1899.07.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 75

τῆς 12 Ἰουλίου 1899.

(Δευτέρα).

(Γενομένης ἀπαρτίας ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα τοῦ Συνδέσμου τῶν δημοδιδασκάλων Πηλίου, παρακαλούντων, ὅπως καταργηθῇ ὁ ἰσχύων νόμος περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀναφορὰν τῶν ἁμαξηλατῶν Χαλκίδος, παρακαλούντων, ὅπως μὴ ἐπιψηφισθῇ τὸ περὶ αὐτοκινήτων ἁμαξῶν νομοσχέδιον. Τηλεγράφημα πολιτῶν ἐκ Λαμίας, κηρυττομένων κατὰ τῆς ἀναδρομικῆς ἰσχύος τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ προσωπικῆς κρατήσεως διατάξεων. Αἴτησιν Χαραλάμπους Σερέτη, κατοίκου Ἀθηνῶν, ἐπικαλουμένου τὴν ἐπέμβασιν τῆς Δικαιοσύνης ἐπὶ τοῦ καταγγελθέντος ἐγκλήματος τῆς ἁρπαγῆς τῆς ἐγγάμου ἀνεψιᾶς του Ἑλένης Σ. Στεριάδου. Ἀνακοινῶ ὡσαύτως τηλεγράφημα τῆς Ἐφορίας τῆς Λέσχης «Ζακύνθου», παρακαλούσης, ὅπως ληφθῇ ἡ δέουσα μέριμνα ὑπὲρ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ἐξ ἀφορμῆς ἐπιθέσεώς τινος κατὰ τοῦ συντάκτου τῆς ἐφημερίδος «Πατριώτου». Τηλεγράφημα κατοίκων τινῶν Λαμίας, παρακαλούντων, ὅπως ἀνακληθῇ ἡ ἀστυνομικὴ διάταξις, δι’ ἧς ἀπηγορεύθη ἡ ἐντὸς τῆς πόλεως ἀποθήκευσις σανοῦ καὶ χόρτου πρὸς τροφὴν τῶν κτηνῶν αὐτῶν. Τηλεγράφημα τοῦ ἐν Μελιγαλᾷ φαρμακοποιοῦ Τζαμάλη, παραπονουμένου διὰ τὴν παρ’ ἰατρῶν παράνομον πώλησιν φαρμάκων. Αἴτησιν τοῦ ἀποστράτου λοχαγοῦ Ὄθωνος Παγκάλου, παρακαλοῦντος, ὅπως ἐπανορθωθῇ τὸ πρὸς αὐτὸν γενόμενον ἀδίκημα. Ἀναφορὰν τῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς Καρδίτσης κρατουμένων Ἀθ. Τσάτσου, Μ. Φιλίππου καὶ Β. Ντίνου, ζητούντων τὴν ὑποσχεθεῖσαν αὐτοῖς χάριν. Ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἀθηναίων, ἀναφερόμενον εἰς τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως Ἀθηνῶν κλπ. Τηλεγράφημα τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ λαοῦ Μεσολογγίου, κηρυχθέντος ἐν συλλαλητηρίῳ κατὰ τῆς καταργήσεως ἢ ἐλαττώσεως τοῦ λιμενικοῦ φόρου τῆς διὰ τοῦ σιδηροδρόμου μεταφερομένης ξυλείας καὶ κατὰ τῆς προαγωγῆς τοῦ τελωνειακοῦ φυλακείου Καλυδῶνος εἰς Ὑποτελωνεῖον, ὡς ἐπιζημίων διὰ τὴν πόλιν των.

§2Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅμοιον τηλεγράφημα ἀπηυθύνθη καὶ πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς τοὺς Βουλευτὰς τῆς ἐπαρχίας Μεσολογγίου, ἀπεστάλη δὲ συνεπείᾳ συλλαλητηρίου, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν χθὲς ἐν Μεσολογγίῳ ἐπὶ τῇ ἑξῆς αἰτίᾳ. Διὰ δύο μέτρων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἔλαβεν, ἐπήνεγκε πράγματι βαρύτατα τραύματα κατὰ τῆς πόλεως Μεσολογγίου. Τὸ πρῶτον ἐξ αὐτῶν εἶναι αἴτησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Μεσολογγίου, ἐπὶ τῇ αἰτήσει τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἀπευθυνθεῖσα, ὅπως τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἢ καταργήσῃ τὸν λιμενικὸν φόρον ἐπὶ τῆς ξυλείας τῆς μεταφερομένης διὰ τοῦ Κρυονερίου, ἢ ἐλαττώσῃ αὐτόν. Τὸ ἕτερον μέτρον εἶναι ἡ μεταβολὴ τοῦ τελωνειακοῦ σταθμοῦ Καλυδῶνος εἰς Ὑποτελωνεῖον Καλυδῶνος. Καὶ ἄλλοτε ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ παραστήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν δεινὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ πόλις τοῦ Μεσολογγίου περιῆλθεν οἰκονομικῶς, ἀφ’ ὅτου συνεστήθη ὁ σιδηρόδρομος Ἀγρινίου – Κρυονερίου. Ἔκτοτε ἔπαυσεν ἡ Τουρλὶς οὖσα λιμὴν εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς μεγάλου μέρους τοῦ νομοῦ. Τὸ Μεσολόγγιον ἑπομένως ἐζημιώθη. Πρό τινος συνέστη λιμενικὸν ταμεῖον πρὸς κατασκευὴν λιμένος τῆς πόλεως. Τὸ ταμεῖον τοῦτο μεταξὺ τῶν ἄλλων φόρων ἐπέβαλε λιμενικὸν φόρον, τῇ ἐγκρίσει τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως, 70 λεπτῶν κατὰ τόννον καὶ ἐπὶ τῆς ξυλείας. Ἔμποροι ἐμπορευόμενοι τὴν ξυλείαν τοῦ νομοῦ, τὴν μεταφερομένην διὰ τοῦ Ἀχελῴου καὶ διὰ τοῦ σιδηροδρόμου Ἀγρινίου – Κρυονερίου, ἐγκατεστημένοι ἐν Πάτραις ἰδίως, καὶ οἱ ὁποῖοι συγχρόνως κατεργάζονται τὴν ξυλείαν ἐν τοῖς ἐργοστασίοις αὑτῶν καὶ κατασκευάζουσι τὰ σταφιδοκιβώτια, ἐθεώρησαν ὅτι ὁ φόρος αὐτὸς εἶναι βαρὺς δῆθεν καὶ καταστρέφει τὸ ἐμπόριον αὑτῶν. Ἐτέθησαν λοιπὸν εἰς κίνησιν, καὶ τῇ εἰσηγήσει, δὲν ἠξεύρω τίνος, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔκρινεν ἀναγκαῖον, ὅπως ὁ φόρος αὐτός, ὁ ἐλάχιστος μὲν, ἀλλ’ ἀναγκαιότατος εἰς τὸ λιμενικὸν ταμεῖον Μεσολογγίου, ἢ καταργηθῇ ἢ ἐλαττωθῇ. Ὡς προεῖπον, ὁ φόρος εἶναι 70 λεπτὰ κατὰ τόννον. Δὲν ἐννοῶ ἑπομένως τὴν συμπάθειαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, λόγῳ τοιούτου μικροῦ βάρους, ἣν ἐπιδαψιλεύει, ἐπὶ βλάβῃ λιμενικοῦ ταμείου ἀναγκαιοτάτου, εἰς τοὺς ἐργοστασιάρχας αὐτοὺς τῶν Πατρῶν. Οἱ ἐργοστασιάρχαι αὐτοὶ εἶναι βεβαίως παραγωγοί, ἀλλ’ ἡ παραγωγὴ γίνεται ἐπὶ ἐξοντώσει τῶν δασῶν, καὶ δὲν δικαιολογεῖται καὶ νέα προστασία. Ἀντὶ προστασίας καὶ εὐμενείας, ἔπρεπε πᾶσα Κυβέρνησις δυσμενῶς νὰ ἦναι διατεθειμένη πρὸς αὐτούς. Ἐὰν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ προστατεύσῃ τὴν βιομηχανίαν τῶν τοιούτων κιβωτίων, ἂς ἐλαττώσῃ τὸν δασμὸν τῆς ἔξωθεν εἰσαγομένης ξυλείας. Οὕτω τοὐλάχιστον θὰ συντελέσῃ νὰ διασωθῶσι τὰ ὀλίγα ὑπολειφθέντα δάση τῆς χώρας. Δὲν βλέπω λοιπὸν, τίνες λόγοι ὡδήγησαν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ διατεθῇ τόσον εὐμενῶς πρὸς αὐτοὺς, ἐπὶ ζημίᾳ πόλεως, ἥτις περισσότερον πάσης ἄλλης ἔχει ἀνάγκην λιμενικοῦ ταμείου, καὶ ἐπὶ ζημίᾳ ὁλοκλήρου νομοῦ. Ἐννοεῖται ὅτι τοιαύτη ἀπόφασις δὲν ἠδύνατο ἢ νὰ ἐξεγείρῃ τοὺς κατοίκους Μεσολογγίου, διότι διὰ τῆς μειώσεως τοῦ φόρου τῆς ξυλείας θέλει ἐπέλθει σπουδαία ἐλάττωσις τῶν εἰσπράξεων τοῦ ταμείου. Ἀπό τινος διάφοροι προβάλλονται ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν προτάσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ἐλάττωσιν τοῦ λιμενικοῦ δασμοῦ διὰ τὸ λιμενικὸν ταμεῖον Μεσολογγίου, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ἀδύνατον δῆθεν νὰ κατασκευασθῇ λιμὴν ἐν Μεσολογγίῳ, ὁ δὲ τοῦ Κρυονερίου ἔχει ἀνάγκην μεγίστων δαπανῶν, χωρὶς νὰ δυνηθῇ ποτε νὰ γείνῃ λιμήν. Πραγματικῶς ἐν Κρυονερίῳ δὲν δύνανται νὰ μεταβάλωσιν αὐτὸν εἰς λιμένα οἱαδήποτε λιμενικὰ ἔργα, διότι αὐτὴ ἡ φύσις ἀντιστρατεύεται εἰς τοιοῦτον ἔργον. Ὅτε ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης ἀπεφάσισε νὰ θέσῃ εἰς Κρυονέριον τὴν κεφαλὴν τοῦ νῦν σιδηροδρόμου Κρυονερίου – Ἀγρινίου, τὴν ἔθηκε προσωρινῶς. Ἐνόμιζεν ὅτι θὰ ἐξετείνετο βραδύτερον πρὸς τὴν Ναύπακτον, ὅπερ δαπανηρότατον καὶ ἀσύμφορον. Ἐκτὸς τούτου ἐφρόνει, ὅτι δὲν ἠδύνατο τότε τὸ Κράτος νὰ κατασκευάσῃ λιμένα ἐν Τουρλίδι. Ἐν τούτοις ἐκεῖ ἔχει ἤδη κατασκευασθῇ τὸ μεγαλείτερον ἔργον τοῦ λιμένος, ἡ ὁδὸς τῆς Τουρλίδος, ἥτις σχεδὸν φθάνει μέχρι τῶν βαθέων ὑδάτων. Ἐκεῖ θὰ κατασκευασθῇ ἢ μᾶλλον θὰ ὀρυχθῇ ὁ λιμήν. Ἐκεῖ ὑπάρχει νησίς, χαμηλὴ ὅσον ἡ θάλασσα, ἀποτελεσθεῖσα ἐξ ἰλύος τῶν ποταμῶν, τὴν ὁποίαν εὐκόλως καὶ ὀλιγοδαπάνως δύναταί τις ν’ ἀνασκάψῃ, ὅπως κατασκευάσῃ εὐρύχωρον λιμένα καὶ ἀσφαλῆ. Τὴν πρὸ τοῦ λιμένος αὐτοῦ θάλασσαν εὐκόλως δύναταί τις νὰ βαθύνῃ. Οὐδεμία ἑπομένως ἀνάγκη νὰ κατασκευάσῃ τις βραχίονας ἐν τῇ βαθείᾳ θαλάσσῃ, ὡς ἐν Πάτραις καὶ Κατακώλῳ καὶ Καλάμαις. Ἄλλο ζήτημα, ἂν δὲν ὑπάρχῃ σήμερον πρὸς τοιοῦτον ἔργον τὸ χρῆμα. Τὸ λιμενικὸν ταμεῖον Μεσολογγίου εἰσπράττει, ἀφ’ ἧς ἤρξατο, ὑπὲρ τὰς 60,000 δρ., αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς πολλὰ τῶν ἔργων τούτων τῶν λιμενικῶν. Ἀλλὰ τὸ ἔργον εἶναι δημόσιον· διότι τοὺς λιμένας δὲν κατασκευάζουσι τὰ λιμενικὰ ταμεῖα, ἀλλ’ αἱ Κυβερνήσεις. Τὰ ταμεῖα χρησιμεύουν μόνον πρὸς συντήρησιν καὶ βελτίωσιν τῶν λιμενικῶν ἔργων. Αἱ ἀποφάσεις δὲ, ἃς ἐκδίδουσι πότε ἡ μία ἐπαρχία καὶ πότε ἡ ἄλλη, ὅτι περιττὸν δῆθεν τὸ λιμενικὸν ταμεῖον Μεσολογγίου, διὰ ν’ ἀποφύγωσί τινες ἔμποροι τὸν λιμενικὸν φόρον, εἶναι ἄτοποι καὶ ἄδικοι. Παρακαλῶ διὰ ταῦτα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως μὴ ἐπιμείνωσιν εἰς τοιαύτην ἀπαίτησιν, ἥτις οὔτε ὑπὸ ἔποψιν γενικὴν οὔτε ὑπὸ ἔποψιν ἐπαρχιακὴν εἶναι δεδικαιολογημένη, ἀλλὰ νὰ ἀφήσωσι τὰ πράγματα ὡς ἔχουσι. Τὸ λιμενικὸν ταμεῖον Μεσολογγίου εἶναι ἀναγκαιότατον. Ἐπίσης παρακαλῶ νὰ μὴ μεταβάλῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸ τελωνειακὸν φυλακεῖον Καλυδῶνος εἰς Ὑποτελωνεῖον, δικαιούμενον νὰ τελωνίζῃ τὰ ἐξαγόμενα καὶ εἰσαγόμενα προϊόντα καὶ ἐμπορεύματα, ἀλλὰ νὰ θέσῃ περιορισμούς τινας κατὰ τοῦτο, διότι ἄλλως θέλει ἀφαιρέσει καὶ αὐτὴν τὴν ὀλίγην ἐμπορικὴν κίνησιν, ἡ ὁποία μετὰ τὴν ἵδρυσιν τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου–Κρυονερίου ὑπελείφθη ἐν Μεσολογγίῳ, καὶ θέλει συντελέσει εἰς τὴν τελείαν παῦσιν καὶ αὐτῆς. Δὲν νομίζω ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ συστηθῇ Ὑποτελωνεῖον ἐκεῖ.

§3Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ἀντιθέτως πρὸς τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ ἐπιφανοῦς Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, θὰ παρακαλέσω τοὺς ἀξιοτίμους Ὑπουργοὺς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μὴ μεταβάλωσιν ἀπόφασιν, καὶ νὰ ἐπιμείνωσιν εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ ἐν Κρυονερίῳ καταβαλλομένου φόρου, τοῦ προοριζομένου δῆθεν νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὸν λιμένα Μεσολογγίου, ὅστις οὐδέποτε θὰ κατασκευασθῇ. Διότι εἶναι ἄδικον νὰ καταστρέφηται βιομηχανία ἀκμάζουσα, ἐξ ἧς ἀποζῶσι χιλιάδες ἐργατῶν, χάριν ἱδρύσεως λιμένος, ὅστις εἶναι βέβαιον ὅτι δὲν θὰ κατασκευασθῇ, ἵνα δοθῇ ζωὴ εἰς νεκρόν· διότι τὸ Μεσολόγγιον, ὡς περιέγραψεν αὐτὸ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, εἶναι πόλις νεκρὰ, καὶ οἱ νεκροὶ δὲν ἀνίστανται.

§4Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Μεσολόγγιον δὲν εἶναι νεκρὰ πόλις, εἶναι ἡ ζῶσα ἱστορία τῆς Ἑλλάδος.

§5Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἠθέλησα πρὸ μικροῦ νὰ ἐκθέσω λεπτομερῶς τὰ πράγματα. Ἤδη φαίνεται, ὅτι ὁ κύριος Βουλευτὴς Πατρῶν, ἐκτιμήσας τὰ πράγματα ὡς ἐξετίμησε, παρεκίνησε τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ λιμενικοῦ φόρου ἐπὶ τῆς ξυλείας. Ἀλλὰ διὰ ποῖον λόγον; Διότι οἱ ξυλέμποροι Πατρῶν ἀπό τινος χρόνου καταστρέφουν τὰ δάση τοῦ Βάλτου καὶ τῆς Ἀκαρνανίας, καὶ βιομηχανία τις ἐν Πάτραις κατασκευάζει δι’ αὐτῆς τὰ κιβώτια τῆς σταφίδος; Βιομηχανία ἡ ὁποία ἀπασχολεῖ πολλοὺς ἐργάτας καὶ δίδει ἄρτον εἰς πολλὰς οἰκογενείας, δὲν εἶμαι ἐναντίος νὰ ὑποστηριχθῇ. Ἀλλ’ ἐὰν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις, ὡς εἶπον καὶ προηγουμένως, νὰ ὑποστηρίξῃ αὐτὴν, ἂς ἐλαττώσῃ τὸν δασμὸν τῆς ξυλείας, τῆς ἔξωθεν εἰσαγομένης διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν κιβωτίων. Νὰ θέλωσιν ὅμως νὰ καταστρέψωσι, χάριν τόσον ἀφ’ ἑτέρου καταστρεπτικῆς βιομηχανίας, ἓν λιμενικὸν ταμεῖον μιᾶς πόλεως χρησιμώτατον, εἶναι ἐπιθυμία ἄτοπος καὶ ἄδικος. Πῶς ἀποφαίνεται ὁ κ. Βουλευτὴς Πατρῶν περὶ ἄλλων πόλεων, καὶ δὲν βλέπει ὅτι αἱ Πάτραι δὲν εἶναι σχετικῶς εἰς καλλιτέραν θέσιν καὶ δὲν κατώρθωσαν ἀκόμη, μετὰ τόσα ἔτη καὶ μὲ τόσα ἔσοδα, νὰ κατασκευάσωσι τὸν λιμένα αὐτῶν; Πῶς ἀποφαίνεται περὶ τῆς ἐπαρχίας Μεσολογγίου, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀποκτήσῃ λιμένα καὶ ὅτι εἶναι πόλις νεκρὰ, καὶ δὲν βλέπει ὅτι ἡ πόλις Πατρῶν δὲν εἶναι εἰς ἀνθηρὰν κατάστασιν; Ὁ λιμὴν Μεσολογγίου δύναται εὐκολώτερον νὰ κατασκευασθῇ παντὸς ἄλλου λιμένος. Ἡ φύσις αὐτὴ κατεσκεύασεν οὕτω τὰ πράγματα ἐκεῖ, ὥστε δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη ἢ μιᾶς βορβοροφάγου, ἥτις νὰ ἀνασκάψῃ τὴν ἰλὺν καὶ δώσῃ τὸ σχῆμα, τὸ ὁποῖον θέλει τις, τοῦ λιμένος. Οὔτε βράχους ἔχομεν νὰ συντρίψωμεν ἐν τῷ πυθμένι, οὔτε ὀγκολίθους νὰ ῥίψωμεν εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης. Ἡ κατασκευὴ τοῦ λιμένος Μεσολογγίου ἐπιβάλλεται ἤδη εἰς πᾶσαν Κυβέρνησιν, διότι κατεσκευάσθη ἤδη ἐν τῇ θαλάσσῃ 5 καὶ πλέον χιλιομέτρων ὁδὸς, ἀντὶ δὲ πολυδαπάνου ἔργου λιμενικοῦ, ὅπως τὸ ἐν Πάτραις, ἐν Μεσολογγίῳ δύναται νὰ κατασκευασθῇ λιμὴν ἀντὶ ἐλαχίστης δαπάνης. Δὲν χρειάζεται ἀμφίβολον καὶ τεχνικὸν ἔργον οὐδέν. Οὔτε ἐπιχώσεων ἔχομεν ἀνάγκην, οὔτε προχωμάτων ἐν τῇ θαλάσσῃ, ἀλλὰ μόνον ἐξαγωγῆς τῆς λάσπης. Μᾶς εἶπεν, ὅτι εἶναι πόλις νεκρὰ τὸ Μεσολόγγιον· βεβαίως εἶναι νεκρὰ, καὶ νεκρὰ πόλις θὰ ἦσαν καὶ αἱ Πάτραι, ἂν ἤθελον πάθει ὅ,τι τὸ Μεσολόγγιον. Μήπως δὲν ἔβλαψεν αὐτὰς ὁ σιδηρόδρομος; Μήπως αἱ Πάτραι ἐμπορικῶς εἶναι σήμερον εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν, εἰς ἣν ἦσαν πρὸ 20 ἐτῶν; Ἀφ’ οὗ μετεφέρθη ἡ κεφαλὴ τοῦ σιδηροδρόμου εἰς Κρυονέριον, τὸ Μεσολόγγιον δὲν ἔχει τὴν κίνησιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἄλλοτε διὰ θαλάσσης. Εἶχε πρὶν εἰσαγωγὴν καὶ ἐξαγωγὴν, τῶν ὁποίων ἕνεκα τοῦ σιδηροδρόμου Κρυονερίου ἐστερήθη. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι μετὰ τὴν ζημίαν, τὴν ὁποίαν ἔπαθεν ἡ πόλις διὰ τῆς ἱδρύσεως κέντρου ἐξαγωγῆς ἐν Κρυονερίῳ, καὶ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῆς μεγαλειτέρας ἐπαρχίας τοῦ νομοῦ, τῆς Εὐρυτανίας, εἶναι ἄδικον νὰ ὑποστῇ καὶ νέαν ζημίαν διὰ νέας πράξεως τῆς Κυβερνήσεως ἀνεξηγήτου καὶ ἀδικαιολογήτου, τῆς ἐλαττώσεως τῶν πόρων τοῦ λιμενικοῦ ταμείου καὶ τοῦ τελωνισμοῦ τῶν εἰσαγομένων ἐν Κρυονερίῳ. Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τούτων, καὶ παρακαλῶ νὰ μὴ ἐνδώσῃ εἰς τὰς συστάσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκεν αὐτῇ ὁ κ. Βουλευτὴς Πατρῶν.

§6Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰμὶ ἠναγκασμένος νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκπληροῖ τὸ ἑαυτῆς καθῆκον, ὁσάκις πρόκειται περὶ θεραπείας ἀναγκῶν τῶν διαφόρων κοινοτήτων. Εἰς μεταγενεστέραν συνεδρίασιν θέλω παράσχει λεπτομερεστέρας πληροφορίας ἐπὶ τοῦ θέματος, εἰς ὃ ἠσχολήθη ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτής. Παρατηρῶ μόνον σήμερον, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὲς τὸ λεχθὲν ὅτι ἡ Κυβέρνησις προέβη εἰς ἀπόφασίν τινα, εἰσηγουμένου οἱουδήποτε Βουλευτοῦ, καθόσον αἱ ἐπὶ τοιούτων θεμάτων εἰσηγήσεις γίνονται ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων δημοσίων λειτουργῶν.

§7Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ πάλιν λέγω, ὅτι τὸ Μεσολόγγιον εἶναι πόλις τῶν μεγάλων νεκρῶν, ἀλλ’ οὐχὶ νεκρὰ πόλις.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κάτοικοι τοῦ δήμου Ἀετοῦ τῆς ἐπαρχίας Τριφυλίας δι’ ἀναφορᾶς των παρακαλοῦσιν, ὅπως συντελεσθῇ ἡ κατασκευὴ τῶν ὑπολοίπων τμημάτων τῆς ἀπὸ Κυπαρισσίας εἰς Μελιγαλᾶ δημοσίας ὁδοῦ.

§9ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονῶ ὅτι λίαν ἐπικαίρως, συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἔρχεται ἡ ἀναφορὰ αὕτη, ὅπως ὑπομνήσῃ, ὅτι δέον νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῷ σχετικῷ κεφαλαίῳ πίστωσις πρὸς κατασκευὴν τῶν δύο ὑπολειπομένων τμημάτων τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Κυπαρισσίας εἰς Μελιγαλᾶ. Ἡ ὁδὸς αὕτη εἶναι προωρισμένη νὰ ὑπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα οὐ μόνον τῶν ἐπαρχιῶν τοῦ νομοῦ Μεσσηνίας πρὸς ἀλλήλας, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰς τῆς Ἀρκαδίας, μετὰ τῶν ὁποίων ἐπικοινωνοῦσιν ἐκεῖναι δι’ ἀνταλλαγῆς τῶν διαφόρων προϊόντων των καὶ ἕνεκα τῶν δικαστικῶν σχέσεων. Τὰ δύο τμήματα τῆς ὁδοῦ πάντως δὲν θ’ ἀπαιτήσωσι παρὰ μικρὰν δαπάνην 10–20 χιλιάδων δραχμῶν, διότι τὸ ἔδαφος εἶναι πεδινὸν, ἡ δὲ γέφυρα ἡ μεταξὺ τοῦ 15 καὶ 20 χιλιομέτρου, ἡ παρὰ τὸ Βασιλικὸν, συνετελέσθη ἤδη διὰ δαπάνης ἱκανοῦ ποσοῦ ὑπὸ τῶν προκατόχων Κυβερνήσεων. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν ταύτην τῶν κατοίκων καὶ ἀναγράψῃ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὴν ἀναγκαίαν πίστωσιν· πρὸς τοῦτο δὲ νὰ παραπεμφθῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ Ἀλεξίου Ἀλεξοπούλου περὶ ἀνακαινίσεως τῆς ἐν θέσει Περιστερεᾷ τῆς ὁδοῦ Κυπαρισσίας– Μελιγαλᾶ γεφύρας.

§11ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀληθῶς ἡ μικρὰ γέφυρα αὕτη εἶναι κατεστραμμένη ὡς ἐκ τῆς κακῆς κατασκευῆς της καὶ τῆς χειρίστης ἐπιβλέψεως τῶν ἁρμοδίων μηχανικῶν· ἐπανειλημμένως δὲ ἐγένοντο ἐπισκευαὶ, ἀλλὰ μάταιαι, διότι εἶναι ἀνεπίδεκτος τοιούτων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐπιβάλλεται ἡ κατασκευὴ τῆς γεφύρας, ἵνα μὴ ἐπέρχωνται συχναὶ διακοπαὶ τῆς συγκοινωνίας καὶ βλάβαι εἰς τὰ παρακείμενα κτήματα τῶν ἰδιωτῶν, ἀφοῦ καὶ ἔκθεσις τοῦ ἁρμοδίου μηχανικοῦ ὑφίσταται περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐκ βάθρων ἀνακαινίσεώς της. Παρακαλῶ δὲ, ὅπως καὶ ἡ ἀναφορὰ αὕτη παραπεμφθῇ εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Πρόεδρος τῆς ἐν Πάτραις Στοᾶς τῶν ἐλευθέρων τεκτόνων παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν, ὅπως προστατευθῶσι τὰ μέλη αὐτῆς ἀπὸ τοῦ διωγμοῦ, ὃν κατ’ αὐτῶν ἐκήρυξεν ὁ ἀρχιεπίσκοπος Πατρῶν.

§13Θ. ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῆς ἀνωτάτης ἐκκλησιαστικῆς ἀρχῆς ἐπὶ τῶν ἐν Πάτραις συμβαινόντων, ὡς ἐκ τῆς προκειμένης ἀναφορᾶς καὶ ἄλλης προηγουμένης τοῦ Προέδρου τῆς ἐκεῖ Τεκτονικῆς Στοᾶς φαίνεται. Ἀλλὰ καί μοι γράφουσιν ἀκριβῶς σήμερον ἐκ Πατρῶν ὅ,τι διὰ τῆς ἀναφορᾶς των ὑποβάλλουσιν εἰς τὴν Βουλὴν, δηλαδὴ, ὅτι ὁ σεβασμιώτατος ἐκεῖ ἀρχιεπίσκοπος θεωρεῖ τοὺς τέκτονας ὡς πρεσβεύοντας δόγματα ἀντίθετα πρὸς τὴν ὀρθόδοξον ἡμῶν Ἐκκλησίαν, καὶ ἀπηγόρευσεν εἰς τοὺς ἱερεῖς νὰ ἔρχωνται εἰς ἐπικοινωνίαν ἐκκλησιαστικὴν πρὸς αὐτούς. Τοῦτο ἐτάραξεν αὐτοὺς, διότι, πιστοὶ χριστιανοὶ ὄντες, δὲν θέλουσι νὰ ἔλθωσιν εἰς διάστασιν πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν. Φαίνεται ὅτι ὁ σεβασμιώτατος ἀρχιεπίσκοπος ἀγνοεῖ οὐ μόνον τὰ τῆς Τεκτονικῆς Ἑταιρείας, φρονῶν πεπλανημένως, ὅτι αὐτὴ εἶναι θρησκευτικὴ, ἐνῷ πασίγνωστον εἶναι, ὅτι εἶναι ἑταιρεία μόνον φιλανθρωπικὴ, ὑπὸ τὴν εὐρεῖαν ὅμως τῆς λέξεως ἔννοιαν, οὐδένα, οὐδὲ πόρρωθεν, χαρακτῆρα ἔχουσα θρησκευτικὸν, ἀλλὰ καὶ τοὺς κανόνας τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ Τεκτονικὴ Ἑταιρεία, ὡς καταδηλοῦσι τὰ κατὰ χιλιάδας κυκλοφορούμενα ἔν τε τῇ Εὐρώπῃ καὶ τῇ Ἀμερικῇ καταστατικὰ αὐτῆς, εἶναι ἑταιρεία παγκόσμιος, ἀποβλέπουσα εἰς τὴν ἠθικὴν, πνευματικὴν καὶ οἰκονομικὴν βελτίωσιν τῆς ἀνθρωπότητος διὰ τῆς ἀγωγῆς, τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῆς ἀγαθοεργίας, ὑποστηρίζουσα δὲ τὴν ἀπὸ τοῦ κατακτητικοῦ ζυγοῦ ἀπαλλαγὴν τῶν δεδουλωμένων λαῶν καὶ τὴν κατάργησιν τῶν προσκρουόντων εἰς τὴν ἰσότητα φεουδαλικῶν προνομίων. Εἶναι δ’ εὐπρόσδεκτοι εἰς αὐτὴν πάσης φυλῆς καὶ θρησκείας ἄνθρωποι, ἀρκεῖ μόνον νὰ ἐμπνέωνται ὑπὸ τοῦ πόθου νὰ συντελέσωσιν εἰς τὸν σκοπὸν τῆς ἑταιρείας. Μωροτέρα ἰδέα τῆς ἰδέας ὅτι ἡ Τεκτονικὴ Ἑταιρεία εἶναι ἑταιρεία θρησκευτικὴ, δὲν ὑπάρχει. Ἐὰν ἦτο θρησκευτικὴ, θὰ κατεδηλοῦντο αἱ προσηλυτιστικαὶ αὐτῆς ἐνέργειαι, θὰ ἐγνωστοποιοῦντο τὰ δόγματα αὐτῆς, καὶ θὰ ἔπαυον οἱ ἀποτελοῦντες αὐτὴν νὰ συγκοινωνῶσι πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν συμβαίνει, καὶ δύναται νὰ ἦναί τις πιστότατος χριστιανὸς, ἢ θρησκομανέστατος Μωαμεθανὸς, ἢ φανατικώτατος Ἰσραηλίτης, καὶ νὰ ἦναι ἐν ταὐτῷ τέκτων, ὡς δύναται νὰ ἦναι χριστιανὸς ἢ Ἰσραηλίτης καὶ νὰ ἦναι ἐν ταὐτῷ μέλος τῆς Ἀρχαιολογικῆς ἢ τῆς Ἐθνολογικῆς ἢ τῆς Βιοτεχνικῆς Ἑταιρείας. Ἡ διαφορὰ εἶναι, ὅτι ἡ Τεκτονικὴ Ἑταιρεία ἔχει γενικώτερον χαρακτῆρα, καὶ διάδοσιν εὐρυτέραν, παγκόσμιον. Κατὰ τοὺς κανόνας τῆς Ἐκκλησίας, αὕτη, ὅταν ὁπωσδήποτε δοθῇ ἀφορμὴ εὔλογος καὶ σπουδαία ν’ ἀμφισβητηθῇ τὸ θρησκευτικὸν φρόνημα τούτου ἢ ἐκείνου, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προκαλέσῃ αὐτὸν νὰ ἐκφρασθῇ σαφῶς καὶ ὡρισμένως περὶ τοῦ θρησκευτικοῦ αὐτοῦ φρονήματος, καὶ ἐὰν οὗτος δηλώσῃ, ὅτι ἔχει αὐτὸ τὸ θρησκευτικὸν φρόνημα, δὲν δικαιοῦται νὰ προβῇ εἰς ἀποκήρυξιν αὐτοῦ. Πρό τινων ἡμερῶν ἔτυχε νὰ ἀναγνώσω μάλιστα ἕνα λόγον εὐφραδέστατον ἀληθῶς χρυσορρήμονος τῆς Ἐκκλησίας πατρὸς, Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, καὶ ἐκεῖνος ὄχι μόνον λέγει, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Ἐκκλησίαν νὰ ἀποκηρύττῃ οἱονδήποτε μέλος τῆς χριστιανικῆς κοινωνίας, ἐὰν μὴ βεβαιώσῃ αὐτὸς οὗτος, ὅτι δὲν ἔχει τὸ φρόνημα τὸ ἐκκλησιαστικὸν, ὅτι διαφωνεῖ πρὸς τὰ φρονήματα τῆς πίστεως τῆς ὀρθοδόξου, ἀλλ’ ἀκόμη λέγει, ὅτι, καὶ ἐάν τις ἀποπλανηθῇ ἀληθῶς τῆς πίστεως καὶ βεβαιώσῃ ὅτι δὲν πρεσβεύει τὰ χριστιανικὰ φρονήματα, πάλιν ἡ ἁρμοδία ἐκκλησιαστικὴ ἀρχὴ δὲν ὀφείλει νὰ προβαίνῃ εἰς ἀποκήρυξιν αὐτοῦ, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ ἐξακολουθῇ ἔχουσα σχέσεις πρὸς αὐτὸν, ἕως ὅτου, μετὰ πολλὰς καὶ ἐπιμόνους συμβουλὰς, βεβαιωθεῖσα περὶ τοῦ ἐναντίου, προβῇ εἰς τὸν ἀφορισμὸν ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας τοῦ μέλους ἐκείνου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν παρακαλεῖται νὰ ἐνεργήσῃ κατὰ τὸ ἐπιβαλλόμενον αὐτῷ καθῆκον ὑπὸ τοῦ νόμου, ὅπως ἡ ἀνωτάτη ἐκκλησιαστικὴ ἀρχὴ περιορίσῃ τὸν Σ. ἀρχιεπίσκοπον εἰς τὰ καθήκοντα αὐτοῦ. Λαμβάνων δὲ ἀφορμὴν ἐκ τούτου, παρατηρῶ, ὅτι καὶ ἄλλοτε εἶχε συμβῆ τὸ ἑξῆς δυσάρεστον γεγονός. Εἶχεν ἀπολυθῆ ἐκ τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας εἷς τῶν ἀρίστων ἀληθῶς καθηγητῶν τῶν μαθηματικῶν καὶ τῶν μᾶλλον ἀφωσιωμένων τέκνων τῇ ἡμετέρας ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ὁ κ. Σαρρῆς, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι εἶναι τέκτων. Νομίζω, ὅτι καὶ ἐπὶ τούτου πρέπει νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν αὐτοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅπως θεραπεύσῃ ἓν ἀδίκημα, γενόμενον πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν, στερηθεῖσαν διακεκριμένου καθηγητοῦ, καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν καθηγητήν.

§14Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Βλέπω ὅτι ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει δὲν εἶναι ἀναγεγραμμένον τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τὸ παρελθὸν Σάββατον, περὶ καταργήσεως τῶν κρατήσεων ἐπὶ τῶν μισθῶν καὶ τῶν ἐπιμισθίων τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων.

§15Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἐτυπώθη ἀκόμη.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἴσως δὲν ἐτυπώθη ἀκόμη. Ὅταν τυπωθῇ, θὰ διανεμηθῇ καὶ θ’ ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§17ΝΕΓΡΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐξετάσητε.

§18Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κατὰ πρῶτον ἐκφράζω τὴν εὐγνωμοσύνην μου πρὸς τὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν διὰ τὴν προθυμίαν, μεθ’ ἧς παρέσχε τὰς ζητηθείσας πληροφορίας. Καίτοι δὲ τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρώτατον, διότι πρόκειται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν δικαστικὴν ὑπηρεσίαν ἄνθρωπος ἀνάξιος νὰ καθέξῃ τὴν θέσιν ταύτην, δὲν θέλω ὅμως ἀπασχολήσει τὴν Βουλὴν, ἀναγινώσκων πολλὰς ἐκ τῶν καταθέσεων τῶν μαρτύρων. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει, ἐὰν τὸ Ἐφετεῖον ἀπήλλαξε τῆς κατηγορίας τὸν ἄνθρωπον αὐτόν· νομίζω ὅμως, ὅτι, ἀφοῦ ἀναγνωσθῶσι μία ἢ δύο καταθέσεις τῶν μαρτύρων, καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης θέλουσι πεισθῆ, ὅτι τοιοῦτος ἄνθρωπος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ δικαστὴς καὶ νὰ δικάζῃ ἄλλους.

§19Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καθόσον μάλιστα προέρχεται ἐκ τῆς καθ’ ὑμᾶς νεκρᾶς πόλεως τοῦ Μεσολογγίου.

§20Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (πρὸς τὸν κ. Ροῦφον). Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν αὐτό, τὸ ὁποῖον πράττετε.

§21ΡΟΥΦΟΣ. Ἐγὼ πράττω τὸ καθῆκόν μου, ὑπερασπιζόμενος τὴν Δικαιοσύνην. Εἶναι δικαίωμά μου.

§22ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι δικαίωμα, ἀλλ’ ὅταν ἄπεστιν ἐκεῖνος ἐντεῦθεν, δὲν εἶναι γενναῖον νὰ γίνεται λόγος περὶ αὐτοῦ.

§23ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ εἷς πολίτης εἶναι ἀπηλλαγμένος πάσης κατηγορίας διὰ δικαστικῶν βουλευμάτων, ὁ κ. Βουλευτὴς τί ἔρχεται νὰ κάμῃ; Θέλει νὰ ἐπικρίνῃ τὰ Συμβούλια, τὰ ὁποῖα τὸν ἀπήλλαξαν; ἢ νὰ κατηγορήσῃ τὸν πολίτην αὐτόν;

§24ΡΟΥΦΟΣ. Δὲν ἐσυνήθισα νὰ θέτω τὴν διαγωγήν μου ὑπὸ τὸν ἔλεγχον οὐδενός.

§25ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θέτομεν τὴν διαγωγήν σας ὑπὸ ἔλεγχον, ἀλλὰ λέγομεν ὅτι δὲν δύνασθε νὰ θέτητε ὑπὸ ἔλεγχον τὴν διαγωγὴν πολιτῶν ἀπαλλαγέντων διὰ δικαστικῶν βουλευμάτων πάσης κατηγορίας.

§26ΡΟΥΦΟΣ. Αὐτὸ εἶναι δικαίωμα ἰδικόν μου.

§27ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν τὸ ἐπιτρέπῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω ἐκ προκαταβολῆς, τί θὰ εἴπῃ εἷς Βουλευτής, ὁ ὁποῖος λαμβάνει τὸν λόγον, ἵνα ἐπερωτήσῃ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ συνεπῶς δὲν δύναμαι νὰ περιορίσω αὐτόν.

§29ΡΟΥΦΟΣ. Λοιπόν, Κύριοι, ὁ μάρτυς Ἰωάννης Γεωργίου, λοχαγὸς τῆς Οἰκονομίας, καταθέτει τὰ ἑξῆς...

§30ΔΙΓΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰς καταθέσεις αὐτὰς τὰς ἔκριναν τὰ Συμβούλια. Ἀναγνώσατε τὰ βουλεύματα τοῦ Ἐφετείου καὶ τοῦ Πρωτοδικείου Πατρῶν, τὰ ὁποῖα τὰς μαρτυρίας αὐτὰς τὰς λέγουν γελοίας καὶ ἀναξίας λόγου. Νομίζω ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀναγνώσητε τὰς μαρτυρίας, κατὰ τὸν νόμον.

§31ΡΟΥΦΟΣ. Θὰ εἴχετε δίκαιον, ἐὰν ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος ἐπρόκειτο νὰ καταδιωχθῇ ποινικῶς· ἀλλ’ ἐνταῦθα πρόκειται νὰ κρίνῃ ἡ Βουλὴ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἂν ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς πρέπει νὰ γείνῃ δικαστής.

§32Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐδῶ πράττετε, τὸ ἐπράττετε ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, θὰ σᾶς κατεδίωκεν ὁ ἀδικούμενος δι’ ἀγωγῆς ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, κατὰ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει πᾶς πολίτης, ἂν ἐπρόκειτο νὰ γίνητε παραίτιος, ὅπως μὴ λάβῃ θέσιν, ἐκ τῆς ὁποίας θέλει προσπορισθῆ τὰ μέσα τοῦ ζῆν. Δυνάμει ὅμως τῆς ἀσυλίας, τῆς ὁποίας, ὡς Βουλευτής, ἀπολαμβάνετε, δύνασθε ἀφόβως νὰ τὸν κατηγορήσητε ἐνταῦθα, καὶ νὰ γίνητε ἐπιβλαβὴς εἰς αὐτὸν, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς παραδεχθῇ τὴν γνώμην σας, χωρὶς ὁ πολίτης αὐτὸς νὰ δύνηται νὰ καταφύγῃ που διὰ νὰ ἀποζημιωθῇ. Τοῦτο εἶναι ἄδικον καὶ δὲν πρέπει νὰ γίνεται.

§33ΔΙΓΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκτὸς τῶν ὑπαρχόντων ἐγγράφων ἐν τῇ δικογραφίᾳ, ὑπάρχει καὶ ἔγγραφον τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Πρωτοδικῶν Πατρῶν, οἱ ὁποῖοι βεβαιοῦσι τὴν χρηστότητα καὶ τὴν τιμιότητα τοῦ ἀνθρώπου αὐτοῦ, καὶ δὲν εἶναι δίκαιον αὐτὸ τὸ ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς πράττει ἀπὸ τοῦ βήματος.

§34Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς παρεκάλουν, κύριε Ροῦφε, ἕνεκα τῆς ἰδιαιτέρας ἐκτιμήσεως, τὴν ὁποίαν ἔχω πρὸς ὑμᾶς, νὰ ἀκούσητε, ἐὰν εὐαρεστῆσθε, τοῦτο· ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον γίνεται τὴν στιγμὴν ταύτην ἀπὸ τοῦ βήματος, δὲν εἶναι ἄξιον τοῦ χαρακτῆρός σας, δὲν εἶναι γενναῖον, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι καὶ ὀρθόν· διότι ἤδη ἔρχεσθε νὰ ἐπιχειρήσητε δύο πράγματα, πρῶτον νὰ ἐλέγξητε τὸν βίον τὸν κοινωνικὸν ἑνὸς ἀνθρώπου ἀπόντος, καὶ δεύτερον νὰ ἐλέγξητε τὴν ἐνέργειαν τῆς Δικαιοσύνης ἐπὶ τετελεσμένων γεγονότων, νὰ ἐλέγξητε δεδικασμένα...

§35ΡΟΥΦΟΣ. Ἀλλ’ ἐνῷ γνωρίζω κἄτι τι, νὰ ἀφήσω νὰ γείνῃ δικαστὴς ἄνθρωπος ἀνάξιος διὰ τοιοῦτον ἀξίωμα;

§36Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς εἶσθε ἐκ τῶν Βουλευτῶν τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, σεῖς εἶσθε ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δίδετε ἀμέριστον τὴν ψῆφόν σας πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, πρὸς τὸν ὁποῖον ἔχετε ἐκτίμησιν. Θὰ σᾶς παρεκάλουν λοιπὸν νὰ ὑποβάλητε ἰδιαιτέρως εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης τὰ ζητήματα ταῦτα, ἀναγόμενα εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῆς ἐνεργείας του καὶ οὐχὶ τῆς Βουλῆς, καὶ ἐκ τῆς μετ’ αὐτοῦ συζητήσεως θὰ μάθητε τὰς σκέψεις του καὶ θὰ ἴδητε τὴν ἐνέργειάν του, ἣν δύνασθε βραδύτερον νὰ ἐλέγξητε, ἀλλ’ οὐχὶ νὰ κανονίσητε, διότι ἄλλως θὰ μετεῖχον καὶ οἱ Βουλευταὶ τῶν εὐθυνῶν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ταῦτα δὲ, τὰ ὁποῖα λέγω, δὲν τὰ λέγω χάριν τοῦ κ. Ψωμάκη, ὃν οὐδὲ κατ’ ὄψιν γνωρίζω, ἀλλὰ τὰ λέγω ἐνδιαφερόμενος διὰ τὸν κ. Ροῦφον, ἐνδιαφερόμενος διὰ τὸ ἀξίωμα τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἐνδιαφερόμενος διὰ τὴν τάξιν τοῦ Σώματος.

§37Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἐγὼ τὴν δικογραφίαν περὶ τοῦ Ψωμάκη τὴν ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου, καὶ ἀκόμη ὁ Ψωμάκης δὲν διωρίσθη. Ἐστὲ βέβαιος, κύριε Βουλευτὰ, ὅτι εἰς οὐδεμίαν ἀπόφασιν περὶ διορισμοῦ τοῦ κ. Ψωμάκη θέλω προβῆ, πρὶν ἢ μελετήσω τὴν δικογραφίαν καὶ μορφώσω πεποίθησιν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι πᾶσα συζήτησις περὶ τούτου εἶναι πρόωρος ἤδη.

§38Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Καὶ ὅταν θὰ διορισθῇ, καὶ ἂν διορισθῇ, τότε νὰ ἔλθητε νὰ ἐλέγξητε τὸν Ὑπουργὸν, ἐὰν νομίζητε ὅτι κακῶς ἔπραξε.

§39ΡΟΥΦΟΣ. Ἐγὼ ἤθελον νὰ ἀναγνώσω καταθέσεις τινὰς μαρτύρων διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν ἡ Βουλὴ καὶ ἡ κοινωνία. Ἐν τούτοις δύναμαι νὰ δηλώσω, ὅτι δὲν ἔχω κανένα προσωπικὸν λόγον κατὰ τοῦ Ψωμάκη· μάλιστα προχθὲς, ὅτε τὸ πρῶτον ὑπέβαλον τὴν ἐπερώτησίν μου, εἶχε τὴν καλωσύνην ὁ κύριος οὗτος νὰ ἀνέλθῃ κατόπιν μου ἐπὶ τοῦ τροχιοδρόμου εἰς τὴν πλατεῖαν τῆς Ὁμονοίας καὶ νὰ μὲ συνοδεύσῃ μέχρι τῆς πλατείας τοῦ Συντάγματος, ἐκλιπαρῶν τὴν συνδρομήν μου, ἵνα διορισθῇ ἐν Πάτραις, ὑποσχόμενος πᾶσαν κομματικὴν ὑποστήριξιν. Ἐὰν τοιοῦτον ἄνθρωπον ἐπιθυμοῦσιν οἱ ἀξιότιμοι κύριοι ὡς δικαστὴν, ἐγὼ δὲν ἔχω ἄλλο τι νὰ εἴπω. Τὸ καθῆκόν μου τὸ ἐξετέλεσα.

§40ΑΘ. ΤΥΠ. ΜΠΑΣΙΑΣ. Ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ὑπάρχει ἀναγεγραμμένον νομοσχέδιον περὶ προσθήκης 45 τηλεγραφικῶν βοηθῶν. Ἀγνοῶ, ἐὰν ὡς ἐκ τοῦ βραχέος τοῦ ὑπολειπομένου χρόνου τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς θὰ κατορθωθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐγὼ ὅμως ἤθελον εὐχηθῆ νὰ μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μόνον, ἀλλὰ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀφετηρία εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως κατὰ τὴν ἑπομένην σύνοδον ὑποβάλῃ αὕτη γενικὸν νομοσχέδιον περὶ τῆς τηλεγραφικῆς καὶ ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας, ἐν τῷ ὁποίῳ νὰ λαμβάνηται πρόνοια περὶ ὅλων τῶν ταχυδρομικῶν καὶ τηλεγραφικῶν ὑπαλλήλων, οἵτινες δυστυχῶς ὑπηρετοῦσι δεκάδας ὁλοκλήρους ἐτῶν ἄνευ οὐδεμιᾶς προαγωγῆς καὶ ἐλπίδος, εἶναι δὲ ἀπορίας ἄξιον, πῶς διενεργεῖται ἀκόμη ἡ ὑπηρεσία αὕτη. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἡ πρόοδος τῶν δύο τούτων κλάδων καθ’ ἑκάστην αὐξάνει καταπληκτικῶς, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν μέριμναν τὴν σύστασίν μου ταύτην.

§41ΜΙΧ. ΛΑΜΠΡΥΝΙΔΗΣ. Οἱ ἐν Ναυπλίῳ ἔμποροι καὶ κτηματίαι ὑποβάλλουσιν εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν, τὴν ὁποίαν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω. Διὰ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης παρακαλοῦσιν, ὅπως μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ προσωπικῆς κρατήσεως, διότι, ὡς λέγουσιν ἐν τῇ ἀναφορᾷ, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θὰ ἦναι ἐπιβλαβὲς εἰς τὰ συμφέροντα τῆς τάξεως αὐτῶν. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ ἐν τῇ ἀναφορᾷ ἐκτιθέμενα ἐπιχειρήματα.

§42Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐξ ἀφορμῆς τῆς γενομένης ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς ἀνακοινώσεως πρὸς τὴν Βουλὴν τηλεγραφήματος, τὸ ὁποῖον ἀπεστάλη εἰς αὐτὸν ὑπὸ τῆς Ἐφορίας τῆς Λέσχης «Ζακύνθου», δι’ οὗ ἡ Ἐφορία τῆς Λέσχης ἀνήγγειλεν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον, ὅτι ἐγένετο ἀπόπειρα ἐπιθέσεως κατὰ τοῦ Διευθυντοῦ τῆς ἐφημερίδος «Πατριώτου», νομίζω ὅτι ὀφείλω νὰ ποιήσωμαι γνωστὸν εἰς τοὺς κ.κ. Ὑπουργοὺς, ὅτι καὶ εἰς ἐμὲ ἀπεστάλη ὑπὸ τῆς Λέσχης ταύτης τηλεγράφημα τοιοῦτον, τὸ ὁποῖον ὅμως, πλὴν τῶν ἀνακοινωθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, περιέχει καὶ ἑτέρας ἀνακοινώσεις, τὰς ἑπομένας. Ὅτι ὁ ἐπιτεθεὶς κατὰ τοῦ Διευθυντοῦ τῆς ἐφημερίδος «Πατριώτου» ὡρμήθη ὑπὸ πάθους ἐκδικήσεως, διότι ὁ εἰρημένος δημοσιογράφος εἶχε δημοσιεύσει ἄρθρον ἐν τῇ ἐφημερίδι, διὰ τοῦ ὁποίου κατήγγελλε λαθρεμπόριον καπνοῦ, γενόμενον ἐκεῖ, τοῦ ὁποίου λαθρεμπορίου ἐργάτης ἦτο ὁ ἐπιτεθείς. Ἐπειδὴ δὲ πρόκειται περὶ λαθρεμπορίου, καὶ ἐπειδὴ προσέτι ἐν τῷ τηλεγραφήματι ἡ Ἐφορία τῆς Λέσχης πραγματεύεται ἐν γένει καὶ περὶ τῆς καταστάσεως τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, καθῆκον ἔχω νὰ φέρω ταῦτα εἰς γνῶσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα ἐξετάσῃ τὰ τοῦ λαθρεμπορίου, τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα ἐξετάσῃ τὰ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἵνα δώσῃ διαταγὰς, ὅπως ἐκτελεσθῶσιν οἱ νόμοι ἐπὶ τῆς γενομένης καταγγελίας κατὰ τοῦ ἐπιτεθέντος κατὰ τοῦ δημοσιογράφου.

§43Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗΣ ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἐγνώριζε τὰ πρόσωπα καὶ τὰ πράγματα τῆς Ζακύνθου, βεβαίως δὲν ἤθελε λάβει τὸν λόγον, ἵνα συστήσῃ εἰς τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς ὅσα συνέστησε σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα, ὅπερ ἀναφέρεται εἰς τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἀνεκοίνωσε πρὸ μικροῦ. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ἄξιον τόσης σπουδαιότητος, ὅση ἐδόθη εἰς αὐτὸ, ὥστε ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλήν. Ἰδοὺ περὶ τίνος πρόκειται. Πρόκειται περὶ ἑνὸς ῥαπίσματος καὶ δύο λακτισμάτων, — αὐτὴ εἶναι ἡ δολοφονικὴ ἀπόπειρα! — τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν ἀπὸ πολίτην συκοφαντηθέντα δι’ ἐφημερίδος κατὰ τοῦ συντάκτου τῆς ἐφημερίδος ἐκείνης. Δυστυχῶς πολλάκις παρ’ ἡμῖν ἡ δημοσιογραφία παρεξετράπη εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε προὐκάλεσε πράξεις αὐτοδικίας, καὶ ὄχι ἅπαξ, ἀλλὰ πολλάκις καὶ ἐν μέσαις Ἀθήναις εἴδομεν πράξεις αὐτοδικίας κατὰ δημοσιογράφων, τὰς ὁποίας οὔτε ἡ κοινωνία κατεδίκασεν, οὔτε ἡ Δικαιοσύνη ἐθεώρησε τιμωρητέας, διότι ἡ δολοφονία τῶν ὑπολήψεων εἶναι βεβαίως ἔγκλημα πολὺ μυσαρώτερον τῆς αὐτοδικίας. Πρὸ μηνὸς περίπου ὁ Μόρφης αὐτὸς, ὁ ὁποῖος κατηγορήθη ὡς δολοφονικῶς ἐπιτεθεὶς κατὰ τοῦ συντάκτου τῆς ἐν Ζακύνθῳ ἐφημερίδος «Πατριώτου», ὢν συνέταιρος τῆς ἐνοικιάσεως τοῦ δημοτικοῦ φόρου, εἶδεν ἐκ τῆς οἰκίας του, κειμένης εἰς τὸ παράλιον, πλοῖον προσπαθοῦν νὰ ἀποβιβάσῃ λάθρα ἐμπορεύματα. Ὡς ἐνοικιαστὴς τοῦ δημοτικοῦ φόρου κατῆλθε τῆς οἰκίας του καὶ μετέβη πρὸς ἀνακάλυψιν τοῦ λαθρεμπορίου, συνέλαβε δὲ πράγματι τέσσαρα δέματα καπνοῦ. Τὴν στιγμὴν ἐκείνην κατέφθασεν εἷς ἀστυφύλαξ, ὁ ὁποῖος τὸν ἠρώτησε, τί συνέβη· ὁ Μόρφης κατήγγειλε τὸ γεγονός, καὶ ὠνομάτισε τὸν κύριον τοῦ πλοίου καὶ τῶν ἐμπορευμάτων· ἀλλ’ ὁ ἀστυφύλαξ συνέλαβε τὸν Μόρφην καὶ τὸν ὡδήγησεν εἰς τὴν φυλακὴν ὡς λαθρέμπορον! Τὸ Συμβούλιον τῶν Πλημμελειοδικῶν διέταξε πανηγυρικῶς τὴν ἀπόλυσιν τοῦ Μόρφη ἀπὸ τῶν φυλακῶν, καὶ τὸν ἀπήλλαξε πάσης κατηγορίας. Ὁ συντάκτης ὅμως τοῦ «Πατριώτου» διὰ τῆς ἐφημερίδος του ἐξύβρισε καπηλικώτατα τὸν Μόρφην, καὶ τὸν κατηγόρει ὡς λαθρέμπορον, ἐνῷ οὗτος ἔχει ὑπὲρ ἑαυτοῦ δικαστικὴν ἀπόφασιν ἀπαλλακτικήν. Δὲν ἤρκεσε δὲ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ προκλητικῶς ἐφέρετο πρὸς αὐτὸν καὶ χλευαστικῶς ἔγραφε. Σημειώσατε δὲ, ὅτι ὁ συντάκτης αὐτὸς εἶναι ἐξ ἐπαγγέλματος ὑβριστὴς καὶ ῥυπαρογράφος. Οὐχὶ ἅπαξ, ἀλλὰ πολλάκις κατηγγέλθη ἐπὶ ἐξυβρίσει καὶ κατεδικάσθη καὶ ἐρρίφθη εἰς τὰς φυλακὰς, καὶ τὴν στιγμὴν ταύτην ἀκόμη εἶναι ὑπόδικος ἐνώπιον τοῦ Κακουργιοδικείου ἐπὶ ἐξυβρίσει. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἔξοχον ὑποκείμενον, περὶ τοῦ ὁποίου τοσοῦτον κόπτεται ἡ Ἐφορία τῆς Λέσχης «Ζακύνθου»! Λυποῦμαι εἰλικρινῶς, διότι ἡ Λέσχη «Ζάκυνθος», ἡ ὁποία ἀποτελεῖται ἀπὸ πρόσωπα ἐντιμότατα, ἠθέλησε νὰ ἀναλάβῃ τὴν ὑπεράσπισιν ἀνθρώπου, τὸν ὁποῖον σύμπασα ἡ κοινωνία θεωρεῖ ὡς αἰσχρότατον ὑβριστήν. Ἐὰν ὁ ἐκ Ζακύνθου ἀξιότιμος συνάδελφός μου καὶ πολιτικὸς ἀντίπαλός μου κ. Ἀλέξανδρος Ῥώμας εὑρίσκετο ἐδῶ, εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν ἤθελε ποτὲ δυνηθῆ νὰ μὲ διαψεύσῃ. Προσθέτω δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι ὁ δημοσιογράφος ἐκεῖνος συνηντήθη εἰς τὴν Ἀγορὰν μὲ τὸν δράστην τῆς πράξεως, τὸν καταγγελλόμενον Μόρφην, ἀντήλλαξαν λέξεις, ὁ Μόρφης ἐράπισε τὸν δημοσιογράφον καὶ τοῦ ἔδωσε δύο λακτίσματα, ὁ δὲ δημοσιογράφος ἐξήγαγε πιστόλιον καὶ ἐπυροβόλησε κατὰ τοῦ Μόρφη, εὐτυχῶς ἄνευ ἀποτελέσματος. Αὗται εἶναι αἱ πληροφορίαι, ἃς ἔχω περὶ τῆς πράξεως, ἥτις τοσοῦτον τραγικῶς παρεστάθη ἐν τῷ τηλεγραφήματι. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἕτερον ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς ἐπέστησε τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τουτέστι τὸ ζήτημα τῆς δημοσίας τάξεως καὶ ἀσφαλείας ἐν Ζακύνθῳ, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις μόνον. Εὐτυχῶς ἡ δημοσία τάξις ἐν Ζακύνθῳ δὲν εὑρίσκεται εἰς ἔκρυθμον σημεῖον· ἐὰν δὲ καὶ εἰς ἔκρυθμον σημεῖον εὑρίσκετο, βεβαίως τὴν εὐθύνην τῆς καταστάσεως αὐτῆς δὲν θὰ ἔφερεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, διότι μέχρι καὶ τοῦ τελευταίου κλητῆρος, μέχρι καὶ τοῦ τελευταίου χωροφύλακος, τὰ ὄργανα τῆς διοικήσεως καὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας μένουσι τὰ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα εἶχον καθιδρυθῆ ἀπὸ τοῦ 1895 ἐν Ζακύνθῳ. Κατὰ τὴν τελευταίαν τετραετίαν, ἀπὸ τοῦ 1895 μέχρι τοῦ 1899, εἴδομεν ἀληθῶς ἐγκλήματα πρωτοφανῆ καὶ πρωτάκουστα εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον, εἴδομεν νὰ κρεουργηθῶσιν ἐν τῇ οἰκίᾳ των εἷς γέρων μετὰ τῆς συζύγου του καὶ νὰ ληστευθῇ ἡ περιουσία των, καὶ δὲν εἴδομεν ν’ ἀνακαλυφθῶσιν οἱ δρᾶσται· εἴδομεν νὰ ληστευθῇ ἐν πλήρει ἡμέρᾳ καὶ ἐν μέσῃ ὁδῷ ὁ μεγαλέμπορος Καροῦσος καὶ ἁρπαγῶσιν 50,000 δραχμαὶ ἐκ τοῦ χαρτοφυλακίου του· εἴδομεν νὰ δολοφονηθῇ σχεδὸν πτωχὸς χρυσοχόος, ὅπως ἁρπαγῇ ἀπὸ τῶν χειρῶν του ἡ μικρὰ περιουσία του, καὶ δὲν κατωρθώθη οὐδὲ τοῦ ἐγκλήματος τούτου νὰ εὑρεθῶσιν οἱ δρᾶσται· εἴδομεν ἀποπείρας ἐμπρησμῶν, εἴδομεν εἰς τοὺς κεντρικωτέρους δρόμους νὰ ἀλειφθῶσι θύραι καταστημάτων μὲ πετρέλαιον καὶ νὰ τεθῇ πῦρ εἰς αὐτὰ, οὐδεὶς δὲ ἐκ τῶν δραστῶν ἀνεκαλύφθη! Τοιαῦτα καὶ ἄλλα πολλὰ ἐγκλήματα συνετελοῦντο ἐν Ζακύνθῳ ἀπὸ τοῦ 1895 μέχρι τοῦ 1899. Ἐν τούτοις ἐπὶ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως οὐδεμία τοιαύτη πρᾶξις ἢ ἄξιον λόγου ἔγκλημα ἔλαβε χώραν ἐν Ζακύνθῳ. Ὁπωσδήποτε ὅμως, προκειμένου περὶ τοῦ ζητήματος τῆς τάξεως ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ πατρίδι μου, συνενῶ καὶ ἐγὼ τὴν φωνήν μου, καὶ παρακαλῶ τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς νὰ λάβωσιν αὐστηρὰ μέτρα καὶ νὰ δώσωσι τὰς αὐστηροτέρας διαταγὰς, ὅπως οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον διαταραχθῇ αὕτη ποτὲ, καὶ ὅπως οἱ φιλήσυχοι πολῖται εὑρίσκωσι πλήρη προστασίαν καὶ ἀσφάλειαν.

§44Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἀνεκοίνωσα εἰς τοὺς κ.κ. Ὑπουργοὺς κατηγορητήριον κατ’ αὐτῶν ἐπὶ παραλείψει τῶν καθηκόντων αὐτῶν, οὐδὲ ἠτιάθην αὐτῶν ὡς αὐτουργῶν ἢ συνεργῶν τῶν ἐν Ζακύνθῳ διαπραττομένων ἀδικημάτων· ἐγὼ ἀνεκοίνωσα τὸ τηλεγράφημα τῆς Ἐφορίας τῆς Λέσχης, τὸ ὁποῖον ἐν τέλει ἀναφέρει, ὅτι «ἡ ἐκ τῆς ἐπιθέσεως ἐντύπωσις τῆς κοινωνίας καὶ ἡ δικαία ἀγανάκτησις ἐκορυφώθη, καθόσον συνδέεται πρὸς τὴν ἀπό τινος κλονισθεῖσαν δημοσίαν ἀσφάλειαν διὰ πράξεων καὶ παντοειδῶν ἀδικημάτων, καὶ τὴν ἔγερσιν θρασείας κεφαλῆς τῶν κακοποιῶν στοιχείων, ἐμβάλλουσαν εἰς τρόμον φιλησύχους πολίτας...» Αὐτὰ δὲν βεβαιῶ ἐγὼ, διότι δὲν ἀντελαβόμην ἐγὼ αὐτῶν, αὐτὰ μεταβιβάζω διότι ἡ Ἐφορία τῆς Λέσχης μοὶ ἀνεκοίνωσεν αὐτὰ, ἡ δ’ Ἐφορία τῆς Λέσχης, κατὰ τὴν ὁμολογίαν αὐτοῦ τοῦ Βουλευτοῦ ἐκ Ζακύνθου, ἀποτελεῖται ἀπὸ ἐντίμους πολίτας. Ἂν ὁ εἰρημένος Βουλευτὴς ἐκ Ζακύνθου νομίζῃ ὅτι εἶναι νόμιμον μέσον ἡ αὐτοδικία κατὰ δημοσιογράφου ὑβρίζοντος τοὺς πολίτας, εἶναι ἐλεύθερος νὰ ἔχῃ τὴν γνώμην ταύτην αὐτοῦ, ἀλλ’ ἡ νομοθεσία ἡμῶν δὲν ἐπιτρέπει τὴν αὐτοδικίαν, ἡ νομοθεσία ἡμῶν ἐπιτρέπει εἰς τοὺς ὑβριζομένους ἢ συκοφαντουμένους ν’ ἀπευθύνωσι καταγγελίαν ἐπὶ συκοφαντίᾳ ἢ ἐπὶ ἐξυβρίσει, ὄχι δὲ νὰ δέρωσι τοὺς ὑβρίζοντας, καὶ μάλιστα ὅταν οὗτοι ἦναι δημοσιογράφοι, δὲν ἦναι τυχαῖοι πολῖται. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θαυμάζουσι τὴν ἀκρίβειαν, τὴν σεμνότητα, τὴν εὐθύτητα καὶ φιλαλήθειαν τοῦ Ἑλληνικοῦ τύπου, ἀλλ’ οὐδέποτε θέλω στέρξει, ἵνα οἱ ἀδικούμενοι ὑπ’ αὐτοῦ προσφύγωσιν εἰς τὸ μέτρον τῆς αὐτοδικίας κατ’ αὐτοῦ, οὐδὲ νὰ μὴ κατακρίνω τὴν ἐπίθεσιν κατὰ τοῦ κ. Διευθυντοῦ τῆς ἐφημερίδος «Πατριώτου», ὅστις ἔλαβε δύο λακτίσματα καὶ ἓν ῥάπισμα ὑπὸ τοῦ ἐπιτεθέντος. Ἐγὼ οὐδέτερον τούτων γνωρίζω· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω εἶναι, ὅτι τὰ ὑπὸ τῆς Ἐφορίας τῆς Λέσχης τηλεγραφηθέντα μοι, ταῦτα μοὶ ἐπανέλαβε καὶ ἕτερος διακεκριμένος πολίτης, διατελέσας ἄλλοτε βουλευτὴς Ζακύνθου, ὁ κ. Λουδοβίκος Ρώμας, ὅστις μοὶ συνέστησε ν’ ἀνακοινώσω ταῦτα εἰς τοὺς κ.κ. Ὑπουργοὺς, ἵνα λάβωσιν πρόνοιαν περὶ τῆς καταστάσεως ταύτης. Τὴν σύστασιν δὲ, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνα, τὴν ἀπευθύνω ἐν τῷ συμφέροντι τῆς νήσου Ζακύνθου, τοῦ τόπου, ἐν ᾧ ταῦτα διαπράττονται, καὶ ἐν τῷ συμφέροντι αὐτῶν τούτων τῶν Ὑπουργῶν, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἀσχοληθῇ νὰ ἐξετάσῃ τὰ τῆς τάξεως καὶ ἀσφαλείας, ἵνα λάβῃ οἷα ἐγκρίνῃ μέτρα, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης συστήσῃ εἰς τὸν κ. Εἰσαγγελέα νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ καθήκοντά του κατὰ πάσης παραβάσεως τῶν νόμων, καὶ ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐξετάσῃ τὰ τοῦ καταγγελλομένου λαθρεμπορίου. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν τῆς νήσου Ζακύνθου, τὴν ἄποψιν τῆς ὁποίας ἀνήγαγεν ὁ ἐκ Ζακύνθου Βουλευτὴς μέχρι τοῦ 1895, καθ’ ὃ ἐτύγχανον Πρωθυπουργὸς, περὶ αὐτῶν οὐδὲν ἔχω νὰ εἴπω, διότι ἐγὼ, ὡς Πρωθυπουργός, δὲν ἤμην Εἰσαγγελεύς, οὐδὲ ὡς Πρωθυπουργὸς συνηθίζω ν’ ἀναμιγνύωμαι εἰς τὰς Εἰσαγγελίας ἢ εἰς τὰ Δικαστήρια. Ἐὰν δὲ ὁ ἀπὸ τεσσάρων μηνῶν διευθύνων τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης κ. Βουλευτὴς ἐκ Πυλίας ἀφίνῃ νὰ ἐξακολουθῇ αὐτὴ ἡ κατάστασις, δὲν εὐθύνομαι ἐγώ, οὔτε οἱ Ὑπουργοὶ τοῦ 1895 εὐθύνονται, εἰς δὲ τὸν Βουλευτὴν ἐκ Ζακύνθου, ὅστις ἐπιδαψιλεύει ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν εἰρημένον Ὑπουργόν, ἀπόκειται νὰ ἐπερωτήσῃ, ἐὰν τὸ κρίνῃ ἀναγκαῖον, τοὺς διευθύνοντας νῦν τὴν διοίκησιν.

§45Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔλαβον καὶ ἐγὼ τὸ τηλεγράφημα, περὶ οὗ γίνεται λόγος, καὶ μόλις ἔλαβον τὸ τηλεγράφημα, ἐπειδὴ ἐν αὐτῷ δὲν γίνεται λόγος περὶ γεγονότος ὡρισμένου, ἀλλὰ γενικῶς περὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἐν τῇ τελευταίᾳ φράσει, ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ ζητήσω πληροφορίας παρὰ τῶν ἀρχῶν ἐν Ζακύνθῳ, διότι οὐδεμία ἔκθεσις ἦλθεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, παριστῶσα τὴν ἀσφάλειαν ἐν Ζακύνθῳ ὡς διατελοῦσαν ἐν ἐκρύθμῳ καταστάσει. Ἐπέστησα λοιπὸν τὴν προσοχὴν τῶν ἀρχῶν ἐπὶ τοῦ τελευταίου μέρους τοῦ τηλεγραφήματος καὶ ἐπὶ τοῦ πρώτου μέρους αὐτοῦ, ἀναμένω δὲ τὰς ἐκθέσεις τῶν ἀρχῶν, ἵνα ἴδω, ἐὰν αὗται ἐπιβάλλουσιν εἰς ἐμὲ ἐνέργειάν τινα.

§46ΤΙΜ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ἀνεκοινώσατε, κύριε Πρόεδρε, τῶν καταδίκων τῶν φυλακῶν Καρδίτσης θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ δίκαια παράπονα τῶν ἀναφερομένων καὶ ἀποδώσῃ αὐτοῖς δικαιοσύνην, ὑποσχεθεῖσαν πρὸ ἐτῶν.

§47Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πάντες βεβαίως γινώσκετε τὸν ψηφισθέντα νόμον κατὰ τὸ 1871 περὶ δηλώσεως καὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς. Κατὰ τὸν νόμον τοῦτον, οἱ δηλώσαντες ἐθνικὴν γῆν ὑποχρεοῦνται ἵνα ἐντὸς ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος ἀποτίσωσι τὸ τίμημα τῶν δηλωθεισῶν γαιῶν, κατ’ ἐκτίμησιν ἐπιτροπῆς. Τὸ πνεῦμα δὲ καὶ τὸ γράμμα τοῦ νόμου τούτου εἶναι, ὅτι κατ’ ἔτος δέον νὰ πληρώνηται μία δόσις. Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1892 ἢ 1893 ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου ἐγεννήθη ἀμφισβήτησις μεταξὺ τῶν δηλωσάντων καὶ τοῦ Δημοσίου, ἰσχυριζομένων τῶν μὲν, ὅτι ἐξέτισαν ὁλόκληρον τὸ τίμημα, τοῦ δὲ Δημοσίου τὸ ἐναντίον. Τὸ Δημόσιον, ἐπειδὴ ἦσαν ἀνεκκαθάριστοι αἱ αἰτήσεις αὗται, ἔπαυσε νὰ βεβαιώνῃ τὰς ἔκτοτε ληγούσας δόσεις τοῦ τιμήματος, καὶ πολλοὶ συμπολῖταί μου ἔπαυσαν νὰ πληρώνωσι τὰς δόσεις ταύτας, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι οἱ ἔφοροι ἔπαυσαν νὰ βεβαιῶσι τοιαύτας δόσεις, ἕνεκα τῆς αἰτίας, ἣν ἀνέφερα· ἀλλὰ κατὰ τὸ τρέχον ἔτος ὁ ἔφορος ἐβεβαίωσεν ἁπάσας τὰς καθυστερουμένας δόσεις ἀπὸ τοῦ 1892 μέχρι σήμερον, καὶ οὕτως ἐξεδόθησαν ἐντάλματα καθ’ ὅλων τῶν μὴ πληρωσάντων, ἐνῷ οὗτοι δὲν ἠδύναντο νὰ πράξωσι τοῦτο, διὰ τὴν μὴ βεβαίωσιν, καὶ ὁλόκληρος ἡ ἐπαρχία Μαντινείας φυγοδικεῖ, χωρὶς νὰ ὀφείλῃ· διότι, ἐὰν διαταχθῇ ἐκκαθάρισις τῶν χρεῶν διὰ τὰς γαίας ταύτας, θὰ γείνῃ γνωστὸν, ὅτι οὐδὲν ὀφείλουσι. Κατὰ παρελθοῦσαν ἐποχὴν τὸ ζήτημα αὐτὸ παρουσιάσθη εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἡ Βουλὴ ἔλαβε νομοθετικὸν μέτρον, ἵνα κατὰ δόσεις πληρωθῶσιν ἔν τισιν ἐπαρχίαις τὰ χρέη ταῦτα.

§48ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Δυστυχῶς τὸ μέτρον ἐκεῖνο ἀφεώρα μόνον μίαν ἐπαρχίαν.

§49ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤδη λοιπὸν θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διατάξῃ τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν ἀπαιτήσεων τούτων, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ εἰσπράξῃ τι, ἀφοῦ ἐξακολουθοῦσι νὰ ζητῶσι τὰς ἐτησίας δόσεις οὐχὶ παγιωμένας, ἔγειναν δὲ ὅλοι οἱ πολῖται φυγόδικοι, καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ εἰσπραχθῶσιν ὅλαι αἱ ζητούμεναι δόσεις. Μοὶ φαίνεται, ὅτι βεβαίως κατὰ τὸ γράμμα τοῦ νόμου καταδεικνύεται ὅ,τι πρέπει νὰ γείνῃ, ἀλλὰ κατὰ τὸ πνεῦμα αὐτὸ τοῦ νόμου κάκιστα καταδιώκονται οἱ πολῖται, διότι ὑπαίτιοι τῆς καθυστερήσεως δὲν εἶναι οἱ πολῖται, ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία, ἥτις δὲν ἐβεβαίωσεν ἐμπροθέσμως τὰς καθυστερουμένας δόσεις, τὰς ὁποίας ἕνεκα τούτου οἱ ὀφείλοντες δὲν ἠδύναντο νὰ πληρώσωσι, μὴ δεχομένων τῶν ταμιῶν πληρωμὰς μὴ ὀφειλομένας, δι’ ἔλλειψιν βεβαιώσεως.

§50Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Πρὸ πολλοῦ καιροῦ ἐγένετο λόγος καὶ πάλιν εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἕνεκεν τῆς μεγάλης καταπιέσεως, ἥτις γίνεται κατὰ τῶν δηλωσάντων γαίας ἐθνικὰς καὶ μὴ λαβόντων κατοχὴν αὐτῶν. Ὁ νόμος περὶ δηλώσεως καὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς θεωρεῖται εὐεργετικὸς, ἀλλὰ δυστυχῶς, ἕνεκα τοῦ τρόπου τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι καταπιεστικὸς καὶ ταμιευτικός. Ἀπεφασίσαμεν νὰ διανείμωμεν τὴν ἐθνικὴν γῆν, ἀλλὰ χωρὶς νὰ ἔχωσιν οὔτε κτηματολόγιον οὔτε ἄλλην τινὰ πληροφορίαν καὶ πρόχειρον ἐξέτασιν περὶ τῆς καταστάσεως τῶν ὁρίων τῶν ἐκτάσεων, ἐδέχθησαν ὅλας τὰς δηλώσεις, συγκρουομένας πρὸς ἀλλήλας, πρὸς τὰ αὐτὰ ὅρια, πρὸς τὴν αὐτὴν ἔκτασιν, καὶ μὴ ἔχοντες πληροφορίας ἐξέδωκαν παραχωρητήρια διὰ νὰ ἀρχίσῃ ἡ εἴσπραξις, ὅπως ἤρχισε, καὶ βλέπετε σήμερον εἰς τὰς φυλακὰς ὀφειλέτας διαφόρους ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ κτήματος, δύο ἢ τρεῖς ὀφειλέτας διὰ τὸ αὐτὸ κτῆμα, διότι ἐν ἀγνοίᾳ τὸ ἴδιον τεμάχιον ἐδηλώθη ὑπὸ πλειόνων, καὶ εἰς ἅπαντας παρεχωρήθη. Ἐὰν ἐδίδετο προσοχὴ καὶ ἀπεφασίζετο νὰ γείνῃ μία ἐκκαθάρισις, ὅπως γίνεται διὰ τόσα ἄλλα, νομίζω ὅτι θὰ ἐφθάνομεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα. Παρῆλθον τόσα ἔτη, οἱ φορολογούμενοι φωνάζουσι καὶ ζητοῦσιν ἵνα παραδοθῶσιν αὐτοῖς τὰ δηλωθέντα κτήματα, ὅπως πληρώσωσι, ἀλλ’ ἡ ἀπάντησις εἶναι: «πηγαίνετε εἰς τὰ δικαστήρια.» Ὅτε ἐξ ἐλλείψεως τῶν μέσων κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου ἐπαρουσιάσθησαν πάντα ταῦτα, ὅτε τὸ Δημόσιον εἶδεν αὐτὴν τὴν ἀδικίαν, ἔπρεπε νὰ σταματήσῃ καὶ διατάξῃ μίαν ἐκκαθάρισιν. Ἂς συστηθῇ τμῆμα ἰδιαίτερον διὰ τὴν εἰδικὴν αὐτὴν ὑπηρεσίαν...

§51ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ αὐτὸ ἐζητήθη ἡ σύστασις τῶν συνεργείων.

§52Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ βλέπω, ὅτι τίποτε δὲν γίνεται. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν καὶ πάλιν, διὰ τελευταίαν φορὰν, νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον κατεπεῖγον καὶ ὅσον τὸ δυνατὸν αὐστηρὸν, ὅπως ἐξελεγχθῇ αὐτὴ ἡ κατάστασις· ἀλλὰ πρὸ πάντων νὰ γείνῃ ἀναστολὴ τῆς καταδιώξεως, μέχρις οὗ ἐπέλθῃ ἡ ἐκκαθάρισις.

§53Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι πολὺ σπουδαῖον τὸ ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησαν οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες. Φαντασθῆτε πολίτας καταδιωκομένους καὶ φυλακιζομένους πρὸς πληρωμὴν δόσεων διὰ κτήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν! Ἐννοεῖτε, Κύριοι, ποία ἀδικία μεγάλη γίνεται εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀτυχεῖς ἀνθρώπους! Ἐὰν ἦτο τοὐλάχιστον ἀμφισβητούμενον τὸ ζήτημα... Ἦλθε ποιμὴν εἰς τὸν ἔφορον καὶ ἔλεγεν, ὅτι «τὸ κτῆμα, διὰ τὸ ὁποῖον μὲ κατεδιώκετε, ὄχι μόνον δὲν τὸ ἔχω, ἀλλ’ ἰδοὺ, σᾶς ἀποδεικνύω ὅτι ἀνήκει εἰς ἄλλον». Ὁ ἔφορος ἀπαντᾷ: «Τί νὰ σᾶς κάμω; ὁ νόμος ἔτσι εἶναι!» Ἐννοεῖτε λοιπὸν τὴν σοβαρότητα τοῦ ζητήματος τούτου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου προκαλοῦμεν τὴν προσοχὴν καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς. Δὲν ὑπάρχει σπουδαιότερον ζήτημα, ἐξ ὅσων ἀνακοινοῦνται, ἐκείνου, ἕνεκα τοῦ ὁποίου βλέπομεν πολίτας ἀδικουμένους, καταδιωκομένους, φυλακιζομένους, διὰ νὰ πληρώσωσι δόσεις κτημάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσι. Πρό τινων ἡμερῶν ἡ Βουλὴ ἐψήφισε νόμον περὶ καταρτισμοῦ τεσσάρων συνεργείων πρὸς ἐκκαθάρισιν τῶν δόσεων τῶν κτημάτων τούτων. Μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ ἤλπιζον ὅτι ἀμέσως ἤθελον διορισθῆ οἱ ἁρμόδιοι ὑπάλληλοι καὶ ἤθελον ἀρχίσει ἡ ἐκκαθάρισις. Ἀλλ’ οὐδὲν εἰσέτι ἐγένετο. Ὅπως δήποτε παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, — καὶ ἐλπίζω ὅτι ὅλοι οἱ κύριοι Βουλευταὶ θὰ ἦναι σύμφωνοι εἰς τοῦτο — ἅμα ἀρχίσῃ ἡ ἐκκαθάρισις, καὶ ἐφ’ ὅσον θὰ διαρκῇ αὕτη, νὰ διατάξῃ τὴν παῦσιν τῆς καταδιώξεως κατὰ τῶν τοιούτων ὀφειλετῶν.

§54ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§55ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κατ’ αὐτὸ τὸ διάστημα νὰ ἀνασταλῇ ἡ καταδίωξις τοὐλάχιστον κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἀποδείξωσιν, ὅτι τὸ κτῆμα, διὰ τὸ ὁποῖον ζητοῦνται αἱ δόσεις, δὲν κατέχεται ὑπ’ αὐτῶν, ἀλλὰ κατέχεται ὑπὸ ἄλλων.

§56ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ τῶν κατοίκων Πέτα, παρακαλούντων τὴν Βουλὴν νὰ πληρωθῶσιν εἰς αὐτοὺς αἱ ὀφειλόμεναι ἀποζημιώσεις διὰ τὰς ζημίας, ἃς ὑπέστησαν κατὰ τὸν πόλεμον.

§58Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐκτὸς τοῦ χωρίου Πέτα, τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται, ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα χωρία τῆς Ἄρτης, εἰδικώτερον δὲ τὸ χωρίον Πέτα, τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν ζημίας κατὰ τὸν πόλεμον. Αἱ ζημίαι αὗται παρ’ ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς ἐξετιμήθησαν, καὶ ἐγένοντο δεκταί, μένουσι δὲ ἐκκρεμεῖς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ἢ τῶν Οἰκονομικῶν. Θὰ παρακαλέσω ἑπομένως τὸ Προεδρεῖον ν’ ἀποστείλῃ καὶ συστήσῃ τὴν ἀναφορὰν ταύτην εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§60Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Τοιαύτας αἰτήσεις ἔχουσι καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν ἐν τῇ Φθιώτιδι, ἀπορῶ δὲ, διὰ ποῖον λόγον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἢ μᾶλλον τὸ γραφεῖον τοῦ κ. νομικοῦ συμβούλου, ἔθεσεν ὅλας αὐτὰς τὰς πληροφορίας εἰς τὸ χρονοντούλαπον, καὶ ἐάν τις προτείνῃ μεταβολήν τινα καὶ ζητήσῃ οἱανδήποτε πληροφορίαν, λαμβάνει ὡς ἀπάντησιν «πήγαινε εἰς τὸ δικαστήριον νὰ εὕρῃς τὸ δίκαιόν σου.» Δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή! Νομίζω δὲ, ὅτι δικαιούμεθα νὰ εἴπωμεν, κατόπιν τῆς τοιαύτης καταστάσεως, ὅτι δὲν ζῶμεν ἐν Κράτει πεπολιτισμένῳ, ἀλλ’ ἴσως ἐν Ζουλουλάνδῃ.

§61Α. ΠΕΤΑΛΑΣ. Αἴτιοι τῆς καταστάσεως ταύτης εἶναι οἱ ἁρμόδιοι ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Βόλου κ. Κ. Τοπάλης ὑποβάλλει τὰς ἑξῆς συστάσεις: «Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς ἐκτιμήσεως τῆς σχετικῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ὅσων ἔχει λαμβάνειν ὁ λυθεὶς τῆς ὑποχρεώσεώς του ἐργολάβος τῆς ὁδοῦ Βόλου–Πορταριᾶς, διότι ἡ σχετικὴ κοινότης, ἡ πληρόνουσα τὴν δαπάνην, ἔχει ἐνστάσεις κατὰ τῆς γενομένης ἐκτιμήσεως. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν πρὸ μηνὸς γενομένην ὁμοίαν σύστασίν μου, ὅπως ἀποζημιωθῇ ὁ ἰδιοκτήτης κ. Χρῆστος Βαρλαμίδης ἐκ Βόλου, λαμβάνων τὰ ἐνοίκια τῆς ὡς ἀποθήκης ὑλικοῦ πολέμου χρησιμευσάσης οἰκίας του καὶ κατὰ τὸ ἔτος τῆς τουρκικῆς κατοχῆς, ὡς ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν λήξασαν Σύνοδον καὶ ὡς ἅπαντα τὰ λοιπὰ Ὑπουργεῖα ἔπραξαν, ὅπως δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ πληροφορηθῇ.»

§63Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Πρό τινων ἡμερῶν λόγος ἐγένετο περὶ τῆς ἐπεκτάσεως τῆς γραμμῆς τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου μέχρι τῶν χωρίων Χαλανδρίου, Ἀμαρουσίου καὶ Κηφισιᾶς, ἐκ τῆς γενομένης δὲ συζητήσεως ἀπεδείχθη, ὅτι οὐ μόνον δὲν ἀντιβαίνει τοῦτο εἰς τὴν σύμβασιν, ἀλλὰ καὶ, τοὐναντίον, εἶναι ἐντελῶς σύμφωνον πρὸς τὰ ἄρθρα τῆς συμβάσεως καὶ τὰς ὑποχρεώσεις τῆς Ἑταιρείας. Ἤδη μοὶ ἀπεστάλησαν δύο ἀναφοραὶ, ἡ μὲν τῶν κατοίκων Χαλανδρίου, οἵτινές εἰσι πάντες ὑπογεγραμμένοι, ἡ δὲ τῶν κατοίκων Ἀμαρουσίου, οἵτινες πάντες παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως συντελεσθῇ ἡ ἐπέκτασις τῶν γραμμῶν. Σημειώσατε δὲ, ὅτι ἡ ἐπέκτασις οὐδόλως θέλει παραβλάψει τὰ συμφέροντα τῆς ἑτέρας τῶν Ἑταιρειῶν, δηλαδὴ τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν– Λαυρίου, καθόσον αἱ ἀπαιτήσεις τῆς συγκοινωνίας εἰσὶ τοιαῦται, ὥστε βεβαίως θέλει ὑπάρχει ἐργασία καὶ διὰ τὰς δύο. Μάλιστα οἱ κάτοικοι τοῦ Χαλανδρίου ῥητῶς προσφέρονται νὰ μὴ ζητήσωσιν ἀποζημιώσεις διὰ τὴν καταπάτησιν τῶν κτημάτων αὐτῶν ἐκ τῆς διελεύσεως τῆς γραμμῆς. Ὑποθέτω δὲ, ὅτι καὶ οἱ κάτοικοι Ἀμαρουσίου καὶ τῆς Κηφισιᾶς θέλουσι συναινέσει εἰς τὴν τοιαύτην δωρεὰν παραχώρησιν τῶν κτημάτων αὐτῶν. Καταθέτω ἀμφοτέρας τὰς ἀναφορὰς ταύτας, καὶ θερμῶς συνιστῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν μελέτην τῆς ὑποθέσεως.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαρκεζίνης.

§65Β. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ταύτῃ τῇ στιγμῇ ἔλαβον τηλεγράφημα τῶν δημοδιδασκάλων Θήρας, οἱ ὁποῖοι παρακαλοῦσιν, ὅπως εὐαρεστηθῇ ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ τάξῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰς θέσιν κατάλληλον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἵνα κατορθωθῇ νὰ συζητηθῇ καὶ γείνῃ νόμος τοῦ Κράτους.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως; Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Καραπᾶνος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1899.

§67Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1899, τὸν ὁποῖον συζητοῦμεν, κατὰ τὸ πλεῖστον μέρος αὐτοῦ δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ καὶ ὡς ἀπολογισμός. Τοῦτο βεβαίως εἶναι ἀνωμαλία, προκληθεῖσα ἐκ γνωστῶν περιστάσεων. Εἶναι ἀνωμαλία, διότι ἡ ἔκφρασις τῆς θελήσεως τοῦ Κοινοβουλίου ἔρχεται κατὰ τὸ πλεῖστον κατόπιν ἑορτῆς. Ἀλλ’ ἔχει αὕτη συνάμα καί τι καλὸν, διότι ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν ἀποτελέσματα εἰσπράξεων καὶ δαπανῶν πληρέστερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἠθέλομεν ἔχει, ἐὰν ὁ προϋπολογισμὸς συνεζητεῖτο κατὰ τὸ τέλος τοῦ παρελθόντος ἔτους. Τὸ γεγονὸς τοῦτο μᾶς δίδει πληρεστέρας καὶ ἀσφαλεστέρας τὰς βάσεις τῆς ἐρεύνης τοῦ λογιστικοῦ μέρους τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ λογιστικοῦ αὐτοῦ μέρους ἔχομεν ἐν αὐτῷ καὶ δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν καὶ τὴν πολιτικὴν, ἐπὶ τῆς ὁποίας οὗτος στηρίζεται. Ὁ προϋπολογισμός, ὡς ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ δύο περίπου μηνῶν, ἀνέγραφεν ἔσοδα μὲν 105,795,658, ἔξοδα δὲ 99,347,623, καὶ ἑπομένως περίσσευμα 6,448,035. Μετὰ τὰς δηλώσεις ὅμως, ἃς ἐποιήσατο προχθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, μετεβλήθησαν καὶ τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα. Εἰς τὰ ἔσοδα προσετέθησαν 1,290,000, ἐξ ὧν 250,000 ἐξ αὐξήσεως εἰσπράξεων ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων, στηριζομένης ἐπὶ τοῦ τελευταῖον ψηφισθέντος νόμου, 40,000 εἰσπραχθησόμεναι ἐκ τῶν ἁλικῶν Ζακύνθου, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι καὶ τὸ ἀντίστοιχον αὐτῶν ἔξοδον, καὶ ἓν ἑκατομμύριον ἐξ αὐξήσεως τῆς ἀναγραφείσης εἰσπράξεως ἐκ τῶν τελωνιακῶν τελῶν εἰσαγωγῆς. Προσετέθησαν δ’ ἀφ’ ἑτέρου ἔξοδα δι’ ἀνάγκας μὲν στηριζομένας ἐπὶ τῆς ἰσχυούσης νομοθεσίας, καὶ τῶν ὁποίων μέγα μέρος προέρχεται ἐκ παρελθουσῶν χρήσεων, 2,978,000 περίπου δραχμαί, διὰ δαπάνας δὲ, ἃς θὰ προκαλέσῃ ἡ ἐφαρμογὴ τῶν ψηφισθέντων νόμων τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας, τῆς χωροφυλακῆς, τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως καὶ τῆς αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας τῶν δικαστῶν καὶ τῶν ἀξιωματικῶν, δραχμαὶ περίπου 1,074,000. Οὕτω δὲ τὰ ἔξοδα ἀνῆλθον εἰς 103,399,791, τὰ ἔσοδα εἰς 107,085,658, καὶ τὸ περίσσευμα ἀπὸ 6,448,035 κατῆλθεν εἰς 3,685,867 δραχμάς. Μεταξὺ τῶν ἀναγραφομένων ἐσόδων εὑρίσκω ἐκ τῆς ἐξετάσεως τῆς κατὰ τὸ παρελθὸν ἀποδόσεως αὐτῶν, ὅτι ὑπερτιμᾶται ἡ πρόσοδος ἔκ τινων φόρων. Ὑπερτιμᾶται κατὰ 800,000 δραχ. περίπου ἡ πρόσοδος τῶν ἀμέσων φόρων, καὶ ἰδίως ἡ ἐκ τῶν ἀροτήρων κτηνῶν, ἡ ἐκ τῆς σταφίδος καὶ ἡ ἐκ τῶν οἰκοδομῶν. Ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτήρων κτηνῶν, τὰ ὁποῖα προϋπολογίζονται ὅτι θὰ ἀποδώσωσι 2,180,000, νομίζω ὅτι λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν τὴν κατάστασιν τῆς Θεσσαλίας, πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν περὶ τὰς 200,000 δραχ. Εἰς τὸν ἔγγειον φόρον τῆς σταφίδος ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν προσθέτει διὰ τὸ 1899 ποσὸν περίπου 700 χιλιάδων πλειότερον τοῦ ποσοῦ, ὅπερ εἶχε προϋπολογίσει ὁ προκάτοχος αὐτοῦ κ. Νέγρης. Νομίζω ὅτι οἱ μέσοι ὅροι τῶν παρελθόντων ἐτῶν, τοὺς ὁποίους καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἀναφέρει, δὲν ἐνισχύουσι τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει εἰς τὸν φόρον τοῦτον νὰ προσθέσωμεν τοσοῦτο ποσόν. Ἡ εἴσπραξις τοῦ 1897, ἥτις ἀνέρχεται εἰς 3,220,000, ἐκτὸς τῶν 4 δραχμῶν τῆς παρακρατήσεως, δὲν μᾶς ἐπιτρέπει νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι κατὰ τὸ 1899 θὰ ἔχωμεν ἐξαγωγὴν σταφίδος τοσοῦτον ἀνωτέραν, ὥστε νὰ προσθέσωμεν εἰς τὰ 3,220,000 ἑτέρας 700 περίπου χιλιάδας δρ. Τὴν ἰδίαν παρατήρησιν ποιοῦμαι καὶ διὰ τὴν σταφίδα τῆς Ἑπτανήσου, διὰ τὴν ὁποίαν προστίθενται περίπου 100,000 δραχμαί. Νομίζω ὅτι ἐκ τῶν δύο τούτων φόρων πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν τοὐλάχιστον 450,000 δραχμάς. Ἑτέρας 100,000 δρ. νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν. Εὑρίσκω δ’ οὕτω ὑπερτιμημένην τὴν ἀναγραφομένην πρόσοδον ἐκ τῶν ἀμέσων φόρων κατὰ 800,000 δραχ. περίπου. Κατὰ 250,000 δραχ. περίπου εὑρίσκω ὑπερτετιμημένην τὴν ἀναγραφομένην πρόσοδον ἐκ τελῶν καὶ δικαιωμάτων, ἰδίως δ’ ἐκ τῶν τηλεγραφικῶν καὶ ταχυδρομικῶν τελῶν. Δὲν νομίζω ὅτι αἱ δύο αὗται ὑπηρεσίαι θὰ ἀποφέρωσι κατὰ τὸ 1899 ὅ,τι ἀπέφεραν κατὰ τὸ 1898, ὅτε εἴχομεν πολὺ μεγαλειτέραν κίνησιν ἐν Ἑλλάδι ἕνεκα τῆς καὶ μετὰ τὸν πόλεμον ἐξακολουθησάσης ἐπιστρατείας. Τὴν ἐξ αὐτῶν πρόσοδον πρέπει νὰ ὑπολογίσωμεν κατὰ 200,000 δρ. περίπου μικροτέραν τῆς ἀναγραφομένης, κατὰ 50,000 δὲ μικροτέραν τὴν πρόσοδον ἐκ τῆς ἐξαγορᾶς προσθέτου ὑπηρεσίας τῶν καθυστερούντων κληρωτῶν τῶν πρὸ τοῦ 1894. Οἱ πλεῖστοι τῶν κληρωτῶν τούτων ἐπλήρωσαν ἤδη τὴν ἐξαγορὰν τῆς προσθέτου ὑπηρεσίας των, ὥστε, ἂν κατὰ τὸ 1898 ὑπελογίσθη αὕτη εἰς 100,000 δραχμὰς, νομίζω, ὅτι μένοντες ἐντὸς ὁρίων λογικῶν δὲν πρέπει διὰ τὸ 1899 ν’ ἀναβιβάσωμεν αὐτὴν εἰς 140,000, ἀλλὰ νὰ τὴν περιορίσωμεν εἰς δραχμὰς 90,000 κατ’ ἀνώτατον ὅρον. Κατὰ 200,000 δραχ. νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐλαττώσωμεν τὸ προϋπολογιζόμενον ποσὸν ἐκ δημοσίων κτημάτων καὶ νομημάτων, καὶ ἰδίως ἐκ τῶν δασῶν καὶ δασικῶν προϊόντων. Τὸ ἀναγραφόμενον ἐκ παρελθουσῶν χρήσεων ἔσοδον εὑρίσκω ὑπερτιμημένον κατὰ 400,000 δραχμάς· διότι εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ἀνεβλήθη ἡ εἴσπραξις πολλῶν φόρων ἐν Θεσσαλίᾳ, ἀλλ’ ἡ ἐκεῖ κατάστασις δὲν μᾶς ἐνθαρρύνει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι πάντας τοὺς ἀναβληθέντας φόρους θὰ δυνηθῶμεν νὰ εἰσπράξωμεν ἐντὸς τοῦ 1899, ἢ καὶ ἀργότερον. Οἱ δὲ μέσοι ὅροι τῶν εἰσπράξεων τῶν παρελθόντων ἐτῶν μᾶς δεικνύουσιν, ὅτι ἀναγράφοντες 3,600,000 ἐκ παρελθουσῶν χρήσεων, ἀναγράφομεν ποσόν, τὴν εἴσπραξιν τοῦ ὁποίου δὲν δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν ὡς ἀσφαλῆ. Ἐκ τοῦ ὅλου τῶν ἐσόδων ἑπομένως, τῶν ἀναγραφομένων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν 1,650,000. Περιορίζονται δ’ οὕτω ταῦτα εἰς δρ. 105,435,658. Μεταξὺ ὅμως αὐτῶν ὑπάρχει καὶ ἔσοδον, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι τακτικὸν ἔσοδον τοῦ Κράτους. Τοῦτο δὲ εἶναι τὸ κατὰ τὰ 1895, 1896 καὶ 1897 εἰσπραχθὲν ποσὸν ἐκ τῆς πωλήσεως τοῦ σταφιδοκάρπου τῆς παρακρατήσεως, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἀνήκει εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1899, ἀλλ’ εἰς τὰς χρήσεις τῶν τριῶν τούτων ἐτῶν, διότι ἡ χρῆσις τοῦ ἔτους 1899 ἀναγράφει καὶ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον τὸ Δημόσιον θὰ λάβῃ ἐκ τῆς πωληθησομένης σταφίδος τῆς παρακρατήσεως τοῦ 1899 ἀπέναντι τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἐπ’ αὐτῆς φόρου κατὰ 4 δραχμάς. Τὸ ἔκτακτον τοῦτο ἔσοδον ἀνέρχεται εἰς δρ. 3,859,258. Ἀφαιροῦντες δὲ ταύτας ἐκ τοῦ συνόλου τῶν ἐσόδων, εὑρίσκομεν ὑπόλοιπον δραχ. 101,576,400. Τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν ὡς τακτικὸν ἔσοδον ἐκ τῶν πόρων τοῦ Δημοσίου κατὰ τὸ 1899. Συγκρίνοντες δ’ αὐτὸ πρὸς τὰ ἀναγραφόμενα ἔξοδα, ἀνερχόμενα εἰς δραχ. 103,399,791, εὑρίσκομεν ὅτι, ἀντὶ περισεύματος ἐκ 3,685,687 δραχμῶν, τὰς ὁποίας παρουσιάζει ὁ προϋπολογισμὸς, ὡς μετερρυθμίσθη τελευταῖον, θέλομεν ἔχει μεταξὺ τῶν τακτικῶν ἐσόδων καὶ τῶν τακτικῶν ἐξόδων διαφοράν, ἤτοι ἔλλειμα, ἐκ δραχμῶν 1,823,391. Τὸ ἔλλειμμα τοῦτο μεταβάλλεται εἰς περίσσευμα ἐν τῷ ὑποβληθέντι προϋπολογισμῷ, διότι ἀναγράφεται ἀνώτερον ἔσοδον ἐκ τῶν ἀμέσων καὶ λοιπῶν φόρων, οὓς ἀνέφερα, καὶ διότι περιλαμβάνεται μεταξὺ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου καὶ τὸ ἔκτακτον ἔσοδον τὸ ἐκ τῆς σταφίδος. Ἀλλ’ ἂν τοιαῦτα ἔσονται τὰ ἀποτελέσματα τοῦ 1899, δὲν νομίζω ὅτι εἰς ταῦτα πρέπει νὰ περιορίσωμεν τὰς κρίσεις ἡμῶν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι κατὰ τὸ 1899 οἱ ψηφισθέντες νόμοι, οἵτινες ἐπιβάλλουσι νέαν καὶ σημαντικὴν δαπάνην εἰς τὸ Δημόσιον, δὲν θὰ ἐφαρμοσθῶσιν, εἰμὴ ἐν μέρει μόνον. Οἱ νόμοι οὗτοί εἰσιν ὁ νόμος περὶ διοικητικῆς ἀστυνομίας, ὁ περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως, οἱ περὶ αὐξήσεως τῶν μισθῶν τῶν δικαστῶν καὶ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὁ περὶ ὀργανισμοῦ τῆς χωροφυλακῆς. Τὸ ποσὸν, ὅπερ προστίθεται εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Δημοσίου, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοὺς γενομένους κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν νόμων τούτων, ἀνέρχεται εἰς 4,285,965. Ἀναγράφονται δὲ διὰ τὸ 1899 δραχ. 1,080,000. Ὑπολείπεται ἑπομένως δαπάνη ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων αὐτῶν καθ’ ὅλον τὸ ἔτος 3,205,965 δραχ. Ἡ δαπάνη αὕτη δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ἄλλως ἢ ὡς ἐκτελεσθησομένη, διότι ἐψηφίσθησαν οἱ νόμοι καὶ θὰ ἐφαρμοσθῶσι. Μόνον δ’ ἐὰν δὲν ἐφαρμοσθῶσιν, ἢ ἐφαρμοσθῶσιν ἀτελῶς, δὲν θὰ προκαλέσωσι τὴν δαπάνην ταύτην. Ἑπομένως εἰς τὰς 103,399,791 δραχμὰς, αἱ ὁποῖαι ἀναγράφονται ὡς δαπάνη διὰ τὸ 1899, ἐὰν θελήσωμεν νὰ συμπληρώσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν εἴτε τοῦ 1899, ὅπερ δὲν δύναται πλέον νὰ γείνῃ, εἴτε τὸν τοῦ 1900, πρέπει νὰ προσθέσωμεν ἐκ μόνων τῶν προμνησθέντων νόμων ἑτέρας δρ. 4,285,965...

§68Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ ἔσοδα πόσα θὰ ἦναι εἰς τὰ 1900;

§69Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ ἐξετάσω καὶ τοῦτο. Μὴ βιάζεσθε. Οὕτως ὁ προϋπολογισμὸς διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ψηφισθέντων νόμων θὰ παρουσιάζῃ ἔξοδα 108,227,036. Ἐὰν δὲ παραδεχθῶμεν, ὅτι τὰ ἔσοδα θέλουσι μένει ὅπως ἔχουσιν, ὅπως δηλ. ἀναγράφονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1899, θέλομεν ἔχει ἔλλειμμα δρ. 6,650,636. Τὸ ἔλλειμμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ἡ ἰσχύουσα νομοθεσία, διότι ὡς ἰσχύουσαν νομοθεσίαν ὀφείλομεν νὰ θεωρήσωμεν καὶ τοὺς ψηφισθέντας νόμους καὶ κυρωθέντας καὶ δημοσιευθέντας, πόθεν θὰ καλυφθῇ; Σημειώσατε δὲ, ὅτι δὲν συνυπολογίζω καὶ τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας θὰ προκαλέσωσι καὶ ἄλλα νομοσχέδια, ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἀλλὰ μὴ εἰσέτι ψηφισθέντα. Ἔχομεν φορολογικά τινα μέτρα, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐξ ὧν τὰ πλεῖστα ἐψηφίσθησαν. Δύο δὲ τοιαῦτα εἶναι ἀκόμη ἐκκρεμῆ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν. Ἔχομεν πρῶτον τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ζώων. Ὁ φόρος οὗτος, ὅπως ἐψηφίσθη, περιέχει ἀναμφισβητήτως ἓν καλὸν, τὸ καλὸν τῆς ἀπαλλαγῆς τῶν ποιμενικῶν πληθυσμῶν ἐκ τῶν καταθλίψεων, τὰς ὁποίας πάντες γνωρίζομεν. Περιέχει ὅμως καί τι τὸ ἀμφίβολον καὶ τὸ πιεστικόν. Τὸ ἀμφίβολον εἶναι, ἂν θὰ κατορθωθῇ ἐπωφελῶς διὰ τὸ δημόσιον ταμεῖον νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ φόρος ἐπὶ τῶν σφαζομένων ζώων ἐν τοῖς σφαγείοις, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουσι πανταχοῦ τῆς Ἑλλάδος, τὸ πιεστικὸν δ’ αὐτοῦ ὑπάρχει εἰς τὰς καταθλίψεις, τὰς ὁποίας θέλει ἐπιβάλει εἰς τοὺς ἀστικοὺς πληθυσμοὺς διὰ τὰ ζῷα τὰ σφαζόμενα παρ’ ἑκάστου πολίτου. Ἡ ἔλλειψις τῆς ἀναγκαίας πείρας διὰ τὴν κατὰ πρῶτον ἐφαρμογὴν τοῦ φόρου τούτου καθιστᾷ ἀμφίβολον τὴν αὔξησιν τοῦ ποσοῦ, ὅπερ εἰσεπράττετο ἐκ τοῦ ἀντικατασταθέντος φόρου ἐπὶ τῶν ζώων. Πρέπει δὲ νὰ εὐχαριστηθῶμεν, ἂν τὸ Δημόσιον κατορθώσῃ νὰ εἰσπράξῃ διὰ τοῦ νέου φόρου ὅ,τι εἰσέπραττε διὰ τοῦ παλαιοῦ. Ἕτερον μέτρον ταμιευτικὸν, σκοποῦν τὴν κάλυψιν τῆς αὐξήσεως τῶν ἐξόδων καὶ τοῦ ἐλλείμματος, ὅπερ ὑπέδειξα, εἶναι ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ἀμπέλων, ὁ ἀντικαταστήσας τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ οἴνου. Ὁ φόρος οὗτος εἶναι διανεμητικός· θέλει συμπεριλάβει ἐν τῇ ἐφαρμογῇ αὐτοῦ, ἐν τῇ βεβαιώσει του, τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἰσέπραττε μέχρι σήμερον τὸ Κράτος ἐκ τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τῶν οἴνων καὶ ἐκ τοῦ φόρου καταναλώσεως αὐτῶν.

§70Δ. ΚΑΪΡΗΣ. Τὸ ὁποῖον εἰσεπράττετο; ἢ ἐβεβαιοῦτο; Διότι ἐπέρχεται αὔξησις τότε.

§71Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ὁποῖον ἐβεβαιοῦτο. Ἡ διανομὴ τοῦ φόρου ἐὰν θὰ στηριχθῇ ἐπὶ τῶν βεβαιώσεων ἢ ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων, δὲν καθορίζεται ὁριστικῶς ἐν τῷ νόμῳ. Ὁ ὑπολογισμὸς ἔγεινε, νομίζω, ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων, διότι ἡ διανομὴ θὰ γείνῃ ἐπὶ τοῦ φυσικῶς βεβαιωθέντος ποσοῦ, ἀλλὰ καὶ ὁ νέος φόρος θ’ ἀφήσῃ τὰς αὐτὰς, ἂν ὄχι καὶ περισσοτέρας, καθυστερήσεις. Ὁ πίναξ δὲ ὁ συγκριτικὸς τῶν εἰσπράξεων, ὁ ὑποβληθεὶς σὺν τῷ νομοσχεδίῳ, ἐποιεῖτο τὴν σύγκρισιν μεταξὺ εἰσπράξεως τοῦ παλαιοῦ καὶ τοῦ νέου φόρου.

§72Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐὰν ἦσθε παρὼν, θὰ εἴχετε ἀκούσει ἐπανειλημμένως τὸ παρ’ ἐμοῦ λεχθὲν, ὅτι, ὅπως ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ οἴνου εἶχε καθυστερήσεις, οὕτω θὰ ἔχῃ καὶ ὁ τῆς στρεμματικῆς φορολογίας τῶν ἀμπέλων. Ἑπομένως, ὅπως ὑπὸ τὸ προηγούμενον σύστημα ἐβεβαιοῦντο μὲν δύο καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια καὶ εἰσεπράττοντο ἥσσονα τῶν δύο ἑκατομμυρίων, οὕτω πιθανῶς γενήσεται καὶ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ νέου συστήματος. Ὥστε ἀπὸ τὸν ἔγγειον φόρον τῶν ἀμπέλων, ὁμολογῶ, δὲν προσδοκῶ αὔξησιν τῆς προσόδου. Ἐλπίζω ὅμως βασίμως, ὅτι εἰσπραχθήσεται ὅ,τι εἰσεπράττετο καὶ μέχρι τοῦδε.

§73Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Συμφωνεῖτε ἑπομένως μετ’ ἐμοῦ, ὅτι ὡς ἀποτέλεσμα δὲν περιμένομεν αὔξησιν ἐσόδων ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀμπέλων, διὰ τῆς ὁποίας αὐξήσεως νὰ δυνηθῶμεν νὰ καλύψωμεν ποσόν τι τοῦ ἐλλείμματος.

§74Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ὑπελόγισα αὔξησιν προσόδου ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1899.

§75Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως. Ἔχομεν ἀκολούθως τὸν φόρον τῶν ἐπιτηδευμάτων. Ἀναμφισβητήτως, ὅπως ἐψηφίσθη ὁ νόμος ἐπὶ τοῦ φόρου τούτου, ὁ ἐπιβάλλων τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου προκαταβολικῶς, δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν αὔξησίν τινα τῶν εἰσπράξεων. Τὴν αὔξησιν ταύτην ὑπελόγισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς 250,000...

§76Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ μίαν ἑξαμηνίαν.

§77Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. .. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ διατηρήσω ἀμφιβολίας τινὰς περὶ τοῦ ποσοῦ τῆς αὐξήσεως, διότι αἱ διατάξεις τοῦ νέου νόμου ἔχουσί τι τὸ καθ’ ὑπερβολὴν πιεστικόν, ἕνεκα τῶν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν καθιερωθέντων ἐθίμων, ἅτινα δὲν δύνανται νὰ ἐκλείψωσι διὰ μιᾶς. Ἐπὶ ἀμέσων δὲ φόρων ὁ πιεστικὸς αὐτῶν χαρακτὴρ γεννᾷ βασίμους ὑπονοίας περὶ τῆς ἐπιτυχίας αὐτῶν. Τοῦτο εἶναι ἀρχὴ ἐπιστημονική, ἡ ὁποία ἐφαρμόζεται πανταχοῦ, ἄλλοτε μὲν πλήρης, ἄλλοτε δὲ ἀτελῶς. Βεβαίως ὅμως ὁ πιεστικὸς χαρακτὴρ ἑνὸς ἀμέσου φόρου δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἐπιχείρημα, ὅτι ἡ ἀπόδοσις αὐτοῦ θὰ φέρῃ τὴν αὔξησιν, τὴν ὁποίαν λογιστικῶς δύναταί τις νὰ ὑπολογίζῃ. Δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι ἐν ἀρχῇ θέλει φέρει αὔξησιν ἐσόδου, δυσκολεύομαι ὅμως νὰ πιστεύσω, ὅτι ἡ αὔξησις αὕτη θ’ ἀνέλθῃ εἰς 500,000 κατ’ ἔτος. Ἔχομεν καὶ δύο ἄλλα φορολογικὰ νομοσχέδια ἐκκρεμῆ, τὸν φόρον ἐπὶ τῶν οἰνοπνευματοποιείων καὶ τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ ζύθου. Τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευματοποιείων εἶναι ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπελόγισε τὸ ἐξ αὐτῶν ἔσοδον εἰς 500,000 δραχμάς. Δὲν θὰ ἐξετάσω τὰ ἄλλα ἐλαττώματα τοῦ νομοσχεδίου, ἅτινα θὰ ἐξετασθῶσιν ἴσως κατὰ τὴν τρίτην αὐτοῦ ἀνάγνωσιν. Ἀμφιβάλλω ὅμως, ἂν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ εἰσπραχθῇ τὸ ποσὸν τῶν 500,000, ὅπερ ὑπελόγισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι, καθ’ ὃν τρόπον ἐπιβάλλεται ὁ φόρος ἐπὶ τῶν οἰνοπνευματοποιείων, βεβαίως θέλουσιν ἐξαναγκασθῆ πλεῖστα ἐξ αὐτῶν, τὰ μικρότερα, νὰ παύσωσιν ἐργαζόμενα. Ἐὰν τοῦτο συμβῇ, βεβαίως δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ εἰσπραχθῇ τὸ ποσὸν τῶν 500,000 δραχμῶν. Ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ ζύθου ἀσήμαντόν τινα θὰ φέρῃ αὔξησιν. Τὰ ὑποβληθέντα ἑπομένως φορολογικὰ μέτρα πολὺ ἀπέχουσι τοῦ νὰ παρουσιάζωσιν ἀποτελέσματα δυνάμενα νὰ καλύψωσι τὸ ἔλλειμμα, ἀνερχόμενον εἰς 6,650,000. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὡς ἔσοδον, ἢ μᾶλλον ὡς μέσον καλύψεως τοῦ ἐλλείμματος, παρέστησεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὰς ἀδιαθέτους πιστώσεις. Εἶναι ἀληθές, ὅτι μένουσιν ἀδιάθετοι πιστώσεις κατὰ τὴν διάρκειαν πάσης χρήσεως. Ἀλλὰ κρίνοντες ἐκ τοῦ παρελθόντος εὑρίσκομεν, ὅτι δυστυχῶς αἱ ἀδιάθετοι πιστώσεις καλύπτονται, ὅταν δὲν ὑπερτερῶνται παρὰ τῶν ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων. Δὲν νομίζω ἑπομένως, ὅτι εἰς τὰς ἀδιαθέτους πιστώσεις δυνάμεθα νὰ στηρίξωμεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι θὰ εὕρωμεν ποσόν, δυνάμενον νὰ καλύψῃ καὶ μέρος τοῦ ἐλλείμματος, ὅπερ ἀνέφερα. Ἐὰν δὲ ψηφισθῶσι καὶ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, θέλομεν ἔχει καὶ ἑτέραν αὔξησιν τοῦ ἐλλείμματος διὰ τῆς ἐξ αὐτῶν προστεθησομένης δαπάνης, τὴν ὁποίαν ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς ὑπελόγισε κατὰ τὴν προχθεσινὴν ἀγόρευσιν αὐτοῦ, καὶ τῆς ὁποίας τὰς λεπτομερείας νομίζω περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω, ἐξ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίου περίπου δραχμῶν. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἰσι τῶν Ὑπουργείων τῆς Παιδείας, τῶν Ἐξωτερικῶν, τῶν Ναυτικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν...

§78Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πᾶνε αὐτά! Μὴ τὰ ὑπολογίζετε.

§79Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διὰ τοῦτο δὲν ἔλαβον ταῦτα ὑπ’ ὄψιν εἰς τὸν ὑπολογισμόν μου, διότι ὑποθέτω, ὅτι, ἂν ὄχι ὅλα, τὰ πλεῖστα ἐξ αὐτῶν δὲν θὰ ψηφισθῶσιν· ὑπελόγισα δὲ τὸ ἔλλειμμα τοῦ πλήρους προϋπολογισμοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἰσχυούσης νομοθεσίας, δηλαδὴ τῶν ψηφισθέντων καὶ κυρωθέντων νόμων. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐκτὸς τοῦ ἐλλείμματος τῶν 6,650,000, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ὁ πλήρης ἡμῶν ὑπολογισμὸς, καὶ ἐκείνου ὅπερ δύναται νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο ἐκ τῆς δαπάνης, ἣν θὰ προκαλέσῃ ἡ ἐφαρμογὴ καὶ ἐκείνων ἐκ τῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νομοσχεδίων, ἅτινα ἤθελον ψηφισθῆ, ἔχομεν καὶ ἄλλας δαπάνας ἐπιβαλλομένας, τὰς ὁποίας οὐδεμία Κυβέρνησις δύναται ν’ ἀποφύγῃ. Τοιαύτη δαπάνη εἶναι ἡ ἐκ τῆς ἐπιβαλλομένης ἀντικαταστάσεως τοῦ ὑλικοῦ πολέμου, τὸ ὁποῖον, ὡς πάντες γνωρίζομεν, κατεστράφη κατὰ μέγα μέρος κατὰ τὸν τελευταῖον ἀτυχῆ πόλεμον. Ἡ ἀντικατάστασις αὕτη θὰ προκαλέσῃ βεβαίως δαπάνην οὐ σμικράν...

§80Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ ἦναι ἔκτακτος.

§81Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔκτακτος, ναί. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι δὲν ἔχομεν καὶ ἔκτακτα ἔσοδα, στηριζόμενα ἐπὶ τῆς πιστώσεως τοῦ Δημοσίου.

§82ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. ἐκ Τυρνάβου Βουλευτοῦ, ἀπαιτοῦνται 120 ἑκατομμύρια.

§83Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἀπαιτοῦνται 120 ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ βεβαίως ἡ θεραπεία τῆς ἀνάγκης ταύτης θ’ ἀπαιτήσῃ δαπάνην ἑκατομμυρίων τινῶν. Εἰς ὑμᾶς δὲ, δηλαδὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ἔχουσαν τὴν εὐθύνην τῆς διαχειρίσεως τῶν κοινῶν, ἐπιβάλλεται νὰ ὑπολογίσῃ, τί ποσὸν πρέπει νὰ δαπανήσητε καὶ πόθεν θὰ τὸ εὕρητε. Δὲν θὰ ἦναι δὲ δυνατὸν, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας, ν’ ἀποφύγῃ τὴν προμήθειαν ἔστω καὶ ἐν μετρίῳ τινὶ μέτρῳ, ὑλικοῦ πολέμου καὶ διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Ἔχομεν προσέτι καὶ ἄλλην ἀνάγκην ἐπιβαλλομένην. Αὕτη εἶναι ἡ συμπλήρωσις ἢ μᾶλλον ἡ ἐκτέλεσις τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Λαρίσης.

§84ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἄλλα 60 ἑκατομμύρια περίπου.

§85Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις, κηδομένη τῶν συμφερόντων τῆς χώρας, νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ ἔργον τοῦτο εἰς τὴν τύχην του. Θὰ ἔχωμεν καὶ ἐκεῖθεν δαπάνην οὐχὶ 60 ἑκατομμυρίων, ὡς λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, εἰς τὸν ὁποῖον, φαίνεται, τὰ ἑκατομμύρια δὲν κάμνουν ἐντύπωσιν, ἀλλὰ περὶ τὰ δύο ἴσως ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον ἐξ ἀνάγκης θὰ συνομολογηθῇ διὰ νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1900 θὰ ἔχωμεν ἓν γνωστὸν ἔκτακτον ἔσοδον, τὸ ἐκ τῆς παρακρατήσεως τῆς σταφίδος τῆς χρήσεως τοῦ 1898, τὸ ὁποῖον ἴσως θ’ ἀνέλθῃ εἰς 1,300,000 δραχμάς. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν βασίζει ἐπὶ τούτου τὴν κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ἡ προσθήκη τῶν δαπανῶν τῶν προερχομένων ἐκ τῶν ψηφισθέντων νόμων. Ἡ ἡσυχία ὅμως, ἣν δεικνύει περὶ τῆς καλύψεως τοῦ ἐλλείμματος τούτου, μοὶ δίδει τὴν ὑπόνοιαν, μήπως ἀποβλέπει εἰς τὸ γνωστὸν ἀπόθεμα τῶν 20,000,000 φράγκων, τὸ προερχόμενον ἐκ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, τοῦ ἠγγυημένου παρὰ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, καὶ ὁρισθὲν διὰ τὴν κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων τῶν μέχρι τοῦ 1903 προϋπολογισμῶν.

§86ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πόσον εἶναι;

§87Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀνέρχεται εἰς 20,000,000 φράγκα χρυσᾶ.

§88Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Νομίζω ὅτι τὰ τοῦ θέματος τούτου δὲν εἶναι δεκτικὰ συζητήσεως.

§89Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τοῦτο εἶμαι καὶ ἐγὼ σύμφωνος. Δὲν προτίθεμαι δὲ νὰ συζητήσω ἐπὶ ζητήματος, ὅπερ ἔχει πολλὴν τὴν λεπτότητα. Μὴ εὑρίσκων ὅμως τοὺς πόρους, διὰ τῶν ὁποίων δύναται νὰ καλυφθῇ τὸ ἔλλειμμα, καὶ θεωρῶν τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα προετάθησαν, ὡς ἀνεπαρκῆ, ἐποιησάμην ἁπλῶς τὴν ὑπόθεσιν...

§90Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Σᾶς παρεκαλέσαμεν νὰ μὴ συζητήσητε ἐπ’ αὐτοῦ, ἐὰν θέλητε. Δικαίωμα ὑμῶν νὰ συζητήσητε. Δικαίωμα ὅμως καὶ ἐμοῦ εἶναι νὰ μὴ δώσω ἐξήγησίν τινα καὶ νὰ μὴ μετάσχω εἰς τὴν συζήτησιν. Ἐπαναλαμβάνω ὅμως τὴν παράκλησιν, νὰ μὴ συζητήσητε ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου.

§91Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀφοῦ εἶπον ὅτι δὲν προτίθεμαι νὰ συζητήσω, εἶναι περιττὸν νὰ μὲ παρακαλέσητε. Ἐὰν μάλιστα ἐπρόκειτο νὰ ἔχωμεν γνώμην τινὰ ἐπὶ τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ θέματος τούτου, ἡ γνώμη μου ἤθελεν εἶναι, ὅτι μόνον χάριν παραγωγικῶν ἔργων, μόνον χάριν ὑποστηρίξεως τῆς παραγωγῆς τῆς χώρας θὰ ἐπετρέπετο εἰς ὑμᾶς νὰ ποιήσωμεν χρῆσιν,—ἐάν ποτε ποιήσωμεν χρῆσιν αὐτοῦ.— Ἐὰν δὲν ὑποστηρίξωμεν τὴν παραγωγὴν ἡμῶν, διὰ τῆς ὁποίας καὶ μόνης θὰ δυνηθῶμεν νὰ εὕρωμεν τοὺς παγίους πόρους, τοὺς ἀναγκαίους διὰ τὴν θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν καὶ τὴν κάλυψιν τῶν δαπανῶν τοῦ Δημοσίου, βεβαίως θὰ εὑρεθῶμεν μετ’ οὐ πολὺ εἰς δύσκολον θέσιν. Τὴν ἄμεσον δ’ ὑποστήριξιν τῆς παραγωγῆς τῆς χώρας δὲν εὑρίσκω ἐν τοῖς μέτροις, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Μόνον τοιοῦτον μέτρον εἶναι τὸ τῆς συστάσεως τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης. Νομίζω περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω ὅσα εἶπον κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτῆς. Δὲν ἔχω δ’ ἀφορμὰς νὰ μεταβάλω τὴν γνώμην, ἣν ἐξέθηκα τότε εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ καθ’ ἣν τὸ εἰσπραχθὲν ποσὸν ἐκ τῆς παρακρατήσεως ἔπρεπε νὰ διαθέσωμεν πρὸς ὑποστήριξιν τῆς καταναλώσεως καὶ τῆς παραγωγῆς, καὶ οὐχὶ ὡς διεθέσαμεν αὐτό, πρὸς παροχὴν δανείων, ἐχόντων σκοπὸν εὐποιΐας μᾶλλον παρὰ ὑποστηρίξεως καὶ ἀναπτύξεως τῆς καταναλώσεως, ἐκ τῆς ὁποίας ἐξαρτᾶται καὶ ἡ παραγωγή. Εὔχομαι νὰ πλανῶμαι, καὶ ἡ συσταθεῖσα Σταφιδικὴ Τράπεζα νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ προϊὸν τῆς παρακρατήσεως εἰς τὴν θεραπείαν τῆς μεγάλης ἀνάγκης τῆς σταφίδος, τῆς ἐπεκτάσεως δηλ. τῆς καταναλώσεως αὐτῆς. Ἕτερον μέτρον, εἰς τὸ ὁποῖον πᾶσα Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ καταφύγῃ πρὸς κάλυψιν τοῦ ὑφισταμένου ἐλλείμματος, εἶναι αἱ οἰκονομίαι εἰς τὰς ἀγόνους καὶ εἰς τὰς προσωπικὰς δαπάνας. Ἐν τῷ ὑποβληθέντι δὲ προϋπολογισμῷ δὲν εὑρίσκομεν ἐφαρμοζόμενον τοιοῦτο μέτρον. Ἀπεναντίας αἱ οἰκονομίαι, αἱ ὁποῖαι ἐπῆλθον φυσικῶς καὶ ἄνευ φροντίδος τινὸς ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὡς εἶναι π. χ. ἡ ἐπελθοῦσα οἰκονομία ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῶν ἐκ Κρήτης προσφύγων, ὧν ἡ περίθαλψις ἀπῄτησε διὰ τὸ 1898 δαπάνην πλέον τοῦ 1,500,000 δραχμῶν, αἱ τοιαῦται οἰκονομίαι καταναλίσκονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1899 εἰς αὔξησιν τῶν τακτικῶν δαπανῶν. Δὲν εἶναι δὲ μόνον τὰ μέτρα τὰ καθαρῶς οἰκονομικὰ καὶ ταμιευτικά, τὰ ὁποῖα ἤθελον ἀρκέσει, ὅπως ἀνορθώσωσι τὴν οἰκονομικὴν τῆς χώρας καὶ τοῦ Δημοσίου κατάστασιν καὶ συντελέσωσιν εἰς τὴν ἀρτιότητα τοῦ προυπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, τὴν ἐπιβαλλομένην εἰς ἡμᾶς μετὰ τὰ ἐπελθόντα δυστυχήματα. Εἰς τοῦτο θέλουσι συντελέσει ἐμμέσως μέν, ἀλλ’ ἀποτελεσματικώτερον ἴσως τῶν καθαρῶς οἰκονομικῶν μέτρων, τὰ διοικητικὰ μέτρα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς ἐν γένει διοικήσεως. Εἶναι τετριμμένη ἀλήθεια, Κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσι καλὰ οἰκονομικὰ ἄνευ καλῆς διοικήσεως. Μέτρα δὲ ἐπαγγελλόμενα τὴν βελτίωσιν τῆς ἐν γένει διοικήσεως ὑπεβλήθησαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐψηφίσθησαν παρὰ τῆς Βουλῆς. Τοιαῦτα δέ εἰσιν οἱ νόμοι περὶ τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους καὶ περὶ διοικήσεως τῶν νομῶν καὶ τοῦ σχηματισμοῦ Νομαρχιακῶν Συμβουλίων, καὶ οἱ νόμοι περὶ διοικητικῆς ἀστυνομίας καὶ περὶ ὀργανισμοῦ τῆς χωροφυλακῆς. Οἱ νόμοι περὶ διοικητικῆς ἀστυνομίας καὶ περὶ χωροφυλακῆς συνδέονται ἀμεσώτερον μὲ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, διότι ἀμφότεροι σκοποῦσι τὴν ἀπαλλαγὴν αὐτοῦ ἐκ τῶν ξένων εἰς αὐτὸν ὑπηρεσιῶν, ὅπως δυνηθῇ νὰ ἀσχοληθῇ εἰς τὰ καθαρῶς στρατιωτικὰ αὐτοῦ ἔργα. Τὴν ἐπιρροήν, ἣν τὰ δύο ταῦτα νομοθετήματα θὰ ἐξασκήσωσιν ἐπὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, δὲν δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν σήμερον. Ἐψηφίσθη νόμος, δυνάμει τοῦ ὁποίου θὰ προσκληθῶσι ξένοι ὀργανωταὶ τοῦ στρατοῦ. Οὗτοι θὰ μελετήσωσι τὰ τοῦ στρατοῦ, καὶ θὰ συντάξωσι τὸν ὀργανισμὸν αὐτοῦ, ὅταν δὲ θὰ ἔχωμεν τὸν ὀργανισμὸν αὐτὸν ἐνώπιον ἡμῶν, θὰ δυνηθῶμεν νὰ κρίνωμεν ποία θὰ ἦναι ἐπ’ αὐτοῦ ἡ ἐπίδρασις αὐτῶν καὶ ὑπὸ στρατιωτικὴν καὶ ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν. Σήμερον πρέπει νὰ κρίνωμεν τὴν ἐπίδρασιν αὐτῶν ὡς καὶ τῶν ἄλλων νόμων ἐπὶ τῆς διοικήσεως ἐν γένει. Ὁ νόμος περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους παρέχει ἀναμφισβητήτως εὐκολίαν τινὰ εἰς τὰ ἔργα τῆς διοικήσεως. Ὁ νομάρχης ἐν μικροτέρᾳ περιφερείᾳ ἐκτελεῖ τελειότερον τὰς ἐργασίας αὐτοῦ παρὰ ἐν μεγαλειτέρᾳ. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ ἐργασία τοῦ νομάρχου ἐπρόκειτο νὰ μείνῃ οἵα ὑπάρχει, ἡ διὰ τοῦ νόμου τούτου αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν νομαρχιῶν καὶ ἡ σμίκρυνσις τῆς ἐκτάσεως αὐτῶν δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς βελτίωσις σπουδαία τῆς διοικήσεως. Τότε δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς βελτίωσις οὐσιαστικὴ καὶ σπουδαία ἡ διευκόλυνσις τῶν ἔργων τῶν νομαρχῶν, ὅταν τὰ ἔργα καὶ τὰ καθήκοντα αὐτῶν καθορισθῶσι καὶ βελτιωθῶσιν οὕτως, ὥστε ἡ ἐκτέλεσίς των νὰ παρουσιάζῃ πρόοδον καὶ βελτίωσιν ἐν τῇ διοικήσει τῆς χώρας. Τοιαύτην βελτίωσιν ἐπαγγέλλεται τὸ ἕτερον νομοσχέδιον, τὸ περὶ διοικήσεως τῶν νομῶν καὶ τοῦ σχηματισμοῦ τῶν Νομαρχιακῶν Συμβουλίων. Τοῦτο στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς ἀποκεντρώσεως καὶ συγκεκερασμένης τινὸς αὐτοδιοικήσεως. Ἀλλὰ καίτοι στηριζόμενον ἐπὶ τοιούτων ὑγιῶν ἀρχῶν, παρέβλεψε δύο ἐκ τῶν κυριωτέρων αὐτῶν βάσεων, ὧν ἡ μὲν εἶναι ἡ βελτίωσις τῆς καταστάσεως τῶν δήμων καὶ τῆς λειτουργίας τῶν δημοτικῶν θεσμῶν, ἡ δὲ εἶναι ἡ ἀπονομὴ εἰς τὰ Νομαρχιακὰ Συμβούλια δικαιοδοσίας καὶ πόρων ἀρκούντων, ὅπως καταστήσωσι πραγματικὴν τὴν λειτουργίαν αὐτῶν ἐν χώρᾳ, ἥτις ἀπέμαθε δυστυχῶς τὰς ἕξεις συγκεκερασμένης αὐτοδιοικήσεως. Δὲν εἶναι δυνατὸν μήτε εἰς ἡμᾶς μήτε εἰς ἄλλο τι Κράτος νὰ ὑπάρξῃ διοίκησις καλή, ὅταν τὰ πρῶτα ὄργανα αὐτῆς, ἅτινά εἰσιν οἱ δῆμοι, ἦναι εἰς παραλελυμένην κατάστασιν. Οὐ μόνον παρ’ ἡμῖν, ὅπου ὑπάρχει εἷς μόνον βαθμὸς διοικητικῆς ἐνεργείας, ἀλλὰ καὶ ὅπου ὑπάρχουσι δύο καὶ τρεῖς βαθμοὶ διοικητικοί, οἱ δῆμοι θεωροῦνται πάντοτε ὡς ἡ πρώτη βάσις τῆς διοικήσεως. Ἐν Πρωσσίᾳ π. χ. ὑπάρχουσιν αἱ προεδρεῖαι, ὑπ’ αὐτὰς ἔρχονται οἱ νομοί, καὶ ὑπ’ αὐτοὺς αἱ ἐπαρχίαι καὶ αἱ ὑποεπαρχίαι. Ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ ὡς βάσις καλῆς διοικήσεως θεωρεῖται ἡ καλὴ λειτουργία τῶν δήμων. Τὸ πρῶτον ὄργανον, τὸ εἰς ἄμεσον συνάφειαν μὲ τὸν λαὸν εὑρισκόμενον, εἶναι ἡ δημοτικὴ ἀρχή. Εἰς ποίαν δὲ κατάστασιν εὑρίσκεται παρ’ ἡμῖν ὁ δῆμος, πάντες τὸ γνωρίζομεν. Ἀφηρέσαμεν ἀπ’ αὐτοῦ δύο τῶν κυριωτέρων πόρων του διὰ τῶν εἰσφορῶν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ὑπὲρ τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας. Ἀφηρέσαμεν δὲ συνάμα τὴν κυρίαν αὑτοῦ δρᾶσιν, ἣν ἐξήσκει διὰ τῆς ἀστυνομίας καὶ διὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Εἰς ἣν εὑρίσκονται σήμερον κατάστασιν οἱ δῆμοι, δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ἱκανοὶ νὰ ἐκτελέσωσι τὰ καθήκοντα τὰ ἐπιβαλλόμενα εἰς τὴν πρώτην μονάδα καὶ τὴν πρώτην βάσιν καλῆς διοικήσεως. Ὁ νόμος δὲ περὶ διοικήσεως τῶν νομῶν, παραβλέψας τοὺς δήμους, ἐστερήθη τῆς κυριωτέρας αὐτοῦ βάσεως, τοῦ σκοποῦ τῆς βελτιώσεως τῆς διοικήσεως. Ἀνεξαρτήτως δὲ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ ἐλαττώματος αὐτοῦ, ἡ πλήρης ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου τούτου καθίσταται προβληματικὴ ἕνεκα τῆς ἀτελοῦς δικαιοδοσίας καὶ τῶν γλίσχρων πόρων, οὓς παρέχει εἰς τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον. Αἱ ἐξουσίαι καὶ ἡ δικαιοδοσία, αἵτινες δίδονται εἰς αὐτὸ, εἰσὶ τοσούτῳ περιωρισμέναι, ὥστε δυσκόλως δύναταί τις νὰ παραδεχθῇ, ὅτι θὰ ἑλκύσωσι τὴν προσοχὴν καὶ τὴν ἐπιμέλειαν τῶν μελῶν αὐτοῦ, οἱ δὲ πόροι οἱ χορηγούμενοι εἰς αὐτὸ εἶναι ἀσήμαντοι καὶ οὐδὲν παρέχουσι μέσον ἐνεργείας καὶ δράσεως. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους δὲν εἶναι πιθανὸν, ὅτι ἡ λειτουργία τῶν Νομαρχιακῶν Συμβουλίων καὶ ἡ δι’ αὐτῶν μόρφωσις νομαρχιακῆς ζωῆς θ’ ἀποβῶσι πραγματικαί, καὶ ὅτι καὶ ὁ θεσμὸς αὐτῶν δὲν θὰ περιέλθῃ εἰς τὴν ἀδράνειαν καὶ τὴν ἀχρηστίαν, εἰς ἣν περιῆλθον τὰ Ἐπαρχιακὰ Συμβούλια. Τὴν αὐτὴν παράβλεψιν καὶ περιφρόνησιν πρὸς τοὺς δήμους καὶ τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς παρουσιάζει καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ διοικητικῆς ἀστυνομίας, ἥτις ἔρχεται ν’ ἀντικαταστήσῃ τὴν στρατιωτικήν. Ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία ἐπέφερε πρώτη τὸ τραῦμα, οὗ τὰ ἀποτελέσματα βλέπομεν εἰς τὴν λειτουργίαν τῶν δήμων. Αὕτη ἀφῄρεσεν ἀπὸ τοὺς δήμους τὴν κυριωτέραν αὐτῶν ζωὴν καὶ μέρος τῶν πόρων αὐτῶν...

§92Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποίαν δρᾶσιν;

§93Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἂν ἐννοεῖτε ὅτι ἡ δρᾶσις τῆς δημοτικῆς ἀστυνομίας δὲν ἦτο καλὴ, καὶ περιεῖχε πολλὰς ἐλλείψεις, εἴμεθα σύμφωνοι. Ἀλλὰ τίς ἔπταισεν εἰς τοῦτο; ἔπταισαν μόνον οἱ δῆμοι; Ὄχι· ἔπταισε κυρίως ἡ κεντρικὴ ἐξουσία. Τὸ μέγα μέρος τῆς κακῆς ἀστυνομικῆς δράσεως τῶν δήμων πρέπει ν’ ἀποδοθῇ εἰς τὴν κεντρικὴν ἐξουσίαν, ἥτις εἶχε καὶ ἔχει τὴν ἐπίβλεψιν καὶ τὴν κηδεμονίαν αὐτῶν. Ποίαν δὲ χρῆσιν ἐποιήσατο τῆς κηδεμονίας καὶ ἐπιβλέψεως ταύτης, καὶ πῶς αὕτη καθωδήγησε τοὺς δήμους εἰς τὴν δρᾶσιν αὐτῶν; Βεβαίως ἀτελέστατα. Οὐδέποτε ἢ σπανίως ἡ κεντρικὴ ἐξουσία καθωδήγησεν ἐπαρκῶς εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων των ἢ ἐτιμώρησε δεόντως τὰς παρεκτραπείσας δημοτικὰς ἀρχάς.

§94Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πῶς τὸ λέγετε αὐτό;

§95Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ λέγω, διότι δυστυχῶς εἶναι ἡ ἀλήθεια. Τὰς ἀτελεῖς καὶ ἀκαίρους τιμωρίας καὶ τὰς μικρὰς φροντίδας τοῦ δημοτικοῦ τμήματος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν δυνάμεθα νὰ τὰς θεωρήσωμεν ὡς ἀληθῆ καθοδήγησιν καὶ ἐπίβλεψιν τῶν δήμων παρὰ τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας...

§96ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πῶς συμβιβάζεται αὐτὸ μὲ τὰς ἀρχάς σας;

§97Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πληρέστατα. Ὑμεῖς συγχέετε τὴν ἔννοιαν τῆς αὐτοδιοικήσεως μὲ τὴν τῆς ἀνεξαρτησίας ἀφ’ ἑνός, καὶ ἀφ’ ἑτέρου μὲ τὴν τοῦ δῆθεν περιορισμοῦ τῆς αὐτοβουλίας τοῦ Ὑπουργοῦ διὰ τῆς συγκεντρώσεως τῆς ἐξουσίας εἰς Συμβούλια δρῶντα ὑπ’ αὐτόν. Ἡ αὐτοδιοίκησις καὶ ἡ ἀποκέντρωσις οὐ μόνον συμβιβάζονται μὲ τὴν ἐπίβλεψιν καὶ τὴν κηδεμονίαν τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ μετ’ αὐτῶν δύνανται νὰ λειτουργήσωσιν ἀποτελεσματικῶς καὶ ἐπωφελῶς πανταχοῦ, πρὸ πάντων δ’ εἰς τὴν χώραν ἡμῶν. Τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔφερε τὴν δρᾶσιν τῶν δήμων ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία, ἦλθε νὰ ἐπιτείνῃ ὁ νόμος περὶ διοικητικῆς ἀστυνομίας. Ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία εἶχε βεβαίως τι τὸ τραχὺ ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν καθηκόντων αὐτῆς. Περιεῖχεν ὅμως πλειότερα στοιχεῖα ἀμεροληψίας τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας, ἥτις δύναται ν’ ἀποβῇ ὄργανον καθαρῶς κομματικόν. Δυσκολώτερον δύναταί τις νὰ παραδεχθῇ, ὅτι ἀξιωματικὸς ἀστυνόμος, ἀποκτήσας τὸν βαθμὸν αὐτοῦ ἐν τῷ στρατῷ ἄνευ ἐπηρείας τοῦ κόμματος, ἤθελεν ἀποβῇ κομματικὸν ὄργανον, ὅπως εἶναι δυνατὸν ὅτι θέλει ἀποβῇ ὁ διοικητικὸς ἀστυνόμος, ὅστις θὰ ὀφείλῃ τὴν θέσιν καὶ τὸν διορισμὸν αὑτοῦ εἰς τὸ κόμμα. Διὰ τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας ὁ δῆμος, ὅστις εἰς ὅλας τὰς κοινοβουλευτικῶς διοικουμένας χώρας ἀποτελεῖ τὴν πρώτην βάσιν τῆς διοικήσεως, ἐστερήθη τῆς κυρίως αὐτοῦ δράσεως, δι’ αὐτῆς δὲ καὶ διὰ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἐστερήθη τῶν πόρων τῆς λειτουργίας καὶ τῆς ὑπάρξεως αὐτοῦ· μετεβλήθη δ’ οὕτως εἰς ἁπλοῦν σχεδὸν ὄργανον φορολογικόν, καὶ ληξιαρχικόν, οὕτως εἰπεῖν, πρὸς ἔκδοσιν διαφόρων πιστοποιητικῶν.

§98Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὥστε ὁ δῆμος δὲν ἔχει ἄλλα καθήκοντα, παρὰ μόνον ἀστυνομικὰ, καὶ ὅταν στερηθῇ τὰ ἀστυνομικὰ καθήκοντα, δὲν ὑπάρχει!

§99Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὰ ἀστυνομικὰ καθήκοντα τοῦ δήμου βεβαίως εἶναι ἡ βάσις τῆς ὑπάρξεώς του. Τοιαύτη δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ οὔτε ἡ ἀνάμιξίς του εἰς τὴν βεβαίωσιν διαφόρων φόρων, οὔτε ἡ ἔκδοσις πιστοποιητικῶν. Βεβαίως τὰ ἀστυνομικὰ εἶναι ἡ βάσις. Αἱ καθημεριναὶ σχέσεις μεταξὺ τῶν δημοτῶν, αἱ ὑπαγόμεναι εἰς τὴν ἀστυνομίαν καὶ τὴν ἀγορανομίαν, ἀποτελοῦσι κυρίως τὸν βίον τὸν δημοτικόν. Ἑπομένως ἡ ἀφαίρεσις ἀπὸ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν πάσης ἐπεμβάσεως εἰς τὴν διεύθυνσιν καὶ τὸν διακανονισμὸν τῶν σχέσεων τούτων, ἡ ἐπελθοῦσα διὰ τῆς στρατιωτικῆς καὶ τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας, στερεῖ τοὺς δήμους τῆς ἀληθοῦς αὐτῶν δράσεως. Οἱ δῆμοι κακῶς ἐξετέλουν τὰ ἀστυνομικὰ αὑτῶν καθήκοντα, ὡς ἀνέπτυξα πρὸ ὀλίγου. Ἔπρεπε διὰ τοῦτο νὰ ἐκμηδενισθῶσιν οἱ δῆμοι, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συμβιβασθῇ ἡ πλήρης αὐτῶν ὕπαρξις μὲ τὴν τελειοτέραν ὀργάνωσιν τῆς ἀστυνομίας; Ἂν ἐξετέλει κακῶς τὰ ἀστυνομικὰ αὑτοῦ καθήκοντα ὁ δῆμος, ἐξετέλει συγχρόνως κακῶς ἡ κεντρικὴ διοίκησις τὸ καθῆκον τῆς καθοδηγήσεως καὶ τῆς ἐπιβλέψεως αὐτοῦ. Δὲν ἔπρεπε δὲ, ἀποδίδοντες τὸ σφάλμα εἰς μόνον τὸν δῆμον, νὰ ἐκμηδενίσωμεν αὐτὸν καὶ τὸν καταστήσωμεν ἀνίκανον ν’ ἀποτελέσῃ, ὡς πανταχοῦ, τὴν βάσιν τῆς διοικήσεως. Ὅτε ἐψηφίσθη ὁ νόμος περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ἄλλαι σκέψεις ἐπεκράτουν παρ’ ἡμῖν. Ἐζητοῦμεν τότε πόρους καὶ οἰκονομίας καὶ ἐν τῇ διοικήσει καὶ ἐν τῷ στρατῷ. Τοιαύτας δὲ παρέσχεν ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία. Ἡ βελτίωσις τῆς διοικήσεως ἐθεωρεῖτο ὡς δευτερεῦον ζήτημα καὶ δὲν εἵλκυεν ὁλόκληρον τὴν προσοχὴν ἡμῶν. Σήμερον ὅμως ἡ βελτίωσις τῆς διοικήσεως, καὶ σὺν αὐτῇ ἡ ἀνόρθωσις τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, ἀποτελεῖ τὸ κυριώτερον ἡμῶν μέλημα μετὰ τὰ ἐπελθόντα εἰς τὴν χώραν δυστυχήματα. Ἄν δὲ πράγματι θέλωμεν νὰ ἐπιτύχωμεν τοῦ σκοποῦ τούτου, ὀφείλομεν ν’ ἀρχίσωμεν τὴν βελτίωσιν τῆς διοικήσεως ἀπὸ τῆς πρώτης αὐτῆς βάσεως. Εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ἐξεύρωμεν σύστημα ἀστυνομικὸν, ἐξασφαλίζον τὴν δημοσίαν τάξιν, χωρὶς νὰ ἐκμηδενίσῃ τοὺς δήμους. Ἠδυνάμεθα νὰ ἐκλέξωμεν μεταξὺ διαφόρων συστημάτων, ἐφαρμοζομένων ἀλλαχοῦ καὶ ἐπιτυγχανόντων τοῦ σκοποῦ τούτου· τὸ σύστημα π. χ. τὸ ἐφαρμοζόμενον ἐν Γαλλίᾳ, τοῦ διορισμοῦ τῶν ἀστυνόμων παρὰ τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας καὶ τοῦ διορισμοῦ τῶν ἄλλων ὀργάνων τῆς ἀστυνομίας παρὰ τοῦ δήμου. Ἡ κεντρικὴ ἐξουσία ἤθελεν ἔχει τοιουτοτρόπως οὐ μόνον τὴν ἐποπτείαν, ἀλλὰ καὶ τὴν διεύθυνσιν τῆς ἀστυνομίας, χάριν τῆς δημοσίας τάξεως, ἤθελε συμμετέχει εἰς τὴν ἐνέργειαν αὐτῆς καὶ δὲν ἤθελεν ἀποξενωθῆ πάσης δράσεως ἐπὶ τῶν καθημερινῶν σχέσεων τῶν δημοτῶν. Ἠδυνάμεθα ἐπίσης νὰ προτιμήσωμεν τὸ σύστημα τὸ ἐφαρμοζόμενον εἰς πολλὰ ἄλλα Κράτη καὶ ἀπορρέον ἐκ τῆς διακρίσεως τῶν ἀληθῶς ἀστυνομικῶν καθηκόντων, τῶν σχετιζομένων μὲ τὴν δημοσίαν τάξιν καὶ ἀσφάλειαν, ἀπὸ τῶν καθηκόντων τῶν ἁπλῶς ἀγορανομικῶν τῶν ἀφορώντων τὴν εὐκοσμίαν τῶν πόλεων. Τὴν διάκρισιν δὲ τῶν διαφόρων τούτων καθηκόντων εὐκόλως δυνάμεθα νὰ καθορίσωμεν, καὶ ν’ ἀναθέσωμεν τὰ μὲν ἀφορῶντα τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν εἰς τὴν κεντρικὴν ἐξουσίαν, τὰ δὲ ἀφορῶντα τὴν εὐκοσμίαν τῶν πόλεων εἰς τοὺς δήμους. Ἂν δὲ τοιοῦτον ἠθέλομεν παραδεχθῆ σύστημα, δὲν ἠθέλομεν ἔχει ἀνάγκην τοῦ σχηματισμοῦ ἰδιαιτέρου σώματος ἀστυφυλακῆς, ἥτις κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν αὐξάνει τὰς δαπάνας τοῦ Δημοσίου κατὰ 2,000,000 δραχ. περίπου. Θὰ ἠδυνάμεθα ν’ ἀναθέσωμεν τὸ ἔργον τῆς ἐν ταῖς πόλεσι δημοσίας ἀσφαλείας εἰς τὴν χωροφυλακὴν, εἰς ἣν εἶναι ἀνατεθειμένη ἡ φροντὶς περὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἐν τῇ ὑπαίθρῳ χώρᾳ, καὶ ἥτις βελτιουμένη καὶ ἀναδιοργανουμένη θὰ ἠδύνατο ἐπαρκῶς νὰ ἐκτελέσῃ καὶ τὸ ἔργον τοῦτο. Ἀσφαλῶς δὲ θὰ ἠδυνάμεθα ν’ ἀφήσωμεν τὰ καθήκοντα τῆς ἀγορανομίας εἰς τοὺς δήμους, βελτιοῦντες τὴν λειτουργίαν αὐτῶν, καὶ καθιστῶντες θετικὴν καὶ ἀληθῆ τὴν ἐπίβλεψιν τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας ἐπὶ τῆς δράσεως αὐτῶν. Ἡ διάκρισις δὲ τῶν ἀστυνομικῶν ἀπὸ τῶν ἀγορανομικῶν καθηκόντων ἀποβαίνει εὔκολος καὶ ἐν αὐτῇ τῇ ἰσχυούσῃ παρ’ ἡμῖν νομοθεσίᾳ περὶ ἀστυνομίας, ἐν ταῖς διατάξεσι τῆς ὁποίας διακρίνονται τὰ ἔργα τὰ σχετιζόμενα μὲ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν καὶ ἐκεῖνα, ἅτινα ἀναφέρονται εἰς τὴν εὐκοσμίαν τῶν πόλεων. Ποιούμενοι δὲ τὴν διάκρισιν ταύτην, ἠθέλομεν ἀποφύγει τὴν ἐκτέλεσιν μεγάλου μέρους τῆς δαπάνης τῶν 4,500,000 δρ., ἃς ἀπαιτεῖ ἡ διοικητικὴ ἀστυνομία, καὶ ἠθέλομεν καταστήσει τὸν δῆμον δρῶσαν διοικητικὴν μονάδα καὶ δυναμένην νὰ παρέξῃ θετικὴν βάσιν βελτιώσεως τῆς διοικήσεως τῆς χώρας, ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ δυνηθῇ νὰ στηριχθῇ καὶ ἡ ἀνόρθωσις τῶν οἰκονομικῶν καὶ αὐτῆς καὶ τοῦ Δημοσίου. Καὶ ἑτέραν βελτίωσιν τῆς δράσεως τῶν δήμων πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν ἐν τῇ δημοτικῇ ὁδοποιΐᾳ καὶ ἐν τῇ δημοτικῇ ἐκπαιδεύσει διὰ τῆς βελτιώσεως τῆς περὶ αὐτῶν ἰσχυούσης σήμερον νομοθεσίας. Εἰς τὰ Νομαρχιακὰ δὲ Συμβούλια πρέπει ν’ ἀναθέσωμεν πληρέστερον ἢ ὅσον πράττει τοῦτο ὁ ψηφισθεὶς νόμος, τὰ ἔργα τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας καὶ τὴν ἐνεργὸν ἐπίβλεψιν τῶν ἐργασιῶν τῶν δήμων. Ἡ ἀνάθεσις τῶν ἔργων τῆς δημοτικῆς καὶ ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας καὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς τοὺς δήμους καὶ εἰς τοὺς νομοὺς θὰ ἐπέφερεν ἑτέραν ἀξίαν λόγου οἰκονομίαν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, καὶ ἤθελε καταστήσει εὔκολον εἰς τὸ Δημόσιον νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸν δι’ ἐπιχορηγημάτων εἰς τοὺς πράγματι πτωχοὺς δήμους, θὰ διηυκόλυνε δὲ συνάμα καὶ τὴν παρά τε τῶν δήμων καὶ παρὰ τῶν νομῶν ἐξεύρεσιν τῶν ἀναγκαίων πόρων πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, ἅτινα, συνδεόμενα μὲ τὴν ὕπαρξιν καὶ τὴν δρᾶσιν αὐτῶν, ἤθελον ἀνατεθῆ εἰς αὐτούς. Ἡ Κυβέρνησις τοιοῦτον σύστημα καὶ τοιαύτας ἰδέας περὶ βελτιώσεως τῆς διοικήσεως, ἀπορρεούσας ἐκ τῶν βάσεων τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν καὶ εὑρισκομένας ἐν ἁρμονίᾳ μετ’ αὐτοῦ, δὲν εὗρεν ἴσως καιρὸν ἢ δὲν ἠθέλησε νὰ μελετήσῃ, ἐπροτίμησε δὲ, εἰς ὅλα τὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν, νὰ ὁδηγηθῇ ἐκ τοῦ πνεύματος τῆς ἐπεκτάσεως τῆς δικαιοδοσίας καὶ τῆς δράσεως τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας καὶ τῆς αὐξήσεως τοῦ προσωπικοῦ τοῦ ἀπὸ τοῦ κέντρου ἀμέσως ἐξαρτωμένου. Ἐξέτεινε τὴν ἐξουσίαν τοῦ κέντρου διὰ τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας, καὶ ἐπιδιώκει τοῦτο διὰ τοῦ μὴ ψηφισθέντος νομοσχεδίου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Τόσον δὲ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον διέπει τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἡ ἐπέκτασις τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας καὶ ἡ αὔξησις τοῦ προσωπικοῦ τοῦ ἐξ αὐτῆς ἐξαρτωμένου, ὥστε, ὅταν ἐπείσθη, ὅτι τὸ νομοσχέδιον περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ ὁλόκληρον, ὡς εἶχεν ὑποβληθῆ, καὶ εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συμπτύξῃ αὐτὸ εἰς 7 ἢ 8 μόνον ἄρθρα, ἐν τῇ συμπτύξει ταύτῃ ἐγκατέλειψεν ὁλόκληρον τὸ παρ’ αὐτῆς προτεινόμενον σύστημα δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τὰς ἐπαγγελίας της περὶ ἀνυψώσεως καὶ βελτιώσεως αὐτῆς, καὶ περιωρίσθη εἰς μόνας τὰς διατάξεις τὰς ἀφορώσας διορισμοὺς νέων ὑπαλλήλων καὶ αὔξησιν δαπανῶν. Τὸ αὐτὸ δ’ ἐγένετο καὶ εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ Προξενείων τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ. Καὶ ἐν αὐτῷ ὅλαι αἱ βελτιώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπρόκειτο νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὸν προξενικὸν κλάδον, ὅταν ἡ ἔκτασις τοῦ νομοσχεδίου τούτου κατέστησε δύσκολον τὴν συζήτησιν καὶ ψήφισιν αὐτοῦ ἐν τῇ παρούσῃ συνόδῳ, ἐγκατελείφθησαν, καὶ ἐν τῇ συμπτύξει καὶ αὐτοῦ εἰς ὀλίγα ἄρθρα περιελήφθησαν μόνον αἱ διατάξεις αἱ ἀφορῶσαι εἰς αὔξησιν δαπανῶν καὶ προσθήκην προσωπικοῦ...

§100Α. ΡΩΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν τὸ ἐπιδοκιμάζετε;

§101Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν τὸ συζητοῦμεν τώρα.

§102ΔΑΟΥΤΗΣ. Εἰς τὸν προξενικὸν κλάδον ἡ βελτίωσις εἶναι εἰς τὴν μισθοδοσίαν.

§103Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν συζητῶ τὴν οὐσίαν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἀνέφερα τὸ γεγονὸς τῆς συμπτύξεως τῶν δύο νομοσχεδίων, διότι αὕτη δεικνύει, ὅτι αἱ μὲν βελτιώσεις αἱ ἀναπτυσσόμεναι εἰς τὰ καθέκαστα αὐτῶν ἀποτελοῦσι τὸ πλαίσιον τῆς εἰκόνος, εἰκὼν δὲ κυρίως εἶναι ἡ αὔξησις τῶν δαπανῶν καὶ ἡ αὔξησις τοῦ προσωπικοῦ. Διὰ τοῦτο, ὅταν παρουσιάσθη ἀνάγκη ἀβαρίας, ἀπερρίφθη τὸ πλαίσιον, ὅπερ ἐχαρακτηρίζετο ὡς ἐνέχον βελτιώσεις τῶν ὑπηρεσιῶν, καὶ ἔμεινεν ἡ εἰκὼν, ἥτις εἶναι προσθήκη δαπανῶν καὶ αὔξησις προσωπικοῦ. Ἡ ἐπικράτησις τοιούτου πνεύματος εἰς τὰς σκέψεις καὶ τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως ἐπεξηγεῖ καὶ τὴν ἐπιθυμίαν ἐπιδείξεως περισσευμάτων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, διότι ἄνευ τοιούτων δὲν θὰ ἐδικαιολογεῖτο ἡ αὔξησις τῶν δαπανῶν. Τοῦτο ἐνθυμίζει ἑτέρας ἐποχὰς, τὴν τοῦ 1883 καὶ 1884 καὶ τὴν τοῦ 1887. Καὶ τότε οἱ προϋπολογισμοὶ ἡμῶν παρουσιάζοντο μὲ περισσεύματα δικαιολογοῦντα τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν, τὰ ἀποτελέσματα δ’ ἦσαν δυστυχῶς ἐλλείμματα διαρκῆ καὶ δάνεια. Ἀλλὰ τότε, Κύριοι, ὑπῆρχε τοὐλάχιστον ἕν σύστημα, ἐσφαλμένον μὲν, ἀλλὰ στηριζόμενον εἰς τὸν σκοπὸν τῆς ἀποσοβήσεως τῆς πτωχεύσεως τοῦ Κράτους. Ὁ σκοπὸς δ’ οὗτος συνετέλει εἰς τὸν καθορισμὸν κύκλου τινὸς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, εὐρέος μὲν καὶ ἐσφαλμένου, ἀλλ’ ἐντὸς τοῦ ὁποίου περιωρίζοντο ἡ δρᾶσις αὐτῆς καὶ αἱ αὐξήσεις τῶν δαπανῶν. Σήμερον ὅμως δὲν ἔχομεν καθωρισμένον τι σύστημα, ἐπιδιῶκον θετικὸν σκοπὸν, καὶ βασιζόμενον ἐπὶ θετικῶν ἀρχῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ στηρίζωνται τὰ νομοθετήματα καὶ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα προτείνονται πρὸς ἀνόρθωσιν τῆς ἀτυχοῦς ἡμῶν χώρας, ἡ ὁποία μετὰ τὰ δυστυχήματα τοῦ πολέμου περιῆλθεν εἰς τὰς δυσχερείας, καθ’ ὧν παλαίει. Διὰ τοῦτο βλέπομεν ἐν τοῖς ὑποβαλλομένοις νομοσχεδίοις ἀρχὰς ἀλληλοσυγκρουομένας. Καὶ ἐν μὲν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ διοικήσεως τῶν νομῶν ἀναπετάννυται ἡ σημαία τῆς ἀποκεντρώσεως καὶ τῆς αὐτοδιοικήσεως, ἐν δὲ τῷ νομοσχεδίῳ περὶ διοικητικῆς ἀστυνομίας δεσπόζει ἡ σημαία τῆς ἀκράτου συγκεντρώσεως καὶ ἀπολυταρχίας, καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐπανέρχεται ἡ συγκέντρωσις, καλυπτομένη ὄπισθεν ἑνὸς Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου. Καὶ ἐὰν, Κύριοι, ἓν ἐσφαλμένον σύστημα, στηριζόμενον ἐπὶ κεντρικῆς τινος ἰδέας, διαγραφούσης ὡρισμένον κύκλον ἐνεργείας, δύναται νὰ ἐπιφέρῃ ἐπιβλαβῆ ἀποτελέσματα, ὡς ἐπέφερε παρ’ ἡμῖν ἡ πρὸ τῆς πτωχεύσεως ἐφαρμοσθεῖσα πολιτικὴ, δυνάμεθα νὰ φαντασθῶμεν ὁποῖα ἔσονται τ’ ἀποτελέσματα μιᾶς ἀρχῆς μεταρρυθμιστικῆς, ἄνευ ἀρχῆς τινος θεμελιώδους, ἄνευ συστήματος καὶ ἄνευ ὡρισμένου κύκλου ἐνεργείας. Μεταρρυθμίζοντες, μόνον καὶ μόνον, ὅπως μεταρυθμίσωμεν, δὲν κινδυνεύωμεν ἴσως νὰ περιέλθωμεν ἐκ νέου εἰς πτώχευσιν, διότι δυστυχῶς εὑρισκόμεθα ἐν αὐτῇ. Ἀλλ’ ἐὰν οὕτω βαδίζοντες ἐξακολουθήσωμεν τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν τοῦ Δημοσίου, δυνάμεθα νὰ καταλήξωμεν εἰς οἰκονομικὴν ἀνεπάρκειαν, ἡ ὁποία θὰ φέρῃ ὡς ἀποτέλεσμα κατ’ ἀρχὰς τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας...

§104Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ τὴν ἐπέκτασιν τοῦ ἐλέγχου.

§105Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. .. Ἡ ἐπαύξησις δὲ τῆς φορολογίας δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰ ὑπὸ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας ὁριζόμενα ὅρια. Ἐν τόπῳ δὲ πτωχῷ, ὡς ὁ ἡμέτερος, τὰ ὅρια ταῦτα δὲν εἶναι πολὺ εὐρέα. Δὲν ἠξεύρω δὲ, ἂν δὲν ἐφθάσαμεν ἤδη εἰς τὰ ὑπὸ τῆς καταστάσεως τῆς χώρας ἡμῶν ὁριζόμενα φορολογικὰ ὅρια, καὶ ἂν δυνάμεθα νὰ αὐξήσωμεν τὴν ἰσχύουσαν φορολογίαν· ἂν δὲ τοῦτο ᾖναι ἀληθὲς, — καὶ τοῦτο παραδέχονται σχεδὸν πάντες, — ἡ ἀνεπάρκεια, ἣν δύναται νὰ φέρῃ τοιαύτη πολιτικὴ, μὴ δυναμένη νὰ θεραπευθῇ διὰ τῆς μὴ ὑπαρχούσης πίστεως τοῦ Δημοσίου, θὰ μᾶς ἀναγκάσῃ νὰ ζητήσωμεν τὴν θεραπείαν αὐτῆς ἐν τῇ ἀποτόμῳ περικοπῇ τῶν δαπανῶν, καὶ νὰ τρέξωμεν τὸν κίνδυνον νὰ φέρωμεν εἰς παραλυσίαν τὴν ἐν γένει διοίκησιν τῆς χώρας. Ἡμεῖς προσεπαθήσαμεν νὰ βελτιώσωμεν, εἰ δυνατὸν, τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια. Δυστυχῶς δὲν ἠδυνήθημεν, διότι τὰ κυριώτερα ἐξ αὐτῶν ἐψηφίσθησαν ἐν πρωϊναῖς ὥραις, κατὰ τὰς ὁποίας δὲν ὑπωπτεύομεν ὅτι ἠδύναντο νὰ ψηφισθῶσι. Κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν ὅμως αὐτῶν πιστεύομεν, ὅτι θέλει πεισθῆ καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἐν ἁρμονίᾳ μήτε μὲ τὴν ἰδιοφυΐαν καὶ τὸ πολίτευμα τοῦ τόπου, μήτε μὲ τοὺς πόρους καὶ τὰς οἰκονομικὰς αὐτοῦ δυνάμεις, δὲν ἐφαρμόζονται, καὶ ἂν ἐφαρμοσθῶσι, βεβαίως θὰ καταλήξωσιν εἰς ἀποτελέσματα ἀλλοῖα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐπιδιώκουσιν. Ἐν τῇ λήξει δὲ τῆς παρούσης συνόδου εὑρισκόμενοι, δὲν ἔχομεν ἢ νὰ εὐχηθῶμεν, ὅπως κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον εὕρομεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ συζητήσωμεν τὰ μέτρα τὰ πράγματι ἐπιβαλλόμενα ἐκ τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν περιῆλθεν ἡ χώρα, καὶ ἅτινα πρὸς ἀνόρθωσιν αὐτῆς νὰ στηρίζωνται ἐπὶ τῶν θετικῶν ἀναγκῶν καὶ ἐπὶ τῆς ἰδιοφυΐας της, καὶ νὰ εὑρίσκωνται ἐν ἁρμονίᾳ μὲ τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις αὐτῆς καὶ μὲ τοὺς πόρους τοῦ Δημοσίου.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαρκεζίνης ἔχει τὸν λόγον.

§107Β. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἤκουσα προχθὲς μετὰ τῆς προσοχῆς καὶ τῆς εὐλαβείας, μετὰ τῆς ὁποίας ὀφείλει πᾶς Βουλευτὴς νὰ ἀκούῃ ἀγορεύοντος, καὶ ἀκούει, τοῦ ἐντίμου Γορτυνίας πολιτευτοῦ. Ἀρχόμενος οὗτος τῆς ἀγορεύσεως αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, ἔλεγεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν πρέπει αὕτη νὰ ζητῇ νὰ ἀνεύρῃ ἐκ τοῦ τεύχους τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον οἱ ἑκάστοτε Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβάλλουν ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, νὰ ζητῇ νὰ ἀνεύρῃ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐνουθέτει ὅμως τὴν Βουλὴν, ὅπως, ὡς ἔλεγεν, ἐνουθέτησε καὶ ἄλλας Βουλὰς ἐν τῷ παρελθόντι, — ἔχει δὲ δικαίωμα νὰ νουθετῇ ὁ ἐκ Γόρτυνος πολιτευτὴς καὶ ὡς ἐκ τῆς ἡλικίας αὑτοῦ καὶ ὡς ἐκ τῆς μακροτάτης εἰς τὴν πολιτικὴν ἀναστροφῆς του, — ἐνουθέτει, λέγω, τὴν Βουλὴν, ἵνα ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑποβληθέντος ἐξετάσῃ καὶ ἀνεύρῃ τὴν ἐσωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἤκουσα, Κύριοι, πολλάκις ἐπαναληφθὲν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως δὲν δύναται νὰ κριθῇ ἐκ τοῦ ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ, διότι ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος κατὰ τὸ ἥμισυ μὲν εἶναι ἀπολογισμὸς, κατὰ τὸ ἕτερον δὲ ἥμισυ στηρίζεται ἐπὶ τῶν βάσεων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθησαν καὶ οἱ παλαιοί, οἱ ἄλλοτε ὑποβληθέντες καὶ ἐπιψηφισθέντες προϋπολογισμοί. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν παραδέχομαι τὴν γνώμην ταύτην, τάσσομαι δὲ ἐν τούτῳ — ὀφείλω δὲ νὰ προσθέσω ἐν τούτῳ καὶ μόνῳ — μετὰ τῆς γνώμης τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ, ὁ ὁποῖος, κρατῶν ἀνὰ χεῖρας τὸ τεῦχος τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐξήταζε προχθὲς, καὶ πολὺ δικαίως, τὴν ἐσωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ περίοδος, Κύριοι, ἡ πολιτικὴ, τὴν ὁποίαν διανύει τὸ Κράτος ἡμῶν, εἶναι περίοδος εἰς ἄκρον κρίσιμος, περίοδος εἰς ἄκρον δυσχερής. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, μετὰ τὴν συμφορὰν, ἡ ὁποία ἀθρόα ἐπέσκηψεν ἐπὶ τῆς χώρας, ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀφιερώσῃ τὰς μόνας ἐναπολειπομένας εἰς αὐτὸν ἐλπίδας περὶ ἀνορθώσεως καὶ ἀναστηλώσεως τῶν τῆς χώρας εἰς τὸ πολιτικὸν ἐκεῖνο κόμμα, τὸ ὁποῖον τοσοῦτον ἔδρασε κατὰ τὸ παρελθὸν, τὸ ὁποῖον τοσοῦτον θὰ δράσῃ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, τὸ ὁποῖον ὅμως ὑπέστη τὴν μεγίστην τῶν συμφορῶν, ἀπολέσαν τὸ τιμαλφέστερον αὐτοῦ μέλος, τὸν περίπυστον αὐτοῦ ἀρχηγόν. Τὸ κόμμα τοῦτο συνδέεται μετὰ τῶν εὐγενεστέρων ἀληθῶς παραδόσεων πρὸς τὴν χώραν, διότι διὰ τοῦ ἀρχηγοῦ αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος μετὰ τὸν ἀείμνηστον Καποδίστριαν εἶναι ἐκεῖνος ὅστις ἐδείχθη ὅτι εἶχε τὸ μεγαλείτερον πολιτικὸν παράστημα ἐν τῇ χώρᾳ· διὰ τοῦ ἀρχηγοῦ αὑτοῦ, λέγω, ἔδωκε τὴν μεγαλειτέραν ὤθησιν εἰς τὴν πρόοδον τῆς χώρας, καὶ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ἄνευ φόβου διαψεύσεως ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι ἀπὸ τοῦ Τρικούπη χρονολογεῖται ἡ ἐποχὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν εἰσῆλθεν ἡ Ἑλλὰς ἐν τῇ χορείᾳ τῶν πεπολιτισμένων Κρατῶν. Μία φωνὴ (ἀριστερόθεν). Ὄχι δά!

§108ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἡ περίοδος τῶν στηλιτικῶν κλείει τὴν πρώτην πολιτικὴν περίοδον ἀπὸ τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς χώρας. Μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης οὐδὲν βῆμα ἐπετελέσαμεν· ἁπλῶς ἐβάδισε τὸ Κράτος βῆμα σημειωτὸν, ἀλλὰ τὸ βῆμα τὸ σημειωτὸν εἰς τὰ Κράτη δὲν εἶναι βῆμα προόδου, κατ’ ἐμὲ δὲ, οὐδὲ στασιμότητος εἶναι βῆμα· εἶναι βῆμα καθαρῶς ὀπισθοδρομικόν. Διότι τὰ Κράτη εὐγενῆ ἔχουσιν ἀποστολὴν, πῶς νὰ ἐπικρατῶσι μεταξὺ τῶν ἄλλων, πῶς νὰ ὑπερβάλλωσι τὸ ἓν τὸ ἄλλο. Ἡ ἅμιλλα δ’ αὕτη τῶν Κρατῶν εἶναι οὐχὶ μόνον ἡ κινοῦσα καὶ θερμαίνουσα αὐτὰ, ἀλλὰ καὶ ἡ δυναμένη νὰ ἀνοίξῃ δι’ αὐτὰ μίαν τετιμημένην σελίδα ἐν τῇ παγκοσμίῳ ἱστορίᾳ. Ὅπως βαδίζει σημειωτῶς μεταξὺ πολλῶν συμπορευομένων, κατ’ ἀνάγκην ὑπολείπεται τούτων, οἵτινες καὶ μόνοι δρέπουσι τῆς νίκης τὸν ἐπίφθονον θαλλόν. Ἀλλ’ ἡ παρουσία τοῦ Τρικούπη ἐπὶ τῆς πολιτικῆς σκηνῆς, ὡς ἀρχηγοῦ πολιτικοῦ κόμματος, προέκειτο νὰ μεταβάλῃ ἄρδην τὰς συνθήκας, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐβίου ἡ χώρα εἰς τὸ παρελθόν. Αὐτὸς ἔδωκε νέαν ὤθησιν εἰς τὴν μηχανὴν τὴν πολιτικὴν τῆς χώρας, αὐτὸς ἠθέλησε νὰ θέση τὴν χώραν ἐπὶ νέας ἀληθῶς αὔλακος, τὴν ὁποίαν αὐτὸς αὐταῖς χερσὶν ἤνοιξεν, ὅπως προαγάγῃ αὐτὴν εἰς τὸν πολιτισμόν. Ἐπηγγείλατο ἑαυτὸν ἀναμορφωτὴν, ὡς ἠκούσατε περὶ τούτου καὶ ἐκ τοῦ στόματος τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, καὶ κατ’ ἐμὲ ἀπέδειξεν, ὅτι ἦτο πράγματι τοιοῦτος. Ἀλλ’ ὁ ἀλησμόνητος ἐκεῖνος ἀνὴρ ἔσχεν ἓν μόνον ἁμάρτημα ἐν τῷ βίῳ· δὲν ἠδυνήθη ν’ ἀποκτήσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τὴν τιμητικὴν τοῦ ἐκ Γόρτυνος ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, ἢ μᾶλλον, διὰ νὰ ὁμιλήσω ἐν κυριολεξίᾳ, εἰς τὴν ὁποίαν μὲ ἔφερε προχθὲς ἀγορεύων ὁ ἀξιότιμος πολιτευτὴς, —διότι πρὶν, ὁμολογῶ, ὅτι τὸ ἠγνόουν, —εἶχε τὸ ἀτύχημα νὰ ἀποβάλῃ τὴν ἐμπιστοσύνην, τὴν ὁποίαν πρὶν εἶχεν ἐπ’ αὐτὸν ὁ ἐκ Γόρτυνος πολιτευτής· διότι, ὡς ἠκούσατε παρ’ αὐτοῦ, συνεδέετο οὗτος πρὶν διὰ στενωτάτων σχέσεων μετὰ τοῦ ἀειμνήστου ἀνδρός...

§109Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κοινωνικῶν σχέσεων.

§110ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἐνόμισα πολιτικῶν, καὶ δι’ αὐτὸ ὑπέθεσα, ὅτι μόλις ἠθέλησε νὰ πολιτευθῇ, ἐν ἰδίῳ προσώπῳ διεκδικῶν τὴν ἀρχὴν, ἀπεβάλετε τὴν ἐμπιστοσύνην ὑμῶν ἀπ’ αὐτοῦ.

§111Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Περὶ τῶν πολιτικῶν σχέσεών μου μετὰ τοῦ πολιτικοῦ ἀνδρὸς, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε, δὲν προσήκει εἰς ἐμὲ νὰ ὁμιλήσω. Τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, τὰ συμβεβηκότα τὰ ἀπὸ τοῦ 1863 μέχρι τοῦ 1875 εἶναι ἱκανὰ νὰ μαρτυρήσωσι τὰ περὶ τούτου. Ἀλλ’ ὡμίλησα περὶ κοινωνικῶν σχέσεων.

§112ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Δι’ αὐτὸ εἶπον καὶ ἐγὼ πρὶν, ὅτι παραδόξως ἤκουσα περὶ σχέσεων, διότι ὑπέλαβον ὅτι προέκειτο περὶ πολιτικῶν. Ἀντίπαλος, ὁμολογῶ, κρατερὸς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος τοῦ ἀοιδίμου πολιτευτοῦ, ἀπορῶ πῶς, ἐνῷ ἐθεώρει αὐτὸν ἐπαγγελλόμενον τὸν ἀναμορφωτὴν, ἀπορῶ πῶς καὶ σήμερον ἔτι δὲν ἠθέλησε νὰ χωνεύσῃ, ὅτι διὰ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ ἔργον αὑτοῦ ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης, τὸ ἀναμορφωτικόν, εἶχεν ἀνάγκην πρὸ παντὸς νέων νόμων, νέας νομοθεσίας, ἥτις νὰ ἐνθαρρύνῃ αὐτὸν εἰς τὸ νέον ὑψηλὸν αὑτοῦ ἔργον. Ἡ πολυνομία οὕτω τοῦ Τρικούπη ἦτο ἀνάγκη ἐπιβεβλημένη, διότι οὐδὲν σχεδὸν εὑρὼν ὄρθιον εἰς τὸν τόπον, ἦλθεν ὅπως τὰ πάντα ἀνεγείρῃ καὶ δημιουργήσῃ, ὁ δημιουργὸς δ’ ἔχει ἀνάγκην νέας νομοθετικῆς ἐργασίας, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ προσπορίσῃ τὰ ἀγαθὰ τῶν σκέψεων αὑτοῦ εἰς τὴν χώραν, ἐν τῇ ὁποίᾳ πολιτεύεται καὶ τὴν ὁποίαν κυβερνᾷ. Ἀλλ’ ἂν τοῦτο ἔρχεται νὰ δικαιώσῃ τὴν πολυνομίαν τοῦ Τρικούπη, φρονῶ ὅτι δὲν θὰ ἦναι ἴσως ἀκριβὴς ὁ ἀριθμὸς, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Δηλιγιάννης προχθὲς, τῶν νόμων, τοὺς ὁποίους συνέταξεν ὁ Τρικούπης καὶ ὑπέβαλεν εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Ἀνεβίβασεν οὗτος τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν εἰς 591. Δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ἠθέλησε νὰ πλαστογραφήσῃ τοὺς ἀριθμοὺς, θέλω ὅμως νὰ εἴπω, ὅτι πολλοὶ ἐκ τῶν νόμων τούτων εἶναι ἐξ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἠναγκάσθη ὁ ἀείμνηστος ἀνὴρ νὰ ὑποβάλῃ δὶς καὶ τρὶς ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, διότι ἅπαξ καὶ δὶς ἡ Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας ἀρχηγὸς ἦτο ὁ ἐκ Γόρτυνος ἀξιότιμος πολιτευτὴς, διαδεχομένη τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Τρικούπη, κατήργει αὐτούς. Δὲν θὰ λησμονήσω, ὅτι καὶ ἕνα ἀθωότατον νόμον, τὸν νόμον τὸν ὁποῖον εἶχεν ὑποβάλει ὁ Τρικούπης, διὰ τοῦ ὁποίου ὥριζεν, ὅπως οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι μὴ ἀνατυπῶνται κατ’ ἔτος, ἀλλὰ παραρτήματα αὐτῶν κατ’ ἔτος, ἅπαξ δὲ κατὰ τετραετίαν ἀνατυπῶνται, ἠναγκάσθη τὸν νόμον, λέγω, τοῦτον τρὶς νὰ ἐπαναφέρῃ ἐν ἰσχύϊ, διότι δὶς ἡ Κυβέρνησις Δηλιγιάννη κατήργησε τὸν νόμον τοῦτον, ἐλθοῦσα εἰς τὴν ἀρχήν. Ἄν παρείχετο ὁ χρόνος, τὸν ὁποῖον δυστυχῶς δὲν εἶχον χθές, διότι τὴν χθὲς δὲν ἠδυνήθην νὰ διαθέσω κατὰ βούλησιν, θὰ ἠδυνάμην ἴσως νὰ ἀποδείξω, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Δηλιγιάννη ἐψήφισε τοσούτους νόμους, ἴσως καὶ πλείονας, λαμβανομένου πάντοτε ὑπ’ ὄψιν κατ’ ἀναλογίαν τοῦ ὀλιγωτέρου χρονικοῦ διαστήματος, κατὰ τὸ ὁποῖον αὕτη ἐκυβέρνησε τὴν χώραν. Ἐξ ἄλλου προσήκει, κατ’ ἐμέ, ὅπως μὴ ἀναγράψωμεν εἰς τὸ παθητικὸν τοῦ Τρικούπη, ὡς πρὸς τὴν πολυνομίαν αὐτὴν, καὶ τὴν μεταβολήν, εἰς τὴν ὁποίαν προήρχετο ὡς πρὸς τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους πρώτην φορὰν ἐφήρμοζεν εἰς τὸν τόπον. Ἔχομεν παράδειγμα τοὺς νόμους περὶ φορολογίας τοῦ ἀνύδρου οἰνοπνεύματος, πρώτην φορὰν ὑπ’ ἐκείνου ἐπιβληθείσης. Βεβαίως περὶ τῶν τοιούτων νόμων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ τις, ὅτι εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς δύνανται οὗτοι νὰ κατασταθῶσι τοσοῦτον τέλειοι, ὥστε νὰ μὴ δέωνται μεταβολῆς, καὶ ἀμέσου μεταβολῆς, ἀφοῦ καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Γαλλίαν παρατηροῦμεν τοὺς νόμους περὶ τῆς τοιαύτης φορολογίας πολλάκις μεταβληθέντας. Ἀλλ’ ἵνα ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἐλέγξῃ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ἠθέλησε νὰ εἴπῃ, ὅτι κατὰ γράμμα αὕτη ἀκολουθεῖ τὴν πολιτικὴν τοῦ Τρικούπη, ὁ ὁποῖος, προσέθετο, ἐψήφιζε νόμους θεραπεύοντας ἴδια συμφέροντα πολιτικά. Ἂν μοὶ ἐπέτρεπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Δηλιγιάννης νὰ τῷ ὑποβάλω ἐρωτήσεις τινὰς, θὰ τῷ ἔλεγον, τίνας ἆρά γε ἐννοεῖ νόμους προσωπικοὺς, τοὺς ὁποίους ὑπέβαλεν ὁ Τρικούπης; Μὴ τάχα ἐννοεῖ ὡς προσωπικὸν νόμον τὸν νόμον περὶ προσόντων καὶ μονιμότητος τῶν δημοσίων λειτουργῶν εἰς τὰς ὑπηρεσίας τὰς ἀφορώσας τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν; Μὴ τοιοῦτον ὑπολαμβάνει τὸν νόμον περὶ προσόντων καὶ μονιμότητος τῶν δημοσίων λειτουργῶν ὅσον ἀφορᾷ τὰς ὑπηρεσίας τὰς ἀναφερομένας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν; Μὴ ὑπέλαβε προσωπικὸν νόμον, ἢ δωρεὰν πολιτικὴν πρὸς τοὺς φίλους αὑτοῦ, τὴν κατάργησιν τῆς στενῆς ἐκλογικῆς ἐπαρχιακῆς περιφερείας; Μὴ ὑπέλαβε προσωπικὸν νομοσχέδιον ἐκεῖνο, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκάλει εἰς αὐτοθυσίαν τοὺς Βουλευτὰς, ἀξιῶν καὶ ἐπιτυγχάνων, ὅπως ψηφίσωσι τὸν περιορισμὸν τοῦ ἰδίου αὐτῶν ἀριθμοῦ; Μὴ ὑπέλαβεν ὡς δημοτικὸν τὸν νόμον περὶ προσκλήσεως ξένων ὀργανωτῶν τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ, ἢ τὸν περὶ ἀπομακρύνσεως τοῦ στρατοῦ ἐκ τῆς πολιτικῆς, νόμον τὸν ὁποῖον ἠναγκάσθη τρὶς νὰ ψηφίσῃ ὁ Τρικούπης, διότι κατήργησε τοῦτον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἐπανειλημμένως, νὰ ψηφίσῃ κατὰ τὸ 1882, νὰ ψηφίσῃ κατὰ τὸ 1886, νὰ ψηφίσῃ κατὰ τὸ 1892; Μὴ περὶ χαμερπῶν ἐμερίμνα, διπλασιάζων τὰ ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ὁ ἔξοχος ἐκεῖνος ἀνήρ, συγχρόνως δὲ κατὰ τοσοῦτον συντελῶν τὸ σιδηροδρομικὸν δίκτυον καὶ τὴν λοιπὴν συγκοινωνίαν ἐν τῇ χώρᾳ; Μὴ ἐδούλευεν εἰς τὰ ἴδια ὁ Τρικούπης, καταρτίζων τὰς ναυτικὰς ἡμῶν Σχολὰς, ναυπηγῶν τὰ θωρηκτὰ καὶ τὸν λοιπὸν στόλον, ὅστις καὶ μόνον διὰ τῆς παρουσίας του, ἀφοῦ δυστυχῶς δὲν ἔδρασε, καταδικασθεὶς εἰς ἀδράνειαν, ἠδυνήθη ν’ ἀποτρέψῃ ἄλλο ἴσως στίγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐνδεχόμενον νὰ ἐστιγματίζετο καὶ ἡ ναυτικὴ ἡμῶν ἱστορία κατὰ τὸ προπαρελθὸν δύσφημον ἔτος; Ἀλλ’ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος πολιτευτής, ὅτι ὄχι μόνον ἀκολουθεῖ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις τὴν πολιτικὴν τοῦ Τρικούπη, ἀλλ’ ἀκολουθεῖ αὐτὴν κατὰ βῆμα καὶ κατὰ γράμμα. Μοὶ φαίνεται ὅτι τοῦτο, μακρὰν τοῦ νὰ θεωρηθῇ μομφὴ κατὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ὁ μεγαλείτερος αὐτῆς ἔπαινος, διότι τί ἄλλο καλλίτερον ἢ ν’ ἀκολουθῇ τις τὰς πολιτικὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας εἶχεν ὁ ἀείμνηστος ἐκεῖνος ἀνήρ; Διότι ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν μίαν ἀλήθειαν, ἣν οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι τὸ κόμμα ἐκεῖνο δὲν ἦτο κόμμα προσωπικόν, ἀλλ’ ἦτο κόμμα ἀρχῶν· ἀποδεικνύει δὲ τοῦτο ἡ σύγχρονος ἱστορία, διδάσκουσα τί ἐγένετο μετὰ τὸν θάνατον τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος αὐτοῦ. Εἰς τὴν Ἑλλάδα παρατηροῦμεν τὸ πρωτοφανὲς αὐτὸ θέαμα, ἐνῷ τὸ ἐναντίον παρίσταται πολλάκις ἐνταῦθα πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἡμῶν. Παρατηροῦμεν δηλαδὴ πολλάκις θεριζομένους τοὺς ὀπαδοὺς ζώντων τῶν ἀρχηγῶν, μόνον δὲ περὶ τοῦ Τρικούπη παρατηροῦμεν τὴν ἐξαίρεσιν, διότι βλέπομεν ἀποθανόντα μὲν τὸν ἀρχηγόν, διατηρούμενον δὲ συγχρόνως ἀκέραιον καὶ ἀκμάζον τὸ κόμμα αὐτοῦ μετὰ τὸν θάνατον αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἴδωμεν. Εἴπομεν ὅτι κατηγορήθη ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ὅτι ἀκολουθοῦσα τὴν πολιτικὴν τοῦ Τρικούπη ἀκολουθεῖ κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Γόρτυνος πολιτικὴν δημοκοπικήν. Ὅτι δημοκοπικοὶ δὲν εἶναι οἱ νόμοι, τοὺς ὁποίους ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐζήτησεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν, ὅπως ψηφίσῃ, ἀποδεικνύεται εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐκ τῶν βαρῶν, τὰ ὁποῖα ἐπέβαλε καὶ τὰ ὁποῖα, κατὰ τὸν ἀξιότιμον κ. Δηλιγιάννην, συνυπολογίζοντα ὅμως καὶ τὰ μὴ μετατραπέντα εἰς νόμους νομοσχέδια, ἀνέρχονται εἰς 6,500,000 δραχ. Ἀλλ’ ἐνῷ ἔλεγε ταῦτα ὁ ἀξιότιμος πολιτευτὴς, ἔπρεπε νὰ συνωμολόγει ἐξ ἄλλου, ὅτι, ἂν ἐζήτησε τοιαύτας θυσίας ἀπὸ τὸ ἔθνος ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, τὰς ἐζήτησεν ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς χώρας, διότι ἐν πρώτοις ἐζήτησε καὶ ἐψηφίσαμεν τὸν νόμον περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους. Ὁ νόμος οὗτος ἐγγυᾶται τὴν ζωὴν, ἡ ὁποία θὰ δοθῇ εἰς τὸν τόπον ἕνεκα τῆς διοικήσεως, τῆς ὁποίας θὰ ἀπολαύῃ ἐπὶ τέλους ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἀπόδειξις δὲ, ὅτι τοιαύτην σπουδαιότητα ἀπονέμει εἰς τὸν νόμον τοῦτον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, εἶναι, ὅτι ἐξηγέρθησαν πάντες οἱ κύριοι Βουλευταὶ καὶ ἐζήτουν εἷς ἕκαστος, ὅπως ἔχῃ πλησιέστερον εἰς τὴν ἐπαρχίαν του τὸν διοικητὴν, διὰ νὰ δύνηται νὰ τύχῃ τῶν ἀγαθῶν, περὶ τῶν ὁποίων ἐγγυᾶται ὁ νόμος οὗτος. Ἐζήτησε καὶ ἐψηφίσαμεν τὸν περὶ νομῶν καὶ τῆς διοικήσεως αὐτῶν νόμον, ὅστις θὰ παράσχῃ ἀληθῶς τὴν μεγαλειτέραν ἐκδούλευσιν εἰς τὴν χώραν. Διὰ τὸν στρατὸν εὑρέθη εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν, ὅπως ζητήσῃ παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ καταργηθῇ ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία, ἵνα οὕτως ἐπιδοθῇ ὁ στρατὸς εἰς τὰ ἴδια αὐτοῦ ἔργα. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν θὰ ἤρκει πρὸς τοῦτο καὶ μόνον, ἀναδιωργάνωσε τὴν χωροφυλακὴν, ἵνα ἀνατεθῶσιν εἰς αὐτὴν πᾶσαι αἱ ὑπηρεσίαι, αἱ ὁποῖαι μέχρι τοῦδε ἦσαν ἀνατεθειμέναι εἰς τὸν στρατόν, ἂν καὶ ἦσαν ξέναι πρὸς τὸν στρατόν. Ἀλλὰ ταῦτα ἀπῄτουν βεβαίως δαπάνας, αἵτινες ὅμως εἶναι δαπάναι παραγωγικαί, διότι εἶναι ὡς ὁ σπόρος, τὸν ὁποῖον φιλοτίμως κρύπτει ὁ σπορεὺς εἰς τὴν γῆν, ἵνα ἐν καιρῷ συγκομίσῃ ἐκ τούτου καὶ συλλέξῃ πλούσιον τὸν ἀμητόν. Ἔχομεν πολλὰ ἐπίσης νὰ παρατηρήσωμεν διὰ τὸν νόμον περὶ παρακρατήσεως τῆς σταφίδος καὶ περὶ Σταφιδικῆς Τραπέζης. Γνωρίζετε πάντες, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης τὴν πρώτην φορὰν, καθ’ ἣν ἠθέλησε νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον τοῦτον, ἐδίστασε νὰ ἐκφράσῃ γνώμην πρὸς τὴν Βουλὴν, καμφθεὶς ἐπ’ ὀλίγον καὶ ὁ θαρσαλέος ἐκεῖνος ἀνὴρ καὶ μὴ δυνηθεὶς νὰ μορφώσῃ ἰδίαν γνώμην ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ὥστε νὰ ζητήσῃ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ὑπὲρ τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης γνώμης, δι’ ὃ καὶ ἠνέχθη αὐτήν, τὴν μίαν ἡμέραν καταψηφίζουσαν τοῦ νόμου περὶ παρακρατήσεως καὶ τὴν ἄλλην ὑπερψηφίζουσαν αὐτοῦ. Τὴν ἰδίαν δειλὴν πολιτικὴν ὡς πρὸς τὸ θέμα τοῦτο ἠκολούθησε καὶ ὁ ἐκ Γόρτυνος ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ὅστις καὶ αὐτός, ἀναλαβὼν τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας, δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἰδίαν αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ προκειμένου γνώμην, διότι δὲν εἶχε μορφώσει τοιαύτην. Ἔρχεται ὅμως σήμερον ὁ ἐκ Παρνασσίδος ἀξιότιμος Βουλευτής, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, μετὰ πολιτικῆς θαρσαλέας ὁμολογουμένως, καὶ λέγει εἰς τὸν τόπον: «Θὰ ἐπιβάλω τὴν παρακράτησιν ἐπὶ δεκαετίαν, θὰ φέρω τὴν Σταφιδικὴν Τράπεζαν, διότι φρονῶ, ὅτι διὰ τῶν μέτρων τούτων θὰ ἐπενέγκω τὴν σωτηρίαν εἰς τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς, οἱ ὁποῖοι τοσοῦτον κατατρύχονται ἀπὸ μακρῶν ἤδη ἐτῶν». Ἀλλ’ ἡ πρόνοια ἡ ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ βεβαίως δὲν ἐδείχθη μόνον ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, ἐδείχθη καὶ ὑπὲρ τοῦ τῆς θαλάσσης διὰ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἴδετε ὑποβληθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, τινὰ δὲ καὶ ψηφισθέντα. Ἡ ἀγαθὴ δὲ καὶ φιλότιμος αὕτη πρόνοια καταφαίνεται καὶ ἐκ τοῦ νομοσχεδίου, γενομένου ἤδη νόμου, περὶ προσκλήσεως ξένων ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, ὅπως ὀργανωθῇ κάλλιον ὁ κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν στρατὸς ἡμῶν, ἔτι δὲ καὶ ἐκ τοῦ νομοσχεδίου περὶ συμπληρώσεως καὶ μεταρρυθμίσεως τῶν διατάξεων τῶν περὶ προβιβασμοῦ εἰς τοὺς βαθμοὺς τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς ἢ τῆς θαλάσσης νόμων. Ἐκτὸς τούτων ἔχομεν τὰ προξενικὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα βεβαίως, ἐὰν ἐψηφίζοντο, — ἴσως δὲ καὶ ψηφισθῇ τὸ ἓν ἐξ αὐτῶν, — θ’ ἀπέδιδον καρποὺς πλουσίους εἰς τὸν τόπον, διότι αἱ ἐξωτερικαὶ ἡμῶν σχέσεις θὰ ἐνεθαρρύνοντο ἀληθῶς, διότι νέα ζωὴ καὶ νέον αἷμα ἤθελεν ἐγχυθῇ εἰς τὴν καθόλου διπλωματικὴν καὶ προξενικὴν ἡμῶν ὑπηρεσίαν. Δὲν ὑπολείπεται ἄλλο, πλὴν τῶν νομοσχεδίων τῶν ὑποβληθέντων παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ τῶν ὁποίων τινὰ ἐγένοντο ἤδη νόμοι τοῦ Κράτους, καὶ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἐκ τῶν ὁποίων ἓν μόνον ἤδη ἐψηφίσαμεν, τὸ περὶ γυμναστικῆς, τὰ δὲ ἄλλα εἰσέτι διατελοῦσιν ἐκκρεμῆ ἐνώπιον ἡμῶν, ὑπὸ τὴν ψῆφον ἡμῶν, τῶν ὁποίων ὅμως καὶ τούτων ψηφιζομένων, θὰ καταδειχθῇ μίαν ἡμέραν, ὅτι εἰργάσθη ἀληθῶς, ὅσον οὐδεὶς διὰ τὸν τόπον, ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Μεθ’ ὅλα ταῦτα δικαιοῦμαι, νομίζω, παρατηρῶν, ὅτι πολὺ θάρρος εἶχε δείξει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής, ἐγκαλῶν προχθὲς τὴν Κυβέρνησιν καὶ λέγων: «τί ἐπράξατε ἀπέναντι τῶν προσδοκιῶν, τὰς ὁποίας ἐστήριξεν ἐφ’ ὑμᾶς ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἀναθεὶς εἰς ὑμᾶς τὴν διοίκησιν τῆς χώρας;» Ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ εἴπω, ὅτι, ὡς αἱ γραῖαι μάγισσαι τοῦ μύθου, πτύει τρὶς εἰς τὸν κόλπον αὑτοῦ καὶ καταφεύγει λυσίκομος εἰς ἐξορκισμούς, τύπτων τὰ στήθη, ὅταν ἔστω καὶ ἀκούῃ μόνον τὴν λέξιν συναλλαγή, ὅταν ἐνθυμῆται τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους λέγεται εἰπὼν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς συντάκτην ἐφημερίδος τινὸς, ὅτι ὅλα τὰ κόμματα ἐν τῷ τόπῳ δὲν ἀκολουθοῦσι τὴν πολιτικὴν τῆς συναλλαγῆς, ἐξαιρέσει ἑνὸς, τοῦ κόμματος, τοῦ ὁποίου ἔχει τὴν τιμὴν νὰ ἡγῆται ὁ ἐκ Γόρτυνος ἀξιότιμος πολιτευτής. Ὁ ἐκ Γόρτυνος ἀξιότιμος πολιτευτής, ὅταν ἀκούῃ τὴν λέξιν συναλλαγή, σᾶς λέγει: «Ἐγώ; Ποτέ! οὐκ οἶδα αὐτήν! ἄπαγε! Πᾶν τοὐναντίον». Ἐνῷ καὶ προχθὲς ἀκόμη, λέγων ταῦτα, ἠθέλησε ν’ ἀποδείξῃ τὸ ἐναντίον· διότι σᾶς ἔλεγε: «Δὲν εἶμαι ἀπολύτως ὑπὲρ τῆς συναλλαγῆς· εἶμαι ὅμως ὑπὲρ τῆς συναλλαγῆς, ἡ ὁποία γίνεται ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων». Ἀλλ’ ἤθελον ἐρωτήσει αὐτὸν, πόθεν θὰ διακριθῇ ἡ συναλλαγὴ ἡ γινομένη ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων τῆς συναλλαγῆς τῆς γινομένης κατὰ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων; Ὅταν εἷς Βουλευτὴς παρίσταται πρὸ τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ λέγῃ πρὸς αὐτὸν νὰ τῷ διορίσῃ τὸν δεῖνα ὡς σταφιδαποθηκάριον, ἐπὶ παραδείγματι, πάντοτε βεβαίως ἐξ ἀγαθῆς προαιρέσεως κινούμενος, καὶ ἀποδεικνύεται εἶτα, ὡς ἀπεδείχθη, ὅτι ὁ διορισθεὶς ὡς σταφιδαποθηκάριος ὑπῆρξε καταχραστής, πῶς δύναται ὁ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος νὰ θεωρήσῃ, ὅτι ἡ σύστασις αὕτη εἶναι σύστασις ἀποβλέπουσα πρὸς τὸ ἀγαθὸν, ἢ σύστασις ἀποβλέπουσα πρὸς τὸ κακὸν τοῦ τόπου, ἵνα παραδεχθῇ ἢ ἀπορρίψῃ αὐτήν; Ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος; Ἀλλὰ τότε δὲν φθάνομεν εἰς ἀποτελέσματα· τότε εἶναι πλέον ἀργά. Ἐξ ὅλων τούτων, Κύριοι, τὰ ὁποῖα ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω ἐνώπιον ὑμῶν, παρέστησα τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐπὶ τοῦ συζητουμένου προϋπολογισμοῦ. Ἐκφράζω ὅμως —καὶ δικαιοῦμαι, νομίζω, εἰς τοῦτο —μίαν βαθυτάτην λύπην μου, ὅτι καὶ προχθὲς ἀκόμη ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος ἀγορητὴς δὲν ἀπέβαλε τὰς παλαιὰς ἕξεις καὶ ὅτι ἠθέλησεν, ὁμιλῶν πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ ἐλέγχων τὸν προϋπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον εἶχεν ἐνώπιόν του, νὰ μὴ ἐκδηλώσῃ πρὸς αὐτὴν τὰ πολιτικὰ φρονήματα, τὰ ὁποῖα ἔχει αὐτὸς περὶ τῆς διοικήσεως τοῦ τόπου. Ἐγὼ δὲ ἰδίως, ὡς νέος Βουλευτὴς, πρώτην φορὰν λαβὼν τὴν τιμὴν νὰ παρακαθήσω ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, ἐκφράζω μύχιον τὸν πόνον μου ἐπὶ τούτῳ, διότι ἡμεῖς οἱ νέοι, οἱ ὁποῖοι ἐννοοῦμεν νὰ πολιτευώμεθα, καθήμεθα ἐνταῦθα μὲ σκοπὸν, ὅπως διδαχθῶμεν παρὰ πάντων, ἰδίᾳ δὲ παρὰ πολιτευτῶν τοῦ ἀναστήματος τοῦ ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ. Ἔρχομαι εἰς σκέψεις πολλάκις, αἱ ὁποῖαι εἶναι λυπηραὶ δι’ ἐμέ. Ὅταν (σκέπτομαι) ἐπέλθῃ τὸ μοιραῖον τέλος, — τὸ ὁποῖον διὰ τὸν ἐκ Γόρτυνος πολιτευτὴν ἐπεύχομαι ὡς οἷόν τε βραδύτερον, διότι ἄνδρες τοιαύτης περιωπῆς δὲν ἀναδεικνύονται, οὐδὲ αὐτοσχεδιάζονται καθ’ ἡμέραν εἰς τὸ Κράτος, — ὅταν, λέγω, ἐπέλθῃ τοῦτο, ἡμεῖς, οἱ ἔχοντες τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διδασκώμεθα ἐκ τῆς πείρας καὶ τῶν φώτων τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν πρὸ ἡμῶν, ἢ ἦσαν κατ’ ἐλάχιστον σύγχρονοι ἡμῶν, πῶς θὰ διδαχθῶμεν ἐκ τῆς πείρας καὶ τῶν φώτων τοῦ ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ, ἀφοῦ πολιτικὰς ὑποθήκας δὲν ἀφῆκεν οὗτος; Διότι, ὅσον καὶ ἂν ἠθέλησε νὰ εἴπῃ προχθὲς, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὴς ὁ λόγος ὅτι πράττει τὰ ἀντίθετα τῶν ἀντιπάλων, ὅταν ἔλθῃ ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, ἐν τούτοις τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς σώζονται, μαρτυροῦντα περὶ τοῦ ἐναντίου τῶν τοιούτων ἰσχυρισμῶν του. Ἀφοῦ λοιπὸν ὡρισμένον πολιτικὸν πρόγραμμα αὐτὸς δὲν ἔχει, τὸ πρόγραμμα δὲ τῆς ἐσωτερικῆς πολιτικῆς κατ’ αὐτὸν, καὶ πολὺ δικαίως, ἐμφαίνεται ἐκ τῶν προϋπολογισμῶν, τοὺς ὁποίους αἱ Κυβερνήσεις ὑποβάλλουσιν εἰς τὰς Βουλὰς, ἔλθωμεν ὅπως ἐξετάσωμεν τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ τοὐλάχιστον ἐκ τῶν προϋπολογισμῶν, τοὺς ὁποίους κατὰ τὸ παρελθὸν ὑπέβαλε. Λαμβάνομεν λοιπὸν ἀνὰ χεῖρας ἕνα τῶν προϋπολογισμῶν αὐτοῦ, τὸν τοῦ 1885. Τί παρατηροῦμεν; ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς αὐτὸς δὲν ἦτο ἴδιος τοῦ κ. Δηλιγιάννη προϋπολογισμὸς, διότι, ὅπως σᾶς εἶπε, τότε δὲν εἶχε τὸν ἁρμόζοντα χρόνον, ἵνα δυνηθῇ νὰ συντάξῃ καὶ ὑποβάλῃ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἄλλον προϋπολογισμὸν, καὶ συνέταξε τοῦτον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προηγουμένου προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον τοσάκις οὗτος καὶ μετὰ τοσαύτης δυνάμεως κατέκρινεν ἐν τῇ Βουλῇ. Ἀλλ’ ἔλθωμεν εἰς τὸν τοῦ 1886. Ἐκεῖ ἀντὶ ἑνὸς εὑρίσκομεν δύο προϋπολογισμοὺς, ἐξ ὧν τὸν ἕνα ἔκτακτον, ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκετο τότε τὸ Κράτος. Βεβαίως αἱ ἔκτακτοι ἐκεῖναι περιστάσεις ἐδικαιολόγουν τὸν ἐκ Γόρτυνος πολιτευτὴν νὰ ἐνθαρρύνηται εἰς τὸ νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι δὲν εἶχε τὸν ἁρμόζοντα πρὸς τοῦτο χρόνον, περιεπλάκη δὲ εἰς τὸ ζήτημα τὸ ἐξωτερικὸν καὶ εὑρίσκετο εἰς τὴν δυσάρεστον ἀνάγκην ν’ ἀκολουθήσῃ τὸν προϋπολογισμὸν ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον τοσάκις παρεκάλεσε τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ψηφίσῃ. Ἐρχόμεθα εἶτα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1891. Πάλιν ὑπὸ παρομοίας περιστάσεις εὑρέθη ὁ ἐκ Γόρτυνος ἀξιότιμος Βουλευτής, καὶ ὡμολόγησεν ὅτι δὲν ἠδυνήθη νὰ ὑποβάλῃ ἴδιον προϋπολογισμὸν εἰς τὴν Βουλήν. Ὑπεβλήθη κατόπιν ὑπ’ αὐτοῦ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1892, μικρὸν παρηλλαγμένος, ὁ ὁποῖος ὅμως δὲν ἐψηφίσθη ἕνεκα τοῦ παρεμπεσόντος πολιτικοῦ κινήματος τῆς 17 Φεβρουαρίου. Μετὰ τούτους λαμβάνομεν ὑπὸ ἐξέτασιν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895. Ἀλλὰ πάλιν δυστυχῶς, ὡς ἐκ τῆς ὥρας τοῦ ἔτους, καθ’ ἣν προέκειτο οὗτος νὰ ὑποβληθῇ, ἐθεωρήθη ὅτι δὲν ἠδύνατο ν’ ἀπασχολήσῃ ἐπὶ τοσοῦτον τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Γόρτυνος, ὥστε νὰ παρουσιάσῃ τὰς ἰδίας αὑτοῦ πολιτικὰς σκέψεις ἐν αὐτῷ. Ἔρχεται ὅμως ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1896 καὶ ὁ τοῦ 1897, εἰς τοὺς ὁποίους οὐδὲν ἄλλο βλέπομεν ἢ μίαν φορολογικὴν μεταρρύθμισιν, ἐπὶ τῇ ὁποίᾳ ἐφρόνησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι ἠδύνατο νὰ καυχηθῇ καὶ προχθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τὴν φορολογικὴν μεταρρύθμισιν ἐπὶ τοῦ ἁλιπάστου γάδου. Συγχρόνως ἐνθυμοῦμαι, ὅτι οὔτε κατὰ τὸ 1896 οὔτε κατὰ τὸ 1897 ἠδυνήθη νὰ παρουσιάσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἄλλον νόμον περὶ καταργήσεως τοῦ ἰσχύοντος τότε περὶ φορολογίας ἐπὶ τοῦ οἴνου. Κάμνω δὲ τὴν παρατήρησιν ταύτην μετὰ τιμῆς πρὸς τὴν Βουλήν, διότι ἐνθυμοῦμαι, — παρακολουθῶν εἰς τὸ παρελθὸν τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, ἐνίοτε ἀπὸ τῶν ὑψηλῶν ἐκείνων θεωρείων, — ἐνθυμοῦμαι, λέγω, ὅτι πολλάκις ἔλεγεν, ὅτι ὁ φόρος αὐτὸς ἐπὶ τοῦ οἴνου εἶναι πολὺ ἐπαχθὴς, καὶ ὅτι ὁ τὸν τοιοῦτον φόρον κανονίζων νόμος πρέπει νὰ μεταβληθῇ, κατέκρινε δὲ πάντοτε τοῦτον εὐθὺς ἀπὸ τῆς εἰσαγωγῆς του ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη. Τοσούτους ἐν τούτοις προϋπολογισμοὺς συνέταξεν ἔκτοτε ἀπὸ τῆς ἀρχῆς αὑτοῦ, καὶ ὅμως δὲν ἠδυνήθη νὰ προτείνῃ τὴν κατάργησιν αὐτοῦ ἢ τὴν τροποποίησιν. Εἰς ἕνα δὲ τῶν τελευταίων προϋπολογισμῶν του, τὸν τοῦ 1896 ἢ τὸν τοῦ 1897, δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς εἰς τίνα, ἐνθυμοῦμαι ὅμως, ὅτι ἔτεινε χεῖρας ἱκέτιδας πρὸς τὸν οὐρανὸν καὶ ἔλεγεν: «Εὔχομαι ὁ Θεὸς νὰ φωτίσῃ, ὅπως ἐξεύρωμεν ἄλλον τρόπον περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἐπαχθοῦς αὐτοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου»· τὸν ὁποῖον ὅμως εἴδετε μετὰ πόσου θάρρους ἦλθεν ὁ σήμερον Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ζητήσῃ νὰ μεταβάλῃ, καὶ μετέβαλεν εὐτυχῶς. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ ἐσωτερικὴ πολιτικὴ τοῦ ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ δὲν δύναται δυστυχῶς νὰ ἐξαχθῇ καὶ κριθῇ ἐκ τῶν προϋπολογισμῶν τούτων, ἡ δ’ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ δὲν ἐμφαίνεται ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὡς εἶπεν, ἐμφαίνεται ὅμως ἐκ τῆς ὅλης ἑνὸς κυβερνήτου ἐνεργείας. Δυστυχῶς ὅμως ἔχομεν τοσαύτην πικρὰν πεῖραν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τοῦ κ. Δηλιγιάννη τοῦ 1885 καὶ 1886 καὶ τοῦ 1897, ὥστε ἐγὼ τοὐλάχιστον θὰ ηὐχόμην, ἐὰν προέκειτο ἡ πατρίς μου νὰ ἴδῃ ἐκ νέου Κυβέρνησιν τοῦ κ. Δηλιγιάννη, ἡ ὁποία νὰ ἐφήρμοζε τοιαύτην ἐξωτερικὴν πολιτικὴν, ἐγὼ θὰ ηὐχόμην ἀπὸ καρδίας νὰ εἶχον κλειστοὺς τοὺς ὀφθαλμοὺς τὴν ἡμέραν ἐκείνην (εὖγε!). Εἵμαρται, Κύριοι, τὰ ἔθνη, ὡς καὶ τὰ ἄτομα, νὰ διέρχωνται διὰ ποικίλων δοκιμασιῶν. Ἡ ἱστορία, τὸ στίλβον τοῦτο κάτοπτρον, ἐν ᾧ ἀπεικονίζεται ἡ αἰωνία δρᾶσις τοῦ σύμπαντος, παρέχει τὸ ἀληθὲς μαρτύριον τῶν λόγων μου. Ἔκυψαν ἐν τῇ ἀκατανικήτῳ τροχιᾷ τοῦ σύμπαντος τὰ ἔθνη πολλάκις τὸν αὐχένα, καὶ ἐγονάτισαν πολλάκις ἐν τῷ σταδίῳ τῆς ἐθνικῆς αὑτῶν σταδιοδρομίας, ἀλλ’ οὐδέποτε ἀπώλοντο, ἐὰν διέσωσαν ἀκοίμητον ἐν ἑαυτοῖς τὸ πῦρ τῆς ἐθνικῆς ἰδέας, ἐὰν διετήρησαν ἔστω καὶ ὠχρὰν τὴν λαμπάδα τῆς ἐθνικῆς αὑτῶν ζωῆς. Ἡ λαμπὰς αὕτη, ἀπὸ χειρὸς περιαγομένη εἰς χεῖρα, ἐν μέσῳ τοῦ ζόφου τῶν δοκιμαστικῶν τῶν ἐθνῶν αἰώνων, ἀπέληξε πάντοτε εἰς πλήρη λαμπηδόνα τῆς σκοτισθείσης μὲν, ἀλλὰ μήποτε σβεσθείσης ἐθνικῆς ὑπάρξεως. Τὸ ἔθνος, ἢ μᾶλλον τὸ γένος τὸ Ἑλληνικόν, παρέχει πλήρη μαρτυρίαν τῶν λόγων μου. Ἐκάμφθη τοῦτο πολλάκις καὶ ἐγονάτισεν ὑπὸ διαφόρους κατακτητὰς τὴν τελευταίαν δὲ φορὰν ἐδούλευσεν ἐπὶ τετρακοσιετηρίδα ὅλην ὑπὸ δεσπότην ἀπηνῆ καὶ ἐν πολλοῖς ἀπολίτιστον, ἀλλ’ ἀνύψωσεν αὖθις τὸν αὐχένα, αὐχένα ἀληθῶς ὑπερήφανον, διότι τὸ ἱερὸν πῦρ τῆς ἐλευθερίας οὐδέποτε ἐπαύσατο φλεγμαῖνον τὰ πατριωτικὰ στήθη τῶν τέκνων αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐν ἐλευθέρῳ βίῳ ἐδοκιμάσθημεν πολλάκις καὶ δοκιμαζόμεθα καθ’ ἡμέραν, διότι τὰ Κράτη, ἀπαραλλάκτως ὡς καὶ τὰ ἄτομα, δὲν διέρχονται, μόνον δοῦλα ὄντα, διὰ πυρὸς καὶ σιδήρου. Ἡ πῆξις τῶν Κρατῶν, ἡ σύμπηξις τοῦ ἔθνους εἰς Κράτος, ἡ ἐπικράτησις πρὸς ἄλληλα τῶν Κρατῶν, ἀποτελεῖ μίαν ἐσωτερικὴν ἐπανάστασιν, ἐπίσης ζωηρὰν, ἐπίσης σημαίνουσαν, ὡς ἡ ἐξωτερικὴ ἐπανάστασις, ἥτις ἀποβλέπει εἰς τὸ νὰ θραύσῃ τῆς δουλείας τὰ δεσμά. Ἐν τῷ σταδίῳ τούτῳ τοῦ πολιτικοῦ ἡμῶν βίου τὸ πρῶτον εἴδομεν, ὅτι εὑρέθημεν, κακῶς καὶ ἀθλίως πολιτευθέντες, εἰς θέσιν νὰ παράσχωμεν καιρὸν καὶ θέσιν εἰς ἄλλους, ὅπως οὐ μόνον ἁμιλληθῶσι πρὸς ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ ὑπερβάλωσιν ἡμᾶς. Τελευταῖον δὲ καὶ ἐκύψαμεν ἐπαισχύντως ὑπὸ ἐθνικὴν συμφορὰν, ἥτις μικροῦ δεῖν ἔθιγε καὶ αὐτὴν τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν αὐθυπαρξίαν. Ἀλλὰ θαρρῶμεν, Κύριοι! Τὸ ἔθνος τὸ Ἑλληνικὸν διῆλθε διὰ συμφορῶν πολλῷ μειζόνων τῆς παρούσης, ὅσον καὶ ἂν θεωρῆται μεγίστη ἡ σημερινή, ἀλλ’ ἐσώθη πάντοτε, χάρις εἰς τὴν οὐρανίαν ἀντίληψιν, χάρις εἰς τὴν φιλοτιμίαν τῶν τέκνων αὐτοῦ καὶ τὴν ὀψίαν ἔστω φρόνησιν. Καὶ τῆς φιλοτιμίας μὲν οὐδέποτε εὐτυχῶς ἀπεξενώθημεν, πολλάκις ὅμως ἀπεξενώθημεν τῆς φρονήσεως. Ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι καὶ εἰς τὰ Κράτη, ὡς εἰς τὰ ἄτομα, ἐπέρχεται, ἔστω καὶ βραδέως, ἡ γνῶσις, καὶ τὰ παθήματα γίνονται μαθήματα καὶ παρ’ αὐτοῖς, ὡς φαίνεται, ὅτι καὶ παρ’ ἡμῖν θὰ συνέβη, ἐὰν δύναταί τις νὰ εἰκάσῃ ἐκ τοῦ ἐκλογικοῦ ἀποτελέσματος τῆς 7 Φεβρουαρίου. Διότι τὸ ἔθνος τὸ Ἑλληνικὸν, ἀνανῆψαν ἐκ τῆς σκοτοδίνης τῆς συμφορᾶς, ἠβουλήθη, ὡς καὶ ἐν ἀρχῇ εἶπον, νὰ ἐμπιστευθῇ τὰς τύχας αὐτοῦ εἰς τὸ πολιτικὸν τοῦτο κόμμα, τὸ ὁποῖον, μνῆμον τῶν πρὸς τὴν Πατρίδα ἀφθίτων τοῦ πολυκλαύστου αὐτοῦ ἀρχηγοῦ ὑπηρεσιῶν, μνῆμον τοῦ ἐνδόξου ὀνόματος, τὸ ὁποῖον ἐξ αὐτοῦ παρέλαβεν, ἔδειξεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ὅτι ἐν τοῖς νέοις αὐτοῦ πολιτικοῖς βήμασιν ἐννοεῖ διὰ τῆς φρονήσεως, καὶ μόνης τῆς φρονήσεως, νὰ χειραγωγηθῇ. Ἔχει λοιπὸν τὸ ἐπ’ αἰσίοις κυβερνῶν τοῦτο κόμμα τὴν ἐθνικὴν περισυλλογὴν ὡς ἴδιον αὐτοῦ πρόγραμμα, συγχρόνως δὲ τὴν ἀνύψωσιν τῆς καταπεπτωκυίας ἐθνικῆς τιμῆς καὶ τὴν περιαγωγὴν τῆς χώρας εἰς θέσιν πρώτην καὶ περίβλεπτον μεταξὺ τῶν λοιπῶν Κρατῶν τῆς Ἰλλυρικῆς Χερσονήσου. Καὶ ὑπὸ τὸν νέον, ἐπάξιον σημαιοφόρον τοῦ κόμματος, τὸν ἔντιμον ἐκ Κερκύρας πολιτευτὴν, τὸν περίπυστον τοῦτον διάδοχον τοιαύτης περιλαμποῦς κληρονομίας καὶ τοὺς λοιποὺς αὐτοῦ δεινοὺς πολιτικοὺς συνεργάτας, τῇ ὑψηλῇ δὲ ἐπινεύσει τοῦ Ἡγεμόνος τῆς χώρας καὶ τῇ ἀρωγῇ τῆς Βουλῆς, μὴ ἀποβάλωμέν ποτε τὴν γλυκεῖαν ἐλπίδα περὶ τοῦ ἐνδόξου μέλλοντος τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἐλπίδα τὴν ὁποίαν καὶ ὁ ἀθάνατος ἡμῶν ἀρχηγὸς μέχρι τέλους διέσωζε τοῦ βίου, ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ ζήσῃ, ἀφοῦ μάλιστα καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν ψῆφον αὐτῆς 7 Φεβρουαρίου, ἔδειξεν ὅτι ἐννοεῖ καὶ θέλει νὰ ζήσῃ. (Εὖγε! εὖγε! ἐκ δεξιῶν).

§113ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς δεκάτης ὥρας. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 8 καὶ 50′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 καὶ 35′ μ. μ.)

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Δραγούμης ἔχει τὸν λόγον.

§116ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀπὸ τοῦ χρόνου τῆς ἐμφανίσεως τῶν ἐθνικῶν γεγονότων, (εἰς ἅτινα ἐπηκολούθησεν ἡ ἧττα καὶ ἡ καταστροφή, πρώτην φορὰν σήμερον ἡ Βουλὴ ἐπιλαμβάνεται τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους κατὰ τρόπον σύμφωνον πρὸς τὴν ἐντολὴν αὐτῆς τὴν συνταγματικήν, καίτοι καὶ ταύτην τὴν φορὰν οὐχὶ ἐπὶ προϋπολογισμοῦ ἀκεραίου. Εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην ἐψηφίσαμεν τὸν κυρωθέντα ἤδη προϋπολογισμὸν τοῦ 1898, ἀλλ’ ἐψηφίσαμεν αὐτὸν τυπικῶς, ὡς ἀπολογισμὸν μᾶλλον, καθόσον καὶ τὸ ἔτος ἔχει ἤδη λήξει, τὸ χρονολογικὸν τοὐλάχιστον. Εἶναι ἄρα ἐπίκαιρον νὰ ῥίψωμεν βλέμμα ἐπὶ τῶν δύο ἐτῶν, ὧν ἡ προεξέτασις διέφυγε τὴν Βουλήν, ὅπως, σχηματίζοντες γνώμην περὶ τῶν κατ’ αὐτὰ καὶ τῆς ἐπακολουθησάσης εἰς τὴν διαχείρισιν αὐτῶν καταστάσεως, δυνηθῶμεν νὰ ἐπιληφθῶμεν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1899, οὕτως ὥστε ν’ ἀποκτήσωμεν καὶ περὶ αὐτοῦ σαφεστέραν γνώμην. Τὸ ἔτος 1897 ἐνεφανίσθη ὑπὸ ὅρους τελείως ὁμαλούς, καὶ ἡ τότε Κυβέρνησις ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν προϋπολογισμὸν ἐσόδων μὲν 97,137,000 δραχ., ἐξόδων δὲ 95,343,000, ὧν ἀφαιρουμένων ἀπὸ τῶν ἐσόδων, ἔμενε μικρόν τι περίσσευμα. Ἀλλ’ ἀμέσως κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας τοῦ ἔτους ἐνεφανίσθησαν τὰ γνωστὰ γεγονότα, ἅτινα, ἐν ᾧ τὰ ἔσοδα, τὴν εἴσπραξιν δηλαδὴ τῶν ἐσόδων δὲν περιώρισαν, ὑπερβαλοῦσαν μάλιστα τὸν προϋπολογισμὸν κατὰ 10,000,000 περίπου, τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων ἀνεβίβασαν εἰς δραχ. 155,789,000, καθὼς ἐψηφίσθη κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον, μετὰ δὲ τὰς γενομένας πληρωμὰς 137,000,000 δραχμῶν ἐγεννήθη ἔλλειμμα 38,589,000. Οὕτως εἶχον τὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1897 κατὰ τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμόν, ὃν ἐδημοσίευσε τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, ὅτε ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην ἐψήφισε τοὺς δύο νόμους ͵ΒΦΞʹ καὶ ͵ΒΦΞΖʹ, τοὺς προσθέσαντας εἰς τὰς δαπάνας 1,413,000, ἐξ οὗ τὸ ἔλλειμμα ἀνῆλθεν εἰς 40 ἑκατομμύρια δραχμῶν, κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς, οὓς ἐξετέλεσα, μὴ ἔχων ἐπίσημα ἄλλα κείμενα, ἐκτὸς τοῦ προσωρινοῦ ἀπολογισμοῦ. Διεδέχθη τὸν προϋπολογισμὸν τοῦτον ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1898, ὅστις ὑπεβλήθη κατὰ τὴν προηγουμένην περίοδον τῆς Βουλῆς, ἐν τῇ τελευταίᾳ συνόδῳ, ἔχων χαρακτῆρα καθαρῶς τυπικόν. Ἔσοδα 87,576,599, ἔξοδα 87,254,858, πλεόνασμα 321,740, περὶ οὗ ὅμως ὁ τότε Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἔλεγεν, ὅτι εἶναι πλεόνασμα ἀπορροφούμενον ὑπὸ ἐλλειμμάτων μεγάλων, ἅτινα προέκειτο νὰ κανονισθῶσι σὺν τῷ κανονισμῷ τοῦ δανείου τῆς ἀποζημιώσεως. Κατὰ Μάϊον τοῦ ἔτους τούτου (1899) ἐψηφίσαμεν ἐνταῦθα τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἔτους 1898, ὅστις, ἐν ᾧ εἶχεν ἀναγεγραμμένα ἔσοδα 87,726,599, μετά τινος μικρᾶς προσθήκης εἰς τὰ ἀρχικά, ἀνέγραφεν ἔξοδα δρ. 101,144,839, καὶ ἐνεδείκνυεν ἔλλειμμα 13,418,240. Ἀλλὰ τὰ ψηφισθέντα διαρκούσης τῆς συνόδου ταύτης νομοθετήματα τὸ ποσὸν τῶν 101,144,839 δραχ. ἀνεβίβασαν εἰς 148,347,000, καὶ τῇ προσθήκῃ ἑτέρων 109,000 καὶ τῇ προσθήκῃ καὶ ἑτέρου ποσοῦ 38,000, — ὅπερ ὅμως διὰ νόμου δὲν ἐκανονίσθη, — δαπανηθέντος εἰς ἀνασκευὰς τοῦ Νοσοκομείου τοῦ στρατιωτικοῦ, εἰς 148,484.369.16. Ἐν ἄλλοις λόγοις ἔχομεν ἔσοδα 87,726,000 ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, καὶ ἔξοδα 148,484,369. Ἐκ τούτων 136,765,000 ἀντιστοιχοῦσιν εἰς δαπάνας ὑπὲρ τοῦ δημοσίου χρέους καὶ εἰς τὴν διπλῆν ἀποζημίωσιν, τὴν πληρωθεῖσαν εἰς τὴν Τουρκίαν,—42,435,000 ὑπὲρ τοῦ δημοσίου χρέους καὶ 94,300,000 διὰ τὴν ἀποζημίωσιν πρὸς τὴν Τουρκίαν, — ὧν ἀφαιρουμένων ἀπὸ τῶν 148,484,369, προκύπτει ποσὸν 11,749,369, χρησιμοποιηθὲν εἰς πληρωμὴν διαφόρων δαπανῶν τοῦ Κράτους τακτικῶν τε καὶ ἐκτάκτων. Ὡς εἶπον ἀνωτέρω, τὸ ἔλλειμμα τὸ ἀρχικῶς ὁρισθὲν ὑπὸ τοῦ κυρωθέντος προϋπολογισμοῦ ἦτο 13,418,240. Ἐπῆλθεν ἐλάττωσις 72,420, κατὰ πρότασιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καταβιβάσασα τὴν πρόβλεψιν εἰς 13,345,820, τούτου δὲ τοῦ ποσοῦ προστιθεμένου εἰς τὰ μετέπειτα δι’ εἰδικῶν νόμων, ὡς ἐλέχθη, προστεθέντα 148,484,369, ἔχομεν σύνολον ἐλλείμματος 161,830,190 δραχμῶν. Εἰς ταῦτα δὲ προστιθεμένου καὶ τοῦ ὡς ἄνω ἐλλείμματος τοῦ ἔτους 1897 ἐκ δρ. 40,002,648, ἔχομεν ἀκριβῶς δαπάνην διὰ τὰ δύο ἔτη ἐπὶ πλέον τῶν ὑπολογισθέντων ἐσόδων δρ. 201,832,838. Τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ἐκαλύφθη ἅπαν ἐξ ἐκτάκτων πόρων ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν, κανονισθὲν ὁριστικῶς διὰ τοῦ περὶ ἐλέγχου νόμου καὶ τοῦ ἐπ’ αὐτῷ συνομολογηθέντος δανείου 150,000,000, ἐξ οὗ, κατὰ τὸ σημείωμα τοῦ τμήματος τοῦ δημοσίου χρέους, τὸ κατατεθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐλήφθησαν τὰ εἰς διαφόρους ἀνάγκας τοῦ Κράτους δαπανηθέντα 4,150,000 φράγκα, ἅτινα ὑπολογιζόμενα στρογγύλως ἀντιστοιχοῦσι πρὸς 6,000,000 περίπου δραχμάς. Οὕτως ἐξεκαθαρίσθη ἡ περίπλοκος διαχείρισις τῶν δύο ἐτῶν. Ἀρχομένου τοῦ ἔτους 1898, μεταξὺ Φεβρουαρίου καὶ Μαΐου, διὰ τοῦ νόμου περὶ διεθνοῦς ἐλέγχου καὶ τῆς συνομολογήσεως τοῦ δανείου κατὰ Μάϊον τοῦ 1898, ἐπλάσθη νέα ὅλως κατάστασις, νέον οἰκονομικὸν καθεστώς· ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τούτου τὸ πρῶτον σήμερον εἰσάγεται ὁ προϋπολογισμός, ἵνα ἐξετασθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Διῆλθε μὲν καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1898 μέρος τι ὑπὸ τὴν νέαν ταύτην κατάστασιν, ἀλλὰ δὲν ὑπῆρξεν ὑποτεταγμένος εἰς αὐτὴν ἀκέραιος, οὐδὲ δύναται νὰ συζητηθῇ ὠφελίμως ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ νέου καθεστῶτος. Ὁ προϋπολογισμὸς ἄρα οὗτος εἶναι ἐξεταστέος κατ’ ἀναδρομὴν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς πλασθείσης νέας καταστάσεως καὶ κατ’ ἀναδρομὴν εἰς τὸ ἔργον τῆς διεθνοῦς ἐπιτροπῆς, τὰς προβλέψεις αὐτῆς καὶ τὰς προβλέψεις τῆς μετ’ αὐτῆς συνεργασθείσης Κυβερνήσεως,—οὕτω ἐγὼ νομίζω,—μόνον ἵνα δυνηθῶμεν νὰ συναγάγωμεν τὰ γενικὰ συμπεράσματα, καθοδηγοῦντα εἰς τὴν περαιτέρω ἐνέργειαν. Ἡ διεθνὴς ἐπιτροπή, ἡ κανονίσασα τὰ τοῦ ἐλέγχου, ὥρισεν ἔσοδα μὲν κανονικὰ κατὰ μέσον ὅρον 93,931,600, ἀπαραιτήτους δὲ διοικητικὰς δαπάνας, εἰς ἀπαραιτήτους δηλαδὴ ἀνάγκας χρησίμους δαπάνας, 68,251,000, καὶ ἀνεγνώρισεν ὅτι ἐκ τῶν ἐσόδων, τῶν 93,931,600, δρ. 39,600,000 ἔπρεπεν ν’ ἀποχωρισθῶσι καὶ νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὑπὲρ τοῦ δημοσίου χρέους ὑπέγγυα. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀναγνωρίσεως ταύτης, ἡ ἐπιτροπὴ ἡ μελετήσασα τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους διέγραψε τύπους προϋπολογισμῶν 6 ἐτῶν ὁλοκλήρων. Καὶ τοὺς τύπους τούτους παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀκούσῃ, συντόμως ἀναπτυσσομένους, ἵνα γνωρίσῃ ποῖαι ὑπῆρξαν αἱ προβλέψεις τῆς ἐπιτροπῆς καὶ διὰ τὸ λῆξαν ἔτος 1898, ὅπερ ἤλπιζεν ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ κανονίσῃ ὁλόκληρον, μὴ ἐπιτυχοῦσα τοῦτο, διότι συνετελέσθη βραδέως ὁ περὶ ἐλέγχου νόμος, καὶ διὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη 1899 ἕως 1903. Διὰ τὸ ἔτος 1898 ἡ ἐπιτροπὴ προέβλεψεν ἔσοδα τακτικὰ 85,556,500 δρ., ἐπικουρίαν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 150,000,000 δρ. 4,425,000, καὶ μετὰ τοῦτο ἔλλειμμα δρ. 6,524,000, ὅπως ἀποτελεσθῇ σύνολον ἐσόδων 96,485,000, ἀνταποκρινομένων πρὸς ἴσον ποσὸν δαπανῶν. Διὰ τὸ 1899 ἡ ἐπιτροπὴ ἀνεγνώρισεν ἔσοδα τακτικὰ 89,639,640, ἔσοδα ἔκτακτα, ἐκ τοῦ δευτέρου τμήματος τοῦ δανείου (τοῦ μὴ συνομολογηθέντος), 8,000,000, καὶ ἔλλειμμα 2,050,232 τὸ ὅλον 99,689,872, ἀπέναντι ἴσου ποσοῦ ἐξόδων· διότι ἐν τῷ συστήματι καὶ τῇ προθέσει τῆς ἐπιτροπῆς ἦτο, καὶ εἰς τὸ ἓν καὶ εἰς τὸ ἄλλο ἔτος νὰ δοθῇ μερικὴ ἐπικουρία ἐκ τοῦ δανείου, νὰ ἐπαρκέσῃ δὲ τὸ Κράτος εἰς τὸ ὑπόλοιπον ἔλλειμμα, ἀρυόμενον ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἑπομένου ἔτους. Οὕτω δ’ ἐξηκολούθησεν ἡ ἐπιτροπή, νὰ ὑπολογίζῃ καὶ διὰ τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ἑπομένων ἐτῶν, ἐν οἷς ὅμως, σημειωτέον, δὲν ἀπαντᾷ πρόνοια περὶ ἐπικουρίας ἐκ δανείου. Τοῦτο δὲ εἶναι ἄξιον λόγου καὶ παρατηρήσεως, διότι ἦτο ἐξ ἀρχῆς ἀποφασισμένον νὰ ἐπιτραπῇ δάνειον μέχρις 20,000,000 φράγκων, χρησιμοποιηθησόμενον εἰς κάλυψιν ἐλλειμμάτων κατὰ τὰς παρουσιασθησομένας ἀνάγκας· ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπή, καταρτίσασα τοὺς ὑποθετικοὺς προϋπολογισμούς, δὲν ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε πέραν τοῦ 1899 νὰ προβλέψῃ ἐπικουρίαν ἐκ τοῦ δανείου τούτου. Καὶ διὰ τοῦτο εἰς τοὺς ἑπομένους τύπους προϋπολογισμοῦ οὐδεμίαν βλέπομεν μνείαν τοῦ δανείου τούτου, περιορισθέντος οὕτως εἰς μόνα τὰ διὰ τὸ ἔτος 1899 προβλεφθέντα ὡς ἄνω 8 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἐξακολουθῶ τοὺς ὑποθετικοὺς προϋπολογισμούς. Τὸ 1900 ἔσοδα δρ. 92,598,780, ἔλλειμμα 4,587,138, τὸ ὅλον δρ. 97,185,918, ἀπέναντι ἴσου ποσοῦ ἐξόδων. Τὸ 1901 ἔσοδα δρ. 95,557,520, ἔλλειμμα 4,465,304, τὸ ὅλον 100,022,824, ἀπέναντι ἴσων ἐξόδων. Τὸ 1902 ἔσοδα 98,517,060· ἀφαιροῦσιν ἐνταῦθα τὴν ἀναλογίαν τὴν ἀνήκουσαν εἰς τοὺς δανειστὰς ἐκ προβλεπομένης προσαυξήσεως τῶν ἐκ τῶν μονοπωλίων καὶ τοῦ καπνοῦ προσόδων, ἤτοι δραχμὰς 413,556, ὑποβιβάζοντες τὰ ἔσοδα εἰς δρ. 98,103,504, ἔλλειμμα δρ. 817,486, τὸ ὅλον δρ. 98,920,990, ἀπέναντι ἴσου ποσοῦ ἐξόδων. Καὶ τὸ τελευταῖον ἔτος 1903,—ἔτος ὑπολογιζόμενον ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ὡς ἔτος ἰσοζυγίου καὶ πλεονάσματος, ἔτος δηλαδὴ κανονικῆς κινήσεως ἐσόδων καὶ ἐξόδων, —ἔσοδα 100,267,000. Ἀφαίρεσις, δι’ οὓς λόγους ἄνω, προσαυξήσεως δρ., 516,944. Τὸ ὅλον ἔσοδα 99,750,056, ἀπέναντι ἐξόδων 99,750,056, ἐν οἷς περιλαμβάνεται πλεόνασμα 1,542,056. Λοιπὸν αἱ προβλέψεις τῆς ἐπιτροπῆς ἦσαν τοιαῦται ὅτι βαθμηδὸν ἐξ ἐπικουρίας ἐν ἀρχῇ μὲν—τὰ δύο πρῶτα ἔτη— τῶν δανείων, τοῦ τε ἀρχικοῦ δανείου τῶν 150,000,000— κατὰ 4,500,000 δραχμὰς περίπου —καὶ τοῦ δανείου τῶν 20,000,000, —κατὰ 8,000,000 δραχμὰς,—καὶ ἐξ ἐπικουρίας δὲ τῶν ἑπομένων προϋπολογισμῶν εἰς πλήρωσιν τοῦ ἐλλείμματος τῶν προηγουμένων ἠθέλομεν φθάσει τῷ 1903 εἰς προϋπολογισμὸν ἄρτιον, καταλείποντα καὶ περίσσευμα, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐκτάκτου εἰσφορᾶς, 1,500,000 δραχμῶν. Τὸ δάνειον τῶν 150,000,000 φράγκων συνωμολογήθη κατὰ Μάϊον, ἔχομεν δὲ σήμερον πλήρη τὴν ἀνάλυσιν τῶν πράξεων, αἵτινες ἐτελέσθησαν μετὰ τὴν συνομολόγησιν αὐτοῦ. Εἰσεπράχθησαν ἐκ τοῦ δανείου φρ. 149,211,946, μετὰ τοῦ τόκου 149,342,640, ὄχι δηλαδὴ ἀκριβῶς 150,000,000· δηλοῦται δ’ ἐν τῷ σημειώματι τῆς ὑπηρεσίας, ὅτι πρὸς συμπλήρωσιν τῆς διαφορᾶς μέχρις 150,000,000 πραγματικῶν καὶ κάλυψιν τῶν ἐξόδων ἐκδόσεως θέλουσιν ἐκδοθῇ ὁμολογίαι ἀναλόγου ποσοῦ. Ἐκ τῶν 149 τούτων ἑκατομμυρίων ἐδαπανήθησαν εἰς πληρωμὰς πρὸς τὴν Τουρκίαν διὰ τὰς δύο ἀποζημιώσεις 93,936,420.77, καὶ εἰς ἐξόφλησιν δανείων εἰς χρυσόν, μεταλλικῶν, πληρωθέντα ἐνταῦθα, 31,356,658.94. Τὸ ὅλον 125,293,079.71, ὧν ἀφαιρουμένων ἀπὸ τῶν 149,342,640.10, ἔχομεν ὑπόλοιπον περίσσευμα φράγκων 24,049,560.39. Τοῦτο τὸ περίσσευμα ἔμεινεν ἐν Ἑλλάδι, μετὰ τὰς πληρωμὰς τὰς πρὸς τὴν Τουρκίαν καὶ πρὸς ἀντικατάστασιν τῶν παλαιῶν δανείων, καὶ εἰσήχθη εἰς τὸν λογαριασμὸν τοῦ τελευταίου ἔτους 1898. Ἐκ τούτων τῶν 24,049,560.39 ἀφαιρετέα 13,066,651.74, ὅσα ἐδαπάνησεν ἡ διεθνὴς ἐπιτροπὴ πρὸς ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, μὴ παραλαμβάνουσα χρυσὸν ἄλλοθεν, διότι εἶχεν ἕτοιμον χρυσὸν, καὶ ἐξ αὐτοῦ ἐπήρκει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων. Ἐκ δὲ τοῦ ὑπολοίπου φράγκων 10,982,908.65 ἐδόθησαν κατὰ τὸ 1898 εἰς διαφόρους ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου, ὅπως πρὸ ὀλίγου εἶπον, 4,150,000 φράγκα (ἤτοι περίπου 6,000,000 δραχμαὶ), καὶ οὕτως ἔμεινε κατὰ τὸ ἔτος 1899 ὑπόλοιπον 6,832,908.65, ὑπόλοιπον ἀναφερόμενον εἰς τὸν πίνακα, ὃν κατέθηκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, συντεταγμένον ὑπὸ τοῦ τμηματάρχου τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους. Ἐκ τῶν 6,832,908 τούτων γινώσκομεν ἐκ σημειώσεως τοῦ τμήματος ἐν τῷ πίνακι, ὅτι τὰ 3,233,611 διετέθησαν ἤδη εἰς τὴν δόσιν τοῦ Ἀπριλίου 1899, τὰ δὲ ὑπόλοιπα 3,599,297.65 μέλλουσι νὰ διατεθῶσι κατὰ Ἰούνιον καὶ Ἰούλιον τοῦ 1899 εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους· δηλαδὴ ταύτην τὴν στιγμὴν τὸ ὑπόλοιπον τοῦτο ὑποθέτω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐν τῷ ταμείῳ τοῦ Κράτους. Οὕτως ἐξεκαθαρίσθησαν τὰ τοῦ λογαριασμοῦ τοῦ δανείου τῶν 150 ἑκατομμυρίων, καὶ ὁ μέλλων χρόνος εὑρίσκει ἡμᾶς κατέχοντας μόνας τὰς προσόδους τὰς τακτικὰς τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ μὴ ἔχοντας τὸν νοῦν προσηλωμένον εἰς ποσὸν ληπτέον ἐκ δανείου, διότι τὸ μὲν δάνειον τὸ κύριον ἐξηντλήθη ἤδη καὶ ἐλάβομεν ἀπ’ αὐτοῦ τὴν προβλεφθεῖσαν ἐν τῷ πρώτῳ προϋπολογισμῷ τῆς ἐπιτροπῆς ἐπικουρίαν, — μεγαλειτέραν μάλιστα τῆς προβλεφθείσης, διότι ἐκεῖ προεβλέπετο ἐπικουρία 4,425,000, ἡμεῖς δὲ ἐλάβομεν ἐπικουρίαν 6,000,000 περίπου, — τὸ δὲ δεύτερον δάνειον, τῶν 20,000,000, δὲν συνωμολογήθη, εὔχομαι δὲ καὶ ἐλπίζω, ὅτι δὲν θέλει συνομολογηθῆ ποτέ, τοὐλάχιστον πρὸς τοιούτους σκοπούς. Λόγος τῶν ἀποτελεσμάτων τούτων τοῦ ἔτους 1898, ὅπερ θέλει ὑπάρξει δυνατὸν νὰ κλεισθῇ, (διότι δὲν ἔληξεν ἡ χρῆσις) καθὼς φαίνεται, ἄνευ ἐπικουρίας τινὸς ἄλλης, ἐκτὸς μόνον ἴσως ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν 3,659,000 δραχμῶν ἐξ ἀντιτίμου σταφίδος τῶν ἐτῶν 1895, 1896 καὶ 1897 — (σημειωτέον δὲ, ὅτι τὴν σταφίδα τοῦ 1898 ἔχομεν ἀναγεγραμμένην ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1898, ὥστε ταύτην ἔχομεν ἤδη περιειλημμένην εἰς τὰς προβλέψεις) — λόγος, λέγω, τῶν εὐαρέστων ἀποτελεσμάτων τούτων τοῦ 1898 κύριος ὑπῆρξεν ἡ ἀπροσδόκητος ἐπὶ πλέον ἀπόδοσις κεφαλαίων τινῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων. Οἱ φόροι καταναλώσεως (Βʹ, 1–2) ἀπέδωκαν ἐπὶ πλέον τῶν προϋπολογισθέντων 10,526,763, τὰ τέλη καὶ δικαιώματα (Γʹ, 1.) ἐπὶ πλέον 1,380,858, τὰ διάφορα ἔσοδα (Ηʹ, 3, καθυστεροῦντα παρελθουσῶν χρήσεων) 774,507, ἡ νομισματικὴ διαφορὰ (ἔκτακτα ἔσοδα, ΙΓʹ, 2.) 337,975 ἐπὶ πλέον, καὶ ἡ ἐπικαταλλαγὴ (ἐκεῖ ἡ νομισματικὴ διαφορὰ προέρχεται ἐξ εἰσπράξεων εἰς χρυσὸν) ἐξ ἐκτάκτων ἐσόδων εἶναι δραχ. 3,799,061. Τὸ ὅλον 16,819,166. Ταῦτα τὰ 16,819,166 ἐπέτρεψαν εἰς τὸ Κράτος νὰ ἀντικρύσῃ τὰς δαπάνας ἄνευ προσφυγῆς εἰς ἄλλην ἐπικουρίαν, πλὴν ἐκείνης, ἧς πρὸ ὀλίγου ἐμνημόνευσα. Καὶ τῷ ὄντι, ὁ κυρωθεὶς προϋπολογισμὸς τοῦ ἔτους 1898, ὡς προεῖπον, ἔχει ἔλλειμμα 13,418,000· προσθῆκαι διαφόρων ἐξόδων ὡς ἔλλειμμα 11,749,369. Τὸ ὅλον 25,167,609. Ἀφαιρέσατε ἀπὸ τούτων 16,719,166 ἐπὶ πλέον εἰσπραχθέντα, ὑπόλοιπον 8,348,442. Ἀφαιρέσατε τὰ 6,000,000 περίπου, τὰ ἐκ τοῦ δανείου τῶν 150,000,000, μένει ὑπόλοιπον ἔλλειμμα δραχ. 2,348,442. Ἀλλὰ τὸ ὑπόλοιπον τοῦτο ἐπαρκεῖ ἵνα καλύψῃ τὸ ποσὸν τῶν 3,859,258, τὸ ἐξ ἀντιτίμου φόρου εἰς εἶδος τῆς σταφίδος τῶν ἐτῶν 1895, 1896 καὶ 1897...

§117Δ. ΚΑΪΡΗΣ. Εἴπετε ὅτι οἱ φόροι καταναλώσεως ἀπέδωκαν 10,000,000 περιπλέον. Δύνασθε νὰ εἴπητε ἀπὸ ποῦ; Διότι ἐγὼ παρατηρῶ, ὅτι ἡ διαφορὰ εἶναι σπουδαία.

§118ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἰδού. Βʹ 1: προϋπελογίσθησαν 25 ἑκατομμύρια. Βʹ 2: 5,793,200. Τὸ ὅλον 30,793,200. Εἰσεπράχθησαν τὸ ὅλον 41,319,963· ἄρα διαφορὰ 10.526,763. Λοιπόν, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τούτους, ἐφθάσαμεν νὰ ἀποδείξωμεν, νομίζω, ὅτι, μετὰ τὴν εἰσφορὰν 6,000,000 δραχμῶν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 150,000,000 φράγκων εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1898, ὁ προϋπολογισμὸς ἐκ τῶν ἰδίων ἑαυτοῦ εἰσπράξεων καὶ ἐκ μέρους τινὸς ἐσόδων τῶν ἐτῶν 1895, 1896 καὶ 1897 (τῶν ἐκ τῆς σταφίδος) ἐπήρκεσεν εἰς πλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν αὐτοῦ, ἴσως δὲ μείνῃ καὶ περίσσευμά τι. Ἐν πάσῃ περιπτώσει περίπου ἐκαλύφθησαν τὰ ἔξοδα ὑπὸ τῶν ἐσόδων, ἐξ ὧν ἓν μόνον ἦτο ἔσοδον ἔξω τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ ἐκ τοῦ δανείου τῶν 150,000,000. Τοῦτο τὸ ἀποτέλεσμα βεβαίως δὲν πρέπει νὰ ἀποδοθῇ εἰς ἐνέργειάν τινα ἀξίαν ἰδιαιτέρου ἐπαίνου τῆς τέως Κυβερνήσεως, ὅπως ἠθέλησε νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὁ καὶ πρώην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι οὐδενὸς ἐκ τῶν ἐσόδων, ἅτινα ἔδωκαν τὸ πλεόνασμα, ἡ λειτουργία ἐξηρτᾶτο ἐκ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης δράσεως τῆς Κυβερνήσεως. Αἱ ἐπὶ πλέον εἰσπράξεις ἐπετεύχθησαν ἐν τῇ κανονικῇ ἐνεργείᾳ τῆς Κυβερνήσεως, διεξαγούσης τὰ συνήθη ἔργα τῆς ὑπηρεσίας. Καὶ τὰ τελωνεῖα ἀφ’ ἑαυτῶν ἀπέδωκαν περισσότερα, καὶ τὸ χαρτόσημον, καὶ τὰ τέλη καὶ δικαιώματα οὕτως ἀπέδωκαν περισσότερα. Καὶ ἡ ἐπικαταλλαγὴ ἀπέδωκεν ὅσα ἀπέδωκε, μὴ προϋπολογισθέντα. Ἴσως μόνον ἀξία νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν εἰς ἔπαινον τῆς κυβερνητικῆς ἐνεργείας θὰ ἦτο ἡ εἴσπραξις ἐπὶ πλέον 714,000 δραχμῶν ἐκ καθυστερούντων παρελθουσῶν χρήσεων, ἂν ἡ εἴσπραξις αὕτη ἦτο ἐντελῶς ἐξαιρετική. Ἀλλὰ 3,674,000 ἐκ τοῦ κεφαλαίου τούτου δὲν εἰσεπράχθησαν μόνον κατὰ τὸ 1898, καὶ διὰ τοιαύτην ἐπὶ πλέον εἴσπραξιν 700,000 δὲν μοὶ φαίνεται ὅτι ὑπάρχει λόγος νὰ ἀπονείμωμεν εὐγνωμοσύνην εἰς τὴν προηγηθεῖσαν τῆς παρούσης Κυβέρνησιν. Οὕτω, Κύριοι, εἰσερχόμεθα εἰς τὸ ἔτος 1899, ἄνευ οὐδενὸς βάρους ἐκ τοῦ παρελθόντος, μετὰ προβλέψεων, ἃς ἐρχόμεθα εἰδικῶς νὰ ἐξετάσωμεν, καὶ τὰς πόρρωθεν, τὰς προβλέψεις δηλαδὴ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ξένων, καὶ τὰς ἐγγύθεν προβλέψεις, τὰς προβλέψεις τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ὅπως εἶπον πρὸ ὀλίγου, κατὰ τὰς προβλέψεις τῆς ἐπιτροπῆς τῆς διεθνοῦς ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1899 ὑπελογίσθη δεόμενος ἐπικουρίας ἐκ τοῦ δανείου τοῦ δευτέρου 8,000,000 δραχμῶν, καὶ ὑπελογίσθη μέλλων νὰ ἀπολήξῃ εἰς ἔλλειμμα 2,050,000, καλυπτέον ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1900.

§119Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μετὰ τὴν ἐπικουρίαν.

§120ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μετὰ τὴν ἐπικουρίαν 8,000,000, καὶ 2,050,000 ἔλλειμμα. Ὁ προϋπολογισμὸς ὁ ἀρχικός, ὃν ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις, περιεῖχεν ἔσοδα μὲν 105,795,658, ἔξοδα δὲ 99,347,623, καὶ περίσσευμα 6,448,034, ὅπερ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν 3,859,258 τῆς σταφίδος ἠλαττοῦτο εἰς 2,588,776· καὶ πρέπει βεβαίως περὶ τῆς σταφίδος νὰ μὴ γείνῃ πλέον λόγος, διότι ταύτην κατελογίσαμεν, κατὰ τὸ σύστημά μου, εἰς τὴν ἀποπλήρωσιν τῶν ἐξόδων τοῦ 1898. Ὁ προϋπολογισμὸς τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως ἦτο κἄπως διαφορετικός· 103,655,658 ἔσοδα, 103,311,974 ἔξοδα, καὶ περίσσευμα 343,684 δραχμῶν. Ἀλλὰ τὸν προϋπολογισμὸν αὐτῆς ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινὴ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, τὴν 9 Ἰουλίου, ἐτροπολόγησεν ὡς ἑξῆς. Ἔσοδα δραχ. 107,085,658, ἔξοδα 103,319,791, διαφορὰ εἰς περίσσευμα δρ. 3,765,866. Τὸ περίσσευμα λοιπόν, τὸ ἀρχικῶς ὑπολογισθέν, διὰ τοὺς λόγους, οὓς ἐξήγησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, εἰς πλέον τῶν 6 ἑκατομμυρίων, περιωρίσθη ἀπὸ 6,448,034 εἰς τὸ ἥμισυ περίπου, ἤτοι εἰς 3,765,866· ἀφαιρουμένου δὲ ἀπ’ αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ τοῦ ἀναγομένου εἰς τὸ τίμημα τριῶν ἐτῶν τοῦ εἰς εἶδος φόρου τῆς σταφίδος 1895, 1896 καὶ 1897, ἤτοι εἰς 3,859,258, μένει ἔλλειμμα 93,909 δραχμῶν. Οὗτος εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς ὁ σήμερον συζητούμενος ὑπὸ τῆς Βουλῆς.

§121Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Προσθήκη 1,360,000.

§122ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι. Λέγω ὄχι, φοβούμενος μήπως δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐν τῇ ἀκριβείᾳ.

§123ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον ὅτι, ἐπειδὴ ὁμιλεῖτε περὶ τῆς ἐμῆς εἰσηγήσεως, διὰ τὸ ἀκριβὲς πρέπει νὰ προσθέσητε αὐτὸ τὸ ποσόν.

§124ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εὐχαριστῶ διὰ τὴν παρατήρησιν. Καὶ ἐγὼ ἐνόμιζον ὅτι ἤθελον ἀκούσει ταύτην τὴν παρατήρησιν, διότι τοιοῦτόν τι μοὶ ἐφάνη ὅτι ἤκουσα προχθές, ἀλλὰ διότι ὁμιλεῖτε ταπεινῇ τῇ φωνῇ, δὲν ἤμην βέβαιος ὅτι ἤκουσα καλῶς. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι τὸ ποσὸν ἀντιτίμου σταφίδος, τὸ ἀναγόμενον — ἐκτὸς ἂν πλανῶμαι — εἰς τὸ ἔτος 1898, εἶναι ἤδη κατακεχωρισμένον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1898, καὶ κατ’ ἀκολουθίαν δὲν δυνάμεθα νὰ περιλάβωμεν αὐτὸ ἐνταῦθα.

§125ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ πῶς. Εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ἐτῶν 1895, 1896 καὶ 1897 ἀναγράφεται ἔσοδον ἐκ τοῦ ποσοῦ τοῦ σταφιδοκάρπου τὸ ἐκ τῶν ἀποθηκῶν τῆς ἀποταμιεύσεως ληφθέν.

§126ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐτῶν 1895, 1896 καὶ 1897 τὰ ἔχομεν ἐνταῦθα ἀναγεγραμμένα. Ὥστε ἡ ἀναγραφὴ ἐν ἔτει 1898 δὲν θεωρεῖται πραγματοποιηθεῖσα καὶ ἑπομένως τὸ μετεφέρετε ἐδῶ.

§127ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Δὲν εἶχεν ἐκκαθαρισθῆ.

§128ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπειδὴ παρετήρησα ἀναγεγραμμένον αὐτὸ εἰς τὸ ἔτος 1898, τὸ ὑπελόγισα ἐκεῖ. Ἐὰν προσθέσωμεν αὐτὸ ἐνταῦθα, θέλει ἀφαιρεθῆ ἐκεῖθεν. Ὁπωσδήποτε τὰ ποσὰ ταῦτα εἰς ἐμὲ χρησιμεύουσιν ἵνα καλύψωσι πᾶν τυχὸν ἔλλειμμα τοῦ 1898, ἂν δὲ μείνῃ περίσσευμά τι, φυσικῶς θέλει ἔλθει εἰς ἐπικουρίαν τοῦ 1899. Τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει καὶ πολλὴν σημασίαν, διότι ἡ ἔποψις, ὑφ’ ἣν ἐξετάζω ἐγὼ τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ τὰ συμπεράσματα, εἰς ἃ ἀπολήγω, δὲν ἀπέχουσι πολὺ τῆς ἐπόψεως καὶ τῶν συμπερασμάτων, ἅτινα ἐξέθηκεν ἡ Κυβέρνησις. Τοιαῦται αἱ προβλέψεις τῆς διεθνοῦς οἰκονομικῆς ἐπιτροπῆς περὶ τοῦ 1899, καὶ τοιοῦτος ὁ προϋπολογισμὸς τῆς Κυβερνήσεως, ἀπολήγων εἰς ἔλλειμμα 93,000 δραχμῶν, ἐκτὸς ἂν συμψηφίσωμεν τὴν σταφίδα τοῦ 1898, ὅτε ἔχομεν ἓν ἑκατομμύριον καί τινας χιλιάδας δραχμῶν ἐπὶ πλέον. Ἐκ τῆς ἐξετάσεως, εἰς ἣν ἐγὼ προέβην, τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐφ’ ὅσον ἦτο δυνατὸν, μετὰ στοιχείων ἀνεπαρκῶν καὶ ἐν ἐλλείψει ἀπολογισμῶν, ἐπείσθην ὅτι αἱ βεβαιώσεις καὶ εἰσπράξεις τοῦ πρώτου ἑξαμήνου, ὅτι αἱ ὑπολογιζόμεναι βεβαιώσεις καὶ εἰσπράξεις τοῦ δευτέρου ἑξαμήνου, αἱ ἐκ τῆς κυρώσεως τῆς ἀρχικῆς πεποιθήσεως περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ πρώτου ἑξαμήνου καθιστάμεναι πιθανώταται, καὶ αἱ αὐξήσεις αἱ προστιθέμεναι ὑπὸ τῶν νομοθετημάτων τῆς Κυβερνήσεως παρέχουσι τὴν ἐλπίδα, ὅτι, παρ’ ὅλας τὰς δαπάνας, ἃς ἐψήφισεν ἡ Βουλή, ἢ φαίνεται ὅτι θέλει ἔτι ψηφίσει τῇ προτάσει τῆς Κυβερνήσεως, τὰ τακτικὰ ἔσοδα θέλουσι περίπου ἐπαρκέσει εἰς κάλυψιν τῶν δαπανῶν. Ἐὰν δ’ ὑπάρξῃ ἔλλειμμά τι, εἰς τοῦτο θέλει δυνηθῆ νὰ ἐπικουρήσῃ, ἄνευ ζημίας, ἄνευ ἀνάγκης ἄλλης ἔξωθεν ἐπικουρίας, ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ἑπομένου ἔτους. Ἡ πεποίθησίς μου εἶναι, — καὶ πάλιν ἐπαναλέγω αὐτὴν — ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ συμφέρει νὰ σκεφθῶμεν περὶ αἰτήσεως ἐπικουρίας ἄλλης, παρὰ τὴν ἐξ αὐτοῦ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡμῶν τοῦ ἑπομένου ἔτους, ἐὰν ὑπάρξῃ μικρόν τι ἔλλειμμα. Τὸ ἀποτέλεσμα μοὶ φαίνεται λίαν εὐάρεστον, καὶ ἀκριβῶς διότι τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι αἱ δυνάμεις τῆς χώρας εἶναι πολὺ πλέον ὑγιεῖς ἢ ὅσον ἐνομίζετο, — διότι τὸ ἀντίθετον ἐξελαμβάνετο ὑπὸ πάντων κατὰ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν κατηρτίζοντο ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς διεθνοῦς οἱ ὑποθετικοὶ προϋπολογισμοὶ καὶ ἐχαλκεύοντο τὰ τοῦ ἐλέγχου, — ἐπειδή, λέγω, ἀποδεικνύονται πολὺ ὑγιέστεραι, προκαλεῖται ἡ προσοχὴ ἡμῶν πάντων σύντονος ἐπὶ τῆς μελλούσης ἡμῶν πορείας. Ἀποδεικνύεται, κατὰ ταῦτα, ὅτι οὐδεμίαν ἔχομεν ἀνάγκην τῆς ἐπικουρίας τοῦ ἐξ 20,000,000 φράγκων δανείου. Ἀπεδείχθη προσέτι, ὅτι ἀντὶ ἀπὸ τοῦ 1903 νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν κανονικὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀπέναντι τῶν τακτικῶν ἐξόδων, ἐπαρκοῦσαν εἰς κάλυψιν αὐτῶν, εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην τὴν ὁμαλὴν ἀπὸ τοῦ 1900, τρία ἔτη πρὸ τοῦ προβλεφθέντος ὑπὸ τῆς διεθνοῦς οἰκονομικῆς ἐπιτροπῆς...

§129ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰσήλθομεν ἤδη.

§130ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι. Τοῦτο δὲν θεωρῶ ἀρκούντως ἀσφαλές. Τὰ τοῦ 1899, ὡς παρεδέχθην καὶ ὑπελόγισα αὐτά, θεωρῶ ἁπλῶς ἀρκετὰ ἐνδεικτικά, ὥστε νὰ δεχθῶμεν, ὅτι τὸ 1900 θέλει εἶναι ἔτος ὑγείας οἰκονομικῆς. Εἰσερχόμεθα δὲ τὸ 1900 εἰς τὴν κατάστασιν, ἣν οἱ ξένοι προέβλεπον ὡς μέλλουσαν νὰ ἐπέλθῃ τὸ 1903, εἰσερχόμεθα εἰς τὴν τοιαύτην κατάστασιν ἀκριβῶς κατὰ τὸ ἔτος, καθ’ ὃ ἄρχεται λειτουργοῦσα ἡ διάταξις περὶ ἐλαττώσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας κατὰ 2,000,000 δραχμάς. Τῆς τοιαύτης καταστάσεως, τῆς ἀπροσδοκήτως εὐαρέστου, ἡ ἐμφάνισις εἶναι παρήγορος. Ἀλλ’ ἕνεκα τῶν γνωστῶν ὅρων, ὑφ’ οὓς διακείμεθα, ἐπιβάλλεται νὰ μὴ δείξωμεν ὑπερβολικὴν χαρὰν διὰ τὰ περισσεύματα, ἅτινα ἤρχισαν νὰ ὑποφαίνωνται, νὰ μὴ παρασυρθῶμεν εἰς δαπάνας μὴ ὅλως δεδικαιολογημένας, ἀλλὰ νὰ προσέξωμεν σταθερῶς νὰ ἐφαρμόσωμεν πολιτικὴν οἰκονομιῶν ὅσον οἷόν τε μεγάλην καὶ φορολογίας ἐν μέτρῳ καὶ ἄνευ ὑπερβολῶν· πρὸ πάντων πρέπει νὰ ἔχωμεν πρὸ ὀφθαλμῶν, ὅτι ἐπὶ κορυφῆς πρέπει νὰ τεθῶσι τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἵνα δὲ ταῦτα τεθῶσιν ἐπὶ κορυφῆς, ἀνάγκη πᾶσα νὰ εἰσαγάγωμεν πολιτικὴν οἰκονομιῶν. Ἐὰν αἱ Κυβερνήσεις, αἱ μέλλουσαι νὰ διαδεχθῶσιν ἡ μία τὴν ἄλλην, χαράξωσι τοιαύτην οἰκονομικὴν πολιτικὴν σταθερὰν, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι θέλομεν δυνηθῆ προσεχῶς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ νὰ ἀναγράψωμεν προβλέψεις τεινούσας ἀκριβῶς εἰς ἐξυπηρέτησιν τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς, τὴν πρόβλεψιν ὅπως μέρος τοῦ σταθεροῦ περισσεύματος ὁρισθῇ εἰς ἐπιτάχυνσιν τῆς λύσεως τῶν ὑπεγγύων ἡμῶν χρεῶν, καὶ ἕτερον μέρος εἰς πλήρωσιν τῶν κενῶν τῶν ἐν τῷ στρατῷ καὶ εἰς ἐπιτυχίαν τῆς ἀναδιοργανώσεως αὐτοῦ. Προηγουμένως εἶπον, ὅτι τὰ ἔσοδα τοῦ 1899 κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν ἀνέρχονται εἰς 107,085,658 δραχμάς. Ἐκ τούτων ὀφείλομεν εὐθὺς ἀμέσως νὰ ἀφαιρέσωμεν 29,014,277 διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, — τόσον εἶναι τὸ ποσὸν μετὰ τὴν μικρὰν ἐλάττωσιν, ἣν ἐπέτυχεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, περιορίσας τὸν τόκον τῶν ἐντόκων γραμματίων. — Ἔχομεν οὕτως ὑπόλοιπον 78,071,381, εἰς ἃ περιλαμβάνω καὶ τὰ 3,000,000 τῆς σταφίδος. Παραλαμβάνω τοὺς ἀριθμοὺς ὡς ἔχουσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, διότι οὗτοι, πέποιθα ὅτι, ἐὰν ἀποδειχθῶσιν ἐσφαλμένοι, τοῦ ὑπολογισμοῦ τὸ λάθος δὲν θέλει εἶναι (εἰς) ζημίαν τοῦ Κράτους. Ὑπολογίζω, κατὰ ταῦτα, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἐλεύθερα 75,000,000 διὰ τὰς γενικὰς δαπάνας τοῦ Κράτους, εἰς ἃς διὰ τούτου τοῦ ποσοῦ ὀφείλομεν νὰ προσπαθήσωμεν νὰ ἐπαρκέσωμεν. Αἱ δαπάναι, ἃς ὑπελόγισεν ἡ διεθνὴς ἐπιτροπὴ ὡς ἀπαραιτήτους εἰς τὴν τακτικὴν λειτουργίαν τοῦ Κράτους, μὴ λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν ἐκτάκτων ἀναγκῶν, ὡρίσθησαν εἰς 63,000,000, ἀνεγνώρισε δὲ ἡ ἐπιτροπὴ, ὅτι προβαινόντων τῶν ἐτῶν θέλομεν φθάσει κατὰ τὸ ἔτος 1903 καὶ εἰς δαπάνην 64,751,000. Φρονῶ ὅτι 66,000,000 διὰ τὰς τακτικὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους εἶναι ἀπαραίτητα, —ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ὑπελόγισεν ἄλλοτε δι’ αὐτὰς 67,000,000, προκειμένου τότε τοῦ ζητήματος τοῦ συμβιβασμοῦ. — 66,000,000 ἀφαιρούμενα ἀπὸ τῶν 75,000,000 καταλείπουσιν ὑπόλοιπον 9,000,000. Ταῦτα διὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος, κατὰ τὰς προβλέψεις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν καὶ εἰς τὸ ἔτος 1903, ὡς ἔτος ἀποκαταστάσεως τῆς κανονικῆς λειτουργίας τῶν ἐσόδων κατὰ τὰς γνώμας τῆς Διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ προβλέπει διὰ τὸ ἔτος τοῦτο 99,950,000 δραχ. ἔσοδα. Ταῦτα ἀντιπαραβάλλων πρὸς τὰ ἔσοδα, ἅτινα ἔχομεν ἤδη σήμερον πιθανώτατα 105,000,000, εὐλόγως ἀναβιβάζω τότε εἰς μόνον τὸ ποσὸν τοῦτο· ἀφαιρῶ 32,736,000, ὅσα θέλομεν δαπανήσει, κατὰ τὰς γενομένας προβλέψεις ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἐν ἔτει 1903 ὑπὲρ τοῦ δημοσίου χρέους, ἔχω δ’ ὑπόλοιπον 72,000,000· ἀφαιρῶ ἐκ τούτων διὰ τὰς τακτικὰς δαπάνας 66,000,000, καὶ συνάγω πλεόνασμα, οὕτω μετριώτατα ὑπολογιζομένων τῶν ἐσόδων, δραχ. 6,264,000.

§131Δ. ΚΑΪΡΗΣ. Εἰς τὰ 66,000,000 ὑπολογίζετε καὶ τὰς προσθέτους δαπάνας;

§132ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἔφθασα εἰς τὸ ζήτημα τὸ περὶ τῶν προσθέτων δαπανῶν. Τὰ 9,000,000 ἢ ἄλλως τὰ 6,000,000 ὀφείλομεν νὰ διαθέσωμεν εἰς ἐξυπηρέτησιν τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς, δαπανῶντες μέρος εἰς ἐπιτυχίαν ταχυτέρας λύσεως τοῦ δημοσίου χρέους καὶ μέρος εἰς τὰς στρατιωτικὰς ἀνάγκας. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, αἱ ἰδέαι αὗται ἐμφανίζονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ὃν ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις; —καὶ ἐδῶ ἀπαντῶ εἰς τὴν ἀπορίαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄνδρου, καὶ ἡ ἀπάντησις ἐπέρχεται ἀμέσως ἀρνητική: — Ὄχι. Ὁ προϋπολογισμός, ὃν ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἐνέχει τοιαύτην ἔννοιαν τῆς φροντίδος τῆς Κυβερνήσεως περὶ οἰκονομιῶν καὶ περὶ αὐξήσεως ἐσόδων προέτρεχε φροντὶς περὶ αὐξήσεως δαπανῶν καὶ περὶ πολυτελοῦς διευθετήσεως τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν. Μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν κατέβαλε σπουδαίαν πρόνοιαν περὶ οἰκονομιῶν· αἱ μόναι οἰκονομίαι, ἃς βλέπω ὅτι ἐπεδίωξεν, εἶναι αὗται: Κατήργησε τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ γραφείου τοῦ δημοσίου χρέους, ἧς ἡ κατάργησις πάντως ἐπεβάλλετο, ἀφοῦ ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους μετετέθη εἰς ξένας χεῖρας. Ἡ κατάργησις αὕτη ἔπρεπε νὰ εἶχε συντελεσθῆ ἀπὸ πολλοῦ· τὸ πρῶτον νομοσχέδιον ἔπρεπε νὰ ἦναι περὶ αὐτῆς. Ἄλλην οἰκονομίαν σημειῶ, ὡς προεῖπον, τὴν ἐλάττωσιν τοῦ τόκου τῶν ἐντόκων γραμματίων. Ἀπεναντίας δὲ ἔχομεν αὐξήσεις, ὧν καὶ ἄλλοι ἐμνημόνευσαν· αὔξησιν τῶν μισθῶν τῶν προξενικῶν ὑπαλλήλων, ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον· ἀποζημιώσεις γενναίας εἰς ἀπεσπασμένους ἐν Κρήτῃ προξενικοὺς καὶ ναυτικοὺς ὑπαλλήλους· αὔξησιν τῶν δικαστικῶν μισθῶν· αὔξησιν τῶν στρατιωτικῶν μισθῶν, λόγῳ τῶν διδακτικῶν βιβλίων· αὔξησιν δαπανῶν ἕνεκα τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως, ἕνεκα τῆς ἀστυνομίας, ἕνεκα τῆς χωροφυλακῆς· αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ναυτικῶν δοκίμων· αὔξησιν διὰ τὴν προσθήκην ἱερέων εἰς τὸ ναυτικόν, καίτοι ἐν καιρῷ εἰρήνης ἠδυνάμεθα νὰ παραλαμβάνωμεν ἑκάστοτε ἱερεῖς ἐκ τοῦ τόπου, ἐν ᾧ ἐλλιμενίζουσι τὰ πλοῖα· αὔξησιν διὰ πρόσκλησιν ξένων ὀργανωτῶν, μὴ καλῶς γινομένην. Ἀλλὰ ἐκτὸς τῆς τάσεως πρὸς αὔξησιν τῶν ὑπηρεσιακῶν δαπανῶν, ἔχομεν καὶ διαθέσεις χαριστικὰς καὶ πολυτελεῖς τῆς Κυβερνήσεως, αἵτινες ἐμφανίζονται, ἐν παραδείγματι, εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐγγυήσεως ὑπὲρ βιομηχάνων ἐν Λαρίσσῃ, δυναμένης ν’ ἀπολήξῃ εἰς πληρωμήν.

§133Α. ΠΕΤΑΛΑΣ. Δὲν ἔχει νὰ ζημιωθῇ τὸ Δημόσιον.

§134ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Γνωρίζετε ὅτι οἱ ἀρχαῖοι ἔλεγον, ὅτι πλησίον τῆς ἐγγυήσεως κεῖται ἡ λύπη. Μεταξὺ τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως τῶν ἐπαγομένων ἀδικαιολόγητον δαπάνην δὲν καταλέγω τὰ νομοσχέδια, δι’ ὧν ἀπονέμονται συντάξεις εἰς οἰκογενείας στρατιωτικῶν πεσόντων ἐν τῷ πολέμῳ, ἢ δι’ ὧν διατάσσεται ἡ ἀνοικοδόμησις ναῶν ἐν Θεσσαλίᾳ, ἢ δι’ ὧν χαρίζονται δίδακτρα εἰς Θεσσαλοὺς φοιτητάς, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἀπέναντι τῆς ἐλλείψεως προνοίας περὶ οἰκονομιῶν παρὰ τῇ Κυβερνήσει, ἔχομεν φορολογικὰς προβλέψεις, αἵτινες θέλουσιν εἰσφέρει ποσὰ οὐχὶ ἀνάξια λόγου, ἀλλὰ βεβαίως ἀνεπαρκῆ εἰς κάλυψιν τοσούτων δαπανῶν. Ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων μοὶ φαίνεται ὅτι αἱ προβλέψεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ὀρθαί. Ἐκ τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου ἐπὶ τῶν εἰσιτηρίων σιδηροδρόμων καὶ ἀτμοπλοίων θέλει ἐπέλθει αὔξησις οὐχὶ ἀναξία λόγου. Ἂν ψηφισθῇ ὁ νόμος ὁ περὶ οἰνοπνευμάτων, — τοῦθ’ ὅπερ ἀπεύχομαι — θέλει μὲν ἐπέλθει αὔξησις, ἀλλ’ αὔξησις ἥτις θέλει ἔχει δυσάρεστον ἀντίκτυπον. Ὡσαύτως ἐκ τοῦ ζύθου θέλομεν ἔχει αὔξησιν πόρων κατὰ δεκάδα τινὰ χιλιάδων δραχμῶν. Ὁ νόμος περὶ στρεμματικῆς φορολογίας τῶν ἀμπέλων, καίτοι ὑπελογίσθη ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐκ τῆς τέως κειμένης φορολογίας εἰσπραττομένων, θέλει ἀποδώσει καθυστερήσεις, πολὺ δὲ φοβοῦμαι μήπως αἱ ἐλπίδες τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ψευσθῶσι. Καὶ ὁ νέος δὲ φόρος ἐπὶ τῶν ζώων, κίνδυνος εἶναι μήπως συνεπιφέρῃ ὀλιγωτέρας εἰσπράξεις, λόγῳ δυσκολίας περὶ τὴν εἴσπραξιν. Ἡ ὁδὸς, ἣν ἐτράπη ἡ Κυβέρνησις, δὲν μοὶ φαίνεται τελεσφόρος. Φρονῶ ὅτι τὰ παρελθόντα ὑποχρεοῦσιν ἡμᾶς νὰ σκεφθῶμεν περὶ τοῦ μέλλοντος μετὰ μείζονος σοβαρότητος. Ὅτε δὲ ἔχομεν τοὺς πόδας εἰς τὰ δεσμὰ, πρέπει ἐκεῖ νὰ ἔχωμεν τὸν νοῦν ἡμῶν, καὶ νὰ σκεπτώμεθα πῶς θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἀπαλλαγῶμεν τῶν δεσμῶν τούτων καὶ κατασταθῶμεν ἱκανοὶ νὰ ἀτενίσωμεν μετὰ θάρρους εἰς τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν συμφέροντα.

§135Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἐπίστευον, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι μετὰ τὴν ἀποκάλυψιν τῆς πολιτικῆς καταστάσεως, τὸ πρῶτον μέλημα ἡμῶν θὰ ἦτο, πῶς νὰ καθορίσωμεν τί ἔχομεν, διὰ νὰ ἀποφασίσωμεν εἶτα, τί θὰ πράξωμεν. Δὲν γνωρίζω τί ἐγίνετο συνήθως ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἀλλὰ ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν ἐγίνετο μέχρι τοῦδε, ἔδει, ἐν ταῖς ἐξαιρετικαῖς περιστάσεσιν, ὑφ’ ἃς διατελοῦμεν, πρὸ παντὸς νὰ γνωρίσωμεν λεπτομερῶς τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀφοῦ ἐξετάσωμεν τὰ κατ’ αὐτὸν ἐν ἐκτάσει, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ γνωρίσωμεν καὶ τί δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν· διότι ἡ οἰκονομικὴ ἡμῶν δύναμις θὰ καθορίσῃ τὸ μέτρον τῶν δαπανῶν. Καὶ ὅμως πᾶσα ἡ ἐργασία ἡ νομοθετικὴ, ἥτις ἐγένετο μέχρι τοῦδε ὑφ’ ἡμῶν ἐνταῦθα, τοῦτον εἶχε τὸν σκοπὸν, πρὸ παντὸς νὰ καθορίσῃ, τί θὰ πράξωμεν. Οὕτως ἐχόντων καὶ διαμορφωθέντων τῶν πραγμάτων, διὰ τῆς διευθύνσεως, ἣν ἔδωκεν ἡ Κυβέρνησις εἰς ταῦτα, ἐν τῷ παρόντι δὲν ὑπάρχει πλέον ὁ ἀπαιτούμενος χρόνος νὰ γείνῃ ἡ μεγάλη ἔρευνα τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἣν ἐπιβάλλουσιν αἱ περιστάσεις, καὶ κατ’ ἀνάγκην θὰ ἀναβάλωμεν τὴν λεπτομερῆ ἔρευναν αὐτοῦ μέχρι τῆς προσεχοῦς συνόδου. Ἐν τούτοις εἶναι ἀνάγκη νὰ λεχθῶσί τινα. Καὶ θὰ ἐκφέρω καὶ ἐγὼ λίαν συντόμως τὴν γνώμην μου ἐν σχέσει πρὸς τὸν ὑποβληθέντα προϋπολογισμόν, οὐχὶ ἵνα λεπτολογήσω ἐπὶ τῶν ἀριθμῶν, ἀλλ’ ἵνα καθορίσω τὰς τάσεις, αἱ ὁποῖαι φαίνονται ἐν τῷ ὑποβληθέντι προϋπολογισμῷ, τάσεις, αἵτινες καταδεικνύουσι τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν πολιτικὴν οὐχὶ τὴν ἐκδηλουμένην διὰ τοῦ ὡρισμένου προϋπολογισμοῦ τοῦ 1899, ἀλλὰ τὴν πολιτικὴν τὴν εἰκαζομένην καὶ ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς τοῦ μέλλοντος, τοῦ 1900 καὶ 1901. Διότι νομίζω, ὅτι πρέπει ἀπὸ τοῦδε νὰ λεχθῶσιν αἱ γνῶμαι ἐκεῖναι, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων θὰ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις, ἀκούουσα αὐτὰς, ἂν ἀνεύρῃ καὶ καθ’ ὅσον ἀνεύρῃ αὐτὰς ὀρθὰς, νὰ μεταβάλῃ ἢ τροποποιήσῃ τὸ πρόγραμμα αὑτῆς κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1900. Πρὶν ὅμως εἰσέλθω εἰς τὴν σύντομον ἔρευναν τοῦ προϋπολογισμοῦ, κύριοι Βουλευταὶ, ἀναγκάζομαι, πρὸς ὡρισμένον σκοπὸν, ὃν ἀμέσως θὰ ἴδητε, ἀναγκάζομαι εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ δηλώσω, ὅτι κατὰ τοὺς χρόνους αὐτοὺς, κατὰ τοὺς ὁποίους διεσαλεύθη ἡ πίστις ἐπὶ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα καὶ ἤρχισε νὰ πιστεύῃ ὁ λαὸς, ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ αἴτιον τῶν ἀτυχιῶν ἡμῶν, θέλω καὶ ἐγὼ νὰ δηλώσω ὅ,τι ἄλλως καθημερινῶς ἐνταῦθα ἀκούω λεγόμενον, τὴν ἐσωτερικήν μου δηλαδὴ πεποίθησιν ἐπὶ τὴν ἀξίαν καὶ χρησιμότητα τοῦ πολιτεύματος αὐτοῦ. Θέλω νὰ ἐξάρω τὴν ἐσωτερικήν μου πεποίθησιν, ἰσχυριζόμενος ὅτι ὄχι διότι ὑπὸ τοιοῦτον πολίτευμα, ἀλλὰ μολονότι ὑπὸ τοιοῦτον πολίτευμα ἐκυβερνήθημεν μέχρι τοῦδε, ἐπάθομεν ὅσα ἐπάθομεν. Διότι φρονῶ, ὅτι εἰς αὐτὸ τὸ πολίτευμα, τὸ ὁποῖον διατηρεῖ ἐν ἐγρηγόρσει τὴν κοινὴν γνώμην, ὀφείλομεν καὶ τὴν ἀπόκτησιν τῆς Θεσσαλίας καὶ ἓν ἄλλο ἀπόκτημα, ὅπερ ἀποτελεῖ ἓν μέγιστον γεγονὸς τοῦ αἰῶνος, ὅτι κατωρθώσαμεν δηλαδὴ νὰ λύσωμεν διὰ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος τὰ δεσμὰ τῆς δουλείας τῆς πολυπαθοῦς Κρήτης. Ἀλλὰ τοιαύτην ἔχων πεποίθησιν καὶ τοσοῦτον λατρεύων καὶ ἀπὸ πείρας καὶ ἀπὸ μελέτης τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, δὲν δύναμαι νὰ παρίδω τεκμήριά τινα, ἐκ τῶν ὁποίων καταδείκνυται ὅτι διεσαλεύθη ἡ πίστις τοῦ λαοῦ ἐπὶ τὸ πολίτευμα τοῦτο, δὲν δύναμαι νὰ παρίδω τὴν δυσπιστίαν, λέγω, τοῦ λαοῦ, ἡ ὁποία ἀνεφάνη τελευταῖον, πρὸς τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα καὶ ἰδίως πρὸς τὰς ἐνεργείας τῆς κομματικῆς διαχειρίσεως, ἡ ὁποία παριστᾷ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ τόπου. Τὰ τεκμήρια ταῦτα πρέπει νὰ λάβωμεν, κύριοι Βουλευταὶ, ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν λίαν σοβαρῶς. Πρῶτον τεκμήριον εἶναι ἡ μόρφωσις ἑνὸς τύπου, καλουμένου ἀνεξαρτήτου, ἀλλὰ τύπου ἀνεξαρτήτου, πρὸς τὸν ὁποῖον ὁ κομματικὸς τύπος δὲν δύναται νὰ διαγωνισθῇ. Καὶ γνωρίζω ὁποίαν τινὲς ἔχουσιν ἰδέαν περὶ τύπου, καὶ βεβαίως δὲν ἵσταται ὁ τύπος εἰς τὸ ὕψος ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ὅλοι ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἵσταται, ἀλλ’ ἵσταται καὶ αὐτὸς εἰς τὸ ἐπίπεδον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον τὰ πάντα εὑρίσκονται παρ’ ἡμῖν. Ἐν τούτοις εἰς αὐτὴν τὴν τάσιν τῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ τύπου πρέπει νὰ προσέχωμεν τὸν νοῦν, διότι δὲν εἶναι τὸ αἴτιον, ἀλλ’ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ φρονήματος, τὸ ὁποῖον ἐπικρατεῖ παρὰ τῷ λαῷ αὐτῷ καὶ τὸ ὁποῖον φρόνημα κυρίως κατέδειξαν τ’ ἀποτελέσματα κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς. Διότι αἱ τελευταῖαι ἐκλογαὶ οὐδὲν ἄλλο κατέδειξαν, ὅπου ἦτο δυνατὸν ἐν τῷ Κράτει νὰ κατισχύσῃ τὸ φρόνημα αὐτὸ, οὐδὲν ἄλλο κατέδειξαν ἢ τὴν ἐπίμονον διάθεσιν πρὸς ἐκλογὴν ἀνδρῶν μὴ ἀνηκόντων εἰς κόμματα. Ἐὰν δὲ δὲν ἠδυνήθη ὁ λαὸς καθ’ ὁλοκληρίαν νὰ κατορθώσῃ ὅ,τι ἐπεδίωκεν, ἔστε βέβαιοι, ὅτι ἐν τῷ μέλλοντι θὰ τὸ κατορθώσῃ, ἂν ἡμεῖς τὴν αὐτὴν ἐξακολουθήσωμεν ὁδόν....

§136ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἀλλοίμονον εἰς τὸν τόπον!

§137Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Τί ἀπέγειναν οἱ ἀνεξάρτητοι;

§138Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Εἷς ἔμεινε, δύο, τρεῖς. Δὲν ἐξετάζω πόσοι ἔμειναν. Εἰς τὴν ὑπάρχουσαν τάσιν τοῦ λαοῦ προσέχω. Καὶ τὸ ζήτημα εἶναι, ὅτι αὐτὴ ἡ κατάστασις εἶναι ἐπικίνδυνος διὰ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Οὐδ’ ἐγὼ εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἰσχυρίζονται, ὅτι τὸ σύμπτωμα αὐτὸ τῆς ἀνεξαρτησίας εἶναι ἀγαθόν. Ἰσχυρίζομαι ταῦτα διότι δὲν δύναμαι νὰ ἀρνηθῶ τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ὡδήγησαν τὸν λαὸν εἰς τοιαύτην ἐκλογήν. Ἐγὼ ἐπεθύμουν, ἀντὶ νὰ ἐκλέξῃ ὁ λαὸς ἄνδρας καλουμένους ἀνεξαρτήτους καὶ ἄνευ κομματικῆς ἀποχρώσεως, ἐπεθύμουν νὰ ἐκλέξῃ ἄνδρας συνδεδεμένους πρὸς κόμμα, ἀλλὰ πρὸς κόμμα. Διὰ τοῦτο θέλω καὶ ἐπιθυμῶ νὰ ἀνυψωθῇ ἡ ἕνωσις τῆς φατρίας εἰς κόμμα, καὶ διὰ τῶν ἐνεργειῶν καὶ ἀποφάσεων ἡμῶν νὰ τείνωμεν ἀκριβῶς εἰς τοῦτο, πῶς νὰ φέρωμεν τὴν ἐκλιποῦσαν ἁρμονίαν τοῦ λαοῦ πρὸς τὴν Πολιτείαν, — διότι ὁ λαὸς ἐδυσπίστησε πρὸς τὴν Πολιτείαν. — Διὰ νὰ καταδείξω τοὺς κινδύνους, ὁμιλῶ περὶ φρονήματος τοῦ λαοῦ, καὶ οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ τὸ ἐκδηλωθὲν φρόνημα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι εὐνοϊκὸν σύμπτωμα διὰ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Ἄς μὴ παραβλέπωμεν τὴν ἐκδηλωθεῖσαν τάσιν, καὶ ἂς φροντίσωμεν νὰ ἄρωμεν τὴν δυσπιστίαν, ἡ ὁποία προῆλθεν ἕνεκα τῆς παρελθούσης πολιτικῆς καταστάσεως. Ἀλλ’ ὁ προϋπολογισμός, Κύριοι, ὁ ὁποῖος ὑπεβλήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι τοιοῦτος, ὥστε τὴν ἁρμονίαν αὐτὴν νὰ φέρῃ, τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτὴν νὰ προκαλέσῃ τοῦ λαοῦ ἐπὶ τὴν κομματικὴν διαχείρισιν τῶν τῆς Πολιτείας πραγμάτων; Εἶναι ἀληθὴς ὁ προϋπολογισμὸς ἢ εἶναι φενάκη; Ἀνευρίσκομεν ἐν αὐτῷ, τί πράγματι ἔχομεν, ἀνευρίσκομεν ἐν αὐτῷ τί δυνάμεθα νὰ πράξωμεν; Ναὶ ἢ οὔ; Ὁ προϋπολογισμὸς, ὡς ὑπεβλήθη, φέρει ἔσοδα ἀνερχόμενα εἰς δρ. 105,795,658, φέρει ἔξοδα δρ. 99,347,923, διὰ νὰ καταλήξῃ μετὰ τῶν προσθαφαιρέσεων εἰς περίσσευμα 3,948,776 καὶ ἐπὶ τέλους νὰ μεταβληθῇ εἰς ἓν ἀριθμητικὸν ἰσοζύγιον 107,000,000 περίπου ἐξόδων καὶ ἐσόδων. Διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράζω μὲ τοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους πολλάκις ἠκούσατε, κατηρτίσθη τὸ ἀριθμητικὸν ἰσοζύγιον αὐτὸ διὰ τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας ἐψηφίσαμεν καὶ τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν, καὶ αἵτινες ἐν συνόλῳ ἀνέρχονται εἰς δραχ. 6,000,000 περίπου, αἱ ὁποῖαι θὰ προστεθῶσιν εἰς τὰς δαπάνας τοῦ ἀρχικῶς ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ, οὗτινος καὶ τὰ ἔσοδα κατά τι ηὐξήθησαν διὰ τῶν δηλώσεων, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός. Ἔχομεν λοιπὸν ἓν ἀριθμητικὸν ἰσοζύγιον 107,000,000 ἐσόδων καὶ ἐξόδων περίπου. Δὲν ὁμιλῶ ὡρισμένως περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου ὡς τοιούτου, ἀλλὰ περὶ τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ μέλλοντος, οἱ ὁποῖοι θὰ στηρίζωνται ἐπὶ τῶν βάσεων, τὰς ὁποίας θέτει ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1899· διότι θεωρῶ μικρολογίαν ἄσκοπον νὰ ἐπιμένω εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1899, ὁ ὁποῖος ψηφίζεται διὰ 4 μόνον μῆνας. Ἀλλ’ ἀρκεῖ αὐτὸ τὸ ἰσοζύγιον τὸ ἀριθμητικὸν νὰ φέρῃ τὸ ἰσοζύγιον τὸ οἰκονομικὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ; Διότι δὲν πρόκειται ἀκριβῶς περὶ τῶν ἀριθμῶν, οἱ ὁποῖοι πολλάκις μᾶς ἠπάτησαν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῆς οὐσίας τῆς ἐν αὐτοῖς. Ἐφ’ ὅσον, Κύριοι, ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦ 1893, καὶ ἐντεῦθεν μέχρι τοῦ 1897 ἔτι, εἴχομεν ἐλπίδας, ἠδυνάμεθα νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν πολιτικὴν τῶν πιθανοτήτων. Οἱ λαοί, καθὼς καὶ τὰ ἄτομα, πάντοτε μὲ βεβαιότητα δὲν βαίνουσιν εἰς τὸν βίον αὐτῶν. Εἶναι δὲ ὄχι καὶ τόσον ἄπορον, ὅτι καθωρίσαμεν καὶ ἡμεῖς μίαν πολιτικὴν ἀπὸ τοῦ 1882, μίαν πολιτικὴν ἐλπίδων καὶ πιθανοτήτων. Αἱ συνέπειαι τῆς τοιαύτης πολιτικῆς δύνανται νὰ φέρωσιν εἴτε ἐπιτυχίαν εἴτε ἀποτυχίαν, ἀλλ’ ἡ ἀποτυχία ἔγκειται πάντοτε εἰς μίαν ἔστω καὶ μεγάλην ζημίαν τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἦναι κατορθωτὴ ἡ πολιτικὴ αὕτη τῶν ἐλπίδων καὶ διὰ νὰ περιορίζηται ἡ ἐξ αὐτῆς ἀποτυχία μόνον εἰς ζημίαν, βεβαίως πρέπει νὰ ἦναι δυνατή. Ἦτο δὲ δυνατὴ τότε, ὅτε ἐγίγνετο. Καὶ διατὶ ἦτο δυνατή; Διότι ὁ λαὸς δὲν ἦτο ἐξηντλημένος φορολογικῶς, διότι τὸ Κράτος εἶχε πίστιν, διότι πᾶν ἔλλειμα τοῦ προϋπολογισμοῦ ἠδύνατο νὰ καλυφθῇ ἄνευ καταστροφῆς, ἀλλὰ μετὰ ζημίας μόνον. Καὶ βεβαίως ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦ 1885 ἀρίστη ἦτο ἡ πολιτικὴ αὕτη τῶν ἐλπίδων. Ὀφείλω δὲ νὰ πιστοποιήσω τὴν ἐπιτυχίαν τῆς πολιτικῆς ἐκείνης μέχρι τοῦ 1885, διότι κατὰ τὸ χρονικὸν ἐκεῖνο διάστημα ἐδιδάχθη ὁ ἑλληνικὸς λαὸς, ὅτι, καθ’ ὅσον πλειότερα παράγει,—καὶ ἤρχισε τότε νὰ παράγῃ πλειότερα ἢ ἄλλοτε,— ἔπρεπε πάντοτε νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν Πολιτείαν, πρὸς τὴν ὁποίαν νὰ καταβάλλῃ ἀναλόγως τῆς αὐξανομένης προσόδου του. Ὄντως δὲ μέχρι τοῦ 1882 οὐδεὶς εἶχεν ἐπιτάξει μὲ σιδηρὰν θέλησιν τὸν λαὸν νὰ ἀναμιμνήσκηται σὺν ταῖς αὐξανομέναις ἀπολαύσεσιν αὐτοῦ καὶ τὸ καθῆκον πρὸς τὴν Πολιτείαν. Ἐπεβλήθη μετὰ τὸ 1882 φορολογία ἀναγκαία εἰς τὸν λαόν, καὶ ἐτέθησαν αἱ βάσεις, διὰ τῶν ὁποίων ἐν τῷ μέλλοντι ἡ πρόοδος ἡ οἰκονομικὴ τοῦ λαοῦ θὰ καθίστα ἀνάλογον καὶ τὴν οἰκονομικὴν πρόοδον τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦτο μέχρι τῆς ἐποχῆς τοῦ 1885 ἀσπάζομαι τὰ γενόμενα τότε τελείως. Ἀπὸ τοῦ 1886 ὅμως καὶ ἐντεῦθεν ἤρχισεν ἡ ὑπερβολή, καὶ ἡ ὑπερβολὴ ἔφερε τὰ γενόμενα, ἤρχισεν ἡ ὑπερβολὴ τὴν ὁποίαν οὐδεμία δύναμις ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνακόψῃ. Διότι καθόσον μία Κυβέρνησις θέτει εὐρύτατα τὰ θεμέλια ἑνὸς προϋπολογισμοῦ, εἶναι ἠναγκασμένη πᾶσα διάδοχος Κυβέρνησις ν’ ἀκολουθήσῃ ἐκείνην, δὲν δύναται νὰ τὰ σμικρύνῃ, εἶναι ἠναγκασμένη κατὰ τὸ πλεῖστον, καὶ εἰς τὰ μικρὰ μάλιστα Κράτη, νὰ ἀνοικοδομήσῃ ἐπὶ τῶν αὐτῶν θεμελίων, τὰ ὁποῖα οἱ προκάτοχοι καταθέτουσι. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐν τῷ παρόντι ζητοῦμεν, ὅπως τὰ θεμέλια τὰ οἰκονομικὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ μέλλοντος τεθῶσιν οὐχὶ τόσον εὐρέα καὶ μεγαλοπρεπῆ, ὡς πράττει ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ἀνάλογα πρὸς τὴν ὑπολειφθεῖσαν οἰκονομικὴν τοῦ λαοῦ δύναμιν. Ἂς διδαχθῶμεν ἐκ τῶν σφαλμάτων τοῦ παρελθόντος. Κατὰ τὸ ἔτος 1886 ηὐρύνθησαν τὰ οἰκονομικὰ θεμέλια. Ταῦτα ἀναγκαίως ἠκολούθησαν καὶ πᾶσαι αἱ Κυβερνήσεις, αἱ διαδεχθεῖσαι εἶτα ἐκείνην. Ἕνεκα τῆς ὑπερβολῆς ἦλθεν ἡ ἀποτυχία, συνέπεια δὲ τῆς ἀποτυχούσης πολιτικῆς τῶν ἐλπίδων ὑπῆρξεν ἡ πτώχευσις, ἣν ἐπηκολούθησεν ἡ ἧττα, καὶ ταύτην ὁ ἔλεγχος. Ἀλλ’ ἡ πολιτικὴ αὕτη τῶν ἐλπίδων εἶναι ἀδύνατος πλέον. Ἂν καὶ πάλιν προτιμήσωμεν αὐτὴν, δὲν θὰ εὑρεθῶμεν πλέον πρὸ ζημιῶν, ἐν ἀποτυχίᾳ, ἀλλὰ πρὸ τελείας καταστροφῆς. Διότι τὸ πρῶτον ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον θ’ ἀναφανῇ εἰς τὸν προϋπολογισμόν, — πάντοτε δὲ μὲ ἐλλείμματα ἐζήσαμεν μέχρι τοῦδε, — τὸ πρῶτον ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἀναφανῆ, ἄμεσον συνέπειαν θὰ ἔχῃ τὴν παῦσιν τῶν μισθῶν τῶν ὑπαλλήλων, διότι δεδομένον ἔχομεν, ὅτι οὐδαμοῦ δυνάμεθα οὐδ’ ἐπιτρέπεται νὰ δανεισθῶμεν. Φαντασθῆτε δὲ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀδυνατήσῃ παρ’ ἡμῖν, οὕτω μάλιστα ἠθικῶς συντιθεμένου τοῦ Κράτους, μία Κυβέρνησις νὰ πληρώσῃ τοὺς μισθοὺς τοῦ στρατοῦ καὶ τῶν ὑπαλλήλων! Ἀπὸ ἐκείνης τῆς στιγμῆς βεβαίως ἐγὼ βλέπω καταστροφὴν, δὲν βλέπω ἁπλῆν ζημίαν. Διὰ τοῦτο ἐπαναλέγω, ὅτι ἡ πολιτικὴ τῶν ἐλπίδων, ἡ πολιτικὴ τῶν πιθανοτήτων ἐπετρέπετο νὰ ὑπάρξῃ ὅταν ἦτο δυνατή, ἀλλὰ ἀπὸ τῆς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἔκτακτον προϋπολογισμόν, καὶ πρέπει νὰ ὑπολογίσωμεν εἰς τὰς τακτικὰς εἰσπράξεις διὰ πᾶσαν ἐνδεχομένην καθυστέρησιν, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν πολιτικὴν τῆς βεβαιότητος. Ἀτυχῶς ὅμως ὁ προϋπολογισμός, ὁ ὑποβληθεὶς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ οὗτος στηρίζεται ἐπὶ τῆς πολιτικῆς τῶν ἐλπίδων, τῶν πιθανοτήτων. Καὶ ὅμως εἴχομεν ἓν πρόχειρον παράδειγμα, ἐξ οὗ νὰ διδαχθῶμεν. Ὁ διεθνὴς ἔλεγχος, βλέπων τὴν φύσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡμῶν, χαρτίνου ὄντος, καὶ θέλων νὰ ἀσφαλίσῃ 29,000,000 δραχμὰς, ἐζήτησε τὴν διαχείρισιν 39,000,000. Διατί; Διότι εἶπεν: «Εἰς Κράτος τὸ ὁποῖον ἔχει χάρτινον καὶ ἀσταθῆ ἑπομένως προϋπολογισμόν, εἰς Κράτος τοῦ ὁποίου τὰ οἰκονομικὰ ἐξαρτῶνται ἐξ ἑνὸς ἢ δύο προϊόντων, ἐκ μικρᾶς κρίσεως τῶν σιτηρῶν τῆς Θεσσαλίας, ἐκ μικρᾶς ἐπιτάσεως τῆς κρίσεως τῆς σταφίδος, εἰς Κράτος τοιοῦτον, διὰ νὰ ὑπάρξῃ βεβαιότης ὡρισμένης ἀποδόσεως, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ εὐρὺ περιθώριον». Διὰ τοῦτο ὁ διεθνὴς ἔλεγχος, θέλων νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν εἴσπραξιν τῶν 29 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ὑπὲρ τῶν δανειστῶν, ἔλαβε νὰ διαχειρισθῇ ἔσοδα 39 ἑκατομμυρίων, ἔλαβε περιθώριον κατὰ 25% ἀνώτερον τῶν ὀφειλομένων. Αὐτὴ εἶναι βεβαία πολιτική! Ἄν δ’ ἡμεῖς δὲν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν τὴν πολιτικὴν τῆς βεβαιότητος κατὰ 25%, ἂς ἔχωμεν τοὐλάχιστον κατὰ 10%, ἔστω καὶ κατὰ 5%. Καὶ ὄντως οὐδέποτε, κύριοι Βουλευταί, μέχρι τῆς σήμερον αἱ εἰσπράξεις παρ’ ἡμῖν ὑπῆρξαν ἴσαι πρὸς τὰ προϋπολογισθέντα ποσὰ, οὐδέποτε μέχρι τῆς ἐποχῆς τοῦ 1894 ὁμολογουμένως ὑπῆρξεν ἰσοζύγιον. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ 1894 καὶ ἐντεῦθεν εἴχομεν ὄντως περίσσευμα· ἀλλ’ ἄλλο περίσσευμα καὶ ἄλλο εἰσπράξεις. Τὸ περίσσευμα, τὸ ὁποῖον ἔσχομεν ἀπὸ τοῦ 1894, εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς πτωχεύσεως, διότι καὶ τὸ 1893 ἀνεγράφοντο ἐν τῷ προϋπολογισμῷ 20 ἑκατομμύρια δραχμῶν διὰ τὸ δημόσιον χρέος, νῦν δὲ, μετὰ τὸν ἔλεγχον, ἀναγράφομεν 29 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Φυσικῷ τῷ λόγῳ, ὅταν πτωχεύσῃ Κράτος τι, πλουτίζει...

§139ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε εἶναι χρεωκοπία.

§140Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα ἔχει ἡ πτώχευσις. Ἀπόδειξις τούτου εἶναι, ὅτι ἀνεγράφομεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἡμῶν μετὰ τὴν πτώχευσιν 20 ἑκατομμύρια δραχμῶν, καὶ σήμερον εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ πληρώνωμεν 29 καὶ πλέον ἑκατομμύρια. Δὲν ἤμεθα πλουσιώτεροι κατὰ τὰ ἔτη αὐτὰ, ὅτε, ὑποχρεωμένοι ὄντες νὰ δώσωμεν 30, ἐδίδομεν 20 ἑκατομμύρια μόνον;

§141ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ αὐτὸ λέγω, ὅτι ἦτο χρεωκοπία, διότι, ἐνῷ τὰ εἴχομεν, δὲν τὰ ἐδίδομεν.

§142ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Δὲν συμφωνῶ εἰς τοῦτο, διότι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἀπέδειξεν εἰς τοὺς δανειστάς του, ὅτι δὲν ὑπῆρχε δολιότης. Εἰς πτώχευσιν ὑπέπεσαν πλεῖστα Κράτη, καὶ ἡ Αὐστρία καὶ ἡ Γαλλία καὶ ἄλλα Κράτη, πλὴν τῆς Γερμανίας. Ἂν ἡμεῖς βραδύτερον ἐκείνων ἐπτωχεύσαμεν κατὰ 50 ἢ 70 ἔτη, εἶναι πολὺ φυσικόν, ἀφοῦ εἴμεθα νεώτερον Κράτος. Ἡμεῖς τοὐλάχιστον κατεδείξαμεν, ὅτι εὑρέθημεν ἐν πλήρει ἀδυναμίᾳ· εἴμεθα μάλιστα τὸ μόνον Κράτος ἐν τῇ ἱστορίᾳ, τὸ ὁποῖον μετὰ μίαν πτώχευσιν, ἐξ ἀδυναμίας προελθοῦσαν, ἐπληρώσαμεν, καὶ ἐπληρώσαμεν ἀρκετὰ τὴν πτώχευσίν μας, πτώχευσιν προελθοῦσαν οὐχὶ ἐκ καταναλώσεως δανεισθέντων πρὸς ἀπολαύσεις, ἀλλὰ πρὸς σκοποὺς, διὰ τοὺς ὁποίους οὐ μόνον ἐξ ἐθνικῶν λόγων, ἀλλὰ καὶ ἐκ λόγων ἀνθρωπισμοῦ ἠναγκάσθημεν νὰ δαπανήσωμεν. Ἀπὸ τοῦ 1894 ἄρα, καίτοι εἴχομεν περισσεύματα, δὲν εἴχομεν ὅμως καὶ εἰσπράξεις δημοσίων ἐσόδων ἀνωτέρας τῶν συνήθων, οὐδ’ ἐξισουμένας πρὸς τὰ προϋπολογισθέντα. Διατὶ νῦν νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ τὸ ἰσοζύγιον ἐν τῷ ἀπολογισμῷ, ἐὰν ὑπάρχῃ τὸ ἀριθμητικὸν ἰσοζύγιον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῷ ὑποβληθέντι ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως; Ἀλλ’ ἔλαβε τοὐλάχιστον ὑπ’ ὄψιν της τὰς κατὰ μέσον ὅρον συνήθεις εἰσπράξεις πρὸς καταρτισμὸν τοῦ ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ ἡ Κυβέρνησις; Ποῖαι εἶναι αἱ τακτικαὶ κατὰ μέσον ὅρον εἰσπράξεις τῶν δημοσίων ἐσόδων; Αἱ εἰσπράξεις, πλὴν τῶν κατὰ τὰ ἔτη 1897 καὶ 1898 καὶ τῶν γενομένων κατὰ τὸ 1899, δὲν ὑπερβαίνουσι κατὰ μέσον ὅρον τὰ 96–97 ἑκατομμύρια. Ὑπολογίζω 3 ἑκατομμύρια εἰσπράξεις ἀνωτέρας ἐκείνων, τὰς ὁποίας ὁ διεθνὴς ἔλεγχος ὑπολόγισε, μετὰ λεπτομερῆ ἔρευναν τῶν οἰκονομικῶν μας πραγμάτων διὰ τὸ ἐνεστώς. Ἀλλ’ ἀφοῦ τοσαῦται κατ’ ἀνώτατον ὅριον εἶναι ἀναμφισβητήτως αἱ εἰσπράξεις αἱ τακτικαί, πῶς κατωρθώθη αἰφνιδίως ν’ ἀναβιβασθῶσιν αὗται εἰς 105 καὶ πλέον ἑκατομμύρια διὰ τοῦ ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ, καὶ νὰ αὐξήσωσιν εἰς 107 ἑκατομμύρια περίπου διὰ τῶν προσθέτων δηλώσεων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν; Κατωρθώθη κυρίως διὰ δύο κονδυλίων μεγάλων, δι’ ἑνὸς τῶν κεκλεισμένων χρήσεων, καὶ δι’ ἑνὸς ἑτέρου τῶν δασμῶν. Ἀλλ’ ὅ,τι δεικνύουσιν αὐτὰ τὰ δύο μεγάλα κονδύλια εἶναι ἆρά γε αὐξήσεις, τὰς ὁποίας θὰ ἔχωμεν καθ’ ὅλα τὰ ἔτη καὶ ἐν τῷ μέλλοντι; Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν αἰσιοδοξίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι θέλει φανῆ πολὺ ὑπέρτερος τῶν Ὑπουργῶν ἄλλων Κυβερνήσεων πρὸς εἴσπραξιν τῶν καθυστερούντων, παρατηρῶ ὅτι, ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν ἠθέλομεν καταγνώσει εἰς τὰς Κυβερνήσεις μέχρι τοῦδε, ἓν ὅμως δὲν δυνάμεθα νὰ ἀρνηθῶμεν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκυβέρνησαν ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦ 1897, ὅτι δηλαδὴ πάντες οὗτοι, καὶ διὰ προσωπικῆς μάλιστα ἐπεμβάσεως, κατώρθωσαν, ὅπως μετὰ μεγάλης αὐστηρότητος εἰσπράττωνται τὰ δημόσια εἰσοδήματα. Καὶ ὁ ἀοίδιμος Τρικούπης καὶ ὁ ἐκ Γόρτυνος ἀξιότιμος Βουλευτὴς κυριώτατον μέλημα εἶχον, πῶς νὰ εἰσπράττωσιν αὐστηρῶς τὰ καθυστεροῦντα καὶ προϋπολογιζόμενα. Δὲν φρονῶ λοιπόν, ὅτι ἡ αἰσιοδοξία δικαιολογεῖται διὰ τὸ μέγα ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀνέγραψεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ διὰ τὰς κεκλεισμένας χρήσεις. Νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ καταστῇ πρῶτον πρᾶγμα ἡ εἴσπραξις, καὶ ἔπειτα, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν θετικῶν δεδομένων, νὰ αὐξηθῶσιν αἱ δαπάναι. Διότι ἄλλως ἐνεργοῦντες, καταδηλοῦμεν ὅτι ἔτι μᾶλλον νῦν ἐπιμένομεν εἰς τὰς τοσοῦτον μέχρι τοῦδε διαψευσθείσας ἐλπίδας. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ κονδύλιον τῶν ἐκ τῶν δασμῶν εἰσπράξεων, τὰς ὁποίας μάλιστα ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου πρώην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θεωρεῖ καὶ κατωτέρας τῶν πραγματικῶν, παρατηρῶ ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ στηρίξωμεν τὰς εἰς τὸ μέλλον προσδοκίας ἡμῶν κρίνοντες ἐκ τῶν ἐν τῷ ἐνεστῶτι γιγνομένων, καὶ μάλιστα κατὰ τὰ ἔτη 1897, 1898 καὶ 1899, καθ’ ἃ ἔτη ὁμολογουμένως ηὔξησαν αἱ τελωνειακαὶ εἰσπράξεις. Πρώτην φορὰν, Κύριοι, παρουσιάζεται τὸ φαινόμενον αὐτὸ τὸ ἔκτακτον, καθ’ ὃ εἷς τόπος μετὰ πόλεμον γίνεται πλουσιώτερος! Ἄν τὸ φαινόμενον τῶν ἀνωτέρω εἰσπράξεων εἶναι πραγματικὸν καὶ διαρκὲς, διαψεύδει πᾶσαν θεωρίαν καὶ τὴν κοινὴν τῶν ἀνθρώπων πεῖραν, καθ’ ἣν οἱ λαοὶ μετὰ ἕνα πόλεμον γίνονται πενέστεροι καὶ ὄχι πλουσιώτεροι. Ἀλλὰ πῶς τότε ἐξηγεῖται τὸ φαινόμενον τῶν ἀνωτέρω εἰσπράξεων, ἃς ἐγὼ θεωρῶ ὄχι διαρκεῖς; Τὸ φαινόμενον αὐτὸ, Κύριοι, ἔχει δύο αἰτίας· καὶ προκαλῶ τὴν ὑμετέραν προσοχὴν, ὅπως ἀκούσητε ταύτας. Διατὶ αἱ εἰσπράξεις κατὰ τὸν πόλεμον, κατὰ τὸ 1897, ηὔξησαν, εἶναι εὐεξήγητον· ἀλλ’ ὁμοίως εὐεξήγητον εἶναι διατὶ ηὔξησαν κατὰ τὸ 1898, ἐξακολουθοῦσι δὲ καὶ νῦν, μάλιστα δ’ ἴσως ἐξακολουθήσωσι καὶ μέχρι τοῦ 1900. Βεβαίως αἱ εἰσπράξεις ἐκ τῶν δασμῶν ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων εἰδῶν, αἱ εἰσπράξεις ἐξ ἀντικειμένων πρώτης ἀνάγκης δὲν ἦτο δυνατόν, εἰμὴ νὰ αὐξήσωσι καταπληκτικῶς, ὅταν νέον κεφάλαιον καταναλωθῇ ἐν τῷ τόπῳ, ξένον ἀπὸ τὰς τακτικὰς καταναλώσεις, ἓν κεφάλαιον μέγα 50 καὶ 60 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ἐδαπάνησεν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸ πλεῖστον ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα ἦσαν νέον καὶ ἔκτακτον τεθὲν εἰς κυκλοφορίαν κεφάλαιον, ἐνῷ ταὐτοχρόνως ἐδαπανήθησαν καὶ τὰ μικρὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα καὶ οἱ Θεσσαλοὶ εἶχον. Παρατηρῶ μάλιστα, ὅτι ἀναλόγως τῶν ἐκτάκτων, τῶν προσθέτων δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι ἐγίνοντο ἐν τῷ τόπῳ, ἀναλόγως, λέγω, δὲν εἴχομεν καὶ ἀνάλογα εἰσοδήματα ἐκ τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων· διότι, ἐὰν ὑπολογίσωμεν εἰς 25 καὶ 30% ἐπὶ πλέον ἢ ὅσον ἀνέρχονται οἱ δασμοὶ ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων, βεβαίως ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν καὶ 10–15 ἑκατομμυρίων δραχμῶν εἰσπράξεις ἐπὶ πλέον, τὰς ὁποίας ὅμως δὲν εἴχομεν τόσας. Τὸ ἐμπόριον, γνωστὸν εἶναι, ὅτι ὅλας τὰς ἀποθήκας αὐτοῦ ἐξήντλησε κατὰ τὸν πόλεμον. Τὸ ἐμπόριον διὰ τοῦτο ἠναγκάσθη νὰ πληρώσῃ κατόπιν ἀμέσως τὰς ἀποθήκας αὐτοῦ διὰ νέων ἐμπορευμάτων. Ἀλλ’ ἡ ἐκτάκτως γιγνομένη ἐπωφελὴς ἐκποίησις τῶν ἐμπορευμάτων δὲν ἔχει μόνον ἀποτέλεσμα τὴν ἀνανέωσιν αὐτῶν. Ἡ οὕτω γιγνομένη ἐκκένωσις τῶν ἀποθηκῶν γεννᾷ ἀναγκαίως μίαν αἰσιοδοξίαν εἰς τὸ ἐμπόριον, ἡ ὁποία δὲν παύει εἰς διάστημα ἓξ μηνῶν, ἡ ὁποία δὲν παύει εἰς διάστημα ἑνὸς ἔτους, ἀλλὰ παρατείνεται ἐπὶ ἓν καὶ δύο καὶ τρία ἔτη. Ἡ αἰσιοδοξία αὕτη τοῦ ἐμπορίου ἐξηγεῖ τὴν ἐξακολούθησιν ὄχι κατὰ τὸν αὐτὸν βαθμὸν τῆς εἰσπράξεως ἐκ τῶν τελωνειακῶν δασμῶν, ἕνεκα προσγενομένης αὐξήσεως τῆς εἰσαγωγῆς, τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ πλεῖστα ἐκ τῶν εἰσαγομένων, ἐπαναλέγω, εἶναι ἀντικείμενα πρώτης ἀνάγκης. Ἐντεῦθεν συμπεραίνομεν, ὅτι τὸ προσωρινὸν δὲν πρέπει νὰ ἐκλάβωμεν ὡς διαρκές, ἀλλὰ πρὸς τούτοις, ὅτι ἡ αὔξησις ἡ προσωρινὴ τῶν καταναλώσεων δὲν εἶναι ἔνδειξις πλούτου. Ἄλλοι εἶναι οἱ φόροι, ἐξ ὧν δυνάμεθα νὰ διακρίνωμεν καὶ καθορίσωμεν τὴν καταναλωτικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου· οἱ φόροι ἐκεῖνοι εἶναι οἱ ἄμεσοι. Ἐὰν εἰς τοὺς ἀμέσους φόρους ἐπῆλθεν αὔξησις εἰσπράξεων, τότε βεβαίως δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἀμέσως μετὰ ἕνα πόλεμον ἐγενόμεθα πλουσιώτεροι. Διότι ἡ εὐχέρεια τῆς καταβολῆς τῶν ἀμέσων φόρων εἶναι τὸ ἄριστον σύμπτωμα τῆς προαγομένης εὐπορίας. Ἀλλὰ δὲν ἔχει οὕτω τὸ πρᾶγμα καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ οὕτω. Αἱ ἐκ τῶν ἀμέσων φόρων εἰσπράξεις οὐ μόνον δὲν ηὔξησαν, ἀλλὰ καὶ ἐμειώθησαν. Οὐχὶ πλουσιωτέρας, ἀλλὰ πενεστέρας οὕτως ἐκδηλουμένης τῆς φορολογικῆς ἐν γένει δυνάμεως τοῦ λαοῦ, ἕπεται ἀναγκαίως, ὅτι οἱ νῦν εἰσπραττόμενοι δασμοὶ ἐκ τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων δὲν εἶναι τὸ ποσὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσπραχθῇ καὶ κατὰ τὸ 1900, πολὺ δ’ ὀλιγώτερον κατὰ τὸ 1901. Ὅταν δὲ ἡμεῖς νῦν πολλαπλασιάζωμεν τὰς δαπάνας ἡμῶν, βεβαίως δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπαρκέσωμεν, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν αὐξηθεισῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων προσκαίρως, καθιστῶντες αὐτὰς τὰς δαπάνας σταθερὰς, βεβαίως δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς αὐτὰς ἐν προσεχεστάτῳ μέλλοντι, μὴ ἔχοντες σταθερὰς καὶ διαρκεῖς τὰς εἰσπράξεις, ἀλλ’ ἀσταθεῖς καὶ προβλεπομένας ἀπὸ τοῦδε ὡς μελλούσας νὰ ἐλαττωθῶσιν ἀναγκαίως. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνος ὁ λόγος αὐτός, κύριοι Βουλευταί, ὅστις οὐδόλως ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ τῆς νῦν Κυβερνήσεως· δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν κατ’ αὐτὴν καὶ εἷς ἔτι οὐσιωδέστερος λόγος. Καὶ θαυμάζω, ὅτι κατὰ τὴν ἔρευναν τῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ οὐδεὶς ἐμνήσθη τοῦ λόγου τούτου. Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία δὲν ἐπιδρᾷ ἐπὶ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους καὶ τοῦ λαοῦ κατὰ τὸν αὐτὸν πάντοτε βαθμόν. Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἔχει διαφόρους βαθμοὺς συνεπειῶν, καὶ οἱ βαθμοὶ αὐτοὶ τῶν συνεπειῶν καθορίζονται ἀναλόγως πρὸς τὴν ὑφισταμένην διαφορὰν τῆς ἀξίας τοῦ χρυσοῦ πρὸς τὸ χαρτονόμισμα. Γινώσκετε δὲ, ὅτι κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τοῦ χαρτονομίσματος ἡ παραλλαγὴ τῆς ἀξίας τοῦ χρυσοῦ πρὸς τὸ χαρτονόμισμα ὑπῆρξε διάφορος κατὰ χρονικὰ διαστήματα. Τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1892 εἶχεν ἀνέλθει ἡ χρυσῆ δραχμὴ εἰς 1,39, τὸν Μάρτιον 1,50 καὶ κατῆλθε μὲν εἰς 1,37, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀνέλθῃ εἰς 1,57 κατὰ Δεκέμβριον, καὶ κατῆλθε τὸν Μάρτιον τοῦ 1893 εἰς 1,42 διὰ νὰ ἀνέλθῃ τὸν Μάϊον εἰς 1,65, καὶ κατῆλθε τὸν Ἰούνιον εἰς 1,58 διὰ νὰ ἀνέλθῃ τὸν Σεπτέμβριον εἰς 1,80 καὶ τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1894 εἰς 1,87. Καθ’ ὅλην δὲ τὴν χρονικὴν περίοδον ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1893 μέχρι τῶν μέσων τοῦ 1897 ὁ μέσος ὅρος ὑπῆρξεν ὑπὲρ τὸ 1,77.

§143ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τώρα εἶναι 1,50.

§144ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Θὰ τὸ εἴπω καὶ αὐτό. Ἤδη εὑρισκόμεθα εἰς τὸ 1,50 κατὰ μέσον ὅρον. Κύριοι, ὅταν εἰσπράττωμεν τὰς ὀφειλάς μας εἰς νόμισμα, οὐδέποτε πρέπει νὰ λησμονῶμεν τὸ νόμισμα, μὲ τὸ ὁποῖον εἰσπράττομεν ταύτας· πρέπει νὰ γνωρίζωμεν τὴν ἐσωτερικὴν ἀξίαν τοῦ νομίσματος, τὴν πραγματικὴν, ὄχι τὴν ὀνομαστικήν. Καὶ καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν μικρὰν καὶ καθημερινὴν μεταλλαγὴν τῆς ἀξίας τοῦ χρυσοῦ ἐν σχέσει πρὸς τὸ χαρτονόμισμα, αὕτη δὲν ἔχει καὶ οὐσιώδη ἐπιρροὴν, ὑπαρχούσης ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, εἰς τὰς ἑκάστοτε εἰσπράξεις· ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὰς μεγάλας διαφορὰς, καὶ δὴ τὰς διαρκούσας ἐπὶ δύο καὶ τρία ἔτη, —καὶ μεγάλη καὶ διαρκὴς ἦτο ἡ διαφορὰ τῆς ἀξίας τοῦ χρυσοῦ πρὸς τὸ χαρτονόμισμα κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα ἀπὸ τῶν μέσων τοῦ ἔτους 1894 μέχρι τῶν μέσων τοῦ 1897, —τότε πρέπει νὰ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν κατὰ πόσον ἠλαττώθη ἡ πραγματικὴ ἀξία τοῦ νομίσματος· ἠλαττώθη δὲ τεραστίως κατὰ τὰ τρία ἔτη. Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει, καθ’ ὅσον δηλαδὴ ἐκπίπτει ἡ ἀξία τοῦ χαρτονομίσματος, κατὰ τοσοῦτον εὐχερέστεραι γίνονται καὶ πλειότεραι αἱ εἰσπράξεις, κατ’ ἀναγκαίαν συνέπειαν. Διότι καθ’ ὅσον ἐκπίπτει ἐπὶ διάρκειαν χρόνου ἡ ἀξία τοῦ νομίσματος, κατὰ τοσοῦτον ὁ ὀφείλων, ὁ φορολογούμενος, εὐχερέστερον καταβάλλει. Συμβαίνει ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀπαράλλακτα ὅ,τι συμβαίνει προκειμένου περὶ καταμετρήσεως ἑνὸς τεμαχίου ὑφάσματος ὡρισμένου μήκους. Μετροῦντες αὐτὸ τὸ τεμάχιον μὲ τὸν πῆχυν, εὑρίσκομεν ὅτι ἔχει μῆκος 100 πήχεων. Ἀλλ’ ἂν σμικρύνωμεν τὸν πῆχυν αὐτὸν κατὰ τὸ ἥμισυ ὡς πρὸς τὴν ἔκτασίν του καὶ ἐπιχειρήσωμεν νὰ μετρήσωμεν τὸ ὕφασμα, ἑπόμενον εἶναι, ὅτι τὸ μῆκος τοῦ ἰδίου τεμαχίου θὰ ἦναι οὐχὶ πλέον 100, ἀλλὰ 200 πήχεις, εἰ καὶ τὸ μῆκος τοῦ ὑφάσματος ἔμεινε τὸ αὐτό, ἀλλ’ ἐσμικρύνθη τὸ μῆκος τοῦ μέτρου, δι’ οὗ ἐμετρήσαμεν, δηλαδὴ τὸ μῆκος τοῦ πήχεως. Τοιουτοτρόπως, Κύριοι, γίνονται τὰ πράγματα, προκειμένου περὶ εἰσπράξεων. Αἱ εἰσπράξεις εἶναι τὸ ὕφασμα, καὶ τὸ νόμισμα εἶναι ὁ πῆχυς. Καθ’ ὅσον ἐκπίπτει ἡ ἀξία τοῦ νομίσματος, κατὰ τοσοῦτον φαίνονται μεγαλείτεραι αἱ εἰσπράξεις. Μὴ νομίζετε δὲ, ὅτι, ἂν ἀνέλθῃ, κατ’ ἀτυχῆ σύμπτωσιν, ἡ διαφορὰ μεταξὺ ἀξίας χρυσοῦ καὶ χαρτονομίσματος εἰς 2 ἢ 3 δραχμάς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν δημοσίας εἰσπράξεις καὶ μέχρις 150 ἑκατομμυρίων χαρτίνων δραχμῶν, χωρὶς παντάπασιν ἐκ τούτου νὰ γίνωμεν καὶ πλουσιώτεροι. Διατί; διότι μετροῦμεν μὲ μικρότερον πῆχυν. Ἀπαράλλακτα ὅ,τι γίνεται εἰς τὸ ὕφασμα μὲ τὸν πῆχυν διαφόρου μήκους, γίνεται καὶ εἰς τὰς εἰσπράξεις μὲ τὸ νόμισμα διαφόρου ἀξίας.

§145Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Αἱ εἰσπράξεις θὰ ἦναι αἱ αὐταὶ πάντοτε, ἂν ἦναι εἰσπράξεις εἰς χρυσόν.

§146ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἐδῶ ἀκριβῶς ἔγκειται τὸ δύσκολον τοῦ ζητήματος. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ παρακολουθήσητε. Δὲν εἶναι θεωρητικόν, ἔχει οὐσιώδεις πρακτικὰς συνεπείας τὸ ζήτημα. Δὲν εἰσπράττετε εἰς χρυσόν, εἰσπράττετε νῦν εἰς χαρτί, ἀλλ’ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἰσπράττετε, ἔχει πραγματικὴν ἀξίαν μικράν. Καὶ ναὶ μὲν δύνασθε νὰ μοὶ εἴπητε «τοιαῦτα εἰσπράττω νῦν, τοιαῦτα καὶ δίδω»· ἀλλὰ θὰ σᾶς ἐρωτήσω: «κατὰ τὸν χρόνον, ὡς ἐλπίζεται, καθ’ ὃν θὰ κατέλθῃ ἡ ἀξία τοῦ χαρτονομίσματος εἰς 1,25, καθ’ ὃν θὰ ἔλθῃ καὶ ἡ ἰσοτιμία τοῦ χρυσοῦ πρὸς τὸ χαρτονόμισμα, νομίζετε, ἐπιστημονικῶς ἢ πρακτικῶς ἢ ὀρθῶς κρίνοντες, νομίζετε ὅτι θὰ δύνασθε νὰ εἰσπράττητε τότε 100,000,000 χρυσᾶς δραχμάς, ὡς εἰσπράττετε σήμερον 100,000,000 χαρτίνας; Εἶσθε ἠπατημένοι... (διάλογοι).

§147ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μάθημα Πολιτικῆς Οἰκονομίας ἔχομεν ἐδῶ;

§148ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Συγγνώμην. Ὁμιλῶ διὰ τοὺς ἐννοοῦντας. Ἐν σχέσει πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο σᾶς ἀναφέρω καὶ τὴν γνώμην ἑνὸς λίαν πρακτικοῦ ἀνθρώπου. Γνωρίζετε ὅτι βάσις τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας ἄλλοτε ἐν Γερμανίᾳ ἦτο ὁ ἄργυρος. Ἀλλ’ ἡ ἀξία αὐτοῦ ἐξέπιπτεν. Ὁ Βίσμαρκ τότε ἐπεζήτει τὴν μεταβολὴν τοῦ ἰσχύοντος νομισματικοῦ συστήματος. Ἤθελε τὸν χρυσὸν, καὶ ἔλεγεν: «Ὁ χρυσὸς κατέστη ὅμοιος πρὸς σκέπασμα πολὺ στενὸν, τὸ ὁποῖον ἕκαστος θέλει νὰ ἔχῃ δι’ ἑαυτὸν καὶ τὸ ὁποῖον ἀναγκάζει τοὺς καλυπτομένους νὰ συνωθῶνται». Τότε, ἔχοντα ἴδιον συμφέρον, ὡς κεκτημένα πολὺν ἄργυρον, τὰ ἄλλα Κράτη, καὶ ἰδίᾳ ἡ Γαλλία, ἔλεγον: «Δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ! ἂς στηρίξῃ ἡ Γερμανία τὸ νομισματικόν της σύστημα καὶ ἐπὶ τοῦ χρυσοῦ καὶ ἐπὶ τοῦ ἀργύρου, ἐπὶ τοῦ διμεταλλισμοῦ δηλαδή». Ἀλλὰ καὶ ὁ Βίσμαρκ ἀπήντα: «Δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ! κατεστράφη ἡ Γερμανία, ἂν δὲν παραδεχθῇ τὸν χρυσὸν», ὅστις καὶ φύσει, μετὰ τὴν ἐπελθοῦσαν ἔκπτωσιν τοῦ ἀργύρου, διετήρει καὶ θὰ διετήρει ἐν τῷ μέλλοντι τὴν σταθερότητα τῆς ἀξίας του. Καὶ οὕτως ἐνομοθετήθη τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα τῆς Γερμανίας, βάσιν ἔχον μόνον τὸν χρυσόν. Διατὶ ἤθελε τὸν χρυσὸν ὁ Βίσμαρκ; Διότι κατὰ τὸ δυνατὸν αὐτὸ μόνον τὸ μέταλλον διετήρει τὴν πραγματικήν του ἀξίαν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, καὶ διὰ τοῦτο ἤθελε νὰ ἔχῃ αὐτὸ ὡς μέτρον, διότι μόνον δι’ αὐτοῦ ἐγνώριζε τί εἰσέπραττε καὶ τί ἔδιδε, μόνον δι’ αὐτοῦ εἶχε τὴν διαρκῆ σταθερότητα τοῦ προϋπολογισμοῦ του· δὲν ἤθελε νὰ ἔχῃ τὸν ἄργυρον, οὗ μετεβάλλετο ἡ ἀξία, νὰ ἔχῃ ἕνα ἐλαστικὸν πῆχυν, ὁ ὁποῖος ὡς μέτρον νὰ τεντώνῃ καὶ νὰ μαζεύῃ ἑκάστοτε. Καὶ ἡ κυκλοφορία δὲ τοῦ χαρτίνου νομίσματος τοιοῦτος πῆχυς εἶναι. Ἐνῷ λοιπὸν εἰσπράττετε 100 ἑκατομμύρια δραχμὰς μὲ ἐπικαταλλαγὴν 1,75, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι, ἂν ἀπὸ τῆς αὔριον ἠθέλετε ἔχει ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀδύνατον νὰ εἰσπράξητε πέραν τῶν 60 ἑκατομμυρίων δραχμῶν...

§149Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀναντίρρητον.

§150ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Εἶναι ἀδύνατον.

§151ΝΕΓΡΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§152Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐμπρὸς, κύριε Βουλευτά.

§153ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἀμέσως, κύριε συνάδελφε ἐξ Ἀττικῆς. Ἀκούω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως λέγοντα ὅτι εἶναι ἀδύνατον, ἀκούω τὸν ἀξιότιμον ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴν νὰ λέγῃ ὅτι ἔχω δίκαιον. Τώρα εἴπετε καὶ ὑμεῖς, κύριε συνάδελφε.

§154ΝΕΓΡΗΣ. Οὐδεὶς ἀρνεῖται, ὅτι ἔχετε δίκαιον, ὅτι, ὅταν τὸ συνάλλαγμα ὑποτιμηθῇ, πιθανὸν νὰ μὴ δύναται τὸ Δημόσιον νὰ εἰσπράξῃ ὅ,τι εἰσπράττει σήμερον. Ἀλλὰ μὴ λησμονεῖτε ὅτι, καθ’ ὅσον ἤθελε συμβῆ τοῦτο, θέλει ἀντιθέτως ἐπηρεασθῆ τὸ συνάλλαγμα ἐκ νέου πρὸς τὰ ἄνω· καθ’ ὅσον αἱ εἰσπράξεις δὲν θὰ γίνωνται τακτικῶς, κατὰ τοσοῦτον θὰ βλέπητε τὸ συνάλλαγμα νὰ ἀνέρχηται, καὶ τοιουτοτρόπως ἐπέρχεται κανονισμὸς ἐκ τῆς περιπτώσεως, τὴν ὁποίαν φοβεῖσθε, τοιοῦτος, ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπηται ἔκπτωσις βεβαία, ἐκτὸς ἂν ἡ ἔκπτωσις ἐπέλθῃ δι’ ἀναπτύξεως τῶν παραγωγικῶν μέσων τοῦ τόπου, ὅτε δὲν ὑπάρχει φόβος καθυστερήσεως τῶν εἰσπράξεων.

§155ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Αὐτὰ ἀποδεικνύουσιν, ὅτι δὲν ἔχετε φόβον νὰ ἐλαττωθῇ ἡ ὑφισταμένη διαφορὰ τῆς ἀξίας τοῦ χρυσοῦ πρὸς τὸ χαρτονόμισμα. Αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα. Βεβαίως, ἂν ἔχητε σεῖς τὴν ἐλπίδα, — τὴν ὁποίαν δὲν θέλω νὰ ἔχω ἐγὼ — ὅτι ἐπὶ εἰκοσαετίαν καὶ πλέον θὰ ἤμεθα εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν μὲ τοιαύτην ἐπικαταλλαγὴν, βεβαίως δὲν θὰ ἐκπέσουν αἱ εἰσπράξεις. Ἀλλ’ ἡ προϋπόθεσις τῶν συλλογισμῶν μου εἶναι ἡ πιθανὴ, ἡ ἐπιδιωκομένη βελτίωσις τῆς νομισματικῆς καὶ τῆς παραγωγικῆς μας καταστάσεως. Οἱ δὲ κυβερνῶντες, οἵτινες δὲν σκέπτονται πῶς νὰ ἐξασφαλίζωσι τὰς ἑαυτῶν Κυβερνήσεις, ἀλλὰ τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα ἀντιπροσωπεύουσιν, ἀπὸ τοιαύτης προϋποθέσεως δέον νὰ ὁρμῶνται. Μὲ τὸν χάρτινον προϋπολογισμὸν βεβαίως αἱ Κυβερνήσεις δύνανται νὰ διατηρηθῶσιν ἐπὶ ἓν καὶ δύο ἔτη ἄνευ φόβου ἐκπτώσεως τῶν εἰσπράξεων, ἀλλὰ τὸ Κράτος καταστρέφεται, τὸ δὲ Κράτος ἔχει μεγαλείτερον βίον τῶν Κυβερνήσεων.

§156ΝΕΓΡΗΣ. Διὰ τῆς ἀναπτύξεως μόνον τοῦ τόπου θὰ ἐκπέσῃ τὸ συνάλλαγμα.

§157ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι πᾶσα ἔκπτωσις τοῦ συναλλάγματος δὲν ἀποδεικνύει πάντοτε αὔξησιν τοῦ πλούτου τοῦ λαοῦ. Καὶ μᾶλλον πένητες γιγνόμενοι δυνάμεθα νὰ ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν.

§158Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅπως ἐγένετο εἰς τὸ 1884.

§159ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ὁπότε ἐκινδύνευσε νὰ πτωχεύσῃ ὁ Πειραιεύς!

§160ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Σεῖς ὑπεστηρίξατε ἐν ἀρχῇ, ὅτι, καθ’ ὅσον ὑπερτιμᾶται ὁ χρυσὸς καὶ ὑποτιμᾶται τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, κατὰ τοσοῦτον εἶναι δυνατὸν νὰ αὐξάνωσιν αἱ πρόσοδοι τοῦ Κράτους καὶ νὰ ἦναι ἰδανικαί. Ἐγὼ ὅμως νομίζω, ὅτι, χωρὶς ν’ ἀναζητήσωμεν, τί συμβαίνει ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ συμβάντα παρ’ ἡμῖν κατὰ τὸ νωπὸν ἔτι παρελθὸν, πᾶν τὸ ἐναντίον ἀποδεικνύεται. Ἐν ἔτει 1893 εἶχεν ὑπερτιμηθῆ ὁ χρυσὸς εἰς ὕψος δυσθεώρητον, εἴχομεν δὲ τότε τὴν αὐτὴν φορολογίαν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν καὶ νῦν. Ἐρωτῶ δὲ, διατὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εἶχον ἐκπέσει αἱ εἰσπράξεις εἰς 93,000,000; Τὸ παρελθὸν δὲ ἔτος, ὅτε εἴχομεν τὴν ὑποτίμησιν τοῦ χρυσοῦ καὶ τοῦ συναλλάγματος μέχρις 150 καὶ 145, τί παρετηρήθη; Αὔξησις τῶν δημοσίων προσόδων κατὰ 10 περίπου ἑκατομμύρια. Πόθεν προέρχεται τοῦτο; Νὰ σᾶς τὸ ἐξηγήσω. Ἡ κυριωτάτη πρόσοδος τοῦ Κράτους εἶναι ἐκ τῶν τελωνειακῶν δασμῶν, ὡς καὶ σεῖς ἐξηγήσατε. Εὐθὺς λοιπὸν, ὡς ὑπερτιμᾶται τὸ συνάλλαγμα καὶ ὁ χρυσὸς, τὸ ἐμπόριον δὲν προβαίνει εἰς προμηθείας, εὐθὺς δὲ ὡς ἐκπίπτει τὸ συνάλλαγμα, τὸ ἐμπόριον προβαίνει εἰς προμηθείας, καὶ κατ’ ἀκολουθίαν αἱ πρόσοδοι τοῦ Κράτους αὐξάνουσιν. Ὅσον δὲ ἀφορᾶ τὰς ἄλλας προσόδους τοῦ Κράτους, τὰς μὴ ἐκ τελωνειακῶν δασμῶν, τὰς ἀμέσους, αὗται, εἴτε εἰς χρυσὸν καταβάλλωνται, εἴτε εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, εἶναι αἱ ἴδιαι· οὔτε αὐξάνονται, οὔτε μειοῦνται.

§161ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Αὐτὸ εἶναι εὐφυΐα, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀλήθεια. Ἀπ’ ἀρχῆς εἶπον, ὅτι δὲν ὑπολογίζω τὰς αὐξομοιώσεις τῶν εἰσπράξεων ἀναλόγως τῆς διαφορᾶς τῆς ἐπικαταλλαγῆς, τῆς διαρκούσης ἐπὶ ἕνα μῆνα· εἶπον ῥητῶς μόνον, ὅτι, ὅταν ἐπὶ δύο ἢ τρία ἔτη καθορισθῇ μία διαφορὰ ἐπικαταλλαγῆς μεγάλης, τότε ἐπέρχονται τ’ ἀποτελέσματα. Διότι, ἂν αὔριον ἐκπέσῃ τὸ χαρτονόμισμα εἰς 3 δραχμὰς διὰ μίαν χρυσῆν δραχμὴν ἐπὶ ἕνα μῆνα, δὲν ἕπεται ὅτι ἐπὶ ἕνα μῆνα θὰ μειωθῶσιν αἱ εἰσπράξεις. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἕτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. Ὑπουργός, δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω νῦν εἰς ἀνάλυσιν αὐτοῦ, διὰ νὰ τῷ ἀποδείξω πόσον ἔχει καὶ δι’ αὐτὸ ἄδικον. Ἐπανερχόμενος λοιπὸν εἰς τὸ ζήτημα, ἐρωτῶ, ἡ Κυβέρνησις ἡ εἰσαγαγοῦσα τὸν προϋπολογισμὸν αὐτὸν τοῦ 1899, μετὰ τὰ τόσα παθήματα ἡμῶν, πῶς σκέπτεται; Σκέπτεται πῶς θὰ ζήσῃ ἐπὶ ἓν ἢ δύο ἔτη; Θὰ ζήσῃ, διότι δὲν θὰ ἔχῃ ἴσως ἐλλείμματα, καὶ ἂν ἔχῃ τι, ἔχει τὰ μέσα νὰ τὸ καλύψῃ. Ἀλλὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ μάθῃ τὸ μέλλον αὐτοῦ ἐπὶ 10–20 ἔτη, τίς θὰ τὸν ἐξασφαλίσῃ; Ὅταν δὲ μὲ χαρτίνους προϋπολογισμοὺς αὐξάνητε τὰς δαπάνας, ἐσκέφθητε, ἂν γείνωσι χρυσοῖ οἱ προϋπολογισμοί, πῶς θὰ ἐπαρκέσητε εἰς τὴν φοβερὰν μείωσιν τῶν εἰσπράξεων; Αὐτὴ εἶναι ἡ ἄποψις, ἀπὸ τῆς ὁποίας ἔπρεπε νὰ κρίνητε. Ἐὰν δ’ ἐκρίνετε ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης, τότε θὰ ἐπείθεσθε, ὅτι πρέπει νὰ ἔχητε πολιτικὴν βεβαιότητος, καὶ ἡ πολιτικὴ τῆς βεβαιότητος θὰ σᾶς ἠνάγκαζε νὰ ἔχητε ἐν τῷ προϋπολογισμῷ καὶ ἓν περιθώριον 10,000,000 δραχμῶν. Διὰ τοῦτο σᾶς εἶπον, ὅτι ἀριθμητικῶς τὸ ἰσοζύγιον ὑπάρχει, ἀλλ’ οἰκονομικῶς βεβαίως δὲν ὑπάρχει. Ὅ,τι δὲ ὁ λαὸς ζητεῖ σήμερον, εἶναι τὸ οἰκονομικὸν καὶ ὄχι τὸ ἀριθμητικὸν ἰσοζύγιον· διότι μόνον αὐτὸ θὰ ἐξασφαλίσῃ ἐν τῷ μέλλοντι τὸ Κράτος. Πρέπει ἀποκαλυπτόμενον νὰ ἴδητε μετὰ πάσης προσοχῆς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καλύπτεται καὶ δὲν φαίνεται, τὸ ὁποῖον ὅμως ὑπάρχει· πρέπει νὰ τὸ ἴδητε, καὶ ὅταν τὸ ἴδητε, εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι καὶ σεῖς θὰ μεταβάλητε τὴν βάσιν τῶν ἐν τῷ μέλλοντι προϋπολογισμῶν σας, διὰ νὰ δυνηθῶμεν οὕτω νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸν νέον αἰῶνα μὲ τὰς ἐλπίδας τῆς ἐθνικῆς ἀναβιώσεως. Διότι ἄλλως, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι μετὰ δύο, τρία ἢ τέσσαρα ἔτη θὰ γεννηθῇ κίνδυνος δι’ αὐτὴν τὴν ὕπαρξιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Καὶ ἐνῷ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει τῆς μειώσεως τῆς ἐπικαταλλαγῆς ζητῶ μέγα περιθώριον διὰ τοὺς προϋπολογισμοὺς ἡμῶν, ζητῶ τοιοῦτον καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει τοῦ κινδύνου τῆς αὐξήσεως τῆς ἐπικαταλλαγῆς. Ἀμεσωτέρα παρίσταται μάλιστα ἡ ἀνάγκη ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ. Διότι ἔχοντες χρέος μέγα ἐκ 30 περίπου ἑκατομμυρίων πληρωτέων κατὰ τὸ πλεῖστον μέρος εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἔχομεν ἀνάγκην ἀπόλυτον περιθωρίου, διὰ νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς αὐξανομένας ὑποχρεώσεις μας, ἀναλόγως τῆς αὐξήσεως τῆς διαφορᾶς τοῦ χρυσοῦ ἀπὸ τοῦ χαρτονομίσματος. Ὑπολογίζομεν νῦν τὰς ὑποχρεώσεις ἡμῶν διὰ τὸ ἐξωτερικὸν χρέος ἐπὶ τῇ βάσει ἐπικαταλλαγῆς 1: 150. Ἀλλ’ εἴτε κατέλθῃ αὕτη εἰς 1:125, εἴτε ἀνέλθῃ εἰς 1:1,75, κατὰ μείζονα λόγον δὲ ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ, ἔχομεν ἀνάγκην περιθωρίου. Ἔχομεν ἀνάγκην αὐτοῦ, εἴτε ἐντεῦθεν εἴτε ἐκεῖθεν βαδίσῃ ἡ μεταλλαγὴ τῆς ἀξίας τοῦ χαρτονομίσματος πρὸς τὴν τοῦ χρυσοῦ. Καὶ ταῦτα μὲν, Κύριοι, ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα. Ἀλλ’ ὁ ὑποβληθεὶς προϋπολογισμὸς εἶναι ἀνακριβὴς καὶ κατὰ τοῦτο, ὅτι ἀποκρύπτει πάσας τὰς πραγματικὰς δαπάνας τοῦ στρατοῦ, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει ἐξωτερικὴ πολιτικὴ, δὲν ὑπάρχει πολιτικὴ στρατιωτικὴ, ἀποκρύπτει, λέγω, τὰς πραγματικὰς δαπάνας, ἄνευ τῶν ὁποίων οὐδένα λόγον ὑπάρξεως ἔχουσι καὶ αἱ καταβαρύνουσαι τὸν προϋπολογισμὸν προσωπικαὶ δαπάναι. Πᾶσαι δὲ αἱ προσωπικαὶ δαπάναι εἶναι ἀναγεγραμμέναι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς, Κύριοι, θέλει ἐθνικὸν στρατὸν πρὸς ἐνέργειαν, καὶ μόνον ὅταν πεισθῇ ὅτι θὰ δυνηθῇ νὰ ἔχῃ ἐθνικὸν στρατὸν, τότε μόνον θὰ θελήσῃ νὰ καταβάλῃ καὶ τὰς δαπάνας τὰς προσωπικάς. Διότι, ἐπαναλέγω, ἀφῃρέθησαν ἀπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ ἀριθμητικοῦ ἰσοζυγίου πᾶσαι αἱ δαπάναι ἐκεῖναι, ἄνευ τῶν ὁποίων περιττὸς εἶναι ὁ στρατὸς, ἂν θὰ ἔχῃ τοιοῦτον, περιττὰ εἶναι καὶ τὰ στελέχη αὐτοῦ. Ἂς ἔχωμεν τὸ θάρρος νὰ εἴπωμεν, τί ἀληθῶς συμβαίνει παρ’ ἡμῖν. Καὶ ἂν σεῖς, οἱ κυβερνῶντες, δι’ οἱονδήποτε λόγον δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε τί συμβαίνει, ἡμεῖς δὲν θὰ πτοηθῶμεν πρὸ τῆς ἀληθείας. Ἂν δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε τὰς πραγματικὰς δαπάνας, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν δύνασθε νὰ χρησιμοποιήσητε καὶ τὰς προσωπικὰς δαπάνας τῶν στελεχῶν, εἴπετε εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δίδῃ καὶ διὰ τὰς προσωπικὰς δαπάνας. Ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν ὕπαρξιν ἐθνικοῦ, ὄχι δυναστικοῦ στρατοῦ, διότι οὐδεμία παρίσταται ἀνάγκη νὰ προφυλάξωμεν διὰ στρατοῦ τὴν δυναστείαν ἡμῶν. Καὶ ποῖαι εἶναι αἱ δαπάναι, αἱ ὁποῖαι ἀποκρύπτονται καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων πρωτίστως ἔπρεπε νὰ σκεφθῶμεν, ἂν ἐπεθυμοῦμεν οὕτω νὰ μορφώσωμεν στρατὸν ἐθνικόν; Δὲν εἶμαι στρατιωτικὸς καὶ δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας. Ἀλλ’ εἶναι μερικαὶ ἀλήθειαι, αἱ ὁποῖαι φωνάζουσι καὶ εἶναι εἰς πάντας ἡμᾶς γνωσταί. Προχθὲς διακεκριμένον καὶ ἁρμόδιον μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τυρνάβου Βουλευτὴς, ἔλεγε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἀγορεύων: «Θὰ φέρητε ξένους διοργανωτὰς τοῦ στρατοῦ ἡμῶν; Ἀλλὰ τί θὰ διοργανώσωσιν αὐτοί; Αὐτοὶ θὰ ζητήσωσι νὰ ἐπισκεφθῶσι πρῶτον τοὺς στρατῶνας, καὶ θὰ συνοδεύσωσιν αὐτοὺς ἐκεῖ ἡμέτεροι ἀξιωματικοί, καὶ θὰ ἴδωσιν ἐκεῖ τὰ ὅπλα, δι’ ὧν ὁ στρατὸς ἡμῶν εἶναι ὡπλισμένος, ὅπλα ἅτινα εἶναι δι’ ἀρχαιολογικὰ πλέον μουσεῖα προωρισμένα, διότι οἱ στρατοὶ σήμερον δὲν πολεμοῦσι μὲ Γκρᾶ. Οἱ Σέρβοι, αὐτοὶ οἱ Ρωμοῦνοι, οἱ Βούλγαροι, οἱ Τοῦρκοι ὡπλίσθησαν διὰ συστημάτων τελειοτέρων. Ἵππους δὲν ἔχομεν, πυροβόλα δὲν ἔχομεν, δὲν ἔχομεν ὑλικὸν πολέμου, δὲν ἔχομεν ὀχυρώσεις, αἱ ὁποῖαι αὐξάνουσι κατὰ τὸ διπλάσιον τὸν πληθυσμὸν τοῦ Κράτους. Ἡμεῖς εἴμεθα μικρὸν Κράτος καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ παρατάξωμεν μέγαν στρατόν· κατὰ μείζονα λόγον ἔχομεν ἀνάγκην ὀχυρώσεων, διότι αἱ ὀχυρώσεις εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἀναπληροῦσι τὸν πληθυσμόν». Ἀλλ’ ἡμεῖς οὐδεμίαν πρόνοιαν λαμβάνομεν, πῶς νὰ διαπλατύνωμεν τὸν πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος, πῶς ἀπὸ 2,500,000 κατοίκους νὰ ἔχωμεν 5,000,000, καὶ μὲ τόσα νὰ πολεμήσωμεν. Καὶ ἐνῷ τοιαύτην πρόνοιαν δὲν ἔχομεν, ἐξακολουθοῦμεν ἀκόμη νὰ λέγωμεν εἰς τὸν λαὸν, ὅτι πράγματι καὶ ἀληθῶς φροντίζομεν περὶ στρατοῦ! Καὶ τί ὡρισμένως εἰς δαπάνας θέλομεν δι’ αὐτὸν τὸν στρατὸν, Κύριοι; Ἔκτακτον προϋπολογισμὸν δὲν ἔχομεν. Ἢ θὰ δανεισθῶμεν ἐσωτερικῶς, καὶ τότε ἔχομεν ἀνάγκην 100 καὶ πλέον ἑκατομμυρίων, — πλὴν ἐνδεχομένων ὀχυρώσεων — καὶ θὰ ἔχωμεν τότε ἀνάγκην 7 ἑκατομμυρίων δρ. διὰ τόκους, ἢ πρέπει αὐτὸ τὸ ποσὸν, τὸ ἀπαιτούμενον, νὰ τὸ διαβαθμίσωμεν τοὐλάχιστον εἰς πέντε ἔτη, διὰ νὰ ἐπιτρέπηται εἰς ἡμᾶς νὰ ποιήσωμεν ἔναρξιν τῶν δαπανῶν ἡμῶν ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ καθ’ ἕκαστον ἔτος ἀπαιτούμενον ποσὸν δέον νὰ τὸ ἔχωμεν διὰ τακτικοῦ προυπολογισμοῦ. Πῶς θὰ ἐκτελέσητε ὅμως τὰς δαπάνας ταύτας; Θὰ ζητήσητε φορολογίαν; Διατὶ δὲν ἐκάμετε λόγον περὶ τούτου; Ἐγὼ, νομίζω, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι πρέπει καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ νῦν Κυβέρνησις νὰ λάβωσι σταθερὰν ἀπόφασιν περὶ τοῦ πρακτέου. Στηριζόμενοι ἐπὶ τῶν πραγμάτων, πρέπει νὰ λάβωμεν τὴν τόλμην νὰ εἴπωμεν δημοσίως ἐνταῦθα ὅ,τι λέγομεν ἰδιαιτέρως, διότι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ, εὑρισκόμενος μετὰ τῶν ἐκλογέων του, λέγει εἰς αὐτοὺς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προσποιεῖται ἐνταῦθα ὅτι πιστεύει. Πρέπει νὰ ἐξοικονομήσωμεν δι’ οἱουδήποτε τρόπου, πρέπει νὰ ἐξεύρωμεν τρόπον, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται δι’ ἀληθῆ στρατόν.

§162Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ μᾶς εἴπητε πῶς.

§163ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Πῶς νὰ ἐξοικονομήσωμεν τὰ 120 ἑκατομμύρια.

§164ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Θέλετε νὰ ἐπιβάλητε εἰς ἐμὲ τὰ βάρη, καὶ σεῖς νὰ ἔχητε τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ἦσθε Ὑπουργοί; Ἂν ἤμην εἰς τὴν θέσιν σας, τότε θὰ εὕρισκον τὸν τρόπον. Καὶ ἂν δὲν τὸν εὕρισκον, θὰ εἶχον τὴν τόλμην νὰ εἴπω μετὰ παρρησίας καὶ εἰς τὸν Βασιλέα καὶ εἰς τὸν λαὸν, ὅτι διὰ τὸν ἐπαγγελλόμενον στρατὸν εἶναι ἀδύνατον ὁ τόπος νὰ βαστάσῃ τὰ ἀπαιτούμενα βάρη. Ἀλλὰ δὲν θὰ ἐλησμόνουν καὶ τὴν ἱστορίαν καὶ τὸ παρελθὸν ἡμῶν. Καὶ ἂν δὲν ἠδυνάμην δι’ ὅσων κέκτημαι νὰ μορφώσω τὸ ὅλον τοῦ στρατοῦ, τὸν ὁποῖον σεῖς ἐπαγγέλλεσθε ὅτι θὰ καταρτίσητε, θὰ προετίμων νὰ θέσω τὰς βάσεις ἡμίσεως ἀριθμοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ στρατοῦ ἀληθοῦς. Οὕτω ἐνεργῶν θὰ προσείλκυον καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ, καὶ δι’ αὐτῆς εὐχερέστερον καὶ ταχύτερον τὸν μικρὸν αὐτὸν στρατὸν θὰ τὸν ηὔξανον βαθμηδὸν ἐν τῷ μέλλοντι. Διότι, Κύριοι, ἂν ἡμεῖς δὲν ἐγενόμεθα ἱκανοὶ νὰ διεκδικήσωμεν τὰ δίκαια τοῦ Ἑλληνισμοῦ, δὲν πρέπει διὰ τοιούτου προϋπολογισμοῦ νὰ ἀποκόψωμεν καὶ τὴν ἐλπίδα ἀπὸ τῆς νέας γενεᾶς. Ἂς θέσωμεν τοὐλάχιστον ἡμεῖς νῦν βάσεις συνετῆς πολιτικῆς, ὥστε μετὰ 15 ἔτη νὰ πράξωσιν ἄλλοι ἐν τῷ μέλλοντι ὅ,τι ἡμεῖς ἕνεκα τῶν σφαλμάτων μας τῶν προηγηθέντων ἀδυνατοῦμεν νὰ ἐκτελέσωμεν ἐν τῷ παρόντι. Τὸ ζήτημα τίθεται σαφῶς. Ἔχετε ἀνάγκην 17 ἑκατομμυρίων δραχμῶν διὰ νὰ καταρτίσητε τὸν στρατὸν, μὲ ἀπαλλαγέντας, μὲ ὅλας τὰς ἄλλας δαπάνας, περὶ ὧν ὡμίλησα. Μὴ ζητοῦντες τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα, καλύπτεσθε. Ἓν μόνον σκέπτεσθε, πῶς νὰ μείνητε ἐν τῇ Κυβερνήσει ἐπὶ ἓν ἢ δύο ἔτη. Κατόπιν ἂς ἔλθωσιν ἄλλοι νὰ τὰ οἰκονομήσωσι.

§165Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπεθύμουν νὰ μάθω, πῶς νομίζετε καὶ κατὰ πόσον δύνανται νὰ περιορισθῶσι τὰ τακτικὰ ἔσοδα, διὰ νὰ μάθωμεν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγετε.

§166ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Εἶναι μία νέα τακτικὴ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως τὸ σύστημα τῶν διακοπῶν. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις εἰσηγοῦνται μέτρα, ὑπερασπίζουσαι ἐνταῦθα ταῦτα. Ἀλλ’ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις περιορίζεται εἰς τὸ νὰ ἀντικρούῃ διὰ διακοπῶν τὰ ἐπιχειρήματα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀγορεύουσι. Μόνον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὸ σταφιδικὸν ζήτημα ἔκαμε ἐξαίρεσιν.

§167Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς ὑπάρχει νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου αἱ πόλεις Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς πρόκειται νὰ ἐπιβαρυνθῶσι δι’ ἐτησίου βάρους ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἐργοληψιῶν 2,500,000 δρ. ἀντὶ τοῦ ὕδατος καὶ τῶν ὑπονόμων, καὶ ἐρωτᾷ ἡ Κυβέρνησις, πῶς καὶ πόθεν νὰ εὕρῃ τὰ χρήματα! Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐρωτᾷ ἡμᾶς, ἀλλ’ ἑαυτὴν, καὶ ὅπως ἐξεῦρε 2,500,000 διὰ τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἐργοληψιῶν, οὕτως ὀφείλει νὰ ἐξεύρῃ ἄλλα 2,500,000 δι’ ἀνάγκας τοῦ Κράτους πολὺ ἐπειγούσας.

§168ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Δὲν θέλω νὰ σᾶς κουράσω περισσότερον, Κύριοι. Αὐταὶ εἶναι αἱ γενικαὶ ἰδέαι, τὰς ὁποίας εἶχον νὰ ὑποβάλω ἐν τῇ δυνατῇ συντομίᾳ ἐνώπιον ὑμῶν, καὶ καταλήγω εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὁ ὑποβληθεὶς προϋπολογισμὸς διὰ τὸ 1899 δὲν μὲ ἐνθαρρύνει νὰ ἐλπίζω εἰς ἀναβίωσιν ἐθνικήν. Παραβλέπει πολλὰ πράγματα, καὶ αἰσιοδοξεῖ ὑπερβαλλόντως. Ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ προυπολογισμοῦ αὐτοῦ βεβαίως προσποιεῖται ὅτι ἐπιδιώκει ἐθνικὴν πολιτικήν. Ἐπιδιώκει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ ἐπιδιώκῃ. Τί; Τὴν διὰ πολλῶν θέσεων κτῆσιν κομματικῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν ὄντως θὰ ἀποκτήσῃ, ἀλλὰ διὰ τῶν χρημάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἂν διέθετε οὐχὶ διὰ θέσεις, ἀλλὰ διὰ τὸν στρατὸν, ἦτο ἐλπὶς τότε, ἀλλὰ μόνον τότε ἦτο ἐλπὶς νὰ δυνηθῶμεν νὰ παρασκευάσωμεν τοιοῦτον. Καὶ λυποῦμαι πολὺ, ὅτι ἐκ τῶν ἀτυχιῶν ἡμῶν οὐδὲν ἐμάθομεν καὶ οὐδὲν ἀπεμάθομεν δυστυχῶς.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§170Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Οἱ μέχρι τοῦδε ὁμιλήσαντες ἀξιότιμοι Βουλευταὶ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ προέβαλον παρατηρήσεις καὶ ἰδέας, αἵτινες δύνανται εἰς δύο νὰ ἀναχθῶσι κατηγορίας· εἰς τὴν πρώτην ἀνάγονται ὅσαι ἀφορῶσιν εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἰς δὲ τὴν δευτέραν ὅσαι ἐνέχουσι πολιτικὴν ἔννοιαν καὶ ἀνάγονται εἰς τὴν γενικωτέραν τοῦ Κράτους διοίκησιν. Ἄρξομαι ἐκ τῶν ἀφορώντων εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ προϋπολογισμοῦ. Πρῶτος ἔλαβε τὸν λόγον καὶ συνεζήτησεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ὁ προκάτοχός μου ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής. Ἡ πρώτη τῶν παρατηρήσεων αὐτοῦ ἀφεώρα εἰς τὴν καινοτομίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέλαβεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ εἰσαγάγῃ ἐν τῇ ἀναγραφῇ τῶν ἐσόδων, ἰδίως τοῦ ἐσόδου τοῦ προερχομένου ἐκ τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ σταφιδοκάρπου, καινοτομίαν ἀναγραφεῖσαν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῷ ὑπ’ αὑτοῦ συνταχθέντι, κατ’ εἰσήγησιν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ διανεμηθέντι εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτάς. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἀξιοῖ, ὅτι κατὰ τὸ ἄρθρον 3 τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου πρέπει τὰ εἰσπραττόμενα ἐξ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ σταφιδοκάρπου νὰ καταλογίζωνται εἰς βάρος τῆς χρήσεως ὄχι τῆς διαρκείας τῶν 22 μηνῶν, ἀλλὰ τῆς διαρκείας μόνον τῶν δώδεκα μηνῶν. Τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ἔχει ὡς ἑξῆς: «Εἰς τὴν αὐτὴν χρῆσιν ἀνήκουσιν αἱ γενόμεναι ὑπηρεσίαι καὶ τὰ παρὰ τοῦ Κράτους καὶ τῶν πιστωτῶν αὐτοῦ ἀποκτηθέντα δικαιώματα ἐντὸς τοῦ ἔτους, εἰς τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ἡ χρῆσις». Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ὑπέλαβεν, ὅτι πρόκειται νὰ λύσῃ νομικόν τι ζήτημα, καὶ κατέφυγεν εἰς τὴν γνώμην τοῦ δικαστικοῦ συμβούλου, ὅστις, πλανηθεὶς ὡσαύτως, εὗρεν, ὅτι κατὰ τὸ γράμμα τοῦ νόμου πρέπει αἱ εἰσπράξεις ἐκ τοῦ φόρου τῆς σταφίδος νὰ καταλογίζωνται εἰς πίστωσιν τοῦ ἔτους, ἐντὸς τοῦ ὁποίου εἰσπράττονται. Δὲν ἠρκέσθη δὲ ὁ προκάτοχός μου εἰς τοῦτο μόνον, ἀλλ’ ὅτε τῷ ἐγένετο ὑπ’ ἄλλου ἡ παρατήρησις, ὅτι μέχρι τοῦδε δὲν ἐλειτούργει παρ’ ἡμῖν ὁ τοιοῦτος καταλογισμὸς, ἐνόμισε καλὸν νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι οἱ προκάτοχοί του δὲν κατέγειναν εἰς τὴν σπουδὴν τῶν κρατούντων εἰς τὰ λογιστικὰ ἄλλων ἐθνῶν, ἵνα ἴδωσι κατὰ τίνα τρόπον ἐβελτίωσαν τὰ τοῦ δημοσίου λογιστικοῦ. Ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, ὁ κρατῶν παρ’ ἡμῖν, εἶναι ἔργον τοῦ ἀειμνήστου Δημητρίου Λεβίδου, διατελοῦντος τότε διευθυντοῦ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, εἶναι δὲ μετάφρασις τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου τοῦ κρατοῦντος τότε ἐν Γαλλίᾳ. Ἂν ἐξήταζε, πῶς ἐφήρμοζε τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ αὐτὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος μετ’ ἐπισταμένης μελέτης συνέταξε τὸν νόμον, ἤθελε πληροφορηθῆ, ὅτι ἄλλως ἐκανόνισε τὰ περὶ τούτου, καὶ ἄλλως ἐλειτούργει ὁ νόμος. Πρόκειται ἐνταῦθα περὶ ἐγγείου φόρου, δὲν πρόκειται περὶ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ. Ὁ ἔγγειος φόρος ἐγεννήθη ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐγεννήθη ὁ καρπὸς καὶ ἐπιβάλλεται ὁ φόρος ἐπ’ αὐτοῦ, δι’ αὐτὸ ὀνομάζεται καὶ ἔγγειος φόρος· λοιπὸν ἄρχεται ἀφ’ ἧς στιγμῆς παράγεται ὁ σταφιδόκαρπος, καὶ ἀνάγεται εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους, ἐντὸς τοῦ ὁποίου παρήχθη καὶ ἀποταμιευθεὶς κατέστη ἐμπορεύσιμος. Ἄν ὁ ἔγγειος φόρος ἐπεβάλλετο, ὡς ὤφειλε νὰ ἐπιβάλληται, κατὰ στρέμμα, πάντως θὰ κατελογίζετο εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους, καθ’ ὃ παρήχθη ὁ καρπός. Ἐὰν ἐξήταζε, πῶς τελευταίως ἐκανονίσθησαν τὰ τοῦ δημοσίου λογιστικοῦ ἐν Ἰταλίᾳ, ὅπου πράγματι ἕνεκα τῆς ἐκτάκτου ἱκανότητος καὶ εἰδικότητος τοῦ διευθύνοντος τὸ Γενικὸν Λογιστικὸν τῆς Ἰταλίας, μετερρυθμίσθησαν θεμελιωδῶς τὰ τοῦ δημοσίου λογιστικοῦ καὶ τὰ τοῦ καταλογισμοῦ τῶν δημοσίων ἐσόδων καὶ ἐξόδων, ἤθελε πληροφορηθῆ, ὅτι ἐκεῖ ἐνεωτέρισαν μὲν, ἀλλὰ δὲν ἐνεωτέρισαν διὰ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ χρόνου τῆς χρήσεως, ὡς ἠθέλησε νὰ πράξῃ ὁ προκάτοχός μου. Ἐν Ἰταλίᾳ παρεδέχθησαν, ὅτι πρέπει νὰ μὴ κλείῃ ἡ χρῆσις εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους, εἰμὴ τυπικῶς, τὰ δημόσια δὲ βιβλία ἐσόδων καὶ ἐξόδων πρέπει νὰ μένωσιν ἐπὶ 5 ἔτη ἀνοικτὰ, εἰς τὸ διάστημα δὲ τῶν 5 ἐτῶν πᾶν ἔσοδον ἀναγόμενον εἰς τὴν χρῆσιν ἐκείνην νὰ καταχωρίζηται εἰς τὰ βιβλία τῶν ἐσόδων τῆς χρήσεως, εἰς ἣν ἀνάγεται. Οὕτω δὲ μετὰ πενταετίαν εἶναι γνωστὰ καὶ ἐξηκριβωμένα τὰ ἔσοδα ἑκάστης χρήσεως, ἐνῷ παρ’ ἡμῖν δὲν εἶναι γνωστὰ, καίπερ παρατεινομένης τῆς χρήσεως μέχρι τῆς 31 Ὀκτωβρίου τοῦ ἑπομένου ἔτους· ἔχομεν μὲν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων ἓν κεφάλαιον κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων, εἰς πίστωσιν δ’ αὐτοῦ εἰσπράττονται 3–4 ἑκατομμύρια δραχ., κατὰ λόγον τῆς διδομένης ὠθήσεως ὑπὸ τῶν διαφόρων Ὑπουργῶν καὶ τῶν σχετικῶν περιστάσεων, ὁ δὲ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων ὑποβάλλεται καὶ ψηφίζεται συνήθως μὲ ἓν κεφάλαιον ἐξόδων κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων, οὗ τὸ ποσὸν κυμαίνεται μεταξὺ 3 καὶ 4 ἑκατομμυρίων. Ὑπάρχουσιν οἱ φρονοῦντες, ὅτι οἱ ἀπολογισμοὶ παρουσιάζουσι πλήρη καὶ ἀρτίαν τὴν εἰκόνα ἑκάστης χρήσεως, καὶ ὅτι πᾶσαι αἱ καθυστερήσεις τῶν δημοσίων ἐσόδων, αἱ παρουσιαζόμεναι κατὰ τὴν λῆξιν ἑκάστης χρήσεως, εἶναι πραγματικαί. Ἐν τούτοις αἱ καθυστερήσεις αὗται δὲν εἶναι πραγματικαί, διότι ἄλλως δὲν θὰ εἴχομεν εἰσπράξεις 4,000,000 ἐξ ἐσόδων τῶν κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων. Ὁ ἀξιότιμος προκάτοχός μου δὲν περιώρισε τὸ νεωτεριστικόν του σχέδιον εἰς μόνον τὸν ἔγγειον φόρον τῆς σταφίδος, ἀλλ’ ἐπεξέτεινε τοῦτο καὶ εἰς πάντα τὰ λοιπὰ ἔσοδα, ὧν ἡ εἴσπραξις ἐξακολουθεῖ καὶ κατὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος, ἤτοι εἰς τὸν ἔγγειον φόρον τῆς σταφίδος, εἰς τὰ ἐπιτηδεύματα καὶ οἰκοδομὰς κλπ. Ὁ ἀξιότιμος προκάτοχός μου δὲν ἐνόησεν, ὅτι παρ’ ἡμῖν τοῦτο καθιερώθη καὶ δι’ ἄλλον ἀκόμη λόγον, διὰ νὰ ᾖναι γνωστὴ ἡ πρόσοδος τοῦ Δημοσίου ἐξ ἑκάστου τῶν ἐσόδων τούτων. Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος προκάτοχός μου ᾐσθάνετο πολλὴν τὴν εὐλάβειαν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, ἔπρεπε νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του εἰς ἑτέρας θεμελιώδεις διατάξεις τοῦ νόμου τούτου, ἔπρεπε νὰ μὴ προκαλέσῃ, ὡς ἐπροκάλεσεν, ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις διὰ Β. Διαταγμάτων, ἀπούσης τῆς Βουλῆς, ἐπὶ κεφαλαίων καὶ ἄρθρων, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ἐπετρέπετο ὑπὸ τοῦ οἰκονομικοῦ νόμου νὰ προκληθῶσι τοιαῦται· ὤφειλε νὰ μὴ προκαλέσῃ πιστώσεις ἐκτάκτους, αἱ ὁποῖαι ἀνέρχονται εἰς πολλὰ ἑκατομμύρια ἐπὶ κεφαλαίων καὶ ἄρθρων, ἢ μᾶλλον ἐπὶ δαπανῶν, περὶ τῶν ὁποίων προϋπῆρχε πρόβλεψις ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἀφοῦ κατὰ τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ τότε καὶ μόνον ἐπιτρέπεται νὰ προκληθῶσιν ἔκτακτοι πιστώσεις, ὅταν πρόκειται περὶ δαπάνης, περὶ τῆς ὁποίας δὲν ἐγένετο πρόβλεψις ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου προκατόχου μου πολλαὶ καὶ οὐσιώδεις ἐγένοντο παραβάσεις τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ. Ἐν τούτοις ἡμεῖς, ὡς Κυβέρνησις, καὶ ἡ Βουλὴ ἠναγκάσθημεν νὰ τὰς κυρώσωμεν, διότι ἄλλο τι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ, ἀφοῦ αἱ δαπάναι ἐπραγματοποιήθησαν καὶ διεπιστώθη ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ ἄγνοια τοῦ νόμου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ καλὴ πίστις τῶν παραβιασάντων τὸν νόμον. Ὁ ἀξιότιμος προκάτοχός μου ἤθελεν εἶναι ἀξιέπαινος, ἂν ἐδεικνύετο εὐλαβῶς ἔχων ἀπέναντι τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ εἰς τὰς ἀφορώσας τὴν διαχείρισιν τῶν πιστώσεων διατάξεις του, καὶ οὐχὶ εἰς καινοτομίαν ἀναγομένην εἰς τὸν χρόνον τῆς χρήσεως, καινοτομίαν, ἥτις οὐδένα σπουδαῖον πρακτικὸν σκοπὸν ἔχει. Ἐνόμισα ἐπάναγκες νὰ μὴ ἀφήσω ἄνευ ἀπαντήσεως τὴν αἰτίασιν ταύτην τοῦ ἀξιοτίμου προκατόχου μου, καίτοι ὑποθέτω, ὅτι πάντες ἀναγνωρίζετε, ὅτι δὲν εἶχε καμμίαν πρακτικὴν ἔνοιαν ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου προκατόχου μου, ἐὰν ἔπρεπεν οὕτως ἢ ἄλλως νὰ γένηται ὁ καταλογισμὸς τῶν ἐσόδων, διότι πάντοτε εἰς τὸ αὐτὸ ταμεῖον πρόκειται νὰ εἰσέλθωσι τὰ εἰσπραττόμενα χρήματα, εἴτε εἰς τὴν μίαν εἴτε εἰς τὴν ἄλλην χρῆσιν καταλογισθῶσι. Νομίζω ὅτι ἐπεξέτεινε τὰς παρατηρήσεις του καὶ εἰς τι ἕτερον, ὅτι ὑπελόγισα τὴν πρόσοδον τοῦ Δημοσίου ἐκ τοῦ ἐγγείου φόρου τῆς σταφίδος, τοῦ εἰσπραττομένου εἰς τὰ τελωνεῖα, εἰς ποσὸν ἀνώτερον ἐκείνου, εἰς τὸ ὁποῖον οὗτος εἶχεν ὑπολογίσει τὸ ἔσοδον τοῦτο. Ἀλλὰ δὲν εἶχε προσέξει εἰς τοῦτο, ὅτι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῷ ὑπ’ ὄψιν ὑμῶν δὲν ἀναγράφεται τὸ ἔσοδον τὸ ἐκ τοῦ ἐγγείου φόρου τῆς σταφίδος εἰς δύο κατηγορίας, δηλαδὴ εἰς ἔγγειον φόρον τῆς σταφίδος, εἰσπραττόμενον ἀμέσως εἰς τὰ τελωνεῖα, καὶ εἰς ἔγγειον φόρον ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ εἰσπραχθῇ ἐκ τιμήματος τοῦ σταφιδοκάρπου τοῦ εἰσαγομένου εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς παρακρατήσεως, ἐκ τοῦ ὁποίου τὸ Δημόσιον θὰ λαμβάνῃ φόρον δρ. 4 κατὰ χιλιάδα ἑνετικῶν λιτρῶν ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐξαχθέντος. Τοῦτο δ’ ἐγένετο διότι ὑπῆρξε νεωτερισμὸς ἐπὶ τοῦ συστήματος τῆς φορολογίας τῆς σταφίδος, ἀρξάμενος ἀπὸ τοῦ προσεχοῦς σταφιδικοῦ ἔτους, ἤτοι τῆς χρήσεως τοῦ 1899. Τὸ Δημόσιον εἰς οὐδεμίαν δύναται νὰ ὑποβληθῇ καθυστέρησιν ἢ ζημίαν ἐκ τῆς εἰς τὴν Σταφιδικὴν Τράπεζαν ἀνατεθείσης διαχειρίσεως. Ἐκ τοῦ σταφιδοκάρπου τοῦ ἐξαγομένου τὸ Δημόσιον ἔχει δικαίωμα νὰ αἰτήσηται τὴν πληρωμὴν τοῦ ἐκ 4 δραχ. φόρου, οὕτως ὥστε κατὰ τὴν λῆξιν τῆς χρήσεως θὰ ἔχῃ εἰσπράξει ὁλόκληρον τὸν φόρον τῶν 4 δρ. κατὰ χιλιόλιτρον. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ ὑπολογισμὸς ὑπῆρξεν ἀνώτερος ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ὑπέδειξεν οὐ μόνον ὁ προκάτοχός μου ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής, ἀλλὰ καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτής.

§171ΝΕΓΡΗΣ. Ἁπλῆν παρατήρησιν ἔκαμα.

§172ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τρίτη παρατήρησις, εἰς τὴν ὁποίαν ὄχι μόνον ὁ ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής, ἀλλὰ καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς ἐπέμεινεν, ἦτο ἐπὶ τῆς γενομένης αὐξήσεως τῶν ἐσόδων ἐκ τῶν δασῶν, ἡ ὁποία ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν 289,882 δραχμῶν. Ἀμφότεροι οἱ κύριοι Βουλευταὶ ὑπέλαβον, ὅτι αὐτὴ ἡ αὔξησις, ἡ ἀναγραφομένη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1899, ἐνδεικνύει ἀκηδίαν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὸ ὑλοτομούμενον ἐκ τῶν ἡμετέρων δασῶν ποσὸν ξυλείας, ὅπερ ἔδει νὰ περιορισθῇ· οἱ κύριοι Βουλευταὶ ὑπεστήριξαν, ὅτι ἔδει τὸ ἔσοδον τοῦτο νὰ ὑποβληθῇ κατώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐβεβαιώσαμεν καὶ εἰσεπράξαμεν κατὰ τὸ 1898, διότι, κατ’ αὐτούς, εἶναι ἐπιβεβλημένον εἰς ἡμᾶς νὰ περιορίσωμεν τὴν ὑλοτομίαν, ὅπως περισώσωμεν τὰ ἡμέτερα δάση ἀπὸ τῆς ἀπειλούσης αὐτὰ καταστροφῆς. Δὲν γινώσκω, ἐὰν πάντες ὑμεῖς, κύριοι Βουλευταὶ, ἐλάβετε τὸν κόπον νὰ ἀναγνώσητε δύο νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν, νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσιν ἀκριβῶς εἰς τὴν περιφρούρησιν τοῦ μεγίστου ἡμῶν ἐθνικοῦ πλούτου, τῶν δασῶν. Τὸ ἓν τῶν νομοσχεδίων τούτων ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀστυνομίαν τῶν δασῶν, τὸ δὲ δεύτερον ἀφορᾷ εἰς τὴν διαχείρισιν αὐτῶν. Ἐν τῷ προγράμματι ἡμῶν, ἐν τῇ οἰκονομικῇ πολιτικῇ ἡμῶν, ἀνεγράφη ὡς ὅρος οὐσιώδης ἡ προαγωγὴ τοῦ ἐσόδου τοῦ Δημοσίου ἐκ τῶν δασῶν, ἡ περιφρούρησις καὶ ἡ διάσωσις τῶν δασῶν ἡμῶν, διότι τὰ δάση ἡμῶν ἀποτελοῦσιν ὄντως μέγιστον πλοῦτον. Ἡ ἀξία τῶν δασῶν ἡμῶν ὑπολογίζεται εἰς δεκάδας ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν φρονοῦμεν, ὅτι περισώζομεν τὰ δάση ἡμῶν, περιορίζοντες τὴν ὑλοτομίαν ἢ ἀπαγορεύοντες τὴν ὑλοτομίαν ὑπὸ τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν, στεροῦντες αὐτοὺς τῶν μέσων, διὰ τῶν ὁποίων εἶναι δυνατὸν καὶ τὰς οἰκοδομὰς αὑτῶν νὰ ἀνεγείρωσι καὶ νὰ πορισθῶσι τὰ πρὸς συντήρησιν αὐτῶν μέσα. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν σκοπὸν νὰ φανῶμεν γενναιότεροι τῶν προκατόχων ἡμῶν ὡς πρὸς τὰ δάση, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιτραπῇ ἡ ὑλοτομία. Καὶ ἠκούσθη ἐνταῦθα λεχθὲν ὑπό τινος τῶν προαγορευσάντων, ὅτι, ὅτε οὗτος διηύθυνε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπὶ κινδύνῳ τῆς δημοτικότητος αὐτοῦ ἀπηγόρευσε τὴν ὑλοτομίαν εἰς ὡρισμένα δάση...

§173Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§174ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Προσέθηκε μάλιστα ὁ διακόψας με ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, ὅτι ἐσκέφθη καὶ περαιτέρω ἀκόμη, ἤτοι τὴν ἀπαγόρευσιν ταύτην προέθετο νὰ ἐπιτείνῃ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ περισώσῃ τὰ δάση. Δὲν θέλω νὰ ἀφαιρέσω ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν τὴν δόξαν, ὅτι κήδεται τῶν δασῶν ἡμῶν, ἀλλὰ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ πιστεύσῃ, ὅτι καὶ ὁ νῦν διευθύνων τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν δὲν εἶναι γενναιότερος αὐτοῦ, οὐδὲ γενναιότερος τοῦ ἀμέσως προκατόχου αὐτοῦ, καὶ ὅτι οὐδαμοῦ εἰς οὐδὲν δάσος ἐπεξέτεινε τὴν ὑλοτομίαν, ἐξ ἐκείνων, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ἐπέτρεπον οἱ προκάτοχοί του τὸ ὑλοτομεῖν. Λυποῦμαι διότι εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ περιαυτολογήσω. Ἀναγκάζομαι δὲ νὰ προσθέσω, ὅτι, ὅπως περιορισθῇ κατά τι ἡ ὑλοτομία, αἱ διατιμήσεις τοῦ ἔτους τούτου ἐγένοντο κατὰ τι ἀνώτεραι, ὅπως οὕτω στραφῇ ἡ προσοχὴ τῶν ἐχόντων ἀνάγκην ξυλείας πρὸς τὴν ξυλείαν τῆς ἀλλοδαπῆς. Πρόχειρον ὑπῆρχε τὸ μέσον, δι’ οὗ ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ μείωσις τῆς ὑλοτομίας εἰς τὰ ἡμέτερα δάση· ἠδύνατο νὰ ἐλαττωθῇ τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος, τὸ ἐπιβαλλόμενον εἰς τὴν ξυλείαν, τὴν εἰσαγομένην ἔξωθεν, ὅτε οὐδεὶς ἤθελεν εὑρίσκει συμφέρον νὰ ὑλοτομῇ εἰς τὰ δάση ἡμῶν. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν γνώμην αὐτήν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ φροντίσωμεν, ὥστε καὶ τὴν ἀστυνομίαν τῶν δασῶν νὰ ὀργανώσωμεν, καὶ τὴν διαχείρισιν τῶν δασῶν νὰ ἐξασφαλίσωμεν. Καὶ τὴν ἐξασφαλίζομεν, ἐὰν εἴτε τὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, μεταβληθῶσιν εἰς νόμους, εἴτε ἄλλα παρεμφερῆ πρὸς ταῦτα μέτρα ληφθῶσι. Συνεστήθη μία Σχολὴ εἰς τὴν Βυτίνην, ἡ ὁποία ἔχει ὡς σκοπὸν τὴν ἀνάπτυξιν τῆς λεπτουργικῆς τέχνης καὶ τὴν μόρφωσιν δασοκόμων. Ἡ κατασκευὴ ξυλίνων ἀθυρμάτων ἀπέτυχε, διότι οὐδὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα παρήγαγον αἱ μέχρι τοῦδε γενόμεναι δοκιμαὶ, λειτουργεῖ ὅμως τὸ δασοκομικὸν τμῆμα, καὶ λειτουργεῖ εὐδοκίμως, διευθυνόμενον ὑπὸ Δανοῦ δασολόγου, εἰδικωτάτου δασολόγου, ἔχοντος καὶ βοηθὸν ἐπίσης καλῶς κατηρτισμένον δασολόγον. Ἐκ τῆς Σχολῆς ταύτης 10 μόνον ἔχομεν μέχρι τοῦδε μαθητὰς, οἱ ὁποῖοι ἐμορφώθησαν ὑπὸ τὸν προκάτοχον Γερμανὸν διευθυντὴν, ὁ ὁποῖος, τοὐλάχιστον κατὰ τὴν δοθεῖσαν εἰς ἐμὲ πληροφορίαν, δὲν ἦτο ὁ κατάλληλος, δὲν ἦτο ὅσον εἶναι ὁ νῦν κατάλληλος. Καὶ οἱ δέκα οὗτοι ἀπόφοιτοι τῆς ἐν Βυτίνῃ Σχολῆς, οἱ ὁποῖοι προσεκολλήθησαν εἰς τὴν δασονομικὴν ὑπηρεσίαν Ἠλείας καὶ Πατρῶν, δὲν θεωροῦνται κατηρτισμένοι ὅπως ἔπρεπε νὰ ὦσι κατηρτισμένοι.

§175Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν κάμνουσι τίποτε οὐδὲ οἱ δασάρχαι, οὐδὲ αὐτοί!

§176ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφέτος εἰς τὴν Σχολὴν τῆς Βυτίνης μένουσιν 25 νέοι, παρασκευαζόμενοι διὰ τὴν δασονομικὴν ὑπηρεσίαν· ἐκ τούτων 10 πρόκειται νὰ ἐξέλθωσιν ἐφέτος. Καὶ μία ἄλλη τις πρόνοια ἐλήφθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ. Ἐστάλησαν εἰς τὴν Εὐρώπην 5 ἢ 6, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, νέοι, ὅπως μορφωθῶσι δασονόμοι. Οὗτοι ἐπανερχόμενοι θὰ χρησιμεύσωσιν εἴτε ὡς δασάρχαι, εἴτε ὡς καθηγηταί. Ἀλλὰ πάντα τὰ μέσα ταῦτα δὲν δύνανται νὰ παρασκευάσωσι τὸ προσωπικὸν, τοῦ ὁποίου ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην, ἵνα διοικήσωμεν τὰ δάση ἡμῶν. Ἔχομεν ἀνάγκην προσωπικοῦ μείζονος ἀριθμοῦ. Πρέπει νὰ γινώσκωμεν, ὅτι οἱ σημερινοὶ δασοφύλακες ὄχι μόνον ἀνεπαρκεῖς εἶναι, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἥκιστα κατάλληλοι πρὸς περιφρούρησιν τῶν δασῶν. Ἴσως μάλιστα δύνανται νὰ ὑποληφθῶσιν ὡς συντελοῦντες εἰς τὴν καταστροφὴν μᾶλλον τῶν δασῶν. Ἔχομεν ἀνάγκην νὰ μορφώσωμεν ἀνώτερον καὶ κατώτερον προσωπικόν. Διὰ τοῦ ἑνὸς τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν, προτείνω τὴν σύστασιν μιᾶς Σχολῆς ἐν Θεσσαλίᾳ, καὶ ἰδίως ἐν Καλαμπάκᾳ, ὅπου ὑπάρχουσι δάση μεγάλα καὶ ξυλεία πολλῶν εἰδῶν, καὶ ὅπου δυνατὸν νὰ μορφωθῶσιν ἄριστα δασοφύλακες καὶ κατ’ ἀριθμὸν καὶ κατὰ ποιὸν ἀνώτεροι ἐκείνων, οὓς παράγει ἡ Σχολὴ τῆς Βυτίνης, διότι ἐν Βυτίνῃ ὑπάρχει μόνον ἓν εἶδος ξυλείας, ἐνῷ εἰς τὴν Καλαμπάκαν ὑπάρχουσι καὶ δρῦς καὶ ἐλάται καὶ ὅλα τὰ εἴδη τῆς ξυλείας. Δὲν ἀρκεῖ ὅμως τοῦτο. Πρέπει νὰ μορφωθῇ ἀνώτερον προσωπικόν. Τὸ νομοσχέδιον προτείνει νὰ συστηθῇ εἰδικὸς κλάδος εἰς τὴν Πολυτεχνικὴν Σχολὴν, εἰς τὴν ὁποίαν δύνανται νὰ ὦσι δεκτοὶ μαθηταὶ, οἱ ὁποῖοι συνεπλήρωσαν ἤδη τὸ δεύτερον ἔτος ἐν τῇ αὐτῇ Σχολῇ, ὥστε νὰ ἦναι παρεσκευασμένοι εἰς τὴν μηχανικὴν καὶ εἰς τὰ γενικὰ μαθήματα, ἐπὶ δύο δὲ ἔτη φοιτῶντες ἀκόμη, ὑπὸ καθηγητὰς καταλλήλους, τοὺς ὁποίους πρόκειται ἐξ Εὐρώπης νὰ φέρωμεν, νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ μορφωθῶσι καλοὶ δασάρχαι. Οὕτως εἰς διάστημα τριῶν μέχρι τεσσάρων ἐτῶν τὸ πολὺ θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τὸ προσωπικὸν ἐκεῖνο, ἄνευ τοῦ ὁποίου εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐλπίσωμεν τὴν σωτηρίαν καὶ τὴν χρησιμοποίησιν τῶν ἡμετέρων δασῶν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἡ περὶ τοῦ προσωπικοῦ πρόνοια. Καὶ τὸ ζήτημα τῆς διαχειρίσεως τῶν δασῶν πρέπει νὰ κανονισθῇ διὰ νόμου καταλλήλου, καὶ εἰς τοῦτο σκοπεῖ τὸ δεύτερον τῶν νομοσχεδίων. Διότι ἡμεῖς ἔχομεν νόμον περὶ διαχειρίσεως τῶν δασῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι πεπαλαιωμένος, καὶ τὸν ὁποῖον παρελάβομεν ἀπὸ τὰ κρατοῦντα ἐν τῇ ἐποχῇ ἐκείνῃ παρ’ ἄλλοις ἔθνεσι, τὰ ὁποῖα ὅμως πρὸ δεκαετίας μετέβαλον σύστημα διαχειρίσεως. Ἡμεῖς ἐπιβάλλομεν τὴν φορολογίαν, ἐκδίδομεν ἀδείας πρὸς ὑλοτομίαν ξυλείας, ἡ ὁποία χρησιμοποιεῖται εἰς τὰς ἀνάγκας τὰς βιωτικάς. Οὐδαμοῦ ὅμως τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου τὸ σύστημα τοῦτο τῆς διαχειρίσεως ὑφίσταται νῦν. Ὅπου ἐσκέφθησαν νὰ χρησιμοποιήσωσι τὰ δάση, καθιέρωσαν ἕτερον σύστημα· ἐπὶ τῇ βάσει καταλλήλου σχεδίου διαχειρίσεως παραδίδεται εἰς τὸν ὑλοτόμον ὁλόκληρον τὸ δένδρον· ὁ ὑλοτόμος, ἀγοράζων τὸ δένδρον, δὲν δύναται νὰ τὸ καταχρασθῇ, θὰ τὸ χρησιμοποιήσῃ μέχρι τοῦ τελευταίου κλώνου, ἐνῷ σήμερον ἔχει τὴν ἄδειαν νὰ ὑλοτομήσῃ πρὸς παραγωγὴν τῆς ἐν τῇ ἀδείᾳ ξυλείας πολλὰ δένδρα· σήμερον πρὸς παραγωγὴν ξυλείας προσφερομένης ἐξ ἑνὸς δένδρου δύναται νὰ καταστρέψῃ τέσσαρα δένδρα· θέλων, ἐπὶ παραδείγματι, νὰ κατασκευάσῃ σανίδας, δὲν ἔχει κανένα λόγον νὰ φεισθῇ τοῦ δένδρου· κόπτει τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον εὑρίσκει πρόχειρον, ξυλεύεται ἐξ αὐτοῦ, καὶ τὸ ὑπόλοιπον τὸ ἀφήνει ἄχρηστον. Ἐνῷ, ἐὰν παραδεχθῶμεν διάφορον εἶδος διαχειρίσεως, ἤτοι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον προβάλλεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ περισώσωμεν τὰ ἡμέτερα δάση. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρόνοια ἡμῶν περὶ τῶν δασῶν. Δὲν ἐνόησα, πρὸς τίνα σκοπὸν ἀποβλέπει ἡ κατ’ ἐμοῦ αἰτίασις ἐπὶ αὐξήσει τῆς προσόδου ἐκ τῶν δασῶν, ἀφοῦ ἔχομεν ἤδη εἰσπράξεις τοῦ ἀμέσως παρελθόντος ἔτους ἀνωτέρας τῶν τοῦ προηγουμένου, καὶ ἀφοῦ μέχρι τοῦδε ἔχομεν μέχρι τῆς ἐποχῆς αὐτῆς εἰσπράξεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀνώτεραι τῶν εἰσπράξεων τοῦ ἀντιστοίχου χρόνου τοῦ προηγουμένου ἔτους. Κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος εἰσεπράχθησαν ἐκ τῶν δασῶν 1,487,000 δραχ. Τί ἀναγράφεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ; 1,482,000, δηλαδὴ κατὰ 5 χιλιάδας δραχμὰς ὀλιγώτερον, τὸ μέχρι τοῦδε δὲ χρονικὸν διάστημα εἶναι ἀνώτερον τοῦ ἀντιστοίχου χρονικοῦ διαστήματος τοῦ παρελθόντος ἔτους. Ποῦ εὗρον, ὅτι ἐγὼ ὑπελόγισα πέραν τοῦ προσήκοντος τὴν ἐκ τῶν δασῶν πρόσοδον; Δὲν νομίζω ἀναγκαῖον περισσότερα νὰ εἴπω σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἦλθε καὶ εἰς τὰ ἔξοδα, καὶ ἐκεῖ παρετήρησεν, ὅτι εἰς τὰ ἔξοδα τὰ ἀναγραφόμενα εἰς τὸν εἰδικὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἡμεῖς ἐποιησάμεθα μειώσεις, καὶ ὅτι τὰς μειώσεις ταύτας ἐποιησάμεθα ἐπὶ βλάβῃ τοῦ ναυτικοῦ ἡμῶν. Εἶναι ἴσως ἀξιέπαινος ὁ ἀξιότιμος προκάτοχός μου διὰ τὴν στοργὴν, τὴν ὁποίαν ἔδειξε πρὸς τὸν συνάδελφόν του Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὅστις εἶχεν ὑπολογίσει, ὅτι ἦτο δυνατὸν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἔτους 1899 νὰ χρησιμοποιήσῃ μίαν πίστωσιν, ἡ ὁποία ἀναγράφεται διὰ λέβητας καὶ μηχανὰς, ἐκ δραχμῶν 924,000, καὶ μίαν ἄλλην δαπάνην ἐκ δραχμῶν 817,000 δι’ ὁπλισμόν. Ἀνεξαρτήτως τοῦ θέματος, ἐὰν τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον ἠκολούθησεν ὁ συνάδελφος τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, ἦτο ὀρθὸν ἢ ὄχι, ἡμεῖς εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1899 ἐκανονίσαμεν τὰς δαπάνας ἐπὶ τῇ βάσει δαπανῶν 6 μηνῶν, αἱ δαπάναι δ’ αὗται, αἱ ἀφορῶσαι εἰς κατασκευὴν λεβήτων, εἰς προμήθειαν ὁπλισμοῦ καὶ καθεξῆς, δὲν δύνανται νὰ πραγματοποιηθῶσιν ἐντὸς τοῦ ἔτους τούτου, καὶ ἂν ἀκόμη εἴχομεν τὴν πρόθεσιν νὰ τὰς πραγματοποιήσωμεν. Ἐκ τούτου ὁ περιορισμὸς τῶν δαπανῶν. Ὥστε δύναται νὰ ἦναι παρηγορημένος ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, ὅτι τὸ σχέδιον αὐτοῦ δὲν ἐστρεβλώθη, οὐδὲ παρωράθη. Ὑποθέτω, ὅτι δὲν θὰ ἦσθε διατεθειμένοι νὰ ἀκούσητε συζήτησιν ἐπὶ τῆς προτάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν κατέληξεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ νὰ προέλθωμεν εἰς μίαν γενναίαν δωρεὰν ὑπὲρ τῶν δημοσίων λειτουργῶν, καταργοῦντες τὰς λόγῳ συντάξεως κρατήσεις ἐπὶ τῶν μισθῶν τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων, διότι νομίζω, ὅτι—ἐὰν μάλιστα λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀπαισιοδοξίαν τινῶν ἐκ τῶν προαγορευσάντων—ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν ἀσκεῖ σπουδαίαν ἐπιρροὴν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι οἱ μισθοὶ τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων εἰσὶ γλίσχροι, εἶναι δὲ πρέπον νὰ αὐξήσωσιν, ὅταν αἱ συνθῆκαι αἱ οἰκονομικαὶ τοῦ Κράτους τὸ ἐπιτρέψωσιν. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς δέν μοι ἐφάνη ἀσχοληθεὶς ἐπὶ πολὺ εἰς ὅ,τι ἀφορᾶ τὰ ἔσοδα· νομίζω δὲ, ὅτι αἱ παρατηρήσεις αὐτοῦ περιωρίσθησαν μόνον εἰς τὸ ἔσοδον τὸ ἐκ τῶν δασῶν, περὶ τοῦ ὁποίου ἀρκετὰ, ὡς νομίζω, εἶπον, ὥστε νὰ μὴ ἦναι ἀνάγκη νὰ ἐπανέλθω. Ἰδίως τὸν λόγον ἐπέτεινεν ὡς πρὸς τὰ ἀναγραφόμενα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἔξοδα. Περὶ τῶν ἐξόδων τούτων ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν μελέτην του στηριζομένην εἰς τὰ νομοσχέδια τὰ μεταβληθέντα εἰς νόμους, ἀλλ’ ὄχι μόνον εἰς τὰ μεταβληθέντα εἰς νόμους, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ μὴ μεταβληθέντα, ἤτοι εἰς τὰ ἀπομείναντα ἐκκρεμῆ· ὡς ἐκ τούτου ὑπελόγισε τὴν ἐκ τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως δαπάνην καθ’ ὅλον τὸ ἔτος, ὑπελόγισε τὴν δαπάνην διὰ τὴν σύστασιν πέντε, νομίζω, Πρωτοδικείων δι’ ὅλον τὸ ἔτος, ὑπελόγισε τὴν δαπάνην διὰ τὰ στρατολογικὰ συμβούλια τῶν πέντε νέων νομῶν δι’ ὅλον τὸ ἔτος, ὑπελόγισε τὴν δαπάνην διὰ τὸν ὀργανισμὸν τῆς χωροφυλακῆς δι’ ὅλον τὸ ἔτος, ὑπελόγισε τὴν δαπάνην διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ ἀστυνομίας δι’ ὅλον τὸ ἔτος, ὑπελόγισεν ὡς δαπάνας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τὰς ἐπαγομένας ἐκ νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀκόμη ἐκκρεμῆ καὶ ἀναγράφονται μόνον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ καταλήγων παρετήρησεν, ὅτι ὡς πρός τινας μὲν τούτων, ἰδίως τὰς προερχομένας ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου ὀργανισμοῦ τῆς χωροφυλακῆς καὶ τοῦ νέου συστήματος τῆς ἀστυνομικῆς διοικήσεως, καίτοι εἶχεν ἄλλας γνώμας, νομίζει μὲν ὅτι αὗται δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀδικαιολόγητοι, παρατηρεῖ ὅμως, ὅτι ὁ προϋπολογισμός, ὡς παρίσταται, ἐνδεικνύει μίαν τάσιν πρὸς σπατάλην, ἐνδεικνύει μίαν ἀκηδίαν περὶ τὴν διαχείρισιν τοῦ δημοσίου θησαυροῦ, καὶ καταλήγων ηὐχήθη, ὅπως ἡμεῖς οἱ κατέχοντες τὰ ἑδώλια τῶν Ὑπουργῶν ὦμεν περισσότερον φειδωλοί. Ἡμεῖς δὲν ἰσχυρίσθημεν ποτὲ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, ὅτε διεχειρίζετο τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, ὑπῆρξε σπάταλος. Ἀξιοῦμεν ὅμως παρ’ αὐτοῦ νὰ μὴ προβάλλῃ ἄνευ ἀποδείξεων τὴν καθ’ ἡμῶν αἰτίασιν ἐπὶ σπατάλῃ. Ἀξιοῦμεν καὶ παρ’ αὐτοῦ καὶ παρὰ τῶν συζητούντων ἐπὶ τῶν πράξεων ἡμῶν, τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν δημοσίων δαπανῶν, νὰ μὴ λησμονῶσιν, ὅτι ἐπιδιώκομεν διὰ τῶν προϋπολογιζομένων δαπανῶν τὴν βελτίωσιν τῶν διαφόρων κλάδων τῆς δημοσίας διοικήσεως καὶ τὴν προαγωγὴν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς ἐν τῷ μέτρῳ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ τόπου μέσων. Ὑποθέτω, ὅτι, ἐὰν ἡ Βουλὴ πληροφορηθῇ ὁποῖοι ἦσαν οἱ προυπολογισμοί, ὁποῖαι ἦσαν αἱ πιστώσεις αἱ ζητηθεῖσαι ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ παρὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας κατὰ τὰ 1895 καὶ 1896, καὶ ἂν μάθῃ, ποῖαι ἦσαν αἱ πιστώσεις, τὰς ὁποίας οὗτος ἔλαβε, θὰ κρίνῃ ἀσφαλῶς, ἂν ἡμεῖς ὄντως εἴμεθα σπάταλοι, ἂν ἡμεῖς οὐδὲν κῆδος δεικνύομεν πρὸς τὰ δημόσια συμφέροντα. Αἱ πιστώσεις τοῦ προυπολογισμοῦ τοῦ 1895 ἀνῆλθον ἐν ὅλῳ εἰς 97,798,942 δρ. Ἐκ τούτων αἱ πιστώσεις αἱ ἀναγόμεναι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἀνέρχονται εἰς 22,946,169. Αἱ πιστώσεις αἱ ζητηθεῖσαι διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς διοικήσεως ἡμῶν ἀνήρχοντο εἰς 74,852,773. Κατὰ τὸ 1896 ἐζητήθησαν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ πιστώσεις ἀνερχόμεναι εἰς 98,986,340. Ἐκ τούτων 23,595,208 ἀνάγονται εἰς τὸ δημόσιον χρέος. Ἑπομένως διὰ τὴν ἰδιαιτέραν διοίκησιν 75,391,132. Ἡμεῖς ζητοῦμεν πιστώσεις ἐκ δραχμῶν 103,418,273, περιλαμβανομένων καὶ πασῶν τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν, αἵτινες ἐδημιουργήθησαν διὰ τῶν νόμων, οὓς ἡ Βουλὴ ἐψήφισεν. Ἐκ τούτων 29,014,277 ἀνάγονται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους. Ἑπομένως ζητοῦμεν πιστώσεις δρ. 74,403,996, τουτέστιν ἐν συγκρίσει μὲν πρὸς τὰς τοῦ 1896 αἱ ζητούμεναι ὑφ’ ἡμῶν πιστώσεις εἶναι κατώτεραι κατὰ δραχμὰς 1,200,000, ἀπὸ δὲ τὰς πιστώσεις τοῦ 1895 εὑρίσκονται αἱ ὑφ’ ἡμῶν ζητούμεναι ἐν διαφορᾷ ἑκατοστύων τινῶν χιλιάδων δραχμῶν. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο τι ὀφείλω νὰ παρατηρήσω. Ποῖαι πιστώσεις ἐδόθησαν εἰς βάρος τῆς χρήσεως τῶν ἐτῶν 1895 καὶ 1896 δι’ ἔξοδα παρελθουσῶν χρήσεων, καὶ τίνες αἱ ζητούμεναι παρ’ ἡμῶν; Ἀφαιρουμένων τῶν πιστώσεων τούτων, ἡ σύγκρισις τῶν χρήσεων τούτων παρουσιάζει τὰς πιστώσεις τοῦ 1899 κατὰ ἓν ἑκατομμύριον κατωτέρας τῶν πιστώσεων, αἵτινες ἐζητήθησαν καὶ ἐχορηγήθησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας προήδρευεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, διευθύνας τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Διατὶ ἔχομεν πιστώσεις ἀνωτέρας ἐκ κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων; Γινώσκετε πάντες, ὅτι τὸ 1899 πληρώνει τὰς ἁμαρτίας τοῦ 1897 καὶ 1896. Δὲν ἐκαθαρίσθησαν ἐγκαίρως πᾶσαι αἱ δαπάναι τοῦ 1897, καὶ διὰ τοῦτο ἡ χρῆσις τοῦ 1899 ἐπιβαρύνεται μὲ βάρη ἀνώτερα τῶν συνήθων. Ἐν τῷ παρελθόντι αἱ διὰ ἔξοδα παρελθουσῶν χρήσεων πιστώσεις ἀνήρχοντο εἰς ἓν ἑκατομμύριον ἢ ἓν ἑκατομμύριον καὶ ἑκατὸν ἢ διακοσίας χιλιάδας δραχμάς. Εἰς λεπτομερείας τινὰς ἀληθῶς, ἀφορώσας τὰ ἔσοδα πρὸ παντὸς, ἠσχολήθη καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτής. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον συνεζήτησεν, ἐνεδείκνυεν, ὅτι καὶ αὐτὸς οὗτος ἀσθενεστάτην ἔχει πεποίθησιν ἐπὶ τῶν ὑπολογισμῶν του. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς, συζητῶν περὶ τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, κατέχεται πάντοτε ὑπὸ τοῦ αἰσθήματος τῆς ἀπαισιοδοξίας. Καὶ ἴσως δὲν ἔχει ἄδικον, διότι τὸ παρελθὸν ἐφάνη μᾶλλον σύμφωνον πρὸς τὰς ἀπαισιοδόξους προγνώσεις του. Δὲν δύναμαι νὰ καθορίσω, ἂν ἐξ ἰδιοσυγκρασίας, ἢ διότι παρεσύρθη ἐκ τοῦ ῥεύματος τῶν περισσοτέρων, κατετάχθη μεταξὺ τῶν ἀπαισιοδόξων, — καὶ δὴ τῶν ἄγαν ἀπαισιοδόξων — ὡς ἐκ τούτου ἔλεγε πρὸ ὀλίγου ἀγορεύων, ὅτι τὰ ἔσοδα πρέπει νὰ ὑπολογίσωμεν εἰς 105 ἑκατομμύρια καὶ νὰ ὑπολογίσωμεν καὶ ἓν ἔλλειμμα ἐξ 1,700,000, καίτοι κατὰ τὰς ἰδέας αὐτοῦ δὲν παρουσιάζει ὁ προϋπολογισμὸς αὐτὸς ἐλλείψεις. Ἀλλ’ οὐδεμίαν τῶν ἐλαττώσεων, τὰς ὁποίας προέτεινεν, ὑπεστήριξε δι’ ἀριθμῶν καὶ δι’ ἐπιχειρημάτων σοβαρῶν, διότι εἰς ἕκαστον τῶν ἐσόδων τῶν ἀναγραφομένων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δίδεται καὶ ὁ λόγος· ἢ στηρίζεται εἰς τὸν μέσον ὅρον τῶν τριῶν παρελθόντων ἐτῶν, ἢ εἰς τὰς εἰσπράξεις τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἢ στηρίζεται ἴσως εἰς τι ἐλάχιστον καὶ ἀσήμαντον ἔσοδον, εἰς προβλέψεις. Ποῖαι προεβλήθησαν κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν αὐξήσεις, ἢ μᾶλλον ὁποία ὑπῆρξεν ἡ ἐπὶ τῶν κυριωτέρων ἐκτίμησις ἡμῶν ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα; Εἴχομεν κατὰ τὸ 1898 πρόσοδον ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν 34,500,000 δραχμῶν. Ὑπολογίζομεν 31,000,000, ἤτοι ὑπολογίζομεν ἐπὶ ἔλαττον 3,500,000, χωρὶς νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἔχομεν τ’ ἀποτελέσματα τῆς πρώτης ἑξαμηνίας, τὰ ὁποῖα εἶναι ὅμοια πρὸς τὰ τοῦ παρελθόντος ἔτους· ἔχομεν ἀκόμη καὶ αὐτὸ τοῦτο τὸ πρῶτον δεκαήμερον τοῦ μηνὸς Ἰουλίου, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπίσης ὅμοιον πρὸς τὸ ἀντίστοιχον τοῦ παρελθόντος ἔτους· εἶναι δὲ περίεργος ἡ σύμπτωσις, ὅτι ἡ διαφορὰ παραλλάσσει μεταξὺ δύο ἢ τριῶν χιλιάδων. Ἔχω λόγον νὰ μὴ στηρίζω τοὺς ὑπολογισμούς μου εἰς τὸ γεγονὸς, ὅτι αἱ τελωνειακαὶ εἰσπράξεις τῆς πρώτης ἑξαμηνίας τοῦ 1899 εἰσὶν ὅμοιαι πρὸς τὰς τοῦ 1898, τὸν λόγον, ὅτι κατὰ τὸ 1899, ἀπὸ Ἰανουαρίου μέχρις Ἀπριλίου, ἔχομεν τὰς εἰσπράξεις τῆς Θεσσαλίας, ἐνῷ κατὰ τοὺς μῆνας τούτους τοῦ 1898 ἡ Τουρκικὴ κατοχὴ εἰσέπραττεν ἐν Θεσσαλίᾳ τὰ τελωνειακὰ τέλη. Ἀλλ’ ὀφείλω καὶ κατὰ τοῦτο νὰ μὴ ἀφήσω τὴν Βουλὴν νὰ ἀγνοῇ τὰς βάσεις τῶν ὑπολογισμῶν μου. Αἱ εἰσπράξεις τῆς Θεσσαλίας αἱ τελωνειακαὶ ἀνέρχονται ἐν συνόλῳ ἐτησίως εἰς δρ. 1,200,000 περίπου. Ὥστε, καὶ ἂν τῶν τεσσάρων τούτων μηνῶν τὰς εἰσπράξεις ἀφαιρέσωμεν, ἔχομεν εἰσπράξεις τοῦ 1898 πρὸς σύγκρισιν οὐχὶ κατωτέρας τῶν 34,000,000. Ὥστε ἠδυνάμεθα νὰ φανῶμεν γενναιότεροι εἰς τοὺς ὑπολογισμούς μας. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ἐπροτίμησα νὰ περιορίσω τὰς ἐκτιμήσεις εἰς τὸ ποσὸν τὸ ἐλάχιστον. Εἰς τὰ ἔσοδα τῶν κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων ποῦ ἐστηρίχθην, ὑπολογίσας κατὰ τι ἀνώτερον τὸ ποσόν; Εἰς τὸ γεγονὸς, ὅτι τὰ παρελθόντα ἔτη ὑπῆρξαν ἀνώμαλα. Ἑπομένως αἱ εἰσπράξεις ἐκ τῶν κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων ὑπῆρξαν χαλαραί· ἐπειδὴ δὲ ἤδη τὰ τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας εἰσέρχονται εἰς ὁμαλώτερον στάδιον ἐνεργείας, νομίζω ὅτι ἔσεται πιθανὴ ἡ τῶν εἰσπράξεων ἐκ παρελθουσῶν χρήσεων ὑπολογισθεῖσα αὔξησις. Εἰς τοὺς ὑπολογισμούς μου ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν καὶ ἕτερόν τι· ὁποῖαι ὑπῆρξαν αἱ εἰσπράξεις τοῦ παρελθόντος χρόνου, ἰδίᾳ δὲ τοῦ τμήματος τοῦ χρονικοῦ, τὸ ὁποῖον διήλθομεν ἤδη, τοῦ 1899, ἐν σχέσει πρὸς τὸ προηγούμενον ἔτος; Καὶ καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὰς τελωνειακὰς εἰσπράξεις, εἶπον ὑμῖν ἤδη ὁποῖον ὑπῆρξε τὸ συμπέρασμα τῶν μελετῶν μου. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τοὺς ὑπολογισμούς μου ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἐσόδων, κρίνω ἐπάναγκες νὰ μεταδώσω εἰς τὴν Βουλὴν περιληπτικῶς τὰς βάσεις, ἐφ’ ὧν ἐστηρίχθην. Ἐνταῦθα ἔχω μόνον τὰς ταμειακὰς εἰσπράξεις. Αἱ ταμειακαὶ εἰσπράξεις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μοὶ ἦναι γνωσταὶ μέχρι τέλους Ἰουνίου, διότι, ὡς γινώσκετε, εἶναι δύσκολος ἥ τε συγκέντρωσις καὶ ὁ ἔλεγχος αὐτῶν, ὅπως δημοσιευθῇ ἡ κατάστασις ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, καὶ δι’ αὐτὸ ἠναγκάσθην νὰ προσκομίσω ἐνταῦθα τὴν κατάστασιν τῶν εἰσπράξεων τῶν πέντε μηνῶν, δηλαδὴ μέχρι τέλους Μαΐου· ἀνατρέχων δὲ εἰς τὰς καταστάσεις τῶν τριῶν παρελθόντων ἐτῶν, 1896, 1897 καὶ 1898, ἠναγκάσθην νὰ ποιήσωμαι σύγκρισιν, ἵνα καὶ ὑμεῖς πεισθῆτε, ὅτι δὲν ὑπολογίζω ἐπὶ ἐδάφους ἐπισφαλοῦς. Οὕτως αἱ εἰσπράξεις τῶν πέντε μηνῶν τοῦ 1896 ἀνῆλθον εἰς 27,151,650, αἱ εἰσπράξεις αἱ ταμειακαὶ τοῦ 1897 κατὰ τὸ αὐτὸ διάστημα ἀνῆλθον εἰς 23,512,000, αἱ εἰσπράξεις τοῦ 1898 ἀνῆλθον εἰς 21,300,000, καὶ αἱ εἰσπράξεις τοῦ 1899 ἀνέρχονται εἰς τὸ αὐτὸ ποσὸν, κατὰ περίεργον σύμπτωσιν. Δὲν πρέπει δὲ νὰ λησμονηθῇ ἓν γεγονός, ὅτι ὁ χρόνος, τὸν ὁποῖον διηνύσαμεν κατὰ τὸ 1899, δὲν ἦτο ὁμαλὸς, διότι εἴχομεν ἐν τῷ μεταξὺ ἐκλογὰς, καὶ, ὡς γινώσκετε, αἱ ἐκλογαὶ δὲν συντελοῦσιν εἰς τὴν ἀκριβῆ τῶν δημοσίων ἐσόδων εἴσπραξιν· διακόπτονται αἱ εἰσπράξεις πρὶν ἢ ἀρχίσωσιν αἱ ἐκλογαὶ, καὶ μετά τινα χρόνον ἀπὸ τοῦ πέρατος τῶν ἐκλογῶν ἐπαναλαμβάνονται. Δὲν πρέπει δὲ νὰ μὴ σημειωθῇ ἐν τῇ προκειμένῃ συζητήσει, ὅτι καὶ αὐταὶ αἱ διοικητικαὶ μεταβολαὶ ἐπηρεάζουσι τὰς εἰσπράξεις τὰς ταμειακάς. Ἁπανταχοῦ, ὅπου λειτουργεῖ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, γίνεται τοῦτο. Ὡς πρὸς τὰ ἐκ τῶν μονοπωλίων ἔσοδα, λυποῦμαι, διότι δὲν εὑρίσκω πρόχειρον εἰδικὸν σημείωμα, τὸ ὁποῖον κατήρτισα· ἀλλὰ δύναμαι ἐπισήμως νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν, ὅτι αἱ εἰσπράξεις τῶν ἓξ μηνῶν τοῦ 1899 εἶναι ἀνώτεραι τῶν εἰσπράξεων ὅλων τῶν παρελθόντων ἐτῶν (ὄχι εἰς μεγάλην ποσότητα, ἀλλὰ πάντως ἀνώτεραι). Δὲν νομίζω ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος ἐπὶ πλέον νὰ ἀσχοληθῶ εἰς τὰς λεπτομερείας, διότι ὑποθέτω, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι πεπεισμένη, ὅτι αἱ δοθεῖσαι ὑπ’ ἐμοῦ ἐξηγήσεις ὡς πρός τε τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα στηρίζονται ἐπὶ ἐδάφους ἐκκαθαρισμένου, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ εἰσήλθομεν εἰς τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα, καὶ ὑπελογίσαμεν ὅ,τι κυρίως ἐπεβάλλετο εἰς ἡμᾶς νὰ δαπανήσωμεν πρὸς ἐφαρμογὴν τῶν νέων νόμων. Πρὶν ἢ ἐπὶ τῶν γενικωτέρας σημασίας προβληθεισῶν ὑπὸ τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἰδεῶν ἀσχοληθῶ, δὲν νομίζω ὅτι μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ μὴ ἀπαντήσω εἰς ὅσα ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς χθὲς ἑσπέρας, πρὸς τὴν Βουλὴν ἀποτεινόμενος, εἶπεν ἐν σχέσει πρὸς τὸ παρελθόν. Ὑπελάμβανον τοὺς λογαριασμοὺς τοὺς παλαιοὺς κεκλεισμένους. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς ὑπέλαβεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ θίξῃ τὸ παρελθὸν καὶ τὰ ἐπεισόδια τῶν τοῦ παρελθόντος συζητήσεων, ἅτινα οὐδεμίαν προσεπόρισαν αὐτῷ πολιτικὴν ὠφέλειαν. Ὅσοι ἐξ ὑμῶν παρεκάθησθε εἰς τὰ ἑδώλια τῶν Βουλευτῶν κατὰ τὸ 1895, ἐνθυμεῖσθε τὸ λαβὸν χώραν ἐπεισόδιον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895, ὅτε ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς ἦτο Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Οὗτος, ἀπαντῶν εἰς ὅσας προέβαλον παρατηρήσεις ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τῶν παρ’ αὐτοῦ ὑποβληθέντων εἰς τὴν Βουλὴν περὶ μεταρρυθμίσεως τῶν νόμων περὶ προσόντων καὶ μονιμότητος τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων καὶ τῶν μὴ ὑπαγομένων εἰς τὴν ἰσοβιότητα δικαστικῶν τοιούτων, καὶ εἰς ὅσας προέβαλον παρατηρήσεις περὶ τῆς πολιτείας τοῦ Ὑπουργείου, οὗτινος προήδρευεν, ὑπέλαβεν ὅτι ἠδύνατο νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ἐμὲ νὰ ὁμιλῶ περὶ τῶν θεσμῶν καὶ περὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους, τοὐναντίον δὲ μοὶ ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ λάβω τὴν εἰς Μονὴν ἄγουσαν, ἵνα ἐξιλεωθῶ διὰ τὰς ἁμαρτίας μου τὰς πολιτικὰς, ἢ νὰ μιμηθῶ τὴν Κασσιανὴν καὶ ἀσχοληθῶ εἰς σύνταξιν τροπαρίων. Συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895, τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, ἐπεβάλλετό μοι νὰ δώσω εἰς τὴν Βουλὴν ἐξηγήσεις, ἐὰν ἦτο εἰς ἐμὲ ἐπιτετραμμένον νὰ συζητῶ περὶ τῶν θεσμῶν καὶ περὶ τῆς ἐν γένει πολιτικῆς, καὶ εἰς τίνα μεταξὺ αὐτοῦ καὶ ἐμοῦ ἐπεβάλλετο νὰ λάβῃ τὴν ὁδὸν τὴν ἄγουσαν εἰς Μονήν. Τὸ καθῆκον τοῦτο ἐκπληρῶν τότε, διὰ μακρῶν ἀγορεύων, ἐξήτασα τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας προΐστατο ὁ ἀείμνηστος ἡμῶν ἀρχηγός, πρὸ παντὸς δὲ συνέκρινα τὴν πολιτείαν τοῦ ἡμετέρου πολιτικοῦ κόμματος πρὸς τὴν πολιτείαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, τὸ τρίτον τότε ἀναλαβόντος τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν. Κατὰ τὴν κρίσιν τῶν ἀμερολήπτως καὶ ἐν ἐπιγνώσει κρινόντων τὰ πολιτικὰ ἡμῶν πράγματα, ἀπέδειξα, ὅτι, ἐὰν ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ ἡμῶν δὲν ἀνεκόπτετο ἐκ τῶν σφαλμάτων καὶ τῶν λαθῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἧς προΐστατο ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος πολιτευτής, ἡ πολιτικὴ ἐκείνη δὲν ἤθελε καταλήξει εἰς πτώχευσιν. Καὶ ὅτε ὑπέλαβον, ὅτι ἀπέδειξα τοῦτο δι’ ἀριθμῶν, δι’ ἀριθμῶν οἵτινες εἶναι τόσον γνωστοὶ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι παρακολουθοῦσι τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, διὰ τῶν ἀριθμῶν οἱ ὁποῖοι δεικνύουσι τὸ μέγα ἔλλειμμα τῶν 130,000,000 τῶν χρήσεων 1885 καὶ 1886 καὶ τὸ οὐχ ἧττον σπουδαῖον ἔλλειμμα τῶν ἐτῶν 1890 καὶ 1891 τῶν 60,000,000, ἀπετάθην πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ ἀπηύθυνα τὸ ἐρώτημα πρὸς πάντα τὸν εὐσυνειδήτως κρίνοντα, τίς μεταξὺ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ καὶ ἐμοῦ ὤφειλε νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν πολιτικὴν καὶ νὰ τραπῇ ἐπὶ τὴν ἄγουσαν εἰς Μοναστήριον. Πρὸς τοῖς ἄλλοις ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, ἀγορεύων τελευταίως, ἰσχυρίσθη ὅτι κατὰ τὸ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐκυβέρνα τὸ πολιτικὸν κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἀνήκομεν, ἐψηφίσθησαν 560 νόμοι. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν θεωρῶ τοῦτο ἁμάρτημα. Ἐν τούτοις εἶχον καὶ ἐγὼ τὴν περιέργειαν νὰ ἴδω, πόσοι ὑπεβλήθησαν νόμοι ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, καθ’ ὃν χρόνον διῴκει οὗτος τὰ κοινά. Ἐφ’ ὅσον ἀφεώρα εἰς τοὺς νόμους τοὺς ὑποβληθέντας ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη, ἦτο περιττὸν νὰ ἐρευνήσω, καθόσον ἠσχολήθη ἀντ’ ἐμοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος. Ἠσχολήθην ὅμως εἰς τὴν ἔρευναν τῶν ὑποβληθέντων καὶ ψηφισθέντων νόμων καθ’ ὃν χρόνον διηύθυνε τὰ κοινὰ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής. Ἀλλὰ πρὸ τούτου ὤφειλον νὰ ἐξεύρω, πόσον χρόνον διῴκησε τὰ κοινὰ ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης καὶ πόσον χρόνον ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής. Ἐκ τῆς γενομένης ἐρεύνης ἐβεβαιώθη, ὅτι ὁ μὲν Τρικούπης διηύθυνε τὰ κοινὰ ἐπὶ 9 ἔτη, 8 μῆνας καὶ 10 ἡμέρας, ὁ δὲ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς ἐπὶ 4 ἔτη, 2 μῆνας καὶ 20 ἡμέρας, ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν. Κατὰ τὴν πρώτην πρωθυπουργίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ εἰσήχθησαν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδια 198· ἐκ τούτων ἐψηφίσθησαν καὶ μετεβλήθησαν εἰς νόμους 183. Κατὰ τὴν δευτέραν πρωθυπουργίαν τοῦ κ. Δηληγιάννη εἰσήχθησαν εἰς τὴν Βουλὴν 265 νομοσχέδια, ἐκ τῶν ὁποίων ἐψηφίσθησαν καὶ μετεβλήθησαν εἰς νόμους 140. Κατὰ τὴν τρίτην πρωθυπουργίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως αὐτοῦ 338 νομοσχέδια, μετεβλήθησαν δὲ εἰς νόμους 245. Ἤτοι νομοσχέδια μὲν εἰσήχθησαν κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα, καθ’ ὃ προΐστατο τῆς Κυβερνήσεως ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής, 802, ἐψηφίσθησαν δὲ καὶ μετεβλήθησαν εἰς νόμους 568. Ἐγὼ δὲν ἔχω δυσκολίαν, τοὺς πίνακας τούτους, οἱ ὁποῖοι εἶναι συντεταγμένοι ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ, καὶ οἱ ὁποῖοι ἀναγράφουσι τοὺς νόμους καὶ τὰ στοιχεῖα αὐτῶν, νὰ καταθέσω εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ Προεδρείου. Ἄν τις ἀνεύρῃ πλάνην τινὰ, εἰμὶ πρόθυμος νὰ δεχθῶ τὴν διόρθωσιν· ἀλλ’ ἐκ τῶν προτέρων βεβαιῶ, ὅτι τὰ ἐν τοῖς πίναξιν ἀναγραφόμενά εἰσιν εἰλημμένα ἐκ τῶν πρακτικῶν τῆς Βουλῆς καὶ ἐκ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, οὐδεμία δὲ ἀνακρίβεια θὰ παρατηρηθῇ εἰς αὐτούς. Ἓν μόνον δὲν ἐπρόφθασα νὰ πράξω, νὰ κατατάξω τοὺς νόμους τούτους καθ’ ὕλην, ὡς ἔπραξεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής, ὅστις, ὡς φαίνεται, εἶχε πλειότερον ἐμοῦ καιρόν. Ἀλλ’ ἔλεγον πρότερον, ὅτι, τὸ ἐπ’ ἐμοί, δὲν ἀποδίδω σπουδαιότητα εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν νόμων, διότι εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι οἱ πολιτειολόγοι, οἱ συγγράψαντες περὶ τῶν χαρακτηριστικῶν τῆς ἀγαθῆς Πολιτείας, ἀνευρίσκουσιν, ὅτι ἡ πολυνομία δὲν εἶναι τύπος εὐρώστου καὶ καλῶς ἐχούσης Πολιτείας, ἀλλὰ πάντες οὗτοι ἔχουσιν ὑπ’ ὄψιν Πολιτείας πρὸ αἰώνων μεμορφωμένας καὶ λειτουργούσας, δὲν κρίνουσι περὶ Πολιτείας, ἡ ὁποία εὑρίσκεται ἐν τῇ πρώτῃ αὑτῆς συστάσει, ἐν τῇ πρώτῃ αὑτῆς μορφώσει. Μεταξὺ ἐν τούτοις τῶν πολιτειολόγων αὐτῶν ὑπάρχουσι πολλοὶ οἱ φρονοῦντες, ὅτι, προκειμένου περὶ Πολιτείας διατελούσης ἐν τῇ πρώτῃ ὀργανώσει αὑτῆς, ἡ πολυνομία ἐπιτρέπεται, ἀρκεῖ οἱ νόμοι οἱ ψηφιζόμενοι νὰ ἐπιδιώκωσι καὶ ἐπιτυγχάνωσι τὴν βελτίωσιν τῶν κοινῶν. Πρὸ παντὸς δὲ εὑρίσκω ὅτι, καὶ ἂν ἐκ συμπτώσεως ἦσαν περισσότεροι οἱ νόμοι οἱ ψηφισθέντες καθ’ ὃν χρόνον διῴκει τὰ κοινὰ ὁ ἀείμνηστος ἡμῶν ἀρχηγός, τοῦτο δὲν ἐδικαιοῦτο νὰ ἐπικαλεσθῇ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς ὡς ἐλάττωμα τοῦ πολιτικοῦ κόμματος ἡμῶν· διότι τὸ πολιτικὸν κόμμα, τοῦ ὁποίου ἡγεῖτο ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης, ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνέλαβε τὴν ἀρχὴν, παρέστησεν ἑαυτό, καὶ πράγματι ὑπῆρξεν, οὐχὶ ὡς κόμμα προσωπικόν, ἀλλ’ ὡς κόμμα μεταρρυθμιστικόν, τὸ δὲ κόμμα τὸ πολιτικόν, τὸ ὁποῖον σήμερον εὑρίσκεται ἐν τῇ ἐξουσίᾳ, ἀποτελεῖ συνέχειαν τοῦ κόμματος ἐκείνου, καὶ κατ’ ἀκολουθίαν δὲν εἶναι κόμμα προσωπικόν, ἀλλὰ κόμμα μεταρρυθμιστικόν. Τούτου ὄντος ἀμφισβητήσεως ἀνεπιδέκτου, οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν καὶ ἡ ὑπόθεσις, ὅτι πλείονες εἶναι οἱ νόμοι, οἵτινες ἐψηφίσθησαν τῇ εἰσηγήσει τοῦ μακαρίτου Τρικούπη. Ἐὰν ὅμως οἱ νόμοι ἐκεῖνοι ἐξετασθῶσιν ἐν τῇ οὐσίᾳ αὐτῶν, πάντες θὰ εὑρεθῶσιν ὡς ὑπαγορευθέντες ὑπὸ τοῦ πόθου τῆς βελτιώσεως τῶν κοινῶν καὶ τῆς εὐημερίας τῆς χώρας, ἐνῷ, τοὐναντίον, ἐὰν ἐξετασθῶσιν οἱ νόμοι οἱ ὑποβληθέντες ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος κ. Βουλευτοῦ, τί θέλετε ἐν τῇ οὐσίᾳ αὐτῶν ἀνεύρει; προσπάθειαν ἐνδελεχῆ καὶ ἄστοχον πρὸς ἀναστάτωσιν τῆς λειτουργούσης νομοθεσίας καὶ ἰδίως πρὸς κατάργησιν ἢ μεταρρύθμισιν τῶν τῇ εἰσηγήσει τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη ψηφισθέντων νόμων. Ὡς ἐκ τούτου ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, ἤτοι ἀπὸ τοῦ 1885, ὅτε ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἀρχὴν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής, θὰ ἴδητε ἀνατρεπομένους τοὺς νόμους τοὺς φορολογικοὺς περὶ μονοπωλίου τῶν πυρείων, περὶ πετρελαίου, περὶ δικαιώματος καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ καπνοῦ καὶ περὶ ἄλλων φορολογικῶν θεμάτων, εἰς τὰ ὁποῖα εἶχον ἀσχοληθῆ οἱ διοικήσαντες ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦ 1885. Ἐννοεῖτε, ὅτι, ὅτε ὁ μακαρίτης Τρικούπης ἐπανῆλθεν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, ἤτοι κατὰ τὸ 1887, καὶ ὑπεστηρίζετο ὑπὸ μεγάλης πλειονοψηφίας, ἦτο φυσικὸν νὰ μὴ ἀφήσῃ τοὺς νόμους, οἱ ὁποῖοι ἐν τῷ μεταξὺ εἶχον ψηφισθῆ, καὶ οἵτινες εἶχον ἀνατρέψει τοὺς τῇ εἰσηγήσει του ψηφισθέντας πρότερον νόμους. Συνέβη δὲ καί τι ἕτερον· ἡ μειονοψηφία τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, εἰσηγουμένου τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, ἀπεχώρησεν ἐπί τινα χρόνον τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς, καὶ οὕτω μετὰ μεγαλειτέρας εὐκολίας προέβη ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νόμων, νόμων ἁπάντων χρησίμων. Ἀλλ’ ἐπανῆλθε πάλιν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος καὶ πάλιν εὑρίσκεται ἀσχολούμενος εἰς τὴν ἀνατροπὴν τῶν νόμων τῶν ψηφισθέντων τῇ εἰσηγήσει τοῦ ἀοιδίμου Τρικούπη. Ὥστε κατὰ τὸ πλεῖστον ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, ἐφ’ ὅσον εἰσηγητὴς τῆς κοινοβουλευτικῆς πλειονοψηφίας ἦτο ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, φαίνεται κυρίως σκοποῦσα τὴν ἀνατροπὴν τῶν κειμένων νόμων, τὴν ἀνατροπὴν τῶν τῇ εἰσηγήσει τοῦ προκατόχου του ἐψηφισμένων νόμων. Ἄλλως τε γνωστὸν εἶναι, ὅτι, καθ’ ἃ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς διεκήρυξε, τὸ πολιτικὸν αὐτοῦ πρόγραμμα συνίστατο εἰς τὴν διάπραξιν τοῦ ἀντιθέτου τῶν ὅσων ἔπραττεν ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης. Πρὸς ἐκτέλεσιν δὲ τοῦ προγράμματος τούτου προέβη εἰς τὴν ἀνατροπὴν τῶν νόμων, ἐπὶ βλάβῃ τῶν δημοσίων συμφερόντων. Δύο ἐκ τῶν προηγορευσάντων ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὀφείλω νὰ τὸ ὁμολογήσω, μὲ ὅλας τὰς γνώσεις, μὲ ὅλην τὴν ἐμπειρίαν αὐτῶν, μεθ’ ὅλην τὴν ἐπ’ αὐτοὺς προσδοκίαν τῆς Βουλῆς, δὲν ηὐκόλυναν περισσότερον τῶν ἄλλων τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Εἶναι ἔναυλοι εἰς τὰς ἀκοὰς ὑμῶν οἱ λόγοι τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, ὁ ὁποῖος ἠσχολήθη νὰ ἀναλύσῃ τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ 1897 καὶ 1898 καὶ τὰ τοῦ ἐλέγχου μετὰ φιλοπονίας ἐκτάκτου. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἐγὼ, μεθ’ ὅσην καὶ ἂν ἔχω ἄσκησιν εἰς τὸν χειρισμὸν τῶν ἀριθμῶν, μετὰ δυσκολίας ἤθελον παρασκευάσει τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Βουλευτής. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤγειρε τὴν ἀπορίαν μου, εἶναι ἀκριβῶς τοῦτο, ὅτι ἠσχολήθη μετ’ ἐκτάκτου ζήλου νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς μελέτας καὶ γνώμας τῆς διεθνοῦς οἰκονομικῆς ἐπιτροπῆς, ὡσανεὶ οἱ ἀποτελοῦντες τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν καὶ ἐξετάσαντες τοὺς προϋπολογισμοὺς τῆς ἑξαετίας ἦσαν οἱ ἐξοχώτεροι τῶν ἐν Εὐρώπῃ οἰκονομολόγων, ἢ μᾶλλον ὡσανεὶ οὗτοι καὶ μόνοι εἶχον ἐξονυχίσει τὰ καθ’ ἡμᾶς καὶ κατέστησαν ἐγκρατέστεροι ἡμῶν καὶ ἡ κρίσις αὐτῶν δέον νὰ χρησιμεύσῃ ὡς μέτρον πρὸς διαρρύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων. Δὲν γινώσκω, ἐὰν ἦναι παρὼν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής. Ἐνῷ ἡ διεθνὴς ἐπιτροπὴ ἠσχολήθη νὰ ὑποδείξῃ τὰς βάσεις τῆς συντάξεως τῶν προϋπολογισμῶν ἡμῶν μέχρι τοῦ 1903, οὗτος ἠσχολήθη νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ἡμεῖς, οἱ ἐν τῇ Κυβερνήσει εὑρισκόμενοι, ὠφείλομεν νὰ παρασκευάσωμεν προϋπολογισμὸν διὰ εἴκοσιν ἔτη! Εἶναι πολὺ εὔκολον νὰ ἰσχυρίζηταί τις, ὅτι τὰ πάντα εἰσὶ δυνατὰ ὑπὸ τὴν εὐθύνην ἄλλων· τὸ ἐπ’ ἐμοί, θαυμάζω τὸν πεπροικισμένον διὰ τοιαύτης ὀξυνοίας καὶ προνοητικότητος, ὥστε νὰ δύνηται νὰ συντάξῃ δι’ εἴκοσιν ἔτη προϋπολογισμὸν διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ὁμολογῶ δ’ ὅτι θὰ ἦτο ἄδικον, προκειμένου νὰ διαρρυθμίσωμεν τὰ τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, νὰ μὴ καλέσωμεν αὐτὸν νὰ διευθύνῃ αὐτά, διότι ὁμολογουμένως δεικνύει προορατικὴν ἱκανότητα, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς δὲν ἔχομεν. Ἀλλὰ πάνθ’ ὅσα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Δραγούμης εἶπε γενικῶς περὶ τῶν προϋπολογισμῶν, τοὺς ὁποίους παρεσκεύασεν ἡ διεθνὴς οἰκονομικὴ ἐπιτροπή, περὶ τῶν σκέψεων αὐτῆς καὶ περὶ τῶν πεποιθήσεων αὐτῆς ἐπὶ τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τῆς χώρας διὰ τὸ μέλλον, ἦσαν ὡς ἄριστα διεσκευασμένα ὑπὸ ῥητορικὴν ἄποψιν. Ἀλλὰ πρὸ παντὸς ὑπέπεσεν εἰς μίαν πλάνην. Πρῶτον συνεβούλευσε τοὺς κυβερνῶντας νὰ ἐξακολουθήσωσιν ἐθνικὴν πολιτικὴν, ἀλλ’ ἐνῷ συμβουλεύει τοὺς κυβερνῶντας ν’ ἀκολουθήσωσι τὴν ἐθνικὴν πολιτικὴν, κατακρίνει αὐτοὺς βραδύτερον διότι ἀνέγραψαν πιστώσεις ὑπὲρ νέου ὀργανισμοῦ τῆς χωροφυλακῆς καὶ ὑπὲρ νέου ἀστυνομικοῦ συστήματος, ἢ ὑπὲρ ἄλλου τινὸς μέτρου γενικοῦ· διότι ὅσα δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὸν πόθον, τὸν ὁποῖον γινώσκομεν ἐκ φυλλαδίου δημοσιευθέντος πρὸ τῶν ἐκλογῶν, πρὸς τὸν πόθον τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ, τοῦ νὰ ἄρωμεν ὡς τάχιστα τὸν ξενικὸν ἔλεγχον διὰ τῶν περισσευμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀποβαίνουσιν ἀκατάληπτα. Ὑπάρχουσιν ἕτεροι Βουλευταί, φρονοῦντες ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ τῶν οἰκονομιῶν νὰ ἔχωμεν κατ’ ἔτος περίσσευμα 6,000,000, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς συμβουλεύει νὰ χρησιμοποιήσωμεν διὰ δύο σκοποὺς, νὰ ἐξυπηρετήσωμεν τὴν ἐθνικὴν πολιτικὴν καὶ νὰ ἄρωμεν τὸν ἔλεγχον. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω, πῶς εἶναι δυνατὸν ἀμφότερα ταῦτα νὰ ἐπιτευχθῶσι διὰ μόνου αὐτοῦ τοῦ πλεονάσματος. Εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴν κ. Γουναράκην, παρατηρῶ ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ὑπέλαβεν, ὅτι τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς εἶναι βῆμα Ἀκαδημαϊκὸν καὶ δύναται ἐντεῦθεν νὰ ὑποστηρίξῃ τὰς ἰδέας του οὐχὶ ἐνώπιον Βουλευτῶν, οἵτινες δικαιοῦνται νὰ συζητῶσι καὶ ὑποβάλλωσιν εἰς ἔλεγχον τὰς προβαλλομένας γνώμας καὶ ἰδέας, ἀλλ’ ἐνώπιον μαθητῶν, οἱ ὁποῖοι μόνην ὑποχρέωσιν ἔχουσι νὰ ἀκροῶνται. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἀνέπτυξεν ἐντεῦθεν θεωρίας τινὰς, ἐφ’ ὧν δὲν νομίζω ἀναγκαῖον ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν. Νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν πρέπει νὰ καταλίπω τὸ βῆμα πρὶν ποιήσωμαι μίαν δήλωσιν. Οἱ μέχρι τοῦδε συζητοῦντες ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ κατέδειξον ἐλλείμματα οὐχὶ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1899, διότι πάντες παραδέχονται, ὅτι αἱ γενόμεναι προσαυξήσεις ἦσαν ἀναγκαῖαι καὶ δὲν δημιουργοῦσιν ἔλλειμμα, ἀλλὰ πάντες εὗρον, ὅτι ὑπολογίζομεν ἤδη τὰς διὰ τὸ 1900 δαπάνας ἐν ποσότητι ἀνωτέρᾳ τῆς διὰ τὸ 1899 ὑπολογισθείσης. Εἰς τὴν Βουλὴν ἐγένετο ὑφ’ ἡμῶν γνωστόν, ὅτε εἰσηγάγομεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1899, ὅτι δὲν ὑποβάλλομεν σταθερὸν προϋπολογισμόν, ἀλλ’ ὅτι ἐπιτρέπεται κατὰ τὸ δεύτερον ἑξάμηνον νὰ ποιησώμεθα ἕναρξιν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ προγράμματος ἡμῶν. Ποῖον εἶναι τὸ πρόγραμμα ἡμῶν; Νὰ δώσωμεν εἰς τὸν στρατὸν τὸν ἀρχικὸν αὐτοῦ προορισμὸν, ὅπως ἀποκτήσωμεν στρατὸν ἀντάξιον τοῦ ὀνόματος. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ἔδει νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, ἔδει νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ὑπηρεσιῶν ἐκείνων, αἵτινες σήμερον εἶναι ἀνατεθειμέναι εἰς τὸν στρατόν. Τοῦτο ἐπιτυγχάνεται διὰ τῆς κατὰ διάφορον σύστημα ὀργανώσεως τῆς ἀστυνομίας καὶ τῆς χωροφυλακῆς, οὕτως ὥστε ἡ χωροφυλακὴ νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐν ὑπαίθρῳ δημοσίαν ἀσφάλειαν, τὴν φρούρησιν τῶν φυλακῶν, ὅπου δὲν ὑπάρχει ἕδρα συντάγματος, τὴν εἴσπραξιν τῶν δημοσίων ἐσόδων, καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης. Ὡς πρὸς τὴν χωροφυλακήν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἀμέσως τοῦ ὅλου ὀργανισμοῦ ἡ ἐφαρμογή, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ προκαταρκτικὴ ἐργασία πρὸς τοῦτο. Ὡς πρὸς τὴν ἀστυνομίαν, γίνεται ἤδη ἡ δέουσα μελέτη πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ ψηφισθέντος ἤδη νόμου τῇ εἰσηγήσει τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἀλλ’ εἶπον, ὅτι διὰ τὸ 1900 θὰ παρουσιάσωμεν τὸ πρόγραμμα ἡμῶν ἄρτιον. Δὲν ἔσχον ἀφορμὴν νὰ θίξω τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν. Περὶ ταύτης ἐγένετο ἐν τῷ παρελθόντι συζήτησις μακρά. Κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1896, ὅτε ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1897, ὁ ὁρίζων ὁ πολιτικὸς τῆς Εὐρώπης ἦτο πλήρης ὁμίχλης. Ὁ προϋπολογισμός, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλεν, ἦτο ἐντελῶς εἰρηνικός· ὡς παράδειγμα ἀναφέρω, ὅτι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1896 ἀνεγράφετο πίστωσις 400 χιλιάδων δραχ. δι’ ἱππωνείαν, ὁ ὑποβληθεὶς δὲ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Γόρτυνος προϋπολογισμὸς τοῦ 1897 οὐδεμίαν ἀνέγραφε πίστωσιν δι’ ἱππωνείαν. Ἐν τούτοις ἀναγινώσκομεν τότε εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως ἐπιστολὴν τῆς Α. Μεγαλειότητος τοῦ Βασιλέως, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐδηλοῦτο, ὅτι πρέπει νὰ γείνωσι γυμνάσια καὶ προμήθειαι ἵππων καὶ ὑλικοῦ. Παρατηροῦμεν τότε, πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἀπευθυνόμενοι, πῶς ταῦτα συμβιβάζονται πρὸς προϋπολογισμόν, ὁ ὁποῖος παρουσιάζει τὴν εἰρηνικωτέραν κατάστασιν; ὁ δὲ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἀπήντα πρὸς ἡμᾶς: «ψηφίσατε τὸν προϋπολογισμόν, ὡς ὑπέβαλον αὐτὸν, ἐγὼ δὲ ἀναλαμβάνω τὴν εὐθύνην τῆς ἐφαρμογῆς πάντων ἐκείνων, ἅτινα ἀναγράφονται ἐν τῇ ἐπιστολῇ τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως, καὶ τὰ ὁποῖα καὶ ἐγὼ νομίζω ἀναγκαῖα, ὅπως ὁ στρατὸς ἡμῶν καταστῇ ἱκανὸς πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν περιστάσεων, ὑφ’ ἃς διατελοῦμεν.» Λοιπὸν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1899 εἶναι ἐνδεικτικὸς τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Κυβερνητικοῦ ἡμῶν προγράμματος, διότι παρουσιάζει ἀμέσως τὰς ἀναγκαίας πιστώσεις διὰ τὴν χωροφυλακὴν, ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαία πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν εἰς τὸν στρατὸν ἀνατεθειμένων νῦν βοηθητικῶν ὑπηρεσιῶν, καὶ τὰς ἀναγκαίας πιστώσεις διὰ τὴν ἀστυνομίαν, συνάμα δὲ καὶ ἑτέρας τινὰς πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐνδεικτικαὶ τῆς πλήρους ἐφαρμογῆς τοῦ ἡμετέρου προγράμματος. Εἶναι λυπηρόν, ὅτι πολλὰ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἰσήχθησαν εἰς τὴν Βουλήν, δὲν κατωρθώθη νὰ ψηφισθῶσι, διότι καὶ ταῦτά εἰσιν ἐνδεικτικὰ τοῦ προγράμματος. Ἐψηφίσθησαν ἐν τούτοις πολλὰ νομοσχέδια, σχετιζόμενα πρὸς τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, ἢ μᾶλλον ἀφορῶντα εἰς τὴν ἐφαρμογήν του. Μήπως τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη, περὶ αὐξήσεως τῶν μισθῶν τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, δὲν εἶναι ἐνδεικτικὸν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ προγράμματος ἡμῶν; μήπως τὰ νομοσχέδια τὰ ὑποβληθέντα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, τὰ ὁποῖα παρέμειναν διὰ τὴν ἑπομένην Σύνοδον, δὲν ἀφορῶσιν εἰς τὸν αὐτὸν σκοπόν; μήπως τὰ ὑποβληθέντα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν νομοσχέδια δὲν εἶναι ἐνδεικτικὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ αὐτοῦ προγράμματος, ὅπως κατορθώσωμεν νὰ ἔχωμεν στρατὸν ἀντάξιον τοῦ ὀνόματος; Παρετήρησαν ὅμως οἱ ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐξεύρωμεν πόρους. Μήπως ἡμεῖς ἀγνοοῦμεν τοῦτο; Ὑπεβάλομεν καὶ θέλομεν ὑποβάλει εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς μέτρα, ἵνα ἀσφαλίσωμεν τοὺς πόρους, ὧν ἔχομεν ἀνάγκην. Ἀλλ’ ἐρρήθη ὅτι εἶναι ἐξηντλημένη ἡ χώρα, ὅτι κατέχεται ὑπὸ ἀτονίας ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, καὶ δὲν δύναται νὰ ὑποστῇ νέα βάρη. Ἡμεῖς οὐδέποτε εἴπομεν, ὅτι θὰ αὐξήσωμεν τὰ φορολογικὰ βάρη, οὐδέποτε δὲ ἐσκέφθημεν νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὰς παραγωγικὰς ἢ ἀπόρους κοινωνικὰς τάξεις. Κατὰ τὰς ἰδέας ἡμῶν, ἐπιτευχθήσεται ἡ αὔξησις τῶν δημοσίων ἐσόδων αʹ) διὰ τῆς διαρρυθμίσεως τῶν ὑφεστώτων φόρων κατὰ τρόπον προλαμβάνοντα τὰς καθυστερήσεις καὶ τὴν ἀνισότητα, βʹ) διὰ τοῦ κρείττονος ὀργανισμοῦ τῶν οἰκονομικῶν ὑπηρεσιῶν καὶ ἰδίᾳ τῆς ἀπροσκόπτου λειτουργίας τοῦ διοικητικοῦ καὶ δικαστικοῦ ἐλέγχου, καὶ γʹ) διὰ τῆς βελτιώσεως τῶν διαφόρων κλάδων τῆς δημοσίας διοικήσεως. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, ὁμιλῶν περὶ προϋπολογισμοῦ σταθεροῦ, ἰσχυρίσθη, ὅτι ἀπόθεμα τόσων ἑκατομμυρίων κατ’ ἔτος εἰς τόσα ἔτη θὰ μᾶς δώσῃ ὅσα ἑκατομμύρια ἀπαιτοῦνται πρὸς ἄρσιν τοῦ ἀσκουμένου ἐφ’ ἡμῶν οἰκονομικοῦ ἐλέγχου. Ἀλλ’ ὑποθέτω, ὅτι οἱ πρακτικῶς συζητοῦντες δὲν δύνανται νὰ ἰσχυρισθῶσιν, ὅτι τῆς Ἑλλάδος ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις ἐπιτρέπει τὴν διάθεσιν πολλῶν ἑκατομμυρίων κατ’ ἔτος πρὸς ἄρσιν τοῦ διεθνοῦς ἐλέγχου. Τοῦτο ἔπραξε Κράτος μέγα κατόπιν πολέμου. Εὐκταῖον εἶναι νὰ δυνηθῶμεν καὶ ἡμεῖς, τακτοποιοῦντες τὴν διοίκησιν τῆς χώρας καὶ τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, νὰ σχηματίσωμεν στρατιωτικὸν ταμεῖον πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς. Ἕτερος ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος, ἀρχόμενος τοῦ λόγου, εἶπεν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ αὐτοῦ ὡς ἀνεξαρτήτου ἦτο ἐνδεικτικὴ τῆς δυσπιστίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπὶ τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα καὶ τὰ κόμματα. Ὁμολογῶ, ὅτι πρὸς στιγμὴν ἐκλονίσθη ἡ πεποίθησις τοῦ λαοῦ ἕνεκα τοῦ πολέμου καὶ τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἐκ τοῦ ἀτυχοῦς πολέμου προέκυψαν. Συντάσσομαι πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, ὅτι τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα δύναται νὰ λειτουργήσῃ ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ τόπου, καὶ εἶναι τὸ μόνον, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ προοδεύσῃ. Ἔχω ἐν τούτοις τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ἂν μέχρι τῶν νέων ἐκλογῶν ὑφίστανται κοινοβουλευτικαὶ Κυβερνήσεις, διοικοῦσαι ἐπὶ τῇ βάσει προδιαγεγραμμένου προγράμματος, σκοποῦντος εἰς τὴν περισυλλογὴν καὶ ἀνόρθωσιν τῶν κοινῶν, ὡς ἡμεῖς ἐννοοῦμεν, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος δὲν θὰ μένῃ ἐν ᾗ θέσει σήμερον εὑρίσκεται, ἀλλὰ θὰ καταταχθῇ εἰς ἕν κόμμα. Νομίζω, ὅτι ἡ ὥρα δὲν ἐπιτρέπει περαιτέρω συζήτησιν ἐπὶ τῶν ἀφορώντων εἰς θεωρητικὰ θέματα. Νομίζω, ὅτι ἐξ ὅσων κατὰ τὴν ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καὶ ἐξ ὅσων ἐγὼ προσέθηκα κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐπείσθητε ὅτι τῆς παρούσης Κυβερνήσεως τὸ πρόγραμμα εἶναι μεταρρυθμιστικὸν, καὶ ὅτι οὐδεμία μέχρι τοῦδε πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως δικαιολογεῖ τὴν ἐκδηλωθεῖσαν ὑπό τινων ὑπόνοιαν, ὅτι ἐγκατέλιπε τὸ ἑαυτῆς πρόγραμμα. Ἐν ὅσῳ ἡ Κυβέρνησις ἀπολαύει τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Στέμματος, θέλει ἐργασθῇ πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματός της, εἶναι δὲ πεπεισμένη, ὅτι θέλει ἐπιτύχει τὴν βελτίωσιν καὶ ἀνόρθωσιν τῶν κοινῶν, ἂν μὴ ἀπρόοπτόν τι κωλύσῃ τὸ ἔργον καὶ τὰς προσπαθείας αὐτῆς.

§177Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχεν ἁπλουστάτην τινὰ ἀξίωσιν, νὰ κλείσωμεν τοὺς λογαριασμοὺς ἡμῶν. Ἤλπιζον ὅτι οὐδέποτε πλέον ἤθελε γένηται λόγος περὶ τοῦ παρελθόντος, καὶ ὅτι ἠθέλομεν μείνει ἐν εἰρήνῃ ἀπηλλαγμένοι τοῦ ἐφιάλτου ἐκείνου. Ἀλλ’ εἶναι ποτε δυνατὸν πολιτικοὶ ἄνδρες, διατεινόμενοι ὅτι ἀποτελοῦσι κόμμα, καὶ ὁμολογοῦντες ὅτι συνεχίζουσιν αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ κόμμα, τὸ ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη λειτουργῆσαν, εἶναι δυνατὸν οὗτοι νὰ λησμονήσωσι τὸ παρελθόν, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιθυμῶσι, νὰ ζητῶσι νὰ λησμονήσωμεν τὸ παρελθόν, ἀφοῦ αὐτὸ τὸ παρελθὸν ἐπικαλοῦνται καὶ ἀπὸ αὐτὸ ζητοῦσι νὰ ἀντλήσωσι δυνάμεις καὶ ζωήν, ἵνα ζωογονηθῶσιν; Ἐὰν ὁμιλῶσιν ὡς ἀποτελοῦντες κόμμα, λησμονοῦσιν ὅτι ἡμεῖς ἀποτελοῦμεν τὸ ἀντίθετον αὐτοῦ; Εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ κλείσωμεν τοὺς λογαριασμούς; Καὶ ἐνῷ ἀπαιτοῦσι νὰ κλείσωμεν τοὺς λογαριασμοὺς, ἕκαστος αὐτῶν ἀναβαίνει τὸ βῆμα καὶ ἐκθειάζει καὶ ὑμνεῖ τὸ παρελθὸν αὐτοῦ τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς καταγγέλλομεν, διὰ νὰ φανῇ ὅτι κἄτι εἶναι, ὅτι κἄπως ζῇ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἤρξατο ἐπικρίνων παρατήρησιν, ἣν ἀπηύθυνα ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Εἶπεν, ὅτι ἐγὼ ἐσύστησα εἰς τὴν Βουλὴν νὰ παύσῃ ἡ ὑλοτομία, καὶ ὅτι ἐγὼ εἶπον εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι κατέστειλα τὴν ὑλοτομίαν. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς τυγχάνει αὐτὸς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, ὃν γνωρίζετε πάντες· ἔχει ὄντως μεγάλην εὐστροφίαν, αἱ φράσεις αὐτοῦ ἔχουσιν ἐλαστικότητα, καὶ αἱ ἐν αὐταῖς ἔννοιαί εἰσι πτερωταὶ, καὶ ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ὁρίου δύναται ὁ εὐκίνητος ἀνὴρ νὰ μεταπίπτῃ εἰς τὸ ἄλλο. Ἐγὼ δὲν προέτρεψα αὐτὸν νὰ καταστείλῃ τὴν ὑλοτομίαν· ὅτε δ’ ἔλεγον περὶ ὑλοτομίας, ἐζήτουν νὰ μεταδώσω τὰς ἰδέας μου μετ’ εὐφημισμοῦ, ἵνα μὴ ἀναφέρω πρόσωπα, ἵνα μὴ μνημονεύσω πράξεων, ἵνα μὴ εἴπω ὅ,τι ἐσκόπουν, ὅ,τι ὤφειλον νὰ εἴπω, διότι ὑπέθετον, ὅτι πάντες ἠθέλετε ἐννοήσει, τί ἐνόουν ἐγὼ, πρὸ πάντων δὲ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, ὅστις γνωρίζει τί ἐγίνετο ἔν τισιν ἐπαρχίαις μὲ τὴν ἀνθρακοποιΐαν. Δὲν ἤθελον νὰ ὀνομάσω τὰς ἐπαρχίας ταύτας, οὐδὲ τώρα θέλω νὰ ὀνομάσω αὐτὰς, οὐδ’ ἔχει ἀνάγκην ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος νὰ ὀνομάσω αὐτὰς, διότι ἐνθυμεῖται αὐτὰς ἀπὸ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν τὸ κόμμα, τοῦ ὁποίου τυγχάνει μέλος, ἐκυβέρνα τὴν χώραν, καὶ ἐνθυμεῖται τὰς καταστροφὰς, τὰς ὁποίας ἐν τοῖς δάσεσι τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων διέπραττεν ἡ ἀνθρακοποιία ὑπὸ τὴν προστασίαν τοῦ κυβερνῶντος τότε κόμματος καὶ μὲ τὴν εὐχὴν αὐτοῦ. Καὶ δὲν κατέστρεφε τότε ἡ ἀνθρακοποιία μόνον τὰ δάση, διέφθειρε καὶ τοὺς ἀνθρώπους, οἵτινες δὲν ἦσαν ὑλοτόμοι, ἀλλὰ προστάται τῶν ὑλοτόμων, καὶ διὰ τῶν ὠφελειῶν, ἃς παρεῖχεν, ἐνόθευε καὶ αὐτοῦ τοῦ Κοινοβουλίου τὴν λειτουργίαν. Ὅτι δ’ ἐγώ, ὅτε κατὰ τὰ 1895 καὶ 1896 διώκουν τὰ οἰκονομικὰ, περιέστειλα τὴν τοιαύτην ὑλοτομίαν, μαρτυροῦσι τὰ ἀποτελέσματα, ἡ στατιστικὴ τοῦ 1896. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὠφεληθεὶς ἐκ τῆς μνείας, ἣν ἐποιησάμην, τῶν δασῶν, ἀνέπτυξε πολυτελὲς πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὅτι ἐξεπόνησε καὶ πρόκειται νὰ ἐφαρμόσῃ, ἵνα σώσῃ τὰ δάση. Ὡμίλησε περὶ τῆς φυλακῆς τῶν δασῶν, καὶ ἐμνημόνευσε τοῦ Γεωργικοῦ σταθμοῦ τῆς Βυτίνης, καὶ εἶπεν ὅτι σκοπεῖ νὰ συστήσῃ Σχολὴν δασονομικήν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι πρόγραμμα, εἶναι περιγραφὴ τῶν ἐλλείψεων, τὰς ὁποίας ἔχομεν, εἶναι ἀφήγησις τῶν ἐλαττωμάτων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν ἐν τῇ διοικήσει τῶν δασῶν. Αἱ ἐλλείψεις εἶναι ψηλαφηταὶ οὐ μόνον εἰς τὴν χεῖρα καὶ τοὺς δακτύλους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ εἰς παντὸς κατοικοῦντος ἐν τῇ χώρᾳ τὴν χεῖρα. Οἱ κύριοι Βουλευταὶ δὲν γνωρίζουσί τι περὶ τοῦ Γεωργικοῦ σταθμοῦ τῆς Βυτίνης; Δὲν γνωρίζουσιν, ὅτι σκοπὸν εἶχε τοῦ σταθμοῦ τούτου ἡ σύστασις νὰ παρασκευάσῃ καὶ παραγάγῃ δασοφύλακας, καὶ ὅτι, ὅτε ὁ σταθμὸς συνεστάθη, καὶ τὰ μέσα τοῦ δημοσίου ταμείου δὲν ἐπήρκουν, καὶ τὸ ποσὸν τοῦ κληροδοτήματος τοῦ Τριανταφυλλίδου εἶχον κατασπαταλήσει αἱ δῆθεν Γεωργικαὶ Σχολαί, τὰς ὁποίας εἶχε συστήσει τὸ κόμμα τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος, ὅτε ἦτο ἐν τῇ ἀρχῇ; Δὲν ἐπήρκει ἀληθῶς πλέον τὸ κληροδότημα, ἵνα εἰσαχθῇ μέγας ἀριθμὸς μαθητῶν ἐν τῇ δασοκομικῇ Σχολῇ τοῦ Γεωργικοῦ σταθμοῦ Βυτίνης, ὅπως διδαχθῶσι διὰ μιᾶς καὶ μετὰ τὸ πέρας τῆς διδασκαλίας των ἀπολυθῶσιν ἐκ τῆς Σχολῆς ἑκατὸν δασοφύλακες, ἐνῷ ἡμεῖς εἴχομεν ἀνάγκην 500 ἴσως, ἢ καὶ πλειόνων. Ἡμεῖς καὶ δι’ ἄλλον λόγον ὀφείλομεν νὰ βαδίσωμεν πειραματικῶς, ἀναλόγως τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα εἴχομεν, ὅπως πορισθῶμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀναγκαιούντων δασοφυλάκων ὀλίγον κατ’ ὀλίγον· ἤθελον δ’ οἱ ἐκεῖ διδασκόμενοι ἀποκτᾷ στοιχειώδεις τινὰς καὶ ἁπλᾶς γνώσεις περὶ τῆς φυλάξεως τῶν δασῶν, τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε ἔχομεν ἀναθέσει εἰς χωροφύλακας, οἵτινες πᾶν ἄλλο δύνανται νὰ ἦναι ἢ δασοφύλακες. Ἕνεκα τούτου ἡ φύλαξις τῶν δασῶν εἶναι ἀτελεστάτη, παρέχει δ’ ἔτι ἀφορμὰς εἰς διαφθορὰν τοῦ στρατιωτικοῦ χαρακτῆρος τῶν χωροφυλάκων. Τοῦτο τὸ κακὸν ἠθελήσαμεν νὰ ἄρωμεν. Τὴν φύλαξιν τῶν δασῶν ἀνέθηκεν εἰς χωροφύλακας ὁ Ἐπαμεινώνδας Δεληγεώργης διὰ νόμου, ὃν εἰσηγήσατο πρὸς τοῦτο, διότι ὑπῆρχε τότε ἕτερον κακὸν, τὸ τῶν δασοφυλάκων πολιτῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ἐτύγχανεν ἀνατεθειμένη ἡ φύλαξις τῶν δασῶν, οἱ δὲ διοριζόμενοι τότε δασοφύλακες ἐκ τῶν περιοίκων ἐκεῖ πολιτῶν οὐδὲν ἐγνώριζον, οὐδὲν ἤξευρον, περὶ φυλακῆς τῶν δασῶν. Ἄνθρωποι ἀμαθεῖς καὶ κοινοὶ, οἱ ὁποῖοι ἐνόμιζον, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τῆς φυλάξεως τῶν δασῶν παρέχει αὐτοῖς στάδιον χρηματισμοῦ. Λοιπὸν ὁ Δεληγεώργης, θέλων ν’ ἀπαλλάξῃ τὸν τόπον ἀπὸ τὴν μάστιγα αὐτὴν, ἤλπισεν ὅτι οἱ χωροφύλακες, ἐὰν ἀνελάμβανον τὴν φύλαξιν τῶν δασῶν, ἤθελον ἐκτελέσει τὸ καθῆκόν των· ἀλλὰ τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὅτι αἱ ἐλπίδες αὗται δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῶσι, κατεστάθη δὲ καταφανὴς ἡ ἀνάγκη, ἀνάγκη ἀπόλυτος, νὰ μορφώσωμεν δασοφυλακήν. Ἀλλὰ πῶς νὰ μορφώσωμεν δασοφυλακὴν, εἰμὴ συνιστῶντες Σχολὴν πρὸς παρασκευὴν δασοφυλάκων; Ἐπειδὴ δὲ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συστήσωμεν πολλὰς τοιαύτας Σχολὰς, ἵνα αὗται παράγωσι κατ’ ἔτος ἑκατὸν φέρ’ εἰπεῖν δασοφύλακας, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τῶν χρημάτων, ἀλλὰ καὶ ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τῶν προσώπων, ἐπεχειρήσαμεν τὸ ἔργον ἐν σμικρῷ, συστήσαντες τὸν Γεωργικὸν σταθμὸν Βυτίνης, ἵνα παρασκευάσῃ τοὺς δασοφύλακας. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπέδειξεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἄλλα σχέδια, τὸ σχέδιον νὰ συστήσῃ Δασονομικὴν Σχολὴν ἐν τῇ Πολυτεχνικῇ Σχολῇ. Βεβαίως ὅμως δὲν ἐξήτασε τὴν ὑπόθεσιν ἐπαρκῶς. Ἂν ἐξήταζεν αὐτὴν, ἤθελε μάθει καὶ παρὰ τῆς Διευθύνσεως τοῦ Πολυτεχνείου, ἴσως καὶ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι κατὰ τὸ 1891 καὶ κατὰ τὸ 1895 ἐπεχείρησα νὰ προκαλέσω τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας τὴν συνδρομὴν πρὸς σύστασιν δασοκομικῆς τινος Σχολῆς. Καὶ κατὰ τὸ 1891 ἔζη ὁ ἐπιθεωρητὴς τῶν δασῶν Χλωρὸς, καὶ ὁ ἐπιθεωρητὴς τῶν δασῶν Βαλσαμάκης, ἐκτὸς δ’ αὐτῶν εἶναι δύο μόνον, ὁ ἐπιθεωρητὴς τῶν δασῶν Βούλγαρης καὶ ὁ νῦν τοιοῦτος Σάμιος. Τὸ προσωπικὸν ὅμως τοῦτο δὲν ἐπήρκει πρὸς σύστασιν δασοκομικῆς Σχολῆς ἐν τῷ Πολυτεχνείῳ, ἤτοι, ὅπως, κατὰ τὰς μετὰ τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Πολυτεχνείου συνεννοήσεις μου, συσταθῇ ἐν τῷ καταστήματι ἐκείνῳ νέος κλάδος διδασκαλίας, ἱδρυομένης ἐν αὐτῷ Σχολῆς δασοκομικῆς, ἐν ᾗ νὰ διδάσκωνται τὴν δασολογίαν καὶ δασοκομίαν διεχεῖς ἀπόφοιτοι, ἢ μαθηταὶ τῆς Σχολῆς τῶν Πολιτικῶν Μηχανικῶν μετὰ διετῆ ἐν αὐτῇ διδασκαλίαν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν εἴχομεν δασονόμους, ἵνα διδάσκωσιν ἐν τῇ Σχολῇ, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συστήσωμεν αὐτὴν, κατὰ δὲ τὸ 1895, ὅτε ἀπεβίωσε καὶ ὁ ἐπιθεωρητὴς Χλωρὸς καὶ ὁ συνταξιοῦχος ἐπιθεωρητὴς Βαλσαμάκης, καὶ δὲν ὑπῆρχον πλέον εἰμὴ ὁ κ. Βούλγαρης καὶ ὁ κ. Σάμιος, καὶ μάλιστα μετὰ τὰς περιπετείας τοῦ τελευταίου τούτου, αἱ ὁποῖαι καθίστων αὐτὸν ἀνίκανον ἵνα χρησιμεύσῃ εἰς τοῦτο, ἦτο καταφανῶς ἀδύνατος ἡ σύστασις τῆς Δασοκομικῆς Σχολῆς, τὴν ὁποίαν ἀνήγγειλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι προσεχῶς θέλει συστήσει, δὲν ὑπελείπετο δ’ ἡμῖν ἢ νὰ καλέσωμεν ἐξ Εὐρώπης καθηγητὰς τῆς δασοκομίας καὶ τῆς δασολογίας καὶ τῶν ἄλλων ἀναγκαιούντων μαθημάτων, ὅπως διδάξωσιν, ἢ ἔπρεπε νὰ ἀποστείλωμεν εἰς τὴν Εὐρώπην ὑποτρόφους, ἵνα διδαχθῶσι τὰ μαθήματα ταῦτα, καὶ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν πατρίδα, ἵνα διδάξωσιν αὐτὰ ἐν τῇ Σχολῇ. Ἐπροτιμήσαμεν τὸ δεύτερον, ὡς εἰκὸς, καὶ εἰσηγάγομεν εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τούτου νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον καὶ ἐψηφίσθη καὶ κατέστη ἤδη νόμος. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ὑπῆρχον χρήματα ἄφθονα, ἠναγκάσθημεν νὰ περιορίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑποτρόφων εἰς ἕξ μόνον, οἵτινες, νομίζω, ἐστάλησαν εἰς τὴν Εὐρώπην, εἰς τὴν Σχολὴν τοῦ Νανσὺ, ἢ εἰς ἄλλην Σχολὴν, ἵνα σπουδάσωσιν. Ἴσως σταλῇ καὶ ἄλλη σειρὰ ὑποτρόφων πρὸς τοῦτο, ἤτοι ἄλλοι ἕξ, ἂν ὁ νόμος τὸ ἐπιτρέπῃ, οὕτω δὲ μετὰ τρία ἢ τέσσαρα ἔτη θέλομεν ἔχει εἴκοσι διδασκάλους, καὶ θέλομεν δυνηθῆ, ὅταν ἔλθωσιν αὐτοὶ, νὰ συστήσωμεν τὴν Σχολήν. Ἔχουσι δὲ οἱ ἀποστελλόμενοι προσόντα ἐπαρκῆ, ὅπως ὑπάρχωσι πιθανότητες, ὅτι μεταβαίνοντες ἐκεῖ θέλουσι καταρτισθῆ, διότι εἰσὶ πάντες νέοι σπουδάσαντες ἐν τῇ Πολυτεχνικῇ Σχολῇ καὶ ἔχοντες δίπλωμα αὐτῆς. Θέλει λοιπὸν μάθει ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἂν ἐξετάσῃ τὰ περὶ τούτου, ὅτι ἡ σύστασις Σχολῆς Δασοκομικῆς εἶναι ἀρχαῖον μελέτημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἐνεκρίθη ἵνα πραγματοποιηθῇ ἐπὶ τοῦ παρόντος, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπραγματεύθη καὶ περὶ τῆς ἀστυνομίας καὶ περὶ τῆς διοικήσεως τῶν δασῶν. Ἐν τῷ ἀρχείῳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν εὗρε βεβαίως νομοσχέδιον, ἐκ πολλῶν ἄρθρων, ἀρκούντως μακρὸν, ὅπερ συνετάχθη ἐμοῦ διοικοῦντος τὸ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργεῖον, καὶ ὅπερ οὐ μόνον συνεζήτησα μετὰ τῶν ἁρμοδίων, ἀλλ’ ἐκάλεσα καὶ τὸν νομικὸν σύμβουλον κ. Λυκούδην ἵνα μελετήσῃ, ὅστις καὶ ἐμελέτησεν αὐτὸ τότε, καὶ μοὶ ὑπέβαλε μακρὰν ἔκθεσιν, περιέχουσαν τὰς ἐπ’ αὐτοῦ γνώμας του, συνεπείᾳ τῶν ὁποίων συνεζητήθη αὖθις καὶ ἐτροποποιήθη ἐν πολλοῖς, εὑρίσκεται δ’ ἐν τῷ ἀρχείῳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Ταῦτα πάντα ὅταν ἐρευνήσῃ καὶ μελετήσῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἴσως πεισθῇ, ὅτι εἰς μάτην ἐκοπίασεν, ἵνα συνθέσῃ τὸ πολυτελὲς αὑτοῦ πρόγραμμα περὶ τῆς ἀνορθώσεως καὶ ἀποκαταστάσεως διοικήσεως τῶν δασῶν, ἀφοῦ πάντα τὰ περὶ τούτου εἰσὶν ἀπὸ πολλοῦ ἕτοιμα ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ Ὑπουργείου αὐτοῦ. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὡμίλησε καὶ περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895, καὶ παρέστησεν, ὅτι καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 δύναται ἴσως νὰ καταγγελθῇ ἐπὶ σπατάλῃ· ἀνέφερε μάλιστα ἀριθμοὺς διαφόρους, τοὺς ὁποίους παρέστησεν ὡς ἀποτελέσματα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895. Εὐτυχῶς ὁ ἀπολογισμὸς τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ ἔτους 1895 συνετάχθη καὶ ἐδημοσιεύθη πρὸ πολλοῦ, ἑπομένως εἶναι πρόχειρος εἰς πάντας τοὺς Βουλευτάς. Κατ’ αὐτὸν δὲ τὸν ἐπίσημον ἀπολογισμὸν τοῦ 1895, δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μετέδωκεν εἰς αὐτὴν, δὲν εἶναι ἀκριβεῖς τὸ παράπαν. Ἐν πρώτοις ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1895, ἐὰν ἐξετασθῇ ἐν παραβολῇ πρὸς τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1894, διὰ τὸν ὁποῖον πάντως ἐνδιαφέρεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, δίδωσιν ἡμῖν τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα: Τὰ ἔξοδα τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου ἀνῆλθον, κατὰ τοὺς δημοσιευθέντας ἀπολογισμούς, τὸ μὲν 1894 εἰς 2,025,155.70, τὸ δὲ 1895 εἰς 2,022,450.15, ἤτοι ὀλιγώτερα κατὰ δραχ. 2,705.55, εἰ καὶ κατὰ τὸ 1895 εἶχε κατασταθῆ ἀναπόφευκτον νὰ δαπανηθῶσι δραχ. 69,324.50 ὑπὲρ τὰ κατὰ τὸ 1894 δαπανηθέντα, ἕνεκεν τῆς συστάσεως ἐκ νέου τινῶν Πρεσβειῶν, καὶ δρ. 43,417.11 πρὸς ἀπότισιν προγενεστέρων ὀφειλῶν ἐκ τοῦ κεφαλαίου 4 ἄρθρ. 2 τῶν ἀπροβλέπτων ἐξόδων, ἤτοι τὸ ὅλον δραχμαὶ 112,741.61. Τὰ ἔξοδα τοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργείου ἀνῆλθον, κατὰ τοὺς δημοσιευθέντας ἀπολογισμούς, τὸ μὲν 1894 εἰς δρ. 5,295,102.04, τὸ δὲ 1895 εἰς δραχ. 5,132,104.68, ἤτοι ὀλιγώτερα τῶν κατὰ τὸ 1894 δαπανηθέντων κατὰ δρ. 162,997.36. Διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου, κατὰ τοὺς δημοσιευθέντας ὡς εἴρηται ἀπολογισμούς, ἐδαπανήθησαν κατὰ τὸ 1895 πλείω τῶν δαπανηθέντων κατὰ τὸ 1894 κατὰ δρ. 1,652,667.08· ἀλλὰ κατὰ τὸ 1895 ὑπῆρχον ἀνάγκαι νέαι, αἵτινες δὲν ὑπῆρχον κατὰ τὸ 1894, δι’ ἃς ἐδημιουργήθησαν δαπάναι, αἵτινες δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ γένωνται κατὰ τὸ 1894. Οὕτως ἐδαπανήθησαν κατὰ τὸ 1895 πλείω τῶν κατὰ τὸ 1894 δαπανηθέντων:

Ἀλλὰ πλὴν τούτων, κατὰ τὸ 1895, ἕνεκα τῶν κατ’ αὐτὸ διαπραχθέντων κατορθωμάτων κατὰ τῆς λῃστείας, ἐδαπανήθησαν εἰς ἀμοιβὰς ὑπὲρ τὰ δαπανηθέντα κατὰ τὸ 1894 δρ. 60,134.15. Εἰς ἔκτακτα μέτρα δημοσίας ὑγείας, ἕνεκα τῆς ἐπισκηψάσης εὐλογίας, ὑπὲρ τὰ δαπανηθέντα κατὰ τὸ 1894 δρ. 72,293.79. Εἰς ἀντιμισθίαν τῶν ὑπὸ τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894 καὶ καθ’ ὑπέρβασιν τῶν πιστώσεων προστεθέντων εἰς τὴν ἀστυνομικὴν ὑπηρεσίαν 34 ὑπολοχαγῶν καὶ 25 ἀνθυπολοχαγῶν δρ. 107,280. Καὶ εἰς ἐπισκευὴν τοῦ ἐν Σμύρνῃ ἐθνικοῦ οἰκοδομήματος δρ. 32,000. Τὸ ὅλον δρ. 271,707.94. Ἑπομένως ἐδαπανήθησαν εἰς ἐκτάκτους ἀνάγκας κατὰ τὸ 1895 δραχ. 1,937,241.34, ἐνῷ τὰ δαπανηθέντα κατὰ τὸ 1895 ὑπερέβησαν τὰ κατὰ τὸ 1894 δαπανηθέντα μόνον κατὰ 1,652,667.08, ἤτοι ἐπηνέχθη ἐλάττωσις ἐξόδων κατὰ δρ. 279,574.26. Καὶ ἐπετεύχθη τοῦτο, διότι ἀντικατεστάθη τὸ ῥουσφετολογικὸν σύστημα τῆς δι’ ὁδοστατῶν συντηρήσεως τῶν ὁδῶν διὰ τοῦ συστήματος τῆς συντηρήσεως αὐτῶν δι’ ἐργολάβων, ἀναδεικνυομένων μετὰ δημοπρασίαν μειοδοτικήν, ἠλαττώθη δὲ διὰ τούτου ἡ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δαπάνη ἀπὸ δρ. 1,050,000, ὅσαι ἐζητοῦντο ὑπὸ τοῦ προκατόχου ἡμῶν Ὑπουργείου τοῦ κόμματος, εἰς ὃ ἀνήκει ὁ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτής, εἰς δραχ. 829,113. Τὰ ἔξοδα τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργείου, κατὰ τοὺς δημοσιευθέντας ἀπολογισμούς, ἀνῆλθον: αʹ) Τῆς Κεντρικῆς ὑπηρεσίας, κατὰ τὸ 1894 εἰς δραχ. 77,576.35, κατὰ δὲ τὸ 1895 εἰς δραχμὰς 72,915.80, ἤτοι ὀλιγώτερα τῶν δαπανηθέντων τὸ 1894 κατὰ δραχμὰς 4,660.55. βʹ) Τοῦ κλήρου, κατὰ μὲν τὸ 1894 εἰς δραχ. 194,752.15, κατὰ δὲ τὸ 1895 εἰς δραχμὰς 208,467.18, ἤτοι περισσότερα τῶν δαπανηθέντων κατὰ τὸ 1894, διότι ἐδαπανήθησαν εἰς ἐπιδόματα ἐπισκόπων καὶ μισθοὺς ἱεροκηρύκων περισσότερα, αὐξηθέντος τοῦ ἀριθμοῦ καὶ τῶν ἐπισκόπων καὶ τῶν ἱεροκηρύκων. γʹ) Καὶ διὰ τὴν ἀνωτάτην καὶ μέσην ἐκπαίδευσιν ἐδαπανήθησαν κατὰ τὸ 1895 πλείω τῶν δαπανηθέντων κατὰ τὸ 1894 δραχ. 207,663, διότι 106,625.25 ἐδαπανήθησαν πλείονα εἰς ἀνάγκας τοῦ Πανεπιστημίου, 22,698.48 διὰ συμπλήρωσιν τοῦ προσωπικοῦ τῶν Γυμνασίων, 74,055.70 διὰ συμπλήρωσιν τοῦ προσωπικοῦ τῶν Ἑλληνικῶν Σχολείων. δʹ) Καὶ διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ἐδαπανήθησαν κατὰ τὸ 1895 πλείω τῶν δαπανηθέντων κατὰ τὸ 1894 κατὰ δραχ. 449,551.03. Διὰ τοῦτο τὰ δαπανηθέντα κατὰ τὸ 1895 εἰς ἀνάγκας τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργείου ὑπερέβησαν τὰ δαπανηθέντα κατὰ τὸ 1894 κατὰ δραχμὰς 662,544.33. Ἀλλ’ ἐὰν παραβάλω καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1896 πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1899, — διότι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1896 εἶναι ὁ τελευταῖος συνταγματικὸς προϋπολογισμός, ἀφοῦ κατὰ τὸ 1897 εἰσήχθη μὲν προϋπολογισμός, ἀλλὰ δὲν συνεζητήθη ἀπὸ τὴν Βουλήν, κατὰ τὸ 1898 δὲ οὐδόλως ὑπῆρξε προϋπολογισμός, — ἐὰν, λέγω, παραβάλω τὸν τοῦ τελευταίου κοινοβουλευτικοῦ ἔτους προϋπολογισμὸν πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1899, εὑρίσκω ὅτι ἐν μὲν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1896, παραλειπομένων τῶν μονίμων καὶ σταθερῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν νὰ αὐξομειώσῃ, π. χ. τῶν συντάξεων, τῆς Βασιλικῆς χορηγίας, τῶν δαπανῶν τῆς Βουλῆς, τῶν ἐξόδων τῆς διοικήσεως καὶ ἐπιστασίας, εἶχον ἀναγραφῆ ἔξοδα 48,773,734.93, ἐνῷ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1899 ἀνεγράφησαν ἔξοδα δραχ. 50,429,309.46, ἤτοι περισσότερα κατὰ δρ. 1,655,574.53. Ἐὰν παραβάλω δὲ τὰς δαπάνας ἑκάστου τῶν Ὑπουργείων κατὰ τὸ 1896 πρὸς τὰς διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1899 προσδιορισθείσας, θέλω εὑρεῖ, ὅτι ἐν μὲν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1896 διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν εἶχον ἀναγραφῆ ἔξοδα δραχ. 2,129,140.98, ἐνῷ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1899 εἶναι ἀναγεγραμμένα ἔξοδα 2,195,503.63, ἤτοι περισσότερα κατὰ δραχμὰς 66,362.65. Ὡσαύτως διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης εἶχον ἀναγραφῆ ἔξοδα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1896 δραχμαὶ 5,341,060, ἐνῷ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1899 ἀνεγράφησαν δραχμαὶ 5,544,276, ἤτοι περισσότερα τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1893 ἀναγεγραμμένων κατὰ δραχμὰς 203,216. Διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν εἶχον ἀναγραφῆ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1896 δραχμαὶ 5,063,245, ἐνῷ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1899 ἀνεγράφησαν δραχμαὶ 5,266,279, ἤτοι περισσότερα κατὰ δραχμὰς 203,034. Διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1896 εἶχον ἀναγραφῆ ἔξοδα δραχ. 15,999,585.90, κατὰ δὲ τὸ 1899 ἀνεγράφησαν δρ. 15,967,374, ἤτοι ὀλιγώτερα τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1896 κατὰ δραχ. 32,211.90, εἰ καὶ κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο εἴχομεν ἀγορὰν ἵππων καὶ κτηνῶν τοῦ στρατοῦ καὶ ἄλλας προμηθείας αὐτοῦ. Ὡσαύτως διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν εἶχον ἀναγραφῆ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1896 δραχμαὶ 5,599,300.36, ἐνῷ ἀνεγράφησαν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1899 δραχμαὶ 7,513,689, δηλ. περισσότερα κατὰ 1,914,388.64, εἰ καὶ κατὰ τὸ 1896, ὡς ἐνθυμεῖσθε, μεγάλαι ἐγένοντο δαπάναι πρὸς ἐπισκευὴν καὶ ἀνανέωσιν λεβήτων καὶ μηχανῶν τῶν πλοίων τοῦ στόλου, διότι εἰς κακὴν εἶχον περιέλθει κατάστασιν, παρημελημέναι πρὸ πολλοῦ χρόνου, πρὸς ἀποφυγὴν τῶν δαπανῶν. Τέλος δὲ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τὰ ἔξοδα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὸ 1896 εἶχον ἀναγραφῆ εἰς δραχ. 1,494,017.69, ἐνῷ ἐν τῷ τοῦ 1899 ἀνεγράφησαν δρ. 1,909,122.83, δηλ. περισσότερα κατὰ δρ. 415,105.14. Διὰ μόνην τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν εἶχον ἀναγραφῆ ἔξοδα περισσότερα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1896 τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1899 ἀναγραφομένων κατὰ δραχμὰς 1,114,320, διότι κατὰ τὸ 1896 εἶχε δοθῆ μεγίστη ὤθησις εἰς τὴν ὁδοποιίαν πρὸς περάτωσιν τῶν ὁδῶν, τῶν ὁποίων ἡ κατασκευὴ εἶχεν ἀρχίσει πρὸ τοῦ 1893, ἀνεστάλη δὲ μετὰ τὸ 1893, καὶ κατεστρέφοντο τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα εἶχον ἐκτελεσθῆ, ἐγκαταλελειμμένα εἰς τὰς ἐπιδρομὰς τῶν χειμώνων. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα τὸ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἑπτὰ Ὑπουργείων ἀναγραφέντα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1899 ἔξοδα ὑπερβαίνουσιν ἐν ὅλῳ τὰ ἀναγραφόμενα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1896 κατὰ δραχμὰς 1,655,574.53. Ἀλλ’ ὅτε συνετάσσετο ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1899, δὲν εἶχον ἐπιψηφισθῆ ὅσα μετὰ ταῦτα ἐπεψηφίσθησαν νομοσχέδια, ὧν ἕκαστον νέας προσετίθη δαπάνας καὶ ἐγγραφὴν νέων ἐξόδων ἐπέβαλλεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Καὶ ἐὰν ταῦτα πάντα τὰ προστεθέντα ἔξοδα δὲν θέλουσι πραγματοποιηθῆ κατὰ τὸ 1899, διότι ἐπεψηφίσθησαν κατὰ τὸν ἕκτον καὶ ἕβδομον μῆνα αὐτοῦ, θέλει ὅμως δαπανηθῆ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων τούτων ἐπὶ τοὺς ὑπολοίπους μῆνας σεβαστὸν ποσὸν, τὸ ὁποῖον θέλει προστεθῆ εἰς τὰ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένα ἔξοδα. Ἀλλ’ ἐξετάσατε, παρακαλῶ, τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θέλει δαπανηθῆ κατὰ τὸ 1900, διότι ὅταν ἀναγράφητε ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἔξοδα, μάλιστα διὰ νέους ὀργανισμοὺς, μὴ ἀναπαύεσθε ἂν δὲν θέλητε δαπανήσει ὅλα κατὰ τὸ ἔτος, καθ’ ὃ ψηφίζετε τοὺς αὐξάνοντας τὰ ἔξοδα νόμους, βεβαίως κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος θέλετε δαπανήσει πάντα, οὐδ’ εἶσθε πλέον εἰς καιρὸν νὰ μεταβάλητε ἢ νὰ μειώσητε τὰ ποσὰ αὐτῶν. Τὰ ποσὰ τὰ λοιπὰ, τὰ ὁποῖα θέλουσι προστεθῆ εἰς τὰ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1899 ἔξοδα, ἀνέρχονται εἰς 6,852,601, μετὰ τὰς κατὰ τὸ 1899 ψηφισθείσας αὐξήσεις, ὑποθέτω δὲ, ὅτι μοί δίδεται τὸ δικαίωμα νὰ μὴ ἔχω πλήρη ἐμπιστοσύνην εἰς τὰς περὶ τῶν περισσευμάτων διαβεβαιώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις εἶναι δεινὸς περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν λογιστικῶν, ἔχει δὲ καὶ παρελθὸν, ὡς πρόεδρος καὶ εἰσηγητὴς τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, καὶ ὅστις διαχειρίζεται τοὺς ἀριθμοὺς, ὡς διαχειρίζονται εἰς τὸ ζατρίκιον τοὺς πεσσούς. Μετὰ τοιαῦτα λοιπὸν προηγούμενα, μετὰ τὸ ἄλλο προηγούμενον, — ἡ ἱστορία, Κύριοι, δὲν παραγράφεται, οὔτε λησμονεῖται, — μετὰ τὸ ἄλλο προηγούμενον τῆς σπατάλης, ἡ ὁποία ἐπεκράτησε καθ’ ὅλην τὴν δεκαετίαν, θέλετε νὰ ἐπικροτήσωμεν, ὅταν θέλωμεν ἔχει ἔλλειμμα κατὰ τὸ 1899, ἀλλὰ βέβαιον καὶ ὑπέρογκον κατὰ τὸ 1900; Καὶ ἂν ἄλλοτε ἐπληροῦμεν τὰ ἐλλείμματα διὰ δανείων, ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς κ. Γουναράκης ἔλεγεν, ὅτι κατ’ ἀνάγκην θέλομεν ἐπιβάλει φόρους, καὶ ἔστεργεν ἕνεκα τούτου ν’ ἀποδεχθῇ τὸ μέτρον, εἰ καὶ ὀλέθριον· ἐγὼ ὅμως δὲν συντάσσομαι μετ’ αὐτοῦ, ἐγὼ δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τῆς φορολογίας.

§178ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Οὔτε ἐγώ.

§179Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς μετὰ μεγάλης ἐπιστημονικῆς δεινότητος περὶ τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς καὶ περὶ τῶν αἰτίων αὐτῆς. Κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη, ὅτε δὲν ἦτο ἐν τῇ Βουλῇ, θὰ ἤκουεν ὅτι πολλοὶ διετείνοντο, ὅτι αἰτία τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς εἶναι ἡ πληθώρα τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, τοῦ κυκλοφοροῦντος ἐν τῇ κοινωνίᾳ· καὶ ἀντελέγομεν μὲν ἡμεῖς, ἀλλ’ οὐδεὶς ὁ ἀκούων ἡμᾶς, ἐκτὸς δὲ τῆς Βουλῆς διευθυνταὶ πιστωτικῶν καταστημάτων ἐκήρυσσον τοῦτο ὡς ἀλήθειαν. Βεβαίως ἐπηρεάζει καὶ τοῦτο εἰς τὴν νομισματικὴν διαφορὰν, ἀλλὰ ἀσθενέστατα· ἡ αἰτία εἶναι ἄλλη, εἶναι ἡ ζήτησις τοῦ χρυσοῦ, διότι αὕτη ἦτο πολὺ μεγαλειτέρα. Καὶ διατὶ τοῦτο; Διότι ὅσα παράγομεν δὲν ἀρκοῦσιν εἰς τὰς ἀνάγκας ἡμῶν, καὶ ἑπομένως ἔχομεν ἀνάγκην νὰ συμπληρώνωμεν αὐτὰ διὰ προϊόντων, τὰ ὁποῖα παράγονται ἐκτὸς τοῦ Κράτους καὶ εἰσάγομεν ἐν τῷ Κράτει. Τί λοιπὸν νὰ πράξωμεν πρὸς περιστολὴν τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς, ἡ ὁποία ἐκμυζεῖ τοὺς κόπους τοῦ ἐργάτου καὶ ἐλαττώνει τοὺς πόρους τοῦ Κράτους; Νὰ προσπαθήσωμεν νὰ παράγωμεν περισσότερα ἀφ’ ὅσα παράγομεν. Λοιπὸν πρέπει νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν παραγωγήν· ἀλλὰ τὴν παραγωγὴν πολεμεῖ ἰδίως ἡ νομισματικὴ διαφορὰ, διότι ἕνεκα τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς, ἀφοῦ τὰ παραγόμενα προϊόντα δὲν ἐπαρκοῦσι καὶ εἰσάγομεν προϊόντα ἔξωθεν, τὰ ἐν τῷ τόπῳ κεφάλαια ἐλαττοῦνται, καὶ ἐκ τῆς προσόδου ἑκάστου πολίτου οὐδὲν ἢ ἐλάχιστον ὑπολείπεται ἀπόθεμα. Ἀφοῦ λοιπὸν τὰ ἀποταμιεύματα, τὰ ὁποῖα οἱ πολῖται συλλέγουσι καθ’ ἕκαστον ἔτος, εἶναι ὀλιγώτερα, ἕπεται ὅτι ταῦτά εἰσιν ἐξηντλημένα, ἀφοῦ ἡ νομισματικὴ διαφορὰ ὑφίσταται ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν· ἂν δὲ θελήσωμεν νὰ ἐπιβάλωμεν νέαν φορολογίαν, ἐξαντλοῦμεν ὅλως τὰ ἀποταμιεύματα ταῦτα, καθιστῶμεν δ’ ἀνικάνους τοὺς πολίτας νὰ ἐκτείνωσι τὰς παραγωγικὰς αὑτῶν ἐργασίας, ὅπως ἐλπίσωμεν, ὅτι θέλομεν ἔχει αὔξησιν παραγωγῆς. Διὰ τοῦτο πρέπει σωφρόνως νὰ σκεφθῶμεν πάντες, ὅπως συντηρῶμεν τὸ Κράτος διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα μᾶς δίδει ἡ χώρα, ἄνευ δανείων καὶ ἄνευ φόρων. Ἀλλὰ διὰ νὰ κατορθώσωμεν νὰ ἐπαρκῶμεν εἰς πάσας τὰς ἀνάγκας τῆς διοικήσεως, τῆς συγκοινωνίας, εἰς τὴν ἐκτέλεσιν δημοσίων ἔργων, ὅπως οὕτως αὐξήσωμεν τὴν παραγωγὴν, πρέπει νὰ δαπανῶμεν ὅσῳ τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερα, ἰδίως νὰ περιστείλωμεν τὰς προσωπικὰς δαπάνας, καὶ νὰ μὴ αὐξάνωμεν τὸ προσωπικὸν τῆς ὑπαλληλίας. Ἀλλὰ δυστυχῶς αἱ μεταρρυθμιστικαὶ ἰδέαι τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἀντιτίθενται εἰς τὴν ἰδέαν αὐτὴν, διότι νομίζει ὅτι μεταρρυθμιστὴς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἠμπορεῖ νὰ δημιουργῇ θέσεις πολλὰς, ἐπὶ τῷ λόγῳ νὰ βελτιώσῃ τοιουτοτρόπως τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔψαυσε τὰς πολιτικὰς κρίσεις, τὰς ὁποίας ὁ ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς μετεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἀλλ’ ἁψάμενος αὐτῶν, ἔκρινεν ἀναγκαῖον νὰ ἀναμνησθῇ συμβουλῆς, τὴν ὁποίαν εἶχον δώσει αὐτῷ κατὰ τὸ 1895, ὅτε συνεζήτει μεθ’ ἡμῶν ἐπί τινων νομοσχεδίων καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Κατὰ τὸ 1895 αἱ περιστάσεις ἦσαν δυσμενεῖς εἰς τὸ πολιτικὸν κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνῆκεν ὁ Βουλευτὴς Παρνασσίδος. Τότε δὲν ἠκούοντο πανηγυρικοὶ τοῦ παρελθόντος, ἐπειδὴ δὲ ὁ Βουλευτὴς Παρνασσίδος δὲν ἠδύνατο ἕνεκα τούτου νὰ ἔχῃ τὸ θάρρος νὰ ἐκθειάζῃ τὸ παρελθόν, τοῦ ὁποίου εἶναι ὁ πρώτιστος ἐργάτης, περιωρίζετο νὰ προλέγῃ δυσάρεστα ἀποτελέσματα τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὃν εἴχομεν τότε εἰσαγάγει, ἰσχυριζόμενος ὅτι δὲν θὰ εἰσπράξωμεν ὅσα προϋπολογίζομεν, καὶ ὅτι θέλομεν δαπανήσει διπλάσια τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα εἴχομεν ἀναγράψει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἠναγκάσθην τότε νὰ ὑπομνήσω αὐτῷ τὸν προφήτην Γάδ. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι, ὅτε ὁ Δαυῒδ περιέπεσεν εἰς τὸ γνωστὸν ἐκεῖνο παράπτωμα, ὁ προφήτης Γὰδ ἀπεστάλη ἐξ Οὐρανοῦ, καὶ διέταξε τὸν προφητάνακτα νὰ ἐκτελέσῃ μίαν τῶν τριῶν ποινῶν, τὰς ὁποίας ἀπηρίθμησεν, ὁ δὲ Δαυῒδ ἐξελέξατο ὄντως τὴν ἐλαφροτέραν. Ἂν ἐξ Οὐρανοῦ ἀπεστέλλετο προφήτης τις καὶ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ διέτασσεν αὐτὸν νὰ ἐκλέξῃ μεταξὺ διαφόρων ποινῶν μίαν, ποίαν τάχα ἤθελεν ἐκλέξει ὡς μικροτέραν ποινήν; Αὐτοῦ ἐμνήσθη νῦν ὁ κύριος Ὑπουργός. Ἐγὼ ἠρίθμησα πεντακοσίους ἐνενήκοντα καὶ ἕνα νόμους, οὓς ἐξέδωκε τὸ κόμμα, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐκυβέρνα, τοῦ ὁποίου μέλος ἦτο ὁ Βουλευτὴς Παρνασσίδος. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν ὅτι ἀμφιβάλλει περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τούτου, διὰ νὰ ἀφεθῇ ἐν σιωπῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον ἐγώ, ὅτι δὲν εἶναι μόνοι οἱ 591 νόμοι, οὓς εἶπον ὅτι ἐξέδωκε τότε τὸ κόμμα αὐτοῦ, διότι ῥητῶς ἐδήλωσα, ὅτι δὲν ὑπελόγιζον μετὰ τῶν 591 νόμων τοὺς νόμους περὶ κυρώσεως προϋπολογισμῶν καὶ πιστώσεων πάσης κατηγορίας, δὲν ὑπελόγιζον τοὺς νόμους περὶ παντὸς εἴδους φόρων δημοσίων καὶ δημοτικῶν, δὲν ὑπελόγιζον τοὺς νόμους περὶ παντὸς εἴδους δανείων, περὶ μονοπωλίων, τοὺς νόμους δι’ ὧν ἐκυροῦντο συμβιβασμοί, τοὺς νόμους δι’ ὧν ἐκυροῦντο συμβάσεις, συνθῆκαι ἢ συμφωνίαι παντὸς εἴδους, τοὺς νόμους περὶ προσδιορισμοῦ τῆς ἐτησίας στρατιωτικῆς καὶ ναυτικῆς δυνάμεως. Ἂν δὲ καὶ οὗτοι προστεθῶσιν εἰς τοὺς 591, οἱ ὑπὸ τοῦ κόμματος τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν προκληθέντες νόμοι κατὰ τὸ 1882–1885 καὶ κατὰ τὸ 1886–1890 θέλουσιν εὑρεθῇ ὅτι ὑπερβαίνουσι τοὺς χιλίους καὶ πεντακοσίους. Καὶ ἔλεγον κατ’ ἐμαυτόν, μήπως κατὰ τὸ 1882 ἦτο ἡ ἐπιοῦσα τοῦ κατακλυσμοῦ τοῦ Δευκαλίωνος, καὶ δὲν ὑπῆρχε λίθος ἐπὶ λίθου, καὶ ἡ Πολιτεία δὲν ὑφίστατο, καὶ ἡ χώρα ἦτο σωρὸς ἐρειπίων, καὶ ἐπεφάνη ἐξ Οὐρανοῦ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἀποσταλεῖσα, ὅπως διατάξῃ καὶ διαρρυθμίσῃ τὸν τόπον αὐτόν, καὶ τὸν καταστήσῃ Κράτος, καὶ τὸν προικίσῃ μὲ νόμους κανονίζοντας ἕκαστον κλάδον διοικήσεως; Κατὰ τὸ 1882 ἠριθμοῦμεν 49 ἐτῶν βίον, δὲν γνωρίζω δ’ ἂν ὑπάρχωσι πολλοί, οἱ ὁποῖοι φρονοῦσιν, ὅτι οἱ τότε ἐλθόντες νὰ κυβερνήσωσι τὴν Ἑλλάδα ἦσαν ἀμαθεῖς. Δὲν ἐγνώριζον τὸν τόπον ἀληθῶς, ἀλλ’ ἦσαν σοφοί, ἐν τῇ Ἐφημερίδι δὲ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1836, ἂν ἀνοίξητε αὐτήν, θέλετε εὑρεῖ πληθὺν νόμων, διὰ τῶν ὁποίων ἐτέθησαν τὰ θεμέλια πολιτικῆς ἐλευθερίας, ἂν καὶ ὁ τόπος εἶχε μόλις ἐξέλθει τοῦ πολέμου, καὶ ἦτο ἡ γῆ ἔρημος καὶ κατεστραμμένη. Καὶ μετὰ τὴν περίοδον ἐκείνην, κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος ἀπὸ τοῦ 1843 μέχρι τοῦ 1862, νόμοι ἐγένοντο πολλοί, βελτιώσαντες τὴν διοίκησιν, καὶ ἀπὸ τοῦ 1862 μέχρι τοῦ 1882 ἐπὶ τὴν εἰκοσαετίαν ὡσαύτως. Μὴ νομίζετε ὅτι κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον ἦσαν ἐντελῶς ἀγράμματοι οἱ κυβερνῶντες, ἢ ὅτι δὲν εἶχον τὴν εὐθυκρισίαν νὰ καλῶσιν ἐπιστήμονας καὶ ἀκούωσι τὰς γνώμας αὐτῶν, καὶ νὰ διαρρυθμίζωσι νόμους, οὓς ἐπρότεινον καὶ οἵτινες προσετίθεντο εἰς τὴν Ἑλληνικὴν νομοθεσίαν. Ὁ κ. Σιμόπουλος ὠνόμασε τὴν περίοδον ἐκείνην τοῦ 1882 μέχρι τοῦ 1892 ἀναμορφωτικήν, ἔστερξε δὲ νὰ ὀνομάσῃ τὴν περίοδον ταύτην, τὴν ἰδικήν του, μεταρρυθμιστικήν, διότι ἐπρότεινεν ὅσα ἐψηφίσατε νομοσχέδια. Ἐγὼ δὲν θέλω ν’ ἀμφισβητήσω οὐδὲν εἰς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἀξιοῖ ἐπαίνους καὶ τιμάς, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἀφήσω νὰ μειώσωσι τὴν εὐλάβειαν, τὴν ὁποίαν ὀφείλει πρὸς τοὺς τεθνεῶτας πολιτικοὺς ἡ χώρα αὕτη καὶ ὁ λαός, ὅπως δυνηθῶσί τινες νῦν νὰ παρασταθῶσιν ὡς σωτῆρες. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐμνήσθη τῶν νόμων, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐκδοθῆ τῇ εἰσηγήσει τοῦ Ὑπουργείου Τρικούπη, καὶ ἀνέφερε τοὺς νόμους περὶ παιγνιοχάρτων καὶ περὶ πυρείων. Ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν εἰς τοὺς Βουλευτὰς τῆς περιόδου, ἥτις ἔληξε τὸ 1885, ὅτι ἐγὼ ἤμην κεκηρυγμένος κατὰ τῶν μονοπωλίων, διότι τὴν διὰ τῶν μονοπωλίων φορολογίαν θεωρῶ ἐντελῶς ἀσυμβίβαστον πρὸς τὰς δημοσιονομικὰς γνώμας, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ κρατῶσιν ἐν ἐλευθέρᾳ Πολιτείᾳ. Ἄν δυστυχήματα, ἂν συμφοραὶ ἐπισκήψασαι ἐπὶ τὴν Γαλλίαν ἠνάγκασαν τοὺς μετὰ τὸν καταστρεπτικὸν πόλεμον τοῦ 1871 κυβερνῶντας τὴν Γαλλίαν νὰ προσφύγωσιν εἰς μονοπώλια, προσέφυγον ἵνα ἀπολυτρώσωσι τὴν Γαλλίαν ἀπὸ τὸν ἐχθρὸν, ὅστις κατεῖχεν ἔτι τὸ ἔδαφος αὐτῆς· ἀλλ’ ἡμεῖς ἐζητοῦμεν ν’ ἀπολυτρώσωμεν τὴν χώραν ἡμῶν ἀπὸ κατακτητοῦ, ὅτε ἐνομοθετοῦμεν τὰ μονοπώλια; ἢ ἐζητοῦμεν νὰ πορισθῶμεν χρήματα, διὰ νὰ καλύψωμεν ἐλλείμματα συνήθων διαχειρίσεων; Ἐλέγομεν αὐτοῖς νὰ μὴ ἱδρύσωσι μονοπώλια, ὁ βουλευτὴς δὲ κ. Καραπᾶνος ἐγένετο ἀντικείμενον σκωμμάτων, διότι ἐζήτει νὰ περισταλῶσι τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως. Ὄτε δ’ ἐκλήθην ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, προέβαλον βεβαίως νόμον, δι’ οὗ ἀνετρέποντο τὰ ἱδρυθέντα μονοπώλια, καθ’ ὃ εἶχον καθῆκον, ἀλλ’ αὐτοὶ ἐπανέφεραν αὖθις αὐτὰ, μὲ κατέστησαν δ’ ἀνίκανον πλέον νὰ ἀνατρέψω αὐτὰ, διότι κατέστησαν αὐτὰ ὑποχρεωτικὰ διὰ τῶν συμβάσεων περὶ δανείων, τὰ ὁποῖα τότε συνωμολόγουν. Οὕτως ἀπώλεσα τὴν δύναμιν, καὶ ἠναγκάσθην νὰ κύψω καὶ ἐγὼ τὴν κεφαλὴν εἰς τὰ μονοπώλια. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐξηγήσω μικρὰς διαφωνίας, τὰς ὁποίας ἔχω καὶ πρὸς τὰς πολιτικὰς γνώμας τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, τὸν ὁποῖον τιμῶ καὶ πρὸς τὸν ὁποῖον ἔχω φιλικὴν στοργήν. Τὰς γνώμας αὐτοῦ ἀναγνωρίζω ὡς προϊὸν μελέτης ἐπιστημονικῆς καὶ ἐπαρκοῦς τῶν πραγμάτων πείρας, ἀλλ’ ἐπί τινων διαφωνῶ πρὸς αὐτόν. Οὕτω δὲν νομίζω, ὅτι ἐν τοῖς κοινοβουλευτικῶς κυβερνωμένοις Κράτεσιν ἐπιτρέπεται εἰς πολίτην τινα νὰ ἦναι ἀνεξάρτητος, ὁμολογῶ δὲ, ὅτι τὸν Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς δὲν ἤκουσα νὰ χαρακτηρίζῃ ἑαυτὸν ἀνεξάρτητον. Δὲν ἐξήτασεν ἀληθῶς τοὺς πολιτικοὺς χαρακτηρισμοὺς τῶν μελῶν τοῦ συνδυασμοῦ, τοῦ ὁποίου ἀπετέλεσε μέρος, διότι ἐπεθύμει νὰ γένηται Βουλευτὴς, οὐδεμίαν δὲ φέρω ἐπὶ τούτου κρίσιν ἢ ἐπίκρισιν. Ἄν ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς δὲν ἀπετέλει μέρος κόμματός τινος ἕως τότε, ἀλλὰ βεβαίως θὰ εἶχε γνώμας περὶ τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς πατρίδος, οὐδ’ ἦτο δυνατὸν νὰ χαρακτηρίσῃ ἑαυτὸν ἀνεξάρτητον. Ἄλλως τί ἐστὶν ἀνεξάρτητος; Μήπως ζητεῖ τις χρήματα παρὰ τοῦ ἄλλου διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ βίου, διὰ νὰ κριθῇ, ὅτι διατελεῖ ἐν ἐξαρτήσει ἀπ’ ἐκείνου; Ἀλλ’ ἀνεξάρτητος λέγεται ὁ ἔχων ἰδίας γνώμας; Ὑπὸ τὸ κοινοβουλευτικὸν ὅμως πολίτευμα ὀφείλει ἕκαστος νὰ προσπαθῇ νὰ συναρμολογῇ τὰς γνώμας του μὲ τὰς γνώμας ἄλλων, τοὐλάχιστον μὲ ἐκείνας, τὰς ὁποίας θεωρεῖ ἐγγυτέρας πρὸς τὰς ἰδίας αὑτοῦ γνώμας, ἵνα χρησιμοποιῇ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ κοινοβουλευτικὴν ὀντότητα, διότι ὁ εἷς εἶναι μηδείς· ἐν κοινοβουλευτικῷ δὲ πολιτεύματι ἐν τοῖς πολλοῖς ὑποτίθεται ὅτι ὑπάρχει ἡ ἀλήθεια. Ὀφείλει λοιπὸν ἕκαστος νὰ σπεύδῃ νὰ συμπράττῃ μετ’ ἄλλων, ἵνα συντελέσῃ εἰς τὸν σχηματισμὸν κοινοβουλευτικῆς τινος δυνάμεως, διότι ἐν αὐτῇ ὑπάρχει ἡ ἀλήθεια, ἢ ὀφείλει νὰ σπεύσῃ πρὸς τοὺς ὀλιγωτέρους, οἱ ὁποῖοι ἀντιτίθενται εἰς τοὺς πολλοὺς, ἵνα ἐνισχύσῃ τὴν πολιτικὴν αὐτῶν, ἐὰν εὑρίσκῃ αὐτὴν ἐγγυτέραν πρὸς τὰς γνώμας αὑτοῦ. Πλὴν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, περὶ τῆς εἰλικρινείας τοῦ ὁποίου ἔχω πλήρη πεποίθησιν, καὶ περὶ τῆς ἐντιμότητος τοῦ ὁποίου δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν, πολλοὶ παρεστάθησαν ἀνεξάρτητοι. Λευκὴν ψῆφον δὲν ἦτο βεβαίως δυνατὸν νὰ λάβωσι παρ’ ἐμοῦ, ἐὰν ἤμην ἐκλογεὺς αὐτῶν. Ἀνεξάρτητος ἐν κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι σημαίνει ἄνθρωπον μηδεμίαν ἔχοντα γνώμην περὶ τῶν πραγμάτων τῆς πατρίδος του, ὑπὸ ἐλεύθερα δὲ πολιτεύματα, ὑπὸ τὰ ὁποῖα ἕκαστος ὀφείλει νὰ ἔχῃ γνώμην περὶ τῶν κοινῶν πραγμάτων, ὀφείλει οὗτος νὰ ἐρευνᾷ αὐτὰ, νὰ ἐξετάζῃ καὶ νὰ κρίνῃ περὶ αὐτῶν. Ἵνα μὴ ἔχῃ τις γνώμην περὶ τῶν πραγμάτων τῆς πατρίδος του, δὲν ἐφρόντισέ ποτε νὰ ἐξετάσῃ τὴν κατάστασιν αὐτῶν, διετέλεσε πάντοτε ἀδιάφορος εἰς αὐτά. Ἀλλ’ οὗτος δὲν εἶναι πολίτης ἐλευθέρου Κράτους. Ὅθεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς δὲν ἦτο ἀξιοκατάκριτος, ζητήσας νὰ μετάσχῃ συνδυασμοῦ τινος, ὅπως ἀναδειχθῇ Βουλευτὴς, τὸ ὁποῖον μετὰ μεγάλης εὐχαριστήσεως εἶδον ἐπιτευχθέν. Ἀλλὰ πόθεν προῆλθον οἱ ἀνεξάρτητοι, οἱ ὁποῖοι ἐπεφάνησαν κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς, καὶ οἱ ὁποῖοι καὶ οὗτοι ἐξῆλθον ἐκ τοῦ ἐκλογικοῦ ἀγῶνος νικηταί; Πρέπει νὰ ψαύσωμεν ὀλίγον τὴν ἱστορίαν, ἥτις εἶναι πρόσφατος, εἶναι σαφὴς, εἶναι ὅμως δυσάρεστος καὶ λυπηρά. Αἰτία τούτου ἐγένετο ὁ τρόπος, καθ’ ὃν συνεστήθησαν αἱ Κυβερνήσεις κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ὁ σχηματισμὸς Κυβερνήσεων μὴ κοινοβουλευτικῶν. Ἐὰν ὑπῆρχε Κυβέρνησις κοινοβουλευτικὴ, καθ’ ὃν χρόνον ἐξέδραμεν ὁ Ἡγεμὼν εἰς περιοδείαν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, οὐδέποτε αὕτη ἤθελε στέρξει νὰ δημοσιεύωσιν αἱ ἐφημερίδες ὡς λεχθέντας ὑπὸ τοῦ Βασιλέως λόγους, τοὺς ὁποίους ἀδύνατον εἶναι νὰ εἶπεν ὁ Ἡγεμών. Οὕτω δ’ ὁ λαὸς ἀνέγνω οὐχὶ εἰς μίαν ἢ δύο ἐφημερίδας, ἀλλὰ εἰς πολλὰς, ὅτι ὁ περιοδεύων Ἡγεμὼν εἶπε γνώμας, τὰς ὁποίας δὲν ἦτον δυνατὸν νὰ εἴπῃ Ἡγεμὼν συνταγματικὸς, ὁ δὲ λαὸς ἔχει ἀπόλυτον σέβας πρὸς τὸν Ἡγεμόνα, ὑπέλαβε δὲ, ὅτι οἱ λόγοι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐδημοσιεύοντο ὡς λεχθέντες ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, ἦσαν ἀληθῶς γνῶμαι αὐτοῦ, καὶ ἔσπευσε νὰ τραπῇ τὴν ὁδὸν, τὴν ὁποίαν ἐχάραξαν οἱ λόγοι ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους αἱ ἐφημερίδες ἐδημοσίευσαν ὅτι εἶπεν ὁ Βασιλεύς. Τί δὲ ἐδημοσίευσαν τότε αἱ ἐφημερίδες; Ὅτι αἰτία τοῦ πολέμου ἦσαν τὰ κόμματα, ὅτι αἰτία τῆς ἥττης ἦσαν τὰ κόμματα, ὅτι τὰ κόμματα δὲν παρεσκεύασαν τὸν στρατὸν, ὅτι τὰ κόμματα δὲν εἶχον ἄφθονον ὑλικὸν, ὅτι τὰ κόμματα ἔπραξαν τοῦτο ἢ ἐκεῖνο τὸ πολιτικὸν ἔγκλημα, ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν προδοσίαν. Καὶ ἀνεγίνωσκον ταῦτα δημοσιευόμενα ὑπὸ τῶν ἐφημερίδων, αἵτινες ἐβεβαίουν, ὅτι ὁ Ἡγεμὼν εἶπε ταῦτα ἢ ἄλλα παραπλήσια πρὸς ταῦτα. Ἐὰν ὑπῆρχεν Ὑπουργεῖον κοινοβουλευτικὸν, ἤθελε σπεύδει νὰ πληροφορῆται, τί εἶπεν ὁ Ἡγεμὼν ἀκριβῶς, καὶ ἤθελεν ἀμέσως διαψεύδει τοιαύτας διαδόσεις, ὅπως μὴ πιστεύωνται ὑπὸ τοῦ λαοῦ, καὶ ἑπομένως μὴ ἀκούωνται ὑπ’ αὐτοῦ μετὰ σεβασμοῦ καὶ εὐλαβείας, μηδὲ ἀξιῶνται τῆς προσοχῆς τοῦ κοινοῦ ὡς προερχόμεναι ἐκ τοῦ Ἡγεμόνος, μηδὲ προκαλῶσι συζητήσεις περὶ τῆς ὀρθότητος αὐτῶν, καὶ ἐπικρίσεις, ὅταν ἀνεγνωρίζοντο εἴτε ὡς μὴ ἀληθεῖς, εἴτε ὡς μὴ ὀρθαί. Τοιαύτη πλαστοποίησις Βασιλικῶν λόγων, μὴ ἀναιρεθεῖσα ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν, ἐπέδρασε πάντως ἐπὶ τῶν ἁπλουστέρων, καὶ παρεσκεύασε συλλογισμοὺς ἄνευ βάσεων, καὶ κρίσεις ἰδιορρύθμους, ἐξασθενιζούσας τὸ κῦρος τῶν θεσμῶν, κρατυνούσας δὲ τὴν γνώμην, ὅτι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες τοῦ τόπου εἰσὶν οἱ ὀλετῆρες αὐτοῦ, καὶ ὅτι τὰ πολιτικὰ κόμματα εἶναι ὁ ὄλεθρος αὐτοῦ. Ποῖον δὲ τὸ συμπέρασμα τούτων πάντων; Ὅτι τὸ πολίτευμα πταίει, διότι αὐτὸ τὸ πολίτευμα εἶναι ἡ αἰτία τοῦ κακοῦ, καὶ ὅτι τὴν Βουλὴν συγκροτοῦσι πονηροὶ ἄνδρες καὶ ἐγκληματίαι. Πᾶς βεβαίως, ὁ ὁποῖος δὲν γνωρίζει σαφῶς τὰ πολιτικὰ πράγματα, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐξ ὁλοκλήρου ἀφωσιωμένος εἰς τὴν ἐπιμέλειαν τῶν οἰκογενειακῶν ὑποθέσεών του, ὅστις ἀσχολεῖται εἰς τὰς ἐργασίας του, ἵνα διαθρέψῃ τὰ τέκνα του, πιθανὸν ἦτο νὰ πλανηθῇ, καὶ νὰ φεύγῃ τοὺς ὑποψηφίους τῶν κομμάτων, ὡς φεύγει τὴν ἐκκλησίαν ὁ Διάβολος, ἔσπευδε δὲ ἐν καλῇ τῇ πίστει, ἀλλ’ ἐν μωρίᾳ, νὰ ψηφοφορῇ ὑπὲρ τῶν ὑποψηφίων, οἵτινες ἔλεγον, ὅτι δὲν ἀνήκουσιν εἰς κόμματα, ὅτι εἰσὶν ἀνεξάρτητοι. Δυστυχῶς τὸ ψεῦδος τοῦτο, ἡ διαστροφὴ αὕτη κατέληξε καὶ καταλήγει εἰς ζημίαν οὐχὶ ἀτόμων, ἀλλ’ εἰς ζημίαν τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους καὶ τοῦ ἔθνους, εἰς ὄλεθρον τῶν συμφερόντων τῆς χώρας· ἡ παροῦσα δὲ κατάστασις εἶναι τὸ τέκνον τοῦ εἰρημένου ψεύδους, τῆς εἰρημένης ἐν καιρῷ τῷ προσήκοντι διαστροφῆς. Ἐγὼ οὐδεμίαν ἔχω ἐπὶ τούτοις τύψιν συνειδότος, διότι ἐν καιρῷ τῷ προσήκοντι δημοσίᾳ ἐποιησάμην γνωστὰς τὰς γνώμας μου, καὶ δημοσίᾳ ἐλάλησα. Ἂν οἱ συμπολῖταί μου ἤκουσαν αὐτῶν οὐχὶ μετὰ προσοχῆς, δὲν ἔχω τύψιν συνειδότος, ὅτι παρέλιπον νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν καὶ νὰ συμβουλεύσω τὰ χρήσιμα. Οὐδ’ ὡς ἄτομον ὑπέκυψα εἰς ζημίαν. Δὲν ζημιοῦνται οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες, ὅταν δὲν καλῶνται εἰς τὴν ἀρχήν. Ἀλλὰ καὶ τότε, ὅταν δὲν καλῶνται εἰς τὴν ἀρχήν, δὲν ἔχουσι δικαίωμα νὰ αἰσθανθῶσι δυσάρεστόν τι αἴσθημα, ἀλλ’ ὀφείλουσι νὰ εἰσφέρωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν κοινῶν τὴν συνδρομήν των, καὶ νὰ μὴ παραλείπωσι νὰ φωτίζωσι τὸ δημόσιον φρόνημα, ὅπως, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα ν’ ἀποφανθῇ ὁ λαός, ἀποφήνηται ἐν γνώσει τῆς καταστάσεως τοῦ τόπου καὶ ἐκφέρῃ ἐτυμηγορίαν σύμφωνον πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος. Διστάζω νὰ ἀνακηρύξω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅ, τι ἀπὸ τῆς ἕδρας τοῦ Πρρέδρου ἀνεκήρυσσε πρό τινων ἐτῶν ὁ ἀναβιβασθεὶς τότε ἐπ’ αὐτῆς· διστάζω, διότι ἐκεῖνος ἐλησμόνησεν ὅσα τότε ἔλεγε, καὶ ἔπραξε τἀναντία αὐτῶν. Ἐγὼ φρονῶ, οὐχὶ καθ’ ὑπόκρισιν, ἀλλὰ πεποιθότως, ὅτι τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα εἶναι τὸ μόνον πολίτευμα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ κρατῇ, τό γε νῦν ἔχον, ἐν Ἑλλάδι, μὲ θερμαίνει δὲ ἡ ἐλπίς, ὅτι οὐ μόνον ἐν ὅσῳ ζῶ δὲν θέλω ἰδεῖ ἄλλο πολίτευμα κρατοῦν ἐν τῇ πατρίδι μου, ἀλλ’ ὅτι καὶ οἱ νεώτεροί μου μὲ τὸ ὅπλον πάντοτε ἐπὶ βραχίονος θέλουσι φρουρεῖ αὐτὸ, καὶ θὰ ἀμύνωνται ὑπὲρ τῶν θεσμῶν τῆς χώρας, οἵτινες ἀποτελοῦσιν ἁπτὴν ἐγγύησιν τοῦ τόπου, καὶ ἐφ’ ὧν θεμελιοῦται ἡ ἐλπὶς τῆς προαγωγῆς καὶ προόδου τῶν συμφερόντων αὐτοῦ. Θλιβερώτατον ἀληθῶς ἄκουσμα ἤθελεν ἀποτελέσει, ἐφ’ ὅσον εἰμὶ ἐν τῷ βίῳ, ἡ εἴδησις τῆς ἀναιρέσεως τῶν θεσμῶν, καὶ κλονισμὸν θέλει ἐπιφέρει καὶ ἐν τῷ τάφῳ εἰς τὰ ὀστᾶ μου, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ δράσῃ καὶ ἐπ’ αὐτῶν ἐν τῷ βάθει τῆς γῆς, ἡ εἴδησις αὕτη. Τὴν ἀνατροπὴν τῶν θεσμῶν ἢ τὴν παραποίησιν αὐτῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀκολουθήσῃ μετά τινα χρόνον πολιτικὴ θύελλα, ἥτις δὲν θέλει μόνον ἀνατρέψει τὸ ψευδὲς πολίτευμα, τὸ ὁποῖον ἀντὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἤθελεν ἐπιβληθῇ, ἀλλ’ ἤθελον ἐκθέσει εἰς κίνδυνον αὐτὴν τοῦ Κράτους τὴν ὕπαρξιν. Τοσαύτη δ’ εἶναι ἡ ἐμὴ περὶ τούτου πεποίθησις, ὥστε ἄνευ δισταγμοῦ ὑποτάσσω καὶ τὰ συμφέροντά μου καὶ τὰς ἐπιθυμίας μου εἰς τὰς ῥήτρας τοῦ πολιτεύματος καὶ τὰς ἀρχὰς αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο, ἐνῷ δι’ οὐδενὸς δεσμοῦ συνδέομαι μετὰ τῶν ἀποτελούντων τὸ κόμμα, τοῦ ὁποίου εἰσηγητὴς ἐν τῇ Βουλῇ εἶναι τὸ ἐνεστὼς Ὑπουργεῖον, ἐπεκρότησα, ὅτε εἶδον αὐτοὺς ἀνελθόντας εἰς τὴν ἀρχήν, διότι τούτους ἡ ἀληθὴς ἔκφρασις τοῦ λαοῦ, αἱ ψῆφοι τῶν ἐκλογέων ἀνέδειξαν, κατὰ δὲ τὸ Σύνταγμα πᾶσαι αἱ ἐξουσίαι ἀπορρέουσιν ἐκ τοῦ ἔθνους. (Ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§180Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πιστεύω, Κύριοι, νὰ ὑπάρχῃ σήμερον κανεὶς, ὁ ὁποῖος ν’ ἀμφισβητῇ, ὅτι τὴν Ἑλλάδα πρέπει νὰ διοικῇ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα· ἀλλὰ πιστεύω ὅτι ὀλίγοι ὑπάρχουσιν, οἱ ὁποῖοι δὲν παραδέχονται ὅτι, ὅπως κανονικῶς λειτουργήσῃ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, πρέπει νὰ ὑπάρχωσι πολιτικὰ κόμματα, καὶ ὅτι ἡ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐφεύρεσις τῶν ἀνεξαρτήτων δὲν δύναται ἢ νὰ παρεμβάλλῃ προσκόμματα εἰς τὴν λειτουργίαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Δὲν ἀμφισβητῶ τὴν ἀνεξαρτησίαν φρονήματος εἰς τοὺς ἐν κόμματι τεταγμένους, ἀλλὰ καταδικάζω τὴν ἀνεξαρτησίαν τὴν ἀποκλείουσαν τὴν ὕπαρξιν κομμάτων. Ἀδύνατον εἶναι νὰ ὑπάρχῃ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἄνευ κομμάτων, διότι ἀδύνατος εἶναι ἡ πειθαρχία ἄνευ αὐτῶν. Ἐρωτῶ δὲ, ἄνευ πειθαρχίας εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ ποτὲ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα; Ποῖα θὰ ἦναι τ’ ἀποτελέσματα τῆς δράσεως 230 Βουλευτῶν, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ πειθαρχία, ἡ ὁποία νὰ ἐπιβάλλῃ αὐτοῖς ὑποχωρήσεις χάριν τοῦ κοινοῦ καλοῦ; Ἀλλὰ δὲν νομίζω, Κύριοι, ὅτι σήμερον πρόκειται νὰ συζητήσωμεν, ἐὰν ἐν Ἑλλάδι πρέπει νὰ κρατήσῃ ἢ ὄχι τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα· διότι, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἠξεύρω ἐὰν ὑπάρχῃ τις τοῦτο ἀμφισβητῶν. Ἐπιτρέψατέ μοι δὲ, Κύριοι, νὰ μὴ παρακολουθήσω ἐπὶ πολὺ τοὺς ἀξιοτίμους προαγορεύσαντας, ἀφ’ ἑνὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὸν ἀξιότιμον ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴν, ἐν τῇ συζητήσει, τὴν ὁποίαν διεξήγαγον, ὅσον ἀφορᾷ τὰς εὐθύνας τοῦ παρελθόντος. Καὶ ἄλλοτε, Κύριοι, ἔσχον τὴν εὐκαιρίαν, ἵνα τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν. Τὴν Ἑλλάδα, κύριοι Βουλευταὶ, διηύθυνον οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες, τοὺς ὁποίους ὁ τόπος ὑπέδειξεν, οὐδεὶς δὲ δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι μέχρις ἐπ’ ἐσχάτων, —δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν σήμερον συμβαινόντων, διότι πρόκειται περὶ ἐμοῦ,—οὐδεὶς, λέγω, δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι μέχρις ἐπ’ ἐσχάτων ὁ τόπος ὑπέδειξεν ὡς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων ἐκείνους τοὺς ὁποίους ὤφειλε νὰ ὑποδείξῃ, ἐκείνους οἱ ὁποῖοι, ἕνεκα τῶν προσόντων αὐτῶν, τῶν γνώσεών των καὶ τῆς πείρας των, ἦσαν ἄξιοι νὰ καθέξωσι τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ, τῇ ὑποδείξει τοῦ ἔθνους, ἀνήγαγεν αὐτούς. Οἱ ἄνδρες οὗτοι εἰργάσθησαν πρὸς τὸ καλὸν τοῦ τόπου, εἰργάσθησαν ὅπως ὑπηρετήσωσι τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος. Πῶς ἕκαστος εἰργάσθη, ὅπως τὸ καθῆκον τὸ πρὸς τὴν πατρίδα ἐκτελέσῃ, νομίζετε ὅτι δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ κρίνωμεν; Νομίζετε ὅτι ὑμεῖς, οἱ ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη ἀντιπολιτευθέντες τὸν καθ’ ἡμᾶς μέγαν πολιτευτὴν ἀείμνηστον Τρικούπην, δύνασθε νὰ κρίνητε περὶ αὐτοῦ; Εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς νὰ νομίζωμεν ὅτι δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν περὶ τῶν πράξεων ὑμῶν, τοὺς ὁποίους πάντοτε ἐπολεμήσαμεν; Βεβαίως ἡ κρίσις ἡμῶν, Κύριοι, θὰ ἐπηρεάζετο ἐκ τοῦ πολιτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ· θὰ ἦτο ἀδύνατον ἡ κρίσις αὕτη νὰ ἦναι ἀμερόληπτος. Βεβαίως οἱ ταχθέντες ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη ἐτάχθησαν ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν αὐτοῦ διότι ἀνεγνώριζον τὴν ὑπεροχὴν αὐτοῦ. Εἴμεθα πεπεισμένοι, ὅτι τὸ κόμμα, τοῦ ὁποίου ἡγεῖτο, μεγάλας ὑπηρεσίας προσήνεγκεν εἰς τὴν πατρίδα, ὅταν δὲ εἰς τὸ κόμμα ἐκεῖνο ἀποδίδετε τὴν πτώχευσιν, τὸ κόμμα ἐκεῖνο δύναται ν’ ἀπαντήσῃ: «καὶ ποῖοι τὴν πτώχευσιν προεκάλεσαν;» Ἐὰν δ’ εἰς ὑμᾶς ἀποδώσωμεν, ὅτι διὰ τῶν ἐλλειμμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπεσωρεύσατε, ἴσως ὑποβαλλόμενοι εἰς ἀνάγκας ἐθνικὰς, συνετελέσατε εἰς τὴν πτώχευσιν ταύτην, νομίζετε ὅτι ἡ κρίσις ἡμῶν καὶ ὑμῶν θὰ ἦναι ἀπηλλαγμένη τῆς ἐπηρείας τοῦ πολιτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ; Νομίζω, Κύριοι, ὅτι καλὸν εἶναι ν’ ἀφήσωμεν τὴν ἱστορίαν, ἵνα δικάσῃ μεταξὺ ὑμῶν καὶ ἡμῶν. Δυστυχῶς τὸ κόμμα τὸ ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη δὲν κατώρθωσε ν’ ἀποφύγῃ τὴν πτώχευσιν· ὑπέκυψε, μεθ’ ὅλην τὴν ὑπεράνθρωπον ἐργασίαν τοῦ Τρικούπη, εἰς τὴν δύναμιν τῶν πραγμάτων, ἥτις ἀπεδείχθη ἀνωτέρα τῶν δυνάμεών του. Ἀλλὰ καὶ τὸ ὑμέτερον κόμμα, κύριε ἐκ Γόρτυνος Βουλευτά, φέρει τὴν εὐθύνην τρομερῶν καταστροφῶν· καταστροφῶν, αἱ ὁποῖαι ἴσως δὲν ἔχουν μόνην αἰτίαν τὰ λάθη καὶ τὰ σφάλματα ὑμῶν. Ἀλλ’ ὅταν πρόκειται περὶ ἐλαφρυντικῶν μόνον περιπτώσεων νὰ συζητήσωμεν, μὴ δυνάμενοι νὰ ἀρνηθῶμεν τὰς καταστροφὰς, ἂς ἀφήσωμεν τὴν ἱστορίαν νὰ κρίνῃ, ἐλπίζοντες ὅτι αὕτη ἐπιεικέστερον καὶ ὑμῶν καὶ ἡμῶν θέλει κρίνει καὶ τὰ λάθη τῶν μὲν καὶ τὰ λάθη τῶν δὲ, μὴ λησμονοῦσα καὶ ἀναγνωρίζουσα τὰς ὑπηρεσίας τὰς μεγάλας τῶν μὲν, τὰς ὑπηρεσίας τῶν δὲ (ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἀλλ’ ἐὰν, Κύριοι, δὲν ἔχω σκοπὸν, ἵνα περὶ τοῦ παρελθόντος ποιήσωμαι λόγον, νομίζω ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ ἀπαντήσω ὀλίγα τινὰ εἰς ἐκείνους, οἵτινες, ἐπικρίνοντες τὸν εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβληθέντα προϋπολογισμὸν, ἐπέκριναν αὐτὸν κυρίως διότι ἐνδεικνύει δῆθεν τάσιν πρὸς σπατάλην, διότι δὲν ἐνδεικνύει πολιτικὴν ἐθνικὴν, διότι δὲν ἐνδεικνύει ὅτι ἔχομεν σκοπὸν, ἵνα τὴν πολιτικὴν τὴν ἐθνικὴν ὑπηρετήσωμεν. Πολλὰς, Κύριοι, ἠκούσαμεν ἐπικρίσεις, καὶ ἠκούσαμεν τοιαύτας παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τὰ κοινὰ διεχειρίσθησαν, καὶ ἠκούσαμεν τοιαύτας παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἰσέτι ταῦτα δὲν διεχειρίσθησαν. Καὶ ὁμολογῶ τὴν ἔκπληξίν μου διὰ τὰς ἐπικρίσεις τῶν μὲν, βεβαίως δὲ δὲν ἐκπλήσσομαι διὰ τὰς ἐπικρίσεις τῶν δέ. Ἐκπλήσσομαι διὰ τὰς ἐπικρίσεις τῶν μὲν, διότι νομίζω ὅτι αἱ ἐπικρίσεις αὗται δὲν εἶναι βάσιμοι, καὶ ὅτι ἡ πεῖρα τοῦ παρελθόντος ἔπρεπε νὰ πείσῃ ἕνα ἕκαστον τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν, τοὺς ὁποίους ὑπαινίσσομαι, ὅτι τὰ παρ’ αὐτῶν λεχθέντα παρὰ τῆς πείρας καταδικάζονται. Δὲν ἐκπλήσομαι, εἶπον, διὰ τὰς γνώμας τῶν μὴ ἐχόντων τὴν πεῖραν τῶν κοινῶν, διότι αὐτοὶ μέχρι τοῦδε δὲν διεχειρίσθησαν ταῦτα καὶ δὲν γινώσκουσιν ὅτι τὰ παρ’ αὐτῶν λεχθέντα εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐφαρμοσθῶσι. Ποία ὑπῆρξε, Κύριοι, ἡ καθ’ ἡμῶν διάκρισις; Μᾶς λέγουν ὅτι ἐν τῇ συντάξει τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ἐτηρήσαμεν τὰς ἀρχὰς τῆς οἰκονομίας, αἱ ὁποῖαι ἐπεβάλλοντο κυρίως εἰς ἡμᾶς μετὰ τὴν πτώχευσιν. Ἀλλ’ ὅταν οἱ ταῦτα λέγοντες ἦναι οἱ πολλάκις διαχειρισθέντες τὰ κοινὰ, οἱ πολλάκις ὑποστηρίξαντες ὅτι οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν ἀντιπάλων αὐτῶν ἀνέγραφον λίαν ἐξωγκωμένα τὰ τῆς διοικήσεως ἔξοδα, οἱ ὑποστηρίξαντες ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ἡμῶν εἶναι δεκτικὸς μεγάλων οἰκονομιῶν, οἱ ὁποῖοι ὅμως ἐλθόντες εἰς τὰ πράγματα δὲν κατώρθωσαν τὰς οἰκονομίας ταύτας νὰ πραγματοποιήσουν, δικαιοῦμαι νὰ εἴπω, ὅτι αἱ παρατηρήσεις αὐτῶν μὲ ἐξέπληξαν. Καὶ ἡ ἔκπληξίς μου δικαιολογεῖται, διότι, ὅταν παραβάλω τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1896 πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1899, ποῖα εἶναι τὰ συμπεράσματα τὰ ἐκ τῆς παραβολῆς ταύτης προκύπτοντα; Ἤκουσα τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, ὁ ὁποῖος ἐποιήσατο ἐνώπιον ἡμῶν τὴν παραβολὴν ταύτην καὶ ἔφθασεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1896 παρουσιάζει ἀπέναντι τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1899 διαφορὰν μεγάλην ἐπὶ ἔλαττον. Ἀλλὰ ἐλησμόνησεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς νὰ προσθέσῃ εἰς τὰς ψηφισθείσας διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ πιστώσεις τὰς χορηγηθείσας δι’ εἰδικῶν νόμων καὶ διαταγμάτων, αἱ ὁποῖαι ἀνέρχονται εἰς 8,000,000. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ μοὶ εἴπῃ: «δὲν θὰ ἔχητε καὶ ὑμεῖς ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις;» Ἐγὼ ἐλπίζω, ὅτι πολλὰς τοιαύτας δὲν θὰ ἔχωμεν· ἐλπίζω καὶ εἶμαι πεπεισμένος μάλιστα περὶ τούτου, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ἡμῶν συνετάχθη κατὰ τρόπον, ὥστε πολὺ ὀλίγας θὰ ἔχωμεν ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις. Ἐὰν δὲ τὸ ποσὸν τῶν ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων, τῶν δι’ εἰδικῶν νόμων καὶ διαταγμάτων χορηγηθεισῶν, προσθέσητε εἰς τὰς πιστώσεις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1896, φθάνετε εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1896 ἔχει δαπάνας 98,986,340, ἐὰν δ’ ἐκ τούτων ἀφαιρέσητε 23,595,208 διὰ τὸ δημόσιον χρέος, ἔχετε κατὰ τὸ ἔτος 1896 διὰ τὴν διοίκησιν δαπάνην 75,391,132, ἀπέναντι δαπάνης δυνάμει τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν προϋπολογισμοῦ ἀνερχομένης εἰς 74,300,000. Πόθεν λοιπὸν ἐξάγεται ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1899 αὐτὴ ἡ τάσις πρὸς σπατάλην; Καὶ βεβαίως, Κύριοι, ἐκπλήσομαι, ὅταν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής, ὁ πρῶτος ἀγορεύσας, ὑπεστήριξεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως νὰ περιορισθῶσιν εἰς 66,000,000· διότι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἔχει πεῖραν τῆς διαχειρίσεως τῶν κοινῶν, γινώσκει δὲ, ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν ἀπέβη πάντοτε ἀδύνατον, ἵνα διὰ τοῦ ποσοῦ τούτου ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως. Δὲν ἐξεπλάγην, οὔτε εἶχον δικαίωμα νὰ ἐκπλαγῶ δι’ ὅσα εἶπεν ὁ ἕτερος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, διότι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς δὲν διεχειρίσθη τὰ κοινὰ, καὶ ἐπιτρέπεται ἴσως εἰς αὐτὸν νὰ νομίζῃ, ὅτι εἶναι δυνατὸν — διὰ ποίου τρόπου, δὲν μᾶς εἶπε, — νὰ ἐπέλθῃ οἰκονομία εἰς τὰ τακτικὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως, καὶ νὰ φρονῇ, ὅτι εἶναι δυνατὸν 10,000,000 νὰ ἐξοικονομήσωμεν· νὰ φρονῇ μάλιστα, ὅτι τοιοῦτος πρέπει νὰ ἦναι ὁ προϋπολογισμὸς, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν προϋπολογισμὸν οὐχὶ πιθανότητος, ἀλλὰ προϋπολογισμὸν βεβαιότητος. Εἶναί ποτε δυνατὸν, Κύριοι, ἐν δαπάναις διοικήσεως τοσοῦτον περιωρισμέναις, ὅσον εἶναι αἱ δαπάναι τῆς διοικήσεως παρ’ ἡμῖν, νὰ ἔχωμεν περιορισμὸν δαπανῶν κατὰ δέκα ἑκατομύρια; Τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι ὅλη ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, ἡ ὁποία ἦτο μεστὴ ὡραίων θεωριῶν, βεβαίως δὲν εἶχε πρακτικότητα, διότι οὐδεὶς ὑπάρχει, ὁ διαχειρισάμενος τὰ κοινὰ, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ἐπὶ προϋπολογισμοῦ, ἐν ᾧ αἱ τακτικαὶ δαπάναι διοικήσεως, ἐν αἷς συμπεριλαμβάνονται καὶ αἱ δαπάναι διὰ τὸν στρατὸν καὶ τὸ ναυτικόν, ἀνέρχονται εἰς 74,000,000, δύναται νὰ γείνῃ οἰκονομία δέκα ἑκατομμυρίων. Ἀλλὰ μᾶς λέγουσιν οἱ Κύριοι: «Ἐὰν δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ γείνωσιν οἰκονομίαι ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν δαπανῶν, πρὸς τί ὑπεβάλετε εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς νομοσχέδια, τῶν ὁποίων ἡ ψήφισις ἔσχεν ὡς ἀναγκαῖον ἀποτέλεσμα τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν; Διατὶ ὑπεβάλετε εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δὲν ἐδικαιολογοῦντο ἐξ ὑπερτέρας καὶ ἐπειγούσης ἀνάγκης, (ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος) τὰ ὁποῖα ἠδύναντο ν’ ἀναβληθῶσιν, (ὅπως εἶπον ἕτεροι κύριοι Βουλευταὶ) καὶ δὲν περιωρίσθητε εἰς τὴν ὑποβολὴν μέτρων ἐπιβαλλομένων ὑπὸ τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς;»—ἡ ὁποία ἐθνικὴ πολιτικὴ κατὰ μὲν τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴν δύο πρέπει νὰ ἔχῃ σκοποὺς, τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ Κράτους ἀπὸ τοῦ ἐλέγχου, καὶ τὸν σχηματισμὸν ἀξιομάχου στρατοῦ καὶ στόλου, κατὰ δὲ τὴν γνώμην ὅλων τῶν ἄλλων, σκοπὸν πρέπει νὰ ἔχῃ τὸν ὀργανισμὸν καὶ τὴν βελτίωσιν τῶν τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ. Ἀφίνω, Κύριοι, πρὸς στιγμὴν τὴν ἰδέαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, διότι δὲν δύναμαι νὰ φαντασθῶ, οὔτε νὰ ἐννοήσω, πῶς εἶναι δυνατὸν, μὲ οἰκονομίαν, τὴν ὁποίαν ἀνεβίβασεν εἰς 6,000,000, οἱ δύο οὗτοι μεγάλοι σκοποὶ νὰ πραγματοποιηθῶσιν, καὶ ἀσχολοῦμαι περὶ τῆς γνώμης τῶν ἑτέρων ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀγορευσάντων, οἱ ὁποῖοι μιᾷ φωνῇ εἶπον, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς νὰ ὑπηρετήσωμεν τὴν ἐθνικὴν πολιτικὴν, καὶ μόνον νομοσχέδια τείνοντα πρὸς ἐξυπηρέτησιν τούτων νὰ παρασκευάσωμεν καὶ νὰ ὑποστηρίξωμεν, καὶ ἐρωτῶ αὐτοὺς, ἡ αὔξησις τῶν δαπανῶν, ἡ προελθοῦσα ἐκ τῶν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων, ποία εἶναι; Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος εὐηρεστήθη νὰ ἀναφέρῃ τὰ διάφορα ὑποβληθέντα νομοσχέδια, νὰ ἀναφέρῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐψηφίσθησαν, νὰ ἀναφέρῃ καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐψηφίσθησαν. Ἐὰν λάβωμεν ὅμως ὑπ’ ὄψιν τὰ ψηφισθέντα μέχρι τοῦδε, τί παρατηροῦμεν; Ὅτι ἐκτὸς τῶν δύο νομοσχεδίων, τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀστυνομίας καὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ χωροφυλακῆς, αἱ αὐξήσεις αἱ προερχόμεναι ἐκ τῶν ἄλλων νομοσχεδίων εἶναι ἐλάχισται. Προσθέτω εἰς τὰ δύο νομοσχέδια καὶ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ τοῦ ὁποίου αὐξάνεται ἡ μισθοδοσία τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ πεζικοῦ, ὅπως ἐξομοιωθῶσιν οἱ μισθοὶ ἁπάντων τῶν ἀξιωματικῶν καὶ δυνηθῶσιν ἅπαντες οἱ ἀξιωματικοὶ, ἄνευ διακρίσεως σώματος, νὰ προμηθευθῶσι διδακτικὰ βιβλία. Ἐρωτῶ, Κύριοι, τοὺς θιασώτας τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς, —μεταξὺ τῶν ὁποίων τάσσομαι καὶ ἐγὼ, —ἐρωτῶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν, ὅτι καθῆκον ἔχομεν νὰ βελτιώσωμεν τὰ τοῦ στρατοῦ, ἐρωτῶ αὐτοὺς, εἶναι δυνατὸν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν βελτίωσιν ταύτην πρὶν ἢ ἀπαλλάξωμεν τὸν στρατὸν ἀπὸ τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐντελῶς ἀλλότρια τοῦ προορισμοῦ του καὶ τὰ ὁποῖα ἐκτελεῖ σήμερον; Εἶναι δὲ δυνατὸν ἡ ἀπαλλαγὴ αὕτη νὰ γείνῃ, ἐὰν δὲν ψηφισθῇ νόμος περὶ ἀστυνομίας, νόμος περὶ χωροφυλακῆς; Ὁμιλοῦμεν περὶ στρατοῦ καὶ περὶ βελτιώσεως στρατοῦ. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, ἐὰν ἡ κατάστασις ἡ κρατοῦσα μέχρι σήμερον ἐξακολουθήσῃ, ὑπάρχει τις ὁ ἐλπίζων, ὅτι δύναται ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ νὰ βελτιωθῇ; Ἐν ὅσῳ τὸ πλεῖστον τοῦ στρατοῦ ἀσχολῆται εἰς ἔργα ὅλως ἀλλότρια τοῦ προορισμοῦ του, ἐν ὅσῳ δ’ ἕνεκα τούτου συγκέντρωσις τοῦ στρατοῦ ἀποβαίνῃ ἀδύνατος, εἶναι δυνατὸν νὰ σκεφθῶμεν περὶ ὀργανισμοῦ καὶ περὶ ἐκπαιδεύσεως τοῦ στρατοῦ; Ἕν μόνον ζήτημα λοιπὸν μένει· τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὑπεβάλομεν εἰς τὴν ψήφισιν τῆς Βουλῆς, ὅπως ἀπαλλάξωμεν τὸν στρατὸν τῶν ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας σήμερον ἐκτελεῖ, τῶν ὅλως ἀλλοτρίων πρὸς τὸν σκοπόν του. Τὰ μέτρα ταῦτα εἶναι μέτρα, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο, ἄλλως κανονιζόμενα, νὰ προκαλέσωσι δαπάνην μικροτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν τὰ νομοσχέδια τὰ ὑφ’ ἡμῶν ὑποβληθέντα προκαλοῦσιν; Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο οὐδέποτε ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως συνεζητήθη. Καὶ μᾶς ἐπέκρινεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, ὅτι δὲν λαμβάνομεν τὸν λόγον πρὸς ὑποστήριξιν τῶν νομοσχεδίων μας, ἀλλ’ ὅτι διακόπτομεν. Τοῦτο εἶναι ὅλως ἀνακριβές. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐπὶ τῶν ζητημάτων τῶν συζητηθέντων κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην, κατὰ τὸ μέτρον τῶν δυνάμεών μας πάντοτε προσεπαθήσαμεν τὰ μέτρα ἡμῶν νὰ ὑποστηρίξωμεν. Θέλομεν ὅλοι στρατὸν, θέλομεν ὅλοι νὰ βελτιώσωμεν τοῦ στρατοῦ τὴν κατάστασιν. Ἀλλ’ ὅταν πρόκειται νὰ ὀργανώσωμεν χωροφυλακὴν, ὅπως ἀπαλλάξωμεν τὸν στρατὸν τῶν ἀλλοτρίων πρὸς τὸν σκοπόν του ὑπηρεσιῶν, τότε λέγετε: «σπαταλᾶτε!» Ὅταν προτείνωμεν σύστημα ἀστυνομικὸν, ὅπως ἀπαλλάξωμεν τὴν χωροφυλακὴν τῶν ἀστυνομικῶν καθηκόντων, τὰ ὁποῖα σήμερον ἐκτελεῖ, μᾶς ἀπαντᾶτε: «σπατάλη!» Ὅταν ἀναγράφωμεν πίστωσιν, ὅπως μετακαλέσωμεν ξένους ὀργανωτὰς, τότε ὁ κ. ἐκ Τυρνάβου Βουλευτὴς, μετὰ τοῦ κύρους τὸ ὁποῖον ἐπὶ στρατιωτικοῦ ζητήματος ἔχει, μετὰ τῆς εὐφραδείας, ἡ ὁποία τὸν διακρίνει, λαμβάνει ἀπὸ τὴν χεῖρα τοὺς ὀργανωτὰς, τοὺς ὁποίους μετακαλοῦμεν, τοὺς διευθύνει πρὸς τὰ Παραπήγματα, εἰσέρχεται ἐν αὐτοῖς, τοῖς δεικνύει τὰ ὅπλα, «τὰ ἀποτελοῦντα ἔπιπλα μουσείου», τοῖς δεικνύει τὴν ἔλλειψιν τὴν παντελῆ τῶν ὅπλων τοῦ πεζικοῦ, τοῖς δεικνύει τὴν ἔλλειψιν πυροβόλων, καὶ μετὰ τὸν περίπατον αὐτὸν μᾶς λέγει: «πρὸς τί οἱ ὀργανωταί; ἔχετε μέσα νὰ δώσητε εἰς τοὺς ὀργανωτὰς τὰ μέσα, ὅπως ἀγοράσωσιν ὅπλα, ὅπως προμηθευθῶσι πυροβόλα, ὅπως διὰ φρουρίων περιφρουρήσωμεν τὰ σύνορα;» Ἄς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τυρνάβου Βουλευτής, τοῦ ὁποίου τὴν ἀγόρευσιν, ὅτε ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς χωροφυλακῆς ἠγόρευε, μετὰ μεγάλης προσοχῆς ἤκουσα, νὰ παρατηρήσω αὐτῷ, ὅτι, καθ’ ὅσον γνωρίζω, τὰ τοῦ στρατοῦ εἰς δύο διαιροῦνται κατ’ ἀνάγκην χωριστὰ τμήματα, πρῶτον τὸ προσωπικὸν καὶ δεύτερον τὸ ὑλικόν. Δύνασθε νὰ ἔχητε τὸ λαμπρότερον ὑλικόν, δύνασθε νὰ ἔχητε τὸν καλλίτερον ὁπλισμόν, δύνασθε νὰ ἔχητε τὰ καλλίτερα πυροβόλα, ὅλα τοῦ τελευταίου συστήματος· ἐὰν τὸ προσωπικὸν ὑμῶν δὲν ᾖναι καλόν, ἐὰν ἐν τῷ στρατῷ ἡ πειθαρχία δὲν ὑπάρχῃ, ἐὰν στρατιωτικὸν πνεῦμα δὲν ὑπάρχῃ, ἐὰν ἡ ἐκπαίδευσις δὲν γίνηται τακτικῶς, εἰς οὐδὲν θέλει χρησιμεύσει τὸ ὑλικόν, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχητε. Διὰ τῶν ὀργανωτῶν, διὰ καλοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, δύνασθε τὸ προσωπικὸν νὰ παρασκευάσητε. Εἰς τὸ προσωπικὸν ἐκεῖνο, παρεσκευασμένον, ἐκπαιδευόμενον, γινῶσκον τὰ καθήκοντά του, ἀπὸ τοῦ ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ μέχρι τοῦ τελευταίου στρατιώτου, πειθαρχοῦν, ἐμφορούμενον ὑπὸ στρατιωτικοῦ πνεύματος, δόσατε καὶ κατάλληλα ὅπλα, δόσατε πυροβόλα, καὶ τότε ὁ στρατὸς αὐτὸς θέλει ἐπιτελέσει τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἡ πατρὶς περιμένει ἀπὸ αὐτόν. Ἀλλ’ ἂν ἡ ἀγορὰ τῶν ὅπλων, τῶν πυροβόλων, δὲν δύναται νὰ γείνῃ διὰ μιᾶς σήμερον, — καὶ δὲν δύναται βεβαίως νὰ γείνῃ οὔτε διὰ τῶν προτάσεων τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, τοῦ πρώτου λαβόντος τὸν λόγον, οὔτε διὰ τῶν ἑτέρων προτάσεων, τῶν μᾶλλον φαντασιωδῶν, τοῦ ἑτέρου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, — εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι μέχρι τῆς ἀγορᾶς τοῦ ὑλικοῦ τούτου πρέπει νὰ σταυρώσωμεν τὰς χεῖρας καὶ οὐδὲν νὰ πράξωμεν πρὸς ἐκπαίδευσιν τῶν στελεχῶν καὶ τοῦ στρατοῦ; Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς, Κύριοι, τὸ ὑλικόν, τὸ ὁποῖον ἐχρησίμευσε διὰ τὴν πρώτην ἡμῶν ἐπιστράτευσιν, τὸ ὑλικόν, τὸ ὁποῖον ἐχρησίμευσε διὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1897, ἠγοράσθη ἴσως διὰ τῶν οἰκονομιῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ; ἢ ἠγοράσθη κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς ἐνεργείας; Καὶ σημειώσατε ὅτι αἱ καταστροφαὶ ἡμῶν δὲν ὀφείλονται εἰς μόνον τὸ ὑλικόν, ἀλλ’ εἰς τὴν ἀτελῆ καὶ ἐλαττωματικὴν ἐκπαίδευσιν, εἰς τὴν ἔλλειψιν πειθαρχίας καὶ εἰς τὴν ἔλλειψιν στρατιωτικοῦ πνεύματος. Ἐγὼ φρονῶ, Κύριοι, ὅτι αἱ ἐπικρίσεις αἱ κατὰ τῶν νομοσχεδίων τῶν παρ’ ἡμῶν ὑποβληθέντων διατυπωθεῖσαι κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν ἦσαν δίκαιαι. Ἐγὼ ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας καθ’ ἣν ἔλαβον τὴν τιμὴν ν’ ἀπευθυνθῶ πρὸς τὴν Βουλήν, εἶπον, ὅτι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην θέλομεν ὑποβάλει, ἀποτελοῦσι τὸ πρῶτον βῆμα πρὸς τὴν ἀναμόρφωσιν ἐκείνην, τὴν ἐπιβαλλομένην ἐκ τῶν πραγμάτων· καὶ ὅταν ὁμιλῶ περὶ ἀναμορφώσεως, ἂς μὴ νομίσῃ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής, ὅτι θέλω νὰ λάβω τὸν τίτλον τοῦ ἀναμορφωτοῦ, ἀναιρῶν τὰς ὑπηρεσίας τῶν πρὸ ἐμοῦ διοικησάντων τὴν χώραν, οἱ ὁποῖοι βεβαίως ὑπηρέτησαν αὐτήν, οἱ ὁποῖοι βεβαίως προσεπάθησαν, ἵνα τὰ συμφέροντα αὐτῆς ὑπηρετήσωσιν, ἀλλ’ οὐδεὶς ἀμφιβάλλει, ὅτι μετὰ τὸν πόλεμον ἐπεβλήθησαν ἀνάγκαι, τὰς ὁποίας εἴτε ἡμεῖς, εἴτε οἱ διάδοχοι ἡμῶν, εἴτε οἱαδήποτε Κυβέρνησις θὰ ᾖναι ὑποχρεωμένη ν’ ἀντιμετωπίσῃ καὶ νὰ προσπαθήσῃ νὰ ὑπηρετήσῃ. Εἶπον ὅτι ἐν τῇ Συνόδῳ ταύτῃ θέλομεν ὑποβάλει νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θέλουσιν ἀποτελέσει τὸ πρῶτον βῆμα, καὶ ὅτι μετὰ τὴν ψήφισιν αὐτῶν, ἐν δευτέρᾳ Συνόδῳ, θέλομεν ὑποβάλει εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς τὰ μέτρα τὰ ἐπιβαλλόμενα πρὸς ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ στόλου, πρὸς ἐξυπηρέτησιν δι’ αὐτῶν τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς. Βεβαίως κατὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον θέλομεν ἀσχοληθῆ περὶ τοῦ στρατοῦ, βεβαίως ἐπιβάλλεται, ὅπως ἀσχοληθῶμεν περὶ αὐτοῦ· βεβαίως, ὅταν συνταχθῇ ὁ ὀργανισμὸς αὐτοῦ, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιτρέψωσι τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ὀργανισμοῦ τούτου. Ἀνεκοίνωσα καὶ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν καθαρὰ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἰδέας μου περὶ τούτου. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ὀπαδὸς τῶν ἰδεῶν, ἃς ἀνέπτυξεν ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος κηρύσσεται ἀναφανδὸν κατὰ πάσης φορολογίας. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι, ἀφοῦ μελετηθῇ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ θάρρος, ὅπως τὰς δυσκολίας ἀντιμετωπίσωμεν, καὶ πρέπει νὰ θέσωμεν εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς τὸ ἐρώτημα: Θέλομεν νὰ ἔχωμεν στρατόν; πρέπει νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς τὰς θυσίας, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλονται, ὅπως ἔχωμεν στρατόν. Δὲν θέλομεν νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς τὰς θυσίας ταύτας; ἂς μὴ ἐλπίσωμεν ὅτι δι’ οἰκονομιῶν ἀδυνάτων ἐπὶ οἰκονομικωτάτου προϋπολογισμοῦ δυνάμεθα νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτάς. Εἰς αὐτὰς θὰ ἐπαρκέσωμεν εἴτε διὰ νέας φορολογίας, εἴτε διὰ διαρρυθμίσεως τῆς ὑπαρχούσης φορολογίας κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ ἐπιτύχωμεν αὔξησιν τῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τὰς ἰδέας ἡμῶν, Κύριοι, θέλομεν διατυπώσει κατὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον διὰ σχετικῶν νομοσχεδίων. Διὰ σήμερον ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ ἀμυνθῶ κατὰ τῆς ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως ἀδίκου κατηγορίας, τῆς ὑπὸ τῶν ἀντιπάλων ἡμῶν ἐκτοξευθείσης, ὅτι οὐδὲν ἕτερον ἐπράξαμεν μέχρι τοῦδε ἢ νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς Νομοσχέδια σπατάλης καὶ δαπάνης. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§181ΝΕΓΡΗΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§182Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὔριον.

§183ΝΕΓΡΗΣ. Δύο λέξεις θέλω εἴπει. Λυποῦμαι πολὺ, ὅτι προεκάλεσα τὴν μῆνιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὑποδείξας αὐτῷ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ λογιστικοῦ νόμου. Ἂς βεβαιωθῇ, ὅτι οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ἐσκέφθην νὰ ἐπιδείξω ἐμαυτὸν ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ. Ἐὰν ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ φέρω τὴν συζήτησιν ἐπὶ τούτου, ἔπραξα τοῦτο διότι ὀφείλω ἐκ καθήκοντος, ὁσάκις βλέπω λάθος τι, νὰ τὸ ὑποδεικνύω. Δὲν ὑποθέτω ποτὲ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς, μὲ ὅλην τὴν ἔκτακτον αὐτοῦ ἱκανότητα, τὴν ὁποίαν περισσότερον ἴσως παντὸς ἄλλου ἀναγνωρίζω εἰς αὐτὸν, ἔχει τὴν ἀπαίτησιν, ὅτι εἶναι ἀλάνθαστος. Ἠθέλησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ μᾶς περιφέρῃ εἰς περίπατον εἰς Γαλλίαν, εἰς Ἰταλίαν, ὅπως μᾶς ἀποδείξῃ τὸ ὀρθὸν τῶν λόγων αὐτοῦ. Θὰ ἦτο πολὺ εὐχάριστον, τὴν στιγμὴν ταύτην τοῦ καύσωνος, νὰ κάμωμεν τὸν περίπατον αὐτόν· ἀλλ’ ἂς βεβαιωθῇ ὅτι δυστυχῶς εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ μένωμεν ἐν τῇ ξηρᾷ ἀτμοσφαίρᾳ τοῦ λογιστικοῦ νόμου. Οὐδὲν μᾶς χρησιμεύει τί γίνεται ἐν Γαλλίᾳ, οὐδὲν μᾶς χρησιμεύει τί γίνεται ἐν Ἰταλίᾳ. Ὁ λογιστικὸς νόμος ἐν ἄρθρῳ 3 εἶναι ῥητὸς, καὶ εὐθὺς ὡς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, θέλων νὰ δικαιολογήσῃ τὸν τρόπον τῆς ἀναγραφῆς τῶν εἰσπράξεων, ὡς γίνεται σήμερον, ἐστηρίχθη εἰς τὸν λογιστικὸν νόμον, ἔδωκε τὸν ἑξῆς καὶ μόνον λόγον, ὅτι ὁ φόρος τῆς σταφίδος εἶναι ἔγγειος, καὶ ἐπειδὴ εἶναι ἔγγειος, τὸ δικαίωμα ἀποκτᾶται κατὰ τὴν παραγωγήν. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο οὐδόλως ὠφελεῖ αὐτόν· διότι, ἐὰν παραδεχθῶμεν ὅτι τὸ δικαίωμα ἀποκτᾶται κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἐξαγωγῆς, ὀφείλει νὰ γείνῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπέδειξα· ἐὰν παραδεχθῶμεν ὅτι ἀποκτᾶται κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς παραγωγῆς, πάλιν ὀφείλει νὰ ἀναγραφῇ κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο καὶ μόνον ὁλόκληρος ἡ παραγωγή, ἐνῷ τοῦτο δὲν συμβαίνει. Ὥστε καὶ ἐν τῇ μιᾷ καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ περιπτώσει τὸ ἄρθρον 3 παραβιάζεται. Λυποῦμαι ὅμως πολύ, ὅτι δὲν ἀπήντησεν εἰς ζήτημα σπουδαιότατον, δὲν ἀπήντησε καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀνάγκας τοῦ τελωνείου Πειραιῶς. Τὸ ζήτημα τοῦτο, Κύριοι, ἔχει ὑψίστην σημασίαν. Μὴ λησμονῶμεν ὅτι ὅλοι οἱ ξένοι, οἱ ἐρχόμενοι εἰς Ἑλλάδα, διέρχονται διὰ τοῦ τελωνείου Πειραιῶς, μὴ λησμονῶμεν ὅτι τὸ τελωνεῖον Πειραιῶς εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν τοῦ ξενικοῦ ἐλέγχου, ἡ ἐντύπωσις δὲ εἰς πάντα ἐπισκεπτόμενον αὐτὸ εἶναι ἀληθῶς, ὅτι δὲν ἁρμόζει τοιαύτη κατάστασις εἰς ἔθνος πολιτισμένον. Εἶναι λοιπὸν ἐπάναγκες νὰ ἐπέλθῃ ἡ βελτίωσις ὅσον ἔνεστι τάχιον. Κονδύλια τὰ ὁποῖα εἴχομεν ἀναγράψει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ ἐπαυξήσωμεν τὸ τελωνεῖον, ἔχουσι διαγραφῆ. Ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι, ὅσον καὶ ἂν θεωρῶ ὑπέροχον τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἐν τούτῳ ἔχει κάμει λάθος, καὶ λάθος μέγα. Ἐπειδὴ δὲ εὑρίσκομαι εἰς τὸ ζήτημα τῶν τελωνείων, ὀφείλω νὰ εἴπω ἐπίσης, ὅτι ζήτημα σχετικὸν εἶναι τὸ ζήτημα τῶν ἀτμοτελωνίδων. Εὑρισκόμενος ἐν τῷ Ὑπουργείῳ εἶχον ἑτοιμάσει μελέτην πρὸς προμήθειαν τοιούτων. Βεβαίως τὸ ποσὸν τὸ ἀναγκαῖον θὰ ἦτο σημαντικόν. Ἴσως θὰ ἦτο 2,000,000 δρ. Ἀλλὰ βεβαίως διὰ τοιαύτης δαπάνης θὰ ἠδυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν εἰς τὰ τελωνεῖά μας διὰ τῆς καταδιώξεως τοῦ λαθρεμπορίου πολλαπλάσια, πολὺ περισσότερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς ἐκόστιζον αἱ ἀτμοτελωνίδες. Λυποῦμαι λοιπὸν πολὺ, ὅτι καὶ περὶ τούτου οὐδεμία ἔγεινε μνεία ἐν τῷ προϋπολογισμῷ· καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἀφῃρέθη ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὸ ποσὸν τῶν ἀτμακάτων, τὰς ὁποίας εἴχομεν τάξει χάριν τοῦ τελωνείου Πειραιῶς καὶ τῶν σπουδαιοτέρων τελωνείων τοῦ Κράτους. Οὐδένα διαφεύγει, ὅτι ἐν μέσῳ λιμένι τοῦ Πειραιῶς γίνεται λαθρεμπόριον, σχεδὸν ἐνώπιον τοῦ τελώνου, καὶ ἀδυνατεῖ οὗτος νὰ καταδιώξῃ αὐτὸ, ἕνεκεν ἐλλείψεως ἀτμακάτων. Ἕνεκα τῆς ὀργῆς, ὑφ’ ἧς κατείχετο ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἠθέλησε νὰ ἀνατρέξῃ εἰς τὰ διατάγματά μου δῆθεν τὰ ἀντισυνταγματικά. Λυποῦμαι ὅτι δὲν ἤθελησε νὰ τὰ συζητήσῃ κατὰ τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν τὰ ὑπέβαλε πρὸς ἔγκρισιν, ὅτε θὰ ἤμην μᾶλλον ἕτοιμος νὰ ἀπαντήσω. Τὴν σήμερον δὲν δύναμαι νὰ ἀντιληφθῶ ποῖον ἐξ ὅλων ἦτο ἀντισυνταγματικόν.

§184Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι ἀντισυνταγματικά. Ἐναντίον τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ.

§185Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ὀφείλω ὅμως, πρὶν τελειώσω, νὰ εἴπω δύο λέξεις καὶ περὶ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον χθὲς κατέθεσα. Σᾶς ὑπέδειξα, ὅτι τὸ πλεόνασμα τῆς χρήσεως τοῦ 1896 δὲν θὰ ἦναι 3,000,000, ἀλλὰ 10,000,000, ἢ 12,000,000. Τὰ πλεονάσματα ταῦτα τὰ ἀπεκτήσαμεν διὰ τῆς συνδρομῆς, διὰ τῆς ἀφοσιώσεως, διὰ τῶν κόπων τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους. Θεωρῶ λοιπὸν, ὅτι εἶναι ὑποχρέωσις ἐπιβεβλημένη, καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ Κράτος θέλει ἀπολαύσει ταῦτα, νὰ μὴ λησμονήσῃ ἐκείνους. Μετὰ μεγάλης μου δὲ λύπης ἤκουσα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν λέγοντος, ὅτι τὴν πρότασιν ταύτην δὲν τὴν εὑρίσκει δικαίαν.

§186ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ θὰ ἐπεθύμουν νὰ ὡμίλουν ὀλίγον ἐκτενέστερον ἐπὶ τοῦ θέματος, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω, ἂν ἡ παροῦσα ὥρα εἶναι κατάλληλος πρὸς τοῦτο.

§187ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσωμεν κατὰ τοιαύτην ὥραν.

§188ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ συναινέσωσιν εἰς τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως εἰς αὔριον.

§189Γ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Καὶ ἄλλοι θὰ λάβωσι τὸν λόγον, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἀπόψε νὰ τελειώσωμεν.

§190Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω ὅτι ὑπῆρξε καὶ ἓν εἶδος συνεννοήσεως, ἓν εἶδος κανονισμοῦ τῶν ἐργασιῶν μας, νὰ συνερχώμεθα εἰς τὰς 5 καὶ νὰ ἀπερχώμεθα ἐνωρίτερον.

§191ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως· δὲν πρέπει δὲ νὰ περιορισθῇ ἡ συζήτησις, διότι τὰ λεχθέντα ἔχουσιν ἀνάγκην ἀπαντήσεως.

§192Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Μάλιστα· ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ παραταθῶσιν ἐπὶ τοσοῦτον αἱ ἐργασίαι τῆς συνόδου, διότι ὅσοι τῶν κυρίων Βουλευτῶν δὲν ἔχουσι τὴν κατοικίαν των ἐν Ἀθήναις εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ ἀναχωρήσωσιν εἰς τὰς ἑστίας των.

§193ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ τὴν ἀνάγκην ταύτην τῶν κυρίων συναδέλφων· ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς σωματικὰς δυνάμεις ἐκείνων, πρὸς οὓς ἀνταγωνιζόμεθα.

§194ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναβάλωμεν.

§195ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ ἔρριψα τὴν ἰδέαν τῆς ἀναβολῆς ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι ὑπάρχουσιν ἀπέναντι ἡμῶν οὐχὶ ἄγριαι διαθέσεις, ἀλλὰ θὰ ἐξακολουθήσω, ἀφοῦ βλέπω ὅτι δυστυχῶς ὑπάρχουσιν αἱ διαθέσεις αἱ ἄγριαι.

§196Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως ἄγριαι διαθέσεις δὲν ὑπάρχουσιν, ἀλλὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὴν 12 Ἰουλίου· λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὅλοι οἱ κύριοι Βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ἐσκόπουν νὰ λάβωσι τὸν λόγον, ὅλοι, πλὴν ὑμῶν, ἠγόρευσαν, δὲν δύναταί τις δὲ νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι δὲν ἐγένετο ἀνάπτυξις ὅλων ἐκείνων τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνει ὁ προϋπολογισμός· δυνάμεθα μάλιστα νὰ εἴπωμεν, ὅτι καὶ πολλὰ τῶν νομοσχεδίων συνεζητήθησαν κατὰ τὸν προϋπολογισμόν· ἤδη ἠκούσαμεν συζητούμενον τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀστυνομίας, τὸ νομοσχέδιον περὶ νομῶν, τὸ νομοσχέδιον περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως...

§197Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν συνδέονται ταῦτα μὲ τὸν προϋπολογισμόν;

§198Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαίως συνδέονται, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα συνεζητήθησαν, ἠδύνασθε νὰ ἔχητε λάβει τὸν λόγον εἰς τὰς τρεῖς συζητήσεις αὐτῶν. Εὑρισκόμεθα, ἐπαναλαμβάνω, εἰς τὴν 12 Ἰουλίου, καὶ οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἐπείγονται νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας των· ὀρθὸν δὲ εἶναι νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὴν συζήτησιν. Ἐὰν ἡ συζήτησις δὲν εἶχεν εὐρέως ἐπεκταθῆ, μεθ’ ὅλας τὰς διαμαρτυρίας τῶν φίλων μου, ἤθελον παρακαλέσει αὐτοὺς νὰ παραμείνωσιν εἰσέτι ὀλίγας ἡμέρας. Ἀλλ’ ἡ συζήτησις τελείως ἐξηντλήθη.

§199ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἄν ἐβραδύνετε, κύριε Πρωθυπουργέ, βεβαίως ἡμεῖς δὲν εἴμεθα παραίτιοι τῆς βραδύτητος. Ἂν ἐφθάσαμεν εἰς τὴν 12 Ἰουλίου, βεβαίως τοῦτο κατὰ πρῶτον λόγον δύναται νὰ ἀποδοθῇ εἰς τὴν πέραν τοῦ δέοντος παράτασιν τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος. Καὶ ἂν ἀπησχολούμεθα ἐνταῦθα εἰς θέματα, ἅτινα δὲν συνδέονται πρὸς τὸν προϋπολογισμόν, οὐδὲ πρὸς τὰ ἄλλα κεφάλαια τοῦ προγράμματος, ὅπερ παραπονεῖται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἀναγνωρίζομεν, βεβαίως ἡμεῖς δὲν πταίομεν. Παραπονεῖται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι συζητοῦμεν εὐρέως, ἐπιλανθανόμενος, ὅτι συνήθως ὁ προϋπολογισμὸς συζητεῖται γενικῶς ἐπὶ 7 καὶ ἐπὶ 8 ἡμέρας, ἐνῷ ἡ εὐρύτης τῆς σημερινῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, περὶ ἧς εἶπεν, ἐξακολουθεῖ μόλις ἀπὸ χθές, βεβαίως δέ, ἂν συνήνει νὰ συνέλθωμεν αὔριον εἰς ἐξακολούθησιν, ἠθέλομεν δυνηθῆ καὶ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ περατώσωμεν καὶ τὰς λεπτομερείας αὐτοῦ καὶ τοὺς νόμους περὶ ἐσόδων καὶ ἐξόδων νὰ ψηφίσωμεν. Ἐκεῖνο, ὅπερ θέλω ἰδίως νὰ παρατηρήσω, εἶναι, ὅτι οἱ μέλλοντες νὰ ὁμιλήσωσιν εἰς τοιαύτην ὥραν ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἀξίωσι νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ κατάστασις ἡ σωματική, εἰς ἣν εὑρίσκονται, ἴσως διότι κατεπονήθησαν ἐκ τῶν συνεχῶν ἀγρυπνιῶν, ἴσως διότι ἦσαν προδιατεθειμένοι ἀσθενῶς. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν θέλω νὰ ἐπιμείνω περισσότερον, θὰ ὑποκύψω εἰς τὴν ἀνάγκην, ἀφοῦ καὶ Θεοὶ ἀνάγκα πείθονται...

§200Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπιμένετε εἰς τὴν ἀναβολήν;

§201ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ δὲν θὰ ζητήσω τὴν ἀναβολήν.

§202ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§203ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως;

§204ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πιστεύσατε ὅτι θέλω νὰ ἀποφύγω πᾶν ὅ,τι καθιστᾷ τραχυτέρας τὰς σχέσεις μεταξὺ τῶν δύο πτερύγων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐθεώρησεν, ὅτι ἡ διεθνὴς ἐπιτροπὴ ἡ οἰκονομική, ἥτις μελετήσασα τὰ οἰκονομικὰ τῆς Ἑλλάδος διερρύθμισε τὰ κατ’ αὐτὰ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐλέγχου, δὲν εἶχε φῶτα καὶ πεῖραν τόσην, ὥστε νὰ ἐπιβάλληται ἡ γνώμη αὑτῆς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔκρινε πεπλανημένας τὰς ὑπ’ ἐμοῦ προταθείσας γνώμας. Ἐξετίμησε μὲν τὰς λεπτομερείας, αἵτινες ἐξετέθησαν ἐνταῦθα, δὲν κατενόησεν ὅμως πρὸς ποῖον σκοπὸν αὗται ἀνεπτύχθησαν. Ὁμιλῶν πρὸς λύσιν τῆς ἀπορίας ταύτης αὐτοῦ, θέλω λάβει τὸ ἐνδόσιμον νὰ ἀπαντήσω συντόμως καὶ πρὸς ὅσα ἐπὶ τοῦ θέματος λεπτομερῶς ἐξέθηκεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἡ ἐπιτροπὴ ἡ διορισθεῖσα δυνάμει τῆς συνθήκης, ἐπωφεληθεῖσα καὶ ἐκ προγενεστέρας ἐργασίας ἑνὸς τῶν μελῶν αὐτῆς, ἐνέκυψεν εἰς τὴν μελέτην τῶν οἰκονομικῶν τῆς Ἑλλάδος κατὰ τρόπον, ὅστις παρέσχεν εἰς αὐτὴν πᾶσαν εὐκολίαν, ἵνα σχηματίσῃ γνώμην στηριζομένην ἐπὶ τῶν δημοσίων βιβλίων τῆς Ἑλλάδος, ἐπὶ πασῶν τῶν πληροφοριῶν τῶν συνηθροισμένων ὑπὸ τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας τῆς Ἑλλάδος. Ἡ ἐργασία τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, γενομένη τοῦτο μὲν ἵνα ἀσφαλίσῃ τοὺς δανειστάς, ὅσον οἷόν τε πλειότερον, τοῦτο δὲ ἵνα ἀσφαλίσῃ εἰς τὸ Κράτος, ὅπερ προέκειτο νὰ σωθῇ ἐκ τῆς καταστροφῆς, τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα πρὸς συντήρησιν αὐτοῦ μέχρις οὗ ἐπέλθῃ ἡ ἐπανόρθωσις, ἡ ἐργασία τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης εἶναι ἐργασία διαφωτιστική, καὶ τοσούτῳ μᾶλλον ἀξία προσοχῆς, καθ’ ὅσον προέρχεται ἀπὸ ξένων, ὧν τὰς γνώμας πρέπει πάντοτέ τις νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν, προκειμένου νὰ κανονίσῃ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ πορείαν ἐν σχέσει πρὸς τὴν πλασθεῖσαν νέαν κατάστασιν. Οἱ προϋπολογισμοί, οἱ καταρτισθέντες πρὸς καθοδήγησιν τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ τὰ συμπεράσματα, εἰς ἃ ἔφθασαν οἱ μελετήσαντες τὰ οἰκονομικὰ τῆς Ἑλλάδος, δεικνύουσιν, ὅτι κατὰ τὴν πεποίθησιν αὐτῶν ἀπαιτεῖται ἐργασία διαρρυθμιστικὴ τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων ἑξαετής, μεθ’ ἣν μόνον θέλομεν φθάσει εἰς τὴν κανονικὴν λειτουργίαν ἐσόδων καὶ ἐξόδων. Ὑπῆρξεν ἀνάγκη νὰ διαιρεθῇ ὁ προϋπολογισμὸς εἰς δύο, καὶ τμῆμα αὐτοῦ σπουδαῖον ἀπεχωρίσθη ὑπὲρ τῶν δανειστῶν, ἐξητάσθη δὲ, ἂν τὸ ὑπόλοιπον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς συνήθεις ἀνάγκας τῆς διοικήσεως τοῦ τόπου. Πρὸς τοῦτο ἐξηρευνήθη τὸ παρελθὸν, καὶ ἐζητήθη νὰ εὑρεθῇ ὁ μέσος ὅρος τῶν δαπανῶν, κατὰ λόγον τῶν ἀπολύτως ἀναγκαίων εἰς διοίκησιν τῆς Ἑλλάδος, τιθεμένης κατὰ μέρος πάσης ἐκτάκτου δαπάνης ἐπὶ τοῦ παρόντος· διότι δὲν ἐκρίθη δυνατὸν ἐξ ἀσθενοῦς προϋπολογισμοῦ νὰ γίνωνται ἔκτακτοι δαπάναι, καθ’ ὃν χρόνον ἀπαιτεῖται πάντως νὰ πληρωθῶσι τὰ χρέη τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐν ταὐτῷ νὰ ζήσῃ ἡ Ἑλλάς. Ἔχω ἐνταῦθα τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης, ἐξ ἧς ἀποδεικνύεται, ὅτι ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ὁ μέσος ὅρος τῶν ἐξόδων τῆς διοικήσεως τῶν ἐτῶν 1892 ἕως 1896, ὅστις ἀπολήγει εἰς 61,951,326 δραχμάς, καὶ ὅτι εἰς τὸν μέσον τοῦτον ὅρον προσετέθησαν καὶ 1,300,000 ἔτι λόγῳ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, διότι ἀνεγνωρίσθη, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τῶν νόμων τούτων, ὄντων τότε ὑπὸ ἐκτέλεσιν, ἀπῄτει τὴν προσθήκην ταύτην εἰς τὰ πρότερον ἔξοδα, τὰ ἀνελθόντα εἰς τὸ ἄνω κατὰ μέσον ὅρον ποσόν. Οὕτω δ’ ἀπετελέσθη τὸ ποσὸν τῶν 63,251,326, ὅπερ ἐθεώρησεν ἡ ἐπιτροπὴ ἐπαρκοῦν πρὸς ζωάρκειαν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος. Ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὸ οὕτως ἐξ ὑπολείμματος προσδιωρισμένον ἡμῖν ποσὸν, κατ’ αὐτὸ βεβαίως πρέπει νὰ κανονίσωμεν τὰ τῆς πορείας ἡμῶν τῆς οἰκονομικῆς, προσέχοντες εἰς τὴν ὑπόδειξιν τὴν δοθεῖσαν, ἀφοῦ ἐκ τῶν πραγμάτων ὁ περιορισμὸς τῶν δαπανῶν καθίσταται ὑποχρεωτικός. Ταῦτα ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν, πρέπει νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς τὰ τῆς πολιτείας ἡμῶν τῆς οἰκονομικῆς καθ’ ὑπόδειγμα τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὃν συνέταξαν ἐκεῖνοι, οἵτινες προσδιώρισαν ἡμῖν τὰ ἐκ τῶν ἡμετέρων δαπανητέα. Ἀλλὰ τί συμβαίνει σήμερον; Ἀπεδείχθη ἐκ τῶν πραγμάτων ἡ κατάστασις ἡμῶν ἡ οἰκονομικὴ ὑγιεστέρα παρ’ ὅ,τι ὑπέθεσαν οἱ ξένοι, παρ’ ὅ,τι ἐπιστεύομεν καὶ ἡμεῖς αὐτοί· εἶπον δὲ, ὅτι τοῦτο εἶναι εὐτύχημα, διότι οὕτως ἐπιτρέπεται ἡμῖν ἀπὸ τοῦ ἐπιόντος ἔτους νὰ ἴδωμεν τὰ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους εἰσερχόμενα εἰς κανονικὴν λειτουργίαν, ἀπὸ τοῦ προσεχοῦς ἔτους νὰ ἔχωμεν προϋπολογισμὸν καὶ νὰ δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῆς ἐν τῷ μέλλοντι ἐθνικῆς ἐργασίας. Ἀλλὰ διότι ἔχομεν τοῦτο τὸ εὐτύχημα, ἐπιτρέπεται νὰ ἐπιδοθῶμεν εἰς δαπάνας αὐξήσεως μισθῶν καὶ ἄλλης πολυτελείας, παραβλέποντας τὰς ἄλλας ἀνάγκας, τὰς πολλῷ σπουδαιοτέρας; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίσθη, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ λειτουργήσῃ ἡ διοίκησις διὰ τῶν 66,000,000, ὅσα προσδιωρίσθησαν ὑπ’ ἐμοῦ ὡς ἐπαρκῆ. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἀπεδείχθη, ὅτι ὁ μέσος ὅρος τῶν διοικητικῶν δαπανῶν ἐπὶ πενταετίαν εἶναι 62,000,000 περίπου, τῇ προσθήκῃ δ’ ἑτέρων 1,300,000 διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ τὴν ἀστυνομίαν ἀνεβιβάσθησαν εἰς 63,000,000, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι 66,000,000, εἰς ὅσα ἐγὼ ἀναβιβάζω ἐπὶ τὸ εὐρύτερον τὴν δαπάνην διὰ τὰς διοικητικὰς ἀνάγκας, δὲν εἶναι ἐπαρκῆ; Εἰς 64½ ἑκατομμύρια ἀνέβησαν αἱ δαπάναι αὗται ἐν ἔτει 1895, μόνον δὲ ἐν ἔτει 1896 ἔφθασαν εἰς τὰ 67. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἠπόρησε, πῶς, ὑπαρχούσης τῆς ἀνάγκης ν’ ἀποχωρισθῶσιν ἀπὸ τοῦ στρατοῦ αἱ ὑπηρεσίαι αἱ ξέναι πρὸς τὸν προορισμὸν αὐτοῦ, εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς ν’ ἀμφισβητῶμεν τὴν ἀναγκαίαν δαπάνην ὑπὲρ τῆς χωροφυλακῆς, ὑπὲρ τῆς ἀστυνομίας· ἡ ἀπάντησις εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν δίδεται ὑπὸ τῶν πράξεων αὐτῶν ἐκείνων, ἐξ ὧν παράγει τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ καταγωγήν. Ἐκεῖνος, ὅστις ἐφρόντισε πρῶτος περὶ ἀπυχωρισμοῦ τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν ξένων ἀπὸ τοῦ κυρίου σκοποῦ τοῦ στρατοῦ, ἐκεῖνος ἐσκέφθη ἐνδελεχῶς περὶ τοῦ θέματος· ἀλλὰ ἐκεῖνος ἀντελήφθη ὀρθῶς, ὅτι ἡ Ἑλλὰς διὰ τοῦ ποσοῦ, ὅπερ αἱ μικραὶ αὐτῆς οἰκονομικαὶ δυνάμεις ἐπιτρέπουν νὰ διαθέσῃ ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ νὰ διατηρήσῃ ἀστυνομίαν καὶ χωροφυλακὴν ἀρτίας· πεισθεὶς δὲ εἰς τὴν ἀνάγκην, παρῄτησε τὸ σύστημα τῆς χωροφυλακῆς τῆς ἐξ ἐθελοντῶν καταρτιζομένης, καὶ προσέδραμεν εἰς τοὺς κληρωτούς. Δι’ αὐτὸν τοῦτον τὸν λόγον ἠναγκάσθη νὰ νομοθετήσῃ τὸ ἰσχύον σύστημα τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, δι’ οὗ παρείχοντο εἰς τὸ Κράτος ὅσῳ τὸ δυνατὸν πλείονα τὰ ἀγαθὰ ὑπὲρ τῆς δημοσίας τάξεως ἀποτελέσματα διὰ τῆς ὅσον οἷόν τε ὀλιγωτέρας μισθοδοσίας καὶ δαπάνης. Διὰ τοιαύτης οἰκονομικῆς διευθετήσεως ἐπεδίωξε τὸν χωρισμὸν τοῦ στρατοῦ ἀπὸ τῶν ἔργων τῶν ἀστυνομικῶν, τὸν περιορισμὸν αὐτοῦ εἰς τὰ ἔργα τῆς στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλ’ αἱ ἀνάγκαι αἱ ἀστυνομικαὶ ἐν Ἑλλάδι ἀπεδείχθη, ὅτι ἀπαιτοῦσι δύναμιν πολὺ μείζονα τῆς διατιθεμένης νῦν. Πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς εὑρέσεως αὐτῆς ἤθελον ἐννοήσῃ, ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐφρόντιζε νὰ διευθετήσῃ τὰ πράγματα οὕτως, ὥστε νὰ αὐξήσῃ μὲν τὴν σήμερον ὑπὲρ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας καὶ τῶν ἀστυνομικῶν σκοπῶν διατιθεμένην δύναμιν, ἀλλὰ κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ μὴ προστεθῶσιν ἀδικαιολογήτως, ὡς ἐγένετο, 5,000,000 εἰς τὰ ἤδη δαπανώμενα ὑπὲρ τῆς ἀστυνομίας καὶ τῆς χωροφυλακῆς. Τοῦτο τὸ γενόμενον θεωρῶ ὅτι δὲν ἐγένετο ἐκ προνοίας τελεσφόρου. Τοῦτο θεωρῶ ὅτι συνεπάγεται ἀσύγγνωστον ἀφαίρεσιν χρημάτων ἀπὸ τῶν ἄλλων, τῶν κυρίων ἀναγκῶν τοῦ στρατοῦ, ἀφαίρεσιν ἥτις δὲν ἔπρεπε νὰ γείνῃ. Οἱ ἀσχοληθέντες εἰς τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπίτροποι εἶχον ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αἱ δυνάμεις τῆς χώρας ἐπιτρέπουσιν αὔξησιν φορολογίας μέχρι τριῶν καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίων, ὅτι δὲ ἡ κανονικὴ προσαύξησις θέλει προσθέσει ἐντὸς πενταετίας πρὸς τῷ προϊόντι τῶν σημερινῶν προσόδων τρία ἔτι ἑκατομμύρια. Εἰς τὸ πλεόνασμα τοῦτο τῶν 6½ ἑκατομμυρίων καὶ ἄνευ τῆς ἄλλης αὐξήσεως, ἣν ἀπέδειξαν πιθανωτάτην τ’ ἀποτελέσματα τοῦ 1898, ἀπέβλεψα, ὅτε εἶπον, ὅτι τὸ περίσσευμα ἔδει νὰ χρησιμοποιηθῇ εἰς τὸν διπλοῦν σκοπόν, ὃν προσδιώρισα, ἀλλὰ δὲν ἠξίωσε νὰ ἐξετάσῃ περισσότερον ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ὅτε δὲ Κράτος, ὡς τὸ Ἑλληνικόν, ἔχον προϋπολογισμὸν 100 ἑκατομμυρίων, ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι προσεχῶς δύναται νὰ ἔχῃ πλεόνασμα οὐ μόνον 6½ ἑκατομμυρίων ἐκ τε προσαυξήσεως καὶ νέας διευθετήσεως φορολογικῆς, ἀλλὰ καὶ ἑτέρων 6,000,000, δηλαδὴ κεφάλαιον ἐλεύθερον μετὰ τὰς ἀπαραιτήτους διοικητικὰς δαπάνας 12,500,000, εἶναι προφανές, ὅτι δύναται, ἂν θέλῃ, νὰ ἀρυσθῇ—καὶ ἔχει ποῦ νὰ ἀρυσθῇ, καταλλήλως διευθετοῦν τὰ πράγματα αὐτοῦ,—δυνάμεις, ἵνα προβῇ εἰς ἵδρυσιν ταμείου, σκοπὸν ἔχοντος τὴν ἀπολύτρωσιν τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τοῦ ἐλέγχου, καὶ εἰς ἔργα ἐπανορθωτικὰ τῆς στρατιωτικῆς καταστάσεως, προμήθειαν ὑλικοῦ, εἰδῶν ὁπλισμοῦ κλπ. Ταῦτα ὑπέδειξα ἀγορεύσας, καὶ δὲν ἐπίστευον ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ εἴπω ταῦτα ἐκ νέου, ὅπως κατανοηθῶσιν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλει πράξει ἔργον ἄριστον, ἂν κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον θέσῃ εἰς κίνησιν τὴν φιλοτιμίαν ἑαυτοῦ τε καὶ τῶν συναδέλφων αὐτοῦ, ὅπως παρουσιάσῃ εἰς τὴν Βουλὴν σύστημα πολιτικῆς ἐνεργείας διάφορον ἐκείνου, οὗτινος σήμερον ἐνταῦθα ἔδωκε δείγματα. Αἱ ὑποδείξεις ἡμῶν ἀποβλέπουσιν εἰς τὸ προσεχὲς μέλλον, καὶ ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶναι ἀληθῶς ἕτοιμος νὰ ἐργασθῇ πρὸς ἐπανόρθωσιν τῶν κακῶς ἐχόντων, ἂς ἐργασθῇ οὕτως, ὥστε νὰ πείσῃ ἡμᾶς, ὅτι δὲν νομοθετεῖ μόνον περὶ αὐξήσεως μισθῶν, ἀλλ’ ὅτι προβαίνει εἰς τὸ ἐπανορθωτικὸν ἔργον διαχειρίζων τὸν προϋπολογισμὸν μετὰ πάσης οἰκονομίας. Εἰς τὴν προσεχῆ σύνοδον τῆς Βουλῆς, ἐὰν τοιαῦτα πράξωσιν, εἶμαι ἕτοιμος νὰ ἀναγνωρίσω εἰς αὐτοὺς, ὅτι ἐξεπλήρωσαν τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκον.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος εἶναι ἐγγεγραμμένος. Κηρύσσω τὴν συζήτησιν περατωμένην. Εἰσερχόμεθα εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων. Κεφάλαιον Αʹ. «Ἄμεσοι φόροι». (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–16, ὡς ἔχουσι).

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 17. «Φόρος ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων». Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ δηλώσεώς του προσθέτει εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο δρ. 250,000. Ἀνέρχεται δ’ οὕτω τὸ ποσὸν εἰς δραχ. 2,480,000. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 17 μετὰ τῆς ἀνωτέρω προσθήκης. Μεθ’ ὃ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα).

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου Αʹ δρ. 20,077,800. (Γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον Βʹ. «Φόροι καταναλώσεως». Ἄρθρον 1. «Τελωνειακὸς δασμὸς εἰσαγωγῆς». Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ δηλώσεώς του προσθέτει δραχμὰς 1,000,000. Αὐξάνεται δ’ οὕτω τὸ ποσὸν εἰς δρ. 31,000,000. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 μετὰ τῆς ἀνωτέρω προσθήκης. Μεθ’ ὃ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου Βʹ ἐκ δρ. 38,395,000. Ἀκολούθως γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον Γʹ, «τέλη καὶ δικαιώματα», ἐκ δρ. ἐν ὅλῳ 19,209,900).

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον Δʹ. «Μονοπώλια». (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–4, ὡς ἔχουσι).

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5. «Ἀντίτιμον πωλουμένου καὶ χορηγουμένου τοῖς δήμοις Λευκάδος ἅλατος». Διὰ δηλώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν προστίθενται δραχμαὶ 40,000, ἀναβιβαζομένου οὕτω τοῦ ποσοῦ εἰς δρ. 2,452,000. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5 μετὰ τῆς ἀνωτέρω προσθήκης, ὡς καὶ τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου Δʹ ἐκ δραχμῶν 11,940,500. Ἀκολούθως γίνονται δεκτά, κατ’ ἄρθρον καὶ ἐν ὅλῳ, τὰ λοιπὰ κεφάλαια τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων, ὡς καὶ τὸ ὅλον αὐτοῦ ἐκ δρ. 107,085,658).

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους 1899. (Γίνεται δεκτόν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§212Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναβάλωμεν τὴν ἐπιψήφισιν τῶν ἐξόδων δι’ αὔριον.

§213ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ζητῶ καὶ ἐγὼ τὴν ἀναβολὴν εἰς αὔριον.

§214Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ζητοῦμεν τὴν ἀναβολὴν, καὶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Ι. Μπακοπούλου καὶ Β. Σαμοΐλη, ὡς ψηφολεκτῶν, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας, καὶ εἶτα ἡ διαλογή).

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 143, ἐξ ὧν 19 ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς, 123 κατ’ αὐτῆς καὶ 1 ἠρνήθη ψῆφον. Ἑπομένως ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς ἀπερρίφθη. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους. (Γίνεται δεκτὸς κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον, ὡς ἐτροποποιήθη διὰ δηλώσεων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Εἶτα γίνεται δεκτὸς ὁ προϋπολογισμὸς τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, ὡς ἐτροποποιήθη διὰ δηλώσεων τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ. Ὡσαύτως γίνεναι δεκτὸς, κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον, ὡς ἐτροποποιήθη διὰ δηλώσεων τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου. Ἀκολούθως γίνεται δεκτὸς, κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον, ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ὡς ἐτροποποιήθη διὰ δηλώσεων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν).

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προϋπολογισμὸς ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. (Γίνονται δεκτὰ κατ’ ἄρθρον καὶ ἐν ὅλῳ τὰ κεφάλαια 1–11, ὡς ἐτροποποιήθησαν διὰ δηλώσεων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν).

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 12. «Συνδρομὴ εἰς Συλλόγους». (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–8, ὡς ἔχουσι).

§219Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Παρακαλῶ νὰ προστεθῇ ἄρθρον 9 «Συνδρομὴ ὑπὲρ τοῦ Ἐπικούρου Συνδέσμου Σωτῆρος» δρ. 2,000. Ὡσαύτως ἄρθρον 10 «Συνδρομὴ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Φιλοτέχνων» δρ. 500. Προσέτι ἄρθρον 11 «Συνδρομὴ εἰς τὴν Φιλαρμονικὴν Ἑταιρείαν Ζακύνθου» δρ. 200. Καὶ ἄρθρον 12 «Συνδρομὴ εἰς τὸν Σύλλογον Παρνασσὸν» δρ. 500.

§220Ι. Γ. ΛΑΠΠΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, εἰς τὸν Σύλλογον «Παρνασσὸν» νὰ δοθῶσι 1000 δραχμαὶ, ὅσαι πάντοτε ἐδίδοντο.

§221Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Τὴν αὐτὴν σύστασιν κάμνω καὶ ἐγὼ, διότι ὁ «Παρνασσὸς» εἶναι ὁ μόνος Σύλλογος, ὅστις παρέχει ἐκδουλεύσεις εἰς τὸ ἔθνος ὁλόκληρον, ἔν τε τῷ ἐσωτερικῷ καὶ τῷ ἐξωτερικῷ.

§222Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Πολὺ καλά. Ἄς αὐξηθῇ τὸ ποσὸν εἰς δραχ. 1000.

§223Α. ΠΕΤΑΛΑΣ. Νὰ δοθῇ βοήθημα καὶ εἰς τὴν ἑταιρείαν «ὁ Ἑλληνισμός». Αὐτὴ ἐργάζεται εἰς τὴν Μακεδονίαν ὡς οὐδεὶς ἄλλος.

§224Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν Φιλαρμονικὴν Τριπόλεως δίδονται πολὺ ὀλίγαι 200 δραχμαί. Νὰ δοθῶσι, κύριε Πρωθυπουργὲ, 500. (Γίνονται δεκτὰ τὰ προστεθέντα, ὡς ἄνω, ἄρθρα 9–12, ὡς καὶ τὸ ὅλον τοῦ κεφαλ. 12 ἐκ δραχ. 7,700. Ὡσαύτως γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 13 «Ταχυδρομεῖα καὶ Τηλεγροφεῖα», κατ’ ἄρθρον καὶ ἐν ὅλῳ, ὡς ἐτροποποιήθη διὰ δηλώσεων τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ. Ἀκολούθως δὲ καὶ τὰ λοιπὰ κεφάλαια, ὡς καὶ τὸ ὅλον τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀνερχόμενον οὕτω εἰς δραχμὰς 13,047,515.08).

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προϋπολογισμὸς ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. (Γίνονται δεκτὰ, κατ’ ἄρθρον καὶ ἐν ὅλῳ, τὰ κεφάλαια 1–11, ὡς ἐτροποποιήθησαν διὰ δηλώσεων τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ).

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 12. «Συνδρομαὶ καὶ βοηθήματα». Ἄρθρον 1. «Συνδρομαὶ εἰς συλλόγους καὶ ἑταιρείας δρ. 10,300».

§227Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ τὸ ἀναγεγραμμένη πίστωσις εἰς τὸ κεφάλαιον 12 ὑπὲρ τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς Ἑταιρείας 16,000 δραχμῶν, διὰ τῶν ὁποίων συντηροῦνται τὰ Παρθεναγωγεῖα Πατρῶν καὶ Κερκύρας καὶ μένει καί ποσόν τι ὑπὲρ τοῦ Ἀρσακείου. Ἡ πίστωσις αὕτη παραδόξως διεγράφη ἐκ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμοῦ. Εὐτυχῶς εἶναι παρὼν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ὅστις εἶναι καὶ Πρόεδρος τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς Ἑταιρείας, ὑπὲρ πάντα ἄλλον ἁρμόδιος νὰ ἀναπτύξῃ τὴν ἀνάγκην τῆς πιστώσεως ταύτης. Ἀλλὰ καὶ ἐγὼ λέγω, ὅτι, ἐὰν δὲν ἐγγραφῇ ἐκ νέου ἡ πίστωσις τῶν 16,000 δραχμῶν, βεβαίως τὸ παρθεναγωγεῖον τῶν Πατρῶν ὡς καὶ τὸ τῆς Κερκύρας θὰ κλεισθοῦν.

§228Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ βοήθημα, τὸ ὁποῖον δίδεται εἰς τὴν Φιλεκπαιδευτικὴν Ἑταιρείαν, ἦτο ἤδη ἐγγεγραμμένον εἰς τὸν πρῶτον προϋπολογισμὸν, τὸν συνταχθέντα ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῆς ἐγγραφῆς ταύτης ἡ διοίκησις τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς Ἑταιρείας ἐξηκολούθησε τὰς δαπάνας διὰ τὰ διδασκαλεῖα τόσον ἐδῶ, ὡς καὶ ἐν Πάτραις καὶ Κερκύρᾳ. Δυσκόλως δὲ θὰ δυνηθῇ ἄνευ τῆς ἐπιχορηγήσεως τοῦ Δημοσίου νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συντήρησιν τῶν διδασκαλείων ἐν Πάτραις καὶ Κερκύρᾳ, διότι, ὅπως ὅλα τὰ ἄλλα καταστήματα, καὶ ἡ Φιλεκπαιδευτικὴ Ἑταιρεία ὑπέστη ζημίας, οἱ δὲ πόροι αὐτῆς δὲν ἀρκοῦσι νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς δαπάνας τῆς συντηρήσεως τοῦ ἐνταῦθα Ἀρσακείου καὶ τῶν δύο ἄλλων Παρθεναγωγείων. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἀναγνωρίζων τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ Κράτους διὰ τὸ 1899, θὰ συγκατατεθῇ νὰ ἀναγράψῃ τὴν πίστωσιν τοῦ βοηθήματος, τὸ ὁποῖον δίδεται τῇ Φιλεκπαιδευτικῇ Ἑταιρείᾳ χάριν τῆς λειτουργίας τῶν διδασκαλείων αὐτῆς, ἅτινα παρέχουσι γενικὴν ὠφέλειαν εἰς τὸ Κράτος.

§229Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ νὰ ἐγγραφῇ ἡ πίστωσις, διότι εἶναι δικαιοτάτη.

§230ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Τὸ Ἀρσάκειον Πατρῶν ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐπιχορηγήσεως παρὰ τοῦ Δημοσίου εἰς τὴν Φιλεκπαιδευτικὴν Ἑταιρείαν ἐλειτούργει κατὰ τὰ 1891, 1892, 1893 καὶ 1894, ἐπίσης καὶ τὸ Ἀρσάκειον ἐν Κερκύρᾳ ἄνευ ἐπιχορηγήσεως ἐλειτούργει καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ χρονικὸν διάστημα, καὶ δὴ ἐν ἀνταγωνισμῷ πρὸς ὅλα τὰ ἄλλα ἐκπαιδευτήρια, τὰ ὁποῖα εἶχον δικαίωμα καὶ αὐτὰ νὰ μορφώσωσι διδασκαλίσσας. Ἀπὸ τοῦ 1895 ἀπενεμήθη εἰς τὴν Φιλεκπαιδευτικὴν Ἑταιρείαν τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τῆς μορφώσεως τῶν διδασκαλισσῶν, διὰ τὸ προνόμιον δὲ τοῦτο ηὔξησεν ἐπαισθητῶς ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητριῶν της. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἔχει αὐτὸ τὸ προνόμιον, ἡ Κυβέρνησις εἶναι πρόθυμος νὰ ἐξακολουθήσῃ δίδουσα τὸ ἐπιχορήγημα, ὑπὸ τὸν ἑξῆς ὅμως ὅρον, ἤτοι αἱ μαθήτριαι αἱ φοιτῶσαι εἰς τὰ διδασκαλεῖα τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς Ἑταιρείας νὰ μὴ πληρώνωσι δίδακτρα· διότι, ὅταν τὸ Κράτος πληρώνῃ τὴν δαπάνην τῆς συντηρήσεως τῶν διδασκαλείων αὐτῆς, δύναται νὰ ἔχῃ τὴν ἀξίωσιν νὰ μὴ πληρώνουν δίδακτρα αἱ φοιτῶσαι εἰς αὐτὰ, ὅπως τοῦτο συμβαίνει καὶ εἰς τὰ διδασκαλεῖα τῶν ἀρρένων. Ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦτον θὰ ἐδεχόμεθα ν’ ἀναγράψωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν ἐπιχορήγησιν, ἀλλ’ οἱ κύριοι τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς Ἑταιρείας, ἧς πρόεδρος εἶναι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, θέλουσι νὰ λαμβάνωσι καὶ τὴν ἐπιχορήγησιν καὶ τὰ δίδακτρα. Ἐντεῦθεν ἡ διαφωνία μας.

§231Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ Φιλεκπαιδευτικὴ Ἑταιρεία, ἧς ἀπὸ τινος καιροῦ τυγχάνω Πρόεδρος, ἔχει τὴν ἐντολὴν, τὸ καθῆκον τῆς μορφώσεως διδασκαλισσῶν ὄχι ἀπὸ τοῦ 1895, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ 1865...

§232ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀπὸ τοῦ 1861.

§233ΕΤΕΡΟΙ. Ἀπὸ τοῦ 1844.

§234Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. .. Μοὶ ἔκαμε δ’ ἐντύπωσιν τὸ διάταγμα τοῦ Βασιλέως Ὄθωνος, τὸ ὁποῖον ἔλεγεν, ὅτι «ὅσας δοκιμὰς ἐκάμαμεν διὰ νὰ μορφώσωμεν διδασκαλίσσας, ἀπέτυχον, μόνον δὲ διὰ τοῦ Ἀρσακείου δυνάμεθα νὰ προσδοκῶμεν τὴν μόρφωσιν, καὶ ὑπὸ ἠθικὴν καὶ ὑπὸ πνευματικὴν ἔποψιν, διδασκαλισσῶν καταλλήλων πρὸς ἐκπαίδευσιν τῶν κορασίων, καὶ πρὸς μόρφωσιν καὶ ἠθικοποίησιν τοῦ γυναικείου φύλου». Σήμερον τὸ Ἀρσάκειον, ἐὰν εὑρίσκετο εἰς εὐπορίαν, ὡς νομίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, βεβαίως δὲν ἤθελε ζητήσει νὰ τῷ χορηγηθῇ βοήθημα παρὰ τοῦ Δημοσίου. Ἀλλὰ τὰ ἐπανειλημμένα ἀτυχήματα, ἅτινα ἐπῆλθον εἰς τὸν τόπον, ἐζημίωσαν καὶ τὴν Φιλεκπαιδευτικὴν Ἑταιρείαν. Δὲν ἐπαρκεῖ δ’ αὕτη σήμερον διὰ τῶν ἰδίων αὐτῆς πόρων, ἵνα διατηρήσῃ τό τε Ἀρσάκειον καὶ τὰ διδασκαλεῖα Πατρῶν καὶ Κερκύρας.

§235ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, ὅτι χορηγοῦνται 20,000 δραχμαί, οὐχὶ 10,000, ὑπὸ τὸν ὅρον ἵνα αἱ μαθήτριαι τῶν διδασκαλείων φοιτῶσιν δωρεάν.

§236Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως θέτει ἕνα ὅρον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ Φιλεκπαιδευτικὴ Ἑταιρεία δύναται νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον. Ἀλλὰ κατὰ τίνα τρόπον θὰ γείνῃ τοῦτο καὶ ἐπὶ τίνι βάσει; Δὲν δύναται νὰ λυθῇ δι’ ἁπλῆς συνεννοήσεως ἐνταῦθα, διότι καὶ λογιστικῶς πρέπει νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα καὶ ἐκπαιδευτικῶς. Διὰ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ δεκτὸς ὁ ὅρος, ὃν θέτει ὁ κ. Ὑπουργός.

§237Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄς ἀναγραφῇ ἡ πίστωσις, καὶ ἔπειτα γίνεται ἡ συνεννόησις.

§238ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς δωρεὰν φοιτήσεως τῶν μαθητριῶν νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι χορηγεῖται ἡ πίστωσις. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 μετὰ τῆς ἀνωτέρω προσθήκης, ὡς καὶ τὸ ἄρθρον 2 καὶ τὸ ὅλον τοῦ κεφαλ. 12).

§239Δ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἐπὶ τοῦ δωδεκάτου κεφαλαίου παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ ἀναγράψῃ πίστωσιν ἐκ 10,000 δραχμῶν, ἡ ὁποία ἄλλοτε ἐδίδετο εἰς τὸν κ. Σάθαν πρὸς ἔκδοσιν τῆς Μεσαιωνικῆς Βιβλιοθήκης (Θόρυβος).

§240Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔχομεν νόμον, καὶ ἑπομένως δὲν δύναται ν’ ἀναγραφῇ τοιαύτη πίστωσις.

§241ΤΣΑΤΣΟΣ. Ὑποβάλλω τὴν πρότασιν, ὡς τροπολογίαν, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἱδρύσεως ταμείου ἀρχαιοτήτων.

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα ἀριθ. 428 (α), σελ. 870). (Γίνονται εἶτα δεκτὰ, κατ’ ἄρθρον καὶ ἐν ὅλῳ, καὶ τὰ λοιπὰ κεφάλαια τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὡς ἐτροποποιήθησαν διὰ δηλώσεων τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ).

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προϋπολογισμὸς ἐξόδων Ὑπουργείου Στρατιωτικῶν. (Γίνεται δεκτὸς κατ’ ἄρθρον, κεφάλαιον καὶ ἐν ὅλῳ, ὡς ἐτροποποιήθη διὰ δηλώσεων τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, ἐκ δρ. 18,008,239.12).

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προϋπολογισμὸς ἐξόδων Ὑπουργείου Ναυτικῶν. (Γίνεται δεκτὸς κατ’ ἄρθρον, κεφάλαιον καὶ ἐν ὅλῳ, ὡς ἐτροποποιήθη διὰ δηλώσεων τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, ἀνερχόμενος εἰς δρ. 7,608.739.10. Μεθ’ ὃ γίνεται δεκτὸν τὸ σύνολον τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1899, ἀνερχόμενον εἰς δραχ. 103,418,273. 44).

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προϋπολογισμὸς ἐσόδων τοῦ Ταμείου Φάρων καὶ Φανῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1899. (Γίνεται δεκτὸς, ἀνερχόμενος εἰς δρ. ἐν ὅλῳ 580,000. Ὡσαύτως γίνεται δεκτὸς ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ αὐτοῦ Ταμείου τῆς χρήσεως τοῦ 1899 ἐκ δραχμῶν 580,000).

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1899», ὡς ἐτροποποιήθη διὰ δηλώσεων τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2, ὡς ἔχουσιν, ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§248ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 ἔχω τρεῖς παρατηρήσεις. Πρῶτον λέγει, ὅτι παρέχεται ἡ ἄδεια ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν δι’ ἐξωτερικὰς δαπάνας. Ἡ διάταξις αὕτη δὲν ὑπάρχει εἰς κἀνένα ἄλλον προγενέστερον προϋπολογισμόν. Εἰσήχθη τὸ πρῶτον εἰς τὸ σχέδιον τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ μὴ ἐπίσημον, τῆς τέως Κυβερνήσεως, καὶ ἐκεῖθεν, φαίνεται, παραληφθεῖσα, ἀνεγράφη καὶ εἰς τοῦτον τὸν προϋπολογισμόν. Ἀλλ’ ἡ διάταξις αὕτη ἀντίκειται εἰς ῥητὸν νόμον, διότι ὁ νόμος ΒΚΔʹ τοῦ 1892 λέγει: «Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου ἀναγράφεται κατ’ ἔτος εἰδικὴ πίστωσις εἰς ἐξωτερικὰς δαπάνας. Ἡ πίστωσις αὕτη διατίθεται ἀποκλειστικῶς εἰς κλπ..... κατ’ ἰδικὸν προϋπολογισμὸν.... ἀνεπίδεκτον αὐξήσεως διὰ μεταγενεστέρων πιστώσεων πέραν τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου ἀναγεγραμμένων». Πρέπει ἄρα νὰ διαγραφῇ ἡ ἄδεια αὕτη. Εἶναι ἀνεπίδεκτος ὑστέρας αὐξήσεως ἡ δι’ ἐξωτερικὰς δαπάνας πίστωσις, ἄρα δὲ δύναται νὰ δοθῇ ἀναπληρωματικὴ πίστωσις. Τοῦ νόμου συντάκτης καὶ εἰσηγητὴς ἐγενόμην ἐγὼ ἐν ἔτει 1892.

§249Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἄς διαγραφῇ.

§250ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἄλλη παρατήρησις ἐν τῷ αὐτῷ Ὑπουργείῳ. «Δι’ ἐκτάκτους δαπάνας». Τοιαύτη διάταξις εἰς κανένα προϋπολογισμὸν δὲν ὑπῆρξεν ἄλλοτέ ποτε, ἀλλὰ μόνον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1896, ἐν ᾧ καὶ ὑπῆρχεν εἰδικὴ πρόβλεψις περὶ ἐκτάκτων δαπανῶν ὑπὸ κεφάλαιον Ζʹ. Ἀλλὰ ὁ προϋπολογισμὸς ὁ σημερινὸς δὲν περιέχει πρόβλεψίν τινα τοιαύτην. Ἀλλ’ ὅταν δὲν ὑπάρχῃ εἰδικὴ πρόβλεψις πιστώσεως, δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἀναπληρωματικὴ πίστωσις.

§251Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔκτακτος πίστωσις δύναται νὰ δοθῇ διὰ βασιλικοῦ διατάγματος.

§252ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὑπάρχει κεφάλαιον ἔκτακτον ἀποστολῶν, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ἄλλο.

§253Α. ΡΩΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). δὲν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ τεθῇ «δι’ ἐκτάκτους ἀποστολάς».

§254ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἀντίθετος εἰς τὸ νὰ δίδηται τοιαύτη ἐλευθερία ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων, ἔστω καὶ δι’ ἐκτάκτους ἀποστολάς. Ἀλλ’ ἀφοῦ τὸ Ὑπουργεῖον θέλει, ἂς κανονίσῃ τοὐλάχιστον οὕτω τὰ τῆς ἐνταῦθα παρεχομένης ἀδείας. Ἡ τρίτη μου παρατήρησις ἀνάγεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. «Διὰ βοηθείας». Οὐδέποτε πρότερον εἰς οὐδένα προϋπολογισμὸν ἀνεγράφη τοιαύτη διάταξις, ἐκτὸς τοῦ τελευταίου προϋπολογισμοῦ, ὅτε ὑπῆρχον οἱ πρόσφυγες οἱ ἐκ Θεσσαλίας· θεωρῶ δ’ ἐπικίνδυνον νὰ δίδωνται διὰ Β. Διαταγμάτων ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις διὰ βοηθείας, καὶ ζητῶ νὰ διαγραφῇ ἡ διάταξις.

§255Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, ζητῶ νὰ μείνῃ.

§256Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θέσατε ἓν ποσόν.

§257ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν ἔχω ἐγὼ περὶ τῆς ἀνάγκης, ἀφοῦ βεβαιοῖ αὐτὴν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἀλλὰ τίθεται ἐνταῦθα ἀρχή, τὴν ὁποίαν δὲν πρέπει νὰ καθιερώσωμεν ἐν τῷ οἰκονομικῷ νόμῳ. Ἐὰν καθιερωθῇ σήμερον, δυσκόλως θὰ δυνηθῶμεν νὰ μὴ ἀναγράψωμεν τὴν ἄδειαν καὶ εἰς ἄλλον προϋπολογισμόν. Θέσατε ἀπ’ εὐθείας ἐν τῷ πρϋπολογισμῷ οἱονδήποτε ποσὸν νομίζετε ἀναγκαῖον, ἀλλὰ μὴ περιλάβετε ἐν τῷ οἰκονομικῷ νόμῳ ἄδειαν ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως διὰ βοηθήματα, διότι τὰ βοηθήματα δὲν ἔχουσιν ὅρια. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἐτροποποιήθη. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§258ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 4 καὶ 50′ π. μ. τῆς ἐπιούσης).