1900.03.30

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 54

Τῆς 30 Μαρτίου 1900.

(Πέμπτη).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 4 καὶ 30′ μ. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Χ. Μακρίδης ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ πνευματικῆς ἰδιοκτησίας. Ὁ Σύνδεσμος τῶν ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ συντεχνιῶν καὶ ἡ Ἀδελφότης τῶν μαρμαρογλύφων ὑποβάλλουσιν ἀναφοράν, δι’ ἧς διαμαρτύρονται κατὰ τῆς σκοπουμένης πολυετοῦς ἐνοικιάσεως τῶν ἐπὶ τῆς Πεντέλης λατομείων μαρμάρων.

§2ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ ἄλλοτε τὸ ζήτημα τοῦτο ἦλθεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Κατὰ τὸ 1896 ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ ἐκμίσθωσις πολυετὴς τῶν λατομείων τοῦ ὄρους Πεντελικοῦ ὑπὸ Ἀγγλικῆς, νομίζω, Ἑταιρείας. Τότε τὸ σωματεῖον τῶν μαρμαρογλύφων ὑπέβαλεν ὑπόμνημα, παραπονούμενον πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπρόκειτο νὰ ἐγκρίνῃ τοιαύτην ἐνοικίασιν. Ἅμα ὡς ἐζητήθη ἡ ἐξέτασις τοῦ ἐν λόγῳ παραπόνου τῶν μαρμαρογλύφων, ἡ Κυβέρνησις ἐσταμάτησε τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐνοικιάσεως, καὶ οὕτω τὸ ζήτημα ἔμεινεν ἐκκρεμές. Σήμερον πρόκειται πάλιν νὰ γείνῃ ἐνοικίασις ἐπὶ 50 ἔτη ἑτέρου μέρους τῶν λατομείων τῆς Πεντέλης. Διὰ νὰ ἐννοήσητε, Κύριοι, τὴν σημασίαν τῆς σκοπουμένης ἐνοικιάσεως, πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι πρόκειται νὰ γείνῃ ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν μαρμάρων τοῦ Πεντελικοῦ μονοπώλιον, διότι ἡ ἐν λόγῳ Ἑταιρεία ἔχει ἀγοράσει ἓν μέρος, ἐνῳκίασε δ’ ἀφ’ ἑτέρου καὶ ἕτερον πρὸς τὸ ἀνατολικὸν μέρος τοῦ Πεντελικοῦ ἀπὸ ἰδιοκτήτας, καὶ ἤρχισε τὴν ἐκμετάλλευσιν. Ἐζήτησε δ’ ἐπίσης καὶ ἐπέτυχε τὴν ἐνοικίασιν ἐπὶ εἰκοσιπενταετίαν καὶ ἑνὸς μέρους τῆς δυτικῆς κλιτύος τοῦ Πεντελικοῦ, τὸ λεγόμενον Κοκκιναρᾶ. Σήμερον ζητεῖ νὰ ἐνοικιάσῃ καὶ τὸ ὑπόλοιπον μέρος τῶν κτημάτων τῆς Μονῆς ἐπὶ πεντηκονταετίαν· ὥστε αὐτὴ νὰ γείνῃ κάτοχος ἀποκλειστικὴ ὅλου τοῦ Πεντελικοῦ. Ποῖα θὰ ἦναι τ’ ἀποτελέσματα τῆς τοιαύτης μονοπωλιακῆς, οὕτως εἰπεῖν, ἐκμεταλλεύσεως τῶν μαρμάρων, δὲν ἔχω ἀνάγκην πολλῶν λόγων διὰ νὰ τὸ ἀποδείξω πρὸς ὑμᾶς. Μέχρι πρὸ ὀλίγου, δηλαδὴ μέχρι τοῦ παρελθόντος ἔτους, τὸ μάρμαρον ἐπωλεῖτο ἀπὸ τοὺς λατόμους (τοὺς ἐνοικιαστὰς κατὰ μέρος λατομείων) πρὸς 100–120 δραχ. τὸ κυβικὸν μέτρον, οἱ δὲ μαρμαρογλύφοι, προσθέτοντες τὴν ἐργασίαν των, ἐπώλουν αὐτὸ εἰς τοὺς ἀνεγείροντας οἰκοδομὰς ἐν Ἀθήναις ἢ Πειραιεῖ ἢ καὶ ἀλλαχοῦ πρὸς δρ. 180–220, ἀναλόγως τῆς ποιότητος ἤ τῆς ἐργασίας τοῦ μαρμάρου. Ἀπό τινων μηνῶν, ἤτοι ἀπὸ τοῦ παρελθόντος θέρους, ὅτε ἡ Ἑταιρεία ἐγένετο ἤδη κάτοχος τοῦ ἑνὸς μέρους τοῦ λατομείου Κοκκιναρᾶ, ὕψωσε τὰς τιμὰς ἀπὸ δρ. 110 ἢ 120, ὅσον παρεχώρουν οἱ λατόμοι εἰς τοὺς ἐργαζομένους τὸ μάρμαρον, εἰς 180 τὸ κυβικὸν μέτρον, συνεπῶς οἱ ἐργαζόμενοι τὸ μάρμαρον ὕψωσαν τὰς τιμὰς ταύτας κατὰ 50 ἢ 60 δραχμὰς, ὥστε δι’ ἕκαστον κυβικὸν μέτρον, τὸ ὁποῖον πρὶν ἐπωλεῖτο 180–220 δραχμὰς, σήμερον ζητοῦσιν 250–280 δραχμὰς καὶ ἄνω. Καὶ μήπως τουλάχιστον ἡ ὠφέλεια αὕτη πρόκειται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Μονῆς, ἡ ὁποία εἶναι ἰδιοκτήτις τῶν λατομείων; Ὄχι. Μήπως ἡ ὠφέλεια πρόκειται νὰ ἱκανοποιήσῃ τοὺς ἐργάτας λατόμους ἢ τοὺς κατεργαζομένους τὸ μάρμαρον; Ὄχι. Αὐτὴ θὰ ἦναι ἀποκλειστικὴ ὠφέλεια ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἔγεινε κάτοχος καὶ τῶν μὲν καὶ τῶν δὲ λατομείων, καὶ ἐκμεταλλεύεται, οὕτως εἰπεῖν, αὐτὰ μονοπωλιακῶς. Ἐὰν δὲ γείνῃ ἐνοικιαστὴς καὶ τοῦ ὑπολοίπου μέρους, οὐδεὶς βεβαίως θὰ τὸν ἐμποδίσῃ νὰ ὁρίσῃ τιμὴν 250 ἢ 300 δραχμῶν, ἢ ὁσηνδήποτε θέλει. Οὕτω δὲ ἀφ’ ἑνὸς μὲν θὰ προσγείνῃ ζημία εἰς τὸ κοινὸν, διότι θὰ ὑψωθῇ κατὰ τοσοῦτον ἡ τιμὴ τοῦ μαρμάρου, ἀφ’ ἑτέρου ὅμως θὰ προσγείνῃ ζημία καὶ εἰς τὸ Δημόσιον, τὸ ὁποῖον πολλὰς οἰκοδομὰς ἔχει ἐν ἐνεργείᾳ ἢ μέλλει νὰ οἰκοδομήσῃ κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ τῶν 50 ἐτῶν. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως ἐξετάζω τὸ ζήτημα. Λέγουσιν, ὅτι πρέπει νὰ ἐνθαρρύνωνται αἱ Ἑταιρεῖαι, αἱ ὁποῖαι φέρουσι χρήματα καὶ κάμνουσιν ἐκμετάλλευσιν, ἥτις ὑπόσχεται καὶ ἐξαγωγὴν εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Καὶ ἔχουσι δίκαιον οἱ τοῦτο ἰσχυριζόμενοι. Ἀλλὰ μήπως ἡ Ἑταιρεία αὕτη καὶ μὲ μόνον τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον ἔχει ἤδη, δὲν δύναται νὰ κάμῃ ἐξαγωγὴν εἰς τὸ ἐξωτερικόν; Ἀπόδειξις ὅτι οἱ ἴδιοι λατόμοι, οἱ ὁποῖοι τμηματικῶς ἐνῳκίαζον τὰ κτήματα τῆς Μονῆς, ἔκαμνον ἐξαγωγὴν καὶ εἰς τὴν Αἴγυπτον καὶ εἰς τὴν Ρωμουνίαν καὶ εἰς ἄλλα μέρη τῆς Ἀνατολῆς. Ἀλλὰ τὸ συμφέρον τῆς Μονῆς δὲν ἔγκειται εἰς τὴν πολυετῆ ἐνοικίασιν, διότι ἡ τιμὴ, ἡ ὁποία ἐδόθη διὰ τὴν ἐπὶ εἴκοσιν ἔτη ἐνοικίασιν τοῦ κτήματος Κοκκιναρᾶ, εἶναι περίπου ἡ αὐτὴ, ἡ ὁποία ἐδίδετο ἀπὸ τοὺς κατὰ μέρος λατόμους, οἱ ὁποῖοι ἐνῳκίαζον διὰ 3 ἢ 5 ἔτη τὰ λατομεῖα, ἡ δὲ τιμὴ ἡ δοθεῖσα μέχρι πέρυσι φθάνει εἰς τὰς 15 ἢ 16 χιλιάδας δραχμὰς, τμηματικῶς δὲ, ὡς ἐγίνοντο αἱ ἐνοικιάσεις, κατ’ ἔτος ηὔξανε. Πρὸ 20 ἢ 25 ἐτῶν τὰ λατομεῖα ὅλα τοῦ Κοκκιναρᾶ ἐνῳκιάζοντο ἀντὶ 400 δραχμῶν μόνον, πέρυσι δὲ ἐνῳκιάσθησαν ἀντὶ 15 ἢ 16 χιλιάδων· φυσικὴ δὲ συνέπεια εἶναι, ὅτι κατ’ ἔτος, ὅσον αὐξάνει ἡ χρῆσις τοῦ μαρμάρου, θὰ αὐξάνῃ καὶ ἡ τιμή, τὴν ὁποίαν ἀπολαμβάνει ἡ Μονή· διότι, ὅταν 10 ἢ 20 λατόμοι ζητήσωσι νὰ ἐνοικιάσωσι μικρὸν μέρος ἕκαστος ἀπὸ τὴν Μονήν, πολὺ εὐκολώτερον δύναται νὰ αὐξήσῃ τὸ τίμημα τοῦ ἐνοικίου ἀπὸ 1000 εἰς 1200 ἢ 1500 δραχμάς, ἐνῷ μία μονοπωλιακή, οὕτως εἰπεῖν, ἐνοικίασις θὰ γείνῃ ἀντικείμενον συναγωνισμοῦ μόνον ἑνὸς ἢ δύο λατόμων. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, ἐπειδὴ ἡ σκοπουμένη ἐνοικίασις τῶν περὶ ὧν πρόκειται λατομείων καὶ εἰς τὸ συμφέρον τῆς Μονῆς ἀντίκειται καὶ ζημίαν μεγάλην πρόκειται νὰ ἐπιφέρῃ εἰς τε τὸ Δημόσιον καὶ εἰς τοὺς ἰδιώτας τοὺς οἰκοδομοῦντας διαφόρους οἰκοδομὰς, ὡς καὶ εἰς τοὺς λατόμους καὶ μαρμαρογλύφους, οἵτινες, ἐντίμως ἐργαζόμενοι, εἶναι ἄξιοι συμπαθείας καὶ προστασίας, νομίζω, ὅτι πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὴν ἀναφορὰν τοῦ σωματείου αὐτοῦ, καὶ νὰ μὴ προβῇ εἰς ἔγκρισιν τῆς ἐνοικιάσεως ἐπὶ τοσοῦτον μακρὸν χρόνον, ἐπὶ 50 ἔτη, δι’ ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον ἄλλως δὲν ἀπαιτεῖ οὔτε προκαταβολὴν μεγάλων κεφαλαίων, οὔτε εἰδικοὺς τεχνίτας, διὰ νὰ δικαιολογῇ τοιαύτην πολυετῆ ἐνοικίασιν.

§3Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου μοὶ ἐγένοντο παραστάσεις ἐκ μέρους τῶν κ. κ. Βουλευτῶν Ἀττικῆς. Τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον, ἐνθυμοῦμαι, δὲ, ὅτι διὰ μακρῶν συνεζητήθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς εἰς παρελθοῦσαν ἐποχὴν, ὅτε ἐπρόκειτο τοιαύτη μίσθωσις νὰ γείνῃ. Προκειμένου δὲ περὶ τοσοῦτον σπουδαίου ζητήματος, φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει τις νὰ σκεφθῇ μόνον περὶ τῶν συμφερόντων τῆς Μονῆς,—ἐὰν συμφέροντα τοιαῦτα ὑπάρχουσι· διότι πολλοὶ, ἔχοντες γνῶσιν τοῦ ζητήματος, ἀμφισβητοῦσι τοῦτο.— Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι θὰ ὑπῆρχε συμφέρον τι τῆς Μονῆς, νομίζω ὅτι τὸ συμφέρον τοῦτο πρέπει νὰ παροραθῇ ἀπέναντι ἄλλων σπουδαιοτέρων συμφερόντων, τὰ ὁποῖα ἀνεπτύχθησαν, καὶ ἑπομένως θὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν τὰς παραστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, καὶ ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτής...

§4Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὅσα θὰ ἐλέγομεν ὅλοι.

§5ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Βεβαίως.

§6Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Καὶ ὅσα θὰ ἔλεγον ὅσοι ἤθελον λάβει τὸν λόγον, καὶ θέλω κανονίσει τὴν ἐνέργειάν μου συμφώνως πρὸς αὐτά.

§7ΣΚΟΥΖΕΣ. Εὐχαριστοῦμεν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν μέριμναν, τὴν ὁποίαν λαμβάνει.

§8ΝΕΓΡΗΣ. Καὶ ἐγὼ δὲν δύναμαι παρὰ νὰ εὐχαριστήσω τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως δι’ ὅσα εἶπε. Μίαν μόνον μικρὰν παρατήρησιν θὰ προσθέσω· ὅτι ἡ Ἑταιρεία τῶν μαρμάρων, ἡ ὁποία διετείνετο κατ’ ἀρχὰς, ὅπως τύχῃ τῆς συνδρομῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅτι θέλει τελειοποιήσει τὴν λατόμησιν τῶν μαρμάρων, τοὐναντίον, ὡς πληροφοροῦμαι, ἀντὶ νὰ φέρῃ βελτίωσιν, ἀκολουθεῖ ἐκμετάλλευσιν χειροτέραν, διότι ἐξορύττει ταῦτα διὰ τῶν μέσων, δι’ ὧν ἐξορύσσονται οἱ ὀγκόλιθοι, οἵτινες χρησιμεύουσι διὰ τοὺς μώλους, ἤτοι κατασκευάζει στοὰς, εἰς τὸ τέρμα δὲ τῶν στοῶν ἀνοίγει σπήλαια, τὰ ὁποῖα πληροῖ μὲ πυρίτιδα, καὶ ἀνατινάζει ὁλόκληρον τὸ βουνὸν, καὶ τοιουτοτρόπως βεβαίως γίνεται καταστροφὴ πολὺ μεγαλειτέρα τῆς ἄλλοτε γιγνομένης. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἔχῃ τὴν καλωσύνην νὰ λάβῃ καὶ τοῦτο ὑπ’ ὄψιν.

§9Δ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Νὰ ἐφαρμοσθῶσιν αἱ διατάξεις τοῦ νόμου περὶ λατομείων καὶ ὀρυχείων, καὶ νὰ σταλῇ ἐπιθεωρητής· διότι, ἂν γίνεται ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ἀλλοίμονον!

§10Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν συνηθίζω νὰ λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν παράπονα κατὰ δικαστικῶν ὑπαλλήλων ἄνευ πραγματικοῦ ἐλέγχου καὶ ἄνευ βασάνου. Ἐν τούτοις εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ καταστήσω γνωστὸν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς δικαιοσύνης ἐν τῷ δήμῳ Τρικκάλων τῆς Κορινθίας κατέστη ἔκρυθμος, ἀφ’ ὅτου μάλιστα διέπει ἐκεῖ τὰ τῆς δικαιοσύνης ὁ τελευταῖον ἐν τῷ εἰρημένῳ δήμῳ τοποθετηθεὶς εἰρηνοδίκης κ. Κόντης. Ὁλόκληρος ὁ ἐκεῖ δικηγορικὸς σύλλογος, ἀποτελούμενος ἀπὸ ἐπιστήμονας δικηγόρους, συνελθὼν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ἠναγκάσθη διὰ πρωτοκόλλου νὰ ἀπόσχῃ τῶν συνεδριάσεων τοῦ Εἰρηνοδικείου, πρὸς μεγάλην ζημίαν τῶν κοινωνικῶν ἐκεῖ συμφερόντων. Ἡ διαγωγὴ τοῦ εἰρηνοδίκου τούτου εἶναι ἀπερίγραπτος. Πλεῖσται παρεκτροπαὶ ἐγκληματικαὶ μοὶ καταγγέλλονται, ὅ,τι δὲ καὶ ἂν σᾶς εἴπω εἶναι ὀλιγώτερον τοῦ πραγματικοῦ. Καταγγελίαι ἐδόθησαν πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν καὶ πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα τῶν Πρωτοδικῶν· νομίζω δὲ, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔχει λάβει γνῶσιν τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Ἀλλ’ εἶμαι ἠναγκασμένος καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἀπευθύνω ζωηρὰς παραστάσεις πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, εὐελπιστῶ δὲ, ὅτι ταχέως θὰ λάβῃ πρόνοιαν, ἵνα ἀπαλλάξῃ τὴν κοινωνίαν ἐκείνην τοιούτου εἰρηνοδίκου, ὁ ὁποῖος οὐδόλως συντελεῖ πρὸς ἐπίρρωσιν τοῦ γοήτρου τῆς δικαιοσύνης, ὑπὲρ ἧς ὀφείλει πρὸ παντὸς νὰ ἐνδιαφέρηται.

§11Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τὴν κατάστασιν γνωρίζει ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, διότι, ὡς μοὶ γράφουσιν ἐκεῖθεν, οἱ κύριοι δικηγόροι κατήγγειλαν τὸν εἰρηνοδίκην, περὶ οὗ πρόκειται, εἰς τὸν Εἰσαγγελέα τῶν ἐν Ναυπλίῳ Πρωτοδικῶν καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Ἐδημιουργήθη ἐκεῖ ἀληθὲς δικαιοστάσιον. Οἱ δικηγόροι ὅλοι ἀπεφάσισαν νὰ ἀπόσχωσιν τῶν συνεδριάσεων, καὶ ἐν τῇ καταγγελίᾳ, ἣν ἀπηύθυναν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα, ἀναφέρουσιν ὡρισμένα γεγονότα, τουτέστι διαφόρους πράξεις σκανδαλώδεις καὶ ἐγκληματικὰς τοῦ εἰρημένου εἰρηνοδίκου, αἱ ὁποῖαι εἶναι οὐ μόνον ἁπλαῖ παραβάσεις καθήκοντος, ἀλλὰ καὶ ἐκβιάσεις. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, καὶ χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας καὶ τοῦ γοήτρου τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς καὶ χάριν τοῦ συμφέροντος τῆς κοινωνίας,—διότι οἱ συναλλασσόμενοι πολῖται ζημιοῦνται ἤδη, ἀφοῦ οἱ δικηγόροι ἐκήρυξαν, ὅτι θὰ ἀπέχωσι τῶν συνεδριάσεων, καὶ εἶναι ἠναγκασμένοι, ἐφ’ ὅσον ὁ εἰρηνοδίκης αὐτὸς ἐξακολουθεῖ νὰ διαμένῃ ἐκεῖ, νὰ μὴ προσέρχωνται εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον, ὅπως δικάζωσι τὰς ὑποθέσεις τῶν πελατῶν των,—παρακαλῶ, λέγω, θερμῶς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐκτοπίσῃ ἐκεῖθεν τὸν εἰρηνοδίκην αὐτὸν, καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ νὰ προκαλέσῃ καὶ τὴν νόμιμον τιμωρίαν αὐτοῦ, ἵνα παραδειγματισθῇ καὶ αὐτὸς καὶ πᾶς ἄλλος, ἔχων διάθεσιν νὰ μιμηθῇ τὸ παράδειγμά του. Ἐζήτησαν νὰ σταλῇ ἐκεῖ ἀνακριτὴς, νομίζω δὲ, ὅτι ἀπεστάλη ὁ ἀντεισαγγελεὺς κ. Δημητριάδης. Ἀλλὰ φρονῶ ὅτι θὰ ἦτο καλλίτερον, ἂν ἤθελε διατάξει ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ μεταβῇ ἐκεῖ τακτικὸς ἀνακριτὴς, ἢ αὐτὸς ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν Πρωτοδικῶν.

§12ΜΕΛ. ΡΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ δυνηθεὶς ἀτυχῶς, Κύριοι, νὰ παραστῶ κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς σιδηροδρομικῆς συμβάσεως Πύργου–Κυπαρισσίας, ἀναγκάζομαι νῦν νὰ ὑποβάλω ἐντεῦθεν σχετικὴν δήλωσίν μου δι’ ἐλαχίστων. Ὡς Λακεδαίμονος, Κύριοι, συναισθάνομαι βαθύτατα τὸ εὔλογον καὶ δίκαιον ἐξ ἴσου παράπονον τῆς ἡμετέρας ἐπαρχίας, παράπονον τὸ ὁποῖον τόσον πιστῶς καὶ εὐγλώττως διηρμήνευσαν οἱ ἀγορεύσαντες κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως ταύτης ἀξιότιμοι ἐκ Λακεδαίμονος συνάδελφοί μου ἐπὶ τῇ παραλείψει τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Λεονταρίου– Σπάρτης. Ἤθελε δὲ καταδειχθῆ ἐπὶ μᾶλλον ἡ ἄκρα σοβαρότης καὶ ἡ πραγματικὴ καὶ ἀληθὴς ὑπόστασις τοῦ τοιούτου ἐπαρχιακοῦ ἡμῶν παραπόνου, ἂν μοὶ ἐπετρέπετο ν’ ἀνακοινώσω ὑμῖν ἐντεῦθεν βασιμωτάτας στατιστικὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας εἶχον ἄρτι ἐπὶ τούτῳ συλλέξει ἐπιμελῶς. Κρίνων ὅμως κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην πάντη ἄκαιρον, ὅσον καὶ ἄσκοπον καὶ ἀνάρμοστον, τὴν τοιαύτην ἐνασχόλησιν ἡμῶν, προκειμένου περὶ τετελεσμένου γεγονότος, συμβάσεως τουτέστι τελείως καταρτισθείσης διὰ τῆς ὑμετέρας ψήφου καὶ συνεπῶς μὴ ἐπιδεχομένης οἱανδήποτε ἀλλοίωσιν, περιορίζομαι μόνον νὰ δηλώσω ἐντεῦθεν ἐκ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον μοὶ ἐπιβάλλει ἡ θέσις μου καὶ ὡς βουλευτοῦ Λακεδαίμονος καὶ ὡς φίλου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀναγνωρίζω ἀνενδοιάστως τὴν ἀπόλυτον εἰλικρίνειαν τῆς πρωθυπουργικῆς ἐπαγγελίας, τὴν ὁποίαν ἀναγράφουσιν αἱ δύο τελευταῖαι παράγραφοι τῆς σχετικῆς εἰσηγητηρίου ἐκθέσεως, ὅτι τουτέστι μετ’ οὐ πολὺ θέλει ἐπιτευχθῆ καὶ ἡ κατασκευὴ τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Λεονταρίου–Σπάρτης, καὶ ἀπεκδέχομαι πεποιθότως τὴν ταχεῖαν ἐκπλήρωσιν τῆς ἐπισήμου καὶ τόσον πανδήμου κυβερνητικῆς ταύτης ὑποσχέσεως καὶ διαβεβαιώσεως.

§13Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§14Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι βέβαιον, ὅτι ὁ νόμος περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν ἀπαγορεύει εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ἀποδυομένους εἰς τὸν βουλευτικὸν ἀγῶνα νὰ ὑπηρετῶσιν ἐπὶ τέσσαρα ὅλα ἔτη εἰς τὸν νομὸν, εἰς ὃν ἀνήκει ἡ ἐπαρχία, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐπολιτεύθησαν· ἀπαγορεύεται δὲ εἰς αὐτοὺς νὰ ὑπηρετῶσιν εἴτε εἰς ὀργανικὰς θέσεις εἴτε εἰς ἄλλας ὑπηρεσίας ὡς ἀπεσπασμένοι κλπ. Ἐπὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως ἀληθῶς ὁ ἀντιμοίραρχος Καστρισιάδης διωρίσθη ὑπὸ τοῦ προκατόχου μου εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὴν ἐξεταστικὴν τῶν ὑποψηφίων διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπομοιράρχου. Ὅτε παρουσιάσθη ἡ περίστασις τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ Στρατοδικείου διὰ τὴν δίκην τοῦ συνταγματάρχου Χρ. Βότσαρη, ἀληθῶς ἐτέθη ὑπὸ μελέτην τὸ ζήτημα, ἂν ὁ στρατηγὸς Σμολένσκης, ὅστις ἀπαραιτήτως ἔδει νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὸ δικαστήριον αὐτὸ, ἠδύνατο νὰ διορισθῇ Πρόεδρος τοῦ δικαστηρίου τούτου, ἅτε πολιτευθεὶς καὶ οὗτος ἐν τῷ ἰδίῳ νομῷ, τῷ νομῷ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας. Τὸ Νομικὸν Συμβούλιον παμψηφεὶ, ἢ μεῖον μιᾶς ψήφου, ἀπεφάνθη ὅτι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, τὴν ἀφορῶσαν τὸ ὅλον Κράτος, ἠδύνατο νὰ λάβῃ μέρος ὁ στρατηγὸς Σμολένσκης, χωρὶς τὸ παράπαν νὰ θιγῇ ὁ νόμος περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν· τοῦθ’ ὅπερ καὶ ἐγένετο. Μένει ἑπομένως ἡ ἐξέτασις τοῦ ζητήματος, ἂν ἀξιωματικὸς πολιτευθεὶς ἠδύνατο νὰ λάβῃ μέρος εἰς ἐπιτροπὰς, αἵτινες ἠδύναντο νὰ συνεδριάζωσιν οὐ μόνον ἐν Ἀττικῇ, ἀλλ’ εἰς οἱονδήποτε μέρος τοῦ Κράτους, διότι δὲν εἶναι ἀρχαὶ καθεστηκυῖαι, δὲν εἶναι ὑπηρεσίαι μόνιμοι, καὶ τὸ Νομικὸν Συμβούλιον ἀπεφάνθη καταφατικῶς· διότι, ἐπαναλαμβάνω, ἡ ὑπηρεσία τῶν ἐπιτροπῶν δὲν εἶναι ὑπηρεσία μόνιμος, καὶ ἑπομένως οἱ εἰς ταύτην ἀσχολούμενοι δὲν θεωροῦνται οὔτε ἀπεσπασμένοι οὔτε ἄλλως προσκεκολλημένοι. Συνεπῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐργάζωνται οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς τὰς ἐπιτροπὰς, καίπερ πολιτευθέντες ἐν τῷ νομῷ.

§15Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§16ΜΙΧ. ΚΩΤΣΑΚΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§17ΜΙΧ. ΛΑΜΠΡΥΝΙΔΗΣ. Θ’ ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγα λεπτὰ τὴν Βουλὴν ἐπὶ ζητήματος, ὅπερ ἀφορᾷ τὴν ἐπαρχίαν Ναυπλίας. Τὸ Ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιίας ὀφείλει εἰς τὴν δημοτικὴν ὁδοποιίαν τοῦ δήμου Ναυπλιέων δραχμὰς πεντήκοντα ὀκτὼ χιλιάδας περίπου. Τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς ὃν σκοπὸν προωρίσθη, διότι τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νόμου ΣΛϚʹ περὶ ὁδοποιΐας ὁρίζει ὅτι τὰ χρήματα τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας χρησιμεύουσιν εἰς κατασκευὴν τεχνικῶν ἔργων τῶν δημοτικῶν ὁδῶν. Εὐτυχῶς ἐν τῷ δήμῳ Ναυπλιέων ἡ δημοτικὴ ὁδοποιΐα εἶναι πλήρης· ὅλα τὰ χωρία, τὰ ἀποτελοῦντα τὸν δῆμον, συγκοινωνοῦσι πρὸς ἄλληλα καὶ πρὸς τὴν πρωτεύουσαν δι’ ἁμαξιτῶν ὁδῶν. Ἑπομένως τὸ χρῆμα τοῦτο, ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι εἶναι προωρισμένον νὰ διατεθῇ συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ εἰρημένου νόμου, θὰ μένῃ νεκρὸν διὰ τὸν δῆμον Ναυπλιέων. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε λοιπὸν νὰ ὑποβάλω πρότασιν νόμου, δι’ ἧς ἐπιτρέπεται τῷ δήμῳ, μετ’ ἀπόφασιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τῇ ἐγκρίσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ χρῆμα τοῦτο εἰς ἄλλα δημοφελῆ ἔργα, τὰ ὁποῖα ὑποδεικνύει ἡ ἀνάγκη τοῦ τόπου. Ὁ δῆμος εἶναι πτωχὸς καὶ βεβαρημένος διὰ δανείων, καὶ μόλις ἐπαρκεῖ εἰς τὰς τακτικὰς αὑτοῦ ἀνάγκας. Ἑπομένως τὸ ποσὸν τοῦτο θὰ τὸν ἀνακουφίσῃ, διότι θὰ συμπληρώσῃ κυρίως τὸ δίκτυον τῶν ὑπονόμων, ἐκ τῆς ἐλλείψεως τοῦ ὁποίου πάσχει ἡ ὑγεία τῆς πόλεως. Ἐπὶ πλέον θὰ συντελεσθῇ τὸ ὑδραγωγεῖον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀνάγκην συμπληρώσεως, διότι τὸ θέρος ἡ πόλις πάσχει ἀπὸ λειψυδρίαν. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, συμπληρῶν τὴν πρότασίν μου, προτείνω ἵνα ἕτερον ποσόν, ἀνῆκον εἰς τὸν δῆμον Μινώας τῆς ἐπαρχίας μου, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖται ἀπὸ ἓν χωρίον προελθὸν ἐκ συνοικισμοῦ Κρητῶν...

§18ΡΙΚΑΚΗΣ....

§19ΛΑΜΠΡΥΝΙΔΗΣ. ... ἐξ οὗ κατάγεται καὶ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Πατρῶν κ. Ρικάκης, προτείνω, λέγω, ἵνα τὸ ποσὸν τοῦτο, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχουσιν ἄλλα χωρία ἐν τῷ δήμῳ Μινώας πρὸς συγκοινωνίαν, διατεθῇ εἰς κατασκευὴν ἀποβάθρας, ἧς ἡ ἀνάγκη εἶναι ἐνδεδειγμένη καὶ ἐπείγουσα. Τὰ σχέδια καὶ ἡ μελέτη καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἔργων τούτων εὑρίσκονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπὸ πολλοῦ χρόνου, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν εὑρίσκεται ὁ τρόπος τῆς ἐξευρέσεως τῶν πρὸς τοῦτο ἀναγκαιούντων χρημάτων, διότι τὸ τμῆμα τῆς ὁδοποιΐας ἀπεφάνθη, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ κατασκευασθῇ ἀποβάθρα διὰ τῶν χρημάτων τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, διότι αὕτη δὲν ἀποτελεῖ προέκτασιν δημοσίας ὁδοῦ, λιμενικοὶ δὲ πόροι δὲν ὑπάρχουσιν. Ἑπομένως, ἐὰν τὸ χρῆμα τοῦτο, τὸ μὴ δυνάμενον νὰ χρησιμοποιηθῇ ὅπου προώρισται, δὲν χρησιμοποιηθῇ πρὸς κατασκευὴν ἀποβάθρας διὰ τὸ χωρίον τοῦτο, θὰ μένῃ πάντοτε νεκρόν.

§20Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁμολογῶ ὅτι ἡ ἀνάγκη, ἣν σκοπεῖ νὰ πληρώσῃ ἡ ὑποβαλλομένη πρότασις νόμου, εἶναι προφανής. Πρόκειται περὶ ἀνάγκης πόλεως πρωτευούσης ἐπαρχίας ὁλοκλήρου. Συνιστῶ δὲ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον νὰ φροντίσῃ, ἵνα ἡ πρότασις νόμου αὕτη ἀναγραφῇ μεταξὺ τῶν πρώτων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 266).

§22Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι ἐντεταλμένος, κύριοι Βουλευταί, νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν δημοψήφισμα τῆς πόλεως Ἄργους καὶ τῶν συντεχνιῶν αὐτῆς ὑπὲρ τῆς Κυριακῆς ἀργίας. Τὸ ψήφισμα τοῦτο, ἀπευθυνόμενον πρὸς τὴν Βουλὴν, ὑποβάλλεται ὑπὸ τῆς συνελεύσεως τοῦ λαοῦ καὶ τῶν συντεχνιῶν διὰ τοῦ κ. Τιμελῆ, ὁ ὁποῖος ἀνέθηκε τὴν φροντίδα καὶ εὐχαρίστησιν ταύτην εἰς ἐμέ. Θὰ ἦτο δὲ εὐχῆς ἔργον—καὶ ἐκφράζω τὴν ἀτομικήν μου γνώμην—νὰ τυπωθῇ, διότι πρόκειται περὶ ὀλίγων λέξεων, διὰ νὰ δοθῇ ἀφορμὴ νὰ γείνῃ ἀρχὴ σκέψεως καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ τοῦ Κοινοβουλίου περὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ζητήματος, τῆς Κυριακῆς ἀργίας, ὑπὲρ ἧς εἶμαι κεκηρυγμένος θερμότατα.

§23ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§24ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλω προσέτι ἀναφορὰν πάντων τῶν ἐν Πύλῳ καταδίκων, ἐκπροσωπουμένων ὑπὸ ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐνετάλη νὰ συντάξῃ τὴν ἀναφορὰν καὶ ὑποβάλῃ αὐτὴν δι’ ἐμοῦ, ὅστις κατὰ ῥητὴν παράκλησιν καὶ ἀξίωσιν ὑποβάλω ταύτην, ἄλλως δὲν ἤθελον λάβει τὸν κόπον νὰ φέρω πλέον τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλήν, διότι πεντάκις ἢ ἑξάκις ἢ καὶ δεκάκις μέχρι τοῦδε περὶ τούτου ἐγένετο λόγος ἐνταῦθα. Πρόκειται περὶ τοῦ συμψηφισμοῦ τοῦ χρόνου τῆς προφυλακίσεως ἐκείνων τῶν καταδίκων, οἱ ὁποῖοι κατεδικάσθησαν πρὸ τοῦ νόμου ΒΙΔʹ τοῦ 1892. Ζητοῦσι νὰ τοῖς προσμετρηθῇ ὁ χρόνος τῆς ὑποδικίας, ὡς ἐγένετο πολλάκις λόγος, καὶ πάντες ἀνεγνωρίσαμεν τὸ δίκαιον αὐτῶν. Ἀλλ’ ὑπάρχει, κύριοι Βουλευταί, τοῦτο τὸ ἐναντίον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἠκούσατε, ὅτι τὰ δικαστήρια ἐν τῇ ἐπιβολῇ τῆς ποινῆς ἐλάμβανον τότε ὑπ’ ὄψιν τὸν χρόνον τῆς προφυλακίσεως καὶ ἀφῄρουν αὐτὸν ἐκ τῆς ἐπιβαλλομένης ποινῆς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι σπουδαῖον, οὔτε δύναται νὰ βεβαιωθῇ τὸ ἐπιχείρημα αὐτό. Πολλαὶ λοιπὸν ἑκατοντάδες φυλακισμένων ἔφεραν τὸ ζήτημα εἰς ἐμὲ δι’ αἰτήσεών των.

§25ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι, ὅτε ἐπεβάλλετο ὁ ἀνώτερος ὅρος τῆς ποινῆς, ἀφῃρεῖτο ὁ χρόνος τῆς προφυλακίσεως; οὔτε ἄλλοτέ ποτε.

§26ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ συμφωνῶ εἰς τὴν λύσιν τὴν δι’ ἀπονομῆς βασιλικῆς χάριτος πρὸς τοὺς καταδίκους διὰ τὸν χρόνον τὸν ἀπὸ τῆς προφυλακίσεως μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς καταδίκης αὐτῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶχεν ἄλλοτε γνώμην περὶ τούτου. Θὰ ηὐχόμην, ἐκπληρῶν τὴν ἐπιθυμίαν τῶν ἀναφερομένων, νὰ ὑποβάλῃ τὴν γνώμην του ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§27Α. ΜΠΑΣΙΑΣ. Ἔλαβον καὶ ἐγὼ ἐπιστολὰς διαφόρων καταδίκων, συμπολιτῶν μου καὶ ἄλλων, κρατουμένων ἐν ταῖς φυλακαῖς Πύλου, οἵτινες μὲ παρακαλοῦσι νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασιν, ἣν ὑπέβαλεν ὁ κ. ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς Βουλευτής. Συνηγορῶ θερμότατα ὑπὲρ αὐτῆς, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ προνοήσῃ, ὅπως ἐν τῇ προσεχεῖ Συνόδῳ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ τούτου, ὡς καὶ διὰ πολλὰ ἄλλα ζητήματα τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης.

§28Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ὁ κ. ἐκ Ναυπλίας Βουλευτὴς ἐζήτησε πληροφορίας περὶ ἐκτάσεως τῶν ἀμπέλων καὶ σταφιδαμπέλων. Ἐπίσης ὁ ἐκ Κυνουρίας βουλευτὴς κ. Βοζίκης ἐζήτησε πληροφορίας περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μαχαιροποιῶν καὶ διορθωτῶν καὶ κατασκευαστῶν ὅπλων τῶν ἐγγεγραμμένων εἰς τοὺς φορολογικοὺς καταλόγους. Ἐπίσης ὁ ἐξ Εὐρυτανίας βουλευτὴς κ. Τσιτσάρας ἐζήτησε νὰ κατατεθῶσιν ἔγγραφα περὶ δύο ἐθνικῶν δασῶν τῆς Εὐρυτανίας. Ἁπάσας τὰς πληροφορίας ταύτας καταθέτων. Ὁ ἐκ Φθιώτιδος βουλευτὴς κ. Κρίτσας διετύπωσε τὸ παράπονον, ὅτι δύο ἐκ τῶν συμπολιτῶν του κατεδιώκοντο ὑπὸ τοῦ ταμίου Φθιώτιδος, ἐνῷ εἶχον πληρώσει τοὺς φόρους. Ὡς πρὸς τὸν ἕνα ἐξ αὐτῶν, δὲν ἐπρόκειτο περὶ φόρου πληρωθέντος καὶ ζητουμένου ἐκ νέου, ἀλλὰ περὶ ἀπαλλαγῆς αὐτοῦ ἐκ φόρου ἀροτριῶντος κτήνους, τὸ ὁποῖον ἐδηλώθη. Τοῦτο ἐγένετο ἐκ λάθους, διότι ἕτερός τις ὑπέβαλε δήλωσιν, δηλώσας δύο ἀροτριῶντα κτήνη, ἐνῷ ἀπεδείχθη ἐκ τῆς γενομένης ἐξετάσεως, ὅτι ἓν μόνον εἶχε. Διετάχθησαν αἱ ἁρμόδιαι ἀρχαὶ νὰ ὑποβάλωσι τὸ πρωτόκολλον τῆς ἐκπτώσεως κατὰ τὴν κρατοῦσαν τάξιν, ὅπως ἐπέλθῃ ἡ ἱκανοποίησις τοῦ παραπόνου αὐτοῦ.

§29ΚΡΙΤΣΑΣ. Ὥστε εἶχον δίκαιον.

§30ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν παρεστάθη ὅμως ἀκριβῶς τὸ πρᾶγμα. Δὲν ἐπρόκειτο περὶ φόρου πληρωθέντος καὶ ζητουμένου ἐκ νέου. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἕτερον συμπολίτην τοῦ κ. Βουλευτοῦ, δὲν ὑπεβλήθησαν εἰσέτι ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν αἱ ζητηθεῖσαι πληροφορίαι, διὰ τίνα φόρον οὗτος καταζητεῖται.

§31ΚΡΙΤΣΑΣ. Θὰ σᾶς φέρω σημείωσιν καὶ τῶν ὑπολοίπων ὀνομάτων.

§32ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐνεργήσω ἀμέσως τὰ προσήκοντα.

§33ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Περὶ τῶν ποτοποιῶν δὲν λέγετε τίποτε! Πρὸ 12 ἡμερῶν ἔχει ὑποβληθῆ ἡ ἔκθεσις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ.

§34ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ 12 ἡμερῶν ἀπουσιάζει ἐντεῦθεν ὁ ἐπιθεωρητής. Μετέβη οὐ μόνον εἰς Τρίπολιν, ἀλλὰ καὶ εἰς Πάτρας.

§35ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἀλλὰ τέλος πάντων εἶναι ἀρκεταὶ ἡμέραι.

§36ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Πιστεύω ὅτι κατὰ μίαν τῶν προσεχῶν συνεδριάσεων ἔσομαι εἰς θέσιν νὰ παράσχω τὰς σχετικὰς πληροφορίας.

§37ΡΙΚΑΚΗΣ. Μακρὰ συζήτησις ἐγένετο ἐπὶ τοῦ θέματος, ἐὰν μετὰ τὸν νόμον, δι’ οὗ ὑπολογίζεται ἡ προφυλάκισις εἰς τὴν ποινὴν, εἶναι δίκαιον ἢ πρέπει κατ’ ἀνάγκην νὰ ληφθῇ μέτρον περὶ ἐκείνων, οἵτινες κατεδικάσθησαν πρὸ τοῦ νόμου. Ἡ ἐπιμέτρησις τῆς ποινῆς εἶναι ζήτημα δημοσίας τάξεως, δὲν εἶναι δὲ ὀρθὸν μὲ ἄλλον πῆχυν νὰ ἐπιμετρῆται ἡ ποινὴ ἑνὸς καταδίκου, ὁ ὁποῖος ἔμενεν εἰς τὰς φυλακὰς καὶ ἐδικάσθη ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ νῦν κρατοῦντος νόμου, καὶ μὲ ἄλλον ἡ ποινὴ ἐκείνου ὅστις συνέπεσε νὰ δικασθῇ εἰς προγενεστέραν ἐποχήν. Ὁ ἐπιεικέστερος νόμος ἐφαρμόζεται εἰς τὰς ποινὰς ὄχι μόνον διὰ τὴν ἐπιμέτρησιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἐπιβολὴν τῆς ποινῆς. Γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι, ἐὰν καθ’ ἣν ἐποχὴν ὁ νόμος θέλει ἐφαρμοσθῆ, συμβῇ νὰ ὑπάρχῃ ἕτερος νόμος, ἐπιεικέστερος ἐκείνου, ὅστις ἐπεκράτει ὅτε τὸ ἔγκλημα ἐξετελέσθη, θὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ ἐπιεικέστερος νόμος. Κατὰ τὴν ἀρχὴν ταύτην οἱ μένοντες ὡς κατάδικοι ὑπὸ τὸ κράτος προηγουμένου νόμου δικαιοῦνται, κατ’ ἐμὲ, σήμερον ν’ ἀπαιτήσωσι νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς αὐτοὺς ὁ μεταγενέστερος νόμος. Ἐὰν ἐπανειλημμένως παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα διοικητικῶς, τὸ ἔπραξα διὰ νὰ μὴ γεννηθῇ ζήτημα, ἐφ’ οὗ θὰ ἠγείρετο ἐκτεταμένη συζήτησις καὶ ἴσως ἠδύναντο νὰ συγκρουσθῶσι διάφοροι γνῶμαι. Κατ’ ἐμὴν γνώμην, τὸ πρᾶγμα εἶναι ἐπιβεβλημένον διὰ τοὺς καταδικασθέντας πρὸ τοῦ τελευταίου νόμου. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν, συμφώνως μὲ τὰς γενικὰς ἀρχὰς τοῦ ἐπικρατοῦντος δικαίου, νὰ λάβῃ μέτρα δι’ οἱουδήποτε τρόπου, εἴτε δι’ ἐπιμετρήσεως τοῦ χρόνου τῆς προφυλακίσεως, εἴτε διὰ βασιλικῆς χάριτος, νὰ ἀφαιρέσῃ τὴν ἀνισότητα, ἡ ὁποία ὑπάρχει σήμερον μεταξὺ καταδίκων κρατουμένων ἐν τῇ αὐτῇ φυλακῇ καὶ βιούντων ὑπὸ τὴν αὐτὴν νομοθεσίαν.

§38Γ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Τὴν νομικὴν ἄποψιν τοῦ ζητήματος ὀρθῶς καὶ εὐγλώττως ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Πατρῶν κ. Ρικάκης. Ἀλλ’ ἀκριβῶς ἡ κατάστασις τῶν φυλακῶν ἐν Ἑλλάδι εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ κηρύσσηταί τις κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ παντὸς μέτρου, ὅπερ ἤθελε συντείνει εἰς τὴν ὅσον τὸ δυνατὸν βραχυχρονιωτέραν ἔκτισιν τῆς ποινῆς. Καὶ ὑπὲρ αὐτῆς ἔχω κηρυχθῆ, καὶ συμφρονῶ τοῖς πλείστοις, νομίζω, ἀντιπροσώποις τοῦ ἔθνους, συνηγορῶν ὑπὲρ εὐρείας ἀπονομῆς βασιλικῆς χάριτος. Ἀτυχῶς αἱ Ἑλληνικαὶ φυλακαὶ ἀναμιμνήσκουσιν ἡμᾶς τὴν ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ Χάβαρτ κατάστασιν τῶν φυλακῶν. Εἶναι ἀληθῶς αἶσχος διὰ τὴν δικαιοσύνην καὶ τὸν πολιτισμὸν, καὶ ὀρθῶς ἠδύνατό τις ν’ ἀναγράψῃ ἐπὶ τῶν πυλῶν τῶν Ἑλληνικῶν φυλακῶν τὸν στίχον ἐκεῖνον τοῦ Δάντου: «Ἄφετε πᾶσαν ἐλπίδα οἱ εἰσερχόμενοι».

§39Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ λάβῃ μέτρα διὰ τοὺς καταδικασθέντας πρὸ τοῦ νόμου. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλο ἤθελον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ δικαιοσύνη ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἄνισος, διότι διὰ τοὺς πολιτικοὺς καταδίκους διατάσσεται ὁ συμψηφισμὸς, ἐνῷ διὰ τοὺς στρατιώτας τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης ὄχι.

§40Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἔχετε λάθος, διότι ἐψηφίσθη νόμος.

§41ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης πρέπει νὰ ἀνακοινώσῃ ἡμῖν, τίνα γνώμην ἔχει, διότι πολλάκις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἠσχολήθη ἡ Βουλή.

§42ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τὴν θεωρίαν, ὅτι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι σήμερον νὰ συμψηφίσωμεν τὴν προφυλάκισιν εἰς τὴν ποινὴν διὰ τοὺς καταδικασθέντας πρὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ νόμου τοῦ διατάσσοντος τὸν συμψηφισμὸν, δὲν εὑρίσκω ὀρθήν. Διότι ὁ νόμος, ὁ διατάξας τὸν συμψηφισμὸν, ἀνέθηκεν εἰς τὰ δικαστήρια νὰ συμψηφίζωσι τὴν ποινὴν καὶ ἑπομένως νὰ ἐπιμετρῶσι ποινὴν ἴσην ἢ ἀνάλογον πρὸς τὴν προφυλάκισιν. Ἡ τοιαύτη διάταξις ἐνδεικνύει ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἄλλον νὰ κάμῃ ὑποχρεωτικῶς συμψηφισμὸν καὶ πολὺ περισσότερον δὲν ἐπιτρέπεται τοῦτο εἰς τὸν Ὑπουργὸν διοικητικῶς. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ νόμος εἶναι ἐπιεικὴς, καὶ εἶναι βέβαιον ὅτι αἱ ποιναὶ εἶναι βαρεῖαι καὶ ἡ κατάστασις τῶν φυλακῶν τοιαύτη, οἵα ἐκτραγωδεῖται καθ’ ἑκάστην, καὶ ἐπειδὴ ὑπερεπλεόνασεν ὁ ἀριθμὸς τῶν φυλακισμένων, καλῶς ἔπραξεν ὁ Ὑπουργὸς, ἂν, ὡς μανθάνω, ἔλαβε τὸ μέτρον νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς τοιαύτας αἰτήσεις μετὰ προηγουμένην γνωμοδότησιν τοῦ Εἰσαγγελέως καὶ χαρίζῃ μέρος τῆς ποινῆς ἴσον πρὸς τὸν χρόνον τῆς προφυλακίσεως. Φρονῶ δ’ ὅτι διοικητικὸν μέτρον εἶναι ὀρθὸν, ἀλλ’ ὄχι ἐξαναγκαστικόν. Ἀντὶ νὰ περιμένῃ τὰς αἰτήσεις ταύτας, ἴσως πρέπει ὁ Ὑπουργὸς νὰ λάβῃ πρωτοβουλίαν μόνος, ἐν συνεργασίᾳ μετὰ τοῦ τμηματάρχου ἐπὶ τῶν φυλακῶν, νὰ ἐξετάσῃ πόσοι εἶναι οἱ πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου καταδικασθέντες, καὶ πόση εἶναι ἡ προφυλάκισις αὐτῶν,—τὰ στοιχεῖα δὲ ταῦτα συνάγονται εὐκόλως ἐκ τῆς δικογραφίας,—καὶ οὕτω νὰ προκαλῇ τὴν ἔκδοσιν βασιλικῆς χάριτος. Τοιοῦτο μέτρον εἶναι σύμφωνον ἐν μέρει πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ μὴ θεωρῆται ἡ προφυλάκισις ὡς ποινή. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προτάξῃ τὴν τοιαύτην ἐργασίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς ἐργασίας πρὸς ἀπονομὴν ἄλλων χαρίτων, τὰς ὁποίας βλέπομεν συνήθως ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως δημοσιευομένας. Εἶναι τοῦτο προτακτέον, διότι πρὸ τοῦ νόμου τοῦ διατάξαντος τὸν συμψηφισμὸν τῆς προφυλακίσεως ὑπῆρξαν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι διήνυσαν ἐν προφυλακίσει 2½ ἔτη καὶ πλέον, αὐτὸν δὲ τὸν χρόνον, τὸν καταναλωθέντα ἐν προφυλακίσει, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ παραβλέπωμεν, ἵνα προτιμῶμεν καταδίκους καταδικασθέντας εἰς ἑνὸς μηνὸς φυλάκισιν, ὅπως χαρίσωμεν αὐτοῖς τὰς 15 ἡμέρας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δύναται νὰ δώσῃ τὴν βεβαίωσιν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι θὰ πράξῃ τοῦτο, ἢ μᾶλλον δύναται νὰ πράξῃ αὐτὸ κατὰ τὴν νεωτέραν του ὀρθὴν ἐνέργειαν, καὶ νὰ χαρίσῃ τὴν ποινὴν εἰς τοὺς πρὸ τοῦ νόμου καταδικασθέντας, ὅσους οἱ Εἰσαγγελεῖς δὲν θεωρήσωσιν ἀναξίους τοιαύτης χάριτος.

§43Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἀπαντῶ, ὅτι ἐν προηγουμένῃ συνεδριάσει ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὅλους τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι μὲ παρεμποδίζουσι.

§44ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ εἶπον λόγους, οἱ ὁποῖοι σᾶς εὐκολύνουσι.

§45ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν τελευταίαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε καὶ τὴν ὁποίαν εὑρίσκω ὀρθὴν, θὰ τὴν ἐκτελέσω. Θὰ παραγγείλω εἰς τοὺς Εἰσαγγελεῖς τοῦ Κράτους νὰ κατονομάσωσι ῥητῶς, πόσοι μένουσιν εἰς τὰς φυλακὰς διανύοντες τὸν χρόνον τῆς προφυλακίσεως αὑτῶν. Τὰς πληροφορίας δὲ ταύτας θὰ προσκομίσω εἰς τὴν Βουλήν.

§46Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ὁ Ἐμποροβιομηχανικὸς Σύλλογος Τριπόλεως μοὶ ἔπεμψε δύο ἀναφορὰς, αἵτινες ἀπευθύνονται ἡ μὲν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἡ δὲ πρὸς ὁλόκληρον τὴν Κυβέρνησιν. Διὰ τῆς μιᾶς τούτων παρακαλοῦσι τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου ἐκείνου ἀναφορικῶς πρὸς τὴν συγκοινωνίαν. Πρῶτον παραπονοῦνται, ὅτι στεροῦνται ἀπ’ εὐθείας συγκοινωνίας σιδηροδρομικῆς ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Πάτρας, διότι τὰ δρομολόγια τῶν ἁμαξοστοιχιῶν ἔχουσι κανονισθῆ οὕτως, ὥστε εἶναι ἀδύνατον ὁ θέλων νὰ ταξειδεύσῃ ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Πάτρας, ἐνῷ ἡ ἀπόστασις εἶναι σχεδὸν ἡ αὐτὴ πρὸς τὴν μέχρις Ἀθηνῶν, νὰ κατορθώσῃ τοῦτο αὐθημερόν, διότι ἡ ἁμαξοστοιχία Τριπόλεως φθάνει εἰς Κόρινθον καθ’ ἣν στιγμὴν τῶν Πατρῶν ἡ ἁμαξοστοιχία ἔχει φύγει. Δεύτερον παραπονοῦνται ὅτι, ἐνῷ κατὰ τὴν σύμβασιν ἔδει νὰ ὑπάρχῃ διπλῆ ἁμαξοστοιχία Ἀθηνῶν–Τριπόλεως, δὲν γίνεται τοῦτο. Τρίτον καὶ σπουδαιότερον διὰ τὰς ἐμπορικὰς αὑτῶν ἐργασίας, παραπονοῦνται, ὅτι, ἐνῷ ἡ ἀπόστασις ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Μύλους εἶναι 160 χιλιόμετρα, ἀπὸ Μύλων δὲ μέχρι Τριπόλεως μόλις 58, τὰ κόμιστρα τῶν δύο ἀποστάσεων εἶναι ἴσα. Τοιουτοτρόπως τὰ ἐμπορεύματα τὰ εἰς Τρίπολιν μεταφερόμενα βαρύνονται διὰ κομίστρων ὑπερβολικῶν, τοῦτο δὲ βλάπτει τὴν ἐμπορίαν αὐτῶν. Καὶ τελευταῖον παραπονοῦνται, ὅτι, ἐνῷ κατὰ τὴν σύμβασιν ἡ Ἑταιρεία εἶναι ὑποχρεωμένη, πρὸς ἐνίσχυσιν κυρίως τῆς σιδηροβιομηχανίας, ἡ ὁποία ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ ὑπάρχει ἐν ἀφθονίᾳ, ἐνῷ, λέγω, εἶναι ὑποχρεωμένη διὰ τῆς συμβάσεως νὰ συστήσῃ ἐν Τριπόλει τὸ ἐργοστάσιόν της, δὲν προέβη ἀκόμη εἰς τὴν κατασκευὴν τοιούτου ἐργοστασίου. Τὰ παράπονα ταῦτα ὁ Ἐμποροβιομηχανικὸς Σύλλογος ἀπευθύνει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἀπό τινος καιροῦ ἀνεπτύχθη τὸ πνεῦμα τῆς μεταναστεύσεως ἐκεῖ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, μεταδοθὲν ἀπὸ τῆς Λακωνικῆς, ὥστε ἐν διαστήματι δύο μόλις ἐτῶν ὑπὲρ τοὺς 1500 ἐκ τῆς Τριπόλεως καὶ ἄλλων δήμων τῆς ἐπαρχίας Μαντινείας μετηνάστευσαν εἰς τὴν Ἀμερικήν. Ὁ Σύλλογος ὁ Ἐμποροβιομηχανικὸς μεταξὺ τῶν ἄλλων αἰτίων τῆς μεταναστεύσεως εὑρίσκει καὶ τὴν δύσκολον θέσιν τοῦ ἐμπορίου ἕνεκα τῶν περιστάσεων, τὰς ὁποίας ἀναφέρει. Διὰ τῆς ἑτέρας ἀναφορᾶς παρακαλοῦσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, εἰ δυνατόν, χάριν τῆς εὐκολίας τοῦ ἐμπορίου τῆς Τριπόλεως, νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ συστήσῃ Ὑποτελωνεῖον ἐν Τριπόλει, διότι σήμερον εἶναι ἠναγκασμένοι, χάριν τῶν ἐμπορευμάτων αὑτῶν, νὰ κατέρχωνται εἰς τὸ Τελωνεῖον Ναυπλίου, ὑποβαλλόμενοι εἰς δαπάνας, καὶ τοιουτοτρόπως ἡ ἐμπορία αὑτῶν δυσχεραίνεται κατὰ πολύ.

§47Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὰ αἰτήματα, τὰ ὁποῖα ὁ Ἐμποροβιομηχανικὸς Σύλλογος Τριπόλεως προβάλλει, διαιροῦνται εἰς δύο κατηγορίας· εἰς αἰτήματα τῶν ὁποίων ἡ ἐκτέλεσις δὲν ἐξαρτᾶται ἀμέσως ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Πελοποννήσου, ἵνα ζητήσῃ παρ’ ἐκείνης τὴν ἐκπλήρωσιν αὐτῶν, καὶ εἰς αἰτήματα τὰ ὁποῖα ἐξαρτῶνται ἐκ τῆς θελήσεως τῆς Κυβερνήσεως, οἷα εἶναι ἡ σύστασις τελωνειακῆς ἀρχῆς ἐν Τριπόλει. Ἐκτὸς τῶν τεσσάρων αἰτημάτων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερε πρὸ μικροῦ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας, εἶναι καὶ ἄλλα δύο ἁπλούστερα μὲν, ἀλλὰ καὶ ταῦτα ἔχοντα σημασίαν. Πρῶτον ὅτι ἡ Ἑταιρεία τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, προκειμένου περὶ ὁλικῶν φορτώσεων βαγονίων, ἐπιβαρύνει τοὺς φορτωτὰς διὰ δικαιωμάτων φορτώσεως καὶ ἐκφορτώσεως, ἐνῷ τὴν φόρτωσιν καὶ ἐκφόρτωσιν διαπράττουσιν ἰδίαις δαπάναις αὐτοὶ οἱ ἴδιοι φορτωταί. Δεύτερον ζητοῦσιν, ἵνα ἡ τὴν ἕκτην πρωϊνὴν ὥραν ἀναχωροῦσα ἐξ Ἀθηνῶν ἁμαξοστοιχία ἔχῃ ταχυδρομικὴν ἅμαξαν, διότι νῦν ἡ ἀλληλογραφία, κομιζομένη διὰ τῆς δευτέρας ἁμαξοστοιχίας, καθυστερεῖ ἐπὶ μίαν ἡμέραν. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν θέλει φροντίσει νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, ἵνα κανονισθῶσιν ὅσα εἶναι δυνατὸν νὰ κανονισθῶσιν ἐκ τῶν μνημονευθέντων ὑπὸ τοῦ πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσαντος κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας αἰτημάτων καὶ ἐκ τῶν ὑπ’ ἐμοῦ προστεθέντων, διότι ἡ ἐκτέλεσις τῶν αἰτημάτων τούτων θέλει ἄρει τὰ κωλύματα, τὰ ὁποῖα ἐπιπροσθοῦσιν εἰς τὴν βιομηχανικὴν καὶ ἐμπορικὴν ἀνάπτυξιν τῆς Τριπόλεως. Ἰδίως δὲ ἐν Τριπόλει πρέπει νὰ βελτιωθῇ καὶ ἐνισχυθῇ ἡ βιομηχανία τῆς σιδηρουργίας, ἥτις ἐν τῷ τόπῳ ὑπάρχει, διότι εὑρίσκεται ἔτι εἰς ἀρχέγονον κατάστασιν. Ἐὰν ἤθελε κατορθωθῇ νὰ βελτιωθῇ ἡ σιδηρουργικὴ αὕτη βιομηχανία, ἤθελεν ἐπέλθει βεβαίως μεγάλη ἐνίσχυσις εἰς αὐτήν. Ἄλλοτε ἐγὼ αὐτὸς εἶχον φροντίσει νὰ εἰσαχθῶσι νέοι τινὲς ἐκ Τριπόλεως εἰς ἐργοστάσια σιδηρουργικὰ, ἀλλ’ οἱ οὕτως ἐκπαιδευθέντες δὲν ἐπανῆλθον εἰς Τρίπολιν. Ἐὰν ἤθελε κατορθωθῇ νὰ συσταθῶσι μηχανουργεῖα τῆς Ἑταιρείας τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου ἐν Τριπόλει, ἤθελον χρησιμεύσει τὰ μηχανουργεῖα ταῦτα ὡς σχολεῖα, τὰ ὁποῖα ἤθελον διδάξει τοὺς ἀσχολουμένους ἐν τῇ τέχνῃ ταύτῃ. Ὁπωσδήποτε συνιστῶ καὶ ἐγὼ εἰς τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τὰ αἰτήματα ταῦτα τοῦ Ἐμποροβιομηχανικοῦ Συλλόγου Τριπόλεως.

§48ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πρὶν ἢ εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα, δι’ ὃ ἀνῆλθον τὸ βῆμα, ὑπενθυμίζω ἐν σχέσει πρὸς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, ὅτι ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὡρίσθη, τὸ μηχανουργεῖον τοῦ Σιδηροδρόμου Πελοποννήσου νὰ ἐγκατασταθῇ ἐν Τριπόλει. Ἀκριβῶς καθ’ ὃν χρόνον διεχειριζόμην τὴν ἀρχὴν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ πληροφορηθῶ, ὅτι ὡς τόπος ἱδρύσεως τοῦ μηχανουργείου ἦσαν ὡρισμέναι αἱ Καλάμαι. Γινώσκων τὴν σημασίαν τὴν σιδηρουργικὴν τῆς Τριπόλεως, καὶ πειθόμενος ὅτι ἐκεῖ ἱδρυόμενον ἔμελλε νὰ χρησιμεύσῃ ὡς σχολεῖον τὸ μηχανουργεῖον τῆς Ἑταιρείας εἰς τοὺς πολυαρίθμους σιδηρουργοὺς τῆς Τριπόλεως, οἵτινες ἀληθῶς ἐργάζονται τὸν σίδηρον κατὰ τρόπον ἀρχαϊκὸν, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς ἄλλως ἐπιμελείας, ἐφρόντισα καὶ μετερρυθμίσθη τότε ἡ πρώτη διάταξις, διετάχθη δὲ ἡ ἐγκαθίδρυσις τοῦ μηχανουργείου ἐν Τριπόλει. Ἂν ἐξετελέσθη ἡ διάταξις καὶ ἂν ὑπάρχει ἐν Τριπόλει τὸ μηχανουργεῖον, ἀγνοῶ· ἀλλὰ πάντως ἡ Τρίπολις ἐνδεικνύεται ὡς ἡ καταλληλοτάτη ἵνα ἔχῃ τοιοῦτο μηχανουργεῖον, ἀσχολούμενον εἰς τὰ τῆς ἐπιδιορθώσεως τῶν μηχανῶν καὶ τῶν παντοίων παρακολουθημάτων τῶν μηχανῶν τῆς Ἑταιρείας τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου. Ἀλλ’ ἀνέβην ἐπὶ τὸ βῆμα ἵνα φέρω τὸν λόγον ἐπὶ θέματος ἐξόχως διαφέροντος τὴν πόλιν Ἀθηνῶν, περὶ οὗ πρὸ τριῶν ἡμερῶν ὡμίλησεν ὁ συμπολίτης μου βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς κ. Νέγρης, λαβὼν ἀπάντησιν, ἥτις εἰς ἐμὲ ἐφάνη, ὅτι δὲν εἶναι ἡ προσήκουσα εἰς τὰ συμφέροντα τῆς πόλεως Ἀθηνῶν. Ὁ συμπολίτης μου κ. Νέγρης παρέστησεν, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ ἀπόφασις τοῦ Νομάρχου Ἀττικῆς, ἀρνουμένου νὰ ἐγκρίνῃ τὴν πρότασιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τοῦ Δημάρχου Ἀθηναίων, δι’ ἧς ζητεῖται πίστωσις 500,000 δραχμῶν πρὸς καθαρισμὸν τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου, περίσωσιν τοῦ ὕδατος τοῦ ἀπολλυμένου καὶ αὔξησιν τῶν ὑδάτων τῆς πόλεως. Εἰς τὴν σύστασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπήντησεν, ὅτι εἶναι ἀπώλεια χρημάτων ἡ δαπάνη πρὸς βελτίωσιν τῶν τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου, καὶ πρόκειται νὰ εἰσαγάγῃ νομοσχέδιον,—ὅπερ καὶ εἰσήγαγεν,—ὅπως μεταχθῇ εἰς τὰς Ἀθήνας μέρος τοῦ ὕδατος τοῦ ἐν τῷ Θριασίῳ πεδίῳ ἀναζητουμένου κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ Γάλλου μηχανικοῦ κ. Μπέσμαν, ὃν ἐκαλέσαμεν πρό τινος χρόνου ἐνταῦθα.

§49Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε Βουλευτά, νὰ ἐπαναλάβω ὅσα ἀκριβῶς εἶπον ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο. Εἶπον ὅτι τὸ ζήτημα ἔχει δύο ὄψεις. Πρόκειται περὶ δαπάνης διὰ τὰς ἐργασίας πρὸς ἀνεύρεσιν ὑδάτων, ἅτινα θὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ Ἀδριάνειον ὑδραγωγεῖον, καὶ περὶ καθαρισμοῦ τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου. Εἶπον ὅτι ὡς πρὸς τὸ πρῶτον ἐθεώρουν ὅτι ἡ στιγμὴ εἶναι κατάλληλος, ὡς πρὸς τὸ δεύτερον δὲ, ἐφοβούμην ὅτι ἡ ἐποχὴ εἶναι ἀκατάλληλος. Ἀλλὰ προχθὲς ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐξήγησεν, ὅτι κατόπιν συνεννοήσεων, εἰς τὰς ὁποίας ἦλθε μετὰ τοῦ μηχανικοῦ, ὁ ὁποῖος θέλει ἀναλάβει τὸν καθαρισμὸν τοῦ ὑδραγωγείου, εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ὁ καθαρισμὸς οὗτος χωρὶς νὰ πάθωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπάθομεν πρὸ δύο ἐτῶν. Καὶ τότε εἶπον, ἀξιότιμοι Βουλευταί, ὅτι ὑπὸ τοιούτους ὅρους δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ παραγγείλω εἰς τὸν νομάρχην, ἵνα διατεθῇ ὅσον ποσὸν εἶναι δυνατὸν νὰ διατεθῇ ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ δήμου πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον.

§50ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διὰ τὸν καθαρισμόν;

§51Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Διὰ τὸν καθαρισμόν.

§52ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ χαίρω, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μετερρύθμισε κατὰ τοῦτο τὴν ἀρχικὴν αὑτοῦ ἀπόφασιν, διότι βεβαίως ὑπάρχουσι πάντες οἱ τρόποι, ὅπως καθαρίζηται τὸ ὑδραγωγεῖον καὶ μένῃ ἐν ταυτῷ τὸ ὕδωρ καθαρὸν εἰς τὰς δεξαμενὰς τῆς πόλεως. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ σκεφθῇ ἐκ νέου ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ἐὰν σκεφθῇ, καὶ ἰδίως ἐὰν θελήσῃ νὰ ζητήσῃ καὶ ἀκούσῃ τὰς γνώμας τῶν ἁρμοδίων ἐν τῷ δήμῳ, — ἁρμόδιος δὲ πλὴν τοῦ δημάρχου ἰδιαίτατα εἶναι ὁ μηχανικὸς τῆς πόλεως, ὁ καὶ διακεκριμένος μηχανικὸς κ. Πρωτοπαπαδάκης,—θέλει πεισθῆ, ὅτι ἐπὶ μεγίστῃ ζημίᾳ θὰ παρακωλυθῇ ὁ καθαρισμὸς τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου καὶ ἡ ἐργασία ἡ ἄλλη, ἡ παρακόλουθος, δι’ ἧς θὰ αὐξηθῇ τὸ ὕδωρ τὸ ἀπολλύμενον. Διότι τὸ Ἀδριάνειον ὑδραγωγεῖον εἰσάγει εἰς τὴν πόλιν ὕδωρ βεβαίως πρώτης ποιότητος, καὶ πάντα τὰ ἀντιθέτως λεγόμενα περὶ τοῦ ὕδατος τῆς πόλεως Ἀθηνῶν εἶναι τυχαῖα ὅλως, ἀφορμὴν ἔχοντα τὴν κακὴν διατήρησιν τοῦ ὑδραγωγείου. Τὸ ὕδωρ τῆς πόλεως Ἀθηνῶν εἶναι ἐκ τῶν ὑγιεινοτάτων ὑδάτων τῶν εἰς τὰς πρωτευούσας τῆς Εὐρώπης εἰσηγμένων, καὶ κάκιστα εἰς αὐτὸ ἀποδίδονται αἱ ἐνίοτε ἐπερχόμεναι ἐπιδημίαι, αἵτινες ἔχουσι λόγους ὅλως τυπικούς, διότι τυχὸν μολύνεταί ποτε τὸ ὕδωρ κατὰ τὴν δίοδον αὐτοῦ ἐν τούτῳ ἢ ἐκείνῳ τῷ τμήματι τῆς πόλεως. Τὸ ὕδωρ τῆς πόλεως ἔφθασεν ἄλλοτε νὰ ἀνέρχηται εἰς ποσὸν 30 ὀκάδων, οὐχὶ ἐν χρόνῳ ἀπέχοντι πολὺ ἀπὸ τῆς ἡμέρας ταύτης. Ἐν ἔτει 1895 εἶχε τὸ ὑδραγωγεῖον 30 ὀκάδας ὕδατος, καὶ ἐν προγενεστέρῳ χρόνῳ ἔφθασε νὰ ἔχῃ καὶ ἄνω τῶν 30 ὀκάδων· ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἡ κακὴ διοχέτευσις, τοῦτο δὲ ἡ κλοπὴ τοῦ ὕδατος ἔξω τῶν Ἀθηνῶν, πρὸ τῆς Δεζαμενῆς, κατὰ μέγιστον δὲ λόγον ἡ βλάβη ἡ πολλαχοῦ ἐπελθοῦσα τοῦ ὑδραγωγείου, ὅπερ ἀφ’ ἧς διωρθώθη δὲν ἐπεσκευάσθη πλέον, ἐπήνεγκε τὴν τοσαύτην ἐλάττωσιν τῆς ποσότητος τοῦ ὕδατος. Εἶναι δὲ σπουδαῖον πρᾶγμα νὰ κατορθωθῇ διὰ δαπάνης 500,000 δραχμῶν ἐν ὅλῳ,—διότι τόσην πίστωσιν θεωρεῖ ἐπαρκοῦσαν ὁ μηχανικὸς τῆς πόλεως, μετὰ μελέτην τοῦ ζητήματος,— εἶναι ἄξιον τοῦ κόπου, λέγω, νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐργασίας διὰ πιστώσεως τοσαύτης ὁ δῆμος Ἀθηναίων, ὅπως κατορθώσῃ νὰ αὐξήσῃ τὴν ποσότητα τοῦ ὕδατος διὰ τὰ ἔτη, καθ’ ἃ δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τὸ ὕδωρ, ὅπερ ζητεῖται σήμερον, καὶ ὅπερ λέγομεν μὲν ὅτι θὰ ἔλθῃ μετὰ δύο ἔτη, ἀλλ’ εἶναι δυνατόν, κατὰ τὰ ἀνθρωπίνως συμβαίνοντα καὶ κοινῶς γνωστὰ, νὰ βραδύνῃ καὶ ἓν ἢ δύο ἔτη ἐπὶ πλέον. Ἀλλὰ καὶ ὅταν ἔλθῃ τὸ ὕδωρ ἐκεῖνο, εἶναι σπουδαῖον νὰ ὑπάρχῃ τὸ ἕτερον ὕδωρ τῆς πόλεως εἰς ποσότητα 30 ὀκάδων, ὕδωρ πρώτης ποιότητος,— δυνάμενον ἴσως νὰ ἔχῃ ἀπέναντι καὶ ἄλλο ἀνώτερον, ἀλλὰ βεβαίως πρώτης ποιότητος,— καὶ χρήσιμον πρὸς πόσιν ἐν τῇ πόλει. Τὸ ὕδωρ τοῦτο, κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν, ὃν ζητήσας ἔλαβον παρὰ τοῦ κ. Πρωτοπαπαδάκη, μεθ’ οὗ ὡμίλησα ἐπὶ τοῦ θέματος, τὸ σήμερον εὑρισκόμενον ἐν τῇ Δεξαμενῇ ἐν ποσότητι 17 ὀκάδων, πρέπει νὰ ἐκτιμηθῇ κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. Μπέσμαν ὡς ἔχον ἀξίαν 9,500,000 δραχμῶν (κατὰ τὴν ἐκτίμησιν, ἣν περὶ τῶν ὑδάτων ποιεῖται ἐν σελίδι 19 τῆς ἐκθέσεως αὑτοῦ ὁ κύριος Μπέσμαν). Πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπόν, ὅτε ἔχει τις περιουσίαν 17 ὀκάδων ὕδατος, ἀξίας 9,500,000 δραχμῶν, δύναται δὲ διὰ δαπάνης 500,000 δραχμῶν νὰ διπλασιάσῃ περίπου τὸ ποσὸν τοῦτο, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παραμελήσῃ τὴν ἐργασίαν ταύτην, ἥτις θέλει προσθέσει κεφάλαιον ἄλλων περίπου 9,000,000 δραχμῶν, θέλει δὲ εἰσαγάγει εἰς τὴν πόλιν διπλάσιον ὕδωρ καὶ θέλει διὰ τοῦ ὕδατος τούτου συντελέσει ἐπάρκειαν εἰς τὰς ἀνάγκας τὰς σημερινὰς τῆς πόλεως, συντελέσει δὲ πληρεστέραν ἐπάρκειαν, ὅταν εἰσαχθῇ τὸ ἄλλο ὕδωρ, συντελέσῃ δὲ καὶ εἰς οἰκονομίαν ἐν τῇ ἐργασίᾳ ἐκείνῃ τῇ ἄλλῃ;— διότι, ἂν ἔχωμεν ἐντεῦθεν 30 ὀκάδας, δυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν ἐκεῖθεν ὀλιγωτέρας, περιορίζοντες οὕτω τὴν δαπάνην τὴν πρὸς μεταφορὰν ὕδατος.— Ὁ μηχανικὸς τῆς πόλεως Ἀθηνῶν μοὶ παρέστησεν, ὅτι σήμερον τὸ ὕδωρ τῶν 17 ὀκάδων κυρίως ἔρχεται εἰς τὴν πόλιν ἐκ τοῦ τμήματος τοῦ ὑδραγωγείου τοῦ ἐκεῖθεν τοῦ χωρίου Κουκουβαούνων, πᾶν δὲ τὸ ὕδωρ τοῦ πέραν τοῦ χωρίου Κουκουβαούνων τμήματος, τὸ καὶ ἀνώτερον τὴν ποιότητα, τὸ ὕδωρ τῆς Πάρνηθος, ἰδίως τῶν διακλαδώσεων τοῦ ὑδραγωγείου Ἄμπολης καὶ Καρυδιᾶς, καὶ τὸ ὕδωρ τῆς Χελιδονοῦς ἀπόλλυται, διότι εἶναι τὰ ὑδραγωγεῖα κατεστραμμένα, καὶ τὸ ὕδωρ ἀναβαίνει εἰς τὴν ἐπιφάνειαν. Γνωρίζομεν δὲ, ὅτι ἐν τῷ δήμῳ Ἀχαρνῶν ὑδρεύονται ἀπὸ τοῦ ὕδατος τῆς ἐπιφανείας καὶ μεταφέρουσι καὶ πωλοῦσι τὸ ὕδωρ εἰς Ἀθήνας, ὅπως πωλεῖται τὸ ὕδωρ Ἀμαρουσίου· τὸ ὕδωρ δὲ τοῦτο ἐν μέρει μὲν ἀνήκει εἰς τὸν δῆμον Ἀχαρνῶν, ἀλλ’ ἐν μέρει εἰς τὸ ὑδραγωγεῖον, ἕνεκα συγχώσεως αὐτοῦ φθάνον εἰς τὴν ἐπιφάνειαν. Ταῦτα εἶχον ἀνάγκην νὰ παραστήσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως· ἐλπίζω δὲ, ὅτι ἐξετάζων ἐκ νέου τὴν ὑπόθεσιν θέλει μεταπεισθῆ καὶ ἀναγνωρίσει, ὅτι δὲν ἐψηφίσθη εἰς ἀπώλειαν ἡ πίστωσις τῶν 500,000 δραχμῶν, αἵτινες μετὰ μελέτην ἐθεωρήθησαν ἀπαραίτητοι διὰ τὸ ἔργον, ὅπως δὲ μετέβαλε γνώμην καὶ ὀρθῶς ἀπεφάσισε νὰ εὐκολύνῃ τὸν δῆμον εἰς τὸν καθαρισμὸν, θέλει μεταβάλει γνώμην, ὅπως εὐκολύνῃ αὐτὸν καὶ εἰς τὴν ἐπαύξησιν τοῦ ὕδατος τῆς πόλεως διὰ μικρῶν ἐργασιῶν, ὁποῖαι ἐκεῖναι, αἵτινες θέλουσιν ἐπαναφέρει εἰς καλλιτέραν κατάστασιν τὸ ὑδραγωγεῖον. Ταῦτα ἤθελον νὰ εἴπω καὶ διότι μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ χθὲς ἐξ ἀπαντήσεως, ἣν ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Πρωθυπουργὸς εἰς τὸν ἔντιμον συμπολίτην μου κ. Ράλλην, ἀναμίξαντα εἰς τὴν συζήτησιν τὴν χθεσινὴν καὶ τὴν ὑπόθεσιν τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως χθές, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς, ἐνόμισεν ὅτι ἦτο κατάλληλος ἡ περίστασις νὰ ἐκδράμῃ ἐπιθετικῶς κατὰ τῶν πολιτῶν τοῦ δήμου Ἀθηναίων καὶ τοῦ δήμου Πειραιῶς, κατὰ τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν, λέγων ὅτι ἡ ὑπόθεσις τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, ἂν ἀπέτυχεν, ἀπέτυχε διότι οἱ πολῖται τῶν δύο πόλεων δὲν ἦσαν πρόθυμοι· ἦσαν μὲν πρόθυμοι ἐνθουσιωδῶς νὰ ἐπιζητῶσι τὴν αὔξησιν τῶν ὑδάτων τῆς πόλεως, ἀλλὰ δὲν ἦσαν πρόθυμοι νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὰ βάρη τὰ πρὸς τοῦτο ἀπαιτούμενα. Ἡ τοιαύτη αἰτίασις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐκπεμφθεῖσα κατὰ τῶν πολιτῶν τῆς πόλεως Ἀθηνῶν καὶ τῆς πόλεως Πειραιῶς, νομίζω ὅτι εἶναι ἄδικος· διότι δὲν ἠρνοῦντο οἱ πολῖται τῶν δύο πόλεων νὰ συνεισφέρωσιν ὅ,τι δίκαιον ἦτο, ὅ,τι ἀνάλογον ἦτο νὰ συνεισφέρωσιν, ὅπως αὐξήσωσι τὰ ὕδατα τῆς πόλεως καὶ ἡ ὕδρευσις τῶν δύο πόλεων ἔχῃ καλῶς· ἀλλ’ ἐκεῖνο, ὅπερ ἠρνήθησαν πέρυσιν, ὅτε προέκειτο περὶ τῆς ὑποθέσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, ἦτο ἡ θυσία ὁλοκλήρων περιουσιῶν ὑπὲρ ἔργου κακῶς μελετηθέντος, ὑπὲρ ἔργου κακῶς ἐπηγγελμένου καὶ ὑπὲρ τῶν ἐκροῶν ἐκείνων, περὶ ὧν ἐγένετο τόσος λόγος καὶ αἵτινες ἀφ’ ἑνὸς μὲν δὲν ἤθελον συντελέσει εἰς βελτίωσιν τῆς ὑγείας τῆς πόλεως, ἀλλ’ ἀπεναντίας ἤθελον συντελέσει εἰς τὴν χειροτέρευσιν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἤθελον συντελέσει εἰς τὸ νὰ ἐκρεύσωσιν αἱ περιουσίαι τῶν πολιτῶν εἰς τὰς ὑπονόμους.

§53Π. ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν δὲν εἶναι παρὼν, θὰ ὑποβάλω ἐπερωτήσεις τινὰς εἰς τὸ Προεδρεῖον, καὶ θὰ παρακαλέσω νὰ διαβιβασθῶσιν αὗται εἰς αὐτόν. Εἶναι σχετικαὶ πρὸς τὴν ἔκρηξιν τοῦ λέβητος τοῦ καταστραφέντος τορπιλλοβόλου καὶ ἔχουσιν ὡς ἑξῆς: Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἑξῆς πληροφορίας: αʹ) Πότε παρεδόθησαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ναυστάθμου τὰ γερμανικὰ τορπιλλοφόρα, καὶ ἂν ἔκτοτε ἠλλάγησαν ἢ ἐπεσκευάσθησαν οἱ λέβητες αὐτῶν· νὰ κατατεθῶσι δὲ καὶ τὰ σχετικὰ πρωτόκολλα παραδόσεως, κατασκευῆς καὶ ἐπισκευῶν, ἐὰν ἐγένοντο τοιαῦται, ὡς καὶ οἱ σχετικοὶ προϋπολογισμοί. βʹ) Ἐὰν διετάχθησαν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς παραδόσεως αὐτῶν ἐπιθεωρήσεις καὶ δοκιμαὶ ἐπὶ τῆς ἀντοχῆς τῶν λεβήτων αὐτῶν, καὶ εἰδικῶς τοῦ καταστραφέντος ὑπ’ ἀριθ. 12, καὶ ἐν καταφατικῇ ἀπαντήσει νὰ ὑποβληθῶσιν αἱ ἐκθέσεις τῶν ἁρμοδίων ἐπὶ τοῦ ἀποτελέσματος αὐτῶν. γʹ) Νὰ ὑποβληθῇ ἡ ἀνταλλαγεῖσα πρὸ τετραετίας ἀλληλογραφία μεταξὺ Ὑπουργείου Ναυτικῶν, Ὑποβρυχίου Ἀμύνης καὶ Ναυστάθμου ἐπὶ τῆς καταστάσεως τῶν τορπιλλοφόρων ἐν γένει καὶ εἰδικῶς τῶν λεβήτων αὐτῶν, ὡς καὶ αἱ ἐκθέσεις τῶν κατὰ διαφόρους ἐποχὰς χειρισθέντων τὰ μηχανήματα αὐτῶν κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἐν ἐνεργείᾳ καταστάσεως αὐτῶν, καὶ αἱ τῶν κυβερνητῶν αὐτῶν. δʹ) Τίς ὁ ὑπεύθυνος διὰ τὴν συντήρησιν αὐτῶν ἐν γένει.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ὁ βουλευτὴς κ. Π. Δ. Πετρίδης κατέθηκε σχετικὴν ἐπερώτησιν, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς: «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν καὶ καταθέσῃ τὰ ἑξῆς: 1) Ἔκθεσιν τοῦ ἀντιπλοιάρχου κ. Ἠλ. Μαυρομιχάλη, ὡς Γενικοῦ Διευθυντοῦ τῆς Ὑποβρυχίου Ἀμύνης, περὶ τῆς καταστάσεως αὐτῆς. 2) Τὴν ἡμιεπίσημον ἔκθεσιν, ἣν ἀπέστειλε πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ὁ ἀνωτέρω Διευθυντὴς, δι’ ἧς ἀνέφερε τοὺς λόγους, δι’ οὓς ὁ Διευθυντὴς τοῦ Ναυστάθμου οὐδεμίαν προσοχὴν πρὸς τὰς ἑκάστοτε παραστάσεις τῶν ἀναγκῶν τῆς Ὑποβρυχίου Ἀμύνης ἔδιδε. 3) Τὴν ἔκθεσιν τοῦ τέως Διευθυντοῦ τῆς Ὑποβρυχίου Ἀμύνης ἀντιπλοιάρχου Ἐμμ. Τομπάζη. 4) Τὰς ὑποβληθείσας ἐκθέσεις τῶν μετὰ τὸν πόλεμον χρηματισάντων ἑκάστοτε κυβερνητῶν τῶν τορπιλλικῶν σκαφῶν πρὸς τὴν προϊσταμένην αὑτῶν ἀρχὴν, Διευθυντὴν τῆς Ὑποβρυχίου Ἀμύνης ἢ Διευθυντὴν τοῦ Ναυστάθμου. 5) Ἂν κατὰ τὴν παράδοσιν τῶν τορπιλλικῶν σκαφῶν παρὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ναυστάθμου εἰς τοὺς κυβερνήτας ἐγένετο ἡ νόμιμος δοκιμασία. 6) Ἂν ὁ φονευθεὶς ὑποπλοίαρχος κατέστησε γνωστὴν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τὴν κατάστασιν τοῦ ἀπολεσθέντος τορπιλλικοῦ. 7) Ἂν ὁ τοποθετηθεὶς Αʹ μηχανικὸς τοῦ τορπιλλικοῦ ἦτο εἰδικὸς ἐν ταύτῃ τῇ ὑπηρεσίᾳ.» Ὁ βουλευτὴς κ. Περ. Μεντζελόπουλος κατέθηκεν, ὑπογεγραμμένην παρ’ αὐτοῦ καὶ τῶν βουλευτῶν κ. κ. Λ. Μελετοπούλου καὶ Κ. Χρηστοπούλου, τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐλέγχου τοῦ ἐμπορίου τῆς σταφίδος. Αὕτη θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀρ. 267). Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Βελλιανίτης κατέθηκεν αἴτησιν ἔχουσαν ὡς ἕπεται: «Παρακαλῶ νὰ καταθέσῃ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς τὴν ἔκθεσιν τοῦ κυβερνήτου τοῦ «Κανάρη» περὶ τῆς καταστάσεως τῶν τορπιλλοβόλων.» Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Ζάππας κατέθηκε τροπολογίαν, ὑπογεγραμμένην ὑπ’ αὐτοῦ καὶ πολλῶν ἄλλων Βουλευτῶν, ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ συμβατικοῦ τόκου καὶ ἀνατοκισμοῦ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 268). Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Καρτάλης ὑπέβαλε πρότασιν νόμου, ὑπογεγραμμένην παρ’ αὐτοῦ καὶ τῶν βουλευτῶν Παπαϊωάννου, Κασσαβέτη καὶ Φιλιππίδου, «περὶ ἀποσπάσεως τοῦ δήμου Ἀμαλιαπόλεως ἐκ τῆς ἐπαρχίας Φθιώτιδος καὶ ὑπαγωγῆς αὐτοῦ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Βάλτου». Καὶ αὕτη θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 269).

§55Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. Κατὰ τὸ 1895 ὁ δῆμος Ἀθηναίων εἶχεν ἀποφασίσει νὰ σχηματισθῇ πλατεῖα πρὸς τὸ νοτιοανατολικὸν μέρος τῆς Γαλλικῆς Σχολῆς, τῇ παρεμβάσει αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλὰ μετ’ ὀλίγον ὁ δῆμος παρετήρησεν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποζημιώσῃ τοὺς ἰδιοκτήτας, καὶ μετὰ δύο ἔτη, ἤτοι κατὰ τὸ 1897, ἐξέδωκεν ἕτερον ψήφισμα, διὰ τοῦ ὁποίου κατήργει τὴν πλατεῖαν. Τὸ ψήφισμα τοῦτο δὲν ἐπεκυρώθη παρὰ τῆς Νομαρχίας, ἔκτοτε δὲ οἱ δυστυχεῖς ἰδιοκτῆται, τῶν ὁποίων τινὲς εἶναι καὶ ὀρφανὰ, οὐδεμίαν ἑτέραν ἔχοντα ἰδιοκτησίαν, δὲν δύνανται μήτε τὰ κτήματά των νὰ πωλήσωσι, μήτε τὸ ἀντίτιμον αὐτῶν νὰ λάβωσι παρὰ τοῦ δήμου. Τὸ ζήτημα μάλιστα περιεπλέχθη τελευταῖον, διότι ἡ Γαλλικὴ Σχολὴ ἐζήτησε παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐν τῇ θέσει ταύτῃ κατασκευασθῇ παράρτημα τοῦ οἰκοδομήματος τῆς Σχολῆς, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν φιλοξενίαν ξένων ἀρχαιολόγων ἄλλης ἐθνικότητος. Φαίνεται ὅτι ἡ Κυβέρνησις εὐχαρίστως ἤκουσε τὰς προτάσεις ταύτας τῆς Γαλλικῆς Σχολῆς, αἵτινες ὁμολογουμένως δὲν δύνανται ἢ νὰ ἔχωσιν ἀποτελέσματα εὐάρεστα διὰ τὴν πόλιν μας, καὶ σκέπτεται περὶ τούτων, ἀλλ’ οἱ ἰδιοκτῆται εὑρίσκονται εἰς ἀπορίαν, καὶ ἀπὸ ὥρας εἰς ὥραν ἀναμένουσι τὰς ἀποφάσεις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἤθελον λοιπὸν παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν πρόκειται νὰ ληφθῇ προσεχῶς μέτρον τι ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης.

§56Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ ζήτημα ἔχει ἀκριβῶς ὡς ἑξῆς: Ὁ δῆμος Ἀθηναίων πρὸ ἐτῶν, τὸ 1895, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, ἀπεφάσισε νὰ γείνῃ πλατεῖα ὄπισθεν τῆς Γαλλικῆς Σχολῆς, πρὸς καλλωπισμὸν τῆς θέσεως ἐκείνης. Ἀλλὰ δὲν περιωρίσθη εἰς τοῦτο μόνον ὁ δῆμος Ἀθηναίων· ἀπεφάσισε καὶ τὴν δωρεὰν τῆς πλατείας εἰς τὴν Γαλλικὴν Σχολὴν, καὶ ἀνήγγειλε τοῦτο ἐπισήμως εἰς αὐτήν· ἡ δὲ Γαλλικὴ Σχολὴ ἐξέφρασεν εἰς τὸν δῆμον Ἀθηναίων τὰς εὐχαριστίας αὑτῆς ἐπὶ τῇ ἀποφάσει ταύτῃ. Ἀργότερον ὅμως ὁ δῆμος μετημελήθη καὶ ἀπῄτει νὰ πληρώσῃ ἡ Γαλλικὴ Σχολὴ δι’ ὅλον τὸ μῆκος τῆς προσόψεως τοῦ κτιρίου αὐτῆς τὸ ποσὸν τὸ εἰς αὐτὴν ἀναλογοῦν διὰ τὴν πλατεῖαν, ἤτοι περὶ τὰς 80,000– 85,000 δραχμάς. Οὕτω δὲ ἡ Γαλλικὴ Σχολὴ, ἡ ὁποία δὲν εἶχε ζητήσει τὴν κατασκευὴν πλατείας, ἀλλ’ ὁ δῆμος εἶχεν ἀναγγείλει αὐτῇ, ὅτι τὸ μέτρον ἐλήφθη χάριν αὐτῆς καὶ ἵνα προσενεχθῇ χάρις πρὸς Σχολὴν, ἡ ὁποία τοσαῦτα ἐπετέλεσεν ἔργα ὑπὲρ τῆς ἀρχαιολογίας, εὑρέθη πρὸ δώρου ἀδώρου. Ἔκτοτε τὸ ζήτημα μένει ἐκκρεμὲς, πρὸς βλάβην τῶν ἰδιωτῶν, ἐγεννήθη δὲ καὶ ζήτημα, ἐάν τις ἀπέκτησε δικαιώματα ἀποζημιώσεως. Ὅτε ἡ Σχολὴ ἀνέφερεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἠσχολήθην περὶ αὐτῆς καὶ προσεπάθησα, ὅσον μοὶ ἦτο δυνατὸν, νὰ περιορίσω τὸ βάρος, τὸ ὁποῖον ὁ δῆμος ὤφειλε νὰ ἀναλάβῃ, ἐὰν ἤθελε νὰ ἦναι συνεπὴς πρὸς τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν εἶχε λάβει· τότε δὲ ἡ Σχολὴ ἡ Γαλλικὴ ἐδέχθη προθύμως νὰ ἐγκαταλειφθῇ ἡ ἰδέα τῆς πλατείας, καὶ ὁ δῆμος νὰ παραχωρήσῃ εἰς αὐτὴν ἔκτασιν μικροτέραν, ἵνα οἰκοδομηθῇ ξενὼν, ἐν τῷ ὁποίῳ νὰ καταλύωσιν ἀρχαιολόγοι ἄλλων ἐθνῶν. Διὰ τοῦ περιορισμοῦ δὲ τούτου ἡ δαπάνη, εἰς ἣν ὁ δῆμος ἤθελεν ὑποβληθῆ, ἐλαττοῦται εἰς πολὺ μικρότερον ποσόν. Παρεκάλεσα τὸν κ. Δήμαρχον, ἵνα εὐαρεστηθῇ, λαμβάνων ὅλην αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν ὑπ’ ὄψιν, νὰ συστήσῃ εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τὴν λύσιν αὐτῆς, διότι, ὁμολογῶ, ὅτι ὁ δῆμος εἶναι ἐκτεθειμένος ἀπέναντι τῆς Σχολῆς, ἡ ὁποία τρόπον τινὰ ἀπεδέχθη τὴν δωρεάν· ἀτυχῶς ὅμως τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον δὲν ἠθέλησε, φαίνεται, ν’ ἀποφασίσῃ. Μένει λοιπὸν νὰ σκεφθῶμεν, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἤθελεν ἐπιμείνει τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ἵνα τοιαύτην ἀκολουθήσῃ πορείαν, ἐὰν πρέπει ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπέμβῃ, ὅπως τὸ διάβημα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν αὐτὴν τὴν κακὴν ἔκτασιν, ἐπανέλθῃ εἰς τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ.

§57Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι, ὅτι πρέπει ν’ ἀποδοθῇ ἡ ἰδιοκτησία εἰς τοὺς κυρίους αὐτῆς. Ἐγὼ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος εἶχον φέρει τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ διὰ μακρῶν ἐξέθηκα ἐντεῦθεν τὰ κατ’ αὐτὴν, ἀναγνώσας καὶ τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§59Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Μετ’ ἀπορίας βλέπω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἓν τῶν σπουδαιοτέρων νομοσχεδίων τῶν προταθέντων κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς εὑρίσκεται εἰς τὰ ἄδυτα τῆς ἡμερησίας διατάξεως· ἐννοῶ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 45 νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον πραγματεύεται περὶ συστάσεως συνεργείων πρὸς ἐκκαθάρισιν τῶν δηλώσεων γαιῶν καὶ φυτειῶν. Οἱ συμπολῖταί μας συνεμορφώθησαν πρὸς τὸν νόμον καὶ κατέβαλον τὰ χρήματά των, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε οὐ μόνον δὲν κατώρθωσαν νὰ λάβωσι παραχωρητήρια, ὅπως ἀποκτήσωσιν ἰδιοκτησίαν, ἀλλὰ καὶ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν, καταδιωκόμενοι καὶ φυλακιζόμενοι, ἀναγκάζονται νὰ πληρόνωσιν ἐκ νέου, ἐνῷ οὐδὲν χρεωστοῦσι πλέον. Τοιαύτη ἔκρυθμος κατάστασις, ἐξ ἀμελείας τῆς Πολιτείας προερχομένη, δὲν ἐπιτρέπεται, κύριε Πρόεδρε, οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον νὰ παρατείνηται. Εἰς ἐμὲ, Κύριοι,—δὲν ἀμφιβάλλω δὲ, ὅτι καὶ εἰς ὅλους ὑμᾶς,—μία τῶν ἐπιτακτικωτέρων ἐντολῶν τῶν συμπολιτῶν μου εἶναι νὰ ὑψώσω φωνὴν κατὰ τῆς τοιαύτης καταστάσεως. Νομίζω ὅτι σύμπασα ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος οὐ μόνον περὶ τῆς ἐπιψηφίσεως, ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς ταχίστης ἐπιψηφίσεως τοῦ εἰρημένου νομοσχεδίου: συνεπῶς οὐδεμία θέλει ὑπάρξει ἀντίρρησις, ἵνα προτάξωμεν καὶ ἐπιψηφίσωμεν αὐτὸ ἀμέσως σήμερον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§60Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις, ἐγὼ δὲν φέρω δυσκολίαν.

§61Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ συζητηθῇ σήμερον τὸ περὶ πνευματικῆς ἰδιοκτησίας.

§62Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ νὰ προταχθῇ μεταξὺ τῶν πρώτων τὸ νομοσχέδιον περὶ πνευματικῆς ἰδιοκτησίας, τὸ ὁποῖον ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ προκαλέσῃ μεγάλην συζήτησιν. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, κύριε Πρόεδρε, ὀφείλω νὰ φέρω μίαν δήλωσιν. Μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἀνεμείναμεν, ὅπως ἔλθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, διότι ἐπρόκειτο νὰ φέρωμεν ἐπερώτησιν ἀφορῶσαν εἰς τὸ ζήτημα τῆς διαρρήξεως τοῦ λέβητος τοῦ τορπιλλοβόλου· ἐπειδὴ δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν εἶναι παρὼν, δηλοῦμεν, ὅτι αὔριον θέλομεν φέρει ἐπερώτησιν καὶ θέλομεν προκαλέσει συζήτησιν, καθόσον ἡ κοινωνία εὑρίσκεται ἐν ἀγνοίᾳ περὶ τῶν αἰτίων τῆς καταστροφῆς, ὡς καὶ περὶ τοῦ τίνες οἱ ὑπεύθυνοι διὰ τὸ δυστύχημα τοῦτο, ὡς δὲ γνωρίζετε, ἡ ἀνησυχία ἐν τῇ κοινωνίᾳ εἶναι εἰς τὸ ἔπακρον κορυφωμένη.

§63Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ νὰ προταχθῶσι τὸ νομοσχέδιον περὶ ὁπλοφορίας καὶ αἱ προτάσεις νόμων περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῆς Ποινικῆς Δικονομίας καὶ περὶ προβιβασμοῦ τῶν ἐν πολέμῳ ἀριστευόντων ἀποστράτων ἀξιωματικῶν.

§64ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Μισυρλῆ, ἵνα προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως συνεργείων πρὸς ἐκκαθάρισιν τῶν δηλώσεων γαιῶν καὶ φυτειῶν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι ἡ τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας βοηθήματος εἰς τὴν χήραν Ε. Καραβαγγέλη. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου θὰ γείνῃ μυστικὴ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορία, συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 62 τοῦ Κανονισμοῦ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου ψηφίζουσιν εἰς τὸ Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι ψηφίζουσιν εἰς τὸ Ὄχι. (Παρατεθείσης μιᾶς ψηφοδόχου κάλπης πρὸ τοῦ βήματος, γίνεται μυστικὴ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορία, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Γ. Κυριαζῆ καὶ Π. Δ. Πετρίδου, καὶ εἶτα ἡ διαλογή).

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 150, ἐξ ὧν 144 εἰς τὸ Ναὶ καὶ 6 εἰς τὸ Ὄχι. Ἑπομένως ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἐγένετο δεκτή. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ εἰς γʹ συζήτησιν).

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀγορᾶς κτήματος πρὸς παραχώρησιν αὐτοῦ εἰς συνοικισμὸν Κουτσούφλιανης». (Γίνεται δεκτὸν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§68ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸ περὶ συνεργείων τώρα, κύριε Πρόεδρε.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ νόμου ΒΧʹ τῆς 30 Ἰουνίου 1899 περὶ συστάσεως συνεργείων». (Γίνεται δεκτὸν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§70ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν τώρα.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς ἐνάτης ὥρας. (Γίνεται διακοπὴ ὥρα 7 καὶ 45′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρα 10 καὶ 10′ μ. μ.)

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως περὶ κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως σιδηροδρόμου πλάτους 1 μ. 44 ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι Δεμερλῆ καὶ τῶν Ὀθωμανικῶν συνόρων», ὡς ἐτροποποιήθη. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§73ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καλούμεθα, Κύριοι, νὰ ψηφίσωμεν νομοσχέδιον, δι’ οὗ θέλει κατασταθῆ δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ γραμμὴ σιδηροδρομικὴ, εἰς ἣν ἀπέβλεψαν αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις, ἔτι πρὸ τῆς ἑνώσεως τῆς Θεσσαλίας, ἀπὸ τοῦ 1875. Σπανίως ἔργον τοσοῦτον μεγάλης σημασίας ἐτέθη ὑπὸ συζήτησιν ἐν Ἑλλάδι. Καὶ τοσούτῳ μᾶλλον καλούμεθα νὰ προσέξωμεν εἰς πάντα, ὅσα συντελοῦσιν εἰς ἐπιτυχίαν αὐτοῦ, καθόσον αἱ ἐπανειλημμέναι ἀπόπειραι πάντοτε ἔληξαν εἰς ἀποτυχίαν, ἡ δὲ τελειοτέρα τούτων, ἡ ἐν ἔτει 1889, προβᾶσα καὶ μέχρις ἐκτελέσεως εὐρείας τῶν ἔργων, κατέληξε καὶ αὕτη εἰς ἀποτυχίαν μετὰ ζημιῶν. Ἐπὶ τοιούτου ἔργου ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως ὠφείλετο, εἴπερ καὶ ἔν τινι ἄλλῳ, μεγίστη. Διότι ἦσαν γνωσταὶ αἱ δυσχέρειαι, διότι τὰ παθήματα ἦσαν τοιαῦτα, ὥστε νὰ γείνωσι διδάγματα εἰς ἡμᾶς. Ὀφείλομεν ἄρα νὰ ἐξετάσωμεν μετὰ πάσης προσοχῆς τὸ σχέδιον τὸ ὑποβαλλόμενον εἰς ἡμᾶς, καὶ ἂν ἐν τῷ σχεδίῳ μηδὲν ὑπάρχῃ τὸ θεμελιωδῶς καταδικαστέον, ὀφείλομεν νὰ ψηφίσωμεν τὴν σύμβασιν, διότι βεβαίως, ἂν αὕτη ἔχῃ καλῶς, τὸ ἐξ αὐτῆς πορισθησόμενον ἔσται μέγα κέρδος εἰς τὸ ἔθνος. Καθὼς παρετήρησε χθὲς ὁ ἔντιμος συμπολίτης μου, ὁ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Ράλλης, μέχρι τοῦδε δύναται νὰ λεχθῇ, ὅτι δὲν ἐδόθησαν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα παρὰ τῶν ὑποβαλόντων τὸ νομοσχέδιον, ὧν ἄνευ ἀδύνατον νὰ γινώσκῃ καλῶς ἡ Βουλὴ τὴν ἔννοιαν τῆς συμβάσεως. Θέλω προσπαθήσει, ἐφ’ ὅσον εἰς ἐμὲ ἦτο δυνατὸν ὀλίγον διατιθέμενος χρόνον, νὰ πορισθῶ, νὰ παράσχω εἰς τὴν Βουλὴν ὅσα τῶν στοιχείων τούτων ἠδυνήθην νὰ ἀντλήσω ἐκ τῆς συμβάσεως, ἅτινα ὅμως εἰς ἐμὲ φαίνονται ἀρκοῦντα, ὅπως μορφώσῃ τις τελείαν γνώμην περὶ τῆς ἀξίας αὐτῆς καὶ μὴ ἀναγκασθῇ νὰ ἀσχολῆται περαιτέρω εἰς τὰς ἄλλας λεπτομερείας. Τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ σιδηροδρόμου, ὅστις ἐνδιαφέρει εἰς ἡμᾶς ὑπὲρ πᾶν ἄλλο ἔργον, ἐπεζήτησεν ἡ Κυβέρνησις διὰ πορισμοῦ χρημάτων ἐκ δανείου. Διὸ καὶ πρὸ παντὸς ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν τὴν πηγὴν ταύτην, τοῦ δανείου, ἐξ ἧς θέλουσιν ἀπορρεύσει τὰ χρήματα, τὰ πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ σιδηροδρόμου καὶ τὰ πρὸς ἐκμετάλλευσιν αὐτοῦ, ἵνα ἴδωμεν, ἂν ἀπὸ τοιαύτης πηγῆς ἐπιτρέπεται νὰ κινήσωμεν τὰς ἐνεργείας ἡμῶν. Διὰ συνομολογίας πρὸς ὁμάδα κεφαλαιούχων μὴ ἐμφανιζομένων μετὰ τῆς ἰδίας αὐτῶν ὑπογραφῆς, μηδὲ συμπραξάντων εἰς τὴν κατάρτισιν τῆς συμβάσεως, ἡ Κυβέρνησις ἔτυχεν ὑποσχέσεως δανείου εἰς χρυσὸν ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου 43,750,000 φράγκων, εἰς ὁμολογίας 87,500, ἀξίας ἑκάστης 500 φράγκων ὀνομαστικῶν, τόκου 4%, εἰς δύο τοκομερίδια πληρωτέα καθ’ ἑξάμηνον, ἀνὰ 10 φράγκα, ἤτοι ἐπὶ τόκῳ 20 φρ. ἐτησίως. Τὰς 87,500 ταύτας ὁμολογίας ἀναδέχονται οὐχὶ οἱ συμβληθέντες μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ οἱ ὑποβολεῖς τῶν συμβληθέντων, νὰ ἀγοράσωσιν ἀντὶ 35,000,000 φράγκων, πρὸς 400 φράγκα ἑκάστην, καὶ οὕτως ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ κεφαλαίου τοῦ ὀνομαστικοῦ καὶ τοῦ πραγματικοῦ εἶναι 35,000,000 πρὸς 43,750,000. Τὸ κεφάλαιον τοῦτο δὲν πρόκειται νὰ καταβληθῇ ἀμέσως, ἀλλ’ ἐντὸς τετραετίας. Ἡ δ’ ἐργασία θέλει γείνῃ οὕτως· ἡ Κυβέρνησις, δύο μῆνας μετὰ τὴν σύστασιν τῆς Ἑταιρείας, θέλει παραδώσει εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὰς 87,500 ὁμολογίας, ὅπως ἐκ ταύτης καταβάλλωνται εἰς τὴν ἀνάδοχον Ἑταιρείαν ἀναλόγως τῶν καταβολῶν αὐτῆς. Αἱ καταβολαὶ εἶπον ὅτι θέλουσι γείνῃ ἐντὸς τετραετίας. Τὸ πρῶτον ἔτος 8,000,000, ἐντὸς τοῦ δευτέρου 9,000,000, ἐντὸς τοῦ τρίτου 9,000,000 καὶ ἐντὸς τοῦ τετάρτου 9 ἑκατομμύρια. Τὸ ὅλον 35 ἑκατομμύρια. Πλὴν ἐντὸς τῶν τεσσάρων ἐτῶν αἱ καταβολαὶ αὗται δὲν γίνονται ἀθρόαι, ἀλλὰ κατὰ τριμήνους δόσεις ἴσας. Καὶ ἡ πρώτη τῶν καταβολῶν τούτων θέλει γείνῃ τρεῖς μῆνας μετὰ τὴν σύστασιν τῆς Ἑταιρείας, ἥτις θέλει συστηθῆ τρεῖς μῆνας μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ Ἀφρικανικοῦ πολέμου. Δίδεται ἐν τούτοις ἄδεια εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ἂν θέλῃ, νὰ καταβάλῃ καὶ ἀθρόον τὸ ποσὸν, δίδεται καὶ ἐξουσία εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν,—οὐχὶ νὰ ἀπαιτήσῃ,— νὰ καταβάλῃ τὸ ὑπόλοιπον ποσὸν ἐν συνόλῳ· δηλαδὴ παραχωρεῖται ἡ εὐκολία εἰς τοὺς μεθ’ ἡμῶν συμβληθέντας, ἂν συμφέρῃ εἰς αὐτοὺς καὶ ὅταν συμφέρῃ, νὰ ἐνεργήσωσι τὴν καταβολήν. Τοῦτο ἔχει σημασίαν, διότι περὶ τῆς καταβολῆς τῶν χρυσῶν φράγκων λαμβάνεται εἰδικὴ πρόνοια· 12,500,000 θέλουσι καταβληθῆ ἀπολύτως, ἄνευ ἐκτιμήσεως αὐτῶν εἰς δραχμάς, ἀλλὰ τὰ ὑπόλοιπα 22,500,000 θέλουσι καταβληθῆ κατὰ προεκτίμησιν εἰς δραχμάς, πρὸς 1,466· τὰ 22,500,000 θέλουσι καταβληθῆ οὕτως, ὥστε αἱ δόσεις εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια νὰ ἦναι πᾶσαι ἴσαι, 5,625,000, καὶ ἐτήσιαι· ὥστε θέλομεν ἔχει ἐτησίως ἐπὶ τέσσαρα ἔτη δόσεις εἰς δραχμὰς ἀντιπροσωπευούσας τὰς δόσεις εἰς φράγκα 5,625,000 καθ’ ἕκαστον ἔτος. Παρατηρήσατε δὲ, ὅτι, ἐγὼ αἱ καθ’ ἕκαστον ἔτος καταθέσεις εἰς φράγκα εἶναι 8,000,000 ἡ πρώτη καὶ 9 ἑκατομμύρια αἱ τρεῖς ἑπόμεναι, αἱ δόσεις εἰς δραχμὰς 5,625,000 πολὺ ἀπέχουσι τῶν 8,000,000 καὶ 9,000,000, διότι κατὰ τὴν ἐκτίμησιν πρὸς 1,466 ἀναβαίνουσι...

§74Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἑκατομμυρίων φράγκων.

§75ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δραχμῶν.

§76Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πρόκειται περὶ 35,000,000 φράγκων, ἐξ ὧν τὰ 12,500,000 εἶναι ὡρισμένα πρὸς ἀγορὰν ὑλικοῦ, τὰ δὲ 22,500,000 καταβληθήσονται εἰς τέσσαρας δόσεις.

§77ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Φράγκων, μάλιστα. Ὁ λόγος, δι’ ὃν ἐπιμένω εἰς τοῦτο, δὲν εἶναι τὸ ποσὸν εἰς φράγκα ἢ δραχμάς· διότι θέλω δείξει ποῖον εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς τοιαύτης καταβολῆς εἰς δόσεις 5,625,000 ἀπέναντι τῶν ἀπαιτουμένων καταθέσεων 8 καὶ 9 ἑκατομμυρίων ἐτησίως,—διότι ἡ καταβολὴ τούτων περιλαμβάνει καὶ τὰ 12,500,000 καὶ τὰ 22,500,000.—Ὁ λόγος, δι’ ὃν ἐπιμένω εἰς τοῦτο, εἶναι ὁ αὐτὸς, εἴτε πρόκειται περὶ δραχμῶν, εἴτε περὶ φράγκων. Δὲν ἔχει σημασίαν...

§78Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχει σημασίαν, διότι θὰ μείνῃ ἕν ποσὸν ἀπλήρωτον.

§79ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι· διότι ἐκεῖνο ὅπερ θέλω νὰ εἴπω, ἔχει σχέσιν πρὸς τὸ ποσὸν, ὅπερ θέλω ἀποδείξει ὅτι εἰσάγεται εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ Ἐλέγχου καὶ ἀποτελεῖ πρόσθετον ὑπέγγυον πρόσοδον, ἥτις μέχρι τοῦδε δὲν ὑπῆρχε. Καὶ ταῦτα μὲν ὅσα ἀνάγονται εἰς τὸ δάνειον τὸ ἀμέσως ὑπισχνούμενον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὸ μὴ ἐξαρτώμενον ἐξ ὅρου τινός. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦδε ἀναλαμβάνομεν ὑποχρεώσεις πρὸς τὴν Ἑταιρείαν, δεσμευόμεθα καὶ δι’ ἄλλας τινὰς πράξεις, συνοδευομένας καὶ ταύτας μετὰ δανεισμοῦ. Δίδομεν πρὸς τὴν Ἑταιρείαν ὑπὸ αἵρεσιν, ἣν θέλω ἐξετάσει, τὸ δικαίωμα, ὅπως, δι’ αὐτῆς κατασκευάσωμεν τὴν προέκτασιν ἀπὸ Δεμερλῆ εἰς Λάρισαν, τὸ δὲ τίμημα τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν κατασκευὴν ταύτην ὁρίζεται εἰς 3,650,000 φράγκα, μὴ περιλαμβανομένων μήτε τῶν ἀπολλοτριώσεων, αἵτινες πανταχοῦ δὲν περιλαμβάνονται, μήτε τοῦ τροχαίου ὑλικοῦ· ὥστε διὰ τὸ τμῆμα Δεμερλῆ–Λαρίσης ἀναγνωρίζεται ἀπὸ τοῦδε (καὶ ἐνταῦθα ὑπάρχει διάγραμμα τῆς Γαλλικῆς Ἀποστολῆς) ἀναγκαῖος δανεισμὸς 3,650,000 φράγκων, μὴ συμπεριλαμβάνων τὸ τροχαῖον ὑλικόν, περὶ οὗ θέλει ληφθῆ ἰδία πρόνοια· ὡσαύτως προβλέπεται ἡ περίπτωσις, καθ’ ἣν θέλει ἀποφασισθῆ ἡ κατασκευὴ τῆς γραμμῆς μέχρι συνόρων διὰ τῶν Τεμπῶν, ἡ περίπτωσις τῆς διὰ τῶν Τεμπῶν ἑνώσεως τοῦ σιδηροδρόμου μετὰ τῶν τουρκικῶν. Καὶ τὸ τμῆμα τοῦτο κρίνεται παραχωρητέον ἐπὶ ὡρισμένῳ ποσῷ, ἄνευ μελέτης, — διότι μελέτας ἐνταῦθα δὲν ἔχει ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ἀναφέρεται εἰς τὴν ἱκανότητα, τὴν εὐσυνειδησίαν καὶ τὴν κρίσιν τῆς Ἑταιρείας, παρ’ ἧς δανείζεται διὰ τὸ τίμημα τῆς κατασκευῆς 4,888,000 φράγκα. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλο δάνειον. Ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἐπιτραπῇ εἰς ἡμᾶς νὰ συνδέσωμεν τὴν γραμμὴν μετὰ τῶν τουρκικῶν σιδηροδρόμων διὰ τῆς Λαρίσης, εἴτε πρὸς τὰ Τέμπη, εἴτε πρὸς τὴν Ἐλασσῶνα, ἀλλ’ ἀναγκασθῶμεν νὰ τραπῶμεν ἀπὸ Δεμερλῆ κατ’ εὐθεῖαν πρὸς τὴν Καλαμπάκαν, προβλέπεται ὑποχρέωσίς τις τῆς Ἑταιρείας πρὸς ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ ἡμῶν πρὸς τὴν Ἑταιρείαν. Καὶ ἐνταῦθα, πάλιν ἄνευ σχεδίου, ἀλλὰ καὶ ἄνευ προσδιορισμοῦ ποσοῦ, ὁρίζεται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει ἔλθει εἰς συνεννόησιν, κατὰ τὰ ἐν ἄρθρῳ 37 ὁριζόμενα, ὅπως κατασκευάσῃ τὴν γραμμήν. Ἐνταῦθα φαίνεται, ὅτι καὶ ἡ Ἑταιρεία δὲν ἦτο εἰς θέσιν νὰ προσδιορίσῃ ποσὸν καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑπογράψῃ τοιοῦτον προσδιορισμὸν ποσοῦ, θέλομεν δὲ ἴδει, ὅτι ἔφθασαν ἀκουσίως εἰς προσδιορισμὸν ἀνωτάτου ὅρου, ὅτε ἠναγκάσθησαν ν’ ἀπευθυνθῶσιν εἰς τὴν Διεθνῆ Οἰκονομικὴν Ἐπιτροπήν. Ὑπάρχει καὶ τετάρτη πρόβλεψις, ἡ περὶ κατασκευῆς τοῦ τμήματος τῆς διακλαδώσεως Ἰτέας–Μπράλου. Ἐνταῦθα οἱ ὅροι εἶναι διάφοροι, διότι ἀφίεται μείζων ἐλευθερία εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως τὴν γραμμὴν ταύτην κατασκευάσῃ καὶ δι’ ἄλλων. Ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα ἡ συμφωνία ἀπολήγει εἰς προσδιορισμὸν ποσοῦ δανείου ἀναβαίνοντος εἰς 4 ἑκατομμύρια, καὶ ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν ἡ Ἑταιρεία νὰ ἀγοράσῃ ὁμολογίας ἰσοτίμους πρὸς τὸ ποσὸν τοῦτο, κατὰ τοὺς ὅρους τοὺς ἐν τῇ συμβάσει ἀναφερομένους, πρὸς 80%. Οὕτως ἀπὸ τοῦδε δεσμευόμεθα πρὸς τὴν Ἑταιρείαν ὑπὸ αἵρεσιν, περὶ ἧς θέλω εἴπει κατωτέρω, ἂν προβῶμεν εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν προμνημονευθέντων τμημάτων, οὐχὶ πάντων, ἀλλὰ τῶν προτιμηθησομένων, νὰ δανεισθῶμεν 3,680,000, 4,888,000 καὶ ἄλλα ἔτι 4,000,000, ἤ, ἀντὶ τοῦ δευτέρου ποσοῦ, ὅσα ἀποδειχθῶσιν ἀναγκαῖα διὰ τὴν διὰ Καλαμπάκας ἕνωσιν. Ὑπὲρ τῶν δανείων τούτων, τοῦ τε ἀρχικοῦ καὶ τοῦ ἐνδεχομένου, δηλαδὴ τῶν 43,750,000 καὶ τῶν ὑπολοίπων 3,650,000 καὶ 4,888,000 καὶ 4,000,000, ἀναγνωρίζεται πρώτη ὑποθήκη ἐφ’ ὁλοκλήρου τῆς γραμμῆς. Ἡ δὲ ὑπηρεσία τοῦ δανείου κηρύσσεται προνομιοῦχος καὶ στηρίζεται ἐπὶ τῶν ὑπεγγύων προσόδων, ὧν ἡ διαχείρισις εἶναι ἀνατεθειμένη εἰς τὴν Διεθνῆ Ἐπιτροπήν, κατὰ τὰ ἐν ἄρθρῳ 42 μετὰ πάσης ἀκριβείας ὁριζόμενα. Τοιαῦτα τὰ ἀναγόμενα εἰς τὸ δάνειον, οὗ ἄνευ σιδηρόδρομος, κατὰ τὰς ἰδέας τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῇ. Ἐκ τῆς συνομολογήσεως τοῦ δανείου ἐπορίσθη τὴν δύναμιν νὰ σκεφθῇ περὶ ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου τοῦ σιδηροδρόμου καὶ προὐχώρησεν εἰς τὴν περὶ τῆς κατασκευῆς σύμβασιν. Ἡ παρέχουσα τὸ δάνειον Ἑταιρεία ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν, ἐντὸς τριῶν μηνῶν ἀπὸ τῆς λήξεως τῶν ἐχθροπραξιῶν ἐν τῇ Νοτίῳ Ἀφρικῇ, νὰ συστήσῃ Ἑταιρείαν, ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν «Ἑταιρεία τῶν Ἑλληνικῶν Σιδηροδρόμων», ἐπὶ μετοχικοῦ κεφαλαίου 10,000,000 δραχμῶν, ὧν τὰ μὲν 8 θέλουσι καταβληθῆ κατὰ δόσεις ὡρισμένας ἐν τῇ συμβάσει, πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, τὰ δὲ δύο ἑκατομμύρια θέλουσι, καταβαλλόμενα ἐν ὡρισμένῃ προθεσμίᾳ, χρησιμεύσει κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἐνάρξεως τῆς λειτουργίας τοῦ τμήματος Πειραιῶς–Λεβαδείας τὸ ἓν ἑκατομμύριον, κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἐνάρξεως τῆς λειτουργίας τοῦ τμήματος ἀπὸ Λεβαδείας εἰς Δεμερλῆ ἢ σύνορα, τὸ ἕτερον ὡς κεφάλαιον κινήσεως ἀπαραίτητον εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν. Ἐπὶ τῶν 10,000,000 συνομολογεῖται πρόσοδος ὠφέλιμος εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ληπτέα ἐκ τῶν ἀκαθαρίστων ἐσόδων, 6%. Τὸ κεφάλαιον τοῦτο τῶν 8 ἑκατομμυρίων, — παραλείπω τὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν δύο ἑκατομμύρια, τὰ ἀφαιρούμενα τῶν 10,000,000, ὡς κεφάλαιον κινήσεως, — βεβαίως ταῦτα τὰ ὀκτὼ ἑκατομμύρια δὲν ἀρκοῦσιν εἰς τὸ ἔργον. Καὶ πρὸς ἐπάρκειαν εἰς αὐτὸ τὰ λοιπὰ κεφάλαια ἀντλοῦσα ἡ Κυβέρνησις ἐκ τοῦ δανείου, εἰσφέρει εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου. Καταρτίζεται οὕτως ἰδιόρρυθμος Ἑταιρεία μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἑλληνικῶν Σιδηροδρόμων· συμφέρον δ’ ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν, τί εἰσφέρει ἑκατέρα. Καὶ εἴπομεν ἤδη, ὅτι εἰσφέρει ἡ Ἑταιρεία δέκα ἑκατομμύρια. Ἴδωμεν νῦν, τί εἰσφέρει τὸ Κράτος. Τὸ Κράτος εἰσφέρει 32,985,000 δραχμὰς, ἃς πορίζεται ἐκ τῆς μετατροπῆς 22,500,000 φράγκων τοῦ δανείου πρὸς 1,466, εἰσφέρει δὲ καὶ 12,500,000 φράγκα, ἤτοι ὅλον τὸ ποσὸν τοῦ δανείου τῶν 35,000,000 φρ. τοῦ πραγματικοῦ κεφαλαίου. Εἰσφέρει προσέτι καὶ τὰ ὑπάρχοντα ἔργα καὶ τὸ ὑπάρχον ὑλικόν, ἔργα καὶ ὑλικὸν, ἅτινα ἔχουσι δι’ ἡμᾶς ἀξίαν 20,000,000 φράγκων, διότι τόσα ἐδαπάνησε τὸ Κράτος, θεωροῦνται ὅμως κατώτερα τοῦ ποσοῦ τούτου, ὡς ἐκ τῆς ἀνειλικρινείας τῆς Ἑταιρείας, ἥτις ἐξετέλεσε τὰ ἔργα, καὶ ὑποτιμῶνται ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας τῆς συμβαλλομένης μεθ’ ἡμῶν, ἐκτιμώμενα ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων εἰς 14 ἑκατομμύρια, πάντως δὲ εἶναι ἀξίας οὐχὶ κατωτέρας τοῦ ποσοῦ τούτου. Ἔχομεν λοιπὸν κεφάλαιον προσφερόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως 35 ἑκατομμυρίων φράγκων, καὶ κατ’ ἐλάχιστον ὅρον ἔργα καὶ ὑλικὸν ἀξίας 14,000,000. Σημειώσατε δὲ, ὅτι τὰ ἔργα καὶ τὸ ὑλικὸν τοῦτο παραδίδονται εἰς τὴν Ἑταιρείαν τελείως ἀνεξόδως, διότι ἐφρόντισεν ἡ Ἑταιρεία, ἐκεῖ ὅπου εἶχεν ἀνάγκην νὰ θέσῃ χεῖρα πρὸς ἔναρξιν τῶν ἔργων, ἐφρόντισε νὰ συνομολογήσῃ, ὅτι τὰ ἐργοτάξια πρέπει νὰ παραδοθῶσιν ἀφαιρουμένου παντὸς ὑλικοῦ, ὅπερ δὲν δύναται ὑπ’ αὐτῆς νὰ χρησιμοποιηθῇ, ἀφαιρουμένου δαπάναις τοῦ Κράτους. Οὕτω εἰσφέρομεν διὰ τὴν κατασκευὴν δρ. ἐν ὅλῳ 40,985,000, ἡ Ἑταιρεία καὶ τὸ Κράτος, τοῦτο δὲ προσέτι 12,500,000 φράγκα καὶ τὰ ἔργα καὶ ὑλικά, καθ’ ἃ προεξετέθη. Ταῦτα πάντα ἂν θέλετε νὰ μετατρέψητε εἰς δραχμάς, δίδουσιν εἰς ἡμᾶς τὰ μὲν 12,500,000 φρ. μετὰ τῶν ἄλλων ποσῶν 59,310,000 δραχμάς, γινομένης τῆς τροπῆς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ 1,466, ὡς ἐγένετο διὰ τὸ ἄλλο ποσὸν τὸ κατατιθέμενον ὑπὸ τοῦ Κράτους, ὑπολογιζόμενον δὲ εἰς δραχμάς, ὅπως εὑρισκώμεθα ἐν τῷ ὑπολογισμῷ τούτῳ ἀπέναντι τῆς Ἑταιρείας μετὰ δραχμῶν μόνον· προστιθεμένης δὲ καὶ τῆς ἀξίας τῶν ἔργων καὶ τοῦ ὑλικοῦ, δραχμῶν (πρὸς 1,50) 21,000,000, εὑρισκόμεθα εἰσφέροντες ἡμεῖς 72,310,000 δραχμάς, ἀπέναντι τῆς Ἑταιρείας, εἰσφερούσης μόνον 8,000,000, μετὰ δὲ καὶ τῶν 2 ἑκατομμυρίων, τῶν διὰ τὴν κίνησιν, 10,000,000 δραχμάς. Εἶπον τοὺς ἀριθμοὺς τούτους, διότι εἶναι ἀναγκαῖοι, ὅπως, ὅταν κατωτέρω προχωρήσωμεν, δυνηθῆτε νὰ ἴδητε πόσα τὰ κέρδη, ἅτινα θέλομεν ἀποκομίσει ἡμεῖς οἱ εἰσφέροντες 72 ἑκατομμύρια δραχμῶν, καὶ πόσα τὰ κέρδη, ἅτινα θέλει ἀποκομίσει ἡ Ἑταιρεία, ἡ εἰσφέρουσα 10,000,000. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ Ἑταιρεία ἀναλαμβάνει καὶ ἄλλας ὑποχρεώσεις, καταβολῇ ἐνδεχομένης, ἐν ᾗ περιπτώσει τὰ 2,000,000, τὰ ἐπιφυλασσόμενα ὡς κεφάλαιον κινήσεως κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς ἐκμεταλλεύσεως, δὲν ἀρκέσωσιν ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν ἡ Ἑταιρεία νὰ καταβάλῃ ἕτερα 2,000,000 ὡς προκαταβολήν, ἀλλ’ ἐννοεῖται ὅτι, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ προκαταβολῆς, ἡ καταβολὴ τῶν δύο τούτων ἑκατομμυρίων παρακολουθεῖται καὶ ὑπὸ τῆς ἀμοιβῆς, διότι συνομολογεῖται ἐπ’ αὐτῆς πληρωμὴ τόκου 5%. Ἐπὶ τούτοις ἡ Ἑταιρεία ὑπισχνεῖται ἔναρξιν μὲν τῶν ἔργων δύο μῆνας μετὰ τὴν σύστασιν αὐτῆς, νὰ περατώσῃ δὲ τὸ τμῆμα Πειραιῶς–Λεβαδείας μετὰ δύο ἔτη, καὶ τὸ τμῆμα τὸ μέχρι Δεμερλῆ τὸ τέταρτον ἔτος. Ἐντὸς τεσσάρων ἐτῶν εἶναι ὑπόχρεως νὰ περατώσῃ τὴν ὅλην γραμμήν. Ταῦτα εἶναι ὅσα ὀφείλομεν νὰ ἐξαγάγωμεν ἐκ τῆς συμβάσεως, ὅπως ἔχωμεν ἀκριβῆ ἰδέαν τῆς ὅλης ὑποθέσεως, ἀκριβῆ ἰδέαν τοῦ τί συνομολογοῦμεν, προκειμένου περὶ δανείου, ἀκριβῆ ἰδέαν τοῦ τί συνεισφέρομεν καὶ τί συνομολογοῦμεν, προκειμένου περὶ τῶν ἔργων μέχρι τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Τούτων οὕτω τεθειμένων, φυσικῶς ἔρχεται τὸ ζήτημα τὸ πρῶτον, ὅπερ ἤδη ἐξητάσθη καὶ ἀπέληξεν εἰς ψηφοφορίαν, ζήτημα, ὅπερ δὲν εἶναι ἀνάξιον τοῦ κόπου νὰ ἐπαναφέρωμεν, καίτοι ἡ τύχη αὐτοῦ εἶναι ἤδη προαπεφασισμένη. Διὰ τῆς συμφωνίας τῆς περὶ δανείου ὑποτασσόμεθα εἰς τὸν Ἔλεγχον καὶ ὑποτασσόμεθα κατὰ τρόπον ἐπεκτείνοντα τοῦ Ἐλέγχου τὴν δύναμιν, εἴτε κατὰ ποσόν, εἴτε κατὰ χρονικὸν ὅριον; Ὁ Ἔλεγχος ἐπεκτείνεται οὐχὶ μόνον ἐπὶ τῶν 43,750,000 φράγκων ὀνομαστικῶν, τῶν ἀντιστοιχούντων πρὸς 35,000,000 πραγματικά, ἅτινα δανειζόμεθα, ἀλλ’ ἐπεκτείνεται κατ’ ἀνάγκην ἐπὶ τῆς ὅλης ἀξίας τοῦ κεφαλαίου, ὅπερ παράγουσι τὰ ποσά, ἅτινα καλύπτουσι τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς, μεριζόμενα μεταξὺ τῶν δύο ἑταίρων· ἐπεκτείνεται ἄρα καὶ ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τοῦ παραγωγικοῦ τῶν 14,000,000 φράγκων, ἅτινα ἀντιπροσωπεύουσι τὰ ἔργα καὶ τὰ ὑλικὰ τὰ ἐκτελεσθέντα καὶ ὑπάρχοντα καὶ παραδιδόμενα. Διότι τὰ 14 ταῦτα ἑκατομμύρια δὲν εἶναι ἑκατομμύρια ἄγονα καὶ νεκρά· δι’ αὐτῶν κατορθοῦται ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου, δι’ αὐτῶν κατορθοῦται ἡ παραγωγὴ τῶν ἐσόδων, ἅτινα ἡ ἐκμετάλλευσις τοῦ σιδηροδρόμου θέλει παραγάγει· οὕτω δὲ καὶ τὸ προϊὸν τῶν 14,000,000 καὶ τοῦτο ὑπάγεται εἰς τὸν Ἔλεγχον. Παρετηρήθη ἤδη, ὅτι ἕνεκα τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως ὁ Ἔλεγχος ἐπεκτείνεται καὶ ἐπὶ τῶν ἐλευθέρων νῦν πλεονασμάτων· περὶ τούτου ἀρκετὰ ἐλέχθησαν καὶ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος καὶ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης παρετήρησεν ὡσαύτως, ὅτι ὁ Ἔλεγχος ἐπεκτείνεται προσέτι καὶ ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου, περὶ ἧς ὁμιλεῖ τὸ ἄρθρον 32 τῆς συμβάσεως, διότι ἡ καθαρὰ αὕτη πρόσοδος, τὸ ἐκ τῆς καθαρᾶς προσόδου ἀνῆκον εἰς τὸ Κράτος, λέγει τὸ ἄρθρον 32 τῆς συμβάσεως, ὅτι δὲν παραδίδεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ εἰς τὴν Διεθνῆ Οἰκονομικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ κρατεῖται ὑπ’ αὐτῆς· δηλαδὴ λέγει, ὅτι καὶ ἄλλο ποσὸν ἀνῆκον εἰς τὸ Κράτος, ἐκτὸς τῶν ἐν τῷ νόμῳ περὶ Ἐλέγχου ὁριζομένων, δὲν θέλει παραδίδεσθαι εἰς αὐτὸ, ἀλλ’ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, καὶ θέλει προστίθεσθαι εἰς τὰ νῦν ὑπέγγυα ὑπὲρ τῶν ὑφισταμένων δανείων ποσά. Ἄρθρον 42 τῆς συμβάσεως: «Ὅπως ὁρισθῇ ἡ καθαρὰ εἴσπραξις, δέον ν’ ἀφαιρεθῶσιν ἐκ τῶν ἀκαθαρίστων εἰσπράξεων», — τοῦτο καὶ τοῦτο — — «τὸ ὑπερβάλλον ἀποτελεῖ τὴν καθαρὰν εἴσπραξιν. Ἡ Ἑταιρεία θέλει κρατεῖ 7½ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῆς καθαρᾶς εἰσπράξεως, τὸ δὲ πλεόνασμα, ἤτοι 92½%, θέλει ἀνήκει εἰς τὸ Κράτος μέχρι κλπ. Τὸ ἀνῆκον οὕτως εἰς τὸ Κράτος μέρος θέλει παραδίδεσθαι εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος εἰς πίστωσιν τοῦ λογαριασμοῦ τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς ἐντὸς τῆς ἄνω προθεσμίας κλπ.» Βλέπετε ὁποία εἶναι ἡ πρόνοια, ἡ ἐνταῦθα λαμβανομένη· νὰ μὴ διαφύγῃ τὸ ποσὸν τὸ ὀφειλόμενον εἰς τὸ Κράτος, μετὰ τὴν λῆψιν πάσης ὠφελείας ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρείας, νὰ μὴ διαφύγῃ τοὺς ὄνυχας τῶν μεθ’ ἡμῶν συμβαλλομένων, ἀλλὰ νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ποσὸν τῶν ἤδη ὑπαρχουσῶν ὑπεγγύων εἰσπράξεων, ἐξ οὗ ὁρίζεται ὅτι θέλει πληρόνεσθαι ἡ ὑπηρεσία τοῦ δανείου τῆς Ἑταιρείας. Καὶ κατατίθεται καὶ νέα πρόσοδος ἐκεῖ, πρὸς ἐπαύξησιν τῶν εἰσπράξεων τούτων, αἵτινες, ὡς γινώσκετε, κύριοι Βουλευταί, αὐταὶ καθ’ ἑαυτὰς εἶναι ὑπεραρκεῖς πρὸς πληρωμὴν τῶν τε ὑπαρχόντων δανείων, ἔτι δὲ καὶ τούτου τοῦ προστιθεμένου νῦν δανείου, ἀλλ’ ἔχουσι καὶ ἄλλας ἐπικουρικάς, κατὰ τὰ ἄρθρα 12 καὶ 13 τοῦ νόμου περὶ Ἐλέγχου. Δὲν ἀρκεῖ οὔτε τὸ ἐπικουρικὸν κεφάλαιον τοῦ ἄρθρου 13 εἰς τὴν δυσπιστίαν τῶν μεθ’ ἡμῶν συμβαλλομένων, οὔτε τὸ ἐπικουρικὸν κεφάλαιον τὸ ὑπάρχον ἐκ τῆς προσθήκης τῶν εἰσπράξεων τεσσάρων τελωνείων, ἀλλ’ ἔχουσι τὴν ἀξίωσιν οἱ συμβαλλόμενοι πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ ἔχει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τὴν ἀδυναμίαν νὰ παραχωρήσῃ καὶ πρόσθετον πρόσοδον, τὴν πρόσοδον τὴν κατὰ τὸν ἐκκαθαρισμὸν τῶν ἐκ τοῦ σιδηροδρόμου εἰσπράξεων ἀνήκουσαν εἰς αὐτήν. Αὐτὸ τοῦτο γίνεται καὶ ἐπὶ ἄλλου κεφαλαίου, ἐν ἄρθρῳ 44. «Ἐν τούτοις ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ διαθέσῃ τὰ 22½ ἑκατομμύρια φράγκα εἰς χρυσὸν, καταθέτουσα προηγουμένως εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος τὸ ἰσότιμον αὐτῶν εἰς δραχμὰς κλπ., ἐκτὸς ἂν ποσότης ἀνωτέρα ἤθελεν εἶναι ἀναγκαία διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν ἔργων κλπ. Τὸ εἰς χρυσὸν μέρος, τὸ εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Κράτους τιθέμενον,... κατατεθήσεται εἰς τὴν διαταγὴν τῆς Κυβερνήσεως παρὰ τῆς Τραπέζης κλπ. Οἱ τυχὸν εἰσπραχθησόμενοι τραπεζικοὶ τόκοι κατατίθενται παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ τῆς Ἑλλάδος εἰς πίστωσιν τοῦ παρ’ αὐτῇ λογαριασμοῦ τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς.» Οὗτοι οἱ τυχὸν εἰσπραχθησόμενοι τόκοι, εἶναι τόκοι βεβαίως εἰσπραχθησόμενοι, εἶναι τόκοι εἰσπραχθησόμενοι ἐκ τῶν ποσῶν, ἅτινα θέλουσι καταβάλλεσθαι κατὰ τριμηνίαν ἐν τῇ τετραετίᾳ ἀπέναντι τῶν δόσεων τῶν καταβλητέων ἐντὸς τοῦ ἔτους, εἰς στρογγύλον ἀριθμὸν 8 καὶ 9 ἑκατομμυρίων. Οὗτοι οἱ τόκοι, οἱ παραγόμενοι ἐκ τῶν ποσῶν, ἅτινα ἀπέναντι τῶν ἐτησίων δόσεων θέλουσι καταβάλλεσθαι κατὰ τριμηνίαν, καταλείποντα πάντοτε παρὰ ταῖς Τραπέζαις ὑπόλοιπον εἰς φράγκα ἢ τραπεζικὰ γραμμάτια κατὰ τὴν λῆξιν τῆς τριμηνίας, οὗτοι εἰσάγονται εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς ὡς πρόσθετοι ὑπέγγυοι πρόσοδοι. Καὶ κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος, ἀλλ’ ἰδίως καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῶν τριῶν ἑπομένων ἐτῶν, αἱ τμηματικαὶ αὗται καταβολαὶ θέλουσι καταλείπει παρὰ ταῖς Τραπέζαις κεφάλαια ἀνήκοντα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ τὰ κεφάλαια ταῦτα, ἐπὶ τόκῳ κατατιθέμενα, θέλουσι παράγει δεκάδας τινὰς χιλιάδων φράγκων· ταῦτα θέλουσιν εἰσάγεσθαι ὡς ὑπέγγυος πρόσοδος εἰς τὴν διαταγὴν τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἰδοὺ λοιπόν, ἔχετε ἐνταῦθα δύο κεφάλαια, ἐφ’ ὧν ἀποδεικνύονται τελείως ἀνακριβεῖς αἱ διαβεβαιώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι κατ’ οὐδὲν ἐπεκτείνεται ὁ Ἔλεγχος· διότι ἀμφότερα ταῦτα παραδίδονται εἰς τὴν Διεθνῆ Οἰκονομικὴν Ἐπιτροπὴν, εἰς αὔξησιν τῶν παρ’ αὐτῇ ὑπεγγύων εἰς τὰ δάνεια τῆς Ἑλλάδος ποσῶν. Ὑπάρχει δ’ ἐπὶ πλέον ὑπεγγυότης καὶ κατὰ ταῦτα· συνομολογεῖται ἐν ἄρθρῳ 42, ὅτι, ἐν περιπτώσει ἀνεπαρκείας τῶν πλεονασμάτων τῶν εἰς τὴν Διεθνῆ Οἰκονομικὴν Ἐπιτροπὴν παρακεχωρημένων εἰσοδημάτων, ἡ ὑπηρεσία τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου, τόκου καὶ χρεωλυσίου, ἐξασφαλίζεται προνομιακῶς διὰ κρατήσεως ἐπὶ τῶν κατὰ τὰ ἄρθρα 12 καὶ 13 τοῦ νόμου περὶ Ἐλέγχου προωρισμένων ἐπικουρικῶς ὑπὲρ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους εἰσπράξεων. Εἶπον ἤδη, ὅτι κατὰ τὸν νόμον περὶ Ἐλέγχου, ἐὰν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου δὲν ἀρκέσωσιν αἱ κατὰ τὸ ἄρθρον 11 πρόσοδοι, αἱ γνωσταὶ εἰς πάντας ἡμᾶς, ἐν ἄρθρῳ 12 ὁρίζεται, ὅτι ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀναπληρώσῃ τὴν ἀνεπάρκειαν διὰ τῶν προσόδων τεσσάρων τελωνείων, ἐπικουρικῶς προστιθεμένων ὑπεγγύων, διὰ τῆς προσόδου τοῦ τελωνείου Λαυρίου 1,500,000, Πατρῶν 2,400,000, Βόλου 1,700,000, Κερκύρας 1,600,000. Εἶναι βέβαιον, ὅτι αἱ εἰσπράξεις αἱ σήμερον ὑπέγγυοι, αἱ κυρίως ὑπέγγυοι εἰσπράξεις, ἐπαρκοῦσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων τῶν ὑποβεβλημένων εἰς τὸν ἔλεγχον· προστιθεμένης ὅμως καὶ τῆς ὑπηρεσίας ἑτέρου δανείου, αὐξάνουσιν αἱ ὑποχρεώσεις καὶ τίθεται τὸ ἐρώτημα, μήπως ἐν δεδομένῃ στιγμῇ δὲν ἐπαρκέσωσιν αἱ εἰσπράξεις πᾶσαι αὗται, ὅπως ἐκτελεσθῶσι καὶ αἱ ὑποχρεώσεις πρὸς τὴν Ἑταιρείαν τὴν σήμερον παρέχουσαν τὸ δάνειον, καὶ ἐπὶ τῇ προβλέψει ταύτῃ γίνεται εἰδικὴ μνεία, ὅτι καὶ ἐπὶ τούτου τοῦ δανείου ἰσχύει ἡ ἐπικουρικὴ ὑπεγγυότης τῶν προσόδων τῶν τεσσάρων τελωνείων, ἅτινα ἐμνημόνευσα. Βεβαίως ἐν τούτοις ὑπάρχει ἐπέκτασις· ἡ πιθανότης τῆς ἀνεπαρκείας, διὰ τῆς προσθήκης τοῦ ποσοῦ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δανείου τούτου γίνεται μείζων ἢ ἄνευ τῆς προσθήκης ταύτης, καὶ διὰ τοῦτο λαμβάνεται ἡ πρόνοια ὑπὸ τῶν μεθ’ ἡμῶν συναλλασσομένων νὰ ἐπιβάλωσιν ὅρον διὰ τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν τυχὸν ἐπέλθῃ ἀνάγκη τοιαύτης ἐπικουρικῆς ὑπεγγυότητος. Ἰσχυρίσθην προχθές, ὅτι καὶ κατὰ χρόνον ὑπάρχει ἐπέκτασις Ἐλέγχου· ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπήντησεν, ὅτι οὐ μόνον, κατὰ τὴν πεποίθησιν αὐτοῦ, εὐθὺς ὡς λήξῃ ὁ Ἔλεγχος, διότι ἀπηλλάχθημεν τῶν ὑποχρεώσεων τῶν ἐκ τῶν ὑφισταμένων δανείων, λήγει ἡ λειτουργία τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ κατ’ ἀκολουθίαν δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ σύστημα τὸ ἐνταῦθα ψηφιζόμενον νὰ λειτουργήσῃ ἐπὶ πλέον, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰς πρὸς αὐτὸν ἐξηγήσεις δύο τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς ἐν συνομιλίαις μετ’ αὐτοῦ. Προκειμένου ὅμως περὶ τοιούτου θέματος, θὰ ἦτο ἐπιθυμητὸν νὰ μὴ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μόνον ἰδιαιτέρας ὁμιλίας μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, ὡς ἑρμηνευτῶν τῆς ἐννοίας τοῦ θέματος, περὶ οὗ πρόκειται. Ἀλλὰ θέλει μοὶ ἐπιτραπῆ νὰ ἔχω δισταγμοὺς περὶ τοῦ ὅτι τοιαύτη εἶναι, κατὰ τὰς ἰδέας τῶν ξένων, ἡ δοτέα ἐξήγησις· διότι, ἂν σήμερον τοιοῦτόν τι ὑπῆρξεν ὑπ’ ὄψει τῶν συμβαλλομένων μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, οἵτινες μετὰ πάσης προσοχῆς ἐφρόντισαν νὰ διευθετήσωσι τὰ ἄλλα πάντα καὶ νὰ θέσωσιν ὑπὸ τοὺς ὄνυχας αὑτῶν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν περισσότερον, δὲν ἐννοῶ πῶς ἐδῶ ἐφάνησαν τόσον ἁπλοϊκοί, ὥστε νὰ μὴ προΐδωσι τὸν χρόνον τῆς λήξεως τῆς λειτουργίας τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ νὰ ἀφεθῶσι κατὰ τὸν περαιτέρω χρόνον ἕρμαιον τῆς κακοπιστίας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Διὰ τὸν πρῶτον τοῦτον λόγον, τὸν ἀναγόμενον εἰς τὴν ὑπεγγυότητα, ἐνόμισεν ἡ Ἀντιπολίτευσις ὅτι εἶχε καθῆκον νὰ ἀποκρούσῃ τὴν σύμβασιν καὶ διὰ τοῦτο ἐψηφίσαμεν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, δείξαντες τὴν ἀπόφασιν ἡμῶν νὰ ἀποκρούσωμεν τὴν σύμβασιν, ὡς ἀντιβαίνουσαν εἰς διατάξεις τοῦ θεμελιώδους νόμου. Ἀλλ’ εἶναι σήμερον ἐξεταστέον, ἂν, καὶ κατὰ μέρος τιθεμένου τοῦ ζητήματος τῆς συνταγματικότητος, ἔχομεν ἀρκοῦντα στοιχεῖα, ὅπως ἀποφασίσωμεν νὰ ψηφίσωμεν τὸ προτεινόμενον εἰς ἡμᾶς νομοσχέδιον καὶ διὰ τοὺς λόγους τοὺς οὐσιαστικούς. Καὶ ἐνταῦθα ἔρχεται πρώτη ἡ ἐξέτασις, τίς εἶναι ἡ Ἑταιρεία, μεθ’ ἧς συναλλαττόμεθα· διότι, προκειμένου περὶ τόσον σπουδαίας ὑποθέσεως καὶ διὰ τὸ ἀντικείμενον, εἰς ὃ ἀνάγεται, καὶ διὰ τὰ ποσὰ, ἅτινα δανειζόμεθα, εἶναι ἐξεταστέον, ὅτε μάλιστα πρόκειται καὶ περὶ δημοσίων πραγμάτων, τίς ὁ μεθ’ ἡμῶν συναλλασσόμενος. Προκειμένου περὶ ἰδιωτικῶν ὑποθέσεων, αὕτη εἶναι βεβαίως ἡ πρώτη ἐξέτασις, ποῖος ὁ μεθ’ οὗ συναλλάσσεταί τις· καὶ μοὶ ἔρχεται ταύτην τὴν ὥραν εἰς τὸν νοῦν ὁ ὁρισμὸς τοῦ Ῥωμαϊκοῦ Δικαίου, καθ’ ὃν ὁ συναλλασσόμενος δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἦναι ἐν ἀγνοίᾳ τῶν ἰδιοτήτων καὶ τῆς ἱκανότητος τοῦ μεθ’ οὗ συναλλάσσεται. Συμβαλλόμεθα μετὰ Ἑταιρείας φερούσης τὸ ὄνομα «Συνδικᾶτον Κατασκευῆς Σιδηροδρόμων ἐν Ἀνατολῇ». Οἱ ἄνθρωποι οὗτοι δὲν ἠξεύρω πῶς δὲν ἐπέστησαν τὴν προσοχὴν αὑτῶν εἰς τὴν λέξιν, ἣν μετεχειρίσθησαν, ἵνα ἐμφανισθῶσιν ἐνώπιον τῆς κοινωνίας· διότι αὐτοὶ οὗτοι καταγγέλλουσιν ἑαυτοὺς διὰ τοῦ τίτλου τούτου, αὐτοὶ οὗτοι ὁμολογοῦσιν, ὅτι εἶναι συνδικάτον παρασκευασθὲν διὰ τὴν Ἀνατολήν. Ἐγνώρισαν καλῶς τὴν Ἀνατολὴν, καὶ διέκριναν ὅτι ἐν τῇ Ἀνατολῇ σήμερον, δυστυχῶς, ὑπὸ τὰς κρατούσας περιστάσεις, δὲν ὑπελείφθη ἄλλο Κράτος εἰς αὐτοὺς ἢ μόνη ἡ Ἑλλάς, ἥτις ποτὲ μέχρι τοῦδε δὲν ὑπῆρξεν Ἀνατολή. Ἡ Τουρκία δὲν εἶναι, ἡ Ῥουμανία δὲν εἶναι, ἡ Βουλγαρία δὲν εἶναι, ἡ Σερβία, καὶ αὐτὴ δὲν εἶναι. Ἡ Ἑλλὰς ἐγένετο Ἀνατολή· καὶ ἦλθεν οὕτω πρὸς αὐτὴν ἡ Ἑταιρεία τῆς Ἀνατολῆς νὰ προσφέρῃ τὰς ὑπηρεσίας αὑτῆς. Ἂν ἐξετάσητε, τί γίνεται ταύτην τὴν ὥραν ἐν Κωνσταντινουπόλει, θέλετε ἴδει, ὅτι αἱ μέγισται καὶ ἰσχυρόταται ὁμάδες, ἑταιρεῖαι Γαλλικαί, Ἀγγλικαί, Γερμανικαί, Ῥωσσικαὶ ἔτι, ὄπισθεν τῆς Κυβερνήσεως τῆς Αὐτοκρατορικῆς, ἁμιλλῶνται ποία πρώτη νὰ προσφέρῃ χρῆμα καὶ ἐργασίαν πρὸς κατασκευὴν μεγάλων ἔργων συγκοινωνίας ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Ἀλλ’ οὐδεμία τῶν ἑταιρειῶν τούτων προσέρχεται πρὸς ἡμᾶς, καὶ ἂν προσέλθῃ τις ἔχουσα βαρύτητά τινα, ὁποία ἐκείνη, ἣν ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, περὶ ταύτης λέγεται, ἴσως δικαίως, ὅτι τοιαύτας προέβαλλεν ἀξιώσεις, ὥστε ἔπρεπε νὰ παραμερισθῇ· ἀλλὰ καὶ ἂν ἔπρεπε νὰ παραμερισθῇ ἡ σιδηροδρομικὴ ἐκείνη ἑταιρεία, ἦτο τοῦτο λόγος, ἵνα δεχθῶμεν εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Κυβερνήσεως Ἑταιρείαν τοιοῦτον ἔχουσαν ὄνομα καὶ ἀληθῶς «ἀνώνυμον», ἂν ἐξετάσῃ τις τὰ κατ’ αὐτὴν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ καταστατικοῦ, ὅπερ ἔδειξεν ἡμῖν ὁ ἔντιμος ἐκ Κρανιδίας Βουλευτής; Ἠκούσθη ποτὲ Κυβέρνησις Κράτους μὴ ἀνατολικοῦ διαπραγματευομένη πρὸς τοιούτου εἴδους ἀνώνυμον ἑταιρείαν, ἄνευ κεφαλαίων, ἄνευ θέσεως ἐν τοῖς οἰκονομικοῖς κύκλοις, καὶ, ὅπως δικαιολογήσῃ τὴν μετὰ τοιούτων ἀνωνύμων ἀνδρῶν, ξυλίνων, ἀχυρίνων, σύμβασιν, παρουσιάζουσα πρὸς τοὺς Βουλευτὰς ἐπιστολὴν, ἥτις δὲν ἐπιτρέπεται νὰ κατατεθῇ εἰς τὸ Προεδρεῖον, καὶ παριστῶσα ὅτι δὲν πρέπει νὰ ποιήσωμεν χρῆσιν αὐτῆς, διότι δὲν ἐδόθη πρὸς δημοσιότητα;

§80Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι δι’ αὐτὸ, ἀλλὰ διότι ἡ προσαχθεῖσα ἐπιστολὴ ἦτο τὸ πρωτότυπον.

§81ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἂν οἱ ἀνάδοχοι, ἢ μᾶλλον οἱ ὑποβαλόντες τὴν τοιαύτην ἑταιρείαν, εἶχον τὸ θάρρος νὰ ἐμφανισθῶσι πρὸς ἡμᾶς, τότε ἠδύνατο νὰ γείνῃ λόγος περὶ σπουδαίων διαπραγματεύσεων· ἀλλὰ κρύπτονται, διότι βεβαίως ἔχουσι σκοποὺς σκοτεινούς. Ὁ ἔχων φωτεινοὺς σκοποὺς ἐμφανίζεται, ἡμεῖς δὲ μέχρι τοῦδε, καίτοι δὲν ὑπήρξαμεν εὐτυχεῖς πάντοτε ἐν τῇ συνομολογήσει συμβάσεων πρὸς τοὺς ξένους, ὅμως πάντοτε εἴχομεν φανεροὺς τοὺς παρουσιαζομένους ἐργολάβους. Εὐθὺς ἄρα σήμερον ἀπὸ τῆς πρώτης ἐξετάσεως γεννᾶται δισταγμὸς, ἢ μᾶλλον βεβαιότης, ὅτι δὲν διαπραγματευόμεθα πρὸς ἀνθρώπους ἀξίους πίστεως καὶ μὴ διαπραγματευόμενοι πρὸς τοιούτους, εἰς αὐτοὺς ἐμπιστευόμεθα τοσοῦτον μεγάλης σημασίας ἔργον! Ἀλλ’ ὁ ἐξετάζων τὴν σύμβασιν καταλαμβάνεται ὑπὸ ἀληθοῦς ἀδημονίας, βλέπων τὸ πολύπλοκον τῶν ὅρων, καὶ μάτην ἐρευνᾷ, ἵνα ἀνακαλύψῃ πρὸς τί ὅροι τινὲς, οἵτινες καθιστῶσι τοὺς μεθ’ ἡμῶν συναλλασσομένους κυρίους τῆς λύσεως. Δανείζουσιν οὗτοι 35,000,000 φράγκα πραγματικά. Διατὶ ἡ διάκρισις τῶν φράγκων τούτων εἰς 12,500,000 φράγκα χρυσᾶ, μὴ ἐξεταζόμενα ἐν σχέσει πρὸς τὴν δραχμὴν, καὶ εἰς 23,500,000, διατετιμημένα πρὸς 1,466 εἰς δραχμάς; Τίς ὁ λόγος; Εἴμεθα ἀνίκανοι ἡμεῖς, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα, νὰ πραγματευθῶμεν ἡμεῖς τὰ τοῦ λογαριασμοῦ τούτου; εἴμεθα ἀνίκανοι, πραγματευόμενοι ἡμεῖς τὰ κατ’ αὐτὸν, νὰ παραγάγωμεν τὸ εἰς δραχμὰς ἀντίτιμον καὶ, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν καὶ τὴν φυλακὴν τῆς Τραπέζης καὶ τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς, νὰ τηρήσωμεν, ὅπως δαπανηθῇ εἰς τὸ ἔργον τὸ εἰς δραχμὰς ποσόν; Θέλουσιν εἴπει οἱ κ. Ὑπουργοί: «Ἡμεῖς παρέχομεν ὑπηρεσίαν· ἐξασφαλίζομεν ἀπὸ τοῦδε εἰς 1,466 τὸ φράγκον, ἐν χρόνῳ καθ’ ὃν ἡ τιμὴ αὐτοῦ εὑρίσκεται περὶ τὰ 1,62». Ἀλλ’ ἡ ἀπάντησις εἶναι εὔκολος, διότι πολὺ ἁπλοϊκοὺς φαντάζονται τοὺς ἀκούοντας. Καὶ εἴμεθα ἀπὸ τοῦδε βέβαιοι, ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ φράγκου θέλει μείνει εἰς τὰ 1,62; ἢ ἔχομεν ἐνδείξεις καὶ ἐκ τοῦ παρελθόντος καὶ ἐκ τοῦ παρόντος ὅτι θέλει βαίνει πρὸς τὴν ὑποτίμησιν; Καὶ ἂν μέλλωμεν νὰ βαίνωμεν πρὸς τὴν ὑποτίμησιν, καὶ εἶναι πιθανώτατον ὅτι μετὰ 4, 3 ἢ 2 ἔτη θέλομεν σταθῆ κάτω τῶν 1,466, διὰ τίνα λόγον καταδικαζόμεθα νὰ πληρώσωμεν 1,466;

§82Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ πρᾶγμα εἶναι ἁπλούστατον. Ἡ διάκρισις ἔπρεπε νὰ γείνῃ, διότι ὁ ὑπολογισμὸς τῶν δαπανῶν δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἄνευ διακρίσεως. Διότι ἓν μέρος τοῦ ὅλου ποσοῦ εἶναι προωρισμένον εἰς προμηθείας καὶ ἐκεῖνο πρέπει νὰ διατεθῇ εἰς χρυσόν· ἄλλο μέρος εἶναι προωρισμένον διὰ τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ἐκτελέσῃ ἐν τῷ τόπῳ, καὶ ἐν τῷ ὑπολογισμῷ ἔπρεπε νὰ ληφθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς δραχμάς. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ ἄλλως, ἐπειδὴ δὲ ἐλήφθη ποσὸν ἀνάλογον τοῦ ποσοῦ τοῦ σήμερον ἀντιστοιχοῦντος πρὸς τὸ φράγκον, ἦτο ἀναγκαῖον ἵνα τοῦτο ὁρισθῇ πρὸς τὸ συμφέρον καὶ αὐτῶν καὶ ἡμῶν. Ἐὰν ἐξακολουθήσῃ τὸ συνάλλαγμα εἰς τὴν σημερινὴν ἀξίαν, βεβαίως ὁ ὑπολογισμὸς πρὸς 1 καὶ 466 ἀποτελεῖ κέρδος, τὸ ὁποῖον πραγματοποιεῖται ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι τὸ φράγκον ὑποτιμᾶται κάτω τῶν 1,466 ἐπειδὴ ὁ λογαριασμὸς ἔγεινεν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ποσοῦ τῶν δαπανηθησομένων δραχμῶν, αἱ δραχμαὶ ἔπρεπε πάντως νὰ δοθῶσιν. Ὡς βλέπετε, ἡ ἐξήγησις εἶναι πλήρης καὶ ἀρτία. Εἰς ἀμφοτέρας τὰς περιπτώσεις δὲν ὑπάρχει ζημία· μεγάλη ἀσφάλεια ὑπάρχει ἐν τῇ πρώτῃ, οὐδεμία ζημία ἐν τῇ δευτέρᾳ.

§83ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἰς τὰς ἐξηγήσεις ταύτας ἀπαντῶ, ὅτι τοὺς ὑπολογισμοὺς ἐννοῶ πληρέστατα, ἀλλ’ οὗτοι οἱ ὑπολογισμοὶ δὲν εἶναι τὰ πορίσματα τὰ ἀναγραφόμενα ἐν τῇ συμβάσει. Ὠφείλετε νὰ ἐνεργήσητε αὐτοὺς, ὅπως κανονίσητε τὰ τῆς ἐκτελέσεως, ἀλλ’ ὠφείλετε νὰ περιλάβητε αὐτοὺς ἐν τῇ συμβάσει, παρεμβάλλοντες διατάξεις, ὁποίας ἐφρόντισε νὰ παρεμβάλῃ ὑπὲρ ἑαυτῆς ἡ Ἑταιρεία, καθ’ ἃς ὅ,τι κέρδος προκύψει ἐκ τῶν φράγκων τῶν εἰς ἡμᾶς ἀνηκόντων,—διότι ἀνήκει εἰς ἡμᾶς τὸ χρῆμα,—τὸ κέρδος τοῦτο θέλει κατατεθῆ εἰς τὴν Τράπεζαν, ἔστω καὶ ἐπ’ ὀνόματι τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς.

§84Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀκριβῶς τοῦτο γίνεται. Ὑποθέσατε ἔργα, πληρωθησόμενα διὰ δραχμῶν, ἀξίας 35,000,000· ἔπρεπε τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν δραχμῶν νὰ χορηγηθῇ εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ἥτις θὰ δυνηθῇ νὰ ἐκτελέσῃ τὰ ἔργα. Ἑπομένως ὡρίσθη ἡ ἀξία τοῦ φράγκου, ὅπως ὁρισθῇ τὸ ποσὸν τῶν φράγκων τῶν ἀναγκαίων, ἵνα ἐξ αὐτοῦ πορισθῶμεν τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν τῶν δραχμῶν. Ὑποθέσατε, ὅτι κατὰ τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν λαμβάνομεν τὸν χρυσὸν, ἡ ἐπικαταλλαγὴ εἶναι ἀνωτέρα τοῦ 1,466· τὸ ποσὸν εἰς φράγκα θὰ δώσῃ ποσὸν μεγαλείτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐκρίθη ἀναγκαῖον πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Τότε βεβαίως εἶναι δίκαιον νὰ λάβωμεν τὸ περισσεῦον τοῦτο ποσόν. Ἐὰν ὑποθέσητε πρὸς στιγμήν, ὅτι τὸ φράγκον ἀξίζει ὀλιγώτερον τοῦ 1,466, ἡ Ἑταιρεία θέλει λάβει ποσὸν δραχμῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ 1,466, διότι ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ ἐγένοντο οἱ ὑπολογισμοί, τοὺς ὁποίους ἔκαμε καὶ αὐτὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις, καὶ ὡρίσθη τὸ ποσὸν τὸ θεωρηθὲν ἀναγκαῖον καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι δίκαιον νὰ λάβῃ. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἡ βάσις εἶναι τοιαύτη, ὥστε ποτὲ κέρδος ἡ Ἑταιρεία ἐκ τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς δὲν ἔχει. Ἐὰν δὲν ἐλαμβάνομεν τοιαύτην βάσιν, ἐὰν δὲν ὡρίζετο ἡ τιμὴ τοῦ φράγκου, βεβαίως ἡ Ἑταιρεία θὰ ἀπῄτει ποσὸν ἀνώτερον τοῦ συμφωνηθέντος, ὅπως μὴ ἐκτεθῇ εἰς ζημίας.

§85ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ προετίμων ἐγὼ νὰ εἶχον τὴν ἐλπίδα τοῦ πιθανωτάτου κέρδους, περὶ οὗ ὡμίλησα, καὶ νὰ μὴ ἐκτεθῇ εἰς τὴν ζημίαν, περὶ ἧς ὑμεῖς λέγετε.

§86Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὸ μέλλον θὰ μᾶς δείξῃ ἐὰν ἔχετε δίκαιον.

§87ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἄλλο τι ζήτημα προξενεῖ ἐντύπωσιν· ὅτι μέχρι ταύτης τῆς στιγμῆς δὲν γνωρίζομεν ἡμεῖς, οἵτινες πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον, οὐδ’ ἠδυνήθημεν νὰ εὕρωμεν δι’ ἀριθμητικῶν πράξεων, ποία εἶναι ἡ χιλιομετρικὴ τιμὴ, διότι αὕτη πρέπει νὰ κανονισθῇ, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει παντὸς τοῦ ἀπαιτουμένου διὰ τὴν κατασκευὴν κεφαλαίου, δηλαδὴ καὶ τῶν χρημάτων τῶν εἰς φράγκα αὐτούσια καὶ τῶν φράγκων τῶν εἰς δραχμὰς μεταβαλλομένων ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῆς Ἑταιρείας καὶ τῶν ἐκ τῆς ἀξίας τῶν ἔργων, ἅτινα ὑπάρχουσι, διότι τὰ ἔργα ταῦτα ἔχουσιν ἀξίαν εἰς χρήματα. Εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζωμεν ἡμεῖς ποία ἡ δαπάνη...

§88Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἶπον ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ ἀμφιβάλλων, ὅτι προκειμένου περὶ ἔργου νέου, ὅπου ὁρίζεται ποσὸν πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, διὰ πράξεως ἁπλῆς διαιρέσεως φθάνομεν νὰ μάθωμεν τὴν χιλιομετρικὴν ἀξίαν τοῦ ἔργου. Προκειμένου ὅμως περὶ ἔργου, τοῦ ὁποίου ἡ ἀξία ἀπαρτίζεται, ὅπως διὰ μακρῶν ἀνελύσαμεν, ἀφ’ ἑνὸς ἐκ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ δοθῇ, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἐκ τῆς ἀξίας τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἤδη ἐξετελέσθησαν, ὁ ὑπολογισμὸς τῆς ἀξίας τοῦ ὅλου ἔργου ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ἐκτιμήσεως τῶν ἤδη ἐκτελεσθέντων ἔργων. Τὰ ἔργα ταῦτα ἐξετιμήθησαν ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους εἰς 14,000,000, ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας εἰς 11,000,000. Ὥστε, ἐὰν λάβωμεν τὸν ὑπολογισμὸν τῆς Ἑταιρείας, πρέπει νὰ ὑπολογίσωμεν τὰ ἔργα ταῦτα εἰς 11,000,000· ἐὰν λάβωμεν τὴν ἐκτίμησιν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, πρέπει νὰ ὑπολογίσωμεν ταῦτα εἰς 14,000,000. Προσθέτοντες δὲ εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν 35,000,000 φράγκων καὶ τῶν 8,000,000 δραχμῶν τὴν ἀξίαν τῶν ἤδη ἐκτελεσθέντων ἔργων, θέλομεν εὕρει τὴν ὅλην ἀξίαν τοῦ ἐκτελεσθησομένου σιδηροδρόμου.

§89ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὑμεῖς, οἵτινες ἐμελετήσατε μετ’ ἐπιστασίας, δὲν μοὶ λέγετε ποία εἶναι ἡ χιλιομετρικὴ τιμή;

§90Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐὰν εἶχον προκληθῆ, βεβαίως θὰ ἤμην ἕτοιμος πρὸς τοῦτο· ἀλλὰ καὶ ἤδη, ἂν μοὶ δώσητε χρόνον 2 λεπτῶν, σᾶς καταθέτω τὸν ὑπολογισμὸν καὶ κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τῆς Ἑταιρείας καὶ κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους.

§91ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ περίεργον δὲ εἶναι, ὅτι ἐν τῇ συμβάσει ἡ Ἑταιρεία, ἥτις πρόκειται νὰ ἐκτελέσῃ τὰ ἔργα ταῦτα καὶ νὰ ἐκμεταλλευθῇ αὐτὰ, ἡ περίφημος Ἑταιρεία ἡ Ἑλληνογαλλικὴ τῶν Ἑλληνικῶν Σιδηροδρόμων, ἡ Ἑλληνογαλλικὴ αὕτη Ἑταιρεία ἐμφανίζεται εἰς τὸ τρίτον ἄρθρον τῆς συμβάσεως, τὸ ἄρθρον τὸ ἱδρῦον αὐτὴν, καὶ ἀφοῦ οὕτως ἐνεφανίσθη, ἔπειτα ἐξαφανίζεται καὶ παραμένει ἐν τῇ συμβάσει ὡς πρόσωπον κωφὸν, βωβόν. Ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ ἔχομεν μετὰ πολλῆς ἐπιμελείας συντεταγμένον τὸν ὁρισμὸν, ὅστις θέλει καθοδηγήσει ἡμᾶς εἰς τὰ περαιτέρω. Ἡ μὲν Ἑλλην. Κυβέρνησις παραχωρεῖ τῷ «Συνδικάτῳ κατασκευῆς Σιδηροδρόμων ἐν Ἀνατολῇ, Limited,»—ἐπονομαζομένῳ κατωτέρω «ἡ Ἀνάδοχος Ἑταιρεία»,—τοῦτο δὲ ἀναλαμβάνει τὴν κατασκευήν. Φροντίζει λοιπὸν—τοῦτο δὲ εἶναι σύστημα ἀγγλικὸν, εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νόμου νὰ δίδηται ὁ ὁρισμὸς τῶν ὅρων καὶ τῶν ὀνομάτων, ὧν γίνεται χρῆσις,—λοιπὸν φροντίζει ἐν ἄρθρῳ 1 νὰ εἴπῃ ἡμῖν ἡ συμβαλομένη Ἑταιρεία, συμπράτουσα μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ Ἑλλην. Κυβέρνησις παραχωρεῖ εἰς τοῦτο τὸ Συνδικάτον τὴν ἐπιχείρησιν καὶ ὅτι τὸ Συνδικάτον τοῦτο ἐφεξῆς θέλει ὀνομάζεσθαι «Ἀνάδοχος Ἑταιρεία» καὶ ἔπειτα μέχρι τέλους τῆς συμβάσεως τὰ πάντα συνομολογοῦνται πρὸς τὴν Ἀνάδοχον Ἑταιρείαν. Ἀλλ’ ἡ Ἀνάδοχος Ἑταιρεία δὲν εἶναι ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἑλληνικῶν Σιδηροδρόμων, ἣν ἱδρύει ἡ Ἀνάδοχος ὕστερον μετὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ τρίτῳ ἄρθρῳ. Λοιπὸν, ἐρωτᾶται, ποῖος εἶναι ὁ κατασκευαστὴς ἐνταῦθα; Εἶναι ἡ Ἑλλην. Ἑταιρεία, ἐκείνη, περὶ ἧς ἐφροντίσαμεν νὰ ἔχῃ τὴν ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν καὶ νὰ ἑδρεύῃ ἐν Ἑλλάδι, ἢ ἡ Ἀνάδοχος Ἑταιρεία, ἐκείνη, ἣν ὁρίζομεν ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 τῆς συμβάσεως; Πανταχοῦ ἀναφέρεται μόνη ἡ Ἀνάδοχος Ἑταιρεία, καὶ ἀναφέρεται ὑπὸ τὴν ἐξήγησιν, ὅτι αὕτη εἶναι τὸ Συνδικάτον τῆς κατασκευῆς Σιδηροδρόμων ἐν Ἀνατολῇ, Limited,—οἱ ἀξιότιμοι ἐκεῖνοι Κύριοι, οἵτινες κατέθεσαν μίαν λίραν ἕκαστος, κατὰ τὸ καταστατικὸν, ὅπερ προσηγάγετε, κύριε Βουλευτὰ ἐκ Κραναίας. Πολὺ παράδοξος τρόπος τοῦ ἐκφράζεσθαι ἐν τοιαύτῃ συμβάσει.—Βεβαίως, ὑπὸ τοιούτους ὅρους, ἐὰν δικαστὴς ἔλθῃ νὰ δικάσῃ ἐπὶ ταύτης τῆς συμβάσεως, βεβαίως αὐτὸς δὲν θέλει δυνηθῆ νὰ ἀπαιτήσῃ λόγον παρὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἑλληνικῶν Σιδηροδρόμων, ἀλλὰ μόνον παρὰ τῆς Ἀναδόχου Ἑταιρείας τοῦ καταστατικοῦ, ὅπερ χθὲς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κραναίας ὑπέδειξε πρὸς ἡμᾶς.

§92Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν παρατήρησιν;

§93ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ.

§94Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὅταν δὲν ἔχῃ κανεὶς καιρὸν νὰ μελετήσῃ μίαν σύμβασιν, εἶναι πολὺ δύσκολον...

§95ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἂν τυχὸν δὲν εἴχομεν καιρὸν νὰ μελετήσωμεν ἀρτίως αὐτὴν, ὑπαίτιοι, νομίζω, εἶσθε ὑμεῖς, οἵτινες...

§96Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ εἶμαι ὑπαίτιος εἰς ὅλα (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 2. Ἡ Ἀνάδοχος Ἑταιρεία ὑποχρεοῦται νὰ συστήσῃ Ἑλληνικὴν ἀνώνυμον Ἑταιρείαν κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως, ἔχουσαν κεφάλαιον 10,000,000 δραχμῶν, ἥτις κληθήσεται «Ἑταιρεία τῶν Ἑλληνικῶν Σιδηροδρόμων». Ἡ Ἑλληνικὴ αὕτη Ἑταιρεία ὑποκατασταθήσεται ἐν παντὶ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις, ὡς ἐπίσης καὶ εἰς τὰ δικαιώματα καὶ τὰ προνόμια τῆς Ἀναδόχου Ἑταιρείας (Συνδικάτον κατασκευῆς Σιδηροδρόμων ἐν Ἀνατολῇ, Limited), ὡς ταῦτα προκύπτουσιν ἐκ τῆς παρούσης συμβάσεως καὶ ἐκ τῆς συνημμένης αὐτῇ συγγραφῆς. Ἡ Ἑταιρεία αὕτη συσταθήσεται τὸ βραδύτερον ἐντὸς τῶν τριῶν μηνῶν ἀπὸ τῆς ὁριστικῆς παύσεως τῆς νῦν ὑφισταμένης ἐν τῇ Νοτίῳ Ἀφρικῇ ἐμπολέμου καταστάσεως». Ἑπομένως πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ὅλη αὐτὴ ἡ ἱστορία καὶ νὰ εἴπητε ὅτι τὰ δικαστήρια θὰ ἀμφιβάλλωσι μὲ ποίαν Ἑταιρείαν ἔχουσι νὰ κάμωσιν; Εἶναι τὸ ἄρθρον 2. Ἐὰν ἀναγνώσητε τὴν σύμβασιν, θὰ τὸ ἴδητε.

§97ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αὐτὴ λοιπὸν θὰ ἦναι ἡ μέλλουσα νὰ δανείσῃ;

§98Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Αὐτὰ λέγει τὸ ἄρθρον 2.

§99ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ ἀνέγνωσα· ἀλλ’ οὐχ ἧττον ἡ ἔκφρασις ἐξακολουθῶ νὰ φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι ἡ πρέπουσα.

§100Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πολὺ καλά· δύνασθε νὰ φρονῆτε ὅ,τι θέλετε.

§101ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ γραμμὴ Δεμερλῆ–Συνόρων, ὡς εἶπον, ὁρίζεται ὅτι θέλει κατασκευασθῆ, καὶ ἐνῷ τοῦτο ὁρίζεται, ὁρίζεται δὲ καὶ δάνειον δι’ αὐτὴν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ ἕνωσις γείνῃ διὰ Καλαμπάκας, ὁρίζεται νὰ κατασκευασθῇ καὶ ὁρίζεται ἄνευ οὐδεμιᾶς μελέτης· οὔτε μελέτην ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν, οὔτε τὸ ποσὸν τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν κατασκευὴν ταύτης τῆς γραμμῆς ἀναφέρεται, ὅπως θέλετε ἴδει ἐν ἄρθρῳ 37 (ἀναγινώσκει): «Ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἤθελεν ἀποφασίσει νὰ ἑνώσῃ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Δεμερλῆ μετὰ τοῦ τουρκικοῦ συμπλέγματος, ἀκολουθοῦσα ἄλλην χάραξιν ἢ τὴν διὰ τῆς κοιλάδος τῶν Τεμπῶν, ἡ Ἀνάδοχος Ἑταιρεία προσκληθήσεται νὰ ὑποβάλῃ τὰς προτάσεις της διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐκλεχθείσης ἑνωτικῆς γραμμῆς· ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει γείνῃ μειοδοσία δι’ ἐνσφραγίστων προσφορῶν, ἡ Ἀνάδοχος Ἑταιρεία προτιμηθήσεται ἐπὶ ἴσοις ὅροις. Ἐὰν, συνεπείᾳ τῶν ἀνωτέρω, ἡ Ἀνάδοχος Ἑταιρεία ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν τῆς ἑνώσεως, ἡ Κυβέρνησις θέλει ἐκδώσει ἐπαρκῆ ἀριθμὸν ὁμολογιῶν, ὅπως διὰ τῆς πωλήσεως αὐτῶν ἀποτελεσθῇ τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν διὰ τὴν κατασκευὴν κτλ.» Βλέπετε, δι’ ἔλλειψιν μελέτης, δι’ ἔλλειψιν γνώσεως τοῦ τόπου, δι’ οὗ θέλει διέλθει ἡ γραμμὴ, ἀναγκάζεται ἡ Κυβέρνησις ἐνταῦθα, κατ’ ἐξαίρεσιν, νὰ μὴ προσδιορίσῃ μετὰ τῆς Ἑταιρείας μήτε τὸ ποσὸν τὸ ἀναγκαῖον διὰ τὴν κατασκευὴν, ἀλλὰ μήτε καὶ τὸ ποσὸν τὸ ἀναγκαῖον ἵνα δανεισθῇ.

§102Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ἐπιτρέπετε καὶ ἐδῶ νὰ σᾶς δώσω μίαν διασάφησιν;

§103ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ.

§104Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Καὶ ἐδῶ ἀποδεικνύεται, ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἴπετε ἐν ἀρχῇ τῆς ἀγορεύσεώς σας, δὲν ἦτο ἀκριβές· διότι ἐδῶ ἡ Ἑταιρεία, ἐὰν γείνῃ δημοπρασία δι’ ἐνσφραγίστων προσφορῶν καὶ ὑποβάλῃ προτάσεις ἐπὶ ἴσοις ὅροις, προτιμᾶται. Αὐτὸ εἶναι τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Ἑταιρεία.

§105Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δικαίωμα προτιμήσεως.

§106Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δικαίωμα προτιμήσεως ἔχει ἐπὶ ἴσοις ὅροις.

§107Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ὑποβάλῃ προτάσεις;

§108Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ὑποβάλῃ προτάσεις· ἔχει μόνον δικαίωμα, ὑποβάλλουσα προτάσεις ἐπὶ ἴσοις ὅροις, νὰ προτιμᾶται. Ἀλλὰ μᾶς κακίζετε διατὶ δὲν ὁρίζομεν τὸ ποσὸν καὶ διατὶ δὲν ἐκάμομεν μελέτας. Παρακαλῶ, εἶναι δυνατὸν νὰ γείνωσι μελέται, ὅταν δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ γνωρίζωμεν τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ γείνῃ ἡ ἕνωσις; Εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο νὰ ὁρισθῇ, διότι ἡ ἕνωσις τῶν σιδηροδρόμων, ὡς εἶπον ἐν τῇ πρώτῃ ἀγορεύσει, ἐξαρτᾶται ἐκ δύο θελήσεων. Δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ κατὰ τὰς σκέψεις τοῦ κ. ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ νὰ ὁρίσωμεν ἡμεῖς τὸ σημεῖον, καὶ νὰ εἴπωμεν, ἀπ’ ἐδῶ ἑνούμεθα ἢ δὲν ἑνούμεθα. Μὴ ὄντος γνωστοῦ τοῦ σημείου τούτου, ὅπου θὰ ἑνωθῶμεν, εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ διάγραμμα καὶ σχέδιον καὶ προϋπολογισμός; Τοῦτο εἶναι φυσικῶς ἀδύνατον. Καὶ ἑπομένως νομίζω, ὅτι κατὰ τοῦτο τοὐλάχιστον δὲν εἴμεθα ὑπαίτιοι.

§109ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διὰ τοῦτο δὲν ἔπρεπε νὰ δεσμευθῆτε πρὸς τὴν Ἑταιρείαν ταύτην.

§110Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἰδοὺ διατὶ τὸ ἐδέχθημεν. Τὸ ἐδέχθημεν, διότι ἐπιθυμητὸν θὰ ἦτο νὰ ἔχῃ τὴν κατασκευὴν ἡ Ἑταιρεία, ἥτις θὰ ἔχῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἀλλὰ δὲν ἠθελήσαμεν νὰ δεσμευθῶμεν ἀπὸ τοῦδε, καὶ διὰ τοῦτο ἀνεγνωρίσαμεν μόνον τὸ δικαίωμα τῆς προτιμήσεως ἐπὶ ἴσοις ὅροις. Ἠθελήσαμεν νὰ ἐπιφυλάξωμεν εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα ἵνα προβῶμεν διὰ δημοπρασίας, ὅπως διὰ ταύτης ἐπιτύχωμεν καλλιτέρους ὅρους, ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν τοιούτους. Ἰδοὺ ὁ λόγος, ἁπλούστατα.

§111ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἀλλ’ αὐτὴ θὰ ἔχῃ δικαίωμα νὰ προτιμᾶται πάσης ἄλλης.

§112Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐπὶ ἴσοις ὅροις. Δι’ αὐτὸ εἴπομεν, δι’ ἐνσφραγίστων προσφορῶν.

§113ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Δὲν θὰ συναγωνισθῇ αὐτὴ, ἀλλ’ ἀφοῦ μάθῃ ποία θὰ ἦναι ἡ τελευταία προσφορὰ, θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ «ἐγὼ προτιμῶμαι».

§114Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀλλὰ νομίζετε σεῖς, κύριε Βουλευτὰ ἐκ Ναυπλίας, ὅτι θὰ ἦναι δυνατόν ποτε, ὅταν ὑπάρχῃ ῥήτρα τοιαύτη, νὰ λέγητε αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγετε, δηλαδὴ ὅτι τὸ «προτιμᾶται ἐπὶ ἴσοις ὅροις» σημαίνει ὅτι, ἀφοῦ μάθῃ ἡ Ἑταιρεία τὸ ποσὸν τὸ προσφερόμενον παρ’ ἄλλων, θὰ προσφέρῃ τοῦτο καὶ θὰ προτιμᾶται; Πῶς εἶναι δυνατὸν ἐπὶ δημοπρασίας δι’ ἐνσφραγίστων προσφορῶν νὰ γινώσκῃ ἡ Ἑταιρεία ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν τὸ παρ’ ἄλλων προσφερόμενον;

§115ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, ἐλπίζω ὅτι θέλω δυνηθῆ νὰ ἀποδείξω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶναι ἀδύνατος ἡ περίπτωσις τῆς προτιμήσεως, διότι εἶναι ἀδύνατος ὁ διαγωνισμὸς, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα· ἀλλ’ ἵνα μὴ διακόπτω τὴν σειράν τοῦ λόγου μου, λέγω πρὸς ὑμᾶς, ὅτι ὡς ἐκ τῆς διατάξεως ταύτης τῆς ἀορίστου, ἐν ᾗ δεσμεύεσθε ὑμεῖς καὶ δὲν δεσμεύεται ἡ Ἑταιρεία, ἐνῷ ὑμεῖς ἀγνοεῖτε καὶ τὸ ἔδαφος καὶ τὴν διεύθυνσιν καὶ τὴν δαπάνην, ἐτέθητε εἰς δυσκολωτάτην θέσιν, ἀφοῦ ἐν τούτῳ εὑρέθητε ὑποχρεωμένοι νὰ ἔλθητε εἰς συνεννόησιν καὶ μετὰ τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς. Διότι ἡ Διεθνὴς Οἰκονομικὴ Ἐπιτροπὴ ἔθηκεν εἰς ὑμᾶς ἀνώτατον ὅριον, οὗ πέρα δὲν δύνασθε νὰ ἐργασθῆτε. Διότι ἡ Διεθνὴς Οἰκονομικὴ Ἐπιτροπὴ, ὡς ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ἐγγράφων, ἅτινα κατέθηκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐνταῦθα, ἀνέλαβεν ὑποχρέωσιν νὰ ὑπηρετῇ ὑμῖν μόνον μέχρι 10 ἑκατομμυρίων φράγκων. Ἐὰν λοιπὸν τοῦτο ἔχῃ οὕτω,—καὶ ἔχει οὕτως,—ἀποδεικνύεται, ὅτι εὐθὺς ὡς φθάσητε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κατασκευάσητε τὴν γραμμὴν ταύτην ἀπὸ Δεμερλῆ εἰς τὰ σύνορα, κατεδικάσατε εἰς θάνατον τὴν γραμμὴν Λαρίσης, καὶ τὸ δῶρον, ὅπερ ἐδώκατε εἰς τοὺς ὑμετέρους φίλους, τοὺς ἀντιπροσώπους Λαρίσης, εἶναι δῶρον ἄδωρον, ὡς ἐλέγετε ὑμεῖς αὐτὸς, κύριε Πρωθυπουργὲ, περὶ ἄλλης ὑποθέσεως πρὸ ὀλίγης ὥρας.

§116Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Διατί τοῦτο; Ἐὰν ὑποθέσητε, ὅτι ἡ ἕνωσις θὰ γείνῃ διὰ Τεμπῶν...

§117ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁμιλοῦμεν περὶ τῆς περιπτώσεως, καθ’ ἣν θέλει γείνῃ ἡ ἕνωσις διὰ Καλαμπάκας. Καὶ τότε λέγω ὅτι τὸ δῶρον τὸ πρὸς τοὺς Βουλευτὰς Λαρίσης εἶναι δῶρον ἄδωρον, διότι δὲν ἔχετε χρῆμα πρὸς ἐκτέλεσιν καὶ τῶν δύο ἔργων. Καὶ θέλω ἀποδείξει τοῦτο.

§118Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν θ’ ἀποδείξητε τίποτε. Διότι εἶναι δυνατὸν τότε νὰ ζητήσωμεν περισσότερα.

§119ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι. Ἀλλὰ πρὸς τί τότε ἡ πρόνοια τῆς ἐν ἄρθρῳ 2 τροπολογίας τοῦ νόμου, ἥτις ὑποχρεοῖ ὑμᾶς ἕξ μῆνας πρὸ τῆς λήξεως ν’ ἀσκήσητε τὸ δικαίωμα;...

§120Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν τὸ γινώσκομεν.

§121ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν δύνασθε νὰ τὸ γινώσκητε. Διότι καὶ τὰ τέσσαρα ἔτη θὰ παρέλθωσι, καὶ ἀμφιβάλλω ἂν καὶ τότε θὰ ἦναι λελυμένον τὸ ζήτημα τῆς ἑνώσεως.

§122Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ διαθέσωμεν τὰ 10 ἑκατομμύρια διὰ τὸν σιδηρόδρομον Λαρίσης;

§123ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν δύνασθε.

§124Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ποῖος σᾶς τὸ λέγει;

§125ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ τὸ λέγω.

§126Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Διατί;

§127ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπιτρέψατε νὰ ἐξακολουθήσω. Διότι ἡ γραμμὴ ἀπὸ Δεμερλῆ εἰς τὰ σύνορα ἐκ τῶν κοινῶς γνωστῶν εἶναι ἡ γραμμὴ ἡ δυσκολωτάτη· διότι, ἂν ὑπάρχῃ εἰς τὴν Θεσσαλίαν ἔδαφος δυσχερὲς, εἶναι τὸ ἔδαφος τὸ ἀπὸ Δεμερλῆ εἰς Καλαμπάκαν.

§128Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἦτο αὐτὴ ἡ ἐρώτησίς μου. Ἡ ἐρώτησίς μου εἶναι αὕτη: ἕξ μῆνας πρὶν ἢ φθάσωμεν εἰς Δεμερλῆ, δὲν δυνάμεθα μετὰ τὴν ἀπάντησιν τοῦ Ἐλέγχου νὰ ζητήσωμεν τὰ 3,000,000 διὰ νὰ προεκτείνωμεν τὸν σιδηρόδρομον μέχρι Λαρίσης;

§129ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως.

§130Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἄρα δὲν εἶναι δῶρον ἄδωρον.

§131ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως εἶναι εἰς ταύτην τὴν περίστασιν δῶρον ἄδωρον. Ἐὰν πρόκειται νὰ διευθυνθῆτε πρὸς τὰ Τέμπη, τότε ἐπράξατέ τι ἄρτιον· ἐὰν ὅμως, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα, διευθυνθῆτε πρὸς τὴν Καλαμπάκαν, τότε εἶναι τὸ δῶρον ἄδωρον, διότι δὲν ὑπολείπονται εἰς ὑμᾶς χρήματα πρὸς κατασκευὴν τῆς διακλαδώσεως Λαρίσης,—ἡ γραμμὴ αὕτη γίνεται τότε διακλάδωσις.—Ἐγὼ εἶμαι βέβαιος, ὅτι 10 ἑκατομμύρια δὲν θέλουσιν ἐπαρκέσει πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς γραμμῆς τῶν συνόρων· καὶ ὅμως δεσμεύεσθε εἰς μόνα τὰ 10,000,000, διότι δὲν δέχεται ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ὑπηρετήσῃ ὑμῖν πέραν τῶν 10 ἑκατομμυρίων· ἔχει καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ, ἔχει καὶ ἐκείνη νὰ προστατεύσῃ ἴδια συμφέροντα, τὰ συμφέροντα δηλ. τῶν δανειστῶν.

§132Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τίνα σχέσιν ἔχουσι πρὸς τὰς παρεχομένας διὰ τὸ δάνειον τοῦ σιδηροδρόμου ἐγγυήσεις οἱ δανεισταί; Αὐτοὶ εἶναι πάντοτε ἠσφαλισμένοι.

§133ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διατὶ ἐσταμάτησεν ἡ Ἐπιτροπὴ εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο;

§134ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι ἤθελε νὰ γινώσκῃ ἐκ τῶν προτέρων μέχρι τίνος ὁρίου ἐξικνοῦνται αἱ ἀναλαμβανόμεναι ὑπ’ αὐτῆς ὑποχρεώσεις, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν σιδηροδρομικῶν δανείων.

§135ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διὰ τίνα λόγον;

§136ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ ἔχῃ, ἐπαναλαμβάνω, ὡρισμένον τὸ ποσὸν, μέχρι τοῦ ὁποίου δύνανται νὰ ἐξιχθῶσιν αἱ ὑποχρεώσεις διὰ τὴν αὔξησιν τοῦ δανείου πρὸς συμπλήρωσιν τῆς γραμμῆς. Τοῦτο ὑπελογίσθη εἰς φράγκα 10,000,000.

§137ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Οὐδαμοῦ λέγετε τοῦτο.

§138ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεμία ὑπῆρχεν ἀνάγκη ν’ ἀναγραφῇ μεταξὺ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως.

§139ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν λέγει τοῦτο οὐδ’ ἡ Ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ἀπάντησιν αὐτῆς. Τέλος πάντων τοῦτο εἶναι ζήτημα, ὅπερ ἐνταῦθα δὲν ἐνδιαφέρει.

§140Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦτο δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν.

§141ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Λοιπὸν διὰ τὰς γραμμὰς ταύτας τὰς ἐνδεχομένας, τὰς ὑπὸ ὅρον, ὅπως ὀνομάζει αὐτὰς ἡ σύμβασις, Λαρίσης–Τεμπῶν, Δεμερλῆ–συνόρων καὶ Μπράλου δεσμευόμεθα ἐπὶ 6 ἢ 6½ ἔτη, διότι, καθ’ ὅσον γίνεται ἐγκαίρως ἢ μὴ ἐγκαίρως ἡ δήλωσις, κατὰ τοσοῦτο ταχύτερον ἢ βραδύτερον λήγει καὶ ἡ προθεσμία ἡ πρὸς ἐκτέλεσιν παρεχομένη εἰς τὴν Ἑταιρείαν· ἀλλὰ διὰ πάσας ταύτας τὰς γραμμὰς δεσμευόμεθα πρὸς τὴν Ἑταιρείαν· ἀποκτᾷ ἐκείνη δικαίωμα νὰ εἰδοποιηθῇ, ὅπως μετάσχῃ τῆς μειοδοσίας δι’ ἐνσφραγίστων προσφορῶν — καὶ εἶναι ὀρθὴ ἡ περὶ ἐνσφραγίστων προσφορῶν πρόνοια. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ τοιαύτη μειοδοσία τελεσφόρως; Ἵνα γείνῃ τελεσφόρως ἡ μειοδοσία, ὁ μέλλων νὰ προσέλθῃ πρέπει νὰ εὑρίσκηται ὑπὸ ἴσους ὅρους πρὸς τὸν ἀπέναντι αὐτοῦ ἐμφανιζόμενον. Ἀλλὰ εἶναι ὑπὸ ἴσους ὅρους; Ἀδύνατον, Κύριοι, νὰ εὑρεθῇ ὑπὸ ἴσους ὅρους, διότι ἐν ἄρθρῳ 46 τῆς συμβάσεως ἐλήφθη πρόνοια, ὥστε ἡ Ἑταιρεία, μεθ’ ἧς συμβαλλόμεθα, ἢ Ἀνάδοχος, νὰ ἔχῃ πρώτην ὑποθήκην ἐπὶ ὅλου τοῦ συμπλέγματος, οὐχὶ μόνον ἐπὶ τῆς γραμμῆς ἣν θέλει κατασκευάσει, ἀλλ’ ἐπὶ ἁπασῶν τῶν διακλαδώσεων...

§142Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Καθ’ ὅσον κατασκευάζει ταύτας. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια.

§143ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἂς ἴδωμεν. Ἂν αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια, παρακαλῶ νὰ φροντίσητε νὰ συννενοηθῆτε μετὰ τῆς Ἑταιρείας καὶ νὰ φέρητε προσθήκην ἐνταῦθα, ἥτις θέλει διασαφήσει εἰς ἡμᾶς τὸ πρᾶγμα. Ἀλλ’ ὡς ἔχει ἡ σύμβασις, βεβαίως δὲν ἔχει ταύτην τὴν ἔννοιαν, διότι δὲν ἐπεστήσατε εἰς τοῦτο τὴν προσοχήν· ἔχετε ὑπ’ ὄψει μόνην τὴν Ἑταιρείαν, καὶ ἐλησμονήσατε τὸ ἐνδεχόμενον τῆς μὴ προτιμήσεως αὐτῆς. Ἀκούσατε πῶς ἐκφέρεται ὁ ὅρος εἰς τὸ ἄρθρον 46,— καὶ δὲν εἶναι μόνον τὸ ἄρθρον τοῦτο· παρέβαλον αὐτὸ καὶ μετὰ τῶν ἄλλων συναφῶν, καίτοι ὀλίγον χρόνον εἶχον διαθέσιμον,— ἵνα πεισθῆτε, ὅτι καὶ οὕτως ἐμελετήθη ἡ σύμβασις (ἀναγινώσκει): «Συμφωνεῖται ῥητῶς, ὅτι ἅπασαι αἱ ὁμολογίαι αἱ ἐκδοθεῖσαι ἢ ἐκδοθησόμεναι ἀλληλοδιαδόχως, τόσον διὰ τὰ τμήματα τοῦ Σιδηροδρόμου, τὰ ὁριστικῶς παραχωρούμενα, ὅσον καὶ δι’ ἐκεῖνα, ὧν ἡ παραχώρησις ἐγένετο ὑπὸ ὅρον, ἕξουσι πρώτην ὑποθήκην ἐφ’ ὅλου τοῦ συμπλέγματος τοῦ σιδηροδρόμου καὶ θ’ ἀπολαμβάνωσι τῶν αὐτῶν ἐγγυήσεων τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 42 ὁριζομένων. Καὶ ἵνα μὴ μείνῃ καμμία ἀμφιβολία, ἐὰν ἀναδράμητε εἰς τὰ ἄρθρα 34, 35, 36 καὶ 37, ἐν οἷς γίνεται λόγος περὶ τῶν ἐνδεχομένων ἐκτελέσεων, θέλετε εὕρει ἐκεῖ, ὅτι τὸ κείμενον πάντων τῶν ἄρθρων τούτων ἀναφέρεται εἰς τὸ ἄρθρον 46. Ὥστε ἡ συμβαλλομένη μεθ’ ἡμῶν Ἑταιρεία, διὰ τὰ ποσὰ ἅτινα καταβάλλει σήμερον πρὸς κατασκευὴν τῆς κυρίας γραμμῆς, ἀποκτᾷ ὑποθήκην ἐπὶ ὅλου τοῦ συμπλέγματος.

§144Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιτρέπετε;

§145ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα.

§146Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Θέλετε νὰ λέγῃ ἡ σύμβασις ὅ,τι θέλετε σεῖς· ἀλλ’ ὅταν λέγῃ ἡ σύμβασις (ἀναγινώσκει): «ῥητῶς συμφωνεῖται, ὅτι ἅπασαι αἱ ἐκδοθεῖσαι ἢ ἐκδοθησόμεναι ἀλληλοδιαδόχως ὁμολογίαι, τόσον διὰ τὰ τμήματα τοῦ σιδηροδρόμου, τὰ ὁριστικῶς παραχωρούμενα, ὅσον καὶ δι’ ἐκεῖνα, ὧν ἡ παραχώρησις ἐγένετο ὑπὸ ὅρον, ἕξουσι πρώτην ὑποθήκην ἐπὶ τοῦ ὅλου συμπλέγματος τοῦ σιδηροδρόμου καὶ θ’ ἀπολαμβάνωσι τῶν αὐτῶν ἐγγυήσεων, τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 42 ὁριζομένων», ἡ σύμβασις λέγει ῥητῶς, ὅτι αἱ ἐκδοθησόμεναι ἀλληλοδιαδόχως ὁμολογίαι θὰ ἔχωσιν ὑποθήκην ἐπὶ τῶν τμημάτων.

§147ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐφ’ ὅλου τοῦ συμπλέγματος.

§148Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὸ ἄρθρον λέγει (ἀναγινώσκει): Συμφωνεῖται ῥητῶς, ὅτι ἅπασαι αἱ ὁμολογίαι, αἱ ἐκδοθεῖσαι ἢ ἐκδοθησόμεναι ἀλληλοδιαδόχως, τόσον διὰ τὰ τμήματα τοῦ σιδηροδρόμου, τὰ ὁριστικῶς παραχωρούμενα, ὅσον καὶ δι’ ἐκεῖνα, ὧν ἡ παραχώρησις ἐγένετο ὑπὸ ὅρον, ἕξουσι πρώτην ὑποθήκην ἐφ’ ὅλου τοῦ συμπλέγματος κλπ.». Ἐννοεῖται ὅτι ἡ ἔννοια ἡ νομικὴ εἶναι αὕτη, ὅτι αἱ ἐκδοθησόμεναι ἐπὶ τοῦ τμήματος αὐτοῦ, ἐὰν ἐκδοθῶσιν ὑπὸ τῆς αὐτῆς Ἑταιρείας, θὰ ἔχωσι πρώτην ὑποθήκην ἐπὶ τοῦ ὅλου συμπλέγματος· ἐὰν ὑπὸ ἄλλων ἐκδοθῶσι, θὰ ὑφίσταται ἡ ὑποθήκη ἐπὶ τῶν τμημάτων ἐκείνων, διὰ τὰ ὁποῖα θὰ ἐκδώσωσι τὰς ὁμολογίας.

§149ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὑμεῖς εἶσθε νομικός, γνωρίζετε δὲ, ὅτι τὰ τῶν ὑποθηκῶν βάσιν ἔχουσι τὸ ἀδιαίρετον. Ὅτε λέγετε ὅτι ταῦτα τὰ πρῶτα ἢ τὰ δεύτερα θέλουσιν ἔχει ἐπὶ τοῦ ὅλου συμπλέγματος πρώτην ὑποθήκην, βεβαίως δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι ὁ ἐρχόμενος καὶ ἀνταγωνιζόμενος πρὸς τοὺς σημερινοὺς ἀναδόχους θέλει ἔχει πρώτην ὑποθήκην ἐπὶ τοῦ ὅλου συμπλέγματος διὰ τὸ τμῆμα, ὅπερ αὐτὸς θέλει τυχὸν ἀναλάβει. Εἶναι λοιπὸν πάντως ἀναγκαῖον νὰ προκαλέσητε δήλωσιν τῆς Ἑταιρείας, ἀναγνωρίζουσαν ὅτι ἔχει δικαίωμα ὑποθήκης μόνον ἐπὶ ἐκείνων τῶν τμημάτων, ἅτινα αὐτὴ θέλει κατασκευάσει. Καὶ βλέπω τὸν κ. Βουλευτὴν Κραναίας (δεικνύει τὸν κ. Μομφερράτον) κατανεύοντα, ὅπερ ἀποδεικνύει ὅτι εἶπον ὀρθά. Περὶ τοῦ θέματος τῶν 10,000,000 φράγκων, δηλαδὴ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ κεφαλαίου τῆς κατασκευῆς Δεμερλῆ–Καλαμπάκας εἰς 10,000,000, ἰδοὺ τί λέγει ἡ Ἐπιτροπή.— Ἔχω ἀντιγεγραμμένον τὸ σχετικὸν μέρος ἐκ τοῦ ἐγγράφου τῆς 27)9 Ἀπριλίου. — Τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ μέλλοντος δανείου Δεμερλῆ–Συνόρων ἡ Διεθνὴς Οἰκονομικὴ Ἐπιτροπὴ δὲν δύναται νὰ ἀναλάβῃ, (ἀναγινώσκει) «εἰμὴ μόνον ἂν τὰ διαθέσιμα ποσὰ φαίνωνται εἰς αὐτὴν ἐπαρκῆ καθ’ ὃν χρόνον ἤθελε συνομολογηθῆ τὸ δάνειον...» Ὁρίζει δὲ ἀνώτατον ὅρον τοῦ δανείου διὰ τὰς ὑπ’ αὐτῆς ἀναλαμβανομένας ὑποχρεώσεις τὸ ποσὸν τῶν 10 ἑκατομμυρίων φράγκων, «ὅπερ ἡ Κυβέρνησις ὑπέδειξεν αὐτῇ ὡς ἐπαρκὲς πρὸς κατασκευὴν τῆς μᾶλλον δαπανηρᾶς ὁδοῦ»! Ἡ Κυβέρνησις ὑπέδειξεν ὡς ἐπαρκὲς τὸ ποσὸν, λέγει τὸ ἔγγραφον. Ἀλλὰ δὲν εἶπε τοῦτο ὁ κύριος Ὑπουργὸς πρὸ ὀλίγου· ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι ἐγένοντο συνεννοήσεις μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ δὲν εἶπε συνεννοήσεις μετὰ τῆς Ἑταιρείας περὶ ἐπαρκείας τοῦ ποσοῦ τούτου.

§150Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὡς πρὸς αὐτό.

§151ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμολόγησεν, ὅτι δὲν ἔχει γνώμην περὶ τῶν δαπανῶν.

§152Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Σεῖς ἐκακίσατε ἡμᾶς διατὶ δὲν ἐκάμομεν προϋπολογισμὸν ὡρισμένον, καὶ ἀπαντῶν εἶπον, ὅτι δὲν ἔχομεν προϋπολογισμὸν ὡρισμένον, δι’ οὓς λόγους ἀνέφερα, ἀλλ’ ὅτι κατὰ τὴν κρίσιν ἡμῶν κατ’ ἀνώτατον ὅρον αὐτὸ θὰ ἦναι τὸ ποσὸν τὸ δαπανηθησόμενον.

§153ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἔχομεν νῦν ἄλλο σημεῖον τῆς συμβάσεως, ὅπερ εἰς ἐμὲ φαίνεται ἐπίσης ἀνεπαρκὲς, ὅσον καὶ τὰ προεξετασθέντα, καὶ ἐγένετο ἤδη περὶ τοῦ μέρους τούτου λόγος. Ἔχομεν ἀνεπάρκειαν τῆς ἐγγυήσεως. Ἔχομεν ἐγγύησιν 750,000 δραχμῶν ἅμα τῇ ὑπογραφῇ, ἔχομεν καὶ ἑτέρας 750,000 ἅμα τῇ συστάσει, καὶ παρακαλῶ περὶ τῶν ἐγγυήσεων νὰ προσέξητε πῶς ἀποδίδονται.

§154Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μάλιστα.

§155ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἄρθρον 18 (ἀναγινώσκει): «Ὡς ἐγγύησιν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑποχρεώσεων αὑτῆς ἡ Ἀνάδοχος Ἑταιρεία κατέθεσεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος τὸ ποσὸν 750,000 δραχμῶν, ὑποχρεοῦται δὲ νὰ καταθέσῃ ἔτι 750,000 δραχμὰς καθ’ ἣν ἡμέραν συστηθῇ ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἑλληνικῶν Σιδηροδρόμων, συμφώνως τοῖς ὅροις τοῦ ἄρθρου 2. Οὕτως ἡ ἐγγύησις ἀναβιβασθήσεται εἰς ἓν ἑκατομμύριον πεντακοσίας χιλιάδας δραχ. (1,500,000)». Ἀλλ’ ὑπάρχει διάταξις περὶ τῆς ἀποδόσεως (ἀναγινώσκει): «Κατὰ πᾶσαν στιγμὴν ἡ Ἀνάδοχος Ἑταιρεία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μετατρέψῃ τὴν ἐγγύησιν εἰς τίτλους ἐγκρινομένους ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἰδίως εἰς ὁμολογίας τοῦ δανείου τῶν Ἑλληνικῶν Σιδηροδρόμων». Ἀλλὰ—καὶ τοῦτο βεβαίως ἔχει τινὰ λόγον· διατὶ, δὲν ἠξεύρω,—διατὶ νὰ ἐπιτραπῇ νὰ μετατρέψῃ τὴν ἐγγύησιν εἰς ὁμολογίας ἰδίας ἡ Ἑταιρεία; Ἴσως θὰ ἦτο φρονιμώτερον, ἂν ὑπεχρεοῦτο εἰς κατάθεσιν γενικῶς ὁμολογιῶν τοῦ Κράτους.

§156Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἡ μετατροπὴ θὰ γίνεται εἰς τὰς τρεχούσας τιμὰς τῆς ἡμέρας· ὥστε ὑπάρχει ἀσφάλεια πλήρης.

§157ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἡ ἐγγύησις ἀποδοθήσεται εἰς τὴν Ἀνάδοχον Ἑταιρείαν κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον. Τὸ ἥμισυ, ἤτοι 750,000 δραχμαὶ, κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς μέχρι Δεμερλῆ γραμμῆς, τὸ δ’ ἄλλο ἥμισυ ἓν ἔτος μετὰ τὴν εἰρημένην ἔναρξιν». Ἡ ἔναρξις τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς γραμμῆς μέχρι Δεμερλῆ γίνεται ἐπὶ προσωρινῇ παραδόσει, ἄρα δὲν μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι ἀρκετὴ ἡ ἐγγύησις, ὅταν πρόκηται νὰ ἀποδοθῇ τὸ ἄλλο μετὰ ἓν ἔτος, ὅτε ἡ ἐγγύησις αὕτη πρέπει νὰ χρησιμεύσῃ καὶ διὰ τὰ ἄλλα ἔργα.

§158Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ποῖα;

§159ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὰ ἐνδεχόμενα, τὸ τῆς Λαρίσης, ἔργον δι’ ὃ ὑμεῖς ὀφείλετε, ἓξ μῆνας πρὸ τῆς περατώσεως τῆς γραμμῆς, νὰ ὑποχρεώσητε αὐτὴν νὰ ἀρχίσῃ τὴν ἐκτέλεσιν. Ἡ ἐγγύησις λοιπὸν τῶν 750,000 δραχμῶν δὲν εἶναι ἐπαρκὴς καὶ διὰ τὰς ἐλλείψεις, αἵτινες ἤθελον ἀποδειχθῇ κατὰ τὴν ὁριστικὴν παράδοσιν, καὶ διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς γραμμῆς, ἣν σήμερον θεωροῦμεν ὅτι...

§160Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι, ἀφοῦ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ Δεμερλῆ καὶ ἐξετελέσθη καλῶς τὸ ἔργον, ἡ ἐγγύησις ἀρκεῖ.

§161ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀλλ’ ὅ,τι μοὶ φαίνεται λίαν ἀνεπαρκὲς εἶναι τὸ λεγόμενον περὶ κρατήσεως. Διότι ἀκούσατε τί λέγει τὸ ἄρθρον 19 περὶ κρατήσεως (ἀναγινώσκει): «Κράτησις ἐκ 10% θέλει γίγνεσθαι ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῶν μηνιαίων καταστάσεων, λόγῳ ἐγγυήσεως διὰ τὴν καλὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. — Ἡ κράτησις αὕτη θέλει παύσει αὐξάνουσα εὐθὺς ὡς ἤθελεν ἀνέλθει μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν ἑπτακοσίων πεντήκοντα χιλιάδων δραχμῶν (750,000). — Ἅμα τῇ ἐνάρξει τῆς ἐκμεταλλεύσεως τμήματός τινος τῆς γραμμῆς, τὸ ἀναλογοῦν εἰς τὸ τμῆμα τοῦτο μέρος τῆς κρατήσεως λόγῳ ἐγγυήσεως θέλει ἀποδοθῆ εἰς τὴν Ἀνάδοχον Ἑταιρείαν διὰ τῆς ἀποδόσεως ὅμως ταύτης τὸ ὑπόλοιπον τῆς ἐγγυήσεως δὲν δύναται νὰ καταβιβασθῇ κατωτέρω τῶν πεντακοσίων χιλιάδων δραχμῶν (500,000) διὰ τὸ τμῆμα ἢ τὰ τμήματα τὰ εἰσέτι ὑπὸ κατασκευήν. Ἡ ἀπόδοσις ὁλοκλήρου τοῦ ποσοῦ τῆς ἐγγυήσεως θέλει γείνῃ κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ σιδηροδρόμου ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι Δεμερλῆ». Τοιοῦτον ὅρον ἐγὼ τουλάχιστον δὲν ἐνθυμοῦμαι ὅτι εἶδον εἰς ἄλλην σύμβασιν, τοιοῦτον περιορισμόν. Διὰ τίνα λόγον γίνεται ἡ κράτησις τῶν 10%; Ἐπὶ πάντων τῶν ἔργων τῶν δημοσίων ἔχομεν τὸν ὅρον τοῦτον τῆς κρατήσεως τῶν 10%· διὰ τίνα λόγον τίθεται; διότι τὰ 10% ταῦτα ἀποτελοῦσιν εἶδος ἐγγυήσεως περὶ τῆς καλῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου. Ὅτε ὅμως ἐπὶ ἐκτάσεως 323, νομίζω, χιλιομέτρων μέχρι Δεμερλῆ περιορίζετε τὴν κράτησιν μόνον μέχρις 750,000 δραχμῶν καὶ κατόπιν ἐπιτρέπετε τμηματικῶς νὰ ἀποδοθῇ, εἰς τρόπον ὥστε νὰ καταβιβασθῇ εἰς 500,000 δραχμὰς, ποῦ εἶναι ἡ ἐγγύησις ἡ ἀνάλογος πρὸς τὰ ἔργα τὰ ἐκτελούμενα; Τὰ ἔργα εἶναι ἔργα ἑκατομμυρίων, καὶ τὸ 10% ἐπὶ ἑκατομμυρίων ἀποτελεῖ ἑκατομμύρια· πῶς ἔχετε ἐγγύησιν μόνον 500,000 δραχμῶν;

§162Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. 304 χιλιόμετρα εἶναι μέχρι Δεμερλῆ.

§163Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). 302 εἶναι. Λάβετε τμηματικῶς τὸν σιδηρόδρομον· δι’ ἕκαστον τμῆμα ὁρίζεται τὸ δαπανηθησόμενον ποσόν. Ἂς λάβωμεν τὸ πρῶτον τμῆμα, τὸ ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι Χαλκίδος· ἔχομεν 5,558,000 φρ., ἤτοι 8,500,000 δραχμάς, ποσοστὸν τοῦ Δημοσίου, καὶ ἔχομεν 2,500,000 δραχμὰς ποσοστὸν τῆς Ἑταιρείας, ἐν ὅλῳ 11,000,000 δραχμάς. Λοιπὸν ἐπὶ τοῦ πρώτου τμήματος ποία θὰ ἦναι ἡ ἀσφάλεια τοῦ Κράτους; Ἂς ἐξετάσωμεν. Θὰ ἔχῃ ἐγγύησιν καταβεβλημένην 1,500,000, θὰ ἔχῃ κράτησιν 750,000, γίνονται 2,250,000, θὰ ἔχῃ δαπανηθέντα ἀπὸ τὴν Ἑταιρείαν 2,500,000· ὥστε θὰ ἔχῃ 2,500,000, καὶ 2,250,000, ἐν ὅλῳ 4,750,000, ἀπέναντι τῶν 8,500,000 τῶν παρὰ τοῦ Δημοσίου δαπανηθέντων. Νομίζετε ὅτι ἡ ἀσφάλεια δὲν εἶναι πλήρης;

§164ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Συνυπολογίζετε 2,500,000, ἅτινα δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ἀνήκουσιν εἰς τὸ ἔργον.

§165Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Λέγω ποία εἶναι ἡ ἀσφάλεια τοῦ Κράτους. Ὅπως ἤδη εἶπον, Κράτος καὶ Ἑταιρεία συνεισφέρουσιν εἰς τὴν κατασκευήν.

§166ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ τὸ χρῆμα εἶναι τοῦ ἔργου.

§167Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μάλιστα. Λέγω λοιπὸν, ὅτι, καθ’ ὅσον ἡ Ἑταιρεία συνεισφέρει εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ ἔργου, βεβαίως τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου ἐξασφαλίζονται, — δὲν δύνασθε νὰ τὸ ἀρνηθῆτε. — Λέγω ὅτι εἰς τὸ πρῶτον τμῆμα θὰ ἔχωμεν τὴν ἐγγύησιν τῆς Ἑταιρείας, τὴν κράτησιν καὶ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον συνεισφέρει ἡ Ἑταιρεία. Ἅπαντα ταῦτα ἐξασφαλίζουσι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ δαπανηθῇ ὑπὸ τοῦ Κράτους. Λέγω ταῦτα λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὸ παρελθόν. Ἔπρεπεν ἡμεῖς νὰ ἐξασφαλισθῶμεν κυρίως κατὰ τῶν κινδύνων τῶν προερχομένων ἐκ πληρωμῆς ποσοῦ ἀνωτέρου τῆς ἀξίας τοῦ ἐκτελεσθησομένου ἔργου. Διατείνομαι ὅτι ὅλη ἡ φροντὶς ἡ δυνατὴ ἐλήφθη, διὰ καταλλήλου ἐκτιμήσεως τῶν ἔργων, ὅπως τοῦτο μὴ παρουσιασθῇ, ἀλλ’ ἵνα ἤμεθα ἐντελῶς ἐξησφαλισμένοι, ἔχομεν τὰς ἀσφαλείας, τὰς ὁποίας δι’ ἀριθμῶν ὥρισα.

§168ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Λοιπὸν ἀπαντῶ, ὅτι τὰ μὲν δύο ἑκατομμύρια πεντακοσίας χιλιάδας θέλομεν ἀφήσει εἰς τὸ ἔργον, καὶ ἐπειδὴ τὸ ἔργον ἐκτελεῖται ὑπ’ ἀνθρώπων καὶ οἱ ἄνθρωποι εἶναι καλοὶ καὶ κακοὶ, ὑπάρχει δὲ κίνδυνος νὰ πέσωμεν εἰς κακὰς χεῖρας, εὑρισκομένας εἰς συνεννόησιν πρὸς ἄλλας κακὰς χεῖρας, δὲν βλέπω κατὰ τίνα τρόπον θέλετε δυνηθῆ νὰ ἐμποδίσητε τὰς κακὰς ταύτας χεῖρας, ἐν συνεννοήσει πρὸς τὰς ἄλλας κακὰς χεῖρας, νὰ ἐκτελέσωσιν ἔργον κατώτερον τοῦ προσήκοντος, καὶ τὰ χρήματα νὰ ὠφεληθῶσιν αἱ κακαὶ ἐκεῖναι χεῖρες, καίτοι τὸ ἔργον θὰ παρίσταται ὡς ἄρτιον. Εἰς ἐξασφάλισιν κατὰ τοιαύτης ζημίας δὲν ἐπαρκεῖ ἡ ἐγγύησις τῶν 750 χιλιάδων, ἥτις μάλιστα καταβιβάζεται ἀπὸ τοῦ πρώτου τμήματος εἰς 500,000.

§169Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πρέπει νὰ ὑποθέσητε δολιότητα.

§170ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ ἀπαντῶ ἐνίοτε.

§171Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαίως· καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον, ὅτι κατ’ αὐτῆς ἔπρεπε νὰ λάβωμεν ὅλα τὰ μέτρα· ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐξασφαλισθῶμεν καὶ κατὰ τῆς δολιότητος τῆς ἡμετέρας ὑπηρεσίας, διότι δὲν ἀγνοεῖτε, ὅτι δὲν ὑπῆρξεν ἀποτέλεσμα δολιότητος τῆς ὑπηρεσίας ὅ,τι συνέβη κατὰ τὸ παρελθὸν, ὑπῆρξεν ἀποτέλεσμα κακοῦ barême τῶν ἔργων. Εἶναι ὁμολογία γενικὴ αὐτό.

§172ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ ἀμελείας.

§173Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι κακοῦ barême, τὸ ὁποῖον ἑπομένως ἔφερε τὰ κακὰ ἀποτελέσματα.

§174ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἂν ἡ ὑπηρεσία, ἡ ἄλλως ἀξιολογωτάτη, ἣν εἴχομεν ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τοῦ ἀρχιμηχανικοῦ Γκοτλὰν, ἐνεφανίζετο συχνότερα ἐπὶ τῶν ἔργων, δὲν ἠθέλομεν φθάσει τόσον βραδέως νὰ ἀντιληφθῶμεν τὸ πρᾶγμα.

§175Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι αἰτία τοῦ κακοῦ ἦτο ὁ ὑπολογισμὸς τῶν ἁπλῶν ἔργων κατὰ τρόπον ὑπερτιμημένον, καὶ ὁ ὑπολογισμὸς τῶν τεχνικῶν ἔργων κατὰ τρόπον ὑποτετιμημένον, ἐκτέλεσις δὲ ἐκ μέρους τῶν ἐργολάβων πολλῶν ἁπλῶν ἔργων καὶ ὀλίγων τεχνικῶν. Κατὰ τοῦ κακοῦ τούτου ἐλήφθη πᾶσα ἡ δυνατὴ πρόνοια. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι ἀπόκειται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ἐλέγχου καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως τὰ καλλίτερα στοιχεῖα τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων ἐν τῷ ἐλέγχῳ τούτῳ ὑπηρετήσωσιν, ὅπως ἐξασφαλίσωσιν ἡμᾶς. Ἄλλως τε εἶπον, ὅτι ἔχομεν καὶ ἐπιπρόσθετον ἀσφάλειαν 4,750,000.

§176ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Περὶ τούτου δὲν ἀμφιβάλλω· δὲν ἀμφιβάλλω περὶ τῶν προθέσεων ὑμῶν καὶ ὅτι θέλουσιν ἐκλεχθῆ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην οἱ καταλληλότεροι, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ ὁ ἀνὴρ ὁ διοικῶν τὸ σιδηροδρομικὸν τμῆμα εἶναι ἄξιος πάσης ὑπολήψεως καὶ ἐμπιστοσύνης· ἀλλὰ τοὺς κινδύνους τοὺς τοιούτους πάντοτε πρέπει νὰ φοβώμεθα. Κύριοι, εἶχον ἐπιστήσει τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ τοῦ ὁλικοῦ ποσοῦ τῶν συνεισφερομένων ὑφ’ ἑκατέρου τῶν συνεταίρων, καὶ ἐν ἀριθμῷ εἰς δραχμὰς, ληφθέντι διὰ τοῦ 150 καὶ τοῦ 146, ἀναλόγως τῶν ποσῶν, ἔφθασα εἰς τὸν προσδιορισμὸν τῶν συνεισφορῶν τοῦ Κράτους εἰς 72,310,000 δραχμὰς καὶ μετὰ τῶν 10,000,000 δραχμῶν τῶν συνεισφερομένων ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας εἰς 82,310,000 δραχμάς. Οὕτω συνετελέσθη τὸ συνεταιρικὸν ἔργον. Εἴμεθα συνενδιαφερόμενοι, ἡμεῖς μὲν λόγῳ τῶν 72,310,000 δραχμῶν, ἡ δὲ Ἑταιρεία λόγῳ τῶν 10,000,000 δραχμῶν. Διὰ δὲ τὰς ἄλλας ἐργασίας, διὰ τὸν δανεισμὸν, διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου ἀντημείφθη· προκειμένου δὲ περὶ τῆς ἐκμεταλλεύσεως, τὰ κέρδη ἀναλογιστέα κατὰ τὰ ποσὰ τὰ εἰσενεχθέντα πρὸς κατασκευὴν τοῦ ἔργου. Ἀκούσατε νῦν, παρακαλῶ, ποῖα τὰ κέρδη, ἅτινα θέλομεν ἀποκομίσει ἡμεῖς, καὶ ποῖα τὰ κέρδη, ἅτινα θέλει ἀποκομίσει ἡ Ἑταιρεία. — Θέλω ἁπλῶς ἀναγνώσει ἀριθμοὺς, τὰ δὲ συμπεράσματα θέλετε ἐξαγάγει ὑμεῖς. — Κατὰ τὴν κρίσιν ἐμοῦ, ἡ διανομὴ γίνεται κατὰ τρόπον ἀντίστροφον τῆς εἰσφορᾶς· ὁ καταβάλλων τὰ περισσότερα λαμβάνει τὰ ὀλιγώτερα, ὁ καταβάλλων τὰ ὀλιγώτερα λαμβάνει τὰ περισσότερα, καὶ ἔχομεν καθαρὰ ἐνταῦθα λεόντειον Ἑταιρείαν, ἐν ᾗ τὴν μερίδα τοῦ λέοντος λαμβάνει ἀφθόνως ἡ ἀνάδοχος. Ἡ χιλιομετρικὴ πρόσοδος ὁρίζεται μέχρις 6,000 δραχμῶν ἐν πρώτῳ σταθμῷ· λοιπὸν ἐπὶ προσόδου μέχρις 6,000 δραχμῶν ὁρίζεται τύπος ἐξόδων προαφαιρετέων 4,800 δραχ. ἐτησίως κατὰ χιλιόμετρον. Μεταξὺ 6 καὶ 18 χιλιάδων δραχμῶν ἀκαθαρίστου χιλιομετρικῆς προσόδου προαφαιροῦνται ἔξοδα 2,700 δραχ. πλέον 35%· οὕτως, ἐὰν λάβητε παράδειγμα εἰσπράξεων 7 χιλιάδων δραχμῶν, ἔχετε 2,700 δραχμὰς λόγῳ τοῦ παγίου τύπου, καὶ λόγῳ τοῦ 35% δρ. 2,450, τὸ ὅλον 5,150 δι’ ἔξοδα ἀντιστοιχοῦντα εἰς τὴν κατὰ χιλιόμετρον ἐκμετάλλευσιν. Προκειμένου δὲ περὶ προσόδου ἄνω τῶν 18,000 δραχμῶν, μεταβάλλεται ὁ τρόπος τοῦ ὑπολογισμοῦ, καὶ ἡ προαφαίρεσις τῶν ἐξόδων γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει 50%· λοιπὸν 50% ἐπὶ 18,000, δραχμαὶ 9,000. Τοιαῦτα τὰ σταθερῶς κατ’ ἀποκοπὴν διατυπούμενα. Σημειώσατε ὅμως, ὅτι ἡ ἀκαθάριστος πρόσοδος, ἐφ’ ἧς γίνεται ὁ προσδιορισμὸς τῶν ἐξόδων, λογίζεται, — καὶ ἐνταῦθα ἐπεθύμουν νὰ ἔχω ἐξήγησίν τινα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, — ἀπηλλαγμένη φόρων· εἶναι μὲν κατὰ τὰ ἄλλα ἀκαθάριστος, ἀλλ’ ἄνευ βάρους τινὸς ἐκ φόρων. Τί ἐννοεῖ τὸ κείμενον, ὅτε λέγει «ἀπηλλαγμένη φόρων»; π. χ. ὁ φόρος τῶν εἰσιτηρίων;...

§177Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐπιβάλλεται.

§178ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πρέπει νὰ λεχθῇ· διότι αὔριον ἡ Ἑταιρεία θέλει εἴπει πρὸς ὑμᾶς, «ἐγὼ προαφαιρῶ καὶ ταῦτα»· διότι ὁ φόρος τῶν εἰσιτηρίων εἶναι φόρος τῆς Ἑταιρείας· ἀποβλέπει μὲν εἰς τοὺς ἐπιβάτας, ἀλλ’ εἶναι φόρος λαμβανόμενος ἀπὸ τῆς Ἑταιρείας, ἐν δὲ τῷ ἄρθρῳ 29 λέγεται γενικῶς (ἀναγινώσκει): «Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ, ὡς καὶ ἐν πᾶσι τοῖς ἄλλοις, ἐν οἷς γίνεται μνεία περὶ τῆς ἀκαθαρίστου εἰσπράξεως, αὕτη ἐννοεῖται πάντοτε ἀπηλλαγμένη ἐκ τῶν ὑπαρχόντων ἢ ἐπιβληθησομένων φόρων». Εἶναι πάντως ἀναγκαῖον τὸ πρᾶγμα νὰ καθαρισθῇ ἀπὸ τοῦδε. Κατὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων ἐκμεταλλεύσεως, — ἄλλην ἐξήγησιν ζητῶ ἐνταῦθα, — δὲν ἠξεύρω ἂν περιλαμβάνονται εἰς τὸ ἀφαιρούμενον ποσὸν ἢ προστίθενται αἱ 300 δραχμαὶ, περὶ ὧν γίνεται λόγος πάλιν εἰς τὸ τέλος τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου (ἀναγινώσκει): «Αἱ δαπάναι ἐκμεταλλεύσεως αἱ κατ’ ἀποκοπὴν χορηγηθεῖσαι εἰς τὴν Ἀνάδοχον Ἑταιρείαν, κατὰ τὰ ἀνωτέρω, περιλαμβάνουσι τὰ ἔξοδα διὰ τὴν ἀνανέωσιν τοῦ ὑλικοῦ καὶ τῆς γραμμῆς. Τὸ διὰ τὴν χρῆσιν ταύτην καταρτισθησόμενον ἀποθεματικὸν, ὡς καὶ τὸ διὰ τὰς ἀπροβλέπτους δαπάνας, θέλει σχηματίζεσθαι διὰ κρατήσεως ἐκ τῶν διὰ τὸν τύπον ἐκμεταλλεύσεως χορηγουμένων ποσῶν. Ἡ κράτησις αὕτη ὁρίζεται εἰς 300 δραχμὰς κατ’ ἔτος δι’ ἕκαστον χιλιόμετρον, ἐὰν ὑπάρχῃ ἐπαρκὴς εἴσπραξις· δύναται δὲ νὰ διακοπῇ, ἐὰν τὸ εἰρημένον ἀπόθεμα ἐξιχθῇ μέχρι ποσοῦ λογιζομένου ἐπὶ τῇ ἀναλογίᾳ 5,000 δραχμῶν δι’ ἕκαστον ἐκμεταλλευθὲν χιλιόμετρον.» — Περιλαμβάνονται ταῦτα ἢ προστίθενται;

§179Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι· ἀφαιροῦνται.

§180ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὥστε, ἀντὶ νὰ ἔχωμεν 4,800, θὰ ἔχωμεν 4,500. Ἀφαιροῦνται διὰ τὸν σκοπὸν τοῦτον, ὥστε δὲν μεταβάλλεται ὁ ἀριθμός.

§181Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαίως.

§182ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἂν δὲ τυχὸν ὁ τύπος οὗτος δὲν πληρωθῇ, ἀλλὰ γείνωσι δαπάναι ἐπὶ ἔλαττον, — καὶ ἔχει δικαίωμα ἐξελέξεως διηνεκοῦς ἡ Κυβέρνησις δυνάμει τοῦ ἐλέγχου, ὅστις ἐπιφυλάσσεται εἰς αὐτὴν,—τότε ὑπάρχει οἰκονομία ἐξόδων, καὶ αὐτὴ μερίζεται, μέχρι μὲν 400 δραχμῶν ἐξ ἡμισείας μεταξὺ τοῦ Κράτους καὶ τῆς Ἑταιρείας, πέραν δὲ τῶν 400 δραχμῶν 75 0/0 λαμβάνει τὸ Κράτος καὶ 25 ἡ Ἑταιρεία· καὶ ἐνταῦθα ἔχει καλῶς. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ δαπάνη τοῦ τύπου, ἡ τῶν 4,800, τύχῃ ποτὲ ἀνωτέρα τῶν ἐσόδων, καὶ ἐφ’ ὅσον εἶναι ἀνωτέρα, τὸ ἔλλειμμα προαφαιρεῖται ἐκ τῶν εἰσπράξεων τῶν ἑπομένων ἐτῶν, μετὰ τὰ ἔξοδα τῆς χρήσεως, καὶ μετὰ τοῦτο διανέμεται ἐξ ἴσου τὸ τυχὸν περίσσευμα οἰκονομίας.

§183ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐδῶ εἶναι ἐσφαλμένον· δὲν ἔπρεπε νὰ ἦναι ἐξ ἴσου, ἔπρεπε νὰ γείνῃ διαίρεσις 75 καὶ 25.

§184Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἰδοὺ τί λέγει ἐδῶ· ὅτι, ἂν ὑπάρχουσιν ἐλλείμματα, τότε, καθόσον θὰ ὑπάρχουν ἔσοδα, ἡ Ἑταιρεία θέλει ἀποζημιωθῇ διὰ τὰς προκαταβολάς, τὰς ὁποίας ἔκαμε· ῥητῶς δὲ ὁρίζεται, ὅτι θέλει ἀποζημιωθῇ διὰ τὰς προκαταβολὰς ἀναλόγως τῶν πραγματικῶν δαπανῶν, οὐχὶ ὅμως ἀναλόγως τοῦ barême. Ἂν αἱ πραγματικαὶ δαπάναι εἶναι κατώτεραι...

§185ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Θὰ ὑπάρχῃ τότε οἰκονομία. Ἂν αἱ οἰκονομίαι ὑπερβαίνουν τὰς 400 δραχμάς, πάλιν πρέπει κατὰ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν νὰ διανεμηθοῦν, ὄχι ἐξ ἴσου, ἀλλὰ 75 πρὸς 25.

§186ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Λοιπὸν μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων τούτων ἀφαιρεῖται ὁ τόκος 5% τῆς ἐκ 2 ἑκατομμυρίων προκαταβολῆς διὰ τὴν ἐκμετάλλευσιν, κατὰ τὸ ἄρθρον 5· δὲν προαφαιροῦνται αἱ 300 δραχμαὶ τοῦ τέλους τοῦ ἄρθρου 29, κατὰ τὴν ἐξήγησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἔχομεν τὰ καθαρὰ ἔσοδα, ἀφοῦ προαφαιρέσωμεν καὶ τὴν πρὸς 6% πρόσοδον τῶν 10 ἑκατομμυρίων. Διὰ τῆς ἀφαιρέσεως καὶ τῆς προσόδου ταύτης ἐν τελευταίῳ βαθμῷ ἐφθάσαμεν εἰς τὰ τελευταῖα ἔσοδα, τὰ καθαρὰ, ἅτινα διανέμονται μεταξὺ τῶν δύο συνεταίρων. Προαφαιρεῖται τούτων ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας 7½%, καὶ μετὰ ταῦτα ἀφίεται εἰς τὸ Κράτος τὸ ὑπόλοιπον 92½%. Διατὶ αὕτη ἡ προαφαίρεσις; Ἔφθασεν ἡ στιγμή, καθ’ ἣν ἡ Ἑταιρεία ἐπραγματοποίησεν ἤδη διάφορα κέρδη· διατὶ ἡ Ἑταιρεία προηγεῖται ἐν διανομῇ καὶ ὄχι τὸ Κράτος; Τοσούτῳ μᾶλλον ἄδικον εἶναι τοῦτο, καθόσον ὄφελος ἐκ τοῦ κέρδους τοῦ καθαροῦ,—ὅπερ θέλομεν εἴδει ἐρχόμενον βραδέως, διότι εἶναι πιθανὸν ὅτι ἱκανὰ ἔτη θὰ παρέλθωσιν ὅπως ὑπάρξῃ,—κινδυνεύει νὰ μὴ λάβῃ τὸ Κράτος. Μοὶ φαίνεται ὅτι θὰ ἐπράττετε δικαιότερον, ἂν διερρυθμίζετε διαφόρως τὰ πράγματα.

§187Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι ἡ Ἑταιρεία θὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν κατασκευὴν μὲ ποσὸν 8 ἑκατομμυρίων, τοῦ ὁποίου ὁ τόκος εἶναι ἀμφίβολος· θὰ πληρωθῇ καθ’ ὅσον θὰ ὑπάρχουν περισσεύματα μετὰ τὴν πληρωμὴν τῶν δαπανῶν τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Λοιπὸν ἔχει τόκον ἀμφίβολον, καὶ κατ’ ἀνάγκην πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἐλπίδα ἑνὸς κέρδους πέραν τοῦ τόκου τούτου τῶν 6%, καὶ ἀπῄτησε τὸν ὅρον αὐτόν. Ὁ ὅρος λοιπὸν προέρχεται ἐκ τούτου, ὅτι ὁ τόκος τῶν 6% δὲν εἶναι τόκος ἐκ τῶν προτέρων ἀσφαλής, διότι τότε μόνον θὰ πληρώνηται, ὅταν θὰ ὑπάρχουν περισσεύματα.

§188ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λέγει, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 600,000 εἶναι τυχαῖον· εἶναι ἐνδεχόμενον, μόνον ἐὰν ὑπάρχῃ πρόσοδος τοιαύτη, ὥστε νὰ πληρωθῇ τὸ ποσὸν αὐτὸ, νὰ τὸ λαμβάνῃ. Ἐν τούτοις τὸ ἄρθρον 6 ῥητῶς ἀναγράφει, ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἐπαρκεῖ ἡ πρόσοδος, ὅπως πληρωθῇ τὸ 6%, θέλει λαμβάνεσθαι ἐκ τῶν περισσευμάτων τῶν ἑπομένων ἐτῶν.

§189Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαίως τὸ ποσὸν τῶν τόκων 6% ἐν τῷ διαστήματι τῶν 90 ἐτῶν δὲν θὰ ἀπολεσθῇ· ἀλλ’ ἂν καθ’ ὑπόθεσιν τὸ περίσσευμα τοῦτο, μετὰ τὴν προαφαίρεσιν τῶν δαπανῶν τῆς ἐκμεταλλεύσεως, δὲν παρουσιασθῇ ἢ κατὰ τὸ ἕκτον ἢ δέκατον ἔτος, δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι κατὰ τὰ ἓξ ἢ τὰ δέκα ἔτη οἱ μέτοχοι αὐτοὶ δὲν θὰ λαμβάνουν τόκον· μετὰ τὰ ἓξ ἢ 10 ἔτη θὰ ἀρχίζουν νὰ λαμβάνουν τόκον, καὶ θὰ λαμβάνουν ἐκ τῶν περισσευμάτων, ἐπὶ λογαριασμῷ τῶν πρώτων ἐτῶν, ἂν ὑπάρχουν περισσεύματα· ἀλλ’ ἐπὶ δεκαετίαν ἀπώλεσαν τὸν τόκον τῶν 600,000, ναὶ ἢ ὄχι;

§190ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν τὸν ἔχασαν.

§191Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαίως τὸν χάνουν.

§192ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑπάρχουσιν ἄλλαι πηγαί, ἐκ τῶν ὁποίων ὠφελοῦνται.

§193Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἄλλο ζήτημα αὐτό. Ὅταν μᾶς δείξητε τὰς πηγὰς ἐκείνας, τότε ὁμιλοῦμεν περὶ αὐτῶν. Τώρα ὁμιλοῦμεν περὶ τῶν τόκων.

§194Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἐπιχειρήσεως ἐκ 10 ἑκατομμυρίων, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἐπιχειρήσεως εἰς τὴν ὁποίαν θὰ καταβληθοῦν τὰ 10 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ περιπλέον τὰ 35 ἑκατομμύρια καὶ τὰ 14 ἑκατομμύρια· ἀπέναντι δὲ τοιούτων καταβολῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ τις ὅτι αἱ εἰσπράξεις θὰ δίδουν ὀλιγώτερα ἐκείνων τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμεύσουν διὰ τὴν πληρωμὴν τῆς ἐκμεταλλεύσεως· θὰ ἔχωμεν καί τι πλέον, τὸ πλέον δὲ αὐτὸ θ’ ἀπορροφᾶται ἀπὸ τὸ 7½%.

§195Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ εὔχομαι, ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους νὰ ὑπάρχουν αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγετε· ἀλλὰ μὴ λησμονεῖτε ὅτι πέραν τῆς Λαμίας ἔχομεν 100 χιλιόμετρα, τῶν ὁποίων ἡ ἀπόδοσις δὲν ἠξεύρω ἂν εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ πραγματοποιηθοῦν αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε.

§196ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶναι ὀρθὸς ὁ ἰσχυρισμὸς ὑμῶν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἔσοδον ἐκεῖ, εἰς τὸ τμῆμα τῆς γραμμῆς ἐκεῖνο. Ἂν ὑπῆρχεν ἐν τῇ συμβάσει ὁ ὅρος, ὃν περιεῖχεν ἡ σύμβασις τοῦ 1889, καθ’ ἣν ἐπὶ τῆς παραλλήλου γραμμῆς δὲν ἐπετρέπετο εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ εὐρέως σιδηροδρόμου νὰ ἀνταγωνισθῇ πρὸς τὸν σιδηρόδρομον τῆς Θεσσαλίας, δὲν ἤθελεν ὑπάρχει πρόσοδος. Καὶ διὰ τοῦτο ἐν ἔτει 1889 δὲν ὑπῆρξε δισταγμὸς ὡς πρὸς τὸ τέρμα τῆς γραμμῆς, δὲν ὑπῆρξέ τις ὁ ἐξεγερθεὶς καὶ εἰπών: «μὲ καταστρέφεις· μὴ φέρῃς τὴν γραμμὴν μέχρι Λαρίσης.» Διότι ἰδοὺ τί ἔλεγεν ἡ σύμβασις ἐκείνη. Ὑπάρχει διάταξις, ἥτις ἐπὶ τῆς παραλλήλου γραμμῆς δὲν ἐπιτρέπει ἐπιτοπίως νὰ παραλαμβάνῃ ὁ Σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Λαρίσης ἐπιβάτας καὶ ἐμπορεύματα κατὰ τοὺς ὅρους τῆς ἐκμεταλλεύσεως καὶ κατὰ τὴν σύμβασιν.

§197Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Διὰ νὰ μὴ παραβιάσῃ ἄλλα δικαιώματα.

§198ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα. Ὅπως μὴ συντρίψῃ ἄλλην Ἑταιρείαν. Τοῦτο δὲν ὑπάρχει ἐνταῦθα. Καὶ οὕτω βλέπετε, ὅτι ὁ κίνδυνος, ὃν ἐφοβήθη ἡ Ἑταιρεία τῶν Θεσσαλικῶν Σιδηδρόμων, εἶναι πραγματικός. Τὸ ὅτι δὲ εἶναι πραγματικὸς ὁ κίνδυνος, ἀπόδειξις ὅτι ἔχει ἔσοδα ἡ γραμμή. Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἔχῃ ἔσοδα γραμμή, ἥτις καταβιβάζει σιτηρὰ ἀφθονώτατα καὶ ζῶα, δι’ ὧν τρέφεται ὁλόκληρος ἡ Ἑλλάς; Ἰδοὺ ἡ διάταξις (ἀναγινώσκει): «Ἐὰν ἡ νέα γραμμὴ ᾖ ἐπί τι διάστημα παράλληλος πρὸς τὰς ὑπαρχούσας γραμμὰς τῆς Θεσσαλίας καὶ διέλθῃ διὰ τῶν αὐτῶν σημείων, δὲν δικαιοῦται ὁ ἀνάδοχος νὰ ἐκτελῇ μεταφορὰς ἢ νὰ εἰσπράττῃ τέλη μεταξὺ τῶν σημείων τούτων, οὐδὲ δύναται ὡς ἐκ τοῦ περιορισμοῦ τούτου ν’ ἀποκτήσῃ δικαίωμα δι’ οὐδεμίαν ἀπαίτησιν ἢ αἴτησιν ἀποζημιώσεως». Ἐκεῖνοι βεβαίως προενόησαν, καὶ διὰ τοῦτο καὶ δὲν ἐστάθησαν εἰς Δεμερλῆ. Ἐνταῦθα δὲν προενοήσατε περὶ τούτου, καὶ διὰ τοῦτο ἐστάθητε εἰς Δεμερλῆ.—Τοῦτο εἶναι εἷς λόγος.—Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὑπάρχει καὶ ἄλλος λόγος, ὅτι εἴχετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἶναι μεγάλαι δυσκολίαι, ὅπως ἡ Πύλη συναινέσῃ εἰς τὴν ἕνωσιν εἰς ἄλλο σημεῖον, καὶ ἠθελήσατε ν’ ἀσφαλισθῆτε, ἀπολήγοντες ἐκεῖ· ἐπιστεύσατε ὅτι θέλετε ἐπιτύχει εὐκολώτερον τὴν συναίνεσιν τῆς Πύλης, ὅπως ἑνώσητε τὴν ἑλληνικὴν γραμμὴν εἰς τὴν Καλαμπάκαν. Ἀλλὰ τοῦτο τὸ μέλημα ἔπρεπε νὰ ἦναι τὸ τελευταῖον, ὅπως ἦτο τελευταῖον κατὰ τὸ 1889, ὅτε μόνον ἐπικουρικῶς ἀνεφέρετο ἐν τῷ σχεδίῳ τῆς συμβάσεως ἡ Καλαμπάκα, ἀλλὰ κυρίως ἀνεφέροντο ἡ Ἐλασσὼν καὶ τὰ Τέμπη (ἀναγινώσκει): «Τὸ μέγιστον μῆκος τῆς γραμμῆς» (εἴτε διὰ τῆς κοιλάδος τῶν Τεμπῶν εἴτε διὰ τῆς Ἐλασσῶνος) «ὁρισθήσεται ὑπὸ τῶν μηχανικῶν τοῦ Ἐλέγχου διὰ τῆς ὑπ’ αὐτῶν χαραχθησομένης γραμμῆς. — Ἐὰν ὅμως ἐκτελεσθῇ ἡ ἕνωσις διὰ τῆς Καλαμπάκας, θὰ κατασκευασθῇ διακλάδωσις διὰ τὴν μετὰ τῆς Λαρίσης συγκοινωνίαν». Διότι ἐκεῖνοι ἐλάμβανον πρόνοιαν νὰ ἐπιβάλωσιν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς καὶ τὴν διακλάδωσιν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἐγίνετο ἡ ἕνωσις εἰς τὴν Καλαμπάκαν. Καὶ ἐνταῦθα εἶναι ἀνάγκη ἴσως νὰ ὑπενθυμίσῃ τις τὰς διαπραγματεύσεις, αἵτινες ἐπανειλημμένως ἐγένοντο περὶ ἑνώσεως τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν μετὰ τῶν τῆς Τουρκίας, καὶ καθ’ ἃς οὐδέποτε κατωρθώθη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, καίτοι ἠγωνίζετο περὶ τούτου ἀπὸ τοῦ 1875, νὰ λάβῃ τὴν συναίνεσιν τῆς Πύλης, τὴν συναίνεσιν τὴν κατ’ ἀρχὴν, ἔγγραφον. Πολλάκις ἔλαβον οἱ Ἕλληνες Ὑπουργοὶ ὑποσχέσεις προφορικὰς παρὰ τοῦ ἐν Ἀθήναις Ὀθωμανοῦ πρέσβεως, ἐν ἔτεσι 1875 καὶ 1876,—διότι δύο Κυβερνήσεις διεξήγαγον τὴν διαπραγμάτευσιν τότε, ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1875, ὑπὸ τὸν ἀείμνηστον Τρικούπην, καὶ ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1876, ὑπὸ τὸν ἀείμνηστον Κουμουνδοῦρον, νομίζω...

§199Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα.

§200ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. .. Ἐστάθη δὲ ἀδύνατον οὐδὲν νὰ λάβωσιν ἄλλο, παρὰ προφορικὰς μόνον διαβεβαιώσεις,—εἰλικρινεῖς, ὡς πιστεύω,—τοῦ τότε πρέσβεως τῆς Τουρκίας ἐνταῦθα, τοῦ μακαρίτου Φωτιάδου, καὶ διαβεβαιώσεις τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει Ὑπουργῶν, ὅτι κατ’ ἀρχὴν συναινοῦσιν, οὐδέποτε ὅμως ἠδυνήθησαν νὰ λάβωσι τὴν ἐπιστολὴν, ἣν ὑπέσχετο ἡ Πύλη ὅτι ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ἤθελε γράψει, ἵνα βεβαιώσῃ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι συμφωνεῖ ἡ Τουρκία εἰς τὴν ἕνωσιν. Αἱ διαπραγματεύσεις ἤρχισαν ἐν ἔτει 1875, ὅτε ἡ Θεσσαλία δὲν ἀνῆκεν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐξηκολούθησαν καθ’ ὅλον τὸ 1876, μετὰ ζήλου ἀληθῶς ἀξίου πάσης ἐκτιμήσεως. Ἔφθασεν ὁ μακρίτης Κουμουνδοῦρος νὰ προσφέρῃ νὰ κατασκευάσῃ τὴν γραμμὴν μέχρι Θεσσαλονίκης ἡ Ἑλλὰς, νὰ ἀναλάβῃ ἡ Ἑλλὰς ὅλα τὰ βάρη τοιούτου ἔργου· καὶ ὅτε ἐτέθη οὕτως εἰς στενόχωρον θέσιν ἡ Πύλη, διότι δὲν ἠδύνατο πλέον νὰ ἀπαντᾷ ἐκεῖνο, ὅπερ ἀπήντα ἕως τότε, ὅτι οἰκονομικαὶ στενοχωρίαι δὲν ἐπέτρεπον αὐτῇ νὰ ἀναλάβῃ ὑποχρέωσιν, τότε ὑπέδειξεν, ὅτι ἡ φιλοτιμία αὐτῆς δὲν ἐπιτρέπει τὸ πρᾶγμα, διότι θὰ ἐφαίνετο ἀνίκανος οἰκονομικῶς ἐνώπιον τοῦ κόσμου ὁλοκλήρου, καὶ διὰ τοῦτο δὲν δέχεται τὴν πρότασιν. Ἐξηκολούθησαν αἱ διαπραγματεύσεις κατὰ τὸ 1882· ἐπανελήφθησαν αἱ προτάσεις, καὶ ἐδήλωσε τότε ἡ Ἑλλὰς, ὅτι ἀναλαμβάνει τὴν εὕρεσιν Ἑταιρείας αὐτὴ καὶ πᾶσαν χρηματικὴν ὑποχρέωσιν μέχρι τοῦ σημείου τῆς ἑνώσεως. Ἐστάθη ἀδύνατον καὶ τότε νὰ λάβωμεν ἀπάντησιν οἱανδήποτε. Συνεχίσθησαν αἱ διαπραγματεύσεις τῷ 1883 καὶ τῷ 1884. Κατὰ τὸ 1884 ἀνελάμβανε νὰ ἐγγυηθῇ ἡ Ἑλλὰς, ἄνευ ἀξιώσεώς τινος ἐπὶ τῆς γραμμῆς, μέχρι Θεσσαλονίκης. Οὐδεμία ἀπάντησις! Ἐγένετο ἐπανάληψις κατὰ τὸ 1886, καὶ τότε ὅλη ἡ ἱστορία τῶν προηγουμένων διαπραγματεύσεων συνωψίσθη ἐν ἐγγράφῳ, ὅπερ ἐστάλη εἰς Κωνσταντινούπολιν πρὸς ἀνακοίνωσιν. Καὶ διεμαρτυρήθημεν — ἰδίως αἱ διαμαρτυρήσεις ἐγένοντο τῷ 1884, ὅτε ἡ Πύλη, πιεζομένη ὑπὸ τῆς Αὐστρίας, συνήνεσε νὰ ἑνωθῇ ὁ σιδηρόδρομος τῆς Θεσσαλονίκης μετὰ τῶν αὐστριακῶν σιδηροδρόμων. Διεμαρτυρήθημεν τότε, λέγοντες ὅτι τὸ γενόμενον ἀπετέλει ἀνισότητα· διεμαρτυρήθημεν τῷ 1886, λέγοντες ὅτι ἔχει καθῆκον ἡ Τουρκία νὰ ᾖναι ἴση πρὸς πάντας, καὶ πρὸ πάντων νὰ δώσῃ δίοδον εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἥτις εὑρίσκεται ἐν ἀποκλεισμῷ ἀπὸ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ σώματος. Ἐστάθη ἀδύνατον νὰ λάβωμεν ἀπάντησιν. Οὐδέποτε ἐδόθη συναίνεσις...

§201ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ θὰ ἐξακολουθήσῃ.

§202ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ θὰ ἐξακολουθήσῃ ἴσως. Διότι δυστυχῶς δὲν εὑρισκόμεθα ἐν θέσει τοιαύτῃ, ὥστε ἡ συγκοινωνία ἡ μετὰ τῆς Ἑλλάδος νὰ ἐξαναγκάζῃ τὴν Εὐρώπην νὰ θεωρήσῃ τὸ πρᾶγμα ὡς πρωτίστην ἀνάγκην, ὡς συμφέρον ἴδιον, καὶ νὰ βιάσῃ τὴν Πύλην· φθάνει μέχρι συμβουλῶν, — ὁποίων συμβουλῶν! Ὁσάκις προσεφύγομεν εἰς τοὺς ξένους καὶ παρεκαλέσαμεν αὐτοὺς, ὑπὲρ τοῦ συμφέροντος τοῦ πολιτισμοῦ, ὑπὲρ τοῦ δικαίου τῆς Ἑλλάδος, νὰ πιέσωσι τὴν Πύλην πρὸς ἀποδοχὴν τῆς ἑνώσεως, πάντοτε ἠκούσαμεν λόγους ἀγαθοὺς· ἔφθασάν τινες τῶν ξένων καὶ μέχρι συμβουλῶν πρὸς τὴν Πύλην, ἀλλ’ ἐννοεῖται, ὅτι αἱ συμβουλαὶ αἱ ἁπλαῖ παρὰ τῇ Πύλῃ οὐδεμίαν ἔχουσι δύναμιν. Ἐπανελήφθησαν καὶ τῷ 1889 αἱ ἀπόπειραι. Ἐγένοντο τότε οὐχὶ ἀκριβῶς διαπραγματεύσεις, ὡς ὅτε περὶ τούτου ἐγένετο τελευταῖον λόγος ἐνταῦθα εἶπον· — ἀλλὰ κατὰ τὸ 1889 παρηκολούθησεν ἡ Κυβέρνησις συνεννοήσεις γινομένας ἐν Κωνσταντινουπόλει ὑπὸ διαφόρων πρώτης τάξεως Ἑταιρειῶν, αἵτινες ἐπεδίωκον νὰ λάβωσιν ἐν ταυτῷ παραχώρησιν ἐν Τουρκίᾳ καὶ ἐν Ἑλλάδι, εἶχον δὲ συμφέρον ἐκ τούτου νὰ ἐργασθῶσι συντόνως, κατὰ τὸν εἰωθότα ἐν Κωνσταντινουπόλει τρόπον. Ἐθεωρήθη τότε ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ εἰωθὸς οὗτος τρόπος ἦτο καὶ ὁ καταλληλότερος, καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπεν ἁπλῶς νὰ παρακολουθῇ τὰ γινόμενα. Διὰ τοῦτο τότε αἱ διαπραγματεύσεις δὲν ἐγένοντο.—Ἀλλὰ καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου εἰς οὐδὲν ἀπελήξαμεν, καὶ εὑρισκόμεθα σήμερον εἰς ὃ σημεῖον καὶ ἐν ἔτει 1875. — Ὁ δ’ ἔντιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς ἐβεβαίωσε προχθὲς, ὅτι κατὰ τὸ 1891 δὲν ἐγένετο καμμία διαπραγμάτευσις. Ἀλλὰ ταῦτα δὲν σημαίνουσιν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνωμεν. Εἶναι δυνατὸν ἴσως σήμερον, ὅτε καὶ τὰ πράγματα μετεβλήθησαν, νὰ φθάσωμεν εἰς ἀπόκτησιν τῆς συναινέσεως τῆς Πύλης. Λίαν ἀμφιβάλλω, ἂν θέλομεν κατορθώσει τοῦτο πρὸ τῶν τεσσάρων ἐτῶν τῆς συμβάσεως. Ἀλλὰ καὶ ἂν μετὰ τέσσαρα ἔτη ἐπιτύχωμεν, τοῦτο βεβαίως εἰς ἡμᾶς ἔσται ἱκανόν. Ἔρχεται νῦν, μετὰ τὸ παρεμπῖπτον τοῦτο, ἡ ἐξέτασις τοῦ ζητήματος, ἂν ἦτο κατάλληλος ἡ στιγμή, — διότι περὶ τοῦ ὅτι σύμβασις περὶ κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου ἦτο ἀναγκαία δὲν μοὶ φαίνεται ὅτι ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, — ἂν ἦτο ἐπίκαιρος ἡ στιγμὴ, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ζητήσῃ συνεννοήσεις μετὰ Ἑταιρειῶν ξένων καὶ ἔλθῃ εἰς τὴν διαπραγμάτευσιν τὴν ἀπολήξασαν εἰς τὴν σύμβασιν. Ἐπελήφθη ἡ Κυβέρνησις τῆς διαπραγματεύσεως καθ’ ὃν χρόνον ὁ σάλος ὁ οἰκονομικὸς ἐν Ἑλλάδι δὲν εἶχε κοπάσει, τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἐπιβολῆς τοῦ Ἐλέγχου, τὴν ἐπιοῦσαν τῶν καταστροφῶν, ἐν χρόνῳ, καθ’ ὃν εὑρισκόμεθα ἔτι ὑπὸ μέρος ἐκκαθαρίσεως, εὑρισκόμεθα δ’ ἔτι ὑπὸ τὴν πίεσιν ἐκτάκτων δαπανῶν, ἃς ἐγέννησεν ἡ ἀνάγκη τοῦ πολέμου· διότι καὶ κατὰ τὸ 1900 ἔτι δαπανῶμεν ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας, κατὰ καθῆκον, καὶ εἰς ἀνόρθωσιν ζημιῶν ἐπενεχθεισῶν ὑπὸ τῆς ἐμπολέμου καταστάσεως. Ἡ πίστις τῆς Ἑλλάδος, ἡ οἰκονομικὴ θέσις τῆς Ἑλλάδος, δὲν εἶναι βεβαίως ἔτι καὶ σήμερον ἀρτία, δὲν εἶναι θέσις τοιαύτη, ὁποία ἐλπίζεται μετὰ πάσης πιθανότητος μετὰ δύο ἢ τρία ἔτη. Ἡ θέσις ἡ ἐξωτερικὴ, ἡ τῶν μεγάλων ἀγορῶν τῆς Εὐρώπης, ἐν αἷς αἱ διαπραγματεύσεις αὗται λαμβάνουσι τὴν γέννησιν καὶ ἐν αἷς καὶ τελεσφοροῦσιν, εἶναι προφανὲς ὅτι εἶναι ἀθλία. Καθ’ ὃν χρόνον ἠρχόμεθα τῶν διαπραγματεύσεων, ὁ τόκος τῆς προεξοφλήσεως ἐν Ἀγγλίᾳ εἶχε φθάσει νὰ ἐξισωθῇ σχεδὸν πρὸς τὸν ἐν Ἑλλάδι. Ἦτο περίστασις τότε νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Κυβέρνησις διαπραγματεύσεων, εἴτε περὶ τοῦ κ. Βιτάλη προέκειτο, ἀνδρὸς παρέχοντος πᾶσαν ἐγγύησιν, ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, εἴτε περὶ τῶν κ. κ. Erlanger καὶ συντροφίας προέκειτο, ἀνδρῶν ἐχόντων μὲν ἑκατομμύρια, ἀλλὰ πολὺ ὀλίγην ἐμπνεόντων εἰς ἐμὲ πεποίθησιν; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ στιγμὴ ἦτο ἐντελῶς ἀκατάλληλος, ἄστοχον δὲ καὶ τὸ διάβημα τῆς Κυβερνήσεως, δεχθείσης νὰ διαπραγματευθῇ καθ’ ὃν τρόπον καὶ δι’ ὧν προσώπων διεπραγματεύθη, καὶ τῶν ἐν τῷ καταστατικῷ ἀναφερομένων καὶ τῶν ὄπισθεν αὐτῶν, καὶ τῶν ἔξω καὶ τῶν ἐν Ἑλλάδι διατριβόντων, ὅπως ἐπιτύχωσι τὴν κατάρτισιν τῆς συμβάσεως ταύτης. Ἀλλὰ—εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς— θέλετε ν’ ἀφήσωμεν τὸ ἔργον αὐτὸ ἐκρεμὲς, τὸ ζωτικὸν διὰ τὴν Ἑλλάδα, τὸ σπουδαιότατον; Ἀπαντῶ ὅτι τὸ ἐπιχείρημα δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν. Διότι τίποτε δὲν ἐκώλυε τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ θέσῃ χεῖρα εἰς τὸ ἔργον. Καὶ εἶχεν ὁδηγίαν ἄγουσαν αὐτὴν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου. Διότι τί ἐλπίζει ν’ ἀποκτήσῃ δυνάμει τῆς συμβάσεως ταύτης, ἐν ᾗ οὐδὲ κἂν ὡρισμένην θετικῶς τὴν ἀφετηρίαν ἔχομεν; Σημειώσατε τοῦτο· δὲν ἔχομεν τὴν ἀφετηρίαν, διότι ἀγνοῦμεν πότε θέλει περατωθῆ ὁ πόλεμος ὁ ἐν Τράνσβααλ·—ἐξαρτώμεθα, βλέπετε, καὶ ἐκ τῆς Νοτίου Ἀφρικῆς.—Εἶπε μὲν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι οἱ ἑπταετεῖς πόλεμοι ἔληξαν διὰ παντὸς, ἀλλ’ ἐγὼ βλέπω, ὅτι ἐπικρατεῖ ἐν Εὐρώπῃ ἡ γνώμη, ἤκουσα ἐγὼ αὐτὸς Ἄγγλους ἐκ τῶν πρωτευόντων νὰ λέγωσιν, ὅτι ἐξ ὅσων γινώσκουσιν, ἐξ ὅσων ἀναγινώσκουσι, πείθονται ὅτι καὶ ἐν ἔτος ἴσως ἀπαιτηθῇ, ὅπως λήξῃ ὁ πόλεμος. Ἔχομεν ἄρα ἀναβολὴν ἑνὸς ἔτους, ἂν ἡ τοιαύτη πρόβλεψις πραγματοποιηθῇ. Ἀλλ’ ἂς λάβωμεν τὸ ἐπιεικέστερον· ἔχομεν ἀναβολὴν ἓξ μηνῶν. Δύο ἔτη καὶ ἕξ μῆνας. Καὶ εἴχομεν καὶ πόσους μῆνας διὰ τὴν διαπραγμάτευσιν; Τρία, τρία καὶ ἥμισυ ἔτη. Καὶ ἦτο δύσκολον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ὁδὸν τοῦ Τρικούπη, ὅτε ἐν Ἑλλάδι εὑρίσκομεν 5 ἢ 6 ἑκατομμύρια δρ. καὶ Ἑταιρείαν ἀναλαμβάνουσαν τὴν κατασκευὴν μέχρι Λεβαδείας καὶ Χαλκίδος ἀντὶ 5,000,000 δραχμῶν;...

§203Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Πότε;

§204ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἐργοληψιῶν ἀνελάμβανε...

§205ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ πέντε; ἢ μὲ δώδεκα ἑκατομμύρια;

§206ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. .. ἀντὶ ἕνδεκα ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἦτο δύσκολον νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ὁδὸν, ἣν ὑπέδειξεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, ὅτι εἶχεν ἤδη χαράξει καὶ ἔμελλε νὰ θέση τὸ ἔργον εἰς ἐκτέλεσιν, ὅτε διεδέχθη τὸν Τρικούπην, νὰ κατασκευάσῃ, ἔστω,—μήπως εἶναι ἀδύνατον; μήπως δὲν ἔπραξεν οὕτως ἡ Βουλγαρία;—διὰ τῶν ἀνδρῶν τοῦ μηχανικοῦ, διὰ τοῦ στρατοῦ, τὴν μέχρι Λεβαδείας καὶ Χαλκίδος ὁδὸν, ὁδὸν εὔκολον, ἧς τὰ πλεῖστα ἔργα ἦσαν τετελεσμένα, ὁδὸν, ἧς ἡ ἐκτέλεσις, ὅση καὶ ἂν ἐπῆλθεν ἔκτοτε φθορὰ τῶν ἔργων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναβιβάσῃ τὴν δαπάνην πέραν τῶν 14,000,000 δραχμῶν; Καὶ εἰς τὸ διάστημα τῆς διετίας ταύτης δὲν ἦτο ἡ Κυβέρνησις εἰς θέσιν, ἀποτεινομένη εἰς ἱδρύματα ἑλληνικὰ, νὰ λάβῃ δάνειον εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἐργασίαν; Δὲν ἦτο δυνατόν, ἐκ τῶν οἰκονομιῶν, ἃς ὤφειλε καὶ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ, οἰκονομιῶν ἐκ τῶν λογαριασμῶν αὐτῆς, ἐκ τῆς ληψοδοσίας αὐτῆς καὶ τῶν περισσευμάτων τῆς ληψοδοσίας καὶ τῶν ἐντόκων γραμματίων, ἅτινα δὲν εἶναι πραγματοποιημένα κατὰ τὸ πλεῖστον, δὲν ἦτο δυνατὸν ἐπὶ ἐλαφρῷ βάρει, καὶ ἄνευ προσφυγῆς εἰς ξένους, νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν συντέλεσιν τοῦ ἔργου μέχρι Λεβαδείας καὶ Χαλκίδος, καὶ οὕτω νὰ κατορθώσωμεν μετὰ δύο ἔτη νὰ ἔχωμεν καὶ τὴν κυρίαν γραμμὴν μέχρι Λεβαδείας καὶ τὴν διακλάδωσιν τῆς Χαλκίδος ἑτοίμην; Δὲν ἐννοεῖ ἡ Κυβέρνησις, τί ἤθελε προσφέρει, προσερχομένη εἰς διαπραγμάτευσιν πρὸς τοὺς ξένους, ἂν προσέφερεν εἰς αὐτοὺς τὸ πρῶτον τμῆμα τῆς γραμμῆς περατωμένον, τέλειον; Τὴν αὐτὴν ἀξίαν ἤθελεν ἔχει ἡ προσφορὰ αὐτῆς, προσφερούσης τὸ πρῶτον τμῆμα τῆς ὁδοῦ ἄρτιον, συμπεπληρωμένον, ἴσως καὶ μετὰ τοῦ τροχαίου ὑλικοῦ, καὶ τὴν αὐτὴν ἀξίαν ἔχει ἡ προσφορὰ αὐτῆς προσφερούσης ἐρείπια; Οὐδὲ μίαν ἡμέραν ἤθελεν ἀπολέσει πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ πρώτου τούτου τμήματος· ἤθελεν ἐκτελέσει τὸ ἔργον κατὰ πολὺ εὐθύτερον καὶ πολὺ εὐθηνότερον τρόπον· ἤθελεν ἔχει τὴν γραμμὴν μέχρι Λεβαδείας περατωμένην μετὰ δύο ἔτη, καὶ ἤθελε προσέλθει πρὸς τοὺς ξένους προφέρουσά τι, ὅπερ βεβαίως ἤθελεν ἐκτιμηθῇ ὡς σπουδαιότατον ἀντάλλαγμα, κατὰ πολὺ μειωτικὸν τῶν ἀξιώσεων τῶν μετὰ τῆς Ἑλλάδος μελλόντων νὰ συμβληθῶσιν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἠθέλησε νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις. Προετίμησεν, ἐν ὥραις, καθ’ ἃς τὸ πᾶν εἶναι δύσκολον εἰς αὐτὴν, καὶ λόγῳ τῶν ἐσωτερικῶν πραγμάτων καὶ λόγῳ τῶν ἐξωτερικῶν, νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μετὰ Ἑταιρείας, ἥτις εἶναι ἀληθῶς ἀνώνυμος, διότι εἶναι ἀνεπίδεκτος χαρακτηρισμοῦ, καὶ νὰ ὑποβάλῃ εἰς ἡμᾶς σύμβασιν, ἣν καθῆκον ἔχει ἡ Βουλὴ νὰ καταψηφίσῃ.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Κρίτσας ἔχει τὸν λόγον.

§208Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Δὲν ἐπεθύμουν, κύριε Πρόεδρε, ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, ὁμιλῶν καὶ πάλιν ἐπὶ ζητήματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου μακρὸς ἐγένετο λόγος καὶ ὑπ’ ἐμοῦ καὶ ὑπὸ ἄλλου συμπολίτου μου κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, διότι τὰ λεχθέντα τότε ἦσαν ἱκανὰ, νομίζω, νὰ προκαλέσωσι τὴν ἰδιαιτέραν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τρόπον ὥστε, ὅταν αὕτη διεπραγματεύθη μετὰ τῆς Ἑταιρείας τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Θεσσαλίας, νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν ταύτην τὴν μεταρρύθμισιν τῆς γραμμῆς κατὰ τρόπον ἐπιτρέποντα τὴν διὰ τῆς Λαμίας διέλευσιν οὐχὶ τῆς διακλαδώσεως, ἀλλ’ αὐτῆς τῆς κυρίας γραμμῆς τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ συνετέλει οὐχὶ εἰς τὴν πρόοδον τῆς πόλεως ἐκείνης, ἀλλ’ εἰς τὴν πρόληψιν τῆς πολλοῦ λόγου ἀξίας καταπτώσεώς της, ἣν ἀπειλεῖ ὁ καταρτισμὸς κέντρου συγκοινωνίας ἐν σημείῳ δίωρον μόλις ἀπ’ αὐτῆς ἀπέχοντι. Καίτοι ὅμως δὲν ἐπεθύμουν ν’ ἀπασχολήσω καὶ πάλιν τὴν Βουλὴν, προχθὲς, ὅτε ὁ συμπολίτης μου κ. Τσιριμῶκος ὡμίλει ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἐζήτησα τὸν λόγον, ἵνα συμπληρώσω τὰ ὑπ’ αὐτοῦ λεχθέντα· ἀλλὰ καὶ τότε παρῃτήθην τοῦ σκοποῦ μου ἕνεκα τῆς ἀμέσως μετὰ τὸν κ. συνάδελφον ἀνακοινώσεως εἰς ἡμᾶς ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν τοῦ θλιβεροῦ γεγονότος τῆς ἀνατινάξεως τοῦ τορπιλλοβόλου, ἐπιφυλαχθεὶς νὰ ἐξενέγκω τὴν γνώμην μου κατ’ ἄλλην συζήτησιν. Σήμερον δὲ, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῇ καὶ πάλιν ἡ σύμβασις αὕτη, καὶ ὅτε ἐσκεπτόμην νὰ εἴπω τινὰ ἐν σχέσει πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἔλαβον καὶ τηλεγράφημα τοῦ δημάρχου Λαμιέων, τὸ ὁποῖον, καὶ ἂν δὲν ἐσκόπουν νὰ ὁμιλήσω, μοὶ ἐπιβάλλει νὰ εἴπω τινὰ περὶ τοῦ ζητήματος, εἰς τὸ ὁποῖον τὸ τηλεγράφημα τοῦτο ἀποβλέπει. Ἰδοὺ τὸ τηλεγράφημα (ἀναγινώσκει): «Βουλευτὰς Φθιώτιδος Ἀγαθοκλῆν, Τσιριμῶκον, Κρίτσαν, Πλατῆν καὶ Χατζίσκον. «Δημοτικὸν Συμβούλιον ἀνέθετό μοι διαβιβάσαι ὑμῖν τηλεγραφικῶς ὑπ’ ἀριθ. 42 ἐ. ἔ. ψήφισμα αὐτοῦ, δι’ οὗ εὔχεται καὶ παρακαλεῖ σεβαστὴν Κυβέρνησιν καὶ Ἑλληνικὴν Βουλὴν, ὅπως συνδυάζουσαι γενικὰ συμφέροντα μετὰ τοπικῶν εὐδοκήσωσιν ἀποφασίσαι, ἵνα κεντρικὴ γραμμὴ κατασκευασθησομένου σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Θεσσαλίας διέλθῃ διὰ πρωτευούσης μας Λαμίας, καὶ διὰ χειμάρρου Ξηριὰ καὶ Ταράτσης καταλήξῃ ἔκτοτε χαραχθεῖσαν γραμμὴν παρὰ Δαϊτσὰν, ἐγκαταλειπομένου σχεδίου διακλαδώσεως παρὰ χωρίον Μπεκῆ, δι’ οὗ πόλις ἀποκλείεται ἀπ’ εὐθείας συγκοινωνίας, καταδικαζομένη εἰς μαρασμὸν καὶ καταστροφήν. Ὁ δήμαρχος Ν. Κρίτσας.» Δὲν ἀμφιβάλλω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι πάντες ἐκ τοῦ τηλεγραφήματος τούτου ἐννοεῖτε τὸ μέγεθος τῆς λύπης, ἣν αἰσθάνονται οἱ Λαμιεῖς, βλέποντες ἐπερχόμενον εἰς τὴν πόλιν μας ἐκείνην τὸν νέον αὐτὸν κίνδυνον, ὁ ὁποῖος θὰ ᾖναι ὁ μέγιστος ὅλων τῶν μέχρι τοῦδε. Ζητεῖ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον νὰ συνδυασθῶσι τὰ γενικὰ συμφέροντα μετὰ τῶν τοπικῶν, χωρὶς νὰ παραβλαβῶσι τὰ πρῶτα, τὰ καὶ ἐπικρατέστερα· καὶ ἂς ἴδωμεν ἂν τοῦτο εἶναι δυνατόν. Διότι, ἂν πρόκειται ἐκεῖνα νὰ πάθωσί τι ἄξιον λόγου, ἐγὼ πρῶτος θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ δώσῃ προσοχὴν εἰς τὰς ἀξιώσεις τῆς πατρίδος μου. Ἀλλὰ ποῖον τὸ γενικὸν συμφέρον; Ἀναμφισβητήτως ἡ ταχύτης· ἐπιβραδύνεται ὅμως αὕτη, ἂν γένηται ὅ,τι τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Λαμιέων συνιστᾷ; Ὄχι βεβαίως. Ἰδοὺ δὲ διατί. Τὸ σημεῖον τῆς ἀφετηρίας τῆς διακλαδώσεως, ὡς ἔχει αὕτη κατὰ τὴν σύμβασιν, ὁ σταθμὸς τῆς διακλαδώσεως εἰς τὸ ἄκρον τῆς πόλεως Λαμίας, καὶ τὸ παρὰ τὴν Δαϊτσὰν σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ καταλήξῃ ἡ γραμμὴ, ἐν ᾗ περιπτώσει αὕτη διέλθῃ διὰ τῆς Λαμίας, καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι σημεῖον καὶ τῆς νῦν χαραχθείσης γραμμῆς, τῆς μὴ ἐκ Λαμίας διερχομένης, ἀποτελοῦσι τὰς γωνίας τριγώνου ἰσοσκελοῦς, τοῦ ὁποίου βάσις καὶ πλευρὰ μικροτέρα κατὰ πολὺ τῶν σκελῶν εἶναι ἡ γραμμὴ ἡ ἑνοῦσα τὸ σημεῖον τῆς ἀφετηρίας τῆς διακλαδώσεως καὶ τὸν παρὰ τὴν Λαμίαν σταθμὸν ἐπὶ τῆς διακλαδώσεως ταύτης, γραμμὴ, περὶ τῆς ὁποίας δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γένηται λόγος, διότι αὕτη, ὅπως καὶ ἂν ἔχῃ τὸ πρᾶγμα, θὰ κατασκευασθῇ, ἀδιάφορον ἂν ἀποτελῇ μέρος τῆς κυρίας γραμμῆς ἢ τῆς διακλαδώσεως. Ταύτης δὲ κατασκευαζομένης ὁπωσδήποτε, πρόκειται περὶ προτιμήσεως τῆς κατασκευῆς μιᾶς ἐκ τῶν δύο ἄλλων γραμμῶν. Καὶ καθ’ ἡμᾶς τοὺς Λαμιεῖς, πρέπει, ἀντὶ τῆς ἀπὸ τοῦ σημείου τῆς διακλαδώσεως παρὰ τὸ χωρίον Μπεκῆ μέχρι Δαϊτσᾶς γραμμῆς, ἐγκαταλειπομένης, νὰ κατασκευασθῇ ἡ ἴση ὡς πρὸς τὴν ἔκτασιν γραμμὴ ἀπὸ Λαμίας μέχρι Δαϊτσᾶς, ἵνα τοιουτοτρόπως ἡ Λαμία εὑρεθῇ ἐπὶ τῆς κυρίας γραμμῆς τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ ἀπ’ αὐτῆς νὰ ἄρχηται ἡ γραμμὴ τῆς μέχρι Στυλίδος διακλαδώσεως. Ζητοῦμεν δὲ τοῦτο οἱ Λαμιεῖς, βέβαιοι ὄντες, ὅτι ἡ προτίμησις τῆς γραμμῆς ταύτης, ἴσης κατὰ τὸ μῆκος πρὸς τὴν ἄλλην, δὲν θέλει ἀπαιτήσει δαπάνας μεγαλειτέρας ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι θ’ ἀπαιτηθῶσιν. Ἀλλ’ ἔλεγον πρὸς ἡμᾶς ἄλλοτε οἱ ἁρμόδιοι, πρὸς ἀντίκρουσιν τῆς ἀξιώσεώς μας: «μὴ ζητεῖτε τοῦτο· διότι ἂν τοῦτο γένηται θὰ ἐπέλθῃ μεγάλη ἐπιβράδυνσις»· καὶ τοῦτο διότι, ἵνα μεταβῇ ὁ σιδηροδρομικὸς συρμὸς ἀπὸ τοῦ σημείου τῆς διακλαδώσεως εἰς Δαϊτσὰν, ἀντὶ νὰ διανύσῃ ἑπτὰ, νομίζω, χιλιόμετρα, ἀναγκαζόμενος νὰ κάμῃ τὸν διὰ τῆς Λαμίας γύρον, θὰ διανύσῃ δώδεκα τοιαῦτα, διότι θὰ διανύῃ καὶ τὰ πέντε περίπου χιλιόμετρα, ἤτοι τὴν ἀπόστασιν ἀπὸ Μπεκῆς εἰς Λαμίαν. Τοῦτο εἶναι ἀληθές· ἀλλὰ προκειμένου περὶ σιδηροδρόμου ταχύτητος τοὐλάχιστον πεντήκοντα χιλιομέτρων καθ’ ὥραν, ἡ ἐπιβράδυνσις αὕτη, ἀνερχομένη εἰς ἓξ λεπτὰ τῆς ὥρας, εἶναι ἐντελῶς ἀναξία λόγου καὶ συνεπῶς παραβλεπτέα. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, εἶναι τάχα ἀναπόφευκτος ἡ ἐκ πρώτης ὄψεως βεβαία φαινομένη ἐπιβράδυνσις αὕτη; Ἐγὼ ἀπαντῶ, ὄχι. Καὶ ἰδοὺ διατί. Ὑποθέσωμεν συρμὸν ἀναχωροῦντα ἐξ Ἀθηνῶν· ὁ συρμὸς οὗτος βεβαίως θὰ ἔχῃ πολλοὺς ἐπιβάτας καὶ ἀνάλογα ἐμπορεύματα διὰ Λαμίαν, διότι ἡ πόλις αὕτη ἀναμφισβητήτως εἶναι τὸ μεγαλείτερον κέντρον διὰ τὴν σιδηροδρομικὴν ταύτην γραμμήν. Ἀνάγκη θὰ παρίσταται, ἂν ὁ συρμὸς δὲν διέρχεται διὰ Λαμίας, νὰ διαμένῃ τακτικῶς εἰς τὸ σημεῖον τῆς διακλαδώσεως δέκα τοὐλάχιστον λεπτὰ τῆς ὥρας, ὅπως κατέλθωσιν οἱ διὰ τὴν Λαμίαν προωρισμένοι ἐπιβάται καὶ ὅπως ἐκφορτωθῶσι τὰ δι’ αὐτὴν προωρισμένα ἐμπορεύματα, ἢ τοὐλάχιστον ὅπως ἀποχωρισθῇ ἡ ἅμαξα, ἐν ᾗ ταῦτα εὑρίσκονται, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἰδιαιτέρα ἅμαξα θὰ παραλαμβάνῃ τὰ διὰ τὴν Λαμίαν προωρισμένα ἐμπορεύματα. Ἂν ὁ αὐτὸς συρμὸς πρόκειται νὰ διέλθῃ διὰ τῆς Λαμίας, αἱ δυσκολίαι αὗται ἐκλείπουσι, καὶ μόνον τριῶν μέχρι πέντε λεπτῶν τῆς ὥρας διαμονὴ ἐν τῷ σταθμῷ αὐτῆς τοῦ συρμοῦ θὰ ἀρκῇ, ὅπως πᾶσα ἐργασία συντελεσθῇ, μηδὲ καὶ αὐτῆς τῆς ὑδρεύσεως τῆς μηχανῆς ἐξαιρουμένης, ἡ ὁποία ἐν Λαμίᾳ μὲν εἶναι εὐκολωτάτη, ἐν Μπεκῇ δὲ λίαν δύσκολος. Τοῦτο καὶ μόνον ἀνατρέπει τὸν περὶ ἐπιβραδύνσεως ἰσχυρισμὸν, καὶ ἐγὼ πέπεισμαι, ὅτι οὐχὶ ὁ λόγος οὗτος ἔπεισε τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν παρὰ τὴν Λαμίαν τοιαύτην μεταρρύθμισιν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς. Ἂν δὲ εἰς τὴν ὑπόθεσιν μου ταύτην δὲν σφάλλωμαι, τότε μένουσι δύο μόνον καθαρῶς τεχνικοὶ λόγοι, δι’ ἕνα τῶν ὁποίων παρωράθησαν ἴσως αἱ παρακλήσεις τῶν συμπολιτῶν μου, καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω τινά, ὅπως καταδείξω, ὅτι καὶ οὗτοι δὲν εἶναι ἰσχυροί. Καὶ ὁ μὲν πρῶτος εἶναι ἡ περίπτωσις, καθ’ ἣν, ὡς ἐξέφρασε προχθὲς τὸν φόβον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βονίτσης, ὁ κ. Γουλιμῆς, ἡ κλίσις τοῦ ἐδάφους τῆς κοιλάδος τοῦ πρὸ τῆς Λαμίας χειμάρρου Ἀχελώου πιθανὸν νὰ ᾖ ἀνωτέρα καὶ συνεπῶς ν’ ἀποβαίνῃ δύσκολος ἢ δαπανηροτέρα ἡ ἐν αὐτῇ κατασκευὴ τῆς γραμμῆς· τὸ τοιοῦτον ὅμως εὐτυχῶς δὲν ὑφίσταται. Τὰ σημεῖα Μπεκῆς καὶ Λαμίας εἰσὶν ἰσοϋψῆ· ἐπειδὴ δὲ ἀμφότερα ταῦτα ἰσάκις ἀπέχουσιν ἀπὸ τοῦ σημείου τῆς Δαΐτσας, συντρεχούσης καὶ τῆς ὁμαλότητος τοῦ ἐδάφους καὶ κατὰ τὰ δύο μέρη, ἡ κλίσις εἶναι ἡ αὐτὴ, μὲ πιθανὴν ἐλαχίστην διαφορὰν, ὅλως ἀσήμαντον. Δεύτερος λόγος, ὁ ὁποῖος ἦτο δυνατὸν νὰ ἔπεισε τὴν Κυβέρνησιν ἢ τὴν Ἑταιρείαν ν’ ἀποφύγωσι τὴν κατὰ μῆκος τῆς κοιλάδος τοῦ Ξηριᾶ ἐκείνου χάραξιν τῆς γραμμῆς, εἶναι ἡ περίπτωσις, καθ’ ἣν ἡ κοιλὰς αὕτη θὰ ἦτο τόσον στενὴ καὶ ἑλικοειδὴς, ὥστε νὰ μὴ ἐπέτρεπε τὴν χάραξιν τῆς γραμμῆς ὑπὸ στροφὰς ἀκτῖνος τετρακοσίων μέτρων, ἀκτῖνος ἣν ἡ σύμβασις τάσσει ὡς ἐλάχιστον ὅριον· ἀλλὰ καὶ ὁ φόβος οὗτος δὲν ὑφίσταται, διότι ἡ κοιλὰς αὕτη εἶναι ἴσως πλατυτέρα τῆς κοιλάδος, δι’ ἧς θὰ διέλθῃ ἡ ἀποφασισθεῖσα γραμμὴ ἀπὸ Μπεκῆς εἰς Δαϊτσὰν, καὶ τὸ μόνον μειονέκτημα, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει, εἶναι, ὅτι θὰ παραστῇ ἴσως ἀνάγκη κατασκευῆς μιᾶς γεφύρας, ἡ δαπάνη τῆς ὁποίας δὲν θὰ ὑπερβῇ τὰς εἴκοσιν ἢ τὰς τριάκοντα τὸ πολὺ χιλιάδας δραχμῶν. Οὕτως ἔχουσι, Κύριοι, τὰ πράγματα, καὶ τούτων οὕτως ἐχόντων ἀφ’ ἑνὸς, καὶ ἀφ’ ἑτέρου τῆς Κυβερνήσεως μὴ εἰσακουσάσης τὰς παρακλήσεις, τὰς δικαίας παρακλήσεις μιᾶς πόλεως, ὡς τὴν Λαμίαν, ἀναγκάζομαι, ὡς Λαμιεὺς καὶ ἐγὼ, νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ μᾶς εἴπῃ τέλος πάντων, τίνων λόγων ἕνεκα ἀπηξίωσε προσοχῆς τὴν τόσῳ δικαίαν σύστασίν μας, ἡ πραγμάτωσις τῆς ὁποίας οὔτε βλάβην τινὰ εἰς τὸ ἔργον φέρει, οὔτε τὰς πρὸς τοῦτο δαπάνας τοῦ Δημοσίου αὐξάνει.

§209Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἀρχικὴ χάραξις τῆς γραμμῆς δὲν μετεβλήθη. Εὔχομαι ὅπως εἰς τὸ μέλλον ἀποβῇ δυνατὸν, ἵνα ἡ Κυβέρνησις σκεφθῇ περὶ τῆς προεκτάσεως ταύτης. Σήμερον εἶναι ἀδύνατον.

§210ΚΡΙΤΣΑΣ. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἐσύστησα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην νὰ μεριμνήσῃ, ὅπως ἡ μὲν διακλάδωσις τοῦ σιδηροδρόμου αὐτοῦ ἐπεκταθῇ μέχρι Στυλίδος, κωμοπόλεως καθ’ ὅλα δυναμένης ν’ ἀνταποκρίνηται εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν ταξειδευόντων, νέα δὲ διακλάδωσις κατασκευασθῇ μέχρι τῶν Λουτρῶν Ὑπάτης, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τοῦ παρὰ τὸ χωρίον Μπεκὴ σταθμοῦ τοῦ σιδηροδρόμου ἀπέχουσι μόλις τέσσαρα ἢ πέντε χιλιόμετρα. Μετ’ εὐχαριστήσεως εἶδον ἐκπληρουμένην τὴν πρώτην παράκλησίν μου, εὔχομαι δὲ, ἵνα ταχέως οἱ ἁρμόδιοι ἀποφασίσωσι τὴν κατασκευὴν καὶ τῆς ἄλλης διακλαδώσεως, ἡ ὁποία εἶναι χρησιμωτάτη, ἂν δεχθῶμεν —καὶ πρέπει νὰ δεχθῶμεν—ὅτι τὰ Λουτρὰ τῆς Ὑπάτης, ὁλονὲν βελτιούμενα καὶ τακτοποιούμενα, θέλουσι καταστῆ μετὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου αὐτοῦ κέντρον πολλοῦ λόγου ἄξιον. Ἐπαναλαμβάνων, Κύριοι, τὴν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν παράκλησιν τῶν συμπολιτῶν μου ὡς πρὸς τὴν μεταρρύθμισιν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς παρὰ τὴν Λαμίαν, παρακαλῶ αὐτὴν νὰ μεριμνήσῃ, ἂν εἶναι καιρὸς, καὶ περὶ τοῦ ἑξῆς. Κατὰ τὴν συγγραφὴν τῶν ὑποχρεώσεων, ἡ Ἑταιρεία ὑποχρεοῦται νὰ καταρτίσῃ δύο ἐργοστάσια· ἓν μὲν, τὸ καὶ μεγαλείτερον, ἐν Πειραιεῖ, ἕτερον δὲ ἐν τῷ χωρίῳ Δεμερλῆ. Νομίζω ὅτι τὸ δεύτερον τοῦτο ἐργοστάσιον πρέπει νὰ καταρτισθῇ ἐν Λαμίᾳ, ὁπόθεν θὰ δύνηται ν’ ἀνταποκρίνηται εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς γραμμῆς ἀπὸ Λεβαδείας μέχρι Δεμερλῆ, καὶ μέχρι τῆς μεθορίου, ἂν αὕτη προεκταθῇ ποτὲ μέχρι ταύτης. Ἐκτὸς δὲ τούτου διὰ μὲν τὴν Ἑταιρείαν θὰ ᾖ οἰκονομικώτερον, διότι εὐκόλως αὕτη θὰ δύνηται νὰ εὑρίσκῃ ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, ἂν ὑπάρξῃ ἀνάγκη, ἐκτάκτως χρησιμεύοντας αὐτῇ τεχνίτας, διὰ δὲ τὴν Λαμίαν, ἀσυγκρίτως ἀνωτέραν καθ’ ὅλα τοῦ Δεμερλῆ, μικρά τις ἀφ’ ἑνὸς ὠφέλεια, ἰδίως ὅμως εὐκολία εἰς τὸ νὰ παρέχῃ τοῖς ἐργάταις τῆς Ἑταιρείας ἀφθονώτερα τὰ μέσα τῆς καλῆς αὐτῶν συντηρήσεως.

§211Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐρχόμενος ἴσως τελευταῖος νὰ ὁμιλήσω μετὰ μακρὰν συζήτησιν περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ μὴ ἐπανέλθω ἐπὶ τῶν ζητημάτων τὰ ὁποῖα ἐπραγματεύθησαν οἱ πρὸ ἐμοῦ, ἵνα μὴ ἀποβῶ δυσάρεστος. Ἑπομένως θέλω προσπαθήσει νὰ εἴπω ὅ,τι δὲν ἐλέχθη παρ’ αὐτῶν. Κατ’ ἐμὲ, δύο τινὰ δύναταί τις νὰ μεμφθῇ εἰς τὴν σύμβασιν. Πρῶτον, ὅτι κακῶς διεξήχθησαν τὰ τῆς διευθύνσεως τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ δεύτερον, ὅτι περιλαμβάνει ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, αἵτινες ὑπερβαίνουσι τὸ σύνηθες ὅριον τῶν παραχωρήσεων τῶν Κρατῶν ἐπὶ τοιούτων συμβάσεων πρὸς τὰς σιδηροδρομικὰς Ἑταιρείας. Θεωρῶ τὴν διεύθυνσιν τῆς γραμμῆς τοῦ σιδηροδρόμου ὅλως ἀτυχῆ, διότι ἀντὶ νὰ συνδέσῃ ὅλα τὰ σπουδαῖα κέντρα τοῦ πληθυσμοῦ, ὃν κέκληται νὰ ὑπηρετήσῃ, καὶ οὕτω καταστήσῃ ταχεῖαν συγκοινωνίαν μεταξὺ αὐτῶν, ἐθυσίασε τὴν ἀνάγκην ταύτην εἰς συμφέρον κατ’ ἐμὲ δευτερεῦον, ὅτι πρόκειται δῆθεν μόνον περὶ σιδηροδρόμου διεθνοῦς, καὶ ὅτι τοιούτου πρέπει νὰ ὑπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα. Διὰ τοῦτο καὶ τὴν Λαμίαν παρέκαμψε καὶ τὴν Λάρισαν παρέλιπε. Τὴν γραμμὴν, ὡς ὑποβάλλεται, ὑπαγόρευσεν ἡ ἐσφαλμένη ἰδέα, ὅτι πρόκειται περὶ σιδηροδρόμου ἀποκλειστικῶς διεθνοῦς, δι’ ὃν πρέπει νὰ ληφθῇ καὶ ἡ γνώμη τοῦ ὁμόρου Κράτους, ἣν δὲν γνωρίζομεν ἀκόμη. Διεθνὴς σιδηρόδρομος δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὁ μέλλων ἴσως νὰ συνδέσῃ τὴν Ἑλλάδα μετὰ σιδηροδρόμου τοῦ ὁμόρου Κράτους καὶ διὰ τούτου βραδύτερον μετὰ ἀπωτέρων Κρατῶν. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν ὅλοι οἱ σιδηρόδρομοι τῆς Εὐρώπης εἶναι ἢ δύνανται νὰ γείνωσι διεθνεῖς. Διεθνὴς σιδηρόδρομος εἶναι κυρίως ἐκεῖνος, ὅστις ἐξυπηρετεῖ πρὸ παντὸς ἀνάγκην τελείας συγκοινωνίας μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν ἀπωτέρων μερῶν τῆς Εὐρώπης. Τοιοῦτος δὲν εἶναι ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Δεμερλῆ. Ἂν ἦτο τοιοῦτος, πρὸ καιροῦ ἠθέλομεν ἰδεῖ τὰ εὐρωπαϊκὰ κεφάλαια ἐπιβάλλοντα τὴν κατασκευὴν αὐτοῦ εἰς τὴν Τουρκίαν καὶ τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλ’ ἡ Ἑλλάς, ἂν καὶ εἶναι τελικὸν σημεῖον τῆς μεσημβρινῆς Εὐρώπης, δὲν εἶναι τὸ μόνον, δὲν παρέχει δὲ καθ’ ἑαυτὴν ἐμπορικὴν σπουδαιότητα διὰ τὴν Εὐρώπην, ὥστε αὕτη νὰ ἑλκύῃ διὰ τῆς κινήσεως τῶν ἀνθρώπων καὶ τοῦ ἐμπορίου τὴν μετ’ αὐτῆς ἰδιαιτέραν ἕνωσιν σιδηροδρομικῶς. Οὐδὲν ἑπομένως τὸ ἰδιαίτερον παρουσιάζει οὗτος, καὶ πᾶν ἄλλο πρόκειται νὰ ὑπηρετήσῃ ἢ διεθνῆ συμφέροντα. Τοιοῦτος ἄλλως σιδηρόδρομος δὲν εἶναι διεθνής, καὶ διότι τοσαῦται ἐπῆλθον καὶ καθ’ ἡμέραν ἐπέρχονται μεταβολαὶ εἰς τὴν διὰ θαλάσσης συγκοινωνίαν διὰ ταχέων ἀτμοπλοίων, ὥστε, καὶ ἂν ἐθεωρήθη ὁ σιδηρόδρομος οὗτος διεθνὴς ἄλλοτε διὰ τὸ μετὰ τῆς Ἀσίας ἐμπόριον, δὲν δύναται νὰ θεωρῆται πλέον τοιοῦτος σήμερον, ἢ τοὐλάχιστον ὅσον ἄλλοτε. Ἐκτὸς τούτου ἔχομεν νῦν τὸν σιδηρόδρομον τὸν φέροντα ἀπὸ τῆς ἀπωτάτης Εὐρώπης μέχρι τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Οὗτος ἐξυπηρετεῖ εὐρωπαϊκὰ συμφέροντα. Ἔχομεν τὸν σιδηρόδρομον μέχρι Θεσσαλονίκης, ἐξυπηρετοῦντα ἐπίσης εὐρωπαϊκὰ συμφέροντα. Ἔχομεν τὸν σιδηρόδρομον ὁ ὁποῖος κατέρχεται μέχρι τοῦ Βρεντησίου, ὅστις ἑνώνει τὴν Εὐρώπην μετὰ μιᾶς τῶν μεσημβρινῶν ἀκτῶν αὐτῆς, καὶ ἐξυπηρετεῖ τὰ συμφέροντα τῆς Εὐρώπης μετὰ τῆς ἀπωτάτης Ἀνατολῆς καὶ τῶν Ἰνδιῶν. Πάντες οὗτοι βεβαίως δὲν πρόκειται ἤδη ν’ ἀντικατασταθῶσι διὰ τοῦ ἡμετέρου, ὅστις ἔσται ἀναγκαίως μακρότερος τῶν ἄλλων. Τὰ ἐμπορεύματα, μὴ λησμονῶμεν ὅτι φεύγουν τοὺς σιδηροδρόμους πέραν ὁρίου τινὸς ἐκτάσεως, καὶ προτιμῶσι τὴν διὰ θαλάσσης μεταφοράν. Μέχρι πρό τινος, πρὶν ἰδίᾳ ἀναπτυχθῇ ἡ ταχεῖα διὰ θαλάσσης συγκοινωνία, ἡ συγκοινωνία δηλονότι ἡ ἐκτελουμένη διὰ μεγάλων καὶ ταχέων ἀτμοπλοίων, παρεχόντων οὐ μόνον ἀσφάλειαν καὶ ἀκρίβειαν, ἀλλὰ καὶ μεγάλην ταχύτητα, βεβαίως ἐθεωρεῖτο ἡ σιδηροδρομικὴ ὡς ἡ ἀπὸ τῶν ἀπωτάτων ἄκρων τῆς Εὐρώπης διαβιβάζουσα τοὺς ἐπιβάτας ἰδίως, ἀλλὰ καί τινα ἐμπορεύματα μέχρι τῶν Ἰνδιῶν καὶ τῆς ἄλλης Ἀσίας πολὺ ταχύτερον ἢ ἡ διὰ θαλάσσης. Διὰ τοῦτο ἐπροτιμᾶτο καὶ διά τινα ἐμπορεύματα. Διὰ τοῦτο ἐγένετο, ὡς γνωστόν, πρό τινος χρόνου ἀπόπειρα, ἵνα γίνηται διὰ Βρεντησίου ἐξ Εὐρώπης πρὸς τὰς Ἰνδίας ὅλη ἡ κίνησις τῶν ἀνθρώπων καὶ ἐμπορευμάτων, καὶ τἀνάπαλιν ἐκ τῆς ἀπωτάτης Ἀνατολῆς εἰς τὴν Εὐρώπην. Ἐνθυμεῖσθε πόσαι ἐλπίδες ἐγεννήθησαν τότε διὰ τὴν πόλιν τοῦ Βρεντησίου, καὶ εἰς πόσας δαπάνας ἤρξατο ὑποβαλλομένη ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἰταλική. Ἐν τούτοις οὐδὲν κατωρθώθη, καὶ τὸ Βρεντήσιον ἔμεινε τὸ αὐτό. Ἀπό τινος χρόνου, ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1898, ἔπαυσεν ὢν ὁ λιμὴν οὗτος τὸ κύριον μέσον τῆς μεταβιβάσεως τῶν ἐπιβατῶν διὰ τοῦ Πὸρτ–Σαΐτ εἰς τὰς Ἰνδίας, καὶ ἀπὸ τοῦ Πορτ–Σαΐτ εἰς Εὐρώπην. Ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1898 ἡ κίνησις μᾶλλον γίνεται ἐκ τῆς Μασσαλίας. Μεγάλη Ἑταιρεία, ἡ «Peninsular and Oriental Steam Novigation (Company», ἀνέλαβε καὶ μεταβιβάζει ἐκ Λονδίνου καὶ Μασσαλίας, δὶς, νομίζω, τῆς ἑβδομάδος ὅ,τι ἄλλοτε μεταβίβαζεν ἀπὸ Brindisi ἅπαξ καθ’ ἑβδομάδα εἰς Πὸρτ–Σαΐτ. Ἡ μεταφορὰ γίνεται διὰ μεγάλων καὶ ταχέων ἀτμοπλοίων. Ὅσον μακρότερος ὁ πλοῦς δι’ ἀτμοπλοίων, τόσον καὶ εὐθηνότερος· συμφέρει διὰ τοῦτο νὰ γίνεται καὶ ταχύς. Ἐπειδὴ δὲ καὶ μεγάλη ἡ χωρητικότης αὐτῶν, τὰ ἔξοδα τῆς ταχύτητος εὐκολώτερον καλύπτονται. Ἐκ τούτου ὁ ἐπιζήμιος εἰς τοὺς σιδηροδρόμους διαγωνισμὸς αὐτῶν. Οὕτως ἡ μεταφορὰ ἐξ Εὐρώπης εἰς τὰς Ἰνδίας δὲν γίνεται πλέον ἀποκλειστικῶς ἐκ Brindisi, ὡς πρότερον. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν μεταφορὰν τοῦ ταχυδρομείου μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Ἰνδιῶν (malle de Indes), αὕτη τελεῖται δυνάμει συμβάσεως τῶν δύο Κρατῶν, δηλ. τῆς Ἀγγλίας καὶ Ἰταλίας, διὰ τῆς Ἰταλίας καὶ διὰ ταχύτητος, ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἁμαξοστοιχίαν τὴν κομίζουσαν τὸ ταχυδρομεῖον, ἣν δὲν δυνάμεθα νὰ πραγματοποιήσωμεν εὐκόλως ἡμεῖς. Γνωστὸν ὅτι ὑπάρχουσι δύο ἁμαξοστοιχίαι, ἐκ τοῦ Calai συγχρόνως ἀναχωροῦσαι, ἐξ ὧν ἡ μία εἶναι ἐκτάκτου ταχύτητος, διατρέχουσα τὴν ἀπὸ Callai εἰς Brindisi ἀπόστασιν τῶν 1800 χιλιομέτρων εἰς 18 ὥρας καί τινα λεπτά...

§212ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Εἰς 18 ὥρας;

§213Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ ἐρώτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἀττικῆς ἀποδεικνύει ὅτι δὲν τὸ πιστεύει· καὶ εὐλόγως. Πολλοὶ ἐξ ὑμῶν ἐταξειδεύσατε πιθανῶς, καὶ ἐγὼ ἐταξείδευσα διὰ τῆς Malle τῶν Ἰνδιῶν, ἀλλ’ οὐχὶ διὰ τοιαύτης ταχύτητος 100 χιλιομέτρων τὴν ὥραν. Ἀλλὰ τοιαῦται ἁμαξοστοιχίαι εἶναι δύο· μία διατρέχουσα τὸ διάστημα αὐτὸ ἐντὸς μακροτέρου χρόνου, δι’ ἧς ἐταξειδεύσαμεν, καὶ ἄλλη ἡ φέρουσα τὸ ταχυδρομεῖον μόνον, μὴ σταματῶσα σχεδὸν καὶ διατρέχουσα 100 χιλιόμετρα τὴν ὥραν.

§214ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἀπατᾶσθε, νομίζω, κύριε συνάδελφε.

§215Γ. ΡΩΜΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν.

§216Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μὴ τὸ ἀμφισβητεῖτε· περιγράφεται καὶ τὸ ἀνέγνωσα.

§217ΑΛ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Αὐτὴ ἡ εἰδικὴ ἁμαξοστοιχία, περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖτε, βαδίζει παραλλήλως πρὸς τὴν ἄλλην, συνέπεσε δὲ πολλάκις ταξειδεύων νὰ τὴν συναντήσω. Τὸ ταχυδρομεῖον τῶν Ἰνδιῶν ἀναχωρεῖ ἀπὸ τὸ Brindisi τὴν Κυριακὴν τὸ ἑσπέρας. Ὅταν φθάσῃ τὸ ἀτμόπλοιον ἐκεῖ, ἐὰν εἴχετε τὴν περιέργειαν, θὰ ἐβλέπατε ὅτι ἐκφορτώνει τοὺς σάκους.

§218ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον σᾶς λέγω, οὐδ’ ἐγὼ τὸ ἐπίστευσα, διότι δὲν πιστεύω εἰς τοσαύτην ταχύτητα ἐπὶ ἰταλικῶν σιδηροδρόμων· ἀλλ’ ἀναφέρεται παρ’ εἰδικοῦ, ὅστις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ στηρίζηται εἰς ἐσφαλμένας πληροφορίας. Ἡ ἁμαξοστοιχία αὕτη δὲν σταματᾷ. Διατί σᾶς κάμνει ἐντύπωσιν ἡ ταχύτης αὐτὴ τοῦ σιδηροδρόμου; Σήμερον οἱ σιδηρόδρομοι τοῦ Nord τῆς Γαλλίας, οἱ κομίζοντες τοὺς ἐπιβάτας, ἔχουσι κανονικὴν ταχύτητα ὀγδοήκοντα, εἴς τινα δὲ σημεῖα περίπου ἑκατὸν χιλιομέτρων. Καὶ εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας τῆς Ἀμερικῆς πολλοὶ σιδηρόδρομοι ἔχουσι ταχύτητα 80 καὶ πλέον χιλιομέτρων ἐπὶ μεγάλων ἐκτάσεων. Δὲν λέγω αὐτά, διότι πιστεύω ὅτι θὰ τρέχῃ καὶ ὁ ἡμέτερος σιδηρόδρομος μὲ τὴν αὐτὴν ταχύτητα, ἀλλὰ τουναντίον, διότι πολλάκις ἤκουσα βεβαιούμενον, ὅτι θὰ λάβωμεν ἡμεῖς τὸ ταχυδρομεῖον τῶν Ἰνδιῶν. Τοῦτο δὲν πιστεύω. Ἤδη ἡ τάσις εἶναι, πῶς ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον νὰ προσεγγίσωσι τὰ ἀτμόπλοια τοῖς σιδηροδρόμοις κατὰ τὴν ταχύτητα, ἡ δὲ εὐθηνία τῶν ναύλων θὰ ἐνισχύσῃ τὸν διαγωνισμόν. Γνωστὴ εἶναι ἡ μεγάλη ταχύτης τῶν ἀτμοπλοίων, ἡ ὁποία ἐδόθη κατὰ τὰ τελευταῖα δέκα ἔτη. Ὑπάρχουσι νῦν ἑταιρεῖαι ἔχουσαι ἀτμόπλοια διατρέχοντα 20 καὶ 21 μίλια, ἤτοι 39 περίπου χιλιόμετρα καθ’ ὥραν, καὶ κινούμενα μὲ δύναμιν 30,000 ἵππων. Ἤδη κατασκευάζονται μὲ δύναμιν 40,000 ἵππων. Ὅταν βλέπωμεν νὰ κατασκευάζωνται τοσοῦτον ταχέα ἀτμόπλοια, παρέχοντα εἰς τοὺς ἐπιβάτας πᾶσαν τὴν ἄλλην εὐμάρειαν, δὲν πρέπει νὰ πιστεύωμεν, ὅτι ἑνοῦντες τοὺς τουρκικοὺς σιδηροδρόμους μετὰ τῶν ἑλληνικῶν θὰ ἐλπίσωμεν κίνησιν ἐπιβατῶν καὶ ἐμπόριον ἔξωθεν τοσαύτην, ὥστε νὰ συμφέρῃ νὰ παρίδωμεν ἐν τῇ χαράξει τῆς γραμμῆς τὰ συμφέροντα τὰ ἐκ τῆς ἐσωτερικῆς συγκοινωνίας. Θὰ ἑλκύσῃ βεβαίως ὁ σιδηρόδρομος ξένους περιηγητὰς, ὅταν συνδεθῇ μετὰ τῶν τουρκικῶν, ἀλλ’ οὐχὶ τοσούτους, ὥστε χάριν αὐτῶν νὰ συμφέρῃ νὰ θυσιασθῶσι τοπικὰ τῆς χώρας ἡμῶν συμφέροντα χάριν ἐκείνων. Ἐὰν ἐξετάσητε τὸν ἀριθμὸν τῶν περιηγητῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπισκέπτονται τὰς Ἀθήνας, θέλετε ἴδει, ὅτι οἱ περισσότεροι ἔρχονται δι’ ἀτμοπλοίων μᾶλλον ἐκ Μασσαλίας ἢ Ἀμβέρσης καὶ Ἀμβούργου, παρὰ σιδηροδρομικῶς διὰ τοῦ Brindisi. Διὰ τοῦτο ἐφρόνουν, ὅτι ἀπ’ ἀρχῆς ὁ σιδηρόδρομος ἔπρεπε νὰ χαραχθῇ ὡς ἐσωτερικῆς συγκοινωνίας σιδηρόδρομος, ἑπομένως διὰ Λαμίας καὶ Λαρίσης. Ἂν ἐπιτευχθῇ καὶ ὅταν ἐπιτευχθῇ ἡ ἕνωσις αὐτοῦ μετὰ τῶν τουρκικῶν, θὰ ἦτο εὔκολον νὰ ἐπεκταθῇ κατὰ τὴν συντομωτέραν πρὸς τὸ σημεῖον τῆς ἑνώσεως διεύθυνσιν διακλάδωσις, ἂν τοιαύτη ἐκρίνετο ἀναγκαία καὶ συμφέρουσα. Ἀλλ’ ἐγείρεται τὸ ζήτημα, μετὰ τίνος σημείου συμφέρει νὰ ἑνωθῇ ὁ ἡμέτερος μετὰ τῶν σιδηροδρόμων τῶν τουρκικῶν; Καὶ τοῦτο νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ θεωρηθῇ δευτερεῦον ζήτημα ἀπέναντι τοῦ ἄλλου, τῆς ἐσωτερικῆς συγκοινωνίας, καὶ νὰ μὴ θυσιασθῇ τοῦτο εἰς ἐκεῖνο, ὡς ἐθυσιάσθη διὰ τῆς συμβάσεως. Τοσοῦτο μᾶλλον δὲν ἔπρεπε νὰ δοθῇ ὑπέρμετρος σημασία, ὅσον συμβαίνει νὰ εὑρισκώμεθα ἀπέναντι δυνάμεως, ἡ ὁποία ἐξ ἀρχῆς ἐφάνη ἀπρόθυμος νὰ ἐνδώσῃ εἰς εὔλογον ἕνωσιν. Ἡ Κυβέρνησις ἡμῶν, κατεχομένη ἐξ ἀοριστίας, ὅσον ἀφορᾷ τὸ σημεῖον, ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ σταματήσῃ εἰς Δεμερλῆ, καὶ εἰς Δεμερλῆ νὰ περιμείνῃ ἕως οὗ ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις δεχθῇ καὶ ὁρίσῃ τὸ σημεῖον τῆς συζεύξεως τῶν δύο σιδηροδρόμων. Οὕτω κατεδικάσθη μετὰ τὴν Λαμίαν ἡ Λάρισα εἰς μεγαλόβουλα διεθνῆ δῆθεν σχέδια, καὶ Κύριος οἶδε πόσα ἔτη θὰ μείνωμεν εἰς Δεμερλῆ περιμένοντες. Τοῦτο θεωρῶ ὀλέθριον. Ἐγὼ θὰ ἐζήτουν παρὰ τῆς Ἑταιρείας νὰ χαραχθῇ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἡ γραμμὴ εἰς Λάρισαν, καὶ ἐκεῖθεν εἰς Τσάγεζι, χωρὶς νὰ ἀναμείνῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως, ἂν αὕτη δὲν ἐδείκνυτο πρόθυμος ἀπὸ τοῦδε εἰς ἕνωσιν τῶν γραμμῶν. Ἀπὸ Πειραιῶς ἡ ἀπόστασις εἰς Δεμερλῆ εἶναι 304 χιλιόμετρα, ἕως Λαρίσης 349, ἕως Τσάγεζι 395. Ἐπειδὴ ἡ γείτων ἐπικράτεια θὰ ἀναλάβῃ τὴν ἕνωσιν, καὶ ἂν δ’ ἐπιτύχωμεν, θὰ ἐπιτύχωμεν αὐτὴν ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον ὠφέλιμον, ἤθελον ἐγκαταστήσει ἀμέσως γραμμὴν ἀπὸ Λαρίσης εἰς Τσάγεζι, καὶ ἐκεῖθεν διὰ μικρῶν ταχέων ἀτμοπλοίων ἤθελον λαμβάνει καθ’ ἡμέραν τὴν ὁδὸν διὰ Θεσσαλονίκης πρὸς τὴν ἄλλην Εὐρώπην. Ἡ μετάβασις εἰς Θεσσαλονίκην θὰ ἐξετελεῖτο ἐντὸς τριῶν ὡρῶν. Τοιαύτη ἕνωσις βεβαίως δὲν φέρει τὰ πλεονεκτήματα τῆς ἀπευθείας ἑνώσεως μετὰ τῶν τουρκικῶν σιδηροδρόμων, ἀλλ’ εἶναι ἕνωσις καὶ συντόμευσις τῆς μέχρις Ἀθηνῶν σημερινῆς συγκοινωνίας ἀπὸ Θεσσαλονίκης. Μετ’ αὐτῆς εὐκολώτερον νὰ περιμένωμεν τὴν ἕνωσιν ἢ σταματῶντες, ὡς νῦν, εἰς Δεμερλῆ. Ἡ γραμμὴ, ἐνῶ θὰ ἦτο ἐσωτερική, θὰ ἦτο καὶ διεθνής. Ἡ σημερινὴ οὔτε τὸ ἓν εἶναι ἀκριβῶς, οὔτε τὸ ἄλλο. Βεβαίως ἠθέλομεν ὑποβληθῆ εἰς μείζονας δαπάνας, ἀλλὰ θὰ εἴχομεν ἕν μέσον συνενώσεως πρὸς τοὺς τουρκικοὺς σιδηροδρόμους. Ἀληθῶς ἡ Κυβέρνησις μετέβαλε τὸ ἀρχικὸν σχέδιον μετὰ τὴν ὑποβολὴν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ προέβη εἰς τροποποίησιν, καθ’ ἣν ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν πρὸς τὴν Ἑταιρείαν, 6 μῆνας πρὸ τῆς ἀποπερατώσεως τῆς γραμμῆς πρὸς τὸ Δεμερλῆ νὰ δηλώσῃ πρὸς τὴν Ἑταιρείαν, ὅτι πρέπει νὰ κατασκευάσῃ τὸ τμῆμα ἀπὸ Δεμερλῆ εἰς Λάρισαν. Ἀλλ’ ὡς καὶ πρὶν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐξέθηκεν, ἄδηλον εἶναι, ἂν μὲ τὰ 10 ἑκατομμύρια θὰ κατορθωθῇ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ σχεδίου αὐτοῦ. Καὶ δὲν ἔχω μὲν ἀμφιβολίαν, ὅτι θ’ ἀναγραφῇ εἰς τὸν νόμον ἡ τροποποίησις αὕτη, ἀλλὰ μένουσιν ὁπωσδήποτε ἀμφιβολίαι, ἂν θὰ ἐγκριθῇ ἡ δαπάνη· διότι, ὡς ἐνόησα ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα κατέθεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ Διεθνὴς δὲν ἔδωκεν ὁριστικὴν τὴν συγκατάθεσίν της, ὅσον ἀφορᾷ τὴν γραμμὴν Δεμερλῆ–Λαρίσης καὶ Λαρίσης– συνόρων, εἰποῦσα ὅτι θὰ ἐκτιμήσῃ τὰ πράγματα καθ’ ἣν ἐποχὴν ζητηθῇ ἡ κατασκευή, ὅτε θὰ ἴδῃ πόσα τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα διατίθενται ὑπὲρ τοῦ ἔργου καὶ κατὰ πόσον ἐπαρκοῦσι, καὶ μόνον ἂν δὲν ὑπερέβαινον τὸ ποσὸν τῶν δέκα ἑκατομμυρίων· ἀλλὰ τὸ ποσὸν τῶν 10 ἑκατομμυρίων βεβαίως θὰ τὸ ὑπερβῶσιν. Ὥστε δύναταί τις τὴν γραμμὴν μέχρι Λαρίσης νὰ θεωρήσῃ ὑπὸ ἐκκρεμότητα. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως, εὑρίσκω πολλοὺς ἐξ αὐτῶν τοσοῦτον βαρεῖς καὶ ἀδικαιολογήτους, ὥστε δὲν δύναμαι ἢ καὶ κατὰ τοῦτο νὰ θεωρήσω ἀποτυχοῦσαν τὴν σύμβασιν. Διὰ νὰ μὴ ἐπανέρχωμαι δ’ ἐπὶ θεμάτων, ἅτινα ἄλλοι ἐπραγματεύθησαν πρὸ ἐμοῦ, θέλω εἴπει τινὰ ἐπὶ ἐκείνων, δι’ ὧν δὲν ἀπησχόλησαν τὴν Βουλήν. Οὕτως εὑρίσκω, ὅτι ἡ ἐγγύησις τόκου 5% εἶναι ὑπέρμετρος οὐ μόνον ἐν σχέσει πρὸς τὸν τόκον τῶν χρημάτων, οὗτινος τυγχάνουσιν ἐν Εὐρώπῃ τὰ χρήματα, ἀλλὰ καὶ λόγῳ τῆς ἀσφαλείας, ἣν ἐπέτυχε παρ’ ἡμῶν ἡ Ἑταιρεία χωρὶς νὰ προβῇ εἰς ἐλάττωσιν ὅσον ἀφορᾷ τὸ ποσὸν τοῦ τόκου. Ἐπιτυχοῦσα, ὅπως χρήματα εὑρισκόμενα ὑπὸ τὸν διεθνῆ ἔλεγχον ἐξυπηρετήσωσι τὸ δάνειον αὑτῆς, ὤφειλε ν’ ἀρκεσθῇ εἰς μικρότερον τόκον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπαντῶν πρὸς τοὺς ἐπικρίναντας τὴν διάταξιν ταύτην τῆς συμβάσεως, τὸ μέγα ποσὸν δηλαδὴ τοῦ τόκου, ἀνέφερεν ὅτι ἐν Γαλλίᾳ τοιοῦτος τόκος, καὶ μεγαλείτερος μάλιστα, ἐπικρατεῖ ἐν ταῖς συμφωνίαις μεταξὺ τοῦ Κράτους καὶ τῶν Ἑταιρειῶν τῶν σιδηροδρόμων. Τὸ παράδειγμα τῆς Γαλλίας κατ’ οὐδένα λόγον χρησιμεύει. Ἐν Γαλλίᾳ ἀληθῶς τὸ Δημόσιον διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων συνεβλήθη ἄλλοτε μετὰ διαφόρων Ἑταιρειῶν ἐπὶ ἐγγυήσει τόκου 4% καὶ ἐνίοτε μεγαλειτέρου. Ἀλλ’ ἡ συμφωνία τοῦ τόκου αὕτη ἐγένετο οὐχὶ ὡς ὁριστικὴ ὑπηρεσία τόκου βαρύνουσα τὸ Κράτος, ἀλλ’ ὡς ἐγγύησις καὶ ὡς προκαταβολή· δηλαδὴ τὸ Κράτος ἐγγυᾶται εἰς τὰς Ἑταιρείας τὴν πληρωμὴν αὐτοῦ ἐν ἀνεπαρκείᾳ τῶν προσόδων τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ χορηγεῖ τὴν πληρωμὴν ταύτην ἐν ἀνεπαρκείᾳ ὡς προκαταβολήν, μὲ τὴν ὑποχρέωσιν ἑπομένως τῆς Ἑταιρείας νὰ ἀποδώσῃ τὸν προκαταβληθέντα ὑπὸ τοῦ Κράτους τόκον ἅμα ὡς αἱ εἰσπράξεις ἐπιτρέψωσι τοῦτο. Τοῦτο δὲν εἶναι ὑπηρεσία τόκου ὁριστική, ὡς παρ’ ἡμῖν. Ἐν Γαλλίᾳ ὑποχρεοῦνται νὰ ἐπιστρέψουν εἰς τὸ Γαλλικὸν Δημόσιον ὅσα ἔλαβον, καὶ οὐ μόνον ὅσα ἔλαβον, ἀλλὰ καὶ τὸν τόκον αὐτῶν, πολλαὶ δὲ σιδηροδρομικαὶ Ἑταιρεῖαι ἤρξαντο ἐπιστρέφουσαι τὰς προκαταβολὰς, καί τινες οὐδὲν πλέον, νομίζω, ὀφείλουν εἰς τὸ Κράτος. Κατὰ τὸ 1883, ὅτε ἐγένετο μεταρρύθμισις τῶν σιδηροδρομικῶν συμβάσεων ἐν Γαλλίᾳ, 4 ἐκ τῶν 6 μεγάλων Ἑταιρειῶν σιδηροδρόμων τῆς Γαλλίας ὤφειλον 640,000,000 περίπου φράγκα ἐκ τοιούτων προκαταβολῶν καὶ τόκων, ἡ δὲ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἐπέβαλεν αὐταῖς νὰ δαπανήσωσι τὰ ὀφειλόμενα χρήματα πρὸς κατασκευὴν ἄλλων μεγάλων ἔργων, ἰδίως σιδηροδρομικῶν, τὰ ὁποῖα ἐβάρυνον τὸ Γαλλικὸν Δημόσιον, ἀλλὰ κατεσκευάσθησαν διὰ τῶν χρημάτων αὐτῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ γείνῃ σύγκρισις μεταξὺ τῆς ὑπηρεσίας τόκου, ἣν ἡμεῖς ὁριστικῶς ἀνελάβομεν ἀπέναντι τῆς Ἑταιρείας, καὶ τοῦ τόκου, ὃν ἠγγυήθη ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις εἰς τὰς ἓξ μεγάλας Ἑταιρείας τῶν σιδηροδρόμων αὐτῆς...

§219Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν ὡμίλησα περὶ τῆς Γαλλίας, ἀλλὰ περὶ Ἀλγερίας καὶ Τύνιδος, ὅπου ἐγγυῶνται τόκον 6%.

§220ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ εἰς αὐτὰς τὰς χώρας τὸ αὐτὸ σύστημα ἐπικρατεῖ προκαταβολῆς τόκου καὶ ἐπιστροφῆς αὐτῆς ἐντόκως. Καὶ ἐκεῖ νῦν ὁ τόκος εἶναι 5%, ἀντὶ 6%. Ὅσον μεγαλείτερος ἄλλως, τόσον χειρότερα διὰ τὴν Ἑταιρείαν, διότι τὸν τόκον ὀφείλει νὰ ἀποδώσῃ.

§221Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν τὸν ἀποδίδει ἐν Ἀλγερίᾳ.

§222ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ ἀρχὴ εἶναι ἡ αὐτή. Ἐκτὸς τούτου ἔχει τὸ δικαίωμα τὸ Κράτος νὰ μετάσχῃ τῶν κερδῶν κατὰ τὸ ἥμισυ μετὰ τὴν ἀπόδοσιν ἐκ τῶν καθαρῶν κερδῶν 8% εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς κατασκευῆς.

§223Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἡμεῖς ἐδανείσθημεν διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πελοποννήσου πρὸς 5½%.

§224ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑπάρχει ὅμως ἡ διαφορά, ὅτι τὰ χρήματα ἐγγυᾶται ὁ Διεθνὴς Ἔλεγχος.

§225Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μήπως δὲν ἐγγυᾶται ὁ Ἔλεγχος καὶ διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πύργου–Μελιγαλᾶ;

§226ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Οὐδόλως. Ἀπόδειξις δὲ εἶναι, ὅτι ἡ Τράπεζα λαμβάνει τόκον 6% περίπου. Τὸ Κράτος δὲν ἐγγυᾶται δι’ αὐτὴν τὸν τόκον, ὡς ἐπὶ τοῦ Πειραιῶς–Δεμερλῆ.

§227Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἠδυνήθημεν νὰ εὕρωμεν εὐθηνότερα. Καὶ ἠναγκάσθημεν νὰ παλαίσωμεν πολὺ πρὸς τοῦτο.

§228ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἂν δὲν ἠδυνήθητε, δὲν ἔπρεπε νὰ κάμητε τὸ ἔργον.

§229Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα.

§230ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι ἔργον πατριωτισμοῦ εἶναι, ὄχι μόνον νὰ κάμνωμεν δημόσια ἔργα, ἀλλὰ καὶ ὁσάκις πρόκειται νὰ ἐκτελέσωμεν τοιαῦτα μὲ βάρη τοῦ τόπου δυσβάστακτα, νὰ μὴ ἐκτελῶμεν αὐτά. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ κατασκευάσωμεν πάντας τοὺς ἑλληνικοὺς σιδηροδρόμους μὲ δάνεια πρὸς 8 ἢ 9%, δυνάμεθα νὰ κατασκευάσωμεν αὐτούς, ἀλλὰ τὰ ἀποτελέσματα ἀντὶ ὠφελείας θὰ ἦναι ὀλέθρου πρόξενα εἰς τὸν τόπον, εἴτε πρόκειται περὶ ὁδοποιΐας, εἴτε περὶ λιμένων ἢ ἄλλων ἔργων. Τόσος βαρὺς τόκος καθιστᾷ τὸ ἔργον ἐπιβλαβές, καίτοι ἡ πρόθεσις εἶναι καλή.

§231Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Μεταξὺ 5% καὶ 8% εἶναι μεγάλη διαφορά.

§232ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀφοῦ τὰ ἔσοδα εἶναι ὑπὸ τὸν ἔλεγχον, εἴχομεν δικαίωμα νὰ ἀπαιτῶμεν 4%. Καὶ ἀφοῦ ὁ τόκος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὑφ’ ὃν δανείζεται, εἶναι 3%, ἠδυνάμεθα ν’ ἀξιώσωμεν διὰ τὸ Κράτος τόκον 4%. Καὶ ἐνῷ τὸ ἡμέτερον πιστωτικὸν κατάστημα προανήγγειλεν ἀπὸ πολλοῦ, ὅτε ἐπεχείρησε τὴν μετατροπὴν τοῦ τόκου τοῦ λαχειοφόρου, ὅτι σκοπεύει νὰ ἐλαττώσῃ τὸν τόκον τῶν ἰδιωτικῶν δανείων, ἐξακολουθεῖ ἐν τούτοις νὰ ἐργάζηται μὲ τόκον 6¼ καὶ 7%.

§233Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ δάνεια τοῦ σιδηροδρόμου εἶναι πρὸς 6%.

§234ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὤφειλε νὰ δανείζῃ πρὸς 6% τοὐλάχιστον.

§235Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὑπέβαλον προχθὲς νομοσχέδιον διὰ τὸ 6%. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ἐξαιρετικόν. Ἡμεῖς δεχόμεθα, ἀλλὰ ἡ Τράπεζα δανείζει πρὸς 6%.

§236ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὀφείλει νὰ δανείζῃ πρὸς 5%.

§237Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἡμεῖς αὐτὸ θέλομεν, ἀλλὰ δὲν μᾶς δίδουν μὲ τόκον 5%. Ἡ θεωρία τοῦ κ. Δεληγεώργη εἶναι σαφής. Δὲν ἐννοεῖ νὰ γείνῃ τίποτε, οὔτε λιμενικὸν ἔργον, οὔτε σιδηρόδρομος, ἐὰν δὲν εὕρωμεν τόκον 4%. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ βιάσωμεν τὰ πιστωτικὰ καταστήματα νὰ συμμορφωθῶσι πρὸς αὐτήν.

§238ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βεβαίως ἠδύνασθε διὰ πολλῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἔχετε. Οὐχὶ βεβαίως διὰ τῆς αὐθαιρέτου βίας, ἀλλὰ ἐμμέσως. Οὐδὲν ὑπάρχει ἔθνος τῆς Εὐρώπης σήμερον, πλὴν τῆς Βουλγαρίας, νομίζω, ἔχον τὸν τραπεζικὸν τόκον τῆς Ἑλλάδος. Σεῖς ἀδιαφορεῖτε, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ διὰ τὴν Ἑλλάδα ὅ,τι γίνεται ἀλλαχοῦ. Ἐγὼ ἐξηγῶ τοῦτο ἐκ τοῦ ὅτι αἱ Κυβερνήσεις παρ’ ἡμῖν δὲν εἰργάσθησαν νὰ πείσωσι τὰς Τραπέζας νὰ δανείζωσι πρὸς μικρότερον τόκον.

§239Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Νομίζω ὅτι οἱ τόκοι τῶν πιστωτικῶν καταστημάτων σχετίζονται πρὸς τοὺς τόκους τοῦ ἐν γένει κεφαλαίου. Ἐὰν παραβάλητε αὐτοὺς τοὺς δύο τόκους, θὰ εὕρητε τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν ἐν Ἑλλάδι, οἵαν καὶ ἐν Εὐρώπῃ.

§240ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τοῦ τόκου τῶν πιστωτικῶν καταστημάτων, τὰ ὁποῖα ἐργάζονται ὑπὸ τὴν προστασίαν τοῦ Κράτους, καὶ λέγω ὅτι οὐδενὸς τοιούτου καταστήματος σήμερον ὁ τόκος εἶναι ἀνώτερος τῶν 6%.

§241ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διότι οὐδεμία χώρα εὑρίσκεται ὑπὸ τοιαύτας δυσχερείας, ὑφ’ ἃς ἡ ἡμετέρα.

§242ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅπου ὑπάρχει πεῖρα περισσοτέρα καὶ περισσότερα φῶτα, ὑπάρχει ἀπὸ χρόνου μακροῦ νόμος, ὁρίζων ἐν γένει τὸν συμβατικὸν τόκον· καὶ παρ’ ἡμῖν Βουλευτής, νομίζω, ἔχει ὑποβάλει νομοσχέδιον, δι’ οὗ κανονίζεται ὁ συμβατικὸς τόκος.

§243ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Λάβετε καὶ ἐκεῖ τὸν τόκον τῆς προεξοφλήσεως.

§244ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑπάρχουν Κράτη καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα προσδιώρισαν συμβατικὸν διὰ νόμου.

§245ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἐν Γαλλίᾳ, νομίζω, μένει ἀπροσδιόριστος.

§246ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἤμεθα φειδωλοὶ εἰς τὸ συνάπτειν δάνεια, ἰδίως ἐξωτερικά, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦσιν ὑπηρεσίαν εἰς χρυσὸν ὑπὸ συναλλαγματικὴν διαφοράν, ἡ ὁποία εἶναι καὶ θὰ ἐξακολουθήσῃ μεγάλη. Δυστυχῶς διὰ τῆς συμβάσεως περὶ τοῦ ἐλέγχου, τῆς συνομολογηθείσης κατὰ τὸ 1898, ἀφέθησαν τὰ δεσμὰ μακρᾶς ἀκόμη νομισματικῆς διαφορᾶς, διότι κατὰ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ συναλλάγματος οὐδὲν ἄλλο μέτρον ἐλήφθη ἢ ὅτι ἀπὸ τοῦ 1900 πληρόνεται ποσὸν 2,000,000 δραχμῶν πρὸς ἀπόσβεσιν τοῦ χρέους τοῦ Κράτους ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, χρέους, τὸ ὁποῖον ὑπερβαίνει τὰ 9,000,000 δραχμάς. Οὐδεμία ἄλλη ἐργασία ἐγένετο, ὅπως ἐλαττωθῇ ἡ ὑπερτίμησις τοῦ συναλλάγματος. Ἑπομένως ὅσον αὐξάνουν τὰ εἰς χρυσὸν δάνεια τοῦ Κράτους καὶ ὅσον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι μεγαλείτερα ποσὰ χρυσοῦ νὰ ἐξάγωμεν δι’ αὐτὰ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, τόσον δυσχερεστέρα ἀποβαίνει ἡ χρηματικὴ κατάστασις τοῦ τόπου. Διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω, ὅτι μετὰ δυσκολίας πρέπει νὰ συνομολογῶμεν δάνεια εἰς χρυσὸν καὶ δι’ ἔργα κοινῆς ὠφελείας ὑπὸ ὅρους, οἷοι οἱ τῆς συμβάσεως. Δὲν λέγω ἀπολύτως, ὅτι τὸ 5% εἶναι μεγαλείτερον τοῦ 8% ἢ 9%, τοῦ συνομολογουμένου ἄλλοτε εἰς τὰ δάνεια τοῦ Κράτους, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἦτο δυνατόν, ἂν τοῦ σιδηροδρόμου τὸ ἔργον ἐγίνετο κατ’ ἄλλον τρόπον μικρὸν καὶ κατ’ ὀλίγον, θὰ εὑρίσκετο τὸ Κράτος εἰς θέσιν, ὅπως τὸ ἴδιον, ἢ δι’ ἐσωτερικοῦ δανείου, ἐκτελέσῃ τοῦτο, διὰ δανείου τὸ ὁποῖον θὰ περιεῖχε μὲν τὰς βάσεις, ἃς περιέχει τὸ δάνειον τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ θὰ ἦτο δάνειον, τὸ ὁποῖον θὰ συνωμολόγει τὸ Κράτος ὑπὸ ὅρους ὀλιγώτερον βαρεῖς. Ἀλλ’ ὁ τόκος οὗτος δὲν εἶναι μόνον καθ’ ἑαυτὸν πολὺς, ἀλλὰ συνοδεύεται καὶ ἀπὸ ἄλλας παροχὰς, αἵτινες δίδονται εἰς τὴν Ἑταιρείαν διὰ τῆς συμβάσεως καὶ καθιστῶσι πολὺ μεγαλείτερα τὰ κέρδη παρ’ ὅσον ὁμοίας φύσεως συμφωνίαι συνήθως ἀποδίδουσιν εἰς τοὺς ἀναλαβόντας τὴν κατασκευὴν τοιούτων ἔργων. Διότι μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν δαπανῶν καὶ τοῦ 6% τόκου ὑπὲρ τοῦ ἐκ 10,000,000 ἑταιρικοῦ κεφαλαίου ἀφαιρεῖται 7½% ἐπὶ τοῦ ὑπολοίπου, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία· ἀφοῦ δὲ ἀφαιρεθῇ ἔπειτα ὑπὸ τοῦ Κράτους τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου, τὸ ὑπόλοιπον μόνον ἀποτελεῖ κέρδος, ὅπερ πρέπει νὰ διανεμηθῇ τὸ Δημόσιον καὶ ἡ Ἑταιρεία κατ’ ἀναλογίαν 70 καὶ 30%. Πρὸς τί αὐτὸ τὸ πρόσθετον κέρδος, ἀφοῦ δίδονται 5%, τὰ ὁποῖα εἶναι ὁ μεγαλείτερος τόκος, ὃν δύνανται νὰ εὐχηθοῦν χρήματα ἐν Εὐρώπῃ; Ἀφοῦ δίδονται 5%, διὰ ποῖον λόγον δίδομεν 7½ καὶ 30%; Αὐτὸ ἀποδεικνύει, ὅτι συνεβλήθημεν μετ’ ἀνθρώπων, οἵτινες ἐκμεταλλεύονται τὴν ἀνάγκην, ἣν αἰσθάνεται ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις καὶ ὑφ’ ἧς πιέζεται αὕτη, ὅπως τὸ ἔργον αὐτὸ συντελεσθῇ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν αὐτῆς, καὶ ἐκμεταλλεύονται αὐτὴν λίαν εὐλόγως, ἀφοῦ εὑρίσκουν αὐτὴν πρόθυμον. Μὴ συμμεριζόμενος τοιαύτην ἀνάγκην τοῦ ἔργου, δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ ἐγκρίνω τοσαῦτα βάρη καὶ τοσαύτας θυσίας τοῦ Δημοσίου ὑπὲρ αὐτοῦ. Δὲν εἶμαι δὲ μόνον αὐτά. Ἔν τινι τῶν ἄρθρων ὑπάρχει καὶ ἄλλο τι, ὅπερ πιθανὸν νὰ φέρῃ εἰς ὑπόνοιαν, ὅτι ἐπιδιώκεται λάθρα κέρδος. Ὁρίζεται ἔν τινι ἄρθρῳ, ὅτι αἱ μετοχαὶ θὰ φέρωσι παρηρτημένα τοκομερίδια, τὰ ὁποῖα θ’ ἀναγράφωσι τὸ ποσὸν τοῦ τόκου εἰς φράγκα, εἰς σελλίνια καὶ εἰς μάρκα, χωρὶς νὰ ὁρίζηται ποία εἶναι ἡ τιμὴ τῆς λίρας. Ἐὰν τοῦτο δὲν ἦναι κεκανονισμένον, δύναται νὰ φέρῃ εἰς ζημίαν. Τὰ ὀκτὼ σελλίνια ἐν ἰσοτιμίᾳ, εἰς τὸ pair, ἰσοδυναμοῦν καθ’ ἑκάστην ἑξαμηνίαν πρὸς δέκα φράγκα καὶ 0,088, ἑπομένως διὰ τὸ ὅλον ἔτος πρὸς 20 φράγκα καὶ 176. Οὕτω καθ’ ἓξ ὁμολογίας θὰ πληρόνωμεν ἓν φράγκον περισσότερον κατ’ ἔτος.

§247Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ λίρα ἔχει 25 φράγκα.

§248ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἔχει πάντοτε. Ἔχει περισσότερον. Ἔπρεπε νὰ ὑπῆρχε μεῖζον σαφήνεια.

§249Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐδῶ τὴν ὁρίζομεν πρὸς 25 φράγκα.

§250ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅταν λέγω ὅτι δὲν εἶναι ὡρισμένη ἡ τιμὴ τοῦ φράγκου πρὸς τὸ σελλίνιον, — διότι σελλίνιον ὁρίζει, — δύναται νὰ συμβῇ, ὥστε ἐπὶ ἓξ ὁμολογιῶν νὰ πληρώσῃ τὸ Δημόσιον ἓν φράγκον περισσότερον. Τοιοῦτον βεβαίως δὲν εἶναι τὸ πνεῦμα τῆς διατάξεως. Ἡ διάταξις εἶναι, ὅτι 10 φράγκα θὰ πληρόνωνται· ἀλλὰ δὲν λέγεται καθαρῶς.

§251Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια.

§252ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ πρέπει μετὰ φόβου νὰ ἀναγινώσκῃ τις καὶ νὰ δέχηται τοιαύτας διατάξεις. Καλλίτερον θὰ ἦτο, ἂν ἦτο ὡρισμένη ἡ τιμὴ εἰς φράγκα, ἢ ἂν ἦτο ὡρισμένη ἡ ἀξία τῆς λίρας τοιαύτη, ὥστε πράγματι 10 φράγκα νὰ δίδωσι τὰ ὀκτὼ σελλίνια καὶ οὐχὶ περισσότερα.

§253Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἶναι ἀντίγραφον κατὰ γράμμα τῆς ἄλλης συμβάσεως.

§254Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ τῶν νόμων περὶ δανείων.

§255ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐν τῷ νόμῳ βεβαίως δὲν ὁρίζεται τὸ χρεώλυτρον, ἀλλ’ ὁρίζεται ὁ χρόνος, ἐντὸς τοῦ ὁποίου θὰ ἐξοφληθῇ κεφάλαιον 43,750,000 φρ. πρὸς 4%. Δὲν θὰ ἐποιούμην περὶ τούτου παρατήρησιν, ἂν δὲν ἀνεγίνωσκον χθὲς ἐν τοῖς ἐγγράφοις, τὰ ὁποῖα κατέθηκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐν τῇ ἀλληλογραφίᾳ μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Ἐλέγχου, ὅτι τὸ χρεώλυτρον θὰ ἦναι τὸ ⅐ τοῦ φράγκου Ἀλλὰ τοῦτο θὰ ἐλαττώσῃ τὸν χρόνον τῆς ἀποσβέσεως ἀπὸ 98 ἔτη, ὅση εἶναι ἡ διάρκεια τῆς Ἑταιρείας, εἰς 70 ἔτη. Ἑπομένως ἐγένετο λάθος, καὶ καλὸν θὰ ἦναι νὰ μὴ θεωρηθῇ ὡς ἀκριβὲς τὸ ¼ τοῦ φράγκου, διότι κινδυνεύομεν νὰ δώσωμεν περισσότερα. Ἡ ἑξαμηνιαία δόσις τόκου καὶ χρεωλύτρου εἶναι 893,427 ἐπὶ 98 ἔτη διὰ 43,750,000 φράγκα.

§256Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἔχομεν τὴν σύμβασιν.

§257ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ σύμβασις δὲν φέρει κανένα ὑπολογισμόν. Μοὶ φαίνεται λοιπόν, ὅτι ὁ ὑπολογισμὸς εἶναι ἐσφαλμένος. Διὰ τὸ ὅλον δάνειον, διὰ τόκους καὶ χρεώλυτρα, σεῖς ὁρίζετε 1,800,000, ἐνῷ δι’ ἀπόσβεσιν τοῦ χρέους αὐτοῦ δι’ ἑξαμήνων πληρωμῶν πρὸς 4% μετὰ 98 ἔτη ἀπαιτεῖται ποσὸν 1,786,854, δηλαδὴ ἀπαιτεῖτε κατ’ ἔτος 13,146 φράγκα περισσότερα τῶν νομίμων.

§258Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὅτι, ὁρίζεται ἐν τῇ συμβάσει.

§259ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶπον ὅτι τοῦτο ἀνέγνωσα ἐν τῷ ἐγγράφῳ, καὶ πιθανὸν αὐτὸ ἐσφαλμένως νὰ ἀναγράφῃ τὸ χρεώλυτρον, καὶ εἶπον ὅτι πρέπει ν’ ἀναθεωρηθῇ. Ἡ Ἑταιρεία ἐκτὸς τούτου διά τινος διατάξεως τοῦ ἄρθρου 41 ἐν τέλει ἀποκτᾷ δικαίωμα εἰς προκαταβολὴν τοῦ δανείου, ἥτις δύναται νὰ τῇ προμηθεύσῃ κέρδη, τὰ ὁποῖα καλὸν θὰ ἦτο νὰ μὴ ἀπεδεχόμεθα. Ὡς θ’ ἀνεγνώσατε, ἡ τελευταία παράγραφος τοῦ ἄρθρου 41 ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐνεργήσῃ προκαταβολικῶς τὴν καταβολὴν τοῦ ἡμίσεος ἐκ τῆς ὁλικῆς ποσότητος τοῦ δανείου ἐντὸς τοῦ πρώτου ἔτους ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως αὐτῆς, τοῦ δ’ ἑτέρου ἡμίσεος ἐντὸς τοῦ τρίτου ἔτους, λαμβάνουσα εἰς ἀντάλλαγμα τὸν ἀντιστοιχοῦντα ἀριθμὸν ὁμολογιῶν ὑπὸ τοὺς προμνησθέντας ὅρους. Ὡσαύτως καὶ ἡ Κυβέρνησις δύναται, ἐὰν κρίνῃ ἐπίκαιρον, νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν ἀνάδοχον Ἑταιρείαν, ὅπως ἐνεργήσῃ προκαταβολικῶς τὴν καταβολὴν ὁλοκλήρου τοῦ τυχὸν ὑπολειπομένου πρὸς ἔκδοσιν ἐν δεδομένῳ χρονικῷ σημείῳ δανείου ἐπὶ τῇ παραδόσει τῶν ἀναλογουσῶν ὁμολογιῶν». Δύναται λοιπὸν ἡ Ἑταιρεία νὰ καταβάλῃ εἰς τὸ Κράτος τὸ ἥμισυ τοῦ δανείου τῶν 45 ἑκατομμυρίων εὐθὺς ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους τῆς συστάσεώς της, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη διὰ τὰ ἔργα, καὶ ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς καταβολῆς νὰ λάβῃ τὰς ὁμολογίας καὶ νὰ λαμβάνῃ τόκον 5% ἐπ’ αὐτῶν ἄνευ λόγου καὶ ἀνάγκης. Ἐντὸς τοῦ τρίτου ἔτους τὸ αὐτὸ δύναται νὰ πράξῃ διὰ τὸ ἕτερον ἥμισυ. Ἐνῷ δὲ θὰ λαμβάνῃ ἡ Ἑταιρεία τὸν τόκον τοῦ προκαταβληθέντος κεφαλαίου, δὲν θὰ ἔχῃ δώσει τὰ χρήματα πράγματι εἰς τὸ Κράτος, ἀλλὰ θὰ ἔχῃ αὐτὰ κατετεθειμένα εἰς Τραπέζας ἐν Εὐρώπῃ εἰς τὴν διαταγὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος. Λοιπὸν θὰ δύναται νὰ συμβῇ, ἐπειδὴ τὰ χρήματα δὲν θ’ ἀπαιτηθῶσι διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ἔργου διὰ μιᾶς, νὰ ἔχῃ αὐτὴ τὸ κέρδος τοῦ κεφαλαίου, ἐνῷ τοιοῦτον δὲν κατέβαλεν, ἢ κατέβαλε πολὺ μικρότερον...

§260Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν.

§261ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μόνον διὰ τὸ τελευταῖον ἥμισυ τοῦ δανείου. Ποιοῦμαι ἁπλῆν ὑπόθεσιν. Ἀλλὰ μὴ σᾶς δυσαρεστεῖ τοῦτο. Ὑποθέτω ὅτι Πρωθυπουργὸς ἄλλος ἐξ ἀδυναμίας ἐνδίδει... Λοιπὸν, ἐνῷ οὕτω κατέθεσε τὸ ἥμισυ, θὰ λαμβάνῃ ἡ Ἑταιρεία τὸν τόκον τοῦ ἡμίσεος αὐτοῦ καὶ θὰ ἔχῃ συγχρόνως τὸν τόκον τὸν τραπεζικὸν, τὸν ὁποῖον δίδει τὸ ποσὸν τὸ κατατεθειμένον. Τοῦτον θὰ καταθέτῃ εἰς τὰ περισσεύματα, ἂν θὰ εἰσπράττηται τόκος ἀπὸ τὰς Τραπέζας, ἀλλὰ δυνατὸν νὰ εἰσπράττηται ἀπὸ τὴν Ἑταιρείαν.

§262Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Διὰ λογαριασμόν μας.

§263ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἔστω. Ἐὰν ὑποθέσητε ὅτι δὲν ἐπαρκοῦσι τὰ περισσεύματα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν κατατεθειμένα, θὰ χρησιμεύωσι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου, ἄλλως τὸ Δημόσιον βαρύνεται μὲ τοὺς τόκους τοῦ δανείου, ἂν δὲν ἐπαρκῶσι τὰ περισσεύματα...

§264Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἄρα ὁ τόκος αὐτὸς εἶναι τοῦ Δημοσίου.

§265ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀπέναντι τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον κατατίθεται καὶ ἀπέναντι τοῦ ὁποίου τὸ Δημόσιον πρέπει νὰ ἔχῃ ἤδη καταθέσει εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ τὸ ἰσάξιον. Ἑπομένως τοιοῦτος τόκος πᾶν ἄλλο ἢ κέρδος εἶναι. Ἀλλὰ λέγω ὅτι συμβαίνει τὸ ἑξῆς ἄτοπον· νὰ λαμβάνῃ τόκον ἡ Ἑταιρεία ἐπὶ χρημάτων, τὰ ὁποῖα δὲν παρέδωκεν εἰς τὸ Δημόσιον, διότι εἶναι μόνον κατατεθειμένα εἰς Τραπέζας, καὶ Τραπέζας αἱ ὁποῖαι εἶναι ἰδικαί των.

§266ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχουσιν αὐτοὶ τὴν ἐκλογὴν τῶν Τραπεζῶν θὰ συμφωνήσωσι μὲ τὴν Κυβέρνησιν.

§267ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βεβαίως εἰς Τραπέζας Λονδίνου, Παρισίων, Βερολίνου, Φραγκφούρτης, ὁριζομένας ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῇ συνεννοήσει μετὰ τῆς ἀναδόχου, θὰ ἦναι κατατεθειμένα τὰ χρήματα, καὶ θὰ δίδωσι τόκον, ὃν θὰ λαμβάνῃ ἡ Διεθνὴς Ἐπιτροπὴ τοῦ Ἐλέγχου μετὰ τῶν ἄλλων ὑπεγγύων ἐσόδων. Ἀλλὰ δυνατὸν καὶ νὰ μὴ χορηγῆται οὐδεὶς τραπεζικὸς τόκος, διότι ἡ σύμβασις λέγει «οἱ τυχὸν εἰσπραχθησόμενοι τόκοι». Ὥστε δὲν εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ ὑπάρχῃ τοιοῦτος.

§268Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα εἶναι, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀφεθῇ μία τις ἐλευθερία διὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ δανείου. Εἶναι πιθανὸν νὰ παρουσιασθῇ ἀνάγκη νὰ γείνῃ ἡ ἔκδοσις τοῦ δανείου εἰς δύο δόσεις, ἀντὶ νὰ γείνῃ εἰς τέσσαρας· βεβαίως τότε τὸ Δημόσιον θὰ ἔχῃ εἰς βάρος του τὴν διαφορὰν μεταξὺ τοῦ τόκου τῶν 5% καὶ τοῦ τόκου, τὸν ὁποῖον θὰ εἰσπράττῃ.

§269ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ἄρθρον 41 κανονίζει κατὰ τίνα τρόπον θὰ καταβληθῇ τὸ ἀντίτιμον τῶν ὁμολογιῶν. Διατὶ νὰ μὴ ἀρκεσθῶμεν εἰς αὐτὸ, ἀλλὰ νὰ θέσωμεν καὶ τὸν ὅρον αὐτὸν τῆς τελευταίας παραγράφου, ὁ ὁποῖος ἐπιτρέπει εἰς τὴν ἀνάδοχον Ἑταιρείαν νὰ κάμῃ προκαταβολὴν τοῦ ἡμίσεος; Διατὶ θὰ πράξῃ τοῦτο; Θὰ τὸ πράξῃ διὰ νὰ ἀρχίσῃ ἡ καταβολὴ τοῦ τόκου τῶν 5%...

§270Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Θέλει νὰ ἔχῃ εὐκολίαν διὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ δανείου.

§271ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ποίαν εὐκολίαν;

§272ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀντὶ νὰ ἐκδώσῃ τὸ δάνειον εἰς τέσσαρας δόσεις, νὰ τὸ ἐκδώσῃ εἰς δύο δόσεις.

§273ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τοῦτο βεβαίως εἶναι εὐκολία τῆς Ἑταιρείας. Ἀλλὰ διατὶ ἡ εὐκολία αὕτη τῆς Ἑταιρείας νὰ γίνηται ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ Δημοσίου; Διατὶ τὸ Δημόσιον, ἀφοῦ τὰ χρήματα θὰ δαπανηθῶσι μετὰ δύο ἔτη, νὰ πληρόνῃ πρὸ τῶν προθεσμιῶν τῶν τεσσάρων ἐτῶν τόκον;

§274ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ συμφωνία.

§275ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ναὶ, ἀλλὰ θέλω νὰ ἐννοηθῇ, ὅτι ἡ Ἑταιρεία, χωρὶς τὰ χρήματα νὰ ὠφεληθῇ τὸ Δημόσιον τὸ παράπαν, λαμβάνει ἐπ’ αὐτῶν τόκον. Ἐὰν ὑποθέσωμεν δ’ ὅτι εὑρίσκεται Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ ἐπιτρέψῃ νὰ ἐκδοθῇ καὶ τὸ ἕτερον ἥμισυ ἀπὸ τοῦ δευτέρου ἔτους τῆς τετραετίας καὶ ἀφεθῇ οὕτω εἰς τὴν Ἑταιρείαν νὰ λάβῃ ὅλον τὸ ποσὸν τοῦ δανείου, θὰ ἔχωμεν τὸ παράδοξον φαινόμενον, ὅτι ἡ Ἑταιρεία κατέθεσε δῆθεν 35,000,000 φράγκα εἰς ξένας Τραπέζας εἰς τὴν διαταγὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἵνα τὰ λάβῃ ἐντὸς τεσσάρων ἐτῶν, λαμβάνει ὅμως αὐτὴ διὰ τὰ 35,000,000 ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς τετραετίας διὰ τὸ ἥμισυ καὶ ἀπὸ τοῦ βʹ ἔτους διὰ τὸ ἕτερον ἥμισυ τόκον 5%. Παρατηρῶ ὅτι καὶ τοῦτο εἶναι κέρδος τῆς Ἑταιρείας, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο πρέπον νὰ παραχωρηθῇ, διότι λαμβάνει 5% ἐπὶ τοῦ δανείου, λαμβάνει τὰ 7½%, λαμβάνει 30% ἐπὶ τοῦ ὑπολοίπου τῆς καθαρᾶς εἰσπράξεως μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν 2 ἕως 5%, λαμβάνει τόκον ἐπὶ 10,000,000 πρὸς 6%. Πάντα ταῦτα ἦσαν πλέον ἢ ἐπαρκεῖς παραχωρήσεις. Ὁ τόκος τῶν 6% ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τῶν 10,000,000 δραχ. εἶναι ὑπέρμετρος καὶ ἀδικαιολόγητος. Νομίζω ὅτι, ἀφοῦ θὰ ἐξοδευθῶσιν 80,000,000 καὶ πλέον διὰ νὰ κατασκευασθῇ σιδηρόδρομος ἀπὸ Λαρίσης μέχρι Πειραιῶς, εἶναι ἀδύνατον μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων, ἐξόδων πραγματικῶν, ὡς καλῶς ἐτέθη ἐν τῇ συμβάσει, καθ’ ἣν οὐχὶ τιμολόγιον ἀπόλυτον θὰ ἐφαρμόζηται, ἀλλὰ τὸ πραγματικὸν, τοῦτο δὲ θὰ χρησιμεύῃ ὡς ὅριον, πέραν τοῦ ὁποίου δὲν δύναται νὰ ἐξέλθῃ ἐν τοῖς λογαριασμοῖς ἡ δαπάνη, εἶναι ἀδύνατον, λέγω, ἀσφαλῶς καὶ βεβαίως νὰ μὴ ὑπολείπωνται ἐτησίως 500,000 δραχμαὶ διὰ νὰ ὑπηρετήσωσι τὸ δάνειον αὐτό. Δὲν ἔπρεπεν ὅθεν, λόγῳ ἐλλείψεως δῆθεν ἀσφαλείας, ν’ ἀναβιβασθῇ εἰς 600,000 δραχμὰς ὁ τόκος τῶν 10,000,000.

§276Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Διατὶ ἀδύνατον;

§277ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διότι, καὶ ἂν ὑπάρχωσί τινα μέρη, τὰ ὁποῖα δὲν θ’ ἀποδίδωσιν ἀρκετὰ, ὑπάρχουσιν ἄλλα, τὰ ὁποῖα θ’ ἀποδίδωσιν· ὥστε ἀδύνατον νὰ μὴ καλυφθῇ τὸ ποσὸν τῶν δαπανῶν καὶ νὰ μὴ ἀπολείπηται πλεόνασμα. Θεωρῶ τοῦτο δυσκολώτατον διὰ ποσὸν 500,000 δραχμῶν. Βεβαίως, ἂν μ’ ἐρωτήσητε ἂν θὰ ἐπαρκέσωσι, τὰ ἔσοδα τοῦ σιδηροδρόμου μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων, ἵνα πληρωθῇ ἡ ὑπηρεσία τοῦ δανείου τῶν ὁμολογιῶν, ἥτις ὑπερβαίνει ἐπὶ τῆς ὁλικῆς δαπάνης τοῦ ὅλου σιδηροδρόμου τὰ 3½ ἑκατομμύρια δραχμῶν, θὰ σᾶς ἐκφράσω μεγάλας ἀμφιβολίας. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ τῶν 600,000 δραχμῶν τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου, ἀδύνατον εἶναι ἀπὸ τῆς πρώτης ἐνάρξεως καὶ τμηματικῶς τοῦ σιδηροδρόμου νὰ μὴ ὑπάρχῃ περίσσευμα...

§278Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦ ἐγγυτέρου, τὸ παραδέχομαι· ἀλλὰ τῆς ὅλης γραμμῆς, βεβαίως ὄχι. Λάβετε, παρακαλῶ, ὑπ’ ὄψιν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ barême δέον ν’ ἀφαιρεθῇ.

§279ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ ἔλαβον. Νὰ ἦσθε βέβαιος, ὅτι ἀφ’ ἧς τεθῇ εἰς ἐνέργειαν ἡ συγκοινωνία πρὸς τὰς Ἀθήνας θὰ ὑπάρχωσι τοιαῦται πρόσοδοι, ὥστε βεβαίως τὰ ¾ τοῦ ποσοῦ τῶν 8,000,000, δηλαδὴ τὰ 6,000,000, θὰ ἔχωσι τὸν τόκον αὐτῶν ἐκ τῶν εἰσπράξεων.

§280Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δηλαδὴ φρονεῖτε ὅτι θὰ ἔχητε ἀμέσως 8,000 κατὰ χιλιόμετρον, καὶ ὅτι θὰ ἔχητε τὸ ποσὸν τοῦτο ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ σιδηροδρόμου.

§281ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅταν θὰ λάβω τὸ σύνολον, δηλαδὴ μετὰ παρέλευσιν τεσσάρων ἢ πέντε ἐτῶν, θὰ ἔχῃ κανονισθῇ ἡ συγκοινωνία τῶν ἄλλων μερῶν, τὰ ὁποῖα σεῖς ὁμολογεῖτε προσοδοφόρα, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἐπαρκῶσι καὶ μόνα των καὶ ἄνευ τῆς συνδρομῆς τῶν ἄλλων τμημάτων, τῶν ἀπωτέρων, εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν 600,000 δραχμῶν. Τέλος πάντων, ἐὰν δὲν σᾶς πείθῃ ἄλλο τι, πρέπει νὰ σᾶς πείσῃ τοῦτο, ὅτι τὸ ἐδέχθησαν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι μετὰ ὑπολογισμοὺς εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἐσχημάτισαν ἰσχυρὰν πεποίθησιν, ὅτι μὴ περιλαμβάνοντες καὶ τῶν 10 ἑκατομμυρίων τὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τοῦ εἰς ὁμολογίας, ἀλλὰ λαμβάνοντες αὐτὴν ἐκ τῶν προσόδων, συνομολογοῦσιν ὅρον ἀσφαλῆ.

§282Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦτο πιστεύω ὅτι θὰ γείνῃ, ἀλλ’ οὐχὶ ἀμέσως ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους.

§283ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἔναρξις τῆς λειτουργίας τοῦ σιδηροδρόμου γίνεται κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἡ Ἑταιρεία νὰ ἦναι ἀσφαλὴς, ὅτι εἰς τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον πρῶτον θὰ ἐκμεταλλευθῇ, θὰ ἔχῃ τὸν τόκον, διότι εἶναι προσοδοφόρον· π. χ. εἰς τὸν σιδηρόδρομον μέχρι Χαλκίδος καὶ μέχρι Θηβῶν, ἔπειτα εἰς τὸν σιδηρόδρομον μέχρι Λαμίας. Ὅταν τουλάχιστον μετὰ τέσσαρα ἔτη θὰ ἐκμεταλλεύηται τὴν γραμμήν, ἥτις θεωρεῖται ὀλιγώτερον προσοδοφόρος, θὰ ὑπάρχῃ ἤδη ἐγκατεστημένη προσοδοφόρος γραμμὴ λειτουργοῦσα, ἐξ ἧς θὰ ἔχῃ τακτοποιηθῆ κίνησις, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι τότε καὶ ἡ ὑπηρεσία ἡ πλήρης τῶν 10,000,000 θὰ ἦναι δυνατὴ ἐκ τῶν εἰσπράξεων.

§284Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὅ,τι καὶ ἂν γείνῃ, θὰ ἔχῃ πάντοτε τὸ κέρδος τῶν 7½%. Μετὰ δύο τετραετίας θὰ καλυφθῶσιν ὅλα τὰ καθυστερήματα καὶ θὰ ἔχῃ τὴν ἀπόδοσιν τῶν 7½% δωρεάν.

§285Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐκάματε ποτὲ ὑπολογισμὸν, τί εἶναι τὰ 7½%;

§286ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ δὲν λέγω ὅτι εἶναι 7½% καὶ 6% = 13½%.

§287Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ὑπέθεσα ποτὲ αὐτὸ, ἀλλὰ λέγω ὅτι πρέπει νὰ ὑποθέσητε πολὺ σπουδαῖον τὸ εἰσπραχθησόμενον ποσὸν, ὅπως τὸ 7½% δώσῃ κάτι τι ἄξιον λόγου· διότι, ἐὰν λάβητε τὸν κόπον νὰ κάμητε τὸν ὑπολογισμὸν, θέλετε ἴδει, ὅτι πρέπει νὰ φθάσῃ ὁ σιδηρόδρομος εἰς χιλιομετρικὴν πρόσοδον 13,000 ἢ 14,000 δρ. διὰ νὰ δώσῃ τὰ 7½%, ὅσα σεῖς προβλέπετε. Ἐὰν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς σιδηροδρόμους Πελοποννήσου, θέλομεν ἴδει, ὅτι, καίτοι εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ ἀπὸ δώδεκα ἤδη ἐτῶν, ἡ μὲν γραμμὴ Πειραιῶς–Πατρῶν δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰς 8,000 δρ. κατὰ χιλιόμετρον, αἱ δὲ ἄλλαι γραμμαὶ μετὰ δυσκολίας φθάνουσιν εἰς 6,500 ἢ 7,000 δρ. κατὰ χιλιόμετρον, ὑμεῖς δὲ ὑποθέτετε ἀμέσως πρόσοδον 13,000. Εὔχομαι νὰ δώσῃ ὁ σιδηρόδρομος 13,000, καὶ τότε ἂς κερδήσῃ ἡ Ἑταιρεία τὰ 7½%, περὶ ὧν ἐν τῇ συζητήσει γίνεται λόγος. Ἀλλὰ μοὶ φαίνεται, ὅτι τοῦτο, εἰς τὸ προσεχὲς τοὐλάχιστον μέλλον, δυσκόλως θὰ πραγματοποιηθῇ.

§288ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ὁμιλοῦμεν περὶ τοῦ προσεχοῦς μέλλοντος· ὁμιλοῦμεν μᾶλλον περὶ τοῦ ἀπωτέρου μέλλοντος, διότι ἡ σύμβασις αὕτη εἶναι δι’ 98 ἔτη. Οὐχ ἧττον, ἂν ὑποθέσωμεν πρόσοδον χιλιομετρικὴν περίπου 8,000 δραχμῶν, θὰ ἔχωμεν καθαρὰν πρόσοδον, ἐξ ἧς λαμβάνεται τὸ 7½% ὑπὲρ τῆς ἀναδόχου Ἑταιρείας. Ὥστε τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι σπάνιον. Χθὲς ἐγεννήθη καὶ ἑτέρα ἀμφιβολία, ἂν ἡ μακροτέρα διάρκεια τοῦ δανείου, ἡ ὁποία, ὡς γνωστὸν, εἶναι 98 ἐτῶν, γινομένη δεκτὴ ὑπὸ τῆς Διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς, δὲν συνεπάγεται τὴν παράτασιν τοῦ ἐλέγχου καὶ πέραν τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ὑποτίθεται ὅτι θέλουν λήξει αἱ προθεσμίαι τῆς ὑπηρεσίας τῶν ὑπεγγύων δανείων, τὰ ὁποῖα ὑπάγονται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον. Ὁ κ. Νέγρης, ὁμιλῶν προχθές, παρέστησεν ὅτι πιθανώτατα ὁ χρόνος τῆς παύσεως τοῦ διεθνοῦς ἐλέγχου ἕνεκα τῆς μακρᾶς παρατάσεως τῶν δανείων θέλει συμπέσει ἴσως καὶ πέραν τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν λήγει ἡ ὑπηρεσία τοῦ δανείου τῆς σιδηροδρομικῆς συμβάσεως. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δύναται νὰ συμβῇ καὶ ἀνεξαρτήτως τῆς λήξεως τῶν προθεσμιῶν τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα ὑπάγονται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον, νὰ παύσῃ ὁ ἔλεγχος, γεννᾶται ὁπωσδήποτε τὸ ἐρώτημα, ἂν θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ὑπηρεσία αὕτη γινομένη ὑπὸ τῆς Διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς διὰ τὸ δάνειον τῶν 35,000,000. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι ἐξ ὅσων ἠδυνήθη νὰ ἀντιληφθῇ ἐν ὁμιλίαις μετὰ τῶν μελῶν τῆς Διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς, οὕτως ἐννοεῖται παρὰ τῆς Διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς ὁ ὅρος οὗτος, ὅτι δηλαδὴ δὲν εἶναι ὑπόχρεως ὁ Ἔλεγχος νὰ κρατήσῃ τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβε, καὶ διὰ τὸ δάνειον αὐτὸ ἢ ἐφ’ ὅσον ὁ ἔλεγχος στηρίζεται εἰς τὸν περὶ αὐτοῦ νόμον, δηλ. τὸν νόμον ὅστις ἐπέβαλε τὸν διεθνῆ ἔλεγχον. Τοῦτο ὅμως δὲν παρέχει ἀσφάλειαν καὶ βεβαιότητα. Διὰ τοῦτο θὰ ἦτο ἴσως πρέπον, ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ καὶ ἡ γνώμη μελῶν τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι τοιαύτη, νὰ ἔθετε τοῦτο ἐν ἄρθρῳ τινὶ (3) τοῦ νομοσχεδίου, ἔχοντι οὕτως: «Ἡ ἰσχὺς τοῦ ἄρθρου 42 τῆς συμβάσεως παύει ἅμα ληγούσης τῆς ἰσχύος τοῦ ΒΦΙΘʹ νόμου τῆς 26 Φεβρουαρίου 1898 περὶ Ἐλέγχου». Ἐὰν δὲν στηριζώμεθα ἐπὶ οὐδενὸς ἀναμφισβητήτου ἐγγράφου,—καὶ δὲν στηριζόμεθα βεβαίως, διότι ἡ Ἑταιρεία οὐδὲν περιέλαβεν ἐν τῇ συμβάσει, ὅπερ νὰ καθιστᾷ ἀναμφισβήτητον τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν παύει ἡ ὑπηρεσία τοῦ σιδηροδρομικοῦ δανείου γινομένη ὑπὸ τῆς Διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς,—δὲν εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀπαιτήσῃ ἡ Ἑταιρεία νὰ ἐξακολουθήσῃ ὁ ἔλεγχος χάριν τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου. Διὰ τοῦτο θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ τεθῇ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον νὰ διασαφήσῃ τοῦτο, καὶ νὰ μὴ τρέχωμεν τὸν κίνδυνον μίαν ἡμέραν νὰ γεννηθῇ ἀμφιβολία περὶ τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν οἱ κομισταὶ τῶν ὁμολογιῶν τοῦ νέου τούτου δανείου, ὅπως ἐξακολουθῇ ἔλεγχος, ἢ ὁ νῦν ὑφιστάμενος ἢ ἄλλος τις διεθνής, ἐργαζόμενος διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου αὐτοῦ. Ταῦτα, Κύριοι, εἶχον νὰ παρατηρήσω ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύμβασιν. Φρονῶ ὅτι τὰ τῆς διευθύνσεως τοῦ σιδηροδρόμου κακῶς ἐλύθησαν ὑπ’ αὐτῆς, διότι σταματᾷ τὸν σιδηρόδρομον εἰς Δεμερλῆ ἢ εἰς Λάρισαν, καὶ δὲν λύει τὸ ζήτημα τοῦ πέρατος τοῦ σιδηροδρόμου αὐτοῦ εἰς μέρος, τὸ ὁποῖον νὰ ὑπηρετῇ ἀπὸ τοῦδε τὰ διεθνῆ συμφέροντα, ἀφοῦ καὶ αὐτὰ θέλομεν νὰ ὑπηρετῇ ὁ σιδηρόδρομος. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως, νομίζω ὅτι, καὶ δι’ ὅσων εἶπον οἱ πρὸ ἐμοῦ καὶ δι’ ὅσων ἐξέθηκα, ἡ σύμβασις καὶ περιορισμοὺς νέους τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς οἰκονομικῆς τοῦ Κράτους ἐπέβαλε καὶ ὅρους βαρεῖς συνωμολόγησεν ὑπὲρ τῆς ἀναδόχου Ἑταιρείας, πρὸς ζημίαν τοῦ Κράτους, ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τοὺς τόκους τοῦ δανείου.

§289ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ἐζήτησε τὸν λόγον. Κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§290ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Λαμβάνω τὸν λόγον, ἵνα ἐκφράσω τὴν γνώμην ταύτην: Κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τῆς συμβάσεως ἡ Ἑταιρεία θέλει συστηθῆ μόνον μετὰ τὴν παῦσιν τὴν ὁριστικὴν τῶν ἐχθροπραξιῶν ἐν τῇ Νοτίῳ Ἀφρικῇ, κατὰ τὸ ἄρθρον δὲ 57 ἡ σύμβασις θὰ ἠκυροῦτο ἀφ’ ἑαυτῆς, ἐὰν δὲν ἐτύγχανε τῆς νομοθετικῆς κυρώσεως. Μετὰ τὴν νομοθετικὴν κύρωσιν μένει τὸ δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως νὰ συμπληρώσῃ τὴν σύμβασιν διὰ Β. Διατάγματος καὶ νὰ δημοσιεύσῃ αὐτήν. Τὸ ἄρθρον 58 προβλέπει περὶ τῶν μετὰ τὴν δημοσίευσιν, ὁπότε, λέγει, ἄρχεται ἡ ὑποχρέωσις τοῦ ἄρθρου 2. Ἐκφράζω τὴν γνώμην, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ λάβῃ μετά τινας στιγμὰς τὴν νομοθετικὴν κύρωσιν, δὲν πρέπει νὰ σπεύσῃ νὰ ἐπικυρώσῃ τὴν σύμβασιν καὶ δημοσιεύσῃ αὐτὴν διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ νὰ κρατήσῃ αὐτὴν μέχρι τοῦ Νοεμβρίου, ὅτε θὰ συνέλθῃ ἡ ἄλλη Σύνοδος, ἐν τῷ μεταξὺ δὲ τούτῳ θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα, περὶ οὗ τὸ ἄρθρον 2. Ἕως τότε θὰ ἴδωμεν, ἂν θὰ λήξῃ τόσον ταχέως ὁ πόλεμος τῆς Νοτίου Ἀφρικῆς, ἢ ἂν παρατείνεται ἀκόμη· ἐὰν δὲ καὶ τότε παρατείνεται, ὀρθὸν εἶναι νὰ μὴ δημοσιεύσῃ τὸ διάταγμα τὸ κυροῦν τὴν σύμβασιν ταύτην. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἡ Κυβέρνησις ἔχει 7 ὁλοκλήρους μῆνας, ἵνα δοκιμάσῃ τὴν σπουδαιότητα τῆς συμβάσεως ταύτης, σπουδαιότητα λίαν ἀμφίβολον μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν.

§291ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§292Δ. ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§293Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ φρονῶ, Κύριοι, ὅτι διὰ τοῦ νόμου δὲν δύνανται νὰ μεταβληθῶσι τὰ ἐν τῇ συμβάσει ἀναγεγραμμένα· ἑπομένως αἱ ὑποχρεώσεις τῆς Ἑταιρείας καὶ τὰ δικαιώματα τοῦ Κράτους ἀπέναντι αὐτῆς ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο μένουσιν ἀκέραια. Δὲν μεταβάλλονται αἱ ὑποχρεώσεις τῆς Ἑταιρείας διὰ τοῦ ἄρθρου 2, διότι τὸ ἄρθρον αὐτὸ δὲν μεταρρυθμίζει τὴν σύμβασιν, δὲν τροπολογεῖται ἡ σύμβασις διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου. Τί τίθεται ἐν τῇ συμβάσει; τίθεται μία ὑποχρέωσις, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἀσκήσῃ τὸ δικαίωμα τῆς προεκτάσεως τῆς γραμμῆς μέχρι Λαρίσης, τὸ ὁποῖον δικαίωμα δύναται ν’ ἀσκήσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ πρὸ τῆς ἀποπερατώσεως τῆς γραμμῆς Πειραιῶς–Δεμερλῆ, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν ἀποπεράτωσιν αὐτῆς. Ἤδη ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἐπιβάλλει εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ἀσκήσῃ αὐτὸ τὸ δικαίωμα ἕξ μῆνας πρὸ τῆς ἀποπερατώσεως τῆς ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Δεμερλῆ γραμμῆς· ἡ μὴ ἄσκησις τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ ἕξ μῆνας πρὸ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου μέχρι Δεμερλῆ ἐκθέτει τὴν Κυβέρνησιν ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, διότι δὲν ἐξετέλεσε τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν τῇ ἐπιβάλλει ὁ νόμος· ἀλλ’ ἡ μὴ ἐκτέλεσις τῆς ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν διὰ νόμου ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἐπιβάλλει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Ἑταιρείαν νὰ εἴπῃ αὐτῇ: «δὲν ἔχεις πλέον τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃς παρ’ ἐμοῦ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, διότι τὸ δικαίωμα τοῦτο δὲν ἐξησκήθη ἐντὸς τῆς προθεσμίας τῆς ὁρισθείσης ὑπὸ τοῦ νόμου διὰ τοῦ ἄρθρου 2»· διότι τὸ ἄρθρον 2 δὲν ἔχει τίποτε νὰ κάμῃ μὲ τὴν σύμβασιν. Ἑπομένως, ἐὰν ὑποθέσητε ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀσκεῖ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον τὸ ἄρθρον 2 τῇ ἐπιβάλλει, βεβαίως παραβιάζει ῥητὴν διάταξιν τοῦ νόμου, ἀλλ’ ἡ παραβίασις αὕτη οὐδὲν δικαίωμα δίδει εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ἵνα εἴπῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι «ἐπειδὴ παρεβίασας τὸν νόμον, ἐγὼ δὲν εἶμαι ὑπόχρεως νὰ ἐκτελέσω τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβον διὰ τῆς συμβάσεως», ἡ ὁποία σύμβασις δὲν ἐτροπολογήθη διὰ τοῦ νόμου, καὶ ἑπομένως μένει ἀκεραία ἡ ὑποχρέωσις, ἣν ἡ Ἑταιρεία ὑπέχει. Ἐγὼ τοὐλάχιστον ὑποθέτω, ὅτι ὁ νόμος δὲν ἔρχεται νὰ μεταβάλῃ τὰ τῆς συμβάσεως.

§294Δ. ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§295Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν πιστεύω οὔτε ὅτι ἐπῆλθεν ἡ ἰδέα, οὔτε ὅτι ἐπῆλθε συνεννόησις μεταξὺ ἐκτελεστικῆς καὶ νομοθετικῆς ἐξουσίας, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι τοῦτο ἦτο ἀδύνατον. Ὁμιλοῦσι περὶ ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Κυβέρνησις, ἵνα ἐκτελέσῃ νόμον. Ὁ νόμος δὲν ὑφίσταται ἢ ἀποφάσει τῆς Βουλῆς καὶ τῇ κυρώσει τοῦ Βασιλέως· πρέπει δηλ. καὶ αἱ δύο ἀρχαὶ νὰ συντρέξωσιν, ἵνα ὁ νόμος ὑπάρξῃ. Λοιπὸν ἀφοῦ ὑπάρχει ὁ νόμος, ἐπιβάλλει τὴν ὑποχρέωσιν. Ἐπιμένω πάντοτε εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασα, ὅτι τὸ ἄρθρον αὐτὸ οὐδόλως δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνέλαβεν ἡ Ἑταιρεία. Ἀλλὰ πρὸς ἄρσιν πάσης ἀμφιβολίας θὰ ἦτο καλλίτερον νὰ εἴπωμεν εἰς τὸ τέλος, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 2 οὐδόλως περιορίζει τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας διὰ τῆς συμβάσεως ἡ Ἑταιρεία ἀναλαμβάνει.

§296Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ καταχωρισθῇ ἡ δήλωσις αὕτη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά.

§297ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ γείνῃ ἄρθρον 3.

§298Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ τεθῇ ὡς βʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 2, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη οὐδεμίαν ἐπάγεται μεταβολὴν εἰς τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως.

§299ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ ἐπιγραφὴ τοῦ νόμου πρέπει νὰ μεταβληθῇ ὡς ἐπροτάθη, ἤτοι ἀντὶ «Δεμερλῆ» νὰ τεθῇ «Λάρισα».

§300Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ οὐδεμία μεταβολὴ εἰς τὰ τῆς συμβάσεως, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβάλωμεν τὰς λέξεις τῆς συμβάσεως ἄνευ συναινέσεως τοῦ ἑτέρου τῶν συμβαλλομένων. Λοιπὸν ὑποθέτω, ὅτι, ὡς διετυπώθη τὸ ἄρθρον, ἔχει καλῶς, εἰς τὸ τέλος δὲ νὰ προστεθῶσιν ὡς δευτέρα παράγραφος τὰ ἑξῆς: «Ἡ διάταξις αὕτη οὐδεμίαν ἐπάγεται μεταβολὴν τῶν ὑποχρεώσεων, ἃς ἡ Ἑταιρεία ἀνέλαβε διὰ τῆς συμβάσεως». Ἀρκεῖ τοῦτο μόνον· διότι ἡ Ἑταιρεία εἶναι ὑποχρεωμένη, ὀψέποτε ἡ Κυβέρνησις ζητήσῃ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ τοῦ ἔργου, νὰ τὸ ἐκτελέσῃ· ἡ Κυβέρνησις ἔχει δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν ἐκτέλεσιν καὶ πρὸ τῆς προθεσμίας τῆς τασσομένης ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 12, δυνάμει δὲ τῆς συμβάσεως τὸ δικαίωμα τοῦτο τὸ ἔχει καὶ μετὰ τὴν συντέλεσιν τῆς γραμμῆς. Ἐγένετο ἀντίρρησις, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐπικαλεσθῇ ἡ Ἑταιρεία, ὅτι ἅμα ὡς παρέλθῃ ἡ προθεσμία τῶν ἕξ μηνῶν δὲν δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν τὴν ἐκτέλεσιν· ἀλλ’ ἡ προτεινομένη προσθήκη αἴρει πᾶσαν ἀμφιβολίαν.

§301ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 μετὰ τῆς ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως προταθείσης καὶ ἀναγνωσθείσης δευτέρας παραγράφου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἐπὶ τοῦ συνόλου ἔχει τὸν λόγον ὁ κύριος Ράλλης.

§302Δ. ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§303Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδήλωσα ὁποίαν γνώμην ἔχω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀνέπτυξα δὲ ἐπανειλημμένως ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μᾶς ὑπεχρέωσαν νὰ δεχθῶμεν τὸν ὅρον αὐτόν. Ἐν ὅσῳ ἡ κατάστασις ἐν Εὐρώπῃ, κυρίως ἐν Ἀγγλίᾳ, εἶναι τοιαύτη, οἵα σήμερον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλπίσῃ τις ἐπιτυχῆ ἄμεσον ἔκδοσιν δανείου, καὶ ἑπομένως ἀδύνατον νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ἄμεσον ταύτην ἔκδοσιν. Εἶναι πιθανὸν ἡ κατάστασις τῆς ἀγορᾶς νὰ βελτιωθῇ, καὶ νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ἔκδοσις δανείου. Ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ταύτῃ νομίζομεν ὅτι ἡ διάταξις δὲν παρουσιάζει τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους τινὲς παρέστησαν. Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι δὲν εἴμεθα πλέον εἰς ἐποχήν, καθ’ ἣν οἱ πόλεμοι δύνανται νὰ διαιωνισθῶσι, καὶ ἑπομένως ἔχω δι’ ἐλπίδος, βλέπων καὶ τὰς διαθέσεις ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀνέλαβον τὴν ἐπιχείρησιν, καὶ βλέπων τὴν ἐνέργειαν καὶ τὴν δραστηριότητα, τὴν ὁποίαν ἤρχισαν ἀπὸ τοῦδε νὰ καταβάλλωσιν, ἔχω δι’ ἐλπίδος, ὅτι δὲν θὰ βραδύνῃ ἡ ἔναρξις τοῦ ἔργου, ὅτι δὲν θὰ βραδύνῃ ἡ σύστασις τῆς Ἑταιρείας· εἶναι δὲ ἀδύνατον νὰ δεχθῶ τροπολογίας, δι’ ὧν μεταρρυθμίζεται διάταξις σπουδαία τῆς συμβάσεως. Διὰ τοῦτο εὑρίσκομαι εἰς τὴν δυσάρεστον ἀνάγκην νὰ μὴ δεχθῶ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ.

§304Δ. ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§305Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν δύναμαι ἐπὶ τῇ βάσει ἐλπίδων νὰ μεταβάλω ὅρους συμβάσεως. Ἐξέφρασα ἐλπίδα, τὴν ὁποίαν ἔχω, ἀλλ’ ἡ ἐλπὶς αὕτη δὲν ἀποτελεῖ βεβαιότητα, καὶ δὲν δύναται νὰ μεταβάλῃ ὅρον σπουδαῖον τῆς συμβάσεως. Ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ παρέλθῃ ἔτος, ἀλλὰ δὲν ἔχω καὶ βεβαιότητα, καὶ ἑπομένως δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ τροπολογίαν, ἡ ὁποία δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς μεθ’ ὧν συνεβλήθην νὰ ἀπόσχωσι τῆς συμβάσεως.

§306Δ. ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα),

§307ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ὅ,τι εἶπεν ἤδη ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, εἶναι ὀρθόν. Ὁ πόλεμος τοῦ Τράνσβαλ εἶναι φόβος μήπως παραταθῇ καὶ λάβῃ χαρακτῆρα ἀγῶνος ἐθνικῆς ἀμύνης, ὅστις δυσκόλως θὰ ἔχῃ τέλος. Ἂν αὐτὸς παραταθῇ ἐπὶ δύο ἢ τρία ἔτη (διότι τίς οἶδε τί δύνανται νὰ γεννήσουν αἱ περιστάσεις), τότε ἡ Ἑταιρεία λέγει εἰς ἡμᾶς: «ὁ σιδηρόδρομός σου, τὰ ἔργα σου κατεστράφησαν.»

§308Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ εἴπῃ αὐτό.

§309ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τὸ λέγει· θὰ χάσῃ μόνον τὴν καταβληθεῖσαν ἐγγύησιν τῶν 750,000 δραχμῶν καὶ οὐδὲν πλέον, ἐνῷ ἡμεῖς θὰ χάσωμεν 10,000,000.

§310Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Διατὶ θὰ τὰ χάσητε;

§311ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ὁ κίνδυνος εἶναι ἄμεσος· ἔχομεν ἐκτελεσθέντα ἔργα ἀξίας 14 ἑκατομμυρίων ἀπέναντι 750,000 χαρτίνων δραχμῶν. Τὴν ἀνισότητα ταύτην δὲν πρέπει νὰ τὴν ἀνεχθῇ ἡ Κυβέρνησις. Ἀρκετοὺς ἐξευτελισμοὺς ὑπεφέραμεν· ἂς μὴ δεσμεύσωμεν καὶ τὸ μέλλον ἡμῶν διὰ τοιούτων ὅρων.

§312ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ράλλης προέτεινεν ὡς 3ον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου τὴν ἑξῆς προσθήκην: «Ἐὰν, παρελθόντος ἔτους ἀπὸ τῆς ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου, δὲν ἐπέλθῃ ἡ ἀναβλητικὴ αἴρεσις τῶν ἄρθρων 2 καὶ 12, δικαιοῦται ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ τὴν σύστασιν τῆς τοῦ ἄρθρου 2 ἀνωνύμου Ἑλληνικῆς Ἑταιρείας καὶ τὴν ἐντὸς μηνῶν δύο ἔναρξιν τῶν ἔργων συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 12, ἄλλως νὰ διαθέσῃ κατ’ ἰδίαν κρίσιν τὰ τῆς κατασκευῆς τῶν ἔργων, τῆς ἀπὸ 9|22 Μαρτίου 1900 συμβάσεως θεωρουμένης ὡς μὴ γενομένης. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀποδοθήσεται τῇ ἀναδόχῳ ἡ κατατεθεῖσα ἐγγύησις τῶν 750,000 δραχμῶν.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν προσθήκην ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§313Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§314ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζουν τὴν πρότασίν σας δεκαπέντε; (Ἐγείρονται πλείονες τῶν 15). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναγνωσθεῖσαν προσθήκην ἄρθρου 3 λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσι Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Κ. Χατζηπέτρου καὶ Χρ. Δαραλέξη, ὡς ψηφολεκτῶν, καὶ εἶτα ἡ διαλογὴ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 147. Ἐκ τούτων 110 κατὰ τῆς προτάσεως, 33 ὑπὲρ αὐτῆς, καὶ 4 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἀπερρίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς πρώτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§316Λ. ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον παρακαλέσει νὰ προταχθῶσι δύο νομοσχέδια, τὰ ὑπ’ ἀριθ. 28 καὶ 29 τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἀφορῶντα εἰς τὸν σταφιδόκαρπον.

§317Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄς ἀναγνωσθῶσι. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως, τὰ νομοσχέδια: 1) Περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ ἄρθρου 28 τοῦ ΒΦΠΓʹ νόμου τῆς 17 Ἰουνίου 1899 «περὶ φορολογίας τοῦ σταφιδοκάρπου καὶ περὶ συστάσεως Σταφιδικῆς Τραπέζης». 2) Περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ΒΜΕʹ τῆς 29 Ἰουλίου 1892 «περὶ ἐλέγχου τοῦ ἐμπορίου τῆς σταφίδος».

§318Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ τὸ περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως κτημάτων ἐν Δομοκῷ.

§319ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως κτημάτων ἐν Δομοκῷ. (Γίνεται δεκτὸν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως, τὰ ἑξῆς νομοσχέδια: 1) Περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχ. 300,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1900. 2) Περὶ ἐκτελέσεως ἐργασιῶν ἐν τῷ λεκανοπεδίῳ Ἀθηνῶν καὶ τῷ Θριασίῳ πεδίῳ πρὸς ἀνεύρεσιν ὑδάτων. 3) Περὶ συγκεφαλαιώσεως τῶν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν χρεῶν τοῦ δήμου Λετρίνων.

§320ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας εἰς τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον.

§321ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ παρακαλέσω, εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν νὰ ἐνθυμηθῆτε τὴν παρατήρησίν μου ὡς πρὸς τὴν διάρκειαν τοῦ νόμου τούτου, ἵνα μὴ ἔχωμεν πάλιν τὰ αὐτά.

§322ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§323Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρὶν ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν συγχώνευσιν τῶν Ἑταιρειῶν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ τῆς προεκτάσεως αὐτοῦ, παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ εἰς πρώτην συζήτησιν νομοσχέδιον «περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ ΦΟΗʹ νόμου περὶ ἀδείας πρὸς περιορισμὸν τῆς δικαστικῆς δικαιοδοσίας τῶν ἐν ἐν Αἰγύπτῳ προξενικῶν ἀρχῶν καὶ περὶ καταργήσεως τῆς ποινικῆς δικαιοδοσίας τῶν ἐν Αἰγύπτῳ Ἑλληνικῶν ποινικῶν δικαστηρίων ἐπὶ τῶν χρεωκοπιῶν ἐπὶ μικτῶν πτωχεύσεων.» (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§324ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν συγχώνευσιν τῶν Ἑταιρειῶν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ τῆς προεκτάσεως αὐτοῦ, ὡς καὶ περὶ τῆς δι’ ἠλεκτρισμοῦ ἕλξεως.»

§325ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἀναβάλῃ τοῦτο. Ἡ ὥρα εἶναι 3 καὶ 20′ μετὰ τὸ μεσονύκτιον (Θόρυβος).

§326Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Προσεγγίζομεν εἰς τὸ τέλος τῆς Συνόδου, καὶ εἶναι ὀρθὸν νὰ εἴπω, τίνα νομοσχέδια ἡ Κυβέρνησις κρίνει ἀναγκαῖον νὰ συζητηθῶσι κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας. Πρῶτον ἡ προκειμένη σύμβασις, δεύτερον τὰ ταχυδρομικὰ νομοσχέδια καὶ 5 ἢ 6 ἕτερα, τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς δευτέραν καὶ τρίτην ἀνάγνωσιν. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν μέχρι τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν. Ἄν ἀρχίσωμεν ἤδη συζητήσεις ἐπὶ νομοσχεδίων ἐκ τῶν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, δὲν θὰ τελειώσωμεν τὰς ἐργασίας τὸ Σάββατον. Θὰ ἦτο ἔργον ἁβρότητος ν’ ἀφήσωμεν ἐλευθέρους τοὺς Βουλευτὰς, οἵτινες δὲν κατοικοῦσιν ἐν Ἀθήναις, ν’ ἀπέλθωσιν εἰς τὰς ἑστίας των. Ἄν ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον, θὰ τελειώσωμεν τὴν Δευτέραν.

§327ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ράλλης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§328Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Λυποῦμαι, Κύριοι, γινόμενος ὀχληρὸς πρὸς τὴν Βουλὴν, καθ’ ὥραν τοιαύτην, 4 τῆς πρωΐας, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι τοιοῦτον, ὥστε δὲν πρέπει νὰ παρέλθῃ ἡ πρώτη ἀνάγνωσις χωρὶς νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ ὑμῶν ἐπὶ ὡρισμένων διατάξεων τῆς συμβάσεως, ἣν πρόκειται νὰ κυρώσητε διὰ τῆς ψήφου ὑμῶν. Αἱ διατάξεις, τὰς ὁποίας θὰ ἐξετάσω εἶναι τοιαῦται, ὥστε πέπεισμαι ὅτι ὡς πρὸς τὴν ἐκτίμησιν αὐτῶν θὰ συμφωνήσῃ μετ’ ἐμοῦ ἡ Βουλή. Πρόκειται, Κύριοι, περὶ κυρώσεως συμβάσεως ἀφορώσης εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν Πειραιῶς, ὀφείλει δὲ νὰ ὁμολογήσῃ πᾶς τις, ὅτι ἡ διοίκησις τῆς ἐν λόγῳ Ἑταιρείας ὑπῆρξεν ἀπό τινων ἐτῶν τοιαύτη, ὥστε δικαίως σήμερον δύναται νὰ καυχηθῇ διὰ τ’ ἀποτελέσματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἔφθασεν. Ἡ διοίκησις τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου ὑπῆρξε νοήμων καὶ ἔντιμος, κατώρθωσε δ’ οὕτω νὰ ἐνισχύσῃ ἐπιχείρησιν, ἥτις ἀρχικῶς ἐθεωρεῖτο ἀτυχὴς, νὰ φθάσῃ δ’ εἰς τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα πάντες γνωρίζομεν, εἰς τὸν ὑπερδιπλασιασμὸν τῆς ἀξίας τῶν μετοχῶν της καὶ τὸν τετραπλασιασμὸν τῶν μερισμάτων, τὰ ὁποῖα ἀποδίδει πρὸς τοὺς μετόχους της, καὶ ἔν τινι μέτρῳ εἰς τὴν ἱκανοποίησιν τῶν στοιχειωδῶν ἀναγκῶν τῆς συγκοινωνίας μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ἐντεῦθεν ἐπεβάλλετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεριμνήσῃ, ὅπως ἐνισχύσῃ τὴν Ἑταιρείαν ταύτην, ἀλλὰ φοβοῦμαι ὅτι ἡ ἐνίσχυσις, ἥτις τῇ χορηγεῖται διὰ τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως, ὑπερβαίνει πᾶν μέτρον, τρέπεται δὲ κατὰ τοῦ συμφέροντος τῆς συγκοινωνίας τῶν δύο πόλεων καὶ συνεπῶς τῆς ἀναπτύξεως αὐτῶν καὶ τῶν συνοικισμῶν αὐτῶν. Πάντες γνωρίζετε, ὅτι μετὰ τὸ 1889 παρὰ τὴν ἀρχικὴν ἐπιχείρησιν τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς κατέστη νέα τοιαύτη, ἡ ἐπιχείρησις τῆς προεκτάσεως. Σήμερον διὰ τῆς προκειμένης συμβάσεως καλούμεθα νὰ κυρώσωμεν συμφωνίαν περὶ συγχωνεύσεως τῶν δύο τούτων αὐτοτελῶν μέχρι τοῦδε ἐπιχειρήσεων, τῆς τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ τῆς τῆς προεκτάσεως αὐτοῦ. Καὶ ἀναγκαίως αἱ πρῶται διατάξεις τῆς συμβάσεως, σχετικαὶ πρὸς τὴν συγχώνευσιν ταύτην, ἀφορῶσιν εἰς συμφέροντα ὅλως ἰδιωτικὰ, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει ν’ ἀναμιχθῇ. Ἀλλ’ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς συγχωνεύσεως ταύτης τῶν δύο μέχρι τοῦδε ὑφισταμένων Ἑταιρειῶν, ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου ἐζήτησε νὰ τῇ ἐπιτραπῇ νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ ἠλεκτρισμοῦ ὡς κινητηρίου δυνάμεως. Ἐντεῦθεν ὑπάρχουσιν ἄλλαι διατάξεις, ἐκτὸς τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὴν συγχώνευσιν τῶν δύο Ἑταιρειῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀναγκαίως θ’ ἀσχοληθῶμεν. Ἐκ τῆς ἐκθέσεως, ἥτις συνοδεύει τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς ἐν λόγῳ συμβάσεως, ἤθελεν ὑποθέσει τις, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπέβλεψε μόνον εἰς τὸ νὰ διευκολύνῃ τὴν ἀντικατάστασιν τῆς ἕλξεως, τὴν ἀντικατάστασιν τῆς δι’ ἀτμοῦ κινητηρίου δυνάμεως διὰ τῆς τοῦ ἠλεκτρισμοῦ. Ἀλλὰ κατ’ ἐμὲ σκοπὸς τῆς συμβάσεως δὲν ἦτο οὗτος· ἀλλ’ οὐδ’ εἰς τὸν σκοπὸν τῆς συγχωνεύσεως κυρίως ἀπέβλεψαν δι’ αὐτῆς· ἐπρόκειτο μόνον νὰ κατορθωθῇ, ἵνα οἱαδήποτε ἄλλη συγκοινωνία μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς (ὅπως δ’ ἐκφράζεται ἡ σύμβασις, εἴτε ἀμέσως εἴτε ἐμμέσως) καταστῇ ἀδύνατος εἰς τὸ ἑξῆς. Καὶ ἡ διάταξις αὕτη τῆς συμβάσεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιστήσῃ ἰδίᾳ τὴν προσοχήν της, εἶναι ἡ καταπροδίδουσα τὸν σκοπὸν τοῦτον. Ἀλλ’ ἐξετάσωμεν πρῶτον, ὑπὸ τίνας ὅρους χορηγεῖται εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου, συγχωνευομένην πρὸς τὴν Ἑταιρείαν τῆς Προεκτάσεως, τὸ δικαίωμα ἢ ἐπιβάλλεται ἡ ὑποχρέωσις τῆς ἀντικαταστάσεως τοῦ ἀτμοῦ διὰ τῆς δι’ ἠλεκτρισμοῦ ἕλξεως. Αἱ ὑποχρεώσεις, ἃς ἀνέλαβεν ἡ Ἑταιρεία, καθορίζονται ἐν τῇ συμβάσει, ἐπίσης δὲ καθορίζονται καὶ αἱ παροχαὶ, αἱ ὁποῖαι τῇ δίδονται. Ὑποχρέωσιν ἔχει ἡ Ἑταιρεία ν’ ἀντικαταστήσῃ τὸ τροχαῖον αὐτῆς ὑλικὸν, διότι τὸ ἤδη ἐν χρήσει βεβαίως δὲν εἶναι ἐπαρκὲς διὰ τὴν δι’ ἠλεκτρισμοῦ ἕλξιν. Ἑτέραν ὑποχρέωσιν ἔχει, ὅπως ὡρισμένας διαβάσεις, αἱ ὁποῖαι σήμερον γίνονται ἐπὶ τοῦ ἐπιπέδου τῶν ὁδῶν, τὰς μεταβάλῃ εἰς διαβάσεις ἄνωθεν ἢ κάτωθεν. Αὕτη ὅμως εἶναι ὑποχρέωσις, ἥτις ἠδύνατο νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν Ἑταιρείαν καὶ ἀνεξαρτήτως πάσης συμβάσεως καὶ τῆς μεταβολῆς τῆς κινητηρίου δυνάμεως. Μετὰ τὴν ἀντικατάστασιν τῆς κινητηρίου δυνάμεως ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξυπηρετῇ τὴν συγκοινωνίαν μεταξὺ τῶν δύο πόλεων διὰ συρμῶν ἀναχωρούντων κατὰ 15 λεπτά· αὕτη ὡς καὶ ὁ ὑποβιβασμὸς τοῦ τιμολογίου της ἀποτελοῦσι τὰς κυρίας καὶ μόνας σπουδαίας ὑποχρεώσεις, ἃς ἀναλαμβάνει ἡ Ἑταιρεία. Τίνα δὲ τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα παραχωροῦνται εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου ἀπέναντι τῶν ὑποχρεώσεων τούτων; Πρῶτον πλεονέκτημα, ὅτι παρατείνεται τὸ προνόμιον αὐτῆς ἐπὶ 6 ἐπὶ πλέον ἔτη ἀπὸ τῆς λήξεως αὐτοῦ, ὡς αὕτη καθωρίσθη διὰ τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως καὶ διὰ τοῦ νόμου, ὅστις διέπει τὰ τῆς Ἑταιρείας. Ἡ παράτασις αὕτη τοῦ προνομίου αὐτῆς, κατὰ τὴν ἔκθεσιν τὴν συνοδεύουσαν τὸ νομοσχέδιον, ἐν μέρει μὲν χορηγεῖται πρὸς τὸν συμψηφισμὸν τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐκτείνεται ἤδη τὸ προνόμιον τῆς προεκτάσεως, ὅπερ ἤρξατο μόνον ἀπὸ τοῦ 1889, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς δ’ ἐκείνης ὑπολογίζονται τὰ 99 ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο νὰ λειτουργήσῃ αὕτη· ἐν ἄλλαις λέξεσιν ἐν μέρει συμψηφίζεται πρὸς τὴν παραίτησιν τῆς συγχωνευομένης Ἑταιρείας τῆς Προεκτάσεως ἀπὸ τοῦ περιπλέον χρόνου τοῦ προνομίου της, ἀλλὰ ἐν μέρει χορηγεῖται ὡς νέα παροχή, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἱκανοποιηθῇ ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου διὰ τὰς δαπάνας, εἰς τὰς ὁποίας θέλει ὑποβληθῆ συνεπείᾳ τῆς μεταβολῆς τῆς κινητηρίου δυνάμεως. Ἀλλὰ καὶ ἄλλα πλεονεκτήματα χορηγοῦνται εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου, πλεονεκτήματα τὰ ὁποῖα ἀναμφισβητήτως εἶναι ὑπὲρ αὐτῆς, ἀλλὰ πάντα τρέπονται κατὰ τῶν δύο πόλεων, κατὰ τῆς συγκοινωνίας τῶν δύο πόλεων καὶ κατὰ τῶν ἀτόμων τῶν ποιουμένων χρῆσιν τοῦ σιδηροδρόμου. Οὕτω καταργεῖται, δυνάμει εἰδικῆς διατάξεως τῆς συμβάσεως, ἡ δευτέρα θέσις, καὶ ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἤθελε κάμει χρῆσιν τοῦ ἠλεκτρισμοῦ ὡς κινητηρίου δυνάμεως,—ἡ ἐποχὴ δὲ αὕτη καθορίζεται ἐντὸς τριετίας ἀπὸ τῆς κυρώσεως τῆς συμβάσεως,—νὰ κάμῃ χρῆσιν διὰ τοὺς συρμοὺς αὐτῆς ἁμαξῶν μὲ δύο μόνον θέσεις. Ἀλλ’ ἀληθῶς ἀναγράφεται καὶ μείωσίς τις ἐπὶ τῶν διοδίων, ἀλλ’ εἶναι ἐλαχίστη, παραβαλλομένη πρὸς τὰς τιμὰς τὰς σημερινάς. Διὰ τὴν πρώτην θέσιν λ. χ. ὁρίζεται τιμὴ δρ. 1,35 διὰ τὸν Πειραιᾶ μετ’ ἐπιστροφῆς, καὶ ὡς πρὸς ταύτην ὑπάρχει διαφορά τις κάπως ἐπαισθητή, διότι μέχρι σήμερον ἡ τιμὴ ἦτο δύο δραχμαί· ἀλλ’ ὡς πρὸς τὴν τρίτην θέσιν οὐδεμία ὑπάρχει διαφορά, διότι βλέπω 55 λεπτὰ διὰ τὰ ἁπλᾶ εἰσιτήρια τῆς γʹ θέσεως καὶ 95 διὰ τὰ μετ’ ἐπιστροφῆς. Ὑπάρχει διαφορὰ μόνον 5 λεπτῶν, νομίζω· ἀναμφισβητήτως δὲ τὴν διαφορὰν καλύπτει ἡ κατάργησις τῆς δευτέρας θέσεως καὶ ἡ ἀπαλλαγὴ ἐκ τῶν ἐκ ταύτης δαπανῶν. Ἐντεῦθεν δὲ θὰ προσπορισθῇ ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου ἓν νέον ἔσοδον, τὸ ὁποῖον εἶναι μὲν ἐντελῶς νόμιμον, ἀφοῦ πρόκειται νὰ καθορισθῇ διὰ νόμου, ἀλλ’ ὅλως ὑπερβολικὸν διὰ τὴν ἀπόστασιν. Ὑπάρχει διάταξις ἐν τῇ συμβάσει, ἥτις καθορίζει τὴν ἀξίαν, ἣν ἀποδίδει εἰς τὴν ἀλλαγὴν τῆς κινητηρίου δυνάμεως καὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ συνομολογήσασα τὴν σύμβασιν καὶ ἡ Ἑταιρεία, πρὸς ἣν αὕτη συνεβλήθη. Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἡ τοῦ ἄρθρου 14, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἐὰν ἡ Ἑταιρεία δὲν ἐφαρμόσῃ ἐντὸς τῆς ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 5 ὁριζομένης προθεσμίας τὴν δι’ ἠλεκτρισμοῦ ἕλξιν, ὑπόκειται εἰς ποινικὴν ῥήτραν 50,000 δραχμῶν, καὶ ἡ διὰ τῆς παρούσης συμβάσεως ἐπὶ ἑξαετίαν χορηγουμένη παράτασις τοῦ προνομίου περιορίζεται εἰς παράτασιν δύο ἐτῶν μόνον, κηρυσσομένης τῆς Ἑταιρείας ἐκπτώτου τῆς παρατάσεως τῶν ὑπολειπομένων τεσσάρων ἐτῶν δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, εἰς οὐδὲν ὑποκειμένης ἔνδικον μέσον ἐνώπιον τῶν τακτικῶν δικαστηρίων.» Λοιπὸν ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ Ἑταιρεία, κατὰ παράβασιν τῆς ὑποχρεώσεως, ἣν ἀναλαμβάνει πρὸς μεταβολὴν τῆς κινητηρίου δυνάμεως, ἤθελεν ἐμμείνει εἰς τὴν δι’ ἀτμοῦ ἕλξιν, ἔχει νὰ ὑποστῇ τὰς συνεπείας τοῦ ἄρθρου 14. Ἡ ζημία ἡ δευτέρα, ἡ ἀναγραφομένη ἐν τῷ ἄρθρῳ, βεβαίως δὲν εἶναι ζημία, διότι ἀναλαμβάνει τὸ Δημόσιον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τῇ παρεχώρησεν, ὥστε μένει ὡς μόνη ζημία ἡ καταβολὴ τῶν 50,000 δραχμῶν, ἥτις ἀποτελεῖ ποινικὴν ῥήτραν καὶ τὴν μόνην κύρωσιν τῆς ὑποχρεώσεως εἰς ἀντικατάστασιν τῆς κινητηρίου δυνάμεως. Δὲν βλέπω τοὐλάχιστον ἄλλην διάταξιν, ἡ ὁποία νὰ δύναται νὰ ὑποληφθῇ ὡς κύρωσις τῆς ὑποχρεώσεως εἰς ἀντικατάστασιν τῆς κινητηρίου δυνάμεως...

§329ΛΑΜΠΡΥΝΙΔΗΣ. Καὶ τὰ τέσσαρα ἔτη παρεχωρήθησαν, διότι ὁ Σιδηρόδρομος τῆς Προεκτάσεως παρῃτήθη τοῦ περιπλέον χρόνου τῆς διαρκείας τῶν προνομίων του.

§330Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν, ὡς εἶπον, ὅτι ἡ ἐπέκτασις τῶν προνομίων ἐπὶ ἕξ ἔτη ἐν μέρει συμψηφίζεται πρὸς τὸν χρόνον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἤθελε διαρκέσει τὸ προνόμιον τῆς Ἑταιρείας τῆς ἐπεκτάσεως καὶ ἐν μέρει χορηγεῖται ὡς ἀποζημίωσις διὰ τὴν μεταβολὴν τῆς κινητηρίου δυνάμεως· ἀλλὰ τοῦτο εἶναι νέα παροχὴ, ἣν χορηγεῖ ἡ Κυβέρνησις. Ἑπομένως δὲν ὑφίσταται πραγματικὴν ζημίαν ἡ Ἑταιρεία ἐκ τοῦ ὅτι, ἐὰν δὲν ἤθελεν ἐκτελέσει τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς ἀναλαμβάνει, ἐπέρχεται περιορισμὸς τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ προνομίου της ἀπὸ 6 εἰς 2 ἔτη, ἀλλ’ ἀπόλλυσι μίαν νέαν παροχὴν, ἣν χορηγεῖ τὸ Δημόσιον ἤδη πρὸς αὐτήν. Ὡς μόνην λοιπὸν κύρωσιν ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν τῆς Ἑταιρείας τοῦ νὰ μεταβάλῃ τὴν δι’ ἀτμοῦ ἕλξιν εἰς τὴν δι’ ἠλεκτρισμοῦ, καὶ τὴν ἐπιβολὴν προστίμου 50,000 δραχμῶν ἐφ’ ἅπαξ. Ὑπάρχει διάταξίς τις τοῦ ἄρθρου 5, ἡ τῆς τετάρτης παραγράφου αὐτοῦ, ἥτις δύναται νὰ φέρῃ εἰς τὴν ὑπόθεσιν, ὅτι ἐκτὸς τῆς ζημίας τῶν 50,000 δραχμῶν, ἣν ἤθελεν ὑποστῆ ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου ἐκ τοῦ ὅτι δὲν ἤθελεν ἐκτελέσει τὴν ὑποχρέωσιν αὐτῆς ὡς πρὸς τὴν μεταβολὴν τῆς κινητηρίου δυνάμεως, θέλει ὑποστῆ καὶ ἑτέραν. Λέγει τῳόντι τὸ ἄρθρον 5 τῆς συμβάσεως ἐν τῇ τετάρτῃ παραγράφῳ αὐτοῦ: «Ἐν τούτοις ἡ Ἑταιρεία ὀφείλει 5 ἔτη πρὸ τῆς λήξεως τοῦ προνομίου της νὰ ἱδρύσῃ ἰδίαν ἐγκατάστασιν κινητηρίου δι’ ἠλεκτρισμοῦ δυνάμεως; κλπ. Ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει ἡ Κυβέρνησις δικαιοῦται νὰ προβῇ αὕτη εἰς τὴν διὰ λογαριασμὸν καὶ εἰς βάρος τῆς Ἑταιρείας ὡς ἄνω ἐγκατάστασιν, καὶ νὰ κατάσχῃ ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς τελευταίας πενταετίας τῆς διαρκείας τοῦ προνομίου της τὰς καθαρὰς τῆς Ἑταιρείας προσόδους μέχρι ποσοῦ φράγκων χρυσῶν 700,000 διὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς τοιαύτης ἐγκαταστάσεως». Φαίνεται ἐντεῦθεν, ὅτι τὸ Δημόσιον ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ ἐκτὸς τῶν 50,000 δραχμῶν καὶ 700,000 φράγκα, διότι ὑποχρεοῦται ἡ ἐργολάβος Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου πρὸ τῆς λήξεως τοῦ προνομίου νὰ κάμῃ ἰδίαν ἐγκατάστασιν παραγωγῆς ἠλεκτρισμοῦ, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι πραγματικόν. Αὕτη ἡ διάταξις ἀποβλέπει εἰς τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἤθελεν ἐκτελεσθῆ ἡ ὑποχρέωσις ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου εἰς τὸ νὰ μεταβάλῃ τὴν κινητήριον δύναμιν, ν’ ἀντικαταστήσῃ τὴν ἕλξιν τὴν δι’ ἀτμοῦ διὰ τῆς ἕλξεως δι’ ἠλεκτρισμοῦ. Τὸ ἄρθρον 5 ἐν § γʹ ὁρίζει: «Ἡ Ἑταιρεία τὴν κινητήριον δι’ ἠλεκτρισμοῦ δύναμιν θέλει προμηθεύεσθαι εἴτε δι’ ἰδίας αὐτοτελοῦς ἠλεκτρικῆς ἐγκαταστάσεως, εἴτε συνεννοουμένη μετὰ καταστήματος παράγοντος ἠλεκτρικὴν δύναμιν.» Μετὰ τὴν διάταξιν δὲ ταύτην ἔρχεται ἡ διάταξις τῆς § δʹ, ἥτις ἐπιβάλλει τὴν ἰδίαν ἐγκατάστασιν παραγωγῆς ἠλεκτρισμοῦ πέντε ἔτη πρὸ τῆς λήξεως τοῦ προνομίου, καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ Δημοσίου, ὅπως προβῇ αὐτὸ εἰς τὴν ἐν λόγῳ ἐγκατάστασιν εἰς βάρος τῆς Ἑταιρείας, λαμβάνον φρ. 700,000. Λοιπὸν ἡ τετάρτη παράγραφος δὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἡ Ἑταιρεία ἤθελε παραβῆ τὴν ὑποχρέωσιν, ἣν ἀνέλαβε διὰ τῆς συμβάσεως, τοῦ νὰ μεταβάλῃ τὴν δύναμιν τῆς ἕλξεως, ἀλλ’ ἀφορᾷ εἰς τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἤθελε μὲν ἐπιτελέσει τὴν ὑποχρέωσιν, δὲν ἤθελε δὲ 5 ἔτη πρὸ τῆς λήξεως τοῦ προνομίου της ἐγκαταστήσει ἰδίαν ἐγκατάστασιν πρὸς παραγωγὴν κινητηρίου δυνάμεως δι’ ἠλεκτρισμοῦ. Ἐν περιπτώσει ὅμως, καθ’ ἣν ἡ Ἑταιρεία ἤθελε παραβῆ τὴν ὑποχρέωσίν της εἰς τὸ νὰ μεταβάλῃ τὴν κινητήριον δύναμιν, ὁποίαν ὑφίσταται ποινήν; τὴν ποινὴν τῶν 50,000 δραχμῶν. Ὡς μόνην ἑπομένως κύρωσιν τῆς ὑποχρεώσεως τῆς Ἑταιρείας ἔχομεν τὴν ποινικὴν ῥήτραν ταύτην, ἥτις ἐπιβάλλεται ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 14, καὶ τὴν ἀπώλειαν τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ προνομίου ἐπὶ 4 ἔτη. Τὴν ποινὴν τοῦ ἄρθρου 5 θὰ ὑποστῇ ἡ Ἑταιρεία εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἤθελε μὲν ἐπιτελέσει τὰς ὑποχρεώσεις της ὡς πρὸς τὴν ἀντικατάστασιν τῆς κινητηρίου δυνάμεως, ἀλλὰ δὲν ἤθελε 5 ἔτη πρὸ τῆς λήξεως τοῦ προνομίου της, δηλαδὴ μετὰ 45 ἔτη, καταρτίσει ἴδιον κατάστημα παραγωγῆς ἠλεκτρισμοῦ. Ἑπομένως ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 5 εἶναι ἀλλοτρία πρὸς τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἡ Ἑταιρεία ἤθελε παραβῆ τὴν ὑποχρέωσιν αὐτῆς ὡς πρὸς τὴν ἀντικατάστασιν τῆς κινητηρίου δυνάμεως. Ἡ ἐπιτέλεσις τῆς ὑποχρεώσεως εἰς τὸ νὰ μεταβάλῃ τὴν κινητήριον δύναμιν χορηγεῖ τῇ Ἑταιρείᾳ ὅλα τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα ἐξέθηκα· περὶ πλέον ὅμως, καὶ ἀνεξαρτήτως τῆς ἐκτελέσεως τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης, καθιστᾶται ἀποκλειστικὸν προνόμιον ὑπὲρ αὐτῆς διὰ τὴν συγκοινωνίαν, εἴτε ἀμέσως εἴτε ἐμμέσως, μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Τί δύναται ἐντεῦθεν νὰ πράξῃ ἡ Ἑταιρεία; Χωρὶς νὰ ἀναμείνῃ τὴν πάροδον τῶν τριῶν ἐτῶν, δύναται νὰ καταβάλῃ τῷ Δημοσίῳ 50,000 δραχμὰς τὴν ἐπιοῦσαν τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν, νὰ παραιτηθῇ τῆς ἐπὶ 4 ἔτη ἐπεκτάσεως τοῦ προνομίου της, καὶ νὰ μὴ μεταβάλῃ οὐδένα τῶν προκατακλυσμιαίων συρμῶν, δι’ ὧν τελεῖται σήμερον ἡ συγκοινωνία μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ἀλλ’ ἔχει ὅλα τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα χορηγοῦνται ἐκ τῆς συμβάσεως ἀπὸ τοῦδε, καίτοι μόνον ἐντὸς τριῶν ἐτῶν ὀφείλει νὰ ἐκτελέσῃ τὴν μεταβολὴν τῆς κινητηρίου δυνάμεως, ὅτε μόνον θὰ ὑποχρεωθῇ εἰς τὴν ὑποτίμησιν τῶν διοδίων. Εἶπον ὅτι ἓν τῶν μεγαλειτέρων πλεονεκτημάτων, τὰ ὁποῖα χορηγοῦνται εἰς τὴν Ἑταιρείαν ταύτην, ἀνεξαρτήτως τῆς μεταβολῆς τῆς κινητηρίου δυνάμεως, εἶναι τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τῆς συγκοινωνίας, εἴτε ἀμέσως εἴτε ἐμμέσως, μεταξὺ τῶν δύο πόλεων. Ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου εἶχεν ἀποκλειστικὸν προνόμιον, ἀλλ’ εἶχε τοιοῦτο μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ 1855, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου κατεσκευάσθη ὁ σιδηρόδρομος. Δυνάμει νεωτέρου νόμου, τῆς 26 Ὀκτωβρίου 1868, ἐχορηγήθη τῇ αὐτῇ Ἑταιρείᾳ τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου τὸ δικαίωμα τῆς κατασκευῆς λουτρῶν εἰς ὡρισμένον σημεῖον τοῦ Φαλήρου καὶ τὸ δικαίωμα τῆς συγκοινωνίας τῶν λουτρῶν διὰ διακλαδώσεως, ἥτις θὰ ἥνωνε τὴν γραμμὴν τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου πρὸς τὰ λουτρά. Ἦτο μία διακλάδωσις, ἔχουσα σκοπὸν μόνον τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς συγκοινωνίας μεταξὺ τῆς κυρίας γραμμῆς καὶ τῶν λουτρῶν, τὰ ὁποῖα ἤθελεν ἐγκαταστήσει εἰς τὸ Νέον Φάληρον ἡ Ἑταιρεία. Καὶ ὅσοι κατοικοῦσι τὰς Ἀθήνας ἐνθυμοῦνται τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἀρχικῶς διεξήγετο ἡ συγκοινωνία πρὸς τὸ Φάληρον. Ὁ συρμὸς ἀνεχώρει ἐξ Ἀθηνῶν καὶ μετέβαινεν εἰς Πειραιᾶ ἀπ’ εὐθείας, ἢ τἀνάπαλιν ἀνεχώρει ἐκ Πειραιῶς καὶ ἐπανήρχετο εἰς Ἀθήνας, καὶ ἐσταμάτα εἰς τὸ μέρος, ἔνθα συναντᾷ τὴν γραμμὴν ἡ ὁδὸς τοῦ Κεχαγιᾶ λεγομένη, ἐκεῖ δὲ δι’ ἄλλου συρμοῦ ἐξυπηρετεῖτο ἡ συγκοινωνία μεταξὺ τῆς κυρίας γραμμῆς καὶ τῶν λουτρῶν. Ἀλλὰ κατόπιν ἡ Ἑταιρεία εὗρεν, ὅτι ὁ τοιοῦτος κανονισμὸς τῆς πρὸς τὰ λουτρὰ τοῦ Φαλήρου συγκοινωνίας ἦτο καὶ δαπανηρὸς, διότι ἀπήτει διπλῆν ὑπηρεσίαν, ἔφερε δὲ καὶ εἰς ἀπώλειαν χρόνου. Ἐντεῦθεν δὲ δι’ ἁπλῆς ἀδείας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἄνευ διατάξεως νομοθετικῆς, ἄνευ τῆς ἐκδόσεως κἂν διατάγματος, τὸ ὁποῖον ὁπωσδήποτε θὰ ἠδύνατο νὰ νομιμοποιήσῃ τὴν μεταβολὴν ταύτην, ἀντὶ τῆς διακλαδώσεως κατέστησε γραμμὴν καμπύλην, καὶ διῆλθεν οὕτω διὰ τοῦ Νέου Φαλήρου, ὅπως διέρχεται σήμερον. Μέχρι τῆς σήμερον καὶ μέχρι τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν ἤθελε κυρωθῆ ἡ προκειμένη σύμβασις, ἀφοῦ ψηφισθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς, κυρωθῇ παρὰ τοῦ Βασιλέως καὶ δημοσιευθῇ, οὐδὲν νομιμοποιεῖ τὸν τοιοῦτον κανονισμὸν τῆς συγκοινωνίας πρὸς τὰ λουτρὰ Φαλήρου ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρείας. Οὐχ ἧττον ἀπὸ τοῦ 1884 ἢ τοῦ 1883, νομίζω, ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς προέβαλεν ἀξιώσεις ἀποκλειστικοῦ προνομίου συγκοινωνίας, ὄχι πλέον ὡς τῇ ἐχορηγήθη τοῦτο δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ 1855, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου κατεσκευάσθη ὁ σιδηρόδρομος, ἢ δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ 1868 διὰ τὴν διακλάδωσιν τῶν λουτρῶν Φαλήρου, ἀλλὰ προέβαλεν ἀξιώσεις τοιούτου προνομίου μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς διὰ Φαλήρου. Κατὰ τὸ 1880 συνέστη ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ περιχώρων, εἶμαι δ’ εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω τὰς λεπτομερείας, ἃς θὰ ἐκθέσω ὑμῖν, διότι εἰς τὴν δικαστικὴν διαφοράν, ἕνεκα τῆς ὁποίας περιελήφθη ἐν τῇ συζητουμένῃ συμβάσει ἡ διάταξις ἡ τροποποιοῦσα τὸ ἄρθρον 16 τοῦ νόμου τοῦ 1855, παρέστην ὡς ὑπερασπιστὴς τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων. Ἅμα ὡς ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων κατεσκεύασε τὴν γραμμὴν τὴν ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Φάληρον, ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου, ἀντιποιουμένη, ὡς εἶπον, ὅλως αὐθαιρέτως προνόμιον ἀποκλειστικὸν συγκοινωνίας ὄχι μόνον μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, οὐδὲ πρὸς τὰ λουτρὰ τοῦ Φαλήρου, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν ὅρμον τοῦ Φαλήρου, ἤγειρεν ἀγωγὴν κατὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, δι’ ἧς ἐζήτει ν’ ἀπαγορευθῇ τῇ τελευταίᾳ ταύτῃ ἡ χρῆσις τῆς γραμμῆς τῆς ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Φάληρον, ὡς προσβαλλούσης τὸ προνόμιον αὐτῆς. Ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων προσεπεκάλεσε τὸ Δημόσιον εἰς τὴν δίκην, καὶ παρισταμένου τοῦ Δημοσίου ὡς παρεμβαίνοντος, τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου ὡς ἐναγούσης καὶ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων ὡς ἐναγομένης, ἐξεδόθη ἀπόφασις τῶν ἐν Ἀθήναις Ἐφετῶν, ἐπικυρωθεῖσα δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου, δι’ ἧς κρίνεται, ὅτι τὸ προνόμιον τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν– Πειραιῶς δὲν ἐπεκτείνεται ἐπὶ τοῦ ὅρμου τοῦ Φαλήρου, ἀλλὰ μόνον ἐπὶ τοῦ σημείου, ἐφ’ οὗ ἐτοποθέτησε τὰ λουτρὰ ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Ἐντεῦθεν ἡ ἀγωγὴ, ἣν ἀπηύθυνε κατὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, ἀπερρίφθη καὶ παρὰ τοῦ Ἐφετείου, ἐπεκυρώθη δ’ ἡ ἀπόφασίς του παρὰ τοῦ Ἀρείου Πάγου. Οὕτως ἐθεωρεῖτο ὅτι ἐλύθη τὸ ζήτημα τοῦτο, ὅτι δ’ ἀνέκτησε τὸ Δημόσιον τὴν ἐλευθερίαν του, ἵνα ἐπιτελέσῃ ἄλλην ὑποχρέωσιν, ἣν εἶχεν ἀναλάβει ἀπέναντι τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, διότι δυνάμει τῆς συμβάσεως τῆς συνομολογηθείσης κατὰ τὸ 1880 μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἑταιρείας ἐπετρέπετο εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων νὰ κατασκευάσῃ 9 γραμμὰς, συναφεῖς μεταξὺ των, ἐνάτην δὲ γραμμὴν χαρακτηρίζει ἡ σύμβασις ἐκείνη τὸ σύμπλεγμα τοῦ Πειραιῶς. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διατάξεως ταύτης τῆς συμβάσεως ἤγειρεν ἀγωγὴν ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, ἐφ’ ἧς πρό τινων ἡμερῶν ἐξεδόθη ἀπόφασις τοῦ Ἀρείου Πάγου, κατὰ τὴν παραμονὴν ἀκριβῶς τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως τῆς ὑπὸ συζήτησιν. Παραδόξως ἀνεμένετο ἡ ἐπελθοῦσα ἔκβασις τῆς ὑποθέσεως ἐκείνης, ἅμα δ’ ὡς ἐξεδόθη ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἀρείου Πάγου ὑπεγράφη παρὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἡ σύμβασις αὕτη. Ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, μεθ’ ὅλας τὰς προσπαθείας της, οὐδέποτε κατώρθωσε ν’ ἀποκλείσῃ πᾶσαν ἄλλην συγκοινωνίαν, εἴτε ἀπ’ Ἀθηνῶν ἀπ’ εὐθείας πρὸς τὸ Φάληρον, εἴτε ἐκ τοῦ νέου Φαλήρου πρὸς τὸν Πειραιᾶ, ἀλλὰ κατώρθωσε πάντοτε διὰ τῶν μέσων, ἅτινα ἤσκει ἑκάστοτε παρὰ τοῖς Ὑπουργοῖς τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ παρεμποδίσῃ τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων νὰ συνδέσῃ τὴν ἐνάτην γραμμὴν, ἥτις ὤφειλε νὰ ᾖ συναφὴς πρὸς τὰς ἄλλας, πρὸς τὴν γραμμὴν μεταξὺ Νέου καὶ Παλαιοῦ Φαλήρου. Ὁ Ἄρειος Πάγος, ὅστις τελικῶς ἀπεφάνθη ἐπὶ τῆς δίκης μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, ἀπεφήνατο ὅτι ὑπῆρχεν ἐν τῇ συμβάσει τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων αἵρεσις ἐξουσιαστικὴ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ὡς πρὸς τὴν ἐνάτην γραμμὴν, τὴν ἀποτελουμένην ἐκ τοῦ συμπλέγματος τοῦ Πειραιῶς, καὶ ὄχι αἵρεσις διαλυτικὴ ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων. Ἐντεῦθεν ἀπεφήνατο, ὅτι τὸ Δημόσιον ἦτο ἐλεύθερον ἐκ τῆς διατάξεως τῆς συμβάσεως τῆς κανονιζούσης τὰς σχέσεις τοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων νὰ ἐπιτρέψῃ ἢ νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ τὴν ἕνωσιν τῆς ἑβδόμης γραμμῆς Ἀθηνῶν–Φαλήρου πρὸς τὴν γραμμὴν Φαλήρου–Πειραιῶς. Πάντες ὑπέθεσαν, ὅτι μετὰ τὴν δίκην ἤθελε σταματήσει ἡ ὑπόθεσις ἐκείνη ἐπί τινα χρόνον πρὸς ὡριμωτέρας σκέψεις. Ἀλλ’ ἀκριβῶς τὴν αὐτὴν ἡμέραν τῆς ἐκδόσεως τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου, τὴν 28 Μαρτίου, συνωμολογήθη ἐπειγόντως ἡ συζητουμένη σύμβασις, καὶ αὐθημερὸν ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν. Εἰς τὴν σύμβασιν ταύτην ὑπάρχει ἐκτὸς τῶν ἄλλων διατάξεων καὶ ἡ ἑξῆς: «Εἰς τὸ ἄρθρον 16 τοῦ ΤΖʹ νόμου τῆς 22 Νοεμβρίου 1855 προστίθενται αἱ ἑπόμεναι δύο παράγραφοι: «Ἄν ἡ Κυβέρνησις παραχωρήσῃ τὴν κατασκευὴν νέας σιδηρᾶς γραμμῆς ἢ γραμμῆς τροχιοδρόμων διερχομένης δι’ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, δὲν δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὸν νέον ἀνάδοχον νὰ ἐκτελῇ μεταφορὰς καὶ νὰ εἰσπράττῃ διόδια καὶ κόμιστρα διὰ τὴν τοπικὴν συγκοινωνίαν μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ἐπίσης δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐκτέλεσιν νέων ἔργων, συνεπαγομένων τὴν ἕνωσιν τῶν ἤδη ὑφισταμένων γραμμῶν τοῦ Τροχιοδρόμου Πειραιῶς–Φαλήρου καὶ Φαλήρου Ἀθηνῶν, οὐδὲ τὴν ἐκτέλεσιν νέων γραμμῶν Τροχιοδρόμου μεταξὺ Ἀθηνῶν–Φαλήρου καὶ Πειραιῶς, καὶ τἀνάπαλιν, πρὸς ἄμεσον ἢ ἔμμεσον συγκοινωνίαν τῶν δύο πόλεων.» Τίς ὁ σκοπὸς τῆς διατάξεως ταύτης; Οὗτος εἶναι εἷς· ἡ διαιώνισις τῆς ἀποκλειστικῆς συγκοινωνίας μεταξὺ τῶν δύο πόλεων Ἀθηνῶν–Πειραιῶς διὰ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου. Τὸ προνόμιον ἐκεῖνο, ὅπερ κέκτηται ἡ Ἑταιρεία δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ 1855, καθίσταται ἀποκλειστικώτερον. Ἀπέναντι τῆς Ἑταιρείας ταύτης δὲν δύναται πλέον νὰ ὑπάρξῃ συναγωνισμὸς, διότι ἡ Κυβέρνησις ἀπαλλοτριοῦται τὸ δικαίωμα νὰ χορηγήσῃ ὄχι πλέον συγκοινωνίαν σιδηροδρομικὴν, ἀλλὰ καὶ τροχιοδρομικὴν, συγκοινωνίαν δι’ ἕλξεως ἵππων. Τὸ ἄρθρον λέγει ῥητῶς τοῦτο. Καὶ ἀπέναντι τίνων ἀνταλλαγμάτων ἀποβάλλει τὴν ἐλευθερίαν του τὸ Δημόσιον; Ἀπέναντι ἑνὸς καὶ μόνου ἀνταλλάγματος, τῆς μεταβολῆς τῆς κινητηρίου δυνάμεως, ἢ τῆς καταβολῆς παρὰ τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου δραχ. 50,000. Οὕτω καταδικάζονται αἱ δύο πόλεις τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς νὰ ἔχωσιν ὡς μόνον μέσον συγκοινωνίας τὸν σιδηρόδρομον ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ, καταδικάζονται δὲ ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα βλέπει τις φυομένους καθ’ ἡμέραν συνοικισμούς, καταδικάζονται νὰ μὴ ἔχωσι μέσον συγκοινωνίας ἀπ’ εὐθείας πρὸς τὸν Πειραιᾶ. Ἐὰν θελήσητε νὰ ὑπάγητε εἰς τὸ Παλαιὸν Φάληρον, κατοικῶν ἐν Πειραιεῖ, εὑρισκόμενος ἐν Πειραιεῖ, πῶς θὰ ὑπάγητε; Δὲν ἔχετε μέσον ἀπ’ εὐθείας. Ἀναγκαίως ἢ θὰ λάβητε τὸν συρμὸν τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου, ἢ θὰ λάβητε τὸν συρμὸν τοῦ σιδηροδρόμου καὶ θὰ φθάσητε μέχρι Νέου Φαλήρου, καὶ ἐκεῖθεν θὰ βαδίσητε ὑπὲρ τὰ 500 μέτρα, ἥμισυ στάδιον, ἵνα ἀναβῆτε εἰς τὸν συρμὸν τοῦ ἱπποσιδηροδρόμου, διὰ νὰ μεταβῆτε εἰς τὸ Παλαιὸν Φάληρον. Τοῦτο δὲ ἔχετε οὐχὶ διὰ μίαν ἡμέραν, οὐχὶ δι’ ἓν ἔτος, οὐχὶ διὰ 5 ἔτη, ἀλλὰ διὰ 46 ἔτη! Βεβαίως εἶναι ἐν τῷ συμφέροντι τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ ψέξῃ μήτε τὴν Ἑταιρείαν ταύτην, μήτε τὸ Συμβούλιόν της, μήτε τοὺς μετόχους αὐτῆς, διότι ἀποβλέποντες εἰς τὸ συμφέρον των τοιαύτην ἐπέκτασιν τῶν προνομίων των ἐπέτυχον. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι, κατὰ πόσον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις εἶναι ὁ νόμιμος ὑπερασπιστὴς τοῦ δημοσίου συμφέροντος, ἀπέβλεψεν εἰς τὸ δημόσιον συμφέρον ἢ ἀπέβλεψεν εἰς τὰ συμφέροντα τῶν μετόχων τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου καὶ τῶν μελῶν τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου αὐτῆς. Καὶ θὰ ἐπεθύμουν νὰ εὑρεθῇ τις, ἔστω καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως μοὶ ἀποδείξῃ, ὅτι ἀπέβλεψεν εἰς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, ὅτι ἀπέβλεψεν εἰς τὸ συμφέρον τῆς συγκοινωνίας, καὶ ὅτι δὲν ἀπέβλεψεν εἰς τὸ νὰ ἐξυπηρετήσῃ ἰδιωτικὰ συμφέροντα, ἀπεμπολῶν δικαιώματα πολυτιμότατα τοῦ Δημοσίου ὑπὲρ τῆς συγκοινωνίας. Διότι καθίσταται ἤδη ἀποκλειστικὸν προνόμιον εἴτε ἀμέσου εἴτε ἐμμέσου συγκοινωνίας μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ὑποθέσατε ὅτι αὔριον ἔχετε συνοικισμὸν ἐν Πικροδάφνῃ,—διότι πρόκειται περὶ 50 ἐτῶν, ὑποθέτω δὲ ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐννοεῖ νὰ καταδικάσῃ τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν καὶ τὴν πόλιν τοῦ Πειραιῶς καὶ τὰ περίχωρα αὐτῶν εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκονται σήμερον. — Ὑποθέσατε ὅτι παρουσιάζεται ἡ περίστασις τοῦ καταρτισμοῦ ἑνὸς συνοικισμοῦ ἐν Δαφνίῳ, Πικροδάφνῃ, Βουλιαγμένῃ, ὡς ἐν Καλλιθέᾳ. Ὁ συνοικισμὸς οὗτος θὰ ὀφείλῃ ἀναγκαίως νὰ συγκοινωνήσῃ πρὸς τὰς Ἀθήνας. Δυνάμει τῆς διατάξεως ταύτης δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε ἱπποσιδηρόδρομος νὰ λειτουργήσῃ μεταξὺ τῶν συνοικισμῶν τούτων καὶ τοῦ Πειραιῶς. Εἰς τοιαῦτα ἀποτελέσματα φέρει ἡ διάταξις αὕτη, τὴν ὁποίαν παρενέβαλον ἢ εἰς τὴν ὁποίαν ἀπέβλεψαν οἱ συνομολογήσαντες τὴν σύμβασιν ταύτην· διότι ἡ σύμβασις εἰς οὐδὲν ἕτερον ἀπέβλεψεν ἢ νὰ καταστήσῃ ἓν ἀποκλειστικὸν μονοπώλιον ἐπὶ 46 ὅλα ἔτη ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν– Πειραιῶς. Καὶ μέχρι τοῦδε ὁμιλῶ περὶ τῶν ἐπιβατῶν, περὶ ἐκείνων οἵτινες μεταβαίνουσιν ἢ χάριν τῶν ὑποθέσεών των ἢ χάριν ἀναψυχῆς εἴτε εἰς τὸν Πειραιᾶ εἴτε εἰς τὸ Φάληρον. Ἀλλ’ ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν θ’ ἀναπτυχθῇ, καὶ ἡ πόλις τοῦ Πειραιῶς ἀναπτύσσεται καθ’ ἡμέραν. Ἀλλ’ ἀναπτυσσόμεναι αἱ πόλεις αὗται δὲν ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἐλπίσωσιν εἰς οἱανδήποτε διάφορον μεταφορὰν τῶν ἐμπορευμάτων ἐκείνης, ἣν κέκτηνται σήμερον! Καὶ γνωρίζετε, Κύριοι, ποῖα εἶναι τὰ μέσα τῆς μεταφορᾶς. Γνωρίζετε, ὅτι ὡς μόνον μέσον μεταφορᾶς τῶν ἐμπορευμάτων ἔχουσιν αἱ δύο πόλεις τὰ κάρρα καὶ τὰ ἁμάξια! Περὶ αὐτῆς οὐδεμίαν πρόνοιαν ἔλαβεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι μόνον le porte-voix τοῦ Συμβουλίου τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου, διότι ἓν ἔχει καθῆκον, νὰ προστατεύσῃ αὐτὸς τὰ συμφέροντα τῶν φίλων του, ὅσον καὶ ἂν ἦναι ἀθέμιτα, ὅσον καὶ ἂν προσβάλλωσι τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν αἱ δύο πόλεις καὶ οἱ κάτοικοι αὐτῶν, ὅπως κέκτηνται ἐλευθερίαν κινήσεως. Παρετήρουν πρὸ ὀλίγου ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ὅτι ὑπάρχει μέγα κέρδος, διότι ὑποβιβάζονται αἱ τιμαὶ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἡ πρώτη θέσις τοῦ σιδηροδρόμου νὰ ἦναι εὐθηνοτέρα ἀπὸ τὴν δευτέραν θέσιν τῆς σήμερον. Ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν ἐλήφθη καμμία πρόνοια καὶ περὶ τῶν ἐμπορευμάτων· ἂν ἐπεβλήθη κἂν εἰς τὴν Ἑταιρείαν αὐτὴν, τὴν ὁποίαν προικίζομεν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ἂν τῇ ἐπεβλήθη νὰ ὀργανώσῃ τέλος πάντων αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν τῆς μεταφορᾶς τῶν ἐμπορευμάτων, ἣν ὤφειλε νὰ ὀργανώσῃ πρὸ 20 ἤδη ἐτῶν. Ὅλοι μεταβαίνετε καθ’ ἡμέραν εἰς Πειραιᾶ· μάλιστα σᾶς προικοδοτεῖ ἡ Ἑταιρεία καὶ μὲ ἓν εἰσιτήριον. Ὅσοι ἐξ ἡμῶν δὲν ἔχομεν δύο δραχμὰς, εἰς τὸ ἑξῆς ἀνέτως θὰ μεταβαίνωμεν εἰς Πειραιᾶ, χάρις εἰς τὴν γενναιοδωρίαν τῆς Ἑταιρείας. Καὶ ὅλοι εἶσθε εἰς θέσιν, ἀπὸ τῆς πρώτης ἀναγνώσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἡ ὁποία ἐπισπεύδεται νὰ τελειώσῃ ὁπωσδήποτε σήμερον, ὅλοι εἶσθε εἰς θέσιν νὰ μεταβῆτε εἰς Πειραιᾶ καὶ νὰ θέσητε τὸν δάκτυλον ἐπὶ τὸν τύπον τῶν ἥλων, νὰ ἐξετάσητε ἂν ἡ προκατακλυσμιαία αὕτη Ἑταιρεία, ἡ ὁποία τόσα συνεκόμισε κέρδη, τῆς ὁποίας τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον ἐπενταπλασιάσθη, ἐκ τῶν κερδῶν τῆς ὁποίας αἱ μετοχαὶ ἀπὸ δραχμῶν 200 ὀνομαστικῶν ἀνῆλθον εἰς 425 πραγματικάς...

§331Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. 431.

§332Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς 431 ἀνῆλθον ἕνεκα τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου, διότι τὸ enjeu τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου ἦσαν ἀκριβῶς αἱ μετοχαὶ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου. Δὲν φρονῶ ὅτι ἐπέδρασε τοῦτο ἐπὶ τὰς σκέψεις τῶν κυρίων Ἀρεοπαγιτῶν, ἀλλὰ βεβαίως τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἀρείου Πάγου τὴν προεξώφλησαν εἰς τὸ Χρηματιστήριον...

§333Ξ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ. Κατὰ τὸ ἔτος 1882 αἱ μετοχαὶ τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς εἶχον ὑψωθῇ εἰς δραχμὰς 700, καὶ τοῦτο διότι ὑπῆρχον ἐργασίαι πολλαὶ, αἱ δὲ τιμαὶ τῶν μετοχῶν αὐξάνουσιν ἀναλόγως τῆς αὐξήσεως ἢ τῆς μειώσεως τῶν τοκομεριδίων.

§334Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Σεῖς γνωρίζετε καλλίτερον τὰ τοῦ Χρηματιστηρίου, ἐγὼ δὲν τὰ γνωρίζω· ὑποθέτω δὲ, ὅτι θὰ εἴχετε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀσχοληθῆτε τὰς ἡμέρας ταύτας εἰς τὴν ἀγορὰν καὶ μεταπώλησιν μετοχῶν τοῦ Σιδηροδρόμου, διότι ἐζητοῦντο τοιαῦται. Τοῦτο οὐδὲν ἐνέχει τὸ προσβλητικὸν, διότι τὸ μεσιτικὸν ἐπάγγελμα εἶναι ἐντιμότατον. Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι εἰς τὸ θέμα. Τώρα, ὅτε ἔχετε προικοδοτηθῇ μὲ δωρεὰν εἰσιτήριον, δύνασθε νὰ κατέλθητε εἰς Πειραιᾶ καὶ νὰ ἐξετάσητε, ὑπάρχει καμμία ὑπηρεσία μεταφορᾶς ἐμπορευμάτων; Ἐγὼ συχνὰ κατέρχομαι εἰς Πειραιᾶ, διότι ἔχω καὶ ὑποθέσεις, ἔχω καὶ συμπολίτας, ἀλλὰ δὲν εἶδον καμμίαν τοιαύτην ὑπηρεσίαν. Ἠξεύρω ὅτι ὑπάρχει εἰς τὸ τέλος ἑκάστου συρμοῦ ἓν μικρὸν vagonet, μία μικρὰ φορτηγὸς ἅμαξα, εἰς τὴν ὁποίαν θέτουσι τὰς προχείρους ἀποσκευάς των, ἢ τὰ πράγματα τὰ ὁποῖα ἀγοράζουσιν, εἴτε οἱ ἐξ Ἀθηνῶν κατερχόμενοι εἰς Πειραιᾶ, εἴτε οἱ ἐκ Πειραιῶς ἀνερχόμενοι εἰς Ἀθήνας. Ὑπηρεσία μεταφορᾶς ἐμπορευμάτων δὲν ὑφίσταται. Καὶ εἰς τὴν σύμβασιν ταύτην, διὰ τῆς ὁποίας δεσμεύεται τὸ Δημόσιον ἐπὶ 45 ἔτη, διὰ τῆς ὁποίας καθίσταται ἀποκλειστικὸν προνόμιον ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου διὰ τὴν συγκοινωνίαν, εἴτε ἄμεσον εἴτε ἔμμεσον, μεταξὺ τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, οὐδεμία λαμβάνεται πρόνοια περὶ τῆς μεταφορᾶς τῶν ἐμπορευμάτων· καὶ ἐννοεῖτε ὅτι μετὰ 45 ἔτη, ὅτε οὐδ’ ἐγὼ οὐδ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ζῶμεν, πολὺ οἱ συμπολῖταί μας θὰ μᾶς μνημονεύωσιν, ἀλλὰ θὰ μνημονεύωσι περισσότερον ἐμοῦ τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως διότι τοὺς καταδικάζει μέχρι τοῦ 1945 εἰς τὸ νὰ μεταφέρωσι τὰ ἐμπορεύματά των, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι ἡ ἀνάπτυξις τῶν δύο πόλεων, εἰς τὸ νὰ τὰ μεταφέρωσι διὰ τῶν διτρόχων καὶ τετρατρόχων κάρρων. Ἄλλη συγκοινωνία δὲν εἶναι δυνατή. Κύριοι, σᾶς ζητῶ συγγνώμην διὰ τὴν ἀγανάκτησιν, μὲ τὴν ὁποίαν ἐκφράζομαι. Ἴσως τὴν ἀποδώσητε εἰς τὰς ἐντυπώσεις, ἃς ἀπεκόμισα ὡς δικηγόρος τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων. Ὑπῆρξα ἀληθῶς, ὡς εἶπον ἤδη ὑμῖν, τοιοῦτος εἰς μίαν ὑπόθεσιν τῆς Ἑταιρείας ταύτης, καὶ κακίστην ὑπηρεσίαν προσέφερα αὐτῇ, διότι μόνον εἰς τὴν ἀδεξιότητά μου ἢ εἰς τὴν ἀντιπάθειαν τὴν προσωπικὴν, ἣν ἔχουσί τινες πρὸς ἐμὲ, ὀφείλεται ἡ ἀπώλεια τῆς δίκης ἐκείνης· διότι οὐδέποτε ἐπὶ τριακονταετίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν μετέρχομαι τὸν δικηγόρον, ὑπερήσπισα τόσον δικαίαν ὑπόθεσιν, ὅσον αὐτή. Ἀληθῶς ἠσθάνθην ἀγανάκτησιν, ὅτε ἀνέγνων τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ἐὰν ὅμως σήμερον μετὰ τῆς αὐτῆς ἀγανακτήσεως ἐκφράζομαι ἐνώπιον ὑμῶν, τοῦτο δὲν ὀφείλεται εἰς τὰς ἐντυπώσεις, ἃς ἀπεκόμισα, ἀναγινώσκων τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἀλλ’ εἰς τὴν κατάφωρον ἀστοργίαν πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν δύο πόλεων, εἰς τὴν κατάφωρον ἀστοργίαν ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὰ τιμαλφέστατα δικαιώματα τοῦ Δημοσίου, τὰ ὁποῖα ἐνεπιστεύθησαν εἰς χεῖρας αὐτοῦ. Θὰ μείνωσιν ἐπὶ πεντηκονταετίαν καταδεδικασμέναι ἐκεῖ, ἐὰν ψηφίσητε τὴν σύμβασιν ταύτην, ἐὰν ἐπικυρωθῇ ἡ σύμβασις αὕτη, ἐκεῖ, ἔνθα σήμερον εὑρίσκονται αἱ πόλεις τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς, μὲ τὴν συγκοινωνίαν των τὴν προκατακλυσμιαίαν, ὡς μόνον δὲ ἀντισήκωμα διὰ τὴν τοιαύτην καταδίκην θὰ ἔχῃ τὴν εὐχαρίστησιν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐκδώσῃ μίαν ἀπόφασιν, διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἐπιβάλῃ τῇ Ἑταιρείᾳ τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου νὰ πληρώσῃ 50,000 δραχμάς, καὶ νὰ περιορίσῃ τὴν χορηγουμένην σήμερον ἐπέκτασιν τοῦ προνομίου της κατὰ 4 ἔτη. Κύριοι, εἶναι ἀργά. Οὔτε ἐγὼ ἔχω ὄρεξιν νὰ σᾶς εἴπω περισσότερα, οὔτε σεῖς νὰ μὲ ἀκούσητε.

§335Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ, Κύριοι, μὴ διατελῶν ἐν ἀγανακτήσει, δὲν θὰ εἴπω βεβαίως εἰς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι εἶναι le port-voix τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων, ἀλλὰ θέλω ἀπαθῶς ἐξετάσει τὰ τῆς συμβάσεως, καὶ ἐλπίζω ὅτι ἐξετάζων ταῦτα θὰ πείσω ὑμᾶς περὶ τῶν ἀνακριβειῶν, εἰς ἃς περιέπεσεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής. Διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης, Κύριοι, ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν τῆς δι’ ἠλεκτρικῆς κινητηρίου δυνάμεως ἀντικαταστάσεως τῆς δυνάμεως τοῦ ἀτμοῦ, τῆς σήμερον ἐν χρήσει. Διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης ἐπίσης γίνεται ἡ ἕνωσις τῶν δύο Ἑταιρειῶν, τῆς Ἑταιρείας τῆς Προεκτάσεως καὶ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ. Ἐννοεῖται ὅτι τὰ δύο ταῦτα δὲν ἠδύναντο νὰ γείνωσιν ἄνευ ἀνταλλάγματος. Ἔπρεπε νὰ ὁρισθῇ ἡ ἀξία τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἑκατέρα τῶν Ἑταιρειῶν ἀναλαμβάνει. Ὡς γινώσκετε,— διότι ἀνέπτυξε κάλλιστα τὸ θέμα τοῦτο ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς,—τὸ προνόμιον τῆς Ἑταιρείας τῆς Προεκτάσεως λήγει κατὰ τὸ 1988, τὸ δὲ προνόμιον τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς λήγει τὸ 1937. Ὥστε βλέπετε, ὅτι εἶναι μία διαφορὰ 50 περίπου ἐτῶν. Καὶ ἐπειδὴ παρεδέχθημεν τὴν ἀρχὴν διὰ τῆς συμβάσεως, ὅτι τὸ προνόμιον τῶν δύο Ἑταιρειῶν πρέπει νὰ λήξῃ τὴν αὐτὴν ἡμέραν, ἔπρεπεν, ἐννοεῖται, νὰ ὑπολογίσωμεν ποία εἶναι ἡ ἀξία τοῦ προνομίου τῆς Προεκτάσεως. Προέβημεν εἰς λίαν ἀκριβῆ ὑπολογισμὸν πρὸς ὁρισμὸν τοῦ ποσοῦ τούτου, καὶ ἐκ τῶν γενομένων μελετῶν καὶ ἀκριβεστάτων ὑπολογισμῶν ἀπεδείχθη, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ δώσωμεν παράτασιν δύο ἐτῶν,—2½ μάλιστα εἶναι ὁ ἀκριβὴς ὑπολογισμὸς,—ὅπως ἡ διαφορὰ αὕτη καλυφθῇ. Ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψιν τὰς εἰσπράξεις, τὰς ὁποίας ἔχει ἡ Ἑταιρεία τῆς Προεκτάσεως, ἐλάβομεν τὴν αὔξησιν τῆς συγκοινωνίας, ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς παρατηρηθείσης αὐξήσεως κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ συμπέρασμα, εἰς ὃ ἐφθάσαμεν. Καὶ τοῦτο ὡς πρὸς τὸ πρῶτον μέρος, ὅσον ἀφορᾷ δηλαδὴ εἰς τὸν ὁρισμὸν τῆς ἀξίας τῆς προεκτάσεως. Ἔρχομαι νῦν εἰς τὸ δεύτερον μέρος, τουτέστιν εἰς τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν– Πειραιῶς θὰ κάμῃ, ὅπως μεταβάλῃ τὸν τρόπον τῆς ἕλξεως. Ἡ Ἑταιρεία, κατὰ τοὺς ἀκριβεῖς προϋπολογισμοὺς, τοὺς ὁποίους ἡ ὑπηρεσία ἡμῶν ἔκαμε, θὰ δαπανήσῃ περὶ τὰ τρία ἑκατομμύρια διακοσίας χιλιάδας δραχμὰς διὰ τὴν μετατροπὴν τῆς κινητηρίου δυνάμεως καὶ τοῦ τροχαίου ὑλικοῦ, πλὴν τῶν δαπανῶν διὰ τὰς γεφύρας κλπ. Ἡ ἀπόσβεσις τοῦ κεφαλαίου τούτου—καὶ εἰσέρχομαι εἰς τὰς λεπτομερείας ταύτας, διότι θέλω νὰ ὁρίσω ἀκριβῶς τί παρεχωρήθη εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ἵνα ἴδωμεν, ἂν ὑπήρξαμεν ὅσον παρεστάθημεν γενναῖοι εἰς τὰς πρὸς αὐτὴν παραχωρήσεις μας,—ἡ ἀπόσβεσις τοῦ κεφαλαίου τούτου, γενησομένη ἐντὸς 37 ἐτῶν, ἀπαιτεῖ τοκοχρεωλύσιον 192,000 δρ. ἐτησίως, πρὸς 5%. Ἡ μέση αὔξησις τῶν ἐπιβατῶν τοῦ ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Ἀθήνας σιδηροδρόμου ἀνέρχεται εἰς 90,000 ἐτησίως, καὶ ἡ ἐκ τούτου αὔξησις εἰσπράξεων, πρὸς 36 λεπτὰ κατὰ μέσον ὅρον, ἀνέρχεται εἰς 32,400 δραχ. ἐτησίως. Ἐὰν ἀφαιρέσωμεν τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ὑπολογίζονται εἰς δραχ. 13,432, ὑπολείπεται καθαρὰ αὔξησις προσόδων ἐκ δραχμῶν 18,968. Παρεδέχθημεν ὅμως, ἵνα ἡ Ἑταιρεία ἐκ τούτων ἀφαιρέσῃ διὰ τὴν ἀπόσβεσιν τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ κάμῃ, ἀνάλογον ποσὸν, καὶ τότε μένει καθαρὸν ποσὸν δρ. 11,000 αὐξήσεως ἐτησίας. Διὰ τῆς αὐξήσεως ταύτης τῆς ἐτησίας τῶν 11,000 δραχμῶν πρόκειται ν’ ἀποσβέσῃ τὸ κεφάλαιον τῶν τριῶν ἑκατομμυρίων διακοσίων χιλιάδων, τὸ ὁποῖον εἶναι ἠναγκασμένη νὰ δαπανήσῃ, ὅπως προβῇ εἰς τὴν μετατροπὴν ταύτην. Καὶ πρόκειται ἡ ἀπόσβεσις αὕτη νὰ γείνῃ ἐντὸς τῶν 37 ἐτῶν, καθ’ ἃ θὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ προνόμιον αὐτῆς. Ὡς εἶπον, Κύριοι, τὸ ποσὸν τὸ ἐτησίως ἀναγκαιοῦν πρὸς ἀπόσβεσιν κεφαλαίου 3,500,000 εἶναι 192,000 δραχμαὶ, ἡ αὔξησις τῆς προσόδου εἶναι 11,000 καθαραὶ, ἄρα πρέπει ἡ Ἑταιρεία ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους νὰ καταθέσῃ τὴν διαφορὰν, καὶ τὴν διαφορὰν ταύτην θέλει καταθέσει μέχρι τοῦ 1918, καταβάλλουσα ποσὸν ἀνερχόμενον εἰς 8 ὅλα ἑκατομμύρια, ἐξ ὧν ἐὰν ἀφαιρέσωμεν 2,500,000, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τοῦ ἔτους 1918 μέχρι τοῦ ἔτους 1937 θὰ ἔχῃ κέρδος, διότι ἀπὸ τοῦ ἔτους 1918 τὸ ποσὸν θὰ ἐλαττωθῇ, ἔχομεν καθαρὸν ποσὸν 5,500,000, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ λαμβάνειν ἡ Ἑταιρεία κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς λήξεως τοῦ προνομίου. Εἶναι ὑπολογισμοὶ μαθηματικοί, καθ’ ὧν οὐδεμία ἀντίρρησις δύναται νὰ γείνῃ. Ἀλλὰ πῶς ὑπελογίσαμεν τὴν ἀξίαν τοῦ σιδηροδρόμου κατὰ τὴν λῆξιν τοῦ προνομίου τῆς Ἑταιρείας; Ἐλάβομεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐπιβατῶν κατὰ τὸ ἔτος 1898, ἀνερχόμενον εἰς 3,080,000, ὑπελογίσαμεν τὴν ἐτησίαν αὔξησιν, ἡ ὁποία ἀνέρχεται εἰς 90,000, καὶ ὑπεθέσαμεν ὅτι τοιαύτη αὔξησις θὰ ἐξακολουθῇ πραγματοποιουμένη μέχρι τοῦ 1937, ὅπερ θεωρεῖται παρ’ ὅλων ἀδύνατον, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ τις αὔξησιν, ἡ ὁποία νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ αὐτὴ ἐπὶ σειρὰν ὅλην ἐτῶν, καθόσον ἔρχεται στιγμὴ, καθ’ ἣν ἐξ ἀνάγκης θὰ σταματήσῃ, ἀλλὰ μ’ ὅλα ταῦτα λαμβάνομεν τὴν αὔξησιν ταύτην καὶ τὴν πολλαπλασιάζομεν ἐπὶ 39 ἔτη, καὶ ἔχομεν προσθήκην ἐπιβατῶν 3,510,000· ἐν συνόλῳ λοιπὸν κατὰ τὴν λῆξιν τοῦ προνομίου θὰ ἔχῃ ἐπιβάτας 6,590,000 κατ’ ἔτος· ἡ ἐξ αὐτῶν εἴσπραξις, πρὸς 36 λεπτά, θὰ ἦναι δραχμαὶ 2,372,000. Ἂν ἐκ τούτων ἀφαιρέσωμεν τὰ ἔξοδα, ἀνερχόμενα εἰς 43%, καὶ 7%, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ δοθῶσι κέρδος εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ἐν ὅλῳ 50%, ἔχομεν 1,186,000 καθαρὰς εἰσπράξεις. Λοιπὸν ὁ Σιδηρόδρομος κατὰ τὸ 1937, ὅτε λήγει τὸ προνόμιον τῆς Ἑταιρείας, θὰ ἔχῃ ἀξίαν δραχ. 1,186,000. Τώρα πρέπει νὰ κάμωμεν τὸν ὑπολογισμὸν τῆς ἀξίας τῆς Προεκτάσεως, ἵνα προσθέσωμεν καὶ τὴν ἀξίαν ταύτην εἰς τὴν ἀξίαν τοῦ Σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν. Ἡ καθαρὰ ἐτησία εἴσπραξις τῆς Προεκτάσεως, ὑπολογιζομένη μὲ τὴν αὐτὴν αὔξησιν τῶν 90,000 ἐπιβατῶν ἐτησίως, θὰ ἦναι ἐν ἔτει 1937 δραχμαὶ 330,000, ἑπομένως ἐν ἔτει 1937 ὁ Σιδηρόδρομος Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ ὁ Σιδηρόδρομος τῆς Προεκτάσεως, ἡνωμένοι καὶ οἱ δύο, θὰ δίδουν ἐτησίως πρόσοδον δρ. 1,516,000, καὶ τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι θὰ ἔχητε αὔξησιν ἐξακολουθητικὴν 90,000 κατ’ ἔτος, ἄρα ὅτι θὰ διπλασιασθῇ εἰς τὸ διάστημα αὐτὸ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐπιβατῶν. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι μὲ τὸν ὑπολογισμὸν αὐτὸν, τὸν ἐπὶ ὅλων τῶν πιθανοτήτων στηριζόμενον, καὶ πιθανοτήτων ὄχι ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας, ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἐφθάσαμεν εἰς τὴν χορήγησιν τῆς παρατάσεως, τὴν ὁποίαν βλέπετε ἀναγεγραμμένην ἐν τῇ συμβάσει. Δικαιολογεῖται λοιπὸν ἡ παράτασις διὰ τῆς ἁπλῆς μεταβολῆς τοῦ συστήματος τῆς ἕλξεως. Ἀλλ’ εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι ἡ Ἑταιρεία εἶναι κυρία νὰ μὴ ἐκτελέσῃ τὴν ἀλλαγὴν τῆς ἕλξεως. Ἡ Ἑταιρεία πράγματι ὑποχρεοῦται ἐντὸς τριῶν ἐτῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν νόμου νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἀλλαγήν· ἐὰν δὲν τὴν ἐκτελέσῃ, περιορίζεται τὸ προνόμιον τὸ χορηγούμενον εἰς αὐτὴν, διότι μένει μόνον τὸ προνόμιον τῶν δύο ἐτῶν, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν ἀξίαν τῆς Προεκτάσεως, διότι ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἀναλάβωμεν τὸν Σιδηρόδρομον κατὰ τὴν λῆξιν τοῦ προνομίου τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν, ἐνῷ, ἐὰν δὲν ἐχορηγοῦμεν τὴν ἀξίαν ταύτην εἰς τὴν Ἑταιρείαν, δὲν ἠθέλομεν δυνηθῆ νὰ ἀναλάβωμεν τὴν Προέκτασιν ἢ κατὰ τὸ 1988, ἑπομένως περὶ τῶν δύο ἐτῶν δὲν δύναται νὰ γείνῃ λόγος. Ὥστε ἀναλαμβάνομεν ὅ,τι εἰς αὐτὴν παρεχωρήσαμεν. Ἀλλὰ τί ἄλλο ἐκτὸς τούτου ἐπέρχεται ἐν περιπτώσει ἀλλαγῆς τοῦ συστήματος τῆς ἕλξεως; Ἐπέρχεται καὶ ἡ ἐλάττωσις τῆς τιμῆς τῶν εἰσιτηρίων, ἀλλὰ ταύτης ἡ ἀξία εἶναι πολὺ διάφορος ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κ. Βουλευτής...

§336Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἐπέρχεται ἐλάττωσις.

§337Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Διατί;

§338Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Διότι μόνον ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου συστήματος θὰ ἐπέλθῃ.

§339Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὸ εἶπον... Ἡ σύμβασις λοιπὸν σκοπεῖ νὰ κανονίσῃ τὰ τοῦ Σιδηροδρόμου, ἐφαρμοζομένου τοῦ νέου συστήματος ἕλξεως. Μὴ ἐφαρμοζομένου τούτου τοῦ συστήματος, οὐδὲν γίνεται· ἐπιβάλλεται μόνον εἰς τὴν Ἑταιρείαν νὰ δώσῃ τὸ ποσὸν τῶν 50,000, περὶ τοῦ ὁποίου ἐγένετο λόγος...

§340ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Ἐὰν ἡ Ἑταιρεία δὲν εἰσαγάγῃ τὸ σύστημα τῆς δι’ ἠλεκτρισμοῦ ἕλξεως, δὲν θ’ ἀνακαλέσητε τὸ προνόμιον, τὸ εἰς αὐτὴν χορηγούμενον διὰ τοῦ ἄρθρου 4 τῆς συμβάσεως;

§341Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μὲ ἐρωτᾷ ὁ κ. Βουλευτής,—καὶ εἶναι τοῦτο τὸ τελευταῖον μέρος τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ θέματος,—ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ Ἑταιρεία δὲν ἐκτελέσῃ τὸν ὅρον τῆς δι’ ἠλεκτρισμοῦ ἕλξεως, θ’ ἀνακαλέσωμεν τὸ ἄρθρον τὸ ἀφορῶν εἰς τὸ προνόμιον; Καὶ ἐδῶ εἶναι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔφερεν εἰς ἀγανάκτησιν τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι ἔχω διάφορον ἰδέαν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἔχει ἐπὶ τοῦ προκειμένου, καὶ ἔχω τὴν γνώμην ταύτην ὄχι σήμερον, Κύριοι, ὅτε, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ, συνετάχθη δι’ ἠλεκτρικῆς ταχύτητος ἡ σύμβασις αὕτη, ἀλλ’ ἀπὸ καιροῦ, διότι ἡ σύμβασις αὕτη ἀπὸ μηνῶν συζητεῖται μετὰ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, καὶ οἱ ὑπολογισμοί, τοὺς ὁποίους ἀνέφερα εἰς ὑμᾶς, ἀποδεικνύουσιν, ὅτι πολὺ σπουδαίως συνεζητήθη ἡ σύμβασις αὕτη. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε, διατὶ δὲν ὑπεγράφη ἡ σύμβασις ἔκτοτε; Ἁπλούστατα, διότι ἐγὼ ἠρνήθην νὰ ὑπογράψω, καὶ ἠρνήθην νὰ ὑπογράψω τὴν σύμβασιν, διότι ὑπῆρχεν ἐκκρεμὴς δίκη μεταξὺ τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων καὶ τοῦ Δημοσίου, ἡ ὁποία δὲν μοὶ ἐπέτρεπε νὰ ὑπογράψω τὴν σύμβασιν· ὑπέγραψα δ’ αὐτὴν εὐθὺς ὡς ἐξεδόθη ἡ ὁριστικὴ ἀπόφασις τοῦ Ἀρείου Πάγου ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Διότι ἐὰν ἡ ἀπόφασις αὕτη ἦτο ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων καὶ ἡ προκειμένη σύμβασις εἶχεν ὑπογραφῆ καὶ ψηφισθῆ πρὸ τῆς ἐκδόσεως τῆς ἀποφάσεως ταύτης, τὸ Δημόσιον θὰ ὑπεχρεοῦτο κατόπιν εἰς τὴν πληρωμὴν ἀποζημιώσεως πρὸς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς· διότι ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων, δυνάμει τῆς ἀποφάσεως, ἐὰν αὕτη ἦτο ὑπὲρ αὐτῆς, ἤθελε προβῆ εἰς τὴν ἕνωσιν τῶν γραμμῶν Φαλήρου–Πειραιῶς, καὶ τότε ἡ Ἑταιρεία τῶν Σιδηροδρόμων Ἀθηνῶν–Πειραιῶς δυνάμει τῆς συμβάσεως θὰ μᾶς ἐζήτει ἀποζημίωσιν. Ἑπομένως ἐγὼ ἤμην ἡ αἰτία τῆς μὴ ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως πρότερον, καὶ νομίζω ὅτι λογικῶς ἐνήργησα, μὴ ὑπογράψας τὴν σύμβασιν τότε...

§342ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Δὲν ἐδικάζετο ἡ οὐσία τῆς ὑποθέσεως. Ἐὰν ἀνῃρεῖτο ἡ ἀπόφασις, θὰ ἦτο ἐκκρεμὴς ἐνώπιον τοῦ Ἐφετείου.

§343Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐν ὅσῳ ἔμενεν ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα, οὐδεμία Κυβέρνησις, ὀρθῶς σκεπτομένη, ἠδύνατο νὰ κανονίσῃ τὰ τοῦ ζητήματος τούτου. Δὲν ἠδύνατο νὰ τὰ κανονίσῃ, διότι ὑπῆρχε δίκη, τῆς ὁποίας τ’ ἀποτελέσματα ἠδύναντο ν’ ἀπολήξωσιν εἰς ἑκατομμύρια δραχμῶν· διότι οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὴν Ἑταιρείαν τῶν Τροχιοδρόμων, μεθ’ ὧν ἔτυχε νὰ συνομιλήσω, ὑπελόγιζον τὰ δικαιώματα αὐτῶν καὶ τὰς ἀξιώσεις των κατὰ τοῦ Δημοσίου εἰς 2 ἑκατομμύρια, καὶ ἐξεπλάγην, ὅτε ἤκουσα, ὅτι κατὰ τὴν κρίσιν αὐτῶν, στηριζομένην ἐπὶ δικαίου, ἀσφαλοῦς κατ’ αὐτοὺς, ἐπρόκειτο νὰ λάβωσιν ἀπὸ τὸ Δημόσιον 2,000,000.

§344Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ, συζητῶν τὴν ὑπόθεσιν, ἐδήλωσα ὅτι, ἐὰν περιελήφθη ἡ αἴτησις περὶ ἀποζημιώσεως, περιελήφθη μόνον πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα εἰς ἀγωγήν.

§345Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἠξεύρω, οὔτε δύναμαι νὰ ἠξεύρω τί ἐκάμετε· ἐγὼ γνωρίζω τοῦτο· ὅτι ὁμιλοῦντες μετ’ ἐμοῦ οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὴν Ἑταιρείαν, οἱ ὁποῖοι ἐζήτουν ἐπιμόνως νὰ γείνῃ σύμβασις μετ’ αὐτῶν περὶ παρατάσεως τοῦ προνομίου ἀκριβῶς διὰ τὴν μετατροπὴν τοῦ συστήματος τῆς ἕλξεως, μοὶ εἶπον ὅτι εἶχον αὐτὴν τὴν ἀξίωσιν, ἀλλ’ ὅτι ἦσαν προθυμότατοι νὰ ἔλθουν εἰς συμβιβασμὸν μετὰ τοῦ Δημοσίου,—καὶ εἶπον περὶ τίνος συμβιβασμοῦ ἐπρόκειτο,—ἐνῷ ἐγὼ, ὄχι σήμερον, ἀλλ’ ἀπὸ δεκαπενταετίας ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων οὐδὲν δικαίωμα ἔχει. Διότι πρὸ δεκαπενταετίας, ὅτε τὸ πρῶτον ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ παρουσιάσθη ἐνώπιον ἐμοῦ τὸ ζήτημα, ἔδωκα εἰς αὐτὸ τὴν λύσιν, ἣν δίδω σήμερον διὰ τῆς συμβάσεως καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπὸ τοῦ 1886, μεθ’ ὅλας τὰς εἰς διαφόρους ἐποχὰς γενομένας παρὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων ἀποπείρας, οὐδέποτε ἠθέλησε νὰ παραδεχθῇ τὸν τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι τῆς Ἑταιρείας ταύτης, καίτοι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὁ διευθύνων τὰ Δημόσια ἔργα εἶχεν ἀντίθετον γνώμην τῶν ἑκάστοτε Ὑπουργῶν· οὐδεὶς Ὑπουργὸς συνῄνεσε νὰ παραδεχθῇ τὴν γνώμην τοῦ διευθύνοντος τὰ Δημόσια ἔργα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Καὶ διατὶ οὐδεὶς Ὑπουργὸς συνῄνεσε; Διότι κατὰ τὴν κρίσιν μου, κατὰ πᾶσαν δὲ πιθανότητα, καὶ κατὰ τὴν κρίσιν καὶ τῶν ἄλλων Ὑπουργῶν, τὸ ζήτημα λύεται ὑπὸ τῆς συμβάσεως μετὰ τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Ἐν ὅσῳ, Κύριοι ὑπάρχει ἐν τῷ νόμῳ περὶ συστάσεως τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς τὸ ἄρθρον 16, τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει): «Δι’ ἄλλων ἐργολάβων σύστασις δευτέρου σιδηροῦ δρόμου, ὅστις ἔχων τὴν αὐτὴν μὲ τὸν πρῶτον διεύθυνσιν νὰ ἑνώνῃ τὰς δύο πόλεις, δὲν συγχωρεῖται καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ σιδηροδρόμου», οὐδεὶς ὀρθῶς σκεπτόμενος δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτραπῇ εἰς ἄλλον ἡ ἕνωσις. Γνωρίζω τί θ’ ἀντιτάξωσιν εἰς τοῦτο οἱ ἀντιφρονοῦντες, δὲν εἶναι νέον τὸ ζήτημα, οὔτε πρόκειται σήμερον νὰ μάθωμεν τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα φέρουσιν ὅσοι ἔχουσι τὴν ἐναντίαν ἰδέαν, ἀλλ’ οὐδέποτε ἐδόθη ἄλλη ἑρμηνεία εἰς τὴν διάταξιν ταύτην τὴν ἀπαγορευτικήν. Διότι καὶ ἂν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς σημείου πρόκειται νὰ μεταβῆτε εἰς τὸ ἕτερον διὰ μιᾶς καμπύλης ἢ δι’ ἑνὸς τριγώνου, ἀντὶ νὰ λάβητε τὴν εὐθεῖαν γραμμὴν, οὐδεὶς λογικῶς δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ, κατὰ τὴν γνώμην μου, ὅτι δὲν εἶναι ἕνωσις αὕτη τοῦ ἑνὸς σημείου πρὸς τὸ ἄλλο. Βεβαίως παράλληλος δρόμος οὐδέποτε θὰ ὑπάρχῃ, ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε, δὲν εἶναι ἕνωσις, ὅταν μεταβαίνητε ἀπὸ τῆς Τζιτζιφιαῖς εἰς τὸ Φάληρον καὶ ἀπὸ τὸ Φάληρον εἰς τὸν Πειραιᾶ; Καὶ τότε ἐγείρεται ἓν ἕτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν κινεῖ τὴν ἀγανάκτησίν μου, ἀλλ’ ἐπιβάλλεται εἰς τὸν νοῦν μου, τὸ ζήτημα τῆς καλῆς πίστεως. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι συνιστᾶται μία Ἑταιρεία ἐπὶ τῇ βάσει δικαιωμάτων παραχωρουμένων ὑπὸ τοῦ νόμου, καὶ ἐπειδὴ αὐτὴ ἡ Ἑταιρεία μετὰ πολλὰς ἴσως δυστυχίας ἔφθασε νὰ εὐημερῇ, ἔφθασε νὰ προοδεύῃ, δύναται ὁ πρῶτος τυχὼν νὰ τῇ εἴπῃ· «σταματῶ τὴν πρόοδόν σου καὶ ἔρχομαι καὶ κάμνω μίαν παράλληλον γραμμὴν διὰ μιᾶς καμπύλης, καὶ ἔρχομαι νὰ συναγωνισθῶ μαζύ σου»; Εἶναι δυνατὰ πράγματα αὐτά; Ἀπόδειξις δὲ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο, ἀπόδειξις ὅτι αὐτὴ ἡ ἑρμηνεία πάντοτε ἐδόθη παρ’ ὅλων εἰς τὴν διάταξιν ταύτην, εἶναι ὅτι εἰς τὸν Σιδηρόδρομον Πελοποννήσου ἐπετράπη ἡ τοπικὴ μεταφορὰ ἀπὸ τοῦ σταθμοῦ τοῦ Σιδηροδρόμου Πελοποννήσου εἰς Πειραιᾶ...

§346Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τότε διατὶ ἐθέσατε τὸν ὅρον αὐτόν;

§347Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Θὰ σᾶς ἐξηγήσω, διατὶ ἐθέσαμεν τὸν ὅρον. Λαμβάνω ὅμως τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπιχείρημα πράγματι ἰσχυρὸν, ὅτι μία Ἑταιρεία ἐπὶ 15 ἔτη οὐδέποτε συνέλαβε τὴν ἰδέαν νὰ μεταφέρῃ ἐπιβάτας, Ἑταιρεία, ἡ ὁποία ἐδήλωσεν ἐπανειλημμένως δι’ ἐγγράφων, ὅτι ἀναγνωρίζει ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ τὴν μεταφορὰν ταύτην, ἐνῷ ἐκείνη δὲν εἶχε παράλληλον, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα οὐδέποτε ἦλθεν ὁ Σιδηρόδρομος Πελοποννήσου νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μεταφέρῃ ἐπιβάτας ἀπὸ τοῦ σταθμοῦ Ἀθηνῶν εἰς τὸν Πειραιᾶ. Καὶ ἔρχεται μία ξένη Ἑταιρεία...

§348ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἑβραϊκή.

§349Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὁποιαδήποτε καὶ ἂν ἦναι... ἡ ὁποία διὰ μέσων ὄχι παρὰ πολὺ καλῶν προσπαθεῖ νὰ καταδολιευθῇ τὸν νόμον, φθάνουσα πρῶτον εἰς ἓν σημεῖον, μετὰ 2 δὲ ἢ 3 ἔτη, ὅταν εὕρισκε τὴν εὐκαιρίαν κατάλληλον, προβαίνουσα ἐπί τινα μέτρα, ἔπειτα πάλιν, ὅταν εὕρισκεν ἑτέραν εὐκαιρίαν κατάλληλον, προβαίνουσα ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος, καὶ ἀφίνουσα ἓν κενὸν ἐν τῷ μέσῳ, καὶ εἶτα λέγουσα «θέλω νὰ ἑνώσω τὸ κενόν». Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Ἀλλ’ ἠρώτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς: «διατὶ περιελάβετε αὐτὴν τὴν διάταξιν;» Διότι μάρτυς διετέλεσα τῆς ἐκστρατείας, τὴν ὁποίαν πολλάκις ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων ἀπεπειράθη, καὶ τὴν ὁποίαν εἰς μίαν περίστασιν ἐσταμάτησε,—δὲν ἠξεύρω ποία ἦτο ἡ περίστασις καὶ πῶς,— διότι εἶχε φθάσει στιγμή, καθ’ ἣν ὑφήρπαζεν ἀπὸ ἕνα Ὑπουργὸν τὴν συναίνεσίν του διὰ μέσων, τὰ ὁποῖα ἐγὼ καταδικάζω...

§350Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Κατὰ ποίαν ἐποχήν;

§351Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, κατὰ τὸ 1895· ἦτο μάλιστα τότε ἐν τῇ Κυβερνήσει ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὁ κύριος Σκουζές. Τότε ὀλίγον ἔλειψε νὰ λάβῃ μίαν συναίνεσιν. Προβλέπων λοιπὸν ἐγὼ, ὅτι ἦτο δυνατὸν τὸ αὐτὸ νὰ συμβῇ μίαν ἄλλην ἡμέραν, ἠθέλησα νὰ λύσω τὸ ζήτημα, καὶ τὸ ἔλυσα κατὰ συνείδησιν, ὅπως ἐγὼ ἀντιλαμβάνομαι τὸ ζήτημα. Τὸ ἀντιλαμβάνομαι δὲ ὡς ἑξῆς· ὅτι εἶναι δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει, δυνάμει ὑπάρχοντος νόμου, ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Ἐὰν ἔχῃ λοιπὸν αὐτὸ τὸ δικαίωμα, δὲν ἠδυνάμην τὸ δικαίωμα τοῦτο νὰ ἐκτιμήσω εἰς χρήματα καὶ νὰ ζητήσω ἀνταλλάγματα δι’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρεχώρουν, διότι εἶχον τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὸ δικαίωμα αὐτὸ τὸ εἶχε, καὶ ἑπομένως δὲν παρουσιάζω τὰ ἀνταλλάγματα τὰ ἐν τῇ συμβάσει ἀναγραφόμενα ὡς ἀνταλλάγματα χάριν τοῦ ἄρθρου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁ Σιδηρόδρομος Ἀθηνῶν–Πειραιῶς ἔχει, καὶ τὸ ἀνέγραψα ἐν τῇ συμβάσει, πρὸς ἀποφυγὴν δικῶν κατὰ τοῦ Σιδηροδρόμου καὶ κατὰ τοῦ Δημοσίου, καὶ ἑπομένως κινδύνων καὶ διὰ τὸν Σιδηρόδρομον καὶ διὰ τὸ Δημόσιον. Ἀλλὰ μᾶς λέγουσι: «καταδικάζετε τὴν συγκοινωνίαν τῶν δύο πόλεων, καὶ τὴν καταδικάζετε διὰ παντός.» Ἀπαντῶ, ὅτι δὲν τὴν καταδικάζομεν διὰ παντός· καὶ ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος, διότι αὐτὸ τὸ συμφέρον τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς θ’ ἀναγκάσῃ αὐτὴν νὰ βελτιώσῃ τὰ τοῦ σιδηροδρόμου, θὰ τὴν ἀναγκάσῃ ἐπὶ ποινῇ ἀπωλείας τῶν κερδῶν τὰ ὁποῖα ἔχει· διότι, ἐν ὅσῳ δὲν μεταβάλλει τὸ τροχαῖον ὑλικὸν αὐτῆς, ἐν ὅσῳ δὲν μεταβάλλει τὴν ἕλξιν, θὰ καταντήσῃ νὰ μὴ ᾖναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας, καὶ ἑπομένως τὸ συμφέρον αὐτῆς θὰ τὴν ὑποχρεώσῃ νὰ κάμῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει. Ἀλλὰ προβάλλουσι τὸ ζήτημα τῆς μεταφορᾶς τῶν ἐμπορευμάτων. Τὸ ζήτημα τοῦτο, Κύριοι, δὲν εἶναι τόσον ἁπλοῦν, ὅσον φαντάζεσθε. Ἡ μεταφορὰ τῶν ἐμπορευμάτων, ὅταν ἡ ἀπόστασις δὲν ὑπερβαίνῃ τὰ ἓξ χιλιόμετρα, εἶναι πάντοτε δύσκολος νὰ γείνῃ διὰ σιδηροδρόμου, διότι ἔχετε τὴν μεταφορὰν τοῦ ἐμπορεύματος ἀπὸ τοῦ Τελωνείου μέχρι τοῦ σταθμοῦ τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ ἀπὸ τοῦ δευτέρου σταθμοῦ τοῦ σιδηροδρόμου μέχρι τοῦ καταστήματος, ὅπου τὸ ἐμπόρευμα μεταφέρεται. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν ἡ μεταφορὰ δὲν ἐπιτυγχάνει διὰ τοῦ σιδηροδρόμου. Ἡ δυσκολία αὕτη κατ’ ἐμὲ ὑφίσταται. Ἀλλὰ ἐὰν ἡ Ἑταιρεία ἔχῃ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς μεταφορᾶς, καὶ ἂν παρουσιασθοῦν πολῖται παραπονούμενοι ὅτι δὲν ἔχει τὴν ἐγκατάστασιν τὴν ἀπαιτουμένην πρὸς τὴν μεταφορὰν ταύτην, καθῆκον θὰ ἦτο τῆς ἀρχῆς νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν διάταξιν, ἡ ὁποία ὑποχρεώνει τὴν Ἑταιρείαν πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς μεταφορᾶς. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια ἐπὶ τῆς συμβάσεως, ἀλήθεια τὴν ὁποίαν εἶχον καθῆκον νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς. Ἐξέφρασα μετὰ πάσης εἰλικρινείας τὴν γνώμην μου, χωρὶς νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν οὔτε μετόχους, οὔτε μέλη Συμβουλίου, διότι οὔτε μὲ ἐνδιαφέρουν ταῦτα. Δὲν εἶμαι ὁ ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος θὰ κάμῃ συμβάσεις χάριν προσώπων, ὁ ὁποῖος θὰ ὑπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου. Τὸ ἔκαμα διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι πράττω ὅ,τι ἔπρεπε νὰ πράξω, ὅ,τι ἡ συνείδησις μου ἐπέβαλλεν εἰς ἐμὲ νὰ πράξω. Εἰς τὴν Βουλὴν ἀπόκειται ν’ ἀποφασίσῃ ὅ,τι θέλει.

§352Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Βεβαίως εἶναι λυπηρὸν, ὅτι ἐγὼ ἀναλαμβάνω νὰ ψάλω ἐνταῦθα τὸ ἑωθινόν· διὰ τοῦτο ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω εἰς ἀπάντησιν πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Παρέστησε τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων ὡς θελήσασαν πάντοτε νὰ ἐπωφεληθῇ διὰ διαφόρων μέσων, ὅπως ἐπιτύχῃ ἐπωφελεῖς παραχωρήσεις. Ἐγὼ διετέλεσα νομικὸς σύμβουλος τῆς Ἑταιρείας ταύτης, ἀλλὰ τοῦτο βεβαίως δὲν εἶναι λόγος νὰ μὴ ἀναλάβω τὴν ὑπεράσπισιν αὐτῆς· διότι εἰλικρινὴς ὑπεράσπισις εἶναι πάντοτε ἐκτέλεσις καθήκοντος. Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἀξιώσῃ ποτὲ τὴν ἕνωσιν τῶν δύο γραμμῶν Φαλήρου καὶ Πειραιῶς. Τοῦτο ἀπεφάνθη καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος. Ἀλλ’ εἰς ἄλλην ὑπόθεσιν, τὴν ὁποίαν γνωρίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τὰ δικαστήρια ἔκριναν ἐντελῶς διαφόρως· διότι ἐγεννήθη ἄλλοτε τὸ ζήτημα, ἂν ἔχει δικαίωμα ἡ Ἑταιρεία αὕτη νὰ στρώσῃ γραμμὴν μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Φαλήρου, καὶ τὸ Ἐφετεῖον καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος τότε ἐθεώρησαν ὅτι εἰσὶν ἀνεξάρτητοι αἱ τοιαῦται γραμμαὶ, ὅτι δὲν προσβάλλουσι τὸ προνόμιον τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, διότι δὲν εἶχον τὴν αὐτὴν διεύθυνσιν πρὸς τὰς γραμμὰς τοῦ σιδηροδρόμου τούτου. Ἂν δὲ ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων ἠξίωσε τὴν ἕνωσιν Πειραιῶς–Φαλήρου, ἐστηρίχθη εἰς τὴν γνώμην ἐκείνην τῶν δικαστηρίων, ἐστηρίχθη εἰς τοὺς ὅρους τῆς πρὸς τὸ Κράτος συμβάσεως, ὅτι ἡ κατασκευὴ τοῦ συμπλέγματος Πειραιῶς ἤθελε συγχρόνως συνεπαγάγει τὴν ἕνωσιν τῶν δύο γραμμῶν Φαλήρου καὶ Πειραιῶς. Ἰδοὺ πῶς ἔχει τὸ ἄρθρον (ἀναγινώσκει): «... Τέλος ἡ ἐνάτη γραμμὴ συνίστησι τὸ ἀναγκαῖον σύμπλεγμα διὰ τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Πειραιῶς καὶ τῶν πέριξ, ἐκτὸς τῆς γραμμῆς τῆς ἑνούσης διὰ τῆς κρηπίδος τὸ Τελωνεῖον μετὰ τοῦ σιδηροδρομικοῦ σταθμοῦ. Ἐν τούτοις ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται ν’ ἀπαιτήσῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος τούτου, εἰμὴ μόνον ἂν συνδεθῇ τοῦτο μετὰ τοῦ τῶν Ἀθηνῶν». Σᾶς ἐρωτῶ λοιπὸν, ὅταν τὸ Δημόσιον ἠξίωσε τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ συμπλέγματος τοῦ Πειραιῶς, δὲν εἶχε καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παραχωρήσῃ καὶ τὴν ἕνωσιν τῆς γραμμῆς Φαλήρου καὶ Πειραιῶς; Ποία ἑρμηνεία δύναται νὰ δοθῇ ἄλλη ὑπὸ παντὸς λογικῶς σκεπτομένου καὶ ἑρμηνεύοντος τὴν διάταξιν; Αὐτὰ λοιπὸν ἐζήτησεν ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, καὶ ἐγὼ ἐν τῇ πρώτῃ δίκῃ ὡς ἐναγομένη ἐνίκησεν, ἐσχάτως ὅμως ὡς ἐνάγουσα τὸ Δημόσιον ἠττήθη· ἡττηθεῖσα δὲ δικαστικῶς, σύρεται ἐνταῦθα, ἵνα ἡττηθῇ καὶ νομοθετικῶς. Τὸ παράπονον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, δὲν εἶναι ὅτι παραχωρεῖτε μεγάλα δικαιώματα εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου,— διότι ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ θεραπεύσῃ τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας καὶ ἀναπτύξῃ αὐτὰ, νὰ ἐφαρμόσῃ ὡς κινητήριον τὴν ἠλεκτρικὴν δύναμιν,—ἀλλὰ δὲν ἔπρεπε διὰ τοῦτο ἐν ἀγανακτήσει διατελοῦντες νὰ περιορίζητε καὶ καταστρέφητε τὸ δικαίωμα καὶ τὰ προνόμια ἄλλης Ἑταιρείας, ἐπίσης τὴν συγκοινωνίαν ἐξυπηρετούσης. Τὸ ἄρθρον 16 τοῦ ἀρχικοῦ νόμου περὶ συστάσεως τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς τί λέγει; (ἀναγινώσκει): «Δι’ ἄλλων ἐργολάβων σύστασις δευτέρου σιδηροδρόμου, ὅστις ἔχων τὴν αὐτὴν μὲ τὸν πρῶτον διεύθυνσιν νὰ ἑνώνῃ τὰς δύο πόλεις, δὲν συγχωρεῖται καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος.» Ὑμεῖς ἑρμηνεύετε τὴν ῥήτραν, ὅτι ἀπαγορεύεται ἡ κατασκευὴ ἄλλης γραμμῆς ἐχούσης τὴν αὐτὴν διεύθυνσιν, καὶ ἐννοεῖτε οὐχὶ παραλλήλως, ἀλλὰ πᾶσαν, ἔστω καὶ ἔμμεσον, διεύθυνσιν, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἑνώσῃ τὰς δύο πόλεις Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἐκ διαφόρων διαμέσων σημείων. Ἀλλὰ καὶ τὸ Ἐφετεῖον Ἀθηνῶν καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος ἀπεφήναντο ἀντιθέτως. Ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως δὲ ταύτης πάντοτε ἐστήριξε τὰ δικαιώματά της ἡ Ἑταιρεία καὶ ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργοῦ ἐκείνου, ὃν δὲν ὠνομάσατε, ἀλλ’ εἴπετε ὅτι ὑπεχώρησε...

§353Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν εἶπον ὅτι ὑπεχώρησε.

§354ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ὅταν εἴπητε ὅτι ἐξέδωκεν ἢ ὑπέγραψεν ἔγγραφον πρὸς ἕνωσιν;

§355Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι ἡμέραν τινὰ ὀλίγον ἔλειψεν Ὑπουργός τις νὰ πεισθῇ.

§356ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἐξαπατηθῇ;

§357Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαίως δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἐξαπατηθῇ Ὑπουργὸς, ἀλλ’ ὑπάρχουν πολλαὶ περιστάσεις, καθ’ ἃς εἶναι πολυάσχολοι οἱ Ὑπουργοὶ, ὥστε δὲν προσέχουν. Ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι μόλις ἐνόησεν αὐτὸ, ἠμπόδισε νὰ κοινοποιηθῇ τὸ ἔγγραφον.

§358ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἦτο λοιπὸν μωρὸν τὸ Ἐφετεῖον καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος, ὅστις ἀπεφήνατο, ὅτι ἡ ῥήτρα «τὴν αὐτὴν μετὰ τοῦ ἑτέρου διεύθυνσιν» δὲν ἐνόει εἰμὴ τὴν ἕνωσιν δύο σημείων ὄχι διὰ καμπύλης ἢ ἐμμέσως, ἀλλὰ δι’ εὐθείας γραμμῆς, ὅτι δὲν προσβάλλεται τὸ προνόμιον, ἂν δι’ ἄλλης διευθύνσεως ἡ γραμμὴ ἠδύνατο νὰ φθάσῃ πρὸς τὸ αὐτὸ σημεῖον; Διὰ τοῦ συστήματος τῶν ἀποκλειστικῶν καὶ μακροχρονίων προνομίων, ὡς διατυποῦτε αὐτὰ ἐν τῇ συζητουμένῃ συμβάσει, ἀδικεῖτε, συντρίβετε τὴν συγκοινωνίαν, ἡ ὁποία ἐκ πολλῶν ἄλλων σημείων δύναται νὰ ἐξυπηρετήσῃ ἐν τῷ μέλλοντι τὰς δύο πόλεις. Μὴ σπεύδετε λοιπόν. Παρακαλῶ νὰ μελετήσητε βαθύτερον τὰ πράγματα, διότι δὲν πρόκειται περὶ συμφερόντων ἀτομικῶν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ συμφερόντων σπουδαιοτάτης συγκοινωνίας.

§359ΜΙΧ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠγανάκτησε κατὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων, προτείνω νὰ ζητήσῃ ἡ Βουλὴ συγγνώμην ἀπὸ τὸν κ. Βωττὺ (ἱλαρότης).

§360Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠγανάκτησα διόλου. Ἐγώ, ὅτε πρὸ ἐτῶν, εἰς τὰ 1897, ἤμην Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἔλαβον τὸν κατάλογον τῶν εἰσιτηρίων, τὰ ὁποῖα ἔδιδεν ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων, καὶ ἐλυπήθην σφόδρα, ἰδὼν ὅτι οἱ λαβόντες δωρεὰν εἰσιτήρια δὲν ἦσαν μόνον Εἰσαγγελεῖς, ἀλλὰ καὶ πολλοὶ δικασταί, καὶ ἠναγκάσθην νὰ ἐκδώσω διαταγὴν ῥητήν, ὅπως μὴ δοθῶσι τὰ εἰσιτήρια, διότι δὲν ἠδυνάμην νὰ ἐννοήσω, πῶς ἐδικαιοῦντο νὰ λάβωσιν αὐτὰ τὰ εἰσιτήρια. Δὲν τὸ λέγω δὲ διὰ νὰ ψέξω τὴν Ἑταιρείαν.

§361ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πιέζονται αἱ Ἑταιρεῖαι καὶ δίδουν εἰσιτήρια εἰς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι δὲν ἔπρεπε νὰ λαμβάνουν τοιαῦτα.

§362ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Ἠμπορεῖτε νὰ μοῦ ἀναφέρητε ἓν ὄνομα, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ ἔδωσε δωρεὰν εἰσιτήριον ὁ Σιδηρόδρομος Ἀθηνῶν–Πειραιῶς;

§363Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ δύναμαι νὰ μαρτυρήσω, ὅτι εἰς οὐδένα ἔδωκεν ἀληθῶς εἰσιτήριον ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ σιδηροδρόμου. Γινώσκω ὅτι ἔδωκε μόνον ἕν.

§364ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Εἰς Ποῖον;

§365ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως.

§366Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς ἐμέ! Δὲν ἐδέχθην ἀπὸ καμμίαν Ἑταιρείαν εἰσιτήριον. Ποτέ! ποτέ! Τὸ σύστημά μου εἶναι, ὅταν πηγαίνω εἰς τὸν Πειραιᾶ, νὰ πληρώνω τὸ εἰσιτήριόν μου.

§367Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κύριος Βαλαωρίτης σᾶς ἀπέστειλεν ἓν εἰσιτήριον.

§368ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Σᾶς διαψεύδω εἰς τοῦτο· ποτὲ δὲν ἔστειλα εἰσιτήριον εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν.

§369Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Καθ’ ἣν ἐποχὴν ὁ κ. Θεοτόκης διετέλει ἐν τῇ ἀρχῇ μετ’ ἐμοῦ, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, κατ’ ἐκείνην ἀκριβῶς τὴν ἐποχὴν μοὶ εἴπετε, ὅτι τοῦ ἀπεστείλατε ἓν εἰσιτήριον. Ὑποθέτω ὅτι δὲν ἔκαμε χρῆσιν αὐτοῦ.

§370Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Οὔτε ἔλαβον αὐτό, οὔτε ἑπομένως ἔκαμα χρῆσιν αὐτοῦ· πλανᾶσθε δέ, ὅταν λέγητε ὅτι ἔλαβον εἰσιτήριον, ὅτε ἤμην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐγώ, ὅτε ἦλθον ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, εὗρον ὅτι πολλοί, μεταξὺ δὲ αὐτῶν καί τινες δικασταί, ἐλάμβανον εἰσιτήριον ἀπὸ τὸν Ἱπποσιδηρόδρομον, καὶ ἔκαμα ἔγγραφον, ὅπως ἐμποδίσω τὴν κατάχρησιν τὴν γενομένην εἰς βάρος τῆς Ἑταιρείας.

§371ΠΡΟΕΔΡΟΣ (πρὸς τὸν ἀγορεύοντα). Παρακαλῶ, ἐντὸς τοῦ θέματος, κύριε Βουλευτά.

§372Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι εἶμαι ἐντὸς τοῦ θέματος, ὅταν ὁμιλῶ περὶ ὡρισμένης διατάξεως τῆς συμβάσεως· ὠφείλατε δέ, τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠγέρθη καὶ κατηγόρησεν ὁλόκληρον τὸ δικαστικὸν σῶμα, ὅτι ἐδωροδοκεῖτο δι’ εἰσιτηρίων τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου, νὰ τὸν ἀνακαλέσητε. (Διαμαρτυρίαι ἐκ δεξιῶν).

§373ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοιαῦτα πράγματα δὲν εἶπε.

§374Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὸ ἐναντίον εἶπον ἀκριβῶς.

§375Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε τὰ ἑξῆς· ὅτι ἐθαύμασεν, ὅτε εἶδεν ὅτι τοσοῦτος ἀριθμὸς δικαστῶν εἶχε δωρεὰν εἰσιτήρια. Ἐὰν δὲν ἐννοεῖτε τὴν Ἑλληνικήν, κύριε Πρόεδρε, ἄλλος λόγος. Ἴσως δὲν τὴν ἐννοεῖτε ἀφ’ ὅτου εἶσθε ἐκεῖ ἐπάνω. Ἀλλ’ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν σημαίνουσι τοῦτο τὰ λεχθέντα.

§376ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ αὐτὸ ὑπέθεσα πάντοτε.

§377Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Λοιπὸν ἡ ἔννοια εἶναι, ὅτι ἐδόθησαν δωρεὰν εἰς τοὺς δικαστὰς εἰσιτήρια. Ἀπέναντι δὲ τῆς κατηγορίας ταύτης κατὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων ἠγέρθη ὁ κ. Βαλαωρίτης καὶ εἶπεν ὅτι δὲν μετῆλθε τοιαῦτα μέσα ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου. Καὶ εἶναι ἀληθές. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου οὐδέποτε διένειμε δωρεὰν εἰσιτήρια. Παραδόξως δὲ σήμερον βλέπομεν, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατηγόρει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καθιερούμενον ἐν τῇ συμβάσει αὐτῇ, ἐναντίον τῶν συνηθειῶν τῆς Ἑταιρείας, διότι βλέπομεν ἐν ἄρθρῳ 7, ὅτι ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου ὑποχρεοῦται νὰ ἐκδίδῃ εἰσιτήρια ἐλευθέρας κυκλοφορίας αʹ) εἰς τοὺς κ.κ. Βουλευτὰς, βʹ) εἰς τοὺς ἐν Ἀθήναις μηχανικοὺς τῶν δημοσίων ἔργων, γʹ) εἰς τὸν Νομάρχην Ἀττικῆς, δʹ) εἰς τοὺς Προέδρους καὶ Εἰσαγγελεῖς τῶν ἐν Ἀθήναις δικαστηρίων, εʹ) εἰς τὸν Διευθυντὴν τῆς Ἀστυνομίας.» Ἐὰν ὑπῆρχε πρόθεσις δωροδοκίας κατὰ τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἐθαύμασεν, ἰδὼν ὅτι τοιαύτη ἀφειδία ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων ὡς πρὸς τὰ διαρκῆ εἰσιτήρια εἶχε γείνῃ, βεβαίως τὴν αὐτὴν διάγνωσιν ὤφειλε νὰ κάμῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς διατάξεως ταύτης τῆς συμβάσεώς του.

§378Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι. Καὶ ὑπάρχει λόγος διὰ νὰ μὴ κάμω τὴν αὐτὴν διάγνωσιν.

§379Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν ἐθεωρεῖτε ὅτι δὲν ἦτο ἀξιοπρεπὲς δι’ ὑμᾶς νὰ λάβητε ἓν εἰσιτήριον διαρκὲς, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, πῶς θεωρεῖτε ὅτι δὲν εἶναι τοῦτο ἀναξιοπρεπὲς διὰ τοὺς Προέδρους καὶ τοὺς Εἰσαγγελεῖς καὶ ὅλους ἐκείνους τοὺς ὑπαλλήλους, οὓς ἀναγράφει τὸ μνημονευθὲν ἄρθρον τῆς συμβάσεως...

§380Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Διόλου.

§381Δ. ΡΑΛΛΗΣ. .. ὅταν ἐξ αὐτῶν ἐξαρτᾶται ὁ ἔλεγχος τῆς Ἑταιρείας;

§382Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω ἀμέσως. Διότι ἐκεῖ ἀναλαμβάνει ἡ Ἑταιρεία δυνάμει συμβάσεως ὑποχρέωσιν, ἥτις ἔχει χαρακτῆρα γενικόν. Ἀλλ’ εὑρίσκω ὅτι, ὅταν δὲν ἔχῃ καμμίαν ὑποχρέωσιν νὰ δώσῃ εἰσιτήρια, καὶ βλέπετε ἕνα κατάλογον, ἐν ᾧ περιλαμβάνονται πλεῖστοι ὅσοι ὑπάλληλοι καὶ οἰκογένειαι ὑπαλλήλων, αἵτινες λαμβάνουσιν εἰσιτήρια, εὑρίσκω, λέγω, ὅτι τοῦτο εἶναι ἄδικον καὶ ἐπιβλαβὲς διὰ τὴν Ἑταιρείαν. Δὲν εἶπον ὅτι ἔγεινεν ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας, ὅπως δωροδοκηθῶσιν. Αὐτὰ δὲν τὰ εἶπον. Περὶ εἰσιτηρίων δὲ δὲν ἔκαμα ἐγὼ πρῶτος λόγον. Ὁ κ. Μομφερρᾶτος ἔκαμε λόγον περὶ εἰσιτηρίων, κατηγορῶν τοὺς ἄλλους.

§383ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Κατηγόρησα ἄλλους ἐγώ!

§384Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ συνεζήτησα χωρὶς νὰ ὁμιλήσω ποσῶς περὶ εἰσιτηρίων. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια.

§385Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ ὑπέθετον, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐθεώρει ἀναξιοπρεπὲς δι’ ἑαυτὸν νὰ κάμῃ χρῆσιν εἰσιτηρίου, ὁπωσδήποτε διδομένου· καὶ εἶπεν ὅτι οὐδέποτε ἔκαμε χρῆσιν τοιούτου. Ὑπέθετον δὲ, ὅτι ἔλεγε τοῦτο καὶ ὡς πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα χορηγοῦνται δυνάμει συμβάσεως. Διότι ἐγὼ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ταπεινῶς ἐνώπιον ὑμῶν, ὅτι ἐθεώρησα ὅτι εἶχον δικαίωμα νὰ κάμω χρῆσιν τοῦ εἰσιτηρίου, τὸ ὁποῖον μάλιστα χθὲς, ὕστερον ἀπὸ δύο ἢ τρεῖς μῆνας, μοὶ ἔστειλε τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς...

§386Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι καὶ ὑποχρέωσις.

§387Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλ’ ὄχι. Κατὰ τὰς ἰδέας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι. Πρόκειται περὶ πράξεως, ἡ ὁποία, ἂν δὲν εἶναι ἀθέμιτος, ἂν δὲν εἶναι ἀνήθικος, ἔχει ὅμως κἄτι τι τὸ ἀναξιοπρεπὲς, καὶ ὅτι δὲν ὑπέπεσεν εἰς τοιαύτην ἐκαυχᾶτο πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§388Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐκαυχώμην ἐγὼ περὶ αὐτοῦ!

§389Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δι’ ὑμᾶς μετέβαλον τὴν ἔννοιάν των αἱ λέξεις. Ἐλέγετε ὅμως πρὸ ὀλίγου, ὅτι ποτὲ δὲν κατεδέχθητε νὰ κάμητε χρῆσιν εἰσιτηρίου δωρεὰν διδομένου. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, κάμνετε χρῆσιν τῶν εἰσιτηρίων, τὰ ὁποῖα χορηγοῦνται ἐκ μέρους τῶν ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιρειῶν, ὅταν πηγαίνητε εἰς τὴν Κέρκυραν, καὶ ὅταν δὲν ἔχητε πολεμικὰ εἰς τὴν διάθεσίν σας;

§390Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πάλιν τὰ πολεμικὰ! Δὲν χρησιμεύουν ποτὲ τὰ πολεμικὰ ὡς ἐμπορικά.

§391Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δύνανται ὅμως νὰ χρησιμεύσουν καὶ ὡς θαλαμηγά.

§392Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἐχρησίμευσαν εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον πρὸς τοιοῦτον σκοπόν.

§393Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἠξεύρω ἂν δὲν ἐχρησίμευσαν δι’ ὑμᾶς. Ἀλλὰ χρησιμεύουσι.

§394ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἤγειρα τὸ ζήτημα τῶν εἰσιτηρίων.

§395Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἠξεύρω. Ἀλλ’ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος τὸ ἐτόνισεν, εἶναι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτὸ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐτόνισεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διὰ ν’ ἀποδείξῃ τὴν ἀμεροληψίαν, μετὰ τῆς ὁποίας ἐπιτελεῖ τὰ καθήκοντά του ἀπέναντι τῶν Ἑταιρειῶν. Σᾶς εἶπεν ὅτι πρόκειται περὶ μιᾶς ξένης Ἑταιρείας, ἀπέναντι δὲ μιᾶς ξένης Ἑταιρείας ἡ ἀγαθοπιστία του, (ἥτις ὡς πρὸς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς εἶναι ὑπερτέρα τῆς τελεσιδικίας, τῆς κατ’ αὐτῆς ἐπελθούσης) καθ’ ἣν ἐποχὴν ἦτο εἰς τὴν ἀρχήν, ὡς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἢ τῆς Παιδείας,—δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς, ἀλλὰ καθ’ ἣν ἐποχὴν εὑρίσκετο ἐν τῷ Ὑπουργείῳ μετὰ τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη,— ἡ ἀγαθοπιστία του, εἶπε, τὸν ἔκαμε ν’ ἀγανακτήσῃ, διότι ὑπῆρξεν Ὑπουργὸς,—καὶ ὁ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος εἶναι ὁ κ. Μαυρομιχάλης,—ὅστις ἐσκέφθη νὰ δώσῃ τὴν ἕνωσιν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων διὰ τὰς γραμμὰς μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Φαλήρου ἢ Νέου Φαλήρου καὶ Πειραιῶς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι κἂν ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔλεγε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι πρόκειται περὶ ξένης Ἑταιρείας. Ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων δὲν εἶναι ξένη. Εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων συντρέχουσι κεφάλαια ἑλληνικὰ καὶ συντρέχουσι καὶ κεφάλαια ξένα, διότι ἡ Ἑταιρεία ἡ Ἠλεκτρικὴ ἡ Ἑλληνικὴ ἔχει μετοχὴν δύο ἑκατομμυρίων εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, ἡ Τράπεζα τῶν Ἀθηνῶν ἔχει μετοχὴν 500 χιλιάδων· δηλαδὴ εἶναι 2,500,000 δραχμῶν ἐντόπια κεφάλαια, ἀπέναντι ἑνὸς ἑκατομμυρίου καταβληθέντος ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου. Ἀλλ’ ἐν τῷ πολλῷ του ζήλῳ ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ καὶ τὰ πραγματικὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα δὲν ὤφειλε ν’ ἀποκρύψῃ ἀφ’ ὑμῶν, παρέτρεξεν, ἔφθασε μέχρι τοῦ σημείου νὰ κηρύξῃ πόλεμον ἐξοντώσεως κατὰ τῶν κεφαλαίων ἐκείνων τῶν ξένων, τὰ ὁποῖα ἦλθον νὰ εὕρωσιν ἐνασχόλησιν ἐν Ἑλλάδι. Αἱ θεωρίαι του αἱ οἰκονομικαὶ φθάνουσι μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου, ὅτι πρέπει ὁπωσδήποτε τὸ κεφάλαιον, ὅταν ἦναι ξένον, νὰ ἐξοντωθῇ. Πρέπει διὰ παντὸς τρόπου νὰ φυγαδευθῇ οἱονδήποτε ξένον κεφάλαιον ἐκ τῆς Ἑλλάδος, διότι πρέπει ἡ Ἑλλὰς νὰ ὑποστῇ ὑπὸ τὴν Κυβέρνησίν του τὴν τύχην, τὴν ὁποίαν ὑπὸ τὴν προστασίαν του πρόκειται νὰ ὑποστῇ ἡ συγκοινωνία μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Πρέπει ἡ Ἑλλὰς νὰ συχοβράζῃ ὡς ὁ κάβουρας εἰς τὸ ζουμί της! Αὗται εἶναι αἱ θεωρίαι αἱ οἰκονομικαὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐν τῇ ἀμεροληψίᾳ του δὲν ἐδίστασε, Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ κηρύξῃ τοιοῦτον πόλεμον κατὰ τῶν ξένων κεφαλαίων, ἐντεῦθεν, ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς! Ἀληθῶς κατεπλάγην καὶ ἐθλίβην διὰ τὴν παραφοράν, εἰς τὴν ὁποίαν ἤγαγεν αὐτὸν τὸ σφάλμα, εἰς ὃ ὑπέπεσε, τοιαύτην ὑπογράψας σύμβασιν. Ὑπογράψας δὲ τοιαύτην σύμβασιν, εἶναι ἀκράτητος πλέον εἰς τὴν παραφοράν του, καὶ φθάνει μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε νὰ καταγγέλλῃ τὰ ξένα κεφάλαια, τὰ ὁποῖα ἦλθον ἐδῶ διὰ νὰ εὕρωσιν ἐπασχόλησιν, καὶ νὰ λέγῃ, ὅτι διὰ παντὸς τρόπου τὰ ξένα ταῦτα κεφάλαια, τὰ ὁποῖα ἦλθον διὰ νὰ εὕρωσιν ἐπασχόλησιν, πρέπει νὰ φυγαδευθῶσι, πρέπει νὰ ἐξοντωθῶσιν, ὅτι αὐτὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρωσι χάριν παρ’ αὐτῷ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρωσι χάριν παρὰ τῇ Κυβερνήσει τῇ Ἑλληνικῇ. Καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλπίζῃ τις, μὲ τοιαύτας θεωρίας, τὰς ὁποίας ἐκστομίζει ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὅτι δύνανται νὰ συρρεύσωσι κεφάλαια ἐν Ἑλλάδι, ὅταν τοιοῦτος ἀμείλικτος πόλεμος κηρύσσηται κατ’ αὐτῶν; Καὶ διατὶ αὐτὸς ὁ ἀμείλικτος πόλεμος; Ἕνεκα τῆς ἀγαθοπιστίας, ἐκ τῆς ὁποίας ἐμπνέεται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Μὴ νομίσητέ ποτε, ὅτι αὐτὸς εἶναι ἱκανὸς νὰ προέλθῃ εἰς τὴν συνομολόγησιν συμβάσεως χάριν φίλων, μὴ νομίσητέ ποτε, ὅτι θέλει προβῆ εἰς οἱανδήποτε παροχὴν ὑπὲρ φίλων του. Ἀλλ’ ἡ πολιτεία σας ἀφ’ ἧς ἡμέρας εἰσήλθετε εἰς τὴν ἐξουσίαν τί ἄλλο εἶναι παρὰ πολιτεία παροχῶν; Εἴπετέ μοι, ἂν μίαν μόνην πρᾶξιν ἐνεργήσατε, ἕνα μόνον διορισμὸν, μίαν μόνην μετάθεσιν, ἂν μίαν κἂν διάταξιν περιελάβετε ἔν τινι οἱῳδήποτε νομοσχεδίῳ, χωρὶς νὰ ἔχητε ὡς σκοπὸν τὴν ἐξυπηρέτησιν μόνον συμφερόντων προσωπικῶν, συμφερόντων ἀτομικῶν, τὰ ὁποῖα ὑπολαμβάνετε ὡς συμφέροντα πολιτικά! Ὑπῆρξε τόσον ἁγνὴ ἡ πολιτεία του, ὥστε θαυμάζει, ὅτι ἠδυνήθην νὰ ὑποπτεύσω, ὅτι ἐνδίδων εἰς φιλικὰς ἀξιώσεις ὑπέγραψε τὴν σύμβασιν αὐτήν. Καὶ ἔλεγε: «πῶς δὲν ἐννοεῖτε ὅτι ἐξηγέρθη ἡ συνείδησίς μου, ὅτε ἐπληροφορήθην, ὅτι κατὰ τὸ 1895 ἐκινδύνευσεν εἷς Ὑπουργὸς νὰ χορηγήσῃ τὴν ἕνωσιν; Καὶ ἠθέλετε νὰ μὴ ἐξεγερθῇ ἡ συνείδησίς μου, ὅταν βλέπω αὐτὴν τὴν κακόπιστον, τὴν ξένην Ἑταιρείαν, ἡ ὁποία ὀλίγον κατ’ ὀλίγον προσπαθεῖ, διὰ παντὸς τρόπου, δι’ ἀπάτης, διὰ δωροδοκιῶν πρὸς τοὺς δικαστὰς, νὰ φθάσῃ ὁπωσδήποτε εἰς τὴν ἕνωσιν;» Ἀλλ’ ἡ ἀγαθοπιστία σας, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως δὲν σᾶς ἐπέβαλλε νὰ πάρητε εἰς χεῖρας τὴν σύμβασιν, τὴν ὑπογραφεῖσαν παρὰ τοῦ ἀρχηγοῦ σας κατὰ τὸ 1880, τὴν σύμβασιν τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, διὰ νὰ ἴδητε ἐκεῖ, ὅτι παραχωρεῖται εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων ἡ κατασκευὴ ἐννέα γραμμῶν συναφῶν μεταξύ των (lignes reliées entre elles); Προσπαθεῖ ἡ Ἑταιρεία, λέγει, κατὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ φθάσῃ εἰς τὴν ἕνωσιν, καὶ ἠθέλησε νὰ τῆς κόψῃ τὸν δρόμον. Καὶ πῶς προσεπάθησε τοῦτο; Κατασκευάσασα τὴν πρώτην γραμμήν! — Ἀλλ’ αὐτὴ ἡ πρώτη γραμμὴ τῇ ἐπεβάλλετο ἐκ τῆς συμβάσεως. — Κατασκευάσασα τὴν δευτέραν γραμμὴν, κατασκευάσασα τὴν τρίτην γραμμὴν, τὴν τετάρτην, τὴν πέμπτην, τὴν ἕκτην, τὴν ἑβδόμην. — Ἀλλὰ καὶ αὗται ἐπεβάλλοντο ἐκ τῆς συμβάσεως. — Κατασκευάσασα τὴν ἐνάτην γραμμὴν, τὸ σύμπλεγμα τοῦ Πειραιῶς. — Ἀλλὰ καὶ αὕτη ἐπεβάλλετο ἐκ τῆς συμβάσεως. — Καὶ τότε, ὅτε ἐξετέλεσε τὰς ὑποχρεώσεις της πάσας ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων, ἐζήτησε παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα αἱ ἐννέα γραμμαὶ ὦσι συναφεῖς μεταξύ των, ὅπως ὁρίζει τὸ ἄρθρον 1 τῆς συμβάσεώς της. Ἀλλὰ τοιαύτη κακόπιστος Ἑταιρεία καὶ μάλιστα Ἑταιρεία συσταθεῖσα διὰ ξένων κεφαλαίων, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ τύχῃ ἀκροάσεως παρὰ τῇ συνειδήσει τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως; Ἡ συνείδησίς του ἐξεγείρεται, μόνον ὅταν πρόκηται περὶ τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου, διότι μέλος ἔντιμον καὶ ὅλως νόμιμον καὶ θεμιτὸν ἔχον συμφέρον εἶναι ὁ ἔντιμος φίλος μου καὶ φίλος του κ. Βαλαωρίτης...

§396ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Μὴ μὲ ἀνακατεύετε, παρακαλῶ.

§397Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς ἀνακατεύω, διότι σᾶς ἀνεκάτευσεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· ἐκεῖνος ἐμνημόνευσε τὸ ὄνομά σας.

§398ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Οὔτε ἔλαβον μέρος.

§399Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν. Ἐγὼ γνωρίζω μάλιστα, ὅτι πολὺ ὀλίγον συνετέλεσε τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου εἰς τὴν σύμβασιν ταύτην, ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἐμελετᾶτο ἀπὸ χρόνων πολλῶν, καὶ ἴσως ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἐγεννήθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως περὶ αὐτῆς ἐσκέπτετο, καὶ δὲν εὕρισκε τὴν εὐκαιρίαν, ἵνα ἐπὶ τέλους ὑπὲρ αὐτοῦ τοῦ Δημοσίου, ὑπὲρ τῆς ἀγαθοπιστίας τοῦ Δημοσίου, ἀσφαλίσῃ καὶ αὐτὸ, ἀλλ’ ἀσφαλισθῇ καὶ αὐτὸς ἀπὸ τοῦ κινδύνου τοῦ νὰ ἴδῃ τὰς γραμμὰς τὰς συναφεῖς τοῦ τροχιοδρόμου ἑνουμένας μεταξύ των, νὰ λυτρώσῃ τὸ Δημόσιον, νὰ λυτρώσῃ καὶ τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου ἀπὸ δίκας. Ταῦτα σᾶς ἔλεγε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ τὰ πράγματα ἔχουσιν ὅλως διαφόρως. Ἡ δίκη, περὶ τῆς ὁποίας ἐπρόκειτο, ἡ δίκη, ἡ ὁποία ἠμπόδιζε τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὑπογράψῃ αὐτὴν τὴν σύμβασιν, διετέλει ἐκκρεμὴς ἀπὸ τοῦ 1893. Κανεὶς δὲν ἐσκέφθη τὴν δίκην ἐκείνην. Ἐγὼ, ὅστις τὴν εἶχον εἰς χεῖράς μου, τὴν εἶχον λησμονήσει, ὅτε μίαν ἡμέραν μὲ ἀφύπνισε μία πρᾶξις προτιμήσεως τοῦ Προέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου, καὶ κατεπλάγην ἐκ τῆς πράξεως ἐκείνης προτιμήσεως, διότι δὲν ἤξευρον ὅτι εἶχεν ἐξεγερθῆ ἡ ἀγαθοπιστία τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἡ συνείδησίς του, κατὰ τοῦ ἀδίκου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ ἐπέλθῃ κατὰ τοῦ Δημοσίου καὶ κατὰ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου. Ἐζήτησα λοιπὸν πληροφορίας, πῶς αὐτὴ ἡ δίκη ἐπροτιμήθη διὰ πράξεως τοῦ Προέδρου εἰς τακτὴν ἡμέραν, ἐντὸς 15 ἡμερῶν. Ἔμαθον δὲ, ὅτι τέσσαρα ἔγγραφα ἐστάλησαν εἰς τὸν Νομικὸν Σύμβουλον, ἐπιτάσσοντα ὅπως προτιμηθῇ...

§400Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδὲν ἔγγραφον ἀπηύθυνα ἐγὼ εἰς τὸν Νομικὸν Σύμβουλον. Ὅ,τι γνωρίζω εἶναι, ὅτι ἦλθε πρὸς ἐμὲ ὁ κ. Δενὺ μὲ τὸν πρεσβευτὴν τοῦ Βελγίου νὰ μοὶ ζητήσουν νὰ ἀναβληθῇ ἡ ὑπόθεσις αὕτη. Εἶπον εἰς αὐτοὺς, ὅτι ἤθελον παρακαλέσει τὸν συνάδελφόν μου νὰ εἴπῃ εἰς τὸν Νομικὸν Σύμβουλον νὰ ἀναβληθῇ, καὶ δευτέραν φορὰν ἡ ὑπόθεσις ἀνεβλήθη, ἀσθενοῦντος τοῦ κ. Λυκούδη.

§401Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς αὐτὰ ὑπάρχει τι τὸ ἀληθές. Ἀλλὰ βέβαιον εἶναι, ὅτι ἡ ὑπόθεσις ἐκοιμᾶτο ἀπὸ τοῦ 1893 μέχρι τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1899, ἀφυπνίσθη δὲ δι’ ἑνὸς ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἔπραττεν ὅ,τι πράττει νῦν· ἐκοιμᾶτο, ὡς κοιμᾶται καὶ νῦν.

§402Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν κοιμοῦμαι· ἔχω τοὺς ὀφθαλμοὺς κλειστοὺς ἀπὸ τὴν κούρασιν.

§403Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι κατηγορία νὰ εἴπῃ τις ὅτι κοιμᾶσθε, καὶ μάλιστα κατ’ αὐτὴν τὴν ὥραν. Οἱ Γάλλοι λέγουν «il va dormir comme un honnête homme» διὰ τὸν ἐν ἁρμοζούσῃ ὥρᾳ κοιμώμενον. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἀφυπνίσθη ἡ ὑπόθεσις, οὐδὲν ἐγνώριζεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐπανέρχομαι δὲ ἤδη εἰς τὸν κ. Δενύ. Ἐκεῖνο, ὅπερ εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἀληθές. Μετέβη ἀληθῶς οὗτος παρ’ αὐτῷ κατ’ αἴτησίν μου, ὅτε ἀφυπνίσθην καὶ ἐγὼ διὰ τῆς πράξεως προτιμήσεως, διότι εἶπον αὐτῷ, ὅτι δὲν εἶχον τὸν καιρὸν νὰ παρασκευάσω τὴν ὑπεράσπισιν· μετέβη δὲ παρὰ τῷ κ. Προέδρῳ τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα τὸν παρακαλέσῃ νὰ διατάξῃ τὸν Νομικὸν Σύμβουλον νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν ἀναβολὴν τῆς ὑποθέσεως. Καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε τῷ κ. Δενὺ μετὰ πολλῆς ἁβρότητος: «δὲν ἔχω δυσκολίαν». Διότι ἐσκέφθη: «Ἐὰν μετὰ 8 ἡμέρας συζητηθῇ ἡ ὑπόθεσις, μετὰ 15 ἡμέρας θὰ ἐκδοθῇ ἡ ἀπόφασις, καὶ οὕτως ἔχω ὅλον τὸν καιρὸν νὰ ὑποβάλω τὴν σύμβασιν εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς πρὸ τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα.»

§404Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ Δενὺ ἀνέμενε νὰ κάμω σύμβασιν μὲ τὴν Ἑταιρείαν τῶν Τροχιοδρόμων· ἀλλ’ εἶπον ὅτι, ἐνόσῳ δὲν ἐκδοθῇ ἀπόφασις ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως, ἥτις εἶναι ἐκκρεμὴς ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου, δὲν δύναμαι, καὶ ὅτι διὰ τὸν αὐτὸν λόγον δὲν ὑπέγραψα τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, ἥτις ἦτο ἑτοίμη πρὸς ὑπογραφήν. Αὐτὸς ἐπέμενε νὰ προβῶμεν εἰς διαπραγματεύσεις· καὶ εἶπον, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκδοθῇ γρήγορα ἡ ἀπόφασις, τότε μάλιστα.

§405Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκάμετε ὑπολογισμὸν, πότε ἤθελεν ἐκδοθῇ ἡ ἀπόφασις, ὅπως εὐκολύνῃ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως ταύτης καὶ τὴν ὑποβολὴν αὐτῆς εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης. Ἀλλ’ ἂν νομίζητε ὅτι οὕτω δύναται νὰ ὑπάρξῃ δικαιοσύνη, πλανᾶσθε. Ἡ Ἑλλὰς ἔσεται καταδεδικασμένη, ὡς εἶπον, νὰ βράζῃ εἰς τὸ ζουμί της, νὰ μένῃ ξένη πρὸς τὴν κίνησιν τῶν κεφαλαίων, νὰ μὴ ἐλπίζῃ ν’ ἀνορθωθῇ ποτὲ ἡ πίστις της, διότι πίστις καὶ δικαιοσύνη εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ, οὐδ’ εἶναι δυνατὸν νὰ προσελκύσητε τὰ ξένα κεφάλαια, τὰ ὁποῖα καταγγέλλετε ἐντεῦθεν, ἀφοῦ κηρύσσετε πόλεμον κατ’ αὐτῶν· διότι μόνον ὅταν εὑρίσκωσιν ἀσφάλειαν δύνανται νὰ προσέλθωσι τὰ κεφάλαια. Ἀλλὰ μὲ τοιαύτην δικαιοσύνην, οἵαν ἐνδεικνύει ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἀρείου Πάγου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι θὰ ἑλκύσωμεν ξένα κεφάλαια. Ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται πάντοτε ὑπὸ τὸ στίγμα, τὸ ὁποῖον ἐνεκόλαψεν εἰς τὸ μέτωπον αὐτῆς ὁ λόρδος Σώλσβαρυ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων, λέγων ὅτι συμβουλεύει τοὺς συμπολίτας του, ὅπως οὐδὲ τὸ ἐλάχιστον τῶν κεφαλαίων των διαθέσωσιν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος, διότι ἡ δικαιοσύνη ἐδῶ δὲν χορηγεῖ τὴν ἀσφάλειαν, ἧς ἔχουσιν ἀνάγκην καὶ ἧς ἀπολαύουσιν εἰς πεπολιτισμένας χώρας. Ἦλθετε δὲ νὰ κυρώσητε διὰ τῆς λέξεως, ἣν ἐξενέγκετε ἐντεῦθεν, τοὺς λόγους ἐκείνους. Οὐδὲν δὲ τὸ παράδοξον, ἐὰν ὑπὸ τοιαύτην πολιτείαν ὁ κλοιὸς τοῦ διεθνοῦς ἐλέγχου καθίσταται καθημέραν ἐπαχθέστερος. Σᾶς ἀνέγνωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸ ὀλίγου τὴν διάταξιν, ἥτις ἐξήγειρε τὴν ἀγαθοπιστίαν του, καὶ σᾶς ἔλεγε: «πῶς ἦτο δυνατὸν ἀπέναντι τῆς διατάξεως ταύτης νὰ μὴ συγκινηθῶ ἐκ τῶν κινδύνων, οὓς διέτρεχεν ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου, νὰ ἴδῃ παραβιαζόμενον τὸ προνόμιόν της; πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ περιλάβω τὴν διάταξιν ταύτην ἐν τῇ συμβάσει, ὅπως ἀσφαλίσω αὐτὴν κατὰ τοιούτων κινδύνων;» Ἐπρόκειτο, βλέπετε, περὶ ἀποδόσεως δικαιοσύνης, καὶ τὴν ἀπέδωσεν ἐν τῇ ἀγαθοπιστίᾳ του. Ἀλλ’ ἐνοήσατε τὴν διάταξιν ἐκείνην; τὴν ἀντελήφθητε; Ἀπὸ πολλοῦ χρόνου δὲν ἀσχολεῖσθε εἰς τὰ νομικὰ, καὶ διὰ τοῦτο ἐλέγετε πρὸ ὀλίγου τὸ τερατῶδες, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ συναλλαγῆς μεταξὺ Βουλῆς, Κυβερνήσεως καὶ Βασιλέως κατὰ τὴν ἔκδοσιν ἑνὸς νόμου!

§406Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι.

§407Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἂν ἐνεθυμεῖσθε τὰ νομικὰ, θὰ ἡρμηνεύατε ἄλλως τὸν νόμον τοῦ 1855, ὅπως τὸν ἡρμήνευσεν ὁ Ἄρειος Πάγος τὸ 1887, καὶ θὰ ἐβλέπετε ἀληθῶς ἀποκλειστικὸν προνόμιον τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς ὡς πρὸς τὴν ἄμεσον συγκοινωνίαν τῶν δύο πόλεων, ὅπερ ἐπεξετάθη καὶ ὡς πρὸς τὴν διακλάδωσιν τὴν ἐξυπηρετοῦσαν τὰ λουτρὰ Φαλήρου.

§408Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μὲ αὐτὰ τὰ ἐπιχειρήματα δὲν δύναμαι νὰ πεισθῶ.

§409Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν σᾶς ἔπεισεν οὐδ’ ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐφετείου καὶ τοῦ Ἀρείου Πάγου! Ἀλλ’ ἀφοῦ ἔχετε τὴν πρόληψιν, ὅτι προσβάλλετε τὸ προνόμιον τῆς Ἑταιρείας, πῶς ἐννοεῖτε τὴν σύμβασιν τοῦ 1880, δι’ ἧς ἐξεχωρήθη ἡ ἐνάτη συναφὴς γραμμὴ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων; Τότε δὲν ἦσθε Ὑπουργὸς, οὐδὲ Βουλευτὴς, ἀλλ’ ὑπέγραψαν τὴν σύμβασιν ἄνθρωποι μετὰ τῶν ὁποίων συνειργάσθην καὶ ἐγὼ, συνεργάσθητε καὶ σεῖς, ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι δὲν ἦσαν οὔτε μωροὶ, οὔτε κακόπιστοι. Ὅταν λέγητε ὅτι ἐξηγέρθη ἡ ἀγαθοπιστία σας ἀπέναντι τῆς ἀδικίας, ἥτις πρόκειται νὰ γείνῃ κατὰ τῆς Ἑταιρείας, λέγετε ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν τὴν σύμβασιν τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου, ἦσαν κακόπιστοι. Ἀλλὰ πρόκειται περὶ καθιερώσεως προνομίου σιδηροδρομικοῦ; Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τοιούτου, δὲν εἴχετε ἀνάγκην νὰ περιλάβητε τὴν διάταξιν ταύτην ἐν τῇ νέᾳ συμβάσει. Ἐφροντίσατε ὅμως νὰ καθορίσητε, ὅτι εἴτε ἀμέσως, εἴτε ἐμμέσως, εἴτε κατὰ τὴν αὐτὴν, εἴτε κατ’ ἄλλην διεύθυνσιν, οὐδεμία παραχώρησις γραμμῆς σιδηροδρομικῆς ἢ τροχιοδρομικῆς μεταξὺ Ἀθηνῶν–Φαλήρου–Πειραιῶς δύναται νὰ δοθῇ. Καὶ τοῦτο δὲν ἐπεκτείνει καθ’ ὑμᾶς τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον καθιερώθη διὰ τὸν Σιδηρόδρομον Ἀθηνῶν–Πειραιῶς κατὰ τὸ 1855! Ἀλλὰ διατὶ τότε τὸ καθωρίσατε τόσον καλῶς; Δὲν εἶναι νέον προνόμιον, τὸ ὁποῖον παραχωρεῖτε; Εἰς τὰ τόσα ἄλλα ὠφελήματα προσθέσατε τὴν ἐπέκτασιν ταύτην τοῦ προνομίου κατὰ τὸν Φαληρικὸν ὅρμον, τὸν ἀποκλεισμὸν παντὸς συναγωνισμοῦ, καὶ θὰ ἔχητε ἀκριβῆ ἀντίληψιν τῆς συμβάσεως. Ἀπέναντι τοιούτων ὠφελημάτων μία ἐπιβάλλεται τῇ Ἑταιρείᾳ τοῦ Σιδηροδρόμου ὑποχρέωσις, ἡ μεταβολὴ τῆς κινητηρίου δυνάμεως, καὶ ἐκ τούτου κατὰ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐκτίθεται ἡ Ἑταιρεία εἰς δαπάνην 5,000,000, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ καταβληθῶσι διὰ τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ ἀτμοῦ διὰ τοῦ ἠλεκτρισμοῦ ὡς κινητηρίου δυνάμεως. Ἀλλ’ ἅμα ὡς συμπτυχθῇ τὸ ἐπεκτεινόμενον κατὰ διαστάσεις καὶ χρόνον προνόμιον αὐτῆς κατὰ 4 ἔτη, ἅμα ὡς καταβάλῃ 50,000 δραχμὰς, πᾶσα ὑποχρέωσις αὐτῆς ἐκλείπει, διότι δὲν ὑφίσταται ἄλλη κύρωσις ὡς πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου. Ἀλλ’ ἴσως ἐρωτήσητε, Κύριοι, διατὶ ἐγὼ δὲν ἔδωκα, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, τὴν ἕνωσιν εἰς τὸν Ἱπποσιδηρόδρομον; Δὲν τὴν ἔδωκα ἀκριβῶς ἕνεκα τῆς ὑποθέσεως, ἥτις εὑρίσκετο ἐκκρεμής. Ἐθεώρησα ὅτι τότε δὲν ἠδυνάμην, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ν’ ἀποφανθῶ ἐπὶ ὑποθέσεως, ἧς τὸ ἀντικείμενον εἶχον πραγματευθῆ ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ δικηγόρου· ἂν δὲν ὑπῆρχε τὸ κώλυμα τοῦτο, ὅπερ μοὶ ἐπεβάλλετο ἐκ τῆς ἰδιότητός μου ὡς πρώην πληρεξουσίου τῆς Ἑταιρείας, μὴ ἔχετε ἀμφιβολίαν, ὅτι ἤθελον θεωρήσει ὡς ὑποχρέωσιν τοῦ Κράτους νὰ χορηγήσω πρὸς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἱπποσιδηροδρόμων ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπηγγέλλετο αὐτῇ ἡ σύμβασις τοῦ 1880. Κύριοι, τὸ ζήτημα τὸ ἔθηκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὑπολογίζων τὰ πολλὰ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ δαπανήσῃ ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν– Πειραιῶς πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς μεταβολῆς τῆς κινητηρίου δυνάμεως. Πρόκειται νὰ δαπανήσῃ 5 ὅλα ἑκατομμύρια, ἀφ’ ἑτέρου ἔχει νὰ ἀπολέσῃ 50,000 δραχμὰς καὶ νὰ ὑποστῇ περιορισμὸν τοῦ ἐπεκτεινομένου προνομίου της κατὰ 4 ἔτη. Καὶ ἐννοεῖτε ὅτι, ἀφοῦ τοσαύτην εὐφυΐαν ἀπέδειξαν κατὰ τὴν διαχείρισιν τῆς Ἑταιρείας οἱ μέτοχοι αὐτῆς καὶ τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον αὐτῆς, βεβαίως θὰ ἐκλέξωσιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι ὀλιγώτερον ἐπιζήμιον, καὶ διὰ τοῦτο θὰ καταβάλωσι πρὸς ἐξαγορὰν τῆς ὑποχρεώσεως εἰς μεταβολὴν τῆς κινητηρίου δυνάμεως 50,000 δραχμὰς καὶ θ’ ἀνεχθῶσι τὸν περιορισμὸν τοῦ ἐπεκτεινομένου προνομίου των κατὰ τέσσαρα ἔτη. Καὶ τότε ποία θὰ ἦναι ἡ θέσις ἡμῶν ὡς πρὸς τὴν συγκοινωνίαν; Κατὰ τί βελτιοῦται αὕτη; Βελτιοῦται διότι γίνεται μικρὰ ἐλάττωσις εἰς τὰ εἰσιτήρια τῆς αʹ θέσεως καὶ τῆς γʹ. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο πάλιν ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς μεταβολῆς τῆς κινητηρίου δυνάμεως. Ἀλλὰ περὶ τῶν ἐμπορευμάτων οὐδεὶς λόγος. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σᾶς ἔλεγεν, ὅτι τοῦτο εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μελετηθῇ. Ἦτο δυνατὸν ἀπὸ τῆς 15 Ἰανουαρίου μέχρι σήμερον νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τῶν ἐμπορευμάτων; Τὸ ζήτημα τῶν ἐμπορευμάτων πρέπει νὰ μελετηθῇ σοβαρῶς, ἄλλως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλπίσῃ ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν, ὅτι δύναται ν’ ἀποβλέψῃ εἰς τὸ νὰ μεταφέρῃ τὰ ἐμπορεύματά της ἐκ Πειραιῶς, καὶ ἡ πόλις τοῦ Πειραιῶς τὰ ἐμπορεύματά της ἐξ Ἀθηνῶν δι’ ἄλλων μέσων ἢ διὰ τῶν διτρόχων ἢ τετρατρόχων κάρρων. Καὶ λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως: «μήπως ἡ σύμβασις ἡ ἀρχικὴ δὲν προβλέπει περὶ μεταφορᾶς ἐμπορευμάτων;» Ἀλλ’ ἀντὶ νὰ παραπέμπητε εἰς τὸν διάδοχόν σας, ἵνα ὑπενθυμίσῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τὴν σύμβασιν αὐτῆς τὴν ἀρχικὴν, σεῖς, ὅστις κατέχεσθε ὑπὸ τόσης ἀγαθοπιστίας, πῶς δὲν ἐσκέφθητε, ἵνα τὴν σχετικὴν πρὸς τὴν μεταφορὰν ἐμπορευμάτων διάταξιν καταστήσητε δρῶσαν; πῶς δὲν ἐσκέφθητε, ἀφοῦ ὑπεβιβάσατε τὰς τιμὰς τῶν διοδίων, ὅτι ὠφείλατε νὰ ὑποβιβάσητε καὶ τὰς τιμὰς τῶν κομίστρων; (ψίθυρος ἀνυπομονησίας). Ἐννοῶ ὅτι σᾶς κουράζω, ἀλλ’ ἐὰν θέλετε νὰ διακόψωμεν, θὰ μὲ ὑποχρεώσητε, διότι καὶ ἐγὼ ἐκουράσθην. Ἀλλ’ ἐὰν θέλετε νὰ ἐξακολουθήσωμεν, τότε παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ δι’ ὀνομαστικῆς κλίσεως ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ ἂν δὲν ὑπάρχουσι 15, οἵτινες νὰ μὲ ὑποστηρίξωσιν εἰς τὴν αἴτησιν τῆς δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίας, τότε θ’ ἀναγκασθῶ νὰ ζητήσω τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, διότι τοιαῦτα νομοσχέδια δὲν ψηφίζονται ἐν μὴ ἀπαρτίᾳ.

§410Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἐρωτηθῇ, κύριε Πρόεδρε, ἡ Βουλὴ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§411ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Ἀλεξ. Κασσαβέτη καὶ Λ. Μομφερράτου, ὡς ψηφολεκτῶν, καὶ εἶτα ἡ διαλογὴ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).