1899.12.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 14

τῆς 21 Δεκεμβρίου 1899.

(Τρίτη).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 4 καὶ 30′ μ. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ μέλη τῶν διαρκῶν ἐπιτροπῶν τῆς Βουλῆς, καίτοι κληθέντα νὰ συνέλθωσι σήμερον, ὅπως προβῶσιν εἰς τὰς ἀρχαιρεσίας των, δὲν συνῆλθον.

§2Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τὸ Προεδρεῖον πρέπει νὰ καλέσῃ ἐγγράφως τὰ μέλη, διότι δὲν ἐλάβομεν γνῶσιν τῆς προσκλήσεως.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ δημοσία γινομένη πρόσκλησις εἶναι ἡ ἐπισημοτέρα πρόσκλησις. Παρακαλῶ λοιπὸν τὰ μέλη τῶν ἐπιτροπῶν, καὶ ἰδίως τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταρρυθμίσεως τῶν προξενικῶν νόμων, νὰ συνέλθωσιν αὔριον ὥρᾳ 3 μ. μ., ὅπως προβῶσιν εἰς τὰς ἐργασίας των.

§4ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ἁμαξηλάται καὶ καρραγωγεῖς Λαμίας καὶ Καρπενησίου ὑποβάλλουσι διὰ τοῦ βουλευτοῦ κ. Τσιτσάρα ἀναφοράν, δι’ ἧς ζητοῦσι τὴν διόρθωσιν καὶ στρῶσιν τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Λαμίας μέχρι Καρπενησίου.

§6Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Συνιστῶ θερμῶς τὴν ἀναφορὰν ταύτην εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ τὴν λάβῃ σπουδαίως ὑπ’ ὄψιν, καὶ νὰ μὴ ἀρκεσθῇ εἰς τὰς διαβεβαιώσεις τῆς ὑπηρεσίας, καθόσον ἡ ὑπηρεσία ἐπὶ δέκα ἤδη ἔτη οὐδὲν ἔπραξεν. Ἐδαπανήθησαν δέκα ἑκατομμύρια δραχμαὶ, καὶ ἡ ὁδὸς εἶναι μόνον εἰς τὰ χαρτιὰ γραμμένη. Τοῦτο δύναται νὰ μαρτυρήσῃ καὶ ὁ ἀξιότιμος νομάρχης Εὐρυτανίας, ὁ ὁποῖος ἐκινδύνευσε ν’ ἀποθάνῃ καθ’ ὁδόν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ ἐν Ἑρμουπόλει Σύνδεσμος τῶν ἐργατῶν «Ἀλληλοβοήθεια» ἀπέστειλεν ὑπόμνημα περὶ τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων. Κληρωτοί τινες ἐκ Βόλου τῶν ἀπογραφῶν τοῦ 1897 καὶ 1898 δι’ ἀναφορᾶς των παρακαλοῦσι τὴν Βουλήν, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἀνακοινώσῃ, τίνα μέτρα προτίθεται νὰ λάβῃ περὶ αὐτῶν. Ὁ δήμαρχος Σκοτούσης ὑποβάλλει ἀναφορὰν περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ δήμου του καὶ περὶ τοῦ νόμου περὶ φορολογίας τῶν ζώων. Ὁ Χρῆστος Πολίτης, κάτοικος Κορίνθου, δι’ ἀναφορᾶς του παραπονεῖται κατὰ τοῦ αὐτόθι ἀστυνόμου. Οἱ ἐργάται Λαυρίου δι’ ἀναφορᾶς των πρὸς τὴν Βουλὴν παρακαλοῦσι νὰ ληφθῇ πρόνοια πρὸς περίθαλψιν καὶ προστασίαν τῶν ἐν τοῖς μεταλλείοις παθαινόντων.

§8Θ. ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§9ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὸν λόγον.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολλοὶ θὰ λάβωσι τὸν λόγον, ἀλλὰ μὲ τὴν σειράν. Ὁ κ. Φλογαΐτης πρῶτον.

§11Θ. ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Οἱ ἐργάται Λαυρίου ζητοῦσι νὰ ληφθῇ νομοθετικὴ πρόνοια περὶ τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς συντάξεως αὐτῶν ἐν περιπτώσει παθημάτων. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν διάταγμα τοῦ 1882, διὰ τοῦ ὁποίου ὡρίσθησαν τὰ τῆς συνδρομῆς τῶν παθόντων ἐν ταῖς μεταλλευτικαῖς ἐργασίαις. Τὸ διάταγμα ὅμως τοῦτο εἶναι ἀνεπαρκές. Πρῶτον μὲν δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ διατάγματος, κυρίως εἰπεῖν, νὰ ὁρισθῶσι τοιούτου εἴδους συντάξεις, ὥστε νὰ ἔχωσι νομοθετικὴν ἰσχὺν ἀπρόσβλητον, ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου εἶναι καὶ κατὰ τοῦτο κάκιστον τὸ διάταγμα, ὅτι ἀναθέτει τὰ τῆς ἐκδικάσεως τῶν αἰτήσεων τῶν ἀποτεινομένων ἐργατῶν πρὸς περίθαλψιν εἰς τὴν διοικοῦσαν τὸ ταμεῖον ἐπιτροπήν, ἐπιτροπὴν ὅλως διοικητικήν. Τὸ φοβερώτερον δὲ εἶναι, ὅτι ἀνετέθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν καὶ ὁ κανονισμὸς τῆς διαδικασίας, κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνηται ἡ ἐξακρίβωσις τῶν παθημάτων. Ἕνεκα τούτου συνέβησαν πολλὰ ἀδικήματα, διότι τάσσονται προθεσμίαι συντομώταται, ὡς τριῶν φέρ’ εἰπεῖν ἡμερῶν κτλ., ὅπως κατορθωθῇ νὰ προσαχθῇ ὑπὸ τοῦ αἰτοῦντος σύνταξιν ἐργάτου τὸ ἀναγκαῖον πιστοποιητικὸν τοῦ δημάρχου καὶ λοιπὰ πιστοποιητικά. Ἔχουσι λοιπὸν δίκαιον οἱ ἐν Λαυρίῳ ἐργαζόμενοι ἐργάται νὰ ζητῶσι τὴν ἐξασφάλισιν αὐτῶν διὰ συντάξεως εἰδικοῦ νόμου, ὁρίζοντος τὰ τῆς ἐξακριβώσεως τῶν παθημάτων αὐτῶν κατ’ ἄλλον τρόπον, καὶ ἀναθέτοντος εἰς ἄλλην ἐπιτροπήν, παρέχουσαν μείζονας ἐγγυήσεις εὐθυδικίας καὶ ταχυδικίας, τὴν ἐκδίκασιν τῶν τοιούτου εἴδους ὑποθέσεων. Ἐνταῦθα ἐκ τούτου λαμβάνω ἀφορμὴν νὰ παρατηρήσω, ὅτι περὶ μὲν τῶν ἐν τοῖς μεταλλείοις ἐργαζομένων ὑπάρχει τέλος πάντων οἱονεί τις νομοθεσία, αὐτὸ τὸ ἀτελέστατον διάταγμα, ἀλλὰ περὶ τῶν ἄλλων ἐργατῶν παντὸς εἴδους οὐδὲν ὑπάρχει. Ἀνάγκη, νομίζω, νὰ ληφθῇ ἐν γένει πρόνοια περὶ τῶν ἐργατῶν παντὸς εἴδους, οἱ ὁποῖοι εἶναι δυνατὸν ἅπαντες νὰ προσβληθῶσιν ὑπὸ παντοίων παθήσεων, ἢ καὶ νὰ φονευθῶσι, γινόμενοι θύματα τῶν ἀτμομηχανῶν ἢ τῶν οἰκοδομικῶν ἐργασιῶν, ἢ ἄλλων παντὸς εἴδους ἐργασιῶν. Περὶ πάντων τούτων δὲν ἐλήφθη παρ’ ἡμῖν πρόνοια ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ βασιλείου, καὶ ὅμως εἶναι ἀναγκαιότατον νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως ἐν πᾶσι τοῖς πεπολιτισμένοις Κράτεσι. Ἐν Ἰταλίᾳ κατὰ τὸ 1883 εἶχε ψηφισθῇ νόμος παρεμφερὴς πρὸς τὸν παρ’ ἡμῖν νόμον περὶ Ναυτικοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου, διὰ τοῦ ὁποίου ἀσφαλίζονται οἱ ἐργάται διὰ συντάξεως ἐπαρκοῦς κατὰ τοιούτων κινδύνων, καὶ ἐν περιπτώσει θανάτου αὐτῶν ἀσφαλίζονται αἱ χῆραι καὶ τὰ ὀρφανὰ αὐτῶν, ὁ δὲ νόμος οὗτος συνεπληρώθη πρό τινος δι’ ἄλλου νόμου, διότι ὁ παλαιὸς ἐθεωρήθη κατὰ τι ἀτελής. Ἐν Αὐστρίᾳ ἐπίσης ὑπάρχει τέλειος νόμος, ἐν Ὁλλανδίᾳ ἐπίσης ἐψηφίσθη νόμος, ὅστις ἓν μικρὸν μέρος τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων ἀκριβῶς ὁρίζει πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς περιθάλψεως τῶν ἐργατῶν καὶ τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν αὐτῶν. Νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται ἀκριβῶς εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν ἡ φροντὶς περὶ καταρτίσεως νομοθεσίας ἀσφαλιζούσης οἰκονομικῶς τοὺς δυστυχεῖς ἐργάτας καὶ τὰς οἰκογενείας αὐτῶν ἀπὸ τὰς καταστροφὰς, τὰς ὁποίας εἶναι εὐκολώτατον νὰ πάθωσιν, ἐκτεθειμένοι ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός των εἰς κινδύνους καθημερινοὺς καὶ μεγίστους.

§12Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι πλεῖσται νομοθεσίαι τῶν πεπολιτισμένων Κρατῶν προνοοῦσιν οὐ μόνον περὶ τῶν ἀποθνησκόντων ἐργατῶν, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν καθισταμένων ἀνικάνων πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς ἐργασίας αὐτῶν, εὐχάριστον δ’ ἔσεται, ἂν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, εἰσηγουμένης τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιληφθῇ νομοθετήματος τοιούτου. Ἠκούσαμεν τὴν ἀναφορὰν τῶν ἐργατῶν Λαυρίου, νομίζομεν δὲ καὶ ἡμεῖς, ὅτι πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ ληφθῇ πρόνοιά τις περὶ αὐτῶν. Ἐπειδὴ ὅμως, κατὰ τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν, περὶ τούτου σχηματίζεται κεφάλαιόν τι, ἐξ οὗ προσφέρεται ἐπικουρία τις εἰς τοὺς ἀνικάνους καθισταμένους ἐργάτας τῶν μεταλλείων, παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, ὅπως εὐαρεστηθῇ κατὰ τινα τῶν προσεχῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς νὰ προσκομίσῃ πίνακα περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ ταμείου τούτου, ἵνα μάθῃ ἡ Βουλὴ κατὰ τίνα τρόπον γίνεται ἡ διαχείρισις τῶν χρημάτων αὐτῶν. Δὲν λέγω ταῦτα, ἵνα ἐκφράσω ἀμφιβολίας περὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν χρημάτων αὐτῶν, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· ἐπιθυμῶ ὅμως, ὡς ἀντιπρόσωπος ἐπαρχίας, ἥτις πολλοὺς τοιούτους ἐργάτας ἀριθμεῖ, νὰ γνωρίζῃ καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἐγὼ, τί περὶ τούτου συμβαίνει.

§13Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Προέδρου, ὅτι πολλοὶ θὰ λάβωσι τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, εἶναι δικαιολογημένη, ἢ μᾶλλον περισσότερον εἶναι δικαιολογημένοι οἱ ζητήσαντες τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τῶν ἐργατῶν Λαυρίου. Διότι προκειμένου περὶ παροχῆς τροφῆς καὶ περιθάλψεως εἰς τὰ θύματα τῆς ἐργασίας καὶ εἰς τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ αὐτῶν, τὸ ζήτημα θίγει τὰς χορδὰς τῆς καρδίας παντὸς Ἕλληνος καὶ παντὸς ἀνθρώπου. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐλέχθη ὅτι ὑπάρχει πρόνοια ἐκ τοῦ νόμου, διότι τὸ διάταγμα τοῦ 1882, ἐκδοθὲν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τοῦ 1861, ὥρισε τὰ τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις πρόκειται νὰ κανονίσῃ τὰ τῶν συντάξεων, καὶ ὅμως ἔχομεν συμπτώματα δύο ἢ τρία τοιαύτης ἐφαρμογῆς, γενομένης εἰς ἀλλοδαποὺς, ἢ τὰς οἰκογενείας αὐτῶν, παθόντας ἐν τοῖς μεταλλείοις τοῦ Λαυρίου. Ἐν τούτοις τὰ τοῦ διατάγματος δὲν ἐκανονίσθησαν ὡς ἔδει καὶ κατὰ τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου, ἡ δὲ νομοθετικὴ πρόνοια ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶναι ἐπιτεταγμένη, ὁπόταν ζητήσητε νὰ μάθητε τὸν ἀριθμὸν τῶν κατ’ ἔτος θνησκόντων ἐν τοῖς μεταλλείοις τοῦ Λαυρίου. Ἡμεῖς οἱ ἐπισκεπτόμενοι τὰ δικαστήρια βλέπομεν πολὺ συχνὰ παρουσιαζόμενα τοιαῦτα ἀδικήματα, χαρακτηριζόμενα ὡς φόνους ἐξ ἀμελείας. Ἐὰν ἐλαμβάνετο νομοθετικὴ πρόνοια περὶ τοῦ θέματος, θὰ εἴχομεν δύο ἀγαθὰ, ὄχι μόνον δηλαδὴ ἐξησφαλισμένον τὸν ἄρτον τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν λειτουργίαν τοῦ ποινικοῦ νόμου, διότι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, οἱ ἐργαζόμενοι ἐν τοῖς μεταλλείοις εἶναι πτωχότατοι βιοπαλαισταὶ, οἱ ὁποῖοι ἀρκοῦνται εἰς πτωχόν τι ψιχίον, τὸ ὁποῖον τοῖς ῥίπτει ἡ Ἑταιρεία, καὶ διὰ τούτου κλείει καὶ τὰ στόματα αὐτῶν, ἵνα μὴ κραυγάσουν καὶ ζητήσουν τὴν τιμωρίαν τῶν ἐνόχων διὰ τοὺς φόνους τούτους. Ἂν ζητήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν στατιστικὴν τῶν τοιούτων ἀδικημάτων παρὰ τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν ἐν Ἀθήναις Πλημμελειοδικῶν, θὰ εὕρῃ δικαιολογημένα καὶ τὰ λεγόμενα καὶ τὰ προτεινόμενα. Μὴ λησμονήσητε, Κύριοι, ὅτι ἄλλοτε, πρὸ ὀλίγων ἐτῶν, ὅτε συνέβη ἐργατικὴ στάσις ἐν Καμαρίζῃ, γεγονὸς λαβὸν διαστάσεις μεγάλου κακουργήματος, τὸ ὁποῖον ἠμνήστευσαν οἱ ἔνορκοι, τὸ γεγονὸς τοῦτο αὐτὴν τὴν ἀφετηρίαν εἶχεν. Ἡ στάσις τῆς Καμαρίζης προῆλθεν ἕνεκα τῶν παθημάτων, τῶν σκληροτήτων, τὰς ὁποίας ὑφίσταντο οἱ ἐργάται τότε, διότι εἰς τὴν Καμάριζαν, ὅπου χιλιάδες ἐργατῶν εἰργάζοντο, οὐδὲν νοσοκομεῖον ὑπῆρχε, συνέβαινε δὲ, ὥστε τοὺς τυχὸν τραυματίας νὰ μεταφέρωσι διὰ κάρρου εἰς τὸ νοσοκομεῖον, κείμενον δύο ὥρας μακρὰν, ὅπως νοσηλευθῶσι, καὶ τοὺς σωζομένους τραυματίας ἐτελείωνε τὸ τοιοῦτον φορεῖον. Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ ἀφετηρία τῆς ἐκρήξεως τῆς στάσεως ἐκείνης τῶν ἐργατῶν, καὶ ὄχι τὸ ζήτημα τῆς αὐξήσεως τῶν ἡμερομισθίων. Ἐργατικὸν ζήτημα ἐν Ἑλλάδι δὲν ὑπάρχει, ἀλλ’ ἐγκυμονεῖται, ἐν ὅσῳ δὲν βλέπουσιν οἱ ἐργάται τὴν πρόνοιαν τῆς Κυβερνήσεως, σπευδούσης νὰ προλάβῃ τοῦτο. Εἰς τὴν πρόνοιαν τῆς Κυβερνήσεως ἀποτείνονται οἱ ἐργάται οὗτοι, ἐλπίζοντες ὅτι ἡ ὑποβολὴ τοῦ καταλλήλου νομοθετήματος θὰ ἦναι ἐκ τῶν ταχυτέρων μελημάτων τῆς Κυβερνήσεως.

§14Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Τὸ ἀντικείμενον, τοῦ ὁποίου ἐπελήφθη ἡ Βουλὴ συνεπείᾳ τῆς ἀναφορᾶς τῶν ἐργατῶν μεταλλευτῶν, φέρει δύο ζητήματα ἐπὶ τοῦ τάπητος, τὸ ζήτημα ἀφ’ ἑνὸς τῆς συνδρομῆς, ἡ ὁποία ὀφείλεται πρὸς ἐργάτας, οἵτινες ἀκρωτηριάζονται, ἀλλὰ δὲν ἀποθνήσκουσι, καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως τῶν οἰκογενειῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι φονεύονται ὑπὸ τὰς μεταλλευτικὰς στοὰς, ἐν ταῖς ὑπογείοις ἐργασίαις. Ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶχε τὸν καιρὸν καὶ ἐμελέτα τὸν κατάλογον τῶν κατ’ ἔτος φονευομένων ἐν ταῖς ὑπογείοις ἐργασίαις τῶν μεταλλείων, ἤθελεν ἴδει, ὅτι ἑξήκοντα καὶ πλέον κατ’ ἔτος τοιοῦτοι ἐπέρχονται θάνατοι, καὶ ἐπέρχονται οἱ θάνατοι οὗτοι συνεπείᾳ ἀμελείας αὐτῶν τούτων τῶν τεταγμένων ἵνα ἐποπτεύωσι τὰς ἐργασίας μηχανικῶν, τοῦτο δὲ εἶναι κατάδηλον εἰς ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ μελετήσωσι τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἀλλ’ ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνεζήτει τί γίνονται αἱ οἰκογένειαι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θανατοῦνται ὑπὸ τὰς ἐργασίας αὐτὰς, θὰ ἔβλεπεν ὅτι πολλαὶ τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν δὲν ἔχουσι τὰ μέσα ν’ ἀπευθυνθῶσι πρὸς τὴν Δικαιοσύνην, καὶ ἐγκαταλείπουσι πᾶν δικαίωμα αὐτῶν, ἄλλαι δὲ διεξάγουσι κατὰ τῶν ἑταιρειῶν δικαστικὸν ἀγῶνα, κατὰ τὸν ὁποῖον τὸ πλεῖστον ἡττῶνται, διότι παρ’ ἡμῖν τὸ δίκαιον τοῦ ἀσθενοῦς δὲν ἀναγνωρίζεται εὐχερῶς. Ἀλλὰ καίτοι τοιαῦται καταστροφαὶ ἐπέρχονται, δυστυχῶς οὐδεμία Κυβέρνησις τοῦ ζητήματος τούτου ἐπελήφθη, καὶ οὐδεμία νομοθετικὴ πρόνοια μέχρι τοῦδε ἐλήφθη. Ὅθεν δέον ταχέως νὰ ληφθῇ τοιαύτη νομοθετικὴ πρόνοια, διότι ἄλλως θὰ ἐξακολουθοῦν τὰ δυστυχήματα, τὰ ὁποῖα τόσον συχνὰ ἐπέρχονται. Ἀλλὰ κυρίως ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον δέον ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν αὐτῆς, εἶναι ἡ παροχὴ περιθάλψεως εἰς τοὺς παθόντας ἐργάτας. Ὡς λειτουργεῖ τὸ διάταγμα τοῦ 1882, οὐδεμίαν περίθαλψιν παρέχει, διότι ὑποβάλλεται ἀναφορὰ καὶ ἐκδικάζεται ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς μετὰ πάροδον πολλῶν μηνῶν. Ἠδύνατο ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ μεριμνήσῃ καὶ νὰ ὑποχρεώσῃ τὴν ἐπιτροπὴν, ἵνα ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τῆς ἀναφορᾶς καὶ τῶν πιστοποιητικῶν τῶν παρὰ τοῦ διατάγματος ἀπαιτουμένων παρέχηται ἀμέσως ἡ περίθαλψις, ἡ γλίσχρα αὕτη συνδρομή· ἀλλὰ, ὡς σήμερον λειτουργεῖ ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη, οὐδεμίαν ἀπολύτως παρέχει συνδρομὴν, διότι περίθαλψις διδομένη μετὰ πάροδον πολλῶν μηνῶν καὶ ἐτῶν καὶ περίθαλψις 10 καὶ 15 δραχμῶν ἐπὶ ἓν ἔτος μόνον, εἶναι περίθαλψις οὐδαμῶς ἀνακουφίζουσα. Ἐν τούτοις τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἔχει τὸ ταμεῖον αὐτὸ, εἶναι χρήματα, τὰ ὁποῖα κατατίθενται ἐκ τῶν ἡμερομισθίων αὐτῶν τούτων τῶν ἐργατῶν, καὶ εἶναι λυπηρὸν, ὅτι γίνεται χρῆσις αὐτῶν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε κατ’ οὐδὲν ὠφελοῦνται οἱ καταθέται ἐργάται. Ἀλλ’ ὡς προεῖπον, αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον ζήτημα. Τὸ δεύτερον ζήτημα δέον ν’ ἀπασχολήσῃ οὐ μόνον τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ τὴν Βουλὴν, καὶ ἐπειδὴ τὸ ζήτημα τοῦτο δέον ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προσαγάγῃ πίνακα τῶν κατὰ τὸ λῆγον ἔτος παθόντων ἐν ταῖς μεταλλευτικαῖς ἐργασίαις ἐργατῶν, ἐὰν δ’ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναγάγῃ τὸν χρόνον εἰς δύο ἢ τρία προηγούμενα ἔτη, θὰ ἔχωμεν τότε πληρεστέραν τὴν εἰκόνα, θὰ ἔχωμεν πλειότερα τὰ στοιχεῖα, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηριζόμενοι δυνάμεθα νὰ μορφώσωμεν γνώμην βασιμωτέραν καὶ λάβωμεν μᾶλλον πεφωτισμένα μέτρα, δι’ ὧν θέλει εἶσθαι δυνατὸν νὰ ἀνακουφισθῇ μία τάξις τόσον παραγωγική, τόσον χρήσιμος, τόσον ὠφέλιμος, οἵα εἶναι ἡ τάξις τῶν μεταλλευτῶν ἐργατῶν.

§15Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Τὸ ζήτημα, κύριοι Βουλευταὶ, τῆς περιθάλψεως τῶν ἐν τοῖς μεταλλείοις ἐργαζομένων εἶναι ὑψίστης σπουδαιότητος. Οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν δύναται νὰ μὴ ἀνομολογήσῃ, ὅτι οἱ πάσχοντες ἐκ δυστυχημάτων ἐντὸς τῶν μεταλλείων, ἢ καὶ ἐν τοῖς πρὸς αὐτὰ συναφέσιν ἐργοστασίοις ἢ μεταλλουργείοις, εἴτε μέλος τοῦ σώματος αὐτῶν ἀπώλεσαν, εἴτε ἐφονεύθησαν ἐν τῇ πάλῃ πρὸς ἐπαύξησιν τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου, δικαιοῦνται ἐκ μέρους τῆς κοινωνίας, εἰς τὴν πρόοδον τῆς ὁποίας συντελοῦσι, νὰ λάβωσιν, εἰς μὲν τὴν πρώτην περίστασιν συνδρομὴν ἀνάλογον πρὸς τὸ πάθημα αὐτῶν, εἰς δὲ τὴν δευτέραν νὰ μὴ ἀφήσουν τὴν οἰκογένειαν αὐτῶν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἐνδείᾳ ἕνεκα τοῦ θανάτου αὐτῶν. Ἂς ἐξετάσωμεν κατὰ πόσον προνόησε μέχρι τοῦδε ἡ κοινωνία περὶ αὐτῶν. Μέχρι τῆς σήμερον ὑπάρχουσι δύο εἰδῶν ταμεῖα περιθάλψεων, ἐκ τῶν ὁποίων λαμβάνουσιν οἱ ἐργάται συνδρομήν. Τὸ πρῶτον εἶναι τὸ λειτουργοῦν δυνάμει τοῦ Β. Διατάγματος τῆς 31 Μαΐου 1882. Τὸ ταμεῖον τοῦτο μετὰ δυσκολίας μεγάλης παρέχει τὰς χορηγίας αὑτοῦ· ἐξ ἄλλου δὲ μέρους δίδει χορηγίας τόσον γλίσχρας, ὥστε δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς εἰς οὐδὲν χρησιμεῦον. Τὸ δεύτερον ταμεῖον περιθάλψεων εἶναι τὸ λειτουργοῦν ἐν ἑκάστῳ μεταλλείῳ καὶ συντηρούμενον διὰ τῆς εἰσφορᾶς τῶν ἰδίων ἐργατῶν. Συνήθως ἐν τοῖς μεταλλείοις καὶ μεταλλουργείοις κατατίθεται 1½ ἕως 2% ἐπὶ τοῦ ἡμερομισθίου τῶν ἐργατῶν καὶ ὑπαλλήλων πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Ἀλλὰ μὲ μόνον τὸ ποσὸν τοῦτο, Κύριοι, τὸ ταμεῖον τοῦτο δὲν εἶναι ἀρκετὰ πλούσιον, ὅπως ἔλθῃ ἀρωγὸν ἀρκούντως εἰς τὰ παθήματα τὰ κατὰ καιροὺς συμβαίνοντα. Πρέπει λοιπὸν νὰ σκεφθῇ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις, τίνι τρόπῳ εἶναι δυνατὸν νὰ αὐξήσουν οἱ πόροι τῶν ταμείων τούτων. Ὑποβάλλω δὲ ἤδη εἰς τὴν κρίσιν ὑμῶν τὴν γνώμην μου περὶ τούτου. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἐκ τῶν φόρων, τοὺς ὁποίους καταβάλλουσι τὰ μεταλλεῖα, 5% ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος ἀπολαμβάνει τὸ Κράτος, ἕτερα δὲ 5% οἱ ἰδιοκτῆται τῆς ἐπιφανείας τῶν μεταλλείων. Ὅταν λέγω «ἀπολαμβάνουσιν οἱ ἰδιοκτῆται τῆς ἐπιφανείας», εἶναι τρόπος τοῦ λέγειν, διότι, ἐνῷ ὁ νόμος ὁρίζει ὅτι οἱ ἰδιοκτῆται τῆς ἐπιφανείας δικαιοῦνται νὰ λάβωσι τὰ 5%, ἐπειδὴ οὐδεμία διάταξις ὁρίζει τίνι τρόπῳ θὰ ἐκκαθαρίζηται τὸ ἀνῆκον εἰς ἕνα ἕκαστον τῶν ἰδιοκτητῶν τῆς ἐπιφανείας, οὐδὲν συνήθως ἐκκαθαρίζεται. Προσθέτω δὲ, ὅτι δὲν εἶναι ἐφικτὴ ἡ ἐκκαθάρισις, ὅταν οἱ ἰδιοκτῆται τῆς ἐπιφανείας ἦναι περισσότεροι τοῦ ἑνός, ὡς τοῦτο εἶναι τὸ σύνηθες. Οὕτω οὐδεὶς σχεδὸν ἰδιοκτήτης ἀπολαύει τοῦ παρὰ τοῦ νόμου παρεχομένου εὐεργετήματος. Τί γίνεται λοιπὸν τὸ ποσοστὸν τοῦτο; Τὸ ποσοστὸν τοῦτο, μὴ παρουσιαζομένου τοῦ ἰδιοκτήτου, δι’ οὓς ἐξέθεσα λόγους, εἰσπράττει καὶ καρποῦται τὸ Δημόσιον. Νομίζω λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι, ἀφοῦ ὁ φόρος οὗτος παρεξέκλινεν αὐθαιρέτως τοῦ προορισμοῦ του, δύναται νὰ χορηγῆται, ἂν δὲν ζητῆται παρὰ τοῦ ἰδιοκτήτου, εἰς τὸ ταμεῖον τῶν περιθάλψεων. Εἰς τοῦτο ὅμως δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀντείπῃ, ὅτι ἔχει καὶ τὸ Δημόσιον ἰδιοκτησίας ἐπὶ ἐπιφανείας μεταλλείων, καὶ ἰδίως ἐν Λαυρίῳ, καὶ ὅτι διὰ τῆς προτάσεώς μου θὰ στερηθῇ τοῦ 5% τὸ Κράτος. Ἀλλὰ, Κύριοι, εἰς πόσον ἀνέρχεται ἡ ἐκ τούτου ζημία τοῦ Δημοσίου; Τὸ ἐκ Λαυρίου ὄφελος τοῦ Κράτους, ὡς ἰδιοκτήτου τοῦ ἐδάφους, δὲν εἶναι οὐδὲ 100,000 δρ., ὡς ἐνθυμοῦμαι, κατ’ ἔτος. Πρὸ ὀλίγου δὲ οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ὑπέδειξαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ὀφείλει τὸ Κράτος νὰ κάμῃ θυσίαν ὑπὲρ τῶν ἐργατῶν. Διὰ τοῦ τρόπου, τὸν ὁποῖον προτείνω, ἡ θυσία τοῦ Κράτους θέλει εἶσθαι μικρὰ, ἡ ἀρωγὴ δὲ εἰς τὰ ταμεῖα περιθάλψεων λίαν σημαντική. Διότι εἰς τὸ 2%, τὸ εἰσπραττόμενον ἐπὶ τῶν ἀπολαυῶν τοῦ προσωπικοῦ, θὰ προστεθῶσι καὶ τὰ 5% ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος τῆς ἐπιχειρήσεως, ἅτινα μὲ τὸ 1%, τὸ εἰσπραττόμενον ἤδη πρὸς τὸν σκοπὸν περιθάλψεων ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, δίδουν 6% ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος. Ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη, διὰ τίνος δέον νὰ διατίθηνται τὰ ποσὰ ταῦτα. Ἐὰν ἀφεθῇ ἡ διαχείρισις εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, τὴν ὁποίαν ὥρισε τὸ διάταγμα τοῦ 1882, βεβαιωθῆτε ὅτι θέλομεν ἔχει τὰ αὐτὰ ἀτυχῆ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε ἔχομεν, τὰ παρακολουθοῦντα δυστυχῶς πᾶσαν γραφειακὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν, ἥτις συνήθως περὶ μικροῦ ποιεῖται καὶ τὰς ἐπιτακτικωτέρας ἀνάγκας τοῦ πολίτου. Τοὐναντίον τὰ νῦν λειτουργοῦντα ταμεῖα περιθάλψεων αὐτῶν τῶν μεταλλείων παρέχουσι τὰς περιθάλψεις καὶ τακτικῶς καὶ ἄνευ πολλῶν διατυπώσεων, μεθ’ ἁπάσης δὲ τῆς δυνατῆς δικαιοσύνης καὶ συνέσεως. Τὰ ταμεῖα ταῦτα διαχειρίζεται Συμβούλιον ἐκ τῶν ἀνωτέρων ὑπαλλήλων τῆς ἐπιχειρήσεως, ἐπὶ τῇ βάσει κανονισμοῦ παγίου. Προτείνω λοιπὸν, ὅπως ὁρισθῇ διὰ νόμου, ὅτι ἐν ἑκάστῳ μεταλλείῳ θὰ ἱδρύηται ταμεῖον περιθάλψεων, τὸ ὁποῖον θὰ διαχειρίζηται, ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῆς Κυβερνήσεως, Συμβούλιον ἐκ τῶν ἀνωτέρων ὑπαλλήλων τοῦ μεταλλείου, ἐπὶ τῇ βάσει κανονισμοῦ ἐπίσης ἐγκεκριμένου παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Πόροι τοῦ ταμείου θὰ ἦναι τὰ 2%, τὰ καταβαλλόμενα παρὰ τοῦ προσωπικοῦ ἐπὶ τῶν ἀπολαυῶν αὐτοῦ, τὸ 1%, τὸ ἤδη εἰσπραττόμενον παρὰ τοῦ Δημοσίου ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος μεταλλείου χάριν περιθάλψεως, καὶ τὰ 5%, τὰ ἀνήκοντα μέχρι σήμερον εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τῆς ἐπιφανείας, ἂν ἐπ’ αὐτῶν δὲν ἠγέρθησαν ἀπαιτήσεις ἓν ἔτος μετὰ τὴν λῆξιν ἑκάστης χρήσεως. Οὕτως ἡ περίθαλψις θὰ ἦναι ἀποτελεσματικὴ καὶ θ’ ἀνταποκρίνηται εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τῶν ἐργατῶν. Τοὺς λόγους τούτους εἶχον τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ὑποστηρίξω ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς, ἣν διώρισεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἀναθεώρησιν τοῦ περὶ μεταλλείων νόμου, καὶ ἧς ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι μέλος. Τὴν μελέτην ἡμῶν ὑπεβάλομεν ἤδη εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ εὔχομαι καὶ ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος θὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἐγκρίνῃ τὰ προτεινόμενα ἐν αὐτῇ μέτρα ὑπὲρ τῶν ἐργατῶν, καὶ νὰ προκαλέσῃ καὶ τὴν ἐπ’ αὐτῶν ψῆφον ὑμῶν.

§16Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ δύσκολον δὲν εἶναι ἐν τῷ προκειμένῳ θέματι νὰ ἐξευρεθοῦν οἱ πόροι, ἐκ τῶν ὁποίων θέλουσιν ἀποζημιοῦσθαι οἱ ἐκ τυχηρῶν δυστυχημάτων ἢ ἄλλων μὴ τυχηρῶν παθόντες ἐργάται. Τὸ ζήτημα εἶναι νὰ πεισθῇ ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ἐπὶ τέλους φέρῃ νομοθετικόν τι μέτρον καὶ κανονίσῃ τὰ πρὸς θεραπείαν τῶν συμβαινόντων ἀτυχημάτων ἐν τοῖς μεταλλείοις. Περὶ τούτου καὶ ἄλλοτε ἐγένετο λόγος ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ μολονότι ὑπεδεικνύετο ἐκ τοῦ ὑπάρχοντος νόμου τρόπος ἐξευρέσεως πόρων τοῦ ταμείου τῶν ἐργατῶν, οὐδὲν προετάθη. Τώρα μανθάνω, ὅτι κατηρτίσθη ἐπιτροπή, τῆς ὁποίας αὐτὴ ἦτο ἡ ἀποστολή, καὶ ἡ ὁποία παρεσκεύασεν ἐργασίαν. Ἐὰν τοῦτο εἶναι ἀληθές, τὸ ζήτημα καθίσταται εὐκολώτερον, διότι θὰ ἑτοιμασθῇ διὰ τὴν Κυβέρνησιν ἡ ἀρχὴ, ὅπως καταρτισθῇ πλῆρες νομοθέτημα. Ὑποστηρίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει περισσοτέραν, παρ’ ὅσην πιστεύει, ὑποχρέωσιν, ὅπως μεριμνήσῃ περὶ τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος, διότι δὲν εἶναι μόνον οἱ μηχανικοὶ τῶν διαφόρων ἑταιρειῶν, οἱ ὁποῖοι ἐκ τῆς ἀμελείας αὑτῶν γίνονται οἱ αἴτιοι τῶν παθημάτων τῶν ἐργατῶν, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις. Ὡς γνωστὸν, κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀστυνομία καὶ ἡ ἀσφάλεια τῶν μεταλλείων εἶναι ἀνατεθειμένη ὑπὸ τοῦ νόμου εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἐπιτηρῇ καὶ ἐπιβλέπῃ διὰ τῶν ἁρμοδίων μηχανικῶν τὰς ὑπογείους ἐργασίας ἐν τοῖς μεταλλείοις, ὥστε νὰ μὴ γίνωνται αὗται διὰ τῆς κακῆς αὐτῶν κατασκευῆς καὶ τῆς ἐλλείψεως ἐπιβλέψεως αἰτία δυστυχημάτων. Ἀφ’ ὅτου ὁ νόμος περὶ μεταλλείων, ὁ παραχωρήσας αὐτὰ εἰς τὸ Κράτος, ἐπέβαλεν εἰς αὐτὸ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἐπιβλέψεως τῶν ἐργασιῶν, οὐδέποτε, ὑποθέτω, θὰ ἐγένετο καὶ ἁπλῆ κἂν ἐπίσκεψις τῶν μεταλλείων καὶ τῶν ἐργασιῶν, ὅπως πεισθῇ ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν ἁρμοδίων μηχανικῶν της, ἂν τὰ ἔργα διεξάγονται κατὰ τοὺς ὅρους τῆς ἀσφαλείας, τοὺς παντοῦ τοῦ κόσμου τηρουμένους, καὶ ἂν οἱ ἐργαζόμενοι ἐν αὐτοῖς κατὰ ἑκατοντάδας δὲν κινδυνεύουσιν ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν νὰ καταπλακωθῶσιν ἢ φονευθῶσιν ἐν αὐτοῖς. Ὑπάρχουν ὅμως καὶ περιπτώσεις, καθ’ ἃς οἱ ἐργάται ὑφίστανται παθήματα καὶ ζημίας ἢ ἐξ ἰδίας ἀμελείας ἢ ἐκ τῆς τύχης. Ἐξ ἰδίας ἀμελείας, διότι πολλοὶ, παρὰ τὰς ἀπαγορεύσεις τῶν ἁρμοδίων, προβαίνουσιν εἰς ἐργασίας μὴ ἐπιτραπείσας, ἢ ἀπροσέκτως ἐνεργοῦσι καὶ προκαλοῦσι δυστυχήματα. Ἐπ’ αὐτῶν βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καταστήσωμεν ὑπεύθυνον οὔτε τὴν Κυβέρνησιν, οὔτε τὰς ἑταιρείας. Ἐπ’ αὐτῶν πρέπει, εἴτε πρὸς ἀνακούφισιν αὐτῶν, ἂν ζῶσι καὶ κατέστησαν προσωρινῶς ἀνίκανοι πρὸς ἐργασίαν, εἴτε πρὸς συντήρησιν τῶν οἰκείων, ἂν ἀπέθανον καὶ κατέλιπον τέκνα καὶ οἰκογένειαν, αὐτὸς ὁ νόμος νὰ ὀργανώσῃ τοὺς ἐργάτας εἰς ταμεῖα καὶ συνεταιρισμοὺς, ἐπιβάλλων αὐτοῖς καὶ ταῖς ἑταιρείαις ἀνάλογον εἰσφορὰν πρὸς καταρτισμὸν ταμείου, ἐξ οὗ νὰ βοηθῶνται ἢ συντηρῶνται οἱ παθόντες καὶ αἱ οἰκογένειαί των. Ἐπίσης ὑπάρχουσι τυχηρὰ δυστυχήματα, διότι ἐνίοτε δύναται νὰ συμβῇ π. χ. αὐτομάτως ν’ ἀναφλεχθῇ τὸ ἀέριον, χωρὶς οὐδεὶς νὰ δύναται νὰ προλάβῃ τοῦτο, οὐδ’ ἐξευρέθη τρόπος, ὅπως ἐντελῶς ἀσφαλίζωνται ἐκ τῶν δυστυχημάτων τούτων οἱ ἐργάται. Περὶ ὅλων τούτων, ἂν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις, δύναται ν’ ἀναζητήσῃ διατάξεις ἐντελῶς ἑτοίμους ἐν ταῖς ξέναις νομοθεσίαις, καὶ αὐτὰς ἁπλῶς καὶ μόνον νὰ ἀντιγράψῃ, διότι περὶ αὐτῶν ἡμεῖς δὲν ἔχομεν οὔτε πεῖραν, οὔτε ἰδίας γνώσεις, ὅπως παραγάγωμέν τι νέον. Διὰ τοῦτο θέλω συνενώσει καὶ ἐγὼ τὴν παράκλησιν μὲ τὰς παρακλήσαις τῶν ἄλλων συναδέλφων πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μετὰ τῶν ἄλλων νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα σκοπεῖ νὰ ὑποβάλῃ τῇ Βουλῇ πρὸς συζήτησιν μετὰ τὰς ἑορτάς, ὑποβάλῃ καὶ τὸ περὶ τυχηρῶν συμβάντων καὶ δυστυχημάτων τῶν ἐργατῶν.

§17Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ἀφοῦ πολλοὶ ἀξιότιμοι συνάδελφοι συνέστησαν εἰς αὐτὴν, νὰ φροντίσῃ, εἴτε αὐτή, εἴτε διὰ τῶν ἑταιρειῶν, νὰ ὑπάρξωσι καὶ δι’ αὐτοὺς τοὺς ἐργάτας ἰατροὶ καὶ φάρμακα, διότι ἀποθνήσκουσιν οἱ τραυματιζόμενοι καὶ διὰ δηλητηριωδῶν καπνῶν, δηλητηριαζόμενοι ἄνευ φαρμάκων. Ἀλλ’ ἐὰν πρέπει νὰ γείνῃ σκέψις περὶ τῶν τραυματιζομένων ἐργατῶν ἢ φονευομένων, πρέπει οὐχ ἧττον νὰ γείνῃ σκέψις καὶ περὶ τῶν ἄλλων, οἱ ὁποῖοι, οἱ δυστυχεῖς, καταδικάζονται εἰς αὐτοκτονίαν. Οὐδεμία δὲ ἐπίβλεψις ὑπάρχει ὑπὸ τῆς Πολιτείας ἐκεῖ. Νέοι ἀκμαιότατοι ἀποθνήσκουσι μετὰ διετίαν τὸ πολύ, καταβαλλόμενοι ὑπὸ τοῦ δηλητηριώδους καπνοῦ. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὰς ἑταιρείας, ὅπως περιορίσωσι τὸν χρόνον τῶν ἐργασιῶν των, καὶ ἀπομακρύνωσι τοὺς δηλητηριώδεις καπνούς, οἵτινες ἐπιφέρουσι τὸν θάνατον εἰς τοὺς ἐργάτας, καὶ καταστρέφουσι τὴν ὑγείαν καὶ ζωὴν τῶν περιοίκων καὶ τῶν ζώων των, οἱ δὲ κάτοικοι ἀναγκάζονται ὡς ἐκ τούτου, γαίας μεγάλων ἐκτάσεων νὰ ἀφίνωσιν ἀκαλλιεργήτους. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἰδίως τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ κάμῃ τοῦτο, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς συστάσεις μου καὶ νὰ ἐπιφέρῃ θεραπείαν.

§18Γ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Ὀρθῶς ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς κ. συνάδελφος, ἀρχόμενος τοῦ λόγου, ηὔρυνε τὸ ζήτημα, προτείνων, ἵνα ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία μεριμνήσῃ περὶ τῆς βελτιώσεως καὶ παρ’ ἡμῖν τῆς τῶν ἐργατῶν ἐν γένει καταστάσεως. Βεβαίως τὸ ἐργατικὸν ζήτημα εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτάτων. Παρουσιάζεται ὑπό τινας ἀπόψεις ἡ λύσις αὐτοῦ δύσκολος ἢ ἀδύνατος, ἐγείρουσα τὴν ἰδέαν τοῦ κοινωνισμοῦ. Ἐν τούτοις, ἂν παρέχῃ δυσχερείας ὁ διακανονισμὸς τῶν ὡρῶν τῆς ἐργασίας καὶ τῶν μισθῶν, καὶ ὀλίγα μέχρι τοῦδε περὶ τούτου ἐπετεύχθησαν, ἡ μέριμνα ὅμως περὶ τῆς ὑγείας, τῆς ἀσφαλείας τῆς ζωῆς, τῆς περιθάλψεως ἀσθενούντων ἢ ἀνικάνων ἕνεκα γήρατος ἐργατῶν ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Πολιτείαν, εὐκόλως δυναμένην νὰ λάβῃ νομοθετικὰ μέτρα ὅπου δὲν παρατηρεῖται ἡ ἀπαιτουμένη πρωτοβουλία καὶ πρόοδος τῆς κοινωνίας, ὅπου οἱ μὲν ἐργάται δὲν ποιοῦνται χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τοῦ συνεταιρίζεσθαι καὶ συμμαχεῖν, οἱ δὲ ἐπιχειρηματίαι δὲν ἄγονται ὑπὸ πεφωτισμένης φιλανθρωπίας καὶ τοῦ καλῶς νοουμένου συμφέροντος. Ἀληθῶς ἡ ἐργασία ὑπάγεται εἰς τὸν νόμον τῆς ζητήσεως καὶ τῆς προσφορᾶς. Εἶναι καὶ αὕτη οἱονεὶ ἐμπόρευμα. Ἀλλὰ διακρίνεται τῶν ἄλλων ἐμπορευμάτων, συνδεομένη ἀναποσπάστως τῷ προσώπῳ· ἡ δὲ Πολιτεία ὀφείλει νὰ μεριμνᾷ, ὅπως μὴ βλάπτηται ὁ φέρων τὴν ἐργατικὴν δύναμιν ἄνθρωπος. Καὶ τοῦτο σκοπεῖ ἡ ἐν πεπολιτισμέναις καὶ εὐνομουμέναις χώραις νομοθεσία περὶ ἐργοστασίων, περὶ τῆς ἐργασίας τῶν γυναικῶν καὶ παιδίων, περὶ τῆς εὐθύνης τῶν ἐργοστασιαρχῶν, περὶ ἐξασφαλίσεως τῆς ζωῆς τῶν ἐργατῶν καὶ ὑποστηρίξεως ἀσθενῶν ἢ γεγηρακότων ἐργατῶν, περὶ διακανονισμοῦ τῶν ὡρῶν τῆς ἐργασίας κλπ. Ὡς καὶ ἐν ἄλλοις ζητήμασι, καὶ ἐν τῷ προκειμένῳ ἡμεῖς ὀφείλομεν, μελετῶντες καὶ ἐξετάζοντες τὰ γιγνόμενα ἐν ἄλλαις πολιτείαις καὶ κοινωνίαις, νὰ ἀποδεχθῶμεν ὅ,τι δεῖ καὶ εἶναι ἐπίκαιρον πλέον. Κατὰ τὸν λήγοντα ἤδη ΙΘ αἰῶνα, αἰῶνα τῆς ἀναπτύξεως τῆς βιομηχανίας καὶ τῶν μηχανῶν, τὸ ἐργατικὸν ζήτημα, ἤτοι ἡ βελτίωσις τῆς τῶν ἐργατῶν καταστάσεως, σπουδαίως προώδευσε, καὶ ἡ γενομένη μεγάλη κίνησις περὶ τούτου ἐδημιούργησε παντοῦ τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου ἐργατικοὺς συνδέσμους, σκοποῦντας τὴν ἀποτελεσματικωτέραν καὶ δραστηριωτέραν ὑπεράσπισιν τῶν δικαιωμάτων τῶν ἐργατῶν, ἵδρυσεν ἑταιρείας πρὸς μόρφωσιν τοῦ λαοῦ, ἐπιδιωκούσας ταύτην οὐχὶ τόσον διὰ συστηματικῆς διδασκαλίας, ὅσον διὰ χρησίμων διαλέξεων, ἀναγνωσμάτων, ψυχωφελῶν διασκεδάσεων κλπ. Πρὸς τούτοις συνεστήθησαν ἐργατικὰ ταμεῖα ἢ ταμιευτικαὶ ἑταιρεῖαι, πρὸς πρόληψιν διαφόρων δυσχερειῶν καὶ κινδύνων, ἀπειλούντων τὸν ἐργάτην ἢ τὴν οἰκογένειαν αὐτοῦ. Τὰ ἐργατικὰ δὲ ταῦτα ταμεῖα λαμβάνουσιν ἐνίοτε τὸν χαρακτῆρα ἀσφαλιστικῶν ἑταιρειῶν, καὶ ἐπιτηροῦνται ὑπὸ τῆς Πολιτείας δι’ ἰδιαιτέρων προσώπων. Ἐν Γερμανίᾳ μάλιστα ὑποχρεοῦνται διὰ νόμου οἱ ὡρισμένων ἐργοστασίων ἢ ἐπιχειρήσεων ἐργάται, ἵνα μετέχωσι τῶν πρὸς περίθαλψιν ἐπὶ ἀσθενείᾳ ταμείων, ὁ δὲ πολύεργος καὶ οὐδενὸς σπουδαίου ζητήματος ἀμελῶν Αὐτοκράτωρ Γουλιέλμος ὁ Βʹ ἠσχολήθη καὶ περὶ τὸ ἐργατικὸν ζήτημα, καὶ τῇ πρωτοβουλίᾳ αὐτοῦ συνεκλήθη ἐν Βερολίνῳ τῷ 1891 Συνέδριον ἐξ ἀντιπροσώπων τῶν εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν. Ἀληθῶς ἐν Γερμανίᾳ κυρίως ἀνέλαβεν ἡ Πολιτεία τὴν θεραπείαν μεγάλων τινῶν ἀναγκῶν τῆς ἐργατικῆς τάξεως, διὰ νόμου δὲ ἵδρυσε ταμεῖα τῷ 1883 ὑπὲρ τῶν ἀσθενούντων ἐργατῶν, τῷ 1884 ὑπὲρ τῶν προσβαλλομένων ὑπὸ τυχαίων ἀτυχημάτων, καὶ τῷ 1889 ὑπὲρ τῶν γεγηρακότων ἐργατῶν. Ἐκεῖ ἀνεφάνη ὁ πολιτειακὸς κοινωνισμὸς (Staats socialismus), ὃν ἐφήρμοσεν ὁ Βίσμαρκ. Ἡ ἰδέα ὅμως κυρίως ἀνήκει εἰς τὸν Γάλλον Dupont White, ἀναπτύξαντα αὐτὴν ἐν τῷ γνωστῷ συγγράμματι αὐτοῦ «τὸ ἄτομον καὶ τὸ Κράτος» (L’ individu et l’ état). Ἐν Ἀγγλίᾳ αἱ ἐργάσιμοι ὧραι, τὰ τῆς μισθοδοσίας κλπ. κανονίζονται κοινῇ συνεννοήσει καὶ συναινέσει τῶν κεφαλαιούχων καὶ ἐργατῶν. Ἐκεῖ ἡ ἀτομικὴ πρωτοβουλία καὶ αὐτενέργεια εἶναι, ὡς γνωστόν, λίαν ἀνεπτυγμέναι, καὶ οἱ ἐργάται αὐτοὶ οὗτοι καταρτίζουσιν ἑνώσεις ἐργατικὰς (Trade-Unions) πρὸς περίθαλψιν ἀσθενούντων, γερόντων καὶ τῶν ἐκ δυστυχημάτων ἀνικάνων καθισταμένων εἰς ἐργασίαν. Ὡς πρὸς δὲ τὰ τυχαῖα δυστυχήματα, συνέστησαν τῷ 1879 οἱ ἐργάται τῶν μεταλλείων εἰδικοὺς συνεταιρισμούς. Ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐπιχειρηματίας καὶ κεφαλαιούχους ἀλλαχοῦ ἐμπνέει ἡ πεφωτισμένη φιλανθρωπία, καὶ τὸ καλῶς νοούμενον συμφέρον ἄγει αὐτοὺς εἰς γενναῖα μέτρα· οὕτω ἐπὶ παραδείγματι ἐν Βελγίῳ λειτουργοῦσιν ἐν τοῖς ἀνθρακωρυχείοις τοῦ Mariemont Συμβούλια ἐξηγήσεων (chambres d’ explications), ἐξ ἴσου ἀριθμοῦ ἀντιπροσώπων τῶν ἐργατῶν καὶ τῆς ἑταιρείας συγκροτούμενα, συνερχόμενα δὲ κατὰ μῆνα καὶ ἐξετάζοντα τὰ παράπονα τῶν ἐργατῶν. Ἐπίσης ἐν τῇ Παραρρηνίῳ Πρωσσίᾳ οἱ ἐργάται ἐκλέγουσιν ἓν Συμβούλιον ἐμπιστοσύνης (Aeltesten-Collegium). Ἐν Γαλλίᾳ πρὸς τούτοις, Ἰταλίᾳ, Ὀλλανδίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ καὶ ἡ Πολιτεία διὰ νόμων καὶ ἡ Κοινωνία δι’ ἐλευθέρου συνεταιρισμοῦ μεριμνῶσι περὶ τῆς βελτιώσεως τῆς τῶν ἐργατῶν καταστάσεως. Καὶ ἀληθῶς μὲν οἱ ἐκεῖ κοινωνικοὶ ὅροι δὲν εἶναι οἷοι παρ’ ἡμῖν, καὶ εὐτυχῶς δὲν ἔχομεν ἡμεῖς τὰ φλέγοντα ἐκεῖ ζητήματα τοῦ κοινωνισμοῦ, ἐν τούτοις ὅμως τὰ γιγνόμενα ἑκάστοτε ἀτυχήματα, τὰ διὰ τῶν ἐφημερίδων δημοσιευόμενα, ἡ ἔλλειψις τῆς ἀπαιτουμένης ἀτομικῆς πρωτοβουλίας παρὰ τοῖς ἐργάταις καὶ τοῖς κεφαλαιούχοις ἐπιβάλλουσιν, ὡς οἷόν τε τάχιον, ἡμῖν τὴν λῆψιν ἐπικαίρων νομοθετικῶν μέτρων. Πᾶσα μέλλησις καὶ βραδύτης ἔσται παράλειψις καθήκοντος. Συμφωνῶν λοιπὸν καὶ ἐγὼ πρὸς τοὺς προαγορεύσαντας ἀξιοτίμους συναδέλφους, παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα, λαμβανομένης προνοίας, ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν κατάλληλα, παρ’ εἰδικῶν ἀνδρῶν συντασσόμενα, νομοσχέδια.

§19Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου ἐγένετο λόγος, εἶναι ἓν ἐκ τῶν σπουδαιοτάτων. Ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Νέγρης, ἐνόμισα ὅτι ἦτο καλὸν νὰ παρασκευασθῇ νόμος περὶ μεταλλείων ἐν γένει, πρὸς τοῦτο δὲ διώρισα ἐπιτροπήν, προεδρευομένην ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, ὁ ὁποῖος ἔχει εἰδικότητα γενικῶς ἀνομολογουμένην, ὅπως ἀσχοληθῇ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη παρεσκεύασε τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔδωκε καὶ εἰς ἐμέ, ἐπιφυλάσσομαι δὲ νὰ μελετήσω τοῦτο κατὰ τὰς ἑορτὰς καὶ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὸ δεύτερον στάδιον τῶν ἐργασιῶν της. Ἐὰν δὲν αἱ προβλέψεις αἱ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ τοῦ ζητήματος, περὶ οὗ ἐγένετο σήμερον λόγος, εἶναι πλήρεις, θέλομεν δυνηθῆ μετὰ τὰς ἑορτὰς νὰ καταλήξωμεν εἰς μέτρον τι ὁριστικόν.

§20ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Ὅσον καλὴ εἶναι ἡ μέριμνα, τὴν ὁποίαν λαμβάνομεν ὅλοι περὶ τῶν ἐργαζομένων ἐν Λαυρίῳ ἐργατῶν τῶν μεταλλείων, τόσον, νομίζω, εἶναι πρόξενος κακῶν ἡ προθυμία, ἣν ἔχουσι δείξει συνάδελφοί τινες, ἀβασανίστως πιστεύοντες καὶ μεταδίδοντες ἐνταῦθα εἰδήσεις περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐγώ, ὁ Βουλευτὴς Ἀττικῆς, συχνότατα μεταβαίνων καὶ ἐπισκεπτόμενος τὸ Λαύριον, δὲν γνωρίζω. Ἀπορῶ δέ, πῶς θὰ ἐξηγήσωσι ταύτας οἱ ἄλλοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔτυχε νὰ μεταβῶσιν ἐκεῖ. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Σταυρόπουλος ἀνέφερεν, ὅτι ἐν Λαυρίῳ δὲν ὑπάρχουσιν ἰατροὶ καὶ φάρμακα. Τί θὰ εἴπωσιν οἱ ἀκούσαντες τοῦτο, ὡς καὶ οἱ ἔξω, οἱ μὴ γνωρίζοντες τὰ πράγματα; Θὰ εἴπωσιν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἔχει οὔτε ἀστυνομίαν, οὔτε ἄλλην τινὰ ἐπίβλεψιν ἐκεῖ, ἀλλ’ ἀφῆκε τοὺς ἐργαζομένους εἰς τὰ ὑπόγεια αὐτὰ βάθη ἐργάτας εἰς τὴν τύχην των; Δὲν εἶναι τοῦτο ἀκριβές. Παρίσταται ἐνταῦθα ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅστις διηύθυνεν ἐπὶ πολλὰ ἔτη τὰς ἐργασίας τοῦ Λαυρίου, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ μὲ διαψεύσῃ, ἐὰν δὲν λέγω ἀκριβῆ. Ὄχι μόνον ἡ Ἑλληνικὴ Ἑταιρεία, ἡ ὁποία εἶναι ἀρχαιοτέρα, ἔχει ἰατρούς, νοσοκομεῖα καὶ φάρμακα, ἀλλὰ καὶ ἄλλη ἑταιρεία, ἡ Γαλλική, ἡ κατὰ σειρὰν ἀρχαιότητος μετ’ αὐτὴν ἐρχομένη, ἔχει ἴδιον νοσοκομεῖον, ἰατροὺς καὶ φάρμακα, καὶ ἄλλαι ἑταιρεῖαι καὶ ἄλλοι ἰδιῶται, ἐργαζόμενοι εἰς μεταλλευτικὰς ἐργασίας, ὄχι μόνον εἰς τὸ κέντρον τοῦ Λαυρίου, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Καμάριζαν καὶ ἄλλα κέντρα, ἔχουσι καὶ ἰατροὺς καὶ φάρμακα ἢ πρόχειρα φαρμακεῖα. Ἑπομένως ἀποδίδω εἰς ἄγνοιαν τοῦ τοῦ συναδέλφου τὰ λεχθέντα παρ’ αὐτοῦ, καὶ πιστεύω ὅτι καὶ αὐτὸς, ὅταν πληροφορηθῇ, πῶς ἔχουσι τὰ πράγματα, θὰ ἴδῃ ὅτι καλλίτερον εἶναι νὰ μὴ δίδῃ ἀβασανίστως πίστιν καὶ λέγῃ ἐν τῇ Βουλῇ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἀνησυχοῦσιν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται περὶ τῶν ἐν Λαυρίῳ ἐργαζομένων.

§21Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, διαβεβαιῶ τὸν συνάδελφόν μου ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι μετὰ τοῦ κ. Ράλλη, τοῦ συναδέλφου μας, μετέβημεν εἰς Πλάκαν καὶ Καμάριζαν, ἔνθα κατοικοῦσιν 6,000 ἐργάται, ἤτοι δεκαπλάσιος πληθυσμὸς τῶν τοῦ Λαυρίου, καὶ δὲν εὕρομεν οὐδὲ φαρμακεῖα, οὐδὲ ἰατρούς· οἱ δὲ τραυματιζόμενοι ἢ ἄλλως ἀσθενοῦντες ἐργάται, ὅπως θεραπεύσωσι τὴν ἔλλειψιν ταύτην, μεταβαίνουσιν ἐκ τῆς Καμαρίζης καὶ ἐκ τῆς Πλάκας εἰς τὸ Λαύριον, καὶ ἕως ὅτου ὑπάγουν ἐκεῖ ἀποθνήσκουν.

§22ΣΚΟΥΖΕΣ. Διαβεβαιῶ τὴν Βουλὴν μὲ τὸν ἐπισημότερον τρόπον, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβῆ ταῦτα· προκαλῶ δὲ τὸν κύριον Νέγρην, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ, νὰ εἴπῃ, ποῖος εἶναι ἐν τῇ ἀκριβείᾳ.

§23Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν, ὅτι θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, κατὰ τὸν καταρτισμὸν ἢ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἑτοιμάζει, καὶ τὸ ὁποῖον ἐγὼ θεωρῶ ἀναγκαῖον, θὰ προσθέσω δύο λέξεις, ὑποδεικνύων ποῦ κατ’ ἐμὴν γνώμην ἔγκειται τὸ ἐλάττωμα. Ὁ ὑπάρχων νόμος περὶ μεταλλείων ὁρίζει ῥητῶς καὶ νομοθετεῖ θέσιν ἐπιθεωρητοῦ τῶν μεταλλείων. Ὁ ἐπιθεωρητὴς τῶν μεταλλείων δὲν εἶναι προσδιωρισμένος νὰ ἐξελέγχῃ κατ’ ἔτος μόνον τὰς προσόδους τῶν μεταλλείων, — διότι δυστυχῶς εἰς οὐδὲν ἄλλο ἀσχολεῖται ὁ ἐπιθεωρητὴς σήμερον ἢ νὰ θεωρῇ τὰς ἀναφορὰς, αἱ ὁποῖαι δίδονται, καὶ νὰ ἐξελέγχῃ τὰς δηλώσεις περὶ τῶν καθαρῶν κερδῶν τῶν μεταλλείων.— Ὁ νόμος ἐννοεῖ ἐπιθεωρητὴν εὑρισκόμενον ἐν τῷ τόπῳ, ἐπισκεπτόμενον τὰς ἐργασίας, διευθύνοντα αὐτὰς, διορθοῦντα τὰ ἄτοπα, ἐπιβλέποντα τὸν τρόπον τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Τοιοῦτος δὲ δὲν ὑπάρχει, διότι, καίτοι ὑπάρχει πράγματι ἐν ἐνεργείᾳ, δὲν ἐκπληροῖ τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος διαγράφει. Ὥστε ἐκεῖ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως πρὸ πάντων νὰ προσέξῃ, ὅπως κανονισθῇ ἡ θέσις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ἐν τῇ περιφερείᾳ, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐνεργοῦνται αἱ μεταλλευτικαὶ ἐργασίαι, νὰ μένῃ ἐκεῖ διαρκῶς, νὰ ἔχῃ κύριον ἔργον τὴν ἐπίβλεψιν καὶ τὴν διεύθυνσιν τῶν ἐργασιῶν, καὶ νὰ μὴ ἀναμένωμεν μόνον ἀπὸ τοὺς μηχανικοὺς τῶν ἑταιρειῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι μὲν τὴν καλὴν θέλησιν, ἀλλὰ δὲν ἔχουσι καὶ τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ ἐπιθεωρητὴς τῶν μεταλλείων, νὰ προλαμβάνῃ τὰ ἐξ ἀμελείας γινόμενα· διότι, ὅταν ὁ ἐπιθεωρητὴς δίδῃ τὴν δέουσαν προσοχὴν καὶ ἔχῃ τοὺς ἁρμοδίους ὑπαλλήλους, δύναται καὶ αὐτοὺς τοὺς ἐργάτας ὀλίγον κατ’ ὀλίγον νὰ διδάξῃ καὶ ὁδηγήσῃ, ὅπως ἀποφεύγωσι τοὺς τυχαίους κινδύνους, εἰς τοὺς ὁποίους ὑποβάλλονται. Ἐδῶ ἔγκειται ἡ κυρία αἰτία, κατ’ ἐμὲ, τοῦ κακοῦ. Ἄλλως τε δὲ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἔδωκε, νὰ μετατεθῇ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἐκ τοῦ νόμου ἀνήκει εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τῆς γῆς, εἰς τὸ ταμεῖον τῶν βοηθημάτων, νομίζω, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθὸν, οὐδὲ δύναται νομοθετικῶς νὰ γείνῃ. Ὁ ἰδιοκτήτης δικαιοῦται νὰ μετέχῃ μέρους τοῦ κέρδους, τὸ ὁποῖον τὸ κτῆμά του παρέχει. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι οἱ νόμοι ἀνέκαθεν ἐθεώρησαν, ὅτι τὰ εἰς τὰ σπλάγχνα τῆς γῆς εὑρισκόμενα δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τοῦ ἐδάφους, ἀλλὰ συγχρόνως οἱ νόμοι ἐκεῖνοι ἐθεώρησαν, ὅτι καλὸν εἶναι καὶ δίκαιον, καὶ ὁ ἰδιοκτήτης τοῦ ἐδάφους νὰ μετέχῃ μικροῦ μέρους ἐπὶ τῶν κερδῶν, τὰ ὁποῖα τὰ ὑπὸ τὸ κτῆμά του εὑρισκόμενα παρέχουσιν. Εἶναι λοιπὸν δικαίωμα ἰδιοκτησίας κεκτημένον, καὶ κεκτημένον ὄχι μόνον δυνάμει νόμου, ἀλλὰ δυνάμει φυσικοῦ δικαίου. Νὰ ἔλθωμεν λοιπὸν ἡμεῖς διὰ νόμου νὰ τὸ ἀφαιρέσωμεν καὶ τὸ διαθέσωμεν πρὸς ἄλλους σκοποὺς, νομίζω ὅτι οὐδὲν δικαίωμα τοιοῦτον ἔχομεν, οὐδὲ εὑρισκόμεθα ἐντὸς τῶν ὁρίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα τὸ Σύνταγμα διαγράφει. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος εἶπεν, ὅτι εἰς τὸ Λαύριον δὲν λαμβάνουσι τὸ δικαίωμα τοῦτο οἱ ἰδιοκτῆται. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἐργασία καὶ ἀνάπτυξις μεταλλευτικὴ, ἥτις καὶ ὡς πρὸς τὸ εἶδος καὶ τὴν ἐκτέλεσιν πρέπει νὰ κανονισθῇ, καὶ ἡ ὁποία παράγει πραγματικὰ κέρδη, τῶν ὁποίων καὶ τὸ Δημόσιον καὶ οἱ ἰδιοκτῆται μετέχουσιν, αὐτὴ ὑπάρχει ἐν τῇ Λαυρεωτικῇ περιφερείᾳ. Διότι, ἐὰν ἐξετάσητε ὁλόκληρον τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα, θέλετε εὕρει, ὅτι μόνον εἰς μίαν ἢ δύο νήσους γίνονται ἔργα μεταλλευτικὰ, ἀνάξια λόγου, ἐκ τῶν ὁποίων οὐδὲ μεγάλα κέρδη παρέχονται, οὐδὲ κίνδυνοι ὑπάρχουσιν, οὐδὲ δυστυχήματα συμβαίνουσιν. Ἡ μόνη λοιπὸν σπουδαία μεταλλευτικὴ περιφέρεια εἶναι ἡ τοῦ Λαυρίου. Ἡ Λαυρεωτικὴ περιφέρεια ἀνήκει ὁλόκληρος εἰς τὸ Δημόσιον, δυνάμει δικαστικῶν ἀποφάσεων. Τίνος λοιπὸν ἰδιοκτήτου τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ τὸ ταμεῖον τῶν βοηθημάτων; Εἰς τὰς νήσους, ὅπου ἐφάνησαν δείγματα μεταλλοῦχα, οἱ καλλιεργοῦντες αὐτὰ ἐπρόλαβαν καὶ ἠγόρασαν τὴν γῆν, ὥστε οὐδεὶς ἰδιοκτήτης ὑπάρχει, ὁ ὁποῖος στερεῖται τοῦ δικαιώματός του, ὅπως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐβεβαίωσεν ἐξ ἐσφαλμένων πληροφοριῶν. Τὸ Δημόσιον εἶναι ὁ ἰδιοκτήτης τοῦ Λαυρίου, καὶ λαμβάνει 50% ἀπὸ τὰ κέρδη, ἐκτὸς τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ὡς φόρον τοῦ μεταλλείου· ἑπομένως, ἐὰν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τὸ ταμεῖον τῶν ἐργατῶν, — τὸ ὁποῖον, ἐὰν θέλητε, δὲν τὸ εὑρίσκω ἄδικον, — τότε ἔχει ὅλην τὴν εὐκαιρίαν, διότι ἔχομεν δικαίωμα νὰ διαθέσωμεν τὰ τοῦ Δημοσίου. Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου νομίζω ὅτι δυνάμεθα καὶ ἐντὸς τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, νὰ καθορίσωμεν, καὶ συγχρόνως νὰ ἐκπληρώσωμεν ἓν καθῆκον πρὸς ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι παθαίνουσι κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἐργασίας των, χωρὶς ν’ ἀδικήσωμεν οὐδένα. Δὲν εἶναι δὲ ἀληθές, κύριε Πρόεδρε, ὅτι εἶναι τοσοῦτοι οἱ τραυματιζόμενοι καὶ οἱ ἀποθνήσκοντες ἐν τοῖς μεταλλείοις. Ἤκουσα ἕνα ἀριθμὸν ἐξωγκωμένον· 60, δὲν ἠξεύρω πόσοι, κατὰ μῆνα....

§24ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ ἔτος.

§25ΡΙΚΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβές. Ζητήσατε τὴν στατιστικήν.

§26ΔΟΥΝΗΣ. Παρεκάλεσα τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ φέρῃ τὴν στατιστικήν.

§27ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐκ τῆς στατιστικῆς, ἡ ὁποία θὰ προσαχθῇ, θέλετε πεισθῆ ὅτι εἶναι πολὺ ὀλιγώτερος ὁ ἀριθμός.

§28ΔΟΥΝΗΣ. Ἔχομεν εἰς τὸ Πλημμελιοδικεῖον 60 δίκας.

§29ΡΙΚΑΚΗΣ. Νὰ σᾶς εἴπω τί συμβαίνει εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον. Ἡ ἀστυνομία — διότι ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως ἐπιθεωρητοῦ ἀνετέθησαν τὰ καθήκοντα αὐτοῦ εἰς τὴν ἀστυνομίαν—ἡ ἀστυνομία λοιπὸν τί κάμνει; τὸ παραμικρὸν, τὸ ὁποῖον ἤθελε τῇ καταγγελθῆ, ἀμέσως τὸ καταγγέλλει εἰς τὴν ποινικὴν δικαιοσύνην, καὶ παραπέμπονται εἰς τὸ δικαστήριον ἐκεῖνοι, οἵτινες καταγγέλλονται ὡς ὑπαίτιοι. Διὰ τοῦτο αὐξάνουσιν αἱ δίκαι εἰς τὰ Πλημμελειοδικεῖα, χωρὶς ἐν τούτοις νὰ ὑπάρχῃ πράγματι ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ ἔχῃ τὸ δυσάρεστον ἀποτέλεσμα νὰ πάθῃ τις εἴτε κατὰ τὴν ζωὴν, εἴτε κατὰ τὸ σῶμα. Ἡ ἔλλειψις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ φέρει αὐτὰ τὰ κακὰ ἀποτελέσματα· διότι, ἐὰν ὑπῆρχεν ἐπιθεωρητὴς, ὁ ὁποῖος ὡς ἐκ τῶν γνώσεών του θὰ ἦτο εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ πῶς συνέβη ἓν ἁπλοῦν κάταγμα, πῶς συνέβη ἓν μικρὸν δυστύχημα, ἤθελεν ἐννοήσει, ἐὰν συνέβη ἐκ λόγων δικαιολογημένων ἢ ἐξ ὑπαιτιότητός τινος. Ἡ ἀστυνομία λοιπὸν δὲν κάμνει τίποτε ἄλλο ἢ νὰ καταγγέλλῃ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον. Βλέπετε νὰ ὑπάρχωσι δίκαι εἰς τὰ πολιτικὰ δικαστήρια περὶ ἀποζημιώσεως;

§30ΔΟΥΝΗΣ. Δὲν ἔχουσι τὰ μέσα.

§31ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἀκούσατε ἐμὲ, ὅστις ἐπίσης περὶ τῶν ἐργατῶν ἐνδιαφέρομαι. Ἐπιμένω λοιπὸν, καὶ διὰ αὐτὸ συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ μέτρα, ὅπως ἐξασφαλίσῃ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου, καὶ ἰδίως διὰ νεωτέρων νομοθετημάτων λάβῃ ἀσφαλεστέραν πρόνοιαν, ὥστε αἱ ἐργασίαι αὗται νὰ διευθύνωνται ἐπιστημονικῶς καὶ νὰ μὴ ἐγκαταλείπωνται εἰς τὰς χεῖρας τῶν ἀστυνόμων.

§32Γ. ΚΟΡΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν γνωρίζω ποία εἶναι ἡ ἐπιτροπὴ ἡ συσταθεῖσα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ προλαλήσας ἐποιήσατο λόγον περὶ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν ἐν Ἑλλάδι μεταλλείων, ἔχω καθῆκον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ὡς διατελέσας Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀκριβῶς ἡ ὕπαρξις ἐπιθεωρητῶν τῶν μεταλλείων, κατ’ ἐμὴν γνώμην, εἶναι ἀναγκαιοτάτη, διότι ὁ ἐπιθεωρητὴς δύο ἔχει κυρίως καθήκοντα, πρῶτον νὰ ἐξελέγχῃ τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ποιοῦνται οἱ διάφοροι ἰδιοκτῆται, ἢ καὶ ἄλλοι, νὰ κανονίζῃ τὰ ὅρια τῶν δηλώσεων, καὶ δεύτερον, τὸ καὶ σπουδαιότερον, νὰ ἐπιθεωρῇ ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν, μεταβαίνων ἐκεῖ, ἔνθα ὑπάρχουσι μεταλλευτικαὶ ἐργασίαι, καὶ νὰ ἐξετάζῃ, ἂν αὗται ἐκτελοῦνται καθ’ ὃν τρόπον κανονίζει ἡ ἐπιστήμη. Καὶ τὸ μὲν πρῶτον γίνεται, διότι τῷ ὄντι, τοὐλάχιστον καθ’ ὃν χρόνον ἐγὼ ἤμην Ὑπουργὸς, καὶ νῦν ἀκόμη, ὡς μανθάνω, μεταβαίνει ὁ ἐπιθεωρητὴς εἰς τὰ διάφορα μέρη, ἐξελέγχει τὰς δηλώσεις, κανονίζει τὰ ὅρια τῶν δηλώσεων καὶ ἐνεργεῖ ἐπὶ τόπου ὅ,τι ἡ ἐπιστήμη καθορίζει. Τόσον δὲ εἶναι τοῦτο βέβαιον, ὅσον οὐδὲν Μεταλλευτικὸν Συμβούλιον ἐκδίδει τὴν ἀπόφασιν αὑτοῦ, ἂν μὴ προηγουμένως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν γνωμοδότησιν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν μεταλλείων. Ἀλλὰ, δυστυχῶς, τὸ δεύτερον, εἴτε ἐλλείψει πιστώσεως, — κυρίως ἴσως ἐλλείψει πιστώσεως, — εἴτε ἐλλείψει προνοίας, δὲν ἐκτελεῖται, τουτέστιν ὁ ἐπιθεωρητὴς δὲν μεταβαίνει ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν νὰ ἐπιθεωρῇ, ἂν αἱ ἐργασίαι αἱ μεταλλευτικαὶ καὶ τὰ ἔργα τὰ τεχνικὰ ἐκτελοῦνται καθ’ ὃν τρόπον κανονίζει ἡ ἐπιστήμη. Καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν τὰ δυστυχήματα, τὰ ὁποῖα συχνὰ παρουσιάζονται. Ἀνάγκη λοιπὸν, ἡ Κυβέρνησις νὰ μεριμνήσῃ, ὅπως ἀναγραφῇ πίστωσις ἐπαρκὴς εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ὥστε ὁ ἐπιθεωρητὴς νὰ μεταβαίνῃ ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν καὶ ἐπιθεωρῇ τὰς ἐργασίας τὰς μεταλλευτικάς.

§33Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, προεκλήθην πρῶτον νὰ εἴπω, ἂν ἐν Καμαρίζῃ ὑπάρχῃ ἰατρικὴ περίθαλψις τῶν ἐργατῶν. Δύναμαι λοιπὸν νὰ βεβαιώσω, ὅτι ὑπάρχει τοιαύτη περίθαλψις. Ἀπαντῶ ἤδη εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐκ Πατρῶν, ὁ ὁποῖος ἐβεβαίωσεν, ὅτι εἰς τὰς πλείστας νομοθεσίας χορηγεῖται 5% ἐκ τοῦ καθαροῦ κέρδους τῶν μεταλλείων εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τῆς ἐπιφανείας. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ κῶδιξ ὁ Γαλλικὸς, ὁ ὁποῖος συνετάχθη ἐπὶ Ναπολέοντος τοῦ Μεγάλου, περιέλαβε τοιαύτην διάταξιν, καὶ διάφορα Κράτη, τὰ ὁποῖα ἠθέλησαν νὰ μιμηθῶσι τὸν κώδικα ἐκεῖνον, περιέλαβον αὐτὴν εἰς τὴν νομοθεσίαν αὑτῶν. Αἱ νεώτεραι ὅμως νομοθεσίαι, καὶ αἱ σπουδαιότεραι, τῆς Γερμανίας καὶ τῆς Αὐστρίας, δηλαδὴ τῶν δύο Κρατῶν, ἅτινα ἔχουσι τὰ πλεῖστα μεταλλεῖα, ἀφῄρεσαν τὴν διάταξιν ταύτην. Ὁ λόγος δὲ εἶναι ἁπλούστατος. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον συμβαίνει ἐν Ἑλλάδι, συμβαίνει πανταχοῦ. Μὴ βλέπετε, ἂν ἐν Λαυρίῳ, ὅπου ὅλη ἡ ἔκτασις ἀνήκει εἰς τὸ Δημόσιον, ὑπάρχει εἷς καὶ μόνος ἰδιοκτήτης, τὸ Δημόσιον. Συνήθως ἡ ἰδιοκτησία τῆς ἐπιφανείας τῶν μεταλλείων εἶναι διῃρημένη· καὶ δύο ἂν ὑπάρχουν τῆς ἐπιφανείας ἰδιοκτῆται, τί θὰ συμβῇ; Ὀφείλει ἑκάτερος νὰ ἀποδείξῃ τὴν ποσότητα καὶ τὴν ποιότητα τοῦ μεταλλεύματος, τὸ ὁποῖον ἐξωρύχθη κάτωθεν τοῦ κτήματός του. Τοῦτο, Κύριοι, εἶναι ἀδύνατον ὄχι μόνον εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν νὰ τὸ ἀποδείξῃ, ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατον καὶ εἰς αὐτὴν τὴν τέχνην. Εἶναι βέβαιον, ὅτι, ὅταν αἱ ἐργασίαι ἐκτείνωνται κάτωθεν καὶ τῶν δύο ἰδιοκτησιῶν, καὶ τὰ μεταλλεύματα ἐξάγωνται, πίπτουσιν εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἀποθήκην, ἐξ αὐτῆς δὲ γίνεται διαλογὴ καὶ τῶν μὲν καὶ τῶν δὲ, ὅπως καταστῶσιν ἐμπορεύσιμα. Λοιπὸν οὐδὲ ὁ ἰδιοκτήτης τῶν μεταλλείων δύναται νὰ σᾶς εἴπῃ πόσα μεταλλεύματα ἐξήγαγεν ἐκ τῆς ἀποθήκης ταύτης, ἀνήκοντα εἰς τὸν ἕνα ἰδιοκτήτην τῆς ἐπιφανείας, καὶ πόσα εἰς τὸν ἄλλον, καὶ ὁποίας ποιότητος ἦσαν ταῦτα. Οὗτος εἶναι ὁ μόνος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον εἶναι ἀδύνατον εἰς οἱονδήποτε ἰδιοκτήτην ν’ ἀπαιτήσῃ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων τὸ παρὰ τοῦ νόμου χορηγούμενον αὐτῷ δικαίωμα.

§34Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δι’ ὅσων εἶπεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας ὑποθέτει, ὅτι ἡ Βουλὴ πείθεται, ὅπως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περιληφθῇ διάταξις, δι’ ἧς νὰ στερῆται παντὸς μερίσματος ὁ ἰδιοκτήτης τῆς ἐπιφανείας τοῦ μεταλλείου, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι καὶ νεώτεραι νομοθεσίαι, ἡ Γερμανικὴ καὶ ἡ Αὐστριακὴ, δὲν περιέλαβον τὴν διάταξιν, ἣν ἔχει καὶ ὁ ἡμέτερος νόμος, παραλαβὼν αὐτὴν ἐκ τῆς Γαλλικῆς. Δὲν θεωρῶ ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ψηφίσωμεν νόμον, οὐδὲν ἀναγνωρίζοντα δικαίωμα εἰς τὸν κύριον τῆς ἐπιφανείας τῆς γῆς. Τοῦτο τοσοῦτον ἀντίκειται εἰς τὰς ἰδέας περὶ ἰδιοκτησίας ἡμῶν τῶν ἐν Ἑλλάδι, ὥστε θὰ ἐθεωρεῖτο παρ’ ὅλων ἔργον αὐθαίρετον, ἂν δι’ οἱονδήποτε ἐπιστημονικώτερον δῆθεν λόγον καθιεροῦτο τοιαύτη ἀρχή, καθ’ ἣν ὁ ἰδιοκτήτης τῆς γῆς, ὑφ’ ἣν ἐργάζονται οἱ μεταλλευταί, οὐδὲν πλέον δικαίωμα θὰ ἔχῃ ἐπὶ τοῦ προϊόντος, ἐὰν ὑπάρχῃ προϊόν καθαρὸν ἐκ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ μεταλλείου. Ὁ λόγος τῆς δυσκολίας καὶ τὸ παράδειγμα, ὅπερ ἀνέφερεν ὁ προλαλήσας ἔντιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἀρκετόν, ὅπως δικαιολογήσῃ μεταβολὴν τῶν κειμένων νόμων. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐξαίρεσις. Ἡ Κυβέρνησις διὰ προηγουμένου διατάγματος ἔχει κανονίσει κατὰ τίνα τρόπον ἐξευρίσκεται ἡ καθαρὰ πρόσοδος ἐπὶ τῶν μεταλλείων, πλεῖστοι δὲ, συνεπείᾳ, τοῦ διατάγματος καὶ τῶν σχετικῶν ἐγκυκλίων, αἱ ὁποῖαι ἡρμήνευσαν τὸ διάταγμα, ἔχουσι λάβει τὸ 5% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου, ὅπερ ἀνήκει εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τῆς ἐπιφανείας καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνεξάρτητον πάσης τυχὸν ἄλλης ζημίας, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν ἐκ τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐκμεταλλεύσεως νὰ ἐπέλθῃ ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας. Βεβαίως εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας νὰ βλαφθῇ ἡ ἰδιοκτησία, εἴτε σπορὰ εἶναι τὸ βλαβὲν, εἴτε κτίριον, καὶ ἀπαιτεῖται ἀναγκαίως ἀποζημίωσις. Ἀνεξαρτήτως ὅμως τούτου, τοῦ ἰδιοκτήτου τῆς ἐπιφανείας τὸ δικαίωμα ἐπὶ μερίσματος ἐκ τοῦ μεταλλείου εἶναι τοσοῦτον συμφυὲς πρὸς τὴν ἰδέαν τῆς ἰδιοκτησίας ἐν Ἑλλάδι, ὥστε δυσκόλως θὰ μετεπείθετό τις δι’ οἱουδήποτε ἐπιχειρήματος, ὅτι δὲν ἔχει ἀπολύτως οὐδὲν δικαίωμα ἐπὶ τοῦ ἐν τῇ ἰδιοκτησίᾳ του εὑρισκομένου μεταλλείου. Ἀρκετὸν εἶναι νὰ δεχθῶμεν, δυνάμει νόμου, ὅτι τὰ μεταλλεῖα δὲν ἀνήκουν εἰς τὸν κύριον τῆς ἐπιφανείας, καὶ διατίθενται ὑπὸ τοῦ Κράτους, τοῦ ἰδιοκτήτου τῆς ἐπιφανείας δικαιουμένου εἰς ποσοστόν τι ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου μόνον. Κατάργησις καὶ τοῦ δικαιώματος τούτου θὰ ἦτο ὑπερβολὴ, ἣν πλεῖστα Κράτη δὲν ἀποδέχονται, καὶ τὴν ὁποίαν δὲν πρέπει ν’ ἀποδεχθῶμεν οὐδ’ ἡμεῖς. Ἐγὼ ὅμως, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοσαύτην φέρει εὐθύνην διὰ τὰ δυστυχήματα, τὰ ὁποῖα προέρχονται ἐκ κακῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ὥστε, ἐὰν ὑπῆρχε ταμεῖον συνεταιρικὸν τῶν ἐργατῶν, δυνάμενον νὰ δαπανᾷ εἰς δίκας ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων δι’ αὐτὰ, θὰ ἐνέβαλλε τὸ Δημόσιον εἰς μεγάλας ζημίας. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐνάγων ὁ ἐργάτης, ὁ παθὼν ἐκ τοιαύτης αἰτίας, εἴτε τὴν Ἑταιρείαν, εἴτε τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἠμέλησε νὰ ἐνασκήσῃ τὰ καθήκοντα ἐπιτηρήσεως τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος τῇ ἐπιβάλλει, θὰ ἐπετύγχανε νὰ ἐπιρρίψῃ ἐπ’ αὐτῆς τὴν ἀνόρθωσιν τῆς ζημίας, ἣν ἐκ δυστυχήματος προελθόντος ἐκ τοιαύτης ἀμελείας ἔπαθε. Δὲν ἠξεύρω ἂν εἰσήχθησαν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων τοιαῦται δίκαι.

§35ΔΟΥΝΗΣ. Ὑπάρχουσι.

§36ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι ἀδύνατον, δικαστὴς, πεισθεὶς, ὅτι ἐργάτης ἐφονεύθη ἢ ἠκρωτηριάσθη ἐν μεταλλείῳ λόγῳ κακῆς διευθύνσεως τῶν ἔργων, νὰ μὴ ἐπιδικάσῃ αὐτὴν κατὰ τῆς Ἑταιρείας ἢ τοῦ Δημοσίου, ὅταν καὶ εἰς τὸ Κράτος δύναται ν’ ἀποδοθῇ σφάλμα ἢ ἀμέλεια ἀσύγγνωστος. Ἀνάγκη ἑπομένως τὸ Κράτος νὰ ἐνασκῇ πρεπάντως τὰ δικαιώματα ἐπιτηρήσεως τῶν ἐργασιῶν, ἅτινα ἔχει ἐκ τοῦ νόμου.

§37Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι πολλάκις ἤχθησαν τοιαῦται ὑποθέσεις ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, καὶ οἱ παθόντες ἐδικαιώθησαν, διότι ἐπεβλήθη εἰς τὰς ἑταιρείας ἀποζημίωσις.

§38ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἄλλως νὰ γείνῃ. Αἱ κοιναὶ ἀρχαὶ τοῦ δικαίου, ὅτι πᾶς ὁ ἀμελῶν καὶ διὰ τοῦτο γινόμενος παραίτιος δυστυχήματος εἴς τινα ὀφείλει ἀποζημίωσιν, ἐπιβάλλουσι τοῦτο. Αἱ εὐθῦναι τοῦ προστήσαντος ἐφαρμόζονται καὶ κατὰ τοῦ Δημοσίου εἰς τὴν περίστασιν ταύτην, ὅταν ὁ μηχανικὸς οὐδὲ κἂν μεταβαίνῃ εἰς τὴν θέσιν του. Λοιπὸν εἰς αὐτὸ κυρίως νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως παύσῃ ἀμελοῦσα. Ἀλλὰ πρέπει καὶ τὰ τῆς ἀμελείας τῶν ἄλλων νὰ κανονίσωμεν. Πρέπει δὲ διὰ νόμου νὰ πράξῃ τοῦτο. Καὶ δὲν εἶναι ὁ νόμος περὶ μεταλλείων, ὁ ὁποῖος θὰ τὸ κανονίσῃ. Πρέπει εἰδικὸς νόμος. Πρέπει ἐκτὸς τούτου νὰ συνεταιρισθῶσιν εἰς κοινὸν ταμεῖον δι’ εἰσφορῶν αὐτῶν καὶ τῆς ἑταιρείας οἱ ἐργάται. Πρὸς τοῦτο δὲν εἶναι ἀνάγκη εἰσφορῶν τοῦ Κράτους. Αἱ εἰσφοραὶ τῶν ἑταιρειῶν, τῶν ἰδιοκτητῶν τῶν μεταλλείων καὶ τῶν ἐργατῶν, δηλαδὴ αἱ μικραὶ καθημεριναὶ κρατήσεις τῶν ἐργατῶν, αἱ ὁποῖαι, ἐλάχισται οὖσαι, οὐδεμίαν φέρουσιν αἴσθησιν, ἀρκοῦσιν. Οὐδὲν εἶναι νὰ κρατῶνται, παραδείγματος χάριν, δέκα ἢ δεκαπέντε λεπτὰ καθ’ ἑβδομάδα κατ’ ἐργάτην. Εἶναι ἀνεπαίσθητον δι’ αὐτόν, ἀλλὰ σπουδαῖον διὰ τὸ ταμεῖον. Ἐξ αὐτῶν λοιπὸν τῶν εἰσφορῶν εἶναι δυνατὸν νὰ καταρτισθῇ ταμεῖον, τὸ ὁποῖον, καλῶς διευθυνόμενον, θὰ καταστῇ ἱκανὸν, ὅπως ἐπαρκῇ εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν οἰκογενειῶν τῶν παθόντων, ἢ εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν ἐργατῶν, οἱ ὁποῖοι ἔπαθον ἐκ τοιούτων δυστυχημάτων. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ψηφισθῇ εἰδικὸς νόμος, εἴτε ἐπὶ τῶν μεταλλείων εἰδικῶς, εἴτε ἐπεκτεινόμενος καὶ ἐπὶ ἄλλων ἐργατῶν, ἄλλων βιομηχανιῶν, ἄλλων ἐργοστασίων, διότι σήμερον δὲν ὑπάρχει Κράτος βιομηχανικόν, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει εἰδικὴν νομοθεσίαν περὶ τῶν accidents, λεγομένων, τῶν ἀπροσδοκήτων δυστυχημάτων. Ἐσχάτως, δηλονότι τῷ 1898, ἐψηφίσθη περὶ αὐτῶν νόμος ἐν Γαλλίᾳ. Οὕτως εἶναι ὅλα ἕτοιμα πρὸς ἀντιγραφήν, διότι δὲν ἀπαιτεῖται ἡ ἀντιγραφὴ, προκειμένου περὶ νομοθετημάτων νεωτάτων, ἅτινα συνετάχθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς προϋπαρχούσης νομοθεσίας ἄλλων Κρατῶν.

§39Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Δύο λέξεις, κύριε Πρόεδρε (Θόρυβος).

§40ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀφοῦ ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι θὰ φέρῃ νομοσχέδιον, εἶναι περιττὴ ἡ περαιτέρω συζήτησις.

§41ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Βεβαίως.

§42ΔΟΥΝΗΣ. Κύριοι, ἐλέχθη ἐνταῦθα καὶ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι καὶ ἐν Καμαρίζῃ καὶ ἐν Πλάκᾳ καὶ ἐν Δασκαλιῷ καὶ ἐν γένει ὅπου ὑπάρχει κέντρον μεταλλευτικὸν, ὑπάρχουσι θεραπευτήρια προσωρινά, ὑπάρχουσι καὶ ἰατροὶ, ἔχουσι καὶ τὰ φάρμακα. Τὰ προσωρινὰ ταῦτα θεραπευτήρια τὰ γνωρίζει τις; τὰ ἐπεσκέφθη; τὰ εἶδε λειτουργοῦντα; Ἐὰν τὰ ἔβλεπεν, ἤθελε φρικιάσει πρὸ τῆς ἀστοργίας τῶν ἑταιρειῶν. Περιορίζομαι εἰς ἓν μόνον παράδειγμα, ὅπως γνωρίσητε τὴν κατάστασιν αὐτῶν καὶ ὅπως πεισθῆτε περὶ τῆς ἀστοργίας τῶν ἑταιρειῶν. Ἐπειδὴ τὰ θεραπευτήρια αὐτὰ εἶναι προσωρινά, οἱ παθόντες μεταφέρονται εἰς τὸ νοσοκομεῖον τὸ ἐν Λαυρίῳ, ἢ πέραν τοῦ Λαυρίου, ἐν Θορικῷ· αἱ δὲ ἑταιρεῖαι τοσοῦτον ἀδιαφοροῦσι περὶ τῆς τύχης τῶν ταλαιπώρων ἐργατῶν, ὥστε δὲν διαθέτουσιν οὐδὲ μίαν ἅμαξαν διὰ τὴν μεταφορὰν τὴν ἀβλαβῆ τῶν παθόντων ἐργατῶν ἐκ κατάγματος ἢ ἄλλης νόσου, μεταφέρονται δὲ οὗτοι διὰ τῶν κοινῶν κάρρων, ἑπομένως βλάπτονται περισσότερον, παρ’ ὅσον τυχὸν ἐβλάβησαν ἐκ τοῦ τυχαίου δυστυχήματος. Τοὺς ῥίπτουν μέσα εἰς τὸ κάρρον καὶ τοὺς μεταφέρουν! Διὰ τοῦτο πολλάκις ἐγένοντο παραστάσεις εἰς τὰς ἑταιρείας. Λαμβάνω δὲ τὴν ἀφορμὴν ἤδη νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα συστήσῃ εἰς τὰς Διευθύνσεις τῶν ἑταιρειῶν νὰ λάβωσι μέτρα περὶ μεταφορᾶς ἀβλαβοῦς τῶν παθόντων εἰς τὸ νοσοκομεῖον. Ὁ κ. ἐκ Πατρῶν Βουλευτὴς ἐβεβαίωσεν, ὅτι τὰ δυστυχήματα τὰ συμβαίνοντα προέρχονται κυρίως ἐκ τῆς ἐλλείψεως ἐπιθεωρήσεως. Εἶναι ἀληθές, ὅτι τοῦτο εἶναι μία τῶν αἰτιῶν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, καὶ ἂν ἀκόμη ἡ ἐποπτεία τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ἐπὶ τῶν τεχνικῶν ἔργων καταστῇ σοβαρωτέρα καὶ μᾶλλον τακτική, δὲν θέλει ἐπέλθει τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκομεν. Ἓν καὶ μόνον δύναται νὰ φέρῃ τὸ ἀποτέλεσμα, ὁ καθορισμὸς τῆς ἀποζημιώσεως, ἥτις θὰ ὀφείληται εἰς τοὺς ἐργάτας, οἱ ὁποῖοι χάνουσι τὴν ζωήν των ἢ χάνουσι τὴν ἀκεραιότητα τοῦ σώματος αὑτῶν. Ὅταν καθορισθῇ, ὅτι ὁ ἐργάτης ὁ ἀπολέσας ἐν ταῖς ἐργασίαις τὴν ζωήν του θέλει λάβει ὡρισμένην ἀποζημίωσιν, ἢ ὁ ἐργάτης ὁ ἀπολέσας ἓν μέρος τοῦ σώματός του θὰ λάβῃ ὡρισμένην ἐπίσης ἀποζημίωσιν, τότε αἱ ἑταιρεῖαι θὰ φροντίζωσιν, ἵνα οἱ μηχανικοὶ αὑτῶν ἐπιμελῶνται τῆς ἐποπτείας τῶν ἔργων των. Ὁ ἰσχυρισμός μου δ’ οὗτος ἀποδεικνύεται ἐκ τῆς ἑξῆς περιπτώσεως. Ἐργάται ἐργαζόμενοι ὑπογείως εἶδον στρῶμα χώματος ἕτοιμον νὰ καταπέσῃ, καὶ ἔσπευσαν νὰ ἐξέλθωσιν, ἵνα ἀποφύγωσι τὸν κίνδυνον. Ὁ ἐργολάβος αὐτῶν λέγει πρὸς τὸν μηχανικόν, ὅτι ἐπίκειται πτῶσις. Ὁ μηχανικὸς εἰσέρχεται εἰς τὰς ὑπογείους ἐργασίας καὶ ἀνερχόμενος διατάσσει αὐτοὺς νὰ ἐπαναλάβωσι τὰς ἐργασίας των. Εἰς μάτην διαμαρτύρονται οἱ ἐργάται, ὑποδεικνύοντες τὸν ἐπικείμενον κίνδυνον. Ὁ μηχανικὸς ἐπιμένει. «Ἔχομεν ἀνάγκην μεταλλεύματος», λέγει, καὶ ἀπειλεῖ τὴν παῦσιν τῶν ἐργατῶν, «καὶ ἐπειδὴ ἔχομεν ἀνάγκην μεταλλεύματος, πρέπει νὰ ἐργασθῆτε διὰ νὰ μὴ διακόψωμεν». Ἀναγκάζονται καὶ εἰσέρχονται, ἀλλὰ μετὰ ἡμίσειαν ὥραν πίπτει τὸ χῶμα, καὶ ἔχομεν τρία θύματα τὴν ἡμέραν ἐκείνην! Ὥστε βλέπετε, ὅτι, καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ἐγένετο ἡ ἐπιθεώρησις παρὰ τοῦ γενικοῦ μηχανικοῦ, ὁ ἐπικείμενος κίνδυνος ἐνδεχόμενον νὰ μὴ ἦτο εἰσέτι ὁρατός, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν θὰ ἀπηγορεύετο ἡ ἐν αὐτῇ ἐργασία. Ἐφ’ ὅσον δὲ ἡ Ἑταιρεία συμφέρον ἔχει εἰς τὴν ὅσον οἷόν τε μείζονα ἐξόρυξιν μεταλλεύματος, εἰς οὐδεμίαν δὲ ἄμεσον ὑπόκειται ἀποζημίωσιν διὰ τὴν ἀπώλειαν τῆς ζωῆς τῶν ἐργατῶν, βεβαίως δὲν θὰ προσέχῃ εἰς τοὺς ἐπικειμένους κινδύνους, ὅσον εἰς τὸ συμφέρον αὑτῆς. Ἀλλ’ ἐὰν αἱ ἑταιρεῖαι ὑπεχρεοῦντο εἰς καταβολὴν ὡρισμένης ἀποζημιώσεως, ὁ μηχανικὸς δὲν θὰ ἐσκέπτετο μόνον πῶς νὰ ἐξαγάγῃ πλεῖον ποσὸν μεταλλεύματος, ἀλλὰ θὰ ἐσκέπτετο συγχρόνως καὶ τὴν ζωὴν τῶν ἐργατῶν. Δι’ αὐτὸ φρονῶ, ὅτι κυρίως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ φέρῃ θεραπείαν, εἶναι ὁ καθορισμὸς τῆς εὐθύνης δι’ ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων ἐργατῶν. Τότε αἱ ἑταιρεῖαι θὰ ἐπιμελῶνται περισσότερον τῆς ἐποπτείας τῶν ἔργων.

§43Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ζητήματος δύο λέξεις.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Λεβίδης ἐπὶ αὐτοῦ τοῦ θέματος ὑπέβαλε πρότασιν, νὰ θέσωμεν τέρμα εἰς τὴν συζήτησιν.

§45ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ αὐτὸ θὰ προσθέσω τι. Ἀκριβῶς θέλω καταθέσει μίαν σημείωσιν διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλῶ νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, εἰς πόσον ποσὸν ἀνέρχεται τὸ κεφάλαιον, τὸ ἤδη κατατεθειμένον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδημοσιεύθη πίναξ.

§47ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατὰ πίνακα δημοσιευθέντα πρὸ δύο μηνῶν, τὸ ποσὸν ἀνέρχεται εἰς δρ. 500,000 περίπου.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λεβίδης κατέθηκεν αἴτησιν, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς:

§49ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, ὅπως εὐαρεστούμενος καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλήν: Αʹ) Πίνακα τῶν κατὰ τὴν τελευταίαν πενταετίαν ἐκ μεταλλευτικῶν ἐργασιῶν θανόντων καθ’ ὅλον τὸ Κράτος. Βʹ) Πίνακα ὀνομαστικὸν καὶ κατὰ ποσὸν τῶν ἀνέκαθεν λαβόντων περίθαλψιν ἐργατῶν μεταλλείων. Γʹ) Κατάστασιν λεπτομερῆ εἰς ἐνεργητικὸν καὶ παθητικὸν τοῦ ὑπὲρ τῶν ἐργατῶν τούτων Ταμείου ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου. Δʹ) Πίνακα τῶν κατὰ τὴν τελευταίαν πενταετίαν ἀκρωτηριασθέντων καθ’ ὅλον τὸ Κράτος.»

§50ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Θὰ εἴπω μόνον δύο λέξεις. Ἡ ἐκ μέρους τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἀναγγελία, ὅτι συνεστήθη ἐπιτροπὴ, ἥτις θὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ περὶ τῶν ἐργατῶν τῶν μεταλλείων, νομίζω ὅτι εἶναι ἀνεπαρκὴς πρόνοια, ἥτις ἔπρεπε νὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἐπὶ τῶν ἐργατῶν ἐν γένει, διότι ἐκτὸς τῶν ἐργατῶν τῶν ἐν μεταλλείοις ἐργαζομένων, ἐπίσης, καὶ ἴσως πλειότερον, κινδυνεύουσιν οἱ ἐργάται τῶν οἰκοδομῶν, οἱ ἐργάται τῶν σιδηροδρόμων, οἱ ἐργάται τῶν βιομηχανικῶν καταστημάτων, ὀρθῶς δὲ παρετηρήθη, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ γενικὴ πρόνοια.

§51ΦΛΟΓΑΙΤΗΣ. Περὶ τούτου ἀκριβῶς πρόκειται.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς κ. Πλατούτσας ζητεῖ τὴν ἄδειαν νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Ὑποθέτω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἔχῃ καμμίαν ἀντίρρησιν.

§53ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Οὐδεμίαν.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ὁ κ. Μαυρομμάτης ἔχει τὸν λόγον.

§55ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ, παρακαλῶ, κατόπιν.

§56ΕΠ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν, κ. Πρόεδρε, ἥτις ἔλαβε χώραν χθὲς, περὶ τῶν ναυτικῶν πραγμάτων, καὶ ἰδίως περὶ τῶν καλωδίων, ἐρρήθη σὺν τοῖς ἄλλοις, ὅτι τοιαύτη προμήθεια ἐγένετο καὶ κατὰ τὸ 1880 ἢ 1885, ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ φίλου μου κ. Μπούμπουλη, ὅστις πολλάκις καὶ τόσον ἐπαξίως διηύθυνε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Ὁ κ. Μπούμπουλης μὲ παρεκάλεσε νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι οὐδέποτε ἐπὶ τῶν διαφόρων ὑπουργιῶν του ἐγένετο προμήθεια καλωδίων. Ἡ περὶ ἧς δὲ ὁ λόγος μεγάλη προμήθεια τοιούτων ἐγένετο ἐπὶ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, τῷ 1877 ἢ τῷ 1878, ὅτε καὶ εἶχεν ἀποσταλῆ εἰς Ἀγγλίαν ἐπὶ τούτῳ ὁ μακαρίτης Παλάσκας.

§57Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, κ. Πρόεδρε, ἐγένετο λόγος χθὲς, ὀφείλω ὅμως κατὰ καθῆκον νὰ δώσω τὴν ἑξῆς πληροφορίαν περὶ τούτου. Ὡς ἐνθυμεῖται ἡ Βουλὴ, κατὰ τὸ 1885 ἔτος, συνέστη Ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπή. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τότε ἦν ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, Πρόεδρος δὲ τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς ὁ ἐκ Τήνου τότε βουλευτὴς κ. Μαυρομαρᾶς, εἰσηγητὴς δὲ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι ἐγώ. Μεταξὺ τῶν ἐξετασθέντων τότε πραγμάτων ἐξητάσθη καὶ τὸ ζήτημα τῆς προμηθείας καλωδίων. Λέγω τοῦτο, οὐχὶ δι’ ἄλλον τινὰ λόγον, ἀλλ’ ἵνα ἀποδείξω, ὅτι τὸ χθὲς ἐπισημότατα πιστοποιηθὲν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅτι ἡ προμήθεια τῶν καλωδίων ἐγένετο δῆθεν ὑπὸ τῆς τότε Κυβερνήσεως, ἧς προήδρευεν ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, εἶναι ἐντελῶς ἀνακριβές.

§58ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ). Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι ἐγώ.

§59Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Δὲν τὸ εἶπεν αὐτό.

§60ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Πῶς δὲν τὸ εἶπε;

§61ΛΕΒΙΔΗΣ. Αὐτὰ ἔλεγε χθὲς ὁ κ. ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς, καίτοι οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ πιστεύσῃ, ὅτι ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς ἤθελε δεχθῆ νὰ σχηματισθῇ ἐπιτροπὴ κατ’ αὐτοῦ. Ἐνθυμοῦμαι λοιπὸν καλῶς, ὅτι κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἀπετελέσθη ὀγκωδέστατος φάκελλος, ἴσως τοσοῦτον ὀγκώδης (περὶ τῆς ὑποθέσεως τῶν καλωδίων), ὅσον ὀγκώδης ἦν ὁ φάκελλος ὅλων τῶν ἄλλων τότε ἐξετασθέντων ζητημάτων ὑπ’ ἐκείνης τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ, ὡς ἐνθυμεῖται ἡ Βουλὴ, ἐπῆλθε τὸ κίνημα τῆς Φιλιππουπόλεως, ἡ δὲ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ ὑπέστη τὴν τύχην, ἣν σχεδὸν ἀνέκαθεν ὑπέστησαν ὅλαι αἱ ἐξεταστικαὶ ἐπιτροπαὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου, ἣν δὲ φοβοῦμαι, ὅτι θέλουσιν ὑποστῆ καὶ ὅλαι αἱ μέλλουσαι γενέσθαι· δηλαδὴ αἱ ἐργασίαι τῆς ἐξεταστικῆς ἐκείνης ἐπιτροπῆς, συνεπείᾳ τοῦ κινήματος τῆς Φιλιππουπόλεως, ἢ δι’ ἄλλον λόγον,—δὲν γνωρίζω—παρέλυσαν. Βέβαιον ὅμως εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι εἶναι πιστοποιημένον καὶ βεβαιότατον, ὅτι καλώδιον ἑκατοντάδων χιλιάδων δραχμῶν εὑρέθη τότε κατεστραμμένον, ἀξίας 700,000 δραχμῶν, νομίζω. Ὁ δὲ ἐπιθυμῶν νὰ ἴδῃ περὶ τούτου λεπτομερεστέρας πληροφορίας, δύναται νὰ προσφύγῃ εἰς τὰ ἐστενογραφημένα Πρακτικὰ τῆς Βουλῆς τῆς δευτέρας Συνόδου τῆς δεκάτης τετάρτης Βουλευτικῆς Περιόδου, σελ. 80, στήλ. αʹ, τοῦ 1896 ἔτους. Ἐγένετο τότε λόγος.

§62Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Χθὲς ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἀγορεύων εἶπε περὶ τῆς καταστροφῆς τῶν καλωδίων αὐτῶν, καὶ ἠναγκάσθην νὰ ἐρωτήσω τοῦτον, τίς εὐθύνεται διὰ τὴν καταστροφὴν αὐτήν, καὶ ὄχι διὰ τὴν ἀγοράν, διότι ἡ ἀγορὰ ἀνατρέχει εἰς πολὺ μακρότερον χρόνον, καὶ δὲν θέλω νὰ ἀναζητήσω, ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἐγένετο, πείθομαι δὲ καὶ πιστεύω, ὅτι καλῶς ἐγένετο. Θέλω νὰ μάθω, καὶ πρέπει νὰ θέλωμεν πάντες νὰ μάθωμεν, ἡ καταστροφὴ αὕτη πῶς ἐπῆλθε, καὶ ἂν ὑπάρχει ὑπεύθυνος δι’ αὐτὴν, ἂν ὑπῆρχεν ἐπιτετραμμένος τὴν συντήρησιν τῶν καλωδίων ἐκείνων, ἅτινα ἦσαν ἀξίας 700,000 δραχμῶν. Πρόκειται περὶ ζημίας 700 χιλιάδων δραχμῶν, καὶ αὐτῆς τῆς ζημίας τὸν ὑπαίτιον ἐζήτησα νὰ μάθω παρὰ τοῦ τότε κ. Ὑπουργοῦ, καὶ ἠρώτησα, τί ἐνήργησεν, ὅταν ὁ πρίγκηψ Γεώργιος ἀνέφερε πρὸς αὐτὸν δι’ ἐκθέσεως, ὅτι τὸ καλώδιον κατεστράφη. Δὲν εἶναι νέον τι, κ. Βουλευταί, αἱ τοιαῦται ζημίαι τοῦ Δημοσίου. Ἀπὸ μακρᾶς σειρᾶς ἐτῶν ἀκούομεν πάντες, ἀκούει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὅτι ὁ Ναύσταθμος ἔχει κατασταθῆ ἡ καταβόθρα τοῦ δημοσίου ταμείου, ἡ καταβόθρα τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα προσφέρει ὁ λαὸς διὰ τοῦ ἱδρῶτός του χάριν τοῦ ἐθνικοῦ μεγαλείου καὶ τῆς ἀσφαλείας του. Εἰς δύο τινὰ κυρίως ὀφείλεται, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ἡ χρεωκοπία τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, εἰς τὸν Ναύσταθμον καὶ εἰς τὰ δημόσια ἔργα. Ἐν τούτοις ὁ Ναύσταθμος αὐτὸς ἐξακολουθεῖ, ἀφ’ ὅτου τοὐλάχιστον ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι νὰ γίνηται λόγος περὶ αὐτοῦ, διοικούμενος ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ προσώπου.

§63Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ὁ καλλίτερος εἶναι αὐτός.

§64ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Δὲν θέλω νὰ ἀποδώσω καμμίαν μομφὴν, ἀλλὰ κατὰ γενικὸν κανόνα, κατ’ αὐτὰς τὰς γενικὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου, τίς εἶναι ὁ ὑπαίτιος, τίς φέρει τὴν εὐθύνην τῶν καταστροφῶν, τῶν ζημιῶν, τῶν καταχρήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐπέρχονται εἰς ἐκεῖνο, τοῦ ὁποίου τῷ ἀνετέθη ἡ διοίκησις καὶ ἡ ἐπίβλεψις; Εἶναι ἢ δὲν εἶναι ὑπεύθυνος ὁ Διευθυντὴς αὐτοῦ; Διατὶ λοιπὸν ἀπὸ ἐκεῖνον δὲν ζητεῖτε λόγον; Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον τῆς Βουλῆς μακρὸς ἐγένετο λόγος περὶ τῆς ὑπερβολικῆς, ἵνα μὴ ἄλλο τι εἴπω, δαπάνης, τῆς γενομένης διὰ τὴν μετατροπὴν ἑνὸς πλοίου εἰς θαλαμηγόν. Κατεβροχθίσθησαν ἑκατομμύρια ὁλόκληρα. Συνεστήθη μία ἐπιτροπὴ πρὸς ἐξέλεγξιν τῆς διαχειρίσεως αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἔλαβε τὴν τύχην, τὴν ὁποίαν ἠκούσατε παρὰ τοῦ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, ὅτι λαμβάνουσι πᾶσαι αἱ ἐπιτροπαί, καὶ τοῦτο ἀνωμολόγησε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρό τινων ἡμερῶν, ὅτι πᾶσαι αἱ ἐπιτροπαὶ τὴν αὐτὴν τύχην λαμβάνουσι. Πρέπει ὄντως ἡ Βουλὴ, ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, οἱ ἐντεταλμένοι νὰ ἐλέγχωμεν τοὺς ἐπιτετραμμένους τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων καὶ τὴν καταδίωξιν τῶν τοιούτων καταχρήσεων, πρέπει νὰ ἀνεχώμεθα τὰς καταχρήσεις αὐτὰς, ἐπαναπαυόμενοι εἰς τὴν σύστασιν ἐπιτροπῶν, αἵτινες, ἢ δὲν θέλουσι νὰ ἐργασθῶσιν, ἢ συνιστῶνται ἐκ προθέσεως, ἵνα συγκαλύπτωσιν, ἀντὶ νὰ ἀποκαλύπτωσι, τὰς τοιαύτας θρασυτάτας καταχρήσεις; Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, ἅμα γενόμενος Ὑπουργὸς, εἶχε τὴν εὐχαρίστησιν νὰ διαβεβαιώσῃ ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι καὶ αὐτὸς εἶχεν ἄλλην ἰδέαν πρὶν ἢ ἀναλάβῃ τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου περὶ τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Ναυστάθμου, πρὸς διατήρησιν τοῦ ὁποίου καὶ εἰδικὸς νόμος ἐψηφίσθη ἄλλοτε παρὰ τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἀφ’ ὅτου ἀνέλαβεν αὐτὴν, μετέβαλεν ἰδέαν, καὶ εὗρεν αὐτὸν ἀδάμαντα ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ του. Δὲν θέλω ν’ ἀμφισβητήσω τοῦτο, οὐδὲ νὰ ἀποδώσω καμμίαν μομφὴν πρὸ πάσης ἀποδείξεως.

§65Κ. ΖΩΤΟΣ. Εἶναι ἀνάρμοστον νὰ ὁμιλῆτε περὶ τοῦ κ. Κουτσούκου οὕτω, διότι εἶναι ἐκ τῶν καλλιτέρων ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ.

§66ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Παρακαλῶ νὰ μὴ διακόπτητε. Ἐὰν θέλητε, δύνασθε νὰ ἀπαντήσητε κατόπιν. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ κατηγορήσω. Ἐγὼ τοῦτο μόνον θέλω ν’ ἀποδειχθῇ διὰ πραγμάτων καὶ ὄχι διὰ λόγων, ἂν εἶναι τοιοῦτος, ὁποῖον παρέστησεν αὐτὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς, καὶ νὰ ἐξαλειφθῇ πᾶσα ὑπόνοια, ὅτι εἶναι καταχραστὴς, πρὸς τιμὴν αὐτοῦ καὶ ἐκείνων, οἵτινες τὸν διατηροῦσιν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ καὶ προεκάλεσαν καὶ εἰδικὸν πρὸς διατήρησιν αὐτοῦ νόμον. Αὐτὸ λοιπὸν ζητῶ νὰ ἐξακριβωθῇ δι’ ἀληθοῦς καὶ εἰλικρινοῦς ἐλέγχου. Οὕτω μόνον θέλει ἐπιτευχθῆ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν, ὅτι πρέπει νὰ ἐμπνεύσωμεν τὴν πεποίθησιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὅτι τὸ χρῆμά του δὲν κατασωτεύεται, δὲν κατασπαταλᾶται ἀσώτως, ἀλλ’ ὅτι ὑπάρχει προστασία τοῦ χρήματος αὐτοῦ, καὶ ὅτι τιμωροῦνται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι καταβροχθίζουσι τὸν ἱδρῶτά του. Ἀναγκαῖον λοιπὸν θεωρῶ νὰ συσταθῇ νέα ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ, ἢ, ἂν πρόκηται νὰ ἐργασθῇ ὡς ἡ πρώτη, νὰ μὴ διορισθῇ ἐπιτροπὴ, ἀλλὰ νὰ ἔλθῃ ἀπ’ εὐθείας εἰς τὴν Βουλὴν συζήτησις περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καὶ νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα μετὰ τὰς ἑορτὰς πρὸς εὐρυτέραν ἐξέτασιν πασῶν τῶν καταχρήσεων αὐτῶν, διὰ τὰς ὁποίας βεβαίως ὑπάρχουσιν ὑπεύθυνοι, νὰ παύσωσι δὲ αἱ ἐπιτροπαὶ πλέον, ἀφοῦ κατὰ τὴν γνώμην καὶ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος καὶ τῆς ἀριστερᾶς εἰς οὐδὲν ἀποτέλεσμα φέρουσι. Πρέπει ἐπὶ τέλους νὰ ζητήσωμεν τὴν αὐστηρὰν τιμωρίαν παντὸς καταχραστοῦ τῶν δημοσίων.

§67Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Κύριοι Βουλευταὶ, ἠκούσατε, ὅτι τὰ καλώδια, περὶ τῶν ὁποίων τοσοῦτος γίνεται λόγος, ἐπρομηθεύθησαν ἐπὶ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἐν ἔτει 1878, καὶ τοῦτο εἶναι γνωστὸν καὶ βέβαιον, ὡς ἐπίσης εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ καταστροφὴ αὐτῶν ἀνεκαλύφθη κατὰ τὸ 1885, ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος βουλευτοῦ κ. Δηλιγιάννη· συνεπῶς οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει πρὸς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ὁ νῦν Διευθυντὴς τοῦ Ναυστάθμου κ. Κουτσοῦκος, ὅστις κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν ἦτο Διευθυντής...

§68Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ὡς Διευθυντὴς τοῦ Ναυστάθμου ἦτο ἐπιτετραμμένος τὴν ἐπίβλεψιν (θόρυβος).

§69ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω, κύριε Βουλευτὰ, νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὁ νῦν Διευθυντὴς τοῦ Ναυστάθμου κύριος Κουτσοῦκος μήτε κατὰ τὴν ἀγορὰν τῶν καλωδίων μήτε κατὰ τὴν καταστροφὴν ἦτο Διευθυντὴς τοῦ Ναυστάθμου, συνεπῶς οὐδεμίαν εὐθύνην φέρει. Ἡ καταστροφὴ τῶν καλωδίων ἀνεκαλύφθη ἐν ἔτει 1885, ὁ δὲ κύριος Κουτσοῦκος διωρίσθη Διευθυντὴς τοῦ Ναυστάθμου ἐν ἔτει 1891. Ἔρχομαι ἤδη, κύριοι Βουλευταὶ, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς σπατάλης καὶ τῶν κλοπῶν καὶ καταχρήσεων, αἵτινες ἐγένοντο εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς θαλαμηγοῦ «Ἀμφιτρίτης». Αὐτὰ, Κύριοι, ἐλέχθησαν καὶ ἐπανελήφθησαν πολλάκις παρ’ ἐκείνων, οἵτινες εἶχον συμφέρον νὰ δημοκοπήσωσι. Κατὰ κόρον ἐλέχθη, ὅτι ἑκατομμύρια ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ πλοίου τούτου, ἐνῷ τὰ πράγματα ἀποδεικνύουσιν, ὅτι τὸ δαπανηθὲν ποσὸν δὲν ὑπερβαίνει τὰς 900,000 δραχμάς...

§70ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Πῶς τὸ ἀποδεικνύετε;

§71ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Παρακαλέσατε τὴν ἐπιτροπὴν, τὴν παρὰ τῆς Βουλῆς διορισθεῖσαν, ὅπως ἐξελέγξῃ τοὺς λογαριασμοὺς τῆς κατασκευῆς τῆς «Ἀμφιτρίτης», καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐξελέγξεως θὰ πιστοποιήσῃ τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου. Δὲν ἐδαπανήθησαν, Κύριοι, ἑκατομμύρια, δὲν ἐγένοντο καταχρήσεις. Ὅλα ταῦτα ἐλέγοντο κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην παρ’ ἐκείνων, οἵτινες εἶχον τὴν κακὴν πρόθεσιν νὰ δυσφημῶσι πρόσωπα καὶ νὰ ἐξαπατῶσι τὸ κοινὸν, διότι αὐτὸ τὸ νόμισμα εἶχε πέρασιν τότε. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς «Ἀμφιτρίτης» δαπανηθὲν ποσὸν δὲν ὑπερβαίνει τὰς 900,000 δραχμὰς, καὶ διὰ τοῦ ποσοῦ τούτου κατεσκευάσθη πλοῖον ἀξιοπρεπὲς καὶ ἀνάλογον τοῦ ὑψηλοῦ προσώπου, εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὁποίου τὸ ἔθνος τὸ παρεχώρησεν. Ἠκούσατε, Κύριοι, ὅσα ἐναντίον τοῦ νῦν Διευθυντοῦ τοῦ Ναυστάθμου κ. Κουτσούκου ἐλέχθησαν. Σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι καὶ ἐγὼ εἶχον τὴν γνώμην, πρὶν ἢ ἀναλάβω τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὅτι ὁ κ. Κουτσοῦκος δὲν ἀντεπεκρίνετο εἰς τὴν σπουδαίαν θέσιν τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Ναυστάθμου· ἀφ’ ἧς ὅμως ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον, ἀνεγνώρισα ὅτι ὁ κ. Κουτσοῦκος οὐ μόνον εἶναι κατάλληλος ἀξιωματικὸς διὰ τὴν θέσιν τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Ναυστάθμου, ἀλλὰ καὶ δυσαναπλήρωτος, ὅταν λείψῃ. Εἶναι τύπος δραστηρίου καὶ τιμίου ἀνθρώπου, πονοῦντος τὸ δημόσιον χρῆμα.

§72Β. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ναυτικῶν πραγμάτων, ἐπεθύμουν νὰ μάθω, ποῖοι οἱ λόγοι τῶν πολλῶν ἀποστρατεύσεων ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο.

§73ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κύριον ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴν διὰ τὴν ἐρώτησιν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἀπηύθυνε, καὶ ἀμέσως θέλω τῷ δώσει τὴν ἀπάντησιν. Ὡς ἐνθυμεῖσθε, κύριοι Βουλευταὶ, ὀλίγας ἡμέρας μετὰ τὴν ἀνάρρησίν μου εἰς τὸ ἀξίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, σᾶς εἶπον ὀλίγα τινὰ περὶ τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν εὗρον τὸ Ναυτικὸν, καὶ σᾶς ἐδήλωσα ὅτι, ἐὰν πρόκειται νὰ μὴ ἔχω ὡς Ὑπουργὸς ἕτερον ἔργον παρὰ νὰ ὑπογράφω μισθοδοτικὰς καὶ τροφοδοτικὰς καταστάσεις, ἐξαντλῶν οὕτω τὸν ἐξ ἑπτὰ ἑκατομμυρίων καὶ τριακοσίων χιλιάδων δρ. προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν εἰς μισθοὺς καὶ τροφοδοσίαν ἀνθρώπων μὴ ἐργαζομένων, θὰ ἐπροτίμων νὰ παραχωρήσω τὴν θέσιν μου εἰς ἄλλον, διότι δὲν ἐνόουν ποτὲ νὰ συνδέσω τὸ ὄνομά μου μὲ μίαν τοιαύτην κατάστασιν! Ἀλλ’ εἰς ποίαν κατάστασιν εὗρον τὸ Ναυτικὸν, Κύριοι, ὅτε ἦλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον; Θὰ σᾶς εἴπω ἀμέσως. Ἐγὼ, Κύριοι, δὲν ἐπαγγέλλομαι τὸν εἰδικὸν περὶ τὰ ναυτικὰ, οὐδ’ ἐφαντάσθην ὅτι δύναμαι νὰ ὀργανώσω τὸ πολεμικὸν Ναυτικὸν τῆς Ἑλλάδος· καὶ ἀπόδειξις τούτου εἶναι, ὅτι ὑπέβαλον ὑπὸ τὴν ψῆφον ὑμῶν νόμον καὶ ἐζήτησα τὴν ἀναγκαίαν πίστωσιν διὰ τὴν πρόσκλησιν ξένου ἀξιωματικοῦ, ὅστις νὰ ἀναλάβῃ τὴν ὀργάνωσιν τοῦ στόλου. Δὲν ἐπαγγέλλομαι τὸν ναυτικὸν, οὐδὲ τὸν ὀργανωτὴν, ἀλλ’ ἔχω τὸ θάρρος νὰ εἴπω ἐνώπιον τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, ὅτι ὡς Ὑπουργὸς ἔκαμα τὸ καθῆκόν μου ἐκεῖ, ὅπου ἠδυνάμην νὰ τὸ κάμω. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Ἀναλαβὼν τὸ Ὑπουργεῖον, εὗρον τὰ πλοῖα ἠγκυροβολημένα εἰς τὸν λιμένα τοῦ Πειραιῶς καὶ εἰς τὸν Ναύσταθμον, τοὺς δὲ ἀξιωματικοὺς καταδεδικασμένους εἰς ἀργίαν καὶ διερχομένους τὰς ὥρας των εἰς τὰ καφενεῖα καὶ τὰ ζυθοπωλεῖα τῶν Ἀθηνῶν. Ταῦτα λέγων, Κύριοι, δὲν ἐννοῶ νὰ κατηγορήσω τοὺς ἀξιωματικοὺς, ἀπ’ ἐναντίας ἀναγνωρίζω ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ παραπονῶνται κατὰ τῆς Πολιτείας, ἡ ὁποία, ἀδικοῦσα αὐτοὺς, κατεδίκαζεν εἰς ἀργίαν. Τὸ Ναυτικὸν, Κύριοι, ἔχει ἀξιωματικοὺς φιλοτίμους καὶ εὐπαιδεύτους, οἵτινες, ἅμα τοῖς ἐδόθη ἐργασία, πάντες ἔσπευδον πρὸς ἐμὲ, καὶ ἐζήτουν μετὰ προθυμίας νὰ ἐπιβῶσι τῶν πλοίων. Εὗρον, Κύριοι, τὴν πειθαρχίαν εἰς πλήρη παράλυσιν· ἀξιωματικοὶ κατώτεροι κατὰ τῶν ἀνωτέρων, καὶ ἀνώτεροι κατὰ τῶν κατωτέρων, αἱ διατριβαὶ δὲ εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ τὸ ἀλληλοφάγωμα εἰς πλήρη ἐνέργειαν! Εὗρον ναύτας διανύοντας τὴν διετῆ θητείαν των χωρὶς ποτὲ νὰ ἐκτελέσωσι γυμνάσια· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, εὗρον ἀξιωματικοὺς ἀχρήστους ἐντελῶς διὰ πᾶσαν ὑπηρεσίαν, μισθοδοτουμένους ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν καὶ καθημένους εἰς τοὺς οἴκους των· εὗρον ἀξιωματικοὺς κλινήρεις καὶ παραλύτους, καὶ ὅμως ἦσαν ἀξιωματικοὶ τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας· εὗρον ἀξιωματικοὺς πάσχοντας τὰς φρένας καὶ ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν νοσηλευομένους εἰς τὸ Δρομοκαΐτιον Φρενοκομεῖον, καὶ ἐν τούτοις καὶ οὗτοι ἦσαν εἰς τὰ στελέχη τῶν μαχίμων ἀξιωματικῶν. Εἰς τὴν κατάστασιν αὐτὴν, Κύριοι, εὗρον τὸ Ναυτικὸν, κατάστασιν, ἥτις ἐφανέρωνε, ὅτι τὰ παθήματα δὲν μᾶς ἐγένοντο μαθήματα. Τὴν οἰκτρὰν ταύτην κατάστασιν, κύριοι Βουλευταὶ, ἔσχον τὸ θάρρος ν’ ἀντιμετωπίσω, καίτοι ἐγνώριζον τὰς δυσχερείας, τὰς ὁποίας ἤθελον ἀπαντήσει, καίτοι ἐγνώριζον ὅτι ἤθελον κάμει ἐχθρούς. Ἀλλὰ τοῦτο ἦτο τὸ τελευταῖον, διὰ τὸ ὁποῖον ἤθελον σκεφθῆ, προκειμένου νὰ ἐκτελέσω τὸ καθῆκόν μου. Ἐπελήφθην, Κύριοι, ἀμέσως τοῦ ἔργου τῆς ἐκκαθαρίσεως, καὶ ἔχω τὸ θάρρος νὰ εἴπω, ὅτι κατώρθωσα διὰ τῆς ἐπιμονῆς μου ν’ ἀπαλλάξω τὸ Ναυτικὸν ἀπὸ ἀξιωματικοὺς ἀχρήστους, καίτοι τὸ Ναυτικὸν δὲν ἔχει νόμον ἐπιθεωρήσεως. Ἐκάλεσα ἀντιπλοίαρχον, ἐπὶ ὀκταετίαν ὁλόκληρον διαμένοντα μακρὰν τῆς ὑπηρεσίας καὶ μισθοδοτούμενον, ἀνίκανον δὲ ἐντελῶς διὰ πᾶσαν ὑπηρεσίαν, καὶ τὸν διέταξα νὰ ὑποβάλῃ τὴν αἴτησιν τῆς ἀποστρατεύσεώς του. Δὲν ὑπήκουσεν εἰς τὴν διαταγήν μου, ἰσχυριζόμενος ὅτι εἶναι ἱκανὸς νὰ ὑπηρετήσῃ· τὸν ἐτοποθέτησα ἀμέσως ὕπαρχον ἐπὶ τοῦ θωρηκτοῦ «Ψαρῶν», καὶ ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος μετὰ δέκα ἡμέρας ἐπανῆλθεν εἰς Ἀθήνας μὲ φύλλον πορείας τοῦ ναυάρχου καὶ μὲ ἔκθεσιν, διὰ τῆς ὁποίας ἐκηρύσσετο ἀνίκανος διὰ πᾶσαν ὑπηρεσίαν. Ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος ἠναγκάσθη ἑκὼν ἄκων νὰ ὑποβάλῃ τὴν αἴτησίν του καὶ ν’ ἀποστρατευθῇ. Ἕτερος ἀξιωματικὸς, φέρων τὸν βαθμὸν τοῦ πλωτάρχου, προσεκλήθη καὶ διετάχθη νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἀναφορὰν τῆς ἀποστρατεύσεώς του· καὶ οὗτος ἠρνήθη, ἰσχυριζόμενος ὅτι δύναται νὰ ὑπηρετήσῃ, τὸν ἐτοποθέτησα ἀμέσως ὑποδιοικητὴν τῆς Σχολῆς τῶν Δοκίμων, διέταξα δὲ τὸν Διοικητὴν νὰ τῷ παραδώσῃ τὴν διοίκησιν τῆς Σχολῆς, καὶ αὐτὸς νὰ μεταβῇ εἰς δεκαπενθήμερον ἄδειαν. Ὁ πλωτάρχης, ἀναγνωρίσας τὴν ἀδυναμίαν του νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἀνατεθεῖσαν αὐτῷ ὑπηρεσίαν, ὑπέβαλε τὴν ἑπομένην αἴτησιν, ὅπως ἀποστρατευθῇ. Ἕτερος ἀξιωματικός, φέρων τὸν βαθμὸν πλοιάρχου, ἀνίκανος ἐντελῶς δι’ ὑπηρεσίαν, λόγῳ ἀσθενείας ἀνιάτου, ὑπεχρεώθη νὰ ζητήσῃ τὴν ἀποστρατείαν του, καὶ μετὰ πολλὰς ὑπεκφυγὰς ἠναγκάσθη καὶ αὐτὸς νὰ ζητήσῃ τὴν ἀποστρατείαν του. Ἕτερος ἀνώτερος ἀξιωματικὸς τοῦ οἰκονομικοῦ σώματος, ἐντελῶς ἀνίκανος δι’ ὑπηρεσίαν, προσεκλήθη καὶ διετάχθη νὰ ὑποβάλῃ τὴν αἴτησίν του περὶ ἀποστρατεύσεως. ὑπέκυψεν εἰς τὴν διαταγήν, καὶ ἀπεστρατεύθη. Δύο δυστυχεῖς ἀξιωματικοί, φέροντες τὸ βαθμὸν ἀνθυποπλοιάρχου, πρὸ πολλῶν ἐτῶν, πάσχοντες τὰς φρένας, ἦσαν ἐγκεκλεισμένοι εἰς τὸ Δρομοκαΐτειον Φρενοκομεῖον· καὶ οἱ δύο ἀξιωματικοὶ εὐπαίδευτοι. Ὡς ἀνθρώπους τοὺς ἐλυπούμην, ἀλλ’ ὡς ἀξιωματικοί, δὲν ἠδύναντο νὰ ἔχωσι θέσιν εἰς τὸ Ναυτικόν· παρέμενον δὲ μέχρι σήμερον χάρις εἰς τὰ μέσα, εἰς τὰς συστάσεις καὶ εἰς τὰς παρακλήσεις. Διέταξα δύο ἰατροὺς τοῦ Ναυτικοῦ νὰ τοὺς ἐπισκεφθῶσι καὶ νὰ γνωμοδοτήσωσιν· ὑπέδειξα δ’ εἰς αὐτοὺς, ὅτι ὀφείλουσι νὰ κλείσωσι τὸ οὖς εἰς τὰς παρακλήσεις τῶν ἐνδιαφερομένων καὶ νὰ ἐκπληρώσωσιν εὐόρκως τὸ καθῆκον των, διότι πᾶσα παράλειψις θὰ εἶχε δυσαρέστους συνεπείας δι’ αὐτούς. Τοὺς ἐπεσκέφθησαν, ὑπέβαλον καὶ τὴν ἔκθεσίν των, καὶ ἀμφότεροι οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι ἀπεστρατεύθησαν, εἰς οὐδὲν λογισθεισῶν τῶν παρακλήσεων τῶν συγγενῶν των. Ἀξιωματικὸς ἕτερος, γνωστὸς χαρτοπαίκτης, ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν μακρὰν τῆς ὑπηρεσίας, κατώρθωνε νὰ λαμβάνῃ βαθμούς, καθήμενος ἐν Ἀθήναις καὶ οὐδέποτε ὑπηρετῶν τὸν διέταξα νὰ μεταβῇ ἀμέσως εἰς τὸ πλοῖον, εἰς ὃ ἐτοποθετήθη· ἀρνηθεὶς ὑπεχρεώθη εἰς παραίτησιν, καὶ ἀπεπέμφθη τοῦ σώματος. Ἕτερος ἀξιωματικός, συλληφθεὶς ἐπ’ αὐτοφώρῳ συντάσσων ὑβριστικὴν διατριβὴν κατὰ τοῦ ἀνωτέρου του, παρεπέμφθη εἰς Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον, κατεδικάσθη καὶ ἀπεπέμφθη τοῦ σώματος. Ἕτερος ἀνώτερος ἀξιωματικός, ὑποπεσὼν εἰς βαρύτατον παράπτωμα, προσεκλήθη τηλεγραφικῶς εἰς Ἀθήνας, διετάχθη νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἐκ τοῦ βαθμοῦ του παραίτησιν, καὶ διεγράφη τοῦ ἐλέγχου τῶν ἀξιωματικῶν. Ἕτερος ἀξιωματικός, φέρων τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντιπλοιάρχου καὶ διακρινόμενος διὰ τὴν αὐθάδειαν καὶ προπέτειάν του, ἀντιπειθαρχικὸς δὲ εἰς τὸν ὕπατον βαθμὸν, ὑποπεσὼν εἰς βαρύτατα πειθαρχικὰ παραπτώματα, παρεπέμφθη εἰς Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον, κατεδικάσθη καὶ ἀπεστρατεύθη. Ἡ ἐνέργειά μου αὕτη, κύριοι Βουλευταί, ἔσχε τ’ ἀποτελέσματά της. Ἡ πειθαρχία ἐπανῆλθεν εἰς τὸ Ναυτικόν, οἱ ἀξιωματικοὶ ἐπείσθησαν ὅτι τὸ καθῆκόν των ἐκτελοῦντες οὐδένα ἔχουσι νὰ φοβηθῶσι, κατὰ τῶν παρεκτρεπομένων δὲ ὁ πέλεκυς θὰ ἐπιπέσῃ ἀμέσως. Πάντες, Κύριοι, πρέπει νὰ ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι διὰ νὰ ὑπάρξῃ στρατός, διὰ νὰ ὑπάρξῃ Ναυτικόν, ἀνάγκη πρὸ παντὸς νὰ ὑπάρξῃ σιδηρᾶ πειθαρχία, καὶ ἔχω τὸ θάρρος νὰ εἴπω, χωρὶς νὰ θεωρηθῶ ὅτι περιαυτολογῶ, ὅτι διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον, ἀπήλλαξα τὸ Ναυτικὸν ἀξιωματικῶν ἀχρήστων, ἑδραίωσα τὴν πειθαρχίαν, οὐδένα ἠδίκησα καὶ ὑπὲρ οὐδενὸς ἐχαρίσθην. Καὶ ταῦτα μὲν ὅσον ἀφορᾷ τὸν καθαρισμὸν τοῦ Ναυτικοῦ. Ἔρχομαι δὲ ἤδη εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐργασίας αὐτοῦ. Ἐνόμισα, κ. Βουλευταί, ὅτι δὲν ἐπετρέπετο νὰ ἐξακολουθῇ ἡ εἰς ἀργίαν καταδίκη τῶν πλοίων. Ἐξώπλισα τὸ εὔδρομον «Ναύαρχον Μιαούλην», ἐπ’ αὐτοῦ ἐπέβησαν τριάκοντα περίπου ἀξιωματικοὶ καὶ σημαιοφόροι, καὶ τὸ πλοῖον διετάχθη νὰ ἐκτελέσῃ ὑπερωκεάνειον πλοῦν, ὁρισθείσης ὡς τελευταίας αὐτοῦ προσεγγίσεως τῆς πρωτευούσης τῆς Νορβηγίας, Χριστιανίας. Ὁ ἐκπαιδευτικὸς πλοῦς οὗτος διήρκεσεν ἓξ περίπου μῆνας. Ὁποία ἡ ὠφέλεια καὶ διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ διὰ τὸ πλήρωμα, ἀφίνω ὑμᾶς νὰ κρίνητε. Ἡ πολεμικὴ τῆς Ἑλλάδος σημαία διὰ πρώτην φορὰν ἐπαρουσιάσθη εἰς ἀπομεμακρυσμένους εὐρωπαϊκοὺς λιμένας, καὶ ἔτυχε τιμῶν ἐκτάκτως ἐξαιρετικῶν, αἵτινες εἶναι τιμαὶ ἀντανακλῶσαι ἐφ’ ὅλης τῆς Ἑλλάδος. Ἐκτὸς τοῦ πλοῦ τοῦ «Μιαούλη», ἐσχημάτισα Μοῖραν τῶν γυμνασίων, ἀποτελουμένην ἐκ τῶν δύο θωρηκτῶν, τεσσάρων ἀτμομυοδρόμων καὶ ἓξ τορπιλλοβόλων. Διέταξα τὴν Μοῖραν νὰ μεταβῇ καὶ ἐκτελέσῃ γυμνάσια εἰς τὸν Παγασητικὸν καὶ Εὐβοϊκὸν κόλπον, ὅλοι δὲ γνωρίζετε, ὅτι ὁ ἀγγλικὸς στόλος τῆς Μεσογείου κατ’ ἔτος εἰς τὸν Παγασητικὸν κόλπον ἐκτελεῖ τὰ γυμνάσιά του. Δὲν νομίζω συνεπῶς ὅτι ἔσφαλα, ὁρίσας ὡς μέρος γυμνασίων τὸν Παγασητικὸν καὶ Εὐβοϊκὸν κόλπον. Μετὰ τὸ πέρας τῶν γυμνασίων ὁ θωρηκτὸς στόλος διετάχθη νὰ μεταβῇ εἰς Μασσαλίαν χάριν τῶν ἐκεῖ ἑορτῶν. Ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ τιμήσῃ ἑορτὰς πόλεως, τῆς ὁποίας οἱ πρῶτοι ἄποικοι ἦσαν Ἕλληνες, καὶ ὁ ἡμέτερος στόλος ἔτυχε τιμῶν ἐκτάκτων παρὰ τοῦ λαοῦ τῆς Μασσαλίας καὶ τῶν ἐκεῖ ὁμογενῶν. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ διετάχθη ὁ καθαρισμὸς τῶν θωρηκτῶν εἰς τὸν πολεμικὸν τῆς Τουλῶνος ναύσταθμον· κατὰ τὴν ἐπιστροφὴν τῶν θωρηκτῶν τοῖς ἐδόθη διαταγὴ νὰ καταπλεύσουν εἰς Σιβιταβέκιαν, ὁ δὲ ναύαρχος μετὰ τοῦ ἐπιτελείου διαταχθεὶς μετέβη εἰς Ρώμην, ὅπως προσφέρῃ τὰ σέβη του εἰς τὸν ἡγεμόνα φίλου ἔθνους, τὸν βασιλέα τῆς Ἰταλίας. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν καὶ νῦν Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς μὲ ἐμέμφθη ὅτι ἔστειλα τὸν στόλον εἰς τὸν Εὐβοϊκὸν χάριν τῶν ἐκλογῶν. Ἀλλά, Κύριοι, ὅσοι μὲ γνωρίζετε, ἐπὶ τριακονταετίαν μὲ βλέπετε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ δύνασθε νὰ κρίνητε, ἐὰν ἐγώ, ὅστις ἐπὶ δέκα περιόδους ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω τὴν ἐπαρχίαν Χαλκίδος, εἶχον ἀνάγκην νὰ στείλω τὸν στόλον χάριν τῶν ἐκλογῶν, ἐντὸς τοῦ ὁποίου, σημειώσατε, κύριοι Βουλευταί, δὲν ὑπῆρχον οὔτε πέντε ψηφοφόροι Χαλκιδεῖς. Αὐτή, κύριοι Βουλευταί, εἶναι ἡ ἐργασία μου κατὰ τὸ ὀκτάμηνον διάστημα, καθ’ ὃ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Τὴν ὑποβάλλω ἐνώπιον ὑμῶν μετὰ θάρρους, τὸ ὁποῖον ἀντλῶ ἐκ τῆς συναισθήσεως ὅτι ἔπραξα τὸ καθῆκόν μου, καὶ ἀφίνω ὑμᾶς νὰ κρίνητε, ἐὰν εἶναι ἀξία μομφῆς ἢ ἐπαίνου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος). (Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος Ἀλέξ. Μ. Κανάρης).

§74Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω, συντομώτατα ἄλλως, πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Λακεδαίμονος, ὅστις ἔχει ἀπορίας τινάς, ὧν τὴν λύσιν εὐηρεστήθη νὰ ἀναθέσῃ εἰς ἐμέ. Ἠρώτησεν, ὅτε κατὰ τὸ 1896 ἔτος ἐγένετο λόγος περὶ τῆς καταστροφῆς τῶν καλωδίων, τῆς πρὸ πεντεκαίδεκα περίπου ἔτη πρὸ τοῦ 1896 ἔτους λαβούσης χώραν, ὁποῖα μέτρα ἐγὼ περὶ τούτου ἔλαβον. Μιμούμενος καὶ ἐγὼ αὐτὸν τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, τὸν ἐρωτήσαντά με, ἐρωτῶ τοὺς ἐπὶ τὰ πεντεκαίδεκα ἐκεῖνα ἔτη Ὑπουργοὺς τῶν Ναυτικῶν ὑπάρξαντας, ζῶντας καὶ τεθνεῶτας, ὁποῖα μέτρα ἔλαβον περὶ τῆς καταστροφῆς τοῦ καλωδίου, τῆς πρὸ πεντεκαίδεκα ἔτη πρὸ τῆς ἐμῆς ὑπουργίας λαβούσης χώραν; Ὑποθέτω δέ, ὅτι οἱ μὲν ζῶντες θέλουσιν ἱκανοποιήσει ἐν τῇ παρούσῃ ζωῇ τὴν περιέργειαν τοῦ ἀγαπητοῦ συναδέλφου, οἱ δὲ τεθνεῶτες θέλουσιν ἀπαντήσει, ὅταν ἐγώ τε καὶ ὁ συνάδελφος καταβῶμεν εἰς τὴν αἰωνιότητα. Ποῖα μέτρα λοιπὸν ἔλαβον ἐγὼ περὶ τῶν καλωδίων, τῶν καταστραφέντων πρὸ τοσούτων ἐτῶν; Καὶ ποῖα μέτρα, παρακαλῶ, ἐδυνάμην νὰ λάβω, ὅταν κατὰ τὸ 1885 ἔτος συνιστᾶτο Ἐξεταστικὴ Ἐπιτροπὴ, ἥτις δὲν ἐδυνήθη νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὸ πολύπλοκον ἐκεῖνο ἔργον; Καὶ τίνα μέτρα ἐδυνάμην νὰ λάβω περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ὅταν, ὁσάκις ἐζητήθησαν οἱ φάκελλοι τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ 1885 ἔτους, οὐδέποτε κατέστη δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ, τί οἱ φάκελλοι ἐκεῖνοι ἐγένοντο; Διότι πρέπει νὰ μάθωμεν καὶ ἄλλο τι γεγονὸς, ἐπισημότατα βεβαιούμενον κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, ὅτι ἐν τῷ Κράτει τούτῳ οὐ μόνον ὁ θεσμὸς τῶν ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν...διεκωμῳδήθη, ὡς μὲ συμπληροῖ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ναυπλίας Βουλευτὴς, καὶ μέλος τῆς πλειονοψηφίας τυγχάνων, ἀλλὰ διεκωμῳδήθησαν, οὕτως εἰπεῖν, καὶ οἱ φάκελλοι τῶν ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν, διότι αὐτοὶ, καθίσταται δυνατὸν, οὐκ οἶδα διὰ τίνος μηχανισμοῦ, νὰ ἐξαφανίζωνται. Ἂς ζητήσῃ, παρακαλῶ, ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν τὸν φάκελλον τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ 1885 ἔτους, ἵνα ἴδωμεν, ἂν θέλει κατορθώσει νὰ εὕρῃ αὐτόν. Ἐγὼ προκαλῶ στοίχημα, καὶ ἐπειδὴ δὲν εἶμαι πλούσιος, θέτω δέκα δραχμάς. Ἂν κατορθώσῃ μάλιστα ὁ Βουλευτὴς ὁ ἐρωτήσας με νὰ εὕρῃ τὸν φάκελλον, προσφέρω εἴκοσι. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι ἦν ὅλως ἄδικος ἡ πρὸς ἐμὲ ἀποστροφὴ τοῦ κ. συναδέλφου, ὡς εὐθυνόμενον δῆθεν, διότι δὲν ἐνήργησα ἀνάκρισιν καὶ καταδίωξιν κατὰ τῶν ὑπευθύνων πρὸ τετάρτου αἰῶνος περὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως. Οἱ φάκελλοι αὐτοὶ ἐστάλησαν εἰς τὴν ἐξεταστικὴν ἐπιτροπήν. Πρόεδρος τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς ἦν ὁ τότε ἐκ Τήνου βουλευτὴς κ. Μαυρομαρᾶς. Αὐτὸ δύναμαι νὰ βεβαιώσω. Ἂν τοῦτο δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀφετηρία, ἵνα εὕρωμεν, ἂς εἴπω οὕτω, τὸν τυρὸν τῶν φακέλλων, ἂς χρησιμεύσῃ. Ὑποθέτω ὅμως, ὅτι, ἂν μετ’ ὀλίγα ἔτη ζητηθῶσιν οἱ φάκελλοι μιᾶς ἐν μακαρίᾳ τῇ λήξει ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς περὶ τῆς «Μπουμπουλίνας», δὲν θέλουσιν εὑρεθῆ καὶ αὐτοὶ, θὰ ἔχωσιν ἀπέλθει καὶ αὐτοὶ εἰς τὴν αἰωνιότητα μετ’ ἐκείνων, οἵτινες κατεῖχον καὶ ἴσως κατέχουσιν αὐτούς. Καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου παρακαλῶ τὸν συνάδελφον, τὸν πρὸς ἐμὲ σχόντα τὴν καλωσύνην νὰ ἀποταθῇ, νὰ ἀποταθῇ πρὸς ἄλλους περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Εἶπεν ὁ ἄρτι καταβὰς τοῦ βήματος Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν: «ἂς προηγηθῇ ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς «Μπουμπουλίνας» νὰ καταθέσῃ τὰς ἐργασίας αὐτῆς». Ποία, παρακαλῶ, ἐπιτροπὴ; Καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη ἐξηλείφθη ἐκ τοῦ μέσου ἡμῶν, διότι καὶ αὐτὴ ἐξελέγη καὶ κατηρτίσθη ἐπὶ ἄλλης Βουλῆς. Ἡμεῖς τότε ἀνήκομεν εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, συνεπείᾳ δὲ παραστάσεων τῆς νῦν πλειονοψηφίας, τότε δὲ Ἀντιπολιτεύσεως, περὶ κλοπῶν, σπαταλῶν καὶ τῶν παρομοίων διὰ τὴν ὑπόθεσιν τῆς «Μπουμπουλίνας», ἐδέχθημεν καὶ συνεκρατήθη ἡ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ πρὸς ἐξέτασιν τῆς εὐθύνης τῶν πρακατόχων ἡμῶν,—διότι περὶ ἡμῶν δὲν προέκειτο.—Ἀλλ’ ἐκ τῆς ἐξεταστικῆς ἐκείνης ἐπιτροπῆς μέλη διακρίνω ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἂν τὰ μέλη ταῦτα δύνανται νὰ προσκομίσωσι τοὺς φακέλλους περὶ «Μπουμπουλίνας», ἵνα ἐπανέλθῃ πάλιν ἐκείνη ἡ συζήτησις, ἐγὼ δὲν ἔχω ἀντίρρησιν. Νομίζω ὅμως, ὅτι καὶ τοῦτο ἔσεται λίαν δύσκολον. Ταῦτα εἶχον ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν Βουλευτὴν, τὸν εὐαρεστηθέντα νὰ μὲ ἐπερωτήσῃ.

§75Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μόνον ἓν θέμα ἐξ ὅλων τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Λακεδαίμονος, μένει ἀκέραιον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἄνευ ἀπαντήσεως, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἀπορούσης καὶ ἀγνοούσης τὸ γενόμενον. Εἶναι ἔναυλοι ἔτι εἰς τὰς ἀκοὰς ἡμῶν αἱ ἐντυπώσεις καὶ διαφημίσεις περὶ τῶν μυθωδῶν δαπανῶν πρὸς μετατροπὴν τοῦ πλοίου «Μπουμπουλίνας» εἰς θαλαμηγόν. Αἱ διαφημίσεις αὗται παρίστων, ὅτι καὶ χρυσὸς ἐχρησιμοποιήθη πρὸς μετασκευὴν τοῦ πλοίου αὐτοῦ καὶ ἄργυρος καὶ χαλκὸς καὶ ἔβενος, καὶ ἀνήρχετο τὸ δαπανηθὲν διὰ τὴν μετασκευὴν ποσὸν κατ’ ἄλλους μὲν εἰς ἑκατομμύρια, κατ’ ἄλλους εἰς ἑκατοστύας χιλιάδων δραχμῶν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι πολλοὶ ἔσχομεν ἄμεσον ἀντίληψιν ἐκ τοῦ πλοίου, καὶ δὲν εἴδομεν τὰς ὑπερβολὰς ταύτας. Ἐν τούτοις κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐλέγοντο καὶ ἐγράφοντο καὶ διεφημίζοντο τὰ πράγματα ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ὥστε ἡ κοινὴ συνείδησις εἶχεν ἐξεγερθῆ, καὶ ἀποτέλεσμα τῆς ἐξεγέρσεως ἐκείνης ἦτο ἡ σύστασις ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς. Νομίζω ὅτι ὁ εἰσηγητὴς τῶν ἰδεῶν ἐκείνων καὶ εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης εὑρίσκεται ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, εἶναι δὲ ἐκ τῶν προσώπων ἐκείνων, εἰς τὸ θαρραλέον στόμα τοῦ ὁποίου οὔτε χαλινὸς οὔτε φίμωτρον δύναται νὰ τεθῇ. Καὶ νομίζω ὅτι καταλληλότατον πρόσωπον διὰ νὰ δώσῃ πληροφορίας ἀφορώσας εἰς τὴν τιμὴν τῶν προσβληθέντων προσώπων, καὶ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν ἀλήθειαν, εἶναι ὁ εἰσηγητὴς αὐτός. Τίς δύναται νὰ εἴπῃ βασιμώτερα καὶ ἀκριβέστερα πράγματα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἀπὸ τὸν κ. Στάην; Νομίζω ὅτι ἀρκετὸς χρόνος παρῆλθε, καὶ εἶναι ἐπιτεταγμένον εἰς τὸν κ. Στάην νὰ ἀνοίξῃ τὸ σφραγισθὲν στόμα του, νὰ ὁμιλήσῃ, ἵνα ἀρθῶσιν αἱ ὑπόνοιαι καὶ ἴδωμεν, ἂν ἐγένοντο ἢ ὄχι αἱ ἀναγγελθεῖσαι τότε δαπάναι καὶ σπατάλαι, καὶ ἂν ἐγένοντο διὰ τῶν μέσων, δι’ ὧν διεφημίσθησαν ὅτι ἐγένοντο, ἐὰν κατὰ πλάνην τῶν μηχανικῶν, ἢ ἂν ἐγένετο ἁπλῶς δαπάνη πλεονάζουσα καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι ἀνάγκη σήμερον νὰ γίνηται ἄλλος λόγος καὶ νὰ ἀναμιμνησκώμεθα ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγίνετο χρῆσις δημοκοπίας, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν. Ἀλλὰ τοῦ νομίσματος τούτου πάντοτε ἔγεινε χρῆσις, ἡ μόνη δὲ διαφορὰ εἶναι, ὅτι ἤλλαξαν θέσιν οἱ ποιήσαντες χρῆσιν τοῦ νομίσματος τούτου.

§76ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἀληθῶς ἀπετέλουν μέρος τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐξεταστικῆς, τῆς διορισθείσης πρὸς ἐξέτασιν τῶν δαπανῶν τῶν λαβουσῶν χώραν πρὸς μετατροπὴν καὶ μετασκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας» εἰς θαλαμηγόν. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη, τῆς ὁποίας πλεῖστα τῶν μελῶν δὲν παρακάθηνται σήμερον μεταξὺ ἡμῶν, εἰργάσθη μετὰ ζήλου, κατέληξε δὲ καὶ εἰς σπουδαῖα συμπεράσματα. Δυστυχῶς ὅμως τὰ συμπεράσματα ταῦτα δὲν κατετέθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διότι ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη ἐθεώρησε καθῆκον αὑτῆς νὰ ζητήσῃ διὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐλεγκτὰς τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἵνα ἐξελέγξωσι καὶ ἐξακριβώσωσι τὴν ἀκριβῶς γενομένην δαπάνην πρὸς ἐπισκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας». Οἱ παρὰ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου χορηγηθέντες εἰδικοὶ λογισταὶ κατέληξαν εἰς τὸ συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον ἐγγράφως κατέχει ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τότε βουλευτὴς Θηβῶν κ. Πετούσης. Ἐν τῷ συμπεράσματι τούτῳ ὑπῆρχον πολλὰ μὲν τὰ σπουδαῖα, ἓν ὅμως, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ ἀκούσῃ μετὰ προσοχῆς ἡ Βουλὴ, εἶναι, ὅτι οἱ εἰδικοὶ ὑπάλληλοι τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καίτοι εἶχον ἐνώπιον αὑτῶν ἅπαντα τὰ σχετικὰ βιβλία καὶ ἔγγραφα τοῦ Ναυστάθμου καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, δὲν ἠδυνήθησαν, ὡς ἐκ τῆς ἀταξίας τῶν βιβλίων τούτων, νὰ ἀνακαλύψωσι τὸ σύνολον τῆς δαπάνης, τῆς γενομένης πρὸς μετασκευὴν καὶ μετατροπὴν τοῦ πλοίου. Εἶχε πιστωθῆ τὸ γεγονὸς, ὅτι ἐγένετο ὑπέρβασις τῆς δαπάνης τῆς χορηγηθείσης ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, εἶχε πιστωθῆ τὸ γεγονὸς, ὅτι οἱ κατὰ καιροὺς Ὑπουργοὶ παρέβησαν Β. Διατάγματα καὶ νόμους, ὅπως ἐξεύρωσι τὰς ἀπαιτουμένας δαπάνας καὶ ἐκτελέσωσι τὴν μετατροπὴν τῆς «Μπουμπουλίνας» εἰς θαλαμηγόν. Ἀλλὰ δυστυχῶς πάντα ταῦτα, ἐπαναλέγω, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κατατεθῶσιν ἐπισήμως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διότι ἔληξεν ἡ περίοδος, ἐπῆλθεν ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς, καὶ τὰ πράγματα ἔμειναν ἐκκρεμῆ. Κατ’ ἐμὲ, σπουδαῖον εἶναι νὰ γνωσθῇ, ὅτι ἡ λογιστικὴ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ τοῦ Ναυστάθμου δὲν εἶναι κανονική. Δυνατὸν ἡ λογιστικὴ ὑπηρεσία τοῦ Κράτους νὰ χωλαίνῃ ἐν γένει, ἐκεῖ ὅμως, γινώσκω ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, ὅτι εἶναι ἀνάγκη Ὑπουργοῦ ῥέκτου καὶ γνώστου τῶν πραγμάτων, ἵνα τὰ ἐκεῖ πράγματα εἰσέλθωσιν εἰς τὴν κανονικὴν αὐτῶν τροχιάν. Ἐγὼ μάτην ἐζήτησα κατ’ ἐπανάληψιν παρὰ τοῦ προέδρου τῆς ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς πάντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ὑπέθετον ὅτι εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταθέσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης, ἵνα καὶ οἱ νῦν συνάδελφοι φωτισθῶσιν ἐκ τῆς ἐργασίας ἡμῶν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι, ὡς ὁ ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος ἔλεγεν, ὅλως ματαία καὶ ἄστοχος. Αἱ ἐξεταστικαὶ ἐπιτροπαὶ ἐργάζονται, καὶ ὠφέλησαν καὶ ὠφελοῦν, ἀλλ’ ἂν περιστάσεις ἐξ ἀνωτέρας βίας δὲν ἐπιτρέπουσι τὴν περάτωσιν τοῦ ἔργου αὐτῶν, βεβαίως τοῦτο δὲν ὀφείλεται εἰς τοὺς Βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι ἀπαρτίζουσι τὰς κατὰ καιροὺς ἐξεταστικὰς ἐπιτροπάς.

§77Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ὅλην αὐτὴν τὴν ἀταξίαν ἐν τοῖς λογιστικοῖς βιβλίοις ποῦ τὴν ἀποδίδετε; εἰς ἀμέλειαν ἢ ἀνικανότητα, ἢ εἰς πρόθεσιν, ὅπως θολωθῶσι τὰ νερά; Δὲν πιστεύω νὰ ἦναι τόσον ἀνίκανοι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη καταγίνονται εἰς τὴν λογιστικὴν ὑπηρεσίαν, ὥστε νὰ μὴ δύνανται νὰ κρατήσωσι βιβλία, ἐκ τῶν ὁποίων νὰ δύναται μία ἐπιτροπὴ νὰ εὑρίσκῃ, τί ἐδαπανήθη. Νομίζω ὅτι δὲν ἀπαιτεῖ τοῦτο τόσα λογιστικὰ φῶτα, ὥστε νὰ ἐξευρεθῇ ἡ δαπάνη. Κατ’ ἐμὲ, ἀναγκαίως συνάγεται τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἐκ προθέσεως καταρτίζονται τὰ βιβλία οὕτως, ὥστε ἡ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ νὰ μὴ δύναται νὰ εὕρῃ οὐδέποτε φῶς, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἀνακαλυφθῶσιν αἱ καταχρήσεις καὶ νὰ τιμωρηθῶσιν οἱ καταχρασταί. Εἶναι καιρὸς καὶ σήμερον ἔτι νὰ διορίσωμεν ἄλλην ἐξεταστικὴν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ τὴν διάθεσιν νὰ ἐργασθῇ ἐπωφελῶς, ὡς εἶπεν ὁ κ. Στάης, διότι δὲν πρόκειται περὶ μικρῶν πραγμάτων, πρόκειται περὶ τῆς ὑπολήψεως ἀνθρώπων, τοὺς ὁποίους τόσον εὐφήμως ἀναφέρουσιν οἱ Ὑπουργοί, καὶ εὔχομαι νὰ ἦναι τοιοῦτοι, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ λέγηται, ὅτι εἰς τὴν πατρίδα μου ὑπάρχουν τοιοῦτοι καταχρασταί.

§78ΣΠ. ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα, λέγω ὅτι κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην ὀφείλεται ἡ ἀταξία, περὶ ἧς πρὸ μικροῦ ἐλάλησα, εἰς τοὺς νόμους καὶ τὰ διατάγματα, τὰ κανονίζοντα τὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ναυστάθμου καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Ἡ γνώμη αὕτη εἶναι συμπέρασμα μελέτης ἑξαμήνου· φρονῶ ἑπομένως, ὅτι ἡ εὐθύνη δὲν βαρύνει τὰ πρόσωπα. Ἑπομένως, ἐὰν διορίσῃ ἡ Βουλὴ ἑτέραν ἐξεταστικὴν ἐπιτροπήν, θὰ εὑρεθῇ καὶ αὕτη εἰς τὴν αὐτὴν δυσχερῆ θέσιν, εἰς ἣν εὑρέθη καὶ ἐκείνη, ἧς καὶ ἐγὼ ἀπετέλουν μέρος, νὰ μὴ δύναται ν’ ἀνακαλύψῃ ἀκριβῶς ὁποία δαπάνη ἐγένετο διὰ τὰς ἐργασίας τῆς «Μπουμπουλίνας». Δύναμαι ὅμως νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι χάριν τῶν ἐργασιῶν τούτων ποσὸν μεῖζον τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου δραχ. ἐδαπανήθη.

§79Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἴσως θὰ φανῇ παράδοξον εἰς τὴν Βουλήν, πῶς καὶ ὁ Πρόεδρος αὐτῆς προβαίνει εἰς ἐπερωτήσεις, ἀλλὰ καὶ οὗτος, ὡς Βουλευτὴς, βεβαίως δὲν ἀποβάλλει τὸ δικαίωμά του αὐτό. Δὲν ἠξεύρω πόθεν ὁρμώμενος ὁ ἐκ Λοκρίδος κύριος Βουλευτὴς ἀπηύθυνεν ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸν περὶ τοῦ νομίμου τῆς ἀποστρατεύσεως τῶν ἀποστρατευθέντων ἀξιωματικῶν. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἔδωκε λόγον περὶ μιᾶς ἑκάστης τῶν ἀποστρατεύσεων τούτων, δικαιολογῶν, κατὰ τὰς ἰδέας του, τὸ ἐπελθὸν ἀποτέλεσμα τῆς ἀποστρατεύσεως. Ἀτυχῶς μεταξὺ τῶν ἀποστρατευθέντων ὑπάρχει καὶ συγγενής μου φίλτατος, ὁ ὁποῖος ὑπέστη καὶ αὐτὸς τὴν τύχην τῆς ἀποστρατεύσεως, δι’ ἀποφάσεως Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου, ὅπως οἱ νόμοι κελεύουν. Τὸ ζήτημα τοῦ αἰτεῖν λόγον, ἂν ὑπῆρξε νόμιμος ἢ μὴ ἡ ἀποστράτευσις, εἶναι ζήτημα τῶν δικαστηρίων, διότι πᾶς ἀξιωματικὸς, ἀποστρατευόμενος διὰ λόγους πειθαρχικοὺς, ἐννοεῖται ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προσφύγῃ εἰς τὰ δικαστήρια, καὶ ἐκεῖθεν ν’ ἀναμένῃ τὴν θεραπείαν. Ἑπομένως δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ἐξετάσω τὴν οὐσίαν τοῦ θέματος, ἂν νομίμως ἢ μὴ ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος ἀπεστρατεύθη. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μοὶ κάμνει ὁμολογουμένως ὀδυνηρὰν ἐντύπωσιν, εἶναι, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος ὑβρίσθη παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὡς μὴ ὤφειλε, διότι ὑποτίθεται, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς, στηριζόμενος ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως τοῦ Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου, ἀποφαίνεται ὑπὲρ ἢ κατὰ τοῦ ὑπὸ ἀνάκρισιν ἀξιωματικοῦ. Εἶπε λοιπὸν περὶ τοῦ ἀξιωματικοῦ αὐτοῦ ὁ κύριος Ὑπουργὸς, ὅτι ἀπεστρατεύθη διότι ὕβρισε θεῖα καὶ ἀνθρώπινα, ζῶντας καὶ νεκρούς! Ἐὰν δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἀπεστρατεύθη, θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ τὸν φάκελλον, ἵνα ἴδωμεν, ἂν ἀληθῶς οὗτος ἀπεστρατεύθη διότι ὕβρισε τοὺς πάντας ἐν Ἑλλάδι, ἢ μήπως ἀπεστρατεύθη δι’ ἄλλον τινὰ λόγον· καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, βεβαίως ἔχομεν τὸ δικαίωμα καὶ ἡμεῖς νὰ ἐξετάσωμεν τὴν ὑπόθεσιν, μολονότι εἶπον ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι ἡ ἐξέτασις αὕτη ἀνήκει εἰς τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν. Οὐχ ἧττον ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς, κατόπιν τῆς δηλώσεως ταύτης, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος ἦτο ὑβριστὴς, ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἀπεστρατεύθη, καὶ κατὰ πόσον ἡ διαγωγή του ὑπῆρξεν ἔντιμος ἐν τῇ ναυτικῇ ὑπηρεσίᾳ. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω περισσότερα, διότι δὲν φρονῶ, ὅτι εἶναι πρέπον νὰ προβῶ εἰς περισσοτέρας ἐξηγήσεις. Θὰ παρακαλέσω ὅμως τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ τὸν σχετικὸν φάκελλον.

§80Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Κύριοι Βουλευταὶ, ὅλοι ἐνθυμεῖσθε τοὺς λόγους, οὓς ἀπηύθηνα πρὸς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ ὅλοι ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι ἀπεστρατεύθη ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς διότι ὕβρισε ζῶντας καὶ νεκροὺς, θεῖα καὶ ἀνθρώπινα· ἐγὼ εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, χωρὶς νὰ ὀνομάσω πρόσωπα, ὅτι ἀπεστρατεύθη ἀξιωματικὸς, ὅστις διεκρίνετο διὰ τὸν ἀντιπειθαρχικὸν χαρακτῆρά του καὶ τὸν ἀπρεπῆ τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ἀπηυθύνετο πάντοτε πρὸς τοὺς ἀνωτέρους του. Ὅταν καταθέσω τὸν φάκελλον, τότε θὰ μάθῃ ἡ Βουλὴ τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἀπεστρατεύθη, παμψηφεὶ καταδικασθεὶς ὑπὸ τοῦ Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου. Ὁ ἀποστρατευθεὶς εἶναι συγγενὴς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ τοῦτο οὐδόλως μὲ ἠμπόδισε νὰ τὸν ἀποστρατεύσω· ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης, Κύριοι, καὶ ἰδικός μου συγγενής· εὐχαριστῶ δὲ τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, διότι διὰ τῆς ἐπερωτήσεώς του μοὶ ἔδωσε τὴν εὐκαιρίαν νὰ φέρω εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς, ὅτι μεταξὺ τῶν ἀποστρατευθέντων ἀξιωματικῶν καὶ ὁ ἀντιπλοίαρχος Τσαμαδὸς, ὑπὲρ οὗ ἡ ἐπερώτησις τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Βουλῆς, εἶναι συγγενής μου, καὶ ὁ εἰς ἀργίαν τεθεὶς πλοίαρχος μακαρίτης Α. Βῶκος ἦτο συγγενής μου, καὶ ὁ ἀποστρατευθεὶς πλοίαρχος Μιαούλης εἶναι ἐπίσης συγγενής μου.

§81Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Τὸν ἐπροβιβάσατε ὅμως εἰς ὑποναύαρχον;

§82Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὑπέβαλε τὰ ἔγγραφα τῆς ἀποστρατεύσεώς του, καὶ ἐπειδὴ εἶχεν ὀκταετῆ ὑπηρεσίαν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ πλοιάρχου καὶ ἦτο δικαίωμά του δυνάμει τοῦ νόμου νὰ προβιβασθῇ, προεβιβάσθη εἰς ὑποναύαρχον. Βλέπετε λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι δὲν ἐφείσθην οὔτε τῶν συγγενῶν μου. Ἡ συγγένεια εἰς οὐδὲν μὲ ἠμπόδισε νὰ πράξω τὸ καθῆκόν μου, ὅτε εὗρον αὐτοὺς σφάλλοντας, καὶ τοῦτο εἶναι ἡ μεγαλειτέρα ἀπόδειξις τῆς εὐθύτητος, μὲ τὴν ὁποίαν ἐνήργησα. Γνωρίζετε, κύριοι Βουλευταὶ, πόσον δύσκολα εἶναι τὰ προσωπικὰ ζητήματα, καὶ μάλιστα παρ’ ἡμῖν. Δυσηρέστησα φίλους μου, ἀλλ’ ἀδιαφορῶ διὰ τοῦτο. Ἡ ἀπόφασίς μου ἦτο νὰ ἀπομακρύνω πᾶν ἄχρηστον στοιχεῖον ἀπὸ τὸ Ναυτικὸν, καὶ δώσω στάδιον εἰς τοὺς νεωτέρους, νὰ ἐπαναφέρω δὲ τὴν διασαλευθεῖσαν πειθαρχίαν. Ἂν τὸ πρῶτον ἐν μέρει ἐπετεύχθη, ἡ πειθαρχία ὅμως ἐπανῆλθε τελείως, καὶ τοῦτο εἶναι, κύριοι Βουλευταὶ, τὸ μεγαλείτερον κέρδος διὰ τὸ Ναυτικόν.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Νέγρης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἄλλου ζητήματος.

§84Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1900 σημειοῦνται κρατήσεις δι’ ἱματισμοὺς, ἐκ τῶν μισθῶν τῶν ἀστυφυλάκων δραχ. 389,160, ἐκ τῶν μισθῶν τῶν πληρωμάτων τοῦ Β. Ναυτικοῦ δραχ. 449,310, τὸ ὅλον δραχ. 838,470. Ἀνέτρεξα εἰς τοὺς ἀπὸ τοῦ 1894 ἀπολογισμοὺς, καὶ δυστυχῶς εἶδον, ὅτι μέχρι τῆς σήμερον τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα εἰσπράττονται ἐκ τοιαύτης αἰτίας, εἶναι ὅλως ἀσήμαντα, καὶ ὅτι ὁ ἀνώτατος ὅρος ἔφθασεν εἰς 33,000 δρ. κατ’ ἔτος. Ἐπειδὴ ἐνδεχόμενον τὰ χρήματα ταῦτα νὰ σημειῶνται εἰς τὰ καθυστερούμενα, ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ προβῶ εἰς ἐπερώτησιν, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν λάβῃ τὴν καλωσύνην νὰ ἐξετάσῃ καὶ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν σημείωσιν τῶν ποσῶν, ἅτινα ἀληθῶς εἰσεπράττοντο μέχρι τοῦδε ἐκ τῶν κρατήσεων ἐξ ἱματισμῶν.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φικιώρης.

§86Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Δὲν ἔχω, κύριε Πρόεδρε, ἢ νὰ ἐρωτήσω τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, ἐὰν πράγματι ὁ πολίτης Ἀθανάσιος Ματάλας ὑπέβαλεν ἀναφορὰν, δι’ ἧς προσφέρεται νὰ κατασκευάσῃ φυλακὰς ἐν Σπάρτῃ, καὶ τί ἐπ’ αὐτῆς ἐνηργήθη. Παρακαλῶ δὲ τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ ἐπιστήσῃ πολὺ τὴν προσοχήν του ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν φυλακῶν Σπάρτης, διότι δὲν πρόκειται μόνον περὶ ὠφελείας τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς ὑγείας τῆς πόλεως.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τζανετόπουλος.

§88Ν. ΤΖΑΝΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θ’ ἀπασχολήσω ἐπὶ πολὺ τὴν Βουλὴν. Ἀναγκάζομαι ν’ ἀναφέρω, ὅτι ἀνὰ τὸν δικηγορικὸν κόσμον σήμερον διεδόθη ὅτι ἡ αἴθουσα τῶν συνεδριάσεων τοῦ Πρωτοδικείου πρόκειται νὰ μεταφερθῇ εἰς τὴν ὁδὸν Ἀθηνᾶς. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ἐὰν πράγματι σκοπῇ νὰ μεταφέρῃ τὴν αἴθουσαν τῶν συνεδριάσεων τοῦ Πρωτοδικείου ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ἀθηνᾶς, νὰ μὴ πράξῃ τοῦτο, διότι θὰ ἐπέλθῃ μεγάλη ἀνωμαλία εἰς τὰς ἐργασίας τοῦ Πρωτοδικείου, καθόσον ἀδύνατον εἰς τοὺς δικηγόρους καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δικαστηρίου νὰ ἐργασθῶσιν, ὅταν ἡ μὲν αἴθουσα τῶν συνεδριάσεων εὑρίσκηται ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ἀθηνᾶς, τὰ δὲ γραφεῖα ἐπὶ τῆς πλατείας τῆς Μητροπόλεως.

§89Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δικαίως ἐθορυβήθη ὁ ἐνταῦθα δικηγορικὸς κόσμος κατὰ τῆς τοιαύτης διαδόσεως, διότι εἶναι δυσεπίτευκτος ἡ ἐργασία, ὅταν τὰ μὲν γραφεῖα εὑρίσκωνται εἰς τὴν Μητρόπολιν, ἡ δὲ αἴθουσα εἰς τὴν ὁδὸν Ἀθηνᾶς. Τοσούτῳ δὲ μᾶλλον ἀνησύχησεν ὁ δικηγορικὸς κόσμος, καθόσον ἐπληροφορήθη, ὅτι ἔχει ὑποβληθῆ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἀναφορὰ περὶ χορηγήσεως μεγάλου γηπέδου παρὰ τὴν Μητρόπολιν, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἔδαφος οἰκοδομῆς καταστήματος συνεδριάσεων.

§90Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Σχετικῶς πρὸς τὴν ἐπερώτησιν ταύτην εὑρίσκομαι καὶ ἐγὼ ἠναγκασμένος νὰ παρατηρήσω, ὅτι τὴν παροιμίαν «ἀλλοῦ ὁ παπᾶς καὶ ἀλλοῦ τὰ ῥάσα του» δὲν πρέπει νὰ τὴν ἐφαρμόσωμεν εἰς τὸ ζήτημα τοῦ δικαστικοῦ καταστήματος. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ δὲ ταύτῃ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ παύσῃ πλέον ἡ συζήτησις περὶ αἰθούσης συνεδριάσεων καὶ δικαστηρίων, καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν ὁριστικὴν λύσιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Διεδόθη ὅτι τὰ δικαστήρια πρόκειται νὰ ἱδρυθῶσιν εἰς τὸ γήπεδον τῶν στρατώνων τοῦ πυροβολικοῦ, μίαν ὥραν μακρὰν, ἔξω τῶν Ἀθηνῶν, καὶ ἀμέσως οἱ κερδοσκόποι ἔσπευσαν ν’ ἀγοράσωσιν ἐκεῖ ἐκτάσεις οἰκοπέδων, ὥστε ἤδη αὐτοὶ ἀναμένουσιν νὰ ὠφεληθῶσιν, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀποφασίσῃ νὰ ῥίψῃ ἐκεῖ τὰ δικαστήρια. Τὸ οἰκόπεδον τῶν βασιλικῶν σταύλων ἡ Α. Μ. ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν τῇ εἶναι χρήσιμον. Διατὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν προβαίνει εἰς οἰκοδομὴν τῶν δικαστηρίων ἐπ’ αὐτοῦ;

§91Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἀπόφασις περὶ τοῦ γηπέδου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ οἰκοδομηθῶσι τὰ δικαστήρια, δὲν ἐλήφθη ἀκόμη, ἔχει ὅμως ἡ Κυβέρνησις ὑπ’ ὄψιν διάφορα γήπεδα, ἐκ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ ἐκλέξῃ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς αἰθούσης τῶν συνεδριάσεων τοῦ Πρωτοδικείου, πράγματι πρὸ μηνὸς ἡ Ριζάρειος Σχολὴ ἐζήτησε νὰ τῇ παραδοθῇ τὸ γήπεδον τὸ παρὰ τὴν Μητρόπολιν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου σήμερον εὑρίσκεται ἡ αἴθουσα τῶν συνεδριάσεων, διότι πρόκειται νὰ οἰκοδομηθῇ ὁλόκληρον τὸ ἐκεῖ οἰκόπεδον· ἤμεθα λοιπὸν ἠναγκασμένοι νὰ φροντίσωμεν περὶ αἰθούσης, καὶ ἐννοεῖται ὅτι κατὰ πρῶτον ἐφροντίσαμεν νὰ ζητήσωμεν αἴθουσαν παρὰ τῷ καταστήματι τοῦ Πρωτοδικείου, ἀλλὰ κατάλληλος τοιαύτη ἐκεῖ δὲν ὑπάρχει. Ἀλλὰ προσεφέρθη παρὰ τοῦ κυρίου Καμπᾶ γήπεδον ἐκεῖ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου εἶναι δυνατὸν νὰ οἰκοδομηθῇ αἴθουσα ἔχουσα τὴν ἀνάλογον χωρητικότητα, καὶ προσεφέρθη ὁ κύριος Καμπᾶς νὰ οἰκοδομήσῃ τὴν αἴθουσαν κατὰ σχέδιον τὸ ὁποῖον συνετάχθη, ἀλλὰ τὸ ἐνοίκιον, τὸ ὁποῖον ἐζήτησε, μοὶ ἐφάνη βαρὺ, καὶ κατὰ συνέπειαν ἔσπευσα νὰ ζητήσω, ἐὰν εἶναι δυνατὸν, ἀλλαχοῦ νὰ πληρωθῇ ἡ ἀνάγκη. Ἀτυχῶς τὸ γήπεδον, τὸ ὁποῖον προσέφερον οἱ κληρονόμοι Καλλιφρονᾶ, δὲν εὑρέθη ἀρκετὸν, καὶ παρῃτήθην τῆς προσφορᾶς. Ἕτεροι πολῖται Ἀθηνῶν, οἱ κληρονόμοι Κολιάτσου, προσφέρουσιν οἰκόπεδόν τι παρὰ τὴν πλατεῖαν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ζητήσαντες μίσθωμα πολὺ ὀλιγώτερον ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἐζήτει ὁ κ. Καμπᾶς. Ἀλλ’ εὐτυχῶς ὁ κ. Καμπᾶς μετὰ τὴν προσφορὰν αὑτὴν ἠλάττωσε τὴν ἀπαίτησίν του, καὶ ἀντὶ 1000 δραχμῶν, ἃς ἐζήτει κατὰ μῆνα, κατεβίβασε τὸ μίσθωμα εἰς 750. Μένει σήμερον ν’ ἀποφασίσωμεν, ἐὰν ἡ αἴθουσα τῶν συνεδριάσεων τοῦ Πρωτοδικείου θὰ οἰκοδομηθῇ ἐκεῖ, ἢ εἰς τὸ γήπεδον τῶν κληρονόμων Κολιάτσου. Ἐν τούτοις λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀνάγκην, ἣν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι παρέστησαν, ὅτι πρέπει ἡ αἴθουσα νὰ ἦναι παρὰ τὸ Πρωτοδικεῖον, βεβαίως θ’ ἀναγκασθῶμεν νὰ δώσωμεν καὶ κἄτι πλειότερον, ἵνα πληρωθῇ ἡ ἀνάγκη αὕτη. Τὸ γήπεδον τοῦ κ. Καμπᾶ εἶναι ἐπὶ τῆς πλατείας Μητροπόλεως.

§92Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, θὰ ἀναφέρω γεγονὸς, τοῦ ὁποίου παρέστην θεατὴς σήμερον καὶ τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει ὅτι δικαίως ἡ Κυβέρνησις ἐπιδιώκει τὴν κατάργησιν τοῦ θεσμοῦ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας. Διερχόμενος τὴν ὁδὸν Ἀθηνᾶς εἶδον μεγαλέμπορον συρόμενον ὑπὸ ἀστυφυλάκων εἰς τὰς φυλακὰς, διατὶ νομίζετε, Κύριοι; διότι εἶχε τοποθετήσει σίδηρα ἐκ τῶν πωλουμένων εἰς τὸ κατάστημά του ἔξωθεν τοῦ πεζοδρομίου, καὶ παρεκώλυε τὴν δίοδον. Τοῦτο ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ πταῖσμα, ἠδύνατο νὰ καταδιωχθῇ, ἠδύνατο ν’ ἀφαιρεθῶσιν ἐκεῖθεν αἱ σιδηραῖ ῥάβδοι, οὐχὶ ὅμως καὶ νὰ δώσῃ δικαίωμα εἰς τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα νὰ σύρωσι τὸν ἔμπορον ἐκεῖνον δίκην κακούργου εἰς τὴν ἀστυνομίαν.

§93Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχουσι τὸ δικαίωμα οἱ ἔμποροι ἐκ τοῦ νόμου νὰ θέτωσι τὰ ἐμπορεύματά των εἰς ἀπόστασιν ἑνὸς καὶ ἡμίσεος μέτρου ἀπὸ τῆς θύρας τοῦ καταστήματος.

§94ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐξετάζω τοῦτο. Ἠρώτησα τοὺς ἀστυφύλακας, «τί τρέχει;»· μοὶ λέγουν «τί ἀνακατεύεσαι;» Εἶδον συγχρόνως ἀπαγομένους καὶ τοὺς ὑπηρέτας τοῦ ἐμπόρου, ἐξ ὧν εἷς εἶναι ἀνεψιὸς τοῦ κ. Κατριβάνου, ὅστις καὶ μοὶ εἶπεν: «εἰδοποίησον τὸν θεῖόν μου, ὅτι μᾶς πᾶνε μέσα, διότι εἴχαμε τὰ σίδηρα ἀπ’ ἔξω». Τί ἔκαμαν, Κύριοι, οἱ ἀστυφύλακες; Ἐπέσαμεν εἰς τὸ ἀντίθετον ἄκρον· διότι δὲν ἐξετελέσθη ἡ διαταγὴ τῆς ἀστυνομίας, νὰ σηκώσουν τὰ σίδηρα ἀμέσως, ἐγεννήθη τὸ ἔγκλημα τῆς ἀντιστάσεως, καὶ τοὺς ἐπῆγαν σιδηροδεσμίους εἰς τὴν ἀστυνομίαν καὶ τὴν Εἰσαγγελίαν! Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις, Κύριοι, τοῦ θεσμοῦ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας! Ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ ψάλω καὶ τὸ μνημόσυνόν της.

§95ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν θὰ παρακαλέσω νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν διέταξε νὰ ἐνοικιασθῇ ὡς κατάστημα ὑποτελωνείου ἐν Φισκάρδῳ τῆς ἐπαρχίας Μέσης τῆς Κεφαλληνίας ἄλλη οἰκία, ἢ διέταξε νὰ ἀνανεωθῇ ἡ μίσθωσις τῆς οἰκίας, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἀπὸ 15 ἐτῶν εὑρίσκεται τὸ κατάστημα τοῦ ὑποτελωνείου. Τὴν πληροφορίαν ταύτην ἐπεθύμουν νὰ λάβω, διότι ἔχω πληροφορίαν, ὅτι ὁ κύριος τῆς οἰκίας, ἐν ᾗ εὑρίσκεται ἤδη τὸ κατάστημα, ἐπέδωκε πρὸ μηνὸς αἴτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἀναμίσθωσις τῆς οἰκίας του, ἐλαττώνων τὸ ποσὸν τοῦ μισθώματος κατὰ τὸ ἥμισυ, ἤτοι ἀπὸ 300 δραχμῶν κατέρχεται εἰς δραχμὰς 150· προσθέτει μάλιστα, ὅτι εἶναι ἕτοιμος, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν προσφέρει ὁ συναγωνισθεὶς τὴν οἰκίαν του μὲ τοιοῦτον μίσθωμα, νὰ κατέλθῃ αὐτὸς πάλιν εἰς τὸ ἥμισυ. Ἀλλὰ μ’ ὅλα ταῦτα ἔχω πληροφορίας, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς διέταξε νὰ ἐνοικιασθῇ ἡ οἰκία ἡ ἄλλη ἀντὶ 300 δραχμῶν. Ἐὰν αἱ πληροφορίαι αὗται εἶναι ἀκριβεῖς, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ σὺν τῇ αἰτήσει, περὶ ἧς ἐποιησάμην μνείαν, τοῦ κυρίου τῆς οἰκίας, ἐν ᾗ εὑρίσκεται τὸ κατάστημα, καὶ τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. τελώνου καὶ τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. ὑποτελώνου, διότι ἔχω ἐπίσης πληροφορίαν, ὅτι καὶ ὁ κ. ὑποτελώνης καὶ ὁ κ. τελώνης ἐπληροφόρησαν δι’ ἐκθέσεώς των τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι μόνον ἡ οἰκία, ἐν ᾗ ἤδη ὑπάρχει τὸ κατάστημα, εἶναι κατάλληλος διὰ τὸ ὑποτελωνεῖον, καὶ συνιστῶσι νὰ γείνῃ ἀναμίσθωσις.

§96ΡΙΚΑΚΗΣ. Διὰ τὸ ὑποτελωνεῖον 300 δραχμὰς κατὰ μῆνα εἰς Φισκάρδον τῆς Κεφαλληνίας! Κατ’ ἔτος ἴσως θὰ εἶναι.

§97ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Λοιπὸν τὰς πληροφορίας αὐτὰς παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δώσῃ εἰς τὴν Βουλήν.

§98Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Προχείρως δὲν εἶναι δυνατόν. Εἰς τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν εὐχαρίστως.

§99Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἀπὸ πολλοῦ ἤδη ἐν Λαμίᾳ οἱ διὰ πολιτικὰ χρέη κρατούμενοι, ἐλλείψει ἄλλου οἰκήματος, διαιτῶνται ἔν τινι παραρτήματι τῶν ποινικῶν φυλακῶν, ὑφιστάμενοι ὅλους τοὺς περιορισμοὺς, τοὺς ἐπιβαλλομένους εἰς τοὺς ἐν τῷ παραρτήματι αὐτῷ εὑρισκομένους ὑποδίκους καὶ καταδίκους. Πλειστάκις οἱ ἀτυχεῖς αὐτοὶ πολιτοκρατούμενοι μοὶ ὑπέβαλον παράπονα ἐπὶ τῇ ἀθλίᾳ καταστάσει, εἰς ἣν διατελοῦσι, καὶ πλειστάκις τὰ παράπονά των ταῦτα, τὰ καθ’ ὅλα δίκαια, ὑπέβαλον καὶ εἰς τὸν ἐν Λαμίᾳ νομάρχην, ὁ ὁποῖος πρὸ τῆς ἐκ Λαμίας ἀναχωρήσεώς μου μοὶ ἐγνώρισεν, ὅτι ἐξετάσας τὰ πράγματα καὶ πεισθεὶς, ὅτι ἡ κατάστασις τῶν ἀτυχῶν ἐκείνων ἀνθρώπων εἶναι ὄντως ἀθλία, ἐσύστησε δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἐγκρίνῃ τοῦτο, ὅπως μισθωθῇ οἰκία κατάλληλος καὶ χρησιμοποιηθῇ αὕτη ὡς φυλακὴ τῶν διὰ πολιτικὰ χρέη κρατουμένων. Ἔκτοτε πολὺς σχετικῶς χρόνος διέρρευσε, χωρὶς νὰ γείνῃ τίποτε, ὡς ἀποδεικνύει ἐπιστολὴ φέρουσα τὰς ὑπογραφὰς πολλῶν κρατουμένων ἐκεῖ διὰ χρέη πρὸς τὸ Δημόσιον, τὴν ὁποίαν μόλις χθὲς ἐγὼ ἔλαβον. Τὴν σύστασιν ἐκείνην τοῦ κ. νομάρχου ὑπομιμνήσκων εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, τὸν παρακαλῶ θερμῶς νὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην καὶ μεριμνήσῃ, ὅπως εὑρεθῇ οἴκημά τι, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ μένωσιν οἱ δυστυχεῖς αὐτοὶ ὀφειλέται τοῦ Δημοσίου, διότι λυπηρὸν ἀληθῶς εἶναι νὰ ὑποφέρωσιν ὅσα ὑποφέρουσι, μόνον καὶ μόνον διότι τὸ Κράτος διὰ τοῦ πολέμου, ὃν πρὸ τριετίας διεξήγαγε, τοὺς κατέστησεν ἀνικάνους ν’ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς πρὸς τὸ Δημόσιον ὑποχρεώσεις των, ἤτοι εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν ἀτελευτήτων φόρων.

§100ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ἐγὼ θὰ πληροφορήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι εἰς τὸ χωρίον Ἅγιος Πέτρος τοῦ δήμου Ἀπολλωνίων ὁ Ἀντώνιος Σίδερης εἶχεν ἐνοικιασμένην τὴν οἰκίαν του διὰ δύο ἔτη ὡς ἀστυνομικὸν κατάστημα. Ἀλλὰ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, κατὰ διαταγὴν δὲν ἠξεύρω τίνος, μετεφέρθη ἡ ἀστυνομία πρὸ τῆς λήξεως τῆς μισθώσεως εἰς ἄλλην οἰκίαν, ἡ ὁποία εἶναι ἀκατάλληλος, καὶ πρόκειται ὁ ἰδιοκτήτης τῆς πρώτης νὰ κάμῃ αἴτησιν θεραπείας.

§101Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐξετάσω· ἀλλὰ μοὶ φαίνεται πολὺ δύσκολον νὰ ἔχῃ οὕτω τὸ πρᾶγμα.

§102Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλλω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν παράκλησιν, ἡ ὁποία παρακαλῶ νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν πρὸς κανονισμὸν τοῦ ζητήματος τῆς φορολογίας τῶν κυνῶν. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ νόμου ἀπεφασίσαμεν, ὅτι, ὅπου ὁ πληθυσμὸς δὲν ὑπερβαίνει τὰς χιλίας ψυχὰς, δὲν φορολογοῦνται οἱ κύνες· ἐγὼ ἐπέμεινα νὰ τεθῇ ὁ ὅρος 1500 ψυχῶν, διότι ἀκριβῶς ὁ πληθυσμὸς τῆς πρωτευούσης τῆς ἐπαρχίας Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς εἶναι 1500 ψυχαὶ, ἀλλ’ εἰς κἄποιον ἔντυπον τοῦ Ὑπουργείου, κατὰ τυπογραφικὸν λάθος, ἀναγράφονται μετὰ πληθυσμοῦ 1502 οἱ Μολάοι, καὶ ἐπ’ αὐτῶν, τῶν δύο περιπλέον, στηριζομένη ἡ οἰκονομικὴ ἀρχὴ, μὴ ἔχουσα δὲ κανὲν ἐπίσημον κείμενον, ἐπιμένει νὰ φορολογήσῃ τοὺς κύνας, ἐνῷ ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι τότε, ἰδιοτελῶς σκεπτόμενος, ἐπέμεινα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 1500, ἔχων ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐπαρχίαν μου καὶ τοὺς Μολάους, καὶ ἐπιθυμῶ τώρα νὰ μὴ ἀποβῇ εἰς μάτην τὸ ὑπὲρ τῆς ἐπαρχίας μου ἰδιαίτερον καὶ μετὰ πονηρίας ὑποστηριχθὲν ἐνδιαφέρον μου (ἱλαρότης).

§103Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ὁ ἐργατικὸς σύνδεσμος Ἑρμουπόλεως καὶ Σύρου «Ἀλληλοβοήθεια» μοὶ ἀπέστειλεν ὑπόμνημα πρὸς τὴν Βουλὴν σχετικῶς πρὸς τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐπιτηδευμάτων, τὸ ὁποῖον ἐσχάτως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰσήγαγε. Τὸ ὑπόμνημα τοῦτο καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ τὸ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, διότι ἄλλως θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ τῆς ἀνάγκης νὰ ἴδωμεν τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς ἀπαγομένους εἰς τὰς φυλακὰς, ὅπερ ἄδικον καὶ σκληρόν.

§104Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ὅτε πρὸ μικροῦ, κ. Πρόεδρε, ἀγορεύοντος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ἀπηύθυνα ἐρώτησίν τινα καὶ ἐζήτουν παρ’ αὐτοῦ πληροφορίαν, ἐὰν ὁ τέως πλοίαρχος κ. Δ. Μιαούλης προήχθη εἰς ὑποναύαρχον καὶ ἐτέθη εἰς ἀποστρατείαν, ἀπηύθυνα τὴν ἐρώτησιν αὐτὴν διότι ἐνεθυμούμην, ὅτι ἄλλως εἶχον τὰ πράγματα ἢ ὡς παρίστα αὐτὰ ὁ κ. Ὑπουργός. Ὅτε δὲ ἐδήλωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὅτι ὁ κ. Μιαούλης ἐτέθη εἰς ἀποστρατείαν καὶ τεθεὶς προήχθη εἰς ὑποναύαρχον, διότι εἶχε συμπεπληρωμένην ὀκταετῆ ὑπηρεσίαν ὡς πλοίαρχος, ἤρχισα νὰ δυσπιστῶ πρὸς τὴν μνήμην μου, καὶ ἀνέτρεξα εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, ὅπου ἀνεζήτησα τὰ σχετικὰ διατάγματα, εὗρον δὲ εἰς αὐτὴν τὰ ἀκόλουθα τρία διατάγματα. Κατὰ τὴν 16 Σεπτεμβρίου 1899 ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὑπέβαλε πρὸς τὸν Ἀντιβασιλέα διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ κ. Μιαούλης προήγετο εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποναυάρχου...

§105Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Θέλετε νὰ σᾶς ἀπαντήσω ἀμέσως, διὰ νὰ σᾶς βγάλω ἀπὸ τὸν κόπον;

§106ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἀφήσατε, παρακαλῶ, νὰ συμπληρώσω τὰς πληροφορίας μου, καὶ μοὶ δίδετε κατόπιν τὴν ἀπάντησιν... Ἀκολούθως βλέπω εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως τῆς 30 Σεπτεμβρίου δημοσιευμένον ἕτερον διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ ὑποναύαρχος κ. Μιαούλης τίθεται εἰς διαθεσιμότητα. Ὡς γνωρίζετε, Κύριοι, ἡ διαθεσιμότης ἐν τῷ Ναυτικῷ εἶναι ἐνέργεια, ὡς καὶ εἰς τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς· οὐδὲν δικαίωμα ἀπόλλυσιν ὁ τιθέμενος εἰς διαθεσιμότητα ἢ μέρος τοῦ μισθοῦ του. Μετὰ ἕνα μῆνα καὶ 17 ἡμέρας εὑρίσκω δημοσιευμένον ἕτερον διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ κ. Μιαούλης τίθεται εἰς ἀποστρατείαν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς βεβαίως εἶχε δικαίωμα νὰ προαγάγῃ τὸν ἀξιωματικὸν τοῦτον ἀπὸ πλοιάρχου εἰς ὑποναύαρχον, καὶ εἶχε τὸ δικαίωμα τοῦτο ἐφ’ ὅσον ὑπῆρχε κενὴ θέσις τοιαύτη ἐν τῷ Ναυτικῷ, καὶ ἔπρεπεν ὡρισμένως ν’ ἀναφέρηται ἐν τῷ διατάγματι, ποῦ ἐτοποθετεῖτο ὁ ἄρτι προαχθεὶς ὑποναύαρχος. Δὲν γνωρίζω δὲ ἀκριβῶς, ἐὰν ὑπῆρχε τοιαύτη θέσις, διότι τὸ Β. Διάταγμα δὲν τοποθετεῖ τοῦτον οὐδαμοῦ, ἴσως δ’ ἕνεκα ἐλλείψεως θέσεως ἐτίθετο εἰς διαθεσιμότητα. Οὕτω μετὰ ἕνα μῆνα ἀφ’ ἧς ἐτέθη εἰς διαθεσιμότητα, ἀφοῦ ἐπὶ ἕνα μῆνα ὑπῆρξεν ὁ κ. Μιαούλης ὑποναύαρχος ἐν ἐνεργείᾳ, ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπέβαλε διάταγμα ἀποστρατείας αὐτοῦ. Ταῦτα λέγω οὐχὶ διότι θέλω νὰ μεμφθῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν διὰ τὴν προαγωγὴν ταύτην, ἀλλὰ διότι ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἄλλως εἶχον τὰ πράγματα καὶ ἄλλως παρεστάθησαν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, καὶ ἤθελον, δικαιολογῶν τὴν διακοπὴν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνα πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν, νὰ ἐπανορθώσω μίαν ἀνακρίβειαν.

§107Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Δὲν εἶχε θέσιν νὰ προβιβασθῇ ὑποναύαρχος ὁ Μιαούλης εἴπετε;

§108ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Δὲν ἠξεύρω· βλέπω τὰ διατάγματα.

§109ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Συμφώνως μὲ τοὺς ἀριθμοὺς τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ δύο εἶναι αἱ θέσεις τῶν ὑποναυάρχων, ἀμφότεραι δὲ ἐκενώθησαν μετὰ τὴν ἀποστράτευσιν τοῦ ὑποναυάρχου Κανάρη καὶ τοῦ ὑποναυάρχου Σταματέλου. Εἰς μίαν τῶν θέσεων τούτων προεβιβάσθη ὁ νῦν ὑποναύαρχος Κριεζῆς, ἔμενε δὲ κενὴ ἡ δευτέρα θέσις, συνεπῶς ὑπῆρχε θέσις διὰ νὰ προβιβασθῇ ὁ Μιαούλης ὑποναύαρχος. Δὲν πιστεύω δὲ νὰ ἐφαντάσθητε, ὅτι ἦτο δυνατὸν ποτὲ νὰ εὑρεθῇ Ὑπουργὸς νὰ προβιβάσῃ ἕνα ὑποναύαρχον εἰς θέσιν μὴ ὑπάρχουσαν.

§110ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν εἶπον τοῦτο· ἐγὼ εἶπον, ὅτι δὲν ἀνεφέρατε εἰς τὸ Β. Διάταγμα, ποῦ ἐτοποθετήθη ὁ ὑποναύαρχος Μιαούλης.

§111ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὀφείλετε νὰ γνωρίζητε, ὅτι οἱ ναύαρχοι, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ θέσις κενή, τίθενται εἰς διαθεσιμότητα.

§112ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ὅπως καὶ ὅλοι οἱ ἀξιωματικοί.

§113ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Λοιπὸν ὁ ὑποναύαρχος κ. Κριεζῆς ἦτο ἐν διαθεσιμότητι καὶ ὑπηρέτει εἰς τὰ Ἀνάκτορα, ἀφ’ ὅπου προσεκλήθη νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἀρχηγίαν τῆς Μοίρας τῶν Γυμνασίων. Ὁ δεύτερος ἀριθμὸς ὑποναυάρχου ἦτο κενός· εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ προβιβάσω τὸν Μιαούλην εἰς τὴν κενὴν θέσιν τοῦ ὑποναυάρχου, καὶ ὅ,τι ἔπραξα, νομίμως τὸ ἔπραξα. Ὁ πλοίαρχος Μιαούλης, ἔχων ὀκταετῆ ὑπηρεσίαν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ πλοιάρχου, ἐδικαιοῦτο κατὰ τὸν νόμον ν’ ἀποστρατευθῇ μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποναυάρχου. Προσεκάλεσα τὸν πλοίαρχον Μιαούλην, δεινῶς πάσχοντα καὶ ἀνίκανον δι’ ὑπηρεσίαν, καὶ τῷ ἐσύστησα νὰ ζητήσῃ τὴν ἀποστρατείαν του· ἔφερε πολλὰς δυσκολίας, διότι οἱ ἄνθρωποι συνήθως, καὶ μάλιστα οἱ στρατιωτικοί, δυσκόλως ἀποχωρίζονται τοῦ σταδίου των...

§114ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Καὶ μάλιστα εἰς τὸ γῆράς των.

§115ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. .. Ἐπὶ τέλους ἐπείσθη· ἐγὼ δὲ, θέλων εἰς τὸ τέλος τοῦ βίου του νὰ δώσω μίαν ἠθικὴν ἱκανοποίησιν εἰς ἀξιωματικὸν ἐπὶ τεσσαρακονταετίαν ὑπηρετήσαντα ἐντίμως, τὸν προεβίβασα εἰς ὑποναύαρχον· ἀφῆκα αὐτὸν ἐν ἐνεργείᾳ ἐπὶ ἕνα μῆνα, καὶ μετὰ ταῦτα τὸν ἀπεστράτευσα.

§116ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δικαιότατα.

§117ΡΙΚΑΚΗΣ. Οὐχὶ μόνον δὲν πρέπει νὰ μεμφθῶμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ἀλλὰ πρέπει καὶ νὰ τὸν ἐπαινέσωμεν, διότι ἐδικαίωσεν ἕνα ἀξιωματικὸν, τὸν ὁποῖον πάντες ἡμεῖς, οἱ γέροντες ἤδη, ἐγνωρίσαμεν ἀκμαῖον, ἐντιμότατον, ἱκανώτατον, διαπρέψαντα εἰς θέσεις πολλὰς καὶ διακεκριμένας, καὶ γηράσαντα ἐντίμως. Ὥστε δὲν πρέπει νὰ δίδητε ἀφορμὴν νὰ διασύρωνται τὰ ὀνόματα τῶν τοιούτων διακεκριμένων ἀξιωματικῶν. Ἔπραξε δικαιότατα νὰ προβιβάσῃ τὸν ἔγγονον τοῦ ναυάρχου Ἀνδρέα Μιαούλη ὁ κ. Ὑπουργός.

§118ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὡραῖα! ὡραῖα!

§119ΡΙΚΑΚΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· δὲν θέλω τοιαύτας ἐπευφημίας.

§120Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Δὲν γνωρίζω τί ἐννοεῖ ὁ κ. ἐκ Πατρῶν Βουλευτής, λέγων ὅτι διεσύρθη ἐνταῦθα τὸ ὄνομα τοῦ ὑποναυάρχου κ. Μιαούλη. Ἂν ὑποθέτει ὅτι ἐγὼ διέσυρα τὸ ὄνομα τοῦ κ. Μιαούλη, κακῶς ἀντελήφθη τῶν λεγομένων. Ἐγὼ προσωπικῶς τὸν κ. Μιαούλην τιμῶ καὶ σέβομαι, συνδέομαι δὲ διὰ στενωτάτης καὶ παλαιᾶς φιλίας, δι’ ὃ θεωρῶ, ὅτι ἦσαν ὅλως περιττὰ ὅσα πρὸς ὑποστήριξιν αὐτοῦ εἶπεν, ὅπως ἦτο πάντῃ μάταιον νὰ θελήσῃ νὰ δώσῃ μαθήματα εὐπρεπείας καὶ ἁβρᾶς συζητήσεως ὁ κ. ἐκ Πατρῶν Βουλευτής, πρὸς ἐμὲ ἰδίως, ὅστις παρ’ οὐδενὸς ἀναμένω νὰ λάβω τοιούτου εἴδους μαθήματα.

§121ΡΙΚΑΚΗΣ. Δυστυχῶς δὲν σέβεσθε τοὺς γέροντας.

§122ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Δὲν ἀπέδειξα ποτὲ τοῦτο. Σέβομαι καὶ τοὺς γέροντας καὶ τοὺς νέους, τοὺς ἀξίους σεβασμοῦ. Ἐγὼ δὲν ἠθέλησα νὰ μεμφθῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν διότι προήγαγε τὸν κ. Μιαούλην εἰς ὑποναύαρχον· ἐγὼ ἐξ ἐναντίας νομίζω, ὅτι τῷ ἐπεβάλλετο ὡς καθῆκον νὰ πράξῃ τοῦτο, ἀλλὰ ἠθέλησα νὰ ὑποδείξω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι, ὅτε ἔδιδε τὰς πληροφορίας, καθ’ ἣν στιγμὴν διέκοπτον αὐτὸν, αἱ πληροφορίαι ἐκεῖναι δὲν ἦσαν ἀκριβεῖς, δὲν ἤθελον δὲ νὰ ὑποληφθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐγὼ ζητῶν πληροφορίας ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν, καὶ λέγων ὅσα εἶπον κατόπιν, δὲν ἐβασιζόμην ἐπὶ τῶν πραγμάτων. Διὰ τοῦτο, καὶ ὅτε ἐζήτησα τὸν λόγον, ἐπαρουσίασα καὶ ἀνέγνωσα τὰ σχετικὰ διατάγματα, διὰ νὰ δείξω μόνον, ὅτι ὁ κ. Μιαούλης δὲν εἶχεν ἀποστρατευθεὶς προαχθῆ, ὡς ἐλέχθη, διότι εἶχε συμπεπληρωμένον τὸ ὄγδοον ἔτος τῆς ὑπηρεσίας αὑτοῦ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ πλοιάρχου, ἀλλ’ ἀφοῦ προήχθη καὶ ἔμεινεν ἐπὶ ἕνα μῆνα ἐν ἐνεργείᾳ ὑποναύαρχος, κατόπιν ἐτέθη εἰς ἀποστρατείαν. Μὲ τοῦτο δὲ δὲν ἠθέλησα νὰ κατακρίνω τὸν κ. Ὑπουργὸν, καὶ τὸ ἐδήλωσα, ἀπορῶ δὲ, πῶς ὁ κ. Ρικάκης δὲν τὸ ἤκουσε, καὶ μὴ ἀκούσας αὐτὸ ἔδωκεν ἓν μάθημα περὶ σεβασμοῦ πρὸς τοὺς γέροντας καὶ κοινοβουλευτικῆς συμπεριφορᾶς, τὸ ὁποῖον ἦτο ἐντελῶς περιττόν.

§123Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ προσθέσω δύο λέξεις ἀκόμη, καὶ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εὑρέθην εἰς ἀνάγκην ὑπηρεσιακὴν, μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν, οὓς ἐτιμώρησα, νὰ συμπεριλάβω καὶ τὸν ἀδελφὸν τοῦ κ. Βελλιανίτου...

§124ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§125ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. .. Λυποῦμαι διὰ τοῦτο, ἀλλὰ πρὸς εὐχαρίστησιν τοῦ κ. Βελλιανίτου τὸν πληροφορῶ, ὅτι διέταξα ἤδη νὰ γείνῃ διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ὁ ἀδελφὸς τοῦ κ. Βουλευτοῦ, διότι θεωρῶ τὴν τετράμηνον διαθεσιμότητα, δι’ ἧς τὸν ἐτιμώρησα, ἀρκοῦσαν.

§126Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, βλέπετε ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν μετέστρεψεν εἰς προσωπικὸν τὸ ζήτημα· διὰ τοῦτο μετὰ λύπης μου λαμβάνω τὸν λόγον καὶ ἐκ τρίτου. Οἱ διευθύνοντες τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν γνωρίζουσι, τίς εἶναι ἀδελφός μου, ὑμεῖς δὲ, κύριε Πρόεδρε, ὑπὲρ πάντα ἄλλον γνωρίζετε καὶ τὴν ἀξίαν καὶ τὴν ἱκανότητα αὐτοῦ.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ τὴν χρηστότητά του.

§128ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν παρεπονέθην οὐδόλως, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔθεσεν εἰς διαθεσιμότητα τὸν ἀδελφόν μου, διότι καὶ ὁ ἀδελφός μου καὶ ἐγὼ εἴμεθα ὑπέρτεροι παραπόνων. Ἄλλως τε εἶναι δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν τοῦτο. Ἠδυνάμην ὅμως νὰ μεμφθῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν διότι ὑπέβαλεν εἰς τὸν Ἀντιβασιλέα ἔκθεσιν ἀνακριβῆ, διὰ τῆς ὁποίας ἀνέφερεν, ὅτι ὠλιγώρει οὗτος τῶν καθηκόντων του, ἐνῷ ἡ ὑπηρεσία εἶχε δηλώσει εἰς αὐτὸν ὅτι ἔπασχε, δὲν ἠδύνατο δὲ νὰ μεταβῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, εἰς ὃ εἶχε τοποθετηθῆ. Εἶναι πασίγνωστον, Κύριοι, εἰς τοὺς διευθύνοντας τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι ἐπὶ πολλὰ ἔτη ὑπηρετῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἔδειξεν ἱκανότητα, δραστηριότητα καὶ μάθησιν σπανιωτάτην· τὸ λέγω δὲ, καὶ καυχῶμαι ἐπὶ τούτῳ, διότι εἶναι ἀριστοῦχος τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἐκ τῶν διακεκριμένων ἀξιωματικῶν, εὐλαβῶς ἐκπληρῶν πάντοτε τὸ καθῆκον αὑτοῦ.

§129Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἐγὼ δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι ὁ ἀδελφὸς τοῦ κ. Βελλιανίτου εἶναι ἐκ τῶν διακεκριμένων ἀξιωματικῶν τοῦ Οἰκονομικοῦ κλάδου...

§130ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὁ μᾶλλον διακεκριμένος.

§131ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Καὶ αὐτὸ τὸ δέχομαι... ὅτι εἶναι ἀριστοῦχος τοῦ Πανεπιστημίου καὶ πεπαιδευμένος. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ, ἐὰν ἦσθε Ὑπουργὸς, καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς ὑπηρεσίας, εἰς ἣν ὑπηρετεῖ ὡς ἀξιωματικὸς, δι’ ἀναφορᾶς του ἤθελε φέρει εἰς γνῶσίν σας, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος δὲν μεταβαίνει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν του, παρὰ μόνον τὴν πρώτην ἑκάστου μηνὸς, ὅπως λάβῃ τὸν μισθόν του, καὶ ὅτι εἰς τὰς ἐπανειλημμένας παρατηρήσεις ἐκώφευε, τί ἄλλο ἠθέλετε πράξει, παρὰ ὅ,τι ἔπραξα ἐγὼ, θέσας εἰς διαθεσιμότητα τὸν μὴ ἐργαζόμενον ἀξιωματικόν;

§132ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. .. (Θόρυβος). Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε...

§133ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἶναι τετάρτη φορά! Ἀρκετά. (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι).

§134ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα ἔλαβε διαστάσεις παραδόξους, καὶ ἠθέλησα νὰ λάβω τὸν λόγον, σιωπῶν μέχρι ταύτης τῆς ὥρας, διότι ἀπὸ ὀλισθήματος εἰς ὀλίσθημα καταντῶμεν νὰ ἐξευτελίσωμεν τὰ ὀνόματα προσώπων, καὶ ἐκθέσωμεν ἐδῶ, εἰς τὴν Βουλὴν, δημοσίᾳ, ὅλους, εἴτε πάσχουσιν ἐξ ἀσθενείας, εἴτε πάσχουσιν ἐξ ἐλαττωμάτων ἠθικῶν, εἴτε πάσχουσιν ἐξ οἱουδήποτε ἐλαττώματος· πρὸ πάντων δὲ κατωρθώθη, διότι ἔντιμον μέλος τῆς Βουλῆς ἐζήτησε νὰ ἀποδείξῃ ὅτι δὲν ἐδόθησαν ἀκριβεῖς πληροφορίαι εἰς τὴν Βουλὴν, νὰ ἀπευθυνθῇ εἰς τὸν Βουλευτὴν τοῦτον εἶδός τι προσβολῆς, διότι ἐλέχθη πρὸς αὐτὸν, ὅτι ἐπιμένει εἰς τὸ ζήτημα, ὄχι διότι εἶναι Βουλευτὴς, ἔχων τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιμείνῃ νὰ μάθῃ τὴν ἀλήθειαν, καὶ νὰ ἐλέγξῃ, ὅτι ἀκριβῶς δὲν ἐξετέθη τι ἐνταῦθα, ἀλλ’ ὅτι ταῦτα ἔπραξε διότι ἔχει ἀδελφὸν, ὅστις ἐτέθη εἰς διαθεσιμότητα. Τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐπιτρέπεται. Ἐὰν εἰς ἕκαστον τῶν Βουλευτῶν, οἵτινες, ἀσκοῦντες τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου, ἀποτείνονται εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς καὶ ὑποβάλλουσι παρατηρήσεις καὶ ἐλέγχουσι τὰς δηλώσεις αὐτῶν, ἀντιτάσσηται τοιοῦτός τις λόγος, δὲν ἠξεύρω ποῖος θὰ μείνῃ ἐνταῦθα ἄνευ ψόγου, προερχομένου ἐκ τῶν ἑδωλίων ἐκείνων, εἰς ἃ ἐπιβάλλεται μείζων σεβασμὸς καὶ μεγάλη προσοχή.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§136ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω τὸν λόγον.

§137ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, κύριε Ρικάκη.

§139ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἰδοὺ τί θέλω νὰ εἴπω. Ὁ νόμος περὶ ἐπιτηδευμάτων συνεκίνησεν, ὡς γνωρίζετε, διαφόρους πόλεις. Εἰς τὰς Πάτρας καὶ συλλαλητήριον ἐγένετο. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀναγνωρίσας ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐπέλθῃ διόρθωσις τοῦ νόμου, συνέταξε καὶ ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον. Δυστυχῶς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν μένει καιρὸς νὰ ψηφισθῇ. Τὸ βλέπομεν· ἀφοῦ χθὲς δὲν ἐγένετο ἡ πρώτη ἀνάγνωσις, δὲν εἶναι δυνατόν. Ἐν τούτοις ὁ παλαιὸς νόμος ζητεῖται νὰ ἐφαρμοσθῇ, καὶ ὁ παλαιὸς νόμος, ἐντὸς τοῦ Δεκεμβρίου ἐφαρμοζόμενος, ὑποχρεοῖ τοὺς ἐπιτηδευματίας εἰς ὅλα ἐκεῖνα τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ἔχει...

§140Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητῇ. Δὲν εἶναι ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως (Θόρυβος).

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ρικάκη, εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δὲν δύνασθε νὰ συζητήσητε. Ζητεῖτε τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§142ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὄχι!

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε δὲν δύνασθε νὰ συζητήσητε.

§144ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐὰν νομίζει τέλος πάντων ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ τι, ἂς τὸ κάμῃ.

§145ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ προσωπικῆς κρατήσεως (Θόρυβος)

§146ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς πρώτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταρρυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ΒΦΟΘʹ τῆς 9 Ἰουνίου 1899 περὶ φορολογίας τῶν ζῴων. Θὰ ἐπαναληφθῇ ἡ χθὲς ἐλλείψει ἀπαρτίας ματαιωθεῖσα ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει, λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Κ. Χατζηπέτρου καὶ Γ. Καπετανάκη, ὡς ψηφολεκτῶν, καὶ εἶτα ἡ διαλογή, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 136. Ἐκ τούτων 117 εἶπον Ναί, 12 εἶπον Ὄχι, καὶ 7 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου ἐγένετο δεκτόν.

§149Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὡς βλέπετε, ὑπάρχει διάθεσις ἐκ μέρους πολλῶν Βουλευτῶν, ἵνα μεταβῶσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας των χάριν τῶν ἑορτῶν. Ἐπειδὴ δὲ ἀδύνατον τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον νὰ ψηφισθῇ εἰς δευτέραν καὶ τρίτην ἀνάγνωσιν, νομίζω ὅτι μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου αὐτοῦ δυνάμεθα ν’ ἀναβάλωμεν πᾶσαν περὶ αὐτοῦ συζήτησιν διὰ τὸ δεύτερον στάδιον τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν, καὶ νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν τῶν περὶ πιστώσεων νομοσχεδίων, τῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἐγγεγραμμένων, τὰ πλεῖστα τῶν ὁποίων εἶναι εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν. Αὔριον λοιπὸν, ἂν ἡ Βουλὴ δὲν ἔχῃ δυσκολίαν, δυνάμεθα νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν τῶν συμβάσεων μετὰ τῆς Ἰταλίας καὶ Ἰσπανίας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἦναι εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν, διότι δὲν πρέπει αὗται νὰ ἀναβληθῶσι, καὶ μετὰ τὴν ψήφισιν τῶν συμβάσεων νὰ προβῶμεν εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν τῶν περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων νομοσχεδίων.

§150Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι εἶναι δύσκολον νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὰς ἐργασίας ἡμῶν καὶ κατὰ τὰς ἑορτάς, ὡς ὑποθέτει καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι πάντες οἱ μὴ κατοικοῦντες ἐν Ἀθήναις εἰσὶν ἠναγκασμένοι νὰ φύγωσι, μέχρι τοῦδε δὲ πολλοὺς ἐξ αὐτῶν παρεκάλεσα νὰ μείνωσι συνεδριάζοντες, καί τινες παρέμειναν μέχρι τοῦδε, ἐνδίδοντες εἰς τὰς ἐμὰς παραστάσεις.

§151Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τότε δυνάμεθα αὔριον νὰ συνέλθωμεν εἰς τὰς 10 π. μ.

§152Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν.

§153ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2...

§155Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Παρακαλῶ νὰ διαγραφῶσι τὰ ἄρθρα 2, 3 καὶ 4. Ἑπομένως τὸ ἄρθρον 5 λαμβάνει τὴν θέσιν τοῦ ἄρθρου 2.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὰ ἄρθρα 2, 3 καὶ 4 διαγράφονται, τὰ δὲ ἄρθρα 5 ἕως 10 λαμβάνουσι τὴν τάξιν ἄρθρων 2 ἕως 7. (Ἀναγινώσκονται τὰ κατὰ τὴν νέαν τάξιν ἄρθρα 2–7 καὶ γίνονται δεκτὰ, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν).

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον θέλει ἀνατυπωθῇ ὡς ἐτροποποιήθη. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 61). Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας ἐν Ἀθήναις τῇ 18/30 Δεκεμβρίου 1899 ὑπογραφείσης προσωρινῆς συμφωνίας περὶ ἐμπορίου καὶ ναυτιλίας. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰσπανίας ἐν Κωνσταντινουπόλει ὑπογραφείσης δηλώσεως περὶ ἀφομοιώσεως τῶν ἐμπορικῶν πλοίων ἑκατέρας χώρας πρὸς τὰ ἐγχώρια. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιρρήσεως). (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὰ ἑξῆς νομοσχέδια. 1) Περὶ κυρώσεως Β. Διατάγματος, δι’ οὗ ἐχορηγήθη ἔκτακτος πίστωσις ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1898 ἐκ δρ. 107,238,734.85. 2) Περὶ κυρώσεως Β. Διαταγμάτων, δι’ ὧν ἐχορηγήθησαν ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1898 ἐκ δραχ. 15,236,267.40. 3) Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 384,602 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1899. 4) Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 10,048.58 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1899. 5) Περὶ κυρώσεως Β. Διαταγμάτων, δι’ ὧν ἐχορηγήθησαν ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1899 ἐκ δραχ. 323,347.16. 6) Περὶ κυρώσεως Β. Διαταγμάτων, δι’ ὧν ἐχορηγήθησαν ἔκτακτοι πιστώσεις ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1899 ἐκ δραχμῶν 72,000). (Ὡσαύτως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὰ νομοσχέδια: Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 22,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1899. Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 38,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1899. Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 81,400 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1899).

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον ἔχομεν συνεδρίασιν ὥρᾳ 10 π. μ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 8 καὶ 15′ μ. μ.)