτι θὰ ἐπετρέπετο εἰς τὸν Σιδηρόδρομον Πελοποννήσου νὰ μεταφέρῃ ἐπιβάτας ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Ἀθήνας. Ἐπίσης ὁ Σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Λαρίσης, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἐπετρέπετο αὐτῷ νὰ μεταφέρῃ ἐπιβάτας ἐκ Πειραιῶς εἰς Ἀθήνας, ἤθελε προσβάλει τὸ προνόμιον τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Καὶ ὁ νόμος τοῦ 1855 ἀσφαλίζει τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς κατὰ τοιούτων προσβολῶν. Ἀλλὰ προσεθέσατε καὶ τὸ Φάληρον. Καὶ ἐδῶ ἀκριβῶς ἀποδεικνύεται, ὅτι προικοδοτεῖτε μὲ ἓν περιπλέον προνόμιον τὴν πλουσίαν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Πάντα δὲ ἐκεῖνα τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, σαφῶς ἐξήγησεν ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου, καὶ ἦτο ὁ μᾶλλον ἁρμόδιος νὰ τὰ ἐξηγήσῃ, καθόσον διετέλει τότε Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν...

§180ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατὰ τὸ 1889, μάλιστα. Ἔγγραφα ὅμως ἐκ τῆς ὑπηρεσίας δὲν ἔχω.

§181Δ. ΡΑΛΛΗΣ. .. Τὰ ἔγγραφα δ’ ἐκεῖνα ἀποδεικνύουσιν, ὅτι εὑρίσκετο ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων ἀπέναντι διαθέσεως, ἡ ὁποία μέχρι τινὸς δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς δυσμενὴς ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλ’ ἀποδεικνύουσιν ὅτι ὑπάρχει προνόμιον ὑπὲρ τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ ὡς πρὸς τὴν συγκοινωνίαν διὰ Φαλήρου; Ἐὰν ἠθέλετε ν’ ἀποδείξητε τοῦτο, ἔπρεπε νὰ προσφύγητε εἰς τὸν νόμον τοῦ 1868, διότι ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐπέτρεψε τὴν κατασκευὴν τῶν λουτρῶν Φαλήρου, ὄχι ὁ νόμος τοῦ 1855, ὅστις ἀφορᾷ εἰς μόνην τὴν ἀπ’ εὐθείας συγκοινωνίαν μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Λέγει τὸ ἄρθρον 16 τοῦ νόμου τοῦ 1855, οὐχὶ τοῦ 1857...

§182ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τοῦ γενικοῦ νόμου.

§183Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μάλιστα... «Δι’ ἄλλων ἐργολάβων σύστασις δευτέρου σιδηροῦ δρόμου, ὅστις ἔχων τὴν αὐτὴν μὲ τὸν πρῶτον διεύθυνσιν νὰ ἑνώνῃ τὰς δύο πόλεις, δὲν συγχωρεῖται καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος.» Καὶ ἤδη ἐρωτῶ, ποίαν ἐννοεῖ τὸ ἄρθρον τοῦτο διεύθυνσιν; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἀπαντήσῃ: «διεύθυνσιν ἐννοεῖ αὐτήν, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ σιδηρόδρομος.» Ἀλλὰ μὲ συγχωρεῖ· διεύθυνσιν ἐννοεῖ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν καθορίζει τὸ ἄρθρον 1 τοῦ αὐτοῦ νόμου: «Τῇ βασιλικῇ ἐγκρίσει δύναται νὰ παραχωρηθῇ εἰς ἰδιώτην ἢ Ἑταιρείαν δικαίωμα ἀποκλειστικὸν πρὸς σύστασιν σιδηροδρόμου ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ.» Λοιπὸν τὸ ἄρθρον 16, τὸ ὁποῖον ἐπικαλεῖσθε διὰ ν’ ἀποδείξητε τὸ δικαίωμα τοῦ Σιδηροδρόμου, ἀφορᾷ βεβαίως εἰς τὸν Σιδηρόδρομον τὸν ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται ἐν τῇ ὑμετέρᾳ συμβάσει; Ὁμιλεῖτε περὶ ἀποκλειστικοῦ προνομίου σιδηροδρόμου μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς; Οὐχί· ὁμιλεῖτε περὶ ἀποκλειστικοῦ προνομίου μεταξὺ Ἀθηνῶν–Φαλήρου καὶ Φαλήρου Πειραιῶς. Ὅτε δ’ ἔλεγε «κατὰ τὴν αὐτὴν διεύθυνσιν», τί ἐνόει τὸ ἄρθρον 16 τοῦ νόμου τοῦ 1855; ἐνόει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προσπίπτει εἰς τὴν ἀντίληψιν παντὸς, ὅτι ἀπ’ εὐθείας μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς καθίσταται ἀποκλειστικὸν προνόμιον ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου. Σεῖς, στηριζόμενος εἰς τὸ κείμενον τοῦ νόμου τοῦ 1855, ἠθελήσατε ν’ ἀποφύγητε τὸ σφάλμα, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπέπεσεν ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου, ὅτε ἤγειρε τὴν ἀγωγήν της κατὰ τὸ 1883. Ἀλλ’ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἐλέγετε, δύνανται νὰ λέγωνται ἐνώπιον πολυμελοῦς συναθροίσεως, ὁποία ἡ Βουλή, δὲν δύνανται ὅμως νὰ ὑποστηρίζωνται ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων· ὅτε δ’ ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου ἤγειρεν ἀγωγήν, δι’ ἧς διεξεδίκει δικαίωμα ἀποκλειστικὸν ὄχι πλέον συγκοινωνίας μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἀλλὰ δικαίωμα ἀποκλειστικὸν συγκοινωνίας μεταξὺ Ἀθηνῶν–Φαλήρου καὶ Πειραιῶς, ἀναγκαίως ἔπρεπε νὰ προβάλῃ τὸ κείμενον τοῦ νόμου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστήριζε τὸ δικαίωμα αὐτῆς. Ποῖον δὲ εἶναι τὸ κείμενον τοῦ νόμου; Διὰ τοῦτο δ’ ἐτόλμησα νὰ σᾶς διακόψω, ὅτε πρὸ ὀλίγου εἴχετε τὸν λόγον, ὅπως σᾶς παρατηρήσω ὅτι εἶναι ὁ νόμος τοῦ 1871. Εἶναι, φρονῶ, ὁ νόμος τοῦ 1871, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστήριζε τὰ δικαιώματα αὑτῆς ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου. Τοῦτο ἔλεγεν ἡ Ἑταιρεία εἰς τὴν ἀγωγήν της. Ἐκεῖ ἐστηρίχθη ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, ὅτε προέβαλε τὴν ἀξίωσιν, ὅτι προσεβλήθη τὸ προνόμιόν της ἐκ τῆς συμβάσεως τοῦ 1880. Τὴν ἀξίωσίν της δὲν ἐστήριξεν ἐπὶ τοῦ νόμου τοῦ 1855, τοῦ ὁποίου τὴν διάταξιν ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐστήριξεν ἐπὶ τοῦ νόμου, ὅστις ἐπέτρεπεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου νὰ καταστήσῃ τὰ λουτρὰ Φαλήρου καὶ νὰ συνδέσῃ αὐτὰ διὰ βραχίονος μὲ τὴν γραμμὴν τοῦ σιδηροδρόμου...

§184ΛΑΜΠΡΥΝΙΔΗΣ. Κύριε Βουλευτὰ, μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν.

§185Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μάλιστα. Ἔχετε πρόχειρον τὸν νόμον;

§186ΛΑΜΠΡΥΝΙΔΗΣ. Ἡ ἀξίωσις τῆς Ἑταιρείας δὲν στηρίζεται εἰς τὴν σύμβασιν τοῦ 1870, οὔτε εἰς τὸν νόμον τοῦ 1871, ἀλλ’ εἰς τὸν ΤΙΔʹ νόμον τῆς 26 Ὀκτωβρίου 1868, ὁ ὁποῖος καθιεροῖ τὸν κλάδον τοῦ Φαλήρου, κελεύων ἐν ἄρθρῳ 3 (ἀναγινώσκει): «Ὁ κλάδος τοῦ Φαλήρου, τὰ ἐκεῖ ἐγερθησόμενα λουτρὰ καὶ ὁ ἐπὶ τῆς παραλίας Πειραιῶς ἱπποσιδηρόδρομος θεωροῦνται ὡς ἐξαρτήματα τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου, καὶ ὑπόκεινται εἰς τὰ αὐτὰ νενομισμένα δικαιώματα καὶ εἰς τὰς αὐτὰς ὑποχρεώσεις, εἰς ἃ καὶ ὁ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηρόδρομος.» Ἤτοι ὑπόκειται εἰς τὰ αὐτὰ δικαιώματα καὶ τὰς ὑποχρεώσεις τῆς Ἑταιρείας τὰς δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ 1855.

§187Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Εὐχαριστῶ πολύ. Τοῦτο εἶναι τὸ κείμενον. Ὅτι ὑπόκειται ὁ κλάδος τοῦ Φαλήρου εἰς τὰ αὐτὰ δικαιώματα καὶ τὰς αὐτὰς ὑποχρεώσεις, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία· ἀλλ’ ἂς ἴδωμεν, τίς ἡ ἔκτασις τοῦ προνομίου αὐτοῦ. Βεβαίως τὸ προνόμιόν της δὲν τὸ ἀντλεῖ, — τοῦτο θέλω νὰ βεβαιωθῇ, — τὸ προνόμιόν της διὰ τὸ Φάληρον δὲν τὸ ἀντλεῖ ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου ἐκ τοῦ νόμου τοῦ 1855, διότι σᾶς ἀνέγνωσε τὸν νόμον ἐκεῖνον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, σᾶς ἀνέγνωσε τὸ ἄρθρον 16, ἐγὼ δὲ σᾶς ἀνέγνωσα καὶ τὸ ἄρθρον πρῶτον, ἐκ τοῦ πρώτου δὲ ἄρθρου καθορίζονται τὰ σημεῖα, ἐξ ὧν ἀναχωρεῖ καὶ εἰς ἃ λήγει τὸ προνόμιον αὐτῆς, αἱ Ἀθῆναι καὶ ὁ Πειραιεύς. Ἔρχομαι εἰς τὸν νόμον τοῦ 1868, ὁ ὁποῖος περιλαμβάνει τὴν ἀναγνωσθεῖσαν ἤδη διάταξιν: «Ὁ κλάδος τοῦ Φαλήρου, τὰ ἐκεῖ ἐγερθησόμενα λουτρὰ καὶ ὁ ἐπὶ τῆς παραλίας Πειραιῶς ἱπποσιδηρόδρομος θεωροῦνται ὡς ἐξαρτήματα τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου, καὶ ὑπόκεινται εἰς τὰ αὐτὰ δικαιώματα καὶ τὰς αὐτὰς ὑποχρεώσεις, εἰς ἃς καὶ ὁ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηρόδρομος.» Ἀλλὰ ποῖος εἶναι ὁ κλάδος τοῦ Φαλήρου; Ὁ κλάδος τοῦ Φαλήρου εἶναι ὁ κλάδος ἐκεῖνος, ὅστις ἑνώνει τὴν παλαιὰν γραμμὴν τοῦ σιδηροδρόμου μὲ τὰ λουτρὰ τοῦ Φαλήρου...

§188ΛΑΜΠΡΥΝΙΔΗΣ. Δὲν ὑπῆρχε γραμμή.

§189Δ. ΡΑΛΛΗΣ. .. Καὶ εἶναι ἤδη βέβαιον, ὅτι ἐφύγομεν ἐκ τοῦ κειμένου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστηρίχθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ ν’ ἀποδείξῃ ὅτι ὑπάρχει αὐτὸ τὸ προνόμιον τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου ὡς πρὸς τὸ Φάληρον· εὑρισκόμεθα ἤδη ἐνώπιον τοῦ κειμένου τοῦ νόμου τοῦ 1868, ὅπερ ἔρχονται νὰ ἑρμηνεύσωσιν αἱ ἀποφάσεις αἱ τελεσίδικοι, αἱ ἐκδοθεῖσαι κατὰ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου.

§190Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιτρέπετε μίαν λέξιν;

§191Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ.

§192Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἐπεκαλέσθην τὸ ἄρθρον 16, διότι αὐτὸ τὸ ἄρθρον ἀκριβῶς ἐπεκαλέσθητε καὶ ὑμεῖς κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν σας, τὸ ἄρθρον 16 τοῦ νόμου τοῦ 1855.

§193Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ τὸ ἐπεκαλέσθην; Διατί;

§194Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὸ ἐπεκαλέσθητε εἰς τὴν πρώτην ἀγόρευσίν σας. Ἠρχίσατε τὴν ἀγόρευσίν σας, λέγοντες ὅτι τὸ ἄρθρον 16 ὁρίζει τοῦτο· πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 16, προκειμένου περὶ σιδηροδρόμου διερχομένου διὰ Φαλήρου εἰς Πειραιᾶ;

§195Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Τοῦτο ὤφειλον νὰ εἴπω.

§196Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Λοιπὸν ἐπεκαλέσθητε τὸ ἄρθρον 16.

§197Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἀγόρευσίς μου εἶναι ἐκεῖ, καὶ εἶναι εὔκολον νὰ τὴν συμβουλευθῆτε. Ἐγὼ εἶπον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπανέλαβον καὶ σήμερον, ἀλλὰ χωρὶς νὰ ἔχω τότε ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀποφάσεις τοῦ Ἐφετείου Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Ἀρείου Πάγου. Αἱ ἀποφάσεις τοῦ Ἐφετείου Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Ἀρείου Πάγου ἐπρόκειτο νὰ ἑρμηνεύσωσι καὶ ἡρμήνευσαν, ἐπὶ τῇ βάσει ἀγωγῆς, τὴν ὁποίαν ἤγειρεν ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου, τοὺς δύο νόμους, τὸν νόμον τοῦ 1855 καὶ τὸν νόμον τοῦ 1868. Ὁ νόμος τοῦ 1855 δὲν ὁμιλεῖ περὶ Φαλήρου, καὶ καθ’ ὅσον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου αὐτοῦ καὶ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 16 αὐτοῦ ἐστηρίξατε τὰ ἐπιχειρήματά σας, βεβαίως τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα ἀπεδείχθησαν ἀβάσιμα. Ἔπρεπε νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν σας τὸν νόμον τοῦ 1868· ὁ νόμος τοῦ 1868 εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος κατέστησε τὸν κλάδον τοῦ Φαλήρου καὶ τὰ λουτρὰ τοῦ Φαλήρου, ὡς εἶπον καὶ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν, καὶ καταστήσας τὸν κλάδον τοῦ Φαλήρου καὶ τὰ λουτρὰ τοῦ Φαλήρου, ἐπεξέτεινεν ἐπὶ τὰ λουτρὰ τοῦ Φαλήρου καὶ τὸν κλάδον τοῦ Φαλήρου τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον χορηγεῖται δυνάμει τοῦ ἄρθρου 16 διὰ τὴν ἀρχικὴν γραμμὴν μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Καὶ οὕτως ἤμεθα ἠναγκασμένοι νὰ προσφύγωμεν πάλιν εἰς τὰς ἀποφάσεις, τὰς ὁποίας ἐμνημόνευσα ἤδη, ὅπως ἀνεύρωμεν τὴν ἔννοιαν τοῦ νόμου τοῦ 1868. Τὸ Ἐφετεῖον ἐκ σκέψει τετάρτῃ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 96 ἀποφάσεώς του λέγει αὐτολεξεί: «Ἐπειδὴ, καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι ἡ ἐν τῷ ἀνωτέρῳ ἄρθρῳ 16 λέξις «διεύθυνσις» σημαίνει προσδιορισμὸν (destination) καὶ συνεπῶς ὅτι περιέχει ἀπόλυτον ἀπαγόρευσιν συστάσεως δευτέρου σιδηροδρόμου, οὐδόλως διὰ τοῦ χορηγηθέντος τῇ Ἑταιρείᾳ τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων δικαιώματος προσβάλλεται τὸ παραχωρηθὲν τῇ ἐναγούσῃ Ἑταιρείᾳ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα σιδηροδρόμου μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ τῶν λουτρῶν Φαλήρου, διότι διὰ τῆς συστάσεως τοῦ σιδηροδρόμου μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ τῶν δύο Φαλήρων καὶ μεταξὺ τοῦ παλαιοῦ καὶ Νέου Φαλήρου δὲν ἑνοῦνται αἱ Ἀθῆναι μετὰ τοῦ χώρου τῶν λουτρῶν τῆς ἐναγούσης, ἐφ’ οὗ μόνον, ὡς προεξετέθη, τὸ προνόμιον τῆς ἐναγούσης περιορίζεται, ἀλλὰ δι’ αὐτοῦ ἐξυπηρετοῦνται ἄλλα σημεῖα τοῦ Φαληρικοῦ ὅρμου, μήπω ἐν τῷ προνομίῳ τῆς ἐναγούσης περιλαμβανόμενα...» Ὅταν βεβαίως τόσον ἀτελῶς, — καὶ τοῦτο μόνον σᾶς δικαιολογεῖ, — τόσον ἀτελῶς μελετᾷ τις τὰ ζητήματα, ὥστε νὰ νομίζῃ ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1855 καὶ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 16 αὐτοῦ λύει τὸ ζήτημα τοῦ προνομίου, καὶ τοῦτο ὅταν ἐπὶ ἑτέρου νόμου, τοῦ 1868, στηρίζει τὰ δῆθεν δικαιώματά της ἡ Ἑταιρεία ὡς πρὸς τὸ Φάληρον, δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ φθάσῃ εἰς τοιαῦτα συμπεράσματα. Τοῦτο δὲ τὸ ἀληθῶς παράδοξον, πρὸ τοῦ ὁποίου εὑρισκόμεθα ἤδη, ὅτι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἰσχυρίζεται ὅτι ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου ἔχει κεκτημένον δικαίωμα καὶ ἀποκλειστικὸν προνόμιον ἐπὶ τὸ Φάληρον, δὲν γνωρίζει ἐπὶ τίνος διατάξεως στηρίζει ἡ Ἑταιρία αὐτὸ τὸ δῆθεν προνόμιόν της. Τοῦτο δ’ ἀποδεικνύει τοσαύτην ἀγαθοπιστίαν, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συγχωρήσῃ τις αὐτὴν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις ἐπρόκειτο νὰ συνάψῃ τοιαύτην σύμβασιν. Ἀλλ’ ἀποδεικνύεται περιπλέον, ὅτι διὰ τῆς διατάξεως, ἣν περιελάβετε ἐν τῇ συμβάσει τῇ ὑπογραφείσῃ παρ’ ὑμῶν, εἴτε δι’ ἕνα εἴτε δι’ ἄλλον λόγον ἀνεγνωρίσατε ἓν προνόμιον, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπῆρχεν ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας, προνόμιον, τὸ ὁποῖον ἐκ τῶν ἀποφάσεων τῶν τελεσιδίκων, τῶν ἐκδοθεισῶν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἀπεδείχθη ὅλως ἀνύπαρκτον. Τὸ προνόμιον τοῦτο ἔρχεσθε σήμερον νὰ καθιερώσητε, οὐχὶ διὰ νὰ λυτρώσητε εἰς τὰ μέλλον ἀπὸ δίκας τὴν Ἑταιρείαν καὶ νὰ τῇ ἀποδώσητε τὴν ἀσφάλειαν, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ ἔχῃ πᾶσα τοιαύτη Ἑταιρεία, διότι οὐδέποτε δίκη ἠγέρθη κατὰ τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου, αὐτὴ ἤγειρε δίκας, ἀλλὰ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ καταργήσητε τὴν τελεσιδικίαν, τὴν ὁποίαν αὐτὴ προεκάλεσε διὰ τῆς ἀγωγῆς της. Οὕτως ἑρμηνεύονται ἤδη ἀντιθέτως πρὸς τὸ δεδικασμένον αἱ διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ 1855 καὶ τοῦ νόμου τοῦ 1868. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, φρονῶν ὅτι ὤφειλε νὰ συζητήσῃ καὶ ὅτι ἐπρόκειτο νὰ συζητήσωμεν ἐδῶ περὶ τοῦ προνομίου τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, ἔλαβε τὸ κείμενον τοῦ ἄρθρου 1 τῆς συμβάσεως αὐτῆς, καὶ τὸ ἡρμήνευσεν ὡς τῷ συνέφερεν. Ἐγὼ δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ συζητήσω καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 τῆς συμβάσεως τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, διότι θέλω σᾶς πείσει, ὅτι ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, οὐδὲν ἕτερον ἀποδεικνύει ἢ ὅτι ἐλησμόνησε τὰ νομικά. Ἀφοῦ δ’ ἀπέδειξε τοσαύτην χειροπιαστὴν ἀγαθοπιστίαν κατὰ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ νόμου τοῦ 1855, δὲν θέλω νὰ ὑποθέσω ἄλλο τι, παρὰ μόνον ὅτι τελεία λήθη τῶν νομικῶν ἤγαγεν αὐτὸν εἰς συμπεράσματα, οἷα ἐξήγαγεν ἐκ τοῦ ἄρθρου 1 τῆς συμβάσεως τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων. Ἀλλὰ σᾶς εἶπον ἤδη, ὅτι τὸ ἄρθρον 1 τῆς συμβάσεως τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ πράγματα, οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν, διότι τὸ ἄρθρον τοῦτο ἡρμηνεύθη ἐπισήμως πλέον διὰ τῆς τελευταίας ἀποφάσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἡ δὲ ἀπόφασις αὕτη τοῦ Ἀρείου Πάγου ἔλυσε τὰς χεῖρας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἀρείου Πάγου εἶπεν οὐχὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴπετε, οὐχὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἰσχυρίσθη ὁ πληρεξούσιος τοῦ Δημοσίου ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου, καὶ τὸ ὁποῖον ἐπανελάβετε ἐδῶ μετὰ πολλῆς ἀκριβείας, ἀλλ’ εἶπεν ὅτι εἰς χεῖρας ὑμῶν...

§198Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δι’ αὐτὸ ἐλησμόνησα τὰ νομικά;

§199ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶμαι ἀκόμη εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ἄρθρου 1... Εἶπεν ὅτι εἰς χεῖρας ὑμῶν κεῖται μία ἐξουσιαστικὴ αἵρεσις, νὰ δώσητε ἢ νὰ μὴ δώσητε τὴν ἕνωσιν. Ἐὰν δὲν ἔθιξα πρότερον τὸ ζήτημα τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου, δὲν τὸ ἔθιξα ἀκριβῶς δι’ αὐτό. Οὐδεμίαν ἔχουσι πλέον σημασίαν ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν, ἐὰν ἐξετελέσθη καὶ πῶς ἐξετελέσθη τὸ σύμπλεγμα τοῦ Πειραιῶς, ἐὰν ὑπεχρεώθη ἢ δὲν ὑπεχρεώθη ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων νὰ ἐκτελέσῃ τὸ σύμπλεγμα τοῦ Πειραιῶς; διότι, καὶ ἄν εἶχεν ὑποχρεωθῆ εἰς τοῦτο, εὑρίσκεται σήμερον ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων πρὸ μιᾶς ἀποφάσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἡ ὁποία ἀποφαίνεται, ὅτι ἡ τελευταία παράγραφος τοῦ ἄρθρου 1 τῆς συμβάσεως δὲν καθιεροῖ ὑπὲρ αὐτῆς διαλυτικὴν αἵρεσιν, ἀλλὰ καθιεροῖ μίαν αἵρεσιν ἐξουσιαστικὴν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, δηλαδὴ ὅτι ἠδύνατο τὸ Δημόσιον νὰ τῇ χορηγήσῃ ἢ νὰ μὴ τῇ χορηγήσῃ τὴν ἄδειαν τῆς ἑνώσεως, κατ’ ἰδίαν κρίσιν καὶ ἐκτίμησιν. Τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθητε, βεβαίως δὲν καταρρίπτουν τὰς ἀποφάσεις τὰς δικαστικάς, ἀλλ’ ἀποδεικνύουν, ἐὰν δὲν θέλετε δυσμένειαν ἐκ μέρους ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐξέδωκαν αὐτὰ, ἀποδεικνύουν ὅμως δισταγμὸν, καὶ δισταγμὸν ἀδικαιολόγητον, διότι, ὡς εἶπον, τὸ ζήτημα ἐλύθη κατόπιν τῆς ἀγωγῆς τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου ὡς πρὸς τὴν ἔκτασιν τοῦ προνομίου αὐτῆς, καὶ ἴσως ἡ μόνη δικαιολογία τῶν ἐγγράφων ἐκείνων, διὰ τῶν ὁποίων ἀρχικῶς μὲν δὲν ἠθέλησε νὰ ἐπιτρέψῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν οὔτε τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος τοῦ Πειραιῶς, κατόπιν δ’ ἐπέτρεψε μὲν ταύτην, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ῥητὸν ὅρον νὰ μὴ ἑνώσῃ τὰς γραμμὰς, εἶναι ὅτι ὑπῆρχε μία δυσχέρεια τεχνικὴ, πρὸ τῆς ὁποίας εὑρέθη καὶ ἣν ὤφειλε νὰ λύσῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Διότι ἀκριβῶς τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐτέθη ἀπὸ τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν συνήφθη ἡ σύμβασις τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων. Τὸ Δημόσιον εὑρίσκετο πρὸ δύο δυσχερειῶν, ὡς πρὸς τὴν ἕνωσιν τῆς ἐνάτης γραμμῆς πρὸς τὰς ἄλλας, πρὸ μιᾶς δυσχερείας νομικῆς καὶ πρὸ μιᾶς πραγματικῆς, τεχνικῆς. Ποία εἶναι ἡ τεχνική; εἶναι ἐκείνη τὴν ὁποίαν σᾶς ὑπέδειξεν ὁ συμπολίτης μου, ἡ ὁποία ὑπῆρξεν ἀφορμὴ νὰ μὴ χορηγηθῇ ἡ ἕνωσις. Διότι, ἔλεγον, πῶς θὰ διέλθῃ ὁ Ἱπποσιδηρόδρομος, ἀφοῦ διὰ νὰ διέλθῃ πρέπει νὰ διασταυρώσῃ τὴν γραμμὴν τοῦ Σιδηροδρόμου; Ἀλλ’ ἐάν τις ἐρωτήσῃ τὸ τμῆμα τῶν Δημοσίων Ἔργων, θὰ πληροφορηθῇ, ὅτι ὑπῆρχον τρεῖς τρόποι, διὰ τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ διέλθῃ ἡ γραμμὴ τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου, χωρὶς νὰ προσβάλῃ τὸ προνόμιον τοῦ Σιδηροδρόμου. Τάχα ὁ νόμος περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης δὲν λειτουργεῖ ἐναντίον τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου καὶ ὡς πρὸς τὸν παραχωρηθέντα αὐτῇ χῶρον; Διατί; Πρόκειται περὶ κτήματος, τὸ ὁποῖον τῇ παρεχωρήθη δυνάμει νόμου, κτήματος τοῦ Δημοσίου, ἀφοῦ δὲ καὶ ἡ ἰδιοκτησία ἡ ἀτομικὴ ὑποκύπτει εἰς τὰς περιπτώσεις τῆς δημοσίας ἀνάγκης, ἀναμφιβόλως ἡ ἰδιοκτησία ἐκείνη, τὴν ὁποίαν παρεχώρησε προσκαίρως τὸ Δημόσιον, τιθεμένη πρὸ δημοσίας ἀνάγκης, δύναται ν’ ἀπαλλοτριωθῇ. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου ὑπῆρχε καὶ ἄλλος τρόπος διελεύσεως τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου διὰ τῆς παραλίας, καὶ τὸν τρόπον τοῦτον καθώρισεν ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων ὅτε συνετέλεσε τὸ σύμπλεγμα τοῦ Πειραιῶς. Ἐζήτησε μὲν τὴν ἕνωσιν, ἀλλ’ ἐδόθη ἡ ἄδεια τῆς κατασκευῆς τοῦ συμπλέγματος τοῦ Πειραιῶς ἄνευ τῆς ἑνώσεως. Καὶ τί ἠθέλετε νὰ πράξῃ ἡ Ἑταιρεία; Ἔπρεπε νὰ παραιτηθῇ ἑνὸς δικαιώματος; Βεβαίως ἡ Ἑταιρεία, συντελέσασα τὸ σύμπλεγμα, ἠκολούθησε τὴν ὁδὸν, τὴν ὁποίαν τῇ ὑπέδειξεν ὁ Ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος τῇ ἔδωκε τὴν ἄδειαν νὰ συντελέσῃ τὸ σύμπλεγμα τοῦ Πειραιῶς. Καὶ τὰ ἔγγραφα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνεγνώσατε, ἀποδεικνύουσιν ὅτι μετὰ συνεννόησιν ἐπελθοῦσαν μεταξὺ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μάλιστα ὄντος τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη, ἡ μὲν Κυβέρνησις ἐχορήγησεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων τὴν ἄδειαν τῆς κατασκευῆς τοῦ συμπλέγματος Πειραιῶς, ἀφίνετο δὲ εἰς τὰ δικαστήρια ν’ ἀποφανθῶσι περὶ τοῦ ἂν ὑπεχρεοῦτο τὸ Δημόσιον νὰ χορηγήσῃ τὴν ἕνωσιν. Καὶ οὕτως ἠγέρθη ἡ ἀγωγὴ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων καθ’ ὑπόδειξιν τῆς τότε Κυβερνήσεως. Ἔλεγεν αὕτη «εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς δυσχερείας», ἡ δυσχέρεια ὅμως δὲν ἦτο πραγματικὴ, διότι ἡ δυσχέρεια ἡ νομικὴ, ἡ ὑφισταμένη ἔτι κατὰ τὸ 1880, ὅτε συνεβλήθη ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων πρὸς τὸ Δημόσιον, δὲν ὑφίστατο πλέον κατὰ τὸ 1887, διότι εἶχεν ἐγερθῆ ἤδη ἡ ἀγωγὴ ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς κατὰ τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου, καὶ ἀνακοινωθεῖσα πρὸς τὸ Δημόσιον ἡ ἀγωγὴ αὕτη, ἀπερρίφθη ὡς ἀβάσιμος, κριθέντος ὅτι τὸ προνόμιον τοῦ Σιδηροδρόμου δὲν ὑφίστατο, εἰμὴ διὰ τὸν κλάδον τοῦ Φαλήρου. Ἐκλιπούσης τῆς νομικῆς δυσχερείας, πρὸ τῆς ὁποίας εὑρίσκετο τὸ Δημόσιον, μὴ ὑφισταμένης πλέον τεχνικῆς δυσχερείας κατόπιν τῶν σχεδίων τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν παρὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, ἐζήτησεν αὕτη τὴν ἕνωσιν, καὶ τότε τῇ ὑπεδείχθη, ὅτι ἡ ἕνωσις δὲν δύναται νὰ τῇ δοθῇ, ὅτι δέον νὰ κριθῇ τοῦτο παρὰ τῶν δικαστηρίων. Οὕτω δ’ ἤγειρε τὴν ἀγωγήν της ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, στηριζομένη εἰς τὸ ἄρθρον 1 τῆς συμβάσεώς της. Καὶ ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ἄρθρου 1 τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν τόσον τεχνικῶς διετύπωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. «Ἐπιτρέπεται (λέγει τοῦτο) εἰς τὴν Ἑταιρείαν Demerbe καὶ Σα νὰ κατασκευάσῃ σύμπλεγμα ἱπποσιδηροδρόμων πρὸς μεταφορὰν ἐπιβατῶν καὶ ἐμπορευμάτων. Τὸ σύμπλεγμα τοῦτο σύγκειται ἐκ τῶν ἀκολούθων μεταξὺ των συναφῶν γραμμῶν...» Καὶ ἔρχεται κατόπιν ἡ ἀπαρίθμησις τῶν γραμμῶν «πρώτη, δευτέρα, τρίτη, τετάρτη, πέμπτη κλπ.» «Τέλος ἡ ἐνάτη συνίστησι τὸ ἀναγκαῖον σύμπλεγμα διὰ τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Πειραιῶς καὶ τῶν πέριξ, ἐκτὸς τῆς γραμμῆς τῆς ἑνούσης διὰ τῆς κρηπῖδος τὸ Τελωνεῖον μετὰ τοῦ Σιδηροδρομικοῦ σταθμοῦ.» Ἡ τελευταία αὕτη εἶχεν ἤδη παραχωρηθῇ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου, καὶ ἑπομένως ἡ ἐνάτη γραμμὴ συνίστησι τὸ ἀναγκαῖον σύμπλεγμα τοῦ Πειραιῶς καὶ τῶν πέριξ, πλὴν τῆς γραμμῆς τῆς ἑνούσης τὸ Τελωνεῖον μετὰ τοῦ Σιδηροδρομικοῦ σταθμοῦ. Καὶ παρετήρει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως: «Τὸ μέρος ἐκεῖνο τοῦ ἄρθρου 1, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ἀπέβλεπεν εἰς γραμμάς· ἀλλ’ ἐν Πειραιεῖ δὲν βλέπω γραμμήν, βλέπω σύμπλεγμα». Ἀλλὰ δὲν βλέπετε, ὅτι τὸ σύμπλεγμα αὐτὸ τοῦ Πειραιῶς χαρακτηρίζεται παρὰ τοῦ ἄρθρου 1 ὡς ἐνάτη γραμμή;

§200Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ reliées entre elles πῶς εὑρίσκεται;

§201Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν τὸ σύμπλεγμα τοῦ Πειραιῶς χαρακτηρίζηται ὡς ἐνάτη γραμμή, ἀναγκαίως ἔδει νὰ ὑπάρξῃ ἓν σημεῖον, κατὰ τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ ἐπέλθῃ ἡ συνάφεια αὐτοῦ τοῦ συμπλέγματος πρὸς τὰς ἄλλας γραμμάς, ὡς ὁρίζει τὸ κείμενον τοῦ ἄρθρου 1, καὶ τοῦτο ἐπεκαλεῖτο ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε καί τι πλέον καὶ μᾶλλον τερατῶδες. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μὲ ἤλεγχε διότι δὲν ἠθέλησα νὰ ἀναγνώσω τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου, ὅπερ ὁρίζει: «Ἐὰν ὅμως ἄλλη τις Ἑταιρεία προσεφέρετο ν’ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος τοῦ Πειραιῶς, ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ τὸ παραχωρήσῃ εἰς αὐτήν». Καὶ προσέθετεν: «Ἡ διάταξις αὕτη ἀποδεικνύει, ὅτι ποτὲ δὲν παρεχωρήθη τὸ σύμπλεγμα τοῦ Πειραιῶς, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ παραχωρήσῃ αὐτὸ εἰς ἄλλην Ἑταιρείαν». Ἀλλ’ ἡ τοιαύτη ἑρμηνεία ὑπενθυμίζει ὁμοίαν τῆς φράσεως τῆς Ἱερᾶς Γραφῆς: «Εἶπεν ἄφρων ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ, οὐκ ἔστι Θεός». Ὁ Φαρισσαῖος ἀπέκοψε τὸ πρῶτον μέρος, τὸ «εἶπεν ἄφρων ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ», καὶ διὰ τῆς Ἱερᾶς Γραφῆς ἀπέδειξεν, ὅτι «οὐκ ἔστι Θεός». Τοιαύτη εἶναι καὶ ἡ ἑρμηνεία τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 1 τῆς συμβάσεως τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων. Σχετίζεται ἡ παράγραφος αὕτη πρὸς τὴν προηγουμένην, καὶ ἐκ ταύτης θὰ εὕρητε τὴν ἔννοιαν τῆς διατάξεως. Διότι καὶ ἐκεῖνος, ὅστις ὑπέγραψεν ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου τὴν σύμβασιν, καὶ ἡ Ἑταιρεία, ἡ ὁποία συνεβλήθη πρὸς τὸ Δημόσιον, δὲν ἦσαν τόσον μωροί, ὥστε νὰ ἀναγράψουν τὸ δικαίωμα ὑπὲρ ταύτης τῆς κατασκευῆς τοῦ συμπλέγματος τοῦ Πειραιῶς, ἀποτελοῦντος τὴν ἐνάτην γραμμήν, συναφῆ πρὸς τὰς ἄλλας, καὶ ἐν τούτοις ν’ ἀφήσουν εἰς τὸ Δημόσιον τὸ δικαίωμα νὰ διαθέσῃ τὴν ἐνάτην ταύτην γραμμήν. Ἡ σκέψις αὕτη ὤφειλε νὰ σᾶς κάμῃ ν’ ἀνατρέξητε εἰς τὸ ἀμέσως προηγούμενον ἐδάφιον, τὸ ὁποῖον θ’ ἀνέτρεπεν ὁλόκληρον τὸν συλλογισμόν σας. Τί λέγει δὲ τοῦτο; «Ἐν τούτοις ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται ν’ ἀπαιτήσῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος τούτου, εἰμὴ μόνον ἂν συνδεθῇ τοῦτο μετὰ τοῦ τῶν Ἀθηνῶν». Οὕτω δ’ ἔχετε πλήρη τὴν ἔννοιαν. Ὑπενθυμίζω ὅ,τι εἶπον πρὸ ὀλίγου. Ἡ σύμβασις ὑπεγράφη κατὰ τὸ 1880, εὑρίσκετο δὲ ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι δύο δυσχερειῶν, μιᾶς νομικῆς καὶ μιᾶς πραγματικῆς. Ἡ νομικὴ δυσχέρεια ἔκειτο εἰς τὴν ἀξίωσιν τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν– Πειραιῶς, καθ’ ἣν εἶχεν αὕτη ἀποκλειστικὸν δικαίωμα καὶ προνόμιον ἐπὶ τὴν συγκοινωνίαν διὰ Φαλήρου. Τεχνικὴν, πραγματικὴν δυσχέρειαν ἀπετέλει τὸ πῶς θὰ γείνῃ ἡ ἕνωσις τοῦ συμπλέγματος τοῦ Πειραιῶς πρὸς τὴν ἑβδόμην γραμμήν, τὴν ἀπὸ τῆς Ἀγγλικῆς Ἐκκλησίας εἰς Νέον Φάληρον. Καὶ ἐπειδὴ οἱ συμβαλλόμενοι εὑρίσκοντο πρὸ τῶν δύο τούτων δυσχερειῶν, ἀναγκαίως διετύπωσαν ὡς ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου 1 τὰς τελευταίας παραγράφους αὐτοῦ. Τὸ Δημόσιον ἔλεγε: «Σοὶ παραχωρῶ τὴν ἐνάτην γραμμὴν, τὴν ἀποτελουμένην ἐκ τοῦ συμπλέγματος τοῦ Πειραιῶς, συναφῆ πρὸς τὰς ἄλλας. Ἐν περιπτώσει ὅμως, καθ’ ἣν ἤθελεν ὑπάρξει δυσχέρεια πρὸς τὴν συνάφειαν, πρὸς τὴν ἕνωσιν αὐτῆς, σὺ δὲν ὑποχρεοῦσαι νὰ τὴν κατασκευάσῃς, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ Πειραιεὺς νὰ μείνῃ ἄνευ συγκοινωνίας σιδηροδρομικῆς ἐπ’ ἄπειρον». Ἐκ τῆς σκέψεως ταύτης ἀναχωροῦντες περιέλαβον τὴν τελευταίαν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 1, καθ’ ἣν, «ἐὰν ὅμως ἄλλη τις Ἑταιρεία προσεφέρετο ν’ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος τοῦ Πειραιῶς, ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ τὸ παραχωρήσῃ εἰς αὐτήν». Δηλ. ἔλεγε τὸ Δημόσιον: «Ἐὰν δὲν ἦναι δυνατὴ ἡ ἕνωσις τῆς ἐνάτης γραμμῆς, τοῦ συμπλέγματος τοῦ Πειραιῶς, πρὸς τὰς ἄλλας, σὺ μὲν δύνασαι νὰ μὴ κατασκευάσῃς τὸ σύμπλεγμα τοῦ Πειραιῶς, ἐξαρτωμένης ἐκ μιᾶς διαλυτικῆς αἱρέσεως τῆς ὑποχρεώσεώς σου ταύτης, ἀλλὰ τότε τὸ Δημόσιον ἀνακτᾷ τὴν ἐλευθερίαν νὰ διαθέσῃ τὸ σύμπλεγμα τοῦ Πειραιῶς ὑπὲρ ἄλλης Ἑταιρείας.» Οὕτως ὡς πρὸς τὴν ἐνάτην γραμμὴν, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν δὲν ἤθελεν ἀποδειχθῆ ἐφικτὴ ἡ ἕνωσις αὐτῆς πρὸς τὰς ἄλλας 8, ἡ Ἑταιρεία ἀπαλλάσσεται τῆς ὑποχρεώσεως τῆς κατασκευῆς της, καὶ συνεπῶς τὸ Δημόσιον ἀνακτᾷ τὸ δικαίωμα νὰ διαθέσῃ τὸ σύμπλεγμα τοῦ Πειραιῶς. Ὑποθέτω ὅτι, μολονότι παρῆλθον τόσα ἔτη ἀφ’ ἧς ἐπέρανε τὰς διδακτορικάς του σπουδὰς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐννοεῖ τὰς ἐννοίας ταύτας, διότι εἶναι ἁπλούσταται, ἁπλούσταται ὄχι μόνον δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουσι τὴν νομικὴν, ἀλλὰ διὰ πάντα ἄνθρωπον Ἐπρόκειτο λοιπὸν περὶ μιᾶς αἱρέσεως διαλυτικῆς· ἀλλ’ ὁ Ἄρειος Πάγος εἶπε: «δὲν πρόκειται περὶ αἱρέσεως διαλυτικῆς, πρόκειται περὶ αἱρέσεως ἐξουσιαστικῆς ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου.» Καὶ πῶς κατώρθωσε νὰ τὸ εἴπῃ; Τὸ κατώρθωσε, διότι ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν του τὴν μεταφορὰν τῆς συμβάσεως εἰς τὴν Ἑλληνικὴν, καίτοι μόνον τὸ Γαλλικὸν κείμενον ὑπεγράφη παρὰ τῶν συμβαλλομένων, καὶ ἡ Ἑλληνικὴ μετάφρασις δὲν ἀποδίδει ἀκριβῶς τὴν ἔννοιαν τῆς συμβάσεως. Προσεπάθησα διὰ παντὸς τρόπου νὰ ἐπιληφθῇ ὁ Ἄρειος Πάγος τῆς ἐκτιμήσεως τῶν διατάξεων τῆς συμβάσεως, διότι ἤλπιζον αὐτὴν ἀκριβεστέραν, καὶ ὅπως ἐπιληφθῇ ταύτης, ἔπρεπε ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι ἡ σύμβασις ἀπετέλει μέρος τοῦ κυρώσαντος αὐτὴν νόμου. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ νόμου, ἡ ψευδὴς ἑρμηνεία τῶν τελευταίων δύο διατάξεων τοῦ ἄρθρου 1 ἀπετέλει παραβίασιν νόμου, καὶ ἔδιδε χώραν εἰς τὸν ἔλεγχον τοῦ Ἀρείου Πάγου συμφώνως μὲ τὸ ἐδάφ. 7 τοῦ ἄρθρου 807 τῆς Πολ. Δικονομίας. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ συμβάσεως, ὁ Ἄρ. Πάγος θ’ ἀπήντα, ὅτι δὲν δικαιοῦται νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐκτιμήσεως τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως. Ὁ Ἄρειος Πάγος ἐδέχθη τὴν γνώμην μου, ἐδέχθη ὅτι ἡ σύμβασις ἀποτελεῖ μέρος τοῦ νόμου, δι’ οὗ κυροῦται αὕτη, ἀλλ’ ἐκτιμήσας τὴν σύμβασιν, ἀνεῦρεν, ὡς ἔλεγον πρὸ ὀλίγου, οὐχὶ διαλυτικὴν αἵρεσιν ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας, ἀλλ’ ἐξουσιαστικὴν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Ἐν τούτοις ἡ αἵρεσις μένει διαλυτικὴ ἐν τῷ κειμένῳ, ἀδιάφορον ἂν ὁριστικῶς καὶ τελεσιδίκως διὰ τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων ἐξέλιπε. Καὶ τότε, ἐρωτῶ, ἀπέναντι τοιούτου κειμένου, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δικαιολογηθῇ ἡ θεωρία, κατὰ τὴν ὁποίαν ποτὲ δὲν παρεχωρήθη τὸ σύμπλεγμα τοῦ Πειραιῶς εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, οὐδ’ ὑπεσχέθη ποτὲ τὴν ἕνωσιν αὐτῆς τὸ Δημόσιον; Ἡ διαλυτικὴ αἵρεσις προκύπτει σαφεστέρα ἐκ τοῦ κειμένου τοῦ Γαλλικοῦ, τοῦ μόνου φέροντος τὰς ὑπογραφὰς τῶν συμβαλλομένων· ἀλλ’ ὁ Ἄρειος Πάγος δὲν ἠθέλησε νὰ λάβῃ τοῦτο ὑπ’ ὄψιν του, καὶ ἀπεφήνατο παραδόξως, ὅτι, ἐπειδὴ ἐπρόκειτο περὶ νόμου, ὄχι πλέον ἡ ὑπογραφεῖσα σύμβασις ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ἀλλὰ τὸ κείμενον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη κατόπιν τοῦ νόμου τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν, καὶ τὸ ὁποῖον ἔφερε: «Διὰ τὸ ἀκριβὲς τῆς μεταφράσεως. Ὁ Διευθυντὴς τῶν Δημοσίων Ἔργων Σκαλιστήρης.» Καὶ εἰς τοῦτο τὸ κείμενον ἠδύνατό τις, βιάζων αὐτὸ καὶ ἀποχωρίζων αὐτὸ ἀπὸ τοῦ πρώτου μέρους τοῦ ἄρθρου 1, τὸ ὁποῖον καθορίζει τὰς γραμμὰς συναφεῖς μεταξύ των, νὰ ἀνεύρῃ ἐξουσιαστικὴν αἵρεσιν. «Εἰμὴ μόνον ἂν συνδεθῇ τοῦτο μετὰ τοῦ τῶν Ἀθηνῶν», λέγει ἡ Ἑλληνικὴ μετάφρασις. Πῶς θὰ συνδεθῇ τοῦτο μετὰ τοῦ τῶν Ἀθηνῶν; «Δι’ ἀδείας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν», ἀπαντᾷ ὁ Ἄρειος Πάγος. Ἕπεται ἐντεῦθεν, ὅτι ἐπρόκειτο οὐχὶ πλέον περὶ διαλυτικῆς αἱρέσεως, ὡς ἐγὼ ἰσχυριζόμην, ἀλλὰ περὶ ἐξουσιαστικῆς αἱρέσεως, ὡς ἰσχυρίσθη ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Δημοσίου. Ἀλλ’ ἂς λάβωμεν τὸ κείμενον τὸ Γαλλικόν. Ἰδοὺ τί λέγει τοῦτο, κατ’ ἀκριβῆ μετάφρασιν: «Ἐν τούτοις ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται ν’ ἀπαιτήσῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος τούτου, que pour autant qu'il pourra être rélic à celui d'Athènes», ἤτοι: «εἰμὴ καθόσον ἤθελεν εἶναι δυνατὸν νὰ συνδεθῇ μετὰ τοῦ τῶν Ἀθηνῶν». Ἐν ἄλλαις λέξεσιν, εἰμὴ καθόσον ἡ ἕνωσις αὕτη ἤθελεν ἀποβῆ ἐφικτή.

§202Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ ἐφικτὴ διὰ λόγους οὐσιαστικούς.

§203Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς εἶπον ὅτι, καθ’ ἣν ἐποχὴν συνήφθη ἡ σύμβασις τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, εὑρίσκετο τὸ Δημόσιον πρὸ δύο δυσχερειῶν, μιᾶς πραγματικῆς, τεχνικῆς, πρὸ τῆς ὁποίας εὑρέθη ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτε ἐζητεῖτο ἡ ἕνωσις κατὰ τὸ 1887, δηλ. πόθεν θὰ διέλθῃ ἡ γραμμὴ τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου, ἀφ’ οὗ εἶχεν ἐκχωρηθῆ ὅλος ἐκεῖνος ὁ χῶρος εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου· αὐτὴ ἦτο ἡ τεχνικὴ δυσχέρεια, πρὸ τῆς ὁποίας εὑρίσκετο τὸ Δημόσιον. Ἀλλ’ ὑπῆρχεν ἀρχικῶς καὶ ἑτέρα δυσχέρεια, νομική. Ποία ἦτο αὕτη; Μὴ τυχὸν προσεβάλλετο τὸ προνόμιον τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν– Πειραιῶς, ὡς ἰσχυρίζετο οὗτος...

§204Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦτο λέγω.

§205Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ λέγετε, ἀλλὰ τὸ λέγετε κατόπιν ἑορτῆς· διότι τὸ ζήτημα τοῦτο ἔλυσαν ἤδη αἱ ἀποφάσεις, αἵτινες ἐξεδόθησαν ἀπὸ τοῦ 1887. Λοιπὸν τὸ μὲν νομικὸν κώλυμα ἐξέλιπε διότι τελεσιδίκως ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου δὲν εἶχε προνόμιον διὰ τὴν συγκοινωνίαν μεταξὺ Ἀθηνῶν–Φαλήρου καὶ ἑπομένως καὶ Πειραιῶς–Φαλήρου, τὸ δὲ πραγματικὸν κώλυμα ἐξέλιπε, διότι ὑπέδειξεν ἡ Ἑταιρεία διὰ τριῶν διαφόρων σχεδίων τὸν τρόπον, δι’ οὗ ἤθελε καταστῆ δυνατὴ ἡ ἕνωσις τῶν γραμμῶν, ἡ ἕνωσις τῆς ἐνάτης γραμμῆς, τῆς ἀποτελουμένης ἐκ τοῦ συμπλέγματος τοῦ Πειραιῶς, μὲ τὰς ἄλλας ὀκτὼ γραμμάς. Καὶ τότε ὑπελείπετο ἡ δυσμένεια πρὸς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων ἢ ἡ προστασία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου, μόνον δ’ αὕτη ἐδικαιολόγησε μέχρι τοῦδε τὴν μὴ ἕνωσιν τῶν γραμμῶν τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων. Ἀλλ’ ἐνῷ ἔχομεν τοιαῦτα κείμενα, ἐρχόμεθα νὰ καθιερώσωμεν νέον προνόμιον, ἐνῷ ἔχομεν μίαν τελεσιδικίαν, κηρύττουσαν ἀνυπόστατον τὸ προνόμιον τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, ἐρχόμεθα νὰ καταργήσωμεν αὐτήν. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο ἔχει σήμερον, κατ’ ἐμέ, μόνον ἱστορικὴν ἀξίαν, διότι ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἀρείου Πάγου εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸν Ἱπποσιδηρόδρομον, καὶ χαρακτηρίσασα τὴν διαλυτικὴν αἵρεσιν ὡς ἐξεταστικήν, ἔλυσε τὰς χεῖρας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἀπέδωκεν αὐτῷ τὸ δικαίωμα νὰ δώσῃ ἢ νὰ μὴ δώσῃ τὴν ἕνωσιν, κατ’ ἰδίαν κρίσιν· οὕτω δὲ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν χορηγεῖ εἰς τὸν Σιδηρόδρομον Ἀθηνῶν–Πειραιῶς νέον προνόμιον πλουσιώτατον. Ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου καὶ ὁ ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς ἠθέλησαν νὰ ἐξηγήσωσι τὸ ἄρθρον 5 τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως ὡς συμπληροῦν τὸ ἄρθρον 14, τὸ ὁποῖον καθιστᾷ ποινικὴν ῥήτραν διὰ τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἐντὸς τριετίας δὲν ἤθελεν ἀντικατασταθῆ ἡ κινητήριος δύναμις, καὶ τοῦτο, ὅπως καταστήσωσι καταφανεστέραν τὴν ἀνισότητα μεταξὺ τῶν ὑποχρεώσεων τῆς Ἑταιρείας καὶ τῶν πρὸς αὐτὴν παροχῶν. Διότι, ἂν πρόκειται ἡ Ἑταιρεία νὰ δαπανήσῃ 3,200,000 δρ. διὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ ἠλεκτρισμοῦ, ἂν πρόκειται νὰ δαπανήσῃ περιπλέον φρ. 700,000 διὰ τὴν ἠλεκτρικὴν ἐγκατάστασιν, ἂν ἐκ τοῦ ὑποβιβασμοῦ τοῦ τιμολογίου της θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν μείωσιν τῶν ἐσόδων της κατὰ δραχ. 120,000 ἐτησίως, ὅπερ θὰ ἐπέλθῃ μετὰ τὴν ἀντικατάστασιν τῆς κινητηρίου δυνάμεως, ἤτοι μείωσιν ἐσόδων δραχμῶν 6,000,000 καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ προνομίου της, μὴ ἐκτελοῦσα τὴν ὑποχρέωσίν της τοῦ νὰ μεταβάλῃ τὴν κινητήριον δύναμιν θὰ ἔχῃ κέρδος δραχ. 3,200,000, πλέον φρ. 700,000, πλέον δραχ. 6,000,000, τὸ ὅλον 9,900,000, ἀπέναντι τῶν ὁποίων τρέχει τὸν κίνδυνον νὰ καταβάλῃ μόνον 50,000 δραχμάς!

§206Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δύο ἐπιχειρήματα ἀντετάξατε· τὸ πρῶτον, ὅτι ἡ Ἑταιρεία πρόκειται νὰ δαπανήσῃ 5,000,000 καὶ ἑπομένως ἔχει συμφέρον νὰ μὴ τὰ δαπανήσῃ, καὶ θὰ προτιμήσῃ νὰ πληρώσῃ τὰς 50,000. Εἰς αὐτὸ ἀπαντῶ, ὅτι ἡ Ἑταιρεία, ἵνα ἐξασφαλίσῃ τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐπιβατῶν, ἡ ὁποία κατ’ ἀνάγκην θὰ ἐπέλθῃ διὰ τῆς παρελεύσεως τοῦ χρόνου, πρέπει ν’ ἀποφασίσῃ νὰ προβῇ εἰς τὴν μετατροπὴν τῆς κινήσεως, ἄλλως εἶναι ἀδύνατον ν’ αὐξήσῃ τὰς προσόδους αὐτῆς διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα σήμερον διαθέτει· ἄρα ἔχει συμφέρον νὰ ἐκτελέσῃ τὴν μετατροπήν. Ἔρχεται τὸ δεύτερον ἐπιχείρημά σας· εἴπετε ὅτι διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῶν τιμῶν τῶν εἰσιτηρίων θὰ ἐπέλθῃ ζημία εἰς τὴν Ἑταιρείαν 120,000, καὶ προχείρως πολλαπλασιάσαντες αὐτὰς ἐπὶ 45 ἔτη, εὕρετε ποσὸν 6,000,000. Λησμονεῖτε ὅμως, ὅτι ἡ ἐλάττωσις τῶν τιμῶν τῶν εἰσιτηρίων θὰ ζημιώσῃ τὴν Ἑταιρείαν μόνον κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη, ἀλλὰ μετὰ παρέλευσιν ὀλίγων ἐτῶν ἡ ζημία θὰ παρέλθῃ.

§207Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς τοὺς ὑπολογισμούς μου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀντέταξε δύο ἐπιχειρήματα· πρῶτον, ὅτι ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ Ἑταιρεία δὲν μεταβάλῃ τὴν κινητήριον δύναμιν, δὲν θὰ δύναται νὰ μεταφέρῃ τοὺς περιπλέον ἐπιβάτας. Ἀλλὰ δὲν καταλαμβάνω κατὰ τί ἡ κινητήριος δύναμις μεταβάλλει τοὺς ὅρους τῆς μεταφορᾶς· εἶναι ὁ ἠλεκτρισμός, ὁ ὁποῖος θὰ τοὺς μεταφέρῃ, ἢ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἁμαξῶν, τὰς ὁποίας θὰ μεταχειρισθῇ;

§208Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ ἄλλως νὰ ἔχῃ συχνοτέρας ἁμαξοστοιχίας.

§209Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως ἠμπορεῖ, ἐὰν ὑπάρξῃ διπλῆ γραμμὴ καὶ ἐγένετο ἀκριβῶς σκέψις ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη περὶ ἐπιβολῆς ἁμαξοστοιχιῶν ἀνὰ εἴκοσι λεπτὰ τῆς ὥρας. Τὸ πρῶτον ἐπιχείρημά σας καταπίπτει. Ἀλλὰ σεῖς περιπλέον εἴπετε, ὅτι θὰ ὑφίσταται ζημίαν 120,000 δρ. ἐτησίως. Ἂν θὰ ὑφίσταται ζημίαν 120,000 δραχ. ἐτησίως, ἀναγκαίως μετὰ 45 ἔτη θὰ ἔχῃ ζημίαν δραχ. 6,000,000. Ἀλλ’ ἂν δὲν θὰ ὑφίσταται τοιαύτην κατ’ ἔτος, ἦτο περιττὸν νὰ τὴν ἀναφέρητε ὡς νέαν παροχὴν τῆς Ἑταιρείας πρὸς τὸ Δημόσιον. Ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ἀναλαμβάνει· ἡ Ἑταιρεία, ἂν θέλῃ, ὑποβιβάζει τὰς τιμὰς, διότι ἂν θέλῃ καθιστᾷ ὡς κινητήριον δύναμιν τὸν ἠλεκτρισμὸν, ἂν δὲν θέλῃ, δὲν τὸν ἐγκαθιστᾷ, ὁ μηχανισμὸς δὲ τῆς συμβάσεως ἀποδεικνύει ὅτι ἡ Ἑταιρεία οὐδέποτε θέλει εἰσαγάγει τὸν ἠλεκτρισμὸν ὡς κινητήριον δύναμιν, διότι θὰ ἦναι ἠναγκασμένη νὰ ἐλαττώσῃ τὰς τιμὰς, θὰ ἦναι ἠναγκασμένη νὰ δαπανήσῃ 3,200,000, καὶ νὰ πληρώσῃ φρ. 700,000 εἰς τὸ τέλος τοῦ προνομίου της. Νομίζω ὅτι εἶναι τόσον σαφῆ τὰ πράγματα, ὥστε δὲν εἶναι ἀνάγκη περαιτέρω ἀναπτύξεως.

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη.

§211Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ διακόψωμεν καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς 10.

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ μίαν ὥραν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 9 μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 καὶ 40′ μ. μ. προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου Ἀλεξ. Μ. Κανάρη).

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις.

§214Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον, Κύριοι, δὶς ἀγορεύσας ἐπὶ τῆς συμβάσεως, ὅτι ἡ πεποίθησίς μου ἦτο, ὅτι ἡ Ἑταιρεία σοβαρῶς ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προβῇ εἰς τὴν μετατροπὴν τῆς ἕλξεως. Ἀλλ’ ἐγεννήθησαν ἀμφιβολίαι τινὲς καὶ ἐπεκρίθη ἡ διάταξις ἡ περιλαμβάνουσα τὴν ποινικὴν ῥήτραν τῶν 50,000 δραχμῶν, ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκής. Διὰ τοῦτο προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα ὡς δεύτερον ἄρθρον περιληφθῇ εἰς τὸν νόμον τὸν κυροῦντα τὴν σύμβασιν τὸ ἑξῆς: «Ἡ κατὰ τὸ ἄρθρον 14 τῆς συμβάσεως ποινικὴ ῥήτρα, εἰς ἣν ὑπόκειται ἡ Ἑταιρεία, ὁρίζεται εἰς δραχμὰς 300,000.»

§215Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Εἶχον ζητήσει τὸν λόγον, καὶ προετιθέμην διὰ μακρῶν νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς συμβάσεως ταύτης, ἀλλ’ ἡ τελευταία δήλωσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ μὲ ἀπαλλάσσει τοῦ κόπου τούτου. Θὰ περιορισθῶ κατ’ ἀκολουθίαν εἰς μίαν παρατήρησιν, ἀφορῶσαν εἰς τὸ τιμολόγιον τῶν εἰσιτηρίων, τὸ κανονιζόμενον ὑπὸ τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως καὶ τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ τεθῇ εἰς ἐφαρμογὴν ὅτε θ’ ἀντικατασταθῇ ἡ ἕλξις τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ θὰ ἐφαρμοσθῶσιν οἱ ὅροι τῆς παρούσης συμβάσεως, ἤτοι μετὰ τριετίαν ἀπὸ τῆς ψηφίσεως αὐτῆς. Ἀνέκαθεν τὸ τιμολόγιον τῶν εἰσιτηρίων τῆς Ἑταιρείας ταύτης, σχετικῶς πρὸς τὴν ἀπόστασιν, ἣν διανύει ὁ σιδηρόδρομος οὗτος, ἦτο ὑπερβολικόν· ὅτε ὅμως ἐψηφίσθη ἡ σύμβασις ἐκείνη καὶ παρεχωρήθη εἰς τὴν Ἑταιρείαν ταύτην τὸ δικαίωμα τῆς κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, ἐπεκράτουν ἰδέαι ἀντίθετοι πρὸς τ’ ἀποτελέσματα, ἅτινα ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν σήμερον. Ἐπιστεύετο ὅτι ἐλαχίστη θὰ ἦτο ἡ μεταξὺ τῶν δύο πόλεων κίνησις, οὐδεὶς δὲ προέβλεπε καὶ τὴν μεγάλην ἀνάπτυξιν τῶν δύο πόλεων καὶ τὴν καταπληκτικὴν κίνησιν τῆς σιδηροδρομικῆς ὁδοῦ, τῆς ὁποίας αἱ μετοχαὶ ὑπερέβησαν τὸ διπλάσιον τῆς ἀρχικῆς των ἀξίας. Διὰ τοῦτο καὶ τὸ τιμολόγιον κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐκανονίσθη ὑπερβολικὸν καὶ τὰ προνόμοια τῆς Ἑταιρείας μεγάλα. Διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης, ἣν ἐπὶ τόσας ἡμέρας συζητοῦμεν, μεγάλην στοργὴν δεικνύει ἡ Κυβέρνησις πρὸς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, αἱ δὲ διὰ τῆς συμβάσεως παραχωρήσεις εἶναι δυσανάλογοι πρὸς τὰ παρεχόμενα ἀνταλλάγματα. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος κ. Ράλλης διὰ μακρῶν ἀνέπτυξε ταῦτα πάντα, δὲν θέλω δ’ ἐπανέλθει εἰς ἐκεῖνα, ἅτινα τόσον εὐγλώττως ἐλέχθησαν ἐντεῦθεν χθὲς καὶ προχθές, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ μὴ παρατηρήσω, ὅτι, ὡς κανονίζεται αὖθις τὸ τιμολόγιον τῶν εἰσιτηρίων, λίαν ὑπερβολικῶς κανονίζεται. Πανταχοῦ τοῦ κόσμου, ὅπου οἱ σιδηρόδρομοι διανύουσι μικρὰς ἀποστάσεις, ὅπου ἡ κίνησις τῶν ἐπιβατῶν εἶναι μεγάλη, ἡ τιμὴ τῶν εἰσιτηρίων εἶναι εὐθηνοτάτη. Ὅσοι ἔτυχε νὰ ταξειδεύσητε εἰς μέρη, ἔνθα οἱ σιδηρόδρομοι συνδέουσι δύο πόλεις εἰς μικρὰν ἀπ’ ἀλλήλων εὑρισκομένας ἀπόστασιν, τὰ κόμιστρά εἰσιν ἀσήμαντα σχεδόν. Ἐνθυμοῦμαι κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος, ὅτε διέτριβον εἰς τὸ Baden, ὅπου ὑπῆρχεν ἠλεκτρικὸς σιδηρόδρομος, διατρέχων ἀπόστασιν τριπλασίαν ἴσως τῆς ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ, τὰ εἰσιτήρια ἐτιμῶντο 10 κρόϊτσερ, ἤτοι 30 περίπου λεπτά, ἀλλαχοῦ δὲ ἡ διατίμησις εἶναι ἀκόμη εὐθηνοτέρα. Ἐνταῦθα παρατηρῶ, ὅτι γίνεται ἔκπτωσις ὅσον ἀφορᾷ μόνον τὴν πρώτην θέσιν, καταργεῖται δὲ ἡ δευτέρα, καὶ τῆς τρίτης ἡ ἀξία τοῦ εἰσιτηρίου μένει ἡ αὐτή. Ἀλλ’ ἂν τοὐλάχιστον ἐφηρμόζετο, ἔστω καὶ ὡς ἀναγράφεται εἰς τὴν σύμβασιν, τὸ τιμολόγιον ἀπὸ τοῦδε, τὸ πρᾶγμα θὰ εἶχε κἄποιαν λογικήν· ἀλλ’ ἐὰν πρόκειται ἡ δι’ ἠλεκτρισμοῦ ἕλξις τοῦ σιδηροδρόμου νὰ ἐφαρμοσθῇ μετὰ τρία ἔτη, ἐνῷ ἡ Ἑταιρεία καρποῦται πάντα τὰ ἐκ τῆς συμβάσεως ὀφέλη ἀπὸ τοῦδε, ἡ κοινωνία οὐδὲν ἔχει νὰ ὠφεληθῇ. Εἶναι δὲ περίεργον τοῦτο τόσῳ μᾶλλον, καθόσον ἐλήφθη πρόνοια, πάντες νὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ τῆς συμβάσεως, διότι ἐκτὸς τῆς Ἑταιρείας καὶ τὸ Δημόσιον ὠφελεῖται, ἐλαττουμένου τοῦ χρονικοῦ διαστήματος τῶν προνομίων καὶ συγχωνευομένων τῶν Ἑταιρειῶν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ τῆς Προεκτάσεως, ὠφελούμεθα καὶ ἡμεῖς, οἱ Βουλευταὶ, οἵτινες πρόκειται νὰ λάβωμεν δωρεὰν εἰσιτήριον, καὶ μόνον περὶ τοῦ κοινοῦ οὐδεμία ἐλήφθη πρόνοια. Ἐγὼ ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ προέλθῃ εἰς συνενόησιν μετὰ τῆς Ἑταιρείας ὡς πρὸς τὸ 7ον ἄρθρον τῆς παρούσης συμβάσεως, καὶ νὰ προστεθῇ εἰς αὐτὸ ἡ φράσις, ὅτι τὸ εἰρημένον ἄρθρον ἰσχύει ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τῆς συμβάσεως. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι δὲν θὰ εὕρῃ δυσκολίαν καὶ ἀπὸ μέρους τῆς Ἑταιρείας, διότι ἀπὸ μακροῦ χρόνου κυοφορεῖται παρὰ τῷ Συμβουλίῳ αὐτῆς ἡ ἰδέα τῆς ἐλαττώσεως τοῦ τιμολογίου, καθόσον ὁ ἀναπτυχθεὶς ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Τροχιοδρόμου συναγωνισμὸς ἀποσπᾷ μεγάλην μερίδα τῶν κατερχομένων εἰς Φάληρον καὶ Πειραιᾶ ἐπιβατῶν. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἡ ἰδέα αὕτη εἰς τὴν διάνοιαν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἑταιρείας, διατὶ νὰ μὴ παροντρυνθῇ νὰ ἐλαττώσῃ τὰς τιμὰς τῶν εἰσιτηρίων της εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ἀφοῦ τοῦτο καὶ πρὸς τὸ συμφέρον αὐτῆς συνᾴδει, διότι θὰ δυνηθῇ νὰ προσελκύσῃ πλειοτέραν πελατείαν τῆς σημερινῆς;

§216Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ εἶναι συμφέρον τῆς Ἑταιρείας, θὰ τὸ πράξῃ μόνη της.

§217Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Δὲν ἀντιλέγω, ὅτι δύναται νὰ τὸ πράξῃ καὶ μόνη της ἡ Ἑταιρεία, ἀλλὰ προτιμότερον εἶναι νὰ τῇ ἐπιβληθῇ ὑπὸ τῆς συμβάσεως· διότι δυστυχῶς ἡ Ἑταιρεία αὕτη δὲν ἔδειξε τὰ σημεῖα ἐκεῖνα τῆς προόδου, ἅτινα ἀνέμενέ τις παρ’ αὐτῆς ἀπὸ πολλοῦ, ὡς ἐκ τῶν χαριστικῶν ὅρων, οἱ ὁποῖοι ὑπὲρ αὐτῆς εἶχον τεθῆ ἀρχῆθεν. Τοῦτο, ὅπερ συνιστῶ σήμερον, βεβαίως πρὸ πολλοῦ ὤφειλε νὰ πράξῃ, διότι ἐφ’ ὅσον αὐξάνουν τὰ κέρδη μιᾶς Ἑταιρείας, ἐπὶ τοσοῦτον ὤφειλε νὰ παρέχῃ εὐκολίας εἰς τὸ κοινὸν, ἡ λυσιτελεστέρα δ’ εὐκολία, ἥτις ἠδύνατο νὰ παρασχεθῇ εἰς τὸ κοινὸν, ἦτο ἡ ἐλάττωσις τῶν τιμῶν τῶν εἰσιτηρίων. Διότι, ὡς σᾶς εἶπον προηγουμένως, εἶναι ὑπέρογκοι αὗται. 11 ἀπόστασις ἀπὸ Πειραιῶς μέχρις Ἀθηνῶν δὲν εἶναι οὔτε ὀκτὼ χιλιόμετρα· τετραπλασίαν καὶ πενταπλασίαν τοιαύτην ἀπόστασιν διανύουσιν εὐρωπαϊκοὶ σιδηρόδρομοι μὲ τὴν αὐτὴν περίπου τιμὴν, μὲ τὴν ὁποίαν ὁ σιδηρόδρομος Ἀθηνῶν–Πειραιῶς διανύει τὰ ὀκτὼ χιλιόμετρά του. Ταύτας τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ φέρω· ἂν δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νομίζῃ, ὅτι δύναται ν’ ἀποταθῇ πρὸς τὴν Ἑταιρείαν, ἔστω βέβαιος, ὅτι ἤθελε παράσχει σπουδαίαν ἐκδούλευσιν εἰς τοὺς κατοίκους τῶν δύο πόλεων.

§218ΜΙΧ. ΛΑΜΠΡΥΝΙΔΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐν σχέσει πρὸς τὴν σύμβασιν ταύτην, οὐχὶ ὡς πρὸς τὸ κείμενον αὐτῆς, ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ κῦρος τοῦ προνομίου. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ κῦρος τοῦ προνομίου, ἔσχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ μελετήσω τὰς συμβάσεις καὶ τὸν νόμον τὸν ἀρχικὸν ἐξ ἀφορμῆς ὁμοίας ἐκείνῃ, ἥτις ἔκαμε καὶ τὸν ἀξιότιμον κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς νὰ μελετήσῃ ταύτας. Κατὰ τὸ 1882, ὅτε ἡ Κυβέρνησις εἶχε παραχωρήσει εἰς τὴν Ἑταιρείαν τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, δὲν προεβλέπετο ὁ ὅρος τῆς διελεύσεως ἐξ Ἀθηνῶν· ἡ Ἑταιρεία, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ ἐκτελέσῃ τὴν σύμβασιν, παρετήρησεν ὅτι δὲν τῇ συμφέρει παντελῶς νὰ μὴ διέρχηται ἡ γραμμὴ ἐξ Ἀθηνῶν, ἀλλὰ διὰ τοῦ Δαφνίου κατ’ εὐθεῖαν νὰ διευθύνηται πρὸς τὴν Ἐλευσῖνα. Ἀπετάθη λοιπὸν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας Πρόεδρος ἦτο ὁ Τρικούπης, κατὰ τὸ 1882, καὶ ἐζήτησε νὰ τῇ ἐπιτραπῇ νὰ διέλθῃ ἐξ Ἀθηνῶν. Ἐπεσκέφθημεν τὸν ἀείμνηστον Τρικούπην μετὰ τοῦ κ. Δούμα, καὶ ἐζητήσαμεν νὰ μᾶς ἐπιτραπῇ νὰ διέλθωμεν ἐξ Ἀθηνῶν. Ὁ Τρικούπης μᾶς ἀντέταξε τὸ προνόμιον τὸ ὑφιστάμενον τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου, καὶ ἐδήλωσεν ἡμῖν, ὅτι ἰσχύοντος τοῦ προνομίου τούτου δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς ἄλλην Ἑταιρείαν νὰ κατασκευάσῃ τὴν αὐτὴν γραμμήν. Τοῦτο ἐν τούτοις ἐδέχετο νὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ ἢ τῇ συναινέσει τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, ἢ ἐπὶ τῷ ὅρῳ, ἡ Ἑταιρεία νὰ μὴ δύναται νὰ εἰσπράττῃ διόδια διὰ τὴν γραμμὴν ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ. Τότε ἐγὼ, ὡς νομικὸς σύμβουλος τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, εἶχον σκεφθῆ, μήπως ἠδυνάμεθα, παρακάμπτοντες τὴν σχετικὴν διάταξιν τῆς συμβάσεως, νὰ ἐπωφεληθῶμεν ἐκ τοῦ γράμματος αὐτῆς καὶ ἀποκτήσωμεν τὴν ἄδειαν τῆς διελεύσεως ἐξ Ἀθηνῶν καὶ τῆς εἰσπράξεως ἀντιτίμου εἰσιτηρίων. Ἐμελετήσαμεν μετὰ τοῦ Παπαρρηγοπούλου τὰ τῶν συμβάσεων, καὶ κατελήξαμεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ λάβωμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο, διότι ἀντέκειτο εἰς τὸν νόμον καὶ τὰς συμβάσεις. Νομίζω ὅτι ἡ μελέτη αὕτη τῆς συμβάσεως καὶ τοῦ νόμου περὶ συστάσεως τοῦ Σιδηροδρόμου ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ καθὼς καὶ ἡ σύμβασις τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου καὶ ἡ σύμβασις τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων καὶ αὐτὴ ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἀρείου Πάγου τοῦ 1887 συμφωνοῦσιν εἰς τὸ ὅτι τὸ προνόμιον αὐτὸ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ εἶναι προνόμιον ἀποκλειστικὸν αὐτῆς. Διὰ νὰ μὴ πολυλογῶ δ’ ἐπὶ τούτου, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰ σχετικὰ ἄρθρα τῶν συμβάσεων. Ὁ Σιδηρόδρομος Ἀθηνῶν–Πειραιῶς κατὰ πρῶτον συνέστη διὰ τοῦ νόμου ΤΖʹ τοῦ 1855. Τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νόμου τούτου ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 1. Τῇ βασιλικῇ ἐγκρίσει δύναται νὰ παραχωρηθῇ εἰς ἰδιώτην ἢ Ἑταιρείαν δικαίωμα ἀποκλειστικὸν πρὸς σύστασιν σιδηροδρόμου ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διατάξεων τοῦ παρόντος νόμου.» Τὸ ἄρθρον 16 ἐπεξηγεῖ τὴν διάταξιν ταύτην τοῦ ἄρθρου 1 ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 16. Δι’ ἄλλων ἐργολάβων σύστασις δευτέρου σιδηροῦ δρόμου, ὅστις ἔχων τὴν αὐτὴν μὲ τὸν πρῶτον διεύθυνσιν νὰ ἑνώνῃ τὰς δύο πόλεις, δὲν συγχωρεῖται καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος.» Ἐπὶ τοῖς ὅροις τούτοις, Κύριοι, ὁ ἀνάδοχος τοῦ Σιδηροδρόμου κατὰ τὸ 1867 ἀνέλαβε τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς, κατεσκεύασεν αὐτήν, καὶ ἔθεσεν εἰς σιδηροδρομικὴν συγκοινωνίαν τὰς δύο πόλεις. Τὸ προνόμιον παρ’ οὐδενὸς ἠμφισβητήθη. Ὅτε δὲ μετὰ πάροδον ὀλίγου χρόνου παρετηρήθη, ὅτι ἠδύνατο ὁ Σιδηρόδρομος αὐτὸς νὰ χρησιμοποιηθῇ καὶ διὰ τὰ λουτρὰ τοῦ Πειραιῶς, ἦλθεν ἡ Ἑταιρεία εἰς συνεννόησιν μὲ τὸν Δήμαρχον Πειραιῶς σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τῶν λουτρῶν. Ὁ Δήμαρχος Πειραιῶς δὲν ἠθέλησε νὰ παραχωρήσῃ τὸν λιμένα τῆς Μουνυχίας διὰ τὰ λουτρά· ἐστράφη λοιπὸν τότε ἡ Ἑταιρεία πρὸς τὸν ὅρμον τοῦ Φαλήρου, ὁ ὁποῖος ἦτο ἔρημος κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, καὶ ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ νόμου ΤΙΔʹ. τῆς 26 Ὀκτωβρίου 1868 ἐπέτρεψε τὴν διέλευσιν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς διὰ Φαλήρου (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 2 τοῦ νόμου ΤΙΔʹ. Ἐπιτρέπεται τῷ κ. Πίκεριγκ νὰ κατασκευάσῃ ἐν τῷ ὅρμῳ Φαλήρου θαλάσσια λουτρὰ καὶ συνδέσῃ αὐτὰ μετὰ τῆς ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ γραμμῆς διὰ σιδηροδρόμου. Ἐπιτρέπεται ἐπίσης τῷ ἰδίῳ νὰ κατασκευάσῃ ἐπὶ τῆς παραλίας τῆς ὁδοῦ Πειραιῶς ἱπποσιδηρόδρομον καὶ συνδέσῃ τοῦτον μὲ τὸν Πειραιᾶ σταθμόν.» Δυνάμει τοῦ νόμου τούτου ἡ Ἑταιρεία ἡ ἀναλαβοῦσα τὴν γραμμὴν Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ ὡς πρὸς τὸν κλάδον τοῦ Φαλήρου ἀπέκτησε τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς γραμμῆς Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ διὰ Φαλήρου. Ἡ γραμμὴ τοῦ Φαλήρου δὲν ἐγένετο ἀποκλειστικῶς διὰ τὸ Φάληρον. Ὅτε ἐγένετο ἡ γραμμὴ αὕτη, ἤμην φοιτητής, καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι διήρχετο διὰ τοῦ μνημείου Καραϊσκάκη τὸ πρῶτον, καὶ ἐκεῖ κατήρχοντο οἱ διὰ τὸ Φάληρον ἐπιβάται· βραδύτερον ἐγένετο ἡ διακλάδωσις πρὸς τὸ νέον Φάληρον καὶ προσήγγιζε πρὸς τὴν θάλασσαν, διερχομένη δι’ ἐκτάσεως, τὴν ὁποίαν τὸ Δημόσιον εἶχε παραχωρήσει τῇ Ἑταιρείᾳ.

§219ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπὶ πολλὰ ἔτη ὑπῆρχεν ἡ ἑτέρα διακλάδωσις.

§220ΛΑΜΠΡΥΝΙΔΗΣ. Μάλιστα. Ὡς πρὸς τὴν γραμμὴν λοιπὸν Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ τὴν διακλάδωσιν τοῦ Φαλήρου ἴσχυε τὸ προνόμιον ἀποκλειστικῆς συγκοινωνίας, τὸ ὁποῖον καθιεροῖ ὁ νόμος ΤΖʹ. Ἐπῆλθε κατόπιν ἡ σύμβασις τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων τοῦ 1880, ἡ ὁποία ἐσεβάσθη καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν σύμβασιν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, καθ’ ἣν τὸ προνόμιον τῆς συγκοινωνίας μεταξὺ Ἀθηνῶν–Πειραιῶς ἦτο ἀποκλειστικὸν τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου. Τὸ ἄρθρον 1 τῆς μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων συμβάσεως λέγει, ὅτι «ἡ ἕκτη γραμμὴ ἄρχεται παρὰ τὴν Ἀγγλικὴν ἐκκλησίαν καὶ ἀπολήγει μεταξὺ τῶν δύο Φαλήρων, ἡ ἑβδόμη ἑνώνει τὸν παλαιὸν μετὰ τοῦ νέου Φαλήρου, ἀκολουθοῦσα τὴν ἀκτήν». Διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου συνιστᾶται γραμμὴ οὐχὶ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Φάληρον, ἀλλ’ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς παραλίαν (Τζιτζιφιαῖς) καὶ ἀπὸ παλαιοῦ εἰς νέον Φάληρον· ἑπομένως δι’ αὐτῆς προσβάλλεται τὸ προνόμιον τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου. Μετ’ ὀλίγα ἔτη ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων ἠθέλησε, καταστρατηγοῦσα τὸν νόμον, νὰ ὠφεληθῇ ἐκ τῶν διατάξεων τούτων καὶ ἑνώσῃ τὰς γραμμάς. Ἐκ τούτου προῆλθεν ἡ δίκη μεταξὺ τῶν δύο Ἑταιρειῶν καὶ ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἡ ὁποία λέγει ἁπλῶς, ὅτι διὰ τὴν γραμμὴν ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Φάληρον καὶ ἀπὸ τοῦ ἑνὸς Φαλήρου εἰς τὸ ἕτερον δὲν ἔχει προνόμιον ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου. Ἔρχεται κατόπιν, Κύριοι, ἡ Ἑταιρεία τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, ἡ ὁποία ἔκαμεν, ὡς σᾶς εἶπον πρίν, γραμμὴν μεταξὺ Πειραιῶς καὶ Ἀθηνῶν, ἡ ὁποία γραμμὴ ἐγένετο ὑφ’ ἃς περιστάσεις καὶ ἡ γραμμὴ τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων δηλ. ἡ γραμμὴ τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων διέρχεται ἀριστερὰ, ἡ δὲ γραμμὴ τοῦ Σιδηροδρόμου Πελοποννήσου δεξιὰ, εἰς τὴν αὐτὴν ἀπόστασιν, διὰ τοῦ Ρέντη. Οἵα ἡ ἀπόστασις μεταξὺ τοῦ Σιδηροδρόμου Πειραιῶς καὶ τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου Φαλήρου, ἡ αὐτὴ μεταξὺ τοῦ Σιδηροδρόμου Πειραιῶς καὶ τοῦ Σιδηροδρόμου Πελοποννήσου. Καὶ ἐν τούτοις καὶ εἰς τὴν σύμβασιν ἐκείνην καὶ κατόπιν εἰς τὴν ἑρμηνείαν τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἡ Κυβέρνησις, τὴν ἐπίσημον, δὲν ἀνεγνωρίσθη τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου νὰ λαμβάνῃ διόδια διὰ τὴν διαδρομὴν ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ. Προφανῶς ὅθεν δι’ ὅλων τῶν συμβάσεων ἡ Κυβέρνησις ἐπεφυλάξατο τὸ δικαίωμα ὅσον ἀφορᾷ τὸ προνόμιον τὸ ἀποκλειστικὸν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Βεβαίως τὰ προνόμια καὶ αἱ ἀποκλειστικότητες εἶναι βαρεῖαι ὑποχρεώσεις, καὶ βεβαίως ὁ κόσμος ὅλος καὶ τὰ δικαστήρια αὐτὰ διατίθενται κατὰ τῶν προνομίων, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία συνεβλήθη μετὰ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, νομίζω ὅτι ἔχει καθῆκον νὰ προστατεύσῃ τὴν Ἑταιρείαν ταύτην, καὶ ὀφείλει νὰ τηρήσῃ τὰς ὑποχρεώσεις της ἀπέναντι τῶν τρίτων, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ καταδολιευθῶσιν αὐτάς. Προφανῶς εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο τῆς ἑνώσεως, οὕτως εἰπεῖν, τῶν δύο διακλαδώσεων ὑπολανθάνει ἡ ἰδέα τῆς καταστρατηγήσεως τῆς συμβάσεως. Ὁ Ἱπποσιδηρόδρομος μεταβαίνει εἰς θέσιν Τζιτζιφιαῖς, καὶ ἐκεῖθεν, ἀντὶ νὰ ἔχῃ ἑτέραν γραμμὴν μεταξὺ τῶν δύο Φαλήρων, ἐξακολουθεῖ καὶ κατέρχεται εἰς νέον Φάληρον. Ἀλλ’ ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων δὲν ἠρκέσθη εἰς τὴν παράβασιν ταύτην τοῦ προνομίου, ἡ ὁποία ἦτο κατάφωρος, ἀλλ’ ἠθέλησε νὰ κατασκευάσῃ καὶ γραμμὴν ἐκ Πειραιῶς, ἣν νὰ ἑνώσῃ μετὰ τῆς ἑτέρας γραμμῆς, εἰς τρόπον ὥστε νὰ δύναται νὰ συγκοινωνῇ ἀπ’ εὐθείας ἐξ Ἀθηνῶν πρὸς τὸν Πειραιᾶ, ἰσχυριζομένη ὅτι δὲν εἶναι γραμμὴ Ἀθηνῶν–Φαλήρου–Πειραιῶς, ἀλλὰ γραμμὴ Ἀθηνῶν εἰς Τζιτζιφιαῖς καὶ ἀπὸ Τζιτζιφιαῖς εἰς Πειραιᾶ. Νομίζω ὅτι πλέον κατάφωρος παραβίασις τῶν δικαιωμάτων τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, καὶ ἀπέναντι τοιαύτης ἀξιώσεως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποχωρήσῃ ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου. Εὐτυχῶς δὲ καὶ πᾶσαι αἱ Κυβερνήσεις ἀντέταξαν ἄρνησιν εἰς αὐτήν. Ἡ ἀξίωσις αὕτη ἐστηρίζετο δῆθεν εἰς τὴν διάταξιν τῆς συμβάσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐνάτην διακλάδωσιν, τὴν ἀφορῶσαν τὸ σύμπλεγμα τοῦ Πειραιῶς, ἡ ὁποία συνιστᾶται ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς μετὰ τῶν Ἀθηνῶν ἑνώσεως. Ἠρώτησεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής, πρὸς τί νὰ μὴ ἐξαιρεθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τὸ δικαίωμα τῆς ἑνώσεως τῶν δύο γραμμῶν; Εἶναι προφανὲς διατί ἐγένετο τοῦτο. Ἡ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει, ὅτι οὐδὲν δικαίωμα ἔχει νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς ἄλλην Ἑταιρείαν τὴν ἕνωσιν τῶν Ἀθηνῶν πρὸς τὸν Πειραιᾶ διὰ Φαλήρου. Ἀλλ’ ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιτύχῃ παρὰ τῆς Ἑταιρείας τὴν συγκατάθεσιν αὐτῆς, καὶ ἂν ἀπετύγχανεν, ἠδύνατο νὰ πείσῃ τὴν Ἑταιρείαν νὰ δώσῃ τὴν συγκατάθεσίν της, ἵνα γείνῃ ἡ διακλάδωσις τοῦ Πειραιῶς. Αὐτὴν τὴν ἱστορίαν ἔχει ὁ ὅρος τῆς συμβάσεως, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν κατασκευὴν ἄλλου σιδηροδρόμου μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις κατώρθωνε νὰ ἐπιβληθῇ ὁπωσδήποτε εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ ἐπετρέπετο νὰ συμβληθῇ μετ’ αὐτῆς καὶ πείσῃ αὐτὴν νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν ἕνωσιν τῶν δύο γραμμῶν, ἠδύνατο καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ κατασκευάσῃ τὴν γραμμὴν ταύτην. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία καὶ ὁ σκοπὸς τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 1 τῆς συμβάσεως. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου παρεστάθη ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων ὡς θῦμα. Ἐγὼ κατοικῶ εἰς τὸ Φάληρον, καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι πᾶν ἄλλο δύναται νὰ εἴπῃ τις ἢ ὅτι ἀδικεῖται ἡ Ἑταιρεία αὕτη, διότι εἶναι ξένη. Ἀκριβῶς διότι εἶναι ξένη τῇ παραβλέπονται ἄπειραι ἐλλείψεις. Ἐὰν ἀναγνώσητε τὴν μετ’ αὐτῆς σύμβασιν τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἴδητε ὅτι οὐδεμίαν τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῆς ἐξεπλήρωσεν. Εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κατασκευάσῃ ἐντὸς τριῶν ἐτῶν τὴν γραμμὴν Πειραιῶς, καὶ κατεσκεύασεν αὐτὴν ἐντὸς 15 ἐτῶν. Τὴν γραμμὴν τῆς Κολοκυνθοῦς μόλις πρὸ ὀλίγων ἐτῶν κατεσκεύασε. Τὴν τῆς Κηφισσίας καὶ τοῦ Ἀμαρουσίου δὲν κατεσκεύασεν ἔτι.

§221ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Δὲν ἠθέλησεν ἡ Κυβέρνησις.

§222ΛΑΜΠΡΥΝΙΔΗΣ. Ἔπρεπε προσέτι νὰ ἔχῃ καὶ δευτέραν θέσιν εἰς τὰ βαγόνια, καὶ ἐν τούτοις δὲν κατεσκεύασεν αὐτὴν εἰσέτι. Καθ’ ὅλον τὸν χειμῶνα, ἐνῷ ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἔχῃ κλειστὰς ἁμάξας, ἔχει τοιαύτας ἀνοικτάς. Οὐδὲν κατεσκεύασε τεχνικὸν ἔργον.

§223Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν ἔχουν σχέσιν αὐτὰ μὲ τὴν σύμβασιν.

§224ΛΑΜΠΡΥΝΙΔΗΣ. Ἔχουν σχέσιν, διότι παρεστάθη ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων ὡς ἀδικουμένη.

§225Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι ἡ Ἑταιρεία τοῦ Τροχιοδρόμου προσέφερε μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὸν τόπον.

§226ΛΑΜΠΡΥΝΙΔΗΣ. Ἐγὼ ἰσχυρίζομαι, ὅτι ἡ Ἑταιρεία αὕτη δὲν εἶναι ἠδικημένη. Τὰς πλείστας τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῆς, τῶν ἐκ τῆς συμβάσεως προκυπτουσῶν, παρεβίασε, κατὰ συνέπειαν οὐδένα ἔχει λόγον νὰ παραπονῆται ἐπὶ ἀστοργίᾳ τῆς Πολιτείας. Καὶ παρουσιάζεται ἐνώπιον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εὑρίσκεται ἐν ζημίᾳ, διότι αὐτὴ παρεχώρησεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου προνόμιον ἐπὶ μεγάλοις ἀνταλλάγμασιν, ἐνῷ οὐδὲν δικαίωμα τοῦ Τροχιοδρόμου ἀφῃρέθη. Φρονῶ δὲ, ὅτι ἡ Ἑταιρία τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς διὰ τῆς συμβάσεως, ἡ ὁποία ὑποβάλλεται εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς Βουλῆς, οὐδὲν δικαίωμα παραβιάζει ἐκ τῶν παρεχομένων διὰ τῆς μετὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων συμβάσεως τοῦ Δημοσίου. Ἄλλως καὶ αὐτὸ τὸ δικαίωμα δῆθεν, ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἕνωσιν τῶν δύο γραμμῶν, ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ἐγκρίσεως τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐνέκρινε τὴν ἕνωσιν, διὰ τῆς συμβάσεως δὲ ταύτης ἀπαγορεύει τὴν ἕνωσιν, καὶ ἑπομένως ἀπὸ τοῦδε προεξοφλεῖται ἡ ἄρνησις.

§227ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετά.

§228ΛΑΜΠΡΥΝΙΔΗΣ. Μετὰ τὰ λεχθέντα δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι οὐδὲν προνόμιον τῆς Ἑταιρείας παραβιάζεται διὰ τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως. Εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς συμβάσεως δὲν προβαίνω, διότι πολλὰ εἶπον περὶ αὐτῶν οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες.

§229Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἀναγκάζομαι ἐκ καθήκοντος νὰ δώσω ἀπάντησιν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἐπὶ δύο ζητημάτων. Καίτοι ἐγὼ ἐξήτασα τὴν σύμβασιν ὑπὸ δύο ἐπόψεις, καὶ ἀνεξαρτήτως τῆς σχέσεως αὐτῆς πρὸς τὸν Ἱπποσιδηρόδρομον καὶ ἐν σχέσει πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου, οὐχ ἧττον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ εἰς τὰ δύο ζητήματα μὲ ἔψεξε, καὶ εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ἄρθρου 1 τῆς συμβάσεως τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ νόμου τοῦ 1855. Ἀλλ’ ἐπλανήθη ἐν τοῖς ἐπιχειρήμασιν αὐτοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἐγὼ ἰσχυρίσθην, ὅτι δυνάμει τοῦ τελευταίου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 1 τῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων εἶχεν ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς τὴν ἕνωσιν τῶν γραμμῶν Φαλήρου καὶ Πειραιῶς. Τοῦτο ἐγένετο ἀντικείμενον δίκης πρὸς τὸ Δημόσιον, ἣν ἀπώλεσεν ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, καὶ εὑρισκόμεθα βεβαίως ἀπέναντι δεδικασμένου. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτε ἐπρόκειτο ν’ ἀποκρούσῃ τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι, ὅτε κατεσκευάσθη τὸ σύμπλεγμα Πειραιῶς, ἦτο ὑποχρεωμένον τὸ Δημόσιον νὰ παραχωρήσῃ τὴν ἕνωσιν, ἐξήπλωσε τὸ σχετικὸν ἄρθρον ἐπὶ τῆς κλίνης τοῦ Προκρούστου, καὶ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν μόνον τὸ δεύτερον ἐδάφιον, καὶ ἐνόμισεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἀνεξαρτησίαν ἀπέναντι τῆς Ἑταιρείας καὶ ἠδύνατο εἰς πᾶσαν ἄλλην Ἑταιρείαν νὰ παραχωρήσῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος τῆς πόλεως Πειραιῶς. Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ἀναμφιβόλως τοὺς κανόνας τῆς ἑρμηνείας· διότι, ἐὰν ὀρθῶς ἐφήρμοζε τοὺς κανόνας τῆς ἑρμηνείας, ἤθελεν ἀναμφιβόλως σκεφθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ εἰρημένου ἐδαφίου, καὶ δὲν ἤθελεν ἀποφανθῆ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἀνεξαρτήτως πάσης ὑποχρεώσεως, εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ παραχωρήσῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος τῆς πόλεως Πειραιῶς. Ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν μόνον τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 1 τῆς συμβάσεως τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, τὸ ὁποῖον λέγει: «Ἐὰν ὅμως ἄλλη τις Ἑταιρεία προσεφέρετο νὰ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος Πειραιῶς, ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ τὸ παραχωρήσῃ εἰς αὐτήν.» Ἀλλὰ τὸ ἐδάφιον τοῦτο συνδέεται βεβαίως πρὸς τὸ ἀμέσως προηγούμενον, τὸ ὁποῖον λέγει: «... Ἐν τούτοις ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται ν’ ἀπαιτήσῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος τούτου, εἰμὴ μόνον ἂν συνδεθῇ τοῦτο μετὰ τοῦ τῶν Ἀθηνῶν»· συνδεόμενον δὲ πρὸς αὐτὸ, ἓν μόνον δύναται νὰ ἐπιφέρῃ ἀποτέλεσμα, ὅτι δὲν ἦτο βεβαίως ἀνεξάρτητος ἡ Κυβέρνησις νὰ παραχωρήσῃ εἰς οἱανδήποτε Ἑταιρείαν τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος· διότι, ὡς ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Ράλλης, ἐὰν εἶχε τοιαύτην ἀνεξαρτησίαν, δὲν θὰ ἐγεννᾶτο ζήτημα καὶ δὲν θὰ ἠγείρετο δίκη, δὲν θὰ ἠναγκάζετο δὲ σήμερον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ προβῇ εἰς νέαν ἑρμηνείαν τοῦ ἄρθρου. Μὲ ἠδίκησε λοιπὸν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, νομίσας ὅτι τὸ ἐπιχείρημά μου δὲν ἦτο ἄξιον λόγου. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπλανήθη εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ἄρθρου τούτου τῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, βεβαίως εἰς τὸ δεύτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὀρθῶς ἔθιξα καὶ τὸ ὁποῖον ἐθεώρησα ὡς καίριον ἐπὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως, ἠδίκησε τὴν εὐφυΐαν του, ἀποφηνάμενος ὅτι τὸ ἄρθρον 16 τοῦ νόμου «περὶ συστάσεως Σιδηροδρόμου ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ» καθιέρου πάντοτε προνόμιον ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, καὶ ὅτι οὐδεμία Κυβέρνησις, οὔτε Ὑπουργὸς, εἶχε ποτὲ ἄλλην γνώμην, εἰμὴ ἐκείνην, ἣν ἀνέπτυξεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι δὲν περιλαμβάνεται προνόμιον νέον ἐν τῇ συμβάσει, διότι τοῦτο πάντοτε ὑπῆρχε, ὅτι δηλ. μόνον ὁ Σιδηρόδρομος Ἀθηνῶν–Πειραιῶς ἠδύνατο νὰ ἔχῃ συγκοινωνίαν καὶ ἐκμεταλλεύηται ταύτην μεταξὺ τῶν δύο πόλεων, οὐδεμία δὲ ἄλλη Ἑταιρεία, οὐδὲ ἡ τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων. Ἀλλ’ ὅτε ἠρώτησα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διὰ ποῖον λοιπὸν λόγον, ἀφοῦ ἐν τῷ νόμῳ τοῦ 1855 ὑπῆρχε προνόμιον ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν– Πειραιῶς, διὰ ποῖον λόγον ἐπανέλαβεν ἐν τῇ συμβάσει ἰδίαν διάταξιν περὶ τοῦ αὐτοῦ προνομίου, διάταξιν ἰδιόρρυθμον, ἀπήντησεν ὅτι δὲν ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ εἰς τόσας παραχωρήσεις προέβαινεν ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, δὲν ἔπρεπε ν’ ἀφήσῃ αὐτὴν ἐκτεθειμένην ἀπέναντι τοῦ κινδύνου τῶν δικῶν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς, ποίας δίκας ἐφοβεῖσθε, διὰ νὰ ἐπαναλάβητε τὸ προνόμιον; Ὑπῆρχε μία μόνη δίκη, ἀλλ’ ἡ δίκη αὕτη ἐκινήθη κατὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων καὶ ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Εἶναι ἡ δίκη ἐκείνη, ἥτις προεκάλεσε τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἀρείου Πάγου,—ἣν δὲν ἀνέγνωσε, φαίνεται, ὁ ἐκ Ναυπλίας Βουλευτὴς,—καὶ ἥτις ἐδικαίωσε τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων ἀμετακλήτως. Ἀλλ’ ἂν ἡ δίκη αὕτη ἐπερατώθη ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας ταύτης, ὑπῆρξεν ὅμως ἄλλη δίκη, νεωτέρα, ἡ ὁποία συνέτριψε τὴν Ἑταιρείαν, διότι ἡρμηνεύθη κατ’ αὐτῆς τὸ ἄρθρον 1 τῆς συμβάσεως, τῶν δικαστηρίων τοῦ Ἐφετείου Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Ἀρείου Πάγου εἰπόντων, ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ἔχει νὰ προβῇ εἰς τὴν ἕνωσιν Ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων δὲν δικαιοῦται τοιουτοτρόπως νὰ ἀξιώσῃ τὴν ἕνωσιν δικαστικῶς. Τί λοιπὸν ἐφοβήθητε; Ἐὰν δὲ δὲν φοβεῖσθε, διατὶ ἐπαναλαμβάνετε τὴν ἀναγραφὴν τοῦ προνομίου; Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀκριβὲς, κύριε Πρωθυπουργὲ, ὅτι ἐφοβήθητε τὰς δίκας. Δὲν ἐφοβήθητε τὰς δίκας, ἀλλ’ ἠθελήσατε νὰ ἀνατρέψητε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς δίκης τοῦ 1887, νὰ συντρίψητε τὸ δεδικασμένον, νὰ ἀνατρέψητε τὴν γνώμην τοῦ Ἀρείου Πάγου, τὴν γνώμην τοῦ μακαρίτου Τρικούπη, τὴν ὁποίαν ἐπεκαλεῖτο ὁ κ. Δραγούμης. Δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι πάντες οἱ Ὑπουργοὶ μίαν γνώμην εἶχον, ὅτι τὸ προνόμιον ἦτο ἀποκλειστικὸν ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Ἀπέναντι τῆς γνώμης, ἣν ἐκφράζετε, ὑπάρχει ἡ γνώμη τοῦ μακαρίτου Τρικούπη καὶ ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἀρείου Πάγου. Αὐτὰς τὰς γνώμας ἔρχεσθε σήμερον νὰ καταστρέψητε. Ἀλλὰ ἐπιβάλλετε τὸ προνόμιον αὐτὸ διὰ νὰ παρακωλύσητε εἰς τὸ μέλλον πᾶσαν πρόοδον συγκοινωνίας. Ὑποθέσατε ὅτι εἰς τὸ μέλλον, ἐντὸς 50 ἐτῶν, παρουσιάζεται ἄλλη Ἑταιρεία, ἀξιοῦσα οὐχὶ τὴν ἕνωσιν, οὐχὶ τὴν συγκοινωνίαν τῶν δύο σημείων, ἀλλ’ ἐμμέσως νὰ ἐξυπηρετήσῃ σημεῖα ἄλλα καὶ ἄλλας πόλεις ἢ χωρία πέριξ τῶν Ἀθηνῶν, καὶ ἐμμέσως μόνον νὰ συγκοινωνήσῃ μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς· ποτὲ δὲν θὰ ἐπιτραπῇ τοῦτο, πρὸς βλάβην τῆς συγκοινωνίας. Τὸ δικαίωμα λοιπὸν, τὸ ὁποῖον παραχωρεῖτε, εἶναι δεινόν. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι μόνον δι’ ὑποχωρήσεων ἐπέτυχε τοῦτο ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν παραχωρεῖ. Παραχωρεῖ μέγα προνόμιον ἀπέναντι σκοτεινῶν διατάξεων, καὶ εἴδετε πόση συζήτησις ἐγένετο μεταξὺ τῶν κ. κ. Πρωθυπουργοῦ, Δραγούμη καὶ Δεληγεώργη περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ ἄρθρου 5 τῆς συμβάσεως. Ἀνεφέρατε τὸ ποσὸν τῶν 700,000 δραχμῶν διὰ νὰ πτοήσητε ἡμᾶς, διότι ἀκινδύνως ἐπιβάλλεται· διότι μετὰ 45 ἔτη, κατὰ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐὰν παραλείψῃ τὰς ὑποχρεώσεις της ἡ Ἑταιρεία, θὰ δικαιῶται τὸ Δημόσιον νὰ προβῇ εἰς ἐγκατάστασιν· διότι εἰς τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Δεληγεώργη, ἂν εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Ἑταιρεία ἀμέσως νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐγκατάστασιν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπέφυγε νὰ ἀπαντήσῃ ὡρισμένως. Ἐὰν παραχωρῆτε λοιπὸν τὸ προνόμιον τοῦτο, παραχωρεῖτε αὐτὸ εἰς τὴν Ἑταιρείαν ἐπὶ 50 ἔτη, πρόκειται δὲ βεβαίως νὰ ἐκμηδενίσῃ τοῦτο πάντα ἀνταγωνισμὸν, διότι, ὡς ὀρθῶς διέβλεψεν ὁ κ. Δραγούμης, ἐὰν ἡ Ἑταιρεία προσφέρηται εἴτε εἰς παραχωρήσεις εἴτε εἰς κίνησιν τῶν ἁμαξῶν αὐτῆς δι’ ἠλεκτρικῆς δυνάμεως, πράττει τοῦτο διότι ἡ μικρὰ Ἑταιρεία, τῆς ὁποίας τὰ Βελγικὰ κεφάλαια ἀποδιώκομεν, προεκάλεσεν ἀνταγωνισμὸν, καὶ ἀποτέλεσμα τούτου ἦτο ἡ σύμβασις καὶ ἡ ἀξίωσις τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς ν’ ἀπομακρύνῃ τοῦ λοιποῦ πᾶσαν ἀντίδρασιν· διότι διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης οὐδεὶς θὰ ὑπάρξῃ ὁ ἀνταγωνισθησόμενος πρὸς αὐτήν, διὰ τεραστίων προνομίων τεθωρακισμένην. Λοιπὸν καὶ πάλιν, διὰ τελευταίαν φοράν, παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ καταργήσῃ τὴν περὶ τοῦ ἄρθρου 16 τῆς συμβάσεως τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς διάταξιν, καὶ ν’ ἀφήσῃ ἐλευθέραν τὴν συγκοινωνίαν μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, διότι ἄλλως, αὐξανομένου τοῦ πληθυσμοῦ, καὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς συγκοινωνίας πολλαπλασιαζομένων, θὰ καταδικασθῶσιν ἀμφότεραι αἱ ἀκμάζουσαι πόλεις νὰ στενάζωσιν ὑπὸ τὴν πτέρναν τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Δὲν ἔχω τι ἄλλο νὰ προσθέσω. Ἔχω ὅμως τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁπωσδήποτε αἱ παρατηρήσεις μου θὰ φέρωσί τι καλὸν ἀποτέλεσμα· διότι, ἂν δὲν κατωρθώσαμεν τίποτε ἄλλο, κατωρθώσαμεν τοὐλάχιστον νὰ καμφθῇ ἡ Ἑταιρεία καὶ νὰ προβῇ εἰς ὑποχωρήσεις, ἐπαυξάνουσα τὰς ὑποχρεώσεις καὶ τοὺς ἐνοχικούς της δεσμούς.

§230Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Βεβαίως μετὰ τὰς ἀγορεύσεις τόσων εὐγλώττως λαλησάντων καὶ εἰδικῶν, ἡ ἐμὴ ὁμιλία παρέλκει. Ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος ὀλίγας λέξεις νὰ εἴπω, κυρίως ἵνα μὴ ὑποτεθῇ, ὅτι ἐν Ἑλλάδι αἱ κοινωνιστικαὶ ἰδέαι ἐπὶ τοσοῦτον προήχθησαν, ὥστε καὶ ἀντιπροσώπους ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ νὰ ἔχωσιν. Ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν ὑπάρχωσι κοινωνισταὶ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ὑπάρχουσιν ἀντιπρόσωποι συναισθανόμενοι τὸ καθῆκον νὰ ὑποστηρίζωσι τὰς ἰδέας των, καὶ ὅταν αὗται δὲν συμπίπτωσι πρὸς τὰς τῆς Κυβερνήσεως ἢ μεγάλης μερίδος τῆς μειονοψηφίας. Ἡ ἱστορία τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς εἶναι γνωστὴ εἰς πάντας ἡμᾶς. Καθ’ ἣν ἐποχὴν ὀλίγαι ἅμαξαι ἐξετέλουν τὴν μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς συγκοινωνίαν, ὅτε οἱ ἁμαξηλάται ἐφώναζον τὸ γνωστὸν «εἶναι ἄλλος γιὰ κάτω;» τὶς δὲν ἐπεθύμει μίαν συγκοινωνίαν, δυναμένην νὰ εὐκολύνῃ τοὺς κατοίκους τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς καὶ τὰ συμφέροντα αὐτῶν; Ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καθ’ ἣν αἱ Ἀθῆναι καὶ ὁ Πειραιεὺς μόλις εἶχον κατοίκους ἐν συνόλῳ 50–55 χιλιάδας, μέχρι τῆς σήμερον ἐποχῆς τὰ πράγματα οὐσιωδῶς μετεβλήθησαν. Τότε ἦτο εὐεργέτημα, ὅτι παρουσιάσθη Ἑταιρεία ἀναλαμβάνουσα τὴν ἕνωσιν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Καὶ εἶναι γνωστοὶ οἱ ἐπιχειρήσαντες τοῦτο. Κατηρτίσθη ἡ πρώτη Ἑταιρεία, ἡ ὁποία μόνον μὲ 860–900 χιλιάδας δραχμὰς κατώρθωσε νὰ καταστήσῃ τὴν σιδηροδρομικὴν συγκοινωνίαν. Νομίζω δὲ, ὅτι μέλος τῆς Ἑταιρείας ἐκείνης ἦτο καὶ ὁ μακαρίτης Γ. Σκουζές. Ἡ γραμμὴ κατεσκευάσθη καὶ ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, καθ’ ἣν κατεσκευάσθη, τὰ κέρδη αὐτῆς ἦσαν μεγάλα· διότι ἡμεῖς, μὴ ὄντες τότε ἠσκημένοι, εἴχομεν τὸ ἐλάττωμα νὰ ἀρκώμεθα εἰς τὰ ἀσφαλῆ κέρδη. Ταῦτα ἐγένοντο μέχρις οὗ Ἑταιρεία ἄλλη, ἐλθοῦσα ἐξ Ἀγγλίας μὲ προοδευτικὰς ἰδέας, ἠγόρασε τὴν γραμμήν, μετασχηματισθεῖσα βραδύτερον εἰς τὴν νῦν ὑφισταμένην Ἑταιρείαν, ἥτις οὐδόλως ἐνόει ὅτι ἔδει ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς δικαίας ἀπαιτήσεις τῶν κατοίκων ἀμφοτέρων τῶν πόλεων, μέχρις ὅτου εὐφυὴς ἐπιχειρηματίας ἀνέλαβε νὰ ἱδρύσῃ τὴν Ἑταιρείαν τῆς Προεκτάσεως τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Ὑπέδειξεν οὗτος πρὸς ἡμᾶς, ὅτι τέλος πάντων δὲν εἶναι ἀνάγκη ὁ σταθμὸς τοῦ σιδηροδρόμου νὰ εὑρίσκηται μεταξὺ Ἀστεροσκοπείου καὶ Θησείου, καίτοι οἱ συντάξαντες τὴν ἀρχικὴν σύμβασιν εἶχον προνοήσει περὶ σταθμοῦ εἰς τὸ Μέγα Μοναστήριον, ἀλλὰ δι’ ἐπιεικείας τινὸς τῆς τότε Κυβερνήσεως ἤρθη ἡ ὑποχρέωσις αὕτη, καὶ ἡ Ἑταιρεία ἀπηλλάγη, ἵνα μὴ ἀποζημιώσῃ ὀλίγας εὐτελεῖς ἰδιοκτησίας...

§231Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔγεινε νόμος.

§232ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀλλ’ ἡ ἐξαγορὰ ἐγένετο διὰ μόνον 2,000 δραχμῶν, ἵνα συντηρῆται ἡ ὁδὸς Ἑρμοῦ μέχρι Μεγάλου Μοναστηρίου.

§233ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Βεβαίως ἔγεινε νόμος, καὶ ἀπηλλάγη ἡ Ἑταιρεία τῆς ὑποχρεώσεως νὰ προχωρήσῃ μέχρι Μεγάλου Μοναστηρίου. Ὁ εὐφυὴς αὐτὸς ἐπιχειρηματίας, ὁ ἐξ Ἀγγλίας, νομίζω, προελθὼν, κατήρτισε τὴν σύμβασιν ἐκείνην τῆς προεκτάσεως τοῦ σιδηροδρόμου. Ἀλλ’ οἱ ἐκ Δύσεως ἔχουσι τὴν εὐκολίαν οὐ μόνον νὰ εὑρίσκωσι τὰς ὠφελίμους ἐπιχειρήσεις, ἀλλὰ καὶ νὰ καθιστῶσιν αὐτὰς ὠφελιμωτέρας διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν συμβάσεων, τὰς ὁποίας συνάπτουσι, οὕτω δὲ καὶ ὁ ἐπιχειρηματίας τῆς Προεκτάσεως, γενναίως ἀγωνισθεὶς ὑπὲρ τῆς πολιτικῆς μερίδος, ἡ ὁποία παρεχώρησεν εἰς αὐτὸν τὸ προνόμιον τῆς προεκτάσεως, κατώρθωσεν ὥστε, ἀντὶ ἡ γραμμὴ τῆς προεκτάσεως νὰ ἦναι διπλῆ, νὰ κατασκευασθῇ, ὡς εἶναι σήμερον, ἁπλῆ. Μὴ ἐκπλήττεσθε, Κύριοι, διὰ τὴν διάκρισιν, τὴν ὁποίαν κάμνω. Ἡ σύμβασις τῆς Προεκτάσεως ἐπέβαλλε τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως ἡ μέχρι τοῦ σταθμοῦ τοῦ Θησείου γραμμὴ προεκτεινομένη καταστῇ διπλῆ· ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐγένετο· διότι ἐὰν παρετέθησαν ῥάβδοι σιδηραῖ παράλληλοι, τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ τὴν διπλῆν γραμμήν. Δὲν εἶναι ἐνταῦθα πρώην συνάδελφος ἐκ Βόλου, ὁ κ. Σχινᾶς, ὁ ὁποῖος διὰ μακρῶν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον ἠγόρευσεν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου· ἀλλ’ ἐπειδὴ εἰς τὴν ὁμιλίαν του ἀνέμιξε καὶ ἄλλα θέματα, παρῆλθεν ἀπαρατήρητος ἡ παρατήρησις ἐκείνη. Λέγω λοιπὸν, ὅτι, ὡς κατέληξεν ἡ γραμμὴ τῆς προεκτάσεως, παρὰ τὴν πλατεῖαν τῆς Ὁμονοίας, κατέστρεψεν ἀκριβῶς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον εἶχεν ἡ προέκτασις τῆς γραμμῆς, ἤτοι νὰ καταστήσῃ αὐτὴν διπλῆν, διπλῆ δὲ γίνεται ἡ γραμμὴ οὐχὶ διὰ τῆς ἁπλῆς παραθέσεως σιδηρῶν ῥάβδων, ἀλλὰ δι’ ὅλων τῶν μέσων, διὰ τῶν ὁποίων γίνεται ἡ συνεχὴς καὶ ἀλλεπάλληλος κίνησις τῶν ἁμαξοστοιχιῶν, χωρὶς οὐδόλως νὰ παρακωλύηται ἡ μία παρὰ τῆς ἄλλης. Ἠδύνατο δὲ διὰ τοῦ τρόπου τούτου, ἂν ἤθελον συμπληρωθῆ τὰ ἔργα παρὰ τῇ πλατείᾳ τῆς Ὁμονοίας, οὐχὶ κατὰ τέταρτον, ἀλλὰ κατὰ πέντε λεπτὰ τῆς ὥρας νὰ ἀναχωρῇ συρμὸς εἰς Πειραιᾶ καὶ τἀνάπαλιν. Τοῦτο δὲν ἐγένετο· ἀφοῦ δὲ τοῦτο δὲν ἐγένετο, παρέστημεν πρὸ συγκοινωνίας δυσχεραινομένης ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν, διότι δὲν ἠδυνήθη νὰ καταστῇ πυκνοτέρα τῆς ἀνὰ ἡμίσειαν ὥραν. Ἐνομίσαμεν λοιπὸν, χωρὶς νὰ ἐξετάσωμεν ἐπὶ πλέον τὸ θέμα, ὅτι τὸ ἐλάττωμα δὲν ἔχει αἰτίαν τὴν ἐλλιπῆ ἐκτέλεσιν τῶν ὑποχρεώσεων τῆς Ἑταιρείας τῆς Προεκτάσεως τοῦ Σιδηροδρόμου, ἀλλ’ ὅτι τοῦτο ἔγκειται ἀλλαχοῦ, εἰς τὴν κινητήριον δύναμιν, καὶ ἐσκέφθημεν ἀμέσως ν’ ἀντικαταστήσωμεν τὸν ἀτμὸν διὰ τοῦ ἠλεκτρισμοῦ. Βεβαιῶ ὑμᾶς, Κύριοι, ὅτι, ὅπως πάντες ἄλλως γνωρίζετε, σιδηρόδρομοι δι’ ἀτμοῦ κινούμενοι ἔχουσι ταχύτητα 90–100 καὶ 120 χιλιομέτρων. Δὲν ἐννοῶ βεβαίως ν’ ἀποκτήσῃ ἡ γραμμὴ Ἀθηνῶν–Πειραιῶς τὴν ταχύτητα τῶν 120 ἢ τῶν 100, ἢ καὶ τῶν 90 χιλιομέτρων, ἀλλ’ ἑξήκοντα χιλιομέτρων ταχύτης θὰ ἦτο ἐπαρκὴς δι’ ἡμᾶς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ αἰτία τῆς βραδύτητος τῆς συγκοινωνίας, ὅτι δηλαδὴ δὲν δύναται ν’ ἀναπτυχθῇ τοιαύτη ταχύτης· αἰτία εἶναι ἡ ἐλλιπὴς κατασκευὴ τοῦ σταθμοῦ Ὁμονοίας. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ὁ ἠλεκτρισμὸς δὲν εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ μεταβάλῃ τὰ πράγματα· ἐὰν δὲ ὑποχρεωθῇ ἡ Ἑταιρεία νὰ καταστήσῃ δυνατὴν τὴν κυκλοφορίαν κατὰ τέταρτον τῆς ὥρας ἢ καὶ πυκνοτέραν, δὲν εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἀλλάξῃ τὸ σύστημα τῆς ἕλξεως, ἀλλὰ δέον νὰ ἐκτελέσῃ ἔργα συμπληρωματικὰ, ἐκεῖνα ἀκριβῶς, ἅτινα παρέλειψεν ἡ Ἑταιρεία τῆς Προεκτάσεως τοῦ Σιδηροδρόμου. Τούτων οὕτως ἐχόντων, σᾶς παρακαλῶ, εἰπέτέ μοι, διὰ τίνα λόγον ἐν τῇ συμβάσει τῇ συζητουμένῃ, εἰς τὴν ὁποίαν ἀκριβῶς βλέπω ὅτι συγχωνεύονται αἱ δύο ἑταιρεῖαι καὶ ἐξαλείφονται αἱ μεταξὺ αὐτῶν διαφοραί, συνυπέγραψεν ὁ κ. Πρωθυπουργός; Καλῶς ἔπραξαν οἱ κύριοι οἱ συμβληθέντες μεταξύ των, ὅπως ἐξαλείψωσι τὰ αἴτια, ἅτινα ἐγέννων χάσμα εἰς τὰ ὑλικὰ αὐτῶν συμφέροντα, ἀλλὰ διὰ τὸν πολὺν κόσμον εἶναι ὅλως ἀπαρατήρητον, ἂν ὑπάρχουσι δύο ἑταιρεῖαι ἢ μία. Τίς ἐξ ὑμῶν, Κύριοι, μεταβαίνων εἰς τὴν πλατεῖαν τῆς Ὁμονοίας, ἵνα κατέλθῃ εἰς Πειραιᾶ, ἀντιλαμβάνεται ὅτι ὑπάρχουσι δύο ἑταιρεῖαι; Οὐδεὶς, φρονῶ· διότι ἓν λαμβάνει εἰσιτήριον, καὶ διὰ τούτου κατέρχεται. Ἐὰν ὑπάρχωσι δύο ἑταιρεῖαι, διανεμόμεναι τὰ κέρδη μεταξύ των, τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ δι’ ἡμᾶς πρόσκομμα, εἶναι διαρρύθμισις συμφερόντων τῶν ἑταιρειῶν αὐτῶν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ διαρρύθμισις τῶν συμφερόντων τῶν δύο ἑταιρειῶν, ὅσον καὶ ἂν ἦναι ἀγαστὴ, δὲν εἶναι ὅμως ὑπόθεσις ἐνδιαφέρουσα ἀπ’ εὐθείας τὸ πολὺ κοινὸν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ὀφείλει νὰ ἐφορεύῃ ἐπὶ τῶν συμφερόντων τῆς κοινωνίας. Διὰ τοῦτο ἐξενίσθην, μὰ τὴν ἀλήθειαν, ὅτε εἶδον καὶ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐν συμβάσει λυούσῃ ζητήματα μεταξὺ τῶν δύο ἑταιρειῶν ὑφιστάμενα. Βεβαίως ὑπάρχουσι καὶ βελτιώσεις, τὰς ὁποίας δὲν δύναταί τις νὰ ἀρνηθῇ. Αἱ βελτιώσεις εἶναι, ὅτι ἡ ἕλξις διὰ τοῦ ἠλεκτρισμοῦ θὰ παραγάγῃ τὰ ἀκόλουθα πλεονεκτήματα. Ἐν πρώτοις δὲν θὰ ἔχωμεν τὸν καπνὸν, ὁ ὁποῖος ἐνοχλεῖ τοὺς ταξειδεύοντας, τοὐλάχιστον κατὰ τὴν διαδρομὴν τοῦ ὑπὸ τὴν στοὰν τμήματος. Βεβαίως εἶναι μία βελτίωσις αὕτη. Δευτέρα βελτίωσις εἶναι, ὅτι εἰς τὰ σημεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα γίνονται αἱ στάσεις, δὲν θ’ ἀναγκάζηται ὁ σιδηρόδρομος νὰ ἐπιβραδύνῃ κατὰ τί τὴν ταχύτητα χάριν τῶν στάσεων τούτων, καὶ διὰ τῆς ἕλξεως τῆς ἠλεκτρικῆς δὲν θὰ ἔχῃ τὴν ἀπώλειαν τοῦ ἀτμοῦ, τὴν ὁποίαν ἔχει σήμερον ἐν ταῖς στάσεσι. Ταῦτα βεβαίως δὲν θέλω νὰ ἀρνηθῶ. Εἶναι ὅμως ταῦτα τόσον σπουδαῖα καὶ δὲν δύνανται ν’ ἀναπληρωθῶσιν ἐπαρκῶς, ἂν ἠθέλομεν ὑποχρεώσει τὴν Ἑταιρείαν τῆς Προεκτάσεως τοῦ Σιδηροδρόμου νὰ ἐκτελέσῃ τὰς ὑποχρεώσεις της ἐν τῷ σταθμῷ Ὁμονοίας; Διότι ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι, ἐὰν ὑπεχρεοῦτο ἡ Ἑταιρεία νὰ ἐκτελέσῃ τὰς ὑποχρεώσεις της, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν κυκλοφορίαν ἀνὰ τέταρτον τῆς ὥρας, καὶ ἑπομένως ἡ σπουδαία αὕτη ἔλλειψις ἤθελεν ὁπωσδήποτε ἐκλείψει, ἄνευ τῶν προνομίων, τὰ ὁποῖα παρέχομεν. Θεωρῶ δὲ ὡς μέγιστον προνόμιον, παρεχόμενον εἰς τὸν Σιδηρόδρομον Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, τὸν ἀποκλεισμὸν τῆς ἑνώσεως τῶν γραμμῶν τοῦ Τροχιοδρόμου. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι τὸ ζήτημα τοῦτο ἐπραγματεύθησαν εἰδικοὶ ἄνδρες, νομικοὶ, ἐξ ὑποχρεώσεως ἐγκύψαντες εἰς τὰς λεπτομερείας αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐγὼ, Κύριοι, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ κοινὸν συμφέρον εἶναι ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, ὅτι ὁ συναγωνισμὸς τῶν δύο ἑταιρειῶν, ὅσον ἀτελὴς καὶ ἂν ἦναι, ἔφερε τ’ ἀποτελέσματά του. Διατὶ θέλομεν νὰ στερηθῶμεν ἐν τῷ μέλλοντι τῶν πλεονεκτημάτων τούτων; Μὴ λησμονῆτε, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι, ὅτε εἶχον πληθυσμὸν 80,000 κατοίκων αἱ δύο πόλεις, ἐπετρέπετο νὰ ἦναι ἡ συγκοινωνία ὁποία σήμερον· ἀλλ’ ὅτε αἱ δύο πόλεις ἀριθμοῦσι περὶ τὰς 200,000 κατοίκους, ταχέως δὲ θὰ αὐξήσῃ ἔτι μᾶλλον ὁ πληθυσμὸς, εἶναι ἀνάγκη συγκοινωνίας μεγαλειτέρας, τοῦτο δὲ δὲν εἶναι ἐπιτευκτὸν ἢ διὰ τοῦ συναγωνισμοῦ, ὁ συναγωνισμὸς δὲ οὗτος θὰ ἐκλείψῃ ἤδη. Τὸ ἕτερον μέσον συγκοινωνίας εἶναι ὁ τροχιόδρομος. Ὁ τροχιόδρομος προσφυέστατα ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὠνομάσθη χασομέρης· ἀλλ’ ὅταν, Κύριοι, ἐγὼ θέλω νὰ ἀναπνεύσω ὀλίγον ἀέρα, λαμβάνω τὸν τροχιόδρομον καὶ κατέρχομαι εἰς τὸ Φάληρον. Μοὶ εἶναι ἀδιάφορον, ἂν θὰ δαπανήσω πρὸς τοῦτο μίαν ὥραν· ἴσως μάλιστα τοῦτο προτιμῶ, διότι εἶναι μέσον ἀναψυχῆς. Ἐὰν ὅμως σπεύδω, τίς μὲ ἐμποδίζει νὰ λάβω τὸν σιδηρόδρομον καὶ ἐντὸς ἡμισείας ὥρας νὰ ἐπανέλθω; Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὁ συναγωνισμὸς δὲν εἶναι δυνατὸς μεταξὺ ἀνομοίων μέσων, ὥστε νὰ φοβώμεθα, ὅτι θὰ ἐπιφέρῃ καταστροφὴν ἀνεπανόρθωτον. Διὰ τοὺς λόγους τούτους, Κύριοι, κηρύσσομαι κατὰ τῆς συμβάσεως ταύτης, καὶ θὰ καταψηφίσω αὐτήν. Οἱ λόγοι δὲν εἶναι, ὡς ἐφαντάσθησάν τινες, ὅτι ἐγὼ κηρύσσομαι κατὰ τῶν κεφαλαίων. Τὰ κεφάλαια τὰ σέβομαι, καὶ γνωρίζω πόσον ὠφελοῦσιν αὐξανόμενα, εὔχομαι δὲ πάντοτε τὰ κεφάλαια νὰ αὐξάνωσιν εἰς τὸν τόπον ἡμῶν καὶ νὰ λαμβάνωσι τὴν δέουσαν προστασίαν, ἵνα ἔργα τοιαῦτα καὶ καλλίτερα τούτων ἐπιχειρῶσιν. Ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ κάμω μίαν παρέκβασιν ἐν σχέσει πρὸς τὴν ὁμιλίαν μου τὴν πρωϊνήν. Ἐπεθύμουν, οἱ ἐνδιαφερόμενοι ὁπωσδήποτε ἀμέσως νὰ μὴ λησμονῶσιν ὅ,τι ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ Βουλευτοῦ ἐπιβάλλει· νὰ ἀναμνησθῶσι τὸ παράδειγμα τῶν Ρωμαίων Συγκλητικῶν, οἱ ὁποῖοι κατέπληξαν καὶ αὐτὸν τὸν νικητὴν, ὅτε ἐνώπιον αὐτῶν προσῆλθεν. Ἂς ἀναμνησθῶσι, λέγω, οἱ ἐνδιαφερόμενοι, ὅτι πρέπει νὰ περιβάλλωνται μετὰ τοῦ αὐτοῦ κύρους ὄχι μόνον δι’ ἡμᾶς, οἵτινες παρακαθήμεθα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὁ ὁποῖος ἀποβλέπει πρὸς ἡμᾶς. Πρέπει διὰ παντὸς τρόπου ν’ ἀποφεύγωμεν νὰ δίδηται ἀφορμὴ νὰ ὑποτεθῇ ποτε, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι ἡ κρίσις ἡμῶν ἢ ἡ ψῆφος ἡμῶν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπηρεάζηται ἐξ ἰδίων συμφερόντων. Δὲν δύναμαι δὲ παρὰ νὰ ἀπονείμω τὸν προσήκοντα ἔπαινον εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Χαλκίδος κ. Καλογερόπουλον, ὅστις τὴν πρωΐαν εἶπεν, ὅτι καὶ τὸν λόγον δὲν θὰ λάβῃ καὶ ψῆφον θὰ ἀρνηθῇ, διότι τυγχάνει σύμβουλος τῆς ἑτέρας τῶν συμβαλλομένων ἑταιρειῶν. Τοῦτο ἤθελον συμβουλεύσει καὶ πρὸς πάντας τοὺς συναδέλφους, τοὺς ὁπωσδήποτε ἐνεχομένους εἰς τὴν σύμβασιν, καὶ ἰδίως εἰς τὸν κ. Σκουζὲν, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἐνδιαφέρομαι καὶ τὸν ὁποῖον ἀγαπῶ.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περατωμένη ὁριστικῶς ἡ συζήτησις. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§235ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ χρονολογία, κύριε Πρόεδρε, φοβοῦμαι ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβής. Νομίζω ὅτι τὸ νομοσχέδιον ὑπεβλήθη ἀπὸ τῆς 28 Μαρτίου, ἄρα καὶ ἡ σύμβασις καὶ τὸ νομοσχέδιον ἔχουσι προγενεστέραν χρονολογίαν.

§236Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι τὴν αὐτὴν ἡμέραν.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκει): «Ἡ κατὰ τὸ ἄρθρον 14 τῆς συμβάσεως ποινικὴ ῥήτρα, εἰς ἣν ὑπόκειται ἡ Ἑταιρεία, ὁρίζεται εἰς δραχμὰς τριακοσίας χιλιάδας, ἀριθμὸς 300,000.»

§238Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐξηντλήθη τὸ δικαίωμά μου ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ἀλλ’ ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν πρόκειται ἐν συντόμῳ νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, ἁρμόζει καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2. Ἡ παρατήρησίς μου εἶναι ἡ ἑξῆς. Ἐπρόκειτο νὰ ὑποβληθῇ ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν ἤθελεν ἐκτελέσει τὴν ὑποχρέωσίν της τοῦ νὰ μεταβάλῃ τὴν κινητήριον δύναμιν, νὰ ὑποβληθῇ, λέγω, εἰς πρόστιμον 50,000 δραχμῶν ἐφάπαξ. Ἤδη τὸ πρόστιμον αὐτὸ ἀναβιβάζεται εἰς δρ. 300,000. Τοῦτο δὲν εἶναι παρήγορον, διότι πρὸ ὀλίγου ὑπελογίσθησαν ἐνώπιον ὑμῶν, Κύριοι, τὰ κέρδη, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ συγκομίσῃ ἡ Ἑταιρεία, ὑπελογίσθη καὶ πόσα ποσὰ θὰ οἰκονομήσῃ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν ἐπιτελέσει τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβε, περὶ μεταβολῆς τῆς κινητηρίου δυνάμεως. Ἀλλ’ ἔχω μίαν πρόσθετον παρατήρησιν, καὶ δι’ αὐτὴν ἔλαβον τὸν λόγον. Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου ἤθελεν ἐπιμείνει εἰς τὴν μὴ ἐκτέλεσιν τῆς ὑποχρεώσεώς της, θὰ τῇ ἐπιβληθῇ ἤδη, μετὰ τὴν διατύπωσιν τῆς τροπολογίας, θὰ τῇ ἐπιβληθῇ ἓν πρόστιμον 300,000 δραχμῶν. Ἀλλ’ εἰς ποίαν θέσιν θὰ εὑρεθῇ τὸ Δημόσιον; Τὸ Δημόσιον ἀπαλλοτριοῦται ὁριστικῶς, κατόπιν τῆς συμβάσεως καὶ μὲ τὴν τροπολογίαν, ἡ ὁποία περιλαμβάνεται ἐν τῷ ἄρθρῳ 2, ἀπαλλοτριοῦται ὁριστικῶς τοῦ δικαιώματος νὰ χορηγήσῃ ὡς κινητήριον δύναμιν εἰς ἄλλην Ἑταιρείαν τὸν ἠλεκτρισμὸν, διότι δὲν ἀναγράφεται μήτε ἐν τῇ συμβάσει, μήτε ἐν τῇ τροπολογίᾳ, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀνατρεπτική τις προθεσμία, ἐντὸς τῆς ὁποίας ὀφείλει ἡ Ἑταιρεία νὰ ἐκτελέσῃ τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς καὶ πέραν τῆς ὁποίας τὸ Δημόσιον θεωρεῖται ἀπηλλαγμένον πάσης ὑποχρεώσεως ἀπέναντι αὐτῆς. Ἡ Ἑταιρεία θὰ καταβάλῃ ποινικὴν ῥήτραν 300,000 δραχμῶν, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν δὲν ἤθελεν ἐπιτελέσει τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς ἐντὸς τριῶν ἐτῶν, ἐὰν ἤθελε σταυρώσει τὰς χεῖρας. Ἀλλ’ ἀπέναντι τοιαύτης κακοπίστου Ἑταιρείας θ’ ἀναμείνῃ ἐπὶ 45 ἔτη ἢ ἐπὶ 50 ἔτη μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας τὸ Δημόσιον, διότι ἀπαλλοτριοῦται ὁριστικῶς καὶ τελεσιδίκως τοῦ δικαιώματος νὰ χορηγήσῃ εἰς ἑτέραν Ἑταιρείαν ὡς κινητήριον δύναμιν τὸν ἠλεκτρισμόν. Ταύτην τὴν παρατήρησιν, τὴν πρόσθετον, ἤθελον νὰ κάμω.

§239Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δύο λέξεις, κύριε Πρόεδρε. Ἀπηλλοτρίωσα τὸ δικαίωμα νὰ παραχωρήσω τὸν ἠλεκτρισμὸν ὡς κινητήριον δύναμιν εἰς ἄλλην Ἑταιρείαν, εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής. Τοῦτο δὲν εἶναι διόλου ἀκριβές. Ἐὰν ἡ Ἑταιρεία δὲν ἐκτελέσῃ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνει, ἐννοεῖται ὅτι μένουσιν ἐν ἰσχύϊ αἱ ἄλλαι διατάξεις τῆς συμβάσεως. Ἀπόδειξις δὲ, κατὰ τὴν γνώμην μου, ὅτι αἱ ἄλλαι διατάξεις τῆς συμβάσεως εἶναι ἐπανάληψις τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἡ Ἑταιρεία, εἶναι, ὅτι οἱαδήποτε ἄλλη Ἑταιρεία θελήσῃ νὰ ἔχῃ Ἱπποσιδηρόδρομον ἐν Ἀθήναις, ἡ Ἑταιρεία αὕτη δύναται νὰ λάβῃ ὡς κινητήριον δύναμιν τὸν ἠλεκτρισμὸν μέχρι τοῦ Παλαιοῦ Φαλήρου δύναται νὰ ἔχῃ ὡς κινητήριον δύναμιν τὸν ἠλεκτρισμὸν, μέχρι Νέου Φαλήρου, ἐπίσης ὅπου ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων σήμερον ἔχει γραμμὰς, δύναται νὰ λάβῃ ὡς κινητήριον δύναμιν τὸν ἠλεκτρισμόν. Ποῖος νόμος ἢ ποία σύμβασις ἀπαγορεύει τοῦτο; Ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι οὐχὶ πολὺ ἀργὰ, ἐντὸς ἴσως τῆς ἑβδομάδος, θ’ ἀρχίσουν αἱ διαπραγματεύσεις πρὸς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Τροχιοδρόμων, ἡ ὁποία ζητεῖ ἀκριβῶς τὴν μετατροπὴν τῆς κινητηρίου δυνάμεως. Δὲν βλέπω τίποτε τὸ ἀπαγορευτικὸν εἴτε ἐν τῇ ἐκτελέσει τῆς συμβάσεως, εἴτε ἐν τῇ μὴ ἐκτελέσει.

§240Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως ἐκ τῶν ἰδεῶν, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἀναχωρεῖ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν βλέπει τίποτε· ἀλλ’ ἀναχωρῶν ἐγὼ ἐκ τῶν ἰδεῶν, ὅτι δὲν πρέπει τὸ Δημόσιον νὰ δεσμεύηται δωρεάν, βλέπω τὸ ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον παρενήρησα πρὸ ὀλίγου, καὶ τὸ ἐλάττωμα εἶναι προφανές, ὅτι ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ Ἑταιρεία, μὴ ἐκτελοῦσα τὰς ὑποχρεώσεις της, ὑποχρεωθῇ νὰ καταβάλῃ τὴν ποινικὴν ῥήτραν τῶν 300,000 δραχμῶν, θὰ ἔχωμεν ὡς ἀποτέλεσμα, ὅτι ὁ ἠλεκτρισμὸς ὡς κινητήριος δύναμις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσαχθῇ καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ προνομίου τῆς Ἑταιρείας. Ἐν περιπτώσει ὅμως, καθ’ ἣν εἴχετε ὡς σκοπὸν τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, τί ἠθέλετε περιλάβει ἐν τῇ συμβάσει; Ἠθέλετε περιλάβει ἐν τῇ συμβάσει, ὅτι, ἐὰν ἡ Ἑταιρεία δὲν ἤθελεν ἐκτελέσει τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνει δυνάμει τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 5, ἀναγκαίως ἐκπίπτει παντὸς δικαιώματος ἐκ τῆς συμβάσεως, καὶ δικαιοῦται ἡ Κυβέρνησις νὰ χορηγήσῃ ἄλλῳ τὴν χρῆσιν τοῦ ἠλεκτρισμοῦ ὡς κινητηρίου δυνάμεως. Ὡς διετυπώσατε τὴν ὑποχρέωσιν, καὶ τὸ τρίτον ἔτος, καὶ τὸ τριακοστὸν, καὶ τὸ τεσσαρακοστὸν πέμπτον ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Ἑταιρεία νὰ σᾶς εἴπῃ: «Ἐγὼ κατέβαλα τὴν ποινικὴν ῥήτραν τῶν 300,000 δραχμῶν, καὶ δύναμαι ὁποτεδήποτε θέλω νὰ ἐκτελέσω τὴν ὑποχρέωσίν μου, οὐδὲ δικαιοῦσθε νὰ χορηγήσητε ἄλλῳ τινὶ τὸν ἠλεκτρισμὸν ὡς κινητήριον δύναμιν.»

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§242Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κ. Πρόεδρε.

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις παρὰ 15;

§244ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐγειρόμενοι). Μάλιστα.

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶσθε 15. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἐξακολούθησις τῆς τρίτης κατ’ ἄρθρον συζητήσεως τοῦ νομοσχεσχεδίου περὶ ταχυδρομικῆς, τηλεγραφικῆς καὶ τηλεφωνικῆς ὑπηρεσίας. Ἄρθρον 21 (ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ προστεθῶσιν ἐν παραγράφῳ ὀγδόῃ μετὰ τὰς λέξεις «ἑκάστου τηλεφωνικοῦ κέντρου προΐσταται» αἱ λέξεις «ὑποδιευθυντὴς βʹ τάξεως ἢ».

§246Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, κύριε Πρόεδρε· εἶναι πολυτέλεια.

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τῆς ἐπιτροπῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 21, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 22 (ἀναγινώσκεται). Ὑπάρχει τροπολογία ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου τῶν βουλευτῶν κ. κ. Κουντουριώτου, Δημητριάδου, Παπαγιαννακοπούλου, Φικιώρη καὶ Πεταλᾶ, ἔχουσα ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου 22 προστίθεται ἡ ἑξῆς παράγραφος: «Δὲν δύνανται νὰ διορισθῶσιν ἢ διατελῶσιν εἰς τὰς διὰ τῶν ἀνωτέρω παραγράφων ὁριζομένας θέσεις οἱ καταδικασθέντες ὁριστικῶς καὶ τελεσιδίκως ἐπὶ κακουργήματι ἢ ἐπί τινι τῶν πλημμελημάτων τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 22 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου ἀναφερομένων.»

§248Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς γνωρίζετε, ἵνα καθέξῃ τις δημοσίαν θέσιν, ἀπαιτοῦσιν οἱ νόμοι νὰ προσαγάγῃ πιστοποιητικόν, ὅτι δὲν κατεδικάσθη ἐπὶ κακουργήματι ἢ ἐπὶ πλημμελήματι ἐκ τῶν ἀναφερομένων ἐν τοῖς ἄρθροις 22–24 τοῦ Ποινικοῦ νόμου. Νομίζω λοιπόν, ὅτι, προκειμένου καὶ περὶ τῶν τηλεγραφικῶν ὑπαλλήλων ἐν γένει, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γείνῃ ἐξαίρεσις. Εἰς τοῦτο ἀφορᾷ ἡ τροπολογία μας, τῆς ὁποίας ὀρθοτέρα καὶ εὐλογωτέρα δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ.

§249Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφαρμόζεται αὐτὸ καὶ ἂν ἔτυχε νὰ ἦναί τις διωρισμένος;

§250ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ τὴν ἀποδεχθῇ.

§251Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἔχομεν γενικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος ἐφαρμόζεται εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις. Δὲν βλέπω διατὶ πρέπει νὰ γείνῃ ἐξαίρεσις διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τοὺς ταχυδρομικοὺς καὶ τηλεγραφικούς, καὶ νὰ μὴ ἀφήσωμεν αὐτοὺς ὑπαγομένους εἰς τὰς γενικὰς διατάξεις τῶν νόμων, τὰς ἐφαρμοζομένας εἰς ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν.

§252ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Νομίζω ὅτι εἰς τοῦτο δὲν ἔχει ἀκριβῶς δίκαιον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι ὅλοι οἱ ὀργανικοὶ νόμοι περιλαμβάνουσι διάταξιν, ἥτις ὄχι μόνον ταῦτα, ἅτινα προτείνουσιν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, περιέχει, ἀλλ’ ἔχουσι καὶ διάταξιν, καθ’ ἣν οἱ μὴ ἐκτελέσαντες τὴν στρατιωτικὴν αὐτῶν ὑποχρέωσιν δὲν εἰσάγονται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Καὶ ὁ νόμος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ὁ ὀργανικὸς περιέχει ταῦτα, καὶ ὁ νόμος ὁ προξενικός. Διατὶ νὰ μὴ περιλαμβάνηται καὶ ἐνταῦθα τοιαύτη διάταξις;

§253Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ διατάξεις αἱ γενικαὶ ἐφαρμόζονται ἀδιακρίτως εἰς ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους. Ἐγὼ δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ περιλάβω καὶ ταύτην, ἀλλ’ ὄχι νὰ περιλάβω εἰδικὴν διάταξιν διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τοὺς ταχυδρομικοὺς καὶ τηλεγραφικούς. Καὶ ἂν δὲν τὴν ἀναγράψωμεν, ἐφαρμόζεται ὁ γενικὸς νόμος.

§254ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπειδὴ ἀναγράφεται εἰς ὅλους τοὺς ὀργανικοὺς νόμους.

§255Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, ἡ μὴ ἀναγραφὴ δύναται νὰ ἐπιφέρῃ μὴ ἐφαρμογὴν τῶν νόμων ἐκείνων;

§256ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως ὄχι, ἀλλ’ ἀφοῦ ἀναγράφεται εἰς ὅλους τοὺς νόμους...

§257ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν νομίζω ὅτι ἔχει δίκαιον ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ καθιερώσωμεν μίαν ἀρχὴν διάφορον ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἀναγράφουσιν οἱ νόμοι· ἡμεῖς θέλομεν, προκειμένου περὶ τῶν ταχυδρομικῶν καὶ τηλεγραφικῶν ὑπαλλήλων καὶ τῶν λοιπῶν, ὅσους ἀναφέρει τὸ ἄρθρον, νὰ μὴ διορίζωνται οὗτοι, ἐὰν κατεδικάσθησαν ἐπὶ κακουργήματι ἢ ἐπὶ πλημμελήματι ἐκ τῶν ἐν τοῖς ἄρθροις 22–24 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου ἀναφερομένων, ἔστω καὶ ἂν ἀποκατεστάθησαν.

§258ΣΩΤ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὀρθή, καὶ βεβαίως οἱ γενικοὶ κανόνες τοῦ Ποινικοῦ Νόμου ἐφαρμόζονται ἐπὶ πάντων τῶν ἄλλων νόμων, τῶν ἀναφερομένων εἰς αὐτόν. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἐν τῷ ἄρθρῳ 35 τοῦ νομοσχεδίου ἔχει περιληφθῆ διάταξις, ἡ ὁποία, προκειμένου περὶ διορισμοῦ φυλάκων, ἀναφέρεται εἰς τὸ ἄρθρον 22 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου. Γεννᾶται λοιπὸν εὐλόγως τὸ ἐρώτημα, ἐφαρμόζεται καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ὑπαλλήλων, τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀναφερομένων, ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 22 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου; Ἢ λοιπὸν πρέπει νὰ διαγραφῇ ἐκ τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ νομοσχεδίου ἡ διάταξις ἡ ἀναφερομένη εἰς τὸ ἄρθρον 22 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, ἢ πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀνώτερον προσωπικὸν τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων; διότι ἀφοῦ ὁ νόμος ὁμιλεῖ περὶ τῶν μὲν καὶ σιωπᾷ περὶ τῶν ἄλλων, εἶναι ἐνδεχόμενον ἐξ ἐπιχειρήματος, ἐξ ἀντιδιαστολῆς, νὰ ἀπέκλεισε τοὺς ἄλλους.

§259Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ διαγραφῇ ἡ διάταξις ἐκ τοῦ ἄρθρου 35.

§260Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Καλλίτερον νὰ προστεθῇ ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ.

§261Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἔχω δυσκολίαν. Ὅ,τι δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, εἶναι ἡ ἀναγραφὴ ἰδιαιτέρας διατάξεως διὰ τοὺς ταχυδρομικούς, τηλεγραφικοὺς καὶ τηλεφωνικοὺς ὑπαλλήλους, διότι ἡ διάταξις ἡ γενικὴ ἐφαρμόζεται εἰς ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους.

§262Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Περιέχει τι νέον ἡ προτεινομένη διάταξις; διότι κατὰ τὴν γενικὴν διάταξιν ὁ καταδικασθεὶς δύναται ν’ ἀποκαταστῇ, καὶ ἀποκαθιστάμενος ἐπανακτᾷ τὰ δικαιώματά του, ἐνῷ κατὰ τὴν τροπολογίαν ὄχι.

§263Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν παραδέχομαι αὐτὴν τὴν ἔννοιαν.

§264Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑπεβάλομεν, εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ ἀποδεκτή, διότι ἡ σπουδαιότης αὐτῆς εἶναι καταφανής, νομίζω, ἀφοῦ καὶ δι’ αὐτοὺς τοὺς μικροὺς ὑπαλλήλους, τοὺς φύλακας, ὡρισμένον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ἀναφέρεται εἰς τὸ ἄρθρον 22 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου.

§265ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ διαγραφῇ ἐκ τοῦ ἄρθρου 35 ἡ διάταξις αὕτη, εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§266ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί νὰ μὴ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τοὺς ἀνωτέρους ὑπαλλήλους; (Διάλογοι).

§267ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Φρονῶ ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία αὕτη, καὶ ἂν παραλλάσσῃ, δὲν βλέπω κατὰ τί δύναται νὰ βλάψῃ, ἀφοῦ ἐξασφαλίζει κατὰ πάσης τυχὸν παρεκτροπῆς. (Διάλογοι).

§268ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, Κύριοι. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς τροπολογίας. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναγνωσθεῖσαν τροπολογίαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι)...

§269ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§270ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἦσθε 15. (Ἐγείρονταί τινες). Δὲν εἶσθε· εἶσθε μόλις 10.

§271ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴμεθα· ὀνομάσατέ μας.

§272ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγερθῆτε, ἐὰν εἶσθε 15. (Ἐγείρονταί τινες). Δὲν εἶσθε (ἀριθμεῖ). Εἶσθε 13 μόνον. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 22 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι...

§273ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὰ, κύριε Πρόεδρε, εἴμεθα 15.

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ ἐπιβάλητε τὴν γνώμην σας. Δὲν εἶσθε 15· τρεῖς φορὰς ἠρίθμησα, καὶ δὲν εἶσθε 15.

§275ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἴμεθα, κύριε Πρόεδρε (Θόρυβος).

§276ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν περὶ ὀνομαστικῆς κλήσεως νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονταί τινες). Δὲν εἶσθε 15.

§277ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴμεθα ὑπὲρ τοὺς 15 (Θόρυβος).

§278Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως ὁ κ. Πρόεδρος ἔχει δίκαιον, διότι δὲν εἶσθε παρὰ 13 μόνον, ὅπως ἠρίθμησεν ὁ κ. Πρόεδρος. Ἀλλὰ διὰ ν’ ἀποφύγωμεν τὸν θόρυβον, ἂς ἀναγνωσθῇ, κύριε Πρόεδρε, ὁ κατάλογος.

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν θέλῃ ἡ πλειονοψηφία, βεβαίως θὰ γείνῃ, ἀλλὰ βεβαίως δὲν δύνανται νὰ ἐπιβάλωσι τὴν γνώμην των οἱ Κύριοι. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Α. Κασσαβέτη καὶ Α. Παπαγιαννακοπούλου, ὡς ψηφολεκτῶν, καὶ εἶτα ἡ διαλογὴ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§280ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 132. Ἐκ τούτων 15 εἶπον Ναὶ, 115 Ὄχι, καὶ 2 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ τροπολογία ἀπερρίφθη.

§281Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἐν στίχῳ 24 τοῦ ἄρθρου, ἀντὶ τῶν λέξεων «Ταξινόμοι μὲ βαθμὸν ὑπουργικοῦ γραφέως αʹ τάξεως» νὰ τεθῇ «Ταξινόμοι μὲ βαθμὸν ὑπουργικοῦ γραφέως γʹ τάξεως». Ὡσαύτως ἐν ἀρχῇ τοῦ στίχου 28, μετὰ τὰς λέξεις «τμηματάρχου Αʹ» νὰ προστεθῇ «ἢ Βʹ», ν’ ἀπαλειφθῶσι δὲ αἱ ἐν τῷ ἀμέσως ἑπομένῳ στίχῳ λέξεις «ὑποδιευθυνταὶ ἔχοντες βαθμὸν καὶ μισθὸν τμηματάρχου βʹ τάξεως».

§282ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 22, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 23 (ἀναγινώσκεται).

§283Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ παρακαλῶ νὰ γείνωσιν αἱ ἑξῆς τροποποιήσεις. Ν’ ἀντικατασταθῶσιν ἡ ἐν τῷ πρώτῳ στίχῳ λέξις «ἢ» διὰ τῆς λέξεως «καὶ», αἱ ἐν τῷ δεκάτῳ στίχῳ λέξεις «ταχυδρομικῶν γραφείων» διὰ τῆς λέξεως «ταχυδρομείων», ἡ ἐν τῇ ἕκτῃ καὶ ἑβδόμῃ παραγράφῳ λέξις «ὑποδιευθυντὴς» διὰ τῆς λέξεως «τοιοῦτος», ἡ ἐν τῇ ἕκτῃ παραγράφῳ λέξις «τετραετίαν» διὰ τῆς λέξεως «τριετίαν», καὶ ἡ ἐν δεκάτῃ παραγράφῳ λέξις «ὑποδιευθυντῶν» διὰ τῆς λέξεως «διευθυντῶν». Ν’ ἀπαλειφθῶσιν ἡ ἐν τῷ ἑβδόμῳ στίχῳ τῆς ἕκτης παραγράφου λέξις «καὶ» καὶ αἱ ἐν τῇ δεκάτῃ τρίτῃ παραγράφῳ λέξεις «καὶ ὑποδιευθυνταί». Νὰ προστεθῶσι δὲ μετὰ τὴν ἐν τῷ ἑβδόμῳ στίχῳ τῆς ἕκτης παραγράφου λέξιν «ταχυδρομεῖον» αἱ λέξεις «ἢ ταχυδρομικόν», καὶ εἰς τὸ τέλος τῆς ἑνδεκάτης παραγράφου αἱ λέξεις «ἀποδεικνυομένου τοῦ ἀπροθύμου ἐκ τοῦ ἐν τῇ Γεν. Διευθύνσει τηρουμένου βιβλίου ποιότητος».

§284ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἡ τροπολογία, ὅτι «οἱ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ διατελοῦντες διατηροῦσι τὰ δικαιώματα αὐτῶν».

§285ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Θεωροῦνται ὡς κεκτημένοι τὰ προσόντα τῆς θέσεως.

§286Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μάλιστα. Ὥστε νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ τέλος τῆς δεκάτης τρίτης παραγράφου, ὡς ἰδιαιτέρα παράγραφος, τὰ ἑξῆς: «Οἱ ἐν ὑπηρεσίᾳ διατελοῦντες, ὡς κεκτημένοι τὰ κατὰ τοὺς ὑφεστῶτας νόμους προσόντα, διατηροῦνται ἐν τῇ θέσει αὑτῶν.»

§287Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ δὲν λαμβάνεται πρόνοια περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θὰ ἐπανέρχωνται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν οἱ τυχὸν ἐκτὸς αὐτῆς ὑπάρχοντες. Ἐπίσης ἐν παραγράφῳ ἑβδόμῃ λέγεται, ὅτι «οὐδεὶς προβιβάζεται τμηματάρχης αʹ τάξεως ἢ Διευθυντὴς ἢ ἐπιθεωρητὴς αʹ τάξεως, ἂν δὲν ὑπηρέτησεν εὐδοκίμως ὡς ταχυδρομικὸς Διευθυντὴς βʹ τάξεως ἢ τηλεγραφικὸς ὑποδιευθυντὴς κλπ. ἐπὶ τετραετίαν καὶ δὲν γινώσκῃ καλῶς τὴν Γαλλικήν». Ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ προβιβασμοῦ ἀπὸ βαθμοῦ εἰς βαθμὸν, ἀλλὰ περὶ ὀνομασίας ἀπὸ αʹ τάξεως εἰς βʹ, ὡς γίνεται ἐπὶ τῶν λοχαγῶν. Δὲν βλέπω λοιπὸν διατὶ, προκειμένου περὶ τοιούτου προβιβασμοῦ ἀπὸ τάξεως εἰς τάξιν, χρειάζονται ἐξετάσεις πρακτικαί, περὶ ὧν ἀναφέρει ἡ ἐνάτη παράγραφος. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πιστεύω ὅτι δὲν θὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις αὕτη. (Διάλογοι).

§288Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ ζητήσω ἐξηγήσεις ἐπὶ τούτου (θόρυβος).

§289Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς προστεθῶσι λοιπὸν εἰς τὸ τέλος τῆς ἐνάτης παραγράφου τὰ ἑξῆς: «Ἀλλ’ οἱ κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος νόμου συμπληρώσαντες δεκαοκταετῆ ἐν συνόλῳ ὑπηρεσίαν ταχυδρομικοὶ ἐπιστάται καὶ τηλεγραφηταὶ αʹ καὶ βʹ τάξεως ἀπαλλάσσονται τῆς τοιαύτης δοκιμασίας.»

§290ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον νὰ προστεθῇ, ὅτι δὲν ὑπάγονται εἰς τὰς ἀνωτέρω διατάξεις οἱ ἔχοντες 30 ἐτῶν ὑπηρεσίαν ἐν συνόλῳ.

§291Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πολὺ καλά. Ἂς προστεθῇ λοιπὸν εἰς τὴν τροπολογίαν τῆς ἐνάτης παραγράφου, ὅτι ἀπαλλάσσονται τῆς τοιαύτης δοκιμασίας καὶ οἱ συμπληρώσαντες τριακονταετῆ ἐν συνόλῳ ὑπηρεσίαν διευθυνταὶ βʹ τάξεως καὶ ἐπιθεωρηταὶ βʹ τάξεως».

§292ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 23, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη). (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 24–27 ἄνευ ἀντιρρήσεως.

§293ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 28 (ἀναγινώσκεται). Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ μεταβληθῇ τὸ ἐδάφιον αʹ ὡς ἑξῆς: «αʹ) Ἄν τιμωρηθῶσι τελεσιδίκως διὰ τριῶν πειθαρχικῶν ποινῶν προστίμου ἢ δύο προσωρινῶν παύσεων ἐντὸς χρονικοῦ διαστήματος ἑνὸς ἔτους προκύψῃ δὲ μετέπειτα νεωτέρα περίπτωσις τιμωρίας.» Ὡσαύτως προτείνει ν’ ἀπαλειφθῶσι τὰ ἐδάφια δʹ καὶ γʹ, καὶ οὕτω τὸ ἐδάφιον δʹ γίνεται ἐδάφ. βʹ.

§294Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δέχομαι τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς.

§295ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι ἄξιον σημειώσεως, ὅτι ἡ ἐπιτροπή, ἡ μετὰ τόσης σπουδῆς μελετήσασα τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου καὶ προτείνασα τόσας προσθήκας, παρέλειψεν ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ, ἔνθα προνοεῖται περὶ τῶν πειθαρχικῶν ποινῶν εἰς βάρος πάντων τῶν ὑπαλλήλων, τὸν Γενικὸν Διευθυντήν.

§296ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸς εἶναι ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν.

§297ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Νὰ λεχθῇ ῥητῶς, ὅτι εἰς τὸν Γενικὸν Διευθυντὴν ἐπιβάλλονται αἱ πειθαρχικαὶ διατάξεις τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν.

§298Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Διατυπώσατε τὴν τροπολογίαν σας.

§299Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Προκειμένου περὶ τοῦ Πειθαρχικοῦ Συμβουλίου, νομίζω ὅτι πλὴν τῆς ἐγγράφου ἀπολογίας, πρέπει νὰ καλῆται ὁ ὑπάλληλος καὶ εἰς προφορικὴν ἀπολογίαν.

§300Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἂν εὑρίσκηται εἰς ἀπομεμακρυσμένην ἐπαρχίαν, νὰ τὸν καλῶμεν ἐδῶ, διὰ νὰ κάμνῃ ταξείδιον; Ἀλλὰ τοῦτο δύναται νὰ δώσῃ χώραν εἰς καταχρήσεις.

§301ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Δραγούμης διετύπωσε τὴν τροπολογίαν του οὕτω. Προτείνει νὰ προστεθῇ ὡς τελευταία παράγραφος ἡ ἑξῆς: «Εἰς τὸν Γεν. Διευθυντὴν ἐφαρμόζονται πλὴν τῶν ἀνωτέρω μνημονευομένων ἄρθρων τοῦ Ποινικοῦ Νόμου καὶ αἱ πειθαρχικαὶ διατάξεις αἱ ἀναγραφόμεναι ἐν τῷ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν νόμῳ.»

§302Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Πολὺ καλά.

§303ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 28, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 29 (ἀναγινώσκεται). Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει, τὸ ἐδάφιον βʹ νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς: «βʹ) Ἄν συμπληρώσωσι τὸ ἑξηκοστὸν ἔτος ὡς βοηθοὶ αʹ ἢ βʹ τάξεως, ἢ ἐπιστάται ἢ τηλεγραφηταὶ αʹ ἢ βʹ τάξεως, τὸ ἑξηκοστὸν πέμπτον ὡς ἐπιθεωρηταὶ ἢ διευθυνταὶ βʹ τάξεως, καὶ τὸ ἑβδομηκοστὸν ὡς διευθυνταὶ αʹ τάξεως». Ὡσαύτως προτείνει νὰ προστεθῶσι δύο τελευταῖαι παράγραφοι, αἱ ἑξῆς: «Οἱ κατὰ τὸ ἐδάφιον αʹ παυθέντες δύνανται νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἂν μετὰ ἓν ἔτος βεβαιωθῇ, ὅτι ἐξέλιπεν ὁ λόγος, οὗ ἕνεκα ἐξῆλθον αὐτῆς. Δύνανται ἐπίσης νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν μετὰ διετίαν οἱ κατὰ τὰ ἐδάφια αʹ καὶ βʹ τοῦ ἄρθρου 28 τοῦ παρόντος νόμου παυθέντες, πλὴν ἐὰν ἡ παῦσις προῆλθεν ἐκ καταχρήσεως.»

§304Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δέχομαι τὰς τροπολογίας τῆς ἐπιτροπῆς. Προτείνω δὲ προσέτι νὰ προστεθῇ ὡς δευτέρα παράγραφος ἡ ἑξῆς: «Ταχυδρομικοὶ καὶ τηλεγραφικοὶ ὑπάλληλοι, μὴ συμπληρώσαντες τὸν πρὸς σύνταξιν χρόνον, καταλαμβανόμενοι δὲ κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, διατηροῦνται ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ καὶ ἐν τῇ θέσει, ἣν κατέχουσι, μέχρι τῆς ἀποκτήσεως τοῦ πρὸς σύνταξιν δικαιώματος.» Οὕτω δὲ ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου γίνεται παράγραφος τρίτη.

§305Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Δὲν θεωρεῖτε δίκαιον, κύριε Πρωθυπουργέ, αὐτοὶ οἱ κατὰ τὸ ἄρθρον 29 καταλαμβανόμενοι ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας καὶ μένοντες κατ’ ἀνοχὴν μέχρι συμπληρώσεως τοῦ πρὸς σύνταξιν χρόνου νὰ ἔχωσιν ὑπὲρ ἑαυτῶν τὸ εὐεργέτημα, ὅπως, ἐν ᾗ περιπτώσει διετέλεσαν περισσότερον τῆς δεκαετίας ἐν τῷ αὐτῷ βαθμῷ, λαμβάνωσι σύνταξιν ἀνωτέρου βαθμοῦ; Δίκαιον θὰ ἦτο τοῦτο δι’ αὐτούς, ἀφοῦ γίνεται καὶ εἰς ἄλλους κλάδους.

§306Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀρκεῖ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐγένετο δι’ αὐτούς.

§307ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 29, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 30 (ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Γ. Πετροπουλάκης προτείνει τροπολογίαν, καθ’ ἣν ἐν στίχῳ ἕκτῳ τῆς πρώτης παραγράφου, ἀντὶ «τεσσαρακοστὸν ἔτος» τίθεται «τεσσαρακοστὸν πέμπτον ἔτος».

§308ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§309Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀποδέχομαι τὴν τροπολογίαν ταύτην.

§310ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 30, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 31 (ἀναγινώσκεται). Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει, ἐν ἐδαφίῳ 4 «ἀντὶ τεσσαρακοστὸν νὰ τεθῇ πεντηκοστόν». Ὡσαύτως ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Πετροπουλάκης προτείνει, ἐκ τῆς τετάρτης μετὰ τὸ ἐδάφιον 7 παραγράφου ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ λέξις «συνεχῆ».

§311Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ ἤμεθα ὀλίγον αὐστηροί. Δέχομαι μόνον τὴν τροπολογίαν τῆς ἐπιτροπῆς.

§312ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 31, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 32 (ἀναγινώσκεται).

§313Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Οἱ τηλεγραφικοὶ διανομεῖς λαμβάνουσι σήμερον δραχμὰς 60: δὲν νομίζω δίκαιον νὰ κόψωμεν ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς δυστυχεῖς 10 δραχμὰς καὶ νὰ περιορίσωμεν τὸν μισθόν των εἰς δραχμὰς 50. Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν θὰ ἔχῃ δυσκολίαν νὰ δεχθῇ νὰ μὴ περικοπῇ ὁ μισθὸς αὐτῶν.

§314Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δύναμαι ν’ ἀποδεχθῶ τὴν πρότασίν σας. Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ, κύριε Πρόεδρε, ὅπου ὑπάρχει ἡ λέξις «ὑποδιευθύνσεως» παρακαλῶ ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ τῆς λέξεως «Διευθύνσεως».

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 32, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 33 (ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 33 ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Μοσχούλα, νὰ προστεθῇ εἰς τὸ αʹ ἐδάφιον μετὰ τὴν φράσιν «ἐὰν διετέλεσαν ἐκτελοῦντες ἐπὶ συνεχῆ πενταετίαν ὑπηρεσίαν ταχυδρομικοῦ ὑπαλλήλου» ἡ φράσις «ἢ ἐλάσσονα μέν, ἔχοντες ὅμως ἐνδεικτικὸν τουλάχιστον Αʹ τάξεως δημοσίου Γυμνασίου.»

§316Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχουσιν ἐν τοῖς ταχυδρομικοῖς γραφείοις διανομεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ πολλοῦ χρόνου ἐκτελοῦσι τὸ ἔργον τοῦ ὑπαλλήλου καὶ ἐκτελοῦσιν αὐτὸ εὐδοκίμως, ἕνεκα τῆς μακρᾶς ὑπηρεσίας των καὶ ἐκ πρακτικῆς εἰς αὐτὸ ἐξασκήσεως. Ἡ διάταξις αὕτη ἔχει σκοπὸν νὰ διατηρηθῶσιν οἱ ἠσκημένοι οὗτοι ὑπάλληλοι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ λάβωσι τὴν θέσιν τοῦ ταξινόμου μετὰ ἐξετάσεις. Διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην εἰς τί δύναται νὰ χρησιμεύσῃ τὸ ἐνδεικτικὸν τοῦ Γυμνασίου ἄνευ τῆς ἀναγκαίας πείρας τῆς ἐξασκήσεως;

§317ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ὥστε οἱ ἄλλοι, οἱ μὴ ἔχοντες πενταετὴν ὑπηρεσίαν, ἀπολύονται.

§318Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 33, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 34).

§319ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 35 (ἀναγινώσκεται).

§320Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ διαγραφῇ ἐκ τοῦ ἄρθρου 35 ἡ διάταξις, ὅτι, «ἵνα διορισθῇ τις φύλαξ, ἀπαιτεῖται νὰ μὴ κατεδικάσθη ἐπὶ κακουργήματι ἢ πλημμελήματι», ἀφοῦ ἡμεῖς ἐπροτείναμεν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις δι’ ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους καὶ ἡ πρότασίς μας δὲν ἐγένετο δεκτή.

§321Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις ἐντεῦθεν, καὶ τότε θὰ μείνῃ ἰσχύουσα μόνον διὰ τὸν Διευθυντήν, κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς. Ὥστε δεχόμεθα νὰ διαγραφῇ, διότι ἐφαρμόζεται καὶ ἄνευ ἀναγραφῆς.

§322Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Βεβαίως ἐφαρμόζεται, ἀλλὰ καλὸν εἶναι νὰ μείνῃ ἡ διάταξις ἀναγεγραμμένη, ἵνα ζητῆται παρὰ τοῦ διορισθησομένου ἡ προσαγωγὴ πιστοποιητικοῦ περὶ τούτου, ὡς τοῦτο γίνεται ἐπὶ τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων, τῶν ἀστυφυλάκων κλπ.

§323Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς μείνῃ.

§324ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δέχεται τὴν διάταξιν ταύτην ἐπὶ τῶν κατωτέρων ὑπαλλήλων, ἔπρεπε νὰ δεχθῇ αὐτὴν καὶ διὰ τοὺς ἀνωτέρους.

§325Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δέχομαι νὰ μείνῃ δι’ ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους.

§326ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἵνα μείνωμεν ἥσυχοι, λέγω τοῦτο, ὅτι, ὅτε λέγεται ἐν τῷ νόμῳ, ὅτι παύεταί τις δι’ ὡρισμένον λόγον, βεβαίως ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου οὐδὲ νὰ διορισθῇ δύναται· ἀλλ’ εἴθισται ἐν τοῖς νόμοις νὰ ὁρίζηται εἰδικῶς, ὅτι οἱ διωρισμένοι παύονται διὰ τοῦτον καὶ τοῦτον τὸν λόγον. Νομίζω ἄρα καλὸν καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ ἀναγραφῶσιν ἀμφότερα.

§327ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 35, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 36. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιρρήσεως). Ἄρθρον 37 (ἀναγινώσκεται).

§328Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ παρακαλῶ νὰ γείνωσιν αἱ ἑξῆς τροποποιήσεις. Ἐν τῇ πρώτῃ παραγράφῳ, ἀντὶ τῆς ἐν τῷ ἑβδόμῳ στίχῳ λέξεως «ὑποδιευθυνταὶ» νὰ τεθῶσιν αἱ λέξεις «ἔχοντες βαθμὸν τμηματάρχου», ἀντὶ τῶν ἐν ὀγδόῳ στίχῳ λέξεων «ὑποδιευθυνταὶ καὶ ἐπιθεωρηταὶ» αἱ λέξεις «ἔχοντες βαθμὸν τμηματάρχου», καὶ ἀντὶ τῶν ἐν στίχοις ἐνάτῳ καὶ δεκάτῳ λέξεων «ταχυδρομικοὶ ἐπιστάται καὶ τηλεγραφηταὶ» νὰ τεθῶσιν αἱ λέξεις «ἔχοντες βαθμὸν ὑπουργικοῦ γραμματέως». Ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ παραγράφῳ νὰ προστεθῶσιν ἐν στίχῳ δευτέρῳ, μετὰ τὴν λέξιν «θαλάσσης» αἱ λέξεις «κινουμένων ὑπαλλήλων».

§329ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 37, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 38 (ἀναγινώσκεται).

§330Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ἐν τῇ τρίτῃ παραγράφῳ παρακαλῶ νὰ μείνῃ μόνον ἡ διάταξις, ὅτι δὲν δικαιοῦται εἰς ἀπόληψιν ὁδοιπορικῶν ἐξόδων ὁ προβιβαζόμενος καὶ ὁ ἐπὶ τῇ αἰτήσει του μετατιθέμενος ὑπάλληλος, νὰ διαγραφῇ δὲ ὁλόκληρον τὸ ὑπόλοιπον μέρος τῆς παραγράφου, διότι γνωρίζομεν, ὅτι πολλάκις ὑπάλληλοι ἄνευ λόγου, χωρὶς νὰ δώσωσιν ἀφορμὴν, μετατίθενται, εἴτε συνεπείᾳ πιέσεων, εἴτε δι’ ἄλλους λόγους, κομματικοὺς ἢ προσωπικούς. Τί θὰ γείνῃ, ἐὰν λόγῳ τιμωρίας τοιαύτης μετατεθῇ εἷς τηλεγραφητὴς ἐκ Τρικάλων π. χ. εἰς Σπάρτην, ἢ ἐκ Σπάρτης εἰς Λάρισαν; Αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος, διὰ νὰ πληρώσῃ τὰ ὁδοιπορικὰ ἔξοδα, εἶναι οἰκονομικῶς κατεστραμμένος, καὶ θὰ καταντήσῃ, ἐὰν ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις αὕτη, μετὰ δύο ἢ τρεῖς μῆνας νὰ μὴ ἔχωμεν κανένα ὑπάλληλον.

§331Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἀπαλειφθῇ, κύριε Πρόεδρε, καὶ νὰ μείνῃ ἡ τρίτη παράγραφος μέχρι τῶν λέξεων «καὶ ὁ ἐπὶ τῇ αἰτήσει του μετατιθέμενος ὑπάλληλος». Ἐν δὲ τῇ πρώτῃ παραγράφῳ ἀντὶ τῆς λέξεως «ὑποδιευθυντοῦ» νὰ τεθῇ «Διευθυντοῦ».

§332ΧΑΡΙΛ. ΔΙΓΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχει θέσις νὰ προστεθῇ ἡ τροπολογία μου, ὅτι «οἱ προβιβαζόμενοι διευθυνταὶ ἢ ἐπιθεωρηταὶ αʹ τάξεως δὲν δύνανται πρὶν παρέλθῃ διετία νὰ μετατεθῶσιν εἰς Ἀθήνας».

§333ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἡ θέσις τῆς τροπολογίας σας ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ.

§334ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 38, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 39. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν, ὡς ἔχει). Ἄρθρον 40 (ἀναγινώσκεται). Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τροπολογίαν, καθ’ ἣν ἐν τῇ δευτέρᾳ παραγράφῳ τὸ ἐδάφιον αʹ) τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς: «αʹ) δι’ ἕκαστον τηλεγράφημα μὴ περιέχον πλείονας τῶν ἑπτὰ λέξεων, ἐξ ὧν δύο μόνον ἀποτελοῦσι τὸ κείμενον, αἱ δὲ λοιπαὶ πέντε τὴν διεύθυνσιν καὶ τὴν ὑπογραφὴν, λεπτὰ πεντήκοντα.»

§335ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ, ὡς ὑπέδειξε διὰ τῆς ἐκθέσεως αὑτῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὑποβιβάσασα τὰ τέλη, δὲν ἐνεπνέετο βεβαίως ἀπὸ αἰσθηματικὴν ἀσυδοσίαν. Φρονεῖ ὅμως, ὅτι τὰ τέλη διὰ τὰ βραχέα τηλεγραφήματα πρέπει νὰ μείνωσιν ὡς εἶχον: διὰ τὰ ἐξ ἑπτὰ λέξεων νὰ πληρώνηται πάλιν τέλος 50 λεπτῶν. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον «δι’ ἕκαστον ἀποκλειστικῶς συγχαρητήριον ἢ συλλυπητήριον τηλεγράφημα, μὴ περιέχον πλείονας τῶν 7 λέξεων, ἐξ ὧν δύο μόνον ἀποτελοῦσι τὸ κείμενον, αἱ δὲ λοιπαὶ πέντε τὴν διεύθυνσιν καὶ τὴν ὑπογραφὴν, ἄνευ παρεμβολῆς ξένων πρὸς ταύτας ἢ συνθηματικῶν λέξεων, καταβάλλονται λεπτὰ πεντήκοντα». Ἑπομένως τηλεγράφημα μὴ συγχαρητήριον ἢ μὴ συλληπητήριον, περιέχον 7 λέξεις, ὑποβάλλεται εἰς τέλος μιᾶς δραχμῆς.

§336ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Δυνατὸν νὰ ᾖναι μόνον αἱ λέξεις «ἀναχωρῶ αὔριον».

§337Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ ἔχουσι συνθηματικὰς λέξεις, καὶ οὕτω μὲ τὰς δύο λέξεις δύνανται ν’ ἀποστέλλωσι πολλάς. Ἑπομένως γίνονται καταχρήσεις. Ἐν τούτοις δέχομαι τὴν τροπολογίαν τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ νὰ μένωσιν αἱ λέξεις «ἄνευ παρεμβολῆς ξένων πρὸς ταύτας ἢ συνθηματικῶν λέξεων».

§338ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ ζημία δὲν εἶναι τόσον σπουδαία, ὅσον νομίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι πέρα τῶν 7 λέξεων προστίθενται 5 λεπτὰ δι’ ἑκάστην λέξιν.

§339ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι. Πέρα τῶν 7 λέξεων τὸ τέλος εἶναι μία δραχμή.

§340ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει ὡσαύτως, ἐν τῇ δευτέρᾳ παραγράφῳ τὸ ἐδάφιον βʹ νὰ τροποποιηθῇ οὕτω: «βʹ) δι’ ἕκαστον τηλεγράφημα περιέχον λέξεις πλείονας τῶν 7, ἐν ὅλῳ δὲ μέχρι 15, δραχμὴ μία».

§341Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δέχομαι καὶ τὴν τροπολογίαν ταύτην.

§342ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει προσέτι νὰ διαγραφῶσιν αἱ ἐν τέλει τῆς δεκάτης τετάρτης παραγράφου λέξεις «καταβάλλων ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου λεπτὰ δέκα».

§343Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄς διαγραφῶσι, καὶ κατ’ ἀκολουθίαν θὰ διαγραφῇ καὶ ἡ ἀμέσως ἑπομένη παράγραφος: «Ἀπόδειξις ἄνευ τῆς δεκαλέπτου ταύτης καταβολῆς δὲν ἐκδίδεται.»

§344ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 40, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 41 (ἀναγινώσκεται). Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ διαγραφῶσι πᾶσαι αἱ μετὰ τὴν ἐν τῷ τρίτῳ στίχῳ τῆς πρώτης παραγράφου λέξιν «ἐπιστέλλουσι» λέξεις μέχρι τέλους τῆς παραγράφου.

§345ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ προέτεινε τὴν τροπολογίαν ταύτην, διότι ἡ διάταξις, ἧς προτείνει τὴν διαγραφήν, ὑπάρχει μόνον ἵνα δημιουργῇ προσκόμματα εἰς τοὺς δημοσιογράφους.

§346Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δέχομαι τὴν τροπολογίαν τῆς ἐπιτροπῆς.

§347ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἑτέρα τροπολογία τοῦ κ. Ρούφου (ἀναγινώσκεται). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Οὐδεὶς ἐγείρεται). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 41, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 42–48, ὡς ἔχουσι).

§348ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 49 (ἀναγινώσκεται). Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ ἐλαττωθῇ ἡ ἐν τῷ ἐδαφίῳ 1 τῆς δευτέρας παραγράφου ὁριζομένη ἐνιαύσιος συνδρομὴ διὰ τὴν τηλεφωνικὴν ἀνταπόκρισιν ἀπὸ δραχ. 200 εἰς δραχμὰς 150, νὰ ἀφαιρεθῇ δὲ ἡ διάταξις, καθ’ ἣν «εὐθὺς ὡς αἱ ἐν τῷ αὐτῷ τηλεφωνικῷ κέντρῳ ἐγκαταστάσεις ὑπερβῶσι τὰς χιλίας, προστίθενται εἰς ἑκάστην συνδρομὴν δραχμαὶ 50».

§349Δ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν τροπολογίαν ταύτην διότι θεωρεῖ, ὅτι τὸ ἀσφαλέστερον μέσον, ἵνα διαδοθῇ ἡ τηλεφωνικὴ συγκοινωνία, εἶναι ἡ ἐλάττωσις τῶν τιμῶν.

§350Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶ αὐτήν, διότι ἔχομεν πολλὰς αἰτήσεις περὶ ἐλαττώσεως τῆς συνδρομῆς, δὲν ἔχομεν μόνον μίαν ἢ δύο.

§351Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ τηλέφωνον δὲν εὑρίσκεται ἐν μεγάλῃ χρήσει ἐν τῇ ἡμετέρᾳ κοινωνίᾳ. Ἐπειδὴ συνέβη νὰ ἔχω τηλέφωνον ἐν τῇ οἰκίᾳ μου, σᾶς λέγω ὅτι ἔχει μόνον 5 ἢ 6 συνδρομητάς, νομίζω τὸν κ. Σκουζὲν, τὸν κ. Μαυρομιχάλην, τὸν κ. Ρωμᾶνον καὶ ἄλλον τινὰ ἴσως. Πλεῖστοι ἄνθρωποι, δικηγόροι, ἰατροί, ἔμποροι καὶ ἄλλοι ἐπαγγελματίαι, ἐὰν ὁρισθῇ ἡ ἐνιαύσιος συνδρομὴ τοῦ τηλεφώνου μέχρις 150 δραχμῶν, θὰ ἐγκαταστήσωσι καὶ αὐτοὶ τηλέφωνον· ὥστε αἱ δαπάναι θὰ καλύπτωνται ἐκ τοῦ εἰσπραχθησομένου ποσοῦ. Οὕτως ἡ διάδοσις τοῦ τηλεφώνου θὰ διπλασιασθῇ. Θὰ διαδοθῇ τοῦτο ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ, ἐν τοῖς καταστήμασι, τοῖς ἐργοστασίοις, ταῖς Τραπέζαις. Θὰ ὑπερβῇ βεβαίως τοὺς χιλίους συνδρομητάς. Ἀλλ’ ὄχι εἰς τὴν τιμὴν τῆς συνδρομῆς, ἣν ἔχει σήμερον. Οὐδεμία δὲ δυσκολία δύναται νὰ προέλθῃ ἐκ τῆς ἐλλείψεως μηχανῶν, διότι μία μηχανὴ ἐξαρκεῖ διὰ 250 συνδρομητάς.

§352Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι αὕτη ἡ μόνη δυσκολία. Δὲν θὰ γίνηται καὶ ἡ ἐγκατάστασις καλῶς. Ὑπάρχει δὲ καὶ ἔλλειψις στύλων πρὸς τοποθέτησιν τῶν συρμάτων, καὶ ἡ δυσκολία αὕτη εἶναι ἡ μεγαλειτέρα. Ἑπομένως θὰ γείνῃ αὔξησις δαπάνης ἐγκαταστάσεως, καὶ διὰ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὸ ποσὸν τὸ ἐν τῷ ἄρθρῳ ἀναγεγραμμένον, ἐπιφυλασσόμενοι νὰ τὸ ἐλαττώσωμεν εἰς ἄλλην περίστασιν.

§353ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα πρέπει νὰ δεχθῆτε τὴν τοιαύτην μείωσιν, ἐὰν ἐπιθυμῆτε τὴν διάδοσιν τοῦ τηλεφώνου.

§354Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἔστω.

§355ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 49, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 50–67, ὡς ἔχουσι).

§356Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Παρακαλῶ νὰ προστεθῶσι καὶ δύο ἕτερα ἄρθρα, ὑπ’ ἀριθ. 68 καὶ 69 καὶ ὑπὸ τὸν τίτλον «Κεφάλαιον ΙΔʹ. Γενικαὶ διατάξεις». Τὸ ἄρθρον 68 ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἐπιτρέπεται, ἵνα διὰ Β. Διατάγματος, προκληθησομένου ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν, μεταρρυθμισθῶσι καὶ ἀναπληρωθῶσιν, αὐξανόμεναι κατὰ ποσὸν μὴ ὑπερβαῖνον τὰς δραχμὰς τριακοσίας χιλιάδας (300,000) αἱ σχετικαὶ πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου τούτου πιστώσεις, αἱ ἀναγραφόμεναι ἐν τῷ εἰδικῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1900.»

§357Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ὃν ὑπέβαλε χθές, ἀνεβίβασε τὸ ποσὸν εἰς 338,000 δραχμάς. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὡς τηλεφωνοφύλακες θὰ χρησιμοποιηθῶσι χωροφύλακες, ἡ ἐλάττωσις ἐπέρχεται φυσική. Ἄλλως τε δὲν θὰ παρουσιασθῇ ἀπ’ ἀρχῆς ἀνάγκη.

§358Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω δυσκολίαν τὸ ποσὸν τῶν 300,000 δραχμῶν νὰ ἐλαττώσω εἰς 200,000. Ὡρίσαμεν τὸ ἀνώτατον ὅριον.

§359Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὥστε θὰ τεθῇ ἐν τῷ ἄρθρῳ «μέχρι ποσοῦ 200,000 δραχμῶν»...

§360ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 68, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§361Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἄρθρον 69 (ἀναγινώσκει): «Διὰ βασιλικῶν διαταγμάτων ὁρισθήσεται ἡ ἔναρξις τῆς ἰσχύος τῶν διατάξεων τοῦ νόμου τούτου ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει.»

§362ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 69 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§363Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ ἀκροτελεύτιον ἄρθρον νὰ διαιρεθῇ εἰς δύο ἄρθρα, καὶ ἡ μὲν πρώτη παράγραφος αὐτοῦ νὰ γείνῃ ἄρθρον 70, ἡ δὲ δευτέρα ἄρθρον 71. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ κατὰ τὴν νέαν τάξιν ἄρθρον 70).

§364ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 71 (ἀναγινώσκεται). Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ θὰ διορθωθῶσι τυπογραφικά τινα λάθη, παρεισφρήσαντα εἰς τὰ στοιχεῖα τῶν ἐν αὐτῷ ἀναφερομένων νόμων. (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ ἄρθρον 71, ὡς διωρθώθη).

§365ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως εἰδικοῦ ταμείου πρὸς βελτίωσιν καὶ προαγωγὴν τῆς ταχυδρομικῆς, τηλεγραφικῆς καὶ τηλεφωνικῆς ὑπηρεσίας»

§366Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν θέλω νὰ ἐκταθῶ πολὺ κατὰ τὴν ὥραν ταύτην· ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν του εἰς τὰ ἀποτελέσματα τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀναμφισβητήτως ἔρχεται εἰς καθαρὰν πλέον ἀντίθεσιν πρὸς τὰς βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζει ἡ Κυβέρνησις τὴν ὑπεράσπισιν τοῦ ψηφισθέντος πρὸ ὀλίγου νομοσχεδίου ἐν σχέσει πρὸς τὰ οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα. Διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσαμεν, ἐπιβάλλονται δαπάναι, ἃς ὑπελογίσαμεν εἰς δραχ. ἐννεακοσίας καὶ πλέον χιλιάδας, ἐκ τῶν ὁποίων εἴπετε ὅτι μόνον 300,000 θέλετε δαπανήσει κατὰ τὸ παρὸν ἔτος. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου πρόκειται ν’ ἀφαιρεθῶσιν ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου 700,000 δραχμαὶ διὰ μόνης τῆς πρώτης παραγράφου τοῦ ἄρθρου 2 (ἀναγινώσκει): «Πόροι τοῦ ταμείου τούτου εἶναι: αʹ) τὰ ⅕ τῶν πλεονασμάτων τῶν εἰσπραττομένων ἐκ πωλήσεως γραμματοσήμου, δελταρίων καὶ λοιπῶν ταχυδρομικῶν ἐνσήμων, ἐν γένει δὲ ἐκ ταχυδρομικῶν, τηλεγραφικῶν καὶ τηλεφωνικῶν τελῶν, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν εἰς χρυσὸν ἀποδοτέων τηλεγραφικῶν καὶ ταχυδρομικῶν τελῶν τοῦ Ἐξωτερικοῦ, τῶν πλεονασμάτων τούτων ὑπολογιζομένων ὑπὲρ τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τὸ 1899.» Δηλαδὴ ὅ,τι ἤθελεν εἰσπραχθῆ πέραν τοῦ εἰσπραχθέντος κατὰ τὸ 1899 ἐξ αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ τὰ ⅕ ἐξέρχονται τοῦ δημοσίου ταμείου· ἀνέρχονται δὲ ταῦτα, κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1900, εἰς 700,000 περίπου δραχμάς· διότι κατὰ τὸ 1899 εἰσεπράχθησαν 2,672,000 ἐξ ὅλων τῶν τελῶν, προϋπολογίζονται δὲ κατὰ τὸ 1900 δραχμαὶ 3,370,000, ἑπομένως 700,000 δραχμαὶ ἀμέσως ἀφαιροῦνται ἀπὸ τὰ γενικὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου διὰ μόνου τοῦ πρώτου ἐδαφίου· ἀλλ’ αἱ 700,000 αὗται δραχμαὶ θὰ πλησιάσωσι καὶ θὰ ὑπερβῶσι τὸ ἑκατομμύριον διὰ τῶν ἑτέρων ἐσόδων, τῶν ἐν τοῖς ἄλλοις ἐδαφίοις τοῦ ἄρθρου ἀναφερομένων (ἀναγινώσκει): «βʹ) Τὰ ἐκ πωλήσεως ταχυδρομικοῦ, τηλεγραφικοῦ καὶ τηλεφωνικοῦ ἀχρήστου ὑλικοῦ ἔσοδα». Αὐτὰ εἶναι μικρὰ, ἀλλὰ καὶ ταῦτα εἶναι ἔσοδα. «γʹ) Τὰ ἐκ προστίμων ταχυδρομικῶν, τηλεγραφικῶν καὶ τηλεφωνικῶν ὑπαλλήλων καὶ ὑπηρετῶν, ταχυδρομικῶν ἐργολάβων καὶ ταχυδρόμων, ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιρειῶν καὶ ἄλλων ὑπὸ σύμβασιν διατελουσῶν μετακομιστικῶν ἐπιχειρήσεων ἔσοδα.» Ταῦτα ἀποτελοῦσιν ἓν ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου. «δʹ Τὰ ἐν τῇ ἀχρήστῳ ἀλληλογραφίᾳ εὑρισκόμενα καὶ νομίμως περιερχόμενα εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Δημοσίου χρήματα κλπ. «εʹ) Τὰ ἀπὸ κράτησιν 1% ἐκ τοῦ ἀντιτίμου τῶν δι’ ἐργολαβίας ἢ ἄλλως ὑπὸ ἰδιωτῶν ἢ ἐργοστασίων τοῦ Ἐξωτερικοῦ προμηθευομένων εἰς τὴν ταχυδρομικὴν, τηλεγραφικὴν καὶ τηλεφωνικὴν ὑπηρεσίαν ὑλικῶν ἢ εἰδῶν, ὡς καὶ τὰ ὑπὸ κράτησιν 1% ἐκ τοῦ ἀντιτίμου τῆς ἐργολαβίας τῶν ταχυδρομικῶν σάκκων καὶ λοιπῶν εἰδῶν ἐργολαβίας.» Ἡ κράτησις αὕτη εἶναι μεγαλειτέρα, ἀλλὰ βεβαίως θὰ βαρύνῃ τὸ Δημόσιον, διότι ὁ ἐργολάβος θὰ ὑπολογίσῃ καὶ αὐτήν. «ϛʹ Τὰ ἐκ τῶν πρὸς ὄφελος τοῦ Δημοσίου καταπιπτουσῶν εἰς βάρος ἐργολάβων ἐγγυήσεων ἢ ποινικῶν ῥητρῶν.» Καὶ ταῦτα μέχρι σήμερον ἀνήκουν εἰς τὸ Δημόσιον. «ζʹ) Τὰ ἀπὸ κράτησιν 1% ἐκ τῶν ἐνοικίων τῶν πρὸς χρῆσιν τῆς ταχυδρομικῆς, τηλεγραφικῆς καὶ τηλεφωνικῆς ὑπηρεσίας μισθουμένων καταστημάτων.» Καὶ ταῦτα ὁ ἰδιοκτήτης τῶν μισθουμένων καταστημάτων θὰ ὑπολογίσῃ. Ταῦτα ὡς ἀποτέλεσμα ταμιευτικὸν, ὅτι βεβαίως 700,000 δραχμῶν ἐλάττωσις θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ 1900, ὁλόκληρος δὲ ἡ αὔξησις, ἣν προβλέπετε ἐκ τῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι προστίθενται εἰς τὸ Δημόσιον, αὕτη διαφεύγει τὸ δημόσιον ταμεῖον· διὰ μόνον τὸ 1900 ὑπερβαίνει τὰς 700,000 δραχμὰς, οὐδεμία δὲ αὔξησις ἐπιτρέπεται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐξ ἐκείνων, τὰς ὁποίας προβλέπετε, ὅπως καλυφθῶσιν αἱ αὐξήσεις τῶν δαπανῶν, διότι τὸ Δημόσιον δὲν δύναται νὰ εἰσπράξῃ ἐκ τῶν εἰσοδημάτων τῶν τηλεγραφικῶν, ταχυδρομικῶν καὶ τηλεφωνικῶν, εἰμὴ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον εἰσέπραξε κατὰ τὸ 1899· τὸ περιπλέον ἀνήκει εἰς τὸ ταμεῖον, τὸ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου συνιστώμενον. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν ἀποτελεσμάτων τούτων, τῶν ἐπιβλαβῶν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα ἀποτελέσματα, οὐχ ἧττον ἐπιβλαβῆ. Πρὶν ἢ εἴπω τι περὶ αὐτῶν, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ παρατηρήσω εἰς τί πρόκειται νὰ φθάσωμεν. Ἐὰν ἡ κατάστασις τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν ἐπέτρεπε νὰ δαπανήσωμεν ἀμέσως 1,000,000 δραχμῶν, ἢ καὶ πλέον, διὰ τὴν βελτίωσιν τῶν τηλεγραφικῶν γραμμῶν καὶ διὰ τὴν ἀναδιοργάνωσιν τῆς ἀγροτικῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας, ἡ ὁποία δὲν δύναται παρὰ νὰ βαρύνῃ καὶ αὕτη διὰ δαπανῶν τὸ Δημόσιον, θ’ ἀφαιρεθῶσιν ἀμέσως ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1900 δραχ. 1,000,000, ἀργότερον δὲ, ἐὰν ἐπέλθωσιν αἱ αὐξήσεις, τὰς ὁποίας προβλέπετε ἐκ τῶν βελτιώσεων, — καὶ βεβαίως θὰ ἐπέλθωσιν αὐξήσεις, — θ’ ἀφαιρεθῇ ποσὸν πολὺ περισσότερον, ἐνῷ εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Δημοσίου θὰ προστεθῶσιν ὅλαι αἱ δαπάναι. Λοιπὸν ἀφ’ ἑνὸς ἀφαιρεῖται ἐκ τοῦ Δημοσίου ἔσοδον πλέον τοῦ ἑκατομμυρίου, ἀφ’ ἑτέρου προστίθεται ἔξοδον πλέον τοῦ ἑκατομμυρίου, καὶ θὰ ἔχωμεν τοιουτοτρόπως τὸν ἀνισοσκελῆ προϋπολογισμόν μας ἔτι μᾶλλον ἀνισοσκελῆ, κατὰ 2,000,000 δραχμὰς καὶ πλέον. Ἐκτὸς τῶν ἀτόπων τούτων ἔχομεν καὶ τὸ ἄτοπον, ὅτι ἐξαιροῦμεν ἀπὸ τοῦ γενικοῦ προϋπολογισμοῦ ἓν ἔσοδον καὶ ἓν ἔξοδον ἀρκετὰ σημαντικὸν, συνιστῶντες εἰδικὸν ταμεῖον. Οὐδαμοῦ σήμερον ὑπάρχει γνώμη ὑπὲρ τῶν εἰδικῶν ταμείων. Πανταχοῦ ταῦτά εἰσι καταδεδικασμένα, διότι εἶναι ἡ μεγαλειτέρα πληγὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, ἀφαιροῦσα μίαν δαπάνην καὶ ἓν ἔσοδον ἐκ τοῦ συνόλου τῶν ἐσόδων καὶ δαπανῶν τοῦ Κράτους, καὶ τοιουτοτρόπως ὑποκρύπτουσι τὴν δαπάνην αὐτὴν, ὅπως ὑποκρύπτουσι καὶ τὸ ἔσοδον, καὶ καθιστῶσι τὸν προϋπολογισμὸν νόθον. Ὁ χαρακτὴρ οὗτος τῶν εἰδικῶν ταμείων, ὁ ὁποῖος ἐκ τῆς πείρας τῶν ἄλλων ἐθνῶν ἀπεδείχθη ἀναμφισβήτητος, κατεδίκασεν αὐτὰ ἐν τῇ δημοσιονομίᾳ, καὶ πανταχοῦ σήμερον ὄχι μόνον δὲν συνιστῶνται πλέον ταμεῖα εἰδικὰ διὰ τὰς ὑπηρεσίας ταύτας, ἀλλὰ καὶ ὅπου ὑπάρχουσι, τὰ συγχωνεύουσι μὲ τὸ δημόσιον ταμεῖον. Καὶ τοῦτο κατενοήθη καὶ παρ’ ἡμῖν. Καὶ παρ’ ἡμῖν εἴχομεν ἓν ταμεῖον εἰδικὸν, τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας. Γνωρίζομεν τί συνέβη ἐκεῖ, καὶ δικαίως κατεδικάσθη, καὶ συνεχωνεύθησαν τὰ ἔσοδα αὐτοῦ ἐν τῷ γενικῷ προϋπολογισμῷ καὶ τὰ ἔξοδα αὐτοῦ ἐπίσης ἐν τῷ γενικῷ προϋπολογισμῷ. Ἔχομεν σήμερον ἓν εἰδικὸν Ταμεῖον τῶν Φάρων καὶ Φανῶν, τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ἔχει εἰδικοὺς πόρους. Τοῦτο δὲν συγχέεται μὲ τὸν γενικὸν προϋπολογισμὸν, διότι ἐκεῖ ὑπάρχει εἰδικότης πλήρης τῶν πόρων, εἰδικότης πλήρης τῶν δαπανῶν, ἐξέρχεται τῆς γενικῆς φορολογίας τοῦ Κράτους, ἐνῷ τὰ Τηλεγραφεῖα καὶ τὰ Ταχυδρομεῖα δὲν ἐξέρχονται, ἀπεναντίας ἐπεκτείνονται ἐπὶ παντὸς Ἕλληνος καὶ ἐπὶ παντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Εἴχομεν τὸ Ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Τί ἔκαμε τὸ ταμεῖον αὐτό; Οὔτε γνωρίζομεν, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζωμεν. Ἐὰν δικαίως καὶ ἐπωφελῶς διετίθεντο τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκοντο εἰς τὸ ταμεῖον ἐκεῖνο, ἴσως θὰ εἴχομεν πολλὰ δημοτικὰ σχολεῖα. Ἀλλ’ ἔχομεν ἀλλοῖα ἀποτελέσματα οἰκονομικὰ, διότι τὰ εἰδικὰ ταμεῖα νοθεύουσιν ἀναμφισβητήτως τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, καθιεροῦντα τὴν ἔλλειψιν παντὸς ἐλέγχου.

§367Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ ἐπιμένετε, διότι ὑπάρχει τροπολογία τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς.

§368Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀφοῦ ὑπάρχει τροπολογία τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, δὲν ἐκτείνω τὸν λόγον. Ἀλλὰ νομίζω ἀρκετὰ τὰ δύο ταῦτα θέματα, τὸ θέμα τῶν ταμιευτικῶν ἀποτελεσμάτων καὶ τὸ θέμα τῶν οἰκονομικῶν ἀποτελεσμάτων, ἵνα πείσωσι καὶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐπιμείνωσιν εἰς τὴν ψήφισιν νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον δὲν συνδέεται μὲ τὸ σύνολον τῶν ταχυδρομικῶν καὶ τηλεγραφικῶν νομοσχεδίων, ἅτινα ἐψηφίσαμεν.

§369Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός.). Ἐγὼ, κύριοι Βουλευταὶ, φρονῶ ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔχει καλῶς. Ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ βεβαίως θὰ εἶχε μεγάλην ἀξίαν, ἂν οἱ πόροι τοῦ ταμείου τούτου δὲν ἐσχετίζοντο μὲ τὰς δαπάνας τὰς παρ’ αὐτοῦ καταβληθησομένας. Αἱ δαπάναι ἐπιβαρύνουσι κατ’ ἀνάγκην τὸ Δημόσιον. Ἑπομένως ἔχετε ἀφαίρεσιν ἐσόδων ἀφ’ ἑνὸς, ἀλλ’ ἔχετε οἰκονομίαν ἐξόδων ἀφ’ ἑτέρου, καὶ συνεπῶς ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ τις, ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ ἐλάττωσιν ἐσόδων ἄνευ ἀντιστοίχου ἐλαττώσεως ἐξόδων· ὑπάρχει δὲ ἀντίστοιχος ἐλάττωσις ἐξόδων.

§370Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπάρχει προσθήκη δαπανῶν.

§371Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι· διότι, ἂν πρόκειται τὸ σύμπλεγμα τὸ τηλεγραφικὸν νὰ βελτιωθῇ, ἐννοεῖται ὅτι θὰ ἔχητε ἐλάττωσιν δαπανῶν, ὅλων τῶν δαπανῶν τῶν καταβαλλομένων σήμερον πρὸς συντήρησιν τοῦ τηλεγραφικοῦ δικτύου ἐν κακῇ καταστάσει. Ἑπομένως ἐκ τούτου θὰ προκύψῃ βεβαία ὠφέλεια τοῦ Δημοσίου ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς οἰκονομίας τῆς ἐτησίας δαπάνης, ὠφέλεια ἐκ τῆς αὐξήσεως, ἡ ὁποία κατ’ ἀνάγκην θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῶν εἰσπράξεων· διότι, καθ’ ὅσον τὸ τηλεγραφικὸν ἡμῶν δίκτυον εἶναι τελειότερον, καθ’ ὅσον αἱ γραμμαὶ εἶναι τελειότεραι, βεβαίως θὰ γίνωνται καὶ εἰσπράξεις περισσότεραι. Περὶ τούτου δευτέρα γνώμη δὲν δύναται, κατ’ ἐμέ, νὰ ὑπάρξῃ. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην δὲν ἔχουσι πλήρη ἰσχὺν αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης. Ἀλλ’ ὑπέβαλεν ὁ κ. Βουλευτὴς καὶ γενικωτέραν τινὰ παρατήρησιν, ὅτι τὰ ταμεῖα τὰ εἰδικὰ εἶναι καταδεδικασμένα ἁπανταχοῦ, καὶ ὅτι ἑπομένως κακῶς πράττομεν, εἰσάγοντες ἓν τοιοῦτον ταμεῖον παρ’ ἡμῖν· ἀνέφερε δὲ δύο παραδείγματα παρ’ ἡμῖν, τὸ τῆς ὁδοποιΐας ἀφ’ ἑνός, καὶ τὸ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἀφ’ ἑτέρου. Πρέπει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὡς πρὸς τὰ δύο ταῦτα ταμεῖα αἱ ἐπικρίσεις αὐτοῦ εἶναι ὀρθαί, διότι ταῦτα ἐπέφεραν βεβαίως ὠφελείας τινάς, κυρίως δὲ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη τῆς συστάσεως αὐτοῦ, ἀλλ’ ἀκολούθως εἴδομεν ἀποτελέσματα οὐχὶ καλά, ἰδίως διὰ τὴν μεγάλην ἔκτασιν τῶν ἐργασιῶν, τὰς ὁποίας τὸ ταμεῖον ἐκεῖνο εἶχε. Μεγάλαι ἦσαν αἱ ἀνάγκαι τῆς ὁδοποιΐας, προσεπαθήσαμεν δὲ ὅλοι νὰ ἱκανοποιήσωμεν αὐτάς· ἀλλ’ αἱ δαπάναι ἐπολλαπλασιάσθησαν, καὶ ἐπῆλθεν ὅ,τι ἐπῆλθεν· ἐδόθη τὸ δάνειον τῆς ὁδοποιΐας, ἀκολούθως δὲ τὸ ταμεῖον ἐχρεώστει πρὸς τὸ Κράτος κλπ. Τὰ αὐτὰ δύναταί τις νὰ εἴπῃ καὶ ὡς πρὸς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὅταν ὅμως πρόκηται περὶ ταμείων ἐχόντων ὡρισμένον σκοπόν, τότε αἱ ἐπικρίσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ δὲν εἶναι, νομίζω, βάσιμοι, καὶ δύναμαι νὰ ἐπικαλεσθῶ τὸ παράδειγμα τοῦ Ταμείου τῶν Φάρων. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἐπιτυχὴς ἐργασία, εἶναι ἀκριβῶς ἡ γενομένη διὰ τοὺς φάρους. Βεβαιώθητε, Κύριοι, ὅτι οἱ φάροι παρ’ ἡμῖν ἠδύναντο νὰ θεωρηθῶσιν ὡς μὴ ὑπάρχοντες. Δύνασθε νὰ ὑποθέσητε, ὅτι ἄνευ τοῦ ταμείου ἐκείνου ἠθέλομεν φθάσει ἐν διαστήματι χρόνου τόσον μικροῦ εἰς τὰ ἀποτελέσματα, εἰς ἃ ἐφθάσαμεν; Βεβαίως ὄχι· διότι αἱ εἰσπράξεις αὗται ἤθελον εἰσέλθει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἐγὼ βεβαίως δὲν λέγω, ὅτι ἐκεῖ χάνονται τὰ χρήματα, ἀλλ’ ἡ ὕπαρξις τοῦ Ταμείου τῶν Φάρων ἐπέφερε τὴν κατασκευὴν τῶν φάρων καὶ τὴν βελτίωσιν τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν. Ἔχω καὶ ἄλλο παράδειγμα. Ὡρίσθη διὰ νόμου, ἵνα ὡρισμέναι πρόσοδοι διατεθῶσι πρὸς οἰκοδόμησιν δημοτικῶν σχολείων, καὶ ἐκ τούτου ἔχομεν λαμπρὰ ἀποτελέσματα.

§372Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ποῖα;

§373Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἰδοὺ ποῖα. Ὅτι ἔχομεν σήμερον ἓν ποσὸν προωρισμένον διὰ κτίρια δημοτικῶν σχολείων, ὅτι ἐγένοντο τὰ σχέδια τὰ ἀναγκαῖα, καὶ προβαίνομεν σήμερον εἰς τὴν κατασκευὴν καθ’ ἑκάστην τοιούτων σχολείων, διότι ἄνευ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει κατὰ τὸν νόμον κατατεθειμένον εἰς τὴν Τράπεζαν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, βεβαίως ἡ οἰκοδόμησις αὐτῶν θὰ ἦτο δυσκολωτέρα. Ἔχω δὲ πεποίθησιν, ὅτι καὶ τὸ ταμεῖον, περὶ οὗ πρόκειται ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίῳ, ἔχον περιωρισμένον κύκλον ἐνεργείας, ὅπου δὲν πρόκειται περὶ ἀναγκῶν πολλαπλῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ παρουσίαζον ἴσως τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα παρουσίασε τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, καὶ τὸ ταμεῖον, λέγω, τοῦτο ἔχω πεποίθησιν, ὅτι θὰ φέρῃ ἀγαθὸν ἀποτέλεσμα. Ἐὰν ὅμως ὁ κ. Βουλευτὴς νομίζῃ, ὅτι κακῶς ἐπράξαμεν, λαβόντες ὡς βάσιν τὸ παρελθὸν ἔτος καὶ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1900 ἔχομεν αὔξησιν ἐσόδων προϋπολογισθέντων πολὺ μεγάλην, καὶ ὅτι ἑπομένως ποσὸν μέγιστον θὰ δοθῇ εἰς τὸ ταμεῖον, ποσὸν τὸ ὁποῖον ὑπελόγισεν εἰς 700,000 δραχμάς, δυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν ἄρθρον, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου τούτου ἄρχεται ἀπὸ τοῦ 1901, καὶ ὅτι θὰ ληφθῇ ὡς βάσις τὸ ἔσοδον τοῦ 1900, καὶ τοιουτοτρόπως ἀποφεύγομεν τὸ κακόν.

§374Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ προκεχωρηκὸς τῆς ὥρας δὲν ἐπιτρέπει νὰ συζητήσωμεν τὰς λεπτομερείας. Ἀλλὰ βεβαίως ἡ δαπάνη ἡ ἐπιβεβλημένη εἰς τὰ Δημόσιον σήμερον, ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν δαπάνην, εἰς ἣν θὰ ὑποβληθῇ διὰ τοῦ περὶ οὗ πρόκειται ταμείου, εἶναι ἀναμφισβητήτως ὑπερτέρα τῶν πόρων αὐτοῦ καὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ τηλεγραφικοῦ συμπλέγματος.

§375Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἠξεύρετε ὅτι τὸ σύμπλεγμα θ’ ἀπαιτήσῃ τέσσαρα, ἴσως καὶ πέντε ἑκατομμύρια δραχμῶν;

§376Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀκριβῶς τοῦτο θέλω νὰ εἴπω. Ἐὰν ἐπεδιώκετο τοῦτο διὰ μιᾶς, βεβαίως δὲν θὰ ἦτο ἀρκετὸν τὸ ποσόν.

§377Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι διὰ μιᾶς.

§378Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν ὅμως τοῦτο ἐπεδιώκετο μετὰ προσοχῆς καὶ συμφώνως πρὸς τὰ μέσα τὰ οἰκονομικὰ, τὰ ὁποῖα διαθέτομεν, τὸ ταμεῖον τοῦτο δὲν δύναται ἢ νὰ ἦναι ἐπιβλαβὲς εἰς τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν. Ζητήσατε πίστωσιν ὡρισμένην, ἂν θεωρεῖτε αὐτὴν ἀπολύτως ἀναγκαίαν, διαθέσατε δὲ τὴν πίστωσιν ταύτην κατὰ τρόπον ἀποτελεσματικώτερον πρὸς βελτίωσιν τοῦ τηλεγραφικοῦ συμπλέγματος. Συνιστῶντες ὅμως τὸ ταμεῖον μὲ τὴν φιλότιμον, ἵνα μὴ εἴπω σπάταλον, ἰδέαν τοῦ νὰ ταχύνωμεν τὴν τελειοποίησιν τοῦ τηλεγραφικοῦ συμπλέγματος, βεβαίως ἐπιδιώκετε δαπάνην ὑπερβολικὴν ἐν σχέσει πρὸς τὴν κατάστασιν ἡμῶν. Εἶναι ἀληθῶς εὐχάριστον, ὅταν δυνάμεθα, καὶ ὡς ἔθνος καὶ ὡς ἄτομα, νὰ ζῶμεν πλουσιοπαρόχως, μετὰ μεγαλοπρεπείας, μετ’ ἀνέσεως καὶ μετὰ πολυτελείας...

§379Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἀνεγινώσκετε τὸ τελευταῖον ἄρθρον...

§380Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ τελευταῖον ἄρθρον λέγει, ὅτι οὐδὲν ποσὸν θὰ δαπανηθῇ πρὶν ἢ παρέλθῃ τριετία.

§381Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἑπομένως νομίζω ὅτι νομοθετοῦμεν χάριν ὑμῶν, οἵτινες ἔχετε τὴν φιλοδοξίαν νὰ ἔλθητε ἐπὶ τῶν ἑδωλίων αὐτῶν (δεικνύει τὰ ἑδώλια τῶν Ὑπουργῶν). Ἐκ μέρους ἡμῶν δὲν ὑπάρχει καμμία φιλόδοξος ἰδέα.

§382Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅσον καὶ ἂν ἀναβάλητε τὴν ἐφαρμογὴν, ἡ φιλόδοξος ἰδέα ὑπάρχει. Νομίζω ὅτι δὲν θὰ παραβλάψωμεν τὸ σύστημα ὁλόκληρον, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσαμεν, ἐὰν ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον, ὅπως μελετηθῇ τελειότερον.

§383Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐμελετήθη καλῶς.

§384Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πολλαὶ διατάξεις αὐτοῦ ἔχουσιν ἀνάγκην μελέτης, καὶ ἂν δὲν ἤμεθα εἰς τὴν προκεχωρηκυῖαν ταύτην ὥραν, θὰ ὑπεδείκνυον ἐν ταῖς λεπτομερείαις τὰς ἐλλείψεις καὶ τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα τὸ νομοσχέδιον παρουσιάζει καὶ ὑπὸ ἔποψιν ταμιευτικὴν καὶ ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικήν.

§385Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ ἐδήλωσα, ὅτι παραδέχομαι τὴν τροπολογίαν.

§386Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δι’ αὐτὸ καὶ ἐγὼ δὲν ὡμίλησα περὶ αὐτῆς.

§387ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Φοβοῦμαι καὶ ἐγὼ, μήπως τὸ ταμεῖον τοῦτο ἀπολήξῃ εἰς βλάβην, διὰ τοὺς λόγους, οὓς ὑπέδειξεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, καὶ οἵτινες εἶναι ἄξιοι προσοχῆς πολλῆς. Τὸ εἰδικὸν τοῦτο ταμεῖον θέλει συγκεντρώσει πάντα τὰ ἔσοδα τὰ ἐκ τοῦ ταχυδρομικοῦ καὶ τηλεγραφικοῦ κλάδου, τὰ περισσεύοντα μετὰ τὰς δαπάνας, ἵνα δαπανᾷ αὐτὰ ἀποκλειστικῶς εἰς τοὺς σκοποὺς τοὺς ἀναγεγραμμένους ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, σκοποὺς δὲ πολλαπλοῦς. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἕκαστος κλάδος, ὅταν ἔχῃ ἐλευθερίαν νὰ διαχειρισθῇ ποσὸν δι’ εἰδικοὺς σκοποὺς προσδιωρισμένον, καταβάλλει πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως βελτιώσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον καὶ ταχύτερον τὰ τῆς ὑπηρεσίας αὐτοῦ καὶ πληρώσῃ τὰς ἐλλείψεις· ἐνῷ, ὅτε τὰ εἴς τινα κλάδον ὡρισμένα διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ποσὰ ῥυθμίζονται πρὸς τὸ σύνολον τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἶναι εὐνόητον, ὅτι περικόπτονται ἐκεῖνα, ἅτινα παραδιδόμενα εἰς τὸν κλάδον τοῦτον θέλουσιν ἀποκοπῇ ἄλλοθεν, ἐπὶ βλάβῃ τῶν ἄλλων κλάδων· εἶναι ἀδύνατον νὰ ῥυθμισθῇ προϋπολογισμὸς ἰσορρόπως, ἐὰν ἀφαιρέσητε καὶ θέσητε ἔξω αὐτοῦ ποσὰ κατατιθέμενα εἰς εἰδικὸν ταμεῖον. Ἀφαιρεῖτε ἐνταῦθα τὰ ποσὰ τὰ ἀναγόμενα εἰς τὸν ταχυδρομικὸν καὶ τηλεγραφικὸν κλάδον· διατὶ νὰ μὴ ἀφαιρέσητε αὔριον τὰς εἰσπράξεις τὰς γινομένας ἐν τῷ ἐξωτερικῷ καὶ νὰ μὴ ἀφιερώσητε αὐτὰς ἀποκλειστικῶς ὑπὲρ τοῦ προξενικοῦ κλάδου; Διατὶ ἄλλας εἰσπράξεις γινομένας ἐν ἄλλῳ κλάδῳ νὰ μὴ ἀφαιρέσητε καὶ νὰ μὴ ἀφιερώσητε ὑπὲρ ἐκείνου τοῦ κλάδου; Ἐὰν τὸ αὐτὸ πράξητε ἐπὶ πάντων τῶν κλάδων, — καὶ πάντες εἶναι ἄξιοι περιθάλψεως καὶ προσοχῆς, — θέλετε φθάσει εἰς τὸ ἀποτέλεσμα νὰ νεκρώσητε σχεδὸν τὰ εἰς διάφορα ταμεῖα κατατεθησόμενα χρήματα, ὅσα θὰ περισσεύσωσιν ἐκ τῶν δαπανῶν τῶν εἰς τὸν εἰδικὸν κλάδον, καὶ ἔχοντες ἐλλείμματα πρὸς τὰς ἄλλας ἀναγκαίας δαπάνας, νὰ δανείζησθε δι’ αὐτὰς ἐπὶ τόκῳ μείζονι ἐκείνου, ὃν θὰ λαμβάνητε ἐκ τῆς Τραπέζης, παρ’ ᾗ θέλετε ἔχει κατατεθειμένα τὰ χρήματα. Ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι κατεθέσατε τρία ἑκατομμύρια δραχμὰς εἰς τὸ ταμεῖον τοῦτο, καὶ ὅτι ἐλλείπουσιν εἰς ὑμᾶς ἀκριβῶς 3,000,000 διὰ τὰς ἄλλας δαπάνας τοῦ Κράτους· τί θέλετε πράξει; θέλετε δανεισθῆ 3,000,000 πρὸς 5 ἢ 6%, ἐνῷ λαμβάνετε ἐκ τῆς Τραπέζης 3%, ὑποθέτω, ἴσως καὶ ὀλιγώτερον, ἐπὶ τῆς καταθέσεως, ἣν παρ’ αὐτῇ ἔχετε. Τοῦτο γενικῶς δὲν μοὶ φαίνεται οὔτε ὀρθὸν οὔτε δίκαιον. Ἀλλὰ πρὸ παντὸς ἡ πρότασις ὑμῶν ἔχει τοῦτο τὸ ἄτοπον, ὅτι, ἂν ψηφισθῇ, ἐφεξῆς θέλει ῥυθμίζεσθαι ἡ δαπάνη ἡ τηλεγραφικὴ καὶ ἡ ταχυδρομικὴ ἀσχέτως πρὸς τὰς ἄλλας δαπάνας τοῦ Κράτους. Τοῦτο κατ’ ἀνάγκην φέρει εἰς ὑπερβολάς. Γεννᾶται δὲ πειρασμός. Ὅταν ἔχῃ τις πρόχειρον χρῆμα προωρισμένον εἰς βελτίωσιν τῆς ὑπηρεσίας, ἣν διαχειρίζεται, ἔχει καὶ τὸν πειρασμόν, εἰς αὐτὴν νὰ δαπανήσῃ περισσότερα, καὶ γνωρίζομεν ὅτι ὁ ἀφοσιούμενος εἰς ἔργον τι ἀποκτᾷ τοιαύτην ἀγάπην πρὸς αὐτό, ὥστε τὸ πᾶν θυσιάζει διὰ τοῦτο τὸ ἔργον. Λοιπὸν ὁ Διευθυντὴς τῶν Ταχυδρομείων καὶ Τηλεγράφων, ὁ ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τοῦ Ὑπουργοῦ, γνωρίζων ὅτι ἔχει χρήματα ἱκανά, θέλει φροντίσει νὰ δαπανᾷ χρήματα ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερα εἰς τέλεια καθ’ ἑαυτὰ ἔργα, ἀλλὰ δυσανάλογα πρὸς τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τοῦ τόπου· θέλει δ’ ἐκτελέσει αὐτά, δαπανῶν ἐκ ποσοῦ τιθεμένου κατὰ μέρος, ἀσχέτως πρὸς πᾶσαν μέριμναν περὶ τῆς ἐπαρκείας τῶν δυνάμεων τοῦ τόπου πρὸς τὰς ἄλλας αὐτοῦ ἀνάγκας. Ἤθελον νὰ παρατηρήσω, καὶ τοῦτο, ὅτι τὸ ἔργον, εἰς ὃ ἀφιεροῦνται αἱ εἰσπράξεις αἱ εἰς τὸ ταμεῖον τοῦτο συγκεντρούμεναι, δὲν εἶναι ἁπλοῦν, ὡς εἶναι τὸ ἔργον τῶν φάρων, ὡς τὸ ἔργον τῆς ἱδρύσεως καταστημάτων δημοτικῶν σχολείων. Προκειμένου περὶ δημοτικῶν σχολείων, ἔχετε ὡρισμένον, ὅτι εἰς ἕκαστον δῆμον θὰ ἐγερθῇ ἓν σχολεῖον ἀρρένων καὶ ἓν σχολεῖον θηλέων· ἐὰν δὲ ἦναι δῆμος δευτέρας τάξεως, ἔχετε πάλιν ἐξ ἀρχῆς ὡρισμένην τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ, κατὰ λόγον τῶν χωρίων καὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μαθητῶν, καὶ οὕτω μέχρι τῶν δήμων πρώτης τάξεως· εἶναι δὲ γνωστόν, ὅτι οἱ δῆμοι τῆς τελευταίας τάξεως, οἵτινες ἔρχονται πρῶτοι, θ’ ἀπορροφήσωσιν ἐκ τοῦ εἰδικοῦ ταμείου τόσον ποσὸν, διότι καθ’ ὡρισμένον προϋπολογισμὸν ἐπὶ γνωστῶν ἐξ ἀρχῆς δεδομένων ἀπορροφῶσι τὸ ποσὸν τοῦτο· ἐφ’ ὅσον δὲ κτίζονται σχολεῖα, ἐπὶ τοσοῦτον τὸ δαπανώμενον κεφάλαιον ἀναπληροῦται ἐκ τῶν εἰσπράξεων, εἰς ἐπάρκειαν πρὸς τὰ ὑπολειπόμενα, καὶ οὕτω φθάνετε καὶ κτίζετε ὅλα τὰ σχολεῖα. Ἀλλ’ ἐνταῦθα μόνον περὶ ἀνοικοδομήσεως διδακτηρίων ἔχετε νὰ μεριμνᾶτε, καὶ πάλιν περὶ τούτων βαθμιαίως, διότι τοιαύτη εἶναι ἡ οἰκονομία τοῦ νόμου. Ἀπαραλλάκτως καὶ ἐπὶ τῶν φάρων, διότι οἱ φάροι, οἵτινες ἐπὶ γενικοῦ διαγράμματος ἐγείρονται ἐν Ἑλλάδι, ἐγείρονται βαθμηδὸν ἐκ πόρων, οἵτινες δὲν ἐπαρκοῦσιν ἵνα κατασκευάσωμεν πολλοὺς φάρους ἐντὸς τοῦ ἔτους· ἐνταῦθα εἶναι ἀδύνατον ὁ ζῆλος πρὸς ταχεῖαν κατασκευὴν φάρων νὰ εὕρῃ ἐν τῷ ταμείῳ ποσὰ διευκολύνοντα σπατάλην. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ ταχυδρομικοῦ νομοσχεδίου εἶναι πολλαπλοῖ οἱ σκοποὶ, πρὸς οὓς πρόκειται νὰ δαπανήσωμεν, εἶναι δὲ καὶ σκοποὶ, περὶ ὧν γνωρίζομεν ὁποίας ἔχουσιν ἰδέας οἱ Ὑπουργοὶ οἱ εὑρισκόμενοι ἐν τοῖς πράγμασι, προκειμένου νὰ ἐξυπηρετηθῇ ἡ ταχυδρομικὴ καὶ τηλεγραφικὴ συγκοινωνία ταύτης ἢ ἐκείνης τῆς ἐπαρχίας. Καὶ ποῖος ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ αὑτοῦ δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ ἔχῃ τηλεγραφικὴν γραμμήν; καὶ ποία ἐπαρχία δὲν νομίζει ὅτι ἔχει ἀνάγκην ἐπιπροσθέτου γραμμῆς; Τί θὰ συμβῇ; Θὰ συμβῇ, ὅταν εὑρεθῶσι χρήματα περισσεύοντα ἐν τῷ ταμείῳ, ὅτι πάντες ἡμεῖς, — καὶ εὐλόγως, ἐξ ἀξιεπαίνου διαθέσεως, — θέλομεν ἐπιχειρήσει ἔφοδον καὶ κατὰ τοῦ Διευθυντοῦ τῶν Ταχυδρομείων καὶ κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀξιοῦντες ἐκ τῶν χρημάτων τῶν εὑρισκομένων ἐν τῷ ταμείῳ νὰ δαπανηθῇ εἰς σύστασιν ταύτης καὶ ἐκείνης τῆς τηλεγραφικῆς γραμμῆς. Καὶ οὐδεὶς Ἕλλην θὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν ν’ ἀντισταθῇ εἰς τὴν τοιαύτην ἔφοδον, διότι πάντοτε θὰ δίδεται ἡ ἀπάντησις, ὅτι ἐκ τῆς τοιαύτης δαπάνης οὐδόλως συνταράσσεται ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους, ἐνῷ τὰ χρήματα τοῦ εἰδικοῦ ταμείου δαπανῶνται ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ καλοῦ. Καὶ οὕτω κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον θὰ ἐξαναγκάζωνται καὶ οἱ διάδοχοι ὑμῶν νὰ δαπανῶσι. Τὰ αὐτὰ προκειμένου περὶ ἀγροτικῶν ταχυδρομείων. Καὶ ποῖος δὲν θὰ ζητήσῃ νὰ συστήσῃ τοιοῦτον ταχυδρομεῖον ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ του, ὅτε εἶναι γνωστόν, ὅτι σήμερον τοιαῦτα ταχυδρομεῖα σχεδὸν μόνον λόγῳ ὑπάρχουσιν; Ἐδῶ, εἰς τὴν Ἀττικήν, μήπως ἔχομεν ἀγροτικὰ ταχυδρομεῖα; μήπως ἔχει ὁ δῆμος Μαραθῶνος ἀγροτικὸν ταχυδρομεῖον; ἄλλοι δῆμοι, ὁ δῆμος Ὠρωπίων; Φυσικώτατα, εὐθὺς ὡς ἴδωμεν ὅτι ὑπάρχουσι χρήματα ἐν τῷ ταμείῳ, θέλομεν πιέσει ὑμᾶς, καὶ θέλετε ἀναγκασθῆ νὰ δαπανήσητε, ἵνα ἱδρύσητε τὰ ποθούμενα ἀγροτικὰ ταχυδρομεῖα. Καὶ βεβαίως εἶναι λαμπρὸν ἀπόκτημα τὰ ἀγροτικὰ ταχυδρομεῖα· ἀλλ’ εἴμεθα εἰς θέσιν σήμερον νὰ δαπανῶμεν ὑπὲρ ἀγροτικῶν ταχυδρομείων, ὅτε στρέφοντες τὸ βλέμμα πρὸς τὴν ἄλλην πλευρὰν βλέπομεν ὅτι ἔχομεν ἄλλας σπουδαιοτάτας ἀνάγκας, πρὸς ἃς δὲν θὰ ἐπαρκέσῃ τὸ ἀφεθησόμενον ἐκ τῶν ἄλλων πόρων ὑπόλοιπον ποσὸν ἐν τῷ ταμείῳ τοῦ Κράτους; Μοὶ φαίνεται ὅτι τὸ προτεινόμενον εἶναι λίαν ἐπικίνδυνον (ἀναγινώσκει): «... Ἡ ἀγορὰ λεωφορείων ἢ ἁμαξῶν καὶ ἡ ἵδρυσις ἰδίου ἁμαξοστασίου καὶ σταύλων διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς διὰ ξηρᾶς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας ὑπὸ τοῦ Κράτους. Ἡ ἀπόκτησις αὐτοκινήτων ἁμαξῶν πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν, ποδηλάτων καὶ εἰδικῶν ἁμαξῶν διὰ τὴν τηλεγραφικὴν καὶ ταχυδρομικὴν διανομὴν καὶ εἰδικῶν σιδηροδρομικῶν ἁμαξῶν διὰ τὴν εἰσαγωγὴν ἢ ἐπέκτασιν τῶν κινητῶν ταχυδρομείων.» Θαυμάσια ὅλα ταῦτα, ἀλλὰ πάντα ταῦτα δεικνύουσιν ἀπὸ τοῦδε νικηφόρως ἐπιδράσαντα τὸν πειρασμὸν εἰς πολυτελεῖς δαπάνας· ἐνεφανίσθη ἤδη ἡ τάσις πρὸς τὴν πολυτέλειαν, πολυτέλειαν ἥτις δὲν ἐπιτρέπεται εἰς οὐδὲν Κράτος, ἰδίως ὅμως δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὰ Κράτη τὰ εὑρισκόμενα συνεχῶς ἐν ἐλλείμματι καὶ ὑπὸ οἰκονομικὰς περιστάσεις βεβαίως ὄχι ἀνθηρὰς (ἀναγινώσκει): «Ἡ κατάστρωσις λεπτομεροῦς σχεδίου πλήρους τηλεγραφικοῦ συμπλέγματος, ἔχοντος διακλαδώσεις μέχρι τῶν ἀπωτάτων σημεῖον τοῦ Κράτους.» Βεβαίως θαυμάσιον καὶ τοῦτο, ἀλλὰ δὲν ἔχομεν τὴν δύναμιν νὰ πράξωμεν αὐτό. Ἂν ὅμως ἔχωμεν χρῆμα κεχωρισμένον ἐν εἰδικῷ ταμείῳ, θέλομεν ὠθηθῆ ὑπὸ τοῦ πειρασμοῦ νὰ δαπανήσωμεν ὑπὲρ τὰς δυνάμεις ἡμῶν. Τοῦτο δὲ, ἐνῷ ἀποτελεῖ κίνδυνον, ἐνῷ φέρει δυσκολίαν πρὸς ῥύθμισιν ἰσόρροπον κατ’ ἀναλογίαν πασῶν τῶν δαπανῶν, ἀποτελεῖ καὶ ἀδικίαν πρὸς τοὺς ἄλλους τῆς ὑπηρεσίας κλάδους. Οἱ ἄλλοι κλάδοι διατὶ μένουσιν οὕτω ὡς παρίαι ἐγκαταλελειμμένοι; Ποῖος ὁ λόγος, ἵνα ἔχῃ οὗτος ὁ κλάδος τοιαύτην προτίμησιν; Δὲν ὑπάρχουσιν ἐνταῦθα λόγοι ὅμοιοι πρὸς ἐκεῖνον, ὅστις ἔπεισεν ἡμᾶς περὶ τῆς ἀνάγκης νὰ ἱδρύσωμεν ταμεῖον φάρων. Λόγοι ἐντελῶς διάφοροι καὶ δεδικαιολογημένοι ἤγαγον εἰς τὴν ἵδρυσιν τοῦ εἰρημένου ταμείου, ὅπερ ἀληθῶς εὐηργέτησε τὴν χώραν καὶ παρέσχεν ὑπηρεσίας εἰς τὴν ναυτιλίαν, καὶ τὴν Ἑλληνικὴν καὶ τὴν ξένην. Ἐκεῖ ὑπῆρχεν ὑποχρέωσις, ἧς ἄνευ δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὴν προστασίαν τῶν συμφερόντων τῆς ἡμετέρας ναυτιλίας, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰ πρὸς τὰς ξένας Δυνάμεις καθήκοντα, τὰς διεθνεῖς ὑποχρεώσεις, ὑποχρεώσεις πιεστικάς· καὶ ἡ Ἑλλὰς εἶχε καθῆκον νὰ οἰκονομήσῃ χρῆμα, ὅπως ἐκπληρώσῃ τὰς τοιαύτας ὑποχρεώσεις καὶ ἀπέναντι τῆς ναυτιλίας τῆς διεθνοῦς καὶ ἀπέναντι τῆς ἰδίας ἑαυτῆς ναυτιλίας. Ἀλλ’ ἐνταῦθα πρόκειται περὶ καθαρᾶς δαπάνης ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας, ἥτις δὲν ἐπιτρέπεται νὰ εὐνοηθῇ κατὰ λόγον δυσαναλόγου μέτρου πρὸς τὰς δαπάνας τὰς εἰς τοὺς ἄλλους κλάδους τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας ὀφειλομένας. Τὰ εἰδικὰ ταμεῖα ἔχουσι καὶ τοῦτο τὸ κατὰ κανόνα κακὸν, ὅτι ἀφαιροῦσι μέγα μέρος τῶν ἐγγυήσεων τῶν ἐκ τοῦ ἐλέγχου. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐν εἰδικῷ ταμείῳ νὰ ἔχητε τὸν ἔλεγχον, ὃν ἔχετε προκειμένου περὶ δαπάνης γινομένης ἐκ τοῦ γενικοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τοῦ γενικοῦ ταμείου. Ὁμολογῶ ὅτι, ἀφοῦ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδέχθη τὴν τροπολογίαν, ἣν ὑπέβαλον, καὶ ἥτις ἐφαρμόζει ἐνταῦθα τὴν διάταξιν τὴν κρατοῦσαν ἐν τῷ νόμῳ περὶ ταμείου φάρων καὶ φανῶν, τὸ κακὸν μετριάζεται· ἀλλ’ οὐχ ἧττον θέλομεν εὑρίσκεσθαι καὶ ἐνταῦθα ὑπὸ ὅρους περιωρισμένου ἐλέγχου, οἷος εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἐπὶ τοιούτου εἴδους δαπανῶν, οὐχὶ ὅμοιος πρὸς ἐκεῖνον τὸν τελεσφόρον, ὃν ἔχομεν, ὅταν αἱ δαπάναι γίνωνται ἐκ τοῦ γενικοῦ προϋπολογισμοῦ.

§388ΝΕΓΡΗΣ. Ἔχετε τροπολογίαν;

§389ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα, εἰς τὸ ἄρθρον 4, τροπολογίαν, καθ’ ἣν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ταμείου τούτου θεωρεῖται παράρτημα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, εἰσάγεται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ψηφίζεται ὑπ’ αὐτῆς, ὅπως εἰσάγεται καὶ ψηφίζεται ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ταμείου τῶν Φάρων καὶ Φανῶν, ὡσαύτως δὲ εἰσάγεται εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀπολογισμὸς καὶ δημοσιεύεται ἐγκρινόμενος ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως. Φρονῶ ὅτι θὰ ἦτο φρόνιμον νὰ μὴ ἐπιμείνῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ λέγεται, ὅτι «οὐδὲν ποσὸν ἐπιτρέπεται νὰ διατεθῇ ἐκ τοῦ ταμείου τούτου πρὸ τῆς παρελεύσεως τριετίας»· ἀλλὰ κατὰ τὸ διάστημα τῆς τριετίας ταύτης εἶπον ἤδη ὅτι αἱ ταχυδρομικαὶ εἰσπράξεις δὲν θέλουσιν ἀποδίδει ὅσα θέλομεν ἡμεῖς διὰ τὰ ταχυδρομικὰ καταβάλλει, οὕτω δὲ θέλομεν ἀναγκασθῆ νὰ λαμβάνωμεν ἄλλοθεν τὸ ἔλλειμμα, ὅπερ θέλει προκύψει εἰς βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους.

§390Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου κατὰ πᾶσαν πιθανότητα θέλει παραταθῆ ἐπὶ πολὺ, διότι καὶ ἄλλοι ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ἀγορεύσωσι, καὶ ἐγὼ θὰ εὑρεθῶ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ λάβω τὸν λόγον, ὅπως ἀπαντήσω εἰς ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ὁμολογῶ, ὅτι ἔχουσι μεγάλην σπουδαιότητα. Φρονῶ ἑπομένως, ὅτι ὀρθότερον θὰ ἦτο ν’ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο διὰ τὸν Νοέμβριον, ὅπως συζητηθῇ εὐρέως.

§391ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§392ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκπαιδεύσεως δημοσίᾳ δαπάνῃ τεσσάρων νέων ἐν Γεωργικαῖς ἐπιστημονικαῖς καὶ πρακτικαῖς Σχολαῖς τῆς Ἑσπερίας. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου ἔχει τὸν λόγον ὁ κύριος Τσιτσάρας.

§393Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Κακῶς, Κύριοι, μοὶ ἀπεδόθη ἡ πρόθεσις κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν, ὅτι εἶμαι κατὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι εἶμαι εἷς ἐκ τῶν φρονούντων, ὅτι παρ’ ἡμῖν ἡ γεωργία πρέπει νὰ ἐνισχυθῇ, καὶ βεβαίως μεγάλως θέλει ὠφεληθῆ ἡ γεωργία διὰ νέων μεμορφωμένων καὶ ἀρτίως κατηρτισμένων. Ἡ ἐπιθυμία μου ὅμως ἦτο, ὅπως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο βελτιωθῇ συμφώνως πρὸς τὴν ἔκθεσίν του τὴν αἰτιολογικήν. Ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ ἀνομολογεῖται ἡ ἀνάγκη, τὴν ὁποίαν παρ’ ἡμῖν ἡ γεωργία ἔχει, καὶ ὅτι ἔχει ἀνάγκην τὸ Κράτος νέων γεωπόνων, ὅπως χρησιμοποιήσῃ αὐτοὺς εἰς διαφόρους θέσεις. Κατὰ τὸ ἄρθρον 1, ἐπιτρέπεται ν’ ἀποσταλῶσι δημοσίᾳ δαπάνῃ εἰς τὴν Ἑσπερίαν, ὅπως σπουδάσωσι τὴν γεωργικὴν ἐπιστήμην, κατὰ πᾶν ἔτος καὶ ἐφ’ ὅσον ὑφίσταται ἀνάγκη, δύο νέοι. Νομίζω ὅτι ὁ ἀριθμὸς οὗτος, ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν τῆς ὑπηρεσίας, εἶναι ἐλάχιστος. Εἶναι ἀληθές, ὅτι παρεκάλεσα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δεχθῇ νὰ αὐξηθῇ ὁ ἀριθμὸς καὶ ἐπὶ πλέον νὰ προστεθῇ καὶ διάταξίς τις, διὰ τῆς ὁποίας νὰ δύνανται καὶ ἄλλοι νέοι, ἔχοντες τὰ προσόντα, νὰ διαγωνισθῶσιν ἐν τῷ γενησομένῳ διαγωνισμῷ, καὶ ὁμολογῶ ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἕνεκεν εὐλόγου λόγου, διότι κατὰ τύχην ἔχει τὸν δεύτερον υἱόν του σπουδάζοντα ἐν Εὐρώπῃ τὴν ἐπιστήμην ταύτην, ἐφοβήθη μήπως τῷ ἀποδοθῇ μομφή, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔχει τυχὸν προσωπικὸν χαρακτῆρα. Ἐγώ, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι τοῦτο δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν, καὶ ἂν μοὶ ἐπέτρεπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἔκαμνα ἐπίσημον δήλωσιν ἐντεῦθεν, ὅτι ὁ υἱὸς τοῦ κ. Προέδρου δὲν δέχεται. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι εἶναι περὶ τοὺς 5 νέοι, οἱ ὁποῖοι σπουδάζουν ἐν Εὐρώπῃ ἰδίαις δαπάναις....

§394ΣΤΑΗΣ. Καὶ ἐνδιαφέρεσθε διὰ τὴν ἕνα!

§395ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Μάλιστα... Ἀλλ’ εἶχον ἐπιστολὰς ἀπὸ τοὺς τρεῖς, (ἐκ τῶν ὁποίων οἱ δύο μένουν ἐν τῇ Σχολῇ τοῦ Montpellier καὶ ὁ τρίτος ἐν τινι Σχολῇ τῆς Γερμανίας) δι’ ὧν παρακαλοῦσι νὰ ἐπιτραπῇ καὶ εἰς αὐτοὺς νὰ λάβωσιν μέρος εἰς τὸν διαγωνισμὸν· νομίζω δ’ ὅτι καὶ τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου εἶναι νὰ ἐπιτραπῇ εἰς αὐτοὺς νὰ ἔλθουν ἐντὸς τοῦ Ἰουλίου ἢ τοῦ Αὐγούστου, ἵνα συναγωνισθῶσι μὲ τοὺς ἄλλους, καὶ ἂν ἐπιτύχωσι, ν’ ἀποσταλῶσιν εἰς Εὐρώπην δημοσίᾳ δαπάνῃ, ὅπως τελειώσουν τὰς σπουδάς των, μαζὺ μὲ τοὺς ἄλλους δύο, οἱ ὁποῖοι θέλουσι κριθῆ ἱκανοί, ἵνα ἐπίσης ἀποσταλῶσιν ὡς ὑπότροφοι. Διότι, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνάγκη ἀποστολῆς νέων, ὅπως σπουδάσωσι τὴν γεωργικὴν ἐπιστήμην, ἡ μὴ τυχὸν δ’ ἀποδοχὴ τῆς προτάσεώς μου λόγον ἔχῃ τὴν περιπλέον δαπάνην τοῦ Δημοσίου, δὲν μοὶ φαίνεται εὔλογος ὁ λόγος οὗτος· διότι ἡμεῖς ἐδῶ κατὰ τὸ τελευταῖον τοῦτο δεκαήμερον ἐψηφίσαμεν διάφορα μέτρα, συνεπάγοντα πολὺ μεγάλας δαπάνας καὶ ἴσως ἐν πολλοῖς ὄχι δεδικαιολογημένας, ἐνῷ ἡ ὑπὲρ τοῦ σκοποῦ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου δαπάνη εἶναι ἀποχρώντως δεδικαιολογημένη. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ν’ ἀποδεχθῇ, ὅπως ἐπιτραπῇ καὶ εἰς τοὺς νέους, περὶ ὧν προηγουμένως εἶπον, νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὸν διαγωνισμόν, καὶ νὰ αὐξήσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀποσταλησομένων ἀπὸ 2 εἰς 4 ἢ 5 ἢ 6, ὅσους θέλει.