1900.02.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 28

Τῆς 8 Φεβρουαρίου 1900.

(Τρίτη).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 4 καὶ 30′ μ. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐν ταῖς φυλακαῖς Αἰγίνης κατάδικος Νικόλαος Ζαρναβέλης δι’ ἀναφορᾶς του ζητεῖ νὰ τῷ ἀπονεμηθῇ βασιλικὴ χάρις. Ὡσαύτως οἱ ἐν ταῖς φυλακαῖς Συγγροῦ κατάδικοι Σ. Βάγιας ἱερεύς, Γ. Κεχαγιᾶς καὶ Κ. Τσαούνης ζητοῦσι βασιλικὴν χάριτα. Ὁ βουλευτὴς Βάλτου κ. Λ. Στράτος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μεταρρυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ΚΒʹ τοῦ 1863 περὶ φόρου οἰκοδομῶν». Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 105). Ὁ βουλευτὴς Ἁγυιᾶς κ. Α. Πεταλᾶς παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως φέρῃ νομοσχέδιον περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὴν χήραν καὶ τὰ ὀρφανὰ τοῦ Ε. Καραβαγγέλη.

§2Α. ΠΕΤΑΛΑΣ. Καὶ προχθὲς ὁ κ. Ρικάκης παρεκάλεσε τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ σπεύσῃ νὰ ὑποβάλῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ ἡ Βουλὴ ἐσύστησε τὴν πρότασιν. Ἐὰν δὲν ἔλθῃ τὸ νομοσχέδιον, κινδυνεύει ἡ χήρα καὶ τὰ ὀρφανὰ τοῦ Καραβαγγέλη νὰ ἀποθάνωσιν ἐκ πείνης.

§3ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὴν ἀνάγκην ταύτην ἀνεγνώρισεν ἅπασα ἡ Βουλή, τῆς ὁποίας τὰς ἀποφάσεις πρέπει νὰ σέβωνται οἱ Ὑπουργοί.

§4ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἀφοῦ ἡ Βουλὴ συνέστησε τὴν ἀναφοράν, εὔλογον εἶναι, ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ δώσῃ μίαν ἀπάντησιν, ἂν θὰ ὑποβάλῃ τοιοῦτο νομοσχέδιον, ἢ ὄχι.

§5Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Νομίζω ὅτι πάντες γνωρίζετε, ὅτι ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἶναι ἀσθενής· τοιαύτη δ’ ἀπόφασις δέον νὰ ληφθῇ ἐν ὑπουργικῷ συμβουλίῳ. Ἡ σύστασις τῆς Βουλῆς βεβαίως θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν. Ἂς λάβωσιν ὀλίγην ὑπομονὴν οἱ κύριοι Βουλευταί.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἕβδομον τμῆμα τῆς Βουλῆς ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν του ἐπὶ τῆς ὑπ’ αὐτοῦ ἐξελεγχθείσης ἐπαναληπτικῆς βουλευτικῆς ἐκλογῆς Χαλκίδος. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 106).

§7Ν. ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Παρακαλῶ νὰ προσαχθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ αἱ κατὰ τῆς ἐκλογῆς ἐνστάσεις, ὅπως ἴδωμεν κατὰ πόσον ὁ στόλος ἐπενέβη κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῆς ἐκλογῆς, καὶ ἂν ὅσα ἐγράφησαν εἰς τὰς ἐφημερίδας περὶ τούτου εἶναι ἢ μὴ ἀληθῆ.

§8Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ͵ΒΧΙʹ νόμου τῆς 7 Ἰουλίου 1899 περὶ προσλήψεως ἱερέων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Β. Ναυτικοῦ». Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἡ Βουλὴ ἐψήφισε νόμον περὶ προσλήψεως εἰς τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν δύο ἱερέων, ἐχόντων προσόντα ὑπὸ τοῦ νόμου τούτου καθοριζόμενα. Ἐκ τούτων ὁ εἷς ἐτοποθετήθη εἰς τὸ Προγυμναστήριον τοῦ Πόρου, ὁ ἕτερος εἰς τὸν Ναύσταθμον. Ἡ ὑπηρεσία ὅμως θεωρεῖ ἀναγκαίαν τὴν πρόσληψιν καὶ τρίτου ἱερέως, ὁ ὁποῖος θὰ τοποθετηθῇ ἐπὶ τῆς Μοίρας, τὴν ὁποίαν θ’ ἀποτελῶσι τὰ πλοῖα τὰ ὑπὸ τὸν ναύαρχον κ. Κριεζῆν. Εἶναι ἀναγκαῖον εἰς τὸν στόλον νὰ ὑπάρχῃ εἷς ἱερεύς· πρὸς τοῦτο δὲ ὑποβάλλω νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἡ ἄδεια τῆς προσλήψεως καὶ τρίτου ἱερέως, ἔχοντος τὰ προσόντα τὰ ὁριζόμενα καὶ διὰ τοὺς δύο ἄλλους. Ὑποβάλλω ἕτερον νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ᾼΦΕʹ τῆς 28 Μαΐου 1887 περὶ ὀργανισμοῦ τῶν πληρωμάτων τοῦ στόλου». Ὁ ἀνώτερος βαθμὸς τοῦ ὑπαξιωματικοῦ εἰς τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν εἶναι ὁ τοῦ ἀρχικελευστοῦ, ἀνώτατον δ’ ὅριον ἡλικίας τὸ 55 ἔτος. Εἰς τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν ὑπηρετοῦσιν ἀρχικελευσταί, τῶν ὁποίων ἡ παρουσία εἰς τὸν στόλον εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία, ἡ ἀποστράτευσις δὲ αὐτῶν θέλει ἀφήσει μέγιστον κενόν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καθορίζεται βαθμὸς ἀρχικελευστῶν αʹ τάξεως, εἰς τὸν ὁποῖον προάγονται 5 ἀρχικελευσταί, ἐλαττοῦται δὲ κατὰ 5 ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀρχικελευστῶν, ὥστε οὐδεμία ζημία ἐπέρχεται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον.

§9ΛΕΒΙΔΗΣ. Τί ὅριον ἡλικίας ὁρίζετε;

§10ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τὸ ἑξηκοστὸν ἔτος. Ὑποβάλλω ἕτερον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸν ἀρχιμουσικὸν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, ὅστις εἶναι ὁ κ. Καλαμᾶς. Ὑποθέτω ὅτι τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν τῆς Ἑλλάδος δὲν διαφέρει ἀπὸ τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς, καὶ δὲν εἶναι δίκαιον, ἄλλοι νόμοι νὰ διέπωσι τὸν ἀρχιμουσικὸν τοῦ στρατοῦ, καὶ ἄλλοι τὸν τοῦ ναυτικοῦ. Εἰς τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς ὁ ἀρχιμουσικὸς φθάνει μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ λοχαγοῦ, εἰς τὸν στρατὸν δὲ τῆς θαλάσσης μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ. Ὁ ἀρχιμουσικὸς οὗτος εἶναι ἄριστος καὶ οἰκογενειάρχης, ἀποστρατευόμενος δὲ κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον, λαμβάνει σύνταξιν μόνον ἀνθυπασπιστοῦ. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ, ἡ ὁποία ἐννοεῖ νὰ μὴ γίνηται ἀδικία, θὰ ψηφίσῃ καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ὑποβληθέντα νομοσχέδια θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 107–109).

§12Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου ᾐτήσατο τὴν κατάθεσιν πίνακος ἐμφαίνοντος τὸ ποσὸν τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων τῶν ἐτῶν 1898 καὶ 1899, διακρινομένου τοῦ ποσοῦ, ὅπερ προέρχεται ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν δημητριακῶν καρπῶν, καὶ τοῦ ποσοῦ, ὅπερ προέρχεται ἐκ τελῶν ἄλλων εἰδῶν. Τὸν πίνακα τοῦτον καταθέτω. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Νέγρης ᾐτήσατο νὰ κατατεθῇ σημείωμα τοῦ ποσοῦ, ὅπερ εἰσεπράχθη ἐκ τοῦ ἱματισμοῦ τῶν ἀστυφυλάκων, καὶ τοῦ ποσοῦ, ὅπερ εἰσεπράχθη ἐκ τοῦ ἱματισμοῦ τῶν πληρωμάτων τοῦ Β. Ναυτικοῦ κατὰ τὰ ἔτη 1894–1897. Τὸ σημείωμα τοῦτο καταθέτω. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1900 ἀναγράφεται ὡς εἰσπραχθησόμενον τὸ ποσὸν 500,000 δραχμῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νέου ἀστυνομικοῦ νόμου. Τὸ ποσὸν δὲ τὸ κρατηθησόμενον διὰ τὸν ἱματισμὸν τοῦ Ναυτικοῦ ἀνεγράφη, κατὰ τὸ σημείωμα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ἀνώτερον τοῦ εἰσπραχθέντος κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, διότι ἐπρόκειτο νέος ἱματισμὸς νὰ χορηγηθῇ εἰς τὰ πληρώματα τοῦ Βασιλικοῦ Ναυτικοῦ, καὶ ἐφ’ ὅσον ὁ νέος ἱματισμὸς εἶναι μεγαλειτέρων διαστάσεων, ἐπὶ τοσοῦτον καὶ τὸ κρατηθησόμενον ποσὸν ἔσεται ἀνώτερον. Τὰ σημειώματα ταῦτα καταθέτω.

§13ΝΕΓΡΗΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ταμίευμα τῶν ἐνσήμων εἰς τὰ διάφορα ταμεῖα;

§14ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ πληροφορίαι αὗται μετ’ ἄλλων σχετικῶν ἀναγράφονται εἰς εἰδικὸν πίνακα, ὁ ὁποῖος κατατεθήσεται προσεχῶς.

§15Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ.

§16Κ. ΤΟΠΑΛΗΣ. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἐψηφίσαμεν νόμον, δι’ οὗ ἐχαρίζοντο 12% ἐκ τῶν τελῶν, τὰ ὁποῖα κατέβαλον οἱ ἔμποροι τῆς Θεσσαλίας ἐπὶ τῶν ἐμπορευμάτων τῶν εἰσαχθέντων κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ πολέμου. Ἀλλά, παραδόξως, μέχρι σήμερον, καίτοι παρῆλθεν ἔτος, τὰ χρήματα δὲν κατεβλήθησαν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου τοῖς δικαιούχοις. Ἐπιτροπὴ δὲ, συνισταμένη ἐξ ἐμπόρων ἐν Θεσσαλίᾳ, παρακαλεῖ δι’ ἐμοῦ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν καὶ διατάξῃ νὰ ἐπιταχυνθῇ ἡ διεξαγωγὴ τῆς ὑπηρεσίας ταύτης, ὅπως οἱ δικαιοῦχοι οὗτοι ἀναλάβωσι τὰ χρήματα, ἅτινα πρὸ πολλοῦ ἔπρεπε νὰ ἔχωσιν ἀναλάβει.

§17Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀφ’ ἧς ἐψηφίσθη ὁ νόμος οὗτος, διετάχθησαν οἱ ἁρμόδιοι, ὅπως ὑποβάλωσι τὰ ἀναγκαῖα βιβλία, δυνάμει δ’ αὐτῶν γενήσεται ἡ ἐπιστροφὴ τῶν χρημάτων. Μέχρι τοῦδε ἔχει συμπληρωθῇ τὸ ἥμισυ τῆς ἐργασίας, ἐξακολουθεῖ δὲ ἡ ἐκκαθάρισις δραστηρίως.

§18Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Πρὸ ἡμερῶν ἀνεκινήθη παρ’ ἐμοῦ καὶ ἀνεπτύχθη ἐκ μέρους πολλῶν συναδέλφων τὸ ζήτημα περὶ τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν διατελεῖ ἡ ἀγροτικὴ ἀστυνομία ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Πατρῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπαντῶν εἶπεν, ὅτι δὲν δύναται ν’ ἀποστείλῃ 8 ἢ 10 ἱππεῖς, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀναγκαιότατοι διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῆς ἐξοχικῆς ἐκείνης περιφερείας. Ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ προὐξένησεν ἐν Πάτραις κακίστην ἐντύπωσιν. Παραπονοῦνται οἱ συμπολῖταί μου, ὅτι, ἐνῷ ἀνήκουσιν εἰς σπουδαιοτάτην ἐπαρχίαν καὶ πληρόνουσι τοὺς μεγαλειτέρους φόρους εἰς τὸ Κράτος, δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν. Ἔχετε ἀστυνομίαν ἀγροτικὴν εἰς τὴν πρωτεύουσαν ἐξ ἱππέων ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἀποτελουμένην, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ στείλητε 8 ἱππεῖς, οἱ ὁποῖοι νὰ ἐξασφαλίσουν ἐξοχικὴν περιφέρειαν, ἀποτελουμένην ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐκ σταφιδαμπέλων, αἵτινες παράγουσι πλούσια εἰσοδήματα, καὶ μέγα ποσὸν αὐτῶν εἰσάγεται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον; Ἐνῷ καταστρέφονται αἱ τοιαῦται ἰδιοκτησίαι, ἠκούσατε τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ! Ὁμολογῶ, ὅτι ἀναγνωρίζω τὰ παράπονα καὶ τὰς δικαίας παραστάσεις, καὶ ἀξιῶ, ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, ν’ ἀποσταλῇ δύναμις ἀνάλογος, διὰ νὰ ἐνισχύσῃ τὴν ἀσφάλειαν τῶν πολιτῶν, διότι ἡ ἀσφάλεια τῆς κτηματικῆς περιουσίας εἶναι ἀσφάλεια τῶν ἰδίων πολιτῶν, καὶ ἔχει δικαίωμα νὰ ἀπαιτήσῃ τὴν τοιαύτην ἀσφάλειαν ἐπαρχία, ἥτις συνεισφέρει, ὡς εἶπον, εἰς τὸ Κράτος τοσαῦτα εἰσοδήματα. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν, διὰ νὰ μὴ λάβω πάλιν τὸν λόγον, νὰ σπεύσῃ ν’ ἀποστείλῃ ἀνάλογον δύναμιν πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ἀγροτικῆς ἀστυνομίας Πατρῶν, διότι ἀπειλοῦνται σπουδαιότατα συμφέροντα τῶν κατοίκων καὶ τοῦ Δημοσίου.

§19Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρεκάλεσα πρὸ ἡμερῶν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τὸν παρακαλῶ καὶ αὖθις, νὰ φέρῃ σημείωμα, ἐμφαῖνον πόσοι κατεδικάσθησαν ὡς παραβάται τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου, πόσα εἰσεπράχθησαν ἐξ αὐτοῦ, καὶ ἐκ τούτων πόσα ἀπεδόθησαν εἰς τοὺς καταδότας καὶ πόσα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, καὶ ποῖοι οἱ καταδόται. Ἐπαναλαμβάνω τὴν παράκλησίν μου, διότι θέλω λάβει τὸν λόγον διὰ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ παρανομιῶν τῶν ὑπαλλήλων της.

§20Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὴν σύστασιν ταύτην, καὶ παρήγγειλα νὰ γείνῃ ἡ ἀπαιτουμένη ἐργασία. Μέχρι σήμερον αἱ πλεῖσται τῶν τοιούτων ὑποθέσεων ἐδικάσθησαν δι’ ὁριστικῶν ἀποφάσεων, ἐλάχισται δ’ ἐξ αὐτῶν ὑπολείπονται ἐκκρεμεῖς. Μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θὰ καταθέσω σημείωμα ἀκριβές.

§21Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, χωρὶς νὰ ἀναμείνῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, νὰ διατάξῃ νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἰδιαζούσης δικαιοδοσίας τῶν ἀδικημάτων τῶν διαπραττομένων ὑπὸ Βουλευτῶν, τὸ ὁποῖον δὲν χρήζει μελέτης, καὶ πρέπει νὰ προταχθῇ, ζητούμενον παρὰ πολλῶν Βουλευτῶν. Πρέπει ὡσαύτως νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ νὰ μεριμνήσῃ ἡ Κυβέρνησις σπουδαίως περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν αὔξησιν ἢ μείωσιν τοῦ πληθυσμοῦ. Ὑπέβαλον ἤδη πρὸς τοῦτο ἐπερώτησιν πρὸς τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ παρεκάλεσα νὰ μεριμνήσωσι περὶ ἄρσεως τῶν αἰτίων τῆς ἐλαττώσεως τοῦ πληθυσμοῦ, καὶ νὰ πληροφορηθῇ ἡ Βουλὴ, πόσοι γάμοι ἐγένοντο κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν, πόσα διαζύγια καὶ πόσαι υἱοθεσίαι ἐν ὅλῳ καὶ κατ’ ἔτος.

§22ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἁρμόδιος εἶναι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§23ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀδιάφορον. Καὶ αὐτὸν παρακαλῶ νὰ μᾶς πληροφορήσῃ περὶ τούτων. Κατὰ τὰς πληροφορίας, ἃς ἔχω,—αἱ ὁποῖαι ὅμως δὲν εἶναι ἐπίσημοι—οἱ γάμοι ἠλατώθησαν, τὰ διαζύγια ηὐξήθησαν, καὶ αἱ υἱοθεσίαι εἶναι εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐνῷ ἄλλοτε ἐγίνοντο ἐν τῷ Πρωτοδικείῳ μία ἢ δύο υἱοθεσίαι κατ’ ἔτος, ἤδη καθ’ ἑκάστην συνεδρίασιν γίνονται δύο ἢ τρεῖς! Τοῦτο εἶναι ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιδράσῃ εἰς τὸ μέλλον τοῦ τόπου, καὶ πρέπει νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ εὕρῃ τὰ αἴτια, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐπέρχονται τὰ κακὰ ταῦτα. Πρέπει δὲ νὰ πληροφορηθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ζητήματος.

§24ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐπέλθῃ ἔλλειψις παιδοποιΐας.

§25Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἥμισυ τοῦ πληθυσμοῦ κατέστη ἀνίκανον ἕνεκα ἀφροδισιακῶν παθῶν! Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασίν μου, ἡ ὁποία δὲν εἶναι πρότασις ἀστειότητος, ἀλλ’ ἀξία ἐκτιμήσεως.

§26Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Παρακαραλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἐὰν πραγματικῶς ἔλαβεν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τῶν χωρίων τοῦ δήμου Θεραπνῶν περὶ ἱδρύσεως Ἑλληνικοῦ σχολείου, νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὴν ἀναφορὰν ταύτην καὶ ἱδρύσῃ Ἑλληνικὸν σχολεῖον, ἔστω καὶ διτάξιον μόνον, ἐν τῷ κεντρικωτέρῳ χωρίῳ τοῦ δήμου αὐτοῦ, διότι τοῦτο εἶναι δικαιότατον, καθόσον ὁ δῆμος αὐτὸς εἶναι εἷς τῶν πολυπληθεστέρων καὶ προσοδοφορωτέρων δήμων τῆς Λακεδαίμονος, καὶ ὅμως καθυστερεῖ ὡς πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν ἕνεκα ἐλλείψεως Ἑλληνικοῦ Σχολείου, τὴν ἔλλειψιν δὲ ταύτην δίκαιον εἶναι καὶ πρέπον νὰ ἀναπληρώσῃ ὁ κ. Ὑπουργός. Διαβεβαιῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅτι ὑπάρχει ἐκεῖ πλούσιος κάτοικος, ὁ ὁποῖος, ἐὰν ἱδρυθῇ διτάξιον Ἑλληνικὸν σχολεῖον ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, προσφέρεται νὰ συμπληρώσῃ τοῦτο διὰ προσθήκης καὶ τρίτης τάξεως, ἥτις θὰ συντηρῆται ἐξ ἰδίων αὐτοῦ χρημάτων.

§27Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ λάβῃ σύντονα μέτρα πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοτικῶν σχολείων καὶ διορισμὸν τῶν ἐπιθεωρητῶν εἰς τοὺς νεωστὶ καταρτισθέντας νομούς, διότι ἡ κατάστασις ἐν γένει τῶν σχολείων ἐν αὐτοῖς εἶναι οἰκτρά. Εἰς τὴν κατάστασιν δὲ ταύτην συντείνει καὶ ἡ ἔλλειψις Ἐποπτικῶν Συμβουλίων πρὸς ἔλεγχον τῶν πράξεων τῶν διδασκάλων. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ σπεύσῃ εἰς συμπλήρωσιν τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων, ἵνα ἐπέλθῃ ἡ κανονικὴ λειτουργία τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ νόμου ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς Παιδείας.

§28Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἰς τὸν νομόν Ἀρκαδίας ἐπ’ ὀλίγον μόνον καιρὸν ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἐλειτούργησεν Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, διότι πρῶτον μὲν ὁ σεβασμιώτατος Πρόεδρος τοῦ Συμβουλίου τούτου διέμενεν ἐν Ἀθήναις ἐπ’ ἀδείᾳ, κατόπιν δὲ δὲν ὑπῆρχεν ἐπιθεωρητής, καὶ νῦν πάλιν διότι ὁ σεβασμιώτατος ἀποτελεῖ μέλος τῆς Ἱερᾶς Συνόδου καὶ μένει ἐν Ἀθήναις. Δὲν ἠξεύρω πῶς λειτουργοῦσι τὰ Ἐποπτικὰ Συμβούλια εἰς ἄλλα μέρη, ἀλλὰ διὰ τὸν νομὸν Ἀρκαδίας δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποβάλωμεν καὶ παράπονα κατὰ τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, διότι δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον Συμβούλιον...

§29ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἀλλὰ τότε πῶς γίνονται μεταθέσεις δημοδιδασκάλων;

§30ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν γίνονται. Ἐνήργησεν ὁ πρώην ἐπιθεωρητὴς μίαν ἢ δύο αὐθαιρέτως, καὶ κατηγγέλθη διὰ τοῦτο· τὰς ἐνήργησε δὲ ὡς προσωρινὰς, διότι ἐγνώριζεν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συνέλθῃ καὶ ἀποφανθῇ τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον περὶ μεταθέσεως, ἐνῷ, φαίνεται, ἡ ἀνάγκη ἦτο ἐπείγουσα, καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ ἐνασκήσῃ καὶ οὐδὲν μέσον πειθαρχικὸν ὁ ἐπιθεωρητὴς, διότι καὶ ταῦτα ὁ νόμος ἀναθέτει εἰς τὸ Συμβούλιον, τοιοῦτο δὲ δὲν ὑπῆρχεν. Ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις ἐν Ἀρκαδίᾳ εἶναι εἰς σημεῖον ἐλεεινὸν, ἀφοῦ ἐπὶ τριετίαν ἤδη οὐδεμία ὑπάρχει ἐποπτεία, ἡ δὲ δικαιοδοσία τοῦ ἐπιθεωρητοῦ δὲν ἀρκεῖ. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ λάβῃ πρόνοιαν, καὶ νὰ μὴ σχετίσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο πρὸς τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια, διότι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ βραδύτης. Ὁ παλαιὸς νόμος ἔχει αὐτήν τὴν ἔλλειψιν, ὅτι δὲν προβλέπει τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ ὑπάρχοντος ἐπισκόπου· προβλέπει μόνον τί γενήσεται χηρευούσης τῆς θέσεως τοῦ ἐπισκόπου. Περὶ τούτου ἐν ἔτει 1896 ἡ τότε Κυβέρνησις ὑπέβαλε νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπρόφθασε νὰ ψηφισθῇ καὶ δι’ οὗ ὡρίζετο ἀντικαταστάτης τοῦ ἐπισκόπου ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἐὰν δὲν νομίζει, ὅτι ἄλλως δύναται νὰ πράξῃ, νὰ ὑποβάλῃ τὸ αὐτὸ ἢ ἄλλο νομοσχέδιον, πληροῦν ταύτην καὶ μόνην τὴν ἔλλειψιν, καὶ ὅπερ διὰ νὰ ψηφισθῇ δὲν χρήζει εὐρείας συζητήσεως, οὔτε θὰ προκαλέσῃ μακρὰς συζητήσεις, ὅπως ἡ ψήφισις τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων.

§31Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ὑποβάλλω ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἄνω Σύρου διὰ τὸν κύριον ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργόν. Δι’ αὐτοῦ παραπονοῦνται οἱ δημόται, ὅτι, καίτοι ὑπέβαλον ἄλλο ψήφισμα διὰ τῆς προϊσταμένης ἀρχῆς, τοῦ δημαρχεύοντος παρέδρου, δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ζήτημα λίαν σοβαρόν. Παραπονοῦνται ὅτι ἔχουσι δύο διδασκαλίσσας, αἱ ὁποῖαι ὄχι μόνον ἀπουσιάζουν συχνότατα, ἀλλὰ καὶ δέχονται ἐπισκέψεις εἰς τὸ σχολεῖον, παρέχουσαι εἰς τινας ἀρκετὰς περιποιήσεις, καὶ μεταχειρίζονται τὰς μαθητρίας ὡς μεσιτρίας! Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τούτου καὶ σπεύσῃ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατωτάτης ἐκπαιδεύσεως δηλῶ δὲ, ὅτι εἶμαι προθυμότατος νὰ τὸν συντρέξω ὡς πρὸς τοῦτο.

§32Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ προλαβοῦσαν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Ζέγγελης συνέστησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως λάβῃ σύντονα μέτρα περὶ ἀτόπου συμβαίνοντος ἐν Τριπόλει. Τὸ ἄτοπον τοῦτο περιῆλθεν εἰς γνῶσίν μου συνεπείᾳ τηλεγραφήματος διαφόρων ἐμπόρων ἐκ Τριπόλεως, οἱ ὁποῖοι καὶ δι’ ἀναφορᾶς των ἀνεφέρθησαν πρὸς τὴν Βουλὴν, ζητοῦντες τὴν θεραπείαν τοῦ ἀτόπου. Ἐγὼ ἐπεφυλάχθην νὰ συστήσω τὴν αἴτησιν ταύτην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἀτυχῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπουσίαζεν. Ἤδη, ἀναγνώσας τὴν ἀναφορὰν ταύτην, εἶδον ὅτι μᾶλλον ἁρμόδιος εἶναι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, διότι εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς ὑπάγεται ἡ ὑπόθεσις. Πρόκειται περὶ ζητήματος, ὅπερ ἔθιξαν ἐπανειλημμένως διάφοροι συνάδελφοι ἐξ Ἑρμουπόλεως καὶ Πατρῶν. Δὲν γνωρίζω, ἂν κατ’ οὐσίαν καὶ κατ’ ἀκριβῆ ἔννοιαν τοῦ νόμου ἔχουσιν ἢ μὴ δίκαιον οἱ ἀναφερόμενοι. Οὐχ ἧττον πρόκειται περὶ πράξεως καθιερωμένης ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ βασιλείου, καὶ ἐπὶ τούτῳ νομίζω ὅτι ἔχουσι δίκαιόν τι. Πρὸς τοῦτο δὲ θέλω ἀπασχολήσει ἐπ’ ὀλίγον τὴν Βουλήν. Κατὰ τὸ ἄρθρον 564 τοῦ ποινικοῦ νόμου, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸ ἄρθρον 3 τοῦ ἀπὸ 29 Μαρτίου 1835 βασιλικοῦ διατάγματος, τιμωρεῖται ὅστις κατασκευάζει καὶ πωλεῖ ὡρισμένα φάρμακα ὑπ’ αὐτοῦ κατασκευασθέντα. Ὡς ἔχει ὁ νόμος, καὶ ὅπως τεθῆτε ἐν γνώσει τῆς ὑποθέσεως, περὶ ἧς σᾶς ἀπασχολῶ, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν ἀναφορὰν, ἡ ὁποία εἶναι βραχυτάτη (ἀναγινώσκει αὐτήν). Ἤδη ἐνδεχόμενον νὰ μοὶ παρατηρήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι, ἀφοῦ ἐπελήφθη τῆς ὑποθέσεως ἡ Δικαιοσύνη, δὲν δύναται αὐτὸς νὰ ἐπεμβῇ εἰς αὐτήν· ἀλλ’ ἡ Τρίπολις στερεῖται κατὰ τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῶ πρὸς τὴν Βουλὴν, ἀστυνόμου, τὰ ἀστυνομικὰ δὲ καθήκοντα περιοδικῶς καὶ ἐν ὥρᾳ καθ’ ἣν δὲν ἔχει ἄλλας ἀσχολίας, ἐνασκεῖ εἷς τῶν κυρίων ἀντεισαγγελέων. Φαίνεται λοιπὸν, ὅτι ὁ ἀντεισαγγελεὺς ἔχει τὴν γνώμην, ὅτι καὶ ἡ πώλησις χονδρικῶς, οὐχὶ λιανικῶς, θειϊκῆς κινίνης ἀπαγορεύεται κατὰ τὸν νόμον· ὡς δημόσιος κατήγορος λοιπὸν συντάσσει κατηγορητήριον, καὶ εἰσάγει τοὺς ἐμπόρους εἰς τὸ Πταισματοδικεῖον. Τί θέλετε νὰ πράξῃ ὁ εἰρηνοδίκης, ὅταν δημόσιος κατήγορος ἦναι ὁ προϊστάμενος αὐτοῦ Εἰσαγγελεύς; Δὲν δύναται νὰ ἀντιστῇ, ἢ νὰ μετατρέψῃ τὴν πρότασιν τοῦ εἰσαγγελεύοντος. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι, ἐὰν ἡ ἔννοια καὶ τοῦ ποινικοῦ νόμου καὶ τοῦ βασιλικοῦ διατάγματος, τοῦ μνημονευομένου ἐν τῇ αἰτήσει αὐτῇ, ἔχει οὕτως, ἥ τε εἰσαγωγὴ καὶ ἡ καταδίκη αὐτῶν εἶναι παράνομος. Ἀλλ’ ἀφοῦ καθιερώθη ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ βασιλείου νὰ πωλῆται ἡ θειϊκὴ κινίνη εἰς δοχεῖα ἐσφραγισμένα (βάζα) εἰς ὅλα τὰ ἐμπορικὰ καταστήματα, καθ’ ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα, δὲν νομίζετε ὅτι πρέπει ἠρέμα καὶ σιωπηρῶς νὰ δοθῇ μία προθεσμία εἰς τοὺς ἀναφερομένους ἐμπόρους, μέχρις ἐξαντλήσεως τῆς παρακαταθήκης, τὴν ὁποίαν ἔχουσι νῦν ἐν τοῖς ἐμπορικοῖς αὐτῶν καταστήμασι, καὶ κατόπιν νὰ παύσωσι προμηθευόμενοι θειϊκὴν κινίνην;—διότι οὗτοι, καὶ ἂν ὑπέπεσαν εἰς πταισματικὴν παράβασιν, ὑπέπεσαν ἐκ καλῆς πίστεως, μὴ γνωρίζοντες ὅτι ὑπάρχει νόμος ἀπαγορεύων τὸ τοιοῦτον ἐμπόριον τῆς κινίνης, ἀφοῦ ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ βασιλείου τὸ ἐμπόριον τοῦ εἴδους τούτου εἶναι ἐλεύθερον. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἀφοῦ ἔχω τὸ ἀτύχημα νὰ μὴ ἦναι παρὼν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἐγχειρίσω ὁ ἴδιος εἰς αὐτὸν τὴν ἀναφορὰν, διότι τὴν ἔλαβον ἀπὸ τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς...

§33Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Καλλίτερον νὰ σταλῇ ἐπισήμως.

§34ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ὁ Κανονισμὸς δὲν ἐπιτρέπει τὴν λῆψιν τῆς ἀναφορᾶς ἐκ τοῦ Γραφείου τῆς Βουλῆς. Ἀναγράφει διαδικασίαν ὁλόκληρον περὶ τούτου.

§35ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς λέγει, ὅτι οἱ Βουλευταὶ λαμβάνουσι γνῶσιν πάντων τῶν ἐγγράφων τῶν κατατιθεμένων εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς. Ἐζήτησα λοιπὸν καὶ ἔλαβον γνῶσιν τῆς ἀναφορᾶς, ἡ ὁποία περιέχει ἀντικείμενα δημόσια καὶ οὐχὶ ἀπόρρητα. Θὰ παρακαλέσω δὲ τὸν κύριον Πρόεδρον νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἀποστολὴν τῆς ἀναφορᾶς εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως οὗτος λάβῃ οἷα μέτρα νομίσῃ ἀναγκαῖα. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν, ὅτι πρέπει νὰ ἀφεθῇ ἐλευθέρα ἡ ἐμπορία τῶν φαρμάκων, πολλοῦ γε καὶ δεῖ, ἀλλ’ ἡ κινίνη δὲν παρασκευάζεται ἀπὸ τοὺς ἐμπόρους, τοὺς ἐμπορευομένους αὐτήν. Τὴν κινίνην προμηθεύονται οὗτοι ἀπὸ τὰ μέρη, ἀπὸ τὰ ὁποῖα τὴν προμηθεύονται καὶ οἱ φαρμακοποιοί, ἴσως δὲ εἶναι καὶ καλλιτέρας ποιότητος ἢ τῶν ἐμπόρων. Ἐὰν ὅμως κριθῇ, ὅτι πρέπει ν’ ἀπαγορευθῇ εἰς αὐτοὺς ἡ πώλησις τῆς κινίνης, παρακαλῶ νὰ τοῖς δοθῇ ἀνάλογος προθεσμία, διὰ νὰ μὴ ζημιωθῶσι, διότι τὰ κεφάλαια αὐτῶν εἶναι μικρὰ, καὶ ἡ ζημία των ἑπομένως θὰ ἦναι μεγάλη.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Κυνουρίας κ. Βοζίκης παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν «νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν δασῶν, τὴν ἀφορῶσαν τὰς δασώδεις ἐκτάσεις ἐν Κυνουρίᾳ, δι’ ἃς ζητοῦνται ἄδειαι ἀνθρακοποιΐας, ὡς ἀνηκούσας εἰς ἰδιώτας.» Ὁ κύριος Μοσχούλας ἔχει τὸν λόγον.

§37Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀλληλογραφίαν, τὴν διαμειφθεῖσαν μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείας περὶ τῆς ἐκ Κωνσταντινουπόλεως ἀπελάσεως τοῦ Ἕλληνος ὑπηκόου Καραπαναγιώτου. Τὴν αἴτησίν μου ταύτην καταθέτω καὶ ἐγγράφως.

§38Α. ΡΩΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Οὐδεμία ἀπέλασις Ἕλληνος ὑπηκόου ἐγένετο ἀφ’ ὅτου ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Θὰ ἐξετάσω ὅμως.

§39Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι παλαιὰ ὑπόθεσις.

§40Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπορῶ, πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰσήκουσε τοιαύτην αἴτησιν. Ποῖον δικαίωμα ἔχει ἡ Βουλὴ νὰ ζητῇ νὰ κατατεθῶσιν ἔγγραφα περὶ πράγματος, τὸ ὁποῖον δὲν σαφηνίζεται πρότερον; Πρέπει νὰ ἔχῃ σχέσιν ἡ ἀπέλασις αὕτη πρὸς θέματα, ἅτινα δύναται νὰ ἐξετάσῃ ἡ Βουλή. Ποῖον ἐξ αὐτῆς δημόσιον συμφέρον θίγεται; Ἄλλως διὰ ποῖον λόγον ἡ Βουλὴ θὰ ἐπιληφθῇ ἐντελῶς τυχὸν ἰδιωτικῆς ὑποθέσεως;

§41ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Πρόκειται περὶ ἀπελάσεως ἑνὸς Ἕλληνος ὑπηκόου. Νομίζω ὅτι δικαιοῦνται οἱ Βουλευταὶ νὰ ζητήσωσιν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, ἐὰν ὑπάρχουσι τοιαῦτα.

§42Α. ΡΩΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐγὼ οὐδόλως εἶπον ὅτι θὰ καταθέσω ἔγγραφα· εἶπον μόνον, ὅτι δὲν εἶμαι εἰς γνῶσιν ἀπελάσεώς τινος Ἕλληνος ὑπηκόου ἐκ Κωνσταντινουπόλεως. Θὰ ἐξετάσω, καὶ ἂν εἶναι ἀνάγκη, θὰ δώσω πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἐδαφίου 7 τοῦ ἄρθρου 885 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας.

§44ΜΙΧ. ΚΩΤΣΑΚΟΣ. Καὶ μετὰ τὰς ἐπανειλημμένας καὶ εὐγλώττους ἀγορεύσεις τοῦ κ. συναδέλφου ἐκ Μεγαρίδος, τὰς χθὲς γενομένας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ φέρεται πρὸς συζήτησιν, δὲν ἐκλονίσθην, Κύριοι, ποσῶς εἰς τὰς πεποιθήσεις, τὰς ὁποίας ἔχω περὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Τὴν δι’ αὐτοῦ ἐπιδιωκομένην μεταρρύθμισιν θεωρῶ τόσον ἐπιβλαβῆ, τόσον ἐπιζήμιον εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ γεωργικοῦ πληθυσμοῦ, ὥστε, ἐὰν ὑπ’ ἐμοῦ καὶ μόνον ἐξεπροσωπεῖτο ἐνταῦθα ἡ γνώμη τῆς ἐπαρχίας Ἄργους, ἤθελον ἀδιστάκτως παρακαλέσει ὑμᾶς νὰ ἐξαιρέσητε τοὺς γεωργοὺς τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης τοῦ εὐεργετήματος τοῦ ἀπονεμομένου διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἐὰν δὲ μάλιστα δὲν ἔτρεχε τὸν κίνδυνον νὰ θεωρηθῇ ὡς προπέτεια ἡ σύστασίς μου, ἤθελον συστήσει καὶ τοῖς ἀξιοτίμοις συναδέλφοις τῶν ἐπαρχιῶν τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος, τῶν νήσων καὶ τῆς Πελοποννήσου, ἵνα καὶ αὐτοὶ ἀποκρούσωσι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, διότι καὶ ἐκείνων τῶν ἐπαρχιῶν οἱ πληθυσμοὶ εἰς τὴν αὐτὴν εὑρίσκονται κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκονται οἱ τῆς ἐπαρχίας Ἄργους γεωργικοὶ πληθυσμοὶ, νὰ ἀφήσωσι δὲ ἀποκλειστικὸν νόμημα τὸ εὐεργέτημα τοῦτο εἰς τοὺς πλουσίους γεωργικοὺς πληθυσμοὺς τῆς Θεσσαλίας, ἧς οἱ πλεῖστοι τῶν ἀντιπροσώπων ὑπέβαλον τὴν γνώμην ταύτην τῷ κ. Ὑπουργῷ τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις τάχιστα, ὡς φωτογράφος, ἀπεδέχθη τὴν γνώμην ταύτην, τὴν διετύπωσεν ἐν νομοσχεδίῳ, καὶ εἰσηγήσατο αὐτὴν ἐνώπιον ἡμῶν. Διότι βεβαίως θὰ συνομολογήσητε, Κύριοι, μετ’ ἐμοῦ, ὅτι ἀτυχῶς οἱ γεωργοὶ ἡμῶν δὲν ἔφθασαν ἀκόμη εἰς τόσην εὐπορίαν, ὥστε τὸ ἐλάχιστον μέρος τῆς κινητῆς αὑτῶν περιουσίας, τὸ λόγῳ φιλανθρωπίας καταλειπόμενον εἰς τὸν ὀφειλέτην, νὰ θεωρῶνται τρεῖς βόες, εἷς μεταγωγικὸς ἵππος ἢ ἡμίονος ἢ βούβαλος, μία δάμαλις ἢ δύο ὄνοι καὶ γεωργικὰ ἐργαλεῖα ἀξίας 300 δραχμῶν. Καθ’ ὅσον ἐγὼ γνωρίζω, ἡ περιουσία αὕτη, ἥτις θεωρεῖται, ὡς εἶπον, ὡς τὸ ἐλάχιστον μέρος τῆς περιουσίας τοῦ γεωργοῦ, τὸ ὁποῖον λόγῳ φιλανθρωπίας πρέπει νὰ ἐξαιρῆται τῆς κατασχέσεως, ἡ περιουσία αὕτη καὶ μόνη, ἡ ἐξαιρουμένη διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀπὸ τῆς κατασχέσεως, θὰ ἤρκει, ὅπως θεωρηθῇ εὔπορος καὶ εὐτυχὴς εἷς οἱοσδήποτε γεωργὸς τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος. Καθ’ ὅσον τοὐλάχιστον γνωρίζω ἐγὼ, τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ γεωργοῦ τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος. Σπανίως θὰ εὕρητε γεωργὸν ἔχοντα κατὰ ζεύγη τοὺς βόας, κατὰ ζεύγη τοὺς ἡμιόνους καὶ τοὺς ἵππους, κατ’ ἀγέλας τὰ πρόβατα καὶ τὰς αἶγας καὶ γεωργικὰ ἐργαλεῖα ἀξίας 1000 τοὐλάχιστον δραχμῶν—διότι, ὅταν ἐξαιρῆτε 300 δραχμῶν ἀξίας ἐργαλεῖα, ὑποτίθεται ὅτι ὁ γεωργὸς ἐκεῖνος ἔχει τοὐλάχιστον 1000 δραχμῶν καὶ πλέον ἀξίας γεωργικὰ ἐργαλεῖα. Φρονῶ ὅμως, Κύριοι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὑπηγορεύθη ἐκ παρεξηγήσεως καὶ παρανοήσεως τοῦ γεωργοῦ, ὃν θέλει ὁ νόμος νὰ προστατεύσῃ καὶ κυρίως προστατεύει. Ὅταν ὁ νόμος ὁμιλῇ περὶ γεωργῶν, δὲν ὁμιλεῖ περὶ κτηματιῶν· ὅταν λέγῃ καὶ θέλῃ νὰ προστατεύσῃ τὸν γεωργὸν, ἐννοεῖ τὸν ἐργάτην γεωργὸν, τὸν διὰ τῶν βοῶν καὶ διὰ τοῦ ἀρότρου του, ἰδίως δὲ διὰ τῆς προσωπικῆς του ἐργασίας ἀποζῶντα. Καὶ ἐκεῖνος ὁ γεωργὸς δὲν ἔχει τὴν περιουσίαν, τὴν ὁποίαν θέλετε σεῖς νὰ ἐξαιρέσητε. Τὸ πολὺ δύναται νὰ ἔχῃ τρεῖς βόας ἀροτῆρας, νὰ ἔχῃ δύο ἄροτρα, νὰ ἔχῃ ἕνα ἢ δύο ὄνους πρὸς μεταφορὰν τῶν γεωργικῶν του ἐργαλείων, νὰ ἔχῃ δὲ καὶ μίαν δάμαλιν, ἢ καὶ πέντε ἢ δέκα πρόβατα. Ὁ γεωργὸς ἐκεῖνος, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖ τὸ νομοσχέδιον, δὲν εἶναι γεωργὸς, εἶναι κτηματίας· καὶ ἀπόδειξις, ὅτι περὶ κτηματιῶν ὁμιλεῖ, εἶναι ἡ σπορὰ, ἣν τὸ νομοσχέδιον ἐξαιρεῖ τῆς κατασχέσεως. Ἀλλ’ ὅστις ἔχει σπορὰν, βεβαίως ἔχει καὶ κτήματα διὰ νὰ καλλιεργήσῃ καὶ σπείρῃ. Ἐὰν δὲν ἔχῃ κτήματα, βεβαίως εἶναι ἀγρολήπτης...

§45ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ μὲ σημειώσητε.

§46ΚΩΤΣΑΚΟΣ. .. Καὶ ἂν ἦναι ἀγρολήπτης, βεβαίως τὰ μέσα τῆς καλλιεργείας ἔχει ἐν ἀφθονίᾳ, δὲν εἶναι ἁπλοῦς γεωργὸς, δὲν εἶναι ὁ ἐργάτης γεωργὸς, τὸν ὁποῖον θέλει νὰ προστατεύσῃ ὁ νόμος καὶ νὰ εὐεργετήσῃ. Καὶ ὅταν τοιοῦτος ἦναι ὁ γεωργὸς, ὁ ὑπὸ τοῦ νόμου προστατευόμενος καὶ εὐεργετούμενος, ὅταν τοιαύτη ἦναι ἡ περιουσία τοῦ γεωργοῦ, ὁποίαν ἔδειξα πρὸς ὑμᾶς, ψηφίζοντες τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, μεταρρυθμίζοντες τὸ ἐδάφιον 7 τοῦ 885 ἄρθρου τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, βεβαίως μέγιστον κακὸν προξενοῦμεν εἰς τὸν γεωργὸν τοῦτον, ἐπιφέρομεν καίριον τραῦμα κατὰ τῆς μικρᾶς αὐτοῦ πίστεως, ἧς τόσην ἔχει ἀνάγκην, ὅπως ἐν στενοχωρίαις εὑρίσκῃ δάνειόν τι πρὸς ἐξοικονόμησιν αὐτῶν, ἀποστεροῦμεν αὐτὸν τῶν ἐγγυήσεων ἐκείνων, τῶν μόνων μάλιστα ἐγγυήσεων, ἃς ἔχει, ἵνα προσφέρῃ εἰς τὸν δανειστὴν αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων στηριζόμενος ὁ δανειστὴς δίδει πρὸς αὐτὸν μικρόν τι δάνειον εἰς ἐξοικονόμησιν τῶν ἑκάστοτε παρουσιαζομένων εἰς αὐτὸν ἀναγκῶν. Ἐὰν νομοθετήσωμεν τὴν προτεινομένην αὐτὴν μεταρρύθμισιν τοῦ ἄρθρου, ἀφαιροῦμεν τὸν πτωχὸν αὐτὸν γεωργὸν ἀπὸ τῶν χειρῶν εὐεργετικοῦ καὶ δικαίου δανειστοῦ καὶ τὸν ῥίπτομεν δέσμιον εἰς χεῖρας τοῦ τοκογλύφου, καθ’ οὗ, ματαιοπονίαν βεβαίως διαπράττοντες, κηρύσσετε ἀμείλικτον, ἀλλὰ γελοῖον πόλεμον δι’ ἑτέρου νομοσχεδίου, τοῦ «περὶ συμβατικοῦ τόκου». Διότι ὁ ἔντιμος δανειστὴς, ὁ δίκαιος δανειστὴς, μὴ ἔχων περιουσίαν τινὰ ἐνώπιον αὐτοῦ, διὰ τῆς ὁποίας μέλλει νὰ ἐξασφαλισθῇ, θὰ ἀρνηθῇ εἰς τὸν γεωργὸν νὰ προσφέρῃ τὸ ζητούμενον μικρὸν δάνειον· ἀλλ’ ἐὰν ἀρνηθῇ ἐκεῖνος, βεβαίως ἀνοικταῖς ἀγκάλαις θὰ τὸν δεχθῇ ὁ πολυμήχανος τοκογλύφος, καὶ θὰ τὸν δεχθῇ ὁ τοκογλύφος διότι δὲν θὰ δανείσῃ πρὸς αὐτὸν, ἀλλὰ θὰ πράξῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν ὑπέδειξεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ναυπλίας Βουλευτὴς, θὰ τὸν ὑποχρεώσῃ δηλαδὴ νὰ πωλήσῃ πρὸς αὐτὸν τοὺς ἀροτῆράς του ἐπὶ ἐξωνήσει...

§47ΠΕΤΑΛΑΣ. Καὶ οὕτω γίνεται καὶ τώρα.

§48ΚΩΤΣΑΚΟΣ. .. Καὶ ἂν, ὅπερ πιθανώτατον, κατὰ τὴν λῆξιν τῆς προθεσμίας δὲν δυνηθῇ ὁ γεωργὸς νὰ πληρώσῃ τὸ χρέος του τοῦτο, μεταβιβάζονται τότε εἰς τὸν τοκογλύφον ἀνενοχλήτως οἱ βόες τοῦ πτωχοῦ γεωργοῦ. Τοιοῦτον τὸ εὐεργέτημα τὸ ἀπονεμόμενον εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμούς! Ἀλλὰ καὶ δύο ἕτερα ἐλαττώματα εὑρίσκω εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Εὑρίσκω μίαν ἀνισότητα, δημιουργουμένην μεταξὺ τῶν διαφόρων ὀφειλετῶν, καὶ μίαν ἀδικίαν κατὰ τῶν μέχρι τοῦδε δανειστῶν τῶν γεωργῶν, καὶ ἡ ἀνισότης αὕτη συνίσταται εἰς τοῦτο. Ὅπως ὁ γεωργὸς, Κύριοι, καλλιεργεῖ διὰ τοῦ ἀρότρου του καὶ τῶν βοῶν του τὴν γῆν, οὕτω καὶ ὁ λόγιος καὶ ὁ ἐπιστήμων καλλιεργεῖ τὸ ἑαυτοῦ πνεῦμα διὰ τῶν βιβλίων. Εἰς τὸν λόγιον καὶ τὸν ἐπιστήμονα λοιπὸν ὁ νόμος ἀφίνει 500 δραχμῶν ἀξίας βιβλία, εἰς τὸν τεχνίτην ὡσαύτως ὅσα ἐργαλεῖα εἶναι χρήσιμα πρὸς ἐξάσκησιν τῆς τέχνης του, ἀξίας 500 δραχμῶν. Διατὶ λοιπὸν αὐτὴ ἡ τόσον μεγάλη στοργή, πράγματι δὲ οὐχὶ στοργή, ἀλλ’ ἀστοργία πρὸς τὸν γεωργόν; Ἀλλὰ καὶ ὁ ἔμπορος, Κύριοι, διὰ νὰ κινηθῇ, διὰ νὰ ἐμπορευθῇ, ἔχει ἀνάγκην κεφαλαίων, καὶ ὁ ἔμπορος αὐτός, περιερχόμενος εἰς στάσιν πληρωμῶν, ἐρωτῶ ὑμᾶς, τί ἀπολαμβάνει; Τί δίδεται εἰς αὐτὸν ἐκ μέρους τῶν δανειστῶν; Οὐδέν. Διατὶ λοιπὸν αὐτὴ ἡ διάκρισις μεταξὺ τῶν διαφόρων ὀφειλετῶν; Ἀλλ’ ὡς εἶπον, Κύριοι, τὸ νομοσχέδιον περιέχει καί τι τὸ ἄδικον, δύναμαι δὲ μάλιστα νὰ εἴπω, ὅτι ἐνέχει πνεῦμα κοινωνιστικόν, διότι δι’ αὐτοῦ δημεύεται ἡ περιουσία τῶν μέχρι τοῦδε δανεισάντων τοὺς γεωργούς, πολεμεῖται καὶ καταδιώκεται τὸ κεφάλαιον· καθόσον, ἐξαιρουμένης τῆς κατασχέσεως ἁπάσης τῆς περιουσίας, ἣν δύναται νὰ ἔχῃ εἷς γεωργὸς, ὁ δανειστὴς αὐτοῦ, ἐν περιπτώσει δυστροπίας, ἀπόλλυσι τὸ δάνειόν του, μὴ δυνάμενος νὰ ἐπιληφθῇ τῆς περιουσίας τοῦ ὀφειλέτου αὐτοῦ. Ἀλλὰ τοιουτοτρόπως δὲν πολεμεῖται, ὡς ἰσχυρίζονται, ἡ τοκογλυφία, ἀλλὰ δημιουργεῖται τοιαύτη. Ματαιοπονοῦσιν οἱ νομίζοντες, ὅτι κατὰ τοιοῦτον τρόπον πολεμοῦσι τοὺς τοκογλύφους. Ὁ τοκογλύφος πολεμεῖται διὰ τῆς προστασίας καὶ ἀσφαλείας τοῦ κεφαλαίου, διότι τότε μόνον προσέρχεται τοῦτο, οὐχὶ δ’ ὅταν καταδιώκηται καὶ δημεύηται...

§49ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πολεμοῦμεν τὴν τοκογλυφίαν.

§50ΚΩΤΣΑΚΟΣ. Πλανᾶσθε! Ὁ τοκογλύφος, τὸ μυσαρὸν τοῦτο μικρόβιον, ἔγκειται δυστυχῶς φύσει εἰς τὸν ὀργανισμὸν τῶν ἀνθρωπίνων κοινωνιῶν καὶ εἶναι δυσπολέμητον, δυσεξολόθρευτον.

§51Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὸ μεγαλόβιον!

§52ΚΩΤΣΑΚΟΣ. Τὸ ἐπολέμησαν ματαίως ἐπὶ αἰῶνας, καὶ δὲν τὸ ἐξωλόθρευσαν, οὐδ’ ἐξολοθρεύεται αὐτὸ, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουσι μωροὶ, ὀκνηροὶ καὶ διεφθαρμένοι ἐν ταῖς κοινωνίαις. Ἐν προσεχεῖ δ’ εὐκαιρίᾳ διὰ μακρῶν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου θὰ συζητήσωμεν. Τὸ μεγαλόβιον τοῦτο λοιπὸν, ὡς θέλει αὐτὸ ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος, περιστέλλεται καὶ καταπολεμεῖται καθ’ ὃν τρόπον ὑπέδειξα ὑμῖν δι’ ὀλίγων, καὶ οὐχὶ ὅταν παρέχωμεν αὐτῷ τροφὴν, θύματα, διότι ὅταν νομοθετῶμεν, πρέπει νὰ σπουδάζωμεν καὶ οὐχὶ νὰ ἀγυρτεύωμεν.

§53Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω, Κύριοι, νὰ ἐξηγήσω ζητήματά τινα σχετικὰ πρὸς τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ἐλέχθη ὑπὸ τοῦ προαγορεύσαντος, ὅτι δέον νὰ περιορισθῇ εἰς τὴν Θεσσαλίαν μόνον ἡ ἰσχὺς τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅταν θὰ γείνῃ νόμος. Ἀληθὲς εἶναι, ὅτι, ὅσον ἀφορᾷ τὴν Θεσσαλίαν, ἐσφαλμένως ἐρρήθη καὶ ὑπεστηρίχθη, ὅτι εἶναι ἐπαρκὴς ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 885 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας ὡς πρὸς τὰ ἐξαιρετέα ζῷα καὶ ἐργαλεῖα, τὰ ἀναγκαῖα διὰ τὴν συντήρησιν μιᾶς γεωργικῆς οἰκογενείας, καθότι εἷς ἀροτριῶν βοῦς ἐν Θεσσαλίᾳ δὲν σημαίνει τίποτε. Ἡ καλλιέργεια ἐκεῖ γίνεται εἰς μεγάλας ἐκτάσεις, ἕνεκα δὲ τῶν ὅρων, ὑφ’ οὓς γίνεται ἡ καλλιέργεια, ὁ γεωργὸς, διὰ νὰ ζήσῃ, πρέπει νὰ καλλιεργήσῃ καὶ σπείρῃ ἑκατοντάδας στρεμμάτων ἀγρούς· ἐκ τούτου ὅμως δὲν ἕπεται, ὡς ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας συνάδελφος εἶπεν, ὅτι οἱ Θεσσαλοὶ γεωργοὶ εἶναι πλούσιοι, ὅτι εἶναι τοσοῦτον εὔποροι, ἀφοῦ ἔχουσι τόσα ζῷα καὶ τόσα ἐργαλεῖα κλπ., ὥστε νὰ δύνανται νὰ ἐπαρκῶσι καὶ εἰς ἱκανοποίησιν τῶν δανειστῶν των. Δὲν εἶναι εὔποροι, ἔχοντες τόσα ζῷα· τοὐναντίον εὑρίσκονται εἰς δύσκολον θέσιν, διότι ἡ ἀνάγκη τῆς ἐν μεγάλῃ ἐκτάσει καλλιεργείας, δι’ ἧς καὶ μόνης δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰς δαπάνας αὐτῆς καὶ εἰς συντήρησιν ἑαυτῶν, τοὺς κάμνει νὰ ἔχωσιν ἀνάγκην πολλῶν ζώων, πολλῶν ἐργαλείων, πολλοῦ σπόρου, καὶ νὰ ἐκτίθενται εἰς μείζονας κινδύνους. Ὁ τρόπος τῆς καλλιεργείας, ἡ ποιότης τῶν καλλιεργουμένων ἀγρῶν, τὸ εἶδος τῆς σπορᾶς, οἱ κίνδυνοι τῆς παραγωγῆς καὶ μυρίοι ἄλλοι λόγοι τοὺς ἀναγκάζουσι νὰ ἔχωσι ζῷα ἐπαρκῆ διὰ τὴν τοιαύτην καλλιέργειαν, διότι ἐκεῖ καλλιεργοῦνται οἱ δημητριακοὶ καρποί, καὶ ὄχι σταφὶς καὶ ἄμπελοι ἢ ἄλλα προϊόντα, ἐν μικρᾷ παραγωγῇ δυνάμενα νὰ συντηρήσωσι τὴν γεωργικὴν οἰκογένειαν, ὡς συμβαίνει εἰς ἄλλα μέρη. Καίτοι δ’ ἔχουσι μεγάλην καλλιέργειαν, ἥτις, ὡς προεξετέθη, μείζονας ἔχει κινδύνους, μείζονα κεφάλαια ἀπαιτεῖ, καὶ μείζονα δυσχέρειαν παράγει, εἶναι, ὡς γνωστόν, πτωχαί, πένονται καὶ εἶναι θύματα τῶν τοκογλύφων καὶ αὐτοί, ὅπως καὶ οἱ γεωργοὶ τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν τῆς Ἑλλάδος. Τὸ ἐπιχείρημα ἑπομένως, τὸ ὁποῖον ἀντέταξεν ὁ προαγορεύσας κ. ἐξ Ἄργους συνάδελφος, ὅτι εἶναι πολλὴ ἡ περιουσία ἡ ἀφιεμένη ἐλευθέρα εἰς τὸν γεωργόν, νομίζω ὅτι δὲν ἔχει σημασίαν· διότι, ἀφοῦ ὁ νόμος ἔθεσεν ἀρχήν, εἰς κάθε ὀφειλέτην, καὶ κατὰ προτίμησιν εἰς τὸν γεωργόν, πρέπει ν’ ἀφίνωνται τὰ πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς ἐργασίας του μέσα, ἵνα μή, γινομένης ἐκτελέσεως εἰς τὴν περιουσίαν του, γίνηται ἐπαίτης καὶ ἀδυνατῇ ἐφεξῆς νὰ ἐργάζηται πρὸς συντήρησιν ἑαυτοῦ καὶ τῆς οἰκογενείας του. Διὰ τὸν Θεσσαλὸν γεωργὸν, τὰ ὑπὸ τοῦ προτεινομένου νομοσχεδίου ἐξαιρούμενα τῆς κατασχέσεως ζῷα, ἐργαλεῖα καὶ σπόρος, ἕνεκα τοῦ εἴδους τῆς καλλιεργείας καὶ τῆς ἐκτάσεως, ἐν ᾗ αὕτη γίνεται, εἶναι τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα μέσα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐργασθῇ· ἀναγκάζομαι δὲ νὰ ἐκθέσω, δι’ ὅσους δὲν γνωρίζουσι, πῶς γίνεται ἡ ἐργασία ἐν Θεσσαλίᾳ, ἵνα κατανοηθῇ ποίων καὶ πόσων ἐργαλείων καὶ ζώων ἔχει ἀνάγκην ὁ Θεσσαλὸς γεωργὸς, ἵνα ἐργασθῇ. Ἐν μὲν τῇ πεδιάδι τῇ λεγομένῃ τῆς Λαρίσης οἱ ἀγρολῆπται καταβάλλουσι τὰ ζῷα, τὰ γεωργικὰ ἐργαλεῖα, τὴν ἐργασίαν, τοὺς ὑπηρέτας, τὰ μεταφορικὰ καὶ τὸν ἁλωνισμὸν, ὁ δὲ ἰδιοκτήτης μόνον τὸν σπόρον, εἰς δὲ τὰς ἄλλας πεδιάδας, τὴν τῆς Καρδίτσης καὶ τὴν τῶν Τρικκάλων, δὲν χορηγεῖται οὔτε ὁ σπόρος ἀπὸ τὸν ἰδιοκτήτην, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν τὸν σπόρον καταβάλλει ὁ ἀγρολήπτης ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον...

§54Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παρέχεται ὁ σπόρος καὶ παρὰ τοῦ ἰδιοκτήτου.

§55ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμιλοῦμεν περὶ τοῦ γενικῶς κρατοῦντος. Ὑπάρχουσι βεβαίως καὶ ἐξαιρέσεις, αἱ ὁποῖαι ὅμως δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ μᾶς ἀπασχολήσωσιν. Εἷς γεωργὸς λοιπὸν, ὁ ὁποῖος εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ σπείρῃ 90 κοιλὰ σίτου καὶ 30 κοιλὰ κριθῆς εἰς τὴν πεδιάδα Λαρίσης, ἢ 30 κοιλὰ σίτου, 30 κριθῆς καὶ ἀναλόγου ἀραβοσίτου εἰς τὰς ἄλλας πεδιάδας, εἶναι ἠναγκασμένος νὰ ἔχῃ κατ’ ἐλάχιστον ὅρον 6 ἀροτῆρας βόας, ἵνα ἐκτελέσῃ τὰ ἀναγκαῖα ὀργώματα καὶ τὴν σποράν. Ἀνάγκη προσέτι νὰ ἔχῃ καὶ ἓν ζῷον τοὐλάχιστον μεταγωγικόν, διὰ νὰ μεταβαίνῃ εἰς τοὺς ἀγροὺς, οἱ ὁποῖοι πολλάκις ἀπέχουσι 4 καὶ 5 ὥρας τοῦ χωρίου του· διὰ νὰ μεταφέρῃ δὲ κατὰ τὸν χρόνον τοῦ ἁλωνισμοῦ τοὺς καρποὺς ἐκ τῶν ἀγρῶν, εἰς οὓς ἐθερίσθησαν, εἰς τὸ χωρίον του, βεβαίως τῷ χρειάζονται 3 καὶ 4 μεταγωγικὰ ζῷα· ἑπομένως πᾶς τις δύναται νὰ πεισθῇ, ὅτι τοὐλάχιστον ἓν μεταγωγικὸν τῷ εἶναι ἀπαραίτητον. Ἄρα δὲν δύναται ν’ ἀμφισβητηθῇ, ὅτι δύο ἀροτριῶντα κτήνη καὶ ἓν μεταγωγικὸν εἶναι ἀπολύτως καὶ ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖα διὰ τὴν στοιχειωδεστέραν καὶ τὴν μᾶλλον περιωρισμένην καλλιέργειαν, ἣν θὰ ἠδύνατο νὰ κάμῃ εἷς γεωργὸς, εἴτε ἰδιοκτήτης εἶναι, εἴτε ἀγρολήπτης. Ἐλέχθη προσέτι, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ τῷ ἀφεθῇ καὶ ὁ σπόρος. Θὰ πεισθῆτε περὶ τῆς ἀνακριβείας καὶ τοῦ ἰσχυρισμοῦ τούτου, ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰς διαφόρους περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας κατέχει τὸν σπόρον. Ἐὰν μὲν ἦναι ἰδιοκτήτης ὁ ἴδιος, εἶναι προφανῶς ἀνάγκη νὰ ἀφεθῇ εἰς αὐτὸν ὁ σπόρος, ἄνευ τοῦ ὁποίου καὶ πάντα τὰ ἄλλα, ἤτοι καὶ ζῷα καὶ ἐργαλεῖα, τῷ εἶναι περιττά. Ὅταν τῷ ἀφαιρέσητε τοὺς βοῦς, τὸ μεταγωγικὸν ζῷον, τὰ ἐργαλεῖα, τὸν σπόρον, θὰ καταστῇ ἐπαίτης! Ἐὰν δὲ δὲν ἦναι ἰδιοκτήτης, ἀλλ’ ἦναι ἀγρολήπτης ἐκ τῶν λαμβανόντων παρὰ τοῦ ἰδιοκτήτου τὸν σπόρον, ἵνα τὸν σπείρῃ, ἐπειδὴ 60 ἕως 90 κοιλὰ, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ σπείρῃ, δὲν σπείρονται εἰς μίαν ἡμέραν, ἀλλὰ θὰ παρέλθουν δύο καὶ τρεῖς μῆνες, ἕως ὅτου περατωθῇ ἡ σπορὰ, καὶ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο, λαβὼν τὸν σπόρον παρὰ τοῦ ἰδιοκτήτου, θὰ ἔχῃ αὐτὸν εἰς τὴν ἀποθήκην του ὁ ἀγρολήπτης, δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ἡ κατάσχεσις αὐτοῦ ἐκ μέρους ἀπηνοῦς τινος δανειστοῦ, καὶ νὰ περιπλακῇ μὲν ὁ γεωργὸς εἰς δίκας, ἡ δὲ σπορὰ νὰ μὴ γείνῃ, ν’ ἀποδιωχθῇ δ’ ἕνεκα τούτου καὶ ὑπὸ τοῦ ἰδιοκτήτου ὁ οὕτως εἰς κατασχέσεις περιπλέξας αὐτὸν ζευγίτης. Ἐὰν δὲ ἦναι ὁ ἀγρολήπτης ἐκ τῶν καταβαλλόντων τὸν σπόρον ἐξ ἰδίων, ἡ περίστασις τῆς κατασχέσεως τοῦ σπόρου εἶναι ἔτι χείρων δι’ αὐτὸν, καθιστάμενον ἀνίκανον διὰ πᾶσαν ἐργασίαν, ἐὰν ἐπιτραπῇ ἡ κατάσχεσις τοῦ σπόρου αὐτοῦ. Αἴρονται λοιπὸν ἅπασαι αἱ ἀντιρρήσεις τοῦ ἐξ Ἄργους κ. Βουλευτοῦ, αἱ ἀφορῶσαι τὸ δίκαιον καὶ τὸ ἀναγκαῖον τῆς ἐξαιρέσεως μείζονος μὲν ἀριθμοῦ ζῴων, ὁλοκλήρου δὲ τοῦ ἀναγκαίου σπόρου καὶ ἁπάντων τῶν χρησίμων γεωργικῶν ἐργαλείων, ἀφοῦ εἶναι προφανὲς, ὅτι, ὡς τελεῖται ἡ καλλιέργεια τῶν δημητριακῶν, ἄνευ τῶν τοιούτων ἐξαιρέσεων ὁ γεωργὸς εἰς τὴν πρώτην ἐκτέλεσιν θὰ γείνῃ ἐπαίτης. Βεβαίως μένει ἀκέραιον τὸ ζήτημα, ἂν ἐνισχύεται ἡ γεωργικὴ πίστις ἢ ἐλαττοῦται, κηρυσσομένων ἀκατασχέτων τῶν ζῴων καὶ ἐργαλείων τῶν γεωργῶν. Βεβαίως τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ ἐξ Ἄργους κ. Βουλευτὴς, δὲν εἶναι τυχαῖον, δὲν εἶναι ἀνάξιον προσοχῆς, διότι εὐλογοφανῶς δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι ἐλαττοῦται ὁπωσδήποτε ἡ πίστις τῶν γεωργῶν διὰ τῆς προτεινομένης μεταρρυθμίσεως. Ἐφ’ ὅσον κηρύττομεν ἀκατάσχετον τὴν περιουσίαν ἑνὸς ἀνθρώπου, ἐπὶ τοσοῦτον ἐλαττοῦμεν τὴν πίστιν αὐτοῦ. Αὐτὸ εἶναι ἀληθές. Μένει ὅμως ἄλλο, ἔτι σοβαρώτερον, ἔτι πρακτικώτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν: πρέπει νὰ ἔχωσι πολλὴν πίστιν οἱ γεωργοί; ἢ πρέπει νὰ μὴ ἔχωσιν; Ἡ πεῖρα, Κύριοι, μᾶς ἐδίδαξε, καὶ ὑμᾶς τοὺς ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι ζῶντας καὶ ἡμᾶς τοὺς ἐν τῇ Θεσσαλίᾳ ζῶντας, ὅτι καλλίτερον θὰ ἦτο νὰ μὴ ἔχωσι τόσην πίστιν οἱ γεωργοί, διότι —θὰ εἴπω μίαν μεγάλην ἀλήθειαν— ἐν Πελοποννήσῳ καὶ ἐν Θεσσαλίᾳ τοὺς γεωργοὺς αὐτὴ ἡ εὐκολία τοῦ δανείζεσθαι, αὐτὴ ἡ ἄμετρος πίστις τοὺς κατέστρεψε (Θόρυβος). Μὴ ταράττεσθε, Κύριοι. Ὅταν καλῶς σκεφθῆτε τὸ πρᾶγμα, θὰ εὕρητε πόσον δίκαιον ἔχω, ὑποστηρίζων ὅτι ἡ πίστις αὕτη κατέστρεψε τοὺς γεωργούς. Οἱ κύριοι συνάδελφοι ἐκ Θεσσαλίας γνωρίζουσι πολὺ καλῶς τ’ ἀποτελέσματα τοῦ εὐκόλου δανεισμοῦ, καὶ γνωρίζουσι, τί ὠφελήθησαν ἔχοντες μεγάλην πίστιν οἱ γεωργοὶ τῆς Θεσσαλίας· ἐξετράπησαν εἰς μεγάλα δάνεια ὑπὲρ τὰς ἀνάγκας των, ὑπὲρ τὰς πραγματικὰς πρὸς καλλιέργειαν τῶν κτημάτων ἀνάγκας των. Ἡ εὐκολία, μεθ’ ἧς εὕρισκον χρήματα, τοὺς παρεκίνησε νὰ δανεισθῶσιν ὑπερμέτρως, διαθέτοντες τὰ χρήματα αὐτὰ οὐχὶ πρὸς αὔξησιν τῆς παραγωγῆς, ἀλλὰ εἰς ἄλλην μὴ παραγωγικὴν χρῆσιν, καὶ ἐξ αὐτῆς περιῆλθον εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν, ἀδυνατοῦντες νὰ ἐκπληρώσωσι νῦν τὰς ὑποχρεώσεις των, καὶ θύματα τῶν τοκογλύφων γινόμενοι...

§56ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Ἐγὼ σᾶς διαβεβαιῶ, ἀφοῦ προκαλεῖτε τοὺς Θεσσαλοὺς Βουλευτὰς, ὅτι οἱ χωρικοὶ ἐν Θεσσαλίᾳ, ὅσοι εἶχον πίστιν, ἐχρησιμοποίησαν αὐτὴν πρὸς ἐξαγορὰν κτημάτων, καὶ κατέστησαν γαιοκτήμονες εὔποροι καὶ παραγωγικώτατοι καὶ ὠφέλιμοι εἰς ἑαυτοὺς καὶ εἰς τὴν πατρίδα των. Δύναμαι δὲ νὰ σᾶς φέρω καὶ παράδειγμα τελευταῖον τοὺς χωρικοὺς τοῦ χωρίου Κλωκοτοῦ τοῦ δήμου Φαρκαδῶνος, οἱ ὁποῖοι ἐξηγόρασαν τὸ χωρίον των ἀντὶ τριῶν χιλιάδων λιρῶν, ὅπερ καὶ κατέχουσι σήμερον ἐλεύθερον, ἄριστα χρησιμοποιήσαντες τὴν πίστιν αὐτῶν πρὸς ἐξεύρεσιν μέρους τοῦ τιμήματος τούτου.

§57ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ παράδειγμα τοῦτο, τὸ μεμονωμένον, τὸ γνωρίζομεν πάντες· ἀλλ’ αὐτοὶ εἶχον μικρὸν ἀπόθεμα, ὅπερ ἐχρησιμοποίησαν διὰ νὰ γείνουν ἰδιοκτῆται, καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἠδυνήθησαν νὰ πληρώσουν διὰ τῶν οἰκονομιῶν των τὸ ἀντίτιμον τῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα ἠγόρασαν, βεβαίως προώδευσαν. Ἀλλ’ ἡμεῖς ὁμιλοῦμεν οὐχὶ περὶ τῶν ὀλίγων δυστυχῶς ἐξαιρέσεων, ἀλλὰ περὶ τοῦ συνήθως συμβαίνοντος. Γνωρίζομεν π. χ. ἄλλους, ὡς φερ’ εἰπεῖν τοὺς ἀγοράσαντας τὰ χωρία Νεμπεγλὲρ καὶ Τοπουζλάρ, οἱ ὁποῖοι κατεστράφησαν ἕνεκα τῶν πολλῶν χρεῶν, τὰ ὁποῖα συνῆψαν ὡς ἐκ τῆς πολλῆς πίστεως, ἣν εἶχον, καὶ ὡς ἐκ τῆς εὐκολίας, μεθ’ ἧς εὕρισκον χρήματα πρὸς δανεισμόν. Καὶ γνωρίζομεν πάντες, ὅτι εἰς τὸ χωρίον Νεμπεγλὲρ, ἵνα ἀποφύγωσι τὰς δικαστικὰς ἐκτελέσεις, εἶχον τάξει φρουρὸν εἰς τι σημεῖον τοῦ χωρίου, καὶ ὅταν ἔβλεπον κλητῆρα, ἀνεχώρουν ἅπαντες ἐκ τοῦ χωρίου! Ἐκεῖ ὁδηγεῖ ἡ νοσηρὰ αὕτη πίστις, ἡ εἰς τὰ ζῷα καὶ τὸν σπόρον τοῦ γεωργοῦ στηριζομένη, ἡ εἰς χεῖρας τῶν ἀπηνεστέρων καὶ αἰσχροκερδῶν δανειστῶν καὶ ὄχι τῶν ἐντίμων τοιούτων ῥίπτουσα τοὺς γεωργούς. Βεβαίως εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχωσι πίστιν τινὰ οἱ Θεσσαλοὶ γεωργοί, διὰ νὰ διευκολύνωνται εἰς τὰς πρὸς καλλιέργειαν τῶν κτημάτων των ἀνάγκας, ἀλλὰ βεβαίως εἶναι ἀνάγκη νὰ μὴ ἔχωσι μεγάλην εὐκολίαν πρὸς εὕρεσιν χρημάτων, διότι ἐκτίθενται εἰς πολλὰ χρέη, εἰς χρέη ὑπὲρ τὰς καθαρῶς γεωργικὰς ἀνάγκας αὑτῶν καὶ μὴ δυνάμενα νὰ πληρωθῶσιν ἐκ τῆς παραγωγῆς των, καὶ κατόπιν περιέρχονται εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀποδειχθῶσιν ἀφερέγγυοι καὶ κακῆς πίστεως. Ἑπομένως καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην τὸ νομοσχέδιον εἶναι χρήσιμον καὶ ὄχι ἐπιβλαβὲς εἰς τὴν πίστιν τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν, διότι θὰ μειώσῃ μὲν τὴν νοσηρὰν, τὴν ἐπιβλαβῆ πίστιν τῶν γεωργῶν, θὰ ἐνισχύσῃ ὅμως τὴν ὑγιᾶ, τὴν ἀγαθὴν πίστιν αὐτῶν· διότι θὰ σκέπτηται πᾶς τοκογλύφος, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δανείσῃ εἰς τὸν χωρικὸν ὑπολογίζων ἐπὶ τῆς ἀξίας τῶν γεωργικῶν ζῴων καὶ ἐργαλείων του, ἀφοῦ δὲν θὰ δύναται τὴν περιουσίαν ταύτην νὰ κατάσχῃ, καὶ μόνον ὑπολογίζων ἐπὶ τῆς παραγωγῆς του ἢ ἐπὶ τῆς ἄλλης αὐτοῦ περιουσίας, πᾶς κεφαλαιοῦχος θὰ δανείζῃ τὸν γεωργὸν ὅ,τι ἀκριβῶς ἀπαιτεῖται διὰ τὴν πρόοδον τῶν γεωργικῶν του ἐργασιῶν. Τελευταία ἀντίρρησις, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄργους συνάδελφος, εἶναι, ὅτι ὁ νόμος γεωργοὺς δὲν ἐννοεῖ τοὺς κτηματίας, οὔτε τοὺς ἀγρολήπτας, καὶ ὅτι γεωργοὶ εἶναι οἱ ἐπὶ ἡμερομισθίῳ ἐργαζόμενοι. Αὐτὴ ἡ ἀντίρρησις εἶναι ἀκατάληπτος. Γεωργὸς δὲν εἶναι ὁ ἐπὶ ἡμερομισθίῳ ἐργαζόμενος· αὐτὸς εἶναι ἐργάτης. Πάντες γνωρίζομεν, ὅτι γεωργὸς εἶναι ὁ καλλιεργῶν τὴν γῆν, εἴτε κύριος τοῦ ἀγροῦ εἶναι, εἴτε ἀγρολήπτης. Ὁ ἐξ Ἄργους κ. Βουλευτὴς ἐξαιρεῖ ἀπὸ τὸν γεωργικὸν κόσμον καὶ τοὺς ἰδιοκτήτας καὶ τοὺς ἀγρολήπτας. Τότε ποῖοι ἀπομένουσιν; Οἱ ἡμερομίσθιοι ἐργάται γεωργικῶν ἐργασιῶν. Ἀλλ’ αὐτοὶ οὔτε βόας, οὔτε ἄροτρα, οὔτε σπόρον ἔχουσιν. Ἐλπίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ δώσῃ παντελῶς προσοχὴν εἰς τὰς ἀντιρρήσεις ταύτας, καὶ θὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἀληθῶς πληροῖ σπουδαίαν ἀνάγκην, ἐπεκτείνουσα τὸ ἀκατάσχετον τῶν γεωργικῶν ζώων καὶ ἐργαλείων μέχρι τῶν πραγματικῶν ἀναγκῶν τῶν γεωργῶν. Ἐὰν δὲ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας εἶναι μέγας ὁ ἀριθμὸς τῶν ζώων, τὰ ὁποῖα ἀφίνει τὸ νομοσχέδιον, τοῦτο δὲν βλάπτει. Ἐὰν ἐκεῖ ὑπάρχουν γεωργοὶ ἔχοντες μόνον ἓν ἢ δύο ζῶα, καὶ ὁ νόμος κανονίσῃ τὸ ἀκατάσχετον δύο ἢ τριῶν, αὐτὸ οὐδένα δύναται νὰ βλάψῃ. Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ ὅτι θὰ τὸ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ, διὰ νὰ παράσχῃ ἀληθῆ ἀνακούφισιν εἰς τὴν γεωργίαν ἐν γένει καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τοὺς Θεσσαλοὺς γεωργοὺς, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ μείνουν ἀνενόχλητοι ἀπὸ τὰς καταδιώξεις τῶν δανειστῶν των, διὰ νὰ δυνηθῶσι νὰ ἐξακολουθήσωσιν ἐργαζόμενοι, καὶ μὴ μεταβληθῶσιν εἰς ἐπαίτας, καὶ νὰ πατάξῃ τὴν τοκογλυφίαν. Διὰ τοιούτων μέτρων, ὁποῖον τὸ προβαλλόμενον νομοσχέδιον, ἐμπεδοῦται ἡ ἀληθὴς, ἡ ὑγιὴς πίστις τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν, καὶ ἐξασφαλίζονται οὗτοι κατὰ τῶν δικτύων τῆς τοκογλυφίας. Διὰ τοιούτων μέτρων ῥιζικῶς πατάσσεται ἡ τοκογλυφία, ἐν τῷ μέλλοντι τοὐλάχιστον, διότι διὰ τὸ παρελθὸν ἐλήφθη ἤδη μέτρον, εἰσαχθὲν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ παταχθῇ ἀποτελεσματικῶς.

§58Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο, Κύριοι, μόνον περὶ τῆς προστασίας τῶν γεωργῶν τῆς Θεσσαλίας, βεβαίως οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ φέρῃ ἀντιρρήσεις κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης· ἀλλὰ δυστυχῶς τὸ νομοσχέδιον δὲν ἀφορᾷ εἰς τοιαύτην προστασίαν, ἀλλ’ ἔχει χαρακτῆρα γενικὸν, διότι δι’ αὐτοῦ μεταρρυθμίζεται διάταξις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, καὶ μεταβάλλεται τὸ καθεστὼς ἀνὰ πᾶσαν τὴν Ἑλλάδα. Καὶ γεννᾶται λοιπὸν τὸ ζήτημα, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι ὠφέλιμον, ἐὰν θὰ δυνηθῇ νὰ συντελέσῃ, ὡς ἐπαγγέλλεται, εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς γεωργίας τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Ἑλληνικῆς χώρας καθόλου. Ἐὰν ῥίψωμεν τὸ βλέμμα ἐπὶ τῆς συντομωτάτης αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, ἀνευρίσκομεν τὰς σκέψεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀνεκήρυξεν, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 885 § 7 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας κατεδείχθη ἀνεπαρκὴς, ὅτι δὲν πληροῖ τὸν σκοπὸν αὑτῆς, διότι οὔτε τὴν γεωργίαν προστατεύει, οὔτε τὸν γεωργὸν κατὰ τῶν κατασχέσεων ἐξασφαλίζει. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται ὅμως, τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἐπιτυγχάνει ἆρά γε πραγματικῶς τοιοῦτον σκοπόν; Πολὺ λυποῦμαι, ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὴν δυσάρεστον ἀνάγκην νὰ διαφωνήσω ῥιζικῶς πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Φαίνεται ὅτι ἕνεκα τῶν δικαίων παραπόνων, τὰ ὁποῖα ἤγειραν οἱ πάσχοντες Θεσσαλοὶ, ἕνεκα τῆς καταστάσεως, περὶ τῆς ὁποίας ἔπρεπε γενναιότερα καὶ τελεσφορώτερα μέτρα νὰ λάβῃ ἀμέσως ἡ Πολιτεία, καὶ ὧν πολλὰ ὑπέδειξαν τῳόντι οἱ Θεσσαλοὶ Βουλευταὶ, ἐνόμισεν ὅτι ὤφειλε νὰ ἀνατρέξῃ εἰς τὴν διαδικασίαν τῆς ἐκτελέσεως καὶ ἐκεῖθεν νὰ ἀντλήσῃ ὅπλα καὶ ἐφόδια, δυνάμει τῶν ὁποίων νὰ προστατεύσῃ τὴν οἰκονομικῶς ὑποφέρουσαν Θεσσαλίαν καὶ ἀνακουφίσῃ τὴν κατάστασιν αὐτῆς. Κατέφυγε λοιπὸν εἰς τὴν Πολιτικὴν Δικονομίαν. Ἔπεσεν ὑπὸ τὰς ὄψεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 885, καὶ ἐπελήφθη τῆς μεταρρυθμίσεως αὐτῆς. Ἀλλ’ ἐν τῇ βίᾳ αὐτοῦ δὲν εἰργάσθη μετὰ τῆς δεούσης ἐπιμελείας, καὶ συνέταξε νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον, κατ’ ἐμὴν γνώμην, δὲν ἔπρεπε νὰ παρουσιασθῇ κἂν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διότι εἶναι ἐντελῶς ἀπαράσκευον· διότι, ὅπως καταρτίσῃ αὐτὸ, ἠναγκάσθη ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἀνατρέξῃ εἰς ἀλλοδαπὴν νομοθεσίαν καὶ νὰ μεταφυτεύσῃ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ χώρα ὁρισμοὺς οὐχὶ ἀκεραίους, οὐχὶ μετὰ τῆς δεούσης προσοχῆς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔλαβεν ὡς βάσιν (ὡς καὶ ἐξωδίκως εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μοὶ ἀνακοινώσῃ) τὴν Γερμανικὴν Δικονομίαν. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν, τίνες εἰσὶν αἱ διατάξεις τῆς Γερμανικῆς Δικονομίας καὶ πῶς διετυπώθησαν ἐν τῷ συζητουμένῳ νομοσχεδίῳ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν συνεβουλεύθη ἄλλας νομοθεσίας, ἴσως διότι αἱ νομοθεσίαι αὗται ἦσαν παλαιότεραι, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι ἔπραξεν ὀρθῶς, διότι ὑποθέτω, ὅτι καὶ ἐν Γαλλίᾳ προστατεύεται ἡ γεωργία, καὶ ἐν Ἰταλίᾳ (ἔνθα κατὰ τὸ 1865 ἐδημοσιεύθη, ἂν δὲν μὲ προδίδει ἡ μνήμη, ἡ Πολιτικὴ Δικονομία) ἐπίσης δὲν περιφρονεῖται ἡ γεωργία, ἀλλ’ οὐδεὶς ἐκεῖ ἐσκέφθη νὰ ἐντείνῃ τοσοῦτον τὴν προστασίαν ἐπὶ τῶν γεωργῶν, ὥστε νὰ περιέλθῃ εἰς τὸν ἀντίθετον σκοπὸν, νὰ προσβάλῃ, ὡς καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄργους Βουλευτὴς εἶπε, τὴν πίστιν αὐτῶν. Ἐν τῇ ἡμετέρᾳ νομοθεσίᾳ, ἐν τῇ διατάξει τοῦ ἄρθρου 885, μία περίπτωσις ἀναγράφεται ὑπὲρ τῶν γεωργῶν, ἐκείνη, ἣν μεταρρυθμίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Ἡ διάταξις αὕτη φέρει, ὅτι ἐπὶ γεωργῶν ἐξαιροῦνται τῆς κατασχέσεως εἷς βοῦς, ἢ μία δάμαλις, ἢ τρία πρόβατα, ἢ εἷς ὄνος, κατ’ ἐκλογὴν τοῦ ὀφειλέτου, καὶ ἐλήφθη ἐκ τοῦ ἄρθρου 592 τῆς Γαλλικῆς Δικονομίας, καὶ σχεδὸν εἶναι ἀκριβὴς μετάφρασις αὐτῆς. Οἱ Ἰταλοὶ εἶχον ὑπ’ ὄψιν τὴν Γαλλικὴν νομοθεσίαν, ἀλλὰ δὲν ἐτόλμησαν, φαίνεται, νὰ νεωτερίσωσιν, ὅπως πράττει ὁ ἡμέτερος κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Καὶ ἐκεῖνοι ἐν τῷ ἄρθρῳ 586 § 4 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας των, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς γεωργοὺς, εἶπον ὅτι ἐξαιρεῖται τῆς κατασχέσεως μία δάμαλις, δύο αἶγες, τρία πρόβατα, κατ’ ἐκλογὴν τοῦ ὀφειλέτου. Καὶ ἐκεῖνοι εἶχον ὑπ’ ὄψιν τὰ γεωργικὰ ἐργαλεῖα, τὰ ἄροτρα, τὰ κτήνη, τὰ χρησιμεύοντα εἰς τὴν γεωργίαν, ἀλλὰ φαίνεται ὅτι δὲν ἐνεπνέοντο ὑπὸ τοσούτου ἐνθουσιασμοῦ ὑπὲρ τῆς γεωργίας, ὑφ’ ὅσου ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Καράπαυλος. Δὲν θέλω νὰ ἀσχοληθῶ εἰς συγκριτικὰς μελέτας, ἀλλὰ δὲν διστάζω νὰ ὑποδείξω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι, πρὶν ἢ προβῇ εἰς ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ γεωργικῶν ἐργαλείων καὶ ἄλλων ἀγροτικῶν πραγμάτων, ἦτο ἀνάγκη νὰ στρέψῃ τὸ βλέμμα καὶ ἐπὶ τῶν διατάξεων τοῦ περὶ διακρίσεων κτημάτων νόμου καὶ τῶν παρακολουθημάτων αὐτῶν. Λέγω τοῦτο, ἵνα δώσω νύξιν, ὅπως μελετηθῇ τὸ ζήτημα, ἵνα μὴ σπεύσωμεν πολὺ εἰς ψήφισιν νόμου, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ προσκρούσῃ εἰς ἄλλας διατάξεις, ἀναγομένας εἰς τὴν διάκρισιν τῶν κτημάτων. Ὁπωσδήποτε ὅμως ὀρθῶς ἔπραξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, συμβουλευθεὶς τὴν Γερμανικὴν Δικονομίαν, διότι εἶναι νεωτέρα. Ἀλλ’ ἐὰν ἐξετάσωμεν τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 715 αὐτῆς, παρατηροῦμεν διάκρισίν τινα σοφωτάτην. Ἀναγράφεται πρῶτον ἐκεῖ γενικὴ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπὶ παντὸς ὀφειλέτου δὲν ἐπιτρέπεται κατάσχεσις ὡρισμένων πραγμάτων, μιᾶς γαλακτοφόρου δαμάλεως, ἢ, κατ’ ἐκλογὴν τοῦ ὀφειλέτου, ἀντ’ αὐτῆς, δύο αἰγῶν ἢ δύο προβάτων μετὰ τῆς φορβῆς αὐτῶν ἐπὶ 2 ἑβδομάδας, ἐφ’ ὅσον τὰ ζῶα ταῦτα χρησιμεύουσι πρὸς διατροφὴν τοῦ ὀφειλέτου, τῆς οἰκογενείας ἢ τοῦ ὑπηρετικοῦ αὐτοῦ. Διὰ τῆς διατάξεως ταύτης τοιουτοτρόπως προστατεύονται οὐ μόνον οἱ γεωργοί, ἀλλὰ πᾶς ὀφειλέτης, διότι ὁ Γερμανὸς νομοθέτης ἐκ φιλανθρωπίας δὲν ἠθέλησε νὰ ἀνεχθῇ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ζώων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ δώσωσι τὴν πρώτην τροφὴν εἰς τὸν οἰκογενειάρχην ἢ τὴν μητέρα ἢ τὰ τέκνα πτωχῆς οἰκογενείας. Ἔρχεσθε ὅμως ὑμεῖς, κ. Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ δανειζόμενοι δῆθεν νομοθετικὴν ὕλην ἐκ τῆς Γερμανικῆς Δικονομίας, ἀνατρέπετε τὴν διάκρισιν. Διέφυγε τὴν προσοχήν σας, ὅτι ἐν τῇ Γερμανικῇ διατάξει ὑπάρχει ἑτέρα εἰδικὴ περίπτωσις ἐπὶ τῶν μετερχομένων τὴν γεωργίαν, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἐξαιροῦνται τῆς κατασχέσεως τὰ πρὸς τὴν γεωργίαν ἀπαραίτητα ἐργαλεῖα μετὰ τοῦ ἀναγκαίου λιπάσματος, πρὸς δὲ γεννήματα ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖα πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς γεωργίας μέχρι νεωτέρας συγκομιδῆς. Ἀλλ’ ὅταν ἡ Γερμανικὴ Δικονομία διακρίνῃ τὰς δύο περιστάσεις, ὀφειλέτου κοινοῦ καὶ γεωργοῦ, διατὶ ὑμεῖς, καίτοι καυχᾶσθε ὅτι δὲν νεωτερίζετε, ἀλλὰ μιμεῖσθε τὸν Γερμανὸν νομοθέτην, διατὶ περιορίζετε τὴν διάταξιν μόνον ἐπὶ τοῦ γεωργοῦ; Διατὶ τὸ προνόμιον καὶ τὴν προστασίαν, ἣν ἔχει ὁ κοινὸς ὀφειλέτης, μεταδίδετε μόνον εἰς τὸν γεωργὸν, ἀπαγορεύετε δὲ εἰς τὸν ὀφειλέτην τὸ δικαίωμα νὰ ἔχῃ καὶ αὐτὸς μίαν δάμαλιν ἢ ἕνα βοῦν, χάριν τοῦ ἄρτου τῆς οἰκογενείας του, χάριν τῶν τέκνων του; Ἀλλ’ ἂς προβῶμεν εἰς τὸν περαιτέρω ἔλεγχον τοῦ νομοσχεδίου. Ἐξαιροῦνται τῆς κατασχέσεως «ἐπὶ γεωργῶν, τρία ἀροτριῶντα κτήνη, ἓν μεταγωγικὸν, προσέτι δὲ τὰ ἀναγκαιοῦντα πρὸς καλλιέργειαν ἐργαλεῖα μέχρις ἀξίας τριακοσίων δραχμῶν, ἅπαντα κατ’ ἐκλογὴν τοῦ ὀφειλέτου, καὶ ἡ πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς καλλιεργείας μέχρι τῆς προσεχοῦς συγκομιδῆς ἀπαιτουμένη σπορὰ, ἥτις δὲν δύναται νὰ ὑπερβαίνῃ τὸ ὑπ’ αὐτοῦ κατὰ τὸ τελευταῖον πρὸ τῆς κατασχέσεως γεωργικὸν ἔτος σπαρὲν ποσὸν σπόρου, καὶ μία δάμαλις, ἢ ἓξ πρόβατα, ἢ τέσσαρες αἶγες, ἢ δύο ὄνοι, κατ’ ἐκλογὴν τοῦ ὀφειλέτου». Ἡ Γερμανικὴ Δικονομία δὲν λέγει οὕτω. Ἡ Γερμανικὴ Δικονομία λέγει, ὅτι ἐξαιρεῖται τῆς κατασχέσεως τὸ ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον γέννημα πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς γεωργίας μέχρι τῆς συγκομιδῆς. Ὑμεῖς δὲ τί πράττετε; Κακομεταφράζετε τὸ ἄρθρον, καὶ λέγετε ὅτι «δὲν δύναται νὰ ὑπερβαίνῃ τὸ ὑπ’ αὐτοῦ κατὰ τὸ τελευταῖον πρὸ τῆς κατασχέσεως γεωργικὸν ἔτος σπαρὲν ποσὸν σπόρου». Διὰ τοῦτο ἐγεννήθη καὶ ἡ εὔλογος ἀπορία χθὲς τοῦ ἐκ Μαντινείας ἀξιοτίμου συναδέλφου, ἐρωτήσαντος, πῶς δύναται νὰ ὁρισθῇ κατὰ ποσότητα τὸ ἀκατάσχετον τοῦ σπόρου; Διότι, ὅταν πρόκειται περὶ ἁπλῆς ἐξακολουθήσεως, ὡς φέρει τὸ γερμανικὸν κείμενον, δύναται νὰ ὁρισθῇ τὸ ποσὸν, ἀλλ’ ὡς διατυποῦται ἐν τῷ ἑλληνικῷ νομοσχεδίῳ, τοῦτο εἶναι οὐ μόνον ἀδύνατον, ἀλλὰ θὰ γένηται καὶ πρόξενον ἀδικίας εἴτε διὰ τὸν ὀφειλέτην, εἴτε διὰ τὸν δανειστήν. Ἐνῷ ὅμως μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου διεστρεβλωμένους μεταφέρετε τοὺς ὁρισμοὺς τῆς Γερμανικῆς Δικονομίας, συρράπτετε ἐκ τῶν διατάξεων τῆς Ἑλληνικῆς τὸ ἕβδομον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 885 ἐπηυξημένον, ὅτι ἐξαιροῦνται δηλαδὴ καὶ μία δάμαλις, ἢ ἓξ πρόβατα, ἢ τέσσαρες αἶγες, ἢ δύο ὄνοι, κατ’ ἐκλογὴν τοῦ ὀφειλέτου,—διάταξις, ἥτις κατὰ τοὺς Γερμανοὺς εἶναι ἀνεξάρτητος καὶ ἀφορᾷ οὐ μόνον εἰς τοὺς γεωργοὺς, ἀλλὰ, ὡς εἶπον, εἰς πάντα κοινὸν ὀφειλέτην. Ἐρωτῶ ἤδη ὑμᾶς, τὸ νομοσχέδιόν σας δὲν εἶναι συμπίλημα, ἀποδεικνύον ὅτι οὐδεμία μελέτη πρὸς σύνταξιν αὐτοῦ προηγήθη; καὶ ἐνῷ πρόκειται νὰ προστατεύσῃ τὴν πίστιν τῶν γεωργικῶν τάξεων, δὲν νομίζετε ὅτι θὰ γεννήσῃ ἄπειρα ζητήματα εἰς τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ; Διατὶ ἐξηπλώσατε ἐπὶ τῆς κλίνης τοῦ Προκρούστου τὴν διάταξιν τῆς Γερμανικῆς Δικονομίας, ἀκρωτηριάζοντες αὐτὴν, καὶ δὲν φέρετε τοὐλάχιστον αὐτὴν ἀκεραίαν, ἵνα ψηφίσωμεν αὐτὴν εὐχαρίστως; Ἀλλ’ εἶδον εἰς τὰς ἐφημερίδας συχνάκις διατυμπανιζόμενον, καὶ ἤκουσα μάλιστα καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ καυχᾶται χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἔχει ἕτοιμον τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀναγκαστικῆς ἐκτελέσεως. Ἀλλ’ ἐὰν ἔχετε ἕτοιμον τοσοῦτον μέγα ἔργον, διατὶ δὲν περιμένετε νὰ προβῆτε εἰς τὴν μεταρρύθμισιν οὐχὶ τμηματικῶς, οὐχὶ σπασμωδικῶς καὶ ἀτέχνως, ὡς ἤδη πράττετε, ἀλλὰ καθ’ ὅλου, ἵνα ἀποτελέσητε ἓν σύστημα ἀκέραιον νομοθετικῶς; Ἐργάζεσθε βεβαίως ἄνευ συστήματος, ὡς ἀποδεικνύει καὶ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, διότι ἀποσπᾶτε μεμονωμένα ἄρθρα ἐκ νομοθεσίας ἀλλοδαπῆς, παρὰ τῇ ὁποίᾳ ἡ διαδικασία τῆς ἐκτελέσεως δὲν γίνεται, ὅπως παρ’ ἡμῖν, διὰ τοῦ συμβολαιογράφου, ἀλλὰ διὰ τοῦ δικαστηρίου, τὸ ὁποῖον λύει καὶ ταχέως καὶ πρακτικῶς τὰς ἀναφυομένας ἔριδας, καὶ ἀδιαφορεῖτε περὶ τῆς ἀνωμαλίας, ἣν ἐν τῇ δικαστικῇ νομοθεσίᾳ θὰ προκαλέσητε. Αἰσθάνεσθε μόνον, ὅτι πνέει ἐναντία aura popularis, καὶ θυσιάζετε μίαν καλῶς κειμένην διάταξιν, διὰ νὰ φανῇ ὅτι φροντίζετε περὶ τῶν γεωργῶν καὶ τῆς ἀνορθώσεως τῆς ἀγροτικῆς πίστεως. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως ὅλων τούτων, πολλὰ ἄλλα ζητήματα γεννᾷ τὸ νομοσχέδιόν σας. Πρόκειται νὰ ψηφίσητε νόμον ἀναγόμενον εἰς τὴν διαδικασίαν τῆς ἐκτελέσεως. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὁ νόμος οὗτος θὰ ἔχῃ ἆρά γε ὀπισθενεργὸν δύναμιν; Ὑπάρχει γενικὴ ἀρχή, ὅτι ὅλαι αἱ δικονομικαὶ διατάξεις φύσει ἔχουσιν ἀναδρομικὴν δύναμιν, πλὴν τῶν ἀποδεικτικῶν μέσων. Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅμως, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τροποποιεῖ δικονομικὴν ἀρχήν, αἱ ὑπάρχουσαι κατασχέσεις τί θὰ γείνωσι; Ποία θὰ ἦναι ἡ τύχη τῶν δανειστῶν, οἱ ὁποῖοι κατέσχον τὰ τρία ἀροτριῶντα κτήνη, τὸ μεταγωγικόν, τὴν σπορὰν καὶ τὰ ἐργαλεῖα τοῦ χωρικοῦ, τὰ ὁποῖα ὑμεῖς σήμερον ἐξαιρεῖτε; Θὰ ὑποκύψωσιν ἆρά γε εἰς ἀκυρότητα; καὶ θὰ ἀνατραπῇ τάξις, ἣν ὁ νόμος ἀναμφισβητήτως δὲν πρέπει ἀπροστάτευτον νὰ ἐγκαταλείψῃ; Ἀλλ’ ἐξετάσωμεν ἕτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔθιξε διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του ὁ εὐφυὴς ἐκ Τυρνάβου συνάδελφος. Ἡ πίστις, ἀνεφώνησε, κατέστρεψε τοὺς γεωργούς. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι ἡ πίστις σώζει, δὲν καταστρέφει. Ἐὰν εἷς γεωργὸς ἔχῃ πίστιν, εἶναι εἰς κρείττονα κατάστασιν. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον ἐπαγγέλλεται τὴν προστασίαν τῆς περιουσίας καὶ τῆς πίστεως τῶν γεωργῶν. Ἐὰν ὅμως ἡ πίστις κατέστρεψεν αὐτοὺς, τίς ἡ ἀνάγκη τοῦ νομοσχεδίου; Ἀλλὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου προστατεύεται ἆρά γε πραγματικῶς ἡ πίστις τῶν γεωργῶν; Ἀναμφισβητήτως οὐχί. Καὶ πολλοὶ ἄλλοι συνάδελφοι ἀπέδειξαν, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου καθιεροῦται ἀρχὴ ἀνατρεπτικὴ, ἀρχὴ ἀντικοινωνικὴ, ἀρχὴ κοινωνιστικὴ, ὡς τὴν ὠνόμασεν ὁ ἐξ Ἄργους ἀξιότιμος συνάδελφος. Ἡ περιουσία τοῦ γεωργοῦ δὲν ὑπερβαίνει συνήθως τὰς δύο χιλιάδας δραχμάς, γενικῶς, κατὰ μέσον ὅρον. Ὅταν λοιπὸν ὑμεῖς ἀναγράφητε δόγμα ἐν τῷ ὑμετέρῳ νομοσχεδίῳ, ὅτι περιουσία δύο χιλιάδων μέχρι τριῶν χιλιάδων δραχμῶν δὲν κατάσχεται, τότε βεβαίως ὁ δῆθεν προστατευόμενος γεωργὸς θὰ ἀπολέσῃ τὴν πίστιν του, διότι οὐδεὶς κεφαλαιοῦχος θὰ ἦναι τόσον μωρὸς, ὥστε νὰ ἐμπιστευθῇ τὰ χρήματα αὑτοῦ ἐπὶ βεβαίῳ κινδύνῳ, ἀφοῦ ἡ περιουσία τοῦ ὀφειλέτου δὲν θὰ ὑπόκειται εἰς κατάσχεσιν, καὶ τότε θὰ ἐπέλθῃ βεβαίως τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἄλλοι προλαλήσαντες ὑπέδειξαν, ὅτι οἱ τοκογλύφοι δὲν θὰ συνάπτωσι πλέον φανερὰ δάνεια, ἀλλὰ θὰ γίνωνται ἀγορασταὶ ἐπὶ ἐξωνήσει τῶν ζῴων καὶ τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἀνακηρύσσετε ὑμεῖς ἀκατάσχετα...

§59ΠΕΤΑΛΑΣ. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἤδη τοῦτο γίνεται ἐν Θεσσαλίᾳ, καὶ προκαλῶ τοὺς Κυρίους νὰ μὲ διαψεύσουν, ἐὰν ἐφέτος ὅλοι οἱ γεωργοὶ δὲν ἐπώλησαν τὰ ζῷά των.

§60ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Εὐχαριστῶ διὰ τὴν πληροφορίαν. Ἀλλὰ φαντασθῆτε ὅμως τί θὰ γείνῃ, ὅταν ψηφισθῇ ὁ νόμος. Ὅλοι οἱ δανεισταὶ θὰ γείνωσιν ἀγορασταὶ τῶν πραγμάτων τῶν χωρικῶν, καὶ τότε δὲν γνωρίζω, τίς ἔσται ἡ προστασία, τὴν ὁποίαν ἐπαγγέλλεται τὸ νομοσχέδιόν σας; Δὲν θέλω νὰ ἀσχοληθῶ περισσότερον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, κύριοι Βουλευταί. Ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ θίξω τελευταῖον καὶ ἕτερόν τι ζήτημα. Φοβοῦμαι μήπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης περιπέσῃ εἰς τὴν μῆνιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ὑπάρχει μία διάταξις τοῦ νόμου ΥΛΓʹ τοῦ 1871 περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων. Ἐκεῖ, ἐν ἄρθρῳ 8, εὑρίσκω, ὅτι ἐξαιροῦνται τῆς κατασχέσεως ἐπὶ γεωργῶν δύο ἀροτριῶντα ζῷα, δέκα πρόβατα ἢ δέκα αἶγες καὶ ἓν φορτηγὸν ζῷον, κατ’ ἐκλογὴν τοῦ ὀφειλέτου, καὶ πέντε κοιλὰ σίτου. Ἐκεῖ, βλέπετε, ὁρίζεται κατὰ ποσὸν ὁ σπόρος. Ἐρωτῶ λοιπὸν, ποία θὰ ἦναι ἡ τύχη τῆς διατάξεως ταύτης μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ φέροντος γενικὴν ἀρχὴν νόμου, ἀντιθέτους περιέχοντος ἀπαγορευτικὰς διατάξεις; Δὲν νομίζετε ὅτι θὰ εὑρεθῆτε εἰς σύγκρουσιν καὶ ἀνακολουθίαν πρὸς τὸν νόμον περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων; Θὰ δύναται τὸ Δημόσιον ἆρά γε νὰ προβαίνῃ εἰς κατασχέσεις πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ῥητῶς ὑμεῖς σήμερον ἐξαιρεῖτε, ἐπαγγελλόμενοι τὸν προστάτην τῶν γεωργῶν; ...

§61Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Τώρα θὰ σᾶς εἴπω.

§62ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ὅ,τι καὶ ἂν μοὶ εἴπητε, θὰ ἦναι ἡ ἀτομική σας γνώμη ἁπλῶς, ἀλλὰ φοβοῦμαι μήπως ἄλλην τὰ δικαστήρια ἀποφανθῶσι. Γρονθοκοποῦνται αἱ δύο διατάξεις μεταξύ των, καὶ δὲν πρέπει νὰ ἔχητε πεποίθησιν μόνον εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν αἰφνιδίως σχηματίζετε αὐτὴν τὴν στιγμήν. Τὸ συμπέρασμά μου εἶναι, ὅτι πρέπει ν’ ἀποσύρητε τὸ νομοσχέδιον, νὰ μελετήσητε αὐτὸ καλλίτερον, νὰ τὸ παραπέμψητε εἰς ἐπιτροπὴν, ἵνα ἔλθῃ ἄρτιον, οὐχὶ δὲ τοιουτοτρόπως ἀνάπηρον, ὅπως φέρετε αὐτὸ σήμερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§63Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Εὑρίσκομαι, Κύριοι, ἀτυχῶς καὶ πάλιν εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ἐλπίζω ὅμως, ὅτι ἡ Βουλή, ὅπως καὶ χθὲς, θέλει πεισθῆ μᾶλλον ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων τῶν ἰδικῶν μου, παρὰ ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων τὰ ὁποῖα συνέλεξε καὶ προσεκόμισεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος...

§64ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Θὰ τὸ ἴδωμεν αὐτό.

§65ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. .. Ἡ Πολιτικὴ Δικονομία ἐν ἄρθρῳ 885, καὶ ὄχι μόνον ἡ ἡμετέρα Πολιτικὴ Δικονομία, ἀλλ’ ὅλαι αἱ θεσμοθεσίαι ἀπὸ αἰώνων ἐπροστάτευσαν ὄχι μόνον τὸν γεωργὸν, ἀλλὰ καὶ τὴν γεωργίαν ἐν γένει, καὶ ἡ διάταξις δὲ ἡ ἐν τῇ Πολιτικῇ ἡμῶν Δικονομίᾳ δὲν ἀφορᾷ τὴν προστασίαν εἰδικῶς τοῦ γεωργοῦ, ἀλλὰ τῆς γεωργίας, διότι τὸ Κράτος καὶ πάντα τὰ Κράτη ἔχουν ἀνάγκην νὰ προστατεύσουν τὴν γεωργίαν. Διὰ τοῦτο ὄχι σήμερον, ἀλλὰ πρὸ αἰώνων οἱ αὐτοκράτορες ἡμῶν, οἱ ἐν τῷ Βυζαντίῳ, εἶχον διατάξεις ῥητὰς, καὶ συνεπείᾳ τῶν διατάξεων ἐκείνων τί ὡρίζετο; ὅτι τὰ ἀροτριῶντα κτήνη δὲν ἐνεχυριάζονται, καὶ τιμωρεῖται πᾶς λαμβάνων ταῦτα ὡς ἐνέχυρον. Αὐτὰ διέτασσον, Κύριοι· διατί; διὰ τὴν προστασίαν τῆς γεωργίας, καὶ αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἔχει καὶ ἡ διάταξις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας. Ἂν αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις τοῦ ἄρθρου 885 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, τότε πολλὰ τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα οἱ κύριοι συνάδελφοι ἐπρότειναν, πίπτουν. Διότι, ἂς ἐξετάσωμεν, ἡ διάταξις αὕτη τοῦ ἄρθρου 885 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ὄχι ἐν Θεσσαλίᾳ, ἀλλ’ ἐν ὅλῃ τῇ Ἑλλάδι, τὸν σκοπὸν αὐτῆς τὸν πληροῖ; Ποίαν προστασίαν δίδετε εἰς τὴν γεωργίαν, εἰς τὴν γεωργικὴν οἰκογένειαν, ἂν ἀφήσητε εἰς αὐτὴν, τί; δύο αἶγας, τρία πρόβατα, ἕνα βοῦν, ἢ ἕνα ὄνον, ἢ μίαν δάμαλιν; Ποίαν προστασίαν δίδετε εἰς τὸν γεωργὸν αὐτὸν, ὅστις κατέστη σήμερον ὁ πενέστης τῆς Ἑλλάδος, ὅταν τοῦ ἀφίνητε αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἀναφέρει ἡ Πολιτικὴ Δικονομία; Πανταχόθεν, Κύριοι, ὄχι μόνον ἐκ Θεσσαλίας ἀλλὰ ἐξ ὅλης τῆς Ἑλλάδος, ἔχετε μίαν φωνὴν, τὴν φωνὴν ὅτι πρέπει νὰ προστατεύσητε τὸν γεωργὸν καὶ τὴν γεωργίαν, ἥτις εἶναι ὁ μεγαλείτερος κλάδος τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, τοὺς γεωργοὺς καὶ τὴν γεωργίαν, ἐκ τῆς ὁποίας καὶ μόνης δύνασθε νὰ ἐλπίσητε οἰκονομικὸν μέλλον ἐν Ἑλλάδι. Ποίαν λοιπὸν προστασίαν δίδει ἡ διάταξις αὕτη; Ἡ διάταξις αὕτη, ὡς ὀρθῶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, εἶναι ἀντιγραφὴ τῆς Γαλλικῆς Πολιτικῆς Δικονομίας. Καὶ μοὶ λέγει ὁ συνάδελφος: «διατὶ δὲν ἔλαβες ὑπ’ ὄψιν τὴν Ἰταλικὴν νέαν δικονομίαν, συντάσσων τὸ νομοσχέδιον;» Καὶ δὲν ἦτο προτιμότερον νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν τὴν νεωτέραν πασῶν, ἥτις παρ’ ὅλων θεωρεῖται ὡς τι τέλειον; Τὴν Γερμανικὴν Δικονομίαν τοῦ 1877; Τί λέγει αὕτη; Ἐκτὸς τῆς ἀγελάδος τῆς γαλακτοφόρου, τῶν αἰγῶν, τῶν προβάτων κλπ., τὰ ὁποῖα ἐξαιροῦνται ἐν γένει ἐπὶ παντὸς ὀφειλέτου, λέγει ταῦτα εἰς τὸ ἐδάφιον εʹ ῥητῶς: «Ἐξαιροῦνται τὰ ἐργαλεῖα, τὰ ζῶα, τὸ ὑλικὸν τῆς καλλιεργείας τῆς ἀναγκαίας διὰ τοὺς γεωργοὺς (ὄχι εἰς πάντας, ὡς εἶπε, τοὺς καλλιεργητὰς) μετὰ τῆς κόπρου τῆς ἀναγκαίας διὰ λίπασμα, ἐπίσης καὶ τὰ προϊόντα τῆς γεωργίας, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητα διὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ καλλιέργεια μέχρι τοῦ προσεχοῦς ἔτους.» Αὐτὰ εἶναι ἐψηφισμένα ἀπὸ τοῦ 1877 ἐν τόπῳ, ἔνθα προστατεύουν τὴν γεωργίαν. Ἀλλὰ μοὶ λέγει: «ἡ πίστις θὰ προσβληθῇ!» Ὤ, Κύριοι! Ἐγὼ εἶμαι,—τὸ ἐπαναλαμβάνω, καὶ δι’ ὅλων τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλον, τὸ ἀπέδειξα,—ἐγὼ, λέγω, εἶμαι ἐναντίος ἐκείνης τῆς πίστεως, τὴν ὁποίαν οἱ ἀντιλέγοντες θέλουν νὰ ἐνθαρρύνουν, διότι ἡ πίστις, τὴν ὁποίαν θέλουν νὰ προστατεύσουν οἱ κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἡ πίστις τῶν τοκογλύφων. Οὐδεὶς ἔντιμος κεφαλαιοῦχος, οὐδεὶς ἔντιμος πολίτης θὰ στηρίξῃ τὴν πίστιν αὑτοῦ, ποῦ; εἰς τὸ ἐργαλεῖον τοῦ γεωργοῦ· οὐδεὶς ἔντιμος κεφαλαιοῦχος θὰ ζητήσῃ νὰ ἀφαιρέσῃ τὴν δάμαλιν, τὸν βοῦν, τὸ ἄροτρον τοῦ γεωργοῦ, οὔτε τὴν σπορὰν τοῦ γεωργοῦ. Ποῖος θὰ ἐμπιστευθῇ εἰς τὸν βοῦν, εἰς τὸ ἐργαλεῖον, εἰς τὸ ἄροτρον καὶ τὴν σπορὰν τοῦ γεωργοῦ; Μόνος ὁ τοκογλύφος· ἐκεῖνος μόνον θὰ ἐμπιστευθῇ εἰς τὰ ἐργαλεῖα τοῦ γεωργοῦ καὶ εἰς τὸν βοῦν αὐτοῦ, καὶ θὰ θελήσῃ νὰ δώσῃ δάνειον εἰς αὐτόν. Λοιπὸν αὐτὴν τὴν πίστιν, τὴν τοκογλυφίαν δηλαδὴ, θέλουν νὰ προστατεύσουν; Ἀλλ’ οἱ τοκογλύφοι βεβαίως δὲν θὰ εὕρουν ὑπεράσπισιν ἐντὸς τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς. Ἐγὼ εἶμαι ἐναντίος τῆς τοκογλυφίας, καὶ διὰ τοῦτο ἔφερα τὸ νομοσχέδιον περὶ προσωπικῆς κρατήσεως, καὶ εἶπον ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου πατάσσεται ἡ τοκογλυφία, διατί; διότι πατάσσονται αἱ ἔκνομοι, αἱ δόλιαι πράξεις τῶν τοκογλύφων. Ἐφέραμεν τὸ νομοσχέδιον περὶ συμβατικοῦ τόκου, διότι φρονοῦμεν, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου πατάσσομεν πάλιν τὴν τοκογλυφίαν· φέρομεν ἤδη τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, διότι φρονοῦμεν, ὅτι δι’ αὐτοῦ πατάσσομεν τὴν τοκογλυφίαν...

§66Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἐφέρατε, ἀλλὰ δὲν τὰ συζητεῖτε δυστυχῶς.

§67ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. .. Ἀλλὰ λέγει ὁ συνάδελφος: «θέλετε νὰ δώσητε ἀναδρομικὴν δύναμιν εἰς τὸν νόμον αὐτόν». Βεβαίως· αἱ δικονομικαὶ διατάξεις ἔχουν ἰσχὺν καθ’ ἣν ἐποχὴν πρόκειται νὰ ἐκτελεσθῶσι, καὶ ὅταν μεθαύριον πρόκειται νὰ πωληθῶσι τὰ γεωργικὰ ἐργαλεῖα τοῦ γεωργοῦ, θὰ ἐξετάσωμεν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἂν τὰ ἀντικείμενα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ δημοπρατηθῶσιν, εἶναι δεκτικὰ κατασχέσεως. Εἶπε χθὲς ἀξιότιμος συνάδελφος, τοῦ ὁποίου τὸ ἐρευνητικὸν καὶ φιλόπονον ἐκτιμῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ θὰ δώσῃ χώραν εἰς ἐνστάσεις στρεψοδίκους, εἰς ἀποδείξεις. Βεβαίως, ὅπως ὅλαι αἱ διατάξεις αἱ δικονομικαί. Μήπως καὶ αἱ ἰσχύουσαι σήμερον διατάξεις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας δὲν δίδουν ἀφορμὴν εἰς ἐνστάσεις; εἰς ἀποδείξεις; Ὅταν σᾶς λέγῃ ἡ Πολιτικὴ Δικονομία, ὅτι ἐξαιροῦνται ἐπὶ χειροτεχνῶν τὰ ἐργαλεῖα τὰ χρήσιμα διὰ τὴν χειροτεχνίαν των, βεβαίως δύναται ὁ ὀφειλέτης νὰ εἴπῃ «τοῦτο τὸ ἐργαλεῖον εἶναι χρήσιμον διὰ τὴν χειροτεχνίαν μου», καὶ ὁ δανειστὴς νὰ εἴπῃ ὄχι· καὶ ἰδοὺ ἀντικείμενον ἀποδείξεως ἀμέσως. Τοῦτ’ αὐτὸ δύναται νὰ συμβῇ καὶ ἤδη· ὁ γεωργὸς θὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι οἱ βόες εἶναι ἀροτῆρες, καὶ ὁ δανειστὴς θὰ τὸ ἀρνηθῇ. Ἀλλ’ εἶναι τοῦτο λόγος διὰ νὰ καταψηφίσωμεν τοῦ νομοσχεδίου, διότι θὰ δώσῃ χώραν εἰς τοιούτους στρεψοδίκους ἰσχυρισμούς; Οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν περὶ τῆς γνώμης ὑμῶν, διότι πανταχοῦ, ὡς σᾶς εἶπον, ἡ γεωργία ἔχει ἀνάγκην προστασίας, ὄχι μόνον ἐν Θεσσαλίᾳ. Καὶ ὅταν ἐλέχθη, ὅτι μόνον περὶ τῆς Θεσσαλίας θὰ προνοήσωμεν, καὶ μόνον περὶ τῶν γεωργῶν τῆς Θεσσαλίας θὰ προνοήσωμεν, ὅλοι οἱ συνάδελφοι τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν κατεξανέστησαν, καὶ δικαίως. Καὶ ἤθελον εἴπει οἱ γεωργοὶ τῆς Πελοποννήσου καὶ τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος; «καὶ πῶς! εἴμεθα ἡμεῖς παρίαι; Λοιπὸν οἱ Θεσσαλοὶ Βουλευταὶ νομοθετοῦν μόνον διὰ τὴν Θεσσαλίαν;» Πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ μερικεύσωμεν τὸ νομοσχέδιον διὰ τὴν Θεσσαλίαν, ὅταν πανταχόθεν ἀκούωμεν παράπονα; Καὶ ποία, Κύριοι, εἶναι ἡ κατάστασις τῶν Θεσσαλῶν; Μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν, ὅτε μοὶ εἶπον, ὅτι τὰ διὰ τοῦ βοηθήματος, ὅπερ ἐδώκαμεν εἰς τοὺς Θεσσαλοὺς ἀγορασθέντα παρ’ αὐτῶν γεωργικὰ ἐργαλεῖα, ἀπηνέστατα ἦλθον καὶ τὰ κατέσχον οἱ δανεισταί των...

§68Α. ΠΕΤΑΛΑΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§69ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Εὐτυχῶς ἢ δυστυχῶς δὲν ἀντλῶ τὰς πληροφορίας μου ἀπὸ σᾶς, κύριε Πεταλᾶ. Τὰ ἐργαλεῖα λοιπὸν, τὰ ὁποῖα ἠγόρασαν οἱ Θεσσαλοὶ, οἱ γεωργικοὶ βόες, οἱ ὁποῖοι ἠγοράσθησαν ἀπὸ αὐτοὺς διὰ τοῦ βοηθήματος, τὸ ὁποῖον τοῖς ἔδωκεν ἡ Κυβέρνησις, αὐτὰ ὅλα ἔγειναν λεία τῶν δανειστῶν! Αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα ἐπῆλθεν. Ἂν δὲν δώσητε δύο βόας καὶ τὴν σπορὰν καὶ τὰ ἐργαλεῖα, διὰ νὰ καλλιεργήσῃ ὁ γεωργὸς, παύει ὁ γεωργὸς νὰ ἦναι τοιοῦτος, καὶ καταντᾷ ἡμερομίσθιος ἐργάτης. Αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα σκοπεῖ τὸ νομοσχέδιον νὰ ἀποφύγῃ· σκοπεῖ νὰ κρατήσῃ τὸν γεωργὸν γεωργοῦντα, καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ συμφέρον τῆς κοινωνίας, νὰ πολλαπλασιάσωμεν τὰς γεωργικὰς οἰκογενείας, ἢ νὰ διασώσωμεν τὰς ὑπαρχούσας, οὐδέποτε ὅμως νὰ ἐλαττώσωμεν αὐτάς. Ἀπόρριψις τοῦ νομοσχεδίου τούτου θὰ ἔχῃ τὸ ἀποτέλεσμα νὰ καταστήσῃ τὸν γεωργὸν ἀνίκανον πρὸς ἐξακολούθησιν τοῦ ἔργου του καὶ τῆς γεωργίας. Ἐπαναλαμβάνω, Κύριοι, ὅτι ἐλπίζω, ὅτι ἐμφορουμένη ἡ Βουλὴ ἐκ τῶν αἰσθημάτων, μὲ τὰ ὁποῖα ἐμφορεῖται πάντοτε, θὰ θελήσῃ νὰ προστατεύσῃ τὴν τάξιν ἐκείνην, ἡ ὁποία εἶναι ἡ κυρία παραγωγὸς τοῦ Κράτους, νὰ προστατεύσῃ τὴν γεωργίαν· εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι προστατεύεται αὕτη διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Ὅλα τὰ ἄλλα μέτρα, τὰ ὑπὸ τῶν ἀντιφρονούντων προτεινόμενα, δὲν θὰ προστατεύσωσι παρὰ τὴν τοκογλυφίαν καὶ μόνην τὴν τοκογλυφίαν.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Τοπάλης ἔχει τὸν λόγον.

§71ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Κάμνω τὴν δήλωσιν, κύριε Πρόεδρε, ἀντὶ τριῶν βοῶν νὰ ὁρισθῶσι δύο βόες ἀκατάσχετοι, καὶ ἀντὶ τῆς σπορᾶς, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται διὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος, νὰ ὁρισθῶσι τριάκοντα κοιλά.

§72Κ. ΤΟΠΑΛΗΣ. Ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐπροχώρει ὀλίγον ἔτι περισσότερον εἰς τὰς ἐλαφρυντικὰς περιπτώσεις, τὰς ὁποίας πρὸ ὀλίγου ἐδήλωσεν, ἴσως θὰ ἦτο περιττὸν νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν τροπολογίαν ταύτην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, πάλιν δὲν εἶμαι τῆς ἰδέας, ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον εἶναι δυνατὸν νὰ παρέξῃ πραγματικὴν ἀνακούφισιν εἰς τοὺς γεωργικοὺς πληθυσμούς. Δὲν κάμνω καμμίαν διάκρισιν, ὡς ἐγένετο τοιαύτη, μεταξὺ τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν τῆς ὅλης Ἑλλάδος. Παραδέχομαι μόνον, ὅτι ὑφίσταται τὸ μονομερὲς γεγονὸς ἐν Θεσσαλίᾳ τῶν τσιφλικίων, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει σχεδὸν ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι, ἀλλὰ τοῦτο κυρίως δημιουργεῖ τάξιν γεωργικὴν κατωτέραν, πτωχοτέραν τῆς ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι, ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἂν ἤθελεν εἶναι καταστρεπτικὸν διὰ τὴν γεωργικὴν τάξιν τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος, θέλει εἶσθαι καταστρεπτικώτερον διὰ τὴν τάξιν τὴν γεωργικὴν ἐν Θεσσαλίᾳ, ἡ ὁποία καλλιεργεῖ τὴν γῆν ἐν τσιφλικίοις. Ἠκούσθησαν, εἶναι ἀληθές, κραυγαὶ ἐκ Θεσσαλίας, ἐκ μέρους τοῦ γεωργικοῦ πληθυσμοῦ, καὶ ἐκ μέρους τῶν Βουλευτῶν αὐτῆς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀλλὰ νομίζω ὅτι παρεγνωρίσθησαν αἱ παραστάσεις ἡμῶν αὗται καὶ τὰ παράπονα τοῦ Θεσσαλικοῦ λαοῦ. Ἐνόμισαν, ὅτι, ἂν κολακεύσωσι τὰς ἀδυναμίας τὰς συμφεροντολογικάς, φυσικὰς διὰ πάντα ἄνθρωπον, μὲ μέτρα τινὰ προσωρινά, τὰ ὁποῖα δύνανται ἴσως νὰ θεραπεύσωσιν ἀνάγκας δημιουργηθείσας ἐκ τοῦ πολέμου, ἐνόμισαν, λέγω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μείνῃ εὐχαριστημένος ὁ Θεσσαλικὸς λαὸς ἐκ τῶν μέτρων τούτων, τὰ ὁποῖα, χωρὶς νὰ προσφέρωσιν ἀνακούφισιν πραγματικὴν διὰ τὸ μέλλον, συντείνουσι μόνον νὰ καταστρέψωσι τὴν ὀλίγην ὑπάρχουσαν ἀγροτικὴν πίστιν. Ἐξετάσας τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ συζήτησιν, ὄχι μόνον δὲν ἠδυνήθην νὰ ἀνεύρω σκιὰν προστασίας ὑπὲρ τοῦ γεωργικοῦ πληθυσμοῦ, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀνεῦρον μεγίστην βλάβην δι’ αὐτόν. Ἂν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν τὰ προβλεπόμενα ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου, θέλει διαιρέσει τὸν γεωργικὸν πληθυσμὸν εἰς τρεῖς τάξεις. Πρῶτον εἰς τὴν τάξιν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει οὔτε αὐτὰ τὰ ἀντικείμενα, ἅτινα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νομοθετεῖ ἀκατάσχετα, δηλ. εἰς τὴν τάξιν τὴν ἀποτελουμένην ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι οὐδεμίαν ἔχουν περιουσίαν, — καὶ τοιοῦτοι πληθυσμοὶ ὑπάρχουσιν ἀτυχῶς καὶ ἐν Θεσσαλίᾳ, ἀφοῦ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀνεγνώρισε τοῦτο, εἰπὼν ὅτι οἱ δανεισταὶ κατέσχον ὅλην τὴν κινητὴν τῶν γεωργῶν περιουσίαν, — εἰς τὴν τάξιν δὲ ταύτην Κύριοι, δυστυχῶς εὑρίσκεται καὶ εἷς δῆμος τῆς ἐπαρχίας μου, ὁ δῆμος Φερῶν. Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναλάβωσιν οἱ καταστραφέντες οὗτοι πληθυσμοὶ τῆς Θεσσαλίας; πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναλάβῃ ὁ δῆμος Φερῶν, ὅταν κηρύσσωνται ἱερὰ καὶ ἀπαραβίαστα τὰ ἀντικείμενα ταῦτα τῆς περιουσίας, τὰ ὁποῖα καὶ μόνα εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασφαλίσουν τὸν δανειστὴν ἢ τὸν ἰδιοκτήτην, οἵτινες δὲν ἤθελον συγκατατεθῆ ἄλλως νὰ παράσχωσι δάνεια εἰς τοὺς ἐν λόγῳ γεωργούς; Εἰς τὴν τάξιν ἀναντιρρήτως ταύτην τὸ νομοσχέδιον, ἐνῶ οὐδενὸς καλοῦ πρόξενον γίνεται σήμερον, θὰ γείνῃ πολλῶν κακῶν αἴτιον διὰ τὸ μέλλον. Ἔρχεται εἶτα ἡ τάξις ἡ πλουσία τῶν γεωργῶν, ἢ ὀλιγάριθμος ἀληθῶς, ἡ ὁποία ὅμως δὲν ἔχει ἀνάγκην τοῦ νομοσχεδίου τούτου, οὔτε ἐξαρτᾷ εὐεργετήματα ἐξ αὐτοῦ. Καὶ μᾶς μένει ἡ τελευταία τάξις, ἐκείνη κυρίως, διὰ τὴν ὁποίαν νομοθετεῖται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἡ μεσαία τάξις τῶν γεωργῶν, οἱ ὁποῖοι ὅμως μόλις ἔχουν τὰ τρία κτήνη καὶ τὰ λοιπὰ τὰ προβλεπόμενα ὑπὸ τοῦ ἐν λόγῳ νομοσχεδίου. Ἡ τάξις αὕτη, παραδέχομαι ὅτι εἶναι ἡ μεγαλειτέρα ἐν Θεσσαλίᾳ ὅτι τὰ ¾ τῶν γεωργῶν ἴσως καὶ τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος ἀπαρτίζουσιν αὐτήν, καὶ περὶ αὐτῆς κυρίως προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὁρίζον ὡς ἀκατάσχετα, Κύριοι, τὰ ἑξῆς ἀντικείμενα· τρεῖς βόας, δηλ. 1200 δραχμὰς περίπου, ἔν μεταγωγικόν, δηλ. 400 δραχμάς, τὰ ἐργαλεῖα μέχρι 300 δραχμῶν, μίαν δάμαλιν, δηλ. 150 δραχμὰς, καὶ τὴν ἀναγκαίαν σπορὰν, δηλ. 80 κοιλὰ σίτου διὰ τὴν Θεσσαλίαν, ἤτοι 800 δραχμάς, καί τινα ἄλλα, δι’ ὧν συμπληροῦται ποσὸν ἐκ 3000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον κηρύσσει ἱερὸν καὶ ἀπαραβίαστον. Ἀπέναντι δὲ τίνος ποσοῦ νομοθετεῖται σήμερον τὸ ποσὸν τοῦτο ἀκατάσχετον; ἀπέναντι ποσοῦ κατ’ ἀνώτατον ὅρον 400 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ἔχει καθιερωθῆ μέχρι τοῦδε διὰ τοῦ ἄρθρου 885 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας ἀκατάσχετον. Ἐὰν ἔβλεπον καὶ ἄλλα μέτρα ὑπὲρ τῆς γεωργίας νὰ συμβαδίζουν μὲ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἅτινα ἐσκόπουν νὰ αὐξήσωσι τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον διατίθεται εἰς τὰς γεωργικὰς ἀνάγκας ἐν Θεσσαλίᾳ, ἐὰν ἔβλεπον νὰ λαμβάνωνται διάφορα μέτρα, τὰ ὁποῖα πράγματι νὰ ἐπαυξάνωσι τὴν γεωργικὴν πίστιν, ἴσως θὰ ἐνόουν αὐτὴν τὴν ἀνωμαλίαν, αὐτὸ τὸ φοβερὸν πήδημα, τὸ ὁποῖον κάμνει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀπὸ τοῦ 885 ἄρθρου τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ὡς ἔχει, εἰς τὸ 885 ἄρθρον ὡς πρόκειται νὰ μεταρρυθμισθῇ. Κηρύξατε τὸν γεωργὸν τῆς Ἑλλάδος ἱερὸν καὶ ἀπαραβίαστον, ἐὰν θέλετε, ἀλλ’ ἀφαιρέσατε τότε ἀπὸ αὐτὸν τὰς ἀνάγκας, εἰς τὰς ὁποίας ὑπόκειται, θεραπεύσατε τὰς καιρικὰς μεταβολὰς, αἱ ὁποῖαι εἶναι τόσον ἀνώμαλοι ἐν Θεσσαλίᾳ, δημιουργοῦσαι σχεδὸν κατὰ διετίαν ἐν αὐτῇ ἀφορίαν, ἐκ τῆς ὁποίας καταστρέφονται πλεῖσται γεωργικαὶ οἰκογένειαι, μὴ δυνάμεναι εἰμὴ διὰ τῆς πίστεως νὰ ἐξακολουθήσωσι πάλιν τὰς γεωργικὰς αὑτῶν ἐργασίας, πρὸ πάντων δὲ ἐνισχύσατε διὰ Γεωργικῶν Τραπεζῶν τὴν γεωργικὴν πίστιν. Ἐλέχθη ἐν τούτοις, Κύριοι, ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην πίστεως ὁ Θεσσαλὸς γεωργός. Ἀλλὰ ποῖος δὲν ἔχει ἀνάγκην πίστεως; Ὁ Θεσσαλὸς γεωργὸς ὁ ἀκτήμων, οἱ Θεσσαλοὶ, λέγω, γεωργοὶ οἱ ἀκτήμονες, οἵτινες συμποσοῦνται εἰς 18 ὅλας χιλιάδας, οἵτινες δὲν ἔχουν ἄλλο τι νὰ προσφέρουν, εἰμὴ τὰ ζῶα αὑτῶν καὶ τὰ ἐργαλεῖα, τὰ ὁποῖα ἤθελον ἀγοράσει διὰ τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἤθελον τοῖς παράσχει οἱ δανεισταὶ, εἴτε οἱ ἰδιοκτῆται τῶν κτημάτων; Δὲν ἔχουν ἀνάγκην πίστεως οἱ γεωργοὶ ἐν Θεσσαλίᾳ, ὅπου ὑπὸ κλιματολογικὴν ἔποψιν εὑρίσκονται οἱ κάτοικοι εἰς ἐλεεινὴν κατάστασιν, ὅπου πλείστας ἡμέρας τοῦ ἔτους ἀδυνατοῦσιν ἕνεκεν ἀσθενείας νὰ ἐργασθῶσι, πολλὰ δὲ μέλη τῆς οἰκογενείας, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ παράσχωσιν ἐργασίαν καὶ ἄρτον εἰς τὰς οἰκογενείας αὑτῶν, κεῖνται ἐκ τῶν πυρετῶν κλινήρη, διότι οὐδεμία κυβερνητικὴ πρόνοια ἐλήφθη, ὅπως ἀποξηρανθῶσι τὰ ἕλη καὶ βελτιωθῇ ἡ ὑγιεινὴ τῆς χώρας ἐκείνης κατάστασις; Δὲν ἔχει ἀνάγκην πίστεως ὁ Θεσσαλὸς γεωργὸς, ὁ ὁποῖος ὑπόκειται εἰς τὰς πληγὰς τοῦ λιβὸς καὶ τῆς ἀνομβρίας ἢ τῆς πολυομβρίας, ἐκ τῶν ὁποίων οἱ σήμερον οἰκοκυραῖοι εἶναι δυνατὸν μετὰ ἕν ἔτος νὰ μὴ ἔχωσι τίποτε; Ἀλλὰ, λέγουν, ἀκριβῶς διὰ νὰ τοῖς ἐξασφαλίσωμεν κἄτι τι, νομοθετοῦμεν τὸ ἀκατάσχετον ἐκείνων τῶν ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται ἐν τῷ συζητουμένῳ νομοσχεδίῳ. Καὶ παραδέχομαι ὅτι ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον, καὶ ὅτι κηρύσσεται ἱερὸν καὶ ἀπαραβίαστον τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν τριῶν χιλιάδων δραχμῶν δι’ ἕκαστον χωρικόν. Ἀλλὰ, Κύριοι, οὗτος, ἅμα ὡς τὸν πλήξῃ ἀφορία ἢ ἀσθένεια, δὲν εἶναι ἠναγκασμένος νὰ πωλήσῃ τὴν περιουσίαν του ταύτην, ἵνα προμηθευθῇ τὰ μέσα πρὸς διατροφὴν καὶ πρὸς ἐξακολούθησιν τῶν ἐργασιῶν του; Καὶ σᾶς τὸ ἀποδεικνύω συντόμως. Χρειάζεται, Κύριοι, ἀμέσως, ὡς τὸν πλήξῃ ἡ ἀφορία, 800 δραχμὰς διὰ σπορὰν, καὶ ἰδοὺ οἱ δύο βόες του ἐπωλήθησαν! Χρειάζεται διὰ τροφήν του ἐτησίαν, ἐὰν παραδεχθῶμεν ὅτι σύγκειται ἐξ ἕξ ἀτόμων ἡ οἰκογένειά του, 72 κοιλὰ σίτου, ἤτοι 700 δραχμάς· καὶ ἰδοὺ ἀμέσως καὶ τὰ ἐργαλεῖά του καὶ τὸ μεταγωγικόν του ἐξηφανίσθησαν! Ἐὰν δ’ ὑπολογίσωμεν καὶ μίαν ἀσθένειαν, ἥτις δύναται νὰ εὕρῃ ἢ αὐτὸν ἢ μέλος τῆς οἰκογενείας του, ἐὰν ὑπολογίσωμεν τὸν θάνατον, συχνότατον, εἰς τὸ τῶν ζώων του, θὰ ἴδωμεν ὅτι ὁ χωρικός, καὶ ἀφοῦ πωλήσῃ ὅλα τὰ ἀκατάσχετά του ἀντικείμενα, τὴν ἱερὰν ταύτην καὶ ἀπαραβίαστον περιουσίαν του, περὶ ἧς προβλέπει τὸ ἐν λόγῳ νομοσχέδιον, πάλιν θὰ μείνῃ ἀνοικτός. Καὶ πῶς θέλετε τότε, Κύριοι, νὰ ἀνασυσταθῇ ὁ χωρικὸς αὐτός; Πόθεν θὰ ἀντλήσῃ δυνάμεις, ἂν μὴ ἐκ τῆς πίστεως, ἣν θέλετε νὰ τοῦ ἀφαιρέσητε; Πόθεν θέλετε νὰ εὕρῃ ποσόν τι, διὰ νὰ δυνηθῇ πάλιν ν’ ἀποκατασταθῇ ὡς γεωργός, ἵνα ἐξακολουθήσῃ ἐν προσεχεῖ ἀφορίᾳ καλλιεργῶν τὴν γῆν πρὸς διατροφὴν ἑαυτοῦ τε καὶ τῆς οἰκογενείας του; Ἐγὼ νομίζω, Κύριοι, ὅτι οὐ μόνον ὁ γεωργὸς δὲν ἀνακουφίζεται, ἀλλ’ οὔτε ἡ γεωργία· οὔτε ἐνόησα τὴν διάκρισιν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑποστηρίζωμεν τοὺς γεωργούς, ἀλλὰ τὴν γεωργίαν, ὡς εἰ μὴ ἦσαν ἀλληλένδετα ἀμφότερα, καὶ τὰ δύο! Ἐὰν ὑποστηριζομένης τῆς γεωργίας δὲν ὑποστηρίζωνται οἱ γεωργοί, καὶ ὑποστηριζομένων τῶν γεωργῶν δὲν ὑποστηρίζηται ἡ γεωργία, τότε βεβαίως θὰ εἶχε τὸν τόπον της ἡ σθεναρὰ περὶ τῆς διακρίσεως ταύτης ἀποστροφὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Καὶ ἀνέφερεν ὑπὲρ τῆς γνώμης του παραδείγματα ἐξ ἄλλων Κρατῶν ὁ κ. Ὑπουργός, ἀλλ’ ἐλησμόνησε νὰ ἀναφέρῃ τὸ κατ’ ἐξοχὴν γεωργικὸν Κράτος, τὴν Ρουμανίαν. Ἐὰν δὲν ἐλησμόνει ταύτην, ἔπρεπε νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι ἐν Ρουμανίᾳ ἔχει νομοθετηθῆ ἰδιαίτερον ὅλως ἐνέχυρον ἐπὶ τῶν ἐργαλείων καὶ ἐπὶ τῶν βοῶν, καίτοι ταῦτα μένουσιν εἰς χεῖρας τοῦ ὀφειλέτου. Ἐδόθη δὲ τὸ δικαίωμα τοῦτο τοῦ ἐνεχύρου κυρίως, ὅπως ἐπαυξήσῃ ἡ πίστις τοῦ γεωργοῦ· διότι, ὅταν ἡ πίστις τοῦ γεωργοῦ αὐξάνῃ, τότε μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρῃ οὗτος κεφάλαια, καὶ δὴ ἄφθονα, διότι ἀφθόνων κεφαλαίων ἔχει ἀνάγκην ἡ γεωργία, νὰ εὕρῃ δὲ ἄφθονα κεφάλαια ἐπὶ μικρῷ τόκῳ, ἐνῷ, ὅταν ἐλαττοῦται ἡ πίστις αὐτοῦ, — καὶ ἐλαττοῦται ἡ πίστις διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅπως ἐλαττοῦται διὰ τοῦ ἄλλου, τοῦ περὶ καταργήσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, ὅπως θὰ χειροτερεύσῃ ἡ θέσις τοῦ χωρικοῦ καὶ διὰ τοῦ ἄλλου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐντεῦθεν καυχώμενος ἐξήγγειλεν ὁ κ. Ὑπουργός, τοῦ περιορισμοῦ δηλαδὴ τοῦ συμβατικοῦ τόκου...

§73ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Διὰ τὸ περὶ προσωπικῆς κρατήσεως δὲν εἴμεθα σύμφωνοι.

§74ΤΟΠΑΛΗΣ. Πολὺ καλά... Ὅταν δέ, λέγω, ἐλαττοῦται ἡ πίστις, Κύριοι, τότε ἀλλοίμονον εἰς τὸν χωρικόν! τὰ ὀλίγα χρηστὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα διατίθενται μεταξὺ τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν, ὅλα ταῦτα θὰ φυγαδευθῶσι, καὶ θὰ μείνωσι διατιθέμενα μεταξὺ τῶν γεωργῶν τὰ τῶν πραγματικῶν τοκογλύφων, τῶν ἀπηνῶν Σαϋλώκ, οἱ ὁποῖοι διὰ μυρίων ἐπινοήσεων, ὧν πρώτη εἶναι ἡ πώλησις, θὰ δέσωσι τὸν χωρικόν, κατὰ γράμμα, διὰ νὰ τὸν γδάρουν ἔπειτα ἀπανθρώπως! Διὰ ταῦτα φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν γνώμην της. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἤθελεν ἔλθει εἰς συμβιβασμὸν,—διότι ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἦλθεν ἤδη ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τοῦ συμβιβασμοῦ,—ἐὰν, λέγω, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔλθῃ εἰς συμβιβασμὸν, ὁ ὁποῖος νὰ δικαιολογῇ κἄπως τὸ πήδημα αὐτὸ ἐκ τῆς ἰσχυούσης σήμερον νομοθεσίας πρὸς τὴν νομοθεσίαν, τὴν ὁποίαν θέλει νὰ ἐγκαταστήσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τότε βεβαίως δυνάμεθα νὰ προσχωρήσωμεν εἰς τὴν γνώμην του, διότι καὶ ἡμεῖς κατεχόμεθα ὑπὸ αἰσθημάτων φιλανθρωπίας, ὑπὸ αἰσθημάτων ὅμως τοιούτων, τὰ ὁποῖα πράγματι δύνανται νὰ ὠφελήσωσι τοὺς χωρικούς, τὰ ὁποῖα πράγματι δύνανται νὰ ὠφελήσωσι τὴν γεωργίαν. Δὲν πρόκειται νὰ ὠφελήσωμεν τοὺς γεωργοὺς σήμερον προσωρινῶς, οὔτε νὰ δημοκοπήσωμεν εἰς βάρος αὐτῶν καὶ τῶν μελλουσῶν ἀναγκῶν των. Τοῦτο εἶναι εὔκολον εἰς πάντας, καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος δύναμαι νὰ τὸ πράξω, ἀλλὰ πρέπει νὰ σκεφθῶμεν πρὸ παντὸς περὶ τοῦ μέλλοντος τῆς γεωργίας, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ μέλλον ἡμῶν ὅλων καὶ ὅλης τῆς Ἑλλάδος. Ἐὰν, λέγω, ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἀντὶ τοῦ ἑνὸς βοὸς, τὸν ὁποῖον ἀφίνει ἀκατάσχετον τὸ 885 ἄρθρον τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ὡς ἔχει, ἄφινε δύο βόας...

§75Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τοὺς ἔκαμε δύο.

§76ΤΟΠΑΛΗΣ. .. ἢ ἕνα βοῦν καὶ μίαν δάμαλιν, τὸν βεβαιῶ ὅτι θὰ εὑρίσκετο ἐν πλείονι δικαίῳ καὶ θὰ ἦτο συμφωνότερος πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς ἰσχυούσης ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ πραγματικῆς καταστάσεως, διότι καὶ μὲ ἕνα βοῦν καὶ μίαν δάμαλιν δύναται ὁ γεωργὸς νὰ καλλιεργήσῃ τὴν γῆν, ὅταν τὸν πλήξῃ ἡ συμφορά, ὅταν τὸν πλήξῃ ἡ ἀφορία. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς, λέγω, ἄφινεν εἰς τὸν γεωργὸν ἕνα βοῦν καὶ μίαν δάμαλιν, ἢ τὸ πολὺ δύο βόας ἀκατασχέτους, ἐὰν ἄφινε τὸ ἄροτρον αὐτοῦ καὶ ἓν ποσὸν 200 δραχμῶν διὰ σπόρον, ἤτοι 20 κοιλὰ σίτου ἀκατάσχετα, δηλαδὴ ἐὰν ἐτριπλασίαζε τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὁρίζει ὡς ἀκατάσχετον σήμερον τὸ ἄρθρον 885 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ἀφίνων ἀκατάσχετον διὰ τὸν χωρικὸν ἓν ποσὸν 1000 ἕως 1100 δραχμῶν, τότε βεβαίως—καὶ θὰ ὑποβάλω σχετικὴν τροπολογίαν—ἐγὼ δηλῶ ἐκ τῶν προτέρων ὅτι ἤθελον ὑπερψηφίσει τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἤθελεν ἐπιμείνει νὰ ψηφισθῶσι τοιαῦται διατάξεις...

§77ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Δὲν ἐπιμένει.

§78ΤΟΠΑΛΗΣ. .. αἵτινες ἤθελον ἀναβιβάσει τὸ ἀκατάσχετον ποσὸν ἄνω τῶν χιλίων δραχμῶν, τότε θέλω καταψηφίσει τούτου, διότι διὰ τοιούτων μέτρων, νομίζω ὅτι, ἀντὶ νὰ συντείνωμεν εἰς τὴν ἐποικοδόμησιν τοῦ κλονιζομένου γεωργικοῦ οἰκοδομήματος, θέλομεν ἐπιταχύνει τὴν καταστροφὴν αὐτοῦ.

§79Α. ΠΕΤΑΛΑΣ. Ὑπέβαλον μίαν τροπολογίαν.

§80ΤΟΠΑΛΗΣ. Νὰ τυπωθῇ, ἐκτὸς ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλῃ νὰ ἐπιφέρῃ καὶ ἄλλας τροπολογίας.

§81Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Εἶπον ὅτι περιωρίσαμεν τὰ «τρία ἀροτριῶντα κτήνη» εἰς «δύο».

§82Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πόση εἶναι ἡ σπορά;

§83ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τριάκοντα κοιλά.

§84Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τριάκοντα κοιλὰ εἶναι πολλά.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ νὰ μὴ γίνηται ματαία συζήτησις, παρακαλῶ νὰ ἀκούσητε τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὥστε νὰ συζητῶμεν ἐπὶ τῆς τροπολογίας. (ἀναγινώσκει): «Ἐπὶ γεωργῶν, δύο ἀροτριῶντα κτήνη, ἓν μεταγωγικὸν, προσέτι δὲ τὰ ἀναγκαιοῦντα πρὸς καλλιέργειαν ἐργαλεῖα μέχρις ἀξίας τριακοσίων δραχμῶν, καὶ τριάκοντα κοιλὰ ἔκ τινος τῶν εἰδῶν τῆς ἐσοδείας αὐτοῦ, μία δάμαλις ἢ ἕξ πρόβατα ἢ τέσσαρες αἶγες κλπ.»

§86Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ὁ ἀνώτατος ὅρος εἶναι τὰ τριάκοντα κοιλά· «μέχρι τριάκοντα κοιλῶν».

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ «μέχρι».

§88Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τριάκοντα κοιλά!

§89Κ. ΤΟΠΑΛΗΣ. Ἐὰν θέλητε, νὰ τυπωθῇ ἡ τροπολογία αὕτη, καὶ αὔριον νὰ συζητήσωμεν ἐπ’ αὐτῆς (θόρυβος).

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ ἡσυχάσατε, Κύριοι.

§91Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἐδέχθην, διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ καμμία ἀμφιβολία, — καὶ τοιαύτην ἐξέφρασεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης — νὰ τεθῇ: «καὶ σπορὰ, ἥτις δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰ τριάκοντα κοιλὰ, κατ’ ἐκλογὴν τοῦ ὀφειλέτου ὁριζομένου τοῦ εἴδους αὐτῆς»

§92Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νὰ τεθῇ «καὶ ἡ πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς καλλιεργείας σπορὰ, ἥτις δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰ τριάκοντα κοιλά.»

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ αἰτιολογία «πρὸς ἐξακολούθησιν» νομίζω ὅτι εἶναι περιττή.

§94Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ. «Καὶ μέχρι τριάκοντα κοιλῶν», ὅπως εἴπετε.

§96ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κύριος Βοζίκης.

§98ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἀνταλλάσσω μὲ τὸν κύριον Σκουζέν.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά... Ὁρίστε, κύριε Σκουζέ.

§100ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἡ ἰδέα, ἥτις ὑπηγόρευσε τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι ὀρθὴ, καὶ εὐχῆς ἔργον εἶναι νὰ ψηφισθῇ μέτρον, τὸ ὁποῖον νὰ ἔρχηται εἰς ἐπικουρίαν τῶν γεωργῶν, ὥστε νὰ ἐνισχυθῇ ἡ γεωργία... (Θόρυβος καὶ διάλογοι).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κάμετε ἡσυχίαν. Δὲν εἶναι δυνατὸν, οὕτω διαλεγόμενοι, νὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα.

§102ΣΚΟΥΖΕΣ. Δὲν θὰ εἴπω πολλά... (ἐξακολουθεῖ ὁ Θόρυβος).

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάμετε ἡσυχίαν, Κύριοι, διὰ νὰ ἀκούωμεν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητήσωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον!

§104ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἡ ἰδέα, ἐπαναλαμβάνω, ἥτις ὑπηγόρευσε τὸ νομοσχέδιον, εἶναι ὀρθὴ, καὶ εἶναι εὐχῆς ἔργον νὰ ψηφισθῇ μέτρον, τὸ ὁποῖον νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν τῶν γεωργῶν, πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς γεωργίας, ἥτις πράγματι εἶναι ἡ τροφὸς πάντων ἡμῶν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶναι τόσον ἡ ἀρχὴ, ὅσον ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον, ὁ ὁποῖος ἐξήγειρε τὰς ἀντιρρήσεις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἵτινες ἐπέκριναν αὐτό. Νῦν, μετὰ τὴν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἐπελθοῦσαν τροπολογίαν, ἐβελτιώθη κατά τι. Λέγω ὅτι εἶναι ὁ τρόπος, καθ’ ὃν συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον, διότι νομίζω ὅτι ἡ ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξάν τινες συνάδελφοι, εἶναι, ὅτι ναὶ μὲν νὰ παρασχεθῇ συνδρομὴ εἰς τὸν γεωργὸν, ἀλλ’ οὐχὶ τοσαύτη, ὥστε νὰ ἀποκλείῃ πᾶν μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου δύναται νὰ παρασχεθῇ καὶ κἄποια πίστις πρὸς αὐτόν. Τὸ νομοσχέδιον εἶχεν ἀρχικῶς τρία ἀροτριῶντα κτήνη καὶ ἓν μεταγωγικόν. Κατὰ τὴν ἀρχικὴν συνήθειαν, βεβαίως, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, οἱ βόες ἐχρησίμευον ὡς ἀροτριῶντα κτήνη, ἀλλὰ σήμερον, νομίζω ὅτι, ἐξαιρέσει τῆς Θεσσαλίας, εἰς τὰς πλείστας ἄλλας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους δὲν εἶναι πλέον οἱ βόες, οἵτινες χρησιμεύουσιν ὡς ἀροτριῶντα κτήνη. Εἰς ἐλάχιστα μέρη εἶναι οἱ βόες, εἰς τὰ πλεῖστα μέρη εἶναι τὰ ἄλλα κτήνη, οἱ ἡμίονοι, οἱ ἵπποι. Ἑπομένως, ὅταν τὸ νομοσχέδιον προβλέπῃ τρία ἀροτριῶντα κτήνη καὶ ἓν μεταγωγικὸν, ἀφαιρεῖ τέσσαρα κτήνη, καὶ τὰ τέσσαρα κτήνη βεβαίως εἶναι ἓν κεφάλαιον, οὐχὶ ἀνάξιον λόγου, τὸ ὁποῖον παριστᾷ κινητὴν περιουσίαν τοῦ γεωργοῦ. Ἐὰν λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς θελήσῃ νὰ φέρῃ τροπολογίαν, ὥστε, ὅταν λέγῃ δύο ἀροτριῶντα κτήνη (ὡς παρεδέχθη) καὶ ἓν μεταγωγικόν, τὸ μεταγωγικὸν νὰ ἦναι ἀνεξάρτητον τῶν ἀροτριώντων, ὅταν ἀροτριῶντα ἦναι οἱ βόες, δηλ. ὁ γεωργός, ὁ ὁποῖος ἔχει δύο βόας ὡς ἀροτῆρας, ἔχει ἀνάγκην καὶ ἑνὸς μεταγωγικοῦ, διὰ νὰ μεταφέρῃ ἀπὸ τοῦ ἀγροῦ εἰς τὸ ἁλώνι του τὴν ἐσοδείαν, ἢ νὰ μεταφέρῃ τὴν σποράν, καὶ οὕτω καθεξῆς, τότε ἔχει καλῶς. Ἀλλ’ ὅταν ὡς ἀροτριῶντα κτήνη δὲν ἔχῃ ὁ γεωργὸς βόας, ἀλλ’ ἵππους ἢ ἡμιόνους, τότε αὐτὰ τὰ δύο ἀροτριῶντα κτήνη, δηλ. οἱ δύο ἵπποι, ἢ εἷς ἵππος καὶ εἷς ἡμίονος, εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουσι διὰ τὴν μεταφορὰν τῆς ἐσοδείας του. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι πρακτικώτερον θὰ ἦναι νὰ εἴπῃ «δύο ἀροτριῶντα κτήνη καὶ ἓν μεταγωγικόν», ὅταν τὰ ἀροτριῶντα ἦναι βόες. Παρακατιὼν λέγει: «ἐργαλεῖα μέχρις ἀξίας τριακοσίων δραχμῶν». Παρ’ ἡμῖν, Κύριοι, ὅστις ἀσχολεῖται εἰς τὴν γεωργίαν, ὅπως καὶ ἐγὼ ὀλίγον, γνωρίζει, ὅτι ἐργαλεῖα τριακοσίων δραχμῶν οὐδεὶς γεωργὸς ἔχει. Καὶ διατί; Διότι παρ’ ἡμῖν ποῖον εἶναι τὸ ἐργαλεῖον τοῦ γεωργοῦ; τὸ ἄροτρον, καὶ τὸ ἄροτρον οὐχὶ πλέον τοῦ Ἡσιόδου, τὸ ὁποῖον οἱ γεωργοὶ μόνοι των κατασκευάζουσι, προμηθευόμενοι μόνον τὸ ἱνίον λεγόμενον, ὅπερ εἶναι σιδηροῦν, ἀλλὰ τὸ ἄροτρον τὸ λεγόμενον κοινῶς Γερμανικόν, διότι οἱ Γερμανοὶ εἰσήγαγον πρῶτοι αὐτὸ παρ’ ἡμῖν, ἢ τὸ ἄροτρον τὸ Εὐρωπαϊκόν. Τὸ ἄροτρον αὐτὸ κοστίζει 55 ἕως 65 δραχμάς. Ἄλλο ἐργαλεῖον, σᾶς βεβαιῶ, ἐγὼ δὲν γνωρίζω, διότι ἀτυχῶς παρ’ ἡμῖν δὲν ἔχομεν οὔτε τὰς μηχανὰς τῆς σπορᾶς, οὔτε τὰς μηχανὰς τῆς θεριστικῆς, οὔτε τὰς μηχανὰς τοῦ σκαλίσματος, οὔτε παντοίας ἄλλας μηχανάς, τὰς ὁποίας ἔχουσιν εἰς ἄλλα Κράτη. Ἑπομένως ἓν μόνον ἐργαλεῖον ἔχει ὁ γεωργός, τὸ ὁποῖον βεβαίως πρέπει νὰ τοῦ μείνῃ ἐλεύθερον, τοῦτο δὲ εἶναι τὸ ἄροτρον· διότι δὲν πιστεύω νὰ εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του ὁ κ. Ὑπουργὸς δύο ἢ τρεῖς ἀξίνας ἢ δρεπάνας τοῦ γεωργοῦ. Ἑπομένως ἡ φαινομένη μεγάλη ἐξαίρεσις τριακοσίων δραχμῶν εἶναι φαινομένη, καὶ αὕτη ἐπέφερεν ἀντιρρήσεις πολλῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων. Ἐὰν λοιπὸν συναινῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ὁρισθῇ, ὅτι τὸ ἐργαλεῖον εἶναι τὸ ἄροτρον, διότι αὐτὸ εἶναι τὸ κυριώτερον ἐργαλεῖον τοῦ γεωργοῦ, καὶ ἂν τὸν σπόρον, τὸν ὁποῖον βεβαίως πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ γεωργὸς διὰ νὰ θρέψῃ, οὐχὶ πλέον νὰ καλλιεργήσῃ, — διότι ὑποτίθεται, ὅτι ἡ καλλιέργεια ἔγεινεν, — ἀλλὰ νὰ συντηρήσῃ ἑαυτὸν καὶ τὴν οἰκογένειάν του, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς συναινῇ νὰ τὸν ὁρίσωμεν εἰς τριάκοντα κοιλά, δηλαδὴ τόσα, ὥστε νὰ δύναται ὁ γεωργὸς νὰ συντηρηθῇ μέχρι τῆς προσεχοῦς ἐσοδείας, τότε νομίζω πιθανόν, καὶ οἱ λοιποὶ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἔφεραν αὐτὰς τὰς τροποποιήσεις, καὶ ἐγὼ νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον.

§105Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὁμολογῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν ἐπίστευον ν’ ἀκούσω ἀντιρρήσεις κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, διότι, ὅτε τὸ εἶδον, ἀνεκουφίσθην, καὶ ὁμολογῶ ὅτι ᾐσθάνθην μίαν σπουδαίαν εὐχαρίστησιν, ἡ ὁποία εἶναι ἡ ἑξῆς. Εἶπον, ὅτι «τὸ νομοσχέδιον τῆς προσωπικῆς κρατήσεως καὶ τὸ προκείμενον θὰ ἀποπλύνωσι τὰς ἁμαρτίας μας». Καὶ δὲν ἐπίστευον, ὅτι ἤθελον εὑρεθῆ οἱ θέλοντες ν’ ἀπέλθωσιν ἐντεῦθεν μὲ μίαν νέαν ἁμαρτίαν. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι πεπλανημένη ἰδέα ἢ σκέψεις ἄλλαι, στηριζόμεναι ἐπὶ ἄλλων ἰδεῶν καὶ θεωριῶν, προὐκάλεσαν ἀντιρρήσεις, αἱ ὁποῖαι, κατ’ ἐμέ, εἰσὶν ἐντελῶς ἀνυπόστατοι. Μετὰ πολλὰ ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα ἐργαζόμεθα, πῶς οὐχὶ νὰ βελτιώσωμεν, ἀλλὰ νὰ χειροτερεύσωμεν τὴν κατάστασιν τῆς γεωργίας, μετὰ πολλὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα ἐψηφίσαμεν εἰς βάρος αὐτῆς τῆς μᾶλλον δυστυχισμένης τάξεως, ἔρχεται ἓν νομοσχέδιον, ἵνα προκαλέσῃ τὴν σκέψιν τῆς Βουλῆς πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως ταύτης τῆς χρησιμωτάτης καὶ ἀπορωτάτης τάξεως τῆς κοινωνίας, καὶ ἐπειδὴ πρόκειται νὰ τοῖς ἐξασφαλίσητε διὰ τὴν ὕπαρξίν των δύο ἀροτριῶντα κτήνη καὶ ἕνα ὄνον, ἐγείρεται συζήτησις, ἂν πρέπει νὰ ἐξαιρεθῇ ὁ ὄνος. Διατί; Διότι ἡ πίστις τοῦ γεωργοῦ θὰ ἐλαττωθῇ! Καὶ συντελοῦμεν ὑπὲρ τοῦ συμφέροντος τοῦ γεωργοῦ, ζητοῦντες νὰ τοῦ αὐξήσωμεν τὴν πίστιν διὰ τῆς ἀσφαλείας ἑνὸς ζώου; Ἐπὶ τοιούτων νομοσχεδίων, ἐπὶ τοιούτων πραγμάτων εὐτελεστάτων, τὰ ὁποῖα διατυποῦνται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, νομίζετε ὅτι ἥρμοζον αἱ θεωρίαι, αἱ ὁποῖαι ἀνεπτύχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου; Ἀνατρέχομεν εἰς παλαιὰς νομοθεσίας, καὶ ἀγωνιζόμεθα νὰ σώσωμεν τὴν πίστιν τοῦ γεωργοῦ! Ἡ πίστις τοῦ γεωργοῦ τί θέλετε νὰ ἦναι; Εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία εἶναι πάντοτε. Εἶναι ὁ γεωργὸς, ὁ ὁποῖος, ἐργαζόμενος ὁ δυστυχὴς καθ’ ἡμέραν, προσπαθεῖ νὰ πορισθῇ τὸν ἄρτον του! Ἡ πίστις του εἶναι περιωρισμένη. Ὁ δανειστὴς, ὁ ὁποῖος θὰ τὸν δανείσῃ ἐντὸς τοῦ ἔτους, ἐὰν ἡ περυσινὴ ἐσοδεία δὲν τὸν ἀρκῇ, ἵνα διαθρέψῃ τὴν οἰκογένειάν του, θὰ τὸν δανείσῃ ἐπὶ τῆς μελλούσης ἐσοδείας, καὶ δὲν θὰ ἐξετάσῃ, ἐὰν ἔχει ἕνα ὄνον ἢ μίαν κατσίκαν διὰ τὰ παιδιά του. Ἐπειδὴ ὅμως ἀπέδειξεν ἡ πεῖρα, ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ἄδικοι δανεισταὶ, οἱ ὁποῖοι καὶ αὐτὸ τὸ τελευταῖον λείψανον τῆς οἰκογενείας τοῦ γεωργοῦ τὸ κατάσχουν καὶ τὸ ἀφαιροῦσιν, ὥστε τὸν φέρουσιν εἰς τὴν ἀδυναμίαν νὰ μὴ ἐργασθῇ, ὅπως πορισθῇ τὸν ἄρτον τῶν τέκνων του, ἡ νομοθεσία ἔρχεται νὰ τὸν ἐξασφαλίσῃ ἀπὸ τὴν ἀδικίαν αὐτήν. Ὥστε δὲν ἔπρεπε νὰ φέρωμεν καμμίαν ἀντίρρησιν, διότι ὅλοι βέβαια συναισθανόμεθα ἀνεξαιρέτως, ὅτι πρέπει νὰ βελτιώσωμεν τοὺς δυστυχεῖς αὐτοὺς ἀνθρώπους καὶ τὴν δυστυχῆ γεωργίαν. Δὲν θέλω νὰ τρέχω εἰς θεωρίας, δὲν θέλω νὰ τρέχω εἰς παραδείγματα παρελθόντα. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ προεκάλεσε, κατ’ ἐμὲ, πολυχρόνιος πεῖρα καὶ δοκιμή. Ἡ δικονομία συνετάχθη κατὰ τὴν σύστασιν τοῦ βασιλείου, καὶ οἱ συντάξαντες αὐτὴν δὲν ἐγνώριζον τοὺς χαρακτῆρας τοὺς ἑλληνικοὺς, δὲν ἐγνώριζον τὰ ἔθιμα τὰ ἑλληνικὰ, τὰς ἀνάγκας τὰς κοινωνικάς. Ὁ χρόνος ὅμως καὶ τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὅτι τινὲς τῶν διατάξεων αὐτῶν χρήζουσι μεταρρυθμίσεως, καὶ ἐρχόμεθα νὰ τὰς βελτιώσωμεν. Ἔπρεπε λοιπὸν αὐτὸ πάντες νὰ τὸ δεχθῶμεν, χωρὶς νὰ ζητῶμεν νὰ ὠφεληθῶμεν ἀπὸ τὰς παλαιὰς ἐκείνας διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἀπεδείχθησαν ἀκατάλληλοι, ἄχρηστοι, ἐπιβλαβεῖς, ἀντὶ ἐπωφελῶν. Ὁ ἐξ Ἄργους κ. συνάδελφος ἠθέλησε νὰ ποιήσῃ μίαν διάκρισιν μεταξὺ γεωργῶν ἡμερομισθίων καὶ γεωργῶν κτηματιῶν. Νομίζω ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν κάμνει καμμίαν διάκρισιν, οὔτε πρέπει νὰ γείνῃ τοιαύτη διάκρισις. Τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἰδίως ἐννοεῖ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καλλιεργοῦσι τὴν γῆν διὰ τῶν ἰδίων των ἐργαλείων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι γῆν ἰδίαν, τὴν ὁποίαν καλλιεργοῦσι· δὲν ἐννοεῖ μόνην τὴν Θεσσαλίαν, ὅπου ὑπάρχουσιν ἰδιαίτεροι ὅροι, ἀλλ’ ἐννοεῖ καὶ τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα, ὅπου ἐγένετο ἡ διανομὴ τῆς γῆς, καὶ ὅλοι οἱ γεωργοὶ ἔχουσι μίαν μικρὰν ἰδιοκτησίαν...

§106Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν τοῦ πωλήσῃ τὸ χωράφι;

§107ΡΙΚΑΚΗΣ. Τώρα θὰ εἴπω περὶ αὐτοῦ.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, διότι δὲν θὰ τελειώσωμεν οὕτω ποτέ.

§109ΡΙΚΑΚΗΣ. Περὶ τῶν γεωργῶν τῶν ἐχόντων μικρὰν περιουσίαν καὶ καλλιεργούντων τὸν ἴδιον ἀγρὸν, προβλέπει τὸ νομοσχέδιον· περὶ αὐτῶν συζητοῦμεν, καὶ αὐτοὺς θέλομεν νὰ ἐξασφαλίσωμεν. Νομίζω δ’ ὅτι ἐξασφαλίζεται ἡ τύχη αὐτῶν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι τοὺς προστατεύει ἀπέναντι τοῦ δανειστοῦ, ἀλλὰ περιορίζει καὶ τὸν ὀφειλέτην, διότι λέγει εἰς τὸν γεωργόν: «ἐὰν θέλεις νὰ ὑποθηκεύσῃς τὰ ζῴά σου καὶ τὰ ἐργαλεῖά σου καὶ τὸν σπόρον, δὲν σοὶ τὸ ἐπιτρέπω. Αὐτὰ εἶναι τὰ μέσα τῆς ὑπάρξεώς σου καὶ τῆς οἰκογενείας σου». Ὁ δανειστὴς ἂς σκεφθῇ καλῶς, καὶ ἂς κανονίσῃ τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας θέλει νὰ λάβῃ. Ἔχομεν ἕτερον νόμον, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ἐξομοιωθῇ μὲ τὸν παρόντα, καθ’ ὃν οἱ μισθοὶ τῶν ὑπαλλήλων, πολιτικῶν καὶ στρατιωτικῶν, εἶναι ἀκατάσχετοι. Ἔβλαψεν αὐτὸς ὁ νόμος τοὺς ὑπαλλήλους; Παντάπασιν. Ἐσώσαμεν τοὺς ὑπαλλήλους, πολιτικοὺς καὶ στρατιωτικούς, καὶ ἠσφαλίσαμεν τὴν κοινωνίαν. Λοιπὸν τοιοῦτο μέτρον οὐ μόνον δὲν εἶναι καταθλιπτικόν, ἀλλ’ εἶναι καὶ ὠφελιμώτατον· ἀνεξαρτήτως δὲ τῶν τροπολογιῶν τῶν ὑποβληθεισῶν, ὑποστηρίζω τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, καὶ πιστεύω, ὅτι πᾶσα ἡ Βουλὴ θὰ ἦναι σύμφωνος.

§110ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Εἶναι γνωστὸν ἐκ τῆς πείρας, ὅτι καὶ τὰ δικαστικὰ νομοσχέδια, τὰ προσαγόμενα εἰς τὴν Βουλήν, δὲν τυγχάνουσι παρ’ ἡμῖν τῆς προσηκούσης προμελέτης καὶ διατυπώσεως. Ἀλλαχοῦ, προκειμένου νὰ γείνῃ νόμος δικαστικός, γίνεται μακρὰ προεξεργασία παρ’ εἰδικῶν ἀνδρῶν, καὶ τὸ Κοινοβούλιον εὐκόλως ψηφίζει τὸ νομοσχέδιον, ἔργον νομομαθῶν ὄν. Ἐν Ἰταλίᾳ ἐψήφισαν καὶ τὸν Ἰταλικὸν Κώδικα καὶ τὴν Πολιτικὴν καὶ τὴν Ποινικὴν Δικονομίαν δι’ ἑνὸς μόνον ἄρθρου, διότι ἐκεῖ ἐπιτρέπει τὸ Σύνταγμα τοῦτο. Ἤκουσα πολλὰ λεχθέντα περὶ τοκογλυφίας· ἀλλὰ ταῦτα εἶναι ἄσχετα, προκειμένου περὶ δικαστικοῦ νόμου. Δὲν πρέπει νὰ δικαιολογῶμεν δικαστικοὺς νόμους διὰ ῥητορικῶν ἀποστροφῶν καὶ διὰ φράσεων κενῶν, οἷαι ὅτι «ἐργαζόμεθα ὑπὲρ σωτηρίας τῶν γεωργῶν». Ἐρωτῶ, πρόκειται περὶ σωτηρίας τῶν γεωργῶν διὰ χρέη ὑφιστάμενα, ἀπὸ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ σώσητε τὴν περιουσίαν τοῦ γεωργοῦ; ἢ πρόκειται νὰ προνοήσωμεν περὶ τοῦ μέλλοντος; Ἐὰν τὸ δεύτερον, ὁ νόμος εἶναι ἄχρηστος, διότι ὅσους δεσμοὺς περισσοτέρους θέτετε, τόσον εὐκολώτερον εἶναι νὰ χάσῃ ὁ γεωργὸς τὴν περιουσίαν του· διότι κατὰ τί θὰ ἐμποδίσητε τὸν ἄσωτον γεωργὸν νὰ πωλήσῃ τὴν περιουσίαν του, ἐὰν δὲν δύναται νὰ δανεισθῇ, ἢ νὰ πωλήσῃ τὰ ἀροτριῶντα κτήνη αὐτοῦ ἢ τὸν μεταγωγικὸν αὐτοῦ ἵππον; Καὶ ἡ Γερμανικὴ νομοθεσία δὲν ἀφίνει ἀπεριόριστον τὸν ἀριθμὸν τῶν ζῴων· ἐκεῖ κατὰ τὴν κατάσχεσιν παρεμβαίνει ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ καὶ καθορίζει τὰ ἀναγκαιοῦντα ζῷα. Καὶ παρ’ ἡμῖν ὁ νόμος ἦτο καλὸς διὰ τὴν ἐποχήν του, καὶ ὁ Ἰταλικὸς νόμος ἀσφαλίζει ἑνὸς μηνὸς τροφὴν διὰ τὸν γεωργόν, ἐνῷ ὁ ἰδικός μας μόνον 8 ἡμερῶν τροφήν. Διὰ ταῦτα θεωρῶ, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ μεταβάλωμεν τόσον ῥιζικῶς ἐκ τοῦ προχείρου ἕνα δικαστικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος θὰ παραδοθῇ εἰς τὴν κοινωνίαν, καὶ τὰ δικαστήρια θὰ ἑρμηνεύσωσιν αὐτόν. Ἐπαναλέγω, ὅτι νομίζω ἀρκετὸν νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν ἐξαίρεσιν δύο βοῶν, χωρὶς νὰ μεταβάλωμεν τὴν Δικονομίαν. Ἡ προσθήκη τοῦ μεταγωγικοῦ θὰ γεννήσῃ καταχρήσεις. Ἐν Πελοποννήσῳ, καθ’ ὅσον γνωρίζω, τοιοῦτον ζήτημα μέχρι τοῦδε δὲν ἐγεννήθη· ἤδη θὰ συμβαίνῃ νὰ γίνωνται εἰκονικαὶ μεταβιβάσεις τῶν ζῴων, καὶ ὁ δανειστὴς δὲν θὰ εὑρίσκῃ τί νὰ κατάσχῃ. Μεταγωγικὰ ζῷα δύνανται νὰ ἦναι χρήσιμα εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ἀλλ’ εἰς τὴν Πελοπόννησον, ὅπου τὰ χωρία εἶναι μικρὰ, μεταγωγικὰ ζῷα δὲν ὑπάρχουσιν. Ἐκεῖ τὰ ἀροτριῶντα κτήνη εἶναι καὶ μεταγωγικά, διότι συνήθως μεταχειρίζονται ἵππους, ὅταν δὲ ἀροτριῶσι, δὲν μεταφέρουσι τίποτε ἢ μετὰ τὴν ἄροσιν μόνον. Ἡ προσθήκη λοιπὸν ἑνὸς ἔτι ζῴου δὲν εἶναι ὀρθή. Ἐπίσης πολλὰς δυσχερείας θὰ γεννήσῃ καὶ ἡ προσθήκη τῆς ἐξαιρέσεως τοῦ σπόρου, ὡς ἀφίνεται ἀόριστος ἡ ἐξαίρεσις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Θὰ ἐγείρωνται ἀμφισβητήσεις, ποῖος καὶ πόσος εἶναι ὁ σπόρος, καὶ τοῦτο εἶναι σχετικὸν μὲ τὴν ἔκτασιν τοῦ ἀγροῦ· καὶ ἰδοὺ ἀμέσως ἀνακοπαὶ καὶ ἔξοδα καὶ δικαστήρια! Ἐφέτος ὁ σπόρος ἀνῆλθεν εἰς 55 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, διότι κατεστράφη ἡ παραγωγὴ τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Ἐὰν δὲ οἱ χωρικοὶ εὑρίσκοντο ὑπὸ τὸ κράτος τοιούτου νόμου, θὰ ἦσαν δυστυχέστατοι. Διὰ τοῦτο θεωρῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον θὰ γεννήσῃ ζημίας μᾶλλον ἢ ὠφελείας, ἀντίκειται δὲ καὶ εἰς τὰ ἤθη καὶ ἔθιμα τοῦ τόπου. Ὁ νόμος δύναται ἴσως νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τοὺς γεωργοὺς τῆς Θεσσαλίας, ἀλλὰ δὲν εἶναι δίκαιον νὰ γίνηται βλαβερός εἰς ἄλλους γεωργοὺς τοῦ Κράτους.

§111Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἡ ἐκδηλωθεῖσα λίαν νοσηρὰ αἰσθηματικότης ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ ἀκατασχέτου πλειόνων γεωργικῶν ἐργαλείων, ἀφ’ ὅσα ἡ τέως ἰσχύουσα διάταξις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας ἐπέτρεπεν, ὁ κίνδυνος τῆς ἐπεκτάσεως τῆς αἰσθηματικότητος ταύτης παρὰ τῇ συνειδήσει τοῦ λαοῦ, μὲ ἀναγκάζει νὰ λάβω τὸν λόγον, ὃν δὲν θὰ ἐλάμβανον, ἐν τῇ πεποιθήσει, ἣν ἐσχημάτισα ἐνταῦθα, ἐν τῇ Βουλῇ, καθ’ ἣν, ὅταν εἷς Ὑπουργὸς θέλῃ νὰ ψηφισθῇ ἓν νομοσχέδιον, τοῦτο θὰ ψηφισθῇ, καίτοι θὰ κατεδεικνύετο προδήλως τὸ ἀσύμφορον αὐτοῦ. Τόσῳ μᾶλλον εἶμαι ἠναγκασμένος, ἕνεκα τῶν κινδύνων, οὓς διορῶ, νὰ λάβω τὸν λόγον, ὅσῳ τὰ λεχθέντα μέχρι τοῦδε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου παριστῶσι τὸ Κοινοβούλιον ἡμῶν λίαν ἀντιφατικόν. Διότι μεγάλην ἀντίφασιν θεωρῶ, καθημερινῶς νὰ κραυγάζωμεν περὶ ἀγροτικῆς πίστεως, περὶ Γεωργικῶν Τραπεζῶν, τὰς ὁποίας ζητοῦμεν ἀπὸ τὰς ἑκάστοτε Κυβερνήσεις, καὶ ταὐτοχρόνως ἡμεῖς αὐτοὶ νὰ ἐκζητῶμεν διὰ νομοθετημάτων νὰ περιστείλωμεν τοὺς ἀπαραιτήτους ὅρους πρὸς δυνατὴν ἐπιτυχίαν τῆς γεωργικῆς πίστεως. Διότι τοιαύτην περιστολὴν τῶν ἀπαραιτήτων ὅρων τῆς ἑδραιώσεως γεωργικῆς πίστεως θὰ φέρῃ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ ἀμελετήτως εἰσαχθέντος νομοσχεδίου, περὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν. Καὶ πρὸ παντὸς συμφωνῶ, ὅσον ἀφορᾷ μόνον τὴν ἐξωτερικὴν μορφὴν τοῦ νομοσχεδίου, πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐν Ναυπλίᾳ συνάδελφος περὶ τῆς φύσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὡς δικαστικοῦ. Ἀλλ’ ἂν ἡ μορφὴ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι δικαστική, τὸ περιεχόμενον αὐτοῦ, ἡ οὐσία εἶναι καθαρῶς οἰκονομική, μεγίστης μάλιστα οἰκονομικῆς σημασίας. Τὸ περιεχόμενον τοῦ νομοσχεδίου δὲν εἶναι τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, τοῦ ὁποίου ἄλλως τιμῶ τὰ φῶτα καὶ τὴν δικαστικὴν πεῖραν. Τὸ περιεχόμενον τοῦ νομοσχεδίου ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἀντικείμενον σκέψεως βαθείας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ἐγκατέλιπεν αὐτὸ νὰ ὑποστηριχθῇ δι’ ἐπιχειρημάτων ἀνακριβῶν καὶ ἐπισφαλῶν. Διότι ἐλπίζω, ὅτι, ἂν ἦτο εἰς χεῖρας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ πεῖρα καὶ ἡ ὀξύνοια αὐτοῦ θὰ παρεκώλυε τουλάχιστον τὴν ἀπὸ στόματος Ὑπουργοῦ ἀπαγγελίαν ἀρχῶν προωρισμένων νὰ παραλύσωσι τὴν πίστιν τῆς χώρας. Μόνη ἡ σύγκρισις, ἣν ἐποιήσατο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, τῆς Βυζαντινῆς ἐποχῆς πρὸς τὴν ἐνεστῶσαν ἐποχήν, πρὸς ἀπόδειξιν τῆς ἀνάγκης τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἀποδεικνύει ὅτι στερεῖται πάσης οἰκονομικῆς γνώσεως, ἀπαραιτήτου πρὸς παρασκευὴν καὶ σύνταξιν τοιούτου νομοσχεδίου, ὡς τὸ συζητούμενον. Ἐλησμόνησεν ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι τότε δὲν ὑπῆρχε πίστις· τότε τὸ αἴσθημα μόνον ἐκανόνιζε τὴν ἀπόληψιν ὄχι τῶν παραγωγικῶν δανείων, μὴ ὑπαρχόντων, ἀλλὰ τῶν καταναλωτικῶν δανείων. Σήμερον ὅμως ὑπάρχει ἡ πίστις, ἄνευ τῆς ὁποίας ἀδύνατος ἡ πρόοδος· σήμερον οὐχὶ τὸ αἴσθημα πρὸς τὰ καταναλωτικὰ δάνεια, ἀλλ’ ὁ νοῦς διὰ τὰ παραγωγικὰ δάνεια κανονίζουσι καὶ δέον νὰ κανονίζωσι τὰς σχέσεις τῶν δανειστῶν πρὸς τοὺς ὀφειλέτας. Σήμερον γεωργία καὶ καλλιέργεια τῆς γῆς ἐξαρτῶνται ἐκ τῆς πίστεως. Ἀντὶ δὲ νὰ φέρωμεν νομοσχέδια προϋποθέτοντα καὶ ἐνισχύοντα τοὺς ὅρους τῆς δημοπρασίας τῶν γεωργικῶν ἐργαλείων καὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν τῶν ὀφειλετῶν, διὰ νὰ ἐξαιρέσωμεν ἀπὸ ταύτης ὅσῳ τὸ δυνατὸν πλείονα, ἔδει μᾶλλον νὰ φέρωμεν νομοσχέδια, δι’ ὧν νὰ παρασκευάσωμεν κατάστασιν, καθ’ ἣν σπανιώτατα καὶ ὅλως ἐξαιρετικῶς θὰ καθίσταντο ἀντικείμενον δημοπρασίας τὰ ἐργαλεῖα τῶν ὀφειλετῶν ἐργατῶν. Φρονῶ διὰ τοῦτο, ὅτι ἡ ψήφισις τοιούτων νομοσχεδίων, ἐνδεικνυόντων τάσεις ὄχι ὑγιεῖς, θὰ φέρῃ βλάβην εἰς τοὺς γεωργούς, εἰς τὴν πίστιν αὐτῶν. Καθ’ ὃν χρόνον ἀλλαχοῦ σκέπτονται, πῶς νὰ περιορίσωσι τὰς ἐξαιρέσεις τοῦ ἀκατασχέτου πρὸς ὄφελος τῆς πίστεως τῶν γεωργῶν, καθ’ ὃν χρόνον ἡ κατατετμημένη καὶ ἀνίκανος πίστις τοῦ μεμονωμένου ἀγρότου ζητεῖται νὰ ἐνισχυθῇ διὰ τῆς ἑνώσεως τῶν πλειόνων γεωργῶν, ὧν ἕκαστος εἰσφέρει ὑπέγγυον τὴν ἐλαχίστην αὑτοῦ οὐσίαν εἰς τὸν δανειστὴν τρίτου γεωργοῦ, ἡμεῖς σκεπτόμεθα ἔτι μᾶλλον νὰ ἐξαδυνατίσωμεν καὶ οὕτω τὴν ἐλαχίστην πίστιν τοῦ μεμονωμένου ἀγρότου. Ἄν, Κύριοι, παριστάμην εἰς τὸ σκληρὸν θέαμα δανειστοῦ ἐπιζητοῦντος νὰ κατάσχῃ καὶ νὰ πωλήσῃ τὰ ἐργαλεῖα, τὸ ἄροτρον, τοὺς βόας ἑνὸς γεωργοῦ, ἂν ἠδυνάμην ν’ ἀποτρέψω ὁπωσδήποτε τοιαύτην πρᾶξιν, ἔστω καὶ διὰ καταβολῆς τοῦ χρέους, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι θὰ ἔπραττον τοῦτο, καὶ θὰ τὸ ἔπραττον, Κύριοι, πιεζόμενος ὑπὸ αἰσθήματος, τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ ἔχω, ὡς ἐπέδειξαν αὐτὸ οἱ ὁμιλήσαντες ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου ἀξιότιμοι συνάδελφοι. Ἀλλὰ τὸ αἴσθημα μέχρι τοῦ σημείου τούτου ὀφείλει νὰ σταματήσῃ· δὲν ἐπιτρέπεται νὰ παρασυρώμεθα ὑπὸ τοῦ αἰσθήματος εἰς λῆψιν ἀποφάσεων, ἐχουσῶν σοβαρὰς εἰς τὴν παραγωγὴν τῆς χώρας συνεπείας. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως δὲ τῆς παραγωγῆς τῆς χώρας κρίνοντες, καὶ πρὸς ταύτην ὀφείλοντες νὰ προσέχωμεν, θὰ πεισθῶμεν, ὅτι ἐσφαλμένως νομίζουσιν οἱ ὑποστηρικταὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι, ἂν κατασχεθῶσι καὶ πωληθῶσι τὰ ἐργαλεῖα καὶ οἱ βόες, τὰ χρήσιμα πρὸς περαιτέρω καλλιέργειαν, τοῦ ἀτυχήσαντος γεωργοῦ, θὰ ἐκλείψῃ εἰς περιπλέον γεωργὸς ἀπὸ τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς. Διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ καλὸς ἢ κακὸς δανειστὴς θὰ λάβῃ ἐκ τῆς πωλήσεως τῶν κατασχεθέντων, δὲν ἀποβάλλει τὴν ἰδιότητα τοῦ κεφαλαίου. Ἐφ’ ὅσον αὐτὸ θὰ ὑπάρξῃ, θὰ εὑρεθῇ καὶ ὁ καλλιεργήσων δι’ αὐτοῦ τὴν γῆν. Οἱ βόες καὶ τὸ ἄροτρον θὰ περιέλθωσιν εἰς ἄλλας χεῖρας. Ὁ ἐξ ἀτυχίας οἰκονομικῆς ἢ ἀπρονοησίας γεωργὸς θὰ μεταβληθῇ μόνον εἰς ἡμερομίσθιον ἐργάτην. Δὲν ἀμφισβητῶ ἀπολύτως, ὅτι τοπικαὶ ἐξαιρετικαὶ περιστάσεις πιθανὸν νὰ ἐπιβάλλωσι διὰ τὴν Θεσσαλίαν, ἢ διὰ διαμέρισμα αὐτῆς, τὴν ἀνάγκην μέτρου τινὸς νομοθετικοῦ, περὶ οὗ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον προνοεῖ. Ἀλλ’ ἔδει νὰ προηγηθῇ ἐργασία πρὸς πιστοποίησιν τῶν γεγονότων, ἅτινα προκαλοῦσι τὴν ἐξαίρεσιν ταύτην. Πῶς θέλετε, ἐν ἀγνοίᾳ τῶν περιστάσεων καὶ τῶν σχέσεων ὡρισμένων μερῶν, νὰ νομοθετήσωμεν νομοσχέδια, καὶ δὴ μέτρα ἰσχύοντα ἐπὶ πᾶσαν τὴν χώραν; Ἐκ τῆς πείρας, ἣν ἔχω, τῆς γεωργίας ἐν γένει ἐν Ἑλλάδι, ἀδικαιολόγητον εὑρίσκω κατὰ κανόνα καὶ ἐπιβλαβὲς τὸ μέτρον, ὡς ἐξέθηκα, τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ οὐδόλως προέκυψεν ἀπαίτησις τοιαύτη ἐκ τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος, ἢ ἐξ ἀντιπροσώπου τινὸς ἐξ αὐτῆς ἐνταῦθα. Συνήθης εἶναι ἡ σύγχυσις τῆς παραγωγικῆς καὶ καταναλωτικῆς πίστεως. Εἰς ταύτην ὑπέπεσεν ὁ κ. Ὑπουργός, ἐκ ταύτης προῆλθε τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ἐπανερχόμενος δὲ εἰς ὅσα εἶπον περὶ Βυζαντινῶν, παρατηρῶ, ὅτι τότε τὸ δάνειον ἐδίδετο εἰς τὴν χήραν καὶ τὰ ὀρφανά, ἐδίδετο εἰς τὸν φίλον διὰ τὰς καταναλωτικάς του ἀνάγκας, καὶ διὰ τοῦτο ἐθεωρεῖτο καὶ ἀποτρόπαιον τότε νὰ ζητῆται ἡ ἀπόληψις τοῦ δανείου διὰ κατασχέσεως καὶ ἐκποιήσεως τῶν ἀντικειμένων τῆς πρώτης ἀνάγκης τῆς χήρας, τοῦ φίλου. Ἐντεῦθεν ἐξηγοῦνται αἱ ἀπαγορεύσεις καὶ αἱ ἀραὶ καὶ κατὰ τοῦ τόκου ἔτι αὐτοῦ. Δὲν ἐστηρίζετο τότε τὸ οἰκονομικὸν καθεστὼς ἐπὶ τῆς πίστεως, ἥτις σήμερον δίδεται εἰς τὸν παραγωγόν. Οὐδ’ ἐν αὐτῇ τῇ ἀρχαιότητι, ἐν Ἀθήναις καὶ Ρώμῃ, ἔλαβε τὴν οἰκονομικὴν σημασίαν ἡ πίστις, ἣν σήμερον κέκτηται. Ἐκ τῆς διαφορᾶς ταύτης τῆς σημερινῆς παραγωγικῆς πίστεως ἐξηγεῖται ἡ διαφορά τοῦ πολιτισμοῦ τοῦ συγχρόνου ἀπὸ τοῦ πολιτισμοῦ τοῦ ἀρχαίου κόσμου, τὸν ὁποῖον σημερινὸν πολιτισμὸν δὲν ἔφθασεν ἐκεῖνος, καίτοι ὑπελείφθημεν ἡμεῖς ἐκείνου ἐν ἄλλοις. Ἠσθάνθην τὴν ἀνάγκην νὰ κάμω τὰς παρατηρήσεις ταύτας, κύριοι Βουλευταὶ, διότι ἡ ἄγνοια παρέχει δύναμιν, ἥτις παρασύρει μερίδα τῆς κοινῆς γνώμης, συντρεχούσης καὶ τῆς δημοσιογραφίας, εἰς μόρφωσιν ἐπιβλαβῶν ἰδεῶν καὶ πόθων. Διὰ τοῦτο ἀμέσως μὲ τὰς πρώτας στενοχωρίας τῶν ὀφειλετῶν ἀκούομεν τὰς ἀπαιτήσεις περὶ διακανονισμοῦ τῶν χρεῶν. Ἀλλ’ εἴμεθα μικρὸν καὶ πτωχὸν Κράτος, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ διευκολύνωμεν τὴν πίστιν πλειότερον τῶν μεγάλων πεπολιτισμένων Κρατῶν. Εἰς τὰ πεπολιτισμένα Κράτη τὸ κεφάλαιον, ὁ κεφαλαιοῦχος, ζῇ ὑπὸ τὰς αὐτὰς κοινωνικὰς καὶ νομοθετικὰς συνθήκας. Οἱονδήποτε νομοθετικὸν μέτρον ἐπηρεαστικὸν τοῦ κεφαλαίου καὶ ἂν ληφθῇ ἐκεῖ, οὐδεὶς ὁ κίνδυνος. Ἀπὸ τῆς Γαλλίας ἂν μεταβῇ εἰς Γερμανίαν τὸ κεφάλαιον, καὶ τἀνάπαλιν ἀπὸ τῆς Γερμανίας εἰς Γαλλίαν, εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ διὰ τὸν κεφαλαιοῦχον, ὅστις ἀπανταχοῦ ἐκεῖ εὑρίσκει, ὡς κύριος τοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον διευθύνει, τὸν ἄνετον βίον, ὃν ἐπιθυμεῖ. Ἀλλ’ ἐν Ἑλλάδι δὲν ὑπάρχουσιν αἱ συνθῆκαι τῆς ἀνέσεως τοῦ κεφαλαιούχου, ὡς ἐκεῖ. Ἐδῶ τὸ κεφάλαιον μένει μετά τινος στενοχωρίας. Μὴ ἐπαυξάνετε ταύτην διὰ τῶν μέτρων σας. Καὶ μὴ εἴπῃ τις, ὅτι εἰς τοὺς γεωργοὺς δανείζουσι μικροὶ δανεισταί· διότι οἱ μικροὶ δανεισταὶ εἶναι τὰ μικρὰ ῥυάκια, τὰ ὁποῖα ἐκπορευόμενα ἐκ τῶν μεγάλων ῥυάκων, τῶν μεγάλων δανειστῶν καὶ Τραπεζῶν, διοχετεύουσιν ἐκεῖ, εἰς τὴν γεωργίαν, τὰ δάνεια. Πρόκειται δὲ καὶ περὶ τούτου, πῶς τῶν μικροδανειστῶν τὰ μικρὰ κεφάλαια, τὰ μέχρι τοῦδε διατιθέμενα εἰς τὴν γεωργίαν, πῶς ταῦτα νὰ ἐπαυξήσωμεν καὶ μεγεθύνωμεν. Ἀλλ’ ἐπιτυγχάνει τοῦ σκοποῦ τούτου αὐτὴ ἔτι ἡ τάσις, ἡ ἐνδεικνυομένη διὰ τοῦ νομοσχεδίου σας; Τί ὁμιλεῖτε περὶ τοκογλύφων; Ὀρθὴ ἦτο ἡ διαστολή, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Ναυπλίας ἐποιήσατο σήμερον περὶ δανειστῶν τοῦ παρελθόντος καὶ δανειστῶν τοῦ μέλλοντος, διαστολή, ἣν ὁ ἐκ Μεγαρίδος ἀξιότιμος Βουλευτὴς προχθὲς ἔκαμε λίαν προσφιῶς. Τί θέλετε; Νὰ προφυλάξωμεν τὴν γεωργίαν ἀπὸ τὰ χρέη τοῦ παρελθόντος; Ἀλλὰ τότε ἔχομεν διακανονισμὸν χρεῶν. Καὶ σοβαρῶς ἐκφέρετε τὴν φράσιν τοῦ διακανονισμοῦ τῶν χρεῶν, οὕτως ἀπολύτως, ἄνευ λεπτομεροῦς αἰτιολογίας, εἰς ἃς περιστάσεις σήμερον διατελοῦμεν, ὑπὸ τοιαύτας οἰκονομικὰς περιστάσεις, ὑπὸ οἰκονομικὸν ἔλεγχον, ἕνεκα τοῦ ὁποίου εὐχερέστερον ἀκουόμεθα καὶ ἔξω τῆς χώρας; Καὶ θέλετε νὰ πεισθῶσιν ἐκεῖ, ὅτι ἡμεῖς οὐδὲν ἄλλο σκεπτόμεθα, ὅτι πρῶτον ἔργον, τὸ ὁποῖον ἠρχίσαμεν μετὰ τὴν πανωλεθρίαν μας τὴν ἐθνικὴν, εἶναι ἡ ἐξεύρεσις τῶν μέσων, δι’ ὧν θὰ θέσωμεν φραγμοὺς εἰς τὴν εἰσροὴν κεφαλαίων ἐν τῇ χώρᾳ; Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τυρνάβου Βουλευτὴς εἶναι τοὐλάχιστον συνεπής. Ἤκουσα τὰς θεωρίας τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὃν τιμῶ διὰ τὸ θάρρος τῆς γνώμης του, διότι ἐν πεποιθήσει βεβαίως εἶπεν ὅ,τι εἶπεν, ἀλλ’ εἶναι τὸ ζήτημα, ἂν καὶ ὀρθῶς εἶπεν. Ἤκουσα αὐτοῦ εἰπόντος ὅτι ἡ πίστις ἔβλαψε τὴν γεωργίαν τῆς Θεσσαλίας...

§112Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως.

§113ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. .. Ὑπάρχει ποσοστόν τι ἀληθείας εἰς ὅσα λέγετε. Ἀλλ’ ἡ πίστις, γνωστόν εἶναι, ὅτι ἐνέχει καὶ κακὰ μετὰ τῶν καλῶν ἀποτελεσμάτων της. Οὐδεὶς δὲ διενοήθη νὰ συγκαταργήσῃ τὰ ἀγαθὰ αὐτῆς ἀποτελέσματα μετὰ τῶν κακῶν. Καὶ ἐγὼ πείθομαι, ὅτι κακῶς παρεσχέθη ἡ πίστις κατὰ τὰ τελευταῖα εἴκοσιν ἔτη εἰς τοὺς γεωργοὺς καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ Ἑλλάδι καὶ ἐν Θεσσαλίᾳ. Ἡ κατάχρησις τῆς πίστεως δὲν προῆλθε τόσον ἐξ ὑπαιτιότητος τῶν γεωργῶν, ὅσον ἐξ ὑπαιτιότητος ἐκείνων, οἵτινες νομίζουσιν, ὅτι οἱ παρέχοντες διὰ τῶν Τραπεζῶν τὰ δάνεια δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ κέκτηνται ἔκτακτα προσόντα πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ τῆς παραγωγικότητος τῆς παρεχομένης πίστεως, ἤτοι νὰ κέκτηνται ἀνωτέραν μόρφωσιν καὶ παίδευσιν οἰκονομικὴν καὶ χρηστότητα, δι’ ὧν προσόντων δύνανται νὰ κρίνωσιν ἐν ἑκάστῃ εἰδικῇ περιπτώσει καὶ κρίνοντες ν’ ἀποφασίζωσι περὶ παροχῆς τῆς πίστεως, νὰ κρίνωσι καὶ ἀποφασίζωσιν ὡς κρίνει τοὐλάχιστον ὁ ἰδιώτης Α καὶ Β τραπεζίτης. Ὁμολογῶ καὶ ἐγώ, ὅτι εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε παρεσχέθησαν τὰ δάνεια ὑπὸ τῶν Τραπεζῶν, καὶ ταῦτα δὲν διετέθησαν πρὸς παραγωγὴν, ἥτις ἀποδίδει τοὺς τόκους, ἀλλὰ πρὸς διαμόρφωσιν κομματαρχῶν καὶ κομματαρχίσκων πολιτῶν ἐν τοῖς χωρίοις...

§114Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ δι’ εὐμάρειαν.

§115Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Προσθέσατε καὶ ταύτην... Ἀλλὰ ταῦτα πάντα, τὰ γενόμενα, δὲν ἀποδεικνύουσιν, ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν μέτρα νομοθετικὰ, διὰ νὰ παύσῃ ἡ πίστις διὰ τοὺς γεωργούς. Ὄχι βεβαίως! Τοσαῦτα συντόμως — διότι τὸ ζήτημα εἶναι ἐπιδεκτικὸν μείζονος ἀναπτύξεως — ἐκ καθήκοντος εἶχον νὰ εἴπω, καίτοι εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης φιλοδοξεῖ νὰ ἴδῃ ψηφιζόμενον τὸ νομοσχέδιόν του καὶ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν. Ἀλλ’ ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι τὸ νομοσχέδιόν του δὲν εἶναι ἀντικείμενον ἀντιπολιτευτικῆς πολεμικῆς· ἐγὼ μάλιστα οὐδ’ ἐνεργῶ πολεμικήν. Ὅ,τι μέχρι τοῦδε ἐλέχθη, ἐκ πεποιθήσεως προῆλθε. Πειθόμενος περὶ ταύτης ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἂς συναινέσῃ εἰς τὴν ἀναβολὴν τοὐλάχιστον τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου μέχρις οὗ μελετήσῃ τὰ προκαλοῦντα τὴν ἀνάγκην τοῦ νομοθετικοῦ μέτρου πράγματα, φέρων ἡμῖν λεπτομερῆ περὶ τούτου ἔκθεσιν, τόσῳ μᾶλλον ἀναγκαίαν, ὅσῳ καὶ αὐτὴ ἡ occasio legis, ἡ ἀφορμὴ τοῦ νόμου, ὅτι τάχα οἱ κάτοικοι δύο χωρίων ἐν Θεσσαλίᾳ θέτουσι σκοποὺς, οἵτινες, ὅταν ἴδωσιν ἐπερχομένους πρὸς κατάσχεσιν τοὺς δικαστικοὺς κλητῆρας, μεταβαίνουσιν εἰς τὰ χωρία καὶ εἰδοποιοῦσι τοὺς κατοίκους, καὶ πάντες ἀπέρχονται ἐκεῖθεν, — τοιαῦτά τινα ἐλέχθησαν — ἡ ἀφορμή, λέγω, αὕτη δὲν εἶναι τόσον ἐπιβλητικὴ, ἀφοῦ καὶ ἄλλους Θεσσαλοὺς Βουλευτὰς ἀκούω ἀρνουμένους τὰ γεγονότα, ὧν τὴν ὕπαρξιν πιστοποιοῦσιν οἱ ἐπιθυμοῦντες τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου Βουλευταί. Ἂν δὲν εἰσακουσθῶ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ μὲ τὰς προτάσεις μου ταύτας, δηλῶ ὅτι, μεθ’ ὅλας τὰς συνεπεία τῶν γενομένων συζητήσεων τροποποιήσεις, ἃς ἐπέφερεν οὗτος ἐπὶ τοῦ ἀρχικοῦ νομοσχεδίου, ἐγὼ θὰ καταψηφίσω αὐτὸ, καὶ θὰ τὸ καταψηφίσω διὰ νὰ ἦμαι καὶ συνεπὴς, ὅταν ἔλθῃ τὸ ζήτημα τῆς ἀγροτικῆς πίστεως, ἂν ἔλθῃ ποτέ. Ἂν δ’ ἔλθῃ ἐκείνη ἡ στιγμὴ, καθ’ ἣν θὰ ἐκτεθῇ ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ, τί προαπαιτεῖ ἡ ἀγροτικὴ πίστις διὰ νὰ ὑπάρξῃ, τότε θὰ πεισθῆτε πάντες, ὅτι οὕτως ἔχουσι τὰ πράγματα, ὡς ἐξέθηκα ὑμῖν, θὰ αἰσθανθῆτε πλέον, ὅτι τὸ κεφάλαιον κινεῖ ἡμᾶς, ὅτι, καίτοι δυνατὸν νὰ αἰσθανώμεθα ἐχθροπάθειάν τινα κατὰ τοῦ κεφαλαίου ἐν ἄλλαις ἐκδηλώσεσιν αὐτοῦ, εἴμεθα ὅμως ἠναγκασμένοι νὰ ὑποκύψωμεν ἡμεῖς εἰς αὐτὸ, διότι ἐν τῇ παραγωγικῇ ἐκδηλώσει αὐτὸ θὰ μᾶς σώσῃ, αὐτὸ θὰ σώσῃ τὴν Ἑλλάδα. Τὰ πάντα κατεστράφησαν παρ’ ἡμῖν. Μὴ ἐπιχειρῆτε καὶ τὴν καταστροφὴν τοῦ κεφαλαίου. Οὐδὲν φοβοῦμαι, οὔτε τὰ περὶ ἄλλων, οὐδὲ τὰ περὶ θεσμῶν λεγόμενα ἐνταῦθα. Φοβοῦμαι ὅμως τὸν πόλεμον κατὰ τοῦ κεφαλαίου, διότι ὁ πόλεμος κατ’ αὐτοῦ θὰ διακυβεύσῃ τὴν εὐημερίαν τῆς χώρας. (Ἐπευφημίαι).

§116Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἐξέλεξεν ἀπρόσφορον ἔδαφος, ὅπως ὑποστηρίξῃ ἐντεῦθεν τὰς οἰκονομολογικάς του θεωρίας. Ὡμίλησε περὶ κτηματικῆς πίστεως λίαν εὐφραδῶς καὶ ἐπανέλαβεν ἐντεῦθεν ὅσα ἀπὸ τοῦ ἀκαδημαϊκοῦ βήματος ἄλλοτε πρὸς τοὺς φοιτητὰς ἔλεγεν, ἵνα ἀποδείξῃ τὴν χρησιμότητα τῆς κτηματικῆς πίστεως· ἀλλ’ ἐλησμόνησεν, ὅτι ἐνταῦθα δὲν πρόκειται περὶ κτηματικῆς πίστεως. Ἐὰν, Κύριοι, πέπρωται ἡ κτηματικὴ πίστις ἐν Ἑλλάδι νὰ ὑποστηριχθῇ διὰ τῆς καθιερώσεως τοῦ ἀκατασχέτου ἑνὸς βοὸς, ἢ 30 κοιλῶν σπόρου, ἐρρέτω ἡ τοιαύτη κτηματικὴ πίστις!...

§117Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§118Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε.

§119ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πίστις ἡ κτηματικὴ ἐν Ἑλλάδι δέον νὰ ἐμπιστευθῇ, οὐχὶ διὰ τοῦ ἀκατασχέτου ἑνὸς ἀροτῆρος ἢ μικροῦ ποσοῦ σπόρου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀπαραίτητος εἰς τὸν γεωργὸν, ὅπως ζήσῃ καὶ ὅπως μὴ ὑποκύψῃ εἰς τοὺς ὄνυχας τοῦ τοκογλύφου. Σήμερον πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὄντως δὲν ἀποτελεῖ ῥιζικὴν θεραπείαν τοῦ κακοῦ· δὲν πρόκειται νὰ ἀνορθώσῃ τὴν κτηματικὴν πίστιν παρ’ ἡμῖν· πρόκειται νὰ θεραπεύσῃ μίαν συμπτωματικὴν νόσον κατατρύχουσαν τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμούς. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ἔρχονται πάντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ ἀνέρχονται εἰς τὴν περιωπὴν τῶν θεμάτων τῶν οἰκονομολογικῶν, ἵνα ἀποδείξωσιν, ὅτι ὑπονομεύεται ἡ κτηματικὴ πίστις διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἡ κτηματικὴ πίστις ἀλλαχοῦ ἑδράζεται· ἑδράζεται πρῶτον εἰς τὴν ἀπονομὴν δικαιοσύνης ἀπροσκόπτως λειτουργούσης· ἡ κτηματικὴ πίστις ἑδράζεται εἰς τὴν ἁπλοποίησιν τοῦ συστήματος τῆς ἐκτελέσεως· ἡ κτηματικὴ πίστις ἑδράζεται εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῶν κεφαλαίων, ἤτοι εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῶν δανείων τῶν χορηγουμένων πρὸς τοὺς καλλιεργητάς. Ἐνθυμεῖσθε βεβαίως, διότι δὲν εἶναι πολὺς καιρὸς, ἀφ’ ὅτου ἐψηφίσθη νόμος, παρέχων εἰς τὰ πρὸς καλλιέργειαν χορηγούμενα δάνεια εἰδικὰς ἐγγυήσεις, ὅτι μεταξὺ ἐκείνων δὲν περιέλαβε τὰ ἀροτριῶντα κτήνη, οὔτε τὴν σπορὰν, ἀλλὰ παρέσχεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ δάνειον διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου τὴν ἀσφάλειαν ἐκ τοῦ προϊόντος καὶ τῆς ἐργασίας, τὴν ὁποίαν θὰ παραγάγῃ ὁ χωρικός. Τὰ δάνεια ταῦτα ἐθεώρησε προνομιοῦχα ὁ ὑφιστάμενος ἤδη νόμος. Διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου, ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι καὶ τὰ ἄλλα στοιχεῖα παρ’ ἡμῖν δύνανται νὰ συνυπάρχωσιν, εἶναι δυνατὸν καὶ κλάδος Γεωργικῆς Τραπέζης νὰ ἐγκατασταθῇ, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνισχυθῇ ὁ γεωργικὸς πληθυσμὸς, ἡ παραγωγὴ παρ’ ἡμῖν· ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν, ὡς ἔχουσι νῦν τὰ παρ’ ἡμῖν, νὰ φρονῶμεν, ὅτι, ἐὰν ἀντὶ ἑνὸς βοὸς ἐξαιρέσωμεν τῆς κατασχέσεως ἕνα δεύτερον βοῦν, εἶναι δυνατὸν νὰ φρονῶμεν, ὅτι διὰ τούτου σώζομεν τὴν κτηματικὴν πίστιν; Ὁμολογῶ, ὅτι περιέμενον τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς κ. Βουλευτὴν εἰς ἕτερον ἔδαφος νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῆς κτηματικῆς πίστεως καὶ νὰ μεταδώσῃ τὰ φῶτα αὑτοῦ, ὅπως ἐργασθῶμεν πάντες πρὸς ἀνόρθωσιν θεσμοῦ, δυναμένου τὴν κτηματικὴν πίστιν νὰ ἐνισχύσῃ. Δὲν εἶναι λοιπὸν τοῦ παρόντος ἡ ὑποστήριξις αὐτῶν τῶν οἰκονομολογικῶν θεωριῶν· δὲν νομίζω, ὅτι ἐνταῦθα πρέπει νὰ σκεφθῶμεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ βλαφθῇ ὁ γεωργὸς διὰ τῶν μικρῶν αὐτῶν περιορισμῶν. Ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἐφ’ ὅσον ἔχω μικρὰν πεῖραν περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν λειτουργεῖ ἡ σχετικὴ νομοθεσία, ὁμολογῶ, ὅτι οὐδέποτε εἶδον δανειστὴν προβαίνοντα εἰς κατάσχεσιν βοὸς, οὐδέποτε εἶδον αὐτὸν καταφυγόντα εἰς τοιαῦτα μέσα, ἵνα καταστρέψῃ τὸν ὀφειλέτην του γεωργόν. Ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι καταφεύγουσιν εἰς τὸ μέσον τοῦτο; ἀκριβῶς οἱ τοκογλύφοι, δηλ. ἐκεῖνα τὰ ἕρποντα ἐν ταῖς κοινωνίαις πτώματα, ὄχι ἄνθρωποι· ἐκεῖνοι εἶναι οἱ ἐκμυζῶντες τὸ αἷμα τοῦ γεωργοῦ καὶ καθιστῶντες αὐτὸν ἀνίκανον νὰ παραγάγῃ, ἀνίκανον νὰ ἐργασθῇ, ὅπως ἴδωμεν τὴν γεωργίαν παρ’ ἡμῖν εὐημεροῦσαν. (Χειροκροτήματα).

§120Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ὑπάρχωσι Βουλευταὶ μεταξὺ ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ ἦναι ἐναντίοι τοῦ νομοσχεδίου, οὗτοι εἶναι οἱ Βουλευταὶ τῆς Θεσσαλίας. Ἐν τούτοις οἱ περισσότεροι αὐτῶν εἶναι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, εὗρον δὲ εἰς τοῦτο σύμφωνον καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ὅστις, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ εἴπω, εἶναι ἐντελῶς ἀδαὴς τῶν πραγμάτων, περὶ ὧν θέλει νὰ παρασκευάσῃ νόμον. Ἀλλ’ εὗρον πρὸ ὀλίγου συνήγορον καὶ ἕτερον Ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος δὲν ἠθέλησε νὰ ὠφεληθῇ ἐκ τῆς μεγάλης αὐτοῦ πείρας, καὶ ἰδίως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ νὰ ἐπιδείξῃ καὶ καταστήσῃ αὐτὴν ὠφέλιμον. Ἡμεῖς, οἱ ἐν τῷ ἄλλῳ βασιλείῳ οἰκοῦντες, ὀλιγώτερον, δύναμαι νὰ εἴπω, ἐνδιαφερόμεθα διὰ τ’ ἀποτελέσματα τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον οἱ ἐντολεῖς μας κέκτηνται καὶ περιουσίαν ἀκίνητον, ἑπομένως ἐν ἀνάγκῃ δύνανται, καταφεύγοντες εἰς τὴν ἀσφάλειαν, τὴν ὁποίαν παρέχει ἡ ἀκίνητος αὐτῶν περιουσία, νὰ εὕρωσι τὰ χρήματα, ὧν ἔχουσιν ἀνάγκην εἴτε διὰ κατεπειγούσας ἀνάγκας οἰκογενειακὰς, εἴτε διὰ τὴν καλλιέργειαν τῶν κτημάτων αὐτῶν. Ἀλλ’ οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Θεσσαλίας ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον δὲν ἔχουσι ἐκλογεῖς δυναμένους νὰ προσφέρωσι τὸ αὐτὸ κεφάλαιον, διότι οἱ κάτοικοι τῆς Θεσσαλίας συνήθως οὔτε γῆν ἰδίαν ἔχουσιν, οὔτε οἰκίαν, καὶ πρόκειται διὰ δύο μόνον μέσων νὰ ἀσφαλίσωσι τοὺς δανειστὰς, εἰς οὓς ἀναγκάζονται νὰ προσέλθωσι καὶ ζητήσωσι χρήματα διὰ τῆς προσωπικῆς αὐτῶν ἐλευθερίας καὶ διὰ τῆς σμικρᾶς κινητῆς περιουσίας. Ἀνέφερα τὴν προσωπικὴν ἐλευθερίαν, ἀλλὰ καὶ αὕτη μετ’ ὀλίγον, ψηφιζομένου τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, παύει ἀποτελοῦσα στοιχεῖον ἐπιτρέπον, ὅπως ὁ γεωργὸς εὑρίσκῃ νὰ δανείζηται, ἐν τῇ παρούσῃ δὲ περιστάσει δεικνύει πόσον ἡ κατάργησις αὕτη θέλει συντελέσει εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῆς πίστεως τῶν χωρικῶν. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν ἐξετάζω αὐτὴν, διότι ὑπὸ ἔποψιν ἀνθρωπιστικὴν, φιλανθρωπικὴν, οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ, ὅτι ἡ κατάργησις τῆς προσωπικῆς κρατήσεως ἀποτελεῖ βελτίωσιν. Ἀλλὰ μολονότι ἡ Βουλὴ αὔριον πιθανῶς θὰ ψηφίσῃ τὸν νόμον περὶ καταργήσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, δὲν δύναμαι σήμερον νὰ σιωπήσω καὶ νὰ μὴ προείπω, ὅτι ἀφαιρουμένη ἡ διὰ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως παρεχομένη ἀσφάλεια μεταξὺ τῶν Θεσσαλικῶν ἰδίως πληθυσμῶν, τῶν ὁποίων οἱ κάτοικοι στεροῦνται κατὰ τὸ μέγιστον μέρος πάσης ἀκινήτου κτήσεως, θέλει ἐλαττώσει σπουδαίως τὴν ὑπάρχουσαν μικρὰν αὐτῶν πίστιν, δι’ ἧς προμηθεύονται ἐνίοτε ὀλίγα χρήματα. Ἀλλὰ δὲν ἀρκούμεθα μόνον εἰς τὴν κατάργησιν τῆς προσωπικῆς κρατήσεως. Τὸ κακὸν τῆς ἐλαττώσεως τῆς ἀγροτικῆς πίστεως ἐπιτείνομεν καὶ διὰ τοῦ ἄλλου νομοσχεδίου. Διότι μὲ τὰ δύο αὐτὰ νομοσχέδια, καθιστάμενα νόμους, τὴν κατάργησιν τῆς προσωπικῆς κρατήσεως καὶ τὸν περιορισμὸν, σχεδὸν τὴν ἐξαίρεσιν ἀπὸ τῆς συναλλαγῆς διὰ πολλοὺς πάσης τῆς κινητῆς αὐτῶν περιουσίας, ἥτις ἠδύνατο νὰ ἀσφαλίζῃ τοὺς δανειστάς των, θέλομεν καταστήσει τὸν χωρικὸν ἐντελῶς ἀνεπαρκῆ, ἐντελῶς ἀνίκανον νὰ δανείζηται, ἐνῷ δὲν ἐπρομηθεύσαμεν αὐτῷ ἄλλως χρήματα. Λέγοντες ὅτι θέλομεν νὰ σώσωμεν δῆθεν αὐτὸν ἀπὸ τοὺς ὄνυχας τῶν τοκογλύφων, παραδίδομεν αὐτὸν ἔτι μᾶλλον εἰς αὐτοὺς, ἢ τὸν παραδίδομεν ἐντελῶς εἰς τὴν δυστυχίαν, καὶ ἀναγκάζομεν ἴσως αὐτὸν νὰ παύσῃ ὢν γεωργὸς, καὶ νὰ καταφύγῃ εἰς τὰς πόλεις καὶ μεταβληθῇ εἰς ἐργάτην. Περισσότερον παντὸς ἄλλου ὁ γεωργὸς ἔχει ἀνάγκην χρηματικῶν βοηθειῶν, διότι δὲν ἔχει τακτικὰ καὶ βέβαια ἔσοδα. Ἐν τούτοις καὶ ταύτας ἤδη καθιστῶμεν δυσχερεστέρας. Εὔκολον εἶναι νὰ ἐπιδεικνύῃ τις διὰ νομοθετημάτων αἰσθήματα φιλανθρωπίας, εὔκολον εἶναι νὰ κομπάζῃ διὰ λόγων, κηρύττων ὅτι θὰ πορίσῃ τὰ μέσα τῆς εὐζωΐας καὶ εὐτυχίας εἰς τοὺς Θεσσαλικοὺς πληθυσμούς. Ἀλλὰ ταῦτα ἀπεδείχθησαν ἀπὸ παλαιοῦ χρόνου μάταιοι λόγοι, καὶ ἤδη τοιοῦτοι θὰ ἀποδειχθῶσι. Διὰ τοιούτων μέτρων δὲν εὐεργετοῦμεν τοὺς Θεσσαλούς. Εἶναι ταῦτα ὅλως ἄκαιρα. Καὶ ἴσως εὐθύνην θὰ φέρωμεν οἱ ἐν τῇ πλευρᾷ ταύτῃ καθήμενοι (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν), ὅτι ἡμέραν τινὰ ἐξηναγκάσαμεν τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς, ὅπως προτείνωσιν ἐπὶ τέλους εἰς τὴν Βουλὴν μέτρα τινὰ ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας. Δὲν ἐννοοῦμεν ὅμως τοιαῦτα μέτρα, μέτρα φιλάνθρωπα, ἀλλ’ ἐπιζήμια· ἐννοοῦμεν μέτρα ἀληθῶς εὐεργετικὰ τῷ Θεσσαλικῷ λαῷ, μέτρα αὐξάνοντα τὴν ὑλικὴν αὐτοῦ εὐημερίαν, καθιστῶντα παραγωγικωτέραν τὴν ἐργασίαν, προμηθεύοντα αὐτῷ εὐκολώτερον τὰ χρήματα, ὧν ἔχει ἀνάγκην. Ἐὰν ἐξαιρέσητε ὅμως τὴν ἀπαλλαγὴν ἐκ τοῦ φόρου εἴς τινας ἐπαρχίας, δὲν ἔχομεν ἄλλα νὰ ἐπιδείξωμεν ἢ τὸ νομοσχέδιον περὶ καθορισμοῦ τοῦ τόκου εἰς 12% καὶ τὰ περὶ τοῦ ἀκατασχέτου πραγμάτων τινῶν, τὰ ὁποῖα προσθέτομεν εἰς τὰ τοῦ ἄρθρου 885 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας. Εἶναι ὅμως πιστευτὸν, ὅτι ἡ ἐπικρατοῦσα ἐν Θεσσαλίᾳ γεωργικὴ καὶ κτηματικὴ κατάστασις θὰ βελτιωθῇ διὰ τοιούτων μέτρων; Εἶναι δυνατὸν καὶ νὰ ὑποτεθῇ κἂν, ὅτι διὰ τοιούτων μέτρων ἀφθονώτερα θὰ προσέλθωσι τὰ κεφάλαια, ἅτινα εἰς μάτην ζητεῖ ἀπὸ μακροῦ χρόνου ὁ Θεσσαλικὸς λαός; Τοιαῦτα μέτρα ἐλέγχουν πλήρη ἄγνοιαν τῶν ἀναγκῶν τῆς Θεσσαλίας. Ὁμιλοῦσί τινες περὶ γεωργικῆς πίστεως. Μόνον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ὡμίλησε περὶ γεωργικῆς πίστεως, ὡμίλησε δὲ περὶ κτηματικῆς πίστεως, ἡ ὁποία ὅμως οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν μὲ τὴν παροῦσαν συζήτησιν. Ταύτην οὐδεὶς ἐπεκαλέσθη, οὐδ’ εἶπεν ὅτι τὸ νομοσχέδιον κλονίζει τὴν κτηματικὴν πίστιν. Πάντες ἐνταῦθα, χωρὶς νὰ ἔχωμεν ἀνάγκην νὰ ἤμεθα καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου, γινώσκομεν ὅτι ἄλλο γεωργικὴ πίστις καὶ ἄλλο κτηματική. Ἡ κτηματικὴ πίστις εἶναι εὔληπτον καὶ ἁπλούστατον πρᾶγμα· εἴτε ὑπάρχουσι Τράπεζαι κτηματικῆς πίστεως, εἴτε μὴ, ἡ κτηματικὴ πίστις ὑπάρχει ἐφ’ ὅσον προσφέρονται εἰς ἀσφάλειαν κτήματα καὶ ὑπάρχουσι χρήματα. Δυνατὸν νὰ μὴ εὕρητε δάνεια μὲ μικρὸν τόκον, ἀλλὰ πάντως θὰ εὕρητε δανειζόμενοι ἐπὶ ἀκινήτων. Ἀλλ’ ἄλλο πρᾶγμα ἡ γεωργικὴ πίστις. Ἡ γεωργικὴ πίστις δὲν προσφέρεται εἰς τὰ κτήματα, οὔτε κυρίως εἰς τὴν κινητὴν περιουσίαν τοῦ γεωργοῦ, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸ ἄτομον, εἰς τὴν τιμιότητα, τὴν φιλοπονίαν, τὴν ἀκρίβειαν τοῦ γεωργοῦ. Δι’ αὐτὸ δυσκόλως προσέρχονται εἰς αὐτὴν τὰ μεγάλα καὶ εὐθηνὰ κεφάλαια· δι’ αὐτὸ δὲν δημιουργεῖται ὡς ἡ κτηματικὴ πίστις. Πᾶσαι διὰ τοῦτο αἱ προσπάθειαι τῆς ἱδρύσεως αὐτῆς, ὅπως τῆς κτηματικῆς πίστεως, ἀπέτυχον μέχρι τοῦδε παντοῦ. Παρ’ ἡμῖν πῶς θέλετε νὰ ἱδρυθῇ γεωργικὴ πίστις ἐν Θεσσαλίᾳ; Ὁ γεωργὸς ὡς καλῶς γνωρίζετε, κύριε Πρόεδρε, εἶναι ὁ προσφέρων τὰς ὀλιγωτέρας ἐγγυήσεις, ἐξ ὅλων δ’ ἴσως τῶν ἐργαζομένων κατοίκων ἑνὸς τόπου εἶναι ὁ ἐργαζόμενος ἐπὶ μικροτέρᾳ βεβαιότητι ἐπιτυχίας, διότι ἀσχολεῖται εἰς ἔργα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐξαρτῶνται μόνον ἐκ τῆς ἰδίας αὐτοῦ φιλοπονίας, ἐκ τῆς ἰδίας αὐτοῦ προθυμίας καὶ ἐπιμελείας, ἀλλ’ ἐξαρτῶνται καὶ ἐκ καιρικῶν, ὅλως δηλ. ἀνεξαρτήτων τῆς θελήσεώς του, περιστάσεων. Διὰ τοῦτο προσφέρεται εἰς τὸν γεωργὸν πολὺ ἀπροθυμότερον τὸ χρῆμα καὶ πολὺ δειλότερον ἢ ὅσον προσφέρεται εἰς τοὺς κατοίκους τῶν πόλεων, καὶ τοὺς ἐργατικοὺς ἀκόμη. Ἐν πρώτοις οἱ γεωργοὶ εἶναι διεσπαρμένοι εἰς τὰ ἀπώτατα τοῦ Κράτους μέρη, καὶ διεσπαρμένοι ἄγνωστοι, καὶ δυσκόλως δύναται τὸ κεφάλαιον νὰ μεταβῇ καὶ εὕρῃ αὐτούς· Ἀλλὰ καὶ ἂν ἤθελε τὸ κεφάλαιον μεταβῇ παρ’ αὐτοῖς, δυσκόλως θὰ σχηματίσῃ περὶ τῆς ἀξίας καὶ τῆς πίστεως ἑνὸς ἑκάστου αὐτῶν ἀσφαλῆ γνώμην. Καὶ ὅμως περὶ αὐτῆς πρόκειται. Δυστυχῶς ὁ γεωργὸς ἀσχολεῖται εἰς ἔργον, τὸ ὁποῖον συχνάκις, οὐχὶ δι’ ἅπαξ, ἢ σπανίως μόνον, ἐξ ἀτμοσφαιρικῶν λόγων ἀποτυγχάνει, καὶ διαψεύδει τὰς ἐλπίδας αὐτοῦ καὶ τὰς ἐλπίδας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τῷ ἐνεπιστεύθησαν τὸ χρῆμα αὐτῶν. Τοῦτο καθιστᾷ δύσλυτον τὸ ζήτημα τῆς γεωργικῆς πίστεως. Διὰ τοῦτο τὰ κεφάλαια δὲν προσέρχονται ἄφθονα καὶ εὐθηνὰ εἰς τοὺς γεωργικοὺς πληθυσμοὺς, διὰ τοῦτο βλέπομεν, ἰδίως ἐν Θεσσαλίᾳ, θρασεῖαν ἐγκαταστᾶσαν καὶ λυμαινομένην τοὺς κατοίκους τὴν τοκογλυφίαν. Ἀλλ’ εἶναι ἡ κατάστασις αὕτη, συνέπεια τῶν θεσμῶν, τοὺς ὁποίους ἔρχεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ μεταβάλῃ; Οὐδαμῶς. Ἡ τοκογλυφία ἔγκειται ἐν αὐτῇ τῇ οἰκονομικῇ καταστάσει τῆς χώρας. Αὕτη στερεῖται ταμείων, κεφαλαίων, συνδέσμων πιστωτικοῦ ὀργανισμοῦ. Ὁ γεωργὸς οὐδέποτε διὰ τοῦτο ἠδυνήθη νὰ δανεισθῇ χρήματα ἢ τοκογλυφικῶς. Ὁσάκις Τράπεζα ἠθέλησε νὰ δανείσῃ τὸν γεωργὸν χρήματα, ἔλαβεν ὡς ἀσφάλειαν, ἐλλείψει ἐνεχύρων ἢ ὑποθηκῶν, τὴν προσωπικὴν αὐτοῦ ἐλευθερίαν, τὴν σωματικὴν μᾶλλον ἀσφάλειαν τοῦ ὀφειλέτου, ὑποβαλοῦσα αὐτὸν εἰς τὰς συνεπείας τῶν συναλλαγματικῶν, τὰς ὁποίας ὑπέγραψεν. Οὕτως ἠδυνήθη καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος ἀπό τινων ἐτῶν νὰ ἀσφαλίσῃ τὰ πρὸς γεωργοὺς δάνεια, δεχθεῖσα τὸν τύπον τῶν τριτεγγυημένων γραμματίων, τὰ ὁποῖα ἐκτὸς τῶν τριῶν ὑπογραφῶν δίδουν τὴν ἀσφάλειαν τῶν συναλλαγματικῶν. Ἀλλ’ ἐδάνεισεν ἐπὶ τόκῳ 8%, ἀντὶ τῶν 12 καὶ 20%, καὶ 30%, ἀνθ’ ὧν ὁ χωρικὸς κατώρθου νὰ δανείζηται. Λοιπὸν ἐκ τῆς φύσεως τοῦ γεωργικοῦ ἐπαγγέλματος εἶναι δύσκολον τὰ χρήματα νὰ δράμωσι πρὸς τὸν γεωργὸν καὶ νὰ γείνωσιν ἐν πάσῃ ἀνάγκῃ προσιτὰ ἀντὶ μικροῦ τόκου. Διὰ τοῦτο ὅπου ὠργανώθη ἡ ἀγροτικὴ πίστις, κύριε Πρόεδρε, ὠργανώθη διὰ τῆς ἱδρύσεως πρότερον θεσμῶν, ὀργανισμῶν, οἱ ὁποῖοι διηυκόλυναν τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν χρημάτων, καὶ τὴν διηυκόλυναν ὄχι πρὸς ὀλίγους μόνον, ἀλλὰ τὴν διηυκόλυναν πρὸς ὅλους, ὅσοι ἀπετέλεσαν μέρος τῶν ὀργανισμῶν αὐτῶν. Διότι σκοπὸς τῆς γεωργικῆς πίστεως πρέπει νὰ ἦναι, νὰ δανείζῃ οὐχὶ ἐντὸς τῶν πόλεων ἢ πέριξ τῶν μεγάλων πόλεων τοὺς γεωργοὺς, ἀλλὰ νὰ δανείζῃ πανταχοῦ τῆς χώρας, μεταβαίνουσα καὶ εἰς τὰς ἐσχατιὰς, καὶ εἰς τὰ πτωχότερα χωρία αὐτῆς. Διὰ νὰ κατορθωθῇ τοῦτο καὶ μὴ λαμβάνωσι τὰ χρήματα ὀλίγοι μόνον ἰσχύοντες παρὰ ταῖς Τραπέζαις, αὐτοὶ ἔπειτα δανείζοντες τοκογλυφικῶς τὰ χρήματα εἰς τοὺς ἄλλους, ὅτε οὐδὲν ἐπιτυγχάνεται, ἱδρύθησαν πολλαχοῦ συνεταιρισμοὶ τῶν γεωργῶν, οἱ ὁποῖοι παρέχουσι πᾶσαν πίστιν καὶ ἀσφάλειαν εἰς τὰ κεφάλαια διὰ τῆς ἀλληλεγγύης αὐτῶν, καὶ προμηθεύονται τὰ ἀναγκαῖα χρήματα παρὰ τῶν ταμείων ἢ τῶν Τραπεζῶν. Τὰ χρήματα αὐτὰ ἔπειτα δανείζουσιν οἱ συνεταιρισμοὶ εἰς τὰ ἴδια αὐτῶν μέλη, ἀλλ’ ἐννοεῖται μόνον εἰς ἐκεῖνα, εἰς ἃ ἔχουν ἐμπιστοσύνην ἐκ τῆς προσωπικῆς γνώσεως περὶ τοῦ χαρακτῆρος καὶ τῆς ἱκανότητος αὐτῶν, λαμβάνοντες πάντοτε καὶ δι’ αὑτοὺς πάσας τὰς προφυλάξεις καὶ πάσας τὰς ἐγγυήσεις. Οὕτως οἱ κεφαλαιοῦχοι, μὴ ἀναλαμβάνοντες νὰ δανείσωσιν αὐτοὶ ἀπ’ εὐθείας τοὺς γεωργοὺς, ὅπερ θὰ ἦτο δύσκολον νὰ πράττωσιν ἀζημίως, διότι ἀγνοοῦσι τὴν κατάστασιν αὐτῶν, ἀλλ’ ἐμπιστευόμενοι τὰ χρήματά των εἰς συνεταιρισμοὺς ἀλληλεγγύως καὶ δι’ ἁπάσης τῆς περιουσίας των ὑπευθύνους, προσῆλθον καὶ προσέρχονται ἀρωγοὶ τῶν γεωργῶν διὰ τῶν συνεταιρισμῶν αὐτῶν. Οὕτως ἐλύθη τὸ ζήτημα τῆς γεωργικῆς πίστεως πρὸ χρόνων ἐν Γερμανίᾳ, τὸ σύστημα δ’ αὐτὸ μᾶλλον ἢ ἧττον εὐδοκίμως ἀκολουθοῦσι καὶ ἀλλαχοῦ καὶ ἰδίως ἐν Ἰταλίᾳ, ἀπό τινος δὲ καὶ ἐν Γαλλίᾳ. Πολυάριθμα εἶναι τὰ ταμεῖα ταῦτα ἐν Γερμανίᾳ, κατὰ χιλιάδας ἀριθμούμενα. Παραπλήσιον σύστημα εἰσήχθη καὶ λειτουργεῖ ἐν Ἰταλίᾳ, ὀλιγώτερον μὲν διαδεδομένον, ἀλλὰ καθ’ ἡμέραν διαδιδόμενον.

§121Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Μόνον εἰς τὴν βόρειον Ἰταλίαν.

§122ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅμοιον σύστημα ἐφηρμόσθη ἐν Γαλλίᾳ, συμπραττούσης ὅμως ἐκεῖ καὶ τῆς Τραπέζης τῆς Γαλλικῆς, ἡ ὁποία κατὰ τὴν ἀνανέωσιν τοῦ προνομίου της πρό τινος συνεφωνήθη καὶ ἐχορήγησε διὰ μιᾶς μὲν 40 ἑκατομμύρια φράγκα δάνειον ἄτοκον ἐπὶ δεκαετίαν, κατ’ ἔτος δὲ 2 ἢ 3 ἑκατομμύρια φράγκα ὡς ἐπιχορήγησιν δωρεὰν, ἀπέναντι τοῦ προνομίου, οὗτινος ἀπολαμβάνει. Τὰ ποσὰ ταῦτα τὰ περιφερειακὰ λεγόμενα ταμεῖα δανείζουσιν ἐπὶ ἐλαχίστῳ τόκῳ εἰς τὰ τοπικὰ ἀγροτικὰ ταμεῖα, καὶ ταῦτα πρὸς τοὺς γεωργούς. Τοιαῦτα ταμεῖα τοπικὰ καὶ περιφερειακὰ ἐν Γαλλίᾳ καθ’ ἡμέραν συνιστῶνται, μεγάλη δὲ προσπάθεια καταβάλλεται, ὅπως πολλαπλασιασθῶσι. Πάντα ταῦτα ὑποθέτουσι πνεῦμα ἰσχυρὸν ἰδιωτικοῦ συνεταιρισμοῦ καὶ τὴν χώραν, ἥτις θέλει γεωργικὴν πίστιν, βρίθουσαν συνδικάτων γεωργικῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων μόνον δύνανται νὰ στηριχθῶσι τὰ κεφάλαια, ἵνα διασπαρῶσιν ἄφθονα καὶ εὐθηνὰ εἰς ἐνίσχυσιν τῆς καλλιεργείας τῆς γῆς· ὅπου τοιοῦτοι συνεταιρισμοὶ δὲν παρεμβαίνουν μεταξὺ τοῦ κεφαλαίου καὶ τοῦ γεωργοῦ, ἐνθαρρύνοντες αὐτὸ διὰ τῆς ἀλληλεγγύης καὶ τοῦ ἐπιτυχοῦς καὶ ἀσφαλοῦς δανεισμοῦ καὶ τῆς ἐπιτηρήσεως τῶν ὀφειλετῶν γεωργῶν, τὸ κεφάλαιον δὲν προσέρχεται εἰς τὰς ἀγροτικὰς ἐπιχειρήσεις. Σύστημα ἀγροτικῆς πίστεως ἄνευ τοιούτων διαμέσων συνεταιρισμῶν δὲν εἶναι γνωστὸν νὰ ἐπέτυχε. Τράπεζαι ἀπ’ εὐθείας δὲν δανείζουν τοὺς γεωργοὺς, ἢ θὰ δανείσουν ὀλίγους. Τὰ μικρὰ δάνεια τῆς καλλιεργείας, ὧν ἰδίως ἔχει ἀνάγκην ἡ γεωργία, ἰδίως ἡ ἀπορωτέρα καὶ πολυπληθεστέρα αὐτῆς τάξις, δὲν χορηγοῦνται, ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τῶν Τραπεζῶν. Ὅσον καὶ ἂν θελήσῃ νὰ ἐπιβληθῇ τὸ Κράτος, δυσκόλως θὰ τὸ κατορθώσῃ. Ἀνάγκη συνεταιρισμῶν καὶ συνδικάτων τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν τῆς χώρας. Αὐτοὶ θὰ ἑλκύσουν τὰ κεφάλαια μεταξὺ τῶν γεωργῶν. Βλέπετε λοιπόν, πόσον δύσκολον εἶναι νὰ ὀργανώσωμεν τὴν γεωργικὴν πίστιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐμνήσθη νόμου, τὸν ὁποῖον ἐψήφισε πρό τινος ἡ Βουλή, περὶ τῶν χορηγήσεων ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα ἀσφαλίζονται ἐπὶ τῶν προϊόντων τοῦ ἔτους, δι’ ὃ ἐχορηγήθησαν. Νομίζω ὅμως ὅτι μέχρι τοῦδε ἡ Τράπεζα δὲν προέβη εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τούτου. Ἡ νομοθεσία εἶναι ἀτελὴς κατὰ τοῦτο. Ἡ Τράπεζα ἐν Ἑλλάδι μέχρι τοῦδε ἐδάνεισε διὰ τῶν τριτεγγυημένων γραμματίων. Οὔτε Γενικαὶ ἀποθῆκαι λειτουργοῦσιν, οὔτε σύστημα δανείων ἐπὶ ἀσφαλείᾳ καρπῶν εἰς χεῖρας τοῦ ὀφειλέτου εὑρισκομένων ἤρξατο λειτουργοῦν διὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης...

§123ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔδωσεν ἓν ἑκατομμύριον.

§124ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν τὸ γνωρίζω ἐγώ. Τέλος πάντων, ἂν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀληθῶς προέβη εἰς τοιαῦτα δάνεια μέχρις ἑνὸς ἑκατομμυρίου δραχμῶν, τὸ ποσὸν εἶναι ὡς πρὸς τὸν σκοπὸν, ὃν ἐπιδιώκομεν, ἀνάξιον λόγου, καὶ δὲν νομίζω ὅτι ἐνθαρρύνει καὶ διὰ τὸ μέλλον, ἀφοῦ ἀρκετὰ ἀπὸ τοῦ νόμου παρῆλθον ἔτη. Παραλείπων ἄλλα, φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν, κύριε Πρόεδρε, νὰ ζῶμεν μὲ αὐτὰς τὰς ἐλπίδας, ὅτι θὰ δυνηθῶμεν νὰ δημιουργήσωμεν ἐν Θεσσαλίᾳ ἀγροτικὴν πίστιν, ὅταν καταστρέψωμεν ὅλους ἐκείνους τοὺς ὅρους, ὅλα τὰ μέσα, ὅλα τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ στηρίξωσι τὴν πίστιν τοῦ γεωργοῦ καὶ νὰ προσελκύσωσι τὰ κεφάλαια, εἴτε παρ’ ἰδιωτῶν χορηγούμενα, εἴτε παρὰ Τραπεζῶν. Ἐλέχθη πρὸ μικροῦ, ὅτι δὲν βλάπτει τὸ ἀκατάσχετον, διότι βλέπομεν, ὅτι τὸ ἀκατάσχετον τοῦτο, ἀναγνωρισθὲν διὰ τάξιν τινὰ ἀνθρώπων, διὰ τοὺς ὑπαλλήλους, οὐ μόνον δὲν ἔφερε βλάβην τινὰ, ἀλλὰ τοὐναντίον ἔφερε καὶ ὠφέλειαν. Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ ἔντιμος ἐκ Πατρῶν Βουλευτὴς, ὁ μνημονεύσας τοῦ παραδείγματος τούτου, ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν ὑπαλλήλων πρόκειται περὶ ἀνθρώπων οἵτινες κατὰ μῆνα, ἐφ’ ὅσον εἶναι διωρισμένοι, λαμβάνουσιν ὡρισμένον εἰσόδημα, τὸ ὁποῖον οἱ δανείζοντες ἔχουν ὑπ’ ὄψιν, καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου μᾶλλον ἢ ἧττον βασίζονται· ἀλλ’ ἄλλη ἡ θέσις τοῦ γεωργοῦ, ὁ ὁποῖος, ὅταν δὲν ἔχῃ κτῆμα, τὸ ὁποῖον νὰ ὑποθηκεύσῃ, ἢ ζῷον, τὸ ὁποῖον νὰ ἐνεχυριάσῃ, δὲν θὰ δύναται ἤδη ἐκ τοῦ νόμου νὰ παρέχῃ ὡς ἀσφάλειαν οὔτε ἀντικείμενά τινα τῆς κινητῆς αὑτοῦ περιουσίας, τῆς συνισταμένης εἰς ὀλίγα ζῷα ἢ σπόρον ἢ γεωργικὰ ἐργαλεῖα. Ἀφ’ ἑτέρου ἡ ἐκ τῆς γῆς, ἣν καλλιεργεῖ, πρόσοδός του εἶναι προβληματικὴ καὶ ἀμφίβολος. Ἑπομένως λόγῳ τοῦ ἀμφιβόλου, τοῦ ἀβεβαίου τοῦ μέλλοντος εἰσοδήματος, τὸ ὁποῖον μόνον δύναται νὰ παράσχῃ πρὸς ἐγγύησιν, δὲν παρέχει τὴν ἀσφάλειαν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἑλκύει τὰ κεφάλαια καὶ τὰ πείθει, ὅπως δοθῶσιν ὡς δάνεια πρὸς τὸν γεωργόν. Ὁμιλῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης περὶ τῶν ἀλλαχοῦ γιγνομένων, ἐμνημόνευσε καὶ τοῦ Γερμανικοῦ Κράτους, ἐκ τοῦ ὁποίου καὶ ἐλήφθη ἡ διάταξις, τὴν ὁποίαν σήμερον βλέπομεν ἀναγεγραμμένην ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἀλλ’ ὡς εἶπον, κύριε Πρόεδρε, ἐν Γερμανίᾳ οὐ μόνον πᾶς γεωργὸς εἶναι κτηματίας, ἀλλ’ ἐπικρατεῖ καὶ σύστημα δανεισμοῦ κεφαλαίων πρὸς τοὺς γεωργοὺς, εἴτε διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς καλλιεργείας, εἴτε διὰ τὰς ἄλλας οἰκογενειακὰς αὐτῶν ἀνάγκας, τόσον ἐπαρκὲς, ὥστε οὐ μόνον οἱ νόμοι, τοὺς ὁποίους ἀνέφερε πρὶν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλὰ καὶ εὐρύτεροι, ἀφαιροῦντες ἀπὸ πάσης κατασχέσεως μεγαλείτερον ἀριθμὸν πραγμάτων, δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ φέρωσι τόσην βλάβην, ὅσην δύνανται νὰ φέρωσι παρ’ ἡμῖν. Παρ’ ἡμῖν δὲν ὑπάρχει ἄφθονον τὸ χρῆμα, πάντοτε δὲ, ὁσάκις μοὶ ἐδόθη εὐκαιρία, ὑπεστήριξα, ὅτι εἶναι πλάνη νὰ πιστεύωμεν, ὅτι ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχει πλοῦτος μέγας κεκρυμμένος, ὅστις δὲν περιμένει ἢ μίαν μεταβολὴν εἰς τὴν νομοθεσίαν, εἰς τὴν δικονομίαν πρὸ πάντων, ὅσον ἀφορᾷ τὰ τῆς διεξαγωγῆς τῆς ἀστικῆς δικαιοσύνης, ὅπως ἴδωμεν ἑκατομμύρια ἐξερχόμενα ἐκ τῶν ἐγκάτων τῆς Ἑλλάδος, ἢ εἰσρέοντα ἔξωθεν εἰς αὐτὴν καὶ χορηγούμενα εἰς δάνεια. Τοῦτο εἶναι πᾶν ἄλλο ἢ ἀληθές: λέγεται μόνον, ἵνα ἀπατῶμεν ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ἰδίως κατὰ τὰς παραμονὰς δανείων ἢ νέων φόρων, ὅπως ἐπιβάλωμεν νέους τοιούτους, ἢ ὅπως συνομολογήσωμεν νέα δάνεια. Οὐδένα μέγαν πλοῦτον κρύπτει ἡ Ἑλλάς. Τοὐναντίον ἐν Ἑλλάδι εἴμεθα πτωχοί· ἀποταμίευσις χρημάτων, πλούτου κινητοῦ, δὲν ὑπάρχει· ὅ,τι χρῆμα δύναται νὰ περισσεύσῃ ἐκ τοῦ εἰσοδήματος ἡμῶν, θεωροῦμεν προτιμότερον νὰ τοποθετήσωμεν εἰς κτήματα· ἑπομένως εἰς κινητὸν πλοῦτον, εἰς χρήματα, ὀλίγα ἔχομεν. Ἐξελθόντες πρὸ μικροῦ χρόνου ἐκ τῆς δουλείας καὶ εὑρεθέντες ἄνευ κτημάτων καὶ οἰκιῶν, ἄνευ πόλεων, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ δαπανῶμεν καθ’ ἡμέραν σχετικῶς περισσότερα ἢ ἄλλοι λαοὶ, ὅπως καὶ ἡμεῖς ἐγκαταστῶμεν. Περισσότερα δαπανῶμεν διὰ τοῦτο δανειζόμενοι. Δαπανῶμεν πᾶν χρῆμα, τὸ ὁποῖον τυχὸν περισσεύει δι’ ἐγκατάστασιν, καὶ ἂν δὲν περισσεύῃ, δανειζόμεθα. Ἐὰν θαυμάζωσι πολλοὶ τὸν πλοῦτον, τὸν ὁποῖον βλέπουσι κυκλοφοροῦντα, ἂς θελήσουν νὰ ἐρωτήσουν συγχρόνως τὰ Συμβολαιογραφεῖα καὶ τὰς Τραπέζας, καὶ θὰ μάθωσιν, ὅτι τὰ περισσότερα χρήματα, τὰ ὁποῖα βλέπουσιν εἰς χεῖρας πολλῶν, εἶναι χρήματα ἐκ δανείων, πᾶσα δ’ ἡ Ἑλλὰς, μὲ ἐλαχίστας ἐξαιρέσεις, εἶναι βυθισμένη, ἀκριβῶς ἐννοῶ, ἐντὸς τῶν χρεῶν. Ἀμφιβάλλω, ἂν ὑπάρχουσι πολλοὶ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ἂν ὑπάρχουσι κτήματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι βεβαρημένα διὰ δανείων. Ἐν τοιαύτῃ χώρᾳ λοιπὸν θαυμάζετε ὅτι ὑπάρχει τοκογλυφία; Ἀλλ’ ὑπάρχει τοκογλυφία, διότι τάχα δὲν ὑπάρχει ἀσφάλεια εἰς τὴν δικαιοσύνην; ἢ διότι ἡ διαδικασία εἶναι μακρὰ καὶ πολυδάπανος; Πρῶτον πρέπει νὰ βεβαιώσητε, ὅτι ἔχομεν χρήματα, καὶ ἔπειτα νὰ παραπονῆσθε ἐναντίον τῆς τοκογλυφίας. Ἐξογκοῦμεν τὰ τῆς ἐλλείψεως δικαιοσύνης καὶ δικονομίας. Ἡ τοκογλυφία ὑπάρχει, διότι δὲν ὑπάρχουσι κεφάλαια ἐκεῖ ὅπου ζητοῦνται, ἐκεῖ ὅπου εἶναι ἀναγκαῖα· ἐὰν δὲ περιέλθητε τὰ χωρία καὶ τὰς ἐπαρχίας τῆς Ἑλλάδος, θὰ ἴδητε τοὺς δυστυχεῖς χωρικοὺς δανειζομένους ἀντὶ 15 καὶ 20%, διότι χρήματα δὲν ὑπάρχουσιν ἐν τοῖς χωρίοις καὶ ταῖς ἐπαρχίαις αὐταῖς. Εἶναι γελοῖον νὰ λέγωμεν, ὅτι ὑπάρχουσι κεφάλαια, ἀλλὰ κλέπτονται. Τί ἔχομεν; Ἔχομεν τὴν Ἐθν. Τράπεζαν, ἡ ὁποία καὶ αὐτὴ ὅλην σχεδὸν τὴν περιουσίαν αὐτῆς ἔχει κατακλείσει εἰς τὰ ἐνυπόθηκα δάνεια, τὰ ὁποῖα πολλάκις ἀπὸ τριακονταετίας καὶ τεσσαρακονταετίας ὑφίστανται ἐπὶ πολλῶν κτημάτων, ὅσα δὲ χρήματα ἄλλα ἔχει, πρὶν μὲν, ἀκολουθοῦσα πολιτικὴν ἐσφαλμένην, ἐτοποθέτει κατὰ μέγιστον μέρος εἰς τὰ δάνεια πρὸς τὸ Δημόσιον, ἄχρηστα ἀποβαίνοντα εἰς τὴν γεωργίαν καὶ τὸ ἐμπόριον, ἀπό τινος δὲ εἰς δάνεια πρὸς δήμους καὶ λιμενικὰ ταμεῖα. Λοιπὸν δάνεια πρὸς τὸ Δημόσιον ἀφ’ ἑνὸς, ἐνυπόθηκα δάνεια ἀφ’ ἑτέρου, καὶ δάνεια πρὸς τοὺς δήμους καὶ τὰ λιμενικὰ ταμεῖα, δὲν τῇ ἀφῆκαν ἢ ἐλάχιστον ποσὸν, τὸ ὁποῖον νὰ κυκλοφορῇ πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τῆς γεωργίας καὶ τῶν ἐργατικῶν τάξεων. Ἑπομένως, ἂν δὲν ἔχωμεν πίστιν, δὲν τὴν ἔχομεν οὐχὶ δι’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλὰ διότι ἡ χώρα δὲν παράγει πολλὰ, καὶ διότι ἕνεκα τῶν μεγάλων αὐτῆς ἀναγκῶν δὲν ἔχει οἰκονομίας καὶ περισσεύματα. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων. Ἂν θέλῃ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν τὸ Κράτος νὰ μετέλθῃ μέτρα πρὸς βελτίωσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας, πάντες γινώσκομεν, ὅτι τὰ προτεινόμενα δὲν θὰ φέρωσι βελτίωσιν οὔτε τῆς γεωργικῆς τάξεως, οὔτε τῆς ναυτικῆς, αἵτινες εἶναι αἱ δύο μεγάλαι παραγωγικαὶ χεῖρες τῆς χώρας. Ἄλλα ἀπαιτοῦνται μέτρα πρὸς ἐνίσχυσιν αὐτῶν. Ἐφ’ ὅσον ταῦτα δὲν γίνονται, διὰ νομοθετημάτων, οἷα τὰ προτεινόμενα, νὰ ζητῶμεν νὰ πείσωμεν τοὺς Βουλευτὰς καὶ τοὺς ἐνδιαφερομένους ὅτι ἐργαζόμεθα, ἀστειευόμεθα. Ἡ πίστις τῶν ὑπουργικῶν Βουλευτῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἡ τῶν ἐπαρχιῶν, αἵτινες ὑποστηρίζουν αὐτοὺς, ἄλλων ἔχουσιν ἀνάγκην ἀνταλλαγμάτων. Μὲ νομοθετήματα δὲν γίνεται ὁ τόκος 8%, οὐδὲ μὲ τὸ ἀκατάσχετον σώζεται ὁ γεωργὸς ἀπὸ τῆς τοκογλυφίας, ἀφοῦ δὲν θὰ εὑρίσκῃ κανένα, ἵνα τὸν δανείσῃ μετὰ τὴν προστασίαν ταύτην. Δι’ ὅλων αὐτῶν τῶν νομοθετημάτων θὰ φυγαδεύσητε καὶ αὐτὰ τὰ ὀλίγα κεφάλαια, τὰ ὁποῖα, ἔστω καὶ ἀκριβὰ καὶ τοκογλυφικὰ, προσφέρονται ἐνίοτε εἰς τοὺς γεωργοὺς ἐν ταῖς ἐπαρχίαις. Πρὶν εὕρητε καὶ προμηθεύσητε εἰς αὐτοὺς κεφάλαια ἐπαρκῆ καὶ ὑπὸ καλλιτέρους ἢ σήμερον ὅρους προσφερόμενα, κακῶς πράττετε εἰσάγοντες περιορισμοὺς τοῦ τόκου καὶ περιορισμοὺς τῶν ἀσφαλειῶν, ἃς κέκτηνται οἱ γεωργοὶ πρὸς εὕρεσιν χρημάτων. Τὰ πράγματα οὕτω γίνονται πρωθυστέρως, καὶ τ’ ἀποτελέσματα ἔσονται κατ’ ἐκείνων, οὓς λέγετε ὅτι θέλετε νὰ προστατεύσητε. Ἀλλὰ, κύριε Πρόεδρε, ἀποφασίσας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ εἰσαγάγῃ νομοσχέδιον, ἀπαλλάττον τῆς κατασχέσεως πράγματα πολὺ περισσότερα ἐκείνων, ἅτινα ἡ Πολιτικὴ Δικονομία νῦν ἐξαιρεῖ, νομίζω ὅτι οὐ μόνον προέβη, ὑπὸ ἔποψιν ἐκτάσεως τῆς ἐξαιρέσεως, πέραν τοῦ μέτρου, ἀλλὰ δὲν προέβη εἰς καθιέρωσιν διατάξεως, ἣν ἄλλαι νομοθεσίαι προεῖδον, καὶ δι’ ἧς ἠλάττωσαν τὸ κακὸν τὸ ἐκ τῆς μεγάλης ἐπεκτάσεως τῶν ἐξαιρέσεων αὐτῶν. Θέλω μνημονεύσει δύο μόνον νόμων· τοῦ Γαλλικοῦ, ἐξ οὗ παρελάβομεν ἡμεῖς τὴν Δικονομίαν ἡμῶν, καὶ τοῦ Ἑλβετικοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπὶ γεωργικοῦ λαοῦ ἐφηρμόσθη, καὶ ἐπὶ λαοῦ ὄχι μεγάλου πληθυσμοῦ, ἑπομένως κατὰ τοῦτο ὁμοιάζοντος πρὸς ἡμᾶς. Ὁ Γαλλικὸς νόμος, ἀφοῦ ἐξῄρεσεν αὐτὰ, τὰ ὁποῖα οἱ πρὸ ἐμοῦ ἀνέφεραν, ἀφοῦ ἐξῄρεσεν αὐτὰ, τὰ ὁποῖα καὶ τὸ ὑμέτερον νομοσχέδιον ἐξαιρεῖ, προσθέτει ἔπειτα ἐν ἄρθρῳ 593: «Τὰ ἀνωτέρω ἀντικείμενα δὲν δύνανται νὰ κατασχεθῶσι δι’ οὐδεμίαν ἀπαίτησιν, οὐδ’ αὐτοῦ τοῦ Κράτους, ἐκτὸς ἂν πρόκειται διὰ τρόφιμα χορηγηθέντα εἰς τὸν καθ’ οὗ ἡ κατάσχεσις, ἢ διὰ ποσὰ ὀφειλόμενα εἰς τοὺς κατασκευαστὰς ἢ πωλητὰς τοιούτων πραγμάτων, ἢ τὸν δανείσαντα τὰ πρὸς ἀγορὰν αὐτῶν, κατασκευὴν ἢ ἐπισκευὴν, ἢ διὰ μισθώματα ἢ θερίσματα γαιῶν, διὰ τὴν καλλιέργειαν τῶν ὁποίων ἐχρησίμευσαν, δι’ ἐνοίκια τῶν ἐργοστασίων, μύλων, πιεστηρίων, καταστημάτων, ὧν εἶναι παραρτήματα, καὶ ἐνοίκια τῶν τόπων τῶν χρησιμευόντων εἰς τὴν προσωπικὴν κατοικίαν τοῦ ὀφειλέτου.» Ὁ Γαλλικὸς λοιπὸν νόμος ἐννοεῖ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ ὀφειλέτης νὰ ἀντιτάξῃ τὸ ἀκατάσχετον τοῦ ἀρότρου κατὰ τοῦ πωλήσαντος αὐτὸ ἐπὶ πιστώσει, οὐδ’ ἐπίσης εἰς τὸν δανείσαντα διὰ καλλιέργειαν ἢ θερισμὸν τῶν γαιῶν. Τὸ προνόμιον πῶς εἶναι δυνατὸν ν’ ἀντιταχθῇ κατ’ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἐξεμίσθωσε τὰς γαίας, ἢ κατὰ τοῦ ἐργάτου, ὅστις, ἐργαζόμενος ἐπὶ ἡμερομισθίῳ παρ’ ἀγρότῃ ἔχοντι θεριστικὴν μηχανὴν, ἀπαιτεῖ τὰ ἡμερομίσθιά του; Εἶναι ἄδικα καὶ γελοῖα τὰ προνόμια τῶν γεωργῶν κατὰ τῶν ἁπλῶν ἐργατῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουν περισσότερα δικαιώματα ἐπὶ τῆς ἐπιεικείας. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι, ὁσάκις πρόκειται περὶ ἐξαιρέσεως τοιούτων ἀντικειμένων, ὀφείλει ὁ νόμος, δίδων τὰ προνόμια, νὰ μὴ ἐπεκτείνῃ ταῦτα καὶ κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐχορήγησαν αὐτῷ τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα διὰ τὸν βίον ἢ διὰ τὴν ἀπόκτησιν ἑνὸς εἰσοδήματος. Οἱ χορηγήσαντες αὐτὰ εἶναι ἄξιοι περισσοτέρας προστασίας ἢ ὁ γεωργός. Ἄλλως τοιαύτη προστασία τοῦ γεωργοῦ μᾶλλον τὸν ζημιοῖ, διότι ὀλιγώτερον ἐφεξῆς θὰ ἐμπιστεύωνται αὐτὸν οἱ γινώσκοντες ὅτι δὲν θὰ λάβωσιν ὅ,τι δίδουσι, διότι δὲν τοὺς προστατεύει ὁ νόμος εἰς τοῦτο. Νομίζω διὰ τοῦτο, ὅτι πρέπει νὰ εἰσαχθῶσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τοιαῦται ἐξαιρέσεις. Ἑπομένως ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἐὰν ἐπιμένῃ καὶ δὲν δέχεται ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, νὰ δεχθῇ, ὅπως εἰσαγάγῃ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὁμοίας ἐξαιρέσεις. Τοιαύτας ἔχει καὶ ὁ Ἑλβετικὸς νόμος, ὅστις λέγει: «Δὲν δύνανται νὰ κατασχεθῶσιν ἢ ἐλλείψει ἄλλων κατασχεσίμων ἀντικειμένων καὶ μόνον διὰ τροφὰς, ἐνοίκια, ἀγροτικὰ μισθώματα ἢ ἄλλας προνομιούχους ἀπαιτήσεις, 1) τὰ ὄργανα ἀρόσεως, 2) τὰ ζῷα, σπόρος καὶ λιπάσματα, προωρισμένα εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν γαιῶν, 3) μία ἀγελὰς ἢ δύο αἶγες ἢ τρεῖς προβατῖναι, κατ’ ἐκλογὴν τοῦ ὀφειλέτου, 4) τὰ ἄχυρα, χόρτα καὶ σπόροι, ἀναγκαῖα διὰ στρῶσιν καὶ τὴν τροφὴν ἐπὶ τρίμηνον τῶν καταλειφθέντων τῷ ὀφειλέτῃ ζώων.» Ἑπομένως δέχεται καὶ αὐτὸς ἐξαιρέσεις. Εἶναι κατάδηλοι ἄλλως αὗται, καὶ μόνον ἔλλειψις σοβαρότητος δικαιολογεῖ τὴν παράλειψιν. Ἄλλην ἔλλειψιν, καίτοι ἐγὼ εἶμαι ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου, ἔχει τὴν ἑξῆς: ὅτι, ἐνῷ δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ὀφειλέτην νὰ ἐξαιρέσῃ ὡρισμένον ἀριθμὸν ζώων, δὲν ἐξαιρεῖ καὶ τὴν τροφὴν τὴν ἀπαιτουμένην διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ζώων αὐτῶν. Εἰς τί θὰ χρησιμεύσῃ ἡ ἐξαίρεσις διὰ τὰ τρία ζῷα, ὅταν θὰ ἔχῃ δικαίωμα ὁ δανειστὴς νὰ ἐπιβάλλῃ κατάσχεσιν ἐπὶ τῆς ἱπποφορβῆς, τοῦ ἀχύρου ἢ τοῦ χόρτου; Νομίζω, ὅτι, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπιμείνῃ εἰς τὸ νομοθέτημα, πρέπει νὰ περιλάβῃ διάταξιν, ὅτι δι’ ὡρισμένον χρόνον ἐπιτρέπεται ἡ ἐξαίρεσις καὶ τῆς ἀναγκαίας δι’ αὐτὸ τροφῆς, — ἃς θέσωμεν διὰ χρόνον δύο ἢ τριῶν ἑβδομάδων. Νομίζω ὅτι ὁ Γερμανικὸς νόμος ἔχει δύο μῆνας...

§125ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Ὄχι δύο ἑβδομάδας.

§126ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μάλιστα, δύο ἑβδομάδας. Ἀλλ’ ὁ Ἑλβετικὸς νόμος ἐν ἄρθρῳ 4, ἐδαφίῳ τετάρτῳ, ὅπερ ἀνέφερα πρὸ μικροῦ, ἐξαιρεῖ τὴν τροφὴν τὴν ἀναγκαίαν εἰς τὰ καταλειφθέντα τῷ ὀφειλέτῃ ζῷα διὰ τρεῖς μῆνας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὑποστηρίζει, παρασυρθεὶς ἴσως καὶ ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ ἐντίμου ἐκ Κεφαλληνίας Βουλευτοῦ, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς θὰ ἔχῃ ὀπισθενεργὸν δύναμιν, διότι πρόκειται περὶ ἐκτελέσεως. Βεβαίως τοιαύτη τις γνώμη ἐπικρατεῖ διὰ τὰ τῆς ἐκτελέσεως, ὁσάκις μεταβάλλονται διὰ νεωτέρου νόμου. Ἐφαρμόζεται οὗτος καὶ εἰς τὰς ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι, μολονότι περιέχεται εἰς τὰς διατάξεις περὶ ἐκτελέσεως τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον τροποποιεῖται, ὁ περιορισμὸς τῶν κατασχεθέντων πραγμάτων δὲν εἶναι κυρίως δικονομικὴ διάταξις, εἶναι περιορισμὸς ἐγγυήσεων τῶν δανείων, τὰς ὁποίας μᾶλλον οἱ οὐσιαστικοὶ νόμοι κανονίζουσιν. Ὅταν λέγωμεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ παράσχῃ τις ὡς ἐγγύησιν, ὡς ἀσφάλειαν, τῷ δανειστῇ του ὡρισμένα πράγματα, νομίζω ὅτι λέγομέν τι ἀναγόμενον οὐχὶ εἰς τὰ τῆς ἐκτελέσεως, ἀλλ’ εἰς τὰς συμβάσεις. Διότι τὰ τῆς ἐκτελέσεως εἶναι πᾶν ὅ,τι πρὸς ἀναγκαστικὴν ἐκποίησιν τῆς περιουσίας τοῦ ὀφειλέτου διατάσσεται. Ὅ,τι ἐξῃρέθη ἐκ τῶν νόμων ἀπὸ πάσης κατασχέσεως, δὲν δύναται ν’ ἀνήκῃ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν καὶ τὴν δικονομίαν αὐτῆς.

§127Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Τὰ δικαστήρια θὰ λύσωσι τὸ ζήτημα.

§128ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πιθανὸν τὰ δικαστήρια νὰ καταφύγωσιν εἰς τὰς ἐν τῇ Βουλῇ ἐξενεχθείσας γνώμας. Ἡ δὲ γνώμη τοῦ Ὑπουργοῦ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἐβάρυνε περισσότερον, ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἀντίρρησις. Φρονῶ ἐπίσης, ὅτι οὐδὲ τὸ ἄλλο εἶναι ὀρθὸν, προκειμένου δηλαδὴ περὶ ἰδιωτικῶν συμφερόντων, νὰ μὴ δύναται ὁ ὀφειλέτης νὰ παραιτεῖται τοῦ δικαιώματός του ἐπὶ τῶν ἐξῃρημένων ὑπὸ τοῦ νόμου πραγμάτων. Ἔχετε καὶ περὶ αὐτοῦ ἰδέαν, ὅτι πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς δημοσίας τάξεως.

§129ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Πρόκειται περὶ δημοσίας τάξεως.

§130ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅταν ἔλθῃ ὁ κλητὴρ νὰ ἐπιβάλῃ κατάσχεσιν, καὶ εὑρίσκω ὅτι δὲν μοὶ καθιστᾷ ἀδύνατον τὴν ζωὴν καὶ τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ἐργασίας ἡ ἐκποίησις αὐτῶν τῶν πραγμάτων, δὲν δύναμαι νὰ συναινέσω ν’ ἀπαλλοτριωθῶσι τὰ πράγματα αὐτὰ καὶ νὰ ἐπιτρέψω τὴν κατάσχεσίν των; Δὲν δύναται ἑπομένως ὁ ὀφειλέτης, ἂν θέλῃ, νὰ παραιτηθῇ τοῦ προνομίου;

§131ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δικαίωμά του εἶναι.

§132ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς, κύριε Πρόεδρε, μὴ θέλων περισσότερον νὰ μακρηγορῶ, εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι πρέπει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, μὴ θεωρῶν τὸ ζήτημα ζήτημα φιλοτιμίας, νὰ παραιτήσῃ νομοσχέδιον, ὅπερ ἐλαττοῖ τὰς δανειστικὰς δυνάμεις τοῦ γεωργοῦ. Τοιοῦτον νομοσχέδιον εἶναι ἐπιζήμιον τοῖς γεωργοῖς ἰδίως ἐν Θεσσαλίᾳ. Ἐκεῖ ἰδίως τὰ κεφάλαια δὲν εἶναι εὔκολα καὶ προσιτὰ τοῖς γεωργοῖς. Κατ’ ἐπίφασιν τὸ νομοσχέδιον εἶναι φιλάνθρωπον, κατ’ οὐσίαν εἶναι ἀντιγεωργικόν. Θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῆς πίστεως τῶν γεωργῶν πρὶν ἀκόμη γείνῃ φροντὶς περὶ προμηθείας κεφαλαίων εἰς τὴν γεωργικὴν τάξιν. Δὲν ἐφθάσαμεν ἀκόμη, ὑπὸ ἔποψιν κεφαλαίων καὶ πιστωτικοῦ ὀργανισμοῦ, εἰς τὴν θέσιν, ὥστε νὰ νομοθετῶμεν καταργήσεις διατάξεων ἔστω καὶ μὴ ἐντελῶς φιλανθρώπων. Ἐκτὸς τούτου τὸ νομοσχέδιον ἔχει καὶ ἄλλας ἀτελείας, αἵτινες δὲν συνιστῶσιν αὐτὸ εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς.

§133Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἐσκόπουν νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι τὴν γνώμην μου ἐξέφερα κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Εἶπον τότε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐνδέχεται νὰ ἔχῃ κοινωφελῆ σκοπὸν, ἔχει βεβαίως σκοπὸν ἐναντίον τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων τοῦ τόπου. Δὲν ἐσκόπουν τοσούτῳ μᾶλλον νὰ λάβω τὸν λόγον, καθόσον εἶχον τὴν γνώμην, ἣν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἐξέφερεν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ὑπολαμβάνει Ὑπουργὸν Κυβερνήσεως πλειονοψηφούσης καὶ ἁπλῶς ὑπὲρ τῆς συντηρήσεως τῆς πλειονοψηφίας ἐργαζομένης, συνετάχθη δὲ κατόπιν μιᾶς ἰδέας ἐσφαλμένης, ἥτις κατωρθώθη νὰ θεωρηθῇ ὡς παρέχουσα ὠφελείας εἰς τοὺς γεωργικοὺς πληθυσμοὺς, διότι παρέχει στιγμιαίαν τινὰ ἀνακούφισιν, ἐμποιοῦσαν εἰς αὐτοὺς εὐάρεστον ἐντύπωσιν καὶ πείθουσαν αὐτοὺς νὰ λησμονήσωσι τὴν ἐν τῷ μέλλοντι βλάβην. Τοιοῦτο νομοσχέδιον δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ ἢ παρὰ Βουλῆς, ἥτις ἐπιθυμεῖ, ἢ φαίνεται τοὐλάχιστον ὅτι ἐπιθυμεῖ, νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν στιγμιαίαν, ἔστω καὶ ἐπιβλαβῆ, ἐπιθυμίαν τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν τῆς Θεσσαλίας. Ἀλλ’ αἱ γνῶμαι, τὰς ὁποίας ἐξέφερεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, μοὶ ἔδωκαν τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι ἐν πεποιθήσει ἡ Κυβέρνησις ὑποστηρίζει τὸ νομοσχέδιον, ὡς χρήσιμον εἰς τοὺς γεωργικοὺς πληθυσμούς. Ἐπίστευον ὅτι ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι ἱκανοποίει πολλοὺς, μὴ σκεπτομένους ἐπακριβῶς τ’ ἀποτελέσματα αὐτοῦ, καὶ ὅτι ἐκ τούτου ἠθέλησε νὰ τὸ ψηφίσῃ. Ἀλλ’ ἡ πεποίθησις, ἣν ἐξέφρασεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἐξυπηρετοῦνται δι’ αὐτοῦ τὰ συμφέροντα τῶν γεωργῶν, μὲ κάμνει νὰ λάβω τὸν λόγον ἐκ δευτέρου. Βεβαίως τὰ συμφέροντα τῆς γεωργίας δὲν δύνανται νὰ ἐξυπηρετηθῶσιν, εἰμὴ διὰ τῆς παροχῆς μέσων εἰς αὐτὴν πρὸς ἀνάπτυξίν της. Ἐὰν ἡ γεωργία ἡμῶν ἦτο εἰς ἀκμὴν τοιαύτην, ὥστε νὰ μὴ ἔχῃ ἀνάγκην ἀναπτύξεως καὶ προόδου, ἀλλ’ ἐθεωρεῖτο ἡ πρόοδος αὐτῆς ἀρκετὴ, θὰ ἦτο συγγνωστὸν μέτρον φιλάνθρωπον, ὅπερ νὰ σώσῃ ἐκείνους, οἵτινες κινδυνεύουσι νὰ χάσωσι τὰ ἀροτριῶντα κτήνη των. Ἡ γεωργία ὅμως ἡμῶν δὲν εἶναι εἰς τοιαύτην θέσιν· δυστυχῶς ἔχει ἀνάγκην προόδου, καὶ τὴν πρόοδον αὐτὴν δὲν δύναται νὰ εὕρῃ ἢ διὰ τῆς πίστεως. Εἰλικρινέστατα δ’ ἐξεφράσθη ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου ὁ ἐκ Τυρνάβου κ. Βουλευτὴς, εἰπὼν ῥητῶς, ὅτι ὑπερασπίζει τοῦτο διότι δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ δανείζωνται οἱ γεωργοί. Τοῦτο εἶναι εἰλικρινές. Ἐὰν πράγματι δὲν ἐπιθυμοῦσιν οἱ προτείνοντες αὐτὸ νὰ δανείζωνται οἱ γεωργοὶ, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο συντελεῖ εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῆς τοιαύτης ἐπιθυμίας. Ἐὰν ὅμως τὸ ἐναντίον συμβαίνῃ, τουτέστι θέλῃ νὰ παράσχῃ τὸ νομοσχέδιον εὐκολίαν πρὸς ἐξεύρεσιν μέσων ἀναπτύξεως καὶ προόδου, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν δύναται νὰ συντελέσῃ πρὸς τοῦτο. Δὲν ἠξεύρω, πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν συμβιβάζει τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου καὶ τοῦ ἰσχύοντος νόμου περὶ ἐνεχυριάσεως καρπῶν μὴ εἰσέτι συλλεγέντων, ὁ ὁποῖος, ὅτε ἐψηφίσθη, ἐθεωρήθη ὡς ἓν βῆμα πρὸς ἐπέκτασιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως, πρὸς ἀπόκτησιν γεωργικῆς πίστεως· διότι σημειωθήτω, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ κτηματικῆς πίστεως. Ἡ κτηματικὴ πίστις ὑφίσταται ἐν Ἑλλάδι, καὶ οἱ δανείζοντες ἐπὶ ὑποθήκῃ κτημάτων ἔχουσιν ὡς ἀσφάλειαν τὸ κτῆμα, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἀγροτικῆς πίστεως, ἥτις δὲν ὑπάρχει δυστυχῶς παρ’ ἡμῖν. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς πίστεως τῆς κεκτημένης διὰ τῆς περιουσίας τοῦ γεωργοῦ. Καὶ τὸ πρῶτον βῆμα, τὸ ὁποῖον ἐποιήσατο ἡ νομοθεσία πρὸς ἀπόκτησιν γεωργικῆς πίστεως, εἶναι ὁ νόμος, ὁ ἐπιτρέπων τὴν ἐνεχυρίασιν καρπῶν μὴ συλλεγέντων. Ὁ νόμος οὗτος ἐψηφίσθη πρὸ τριετίας, νομίζω, ἐν Γαλλίᾳ, μετὰ πολλὴν μελέτην καὶ πολλὴν σκέψιν, καὶ ἐθεωρήθη μία ἀπὸ τὰς βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων δύναται νὰ στηριχθῇ ἡ ἀγροτικὴ πίστις, διότι μετὰ πολλὰς ἐνεργείας, μετὰ πολλὰς ἀποτυχίας, ποῦ; ἐν Γαλλίᾳ, ὅπου, μὲ ὅλην τὴν ἀφθονίαν τῶν κεφαλαίων, ἡ ἀγροτικὴ πίστις δὲν ἀνεπτύχθη, ὁ νόμος οὗτος ἐθεωρήθη ὡς ἑδραιώνων αὐτήν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔρχεται βεβαίως νὰ ἀντιστρατευθῇ κατὰ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν, διότι δὲν γνωρίζω, τίς ὁ κεφαλαιοῦχος, ὅστις θέλει δανείσει ἐπὶ καρπῶν μὴ συλλεγέντων, ὅταν ὑπάρχῃ τὸ ἀκατάσχετον τοῦ σπόρου. Ἐὰν ὁ γεωργὸς, εἴτε ἰδιοκτήτης εἴτε μὴ, — διότι τὸ νομοσχέδιον δὲν περιορίζεται εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας μόνον, — ἐὰν ὁ καλλιεργητὴς δύναται νὰ κρατήσῃ, νὰ ἔχῃ προνομιοῦχον τὸν σπόρον αὑτοῦ, δὲν ἠξεύρω ποίαν ἔννοιαν καὶ ποίαν σημασίαν θὰ ἔχῃ τὸ ἐνέχυρον, τὸ ὁποῖον δίδεται εἰς τὸν δανειστήν. Ἐνδέχεται οἱ καρποὶ οὗτοι, ἕνεκεν οἱουδήποτε λόγου, νὰ μὴ ἀντιπροσωπεύωσι τὸ ποσὸν τὸ ἀναγκαιοῦν πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ δανειστοῦ, καὶ τοιουτοτρόπως ὁ δανειστὴς νὰ εὑρεθῇ εἴτε ἀπέναντι τοῦ ὅλου ποσοῦ τοῦ πρὸς αὐτὸν ἐνεχύρου, ἐξαιρουμένου τῆς κατασχέσεως, εἴτε ἑνὸς μέρους. Ἔρχεται λοιπὸν ν’ ἀντιστρατευθῇ ἡ διάταξις αὕτη ἀναμφισβητήτως κατὰ τῆς ἰσχυούσης διατάξεως. Διὰ τοῦτο ἠπόρησα καὶ ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις εἰς ἀνάπτυξιν τῆς ἰδέας μου, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο βεβαίως δὲν πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν ἀγροτικὴν πίστιν, βεβαίως πρόκειται νὰ θραύσῃ αὐτὴν, καὶ μόνον ἀποτέλεσμα θὰ ἔχῃ τὸ λεχθὲν παρὰ τοῦ ἐκ Τυρνάβου κ. Βουλευτοῦ, νὰ παρεμποδίσωμεν τοὺς γεωργοὺς τοῦ νὰ εὑρίσκωσι δάνεια. Ἐὰν ὑπὸ τοιοῦτον πνεῦμα καὶ τοιοῦτον σκοπὸν θέλῃ νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εἶναι βεβαίως κυρία νὰ τὸ κάμῃ· ἐὰν ὅμως νομίζῃ, ὅτι, ψηφίζουσα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐξυπηρετεῖ τὴν ἀγροτικὴν πίστιν, βεβαίως πλανᾶται.

§134Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, πρῶτον ὅπως ἀποκρούσω αἰτιάσεις, τὰς ὁποίας καὶ ὁ ἐκ Μεσολογγίου ἀξιότιμος Βουλευτὴς καὶ ὁ ἐξ Ἄρτης ἀπηύθυναν· διότι ἀμφότεροι ὑπηνίχθησαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις προέβαλεν εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὄχι διότι ἦτο προϊόν τῶν πεποιθήσεων αὐτῆς, ἀλλὰ διὰ νὰ φανῇ εὐχάριστος εἰς τοὺς ἐκ Θεσσαλίας φίλους της. Δὲν εἶναι οὔτε τὸ πρῶτον οὔτε τὸ δεύτερον νομοθέτημα, ἐξ ὅσων ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε, τὸ ἀφορῶν εἰς τὰ Θεσσαλικὰ πράγματα· οὐδὲν ὅμως τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἴτε κατ’ αὐτὴν τὴν Σύνοδον, εἴτε κατὰ τὴν προηγουμένην, παρεῖχε τὸ δικαίωμα εἴς τινα νὰ ὑπολάβῃ, ὅτι ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδια ἐναντίον τῶν ἰδίων αὐτῆς πεποιθήσεων, καὶ μόνον ἵνα φανῇ εὐάρεστος τοῖς φίλοις αὐτῆς. Ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ὑποστηρίζεται ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, δὲν ὑποστηρίζεται διότι νομοθετεῖ χάριν ἑνὸς ἀντιπροσώπου ἢ ὡρισμένων ἀντιπροσώπων, ἀλλὰ διότι ἡ πλειονοψηφία ἔχει πεποίθησιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀκολουθεῖ στερρῶς καὶ ἀπαρεγκλίτως τὸ μεταρρυθμιστικὸν αὐτῆς πρόγραμμα, καὶ προβαίνει εἰς τὴν ὑποβολὴν νομοσχεδίων ἀφορώντων καὶ εἰς ἄλλους κλάδους τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν παραγωγῆς καὶ βιομηχανίας, καὶ εἰς καθαρῶς γεωργικούς. Δὲν ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ προβάλῃ εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον ἐναντίον τῶν πεποιθήσεων αὐτῆς καὶ μόνον διότι τινὲς τῶν κ. κ. Βουλευτῶν ὑπέδειξαν αὐτῇ τὴν ἀνάγκην τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου, οὐδὲ ἐδικαιοῦτό τις νὰ ὑπολάβῃ, ὅτι εἶναι δυνατὸν, νομοσχέδιον προβαλλόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, τοιοῦτόν τινα νὰ ἔχῃ σκοπόν. Διὰ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα προβάλλει εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἡ Κυβέρνησις, σκοπεῖ εἰς τὴν βελτίωσιν καὶ ἀνόρθωσιν τῶν δημοσίων πραγμάτων. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἔλαβον τὸν λόγον, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διορθώσω καὶ ἑτέραν πλάνην τῶν προλαλησάντων ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ ἐξ Ἄρτης ἀξιότιμος Βουλευτὴς πρὸ ὀλίγου εἶπεν, ὅτι αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἄντικρυς ἐναντίον τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν πρό τινος, περὶ χορηγίας δανείων ἐπὶ καλλιεργείᾳ, διότι παρακωλύει τὴν χορήγησιν τοιούτων δανείων. Παρατηρῶ, ὅτι ἀκριβῶς ἡ ψήφισις τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου συντρέχει εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου ἐκείνου· διότι ποίαν ἔχει ἀσφάλειαν τὸ δάνειον τῆς καλλιεργείας κατὰ τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν; τὸ προϊόν τῆς ἐργασίας τοῦ δανειζομένου γεωργοῦ. Ἀλλὰ πῶς θέλει ἔχει προϊόν ὁ γεωργὸς, ἐὰν τῷ ἀφαιρῆτε τὸν σπόρον καὶ τὰ γεωργικὰ ἐργαλεῖα;

§135Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸν ἔχει σπαρμένον.

§136ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν προσδιορίζεται ἐνταῦθα ἡ ἐποχὴ, πότε θὰ ζητήσῃ τὸ δάνειον. Ἐὰν δ’ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Τράπεζα ἢ ἕτερος κεφαλαιοῦχος, ὅτι τὰ ἀροτριῶντα κτήνη τοῦ γεωργοῦ, ἢ τὰ ἐργαλεῖα ἢ ὁ σπόρος, τὸν ὁποῖον ἔχει ἐν τῇ ἀποθήκῃ του, πρόκειται μετ’ ὀλίγον ν’ ἀφαιρεθῶσιν ὑπὸ τοῦ τοκογλύφου, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ δάνειον καλλιεργείας; Διότι ἐκεῖνος θὰ λάβῃ μὲν τὸ δάνειον τῆς καλλιεργείας, ἀλλὰ δὲν θὰ τὸ χρησιμοποιήσῃ πρὸς καλλιέργειαν, ἀφοῦ στερηθῇ τῶν μέσων τῆς καλλιεργείας. Ἑπομένως ἀκριβῶς ὁ νόμος οὗτος ὑποστηρίζει τὸν νόμον ἐκεῖνον. Ἀλλ’ ὁ ἐκ Μεσολογγίου ἀξιότιμος Βουλευτὴς εἶπε: «πῶς περιμένετε ἡ ἀγροτικὴ πίστις νὰ ἐμπεδωθῇ παρ’ ἡμῖν, ἀφοῦ δὲν παρέχεται αὐτῇ ἡ ἀπαιτουμένη ἐνίσχυσις διὰ τοῦ ἀκατασχέτου ἑνὸς ἔτι βοὸς καὶ ὀλίγης ἔτι ποσότητος σπόρου;» Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ θέματος ἐνδιαφέροντος ὄντως τὴν παρ’ ἡμῖν κτηματικὴν καὶ ἀγροτικὴν τάξιν, νομίζω ὅτι δέον νὰ μὴ παραλειφθῇ, ὅτι πρωτίστως ὀφείλομεν νὰ καταστήσωμεν τοὺς γεωργοὺς ὑλικῶς αὐτοτελεῖς καὶ φερεγγύους, ὅπως παρέχωσιν εἰς τὰ κεφάλαια τὴν ἀναγκαίαν ἐμπιστοσύνην καὶ ἀσφάλειαν, διότι τὸ χρῆμα καταφεύγει ἐκεῖ, ὅπου ὑπάρχει ἀσφάλεια. Τὸ χρῆμα, μεταδιδόμενον διὰ δανείου παρὰ τοῦ ἔχοντος αὐτὸ πρὸς τὸν ἔχοντα ἀνάγκην αὐτοῦ, χορηγεῖται ἐπὶ τόκῳ μετρίῳ, ὅταν ἦναι ἐξησφαλισμένον. Δέον λοιπὸν νὰ μεριμνήσωμεν πρωτίστως περὶ μεταβολῆς τῶν κρατουσῶν νῦν διατάξεων τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας περὶ ἐκτελέσεως. Αὐτὰ εἶναι τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ χορηγήσωμεν εἰς τὰ κεφάλαια, ἵνα τὰ προσελκύσωμεν εἰς τὴν χορηγίαν δανείων πρὸς τοὺς γεωργούς. Ἀλλ’ ἀνεκοίνωσε καὶ μελέτην ἐπὶ τῶν Τραπεζῶν τῶν ἀγροτικῶν, αἱ ὁποῖαι λειτουργοῦσιν ἐν Γερμανίᾳ. Καὶ ποῖος δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ ἴδῃ τὰ ἱδρύματα ταῦτα λειτουργοῦντα καὶ παρ’ ἡμῖν; Ἀλλὰ γινώσκουσιν οἱ προλαλήσαντες, διὰ ποῖον λόγον ἐν Ἑλλάδι δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τοιαύτας ἀγροτικὰς Τραπέζας; Διότι δὲν ἀνεπτύχθη, οὐδ’ ὑφίσταται παρ’ ἡμῖν ἡ κοινοπραξία. Γινώσκομεν δὲ, ὅτι δὲν εὑρίσκονται ἐν κοινοπραξίᾳ οἱ κάτοικοι μιᾶς κοινότητος οὔτε ὅταν πρόκειται νὰ ἐκλέξωσι τοὺς φύλακας τῶν κτημάτων των. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τοιαῦτα ἱδρύματα παρ’ ἡμῖν, ἱδρύματα πρὸς ὑποστήριξιν καὶ τῆς γεωργίας καὶ τῆς ἀγροτικῆς πίστεως; Ἀλλὰ μέχρις οὗ κατορθώσωμεν τὴν παρ’ ἡμῖν εἰσαγωγὴν τοιούτων ἱδρυμάτων, πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τὸν γεωργὸν ἔρμαιον τοῦ τοκογλύφου; Βεβαίως πρέπει νὰ λάβωμεν, ἔστω καὶ προσωρινῶς, μέτρα τινά, ὅπως προλάβωμεν τὴν ἐκ τῆς τοκογλυφίας καταστροφὴν τῶν ἀδυνάτων γεωργῶν. Αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου.

§137Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ἐντελῶς σύμφωνος μετ’ ἐμοῦ. Εἶπεν ὅτι τὸ χρῆμα, διὰ νὰ ἔλθῃ ἐν Ἑλλάδι, πρέπει νὰ ἔχητε ἀσφάλειαν. Εἶμαι σύμφωνος, ὅτι ἐργαζόμεθα πάντες, ὅπως ἔχωμεν ἀσφάλειαν, δὲν ὑπάρχει ὅμως ἀσφάλεια διότι δὲν ὑπάρχει δημοσία τάξις, καὶ χρῆμα διὰ τοῦτο δὲν ὑπάρχει, καὶ ὡμολόγησεν ὅτι διὰ τοῦτο δὲν ὑπάρχει. Ἀλλὰ συμφωνῶν μετ’ αὐτοῦ, ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν ἐκεῖνοι οἱ ὅροι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἑλκύσουν τὰ κεφάλαια ἐν Ἑλλάδι, φρονῶ ὅτι περιορίζοντες τὰς κειμένας ἐκ τῶν νόμων ἀσφαλείας, ἔστω καὶ πενιχρὰς, ἔστω καὶ μὴ πάντοτε ἄκρως φιλανθρώπους, αὐξάνομεν τὸ κακὸν, ἀντὶ νὰ τὸ περιορίσωμεν. Τὰ νομοθετήματα τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰ ἔργα αὐτῆς ἀποτυγχάνουν διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀσφαλείας. Ἂς μᾶς ἀφήσουν τοὐλάχιστον ν’ ἀπολαμβάνωμεν τῆς ἀσφαλείας ἐκείνης, τὴν ὁποίαν δίδουν εἰς τοὺς ἀπόρους οἱ κείμενοι θεσμοὶ, καίτοι ἐτροποποιήθησαν ἢ κατηργήθησαν ἐν ἄλλοις Κράτεσιν. Ἡμεῖς δὲν ἐφθάσαμεν ἔτι δυστυχῶς εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε ἀζημίως νὰ τοὺς μιμηθῶμεν.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Γουναράκης ἔχει τὸν λόγον.

§139ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ (ἐγείρεται ἐκ τῆς θέσεώς του).

§140Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Δὲν μᾶς λυπᾶσαι, κύριε Γουναράκη;

§141ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῶν Ναυτικῶν, δὲν σᾶς λυποῦμαι, καὶ δὲν σᾶς λυποῦμαι, διότι δὲν μετέσχετε τῆς συζητήσεως. Ἂν μετείχετε αὐτῆς, ἀντὶ λύπης, θὰ ἠσθάνεσθε εὐχαρίστησιν νὰ ἀκούσητε ὄχι μόνον ἕνα, ἀλλὰ πλειοτέρους Βουλευτὰς νὰ εἰσφέρωσι τὴν γνώμην τῶν ἐπὶ ζητημάτων, ἐκ τῆς ὀρθῆς λύσεως τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται ἡ πραγματοποίησις τῶν πόθων σας νὰ παρασκευάσητε ναυτικόν. Ἄνευ τῆς διευκρινήσεως τῶν ζητημάτων, περὶ ὧν νῦν συζητοῦμεν, εἰς μάτην θὰ λέγησθε καλὸς καὶ ἐπιτήδειος Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἄνευ οἰκονομικῶν δὲν δύνασθε οὐδὲ τὴν θέσιν τοῦ Ὑπουργοῦ νὰ χρησιμοποιήσητε, τὴν ὁποίαν εὐδοκίμως κατέσχετε. Ἐζήτησα τὸν λόγον, ὅτε τὸ πρῶτον ὡμίλησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐζήτησε δὲ αὐτὸν διότι ἔκαμεν ἰσχυρισμοὺς τινας, ἀρχόμενος τοῦ λόγου, εἰς ἀπάντησιν τῆς ὁμιλίας μου, ἰσχυρισμούς, ὧν τὰς ἀποδείξεις περιέμενον ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ λόγου. Δυστυχῶς ἔμεινεν ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τοὺς ἰσχυρισμοὺς μόνον, καὶ περὶ τὸ τέλος ἔκαμεν ἓν μικρὸν πυροτέχνημα, τὸ ὁποῖον ὑπεδέχθησάν τινες τῶν κυρίων Βουλευτῶν μετὰ χειροκροτημάτων. Ἐγὼ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἰς οὐδὲν ν’ ἀπαντήσω εἶχον, μὴ ὢν δὲ καὶ ἐπιτήδειος εἰς τοιαῦτα τεχνάσματα, θὰ παρῃτούμην τοῦ λόγου, ἂν μὴ ἤμην ἠναγκασμένος νὰ ἀπαντήσω ἐπὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐν τῇ δευτέρᾳ του ὁμιλίᾳ εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἰσχυρισθεὶς, ὅτι ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἀδύνατον νὰ γένηται σκέψις περὶ ἀγροτικῆς πίστεως.

§142ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶπον τοῦτο.

§143ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἴσως ἐν τῇ ῥύμῃ τοῦ λόγου σᾶς διέφυγεν ἡ φράσις αὕτη. Διορθώσατε τὰ λεχθέντα, διότι εἶναι μέγα ἁμάρτημα ὅ,τι ἰσχυρίσθητε. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός: «πῶς θέλετε νὰ γεννηθῇ παρ’ ἡμῖν ἡ ἐλπὶς ἀγροτικῆς πίστεως, ὅταν τὰ ἤθη μας ἦναι τοιαῦτα, οὐδόλως ἐπιτρέποντα νὰ σκεπτώμεθα ὅπως σκέπτονται ἐκεῖ, ὅπου εὐλόγως γίνονται αἱ Τράπεζαι αἱ ἀγροτικαί;» Ταῦτα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός. Ἄν τὰ ἀνακαλῇ, παραιτοῦμαι τοῦ λόγου (διακοπαί).

§144ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι, ὄχι, δὲν εἶπεν αὐτό.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε!

§146ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἄς συνεννοηθῶμεν. Τί εἴπετε, κύριε Ὑπουργέ;

§147Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι, δὲν εἶπον αὐτό.

§148ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Τί εἴπετε λοιπὸν, κύριε Ὑπουργέ;

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθήσατε, κύριε Γουναράκη, τὴν ἀγόρευσίν σας.

§150ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Τότε νὰ μὴ διακόπτωμαι· ὅταν διακόπτωμαι, θ’ ἀπαντῶ· ὅταν ἐπὶ γεγονότος τινὸς λαμβάνω ἄρνησιν παρὰ τοῦ εἰπόντος, ἔχω δικαίωμα νὰ διευκρινήσω τί ἐλέχθη. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν, ὅτι, προκειμένου περὶ πίστεως, περὶ ἀλληλεγγύης ἀγροτικῆς...

§151Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὄχι περὶ Τραπεζῶν ἀλληλοβοηθείας.

§152ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Τὰς Τραπέζας τῆς ἀλληλοβοηθείας, φαίνεται ὅτι τὰς θεωρεῖτε διακεκριμένας ἀπὸ τῆς πίστεως τῆς ἀγροτικῆς. Ἀλλ’ εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτό. Αἱ Τράπεζαι εἶναι ὁ τρόπος τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἀγροτικῆς πίστεως.

§153ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§154ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Λοιπὸν τί εἴπετε;

§155ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἀληθῶς ἡ ἵδρυσις Τραπεζῶν ἀγροτικῶν καὶ Τραπεζῶν ἀλληλοβοηθείας θέλει σπουδαίως συμβάλει εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς γεωργικῆς πίστεως, ἀλλὰ δυστυχῶς τὰ κοινωνικὰ ἤθη τὰ παρ’ ἡμῖν δὲν προήχθησαν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ ἦναι δυνατὴ ἡ ἐγκαθίδρυσις καὶ ἡ εὐδόκιμος λειτουργία τοιούτων Τραπεζῶν· ὀφείλομεν δὲ πάντες νὰ ἐργασθῶμεν, ὅπως παρασκευάσωμεν τὰ ἤθη τῶν κοινοτήτων, ὥστε ταχέως ν’ ἀποβῇ ἐφικτὴ ἡ ἐγκαθίδρυσις τοιούτων ἱδρυμάτων, καὶ δι’ αὐτῶν ὑποστηρίξωμεν καὶ ἐμπεδώσωμεν τὴν ἀγροτικὴν πίστιν, δι’ αὐτῆς δὲ νὰ προαγάγωμεν τὴν γεωργίαν, ἥτις ἀποτελεῖ τὸν πρῶτον παράγοντα τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν πλούτου.

§156ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἰδοὺ ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι εἰς τὰ γεγονότα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν λοιπὸν φρονεῖ, ὅτι παρ’ ἡμῖν, καίτοι μεγάλην ἐπίδρασιν θὰ εἶχε νὰ ἴδωμεν τ’ ἀποτελέσματα τοιούτων Τραπεζῶν, τὰ ἤθη μας ὅμως εἶναι τόσον ἄωρα, ὥστε δὲν ἐπιτρέπουσιν εἰς ἡμᾶς τὴν σκέψιν περὶ ἱδρύσεως τοιούτων, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ζήσωμεν, καὶ νὰ ζήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ μίαν δεκαετίαν ἢ εἰκοσαετίαν, ἵνα παρασκευάσῃ αὐτοὺς τοὺς ὅρους εἰς ἡμᾶς τοὺς νεωτέρους, ὅπως δρέψωμεν τοὺς καρποὺς τῆς συντελέσεως τῶν ὅρων, ἐκ τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται ἡ σκέψις περὶ ἀγροτικῆς πίστεως. Λοιπὸν ἰσχυρίζομαι καὶ λέγω, ὅτι αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν εἶναι τὰ ἀκριβῆ. Ὁμολογουμένως ἐλαττούμεθα εἰς τὸ ζήτημα τοῦ συνεταιρισμοῦ παρ’ ἡμῖν. Ἀλλὰ πρῶτον δὲν εἶναι καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ αὐτὸ ζήτημα τοῦ συνεταιρισμοῦ πρὸς παραγωγὴν καὶ τῶν Τραπεζῶν τῆς ἀλληλοβοηθείας πρὸς ἐπαύξησιν τῆς πίστεως. Οὐδ’ ἕπεται, ὅτι, ἐπειδὴ ὑπολειπόμεθα ἐν τῷ ζητήματι τοῦ συνεταιρισμοῦ, πρέπει ν’ ἀποβάλωμεν τὰς σκέψεις καὶ τὰς ἐνεργείας μας πρὸς μόρφωσιν ἀγροτικῆς πίστεως. Ἀλλαχοῦ ἐμορφώθη καὶ ἀνεπτύχθη ἡ ἀγροτικὴ πίστις, οὐχὶ διότι τὰ ἤθη ἦσαν βέλτιστα, καίτοι βεβαίως καὶ ἐγὼ δὲν θ’ ἀρνηθῶ τὴν ὑπὸ τῶν προσφυεστέρων ἠθῶν διευκόλυνσιν· ἐμορφώθη καὶ ἐπαγιώθη ἀλλαχοῦ ἡ ἀγροτικὴ πίστις, διότι παρήχθη ἐκεῖ μία μεγάλη διάνοια, ἡ ὁποία κατεδιώχθη μάλιστα ἐν ταῖς ἐνεργείαις πρὸς μόρφωσιν τῆς πίστεως ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων τῆς πείρας. Ὁ μέγας Schultze-Delitz ἐν Γερμανίᾳ πρῶτον εἶχε νὰ παλαίσῃ κατὰ τῆς φοβερᾶς αὐτῆς πείρας, τῆς ἀποθαρρυνούσης, ἡ ὁποία καὶ παρ’ ἡμῖν ἐπίκειται ὑπὲρ τὴν κεφαλὴν ἡμῶν, καὶ δυσχεραίνει πᾶσαν ἔκθεσιν ὑγιοῦς γνώμης. Ὁ Schultze-Delitz, ἐπιμείνας ἐπὶ μακρὸν καὶ κατισχύσας τοῦ πολέμου, ὃν εἶχον κηρύξει κατ’ αὐτοῦ οἱ πρακτικοὶ καὶ πειραματισταὶ, ἐδοξάσθη καὶ διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ κυρίου του ἔργου, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν μακρὰν πάλην κατὰ τῆς ἀντιδράσεως, πλειότερον ἴσως καὶ αὐτοῦ τοῦ Αὐτοκράτορος τῆς Γερμανίας. Ὁ Schultze-Delitz ἐπὶ 10 καὶ 20 ἔτη ἐπάλαισε πρὸς κατίσχυσιν μιᾶς μεγάλης καὶ ὑψηλῆς καὶ σωστικῆς ἰδέας, ἥτις ἐνεκλείετο εἰς τὰ στήθη του, καὶ ἐπὶ τέλους κατώρθωσεν, ὅπως ἡ Γερμανία γείνῃ ἡ πατρὶς τῶν Τραπεζῶν τῆς ἀλληλοβοηθείας, αἱ ὁποῖαι ἐπεξετάθησαν ἐπὶ τὴν Γαλλίαν καὶ ἔφθασαν εἰς γείτονα λαὸν, ὄχι ὑπὸ προσφορώτερα ἡμῶν διατελοῦντα ἤθη, εἰς τὴν γείτονα Ἰταλίαν, ὅπου μάλιστα εὗρον ἔδαφος μᾶλλον πρόσφορον ἢ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Γαλλίᾳ, ὅπου τὰ ἤθη ὑποτίθενται βελτίονα ἢ ἐν τῇ Ἰταλίᾳ. Μετὰ τοιαῦτα παραδείγματα ἡμεῖς ἐδῶ, ζητοῦντες καθ’ ἡμέραν βοήθειαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως πρὸς μόρφωσιν γεωργικῆς πίστεως, λαμβάνομεν ὡς ἀπάντησιν δι’ αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι δέον νὰ βελτιώσωμεν τὰ ἤθη ἡμῶν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ φροντίσῃ νὰ διορθώσῃ ταῦτα, διὰ νὰ σκεφθῇ κατόπιν περὶ ἀγροτικῆς πίστεως. Ὄχι! δὲν εἶναι αὕτη ἡ γνώμη ἐμοῦ, δὲν εἶναι αὕτη ἡ γνώμη οὐδὲ τῶν πολλῶν μελῶν τῆς πλειονοψηφίας αὐτῆς, δὲν εἶναι ἡ γνώμη τὴν ὁποίαν ὀφείλουσι νὰ ἔχωσιν οὗτοι ἐπὶ τόσῳ σοβαρῶν ζητημάτων. Διότι τὸ ζήτημα τῆς ἀγροτικῆς πίστεως εἶναι ζήτημα σωτηρίας τῆς χώρας, δὲν εἶναι ζήτημα πλειονοψηφίας. Καὶ διὰ τοῦτο, ἀρχόμενος τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, εἶπον, ὅτι δὲν ἐθεώρησα ζήτημα πολεμικῆς τὸ νομοσχέδιον αὐτό, εἰ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μὲ τόνον πολεμικῆς ἠθέλησε ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν ἔκφρασιν καὶ ἐκδήλωσιν τῆς ἐνδομύχου καὶ εἰλικρινοῦς γνώμης πάντων, οἵτινες ὡμιλήσαμεν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἐκ τῶν μέτρων τοῦ ὁποίου διείδομεν ἀπειλουμένην τὴν ἀγροτικὴν πίστιν. Ἐπιμένω λοιπὸν καὶ λέγω, ὅτι ἐσφαλμένα εἶναι ὅσα φρονῶν ἐξήγγειλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν περὶ ἀγροτικῆς πίστεως. Δύναται νὰ ἔλθῃ ἡ στιγμὴ, ἂν ἔλθῃ, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ δείξωμεν εἰς αὐτὸν ἡμεῖς οἱ θεωρητικοί, πῶς εἶναι δυνατὸν ἐν Ἑλλάδι ἀσφαλῶς νὰ παγιωθῇ ἡ ἀγροτικὴ πίστις. Ἀλλὰ πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ ἡμῶν τούτου ἔχομεν ἀνάγκην προηγουμένως νὰ κατορθώσωμεν ἄλλο ἔργον, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ σταματήσωμεν ὑμᾶς τοὺς κυβερνῶντας ἀπὸ τῆς τάσεως, τὴν ὁποίαν ἔχετε, ὅπως ἐξακολουθῆτε ἀκόμη νὰ ἀμέλγητε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ σᾶς σταματήσωμεν ἀπὸ τῆς περαιτέρω αὐξήσεως τῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπὶ τῇ κωμικῇ ἐλπίδι, ὅτι ὑπὸ τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν περιήλθομεν, ἐπικρατουσῶν μάλιστα ἰδεῶν σφαλερῶν περὶ τῆς παραγωγῆς τῆς χώρας, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν προσφυεῖς ὀργανισμοὺς στρατοῦ καὶ στόλου. Θὰ δείξωμεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμὴ, ὅτι ὑπάρχουσι μέσα, ὑπάρχουσι γνῶμαι, ὑπάρχει θέλησις, τὰς ὁποίας ἂν ἀκολουθήσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὅστις δὲν κατενόησεν εἰσέτι ποῦ εὑρίσκεται, δύναται νὰ σωθῇ. Καὶ βεβαίως κοιμᾶται, ὅταν ἐφησυχάζῃ, ἐνῷ τοιαύτην κατάστασιν γνωμῶν καὶ ἐνεργειῶν ἐπικρατοῦσαν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ βλέπει, ἐξ ὧν ἐκπορεύεται αὐτὸ τὸ τεράστιον ὕψος τοῦ φορολογικοῦ βάρους, ὑπὸ τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ σκάσῃ καὶ αὐτός. (Εὖγε! εὖγε! καὶ χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν ἀκροατηρίων). Τοιαῦτά τινα, ὁποῖα ἡμεῖς ἐκθέτομεν, ἔπρεπε νὰ φρονῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν οὐδ’ ἐπετρέπετο αὐτῷ ν’ ἀπελπίζῃ ἡμᾶς, τοὺς νεωστὶ εἰσελθόντας ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, νὰ ἐλπίζῃ δὲ, ὅτι ἠδυνάμεθα ν’ ἀκολουθήσωμεν αὐτὸν, σκεπτόμενον μόνον, πῶς νὰ ἐπιβάλωμεν βάρη εἰς τὸν λαὸν, οὐδέποτε δὲ νὰ σκεπτώμεθα περὶ παραγωγῆς τῆς χώρας σοβαρῶς. Κατὰ τῆς παραγωγῆς μάλιστα ἐνεργοῦμεν, ὅταν ἐλαττώνωμεν τὰς ἐγγυήσεις τοῦ δανειστοῦ ἀναιτιολογήτως, καὶ ἀποδειλιῶμεν τὴν πίστιν τὴν ἀγροτικὴν διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Φρονοῦμεν ἡμεῖς διὰ τοῦτο, ὅτι πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τὰ πράγματα ὡς ἔχουσι νῦν νομοθετικῶς. Οὐδόλως πρέπει νὰ καινοτομήσωμεν. Ὄχι τόσον διὰ τὴν μεταβολὴν, ἣν φέρει τὸ νομοσχέδιον, ὅσον διὰ τὴν καινοτομίαν καθ’ ἑαυτὴν, καταδεικνύουσαν τὴν τάσιν τὴν ἐπικίνδυνον, κατὰ τῆς ὁποίας κηρυσσόμεθα πολέμιοι, ὅπως ἐνισχύσωμεν τὸ κεφάλαιον, καὶ δι’ αὐτοῦ τὴν ἀγροτικὴν πίστιν, διὰ τῆς ὁποίας ἐλπίζω τὴν πρόοδον τοῦ τόπου.

§157Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἤθελον ἐπικροτήσει εἰς τὰς ἰδέας τοῦ ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, ἂν ἐγίνετο οὗτος ἀρχηγὸς τῆς ἱδρύσεως Τραπέζης ἀγροτικῆς ἢ ἀλληλοβοηθείας, διότι οὐδεὶς ἔχει τὴν γνώμην, ὅτι τοιαῦτα ἱδρύματα δὲν θέλουν συντελέσει εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως παρ’ ἡμῖν. Ὑπῆρξε καὶ ἄλλος θιασώτης τῶν ἰδεῶν αὐτῶν, ὁ Ἀριστείδης Οἰκονόμου, ὁ ὁποῖος μετ’ ἐνθουσιασμοῦ κατέγεινε διὰ νὰ πήξῃ τοιαύτας ἑταιρείας ἀλληλοβοηθείας...

§158ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἐδῶ ὅμως νὰ ἀπαντήσῃ.

§159ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. ... Ὑπεγράφησαν καταστατικὰ, καὶ ἐγένοντο αἱ πρῶται καταθέσεις· ἀλλ’ ὅτε ἤρξατο ἡ λειτουργία αὐτῶν, τόσαι παρουσιάσθησαν δυσχέρειαι, ὥστε νὰ εἴπῃ αὐτὸς ὁ ἱδρυτὴς, ὅτι δὲν εἶναι ἀκόμη ὁ τόπος ἡμῶν παρεσκευασμένος διὰ τοιούτου εἴδους ἱδρύματα. Ἀλλὰ ποῖος ἔχει τὴν γνώμην, ὅτι τοιαῦτα ἱδρύματα δὲν θέλουν ἀποβῆ ὠφέλιμα εἰς τὸν τόπον; ποῖος δὲν ἤθελεν ὑποστηρίξει μετὰ τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς τὴν εἰσαγωγὴν αὐτῶν; Ἀλλ’ ὅταν πρόκειται νὰ ἐπεκταθῶσιν αἱ ἐν τῇ Πολιτικῇ ἡμῶν Δικονομίᾳ ἀναγραφόμεναι ἀπαλλαγαὶ ἐπὶ ἑνὸς ἀροτριῶντος κτήνους, ἢ ἐπὶ ποσοῦ δημητριακῶν καρπῶν, δὲν νομίζω κατάλληλον τὸ ἔδαφος πρὸς τὴν ἀπὸ γενικωτέρας ἀπόψεως συζήτησιν τῶν ληπτέων μέτρων πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς. Δὲν εἶναι μόνον αἱ Τράπεζαι τῆς ἀλληλοβοηθείας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐμπεδώσωσι τὴν γεωργικὴν πίστιν· ἀπαιτοῦνται τόσα ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἐλλείπουσι παρ’ ἡμῖν, καὶ διὰ τὰ ὁποῖα ἐργαζόμεθα. Ἀλλ’ ὅταν ἐπὶ θεμάτων οὕτω σπουδαίων, Βουλευτὴς, ὡς ὁ ἐξ Ἀττικῆς, προβάλλῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν ἄλλο πράττει ἢ νὰ ἀμέλγῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, νομίζω, ὅτι δὲν πράττει καθῆκον συμβιβαζόμενον πρὸς τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται εἰς Βουλευτὴν θέλοντα νὰ ἱδρύσῃ Τραπέζας ἀλληλοβοηθείας.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Φλογαΐτης ἔχει τὸν λόγον.

§161Θ. ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἀνήκω ἀνέκαθεν εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν φρονούντων, ὅτι μόνον δι’ ἀνηλεῶν οἰκονομιῶν καὶ διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῶν φόρων, οὐχὶ δὲ διὰ τῆς αὐξήσεως, δύναται νὰ σωθῇ ὁ τόπος. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀνέκαθεν πεποίθησίς μου. Ὅσοι διετέλουν Βουλευταὶ ἐν ἄλλαις βουλευτικαῖς περιόδοις, καθ’ ἃς διετέλουν καὶ ἐγὼ Βουλευτὴς, γινώσκουσιν ὅτι οὐδέποτε ἐψήφισα ὑπὲρ νομοσχεδίου ἐπιβάλλοντος ἔστω καὶ ἑνὸς λεπτοῦ δαπάνην, ὅτι προεῖπον μάλιστα ἀπὸ τοῦ 1879 ὅτι θὰ ἐπέλθῃ ἡ χρεωκοπία, ἂν ψηφίζωνται οἱ προϋπολογισμοὶ οἱ ἐξωγκωμένοι κατὰ τὰ παρ’ ἡμῖν ἐπικρατοῦντα, ὅτι μάλιστα κατὰ τὸ ἔτος 1882 ὑπέδειξα τὰ μέτρα τῆς σωτηρίας ἀπὸ τῆς ἐπικειμένης καταστροφῆς διὰ τῆς ἐκθέσεώς μου, ὡς εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἅτινα ὅμως δὲν εἰσηκούσθησαν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου ταύτην τὴν στιγμὴν πρόκειται, εἶναι ἄσχετον ἐντελῶς πρὸς τὸ ζήτημα ἐκεῖνο. Ἀπὸ τοῦ 1877 ὑπεστήριξα διὰ συγγραφῆς μου, μεταξὺ ἄλλων, ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ καθιερωθῇ τὸ ἀκατάσχετον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τῶν γεωργικῶν ἐργαλείων, καὶ ἑπόμενος ἀκριβῶς εἰς τὴν γνώμην μου ἐκείνην, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀπὸ τῆς πρὸ τῶν ἑορτῶν περιόδου τῆς παρούσης Συνόδου προεκάλεσα μετὰ καὶ ἄλλων Βουλευτῶν τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Τί κοινὸν μεταξὺ τῆς ἐν γένει οἰκονομικῆς καταστάσεως, ἥτις βεβαίως ἔχει ἀνάγκην πολλῶν μέσων, ὅπως κατορθωθῇ νὰ ἀνορθωθῇ, καὶ τοῦ προκειμένου καθαρῶς δικαστικοῦ νομοσχεδίου; Βεβαίως εἶναι πολὺ αἰσιόδοξος ἐκεῖνος, ὅστις νομίζει, ὅτι διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνιδρυθῇ ἡ γεωργικὴ πίστις καὶ νὰ βελτιωθῇ ἡ κατάστασις τῶν οἰκονομικῶν τῆς κοινωνίας καὶ τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἄλλο τοῦτο, καὶ ἄλλο τὸ νὰ ἰσχυρίζωνται, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ, διὰ τὸν λόγον, ὅτι δύναται νὰ ἐπέλθῃ δῆθεν ἀνατροπὴ τῶν προσδοκωμένων ἄλλως ἀγαθῶν. Ἀρχὴ ἐπεκράτησεν, εἰκότως, ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων ἐν πάσαις ταῖς νομοθεσίαις τῶν ἐθνῶν, ὅτι πρέπει οἱ ὀφειλέται νὰ προστατεύωνται μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε νὰ ἦναι δυνατὸν, συνεχίζοντες τὴν ἐξακολούθησιν τοῦ ἐπαγγέλματος αὐτῶν, νὰ πορίζωνται τὰ πρὸς τὸ ζῆν. Εἰς τοῦτο ὀφείλεται καὶ ἡ διάταξις τοῦ Ῥωμαϊκοῦ Δικαίου περὶ εὐεργετήματος τῆς εὐπορίας (beneficium competentiae), καὶ εἰδικώτερον περὶ τοῦ ἀκατασχέτου τῶν ἀροτήρων βοῶν εἰς τοῦτο ὀφείλονται καὶ ὅλων τῶν νεωτέρων δικονομικῶν νομοθεσιῶν αἱ διατάξεις, κατὰ τὰς ὁποίας περιορίζεται ἡ κατάσχεσις, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται ἐπὶ ὡρισμένων τινῶν ἀντικειμένων. Ἡ διάταξις τῆς Πολιτικῆς ἡμῶν Δικονομίας, ἥτις ἐφαρμόζεται σήμερον εἰς τοὺς γεωργοὺς, ἐλήφθη ἐκ τῆς Γαλλικῆς Πολιτικῆς Δικονομίας· ἀλλ’ ἂν δὲν μὲ πλανᾷ ἡ μνήμη, καὶ ἐν Γαλλίᾳ διὰ νεωτέρου νόμου καθιερώθη τὸ ἀκατάσχετον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν· παραιτῶ, ὅτι ὁ Γάλλος νομοθέτης ἀπ’ ἀρχῆς ἐκήρυξεν ἀκατάσχετον ἐν γένει τὴν ἐπὶ τριάκοντα ἡμέρας ζωοτροφίαν τοῦ ὀφειλέτου καὶ τῆς οἰκογενείας του. Ὡς πρὸς δὲ τὸ ποσὸν τῆς ἀξίας τῶν γεωργικῶν ἐργαλείων, ῥητῶς καὶ ἐν Γαλλίᾳ ὁρίζεται τὸ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, δηλαδὴ, ὅτι ἀκατάσχετα εἶναι τὰ ἀναγκαῖα πρὸς καλλιέργειαν ἐργαλεῖα μέχρις ἀξίας τριακοσίων δραχμῶν· πρὸ πολλῶν ἐτῶν δὲ, κατὰ τὸ 1857 ἢ 1858, ἐξεδόθη, νομίζω, σύγγραμμα ἐν Γαλλίᾳ ὑπὸ τοῦ νομικοῦ φιλοσόφου Bellot, ὅστις δὲν ἑρμηνεύει τὰς διατάξεις τῆς καθεστώσης δικονομίας, ἀλλ’ ἐξετάζει φιλοσοφικῶς τὸ ἐπικρατοῦν δικονομικὸν σύστημα ἐν λεπτομερείᾳ, καὶ ἀποφαίνεται περὶ τοῦ ἀναγκαίου τῆς μεταβολῆς πολλῶν διατάξεων τῆς Γαλλικῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, καὶ μεταξὺ ἄλλων καὶ τῶν περὶ κατασχέσεως, ὡς περιοριζουσῶν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀκατασχέτων. Δὲν πρόκειται λοιπὸν σήμερον περὶ διατάξεώς τινος δικονομικῆς, πρόκειται περὶ διατάξεως, ἥτις ἀπορρέει ἀπὸ τοῦ χρέους, ὅπερ ἔχει ὁ νομοθέτης, νὰ σώζῃ τὸν πολίτην ἀπὸ τῆς παντελοῦς αὐτοῦ καταστροφῆς, καὶ νὰ μεριμνᾷ περὶ τῆς μὴ ἀφαιρέσεως ἀπ’ αὐτοῦ τῶν μέσων τῆς αὐτοσυντηρήσεως. Ἐκ τούτου τοῦ λόγου ἐμποδίζει καὶ τὴν κατάσχεσιν πραγμάτων τινῶν ἀνηκόντων εἰς τοὺς λογίους, τοὺς τεχνίτας καὶ τοὺς ἄλλους ἐπαγγελματίας μέχρις ὡρισμένου τινὸς ποσοῦ, δηλονότι τῶν πρὸς ἄσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματος αὐτῶν ἀναγκαίων, ἤγουν βιβλίων καὶ λοιπῶν ἐργαλείων τῆς ἐπιστήμης ἢ τέχνης των. Λοιπὸν ἐθεωρήθη εἰκότως, ὅτι εἶναι ἀνάγκη πραγματικὴ νὰ ἐπεκταθῇ τὸ ἀκατάσχετον, διότι τῷ ὄντι ἦτο ἀναγκαῖον τοῦτο. Ἐγὼ, πρὸ πολλῶν ἐτῶν, παρατηρήσας τί ὑφίστανται οἱ δυστυχεῖς γεωργοὶ ἐν Εὐβοίᾳ, ἐπείσθην περὶ τοῦ ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἐπεκταθῇ τὸ ἀκατάσχετον· διότι, γινώσκετε τί ἐγίνετο ἐκεῖ; Πλεῖστοι ὅσοι, πιεζόμενοι ὑπὸ τῶν τοκογλύφων, ἔφθανον μέχρι τοῦ σημείου, κατασχομένων ὅλων, ὅσα εἶχον εἰς χεῖράς των, νὰ παραιτῶσι τὸ γεωργικὸν ἐπάγγελμα καὶ νὰ ἐπιδίδωνται εἰς οἱονδήποτε ἄλλο, ὅπως κατορθώσωσι νὰ προσπορίζωνται τὰ πρὸς τὸ ζῆν, νὰ γίνωνται ῥητινοσυλλέκται, ἀγωγιάται ἢ ὑπηρέται ἄλλων γεωργῶν ἢ ἐπαγγελματιῶν, ἐπὶ ζημίᾳ τῆς γεωργίας καὶ ἐπὶ καταστροφῇ τῶν οἰκογενειῶν των. Διὸ ἔκτοτε ὑπεστήριξα τοῦτο ἐν τῇ πραγματείᾳ μου «περὶ τῶν ἀναγκαίων δικονομικῶν μεταρρυθμίσεων». Φρονῶ πεποιθότως, ὅτι οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει πρὸς τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικόν. Ἀνάγκη τῷ ὄντι νὰ προβλέψωμεν δι’ ἀνηλεῶν οἰκονομιῶν, καὶ δι’ ἄλλου οἰκονομικοῦ συστήματος, ἀνακουφιστικωτέρου καὶ ὀλιγώτερον πιεστικοῦ, ἔτι δὲ διὰ τῆς κατὰ τὸ δυνατὸν ἀναπτύξεως τῶν πόρων ἡμῶν, νὰ προσπαθήσωμεν νὰ σώσωμεν τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τῆς κατ’ ἐμὲ ἐπικειμένης ἄλλως οἰκονομικῆς καταστροφῆς. Ἀλλὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἡ ψήφισις δὲν ἀντίκειται εἰς τὴν προσπάθειαν ταύτην.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§163ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐπροτάθη ἡ ἀναβολή· ὁ κ. Γουναράκης ἀγορεύων ὑπέβαλε πρότασιν περὶ ἀναβολῆς.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἐθεώρησα, ὅτι ὑπέβαλεν ἁπλῶς γνώμην τοιαύτην, ὄχι ὅτι ἔκαμε πρότασιν.

§165ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἐγὼ ὑπέβαλον πρότασιν περὶ ἀναβολῆς, πρὸς τὸν σκοπὸν, ὅπως ἀποσυρθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ προσκομισθῇ πληρέστερον σύστημα, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ νὰ συζητήσωμεν.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὑπέβαλε τροπολογίαν περὶ προσθήκης δευτέρου ἄρθρου, κατὰ τὸ ὁποῖον «ἡ ἰσχὺς τοῦ παρόντος νόμου ἄρχεται ἀπὸ τῆς ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως δημοσιεύσεως αὐτοῦ». Ἑπομένως τὸ ἄρθρον μόνον θὰ μεταβληθῇ εἰς ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1). Ὁ κ. Πεταλᾶς ἔχει ὑποβάλει τροπολογίαν· ἀλλὰ μετὰ τὴν τροπολογίαν, ἣν ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, νομίζω ὅτι παραιτεῖται, διότι συμπίπτουν.

§168ΠΕΤΑΛΑΣ. Ἐγὼ εἶπον νὰ ἐξαιρεθῇ τὸ μεταγωγικόν.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μόνον αὐτό. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ πρῶτον ἄρθρον, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§170Κ. ΤΟΠΑΛΗΣ. Ἔχω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου. Ὑποδιαιρεῖται δὲ ἡ τροπολογία μου εἰς δύο ἐδάφια, κατὰ τὸ σύστημα τῆς Γερμανικῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, καὶ ἔχει ὡς ἑξῆς: «7. Ἐπὶ παντὸς ὀφειλέτου, μία γαλακτοφόρος ἀγελὰς, ἢ ἕξ πρόβατα, ἢ τέσσαρες αἶγες, ἢ εἷς ὄνος. 8. Ἐπὶ γεωργῶν, δύο βόες ἢ δύο ἵπποι, κατ’ ἐκλογὴν τοῦ ὀφειλέτου, μετὰ τῆς φορβῆς αὐτῶν ἐπὶ δύο ἑβδομάδας, ἓν ἄροτρον καὶ τέσσαρα πρόβατα, ἢ δύο αἶγες, καὶ 20 κοιλὰ σίτου ἢ κριθῆς ἢ ἀραβοσίτου, ἐπίσης κατ’ ἐκλογὴν τοῦ ὀφειλέτου.»

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Τοπάλη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§172ΤΟΠΑΛΗΣ. Ἐπειδὴ τὴν τροπολογίαν ταύτην θεωρῶ σπουδαιοτάτην, διότι μειοῖ κατὰ τὸ ἥμισυ τὸ ποσὸν τῶν ἀκατασχέτων ἀντικειμένων, παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. (Ἐγείρονται 15).

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κύριε Τοπάλη, ὡς ψηφολέκτης. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Τοπάλη λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν τῶν βουλευτῶν Ἡρ. Καλαμπάκα καὶ Κ. Τοπάλη, καὶ εἶτα ἡ διαλογὴ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 124. Ἐκ τούτων 13 εἶπον Ναὶ, 110 εἶπον Ὄχι, καὶ εἷς ἠρνήθη ψῆφον. Ἑπομένως ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Τοπάλη ἀπερρίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται). Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 9 καὶ 20′ μ. μ.)