1899.07.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 71

τῆς 7 Ἰουλίου 1899.

(Τετάρτη).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 6 καὶ 20′ μ. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα τοῦ δημάρχου Ἡραίας, παρακαλοῦντος, ὅπως ληφθῇ νομοθετικόν τι μέτρον πρὸς ἀνόρθωσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ δήμου τούτου. Ὡσαύτως αἴτησιν τῆς Ἰσραηλιτικῆς Κοινότητος Ἀθηνῶν, παρακαλούσης, ὅπως παραχωρηθῇ αὐτῇ γήπεδον πρὸς ἀνέγερσιν Συναγωγῆς.

§2ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω δύο λέξεις, ἵνα προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ ἠθικῆς ὑποχρεώσεως, ἣν ἔχει ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι τῆς Ἰσραηλιτικῆς Κοινότητος Ἀθηνῶν. Ἡ Κυβέρνησις μετὰ τὸν θάνατον τῆς Δουκίσσης τῆς Πλακεντίας ἐγένετο κυρία καὶ κάτοχος μέρους τῆς περιουσίας αὐτῆς τῆς κτηματικῆς, ἐν ᾗ περιλαμβάνεται καὶ γήπεδον, ὅπερ, κατὰ συμβόλαιον εὑρεθὲν ἐν τοῖς ἀρχείοις τοῦ διαδόχου τοῦ συμβολαιογράφου Κ. Κοκκίδου, εἶχε δωρηθῆ ὑπὸ τῆς εἰρημένης Δουκίσσης τῆς Πλακεντίας ὑπὲρ τῆς Κοινότητος τῆς Ἰσραηλιτικῆς τῶν Ἀθηνῶν, ὅπως ἐπ’ αὐτοῦ ἱδρυθῇ Συναγωγὴ καὶ κατοικία τοῦ ἑκάστοτε Ραββίνου. Σὺν τῇ παρόδῳ χρόνου μακροῦ καὶ μετὰ τὰ γεγονότα τοῦ 1848, τὰ συνοδεύσαντα τὴν ἀναχώρησιν ἐντεῦθεν τοῦ ἀλήστου μνήμης Πατσιφίκου, δι’ οὗ ἐγένετο ἡ δωρεὰ αὕτη, τὸ γήπεδον, ἐφ’ οὗ ἐπρόκειτο νὰ ἱδρυθῇ ἡ Συναγωγὴ καὶ ὅπερ ὁρίζεται ἐν τῷ συνημμένῳ εἰς τὸ συμβόλαιον σχεδίῳ, περιῆλθεν εἰς τὴν κυριότητα τῆς Κυβερνήσεως καὶ εὑρίσκεται συμπεριειλημμένον σήμερον μεταξὺ Βασιλικοῦ κήπου καὶ κήπου Ζαππείου. Ἔμεινε λοιπὸν ἡ Κοινότης ἄνευ τοῦ κληροδοτήματος, ὅπερ ἀφῆκεν αὐτῇ ἡ Δούκισσα τῆς Πλακεντίας, καὶ τὸ πρᾶγμα παρῆλθε καὶ ἐλησμονήθη. Ἀλλὰ νῦν ἡ Κοινότης, ἐρευνήσασα τὰ ἀρχεῖα καὶ εὑροῦσα ὅτι εἶχε τοιοῦτον γήπεδον ἐκ δωρεᾶς παρὰ τῆς Δουκίσσης τῆς Πλακεντίας, καὶ ἰδοῦσα βεβαιουμένην τὴν ἀπώλειαν αὐτοῦ διὰ παραγραφῆς, οὐδὲν ἄλλο ζητεῖ παρὰ μόνον νὰ ἐξετάσῃ ἡ Κυβέρνησις, μήπως, ἐκτὸς τοῦ δικαίου, ὅπερ ἔχει, νὰ ὑποβάλῃ εἰς αὐτὴν τὴν παράκλησιν, ὅπως παραχωρηθῇ γήπεδον πρὸς ἔγερσιν Συναγωγῆς, ὡς ἐγένετο ἀείποτε διὰ πάσας τὰς θρησκευτικὰς Κοινότητας, ὡς ἀπέδειξε καὶ ἡ εἰδικὴ μέριμνα πασῶν τῶν τελευταίων Κυβερνήσεων, αἵτινες ἐπελήφθησαν τοῦ ζητήματος, ἀλλ’ ἄνευ ἀποτελέσματος, μήπως, λέγω, ἐκτὸς τοῦ καθήκοντος, ὅπερ ἔχει ἡ Κυβέρνησις, νὰ προνοήσῃ περὶ τῆς τοιαύτης οἰκοδομῆς διὰ παραχωρήσεως γηπέδου, ἐφ’ οὗ νὰ ἐγερθῇ Συναγωγή, μήπως ὑπάρχει καὶ ἠθική τις ὑποχρέωσις, ἥτις συνηγορεῖ ὑπὲρ τοῦ αἰτήματος τῆς Κοινότητος. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα, ζήτημα λίαν ἐνδιαφέρον Κοινότητα ἀρκετὰ πολυάριθμον, ἐν Ἀθήναις ἐγκατεστημένην, αὐξάνουσαν ἀναλόγως καὶ βεβαίως διακρινομένην διὰ τὸ φιλόνομον καὶ τὸ μαλακὸν τοῦ ἤθους τῶν μελῶν αὐτῆς, ἐκ τῶν ἀρίστων ἐργατῶν ἐν Ἀθήναις ἐν τῇ εἰδικότητι αὐτῶν, ἐκ τῶν ἀρίστων ἐμπόρων, οἷοι εἶναι οἱ Ἰσραηλῖται Ἀθηνῶν, ἐντελῶς ταυτισμένοι κατὰ τὰ αἰσθήματα πρὸς τοὺς συμπολίτας αὐτῶν τοὺς Χριστιανούς. Διὰ τοῦτο μετὰ θάρρους ἀπευθύνομαι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐλπίζων παρ’ αὐτῆς ἱκανοποίησιν τῶν πόθων τῆς Κοινότητος.

§3Α. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς παρακολουθεῖ τὰ διενεργούμενα ὑπὸ τοῦ ποιμνίου ἑνὸς τῶν ἡμετέρων ἐπισκόπων περὶ Μασσωνίας. Διὰ τοῦτο ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, τί φρονεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καθόσον νομίζω, ὅτι τοιαῦται ἰδέαι, ὑποθαλπόμεναι ἐν τῇ ἡμετέρᾳ κοινωνίᾳ καὶ υἱοθετούμεναι τρόπον τινὰ ὑπὸ προσώπων περιβεβλημένων μὲ ἐπίσημον ἱερατικὸν ἀξίωμα, ὄχι μόνον ἐπιβλαβῶς ἐπιδρῶσιν εἰς τὴν ἁγνὴν ἡμῶν κατὰ τὸ θρησκευτικὸν αἴσθημα κοινωνίαν, ἀλλὰ συντελοῦσι καὶ εἰς τὴν διασάλευσιν τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ἡμῶν καθεστῶτος, ἐὰν δὲν ληφθῇ ἡ προσήκουσα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐκ μέρους τῶν ἁρμοδίων πρόνοια.

§4ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Πολὺς θόρυβος ἔχει ἐγερθῆ ἐν τῷ τύπῳ περί τινος τῶν ἡμετέρων ἀρχιεπισκόπων, ὡς δῆθεν μέλους Τεκτονικῆς τινος Λέσχης. Δυστυχῶς ἐπὶ τούτῳ ἔχει σκανδαλισθῆ μέρος τοῦ ποιμνίου του, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε καὶ ἀναφορὰν πρὸς τὴν Σύνοδον κατὰ τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος ἀρχιεπισκόπου...

§5ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§6ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ ἀρχιεπίσκοπος Χαλκίδος... Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι, καθ’ ὃν χρόνον ἐπρόκειτο αὐτὸς νὰ χειροτονηθῇ εἰς ἀρχιεπίσκοπον, εἶχεν ὑποβληθῇ τοιαύτη καταγγελία εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, τοῦ ὁποίου καὶ τότε εἶχον ἐπίσης τὴν τιμὴν νὰ προΐσταμαι. Τὴν καταγγελίαν αὐτὴν διηύθυνα πρὸς τὴν Σύνοδον, ἥτις πρὶν ἢ προβῇ εἰς τὴν χειροτονίαν του ἐκάλεσεν αὐτὸν καὶ ὑπέβαλεν οὗτος λίβελλον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐδήλου, ὅτι εἰς οὐδεμίαν σχέσιν εὕρηται πρὸς τεκτονικήν τινα Λέσχην, καὶ ἀπέπτυε τὰς πλάνας τῶν Τεκτόνων, ἐὰν ὑπάρχωσι τοιαῦται. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ λιβέλλου ἐκείνου, ἡ Σύνοδος δὲν ἠδύνατο ἢ νὰ προβῇ εἰς τὴν χειροτονίαν του, καὶ ἔκτοτε τὸ ζήτημα ἔπρεπε νὰ θεωρηθῇ λελυμένον. Κατὰ τὸ ἰσχῦον δηλαδὴ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ἡμῶν δίκαιον, ὄχι μόνον προκειμένου περὶ πλανῶν, αἱ ὁποῖαι ἴσως– ἴσως δὲν ἔχουσι βάσιν τινὰ, ὅπως αἱ πλάναι αἱ ἀποδιδόμεναι εἰς τοὺς Τέκτονας, ἀλλὰ προκειμένου καὶ περὶ σχίσματος καὶ περὶ αἱρέσεως, εὐθὺς ὥς τις, ἢ λαϊκὸς ἢ κληρικὸς, ἐπιδώσῃ λίβελλον, διὰ τοῦ ὁποίου ἀποπτύει τὰς πλάνας, αὐτὸς γίνεται δεκτὸς εἰς τοὺς κόλπους τῆς Ἐκκλησίας καὶ ὡς λαϊκὸς καὶ ὡς κληρικὸς καὶ ὡς ἐπίσκοπος καὶ ὡς Πατριάρχης. Ἀνέκαθεν λοιπὸν εἶναι λελυμένον τὸ ζήτημα τοῦ ἀρχιεπισκόπου Χαλκίδος, ἀπορῶ δὲ, πῶς ἀνεκινήθη αὐτὸ τελευταῖον. Ζητήσας ἐξωδίκους πληροφορίας, ἔμαθον ὅτι ἡ Ἱερὰ Σύνοδος, λαβοῦσα γνῶσιν τῶν τοιούτων καταγγελιῶν, ἐξέδωκεν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία συνᾴδει πρὸς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον, ὅτι δηλαδὴ λυθὲν ἤδη ζήτημα διὰ τοῦ λιβέλλου, τὸν ὁποῖον ἅπαξ ἐπέδωκεν ὁ ἀρχιεπίσκοπος Χαλκίδος πρὶν ἢ χειροτονηθῇ, δὲν δύναται πλέον ν’ ἀπασχολήσῃ αὐτὸ τὴν Σύνοδον, κακῶς δὲ ὑπό τινων ἀνακινεῖται νῦν αὐτὸ, ὅπως γεννῶνται σκάνδαλα ἐκκλησιαστικὰ, καθ’ ὃν χρόνον ἔχομεν πάντα λόγον πάντες, ὅπως ἀποφύγωμεν τοιαῦτα σκάνδαλα.

§7Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε σημεῖα ὡρισμένα τῶν Τεκτόνων, ὡς αἱρετικῶν, ἐὰν τὰ σημεῖα ταῦτα περιέχουν σχετικόν τι πρὸς παράβασιν διατάξεως τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, καὶ ἂν αἱ διατάξεις αὗται ἀντίκεινται εἰς τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον διατάσσει ἀνεξιθρησκείαν;

§8ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Ὁμίλησα ἁπλῶς περὶ πλανῶν, αἱ ὁποῖαι ἀποδίδονται ὑπό τινων εἰς τὰς Τεκτονικὰς Λέσχας, χωρὶς νὰ ἐξενέγκω ἐγὼ ἰδίαν γνώμην περὶ αὐτῶν. Ἐν ἄλλαις λέξεσιν ἰσχυρίσθην τὸ ἑξῆς, ὅτι, καὶ ἂν ἐπρόκειτο ὄχι μόνον περὶ ἑταιρείας ἀπορρήτου, ἀλλὰ καὶ περὶ αἱρέσεως ἀποκεκηρυγμένης ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἀφωρισμένης, εὐθὺς ὥς τις ὑποβάλῃ λίβελλον καὶ ἀποπτύσῃ τὰς πλάνας, γίνεται δεκτὸς εἰς τοὺς κόλπους τῆς Ἐκκλησίας, καὶ οὐδεὶς χριστιανὸς δύναται νὰ ἔχῃ ἀμφιβολίαν τινὰ περὶ τούτου.

§9Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀπορῶ πῶς τὸ ζήτημα τοῦτο ἐμφανίζεται ἐν τῇ αἰθούσῃ τοῦ Βουλευτηρίου, ἐμφανίζεται δὲ ἐν τῇ αἰθούσῃ τοῦ Βουλευτηρίου, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἁπανταχοῦ τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, καὶ τοῦ παλαιοῦ καὶ τοῦ νέου, εἶναι σήμερον καθωρισμένα τὰ δόγματα οἱασδήποτε Στοᾶς, ἀνηκούσης εἰς τὸν Τεκτονισμόν. Εἶναι γνωστόν, ὡς ἐξωδίκως γνωρίζομεν, ὅτι οὐ μόνον πολῖται, τὰ πρῶτα φέροντες, παντὸς Κράτους, ἀλλὰ καὶ σκηπτοῦχοι ἀκόμη Βασιλεῖς καὶ ἡγήτορες λαῶν, ἀποτελοῦσι μέρος τῶν ἁπανταχοῦ τοῦ κόσμου Τεκτονικῶν Στοῶν. Ὑπῆρξεν ἐποχή, καθ’ ἣν ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο ὑπῆρχον πλάναι. Ἐν τῇ ἐποχῇ τοῦ σκότους, ἐν τῇ ἐποχῇ τῆς μὴ ἐλευθέρας συνειδήσεως πραγματικῶς ἐπιστεύετο, ὅτι τὸ εἶναί τινα μέλος οἱασδήποτε Τεκτονικῆς Στοᾶς ἰσοδυνάμει πρὸς τὸ εἶναι ἀρνησίθρησκον, πρὸς τὸ εἶναι αἱρετικὸν καὶ ἄθεον καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἀλλὰ σήμερον, ὅτε καθωρίσθησαν τὰ ζητήματα ταῦτα, σήμερον, ὅτε ἀπανταχοῦ τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου ὑπάρχουσιν ἄνδρες ἐπιφανέστατοι, ἀνήκοντες εἰς τὸν Τεκτονισμόν, νομίζω, ὅτι ἤθελεν εἶναι παράλειψις, ἂν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δὲν ἐτίθετο τὸ ζήτημα ἐν τῇ καθαρᾷ αὑτοῦ θέσει. Ὑποθέτω ὅτι, προκειμένου περὶ τοῦ Τεκτονισμοῦ, οὐδεμία συζήτησις δύναται νὰ γένηται ἐν σχέσει πρὸς τὰ δόγματα τὰ θρησκευτικὰ ἑκάστου, διότι νομίζω, ὅτι δύναταί τις νὰ ἀνήκῃ εἰς τὸν Τεκτονισμόν, οἱονδήποτε θρήσκευμα καὶ ἂν ἔχῃ. Διότι, ὡς ἀκούω καὶ γνωρίζω, βάσις τοῦ Τεκτονισμοῦ δὲν εἶναι αἱ τοιαῦται ἢ τοιαῦται θρησκευτικαὶ πεποιθήσεις· ὁ Τεκτονισμὸς δὲν εἶναι δόγμα θρησκευτικόν, οὐδὲ αἵρεσις τοιαύτη. Ὁ Τεκτονισμὸς εἶναι ἕνωσις, ἀδελφότης καὶ συνεννόησις τῶν ἁπανταχοῦ τῆς γῆς ἀνθρώπων, ἀδιακρίτως φυλῆς καὶ θρησκεύματος, πρὸς ἐμπέδωσιν τῆς ἐλευθερίας, τῆς ἰσότητος, τῆς ἀδελφότητος, τῆς προόδου. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι, ὅταν πανταχοῦ τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, οὐ μόνον τοῦ ἀρχαίου, ἀλλὰ καὶ τοῦ νέου, ἄνδρες περιφανέστατοι εἴτε ἐν τοῖς γράμμασιν, εἴτε ἐν ταῖς τέχναις ἢ ἐν τῷ ἐμπορίῳ, εἴτε ἐν οἱᾳδήποτε κοινωνικῇ ἐργασίᾳ, δεδηλωμένως ἀποτελῶσι μέρος τῶν Τεκτονικῶν Στοῶν, εἶναι ἄδικον σήμερον ἐν τῇ πρωτευούσῃ τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς νὰ ἐκφέρωνται ἰδέαι, αἵτινες δύνανται ἐν τῷ πεπολιτισμένῳ κόσμῳ νὰ χαρακτηρίσωσιν ἡμᾶς ὡς μὴ παρακολουθοῦντας ἀκριβῶς τὰ ἀλλαχοῦ γινόμενα. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἄτοπον ἴσως ἤθελεν εἶναι τὸ ἰσχυρίζεσθαι, ὅτι καὶ ἐπίσκοποι καὶ ἀρχιεπίσκοποι ἀκόμη δὲν δύνανται νὰ ὦσι μέλη τοῦ Τεκτονισμοῦ. Ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ ποιήσωμαι τὰς παρατηρήσεις ταύτας, ὅπως μὴ πιστευθῇ, ὅτι προκειμένης τοιαύτης συζητήσεως ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ ἐσιώπησε, καὶ ἐδέχθη ἰδέας, αἵτινες σήμερον θεωροῦνται πλέον πεπαλαιωμέναι, καὶ οὐδαμοῦ τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου ἰσχύουσι.

§10ΣΠ. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Πρωθυπουργὸν, ὅπως μεριμνήσῃ περὶ τῶν δυστυχῶν κατοίκων τῶν χωρίων Ντελῆ–Βελῆ, Νταοῦτι, Κουμάδων καὶ Γκέρμπεσι τῆς ἐπαρχίας Καρδίτσης, τῶν ὁποίων οἱ δημητριακοὶ καρποὶ ἐπέπρωτο νὰ ἐμπρησθῶσι πρὸ 25 ἡμερῶν, ὡς γνωστὸν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Οἱ δυστυχεῖς αὐτοὶ ἐζημιώθησαν ἐκ τούτου περὶ τὰς 30 χιλιάδας κοιλὰ σίτου, ἤτοι περὶ τὰς 300 χιλιάδας δραχμάς, ἐκάησαν δὲ καὶ 4 ἄνθρωποι. Ἐκ τῆς ἐσοδείας ταύτης, Κύριοι, ἀνέμενον οἱ δυστυχεῖς νὰ συντηρήσωσι τὰς οἰκογενείας των μέχρι τοῦ προσεχοῦς ἔτους, ἀλλ’ ἤδη εὑρίσκονται ἐν πλήρει ἀπογνώσει. Ἀναγνωρίζω, Κύριοι, τὰς οἰκονομικὰς δυσχερείας τοῦ Κράτους, ἀλλ’ εἰς τοιαύτας περιστάσεις ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ ἔλθῃ ἀρωγός, νὰ δώσῃ βοήθειάν τινα, ἀνάλογον, πρὸς τοὺς ἀτυχήσαντας ἐκείνους, χάριν φιλανθρωπίας, χάριν παρηγορίας. Ἔλαβον τηλεγράφημα πρὸ ἡμερῶν, ὅμοιον τοῦ ὁποίου ἔλαβε καὶ ὁ Πρωθυπουργός, ὡς καὶ οἱ ἀξιότιμοι ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου συνάδελφοι, διὰ τοῦ ὁποίου οἱ παθόντες ἱκετεύουσι θερμῶς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ληφθῇ πρόνοια περὶ αὐτῶν (ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα). Παρακαλῶ νὰ διαβιβασθῇ τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν πρὸς ἐνέργειαν τῶν δεόντων.

§11Τ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔλαβον τοιοῦτον τηλεγράφημα, ἐν τούτοις συνενῶ τὰς παρακλήσεις μου πρὸς τὰς τοῦ κ. συναδέλφου.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τοπάλης ἔχει τὸν λόγον.

§13Κ. ΤΟΠΑΛΗΣ. Διενεμήθη σήμερον εἰς τοὺς κ. Βουλευτὰς πρότασις νόμου περὶ ἀπαλλαγῆς ἐκ τῶν ἀμέσων φόρων τῶν νομῶν Λαρίσης καὶ Τρικκάλων καὶ διὰ τὸ ἔτος 1899, ἕνεκα τῶν ἐκ τοῦ πολέμου ζημιῶν τῶν κατοίκων ἐκείνων, ὧν τὰ χωρία καὶ αἱ πόλεις κεῖνται ἐπὶ τῆς γραμμῆς τῶν κατὰ τὸν τελευταῖον ἑλληνοτουρκικὸν πόλεμον γενομένων ἐχθροπραξιῶν, δηώσεων ἢ λεηλασιῶν. Ἡ πρότασις αὕτη, συνταχθεῖσα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Λαρίσης κ. Καραστεργίου καὶ ἐμοῦ, υἱοθετήθη καὶ ὑπό τινων ἄλλων Βουλευτῶν ἐκ Θεσσαλίας, τῶν ἀξιοτίμων κ. κ. Φωτιάδου, Γ. Κυριαζῆ, Κασσαβέτη, Καρτάλη, Γρηγοριάδου, Γιαννακίτσα καὶ Ρακοπούλου, ὑποθέτω δὲ, ὅτι θὰ ὑπεγράφετο καὶ ὑπὸ τῶν λοιπῶν Θεσσαλῶν Βουλευτῶν, ἂν οὗτοι εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἴδωσι τὴν πρότασιν ταύτην, ἥτις ὑπεβλήθη εἰς τὸ Προεδρεῖον. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ὀλίγον ἀργὰ ὑποβάλλεται ἡ πρότασις αὕτη, διότι ὀλίγαι ἡμέραι ὑπολείπονται ἴσως, καθ’ ἃς θὰ συνεδριάσῃ εἰσέτι ἡ Βουλή, ὑπελαμβάνομεν ὅμως, — ἐγὼ τοὐλάχιστον, — ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἤθελε λάβει ἐγκαίρως μέτρον τι, ὅπως ἀπαλλάξῃ τοὺς ἀτυχεῖς κατοίκους τῶν εἰρημένων μερῶν ἀπὸ τῆς ὀδυνηρᾶς ἐπισκέψεως τοῦ δημοσίου εἰσπράκτορος. Κατὰ τὴν λήξασαν Σύνοδον τῆς παρελθούσης Περιόδου ἐψηφίσθη ὁ νόμος ͵ΒΦΛΖʹ, ὁ ὁποῖος ἐσκόπει τὴν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τῶν ἀμέσων φόρων τῶν κατοίκων τῶν νομῶν Λαρίσης καὶ Τρικκάλων διὰ τὸ 1897 καὶ 1898. Καὶ ἐποιησάμεθα μὲν τότε τὰς παραστάσεις ἡμῶν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ οὐδεμίαν πραγματικὴν ἀνακούφισιν παρεῖχον τότε εἰς τοὺς Θεσσαλοὺς, διότι οἱ φόροι ἐκεῖνοι τοῦ 1897 καὶ προκαταβολικῶς καὶ οἱ τοῦ 1898 ἐπληρώθησαν εἰς τὸν τότε ἐν Θεσσαλίᾳ εὑρισκόμενον ἐχθρόν. Ἀλλ’ ἀντέταξαν τότε πλεῖστοι τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ συνεδριάζῃ βεβαίως κατὰ τὸ 1898, πάντως δὲ Κυβέρνησις Ἑλληνικὴ θὰ διέπῃ τὰς τύχας τοῦ Κράτους καὶ τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ, ἑπομένως, ἂν παρίστατο ἡ ἀνάγκη τῆς ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τοῦ φόρου τῶν κατοίκων τῶν δύο νομῶν καὶ διὰ τὸ ἔτος 1899, ἡ Κυβέρνησις θὰ ἤρχετο εἰς ἀρωγὴν καὶ θεραπείαν τῆς ἀνάγκης ταύτης διὰ νομοθετικοῦ μέτρου. Ἀτυχῶς τοῦτο δὲν ἐγένετο, καὶ εὑρισκόμεθα ἡμεῖς σήμερον εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποβάλωμεν τὴν πρότασιν ταύτην, καὶ νὰ παρακαλέσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὴν υἱοθετήσῃ, τὴν δὲ Βουλὴν ν’ ἀποδεχθῇ αὐτὴν μετ’ ἰδιαιτέρας εὐμενείας, ψηφίζουσα ὡς τάχιστα ταύτην. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ἑτέρου μέτρου, ἀφορῶντος κυρίως τὴν ἐμὴν ἐπαρχίαν, συναφοῦς δὲ πρὸς τὴν προκειμένην πρότασιν, ἤθελον ἐπιστήσει τὴν προσοχὴν ἰδίως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, μέτρου τὸ ὁποῖον δὲν χρήζει μὲν νομοθετικῆς διαρρυθμίσεως, πάντως ὅμως χρῄζει τῆς προσοχῆς τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΦΛΖʹ ἀπηλλάγησαν αἱ ἐλαιοφόροι ἐπαρχίαι τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ ἐλαίου, ἑπομένως καὶ ὁ καρπὸς τῆς ἐλαίας καὶ τὸ ἔλαιον τῆς παραγωγῆς τοῦ 1898. Ἀλλ’ ἡ παραγωγὴ τοῦ 1898 τῶν ἐλαιῶν ἰδίως, ἐν τῇ ἐμῇ ἐπαρχίᾳ τοὐλάχιστον, δὲν ἐξηντλήθη, διότι ἕνεκα τῶν χαμηλῶν τιμῶν καὶ τῆς κακῆς αὐτῆς ποιότητος δὲν εὗρε συμφερούσας τιμάς, καὶ ἔμεινεν ἀδιάθετος ἐντὸς τῶν ἀποθηκῶν. Ὑπάρχει λοιπὸν φόβος, μήπως τὸ προϊὸν τοῦ ἔτους 1898 συγχισθῇ μὲ τὸ προϊὸν τοῦ 1899 καὶ συνεπῶς παρανόμως φορολογηθῇ. Ἐπειδὴ δὲ ὁ νόμος ͵ΒΦΛΖʹ ἀπήλλαξε τὸ προϊὸν τοῦτο τῆς φορολογίας, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ προληφθῇ πᾶσα τοιαύτη παρανομία, ἥτις ἤθελεν ἐκθέσει καὶ τοὺς ἰδιώτας καὶ τὸ Δημόσιον εἰς ζημίας καὶ εἰς δίκας, διὰ τὰς ὁποίας ἤθελε δώσει δικαίωμα ὁ νόμος ͵ΒΦΛΖʹ, ὁ ἀπαλλάξας τὴν παραγωγὴν τοῦ 1898 πάσης φορολογίας. Καὶ ἐπειδὴ ὁμιλῶ περὶ τοῦ φόρου τοῦ ἐλαίου, νομίζω ὅτι θὰ παρέλειπον καθῆκον ἐπιβεβλημένον ἐμοί, ἐὰν δὲν διηρμήνευον τὰς ἀξιώσεις καὶ τὰς εὐχὰς τῶν συμπολιτῶν μου, ὅπως μειωθῇ ἡ ἐλαιοδεκάτη, διότι ὅλοι παραδεχόμεθα, ὅτι ὁ φόρος οὗτος εἶναι σήμερον ἐξ ὅλων τῶν καταβαλλομένων ὁ βαρύτερος. Καὶ ἐγένοντο μὲν ἀληθῶς καὶ ἄλλοτε παραστάσεις ὑπὸ Βουλευτῶν ἐξ ἐλαιοφόρων ἐπαρχιῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τῆς παρελθούσης Περιόδου, τὴν ὑπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Γόρτυνος Βουλευτήν, ὅπως μειωθῇ ἡ ἐλαιοδεκάτη, ἀλλὰ τότε διετελοῦμεν εἰσέτι ὑπὸ τὴν ἐκκρεμότητα τοῦ συμβιβασμοῦ, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἐκείνη εἶχεν ἀποφασίσει, ὅπως οὐδεμίαν μεταβολὴν ἐπιφέρῃ ἐπὶ τοῦ φορολογικοῦ ἡμῶν συστήματος πρὶν ἢ καταρτισθῇ ὁ συμβιβασμός. Καὶ ἀνεβλήθη τότε καὶ ἡ μείωσις τῆς ἐλαιοδεκάτης, ὅπως καὶ ἡ διαρρύθμισις τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου, δι’ ἄλλους εὐθετωτέρους καιρούς. Ἀτυχῶς τὰ πολεμικὰ γεγονότα δὲν ἐπέτρεψαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ἐπαγγελίαν της ὡς πρὸς τὴν μείωσιν τῆς ἐλαιοδεκάτης, ὅπως δὲν ἐπέτρεψαν τοῦτο ἄλλαι περιστάσεις καὶ ἄλλοι λόγοι καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτοῦ. Νῦν ὅμως οὐδὲν ἐμπόδιον ὑπάρχει, καὶ θὰ παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν περὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου βεβαίως ὅλη ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος, διαβλέπουσα τὸ ἐπαχθὲς τῆς ἐν λόγῳ φορολογίας, ἰδίως δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, φρονῶ, οὐδεμίαν θὰ διατυπώσῃ ἀντίρρησιν, ἀφοῦ μάλιστα ἔχει τὴν τιμὴν καὶ οὗτος ν’ ἀντιπροσωπεύῃ ἐλαιοφόρον ἐπαρχίαν. Εὐκταῖον θὰ ἦτο, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἔπραττεν ἤδη τοῦτο. Σήμερον ὅμως δὲν πρόκειται περὶ τούτου, καὶ καταλήγων ἐπαναλαμβάνω νὰ συστήσω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς πρὸς τὸν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου καρπὸν τῆς ἐλαίας τῆς παραγωγῆς τοῦ 1898, ὅπως λάβῃ ἅπαντα τὰ μέτρα, ἵνα ἐξασφαλισθῇ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου ͵ΒΦΛΖʹ, νὰ παρακαλέσω δὲ καὶ αὖθις τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως υἱοθετήσῃ τὴν πρότασιν ἡμῶν περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τῶν ἀμέσων φόρων τῶν παθόντων ἐκ τοῦ πολέμου κατοίκων τῶν νομῶν Λαρίσης καὶ Τρικκάλων καὶ διὰ τὸ ἔτος 1899. Δὲν γνωρίζω ὁποίας πληροφορίας ἔχει ἡ Κυβέρνησις περὶ τῆς καταστάσεως τῶν κατοίκων τῶν καταστραφέντων τῆς Θεσσαλίας μερῶν, οὐδὲ δύναμαι νὰ δώσω ἀκριβεῖς τοιαύτας περὶ τῆς ἐπιλοίπου Θεσσαλίας, διότι τελευταῖον δὲν ἐπεσκέφθην ταύτην. Περὶ τῆς ἐμῆς ὅμως ἐπαρχίας δύναμαι νὰ δώσω ἀκριβεστάτας πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι, ἂν ἐξετασθῶσιν, ὄχι μόνον θὰ συνηγορήσωσιν ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τῆς προτάσεως νόμου ταύτης ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῆς λήψεως καὶ ἄλλων μέτρων, περὶ τῶν ὁποίων πολλάκις καὶ ὁ ἐκ Βόλου ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Παπαιωάννου ἐπὶ ματαίῳ ἔκαμε λόγον ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Δὲν ἐπιμένω ὅτι ἡ ἐπαρχία Βόλου ὑπέστη τοιαύτας καταστροφὰς, δικαιολογούσας τὴν ἀπαλλαγὴν αὐτῆς ἀπὸ τῶν ἀμέσων φόρων, ἀλλ’ ὁ δῆμος Φερῶν, ἰδίᾳ ἡ κωμόπολις Βελεστῖνον καὶ τὰ χωρία Ἅγιος Γεώργιος καὶ Νταμπεγλὶ χρήζουσι τῆς νομοθετικῆς ταύτης προστασίας, διότι, ἂν ἐπισκεφθῆτε τὸν δῆμον Φερῶν, θὰ φρίξητε ἐκ τῆς καταστάσεως, ἥτις παραμένει ἡ αὐτὴ, ὁποία καὶ κατὰ τὴν ἀναχώρησιν τῶν Τούρκων. Ἐὰν ἐπισκεφθῆτε τὴν κωμόπολιν Βελεστῖνον καθὼς καὶ τὰ εἰρημένα χωρία, θὰ εὕρητε τὰς ἀποθήκας τῶν χωρικῶν κενὰς, τοὺς σταύλους αὐτῶν κενοὺς ζώων, τὰς δὲ οἰκοδομὰς, ὅσαι δὲν ἀνεσκάφησαν ἐκ θεμελίων ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ, ὅλας ἑτοιμορρόπους. Καὶ θὰ ἴδητε τὴν ἀπελπισίαν ἐζωγραφισμένην ἐπὶ τοῦ προσώπου τῶν κατοίκων ἐκείνων, διότι ὁ Θεὸς δὲν ηὐλόγησε τοὺς κόπους των, νῦν δὲ μετὰ τὸν θερισμὸν βλέπουσι μετ’ ἀπογνώσεως, ὅτι οὔτε κἂν τὸν ἐπιούσιον ἄρτον θὰ προσπορισθῶσι διὰ τὸ ἐρχόμενον ἔτος. Καὶ τοὺς τοιούτους πολίτας ζητεῖ, Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις νὰ φορολογήσῃ! Βεβαιῶ ὅμως αὐτὴν, ὅτι ἐπὶ ματαίῳ θὰ ζητήσῃ νὰ παχύνῃ τὸν προϋπολογισμόν της ἐκ τοιούτων ἀπανθρώπων εἰσπράξεων. Ἄν ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἔχει τὴν σκληρότητα νὰ στείλῃ πρὸς αὐτοὺς τοὺς εἰσπράκτοράς της, ἵνα ζητήσῃ τὸ δηνάριον τοῦ Δημοσίου, ἔστω βεβαία, ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο οὐδόλως θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν αὔξησιν τῶν προσόδων τοῦ Κράτους, ἀλλὰ μᾶλλον θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν αὔξησιν τῶν πολιτικῶν φυλακῶν, διότι αἱ ὑπάρχουσαι βεβαίως δὲν θὰ ἐπαρκέσωσι νὰ περιλάβωσιν ἐκείνους ἐκ τῶν φορολογουμένων, οἵτινες δὲν θὰ δυνηθῶσι νὰ πληρώσωσι τοὺς κεκανονισμένους φόρους. Διὰ ταῦτα παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅπως ἡ προκειμένη πρότασις νόμου οὐ μόνον ἐγγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἀλλὰ καὶ προτιμηθῇ ἐν αὐτῇ καὶ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἵνα γένηται νόμος τοῦ Κράτους.

§14Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπὸ περιορισμούς τινας θὰ συστήσω καὶ ἐγὼ τὴν πρότασιν νόμου τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ὑπὸ περιορισμὸν δὲ τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ ὠφεληθῶσιν ἐκ τῆς συμβάσεως ταύτης πολλοὶ πλούσιοι καὶ οὐδαμῶς ζημιωθέντες· τοῦτο δὲ, ἤτοι ποῖοι εἶναι οἱ ζημιωθέντες καὶ δεόμενοι ἀνακουφίσεως, εἶναι δύσκολον νὰ διακριθῇ, ὅπως διετυπώθη ἡ πρότασις ἐκείνη, ἐγὼ δὲ δὲν θὰ συνεβούλευον τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ ζημιώσῃ τὸ Κράτος ὑπὲρ μὴ παθόντων καὶ μὴ πασχόντων. Ἤθελον λοιπὸν προτείνει νὰ συσταθῇ ἐπιτροπὴ ἐξ ἀνωτέρων ὑπαλλήλων, ἥτις νὰ καταρτίσῃ κατάλογον τῶν ὑποστάντων ζημίας χωρίων καὶ τῶν παθόντων προσώπων, τῶν προσώπων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα πράγματι ὑπέστησαν οὐσιώδεις ζημίας καὶ εὑρίσκονται εἰς τοιαύτην ἔνδειαν, ὥστε νὰ μὴ δύνανται νὰ πληρώσουν τοὺς φόρους, καὶ οὗτοι ν’ ἀπαλλαγῶσιν. Ὑπὸ τοιοῦτον τύπον ἐννοῶ τὴν πρότασιν, καὶ πρέπει νὰ ὑποστηρίξωμεν αὐτὴν πάντες, διότι πράγματι θὰ ἦναι σπουδαία ἡ ἀνακούφισις τῶν δυστυχῶν ἐκείνων κατοίκων, ἐὰν ἀπαλλαγῶσι τῶν φόρων, τοὺς ὁποίους καὶ δὲν ἔχουν νὰ πληρώσουν. Νομίζω δὲ, ὅτι καὶ κατ’ ἄλλον τρόπον δυνάμεθα νὰ ἔλθωμεν εἰς βοήθειαν τοῦ δήμου Φερῶν καὶ τῶν χωρίων Καζακλὰρ καὶ Δελερίων τοῦ δήμου Τυρνάβου. Ὑπάρχουν 100,000 δραχμαὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὑπὲρ τῶν Θεσσαλῶν· αὐταὶ αἱ 100,000 δραχμαὶ δύνανται νὰ διατεθῶσιν ὑπὲρ τῶν πασχόντων, τῶν πεινώντων, ὑπὲρ τῶν στερουμένων φαρμάκων κατοίκων τῶν χωρίων Βελεστίνου καὶ Δελερίων, διότι εἰς τὸ Βελεστῖνον ἀποθνήσκουσι κατὰ δεκάδας οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου τούτου πρέπει νὰ ἐπισπάσωσιν ἰδιαιτέρων τὴν προσοχὴν ἡμῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐκεῖ, εἰς τὸ Βελεστῖνον, ὁ στρατὸς ἡμῶν, καλῶς διοικηθεὶς, καλῶς ἐπολέμησε, καὶ ἐκεῖ ἐξέσπασεν ἡ μανία τῶν εἰσβαλόντων Τούρκων καὶ ἐπήνεγκε τὰς μεγαλειτέρας καταστροφάς.

§15ΤΟΠΑΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἠρνήθην, οὔτε θέλω νὰ ὑποτιμήσω τὰς ἀνάγκας τὰς διὰ τὴν ἄλλην Θεσσαλίαν. Διαβεβαιῶ ὅμως τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἐν τῇ κωμοπόλει τῶν Φερῶν καὶ τῷ Βελεστίνῳ οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ μὴ ζημιωθεὶς ἐκ τοῦ πολέμου καὶ ὁ μὴ δεόμενος περιθάλψεως, ὁποία θὰ ᾖναι ἡ παροχὴ ἡ διὰ τῆς προτάσεως ἡμῶν διδομένη. Ἄν ὁ κ. Βουλευτὴς Τυρνάβου ἔχῃ ἰδιαιτέραν τινὰ γνώμην, δύναται νὰ περιμένῃ τὴν συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ τότε νὰ ἀναπτύξῃ τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ἤθελεν ὑποβάλει, διότι ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι διὰ Β. Διατάγματος ὁρισθήσονται αἱ πόλεις καὶ τὰ χωρία, περὶ ὧν ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 1. Ἑπομένως θὰ ληφθῶσι καὶ ἄλλαι ἀσφάλειαι, ὅπως μὴ ἡ Κυβέρνησις ζημιώσῃ τὸ Δημόσιον, βοηθοῦσα τοὺς μὴ δεομένους βοηθείας. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς 100,000 δραχμὰς, περὶ τῶν ὁποίων ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τυρνάβου προτείνει νὰ διανεμηθῶσι, τὸν διαβεβαιῶ ὅτι δὲν ὑπάρχουν αἱ 100,000· διετέθησαν ὑπὸ τῆς κεντρικῆς ἐπιτροπῆς τῶν Θεσσαλῶν ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας, καὶ δὴ, νομίζω, ὑπὲρ τῆς ἐπαρχίας Φαρσάλων.

§16Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον τὴν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Καρυστίας κ. Δούνη ζητηθεῖσαν δικογραφίαν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ λοχαγοῦ Ζαγοριανάκου.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα ἐπιτροπῆς τοῦ λαοῦ Ἄργους, παρακαλούσης τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὑδάτων Στυμφαλίας, διότι παραβλάπτονται τὰ συμφέροντα τῶν κατοίκων Ἄργους.

§18ΜΙΧ. ΚΩΤΣΑΚΟΣ. Τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ ἔλαβον καὶ ἐγώ. Νομίζω δ’ ὅτι ὅμοιον τηλεγράφημα ἐστάλη καὶ πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν Ναυπλίας. Διὰ τοῦ τηλεγραφήματος τούτου, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, γίνεται παράκλησις καὶ εὐχὴ ἐκφράζεται, ὅπως κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν τὰ δικαιώματα τῆς πόλεως Ἄργους ἐπὶ τῶν ὑδάτων Στυμφαλίας καὶ γείνῃ ἐπιφύλαξις τις δι’ αὐτήν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ πρόνοιαν ἐπὶ τῆς εὐχῆς τῆς ἐκφραζομένης ὑπὸ τῶν συμπολιτῶν μου, τουτέστιν ὅσον ἀφορᾷ τὰ δικαιώματα τῆς πόλεως Ἄργους ἐπὶ τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας.

§19ΜΙΧ. ΛΑΜΠΡΥΝΙΔΗΣ. Ἐπειδὴ τὸ τηλεγράφημα ἀπευθύνεται καὶ πρὸς ἐμὲ, παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν οἱ κάτοικοι τοῦ Ἄργους ἔχωσι δικαιώματα, νὰ τὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἀπευθύνεται εἰς ὑμᾶς.

§21ΛΑΜΠΡΥΝΙΔΗΣ. Ἀπευθύνεται. Εἶναι χωριστόν.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιτροπὴ πολιτῶν Ἀθηναίων δι’ ἀναφορᾶς της παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν νὰ ὑπερψηφίσῃ τοῦ νομοσχεδίου τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας.

§23Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὰ ὀνόματα, παρακαλῶ, εἰ δυνατόν, νὰ ἀκούσωμεν.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι δυσανάγνωστα.

§25ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Εἶναι πολλὰ ὀνόματα, κύριε Πρόεδρε;

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι περὶ τὰ δέκα.

§27ΛΕΒΙΔΗΣ. Οἱ περισσότεροι εἶναι ὑπάλληλοι τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἐργοληψιῶν.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι. Εἶναι τοῦ λαοῦ. Μοὶ τὴν ἐπέδωκαν ταύτην τὴν στιγμήν.

§29Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ ἀνεκοινώθη πρὸ μικροῦ, ἐρχομένῳ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι περὶ ὥραν πέμπτην μετὰ μεσημβρίαν ἐν τῇ πλατείᾳ τῆς Ὁμονοίας ἠθέλησαν πολλοὶ πολῖται ἐν συλλαλητηρίῳ νὰ ἐκφράσωσι τὴν γνώμην αὑτῶν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς συμβάσεως τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς. Πρῶτος ἔλαβε τὸν λόγον ὁ κ. Πατρίκιος. (Δὲν συνδέομαι μετ’ αὐτοῦ οὐδὲ δι’ ἁπλῆς γνωριμίας, ἀλλὰ λέγουν ὅτι εἶναι ἐντιμότατος καὶ χρηστότατος πολίτης, τυγχάνει δὲ καὶ δημοτικὸς σύμβουλος). Μόλις ὅμως ἔλαβεν οὗτος τὸν λόγον, σπεῖρα ὁπλοφόρων ἐπετέθη κατ’ αὐτοῦ, τοῦθ’ ὅπερ ἔδωκε τὸ σύνθημα εἰς γενικὴν ἐπίθεσιν κατὰ πάντων, ὅσοι ἤκουον αὐτοῦ ἀγορεύοντος, καὶ τοὺς ἐκακοποίησαν, καὶ τοὺς διεσκόρπισαν!

§30ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Δὲν εἶναι ἀληθῆ, κύριε Βουλευτὰ (Θόρυβος).

§31ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ διακόπτετε... Τὸ δὲ περίεργον εἶναι, ὅτι ἀντὶ τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα νὰ συλλάβωσιν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προσηνέχθησαν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, συνέλαβον ἐξ ἐναντίας τοὺς κακοποιηθέντας καὶ τραυματισθέντας καὶ τοὺς ὡδήγησαν εἰς τὸ κρατητήριον! Δὲν ἀρκεῖ ὅμως τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἔξωθεν τῆς Βουλῆς πλεῖστοι φωνασκοὶ ἵστανται εἰς τὸν δρόμον καὶ ἐκρήγνυνται εἰς διαδηλώσεις, ὁσάκις βλέπωσι Βουλευτήν τινα εἰσερχόμενον. Ἐὰν νομίζῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ὑπὸ τὸ κράτος τοιαύτης καταστάσεως πραγμάτων θ’ ἀναγκασθῇ ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν, πλανᾶται πολύ. Τουλάχιστον ἐγὼ δὲν τὰ ἐννοῶ αὐτά. Εἶχε καθῆκον ἡ ἐξουσία νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν τάξιν. Δὲν ἀκούετε τί γίνεται; Ὑπὸ τὸ κράτος τοιαύτης καταστάσεως ἀπαιτεῖτε νὰ ψηφίσωμεν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἄλλοι μὲν ἀπαιτοῦσι νὰ ψηφισθῇ καὶ ἄλλοι ὄχι; Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τί θέλουν ἐκεῖ οἱ διαδηλωταὶ ταύτην τὴν στιγμήν, ὅτε ἡμεῖς συνεδριάζομεν. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ εἰρηνικῆς τινος ἐκδηλώσεως τῶν φρονημάτων τῶν πολιτῶν, ἡ ἀστυνομία θὰ ἦτο εἰς κίνησιν, θὰ ἔθραυε κεφαλὰς καὶ θὰ ἔδερεν, ἴσως δὲ καὶ θὰ ἐτραυμάτιζεν ἐπικινδύνως πολλοὺς πολίτας. Σήμερον ὅμως οὐδεμία διάλυσις! Ἡ ἀστυνομία ἀκούει ἀδιαφόρως καὶ θεᾶται ἀπαθῶς τὰ γιγνόμενα! Φωνάζουσι «νερὸ!» ἀπ’ ἐδῶ, «κάτω!» ἀπ’ ἐκεῖ, «ζήτω!» ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος καὶ τὰ παρόμοια. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή, οὐδὲ ὑποθέτω ὅτι ἡ Βουλὴ μετεβλήθη εἰς Χρηματιστήριον.

§32Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Μοῦ κλέπτετε τὰς λέξεις, κύριε συνάδελφε! (γέλως).

§33Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὸ γινόμενον σήμερον ἔξωθεν τοῦ Βουλευτηρίου εἶναι δευτέρα ἔκδοσις, ἐπηυξημένη ὅμως καὶ βελτιωμένη, τῶν γενομένων κατὰ τὸ ἔτος 1890. Λέγω δὲ ὅτι εἶναι δευτέρα ἔκδοσις ἐπηυξημένη καὶ βελτιωμένη, διότι οἱ κατὰ τὸ ἔτος 1890 εἰσηγησάμενοι τὸ σχέδιον νόμου περὶ παραχωρήσεως τῆς Στυμφαλίας εἶχον καταφύγει εἰς συλλογὴν ὑπογραφῶν τῶν κατοίκων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, φανατικῶς κηρυχθέντες ὑπὲρ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι ἐπὶ κεφαλῆς ἐκείνων, οἵτινες εἶχον ζητήσει δι’ ἀναφορῶν νὰ ἐπηρεάσωσι τὸ φρόνημα τῶν Βουλευτῶν, ἦν ὁ ἀείμνηστος δήμαρχος Ἀθηναίων κ. Τιμολέων Φιλήμων. Αἱ ἀναφοραὶ ἐκεῖναι θριαμβευτικῶς εἰσήλασαν εἰς τὴν αἴθουσαν τοῦ Βουλευτηρίου. Ἐκ προχείρου ὅμως ἐξετάσεως τῶν ὑπὸ τὰς ἀναφορὰς ὑπογραφῶν εὑρέθη, ὅτι πολλαὶ μὲν ἦσαν ψευδεῖς ἢ πλασταί, ἄλλαι δὲ εἶχον περισυλλεχθῆ ἱκετευτικῶς διὰ τῶν ἀστυνομικῶν κλητήρων καὶ διὰ τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων. Οὐδὲν τούτων φυσικῷ τῷ λόγῳ ἠμπόδισεν ἐκείνους οἵτινες διεφώνησαν τότε πρὸς τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, νὰ ἐγείρωσι τὴν φωνὴν αὑτῶν, νὰ ἀποκρούσωσι τὸ νομοσχέδιον, ἴσως δὲ συναινοῦντος καὶ τοῦ ἀειμνήστου τότε ἀρχηγοῦ τῆς Κυβερνήσεως νὰ συντελέσωσιν εἰς τὸ νὰ ἀνακληθῇ νομοσχέδιον, ὅπερ βεβαίως δὲν ἠδύνατο νὰ γένηται νόμος τοῦ Κράτους. Ἀλλά, φαίνεται, σήμερον, — καὶ λυποῦμαι πολὺ διὰ τοῦτο, —ὅτι ὡς πρὸς τὸ θέμα αὐτὸ τὰ πράγματα ἐβελτιώθησαν, διότι ἀντὶ τῶν πολυαρίθμων ἀναφορῶν εἴδομεν μίαν μόνον, καὶ φέρουσαν μάλιστα μόλις δέκα ὑπογραφὰς, ὑπαλλήλων βεβαίως ἢ ἐγκαθέτων τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἐργοληψιῶν, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου τὸ Βουλευτήριον περικυκλοῦται ὑπὸ ὁμάδος τινὸς πολιτῶν ταραξιῶν, νομιζόντων, ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ τῶν ἀσέμνων αὐτῶν κραυγῶν νὰ ἐπηρεάσωσι τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς. Βεβαίως, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι ἡ ἀπόφασις τοῦ Σώματος, θέλει εἶναι σεβαστή. Καθῆκον ὅμως ἔχομεν νὰ ἐπιτρέψωμεν ἠρεμίαν καὶ ἐλευθερίαν εἰς τὴν συζήτησιν, τοῦτο δὲ πρὸ πάντων εἶναι τὸ συμφέρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἡμεῖς παντάπασι δὲν εἴμεθα συνηθισμένοι, οὔτε διατεθειμένοι νὰ ὑποστῶμεν μεταβολὴν φρονημάτων ἐκ τοιούτων ἀσέμνων κινημάτων. Ἀρκετὰ ἔτη παρακάθηνται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐκεῖνοι, οἵτινες ὕψωσαν τὴν φωνὴν αὐτῶν ἐναντίον τῆς συμβάσεως, γνωρίζουσι δὲ εὐτυχῶς πάντες, ὅτι δὲν εἶναι τόσον εὔκολον νὰ μεταβάλωμεν φρονήματα ἡμεῖς ἐπὶ οἱουδήποτε ζητήματος. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ θερμῶς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος, καὶ νὰ διατάξῃ τὰ ὄργανα τὰ ἐντεταλμένα τὴν τήρησιν τῆς δημοσίας τάξεως, ἵνα συντελέσωσιν, ὅπως μείνῃ ἥσυχον καὶ ἤρεμον τὸ Βουλευτήριον. Οὐδαμῶς εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς κραυγὰς τῶν πληρωμένων ἐκείνων, οἵτινες περικυκλοῦσι κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην τὸ Βουλευτήριον. Παρακαλῶ πρὸς τοῦτο τὴν Κυβέρνησιν, ὡς καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὅστις ἔχει τὴν ἐποπτείαν τῆς τάξεως οὐχὶ μόνον ἐν τῇ αἰθούσῃ, ἀλλὰ καὶ πέριξ αὐτῆς.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι δὲν ὑπάρχει κανεὶς ἐνταῦθα, ἐξ ἐκείνων τοὺς ὁποίους ἀνεφέρατε, οὔτε εἰς τὸ προαύλιον. Παρά ποτε σήμερον δὲν εἶναι κανείς.

§35Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ, Κύριοι, οὐδεμίαν σημασίαν δίδω εἰς τὰς ἀναφορὰς, ἔστω καὶ ἂν αὗται φέρωσιν οὐχὶ 15, ἀλλὰ 315, ἀλλὰ καὶ 1315 ὑπογραφὰς, ὄχι διότι δὲν πρέπει τις νὰ προσέχῃ εἰς τὰς ὑπὸ τῶν πολιτῶν ὑποβαλλομένας ἀναφορὰς, ἀλλὰ διότι ὑπογραφαὶ 15, 100 ἢ καὶ 300 πολιτῶν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος δὲν δύνανται νὰ ἐπηρεάσωσι τὴν Βουλὴν εἰς τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ. Χωρὶς λοιπὸν νὰ ἐξετάσω ποῖοι εἶναι οἱ ὑπογράψαντες, χωρὶς ν’ ἀσχοληθῶ ἂν ἦναι ὑπάλληλοι ἑταιρείας ἢ κτηματίαι, νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐπιμείνῃ τόσον ἐπὶ τῆς ὑποβληθείσης ἀναφορᾶς. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ταραχὰς, τὰς ἔξω, εἰς τοὺς δρόμους, γινομένας, ἔχω καθῆκον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, τί περὶ τούτου ἔπραξα. Ἐπληροφορήθην σήμερον τὴν πρωΐαν, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ συλλαλητήριον ἐν τῇ πλατείᾳ τῆς Ὁμονοίας κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον συζητεῖται. Παρήγγειλα εἰς τὴν ἀστυνομίαν ν’ ἀφήσῃ πλήρη ἐλευθερίαν εἰς τοὺς πολίτας, ἵνα συναχθῶσι καὶ ἐκφράσωσι γνώμην. Ἔδωκα ὅμως διαταγὴν εἰς αὐτὴν, ἵνα ἀφοῦ γείνῃ τὸ συλλαλητήριον παρακαλέσῃ τοὺς διαδηλωτὰς νὰ διαλυθῶσιν, ἐκλεχθῇ δὲ ἐπιτροπὴ, ὅπως ὑποβάλῃ τὴν ἀναφορὰν αὐτῶν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη νὰ ἔλθῃ εἰς τὸ Βουλευτήριον καὶ ὑποβάλῃ τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον, τὴν ὁποίαν οὗτος νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν. Ἐπληροφορήθην ἀργότερον, ὅτι συνῆλθόν τινες ἐν τῇ πλατείᾳ τῆς Ὁμονοίας, ὅτι ἄλλοι ἔχοντες ἐναντίαν ἰδέαν ἤρχισαν νὰ φωνάζωσι νερό! νερό! καὶ ὅτι ἔφθασαν εἰς τὴν ὁδὸν Σταδίου· ἐκάλεσα δὲ τὸν ἀστυνόμον καὶ διέταξα, ὅπως διαλύσῃ τοὺς φωνασκοῦντας, διότι νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον νὰ μένωσιν ἐν τῇ ὁδῷ Σταδίου φωνασκοῦντες καὶ ἀσχημονοῦντες. Αὐτὰ εἶχον ν’ ἀνακοινώσω. Προσθέτω δὲ ἓν καὶ μόνον, ὅτι ἐγὼ ἀπὸ τὰς διαδηλώσεις δὲν ταράσσομαι, οὔτε εἶμαι ἄνθρωπος τῶν διαδηλώσεων, οὔτε αἱ διαδηλώσεις θὰ μὲ ἐπηρεάσουν ν’ ἀλλάξω γνώμην. Θὰ σκεφθῶ, καὶ μετὰ ὥριμον σκέψιν θὰ σχηματίσω γνώμην. Δύνανται νὰ κάμνωσι διαδηλώσεις καὶ νὰ φωνάζωσιν ὅσον θέλουσιν· ἐγὼ θὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν γνώμην μου, εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι καὶ ὑμεῖς θὰ κάμητε τὸ αὐτό.

§36Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Νομίζω ὅτι οὐδεὶς τῶν ἐν τῇ Βουλῇ παρακαθημένων κυρίων Βουλευτῶν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν ἢ δισταγμόν, ὅτι εἴτε αἱ φωνασκίαι τῶν ἐγκαθέτων, εἴτε οἱαιδήποτε ἄλλαι ἐνέργειαι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτρέψουν αὐτὸν ἀπὸ τῆς ἐπιτελέσεως τοῦ καθήκοντός του. Ἐν τούτοις φρονῶ, ὅτι ἐπὶ τῆς περιστάσεως τούτης ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Πρωθυπουργὸς ὀφείλει νὰ λάβῃ πρόνοιαν. Ἐνίοτε ὁ ζῆλος τῶν δημοσίων ὀργάνων ὑπερβαίνει τὰ ὅρια. Ὁ ζῆλος τῶν ὀργάνων τῶν ἀστυνομικῶν κατὰ τὴν σήμερον ἡμέραν, κατὰ τὰ λαβόντα χώραν πρὸ ὀλίγου, ὑπερέβη τὸ μέτρον. Ἐκ περιεργείας ἐξῆλθον καὶ εἶδον. Οἱ ὀλίγοι ἐγκάθετοι, ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι ἀναμφισβητήτως ἰδιοκτῆται οἰκιῶν, διότι ἡ περιβολὴ αὐτῶν δύναται νὰ τὸ ἀποδείξῃ, οἱ φωνασκοῦντες οὐχὶ πλέον πρὸς τοὺς Βουλευτὰς τοὺς ἐρχομένους εἰς τὸ Βουλευτήριον, ἀλλὰ πρὸς τὰς κυρίας τὰς διερχομένας τὴν ὁδὸν Σταδίου, νομίζω ὅτι ἔπρεπε κατὰ καθῆκον νὰ διαλυθῶσιν ὑπὸ τῆς ἀστυνομίας, ὡς θορυβοῦντες. Ἡ ἀστυνομία ὅμως δυστυχῶς ἐφαίνετο εὐχαριστημένη καὶ ὑποστηρίζουσα οἱονεὶ αὐτοὺς ἐν ταῖς φωνασκίαις καὶ ταῖς παρεκτροπαῖς ταύταις. Ἑπομένως δὲν ὁμιλῶ οὔτε περὶ τῶν φωνασκούντων, οὔτε νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ δώσῃ τὴν ἐλαχίστην προσοχὴν εἰς αὐτούς. Θὰ παρακαλέσω ὅμως τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν νὰ ἐξετάσῃ, ἐὰν ἐπετέλεσε τὸ καθῆκόν της ἡ ἀστυνομία. Τοῦτο καὶ μόνον.

§37Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ αὐτὰ τὰ εἶδον καὶ σᾶς εἶπον τί ἔκαμα. Ἐκάλεσα τὴν ἀστυνομίαν καὶ ἔδωκα τὰς δεούσας διαταγάς. Βεβαίως θέλω ἐξετάσει αὔριον, καὶ ἂν εὕρω ὅτι τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα δὲν ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκόν των, θέλω πράξει κατὰ νόμον.

§38Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἐξετάσητε καὶ τὰ τῆς συμπλοκῆς σήμερον.

§39Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαίως. Εἶναι καθῆκόν μου νὰ ἐξετάσω.

§40Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι ὁ γεννήτωρ τῆς ἰδέας πρὸ 18 ἐτῶν, ὁ προτείνας τὴν διοχέτευσιν τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, ὡς δημοτικὸς τότε σύμβουλος...

§41ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὁ Ἀγγελόπουλος.

§42ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ καὶ ὁ Ἀνδρέας Ψύλλας. Τὰ πρακτικὰ ἐζήτησα, ἀλλὰ δὲν τὰ ἔφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ ἴδητε... Ἐννοεῖται ὅτι ἔχω ἄμεσον ἐνδιαφέρον νὰ διοχετευθῶσι τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας ἐν Ἀττικῇ, ἧς ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρίσταμαι ἀντιπρόσωπος· διότι ἔχω καὶ τὴν περιουσίαν μου ἐνταῦθα, ἥτις βεβαίως θέλει διπλασιασθῆ ἅμα τῇ διοχετεύσει τῶν ὑδάτων ἐνταῦθα. Ἀλλὰ οὐχ ἧττον ὀφείλω νὰ παρακαλέσω ἀμφοτέρας τὰς πλευράς, ἤτοι καὶ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, νὰ μὴ ὑπολάβῃ τὸ ζήτημα ὡς πεδίον ἀντιπολιτεύσεως, καὶ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ μὴ συζητήσῃ μετὰ πείσματος, ἀλλὰ νὰ φροντίσωμεν πάντες, ὅπως ἐξεύρωμεν τρόπον, ἵνα οἰκονομηθῇ ἡ τοιαύτη ἐκ λειψυδρίας κατάστασις, καὶ τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας διὰ μετρίας δαπάνης καὶ φοροδοσίας διοχετευθῶσιν ἐν Ἀττικῇ· οὕτω δὲ καὶ αἱ διαταράττουσαι τὴν κοινὴν ἡσυχίαν σκηναὶ θὰ λείψωσιν. Ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας οἱ μὲν φωνασκοῦσιν, ὑπὲρ τῶν ἰδιοκτησιῶν των οἱ ἄλλοι. Δὲν ζητοῦσιν οἱ ἄνθρωποι κυρίως ἀναβολὴν τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς συμβάσεως, καὶ δι’ αὐτὸ καὶ ἐγὼ εἶμαι κατὰ τῆς ἀναβολῆς, ὀρθῶς δ’ ἔπραξεν ἡ Βουλὴ, ἀποφανθεῖσα ὑπὲρ τῆς προόδου τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς συμβάσεως. Δὲν ζητοῦσιν, ἐπαναλέγω, οἱ κάτοικοι, νὰ ἀναβληθῇ ἡ σύμβασις, ἀλλὰ νὰ μετοχετευθῇ τὸ ὕδωρ τῆς Στυμφαλίας εἰς τὴν πρωτεύουσαν, διότι οὕτω θὰ ἔχωμεν ὑγείαν, θὰ ἔχωμεν ἰδιοκτησίας ὑπερδιπλασίας ἀξίας· ἀλλὰ ζητοῦσι συγχρόνως, ὅπως ὁ τρόπος τῆς διοχετεύσεως καὶ τῆς μετοχετεύσεως καὶ αἱ δαπάναι, τὰ μέσα, ὡς καὶ ἡ ἀναγκαστικὴ φοροδοσία ὦσι φορητὰ, καὶ περὶ τούτων δέον νὰ σκεφθῶμεν, ὅπως ταῦτα ἔχωσιν ἀποτέλεσμα τὴν ἀπόδοσιν καλοῦ ὑπὲρ τῶν πολιτῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θέλουσι καταβάλλει τὸν φόρον πρὸς διοχέτευσιν τῶν ὑδάτων. Μὲ παρεκάλεσαν δι’ ἐπιτροπῆς νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸ τῆς συζητήσεως τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἐὰν ἦναι δυνατὸν, νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἐργοληψιῶν καὶ διορθώσῃ τινὰς τῶν ὅρων, οἵτινες εἶναι ἀφόρητοι...

§43Ι. Γ. ΛΑΠΠΑΣ. Καὶ ἄλλους ἀκόμη! Ἔχομεν αὐξήσεις ἐδῶ.

§44ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ... Νὰ διορθώσῃ τινὰς τῶν ὅρων, καὶ οὐδεὶς θὰ ἀντείπῃ εἰς τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως. Ἀλλὰ παρεκτὸς τῶν ἀπαιτήσεων τούτων τῶν συμπολιτῶν μου περὶ τῶν προκειμένων ὑδάτων, ἔχω καὶ ἐγὼ μίαν ἀπαίτησιν, ὡς πολίτης Ἕλλην· ἀξιῶ νὰ διασαφηνισθῶσιν ἐν τῇ συμβάσει τὰ ἑξῆς. Ἡ Ἑταιρεία δὲν ἀναφέρει τίνα κεφάλαια θὰ ἔχῃ εἰς τὴν διάθεσίν της...

§45ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὐτὰ εἶναι συζήτησις τῆς οὐσίας.

§46Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ νομοσχεδίου ἤδη.

§47ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν συζητῶ τὰ καθέκαστα. Ἀφήσατε καὶ θὰ ἴδητε τί λέγω.

§48Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διακόπτετε συζήτησιν ἄλλην.

§49ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε Βουλευτὰ ἐκ Γόρτυνος, θὰ ἔλθω εἰς τὰ γεγονότα τοῦ παρεμπεσόντος, ἅμα ὡς εἴπω τὰς αἰτίας τούτου (διαμαρτυρίαι, θόρυβος καὶ διακοπαί).

§50ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἐπὶ τοῦ ζητήματος.

§51ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ μοῦ κανονίσητε τὸν τρόπον τῆς ἀγορεύσεως. Αὐτὴν τὴν χάριν νὰ μοῦ κάμητε!

§52ΑΡ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἀκούωμεν ὅ,τι θέλετε σεῖς (θόρυβος).

§53ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος εἶναι αὐτὸς, ὁ ὁποῖος μὲ διακόπτει;

§54ΑΡ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐγώ.

§55ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάθετε ὅτι δὲν σᾶς ἐνδιαφέρει ἡ ὑπόθεσις, καὶ πῶς θὰ διατυπώσω ἐγὼ τὴν ὑπεράσπισιν τοῦ θέματος· καὶ ἂν δὲν σᾶς ἀρέσῃ, πηγαίνετε ὅπου θέλετε. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ καλέσῃ τοὺς μεθ’ ὧν συνεβλήθη ἢ θὰ συμβληθῇ διὰ τὴν διοχέτευσιν τῶν περὶ ὧν πρόκειται ὑδάτων, νὰ ὁρίσωσι τὰ κεφάλαια πρὶν συζητήσωμεν, διὰ νὰ ἠξεύρωμεν καὶ τί θὰ συζητήσωμεν. Ἡ σύμβασις λέγει, ὅτι θὰ ἤμεθα συνεταῖροι ἐπὶ τῶν κερδῶν. Ἀλλὰ ποῖα τὰ κεφάλαια, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ λογισθῇ καὶ θ’ ἀφαιρεθῇ ὁ τόκος, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ ὁποίου θὰ μείνῃ τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον θὰ μοιράσωμεν; Τὸ ζήτημα εἶναι, πρὶν συζητήσωμεν νὰ τὸ μάθωμεν...

§56ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤσθε χθὲς κατὰ τὴν συζήτησιν ἐδῶ;

§57ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔφυγα μετὰ τὸ μεσονύκτιον.

§58ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν αὐτὰ συνεζητήθησαν. Καὶ ἀφοῦ συνεχάρητε τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν πρόοδον τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, σήμερον λέγετε ἄλλα!

§59ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ζητῶ τὴν ἀναβολὴν, ζητῶ τὴν πρόοδον τῆς συζητήσεως. Ἀρκεῖ νὰ ἐπιτύχωσιν οἱ ὅροι, ὡς προεξέθηκα.

§60ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα πρόκειται περὶ τῶν ἀσχημιῶν, αἱ ὁποῖαι γίνονται ἔξωθεν τοῦ Βουλευτηρίου.

§61Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποῦ εἶναι αἱ ἀσχημίαι;

§62ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀντελήφθησαν ὅλοι.

§63ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δεύτερον, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως κανονίσῃ διὰ τῆς συμβάσεως τὸ ζήτημα τῆς εὐθύνης τοῦ Δημοσίου· διότι, ἐὰν τῷ ὄντι ὑπάρχουν ἀπαράγραπτα ἰδιωτικὰ δικαιώματα, ἡ σύμβασις ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων εἶναι χάρτης ἄγραφος, καὶ ἀνίσχυρος ὅπως τὰ καταργήσῃ.

§64Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφήσατε, σᾶς παρακαλῶ, αὐτὰ κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς οὐσίας τοῦ ζητήματος.

§65ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τελειώσω εὐθὺς (διαμαρτυρίαι καὶ διακοπαί). Δὲν ἠξεύρω ἀλλοιώτικα. Τί νὰ σᾶς κάμω!

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται, κύριε Βουλευτὰ, δι’ ἓν παρεμπῖπτον ζήτημα, τὸ τῶν διαδηλώσεων. Ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ νὰ ὁμιλήσητε.

§67ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἢ στραβὰ εἶναι τἄρμενα, ἢ στραβὰ ἀρμενίζουμε! (γέλωτες). Ἐγὼ ἐννοῶ τὸ παρεμπῖπτον, καὶ σᾶς λέγω διατὶ παραπονοῦνται οἱ συμπολῖταί μας κατὰ τῆς συμβάσεως (θόρυβος). Δὲν ὑποχρεοῦμαι ἐγὼ νὰ ἀποθάνω διὰ τῆς μεταμεσονυκτίου συζητήσεως, καὶ ἀνεχώρησα χθὲς, ὡς εἶπον, μὴ δυνηθεὶς νὰ συζητῶ ἐνταῦθα νυσταλέος. Δὲν λέγεται Πολιτεία πλέον αὐτή, νὰ ἐκβιαζώμεθα εἰς ψήφισιν τοιούτου νόμου δι’ ἀϋπνίας, καὶ νὰ θέλητε νὰ πάρητε ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἐργοληψιῶν τὴν γνώμην Βουλευτῶν ἐξ ἀϋπνίας ἀποθαμμένων!

§68ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ εἴπομεν χθὲς αὐτά.

§69ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μοῦ κάμῃς τὴν χάριν νὰ μὴ διακόπτῃς! (Θόρυβος).

§70ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ μᾶς διδάξητε ἐδῶ!

§71ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν σὲ διδάσκω. Ἂν θέλῃς, ἄκουσον. Καὶ πρίν, κατὰ τὸ σύστημα τῆς πληρωμῆς τῶν ἐκροῶν, ἡ καταβολὴ ἦτο ὑπερβολική, καὶ ἤδη μετὰ τὴν τροποποίησιν ὑπεβλήθη ὑπερβολικωτέρα. Καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἀρδεύσεων κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐπεβάλλοντο 7 λεπτὰ κατὰ κυβικὸν μέτρον πρὸς ἄρδευσιν τῶν ἀμπέλων, καὶ ἤδη, μετὰ τὴν τροποποίησιν, περιωρίσθη τὸ ποσὸν εἰς πέντε ἑκατοστά. Ἀλλὰ καὶ 5 λεπτὰ ἂν δεχθῆτε τὸ κυβικὸν μέτρον, τότε δι’ ἕκαστον στρέμμα ἀμπέλου, ἤτοι διὰ 500 κυβικὰ μέτρα, θὰ πληρώσῃ ὁ ἀμπελουργὸς 25 δραχμάς· 25 δραχμὰς δι’ ἓν πότισμα ἑνὸς στρέμματος, τὸ ὁποῖον θὰ παράγῃ εἰσόδημα 22 δραχμῶν! Ὑπὸ τοιούτους ὅρους βεβαίως οὐδεὶς θὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ ὕδατος τούτου πρὸς ἄρδευσιν. Μεταχειρίζεται δὲ ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ἡ Ἑταιρεία τὴν λέξιν «δικαιοῦται», ἐνῷ ἔπρεπε νὰ τεθῇ «ὑποχρεοῦται». Δι’ αὐτοὺς λοιπὸν τοὺς λόγους θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἐργοληψιῶν νὰ μειώσῃ τὸ δικαίωμα τῶν ἐκροῶν καὶ τῶν ἀρδεύσεων, διότι οἱ ἰδιοκτῆται οἰκοδομῶν εἶναι βεβαρυμένοι διὰ πλείστων βαρῶν, πληρώνουσι τόκους ὀφειλομένων κεφαλαίων, πληρώνουσι φόρους οἰκοδομῶν, τὰ δὲ εἰσοδήματα αὐτῶν δὲν ἐπαρκοῦσι πρὸς πληρωμὴν τούτων καὶ προσέτι φόρων ὑδρεύσεως ἀφορήτων. Παρακαλῶ δὲ καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ συστήσῃ πρὸς τὴν Ἑταιρείαν τὴν αἴτησίν μου ταύτην, καὶ ἂς ἦναι βεβαία, ὅτι ὄχι μόνον αἱ φωναὶ τοῦ κόσμου θὰ παύσουν τότε, καὶ θὰ λείψωσι τὰ παρεμπίπτοντα, τὰ προκαλοῦντα ἤδη τὴν συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλὰ καὶ τὴν Κυβέρνησιν θὰ μακαρίζουν ὅλοι καὶ θὰ εὐλογῶσι, καὶ τὴν Ἑταιρείαν θὰ εὐγνωμονῶσι.

§72Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναφέρω τὸ ζήτημα εἰς τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀφῆκεν αὐτὸ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς κ. Λεβίδης, διότι ὁ ἕτερος τῶν κ. Βουλευτῶν ἐξ Ἀττικῆς ἔφερε τὸ ζήτημα ἀλλαχοῦ. Δὲν εἶμαι σύμφωνος ἐντελῶς πρὸς ὅσα ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος κ. Λεβίδης. Νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ᾖναι ἀμέτοχος καὶ ἀπαθὴς πρὸς τὰς κραυγὰς τὰς ἐρχομένας ἔξωθεν. Εἶμαι σύμφωνος, ὅτι οὐδεμία διαδήλωσις δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν γνώμην τῶν μελῶν τῆς Βουλῆς. Ὑπῆρξαν διαδηλώσεις ἄλλοτε, πολυπληθέστεραι καὶ ἐπιβλητικώτεραι, αἵτινες κατ’ οὐδὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἀλλοιώσωσι τὰ φρονήματα τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους. Ἀλλὰ δὲν συμφωνῶ πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι θὰ ἐμμείνωμεν ἐνταῦθα προσκεκολλημέναι εἰς τὰς ἀρχικὰς γνώμας, τὰς ὁποίας εἴχομεν οἱ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν περὶ τοῦ θέματος τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας. Διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπεκδεχόμεθα πάντες ἐκ τῆς συζητήσεως εἶναι τὸ φῶς, καὶ ἐκ τοῦ φωτὸς τῆς συζητήσεως δυνατὸν νὰ ἴδωμεν μετατρεπομένας τὰς γνώμας. Κατόπιν τῆς δηλώσεως, ἣν σήμερον τὴν πρωΐαν ἐποιήσατο ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν, φρονεῖ, — καὶ ὀρθῶς φρονεῖ — δὲν εἶναι ζήτημα πολιτικόν, τὸ ζήτημα κεῖται πλέον ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τῆς πραγματικῆς συζητήσεως, καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἤδη τὸ σθένος καὶ τὴν δύναμιν νὰ πείσωσι πλειότερον, νὰ προσαγάγωσιν εἰς τὴν Βουλὴν πλειότερον φῶς, ἐκεῖνοι θὰ ᾖναι νικηταὶ, ἐκτὸς ἐὰν ἄλογον πεῖσμα ἐπικρατήσῃ εἴτε παρὰ τοῖς ὑπὲρ τοῦ ζητήματος, εἴτε παρὰ τοῖς ἐναντίον τοῦ ζητήματος τούτου διατεθειμένοις. Ἐγὼ οὐδέποτε ἐφαντάσθην, ὅτι ὑπεύθυνος τῶν φωνασκιῶν εἶναι ἡ Κυβέρνησις, διότι θὰ ἐδείκνυεν οὕτως ἔλλειψιν συνέσεως στοιχειώδους, ἐὰν ἐν τῷ σταδίῳ τούτῳ ἐχάλκευε καὶ διήγειρε φωνασκίας καὶ ταραχὰς, αἵτινες θὰ ἐξέσπων πολὺ ταχέως εἰς τὴν κεφαλήν της. Γνωρίζω ἐπίσης, ὅτι τοὺς θορύβους δὲν ἐπροκάλεσαν οἱ ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει ὅπως δήποτε, νομίζω δὲ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει συμφέρον νὰ ᾖναι ὑπὲρ αὐτῶν, ἀφοῦ δὲν δίδει πολιτικὴν σημασίαν, καὶ ἑπομένως οὔτε τὴν εὐθύνην τῆς ἐπιψηφίσεως ἢ τῆς καταψηφίσεως ἔχει ἡ Κυβέρνησις, ὥστε νὰ προκαλέσῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα γίνονται ἐκτὸς τῆς Βουλῆς. Πιστεύω μᾶλλον, ὅτι οἱ ἐκμεταλλευταὶ ὑλικωτέρων συμφερόντων κατασκευάζουσι ταῦτα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ἢ δέον νὰ ᾖναι τὸ κοινὸν σημεῖον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πάντες συναντώμεθα, εἶναι νὰ λείψωσιν αἱ φωνασκίαι αὗται, ἵνα μὴ καταναλίσκηται μάτην ὁ χρόνος, ἵνα μὴ ἐπηρεάζηται, ὅπερ δὲν πιστεύω, ἡ συνείδησις ἔστω καὶ ἐλαχίστων ἐνταῦθα, οἵτινες εἶναι ἀήθεις εἰς τὰς κραυγὰς ταύτας. Ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ μείνῃ ἀνεπηρέαστος, ἵνα τὸ ζήτημα παραμείνῃ ἐπὶ τοῦ ἐδάφους, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ τεθῇ, τῆς πραγματικῆς ἐρεύνης, οὐχὶ τῆς ἐμπαθοῦς πολιτικῆς ἢ τῆς κερδοσκοπίας.

§73Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅσον καὶ ἂν ᾖναι ἀήθεις οἱ κ. Βουλευταί, οἵτινες συσκέπτονται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅσον δήποτε καὶ ἂν ᾖναι σοβαραὶ αἱ φωναὶ τῶν ἔξω τοῦ Κοινοβουλίου κινουμένων πολιτῶν, νομίζω ἀνάξιον τῆς βουλευτικῆς ἀξιοπρεπείας νὰ γίνηται λόγος περὶ ἐπηρεασμοῦ, τὸν ὁποῖον αἱ φωναὶ θέλουσιν ἐνασκήσει ἐπὶ τῶν Βουλευτῶν· λυποῦμαι δὲ, ὅτι ὑπὸ τοιαύτην ἐξητάσθη ἄποψιν ἡ ὑπόθεσις αὕτη. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι εἶναι ἱερὸν, καὶ ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται οὔτε εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς νὰ κρίνωμεν τοσοῦτον περιφρονητικῶς περὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ συνέρχεσθαι. Ἐὰν οἱ συνερχόμενοι παραλογίζωνται, βεβαίως αὐτοὶ δὲν θέλουσιν εὑρεῖ ὑποδοχὴν παρὰ τῷ δημοσίῳ φρονήματι, θέλει δὲ καταδειχθῇ ἀσθενεστάτη πᾶσα ἡ ἐπίδρασις αὐτῶν, καὶ θέλουσιν ἀπέλθει εἰς τὰς οἰκίας των. Ἀληθῶς δὲν πρέπει νὰ ὁμιλῶμεν μετὰ περιφρονήσεως περὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ συνέρχεσθε, οὔτε νὰ ἐξακολουθῶμεν νὰ αἰτιώμεθα ἀλλήλους, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ὑποκινῇ ἢ ἡ Ἀντιπολίτευσις ὑποκινῇ τὰ συλλαλητήρια· ἐγὼ δὲ φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποκινῇ διαδηλώσεις, ἀλλὰ ὁμολογῶ συγχρόνως, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ὑπεκίνησε τὴν διαδήλωσιν τῆς σήμερον. Ἀλλὰ τὸ θέμα τὸ πρὸς συζήτησιν εἶναι ἄλλο, καὶ ἐπὶ τούτου προσεδόκων ὅτι καὶ ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἤθελον ἀσχοληθῆ. Ὅτε προσηρχόμην εἰς τὸ Βουλευτήριον πρὸ μικροῦ, ἠγνόουν ἐὰν ἐγένετο διαδήλωσις ἢ συλλαλητήριον, ἐπανηρχόμην δ’ ἐκ τοῦ περιπάτου· ἀλλ’ ὅτε εἰσῆλθον μὲ τὸ ὄχημα ἐντὸς τοῦ περιβόλου τοῦ Βουλευτηρίου, μ’ ἐσταμάτησαν πολῖται, οὗτοι δ’ ἦσαν διακεκριμένοι καὶ γνωστοὶ τῆς πρωτευούσης πολῖται, δὲν ἦσαν ἐκ τῶν κατατριβόντων τὸν χρόνον ἐν ταῖς ἀγοραῖς καὶ ταῖς ἀγυιαῖς, ἀλλ’ ἄνθρωποι σοβαροί, ὁ κύριος Περικλῆς Πατρίκιος, ἐπιστήμων, ὑφηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου, ἰδιοκτήτης, δημοτικὸς σύμβουλος καὶ ἄνθρωπος τὰ μάλα σοβαρός, ὁ κ. Χαραλάμπης Ἀναστασιάδης, ἰατρὸς ἐκ τῶν διακεκριμένων, ἐκεῖ που παρίστατο ὡσαύτως ὁ κ. Περικλῆς Ἀγγελόπουλος Ἀθάνατος· καὶ τί μοι ἔλεγον παραπονούμενοι; Μοὶ ἐξέθηκαν παραπονούμενοι, ὅτι ἐπετέθησαν κατ’ αὐτῶν καὶ τοὺς ἐκτύπησαν ἄνθρωποι ὑποστηριζόμενοι ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς ἀστυνομίας. Τοῦτο εἶναι τὸ θέμα, καὶ ἐπὶ τούτου πρέπει νὰ σταματήσωμεν καὶ νὰ θέσωμεν τὸν δάκτυλον. Ἐγὼ εἶμαι πληρέστατα πεπεισμένος περὶ τῆς εἰλικρινείας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, οὐδεμίαν δ’ ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι οὗτος οὐδεμίαν ἔδωκε διαταγὴν περὶ ἀναμίξεως τῆς ἀστυνομίας κατὰ τῶν πολιτῶν, ὅσοι συνῆλθον ἐν συλλαλητηρίῳ. Ἀλλὰ τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα ἐξετέλεσαν τὰς διαταγάς; συνεμορφώθησαν πρὸς αὐτάς; Μὴ ἐκ ζήλου ἄφρονος ἐξετράπησαν; Τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα, καὶ περὶ τούτου παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐξετάσῃ καὶ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν.

§74Θ. ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ὀφείλω νὰ βεβαιώσω καὶ ἐγώ, ὅτι αὐτὰ ταῦτα τὰ πρόσωπα συνήντησαν καὶ ἐμέ, εἰσερχόμενον εἰς τὸ Βουλευτήριον, καὶ μοὶ ἀνεκοίνωσαν αὐτὰ ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἐξέθηκεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος κ. Βουλευτής.

§75Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Χθὲς, Κύριοι, ἀγορεύων ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς κ. Βουλευτὴς, παρέστησεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι μεταβὰς εἰς Στυμφαλίαν εὗρεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐκεῖ ὕδωρ ἐπαρκὲς, ὅπως διοχετευθῇ εἰς Ἀθήνας, καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις, μὴ μελετήσασα τὰ τοῦ θέματος τούτου, ἐξετίθετο εἰς κίνδυνον μέγαν, καθόσον ἐν τῇ συμβάσει γίνεται λόγος μόνον περὶ διοχετεύσεως, καὶ ἑπομένως ἡ Ἑταιρεία, μὴ εὑρίσκουσα ἐν Στυμφαλίᾳ, ἐν ταῖς πηγαῖς τῆς Στυμφαλίας, τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διοχετεύσῃ εἰς Ἀθήνας, θὰ ἠδύνατο νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸ Κράτος διὰ τὴν ἔλλειψιν τοῦ ὕδατος ἀποζημίωσιν, ὑποστηρίζουσα ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ποσοῦ τοῦ ἐν τῇ συμβάσει ὁριζομένου προέβη εἰς δαπάνας, ἐπὶ τῇ βεβαιότητι ὅτι αἱ δαπάναι αὗται ἤθελον εὕρει τὸν τόκον τὸν ἀπαιτούμενον, ἀλλ’ ὅτι ἐλλείποντος τοῦ ποσοῦ τοῦ ὕδατος, τὸ ὁποῖον δῆθεν ἡ Κυβέρνησις εἶπεν ὅτι ἔχει, εἶχεν ἡ Ἑταιρεία δικαίωμα ἀποζημιώσεως, καὶ ὅτι ἐξ ἐλαφρότητος τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ συνομολογηθείσῃ συμβάσει ἦτο δυνατὸν εἰς πολλῶν ἑκατομμυρίων ἀποζημιώσεις νὰ ἐκτεθῇ τὸ Κράτος. Εἶπον τότε, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, βασιζομένη ἐπὶ τῶν μελετῶν, αἱ ὁποῖαι μέχρι τοῦδε εἶχον γείνῃ, ἐπὶ τῶν καταμετρήσεων, αἱ ὁποῖαι εἰς διαφόρους ἐποχὰς εἶχον γείνῃ, ἐπὶ τῶν διαβεβαιώσεων τῆς Ἑταιρείας αὐτῆς, ἡ ὁποία ὁμολογεῖ, ὅτι ὑπάρχει ἐν Στυμφαλίᾳ ποσὸν πολὺ ἀνώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ διοχετεύσῃ, εἶχε τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὸ ὕδωρ ἐκεῖνο ὑπάρχει ἐν Στυμφαλίᾳ· προσέθηκα δὲ, ὅτι, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ὑπαρχούσης ἐν τῇ συμβάσει τῆς ὑποχρεώσεως ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρείας νὰ διοχετεύσῃ ποσὸν 162 ὀκάδων, εἰς οὐδεμίαν δύναται τὸ Δημόσιον ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει νὰ ἐκτεθῇ ἀποζημίωσιν. Καὶ ἕτερον ζήτημα ὁ κ. Βουλευτὴς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀνέπτυξε, ζήτημα καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐχαρακτήρισα, ἀπαντῶν εἰς τὴν ἀγόρευσίν του, ὡς μὴ σοβαρὸν, τὸ ζήτημα τῶν ἀποζημιώσεων. Εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ψηφίσῃ σύμβασιν, τῆς ὁποίας τ’ ἀποτελέσματα, ὡς ἐκ τῆς ἀτελοῦς μελέτης, τῆς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διαπραχθείσης, περὶ τῶν ἀξιώσεων, αἱ ὁποῖαι τυχὸν δύνανται νὰ ὑπάρχωσιν ἐπὶ τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, ἠδύναντο νὰ ἐκθέσωσι τὸ Δημόσιον εἰς ἀποζημιώσεις πολλῶν ἑκατομμυρίων, καθόσον τῆς Κυβερνήσεως ἀναλαμβανούσης διὰ τῆς συμβάσεως τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παραδώσῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τὰς πηγὰς τῆς Στυμφαλίας, ἀναλαμβάνουσα αὐτὴ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν τυχὸν ἀξιώσεων, μὴ γνωστῶν δὲ τῶν ἀξιώσεων τούτων, βεβαίως ἡ εὐθύνη τοῦ Δημοσίου, κατὰ τὰς ἰδέας τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, ἦτο μεγάλη, δὲν ἦτο δύσκολον δὲ, ὡς ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου, ἵνα τὸ Δημόσιον εἰς μεγάλας προέλθῃ ἀποζημιώσεις. Ἀπήντησα καὶ εἰς τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο, ὅτι κατὰ τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως αἱ ἀξιώσεις, περὶ ὧν πρόκειται, δὲν δύνανται νὰ ὦσι μεγάλαι, καὶ ὅτι ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις θὰ ἠδύνατο εὐκόλως νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς ἀποζημιώσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται νὰ ἀνέλθωσιν εἰς ποσὸν ἄξιον λόγου, αἱ ὁποῖαι ὁπωσδήποτε θ’ ἀφίστανται πολὺ τῶν ἑκατομμυρίων ἐκείνων, τῶν πολλῶν, τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς ἀνέφερεν. Ἀλλὰ, Κύριοι, μετὰ τὰ λεχθέντα ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον, ἵνα ἐπὶ τῶν δύο ζητημάτων προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῆς Ἑταιρείας καὶ ζητήσω, ὅπως τὰ δύο ταῦτα ζητήματα, τὰ ὁποῖα παρουσιάσθησαν εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ ἔποψιν τοσοῦτον διὰ τὸ Δημόσιον ἐπικίνδυνον, κανονισθῶσιν ἐκ τῶν προτέρων· διότι ὁμολογῶ, ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ἀναγόμενα εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα, μεθ’ ὅλην τὴν διαβεβαίωσιν, ἣν πρὸς καταπολέμησιν αὐτῶν ἔδωσα, ἠδύναντο ἴσως νὰ κάμωσιν ἐντύπωσιν, καθόσον ἠδύναντο οἱ κύριοι Βουλευταὶ νὰ ταραχθῶσιν, ἀποβλέποντες εἰς τὰς κολοσσιαίας ἀποζημιώσεις, περὶ τῶν ὁποίων ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς ἐποιήσατο λόγον. Ὑπέγραψα σήμερον, Κύριοι, τροπολογίας ἐπὶ τῆς συμβάσεως, κανονιζούσας τὰ δύο ταῦτα ζητήματα καί τινα ἄλλα δευτερευούσης σημασίας, ὡς ἐπὶ παραδείγματι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤγειρεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης καὶ τὸ ὁποῖον οὔτε ὡς ζήτημα δύναται νὰ θεωρηθῇ, ἀλλ’ ἀφοῦ ἐτέθη ὡς τοιοῦτον, ἦτο ἀνάγκη νὰ κανονισθῇ. Ἰδοὺ δὲ τὰ τῆς ὑπογραφείσης σήμερον συμβάσεως. (Ἀναγινώσκει τὰς τροπολογίας). Αὐταὶ εἶναι αἱ σπουδαιότεραι τῶν τροποποιήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐπὶ τῆς συμβάσεως. Παρατηρῶ δὲ εἰς ὑμᾶς, ὅτι διὰ τῆς τροπολογίας ἡ Ἑταιρεία ἀναλαμβάνει πᾶσαν ἀποζημίωσιν διὰ δικαιώματα κυριότητος, δουλείας ἢ ἄλλων ἐμπραγμάτων δικαιωμάτων· ἐπειδὴ δὲ πρὸς κανονισμὸν τῶν ἀποζημιώσεων τούτων πρέπει νὰ προέλθῃ εἰς συμφωνίας πρὸς τοὺς ἔχοντας ἀξιώσεις, καὶ πρὶν ἢ προέλθῃ εἰς ταύτας δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ γνωρίζῃ ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν, εἰς τὸ ὁποῖον αὗται θὰ ἀνέλθωσιν, ἡ Ἑταιρεία ἐζήτησε νὰ χορηγηθῇ αὐτῇ προθεσμία τεσσάρων μηνῶν, ὅπως, ἀφοῦ προβῇ εἰς τὰς διαπραγματεύσεις ταύτας, δηλώσῃ ἂν δύναται νὰ ἀναλάβῃ τὸ ἔργον· καὶ τοῦτο, διότι ἀναλαμβάνουσα εὐθὺς τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου ἤθελεν εὑρεθῇ ἀπέναντι ἀπαιτήσεων ὑπερβολικῶν, τὰς ὁποίας δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ περιορίσῃ, μὴ δυναμένη, δι’ οὓς λόγους θέλω ἀναπτύξει, νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ νόμου τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως. Ταῦτα ἐνόμισα ὅτι εἶχον ὑποχρέωσιν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ πάσης συζητήσεως. Καταθέτω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν συνομολογηθεῖσαν τροποποίησιν τῆς συμβάσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, προκειμένου περὶ διανομῆς τῶν κερδῶν, ἐπειδὴ τὸ ἄρθρον τὸ σχετικὸν πρὸς τὴν διανομὴν ταύτην ἦτο σκοτεινὸν, ἐγένετο καὶ περὶ τούτου δήλωσις.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κατατεθεῖσα συμπληρωτικὴ σύμβασις θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 419).

§77ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἤθελον ν’ ἀπευθύνω μίαν ἐρώτησιν. Διατί, ἀφοῦ κρίνεται σκόπιμον καὶ χρήσιμον, τὰ γήπεδα, τὰ ὁποῖα ἤθελε καταλάβει ἡ Ἑταιρεία ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Ἀττικῆς καὶ καθ’ ὅλον τὸ μῆκος τοῦ ὑδραγωγείου πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, νὰ ὑπάγωνται εἰς τοὺς ὅρους τῆς δημοσίας ἀνάγκης, διατὶ δὲν ὑποβάλλετε καὶ τὰ γήπεδα τὰ περὶ τὰς πηγὰς εἰς τὸν αὐτὸν ὅρον;

§78Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Προκειμένου περὶ λωρίδος γῆς, ἥτις καταλαμβάνεται πρὸς τοποθέτησιν τῶν σωλήνων, ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος τῆς καταναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως. Ἀλλὰ δὲν ἔχει οὕτω, ὅταν πρόκειται περὶ δικαιωμάτων κυριότητος, δουλείας ἢ ἄλλων ἐμπραγμάτων δικαιωμάτων ἐπὶ τοῦ ὕδατος τῆς Στυμφαλίας. Ὑπεστήριξάν τινες τῶν κυρίων Βουλευτῶν, γινώσκοντες τὰ μέρη ἐκεῖνα, ὅτι ὑπῆρχον δικαιώματα ἀρδεύσεως, τὰ ὁποῖα ἀπὸ πολλοῦ χρόνου ἤσκουν οἱ κατοικοῦντες εἰς τὰς πέριξ τῶν πηγῶν χώρας. Ἐὰν ἐν τῇ τροπολογίᾳ ἀνεγράφετο ἡ διάταξις, ὅτι ἡ ἀπαλλοτρίωσις ἤθελε γείνῃ διὰ τοῦ νόμου περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως, ἡ Ἑταιρεία θὰ ἠδύνατο νὰ προβῇ εἰς ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν καὶ ἀφήσῃ ἄνευ κτημάτων τοὺς κατοίκους τῶν χωρῶν ἐκείνων· διότι, ἂν πρόκειται περὶ τῶν 150 στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κορινθίας ἀνέφερε, τῶν ὁποίων ἡ ἀξία δὲν ἠδύνατο νὰ ὁρισθῇ ἄνω τῶν 150 χιλιάδων δραχμῶν, ἡ Ἑταιρεία θὰ ἠδύνατο διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου νὰ ζητήσῃ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν, καταβάλλουσα τὸ ποσὸν, καὶ τότε θὰ εἴχομεν ὁλοκλήρους πληθυσμοὺς χωρίων ἄνευ ἰδιοκτησίας, καὶ ἑπομένως δὲν συνῄνεσα, ὅπως τεθῇ ἐν τῇ συμβάσει ὁ ὅρος τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως, ἀλλ’ ἀφῆκα εἰς τὴν διάκρισιν τῶν ἐχόντων ἀξιώσεις νὰ προβάλωσι ταύτας κατὰ τῆς Ἑταιρείας.

§79Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν περιελάβετε καὶ τὰ τῶν κτήσεων τῶν δήμων.

§80Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον θ’ ἀποτελέσῃ θέμα μακρᾶς καὶ εὐρείας συζητήσεως. Δὲν νομίζω ὅμως, ὅτι τὰ τῶν δήμων ἔχουσιν ὅπως παρεστάθησαν ἐνταῦθα, ἐπὶ τὸ ὑπερβολικώτερον, χθές. Σήμερον ἔλαβον ἔγγραφον ἐκ μέρους τοῦ δήμου Πειραιῶς. Ἐκ τοῦ ἐγγράφου τούτου προκύπτει ἡ ἀπόδειξις, ὅτι οἱ δῆμοι καὶ τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ὑπὸ πρακτικὴν ἔποψιν συζητοῦσι τὰ τοῦ θέματος τούτου, ἄνευ τῶν ὑπερβολῶν, μὲ τὰς ὁποίας ἡ συζήτησις διεξάγεται ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Ὁ κ. δήμαρχος Πειραιῶς ἀναγράφει τὰς αἰτήσεις, τὰς ὁποίας θεωρεῖ ὅτι θὰ ἦτο καλὸν νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν. Ἐν τοῖς ὑπομνήμασι καὶ τοῖς ἐγγράφοις τοῦ δήμου Πειραιῶς καὶ τοῦ δήμου Ἀθηναίων δὲν γίνεται λόγος περὶ δικαιωμάτων ἰδιοκτησίας, ὡς ἐγένετο περὶ τούτου λόγος ἐνταῦθα· οἱ δῆμοι Ἀθηναίων καὶ Πειραιῶς εἶναι βέβαιοι, ὅτι ἀπέναντι τῆς ἀδυναμίας, ἐν ἢ εὑρίσκονται, ὅπως λύσωσι τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως, δὲν δύνανται νὰ ὑποστηρίξωσι τὰς ἀξιώσεις, τὰς ἀπολύτους, περὶ ὧν λόγος ἐγένετο ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διότι γνωρίζουσιν ὅτι αἱ ἀπόλυτοι ἀξιώσεις οὐδὲν ἕτερον ἀποτέλεσμα θὰ ἔχωσιν ἢ τὸ ναυάγιον τοῦ ἔργου. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ εἰσέλθωμεν σήμερον εἰς τὴν συζήτησιν τῆς οὐσίας τῆς συμβάσεως.

§81Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπειδὴ μὲ προεκάλεσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θὰ μοὶ ἐπιτραπῆ νὰ παρατηρήσω, ὅτι τὸ ἔγγραφον τοῦ δημάρχου Πειραιῶς εὐκόλως ἐξηγεῖται. Μετὰ τὰς μεταβολὰς, τὰς ὁποίας ἐπήνεγκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, οἱ Πειραιεῖς ἀπαλλάσσονται τῶν ὑποχρεώσεων, εἰς τὰς ὁποίας ὑπάγονται δυνάμει τῆς συμβάσεως οἱ ἰδιοκτῆται τῶν Ἀθηνῶν διὰ τὰς ὑπονόμους. Ὁ Πειραιεὺς δὲν ὑποχρεοῦται νὰ παραχωρήσῃ τι, ἀναλαμβάνει δὲ μόνον τὴν ἀγορὰν 300 ὀκάδων ὕδατος, τὸ ὁποῖον θὰ διοχετεύσῃ ἡ Ἑταιρεία.

§82Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς κτήσεις τοῦ δήμου Πειραιῶς, αὗται δὲν ἀνήκουσι κυρίως εἰς αὐτὸν, διότι κατά τινα νόμον τοῦ 1848 ἐγένοντο δαπάναις τοῦ λιμενικοῦ ταμείου. Ἐνῷ δὲ κατεσκευάσθησαν διὰ χρημάτων τοῦ ταμείου τούτου, ὁ δὲ δῆμος οὐδὲν συνεισήνεγκεν εἰς τὴν κατασκευὴν αὐτῶν, οὐδὲ δαπανᾶ διὰ τὴν συντήρησιν αὐτῶν, ἐν τούτοις λαμβάνει ὡς ἴδιον τὸ ἐξ αὐτῶν εἰσόδημα. Τοῦτο εἶναι ἀνωμαλία, ἀφοῦ δὲν στηρίζεται εἰς νόμον. Τὰ λιμενικὰ χρήματα ταῦτα ἐπετράπη μὲν νὰ δαπανηθῶσιν εἰς κατασκευὴν αὐτῶν, ἀλλὰ δὲν ἐπετράπη ν’ ἀφαιρῆται τὸ εἰσόδημα, ὅπερ ἀποδίδουν.

§83ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Μοὶ ἐστάλη τηλεγράφημα ἐκ Τριπόλεως, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ ἰδιοκτήτης τῆς οἰκίας, ἡ ὁποία χρησιμεύει ὡς ἀστυνομικὸν κατάστημα, παραπονεῖται κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι διέταξε τὴν μίσθωσιν ἄλλης οἰκίας πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, ἐναντίον τῶν γνωματεύσεων πάντων τῶν ἀστυνόμων, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν αὐτόθι. Φαίνεται ὅτι ἠπατήθη ὁ κ. Ὑπουργὸς παρά τινος τῶν συναδέλφων· τοῦτο πιστεύω καὶ ἐγὼ, διότι εὑρισκόμεθα, ὡς βλέπετε, εἰς τοιαύτην ἀταξίαν, ὥστε ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν εἶχε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐξετάσῃ τὰ ἔγγραφα καὶ ἴδῃ, ἂν ἔπρεπε νὰ δώσῃ διαταγὴν περὶ μισθώσεως τοιαύτης οἰκίας. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ὑποβάλῃ αὔριον τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, ἐπὶ τῶν ὁποίων βασιζόμενος διέταξε τὴν μίσθωσιν ἐκείνην. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, εἰ δυνατὸν αὔριον, ἀναφορὰν τοῦ Νομάρχου Ἀρκαδίας, σχετιζομένην πρὸς ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν πρὸ πολλῶν ἡμερῶν ἐποιήσατο ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου κ. Μπακόπουλος, περὶ ἐκποιήσεως ἀρχείου τοῦ Στρατολογικοῦ Γραφείου Ἀρκαδίας. Τὰ καταγγελθέντα παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου πλεῖστοι ὅσοι ἐβεβαίωσαν καὶ εἰς ἐμέ. Εἶχε καταθέσει πρὸ ἡμερῶν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς τηλεγράφημα τοῦ κ. Εἰσαγγελέως, ἐξ οὗ ἐμφαίνεται, ὅτι ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς, ἀφοῦ κατηγγέλθη πρὸς αὐτὸν πρᾶξις τοιαύτη καὶ ἀντελήφθη αὐτὸς τοῦ σώματος τοῦ ἐγκλήματος, ἐνόμισεν ὅτι ἦτο ἀναρμόδιος νὰ προβῇ εἰς κατάσχεσιν τῶν δημοσίων ἐγγράφων, ἐνόμισεν ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο θέλει λυθῆ διὰ τῆς ἀναφορᾶς, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. νομάρχης. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καταθέσῃ τὴν ἀναφοράν. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ζητήσῃ πληροφορίας παρὰ τοῦ ἁρμοδίου Εἰσαγγελέως Τριπόλεως, ἂν ὁ εἰρηνοδίκης Καρυταίνης πράττει τὸ καθῆκόν του. Ἔχω πληροφορίας, ὅτι ὁ εἰρηνοδίκης δὲν συνεδριάζει ἢ ἅπαξ μόνον τοῦ μηνός. Τρέχουσιν ἐκ διαφόρων μερῶν οἱ διάδικοι καὶ οἱ μάρτυρες τῆς ἀποδείξεως καὶ ἀνταποδείξεως, ὁδοιποροῦντες 2 καὶ 3 ὥρας, μεταβαίνουσιν εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον, ὁ δὲ εἰρηνοδίκης λέγει: «συνεδρίασις σήμερον δὲν ὑπάρχει, ἀναβάλλεται διὰ τὴν ἑπομένην». Ἔρχονται τὴν ἑπομένην, καὶ ἀκούουσι τὴν αὐτὴν ἀπάντησιν, ὅτι τὸ Εἰρηνοδικεῖον δὲν συνεδριάζει. Ταῦτα εἶναι τόσον ἄτοπα, ὥστε πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§84Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἀκριβὲς τῆς ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν εἶχον ἀπευθύνει πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνη, ἐβεβαιώθη ὑπὸ τοῦ τηλεγραφήματος τοῦ Εἰσαγγελέως Τριπόλεως: οὗτος βεβαιοῖ, ὅτι ἔν τινι παντοπωλείῳ εὑρέθη ἀρχεῖον ὁλόκληρον δημοσίων ἐγγράφων, διὰ τὰ ὁποῖα ὁ κ. Εἰσαγγελεύς, ἀφοῦ τὰ ἀνεῦρεν, ἀπεφάνθη ὅτι εἶναι ἀναρμόδιος, διότι τὰ εἶχε πωλήσει πρὸς τὸν παντοπώλην στρατιώτης τις, ἐργαζόμενος εἰς τὸ Στρατολογικὸν Γραφεῖον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν πιστεύω νὰ συμφωνῇ πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. Εἰσαγγελέως περὶ ἁρμοδιότητος ἢ μή· καὶ ἐν τούτοις παρέπεμψε τὸ ἔγγραφον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ ὁποῖον οὐδὲν ἕτερον ἐνήργησε μέχρι τοῦδε, παρὰ νὰ ζητήσῃ πληροφορίας παρὰ τοῦ νομάρχου Ἀρκαδίας.

§85Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πότε κατεθέσατε τὴν ἐπερώτησιν;

§86ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ μηνὸς περίπου, καὶ οὐδὲν ἐνηργήθη! Τὰ ἔγγραφα δὲ μετεφέρθησαν μὲ τὰ κάρρα εἰς τὸ παντοπωλεῖον!

§87Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐκ Πατρῶν καὶ Μαντινείας ἀπηύθυναν μομφὴν εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν...

§88ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως ὄχι.

§89Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. .. Ὅτε ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας ὑπέβαλε τὴν ἐπερώτησιν, ἔσπευσα νὰ γράψω εἰς τὸν Εἰσαγγελέα νὰ μοὶ στείλῃ πληροφορίας, ὥστε, ἐὰν ὑπῆρχε λόγος, νὰ ἐνεργήσω ἀνακρίσεις καὶ νὰ ζητήσω τὴν ποινικὴν καταδίωξιν τοῦ ἀξιωματικοῦ διὰ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐπώλησε. Μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἡ ὑπηρεσία δὲν μοὶ ἀνέφερε τίποτε. Διέταξα ὅμως τὴν μετάθεσιν τοῦ ἀξιωματικοῦ· οὗτος δὲ ἐπὶ τοῦ προκειμένου δι’ ἀναφορᾶς του λέγει, ὅτι δὲν πρόκειται παρὰ περὶ χαρτιῶν, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν καμμίαν ἀξίαν. Τὴν ἀναφορὰν ἔστειλα εἰς τὸ γραφεῖον.

§90ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Πρέπει νὰ μάθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ποῖα κακὰ ἀποτελέσματα ἐπέρχονται εἰς τοὺς πολίτας ἕνεκα τῆς ἀπωλείας τῶν στρατολογικῶν ἐγγράφων. Λαμβάνω τηλεγραφήματα καθ’ ἑκάστην, ὅτι συλλαμβάνουσι πολίτας, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ὑπηρετήσει τὴν θητείαν των ἐν τῷ στρατῷ, ὡς μὴ ὑπηρετήσαντας, καὶ τοὺς μεταφέρουν δίκην κακούργων εἰς τὸ Στρατολογικὸν Γραφεῖον· ἐκεῖ ἀνακαλύπτεται, ὅτι τὰ σχετικὰ ἔγγραφα ἔχουν καταστραφῆ, διότι ἐπωλήθησαν, καὶ τοὺς κατακρατοῦσι παρανόμως, ἀφοῦ οὗτοι ἔχουσιν ὑπηρετήσει. Τοιαῦτα ἀποτελέσματα ἔχει ἡ πρᾶξις, καὶ διὰ τοῦτο ἐφιστῶ ἐξαιρετικῶς τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§91Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐὰν ὑπάρχῃ ἔγκλημα, βεβαίως θὰ τιμωρηθῇ.

§92Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠρώτησα τὸν ἀξιότιμον ἐκ Μαντινείας συνάδελφον, πότε ὑπέβαλε τὴν ἐπερώτησιν. Μοὶ ἀπήντησεν ὅτι τὴν ὑπέβαλε πρὸ ἑνὸς μηνὸς, πρόκειται δὲ, ὡς ἠκούσατε, περὶ τελείας καταστροφῆς τοῦ ἀρχείου ἑνὸς Στρατολογικοῦ Γραφείου! Πῶς τις ἐνόμιζεν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἤθελε σπεύσει ἀμέσως νὰ λάβῃ πληροφορίας· παρῆλθεν ὅμως μὴν, καὶ δὲν ἐγένετο τίποτε! Δὲν ἐνόουν νὰ ἐπιρρίψω καμμίαν μομφὴν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμὴν γνώμην δὲν εἶναι τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἐνεργήσῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἔπρεπε νὰ ἐνεργήσουν αἱ τοπικαὶ ἀρχαί, ὁ νομάρχης, ὁ εἰσαγγελεύς, ὁ ἀστυνόμος. Εἶπον λοιπόν, ὅτι ἐπὶ ἕνα μῆνα παρημέλουν αἱ τοπικαὶ ἀρχαὶ τὸ καθῆκόν των, μέχρις οὗ κατέληξεν ἡ ὑπόθεσις εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν.

§93Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἤθελον ἐπιστήσει τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα αὐτό, τῆς ἀπεμπολήσεως τῶν ἀρχείων τῶν δημοσίων γραφείων. Τὸ ἀτόπημα αὐτὸ δὲν εἶναι πρωτοφανές· συμβαίνει, φαίνεται, συνεχῶς. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος εὗρον ὁρμαθὸν ἐγγράφων σπουδαιοτάτων, ἀναγομένων εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τὴν τοῦ Κυβερνήτου τῆς Ἑλλάδος Καποδίστρια. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα συνέλεξα καὶ ἀπέστειλα καταλλήλως ὅπου δεῖ· τότε δ’ ἔμαθον, ὅτι ὁλόκληρα τὰ ἔγγραφα τοῦ ἀρχείου τοῦ Καποδίστρια εἶχον μεταπωληθῆ εἰς ἕν παντοπωλεῖον! Κατήγγειλα τὴν πρᾶξιν, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω τί ἐγένετο. Νομίζω ὅτι ἔλαβε μέτρα τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης καὶ συνέλεξε τὰ ἔγγραφα ταῦτα, ἢ τοὐλάχιστον ὅσα εἶχον περισωθῆ. Θὰ συστήσω εἰς τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς, ὅπως τὰ ἔγγραφα ταῦτα, τοὐλάχιστον τὰ ἔχοντα ἱστορικὴν ἀξίαν, περισυλλεχθῶσι καὶ δοθῶσιν εἴτε εἰς τὸ Ἐθνολογικὸν Μουσεῖον, εἴτε περιφρουρηθῶσιν ἀλλοῦ, διότι οὔτε πρέπει οὔτε συμφέρει νὰ ἀπολεσθῶσι ταῦτα, καθόσον ἐκεῖ ὁ ἱστορικὸς τῆς Ἑλλάδος θὰ καταφύγῃ ὡς πρὸς πηγάς.

§94Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Βεβαίως θὰ γνωρίζετε, ὅτι εἰς τὰ στρατιωτικὰ γραφεῖα ὑπάρχουν καὶ ἔγγραφα οὐδεμίαν ἔχοντα ἀξίαν. Αὐτὰ, τῇ ἀδείᾳ τῆς ἀρχῆς, πωλοῦνται, καὶ τὸ τίμημα αὐτῶν εἰσάγεται εἰς τὸ Ἀπομαχικὸν Ταμεῖον.

§95ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐγένετο τοῦτο.

§96Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν δὲν ἐγένετο τοῦτο, εἶναι ἄλλο ζήτημα. Ἀλλ’ ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Παξῶν.

§97ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐγὼ ἄλλο ζήτημα ἀνέφερα.

§98Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Παρῆλθεν, ἀληθῶς, ἡ ὥρα, κύριοι Βουλευταί, καὶ διὰ τοῦτο δὲν θὰ σᾶς ἀπησχόλουν, ἂν μὴ ῥητὴν ὑπόσχεσιν ἔδιδον εἰς τοὺς συμπολίτας μου χθὲς ἐν Λαμίᾳ, ὅπου ἐπὶ δύο μόνον ἡμέρας διέτριψα. Πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος περίπου ἔτους ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, νομίσασα ἴσως, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἀναμείνῃ πλέον, ἀπεφάσισε καὶ παρεχώρησε τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν λουτρῶν Ὑπάτης διὰ δημοπρασίας εἰς τὸν γνωστὸν εἰς πάντας ἡμᾶς κ. Ἀγαθοκλῆ, παρεχώρησε μάλιστα ταῦτα δι’ εἰκοσαετίαν ὁλόκληρον. Κατὰ τοὺς ὅρους τῆς δημοπρασίας ἐκείνης, ὁ ἐνοικιαστὴς τῶν λουτρῶν Ὑπάτης ἐκτὸς τῶν ἄλλων δικαιωμάτων ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα τῆς εἰσπράξεως παρ’ ἑκάστου μεταβαίνοντος ἐκεῖ, ἵνα ποιήσηται χρῆσιν τῶν λουτρῶν, πέντε μὲν δραχμῶν λόγῳ ἐγκαταστάσεως, ἑτέρων δὲ πέντε ὑπὲρ τοῦ ἰατροῦ τῶν λουτρῶν, ὁ ὁποῖος πρέπει κατὰ τὴν ἰδίαν σύμβασιν νὰ ᾖ ἐκ τῶν διακεκριμένων. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀληθῶς, πῶς ἔχει ἡ σύμβασις, ἡ μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ ἀναδόχου τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν λουτρῶν Ὑπάτης συναφθεῖσα· νομίζω ὅμως, ὅτι τὸ δικαίωμα τῶν τοιούτων εἰσπράξεων θὰ ἔχῃ ὁ ἀνάδοχος μετὰ τὴν κατασκευὴν ὅλων τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ὑποχρεοῦται ὁ κ. Ἀγαθοκλῆς νὰ συντελέσῃ ἐκεῖ πρὸς ἐξωραϊσμὸν τοῦ μέρους ἐκείνου καὶ πρὸς τέρψιν τῶν ἐπισκεπτῶν αὐτοῦ. Τοῦτο ἂς τὸ ἐξετάσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἂς ἐνεργήσῃ ὅ,τι δέον, ἀφοῦ μάθῃ σήμερον παρ’ ἐμοῦ τὰ συμβαίνοντα εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο, χάριν τῶν ὁποίων ἔλαβον τὸν λόγον. Πρό τινων ἡμερῶν ἐπεσκέφθησαν τὰ λουτρὰ Ὑπάτης μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ δύο ἀξιωματικοὶ Ὀθωμανοί, οἱ ὁποῖοι, ὅτε ἀφίχθησαν ἐκεῖ, ἐξεδήλωσαν τὴν ἐπιθυμίαν νὰ λουσθῶσι, χωρίς, ἐννοεῖται, νὰ ἔχωσιν ἀνάγκην λουτρῶν· ἀπετράπησαν ὅμως τοῦ τοιούτου σκοποῦ των καὶ ἐτράπησαν κυριολεκτικῶς εἰς φυγήν, διότι οἱ ἐκεῖ ὑπάλληλοι τοῦ ἀναδόχου κυρίου Ἀγαθοκλέους ἐζήτησαν παρ’ ἑκατέρου τῶν εἰρημένων ἀξιωματικῶν ἐκτὸς μιᾶς καὶ ἡμισείας δραχμῆς, ἣν ὤφειλεν ἑκάτερος νὰ πληρώσῃ διὰ τὸ λουτρόν, καὶ ἑτέρας δέκα δραχμὰς, ἤτοι πέντε διὰ τὴν ἐγκατάστασιν καὶ πέντε ὑπὲρ τοῦ ἰατροῦ. Τοῦτο, ὡς ἐννοεῖτε πάντες, προὐκάλεσε συζητήσεις πολλὰς, ἠνάγκασε δὲ καί τινας νὰ παρατηρήσωσιν εἰς τὸν ἁρμόδιον, ὅτι κακῶς ἐζήτει ὅ,τι ἐζήτει· ἀλλ’ εἰς μάτην, διότι ἐκεῖνος ἐπέμενεν εἰς τὴν ἀπόφασίν του. Ἄν, Κύριοι, τοῦτο συνέβαινε μόνον εἰς τοὺς Ὀθωμανοὺς αὐτοὺς ἀξιωματικούς, θὰ ἦτο ἴσως ὑποφερτὸν, διότι θὰ ἠδύνατό τις νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι οἱ ἐν Ὑπάτῃ ὑπάλληλοι τοῦ κ. Ἀγαθοκλέους ἔπραξαν τοῦτο, ὅπως ἐκδικηθῶσι τοὺς Ὀθωμανοὺς δι’ ὅσα καθ’ ἡμῶν ἔπραξαν αὐτοὶ πρὸ διετίας· ἀλλὰ τὸ γενόμενον πρὸς ἐκείνους δὲν εἶναι μοναδικόν. Εἰς τὴν τοιαύτην παράλογον καὶ ἄδικον, κατ’ ἐμὲ, καταβολὴν τοῦ δεκαδράχμου ὑπεβλήθησαν καὶ ἡμεδαποί, μηδὲ καὶ αὐτῶν τῶν Φθιωτῶν, τῶν πέριξ τῶν λουτρῶν ἐκείνων οἰκούντων, ἐξαιρουμένων, οἱ ὁποῖοι ἐκ συνηθείας, πολλάκις δὲ καὶ χάριν καθαριότητος, λούονται εἰς τὰς πηγὰς ἐκείνας ἅπαξ, δὶς ἢ καὶ πεντάκις τοῦ ἔτους. Τὰ παράπονα λοιπὸν ταῦτα μοὶ ὑπέβαλον ἐν Λαμίᾳ χθὲς οἱ συμπολῖταί μου, καὶ ἐγὼ, τὴν παράκλησίν των ἐκτελῶν, τὰ θέτω ὑπ’ ὄψιν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία βεβαίως πρέπει νὰ ἐξετάσῃ τὰ πράγματα καὶ ἐπενέγκῃ πᾶσαν δυνατὴν καὶ νόμιμον καὶ λογικὴν διόρθωσιν, ἐπιβάλλουσα εἰς τὸν κύριον ἀνάδοχον νὰ εἰσπράττῃ ὅσα δικαιοῦται παρ’ ἑκάστου, ὅστις ἤθελεν ἐπισκεφθῆ εἰς τὸ μέλλον τὰ ἐν λόγῳ λουτρά. Ἐγὼ, Κύριοι, δὲν ἐπεσκέφθην ξένας χώρας· μανθάνω ὅμως, ὅτι καὶ εἰς τὰ ὀνομαστότερα λουτρὰ τῆς Εὐρώπης ἂν μεταβῇ τις, διὰ νὰ πληρώσῃ τὸν φόρον τῆς ἐγκαταστάσεως, πρέπει νὰ μείνῃ ἐκεῖ ἐπὶ ὀκτὼ, ἐπὶ ἕξ ἢ ἐπὶ πέντε τοὐλάχιστον ἡμέρας, καὶ νὰ δηλώσῃ ὕστερον, ὅτι θὰ παρατείνῃ τὴν ἐκεῖ διαμονήν του...

§99ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ τότε πληρώνει διὰ τὴν μουσικὴν καὶ τὴν ἐλευθέραν εἴσοδον εἰς πᾶσαν διασκέδασιν.

§100ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἐν Ὑπάτῃ, κύριε συνάδελφε, οὔτε μουσικὴ παιανίζει, οὔτε ἄλλη τις διασκέδασις εἰς τοὺς λουομένους παρέχεται· διὰ τοῦτο δὲ λέγω, ὅτι ὁ ἐνοικιαστὴς τῶν λουτρῶν Ὑπάτης, ἢ μᾶλλον οἱ ὑπάλληλοι αὐτοῦ, — διότι δὲν θέλω νὰ πιστεύσω ποτὲ, ὅτι ὁ κ. Ἀγαθοκλῆς ἐκανόνισε τὰ ἀπίστευτα ταῦτα πράγματα, —χρηματίζονται εἰς βάρος τῶν λουομένων, πλεῖστοι τῶν ὁποίων νῦν στεροῦνται τοῦ καλοῦ, οὗ ἀπὸ πολλοῦ ἀπήλαυον ἐπὶ λογικῇ πάντοτε πληρωμῇ. Καὶ ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ τὸν κ. Ἀγαθοκλῆ, ὡς ἀνάδοχον τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν λουτρῶν, ἢ, ὡς προτιμῶ ἐγὼ νὰ πιστεύω, τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτοῦ. Οἱ συμπολῖταί μου ὅμως μοὶ ἀνέφεραν καί τι ἄλλο, τὸ ὁποῖον βαρύνει κἄπως τὸν κ. Ἀγαθοκλῆ, ἰδίως ὅμως τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ἢ μᾶλλον τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Λέγω δὲ τοῦτο, ἢ μᾶλλον λέγουσιν οἱ συμπολῖταί μου τοῦτο, διότι νομίζουσιν, ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ὅ,τι ἔπραξε κατὰ τὴν περίοδον ταύτην τὸ ἔπραξε χάριν τοῦ κ. Ἀγαθοκλέους, τὸν ὁποῖον ἀπὸ πολλοῦ ἤδη τιμᾷ διὰ στενωτάτης φιλίας. Πρόκειται περὶ τοῦ ἑξῆς. Τὸ Δημόσιον, ὡς πολλοὶ ἐξ ὑμῶν θὰ γνωρίζετε, πρὸ ἐτῶν, κατιδὸν τὴν χρησιμότητα τῶν ἰαματικῶν ἐκείνων πηγῶν, ἀπεφάσισε νὰ ἀνεγείρῃ ἐκεῖ λουτῆρας καὶ διάφορα ἄλλα χρήσιμα κτίρια· σκοποῦν δὲ νὰ καταρτίσῃ αὐτὰ ἐπὶ τὸ εὐμαρέστερον καὶ ἀνθρωπινώτερον, ἐπρομηθεύθη ἔκτοτε καὶ διάφορα ἔπιπλα κλπ, τὰ ὁποῖα ἔκτοτε καὶ ἐσχάτως ἀκόμη ἔφερεν ἐξ Εὐρώπης. Ἐπειδὴ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, μὴ γνωρίζουσα ἴσως τοὺς σκοποὺς τῶν πρώην Κυβερνήσεων, παρεχώρησε τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν λουτρῶν, θέσασα εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ ἀναδόχου μετὰ τῶν ὑδάτων καὶ πάντα τὰ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου συντελεσθέντα ἔργα ἀντὶ τιμῆς εὐτελεστάτης, τὰ ἔπιπλα ταῦτα δὲν ἐχρησίμευον πλέον εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ διὰ τοῦτο διετάχθη ἡ ἐκποίησις αὐτῶν διὰ δημοπρασίας. Ἡ δημοπρασία ἐγένετο πρὸ καιροῦ ἐν Λαμίᾳ ὑπὸ τοῦ ἐκεῖ οἰκονομικοῦ ἐφόρου, καὶ πλεῖστοι ἀγορασταὶ προσῆλθον καὶ ἐπλειοδότησαν, προσενεγκόντες τιμὰς ἐλάχιστα διαφερούσας τῆς πραγματικῆς τῶν ἐπίπλων τούτων ἀξίας. Ὁ ἐν Λαμίᾳ ὅμως νομάρχης δὲν ἐνέκρινε τὴν δημοπρασίαν ταύτην, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον, εἰς ὃ ὑπεβλήθη ἡ ὑπόθεσις, ἐνέκρινεν, ὅπως τὰ ἔπιπλα μὴ ἐκποιηθῶσιν, ἀλλὰ μείνωσιν ἐν ταῖς ἀποθήκαις. Πρὸ δύο ὅμως περίπου μηνῶν ἡ Κυβέρνησις διέταξε τὸν ἐν Λαμίᾳ ἔφορον νὰ παραδώσῃ τὰ ἔπιπλα ταῦτα εἰς τὸν ἀνάδοχον τῶν λουτρῶν κ. Ἀγαθοκλῆ, ἀφοῦ πρῶτον ἐκτιμήσῃ ταῦτα διὰ πραγματογνωμόνων. Ὁ κ. ἔφορος ἐξετέλεσε τὴν διαταγὴν ταύτην τοῦ Ὑπουργείου, καὶ μετὰ τὴν ἐκτίμησιν παρέδωκε διὰ πρωτοκόλλου τὰ ἔπιπλα ἐκεῖνα εἰς τὸν ἐνοικιαστὴν τῶν λουτρῶν· ἡ ἐκτίμησις ὅμως ἐγένετο κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος ἔπρεπε νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν προσοχὴν ἔδωκε. Τὰ ἔπιπλα ἐκεῖνα ἐξετιμήθησαν εἰς ὀλιγώτερον τοῦ ἡμίσεος τῆς τιμῆς, τὴν ὁποίαν προσέφεραν οἱ κατὰ τὴν δημοπρασίαν τελευταῖοι πλειοδόται, καὶ τοῦτο ἰδίως προεκάλεσε πολλὰ σχόλια τῆς ἐν Λαμίᾳ κοινωνίας, ὑπὸ τὰς ὄψεις τῆς ὁποίας ἐγένοντο ὅλα ταῦτα. Καὶ πῶς, νομίζετε, ἐδόθησαν εἰς τὸν ἐνοικιαστὴν τῶν λουτρῶν τὰ ἔπιπλα ταῦτα; Δὲν ἐδόθησαν ἐπὶ ἀμέσῳ πληρωμῇ τῆς, ὡς εἶπον, τόσον ὑποτετιμημένης ἀξίας των, ἀλλὰ ὑπὸ τὸν ὅρον, ἢ νὰ ἐπιστρέψῃ ὁ ἐνοικιαστὴς ταῦτα εἰς τὸ Δημόσιον μετὰ τὴν λῆξιν τῆς εἰκοσαετοῦς ἐκμεταλλεύσεως τῶν λουτρῶν, ἢ νὰ πληρώσῃ μετὰ τὴν εἰκοσαετίαν αὐτὴν τὴν κατὰ τὴν γενομένην ἐκτίμησιν ἀξίαν των. Τοιουτοτρόπως τὸ μὲν Δημόσιον ἀπώλεσε τὴν ἀξίαν τῶν ἐπίπλων τούτων ὁριστικῶς, οἱ δὲ ἐνοικιασταὶ ἔλαβον εἰς τὴν κατοχήν των πολύτιμα πράγματα, εἰς τὸ Δημόσιον ἀνήκοντα, κερδαίνοντες ἐκ τῆς χρήσεως αὐτῶν, χωρὶς οὐδ’ ὀβολὸν διὰ τὴν προμήθειαν αὐτῶν νὰ καταβάλωσι. Ταῦτα πάντα, Κύριοι, ἐθεώρησα καθῆκόν μου ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ νὰ παρακαλέσω αὐτὴν νὰ μὴ ἀναβάλῃ τὸν ὀφειλόμενον ἐκ μέρους αὐτῆς ἔλεγχον ἐπὶ τῶν ἐν τοῖς λουτροῖς Ὑπάτης συμβαινόντων, τὰ ὁποῖα, ἂν ἐξακολουθήσωσι λαμβάνοντα χώραν, ἐκθέτουσιν εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ κόσμου οὐχὶ τὸν ἐνοικιαστὴν, ἀλλὰ τὸ Κράτος. Προκειμένου, Κύριοι, περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἔμαθον κατὰ τὸ ὀλιγοήμερον αὐτὸ ταξείδιόν μου, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ φέρω εἰς γνῶσιν ὑμῶν καὶ ἄλλο τι, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ καθαρὰν λῃστείαν, διαπραττομένην ἐν αὐτῇ τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Βασιλείου μας, ἢ λεπτά τινα τῆς ὥρας ἔξωθεν αὐτῆς. Λῃστείαν τὴν ὀνομάζω, νομίζω δὲ, ὅτι λῃστείαν θὰ χαρακτηρίσῃ ἅπασα ἡ Βουλὴ τὴν πρᾶξιν ταύτην. Εἶχον τὰ ἔπιπλά μου, τὰ ὁποῖα ἔστειλα εἰς Πειραιᾶ τὴν πρωΐαν τοῦ Σαββάτου διά τινος καρραγωγέως, τὸν ὁποῖον, ἵνα ἀποφύγω τὰ διαδιδόμενα, ἐφωδίασα δι’ ἑνὸς πιστοποιητικοῦ τοῦ δημάρχου Ἀθηναίων, πιστοποιοῦντος ὅτι ἐγὼ, ἀπερχόμενος μετὰ τῆς οἰκογενείας μου εἰς Λαμίαν, ἔφερον μετ’ ἐμαυτοῦ καὶ πράγματά τινα. Οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὸν ἐνοικιαστὴν τοῦ δημοτικοῦ φόρου Πειραιῶς, ὅτε ὁ καρραγωγεὺς ἔφθασεν εἰς τὸ γραφεῖον αὐτῶν, τὸν ἠνάγκασαν νὰ σταματήσῃ καὶ νὰ πληρώσῃ εἰς αὐτοὺς τὸν φόρον τῶν ἐπίπλων ἐκείνων, ἀνερχόμενον, κατὰ τοὺς προχείρους ὑπολογισμούς των, εἰς δραχμὰς τριάκοντα, ἐπὶ τῇ ὑπονοίᾳ ὅτι ταῦτα ἦτο πιθανὸν νὰ μὴ μετεφέροντο εἰς Λαμίαν καὶ νὰ ἔμενον ἐν Πειραιεῖ. Ταῦτα, ἐννοεῖται, μοὶ ἀνεκοίνωσεν ὁ καρραγωγεὺς, ὅτε ἡμίσειαν μόλις ὥραν πρὸ τῆς ἀναχωρήσεως τοῦ ἀτμοπλοίου ἔφθασα εἰς Πειραιᾶ, δούς μοι καὶ τὰς διπλοτύπους ἀποδείξεις, ἃς οἱ λίαν εὐσυνείδητοι αὐτοὶ ὑπάλληλοι τοῦ δημοτικοῦ φόρου Πειραιῶς ἐξέδωκαν, λαβόντες τὸ χρηματικὸν ἐκεῖνο ποσόν. Ἠναγκάσθην, Κύριοι, νὰ δώσω τὰς τριάκοντα αὐτὰς δραχμὰς εἰς τὸν ἀγωγέα, διότι τὸ ἐν τῇ προκυμαίᾳ τοῦ Πειραιῶς γραφεῖον τοῦ δημοτικοῦ φόρου Πειραιῶς, ὅτε δι’ ἐγγράφων τοῦ πρακτορείου τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρείας ἀπέδειξα ὅτι τὰ φορολογηθέντα εἴδη ἐφορτώθησαν διὰ Λαμίαν, δὲν ἔστεργε νὰ ἐξαργυρώσῃ τὴν ἀπόδειξιν τοῦ ἄλλου γραφείου τῆς ἰδίας ληστρικῆς συμμορίας, ἀλλὰ μόνον ἐδέχθη νὰ βεβαιώσῃ τὴν φόρτωσιν ὄπισθεν τῆς ἀποδείξεως, ὅπως ἐπὶ τῇ βάσει τῆς βεβαιώσεως ταύτης λάβω τὸ παρανόμως κρατηθὲν ποσὸν παρὰ τοῦ ἐν τῷ μέσῳ τῆς ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ ἀγούσης ὁδοῦ κειμένου γραφείου. Ἵνα μεταβῶ ἐκεῖ, δὲν ἠδυνάμην, διότι τὸ ἀτμόπλοιον εἶχεν ἤδη τεθῇ ὑπὸ ἀτμόν· ἠναγκάσθην ἕνεκα τούτου νὰ παραδώσω τὴν ἀπόδειξιν εἰς τὸν ἀγωγέα, ὅπως αὐτὸς ἐξαργυρώσῃ αὐτήν. Τί ἐγένετο, ἀκολούθως, δὲν γνωρίζω· διότι σήμερον ἐπιστρέψας ἐκ Λαμίας δὲν εὗρον ἀκόμη τὸν ἀγωγέα, ἵνα μάθω τὰ γενόμενα καὶ λάβω τὰς τριάκοντα δραχμάς· ἀμφιβάλλω δὲ, ἂν θὰ εὕρω αὐτόν, διότι τὸ πρῶτον κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην εἴδομεν ἀλλήλους, καὶ συνεπῶς δύσκολον εἶναι νὰ μὲ ἀναγνωρίσῃ, ἢ μᾶλλον εὔκολον νὰ μὲ ἐλησμόνησεν. Ἂς ὑποθέσωμεν ὅμως, ὅτι τὸ ποσὸν τὸ ἐκ μέρους παντὸς ἀναχωροῦντος ἐξ Ἀθηνῶν διά τινα ἐπαρχίαν πληρωνόμενον λόγῳ φόρου ἐπιστρέφεται ἀπὸ τοὺς ἐνοικιαστὰς τοῦ φόρου Πειραιῶς. Δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Οἱ ἐνοικιασταὶ οὗτοι εἰσπράττουσι καὶ ἄλλο τι, τὸ ὁποῖον εἰσπράττουσιν ὁριστικῶς· τοῦτο δὲ εἶναι δίδραχμον εἰσπραττόμενον διὰ τὴν ἔκδοσιν ἐγγράφου τινὸς, τὸ ὁποῖον οἱ ἴδιοι καλοῦσι δηλωτικόν, τὴν χρησιμότητα καὶ τὸν σκοπὸν τοῦ ὁποίου δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω, διότι ἐπ’ αὐτοῦ οὐδὲν ἠδυνήθην νὰ ἀναγνώσω. Τὸ δηλωτικὸν αὐτὸ ἐφύλαξα, καὶ τὸ παραδίδω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, παρακαλῶν αὐτὸν νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ μάθῃ τὰ κατὰ τὴν ἔκδοσιν αὐτοῦ. Δὲν πρόκειται, Κύριοι, περὶ τῶν δύο δραχμῶν, ἃς ἐγὼ ἐπλήρωσα, αἱ ὁποῖαι μάλιστα εἶναι πιθανὸν νὰ ὦσι καὶ τριάκοντα δύο, διότι, ὡς εἶπον πρότερον, δὲν εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ καρραγωγεὺς ἐκεῖνος θὰ ἐπιμείνῃ νὰ μὲ εὕρῃ καὶ νὰ μοὶ δώσῃ τὰς ἄλλας τριάκοντα, τὰς ὁποίας ἄγνωστον ἂν καὶ αὐτὸς ἔλαβε παρὰ τοῦ γραφείου· πρόκειται ὅμως περὶ καθαρᾶς ἐκβιάσεως, περὶ καθαρᾶς ληστείας, τελουμένης, καὶ μάλιστα διὰ διπλοτύπων ἀποδείξεων, ἐν αὐτῇ τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Κράτους! Οἱ καθ’ ἑκάστην ἐξ Ἀθηνῶν ἀναχωροῦντες διὰ τὰς διαφόρους ἐπαρχίας καὶ διὰ τὸ ἐξωτερικὸν, οἱ ὑποβαλλόμενοι εἰς τὴν καταβολὴν τῶν ποσῶν αὐτῶν, ἢ μόνον τοῦ διδράχμου, — ἂν ὑποτεθῇ ὅτι τὰ ἄλλα ἐπιστρέφονται, καίτοι ἐγὼ δὲν τὸ πιστεύω, — οἱ ἀναχωροῦντες, λέγω, καθ’ ἑκάστην ἀνέρχονται εἰς ἑκατοντάδας, καὶ αἱ ἑκατοντάδες αὗται τῶν διδράχμων, τῶν παρανόμως ὑπὸ τοῦ ἐνοικιαστοῦ τοῦ φόρου Πειραιῶς εἰσπραττομένων, ἀποτελοῦσι ποσὸν ἀνερχόμενον εἰς ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος, ποσὸν τὸ ὁποῖον ἅπασαι ὁμοῦ αἱ κατὰ τὸ παρελθὸν ἀκμάσασαι λῃστοσυμμορίαι ἐν Ἑλλάδι δὲν ἔλαβον παρὰ τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας. Δυνάμεθα λοιπὸν νὰ εἴπωμεν κάλλιστα, ὅτι ἡ ληστεία δὲν ἐξέλιπεν, ἀλλὰ μόνον ἐγκατέλιπε τὰ ὄρη καὶ ἐγκαθιδρύθη ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Κράτους, διατελοῦσα ὑπὸ τὴν προστασίαν τῶν ἀρχῶν, μεθ’ ὧν ἐπισήμως συναλλάσσεται! Ἡ κατάστασις αὕτη εἶναι ἀπελπιστικωτάτη καὶ ἱκανὴ νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἣν ἐγὼ καὶ δι’ ἐμαυτὸν καὶ ἐξ ὀνόματος τῶν μέχρι τοῦδε ὑποβληθέντων εἰς τὴν τοιαύτην φορολογίαν παρακαλῶ νὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην καὶ φροντίσῃ, ὅπως τὰ ἄτοπα ταῦτα παύσωσι...

§101Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ παύσωσι, κύριε συνάδελφε, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουσι τὰ διαπύλια.

§102ΚΡΙΤΣΑΣ. Βεβαίως δύσκολον εἶναι νὰ παύσωσιν ἐντελῶς τὰ ἄτοπα ταῦτα, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουσι τὰ διαπύλια, καὶ εὐχῆς ἔργον εἶναι νὰ καταργηθῶσι ταῦτα, τὰ ὁποῖα εἰς οὐδὲν ἄλλο χρησιμεύουσιν ἢ εἰς τὸ νὰ πλουτίζωσί τινας κακοήθεις, οἱ ὁποῖοι ὑπὸ τὸ πρόσχημα τοῦ ἐνοικιαστοῦ τῶν δημοτικῶν φόρων μετέρχονται ἀκωλύτως τὸν λῃστήν· ἀλλ’ ὅταν μία Κυβέρνησις εἰλικρινῶς θελήσῃ νὰ περιστείλῃ τὰ συμβαίνοντα ταῦτα, δύναται βεβαίως νὰ τὰ περιστείλῃ, ἐπιβλέπουσα καὶ θέτουσα ἕκαστον εἰς τὴν θέσιν του. Τοῦτο δὲ ἐπιδιώκω σήμερον, φέρων ὑπ’ ὄψιν τῆς Κυβερνήσεως οὐχὶ ὅσα ἀκούω, ἀλλ’ ὅσα εἶδον ἰδίοις ὄμμασι.

§103Κ. ΑΓΑΘΟΚΛΗΣ. Δύο λέξεις, κύριε Πρόεδρε, διότι ὁ κ. συνάδελφος εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ ἀναφέρῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν λουτρῶν Ὑπάτης, τὰ ὁποῖα ὁ ἴδιος γνωρίζει ὑπὸ ποίους ὅρους ἀνέλαβον ἐγώ· διότι πολὺ καλὰ γνωρίζει, ὅτι τὰ ἀνέλαβον μὲ τὴν ἰδέαν, ὅτι θὰ ἐκτελέσω μίαν ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τῆς κοινωνίας, ἀπέναντι τοῦ ἔθνους μας καὶ τοῦ τόπου ἐκείνου. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἀνέλαβον ἐγὼ τὰ λουτρὰ τῆς Ὑπάτης, τὰ ὁποῖα δὲν ἦτο εὔκολον νὰ ἀναλάβῃ οὐδὲ αὐτὸ τὸ Δημόσιον. Ἐπειδὴ δὲ ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν, ὅτι πρὸς ἴδιον ὄφελος τὰ ἀνέλαβον, δηλῶ ὅτι εἰς οἱανδήποτε στιγμὴν εἶμαι ἕτοιμος νὰ τὰ παραδώσω. Ἠξεύρει πολὺ καλὰ ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι ἀνέλαβον ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως τὴν ἐπιχείρησιν, μόνον διότι αὕτη θὰ ἦτο χρήσιμος εἰς τὴν ἀνθρωπότητα καὶ τὴν ἐπαρχίαν, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύω.

§104Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§105ΑΓΑΘΟΚΛΗΣ. Διὰ τὸ ζήτημα δὲ τῶν πέντε δραχμῶν ἠξεύρει πολὺ καλὰ ὁ κύριος συνάδελφος, ὅτι ἠναγκάσθην νὰ μεταβῶ εἰς Ὑπάτην καὶ νὰ παραγγείλω εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους μου, ἀπὸ μὲν τοὺς εἰσερχομένους νὰ κάμωσι τὰ λουτρά των ἐπὶ 10–15 ἡμέρας, νὰ λαμβάνωσι, κατὰ τὴν σύμβασιν, ἡ ὁποία ἔχει γείνῃ μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τῆς Κυβερνήσεως, οὐχὶ τῆς παρούσης, δικαίωμα ἐγκαταστάσεως 5 δρ. καὶ δικαίωμα ἰατροῦ ἑτέρας 5 δρ. Ἀλλ’ εἶπον εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους μου: «ὅταν βλέπητε πτωχὸν οἰκογενειάρχην, μὴ ζητῆτε νὰ λαμβάνητε τὰς 10 δραχμάς· ὅ,τι σᾶς δίδουσι νὰ λαμβάνητε· ἀπὸ ἐκείνους δὲ, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται ἐκ Λαμίας ἢ διέρχονται καὶ θέλουσι νὰ κάμωσιν ἓν λουτρόν, νὰ μὴ ζητῆτε τίποτε». Αὐτὴ εἶναι ἡ παραγγελία μου, καὶ δι’ αὐτὸ ἐπῆγα εἰς τὴν Ὑπάτην, διὰ νὰ μὴ ἐγερθῇ κανὲν παράπονον. Δὲν εἶχε λοιπὸν κανὲν δικαίωμα νὰ μὲ μεμφθῇ ὁ κ. συνάδελφος, διότι—καὶ αὐτὸ ἐγένετο γνωστὸν εἰς τὴν Λαμίαν —ἠξεύρετε τί εἶπον εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους μου; «Τί θέλετε; νὰ μὲ ὠφελήσητε 1000 δραχμὰς, καὶ νὰ μὲ κακολογοῦν οἱ ἄνθρωποι; Λέξιν δὲν θέλω νὰ ἀκούσω». Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὰ ἔπιπλα, αὐτὰ εἶναι ἐλαχίστης ἀξίας καὶ ἄχρηστα δι’ ἄλλην χρῆσιν, ὅσοι δ’ ἐξ ὑμῶν διῆλθον κατὰ τὸν πόλεμον ἀπὸ τὰ λουτρὰ τῆς Ὑπάτης, γνωρίζουν ὅτι τὰ ἔπιπλα αὐτὰ εἶναι κατεστραμμένα σχεδόν. Ποῖον θὰ ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα, ἐὰν τὰ ἐπώλει τὸ Δημόσιον; Νὰ πάρῃ 1000 ἢ 1500 δραχμάς. Δι’ αὐτὸ εἶπον ἐγὼ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον: «δόσατέ μοι αὐτὰ διὰ πρωτοκόλλου εἰς τὴν ἀξίαν των, καὶ νὰ σᾶς τὰ ἐπιστρέψω, διότι δὲν ἔχουσιν ἄλλον προορισμόν». Ἄν θέλῃ δὲ, δύναμαι νὰ τὰ παραδώσω καὶ σήμερον. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. συνάδελφος, ὁ ὁποῖος γνωρίζει πῶς ἐργάζομαι ἐγὼ, ὡς Ἀγαθοκλῆς, καὶ πῶς ἀνέλαβον νὰ δαπανήσω 500 χιλιάδας δραχμὰς διὰ νὰ καταστήσω τὰ λουτρὰ τέλεια, ἔπρεπε νὰ τὸ θεωρῇ τιμήν του, καθὼς καὶ ὅλη ἡ ἐπαρχία μας, καὶ ὄχι νὰ μὲ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἠξεύρει τοὺς κόπους, τοὺς ὁποίους κατέβαλον, καὶ ἠξεύρει ὅτι δὲν εἶναι εὔκολον νὰ ἀναλαμβάνῃ τοιαῦτα ἔργα ἕκαστος. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. συνάδελφον νὰ εἴπῃ, τί γίνεται εἰς τὴν Ὑπάτην· 40 χιλιάδας δραχμὰς ἐξώδευσα, διὰ νὰ φέρω νερὰ πρώτης ποιότητος.

§106ΚΡΙΤΣΑΣ. Δὲν τὰ ἐφέρατε ὅμως.

§107ΑΓΑΘΟΚΛΗΣ. Ἔχω φέρει δύο νερὰ, καὶ τρίτον νερὸν θὰ φέρω. Θὰ κάμω ἓν τμῆμα Παρισίων ἐκεῖ. Τίνα ἀνάγκην εἶχον ἐγὼ νὰ πάρω τὰ λουτρὰ τῆς Ὑπάτης;

§108Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Ὀφείλω πρωτίστως μίαν ἀπάντησιν εἰς τὸν κ. Ἀγαθοκλῆ. Ἀφ’ ἧς ἐνόησα, ὡς λέγομεν, τὸν ἑαυτόν μου, εἶχον ἀκούσει — καὶ εἰς τοῦτο ἐπίστευον μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης — ὅτι ὁ κύριος οὗτος εἶχεν ὀξεῖαν τὴν ἀντίληψιν· δυστυχῶς ὅμως ἡ ἀπάντησις, ἣν ἔδωσε πρὸ ὀλίγου, μὲ ἀναγκάζει νὰ μειώσω κατὰ πολὺ τὴν περὶ ἀντιλήψεως αὐτοῦ γνώμην μου. Ἐγὼ δὲν κατηγόρησα τὸν κ. Ἀγαθοκλῆ, ἐκμεταλλευόμενον ὡς ἐκμεταλλεύεται τὰ λουτρὰ τῆς Ὑπάτης· κατέκρινα ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν τότε Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἐπιπολαίως συνέταξε τὴν σύμβασιν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ κ. Ἀγαθοκλέους, εἰπὼν ὅτι οὗτοι, καταχρώμενοι τῆς ἐμπιστοσύνης του, ἴσως χρηματίζονται εἰς βάρος τῆς ὑπολήψεώς του. Νομίζω δ’ ὅτι ἡ Βουλὴ ἀντελήφθη καλῶς ὅσα εἶπον πρὸ ὀλίγου, καὶ θὰ ᾖναι εἰς θέσιν νὰ τὸν βεβαιώσῃ, ὅτι οὐδόλως περὶ αὐτοῦ ἠσχολήθην, καὶ τοῦτο ὄχι διότι ὁ κ. Ἀγαθοκλῆς εἶναι ἀνάξιος λόγου, ἀλλὰ διότι εἶναι εἰς ἐμὲ γνωστὸν, ὅτι πᾶς ἐπιχειρηματίας σκοπεῖ τὸ κέρδος, τὴν ὠφέλειαν. Ὁ κ. Ἀγαθοκλῆς ὅμως εἶπε πρὸ ὀλίγου σὺν τοῖς ἄλλοις, ὅτι ἐγὼ καὶ ἡ ἐπαρχία μας ὁλόκληρος ἔπρεπε νὰ θεωρήσωμεν τιμήν μας, ὅτι αὐτὸς ἀνέλαβε τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν λουτρῶν ἐκείνων. — Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, δὲν ἔχω λόγον, οὔτε τιμήν μου νὰ θεωρῶ τοῦτο, οὔτε ὄνειδός μου. Τοῦτο δὲ, διότι, ὡς κάλλιον παντὸς ἄλλου γινώσκει ὁ κ. Ἀγαθοκλῆς, εἶμαι ἐντελῶς ξένος τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης, ὡς καὶ πάσης τοιαύτης. Ὁ κύριος Ἀγαθοκλῆς ὅμως εἶπεν, ὅτι, ἂν ἀνέλαβε τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν λουτρῶν Ὑπάτης, τὴν ἀνέλαβε διὰ μόνον τὸν λόγον, ὅτι αὐτὸς μόνος ἦτο ὁ δυνάμενος νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὸ ἔργον τοῦτο, καὶ ὅτι τὰ ἀνέλαβε μόνον καὶ μόνον ἵνα ἐξυπηρετήσῃ τὴν ἀνθρωπότητα. Ὁμολογῶ ὅτι τὸ τοιοῦτον δὲν ἔχω ἀντιληφθῆ μέχρι τοῦδε, καὶ ἐπὶ τούτῳ εἰλικρινῶς λυποῦμαι· διότι, ἂν τὸ ἀντελαμβανόμην, θὰ ἠσθανόμην τὸ καθῆκον νὰ συγχαρῶ τῷ κ. Ἀγαθοκλεῖ ἐπὶ τῇ φιλανθρωπίᾳ του ταύτῃ. Ἐγὼ ἓν μόνον βλέπω, ὅτι τὸ Δημόσιον, ὅτε τὰ λουτρὰ ἐκεῖνα ἀπετελοῦντο ἐκ μιᾶς φυσικῆς καὶ ὑπαιθρίου ἐπὶ τῆς πηγῆς δεξαμενῆς, — ἐν ᾗ λουόμενός τις ἐπλήρονε 75 μόνον λεπτὰ δι’ ἑκάστην λοῦσιν — ἐλάμβανε παρὰ τῶν ἐνοικιαστῶν αὐτῶν δραχ. 20,000 κατ’ ἔτος· νῦν ὅτε δαπάναις τοῦ Δημοσίου ἐκτίσθη τὸ λαμπρὸν ἀληθῶς κατάστημα, τὸ νῦν λειτουργοῦν, ἐν τῷ ὁποίῳ εὑρίσκονται καὶ κοιναὶ πρότερον, πρὸς 75 λεπτά, καὶ ἰδιαίτεραι καὶ μεμονωμέναι τοιαῦται, τὸ ἐν ταῖς ὁποίαις λουτρὸν πληρώνεται πρὸς 1½ δραχμήν, καὶ ὁ θάλαμος τῶν εἰσπνοῶν καὶ ὁ θάλαμος τῶν ψεκασμῶν καὶ τὰ μηχανήματα ὅλων τῶν εἰδῶν τῆς ὑδροθεραπευτικῆς, νῦν, λέγω, ὅτε ταῦτα πάντα ἐγένοντο δαπάναις τοῦ Δημοσίου, ὁ κ. Ἀγαθοκλῆς πληρώνει κατὰ τὴν σύμβασιν 10,000 μόνον δραχμὰς ἐτησίως, καὶ πληρώνει ταύτας οὐχὶ μόνον διὰ τὰς πηγάς, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ πέριξ τῶν λουτρῶν κτῆμα τοῦ Δημοσίου, ἀπὸ τὴν ἐνοικίασιν τοῦ ὁποίου, προσφόρου εἰς πᾶσαν καλλιέργειαν καὶ εἰς βοσκήν, συνισταμένου δ’ ἐκ χιλιάδων στρεμμάτων, τὸ Δημόσιον ἐλάμβανε πρότερον 5,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος. Ἀλλ’ ὅπως ἴδωμεν, ἂν ὄντως ὁ κ. Ἀγαθοκλῆς τοῦτο δὲν τὸ ἔκαμεν ἵνα ὠφεληθῇ, ἀλλ’ ἵνα ὠφελήσῃ, ὡς εἶπεν ὁ ἴδιος, τὴν ἀνθρωπότητα, παρακαλῶ τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν νὰ καταθέσωσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν διακήρυξιν τῆς δημοπρασίας, τὴν σύμβασιν τὴν μεταξὺ Δημοσίου καὶ Ἀγαθοκλέους συναφθεῖσαν, τὰ πρακτικὰ τῆς δημοπρασίας τῶν ἐπίπλων, περὶ ὧν ὡμίλησα, καὶ τὸ πρωτόκολλον τῆς παραδόσεως αὐτῶν εἰς τὸν κ. Ἀγαθοκλῆ. Πρὸς τούτοις δὲ παρακαλῶ αὐτοὺς νὰ γνωρίσουν εἰς τὴν Βουλὴν, ἄν ὁ κ. Ἀγαθοκλῆς συνεμορφώθη μέχρι σήμερον πρὸς τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως. Τότε θὰ δυνηθῶμεν νὰ διακρίνωμεν τὸν σκοπὸν τοῦ κ. Ἀγαθοκλέους· ἂν δὲ πράγματι οὗτος ἦτο φιλανθρωπικός, ὑπόσχομαι ἐγὼ πρῶτος νὰ ἐκφράσω αὐτῷ εὐγνωμοσύνην ἐκ μέρους ὁλοκλήρου τῆς ἀνθρωπότητος, ὑπὲρ ἧς ἐμερίμνησε.

§109Κ. ΑΓΑΘΟΚΛΗΣ. Δὲν θέλω νὰ κουράσω τὴν Βουλὴν, ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, ἐπειδὴ τὸ ζήτημα εἶναι προσωπικόν. Ὅτε πρὸ 20 ἡμερῶν μετέβην εἰς τὰ λουτρὰ τῆς Ὑπάτης, εἶπον εἰς τὴν Διεύθυνσιν τῶν λουτρῶν, ὅτι ἐπιθυμῶ νὰ ὦσι δίκαιοι καὶ ἐπιεικεῖς εἰς πάντας μὲν, ἀλλ’ ἰδίως εἰς τοὺς ἀπόρους. Σᾶς τὰ λέγω αὐτὰ ἐν συνειδήσει καθαρᾷ, καὶ αὐτὸ γίνεται. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὸ τίμημα τῆς ἐνοικιάσεως τῶν λουτρῶν, παρακαλῶ τὸν κ. συνάδελφον νὰ εἴπῃ, ἐὰν αἱ 500,000 δρ., ἀποσβεννύμεναι εἰς διάστημα 20 ἐτῶν, ἐκτὸς τῶν 10,000 δραχμῶν δὲν χρειάζονται καὶ ἄλλας 50,000, καὶ οὕτω γίνονται 60,000 δραχ. καὶ οὐχὶ 10,000, ὡς λέγει ὁ κ. συνάδελφος. Καὶ πρῶτος ἐγὼ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ὑποβάλῃ αὔριον τὴν σύμβασιν, ἵνα βεβαιωθῇ ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι οὕτως ἔχουσι τὰ πράγματα. Βεβαιῶ δὲ τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι δὲν ἔχω πλείονας τῶν 20,000 δραχμῶν ἐτησίας εἰσπράξεις, μὲ ὅλας τὰς ἐνεργείας μου, καὶ εἶναι ζήτημα, ἐὰν αἱ εἰσπράξεις θ’ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνέλαβον.

§110ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§111ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάξιον συζητήσεως τοῦ Κοινοβουλίου τὸ ζήτημα, ἐὰν ὁ ἀναλαβὼν τὴν μίσθωσιν τῶν λουτρῶν Ὑπάτης ἀπέβλεψεν εἰς ἴδιον συμφέρον ἢ εἰς συμφέρον τῆς ἀνθρωπότητος, ὡς εἶπεν οὗτος, καὶ τῆς ἐπαρχίας Φθιώτιδος. Τοιαῦτα ζητήματα ἰδιωτικῶν συμφερόντων νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνωνται ἀντικείμενα συζητήσεως ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου. Ἐπίσης ἀνάξιον τοῦ Κοινοβουλίου εἶναι καὶ τὸ ἕτερον, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἐκ Φθιώτιδος βουλευτὴς κ. Κρίτσας, ὅτι μεταβὰς εἰς Φθιώτιδα ἔμαθεν ὅτι ἔπιπλά τινα, θεωρούμενα ἐξαρτήματα τῶν λουτρῶν Ὑπάτης, παρεδόθησαν δωρεὰν εἰς τὸν ἀνάδοχον τῶν λουτρῶν...

§112Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Δὲν εἶπον δωρεάν· εἶπον ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ πληρωθῇ ἡ τιμή των μετὰ 20 ἔτη.

§113ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἔστω... Ἔμαθε, λέγω, ὅτι παρεδόθησαν εἰς τὸν ἀνάδοχον τῶν λουτρῶν, καὶ ὅτι ἡ ἀξία αὐτῶν τῶν ἐπίπλων θὰ πληρωθῇ μετὰ 20 ἔτη. Δὲν θέλω, κύριε Πρόεδρε, ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ ζητήματος τόσον εὐτελοῦς. Ὅ,τι πρέπει νὰ εἴπω, θὰ εἴπω ὅπως γνωρίσῃ τὸ Κοινοβούλιον τὴν ἀληθῆ θέσιν τοῦ ζητήματος σχετικῶς πρὸς τὰ λουτρὰ Ὑπάτης. Ἡ μίσθωσις διὰ δημοπρασίας ἐγένετο κανονικῶς, ὁ κύριος Ἀγαθοκλῆς ἀνεκηρύχθη τελευταῖος πλειοδότης καὶ ἀνάδοχος αὐτῶν, καὶ συνεπῶς ὀφείλει νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὰ δικαιώματα καὶ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνέλαβε. Μεταξὺ αὐτῶν εἶναι καὶ τὸ ζήτημα τῶν ἐπίπλων, διότι βεβαίως αὐτὰ τὰ ἔπιπλα, ὡς ἠξεύρω, ἦλθον ἐξ Εὐρώπης πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν, ἀλλὰ, δὲν ἠξεύρω ἕνεκα τίνος λόγου, μετὰ ταῦτα ἐνόμισαν, ὅτι ἦτο συμφέρον νὰ πωληθῶσι πρὸς ὄφελος τοῦ Δημοσίου. Πλὴν τοῦτο, ὡς εἶπον, εἶναι ἀνάξιον λόγου, καὶ εἴτε θελήσῃ τὸ Δημόσιον νὰ τὰ ἐκποιήσῃ καὶ λάβῃ τὸ τίμημα, εἴτε μείνωσι προσωρινῶς εἰς τὸν κ. Ἀγαθοκλῆ, τοῦτο δὲν ἔχει σημασίαν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχει σημασίαν καὶ εἰς τὸ ὁποῖον καὶ μόνον ἔπρεπε νὰ περιορισθῇ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτὴς, εἶναι, ὅτι ὁμολογουμένως λαμβάνουσι χώραν ἄτοπα ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν λουτρῶν Ὑπάτης, ἄτοπα, τὰ ὁποῖα δύνανται μὲν νὰ δικαιολογηθῶσιν ὑπὸ τοῦ πνεύματος τῆς συμβάσεως μεταξὺ τοῦ κ. Ἀγαθοκλέους καὶ τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ ἀντίκεινται πρὸς τὸ ἀληθὲς συμφέρον τῆς ἀνθρωπότητος, πρὸς τὸν σκοπὸν, ὅστις ἐνέπνευσε τὸν τότε Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὴν σύμβασιν ταύτην. Ὁμολογῶ ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ λαμβάνῃ ὁ ἰατρὸς πέντε δραχμὰς διὰ τὴν ἐπίσκεψιν τῶν εἰς τὰ λουτρὰ διαμενόντων, εἶναι ὀρθὸν, ἀλλ’ ἐπίσης ὀρθὴ εἶναι καὶ ἡ παρατήρησις τοῦ κ. ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτοῦ, ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν πέντε δραχμῶν δέον νὰ λαμβάνῃ ἰατρὸς διακεκριμένος, ἀφωσιωμένος εἰς τὴν λειτουργίαν τῶν λουτρῶν Ὑπάτης, οὐχὶ δὲ νὰ κέκτηται τὸ δικαίωμα τοῦτο ὁ μισθωτὴς, ὅπως σήμερον μὲν προσλαμβάνῃ τὸν Α ἰατρὸν, αὔριον δὲ τὸν Β, καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ μὴ ἐκπληρῶται ὁ σκοπὸς τῆς πληρωμῆς τῶν πέντε δραχμῶν, ὅστις εἶναι, ὅπως οἱ φοιτῶντες εἰς τὰ λουτρὰ Ὑπάτης ἔχωσιν ἰατρὸν δυνάμενον νὰ ἐξασφαλίσῃ αὐτοῖς τοὺς ὅρους, οὓς ἡ ὑγιεινὴ ἐπιβάλλει. Τοῦτο εἶναι ἄτοπον, καὶ ὀφείλει ὁ ἀνάδοχος τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης νὰ μεριμνήσῃ, ὅπως ἔχῃ ἰατρὸν σταθερῶς παραμένοντα ἐκεῖ, ἐγκαταλείποντα πᾶσαν ἄλλην ἐργασίαν, ἀφωσιωμένον δ’ ὄντως εἰς τὸ ἔργον αὑτοῦ. Ἐπίσης ὀρθὴ εἶναι καὶ ἡ ἑτέρα παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτοῦ, ὅτι ποιοῦνται κατάχρησιν οἱ ἐκεῖ ἐπιτετραμμένοι τὰ τῆς εἰσπράξεως τοῦ ἑτέρου δικαιώματος τῶν πέντε δραχμῶν, διότι τὸ πνεῦμα τῆς συμβάσεως εἶναι, ὅπως ἀποτίνωσι τὰς πέντε δραχμὰς οἱ ποιούμενοι σταθερὰν χρῆσιν τῶν λουτρῶν τῆς Ὑπάτης, καὶ οὐχὶ οἱ μεταβαίνοντες ἐκεῖ, ὅπως ἁπλῶς ἐπισκεφθῶσι τὰ λουτρὰ ἢ χάριν τέρψεως λουσθῶσιν. Ἐπίσης παράλειψις ἐν τῇ συμβάσει εἶναι, ἣν ὅμως δύναται ὁ ἀνάδοχος τῶν λουτρῶν Ὑπάτης νὰ ἀναπληρώσῃ, πρὸς τὸ συμφέρον του, ὅτι δὲν γίνεται μνεία, ὅτι δύνανται νὰ ποιῶνται χρῆσιν τῶν λουτρῶν οἱ πτωχοὶ καὶ οἱ ἄποροι ἄνευ πληρωμῆς τῶν πέντε αὐτῶν δραχμῶν δικαιώματος ἐγκαταστάσεως, οἱ δ’ ἐπιτετραμμένοι ἤδη τὴν διαχείρισιν τῶν λουτρῶν εἰσπράττουσι ταύτας καὶ παρ’ αὐτῶν τῶν ἀπόρων, καὶ οὕτω καθιστῶσι τὰ λουτρὰ ἀπρόσιτα. Αὐτὰ, κύριε Πρόεδρε, ὤφειλον νὰ εἴπω, ἠξεύρων τὰ ἐκεῖ συμβαίνοντα. Νομίζω ὅμως, ὅτι καὶ τὸ συμφέρον αὐτὸ τοῦ κ. Ἀγαθοκλέους ὑπαγορεύει νὰ τροποποιήσῃ τὴν σύμβασιν ὡς πρὸς δικαιώματά τινα, ἅτινα ἴσως ἔχει ἐκ τῆς συμβάσεως, τὰ ὁποῖα ὅμως, ἀντὶ νὰ τὸν ὠφελῶσι, τὸν βλάπτουσι, καθόσον διὰ τῆς ἐνασκήσεως τῶν τοιούτων καταπιεστικῶν δικαιωμάτων, ἀντὶ νὰ προσελκύηται κόσμος, τοὐναντίον ἀραιοῦται· καὶ ἀπόδειξις, ὅτι ἀπό τινος χρόνου, μόλις ἐγνώσθησαν τὰ τοιαῦτα, ὁ κόσμος δὲν συρρέει πλέον, ὡς ἄλλοτε, εἰς τὰ λουτρὰ τῆς Ὑπάτης. Ὤφειλον λοιπὸν νὰ ποιήσωμαι τὴν παρατήρησιν αὐτήν, καὶ νὰ παρακαλέσω καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸν κ. Ἀγαθοκλῆ νὰ ῥυθμίσωσι κάλλιον τὰς μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ κοινοῦ σχέσεις, καὶ οὕτω βελτιωθῶσί τινα, ἀφορῶντα εἰς τὴν χρῆσιν τῶν λουτρῶν, ἅτινα, ὡς ἔχουσιν, ἀντὶ ὠφελείας, βλάβης πρόξενα γίνονται αὐτῷ.

§114Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Σχετικῶς πρὸς τὰ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Φθιώτιδος κ. Κρίτσα λεχθέντα περὶ τῆς πράγματι ἀπροκαλύπτως καὶ ἀναιδέστατα ὅλως ἐκτελουμένης ληστείας ἐν μέσαις Ἀθήναις ὑπὸ τῶν ἐνοικιαστῶν τοῦ δημοτικοῦ φόρου, παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἀναγνώσω μίαν ἐπιστολὴν ἐμπόρου ἐν Ἀθήναις συμπολίτου μου, ὁ ὁποῖος μοὶ ἀπηύθυνεν αὐτὴν ἐντολῇ καὶ ἄλλων ἐμπόρων. Ἐν τῇ ἐπιστολῇ ταύτῃ διατραγῳδεῖται ἡ κατάστασις, ἐν τῇ ὁποίᾳ εὑρισκόμεθα ἐν μέσαις Ἀθήναις, καὶ παρακαλῶ νὰ ἀκούσητε αὐτήν. (Ἀναγινώσκει τὴν ἐπιστολήν). Τοιαῦται, Κύριοι, διαπράττονται ληστρικαὶ πράξεις ἐν μέσαις Ἀθήναις, πάντες δὲ γνωρίζομεν, ὅτι ἐρχόμενοι εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ ὑμεῖς ὑφιστάμεθα τὰς ληστρικὰς ταύτας ἐπιθέσεις τῶν ἐνοικιαστῶν τοῦ δημοτικοῦ φόρου· πάντα τὰ κιβώτια θὰ ἀνοιχθῶσι, καὶ ἐὰν φέρωμεν μικρόν τι πρᾶγμα ἐκ τῆς ἐπαρχίας μας, ἀναγκαζόμεθα νὰ δίδωμεν μίαν δραχμήν, ἵνα φύγωμεν μίαν ὥραν ταχύτερον ἀπὸ τοὺς ὄνυχας τῶν ἐνοικιαστῶν. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως μεριμνήσῃ περὶ ἄρσεως τῆς καταστάσεως ταύτης διὰ καταργήσεως τῶν διαπυλίων τελῶν, ὡς ἄλλοτε ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης ἠθέλησε νὰ πράξῃ...

§115Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα τὸν ἐνθυμούμεθα πάντοτε τὸν ἀείμνηστον!

§116ΦΙΚΙΩΡΗΣ. .. διὰ νὰ ἐκλείψῃ πλέον ὁ ληστρικὸς αὐτὸς θεσμός, ὁ δίδων ἀφορμὰς εἰς τοιαύτας πράξεις, ὁ δίδων ἀφορμὰς νὰ διασύρηται καὶ κηλιδῶται παρὰ τοῖς ξένοις καὶ ἡ ὑπόληψις ἀκόμη τῶν ἀρχῶν ἐν Ἑλλάδι.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν...

§118Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶχον ζητήσει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον κάμνετε, νὰ ἀφαιρῆτε τὸν λόγον, εἶναι αὐθαιρεσία.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐννοεῖτε νὰ καθήσωμεν ἕως τὸ πρωΐ ἐδῶ, ὁμιλοῦντες περὶ τοῦ δημοτικοῦ φόρου;

§120Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Σχετικῶς θέλω νὰ εἴπω κἄτι τι.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁμιλήσατε λοιπόν.

§122Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ἐκ τῆς καταγγελίας, τὴν ὁποίαν ὁ ἐκ Φθιώτιδος ἀξιότιμος βουλευτὴς κ. Κρίτσας ἔκαμε, καὶ ἐκ τῆς ἀπολογίας τοῦ ἐπιχειρηματίου κ. Ἀγαθοκλέους...

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔκαμεν ἀπολογίαν.

§124Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ἐκ τῆς ἀγορεύσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν, οὐδὲν ἄλλο ἐνόησα παρ’ ὅτι ὁ λαὸς αὐτὸς, ὁ ὁποῖος ἀκροᾶται ἐνταῦθα, δικαίως δύναται ν’ ἀποκαλέσῃ τὸ κατάστημα τοῦτο Γραφεῖον τῶν Ἐπιχειρήσεων, τὸ κατάστημα τοῦτο τὸ ὁποῖον χθὲς ἀπεκάλεσε Χρηματιστήριον (κίνησις).

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖον κατάστημα παρακαλῶ; Σᾶς προσκαλῶ νὰ ἀνακαλέσητε τὴν φράσιν, διότι ἄλλως θὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν. Ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι κατάστημα.

§126Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Τὴν Βουλὴν ἐννοῶ.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι κατάστημα ἡ Βουλή.

§128Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Τὸ ἱερὸν αὐτὸ κατάστημα. Δὲν εἶναι τὸ ἀνώτατον κατάστημα;

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀδαμόπουλος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§130ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως συναινέσῃ νὰ προτιμηθῇ ἡ συζήτησις τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 11 ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένου νομοσχεδίου περὶ ἀδείας συνομολογήσεως συμβάσεως μετὰ τῶν Τραπεζῶν Ἐθνικῆς καὶ Ἠπειροθεσσαλίας.

§131ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ συναινέσωμεν, εἶναι νὰ προτιμηθῇ ἡ ἀνάγνωσις τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν συζήτησιν. Ἀλλ’ ἐὰν πρόκειται νὰ γείνῃ συζήτησις, μοὶ φαίνεται τότε, ὅτι ἡ πρόταξις τοῦ νομοσχεδίου τούτου θέτει τὰ ἄλλα νομοσχέδια εἰς ἥττονα μοῖραν, διότι βεβαίως εἰς τρίτην συζήτησιν δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ συναίνεσις νὰ μὴ εἴπωμεν γνώμην ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε ἀντίρρησιν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου;

§133ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως.

§134Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δηλαδὴ συζήτησιν.

§135Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὡς ἔχει.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε δὲν προτάσσεται βεβαίως τὸ νομοσχέδιον.

§137Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ προταχθῇ ἡ ψήφισις τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 5 νομοσχεδίου «περὶ αὐξήσεως τῶν συντάξεων τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῶν ἐν πολέμῳ θνησκόντων στρατιωτικῶν», τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει συζήτησιν.

§138ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§139Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Τὴν ἑξῆς σύστασιν θὰ κάμω ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὴν ἀποδεχθῇ. Ὡς παρετήρησα, καὶ χθὲς τὸ ἑσπέρας παρετάθη ἐπὶ πολὺ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς συμβάσεως τῶν ὑδάτων, καὶ σήμερον, ὅτε θὰ εἰσέλθωμεν εἰς αὐτὴν, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ φθάσῃ μέχρι πρωΐας, καὶ συνεπῶς ἄλλων νομοσχεδίων ἐπουσιωδῶν ἡ συζήτησις δὲν δύναται νὰ γείνῃ. Διὰ τοῦτο, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις φρονῇ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ προηγηθῇ ἡ ἀνάγνωσις νομοσχεδίων τινῶν, τὰ ὁποῖα δὲν ἤθελον προκαλέσει καμμίαν συζήτησιν, νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν ἤθελε παρακωλύσει τὴν κυρίως ἐργασίαν τῆς Βουλῆς, διότι δὲν θέλει τὴν ἀπασχολήσει ἐπὶ πολύ.

§140Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Μόνον ἐὰν πρόκειται περὶ νομοσχεδίων, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν θὰ γείνῃ συζήτησις, νομίζω ὅτι δύναται νὰ συναινέσῃ ἡ Βουλή.

§141ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Μάλιστα. Δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ ὀνομάσω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θεωρῶ ἐγὼ ὡς μὴ ἔχοντα συζήτησιν. Πρῶτον τὸ περὶ αὐξήσεως τῶν συντάξεων τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν, δεύτερον τὸ περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ γεωργικῶν σταθμῶν, τρίτον τὸ περὶ κατασκευῆς λιμένος τῆς Λευκάδος...

§142ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§143ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Τὸ ἀφίνομεν, ἐὰν ἔχῃ συζήτησιν... Τέταρτον τὸ περὶ συμβάσεως μεταξὺ τῶν Τραπεζῶν Ἐθνικῆς καὶ Ἠπειροθεσσαλίας.

§144Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Δραγούμης εἶπεν ὅτι προτίθεται νὰ ὁμιλήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ.

§145ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐὰν ὁμιλήσῃ, τὸ ἀφίνομεν. Ἐπίσης τὸ ὑπ’ ἀριθ. 13 περὶ ἐγγυήσεως τοῦ Δημοσίου ὑπὲρ τῆς ἐν Λαρίσῃ Ἑταιρείας «Δημητριάδης, Παπᾶς κλπ.»

§146Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐνδεχόμενον νὰ γείνῃ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ.

§147ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Τότε νὰ μὴ προτιμηθῇ.

§148Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχομεν δυσκολίαν νὰ ἀποδεχθῶμεν τὴν σύστασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Τυρνάβου, καὶ ἑπομένως νομίζω ὅτι δυνάμεθα, τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν καμμίαν συζήτησιν, νὰ ἀναγνώσωμεν καὶ ψηφίσωμεν κατὰ προτίμησιν, διότι εἶναι νομοσχέδια τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν παρὰ ἓν ἢ δύο μόνον ἄρθρα.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐρχόμεθα εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ αὐξήσεως τῶν συντάξεων τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῶν ἐν πολέμῳ θνησκόντων στρατιωτικῶν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἅρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§150Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑπάρχουν προτάσεις νὰ περιληφθῶσιν εἰς τὴν σύνταξιν καὶ αἱ μητέρες.

§151ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε... (Θόρυβος).

§152ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἴπομεν νὰ μὴ γείνῃ συζήτησις. Ἄλλως νὰ μὴ προτιμηθῇ κανέν.

§153Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ διακόψωμεν.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ μίαν ὥραν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 8 καὶ 45′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 καὶ 30′ μ. μ.)

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως περὶ ὑδρεύσεως Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ προαστείων». Ὁ κ. Κυριακούλης Μαυρομιχάλης ἔχει τὸν λόγον.

§156ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Αἱ τροπολογίαι καὶ παραχωρήσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην μεταβάλλουσιν ὁπωσδήποτε τοὺς ὅρους τῆς συζητήσεως. Ἐπειδὴ ὅμως ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, φρονῶ δὲ ὅτι αἱ τροπολογίαι αὗται δὲν θίγουσι τὴν βάσιν αὐτοῦ, ἥτις καθ’ ἡμᾶς εἶναι λίαν σφαλερά, ἐπὶ σαθρᾶς δὲ βάσεως στερεὸν οἰκοδόμημα δὲν δύναται νὰ ἀνεγερθῇ, ἐπέμεινα νὰ λάβω τὸν λόγον. Ἐννοῶ κάλλιστα τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως συνδέσῃ τὸ ὄνομα αὑτοῦ μετὰ ἔργου ἀληθῶς Ἡρακλείου, — ἀφοῦ μάλιστα πρόκειται περὶ τῆς Στυμφαλίας, — Ἡρακλείου καὶ ὑπὸ ἔποψιν τεχνικὴν, Ἡρακλείου καὶ ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικὴν, Ἡρακλείου καὶ ὑπὸ ἔποψιν κοινωνικήν. Τοιαῦτα ἔργα ἀπηθανάτισαν βασιλεῖς καὶ αὐτοκράτορας· οὐδὲν ἄπορον λοιπὸν, ἐὰν ἐκέντησαν τὴν φιλοδοξίαν καὶ τοῦ ἡμετέρου Πρωθυπουργοῦ. Καὶ ὄντως ἡ ὕδρευσις τῶν δύο πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἀφ’ ἑνὸς, καὶ ἡ κατασκευὴ καὶ ἀποπεράτωσις τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης ἀφ’ ἑτέρου κατέστησαν ἀπό τινος χρόνου διὰ τὴν ἡμετέραν χώραν τὰ κεφαλαιώδη ἔργα πάσης κυβερνητικῆς δράσεως. Διότι, ἐὰν ὑπὸ ὑγιεινὴν πρὸ πάντων ἔποψιν εἶναι ἀνυπολόγιστα τὰ κακὰ, ἐὰν εἶναι ἀνυπολόγιστοι αἱ ζημίαι, αἱ παντὸς εἴδους καὶ πάσης φύσεως ζημίαι, αἱ προερχόμεναι ἐκ τῆς ἐλλείψεως ὕδατος ἐπαρκοῦς ἐν ταῖς δυσὶ ταύταις μεγαλοπόλεσιν, ἀνυπολόγιστοι εἶναι ἐπίσης καὶ αἱ ὠφέλειαι αἱ ἀπορρέουσαι ἐκ τῆς ἐπιλύσεως τοῦ ζητήματος τούτου, ὄχι μόνον διὰ τοὺς κατοίκους τῶν δύο πόλεων, ἀλλὰ, ὡς ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, διὰ τὸ Ἑλληνικὸν ἐν γένει, ὅταν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ πρωτεύουσα θέλει τότε καταστῆ τὸ τερπνὸν καὶ οἱονεὶ τὸ μόνιμον ἐντευκτήριον τοῦ κόσμου ὅλου, καὶ ὄχι μόνον τοῦ κόσμου ἐκείνου, ὅστις μελετᾷ καὶ ἀποθαυμάζει τὰ ἀθάνατα κάλλη τῶν ἀρχαίων ἡμῶν μνημείων, ἀλλὰ καὶ τοῦ κόσμου ἐκείνου, ὅστις εὐπορεῖ καὶ ταξιδεύει, ἐπιθυμεῖ δὲ σὺν τοῖς ἄλλοις νὰ γεύηται τοῦ κλίματος ἡμῶν τὴν εὐκρασίαν καὶ τὴν γλυκύτητα. Τούτου ἕνεκα θεωροῦμεν περιττὸν νὰ βεβαιώσωμεν τὴν Βουλὴν, ὅτι, ἐὰν καὶ ἐπὶ ἄλλων ἥσσονος σημασίας θεμάτων ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐφάνη πρόθυμος, ὅπως συντρέξῃ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν νομοθετικὴν αὐτῆς ἐργασίαν, κυρίως καὶ πρωτίστως ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔχει τὴν ἐπιθυμίαν, ὅπως μὴ ὑποληφθῇ, ὅτι τὸ παράπαν σκέπτεται νὰ παρακωλύσῃ τὴν κυβερνητικὴν πρωτοβουλίαν. Τοὐναντίον φρονοῦμεν, ὅτι πρῶτοι ἡμεῖς ἔχομεν τὸ καθῆκον, ἄνευ πάθους καὶ προκαταλήψεως, μετ’ ἐνδιαφέροντος ζωηροῦ καὶ ἀδόλου νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν εὐόδωσιν καὶ πραγματοποίησιν ἔργου τοιούτου, τοιαῦτα ὑπισχνουμένου ἀγαθά. Διότι ἐπὶ τοιούτων πρὸ πάντων μέτρων ἀντιπολίτευσις συστηματικὴ δὲν χωρεῖ. Χωρεῖ μόνον ἀντιλογία βάσιμος, χωρεῖ μόνον ἡ εἰλικρινὴς ἐξέτασις τῶν πραγμάτων. Ἀλλ’ ἐνῷ ὑπὸ τοιούτων ἐμπνεόμεθα διαθέσεων καὶ ἐλπίδων, μετὰ πολλῆς ἀνησυχίας καὶ δυσφορίας ἐρωτῶμεν ἡμᾶς αὐτοὺς, ἐδόθη τάχα ἡ δέουσα προσοχὴ εἰς ὑπόθεσιν ἀληθῶς κολοσσιαίαν; Ἐλήφθησαν πάντα τὰ κατάλληλα μέτρα, ὅπως μὴ ναυαγήσῃ ἔργον κατ’ ἐξοχὴν κοινωφελὲς, ἐπιχείρησις κατ’ ἐξοχὴν ἐθνική; Εἰς τὰ ἐρωτήματα ταῦτα, λυποῦμαι, Κύριοι, ὅτι δὲν δύναμαι ν’ ἀπαντήσω καταφατικῶς. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι διὰ τοῦ στόματος τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ ἐπροτάθησαν προχθὲς καὶ ἄλλαι τροπολογίαι, — αἵτινες ὅμως οὐδόλως ἐφάνησαν ἡμῖν ἐπαρκεῖς, διότι ἐκτὸς τοῦ ὅτι αἱ παραχωρήσεις αὗται δὲν θίγουσι παντάπασι τὰ καίρια σημεῖα τοῦ προτεινομένου μέτρου, ἔκαμαν εἰς ἡμᾶς τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἔδιδον διὰ τῆς μιᾶς χειρὸς ὅ,τι ἀφῄρουν διὰ τῆς ἄλλης, — ἐν τούτοις ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου ἐμβάλλει ἡμᾶς εἰς τοιαύτας ἀπορίας, γεννᾷ ἐν ἡμῖν ζητήματα τόσον δύσλυτα, ὥστε τρέμομεν πρὸ τῶν συνεπειῶν αὐτοῦ, θαυμάζομεν δὲ ταυτοχρόνως καὶ τὸ θάρρος τῶν εἰσαγαγόντων αὐτὸ, ὑφ’ οὓς ὅρους καὶ ὑφ’ ἃς συνθήκας εἰσήγαγον αὐτό. Δὲν προτιθέμεθα σήμερον νὰ ἐξετάσωμεν τὸ μέτρον τοῦτο ἐν ταῖς λεπτομερείαις αὐτοῦ, ὅπως καταδείξωμεν τὰ ἀναρίθμητα σημεῖα, ἅτινα ἐφάνησαν ἡμῖν ἀκατανόητα, ἵνα μή τι πλειότερον εἴπωμεν, διότι σκοποῦμεν νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἐξετάζοντες αὐτὸ ἐν ταῖς γενικαῖς αὐτοῦ γραμμαῖς. Ἠρώτησαν χθὲς πολλοὶ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, ἐρωτῶ δὲ καὶ ἐγὼ ὑμᾶς, ποῦ εἶναι ἡ μελέτη ὑμῶν, ἡ ἀπαραίτητος βάσις, τὸ ἀπαραίτητον στοιχεῖον πάσης ἐπιχειρήσεως, ἔστω καὶ τῆς ἐλαχίστης; ποῦ εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς τῶν δαπανῶν, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ ἐκτιμήσωμεν τὰ μεγάλα βάρη, ἅτινα πρόκειται νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τοὺς κατοίκους τῶν δύο πόλεων ἐπὶ 85 ὁλόκληρα ἔτη; ποῦ τέλος πάντων εἶναι ἡ προκαταρκτικὴ ἐκείνη ἐργασία, ἐπὶ τῆς ὁποίας βασιζομένη ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν ὅτι δύναται νὰ φέρῃ εἰς πέρας ἔργον τοσοῦτον γιγάντιον. Μὴ τάχα ἐννοεῖτε τὴν μελέτην τοῦ Κελλενέκ; Ἀλλὰ ταύτην κάλλιον παντὸς ἄλλου ἡμεῖς γινώσκομεν, αὕτη δὲ καὶ ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου ἐχαρακτηρίσθη ὡς προμελέτη, συνταχθεῖσα, ὡς γνωστὸν, ἐν ὥραις πονηραῖς, ἐν βίᾳ μεγάλῃ καὶ προχείρως λίαν, διὰ τὰς πολιτικὰς ἀνάγκας τῆς στιγμῆς ἐκείνης· βεβαίως δὲ, κατόπιν τῶν ὅσων ἔγραψε καὶ εἶπε τότε πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ Βουλευτὴν ἐκ Γόρτυνος, δὲν θὰ ἐφαντάζετο καὶ αὐτὸς ὁ ἴδιος, ὅτι ἡ σκιαγραφία του αὕτη ἤθελε χρησιμεύσει ὡς ἡ μόνη βάσις ἐπιχειρήσεως τοιούτων διαστάσεων! Ἔπρεπεν ἀπαραιτήτως, καθ’ ἡμᾶς, νὰ κληθῶσι ξένοι μηχανικοί, μηχανικοὶ διακεκριμένοι, μηχανικοὶ εἰδικοί, κυρίως δὲ ὑδραυλικοί, οὗτοι δὲ νὰ μελετήσουν ἐπακριβῶς τὸ ἔργον, πρὸ πάντων δὲ ὑπὸ ἔποψιν τεχνικὴν, νὰ ἐξετάσωσιν ὄχι μόνον τὴν ποσότητα, ἀλλὰ καὶ τὴν ποιότητα τῶν ὑδάτων, νὰ συντάξωσιν ἀκριβῆ προϋπολογισμὸν τῶν τε δαπανῶν καὶ κερδῶν, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῶν μελετῶν τούτων νὰ προκηρυχθῇ διεθνὴς διαγωνισμὸς ἐν ταῖς κυριωτέραις μεγαλοπόλεσι τῆς Εὐρώπης· ἐὰν δὲ τυχὸν κατόπιν ὅλων τούτων δὲν ἐνεφανίζετο κανεὶς, ἐὰν οὐδεμία ἤθελε γείνῃ προσφορὰ, ἢ ἐὰν δὲν ἐπετυγχάνοντο ὅροι βελτίονες τῶν παρόντων, ἦτο πάντοτε καιρὸς νὰ προστρέξωμεν εἰς τοὺς ἡμετέρους ἀναδόχους, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ἠδυνάμεθα ἐν τῷ μεταξὺ νὰ αὐξήσωμεν τὴν ποσότητα τῶν ὑπαρχόντων ὑδάτων διὰ τοῦ καθαρισμοῦ, λόγου χάριν, τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου, ἢ δι’ ἄλλων προχείρων μέτρων, ἅτινα καὶ ἐν αὐτῇ τῇ συμβάσει ὑποδεικνύονται ὡς ἐφικτά. Ἐὰν δὲ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον τῆς μελέτης ἤθελε δαπανηθῇ ποσὸν ἔστω καὶ διακοσίων, ἔστω καὶ τριακοσίων χιλιάδων δραχμῶν, ποίαν σημασίαν δύναται νὰ ἔχῃ ἡ τοιαύτη δαπάνη, προκειμένου περὶ τοιαύτης ὑποθέσεως; Ἰσχυρίσθη καὶ πάλιν χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι καὶ ἐπὶ ἄλλων ἔργων αἱ γενόμεναι μελέται δὲν ἠμπόδισαν τὴν ἀποτυχίαν αὐτῶν. Πλὴν οὐδόλως πείθει ἡμᾶς τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο. Διότι, ἐὰν τυχὸν δὲν ἐμελετήθησαν ἐπιμελῶς τὰ ἔργα ἐκεῖνα, τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι ἐπιμελῶς πρέπει νὰ ἀπέχωμεν ἀπὸ πάσης μελέτης. Ἐὰν ἀπέτυχον ἔργα, τὰ ὁποῖα ἀνεπαρκῶς ἐμελετήθησαν, πῶς νὰ μὴ ἀποτύχῃ ἔργον οὐδόλως μελετηθέν; Ἢ μήπως πρέπει μᾶλλον νὰ παραδεχθῶσιν ὅτι ἀπέτυχον αἱ ἐπιχειρήσεις ἐκεῖναι, τῶν ὁποίων δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν αἱ μελέται; Ἕτερον ἐπίσης οὐσιῶδες ζήτημα εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἐγγυήσεως. Ἀδιστάκτως φρονοῦμεν, Κύριοι, ὅτι ἡ ἐγγύησις τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίου, ὑφ’ οὓς ὅρους μάλιστα καταβάλλεται αὕτη, δὲν εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὸ μέγεθος τῆς ἐπιχειρήσεως, ὅταν μάλιστα λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν, ὅτι πρόκειται περὶ ἔργου μὴ μεμελετημένου. Ἐν γένει δὲ νομίζομεν, ὅτι ἐγγύησις πραγματικὴ εἶναι ἐκείνη, ἥτις ἐξαναγκάζει τὸν ἐργολάβον εἰς τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου. Ἤδη δὲ, ἐὰν, ὡς δικαιούμεθα νὰ πιστεύσωμεν, κηρυχθῇ ἔκπτωτος ἡ Ἑταιρεία, — μετὰ τὴν καταπληκτικὴν μάλιστα ὑπερτίμησιν τῶν μετοχῶν αὐτῆς, — σᾶς ἐρωτῶ, τί ἀπώλεσεν ὁ ἐργολάβος; Ἀπολύτως τίποτε! Ἡμεῖς ὅμως διὰ τῆς ἀναβολῆς ἢ τῆς ἀποτυχίας τοῦ ἔργου ἀπωλέσαμεν τὸ πᾶν. Δὲν ἐξητάσθη λοιπὸν ἡ ὑπόθεσις ὑπὸ ἔποψιν οὐσιαστικὴν, δὲν ἐξητάσθη ὑπὸ ἔποψιν τεχνικὴν, ἀφοῦ μελέτη δὲν ὑπάρχει, δὲν ἐξητάσθη ὑπὸ ἔποψιν νομικὴν, ἀφοῦ μένουσιν ἄλυτα τόσα ζητήματα κυριότητος ὕψιστα, μολονότι διὰ τῶν σημερινῶν τροπολογιῶν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ φαίνεται ὅτι λύονται τινὰ ἐξ αὐτῶν. Τουλάχιστον ἐμελετήθη ἡ ὑπόθεσις ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομολογικήν; Ἀκούσατε, Κύριοι, πῶς εἰργάσθησαν οἱ ἀνάδοχοι, καὶ κρίνατε. Οἱ Κύριοι οὗτοι εἶχον ἀνάγκην τριῶν περίπου ἑκατομμυρίων, τοῦ τόκου δηλονότι τῶν δαπανηθησομένων χρημάτων. Ἁπλούστατον τὸ ἐγχείρημα δι’ αὐτούς. Ἐμετρήθησαν αἱ μεγάλαι οἰκίαι, ἐμετρήθησαν καὶ αἱ μικραὶ, ἐμετρήθησαν καὶ αἱ μεσαῖαι, ἐμετρήθησαν κατόπιν τὰ οἰκόπεδα καὶ οἱ ὑπόνομοι καὶ αἱ προσόψεις καὶ αἱ ἐκροαὶ, ταῦτα δὲ πάντα ἐφορολογήθησαν ἀναλόγως καὶ, οὕτως εἰπεῖν, διὰ μονοκονδυλιᾶς. Καὶ οὕτως ἁπλούστατα ἐλύθη ζήτημα φορολογίας ὕψιστον! Ναὶ, ἐλύθη τὸ ζήτημα δι’ αὐτοὺς, ὄχι ὅμως καὶ δι’ ἡμᾶς. Ἐλύθη μετὰ βαρῶν ἀφορήτων διὰ τοὺς μεγάλους ἰδιοκτήτας καὶ πλέον ἀφορήτων διὰ τοὺς μικροὺς ἰδιοκτήτας. Ἠλπίσαμεν κατ’ ἀρχὰς, ὅτι, ἀφοῦ ἐπατάσσετο ἡ τάξις τῶν εὐπόρων, ἠθέλατε τοὐλάχιστον φεισθῆ τῶν ἀπόρων τάξεων, καὶ τότε ἠθέλομεν παρηγορηθῆ διὰ τὸ ἄστοχον τοῦ προτεινομένου μέτρου. Ἀλλ’ οὐδὲ τοῦτο εἴδομεν, αἱ δὲ τροπολογίαι, αἱ χθὲς ὑποβληθεῖσαι, χάριν τῶν μικρῶν οἰκιῶν, εἶναι ἀληθὴς φενάκη, ὡς θέλει καταδειχθῆ. Εἶναι ἐν τούτοις γνωστὸν, ὅτι ἡ ἔμμεσος φορολογία εἶναι πάντοτε ὀλιγώτερον αἰσθητὴ καὶ ὀλιγώτερον καταθλιπτική. Ἠδύναντο λοιπὸν οἱ κύριοι ἀνάδοχοι νὰ ἐξεύρωσι μέρος τοῦ ἀπαιτουμένου ποσοῦ εἰς τὴν ἄμεσον φορολογίαν, τὴν καὶ βαρυτέραν, τὸ δὲ ἐπίλοιπον, τὸ καὶ σπουδαιότερον, εἰς τὴν ἔμμεσον φορολογίαν. Ἀλλ’ οὐδὲ τοῦτο ἐσκέφθησαν. Γενικῶς δὲ παρατηροῦμεν, ὅτι, ἐνῷ εἶναι τόσον ἐπαχθὴς ἡ διὰ τῆς συμβάσεως ἐπιβαλλομένη φορολογία, δὲν εἶναι αὕτη τόσον ἐπαχθὴς δι’ ὅσα ἀναγινώσκει τις ἐν τῇ συμβάσει, ὅσον εἶναι ἐπαχθὴς δι’ ὅσα δὲν ἀναγινώσκει ἐν αὐτῇ, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν δι’ ὅσα ἀναγινώσκομεν μεταξὺ τῶν γραμμῶν, ἐκεῖ δὲ εὑρίσκομεν νέαν καὶ ἄφθονον πηγὴν κερδῶν, εἰσρέουσαν ὑπονομευτικῶς διὰ τῆς διοικητικῆς προνοίας καὶ τῶν βασιλικῶν διαταγμάτων! Κύριοι, δὲν πιστεύω νὰ ἀδικήσητε ἡμᾶς ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ ἰσχυρισθῆτε, ὅτι πλειότερον ἡμῶν συναισθάνεσθε τὴν σημασίαν τοῦ προτεινομένου μέτρου, ὅτι πλειότερον ἡμῶν συναισθάνεσθε τὴν ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην τῆς ὑδρεύσεως τῶν δύο πόλεων, Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Πλὴν λυπούμεθα ὅτι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ σημειώσωμεν ἐνταῦθα, ὅτι ἡ μετὰ τόσης σπουδῆς ὑποβολὴ τῆς συμβάσεως, ἐν τοιαύτῃ μάλιστα ψυχολογικῇ στιγμῇ, δυσχεραίνει μεγάλως τὴν συζήτησιν, δίδει δὲ τὴν ἀφορμὴν νὰ πιστευθῇ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐσκέφθη νὰ ἐπωφεληθῇ τῆς τοιαύτης καταστάσεως, ἐκμεταλλευομένη αὐτὴν καὶ οἱονεὶ ἐκβιάζουσα καὶ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Καὶ ὄντως ἦτο τοιαύτη ἡ ψυχολογικὴ κατάστασις τῶν δύο πόλεων, ὥστε δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ πρώτη ἐντύπωσις, ἡ παραχθεῖσα ἐκ τῆς ὑποβολῆς τῆς συμβάσεως, ὑπῆρξε μᾶλλον ἀγαθή, πρὸ πάντων διὰ τοὺς μὴ γινώσκοντας τὰ πράγματα. Ὁ δὲ τύπος, ἐκτὸς σπανίων ἐξαιρέσεων, ὁμόθυμος σχεδὸν καὶ ὡς ἐκ συνθήματος κατελήφθη αἴφνης ὑπὸ ἐνθουσιασμοῦ τοσοῦτον ἀκρατήτου, ὥστε, μὰ τὴν ἀλήθειαν, ἐφοβήθημεν πρὸς στιγμήν, μὴ τυχὸν ὁ αὐτὸς ἐνθουσιασμὸς εἰσβάλῃ καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Εὐτυχῶς δὲν εἰσέβαλε, διότι ἐνθουσιασμὸν δὲν εἴδομεν καὶ ἐκ μέρους τῶν συνηγορησάντων ὑπὲρ τῆς συμβάσεως. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν ὀργίων τοῦ Χρηματιστηρίου, οὐδ’ ἐξετάζω ἐὰν ἄνθρωποι ἄποροι ἕως χθὲς εὑρέθησαν μὲ χιλιάδας δραχμῶν ἐν τοῖς θυλακίοις αὐτῶν, καὶ ἐὰν ἄλλοι εὔποροι ἀπεγυμνώθησαν ἐντελῶς. Ὡσαύτως δὲν ἐξετάζω, ἐὰν πρόσωπα μηδεμίαν ἔχοντα πρὸς τὸ Χρηματιστήριον σχέσιν εἰσώρμησαν αἴφνης ἐν αὐτῷ καὶ ἐπλούτησαν ἐν μιᾷ νυκτὶ καὶ μόνῃ. Διότι ἀτυχῶς τὸ Χρηματιστήριον ἀπὸ τινος χρόνου μᾶς ἐσυνείθισεν εἰς τὰ ἀηδῆ, ὅσον καὶ ὀδυνηρὰ, ταῦτα θεάματα τῶν ἐνθουσιασμῶν καὶ πανικῶν· μίαν δὲ ἀπορίαν ἔχομεν, πῶς καθεύδει ἡ Εἰσαγγελικὴ ἀρχὴ, πῶς κωφεύει εἰς τὰς ἀφορήτους κραυγὰς, αἵτινες ἐκεῖθεν ἐκπορεύονται. Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν τὰ σκάνδαλα τοῦ Χρηματιστηρίου, ὅπως ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ κύριον ἡμῶν θέμα, καὶ τὸ κύριον ἡμῶν θέμα εἶναι, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ παρωνυχίδος. Πρόκειται περὶ τοῦ σπουδαιοτέρου ἔργου τῆς ἡμετέρας πατρίδος καὶ τῆς ἡμετέρας ἐποχῆς. Κυρίως πρόκειται περὶ τοῦ μέλλοντος δύο μεγαλοπόλεων, τὸ μέλλον δὲ τοῦτο φρονοῦμεν ὅτι δὲν δύναται, δὲν πρέπει νὰ ὑποδουλωθῇ ἀπροσέκτως. Ὀφείλομεν δὲ τοσούτῳ μᾶλλον νὰ προσέξωμεν, καθόσον διὰ τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως δεσμεύεται ἡ ἐλευθερία τοῦ Κράτους ἐπὶ πενταετίαν, ὅπερ δὲ χειρότερον, διὰ τῆς αὐτῆς συμβάσεως χορηγεῖται καὶ νέα πενταετὴς προθεσμία ὑπὲρ τῶν ἐργολάβων. Ἐὰν λοιπὸν ἀποτύχωμεν εἰς τοὺς ἡμετέρους ὑπολογισμούς, θέλομεν ἔχει ὀλεθρίαν ὀπισθοδρόμησιν ἐπὶ ζητήματος φλέγοντος, ἐπὶ ὑποθέσεως ἐπειγούσης, ἐπὶ θέματος καθολικοῦ ἐνδιαφέροντος καὶ καθολικῆς σημασίας. Πεντάμηνος ἀναβολή, ὅπως κάλλιον μελετηθῇ ἡ ἐπιχείρησις, εἶναι φρονήσεως ἔργον ἐπιβεβλημένον. Πενταετὴς ἀναβολὴ ἀποτυχίας ἕνεκεν εἶναι θάνατος δι’ ἡμᾶς! Κύριοι, σπεύδομεν νὰ συμπεράνωμεν καὶ λέγωμεν: Ἀποδεχόμεθα τὴν ἀρχικὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου, τὴν ὕδρευσιν δηλονότι τῶν δύο πόλεων διὰ τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, διότι θέλομεν ὕδωρ, καὶ ἄφθονον ὕδωρ. Πλὴν θέλομεν ταυτοχρόνως μελέτην πειστικὴν καὶ ἐμβριθῆ ξένων μηχανικῶν, εἰδικῶν περὶ τὰ τοιαῦτα ἔργα, οἵτινες ἐν συμπράξει μετὰ τῶν ἡμετέρων μηχανικῶν, νὰ μᾶς κομίσωσι τὰ πορίσματα τῆς μελέτης των ταύτης. Θέλομεν ἐγγυήσεις πραγματικὰς, θέλομεν ἀκριβῆ καταμέτρησιν τῶν ὑδάτων, ἀκριβῆ ἐκτίμησιν τῆς ποιότητος αὐτῶν, θέλομεν ἀκριβῆ προϋπολογισμὸν τῶν δαπανῶν...

§157ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ συναγωνισμόν.

§158Κ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μάλιστα, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σχεδιογραφημάτων καὶ προϋπολογισμῶν, θέλομεν συναγωνισμόν, προκήρυξιν δημοπρασίας ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Θέλομεν τέλος πάντων, ὅπως πᾶσα ἐθνικὴ ἐπιχείρησις μὴ προσλαμβάνῃ χαρακτῆρα καὶ τύπον παναμαϊκόν! Θέλομεν ἐλπίδας καὶ ἐντυπώσεις φαιδρὰς, ὄχι τὰς πελιδνὰς ὄψεις τῶν κερδοσκόπων, ὄχι δάκρυα καὶ οἰμωγάς. Ἡ βάσις τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος ὀφείλει νὰ ἦναι ὁ ἔλεγχος καὶ ἡ δυσπιστία. Δυσπιστοῦμεν λοιπὸν λίαν, ὄχι διότι ἐπιθυμοῦμεν τὸ παράπαν νὰ μειώσωμεν τὴν ἀξίαν τῶν ἀναλαβόντων τὸ ἔργον, ἀλλὰ διότι φρονοῦμεν, ὅτι κυρίως ἐπὶ τοῦ προκειμένου δέον ἀντὶ τῶν κρωγμῶν τῶν κερδοσκόπων νὰ ἀκουσθῇ ἡ φωνὴ τῆς ἐπιστήμης, τοιαύτη δὲ φωνὴ δὲν ἠκούσθη ἐνταῦθα. Διότι φρονοῦμεν, ὅτι κυρίως ἐπὶ τοῦ προκειμένου δέον νὰ ἐξέλθωμεν τῶν στενῶν ὁρίων τῶν ἡμετέρων γνώσεων. Ὅσον ὡραῖον, ὅσον διαυγὲς καὶ ἂν ἦναι τὸ φῶς τῆς ἡμετέρας πατρίδος, ἔχομεν ἀνάγκην καὶ ἐξωτερικοῦ φωτὸς, ὅπως καθησυχάσωμεν τὴν ἡμετέραν συνείδησιν.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σκουζὲς ἔχει τὸν λόγον, ἐκτὸς ἐὰν ὁ κ. Βελλιανίτης ἦναι ὁ ἀντιλέγων.

§160Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐγὼ ἀντιτίθεμαι ἐν πολλοῖς πρὸς τοὺς πλείστους τῶν ἀγορευσάντων χθὲς ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς ἀναβολῆς, οἱ ὁποῖοι ὅμως δὲν περιωρίσθησαν εἰς ταύτην, ἀλλ’ εἰσῆλθον εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς οὐσίας τοῦ ζητήματος, διὰ τοῦτο δὲ κατεψήφισα καὶ τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς, διότι ἔχω τὴν ἐπιθυμίαν νὰ συζητηθῇ εὐρύτατα ἡ σύμβασις αὕτη, νὰ συζητηθῇ ὑφ’ ὅλας αὐτῆς τὰς ἐπόψεις, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν οἰκονομικὴν, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν τεχνικὴν, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν κοινωνικὴν, νὰ ἐκφρασθῶσι πᾶσαι αἱ γνῶμαι, νὰ ὑποβληθῶσι πᾶσαι αἱ τροπολογίαι, οὕτως ὥστε, ἐν ᾗ περιπτώσει κριθῇ ἀναγκαῖον, κατὰ τὸ στάδιον τῶν τριῶν ἀναγνώσεων τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν, ν’ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις αὐτῆς κατὰ τὴν ἐρχομένην Σύνοδον, νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις πάσας τὰς τροπολογίας, πάσας τὰς γνώμας, πάσας τὰς κρίσεις τῆς Βουλῆς, ἵνα ἐπὶ τῇ βάσει τούτων διαπραγματευθῇ ἐπὶ νέων ὅρων τὴν σύμβασιν ταύτην καὶ τὴν παρουσιάσῃ κατὰ τὴν ἐρχομένην Σύνοδον. Ἀλλ’ ἀντιτίθεμαι εἰς τὴν γνώμην τῶν πλείστων ἀξιοτίμων συναδέλφων, καὶ διότι ἐκ τῆς μελέτης, εἰς τὴν ὁποίαν ἐνέκυψα καὶ ἐγὼ ἐπὶ τῆς συμβάσεως, κατέληξα εἰς διάφορα συμπεράσματα, καὶ διάφορα ἐξήγαγον πορίσματα τῶν συμπερασμάτων καὶ τῶν πορισμάτων, τὰ ὁποῖα ἐξήγαγον οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι. Τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς δὲν εἶναι ζήτημα, Κύριοι, τὸ ὁποῖον τὸ πρῶτον ἤδη παρουσιάζεται ἐν τῇ Βουλῇ. Ὡς ἐλέχθη καὶ χθὲς παρὰ ἀξιοτίμων συναδέλφων, ἀπὸ τοῦ 1890, ἀφ’ ὅτου ὁ μακαρίτης Τρικούπης εἰσήγαγε τὸ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐζητεῖτο ἡ μεταφορὰ τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, ἄπειροι ἐξεφράσθησαν γνῶμαι, ἐξηνέχθησαν κρίσεις, καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς καὶ ἐκτὸς αὐτῆς, καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ διὰ τῆς δημοσιογραφίας· ἑπομένως ἡ κοινωνία εἶναι ὁπωσδήποτε παρεσκευασμένη, ὅσον ἀφορᾷ τὴν συζήτησιν τοῦ ζητήματος τούτου. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ὅμως ἐκείνης μέχρι τῆς σήμερον παρῆλθε πλήρης δεκαετία. Κατὰ τὴν δεκαετίαν ταύτην ἡ λειψυδρία ἐπὶ τοσοῦτον κατατρύχει τὴν πόλιν, ὥστε ἀληθῶς κατέστη τὸ ζήτημα τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας ζήτημα κοινωνικόν· ἡ κοινωνία κατέστη εὔθικτος, καὶ διὰ τοῦτο, ἐφ’ ὅσον συζητεῖται, ἐπὶ τοσοῦτο γεννᾷ θόρυβον ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ἐφ’ ὅσον δὲ συγκρούονται ποικίλα συμφέροντα, ἐπὶ τοσοῦτον αἱ συζητήσεις ἐν τῷ τύπῳ ἐπιτείνονται καὶ ὀξύνονται καθ’ ἡμέραν. Καὶ ὅμως τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν δὲν πρόκειται νὰ λύσῃ μόνον τὸ ζήτημα τοῦ ἀφθόνου ὕδατος, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ εἰσρεύσῃ εἰς τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν· πρόκειται νὰ λύσῃ καὶ ἕτερα ζητήματα· πρόκειται νὰ λύσῃ καὶ ζητήματα τῆς δημοσίας ὑγιεινῆς, πρόκειται, ὡς ἀναφέρει εἰς τὴν εἰσηγητικὴν αὑτοῦ ἔκθεσιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ λύσῃ καὶ ζητήματα τῆς οἰκονομικῆς εὐεξίας τῆς πόλεως ταύτης διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῶν ἀδήλων αὐτῆς πόρων, δηλαδὴ διὰ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν ξένων, ὅπως γίνεται εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, καὶ ὅπως γίνεται, Κύριοι, εἰς χώρας τινάς, αἵτινες, ἢ ἕνεκεν ἱστορικῶν λόγων, ἢ ἕνεκα τοῦ κλίματος αὐτῶν, κύριον εἰσόδημα καὶ κυρίαν πρόσοδον ἔχουσιν αὐτοὺς τοὺς ἀδήλους πόρους, δηλ. τὸ χρῆμα, ὅπερ ἀφίνουσιν οἱ ἐπισκεπτόμενοι τὰς χώρας ταύτας ξένοι. Ἀλλὰ πρὸς ἐπίλυσιν ὅλων τούτων τῶν ζητημάτων κύριον καὶ οὐσιῶδες στοιχεῖον εἶναι ἡ ὕπαρξις ἀφθόνου ὕδατος. Ὅλαι αἱ γενόμεναι μελέται, ὡς γνωρίζετε, εἴτε ἐπὶ τοῦ λεκανοπεδίου τῶν Ἀθηνῶν, εἴτε ἐπὶ τῶν ὀρέων τῆς Ἀττικῆς, ἀπέληξαν πᾶσαι εἰς μηδαμινὰ ἀποτελέσματα. Καὶ αὐτὴ ἡ ἀποκάθαρσις τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου ἐλαχίστας ὀκάδας ὕδατος ἠδυνήθη νὰ προμηθεύσῃ εἰς τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν...

§161Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ποτὲ δὲν ἐγένετο.

§162Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐγένετο ἐπὶ Σούτσου. Πῶς δὲν ἐγένετο;... Διὰ τὴν δημοσίαν δὲ ὑγιεινήν, ὡς γνωρίζετε, Κύριοι, τρία εἶναι τὰ οὐσιώδη στοιχεῖα· ἀφθονία ὑδάτων, λειτουργία τελείου συστήματος ὑπονόμων καὶ καθαριότης ὁδῶν. Ἀλλὰ καὶ τὰ τρία ταῦτα ζητήματα εἶναι ἀλληλένδετα· καὶ τὰ τρία ταῦτα ζητήματα ἀποτελοῦσιν ἓν ζήτημα κοινωνικόν, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν καὶ τὴν πόλιν τοῦ Πειραιῶς ἀπὸ δύο ἤδη δεκαετηρίδων. Πανταχοῦ, ὅπου αἱ πόλεις ἔσχον τὴν ἀτυχίαν νὰ μὴ ἐγερθῶσι πλησίον ποταμῶν, ἢ νὰ μὴ ἔχωσι πλησίον πηγάς, ἢ δὲν ἔλαβον τὴν πρόνοιαν νὰ μεταφέρωσιν ἄφθονα ὕδατα μακρόθεν, αἱ πόλεις αὗται ἢ παρήκμασαν, ἢ κατέρρευσαν τέλεον. Ὁ νόμος τῆς παρακμῆς τῶν μὴ ὑδρευομένων πόλεων εἶναι εἷς καὶ ἀπαράβατος. Διὰ τοῦτο ὄχι μόνον εἰς τοὺς καθ’ ἡμᾶς χρόνους, ὅπου τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα εἶναι πράγματι τεράστια, ἀλλὰ εἰς τὰς ἀρχαιοτάτας ἀκόμη ἐποχὰς, καὶ εἰς τὴν ἐποχὴν τῶν Φοινίκων καὶ τῶν Αἰγυπτίων, κατεσκευάζοντο παμμέγιστα ἔργα, καὶ ὁ πολιτισμὸς τῶν ἐθνῶν αὐτῶν συνεδέετο ἀρρήκτως μὲ τὴν κατασκευὴν ὑδραυλικῶν ἔργων, διότι τὸ ὕδωρ εἶναι ἡ βάσις τῆς ὑγείας καὶ τῶν κοινωνιῶν καὶ τοῦ ἀτόμου, ἡ δὲ κατανάλωσις τοῦ ὕδατος σήμερον κανονίζει τὸ μέτρον τοῦ πολιτισμοῦ παρ’ ἑκάστῃ χώρᾳ· ὀφείλω δὲ νὰ εἴπω, ὅτι ὄχι μόνον ἡ κατανάλωσις τοῦ ὕδατος, ἀλλὰ καὶ ἡ κατανάλωσις τοῦ σάπωνος, ὡς λέγει εἷς ἐκ τῶν μεγάλων Ἄγγλων ὑγειονολόγων. Εἰς πᾶσαν μετρίως ὑδρευομένην πόλιν, ὡς γνωρίζετε, ἀπαιτεῖται ποσὸν ὕδατος ὑπὲρ τὰς 120 λίτρας κατ’ ἄτομον καὶ κατὰ ἡμερονύκτιον. Μόνον διὰ τοῦ ποσοῦ τούτου δύναται νὰ λειτουργήσῃ τέλειον σύστημα ὑπονόμων· μόνον διὰ τοῦ ποσοῦ τούτου δύναται νὰ διατηρηθῇ ἡ καθαριότης ἡ ἀστική, ἡ ἀτομικὴ καὶ ἡ οἰκιακή· μόνον διὰ τοσούτου ποσοῦ ὕδατος δύνανται ἐπαρκῶς νὰ ἀρδευθῶσιν οἱ παράδεισοι καὶ οἱ κῆποι καὶ αἱ δενδροστοιχίαι, ἐξ ὧν ἀναβλύζει ὀξυγόνον καὶ ὑγεία ἑπομένως τῶν κατοίκων τῶν πόλεων. Ἀπέναντι τοῦ ποσοῦ τούτου τοῦ ὕδατος, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ πᾶσα μετρίως ὑδρευομένη πόλις, ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν δὲν δύναται εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις νὰ παράσχῃ πλέον τῶν 10–15 λιτρῶν κατ’ ἄτομον καὶ δι’ ὅλας τὰς οἰκιακὰς καὶ ἀστικὰς χρήσεις, δηλαδὴ δὲν ἔχει πλειοτέραν ποσότητα τῆς ποσότητος ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἀποταμιεύουσι τὰ ἀτμόπλοια τὰ πλέοντα τὸν Ὠκεανὸν δι’ ἕκαστον ἐπιβάτην καὶ μόνον διὰ τὴν ἀτομικὴν αὐτοῦ χρῆσιν. Ἡ διαφορὰ τῶν παραθετομένων ἀριθμῶν εἶναι ὁμολογουμένως καταπληκτική. Ἀλλ’ οἱ πολῖται τῶν Ἀθηνῶν καὶ οἱ πολῖται τοῦ Πειραιῶς δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην τῆς παραθέσεως τῶν ἀριθμῶν διὰ νὰ κατανοήσωσι τὴν ἀλγεινὴν πραγματικῶς θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται ὑπὸ ἔποψιν ὑδρεύσεως, ὑπὸ ἔποψιν καταναλώσεως ὕδατος καὶ ὑπὸ ἔποψιν ὑγιεινῆς. Πάντες κατοικοῦμεν εἰς τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν καὶ πάντες αἰσθανόμεθα τὰ ἀλγεινὰ ἀποτελέσματα τῆς παντελοῦς ἐλλείψεως ὕδατος κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην. Ἡ λύσις κατ’ ἀκολουθίαν ἐπιβάλλεται, πᾶσα δ’ ἀναβολὴ μίαν ἔχει συνέπειαν, τὴν παρακμὴν τῆς πόλεως, τὴν δηλητηρίασιν, τὴν μόλυνσιν καὶ ῥυπαρίαν τοῦ ἐδάφους καὶ τοῦ ὑπογείως ῥέοντος ὕδατος καὶ τὴν ἀνάπτυξιν ὡς ἐκ τούτου νοσογόνων αἰτίων. Ἀναβολὴ τῆς ῥιζικῆς λύσεως κατ’ ἐμὴν γνώμην οὐδένα ἄλλον σκοπὸν ἔχει ἢ τὴν ματαίαν σπατάλην δημοσίου καὶ δημοτικοῦ χρήματος καὶ τὴν ἀναβολὴν ἐπὶ μίαν ἢ καὶ δύο δεκαετηρίδας τῆς ῥιζικῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τῆς μεταφορᾶς ὑδάτων ἀφθόνων εἴτε ἐκ τῆς Στυμφαλίας, εἴτε ἐξ ἄλλου οἱουδήποτε μέρους, ἐκ τῶν ὁποίων καὶ μόνον δύναται νὰ προσδοκᾷ ἡ πόλις τὴν εὐημερίαν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῆς. Πάντες ἑπομένως κατ’ ἀρχὴν εἴμεθα σύμφωνοι ὅσον ἀφορᾷ τὴν μεταφορὰν ὑδάτων εἰς Ἀθήνας. Ἴσως βεβαίως ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι λύσεις πρὸς ὕδρευσιν τῆς πόλεως. Ἴσως ἡ μεταφορὰ τῶν ὑδάτων τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου ἢ τοῦ Μέλανος ποταμοῦ ἐπιλύουσιν ἐπίσης τὸ ζήτημα, μολονότι εἶναι ὀλίγον ἀμφίβολον τοῦτο, διότι ὅλαι αἱ πηγαί, τὰς ὁποίας ἀνέφερε χθὲς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου βουλευτὴς κ. Δεληγεώργης, ἀρδεύουσι τρεῖς ἐπαρχίας, τὴν ἐπαρχίαν Λοκρίδος, τὴν τῶν Θηβῶν καὶ τὴν τῆς Λεβαδείας. Ἐπειδὴ δὲ πᾶσαι αὗται χύνονται εἰς τὴν περιμετρικὴν διώρυγα τῆς Κωπαΐδος, τὰ ὕδατα ταῦτα ἀνήκουσιν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος. Κατ’ ἀκολουθίαν καὶ κατὰ γράμμα ῥητὸν τῆς συμβάσεως τὰ ὕδατα ταῦτα μόνον τότε δύνανται νὰ χρησιμοποιηθῶσι πρὸς ὕδρευσιν...

§163Δ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ποῖα ἄρθρα τῆς συμβάσεως;

§164Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ὑπάρχει ἡ σύμβασις εἰς τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς, καὶ δύνασθε νὰ τὴν συμβουλευθῆτε. Δὲν δύναμαι ἐγὼ ἐντεῦθεν νὰ σᾶς ἀναφέρω ποῖον εἶναι τὸ ἄρθρον, ποῖαι αἱ γραμμαὶ καὶ ποῖοι οἱ στίχοι οἱ ἀναφέροντες ὅσα λέγω. Ὅταν καταβῶ τοῦ βήματος, θέλω ἐπιδείξει ὑμῖν τὸ σχετικὸν μέρος.

§165ΤΣΑΤΣΟΣ. Τὴν ἔχω διαβάσει.

§166ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Δὲν θὰ ἐπροσέξατε τότε· τὴν ἀνεγνώσατε ἐπιπολαίως... Τότε μόνον, λέγω, δυνάμεθα νὰ λάβωμεν τὴν ἄδειαν τῆς μετοχετεύσεως τῶν ὑδάτων, ὅταν χορηγήσῃ ταύτην ἡ ἐν λόγῳ Ἑταιρεία. Ἀλλ’ ὡς ἠκούσατε χθὲς παρ’ ἀξιοτίμων ἐκ Λεβαδείας καταγομένων Βουλευτῶν, τὰ ὕδατα ταῦτα εἶναι ἀνεπαρκῆ. Σήμερον, καθ’ ἣν στιγμὴν συζητοῦμεν τὰ τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, ἡ περιμετρικὴ διῶρυξ τῆς Κωπαΐδος δὲν ἔχει βάθος ὕδατος πλέον τῶν 40 ἑκατοστῶν. Τὸ δὲ ὕδωρ αὐτὸ εἶναι ὕδωρ, τὸ ὁποῖον χρησιμεύει ἀπαραιτήτως διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς καλλιεργείας τῶν γαιῶν, τὰς ὁποίας κατέχει ἡ Ἑταιρεία αὕτη. Τὰ ὄρη τῆς Ἀττικῆς δὲν ὑποθέτω ὅτι δύνανται νὰ δώσωσιν ἐν ἀφθονίᾳ τὸ ἀναγκαιοῦν ὕδωρ, ὡς ἐπίσης δὲν δύναται νὰ δώσῃ τοιοῦτον τὸ λεκανοπέδιον τῶν Ἀθηνῶν. Τὸ Ἀδριάνειον ὑδραγωγεῖον, ὅτε ἄλλοτε ἐπὶ δημάρχου Σούτσου ἐπεξετάθη, δὲν ἔδωκε πλέον τῶν 10 ἢ 12 ὀκάδων...

§167Δ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Τριάκοντα πέντε.

§168Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Τριάκοντα πέντε ὀκάδας, κατ’ ἐπισήμους πληροφορίας.

§169Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Δὲν γνωρίζω, ἀλλ’ ὅλα τὰ ὕδατα τῶν Ἀθηνῶν πιθανῶς νὰ ἔδωσαν ἐν ἐποχῇ πολυομβρίας τὸ ποσὸν τοῦτο. Ἄλλοτε, εἰς τὴν ἀρχαιότητα, εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν κατῳκεῖτο ὑπὸ πολὺ μεγαλειτέρου ἀριθμοῦ κατοίκων, καὶ τὸ ὕδωρ, τὸ ὁποῖον ἐχορήγει τὸ Ἀδριάνειον ὑδραγωγεῖον καὶ τὰ φρέατα τῶν Ἀθηνῶν, ἦτο, φαίνεται, ἐπαρκὲς διὰ τὰς Ἀθήνας καὶ τοὺς δήμους· ἀλλὰ δὲν γνωρίζω ἐὰν εἰς τὴν ἀρχαιότητα ἡ Ἀττικὴ ἦτο πεφυτευμένη, ἐὰν τὰ ὄρη τῆς Ἀττικῆς ἦσαν κατάφυτα, ἐὰν προεκαλοῦντο ὑδρατμοὶ καὶ ἐκ τούτων ἐπήρχοντο ὑετοὶ ἄφθονοι, καὶ ἐὰν συνεκρατεῖτο ὑπὸ τῆς βλαστήσεως τὸ ὄμβριον ὕδωρ καὶ δὲν κατήρχετο ὁρμητικῶς πρὸς τὴν θάλασσαν, ἀλλὰ παρέμενε καὶ ἀπερροφᾶτο εἰς τὰ κάτω τῆς ἐπιφανείας ὑδροφόρα στρώματα. Ὡς ἔχει ὅμως σήμερον ἡ Ἀττικὴ, ἡ ὁποία εἶναι ἐστερημένη παντελῶς βλαστήσεως, ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ ὄρη τῆς Ἀττικῆς, τὰ ὁποῖα ἀφήσαμεν νὰ κατακαῶσιν, εἶναι ζήτημα ἐὰν τὸ Ἀδριάνειον ὑδραγωγεῖον δύναται νὰ παράσχῃ ὄχι 35 ὀκάδας, ὡς εἶπε πρὸ ὀλίγου ὁ ἔντιμος συνάδελφος, ἀλλ’ οὔτε 15.

§170Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγὼ σᾶς πληροφορῶ, ὅτι, κατ’ ἐπίσημον ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τῇ ἐρωτήσει τῆς 14 Ἰουνίου κατέθεσεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλὴν, τὸ Ἀδριάνειον ὑδραγωγεῖον ὄχι πρὸ δεκαετηρίδος, ἀλλὰ κατὰ τὸ 1895, τὸν μῆνα Ἰανουάριον, ἔδιδεν 28 ὀκάδας καὶ 285 δράμια, τὴν 1 Ἀπριλίου 35 ὀκάδας καὶ 355 δράμια, καὶ τὸν Ἰούνιον 27 ὀκάδας καὶ 375 δράμια...

§171Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἦτο πολυομβρία, φαίνεται, τότε.

§172Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Τοὐναντίον... Κατὰ τὴν ἐποχὴν δὲ τοῦ κ. Σούτσου, τὴν ὁποίαν ἀνεφέρατε, τὸ Ἀδριάνειον ὑδραγωγεῖον ἔδιδεν ὑπὲρ τὰς 45 ὀκάδας.

§173Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Σήμερον ὅμως τὸ ὑδραγωγεῖον τὸ Ἀδριάνειον δὲν δύναται νὰ παράσχῃ πλέον τῶν 5 ἢ 6 ὀκάδων, ἢ τὸ πολὺ 10 ὀκάδων· ἀλλὰ μὲ τοσοῦτον ποσὸν οὐδὲν ζήτημα λύεται.

§174Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Θὰ τὸ ἀναπτύξω, καὶ θὰ ἴδητε διατί δὲν τὰς παρέχει.

§175Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι αἱ Ἀθῆναι σήμερον δὲν ἔχουσι πλέον τῶν 6 ὀκάδων ὕδατος. Τὸ ἀληθὲς δὲ εἶναι, ὅτι ἀπὸ 15 ἐτῶν, ὁσάκις πρόκειται περὶ ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν, ὅλοι λέγομεν, ὅτι μόνον διὰ τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας δύναται νὰ ἐπιλυθῇ τὸ σπουδαιότατον τοῦτο ζήτημα, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν, τὴν εὐημερίαν καὶ τὴν πρόοδον τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν. Τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας ἐθεωροῦντο μέχρι τοῦδε ἄφθονα, εὐγευστότατα καὶ παγερώτατα· δυσκολίαι οὐδόλως ἀνεφέροντο· ἀλλὰ ἀφ’ ἧς παρουσιάσθη ἡ σύμβασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, πρό τινων ἡμερῶν, ποικίλα ἀνεπτύχθησαν ζητήματα καὶ ἀμέσως παρουσιάσθη, ὅτι αἱ πηγαὶ τῶν Κιονίων, τῆς Δούσης καὶ τῆς Καστανιᾶς, αἱ ὁποῖαι ἄλλοτε ἐθεωροῦντο ὡς δυνάμεναι νὰ προμηθεύσωσι ποταμὸν ὁλόκληρον εἰς τὰς Ἀθήνας, καὶ αἱ ὁποῖαι ῥέουσιν ἀπὸ ἀρχαιοτάτων χρόνων, ἐστείρευσαν αἴφνης, καὶ μικροῦ δεῖν νὰ παρασταθῇ, ὅτι ἀνετράπησαν οἱ ὅροι τῆς φύσεως, ὅτι μετετοπίσθησαν ἐκεῖθεν τὸ ὄρη, διότι, ὡς γνωστόν, τὰ ὕδατα τῶν πηγῶν αὐτῶν ὑποτρέφονται ἐκ τῶν χιόνων τῆς Κυλλήνης καὶ εἶναι ἀποσταλάγματα αὐτῶν. Ὅτι ὑπάρχουσιν ἐποχαὶ, κατὰ τὰς ὁποίας τὰ ὕδατα ταῦτα ἐλαττοῦνται, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καὶ εἰς τὴν μᾶλλον ἄνομβρον ἐποχὴν τὰ ὕδατα τῶν πηγῶν τούτων οὐδέποτε ἦσαν ὀλιγώτερα τῶν 1600 λιτρῶν κατὰ δευτερόλεπτον. Αἱ αἰτιάσεις αὗται ἐρρήθησαν ἐκτὸς τῆς Βουλῆς πρὸ πολλοῦ, καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς δὲ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς κύριος Δ. Ράλλης, ὅστις ἐσχάτως μετέβη ἐκεῖ, μετέφερε τὴν εἴδησιν, ὅτι πράγματι τὰ ὕδατα ταῦτα δὲν ὑπερβαίνουσι σήμερον τὰς 1200 λίτρας κατὰ δευτερόλεπτον. Ἐννοεῖται ὅτι οὐδεμία καταμέτρησις βεβαιοῖ τοῦτο, ἀλλὰ δυνατὸν νὰ ἔχωσιν οὕτω τὰ πράγματα. Διὰ νὰ καταλάβητε ὅμως μετὰ πόσης κακοπιστίας ἐγένετο ἡ περὶ τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων συζήτησις ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ἀπὸ τῆς ἡμέρας κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπεβλήθη ἡ σύμβασις, ἀρκεῖ νὰ ἀναφέρω ὑμῖν, ὅτι ἐδημοσιεύετο εἴς τινα ἐφημερίδα, ὅτι ὁ δήμαρχος Ἀθηναίων μεταξὺ ἄλλων ἔλεγεν, ὅτι τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας εἶναι ὕδατα λιμνάζοντα καὶ δηλητηριώδη, τὰ ὁποῖα εἰς οὐδὲν ἕτερον δύνανται νὰ συντελέσωσιν, ἐρχόμενα εἰς τὰς Ἀθήνας, ἢ νὰ ξεπαστρέψωσι τοὺς Ἀθηναίους!...

§176Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Οὕτω ἀνέγνωτε;

§177Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Εἰς μίαν ἐφημερίδα.

§178Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τοιοῦτοι παραλογισμοὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λεχθῶσι, καὶ ἀπορῶ πῶς δέχεσθε ὅτι ἐλέχθησαν.

§179Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Δὲν τὸ ἀποδέχομαι, πρὸς τιμὴν τοῦ κ. δημάρχου, ἀλλὰ τὸ ἀνέφερα ἁπλῶς, ἵνα ἀποδείξω τὴν κακοπιστίαν, μεθ’ ἧς διεξάγεται ἡ συζήτησις. Ἔθετον εἰς τὸ στόμα τοῦ δημάρχου Ἀθηναίων γνώμας, τὰς ὁποίας οὐδέποτε εἶπεν. Ἐν τούτοις, ὡς παρατηρεῖται ἐν μιᾷ ἐκθέσει ἀναλύσεως τῶν ὑδάτων, καὶ σκληρότητα ὀλιγωτέραν ἔχουσι τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας τῶν ὑδάτων τοῦ Semmering, διὰ τῶν ὁποίων ὑδρεύεται ἡ Βιέννη, — ταῦτα δὲ θεωροῦνται τὰ ἄριστα ὕδατα τῆς Εὐρώπης, — καὶ γευστικώτερα εἶναι καὶ ψυχρότερα, διότι ἔχουσι θερμοκρασίαν 10 βαθμῶν ἑκατονταβάθμου, ἐνῷ τὰ ὕδατα τοῦ Semmering ἔχουσι 12 ἑκατονταβάθμου, τὰ δὲ ὕδατα, τὰ ὁποῖα μεταχειριζόμεθα ἐν Ἀθήναις, ἔχουσι θερμοκρασίαν 23 βαθμῶν ἑκατονταβάθμου.

§180Δ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ὅταν ἔλθωσιν ἐνταῦθα, τίνα θερμοκρασίαν θὰ ἔχωσιν;

§181Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τῆς ἐκεῖ θερμοκρασίας. Τίνα θερμοκρασίαν θὰ ἔχωσιν ὅταν ἔλθωσιν ἐνταῦθα, εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἀφορᾷ τὴν συζήτησιν. Ὑποθέτω, ὅτι ἐλάχιστα θ’ αὐξήσῃ αὕτη...

§182ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέπετε, κύριε συνάδελφε, μίαν ἐρώτησιν;

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι· δὲν ἐπιτρέπει.

§184Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐπιτρέπω, κύριε Πρόεδρε.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τὸ ἐπιτρέπω ἐγὼ, διότι ἡ διαλογικὴ συζήτησις δὲν ἐπιτρέπεται ἀπὸ τὸν Κανονισμόν.

§186ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ τηρήσητε πάντοτε τὴν αὐτὴν ἀρχήν· διότι, ἐὰν γείνῃ τὸ ἐναντίον, θὰ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ φέρω παρατήρησιν.

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως πάντοτε.

§188Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐκόμισε χθὲς ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Ράλλης, ἐγέννησαν καὶ εἰς ἐμὲ δισταγμόν, ἤμην δ’ ἕτοιμος, ὅπως ὑποβάλω τροπολογίαν εἰς τὴν σύμβασιν, διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἐκανονίζετο τὸ ζήτημα τοῦτο, ὡς καὶ τὸ ζήτημα τῶν δουλειῶν καὶ τῆς κυριότητος τῶν ὑδάτων καὶ πάντα τ’ ἄλλα συναφῆ ζητήματα, ἀλλ’ εἰς τοῦτο μὲ προέλαβεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ὑπέβαλεν ἤδη τὴν συμπληρωτικὴν σύμβασιν. Αἰρομένων ἑπομένως τῶν δύο τούτων αἰτιάσεων, τῆς ἀνεπαρκείας καὶ τῆς ποιότητος τῶν ὑδάτων, αἴρονται δύο σπουδαιότατα ζητήματα, ἄνευ τῶν ὁποίων αἱ μέλλουσαι ἐλπίδες περὶ μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας καὶ τὰ γεννηθέντα ὄνειρα ἤθελον ἀποδειχθῆ φροῦδα. Ἀπομένει κατ’ ἀκολουθίαν ἡ ἐξέτασις τῆς συμβάσεως ὑπὸ τὴν οὐσιαστικὴν αὐτῆς σημασίαν· ἀπομένει νὰ ἐξετασθῇ, ἐὰν ἡ Ἑταιρεία ἐμελέτησεν ἢ δὲν ἐμελέτησε τὸ ζήτημα τῆς μετοχετεύσεως τῶν ὑδάτων, ἐὰν εἶναι δυνατὴ ἡ ἐκτέλεσις τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης ἢ δὲν εἶναι δυνατή. Κατὰ τὰς αἰτηθείσας πληροφορίας παρ’ ἀξιοτίμων Βουλευτῶν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως ταύτης μελέτην ἢ μᾶλλον προμελέτην τοῦ ἀρχιμηχανικοῦ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς κ. Κελλενέκ. Ἐκτὸς τῆς προμελέτης ταύτης νομίζω ὅτι ὑπάρχει καὶ ἑτέρα μελέτη, γενομένη ὑπὸ Ἄγγλου μηχανικοῦ τῇ εἰσηγήσει Τραπέζης τινὸς τῶν Ἀθηνῶν, ἡ ὁποία εἶχεν ἄλλοτε βλέψεις, ὅπως ἀναλάβῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης, ἀμφότεραι δὲ αἱ μελέται ἢ προμελέται αὗται καταλήγουσιν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας θ’ ἀπαιτηθῇ δαπάνη ὑπὲρ τὰ 50 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἡ Κυβέρνησις, ὡς εἶπον, ὑπ’ ὄψιν ἔχει τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀλλὰ κατὰ τὴν σύμβασιν ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία ὑποχρεοῦται ἐντὸς 8 μηνῶν ἀπὸ τῆς κυρώσεως τῆς παρούσης συμβάσεως νὰ ὑποβάλῃ πάντα τὰ σχεδιογραφήματα καὶ τὰς μελέτας τῆς πρὸς ἔγκρισιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Κατὰ τὴν σύμβασιν, ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία ὑποχρεοῦται ἐντὸς ὀκτὼ μηνῶν ἀπὸ τῆς κυρώσεως τῆς παρούσης συμβάσεως νὰ ὑποβάλῃ ἅπαντα τὰ διαγράμματα, ἐμφαίνοντα τόν τε τρόπον τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων καὶ τὰ πρὸς τοῦτο κατασκευασθησόμενα ἔργα τοῦ ὑδραγωγείου ἀπὸ τῶν πηγῶν τῆς λίμνης Στυμφαλίδος μέχρι τῶν δεξαμενῶν τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ἐὰν ἡ Ἑταιρεία δὲν ὑποβάλῃ ταῦτα ἐντὸς τῶν ὁριζομένων προθεσμιῶν, ἢ δὲν ἀρχίσῃ τὰ ἔργα ἐντὸς δεκαπέντε ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ἐγκρίσεως αὐτῶν, ἢ δὲν ἐξακολουθήσῃ ταῦτα εἰς τρόπον ἐξασφαλίζοντα τὴν ἐμπρόθεσμον αὐτῶν ἀποπεράτωσιν, ἢ τέλος ληξάσης τῆς πενταετοῦς προθεσμίας δὲν ἀποπερατώσῃ τὰ ἔργα καὶ δὲν ἐκπληρώσῃ τὰς διαφόρους ὑποχρεώσεις αὐτῆς, δύναται νὰ κηρυχθῇ τῇ ἀποφάσει τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ ἔκπτωτος πάντων τῶν δικαιωμάτων αὐτῆς, ἡ δ’ ἐγγύησις περιέρχεται εἰς τὸ Κράτος. Ἡ ἐγγύησις αὕτη, ὡς γνωρίζετε, ἀνέρχεται εἰς 1,500,000 δραχ. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω, τί ἔχει ν’ ἀπολέσῃ τὸ Κράτος, ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Ἑταιρεία δὲν δυνηθῆ ἐντὸς τῶν 8 μηνῶν νὰ ὑποβάλῃ τὸν προϋπολογισμόν, τὰ σχέδια καὶ τὰς μελέτας τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου; Ἐὰν δὲν δυνηθῆ μετὰ 15 ἡμέρας ἀπὸ τῆς ἐγκρίσεως ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τοῦ σχεδίου τούτου νὰ ἄρξηται τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, ἐὰν δὲν δυνηθῆ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου τούτου, ἐξασφαλίζουσα τὴν ἐντὸς πενταετίας ἀποπεράτωσιν αὐτοῦ, ἡ Ἑταιρεία θὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος, θὰ προκηρυχθῇ δημοπρασία, καὶ θὰ ἐξακολουθήσῃ ὑπὸ ἄλλην ἑταιρείαν τὸ ἔργον. Ὡς βλέπετε, ὁ ὅρος οὗτος εἶναι πράγματι δρακόντειος, διότι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔχῃ τὴν ἐποπτείαν τοῦ ἔργου, καὶ εἰς πᾶσαν στιγμήν, καθ’ ἣν ἤθελεν ἴδει ὅτι δὲν δύναται ἡ Ἑταιρεία νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον, ὅτι δὲν ἐκτελεῖ ἢ ὅτι παραβαίνει ὅρους τῆς συμβάσεως, δύναται νὰ κηρύξῃ αὐτὴν ἔκπτωτον. Ἐὰν ἡ Ἑταιρεία δὲν εἶχε πεποίθησιν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβε, βεβαίως δὲν θ’ ἀπεδέχετο τὸν ὅρον τοῦτον, ὅστις κρέμαται ὡς δαμόκλειος σπάθη ὑπὲρ τὴν κεφαλήν της. Ἀλλ’ εἶναι πιθανὸν νὰ ὑποτεθῇ, καὶ ἐλέχθη ἐνταῦθα, ὅτι ὅλη ἡ δημιουργία τῆς συμβάσεως ἐγένετο οὐχὶ ὅπως μεταφερθῶσι τὰ ὕδατα ἐκ τῆς Στυμφαλίας εἰς τὰς Ἀθήνας, ἀλλ’ ἐχρησίμευσεν ὡς πρόσχημα πρὸς ἐξύφανσιν χρηματιστικῶν σκοπῶν. Ὅτι πολλὰ τὰ ἔκτροπα συνέβησαν ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας, ἕνεκα τῆς μὴ τηρήσεως τῆς ἐχεμυθίας κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις τῆς συμβάσεως, εἶναι ἀληθές. Δημοσίᾳ ἐφέροντο τὰ τῆς ὑπογραφῆς αὐτῆς ἡμέρας ὅλας προτοῦ ἐπιτευχθῇ αὕτη, καὶ εἴδομεν πράγματι περὶ τὰς μετοχὰς τῆς Ἑταιρείας νὰ συνάπτωνται χρηματιστικαὶ μάχαι καὶ νὰ πίπτωσι θύματα ἄνθρωποι οὐδεμίαν σχέσιν ἔχοντες πρὸς τὸ Χρηματιστήριον, συρόμενοι ὅμως εἰς αὐτὸ ἐκ τῆς δίψης εὐκόλου κέρδους. Τοῦτο θὰ ἠδυνάμεθα ἴσως ν’ ἀποφύγωμεν προσωρινῶς, ἐὰν δὲν ἐδεικνύετο τοιαύτη ἀκριτομυθία, καὶ ὁλοσχερῶς, ἐὰν τὸ Κράτος ἀνελάμβανε τὴν κατασκευὴν τοῦ ἔργου τούτου δι’ ἰδίας δαπάνης, διότι ἐν πάσῃ ἄλλῃ περιπτώσει, καὶ ἂν δὲν ἐγίνετο τὸ χρηματιστικὸν μέρος τῆς ἐπιχειρήσεως τώρα, θὰ ἐγίνετο μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως. Ἀλλ’ εἶναι γνωστὸς ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον τὰ Κράτη παραχωροῦσι τὰς τοιαύτας ἐπιχειρήσεις εἰς ἀνωνύμους ἑταιρείας, διότι αἱ ἑταιρεῖαι αὗται καὶ ἴδια κεφάλαια ἔχουσι καὶ δύνανται νὰ προσελκύσωσι τοιαῦτα. Πράττουσι δὲ τοῦτο ὄχι μόνον Κράτη, ὅπως τὸ ἡμέτερον, ὄχι μόνον τὰ ἀνατολικὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τελείως ὠργανωμένα, ἀλλὰ καὶ Κράτη μεγάλα, εἰς ἃ καὶ ἡ ὀργάνωσις εἶναι πλήρης καὶ ἀφθονοῦσι τῆς ἐπιστήμης τὰ φῶτα. Ἐνθυμοῦμαι π. χ., ὅτι ἐν Γαλλίᾳ, ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Φραισσινέ, ὁ Γάλλος Πρωθυπουργὸς συνέλαβε τὸ σχέδιον ν’ ἀποπερατώσῃ τὸ δίκτυον τῶν γαλλικῶν σιδηροδρόμων, διὰ λόγους καθαρῶς στρατιωτικούς. Ἡ Βουλὴ ἐν ἐνθουσιασμῷ ἐψήφισε τὰς πιστώσεις πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Ἤρχισαν νὰ κατασκευάζωνται τὰ ἔργα, ἀλλὰ μετὰ τριετίαν τὰ ἔργα ταῦτα δὲν ἐπροχώρουν ὅπως ἐπεθύμει τὸ Γαλλικὸν ἔθνος, καὶ ἐντὸς αὐτῆς τῆς Βουλῆς, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐν ἐνθουσιασμῷ ἐψηφίσθησαν αἱ πιστώσεις ἐκεῖναι, ἠκούσθησαν κραυγαὶ λέγουσαι: «Δόσατε εἰς ἀνωνύμους ἑταιρείας καὶ τὴν κατασκευὴν καὶ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν σιδηροδρόμων, ὅπως περισώσωμεν τὸν δημόσιον θησαυρόν». Καὶ ὅ,τι γίνεται ἐν Γαλλίᾳ, κατὰ μείζονα λόγον δέον νὰ γίνεται παρ’ ἡμῖν, δι’ οὓς λόγους ἀνέφερα. Διότι εἶναι ἐπικίνδυνον ν’ ἀναλαμβάνῃ τὸ Κράτος τὴν κατασκευὴν μεγάλων δημοσίων ἔργων...

§189Ι. ΛΑΠΠΑΣ. Ἐπὶ τῇ βάσει προϋπολογισμοῦ βεβαίως.

§190Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ὑποθέτω ἐπὶ τῇ βάσει προϋπολογισμοῦ, διότι ἄνευ κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον θετικοῦ ὑπολογισμοῦ δὲν δύνανται νὰ βασισθῶσι τοιαύτης φύσεως ἐπιχειρήσεις. Τὰ χρηματιστικὰ παιγνίδια δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τ’ ἀποφύγωμεν εἰς τὴν κατασκευὴν οἱουδήποτε μεγάλου ἔργου, ἐνόσῳ αἱ μετοχαὶ τῆς ἀναλαμβανούσης αὐτὴν ἑταιρείας εἰσὶν ἀναγεγραμμέναι εἰς τὸ χρηματιστικὸν δελτίον, οὐδὲ ὅταν ἄτομα ἀναλάβωσι ταύτην, διότι μετὰ τὴν παραχώρησιν θὰ προβῶσι καὶ ταῦτα εἰς τὴν σύστασιν ἑταιρείας· ὅταν δὲ γείνῃ τοῦτο, ἄνθρωποι οὐδεμίαν ἔχοντες σχέσιν μὲ τὴν σύμβασιν καὶ τὴν Ἑταιρείαν δύνανται νὰ ὑπερτιμῶσι καὶ ὑποτιμῶσι τὰς μετοχὰς καὶ νὰ περιπλέκωσι τὴν κοινωνίαν, ἡ ὁποία, ἐκ διαφόρων λόγων ὁρμωμένη, διψᾷ τὰ εὔκολα κέρδη καὶ ῥίπτεται εἰς τὸ Χρηματιστήριον, ὅπως ῥίπτεται εἰς τὸ χαρτοπαίγνιον. Ἐγνώσθη πρὸ πολλοῦ, ὅτι θὰ ὑπογραφῇ σύμβασις, καὶ πολὺ φυσικῶς ὑψώθησαν αἱ μετοχαὶ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἐργοληψιῶν, ἀφοῦ τοιοῦτον ἀνελάμβανεν ἔργον· ἐκ τούτου ὅμως δὲν ἕπεται, ὅτι οἱ ἀναλαβόντες τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου εἶχον συμμετάσχει εἰς τὴν ὕψωσιν τῶν μετοχῶν, οὐδ’ ὅτι ὑπέθαλψαν τὴν κυβείαν· διότι, καθ’ ὅσον ἐγὼ γνωρίζω, αἱ μετοχαὶ τῆς Ἑταιρείας δὲν ὑπερβαίνουσι τὰς 12,500, ἐξ ὧν τὰς 5,000 κατέχουσιν οἱ σύμβουλοι, ἐκ τῶν 5,000 δὲ τούτων οὐδεμία ἐκυκλοφόρησεν ἐν τῇ ἀγορᾷ. Ἐν τούτοις ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ ἠγοράζοντο καὶ ἐπωλοῦντο ὑπὲρ τὰς 25,000 μετοχαί· ἐγένετο πώλησις εἰς τὰ ἀνοιχτά...

§191ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέπεται αὐτό;

§192ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Κάθε ἄλλο. Φρονῶ ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται. Δὲν ἔχομεν νόμον βεβαίως περιορίζοντα ταῦτα, ἀλλὰ οἱ γενικοὶ περὶ αἰσχροκερδείας νόμοι ἠδύναντο νὰ ἐφαρμοσθῶσιν. Ἐγὼ δὲ νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ παρεμβῇ καὶ ἡ Εἰσαγγελία ἀκόμη. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἡμεῖς βλέπωμεν τοὺς ἀναδόχους τῆς Ἑταιρείας, οἱ ὁποῖοι μετὰ πολλοῦ πάθους ἐργάζονται, ὅπως ψηφισθῇ ἡ σύμβασις, ἔρχονται δ’ εἰς παραχωρήσεις καθ’ ἑκάστην, ἐφ’ ὅσον βλέπωμεν καταβάλλοντας καὶ τὸν τελευταῖον ὀβολὸν τῆς περιουσίας των, ἣν μετὰ κόπων ἀπέκτησαν, ἐφ’ ὅσον βλέπωμεν, ὅτι καταβάλλουσι καὶ τὸ τελευταῖον μόριον τῆς ὑπολήψεώς των, ἥτις εἰς ἀνθρώπους ὡς αὐτοὶ ἀποτελεῖ κεφάλαιον, δὲν πρέπει νὰ ἀρνηθῶμεν τὴν ἀγαθὴν προαίρεσιν τῆς ἐπιτελέσεως τοῦ ἔργου. Διότι, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ χρηματιστικοῦ παιγνιδίου, πολὺ ἁπλούστερον θὰ ἐγίνετο τὸ πρᾶγμα πρὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως, ὅτε θὰ ἠδύναντο νὰ ἐνθυλακώσωσιν ἀσφαλῶς καὶ ἀκινδύνως κέρδη. Ἡ ἀνατίμησις ὅμως τῶν μετοχῶν ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὴν δρᾶσιν τῶν Ἑταιρειῶν καὶ τῶν Τραπεζῶν. Διότι τί εἴδομεν κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη; πάντα τὰ χρεώγραφα ἀνυψούμενα· αἱ μετοχαί, φέρ’ εἰπεῖν, τοῦ Ἑλληνικοῦ Πυριτιδοποιείου, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐστοίχιζον περὶ τὰς 60 δραχμὰς, σήμερον ἔχουσιν 260, εἶχον δὲ ἀνέλθει καὶ εἰς 300. Αἱ μετοχαὶ τῆς Ἑταιρείας τῶν Δημοσίων Ἔργων κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος δὲν εὕρισκον ἀγοραστὰς οὐδὲ μὲ 45 δραχμάς· σήμερον ἔχουσιν 80. Τῶν μετοχῶν τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν ὑπερεδιπλασιάσθη ἡ τιμὴ ἐντὸς ἑνὸς ἔτους. Αἱ μετοχαὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶχον ἐκπέσει μέχρι τῶν 1800 δραχ., καὶ κατὰ τὸ διαρρεῦσαν διάστημα ἀπὸ τοῦ πολέμου καὶ ἐντεῦθεν ἀνετιμήθησαν εἰς 4200 δραχμάς, κατὰ 500 δὲ δραχ. ἀνῆλθεν ἡ ἀξία των ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν ἕνεκα τῆς γενομένης ἐσχάτως μετατροπῆς τοῦ δανείου τῶν λαχειοφόρων μετοχῶν. Ἐν τούτοις κανεὶς δὲν ἐσκέφθη νὰ ἐπιρρίψῃ εὐθύνην εἰς τὴν Διεύθυνσιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ νὰ κατηγορήσῃ αὐτὴν, ὅτι ἐκ κερδοσκοπίας ἀνετίμησε τὰς μετοχὰς, ὑποθάλψασα οὕτω τὴν κυβείαν. Δὲν εἶναι, ὡς βλέπετε, ἀπαραίτησιν στοιχεῖον ἡ ἀνάμιξις τῶν Ἑταιρειῶν ἢ τῶν Τραπεζῶν εἰς τὰς ἐπερχομένας ὑπερτιμήσεις τῶν μετοχῶν. Ἀλλὰ συμβαίνουσι παραφροσύναι ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ, ἀλλὰ μέλη τῆς κοινωνίας ἀνύποπτα τῶν πλεκτανῶν ἀσυνειδήτων χρηματιστῶν περιπλέκονται καὶ ἀπογυμνοῦνται. Ταῦτα θὰ συμβαίνωσι πάντοτε ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ, ἐν ὅσῳ δὲν λαμβάνωνται νομοθετικὰ μέτρα πρὸς χαλιναγώγισιν τῆς κυβείας. Ἐὰν ἠδύνατο νὰ βαρύνῃ ἡ γνώμη μου εἰς τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐτόλμων νὰ συμβουλεύσω αὐτὴν, ὅπως λάβῃ σπουδαίως ὑπ’ ὄψιν της τοῦτο, καὶ μελετήσῃ ἐμβριθῶς τὸ θέμα, ὅπερ συνταράττει ἑκάστοτε τὴν κοινωνίαν καὶ θέτει εἰς κίνδυνον μέλη αὐτῆς, πράξῃ δ’ ὅ,τι ἔπραξαν ἐν Γερμανίᾳ καὶ Ρωσσίᾳ, ὅπου νόμοι ὁρίζουσιν, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ πώλησις χρεωγράφων, ἂν ὁ πωλητὴς δὲν προσαγάγῃ αὐτούσια ταῦτα εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ Χρηματιστηρίου. Ἐν ὅσῳ ταῦτα παρ’ ἡμῖν μένωσιν ἀκανόνιστα, ταῦτα τὰ ἔκτροπα θὰ συμβαίνωσι, καὶ ἄνθρωποι ἁπλοϊκοὶ θὰ περιπλέκωνται εἰς τὰς πλεκτάνας ἀσυνειδήτων χρηματιστῶν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὴν Βουλὴν δὲν ἐνδιαφέρει τὸ ζήτημα τῶν χρηματιστῶν· δὲν ἔχει νὰ σκεφθῇ, τίς ἔχασε καὶ τίς ἐκέρδισεν ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ· τὴν Βουλὴν ἐνδιαφέρει νὰ μάθῃ, ἂν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸν μηχανισμὸν τὸν οἰκονομικὸν τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης θὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ Δημόσιον, τὸ μέλλον νὰ συμμετάσχῃ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου διὰ τῆς ἀναλήψεως μετοχῶν καὶ ὁμολογιῶν. Τὸν μηχανισμὸν τοῦ οἰκονομικοῦ μέρους πραγματεύεται τὸ ἄρθρον 41 τῆς συμβάσεως, καθ’ ὅ «ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία ὑποχρεοῦται ἐντὸς ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἔτους ἀπὸ τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν νόμου νὰ μεταβιβάσῃ πάντα τὰ ἐκ τῆς συμβάσεως καὶ τῆς συνημμένης συγγραφῆς πηγάζοντα δικαιώματα ὡς καὶ τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς. Τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον τῆς Ἑταιρείας δύναται νὰ φθάσῃ μέχρι 17,000,000 δραχ. κατ’ ἀνώτατον ὅρον. Ἡ Ἑταιρεία αὕτη δύναται νὰ ἐκδώσῃ ὁμολογίας ἀποφερούσας κατ’ ἀνώτατον ὅριον 5½%, ἠγγυημένας δὲ διὰ πρώτης ὑποθήκης ἐπὶ τῶν ἔργων, ὑδάτων, ὑπονόμων καὶ κτήσεων τῆς Ἑταιρείας. Τὸ ὁλικὸν ποσὸν τῶν ἐκδοθησομένων ὁμολογιῶν δὲν δύναται ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ ὑπερβῇ τὸ διπλάσιον τοῦ μετοχικοῦ αὐτῆς κεφαλαίου, οὐδ’ ἐπιτρέπεται ἐν γένει ἡ ἔκδοσις ὁμολογιῶν πρὶν ἢ δαπανηθῶσι χάριν τῶν ἔργων ἐκ τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου 8,000,000 δραχ.» Τὸ μέτρον τοῦτο, ὅπερ κατεκρίθη ὡς ἐπικίνδυνον διὰ τὴν κοινωνίαν, εἶναι κατ’ ἐμὲ τὸ μόνον ἐξασφαλίξον αὐτήν. Ὡς γνωρίζετε, δύο συστήματα εἶναι, καθ’ ἃ διοργανοῦνται τοιούτου εἴδους ἐπιχειρήσεις. Κατὰ τὸ πρῶτον, ὅταν μία Ἑταιρεία ἀναλάβῃ τὴν ἐκτέλεσιν ἐπιχειρήσεως μεγάλης, ἐκδίδει μετοχὰς καὶ ὁμολογίας καὶ ἄρχεται τοῦ ἔργου, ἂν δὲ κατὰ τὴν πρόοδον αὐτοῦ, ἕνεκα διαφόρων λόγων, σταματήσωσι τὰ ἔργα ἢ καὶ ναυαγήσῃ ἡ ἐκτέλεσις, οἱ καταβαλόντες τὰ χρήματά των χάνουσιν ὅ,τι κατέβαλον. Ὁ τρόπος οὗτος εἶναι ὄντως ἐπικίνδυνος, καὶ ἂν ὑπὸ τοιοῦτον τύπον ἐπρόκειτο ἡ προκειμένη Ἑταιρεία νὰ ἐκδώσῃ τὰς ὁμολογίας της, ὁμολογῶ ὅτι θὰ ἐψήφιζον κατὰ τῆς συμβάσεως, διότι θὰ διεφαίνετο ἐν μικρογραφίᾳ ὁ Παναμᾶς ἐν τῷ τρόπῳ τούτῳ. Ὁ ἕτερος τρόπος εἶναι ὁ ἀκόλουθος. Ἡ Ἑταιρεία ἰδίαις δαπάναις ἐκπονεῖ σχέδια καὶ προβαίνει εἰς μελέτας· ταῦτα δὲ ὑποβάλλει εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς ἔγκρισιν. Ἐγκριθέντων τούτων, ἄρχεται τοῦ ἔργου, δαπανᾷ δὲ ἐκ τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου τὸ ⅕ τῆς ἀξίας τοῦ ὅλου ἔργου καὶ πλέον, καὶ ἀφοῦ δαπανήσῃ 8 ἑκατομμύρια, προκειμένου περὶ τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης, τότε μόνον προβαίνει εἰς ἔκδοσιν ὁμολογιῶν, ὅτε πλέον ἡ κοινωνία δύναται νὰ σχηματίσῃ γνώμην ὅπως δήποτε ἀσφαλῆ περὶ τοῦ κατορθωτοῦ ἢ μὴ τοῦ ἔργου, περὶ τοῦ βασίμου ἢ μὴ τῆς προϋπολογιζομένης δαπάνης. Ὑποθέτω, δὲ ὅτι δὲν θὰ ἦναι βλᾶκες ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ δώσωσι τὸ χρῆμά των πρὸς ἀγορὰν ὁμολογιῶν...

§193ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Οἱ μέτοχοι δὲν διατρέχουσι κίνδυνον;

§194Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Οἱ μέτοχοι διατρέχουσι πάντοτε κίνδυνον, ὅταν εἰσέρχωνται εἰς τοιαύτας ἐπιχειρήσεις. Ἀλλὰ πῶς ὀργανοῦνται αὗται; Κατὰ τίνα ἄλλον τρόπον θέλετε νὰ ἐκτελεσθῇ τὸ ἔργον; Ἐὰν ἔχετε ὑμεῖς ἄλλο μέσον, καθ’ ὃ οἱ μέτοχοι ἔχουσι πλήρη ἀσφάλειαν, παρακαλῶ νὰ μοὶ ὑποδείξητε αὐτό. Οἱ κεφαλαιοῦχοι λοιπὸν, ἢ ἡ Τράπεζα, ἥτις θὰ χορηγήσῃ τὸ δάνειον, δὲν θὰ δώσῃ τυφλοῖς ὄμμασιν εἰς τὴν Ἑταιρείαν χρήματα. Θὰ ἔχῃ τοὺς μηχανικοὺς αὐτῆς καὶ θὰ ἐποπτεύῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, θὰ ἄρξηται δὲ ἡ δαπάνη χρημάτων ἐκ τῶν ὁμολογιῶν κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων ἀξίας 8,000,000. «Ἀλλὰ», λέγουσι, «δύναται ἡ Ἑταιρεία κατόπιν νὰ ἐνθυλακώσῃ τὰ 34,000,000 τῶν ὁμολογιῶν καὶ ν’ ἀφήσῃ τὸ ἔργον ἀνεκτέλεστον». Ὁ φόβος οὗτος εἶναι ἐντελῶς ἰδανικός. Τὸ χρῆμα ποτὲ δὲν δίδεται εἰς τὴν ἐργολάβον Ἑταιρείαν, ἀλλὰ τοποθετεῖται εἰς Τραπέζας, πληρώνεται δὲ ἀναλόγως τῶν ἐκτελουμένων ἔργων καὶ τῇ προσαγωγῇ μηνιαίων πιστοποιήσεων τῶν μηχανικῶν, ὅτι ἐξετελέσθησαν ταῦτα. Πρὸς πλειοτέραν ὅμως ἐξασφάλισιν, ἣν θεωρῶ ὡς πλεονάζουσαν, ὑποβάλλω τροπολογίαν, κανονίζουσαν ταῦτα. Τοῦτο συμβαίνει εἰς ὅλα τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ὑπὸ τὸν τύπον τοῦτον ἐκτελοῦνται ὑπὸ ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν· ὥστε κατὰ τὴν γνώμην μου ἡ ἀσφάλεια εἶναι ἐπαρκής. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν τεχνικὴν δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει ὁ κίνδυνος μὴ ἐκτελέσεως τῶν ἔργων, ὅστις παρεστάθη καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐν τῷ τύπῳ. Ὡς ἐκ τῆς συμβάσεως φαίνεται, τὸ ὑδραγωγεῖον θ’ ἀκολουθήσῃ περίπου τὴν αὐτὴν χάραξιν, ἣν ἠκολούθησεν ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου. Εἶναι δὲ γνωστὸν, ὅτι, ἀφοῦ ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἐργοληψιῶν κατεσκεύασεν ἤδη ἓν μηχανικὸν ἔργον μέγα, τὴν σιδηροδρομικὴν γραμμὴν Πειραιῶς–Ἀθηνῶν– Πελοποννήσου, ἔχει ἀπὸ τὸν Πειραιᾶ μέχρι τοῦ Ἰσθμοῦ πάσας τὰς τοπογραφικὰς μελέτας, αἱ ὁποῖαι ἐχρειάσθησαν αὐτῇ διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς, καὶ δύναται ἑπομένως νὰ ὑπολογίσῃ μετὰ πολλῆς ἀκριβείας τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι θ’ ἀπαιτηθῶσιν. Ἄλλο ζήτημα τώρα, ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει ἰδίας μελέτας καὶ δὲν εἶναι εἰς θέσιν αὐτὴ νὰ ἐξελέγξῃ τὴν ἀκρίβειαν τῶν ὑπολογισμῶν τῆς Ἑταιρείας. Ἡ Ἑταιρία μέχρι τοῦ Ὀνείου ὄρους δύναται νὰ ἔχῃ ἀκριβεστάτους ὑπολογισμοὺς, πέραν δ’ αὐτοῦ, μέχρι τῶν πηγῶν τῆς Στυμφαλίας, ὅπου εἶναι τὸ ⅓ τοῦ ἔργου, δὲν δύναται νὰ βασισθῇ πλέον ἐπὶ τοιούτων μελετῶν· δὲν δύναμαι δὲ νὰ γνωρίζω, ποῦ ἐβασίσθη καὶ ποῦ θὰ βασισθῇ ἡ Ἑταιρεία, ὅπως προϋπολογίσῃ τὸ ποσὸν τῆς δαπάνης τοῦ τμήματος τούτου, ὅπερ δὲν εἶναι ἀληθῶς τὸ δυσχερέστατον. Παρεστάθη, ὅτι ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ἔργου εἶναι δυσέφικτος καὶ ὅτι παρέχει πολλοὺς κινδύνους. Ὅτι εἶναι δυσέφικτος, δὲν τὸ δέχομαι· ὅτι παρέχει ὅμως πολλοὺς κινδύνους, εἶναι ἀναμφισβήτητον. Ἀλλ’ ἡ Ἑταιρεία, ἐκ τῶν μελετῶν, εἰς ἃς ἔχει ἤδη προβῆ ἕνεκα τῆς κατασκευῆς αὐτοῦ τοῦ σιδηροδρόμου, κατασκευῆς γενομένης ἐπὶ τοῦ ἐδάφους, ἐφ’ οὗ θὰ γείνῃ καὶ τὸ ὑδραγωγεῖον, δὲν ἐβάδιζεν εἰς τὰ τυφλά. Ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην δὲν εἶναι βεβαίως ἐντελῶς παρεσκευασμένη. Εἶπεν ἡμῖν, ὅτι ἐβασίσθη ἐπὶ τοῦ σχεδίου τοῦ κ. Κελλενὲκ καὶ ἐπὶ τῶν σχεδίων καὶ τῶν μελετῶν, ἃς ὑπέβαλεν εἰς τὴν ἐξετάσασαν ταῦτα ἐπιτροπὴν τῶν μηχανικῶν τῶν δημοσίων ἔργων. Ἄν τοῦτο ἔπρεπε νὰ πράξῃ ἢ μὴ, ἂν ὤφειλεν εἰς ταῦτα μόνον νὰ ἀρκεσθῇ, ἢ νὰ ζητήσῃ καὶ ξένα φῶτα ἐπιστημόνων Εὐρωπαίων, τοῦτο εἶναι ζήτημα συζητήσεως καὶ ἐρεύνης ἀπὸ μέρους τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ εἶναι καὶ ζήτημα ἐκτιμήσεως ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως.

§195Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονεῖτε ὅτι καὶ ἡ Ἑταιρεία ἡ κατασκευάσασα τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Ἀθηνῶν– Πελοποννήσου δύναται ἐπὶ ταῖς βάσεσι τῶν μελετῶν της τούτων νὰ ἐκτιμήσῃ κατὰ προσέγγισιν τὴν ἀπαιτηθησομένην δαπάνην;

§196Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ὄχι κατὰ προσέγγισιν, ἀλλὰ μετὰ πλήρους ἀκριβείας δύναται νὰ ὑπολογίσῃ, ἀφοῦ ἡ Ἑταιρεία αὕτη ἔχει τὴν μελέτην τῆς τοπογραφίας καὶ λεπτομερέστατα σχέδια τοῦ ἐδάφους, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἐξετέλεσε τὴν γραμμὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι καὶ τὸ τμῆμα ἀκόμη τὸ ἀπὸ τοῦ Ἰσθμοῦ μέχρι τῶν πηγῶν τῆς Στυμφαλίας δύναται καθ’ ὑπολογισμὸν νὰ ἐκτιμήσῃ, χωρὶς ν’ ἀπομακρυνθῇ πολὺ τῆς ἀκριβείας.

§197ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς τοῦτο;

§198ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἰδοὺ πῶς. Δύναται ἔμπειρος μηχανικός, ὁ ὁποῖος κατεσκεύασε τὸν σιδηρόδρομον Ἀθηνῶν μέχρι Κορίνθου, διατρέχων ἔδαφος ὁμοίας φύσεως ἀπὸ Κορίνθου μέχρι Στυμφαλίας, νὰ ὑπολογίσῃ τὴν ἀπαιτουμένην δαπάνην, χωρὶς νὰ σφάλῃ πλέον τῶν 5%. Τοῦτο δὲ δὲν εἶναι φαντασιῶδες· εἶναι κοινότατον εἰς τὴν μηχανικὴν ἐπιστήμην. Ἔχομεν ἄπειρα παραδείγματα τοιαῦτα καὶ ἐνταῦθα ἀκόμη. Τοῦτο δὲ ἀκριβῶς μὲ πείθει, ὅτι οἱ προϋπολογισμοὶ τῆς Ἑταιρείας ἔχουσι βασιμότητα. Πάντοτε ὅμως τὰ ἔργα ταῦτα εἶναι μεστὰ κινδύνων. Ἐξήτασα τὸ ζήτημα, Κύριοι, ὑπὸ τὰς τρεῖς αὐτοῦ ἐπόψεις, τὴν κοινωνικήν, τὴν οἰκονομικὴν καὶ τὴν τεχνικήν. Ἀπομένει ὅμως σπουδαιότατον ζήτημα, τὸ ζήτημα τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως. Ὅπως καθωρίσθη ἡ τιμὴ τοῦ ὕδατος, εἰς 140 δραχμάς, δὲν εἶναι βεβαίως μεγάλη. Ἔχω ἐνταῦθα ἕνα κατάλογον πόλεων γερμανικῶν, τῶν ὁποίων ὁ πληθυσμὸς δὲν εἶναι μεγαλείτερος τοῦ τῶν Ἀθηνῶν, καὶ βλέπω ἀναγεγραμμένην τὴν τιμὴν τοῦ ὕδατος κατὰ δράμιον ὡς ἑξῆς. Ἀφίνω τὴν Βιέννην, ἔνθα κατὰ δράμιον στοιχίζει τὸ ὕδωρ 273 δρ., καὶ ἔρχομαι εἰς μικροτέρας πόλεις. Ἐν Augsburg, ἥτις ἔχει ὑποχρεωτικὴν ὑδροληψίαν, ἡ τιμὴ τοῦ ὕδατος ἀνέρχεται εἰς 100 δρ. κατὰ δράμιον, ἀλλ’ ἐλάχιστον ὅριον παροχῆς εἶναι τὰ 4 δράμια. Ἡ Coblenz τὸ δράμιον 136 δραχμάς. Ἡ πόλις αὕτη εἶναι παραρρήνιος καὶ ὑδρεύεται ἐκ τοῦ Ρήνου. Ἡ Crefeld καὶ ἡ Glückstadt 169 δρ. κατὰ δράμιον. Ἡ Mülheim καὶ ἡ Weissesnfels 170 δρ. τὸ δράμιον. Εἰς ταύτας ὅλας τὰς πόλεις ἡ ὑδροληψία εἶναι ὑποχρεωτική. Αἱ πόλεις αὗται εἶναι ἐπίσης μικραί, ὡς αἱ Ἀθῆναι, ὑδρεύονται δὲ ἐξ οὐχὶ μακρῶν ἀποστάσεων. Δὲν ἠναγκάσθησαν νὰ δαπανήσωσι μεγάλα ποσά, ὡς ἡμεῖς, οἵτινες ἐκτελοῦμεν ὑπὸ ἔποψιν γενικὴν τὸ μεγαλείτερον ὑδραυλικὸν ἔργον, διότι καὶ τοῦ Σερίνου ἀκόμη, ὅπερ ὑδρεύει τὴν Νεάπολιν, ἐστοίχισε πολὺ ἕνεκα τοῦ μεγάλου σίφωνος, ὅστις εἶναι μήκους 24 χιλιομέτρων. Ἀλλ’ ὡς γνωρίζετε, πιστεύω, ἡ τιμὴ τοῦ ὕδατος εἶναι πάντοτε καὶ παντοῦ ἀκριβωτάτη, πρῶτον διότι εἶναι τὸ κύριον ἔσοδον τῶν δήμων, καὶ δεύτερον διότι διὰ τὴν κατασκευὴν ἔργων ὑδραυλικῶν, ὑποκειμένων εἰς πολλοὺς κινδύνους, τὰ κεφάλαια δὲν δανείζονται μὲ μικρὸν τόκον. Ὄχι εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπου τὸ χρῆμα εἶναι σπάνιον, ἀλλ’ εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ὅπου ὁ τόκος εἶναι 3–3½%, εἰς τοιαύτης φύσεως ἐπιχειρήσεις δὲν παρέχονται κεφάλαια μὲ τόκον ὀλιγώτερον τῶν 5 ἢ 5½%. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ διατιμηθῇ ἄλλως ἐνταῦθα ἡ ἀξία τοῦ ὕδατος, διότι, ὡς βλέπει τις ἐν τῇ συμβάσει, ἀπαιτηθήσονται 40 ἑκατομμύρια δρ. διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ἔργου. Ἀλλ’ ἡ κοινωνία μας ἴσως δὲν ἀντέχει εἰς τοιαῦτα βάρη. Ἡ ἐπιβάρυνσις ἴσως τῶν ἰδιοκτητῶν εἶναι μεγάλη, καὶ ἐγὼ δὲ νομίζω, ὅτι δὲν δύνανται ν’ ἀνθέξωσιν οὗτοι εἰς τὰς δαπάνας ταύτας. Ἠδύνατο ὅμως νὰ μετριασθῇ τὸ πρᾶγμα, καὶ ἐγὼ θὰ ὑποβάλω μίαν τροπολογίαν, δι’ ἧς ἀναγκαῖον εἶναι νὰ ἐλαττωθῇ κατὰ 30% ἔκ τε τῆς πληρωμῆς τοῦ ὕδατος καὶ τῆς εἰσφορᾶς τῶν ὑπονόμων, νὰ προστεθῇ δ’ ἔμμεσος φόρος—ὁ δὲ ἔμμεσος φόρος εἶναι πάντοτε εὐπροσδεκτότερος—ἐπὶ τῶν ὠνίων, παραδείγματος χάριν, καὶ τῶν ἐμπορευμάτων...

§199Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ θὰ κατηργηθοῦν πλέον.

§200ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Τότε ἐπὶ τοῦ ἄλλου δημοτικοῦ φόρου, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπιβαρύνῃ οὐ μόνον τοὺς ἰδιοκτήτας, ἀλλὰ πάντας τοὺς κατοίκους, καὶ τὸν κυμαινόμενον ἀκόμη πληθυσμόν, διότι τὰ ἀγαθὰ τῆς ὑδρεύσεως, τοῦ ἐξωραϊσμοῦ καὶ τῆς ἐξυγιάνσεως τῆς πόλεως δὲν παρέχονται μόνον εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, ἀλλ’ εἰς πάντας τοὺς κατοίκους, καὶ εἰς τοὺς παρεπιδημοῦντας ἐνταῦθα. Ἰδοὺ τί προτείνω. Ἐπὶ τῶν ἄρθρων 20 καὶ 21 τῆς συμβάσεως νὰ ἐκπέσῃ ἡ τιμὴ τοῦ παρεχομένου πρὸ πώλησιν ὕδατος κατὰ 30%, ὡς ἐπίσης καὶ ἡ καταβολὴ τῆς παρεχομένης εἰσφορᾶς τῶν διαφόρων τάξεων τῶν οἰκιῶν εἰς τὰς δαπάνας τῆς κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως τοῦ δικτύου τῶν ὑπονόμων, ἀντὶ τῆς ἐκπτώσεως δὲ ταύτης νὰ προστεθῇ ἀνάλογος φόρος ἐπὶ τῶν ὠνίων καὶ τῶν ἐμπορευμάτων. Εἶχον νὰ ἀναφέρω καὶ ἄλλας τινὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας εἶναι περιττὸν νὰ ἀναγνώσω. Θὰ τὰς ὑποβάλω εἰς τὸ Προεδρεῖον, θὰ τυπωθῶσι καὶ θὰ διανεμηθῶσι. Μία ἐκ τῶν τροπολογιῶν αὐτῶν εἶναι καὶ ἡ παροχὴ τοῦ ὕδατος εἰς τὰς πενεστέρας τάξεις ἄνευ πληρωμῆς. Τὸ ζήτημα τοῦτο βεβαίως εἶναι σπουδαιότατον, διότι ἐκτὸς τῆς μεγάλης ἀνάγκης ὕδατος, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν αἱ τάξεις αὗται, εἶναι καιρὸς ἐπὶ τέλους νὰ ἐθισθῶσι καὶ εἰς τὴν καθαριότητα, διότι δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι τάξεις τινὰς τῆς κοινωνίας τῶν Ἀθηνῶν διακρίνει ἡ καθαριότης. Ἡ ἀρετὴ αὕτη θάλλει ὅπου ἀφθονεῖ τὸ ὕδωρ, δὲν εἶχε δέ τις τὴν ἀξίωσιν νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἐνταῦθα, ὅπου λείπει τὸ κύριον στοιχεῖον, τὸ ζωογονοῦν αὐτήν. Θλιβερὰν ἐντύπωσιν μοὶ ἐνεποίησεν ἡ ἀνάγνωσις φυλλαδίου τινὸς τοῦ μακαρίτου Κοζάκη, ὁ ὁποῖος μεταξὺ τόσων ἄλλων παρατηρήσεων ἀνέφερεν, ὅτι πρό τινων ἐτῶν ἰατρός τις, κληθεὶς εἰς ἓν τῶν μεγαλειτέρων ἐκπαιδευτηρίων τῶν θηλέων ἐν Ἀθήναις, ὅπως ἐπισκεφθῇ ἀσθενῆ, εὗρεν εἰς τὸ σῶμα νεάνιδος incrustation de saleté. Τὸ πρᾶγμα ἐπιστεύθη ὅτι ἦτο μονομερές, ἀλλὰ γενομένης ἐξετάσεως εὑρέθη ὅτι πᾶσαι αἱ νεάνιδες εἰς τοιαύτην κατάστασιν ὑπὸ ἔποψιν καθαριότητος εὑρίσκοντο! Νομίζω δὲ, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ ἄλλης τινὸς τάξεως οἰκιῶν, τῶν πέραν τῶν χιλίων δραχμῶν εἰσοδήματος, διότι ἡ φορολογία καὶ δι’ αὐτὴν εἶναι ἀρκετὰ βαρεῖα. Μία οἰκία, φέρ’ εἰπεῖν, ἡ ὁποία ἔχει εἰσόδημα 1100 ἢ 1200 δραχμῶν, φορολογεῖται ὅπως καὶ ἡ οἰκία ἡ ἔχουσα 2500 δραχμῶν εἰσόδημα...

§201ΛΕΒΙΔΗΣ. Αὐτὸ εἶναι γενικὸν ἐλάττωμα.

§202ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Τὰ ἐλαττώματα αὐτὰ νὰ διορθωθοῦν, ἀκριβῶς ἐπιθυμῶ. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα θὰ συζητηθῇ εὐρέως. Θὰ προταθῶσι πολλαὶ τροπολογίαι, καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ κατανεμηθῇ οὕτως ἡ πληρωμὴ καὶ διὰ τὸ ὕδωρ καὶ διὰ τὴν εἰσφορὰν τῶν ὑπονόμων, ὥστε νὰ μὴ ἦναι βαρεῖα μόνον δι’ ὡρισμένας τάξεις. Τὴν ὕδρευσιν ὅμως τῆς πόλεως τὴν συνέδεσεν ἡ σύμβασις μὲ τὸ ζήτημα τῆς λειτουργίας τελείου συστήματος ὑπονόμων. Ἐν τῇ πόλει Ἀθηνῶν ὑπάρχουν εἴς τινας ὁδοὺς ὑπόνομοι, αἱ ὁποῖαι ὅμως θὰ ἦτο καλλίτερον νὰ ἔλειπον, διότι ὑπόνομοι λειτουργοῦσαι ἄνευ ἀφθόνου ὕδατος γίνονται ἀφορμὴ τῆς γενέσεως νοσογόνων αἰτίων, μολύνουσαι τό τε ἔδαφος καὶ τὴν ἀτμοσφαῖραν· ὡς δ’ εἶπον, προτιμοτέρα εἶναι ἡ πρωτογενὴς κατάστασις ἢ ἀτελὴς λειτουργία αὐτῶν. Ἐν τούτοις, ἀφοῦ λύεται τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως τῆς πόλεως, ὡς φυσικὴ συνέπεια ἔρχεται ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τῶν ὑπονόμων. Πόλις ἄνευ ὑπονόμων οὐδέποτε ἔχει ἀσφάλειαν ὑγείας. Δὲν γνωρίζω δὲ πόλιν τῆς Εὐρώπης ὑπάρχουσαν, ὑπὸ ἔποψιν δημοσίας ὑγιεινῆς, ὑπὸ συνθήκας χειροτέρας τῆς πόλεως Ἀθηνῶν. Καὶ αὐτὴ ἀκόμη ἡ νομοθεσία ἡμῶν ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην εἶναι πενιχροτάτη. Ἔχομεν τὸν νόμον ΤΝΗʹ τοῦ 1856, τὸν ἀφορῶντα εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν πεζοδρομίων καὶ τῶν ὑπονόμων, ὁ ὁποῖος περιορίζεται κυρίως εἰς τὴν ἐξεύρεσιν τῶν πόρων, δι’ ὧν θὰ καλυφθῇ ἡ δαπάνη διὰ τὴν κατασκευὴν ὑπονόμων. Γνωρίζετε δὲ πόσον εἶναι ἄδικος ὁ νόμος οὗτος, διότι ἐπιβάλλει εἰς τοὺς παροδίους νὰ πληρόνωσι τὰ ¾ τῆς δαπάνης τῶν ὑπονόμων. Καὶ ὅταν μὲν ᾖναι μικρὰ ἡ ὁδὸς, ἡ κατασκευὴ τῶν ὑπονόμων ἀπαιτεῖ μικρὰν δαπάνην· ἀλλ’ ὅταν πρόκειται νὰ κατασκευασθῇ μεγάλη ὑπόνομος, ἐκ τῶν ὑπονόμων τῶν συλλεκτήρων, ὅπως ἐγένετο εἰς τὴν Βάθειαν, τότε ἡ δαπάνη ἀνέρχεται εἰς ὑπερβολικὸν ποσόν. Ἠναγκάσθησαν παρόδιοι τῆς Βάθειας νὰ ἐκποιήσωσι τὰ οἰκόπεδα αὑτῶν, ἢ μέρος τῶν οἰκοπέδων, ὅπως πληρώσωσι τὴν δαπάνην διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ὑπονόμου ἐκείνης, ἥτις ἐστοίχισεν ὑπὲρ τὰς 300 δραχμὰς κατὰ μέτρον...

§203ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἔχετε λάθος· 77 δραχμὰς τὸ μέτρον κατὰ πρόσωπον.

§204Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐγὼ τὸ ἀνέγνωσα εἰς βιβλίον, τὸ ὁποῖον ἐξέδωκεν ἐσχάτως ἐπαρχιακός τις μηχανικός. Ἀλλὰ καὶ οὕτως ἡ τιμὴ κατὰ μέτρον ὑπερβαίνει τὰς 220 δραχμάς. Παρελείψατε ἴσως καὶ τὴν χορηγίαν, ἣν παρέσχε τὸ Δημόσιον, ὅπως ἐλαφρώσῃ τοὺς παροδίους.

§205ΣΚΟΥΖΕΣ. Εἶμαι παρόδιος, καὶ ἐπλήρωσα 77 δραχμὰς τὸ μέτρον.

§206ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι παμμέγιστον, μάλιστα εἰς τὴν Βάθειαν, ὅπου ἡ ἀξία τῶν οἰκοπέδων δὲν εἶναι μεγάλη. Ἡ κατασκευὴ τῶν ὑπονόμων αὐτῶν καὶ ἡ λειτουργία των, ὡς εἶχεν, ἐγένετο ἀφορμὴ νὰ ἐκραγῇ κατὰ τὰ 1881 καὶ 1882 ὁ κοιλιακὸς τῦφος, ὅστις πολλὰς ἐθέρισε ζωάς. Τότε ἡ Κυβέρνησις εἶδεν, ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ λάβῃ μέτρα ἐξυγιάνσεως, καὶ ἐδημοσίευσε Β. Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ὑπεχρεοῦντο πάντες οἱ ἰδιοκτῆται τῶν Ἀθηνῶν νὰ κατασκευάσωσι στεγανοὺς βόθρους, ἔλαβε δὲ καὶ ἄλλα μέτρα περὶ καθαριότητος, ὅπως ἐλαττώσῃ τὴν θνησιμότητα, ἥτις ἦτο ὑπερβολική. Ἀλλ’ ὡς συμβαίνει εἰς τὰς ἀστυνομικὰς διατάξεις καὶ εἴς τινα Β. Διατάγματα, τὸ διάταγμα τοῦτο δὲν ἐξετελέσθη παντάπασιν. Οὐδεὶς τῶν ἰδιοκτητῶν κατεσκεύασε στεγανοὺς βόθρους, καὶ τὰ πράγματα ἔμειναν ὡς εἶχον, μὲ τοὺς διαχωρητοὺς βόθρους· ἐφ’ ὅσον δὲ αὐξάνει ἡ πόλις, ἐπὶ τοσοῦτο ῥυπαίνεται καὶ τὸ ἔδαφος καὶ τὰ ὑπογείως ῥέοντα ὕδατα, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἀναπτύσσονται λοιμώδεις νόσοι, καὶ αὐξάνει οὕτω καταπληκτικῶς ἡ θνησιμότης ἐν τῇ ἡμετέρᾳ πόλει, ἥτις ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην κατέχει τὴν πρώτην θέσιν μεταξὺ ὅλων τῶν πόλεων τῆς Εὐρώπης. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, Κύριοι, νὰ σᾶς ἀναγνώσω περικοπὴν ἐκ τῆς ἐκθέσεως τοῦ κ. Βάφα, καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, ὅστις ἦτο εἰσηγητὴς τῆς περὶ ἐξυγιάνσεως τῆς πόλεως ἐπιτροπῆς. «Τὸ καθ’ ἡμᾶς», λέγει ὁ ἔγκριτος ἐπιστήμων, «δυνάμεθα ν’ ἀποφανθῶμεν, ὅτι αἱ σημεριναὶ νοσογόνοι αἰτίαι τῶν Ἀθηνῶν εἰσιν αἱ ἀκόλουθοι: αʹ) Αἱ ἀκαθαρσίαι, αἵτινες ὑπάρχουσιν ἐπὶ τῶν ὁδῶν, εἴτε ῥιπτόμεναι ἐκ τῶν πέριξ οἰκιῶν καὶ τῶν διαβατῶν, εἴτε ἐκκρινόμεναι ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν ζῴων. βʹ) Αἱ ἐν ταῖς ὑπονόμοις ὑπάρχουσαι ὗλαι, αἵτινες δὲν κινοῦνται, ἢ κινοῦνται βραδύτατα τόσον, ὥστε σήπονται καὶ ζυμοῦνται, καὶ ἀέρια πολλὰ ἀναδίδουσιν, ἅτινα ἐντὸς τῆς πόλεως διοχετεύονται. γʹ) Αἱ ἐν τοῖς βόθροις οὐσίαι, ὧν αἱ μὲν ὑγραὶ διεισδύουσιν εἰς τὰ πέριξ καὶ φέρονται εἰς τὰς φλέβας τῶν ὑδάτων καὶ τὰ φρέατα, ἅτινα μολύνουσιν, αἱ δὲ ἀερώδεις εἴτε διὰ τοῦ πέριξ χώματος διέρχονται ἢ ὀπισθοδρομοῦσαι ἐξέρχονται διὰ τῶν ὀπῶν τῶν νεροχυτῶν καὶ ἀποχωρητηρίων. δʹ) Αἱ ἀκαθαρσίαι τῆς πόλεως, αἵτινες συναχθεῖσαι ῥίπτονται ὅπως ἔχουσι καὶ ὁπωσδήποτε. Αὐταὶ εἰσιν αἱ νοσογόνοι αἰτίαι τῶν Ἀθηνῶν. Ἡ συχνότερον δ’ ἀπαντωμένη ἀσθένεια εἶναι ἡ φθίσις. Ἡ χαρακτηριστικὴ αὐτῆς μορφὴ καὶ τὸ ἰδιαίτερον εἶδος τῆς ὁρμητικότητος δέον ν’ ἀποδοθῶσιν εἰς τὸν ἐν τῇ ἀτμοσφαίρᾳ αἰωρούμενον καὶ κατὰ μεγάλην ποσότητα ἀναπνεόμενον κονιορτόν, διότι ἐν τούτῳ πάντα τὰ προκαλοῦντα τὴν κόνιν ταύτην στοιχεῖα καὶ ἰδίᾳ εἰς μεγάλην ποσότητα τὸ πυριτικὸν ὀξὺ ὑπάρχει.» Εἶδον κἄπου κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας ἀναγεγραμμένον, ὅτι ὁ κονιορτὸς δὲν βλάπτει τὴν ὑγείαν τῶν κατοίκων τῶν Ἀθηνῶν — δὲν ἔλεγε βεβαίως ὅτι ὠφελεῖ τὴν ὑγείαν τούτων, ἀλλ’ ἀνέφερεν ὅτι δὲν βλάπτει, — ποσῶς, διότι δὲν ἔχει στοιχεῖα βλαβερά. Ἐγὼ ἔχω ἐνταῦθα ἀνάλυσιν τοῦ κονιορτοῦ τῶν Ἀθηνῶν, περιέχοντος τὰ ἀκόλουθα συστατικὰ (ἀναγινώσκει): «Ὁ κονιορτὸς τῶν Ἀθηνῶν ἀναλυθεὶς περιέχει:

Ὡς βλέπετε, περιέχει βλαβερωτάτας οὐσίας, κυρίως δὲ πυριτικὸν ὀξὺ εἰς 33 ἑκατοστὰ ἀνερχόμενον· ἔχει δηλ. τοσαύτην ἀφθονίαν τοῦ στοιχείου τούτου, ὥστε νὰ δύναται πάντα ὀργανισμόν, καὶ τὸν ῥωμαλεώτατον, νὰ φθείρῃ καὶ νὰ μεταδώσῃ εἰς αὐτὸν τὰ σπέρματα τῆς φθίσεως. Εἶναι δὲ ἄπορον, πῶς οἱ πλειότεροι κάτοικοι τῶν Ἀθηνῶν δὲν πάσχουσιν ἀπὸ χαλίκωσιν, ἥτις εἶναι καὶ αὕτη μία μορφὴ τῆς φθίσεως, ἀπὸ τὴν ὁποίαν κυρίως προσβάλλονται οἱ λιθοξόοι καὶ ἀποθνήσκουσι 40 καὶ 50%. Ὥστε, ὡς βλέπετε ἐκ τῆς ἐκθέσεως ταύτης καὶ ἐκ τῆς ἀναλύσεως τοῦ ἀθηναϊκοῦ κονιορτοῦ, πᾶν ὅ,τι ὑπάρχει ἐν Ἀθήναις εἶναι μεμολυσμένον, τὸ ἔδαφος, οἱ βόθροι, αἱ οἰκίαι, αἱ ὁποῖαι εἶναι καὶ αὐταὶ ἑστίαι μολυσμάτων, ἡ ἀτμοσφαῖρα, τὴν ὁποίαν ἀναπνέομεν, τὸ ὕδωρ, ὅπερ πίνομεν, πᾶν ὅ,τι μᾶς περιβάλλει, πληροῦται μικροοργανισμῶν. Αἱ Ἀθῆναι δέ, μὲ τὸν γελῶντα οὐρανόν των, μὲ τὴν διαύγειαν τῆς ἀτμοσφαίρας των, μὲ τὸ θαυμάσιον κλῖμά των, κατήντησαν μία ἀπὸ τὰς βδελυρωτέρας ὑπὸ ἔποψιν ὑγιεινῆς πόλεις τῆς Εὐρώπης καὶ Ἀσίας. Ἡ κατάστασις αὕτη δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ φέρῃ καταπληκτικὴν τὴν αὔξησιν τῆς θνησιμότητος ἐν τῇ πόλει. Ἔχω ἐνταῦθα τοὺς ἐπισήμους πίνακας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν κατὰ τὸ 1894. Κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο ἀπέθανον 2545 ἄνθρωποι ἐκ διαφόρων νόσων, ἡ ἀναλογία δὲ τῶν θανάτων ἦτο 223 ἐπὶ 10,000 κατοίκων, ἤτοι 22 ἐπὶ τοῖς χιλίοις. Ὡς βλέπετε, κατὰ τὸ 1894, ὑπὸ ἔποψιν ὑγείας, ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν δὲν ἦτο ὑπὸ κακὰς συνθήκας, διότι καὶ ἄλλαι πόλεις τῆς Εὐρώπης, πολυαριθμότεραι καὶ πυκνότερον κατῳκημέναι, τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν τῆς θνησιμότητος παρουσιάζουσιν. Ἀλλὰ κατὰ τὸ τρέχον ἔτος, τὸ 1899, τοῦ ὁποίου ἔχω τοὺς 4 πρώτους μῆνας, τὸ κακὸν κατέστη ἀφόρητον, καὶ βλέπω ὅτι ἐντὸς τῶν 4 αὐτῶν μηνῶν ἀπέθανον 1199 ἄνθρωποι. Ἐὰν τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν ἀκολουθήσωμεν καὶ διὰ τὰ δύο ὑπόλοιπα τετράμηνα, θὰ φθάσωμεν εἰς 3597, ἤτοι ἡ θνησιμότης θὰ ὑπερβῇ τοὺς 31 ἐπὶ τοῖς χιλίοις· ἔχομεν ἑπομένως αὔξησιν 9 ἐπὶ τοῖς χιλίοις, ἤτοι ἐπὶ τῶν κατοίκων τῆς πόλεως Ἀθηνῶν ηὔξησαν οἱ θάνατοι ἐντὸς τετραετίας κατὰ 1200. Αἱ Ἀθῆναι λοιπόν, αἵτινες καὶ σήμερον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς δημοσίας ὑγιεινῆς καὶ τῆς θνησιμότητος εἶναι μία ἀπὸ τὰς ἀθλιωτάτας πόλεις, ἐὰν δ’ ἐξακολουθήσῃ προχωροῦσα ἡ κατάστασις αὐτή, — καὶ φυσικὸν εἶναι νὰ ἐξακολουθήσῃ καθ’ ὅσον αὐξάνῃ ἡ πόλις, ἐφ’ ὅσον ἐκλείπῃ τὸ ὕδωρ, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχωσιν ὑπόνομοι, ἐφ’ ὅσον οὐδεὶς ἐπιμελῆται τὴν καθαριότητα, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχωσιν οἱ πνεύμονες τῶν πυκνῶς κατῳκημένων πόλεων, δάση καὶ πάρκα καὶ παράδεισοι καὶ κῆποι, — ἀναμφισβητήτως ἡ θνησιμότης θ’ αὐξάνῃ, διότι οὐδὲν συντελεῖ, ὅπως ἐλαττωθῇ αὕτη, οὐδὲν μέτρον λαμβάνεται, ὅπως ἐξυγιανθῇ ἡ πόλις, αἱ Ἀθῆναι, λέγω, θὰ καταστῶσι, προϊόντος τοῦ χρόνου, ἀκατοίκητοι. Ἀλλ’ ἐὰν θέλετε καὶ ἄλλην ἀκόμη στατιστικὴν — στατιστικὴν δεικνύουσαν καὶ ταύτην εὐγλώττως τὴν ἀθλιότητα τῆς πόλεως — περὶ τοῦ μέσου ὅρου τοῦ βίου τῶν κατοίκων τῶν Ἀθηνῶν, παραβαλλομένου πρὸς τὸν μέσον ὅρον τοῦ βίου τῶν κατοίκων ἑτέρων πόλεων τῆς Εὐρώπης, καὶ εἰς αὐτὴν ἡ εἰκὼν εἶναι θλιβερωτάτη. Ἐν Χριστιανίᾳ, φερ’ εἰπεῖν, ὁ ἄνθρωπος ζῇ κατὰ μέσον ὅρον 48, ἔτη ἐν Στοκχόλμῃ 45, ἐν Κοπεγχάγῃ 45, ἐν Βρυξέλλαις 40, ἐν Φραγκφούρτῃ 40, ἐν Βιέννῃ 39, ἐν Πέστῃ 38. Ἐν Λονδίνῳ, μολονότι εἶναι παμμεγίστη πόλις καὶ τὸ κλῖμα αὐτῆς δὲν εἶναι ἐξαίρετον, οὐδὲ συντελεστικὸν εἰς τὴν ὑγείαν, ἐν τούτοις ἡ θνησιμότης εἶναι ἐλαχίστη, ὁ δὲ μέσος ὅρος τοῦ βίου ἀνέρχεται εἰς 40 ἔτη, διότι ἐκεῖ λειτουργεῖ ἄριστον σύστημα ὑπονόμων, ἡ δὲ ἀγάπη πρὸς τὸ ὕδωρ τῶν κατοίκων καὶ αἱ πρὸς τὴν καθαριότητα ἕξεις κατέστησαν φύσις δευτέρα παρὰ τοῖς Ἄγγλοις. Ἐν Παρισίοις ὁ μέσος ὅρος εἶναι 39 ἔτη, ἐν Βερολίνῳ 38. Ἐν Ἀθήναις 27 ἔτη, 10 μῆνες καὶ 19 ἡμέραι. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς θνησιμότητος εἴμεθα ἡ νοσηροτέρα πόλις τῆς Εὐρώπης, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ μέσου ὅρου τοῦ ἀνθρωπίνου βίου ἐπίσης εἴμεθα ἡ τελευταία πόλις· εἶναι δὲ ἀναμφισβήτητον, ὅτι, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις αὕτη τῶν Ἀθηνῶν, καὶ δὲν ἔλθῃ τάχιστα ὕδωρ, εἴτε ἐκ τῆς Στυμφαλίας, εἴτε ἐκ τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου, εἴτε ἐκ τῆς Πάρνηθος, εἴτε ὁθενδήποτε θέλετε, ταχέως θὰ ἴδωμεν τὰς Ἀθήνας καταρρεούσας, τὰς Ἀθήνας ἐλαττουμένας καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς αὐξήσεως τῆς πόλεως, ἕνεκα τῆς μὴ προσελεύσεως ξένων, ἀλλὰ καὶ ἕνεκα τῆς θνησιμότητος. Τοῦτο δέ, τὸ ὁποῖον σᾶς λέγω, ἤρχισεν ἤδη νὰ γίνηται, καὶ ἡ ἐλάττωσις τῶν κατοίκων τῶν Ἀθηνῶν εἶναι ἐπαισθητή. Ἔχω ἐνταῦθα ἄλλην στατιστικήν, τὴν ὁποίαν ἐσχάτως ἀνέγνωσα, περιλαμβανομένην εἰς βιβλίον, τὸ ὁποῖον ἐξέδωκαν τελευταίως οἱ κύριοι Πρωτοπαπαδάκης, Ἠλίας Ἀγγελόπουλος καὶ Ἀνδρέας Κορδέλλας. Οὗτοι ἀναφέρουσιν, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1879 μέχρι τοῦ 1889 βλέπει τις τὴν αὔξησιν τῶν κατοίκων τῆς πόλεως βαίνουσιν κατὰ 4567 ἄτομα κατ’ ἔτος, ἀπὸ τοῦ 1889 μέχρι τοῦ 1896 παρατηρεῖ τις, ὅτι ὁ ἀριθμὸς οὗτος περιορίζεται εἰς 1920, ἤτοι ὑπέστη μείωσιν πολὺ κάτω τοῦ ἡμίσεος. Καὶ εἶναι φυσικὸν τοῦτο, οὐδὲ ἠδύνατο νὰ ἐλπίσῃ τις, ὅτι θὰ συνέβαινεν ἄλλως. Ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει δημοσία ὑγιεινή, ἀφοῦ τὸ ἥμισυ τῶν θνησκόντων ἐνταῦθα θνήσκει ἐκ φθίσεως, προερχομένης κατὰ τὴν διαβεβαίωσιν τῶν ἰατρῶν καὶ κατὰ γενομένην χημικὴν ἀνάλυσιν ἀπὸ τὸν κονιορτόν, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι παράφρων ἐκεῖνος ὅστις θ’ ἀφήσῃ τὰς ἐπαρχίας τῆς Ἑλλάδος, ὅπου ἡ δημοσία ὑγεία εἶναι καλλιτέρα ὁπωσδήποτε, ἔνθα ἡ βλάστησις εἶναι πλουσία, ἔνθα δὲν εἰσπνέει τις τὰ μικρόβια τῆς φθίσεως καὶ τοῦ τύφου, διὰ νὰ ἐγκαταστῇ εἰς τὴν πόλιν αὐτὴν, ἡ ὁποία εἶναι μία μεγάλη καὶ ἀπέραντος μολυσματικὴ ἑστία. Τὰ τῆς βελτιώσεως τῆς δημοσίας ὑγείας πρὸ πολλοῦ ἤρχισε μελετῶν τὸ Κράτος. Οὕτω καὶ κατὰ τὸ 1882, κατὰ τὴν φοβερὰν ἐκείνην τοῦ κοιλιακοῦ τύφου ἐπιδημίαν, ἥτις ἐξερράγη καὶ κατὰ τὸ 1892, πρωθυπουργοῦντος τοῦ σεβαστοῦ ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ, διωρίσθη ἐπιτροπὴ πρὸς ἐξέτασιν τῶν νοσογόνων αἰτίων καὶ πρὸς μελέτην τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ὤφειλε νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ἐξυγιάνῃ τὴν πόλιν. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἦτο μικτή. Ἀπετελέσθη ἀπὸ ὑδραυλικούς, ἀπὸ μηχανικοὺς καὶ ἀπὸ καθηγητὰς τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἦτο πάλιν ὁ καθηγητὴς τῆς ὑγιεινῆς κ. Βάφας. Καὶ ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της, ἡ ἔκθεσις δ’ αὕτη ῥητῶς ἀναφέρει, ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῶσιν οἱ βόθροι τῶν Ἀθηνῶν. Οἱ βόθροι τῶν Ἀθηνῶν, ὡς γνωρίζετε, δέον δυνάμει Β. Διατάγματος νὰ ὦσι στεγανοί· ἀλλ’ ὡς γνωρίζετε πάντες, στεγανοὶ βόθροι ἐν Ἀθήναις δὲν ὑπάρχουσι· πάντες εἰσὶ διαχωρητοί, οἱ δὲ ἰδιοκτῆται, οἱ πλεῖστοι τοὐλάχιστον ἐξ αὐτῶν, τὰς ἀκαθαρσίας τῶν βόθρων αὑτῶν, ἵνα ἀποφεύγωσι τὰς δαπάνας τῆς ἐκκενώσεως καὶ τὰς ὀχληρότητας αὐτῆς, τὰς ῥίπτουσιν ἢ εἰς τὰ φρέατα, ἢ ἀνοίγωσιν ὀπὰς καὶ ἐκρέουν αὗται εἰς τὰς ὑπονόμους. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐξήτασε πάντα ταῦτα, καὶ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της, ὡς σᾶς εἶπον· θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε δὲ πάλιν νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ μέρος αὐτὸ τῆς ἐκθέσεως, εἰς τὸ ὁποῖον προτείνει τὴν κατάργησιν τῶν βόθρων, καὶ ὑποδεικνύει τίνα μέτρα θεωρεῖ συντελεστικὰ πρὸς ἐξυγίανσιν τῆς πόλεως. «Διὰ τοὺς λόγους τούτους», λέγει ἡ ἐπιτροπή, «πρὸ πολλοῦ παρεδέχθησαν ἐν Ἀγγλίᾳ, καὶ Γερμανίᾳ οἱ σπουδαιότεροι ὑγιεινολόγοι, ὅτι προτιμοτέρα εἶναι ἡ ἐκροὴ ὅλων τῶν ἀκαθάρτων οὐσιῶν καὶ ἀποχωρημάτων ἐντὸς ὑπονόμων καὶ ἡ μακρὰν τῶν πόλεων ἀποκόμισις αὐτῶν διὰ τούτων. Δι’ ὃ καὶ πᾶσαι σχεδὸν αἱ ἀγγλικαὶ πόλεις, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ Λονδίνου, ὡς καὶ αἱ γερμανικαί, τὸ Βερολῖνον, ἡ Δανζὶκ καὶ ἡ Βρεσλαβία, καὶ ἄλλαι, ὅπως τὸ Τουρῖνον, ἡ Ῥώμη, αἱ Βρυξέλλαι, κατήργησαν ὁλοσχερῶς τοὺς διαφόρους βόθρους, καὶ ῥίπτουσιν ὅλας ἐν γένει τὰς ἀκαθάρτους οὐσίας ἐντὸς τῶν ὑπονόμων.» Πολλοὶ ἠθέλησαν νὰ ἰσχυρισθῶσιν, ὅτι ἡ ἀπόρριψις πασῶν τῶν βρωμερῶν οὐσιῶν ἐν ταῖς ὑπονόμοις θὰ ἐγίνετο πρόξενος νοσημάτων. Τοῦτο ὑπεστήριξε χθὲς καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς κ. Δραγούμης, εἰπών, ὅτι αἱ ὑπόνομοι συνηθέστατα, ἀντὶ ν’ ἀπομακρύνωσι τὸ μόλυσμα τοῦ τύφου, τὸ μεταδίδουσιν εἰς τὴν πόλιν. Ἐκ τῶν ἐπισήμων ὅμως στατιστικῶν, ἃς ἔχω ἐνταῦθα, ἀπεδείχθη τὸ ἀντίθετον. Πανταχοῦ, ὅπου αἱ πόλεις ἀπέκτησαν ὑπονόμους, αὗται δὲ καλῶς λειτουργοῦσιν, αἱ πόλεις αὗται ἐγένοντο ἧττον νοσηραί. Αἱ μολυντικαὶ ἀσθένειαι καὶ ἐν γένει ἡ θνησιμότης πολὺ ἠλαττώθησαν ἐν ταῖς πόλεσιν, ἔνθα ἐφηρμόσθη πλῆρες τὸ διὰ τῶν ὑπονόμων σύστημα τῆς ἐξυγιάνσεως, συνδυαζόμενον βεβαίως καὶ μετὰ τῆς παροχῆς καθαροῦ ὕδατος...

§207Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὅταν ᾖναι καλῶς ἐκτισμέναι αἱ ὑπόνομοι ὅμως.

§208Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι, ὅταν κτισθῶσι, θὰ κτισθῶσι καλῶς.

§209Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Αὐτὸ ὅμως εἶναι ζήτημα, ἐὰν κτίζωνται καλῶς μὲ αὐτὴν τὴν συγγραφήν.

§210Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν ἐποπτείαν, τὴν ὁποίαν θὰ ἐξασκήσῃ αὕτη ἐπὶ τῆς ἐκτελέσεως. Ἂν δὲν ἐκτελεσθῶσι καλῶς, τοῦτο θ’ ἀπόκειται εἰς τὴν ἀβελτηρίαν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ ἀναφέρω τί γίνεται ἀλλαχοῦ. Τὸ Λονδῖνον ἀπόλλυσι κατ’ ἔτος 2–3 ἄτομα ἐκ τοῦ τυφοειδοῦς πυρετοῦ ἐπὶ 10,000 κατοίκων. Ἐν Βρυξέλλαις ἠριθμοῦντο ἐπὶ 10,000 κατοίκων 10–11 θάνατοι ἐκ τυφοειδοῦς πυρετοῦ, οὗτοι δὲ ἠλαττώθησαν μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος εἰς 3. Εἰς Φραγκφούρτην ἀπὸ 9 περιωρίσθησαν εἰς 3. Εἴς τινας δὲ κλινικὰς τῆς Γερμανίας ἔπαυσε νὰ παραδίδηται τὸ μάθημα τοῦ τύφου καὶ ὅλων τῶν νοσημάτων, τὰ ὁποῖα προέρχονται ἐκ μολυσμάτων ἀναδιδομένων ἐκ τῶν ὑπονόμων, ἕνεκα ἐλλείψεως ἀσθενῶν...

§211Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ποίαν στατιστικὴν ἔχετε τῶν θανάτων ἐν Ἀθήναις;

§212Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. 55 ἐπὶ τοῖς 10,000. Ἀλλὰ πρέπει νὰ σημειώσητε, ὅτι ἡ νόσος ἐνδημεῖ πλέον, μολονότι αἱ Ἀθῆναι διαπνέονται ὑπὸ βορειοανατολικῶν ἀνέμων, καὶ ἔχουσιν αἰωνίως τὸν ἥλιον, ὅστις ἀποκαθαίρει μόνος αὐτὸς τὴν πόλιν (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὸ Βερολῖνον, ἔνθα ἡ γενικὴ θνησιμότης ἀνήρχετο κατὰ τὸ 1871 εἰς 391 ἐπὶ τοῖς 10,000, σήμερον κατέπεσεν εἰς 272. Ἀλλὰ τὸ Βερολῖνον, ὡς ἐκ τοῦ κλίματος αὐτοῦ καὶ ἐκ τῆς πυκνότητος συνοικιῶν τινων, καὶ σήμερον ἔτι δὲν ὑφίσταται ὑπὸ ἀρίστας συνθήκας ὑγιεινῆς, μόνον δὲ ἡ ἐξυγίανσις διὰ τῶν ὑπονόμων περιώρισε κατὰ 10% τὴν θνησιμότητα, καὶ ἰδίᾳ τοὺς ἐκ τῶν λοιμωδῶν νοσημάτων θανάτους. Ἐνῷ ἐν Ἀθήναις, πόλει ἀριθμούσῃ μόλις 125,000, κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν ἀπέθνησκον 55 ἐπὶ τοῖς 10,000.» Τοῦτο ἀναφέρει ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἐξυγιάνσεως τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν, ἐνῷ, ὡς βλέπετε, εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ τὸ Βερολῖνον, καὶ ὅτε ἀκόμη δὲν εἶχον γείνῃ αἱ ὑπόνομοι, ἀναφέρονται 12–14 θάνατοι ἐκ τυφοειδοῦς πυρετοῦ, μετὰ δὲ τὴν ἐφαρμογὴν κατῆλθον εἰς 3. Ἡμεῖς ἔχομεν, ὡς εἶπον, 55 ἐπὶ τοῖς 10,000 θανάτοις ἐκ λοιμωδῶν νοσημάτων. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐξακολουθεῖ τὰς παρατηρήσεις αὐτῆς καὶ λέγει: «Λαμβάνοντες λοιπὸν ὑπ’ ὄψιν πάντα ταῦτα, ἔτι δὲ, ὅτι πάντες οἱ ὑπάρχοντες βόθροι ἐν Ἀθήναις εἰσὶ διαχωρητοὶ καὶ ὅτι οἱ πλεῖστοι τούτων, ὡς ἐκ τῆς ποιότητος τοῦ ἐδάφους τῶν Ἀθηνῶν, συγκοινωνοῦσι μὲ τὰ χρησιμοποιούμενα φρέατα, φρονοῦμεν ὅτι ὀφείλομεν νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὸ σύστημα «τὸ πᾶν εἰς τὴν ὑπόνομον», συνδυαζόμενον μετὰ τῆς καλῶς ἐννοουμένης ἐξυγιάνσεως τῆς οἰκίας, διότι τότε μόνον θέλομεν ἐπιτύχει τὴν πραγματικὴν ἐξυγίανσιν τῆς πόλεως καὶ προφύλαξιν αὐτῆς ἀπὸ μολυσματικῶν τινων νόσων. Τοῦτο δὲ θέλει ἐπιτευχθῆ διὰ τῆς κατασκευῆς πλήρους συμπλέγματος ὑπονόμων, διὰ τῆς καθορίσεως καταλλήλων κλίσεων καὶ διατομῶν εἰς τὰς ὑπαρχούσας καὶ κατασκευασθησομένας ὑπονόμους διὰ τὴν ἀποκατάστασιν αὐτῶν ἐντελῶς στεγανῶν, διὰ τῆς παρεμποδίσεως τῶν ἀναθυμιάσεων ἐντὸς τῶν οἰκιῶν, καὶ ἰδίως διὰ τῆς παροχῆς τῆς ἀναγκαίας ποσότητος ὕδατος.» Ὥστε, ὡς βλέπετε, διὰ τοῦ συστήματος τοῦ ἀναφερομένου ἐν τῇ παρούσῃ συμβάσει οὐδὲν ἄλλο γίνεται ἢ ἐφαρμόζεται ἡ ἐκφρασθεῖσα γνώμη τῆς συσταθείσης κατὰ τὸ 1892 ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἐξυγιάνσεως τῆς πόλεως. Κατ’ ἐποχήν τινα διαπρεπὴς μηχανικὸς Γάλλος καὶ καθηγητὴς εἰς τὴν Σχολὴν τῶν Ponts et Chaussées, ὁ Alfred Durand-Layé, παρεπιδημῶν ἐν Ἀθήναις καὶ παρακληθεὶς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως γνωματεύσῃ, ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σύστημα τοῦτο καὶ ἐν Ἀθήναις, καθ’ ἃς πληροφορίας μοὶ ἔδωκαν μηχανικοί, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκοντο μετ’ αὐτοῦ εἰς σχέσεις προσωπικὰς, διότι τὸν εἶχον καθηγητὴν, ἀπέστειλε πρὸς τὸν μακαρίτην Τρικούπην ἔκθεσιν, διὰ τῆς ὁποίας συνίστα τὸ σύστημα «τὸ πᾶν εἰς τὴν ὑπόνομον». Ἀλλὰ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου ὡς καταλληλοτέρου δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ δευτέρα γνώμη. Ἐν Εὐρώπῃ τοῦτο οὐδὲ συζητεῖται πλέον, δι’ ὃ καὶ αἱ πόλεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι εἶχον τέλειον σύστημα ὑπονόμων, ὅπως οἱ Παρίσιοι, ἤρχισαν ἤδη ἐφαρμόζουσαι τοῦτο, βαθμηδὸν δὲ καὶ κατ’ ὀλίγον μεταβάλλουσι τὸ παλαιὸν σύστημα. Τὸ Βερολῖνον, τὸ ὁποῖον θεωρεῖται ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν ὑπονόμων ἡ ἀρίστη πόλις τῆς Εὐρώπης, τὸ σύστημα τοῦτο ἠκολούθησεν, ἠκολούθησαν δὲ καὶ πλεῖσται ἄλλαι πόλεις ἐν Γερμανίᾳ, πλείονες τῶν 20. Ἐν Ἰταλίᾳ, ἐν Ἰσπανίᾳ καὶ ἐν Γαλλίᾳ πλεῖσται πόλεις, ἐν αἷς ἡ Μασσαλία, τὸ αὐτὸ ἔχουσι σύστημα, tout à l’ égout. Μόνον οἱ μὴ παρακολουθοῦντες τὰ συμβαίνοντα εἰς τὸν ἄλλον κόσμον, ὅπου τὰ ζητήματα τῆς δημοσίας ὑγιεινῆς ἀναπτύσσονται ὑπὸ τὰς ποικίλας αὐτῶν μορφὰς, δύνανται νὰ πιστεύωσιν, ὅτι οἱ στεγανοὶ βόθροι εἰσὶ χρήσιμοι πλέον διὰ τὴν ἐξυγίανσιν τῶν πόλεων. Πρὸ τεσσαράκοντα ἐτῶν τὸ σύστημα τοῦτο ἐθεωρεῖτο ὡς τὸ ἄριστον, ἀλλ’ ἡ νεωτέρα ἐπιστήμη κατεδίκασε τοῦτο, καταδικάζει δὲ καὶ πάντα τὰ ἄλλα συστήματα, καὶ παραδέχεται τὸ σύστημα «τὸ πᾶν εἰς τὴν ὑπόνομον», ὡς τὸ τελειότερον πάντων τῶν μέχρι τοῦδε ἐφαρμοσθέντων. Ἐκτὸς τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, ἡ ὁποία εἶχεν ἐπίσημον χαρακτῆρα, διότι εἶχε διορισθῆ παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἑτέρα ἐπιτροπὴ εἶχε συγκροτηθῆ, ἡ ἐπιτροπὴ ὅμως αὕτη δὲν κατηρτίσθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου, ἀλλὰ τὰ μέλη αὐτῆς ἦσαν μέλη τοῦ Πολυτεχνικοῦ Συλλόγου, τὰ ὁποῖα ἀνέλαβον νὰ συμπληρώσουν τὸν νόμον ΤΝΗʹ τοῦ 1856 περὶ ὑπονόμων καὶ πεζοδρομίων. Καὶ ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ὑπέβαλε διὰ μακρᾶς ἐκθέσεως πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν τὸ πόρισμα αὐτῆς, τὸ δὲ συνταχθὲν νομοσχέδιον ἐλιθογραφήθη καὶ διενεμήθη, εἶδον δὲ καὶ ἐγὼ τὴν ἔκθεσιν καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο πρὸ πολλοῦ. Ἐνθυμοῦμαι δὲ, ὅτι συνίστα πάλιν καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη τὸ αὐτὸ σύστημα· μάλιστα ὑπελόγιζεν αὕτη τὴν ἀπαιτηθησομένην δαπάνην, ἡ ὁποία ἀνήρχετο εἰς 9,600,000 δραχμάς, ὑπελόγιζε δὲ τὴν ἀξίαν κατὰ μέτρον τρεχούσης προσόψεως εἰς 30 δραχμάς, δηλαδὴ περίπου ὑπελόγιζε τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ὑπολογίζει καὶ ἡ περὶ ἧς πρόκειται σύμβασις, διότι νομίζω ὅτι ἡ σύμβασις ὑπολογίζει 27,50, ἐὰν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν τὴν 1,30 κεφαλαιοποιουμένην. Ὥστε πᾶσαι αἱ ἐπιτροπαὶ, αἱ συσταθεῖσαι ἐνταῦθα, ὁ ξένος μηχανικὸς, ὁ διαπρεπέστατος, αὐτὸς ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ ὁ ἐφευρέτης τοῦ συστήματος tout à l’ égout, ἡ ἐπὶ τῆς ἐξυγιάνσεως ἐπιτροπὴ καὶ πᾶσαι ἐν γένει αἱ ἐπιτροπαὶ καταλήγουσιν εἰς ἓν συμπέρασμα, ὅτι ἀπαιτεῖται ἀπαραιτήτως ἡ κατασκευὴ τοιούτων ὑπονόμων. Ἀλλ’ αἱ ὑπόνομοι αὗται, ἵνα κατασκευασθῶσιν, ἀπόλυτον ἀνάγκην ἔχουσιν ἀφθόνου ὕδατος. Διὰ τοῦτο ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου εἶπον, ὅτι δὲν δύναται νὰ νοηθῇ ἐξυγίανσις τῆς πόλεως πλήρης, δὲν δύναται νὰ νοηθῇ κατασκευὴ ὑπονόμων ἄνευ ἀφθόνου ὑδρεύσεως, καὶ ὅτι τὰ δύο ταῦτα ζητήματα εἶναι ἀρρήκτως συνδεδεμένα. Ὅτε κατ’ ἀρχὰς ἐφηρμόσθη τὸ σύστημα τοῦτο, — διότι ὑπῆρχε καὶ ἕτερον σύστημα, διὰ τοῦ πεπιεσμένου ἀέρος, τὸ ὁποῖον ὅμως ἐγκατελείφθη, διότι δὲν ἐθεωρήθη πολὺ πρακτικὸν,—ὅτε, λέγω, ἐφηρμόσθη τὸ σύστημα tout à l’ égout, πάντες ἐφοβήθησαν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐφοβήθη χθὲς ὁ ἐξ Ἀττικῆς ἀξιότιμος βουλευτὴς κ. Δραγοῦμης, ὅτι τὸ ὕδωρ, τὸ ὁποῖον θὰ λαμβάνῃ ἐκ τῆς πόλεως τὰ μιάσματα, θὰ τὰ μεταδίδῃ ἢ ἐντὸς ἢ θὰ τὰ μεταφέρῃ ἐκτὸς τῆς πόλεως, καὶ μεγάλαι ἐγένοντο συζητήσεις καὶ ἐν τῇ Γαλλικῇ Βουλῇ, ὅτε ἐπρόκειτο κατ’ ἀρχὰς νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σύστημα τοῦτο ἐν Μασσαλίᾳ καὶ Παρισίοις, αἱ ἐφημερίδες δ’ ἔγεμον γνωμῶν εἰδικῶν ἀνδρῶν, καὶ τὰ πρακτικὰ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων εἰς τόμους ὁλοκλήρους ἀνέρχονται, περιέχοντας τὰς συζητήσεις αὐτάς, ἢ ἐκθέσεις μεγάλων, διασήμων μικροβιολόγων, ὑγειονολόγων καὶ μηχανικῶν, καὶ τέλος πάντων παρεδέχθησαν ὅτι τὰ ἐκρέοντα ὕδατα ἐκ τῶν ὑπονόμων, ἐκχεόμενα εἰς πεδιάδας, ἔνθα καλλιεργοῦνται λαχανόκηποι, χάνουσιν ἐντελῶς τὰ ὑπάρχοντα μικρόβια. Θὰ σᾶς ἀναφέρω μίαν περικοπὴν (ἀναγινώσκει): «Τὰ ὕδατα ταῦτα περιέχουσι πάντα τὰ συστατικὰ καλοῦ λιπάσματος, ἤτοι ἐν ἀφθονίᾳ ἄσβεστον, βασικὰ ἅλατα καὶ ἰδίως ἀζωτούχους καὶ φωσφορούχους οὐσίας. Ἂν λοιπὸν διὰ τούτων ποτίζωνται τὰ διάφορα λαχανικά, ταῦτα ἀπορροφοῦσι τὰς ἐν ἀφθονίᾳ ὑπαρχούσας λιπαστικὰς οὐσίας καὶ συντελοῦσιν εἰς τὴν ταχυτέραν καταστροφὴν τῶν πλείστων μικροβίων, καὶ αὐτῶν τῶν παθογόνων, ἅτινα ὑπάρχουσιν ἐν ἀφθονίᾳ ἐν τοῖς ὕδασι τούτοις. Οὐδεὶς δὲ κίνδυνος ὑπάρχει ἐπίσης μεταδόσεως τῶν μικροβίων διὰ τῶν προϊόντων τῶν λαχανοκήπων, ὡς τοῦτο ἀπεδείχθη κατόπιν πειραμάτων.» Οὕτως ὁ κίνδυνος, ὁ ὁποῖος ὑπῆρχε πρὸ ἐτῶν, ὅτε ἠδύνατο ἐκ τῶν πόλεων τὸ μίασμα νὰ μεταφερθῇ εἰς τὰς πεδιάδας, ἐξέλιπε μετὰ τὰς μακρὰς συζητήσεις τὰς γενομένας καὶ τὰ πειράματα, τὰ ὁποῖα ἐνήργησαν διάσημοι μικροβιολόγοι. Διὰ τῶν ὑδάτων τούτων δὲν θὰ ἀρδεύωνται βεβαίως μόνον τὰ μέρη ἐκεῖνα τοῦ ἁλιπέδου, ὅπου θὰ ἐκχέωνται οἱ βόθροι καὶ θὰ καλλιεργῶνται τὰ λαχανικὰ, ἀλλὰ θὰ ἐμπλουτίζηται δι’ αὐτῶν καὶ τὸ λεκανοπέδιον τῆς Ἀττικῆς...

§213Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχομεν λαχανικὰ ἐδῶ.

§214Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ λαχανικῶν. Δὲν κατώρθωσα νὰ καταστῶ, φαίνεται, καταληπτὸς παρ’ ὑμῖν. Δὲν εὑρίσκω τὴν σελίδα, ἵνα σᾶς ἀναγνώσω κατὰ λέξιν τί ἀναφέρει τὸ σύγγραμμα τοῦτο. Ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι ἐν Gennevilliers τῶν Παρισίων, ὅπου ἐκχέονται τὰ ὕδατα ταῦτα, παρετηρήθη ὅτι, ὡς ταῦτα διέλθωσιν ἓν ὡρισμένον στρῶμα γῆς, ἀποκαθαίρονται μέχρι τοιούτου σημείου...

§215Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Γίνονται πόσιμα;

§216Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ὄχι μόνον πόσιμα γίνονται, ἀλλὰ καὶ ἀσυγκρίτως καλλίτερον εἶναι τὸ ὕδωρ τῶν ὑπονόμων, ἅμα διέλθῃ ἓν ὡρισμένον στρῶμα γῆς, ἀπὸ τὸ ὕδωρ τῶν πηγῶν· ὁ ἔχων δὲ πεποίθησιν εἰς τὴν ἐπιστήμην δύναται θαρρούντως νὰ πίῃ ἐξ αὐτοῦ.

§217Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τὸ χρησιμοποιήσωμεν.

§218Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐν Γαλλίᾳ χρησιμοποιεῖται βεβαίως. Λέγει δὲ εἷς καθηγητὴς (ἀναγινώσκει): «Τὰ ἀκάθαρτα ὕδατα, ἀφοῦ ἐκτεθῶσιν εἰς τὴν ἀτμοσφαιρικὴν ἐπίδρασιν καὶ διατρέξωσι γήινον στρῶμα πάχους δύο μόνον μέτρων, καθαρίζονται ὁλοσχερῶς καὶ περιέχουσι μετὰ τὴν διύλισιν ἐλαχίστην μόνον ποσότητα ἀβλαβῶν ἐκχευματικῶν ζωϋφίων, ἐπειδὴ τὰ παθογόνα μικρόβια ἐλάχιστον βάθος δύνανται νὰ διατρέξωσι, μόλις 0,40. Οὕτω τὰ ὕδατα τὰ ἐξερχόμενα ἐκ τῶν ὑπὸ τὴν πεδιάδα Gennevilliers ὑφισταμένων συλλεκτηρίων περιέχουσι μόλις 54 ἐκχευματικὰ ζωΰφια κατὰ κυβικὸν ὑφεκατόμετρον, ἐνῷ τὰ περιώνυμα ὕδατα τῆς Vannes περιέχουσιν 115». Ὥστε βλέπετε, ὅτι δὲν ὑπάρχει οὔτε ὁ φόβος αὐτὸς τῆς τῶν ὑδάτων τοῦ λεκανοπεδίου τῆς Ἀττικῆς παραφθορᾶς, οἱ δὲ θέλοντες νὰ ὑδρευθῶσιν ἐκ τοῦ πεδίου τούτου, τὸ ὁποῖον θὰ ἐμπλουτίζηται ἐκ τῶν ὑδάτων τούτων, θὰ δύνανται νὰ χρησιμοποιήσωσι τὰ ὕδατα ταῦτα ἄριστα, χωρὶς νὰ διατρέχωσιν οὐδένα φόβον, ὅπως πάθωσι τίποτε. Εἶπον, Κύριοι, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ὑποβάλω τροπολογίας τινὰς ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ὅρους τῆς εἰσφορᾶς διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ ἐκμετάλλευσιν τῶν ὑπονόμων. Ἐπειδὴ θὰ ὑποβάλω αὐτὰς ἐγγράφως, θεωρῶ περιττὸν νὰ σᾶς ἀναφέρω ἐνταῦθα, τί πρόκειται νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν...

§219ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Ἀναγνώσατέ τας, παρακαλοῦμεν.

§220ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἅμα ἀρχίσω ν’ ἀναγινώσκω, θὰ μακρηγορήσω. Ἀρκετὰ κατεχράσθην ἤδη τῆς εὐμενείας σας. Θὰ ἐπιμείνω ὅμως ἐπὶ ἑνὸς ἑτέρου σημείου, τὸ ὁποῖον ἐνθυμοῦμαι ὅτι, ὅτε ἀνέφερε τοῦτο ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐμυκτήρισεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Λεβίδης. Τὸ σημεῖον τοῦτο ἀφορᾷ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν ξένων. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰσήγαγε τὴν σύμβασιν, εἶπε σὺν τοῖς ἄλλοις, ὅτι θὰ δυνηθῶμεν, ἐὰν ἀπαλλαγῶμεν διὰ τῆς μεταφορᾶς τοῦ ὕδατος τοῦ ἀφορήτου κονιορτοῦ, νὰ προσελκύσωμεν τοὺς διαφόρους ξένους, οἵτινες, εἴτε ἐκ λόγων περιεργίας καὶ ἀπὸ ἕξεων περιηγητικῶν, εἴτε ἐκ λόγων μνήμης πρὸς τὴν ἱστορίαν τῆς χώρας ταύτης καὶ πρὸς τὰ ἀρχαῖα μνημεῖα, ἔρχονται εὐλαβεῖς προσκυνηταί... Ἐνθυμοῦμαι, τότε, ὅτι ἐπὶ τὸ εἰρωνικώτερον ἀπηντήσατε, κύριε Λεβίδη.

§221Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Εἶπον ὅτι ὁ κονιορτὸς ὑπῆρχεν ἐν Ἀθήναις καὶ κατὰ τὴν ἀρχαιότητα, ὡς ἀναφέρει ὁ Ἀριστοφάνης.

§222Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Διότι ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ κονιορτοῦ ἀναμφισβητήτως ἦτο ἡ πόλις εἰς ἣν κατάστασιν καὶ σήμερον. Ἀλλ’ εἴπετε συγχρόνως καὶ διὰ τὸν χρυσόν, ὅτι σᾶς ἐνδιαφέρει πολὺ περισσότερον ὁ χρυσὸς παρὰ τὸ νερόν. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ὅμως νὰ ἐπιμείνω ἐπὶ μικρὸν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου τῆς προσελεύσεως τῶν ξένων, εἰς τὸ ὁποῖον ὑμεῖς δὲν ἐδώσατε μέχρι τοῦδε πολλὴν προσοχήν. Κατὰ τὰς στατιστικὰς πληροφορίας, εἰς πολλὰς μυριάδας ἀνέρχονται οἱ κατ’ ἔτος ταξιδεύοντες, οἱ θεωροῦντες ὡς μίαν τῶν ἀπολαύσεων τοῦ βίου τὸ ταξίδιον, ὑπάρχουσι δὲ χῶραι ἐν Εὐρώπῃ, ὅπως ἡ Ἑλβετία, αἱ ὁποῖαι ὡς κυρίαν πρόσοδον ἔχουσι τοὺς ἀδήλους αὐτοὺς πόρους τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν ξένων. Εἰς τὴν Ἑλβετίαν μάλιστα ὑπολογίζουσιν ὑπὲρ τὰ 250 ἑκατομμύρια φρ. τὰ εἰσπραττόμενα ἐκ τῆς μεταβάσεως καὶ τῆς παραμονῆς τῶν ξένων ἐκεῖ. Πλεῖσται ἰταλικαὶ πόλεις ὡς κυρίαν πρόσοδον ἔχουσιν αὐτοὺς τοὺς ἀδήλους πόρους, αὐτὴν τὴν ἐκμετάλλευσιν. Διὰ τὴν Ἑλλάδα τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο εὐκολώτερον. Κατὰ τὸ 1893, ὅτε ἐταξίδευον τὴν Ἄνω Αἴγυπτον, μεταβαίνων εἰς Ἀσσουὰν καὶ εἰς τοὺς ἀρχαίους ναοὺς τῶν αἰγυπτιακῶν Θηβῶν, εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ συνταξιδεύω μεθ’ ἑνὸς εὐφυεστάτου Ἄγγλου, ἀντιπροσώπου τοῦ Κούκ, ὁ ὁποῖος μετέβαινεν εἰς τὸ Ἀσσιοὺτ καὶ Γκίργκιαν, ὅπως ἱδρύσῃ ἐκεῖ ξενοδοχεῖα, ἵνα δέχωνται τοὺς περιηγητάς, καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι μοὶ ἔλεγεν, ὅτι «ὁ κόσμος ὁ ταξιδεύων ἐβαρύνθη πλέον τὴν αἰωνίαν Ἰταλίαν, διότι ἐπὶ ἔτη μακρὰ δὲν κάμνουν τίποτε ἄλλο οἱ πλεῖστοι τῶν Ἄγγλων περιηγητῶν, παρὰ νὰ ἀπέρχωνται τὸν χειμῶνα καὶ νὰ διαμένωσιν ἐν Ἰταλίᾳ· ἀλλ’ αὐτὴ ἡ αἰωνία ἐπανάληψις τῆς ἐπισκέψεως εἰς τὰς αὐτὰς πόλεις ἐπέφερε τὸν κόρον εἰς τοὺς Ἄγγλους, καὶ ἐπιθυμοῦσι νὰ ἴδωσι νέας χώρας καὶ νέους ἀνθρώπους»...

§223Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁπωσδήποτε αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ ἦναι στοιχεῖον τῆς σκέψεως, καὶ δι’ ἡμᾶς δὲν εἶναι καὶ πολὺ ἀξιοπρεπὲς νὰ τείνωμεν τὸν δίσκον καὶ νὰ περιμένωμεν πότε θὰ ἔλθουν οἱ ξένοι, ἵνα συντηρήσωσι τὴν Ἑλλάδα.

§224Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ἐξετάζεται οὕτως. Αὐτὸ εἶναι σπουδαιότατον ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον ἐνησχολήθησαν ὅλοι οἱ οἰκονομολόγοι, οὐδεὶς δὲ τὸ ἐθεώρησεν ἀναξιοπρεπὲς μέσον εἰσπράξεως χρημάτων. Ἐν τῇ σημερινῇ ἐποχῇ τὰ πάντα ἐκμεταλλεύονται, καὶ τὴν φύσιν καὶ τὰ μνημεῖα καὶ τὰς ἱστορικὰς ἀναμνήσεις, ὅπως ἑλκύσωσι χρυσόν. Ὁ κύριος οὗτος λοιπὸν μοὶ ἔλεγεν, ὅτι ὁ Κοὺκ ἐσκέφθη τότε, ὅτε εἶδε τὸν κόρον τῶν ξένων, οἱ ὁποῖοι ἤρχισαν νὰ βαρύνωνται τὴν Ἰταλίαν, νὰ στρέψῃ τὸ ῥεῦμα τῶν περιηγητῶν τούτων εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὴν Αἴγυπτον καὶ τὴν Συρίαν. Πράγματι δὲ συνενοήθη μετὰ τοῦ Γενικοῦ Προξένου τῆς Ἑλλάδος ἐν Λονδίνῳ, τοῦ κ. Ἰωνίδου, νομίζω, —δὲν γνωρίζω ἐὰν εἶναι ὁ ἴδιος ἀκόμη—ὁ δὲ Ἰωνίδης κατῆλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἠθέλησε, συνιστῶν ἑταιρείαν, νὰ ἱδρύσῃ ξενοδοχεῖα εἰς διάφορα μέρη ἱστορικὰ, ἢ ὅπου ὑπάρχουσιν ἀρχαιότητες, ἀλλ’ ἡ ἐπιχείρησις αὕτη προσέκρουσεν εἰς αὐτὸ τὸ κέντρον, εἰς αὐτὰς τὰς Ἀθήνας. Διότι αἱ Ἀθῆναι ὑπὸ ἔποψιν διαμονῆς οὐδὲν τὸ εὐχάριστον παρέχουσι. Κονιορτὸς ἀφόρητος, δημοσία ὑγιεινὴ ἐκείνη, τὴν ὁποίαν σᾶς περιέγραψα πρὸ ὀλίγου, καύσων ἀνηλεής· οὐδαμοῦ ὕδωρ, οὐδαμοῦ βλάστησις, οὐδαμοῦ πηγή τις ὀξυγόνου· ἑπομένως ἐναυάγησεν ἡ ἐπιχείρησις. Οὕτως οἱ ξένοι διέρχονται μόνον· διέρχονται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀποθαυμάζουν τὰ ἀθάνατα μνημεῖα, ἀποθαυμάζουν δὲ οἱ πεπαιδευμένοι ἄνδρες τῆς Εὐρώπης, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ἴδωσι τὴν χώραν τῶν μεγάλων ἀνδρῶν καὶ τῶν μεγάλων ἀναμνήσεων, ἀλλ’ ὁ πολὺς κόσμος, ὁ ὁποῖος δὲν σύρεται ἀπὸ τὰ ἰδεώδη ταῦτα, καὶ ὁ ὁποῖος ταξιδεύει ἀπὸ ἕξεως μόνον, ἢ καὶ διότι τοῦ ἀρέσκει νὰ ἴδῃ τὸν Παρθενῶνα, διὰ νὰ λέγῃ ὅτι εἶδεν αὐτὸν, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος ἀρέσκεται νὰ μένῃ καὶ εἰς μίαν πόλιν τὸν χειμῶνα, ἡ ὁποία νὰ παρέχῃ αὐτῷ ὅλα τὰ μέσα τῆς εὐζωΐας, δὲν ἔρχεται ἐδῶ διὰ νὰ ταλαιπωρηθῇ· αὐτὸς τρέπεται εἰς Αἴγυπτον, ὅπου ἡ εὐμάρεια μεγαλειτέρα, καὶ αἱ ἀπολαύσεις ἀσυγκρίτως πλειότεραι. Γνωρίζετε δὲ ποῖα ποσὰ εἰσέρχονται εἰς τὴν Αἴγυπτον κατ’ ἔτος; Εἰσέρχονται 14 ἑκατομμύρια λιρῶν στερλινῶν, κατὰ τοὺς μετριωτέρους ὑπολογισμούς. Ἐὰν μικρὸν μέρος τοῦ ποσοῦ τούτου ἠδύναντο αἱ Ἀθῆναι νὰ προσελκύσωσι, βεβαίως πολλὰ ζητήματα θὰ ἐλύοντο· ἡ εὐεξία ἡ οἰκονομικὴ τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν θὰ ἐλύετο μόνον ἐκ τῆς ἐκμεταλλεύσεως αὐτῶν τῶν ἀδήλων πόρων. Ἀλλ’ ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος νομίζει τοῦτο ἀναξιοπρεπὲς, καὶ ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ τριῶν ἢ τεσσάρων ἑκατομμυρίων λιρῶν κατ’ ἔτος ἐν Ἑλλάδι εἶναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ ἐφελκύσῃ σπουδαίως τὴν προσοχὴν ἡμῶν, ἀφοῦ ἄλλα ἔθνη, περισσότερον ἡμῶν πεπολιτισμένα, κόπτονται ποῖον πρῶτον νὰ προσελκύσῃ αὐτοὺς τοὺς ξένους μετὰ τοῦ χρυσίου των. Δὲν ἔχω, Κύριοι, τίποτε ἄλλο νὰ προσθέσω. Βεβαίως ἠδυνάμην, ἐὰν ὀλίγον ἐθέρμαινον τὴν φαντασίαν μου, νὰ σᾶς παρουσιάσω ἐπὶ τὸ ποιητικώτερον τὴν εἰκόνα τῶν μελλουσῶν Ἀθηνῶν, ἐὰν ἡ σύμβασις αὕτη ψηφισθῇ,—ἢ καὶ ἐὰν ἀντ’ αὐτῆς ψηφισθῇ ἄλλη, ἀλλὰ μετοχετευθῶσιν ὕδατα ἄφθονα,—ἐὰν ὑπὸ ἔποψιν δημοσίας ὑγιεινῆς βελτιωθῇ ἡ κατάστασις τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν, καὶ γείνῃ εὐπρεπεστέρα καὶ ὑγιεινοτέρα αὕτη. Ἀλλὰ κατέγεινα ὑπὲρ τὰς δύο ὥρας εἰς ἀναλύσεις ἀριθμῶν, εἰς ὑπολογισμοὺς καὶ στατιστικὰς πληροφορίας, εἰς συστήματα ὑδρεύσεως καὶ συστήματα ὑπονόμων, εἰς μελέτην ζητημάτων δημοσίας ὑγιεινῆς, καὶ ἐπιθυμῶ νὰ μείνῃ μὲ τὰς ἐντυπώσεις ταύτας ἡ Βουλή. Μελετήσας ἐπισταμένως τὴν σύμβασιν καὶ ἐγώ, κατέληξα εἰς ὅλως διάφορα ἀποτέλεσμα. Εὗρον ὅτι αἱ Ἀθῆναι δὲν δύνανται νὰ ὑπάρξωσιν ἄνευ ἀφθόνου ὑδρεύσεως καὶ ὑπὸ τὰς σημερινάς των συνθήκας τῆς ὑγιεινῆς. Διὰ τοῦτο εἶπον, ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, ὅτι θέλω ψηφίσει ὄχι αὐτὴν τὴν σύμβασιν, ἀλλ’ οἱανδήποτε σύμβασιν, διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἠδύναντο νὰ προμηθευθῶσιν ὕδωρ αἱ Ἀθῆναι, διότι ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ψηφίζων τοιαύτην σύμβασιν, συντελῶ εἰς τὴν ἐπιτέλεσιν ἔργου καθαρῶς ἐκπολιτιστικοῦ. Διότι νομίζω ὅτι συντελῶ, ὅπως σωθῶσι κατ’ ἔτος χίλιοι τοὐλάχιστον κάτοικοι ἐκ τοῦ θανάτου, ὅν δίδει αὐτοῖς ἡ βδελυρία τῶν ἀνθυγιεινῶν ὅρων τοῦ Ἄστεως, διότι νομίζω ὅτι συντελῶ εἰς τὸ νὰ ἐπανατείλῃ τὸ μειδίαμα τῆς ὑγείας εἰς τοὺς συμπολίτας μου, τοὺς ὁποίους μαστίζουσιν αἱ λοιμώδεις νόσοι. Ὠφείλω δὲ νὰ ὁμολογήσω, Κύριοι, ὅτι, ἐφ’ ὅσον παρακάθημαι ἐν τῇ Βουλῇ, σπανίως μοὶ ἐδόθη εὐκαιρία νὰ αἰσθανθῶ χαράν, διότι ἐψήφισα νομοσχέδιον, ὡς τὴν στιγμήν, καθ’ ἥν θὰ δώσω τὴν ψῆφόν μου εἰς νομοσχέδιον συντελοῦν εἰς τὴν εὐημερίαν τῶν Ἀθηνῶν.

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σκουζὲς ἔχει τὸν λόγον.

§226ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Τὸ ζήτημα τοῦ ὕδατος, Κύριοι, εἶναι τὸ φλέγον ζήτημα τῆς ἡμέρας, καὶ κατήντησε λεπτὸν ζήτημα, διότι προσπάθεια ἐγένετο νὰ παρασταθῶσιν οἱ συζητοῦντες τὴν σύμβασιν ὡς παρεμβάλλοντες κωλύματα εἰς τὴν ψήφισιν αὐτῆς, καὶ συνεπῶς σκοποῦντες τὴν ματαίωσιν τοῦ ἔργου. Ἐγὼ θέλω συζητήσει τὴν σύμβασιν ὅλως διόλου ὑπὸ πρακτικὴν ἔποψιν, δηλαδὴ τὸ ζήτημα τῶν ὅρων, ὑπὸ τοὺς ὁποίους προτείνεται ἡ μεταφορὰ τῶν ὑδάτων. Καὶ λέγω ὅτι εἶναι τὸ φλέγον ζήτημα, διότι — ἵνα ἀναμνησθῶ καὶ ἐγὼ τῶν προγονικῶν μας ἱστοριῶν, περὶ τῶν ὁποίων χθὲς ἀρκετὸς ἐγένετο λόγος,—μοὶ φαίνεται ὅτι ὁμοιάζομεν τοὺς ἀπομείναντας ἐκ τῶν μυρίων προγόνων μας, τῶν ἐπιχειρησάντων τὴν περίφημον ἀνάβασιν, ὅτε μετὰ πολλὰς περιπετείας εἶδον πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν των ἐκτεινομένην τὴν κυανῆν ὑγρὰν ἔκτασιν καὶ ἀνεφώνησαν «θάλαττα! θάλαττα!» Οὕτω μοὶ φαίνεται καὶ ἡμεῖς, ὄχι ὅταν βλέπωμεν λεπτὸν νῆμα ὕδατος ῥέον πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν μας, ἀλλ’ ὅταν καὶ ἁπλῶς μᾶς εἴπῃ τις ὅτι θὰ μᾶς φέρῃ τὸ ὕδωρ, λέγομεν «νερὸν! νερὸν!», καὶ νομίζομεν ὅτι τοῦτο τρέχει πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν μας. Καὶ ἐν τῷ ἐνθουσιασμῷ, ὁ ὁποῖος γεννᾶται ἐν ἡμῖν, ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν τὴν ὁποίαν προξενεῖ ἡ λειψυδρία καὶ ξηρασία, ὑφ’ ἧς τηκόμεθα, ἂν ἦτο δυνατὸν οἱ προτείνοντες τὴν μεταφορὰν τοῦ ὕδατος νὰ μᾶς ἔλεγον ὅτι αὔριον ἢ ἐντὸς βραχέος χρονικοῦ διαστήματος θέλουσι φέρει τὸ ὕδωρ, οὐ μόνον τοὺς ὅρους τοὺς ὁποίους ἐπρότεινε διὰ τῶν δύο τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλ’ αὐτὴν τὴν ἀρχικῶς ὑποβληθεῖσαν σύμβασιν, ὡς εἶχε, καὶ ὑπὸ ὅρους ἔτι βαρυτέρους καὶ δυσβαστακτοτέρους, ὅλοι ἠθέλομεν ψηφίσει, μὲ τὴν ἰδέαν ὅτι εἶναι δυνατὸν ἐντὸς συντόμου χρονικοῦ διαστήματος νὰ ἔχωμεν τὸ ὕδωρ. Ἀλλ’ ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐξέλιπεν ἀπὸ τῆς σκηνῆς τοῦ κόσμου ὁ Μωϋσῆς, δὲν εὑρέθη πλέον ἡ μαγικὴ ἐκείνη ῥάβδος, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁ εὐφυὴς αὐτὸς ἄνθρωπος, καὶ τὰ πεζὰ ὄργανα, ἡ σκαπάνη καὶ τὸ πτύον, τὰ ὁποῖα ἀντικατέστησαν εἰς τοὺς σημερινοὺς Μωϋσεῖς τὸ μέσον τῆς ἀνευρέσεως τοῦ ὕδατος, δὲν ἔχουν τὴν θαυματουργὸν αὐτὴν δύναμιν, καὶ δι’ αὐτὸ βλέπετε ἐν τῇ συμβάσει, ὅτι προβλέπεται διάστημα χρονικὸν πέντε ἐτῶν, κατά τινας δὲ ἴσως γείνῃ καὶ μακρότερον τὸ διάστημα αὐτὸ, διότι πάντοτε εἰς τοιούτου εἴδους ἔργα προβλέπονται ἀπρόοπτα, τὰ ὁποῖα δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι εἶναι βεβαίως προβλεπόμενα. Τὸ χρονικὸν δὲ τοῦτο διάστημα, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται ἵνα ἔλθῃ τὸ ὕδωρ, δροσίζει ὀλίγον τὸν ἐνθουσιασμὸν, τὸν ὁποῖον παράγει ἡ λέξις ὕδωρ, καὶ σήμερον ψύχραιμοι καὶ νήφοντες ἐρχόμεθα νὰ συζητήσωμεν τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους θὰ γείνῃ ἡ διοχέτευσις αὕτη τοῦ ὕδατος. Μὲ ψυχραιμίαν, σᾶς βεβαιῶ, θὰ ὑποδείξω τὰ τρωτὰ τῆς συμβάσεως, ποῖοι ὅροι εἶναι βαρεῖς, καὶ τοὺς ὁποίους εὔχομαι καὶ ἐλπίζω νὰ ἴδω τροποποιουμένους, ὥστε νὰ μειωθῶσι τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ἐπιβληθῶσιν εἰς τοὺς συμπολίτας μας, καὶ σᾶς ὁμολογῶ ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως, αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ, δὲν θὰ τὸ θίξω. Δὲν θὰ τὸ θίξω, διότι ὁμολογῶ ὅτι ἔχω πρόληψιν, ὅτι πρέπει νὰ ἔλθῃ τὸ ὕδωρ, ἀλλ’ ὅτι οἱ ὅροι, ὑφ’ οὓς παρέχεται ἡ ὕδρευσις, δὲν εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατ’ ἐμὲ εἶναι οἱ βαρύτεροι ἐν τῇ συμβάσει. Οἱ ὅροι οἱ ἐπαχθεῖς εἶναι οἱ τῶν ὑπονόμων ἐν πρώτοις, καὶ οἱ τῶν ἀρδεύσεων ἐν δευτέρῳ λόγῳ, ἵνα μὴ λησμονήσω καὶ ζήτημά τι εἰδικώτερον, τὸ ὁποῖον ἔχω πρὸ ὀφθαλμῶν, ἐκ τῆς συμπληρωτικῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν χθὲς ἢ προχθὲς ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργός. Λέγει εἰς τὸ τέλος τοῦ πρώτου ἄρθρου, ὅτι προστίθεται ἄλλη παράγραφος, ὡς ἑξῆς: «Οἴκοθεν ἐννοεῖται, ὅτι διὰ τοῦ προνομίου τούτου οὐδόλως θίγεται τὸ δικαίωμα τῶν ἐν τοῖς περιχώροις τῶν πόλεων γαιοκτημόνων τοῦ χρησιμοποιεῖν δι’ ἀρδεύσεις ἢ ἄλλας χρήσεις οἱαδήποτε ῥέοντα ἢ φρεάτια ὕδατα, ἀνεξάρτητα τῶν τῆς ἀναδόχου». Τοῦτο εἶναι εἷς ὅρος γενικὸς, καὶ θὰ ἐρωτήσω τὴν Κυβέρνησιν, ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν της τὰ κεκτημένα ἤδη δικαιώματα ἐπὶ ῥεόντων ὑδάτων ὄχι ἐν τοῖς περιχώροις, ἀλλ’ ἐν αὐτῇ τῇ πόλει τῶν Ἀθηνῶν; Διότι, ἐὰν κρίνῃ τις ἐκ τῆς ἐξαιρέσεως ταύτης, φαίνεται ὅτι περὶ αὐτῶν μόνων ἐφρόντισεν. Ἀλλ’ ἐντὸς τῆς πόλεως Ἀθηνῶν εἶναι γνωστὸν ὅτι ὑπάρχουν κεκτημένα δικαιώματα· εἶναι δύο ἢ τρία ὑδραγωγεῖα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀντικείμενα ἰδιωτικῆς κτήσεως. Ἄλλοι μὲν εἶναι ἰδιοκτῆται δύο, τριῶν, πέντε δραμίων ἀπὸ τὸ γενικὸν ὑδραγωγεῖον τῆς πόλεως, ἄλλοι λαμβάνουν καθ’ ὡρισμένας ὥρας τῆς ἑβδομάδος ὕδωρ ἐκ τοῦ ὑδραγωγείου, ὅπερ διέρχεται παρὰ τὴν Ἁγίαν Τριάδα. Ἐδῶ βλέπομεν μίαν ἐξαίρεσιν διὰ τοὺς ἔχοντας τοιοῦτον ὕδωρ διὰ τὰ περίχωρα μόνον. Τί θὰ γείνωσι τὰ κεκτημένα δικαιώματα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὸ ὕδωρ πρὸς ἄρδευσιν; Ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχήν τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐν τῇ συμβάσει δὲν γίνεται λόγος, ἐκ τῆς μόνης δὲ ἐξαιρέσεως τῶν περιχώρων ἤθελεν ὑποθέσει τις, ὅτι αὐτὰ παραχωροῦνται, καὶ ἑπομένως ἤθελε περιπλεχθῆ τὸ Δημόσιον εἰς δίκας. Κατ’ ἐμὲ, οἱ ὅροι οἱ βαρεῖς εἶναι ἰδίως οἱ τῶν ὑπονόμων· καὶ λέγω ὅτι ἡ φορολογία τῶν ὑπονόμων εἶναι οὐ μόνον βαρεῖα, ἀλλὰ καὶ ἄνισος καὶ — ἐπιτραπήτω μοι ἡ λέξις — παράλογος. Κατὰ τὸ σύστημα, ὅπερ ὑπεβάλλετο διὰ τῆς πρώτης συμβάσεως, τὸ πρᾶγμα ἦτο πολὺ πλέον αἰσθητὸν, δηλαδὴ τὰ βάρη τὰ ὁποῖα ἐπεβάλλοντο εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας διὰ τὴν ἔξοδον τῶν ὑδάτων, — διότι ἡ ὑπόνομος δὲν χρησιμεύει παρὰ διὰ τὴν ἔξοδον τῶν ὑδάτων — ἦσαν πολὺ βαρύτερα ἀπὸ τὰ βάρη τὰ ἐπιβαλλόμενα διὰ τὴν εἴσοδον τοῦ ὕδατος. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι διὰ τῆς πρώτης τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἠλαττώθη αὐτὸ τὸ ἄνισον καὶ παράλογον, διότι ἀπηλλάγη ἡ τελευταία κατηγορία τῶν οἰκιῶν τῶν ἀποφερουσῶν εἰσόδημα ἔλαττον τῶν 240 δραχμῶν, καὶ ἑπομένως αὗται, μὴ ὑποβαλλόμεναι εἰς φορολογίαν νῦν, ἀπαλλάσσονται καὶ ἀπὸ τὴν πληρωμὴν τοῦ ὕδατος, ἀπαλλάσσονται καὶ ἀπὸ τὴν εἰσφορὰν τῶν ὑπονόμων, ὥστε εἰς αὐτὰς τὸ πολὺ ζωηρότερον φαινόμενον τῆς δυσαναλογίας τῶν βαρῶν ἐκλείπει. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῆς κατηγορίας αὐτῆς, πάλιν μένουν τὰ βάρη τὰ ἐπιβαλλόμενα εἰς τὰς οἰκίας τῆς τελευταίας βαθμίδος κάτωθεν, καὶ εἰς τὰς οἰκίας τῆς ἄνωθεν· πάλιν, λέγω, τὰ βάρη τῶν ὑπονόμων εἶναι βαρύτερα ἀπὸ τὰ βάρη τῆς εἰσόδου τοῦ ὕδατος. Καὶ διὰ νὰ μὴ σᾶς πολυαπασχολῶ, θὰ σᾶς ἀποδείξω τοῦτο Λαμβάνω ὡς βάσιν τὰς οἰκοδομὰς τῆς τελευταίας κατηγορίας, τὰς μὴ ἀποφερούσας πρόσοδον ἄνω τῶν 240 δραχμῶν. Κατὰ τὴν νέαν τροπολογίαν, αὗται εἶναι ἐλεύθεραι εἰσφορᾶς διὰ τὰς ἐκροὰς, ἀλλὰ πληρώνουν κατὰ τὸ ἄρθρον 21 τὸ δικαίωμα τῆς προσόψεως. Ἐν Ἀθήναις μία οἰκία, ὅσον πενιχρὰ καὶ ἂν ἦναι, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ πρόσωπον ὀλιγώτερον τῶν ὀκτὼ μέτρων, διότι κατὰ τὸν νόμον ἀπαιτεῖται ἐμβαδὸν περίπου 200 πήχεων καὶ πρόσωπον ὀκτὼ μέτρων, διὰ νὰ οἰκοδομηθῇ οἰκόπεδον. Λοιπὸν ὀκτὼ μέτρα πρὸς 1 καὶ 30 πληρώνουν δρ. 10 καὶ 40, εἶναι δ’ ἐλεύθεραι πλέον εἰσφορᾶς κατὰ τὴν τροπολογίαν, ὥστε εἰς αὐτὰς οὐδὲν φαίνεται πλέον τὸ παράλογον. Ἀναβαίνομεν μίαν κλίμακα, καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὰς οἰκίας τὰς ἀποφερούσας εἰσόδημα 240 μέχρι 500 δραχ. Αὐταὶ αἱ οἰκίαι, ἔχουσαι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐννέα ἕως δέκα μέτρα πρόσωπον, θὰ πληρώνουν, πρὸς 1,30, 13 δραχμάς. Αὐταὶ πληρώνουν εἰσφορὰν, ἀντὶ τῶν πρότερον ἐκροῶν, ἕξ δραχμάς· πληρώνουν τὸ ὕδωρ, ἓν τέταρτον τοῦ δραμίου, ἤτοι δραχ. 17 καὶ 50/00. Μία οἰκία λοιπὸν τοιούτου εἰσοδήματος θὰ πληρώνῃ δι’ ὕδωρ δρ. 17 καὶ 50, δι’ ὑπονόμους 13, διὰ πρόσοψιν 6, ἐν ὅλῳ δρ. 36,50. Τώρα λάβωμεν ἓν παράδειγμα μεγάλης οἰκοδομῆς, ἀποφερούσης εἰσόδημα 6 ἢ 7 χιλιάδων· καὶ τοιαῦται εἶναι πολλαί. Τοιαύτη οἰκία ἔχει ὑποχρεωτικὴν ὕδρευσιν ἑνὸς καὶ ἡμίσεος δραμίου, καὶ πληρώνει 210 δραχμάς· ἐνῷ θὰ πληρώσῃ εἰσφορὰν πρὸς 3% ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος 210 δρ., πληρώνει πρὸς 1,30 πρόσωπον διὰ 15 ἕως 20 μέτρα δραχ. 20 ἢ δραχ. 26. Θὰ ἴδητε λοιπὸν, ὅτι μία οἰκοδομὴ ἀποφέρουσα εἰσόδημα 7,000 δρ., ἐνῷ θὰ πληρώνῃ δι’ ὕδρευσιν 210 δραχμὰς, θὰ πληρώνῃ 210 δι’ ὑπονόμους, καὶ 20 ἕως 26 διὰ πρόσοψιν, ἀναλόγως τοῦ προσώπου. Θέλω νὰ σᾶς παραστήσω κατ’ ἀρχὴν, ὅτι τὸ βάρος τὸ ἐπιβαλλόμενον διὰ τὰς ὑπονόμους εἶναι βαρύτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται διὰ νὰ δέχηται τὸ ὕδωρ. Ἀλλὰ θ’ ἀποδείξω καὶ δι’ ἄλλου ἐπιχειρήματος, πῶς τὸ βάρος τῶν ὑπονόμων εἶναι βαρύτερον τοῦ βάρους τῆς λήψεως τοῦ ὕδατος. Διὰ νὰ προμηθευθῶμεν τὸ ὕδωρ, πληρώνομεν αὐτὰ τὰ δικαιώματα, διότι μεταφέρεται τὸ ὕδωρ ἀπὸ ἀποστάσεως 180 χιλιομέτρων καὶ πλέον, μὲ ὅλας τὰς τεχνικὰς ἐργασίας, ἐνῷ ἐδῶ αἱ ὑπόνομοι, διὰ νὰ ἐξαγάγουν τὸ ὕδωρ, θ’ ἀπομακρύνουν αὐτὸ μόνον εἰς δέκα ἢ δεκαπέντε χιλιομέτρων ἀπόστασιν, καὶ αἱ ὑπόνομοι θὰ λειτουργοῦν διὰ τῆς φυσικῆς ῥοῆς, διὰ τῆς κλίσεως τοῦ ἐδάφους, ἑπομένως δὲν ἔχομεν τεχνικὰ ἔργα, ὁποῖα ἔχομεν διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ὑδραγωγείου. Διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅμως, Κύριοι, ὅτι εἶναι ἄδικον καὶ βαρὺ τὸ βάρος τῶν ὑπονόμων, θὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ τὸ ἑξῆς· Κατὰ τὸν πίνακα, ὁ ὁποῖος ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει (σελ. 9 § 2) ἐκτίθεται περὶ τῶν δαπανῶν τῶν πληρωνομένων ἐν Παρισίοις ὑπὸ τῶν οἰκοδομῶν, τὰ βάρη τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλονται εἰς τὰς οἰκοδομὰς διὰ τὰς ὑπονόμους εἶναι ἐλαφρότερα τῶν ἐπιβαλλομένων διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Κατὰ τὸν πίνακα αὐτὸν, ἐν Παρισίοις οἰκοδομὴ μέχρι 500 φρ. εἰσοδήματος πληρώνει 10 φράγκα, ἐνῷ ἐδῶ δι’ οἰκοδομὴν μέχρι 240 δρ. εἰσοδήματος θὰ πληρώνουν μόνον τὴν πρόσοψιν δρ. 10 καὶ 40/00. Ἐν Παρισίοις οἰκοδομὴ εἰσοδήματος 500–1499 φράγκων πληρώνει φρ. 30, ἐνῷ ἐδῶ οἰκοδομὴ 500–1000 δραχμῶν εἰσοδήματος θὰ πληρώνῃ δι’ εἰσφορὰν δραχ. 25 καὶ πρόσοψιν δραχ. 13–15, ἐν ὅλῳ δραχμὰς 38–40, καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἠδυνάμην νὰ σᾶς φέρω καὶ ἄλλα παραδείγματα διὰ τὰς μεγάλας οἰκοδομάς· καὶ ἰδοὺ, Κύριοι. Ἐν Παρισίοις δι’ οἰκίας εἰσοδήματος 3000–5999 φρ. πληρώνουν φρ. 80, κατὰ τὴν σύμβασιν δὲ, ἐδῶ οἰκοδομὴ εἰσοδήματος 3000–4000 δραχμῶν θὰ πληρώνῃ εἰσφορὰν δρ. 100, καὶ διὰ πρόσοψιν 20–25, ἤτοι δρ. 120 ἢ 125, ἀντὶ 80, ὅσας πληρώνει ἐν Παρισίοις. Καὶ οὕτω καθεξῆς. Βλέπετε λοιπόν, ὅτι οὐχὶ ἐν συγκρίσει, ἀλλὰ καὶ ἀπολύτως, τὰ βάρη τῶν ὑπονόμων ἐν Παρισίοις εἶναι ἐλαφρότερα τῶν βαρῶν τῶν ἐπιβαλλομένων εἰς τὰς ἐν Ἀθήναις οἰκίας. Καὶ δύναταί τις, Κύριοι, νὰ συγκρίνῃ τὴν πόλιν τῶν Παρισίων πρὸς τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν; Ἡ πόλις τῶν Παρισίων ἔχει πληθυσμὸν ὅσον ὅλη ἡ Ἑλλὰς, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι ἐπὶ πληθυσμοῦ 2,500,000 ἡ Ἑλλὰς ἔχει προϋπολογισμὸν 90 ἕως 100 ἑκατομμυρίων, ἡ δὲ πόλις τῶν Παρισίων μὲ τὸν αὐτὸν πληθυσμὸν ἔχει προϋπολογισμὸν 38 ἑκατομμυρίων, καὶ σήμερον οἱ Παρίσιοι εἶναι πρωτεύουσα οὐχὶ μόνον τῆς πλουσίας Γαλλίας, ἀλλὰ, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, πολλῶν Κρατῶν· διότι ἀπὸ τῆς Ἀλάσκας μέχρι τῶν νοτιωτέρων ἄκρων τῆς Ἀμερικῆς, ἀπὸ ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, πᾶς πλούσιος, θέλων νὰ διασκεδάσῃ, πηγαίνει εἰς τὸ Παρίσι, καὶ ἄλλοι μὲν περνοῦν μῆνάς τινας τοῦ ἔτους ἐκεῖ, ἄλλοι δὲ εἶναι ὁριστικῶς ἐγκατεστημένοι. Λοιπὸν εἰς μίαν τοιαύτην πόλιν, ὅπου ὁ πλοῦτος εἶναι ἀσυγκρίτως μεγαλείτερος, ὅπου ἡ εὐζωΐα καὶ ἡ εὐμάρεια εἶναι εἰς τὸ ὕψιστον σημεῖον, τὰ βάρη τὰ διὰ τὰς ὑπονόμους ἐπιβαλλόμενα δὲν εἶναι τόσον βαρέα, ὅσον ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διὰ τῆς συμβάσεως πρόκειται νὰ ἐπιβληθῶσιν εἰς τοὺς κατοίκους τῶν Ἀθηνῶν. Δὲν γνωρίζω, ἂν συμμερίζεσθε τὴν σκέψιν μου, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι καὶ τόσον ἀπορριπτέα. Λέγω δὲ ὅτι τὸ βάρος τῶν ὑπονόμων εἶναι δυσανάλογον, καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον. Διῃρέσατε εἰς δύο τὴν πληρωμὴν, εἰς εἰσφορὰν κατὰ μέτρον προσόψεως, ἡ ὁποία κατὰ τὸ ἄρθρον 21 εἶναι συμβολὴ διὰ τὴν κατασκευὴν, καὶ εἰς εἰσφορὰν διὰ τὴν ἐκμετάλλευσιν. Ἐπιτρέψατέ μοι, Κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἢ ἐγὼ ἀπατῶμαι, ἢ συμβαίνει κἄτι τι περίεργον. Τὸ βάρος τῆς κατασκευῆς εἶναι ἐλαφρότερον ἀπὸ τὸ βάρος τῆς συντηρήσεως. Καὶ ὅτι τὸ ποσὸν τῆς 1 δραχμῆς καὶ 30/00 εἶναι τὸ βάρος τῆς κατασκευῆς, οὐχὶ μόνον προκύπτει ἀπὸ τὸ ἄρθρον 21 καὶ ὅλα τὰ ἄρθρα τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως χθὲς μοὶ εἶπεν, ὅτι εἶναι ἡ κεφαλαίωσις τῶν 27 δραχμῶν μὲ 5%. Διότι ὑποθέτω ὡς φυσικὸν, ὅτι ἔκαμε τὸν ἑξῆς ὑπολογισμόν. Ἕκαστος παρόδιος πληρώνει 1,30 δι’ 1 μέτρον προσόψεως, ὅ ἐστὶ 27 διὰ κεφάλαιον, καὶ 27 ὁ ἕτερος ἀπὸ τὸ ἀντικρὺ μέρος, 54 δραχμὰς, αἱ ὁποῖαι ἐθεωρήθησαν ὡς μέσος ὅρος τῆς ἀξίας ἑκάστου μέτρου ὑπονόμου. Διότι εἶναι ἀληθὲς, ὅτι εἶναί τινες ὑπόνομοι, διὰ τὰς ὁποίας θὰ δαπανηθῶσιν 80 καὶ 100, ἴσως καὶ 120 δραχμαὶ, ἀλλ’ εἶναι καὶ ὑπόνομοι, αἱ ὁποῖαι θὰ στοιχίσωσι πολὺ ὀλιγώτερον τῶν 54 δραχμῶν, ἀφοῦ παραδέχεται ἡ σύμβασις ὑπονόμους σωληνωτὰς διαμέτρου 20 ἑκατοστῶν, ἠξεύρετε δὲ τί εἶναι 20/00, καὶ ὁ καθεὶς ἡμῶν ἠξεύρει ὅτι ὑπόνομοι τοιαῦται δὲν θὰ ἦναι ἀνάγκη νὰ κατασκευασθῶσι διὰ σωλήνων σιδηρῶν, οἱ ὁποῖοι νὰ ἀντέχωσιν εἰς πίεσιν, θὰ κατασκευασθῶσι διὰ σωλήνων ὀπτοπλινθίνων τοῦ συστήματος Dalton, τὸ ὁποῖον εἶναι γενικῶς παραδεδεγμένον. Αὐτοὶ λοιπὸν οἱ σωλῆνες, Κύριοι, καὶ ἀναλόγως τῶν 30 ἢ καὶ 50 ἑκατοστῶν, στοιχίζουσι πολὺ ὀλιγώτερον παρὰ οἱ σωλῆνες οἱ σιδηροῖ· καὶ σήμερον σωλῆνες σιδηροῖ διαμέτρου 40 ἢ 50 ἑκατοστῶν κατήντησε νὰ στοιχίζωσι μόνον 20–25 φράγκα τὸ μέτρον. Ὥστε μὲ ὅλα τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς καὶ τοποθετήσεως πάλιν δὲν θὰ φθάσωμεν τὸν ὅρον τῶν 54 δραχμῶν, τὸν ὁποῖον ἐλάβετε ὡς μέσον ὅρον κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ δικαιώματος τοῦ ὁρισθέντος εἰς δραχ. 1,30 ἐτησίως κατὰ μέτρον. Ὥστε νομίζω, ὅτι τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλετε, δραχ. 1,30, διὰ τὴν κατασκευὴν, εἶναι μικρότερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλετε διὰ τὴν ἐκμετάλλευσιν. Καὶ ἰδοὺ πῶς. Κατὰ πίνακα, τὸν ὁποῖον συνέταξα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀριθμῶν τῶν διδομένων ἐν ταῖς πληροφορίαις, τὰς ὁποίας παρέχουσιν αἱ Ἐφορίαι Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, εἰς τὰς Ἀθήνας εἶναι 1038 οἰκοδομαί, ἀποφέρουσαι εἰσόδημα κάτω τῶν 240 δραχμῶν. Αὐταὶ εἶναι ἐλεύθεραι τῆς εἰσφορᾶς. Θὰ πληρώνωσι μόνον δραχ. 10,40, ἤτοι ἐπὶ 8 μέτρων προσόψεως, θὰ ἀποφέρωσι δὲ ἐν ὅλῳ εἴσπραξιν δραχ. 10,795. Αἱ οἰκοδομαὶ ἀπὸ 240–500 δραχμῶν εἶναι 2,000. (Ἡ Ἐφορία τὰς ἔχει συνοπτικῶς 240–1000 καὶ φέρει ἀριθμὸν 6,336, ἀλλὰ κατὰ ἰδιωτικὴν πληροφορίαν, ἡ ὁποία εἶναι μᾶλλον ὑποδεεστέρα τῆς ἀκριβείας, εἶναι 2,000 οἰκίαι). Αὗται θὰ πληρώνωσιν 6 δρ. ἑκάστη διὰ τὴν εἰσφορὰν, ἤτοι θ’ ἀποδώσωσι 12,000, θὰ πληρώνωσι δὲ καὶ 13 δραχμὰς διὰ τὴν πρόσοψιν ἐπὶ 10 μέτρων, ἤτοι 2,000 Χ 13=δραχ. 26,000, καὶ οὕτω καθεξῆς, κατὰ τὸν παρατιθέμενον πίνακα. Διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράσω ἐπαναλαμβάνων τὸ ὅλον τοῦ πίνακος, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀριθμῶν τῶν διδομένων ἐν ταῖς πληροφορίαις, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις κατέθεσεν, εἶναι 11,914 ἐν Ἀθήναις, διὰ τὰς ὁποίας αἱ μὲν πρῶται μέχρι τῶν 1000 πληρώνουσι σταθερὸν δικαίωμα εἰσφορᾶς, αἱ δὲ ἄλλαι ἀπὸ 4,000 δρ. εἰσοδήματος καὶ ἄνω πληρώνουσι 3%. Θὰ ἔχωμεν λοιπὸν εἴσπραξιν δι’ εἰσφορὰν δρ. 497,000· διὰ δὲ τὴν πρόσοψιν—πάλιν κατὰ τὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον κατήρτισα, —(καὶ βλέπετε ὅτι δὲν ἔχω τίποτε ὑπερβολικὸν, ὅταν ὑπολογίζω τὰς οἰκοδομὰς ἀπὸ 8 μέχρι 10 καὶ 15 μέτρων,) θὰ πληρώνωσιν οἱ ἰδιοκτῆται δραχ. 198,000, Ὥστε ἀπαρτίζεται ἓν εἰσόδημα ἐκ μὲν τῆς προσόψεως 198,000, ἐκ δὲ τῆς εἰσφορᾶς 497,000, καὶ ἀποφέρουσιν αὗται ἐν ὅλῳ δρ. κατ’ ἔτος 695,000. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι εἰς τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν δίδει ἡ Κυβέρνησις εἰς ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας βουλευτοῦ κ. Τσάτσου, ὑπολογίζει ὡς πιθανὴν εἴσπραξιν ἐκ τῶν ἐκροῶν δραχμὰς 515,800, διότι ἦτο κατὰ τὸ προηγούμενον σύστημα τῶν ἐκροῶν, καὶ ἐκεῖ ὑπελόγιζε πράγματι ἐλάχιστον ἀριθμὸν ἐκροῶν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι, νομίζω, βάσιμος ἡ πληροφορία αὕτη· καὶ ὡς παράδειγμα σᾶς ἀναφέρω, ὅτι καὶ ἡ ἐλαχίστη οἰκία δὲν δύναται παρὰ νὰ ἔχῃ τρεῖς ἐκροὰς, καὶ τὰς ὑπελόγιζον πρὸς 2. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν ἡ ἐλαχίστη οἰκία νὰ ἔχῃ κάτω τῶν τριῶν ἐκροῶν, διότι θὰ ἔχῃ ἕνα νεροχύτην, ἓν ἀποχωρητήριον καὶ ἓν πλυσταρεῖον. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι, ἂν παραδεχθῶμεν ὅτι τὰ ὡς εἰσφορὰ καὶ δικαίωμα προσόψεως διὰ τὰς ὑπονόμους ἐπιβαλλόμενα θὰ ἀποφέρωσιν 695,000 δραχμὰς, θὰ ἔχωμεν εἰσφορὰν διὰ μὲν τὴν ἐκμετάλλευσιν 497,000 δρ. κατ’ ἔτος, διὰ τὴν κατασκευὴν δὲ ἐκ τῆς εἰσφορᾶς τῆς προσόψεως δρ. 198,000. Εἴπετέ μοι λοιπὸν, εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῇ τις, ὅτι δι’ ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον κατασκευάζει καὶ πληρώνει ἐτησίως 198,000, δι’ αὐτὸ τὸ ἴδιον πρᾶγμα, διὰ νὰ τὸ συντηρῇ, θὰ πληρώνῃ ἐτησίως 497,000, ἤτοι δύο καὶ ἡμίσειαν φορὰς ἐπὶ πλέον;

§227Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκάματε καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν δαπανῶν;

§228ΣΚΟΥΖΕΣ. Χαίρω πολὺ, ὅτι μοὶ ἐδώσατε ἀφορμήν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι εἰς αὐτὸ τὸ δεύτερον δὲν ἔχω εἰδικότητα, ὥστε νὰ σᾶς εἴπω ἐξ ἰδίας γνώσεως, ποῖαι θὰ ἦναι αἱ δαπάναι...

§229Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἔχομεν προϋπολογισμὸν ἐπίσημον.

§230ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἡμεῖς δὲν τὸν εἴδομεν. Θὰ σᾶς εἴπω ὅμως καὶ περὶ αὐτοῦ... Εἶναι ἀληθὲς, λέγω, ὅτι δὲν ἔχω εἰδικότητα, καὶ δὲν δύναμαι νὰ συζητήσω ποῖαι εἶναι αἱ δαπάναι τῆς συντηρήσεως τῶν ὑπονόμων...

§231ΛΕΒΙΔΗΣ. Εἶναι ἡ ἔκθεσις τῶν μηχανικῶν.

§232ΣΚΟΥΖΕΣ. Θὰ ἔλθω καὶ ἐπ’ αὐτοῦ... Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι χθὲς ἀκριβῶς, συζητῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ μετὰ φίλου συναδέλφου, ὅστις, ὁμολογῶ, ἔχει πολλῷ πλείονα ἐμοῦ εἰδικότητα, ἤκουσα ἕνα ἀριθμὸν ὡς ἀπαρτίζοντα τὰ ἔξοδα τῆς συντηρήσεως, ὁ ὁποῖος μὲ ἐξέπληξε. Τὸ περιεργότερον εἶναι, ὅτι ὁ φίλος αὐτὸς συνάδελφος,—ὅστις, ἐπαναλαμβάνω, ἔχει εἰδικότητα,—ὑπερέβαινεν, ὡς πρὸς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν εἰσφορῶν καὶ τῆς προσόψεως, τὰς ἰδικάς μου προβλέψεις, ὥστε ἀντὶ 695,000, αὐτός, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, παρεδέχετο 750,000 περίπου ἢ 770,000 δραχμὰς εἰσπράξεις διὰ τὰς ὑπονόμους ἀπὸ εἰσφορὰν καὶ ἀπὸ πρόσοψιν. Τῷ παρετήρησα λοιπὸν, ὅτι μοὶ φαίνεται ὑπερβολικὸν τὸ ποσὸν τῶν εἰσφορῶν διὰ τὴν συντήρησιν, καὶ μοὶ εἶπεν, ὅτι τὰ ἔξοδα τῆς συντηρήσεως εἶναι 350,000 δραχμαὶ κατ’ ἔτος. Σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἤμην εἰς θέσιν νὰ ἀντείπω τι. Ἐξέφρασα μόνον τὴν ἔκπληξίν μου. Ἐπειδὴ ἀτυχῶς δὲν ἔχω βιβλιοθήκην τοιαύτην, ὅπου νὰ εὑρίσκω αὐτὰ τὰ ἐφόδια, ὥστε νὰ δυνηθῶ νὰ συζητήσω τοιοῦτον τεχνικὸν ζήτημα, ἀπετάθην εἰς τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς, ζητῶν τὸ σύγγραμμα τοῦ Bechmann, τὸ ὁποῖον ὅλοι ἀναφέρουσιν, ἀπετάθην εἰς 2 ἢ 3 ἄλλους φίλους, περὶ ὧν ὑπέθετον, ὡς ἐκ τῆς εἰδικότητός των, ὅτι θὰ τὸ ἔχωσιν, ἀλλὰ δὲν τὸ εὗρον. Θὰ σᾶς ἀναφέρω ὅμως πηγήν, τῆς ὁποίας πρὸ παντὸς ἡ Κυβέρνησις δὲν πιστεύω νὰ μοὶ ἀμφισβητήσῃ τὸ κῦρος. Καὶ λέγω ὅτι δὲν πιστεύω νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ, διότι ἐπὶ τοῦ κύρους αὐτοῦ τοῦ συγγράμματος, ἢ μᾶλλον τῆς ἐκθέσεως, ἡ Κυβέρνησις μᾶς εἶπεν ὅτι ἐβάσισε τὰς μελέτας της, ἐβάσισε τὰς διαπραγματεύσεις της διὰ τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέγραψεν. Ἐμαντεύσατε, ὑποθέτω, ὅτι θὰ σᾶς ἀναφέρω τὸν κ. Κελλενέκ. Ἠξεύρετε ὅτι ὁ κ. Κελλενὲκ εἰς τὴν ἔκθεσιν τὴν ἔντυπον, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε τὸ 1890, ἐσπούδασε καὶ ὑπέβαλε τὰς γνώμας του διὰ τὰ δύο ζητήματα, τῆς ὑδρεύσεως καὶ τῶν ὑπονόμων. Ἀκούσατε λοιπόν, τί λέγει ὁ κ. Κελλενὲκ ἐν σελίδι 34 § 7. Ἀναφέρει ὡς παράδειγμα τὸ Βερολῖνον, τὸ ὁποῖον πράγματι μνημονεύεται παρ’ ὅλων ὡς τύπος καλῶν ὑπονόμων (ἀναγινώσκει): «Ἐν Βερολίνῳ ὁ ἰδιοκτήτης πληρώνει εἰσφορὰν ἐτησίαν ἀνάλογον πρὸς τὸ εἰσόδημα τοῦ ἀκινήτου του, καὶ τοσαύτην εἰσφοράν, ὥστε ἡ ὁλικὴ εἴσπραξις καλύπτει παρεκτὸς τῶν ἐξόδων τῆς συντηρήσεως καὶ τὸν τόκον καὶ χρεωλύσιον τοῦ διὰ τὴν διοχέτευσιν καταβληθέντος κεφαλαίου... Ἐκτιμῶ ὅτι συνεισφορὰ ἐκ δραχμῶν 3,50 κατ’ ἄτομον διὰ τὴν κατασκευὴν δικτύου ὑπονόμων κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο δὲν θὰ ἦτο ἀληθῶς βάρος διὰ τὸ κοινόν. Ἐκτιμῶ ὅτι αἱ δαπάναι πρὸς ἐγκατάστασιν τοῦ δικτύου ὑπονόμων τῶν Ἀθηνῶν δὲν θὰ ὑπερέβαινον τὰς δραχ. 6,000,000, ἤτοι δρ. 2,000,000 διὰ τὰ ἐσωτερικὰ ἔργα καὶ δρ. 4,000,000 διὰ τὰ ἐξωτερικὰ ἔργα.» Κατόπιν δὲ ἔρχεται εἰς τὴν συντήρησιν (ἀναγινώσκει): «Ἡ συντήρησις, ὅταν καλῶς γίνηται, δὲν ἐπιβάλλει ἢ ἐλαφρὰν δαπάνην, τὴν ὁποίαν δύναταί τις νὰ ὑπολογίσῃ, κατὰ τὸ παράδειγμα τοῦ Βερολίνου, πρὸς λεπτὰ 50 κατὰ μέτρον τρέχον ὑπονόμου, ἤτοι διὰ δίκτυον 100,000 μέτρων ὑπονόμου εἰς δραχ. 50,000 ἐτησίως.» Βλέπετε ὅτι πάντοτε τὸ Βερολῖνον ἔχει ὡς παράδειγμα, ὅπου τὸ σύστημα τῶν ὑπονόμων ἐλειτούργει πρὸ 15 ἐτῶν ἤδη, ὅτε κατὰ τὸ 1890 ἔγραφεν ὁ κ. Κελλενὲκ τὴν ἔκθεσίν του.

§233ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἡ ἔκθεσις τῶν μηχανικῶν ἔγεινε εἰς τὰ 1892.

§234ΣΚΟΥΖΕΣ. Θὰ ἔλθω καὶ ἐκεῖ. Ὁ κύριος Κελλενὲκ ὑπολογίζει διὰ τὰς ὑπονόμους, ἤτοι δι’ ἀξίαν κατασκευῆς αὐτῶν, 6 ἑκατομμύρια δραχμάς. Εἰς τοῦτο συμπίπτει ἡ ἐκτίμησις τοῦ κυρίου Κελλενὲκ μὲ τὴν ἔκθεσιν περὶ ὑπονόμων, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη κατὰ τὸ 1892 ἀπὸ μίαν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία ἰδοὺ τί λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἔκθεσις ἐπιτροπῆς τῆς 27 Ν)βρίου 1892, φύλλον 7ον ἢ 9ον: «Τὸ μῆκος τῶν σωληνωτῶν ὑπονόμων ἀνέρχεται εἰς 45 χιλιόμετρα, τῶν λιθοκτίστων εἰς 66, αἱ δὲ ὑπάρχουσαι εἰς 13· ὥστε τὸ ὅλον θὰ ἀνέλθῃ εἰς 124 χιλιόμετρα». Ὥστε καὶ κατὰ τὸν κ. Κελλενὲκ εἶναι σχεδὸν ὅσον καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ὑπελόγιζε. Ἔκτοτε δὲν πιστεύω νὰ ἦναι τόσον μεγάλη ἡ διαφορά, ὥστε νὰ ἐπηρεάσῃ οὐσιωδῶς. Κατὰ τὴν ἐπιτροπὴν λοιπὸν αὐτήν, «ἡ ὁλικὴ δαπάνη τῆς κατασκευῆς θ’ ἀνήρχετο εἰς δραχ. 6,357,000». Ὁ κ. Κελλενὲκ τὴν ὑπολογίζει εἰς 6 ἑκατομμύρια. Ὥστε, βλέπετε, ἡ διαφορὰ δὲν εἶναι μεγάλη. Ἐὰν λοιπὸν ἐπὶ κεφαλαίου ἓξ ἑκατομμυρίων—ἐὰν θέλετε, ἕνεκα τῆς αὐξήσεως ἡ ὁποία τώρα ἔγεινε, ἂς προσθέσωμεν καὶ ἓν ἑκατομμύριον ἀκόμη, 7 ἑκατομμυρίων κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον, ἐγὼ νομίζω, δὲν θὰ ὑπερβῇ πολύ, διότι κατὰ τὴν σύμβασιν παραδέχεται πολλὰς ὑπονόμους σωληνωτάς, μικροτάτης διαμέτρου, ἀπὸ 20 ἑκατοστῶν, καὶ σημαντικῶς εὐθηνοτέρας κατασκευῆς παρὰ αἱ κτισταί,— ἐὰν, λέγω, ἐπὶ κεφαλαίου 7,000,000 ὑπολογίσωμεν εἴτε τὰς ἐλαχίστας 515,000, ἃς ὑπελόγισεν ἡ Κυβέρνησις, κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔδωκε, καὶ αἱ ὁποῖαι, νομίζω, εἶναι πολὺ μέτριαι, εἴτε 695,000 κατ’ ἐμὲ, ἢ καὶ 650,000, καὶ ἀφαιρέσωμεν τὰς 50,000, ἢ τὰς 75,000, ἤ, ἂν θέλετε, καὶ τὰς 95,000 κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ κ. Κελλενὲκ, τοῦ ὁποίου, ὡς εἶπον, ὑμεῖς ἀναγνωρίζετε τὸ κῦρος, διότι ἐπ’ αὐτοῦ ἐβασίσατε τὰς μελέτας σας, θὰ ἔχωμεν κατὰ μὲν τὸν ὑπολογισμὸν τῆς Κυβερνήσεως 515,000, μεῖον 50,000 δρ. ἔξοδα συντηρήσεως, δρ. 460,000 καθαρὰς, χωρὶς νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐκ τῶν προσόψεων εἴσπραξιν, ἢ κατὰ τὸν ἰδικόν μου ὑπολογισμὸν ἐπὶ δρ. 695,000, μεῖον ἔστω 95,000 δι’ ἔξοδα, ἔσοδα καθαρὰ δρ. 600,000. Βλέπετε ὅτι μένει ποσὸν 600,000 δραχμῶν, εἴτε 460,000, διὰ δικαιώματα ὑπονόμων, τῶν ὁποίων ἡ κατασκευὴ δὲν θὰ ὑπερβῇ ποτὲ τὰ 6 ἢ 7 ἑκατομμύρια. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἡ συντήρησις τῶν ὑπονόμων ἐπιβάλλει εἰς τοὺς παροδίους βάρη βαρύτερα ἐκείνων, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ ὑποβληθῶσι διὰ τὴν κατασκευὴν· διότι, ἐνῷ ἐκ τῶν προσόψεων, ἤτοι διὰ τὴν κατασκευὴν, θὰ εἰσπράττωνται δρ. 198,000, διὰ τὴν συντήρησιν θὰ εἰσπράττωνται δραχ. 497,000. Ἀλλὰ θὰ εἴπητε ἴσως, ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης δύναται νὰ πληρώσῃ τὸ βάρος αὐτὸ τῆς δρ. 1,30 κατὰ μέτρον καὶ κατ’ ἔτος, πληρώνων ἐφάπαξ κεφαλοποιούμενον πρὸς 5%. Λοιπὸν, ἐὰν ὁ ἰδιοκτήτης, ὁ ὁποῖος ἔχει μέσον πρόσωπον 15 μέτρων, πληρώσῃ 15 μέτρα πρὸς 27 δρ., ἐν ὅλῳ 350 δραχ., ἐνῷ κατ’ ἔτος θὰ πληρώνῃ 15 μέτρα πρὸς 1,30, ἤτοι 20 δρ. σχεδὸν, πληρώνει περισσότερα, παρ’ ὅτι θὰ ἐπλήρωνεν ἐφάπαξ, ἀλλὰ πληρώνων ἐφάπαξ, ἀπαλλάσσεται τῆς ἐπὶ 85 ἔτη καταβολῆς. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας εἰς τὸ ὅτι τὸ βάρος τῆς εἰσφορᾶς δὲν δύναται νὰ ἦναι ἀνώτερον τοῦ βάρους τῆς κατασκευῆς, καὶ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αἱ δαπάναι δὲν δύνανται νὰ ἦναι 350,000 δραχ. Βασιζόμενοι δ’ ἐπὶ τῆς ὑποδείξεως τοῦ κ. Κελλενὲκ, ὅτι 50 λεπτὰ κατὰ μέτρον θὰ ἦναι τὸ ἔξοδον τῆς συντηρήσεως, ἐννοεῖτε ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἤθελε μείνῃ ἀπὸ εἰσφορᾶς, δὲν ἀναλογεῖ πρὸς τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον θὰ καταβληθῇ διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ὑπονόμων. Ἔρχομαι εἰς τὸ ἕτερον ζήτημα, τὸ τῶν ἀρδεύσεων. Μοὶ φαίνεται ὅτι καὶ μετὰ τὴν ἐλάττωσιν, κατὰ τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως χθὲς, πάλιν τὸ ποσὸν εἶναι τοιοῦτον, ὥστε δύναται νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ἡ Ἑταιρεία δὲν θέλει νὰ χορηγήσῃ ὕδωρ πρὸς ἄρδευσιν· διότι οὐχὶ 7 λεπτὰ, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ 5 λεπτῶν ἂν ὑπολογίσωμεν, θὰ ἔχωμεν τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα. Τρία εἶναι τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα πρόκεινται πρὸς ἄρδευσιν εἰς τὸ λεκανοπέδιον τῆς Ἀττικῆς, αἱ ἄμπελοι, αἱ ἐλαῖαι καὶ οἱ κῆποι, καὶ κατὰ τέταρτον λόγον τὰ γρασίδια. Ἓν τῶν μεγαλειτέρων κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα δύνανται ν’ ἀποφέρωσιν εἰσόδημα ἐκ τῶν ἀρδεύσεων, εἶναι αἱ ἄμπελοι, ἵνα ποτισθῇ δὲ μία ἄμπελος, χρειάζεται, δὲν λέγω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον οἱ πολλοὶ ἐνταῦθα ἰδιοκτῆται νομίζουσι, δηλ, 0,50 τοῦ μέτρου, ἀλλὰ πάντως χρειάζεται ὕδωρ 0,40 τοῦ μέτρου, διὰ νὰ φθάσῃ ἕως εἰς τὸν λεγόμενον μολότοιχον. Καὶ σημειώσατε ὅτι μία ἄρδευσις, ἡ ὁποία θὰ γείνῃ εἰς τὰς ἀμπέλους συνήθως τὸν χειμῶνα,—διότι τὸ καλοκαῖρι δὲν εἶναι πάντοτε καλὸν νὰ ποτίζωνται, ἀπεδείχθη δέ, ὅτι αἱ ἄμπελοι, ἀφθόνως ποτιζόμεναι τὸν χειμῶνα, διατηροῦσιν ὑγρασίαν καὶ κατὰ τὸ καλοκαῖρι,—μία ἄρδευσις 0,40 δι’ ἓν στρέμμα ἀπαιτεῖ 400 κυβικὰ μέτρα, ἅτινα πρὸς 5 λεπτὰ φέρουσιν 20 δραχ. τὸ στρέμμα. Ποῖος, Κύριοι, ἰδιοκτήτης ἀμπέλου εἶναι εἰς θέσιν νὰ προκαταβάλῃ 20 δρ. διὰ πότισμα, ἐνῷ δὲν ἔχει τὴν βεβαιότητα ὅτι μετὰ τὸ πότισμα αὐτὸ θὰ ἔχῃ εἰσόδημα; ἀλλὰ καὶ ἂν ἔχῃ εἰσόδημα, βεβαίως δὲν θὰ ἦναι τοσοῦτον, ὥστε ν’ ἀνθέξῃ εἰς τοιαύτην δαπάνην 20 δρ. διὰ τὸ πότισμα. Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν τὰς ἀμπέλους καὶ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὰ γρασίδια, τὰ ὁποῖα εἶναι καὶ αὐτὰ σπουδαῖον ἀντικείμενον. Τὰ γρασίδια βεβαίως δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην ἀπὸ 0,40 ὕδατος, διότι δὲν εἶναι τόσον βαθεῖαι αἱ ῥίζαι των, ὡς αἱ τῶν ἀμπέλων, ἐπαρκοῦσι δὲ μόνον ἀπὸ 0,40–0,25, ἤτοι 200 ἕως 250 κυβικὰ μέτρα τὸ στρέμμα, τὰ ὁποῖα πρὸς 5 λεπ. ἀνέρχονται εἰς δρ. 10–12,50. Νομίζετε ὅτι συμφέρει εἰς ἕνα γεωργὸν νὰ πληρώσῃ 12,50 ἢ καὶ 10 μόνον δρ. δι’ ἓν πότισμα γρασιδίων;

§235Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ ἦναι προαιρετικὴ ἡ ἄρδευσις.

§236ΣΚΟΥΖΕΣ. Δὲν λέγω ὅτι δὲν εἶναι προαιρετική, ἀλλὰ ὑπάρχουσι μερικοί, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀμφιβολίαν, ἐὰν ἡ Ἑταιρεία θέλῃ νὰ δίδῃ ὕδωρ πρὸς ἄρδευσιν, καὶ ἐντεῦθεν γεννᾶται ἡ δυσπιστία, καὶ λέγουν, ὅτι ἔθεσεν ὅρον ὑψηλόν, ἵνα δικαιωθῇ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, λέγουσα: «ὁ κόσμος δὲν ἔρχεται νὰ λάβῃ ὕδωρ, ἐγὼ δὲν θὰ τὸ ῥίψω εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ ἔχω κατὰ τὸ ἄρθρον 39 (νομίζω) τὸ δικαίωμα νὰ τὸ διαθέσω ὅπως κρίνω συμφερώτερον». Λέγουσι δὲ οἱ ἐνδοιάζοντες, ὅτι θὰ φέρῃ τὸ ὕδωρ διὰ τῆς φυσικῆς πτώσεως μέχρι Κορίνθου, ἐκεῖθεν δὲ διὰ τῶν πεδιάδων μέχρι τῆς Ἐλευσῖνος καὶ θὰ τὸ μεταχειρισθῇ εἴτε ὡς κινητήριον δύναμιν, εἴτε πρὸς παραγωγὴν ἠλεκτρικοῦ φωτός. Ἡ ὑπερβολικὴ λοιπὸν τιμὴ ἔστω καὶ τῶν 5 λεπτῶν κατὰ κυβικὸν μέτρον δίδει τὸ ἐνδόσιμον εἰς τοὺς ἔχοντας συμφέρον νὰ ὑποστηρίξωσιν, ὅτι ἡ Ἑταιρεία ἔχει τὸ συμφέρον νὰ χρησιμοποιῇ τὸ ὕδωρ εἰς ἄλλα ἔργα. Ἀλλ’ ἵνα σᾶς ἀποδείξω, ὅτι καὶ τὸ ὅριον τῶν 5 λεπτῶν, αὐτὸ τὸ ὁποῖον παρεδέχθη ἡ σύμβασις, εἶναι ὑψηλόν, θὰ σᾶς ἀναφέρω πάλιν τὸν κ. Κελλενὲκ, ὁ ὁποῖος ἐν σελ. 27 § 2 τῆς ἐκθέσεώς του λέγει, ὅτι «κατὰ τὰ παραδείγματα, τὰ ὁποῖα ἐν Ἀλγερίᾳ καὶ Ἱσπανίᾳ ὑπάρχουσι», δηλ. εἰς κλίματα τῆς αὐτῆς περίπου καταστάσεως, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς θερμότητος, πρὸς ἡμᾶς, καὶ ὅπου εἶναι σχεδὸν ἀπαράλλακτος ἡ ὕδρευσις καὶ ἡ ἄρδευσις, ὡς παρ’ ἡμῖν, «πληρώνουσι 2 centimes τὸ κυβικὸν μέτρον, ἤτοι 2 λεπτὰ διὰ τὴν ἄρδευσιν». Βλέπετε ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ Κελλενὲκ, μετὰ τὴν μελέτην τὴν ὁποίαν ἔκαμεν εὗρεν ὅτι τὰ 2 λεπτὰ εἶναι κανονικὴ τιμὴ τὸν χειμῶνα, τὸ δὲ καλοκαῖρι ἕως 4. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἡ σύμβασις ὑπερβαίνει καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρὸ 9 ἢ 10 ἐτῶν, ὅτε ὁ κ. Κελλενὲκ ἔκαμε τὰς μελέτας του, εἶχεν ὁρίσει ὡς δίκαιον τίμημα καὶ ἀνάλογον καὶ ἀποφέρον ἀρκετὸν εἰσόδημα. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἓν ἄλλο ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπισύρῃ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἔχομεν τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον γεννᾶται ἐκ τοῦ ἄρθρου 43 τῆς συγγραφῆς τῶν ὑποχρεώσεων, κατὰ τὸ ὁποῖον «ἀπαγορεύεται νὰ τοποθετηθῶσιν εἰς τὰς ὑπονόμους καλώδια, εἴτε ἠλεκτρικὰ, εἴτε τηλεφωνικὰ σύρματα». Μοὶ φαίνεται ὅτι ἐνταῦθα γίνεται μία παρεξήγησις. Εἰς σύμβασιν περὶ μεταφορᾶς ὕδατος εἰσάγομεν λεληθότως μίαν διάταξιν, ἡ ὁποία θὰ καθιερώσῃ προνόμιον ὑπὲρ μιᾶς Ἑταιρείας, τῆς τοῦ ἠλεκτρικοῦ φωτός· διότι, ὅταν ἐμποδίσωμεν ἄλλην Ἑταιρείαν νὰ μεταχειρισθῇ τὰς ὑπονόμους πρὸς διέλευσιν τῶν καλωδίων της, εἶναι τὸ αὐτὸ ὡς νὰ τὴν ἀποκλείσωμεν· διότι ἐλπὶς ὑπάρχει, ὅτι ὁμοῦ μὲ τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως καὶ τῶν ὑπονόμων θὰ ληφθῇ φροντὶς καὶ περὶ στρώσεως τῶν ὁδῶν, τότε δὲ δὲν θὰ ᾖναι ἀνεκτὸν, ὁ θέλων νὰ περάσῃ ἓν σύρμα νὰ ἀνασκάπτῃ τὴν ὁδὸν, καὶ κατ’ ἀνάγκην θὰ ζητῇ τὴν ἄδειαν τῆς Ἑταιρείας, ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ τὸ προνόμιον. Δὲν ἔπρεπε λοιπὸν, νομίζω, νὰ εἰσχωρήσῃ εἰς μίαν τοιαύτην σύμβασιν τοιαύτη διάταξις, ἡ ὁποία δύναται νὰ παρεξηγηθῇ. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ θὰ προσκόψῃ καὶ εἰς ἓν ἄλλο κεκτημένον δικαίωμα. Κατὰ τὸ Β. Διάταγμα τοῦ 1889, τῆς 4 Αὐγούστου, περὶ γενικοῦ κανονισμοῦ τῶν ὅρων τῆς ἱδρύσεως καὶ λειτουργίας τῶν καταστημάτων παραγωγῆς ἠλεκτρικοῦ φωτὸς κλπ. (ἄρθρον 23) «ὁ ἐργολάβος εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπιτρέπῃ τὴν χρῆσιν τῶν στύλων αὑτοῦ πρὸς τοποθέτησιν ἠλεκτρικῶν ἀγωγῶν καὶ εἰς ἄλλας Ἑταιρείας ἢ ἰδιώτας, πρὸς οὓς ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἐπιτρέψει ἠλεκτρικὴν ἐγκατάστασιν, ἐν ἀνάγκῃ δὲ νὰ μεταρρυθμίζῃ καὶ τὴν ἐν ταῖς ὑπονόμοις διάταξιν τῶν καλωδίων αὑτοῦ, ἵνα κατασταθῇ δυνατὴ ἡ ἐγκατάστασις τῶν εἰς αὐτοὺς ἀνηκόντων». Δυνάμει αὐτοῦ τοῦ διατάγματος, τὸ ὁποῖον ἦτο γενικὸν, ὑπάρχει κεκτημένον δικαίωμα εἰς ὅντινα δήποτε θέλῃ, ἐν συμβάσει βεβαίως μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἐγκαταστήσῃ ἠλεκτρικὴν μηχανὴν ἐν Ἀθήναις πρὸς παραγωγὴν φωτὸς ἢ κινητηρίου δυνάμεως. Νομίζω δὲ, ὅτι δυνάμει τῆς τελευταίας συμβάσεως, ἣν ὑπέγραψε πρό τινων ἐτῶν ἡ Ἑταιρεία τοῦ Ἀεριόφωτος μὲ τὸν δῆμον Ἀθηναίων, ἡ Ἑταιρεία τοῦ Ἀεριόφωτος ὑποβάλλεται εἰς τὴν ὑποχρέωσιν, ἐὰν ὁ δῆμος ἀποδείξῃ ὅτι δύο ἢ τρεῖς πόλεις ἐν Εὐρώπῃ ὁμοίας περίπου σημασίας ὡς πρὸς τὸν πληθυσμὸν μὲ τὰς Ἀθήνας εἰσήγαγον τὸ ἠλεκτρικὸν φῶς ἀντὶ τοῦ ἀεριόφωτος, ἡ Ἑταιρεία τοῦ Ἀεριόφωτος, λέγω, εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἐγκαταστήσῃ καὶ ἐν Ἀθήναις τὸ ἠλεκτρικὸν φῶς. Ἐὰν λοιπὸν τὸ ἄρθρον 43 ψηφισθῇ ὡς ἔχει, χωρὶς νὰ γείνῃ ἐπιφύλαξις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, θὰ καταστήσωμεν προνόμιον ὑπὲρ μιᾶς Ἑταιρείας, ἡ ὁποία, ὅσον ἀξιέπαινος καὶ ἂν ᾖναι, διότι εἰσήγαγε πρώτη τὸ ἠλεκτρικὸν φῶς ἐν Ἀθήναις, δὲν πρέπει νὰ λάβῃ προνόμιον, διότι σήμερον, μὲ τὰς γενομένας προόδους, εἶναι λίαν ἐνδεχόμενον νὰ ἔχωμεν ἠλεκτρικὸν φῶς μὲ ὅρους συμφερωτέρους ἐν Ἀθήναις. Ἐκτὸς τούτου κατὰ τὸ ἄρθρον 2 § 1 τῆς συμβάσεως ἡ Ἑταιρεία ὑποχρεοῦται νὰ διοχετεύσῃ ἑτέρας 250 λίτρας πλέον τοῦ ποσοῦ τῶν 750, τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνει νὰ φέρῃ. «Ὀψέποτε, λέγει τὸ ἄρθρον 2, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς παραχωρήσεως ἤθελε πιστοποιηθῆ, ὅτι κατηναλώθησαν ἐπὶ δύο συνεχῆ ἔτη διὰ τὴν ὕδρευσιν τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς πεντακόσιαι λίτραι κατὰ δευτερόλεπτον, ἡ ἀνάδοχος ὑποχρεοῦται, κατόπιν διαταγῆς τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ, νὰ διοχετεύσῃ ἑτέρας 250 λίτρας κατὰ δευτερόλεπτον». Ἀλλ’ εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο οὐδαμοῦ γίνεται λόγος ἐντὸς πόσου χρόνου ὀφείλει νὰ διοχετεύσῃ τὸ ἐπὶ πλέον τοῦτο ποσόν· ὥστε, ἐὰν παρουσιασθῇ ἀνάγκη ἐπεκτάσεως τῆς ὑδροληψίας, εἴτε διὰ τῆς ἐπεκτάσεως τῆς βιομηχανίας, εἴτε διὰ τῆς ἀρδεύσεως, ἐὰν παρουσιασθῇ, λέγω, ἀνάγκη, δὲν ὁρίζεται ἐντὸς πόσου χρόνου ἡ Ἑταιρεία εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ τὸ μεταφέρῃ, καὶ ἑπομένως δύναται νὰ τὸ ἀναβάλῃ ἐπὶ 2, 3 καὶ 5 ἔτη. Ἐκτὸς τούτου, κατὰ τὸ ἄρθρον 11 τῆς συγγραφῆς ἡ Ἑταιρεία ὑποχρεοῦται, ὅπως μέχρι τῆς Κορίνθου κατασκευάσῃ ὑδραγωγεῖον διαστάσεων ἐπιτρεπουσῶν τὴν διαχέτευσιν 1000 λιτρῶν, μέχρι δὲ τῶν Ἀθηνῶν 750 λιτρῶν. Θὰ κάμῃ λοιπὸν νέον ὑδραγωγεῖον;

§237Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν δὲν ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις της, κηρύσσεται ἔκπτωτος.

§238ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἔρχεται τὸ ἄρθρον 27, τὸ ὁποῖον λέγει: «Διὰ πᾶσαν παράβασιν ἢ παράλειψιν τῆς Ἑταιρείας... ὁ Ὑπουργὸς δικαιοῦται, ἀφοῦ ἀκούσῃ καὶ τὴν ἀνάδοχον, νὰ ἐπιβάλῃ αὐτῇ πρόστιμον ἐκ δραχ. 25 μέχρι 500». Ἐνταῦθα εἶναι τὸ περίεργον, ὅτι, ἐνῷ τὸ ἄρθρον 27 ὁρίζει διὰ τὰς παραλείψεις τῆς Ἑταιρείας πρόστιμον 25 μέχρι 500 δραχμῶν, τὸ ἄρθρον 32 προβλέπει τὴν περίπτωσιν τῆς ἐκπτώσεως τῆς Ἑταιρείας, ἀποφάσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἔργων τῆς Ἑταιρείας· ἄρα ἅμα τελειώσωσι τὰ ἔργα ἡ Ἑταιρεία, καὶ διὰ παράβασιν ἢ παράλειψιν δὲν δύναται νὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος.

§239Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγένετο ἐπὶ τούτου τροποποίησις.

§240ΣΚΟΥΖΕΣ. Δὲν τὴν εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου, ἀλλὰ θὰ ὁμολογήσητε, ὅτι, ὅπως ἔγειναν αἱ τροπολογίαι, εἶμαι συγγνωστός, ἂν μὲ διέφυγε. Τὸ ἄρθρον 23 λέγει, ὅτι ἡ ὑποχρέωσις εἰς πληρωμὴν τῶν ἀποζημιώσεων καὶ εἰσφορῶν ὑπὸ τῶν παροδίων ἄρχεται εὐθὺς ὡς ἀποπερατωθῇ τμῆμά τι, δηλαδὴ δυνατὸν καὶ πρὸ τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας. Ἀλλὰ πῶς θὰ γίνηται ἡ πλύσις τῶν ὑπονόμων αὐτῶν κατὰ τὸ σύστημα τοῦ tout à l’ égout; Εἰς τὸ ἄρθρον 36 τὸ ἐδάφιον βʹ ἐξαιρεῖ τῆς ὠφελείας τῶν 30%, εἰς ἃ συμμετέχουν ἐπὶ τῶν κερδῶν τῆς Ἑταιρείας οἱ καταναλωταὶ ὕδατος, τοὺς λαμβάνοντας ὕδωρ διὰ βιομηχανικὰς χρήσεις. Διατὶ δὲν θὰ ἔχωσι πλεονεκτήματα καὶ αὐτοί;

§241Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι τακτικοὶ πελάται.

§242ΣΚΟΥΖΕΣ. Αὐτοὶ θὰ συντείνουν εἰς τὴν ἐπέκτασιν τῆς ἀρδεύσεως. Νομίζετε ὅτι, ἂν δὲν ἀρδευθῶσι τὰ πέριξ, θὰ βελτιωθῇ ἡ κατάστασις τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν; Θὰ παύσῃ ὁ κονιορτός; Θὰ κατασταθῇ ἡ πέριξ φυτεία θαλερά; Διότι, ἂν θὰ ὑποβληθῶσιν οἱ κάτοικοι τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς εἰς τοὺς βαρεῖς ὅρους, οὓς προβλέπει ἡ σύμβασις, βεβαίως τοῦτο δὲν θὰ γείνῃ μόνον ὅπως αὐξήσῃ τὸ πρὸς πόσιν ὕδωρ, ὅπερ ἐν πάσῃ περιπτώσει δι’ ἑνὸς ἢ ἄλλου μέσου δύναται νὰ ἐξοικονομησθῇ· πρόκειται διὰ τῶν θυσιῶν αὐτῶν νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ ἄφθονος ὕδρευσις πρὸς ἐξυγίανσιν τῶν πόλεων καὶ ὅπως κατασταθῇ εὐάρεστος ἡ διαμονὴ ἐν αὐταῖς. Μὴ ἐπιθυμῶν νὰ ἐπασχολήσω ὑμᾶς περισσότερον, περιορίζομαι εἰς τὰ κυριώτερα τῶν κατ’ ἐμὲ τρωτῶν ἐν τῇ συμβάσει, ὑποδεικνύων αὐτά, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐν τῷ συμφέροντι τῆς ἐπιτυχίας τοῦ ἔργου ἐπιζητήσῃ καὶ φέρῃ καὶ νέας τροπολογίας εἰς τὴν σύμβασιν, βελτιοῦσα τοὺς ὅρους, καὶ μειοῦσα τὰ βάρη, ὅσα ἐπιβάλλονται εἰς τοὺς κατοίκους τῶν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς.

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς κ. Δ. Μ. Καλλιφρονᾶς ὑπέβαλε τροπολογίαν ἐπὶ τῆς συζητουμένης συμβάσεως. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 420). Ὁ κ. Νέγρης ἔχει τὸν λόγον.

§244ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν δι’ αὔριον (θόρυβος).

§245Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, συνεδριάζομεν ἀπὸ τῆς 6 μετὰ μεσημβρίαν, καὶ μέχρι τῆς διακοπῆς ἡ συνεδρίασις καταναλίσκεται εἰς ἐπερωτήσεις ἀσημάντους· ἀρχίζομεν ἔπειτα τὴν 11ην. Ἀλλὰ διὰ τοῦ συστήματος τούτου εἶναι δυνατὸν νὰ συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον; Τὸ ζήτημα ἂς τεθῇ καθαρά: «Δὲν θέλομεν νὰ ψηφίσωμεν». Πρέπει νομίζω, Κύριοι, ὅπως ἐργασθῶμεν, νὰ ἐγκαταλίπωμεν τὰς ἐπερωτήσεις καὶ ἀσχοληθῶμεν εἰς τὰ ἔργα τὰ νομοθετικά.

§246ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Μάλιστα, μάλιστα.

§247Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ταῦτα λέγων, δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ σᾶς πιέσω, ἀλλ’ ἐξηγῶ μίαν κατάστασιν, ἥτις φέρει ἐμπόδιον εἰς τὴν ταχεῖαν ἀποπεράτωσιν τῶν ἔργων μας.

§248Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μὲ μίαν ἐπιφύλαξιν, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως δὲν θέλει ἐμποδισθῆ, προκειμένης σπουδαίας τινὸς περιστάσεως.

§249Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως. Ἂν συμβῇ σπουδαῖόν τι, οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ εἰς Βουλευτὴν νὰ φέρῃ τὸν λόγον.

§250Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αἱ ἐπερωτήσεις δὲν συμβαίνουσιν εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην (δεικνύει τὴν ἀριστεράν).

§251Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τούτου· ἔφερα τὸν λόγον γενικῶς. Σήμερον δυνάμεθα νὰ διακόψωμεν· ἀλλὰ, παρακαλῶ, ἀπὸ τῆς αὔριον νὰ ἀρχίζωμεν ἀπὸ τῆς 5ης μ. μ. ὥρας.

§252ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 2 καὶ 10′ π.μ. τῆς ἐπιούσης).