1899.07.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 72

τῆς 8 Ἰουλίου 1899.

(Πέμπτη).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 5 καὶ 25′ μ.μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν ἐμπόρων Ἄργους κατὰ τῆς ἀναδρομικῆς ἰσχύος τῶν διατάξεων τοῦ περὶ προσωπικῆς κρατήσεως νομοσχεδίου.

§2Κ. ΠΛΑΤΟΥΤΣΑΣ. Εἶναι πολλοὶ ὑπογεγραμμένοι;

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι 50 περίπου.

§4Κ. ΠΛΑΤΟΥΤΣΑΣ. Παρακαλῶ νὰ διαβιβασθῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸν ἁρμόδιον κ. Ὑπουργὸν, ὅπως λάβῃ αὐτὴν ὑπ’ ὄψιν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ χήρα τοῦ κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον ἐν Ἠπείρῳ πεσόντος ταγματάρχου Κοκκοτάκη διὰ τηλεγραφήματός της παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ αὐξήσεως τῆς συντάξεως τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῶν ἐν πολέμῳ πεσόντων ἀξιωματικῶν κλπ. Ὁ κ. Μαυροκέφαλος ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§6Π. ΜΑΥΡΟΚΕΦΑΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, φλογερὸν ζήτημα ἐν τῇ Βουλῇ εἶναι τὸ ὑδραγωγικόν, ποικίλαι δὲ φῆμαι διασπείρονται ἐν τῇ πόλει, καὶ τὴν πρωΐαν ἀνεγράφη σπουδαιοτάτη εἴδησις, ὅτι ἡ Βιομηχανικὴ Τράπεζα μετ’ ἄλλων ὑπέβαλε πρότασιν περὶ ὑδρεύσεως τῆς πόλεως. Ἐπειδὴ ἐνδεχόμενον αἱ φῆμαι αὗται νὰ μὴ ἔχουν ἄλλον σκοπὸν ἢ τὸν χρηματιστικόν, ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἡ εἴδησις αὕτη εἶναι ἀληθὴς ἢ εἶναι πλάσμα τῆς φαντασίας τῶν δημοσιογράφων καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται νὰ μὴ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις.

§7Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Οὐδεμίαν, Κύριοι, πρότασιν ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις παρὰ τῆς Βιομηχανικῆς Τραπέζης. Χθὲς μόνον τὴν πρωΐαν, περὶ τὴν 9ην ὥραν, ἦλθον εἰς τὴν οἰκίαν μου οἱ κύριοι Πασπάτης καὶ Σαμιωτάκης, διευθυντὴς τῆς Βιομηχανικῆς Τραπέζης, οἱ ὁποῖοι μοὶ ἀνεκοίνωσαν τὰ ἑξῆς: «Ἐπειδὴ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ γείνωσι διαπραγματεύσεις τινὲς μὲ τὸ ἐξωτερικόν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπιτρέψωσιν εἰς ἡμᾶς νὰ κάμωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρότασιν, ὅπως ἡ Βιομηχανικὴ Τράπεζα ἀναλάβῃ τὸ ἔργον μὲ 10% ὀλιγώτερον, ζητοῦμεν τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τῆς μετὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἐργοληψιῶν συμβάσεως». Ἀπήντησα εἰς τοὺς Κυρίους αὐτοὺς διὰ τῆς ἑξῆς ἐρωτήσεως: «Ὑποβάλλετε ῥητὴν πρότασιν ἐλαττώσεως 10% ἐπὶ τῶν τιμῶν καὶ εἶσθε ἕτοιμοι νὰ καταβάλητε τὴν ἐγγύησιν, τὴν ὁποίαν ἡ σύμβασις προβλέπει;» Ἡ ἀπάντησις αὐτῶν ἦτο: «Δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν πρότασιν ὁριστικήν, δὲν δυνάμεθα ἑπομένως νὰ καταβάλωμεν τὴν ἐγγύησιν». Εἶπον εἰς αὐτοὺς τοὺς Κυρίους, ὅτι ἀπέναντι τῆς δηλώσεως αὐτῆς δὲν δύναμαι οὔτε κἂν νὰ σκεφθῶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος, διότι λόγοι οὕτω πῶς διατυπούμενοι βεβαίως δὲν δύνανται νὰ σταματήσωσι τὴν Κυβέρνησιν ἐν τῇ ἐνεργείᾳ αὐτῆς. Προσέθηκα εἶτα, ὅτι, καὶ ἂν εἶχον ὁριστικὴν πρότασιν ἐκ μέρους αὐτῶν, θὰ ἐθεώρουν καθῆκόν μου, ἵνα μετὰ τῶν συναδέλφων μου σκεφθῶ, ἐὰν εἶναι ἠθικὸν καὶ ἂν ἐπιτρέπεται, ἀφοῦ πλέον ἡ Κυβέρνησις προέβη εἰς συνομολόγησιν συμβάσεως, νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν σύμβασιν καὶ νὰ ἀποδεχθῇ προσφορὰν 10% ὀλιγώτερον, ὑποβαλλομένην παρ’ ἄλλης Ἑταιρείας· διότι, τούτου γενομένου δεκτοῦ, ἠθέλομεν φθάσει εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι οὐδεμία ποτὲ Ἑταιρεία ἤθελεν ἐπὶ οἱουδήποτε ἔργου συμβληθῆ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι προβαίνουσα εἰς σύμβασιν μετ’ αὐτῆς ἤθελε τρέξει τὸν κίνδυνον, ἀφοῦ γνωσθῶσιν αἱ προτάσεις αὐτῆς, νὰ ἔλθῃ ἄλλος, καὶ ἐπὶ τῶν προτάσεων αὐτῶν βασιζόμενος νὰ ὑποβάλῃ ἐλαφροτέρους ὅρους, ὅπως ἐπιτύχῃ τὴν εἰς αὐτὸν παραχώρησιν τῆς ἐργολαβίας. Ὅπως δήποτε ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου δὲν εἶχον ἀνάγκην νὰ ἐκφράσω ὁριστικὴν γνώμην, διότι οὐδεμία πρότασις ὁριστικὴ ὑπεβλήθη εἰς ἐμέ. Ταῦτα ἐθεώρησα καθῆκον νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν εἰς ἀπάντησιν τῆς ἐρωτήσεως.

§8Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ γνώμη τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀπέναντι ἁπλῆς εἰδοποιήσεως, ἄνευ προτάσεων βασιζομένων καὶ ἐπὶ τῆς ἀπαιτουμένης ἐγγυήσεως δὲν δύναται νὰ σταματήσῃ ἡ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι πολὺ ὀρθή. Ἡ γνώμη ὅμως, ὅτι ἐπειδὴ συνωμολογήθη σύμβασις, ἐὰν παρουσιασθοῦν προτάσεις συμφερώτεραι, αἱ προτάσεις αὗται δὲν πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, διότι τοῦτο ἤθελε θεωρηθῆ ἀνήθικον, ἡ γνώμη αὕτη βεβαίως εἶναι ἐσφαλμένη καὶ ἐνάντια τῶν παραδεδεγμένων πανταχοῦ τοῦ κόσμου. Ἐὰν πρόκειται νὰ ἔχωμεν προτάσεις ἐπωφελεστέρας, ἐπιβάλλεται τὸ καθῆκον καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς ἡμᾶς νὰ λάβωμεν αὐτὰς ὑπ’ ὄψιν, ὅπως εἴτε βελτιώσωμεν τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως, εἴτε, ἐὰν οἱ συμβληθέντες δὲν δέχωνται βελτιώσεις τῶν ὅρων, ἔχωμεν τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ ἔργου διὰ τῶν νέων προτάσεων. Δὲν πρόκειται ἐνταῦθα περὶ ἐργολαβίας διὰ μειοδοσίας ἢ πλειοδοσίας, γινομένης δι’ ἐνσφραγίστων δελτίων, διότι εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν ἕκαστος γνωρίζει τοὺς ὅρους τοῦ ἔργου, καὶ συμφώνως πρὸς αὐτοὺς προτείνει τὰς τιμὰς καὶ γνωρίζει ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι ὁ προτείνων συμφερωτέρους ὅρους θὰ λάβῃ τὴν ἐργολαβίαν. Ἀλλὰ καὶ τότε ἐπιφυλάσσεται πάντοτε εἰς τὸ Δημόσιον τὸ δικαίωμα τῆς κυρώσεως ἢ μὴ τῶν γενομένων προτάσεων. Ἀφοῦ ἐπὶ τῶν προτάσεων τῶν ἐνσφραγίστων δελτίων τὸ Δημόσιον ἔχει δικαίωμα κυρώσεως ἢ μή, οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, ὅτι, ἂν προταθῶσιν ἐπὶ συμβάσεώς τινος βελτίονες ὅροι σοβαροὶ καὶ σπουδαῖοι, τοὺς ὅρους τούτους δὲν ἔχει δικαίωμα οὔτε ἡ Κυβέρνησις οὔτε ἡ Βουλὴ νὰ ἀποκρούσῃ, ἀλλ’ ὀφείλει, ὑπηρέτις οὖσα καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ τῶν κοινῶν συμφερόντων, νὰ τοὺς λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, διότι τὰ συμφέροντα τὰ κοινὰ δὲν δυνάμεθα νὰ τὰ θυσιάσωμεν, ὑποστηρίζοντες θεωρίας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν ὑπόστασιν σοβαράν.

§9Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι, ὁ ἀξιότιμος Βουλευτής, ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ του νὰ συζητῇ πάντοτε, δὲν ἔδωκε τὴν ἀληθῆ σημασίαν εἰς ὅσα ἐγὼ εἶπον. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι προτάσεις δὲν ἔλαβον, εἶπον ὅμως εἰς τοὺς Κυρίους αὐτούς, οἱ ὁποῖοι ἠσχολήθησαν ἐπὶ τοῦ θέματος καὶ ἀνεκοίνωσαν εἰς ἐμὲ ὅσα εἶπον, ὅτι, καὶ ἂν ὁριστικαὶ προτάσεις ὑπεβάλλοντο, θὰ ἀπέκειτο εἰς ἐμὲ νὰ σκεφθῶ, ἂν δύναμαι νὰ λάβω αὐτὰς ὑπ’ ὄψιν. Βεβαίως διὰ τῆς ἀπαντήσεώς μου καὶ δι’ ὅσων ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλὴν δὲν ἐνόουν νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔλαβε σοβαρὰν ἀπόφασιν ἐπὶ ὑποθέσεως, τὴν ὁποίαν ἐκανόνισε καὶ ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν, δὲν εἶναι ὑπόχρεως νὰ μελετήσῃ πᾶσαν πρότασιν, εἰς αὐτὴν ὑποβαλλομένην, καὶ ἀνακοινώσῃ ταύτην εἰς τὴν Βουλήν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἀνεκοίνωσα, εἶναι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὁριστικῆς προτάσεως, ἥτις, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἐγένετο, ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, λέγω, ὅταν τὴν τελευταίαν ὥραν παρουσιάζηται εἰς τὴν Κυβέρνησιν Ἑταιρεία μὲ πρότασιν, ἡ ὁποία ἐρείδεται ἐπὶ συμβάσεως ὑπογραφείσης ἤδη, δὲν ἐπιτρέπεται αὐτῇ, ἐγκαταλείπουσα τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέγραψε, νὰ δεχθῇ τὴν νέαν πρότασιν καὶ ἐγκαταλείψῃ τὴν σύμβασιν. Εἶπον ὅτι, ὅταν πρότασις ὁριστικὴ νέα ὑποβάλληται, ἡ Κυβέρνησις καθῆκον ἔχει νὰ σκεφθῇ, ἀλλὰ δὲν δικαιοῦται τὴν νέαν πρότασιν ν’ ἀποδεχθῇ, ἐγκαταλείπουσα τὴν ὑπογραφεῖσαν σύμβασιν. Εἶπον ὅτι ἡ Κυβέρνησις καθῆκον ἔχει νὰ σκεφθῇ καὶ ἀποφασίσῃ ὅ,τι τὸ καθῆκον ἐπιβάλλει αὐτῇ. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου ἐπὶ τοῦ θέματος, καὶ νομίζω ὅτι τὴν γνώμην μου ταύτην οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ· διότι, ἐὰν ἀμφισβήτησις τῆς ἀρχῆς ταύτης ἤθελεν εἶναι δυνατή, ἠθέλομεν φθάσει εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι οὐδεὶς ἤθελε πλέον συμβληθῆ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἤθελε φοβηθῆ, ὅτι, ἀφοῦ ὁρίσῃ ἐν τῇ συμβάσει ὅρους, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων δύναται ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἐκτέλεσιν ἔργου τινὸς, ἄλλη Ἑταιρεία ἤθελε δυνηθῆ νὰ στηρίξῃ τὰς προτάσεις της ἐπὶ τῶν μελετῶν, τὰς ὁποίας ἡ πρώτη ἔκαμε, καὶ νὰ ματαιώσῃ τὴν συνομολογηθεῖσαν σύμβασιν. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε τοῦτο εἶναι ζήτημα θεωρητικόν, καὶ ἡ Βουλὴ δὲν συζητεῖ ἐπὶ θεωρητικῶν ζητημάτων· ἡ Βουλὴ δέον νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι οὐδεμία ὁριστικὴ πρότασις ὑπεβλήθη, καὶ ν’ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ θεωρήσῃ καθῆκον αὐτῆς, ἵνα πᾶσαν πρότασιν ὁριστικήν, ὑποβαλλομένην εἰς αὐτὴν, ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλήν, διότι ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων ἡ Βουλὴ, ἥτις ἔχει τὴν ψῆφον τὴν ὁριστικὴν, ἔχει δικαίωμα νὰ διατελῇ ἐν γνώσει ἁπασῶν τῶν τυχὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὑποβαλλομένων προτάσεων.

§10Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βεβαίως δὲν εἶμαι διατεθειμένος ν’ ἀμφισβητήσω, ὅσον ἀφορᾷ τὸ πραγματικὸν μέρος, τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως λεχθέντα. Ὅσα εἶπε πρέπει νὰ ἦναι βεβαίως ἀληθῆ· ἀλλὰ συνώδευσε ταῦτα μετὰ παρατηρήσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ διεγείρωσιν ἐν τῇ Βουλῇ διαμαρτυρίαν. Ἐν τῇ πρώτῃ του ὁμιλίᾳ εἶπεν, ὅτι ἀπήντησε πρὸς αὐτοὺς, καὶ αὐτὴν τὴν γνώμην ἐκφράζει καὶ πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν θεωρεῖ ἔντιμον.

§11Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι ὅτι δὲν θεωρῶ ἔντιμον. Ἀπήντησα αὐτοῖς: «Κύριοι, δὲν ὑποβάλλετε καμμίαν πρότασιν», διότι εἶπον οἱ εἰς ἐμὲ προσελθόντες Κύριοι: «Δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποβάλωμεν προτάσεις· σᾶς λέγομεν μόνον, ὅτι διαπραγματεύσεις μὲ τὸ ἐξωτερικὸν διεξάγονται, αἱ ὁποῖαι, ἐὰν ἀπολήξουν εἰς ἀποτέλεσμα, θὰ ἐπιτρέψωσιν ἡμῖν νὰ ὑποβάλωμεν προτάσεις». Εἶπον εἰς αὐτοὺς, ὅτι, ἐὰν τοιαύτη πρότασις ὑποβληθῇ, θὰ σκεφθῶ, ἐν συνεννοήσει μετὰ τῶν συναδέλφων μου, ἐὰν ἐπιτρέπεται ἠθικῶς νὰ παραδεχθῶ τὴν ἀρχὴν, ὅτι ἐπὶ συμβάσεως ἤδη συνομολογηθείσης δύναται οἱοσδήποτε ἄλλος, χωρὶς νὰ κάμῃ μελέτας, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μελετῶν καὶ τῶν προτάσεων τῶν ἄλλων, νὰ εἴπῃ «προτείνω 10% ὀλιγώτερον». Εἶπον ὅτι, ἐὰν τοιαύτη πρότασις ὑπεβάλλετο, θὰ ἐθεώρουν καθῆκόν μου, συνεννοούμενος μετὰ τῶν συναδέλφων μου, νὰ σκεφθῶ, ἐὰν δύναμαι τοιαύτην πρότασιν ν’ ἀποδεχθῶ, καὶ ἐὰν τῆς ἀρχῆς ταύτης γινομένης δεκτῆς δὲν ἀφαιρεῖται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν πᾶν κῦρος ἐπὶ συνεννοήσεων καὶ διαπραγματεύσεων.

§12Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ Βουλὴ ἔχει ἤδη ὑπ’ ὄψιν αὐτῆς τὰς λέξεις αὐτὰς, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διεβίβασε πρὸς τοὺς μεταβάντας πρὸς αὐτόν. Οὐδὲ αὐτῶν τὴν ἀκρίβειαν εἶμαι διατεθειμένος ν’ ἀμφισβητήσω, κατ’ ἀρχὴν ὅμως νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι νὰ ἀποκρούσω τὴν γνώμην τὴν ἐκφερομένην ὑπὸ τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἰς περίστασιν, οἵα ἡ προκειμένη, καθ’ ἣν συνωμολογήθη σύμβασις χωρὶς οὐδεμία νὰ προηγηθῇ ἐκ μέρους τῆς ἀναδόχου Ἑταιρείας μελέτη, καθιστῶσα αὐτὴν κυρίαν, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ ἔργου διὰ τῶν μελετῶν καὶ τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας ἐποιήσατο ἡ ἰδία, δὲν εἶναι πρέπον καὶ δίκαιον νὰ δεχθῇ τις προτάσεις ἄλλης Ἑταιρείας, καὶ ἂν αἱ προτάσεις αὗται ἦναι συμφερώτεραι. Δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τοιαύτην Ἑταιρείαν νὰ διϊσχυρίζηταί τις, ὅτι δὲν θεωρεῖ πρέπον νὰ τὴν στερήσῃ ὅλων τῶν ἐργασιῶν καὶ τῶν μελετῶν καὶ τῶν δαπανῶν, διὰ νὰ δεχθῇ πρότασιν γενομένην μετὰ τὴν πρότασιν αὐτῆς παρ’ ἄλλης, ἀφοῦ ἡ Ἑταιρεία, περὶ ἧς πρόκειται, εἶναι γνωστὸν ὅτι οὐδόλως εἰργάσθη καὶ οὐδὲν κατέβαλε, καὶ, ὡς ἀπεδείχθη προχθὲς, οὐδ’ ἐπεσκέφθη κἂν ἡ ἰδία, ἢ δι’ ἄλλων προσώπων, τὰς πηγὰς, ἐκ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ ἀντλήσῃ τὸ ὕδωρ...

§13Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Πῶς τὸ γνωρίζετε αὐτό;

§14Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ ἰδία δὲν ἐφάνη ὅτι ἔχει ποιήσει μελέτας. Τοῦτο εἶναι πασίγνωστον. Πᾶν ὅ,τι φέρει, εἶναι ἔργον ξένον. Ἐστηρίχθη ἢ ἐπὶ τῶν μελετῶν τοῦ Κελλενὲκ, ἢ ἐπὶ προτάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐσχάτως ἔγειναν ἐν τῷ τύπῳ, περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ ἠλεκτρισμοῦ εἰς τὴν μεταφορὰν τῶν ὑδάτων. Οὕτως ὅλα μέχρι σήμερον ἐλήφθησαν παρ’ ἄλλων. Ὅταν λοιπὸν παρουσιάζηται ἄλλη Ἑταιρεία, ἐπὶ τῶν αὐτῶν μελετῶν στηριζομένη, καὶ λέγῃ ὅτι δέχεται μὲ ἔκπτωσιν 10% νὰ ἀναλάβῃ τὸ ἔργον καὶ καταβάλῃ ἐγγύησιν, δὲν νομίζω ὅτι ἔπρεπεν ὁ ἐλάχιστος δισταγμὸς νὰ ὑπάρξῃ ἐκ μέρους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· διότι ἀλλοίμονον, ἐὰν καθιερώσωμεν τὴν ἀρχὴν, ὅτι ὑπάρχει ἠθικὴ ὑποχρέωσις διὰ πᾶσαν Κυβέρνησιν, ἐὰν συνομολογῇ σύμβασιν, νὰ μὴ δέχηται ἄλλας Ἑταιρείας εἰς διαγωνισμόν! Ἐννοῶ διαγώνισμα διεξαγόμενον ὑπὸ ἐγγυήσεις καὶ ὑπὸ ἀξιόχρεων προσώπων. Αὐτὸ ἐνόουν νὰ εἴπω, ἐπαινῶν μάλιστα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι προκληθεὶς εἶπεν ὅσα εἶπεν, ἵνα καθησυχάσῃ τὴν ἀγορὰν, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ συνοδεύσῃ αὐτὰ καὶ δι’ ἀμφιβολιῶν περὶ τοῦ σοβαροῦ τῆς τοιαύτης προτάσεως.

§15Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πᾶσα ἐπὶ τοῦ θέματος συζήτησις πρέπει νὰ παύσῃ. Ἐγὼ προκληθεὶς ἔδωκα ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ δώσω, καὶ ἐνόμισα καθῆκον νὰ μεταδώσω εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ λέξει τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκα εἰς τοὺς Κυρίους αὐτοὺς. Ἡ ἀπάντησίς μου διὰ τὴν Βουλὴν ἔχει σπουδαιότητα, ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον μέρος, ὅτι οὐδεμία πρότασις ὁριστικὴ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον μέρος αὐτῆς, οὐδὲν ἕτερον ἔκαμα ἢ, διὰ νὰ ἦμαι πλήρης εἰς τὴν ἀνακοίνωσίν μου, νὰ εἴπω τί εἰς τοὺς Κυρίους αὐτοὺς εἶπον, καὶ οὐδὲν εἶπον εἰς αὐτοὺς ὁριστικὸν ὡς πρὸς τὸ δεύτερον μέρος· εἶπον ὅτι, ἐὰν ὑποβληθῇ ὁριστική τις πρότασις, τότε ἀπόκειται εἰς ἐμὲ, ἵνα συνεννοηθεὶς μετὰ τῶν συναδέλφων μου σκεφθῶ, ἐὰν δύναμαι νὰ δεχθῶ. Δὲν εἶπον ὅτι δὲν θὰ δεχθῶ. Ἑπομένως συζήτησις ἐπὶ τῶν σκέψεών μου τῶν μὴ ἐκδηλωθεισῶν δὲν πιστεύω νὰ ἐπιτρέπηται. Ἐὰν ὑποβληθῇ πρότασις ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρίας αὐτῆς, θέλει ἐξετασθῆ, καὶ ὅταν ἡ Κυβέρνησις λάβῃ ἐπὶ τῆς προτάσεως οἱανδήποτε ἀπόφασιν, τότε θέλει ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν πρότασιν καὶ τὴν ἀπόφασιν. Ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως δὲ ταύτης ἡ Βουλὴ θὰ ἔχῃ πλῆρες δικαίωμα νὰ ἐνασκήσῃ τὸν ἔλεγχον, ἀλλὰ τὸν ἔλεγχον τοῦτον δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ ἐνασκήσῃ, διότι ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τοῦτον δὲν ὑπόκεινται τῆς Κυβερνήσεως αἱ σκέψεις, ἀλλ’ αἱ ἀποφάσεις. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ: «διατὶ ἀνεκοινώσατε τὰς σκέψεις σας;» Διότι εἶχον καθῆκον νὰ ἀνακοινώσω ταύτας, ὅπως ἡ τῶν γενομένων ἐξιστόρησις ᾖ πλήρης.

§16ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καίτοι ἡ παρόρμησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ παύσῃ ἡ περαιτέρω συζήτησις ἔχει λόγον, θὰ εἴπω δύο λέξεις, καὶ πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ δυσαρεστηθῇ διὰ τοῦτο. Νομίζω, ὅτι αἱ ἐξηγήσεις, ἃς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔδωκε, δὶς ἀγορεύσας, εἶναι ἐπαρκεῖς, ὅτι βεβαίως δὲν δύναται νὰ εἴπῃ εἰς τοὺς ὑποβάλλοντας νέας προτάσεις, ὅσον δήποτε σοβαραὶ καὶ ἂν ἦναι αὗται, ὅτι εἶναι ἕτοιμος νὰ ἔλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις μετ’ αὐτῶν, χωρὶς νὰ προσκρούσῃ εἰς αἴσθημα λίαν δεδικαιολογημένον, τὸ αἴσθημα φόβου, μὴ πράξῃ τι τὸ ἀντικείμενον εἰς ἠθικὴν ὑποχρέωσιν, ἣν ὑπέχει. Βεβαίως ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει γεννᾶται τὸ ζήτημα, τί θέλει συμβῆ, καὶ ὁ δισταγμὸς μήπως διὰ τῆς δεσμεύσεως, ἣν ἀναγνωρίζει τις εἰς αὐτόν, — τῆς ἠθικῆς ταύτης δεσμεύσεως, διότι ὑλικὴ δὲν ὑπάρχει, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως ποινικῆς ῥήτρας, ῥήτρας περὶ ἀποζημιώσεως, — ἐπέρχεται ζημία εἰς τὸ Κράτος. Ἀλλὰ καὶ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν εἰσήχθη ἡ σύμβασις αὕτη, καὶ οἱ λόγοι, οὓς πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δηλώσας ὅτι εἰς τὸ ζήτημα δὲν ἀποδίδει ἔννοιαν πολιτικὴν, ὅτι δηλαδὴ δὲν εἶναι ὑποχρεωμένοι οἱ φίλοι αὐτοῦ νὰ ψηφίσωσι τὴν σύμβασιν, καὶ ἡ δήλωσις, ἣν προκαταβολικῶς σήμερον ἐποιήσατο, ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει αἱ προτάσεις λάβωσι σάρκα, πάντως ἔχει ὑποχρέωσιν ἀνακοινώσεως αὐτῶν ἡ Κυβέρνησις, δίδουσι τὴν λύσιν τῆς ὑποθέσεως, διότι ἡ μὲν Κυβέρνησις ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θέλει ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν τὰς προτάσεις τὰς γενομένας, χωρὶς νὰ παύσῃ νὰ θεωρῇ ἑαυτὴν δεσμευμένην ὑπὸ τῆς ὑπογραφῆς, ἣν ἔθηκεν ἐπὶ τῆς συμβάσεως μετ’ ἄλλων, ἀλλὰ καὶ ἡ Βουλὴ, ἐπὶ τῇ ἀνακοινώσει τῆς Κυβερνήσεως, μένει ἐλευθέρα ν’ ἀποφασίσῃ, ἀφοῦ αὕτη δὲν ἀνέλαβε καμμίαν ὑποχρέωσιν πρὸς οὐδένα, ὅτι θέλει δεχθῇ ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν πρότασιν. Ὑπὸ ταύτην τὴν ἔποψιν ἐνόμιζον ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ δηλώσω, ὅτι μοὶ φαίνονται ἐπαρκεῖς αἱ ἐξηγήσεις τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, αἵτινες νομίζω ὅτι εἶχον τοιαύτην ἔννοιαν.

§17Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀκούσῃ διὰ τοῦ στόματός μου φωνὴν συναδέλφου ἀπόντος, τοῦ κ. Κρισμάδη, βουλευτοῦ Τρικκάλων, ἀνακοινοῦντος πρὸς ἐμὲ σήμερον τηλεγραφικῶς τὰ κατὰ τὴν μεθόριον γραμμὴν συμβαίνοντα. Λυποῦμαι διότι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν εἶναι παρών. Ἐλπίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι θέλετε τῷ ἀνακοινώσει τὸ τηλεγράφημα, ἔχον ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Αἱ παραμεθόριοι τουρκικαὶ ἀρχαὶ συστηματικῶς παραβιάζουσι συνθήκην εἰρήνης· ἰδίως εἰς ζητήματα νομῆς ἐπανεκχωρηθέντων Τουρκίᾳ μερῶν διάφορα ἐπινοοῦσι μέσα, ὅπως ἐξαναγκάσωσιν ἡμετέρους ἐγκαταλείψωσι κτήματα αὐτῶν. Πρό τινων ἡμερῶν συνέλαβον ποιμένας Σ. Χατζῆν καὶ Τ. Μπάρδαν, βόσκοντας ποίμνια εἰς λειβάδια Μαλακασίου, εἰς ἃ εἰσήγαγον ταῦτα δυνάμει συνθήκης, καὶ ἐπὶ ψευδεῖ προφάσει, ὅτι εἰσὶν ἐπίφοβοι εἰς δημοσίαν αὐτῶν ἀσφάλειαν, ἤγαγον αὐτοὺς εἰς Μέτσοβον δεσμίους, ὅπου, ἀφοῦ δεινὰ ὑπέστησαν, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, ἐρρίφθησαν εἰς φυλακὰς, ἔνθα κρατοῦνται. Ἀγνοεῖται ἡ τύχη αὐτῶν. Παρακαλῶ συστήσατε Ὑπουργῷ Ἐξωτερικῶν καὶ ἁρμοδίοις κάμωσι δεούσας παραστάσεις πρὸς προστασίαν συλληφθέντων καὶ σεβασμὸν συνθήκης, καθόσον ἄλλως τὰ ἐκ συνθηκῶν δικαιώματα τῶν κατοίκων καθίστανται εἰς ἄκρον προβληματικά.» Τοῦ τηλεγραφήματος τούτου ἀντίγραφον καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον, διὰ νὰ δοθῇ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ κοινότης τῆς κωμοπόλεως Βαρβασαίνης τοῦ δήμου Λετρίνων, διὰ τηλεγραφήματός της ἐκφράζει τὴν εὐγνωμοσύνην αὐτῆς πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὰ ψηφισθέντα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα μεγάλας θέλουσι παράσχει ὠφελείας εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμούς. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐξακολούθησις τῆς πρώτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως περὶ ὑδρεύσεως Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ περιχώρων. Ὁ κ. Γαρουφαλιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§19Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Χθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπέβαλε τὴν συμπληρωτικὴν σύμβασιν τῆς ὑδρεύσεως τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, καθ’ ἣν «ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία ἤθελε κρίνει ἀσυμβίβαστον πρὸς τὰ ἑαυτῆς συμφέροντα τὸ αἰτούμενον ποσὸν ἀποζημιώσεως παρὰ τῶν ἀξιούντων δικαιώματα ἰδιοκτησίας ἢ δουλείας ἢ οἱαδήποτε ἐμπράγματα δικαιώματα ἐπὶ τῶν ὑδάτων, δικαιοῦται ἐντὸς τεσσάρων μηνῶν ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ κυρώσοντος τὴν σύμβασιν νόμου νὰ παραιτηθῇ τῶν ὁποίων ἀναλαμβάνει διὰ τῆς παρούσης συμβάσεως ὑποχρεώσεων, διὰ δηλώσεως ἐπιδιδομένης διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ παροῦσα σύμβασις θεωρεῖται ἄκυρος, καὶ ἐπιστρέφεται τῇ ἀναδόχῳ Ἑταιρείᾳ ἡ ὑπ’ αὐτῆς κατατεθεῖσα ἐγγύησις.» Ὅλα ταῦτα ἀποτελοῦσι σχεδὸν δυνητικὴν αἵρεσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀφίνεται ἡ πραγματοποίησις τῆς συμβάσεως εἰς τὴν ἀπόλυτον κρίσιν καὶ τὴν αὐθαίρετον θέλησιν τῆς Ἑταιρείας· φρονῶ δὲ, ὅτι τοιαύτη δυνητικὴ αἵρεσις δὲν ἐπιτρέπεται εἰς σύμβασιν, ἡ ὁποία ἔχει τόσην σπουδαιότητα καὶ τόσην ἀξίαν. Ἡ Ἑταιρεία ἡ ἀνάδοχος δύναται κάλλιστα, προφασιζομένη ὅτι αἱ προβαλλόμεναι ἀξιώσεις τῶν ἰδιοκτητῶν, τῶν ἐχόντων δικαιώματα ἰδιοκτησίας, εἶναι ὑπερβολικαὶ, εἶναι ἀσυμβίβαστοι, δύναται, λέγω, κάλλιστα νὰ παραιτηθῇ αὔριον τῆς συμβάσεως ἄνευ οὐδεμιᾶς συνεπείας. Ἄλλως τε ἀνοίγεται εἰς τὴν ἀνάδοχον Ἑταιρείαν στάδιον χρηματιστικὸν, ἀφοῦ ἐξ αὐτῆς ἐξαρτᾶται ἡ πραγματοποίησις τῆς συμβάσεως. Διὰ ταῦτα ὑποβάλλω ἐγγράφως τὴν ἑξῆς ἀντιτροπολογίαν: «Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία ἤθελε κρίνει ἀσυμβίβαστον τὸ αἰτούμενον ποσὸν ἀποζημιώσεως παρὰ τῶν ἀξιούντων δικαιώματα ἰδιοκτησίας, δουλείας ἢ οἱαδήποτε ἄλλα ἐμπράγματα δικαιώματα ἐπὶ τῶν ὑδάτων, δικαιοῦται αὕτη νὰ προκαλέσῃ τὴν ἀπόφασιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ κανονισμοῦ τῶν ἀποζημιώσεων διαιτητικοῦ δικαστηρίου· ὡς τοιοῦτον δὲ ὁρίζεται ἐξαιρετικῶς τὸ Ἐφετεῖον Ἀθηνῶν, οὗτινος ἡ ἀπόφασις εἶναι ὑποχρεωτικὴ δι’ ἀμφότερα τὰ μέρη.»

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 421). Ἐπὶ διαφόρων ἄρθρων τῆς αὐτῆς συμβάσεως ὑποβάλλει τροπολογίας ὁ βουλευτὴς Παξῶν κ. Θεόδωρος Βελλιανίτης. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 422).

§21Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Παρακαλῶ, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις καὶ ψήφισις εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ αὐξήσεως τῶν συντάξεων τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῶν ἐν πολέμῳ πεσόντων.

§22ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Βεβαίως.

§23Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§24Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἱερὸς σκοπὸς, τὸν ὁποῖον μετ’ εὐλαβείας θὰ ψηφίσωμεν. Ἐσκοτώθησαν οἱ ἄνθρωποι!

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ αὐξήσεως τῶν συντάξεων τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῶν ἐν πολέμῳ θνησκόντων στρατιωτικῶν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§26Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ νὰ συμπεριληφθῇ καὶ ἡ τροποποίησις, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ κ. Γαρουφαλιᾶς, καὶ συγχρόνως ἡ ἰδική μου πρότασις νόμου, ἡ ὁποία φέρεται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§27Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τὰς μητέρας;

§28Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Μάλιστα, αὐτὴ εἶναι ἡ τροπολογία.

§29Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μόνον διὰ τὰς μητέρας.

§30Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Μάλιστα.

§31Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νὰ τεθῇ «ὅταν δὲν λαμβάνωσι σύνταξιν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου».

§32Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Πρέπει νὰ γείνῃ γνωστὸν, τί προβάλλεται. «Εἰς τὴν διάταξιν ταύτην», λέγει τὸ νομοσχέδιον, «ὑπάγονται καὶ αἱ συντάξιμοι χῆραι τῶν ἕνεκα τοῦ τελευταίου πολέμου θανόντων στρατιωτικῶν». Κατὰ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως μόνον ἐπὶ τῶν μητέρων τῶν ἐν πολέμῳ φονευθέντων, ὅταν δὲν ἔχωσι σύνταξιν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου. Αὐτὴ εἶναι ἡ τροπολογία τῆς Κυβερνήσεως. Εἶσθε σύμφωνοι;

§33ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. Δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§34Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Λοιπὸν μετὰ τὴν πρώτην παράγραφον προστίθεται δευτέρα, ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Ὁμοία σύνταξις ἀπονέμεται εἰς τὰς μητέρας τῶν ἐν τῷ τελευταίῳ πολέμῳ φονευθέντων ἢ ἕνεκα τοῦ πολέμου ἀποθανόντων υἱῶν αὐτῶν στρατιωτικῶν, ἂν αὗται δὲν λαμβάνωσι σύνταξιν ἐκ τοῦ συζύγου αὐτῶν.»

§35ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μόνον, ὡς ἐτροποποιήθη, καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἐξακολούθησις τῆς πρώτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως περὶ ὑδρεύσεως Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ προαστείων. Ὁ κ. Νέγρης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§37Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν ὑπέδειξα τὴν ἀνάγκην νὰ χωρισθῇ ἡ κατασκευὴ καὶ ἐκμετάλλευσις τῶν ὑπονόμων ἀπὸ τῆς διοχετεύσεως καὶ παροχῆς ὕδατος εἰς τὰς πόλεις Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἕνεκεν ἐπιστημονικῶν λόγων, ὅσον καὶ κοινωνικῶν· ὑπέδειξα ἐπίσης τίνι τρόπῳ δύνανται ν’ ἀπαλλαχθῶσιν οἱ ἰδιοκτῆται οἰκοδομῶν ἀπὸ τὰ βάρη, ἅτινα ἐπιβάλλει αὐτοῖς ἡ σύμβασις ἕνεκα τῶν ὑπονόμων· ὑπέδειξα ἐπίσης τὴν ἀνάγκην κατασκευῆς δικτύου ἀρδεύσεων καὶ ἐλαττώσεως τῆς τιμῆς τῆς ἀρδεύσεως εἰς 4 λεπτὰ κατὰ κυβικὸν μέτρον. Ἤδη εἰσέρχομαι εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς συμβάσεως λεπτομερέστερον, ἀναλύων τὰ δικαιώματα τῶν δήμων ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου, τὰ δικαιώματα τῶν δήμων καὶ ἰδιωτῶν ἀπέναντι τῆς Ἑταιρείας, καὶ τὰ βάρη τῶν κατοίκων τὰ ἐκ τῆς συμβάσεως. Καὶ πρῶτον ἂς ἐξετάσωμεν κατὰ πόσον διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἀδικοῦνται ἢ δὲν ἀδικοῦνται οἱ δῆμοι Ἀθηναίων καὶ Πειραιῶς. Οὐδεὶς δύναται νὰ ὑπάρξῃ δισταγμός, ὅτι ἡ ἀδικία εἶναι προφανής. Διὰ τῆς συμβάσεως ὑποχρεοῦνται οἱ δῆμοι νὰ παραδώσωσι τὰ ὑδραγωγεῖα αὐτῶν, τὰ μηχανήματα αὐτῶν, τὰ ὕδατα αὐτῶν· προσκαλοῦνται οἱ δημόται νὰ καταβάλωσι βάρη μεγάλα. Καὶ τί συμβαίνει εἰς τὴν λῆξιν τοῦ προνομίου; Τὰ πάντα λαμβάνει τὸ Δημόσιον. Τί συμβαίνει κατὰ τὴν ἔκπτωσιν; Τὰ πάντα λαμβάνει τὸ Δημόσιον. Διατί; Μήπως διότι παρεχώρησε τὰς πηγὰς τῆς Στυμφαλίας; Ἀλλὰ μέχρι τοῦδε τὸ Δημόσιον οὐδέποτε ἐπώλησε πηγὰς εἰς τοὺς δήμους, ἀλλὰ πάντοτε ἐδώρησε· διατὶ λοιπὸν τὴν σήμερον νὰ γείνῃ τοιαύτη ἀδικία εἰς τοὺς δήμους Ἀθηναίων καὶ Πειραιῶς; Φρονῶ ὅτι μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ προνομίου ἢ μετὰ τὴν ἔκπτωσιν ἅπαντα τὰ ἔργα τῆς Ἑταιρείας δέον νὰ περιέρχωνται εἰς τοὺς δήμους· πρὸς τοῦτο δὲ ὑποβάλλω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ὄχι ἐπὶ τῆς συμβάσεως. Οὕτως ἡ Κυβέρνησις δὲν δεσμεύεται ἀπὸ τὴν σύμβασιν, καὶ εἶναι ἐλευθέρα νὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν μου. Ἡ τροπολογία μου, τιθεμένη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὡς ἄρθρον 2, ἔχει οὕτω: «Μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ προνομίου, τὴν προβλεπομένην ὑπὸ τῶν ἄρθρων 38 καὶ 41 τῆς συμβάσεως, ὡς καὶ τὴν ἐξαγορὰν, τὴν προβλεπομένην ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 37 τῆς συμβάσεως, ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν ὑδάτων καὶ ὑπονόμων, τῶν ἀναφερομένων ἐν τῇ συμβάσει, θέλει ἐξακολουθήσει διὰ λογαριασμὸν καὶ πρὸς ὄφελος τῶν δήμων Ἀθηναίων καὶ Πειραιῶς εἴτε ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε ὑπ’ αὐτῶν τῶν ἐνδιαφερομένων δήμων, καθ’ ἃ περὶ τούτου ὁρισθήσεται ἐν καιρῷ δι’ εἰδικοῦ νόμου. Τὸ αὐτὸ θέλει συμβῆ καὶ κατὰ τὴν περίπτωσιν τοῦ τελευταίου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 32 τῆς συμβάσεως.» Μοὶ φαίνεται δὲ, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐφάνη παραδεχομένη τὸ δίκαιον τῶν δήμων ἐν ἄρθρῳ 36, ἐν ᾧ ὁρίζει, ὅτι τὰ πλεονάσματα τῶν κερδῶν θὰ λάβωσιν ἡ Ἑταιρεία καὶ οἱ δῆμοι, καὶ ὄχι τὸ Δημόσιον. Ἐὰν οὕτως ἐσκέφθη ἡ Κυβέρνησις προκειμένου περὶ τῶν κερδῶν κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ προνομίου, διατί ἄλλο μέτρον ἐλήφθη ὡς πρὸς τὴν λῆξιν αὐτοῦ; Ἡ πρότασίς μου θέλει βεβαίως ἄρει καὶ τὰς διαμαρτυρίας τῶν δήμων, οἵτινες οὕτω μένουν ἱκανοποιημένοι, ἀφοῦ ἅπαντα τὰ ἔργα θὰ ἐπανέλθουν εἰς τὴν κυριότητα αὐτῶν. Φέρω ἐπίσης τροπολογίαν, δι’ ἧς ἐν ἄρθρῳ 4 τῆς συμβάσεως διατυποῦται σαφῶς, ὅτι ἐξαιροῦνται τῆς παραχωρήσεως παρὰ τοῦ δήμου Ἀθηναίων πρὸς τὴν Ἑταιρείαν τὰ ὕδατα τοῦ Κηφισοῦ καὶ Γιαννούλας, διότι τοῦτο ἔμενεν ἀσαφὲς ἐν τῇ ὑποβληθείσῃ συμβάσει. Τέλος ἐν ἄρθρῳ 45 φέρω τροπολογίαν, δι’ ἧς ἀπαγορεύεται διαρρήδην εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἐργοληψιῶν κατὰ τὸν καθαρισμὸν τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου καὶ τῶν διακλαδώσεων αὐτοῦ νὰ ἐλαττώσῃ ἢ παραβλάψῃ ὁπωσδήποτε πηγὰς ἀνηκούσας εἰς κοινότητας ἢ ἰδιώτας, καὶ ἂν ἀκόμη ἀποδειχθῇ, ὅτι αἱ πηγαὶ αὗται σχετίζονται μὲ τὸ Ἀδριάνειον ὑδραγωγεῖον ἢ τὰς διακλαδώσεις αὐτοῦ. Τοῦτο ἔπραξα, διότι λίαν πιθανὸν αἱ πηγαὶ τοῦ Κεφαλαρίου Κηφισίας, ὡς καὶ τοῦ Ἀμαρουσίου, νὰ προέρχωνται ἐκ διακλαδώσεων τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου, καὶ δὲν πρέπει νὰ τρέξωσιν αἱ κοινότητες τὸν κίνδυνον νὰ ἴδωσι τὸ ὕδωρ αὐτῶν ἐξαφανιζόμενον ἐκ τῶν ἔργων τῆς Ἑταιρείας. Οὕτω προφυλάττομεν τὰ κεκτημένα δικαιώματα τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων. Ἀλλ’ ἑτέραν δικαίαν ἀπαίτησιν προβάλλουν οἱ δῆμοι, ὅπως ἀπολαύσουν τὰ 1000 λίτρα ὕδατος κατὰ δευτερόλεπτον ἐκ τῶν πηγῶν τῆς Στυμφαλίας, ὄχι ὅταν ἡ κατανάλωσις ἐξ ὑδρεύσεως μόνον φθάσῃ εἰς 500 λίτρα, ὡς διατυπώνει τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ ὅταν ἡ κατανάλωσις ἐξ οἱασδήποτε χρήσεως φθάσῃ εἰς 500 λίτρα. Ὑποβάλλω τὴν σχετικὴν τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον 2, ὁρίζων καὶ χρονικὸν διάστημα 2 ἐτῶν, ἐντὸς τῶν ὁποίων δέον νὰ κατασκευασθῇ τὸ πρόσθετον ὑδραγωγεῖον, ὅπως φέρῃ τὸ περιπλέον ὕδωρ. Ἐπίσης ὑποβάλλω τροπολογίαν, ὅπως μὴ λησμονηθῇ τὸ Παλαιὸν Φάληρον μεταξὺ τῶν προαστείων τῶν ἐξυπηρετηθησομένων ὑπὸ τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, ἕνεκα τῆς σημασίας, ἣν λαμβάνει καθημερινῶς. Ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη κατὰ πόσον ἐξασφαλίζεται ἡ ἀποπεράτωσις τοῦ ἔργου τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, καὶ ποῖαι αἱ ὑποχρεώσεις τῆς ἀναδόχου Ἑταιρείας. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προϋπολογίζει, ὅτι θὰ δαπανήσῃ αὕτη 50 ἑκατομμύρια. Τὸ ποσὸν μοὶ φαίνεται λογικόν, τοὐλάχιστον ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν σήμερον ἀνὰ χεῖρας, καὶ ἂν τὰ ἔργα ἐκτελεσθῶσιν ἐπιμεμελημένως, καὶ ἂν κατασκευασθῇ τὸ δίκτυον ἀρδεύσεως, περὶ οὗ ὡμίλησα εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν, ὡς ἀπαραιτήτου, ἐπενεγκὼν καὶ σχετικὴν τροπολογίαν ἐν ἄρθρῳ 2. Πρόκειται λοιπὸν περὶ ποσοῦ σημαντικοῦ. Γνωρίζετε, Κύριοι, πόσον εἰς τοὺς ὑπολογισμοὺς τόσων μεγάλων ἔργων ἠπατήθησαν μηχανικοὶ διακεκριμένοι. Ἔχομεν τὰ παραδείγματα τῶν διωρύγων τοῦ Σουέζ, τοῦ Παναμᾶ, ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι τὸ παράδειγμα τῆς διώρυγος τῆς Κορίνθου, τῶν σιδηροδρόμων Μύλων–Καλαμῶν, Πειραιῶς–Λαρίσης, καὶ ἐν σμικροτέρῳ κύκλῳ Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων. Ὁποία διαφορὰ μεταξὺ τῶν προϋπολογισμῶν καὶ τῆς πραγματικῆς δαπάνης! Ποὺ ἡ ἀναλογία ἀνέρχεται εἰς 1 πρὸς 2 καὶ ποὺ περισσότερον. Ὀφείλομεν λοιπὸν νὰ λάβωμεν πᾶσαν προφύλαξιν, ὅπως μὴ συμβῇ τὸ αὐτὸ διὰ τὴν ἐπιχείρησιν τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων Στυμφαλίας. Ὅσον καὶ ἂν εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἐργοληψιῶν θέλει καταβάλει πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως φανῇ συνεπὴς πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις της, δὲν δύναμαι, προκειμένου περὶ τόσον σπουδαίου ζητήματος, ἐνδιαφέροντος ὁλόκληρον κοινωνίαν, νὰ μὴ λάβω ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰ ἐναντία, δηλαδὴ τὴν ἀδυναμίαν πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων. Ὁποίας προφυλάξεις ἔχομεν ἐναντίον τοιούτου ἐνδεχομένου; Ἔχομεν τὴν ἐγγύησιν ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίου. Ἀλλ’ αὕτη δὲν εἶναι ἐπαρκὴς, κατὰ τὴν γνώμην μου. Ὅταν διερχόμενος διὰ τῶν ὁδῶν τῆς πρωτευούσης βλέπω τὰς δυστυχεῖς γυναῖκας τοῦ λαοῦ συσσωρευμένας κατὰ δεκάδας πέριξ τῶν κρηνῶν καὶ ἀναμενούσας μετ’ ἀγωνίας τὰς γλίσχρας σταγόνας, ἃς χορηγεῖ αὐταῖς ὁ δῆμος μετὰ φειδοῦς, συμμερίζομαι, ὁμολογῶ, τὴν ἀγωνίαν αὐτῶν, καὶ βεβαίως δὲν εὑρίσκω ὅτι ἡ κοινωνία ἀσφαλίζεται ἀρκούντως μὲ τὸ 1½ ἑκατομμύριον ἀπὸ τὸν κίνδυνον νὰ ἴδωμεν τὴν κατάστασιν ταύτην διαιωνιζομένην. Ζητῶ λοιπὸν, ἡ ἐπιχείρησις ν’ ἀσφαλισθῇ δι’ ὁλοκλήρου τοῦ κεφαλαίου τῆς ἀναδόχου Ἑταιρείας. Πρὸς τοῦτο, καὶ πρὸς ἀποφυγὴν ἀπωλειῶν χρόνου, προτείνω: αʹ) Ἡ Ἑταιρεία ἡ νέα νὰ συστηθῇ τὸ βραδύτερον ἐντὸς ἔτους· βʹ) νὰ ὁρισθῇ τὸ κεφάλαιον εἰς 17,000,000, χωρὶς νὰ ἐξαρτᾶται ὁ ὁρισμὸς ἀπὸ τῆς ἀναδόχου, ὡς προβλέπει ἡ σύμβασις, καὶ γʹ) νὰ καταβληθῇ ὁλόκληρον τὸ κεφάλαιον ἐντὸς ἓξ μηνῶν ἀπὸ τῆς συστάσεως τῆς Ἑταιρείας τῶν ὑδάτων. Οὕτω ἐντὸς 1½ ἔτους ἀπὸ σήμερον τὰ 17,000,000 θέλουσιν εἶναι καταβεβλημένα, ἐπὶ ποινῇ ἐκπτώσεως, ὡς ὁρίζω διὰ τῶν τροπολογιῶν μου. Βεβαίως τὸ καταστατικὸν τῆς Ἑταιρείας θὰ προΐδῃ τίνι τρόπῳ ταῦτα θὰ δαπανῶνται. Θὰ ἔχωμεν οὕτω τὸ κεφάλαιον ὁλόκληρον τῆς Ἑταιρείας, ἀνερχόμενον εἰς τὸ τρίτον τῆς ὅλης ἐπιχειρήσεως, ἀσφαλίζον οὕτως ἡμᾶς περὶ τῆς ἀποπερατώσεως τοῦ ἔργου ἐντὸς τῶν ὡρισμένων προθεσμιῶν. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν ἀποπεράτωσιν δέον νὰ περιφρουρήσωμεν τὰ δικαιώματα τῶν δήμων καὶ τῶν κατοίκων ἀπέναντι τῆς Ἑταιρείας. Καὶ πρῶτον οἱ δῆμοι κατὰ τὴν σύμβασιν εἶναι συμμέτοχοι εἰς τὰ κέρδη, ἀφοῦ τὰ κεφάλαια τῆς Ἑταιρείας λάβωσιν 7%. Ἤθελεν εἶναι εὐχῆς ἔργον, ὅπως λείψῃ πᾶσα ὑπόνοια περὶ ἐξογκώσεων τῶν δαπανῶν ἐκμεταλλεύσεως,—ὅπερ θὰ ἠλάττου τὰ κέρδη,—νὰ ὁρισθῇ διὰ τῆς συμβάσεως, ὅτι αἱ δαπάναι ἐν γένει τῆς διαχειρίσεως, ἐκμεταλλεύσεως καὶ συντηρήσεως δὲν πρέπει νὰ ὑπερβαίνωσιν ἀνώτατόν τι ὅριον, π. χ. 500,000 δραχμὰς, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον αἱ δαπάναι θὰ ἦναι μᾶλλον σταθεραί· διότι, ἂν αὐξήσουν αἱ δαπάναι τῆς ὑδρεύσεως, θὰ ἐλαττῶνται αἱ δαπάναι τῆς ἀρδεύσεως. Προτείνω λοιπὸν τροπολογίαν, δι’ ἧς αἱ δαπάναι κατ’ οὐδεμίαν περίπτωσιν δύνανται νὰ ὑπερβῶσι τὰς 500,000 δραχμάς. Ἐν τῷ αὐτῷ ἄρθρῳ 41 δέον νὰ ἐπέλθῃ ἑτέρα τροπολογία ἀξία λόγου· ἐνῷ ὁρίζεται σαφῶς, ὅτι τὸ ἀποθεματικὸν κεφάλαιον θέλει χρησιμεύσει πρὸς ἀντιμετώπισιν ζημιῶν, μ’ ὅλον τοῦτο αἱ ζημίαι ἀφαιροῦνται ἀπὸ τῶν καθαρῶν κερδῶν, ἀντὶ ν’ ἀφαιρεθῶσιν ἀπὸ τοῦ ἀποθεματικοῦ, πρὸς βλάβην τῶν δήμων καὶ τῶν ὑδροληπτῶν. Φέρω λοιπὸν διὰ τῶν τροπολογιῶν μου τὴν ἀναγκαίαν διόρθωσιν τοῦ ἄρθρου 41, ὅπερ θὰ αὐξήσῃ τὰ εἰσοδήματα τῶν δήμων καὶ τῶν ὑδροληπτῶν. Ἀλλὰ καὶ δικαιώματά τινα τῆς Ἑταιρείας ἀπέναντι τῶν ὑδροληπτῶν διατυποῦνται ἀδίκως. Ἐνῷ ἡ Ἑταιρεία διὰ τοῦ ἄρθρου 18 τῆς συγγραφῆς ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κατασκευάσῃ τὰς διακλαδώσεις τῶν σωλήνων ἀπὸ τοῦ κεντρικοῦ ἀγωγοῦ μέχρι τῆς οἰκίας διὰ λογαριασμὸν τοῦ ἰδιοκτήτου, ἐὰν ἐπέλθῃ ἀνάγκη ἐπιδιορθώσεως, αἱ δαπάναι τῆς ἐπιδιορθώσεως ἐπιβαρύνουσι τὸν ἰδιοκτήτην. Δίκαιον εἶναι, κατ’ ἐμὲ, ἀφοῦ ἡ ἐγκατάστασις ἐγένετο παρὰ τῆς Ἑταιρείας, ἡ Ἑταιρεία νὰ ἔχῃ καὶ τὴν συντήρησιν, καὶ οὕτω διατυπώνω τὸ ἄρθρον 18 τῆς συγγραφῆς. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 31 τῆς συγγραφῆς λέγεται, ὅτι τὸ πλέον τοῦ ἐλαχίστου ποσοῦ ὑδρεύσεως θὰ πληρώνηται εἰς πέμπτα τοῦ δραμίου. Δηλαδὴ ὑποθέσατε ὅτι ἐγὼ καταναλίσκω ἓν δράμιον καὶ ἓν ἑκατοστὸν τοῦ δραμίου· λογικὸν ἦτο νὰ πληρώσω 1 δρ. καὶ 40/00 περιπλέον τοῦ δραμίου. Ἀντὶ τούτου μὲ ἀναγκάζουν νὰ πληρώσω ⅕ τῶν 140 δραχμῶν, ἤτοι 28 δρ. Τοῦτο εἶναι ἄδικον, καὶ φέρω τὴν σχετικὴν τροπολογίαν. Ἐπίσης διὰ τῆς παραβολῆς τοῦ ἄρθρου 30 τῆς συγγραφῆς πρὸς τὸ ἐδάφιον δʹ τοῦ ἄρθρου 31 φαίνεται ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ κατασκευὴ δεξαμενῆς εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, καίτοι οὗτος μεταχειρίζεται ὑδρόμετρον ἀντὶ τοῦ ὑδρομετρικοῦ κρουνοῦ. Τοῦτο εἶναι ὑποχρέωσις καταθλιπτικὴ καὶ ἀδικαιολόγητος. Μὲ τὸ σύστημα τοῦ κρουνοῦ ὁ ἰδιοκτήτης ἔχει ἀνάγκην νὰ ἔχῃ δεξαμενὴν, ἀλλὰ μὲ τὸ σύστημα τοῦ ὑδρομέτρου, ἀρκεῖ τοῦτο νὰ ἔχῃ διαστάσεις ἐπαρκεῖς, ὁ ἰδιοκτήτης, ἀνοίγων τὴν ῥοὴν, θέλει ἔχει ὕδωρ ἄφθονον, ἀπαλλασσόμενος οὕτω τῆς ἀνάγκης δεξαμενῆς. Διὰ τῆς καταργήσεως τῆς δεξαμενῆς ἐλαττοῦνται ἐπαισθητῶς αἱ δαπάναι τῆς ἐγκαταστάσεως.

§38Θ. ΡΕΤΣΙΝΑΣ. Κύριε συνάδελφε, ἡ παρατήρησίς σας περὶ δεξαμενῶν εἶναι ὀρθὴ, διότι καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιβαρύνωμεν τοὺς πολίτας εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς μὲ βάρη πολλά. Ἀλλὰ θὰ ἦναι δυνατὸν εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν συνοικίαν ἐκ τοῦ αὐτοῦ σωλῆνος, διὰ τοῦ ὁποίου διέρχεται τὸ ὕδωρ, νὰ λαμβάνωσιν ὅλοι ἐξ ἴσου εἰς τὰ ὑδρόμετρά των τὸ ὕδωρ, τοῦ ὁποίου ἔχουσιν ἀνάγκην;

§39ΝΕΓΡΗΣ. Χαίρω πολὺ, ὅτι μοὶ δίδετε ἀφορμὴν νὰ σᾶς ὁμιλήσω περὶ τούτου· καὶ ἡ ἐρώτησίς σας ἦτο ὀρθοτάτη. Περὶ τούτου δὲν εἶχεν ἀρκούντως προβλέψει ἡ πρώτη σύμβασις ἐν ἄρθρῳ 16 τῆς συγγραφῆς, ἀλλὰ συνεπείᾳ τῶν παρατηρήσεών μου πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως διωρθώθη τὸ ἄρθρον τοῦτο. Ἀλλ’ ἀναγκάζομαι περὶ τούτου νὰ εἰσέλθω εἴς τινας λεπτομερείας. Ἡ κατανάλωσις κατ’ ἀρχὰς κατ’ ἄτομον καὶ ἀνὰ 24 ὥρας, μὲ τὴν ὑποχρεωτικὴν παροχήν, θὰ ἀνέλθῃ εἰς 100 λίτρα. Ἀλλ’ ἐὰν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν τὰ συμβαίνοντα ὅπου τὸ ὕδωρ εἶναι ἄφθονον, δὲν θὰ βραδύνῃ ἡ κατανάλωσις νὰ φθάσῃ εἰς 200 λίτρα. Ἀλλ’ ὅταν ἐπὶ ὁλόκληρον ἔτος ἡ κατανάλωσις ἦναι 200 λίτρα ἀνὰ 24 ὥρας κατ’ ἄτομον, τοῦτο δηλοῖ, ὅτι τὸ μὲν θέρος θὰ ἦναι ἀνωτέρα, ἤτοι 300 λίτρων, τὸν δὲ χειμῶνα ὀλιγωτέρα. Ἀλλὰ καὶ τὸ θέρος ἐντὸς τῆς αὐτῆς ἡμέρας ἡ κατανάλωσις δὲν εἶναι ἡ αὐτὴ καθ’ ὅλας τὰς ὥρας· εἶναι μεγαλειτέρα τὴν πρωΐαν καὶ μικροτέρα κατὰ τὰς ἄλλας ὥρας, ἰδίως τὴν νύκτα, ὥστε δέον νὰ ὑπολογισθῶσιν οἱ σωλῆνες οἱ ὑδραγωγοὶ διὰ παροχὴν ἀνὰ 24 ὥρας ὄχι 200 λίτρων, ὄχι 300, ἀλλ’ ἔτι περιπλέον, καὶ τοῦτο κατωρθώθη διὰ τῆς τροπολογίας τοῦ ἄρθρου 16, ὅπου ἡ παροχὴ ὑπολογίζεται εἰς 200 λίτρ. κατὰ κάτοικον καὶ ἀνὰ δεκάωρον, ἤτοι 480 λίτρα ἀνὰ 24 ὥρας, καὶ οὕτω τὰ ὑδρόμετρα θὰ δύνανται νὰ παρέχουν ὕδωρ ἄφθονον ἀκωλύτως. Σπουδαιοτέρα ὅμως πρόνοια, κατ’ ἐμὲ, πρέπει νὰ ληφθῇ, ὅπως μὴ λείψῃ τὸ ὕδωρ ὄχι εἰς τοὺς ὑδροφόρους σωλῆνας, ἀλλ’ εἰς τὰς δεξαμενάς. Μὴ λησμονῶμεν, Κύριοι, ὅτι τὸ ὕδωρ δὲν θὰ ἔρχηται διὰ τῆς φυσικῆς του ῥοῆς πρὸς τὰς δεξαμενάς, ἀλλὰ θὰ ἀνυψοῦται διὰ μηχανημάτων πολυπλόκων πρὶν εἰσέλθῃ εἰς τὸ λεκανοπέδιον Ἀττικῆς. Ἄν λοιπὸν φροντὶς δὲν ληφθῇ, ὅπως ἅπαντα τὰ μηχανήματα ὦσι διπλᾶ, ἴσως καὶ τριπλᾶ, ἐνδεχόμενον ἐν δεδομένῃ περιστάσει νὰ πάθουν τι τὰ μηχανήματα καὶ νὰ λείψῃ ὕδωρ εἰς τὰς δεξαμενάς. Ὅπως λοιπὸν προφυλαχθῶμεν ἀπὸ τὸν κίνδυνον τοῦτον, ἐν ἄρθρῳ 32 τῆς συμβάσεως προσθέτω, ὅτι ἡ Ἑταιρεία τῶν ὑδάτων θὰ ἐκηρύσσετο ἔκπτωτος, ἐὰν δὲν ἤθελεν εἶναι εἰς θέσιν, ἕνεκα ἀνεπαρκείας τοῦ ὑδραγωγείου ἢ τῶν μηχανημάτων ἀνυψώσεως, νὰ χορηγῇ εἰς οἱανδήποτε στιγμὴν τοῦ προνομίου ἐντὸς ἡμερῶν ἀπὸ τῆς προσκλήσεως ὅσον ὕδωρ ἤθελε ζητηθῆ, ἐντὸς τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, πρὸς χρῆσιν τῶν δήμων Ἀθηναίων καὶ Πειραιῶς. Οὕτως οἱ κάτοικοι τῶν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς δύνανται νὰ ἦναι βέβαιοι, ὅτι δὲν θὰ τοῖς λείψῃ ποτὲ τὸ ὕδωρ οὐδὲ δι’ ὕδρευσιν, οὐδὲ δι’ ἄρδευσιν. Ὀφείλω ἤδη νὰ ἐξετάσω διάφορα τεχνικὰ ζητήματα, ἀφορῶντα τὴν διοχέτευσιν τῶν ὑδάτων Στυμφαλίας, ἐκ τῶν ὁποίων τινὰ ἔχουν ὑψίστην σημασίαν. Καὶ πρῶτον ἡ Ἑταιρεία διὰ τοῦ ἄρθρου 13 τῆς συγγραφῆς ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καλύπτῃ τὸ ὑδραγωγεῖον μὲ πάχος χώματος 0,50 μόνον. Ἐπὶ τούτου ὀφείλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς. Τὸ ὕδωρ, ὅπως ἐκ Στυμφαλίας ἔλθῃ ἐνταῦθα, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ταχύτητα ἑνὸς μέτρου κατὰ δευτερόλεπτον, θὰ διανύῃ 86,400 μέτρα ἀνὰ 24 ὥρας. Θέλει λοιπὸν 2 ἡμέρας καὶ 2½ ὥρας, ὅπως διανύσῃ τὰ 182 χιλιόμετρα, ἅτινα προϋπελόγισεν ὁ Κελλενέκ. Ἂν δὲ, ὡς λίαν πιθανὸν, γείνῃ μὲ τὸ νέον σύστημα ἐκτύλιξις μεγαλειτέρα, τὸ ὑδραγωγεῖον θὰ ἔχῃ μῆκος μεγαλείτερον, καὶ τὸ ὕδωρ θὰ διαμείνῃ οὕτω ἐν τῷ ὑδραγωγείῳ πρὶν φθάσῃ εἰς Ἀθήνας 2 ἕως 2½ ἡμέρας. Ἂν δὲ ἡ ταχύτης τοῦ ὕδατος ἔσεται μικροτέρα τοῦ ἑνὸς μέτρου, ἤτοι ἥμισυ μέτρον, ὅπερ λίαν πιθανὸν, θὰ διαμένῃ τὸ ὕδωρ ἐν τῷ ὑδραγωγείῳ 4 ἕως πέντε ἡμέρας. Φαντασθῆτε λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι θὰ λαμβάνωμεν ἐκ Στυμφαλίας ὕδωρ ψυχρότατον 11 βαθμῶν, ἀλλ’ ὅτι τὸ ὕδωρ τοῦτο θὰ διαμένῃ ἐντὸς ὑδραγωγείου χωριζομένου ἀπὸ τῆς ἐπιφανείας τοῦ ἐδάφους μὲ πάχος χώματος 0,50 ἐπὶ 4 ἢ 6 ἡμέρας, ὅτε ἡ μέση θερμοκρασία τῆς ἀτμοσφαίρας τὸ θέρος εἶναι βαθμοὶ 27. Εἶναι φανερὸν, ὅτι ἅπαντα τὰ πλεονεκτήματα τῆς ψυχρότητος τοῦ ὕδατος τῆς Στυμφαλίας θὰ ἀπόλλυνται καθ’ ὁδόν. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς ἀναφέρω, ὅτι κατὰ καταμετρήσεις γενομένας παρὰ τοῦ κ. Σμὶθ εἰς βάθος τῆς γῆς 1 μ. 86, ὅτε ἡ μέση θερμοκρασία τῆς ἀτμοσφαίρας εἶναι 17,69, ἡ θερμοκρασία ἐν τῷ βάθει τοῦ 1 μ. 86 εἶναι 15,87· φαντασθῆτε λοιπὸν, ὁποία θὰ ᾖναι ἡ θερμοκρασία ἐν τῷ βάθει τοῦ 1 μ., ὅταν ἡ ἐξωτερικὴ θερμοκρασία θὰ ᾖναι βαθμοὶ 27. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δὲν μᾶς ἐπιτρέπεται νὰ δεχθῶμεν τὸ βάθος τῶν 0,50 χώματος, ἀλλὰ τοὐλάχιστον 2 μ. ἄνωθεν τοῦ ὑδραγωγείου. Ὅταν πρόκειται νὰ δαπανηθῶσι 40,000,000 δραχ., ἤθελεν εἶναι κατ’ ἐμὲ ἔγκλημα νὰ φεισθῶμεν ὀλίγων δαπανῶν περιπλέον, ὅπως γείνῃ τὸ ἔργον τέλειον. Ἤθελεν εἶναι ἔγκλημα νὰ παραδώσωμεν εἰς τοὺς ἀπογόνους ἡμῶν ἔργον τόσον μέγα, παρουσιάζον τοιοῦτον ἐλάττωμα. Ὀλίγα θὰ εἴπω καὶ περὶ τῶν δοκιμῶν, τῶν προβλεπομένων ἐν ἄρθροις 14 καὶ 16, τῶν ὑδραγωγῶν σωλήνων. Ἐν τοῖς ἄρθροις τούτοις ὁρίζονται αἱ πιέσεις, ὑφ’ ἃς θὰ δοκιμασθῶσιν οἱ διάφοροι ὑδραγωγοὶ σωλῆνες, καὶ τοῦτο χωρὶς νὰ ᾖναι γνωσταὶ αἱ πιέσεις, ἃς θὰ ὑποστῶσιν ἐν λειτουργίᾳ, ἀφοῦ οὐδεμία ὑπεβλήθη μελέτη νέα, τοὐναντίον δὲ ἡ μελέτη τοῦ Κελλενὲκ θ’ ἀπῄτει νὰ ἀντέχουν οἱ σωλῆνες εἰς πιέσεις πολὺ ἀνωτέρας τῶν προβλεπομένων παρὰ τῆς συμβάσεως. Ἀπορῶ δὲ ἀληθῶς, πῶς τοιαύτη διατύπωσις τῶν ἄρθρων 14 καὶ 16 ἐγένετο. Προτείνω λοιπὸν τροπολογίας εἰς ἀμφότερα τὰ ἄρθρα, δι’ ὧν ὁρίζεται, ὅτι τὸ πάχος τῶν σωλήνων θὰ ᾖναι τοσοῦτον, ὥστε ν’ ἀντέχουν εἰς δοκιμασίαν πιέσεως ἀνωτέρας κατὰ πέντε ἀτμοσφαίρας ἐκείνης, εἰς ἣν θὰ ὑποβάλλωνται ἐν λειτουργίᾳ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 16 ἔχω καὶ ἄλλην παρατήρησιν νὰ κάμω, ἀξίαν λόγου. Ἐν τῷ τελευταίῳ ἐδαφίῳ τοῦ ἄρθρου ὁρίζεται ὅτι «εἰς ὅλας τὰς ὁδοὺς τῆς πόλεως τοποθετηθήσεται εἷς μόνος σωλὴν ὑπὸ τὸ σκυρόστρωμα». Ἀλλ’ ἄν ποτε θελήσωμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν ἕτερον σύστημα ὁδοστρωσίας τελειότερον, θὰ εὑρεθῶμεν πολὺ στενοχωρημένοι, ἕνεκα τῶν σωλήνων, οἱ ὁποῖοι θὰ εὑρίσκωνται κάτωθι τοῦ λιθοστρώτου. Ἐνόμισα λοιπὸν, ὅτι εἰς τὰς ὁδοὺς τοῦ περιπάτου καὶ τὰς πλατυτέρας ὁδοὺς τῶν 20 μέτρων ἔπρεπε νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ἀντὶ ἑνὸς σωλῆνος, εὑρισκομένου εἰς τὸ μέσον τῆς ὁδοῦ, νὰ ἔχῃ δύο σωλῆνας τοποθετημένους, ἀνὰ ἕνα κάτωθι ἑκάστου πεζοδρομίου. Μᾶς μένει ἤδη νὰ ἐξετάσωμεν τὰ ἐκ τῶν ὑπονόμων βάρη τῶν ἰδιοκτητῶν, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν δὲν στέρξῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸν χωρισμὸν τῶν δύο ἐργολαβιῶν. Πρὶν τούτου ὅμως πρέπει νὰ ἀναμνήσω ὑμᾶς, ὅτι κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς, οὓς ὑπέβαλον ὑμῖν εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν, ἡ Ἑταιρεία θέλει ἔχει εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, δηλαδὴ μετὰ πέντε ἔτη, τὰς ἑξῆς εἰσπράξεις:

Αἱ ἀρδεύσεις ὑπελογίσθησαν πρὸς 4 λεπτὰ κατὰ κυβικὸν μέτρον καὶ ἐπὶ 120 ὀκάδων· καὶ ἰδοὺ πῶς. Ἡ Ἑταιρεία ὀφείλει νὰ φέρῃ 162 ὀκάδας. Ἐκ τοῦ Ἁδριανείου ὑδραγωγείου καὶ ἐκ Πειραιῶς θὰ ἔχῃ 20 ὀκάδας. Τὸ ὅλον 182 ὀκ. Μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν 60 ὀκάδων δι’ ὕδρευσιν, θὰ περισσεύσουν 122 πρὸς ἄρδευσιν· ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν 60 ὀκάδων ὑδρεύσεως δυνάμεθα ἀσφαλῶς νὰ ὑπολογίσωμεν ὅτι τὰ ⅔, ἤτοι 40 ὀκάδες, θὰ χρησιμεύσουν ἐπίσης πρὸς λίπανσιν καὶ ἄρδευσιν μετὰ τὴν ἐκ τῶν ὑπονόμων ἔξοδον αὐτῶν. Ὥστε ἡ Ἑταιρεία θὰ διαθέτῃ τὸ ὅλον 142 ὀκάδας τοὐλάχιστον καθαροῦ καὶ ἀκαθάρτου ὕδατος πρὸς ἄρδευσιν. Ἀφαιρῶ τὰς 22 ὀκάδας δι’ ἀπωλείας καθ’ ὁδὸν, ἀπομένουσιν ἐν ὅλῳ 120 ὀκάδες. Οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἅπασαι αἱ 120 ὀκάδες θὰ χρησιμοποιηθῶσι πρὸς ἄρδευσιν, ἂν κατασκευασθῇ τὸ δίκτυον ἀρδεύσεως κατὰ τὴν τροπολογίαν μου καὶ ὑποτιμηθῇ ἡ ἀξία τοῦ κυβικοῦ μέτρου εἰς λεπτὰ 4. Ἂς ὑπολογίσωμεν ἤδη καὶ τὰ ἔξοδα:

Ἂν ταῦτα ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τῶν εἰσπράξεων, μένει κέρδος καθαρὸν 849,000 δραχ., ἤτοι 5% ἐπὶ τοῦ ἑταιρικοῦ κεφαλαίου τῶν 17,000,000, καὶ τοῦτο εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ἄνευ τῶν ἀποζημιώσεων διὰ τὰς προσόψεις. Ἐπίσης κατὰ τὴν αὐτὴν συνεδρίασιν ἀπέδειξα, ὅτι μετὰ 25 ἔτη ἀπὸ σήμερον, ὅτε οἱ κάτοικοι θὰ ἔχουν ἀνέλθει εἰς 300,000, καὶ ἡ κατανάλωσις κατ’ ἄτομον εἰς 200 λίτρα ἀνὰ 24 ὥρας, αἱ εἰσπράξεις θ’ ἀνέλθουν εἰς δραχμὰς 6,609,313, ἄνευ πάλιν τῶν ἀποζημιώσεων διὰ τὰς προσόψεις. Τὰ ἔξοδα δὲ, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ τόκου 7% ἐπὶ τοῦ ἑταιρικοῦ κεφαλαίου (1,190,000), θέλουσιν εἶναι 3,505,000, ὥστε ἀπομένει πλεόνασμα μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν δαπανῶν καὶ τῶν τόκων 3,104, 313. Ἐκ τούτου δέον νὰ ἐκπεσθῇ 15% κατὰ τὴν σύμβασιν δι’ ἀποθεματικὸν καὶ ἀμοιβὰς, ὥστε ἀπομένει πλεόνασμα 2,638,677, ἐξ οὗ θὰ λάβουν:

Τὸ ἀναλογοῦν εἰς τὴν Ἑταιρείαν 40% αὐξάνει τὸν τόκον κατὰ 6,20%· ὥστε ὁ τόκος ἀναβιβάζεται εἰς 13,20%. Οὕτω τὸ κέρδος τῆς Ἑταιρείας, καίτοι περιωρισμένον διὰ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν ἀποζημιώσεων διὰ τὰς προσόψεις, θὰ ἦναι 5% εἰς τὰς ἀρχὰς, καὶ 13,20% μετὰ 25 ἔτη. Τὸ κέρδος τοῦτο εὑρίσκω δίκαιον. Ἑταιρεία, ἡ ὁποία θ’ ἀναλάβῃ τοσοῦτον μέγα ἔργον, καὶ διατρέχει ὅπως δήποτε καὶ κινδύνους νὰ ἴδῃ τὰς δαπάνας τῆς κατασκευῆς ὑπερβαινούσας τὰς προϋπολογισθείσας, δικαιοῦται νὰ ἐλπίζῃ καὶ τὸν ἄνω τόκον μετὰ 25 ἔτη, ὅτε δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐξαγοράν. Εὑρίσκω ὅμως ἐπίσης δίκαιον νὰ περιορισθῇ τὸ κέρδος εἰς τόσον μόνον, δηλαδὴ νὰ παραιτηθῇ ἡ Ἑταιρεία τῶν κερδῶν ἐπὶ τῶν προσόψεων, καὶ ἔχω κάμει τὰς σχετικὰς τροπολογίας. Μεταβαίνω ἤδη εἰς ἄλλας ὑποχρεώσεις τῶν ἰδιοκτητῶν, ἃς οὗτοι φέρουσι λίαν βαρέως. Θ’ ἀναγκασθῇ ἕκαστος ἰδιοκτήτης ἐντὸς ἑνὸς ἔτους, κατὰ τὸ ἄρθρον 14 τῆς συμβάσεως, νὰ προβῇ εἰς ἐγκαταστάσεις πολυδαπάνους· ἐγκατάστασιν διὰ τὸ ὕδωρ, ἐγκατάστασιν διὰ τὰς ἐκροὰς τῶν βόθρων εἰς τὴν ὑπόνομον ἐντὸς τῆς οἰκίας του, ἐγκατάστασιν ἀπὸ τοῦ δικτύου καὶ τῆς ὑπονόμου ἐντὸς τῆς οἰκίας του. Τὰ βάρη ταῦτα εἶναι ἄξια λόγου· οὐδεὶς ἀρνεῖται, ὅτι πρέπει νὰ γείνουν, ἀλλ’ ἂς προσπαθήσωμεν νὰ ἦναι ὅσον τὸ δυνατὸν ἐλαφρότερα, καὶ εὐτυχῶς τοῦτο ἐπιτυγχάνεται χωρὶς νὰ ζητήσωμεν θυσίας ἀπὸ τὴν Ἑταιρείαν, ἥτις οὕτω δὲν δικαιοῦται νὰ προβάλῃ ἀντιρρήσεις, ἀρκεῖ αἱ διατάξεις τῆς συμβάσεως αἱ σχετικαὶ νὰ μελετηθῶσι καλλίτερον. Καὶ πρῶτον ἤδη ἀνεφέραμεν, ὅτι ἡ δεξαμενὴ εἶναι περιττὴ εἰς τὸν ἔχοντα ὑδρόμετρον. Δεύτερον, τίς ἡ ἀνάγκη νὰ γείνωσιν αἱ ἐγκαταστάσεις ἐντὸς ἑνὸς ἔτους, εἴτε εἶναι ἡ Ἑταιρεία ἕτοιμος εἴτε μή; Αἱ ἐγκαταστάσεις τῶν ἰδιωτῶν ὀφείλουν νὰ γείνωσι σὺν ταῖς ἐγκαταστάσεσι τῆς Ἑταιρείας ἐν ἑκάστῃ ὁδῷ, καὶ ὄχι πρίν. Καὶ τρίτον, ὡς πρὸς τοὺς βόθρους, δύνανται οὗτοι νὰ βραδύνουν ἔτι περισσότερον· ὡς πρὸς τὸ ζήτημα δὲ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ἐνθυμηθῇ ὅ,τι εἶπον εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν. Ὁ ἐκ τῶν βόθρων κίνδυνος πηγάζει ἐκ τῆς συγκοινωνίας αὐτῶν μὲ τὰ φρέατα. Εὐθὺς ὅμως, ὡς δώσωμεν τὸ ὕδωρ τῆς Στυμφαλίας, καὶ τοῦτο ὑποχρεωτικῶς, οὐδεὶς πλέον θὰ μεταχειρισθῇ φρεάτια ὕδατα. Ἂν λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις πεισθῇ μετὰ τὴν χρῆσιν τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, ὅτι ἡ ὑγεία ἐβελτιώθη καὶ ὁ τυφοειδὴς πυρετὸς ἐξέλιπεν ἐντελῶς, εἶναι ὅλως περιττὸν νὰ ἀναγκάσῃ τοὺς πολίτας νὰ κάμωσι τοσαύτας δαπάνας πρὸς κατάργησιν τῶν βόθρων ἄνευ λόγου.

§40Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Παραδέχεσθε τὴν εἰσφοράν;

§41ΝΕΓΡΗΣ. Ζητῶ τὴν στιγμὴν ταύτην ν’ ἀπαλλαχθοῦν οἱ ἰδιοκτῆται τῶν ἐξόδων ἐγκαταστάσεως. Περὶ τῶν ἐτησίων βαρῶν ὡμίλησα προηγουμένως. Οὐδόλως σχετίζω τὸ ἓν ζήτημα μὲ τὸ ἕτερον. Τέλος ἐν ἄρθρῳ 41 τῆς συγγραφῆς ὁρίζεται, ὅτι αἱ ὑδρορροαὶ τῶν οἰκιῶν θέλουσι χρησιμεύσει πρὸς ἀερισμὸν τῶν ὑπονόμων. Ὑποθέτω, ὅτι ἐννοεῖ ἡ σύμβασις ἄνευ ἐπιβαρύνσεώς τινος τοῦ ἰδιοκτήτου, ἀλλ’ ἐνόμισα καλὸν νὰ τὸ σαφηνίσω, ὡς ἐπίσης ἐνόμισα ἀναγκαῖον, ἐπειδὴ δυστυχῶς αἱ λεπτομέρειαι τῆς κατασκευῆς τῶν ὑπονόμων λείπουσιν ἐντελῶς, νὰ φέρω τροπολογίαν, χορηγοῦσαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν ἀνάδοχον πᾶν νέον ἔργον ἢ μέτρον, ὅπερ ἤθελε κρίνει ἀναγκαῖον πρὸς κανονικὴν καὶ ἀβλαβῆ λειτουργίαν τοῦ συστήματος «τὸ πᾶν εἰς τὴν ὑπόνομον». Διότι πολλὰ θὰ παρουσιασθῶσιν ἐν τῇ πράξει τὰ χρήζοντα τροποποιήσεως, καὶ σὺν τοῖς ἄλλοις καὶ αὐτὸς ὁ διὰ τῶν ὑδρορροῶν ἀερισμός. Καὶ ἄλλας τινὰς τροπολογίας ἔχω φέρει εἰς τὴν σύμβασιν, ὡς π. χ. τὴν ὑποχρέωσιν διὰ τὴν Ἑταιρείαν νὰ δαπανᾷ 10 τοὐλάχιστον ὀκάδας ὕδατος εἰς τὸν καθαρισμὸν τῶν ὑπονόμων· νὰ χορηγῇ εἰς τοὺς ἀνεγείροντας οἰκοδομὰς τὸ ὕδωρ πρὸ λεπτὰ 30 κατὰ κυβ. μέτρον, ἵνα μὴ ἀναγκάζωνται νὰ πληρώνωσιν ὁλόκληρον δράμιον· τὸ μίσθωμα τῶν 140,000 δρ. τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου πρὸς τὸν δῆμον νὰ χορηγῆται ἐπίσης, ἂν ἐπέλθῃ ἡ περίπτωσις τοῦ ἄρθρου 30, καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς κατασκευῆς τοῦ ὑδραγωγείου· προσέτι τὴν ὑποχρέωσιν τῆς Ἑταιρείας, ἂν θελήσῃ ν’ ἀλλάξῃ τὰ ἅπαξ παρ’ αὐτῆς χορηγηθέντα μηχανήματα δι’ ἑτέρων ἄλλου συστήματος, νὰ ἐπιβαρύνηται αὕτη διὰ τὴν ἀλλαγήν· καὶ τέλος ὑπηρεσιακάς τινας τροπολογίας, ἐνδιαφερούσας μᾶλλον τὸ Δημόσιον, ἤτοι περὶ τῆς δημοσιεύσεως τῶν ὀνομάτων τῶν ὑδροληπτῶν, τῶν δικαιουμένων εἰς ἀπόλαυσιν ποσοστοῦ ἐκ τῶν πλεονασμάτων. Θέλω δὲ θεωρήσει ἐμαυτὸν εὐτυχῆ, ἂν ἡ μελέτη μου αὕτη ἐπὶ τῆς συμβάσεως συντελέσῃ εἰς τὸ νὰ ἀποκτήσουν αἱ Ἀθῆναι καὶ ὁ Πειραιεὺς ὕδωρ ἄφθονον, ὑπὸ ὅρους ὄχι ἐπαχθεῖς, ὡς ἐλπίζω καὶ εὔχομαι.

§42Ξ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ. Σᾶς παρηκολούθησα εἰς τὴν ἀνάλυσιν ὅλων τῶν ἄρθρων τῆς συμβάσεως καὶ τῆς συγγραφῆς· ἀλλὰ περὶ ἑνὸς ἄρθρου δὲν ἐκάμετε λόγον, περὶ τοῦ ἄρθρου 34 τῆς συμβάσεως. Παρακαλῶ, δὲν μᾶς λέγετε τὴν γνώμην σας ἐπ’ αὐτοῦ;

§43ΝΕΓΡΗΣ. Ἔχετε δίκαιον· καὶ τοῦτο χρήζει τροπολογίας, διότι δι’ αὐτοῦ παρακωλύεται ὁ συναγωνισμὸς τῶν μηχανουργείων τοῦ Πειραιῶς πρὸς προμήθειαν τῶν διαφόρων ἐξαρτημάτων τῶν δικτύων τῆς ὑδρεύσεως.

§44Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐπαινῶ, Κύριοι, τὴν φιλοτιμίαν τῆς Κυβερνήσεως, βουλευσαμένης, ἵνα ἐπιληφθῇ ἔργου σπουδαιοτάτου καὶ χρησιμωτάτου ταῖς πόλεσιν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοῖς προαστείοις αὐτῶν. Ἐπαινῶ δὲ τὴν φιλοτιμίαν αὐτῆς τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον φαίνεται, ὅτι ἄχαρι τέλος πάντων εἶναι τὸ κατατρίβειν τὸν χρόνον διαρκῶς εἰς τὴν τρέχουσαν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους. Καὶ ἂν αἱ Κυβερνήσεις τῶν Κρατῶν δὲν εἶχον καὶ τοιαύτας βάσεις, εἰς ἃς ἔστιν ὅτε νὰ καταφεύγωσιν, ἀμφιβάλλω, ἂν οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες ἤθελον ἁμιλλᾶσθαι εἰς τὸ κυβερνᾶν τοὺς λαοὺς καὶ τὰς χώρας, εἰς ἃς ἀνήκουσιν. Ἀλλ’ ἀναλύων τὴν σύμβασιν καὶ ἐν τῇ γενικότητι αὐτῆς καὶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις, ἀναλύων τὴν ἔκθεσιν τὴν εἰσηγητικὴν τῆς συμβάσεως, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοὺς ὅρους τῆς συγγραφῆς καὶ τὰς ἀλλεπαλλήλως προσκομισθείσας εἰς τὴν Βουλὴν τροπολογίας, θέλω κατὰ τὸ μέτρον τῶν ἀσθενῶν μου δυνάμεων προσπαθήσει νὰ καταδείξω τὸ ἀμελέτητον τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων ἐν τῷ προκειμένῳ ζητήματι. Ὁμιλῶ περὶ τοῦ ἀμελετήτου τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων, οὐχὶ δὲ περὶ τοῦ ἀμελετήτου τῆς ἀναδόχου Ἑταιρείας. Καὶ ἐγὼ κατ’ ἀρχὰς, ὅτε ὑπεβλήθη ἡ σύμβασις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐπίστευσα πρὸς στιγμὴν, ὅτι καὶ ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία ἐτύγχανεν οὖσα ἀμελέτητος· ἀλλ’ ὅτε παρετήρησα, ὅτι μετὰ πᾶσαν ἐπερώτησιν, εἴτε ἐκ ταύτης εἴτε ἐξ ἐκείνης τῆς πτέρυγος προερχομένην, μετὰ πᾶσαν ἔνστασιν, προβαλλομένην ὑπὸ συμπολιτῶν ἡμῶν καὶ ὑπὸ τοῦ Τύπου, ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία προχείρως εὕρισκε τοὺς τρόπους καὶ τὰ μέσα, ὥστε, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἐφαίνετο δωροῦσα, ἀφ’ ἑτέρου νὰ εἰσάγῃ εἰς τὰ θυλάκια αὐτῆς ἱκανὰς χιλιάδας δραχμῶν, τότε μόνον ἐνόησα, ὅτι ἐπλανώμην ὡς πρὸς τὸ ἀμελέτητον καὶ τῆς ἀναδόχου Ἑταιρείας. Εἶναι τῷ ὄντι λίαν μεμελετημένοι οἱ Κύριοι αὐτοί. Ἡ ὑπηρεσία ὅμως τῶν δημοσίων ἔργων, ἐξ ὅσων μέχρι τοῦδε ἀνεκοινώθησαν εἰς τὴν Βουλήν, ἀπεδείχθη, λέγω, ὅλως ἀμελέτητος· καὶ ἀφοῦ ἡ περὶ ἀναβολῆς πρότασίς τινων Βουλευτῶν ἀπερρίφθη, ἤθελον θερμῶς συστήσει τῷ ἡγέτῃ τῆς πλειονοψηφίας νὰ δεχθῇ, ὅπως ἡ σύμβασις παραπεμφθῇ τοὐλάχιστον εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν τῆς Βουλῆς, ἥτις, μελετῶσα τὰ πράγματα, νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην αὐτῆς. Καὶ πῶς, Κύριοι, εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἰσχυριζώμεθα, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τῶν δημοσίων ἔργων εἶναι ἐντελῶς ἀμελέτητος, ὅταν αὐτὰ τὰ πράγματα, αὐτὰ τὰ λεχθέντα, αὐτὰ τὰ προσκομισθέντα ἐπίσημα ἔγγραφα εἰς τὴν Βουλὴν ἀπέδειξαν βάσιμον τὸν ἰσχυρισμὸν ἡμῶν τοῦτον; Μήπως δὲν ἐνθυμεῖσθε ὅτι μόλις πρὸ 24 ὡρῶν ἠκούσαμεν τοῦ ἐξ Ἀττικῆς συναδέλφου, ἀναγινώσκοντος ἔκθεσιν τοῦ τέως ἀρχιμηχανικοῦ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς κ. Κελλενέκ, φέρουσαν δὲ ἡμερομηνίαν τῆς 6 Δεκεμβρίου 1890 ἔτους, ἐν ᾗ ὁ κ. Κελλενὲκ, ὁ εἰσηγητὴς τῶν προκαταρκτικῶν μελετῶν, ἐβεβαίου τὸ ἀπαράσκευον ἔτι τότε αὐτοῦ; Δὲν ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ὁ αὐτὸς ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής, ὁ κ. Δραγούμης, ἀναγινώσκων τὴν ἔκθεσιν ἐκείνην, κατεδείκνυεν ὑμῖν, ὅτι, καθ’ ἃ ἐν αὐτῇ ἐγράφετο, μόνον μέχρι 1000 λίτρων ὕδατος ἐδύνατο νὰ φθάσῃ ἡ ἐκεῖ πέραν εὑρισκομένη ποσότης; Ἐλησμονήσατε, ὅτι ὁ κ. Κελλενὲκ ἐν τῇ αὐτῇ ἐκθέσει ἐβεβαίου, ὅτι τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος ὕδωρ ἐδύνατο νὰ μὴ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν ἄρδευσιν τοῦ λεκανοπεδίου τῶν Ἀθηνῶν; Ὁ δὲ κ. Δραγούμης ἦτο τότε Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἰδοὺ πόσον δίκαιον εἶχον καὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἰσχυριζόμενος, ὅτι τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας καὶ κατὰ τὸ 1890 ἔτος δὲν ἔπρεπε νὰ γένηται νόμος τοῦ Κράτους, διότι δὲν παρεῖχε τὰ ἐχέγγυα τῆς πλήρους καὶ τελείας μελέτης. Ἐλησμονήσατε, ὅτι ἐν τῇ αὐτῇ ἐκθέσει τοῦ κ. Κελλενὲκ ἀναφέρεται, ὅτι ἦτο ἀνάγκη ὀργανώσεως ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν Γραφείου μελετῶν διὰ τὴν προκειμένην ἐπιχείρησιν; Ἐλησμονήσατε, ὅτι ὁ αὐτὸς ἀρχιμηχανικὸς ἐν τῇ αὐτῇ ἐκθέσει λέγει, ὅτι ἦτο ἀνάγκη ἱδρύσεως καὶ τριῶν Συνεργείων, καὶ δὲν ἠξεύρω μετακλήσεως πόσων εἰδικῶν ἀνδρῶν, ἵνα σπουδαίως ἐπιληφθῶσι τῆς ἐξακολουθήσεως τῶν μελετῶν, ὅπως παρουσιασθῇ πλῆρες καὶ τέλειον σύστημα; Ἐλησμονήσατε, ὅτι ὁ κ. Κελλενὲκ ἐζήτησε τότε κατ’ ἐλάχιστον ὅρον προθεσμίαν δέκα μηνῶν, ὅπως φέρῃ εἰς πέρας τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος μελέτην; Καὶ ὅταν, Κύριοι, οὑτωσεὶ σπουδαῖαι μαρτυρίαι παρὰ ἀνδρὸς θεωρουμένου καὶ ὄντος εἰσηγητοῦ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος ἐκφέρωνται, εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυριζώμεθα, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τῶν δημοσίων ἔργων παρουσίασεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἔργον πλῆρες, πεφωτισμένον καὶ τέλειον; Μήπως τάχα ἀπὸ τῆς 6 Δεκεμβρίου 1890 ἔτους αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις καὶ ἡ ὑπηρεσία τῶν δημοσίων ἔργων ἐξηκολούθησαν τὰς ἐπὶ τοῦ προκειμένου μελέτας; Ἐξυπνήσαμεν πρωΐαν τινὰ, καὶ ἠκούσαμεν αἰφνιδίως, ὅτι ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἐργοληψιῶν ὑπέβαλε τῇ Κυβερνήσει ὅρους περὶ διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας. Διὰ συνοπτικῆς διαδικασίας καλοῦνται ὑπάλληλοί τινες ἁρμόδιοι καὶ οὐχ ἁρμόδιοι, καὶ αὐτοὶ ἐντὸς ἐλαχίστου χρονικοῦ διαστήματος παρουσιάζουσιν ἔκθεσίν τινα, ὀλιγόστιχον μάλιστα, τῷ κ. Προέδρῳ τῆς Κυβερνήσεως, δι’ ἧς, ἐκτάσεως μιᾶς μόνης σελίδος, βεβαιοῦσιν, ὅτι αἱ προτάσεις τῆς ἐν λόγῳ Ἑταιρείας εἰσὶ σπουδαῖαι, καὶ δέον νὰ γένωνται δεκταί! Ἡ ὑπηρεσία τοῦ Κράτους μετέβη ἐπὶ τόπου, ἵνα ἐξετάσῃ τὰ πράγματα; Ὑπάρχει συνέχεια ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐργασίαν αὐτήν; Ἐδῶ ὑπάρχει διάστημα χρονικὸν ἀδρανείας τηλικοῦτον, ὥστε οὕτως εἰπεῖν νὰ δύνανται νὰ παραγραφῶσι καὶ κεκτημένα δικαιώματα, δεκαετία πλήρης. Καθήμεθα δὲ ἡμεῖς ἐξ Ἀθηνῶν, καὶ διὰ τοῦ τηλεσκοπίου θαυμάζομεν ἀπὸ τηλικαύτης ἀποστάσεως τὰ θέλγητρα τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς! Φοβοῦμαι, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θέλομεν πάθει ὅ,τι ἐνίοτε οἱ μνηστῆρες ἐκεῖνοι, οἱ εἰσερχόμενοι εἰς γάμου κοινωνίαν διὰ τηλεγραφικῆς ἀνταποκρίσεως, χωρὶς νὰ ἴδωσι τὴν μνηστὴν, ὅτε συμβαίνει νὰ λαμβάνωσιν ὡς συζύγους ἐνίοτε καὶ πιθήκους τὴν μορφήν. Διὰ τοῦτο ἐγὼ τοὐλάχιστον νομίζω, ὅτι προκειμένου περὶ ὑποθέσεως σοβαρωτάτης καὶ σπουδαιοτάτης τὰ πράγματα ἔδει ὑπὸ ἄλλον τρόπον νὰ παρουσιασθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν. Ὤφειλε τὸ Κράτος νὰ γνωρίζῃ διὰ τῶν ἰδίων αὑτοῦ ὀργάνων τὰ ὑπὲρ καὶ τὰ κατὰ τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης· ὤφειλε νὰ ἔχῃ προβῇ εἰς μελέτας, δὲν ὤφειλε δὲ νὰ σπεύσῃ νὰ συνάψῃ σύμβασιν μετὰ Ἑταιρείας, ἥτις καὶ αὐτὴ μάλιστα ὁμολογεῖ τὸ ἀμελέτητον αὐτῆς, ὡς μετ’ οὐ πολὺ θέλω ἀποδείξει. Ὤφειλε τὸ Κράτος, καὶ ὀφείλει, νὰ ἐπιληφθῇ τῆς μελέτης τοῦ ἔργου (μεθ’ ὅσα ἀνεπτύχθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἀλλαχοῦ) διὰ τῶν ἐγχωρίων ὑπαλλήλων, ἀλλὰ καὶ διὰ ξένων, μετακαλοῦν ἐνταῦθα τὰς κορυφὰς τῆς ἐπιστήμης εἴτε ἐν τῇ θεωρίᾳ εἴτε ἐν τῇ πράξει. Τὸ Κράτος, ἔχον οὕτως ἀρτίαν μελέτην καὶ γνῶσιν πλήρη τοῦ πράγματος, ὀφείλει μετὰ ταῦτα νὰ ζητήσῃ τιμάς· συνεπείᾳ δὲ συναγωνισμοῦ σπουδαίου, διεθνοῦς, νὰ παραχωρήσῃ ἔργον, ὅπερ βεβαίως δὲν εἶναι προσωρινόν, ὅπερ δικαίως ἀξιοῦμεν νὰ κληροδοτηθῇ εἰς τὴν χρῆσιν τῶν αἰώνων. Ἐρρήθη, ὅτι οὐδεὶς θέλει σπεύσει νὰ ἔλθῃ, ὅπως συναγωνισθῇ πρὸς ἀνάληψιν τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης. Δὲν γνωρίζω περὶ ἄλλων ἐπιχειρήσεων τί συμβαίνει· ὅταν ὅμως ἔρχηται τὸ Κράτος καὶ παραχωρῇ ἐγγυήσεις σπουδαιοτάτας, τὴν ἀναγκαστικὴν ὕδρευσιν καὶ τὴν ἀκίνητον ἰδιοκτησίαν τῶν κατοίκων δύο μεγάλων πόλεων, ἀμφιβάλλω, ἂν σοβαρῶς δυνάμεθα νὰ ἰσχυρισθῶμεν, ὅτι προκήρυξις τοιούτου συναγωνισμοῦ ἤθελε μείνῃ ἀτελεσφόρητος. Αἱ ἐγγυήσεις, Κύριοι, εἶναι τόσον σπουδαῖαι, ὥστε μὰ τὴν ἀλήθειαν πέποιθα, ὅτι καὶ κεκλεισμένοις ὀφθαλμοῖς θέλουσι σπεύσει οἱ ἐπιχειρηματικοὶ ἄνδρες καὶ αἱ Ἑταιρεῖαι, ἵνα συναγωνισθῶσι πρὸς ἀνάληψιν τοῦ ἔργου. Ἀρκεῖ νὰ ἀναφέρω ὑμῖν, ὅτι αἱ τελεσιδίκως ἐπιδικασθεῖσαι ἀπαιτήσεις τῆς Ἑταιρείας κατὰ τῶν δυστροπούντων καταναλωτῶν τοῦ ὕδατος εἴτε ἐξ ἀντιτίμου ἐγκαταστάσεων, εἴτε ἐκ παροχῆς ὕδατος, εἰσφορᾶς ἢ ἀποζημιώσεως ὑπονόμων, ὡς καὶ περὶ πάσης διαφορᾶς περὶ τῆς κατηγορίας τοῦ τιμολογίου, εἰς ἣν ἡ οἰκοδομὴ ὑπάγεται, βαρύνουσι τὸ ἀκίνητον, καὶ κατατάσσονται μετὰ τὰ ἐν τῷ ἐδαφίῳ 1 τοῦ ἄρθρου 991 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας προνόμια. Δηλαδή, ἵνα ἐξηγηθῶ σαφέστερον πρὸς τοὺς μὴ εἰδικῶς νομικοὺς συναδέλφους, ἡ Ἑταιρεία, ἵνα εἰσπράξῃ τὰ ἐκ τῶν ἀνωτέρω αἰτιῶν αὐτῇ ὀφειλόμενα, κατατάσσεται προνομιακῶς δευτέρα μετὰ τὰ ἔξοδα τῆς διαδικασίας καὶ τῆς ἐκτελέσεως καὶ ἐν γένει μετὰ τὰ δικαστικὰ ἔξοδα. Καὶ ἂν, παραδείγματος χάριν, ἐδαπάνησέ τις, ἵνα κηδευθῇ ὁ ὀφειλέτης τῆς Ἑταιρείας, ἢ ἡ σύζυγος αὐτοῦ, ἢ τὰ τέκνα, δηλαδὴ ἄν τις δαπανήσῃ ὅπως μὴ μείνῃ ἄταφος ἄνθρωπος, ὀφειλέτης δὲ τῆς Ἑταιρείας, ἐνῷ ὁ οὕτω δαπανήσας κατὰ τὰς διατάξεις τῆς Πολιτ. Δικονομίας ἔρχεται δεύτερος προνομιοῦχος κατὰ τὴν κατάταξιν, εὐθὺς ἀμέσως μετὰ τὰ δικαστικὰ ἔξοδα ἐν γένει καὶ τὰ ἔξοδα τῆς διαδικασίας καὶ τῆς ἐκτελέσεως, πρὸ τοῦ ἐνυποθήκου δανειστοῦ, καὶ τοῦτον ὑπερβάλλει ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία, καὶ τούτου προτιμᾶται. Παρατηρεῖτε, Κύριοι, ἡλίκα δικαιώματα, πρωτότυπα καὶ σπουδαῖα, ἀναγνωρίζονται ὑπὸ τοῦ Κράτους τῇ ἀναδόχῳ Ἑταιρείᾳ! Παραχωροῦνται, οὕτως εἰπεῖν, αὐτῇ αἱ δύο πρῶται πόλεις τοῦ Κράτους, ὧν ἐγνωσμένη εἶναι ἡ φιλοτιμία περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον ὑποχρεώσεων αὐτῶν, διότι, ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τοὺς πίνακας τῶν δημοσίων εἰσπράξεων, θέλετε ἴδει, ὅτι αἱ πόλεις Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς πάντοτε σπεύδουσι νὰ ἐκτελέσωσι τὰς πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλὰς αὐτῶν. Ἀγορεύων, κύριοι Βουλευταί, καὶ ἀναλύων τὴν σύμβασιν, ὡς εἶπον, μετὰ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως, τὴν συγγραφὴν τῶν ὑποχρεώσεων μετὰ τῶν ἀλλεπαλλήλως ἐπενεχθεισῶν τροπολογιῶν, θέλω προσπαθήσει, ἐφ’ ὅσον μοὶ εἶναι δυνατόν, νὰ ἐνισχύσω ἔτι μᾶλλον τὴν πεποίθησιν ἐκείνων, οἵτινες φρονοῦσιν, ὅτι ἀπαράσκευον καὶ ἀμελέτητόν ἐστι τὸ προκείμενον ἔργον· θέλω ὅμως ἐν πάσῃ περιπτώσει προσπαθήσει νὰ συντελέσω καὶ ἐγώ, κατὰ τὸ μέτρον τῶν ἀσθενῶν μου δυνάμεων, καὶ εἰς βελτίωσιν τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, διὰ τοὺς φοβουμένους, ὅτι ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ ἐπιψηφισθῇ αὕτη, περὶ οὗ ἐγὼ ἀμφιβάλλω. Λοιπὸν μήπως, Κύριοι, ἡμεῖς, εἴμεθα μόνον, οἱ μὴ ἔχοντες σαφῆ ἀντίληψιν τῆς προκειμένης ἐπιχειρήσεως; Καὶ λέγων ἡμεῖς, ἐννοῶ τὸ Κράτος. Μήπως αὐτοί, οἱ μετὰ τοῦ Κράτους θέλοντες νὰ συμβληθῶσιν, οὐχὶ πρὸ ἐτῶν, ἀλλὰ πρὸ ὀλίγων μόλις μηνῶν, μήπως, λέγω, καὶ αὐτοὶ δὲν εἶχον ἐντελῶς ἀντιθέτους ἰδέας πρὸς ἐκείνας, ἃς σήμερον φαίνονται ὑποστηρίζοντες; Ἰδοὺ τί ἀναγινώσκομεν ἔν τινι συγγράμματι περιοδικῷ, τῷ ὑπὸ τὸν τίτλον «Ἀρχιμήδης» ἐκδιδομένῳ ὑπὸ τοῦ φιλοτίμως πάντοτε ἐργαζομένου «Ἑλληνικοῦ Πολυτεχνικοῦ Συλλόγου»: (Συνεδρίασις τῆς 10ης Ἀπριλίου ἐ. ἔ.) «Ἐξηκολούθησεν ἡ ἐπὶ τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν συζήτησις, καθ’ ἣν ὡμίλησεν ὁ κ. Ν. Βλάγκαλης, παρατηρήσας, ὅτι ἡ διοχέτευσις τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας οὐδὲ μετὰ 500 ἔτη θὰ ἦναι κατορθωτή· παραβάλλων δὲ τὸ ἔργον τοῦτο πρὸς τὸ ἐν Νεαπόλει ἐκτελεσθὲν ἀνάλογον διὰ τὴν διοχέτευσιν τῶν ὑδάτων τοῦ Serino, ὑπολογίζει τὴν ἀπαιτουμένην δαπάνην πρὸς διοχέτευσιν τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας εἰς 124,000,000 φράγκα». (Σελ. 66–67 «Ἀρχιμήδους».) Αἱ διαφοραὶ οὔτε μικραί, οὔτε μεγάλαι! Τὰ 500 ἔτη καταβιβάζονται ἐν τῇ συμβάσει εἰς 5! Ἡ πρᾶξις εὐκολωτάτη καὶ ἀσήμαντος· πρόκειται ἁπλῶς περὶ δύο μηδενικῶν Καὶ τὰ 124 ἑκατομμύρια φράγκων ταχυδακτυλουργοῦνται εἰς 50 μόνον ἑκατομμύρια, καὶ μάλιστα δραχμῶν. Εἶναι λοιπόν, Κύριοι, νομίζω, ἐπιβεβλημένον καὶ τῇ Κυβερνήσει καὶ ἡμῖν νὰ μελετήσωμεν τὸ πρᾶγμα. Ζητοῦντες δὲ ἡμεῖς πρὸ πάντων, οἱ κάτοικοι τῶν Ἀθηνῶν, τὴν μελέτην, πράττομεν τοῦτο, διότι ἐμπνεόμεθα ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας, ἵνα συντελεσθῇ πραγματικῶς τὸ ἔργον. Διότι δὲν ὑποθέτω, ὅτι ὑπάρχει τις τοσοῦτον παράδοξος ἄνθρωπος, ὥστε νὰ ἰσχυρίζηται, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς καὶ τῶν περιχώρων ἐπὶ τοσοῦτον ἐδαιμονίσθησαν, ὥστε ἔφθασαν νὰ ὦσι κατὰ τῆς διοχετεύσεως τοῦ ὕδατος, ἀναγκαιοτάτου τῷ τόπῳ ἡμῶν. Ἀλλὰ μήπως αὐτοὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἀττικῆς (οὐχὶ βεβαίως πάντες) χθὲς καὶ προχθὲς μόνον ἠγόρευσαν ἢ μόνον σήμερον ἀγορεύουσι περὶ τῆς ἀτελείας τοῦ ἔργου; Δὲν εἶναι αὐτοὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες καὶ κατὰ τὸ 1890 ἔτος ἐξηγέρθησαν κατὰ τοῦ ἀπαρασκεύου; κατὰ τῶν βαρέων ὅρων; Δὲν εἶναι αὐτοὶ οὗτοι, οἵτινες καὶ τότε εὐθαρσῶς ἐπολέμησαν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, συντελέσαντες οὕτως εἰς τὸ νὰ μὴ ἐπιψηφισθῇ καὶ γένηται νόμος τοῦ Κράτους; Καὶ μήπως διὰ τῆς ἀντιστάσεως αὐτῶν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν δὲν ἀπεδείχθη, ὅτι τὸ ἔργον ἦτο ἀμελέτητον, ἀφοῦ μετὰ πέντε μῆνας ὁ κ. Κελλενὲκ δι’ ἐπισήμου ἐκθέσεως ἐβεβαίου αὐτό;

§45Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἔκθεσις τοῦ Κελλενὲκ δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὸ ἔργον· σχετίζεται μόνον μὲ τὸ ζήτημα τῆς ποσότητος τοῦ ὕδατος. Ὁ Κελλενὲκ ἔλεγεν, ὅτι ἔδει νὰ γείνωσι μελέται καὶ συσταθῶσι Συνεργεῖα, ὅπως προβῶσιν εἰς ἐρεύνας ἐπανειλημμένας πρὸς ὁρισμὸν τῆς ποσότητος τοῦ ὕδατος.

§46ΛΕΒΙΔΗΣ. Καὶ ὑπάρχει σπουδαιότερον ζήτημα τῆς ποσότητος τοῦ ὕδατος; Αὐτὸ εἶναι τὸ σπουδαιότερον ὅλων. Δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι οὐδεμία περὶ τούτου μελέτη ἀπὸ τοῦ 1890 ἔτους μέχρι σήμερον ἐγένετο. Καὶ ἤθελον παρακαλέσει ὑμᾶς, ἐν τῇ ὁμολογουμένως διακρινούσῃ ὑμᾶς εἰλικρινείᾳ νὰ βεβαιώσητε, ἐὰν τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, ἅτινα συνεκαλέσατε, ὑποβαλόντες αὐτοῖς τὰς προτάσεις τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἐργοληψιῶν, ἐποιήσαντο εἰδικὰς μελέτας ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ τούτου ζητήματος τῆς ποσότητος τοῦ ὕδατος, ἐὰν δηλ. ἐμειώθη ἢ ηὐξήθη ἀπὸ τοῦ 1890 ἔτους ἡ ποσότης αὐτοῦ.

§47Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μεταξὺ τῶν μελῶν ὑπῆρχε καὶ ὁ κ. Σούλης, ὁ ὁποῖος ἐνησχολήθη ἄλλοτε.

§48ΛΕΒΙΔΗΣ. Πρὸ τοῦ 1890. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐὰν μελέτη τελειοτέρα γένηται, εἴτε παραπεμπομένης τῆς συμβάσεως εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν τῆς Βουλῆς, ἣν ἂς καταρτίσωσιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, εἴτε, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν δὲν θέλετε τοῦτο, ἐὰν τὸ ἔργον μελετηθῇ ὑπὸ τῆς δημοσίας τοῦ Κράτους ὑπηρεσίας, βοηθουμένης ὅμως καὶ ἐνισχυομένης διὰ τῶν φώτων τῶν ἐπιστημονικῶν καὶ τῆς πείρας ξένων ὑδραυλικῶν καὶ μηχανικῶν ἀκόμη, νομίζω, ὅτι μετά τινας μῆνας θέλομεν εἶσθαι εἰς θέσιν νὰ παρουσιάσωμεν μελέτην τελείαν, ἀρτίαν καὶ ἀκριβῆ, περὶ τῆς ἐπιτυχίας δὲ τῆς ἐπιχειρήσεως τότε οὐδεὶς ἔσται πλέον δυνατὸν νὰ ἀμφιβάλλῃ. Ὅταν, Κύριοι, ζῶμεν ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, καὶ ὑπὸ τοὺς πόδας ἡμῶν ἔχωμεν τὰ λαμπρὰ ἐκεῖνα ἔργα τῶν προγόνων ἡμῶν τῶν Ἀθηναίων, (διότι τὰ ἔργα ταῦτα τὰ ὑδραυλικὰ ἐσφαλμένως θεωροῦνται ὡς κατασκευασθέντα πάντα ἐπὶ τῆς Ῥωμαϊκῆς κατακτήσεως, ἀφοῦ πλεῖστα αὐτῶν εἰσι τῆς καθαρᾶς Ἑλληνικῆς ἐποχῆς,) ὅταν ἀπὸ τοὺς πόδας ἡμῶν ἐκτείνωνται τὰ ὑδραγωγεῖα τὰ τέλεια τοῦ αὐτοκράτορος Ἁδριανοῦ, ὅταν, λέγω, εἰς ἀπόστασιν ὀλίγων λεπτῶν τῆς ὥρας ἀπὸ τῶν Ἀθηνῶν δυνάμεθα νὰ θαυμάσωμεν τὸ κάλλος τῶν ἔργων ἐκείνων, τὴν τέχνην, τὴν στερεότητα, δὲν θέλομεν αἰσθάνεσθαι, Κύριοι, αἰσχύνην τινὰ, ἐὰν, παραδίδοντες τὸ ἔργον εἰς Ἑταιρείαν ἀμελέτητον ὅλως καὶ μόνον κερδοσκοπικὴν, δὲν δυνηθῶμεν ἐν τῇ ἐποχῇ ταύτῃ τῆς τελειοποιήσεως τῆς ὑδραυλικῆς, τῆς μηχανικῆς καὶ τῶν θετικῶν ἐπιστημῶν ἐν γένει νὰ ἁμιλληθῶμεν τοὐλάχιστον πρὸς τὸ ἔργον τοῦ Ἁδριανοῦ, ὅπερ πρὸ αἰώνων πολλῶν ἐν τῇ χώρᾳ ταύτῃ ἀπετελέσθη; Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παραδώσωμεν ἔργον τηλικαύτης σπουδαιότητος, οὐχὶ χρηματικῆς, — διότι τοῦτο ἐγὼ θεωρῶ δεύτερον, — ἀλλὰ ἐπιστημονικῆς, συνδεόμενον πρὸς τὴν ὑγείαν καὶ τὴν ἀσφάλειαν τῆς ζωῆς τῶν κατοίκων, εἰς τοσοῦτον ἀμελέτητον Ἑταιρείαν; Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παραδώσωμεν τὸ ἔργον τῇ Ἑταιρείᾳ ταύτῃ, χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν ἐπακριβῶς, τί θέλει δαπανήσει, ἵνα ἀποτελέσῃ αὐτό; Ἐπὶ πάντων τῶν πραγμάτων, ἵνα τις ἀγοράσῃ τι, καὶ τὸ εὐτελέστατον ἀκόμη, ζητεῖ νὰ μάθῃ τὴν πραγματικὴν ἀξίαν, καὶ περὶ ἔργου τηλικούτου πρέπει νὰ βαίνωμεν μὲ δεδεμένους τοὺς ὀφθαλμοὺς, ἔρμαια τῆς κερδοσκοπίας Ἑταιρείας, ἧς βεβαίως ἐγὼ δὲν θέλω παντάπασι νὰ μειώσω τὴν ὑπόληψιν, ἀλλ’ ἧς, ὡς ἑταιρείας ἐμπορικῆς καὶ δὴ κερδοσκοπικῆς, πρώτη βάσις καὶ πρώτη σκέψις δέον νὰ ᾖναι τὸ συμφέρον; Ἀλλ’ ἂς ἀκούσωμεν, Κύριοι, τί ἐπὶ τοῦ προκειμένου γνωμοδοτεῖ ἀνὴρ τὰ πρῶτα φέρων ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν, καὶ λόγῳ τοῦ ἐντίμου χαρακτῆρος αὐτοῦ καὶ λόγῳ τῆς ἐπιστημονικῆς μορφώσεως, ἀνὴρ ἐπὶ πολλὰ ἔτη διαχειρισάμενός τινα τῶν δημοσίων ὑπερεσιῶν τοῦ Κράτους, ὁ κύριος Κορδέλλας. Ἰδοὺ τί ἐγνωμοδότει κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 24 Μαρτίου ἐ. ἔ. ἐνώπιον τοῦ «Ἑλληνικοῦ Πολυτεχνικοῦ Συλλόγου» (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀξιόλογος προμελέτη τῆς μετοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας ὑπὸ τοῦ ἀρχιμηχανικοῦ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς κ. Ε. Κελλενὲκ πρέπει νὰ συμπληρωθῇ δι’ ὁριστικῆς ὑπὸ τοῦ Κράτους, ὡσαύτως δὲ νὰ μελετηθῇ ἡ μετοχέτευσις τῶν ὑδάτων τοῦ Παρνασσοῦ, περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖ ὁ κ. Τζουρᾶς. Ἡ Πολιτεία πρέπει ἐν ἐπιγνώσει τῶν λεπτομεριῶν πάσης προτάσεως περὶ παροχῆς ὑδάτων νὰ προβῇ εἰς σύναψιν συμβάσεως πρὸς λύσιν ζητήματος ὑψίστης ἐθνικῆς σημασίας κλπ. Πρέπει ἐκ τῆς νέας μελέτης νὰ βεβαιωθῇ ποία θὰ ἦναι ἡ ἀπαιτουμένη πραγματικὴ δαπάνη διὰ τὴν μετοχέτευσιν τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, ἢ τῆς Βοιωτίας, ποῖα τὰ πραγματικὰ ποσὰ τῶν ὑδάτων, ἅτινα παρέχουσιν αἱ ὡς εἴρηται πηγαί, ποία ἡ ποιότης αὐτῶν, καὶ ποῖα τὰ βάρη, ἅτινα θέλει προξενήσει εἰς τοὺς κατοίκους Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἡ ὁριστικὴ λύσις. Ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον σήμερον θεωρεῖται χίμαιρα, δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ εἰς δεκάδα ἐτῶν, ἐὰν ἡ ἐπικράτεια καὶ οἱ δῆμοι τηρήσωσι διὰ τὸ μέλλον τὴν ἐλευθερίαν αὐτῶν». («Ἑλληνικοῦ Πολυτεχνικοῦ Συλλόγου» ἀνακοινώσεις κλπ. κατὰ τὰς συνεδρίας τῆς 24 καὶ 31 Μαρτίου, τῆς 10 Ἀπριλίου κλπ. σελ. 23–24, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ὑδρεύσεως Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς). Ἀλλ’ αἱ ἀλλεπάλληλοι τροπολογίαι, ἐκτὸς τούτων, ἃς ἐπὶ τρεῖς ἤδη ἡμέρας ἀκούομεν, τί ἄλλο, παρακαλῶ, ἀποδεικνύουσιν ἢ ὅτι δὲν ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν ἔργον τέλειον καὶ ἀκριβές, ὅπερ νὰ δυνάμεθα νὰ ὑψώσωμεν εἰς θέαν ὅλου τοῦ ἐπιστημονικοῦ κόσμου, ἵνα καυχώμεθα, ἐὰν οὐχὶ ἐπί τινι ἄλλῳ, τοὐλάχιστον ἐπὶ τῷ ὅτι ἐκληρονομήσαμεν τὴν ἰδιοφυΐαν τῶν προγόνων ἡμῶν, διακριθέντων καὶ ἐν τοῖς τοιούτοις ἔργοις; Πῶς, Κύριοι, δυνάμεθα νὰ μὴ μεμφώμεθα τὴν σύμβασιν ἐπὶ ταῖς ἐλλείψεσιν, ἃς ἠκούσατε, ἀφοῦ χθὲς ἀκόμη ὑπεβάλλετο τροπολογία, περὶ ἧς πολλὰ ἀπὸ τῆς χθὲς ἠκούσθησαν, ἥτις δέ, νομίζω, ὡς βόμβα διερράγη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ; Ἐννοῶ τὴν ἑξῆς τροπολογίαν: «Ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία ἤθελε κρίνει ἀσυμβίβαστον πρὸς τὰ ἑαυτῆς συμφέροντα τὸ αἰτούμενον ποσὸν ἀποζημιώσεως παρὰ τῶν ἀξιούντων δικαιώματα ἰδιοκτησίας κλπ. ἐπὶ τῶν ὑδάτων, δικαιοῦται ἐντὸς τεσσάρων μηνῶν ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ κυρώσοντος τὴν σύμβασιν νόμου νὰ παραιτηθῇ τῶν ὁποίων ἀναλαμβάνει διὰ τῆς παρούσης συμβάσεως ὑποχρεώσεων.... καὶ ἐπιστρέφεται τῇ ἀναδόχῳ Ἑταιρίᾳ ἡ ὑπ’ αὐτῆς κατατεθεῖσα ἐγγύησις.» Καὶ εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς, ἐν τηλικούτῳ μάλιστα καύσωνι, νὰ συνεδριάσωμεν ἀκόμη ἐπὶ τρεῖς ἢ ἐπὶ τέσσαρας ἡμέρας, συζητοῦντες τὰ τῶν Ἐργοληψιῶν, καὶ μετὰ ταῦτα, μετ’ ὀλίγας ἑβδομάδας, ἡ Ἑταιρεία νὰ εὕρῃ (δὲν εἶναι δύσκολον) τὸν ἔσχατον τῶν κατοίκων, δὲν γνωρίζω τίνος μικροῦ χωρίου ὅλης αὐτῆς τῆς ἐκτάσεως, πρὸς ὃν νὰ μὴ δυνηθῇ νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν, καὶ νὰ ἀπόσχῃ οὕτω τοῦ ἔργου, ἀναλαμβάνουσα μάλιστα καὶ τὴν ἐγγύησιν αὐτῆς, δὲν γνωρίζω ἐὰν μὴ καὶ ἐντόκως; Ἀλλ’ ἐκτὸς ὅλων τούτων, Κύριοι, νομίζω, ὅτι ἐπὶ τοιούτου εἴδους συμβάσεων δὲν εἶναι καὶ ἐντελῶς κανονικὸν καὶ ἄμεμπτον τὸ τροπολογεῖσθαι αὐτὰς, οὕτως εἰπεῖν, κατὰ δόσεις. Διότι ἡ κατὰ δόσεις τροπολογία ἐπιδρᾷ σπουδαίως καὶ ὀλεθρίως ἐπὶ τοῦ Χρηματιστηρίου. Συντελεῖ εἰς τὴν ἀπογύμνωσιν τῶν ἁπλουστέρων. Γνωρίζομεν δὲ, ἀφ’ ὅτου ὑπεβλήθη ἡ σύμβασις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὁπόσας ὑψώσεις καὶ ὁποίας ἐκπτώσεις ὑπέστησαν αἱ μετοχαὶ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἐργοληψιῶν.

§49ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ πρίν.

§50ΛΕΒΙΔΗΣ. Θέλετε δὲ πεισθῆ ἡλίκην ἐπίδρασιν ἐνασκεῖ αὐτὴ ἡ κατὰ δόσεις τροπολογία τῆς συμβάσεως, ἐὰν τείνητε τὰ ὄμματα εἴτε εἰς τὰ θεωρεῖα τῆς Βουλῆς, εἴτε εἰς τοὺς διαδρόμους, καὶ ἐντὸς ἀκόμη τῆς αἰθούσης ταύτης. Διότι χθὲς εἶδον χρηματιστήν τινα ἱστάμενον ὄπισθεν τῆς στήλης ταύτης, καὶ καπνίζοντα μάλιστα, ἐν ᾧ συνεδρίαζεν ἡ Βουλή! Ἄπαγε νὰ ἰσχυρισθῶ, ὅτι ταῦτα γίνονται τῇ ἐπινεύσει τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, περὶ τοῦ χαρακτῆρος οὗτινος δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ κακὴ καὶ ἀμφίβολος γνώμη. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ μὴ γνωρίζωμεν καὶ νὰ μὴ ἀποκαλύψωμεν τὰ τελούμενα, διότι ζῶμεν ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, περικυκλούμεθα ὑπὸ τῶν φίλων καὶ συμπολιτῶν ἡμῶν, ἐτάχθημεν φρουροὶ αὐτῶν, καὶ ἡμεῖς εἴμεθα ἐν κρείττονι θέσει ἢ πᾶς ἄλλος, ἵνα γνωρίζωμεν πόσα μετὰ τινας μῆνας θέλουσιν οἰκοδομηθῆ μέγαρα, καὶ πόσοι θέλουσι πωλήσει τὰς οἰκίας αὐτῶν. Λέγων ὅμως περὶ ἀνακλήσεως ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τῆς συμβάσεως, βεβαίως δὲν ἰσχυρίζομαι, ὅτι πρέπει πάλιν νὰ παραδοθῶσιν εἰς ἐκεῖνον τὸν μακάριον ὕπνον, καὶ νὰ ἀφήσωμεν τὰς σπουδαίας μελέτας ἡμῶν περὶ τῆς ὑποθέσεως. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις διακρίνεται ὁμολογουμένως καὶ διὰ τὸ θερμουργὸν αὐτοῦ καὶ διὰ τὴν πεῖραν τῶν πραγμάτων, ἣν ἀπέκτησεν, ἐπανειλημμένως διευθύνας τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, δύναται, μετὰ τὴν διακοπὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ὅτε θέλει τέλος πάντων δυνηθῆ καὶ αὐτὸς νὰ ἀναπνεύσῃ ὀλίγον, συνεννοούμενος πρὸς τὰ Δημόσια ἔργα, ἀκόμη καὶ πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους, τοὺς εἰδικῶς εἰς ταῦτα ἀσχοληθέντας, ζητῶν τὴν ἀναγκαίαν πίστωσιν παρὰ τῆς Βουλῆς, μετακαλῶν ξένους ἐπιστήμονας, πρακτικοὺς καὶ θεωρητικοὺς ἅμα, δύναται ἐντὸς ὀλίγων μηνῶν νὰ παρουσιάσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἔργον τέλειον καὶ ὁλομερὲς, περὶ τῆς ἐπιτυχίας δὲ τότε τούτου ἐκ τῶν προτέρων πάντες θέλομεν εἶσθαι ἀσφαλεῖς καὶ βέβαιοι. Καὶ τότε ἡ φιλότιμος ἐργασία τῆς Κυβερνήσεως θέλει ἐκτιμηθῆ προσηκόντως, καὶ οὐχὶ μόνον οἱ σύγχρονοι, ἀλλὰ καὶ οἱ μεταγενέστεροι ὁμολογουμένως θέλουσιν εὐγνωμονεῖ πρὸς τοὺς ἄνδρας ἐκείνους, οἵτινες δι’ ἐνδελεχοῦς μελέτης, δι’ ἐπιμονῆς, διὰ τοῦ ἀμέμπτου αὐτῶν παρελθόντος ἐδυνήθησαν νὰ προικίσωσι τὰς δύο πρώτας πόλεις τοῦ Κράτους δι’ ἔργου, ὅπερ τότε μόνον θέλει φέρει τὴν ἐγγύησιν καὶ τὴν σφραγῖδα τῆς τελειότητος, τῆς μονιμότητος, τῆς αἰωνιότητος. Ἐν ᾧ προβαίνοντες σήμερον ἀμελετήτως, τυχαίως εἰς τὴν ἐπιψήφισιν συμβάσεως, ἥτις — ἐπιτρέψατέ μοι τὴν λέξιν — ἐκουρελιάσθη διαφοροτρόπως, τί ἄλλο πράττομεν, Κύριοι, εἰμὴ νὰ κωλύωμεν τὸ ἔργον, νὰ κλονίζωμεν τὰς ἐλπίδας περὶ τοῦ δυνατοῦ τῆς ἀποπερατώσεως αὐτοῦ; Λέγων δὲ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δέον νὰ δεχθῇ τὴν ἀναβολὴν ὁριστικῆς ἀποφάσεως περὶ τῆς συμβάσεως, ἰσχυρίζομαι συγχρόνως, ὅτι δέον νὰ ἐπιληφθῇ σπουδαίως τῆς μελέτης τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου. Καλὰ εἰσι τὰ μεγάλα ἔργα, ἄρισται αἱ μεγάλαι ἰδέαι, ἀλλὰ διὰ τὰ μεγάλα ἔργα καὶ διὰ τὰς μεγάλας ἰδέας ἀπαιτοῦνται μεγάλαι μελέται, ἀπαραίτητος πρὸ πάντων ἡ εἰδικότης ἡ ἐπιστημονική. Ζητοῦντες νὰ ἀνέλθωμεν ὑπεράνω τοῦ ἐδάφους, ἐφ’ οὗ δυνάμεθα ἀσφαλῶς νὰ ἱστάμεθα, ἵνα φανῶμεν ὑψηλότεροι, κινδυνεύομεν νὰ πέσωμεν, καὶ νὰ προκαλέσωμεν τὸν γέλωτα τῶν θεωμένων. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι, ἂν ἡ Κυβέρνησις, συνεννοουμένη πρὸς τὸν Δῆμον τῶν Ἀθηναίων, προβῇ εἰς μελέτας συστηματικὰς, οὐχὶ δὲ εἰς οἵας κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη ποιοῦσιν οἱ ὑπάλληλοι τοῦ δήμου, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις πρωτοβούλως αὐτὴ ἀναλάβῃ μετὰ τοῦ δήμου τὴν μελέτην καὶ τὴν ἐργασίαν ἐπὶ τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου, δὲν ἀμφιβάλλω, λέγω, ἂς μὴ ἀμφιβάλλῃ δὲ καὶ αὐτὴ, ὅτι ἐντὸς ὀλιγίστου χρόνου θέλει δυνηθῆ νὰ διοχετεύσῃ τοσοῦτον ὕδωρ εἰς τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν, ὥστε ἄνευ κινδύνου τινὸς θέλει εἶσθαι δυνατὴ ἡ ἀναβολὴ ἐπὶ πέντε ἢ καὶ ἐπὶ δέκα μῆνας τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς ἐν λόγῳ ὑποθέσεως. Ἐγὼ, Κύριοι, κατὰ τὸ 1879 ἔτος εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκλεχθῶ δημοτικὸς σύμβουλος τοῦ δήμου Ἀθηναίων. Δήμαρχος τότε ἐτύγχανεν ὢν ὁ κ. Σοῦτσος· ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅμως, ὅτι ὁ κύριος Σοῦτσος εἶχεν εὕρει ἑτοίμην ἐργασίαν παρὰ τοῦ προκατόχου δημάρχου κ. Κυριακοῦ, ὅστις τῷ ὄντι σοφώτατα εἶχεν ἐργασθῆ ἐπὶ τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου. Κατώρθωσε λοιπὸν ὁ τότε δήμαρχος κ. Σοῦτσος μετά τινα χρόνον νὰ διοχετεύσῃ εἰς τὴν πόλιν πόσας νομίζετε ὀκάδας ὕδατος; Τεσσαράκοντα! Καὶ ἐνθυμεῖσθε τὸ ἀστεῖον τότε, (διότι καὶ ἐν τῇ χώρᾳ ταύτῃ, ὡς καὶ ἐν πάσῃ ἄλλῃ, συμβαίνουσι πολλὰ τὰ ἀστεῖα ἐνίοτε, ὅταν ὁ διοικῶν ὑποχωρῇ,) ὅτι ἕκαστος τῶν ἰδιοκτητῶν ἠξίου νὰ ἔχῃ καὶ μίαν κρήνην πρὸ τῆς θύρας αὐτοῦ. Πρὸ ὅλων λοιπὸν σχεδὸν τῶν οἰκιῶν, ὅπως ἡ ἔξω θύρα, οὕτω καὶ μία κρήνη! Οἱ δὲ ἀγυιόπαιδες, ἕνεκα, φαίνεται, τῆς πληθύος τῶν δημοσίων κρηνῶν, ἐφιλοτιμοῦντο τίς πλείονας τοῦ ἄλλου νὰ καταστρέφῃ, καὶ ἔτρεχεν οὕτω τὸ ὕδωρ εἰς τὰς ὁδούς, καὶ κατεστρέφετο ἡ ὁδοποιία τῆς πόλεως δυστυχῶς ἀτιμωρητεί. Τόσον ἄφθονον ἦτο τὸ ὕδωρ κατὰ τὰ ἔτη 1881, 1882, 1883, 1884, 1885 καὶ μετὰ ταῦτα. Διατί; Διότι ὁ κ. Σοῦτσος εἶχεν ἐργασθῆ μετὰ μεγάλης ἐπιμελείας καὶ φιλοτιμίας ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ, εὑρὼν καὶ ἐργασίαν τινὰ, ἑτοίμην ἤδη ὑπὸ τοῦ προκατόχου δημάρχου κ. Κυριακοῦ. Κατωρθώθησαν πραγματικῶς ἔργα τότε, τιμῶντα τὴν διαχείρισιν αὐτῶν. Εἶχεν ἐπιληφθῆ ὁ κ. Σοῦτσος τοῦ καθαρισμοῦ καὶ τῆς ἐπισκευῆς οὐ μόνον τοῦ κυρίου καὶ κεντρικοῦ ὀχετοῦ τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου, τοῦ ἀρχομένου ἐκ τῆς Ἁγίας Τριάδος τῆς Πάρνηθος, καὶ διασχίζοντος τὸ λεκανοπέδιον τῶν Ἀθηνῶν, ἀλλὰ καὶ τοῦ καθαρισμοῦ καὶ τῆς ἐπισκευῆς καὶ τῆς βελτιώσεως καὶ πολλῶν ἐγκαρσίων ὑδραγωγείων, χρησιμευόντων εἰς ἐπαύξησιν τοῦ ὕδατος τοῦ κυρίου καὶ κεντρικοῦ ὀχετοῦ. Διότι πρέπει νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι ἐν τῷ λεκανοπεδίῳ τῶν Ἀθηνῶν ὑπάρχει σύστημα ὁλόκληρον ἀρχαίων ὑδραυλικῶν ἐργασιῶν. Βλέπετε τὸ Ἀδριάνειον, τὸν κεντρικὸν καὶ κύριον τουτέστιν ὀχετὸν, πολλαχοῦ εἰς βάθος 40 μέτρων ὑπὸ τὴν γῆν, καὶ πρέπει νὰ κατέλθητε εἰς αὐτὸ, ἵνα θαυμάσητε τὴν τελειότητα καὶ τὸ κάλλος τῆς τέχνης. Βλέπετε τὰς πλάκας, τὰς ἐπὶ τοῦ ὀχετοῦ, καὶ νομίζετε, ὅτι προχθὲς ἀκόμη ἐξῆλθον τῶν ἐργοστασίων τῶν τεχνιτῶν. Βλέπετε τὴν κλίσιν, τὴν λειότητα τοῦ αὔλακος, καὶ νομίζετε, ὅτι εὑρίσκεσθε ἐντὸς τοῦ ἀρίστου τῶν ὑδραγωγείων τοῦ Βερολίνου ἢ τοῦ Λονδίνου. Αὐτὸς λοιπὸν ὁ μέγας αὔλαξ, ὁ κεντρικὸς ὀχετὸς, κατωρθώθη τότε νὰ δώσῃ ἄφθονον ὕδωρ εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἀλλ’ ἐπελήφθη τότε ὁ δῆμος Ἀθηναίων, ὡς εἶπον, καὶ τοῦ καθαρισμοῦ, τῆς ἐπισκευῆς καὶ τῆς βελτιώσεως καὶ τῶν ἐγκαρσίων ὑδραγωγείων. Περὶ δὲ τούτων πρέπει νὰ γνωρίζωμεν τὰ ἑξῆς. Ὅτι αὐτὰ δὲν κεῖνται μόνον ἐπὶ τῆς αὐτῆς, ἐφ’ ἧς καὶ ὁ κεντρικὸς ὀχετὸς ἐπιφανείας, ἀλλ’ ὅτι πληθὺς αὐτῶν εὕρηνται καὶ εἰς ὕψος 15 καὶ 20 μέτρων ἀπὸ τοῦ κεντρικοῦ ὀχετοῦ, καὶ βλέπετε ὀπὰς μεγάλας, ἐξ ὧν ἐκχέεται τὸ ὕδωρ τῶν ἐγκαρσίων ὑδραγωγείων εἰς τὸν κεντρικὸν ὀχετόν. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι ὁ τότε δήμαρχος εἶχε μετακαλέσει ἐκ Κύμης πολλοὺς ἐργάτας, λίαν πεπειραμένους εἰς τὰ τοιούτου εἴδους ἔργα, διότι ἐργάζονται συνήθως εἰς τὰς μεταλλευτικὰς ἐργασίας, καὶ ἀντέχουσιν ὑπὸ τὴν γῆν. Ἤθελον δὲ συμβουλεύσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ὁ ἐργολάβος τοῦ καθαρισμοῦ ἐκείνου εὑρίσκεται ἀκόμη ἐν τῇ ζωῇ, (διότι ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ξένος μηχανικὸς σπουδαῖος, ἐπισκεφθεὶς τότε τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν, εἶχε θαυμάσει τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς) νὰ μετακαλέσῃ αὐτὸν εἰς Ἀθήνας ἐκ Κύμης, διότι πρόκειται περὶ θησαυροῦ διὰ τοιαῦτα ἔργα...

§51ΔΟΥΝΗΣ. Πῶς ἐλέγετο ὁ ἐργολάβος;

§52ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι, Κύριε... Εἰσήρχοντο λοιπὸν οὗτοι ὡς θῶες ἐντὸς τῶν πεφραγμένων ὑδραγωγείων, καὶ ὁσάκις, ὡς ἐκ τοῦ πολλοῦ χώματος καὶ τῆς ἰλύος, δὲν ἐδύναντο διὰ τῶν ἐργαλείων νὰ ἀποφράξωσι τοὺς ὀχετοὺς, διὰ τῶν χειρῶν ἀπέφραττον αὐτούς. Ἐτόλμησα μάλιστα καὶ ἐγὼ αὐτός ποτε νὰ κατέλθω εἰς τὸ κεντρικὸν ὑδραγωγεῖον, καὶ ὁμιλῶ ἐν συνειδήσει τοῦ ἔργου, θαυμάσας τῳόντι καὶ τὴν ἐργασίαν τῶν ἐργατῶν, ἀλλὰ καὶ τὸ κάλλος καὶ τὴν τέχνην τῆς ἀρχαίας ἐποχῆς. Ἔκτοτε παρῆλθον πολλὰ ἔτη. Ὑετοὶ, ἀποφράξεις, ἀξιώσεις πολλῶν κτηματικῶν τῶν μερῶν, ἐξ ὧν διέρχονται τὰ ὑδραγωγεῖα, ταῦτα πάντα συνετέλεσαν βεβαίως εἰς τὴν ἔμφραξιν πολλῶν ἐγκαρσίων, ἀκόμη καὶ εἰς τὴν τοῦ κυρίου ὀχετοῦ. Νομίζετε, ὅτι ἐγένετο ποτὲ σπουδαία ἐργασία πρὸς περαίωσιν τῶν τότε ἁπλῶς ἐπιχειρηθέντων; Ἀρκεῖ νὰ εἴπω ὑμῖν, κύριε Πρωθυπουργὲ, ὅτι, ἐὰν στείλητε ὑπάλληλον τῆς ἐμπιστοσύνης ὑμῶν, θέλετε μάθει, ὅτι ἐνεργοῦνται πράξεις ἐπὶ τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἐγκαρσίων, αἵτινες δέον νὰ προκαλέσωσι τὴν ἐπέμβασιν τῆς Εἰσαγγελικῆς ἀρχῆς.

§53ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατακλέπτεται τὸ ὕδωρ!

§54ΛΕΒΙΔΗΣ. Κλοπαὶ, ἁρπαγαὶ, καταστροφαὶ, εἰσαγωγὴ ἀκαθάρτων ὑλῶν, ἀκαταστασία πλήρης, ἔλλειψις συστήματος. Τῳόντι ἔχουσι μεγάλην ὑγείαν καὶ πολλὴν ῥώμην οἱ συμπολῖται ἡμῶν, πίνοντες τὸ τοιοῦτον ὕδωρ, καὶ μὴ καταλαμβανόμενοι ὑπὸ ποικίλων ἀσθενειῶν. Τέλος πάντων, κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ ἔχω πεποίθησιν ἐπὶ τὸν αὐστηρὸν ὑμῶν χαρακτῆρα. Βάλετέ τους εἰς τὴν θέσιν των. Ἐπιλήφθητε ὑμεῖς προσωπικῶς τοῦ ἔργου, ἐν συμπράξει μετὰ τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, ἐστὲ δὲ βέβαιος, ὅτι ἐντὸς ἐλαχίστου χρονικοῦ διαστήματος, ἐντὸς ὀλίγων μηνῶν θέλετε προικοδοτήσει τὴν πόλιν διὰ πολλῶν ὀκάδων ὕδατος, καὶ μέχρι τεσσαράκοντα ἀσφαλῶς. Μετάβητε, παρακαλῶ, εἰς τὴν Κηφισιὰν π. χ. καὶ ἐρωτήσατε, τί συμβαίνει ἐκεῖ. Πολλοὶ τῶν πλουσίων ἰδιοκτητῶν ἐζήτησαν παρὰ τοῦ δήμου Ἀθηναίων, ἵνα ἐπιτραπῇ αὐτοῖς ἡ χρῆσις ὕδατος ἐκ τῶν δημοτικῶν ὑδραγωγείων, καὶ ἔχουσι τὰ ὑδρόμετρα καὶ ποτίζουσι τοὺς κήπους αὐτῶν.

§55ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τοῦ Ἀδριανείου;

§56ΛΕΒΙΔΗΣ. Βεβαίως... καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡμεῖς ἐστερούμεθα καὶ ποτηρίου ὕδατος. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν τοὐλάχιστον ἐγὼ βεβαιῶ ὑμᾶς, ὅτι ἐζήτουν δάνειον ὕδωρ πρὸς πόσιν.

§57ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ ὁ πῖδαξ τοῦ Στροφιλίου διηνεκῶς λειτουργεῖ, ἐνῷ κατεσκευάσθη ἵνα λειτουργῇ τὰς ἑορτὰς μόνον καὶ ἐπὶ μίαν ὥραν.

§58ΛΕΒΙΔΗΣ. Κατωρθώθη ὅμως πρό τινων ἡμερῶν νὰ ἔχωμεν ἡμέραν παρ’ ἡμέραν ὕδωρ. Τί συνέβη; Δὲν διατελῶ εἰς σχέσεις πρὸς τὸν δῆμον Ἀθηναίων, ἕνεκεν ἄλλων ἀσχολιῶν, καὶ δὲν γνωρίζω τί συμβαίνει. Τὸ βέβαιον ὅμως εἶναι, ὅτι ἐπλημμύρησαν αἱ ὑδαταποθῆκαι ἡμῶν ὕδατος πρὸ τεσσάρων ἢ πέντε ἡμερῶν, ἡμέραν παρ’ ἡμέραν. Μὴ νομίσητε δὲ, Κύριοι, ὅτι ὅσα λέγω εἰσὶ πλάσματα τῆς φαντασίας ἡμῶν. Ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τῇ 14 Ἰουνίου ἐ. ἔ. νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας τινάς, χρησίμους πρὸς συζήτησιν τῆς ἐν λόγῳ συμβάσεως, ὁ δὲ κύριος Πρωθυπουργὸς τῳόντι ἀξιεπαίνως προσεκόμισε πάσας, καὶ τὰς παρ’ ἐμοῦ καὶ τὰς παρ’ ἄλλων συναδέλφων αἰτηθείσας. Τί εὑρίσκομεν ἐν αὐταῖς; Ὅτι τὸ ὕδωρ τῶν Ἀθηνῶν κατὰ τὸ 1895 ἔτος, τῇ 1 Ἰανουαρίου, ἀνήρχετο εἰς 28 ὀκάδας καὶ 284 δράμια, τῇ 1 Ἀπριλίου εἰς 35 ὀκάδας καὶ 355 δράμια, καὶ τῇ 1 Ἰουνίου εἰς 27 ὀκ. καὶ 397 δράμια. Διὰ τὸ 1896 ἔτος δὲν ἐδόθησαν ἡμῖν πληροφορίαι. Δὲν γνωρίζω διατί. Ἴσως ἐν τῇ ἀκαταστασίᾳ, τῇ χαρακτηριζούσῃ πολλάκις τάς τε δημοσίας καὶ τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς, δὲν ἐκρατήθησαν σημειώσεις. Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1897 ἔτος; Θέλετε ἴδει σειρὰν ἐτῶν· δὲν δύνασθε δὲ νὰ μοὶ εἴπητε, ὅτι κατὰ τὰ δύο ταῦτα ἔτη ὑπῆρξε πολυομβρία. Λοιπὸν ἐν 1897 ἔτει τῇ 1 Ἰανουαρίου 25 ὀκάδες καὶ 49 δράμια, τῇ 1 Ἀπριλίου 22 ὀκάδες καὶ 387 δράμια καὶ τῇ 1 Ἰουνίου 21 ὀκ. καὶ 213 δράμια. Κατὰ τὸ 1898 ἔτος, τῇ 1 Ἰανουαρίου 19 ὀκάδες καὶ 295 δράμια, τῇ 1 Ἀπριλίου 17 ὀκάδες καὶ 234 δράμια, καὶ τῇ 1 Ἰουνίου 11 ὀκ. καὶ 222 δράμια. Κατὰ τὸ 1899 ἔτος ὅμως τί βλέπομεν; Ἐλάττωσιν παραδόξως λίαν ἐπαισθητήν· διότι τῇ 1 Ἰανουαρίου εἴχομεν 10 ὀκάδας καὶ 307 δράμια, τῇ 1 Ἀπριλίου 7 ὀκ. καὶ 358 δράμια, καὶ τῇ 1 Ἰουνίου 5 ὀκ. καὶ 153 δράμια. Τί ἄρα συμβαίνει; Ἠλαττώθησαν τὰ ὕδατα τοσοῦτον ἐπαισθητῶς; Ἀλλὰ μήπως, Κύριοι, εἶναι γνώμη μόνον ἡμετέρα αὕτη; Ὅτι τουτέστι τὰ ὕδατα τοῦ λεκανοπεδίου Ἀθηνῶν, συγκεντρούμενα, δύναται νὰ ἐπαρκέσωσι προσωρινῶς, μέχρι πέρατος τῶν μελετῶν, εἰς τὰς ἡμετέρας ἀνάγκας; Ἐγὼ θέλω καταφύγει εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀρχιμηχανικοῦ κ. Κελλενὲκ, ὅστις τί γράφει κατὰ τὸ 1890 ἔτος ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς μελέτης αὑτοῦ, τῆς τῳόντι σπουδαιοτάτης, «περὶ διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας εἰς Ἀθήνας» κλπ.; (ἀναγινώσκει): «Κατὰ ταῦτα ἤθελεν εἶναι δυνατὴ ἡ βελτίωσις τῆς παρούσης καταστάσεως, ἐὰν ἠκολουθοῦμεν συστηματικῶς τὸν καθαρισμὸν τῶν ἀρχαίων ὑδραγωγείων, πρὸ πάντων δὲ διοχετεύοντες τὰς πηγὰς τῆς Πάρνηθος (Γούραν, Φυλὴν κλπ.). Διότι τὰ ἔργα ταῦτα ἤθελον διπλασιάσει τὴν κατὰ τὸ θέρος ὑπάρχουσαν ποσότητα τοῦ ὕδατος, συνδυαζόμενα δὲ μετὰ ἐξετάσεως τῶν σωλήνων τῆς πόλεως καὶ ἀναδιοργανισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας τῆς διανομῆς τοῦ ὕδατος, ἤθελον ἀληθῶς ἀνακουφίσει κατάστασιν ὄντως δεινήν. Λυπηρὸν εἶναι, ὅτι πρὸ τεσσάρων ἢ πέντε ἐτῶν δὲν ἐπελήφθησαν οἱ ἁρμόδιοι τοῦ ἔργου τούτου· καὶ σήμερον δὲ ἀκόμη, μεθ’ ὅλους τοὺς μεγάλους σκοποὺς, οὓς πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχομεν, δὲν ἠθέλομεν δυνηθῆ νὰ ἀποτρέψωμεν τοὺς ἁρμοδίους ἀπὸ τῆς ἐν λόγῳ ἐργασίας, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ τὸ ἐκ ταύτης ἀποτέλεσμα εἶναι ἀπολύτως βέβαιον ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἐκτεθεῖσιν ὁρίοις.» (Rapport etc. σελ. 3). Βλέπετε ἄρα, ὅτι πάντες οἱ ὁπωσδήποτε μελετήσαντες τὰ περὶ τούτου, ἀπὸ τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς μελέτης ταύτης, τοῦ σοφωτάτου ἐκείνου ἀρχιμηχανικοῦ, μέχρις οἱουδήποτε, καὶ ἄκρῳ δακτύλῳ ἁπλῶς ἁψαμένου τῆς προκειμένης ὑποθέσεως, βεβαιοῦσιν, ὅτι διὰ πραγματικῆς καὶ πεφωτισμένης ἐργασίας δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ὑπὲρ τὰς 40 ὀκ. ὕδατος ἐν τῇ πόλει τῶν Ἀθηνῶν, ἀφοῦ μόλις πρὸ τριῶν ἐτῶν εἴχομεν 29 καὶ 30, ἄνευ τῶν ὑποδειχθεισῶν ἐργασιῶν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν, ὅπως αὐτὸς προσωπικῶς διὰ τῆς ὑπηρεσίας αὑτοῦ, συνεννοούμενος καὶ τῇ δημοτικῇ ἀρχῇ, θέσῃ τὴν χεῖρα ἐπὶ τῶν ἐργασιῶν. Παρακαλῶ μάλιστα, ἵνα αὐτὸς οὗτος μεταβῇ ἐκεῖ, ὅπως ἀντιληφθῇ τῆς καταστάσεως, ὅτι εἶναι τοιαύτη, οἵαν ἐγὼ περιγράφω αὐτήν. Ἀρκεῖ ὁ ἔσχατος τῶν χωρικῶν νὰ θέλῃ μόνον, καὶ δύναται νὰ λάβῃ ὅσην ποσότητα ὕδατος ἐπιθυμεῖ· ἀρκεῖ οἱοσδήποτε πλούσιος κάτοικος τῆς Κηφισιᾶς νὰ θέλῃ μόνον, καὶ ἔχει τρεῖς καὶ τέσσαρας κρήνας, ἵνα ποτίζῃ τὰ ἄνθη τοῦ κήπου αὐτοῦ, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡμεῖς ἐδῶ ἐδανειζόμεθα ποτήρια ὕδατος, ἵνα κατασβεννύωμεν τὴν δίψαν ἡμῶν. Δέον δὲ, Κύριοι, τοσούτῳ μᾶλλον νὰ προσέξωμεν, μελετῶντες τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ὅσῳ πρόκειται οὐχὶ περὶ φαινομένης, ἀλλὰ περὶ πραγματικῆς ἀπαλλοτριώσεως σπουδαιοτάτης περιουσίας τῶν δήμων Ἀθηναίων καὶ Πειραιῶς. Θέλετε μοὶ εἴπει, ὅτι δὲν ἀπαλλοτριοῦμεν τὰ ὑδραγωγεῖα. Αἴ, Κύριοι! ἐὰν μοὶ ἀφαιρέσητε τὴν χρῆσιν τῆς βιβλιοθήκης μου, μοὶ ἐπιστρέψητε δὲ τὴν βιβλιοθήκην μου μετὰ ὀγδοήκοντα ἔτη, βεβαιῶ ὑμᾶς, ὅτι προτιμῶ νὰ μοὶ ἀπαλλοτριώσητε αὐτὴν, διότι ὀλίγον ἐνδιαφέρομαι περὶ τῶν δισεγγόνων μου, οἵτινες δυνατὸν νὰ μὴ ἦναι καὶ βιβλιόφιλοι. Καὶ ἐὰν, ἀφαιροῦντες ἀπὸ τῶν δήμων Ἀθηναίων καὶ Πειραιῶς τὰ ὑδραγωγεῖα, καὶ παραδίδοντες αὐτὰ εἰς τὴν κερδοσκοπίαν, ἐγκαταλείπητε ἀμφοτέραις ταῖς πόλεσι τὴν ἐλπίδα, ὅτι οἱ ἔγγονοι καὶ οἱ δισέγγονοι αὐτῶν θέλουσιν ἔχει τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ἴδωσιν ἐπανερχόμενα εἰς τὴν κυριότητα τῶν δήμων τὰ ὑδραυλικὰ αὐτῶν ἔργα, νομίζω, Κύριοι, ὅτι οὐδὲν ἄλλο πράττετε ἢ ἀληθῆ ἀπαλλοτρίωσιν. Ἀλλὰ, ἐρωτῶ, ἀπαλλοτρίωσις ὑδραγωγείων καὶ ὑδάτων δημοτικῶν ἐπιτρέπεται, κατά τε τὸ γράμμα καὶ κατὰ τὸ πνεῦμα τῆς κειμένης νῦν νομοθεσίας; Θέλετε μοὶ εἴπει, ὅτι διὰ νόμου τὰ πάντα γίνονται, μόνον αἱ γυναῖκες δὲν μεταβάλλονται εἰς ἄνδρας, ἀφοῦ, ὡς λέγουσιν ἐν Ἀγγλίᾳ, καὶ τὸ Κοινοβούλιον ἐκεῖ, τὸ δυνάμενον τὰ πάντα νὰ πράξῃ, μόνον πρὸ τοιαύτης μεταμορφώσεως ὀπισθοχωρεῖ. Ἀλλὰ, Κύριοι, παρακαλῶ, τί λέγει ὁ περὶ συστάσεως τῶν δήμων νόμος τοῦ 1833 ἔτους; (ἀναγινώσκει): «Ὅλη ἡ πρὸς ἄμεσον ἐπιτυχίαν τῶν δημοτικῶν σκοπῶν διωρισμένη καὶ ἀπαρλίτητος δι’ αὐτὴν περιουσία τοῦ δήμου εἶναι ἀναπαλλοτρίωτος.» (Ἄρθρον 21). Ποία λοιπὸν εἶναι ἡ γνώμη τοῦ νομοθέτου περὶ τῆς ἀναπαλλοτριώτου περιουσίας τῶν δήμων; Ποίαν ἰδέαν ἔχει καὶ ὁ νομοθέτης οἱουδήποτε Κράτους Εὐρωπαϊκοῦ, ἢ καὶ τοῦ Νέου Κόσμου ἀκόμη, περὶ τῆς ἀναπαλλοτριώτου περιουσίας τῶν δήμων; Τίς ἐστὶν αὕτη; Ὅτι πᾶσα περιουσία τοῦ δήμου, ἥτις εἶναι διωρισμένη καὶ ἀπαραίτητος πρὸς ἄμεσον ἐπιτυχίαν τῶν δημοτικῶν σκοπῶν, δέον νὰ θεωρῆται καὶ εἶναι ἀναπαλλοτρίωτος. Ἀλλὰ καὶ πάντες οἱ συγγραφεῖς τοῦ Διοικητικοῦ Δικαίου καὶ πάντες οἱ διοικητικοὶ ἄνδρες πάσης ἐποχῆς ἐδογμάτισαν καὶ ἐξακολουθοῦσι δογματίζοντες, ὅτι τὰ ὑδραγωγεῖα τῶν πόλεων, τὰ πρὸς ὕδρευσιν τῶν κατοίκων χρησιμεύοντα, εἰσὶν ἀναπαλλοτρίωτα· ὑμεῖς δὲ διὰ συμβάσεώς τινος, μὴ ἐρωτῶντες κἂν τὴν θέλησιν ἢ καὶ τὴν γνώμην ἁπλῶς τῶν ὑφισταμένων τὴν ζημίαν δήμων, προβαίνετε εἰς ἀπαλλοτρίωσιν περιουσίας, ἣν καὶ ἡ νομοθεσία ἡμῶν καὶ ἡ ἐπιστήμη θεωροῦσιν ἀναπαλλοτρίωτον, ὡς διωρισμένην καὶ ἀπαραίτητον πρὸς ἄμεσον ἐπιτυχίαν τῶν δημοτικῶν σκοπῶν. Τίς δ’ ἐστὶν ὁ δημοτικὸς σκοπός; Καὶ ὁ νόμος τοῦ 1833 ἔτους καὶ αἱ ὁδηγίαι τῆς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Γραμματείας, αἱ συνοδεύσασαι τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου (κατὰ τὸ 1834 ἔτος, (διηύθυναν δὲ καὶ τότε τὰ πράγματα σοφώτατοι ἄνδρες) ἀνέγραψαν, ὅτι διττὸς καὶ διμερὴς εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ δήμου. Ἀφ’ ἑνὸς μὲν, πολιτειακῶς, ἡ ἀνάπτυξις τῆς Πολιτείας διὰ τῆς εὐκολωτέρας διοικήσεως τοῦ Κράτους, καὶ ἡ διαπαιδαγώγησις τῶν πολιτῶν, ὅπως γένωνται κυβερνῆται τῆς χώρας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ, κοινωνικῶς, ἡ εὐημερία, ἡ ἠθικὴ καὶ ἡ ὑλική, τῶν δημοτῶν καὶ τῶν κατοίκων. Αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς ὑπάρξεως τῶν δήμων. Ὁ δῆμος εἶναι ἡ μονὰς, ὡς ἐρρήθη, τῆς Πολιτείας, μονὰς συντελοῦσα εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς Πολιτείας, εἰς τὴν εὐρυθμοτέραν καὶ εὐκολωτέραν διοίκησιν τοῦ Κράτους. Εἶναι τὸ καταφύγιον τῶν δημοτῶν καὶ τοῦ ἀνθρώπου, εὑρισκόντων ἐν αὐτῷ πρὸ ἀμνημονεύτου χρόνου τὴν εὐμάρειαν, τήν τε ἠθικὴν καὶ τὴν ὑλικήν, αὐτῶν. Καὶ ὅταν, Κύριοι, τοιοῦτος ᾖναι ὁ σκοπὸς τοῦ δήμου, καὶ ὅταν καὶ ἡ ἐπιστήμη ἡ διοικητικὴ καὶ οἱ διοικητικοὶ ἄνδρες ὁμοφώνως παραδέχωνται, ὅτι περιουσία τοῦ δήμου, θεωρουμένη ἀπαραίτητος πρὸς ἄμεσον ἐπιτυχίαν τῶν δημοτικῶν σκοπῶν, πρὸς τὴν ὕπαρξιν αὐτὴν τοῦ δήμου, εἶναι καὶ τὰ ὑδραγωγεῖα καὶ τὰ ὕδατα αὐτῶν, δὲν νομίζετε, ὅτι θέτομεν ἀσεβῆ ὁπωσδήποτε χεῖρα ἐπί τε τῆς νομοθεσίας καὶ ἐπὶ τοῦ σκοποῦ τῶν δήμων, ἐρχόμενοι διὰ συμβάσεώς τινος, ἄνευ μάλιστα ἀποζημιώσεως ἐπαρκοῦς, καὶ ἀφαιροῦντες αὐτοὺς τὸ πρώτιστον στοιχεῖον τῆς ὑπάρξεως αὐτῶν, τὸ ὕδωρ; Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, Κύριοι, πάντες σήμερον οἱ περὶ τῶν ζητημάτων τῶν ὑδάτων ἐν σχέσει πρὸς τοὺς δήμους συγγράψαντες ὁμοφώνως ἀποφαίνονται, ὅτι τὴν ἐκμετάλλευσιν καὶ τὴν διαχείρισιν τῶν ὑδάτων δέον οἱ διευθύνοντες τὰς Πολιτείας νὰ φροντίζωσιν, ὅπως ἔχωσιν οἱ δῆμοι αὐτοὶ καὶ αἱ κοινότητες. Ἔχω, Κύριοι, εἰς χεῖράς μου περικλεέστατον καὶ σοφώτατον συγγραφέα Γάλλον, τὸν Μπέκμαν· μάλιστα συμβαίνει κατὰ τοῦτο, ὅπερ εἶναι καὶ τὸ μόνον, νὰ ᾖμαι πλουσιώτερος καὶ τοῦ ἀγαπητοῦ συμπολίτου μου κ. Σκουζέ, ὅστις, ὡς χθὲς ἔλεγε, δὲν ἐδυνήθη νὰ εὕρῃ τὸ σύγγραμμα τοῦτο ἐν οὐδεμιᾷ βιβλιοθήκῃ τῶν Ἀθηνῶν· λέγω δὲ ὅτι συμβαίνει δυστυχῶς μόνον κατὰ τοῦτο νὰ ᾖμαι πλουσιώτερος τοῦ κυρίου Σκουζέ, διότι ἐγὼ εὗρον καὶ τὴν πρώτην καὶ τὴν δευτέραν μάλιστα ἔκδοσιν τοῦ Μπέκμαν (ἱλαρότης).

§59ΣΚΟΥΖΕΣ. Εἶσθε εὐτυχέστερος.

§60ΛΕΒΙΔΗΣ. Λοιπὸν ὁ Μπέκμαν ἐν τῇ ἐκδόσει τοῦ 1898 ἔτους, ἐν σελ. 522–523, ὁμιλεῖ περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν ὑδάτων ἀμέσως ὑπὸ τῶν πόλεων, ἢ δι’ ἐκχωρήσεως. Τὸ σύγγραμμα ἐπιγράφεται «Salubritè urbaine, Distributions d'eau Assainissement.» Τί λέγει δὲ ὁ Μπέκμαν;—ὅστις, σημειώσατε, εἶναι αὐθεντία σήμερον καθ’ ὅλον τὸν πεπολιτισμένον κόσμον. — Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξηγήσω καὶ τίς εἶναι ὁ Μπέκμαν. Εἶναι ἀρχιμηχανικὸς τῆς Σχολῆς τῶν Ponts et Chaussées τῶν Παρισίων, ἀρχηγὸς τῆς τεχνικῆς ὑπηρεσίας τῆς ἐξυγιάνσεως τῶν Παρισίων, καθηγητὴς ἐν τῇ Ἐθνικῇ Σχολῇ τῆς Γεφυροδοποιΐας, μέγα κῦρος ἑπομένως ἔχων. Δὲν ὑπάρχει Γερμανός, δὲν ὑπάρχει Ἰταλός, δὲν ὑπάρχει Ἄγγλος συγγραφεύς, ὅστις νὰ μὴ καταφεύγῃ εἰς τὰ συγγράμματα αὐτοῦ ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων. Ἀπόδειξις, ὅτι ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν ἐξέδωκε τὸν τόμον τοῦτον (δεικνύει ὀγκῶδες βιβλίον) εἰς δύο ἐκδόσεις. Λοιπὸν τί λέγει ἐν σελίδι 522–523 ὁ Μπέκμαν; Λέγει ὅτι ἐν Γαλλίᾳ κηρύσσονται ὑπὲρ τῆς τῶν διὰ πόλεων ἀμέσου ἐκμεταλλεύσεως τοῦ ὕδατος, ὅτι φέρονται εἰς τὸ νὰ ἀποκρούωσι τὸ σύστημα τῶν ἐκχωρήσεων καὶ εἰς τὸ νὰ κατατάττωσι τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὕδατος καθ’ ὁλοκληρίαν ἐν τῇ δικαιοδοσίᾳ τῶν δημοτικῶν ἀρχόντων. Καὶ δὲν λέγω μὲν ταῦτα, ἵνα ἰσχυρισθῶ τὸν παράδοξον ἰσχυρισμόν, ὅτι εἶναι εὔκολον, ὅπως οἱ παρόντες ἢ οἱ μέλλοντες δήμαρχοι τῶν Ἀθηναίων ἀναλάβωσι τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου τούτου. Γνωρίζομεν πῶς διηυθύνετο, πῶς διευθύνεται ὁ δῆμος τῶν Ἀθηναίων, καὶ πῶς δυστυχῶς θέλει διευθύνεσθαι καὶ κατὰ τὴν μέλλουσαν τετραετίαν· βεβαίως οὐχὶ ἐπιτυχέστερον, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἢ κατὰ τὴν παροῦσαν. Ἀλλὰ λέγω ταῦτα, ἵνα ἀποδείξω ποῖον εἶναι σήμερον τὸ πνεῦμα τὸ ἐπιστημονικὸν ἐν τῷ κόσμῳ, ἵνα ἀποδείξω πῶς σκέπτονται τὰ μεγάλα ἔθνη καὶ οἱ μεγάλοι συγγραφεῖς, καὶ πῶς οἱ εἰδικοὶ ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων. Θεωροῦσι λοιπὸν πάντες, ὅτι τοσοῦτον ἀρρήκτως συνδέεται τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως τῶν πόλεων καὶ τῶν χωρίων πρὸς τὰ δικαιώματα καὶ τὴν ὕπαρξιν τῶν δήμων, ὥστε ὁμολογοῦσιν, ὅτι σήμερον ἔν τε τῇ Γαλλίᾳ καὶ πανταχοῦ φέρονται ἐσπευσμένως πρὸς τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ ἐκμετάλλευσις καὶ ἡ διαχείρισις τῶν ὑδάτων δέον νὰ ἀνήκῃ καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς τὴν ἀποκλειστικὴν καὶ πρωτόβουλον δικαιοδοσίαν τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς. Διατί; Ἡ ἀπάντησις εἶναι πρόχειρος καὶ εὐχερής. Διότι, Κύριοι, ὅσον καὶ ἂν ὑποθέσητε, ὅτι ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ θέλει ἔχει τὰ πολιτικὰ αὐτῆς πάθη, τὰς πολιτικὰς συμπαθείας καὶ τὰς πολιτικὰς ἀντιπαθείας, εἶναι ὅμως ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστέων καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκὸς ἡμῶν, τῶν δημοτῶν. Καὶ ὅταν ὑμεῖς ἢ ἐγὼ ἐμφανισθῶμεν ἐνώπιον τοῦ πολιτικοῦ ἀντιπάλου ἡμῶν, τοῦ δημάρχου, καὶ εἴπωμεν αὐτῷ, ὅτι ἡ ὑδραυλικὴ ὑπηρεσία τοῦ δήμου ἀδικεῖ τὴν οἰκογένειαν ἡμῶν, μὴ παρέχουσα τὸ ὕδωρ, τὴν πρώτην ταύτην τοῦ ἀνθρώπου ἀνάγκην, ὅσον καὶ ἂν ὑποθέσητε τὸν δημοτικὸν ἄρχοντα ἀντίπαλον πολιτικῶς ἡμῶν, πρέπει νὰ ὦμεν εἰλικρινεῖς καὶ νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι αὐτὸς θέλει σπουδαίως λάβει ὑπ’ ὄψιν τὰ παράπονα ἡμῶν. Πρέπει νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι, ὅσῳ καὶ ἂν τὰ πάθη τὰ πολιτικὰ ἢ τὰ δημοτικὰ εὑρίσκωνται ἐν ἀκμῇ, θέλομεν εἶσθαι ὅμως πάντοτε ἀσφαλέστεροι περὶ τὴν ἀπόλαυσιν τιμαλφεστάτου δικαιώματος τοῦ ἀνθρώπου, τοῦ ἔχειν ὕδωρ, ἐὰν τὴν ἐκμετάλλευσιν καὶ τὴν διαχείρισιν τῆς πρώτης ταύτης ἀνάγκης ἔχωμεν ἐμπεπιστευμένην τῷ πρώτῳ πολίτῃ τοῦ δήμου ἡμῶν ἢ οἱᾳδήποτε κερδοσκοπικῇ Ἑταιρείᾳ, ὅσῳ καὶ ἂν ὑποθέσωμεν αὐτὴν καλῶς μέλλουσαν νὰ διαχειρίζηται τὰ πράγματα. Καὶ διὰ τοῦτο ὁ σοφὸς συγγραφεύς, οὗτινος ἀρτίως ἐποιησάμην μνείαν, γράφει (ἀναγινώσκει): «Κατὰ στατιστικὴν τοῦ 1892 ἔτους (Δελτίον τῆς Ἑταιρείας τῆς δημοσίας ἰατρικῆς, 1892) ἐπὶ 438 γαλλικῶν πόλεων, πληθυσμοῦ ἀνωτέρου τῶν 5000 κατοίκων, 284 ἐκμεταλλεύονται τὸ ὕδωρ ἀμέσως, μόνον δὲ 154, ἤτοι 35%, προμηθεύονται αὐτὸ δι’ ἑταιρειῶν, ἢ δι’ ἰδιωτῶν.» (Αὐτόθι σελ. 523). Τοσοῦτον, Κύριοι, σήμερον φέρονται οἱ ἐπιστήμονες ἄνδρες καὶ οἱ λαοὶ πρὸς τὴν γνώμην, ὅτι ἡ ἐκμετάλλευσις καὶ ἡ διαχείρισις τῶν ὑδάτων τῶν ποσίμων δέον νὰ ἀνήκῃ τοῖς δήμοις αὐτοῖς καὶ ταῖς κοινότησιν αὐταῖς, οὐχὶ δέ ποτε ἑταιρείαις κερδοσκοπικαῖς...

§61Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν νομίζετε, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ διακόψωμεν;

§62Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ ὁ κ. Λεβίδης θὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπὶ πολὺ ἀκόμη, νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν νὰ διακόψωμεν.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς 10ης ὥρας. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 8 καὶ 45′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 καὶ 35′ μ. μ.)

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον.

§65Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἔλεγον, Κύριοι, ὅτι ἡ ὑπηρεσίασις τῶν δημοσίων ἔργων ἀπεδείχθη ἐντελῶς ἀνέτοιμος ἐν τῇ προκειμένῃ μελέτῃ, ἔλεγον ὅτι τοὐναντίον ἡ ὑπηρεσία τῆς ἀναδόχου Ἑταιρείας, ἐνῷ κατ’ ἀρχὰς ἐπιστεύομεν, ὅτι ἐκ τῆς αὐτῆς νόσου κατείχετο, ἐφ’ ὅσον προεχώρουν αἱ τροπολογίαι, ἀπεδεικνύετο, ὅτι ἦτο τοὐναντίον λίαν μεμελετημένη, καὶ ἀπεδείκνυον δι’ ἐγγράφων ἐπισήμων, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τῶν δημοσίων ἔργων, ἐνῷ κατὰ τὴν μακρὰν διάρκειαν τῆς δεκαετίας ἐδύνατο νὰ ἔχῃ προβῆ εἰς μελέτας, μετὰ τὰς ὑποδείξεις μάλιστα τὰς γενομένας ὑπὸ τοῦ ἀρχιμηχανικοῦ κ. Κελλενὲκ, οὐδὲν κατὰ τὸ μακρὸν τοῦτο χρονικὸν διάστημα ἔπραττεν, ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον, ἐλαφρᾷ τῇ συνειδήσει, εὐθὺς ὡς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπέβαλεν αὐτῇ τὰς προτάσεις τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἐργοληψιῶν, ἐν διαστήματι ὡρῶν μόνον δι’ ἐγγράφου ἐντελῶς ἀναιτιολογήτου ἀπεδέχετο τὰς προτάσεις αὐτῆς. Λέγω δὲ ἀναιτιολογήτου, διότι ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τῶν μηχανικῶν φέρει χρονολογίαν 12 Ἰουνίου ἐ. ἔ., ἐνῷ εἶναι γνωστόν, ὅτι μόλις δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας πρὸ τούτου εἶχον ὑποβληθῆ αὐτῇ αἱ προτάσεις τῆς ἐν λόγῳ Ἑταιρείας. Ἰσχυριζόμην ὅτι, ἂν φρονῶ, ὅτι ἡ μελέτη αὕτη δέον νὰ ὑποβληθῇ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον εἰδικῆς ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς, ἰσχυριζόμην ὅτι, ἂν ἔχω τὴν γνώμην, ὥσπερ καὶ τῶν συναδέλφων πολλοί, ὅτι δέον νὰ μετακληθῶσι ξένοι καὶ εἰδικοὶ ὅλως ἄνδρες, ὅπως μελετήσωσι τὸ ἐν λόγῳ ζήτημα, συγχρόνως ὅμως πέποιθα, ὅτι πρέπει ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἀνενδότως ἐργαζομένη, ὅπως παρασκευάσῃ ἐργασίαν τοιαύτην, ἥτις νὰ δύνηται νὰ προκαλέσῃ διεθνῆ συναγωνισμόν· τοῦτο ὅμως, ἔλεγον, δὲν πρέπει παντάπασι νὰ ἀποτρέψῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπὸ τοῦ νὰ ἐπιδοθῇ μετὰ μεγίστης προσοχῆς καὶ δραστηριότητος, εἰσηγουμένου αὐτοπροσώπως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τῆς μελέτης καὶ τῆς ἐργασίας πρὸς πλουτισμὸν τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν διὰ τῆς ἐπαυξήσεως τῶν ὑδάτων τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου. Ἔλεγον ὅτι, ὅταν σήμερον πανταχοῦ τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου φέρωνται πρὸς τὴν γνώμην, ὅτι ἡ διαχείρισις τῶν ὑδάτων τῶν πόλεων καὶ τῶν δήμων εἶναι ἐργασία, ἥτις δέον νὰ διαχειρίζηται καὶ ἐκτελῆται ἀποκλειστικῶς ὑπὸ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, μάλιστα μετὰ τὰς ἐπικρατούσας ἰδέας, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις δέον νὰ ἐπιλαμβάνωνται τῶν γενικῶν ζητημάτων, τὰ δὲ τοπικὰ ζητήματα δέον νὰ διαχειρίζωνται καὶ διεξάγωνται ὑπ’ αὐτῶν τῶν δήμων καὶ τῶν κοινοτήτων, νομίζω ὅτι ἀναχρονισμὸς ἤθελεν εἶσθαι τὸ νὰ θέλωμεν νὰ παραχωρήσωμεν Ἑταιρείᾳ, ἥτις μάλιστα καὶ νὰ διατελῇ ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν καὶ τὸν ἔλεγχον αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, τὰ δικαιώματα ἐκεῖνα, ἅτινα καὶ ἐκ τῶν κειμένων νόμων ἡμῶν τε καὶ πάντων τῶν ἐθνῶν καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ φυσικοῦ δικαίου ἀνήκουσι τοῖς δήμοις. Ἀλλ’ ἡμεῖς, Κύριοι, κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη ἀκατασχέτως φερόμεθα εἰς τὴν ἀναίρεσιν πάντων τῶν δημοτικῶν δικαιωμάτων, φερόμεθα πρός τε τὴν ἀρχὴν τὴν δημοτικὴν καὶ πρὸς τὰ δικαιώματα τῶν δήμων οὐχὶ ὡς ὀφείλοντες χάριν ἐθνικὴν αὐτοῖς, ἀλλ’ ὡς ἄσπονδοι ἐχθροὶ καὶ πολέμιοι. Ἂν ἐδύνατό τις ὡς ἐν παρεκβάσει νὰ ἀφήσῃ τὸ θέμα, ὅπερ ἀπασχολεῖ τὸ Κοινοβούλιον ἤδη ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας, καὶ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν σφαῖραν τοῦ ζητήματος, ὅπερ ὑπηνιξάμην, ἐπὶ πολλὰς ὥρας ἐδύνατο νὰ ἔχῃ τὸν λόγον. Δὲν σκοπῶ παντάπασι νὰ ἐξέλθω τῆς σφαίρας, ἐν ᾗ εὑρισκόμεθα σήμερον συζητοῦντες, δὲν σκοπῶ νὰ ἐπιληφθῶ ζητημάτων ὅλως ἀσχέτων πρὸς τὸ προκείμενον θέμα· ἀλλ’ ὁμιλῶν ἐνώπιον τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ ἐπὶ ζητήματος θίγοντος αὐτὰ τὰ δικαιώματα τῶν δήμων, νομίζω ὅτι εἶμαι ὅλως ἐντὸς τοῦ πρέποντος, καὶ δικαιοῦμαι νὰ ἐξετάσω τὴν πολιτείαν τῶν Κυβερνήσεων ἐκείνων κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, αἵτινες, οὐδαμῶς σεβόμεναι τὰ δικαιώματα τῶν δήμων, οὐδαμῶς ὑπ’ ὄψιν λαμβάνουσαι τοὺς δημοτικοὺς θεσμοὺς τῆς χώρας, φέρονται ἀπηνῶς καὶ ἀσπλάγχνως πρὸς τοὺς δήμους τοῦ Κράτους, ἵνα μετ’ οὐ πολὺ φθάσωμεν ἐκεῖ, ὅπου θέλομεν ζητεῖ, ἵνα εὕρωμεν ποῦ κεῖνται οἱ δῆμοι τῆς χώρας, καὶ δὲν θέλομεν εὑρίσκει αὐτούς. Ἠρχίσαμεν κλονίζοντες τὸ καθεστὼς δημοτικὸν σύστημα ἀπὸ ἐτῶν τινων, εἰσηγησάμενοι νόμον περὶ ὑποταμείων, καὶ ἀφαιρέσαντες οὕτως ἀπὸ τῆς δημοτικῆς διοικήσεως καὶ διαχειρίσεως τὴν εἴσπραξιν καὶ διαχείρισιν τῶν δημοτικῶν χρημάτων. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι μακραὶ συζητήσεις κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐγένοντο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἡμεῖς, ἀνατεθραμμένοι ὄντες ἐν ταῖς ἰδέαις καὶ ταῖς πεποιθήσεσι περὶ τῆς αὐτοβουλίας καὶ τῆς αὐθυπαρξίας τῶν δήμων, πάσῃ δυνάμει ἀντέστημεν τότε εἰς τὴν ἀφαίρεσιν μιᾶς τῶν πρωτίστων βάσεων, εἰς τὴν κατεδάφισιν ἑνὸς τῶν πρωτίστων θεμέθλων τοῦ φιλελευθέρου ἡμῶν δημοτικοῦ οἰκοδομήματος. Καὶ ὅταν ὁ ἡγέτης τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ὁ κλείσας ἀληθῶς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον, ὁ τετελευτηκὼς ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτὴς εἰσηγεῖτο τὸν νόμον περὶ ὑποταμείων, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ, Κύριοι, καὶ ἂς μὴ θεωρηθῶ, παρακαλῶ, ἐγωϊστής, ἂν εἴπω, τί τότε, ἀντιτασσόμενος πρὸς τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ἔλεγον (ἀναγινώσκει): «Τὸ νομοσχέδιον, Κύριοι, περὶ συστάσεως ἐπαρχιακῶν ὑποταμείων καὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῶν περὶ ταμείων νόμων κατὰ πρῶτον μὲν γεννᾷ εἰς ἕκαστον τὴν ἰδέαν, ὅτι εἶναι νομοσχέδιον καθαρᾶς ὑπηρεσίας... Ἀλλὰ παρατηροῦμεν, ὅτι πρὸ χρόνου τινός, ὑπὸ τὸ πρόσχημα βελτιώσεων καὶ μεταρρυθμίσεων τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους, μεταβάλλονται οἱ θεσμοί, καὶ μεταβάλλονται οὐχὶ ἁπλῶς καὶ τυχαίως, ἄνευ ὡρισμένου καὶ μεμελετημένου συστήματος, ἀλλὰ κατὰ τρόπον ὥστε εἰς χεῖρας τῆς κεντρικῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ τῆς Κυβερνήσεως νὰ συγκεντρωθῶσι πᾶσαι αἱ ὑπηρεσίαι καὶ αἱ δυνάμεις τοῦ Κράτους. Βεβαίως δὲν θέλουσιν εἰσαγάγει νόμον γενικόν, δι’ οὗ νὰ καταργῆται ἡ δημοτικὴ διοίκησις, θέλουσιν ὅμως μικρὸν καὶ κατ’ ὀλίγον σείσει τοσούτους γωνιαίους λίθους τοῦ δημοτικοῦ οἰκοδομήματος, ὥστε, ὅταν ἐξυπνήσωμεν, θέλομεν ἴδει, ὅτι δὲν ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν πλέον τὸ περικαλλὲς δημοτικὸν οἰκοδόμημα καὶ τοὺς σπουδαίους δημοτικοὺς θεσμοὺς τῆς Πολιτείας.» Ταῦτα ἔλεγον, ὅτε εἰσηγεῖτο ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη τὸ νομοσχέδιον περὶ ὑποταμείων. Τοὺς λόγους τούτους καὶ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου ἐπηκολούθησε τὸ νομοσχέδιον περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας! Ἀλλὰ πρὸ τούτου εἶχε γείνῃ ὑπὸ τῆς αὐτῆς Κυβερνήσεως ἀπόπειρα περὶ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας. Καὶ ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι κατὰ τὸ 1888 ἔτος, ἀκριβῶς κατὰ μῆνα Σεπτέμβριον, ἐγένετο ἡ ἀπόπειρα ἐκείνη Πρὶν ἢ δὲ εἰσαχθῇ τότε εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον περὶ διοικητικῆς ἀστυνομίας, ἐξ ἄρθρων 34, ὁ Τύπος, ὁ φίλα φρονῶν τῇ Κυβερνήσει ἐκείνῃ, δι’ ἄρθρων, ἅτινα ἐξέπεμπον φλόγας καὶ μύδρους κατὰ τῆς δημοτικῆς ἀστυνομίας, προανήγγελλε τὴν ἐμφάνισιν τοῦ νομοσχεδίου, δι’ οὗ κατηργεῖτο μὲν ἡ δημοτικὴ ἀστυνομία καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, εἰσήγετο δὲ ἡ διοικητική. Δημοσιογραφῶν καὶ τότε, προσεπάθησα πάσῃ δυνάμει νὰ ἀποτρέψω τὴν τοιαύτην κατὰ τῶν δημοτικῶν θεσμῶν ἐπίβουλον ἐπίθεσιν. Τὸ νομοσχέδιον ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη πρὸς τοὺς Βουλευτάς. Ἀλλ’ ὁ ἀνὴρ ὁ τότε διοικῶν τὴν χώραν, ὁ ἐκ Μεσολογγίου ἡγέτης τῆς πλειονοψηφίας, μελετήσας βαθύτερον τὰ πράγματα, διαγνώσας τὰ φρονήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅστις, ἂν οὐχὶ δεδηλωμένως, ὑποκώφως ὅμως ἤρχισε νὰ ἐξεγείρηται κατά τε τῆς τοιαύτης καινοτομίας καὶ κατὰ τῆς τοιαύτης ἀναιρέσεως τῶν δημοτικῶν δικαιωμάτων, εὐλόγως δὲ καὶ ὀρθῶς ποιῶν, ἀπέσυρε τὸ νομοσχέδιον. Σημειώσατε δέ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον περὶ διοικητικῆς ἀστυνομίας τοῦ 1888 ἔτους ἦν πολὺ ἐπιεικέστερον τοῦ πρό τινων ἡμερῶν ἐπιψηφισθέντος, καὶ ἀνεγνώριζε τοῖς δήμοις δικαιώματά τινα, μὴ ἀναιροῦν ὁλοσχερῶς τὴν δημοτικὴν αὐτοβουλίαν. Διότι ἱδρύετο μὲν διοικητικὴ ἀστυνομία, ἀλλ’ ἱδρύετο ὅπου ὁ δήμαρχος καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἐκ συμφώνου ἤθελον ὑποβάλει αἴτησιν, ἔδει δὲ ἐν πάσῃ περιπτώσει περὶ τούτου νὰ γνωμοδοτῇ τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον, ἢ ἡ Νομαρχιακὴ Ἐπιτροπή. Καὶ τὸ ἄρθρον 33 ἔλεγεν, ὅτι ἐδύνατο μετὰ ταῦτα καὶ νὰ καταργηθῇ, τῇ αἰτήσει τοῦ δημάρχου καὶ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἡ διοικητικὴ ἀστυνομία. Εἴτε διότι ὁ τότε διευθύνων τὰ κοινὰ, μελετήσας ἐμβριθέστερον τά τε πράγματα καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ Τόπου, δὲν ἠθέλησε νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, εἴτε διότι οἱ διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης αὑτῶν περιβάλλοντες τὸν ἀείμνηστον Πρωθυπουργὸν κατέδειξαν αὐτῷ, ὅτι δὲν ἐστάλησαν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην μετ’ ἐντολῆς, ὅπως προβῶσιν εἰς τὴν ἀναίρεσιν τοῦ δημοτικοῦ καθεστῶτος, ὅπερ προηγεῖτο τοῦ Συντάγματος, ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, φρονίμως ποιοῦσα, ἀπέσυρε τὸ νομοσχέδιον. Ἐπέπρωτο ὅμως μετά τινα χρόνον δι’ ἄλλου τρόπου νὰ θέσωμεν χεῖρα ἐπὶ τῶν δημοτικῶν θεσμῶν καὶ νὰ ψηφίσωμεν, ἢ νὰ ψηφίσωσι μᾶλλον, (διότι ἐγὼ ἀντετάχθην καὶ τότε) τὸ νομοσχέδιον περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας. Ἐλέγομεν τότε, ὅτι οὐχὶ μετὰ πολὺν χρόνον ἡ χώρα θέλει ἐξεγερθῆ κατὰ τῆς τοιαύτης ἀναιρέσεως τῶν δημοτικῶν αὑτῆς δικαιωμάτων, προεμηνύομεν, ὅτι πανταχοῦ, ὅπου ὑπάρχει φιλόνομον αἴσθημα, ὅπου ὑπάρχει σεβασμὸς πρὸς τὰ κεκτημένα πρὸ αἰώνων δικαιώματα τοῦ λαοῦ, τὸ ἔθνος θέλει ἐξεγερθῆ κατὰ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ἀλλ’ ἡ φωνὴ ἡμῶν δὲν εἰσηκούετο. Ἔπρεπε νὰ παρέλθωσιν ἔτη τινὰ, νὰ παραστῶμεν μάρτυρες τῆς στρατιωτικῆς διοικήσεως τῆς χώρας διὰ τῶν ἀστυνομιῶν, ἵνα ὀρθῶς ποιοῦσα ἡ παροῦσα Κυβέρνησις προβῇ εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ ἀστυνομικοῦ ἐκείνου καθεστῶτος, ἥτις κατάργησις ὑπῆρξε καί τις τῶν βάσεων τοῦ ἐκλογικοῦ προγράμματός μου. Καὶ ἐνῷ πολλοὶ ἤλπιζον, ὅτι ἐλθοῦσα ἐνταῦθα διὰ τῆς ἐλευθέρας θελήσεως τῶν ἐκλογέων ὑπὸ πρόγραμμα ὅλως μεταρρυθμιστικὸν, ἐνῷ πολλοὶ ἐπίστευον, ὅτι ἤθελε λάβει ἐκ τῆς χειρὸς τὸν δῆμον, τὸν μαρανθέντα καὶ καταπεπτωκότα καὶ φυλλορροήσαντα, τὸν ἐξευτελισθέντα καὶ περιφρονηθέντα, καὶ ἤθελεν ἀνεγείρει αὐτόν, νεκρόν, καὶ ἤθελε διὰ τῆς ἀνανεώσεως τῶν δημοτικῶν θεσμῶν ἐμφυσήσει αὐτῷ νέαν ζωὴν καὶ νέον πνεῦμα, εἴδομεν τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν πλανωμένην ὡς πρὸς τοῦτο καὶ εἰσηγουμένην τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ὅπερ ὁ ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτὴς τοσοῦτον ἐπιδεικτικῶς ἀπεστράφη. Καὶ ἠκούομεν πρό τινων ἡμερῶν τοῦ ἡγέτου τῆς Συμπολιτεύσεως, ἰσχυριζομένου, ὅτι ἀνέκαθεν πιστεύει, ὅτι τὸ ἀστυνομεῖν ἐστὶ δικαίωμα τοῦ Κράτους, παραχωρηθὲν τοῖς δήμοις. Ἀλλ’ ἡμεῖς τοὐναντίον ἀνέκαθεν ἐπιστεύομεν, καὶ πεποίθαμεν καὶ θέλομεν ἐξακολουθήσει ἀδιστάκτως ὑποστηρίζοντες μετὰ τῶν περικλεεστάτων περὶ δημοτικῆς διοικήσεως συγγραφέων καὶ πολιτειολόγων, ὅτι τὸ ἀστυνομεῖν ἐστὶ δικαίωμα ἔμφυτον τῶν δήμων, ὅτι οὐδέποτε τὸ Κράτος ἐξεχώρησεν αὐτὸ τοῖς δήμοις, ὥστε νὰ δύνηται καὶ ν’ ἀναλάβῃ αὐτό. Ἡμεῖς, ἐὰν, τηρουμένου τοῦ τῆς Βουλῆς Κανονισμοῦ, ὅστις ἔχει ἰσχὺν συνταγματικὴν, — μεθ’ ὅλας τὰς περὶ τοῦ ἐναντίου ἀμφιβολίας τοῦ ἐκ Γόρτυνος σεβαστοῦ πολιτευτοῦ, — ἐτυγχάνομεν ἐνταῦθα παρόντες κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ περὶ διοικητικῆς ἀστυνομίας νομοσχεδίου, ἠθέλομεν πάσῃ δυνάμει ἀντιταχθῆ κατὰ τῆς ἐπιψηφίσεως, καίτοι βεβαίως οὐδὲν ἠθέλομεν κατορθώσει. Ἀλλ’ οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες ἀγωνίζονται οὐχὶ μόνον ὅταν πεποίθασιν, ὅτι αἱ γνῶμαι αὑτῶν θέλουσιν ἐπικρατήσει, ἀλλ’ ἐξ ἴσου καὶ ὅταν φρονῶσιν ὅτι αἱ γνῶμαι αὑτῶν θέλουσιν ἀπορριφθῆ. Διότι ὑπάρχει ἡ ἱστορία, ἀδέκαστος καὶ ἀμερόληπτος κριτὴς τῆς γνώμης καὶ τῆς ψήφου ἑκάστου, καὶ ἀμφιβάλλω, ἂν ἡ νεωτέρα ἱστορία τῆς Ἑλλάδος δὲν θέλει δικαιολογήσει ἡμᾶς, οἵτινες ἀπὸ τῆς θέσεως ἐκείνης ἐρρωμένως ἀντετασσόμεθα τῇ ἐπιψηφίσει τοῦ νόμου περὶ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ἢ ἐκείνους, οἵτινες ἀνενδότως εἰργάσθησαν, ὅπως ἐπιψηφίσωσιν αὐτὸν, ἵνα ἔλθωσι μετ’ οὐ πολὺν χρόνον, σήμερον, νὰ ζητήσωσι τὴν κατάργησιν αὐτοῦ. Ἡμεῖς ἀνέκαθεν ἐπιστεύομεν καὶ θέλομεν ἐξακολουθήσει πιστεύοντες, ὅτι τὸ ἀστυνομεῖν ἐστὶ δικαίωμα δημοτικὸν, οὐχὶ μόνον ἐκ τοῦ περὶ διοικήσεως τῶν δήμων νόμου, ἀλλ’ ἐξ αὐτῆς τῆς οὐσίας τοῦ δήμου πηγάζον, ἐξ αὐτῆς τῆς τε φυσικῆς καὶ τῆς ἠθικῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ. Ἐδυνάμεθα νὰ ἀναφέρωμεν τὰς γνώμας πολλῶν συγγραφέων, καὶ τοῦ Bost ἐν τῷ «Traité de l'organisation et des attributions des corps Municipaux» (Τόμ. Αʹ, σελ. 233–235), καὶ τοῦ Henrien de Pansey ἐν τῷ «Du pouvoir Municipal», οἵτινες διὰ σοφωτάτων ἐπιχειρημάτων ἀποδεικνύουσιν, ὅτι τὸ ἀστυνομεῖν ἐστὶ δικαίωμα δημοτικὸν, φύσει ἀνῆκον τοῖς δήμοις, συμφυὲς ὅλως τῇ δημοτικῇ ἐξουσίᾳ. Ἐδυνάμεθα νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὴν σύγχρονον ἱστορίαν τῆς πατρίδος ἡμῶν, τὴν ἱστορίαν ἡμῶν ἐπὶ Τουρκοκρατίας, καθ’ ὅλην τὴν μακραίωνα δουλείαν τοῦ ἔθνους, ἵνα ἀποδείξωμεν, ὅτι οὐδέποτε τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος ἐστοχάσθη καὶ ἐπίστευσεν, ὅτι κατὰ παραχώρησιν δῆθεν τοῦ Κράτους ἔχει ὁ δῆμος τὸ δικαίωμα τοῦ ἀστυνομεῖν, διότι τὸ δικαίωμα τοῦτο καὶ ἐπὶ Τουρκοκρατίας ἀνῆκε ταῖς κοινότησι, τουτέστι τοῖς δήμοις, καὶ δὲν ὑπάρχει σημεῖον χρόνου, καθ’ ὃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἀνεγνώρισε τῷ Κράτει τὴν ἀρχὴν, ὅτι ἐκ συγκαταβάσεως δῆθεν τοῦ Κράτους ὁ δῆμος ἀπέκτησε τὸ δικαίωμα τοῦ ἀστυνομεῖν. Τοὐναντίον γνωρίζομεν, ὅτι οὐχὶ μόνον ἐν Ἑλλάδι κατὰ τὸν μακραίωνα χρόνον τῆς δουλείας ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ πανταχοῦ τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, τὸ ἀστυνομεῖν θεωρεῖται καὶ εἶναι δικαίωμα δημοτικόν. Ἐδυνάμην, Κύριοι, νὰ ἀναφέρω ὅλας τὰς ἐπικρατείας, ἵνα ἀποδείξω, ὅτι ἐν οὐδενὶ Κράτει τοῦ κόσμου, τοῦ τε νέου καὶ τοῦ ἀρχαίου, ὑπάρχει ἀστυνομία διοικητικὴ, οἵα ἐνομοθετήθη πρό τινων ἡμερῶν ἐνταῦθα. Ἐὰν θελήσητε νὰ ἀνατρέξητε εἰς τὰ ἰσχύοντα ἐν Ἀγγλίᾳ, θέλετε ἴδει, ὅτι ἡ ἀστυνομία καὶ ἐν τοῖς ἄστεσι καὶ ἐν ταῖς κώμαις εἶναι καθαρῶς δικαίωμα δημοτικόν, ἐνασκούμενον διὰ τῶν δήμων. Ἡ Κυβέρνησις ἐκεῖ δὲν ἔχει ἐπὶ τὴν ἀστυνομίαν ἢ ἔμμεσον δρᾶσιν ἁπλῆς ἐποπτείας καὶ ἐλέγχου. Δημοτικὰ Συμβούλια ἐν τοῖς δημοτικοῖς ἄστεσιν, εἰρηνοδίκαι ἐν ταῖς Κομητείαις, ἰδοὺ αἱ πηγαὶ, ἐξ ὧν ἀντλεῖται ἡ δημοτικὴ ἀστυνομία. Ἐὰν μεταβῆτε εἰς τὴν Γαλλίαν, θέλετε ἴδει, ὅτι πανταχοῦ ἡ ἀστυνομία ἐνασκεῖται διὰ τῶν δήμων, καὶ ὁ Γαλλικὸς νόμος τῆς 5 Ἀπριλίου 1884 ἔτους ἐθέσπισε τὴν ἀρχὴν τοῦ συμφυοῦς τῆς ἀστυνομικῆς ἐξουσίας τῷ δημαρχικῷ ἀξιώματι. Ἐν τῇ Αὐστρίᾳ, ἐν τῇ Πρωσσίᾳ, ἐν τῇ Βαυαρίᾳ, ἐν Βελγίῳ, ἐν Βυρτεμβέργῃ, ἐν Ἱσπανίᾳ, ἐν Ἑλβετίᾳ, ἐν Πορτογαλίᾳ, ἐν Δανίᾳ, ἐν Ὁλλανδίᾳ, πανταχοῦ ὑπάρχει δημοτικὴ ἀστυνομία. Καὶ τοῦτο δὲν εἶναι ἴσως παράδοξον. Λαοὶ φιλελεύθεροι, λαοὶ μακρὰν πεπολιτισμένην ἱστορίαν ἔχοντες, ἄπορον τῷ ὄντι ἤθελεν εἶναι, ἐὰν ἐπίστευον, ὅτι τὸ ἀστυνομεῖν ἐστὶ δικαίωμα τοῦ Κράτους, ἐκχωρηθὲν ἁπλῶς τοῖς δήμοις. Ἀλλ’ ἐν αὐτῇ τῇ Ρωσσίᾳ, ἥτις θεωρεῖται ἀπολυτόφρων καὶ μοναρχικὴ, ἐν μὲν ταῖς πόλεσιν ὑπάρχει διοικητικὴ ἀστυνομία, ἀλλὰ συμπαρεδρεύουσιν αὐτῇ ἐπίτροποι, ὑπὸ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων ἐκλεγόμενοι, ἵνα ἐπιτηρῶσι καὶ ἐποπτεύωσι τὴν ἐνέργειαν τῆς ἀστυνομικῆς ἀρχῆς...

§66ΑΡ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Περὶ δήμων πρόκειται, κύριε Βουλευτά;

§67ΛΕΒΙΔΗΣ. Παρακαλῶ... Ἐν δὲ τοῖς ἀγροτικοῖς δήμοις τῆς Ρωσσίας ὑπάρχει καθαρῶς ἀστυνομία δημοτικὴ, ἀνήκουσα τῷ δημάρχῳ. Ἀλλ’ ἡμεῖς, Κύριοι, τί ἐπράξαμεν;

§68ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Εἰς τὰ 1895 δὲν ἐκάματε τὸ αὐτό;

§69ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὑμεῖς ἤλθετε, καὶ διά τινος νομοσχεδίου, γενομένου μετὰ ταῦτα νόμου, οὗτινος ὅμως τὸ κῦρος, ὡς ἀντισυνταγματικοῦ, βεβαίως θέλει ἔλθει ἡμέρα, καθ’ ἣν πολλοὶ θέλουσιν ἀμφισβητήσει, εἰσηγάγετε τὴν διοικητικὴν ἀστυνομίαν καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, πρωτοτύπως ἐργαζόμενοι, πρωτοτύπως οὐχὶ μόνον ἐν τῷ παλαιῷ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ νέῳ κόσμῳ ἀκόμη.

§70ΑΡ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Βεβαίως πρωτοτύπως καὶ παραδόξως συζητεῖτε.

§71ΛΕΒΙΔΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Βουλευτά. Ἐπειδὴ ἐξ ἐπαγγέλματος μὲ διακόπτετε, ὅταν τελειώσω νὰ μὲ διαδεχθῆτε. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον αὐτὸ, ὅπερ πράττετε...

§72ΑΡ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ὑμεῖς πράττετε εἰς τὴν Βουλήν.

§73ΛΕΒΙΔΗΣ. .. Ἄλλως δὲ τοῦτο οὐδόλως θέλει μὲ ἐμποδίσει νὰ εἴπω ἐκεῖνα, ἅπερ θέλω νὰ εἴπω.

§74ΑΡ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν νὰ σέβησθε ὀλίγον καὶ τὴν Βουλήν.

§75ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὸν σεβασμὸν δὲν εἶσθε ὑμεῖς ἁρμόδιος νὰ μὲ διδάξητε, διότι δι’ αὐτὸ ὑπάρχει Πρόεδρος.

§76ΑΡ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Βεβαίως ὁ κ. Πρόεδρος ἔπρεπε νὰ προλάβῃ.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι βέβαιον, ὅτι τὸ θέμα δὲν εἶναι αὐτό.

§78ΛΕΒΙΔΗΣ. Εὑρίσκομαι ἐντὸς τοῦ θέματος, διότι θέλω νὰ ἀποδείξω, ὅτι κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους χρόνους οὐδὲν ἄλλο πράττετε, εἰμὴ νὰ ἀναιρῆτε τὸν δημοτικὸν θεσμὸν, ὅπως ἐξυπνήσωμεν ἡμέραν τινὰ καὶ ἴδωμεν, ὅτι οὐδαμοῦ τοῦ Κράτους ὑπάρχει πλέον δῆμος, ἢ δημοτικὴ διοίκησις. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι εὑρίσκομαι ἐντὸς τοῦ θέματος ἀκριβῶς. Εὑρίσκομαι ἐντὸς τοῦ θέματος, διότι ἔλεγον, ὅτι σήμερον πανταχοῦ τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου φέρεται ἡ ἰδέα καὶ ἡ γνώμη, καὶ ἐπικρατεῖ ἡ πεποίθησις, ὅτι ἡ ἐκμετάλλευσις, ἡ διαχείρισις καὶ ἡ διανομὴ τοῦ ὕδατος, μιᾶς τῶν πρώτων ἀναγκῶν τῶν δημοτῶν καὶ τῶν κατοίκων, ἀνήκει τοῖς δήμοις, εἶναι δικαίωμα αὐτῶν ἀναφαίρετον, οὐσιωδῶς συνδεόμενον πρὸς τὸν σκοπὸν καὶ τὴν ὕπαρξιν τῶν δήμων αὐτῶν. Ἑπομένως ἰσχυρίζομαι, ὅτι οὐδαμῶς ἐκτρέπομαι τῆς σφαίρας τοῦ θέματος, ἐφ’ οὗ ἀγορεύω.

§79ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπόδειξις τοῦ ὅτι δὲν ἐκτρέπεσθε εἶναι, ὅτι μετ’ εὐλαβείας σᾶς ἀκροᾶται ἡ Βουλή.

§80ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἄλλως τε, Κύριοι, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρακάθημαι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν. Νομίζω δ’ ὅτι, ἐὰν δὲν ἔμαθον ἄλλο, ἔμαθον ὅμως πῶς δύναταί τις νὰ ἔχῃ τὸν λόγον, καὶ νὰ ἀγορεύῃ οὕτως, ὥστε νὰ μὴ ἦναι δυνατὸν νὰ ἀφαιρεθῇ ὁ λόγος ἀπὸ αὐτοῦ ὀρθῶς καὶ νομίμως. Ἀλλ’ ἔχετε, παρακαλῶ, ὑπομονὴν, διότι εἶναι τοσαῦτα τὰ θέματα καὶ τοσοῦτον σπουδαῖα τὰ συνδεόμενα ἀρρήκτως πρὸς τὸ προκείμενον νομοθέτημα, πρὸς τὴν περὶ ὑδάτων σύμβασιν, ὥστε δύναταί τις νὰ ἀγορεύῃ ἐπὶ πολλὰς ὥρας, ἐξετάζων τὸ θέμα τοῦτο ὑφ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς ἐπόψεις, χωρὶς νὰ κινδυνεύῃ νὰ περιπέσῃ εἰς παλιλλογίας καὶ ἐπαναλήψεις, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ ἐξέλθῃ τοῦ θέματος. Ἡ τιμὴ ἄλλως, ἣν μοὶ παρέχει ἡ Βουλὴ, ἀκροωμένη μετὰ προσοχῆς τῶν λόγων μου, ἐφ’ ᾧ καὶ ἐκφράζω πρὸς αὐτὴν τὴν ἄπειρον εὐγνωμοσύνην μου, ἀποδεικνύει, ὅτι εὑρίσκομαι ἀκριβῶς ἐντὸς τοῦ θέματος, ἀφ’ οὗ οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν, βεβαιῶ ὑμᾶς, θέλω ἐκτραπῆ.

§81ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Σᾶς ἀκροᾶται ὁ κ. Μπακόπουλος.

§82ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Μπακόπουλος δὲν ἔχει μετοχὰς εἰς τὸ Χρηματιστήριον.

§83ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἠξεύρετε, ὅτι ἐγὼ ἔχω μετοχάς;

§84ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀλλὰ λέγω, Κύριοι, ὅτι ἡ ὑπόθεσις, περὶ ἧς συζητοῦμεν, οὐχὶ πλέον κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν, ἀλλὰ κατὰ τὴν γνώμην αὐτῶν τῶν εἰδικῶν ἀνδρῶν εἶναι ὅλως ἀμελέτητος. Καὶ ἐνθυμεῖσθε βεβαίως, ὅτι ὁ ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, ὁ κ. Δηλιγιάννης, ἀνεκοίνου ἡμῖν, ὅτι ὁ ἀρχιμηχανικὸς κ. Κελλενὲκ, ὁ εἰδικώτερον καὶ παντὸς ἄλλου μᾶλλον ἐπισταμένως τὸ προκείμενον θέμα μελετήσας, ἐβεβαίου αὐτὸν, Πρωθυπουργὸν κατὰ τὸ 1891 ἔτος ὄντα, ὅτι δυσχερεστάτη ἡ διοχέτευσις τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας εἰς τὴν Ἀττικὴν, ὡς ἐκ τῶν δυσχερειῶν, ἃς παρέχει τὸ ἔδαφος. Καὶ ἐρωτῶ πάλιν, ἐγένετο μετὰ τὸ 1890 ἢ μετὰ τὸ 1891 ἔτος εἰδικὴ περὶ τούτων πάντων μελέτη; Παρουσιάσατε, παρακαλῶ, τὰ ἔργα τῆς ὑπηρεσίας ὑμῶν, φέρετε τὰς ἐκθέσεις τῶν μηχανικῶν, τὰς ἀντιθέτους, φωτίσατε τὴν Βουλὴν, ἐμπνεύσατε τὴν πεποίθησιν αὐτοῖς, οὓς ἀπηνέστατα θέλετε φορολογήσει. Διότι τέλος πάντων περὶ φόρου πρόκειται, οὐχὶ περὶ μισθώματος, ἢ ἀνταλλάγματος, ὡς εἴπετε. Ἀντάλλαγμα ἢ μίσθωμα εἶναι τὸ καταβαλλόμενον ποσὸν ἀντὶ εὐλόγου αἰτίας, ἀντὶ εὐλόγου παροχῆς. Ἀλλ’ ἐδῶ δὲν πρόκειται πλέον περὶ εὐλόγου, δικαίας καὶ ἴσης τῷ παρεχομένῳ πράγματι καταβολῆς. Ἐδῶ πρόκειται περὶ καταβολῆς πενταπλασίας καὶ ἑξαπλασίας ἐκείνης, ἣν ἡμεῖς οἱ τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς ἰδιοκτῆται μέχρι τοῦδε κατεβάλλομεν. Κατὰ πρόχειρόν τινα σημείωσιν, ἰδοὺ τί προκύπτει. Ὑπάρχει τις ἐν Ἀθήναις ἰδιοκτήτης τεσσάρων οἰκιῶν. Ὅταν ἀκούητε τεσσάρων οἰκιῶν, μὴ ὑποθέσητε, ὅτι εἶναί τις βαθύπλουτος ἀνὴρ, διότι αἱ οἰκίαι αὗται φέρουσι πρόσοδον ὡς ἑξῆς· ἡ μὲν 200 δραχμῶν κατὰ μῆνα, ἡ δὲ 280, ἡ τρίτη 220, καὶ ἡ τετάρτη 175. Τὸ ὅλον δραχμὰς 875 κατὰ μῆνα· ἐτησίως δραχ. 10,500. Ἐξ αὐτῶν τῶν δραχμῶν 10,500 ὁ φόρος τῶν οἰκοδομῶν ἐτησίως εἶναι δρ. 900 περίπου. Αὐτὸς ὁ ἀτυχὴς ἄνθρωπος μέχρι τοῦδε διὰ διακοσίων δραχμῶν ἐτησίως ἐδύνατο νὰ ἔχῃ ὁπωσδήποτε ὕδωρ ἐν ταῖς οἰκίαις αὐτοῦ. Ἠκούσατε δὲ, ὅτι μόνον ἐφέτος ἐνεφανίσθη ἡ κατάστασις αὐτὴ τῆς ἀφορήτου ἐλαττώσεως τοῦ ὕδατος. Διότι, ὡς ἐνθυμεῖσθε, καὶ ὡς πρὸ ὀλίγου ἀνέπτυξα, μέχρι πέρυσιν εἴχομεν 35, 26, 19 ὀκάδας ὕδατος ἐν τῇ πόλει τῶν Ἀθηνῶν. Λοιπὸν αὐτὸς ὁ ταλαίπωρος ἰδιοκτήτης, ὅστις ἀπὸ τοῦδε ἤρξατο ζητῶν, ἵνα πωλήσῃ καὶ τὰς τέσσαρας οἰκίας αὐτοῦ, (ἐὰν ὅμως εὑρεθῇ τις ἀνόητος ἀγοραστὴς) διὰ καταβολῆς 200 δραχμῶν ἐτησίως κατὰ μὲν τὸν χειμῶνα εἶχεν ἄφθονον ὕδωρ, κατὰ δὲ τὸ θέρος, πλὴν τοῦ παρόντος, εἶχε τοσοῦτον, ὥστε ἐδύναντο νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτῶν οἱ ἐνοικιασταὶ αὐτοῦ. Τί νομίζετε, ὅτι θέλει καταβάλλει ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς σήμερον; Κατὰ μὲν τὴν σύμβασιν, ὡς μέχρι τοῦδε εἶχε, κατ’ ἔτος 1123 δραχμὰς, δηλαδὴ τὸ ἑξαπλοῦν περίπου, κατὰ δὲ τὴν σύμβασιν ὡς ἐτροποποιήθη, δραχ. 963 καὶ 60/00, δηλαδὴ τὸ πενταπλοῦν περίπου! Αὐτὸς μάλιστα ἀνήκει ἐν τῇ τάξει τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἵτινες λεπτολογοῦσιν ἐπὶ τῶν τοιούτων θεμάτων. Εἶναι Ρωμαῖος! Οἱ δὲ Ρωμαῖοι, γνωρίζετε, ὅτι καὶ οἱ πενέστατοι ἀκόμη εἶχον οἰκιακὰ βιβλία, ἅτινα ἐπέβαλλον οἱ νόμοι οἱ Ρωμαϊκοὶ, ἅτινα δὲ θρησκευτικῶς ἐτήρουν... Γνωρίζετε τοῦτο, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης.

§85Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Μάλιστα.

§86ΛΕΒΙΔΗΣ. Εἶναι λοιπὸν Ρωμαῖος αὐτὸς, καὶ θέλει νὰ γνωρίζῃ τί ἔχει, διότι δὲν θέλει νὰ ἀφήσῃ τὰ τέκνα αὐτοῦ ἐν τῇ πενίᾳ, ἐπειδὴ νομίζει, ὅτι οἱ πενόμενοι πολῖται δὲν δύνανται νὰ ὦσι, κατὰ γενικὴν ἀρχὴν, καὶ ἀγαθοὶ πολῖται. Λοιπὸν οὗτος κατέστρωσε τὸν λογαριασμὸν αὐτοῦ, καὶ τί εὑρίσκει; Ὅτι κατέβαλλε μέχρι τοῦδε δραχ. 200 ἐτησίως, ὡς εἶπον, ἤτοι δραχ. 50 ἐτησίως δι’ ἕκαστον δράμιον ὕδατος ἐν ἑκάστῃ τῶν τεσσάρων οἰκιῶν αὐτοῦ. Τί καταβάλλει ἐπὶ πλέον σήμερον διὰ τῆς τροπολογηθείσης συμβάσεως; Δραχμὰς 763 καὶ 60/00! Καὶ μοὶ ἔφερεν ἕνα ὑπολογισμόν, καθ’ ὃν, ἐὰν αὐτὰς τὰς ἐπὶ πλέον 763 δραχμὰς καταθέτῃ ἐτησίως ἔν τινι τραπεζιτικῷ καταστήματι, πρὸς 5% ἐτησίως καὶ ἐπὶ ἀνατοκισμῷ, ὅταν λήξῃ τὸ προνόμιον τῆς Ἑταιρείας, τί νομίζεται ὅτι θέλει ἔχει καταβάλει τῇ Ἑταιρείᾳ; δραχ. 739,452! Καὶ ἀπὸ τώρα ἀγανακτοῦσιν οἱ δισέγγονοι τοῦ δυστυχοῦς αὐτοῦ ἀνθρώπου, καίπερ μὴ γεννηθέντες, καὶ καταρῶνται τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, καίπερ μὴ ἀποθανόντος, διότι, ἐνῷ ἠδύνατο ν’ ἀφήσῃ αὐτοῖς 739,452 δραχμὰς, δὲν θέλει ἀφήσει αὐτοῖς οὔτε τὰς οἰκίας, διότι αἱ οἰκίαι θέλουσιν ἐκποιηθῆ, μὴ δυναμένου τοῦ ἀτυχοῦς νὰ καταβάλλῃ πρός τε τὸ Δημόσιον φόρους βαρεῖς καὶ πρὸς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἐργοληψιῶν βαρύτατα ὑδραυλικὰ τέλη. Αὐτὴ εἶναι ἡ γλῶσσα τῶν ἀριθμῶν, ἥτις ἐστὶν ἡ εὐγλωττοτέρα τῶν γλωσσῶν. Ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἐργοληψιῶν δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θέλει ἔχει κάμει μελέτας ἐπ’ αὐτῶν, καὶ ἤδη λείχει τὰ χείλη αὐτῆς, ὅταν ἀναμιμνήσκηται, ὅτι εἷς καὶ μόνον ἰδιοκτήτης θέλει προσδώσει αὐτῇ ἐντὸς τῆς διαρκείας τοῦ προνομίου 739,452 δραχμάς. Ἀλλὰ βεβαίως τοιούτων πραττομένων κατὰ τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν, ἐξεγείρονται οὗτοι, ἐξεγείρονται ὅμως ὅπως ἐμπρέπει ἐλευθέροις πολίταις κατὰ τοιαύτης ἀπηνοῦς φορολογίας. Ἀλλ’ ἠκούσαμεν χθὲς, Κύριοι, ὅτι ἡ Στυμφαλία δέον νὰ παραχωρηθῇ ταῖς Ἐργοληψίαις, διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπέχει τῶν λουτρῶν. Εἷς τῶν κυρίων Βουλευτῶν, τῶν παραδόξως πως πρὸς τὴν πτέρυγα ἐκείνην καθημένων, (δεικνύει τὴν Ἀντιπολίτευσιν) ἀγορεύων ἐπὶ τῆς ἐν λόγῳ συμβάσεως, ἀνέφερεν, ὅτι ἔν τινι τῶν Παρθεναγωγείων εὑρέθησαν ἴχνη ἀκαθαρσιῶν, ἀπὸ ἀμνημονεύτου χρόνου ὑπαρχουσῶν, ἐπὶ τῶν σωμάτων τῶν μαθητριῶν. Καὶ παρίστα, ὅτι ἡ χώρα αὕτη κατοικεῖται μονονοὺ ὑπὸ πληθυσμοῦ ἀγρίου, ἄσπονδον μῖσος ἔχοντος πρὸς τὸ ὕδωρ, καὶ πρὸς τὸν σάπωνα μάλιστα, νομίζω ὅτι προσέθεσεν. Ὑποθέτω, ὅτι γνωρίζω καὶ ἐγὼ τὴν χώραν ἡμῶν, ἀλλ’ ἀκούω καὶ βλέπω διαφόρως ὅλως τὰ πράγματα ἔχοντα. Διότι καὶ ἐν τῇ καλύβῃ τοῦ πτωχοῦ καὶ ἐν τῇ οἰκίᾳ τῆς μέσης τάξεως πανταχοῦ βασιλεύει πρὸς τῇ φιλοξενίᾳ καὶ ἡ δυνατὴ καθαριότης. Ἀλλὰ τέλος πάντων εἶναι ἀληθὲς, ὅτι εἰσέτι δὲν ἐδυνήθησαν οἱ δυστυχεῖς συμπολῖται ἡμῶν νὰ ἔχωσιν ὅλα ἐκεῖνα τὰ ὑδραυλικὰ μηχανήματα ἐν ταῖς οἰκίαις αὐτῶν, καὶ εὐθὺς ὡς ἀνοίξωσι τοὺς ὀφθαλμοὺς νὰ παίρνωσι τὸ λουτρόν αὐτῶν, ὡς ἐπ’ ἐσχάτων ἡ νέα γλῶσσα καθιέρωσεν, ἀντὶ νὰ λούωνται. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐνιαχοῦ τῆς χώρας ὑπάρχει ἀπορία. Ἀλλ’ ἂς μὴ ὦμεν ὑπερβολικοί, καὶ ἂς μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ἐν τῇ Ἀγγλίᾳ οὐχὶ πρὸ πολλῶν ἐτῶν, καθ’ ἃ αὐτὸς ὁ Μακκώλαιϋ ἔγραφε, τηλικαύτη βαρβαρότης ἐπεκράτει ἐν αὐτῷ, λέγω, τῷ Λονδίνῳ, ὥστε ἐκινδύνευέ τις, διερχόμενος τὴν νύκτα τὰς ὁδοὺς, νὰ περιλουσθῇ διὰ τῶν ἀκαθαρσιῶν, ἃς οἱ εὐγενεῖς Ἄγγλοι ἔρριπτον ἐκ τῶν παραθύρων, διότι αἱ ὁδοὶ δὲν ἐφωτίζοντο. Ταῦτα συνέβαινον ἀκόμη μέχρι Καρόλου τοῦ Βʹ. Ἴδετε τὴν Ἱστορίαν τῆς Ἀγγλίας ὑπὸ Μακκώλαιϋ «ἀπὸ τῆς ἀναρρήσεως Ἰακώβου τοῦ Βʹ» ἐν τόμῳ Βʹ. Καὶ μετ’ ἐκπλήξεως ὁμιλεῖ ὁ αὐτὸς Ἄγγλος ἱστορικὸς περὶ τῶν ἀκαθαρσιῶν τῶν ὁδῶν καὶ περὶ τῆς κακῆς καταστάσεως τῶν ὑπονόμων, καὶ ἀναφέρει ὅτι, ὅτε ἠθέλησαν νὰ μεταβάλωσι τὸν φωτισμὸν τοῦ Λονδίνου ἐπὶ τὸ βέλτιον, μέγα μέρος τοῦ λαοῦ ἐξηγέρθη κατὰ τοῦ τελειοτέρου φωτισμοῦ. (Αὐτόθι, ἐν 1685 ἔτει, ἐπὶ Ἰακώβου τοῦ Βʹ). Καὶ ὁ Γάλλος πρεσβευτὴς ἐν Μόσχᾳ πρὸ αἰῶνος μόλις ἀναφέρει ἐν τοῖς Ἀπομνημονεύμασιν αὑτοῦ, ὅτι κυριωτάτη καὶ προσφιλεστάτη τῶν διασκεδάσεων τῶν Κυριῶν τῆς Αὐλῆς ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ ἦτο νὰ θέτωσιν ἐπὶ τραπέζης χρυσοῦν δίσκον, νὰ συλλαμβάνωσι φθεῖρας ἐκ τῶν κεφαλῶν αὐτῶν, νὰ θέτωσιν αὐτοὺς ἐντὸς τοῦ δίσκου, — ἑκάστη τῶν Κυριῶν τῆς Αὐλῆς καὶ τὸν ἰδικόν της φθεῖρα, — καὶ αὐτοὶ νὰ παρατρέχωσιν, ἵνα εὑρεθῇ, τίς θέλει νικήσει! Αὐτὸ ἐκαλεῖτο ψειροδρομία. Ἠθέλησαν νὰ παραστήσωσεν ἡμᾶς, ὅτι πολὺ ὀλίγον διαφέρομεν τῶν ἀγρίων, ἐνῷ ἡμεῖς καὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην διεκρινόμεθα διὰ τὸν πολιτισμὸν ἡμῶν, ὃν οὐδεπώποτε ἀπωλέσαμεν, ἀκόμη καὶ κατὰ τὴν μακραίωνα ἡμῶν δουλείαν. Εἶπον ὅτι, ἀφοῦ δὲν ἐγένετο δεκτὸν, ἵνα ἡ σύμβασις ἀναβληθῇ, ὀρθὸν ἔσται τοὐλάχιστον, ὅπως παραπεμφθῇ εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν τῆς Βουλῆς. Συγχρόνως ἡ Κυβέρνησις διὰ τε τῶν ὀργάνων αὑτῆς καὶ διὰ ξένων ὑδραυλικῶν καὶ μηχανικῶν, μετακαλουμένων ἐνταῦθα, ἂς φροντίσῃ περὶ μελέτης ἐμβριθοῦς καὶ σπουδαίας τοῦ ἔργου. Ἔχουσα δὲ πράγματα ἀσφαλῆ καὶ ἀκριβῆ, ἂς προκηρύξῃ τότε διεθνῆ συναγωνισμὸν πρὸς ἀνάληψιν σπουδαίαν τῆς ἐπιχειρήσεως. Ἔλεγον, Κύριοι, ὅτι τὸ ἔργον δέεται ἐπιστημονικωτέρας καὶ ἐμβριθεστέρας μελέτης, καὶ ἐβεβαίουν, ὅτι ἐρευνῶν τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τῆς συμβάσεως, μελετῶν τὴν σύμβασιν αὐτὴν, τὴν συγγραφὴν καὶ τὰς τροπολογίας, τὰς ἑκάστοτε τροπολογουμένας, θέλω δυνηθῆ νὰ πείσω τὴν Βουλὴν, ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ κυκεῶνος, πρὸ ἐσφαλμένων πληροφοριῶν, ὅτι δὲν ἔχομεν ἔδαφος ἀσφαλὲς, ἐφ’ οὗ νὰ σταθῶμεν, ἵνα συζητήσωμεν. Καὶ τῳόντι, μόλις ἀνοίξητε τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν, θέλετε ἴδει, ὅτι αὕτη ἄρχεται ἀπὸ ἀνακριβειῶν. Καὶ ἰδοὺ ἡ ἀπόδειξις. Πρῶτον, τί λέγει ἡ δευτέρα παράγραφος αὐτῆς; «Ἡ πανθωμολογημένη ἀνάγκη τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τούτου κατέστη ἐπ’ ἐσχάτων ἔτι μᾶλλον ἐπείγουσα, καθότι ἡ ἀτυχῶς σχεδὸν γενικευθεῖσα καταστροφὴ τῶν δασῶν τῆς Ἀττικῆς καὶ ἡ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη συνεχὴς ἀνομβρία ἐπήνεγκε τοσαύτην ἐλάττωσιν τοῦ ὕδατος τοῦ ἐξυπηρετοῦντος νῦν τὴν πρωτεύουσαν Ἀδριανείου ὑδραγωγείου, ὥστε οὐ μόνον ἡ πρόοδος τῆς πόλεως ἀναχαιτίζεται, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ ὕπαρξις αὐτῆς ἀπειλεῖται κατὰ τοὺς θερινοὺς μῆνας.» Καὶ ἐνῷ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν πληροφορεῖ ἡμᾶς, ὅτι ὑπάρχει συνεχὴς ἀνομβρία κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ἡ αὐτὴ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου διὰ τοῦ δήμου Ἀθηναίων πληροφορεῖ ἡμᾶς, ὡς πρὸ τῆς διακοπῆς τῆς συνεδριάσεως ἠκούσατε, ὅτι κατὰ τὸ 1895 ἔτος εἴχομεν κατὰ Ἰούνιον 29 ὀκάδας ὕδατος, κατὰ τὸ 1897, κατὰ Ἰούνιον, ὀκ. 21½. Ποῦ λοιπὸν εἶναι ἡ τόσῳ μεγάλη ἔλλειψις ὕδατος κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ βεβαιῶμεν πράγματα, ἀντίθετα πρὸς τὰ γεγονότα τὰ φυσικὰ, ἀφοῦ ἔχομεν τὸ σύγγραμμα τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Ἀστεροσκοπείου κ. Αἰγινήτου, τὸ ὑπὸ τὸν τίτλον «Le climat d’ Athènes», ἔνθα ἐν σελ. 142 ἀποδεικνύεται, ὅτι εἶναι πλάνη, — πλάνη ὅμως μόνον ἴσως ἡμῖν τοῖς κοινοῖς βροτοῖς ἐπιτρεπομένη, οὐχὶ δὲ καὶ τῇ δημοσίᾳ ὑπηρεσίᾳ, — ἡ περὶ τῆς κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη δῆθεν ὑπάρξεως ἀνομβρίας ἐν τῇ Ἀττικῇ γνώμη; Γνωρίζετε, ὅτι τὸ Ἀστεροσκοπεῖον σημειοῖ τακτικῶς τὸ ὕψος τῶν ὑετίων ὑδάτων. Τί γράφει λοιπὸν αὐτὸ τὸ βιβλίον; Ὅτι κατὰ τὸ 1889 ἔτος τὸ ὕψος τοῦ ὕδατος εἰς χιλιοστὰ τοῦ μέτρου εἶχε φθάσει εἰς 385,5· κατὰ τὸ 1890 εἰς 378,7· κατὰ τὸ 1891 εἰς 206,2· κατὰ τὸ 1892 εἰς 248.5· κατὰ τὸ 1893 εἰς 417,7· κατὰ τὸ 1894 εἰς 355,6· κατὰ τὸ 1895 εἰς 337,5· κατὰ τὸ 1896 εἰς 424,5· κατὰ τὸ 1897 εἰς 381,0· καὶ μόνον κατὰ τὸ 1898 εἰς 111 χιλιοστὰ τοῦ μέτρου. Λοιπὸν ποῦ εἶναι αὐτὴ ἡ ἀνομβρία; Ἀρχόμεθα λοιπὸν ἀπὸ ἐκθέσεως, ἥτις δὲν βασίζεται ἐπὶ τῶν πραγμάτων, ἥτις ἐν παντὶ ἄλλῳ Κράτει τοῦ κόσμου ἤθελεν ἐπιστραφῆ εἰς τοὺς συντάκτας αὐτῆς, δηλαδὴ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δημοσίων ἔργων, ὡς ἐντελῶς ἀπαράδεκτος, διότι εἶναι ἐντελῶς ἀνεπιστημονικὴ, ἐντελῶς ἀμελέτητος. Λέγουσιν ἐν σελίδι 6 τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως, ὅτι «ἡ ποσότητος αὕτη τῶν 162 ὀκάδων διὰ τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ, ἐπὶ ὑποθέσει πληθυσμοῦ 180,000 κατοίκων, ἀναλογεῖ πρὸς 360 λίτρας κατὰ κάτοικον καὶ ἡμερονύκτιον.» Ἀλλὰ δὲν λέγουσιν ἡμῖν καὶ ἐπὶ πόσον χρόνον θέλει ὑπάρχει ἡ ἀναλογία αὕτη, διότι, ἐπειδὴ εἶναι βέβαιον ὅτι πληθυσμὸς αὐξάνει κατὰ 2 καὶ 8% ἐτησίως, μετὰ 5 ἔτη αἱ 360 λίτραι μειοῦνται εἰς 300 κατὰ κάτοικον καὶ ἡμερονύκτιον, ἀφοῦ κατὰ τὸ 1910 ἔτος, κατ’ ἀκριβέστατον ὑπολογισμὸν, αἱ Ἀθῆναι θέλουσιν ἔχει 210,000 κατοίκους. Ὥστε, οὔτε πολὺ οὔτε ὀλίγον, 60 λίτραι ἀμέσως ὀλιγώτεραι ἐντὸς τῆς πρώτης πενταετίας κατὰ κάτοικον καὶ ἡμερονύκτιον. Καὶ ἐν τῇ αὐτῇ σελίδι ἡ ἔκθεσις περιπίπτει εἰς ἄλλας πλάνας καὶ εἰς ἄλλα σφάλματα, διότι λέγει, ὅτι εἶναι ἀξία θαυμασμοῦ ἡ ποσότης τῶν 360 λιτρῶν, ἡ κατ’ ἄτομον καὶ ἡμερονύκτιον πρὸς κατανάλωσιν παρεχομένη. Ἀρχίζει δὲ καὶ ἀναφέρει ἡ ἔκθεσις πόλεις τινὰς Εὐρωπαϊκὰς, ἐν αἷς ἀληθῶς ἡ ἀναλογία εἶναι μικροτέρα. Ἀλλ’ ὅταν, Κύριοι, συζητῶμεν ἐπιστημονικῶς, ὅταν στέλλωμεν εἰς τὸ Κοινοβούλιον ἔγγραφον ὑποβληθησόμενον ἀφεύκτως εἰς λεπτομερῆ ἀνάλυσιν, πρέπει νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι δὲν ἔχομεν νὰ κάμωμεν πρὸς μαθητάς τινας, μὴ παρεσκευασμένους ἴσως εἰς τοιαύτας μελέτας, πρέπει νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι, καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι καὶ ἡμεῖς ἀκόμη δὲν ἔχομεν τὰ προσήκοντα φῶτα, ἵνα μελετήσωμεν τὰς ἐπιπολαίους ταύτας ἐργασίας, ὑπάρχουσιν ὅμως εἰδικοὶ ἄνδρες, ἐνδιαφερόμενοι ὑπέρ τε τῆς ἐπιστήμης καὶ τοῦ τόπου, οἵτινες ἤθελον παράσχει ἡμῖν τὰς πολυτίμους αὐτῶν πληροφορίας. Τί ἀποδεικνύεται λοιπόν; Ὅτι τὰ ἐν τῇ ἐκθέσει βεβαιούμενα περὶ τῆς κατὰ κάτοικον καὶ ἡμερονύκτιον ἀναλογίας τοῦ ὕδατος τῆς Στυμφαλίας εἰσὶν ὑπὸ τὴν μίαν μόνον τῶν πλευρῶν ἀληθῆ, ὑπὸ δὲ τὴν ἑτέραν ψευδῆ. Καὶ ἰδοὺ ἡ ἀπόδειξις. Ἀναφέρω πάλιν τὸν διάσημον συγγραφέα Μπέκμαν (ἔκδοσις Βʹ τοῦ 1898), βεβαιοῦντα, ὅτι πολλαχοῦ τοῦ κόσμου ἡ ἀναλογία 360 λιτρῶν κατὰ κάτοικον καὶ ἡμερονύκτιον εἶναι πολὺ ἀνωτέρα. Ἀναγινώσκω ἐκ τοῦ αὐτοῦ ὡς ἀνωτέρω συγγράμματος τὴν σελίδα 89: «Γρενόβλη λίτραι 1000, Bar-le-Duc λ. 850, Μασσαλία λ. 765, Κάνναι λ. 750, Clermont-Ferrand λ. 721, Μοντελιμὰρ λ. 700 Besançon λίτρ. 460, Διέππη λ. 410, Βαλεντία λ. 400. Ἐν ταῖς Ἡνωμέναις Πολιτείαις: Βούφφαλο λίτρ. 900, Δέτρουατ λ. 600, Οὐάσιγκτων λ. 590, Σικάγον λ. 530, Φιλαδέλφεια λίτρ. 500. Μέμφις λ. 470, Κινγκιννάτη λίτρ. 424... Ἐν τῇ Ῥώμῃ λίτραι 100.» Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἡ ἔκθεσις ἐν τῇ αὐτῇ σελίδι ἀναφέρει, ὅτι «αἱ μελέται τῆς ἀναδόχου, βασιζόμεναι ἐπὶ εὐφυοῦς συνδυασμοῦ οἰκονομικῆς χαράξεως ἐπὶ ὁμαλοῦ ἐδάφους, καὶ ἰδίᾳ ἐπὶ τῆς πραγματοποιήσεως πτώσεων καὶ χρησιμοποιήσεως τούτων ὡς κινητηρίου δυνάμεως, καὶ ὧν πάντων ἐλάβομεν γνῶσιν ἐν ταῖς κυρίαις αὐτῶν γραμμαῖς, ἔπεισαν ἡμᾶς περὶ τοῦ κατορθωτοῦ τοῦ ἔργου ἔναντι — αὐτὸ τὸ ἔναντι πλέον ἀφήσατέ το — τοῦ ἀνωτέρω μνησθέντος ποσοῦ.» Πότε ἐπείσθη αὐτὴ ἡ ὑπηρεσία, ἤτοι ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Ὑπουργείου, ὅτι αἱ προτάσεις τῶν Ἐργοληψιῶν εἰσιν ὀρθαὶ, σοβαραὶ, μεμελετημέναι, κατορθωταί; Πότε ἐξέδωκεν αὐτὴν τὴν σοφὴν ἀπόφασιν αὐτῆς ἡ ἐν λόγῳ ἐπιτροπή; Ἔχομεν τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, λύουσαν τὴν ἀπορίαν. Ἡ ἀπόφασις τῆς ἐπιτροπῆς ἐξεδόθη τῇ 12 Ἰουνίου ἐ. ἔ., δηλαδὴ εὐθὺς ὡς ἡ σύμβασις ὑπεβλήθη αὐτῇ. Λοιπὸν ἔχομεν ὑπηρεσίαν τινὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν,—διότι δὲν κατηγορῶ τὸν κ. Πρωθυπουργόν· ἀλλοίμονον, ἐὰν ἠξιοῦμεν, ἵνα οἱ διευθύνοντες τὰ κοινὰ, καὶ μάλιστα οἱ Πρωθυπουργοί, ἦναι δυνατὸν νὰ ἀσχολῶνται καὶ εἰς ὅλην τὴν τεχνικὴν ἐργασίαν τῆς ὑπηρεσίας! ἀλλὰ ἐκεῖνοι, οἵτινες περικυκλοῦσι καὶ φωτίζουσι τοὺς Ὑπουργοὺς, πρέπει πρωτίστως νὰ προφυλάττωσι καὶ σώζωσιν αὐτούς.— Λοιπὸν ὑπεβλήθησαν πρὸ δύο ἢ τριῶν ἡμερῶν ἀπὸ τῆς 12 Ἰουνίου ἐ. ἔ. τῇ ἐπιτροπῇ αἱ προτάσεις, καὶ αὐτοὶ ἐντὸς δύο ἢ τριῶν ἡμερῶν διὰ συνοπτικῆς διαδικασίας—ἓν ἔγγραφον τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, συντομώτατον μάλιστα, — ἀποφαίνονται, ὅτι ἐπείσθησαν δῆθεν περὶ τοῦ ὀρθοῦ, τοῦ κατορθωτοῦ, τοῦ μεμελετημένου, τῆς σοφίας τοῦ ἔργου! Ἡμεῖς ὅμως δὲν δυνάμεθα νὰ πεισθῶμεν οὑτωσὶ εὐχερῶς, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ παντάπασι δὲν ἦτο ἁρμοδία ἡ ἐπιτροπή, ἵνα ἀποφανθῇ, ὡς συνεκροτήθη, ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Διότι τὸ ἄρθρον 32 τοῦ νόμου τῆς 26 Μαΐου 1887 ἔτους «περὶ ἀναδιοργανισμοῦ τοῦ σώματος τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν» λέγει, ὅτι «τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων ἔργων γνωμοδοτεῖ... καὶ ἐπὶ πάσης ἄλλης ὑποθέσεως, ἀφορώσης εἰς τὰ δημόσια ἔργα κλπ.» (Ἐφημερὶς τῆς Κυβερνήσεως σελ. 412 τοῦ 1887 ἔτους). Αὐτοὶ δὲ οἱ Κύριοι, οἵτινες ἐξέδωκαν τὴν ἀπόφασιν ταύτην, δὲν εἶναι τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων ἔργων. Ἀλλὰ μήπως τυχὸν δὲν πρόκειται περὶ ἔργου δημοσίου; Ἐὰν βεβαίως ἐρωτήσωμεν τὸ Ὑπουργεῖον, θέλει ἀπαντήσει, ὅτι αὐτὸ εἶναι ἔργον δημοτικόν. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δημοτικόν; Ποῦ εἶναι ἡ ἀπόφασις, ἢ ἔστω ἡ γνώμη τῶν δύο δήμων; Αὐτοὶ εἶναι δορυάλωτοι, ὑπὸ τὴν μάστιγα τῆς Κυβερνήσεως· γλῶσσαν ἔχουσι καὶ φωνὴν δὲν ἔχουσι. Πῶς εἶναι ἔργον δημοτικόν, ἀφοῦ ἐν τῇ διανομῇ τοῦ κέρδους τὴν μερίδα τοῦ λέοντος λαμβάνει τὸ Δημόσιον; Πῶς εἶναι δημοτικὸν, ἀφοῦ δὲν ἐρωτῶνται οἱ δῆμοι: Δὲν κηρύσσεται δημόσιον δι’ αὐτῆς τῆς συμβάσεως; Καὶ ἀφοῦ κηρύσσεται δημόσιον, ποίαν ἁρμοδιότητα εἶχον ν’ ἀποφανθῶσιν οἱ συγκροτήσαντες τὴν ἐπιτροπήν; Ἁρμοδιότητα εἶχε μόνον τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων ἔργων, ὡς διὰ τοῦ νόμου ἀπέδειξα. Τὸ ἄρθρον 32 § 2 τοῦ αὐτοῦ νόμου λέγει: «Τὸ Συμβούλιον γνωμοδοτεῖ ἐπὶ τῶν συγγραφῶν τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὴν παραχώρησιν δημοσίων ἔργων, οἷον σιδηροστρώτων ὁδῶν, διωρύγων, ἀποξηράνσεως λιμνῶν κλπ.» Βεβαίως δὲ ἐκεῖνοι, οἵτινες δέον νὰ ἀποφαίνωνται, ὅταν πρόκηται περὶ διωρύγων κλπ., πολὺ περισσότερον πρέπει αὐτοὶ ν’ ἀποφαίνωνται, ὅταν πρόκηται περὶ ἔργου κολοσσιαίου, ἀξίας 50,000,000 δραχμῶν, ὄντος δὲ, ὡς ἀπεδείχθη ἤδη, ἔργου οὐχὶ δημοτικοῦ, ἀλλὰ καθαρῶς δημοσίου. Ἄλλη ἀνακρίβεια τῆς ἐκθέσεως. Προσπαθεῖ νὰ πείσῃ ἡμᾶς ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἐργοληψιῶν, ὅτι αἱ πράξεις αὐτῆς εἰσι καὶ θεάρεστοι, ὅτι δὲ αὐτὴ δὲν εἶναι ἑταιρεία κερδοσκόπων, ἀλλὰ Σύλλογος θρησκευτικός. Ὅταν λέγω κερδοσκόπων, δὲν ἐκφέρω λέξιν δυναμένην νὰ μειώσῃ τὸν σεβασμὸν καὶ τὴν ὑπόληψιν, ἣν πάντες δέον νὰ ἔχωμεν καὶ ἔχομεν πρὸς τοὺς κυρίους αὐτούς. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐργασία αὐτῶν· ἂν δὲν ἦσαν κερδοσκόποι, ἤθελον εἶσθαι κακοὶ ἐκμεταλλευταὶ ἐπιχειρήσεων ἐμπορικῶν, ὧν σκοπὸς εἶναι κατὰ τὸν νόμον ἡ κερδοσκοπία. Ἀλλὰ παρουσιάζονται, εἶπον, οἱ ἄνθρωποι ὡς ἐργαζόμενοι καὶ φιλανθρώπως, καὶ ὅτι πρωτίστη μέριμνα αὐτῶν καὶ φροντὶς εἶναι ἡ κερδοσκοπία; Θεὸς φυλάξοι! Πῶς νὰ φανῶσι πρὸς τὰς ἀπορωτέρας τῶν τάξεων καὶ μεγαλόδωροι, ὅπως ὁ Divus Hadrianus τῶν Ῥωμαϊκῶν χρόνων, ὁ θεῖος Ἀδριανός. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν προχείρως καὶ τοῦτο. Λέγετε λοιπὸν αὐτοῖς: «εἶσθε ἀπηνεῖς!» Ἀμέσως παρουσιάζουσι τροπολογίαν. «Ἀλλὰ τώρα εἶσθε ἀπηνέστεροι!» Ἄλλην τροπολογίαν, ἀπηνεστέραν. Παύετε, ἵνα μὴ σᾶς κρεμάσωσιν. Ἂς λάβωμεν τοὺς λογαριασμοὺς, οὓς κατέστρωσα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συμβάσεως, ὡς κατὰ πρῶτον εἶχεν ὑποβληθῆ αὕτη εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα εὕρωμεν, ἂν ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἐργοληψιῶν ἐμπνέηται ὑπ’ αὐτῶν τῶν χριστιανικῶν ἀρετῶν. Κατὰ τὴν σύμβασιν λοιπὸν, ὡς εἶχεν ὑποβληθῆ, αἱ εἰσοδήματος μέχρι 240 δραχμῶν οἰκίαι τῶν Ἀθηνῶν ἤθελον καταβάλλει, κατὰ τοὺς ἀκριβεστάτους ὑπολογισμούς μου, ἐτησίως καὶ ὁλικῶς δραχ. 35 καὶ λεπ. 70, ἤτοι ἄνω τῶν 15% ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος. Αἱ εἰσοδήματος ἀπὸ δραχ. 241–500 ἤθελον καταβάλλει ὁμοίως, δηλαδὴ ἐτησίως καὶ ὁλικῶς, δραχ. 56, ἤτοι 23 καὶ 3 λ.—11 καὶ 2 λ. ἐπὶ ταῖς ἑκατὸν. Αἱ ἀπὸ δραχ. 501–1000 ἤθελον καταβάλλει ὁμοίως δραχ. 113 καὶ λεπτὰ 60, ἤτοι 23–11 καὶ 3 λεπ. ἐπὶ ταῖς ἑκατὸν. Αἱ ἀπὸ δραχ. 1001–3000 ἤθελον καταβάλλει ὁμοίως δραχ. 201 καὶ λεπ. 90, ἤτοι 20–6 καὶ λεπ. 7 ἐπὶ ταῖς ἑκατὸν. Αἱ ἀπὸ δραχ., 3001–8000 ἤθελον καταβάλλει ὁμοίως δραχ. 329 καὶ λεπ. 40, ἤτοι 11–4 καὶ 1 λεπ. ἐπὶ ταῖς ἑκατὸν. Καὶ αἱ ἀπὸ δραχ. 8000 καὶ ἄνω ἤθελον καταβάλλει ὁμοίως δραχ. 422 καὶ λεπ. 50, ἤτοι περίπου 5 καὶ 3 λεπ. ἐπὶ ταῖς ἑκατὸν. Ἤτοι ὅσον τις πλουσιώτερος, τόσον ὀλιγώτερα ἤθελε καταβάλλει. Ἠκούσατε τὴν ἀναλογίαν τοῦ ποσοστοῦ ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος. Ὁ ἔχων ἐτησίαν πρόσοδον ἐκ δραχ. 8000 καὶ ἄνω ἤθελε καταβάλλει 5% περίπου ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, ὁ δὲ ἔχων ἐτησίαν πρόσοδον δρ. 240 ἄνω τῶν 15% ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος. Αὐτὴ εἶναι, Κύριοι, ἡ εὐσπλαγχνία τῆς Ἑταιρείας πρὸς τὰς ἀπορωτέρας τῶν τάξεων! Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι διὰ τῶν τροπολογιῶν μετεβλήθησαν τὰ πράγματα; Παντάπασιν. Ἰδοὺ ἕτερος πίναξ, ὃν ἠναγκάσθην νὰ καταρτίσω μετὰ τὰς τροπολογίας. Αἱ εἰσοδήματος μέχρι 200 δραχ. οἰκίαι θέλουσι καταβάλλει δραχ. 11 καὶ λεπ. 70 ὁλικῶς καὶ ἐτησίως, ἤτοι 5% ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος. Αἱ εἰσοδήματος ἀπὸ δραχ. 241–500 θέλουσι καταβάλλει ὁμοίως, δηλ. ἐτησίως καὶ ὁλικῶς, δρ. 36 καὶ λεπ. 50, ἤτοι 15%–7½%. Αἱ ἀπὸ δραχ. 501–1000 θέλουσι καταβάλλει ὁμοίως δραχ. 110 καὶ λεπ. 60, ἤτοι 22%–11%. Αἱ ἀπὸ δραχ. 1001–2000 θέλουσι καταβάλλει ὁμοίως δραχμὰς 206 καὶ λεπ. 90, ἤτοι 21% ἕως 11%. Αἱ ἀπὸ δραχ. 2001–3000 θέλουσι καταβάλλει ὁμοίως δραχ. 236 καὶ λεπ. 90, ἤτοι 12%–8%. Αἱ ἀπὸ δρ. 3001–4000 θέλουσι καταβάλλει ὁμοίως δρ. 329 καὶ λεπ. 50, ἤτοι 11%–8%. Αἱ ἀπὸ δρ. 4001–8000 θέλουσι καταβάλλει ὁμοίως δρ. 413 καὶ λεπ. 40, ἤτοι 10% ἕως 5%, καὶ αἱ ἀπὸ δραχ. 8000 καὶ ἄνω (λαμβάνω δὲ ὡς μέσον ὅρον εἰσοδήματος ἐτησίου δρ. 12,000) θέλουσι καταβάλλει ὁμοίως δραχ. 672 καὶ λεπ. 50, ἤτοι δρ. 5 καὶ λ. 5 περίπου ἐπὶ ταῖς ἑκατὸν. Λοιπὸν ὅσῳ τις ἔχει μεγαλείτερον εἰσόδημα, τόσῳ ὀλιγώτερον ἐπὶ ταῖς ἑκατὸν ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος φορολογεῖται, καὶ μετὰ τὰς τροπολογίας. Μάλιστα καὶ γενικῶς ἡ διὰ τὸ ὕδωρ καταβολὴ κατὰ τὴν σύμβασιν εἶναι ὑπέρογκος, ἀφοῦ δὲν πρέπει νὰ ὑπερβαίνῃ τὰς δραχ. 1–5% ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, κατὰ τὸν Μπέκμαν. (Αὐτόθι, ἔκδοσις τοῦ 1888, σελ. 424). Ἄρα τὸ λεγόμενον ἐν τῇ ἐκθέσει, ὅτι πρόνοια δῆθεν καταβάλλεται, ἵνα ὀλιγώτερον φορολογῶνται αἱ πενέστεραι τάξεις τῶν ἰδιοκτητῶν, εἶναι ἐντελῶς ἐσφαλμένον καὶ ψευδές. Μετὰ δὲ ταῦτα προχωροῦσα ἡ ἔκθεσις λέγει: «Ἀλλὰ καὶ ἐν σχέσει μὲ τὰ ἀλλαχοῦ παραδεδεγμένα, ἐὰν συγκρίνωμεν τὴν τιμὴν ταύτην τῶν 140 δραχμῶν κατὰ δράμιον μὲ τὴν τιμήν, τὴν ὁποίαν εἰς ἄλλας πόλεις παρεδέχθησαν, βλέπομεν ὅτι πολὺ ὑστερεῖ αὕτη ἐκείνων, ὡς ἐναργῶς ἐν τῷ παρατιθεμένῳ πίνακι δείκνυται.» Ἐνῷ δὲ ἡ ἔκθεσις παραπέμπει ἡμᾶς εἰς παρατιθέμενον πίνακα, πίναξ δὲν παρατίθεται. Ἀνετρέξαμεν λοιπὸν ἀλλαχοῦ, ἵνα δυνηθῶμεν, εὑρίσκοντες τὸν πίνακα τοῦτον, νὰ κρίνωμεν, ἂν εἶναι ἀληθές, ὅτι συνεπείᾳ τῆς συμβάσεως οἱ κάτοικοι τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς θέλουσι καταβάλλει ὀλιγώτερα ἢ ὅσα οἱ κάτοικοι ἄλλων πόλεων τοῦ κόσμου. Τί δὲ εὑρίσκομεν; Ὄτι, ἐνῷ ἡμεῖς θέλομεν καταβάλλει 140 δραχμὰς ἐτησίως διὰ τὴν παροχὴν ἑνὸς δραμίου ὕδατος, ἐν Παρισίοις καταβάλλουσιν ἐτησίως φράγκα 128. Εἶναι δὲ ἡ τιμὴ τοῦ ὕδατος κατὰ κυβικὸν μέτρον, ὅπερ κατὰ τὴν σύμβασιν ἰσοδυναμεῖ πρὸς ἓν δράμιον, καίτοι ἀκριβῶς τὸ δράμιον ἰσοδυναμεῖ πρὸς 0,92 καί τι τοῦ κυβικοῦ μέτρου. Ἐν Νεαπόλει καταβάλλουσιν ἐτησίως ἐπίσης φρ. 128, ἐν Χερβούργῳ φρ. 120, ἐν Μονπελλιὲ φρ. 109.5, ἐν Βολωνίᾳ ἐπίσης, ἐν Λίλλῃ φρ. 102, ἐν Ἁγίῳ Στεφάνῳ καὶ ἐν Τουλῶνι φρ. 98, ἐν Λιβερπούλῃ φρ. 91–58, ἐν Βιρμιγχάμῃ καὶ ἐν Πετρουπόλει φρ. 80, ἐν Μασσαλίᾳ, Μιλάνῳ καὶ Τουρίνῳ φρ. 73, ἐν Ἀννοβέρῳ φρ. 69, ἐν Ἐδιμβούργῳ φρ. 55, ἐν Avignon φρ. 51, ἐν Βουένος–Ἄϋρες φρ. 44, ἐν Γλασκώβῃ φρ. 36.5, ὡς προχείρως δύνασθε νὰ ἴδητε ἐν τῷ συγγράμματι τοῦ Μπέκμαν, ἐν σελ. 527 τοῦ 1898 ἔτους. Ἐν Βιέννῃ τὸ ὕδωρ παρέχεται ἀντὶ 25 φιορινίων τὸ δράμιον, ἤτοι ἀντὶ δρ. 75–80, κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Lueger, τοῦ 1897 ἔτους, δημάρχου ἐν Βιέννῃ. Ἐν Ζυρίχῃ τὸ ὕδωρ δίδεται πρὸς φρ. 55 τὸ δράμιον, ἐν Δρέσδῃ καὶ Στρασβούργῳ πρὸς φρ. 55, ἐν Λειψίᾳ φρ. 51, ἐν Γρενόβλῃ φρ. 20, ἐν Βέρνῃ φρ. 36, ὡς ἐπίσης εὑρίσκετε ἐν τῷ αὐτῷ συγγράματι τοῦ Μπέκμαν, ἐν σελ. 423, τοῦ 1888 ἔτους. Βλέπετε, Κύριοι, ὅτι ἡ ἔκθεσις, —ἐφ’ ᾗ βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὐθύνηται ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅστις δὲν εἶναι ὁ συντάκτης αὐτῆς, — εἶναι ἔργον τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, ἐμπνεομένης ὅμως, ὡς ἀποδεικνύεται, ἐκ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἐργοληψιῶν...

§87Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἀκριβές.

§88ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὄταν παρατάσσητε ἐν τῇ ἐκθέσει ὑμῶν πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους τὰς πόλεις, αἵτινες καταβάλλουσι μεῖζον ποσὸν χρημάτων ἢ ὅσον ἀπαιτεῖ παρ’ ἡμῶν ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἐργοληψιῶν, παραλείπητε δὲ τὰς πόλεις τὰς καταβαλλούσας τεραστίως ἔλασσον, ἡ ἔκθεσις ὑμῶν δὲν δύναται νὰ ᾖναι λίαν εἰλικρινής.

§89Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι οἱ διαμαρτυρόμενοι ἰδιοκτῆται ἀνομολογοῦσιν, ὅτι δὲν εἶναι ὑπερβολικὴ ἡ τιμὴ τοῦ ὕδατος, ἡ ὑπὸ τῆς συμβάσεως ὁριζομένη· τὰ παράπονα ἐγείρονται κυρίως διὰ τὰς ὑπονόμους, σεῖς δέ, διαμαρτυρόμενοι διὰ τὴν τιμὴν τοῦ ὕδατος, δὲν ἀποδεικνύετε, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ὕδωρ κατὰ 10 δραχμὰς εὐθηνότερον. Καὶ ἄλλην ἐπιτρέψατέ μοι παρατήρησιν. Ἀφ’ ἑνὸς λέγετε, ὅτι τὸ ὕδωρ τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου ἀρκεῖ διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς πόλεως ἐπὶ ἔτη εἰσέτι, καὶ ἔπειτα ἀσχολεῖσθε νὰ ἀποδείξητε, ὅτι καὶ 500 λίτραι κατ’ ἄτομον δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς.

§90ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι τὸ ὕδωρ τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου κατὰ τὸ 1883 ἔτος ἦτο ἄνω τῶν 40 ὀκάδων, συμπεραίνων ἐξ ἀριθμῶν, οὓς ὑμεῖς μοὶ ἐδώσατε.

§91Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Σᾶς ἔφερα τοὺς ἀριθμούς, τοὺς ὁποίους μοὶ ἔδωκεν ἡ δημοτικὴ ἀρχή.

§92ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἄν λοιπὸν ἔλεγον, ὅτι τὸ ὕδωρ τοῦ Ἀδριανείου εἶναι ἐπαρκὲς, ἤθελον εἴπει μωρίαν. Οὐδ’ ἰσχυρίσθην, ὅτι αἱ 360 λίτραι κατ’ ἄτομον δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς. Κατέδειξα μόνον τὰς παραλείψεις τῆς ὑπηρεσίας κατὰ τὴν παράθεσιν τῶν ἀριθμῶν. Εἶπον ὅτι τὸ ὕδωρ δύναται, βελτιουμένης τῆς καταστάσεως τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου, ἐὰν μελετηθῇ τὸ ἀρχαῖον αὐτὸ ἔργον, ὅπερ διαρκῶς εἶναι νέον, νὰ αὐξήσῃ κατὰ πολὺ, ἵνα οὕτω δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις ἐν ἀνέσει νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τῆς Στυμφαλίας, καὶ παραδώσῃ τοῖς κατοίκοις τῶν δύο πόλεων ἔργον ἀσφαλὲς καὶ αἰώνιον.

§93Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπητε, ὅτι τὸ ὕδωρ τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου, ἐὰν γείνωσιν αἱ ἐργασίαι, τὰς ὁποίας ἀνεφέρατε, δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ δι’ ἓν ἔτος, διότι διὰ νὰ γείνωσιν ἐργασίαι ἀπαιτοῦνται 10 μῆνες, ἑπομένως ὁ συλλογισμός σας δὲν εἶναι ἀκριβής.

§94ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀπὸ πέντε ἢ ἓξ ἡμερῶν αἱ κατοικίαι τῶν συμπολιτῶν μου καὶ ἡ οἰκία μου ἔχουσιν ἡμέραν παρ’ ἡμέραν τοσοῦτον ὕδωρ, ὥστε πληροῦμεν πάσας τὰς ἀνάγκας ἡμῶν.

§95Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Αἱ ἰδικαί μας δὲν ἔχουν.

§96ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι, ἐὰν ἐπιληφθῶμεν ἐργασιῶν πρὸς καθαρισμὸν καὶ βελτίωσιν τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου, τοῦ τε κεντρικοῦ καὶ τῶν ἐγκαρσίων, καὶ ἐπὶ ἓν ἔτος καὶ ἐπὶ ἓν καὶ ἥμισυ δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἐπαρκὲς ὕδωρ (σύμφωνος καὶ ὁ κ. Κελλενὲκ), βεβαίως οὐχὶ ὅσον ἔχει ἡ Ρώμη, ἀλλ’ ὅσον εἴχομεν πρὸ δύο ἐτῶν, δηλαδὴ 37 ἢ 38, ἢ καὶ 40 ὀκάδας, καὶ ὅτι διὰ τοῦ ὕδατος τούτου πρέπει καὶ δυνάμεθα νὰ ἐκπληρῶμεν τὰς ἀνάγκας ἡμῶν, ὅταν πρόκηται διὰ σπουδαίας καὶ πεφωτισμένης μελέτης νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιτέλεσιν ἔργου, ὅπερ νὰ δυνάμεθα νὰ παραδώσωμεν εἰς τοὺς αἰῶνας. Οὐχὶ ὅμως, ποτὲ, διὰ τοιούτων συμβάσεων, ὧν τὸ σαθρὸν αὐτοὶ οἱ εἰσηγηταὶ αὐτῶν ὡμολόγησαν, προσκομίζοντες ἐπανειλημμένως τροπολογίας ἐπὶ τροπολογιῶν, οὐχί, ποτὲ, διὰ τοιούτων συμβάσεων νὰ προβῶμεν εἰς ἐκτέλεσιν ἔργου, περὶ οὗ κατὰ Ἀπρίλιον ἐ. ἔ. αὐτὸς ὁ κ. Βλάγκαλης ἔλεγεν, ὅτι ἀπαιτοῦνται 500 ἔτη, ἵνα ἐκτελεσθῇ, καὶ 120 ἑκατομμύρια φράγκων χρυσῶν. Ἀλλὰ, Κύριοι μετὰ τὴν πρόχειρον αὐτὴν ἐξέτασιν τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως, ἂς εἰσέλθωμεν εἰς τὴν μελέτην ἄρθρων τινῶν τῆς συμβάσεως. Καὶ λοιπὸν τὸ ἄρθρον 1 ὁμιλεῖ περὶ τῶν Προαστείων, ἅτινα ὅμως δὲν καθορίζει. Τῶν προαγορευσάντων τις ἐζήτησε νὰ μάθῃ, τίνα εἰσὶ τὰ Προάστεια. Εὐτυχῶς εἶχον παρακαλέσει ἐγκαίρως τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ φέρῃ ἐπίσημον σημείωμα, ὁρίζον ἀκριβῶς τὰ Προάστεια. Προσεκομίσθη τὸ σημείωμα, καθ’ ὃ ὡς Προάστεια ὁρίζονται τὸ Νέον Φάληρον, ἡ Καλλιθέα, τὰ Πατήσια, τὸ Βατραχονήσιον καὶ τὰ Παραπήγματα Ρούφ. Λοιπὸν ἐρωτῶ καὶ ἐγώ, διατὶ εἶναι Προάστειον τὸ Νέον Φάληρον, καὶ δὲν εἶναι τὸ Παλαιὸν, ὅπερ ἐπίσης κατοικεῖται ὑπὸ πολλῶν τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν; Βεβαίως δὲ τὸ κλῖμα τοῦ Παλαιοῦ Φαλήρου εἶναι ὑγιεινότερον τοῦ τοῦ Νέου, καὶ ἡ τοποθεσία τερπνοτέρα. Ἀπόδειξις ὅτι οἱ πρόγονοι ἡμῶν, οἵτινες διεκρίνοντο διὰ τὸ κατάλληλον τῆς ἐκλογῆς τῶν θέσεων πόλεων, χωρίων καὶ κωμῶν, ποτὲ δὲν ἐφαντάσθησαν νὰ οἰκοδομήσωσι δῆμον κατὰ τὰ ἕλη τοῦ Νέου Φαλήρου, ἀλλὰ συνέπηξαν τοιοῦτον ἐν Φαλήρῳ τῷ Παλαιῷ. Ἀλλ’ εἶναι μεμελετημένον ἔργον ἀσαφῶς ὁμιλοῦν περὶ σπουδαιοτάτης ὑποθέσεως καὶ μὴ διευκρινίζον αὐτήν; Ἐὰν ἡμεῖς δὲν ἐζητοῦμεν νὰ ὁρισθῇ τίνα τὰ Προάστεια, ἐδύνατο ἐν τῷ μέλοντι ἡ Ἑταιρεία νὰ ἐγείρῃ σπουδαιοτάτην συζήτησιν ἐπ’ αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο ἐρωτῶ, τὰ ὄπισθεν τοῦ Ἀβερωφείου μέρη εἶναι Προάστεια ἢ δὲν εἶναι; Ἐὰν μεταβῆτε ἐκεῖ, θέλετε ἴδει, ὅτι ἤρξαντο θέτοντες ὁρόσημα, μετά τινα δὲ ἔτη θέλει ἀποτελεσθῆ ἐκεῖ ὁλόκληρος συνοικισμός, ἕνεκα τοῦ Ἀβερωφείου. Τὰ Πατήσια. Τίνα Πατήσια; Τὰ ἄνω, ἢ καὶ τὰ Κάτω; Ἡ Κολοκυνθοῦ, τὰ Σεπόλια, ὁ Ἅγιος Σάββας, ἡ θέσις Γουδὶ εἶναι Προάστεια ἢ δὲν εἶναι; Ἤθελεν εἶσθαι μάλιστα καὶ κωμικόν, ἐὰν τὸ ὑδραγωγεῖον διήρχετο διὰ μέσου τῶν μερῶν τούτων, χωρὶς ταῦτα νὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα νὰ ὑδρεύωνται ἐξ αὐτοῦ. Κύριοι, ἔχομεν νὰ κάμωμεν πρὸς Ἑταιρείαν, οὐχὶ δὲ πρὸς Σύλλογόν τινα θρησκευτικόν, οὔτε πρὸς ἁγίους ἀνθρώπους. Ἔχομεν νὰ κάμωμεν πρὸς ἀνθρώπους, οἵτινες, καὶ δικαίως, ζητοῦσι νὰ κερδίσωσιν ἔκ τε τῶν ἔργων καὶ ἐκ τῶν κόπων αὑτῶν. Λοιπὸν ἐπιθυμῶ νὰ ἔχωμεν σαφῶς καὶ κατηγορηματικῶς καθαρισμένα τὰ πράγματα, διότι θέλουσι καταρᾶσθαι ἡμᾶς ἐν τῷ μέλλοντι οἱ κάτοικοι τῆς Κολοκυνθοῦς π. χ. ἡμᾶς τοὺς ἀντιπροσώπους αὑτῶν, ἐὰν οἱ ἀνάδοχοι τοῦ ἔργου ἰσχυρισθῶσιν αἴφνης τότε, ὅτι ἡ Κολοκυνθοῦ καὶ τὸ Γουδὶ καὶ τὰ Σεπόλια καὶ ὁ Ἅγιος Σάββας καὶ δὲν γνωρίζω τίνα ἄλλα μέρη δὲν εἶναι Προάστεια τῶν Ἀθηνῶν...

§97Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποθέτω ὅτι, καὶ ἐὰν φέρητε 40 μηχανικοὺς ξένους καὶ συστήσητε 30 ἐπιτροπάς, συζητοῦντες κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἐργασίας αὐτῶν, καὶ πάλιν ἐπὶ μῆνας θὰ συζητήσητε.

§98ΛΕΒΙΔΗΣ. Βεβαιῶ ὑμᾶς, ὅτι μὲ ἀδικεῖτε· διότι δὲν εἶμαι μέτοχος Τραπεζῶν ἢ Ἑταιρειῶν...

§99Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐὰν ὑμεῖς δὲν εἶσθε, δὲν εἶμαι οὔτε ἐγώ.

§100ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀφήσατε νὰ συμπληρώσω τὴν ἰδέαν μου.

§101Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς διακόψω, διότι ἤκουσα πολλάκις ἐπαναλαμβανόμενον τὸ ζήτημα τῶν χρηματιστῶν καὶ τοῦ Χρηματιστηρίου. Παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, ὅπως μερικὰς δηλώσεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου κάμω.

§102ΛΕΒΙΔΗΣ. Μάλιστα, ἀλλὰ ἔπειτα.

§103Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν θεωρῶ τοῦτο ζήτημα προσωπικόν, διότι δὲν δύνανται αὐτὰ νὰ ἀφορῶσιν εἰς ἐμὲ, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἔχω ἀνάγκην δηλώσεις τινὰς νὰ κάμω. Νομίζω ὅτι ἐπὶ ζητήματος τοσοῦτον σπουδαίου, οἷον εἶναι τὸ τῆς συμβάσεως, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς Βουλευτὰς νὰ ἀσχολῶνται τί ἐγίνετο ἢ τί γίνεται εἰς τὸ Χρηματιστήριον. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι εἰς τὸν τόπον μας ὑπάρχει σήμερον ἡ μανία τοῦ ἐν τῷ Χρηματητηρίῳ παιγνιδίου. Τὸ κακὸν τοῦτο ἀνεπτύχθη εἰς βαθμὸν τοσοῦτον ἐπικίνδυνον, ὥστε προκαλεῖ τὴν ἐπέμβασιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν μέριμναν αὐτῆς, ὅπως περιορίσῃ τὰ δυστυχήματα, τὰ ἐκ τοῦ κακοῦ τούτου προερχόμενα. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὅμως νὰ μὴ ὁμολογήσητε, ὅτι τὸ παιγνίδιον αὐτό, τὸ γινόμενον ἄνευ οὐδενὸς λόγου, δὲν γίνεται μόνον ἐπὶ τῶν μετοχῶν τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἐργοληψιῶν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν μετοχῶν ὅλων τῶν Ἑταιρειῶν. Καὶ ὅταν βλέπωμεν τὰς μετοχὰς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης νὰ ὑπόκηνται εἰς διακυμάνσεις 200 δραχμῶν ἀπὸ μίαν ὥραν εἰς ἄλλην, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι τὸ κακὸν ἔλαβε τοιαύτας διαστάσεις, ὥστε ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα πρὸς περιορισμὸν αὐτοῦ τοὐλάχιστον ἀσχοληθῇ· εὑρίσκω ὅμως, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον ἐν τῇ συζητήσει τῆς συμβάσεως νὰ ἀσχοληθῶμεν εἰς τὰ τοῦ Χρηματιστηρίου. Ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι νομίζουν, ὅτι ἀπὸ μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην δύνανται παίζοντες ν’ ἀποκτήσωσι περιουσίαν, χωρὶς νὰ ἐργασθῶσιν, ὅτι δύνανται νὰ κερδίσωσι παίζοντες ἀέρα. Ἀλλ’ ὑπάρχει λογικός τις ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ παραδεχθῇ, ὅτι καὶ ἐν περιπτώσει ψηφίσεως τῆς συμβάσεως αἱ μετοχαὶ τῶν Ἐργοληψιῶν δύνανται λογικῶς νὰ ἀνέλθωσιν εἰς ὃ σημεῖον ἀνέβησαν; Οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος, δικαιολογῶν τὴν ὕψωσιν τῶν μετοχῶν. Ἡ ὕψωσις αὕτη εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς μανίας, ἥτις πολλοὺς κατέλαβε, καὶ εἶναι περιττὸν, ὅπως ἡ Βουλὴ ἀσχοληθῇ ἐπὶ τοιούτου ζητήματος. Ἐὰν ὑπάρχουν ὑπόνοιαι, παρακαλῶ τὸν ἔχοντα τὰς ὑπονοίας ταύτας νὰ τὰς διατυπώσῃ· ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τοῦ βήματος ἐκείνου νὰ ἐπαναφέρωνται αἰωνίως τὰ ζητήματα τοῦ Χρηματιστηρίου. Ἐγὼ ἤμην ὅλην τὴν ζωήν μου ξένος εἰς τὰ χρηματιστήρια· εἰς βρωμοδουλειοῖς δὲν θὰ μὲ εὕρητε ποτὲ ἀναμιγνυόμενον. Τὴν συνείδησίν μου ἔχω ἥσυχον, καὶ δύναμαι νὰ περιφρονήσω πάντα τὰ περὶ Χρηματιστηρίου καὶ χρηματιστῶν λεγόμενα. Ἀλλὰ ἐλέχθη, ὅτι κατὰ τὴν σύναψιν τῆς συμβάσεως δὲν ἐτηρήθη ἡ ἀπαιτουμένη ἐχεμύθεια. Κύριοι, ὅτε προσεκάλεσα τοὺς πέντε μηχανικοὺς, εἰς τοὺς ὁποίους ἀνέθεσα τὴν μελέτην τῆς συμβάσεως ταύτης, ἀπῄτησα ἀπ’ αὐτοὺς νὰ δηλώσωσιν, ἐπὶ λόγῳ τιμῆς, ὅτι εἰς οὐδένα θ’ ἀνακοινώσωσί τι τῆς ἀνατιθεμένης αὐτοῖς ἐντολῆς· ἀπῄτησα μάλιστα, ὅπως μὴ ἐργασθῶσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἐπ’ αὐτῆς τῆς συμβάσεως, ἵνα μὴ ἡ μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἑταιρείας συνεργασία δώσῃ χώραν εἰς διαδόσεις. Ἀλλὰ πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ ζήτημα συνεζητεῖτο οὐ μόνον παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ καὶ παρὰ τῆς Ἑταιρείας, ἡ ὁποία ἔχει συμβούλους καὶ ὑπαλλήλους, ὅτι ἑπομένως ἀδύνατον ἦτο ν’ ἀποφύγῃ τις ἀπολύτως τὰς διαδόσεις. Δὲν εἶναι λογικὸν λοιπὸν, ἕκαστος τῶν Κυρίων, οἱ ὁποῖοι ἐπικρίνουν τὴν σύμβασιν, νὰ ἀναφέρῃ πάντοτε τὰ τοῦ Χρηματιστηρίου. Τί ἔχει νὰ κάμῃ ἡ σύμβασις μὲ τὸ Χρηματιστήριον; Νομίζετε σεῖς, ὅτι ἡ σύμβασις δὲν περιέχει ὅρους τοιούτους, οἱ ὁποῖοι νὰ πείσωσιν ὑμᾶς, ὅτι τὸ ἔργον θὰ ἐκτελεσθῇ; Μὴ ψηφίσητε τὴν σύμβασιν. Ἐὰν ἔχητε τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ σύμβασις περιέχει ὅρους δυσβαστάκτους διὰ τοὺς κατοίκους τῶν δύο πόλεων, καταψηφίσατε τὴν σύμβασιν. Ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ αὐτὸ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον δὲν εὑρίσκω οὔτε ἁρμόζον εἰς ὑμᾶς, οὔτε ἁρμόζον εἰς ἐκείνους, πρὸς τοὺς ὁποίους ἀπευθύνεσθε.

§104ΛΕΒΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω ὅτι σπουδαίως ἠδικήσατε ὑμᾶς, θελήσαντες νὰ δώσητε τὴν ἐξήγησιν ταύτην, ἀφοῦ οὐ μόνον ἐγὼ χθὲς, ἀλλὰ καὶ ὁ ἐκ Γόρτυνος πολιτευτὴς καὶ πλεῖστα τῶν μελῶν τῆς πτέρυγος ἐκείνης (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) ῥητῶς ἐδήλωσαν, ὅτι, ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ τῶν διαχειριζομένων τὴν ὑπάτην τῶν ἐξουσιῶν τοῦ Κράτους, ἥτις εἶναι τὸ ἀξίωμα τοῦ Πρωθυπουργοῦ, βεβαίως οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφιβάλλῃ περὶ τοῦ ἐντίμου τοῦ χαρακτῆρος αὐτῶν. Ἐγὼ δὲ, ὅστις δὲν εἶμαι φίλος ὑμῶν, ὡμολόγησα, ὅτι προσωπικῶς ἐκτιμῶ ὑμᾶς. Καὶ ποσῶς δὲν κωλύομαι νὰ εἴπω, ὅτι, ἐὰν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ Στέμμα ἐνέδειξέ πως, ὅτι ὑμῖν ἔπρεπε νὰ δοθῇ ἡ ἀρχηγία τοῦ κόμματος ἐκείνου, τοῦτο εἶναί τις τῶν πράξεων τοῦ Στέμματος, ἣν ὀφείλω νὰ ἐπαινέσω. Διότι ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὑμῖν, ὅτι πρὶν ἢ ἀνέλθητε εἰς τὸ ἀξίωμα τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἐγὼ, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, ὅτι εἶχον περὶ ὑμῶν προσωπικῶς ἀρίστην ἰδέαν, ἐνόμιζον ὅμως, ὅτι δὲν ἠθέλετε δυνηθῆ νὰ βαστάσητε τὸ βάρος τοῦτο. Ἐν τῷ τόπῳ αὐτῷ ἄλλως ὑπῆρχεν ἡ ἀπογοητεύουσα ἰδέα, ὅτι ὑφίσταται λειψανδρία, καὶ ὅτι εὐθὺς ὡς οἱ πρεσβύτεροι τῶν πολιτευτῶν ἤθελον ὑποκύψει εἰς τὸ μοιραῖον τέλος, ἤθελεν εὑρεθῆ δῆθεν ὁ τόπος ἐν μεγάλῃ ἀπορίᾳ. Ἐγὼ δὲν ἀνήκω εἰς τὴν Σχολὴν τῶν ἀπηλπισμένων αὐτῶν ἀνθρώπων. Χαίρω ἐν τούτοις, διότι διαψεύδεται ἡ ἀπογοητευτικὴ αὕτη γνώμη, καὶ διότι ἐν τῷ Κράτει ἡμῶν ὑπάρχουσιν ἄνδρες, ὡς ὑμεῖς, δυνάμενοι ἐπιτυχῶς νὰ διευθύνωσι τὰ κοινά. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἠδικήσατε ὑμᾶς αὐτοὺς, θελήσαντες ἐν οὐ δέοντι ν’ ἀπολογηθῆτε. Ἐὰν ἐγὼ ἐπεχείρησα νὰ εἴπω τι, ὀφείλω εὐθὺς ἀμέσως, ὡς ἐτελειώσατε, νὰ ἐξηγήσω τί ἐσκόπουν νὰ εἴπω, θέλετε δὲ ἴδει, ὅτι μὲ παρεξηγήσατε. Ἐγὼ ποσῶς δὲν ἐπαγγέλλομαι τὸν πλούσιον — μὲ γνωρίζουσιν οἱ συμπολῖταί μου, ἐὰν ἦμαι πλούσιος, ἢ πτωχός. — Ἠθέλησα λοιπὸν νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἶμαι μέτοχος Τραπεζῶν ἢ Ἑταιρειῶν, καὶ ὅτι τὴν μικρὰν περιουσίαν μου ἔχω ἐνδεδυμένην, — μὲ συγχωρεῖτε διὰ τὴν νέαν λέξιν, αὐτὴ εἰσήχθη εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀφ’ ὅτου καὶ τὸ χρηματιστήριον (ἱλαρότης) — ἔχω λοιπὸν ἐνδεδυμένην οὐχὶ εἰς μετοχὰς καὶ ὁμολογίας Ἑταιρειῶν καὶ Τραπεζῶν, ἀλλ’ εἰς τέσσαρας μικρὰς οἰκίας, ἐξ ὧν μόλις ἀποζῶ. Ὁ τέταρτος τῶν ἀδελφῶν μου ἔχει τρεῖς μεγάλας οἰκίας, ὧν ἡ μία εἶναι σχεδὸν ἴση μὲ τὸ Βουλευτήριον (ἱλαρότης)· ὁ ἄλλος ἔχει δύο. Μόνον οἱ τρεῖς ἀδελφοὶ ἔχομεν ὁμοῦ ἐννέα οἰκίας. Οἱ γυναικάδελφοί μου πόσας οἰκίας νομίζετε ὅτι ἔχουσιν; Ἔχουσι δέκα, νομίζω, ἐν Ἀθήναις...

§105ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πολὺ εὐχάριστον.

§106ΛΕΒΙΔΗΣ. Μάλιστα, πολὺ εὐχάριστον δι’ αὐτοὺς, ἀλλὰ ἀδιάφορον δι’ ἡμᾶς, οἵτινες δὲν ἔχομεν τόσας (ἱλαρότης)... Λέγω λοιπὸν, ὅτι μόνον οἱ ἀδελφοί μου καὶ οἱ γυναικάδελφοί μου καὶ ἐγὼ εἴμεθα κύριοι εἴκοσιν ἐν Ἀθήναις οἰκιῶν. Λοιπὸν δὲν εἶναι δικαία ἡ μομφὴ, ἣν ἠθελήσατε νὰ ἐπιρρίψητε κατ’ ἐμοῦ, κύριε Πρωθυπουργέ, ὅτι δῆθεν καὶ τεσσαράκοντα μηχανικοὺς ξένους ἂν μετακαλέσητε, καὶ πάλιν ἐπὶ μῆνας θέλω συζητεῖ· διότι ἐγώ τε καὶ οἱ ἐμοί, ὡς ἰδιοκτῆται οἰκιῶν, συμφέρον μέγιστον ἔχομεν νὰ ἔλθῃ ὕδωρ ἄφθονον εἰς Ἀθήνας. Ἀλλὰ καὶ ἄλλην σύμβασιν ἐὰν φέρητε, ὁμοίαν ταύτῃ, οὐχὶ δέκα, ἀλλ’ εἴκοσιν ὥρας θέλω ἀγορεύσει, διότι δὲν ἐννοῶ οὔτε συμπολῖταί μου καὶ ἐγὼ νὰ μεταβιβάσωμεν τὰς οἰκίας ἡμῶν εἰς τοὺς διευθυντὰς τῶν Ἐργοληψιῶν...

§107Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι σεῖς ζητεῖτε νὰ παρακωλύσητε, ἀλλ’ ὅτι συζητουμένης τῆς συμβάσεως διὰ τοιούτου τρόπου, βεβαίως θ’ ἀποβῇ ἀδύνατος ἡ ψήφισις αὐτῆς.

§108ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν παρακωλύω λοιπόν· ἀλλ’ εἶμαι Ῥωμαῖος· θέλω νὰ φροντίσω ὀλίγον καὶ περὶ τῆς περιουσίας μου, κατὰ τὸ δυνατόν. Καὶ ὅταν Ὑπουργὸς τῆς Ἀγγλίας μυριόπλουτος, ὁ Τσάμπερλαιν, πρὸ ὀλίγων μόλις ἡμερῶν ἐδήλου ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ὅτι καθῆκον εἶχε νὰ φροντίζῃ περὶ τῆς περιουσίας αὐτοῦ, ἡμεῖς, οἵτινες δὲν δυνάμεθα οὔτε μέχρι τῆς κνήμης αὐτοῦ νὰ φθάσωμεν, δυνάμεθα βεβαίως νὰ σκεπτώμεθα ὀλίγον καὶ περὶ τῆς περιουσίας ἡμῶν, καὶ πῶς θέλομεν ζήσει. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα Γερμανὸν νομοδιδάσκαλον μέγιστον, τὸν πολὺν Ἰέριγκ, ὅστις ἐν τῷ «Ἀγῶνι περὶ τοῦ Δικαίου» ἔλεγεν, ὅτι ἐκεῖνος ὅστις δὲν γνωρίζει νὰ μάχηται περὶ τῶν ἰδίων αὑτοῦ δικαίων, οὗτος δὲν γνωρίζει νὰ μάχηται οὔτε περὶ τῶν δικαίων τῆς Πολιτείας. Ἰδοὺ τί ἐπεχείρησα νὰ εἴπω. Πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ πιστεύσητε, ὅτι ἡμεῖς, οἵτινες ἐγεννήθημεν ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ, οἵτινες ζῶμεν καὶ κατοικοῦμεν ἐν αὐτῷ, οἵτινες ζῶμεν ἐκ τῶν οἰκιῶν καὶ τῶν εἰσοδημάτων ἡμῶν, οἵτινες ἔχομεν συγγενεῖς καὶ φιλτάτους ἀνθρώπους καὶ ἐν ταύτῃ καὶ ἐν τῇ γείτονι πόλει καὶ ἐν τοῖς προαστείοις καὶ ἐν τοῖς περιχώροις, δυνάμεθά ποτε νὰ κατηγορηθῶμεν, ὅτι, ἐὰν κωλύωμεν τὴν ἐπιψήφισιν τοιαύτης συμβάσεως, πράττομεν τοῦτο ἐκ συστήματος καὶ κακοβουλίας; Ποίου συστήματος; ποίας κακοβουλίας; Δηλαδὴ ἐνεργοῦμεν κατὰ τῶν θυλακίων ἡμῶν!

§109ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπε τοιοῦτόν τι.

§110Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως δὲν εἶπον τοῦτο. Εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ δώσῃ χώραν εἰς συζήτησιν οἱαδήποτε σύμβασις καὶ ἂν ἦναι.

§111ΛΕΒΙΔΗΣ. Πολὺ καλά· ἂς ἀφήσωμεν τοῦτο. Λοιπὸν λέγει τὸ ἄρθρον 2, ἐν παραγράφῳ αʹ, τῆς συμβάσεως, ὅτι ὀψέποτε ἤθελε πιστοποιηθῆ, ὅτι κατηναλώθησαν ἐπὶ δύο συνεχῆ ἔτη διὰ τὴν ὕδρευσιν τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς 108 ὀκ. ὕδατος, ἡ ἀνάδοχος ὑποχρεοῦται νὰ διοχετεύσῃ ἑτέρας 250 λίτρας κατὰ δευτερόλεπτον. Ἐπεθύμουν κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς συμβάσεως (ἂν γείνῃ δευτέρα) νὰ μάθωμεν, πόθεν θέλει διοχετεύεσθαι ἡ νέα αὕτη ποσότης τῶν 250 λιτρῶν. Ἐκ τῶν αὐτῶν πηγῶν; ἢ ἐξ ἄλλων; Ἄρθρον 2 § βʹ τῆς συμβάσεως: «Ἀνακαινίσῃ, ἐπισκευάσῃ, συμπληρώσῃ καὶ ἐπεκτείνῃ τὸ ὑπάρχον δίκτυον διοχετεύσεως τῶν δύο πόλεων». Ἠρώτησα λοιπὸν τῇ 21 Ἰουνίου ἐ. ἔ.: «Ὑπάρχουσιν ἕτοιμοι μελέται περὶ τοῦ δικτύου τῶν ὑδραγωγῶν σωλήνων τῶν δύο πόλεων; Δίκτυον ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν ὑδραγωγείων; Νὰ κατατεθῇ ἡ περὶ τούτου μελέτη τῆς Ἑταιρείας.» Τί ἀπαντᾷ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν; (ἀναγινώσκει): «Δὲν ὑπάρχει σχέδιον δικτύου ἐξωτερικῶν καὶ ἐσωτερικῶν ὑδραγωγείων τῶν δύο πόλεων. Μελέτη περὶ τούτου ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας δὲν ὑπεβλήθη, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ ἢ μετὰ τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως, συμφώνως ἄλλως τε καὶ πρὸς τὸ ἄρθρον 1 τῆς συγγραφῆς». Δηλαδὴ πρὶν ἢ γένηται σύμβασις καὶ ἡ συγγραφὴ νόμος τοῦ Κράτους παραπέμπουσιν εἰς αὐτάς! Καὶ ζητοῦσι νὰ συζητήσωμεν σύμβασιν Ἑταιρείας, ἥτις ὁμολογεῖ, ὅτι δὲν ἔχει ἕτοιμον τὸ δίκτυον τῶν ὑδραγωγῶν σωλήνων, οὔτε τῶν ἐξωτερικῶν, οὔτε τῶν ἐσωτερικῶν, οὔτε τῶν Ἀθηνῶν, οὔτε τοῦ Πειραιῶς. Ἄρθρον 2 § γʹ τῆς συμβάσεως: «Ὑποχρεοῦται νὰ κατασκευάσῃ εἰς τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν πλῆρες δίκτυον ὑποπονόμων κλπ.» Ἠρωτήσαμεν πάλιν τότε: «Ἔχει μελετήσει σχέδιον καὶ δίκτυον ὑπονόμων ἡ Ἑταιρεία;» Ἀπαντᾷ τὸ Ὑπουργεῖον: «Ἡ Ἑταιρεία δὲν ὑποχρεοῦται ἤδη εἰς τὴν ὑποβολὴν τοιαύτης μελέτης, ἥτις ὑποβληθήσεται κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 1 § 2 τῆς συγγραφῆς». Ὅταν προχωρήσω κατωτέρω, θέλω ἀποδείξει ὁπόσην σημασίαν δίδουσιν ἐν τῷ πεπολιτισμένῳ κόσμῳ εἰς τὸ ζήτημα τῶν ὑπονόμων. Θέλω ἀποδείξει, ὅτι οἱ νόμοι ἀλλαχοῦ καθώρισαν λεπτομερῶς τὰ ζητήματα ταῦτα, δὲν ἀφῆκαν δὲ αὐτὰ εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τῶν γραφείων τῶν δημοσίων ἔργων, ἅτινα δὲν θέλουσι διευθύνεσθαι, κύριε Πρωθυπουργέ, πάντοτε ὑφ’ ὑμῶν. Ἐζήτησα τὰ ὁριστικὰ σχέδια τῶν ἐκτελεσθησομένων ἔργων. Ἀπαντᾷ ἡ σύμβασις διὰ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου καὶ τῆς αὐτῆς παραγράφου, ἐδαφίου βʹ: «Τὰ ὁριστικὰ σχέδια τῶν ἐκτελεσθησομένων ἔργων ὑποχρεοῦται ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία νὰ ὑποβάλλῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἐντὸς τῶν ἐν τῇ συγγραφῇ καθοριζομένων προθεσμιῶν». Λοιπὸν ἡ Ἑταιρεία ὁμολογεῖ, ὅτι δὲν ἔχει ὁριστικὰ σχέδια, διότι τίς Ἑταιρεία ἔχουσα ὁριστικὰ σχέδια δὲν ὑποβάλλει αὐτά; Ἐκ δὲ τῆς ἐλλείψεως σχεδίων ὁριστικῶν τί ἀποδεικνύεται; Ὅτι οἱ ὑπολογισμοὶ τὰς Ἑταιρείας περὶ τῆς ἀξίας τοῦ ἔργου εἰσὶν ἐντελῶς μὴ σπουδαῖοι, διότι εἰσὶν ὑπερβολικοί. Διατὶ ὑπερβολικοί; Διότι ἐκ τῆς ἐλλείψεως σχεδίων ὁριστικῶν δὲν δύναται νὰ γνωρίζῃ βεβαίως ἡ Ἑταιρεία ἐν ταῖς λεπτομερείαις τὸ ποσὸν τῆς δαπάνης, καὶ ζητοῦσα 50,000,000 δραχμὰς, ζητεῖ βεβαίως καί τι περιπλέον, ὅπως καλύψῃ ἐνδεχομένας ζημίας. Ἰδοὺ καὶ ἄλλη ἀπόδειξις, ὅτι τὸ ἔργον εἶναι ἀμελέτητον. Ἄρθρον 4 § βʹ τῆς συμβάσεως: «... Ἡ ἐκτίμησις τῶν ἔργων τούτων γενήσεται ὑπὸ ἐπιτροπῆς ἐκ μηχανικῶν τοῦ Δημοσίου, διοριζομένων ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ.» Ἐννοεῖ βεβαίως τὴν ἐκτίμησιν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ἐρωτῶμεν, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ γνωρίζωμεν κατὰ τρόπον ἐπίσημον καὶ ἀνεπίδεκτον ἀμφισβητήσεως, τίς εἶναι ἐπὶ τέλους ἡ ἀξία αὐτῶν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων τῶν δύο πόλεων; Ὅταν ὁλόκληρον τὸ Ἀδριάνειον ὑδραγωγεῖον, τὸ ἀρχόμενον μὲν ἀπὸ τῶν κορυφῶν τῆς Πάρνηθος καὶ φθάνον μέχρι τῆς κορυφῆς τοῦ Λυκαβητοῦ, τὰ τῷ ὑδραγωγείῳ τούτῳ ἐγκάρσια, τὰ ἀναρίθμητα, τὴν εὐρεῖαν ὑπὸ τὸν Λυκαβητὸν Δεξαμενήν, καὶ ἑτέραν παρακειμένην, ἥτις μεταγενεστέρως ἐκτίσθη, ὅπως χρησιμεύσῃ ὡς Διϋλιστήριον, ὅταν παραδίδητε τὰς δεξαμενὰς τοῦ Πειραιῶς καὶ ὅλας τὰς ἐν ταῖς πόλεσι ταύταις διακλαδώσεις, εἶναι ταῦτα πάντα περιουσία τῶν δήμων, ναὶ ἢ οὔ;

§112ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἑκατομμυρίων!

§113ΛΕΒΙΔΗΣ. Καὶ δὲν πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ἡμεῖς, οἱ μέλλοντες νὰ ψηφίσωμεν τὴν σύμβασιν ταύτην, εἰς ὁπόσον ποσὸν ἀναβαίνει ἡ κολοσσιαία αὕτη περιουσία; Εὐτυχῶς, ἐπὶ τῇ ἐρωτήσει μου, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπήντησεν αἰτησάμενον πληροφορίας παρὰ τῶν δήμων Ἀθηναίων καὶ Πειραιῶς. Παρακαλῶ, μίαν στιγμήν, ἵνα ἀκούσητε αὐτάς. Ὁ δῆμος Πειραιῶς τῇ 17 Ἰουνίου ἐ. ἔ. ἀπαντᾷ: «Τὸ δαπανηθὲν χρῆμα εἰς παλαιοτέρας ἐποχὰς διὰ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα Πειραιῶς ἀνέρχεται εἰς 800,000 δραχ. Εἰς νεωτέραν δὲ ἐποχὴν ἀνέρχεται εἰς 2,000,000 δραχμάς». Ἐν στρογγύλῳ λοιπὸν ἀριθμῷ 3,000,000 δραχμὰς!

§114ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Περισσότερα.

§115ΛΕΒΙΔΗΣ. Αὐτὰ λέγει ὁ δῆμος Πειραιῶς ἐν τῷ ἐπισήμῳ αὐτοῦ ἐγγράφῳ. Ἐρωτᾶται καὶ ὁ ταλαίπωρος δῆμος Ἀθηναίων, πόσα ἐδαπάνησε διὰ τὰ ὑδραυλικὰ αὐτοῦ ἔργα, καὶ ἀπαντᾷ...

§116Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Πόσα ἐσπατάλησε διὰ τὰ ὑδραυλικά του ἔργα!

§117ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ὑπῆρξα ποτὲ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα ἐπιτηρήσω καὶ τιμωρήσω τοὺς σπαταλῶντας.

§118Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀλλ’ ἠξεύρετε, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν δύναται νὰ ἐπιτηρῇ τὰ πάντα.

§119ΛΕΒΙΔΗΣ. Διὰ τοῦτο, φαίνεται, ἐζήτησαν νὰ γείνῃ καὶ ὄγδοον Ὑπουργεῖον.

§120Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Καὶ τὸ ὄγδοον Ὑπουργεῖον δὲν θὰ δύναται νὰ ἐμποδίσῃ τὴν σπατάλην.

§121ΛΕΒΙΔΗΣ. Λοιπὸν πόσα ἐδαπάνησε, ἢ πόσα ἐσπατάλησε, τέλος πάντων, ὁ δῆμος Ἀθηναίων διὰ τὰ ὑδραυλικὰ αὐτοῦ ἔργα; 4,068,787 δραχμὰς, καὶ διὰ τὴν ἀκρίβειαν, καὶ λεπτὰ 91. Ἐν αὐτοῖς δὲ τοῖς 4,000,000 δραχ. δὲν περιλαμβάνονται, κατὰ τὸ ἔγγραφον τοῦ δημάρχου, αἱ πρὸ τοῦ 1872 ἔτους δαπάναι, αἵτινες πρέπει βεβαίως νὰ ἀναβιβασθῶσι τοὐλάχιστον εἰς 1,000,000 δραχ. Λοιπὸν ἔχομεν 5,000,000 δραχ. διὰ τὰς Ἀθήνας, καὶ 3,000,000 διὰ τὸν Πειραιᾶ. Ἐν συνόλῳ 8,000,000 δραχμάς! Ἀλλὰ τί προσθέτει ὁ δῆμος τῶν Ἀθηναίων ἐν τῇ ἀπαντήσει αὐτοῦ τῆς 22 Ἰουνίου ἐ. ἔ.; Ὅτι εἰς τὴν ἀξίαν ταύτην δὲν πρέπει νὰ ὑπολογισθῇ ἡ ἀξία τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου, ἣν ἀναβιβάζει εἰς πολλὰ ἑκατομμύρια δραχμῶν. Τώρα ἐδῶ παρακαλῶ νὰ ἀκούσητε...

§122Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός.). Δὲν ἔχουν ἀπόλυτον ἀξίαν αὐτά. Ταῦτα ἔχουν ἀξίαν πρὸς διοχέτευσιν ὕδατος, ἀλλ’ ἀπόλυτον ἀξίαν δὲν ἔχουσι καμμίαν. Ὅλη αὐτὴ ἡ συζήτησις δὲν ἠξεύρω ποῦ τείνει. Εἶναι δυνατὸν σοβαρῶς νὰ λεχθῇ, ὅτι κεφάλαιον τῆς Ἑταιρείας εἶναι τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἐδαπάνησεν ὁ Ἀδριανός;

§123Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πᾶσα ἀξία εἶναι σχετική.

§124ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐὰν δὲν ἔχωσιν ἀξίαν, τότε παρακαλῶ νὰ μὴ παραδώσωμεν αὐτὰ τῇ Ἑταιρείᾳ, ἵνα ἴδωμεν πόσα θέλει δαπανήσει, ἵνα ἀναπληρώσῃ αὐτά.

§125Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός.). Ἡ Ἑταιρεία βεβαίως δὲν ἤθελε φαντασθῆ ποτε νὰ κάμῃ τὴν δαπάνην τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου καὶ νὰ δαπανήσῃ καὶ 4,000,000, τὰ ὁποῖα ἐδαπάνησεν ὁ δῆμος, διὰ νὰ ἔχῃ 5 ὀκάδας ὕδατος, διότι τότε πρέπει νὰ τὴν ὑποθέσωμεν ἀκόμη πλέον τρελλὴν ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι παίζουν εἰς τὸ Χρηματιστήριον.

§126ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀπὸ πᾶν ἄλλο βεβαίως πάσχει ἡ Ἑταιρεία αὐτὴ ἢ ἀπὸ τρέλλαν. Λοιπὸν ὁ κύριος Κορδέλλας, ὅστις διετέλει ἄλλοτε εἴς τινα τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ δήμου Ἀθηναίων, κατὰ τὸ 1879 ἔτος ἐδημοσίευσε βιβλιαράκιόν τι. Λέγω αὐτὸ βιβλιαράκιον, ἐνῷ εἶναι βιβλιάραρος, λόγῳ τῆς ἀξίας. Λοιπὸν τί λέγει ὁ ἄνθρωπος αὐτός; Σελὶς 85–86 (ἀναγινώσκει): «Ἰδοὺ τῳόντι σπουδαία ἀνακάλυψις...», διότι τότε εὑρέθη, φαίνεται, τὸ Ἀδριάνειον ὑδραγωγεῖον.

§127Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πολὺ πρὸ τοῦ χρόνου τούτου.

§128ΣΚΟΥΖΕΣ. Εἰς τὰ 1869.

§129Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ τὸ 1856 ἐκαθαρίζετο τὸ Ἀδριάνειον ὑδραγωγεῖον, πρωθυπουργοῦντος τοῦ μακαρίτου Βούλγαρη, καὶ μηχανικοῦ ὄντος τοῦ μακαρίτου Ἠπίτου.

§130ΛΕΒΙΔΗΣ. Πολὺ καλά. Ἀφοῦ λέγετε ὑμεῖς τοῦτο, δὲν δύναται ἢ νὰ ἔχῃ οὕτως. Ἀλλὰ λέγω, ὅτι ὁ κ. Κορδέλλας κατὰ τὸ 1879 ἔτος ἐδημοσίευσε τὸ συγγραμμάτιον τοῦτο. Λοιπὸν τί λέγει ὁ κ. Κορδέλλας; «Ἰδοὺ τῳόντι πολύτιμος ἀνακάλυψις, προικοδοτοῦσα τὴν πόλιν ἔργῳ, δι’ οὗ τὴν κατασκευὴν ἤθελον αὕτη χρειασθῇ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, καὶ δαπανήσει ἄνω τῶν 7,000,000 δραχμῶν!» («Αἱ Ἀθῆναι ἐξεταζόμεναι ὑπὸ ὑδραυλικὴν ἔποψιν»). Λαμβάνονται δὲ ὑπ’ ὄψιν αἱ δαπάναι τῶν Ῥωμαϊκῶν ὑδραγωγείων (αὐτόθι σελ. 9). Ἔχω πίνακα, ἐμφαίνοντα πόσον ἐδαπάνων οἱ Ῥωμαῖοι διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ὑδραγωγείων κατὰ μονάδα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης.

§131Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν οἱ Ῥωμαῖοι ἐδαπάνησαν ποσὸν ἴσον πρὸς τὴν ἀξίαν τῶν ἑπτὰ ἑκατομμυρίων δραχμῶν, τώρα, ἐὰν ἤθελε κατασκευασθῇ τὸ Ἀδριάνειον ὑδραγωγεῖον, δὲν ἤθελον ἀρκέσει οὐδὲ εἴκοσιν ἑκατομμύρια.

§132Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός.). Βεβαίως.

§133ΛΕΒΙΔΗΣ. Λοιπὸν 3,000,000 δραχ. ὁ δῆμος Πειραιῶς, καὶ 5,000,000 δρ. ὁ δῆμος Ἀθηναίων, ὁμοῦ 8,000,000 δραχμὰς, καὶ 7,000,000 δρ. κατ’ ἐλάχιστον ὅρον τὸ Ἀδριάνειον ὑδραγωγεῖον, ἔχομεν ἐν ὅλῳ 15,000,000 δραχμάς. Περιουσία καθαρὰ τῶν δήμων Ἀθηναίων καὶ Πειραιῶς, ἣν παραδίδομεν τῇ Ἑταιρείᾳ αὐτῇ. Ἄρθρον 9 τῆς συμβάσεως: «Κατὰ τὸν χρόνον τῆς κατασκευῆς τῶν ἔργων καὶ πρὸς συντήρησιν αὐτῶν, ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία κέκτηται τὸ δικαίωμα νὰ προσπορίζηται ἐλευθέρως καὶ ἄνευ ἀποζημιώσεώς τινος λίθους, ἢ ἄλλα ὑλικὰ, ἐκ τῶν εἰς τὸ Δημόσιον, τὰς Μονὰς, τοὺς δήμους, χωρία, συνοικισμοὺς καὶ εἰς Κοινότητας ἀνηκόντων κλπ.» Ἐπεθύμουν νὰ μάθω, ἐννοεῖτε καὶ τὰ κατειργασμένα ὑλικὰ ὅλων αὐτῶν τῶν νομικῶν προσώπων;

§134Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός.). Ὄχι δά! Εἶναι διάταξις, ἡ ὁποία περιλαμβάνεται εἰς ὅλας τὰς συμβάσεις περὶ σιδηροδρόμων κλπ.

§135ΛΕΒΙΔΗΣ. Λοιπὸν δὲν ἐννοεῖτε καὶ τὰ κατειργασμένα ὑλικά;

§136Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαίως ὄχι.

§137ΛΕΒΙΔΗΣ. Παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ αὐτὸ εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά.

§138Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἂς πάρῃ τὴν σύμβασιν ὁ Μάτσας, καὶ ἂς σημειωθῇ ὅ,τι θέλετε εἰς τὰ πρακτικά.

§139ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἄρθρον 10 τῆς συμβάσεως: «Καθ’ ὅλον τὸ μῆκος τῆς διοχετεύσεως τῶν ἐν λόγῳ ὑδάτων ἡ Ἑταιρεία δικαιοῦται, ἄνευ ὅμως ἀλλοιώσεως τῆς ποιότητος τοῦ ὕδατος, νὰ κατασκευάσῃ πτώσεις κλπ.» Ἀφοῦ ἡ σύμβασις ἀναγνωρίζει, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ ῥήτρα «ἄνευ ἀλλοιώσεως τῆς ποιότητος τοῦ ὕδατος», ἕπεται, ὅτι εἶναι ἐνδεχομένη ἡ ἀλλοίωσις τῶν ὑδάτων.

§140Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα νὰ τεθῇ ἡ ῥήτρα αὕτη, ὄχι ἡ Ἑταιρεία.

§141ΛΕΒΙΔΗΣ. Λοιπὸν ποῖον μέτρον, παρακαλῶ, ἐλήφθη, ἵνα μὴ ἀλλοιωθῶσι τὰ ὕδατα;

§142Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὅτι πρέπει νὰ μᾶς παραδίδῃ τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας μὲ τὴν ποιότητα τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας.

§143ΛΕΒΙΔΗΣ. Πολὺ καλά. Τώρα ἐδῶ, παρακαλῶ, νὰ προσέξητε. Ἄρθρον 13 § βʹ τῆς συμβάσεως: «Τοὺς ὑπάρχοντας ἤδη βόθρους ὑποχρεοῦνται οἱ κύριοι, ἢ νομεῖς, ἢ κάτοχοι νὰ καταργήσωσιν ἐντὸς ἑξαμήνου προθεσμίας ἀπὸ τῆς περὶ τούτου εἰδοποιήσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν» κλπ. Ἐδῶ, Κύριοι, ἔχω συγγραμμάτιόν τι τοῦ αὐτοῦ κ. Μπέκμαν, ἐκδεδομένον κατὰ τὸ 1895 ἔτος, ὑπὸ τὸν τίτλον «L’ état actuel de l’ assainissement de Paris». Ἐν αὐτῷ δημοσιεύεται ὁ νόμος ὁ γαλλικὸς τῆς 10 Ἰουλίου 1894 ἔτους. Προκειμένου δὲ περὶ ὁμοίων ἐργασιῶν ἐν Παρισίοις, ὁ νόμος αὐτὸς, ἐνῷ ἡ σύμβασις ἐδῶ δίδει προθεσμίαν μόνον ἕξ μηνῶν, ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ τῶν τελείων μέσων καὶ τοῦ μεγάλου πλούτου πόσην, νομίζετε, προθεσμίαν δίδει; Τριῶν ἐτῶν! (σελὶς 42 ἐν τέλει). Λοιπὸν ἐφθάσαμεν ἡμεῖς τάχα εἰς τοσοῦτον εὐμαρείας, καὶ τὸ χρῆμα ἐκχέεται τῶν θυλακίων ἡμῶν, ἐκχειλίζον, ὥστε ἐκεῖνο, ὅπερ οἱ Παρίσιοι δὲν ἤθελον δυνηθῆ νὰ κατορθώσωσι πρὸ τῆς παρελεύσεως τριῶν ἐτῶν, ἡμεῖς οἱ εὔποροι κάτοικοι τοῦ ἰοστεφάνου ἄστεως νὰ μὴ καταδεχώμεθα νὰ παρατείνωμεν πέραν τῶν ἕξ μηνῶν; Ἐγὼ ἐδῶ, ἐν τῇ αἰθούσῃ, μόνον ἕνα δύναμαι νὰ διακρίνω, τὸν ἀγαπητὸν συμπολίτην μου κύριον Σκουζὲν, ὅστις οὐχὶ εἰς ἕξ μῆνας, ἀλλ’ ἴσως καὶ εἰς 6 λεπτὰ τῆς ὥρας δύναται νὰ κατασκευάσῃ ἐκεῖνο, δι’ ὅπερ οἱ Γάλλοι παρέχουσι προθεσμίαν τριῶν ἐτῶν, ἡμεῖς δὲ μόνον ἕξ μηνῶν... Ἐλησμόνησα τὸν κ. Καραπᾶνον (γέλωτες).

§144Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ τὸν κ. Δεληγεώργην, τὸν κ. Μαυρομιχάλην καὶ τόσους ἄλλους.

§145Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ὑμᾶς.

§146Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω σπήτια ἐδῶ (ἱλαρότης).

§147ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου 10 προστίθεται ἐν ταῖς τροπολογίαις νέα παράγραφος, ἡ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): Ἐν τούτοις ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία ἐκ τῆς ἐν τῷ Θριασίῳ πεδίῳ ἠλεκτρικῆς κινητηρίου δυνάμεως, τῆς ἀπαιτουμένης διὰ τὴν ἀνύψωσιν ὁλοκλήρου τοῦ ποσοῦ τῶν 750 λιτρῶν κατὰ δευτερόλεπτον, δὲν δύναται νὰ χρησιμοποιήσῃ δι’ ἄλλην χρῆσιν, μὴ σχετιζομένην μὲ τὸν κατὰ τὴν παροῦσαν σύμβασιν σκοπὸν τῆς Ἑταιρείας...» Ἐπεθύμουν νὰ μάθω, ἐὰν δὲν ἤθελεν εἶναι πρέπον νὰ ὡρίζετο ἐνταῦθα ὁ σκοπὸς τῆς Ἑταιρείας. Διότι τίς εἶναι ὁ σκοπός; Ὁ σκοπὸς ἀνακοινοῦταί πως ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς συμβάσεως, πρὸ τοῦ ἄρθρου 1, διὰ τῶν ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «... τὴν διοχέτευσιν εἰς τὰς πόλεις Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ Προάστεια τῶν ὑδάτων Στυμφαλίας, τὴν καθ’ ὅλου διαχείρισιν καὶ ἐκμετάλλευσιν αὐτῶν» κλπ. Λοιπὸν ἐν τῷ σκοπῷ τῆς Ἑταιρείας εἶναι καὶ ἡ καθ’ ὅλου διαχείρισις καὶ ἐκμετάλλευσις τῶν ὑδάτων αὐτῶν. Αὐτὸ, ἠξεύρετε, τὸ καθ’ ὅλου, ὑποθέτω ὅτι, ἐπειδὴ πρόκειται μάλιστα περὶ ὑδάτων, σηκώνει πολὺ νερό. Ποῖος εἶναι αὐτὸς ὁ καθ’ ὅλου σκοπὸς τῆς Ἑταιρείας; Ἠμπορεῖ νὰ ἦναι καθ’ ὅλου σκοπὸς τῆς Ἑταιρείας καὶ οἱαδήποτε ἄλλη ἐργασία δι’ ἄλλης Ἑταιρείας κλπ.

§148Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἀποκλείει.

§149ΛΕΒΙΔΗΣ. Μάλιστα, δὲν ἀποκλείει. Μεταβαίνω, Κύριοι, εἰς τὸ ἄρθρον 15 τῆς συμβάσεως. Τὸ ἄρθρον 15 ἀπὸ τοῦ ἐδαφίου δʹ μέχρι τέλους καταργεῖται, ἀντικαθιστάμενον ὡς ἀκολούθως: «δʹ) Πᾶσα οἰκοδομὴ ἀποφέρουσα πρόσοδον ἀνωτέραν τῶν τριῶν χιλιάδων καὶ μέχρις ὀκτὼ χιλιάδων δραχμῶν θὰ ἔχῃ ὑποχρεωτικὴν ὕδρευσιν κατ’ ἐλάχιστον ὅρον ἑνὸς καὶ ἡμίσεος δραμίου.» Ἀλλ’ ἡ τροπολογία αὕτη τῆς συμβάσεως κατ’ οὐδὲν μεταβάλλει τὰ πράγματα, διότι οἰκία ἐνοικίου τριῶν χιλιάδων δραχμῶν, ἥτις μηνιαίως δίδωσιν εἰσόδημα 250 δραχμῶν, θέλει λαμβάνει ὕδωρ ὡς καὶ οἰκία ἐνοικίου ὀκτὼ χιλιάδων δρ., ἥτις μηνιαίως φέρει εἰσόδημα 666 δραχμῶν. Ἰδοὺ, Κύριοι, ἓν τῶν μεγίστων καὶ γενικῶν ἐλαττωμάτων τῆς συμβάσεως ταύτης· δηλαδὴ τίθενται δύο ὅροι, εἷς ἐλάχιστος καὶ εἷς μέγιστος, ἐνοικίου, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τῶν δύο ἄκρως διαφόρων ὅρων φορολογεῖται ἡ οἰκία διὰ τῆς παροχῆς ὕδατος τῆς αὐτῆς ποσότητος. Κατὰ τοῦτο, Κύριοι, τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ εἶχεν ὑποβληθῆ κατὰ τὸ 1890 ἔτος, ἦτο ἀπείρως σοφώτερον καὶ ἀπείρως ἐπιεικέστερον, διότι ἐβασίζετο ἐπὶ τῶν ἀρχῶν τῆς ἀναλογικῆς φορολογίας. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ τις ἄνευ συζητήσεως, ὅτι ἰδιοκτήτης, ἔχων οἰκίαν, ἐξ ἧς λαμβάνει 250 δραχμὰς κατὰ μῆνα, πρέπει νὰ πληρώνῃ δι’ ὕδωρ ὅσον καὶ ἰδιοκτήτης, ἔχων οἰκίαν, ἐξ ἧς λαμβάνει 666 δραχμὰς κατὰ μῆνα; Τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου παράγραφος εʹ (ἀναγινώσκει): «Πᾶσα οἰκοδομὴ ἀποφέρουσα πρόσοδον ἀνωτέραν τῶν ὀκτὼ χιλιάδων δραχμῶν θὰ ἔχῃ ὑποχρεωτικὴν ὕδρευσιν κατ’ ἐλάχιστον ὅρον δύο δραμίων.» Ἐδῶ εἶναι ἐκεῖνο, ὅπερ καὶ προχθὲς ἔλεγον. Παρετηρήθη, ὅτι ἄδικον εἶναι νὰ παρέχηται ἀναγκαστικῶς τὸ ὕδωρ εἰς τὰς οἰκοδομὰς, ὧν ἡ πρόσοδος εἶναι κατωτέρα τῶν 240 δραχμῶν ἐτησίως. Εὐθὺς ὡς τοῦτο παρεστάθη τῇ Ἑταιρείᾳ τῶν Ἐργοληψιῶν, αὕτη, καταληφθεῖσα πραγματικῶς ὑπὸ μεγάλης συγκινήσεως, εἶπε: «Δὲν ἐσκέφθημεν αὐτό. Ἡμεῖς δὲν ἐννοοῦμεν ἐπὶ τέλους καὶ τόσον πολὺ νὰ κερδοσκοπήσωμεν· ζητεῖτε λοιπὸν νὰ μὴ φορολογῶνται αἱ οἰκίαι, αἱ ἔχουσαι πρόσοδον κατωτέραν τῶν 240 δραχμῶν ἐτησίως; Εὐχαρίστως.»

§150ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ καὶ ὑπάρχουσι τοιαῦται οἰκίαι ἐν Ἀθήναις;

§151ΛΕΒΙΔΗΣ. Πρῶτον εἶναι ζήτημα ἐὰν ὑπάρχωσι.

§152ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεμία.

§153Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχουσι 1038.

§154ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὑπάρχουσιν, ἔστω, τὸ δέχομαι. Λοιπὸν πόσαι εἶναι αὐταὶ αἱ οἰκίαι, κατὰ τὴν ἐπίσημον πληροφορίαν ἐν Ἀθήναις; 1038. Πόσαι εἶναι αἱ δραχμαὶ, ἃς ἤθελον καταβάλλει αὗται κατὰ τὴν ἀρχικὴν σύμβασιν ἐτησίως; 14,532 ἐν συνόλῳ. Πόσαι οἰκίαι εἶναι ἐν Πειραιεῖ εἰσοδήματος κάτω τῶν 240 δραχμῶν ἐτησίως; 447. Πόσον εἶναι τὸ ποσὸν, ὅπερ ἤθελον καταβάλλει αὗται κατὰ τὴν ἀρχικὴν σύμβασιν ἐτησίως; 6,258 δραχμαί. Τὸ σύνολον τῶν οἰκιῶν τῆς κατηγορίας ταύτης τῶν δύο πόλεων 1485. Τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν κατ’ ἔτος 20,790. Τώρα, Κύριοι, νομίζετε, ὅτι πρόκειται περὶ μεγάλης τινὸς εὐεργεσίας; Τί νομίζετε, ὅτι δωρεῖται ἑκάστῳ ἰδιοκτήτῃ ἐκ τῆς δωρουμένης αὐτῆς φορολογίας τῶν οἰκιῶν; Οὔτε μία πεντάρα καθ’ ἑκάστην· μόνον 3 λεπτὰ καὶ ⅚ τοῦ λεπτοῦ! Διότι, διαιρέσατε τὰς δραχμὰς 14,532 διὰ τῶν 1038 οἰκιῶν, καὶ θέλετε εὕρει 14 δραχμὰς ἐτησίως. Διαιρέσατε διὰ τῶν 365 ἡμερῶν, καὶ εὑρίσκετε 3 λεπτὰ καὶ ⅚ τοῦ λεπτοῦ ἀκριβῶς. Αὐτὸ διὰ τὰς Ἀθήνας. Τὸ αὐτὸ καὶ διὰ τὸν Πειραιᾶ. Αὐτὴ εἶναι ἡ μεγάλη εὐεργεσία, ἡ παρεχομένη εἰς τὰς δύο πόλεις! Ἀκριβῶς 3 λεπτὰ καὶ ⅚ τοῦ λεπτοῦ χαρίζει ἡ Ἑταιρεία τοῖς ἰδιοκτήταις τῶν οἰκιῶν, τῶν κάτω τῶν 240 δραχμῶν ἐχουσῶν ἐτησίαν πρόσοδον! Ἀλλ’ ἐνῷ κατελήφθησαν ὑπὸ τηλικαύτης χριστιανικῆς ἀφιλοκερδείας διὰ τοὺς πτωχούς, καὶ φαίνονται γενναῖοι, ὅπως ὁ Ἀδριανός, δωροῦντες αὐτὸ τὸ ποσὸν τῶν 3 λεπτῶν καὶ ⅚ τοῦ λεπτοῦ ἑκάστῳ τῶν τοιούτων ἰδιοκτητῶν καθ’ ἡμέραν, ποία ἰδέα ἔρχεται αὐτοῖς; Παραδοξοτάτη. Ἐνθυμοῦμαι ἀνέκδοτόν τι· ὅτι ποτὲ συνέβη ἄκρα παραγωγὴ σίτου ἔν τινι χώρᾳ· οἱ πωληταὶ ἄρτου, καταφυγόντες εἰς τὴν ἀστυνομίαν, εἶπον: «Ἀφοῦ ὑπάρχει τοσοῦτος σῖτος, παρακαλοῦμεν νὰ ἐπιβληθῇ ἑκάστῳ τῶν κατοίκων τῆς πόλεως νὰ ἀγοράζῃ διπλασίους ἄρτους ἢ πρότερον. Ἠγόραζε δύο ψωμιὰ καθ’ ἑκάστην; νὰ ἀγοράζῃ τέσσαρα. Ἠγόραζε τρία; νὰ ἀγοράζῃ ἕξ.» Ἐφάνη τῷ ὄντι τὸ πρᾶγμα παράλογον. Διότι, πῶς δύνασθε ἐπὶ τέλους νὰ μὲ ἀναγκάσητε νὰ τρώγω περισσότερον ψωμὶ ἢ ὅσον μοὶ χρειάζεται; Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ ἐδῶ. Ἡ Ἑταιρεία, ὅταν ἐθεώρησεν, ὅτι οἱ ἰδιοκτῆται οἰκιῶν ἄνω τῶν ὀκτὼ χιλιάδων δραχμῶν ἐτησίου εἰσοδήματος πληροῦσι τὰς ἀνάγκας αὐτῶν πάσας μετὰ μεγάλης ἀφθονίας διὰ τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος δραμίου, ἐπὶ ποίας λογικῆς βασίζεται, λέγουσα τώρα: «Ἐπειδὴ χαρίζω τὰ 3 λεπτὰ καὶ ⅚ τοῦ λεπτοῦ ἑκάστῳ τῶν ἀπορωτέρων ἰδιοκτητῶν καθ’ ἑκάστην, ἀναβιβάζω τὴν ποσότητα τοῦ παρεχομένου ὕδατος τοῖς πλουσίοις ἀπὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος δραμίου εἰς δύο δράμια»; Εἶναι ὅ,τι καὶ μὲ τοὺς ψωμάδες. Δηλαδὴ θέλει νὰ σοὶ δώσῃ ὕδωρ περισσότερον ἢ ὅσον αὐτὴ ἡ ἰδία ἔκρινε δι’ ἐπισήμου ἐγγράφου αὐτῆς, διὰ τῆς συμβάσεως, φερούσης τὴν ὑπογραφὴν καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀρκεῖ τοῖς ἰδιοκτήταις, τοῖς ἔχουσιν οἰκίας προσόδου ὀκτὼ χιλιάδων δραχμῶν καὶ ἄνω. Ἀλλὰ διατί; Διότι, ἐνῷ ἐχάριζεν, ὡς εἶπον, διὰ τῆς ἀριστερᾶς χειρός, ἥτις ἔτυχε νὰ ἦναι πρὸς τὴν καρδίαν, ἀφ’ ἑτέρου διὰ τῆς δεξιᾶς, ἥτις δὲν ἔχει πρὸς τὸ μέρος αὐτῆς τὴν καρδίαν, καίτοι μετατίθεται, κατὰ τὴν νεωτέραν ἐπιστήμην, ἡ καρδία ἐνίοτε ἀπὸ τῆς ἀριστερᾶς εἰς τὴν δεξιὰν, διὰ τῆς δεξιᾶς λοιπὸν χειρὸς τί ἔπραττεν; Ἐλάμβανεν ἀπὸ τῶν ἰδιοκτητῶν τῶν οἰκιῶν τῶν ἄνω τῶν ὀκτὼ χιλιάδων δραχμῶν εἰσοδήματος δραχμὰς ἐν ὅλῳ 27,020 ἐτησίως. Καὶ τοιουτοτρόπως οἱ φίλοι, ἀντὶ νὰ ζημιωθῶσι, κερδίζουσι καὶ 6,230 δραχμὰς ἐτησίως...

§155Ι. Γ. ΛΑΠΠΑΣ. Καλὸς λογαριασμός!

§156Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τώρα, μὴ βιάζεσθε, κύριε Λάππα.

§157ΛΕΒΙΔΗΣ. Θὰ τὰ συζητήσωμεν, κύριε Πρωθυπουργέ... Αὐξάνει τουτέστιν ἑκάστης οἰκίας, ἐχούσης εἰσόδημα ἄνω τῶν 8 χιλιάδων δραχμῶν, κύριε Βουλευτὰ ἐξ Ἄρτης, τὰ βάρη κατὰ 70 δραχμὰς ἐτησίως, ὅση ἡ δαπάνη διὰ τὸ ἐπὶ πλέον ἥμισυ δράμιον ὕδατος.

§158Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§159ΛΕΒΙΔΗΣ. Μάλιστα.

§160Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρὸ ὀλίγου μὲ εἴχετε κατηγορήσει ἐπὶ ἀνακριβείᾳ, διότι ἐγὼ ἀνέφερα ἐν τῇ ἐκθέσει μου πόλεις τινὰς, ὅπου τὸ ὕδωρ πληρώνεται εἰς τιμὴν ἀνωτέραν τῶν 140 δραχμῶν, καὶ δὲν ἐμνημόνευσα ἐκείνας, ὅπου ἡ τιμὴ τοῦ ὕδατος εἶναι μικροτέρα. Ἀλλὰ τώρα νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι καὶ ἐγὼ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἰς τοὺς ὑπολογισμούς σας ὑπήρξατε πολὺ ἀνακριβέστερος ἐμοῦ. Ἐγὼ δὲν ἀνέφερα τὰς πόλεις, ὅπου ἡ τιμὴ εἶναι κατωτέρα, ἀλλ’ ὑμεῖς, ὅτε ὡμιλήσατε περὶ τῆς τροπολογίας, ἡ ὁποία ἐγένετο, παρεστήσατε ὅτι ἡ Ἑταιρεία ἀπέναντι 14 περίπου χιλιάδων δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἐδώρησεν εἰς τοὺς πτωχοὺς ἰδιοκτήτας, ἔλαβεν εἴκοσι περίπου χιλιάδας δραχμὰς, αὐξήσασα τὴν ὑποχρεωτικὴν παροχὴν τῶν μεγάλων οἰκιῶν. Αὐτὸ ἀφορᾷ οὐχὶ μόνον τὴν Ἑταιρείαν, ἀλλὰ καὶ ἐμὲ, διότι ἐννοεῖται ὅτι θὰ εἴπουν, ὅτι ὀλίγον ἐπρόσεξα, δεχθεὶς τροπολογίαν ὑπὸ τοιούτους ὅρους. Ἀλλὰ ἐλησμονήσατε, ὅτι ὑπάρχει καὶ ἄλλο ἐδάφιον ἐν τῇ τροπολογίᾳ, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἡ δευτέρα κατηγορία τῶν οἰκιῶν, ἡ κατηγορία τῶν οἰκιῶν τῶν ἀποφερουσῶν ἐτήσιον εἰσόδημα ἀπὸ 240 δραχμῶν μέχρι 500, θὰ πληρώσῃ τὸ ὕδωρ πρὸς 70 δραχμὰς ἀντὶ 100, καὶ ἡ διαφορὰ αὕτη τῆς τιμῆς φέρει διαφορὰν ἐσόδων 190,000 δραχμῶν...

§161ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὄχι δά!

§162Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαίως· καὶ ἵνα ἤμεθα ἀκριβεῖς, πρέπει νὰ ὑπολογίσωμεν ὅλα τ’ ἀποτελέσματα τῆς τροπολογίας, καὶ νὰ μὴ περιορισθῶμεν εἰς τὸ πρῶτον ἐδάφιον.

§163Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. 190 χιλιάδες δραχμαὶ εἶναι τὸ ὅλον τῆς πληρωμῆς αὐτῆς τῆς κατηγορίας· καταβιβάζει 30%.

§164Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Θὰ τὰ συζητήσωμεν.

§165ΛΕΒΙΔΗΣ. Βεβαίως, συντάσσοντες πίνακας αὐξομειώσεως. Ἔρχομαι εἰς τὸ ἄρθρον 16, ὅπερ λέγει (ἀναγινώσκει): «... ὁ τρόπος καὶ ἡ ἐποχὴ τῆς ἐτησίας βεβαιώσεως τῶν παρ’ ἑκάστου καταβλητέων (ἀντιτίμου ὕδατος κλπ.) κανονισθήσονται δι’ εἰδικῶν κανονισμῶν, ἐγκριθησομένων διὰ Β. Διατάγματος». Τί ἐννοεῖτε, παρακαλῶ, λέγοντες «ὁ τρόπος καὶ ἡ ἐποχὴ τῆς ἐτησίας βεβαιώσεως τῶν παρ’ ἑκάστου καταβλητέων κλπ. κανονισθήσονται δι’ εἰδικῶν κανονισμῶν;» Νομίζετε, ὅτι πρέπει δι’ εἰδικῶν κανονισμῶν καὶ διὰ Β. Διατάγματος νὰ κανονισθῇ ὁ τρόπος τῆς βεβαιώσεως; Θέλει εἰσπράττεσθαι τόσον ὑπέρογκον ποσὸν, —διότι τέλος πάντων αὐτὸ ἴσως εἶναι ἀνώτερον καὶ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν, — θέλει εἰσπράττεσθαι λοιπὸν τὸ ποσὸν αὐτὸ χωρὶς νὰ γνωρίζῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἡ βεβαίωσις θέλει ἐνεργηθῆ; Δι’ ἑνὸς Β. Διατάγματος, ἐπὶ τῇ βάσει εἰδικῶν κανονισμῶν τῆς Ἑταιρείας; Νομίζετε, ὅτι εἶναι ἀρκοῦσα ἐγγύησις τοῦτο, προκειμένου περὶ ἑκατομμυρίων; Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοιά τις ἐν τῇ συμβάσει, διότι βεβαιῶ ὑμᾶς, ὅτι πρώτην φορὰν ἀκούω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ βεβαιωθῇ τρόπος εἰσπράξεως τηλικούτου μάλιστα ποσοῦ διὰ Β. Διατάγματος, ἐκδιδομένου ἐπὶ τῇ βάσει κανονισμῶν, οὓς θέλει συντάξει ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὸ ἄρθρ. 18 § βʹ (ἀναγινώσκει): «Οἱ ἀγροὶ, λαχανόκηποι, φυτεῖαι κλπ. δέον νὰ ὦσι καταλλήλως διεσκευασμένοι διὰ τὴν ἐν λόγῳ ἄρδευσιν,... ὑποχρεουμένης τῆς ἀναδόχου, ὅπως χρησιμοποιήσῃ πάντα τὰ ἀκάθαρτα ὕδατα ἐξ ὁλοκλήρου διὰ τὰς ἀρδεύσεις ταύτας... καὶ ὅπως λαμβάνῃ πάντα τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς ἀποφυγὴν μολύνσεως τῆς ἀτμοσφαίρας». Τίνα εἰσὶ τὰ κατάλληλα μέτρα; Ἐν τῇ συμβάσει οὐδαμῶς ἀναφέρονται, ἐν τῇ συγγραφῇ οὐδαμῶς ἀναφέρονται. Ἐν Γαλλίᾳ, κατὰ τὸ σύγγραμμα, οὗτινος ἐποιησάμην μνείαν, τοῦ Μπέκμαν, «L’ état actuel de l’ assainissement de Paris» (τοῦ 1895 ἔτους, σελ. 57), τεσσαράκοντα χιλιάδες κυβικὰ μέτρα ὕδατος κατ’ ἔτος ἀπορροφοῦνται ὑπὸ ἑνὸς hectare, τὸ δὲ hectare, ὡς γνωρίζετε, εἶναι ἴσον πρὸς δέκα στρέμματα ἡμέτερα· ὥστε παρ’ ἡμῖν δέον ν’ ἀπορροφῶνται τέσσαρες χιλιάδες κυβικὰ μέτρα ὕδατος δι’ ἑνὸς στρέμματος κατ’ ἔτος.

§166Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι τόσον.

§167ΛΕΒΙΔΗΣ. Παρακαλῶ· δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι αἱ συγκρίσεις εἰσὶν ἀκριβέσταται. Ἀλλὰ πότε ἀπορροφοῦνται τοσαῦτα ὕδατα: Ὅταν καὶ ἡ γῆ ἦναι κατάλληλος πρὸς ἀπορρόφησιν, δηλαδὴ ἐὰν ἦναι ἀμμώδης. Ἄρα ἐδῶ, κατὰ τὴν ἔξοδον τῶν ὑδάτων ἐκ τῆς πόλεως, ἔχομεν ἀνάγκην, κατὰ τὴν ἀναλογίαν αὐτὴν, 1200–1500 στρεμμάτων πρὸς ἀπορρόφησιν. Εὑρέθησαν τὰ στρέμματα αὐτά;

§168Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ τὰ εὕρῃ· εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Ἑταιρεία. Εἶναι δυνατὸν τώρα νὰ εὑρεθῶσι τὰ στρέμματα πρὶν ἢ γείνῃ ἡ σύμβασις;

§169ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐν Γαλλίᾳ ὅμως πάντα ταῦτα κανονίζονται διὰ τοῦ νόμου. Ἴδετε τὸν νόμον τῆς 5 Ἀπριλίου 1889 ἔτους παρὰ τῷ Μπέκμαν (αὐτόθι σελ. 57–58). Ἐν δὲ τῇ προκειμένῃ συμβάσει ἄκρα περὶ τούτων σιωπή! Διότι λέγει ἡ σύμβασις μόνον, ὅτι ἡ Ἑταιρεία ἁπλῶς θὰ λαμβάνῃ πάντα τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς ἀποφυγὴν μολύνσεως τῆς ἀτμοσφαίρας. Ἀλλὰ τάχα δὲν ἦσαν ὅσον ἡμεῖς σοφοὶ οἱ Γάλλοι, οἵτινες ἐν τῷ νόμῳ, οὗτινος ἀρτίως ἐποιησάμην μνείαν, λεπτομερῶς καθώρισαν πάντα ταῦτα; οἵτινες ἔχουσιν ἐπιτροπὴν ἐκ τοῦ νόμου, συνεδριάζουσαν διαρκῶς, καὶ μελετῶσαν πάντα ταῦτα τὰ ζητήματα, ἅτινα ἀναγράφονται ἐν τῷ νόμῳ; Ἐνταῦθα οὐδὲν περὶ τούτων βλέπομεν, οὔτε κἄν ἐν τῇ συμβάσει! Ἐκ τίνων δὲ, παρακαλῶ, ἀποτελεῖται, ἡ σπουδαία αὕτη ἐπιτροπὴ ἐν Γαλλίᾳ; Ἀκούσατε (ἀναγινώσκει): «ἐκ πέντε ἐμπειροπραγμόνων, διοριζομένων τοῦ μὲν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, τοῦ δὲ ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Συμβουλίου τῆς Seine, τοῦ τρίτου ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Συμβουλίου τῆς Seine-et-Oise, τοῦ τετάρτου ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, λαμβάνει δὲ μέρος, ὡς πέμπτον μέλος, καί τις ἐκ τῶν τῆς Γνωμοδοτικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ὑγιεινῆς τῆς Γαλλίας, διοριζόμενος ὑπὸ τῶν συναδέλφων αὑτοῦ». (Ἄρθρον 4 τοῦ ῥηθέντος νόμου). Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἐν τῷ νόμῳ ὁρίζεται ἡ ἐπιτροπὴ, διότι ἐν Γαλλίᾳ ὁ νομοθέτης, ὁ ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις μελετήσας τὰ ζητήματα ταῦτα, πρὸ πάντων δὲ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ὑγιεινῆς, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δεχθῇ, ὅπως ταῦτα κανονίζωνται διὰ Β. Διατάγματος, ὅπερ βεβαίως θέλει ἐκδοθῆ συνεπείᾳ τῶν κανονισμῶν, οὓς ἡ Ἑταιρεία, ὡς τέλος πάντων εἰδικὴ, θέλει ὑπαγορεύσει. Ἀλλ’ ὁ νομοθέτης ὁ Γάλλος, σκεπτόμενος πόσον εἶναι σπουδαῖον τὸ ζήτημα τοῦτο ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ὑγιεινῆς, ἐν αὐτῷ τῷ νόμῳ ἐκανόνισεν ὅλας τὰς ἐγγυήσεις. Δι’ ἐπιτροπῆς σπουδαίας, ἐφορευούσης καὶ ἐποπτευούσης τὰ τῆς ἐξαγωγῆς αὐτῶν τῶν ἀκαθάρτων ὑδάτων πέραν τῆς πόλεως, καὶ τὰ τῆς καταλλήλου χρησιμοποιήσεως ὑπὲρ τῆς γεωργίας, ὁ Γάλλος νομοθέτης ἠσφάλισεν ὅλας τὰς δεούσας ἐγγυήσεις πρὸς προστασίαν τῆς ὑγείας καὶ τῆς ζωῆς τῶν κατοίκων. Καὶ δὲν περιορίζεται ἕως ἐδῶ ὁ Γάλλος νομοθέτης, ἀλλὰ τί πράττει ἀκόμη; Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ὑποβάλλει καθ’ ἑξαμηνίαν τοῖς Ὑπουργοῖς τῆς Γεωργίας καὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἔκθεσιν, καταχωριζομένην ἐν τῷ «Journal Officiel». (Ἴδετε τὸν αὐτὸν νόμον τῆς 4 Ἀπριλίου 1889 ἔτους). Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἐκεῖ, ὅπου ὑπάρχουσι τοσαύτη τελειότης, τοσοῦτοι κανόνες ὑγιεινῆς, τοσαῦτα μέσα εὐμαρείας, προνοοῦσι περὶ ὅλων αὐτῶν τῶν ζητημάτων τῶν σπουδαιοτάτων, ὡς ἀφορώντων αὐτὴν τὴν ζωὴν τῶν κατοίκων, προνοοῦσι, λέγω, ἐν τοῖς νόμοις, ἐνῷ ἡμεῖς ἀφιέμεθα εἰς τὸ ἔλεος τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἐργοληψιῶν καὶ εἰς τὴν ἔκδοσιν βασιλικοῦ διατάγματος, ὅπερ, ὅσον καὶ ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι ἔχει κῦρος, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ τὸ κῦρος νόμου τοῦ Κράτους, νόμου, ὅστις πρέπει νὰ βασισθῇ ἐπὶ τῶν ἀρχῶν τῆς Γαλλικῆς νομοθεσίας. Καὶ τώρα ἐρωτῶ, περὶ ὅλων αὐτῶν τῶν ζητημάτων ἔχει μελέτην τινὰ ἡ Κυβέρνησις; Πῶς εἶναι δυντὸν νὰ ψιφίσωμεν σύμβασιν, ἀγνοοῦντες τίνι τρόπῳ θέλει προστατευθῇ ἡ ὑγεία τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν, καὶ ἡ ζωὴ αὐτῶν ἀκόμη, οἵτινες θέλουσιν ἀπειλεῖσθαι ὑπὸ λοιμωδῶν νόσων, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ληφθῶσιν ὅλα τὰ κατάλληλα μέτρα, ἅτινα πανταχοῦ λαμβάνονται, πρὸς ἀποσόβησιν αὐτῶν; Ποίου εἴδους εἶναι ὁ ὀχετὸς αὐτός; Θέλει εἶσθαι κτιστός; ἢ ἐκ σωλήνων; Ἐννοῶ τὸν ὀχετὸν τῶν ἀκαθάρτων ὑδάτων ἔξω τῆς πόλεως. Περὶ τούτων πάντων οὐδὲν μανθάνομεν ἐκ τοῦ ἄρθρου 18 τῆς συμβάσεως. Οὔτε σχέδια ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἵνα ἴδωμεν αὐτὰ, οὔτε γενικὰ, οὔτε λεπτομερῆ, ἀλλ’ οὔτε ἐνδείξεις ἁπλᾶς ἔχομεν. Ἓν μόνον ἄρθρον γενικώτατον, ὅτι ἡ Ἑταιρεία θὰ λαμβάνῃ πάντα τὰ κατάλληλα μέτρα. Ἀλλ’ ἂν δὲν λαμβάνῃ αὐτά;...

§170Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Θὰ γίνεται ἔκπτωτος.

§171ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὡραῖον!... Ὅλοι οἱ κῆποι τῶν Ἀθηνῶν ὑδρεύονται διὰ φρεατίων ὑδάτων. Ἂν λοιπὸν τὸ ζήτημα τῆς ἐξόδου τῶν ἀκαθάρτων ὑδάτων δὲν κανονισθῇ κατὰ τοὺς κανόνας τῆς ἐπιστήμης, πάντα τὰ φρέατα τῶν κήπων θέλουσι μολυνθῆ διὰ τῆς ἀπορροφήσεως αὐτῶν τῶν ἀκαθάρτων ὑδάτων. Ἠρώτησα περὶ τούτου τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅστις εὐηρεστήθη τῳόντι νὰ ἀπαντήσῃ, ὅτι θέλει φροντίσει ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου δι’ εἰδικοῦ κανονισμοῦ. Εὐκολωτάτη ἡ λύσις κατὰ τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν δέχομαι αὐτὴν τοσοῦτον εὐκόλως, ὡς μὴ ἐξασφαλίζουσαν ἐκ τῶν προτέρων τὴν ὑγείαν καὶ τὴν ζωὴν τῶν συμπολιτῶν μου. Ἐν Βερολίνῳ πῶς κανονίζονται τὰ ζητήματα ταῦτα; Ὑπάρχει ὑπόνομος, διοχετεύουσα τὰ ἀκάθαρτα ὕδατα πρὸ τῶν ἀγρῶν. Ἔχετε λοιπὸν τοὺς ἀγρούς· ἡ ὑπόνομος ἐκβάλλει διὰ τοιαύτης κλίσεως, ὥστε, φθάνουσα εἰς αὐτοὺς, νὰ φέρῃ τὸ στόμιον αὐτῆς ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τῶν ἀγρῶν. Τὰ ἀκάθαρτα ὕδατα διαχέονται τοιουτοτρόπως εἰς τοὺς ἀγροὺς, ἀπορροφοῦντας αὐτά. Ἀλλὰ τί συμβαίνει ἀκόμη; Καθ’ ὅλον τὸ μῆκος τῶν τοιούτων ἀγρῶν ὑπάρχει μέγας χάνδαξ, ὑπὸ δὲ τοὺς ἀγροὺς σωληνωτὰ μικρὰ ὑδραγωγεῖα, ἅτινα χρησιμεύουσιν ὡς ἀγωγοὶ τοῦ ἀπορροφουμένου ὕδατος. Αὐτοὶ οἱ μικροὶ ἀγωγοὶ μεταφέρουσι τὸ ὕδωρ τοῦτο, τὸ καθαριζόμενον πλέον διὰ τῆς διηθήσεως, εἰς τὸν μέγαν ἐκεῖνον χάνδακα, τὸν κεντρικὸν ἀγωγὸν, ὅστις τοιουτοτρόπως ἐκχέει πάλιν τὸ αὐτὸ ὕδωρ καθαρὸν, ἄνευ τῶν ἐκ τῶν ἀκαθαρσιῶν νοσογόνων οὐσιῶν. Τοῦτο γίνεται ἐν Βερολίνῳ σήμερον, ὡς εἶπον, εἶναι δὲ αὐτὸ τὸ τελειότατον τῶν ἐν χρήσει συστημάτων, ὅπερ πάντες προσπαθοῦσι νὰ καθιερώσωσι...

§172Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἐκανόνισαν αὐτὸ διὰ νόμου εἰς τὸ Βερολῖνον;

§173ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀπέστειλαν μηχανικοὺς καὶ εἰς Λονδῖνον καὶ εἰς Παρισίους, καὶ ἐμελέτησαν ὅλα τὰ ζητήματα, τὰ ἀναγόμενα εἰς τὰ ἐφηρμοσμένα ἐκεῖ συστήματα, καὶ ὕστερον ἐξετέλεσαν τὸ ἔργον, ἐνῷ ἡμεῖς τὰ πάντα ἀναθέτομεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἐργοληψιῶν. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὤφειλε ν’ ἀκολουθήσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἦτο, πρὶν παραδώσῃ εἰς ἑταιρείαν τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑπονόμων, νὰ μελετήσῃ αὐτὴ τὸ ζήτημα διὰ τῶν ἁρμοδίων ἀνδρῶν, καὶ ἔπειτα νὰ ζητήσῃ ἀπὸ ἡμᾶς ὄχι 6, ἀλλὰ καὶ 106 ἑκατομμύρια.

§174Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Διατὶ παραδέχεσθε ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐγκαταλίψῃ τὰ πάντα εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἑταιρείας; Σεῖς θέλετε διὰ νόμου νὰ κανονίσητε ταῦτα, ἀλλ’ ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι ὅλα ταῦτα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κανονισθῶσι διὰ νόμου· εἶναι ἀδύνατον.

§175ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἂς προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς συμβάσεως ταύτης...

§176ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§177Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἂν ἔχητε νὰ ὁμιλήσητε πολὺ, πρέπει νὰ διακόψωμεν. Δὲν θ’ ἀποθάνωμεν ἐδῶ!

§178ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἂν ἐκουράσθητε, ἐγὼ δὲν ἐκουράσθην· ἄλλως βεβαιῶ ὑμᾶς, ὅτι εἶμαι ἀκόμη εἰς τὴν ἀρχὴν (ἱλαρότης).

§179Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν δὲν ὁμιλεῖτε ἀστειευόμενος, ἐὰν πράγματι ἦσθε ἀκόμη εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ὁμιλίας σας, μετὰ τεσσάρων ὡρῶν ἀγόρευσιν, τότε δυνάμεθα νὰ διακόψωμεν, διότι δὲν βλέπω ποίαν ὠφέλειαν θὰ ἔχωμεν.

§180ΛΕΒΙΔΗΣ. Δηλαδὴ δὲν εἶμαι ἀκόμη εἰς τὸ μέσον τῆς ἀγορεύσεώς μου.

§181Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐὰν δὲν ἦσθε ἀκόμη εἰς τὸ μέσον τῆς ἀγορεύσεώς σας, ἐὰν ἔχετε σκοπὸν ἐπὶ πολλὰς εἰσέτι ὥρας νὰ ἀγορεύσητε, προτιμότερον νὰ διακόψωμεν, καὶ νὰ ἐπαναλάβητε αὔριον τὴν ἀγόρευσίν σας.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 1 καὶ 20′ π.μ. τῆς ἐπιούσης).