1899.07.06

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 70

τῆς 6 Ἰουλίου 1899.

(Τρίτη).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 6 καὶ 15′ μ. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα πολιτῶν Λαρίσης, παρακαλούντων, ὅπως εἰσαχθῶσι νομοσχέδια περὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, περὶ καταργήσεως τῆς τελωνιακῆς ζώνης καὶ περὶ παγιώσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώτων κτηνῶν ἐπὶ πενταετίαν.

§2Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Παρακαλῶ νὰ διαβιβασθῇ ἡ αἴτησις αὕτη εἰς τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν μετὰ συστάσεως τῆς Βουλῆς.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡσαύτως ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν τοῦ δημάρχου Φύλλου τῆς Καρδίτσης, παρακαλοῦντος, ὅπως συμπεριληφθῶσι μεταξὺ τῶν ἀνεγερθησομένων ναῶν καὶ οἱ τῶν χωρίων Ἀλμανδὰρ καὶ Τσιαμπασλάρ. Ὡσαύτως τηλεγράφημα τῶν γονέων τῶν μαθητῶν τῆς ἐν Ναυπλίῳ δημοτικῆς σχολῆς τῶν ἀρρένων, κηρυττομένων ὑπὲρ τοῦ ἐν ἰσχύϊ ἐκπαιδευτικοῦ νόμου. Ἐπίσης αἴτησιν τοῦ Ν. Φωσκόλου, ἐνοικιαστοῦ τῶν λιμενικῶν φόρων Τήνου, ζητοῦντος ἀποζημίωσιν διὰ τὴν παρασχεθεῖσαν ἀτέλειαν εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρείαν Κεδιβιέ. Ὁ βουλευτὴς Καρδίτσης κ. Τιμ. Ἀδαμόπουλος ὑποβάλει τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν: «Παρακαλῶ τὸν κύριον ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν: 1) Ὁποῖα μέτρα ἔλαβεν, ὅπως προσμετρηθῇ ὡς χρόνος ἐκτίσεως ποινῆς τῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς Καρδίτσης καὶ Τρικκάλων καταδίκων τὸ ἀπὸ 12 Ἀπριλίου 1897 μέχρι τέλους Ἰουλίου 1898 δεκαπεντάμηνον, ἵνα μὴ κατακρατῶνται παρανόμως οὗτοι ἐν ταῖς φυλακαῖς πέραν τοῦ χρόνου, τὸν ὁποῖον αἱ καταδικαστικαὶ ἀποφάσεις ἔταξαν ὡς ὅριον τῆς ἐπιβληθείσης αὐτοῖς ποινῆς. 2) Ἕνεκα τίνος κωλύματος δὲν ἠσκήθη τὸ προνόμιον τῆς Βασιλικῆς χάριτος, διὰ τὸ τέταρτον τῆς ποινῆς, ὅπερ τόσον πανδήμως ὑπεσχέθη τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης εἰς τοὺς αὐθορμήτως προσελευσομένους καταδίκους ἐν ταῖς φυλακαῖς, καὶ εἰς τοὺς καταδίκους ἐκείνους, οἵτινες αὐθορμήτως προσῆλθον εἰς τὴν μίαν ἢ εἰς τὴν ἄλλην ἀρχὴν τοῦ νομοῦ Τρικκάλων καὶ παρεκάλουν αὐτὰς, ὅπως ἐγκλείσωσιν αὐτοὺς ἐν ταῖς φυλακαῖς, αὗται δὲ ἕνεκεν ἐλλείψεως καταλλήλων φυλακῶν παρέσχον αὐτοῖς ἔγγραφον ἢ προφορικὴν ἄδειαν, ὅπως παραμείνωσιν ἐπί τινας ἡμέρας εἰς τὰς οἰκίας αὑτῶν καὶ μέχρις οὗ ἐπισκευασθῶσιν αἱ πρώην τοιαῦται, ἀφοῦ ἠδυνάτουν νὰ ἐγκλείσωσιν αὐτοὺς ἐν ταῖς τρώγλαις τῶν ἀστυνομικῶν κρατητηρίων, κατὰ δὲ τὸν χρόνον τοῦτον συνελήφθησαν ὑπὸ χωροφυλάκων ἢ ἀστυφυλάκων, ἀντιστάσεως μὴ οὔσης, χάριν τῶν συλλήπτρων εἰς τοὺς ἀγροὺς αὑτῶν, ἔνθα εἰργάζοντο, ἐν ταῖς οἰκίαις, ἐν τῇ ἀγορᾷ ἢ ἐν τοῖς καφείοις.» Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Α. Μπασιᾶς καὶ Α. Ἀναγνωστόπουλος ὑπέβαλον τροπολογίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως ὑπηρεσίας ἐπιθεωρήσεως τῶν οἰκονομικῶν ἀρχῶν. Ὡσαύτως ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Γιαννακίτσας κατέθεσεν, ὑπογεγραμμένην καὶ παρ’ ἄλλων Βουλευτῶν ἐκ Θεσσαλίας, πρότασιν νόμου περὶ ἀπαλλαγῆς ἐκ τῶν ἀμέσων φόρων ἕνεκα τῶν ἐκ τοῦ πολέμου ζημιῶν. Ἐπίσης ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Ἀνδρίτσος ὑπέβαλεν ἑτέραν πρότασιν νόμου, ὑπογεγραμμένην καὶ παρ’ ἄλλων Βουλευτῶν, «περὶ προσθήκης Ϛʹ παραγράφου εἰς τὸ 1 ἄρθρον τοῦ ᾼΡΛΔʹ νόμου».

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῇ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 415–418).

§5Α. ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§6ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἔλαβον ἀναφορὰν περὶ τοῦ πράγματος, ὑπογεγραμμένην παρὰ διαφόρων εὐυπολήπτων πολιτῶν τοῦ Πύργου. Εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι ἡ πόλις αὕτη δικαιοῦται, ὅσον ὀλίγαι ἐν Ἑλλάδι, νὰ ἔχῃ ἴδιον Γυμνάσιον. Ἐπειδὴ ὅμως εὕρομεν καθεστὼς, κείμενον ὁπωςδήποτε, δὲν ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ προβῶ μονομερῶς εἰς μεταβολήν τινα, προκειμένου περὶ τῆς πόλεως ταύτης. Προσεχῶς θὰ ὑποβληθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως, κατ’ αὐτὸ δὲ, σὺν τοῖς ἄλλοις, θὰ λυθῇ καὶ τὸ ζήτημα τῶν δημοσυντηρήτων Γυμνασίων. Ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι, ὅπου ὑπάρχει ἐπαρκὴς πληθυσμὸς καὶ ἐπαρκὴς ἀριθμὸς μαθητῶν, τὸ Κράτος ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ συντηρῇ Γυμνάσια, ἐκ τῶν πρώτων δὲ πόλεων, τῶν δικαιουμένων εἰς τοῦτο, θεωρῶ ὅτι εἶναι βεβαίως καὶ ἡ τοῦ Πύργου.

§7Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§8Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου νὰ γείνωσι δικαστικαὶ μεταβολαὶ, ἐπικειμένων τῶν διακοπῶν, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἰδίως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τοῦ ἐνταῦθα κ. Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν. Ὁ κύριος οὗτος, ὅστις ἄλλως τε εἶναι τίμιος, δὲν ἐκτελεῖ τὰς λεγομένας ἐπ’ ἀναφορᾷ διαδικασίας, δὲν ἐκτελεῖ τὰς κηρύξεις τῶν πινάκων κλητήρων, συμβολαιογράφων καὶ δικηγόρων, δὲν ὑπογράφει τὰς ἀποφάσεις καὶ τὰ βουλεύματα, κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν δὲ τῶν καθηκόντων του τοὺς πάντας ὑβρίζει· εἷς δικηγόρος προχθὲς ἠναγκάσθη νὰ τῷ ἐπιτεθῇ, μὴ ἀνεχθεὶς σοβαρὰς ὕβρεις. Τῷ ἐζήτει συντηρητικὰ μέτρα, καὶ ὁ κ. Πρόεδρος εἶπε: «βγάλτε τον ἔξω!» Μικροῦ δεῖν νὰ ἔλθωσιν εἰς χεῖρας, ἀλλ’ ἡ φρόνησις τῶν παρακαθημένων προέλαβε σοβαρώτερα. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τούτου καὶ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην εἰς τοὺς ἀδικουμένους.

§9ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί νὰ τὸν κάμῃ;

§10ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς τὸν στείλῃ εἰς τὴν Κέρκυραν, νὰ γλυτώσωμεν ἀπὸ αὐτὸν (ἱλαρότης). Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ ὑποβάλω ἰδίᾳ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος μὲ ἀκούει κἄπου–κἄπου (ἱλαρότης).

§11Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν θεωρεῖται ὡς εἷς τῶν μᾶλλον διακεκριμένων δικαστικῶν, οὓς ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι· εἶναι ἐντιμότατος τὸν χαρακτῆρα. Νομίζω δὲ, ὅτι περὶ τοῦ Προέδρου τοῦ Πρωτοδικείου τῆς πρωτευούσης ὁμιλῶν ὁ κ. Βουλευτὴς, ἔπρεπε νὰ φέρῃ ὡρισμένα γεγονότα, ἢ παράλειψιν καθήκοντος, διότι ὁ Πρόεδρος οὗτος εἶναι εἷς τῶν ἀρίστων παρ’ ἡμῖν Προέδρων, καὶ δὲν ὑπάρχει περὶ τούτου δευτέρα γνώμη...

§12ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Εἶναι συγχρόνως ἀκέραιος δικαστής.

§13ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. .. Ἀπορῶ δὲ, πῶς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καταφέρεται κατ’ αὐτοῦ προσωπικῶς. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω γεγονὸς, τὸ ὁποῖον νὰ μειώσῃ τὴν ὑπόληψιν, τὴν ὁποίαν ὁ δικαστικὸς κόσμος ἀμέριστον ἔχει περὶ αὐτοῦ καὶ τοῦ χαρακτῆρός του.

§14Α. ΠΕΤΑΛΑΣ. Καὶ ἐγὼ δὲν δύναμαι παρὰ νὰ μαρτυρήσω καλὰ περὶ αὐτοῦ. Εἶναι εἷς τῶν ἀρίστων Προέδρων καὶ ἐκ τῶν ἐντιμοτέρων δικαστῶν· ὅπου δ’ ὑπηρέτησεν, ἀφῆκεν ἀρίστας ἀναμνήσεις. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἴσως ἔχει προσωπικὸν πάθος κατ’ αὐτοῦ.

§15Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι δικαστὴς ἀκεραιότατος.

§16Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βλέπω ὅτι δίδονται οἱ ἔπαινοι κατὰ πλειοδοσίαν! Ἐγὼ οὐδέποτε εἶδον τὸν Πρόεδρον τοῦτον, διότι δὲν πηγαίνω εἰς τὰ δικαστήρια διὰ τὴν προεδρικὴν διαδικασίαν· ἀλλ’ ὅ,τι λέγω εἶναι ἀληθές. Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι τίμιος ἄνθρωπος, καὶ ἀτόπως ὁ κ. Μομφερρᾶτος ὑπεστήριξεν ὅτι εἶναι ἐντιμότατος, καὶ δὲν ἦτο περίστασις νὰ μεταχειρισθῇ τὴν ἱκανότητα, ἣν ἔχει, ἵνα διακρίνῃ τοὺς ἐντίμους ἀπὸ τοὺς ἀτίμους. Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ ἄλλου θέματος· ὡμίλησα περὶ τῆς συμπεριφορᾶς τοῦ Προέδρου.

§17Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ὁ κ. Πρόεδρος τῶν ἐν Ἀθήναις Πρωτοδικῶν εἶναι εἷς τῶν καλλιτέρων δικαστικῶν λειτουργῶν, διακρινόμενος ἐπὶ τιμιότητι καὶ ἀκεραιότητι. Ὡς πρὸς τὴν συμπεριφοράν του, περὶ ἧς ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, δὲν ἔχω ἀφορμὴν νὰ τὸν μεμφθῶ· ἀλλὰ μετὰ τὰς αἰτιάσεις, τὰς ὁποίας ὁ κύριος συνάδελφος ἔκαμε, θέλω ἐξετάσει.

§18Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Χθὲς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ζητήσω τὴν προσαγωγὴν δικογραφίας τινός. Ὅταν προσαχθῇ, θέλετε ἴδει ὁποῖα ἀδικήματα ἐντιμότατοι δικασταὶ διαπράττουσιν εἰς τὴν πατρίδα μας. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ δὲ ταύτῃ θέλω ὑποβάλει σκέψεις τινὰς περὶ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, διότι φρονῶ, ὅτι τὰ ἀδικήματα, τὰ σχέσιν ἔχοντα πρὸς δικαστικὰ πρόσωπα, δὲν πρέπει νὰ ἐκδικάζωνται ὑπὸ τῶν συναδέλφων των· πρέπει ν’ ἀφαιρεθῶσιν ἀπὸ τὴν δικαιοδοσίαν αὐτῶν, ὥστε νὰ μὴ ὑπερισχύῃ ἡ φυλετικὴ, οὕτως εἰπεῖν, προστασία. Ἐκ τῆς δικογραφίας, τὴν ὁποίαν ἐζήτησα, θέλετε πεισθῆ, ὅτι εἷς πολίτης, εἰσαγαγὼν εὐπρεπῶς ὑπόθεσίν τού τινα εἰς τὸ δικαστήριον, ἐφυλακίσθη, διότι ἐτόλμησε νὰ ἀτενίσῃ κατὰ πρόσωπον τὸν κ. δικαστήν!

§19Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἐζήτησα τηλεγραφικῶς τὴν δικογραφίαν. Ὅταν τὴν λάβω καὶ τὴν καταθέσω, θὰ δυνηθῇ ἡ Βουλὴ νὰ κρίνῃ περὶ τῶν λεγομένων σας.

§20Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν γνωρίζω τὰς λεπτομερείας καὶ κατὰ πόσον τὰ ἐκτεθέντα ἔχονται ἀληθείας ἢ ὄχι, ἀλλὰ νομίζω ὅτι καλὸν εἶναι νὰ μὴ λησμονῶμεν ὅτι τὸ πολίτευμα διακρίνει τὰς διαφόρους ἐξουσίας, καὶ ὅτι ἡ δικαστικὴ ἐξουσία εἶναι μία τῶν τριῶν αὐτῶν ἐξουσιῶν, καὶ νὰ μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ὑπαλλήλων αὐτῆς, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀκούῃ παράπονα κατὰ τῶν δικαστῶν καὶ τοῦ δικαστικοῦ κλάδου, ὅπως δύναται νὰ ἀκούῃ κατὰ τῶν διοικητικῶν καὶ οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων, διότι τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας ἡ ἐνέργεια κανονίζεται δι’ εἰδικῶν νόμων, αἱ δὲ ὑποχρεώσεις καὶ τὰ δικαιώματα αὐτῆς εἰσι διαγεγραμμένα, ἄλλοι δὲ ἐξασκοῦσι τὸν ἔλεγχον ἐπὶ τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Ἤλπιζον ὅτι τοιαύτην ἀπάντησιν ἤθελε δώσει ὁ κ. Ὑπουργός, διότι τοιαύτη ἀρχὴ καὶ ἄλλοτε ἀνεγνωρίσθη. Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ διασύρωνται τὰ πρόσωπα μιᾶς ἐξουσίας, ἀφοῦ ὑπάρχει τὸ μέσον τῆς ἐπανορθώσεως διὰ τῆς κεκανονισμένης ὁδοῦ.

§21Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ φέρῃ νομοσχέδιον διὰ νὰ σώσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἀπὸ τὴν αὐθαιρεσίαν ἐνίων δικαστῶν. Οἱ ἀνακριταὶ εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα διὰ τὸ ἐλάχιστον πλημμέλημα φυλακίζουσι τοὺς Ἕλληνας δυνάμει τοῦ ἄρθρου 208 τῆς Ποινικῆς Δικονομίας!...

§22Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐὰν οἱ δικασταὶ παραβαίνουν τοὺς νόμους, καταγγείλατέ τους.

§23ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τοὺς καταγγέλλεις ἂν τολμᾷς; Πρὶν ἐνεργηθῇ ἡ καταγγελία σου, θὰ εὑρίσκησαι εἰς τὰς φυλακάς. Πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφέρω τὸ ἑξῆς γεγονὸς (Θόρυβος). Εἶχε διαπραχθῆ ἓν πλημμέλημα ὑπό τινος Κυρίας, ἥτις κατέλαβε, παραλαβοῦσα καὶ ἀνθρώπους, αὐτοδικαίως τὴν οἰκίαν της. Τοὺς συνεργοὺς αὐτῆς, οἵτινες ἀπέβαλαν τοὺς ἐνοίκους, τοὺς ὡδήγησαν εἰς τὴν ἀνάκρισιν δεσμίους καὶ τοὺς ἐφυλάκισαν ἐπὶ πλημμελήματι, διατὶ νομίζετε; διότι οἱ δέσμιοι οὗτοι, ὡς ἀναφέρει τὸ ἔνταλμα, ἔδειξαν σημεῖα τροπῆς εἰς φυγήν! Ἀπειλεῖται ἡ προσωπικὴ ἡμῶν ἐλευθερία — σᾶς ὁμιλῶ ὡς πολίτης Ἕλλην — ἕνεκα τῆς κατὰ τοιοῦτον τρόπον λειτουργίας τῆς δικαιοσύνης!

§24Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Ἔλαβον πρὸ μηνὸς τὴν τιμὴν νὰ φέρω τὸν λόγον ἐπὶ τῶν καταχρήσεων, αἱ ὁποῖαι τελοῦνται διὰ τῆς παρερμηνείας τῶν ἄρθρων 207 καὶ 208 τῆς Ποινικῆς Δικονομίας. Τότε εἶπον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μᾶς φέρῃ πληροφορίας, ἐξ ὧν ἤθελε μάθει ἡ Βουλή, ὅτι 2,500 πολῖται Ἕλληνες, ἐπὶ πλημμελήμασι κατηγορούμενοι, προφυλακίζονται ἐτησίως καὶ μένουσιν ἐπὶ τρεῖς ἕως ἓξ μῆνας εἰς τὰς φυλακάς, ὅταν δὲ προσάγωνται ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, κατὰ τὸ πλεῖστον ἀθωοῦνται· δὲν ἀπαλλάσσονται ὅμως τῶν δεινῶν συνεπειῶν τῆς ἠθικῆς καὶ ὑλικῆς αὐτῶν καταστροφῆς. Ἡ τοιαύτη κατάχρησις τῆς ἐμπεπιστευμένης τοῖς ἀνακριταῖς ἐξουσίας ἀποτελεῖ μέγα ἀδίκημα κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἵνα βελτιωθῇ ὅμως ἡ δικαστικὴ ἐξουσία, ἀπαραίτητον εἶναι νὰ μεταρρυθμισθῶσιν αἱ διατάξεις τῆς Ποινικῆς Δικονομίας. Ὑπὸ τὸ κράτος τῶν ἰσχυουσῶν διατάξεων τῆς Ποιν. Δικονομίας οὐ μόνον τὸ ἀδίκημα τῆς προφυλακίσεως τελεῖται, ἀλλὰ δυσχερέστατον εἶναι ὁ πολίτης νὰ ὑπερασπίσῃ τὰ δίκαια αὑτοῦ ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, ἰδίᾳ παρὰ τοῖς συνέδροις. Ὁ πρόεδρος τῶν συνέδρων, πολλάκις, ὅταν βλέπῃ ὅτι ἡ ὑπεράσπισις τείνει νὰ ἀποδείξῃ τὴν ἀθῳότητα τοῦ κατηγορουμένου, τότε τὸν πρῶτον μάρτυρα, ὁ ὁποῖος ἐμφανίζεται νὰ ἐξετασθῇ ὑπὲρ τοῦ κατηγορουμένου, ἀποστέλλει εἰς τὴν φυλακὴν, ἐπὶ ὑπονοίᾳ δῆθεν ψευδορκίας, καὶ οὕτω στραγγαλίζεται ἡ ἀλήθεια, καὶ ἀναγκάζονται οἱ μάρτυρες νὰ ψευδορκῶσι. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἐπιταχυνθῇ ἡ μεταρρύθμισις τῆς Ποινικῆς Δικονομίας, ὅπως ἐπέλθῃ βελτίωσις πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἰδιώτου.

§25Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Αὐτὰ δὲν εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ συζητηθῶσιν ἐνταῦθα. Ὅταν οἱ δικασταὶ δὲν ἐκπληρῶσι τὸ καθῆκόν των, ὑπάρχουσιν ὡρισμέναι ἀρχαί, αἱ ὁποῖαι περὶ τούτου θὰ δικάσωσι. Δὲν πρέπει δὲ νὰ διασύρωνται ἐνταῦθα ὑπολήψεις δικαστῶν. Ὁ δικαστὴς δικάζει κατὰ τὴν συνείδησίν του· δὲν δύνασθε νὰ τὸν ἐξελέγξητε.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως «περὶ ὑδρεύσεως Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ προαστείων».

§27ΚΟΤΤΙΚΑΣ. Ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις, ἤθελον προτείνει νὰ ἀναγνωσθῇ πρότερον τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀδείας συνομολογήσεως συμβάσεως μετὰ τῶν Τραπεζῶν Ἐθνικῆς τῆς Ἑλλάδος καὶ Προνομιούχου τῆς Ἠπειροθεσσαλίας.

§28ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀδείας συνομολογήσεως συμβάσεως μετὰ τῶν Τραπεζῶν Ἐθνικῆς τῆς Ἑλλάδος καὶ Προνομιούχου τῆς Ἠπειροθεσσαλίας).

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως «περὶ ὑδρεύσεως Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ προαστείων».

§30ΜΙΧ. ΚΩΤΣΑΚΟΣ. Προτιθέμενος, Κύριοι, νὰ ὑποβάλω ὑμῖν πρότασιν ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τοῦ πρώτου ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νομοσχεδίου περὶ ὑδρεύσεως τῶν πόλεων Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ τῶν προαστείων, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ὑποστηρίξω δι’ ὀλίγων τὴν πρότασίν μου ταύτην. Δὲν προτίθεμαι νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς συμβάσεως, οὐδὲ νὰ ἐξετάσω αὐτὴν ὑπὸ πάσας τὰς ποικίλας καὶ πολυειδεῖς ἀπόψεις καὶ μορφάς, ὑφ’ ἃς πρέπει νὰ ἐξετασθῇ καὶ θὰ ἐξετασθῇ κατόπιν αὕτη. Θὰ περιορισθῶ νὰ ἐξετάσω ταύτην μόνον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πόλιν τοῦ Ἄργους καὶ τὰ προαιώνια δικαιώματα τῆς πόλεως ταύτης ἐπὶ τῶν ὑδάτων τῆς λίμνης Στυμφαλίας, ἐξ ὧν σχηματίζεται ὁ πρὸς νότον τοῦ Ἄργους ἐκβάλλων Ἐρασῖνος ποταμὸς, ἐξ οὗ ὑδρεύεται μὲν ἡ πόλις δι’ ὑδραγωγείου (καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προσέξῃ εἰς τοῦτο), ἀρδεύονται δὲ ὑπὲρ τὰς δέκα χιλιάδας στρέμματα ἀγρῶν παντοίας παραγωγῆς, ἀμπελώνων καὶ σταφιδαμπέλων...

§31Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι ὁ Ἐρασῖνος ἔχει τὰς πηγὰς του εἰς τὴν Στυμφαλίαν;

§32ΚΩΤΣΑΚΟΣ. .. Ἀλλὰ καὶ ἡ περιωρισμένη αὕτη ἐξέτασις τῆς συμβάσεως ἐν σχέσει πρὸς τὴν πόλιν τοῦ Ἄργους ἀρκεῖ νὰ ἀποδείξῃ πάσας τὰς ἀτελείας αὐτῆς καὶ ἀληθεῖς τοὺς ἰσχυρισμοὺς τῶν κατηγορούντων τῆς συμβάσεως ὡς ἔργου μὴ ἐπαρκῶς μεμελετημένου καὶ ἐξηκριβωμένου. Ἀρκεῖ νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐπειγομένη νὰ πληρώσῃ τὰς ἐκ τῆς μὴ ἐπαρκοῦς ὑδρεύσεως; ἀνάγκας τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν ὅσον οἷόν τε θᾶσσον, παρέλιπε νὰ ἐξετάσῃ μεγίστης σπουδαιότητος θέμα, τουτέστιν ἂν τὸ Δημόσιον ἔχει τελείως ἐλευθέραν τὴν διάθεσιν τῶν παραχωρουμένων ὑδάτων, ἢ ἂν ὑπάρχουσιν ἐπ’ αὐτῶν ἄλλων πόλεων ἢ κωμῶν προαιώνια δίκαια χρήσεως τῶν ὑδάτων τούτων, ὧν ἀφαιρουμένων καταστρέφονται αἱ πόλεις αὗται, καὶ δὴ τὸ Ἄργος, τὸ δὲ Δημόσιον ἐκτεθήσεται εἰς διαμαρτυρίας καὶ ἀξιώσεις ἀποζημιώσεων ἀνυπολογίστων. Ὅτι δὲ, Κύριοι, πάντα ταῦτα παρέλιπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξετάσῃ ἐν τῇ ἐξ ἀγαθῆς βεβαίως προαιρέσεως σπουδῇ αὐτῆς, ὅπως δώσῃ ὕδωρ εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ, τοῦτο δὲν λέγω ἐγώ, ἀλλ’ ὁμολογεῖ ἀπεριφράστως αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ κ. Προέδρου αὐτῆς καὶ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Καὶ ἰδοὺ ἡ ὁμολογία της: Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 21 παρελθόντος μηνὸς ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς προλαβών με ὑπέβαλε πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν μεταξὺ ἄλλων καὶ τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν: «Ἐγένετο μελέτη, ἂν τὸ Κεφαλάρι Ἄργους, ἐξ οὗ ὑδρεύεται ἡ πόλις καὶ τὸ Ἀργολικὸν πεδίον, πηγάζει ἐκ τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας διὰ καταβοθρῶν, καὶ ἂν ἡ ἀφαίρεσις αὐτῶν δὲν θὰ στερήσῃ τὸ Κεφαλάρι τοῦτο τῆς πηγῆς αὐτοῦ;» Εἰς τὴν ἐρώτησιν ταύτην ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπαντᾷ, ὅτι «οὐδεμία μελέτη ἐγένετο, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ τοιαύτη». Ἀλλ’ ἀφοῦ τοιαύτη οὐσιώδης καὶ ἀπαραίτητος ἔρευνα δὲν προηγήθη, πῶς δύναταί τις εὐλόγως νὰ ἀξιώσῃ παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν κύρωσιν συμβάσεως, δι’ ἧς ἀπεμπολοῦνται τὰ ἀπ’ αἰώνων ὑφιστάμενα δικαιώματα μιᾶς τῶν ἐνδοξοτέρων πόλεων τῆς Ἑλλάδος; Εἶναι δυνατὸν Ἑλληνικὴ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ ἐλαφρῷ τῷ συνειδότι τὴν καταστροφὴν καὶ τὴν ἐρήμωσιν πόλεως κατοικουμένης ὑπὸ 14 περίπου χιλιάδων ψυχῶν; Τίς ἡ Βουλὴ ἐκείνη, ἡ τοσοῦτον ἑβραΐζουσα, ὥστε νὰ εἴπῃ «συμφέρει ἀπολέσθαι τὸ Ἄργος ὑπὲρ τῶν Ἀθηνῶν»; ὥστε ν’ ἀποφασίσῃ νὰ παραδώσῃ εἰς τὴν κακοδαιμονίαν καὶ τὴν δυστυχίαν ὑπὲρ τὰς χιλίας εὐπορούσας νῦν Ἑλληνικὰς οἰκογενείας διὰ τῆς καταστροφῆς τῆς ἀκινήτου αὐτῶν κτήσεως, πρὸς περισσοτέραν εὐμάρειαν καὶ ἐπαύξησιν τῶν τέρψεων ἡμῶν τῶν ἐν Ἀθήναις κατοικούντων; Διότι, ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὑπὲρ τὰς 10 χιλιάδες στρέμματα ἀγρῶν, ἀμπέλων καὶ σταφιδαμπέλων ποτίζονται διὰ τῶν ὑδάτων τοῦ Ἐρασίνου, διὰ δὲ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν ὑδάτων τούτων θέλουσι κατασταθῆ πάντα τὰ κτήματα ταῦτα χέρσα καὶ ἄγονα. Δὲν δύναμαι νὰ φαντασθῶ κἂν τοιαύτην ἀπόφασιν ἐξερχομένην ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης. Ἀλλὰ μὲ ἠρώτησε πρὸ ὀλίγου ἀξιότιμος συνάδελφος, ἂν εἶναι βεβαιωμένον ὅτι ὁ Ἐρασῖνος ἔχει τὰς πηγὰς ἐν Στυμφαλίδι. Βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ προσαγάγω ἐνώπιον ὑμῶν ἀποδείξεις ὑλικὰς περὶ τούτου, ἔχω ὅμως ἐπισημοτάτας βεβαιώσεις ἱστορικῶν καὶ γεωγράφων ἀπὸ 24 αἰώνων καὶ ἐντεῦθεν. Οὕτω π. χ. ὁ Ἡρόδοτος ἐν βιβλ. Ϛʹ § 76 ἀναφέρει τὰ ἑξῆς: «Ἐπεί τε δὲ Σπαρτιήτας ἄγων ἀπίκετο ἐπὶ ποταμὸν Ἐρασῖνον, ὅς λέγεται ῥέειν ἐκ τῆς Στυμφαλίδος λίμνης (τὴν γὰρ δὴ λίμνην ταύτην ἐς χάσμα ἀφανὲς ἐκδιδοῦσαν ἀναφαίνεσθαι ἐν Ἄργεϊ, τὸ ἐνθεῦτεν δὲ τὸ ὕδωρ ἤδη τοῦτο ὑπ’ Ἀργείων Ἐρασῖνος καλέεσθαι)...» Στράβων ὁ γεωγράφος ὡσαύτως τὰ αὐτὰ βεβαιοῖ, λέγων: «Τὸ δὲ περὶ Στύμφαλον ὕδωρ ἐπὶ διακοσίους σταδίους ὑπὸ γῆν ἐνεχθὲν ἐν τῇ Ἀργείᾳ τὸν Ἐρασῖνον ἐκδίδωσι ποταμόν.» Ὁ Παυσανίας ταὐτὰ καὶ ἐκεῖνος βεβαιοῖ περὶ Ἐρασίνου.

§33Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ αἱ μαρτυρίαι τοῦ Ἡροδότου πᾶσαι ἀπεδείχθησαν ἀληθεῖς.

§34Γ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Καὶ αὐτὸ τὸ ἔθνος τῶν Πυγμαίων.

§35ΚΩΤΣΑΚΟΣ. Τώρα, ἂν δὲν ἀρκοῦσιν αἱ ἐκ τῶν εἰρημένων ἐπισήμων πηγῶν βεβαιώσεις, προσθέτω εἰς ἐπικουρίαν καὶ τὰς ἑξῆς νεωτάτας πληροφορίας· ὅτι ὁ Ἐρασῖνος εἶχε στειρεύσει καὶ κατὰ τὴν εἰσβολὴν τοῦ Δράμαλη εἰς Ἀργολίδα, ἐμφραχθείσης τῆς ἐν Στυμφαλίδι καταβόθρας, ἐκ τούτου δὲ λέγεται, ὅτι τὰ πάνδεινα ἐκ τῆς λειψυδρίας ὑπέστη ἡ στρατιὰ αὐτοῦ· ἀλλὰ μετά τινα χρόνον ἀποφραχθείσης τῆς ὀπῆς τῆς καταβόθρας ὁ καλλιώνυμος Ἐρασῖνος ἀνέκτησε τὰ ὕδατά του. Καὶ κατὰ τὰ 1840–1841 βεβαιοῦσιν Ἀργεῖοί τε καὶ Στυμφάλιοι, ὅτι αὐτὸ τοῦτο ἐγένετο, καὶ ἀπεφράχθη ἡ καταβόθρα ὑπὸ Βαυαρῶν μηχανικῶν. Καὶ νῦν δὲ αὐτὸ τοῦτο συμβαίνει, ἐμπεφραγμένου ὄντος τοῦ στομίου τῆς καταβόθρας ἐκ τῆς ἐπισωρεύσεως ἰλύος καὶ χωμάτων, διὸ καὶ κατ’ ἐπανάληψιν παρέστησα τῷ κ. Ὑπουργῷ τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν ἀνάγκην τῆς ἐκκαθαρίσεως τοῦ στομίου, ἵνα ἐπανακτήσῃ ὁ Ἐρασῖνος τὸ ὕδωρ αὐτοῦ, ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ ἐργασία αὕτη δὲν κατωρθώθη νὰ γείνῃ μέχρι τοῦδε. Περισσοτέρας ἀλλὰ καὶ καλλιτέρας ἀποδείξεις ἢ βεβαίωσις τούτων δὲν δύναμαι νὰ προσαγάγω εἰς τὴν Βουλήν· νομίζω ὅτι καὶ ἁπλαῖ ὑπόνοιαι ἂν ὑπῆρχον περὶ τόσον σπουδαίων δικαιωμάτων καὶ συμφερόντων μιᾶς πόλεως, ἀπειλουμένης νὰ καταστραφῇ ἐκ τῆς ἀποστερήσεως τούτων, ἤρκουν νὰ δικαιολογήσωσιν ἐπισταμένην ἔρευναν αὐτῶν. Καὶ τοῦτο ἀπεκδέχομαι ἀνενδοιάστως παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δηλ. θέλουσι στέρξει εἰς τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως, ἵνα ἐξερευνηθῶσιν αἱ πηγαὶ τοῦ Ἐρασίνου...

§36Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Φρονεῖτε ὅτι διὰ τῆς μεταφορᾶς 160 ὀκάδων ἀποστραγγίζεται ἡ Στυμφαλίς;

§37ΚΩΤΣΑΚΟΣ. Κατὰ τὰς πληροφορίας, ἃς ἔχω, τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίδος κατὰ μέσον ὅρον καὶ ἐν ἐποχῇ ὄμβρων σπανίως ὑπερβαίνουσι τὰς 2½–3 χιλιάδας λίτρας κατὰ δευτερόλεπτον, τὰ δὲ τοῦ Ἐρασίνου τὰς 1250 λίτρας ὡσαύτως κατὰ δευτερόλεπτον, ἤτοι περὶ τὰς 300 ὀκάδας. Ἀλλὰ νομίζετε ὅτι μόνον αἱ ἀξιώσεις τῆς πόλεως τοῦ Ἄργους ὑπάρχουσι; Πρέπει νὰ μάθητε, ὅτι καὶ ἄλλαι κῶμαι καὶ κοινότητες καὶ ἄτομα ἀκόμη ἀξιοῦσιν ἐπὶ τῶν ὑδάτων τούτων δικαιώματα κυριότητος ἢ χρήσεως, καὶ τὰ δικαιώματα ταῦτα δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐκθέσωσι τὸ Δημόσιον εἰς ἀνυπολογίστους ἀποζημιώσεις, ἀλλὰ καὶ ζήτημα εἶναι, ἂν δύνανται πάντα τὰ δικαιώματα ταῦτα νὰ ἀποτιμηθῶσιν εἰς χρῆμα, ὡς π. χ. τὸ δικαίωμα τοῦ ὑδρεύεσθαι πόλιν τινὰ, διότι τὸ χρῆμα δὲν ἀντικαθιστᾷ τὸ πρὸς πόσιν ἀναγκαῖον ὕδωρ.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἡ συστᾶσα πρὸς ἐξέτασιν τῶν νομοσχεδίων τῶν ἀρχαιολογικῶν ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. | Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 418 (α)]. Ὁ κ. Δραγούμης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου.

§39ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἴσως τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ πρὸ μικροῦ κατελθόντος τοῦ βήματος δὲν ἦσαν τοσοῦτον ἀνάξια προσοχῆς, ὥστε νὰ μὴ προκληθῇ ἡ σκέψις τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ ἦναι προητοιμασμένη καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, πρὶν ἢ φέρῃ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς τὴν τοιαύτην σύμβασιν. Ὅταν ὑποδέχηταί τις τὰς μαρτυρίας τοῦ Ἡροδότου καὶ τοῦ Στράβωνος—ἵνα μὴ ἀναφέρω τὸν Παυσανίαν—μεθ’ ἱλαρότητος, ἐννοεῖται ὅτι ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν παρηκολούθησε τὰς ἐρεύνας τῶν νέων ἐρευνητῶν, τὰς ἀποδεικνυούσας τὴν σπουδαιότητα τῶν εἰδήσεων τῶν δύο τούτων ἐκτάκτου σημασίας συγγραφέων, καὶ ὅτι δὲν ἐνθυμεῖται ὅτι, ἂν πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ἀνεκαλύφθησαν ὑπὸ Ἄγγλων αἱ πηγαὶ τοῦ Νείλου, ἡ τοιαύτη ἀνακάλυψις ἐκύρωσε τὴν περὶ αὐτῶν μαρτυρίαν τοῦ Ἡροδότου. Ἐγνώρισα ἄλλοτε ἐνταῦθα ἕνα τῶν μᾶλλον διακεκριμένων Ἀφρικανολόγων, εὐφυέστατον δὲ ἄνδρα καὶ πρώτης τάξεως διπλωμάτην, τὸν μακαρίτην Τισσὼ, ἀντιπρόσωπον τῆς Γαλλίας ἐν Ἑλλάδι, μεθ’ οὗ συνηντώμην πολλάκις καὶ εἰς τὴν Γαλλικὴν Σχολὴν καὶ ἀλλαχοῦ, ἀληθῶς θελγόμενος ἐκ τῆς ὁμιλίας καὶ διδασκόμενος ὑπὸ τῆς πολυμαθείας αὐτοῦ, ἥτις παρηκολουθεῖτο ὑπὸ πλήρους γνώσεως τῆς ἄνω Ἀφρικῆς. Τοῦτον δὲ ἤκουσα νὰ λέγῃ, ὅτι ἐκεῖ τοὺς λόγους τοῦ Ἡροδότου πάντοτε ἀπέδειξεν ἀληθεῖς ἡ ἔρευνα. Ἀλλὰ βεβαίως δὲν ἔχει τις τὴν ἀξίωσιν, ὅτι, ἐπειδὴ οἱ συγγραφεῖς εἶπον τοιαῦτα, διὰ τοῦτο καὶ μόνον, μετὰ τόσους αἰῶνας ἐπεβάλλετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ὑποχρέωσις νὰ μὴ πράξῃ τι, ἂν μὴ προηγηθῇ περὶ τῶν ὑπ’ αὐτοῦ λεχθέντων ἐξέτασις. Ἀλλὰ τὰ γεγονότα, ἅτινα ἐκ τῆς συγχρόνου ἱστορίας ἠρύσθη ὁ εἰδήμων τῶν τόπων ἀντιπρόσωπος τῆς Ἀγγλίας, μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι τοιαῦτα, ὥστε ἐρχόμενα εἰς ἐπικύρωσιν τῶν ἀρχαίων μαρτυριῶν νὰ μὴ προκαλῶσι μειδιάματα δυσπιστίας ἐν τῇ Βουλῇ. Ταῦτα δὲν ἐγνώριζον, ὅτι ἤθελον λεχθῆ ἐνταῦθα, καὶ χαίρω μόνον διότι μοὶ δίδεται ἓν ἐπιχείρημα ἐπὶ πλέον, ἵνα προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ παρακαλέσω αὐτὴν νὰ θελήσῃ νὰ συντελέσῃ, ὥστε νὰ μὴ προχωρήσωμεν ἐν τῇ συζητήσει τῆς συμβάσεως ταύτης, πρὶν ἢ ἐνεργηθῶσι νέαι ἔρευναι. Κύριοι, ἀντιπροσωπεύω πόλιν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, εἰς ἣν ἀνήκω, πόλιν ἥτις διψᾷ. Μετὰ τῶν ἐντολέων μου δὲ διψῶ καὶ ἐγὼ, καὶ διψᾶτε καὶ πάντες ἡμεῖς. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι λόγος νὰ ἐκθέσωμεν εἰς κίνδυνον ἀποτυχίας, μετὰ δαπάνης ἑκατομμυρίων, ἀκριβῶς ἐκεῖνο, ὅπερ ἐπιθυμοῦμεν, τὴν ἀπόκτησιν ὕδατος ὑπὲρ δύο πόλεων καὶ ὑπὲρ ὅλου τοῦ λεκανοπεδίου Ἀθηνῶν. Ἤμην ἐν τοῖς πράγμασι, συνεργάτης τοῦ ἀοιδίμου Τρικούπη καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτε μετ’ αὐτοῦ εἰσήγαγον τὴν περὶ τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας σύμβασιν. Εἰσηγάγομεν τὸ νομοσχέδιον, συντεταγμένον μετὰ πολλῆς προσοχῆς, στηριζόμενον ὅμως ἐπὶ προμελέτης ἁπλῆς τοῦ ἀρχιμηχανικοῦ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς κ. Κελλενὲκ, ἀνδρὸς εὐφυεστάτου καὶ ἱκανωτάτου, προμελέτης, ἥτις βεβαίως ἐν τοῖς ὁρίοις, ἅτινα διαγράφει, πείθομαι, ὅτι ὀλίγην ἀπόστασιν καταλείπει κάτω ἢ ἄνω τῶν διαγεγραμμένων ὑπολογισμῶν. Ἀλλ’ ὅτε ἡ προμελέτη αὕτη ἐγένετο, καὶ αὐτὸς ὁ ἀρχιμηχανικός, ὁ ἐνθαρρύνας τὴν Κυβέρνησιν νὰ στηριχθῇ εἰς αὐτὴν πρὸς ὑποβολὴν νόμου, ὄχι κυροῦντος σύμβασιν, ἀλλὰ τύπον συμβάσεως, προκαλοῦντα διαγωνισμὸν μειοδοσίας, ἐξ οὗ ἤθελεν ἐπέλθει ἐπανορθωτικὸν ἀποτέλεσμα τῆς ἐλλείψεως ὁριστικῆς μελέτης, καὶ αὐτός, λέγω, ὁ συντάξας τὴν προμελέτην ἀπεδείχθη βεβαίως, ὅτι δὲν εἶχεν ἀρτίαν γνῶσιν, δὲν εἶχε πεποιθήσεις θετικὰς περὶ τῆς ἀφθονίας τῶν πηγῶν, ἐξ ὧν ἔμελλε νὰ διοχετευθῇ τὸ ὕδωρ ἐνταῦθα. Ἀναφέρει μὲν ἡ ἔκθεσις αὐτοῦ θετικὰ γεγονότα, ἀλλ’ ἀναφέρει αὐτὰ ὅπως πᾶς ἄνθρωπος σπουδαῖος ἀναφέρει τοιαῦτα γεγονότα, συναναφέρων καὶ τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἐκ τούτων συνάγει τὸ πόρισμα τὸ ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτοῦ. Εἰσήχθη τότε ἡ σύμβασις κατὰ Μάϊον τοῦ 1890 ἐπὶ τῇ ἐκθέσει τῇ μακρᾷ τοῦ κ. Κελλενὲκ, ἧς ἔχω ἐνταῦθα ἀντίτυπον, συντεταγμένη τὴν 24 Ἀπριλίου 1890. Ἦτο δὲ γνωστὸν, ὅτι ὑπῆρχε τότε προθυμία ἐν τῷ ἐξωτερικῷ νὰ προσέλθωσι μεγάλοι οἶκοι καὶ διαγωνισθῶσιν. Ἀλλ’ ἐν τῇ Βουλῇ ἡ σύμβασις προσέκρουσεν εἰς ἀντίδρασιν, καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἡγουμένου τοῦ ἀρχηγοῦ αὐτῆς, ἐνόμισεν, ὅτι εἰς τὴν ἀντίδρασιν ταύτην δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπαντιδράσῃ. Ἔφερε τὸ νομοσχέδιον, ἐπροσπάθησε νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν, ὅτι ἦτο καλὸν νὰ προέλθῃ εἰς συζήτησιν αὐτοῦ, ἀλλὰ τῆς Βουλῆς ἀποδυσπετούσης, τὸ σχέδιον ἐτέθη κατὰ μέρος, διότι καὶ καιρὸς δὲν ὑπῆρχε περισσοτέρας παρατάσεως τῶν ἐργασιῶν.

§40ΛΕΒΙΔΗΣ. Καὶ σημειώσατε ὅτι οἱ ὅροι ἦσαν ἐπιεικέστεροι.

§41ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ σύμβασις, κατ’ ἐμὲ, ἦτο ὅ,τι ἄριστον ἠδύνατο τότε νὰ προσαχθῇ, καὶ ἂν ταύτην τὴν ὥραν προέκειτο νὰ συζητήσωμεν τὴν οὐσίαν καὶ νὰ προτείνωμεν τροπολογίας, ἠθέλετε μὲ ἀκούσει προτείνοντα ἐκείνην τὴν σύμβασιν ὡς τροπολογίαν τῆς προτάσεως τοῦ σχεδίου τῆς Κυβερνήσεως· καὶ μὴ ἀπορήσητε, ἂν προχωρούσης τῆς συζητήσεως πράξω τοῦτο. Ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης, μετὰ τὴν ἀποτυχίαν τῆς ψηφίσεως τῆς συμβάσεως, δὲν ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ παύσῃ ἐργαζόμενος, καὶ ἐξακολούθησε διὰ τοῦ ἀρχιμηχανικοῦ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς κ. Κελλενὲκ τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος, ἔχων πάντοτε τὸν νοῦν εἰς τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπαναφέρῃ τὸ ζήτημα τελειότερον κατηρτισμένος καὶ αὐτὸς περὶ τὰ τῆς Στυμφαλίας. Καὶ οὕτως ἐφθάσαμεν εἰς τὸν μῆνα Δεκέμβριον τοῦ 1890. Ἔχω δ’ ἐνταῦθα τὴν ἔκθεσιν, ἣν ἐζήτησα καὶ κατετέθη, τοῦ κ. Κελλενὲκ, τὴν μὴ τετυπωμένην, τὴν πολύτιμον, ἥτις ἐν πρωτοτύπῳ ἐνταῦθα ἐλθοῦσα δὲν πρέπει νὰ ἀπολεσθῇ, καὶ ἥτις δίδει τὰς γνώμας τοῦ κ. Κελλενὲκ τὰς μετὰ 6 μῆνας. Αἱ γνῶμαι δὲ αὗται δὲν νομίζω ὅτι ἐπιτρέπουσι σήμερον νὰ προβῶμεν εἰς ψήφισιν συμβάσεως πρὶν ἢ ζητήσωμεν νὰ φωτισθῶμεν ἐπ’ αὐτῶν ἐκείνων, ἐφ’ ὧν αὐτὸς ὁ κ. Κελλενὲκ ἐζήτησε νὰ φωτισθῇ.

§42ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Δὲν ἐτυπώθη ἡ ἔκθεσις αὕτη;

§43ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι· κατετέθη τῇ αἰτήσει μου.

§44ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Πρέπει νὰ τυπωθῇ.

§45ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως· ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι καὶ πρέπει νὰ μεταφρασθῇ, νὰ τυπωθῇ δὲ καὶ διανεμηθῇ, διότι εἶναι σπουδαιοτάτη. Ἰδοὺ, Κύριοι, ἐπειδὴ συνέπεσε νὰ ἀναμιχθῶ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπὸ τοῦ ἔτους 1889, πρὶν ἢ διαταχθῇ ἡ μελέτη τοῦ κ. Κελλενὲκ, ἰδοὺ τί γνωρίζω ἐπὶ τοῦ θέματος τῶν πηγῶν. Κατὰ Μάρτιον τοῦ 1889 ἔλαβον, ὡς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπιστολὴν τοῦ ἀναδόχου τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Στυμφαλίας κ. Κωνσταντίνου Παπαρρηγοπούλου, ἀποδεικνύοντος τὸ συμφέρον τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας εἰς τὰς Ἀθήνας, καὶ λίαν πειστικῶς. Τὸ μέρος τῆς ἐπιστολῆς, τὸ ἀναγόμενον εἰς τὴν ποσότητα τοῦ ὕδατος, ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὡς πρὸς τὴν ἐν Στυμφαλίᾳ πηγὴν τῶν Κιονίων (Δρίζης), κειμένην εἰς ὕψος 620 μέτρων ἀπὸ τῆς ἐπιφανείας τῆς θαλάσσης καὶ εἰς ἀπόστασιν 175 περίπου χιλιομέτρων τῶν Ἀθηνῶν, ἡ ὁποία ἐπὶ Ἀδριανοῦ εἶχε διοχετευθῆ εἰς Παλαιὰν Κόρινθον καὶ ἥτις ἀνέρχεται εἰς 1½ κυβικὸν μέτρον ἀνὰ πᾶν δευτερόλεπτον, ἤτοι 130,000 κυβικὰ μέτρα ὡς ἔγγιστα (325 ὀκάδας) τὸ ἡμερονύκτιον, ὕδατος ποσίμου καὶ διαυγεστάτου, ἤθελε διοχετευθῇ διὰ τῆς Νεμέας, Κλεωνῶν, Κορινθίας, Ἐλευσῖνος καὶ Μεγάρων (ἀφίνουσα καὶ εἰς τὰ μέρη ταῦτα τὴν ἀναγκαίαν ποσότητα ὕδατος) εἰς τὸ λεκανοπέδιον τῆς Ἀττικῆς πρὸς χρῆσιν τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς καὶ τῶν περιχώρων, ἐκτάσεως ὡς ἔγγιστα 25,000 στρεμμάτων γαιῶν πτωχῶν καὶ καθ’ ὁλοκληρίαν ξηρῶν.» Ἡ ποσότης τοῦ ὕδατος, ἣν ἀναφέρει ἐνταῦθα ὁ κ. Παπαρρηγόπουλος, εἶναι αὐτὴ ἐκείνη, ἣν ἀναγράφει ὁ κ. Κελλενὲκ εἰς τὴν πρώτην αὐτοῦ ἔκθεσιν, ἐν ᾗ λέγει (ἀναγινώσκει μεταφράζων): «Ἐκ τῶν πηγῶν τούτων (Κιονίων καὶ Δούσιας) ἀξιολογωτέρα ἡ τῶν Κιονίων, ἧς οἱ διάφοροι κλάδοι ἀποδίδουσι παροχὴν συνεχῆ 1500 λίτρων κατὰ δεύτερον λεπτόν. Ἀναβλύζει κατὰ τὸ αὐτὸ τῆς ἐπιφανείας τῆς λίμνης ὕψος 621 μέτρων ὑπὲρ τὴν θάλασσαν.» Αὕτη ἦτο ἡ βεβαίωσις, ἣν εἴχομεν κατὰ Μάϊον τοῦ 1890, καὶ ἐφ’ ἧς ἐστηριζόμεθα, ὑποστηρίζοντες σύμβασιν, καθ’ ἣν ἐμέλλομεν νὰ διοχετεύσωμεν εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ 1500 λίτρα ἐξ ὅλων τῶν πηγῶν, ἰδίως δὲ τῶν τριῶν, Καστανιᾶς, Δούσιας καὶ Κιονίων, δι’ ὑδραγωγείου κατεσκευασμένου εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐνδυναμωθῇ ταχέως ἡ χορηγία μέχρι 2000 λίτρων, καὶ οὐχὶ λιτρῶν, διότι λίτρον εἶναι ἄλλο καὶ λίτρα ἄλλο, καὶ κατὰ τοῦτο πρέπει νὰ διορθωθῇ τὸ κείμενον τῆς συμβάσεως. Ὅτε ἀπεφασίσθη, μετὰ τὴν ἀποτυχίαν τῆς ψηφίσεως τῆς συμβάσεως, νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα ἐκ νέου, τὸ τῶν πηγῶν, ὑπὸ τοῦ κ. Κελλενὲκ, νὰ ἐξεταθῇ σπουδαιότερον, συστηματικώτερον, ὁ κ. Κελλενὲκ, διὰ τοῦ μηχανικοῦ Στράτου, ὃν εἶχεν εἰς πολλὴν ὑπόληψιν, χρησιμοποιήσας αὐτὸν εἰς ταῦτα τὰ ἔργα, ἐνήργησε συνεχῆ καταμέτρησιν ἐκεῖ κατὰ τοὺς μῆνας Ὀκτώβριον καὶ Νοέμβριον τοῦ αὐτοῦ ἔτους, καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει, ἣν ἔχω ἐνταῦθα, τῇ χειρογράφῳ, ἰδοὺ τί λέγει ὁ κ. Κελλενὲκ (ἀναγινώσκει μεταφράζων): «Ἔγραψα εἰς τὴν ἔκθεσίν μου τῆς 24 Ἀπριλίου 1890, ὅτι αἱ πηγαὶ τῶν Κιονίων παρέχουσι σχεδὸν σταθερῶς 1500 λίτρα κατὰ δευτερόλεπτον, καὶ ὅτι, ἂν ἐκτελέσῃ τις ἐκεῖ ἔργα ἐπισχέσεως τοῦ ὕδατος (captage) καλῶς μεμελετημένα, μετὰ προσθήκης ἐν ἀνάγκῃ τῶν ἄλλων πηγῶν τῆς λεκάνης τῆς Στυμφαλίδος (Δούσια καὶ Καστανιὰ), θέλει δυνηθῆ νὰ χύσῃ εἰς τὸ σχεδιαζόμενον ὑδραγωγεῖον 2000 λίτρα κατὰ δεύτερον λεπτόν. Ἡ βεβαίωσίς μου ἐστηρίζετο: 1) Εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ κ. Degli Abatti, εἰδικοῦ μηχανικοῦ, ὅστις, ἐπιφορτισθεὶς ἐν ἔτει 1883 νὰ μελετήσῃ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς λίμνης Στυμφαλίας, ὑπελόγιζεν ἐν ἐκθέσει πρὸς τὴν «Società Italiana per condotte d'acqua» τὴν παροχὴν τῶν πηγῶν Κιονίων καὶ Δούσιας εἰς 2720 λίτρα κατὰ δεύτερον λεπτόν.» Ἐδῶ, βλέπετε, ἔχομεν τὴν βεβαίωσιν τοῦ κ. Παπαρρηγοπούλου, διότι ὁ κύριος Δεληαμπάτης ἀνῆκεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Στυμφαλίας (ἐξακολουθεῖ μεταφράζων): 2) Ἐπὶ τῆς γνώμης τοῦ κυρίου Σούλη, ἐπιθεωρητοῦ τῶν δημοσίων ἔργων τῆς Ἑλληνικῆς ὑπηρεσίας, ὅστις, ἐντεταλμένος τὴν διεύθυνσιν τῶν ἐν λόγῳ ἀποξηραντικῶν ἔργων, ὑπελόγιζε τὴν αὐτὴν παροχὴν εἰς 2000 λίτρα κατ’ ἐλάχιστον, καὶ ἐβεβαίου ὅτι αἱ πηγαὶ τῶν Κιονίων, συντηρούμεναι τὸ θέρος ὑπὸ τῆς λύσεως τῶν χιόνων, ἦσαν ἀφθονώτεραι κατὰ τὴν ὥραν ταύτην τοῦ ἔτους ἢ τῶν χειμῶνα. 3) Ἐπὶ τῆς συμφώνου γνώμης τοῦ κ. Gotteland, ἀρχιμηχανικοῦ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ὅστις ἐν σχεδίῳ συγγραφῆς ὑποχρεώσεων, συνταχθέντι ἐν ἔτει 1888, διὰ τὴν παραχώρησιν τῆς διοχετεύσεως, τῶν πηγαίων ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας εἰς Ἀθήνας, ὥριζεν εἰς 2000 λίτρα τὸν διοχετευτέον ὄγκον ὕδατος. 4) Ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων τοῦ κ. Ἐδουάρδου Woods, μηχανικοῦ Ἄγγλου, (ἦτο μηχανικὸς Ἄγγλος, λαβὼν ἐντολὴν ἑταιρείας ἢ ὁμάδος ἐν Λονδίνῳ καὶ προελθὼν εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Κυβερνήσεως περὶ παροχῆς ὑδάτων εἰς τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν) ὅστις ἐπὶ καταμετρήσει τῶν πηγῶν, τελεσθείσῃ κατὰ τὰς ἀρχὰς Ὀκτωβρίου 1888, ὥριζε τῇ πηγῇ τῶν Κιονίων παροχὴν ἐλαχίστην 1450 λίτρων κατὰ δευτερόλεπτον, ἐν ἐκθέσει συνταχθείσῃ πρὸς χρῆσιν τοῦ ἐν Λονδίνῳ οἴκου ἀδελφῶν Μπαλῆ. 5) Ἐπὶ καταμετρήσεως ἐκτελεσθείσης ὑπ’ ἐμοῦ αὐτοῦ τῇ 25 Σεπτεμβρίου 1889 καὶ παρασχούσης μοι 1500 λίτρα κατὰ δευτερόλεπτον, ὡς παροχὴν τῶν πηγῶν τῶν Κιονίων. 6) Ἐπὶ τῶν μαρτυριῶν τῶν ἐγχωρίων, οἵτινες ἅπαντες κατηγορηματικῶς ἐβεβαίωσαν ἡμῖν, ὅτι ἡ παροχὴ τῶν πηγῶν διαμένει σταθερὰ θέρος καὶ χειμῶνα.» Ἐνταῦθα ὑπάρχει καὶ σημείωσις (ἀναγινώσκει μεταφράζων): «Ἔκτοτε νέα καταμέτρησις, γενομένη ὑπὸ τοῦ μηχανικοῦ κ. Στράτου περὶ τὸ τέλος Μαΐου 1890, παρέσχε 1632 λίτρα, κατὰ δευτερόλεπτον ἐκ τῶν Κιονίων, 443 λίτρα ἐκ τῆς Δούσιας καὶ 200 περίπου ἐκ τῆς Καστανιᾶς.» Ταῦτα λέγει ὁ κ. Κελλενὲκ ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ, εἰς ἣν θὰ ἐπανέλθω διὰ τὰ συμπεράσματα, ἅτινα συνάγει. Ἀλλὰ, ζητήσας παρὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πίστωσιν, ἵνα ἐνεργήσῃ μελέτας ἐκεῖ, ὁ κ. Κελλενὲκ δίδει ἐν τῇ αὐτῇ ἐκθέσει τὰ ἀποτελέσματα τῶν μελετῶν τούτων τῶν νέων...

§46Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μετὰ τὴν λῆξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς;

§47ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μετέβη μηχανικὸς ἐπὶ τόπου. Τώρα θὰ ἀκούσητε (ἀναγινώσκει μεταφράζων): «Τῆς πιστώσεως τῆς ζητηθείσης παραχωρηθείσης ἡμῖν, ἐδώκαμεν ἐντολὴν τῷ μηχανικῷ κ. Στράτῳ νὰ ἐκτελέσῃ ἔργα, καὶ προέβη εἰς καταμέτρησιν τῶν πηγῶν ἐν ὥρᾳ τῆς μεγίστης αὐτῶν ἐλαττώσεως. Ἕνεκα διαφόρων λόγων βραδύτητος τὰ ἔργα δὲν εἶναι τελείως ἀποπερατωμένα μεσοῦντος Ὀκτωβρίου 1890, ὅτε ἤρξαντο πίπτουσαι αἱ φθινοπωριναὶ βροχαί. Τὰ ὕδατα ἦσαν τότε λίαν χαμηλά· διὸ ἐπωφελούμενος ἐκ τῶν ἤδη τετελεσμένων ἔργων ὁ κ. Στράτος καὶ συμπληρῶν αὐτὰ διὰ προσωρινῶν προχωμάτων» (ἡ τεχνικὴ λέξις γαλλιστὶ batardeaux σημαίνει ἰσόπεδα χώματα, περιβεβλημένα ὑπὸ πλίνθων ἢ λίθων πρὸς συγκράτησιν τοῦ ὕδατος) «συνήγαγε τὰ ὕδατα τῶν πηγῶν τῶν Κιονίων εἰς δύο αὔλακας, καὶ ἐξετέλεσε τὴν καταμέτρησιν τῆς παροχῆς αὐτῶν. Ἡ δὲ καταμέτρησις ἔδωκε ταῦτα τὰ ἀποτελέσματα: Ὄγκος ἀμέσως καταμετρηθεὶς 593 λίτρα. Ἀπώλειαι διὰ τῶν batardeaux καὶ διὰ τῶν μὴ ἐπισχεθεισῶν πηγῶν, καθ’ ὑπολογισμὸν ὄγκου, λίτρα 57. Ἐν ὅλῳ 650 λίτρα τὸ δευτερόλεπτον...»

§48ΑΓ. ΜΕΤΑΞΑΣ. Δὲν ἔχουν σχέσιν αὐτά.

§49ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πῶς γνωρίζετε τοῦτο πρὶν ἢ ἀκούσητε τὸ συμπέρασμά μου; (ἐξακολουθεῖ μεταφράζων): «Τὴν 7 Νοεμβρίου τῶν ἔργων τοῦ κτιστοῦ προχώματος ὄντων συντετελεσμένων, ὁ κ. Στράτος ἐξετέλεσε καὶ δευτέραν καταμέτρησιν τῶν πηγῶν μετὰ τῶν ἑξῆς ἀποτελεσμάτων: Ὄγκος ὕδατος ἀμέσως καταμετρηθεὶς 964 λίτρα. Ἀπώλεια διὰ τῶν μὴ ἐπισχεθεισῶν πηγῶν, καθ’ ὑπολογισμὸν ὄγκου, λίτρα 16. Ἐν ὅλῳ 980 λίτρα κατὰ δευτερόλεπτον. Αἱ δὲ πηγαὶ Δούσιας καὶ Καστανιᾶς, μετρηθεῖσαι τῇ 8 καὶ τῇ 21 Ὀκτωβρίου, ὅτε τὰ ὕδατα ἦσαν ταπεινότατα, ἔδωκαν, ἐκείνη μὲν παροχὴν 240 λίτρων, αὕτη δὲ 110 λίτρων τὸ δευτερόλεπτον.» Δηλαδὴ ἐν ὅλῳ λίτρα 1330 αἱ τρεῖς πηγαὶ, ἐν ὥρᾳ, καθ’ ἣν τὰ ὕδατα ἦσαν χαμηλότατα, τὸ δὲ ἔτος ἀληθῶς ἐκ τῶν ξηροτάτων, τοιοῦτον, ὥστε ἔλεγον οἱ κάτοικοι ἐκεῖ, ὅτι καὶ οἱ γηραιότεροι δὲν ἐνθυμοῦνται τόσον ξηρὸν ἔτος· ἀλλὰ πάντως ὀλιγώτερον ξηρὸν ἢ τὸ ἐφετεινὸν καὶ τὸ περυσινόν, ἅτινα ἀπεδείχθησαν ὅλως ἔκτακτα ἐν τῷ αἰῶνι (ἐξακολουθεῖ μεταφράζων): «Ὁ κ. Στράτος δὲν ἀμφιβάλλει περὶ τῆς ἀκριβείας τῆς πρώτης καταμετρήσεως, ἥτις ἐξετελέσθη ἐπὶ τῶν Κιονίων, καὶ ἀποδίδει τὴν διαφορὰν τῶν παροχῶν εἰς τὴν ἐπίδρασιν τῶν βροχῶν, αἵτινες δὲν ἔπαυσαν πίπτουσαι ἀπὸ τῆς 15 Ὀκτωβρίου μέχρι τῆς 7 Νοεμβρίου. Συνάγεται ἄρα ἐκ τῶν ἐξακριβώσεων αὐτοῦ, ὅτι ἡ παροχὴ τῶν πηγῶν Κιονίων δυνατὸν ἔν τισι συμπτώσεσι νὰ καταβῇ μέχρι λίτρων 650 κατὰ δεύτερον λεπτόν, καὶ ὅτι ἡ ὅλη παροχὴ τῶν πηγῶν τῆς Στυμφαλικῆς λεκάνης (Κιονίων, Δούσιας, Καστανιᾶς) δυνατὸν νὰ περισταλῇ εἰς 1000 λίτρα μόνον κατὰ δευτερόλεπτον. Σημειωτέον ὅμως, ὅτι τὸ ἔτος 1890 διεκρίθη ἐπὶ ἐξαιρετικῇ ξηρασίᾳ.» Τὸ σχέδιον τοῦ κ. Κελλενὲκ ἦτο περὶ διοχετεύσεως 1500 λίτρων διὰ τὴν πρωτεύουσαν καὶ τὸν Πειραιᾶ, καὶ 2000 μάλιστα, ἐπὶ προβλέψει αὐξήσεως τοῦ πληθυσμοῦ. Ἐνταῦθα δὲ ἀναφέρει, ὅτι κατὰ τὸ αὐτὸ ἔτος καὶ εἰς τὴν Πάρνηθα ἐν Ἀττικῇ ὑπῆρξεν ἀνάλογος ἐλάττωσις. «Ὀπωσδήποτε», ἐπιφέρει, «ὅπως καὶ ἂν ἔχῃ τὸ πρᾶγμα, αἱ παρατηρήσεις αἱ γενόμεναι κατὰ μῆνα Ὀκτώβριον τοῦ 1890 ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἔν τισιν ὥραις, πιθανῶς λίαν ἀπ’ ἀλλήλων ἀπεχούσαις, ἡ φανερὰ παροχὴ τῶν πηγῶν τῆς Στυμφαλίας δυνατὸν νὰ καταπέσῃ εἰς 1000 λίτρα κατὰ δευτερόλεπτον, ἡ δὲ ἐξακρίβωσις αὕτη ὑποχρεοῖ ἡμᾶς νὰ μελετήσωμεν ἐκ τοῦ σύνεγγυς καὶ κατὰ τρόπον συνεχῆ τὰ τῆς συνήθους φύσεως (le régime) τῶν πηγῶν τούτων· διότι, ἂν ἡ τροφοδότησις τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, καθὼς καὶ τῶν τόπων τῶν κειμένων κατὰ τὴν δίοδον τοῦ ὑδραγωγείου, ἀσφαλίζηται δαψιλῶς ἔν τε τῷ παρόντι καὶ τῷ μέλλοντι ὑπὸ παροχῆς ὕδατος 900 λίτρων κατὰ δευτερόλεπτον, ἡ τοιαύτη παροχὴ δὲν ἐπαρκεῖ ἐν ταὐτῷ καὶ εἰς ἄρδευσιν τῶν διασχιζομένων ὑπὸ τοῦ ὑδραγωγείου πεδίων καὶ ἰδίως τῆς πεδιάδος τῶν Ἀθηνῶν». Δὲν εἶναι δηλ. ἐπαρκῆ τὰ ὕδατα εἰς τὴν πρόβλεψιν οὔτε τῆς ἀρδεύσεως τῆς ἐν Κορινθίᾳ, οὔτε τῆς ἀρδεύσεως τῆς ἐν Μεγαρίδι, ἀλλ’ οὔτε ἐπαρκῆ εἰς τὴν ἄρδευσιν τοῦ λεκανοπεδίου τῶν Ἀθηνῶν. Δὲν θέλομεν ἔχει ὕδατα, παρὰ μόνον διὰ τὰς πόλεις Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς (ἐξακολουθεῖ μεταφράζων): «Καὶ εἶναι μὲν λίαν πιθανὸν, ὅτι ἔργα συλλογῆς τῶν ὑδάτων καλῶς ἐκτελούμενα θέλουσιν ἐπὶ πολὺ αὐξήσει τὴν παροχὴν τῶν πηγῶν, ἀλλὰ μελέτη σοβαρά, παρακολουθουμένη ὑπὸ ἀρκούντως εὐρέων προπαρασκευαστικῶν ἔργων, μόνον αὕτη θέλει ἐπιτρέψει νὰ εἴπῃ τις ὁριστικὴν γνώμην ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἐν πάσῃ γνώσει τῶν πραγμάτων. Ἂν δὲ τὰ ἔργα ταῦτα δὲν παράσχωσιν ἀποτέλεσμα ἐπαρκὲς, πάντως δὲ θέλει τις νὰ χορηγήσῃ εἰς τὸ ὑδραγωγεῖον τῆς Στυμφαλίας παροχὴν 2000 λίτρων ἢ τουλάχιστον 1500 κατὰ δευτερόλεπτον, ἀνάγκη νὰ ἀποβλέψωμεν ἢ εἰς κατασκευὴν προχωματικῶν δεξαμενῶν (barrages-réservoirs) ἢ εἰς διοχέτευσιν τῶν πηγῶν τῆς λεκάνης τοῦ Φενεοῦ, ἴσως μάλιστα καὶ πηγῶν ἀπωτέρων, οἷαι αἱ τῆς λεκάνης Κανδύλας (Λεβιδίου) ἐν παραδείγματι.» Τοιαῦτα ὑπῆρξαν τ’ ἀποτελέσματα τῶν νέων ἐξετάσεων, εἰς ἃς προέβη ὁ κ. Κελλενέκ...

§50ΡΙΚΑΚΗΣ. Ποία ἔκθεσις εἶναι αὐτή;

§51ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Κελλενέκ.

§52ΡΙΚΑΚΗΣ. Κατετέθη εἰς τὴν Βουλήν;

§53ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα.

§54ΡΙΚΑΚΗΣ. Δὲν ἐτυπώθη;

§55ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶναι οὐδὲ μεταφρασμένη.

§56ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ Γαλλικὸν εἶναι;

§57ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα. Ὁ κ. Κελλενὲκ καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς ἐκθέσεως καὶ ἐν τῷ τέλει ἀποφαίνεται γνώμην. Καὶ ἐν μὲν τῇ ἀρχῇ τῆς ἐκθέσεως λέγει, ὅτι πρὸς μελέτην τελείαν τοῦ ἔργου ἀρκοῦσι δέκα μῆνες, τὸ πολὺ ἓν ἔτος, ἐνταῦθα δὲ, ὅτε παρεμβάλλει καὶ τὸν Φενεὸν καὶ τὴν Κανδύλαν, ὅτι αἱ μελέται, περιλαμβάνουσαι καὶ ταῦτα, ἀπαιτοῦσι περισσότερον χρόνον, περίπου δύο ἔτη. Νῦν δὲ θέλω ἀναγνώσει πρὸς ὑμᾶς τὸ περὶ τῆς ἀναγκαίας μελέτης μέρος τῆς ἐκθέσεως, διότι ὅ,τι λέγει τεχνικὸς ἀνὴρ, καὶ τοιαύτης μάλιστα ἀξίας, βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν ὑπ’ ἐμοῦ νὰ ἐπαναληφθῇ μετὰ τῆς αὐτῆς σαφηνείας, ἥτις ἀπαιτεῖται ἀρτία, ἵνα σχηματίσητε γνώμην...

§58Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐὰν ὑδρευθοῦν καὶ ἄλλα μέρη, θὰ ἔχουν πολὺ ὀλιγώτερον ὕδωρ.

§59ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ ὕδωρ τοῦτο ὁ Κελλενὲκ κρίνει εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ ἐπαρκὲς διὰ τὸν ὑπάρχοντα πληθυσμὸν τῶν δύο πόλεων, ἀλλ’ ἀνεπαρκὲς εἰς τὸ λεκανοπέδιον, καὶ εἰς τὰς ἄλλας δὲ ἀρδεύσεις ὡσαύτως ἀνεπαρκές. Σημειώσατε δὲ, ὅτι ὁ κ. Κελλενὲκ παραλαμβάνει τὸ ὕδωρ ὡς ἔχει εἰς τὴν πηγὴν, μὴ ἐξετάζων τὰ δικαιώματα, τὰ τυχὸν ὑπάρχοντα ἐπ’ αὐτοῦ, Κορινθίων καὶ Ἀργείων, ἅτινα βεβαίως ἡμεῖς, ἐξετάζοντες τὴν ὑπόθεσιν ἐνταῦθα, ὡς ὀφείλουσι νὰ ἐξετάσωσιν οἱ μέλλοντες νὰ ψηφίσωσιν ἔργον ὄχι ἁπλῶς τεχνικὸν, θέλομεν ὑπολογίσει καὶ ταῦτα, ἵνα ἴδωμεν τί θέλει μείνει ἐκ τῶν 1000 λίτρων, ἅτινα ἐν πάσῃ περιπτώσει δυνάμεθα ἐκ τῆς πηγῆς Κιονίων νὰ ἔχωμεν. (Ἀναγινώσκει μεταφράζων): «Τοιαύτην προμελέτην ἐξετελέσαμεν καὶ ταύτης τ’ ἀποτελέσματα ἐξεθέσαμεν ἐν τῇ ὑπὸ χρονολογίαν 24 Ἀπριλίου 1890 ἡμετέρᾳ ἐκθέσει. Τοιούτου εἴδους μελέτη, ἂν ἐξετελέσθη καλῶς, παρέχει μέσην ἐκτίμησιν ἀρκούντως ἀκριβῆ τῆς δαπάνης. Ἡ ὁριστικὴ μελέτη συντελεῖ βεβαίως εἰς εἰσαγωγὴν βελτιώσεων ἐν τῷ διαγράμματι καὶ ἐπιτυχίαν οἰκονομιῶν, ὃν τρόπον δυνατὸν καὶ ἔν τισι περιπτώσεσι νὰ ἀναδείξῃ ἀνάγκην μειζόνων ἔργων καὶ δαπανῶν· ἀλλ’ αἱ τοιαῦται αὐξήσεις καὶ ἐλαττώσεις περιέχονται ἀναγκαίως ἐντὸς ὁρίων ὀλίγον ἐκτεταμένων ἐν ἀναφορᾷ πρὸς τὰς ἐκτιμήσεις προμελέτης καλῶς ἐκτετελεσμένης. Ἂν ἡ Κυβέρνησις θελήσῃ σήμερον νὰ παρασκευασθῇ αὐτῇ ὁριστικὸν σχέδιον, πρέπει πρὸς ἐκτέλεσιν τοιαύτης ἐργασίας» (εἶναι αὕτη συμβουλὴ, ἣν δίδει εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὁ κ. Κελλενὲκ,) «νὰ ὀργανωθῇ πλῆρες γραφεῖον μελετῶν, ἀπερισπάστως ἀσχοληθησόμενον εἰς μόνον τοῦτο τὸ ἔργον. Ἡ ἐπὶ τοῦ πεδίου ἐργασία θέλει καταναλώσει τοὐλάχιστον τέσσαρας μῆνας, χρήζουσα τριῶν συνεργείων (brigades), ἑκάστου περιλαμβάνοντος δύο χειριστὰς (opérateurs) καὶ ἕνα βοηθὸν, τέσσαρας σηματοφόρους (φέροντας τὸ ὑψόμετρον, poste-mires) καὶ ἕνα ἐργάτην. Τὰ καθ’ ἡμέραν ἔξοδα κατὰ συνεργεῖον ἔσονται περίπου δραχ. 45, ἐξ οὗ ἡ δαπάνη τῶν ἐπὶ τοῦ πεδίου ἔργων θέλει φθάσει εἰς 16,000 δραχμάς. Ἡ ἀναγωγὴ τῶν διαγραμμάτων καὶ ὁ ὑπολογισμὸς τοῦ σχεδίου ἔχουσιν ἀνάγκην ἐργασίας ἓξ μηνῶν ἐν τῷ γραφείῳ, παράγουσαι δαπάνην 4,000 δραχμῶν περίπου. Ἡ δαπάνη ἄρα ἀναβιβασθήσεται εἰς 20,000 δραχμὰς, ἄνευ τῶν μισθῶν τῶν μηχανικῶν καὶ ἐργοδηγῶν, τῶν ἀσχοληθησομένων ἐπὶ τοῦ πεδίου ἢ ἐν τῷ γραφείῳ. Προθεσμία δ’ ἐκτελέσεως δέκα μῆνες μέχρις ἑνὸς ἔτους.» Ταῦτα λέγει ὁ κ. Κελλενέκ. Περιττὸν δὲ νὰ ἀναγνώσω τὸ μέρος τὸ ἀναγόμενον εἰς τὴν πρόβλεψιν τὴν σὺν τῷ Φενεῷ, δι’ ἣν ζητεῖ λελογισμένως 15 μῆνας μέχρι δύο ἐτῶν. Ταῦτα ἦτο ἀναγκαῖον νὰ λεχθῶσι πρὸς ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταὶ, ἵνα γνωρίζητε ποία εἶναι ἡ γνώμη ἐκείνου, ἐπὶ τῆς ἐργασίας τοῦ ὁποίου στηρίζεται ἡ ὅλη ὑπόθεσις τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦ 1890 καὶ τὸ νομοσχέδιον τὸ ἐφετεινὸν, νομοσχέδια, ἅτινα λίαν ἀξιεπαίνως κατ’ ἀρχὴν παρεσκευάσθησαν, διότι πάντως πρέπει νὰ ληφθῇ ταχεῖα καὶ σύντονος πρόνοια περὶ τροφοδοτήσεως τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς, πόλεων αὐξανομένων κατὰ ἅλματα, πόλεων ἐχουσῶν ἀνάγκην ταχείας παροχῆς ὕδατος. Τούτων οὕτως ἤδη γνωστῶν ὄντων εἰς ὑμᾶς, ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω, τί ἀποκτῶμεν ἐκ τῆς συμβάσεως, ἥτις προσήχθη ἐνταῦθα. Ἀποκτῶμεν ἐργασίαν ἀμέσως μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου ἀρχομένην; Ὄχι. Ἔχομεν ἐν τῇ συμβάσει, κατὰ τὸ μέρος αὐτῆς τὸ ἀναγόμενον εἰς τὰ ὕδατα, προθεσμίαν ὀκτάμηνον, νομίζω, παρεχομένην εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ὅπως παρασκευάσῃ τὰ διαγράμματα αὐτῆς·—καὶ δὲν μνημονεύω τῆς διατάξεως ἐκείνης, ἥτις παρέχει ἄδειαν νὰ δώσῃ ἡ Ἑταιρεία καὶ πρότερον τμηματικὰ σχέδια, διότι φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἐπωφελὲς νὰ προχωρήσῃ ἡ ἐργασία ἐπὶ τῇ βάσει τμηματικῶν σχεδίων· εἶναι πιθανὸν, εἰς τοὺς ἐργολάβους τὸ πρᾶγμα νὰ μὴ φέρῃ καμμίαν ἐνόχλησιν, ἀλλὰ βεβαίως εἰς τὴν ὑπόθεσιν, ἥτις ἐνδιαφέρει ἡμᾶς, θέλει εἶναι ὀλέθριον. — Ἐρωτῶ λοιπόν, βεβαιωμένου ὄντος, ὅτι αἱ ἐργασίαι αἱ ὑποδεικνυόμεναι ὑπὸ τοῦ κ. Κελλενὲκ δύνανται νὰ περατωθῶσι, μετὰ πάσης προσοχῆς ὑπὸ ὑπηρεσίας εἰδικῆς ἐκτελούμεναι, ἐντὸς τὸ πολὺ 10 μηνῶν· βεβαίου ὄντος, ὅτι ἡ Ἑταιρεία ἡ ἀνάδοχος τοῦ ἔργου, κατὰ τὴν σημερινὴν σύμβασιν, ἔχει ἀπαραίτητον ἀνάγκην, καίτοι ἀπὸ ἐτῶν ἀσχολεῖται εἰς τὸ θέμα τοῦτο, διότι ἔκτοτε, ἀπὸ τοῦ 1890, εἶχεν ἀναφανῆ ἐπιθυμοῦσα νὰ ἀναλάβῃ καὶ αὕτη ἀξιεπαίνως μεταξὺ ἄλλων καὶ τὴν ἐργασίαν ταύτην· βεβαίου ὄντος, ὅτι καὶ αὕτη, καίτοι γινώσκει τὰ τῶν ἔργων, ἔχει ἀνάγκην 8 μηνῶν, ἵνα παρασκευασθῇ· βεβαίου ὄντος, ὡς ἐξάγεται ἐκ συνεντεύξεως, ἥτις ἐδημοσιεύθη εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ δὲν ἀνῃρέθη, τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρὸς τὸν συντάκτην μιᾶς τῶν ἐνταῦθα ἐφημερίδων, φίλα φρονούσης μάλιστα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τοῦ «Ἄστεως», ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα πρόθυμος εἶναι νὰ ἔλθῃ ἐπίκουρος εἰς τὴν ἐργασίαν, ἀλλ’ ὅτι πρὸ παντὸς θέλει φέρει μηχανικὸν τῆς ἰδίας αὑτῆς ἐμπιστοσύνης, ἵνα μελετήσῃ τὸ ζήτημα, μόνον δὲ ἀφοῦ οὕτω μελετηθῇ, θέλει δώσει τὴν ὑποστήριξιν αὐτῆς, — ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, τὸ πρῶτον τοῦτο πιστωτικὸν κατάστημα, τὸ ἰσχυρὸν μάλιστα σήμερον ἐνταῦθα, — ἐρωτῶ, εἶναι ὀρθὸν νὰ προβῶμεν σήμερον εἰς ψήφισιν τοιαύτης συμβάσεως, ὅτε, ψηφίζοντες ἄλλο τι ταύτην τὴν ὥραν, δυνάμεθα ἐντὸς 8 ἢ 10 μηνῶν νὰ ἔχωμεν ἡμεῖς αὐτοί, ὑπὲρ ἡμῶν αὐτῶν, διὰ τῶν ἰδίων ἡμῶν ὀργάνων, τὰς μελέτας, αἵτινες δίδουσι φῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ τόπου, αἵτινες δίδουσι φῶς εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ τόπου, ὅπως οὕτω μετὰ γνώσεως ἔλθωσι καὶ συναλλαχθῶσι πρὸς τοὺς ἐμφανιζομένους ἐργολάβους, εἴτε Ἕλληνες εἶναι οὗτοι, εἴτε ἀλλοδαποί; Μοὶ φαίνεται ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν δέχεται ἀμφισβήτησιν. Ὁ ἰδιώτης, ὁ μικρότερος, πρὶν ἢ παραχωρήσῃ τὴν οἰκίαν αὑτοῦ πρὸς οἰκοδόμησιν, δὲν ἀποτείνεται εἰς τὸν ἐργολάβον, ἀλλὰ ἀποτείνεται εἰς τὸν ἀρχιτέκτονα, καὶ ἀφοῦ ὁ ἀρχιτέκτων καταστρώσῃ τὰ σχέδια, καὶ ἀφοῦ ὁ ἀρχιτέκτων ὑπολογίσῃ τὴν δαπάνην, καὶ συζητήσῃ ὁ ἀρχιτέκτων μετὰ τοῦ ἰδιοκτήτου, καὶ περικόψωσι, συμπληρώσωσι, βελτιώσωσι, τότε προσκαλεῖ τοὺς ἐργολάβους καὶ ζητεῖ παρ’ αὐτῶν τὴν ἐκτέλεσιν· καὶ προκειμένου περὶ τοιούτου ἔργου, κολοσσιαίου ὄχι διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ δι’ οἱανδήποτε χώραν, δυσχερεστάτου, ὁπουδήποτε καὶ ἐὰν πρόεκειτο νὰ ἐπιχειρηθῇ, ἡμεῖς, μὴ ἔχοντες φῶς ἱκανόν, — διότι δὲν εἶχε φῶς, ὡς σᾶς ὁμολογεῖ αὐτὸς ἐκεῖνος, ὅστις ἔδωκε τὸ φῶς του εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, — πῶς θέλομεν προέλθει εἰς σύμβασιν μεθ’ οἱουδήποτε; Δὲν ἔχω κἀνένα λόγον ν’ ἀμφισβητῶ, ὅτι ἔχει ἱκανότητα ἡ Ἑταιρεία, ἥτις ζητεῖ νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐργασίαν ταύτην, ἀλλὰ πῶς δυνάμεθα νὰ συμβληθῶμεν μετ’ αὐτῆς, ὅτε τὸ ἐξ αὐτῆς φῶς κατ’ ἀνάγκην εἶναι ἀμφίβολον; — ἐκτὸς ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ἀφῄρεσε τὴν σάρκα ἑαυτῆς καὶ μετεβλήθη εἰς ἄγγελον, οὗτινος ὅμοιον οὐδένα βλέπομεν ἐπὶ τῆς γῆς. — Πῶς εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τῆς ἐργασίας αὐτῆς μόνης στηριζόμενοι νὰ δεσμευθῶμεν ἡμεῖς ἐπὶ 85 ἔτη, νὰ καταβάλωμεν ἑκατομμύρια, καὶ ν’ ἀφαιρέσωμεν ἰδιοκτησίας, — διότι ὅλα ταῦτα εἶναι συναφῆ, — μὴ ὄντες βέβαιοι, κατὰ τὸ ἀνθρωπίνως δυνατόν, περὶ τῆς ἐπιτυχίας οὔτε λόγῳ τοῦ ποσοῦ τῶν ὑδάτων, ἅτινα θέλουσι δυνηθῆ νὰ ἔλθωσιν ἐκεῖθεν, οὔτε λόγῳ τῆς ἄλλης μελέτης, ἥτις δὲν ἐγένετο ὁριστική; Ἐγώ, Κύριοι, δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ παρατείνω τὸν λόγον. Ἔχω σκοπὸν νὰ ὑποβάλω πρότασιν, πρότασιν ἀναβολῆς, οὐχὶ ἁπλῆν, ἀλλὰ συνοδευομένην ὑπὸ θετικῆς ἄλλης προτάσεως. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ, μήπως εἶναι πολὺ συμφερώτερον εἰς τὸν τόπον, πολὺ συμφερώτερον καὶ εἰς αὐτήν, πολὺ συμφερώτερον καὶ εἰς τὴν Βουλήν, — διότι καὶ αὐτῆς καὶ τῆς Βουλῆς τὰ συμφέροντα εἶναι συνδεδεμένα μετὰ τοῦ τόπου, —νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Βουλῆς πίστωσιν 120 ἢ 130 ἢ καὶ 150 καὶ 200 χιλιάδων δραχμῶν, δι’ ἧς νὰ φροντίσῃ, μετακαλοῦσα ἐξ Ἀγγλίας, Γαλλίας, Γερμανίας, Ἀμερικῆς, ὁποθενδήποτε ἐξ ἄλλων γνωστῶν χωρῶν, μίαν τῶν κορυφῶν, τῶν ὀλιγίστων, ἕνα τῶν ἐπὶ τῶν δακτύλων μετρουμένων μηχανικῶν ὑδραυλικῶν πρώτης τάξεως, ἕνα ἐξ ἐκείνων, οἵτινες διεξήγαγον μεγάλα ἔργα ἐν Γαλλίᾳ, Αὐστρίᾳ, Γερμανίᾳ, Ἀγγλίᾳ, Ἀμερικῇ, νὰ ἐπιφορτίσῃ τοῦτον, τὸν ἔξοχον ὑδραυλικὸν τῆς ἰδίας αὐτῆς ἐκλογῆς, ὅστις θέλει εἶναι ὑπάλληλος αὐτῆς, νὰ προσλάβῃ καὶ βοηθὸν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, νὰ προσλάβῃ καὶ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τῆς Ἑλληνικῆς, κατ’ ἐκλογὴν, ὅσους θέλει, νὰ μελετήσῃ τὸ θέμα, νὰ φέρῃ τὴν γνώμην αὐτοῦ μετὰ σχεδίου ὁριστικοῦ, εἰς οὗ τὴν κατάρτισιν θέλει βεβαίως χρησιμεύσει καὶ ἡ προμελέτη τοῦ κ. Κελλενὲκ, νὰ φέρῃ τὴν μελέτην τὴν ὁριστικὴν ἐνταῦθα, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς μελέτης ταύτης,—μελέτης ἀνδρὸς, ὅστις δι’ οὐδενὸς ἄλλου συμφέροντος θὰ συνδέηται μετὰ τῆς Ἑλλάδος, εἰμὴ διὰ τοῦ συμφέροντος νὰ φανῇ πιστὸς καὶ εἰλικρινὴς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὴν μετακαλέσασαν αὐτὸν, καὶ νὰ συνδέσῃ τὸ ὄνομα αὐτοῦ μετὰ ἔργου προωρισμένου νὰ μείνῃ,—τὸ πόρισμα τῆς ἐργασίας αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις διατυποῦσα εἰς νομοσχέδιον καὶ σχέδιον συμβάσεως, νὰ ἐκθέσῃ εἰς δημόσιον διαγωνισμὸν διεθνῆ. Ἂν τοῦτο καλῶς οὕτω γείνῃ, ἔχομεν ἐν ἡσυχίᾳ τὴν συνείδησιν ἡμῶν, ὅτι ἐπράξαμεν πᾶν ὅ,τι εἶναι δυνατὸν εἰς φρόνιμον οἰκογενειάρχην, εἰς φρονίμους κυβερνήτας, ἵνα διεξαγάγωμεν τὴν σπουδαιοτάτην τῶν ὑποθέσεων τοιούτου εἴδους, ἣν μέχρι τοῦδε εἴχομεν νὰ διεξαγάγωμεν· ἔχομεν πολὺ μεγάλην τὴν πιθανότητα, ὅτι δὲν θὰ ἀποτύχῃ τὸ ἐπιζητούμενον, ἐνῷ σήμερον ἔχομεν πιθανότητας 50 πρὸς 50. Καὶ πρὸς τούτοις ἔχομεν τὸ κέρδος τὸ ἐκ τῆς ἁμίλλης, διότι οἱ προσελευσόμενοι εἰς τὸν διαγωνισμὸν ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν θέλουσι βεβαίως φροντίσει ἕκαστος, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἀνάληψιν τῆς ἐργασίας, νὰ καταβιβάσῃ τὴν τιμὴν τοῦ ἔργου κατὰ τὸ δυνατὸν, ἐξ οὗ θέλουσιν ἐλαφρωθῆ τὰ βάρη καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ τῶν Ἑλληνικῶν δήμων καὶ τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν. Τὴν τοιαύτην πρότασιν ἐν πεποιθήσει ὑποβάλλω συνημμένην πρὸς τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς, διότι ἐξ αὐτῆς ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι θέλει προκύψει ἐργασία μέλλουσα νὰ τιμήσῃ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι θέλει προκύψει ἐργασία μέλλουσα ἀληθῶς νὰ τροφοδοτήσῃ τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ δι’ ὕδατος τοῦ καταλλήλου καὶ ἐπαρκοῦντος, καὶ ὅτι οἱ διψῶντες κάτοικοι τῆς πόλεως, ἣν ἀντιπροσωπεύω, δὲν θέλουσι δυσαρεστηθῆ, διότι ἐπὶ 10 μῆνας ἀνεβλήθη ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ σχεδίου τῆς διοχετεύσεως. Ἀλλ’ ἐκινδύνευσα νὰ παραλείψω θέμα σπουδαιότατον, συνηγοροῦν ἔτι μᾶλλον ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς. Ἡ σύμβασις, περὶ ἧς πρόκειται, δὲν ἀφορᾷ μόνον εἰς τὴν διοχέτευσιν τῶν ὑδάτων, ἀφορᾷ καὶ εἰς ἔργον πολὺ σπουδαιότερον κατ’ ἐμὲ, πολὺ δυσχερέστερον καὶ πολὺ μᾶλλον ἀμφιβόλου ἐπιτυχίας ἢ τὸ ἔργον τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων, καίτοι ἀπαιτεῖ πολὺ μικροτέραν δαπάνην, τὸ ἔργον τῆς κατασκευῆς τῶν ὑπονόμων. Ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ μοὶ καταθέσῃ ἐνταῦθα διὰ τὴν Βουλὴν σύντομόν τινα ἔκθεσιν καὶ γενικὴν, ἣν ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὁ μακαρίτης (διότι ἀπέθανε) Durandblaye, ὅστις εἶχεν ἐξετάσει τὰ τῶν ὑπονόμων τῶν Ἀθηνῶν τῇ παρακλήσει τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη, εἶχε παραδώσει εἰς αὐτὸν ἐν ἰδιαιτέρῳ ἐγγράφῳ, μὴ ἔχοντι χαρακτῆρα ἐπίσημον, διότι ἡ ἐργασία ἦτο φιλικὴ, γενομένη ἄνευ ἀμοιβῆς. Δὲν εὑρέθη δυστυχῶς ἡ ἔκθεσις, καὶ ὑποθέτω ὅτι θὰ ὑπάρχῃ εἰς τὰ ἔγγραφα τοῦ ἀποβιώσαντος. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν,— νομίζω δ’ ὅτι δὲν σφάλλομαι, λέγων ὅτι ἐνθυμοῦμαι, — ὅτι τὰ πορίσματα τῆς μελέτης ἐκείνης, τῆς προχείρου, τοῦ Durandblaye ἦσαν τοιαῦτα, ὥστε πολὺ νὰ προκληθῇ ἡ προσοχὴ τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη, προκειμένου περὶ τοῦ ζητήματος ἀμέσου ἐκτελέσεως τῶν ὑπονόμων. Διότι τὸ ζήτημα τῶν ὑπονόμων εἶναι προτιμότερον ἐπ’ ἀόριστον νὰ ἀναβληθῇ, καὶ νὰ μένωμεν ἐπί τινα ἔτι χρόνον μετὰ τῶν βόθρων τῶν ἀθλίων, οὓς ἔχομεν, παρὰ νὰ λυθῇ κατὰ τρόπον ἐσπευσμένον. Δὲν εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ ὑπόνομος πάντοτε ἀπομακρύνει τὸν τύφον. Εἶναι ἀπεναντίας βεβαιωμένον, ὅτι ἡ ὑπόνομος φέρει ἐνίοτε τὸν τύφον. Καὶ ἐν Ἀθήναις δὲν ἔχομεν σταθερὸν τὸν τύφον, καίτοι ἔχομέν τινας ὑπονόμους κακὰς, ἕνεκα διαφόρων λόγων. Εἴδομεν αὐτὸν ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν, καὶ ὄντως εἰς βαθμὸν, ὥστε νὰ ἀνησυχήσωμεν. Ἀλλ’ εἰς τὰ τμήματα τῆς πόλεως, ἐν οἷς δὲν ὑπάρχουσιν ὀχετοὶ, δὲν ἐδόθησαν ἀφορμαὶ συχναὶ νὰ παραπονῶνται διὰ προσβολὰς τυφικάς. Ἐὰν ἀποτύχωσι τὰ ἔργα τῶν ὑδάτων, — διότι τυχὸν ἐγένετο κακὴ μελέτη καὶ κακὴ διεξαγωγὴ — τὸ κακὸν θὰ ἦναι μὲν μέγα, ἀλλ’ ὅπως δήποτε ἁπλοῦν κακὸν στερήσεως ὕδατος. Ἀλλ’ ἐὰν ἀποτύχῃ ἡ ἐργασία τῶν ὑπονόμων, τὸ κακὸν ἔσεται ἡ εἰσαγωγὴ ἐπιδημίας μονίμου, τοιαύτης, ὁποίαν δὲν θὰ δυνηθῶμεν εὐκόλως ν’ ἀπομακρύνωμεν ἀπὸ τῆς πόλεως ἡμῶν. Ἐρωτῶ λοιπὸν, τί ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν, ὅπερ νὰ ἀσφαλίζῃ ἡμᾶς, ὅτι τὸ διάγραμμα τὸ ἐν τῇ συμβάσει ἐγγυᾶται ἐπιτυχίαν; Προκειμένου περὶ τοῦ ὕδατος, ἔχομεν τὴν προμελέτην, σπουδαιότατον ἔργον, τοῦ κ. Κελλενέκ. Προκειμένου περὶ τῶν ὑπονόμων, ἔχομεν μέγα μηδέν. Οὐδὲν ἐγένετο, οὐδεμία μελέτη περὶ τοῦ συμπλέγματος τῶν ὑπονόμων. Καὶ θὰ ἀρκεσθῶμεν ἡμεῖς εἰς τὰ φῶτα τῆς Ἑταιρείας ταύτης, — τῆς ἱκανῆς, ἔστω, — ἥτις, ἀφοῦ μάλιστα ἀναλάβῃ τὸ ἔργον, θὰ ἔχῃ συμφέρον νὰ ἐκτελέσῃ ἀκριβῶς ἐκεῖνο μόνον, ὃ καθωρίσθη αὐτῇ, μὴ ἔχουσα βεβαίως ἐντολὴν νὰ σκεφθῇ αὐτὴ περὶ τοῦ συμφέροντος τῶν πολιτῶν, ἀλλὰ μόνον περὶ τοῦ ἔργου, ὁποῖον εἰς αὐτὴν ἀνετέθη; Διατί νὰ μὴ ἀναθέσωμεν εἰς αὐτὴν νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα καὶ νὰ διεξαγάγῃ τὸ ἔργον τῶν ὑπονόμων; Θὰ μοὶ ἀντείπωσιν: «αὕτη θὰ ὑποβάλῃ τὰ σχέδια εἰς τὸν Ὑπουργὸν, καὶ ὁ Ὑπουργὸς μετὰ τοῦ Συμβουλίου τῶν μηχανικῶν, ὅπερ περιστοιχίζει αὐτὸν, θὰ κρίνῃ». Καὶ ἐρωτῶ, ὑπάρχει τις μεταξὺ αὐτῶν, — καὶ ἐν αὐτοῖς ὑπάρχουσι πολλοὶ οἱ ἱκανοὶ — ὅστις παρ’ ἡμῖν ἐμελέτησεν εἰδικῶς τὸ ζήτημα τῶν ὑπονόμων, καὶ αἰσθάνεται ἑαυτὸν ἱκανὸν νὰ φέρῃ γνώμην σπουδαίαν ἐπ’ αὐτοῦ; Ἐγὼ λέγω ὄχι. Συνειργάσθην μετ’ αὐτῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ἂν ἕνα ἕκαστον αὐτῶν ἐρωτήσητε ἰδιαιτέρως, θὰ εἴπῃ: «Ἐγὼ δὲν ἀναμιγνύομαι». Δύνανται μόνον νὰ δώσωσι γενικὰς γνώμας, ὅπως πᾶς μηχανικὸς ἐπὶ παντὸς μηχανικοῦ ζητήματος. Καὶ ἐν τούτοις ὑπάρχουσι χῶραι ἐν Εὐρώπῃ, ἡ Ἀγγλία π. χ., ἐν αἷς οἱ μελετήσαντες τὰ τῶν ὑπονόμων καὶ ἐξαρθέντες εἰς φήμην εἰδικὴν ἀριθμοῦνται εἰς οὐκ ὀλίγους. Διατὶ νὰ μὴ δαπανήσωμεν, ἵνα μετακαλέσωμεν ἕνα τούτων; Ἐσχάτως τὸ Βερολῖνον ἀπέκτησε σύστημα ὑπονόμων πρώτης τάξεως. Εἶναι αἱ ἄρισται ὑπόνομοι σήμερον αἱ τοῦ Βερολίνου. Ἀλλ’ οἱ κατασκευάσαντες αὐτὰς δὲν ἠμέλησαν νὰ ἐξετάσωσι τὰ ὑπάρχοντα ἀλλαχοῦ, καὶ νὰ ζητήσωσι γνώμας καὶ ἄλλας καὶ Ἄγγλων. Σημειώσατε ὅτι τὸ Λονδῖνον, καίτοι τοιοῦτον ἔχει κλίμα, ἕνεκα τῶν ὑπονόμων λογίζεται μεταξὺ τῶν ὑγιεινοτέρων πόλεων. Λοιπὸν νὰ ἐξοδεύσωμεν καὶ ἑκατὸν καὶ ἑκατὸν πεντήκοντα χιλιάδας, νὰ διεξαχθῇ ἡ μελέτη τοῦ ἔργου, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς μελέτης, ἥτις θ’ ἀπαιτήσῃ 15 μῆνας, ὅσους καὶ ἡ μελέτη τῆς Ἑταιρείας, — διότι εἰς αὐτὴν τόσοι μῆνες παραχωροῦνται — νὰ ἐκθέσωμεν καὶ τοῦτο τὸ ἔργον εἰς μειοδοσίαν. Εἶναι πιθανόν, ὅτι ἐκεῖνος, ὅστις θέλει ἀναλάβει τὴν ἐργολαβίαν τῆς διοχετεύσεως τοῦ ὕδατος, ἐκεῖνος θ’ ἀναλάβῃ καὶ τὴν τῶν ὑπονόμων, διότι ἐκεῖνος εἶναι κύριος τῆς δυνάμεως, δι’ ἧς, πιεζομένης, καθαρίζονται αἱ ὑπόνομοι. Μετὰ 10 μῆνας διὰ τὸ ὕδωρ, 15 διὰ τὰς ὑπονόμους, αἵτινες δὲν ἔρχονται ἀναγκαίως ὁμοῦ, —καὶ δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ περιλάβωμεν ἀμφότερα εἰς μίαν συγγραφὴν, —θὰ ἤμεθα ἕτοιμοι. Περιμένομεν τόσα ἔτη. Τόσον μεγάλη εἶναι ἡ ἀπώλεια τῶν δέκα καὶ δεκαπέντε μηνῶν, ὥστε νὰ μὴ περιμείνωμεν αὐτοὺς, ἀλλὰ σπεύδομεν προεξοφλοῦντες ἔργον, δι’ ὃ εὔχομαι ἐγὼ, τὸ παρὸν Ὑπουργεῖον νὰ ἦναι εἰς τὰ πράγματα, ὅπως εἰσαγάγῃ τὸν περὶ αὐτοῦ νόμον εἰς ψήφισιν; Ἰδοὺ διατὶ ζητῶ τὴν ἀναβολὴν τῆς ψηφίσεως τῆς προκειμένης συμβάσεως.

§60Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγίνωσκον, Κύριοι, ὅτι, ὡς ἀλλάζουσιν οἱ καιροί, ἀλλάζουσι καὶ αἱ γνῶμαι· ἀλλὰ εἰς μεγαλειτέραν ἀπόδειξιν τῆς ἀληθείας ταύτης ἀρκοῦσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἤκουσα κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην. Φαίνεται ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἐλησμόνησε τὴν ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐζήτει, ὅπως οὔτε ἡμέρα παρέλθῃ χωρὶς νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑποβάλει, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, εἰς τὴν Βουλὴν, περὶ τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας. Ἐλησμόνησεν ὅτι εἶχε πολὺ κακίσει τὴν μερίδα ταύτην (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν), κατηγορῶν αὐτῆς, ὅτι ἕνεκα τῆς παρακωλύσεως τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου αἱ πόλεις τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς ἔμειναν ἄνευ ὕδατος ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη. Ταῦτα πάντα ἐλησμόνησεν. Ἐλησμόνησεν ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς μελέτης τοῦ Κελλενὲκ ἔφερεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας καὶ ἐζήτησε τὴν ψήφισιν αὐτοῦ, καὶ λησμονήσας ταῦτα πάντα ἔρχεται σήμερον καὶ λέγει: «κακῶς βασίζεσθε ἐπὶ τῆς μελέτης τοῦ Κελλενὲκ, κακῶς πράττετε, ἐπισπεύδοντες τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως τὴν ὁποίαν εἰς τὴν Βουλὴν ὑπεβάλετε»! Καὶ ἤρχισε τῆς ἀγορεύσεώς του, ὑποστηρίζων τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ κ. ἐξ Ἄργους Βουλευτοῦ, ὁ ὁποῖος τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἀφοῦ συνετάχθη μετ’ ἐκείνων, οἵτινες εὑρίσκουσιν, ὅτι τὰ ἔργα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀμελέτητα, προέβη, ὅπως ἀποδείξῃ τοῦτο, ἀντλῶν ἐπιχειρήματα ἐκ τοῦ Ἡροδότου, τοῦ Παυσανίου καὶ τοῦ Στράβωνος. Καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς εὗρε τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα τόσον πειστικὰ, ὥστε ἔπρεπε νὰ μᾶς σταματήσωσιν, ὥστε δυνάμει αὐτῶν ἔπρεπε ν’ ἀπορριφθῇ τὸ νομοσχέδιον! Ἀλλ’ ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἐλησμόνησεν, ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ ἐξ Ἄργους Βουλευτοῦ ἀνέπτυξεν ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἕτερος ἐξ Ἄργους Βουλευτὴς, ὁ ἀποθανὼν Γεωργαντᾶς· τότε ὅμως ὁ Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς δὲν ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τοῦ παρ’ αὐτοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου, τῆς παρ’ αὐτοῦ ὑποβληθείσης συμβάσεως. Ἔλεγεν ὁ μακαρίτης Ἄγγελος Γεωργαντᾶς κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 9 Μαΐου 1890 (ἀναγινώσκει): «Κατὰ παράδοσιν λέγεται, ὅτι οἱ ποταμοὶ Ἀσωπὸς τῆς Κορινθίας καὶ Ἐρασῖνος τῆς Ἀργολίδος καί τινες ἄλλαι μικραὶ πηγαὶ λαμβάνουσι τὴν τροφὴν αὐτῶν ὑποχθονίως ἐκ τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίδος λίμνης καὶ τῆς Φενεοῦ...» Ἀκριβῶς τὰς αὐτὰς λέξεις, τὰς ὁποίας ἐπανέλαβε τὴν ἑσπέραν ταύτην ὁ κ. ἐξ Ἄργους Βουλευτής. Ἀλλὰ τότε αἱ λέξεις αὗται δὲν ἐνεποίησαν ἐντύπωσιν εἰς τὸν κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτήν. Τὴν ἑσπέραν ὅμως ταύτην ἐνόμισεν, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο εἶναι τόσον σοβαρὸν, ὥστε ἔπρεπεν ἡ Βουλὴ νὰ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν...

§61ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Παρήλθε τόσος χρόνος ἔκτοτε.

§62Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαίως παρῆλθον δέκα ἔτη. Πολλαὶ γνῶμαι μετεβλήθησαν, καὶ ἑπομένως καὶ αἱ γνῶμαι τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς. Καὶ ἐγὼ δὲν κατηγορῶ αὐτοῦ ἐπὶ μεταβολῇ γνωμῶν. Θέλω ὅμως νὰ πιστοποιήσω, ὅτι ἔδωκεν ἀπόδειξιν τῆς ἀληθείας τοῦ ῥητοῦ, ὅτι παρέρχονται οἱ καιροὶ καὶ μεταβάλλονται αἱ γνῶμαι. Ἀλλὰ δὲν ἠρκέσθη εἰς τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. ἐξ Ἄργους Βουλευτοῦ, — ὁ ὁποῖος, ἀναπτύξας διὰ μακρῶν τὰ ἐπιχειρήματά του, δὲν εἶχεν ἴσως ἀνάγκην τῆς βοηθείας τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, — ἀλλὰ προέβη καὶ περαιτέρω, καὶ ἀνέγνωσε μετὰ προσοχῆς μεγάλης, μετ’ εὐλαβείας, δύναμαι εἰπεῖν, μίαν δευτέραν ἔκθεσιν τοῦ ἀρχιμηχανικοῦ Κελλενέκ. Ὅτε ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον τοῦ 1890, εἶχε πρὸ αὐτοῦ τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Κελλενὲκ τὴν πρώτην, — διότι ἡ ἔκθεσις ἡ δευτέρα εἶναι μεταγενεστέρα τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου τοῦ 1890, — ἐνόμισε δὲ, ὅτι ἐπὶ ταύτης ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ βασισθῇ. Ἀλλὰ μᾶς εἶπεν ὅτι «ἀργότερα ὑπεβλήθη ἑτέρα ἔκθεσις τοῦ ἀρχιμηχανικοῦ Κελλενὲκ, καὶ ἡ ἔκθεσις αὕτη εἶναι τοιαύτη, ὥστε πρέπει βεβαίως πρὸ αὐτῆς νὰ σταματήσωμεν.» Ἄς ἴδωμεν, Κύριοι, περὶ τίνων ἀσχολεῖται ἡ ἔκθεσις τοῦ ἀρχιμηχανικοῦ Κελλενὲκ ἡ δευτέρα. Ὁ ἀρχιμηχανικὸς Κελλενὲκ ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ ἀρχίζει μὲ τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος, ἂν ἡ παρ’ αὐτοῦ γενομένη μελέτη, περὶ ἧς ἡ ἔκθεσις ἡ πρώτη, ἡ πολυσέλιδος, ἡ τυπωθεῖσα καὶ ὑποβληθεῖσα εἰς τὴν Βουλήν, παρέχει πληροφορίας τοιαύτας, ὥστε ἐπ’ αὐτῶν νὰ δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ βασισθῇ, καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο λύει κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον...

§63Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἀνεγνώσαμεν.

§64Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἄν τὸ ἀνεγνώσατε, θὰ ἐπιτρέψητε καὶ εἰς ἐμὲ νὰ τὸ ἀναγνώσω, καὶ νὰ ἐπιμείνω εἰς ἐκεῖνα τὰ σημεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐπιμείνω... Λέγει ὅτι ἡ ἐκτίμησις τῶν ἔργων ἐν τῇ πρώτῃ μελέτῃ γίνεται ἐπιμελῶς καὶ δίδει ἀποτελέσματα ἐπαρκῶς ἀκριβῆ. Ἑπομένως τὸ ζήτημα τοῦ ὑπολογισμοῦ τῆς δαπάνης τὸ λύει καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ ἐκθέσει ὁριστικῶς, διότι λέγει, ὅτι ἡ πρώτη ἔκθεσις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν, εἶναι τοιαύτη, ὥστε δύναταί τις ἐπ’ αὐτῆς νὰ στηριχθῇ· εἶναι δυνατόν, λέγει, ὁριστικὴ μελέτη νὰ φέρῃ τροποποιήσεις τινὰς, ἀλλ’ αὗται θὰ καταλήξωσιν ἢ εἰς μικρὰν ἐλάττωσιν τῆς ὁρισθείσης τιμῆς, ἢ εἰς μικρὰν αὐτῆς αὔξησιν. Μεταβαίνει δὲ ἀμέσως εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ἑτέρου ζητήματος, τοῦ ποσοῦ τοῦ ὕδατος τῶν πηγῶν, τὰς ὁποίας εὗρε πρὸ τῆς συντάξεως τῆς πρώτης αὐτοῦ μελέτης. Ἀσχολούμενος περὶ τὸ ζήτημα τοῦτο ὁ ἀρχιμηχανικὸς Κελλενὲκ, τί λέγει; Ἐβάσισε τὰς μελέτας του ἐπὶ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἀνέφερε, δηλαδὴ ἐπὶ μελέτης, ἥτις ἐγένετο ὑπὸ Ἰταλοῦ τινος κατὰ τὸ 1883, καὶ ἐκ τῆς ὁποίας προκύπτει, ὅτι ἡ ποσότης τοῦ ὕδατος ἀνέρχεται εἰς 2720 λίτρας κατὰ δευτερόλεπτον — καὶ μεταχειρίζομαι τὴν λέξιν «λίτρας», διότι εἶναι ἡ συνήθης λέξις, τὴν ὁποίαν ἐπέκρινεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ἀλλὰ δὲν τὸν εἶχον ἀκούσει τολμῶντα νὰ ἐπικρίνῃ τὴν λέξιν ταύτην, ὅτε μετεχειρίζετο αὐτὴν ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης...

§65ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη, ἡ ὁποία φέρει καὶ τὴν ὑπογραφήν μου, αἱ λέξεις «λίτραι» ἔχουν διορθωθῆ εἰς «λίτρα».

§66Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἰς τὴν ἀγόρευσίν του ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς δεκαπεντάκις ἐπανέλαβε «λίτρα». Ἀλλ’ ἐὰν θέλῃ «λίτρα», ἐγὼ θὰ λέγω «λίτρα», ἵνα ἡσυχάσωμεν καὶ ἵνα ἱκανοποιήσω τὰς γραμματολογικὰς ἀπαιτήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ. «Ἐβάσισα τὴν μελέτην μου—λέγει ὁ κύριος Κελλενὲκ —ἐπὶ τῆς γνώμης τοῦ κ. Σούλη, ἀρχιμηχανικοῦ, ὁ ὁποῖος ὥρισεν εἰς 2000 λίτρα τὸ ποσὸν τοῦ ὕδατος· ἐβάσισα τὰς μελέτας μου ἐπὶ τῆς μελέτης τῆς γενομένης παρὰ τοῦ κ. Blanc κατὰ τὸ 1888, τοῦ ὁρίζοντος εἰς 2000 λίτρα· ἐβασίσθην ἐπὶ τῶν πληροφοριῶν τοῦ Ἄγγλου Ἔρβερτ Γκούλτς, ὁ ὁποῖος κατὰ τὸ 1888 ὁρίζει τὴν παραγωγὴν τοῦ ὕδατος εἰς 1450 λίτρα κατὰ δευτερόλεπτον· ἐβάσισα τὰς μελέτας μου ἐπὶ τῆς καταμετρήσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο τὴν 25 Σεπτεμβρίου 1889, ἥτις ἔδωκεν ὡς ἀποτέλεσμα 1500 λίτρα· ἐβάσισα ἐπὶ τέλους τὰς μελέτας μου ἐπὶ τῶν δηλώσεων τῶν κατοίκων, οἱ ὁποῖοι ὅλοι λέγουσιν, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν πηγῶν εἶναι ἔτι ἀνώτερον». Προσθέτει ὅμως, ὅτι ἐζήτησε ἀργότερα πίστωσίν τινα, ὅπως προβῇ εἰς καταμέτρησιν τοῦ ὕδατος αὐτὸς ὁ ἴδιος. Ἡ πίστωσις αὕτη τῷ ἐχορηγήθη. Κατεμετρήθη κατὰ τὸ 1890 παρ’ αὐτοῦ τὸ ὕδωρ, καὶ εὑρέθησαν 964 λίτρα. Ἐὰν δὲ εἰς ταῦτα προσθέσωμεν τὰ 240 καὶ 110 τῶν πηγῶν Κοὔτσι καὶ Καστανιᾶς, φθάνομεν εἰς ποσὸν 1300 περίπου λίτρων. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι καὶ τὸ δεύτερον μέρος τῆς ἐκθέσεως τοῦ Κελλενὲκ, τὸ ἀσχολούμενον ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ ζήτημα τῆς παροχῆς τοῦ ὕδατος ἐκ τῶν πηγῶν, τὰς ὁποίας ἐξήτασε, φέρει ὡς ἀποτέλεσμα, ὅτι τὸ ὕδωρ τῶν πηγῶν τούτων ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἰς ὑμᾶς ἀνέφερα. Ἀλλὰ προσθέτει ὁ ἀρχιμηχανικὸς Κελλενὲκ, ὅτι τὸ ἔτος 1890 πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ἔτος ἐκτάκτου ξηρασίας. Ἀπόδειξις, λέγει, τούτου εἶναι, ὅτι αἱ πηγαὶ τῆς Πάρνηθος τὴν 12 Σεπτεμβρίου 1890 δὲν ἔδωκαν ἢ παροχὴν 15 λίτρων κατὰ δευτερόλεπτον, ἀπέναντι τῶν 30, τὰ ὁποῖα ἐξηκριβώθησαν κατὰ τὸ προγενέστερον ἔτος εἰς αὐτὴν τὴν ἐποχήν. Κατ’ αὐτὴν τὴν ἐποχὴν, κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1890, τὸ ὑδραγωγεῖον τοῦ Πειραιῶς καὶ τὸ τῆς Χαλκίδος δὲν ἔδωκαν παρὰ 3 λίτρα τὸ πρῶτον, 16 τὸ δεύτερον, ἐνῷ ἔδωκαν τὸ προγενέστερον ἔτος 13 λίτρα τὸ πρῶτον, 60 τὸ δεύτερον. Ἀλλ’ ἐγὼ λαμβάνω ὡς θετικὸν τὸ πόρισμα τῆς ἐξετάσεως τοῦ 1890, καὶ δὲν παραδέχομαι τὸ λεγόμενον παρὰ τοῦ Κελλενὲκ, ὅτι πρέπει νὰ θεωρηθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο ὡς ὀφειλόμενον εἰς τὴν ἔκτακτον ξηρασίαν, ἀλλὰ παραδέχομαι τὸ ποσὸν τοῦτο ὡς ποσὸν μόνιμον, καὶ ἐρωτῶ, πιστοποιεῖται ἢ ὄχι, ὅτι ὑπάρχουσιν 1300 λίτρα; Ἐὰν ὑπάρχωσι 1300 λίτρα, ὑπάρχουσι βεβαίως τὰ 1000, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ μετοχετεύσωμεν διὰ τῆς συμβάσεως τῆς εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβαλλομένης. Ἐὰν εἴχομεν τὰς μεγάλας ἰδέας, ἃς εἶχεν ἄλλοτε ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὅτε ἐνόμιζεν ὅτι ἔπρεπε νὰ μετοχετεύσωμεν 2 χιλιάδας λίτρα, ἆ! τότε βεβαίως τὸ ζήτημα τὸ ἐγερθὲν ὑπὸ τοῦ ἀρχιμηχανικοῦ Κελλενὲκ ἐν τῇ δευτέρᾳ αὑτοῦ ἐκθέσει ἠδύνατο νὰ σταματήσῃ τὴν Βουλὴν, διότι τότε ἐπρόκειτο περὶ διοχετεύσεως δύο χιλιάδων λίτρων, καὶ ἂν ἀπεδεικνύετο ὅτι δὲν ὑπῆρχον δύο χιλιάδες, ἀλλὰ 1300 μόνον, βεβαίως ἔπρεπεν ἡ Βουλὴ νὰ σταματήσῃ. Καὶ δίκαιον εἶχεν ὁ ἀρχιμηχανικὸς Κελλενὲκ, ὑπὸ τὸ κράτος τοιούτων ἰδεῶν, νὰ ζητήσῃ, ὅπως προβῇ εἰς ἰδιαιτέραν μελέτην· πρὸς τίνα σκοπόν; πρὸς ἐξακρίβωσιν ἐκ νέου τοῦ ποσοῦ τοῦ ὕδατος· διότι διατεινόμενος ὅτι τὸ ποσὸν αὐτοῦ τὸ περιωρισμένον ὀφείλεται εἰς τὴν ἔκτακτον ξηρασίαν, ὅτι δὲν εἶναι τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον κατ’ ἔτος δίδουσιν αἱ πηγαὶ, ὤφειλε ν’ ἀποδείξῃ τοῦτο. Βλέπετε λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι ὅλη ἡ μακρὰ μετάφρασις καὶ ἡ ἀνάγνωσις τῆς μεταφράσεως ταύτης, εἰς τὴν ὁποίαν προέβη ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, κατ’ οὐδὲν ὠφελοῦσιν εἰς τὴν συζήτησιν, διότι καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι, τὸ ποσὸν τὸ εὑρεθὲν κατὰ τὴν καταμέτρησιν — διότι πρόκειται περὶ καταμετρήσεως ἐπιστημονικωτάτης, εἰς τὴν ὁποίαν προέβη ὁ ἀρχιμηχανικὸς Κελλενὲκ, — εἶναι τὸ ποσὸν τὸ ὁριστικὸν, τὸ μόνιμον, πάλιν τὸ ποσὸν τοῦτο ὑπερβαίνει κατὰ 300 λίτρα τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ διοχετευθῇ εἰς Ἀθήνας, καὶ ἑπομένως δὲν ὑπάρχει λόγος ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τῆς συμβάσεως, ὅπως ἐξακριβωθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο.

§67Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγένετο νεωτέρα καταμέτρησις;

§68Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἐγένετο νεωτέρα, ἀλλὰ καὶ δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη, κατ’ ἐμὲ, νὰ γείνῃ νεωτέρα, διότι ἔχομεν σειρὰν καταμετρήσεων, οἱ ὁποῖαι ὅλαι ἀποδεικνύουσιν, ὅτι τὸ ποσὸν παραλλάσσει μεταξὺ 2000, 1800, 2200, ἐκτάκτως δὲ, ὡς ἐκ τῆς ἐκτάκτου ξηρασίας τοῦ 1890, ἐξηκριβώθη ποσὸν κατώτερον. Ἀλλὰ καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο τὸ κατώτερον ἂν ἀποτελεῖ τὴν μόνιμον παροχὴν τῶν πηγῶν, πάλιν μᾶς δίδει τὸ ποσὸν τὸ ἀπαιτούμενον δυνάμει τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως.

§69Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὁ Αἰγινήτης ἐν τῷ συγγράμματί του «Le climat d’ Athènes» ἀναφέρει, ὅτι τὸ ὕψος τοῦ ὕδατος εἰς χιλιοστὰ τοῦ μέτρου ἦτο 385 ἐν Ἀττικῇ εἰς τὰ 1889, 381 εἰς τὰ 1897, 337 εἰς τὰ 1895, 355 εἰς τὰ 1894, καὶ 378 εἰς τὰ 1890. Ὥστε τὸ λεγόμενον ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς συμβάσεως, ὅτι ὑπῆρχεν ἔκτακτος ἀνομβρία κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, δὲν εἶναι ἀκριβές.

§70Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τοῦτο δὲν ἔχει ἄμεσον σχέσιν πρὸς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, διότι συνήθως αἱ πηγαὶ λαμβάνουσι τὸ ὕδωρ ἐκ τῶν χιόνων. Ἠμπορεῖτε νὰ ἔχητε πολλὰς βροχὰς καὶ ὄχι πολλὰς χιόνας, καὶ τότε αἱ πηγαὶ νὰ σᾶς δώσουν παροχὴν πολὺ μετριωτέραν. Λοιπὸν τὸ πρῶτον ἐπιχείρημα, ἢ μᾶλλον τὸ δεύτερον, — διότι πρῶτον ἦλθε τὸ ἐπιχείρημα τοῦ κ. ἐξ Ἄργους Βουλευτοῦ, τὸ ἐκ τοῦ Ἡροδότου καὶ τοῦ Παυσανίου, τὸ ὁποῖον ἐξήτασα, καὶ τὸ ὁποῖον τῷ 1890 εὗρεν ἀνάξιον ἀπαντήσεως, ἀλλὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην υἱοθέτησεν ὁ κύριος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, — τὸ δεύτερον, λέγω, ἐπιχείρημα, τὸ ἐκ τῆς δευτέρας ἐκθέσεως τοῦ Κελλενὲκ δῆθεν πηγάζον, τὸ συνιστάμενον εἰς τὴν ἀμφισβήτησιν τῆς ὑπάρξεως τοῦ ἀναγκαίου ποσοῦ ὕδατος, καὶ τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο ἀξίαν δὲν ἔχει, διότι ἀπέδειξα, ὅτι τὸ ὕδωρ ὑπάρχει, ὅτι ὑπῆρχε καὶ κατὰ τὰ ἔτη ἐκεῖνα, καθ’ ἃ ἡ ἀνομβρία ἦτο μεγάλη· ἀπέδειξα ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐλλείψεως ὕδατος. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς προσθέτει: «διατὶ δὲν ἀποδέχεσθε ἐπὶ τέλους τὴν ἀναβολήν; τί πρόκειται νὰ γείνῃ διὰ τῆς ἀναβολῆς; νὰ παρέλθουν τρεῖς ἔτι μῆνες. Ἀλλ’ ἡ Ἑταιρεία ζητεῖ ὀκτὼ μῆνας, ἵνα ὑποβάλῃ τὰ ὁριστικὰ διαγράμματα, ἑπομένως δὲν πρόκειται νὰ ἔχητε ἔναρξιν ἐργασιῶν αὔριον· διατὶ δὲν παραδέχεσθε ἀναβολὴν τριῶν μηνῶν;» Ἀλλὰ λησμονεῖ, ὅτι γινομένης ἀναβολῆς τριῶν μηνῶν ἀναβάλλεται καὶ ἡ ἔναρξις τῶν ὀκτὼ μηνῶν· ἑπομένως τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ δὲν ἔχει ἀξίαν, διότι πάντως πρέπει νὰ δώσητε εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοὺς ὀκτὼ μῆνας. Ἑπομένως δὲν νομίζω ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο δύναται νὰ θεωρηθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ὡς ἐπιχείρημα τοσοῦτον σοβαρὸν, ὥστε νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως. Τρίτον ἐπιχείρημα εἶναι τὸ ἑξῆς· πρέπει νὰ γείνῃ ἡ ἀναβολὴ, ὅπως μετακληθῇ μηχανικὸς, μηχανικὸς μεγάλης ἀξίας, ὅστις νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα, νὰ ὑποβάλῃ σχεδιογραφήματα, νὰ καταρτίσῃ προϋπολογισμοὺς, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σχεδιογραφημάτων ἐκείνων καὶ τῶν ὑπολογισμῶν ἐκείνων νὰ προκηρυχθῇ διεθνὴς διαγωνισμὸς καὶ νὰ δοθῇ τῆς Στυμφαλίας ἡ ἐπιχείρησις εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἤθελε προτείνει καλλιτέρους ὅρους». Κύριοι, ἡ πεῖρα τοῦ παρελθόντος ἀποδεικνύει, —καὶ ἀποδεικνύει, κατ’ ἐμὲ, κατὰ τρόπον μὴ ἐπιδεκτικὸν ἀμφισβητήσεως, —ὅτι οὐδέποτε αἱ μελέται αἱ γενόμεναι παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἀπετέλεσαν ἀπόδειξιν περὶ τῆς πραγματικῆς δαπάνης τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ γείνῃ. Προκαλῶ τοὺς διοικήσαντας τὸν τόπον τοῦτον, προκαλῶ τοὺς Βουλευτὰς τοὺς παρακολουθήσαντας ἀπὸ ἐτῶν τὴν ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων συζήτησιν νὰ μοὶ εἴπωσιν, ἂν ὑπάρχει ἓν ἔργον ἐν Ἑλλάδι, τὸ ὁποῖον ἐκτιμηθὲν ἐπὶ ὡρισμένῳ ποσῷ ἠδυνήθη νὰ ἐκτελεσθῇ ἐπὶ τῷ ποσῷ ἐκείνῳ· προκαλῶ δὲ οἱονδήποτε νὰ μοὶ εἴπῃ, ἂν ἡ πεῖρα τοῦ παρελθόντος δὲν μᾶς διδάσκει, ὅτι διὰ τῶν διεθνῶν αὐτῶν συναγωνισμῶν οὐδὲν ἕτερον πράττομεν ἢ νὰ παρασκευάζωμεν καταστροφάς. Μήπως δὲν ὑπῆρχε μελέτη τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς– Λαρίσης; μήπως δὲν ὑπῆρχον σχεδιογραφήματα; μήπως δὲν ὑπῆρχον μηχανικοὶ ξένοι, ἀσχοληθέντες πρὸς σύνταξιν τῶν σχεδιογραφημάτων, πρὸς σύνταξιν προϋπολογισμῶν; Ἐγένετο, Κύριοι, ὁ διαγωνισμὸς, καὶ ποῦ ἀπέληξεν; εἰς ἀπώλειαν ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου πολλῶν ἑκατομμυρίων!...

§71ΡΙΚΑΚΗΣ. Διότι ἐργολάβος κακῆς πίστεως ἀνέλαβε τὸ ἔργον.

§72Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐργολάβος κακῆς πίστεως, ἀλλὰ ἡ παρ’ αὐτοῦ ἀνάληψις τοῦ ἔργου ὑπῆρξεν ἀποτέλεσμα τοῦ διεθνοῦς συναγωνισμοῦ. Ἐργολάβος κακῆς πίστεως, ἀλλὰ ξένοι μηχανικοί, ἐπιβλέποντες τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, ξένοι μηχανικοὶ παντὸς βαθμοῦ καὶ πάσης χώρας συνέταξαν τὸ barême, συνεπείᾳ τοῦ ὁποίου ἐπῆλθον ὅλαι αἱ καταστροφαί, αἱ ὁποῖαι ἐπῆλθον διὰ τὸ Δημόσιον. Μεταβαίνω εἰς τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν· ποῖα τὰ ἀποτελέσματα τῶν διεθνῶν συναγωνισμῶν; ἀπώλεια πολλῶν ἑκατομμυρίων. Μεταβαίνω εἰς Καλάβρυτα· ποῖον τὸ ἀποτέλεσμα τῶν σχεδιογραφημάτων καὶ τῶν προϋπολογισμῶν; δαπάνη τοῦ Δημοσίου πολλῶν ἑκατομμυρίων πέραν τῶν προϋπολογισθέντων. Καὶ μᾶς προκαλοῦν νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὸ αὐτὸ σύστημα! Ἀλλὰ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι ἐξακολουθοῦμεν τὸ αὐτὸ σύστημα, τὸ σύστημα τὸ παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς ὑποδεικνυόμενον, παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπῃ, ἐξήτασε ποία εἶναι ἡ κατάστασις τῆς πίστεως ἡμῶν; ποῖαι εἶναι αἱ ἀπαιτήσεις τῶν ξένων ἐργολάβων; Οὐδεὶς, Κύριοι, ἀπολύτως οὐδεὶς μέχρι τοῦδε ξένος ὑπέβαλε προτάσεις πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν πρὸς ἀνάληψιν ἔργων μεγάλων, χωρὶς νὰ ζητήσῃ ἐξασφάλισιν, ἐγγύησιν τόκου καὶ ἐξασφάλισιν τῆς ἐγγυήσεως ταύτης διὰ τοῦ ἐλέγχου. Αὐτοὶ εἶναι οἱ ὅροι. Ἐπιθυμεῖ νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς τοὺς ὅρους τούτους; Ἰδοὺ τὸ ζήτημα καθαρώτατα. Ἀπὸ πολλοῦ καιροῦ ἔχομεν ἐκκρεμῆ τὴν ἐπιχείρησιν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς– Λαρίσης, ὁ ὁποῖος βεβαίως πρέπει ν’ ἀπασχολήσῃ οἱανδήποτε Κυβέρνησιν. Περὶ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου διάφοροι ἐγένοντο προτάσεις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ὅλαι ἐβασίζοντο ἐπὶ ἐγγυήσεως τόκου, ἐπὶ ἐξασφαλίσει τῆς ἐγγυήσεως διὰ τοῦ διεθνοῦς ἐλέγχου. Ἀλλὰ μᾶς λέγει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς: «ἑτοιμάσατε ἀκόμη μίαν ἔκθεσιν ἑνὸς μηχανικοῦ μεγάλου κύρους, ἑτοιμάσατε σχεδιογραφήματα, προκηρύξατε διεθνῆ διαγωνισμὸν, καὶ περιμένετε νὰ ὑποβληθῶσι προτάσεις». Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, πᾶσα πρότασις θὰ βασίζηται ἐπὶ ἐξασφαλίσεως διὰ τοῦ ἐλέγχου, καὶ προκειμένου περὶ ἐλέγχου λησμονεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι εἷς τῶν ὅρων τοῦ προγράμματός του εἶναι ἡ διὰ παντὸς τρόπου κατάργησις τοῦ ἐλέγχου· ἀδιάφορον ἐὰν φρονῇ ὅτι ἐξοικονομοῦντες μόνον χιλίας ἢ δύο χιλιάδας δραχμὰς κατ’ ἔτος καὶ συνιστῶντες ἓν ταμεῖον δυνάμεθα ν’ ἀπαλλαγῶμεν τοῦ ἐλέγχου. Θέλει ἀφ’ ἑνὸς τὴν κατάργησιν τοῦ ἐλέγχου, καὶ μᾶς προκαλεῖ ἀφ’ ἑτέρου νὰ προετοιμάσωμεν ἑτέραν ἐπιχείρησιν, ὅπως αὐξήσωμεν τὰς ὑπὸ ἔλεγχον ὑποχρεώσεις μας...

§73ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι.

§74Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν λέγω ὅτι εἴπετε τοιοῦτόν τι, ἀλλὰ λέγω ποῖον εἶναι τὸ συμπέρασμα τῶν ὅσων εἴπετε. Κύριοι, νομίζω ὅτι ἀπήντησα εἰς ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, τοῦ τόσον ἐκθύμως συνηγορήσαντος ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς...

§75ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Περὶ τῶν ὑπονόμων;

§76Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Περὶ τῶν ὑπονόμων ἐφαρμόζονται ὅσα εἶπον καὶ περὶ τῶν ὑδάτων. Νομίζω ὅτι περὶ ζητημάτων τοιούτων, τὰ ὁποῖα τοσοῦτον ἐν Εὐρώπῃ συζητοῦνται, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ μετακαλέσωμεν ξένον, ἵνα μᾶς εἴπῃ τι νέον περὶ αὐτῶν· πᾶς ὁ βουλόμενος δύναται νὰ ἀναγνώσῃ τὰς δημοσιεύσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων γίνονται καθ’ ἡμέραν. Μᾶς ἀνέφερε τοὺς Παρισίους ὁ κύριος Βουλευτής. Ἀλλὰ δὲν εἶχον παρὰ νὰ ἀναγνώσω τὰ ἐν Παρισίοις συμβαίνοντα ἐπὶ τοῦ ζητήματος, καὶ θὰ ἀπεδείκνυον εἰς αὐτὸν, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι τοσοῦτον γνωστὸν, ὥστε δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ μετακαλέσωμεν ξένον, ὅστις νὰ διατυπώσῃ τὰ τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τούτου. Σήμερον εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἐν Εὐρώπῃ ὑπάρχουν πόλεις τινὲς, αἱ ὁποῖαι ἔλυσαν πληρέστατα τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ θεωροῦνται αἱ πόλεις αὗται ὡς ὑπόδειγμα, τὸ ὁποῖον αἱ ἄλλαι ἀκολουθοῦσιν. Ἔτυχε προχθὲς νὰ ἀναγνώσω ἔκθεσιν λεπτομερεστάτην, ἥτις ὑπεβλήθη εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τῶν Παρισίων. Ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ ἀναφέρεται, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὡς πρότυπον τὰ ἐν Βερολίνῳ, διότι τοσοῦτον διατελοῦσιν ἐν προόδῳ τὰ ἐν Βερολίνῳ, ὥστε ταῦτα πρέπει νὰ ἀκολουθήσῃ ἡ πόλις τῶν Παρισίων, ἡ ὁποία ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν ὑπονόμων εἶναι μακρὰν τῆς προόδου, εἰς ἣν ἔφθασεν ἡ πόλις τοῦ Βερολίνου. Ὡς ὑπόδειγμα ἀναφέρουσι πολλὰς πόλεις, αἱ ὁποῖαι ἔφθασαν εἰς τὸ τέλειον ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ. Ἀλλὰ ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι προτιμᾷ τοὺς βόθρους, ἀδιαφορῶν ἐντελῶς, ἂν τὸ ἔδαφος τῆς πόλεως μολύνεται ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε βεβαίως ἡ ὑγεία τῆς πόλεως τρέχει κίνδυνον ἄμεσον, βεβαίως δὲ ἐν τῷ μέλλοντι, ἂν ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις αὕτη, ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν θέλει γείνῃ ἀκατοίκητος. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι τοιαῦτα ζητήματα δὲν λύονται διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἀναβολῆς. Τὸ σύστημα τῆς ἀναβολῆς οὐδὲν λύει, εἰς οὐδὲν ὠφελεῖ. Συζητήσατε τὸ ζήτημα, καὶ ἂν εὕρητε τὴν σύμβασιν συμφέρουσαν, ἂν εὑρίσκητε ὅτι περιέχει ὅρους, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀνεκτοὶ, ψηφίσατέ την· ἂν ἀπεναντίας πεισθῆτε, ὅτι περιλαμβάνει ὅρους βαρεῖς, τοὺς ὁποίους δι’ ἐνεργείας ἄλλης δυνάμεθα ν’ ἀποφύγωμεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν ὅρους καλλιτέρους διὰ τοὺς κατοίκους Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, καταψηφίσατε τὴν σύμβασιν, ἀλλὰ μὴ ἀναβάλετε τὴν συζήτησιν, διότι τὸ θέμα εἶναι παρὰ πολὺ σπουδαῖον, μὴ ἐπιδεχόμενον ἀναβολήν. (Χειροκροτήματα).

§77Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ ἑξῆς. Ὁ κ. Βουλευτὴς Ἄρτης μεταξὺ ἄλλων ἐρωτήσεων ὑπέβαλε καὶ ταύτην: «Τίνα εἰσὶ τὰ ἐπὶ τῶν ὑδάτων τῶν πηγῶν Κιονίων, Δούσης καὶ Καστανιᾶς δικαιώματα τῶν κατοικούντων περὶ τὴν Στυμφαλίαν;» Εἰς τὴν ἐρώτησιν ταύτην εὑρίσκω ὡς ἀπάντησιν, ὅτι «διετάχθη ἔρευνα». Καὶ ἐρωτῶ, τίνα τ’ ἀποτελέσματα τῆς διαταχθείσης ἐρεύνης;

§78Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπέβαλον, συνεπείᾳ ἐπερωτήσεως τοῦ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, ἔγγραφον πληροφορίαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐκ τῆς ὁποίας ἐξάγεται, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν συνετάχθη τὸ ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, δικαιώματα δὲν εἶχον διατυπωθῆ κατὰ τοῦ Δημοσίου· ὅτι τὸ Δημόσιον ἐθεώρησε πάντοτε τὰ ὕδατα ταῦτα ὡς εἰς αὐτὸ ἀνήκοντα· ἀπόδειξις δὲ τούτου εἶναι, ὅτι εἶχεν ὑποβάλει ἄλλοτε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ περὶ διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων, καὶ δὲν ἠγέρθησαν ἀξιώσεις δικαστικαὶ κατὰ τοῦ Δημοσίου.

§79Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔλαβον γνῶσιν τοῦ ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, φρονῶ δὲ, ὅτι τὸ κύριον ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἠσχολήθη ἡ Βουλὴ σχετικῶς μὲ τὴν ἀναβολὴν, εἶναι αὐτό. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀντέταξεν, ὅτι, καίτοι ὑπεβλήθη κατὰ τὸ 1890 ὅμοιον νομοσχέδιον, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑποτίθεται νῦν ὅτι ἔχουν δικαιώματα ἐπὶ τῶν πηγῶν αὐτῶν τῆς Στυμφαλίας, οὐδεμίαν ἤγειρον τότε ἀξίωσιν, οὔτε διετύπωσαν διαμαρτύρησιν. Ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει ἀκριβῶς, ὅτι ὑπάρχουν ἀξιώσεις, διότι τὸ ἄρθρον 3 ὁρίζει, ὅτι θέλουσιν ἀποζημιωθῆ οἱ τυχὸν ἔχοντες δικαιώματα. Αὐτὸ ἀποδεικνύει, ὅτι ἔκτοτε ὑπῆρχεν ἡ ὑπόνοια, ὅτι ὑφίστανται δικαιώματα ἐπὶ τῶν ὑδάτων, καὶ ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι τὰ δικαιώματα εἶναι τοιαῦτα, ὥστε θὰ ἔχωμεν δικαστικὰς διενέξεις.

§80Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι ὁδηγούμενος ὑπὸ ἰδίων πληροφορῶν, ἀλλ’ ἐκ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ὁ Πρωθυπουργὸς τοῦ 1890 ἐποιήσατο πρὸς τὴν Βουλήν, ποιοῦμαι τὴν ἑξῆς παρατήρησιν. Ὁ Πρωθυπουργὸς τοῦ 1890, ὁμιλῶν πρὸς τὴν Βουλὴν, ἀναφέρει ὅτι «ἡ ἔκπτωτος ἑταιρεία τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Στυμφαλίας εἶχε κατασκευάσει ὀχετόν, διὰ τοῦ ὁποίου μέρος τῶν ὑδάτων τῶν Κιονίων διήρχετο, καὶ εἰσερχόμενον εἰς τὴν σήραγκα τοῦ Σοῦρι, ἐκρέον δὲ ταύτης, ἀκολουθεῖ τὸν ῥοῦν εἰς Βόχαν διὰ τοῦ Ἀσωποῦ ποταμοῦ. Διὰ τοῦ ὕδατος τούτου πολλοὶ τῶν χωρικῶν ποτίζουσι τὰ κτήματά των.» Ἐκ τούτου συνάγω, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχωσι κεκτημένα δικαιώματα δουλείας, καὶ διὰ τοῦτο ἐζήτησα τὴν πληροφορίαν ταύτην, ἵνα βεβαιωθῇ τὸ γεγονός.

§81Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνέφερεν, ὅτι ἐν Στυμφαλίᾳ δὲν ὑπάρχουσι κεκτημένα δικαιώματα· ἀλλ’ ἐγὼ δύναμαι νὰ τὸν βεβαιώσω, ὅτι αἱ πηγαὶ Δούσιας καὶ Καστανιᾶς καὶ ἐν μέρει τῶν Κιονίων ἀνήκουσιν εἰς τὰς κοινότητας Στυμφαλίας, αἱ ὁποῖαι ἀπὸ ἀμνημονεύτων χρόνων ἔχουσι τὴν χρῆσιν τῶν ὑδάτων τῶν πηγῶν αὐτῶν, ἔχουσαι μύλους καὶ νεροτριβεῖα καὶ ἄλλας δουλείας ἐπ’ αὐτῶν· τῆς πηγῆς δὲ Καστανιᾶς τοιαύτη ὑπάρχει ἀνάγκη, ὥστε ἑκάστοτε συμβαίνουν διαπληκτισμοὶ καὶ ἔριδες. Δύναμαι δὲ νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι ἡ κατὰ τὸ 1890 ὑποβληθεῖσα σύμβασις περὶ ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν ἀνεγνώριζε ῥητῶς καὶ σαφῶς τὰ ἐπὶ τῶν ὑδάτων ἐκείνων δικαιώματα τῶν κατοίκων Στυμφαλίας.

§82Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου οὐδὲν ἄλλο ἔχομεν νὰ πράξωμεν ἢ νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον κατέθεσα, ἐξ οὗ ἐμφαίνεται, ὅτι ἀξιώσεις ἠγέρθησαν ὡς πρὸς τὰς γαίας τὰς ὑπὸ τῆς λίμνης κατεχομένας καὶ οὐχὶ ὡς πρὸς τὰς πηγάς.

§83Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς προεκάλεσεν εἰς ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς γνωρίζομεν καλλίτερον αὐτοῦ· λοιπὸν ἔχομεν καθῆκον νὰ δώσωμεν ἐξηγήσεις.

§84ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἄς διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς δεκάτης ὥρας. (Γίνεται διακοπὴ ὥρα 8 καὶ 45′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρα 10 καὶ 30′ μ. μ.)

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις.

§87Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σκοπὸς, Κύριοι, ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι συζητοῦμεν τὴν ἀναβολὴν, δὲν εἶναι, τοὐλάχιστον κατ’ αὐτὴν τὴν περίοδον τῶν συζητήσεων, ὅπως πείσωμεν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτοῦ εἶναι κακὸν καὶ ἐπιζήμιον, ἀλλ’ ὅπως ἐμπνεύσωμεν εἰς αὐτὸν ἀμφιβολίας περὶ τοῦ ἔργου του καὶ πείσωμεν νὰ δεχθῇ τὴν ἀναβολήν. Αὐτὸς ὁ ἴδιος καθῆκον εἶχε, πρὶν ἢ φέρῃ τοιαύτην σπουδαίαν σύμβασιν, νὰ βασανίσῃ τὰ κατ’ αὐτὴν κατὰ τρόπον αὐστηρὸν, δικαιολογοῦντα τὴν ὑποβολήν. Ὅτε δὲ ἀνέκυψαν τόσα ἐλαττώματα τῆς συμβάσεως μετὰ τὴν συνομολόγησιν αὐτῆς, αὐτὸς, ἀντὶ νὰ διστάσῃ καὶ ἀποθαρρήσῃ, ἐπιμένει, ὡς ἐφάνη σήμερον, θεωρῶν τὸ ἔργον αὐτοῦ ἄμεμπτον. Νομίζω ὅτι τὸ ἀμφιβάλλειν εἶναι ἔργον ἀνδρὸς σοφοῦ, καὶ ἰδίως ἀρχηγοῦ Κυβερνήσεως. Ἡ προκατάληψις ὑπὲρ τῶν ἡμετέρων ἔργων, ὅταν τοσαύτην εὐθύνην ἀναλαμβάνωμεν, εἰσηγούμενοι εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν σπουδαιοτάτων ἀποφάσεων, ὅταν πρόκειται νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τοὺς πληθυσμοὺς δύο μεγάλων πόλεων βάρη ἐπὶ βαρῶν σπουδαιότατα, εἶναι ἔργον παράτολμον, καὶ κακῶς πράττομεν, εἰς αὐτὴν ἐμμένοντες. Διὰ τοῦτο ἤθελον συμβουλεύσει, χωρὶς νὰ ἀξιῶ νὰ συμβουλεύσω αὐτὸν, νὰ φανῇ ἐνδοτικώτερος, νὰ ἔχῃ δὲ περισσοτέραν ἀμφιβολίαν περὶ τῆς ὀρθότητος τῶν ἔργων αὐτοῦ, καὶ νὰ μὴ διατελῇ προκατειλημμένος ὑπὲρ τῆς ἰδίας αὑτοῦ γνώμης καὶ κατὰ τῆς γνώμης τῶν ἄλλων. Τοιαύτην προκατάληψιν καὶ συνάμα ὀργὴν ἔδειξεν, ἀπαντῶν πρὸ μικροῦ εἰς τοὺς δύο πρὸ ἐμοῦ ὁμιλήσαντας συναδέλφους, ἰδίως εἰς τὸν ἔντιμον ἐξ Ἄργους Βουλευτὴν, ὀργὴν, ὅτι τοιαύτην πρότασιν ἔφερε περὶ ἀναβολῆς, καὶ τὸν ἠρώτησε: «δύνασθε ν’ ἀποδείξητε, ὅτι ὁ ποταμὸς Ἐρασῖνος τοῦ Ἄργους πράγματι ἔχει τὰς πηγὰς αὐτοῦ ἀπὸ τῆς Στυμφαλίας;» Ἐπειδὴ δὲ ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἄργους ἀδυνατεῖ νὰ φέρῃ τῷ κ. Πρωθυπουργῷ ἐν τῇ Βουλῇ τοιαύτην ἀπόδειξιν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐθεώρησεν ἀναντίρρητον τὸ ἐπιχείρημά του. Ἀλλὰ ποίαν ἀπόδειξιν νὰ φέρῃ, ὅταν ὅλος ὁ κόσμος καὶ αἱ Κυβερνήσεις ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν εὑρίσκωνται ἀπέναντι μακρῶν παραδόσεων, ἐρριζωμένων ἀπὸ χιλιάδων ἐτῶν εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ τοῦ Ἄργους, καὶ πιστεύωσιν ὅτι τοιαύτη ἀληθῶς εἶναι ἡ καταγωγὴ τοῦ ποταμοῦ Ἐρασίνου, ἐκ τῆς Στυμφαλίδος λίμνης, ὅταν αἱ Κυβερνήσεις, πρῶται ὀφείλουσαι, ἠμέλησαν νὰ βεβαιώσωσιν, ἂν τοῦτο εἶναι ἀκριβὲς ἢ μή; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θεωρεῖ μικρὰν τὴν ἀπόδειξιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄργους ἐπεκαλέσθη, τῆς μακρᾶς καὶ ἐξ ἀμνημονεύτων χρόνων παραδόσεως, στηριζομένης ἐπὶ κειμένων ἀρχαίων συγγραφέων! Εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τῶν χρόνων τῶν ἀρχαίων νὰ ἐπικρατῶσι τοιαῦται ἰδέαι καὶ νὰ ἦναι αὐθαίρετοι καὶ ἀνόητοι; Εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ συνέπεσαν ἐπὶ τόσους αἰῶνας περιστάσεις, αἵτινες νὰ μετέπεισαν τοὺς ἀνθρώπους περὶ τοῦ ἐναντίου, ἀλλὰ νὰ διεβίβασαν ἀπαράλλακτον ἀπὸ γενεᾶς εἰς γενεὰν τὴν πεποίθησιν αὐτήν; Δὲν ἀξίζει, προκειμένου νὰ ἀναλάβωμεν τόσην εὐθύνην, δηλαδὴ ν’ ἀφαιρέσωμεν οὐ μόνον τὸ ὕδωρ διὰ τοῦ ὁποίου ἀρδεύεται τὸ Ἄργος, ἀλλὰ καὶ τὸ ὕδωρ, ὅπερ πίνει καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ζῇ, δὲν ἀξίζει νὰ βεβαιωθῇ περὶ τούτου πρὶν ἡ Κυβέρνησις; Δὲν εἶναι ἄδικον νὰ ἐπιμένωμεν δι’ ἀοριστολογιῶν νὰ προχωρήσωμεν σήμερον, ἐνῷ αὔριον δυνάμεθα νὰ γίνωμεν παραίτιοι μεγάλων ζημιῶν; Ἐγὼ, εἰς τὴν θέσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἤθελον ἀναλάβει τοιαύτην εὐθύνην, διότι ὑπογράφων σήμερον τὴν σύμβασιν, ἐνῷ εὑρίσκομαι ἀπέναντι τοιαύτης διαβεβαιώσεως, ὅτι πιθανὸν νὰ στειρεύσῃ τὸ ὕδωρ, δι’ οὗ ζῇ ὁ γεωργικὸς πληθυσμὸς καὶ ὁ τῆς πόλεως τοῦ Ἄργους, ἀναλαμβάνω βαρυτάτην εὐθύνην, διότι, προειδοποιηθεὶς περὶ τούτου, δὲν ἠθέλησα, πρὶν γείνῃ τὸ κακὸν, νὰ βεβαιωθῶ περὶ αὐτοῦ, ὡς εἶχον καθῆκον. Ἀλλ’ ὡς πᾶν ὅ,τι ἐπροτάθη, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θεωρεῖ καὶ τὸν λόγον τοῦτον ὡς ἐντελῶς ἀβάσιμον καὶ ἀνυπόστατον. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργείου ἤλεγξεν ἐπίσης σφοδρῶς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς δι’ ὅσα ἐπεκαλέσθη ἐξ ἐκθέσεως μεταγενεστέρας τοῦ μηχανικοῦ κ. Κελλενὲκ, ὅπως ἀποδείξῃ τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ ὕδατος. Νομίζω ὅτι τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἠδύνατο νὰ ἀνασκευάσῃ ἐκ τῆς ἀπόψεως, ἐξ ἧς ὡρμήθη, ἵνα τὸ ἀνασκευάσῃ· διότι, ἐὰν 1200 λίτραι ὕδατος ἦναι ἐπαρκεῖς διὰ τὴν ὕδρευσιν τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς καὶ διὰ τὴν ἄρδευσιν τοῦ λεκανοπεδίου τῶν δύο αὐτῶν πόλεων, ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι καὶ τὴν ἄρδευσιν τοῦ λεκανοπεδίου αὐτοῦ σκοπεῖ ἡ σύμβασις, βεβαίως εἶναι ἐπαρκεῖς αἱ 1200 λίτραι, τὰς ὁποίας αἱ πηγαὶ δίδουσιν. Ἀλλὰ ἂν πρόκειται νὰ ληφθῶσιν ὅλα τὰ ὕδατα τῶν πηγῶν τῆς Στυμφαλίας καὶ οὐδεμία νὰ ληφθῇ φροντὶς περὶ τῶν γαιῶν τῶν κατοίκων, οἵτινες σήμερον ἀρδεύουν αὐτὰς ἢ ἐλπίζουν ἀπὸ χρόνων καὶ ζητοῦν παρὰ τῶν Κυβερνήσεων νὰ τοῖς μεταφέρῃ τὰ ὕδατα τῶν πηγῶν αὐτῶν, ἵνα ἀρδεύουν τὰς γαίας αὐτῶν, θὰ ἔχωμεν ζημίας καὶ διαμαρτυρίας πολλῶν κατοίκων τῆς Κορινθίας. Τοιαύτη λύσις τοῦ ζητήματος δὲν εἶναι ἄνευ δυσκολιῶν· ἀφαιροῦμεν τὸ ὕδωρ, τὸ ὁποῖον χρησιμεύει ἀλλοῦ, χωρὶς νὰ σκεφθῶμεν περὶ ἀναπληρώσεως ἢ ἀποζημιώσεως. Τοῦτο εἶναι αὐθαίρετον. Δὲν νομίζω ἑπομένως, ὅτι καὶ ἡ ἀντίρρησις αὕτη ἦτο ἀναξία τῆς προσοχῆς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τῶν γενομένων παρατηρήσεων νομίζω ὅτι πλεῖστοι ἄλλοι λόγοι συνηγοροῦσι καὶ ἐπιβάλλουσι τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὴν καλλιτέραν μελέτην τοῦ ἔργου, εἴτε καθ’ ὃν τρόπον ὑπέδειξεν ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, διὰ τῆς μετακλήσεως διακεκριμένου ἐξ Εὐρώπης μηχανικοῦ, ἢ δι’ ἑτέρου τρόπου, παρέχοντος πλείονα ἀσφάλειαν, καὶ αἴροντος πάντα φόβον ἐν τῷ μέλλοντι ἀποτυχίας καὶ πᾶσαν ζημίαν. Ἐπὶ τούτων θέλω ἐπιστήσει τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπεστήριξεν ἀπαντῶν, ὅτι περιττὴ εἶναι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ μελέτη δι’ εἰδικῶν ἀνδρῶν, ἔστω καὶ τῶν ἐξοχωτέρων, διότι, ὡς ἐπείσθη ὁ ἴδιος ἐκ τῶν ἐν Ἑλλάδι μέχρι τοῦδε γενομένων δημοσίων ἔργων, αἱ τοιαῦται μελέται τῶν μηχανικῶν εἰς οὐδὲν ὠφέλησαν, διότι ταῦτα ἀπέτυχον, οἱ δὲ διαγωνισμοὶ, οἵ τε ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος καὶ οἱ διεθνεῖς, ἀπέληξαν εἰς ζημίαν τῶν ἔργων. Πρὸς τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπεκαλέσθη τινὰ, γνωστὰ τοῖς πᾶσι, μεγάλα δημόσια ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους καὶ κακῶς ἐγένοντο. Ἐπ’ αὐτῶν ὅμως πρέπει νὰ ἔχῃ ἀκριβεστέραν καὶ εὐκρινεστέραν γνώμην ἡ Βουλή, διότι, ἂν θεωρήσῃ ὡς αἴτιον τῆς ἀποτυχίας τὸ ἀνεπαρκὲς τῶν μελετῶν τῶν μηχανικῶν, δὲν θὰ ἔχῃ ὀρθὴν γνώμην. Ἀνέφερεν, ὡς ἐνθυμεῖσθε, τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσης. Γινώσκετε ὅτι τὸ ἔργον αὐτὸ εἶχε δοθῆ εἰς Ἀγγλικὴν ἑταιρείαν, ἐξετελέσθη ὑπ’ αὐτῆς μέχρι τινὸς καὶ ἐγκατελείφθη, ἐκηρύχθη δὲ αὕτη ἔκπτωτος ἕνεκα τούτου, καὶ ἐπῆλθον αἱ ζημίαι, τὰς ὁποίας γινώσκετε, καὶ εἰς τὸν τόπον καὶ εἰς τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον εἶχε συνομολογήσει ἐξωτερικὸν δάνειον. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι τὸ ἔργον, καίτοι μελετηθὲν παρὰ ξένων μηχανικῶν, ὁποίους ζητοῦμεν καὶ σήμερον διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ὐδάτων, ἀπέτυχε. Πλὴν τοῦτο εἶναι ἀνακριβές. Ἄλλοι εἰσὶν οἱ λόγοι τῆς ἀποτυχίας τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, καὶ νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς γνωρίζει καλῶς, ὅτι ἄλλο ἦτο τὸ σχέδιον τοῦ ἔργου τὸ συνταχθὲν ὑπὸ τῶν μηχανικῶν καὶ ἄλλο τὸ δοθὲν διὰ τῆς συμβάσεως εἰς τοὺς ἐργολάβους. Τὸ σχέδιον τὸ μελετηθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Γκοτλὰν ἦτο ἄλλο, ἦτο ἡ διάτρησις τοῦ Κιθαιρῶνος, ἡ διάτρησις δὲ αὕτη ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς συντομεύσεως τῆς ἀποστάσεως ἦτο ἐπιτυχὴς, ἂν καὶ ἦτο δαπανηρὰ ἕνεκα ἰδιαιτέρου λόγου, διότι εἰς τὸν Κιθαιρῶνα ἕνεκα τοῦ ὕψους δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐργάζωνται διὰ τὴν διάτρησιν ἐκ πολλῶν μερῶν. Ἦτο ἀδύνατον εἰς ὄρος τόσον ὑψηλὸν νὰ ὀρύξωσι καὶ ἐργασθῶσι συγχρόνως διὰ πολλῶν φρεάτων. Ταῦτα, ἐννοεῖται, κατασκευάζονται μόνον εἰς ὄρη, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ὑψηλά. Διὰ τοῦτο μετεβλήθη τὸ σχέδιον, καὶ συνετάχθη κατὰ τρόπον σκόπιμον διὰ τὸν ἐργολάβον. Ἐθεώρησεν ἡ Ἀγγλικὴ ἑταιρεία συμφέρον νὰ ὠφεληθῇ τοῦ barême καὶ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ εὔκολον μόνον μέρος τῆς γραμμῆς, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ἀπέλθῃ, κερδίζουσα ἐξ ὅλων τῶν διαφορῶν, αἱ ὁποῖαι εἰς τὰς τιμὰς ἤθελον προέλθει, καὶ καταλείπουσα ἀνεκτέλεστον τὸ δύσκολον μέρος τῆς γραμμῆς, τὸ καὶ δαπανηρότερον. Τοῦτο καὶ ἐγένετο. Ἡ ἑταιρεία, ἀφοῦ μετέβαλε τὸ σχέδιον τοῦ μηχανικοῦ ἐκ συμφώνου μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἐξεμεταλλεύθη τὸ ἔργον πρὸς ἰδίαν ὠφέλειαν. Ἄν ἀπέτυχε, δὲν ἀπέτυχεν ἐκ κακῆς μελέτης τῶν μηχανικῶν. Ἄν ἐν τῇ διατρήσει τοῦ Μπράλου ἀπήντησε δυσκολίας, αὗται προῆλθον οὐχὶ διότι ἀπήντησε δυσδιάτρητα ἐδάφη, ἀλλ’ ἐξ ἄλλων λόγων. Ἡ ἐξ αὐτῶν ζημία καὶ πάλιν δὲν ὑπῆρξε μεγάλη. Ὁ Γερμανὸς διαιτητὴς νομίζω ὅτι τὴν ὥρισεν εἰς 300,000 δραχμάς. Ἡ ἀποτυχία λοιπὸν προῆλθεν ἐκ τῶν κακῶν συμφωνιῶν, ὑφ’ ἃς ἡ Κυβέρνησις συνεβλήθη μετὰ τῶν ἐργολάβων, οὐχὶ ἐκ τῶν κακῶν μελετῶν τῶν μηχανικῶν. Ἡ τοῦ Μπράλου εἶναι ἡ μόνη ζημία, τὴν ὁποίαν ὑπέστη ἡ ἑταιρεία, ὅλαι αἱ ἄλλαι ἦσαν φανταστικαὶ ζημίαι, παρουσιασθεῖσαι χάριν τοῦ σκοποῦ της· καὶ ἀπώλεσε μὲν τὴν ἐγγύησιν, ἀλλ’ οὐχ ἧττον ἀπεκόμισε σπουδαῖα κέρδη, πρῶτον ἕνεκα τῆς μεταβολῆς τοῦ σχεδίου καὶ δεύτερον διὰ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων τῶν εὐκόλων μόνον...

§88ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Δὲν μετέβαλε τὸ σχέδιον· τὸ barême ἦτο ἐσφαλμένον.

§89ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ barême εἶχε σκοπὸν νὰ διευκολύνῃ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ μὴ ἐκτελεσθῇ τὸ δύσκολον μέρος αὐτοῦ ποσῶς, νὰ ἐκτελεσθῇ δὲ τὸ εὐθηνότερον μόνον, τὸ καὶ ἐπικερδές. Οὐχ ἧττον καὶ τὸ σχέδιον τὸ ἀρχικὸν μετεβλήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἕτερον ἔργον, μνημονευθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἶναι τὸ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Ἀλλὰ καὶ τὸ ἔργον αὐτὸ ἀπέτυχεν οὐχὶ δι’ ὃν λόγον εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἀνακριβῶς δῆθεν οἱ μηχανικοὶ ἐμελέτησαν καὶ ὑπελόγισαν τὸν σιδηρόδρομον αὐτὸν, ἀλλὰ διότι ἡ ἔκδοσις τοῦ δανείου, τοῦ προορισθέντος διὰ τὴν κατασκευὴν αὐτοῦ, ἀπέτυχεν. Ἐννοεῖται ὅτι, ὅταν ἔλειψαν τὰ κεφάλαια, ἐζητήθησαν παρὰ τῆς ἑταιρείας χρήματα καὶ ἐδόθησαν δι’ ἐγγυήσεων καὶ τόκων βαρυτάτων, δι’ ὧν ἐπεβαρύνθη ἡ ἑταιρεία καὶ ὑπέκυψεν. Ἑτέραν ἐπιχείρησιν ἀνέφερε τὴν τοῦ σιδηροδρόμου τῆς Πελοποννήσου...

§90Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔκαμα περὶ τούτου λόγον.

§91ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ εἰς αὐτὸν τὰ αὐτὰ συνέβησαν. Ἀνεφέρατε τὸν σιδηρόδρομον τοῦ Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων. Ὁ σιδηρόδρομος οὗτος δὲν ἦτο σπουδαῖον ἔργον. Ὁ κ. Γκοτλὰν μᾶλλον ὡς σιδηρόδρομον ἐκδρομῶν ἐμελέτησε καὶ ἐσχεδίασεν αὐτὸν καὶ ἵνα προικίσῃ τὴν Ἑλλάδα μὲ σιδηρόδρομον ὀδοντωτόν. Δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἔργου μεγάλου. Πιθανὸν νὰ ἐπλανήθη, πιθανὸν καὶ ἐπίτηδες νὰ παρέστησε κατ’ ἀρχὰς ὡς εὐθηνὸν τὸ ἔργον, κατόπιν δὲ προσετέθησαν ἐξ ἀνάγκης καὶ ἄλλα ποσὰ πρὸς ἀποπεράτωσίν του, διότι ἄλλως δὲν ἐγίνετο. Τέλος, ἐὰν θελήσητε νὰ ζητήσητε ἐξ Εὐρώπης ἐκείνους τοὺς μηχανικούς, τῶν ὁποίων ἡμεῖς συνιστῶμεν τὴν συνδρομὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ζητοῦμεν τοιούτους, ὁποίους δὲν μετεκαλέσατο μέχρι τοῦδε ἡ Ἑλλάς, ἐκτὸς τοῦ Πασχὰλ καὶ τοῦ Γερμανοῦ διαιτητοῦ ἐν τῷ σιδηροδρόμῳ Λαρίσης. Αἱ Κυβερνήσεις ἑπομένως δὲν ἐξετέλεσαν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν. Τὰ μέχρι τοῦδε λοιπὸν δὲν δικαιοῦσι τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ μᾶλλον ἡμᾶς τοὺς ἀντιλέγοντας. Διότι ὁ Πασχὰλ, ἐλθὼν ἐν Ἑλλάδι, τόσον καλῶς ἐμελέτησε καὶ κατήρτισε τὰ σχέδια τῶν λιμένων τῶν Πατρῶν καὶ τῶν Καλαμῶν, ὥστε οὐ μόνον μὴ μεταβληθέντα ἐπέτυχον, ἀλλὰ καὶ ὁσάκις μετεβλήθησαν ὑπὸ τῶν μηχανικῶν καὶ τῶν ἐργολάβων ἀπέτυχον, καὶ μόνον ἐπαναχθέντα εἰς τὰ ἀρχικὰ ἠδυνήθησαν νὰ ἐξακολουθήσουν. Ὅ,τι συνέβη εἰς τὸν λιμένα τῶν Πατρῶν, συνέβη ἐκτάκτως, διότι ἐπαρουσιάσθη καθίζησις τοῦ ἐδάφους τοῦ πυθμένος...

§92Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ διατὶ δὲν ἐμελετήθη τὸ ἔδαφος;

§93ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν ἐμελετᾶτο ἀπ’ ἀρχῆς ὑπὸ τῶν ἡμετέρων μηχανικῶν καὶ τοῦ ἐργολάβου, ὡς ὤφειλεν, ἤθελον βεβαίως πεισθῆ, ὅτι τὸ ἔδαφος δὲν ἦτο στερεόν. Πλὴν δὲν ἐγένετο. Ἀλλὰ τὸ ἔργον τὸ ἕτερον, ὅπερ ὁ Πασχὰλ ἐσχεδίασε, τὸ τοῦ λιμένος Καλαμῶν, καλῶς εἶχε σχεδιασθῆ ὑπ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ τροποποιηθὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως χάριν τῶν πρώτων ἐργολάβων, ἔμελλε νὰ καταστραφῇ, δηλ. νὰ ἀποτύχῃ, ἂν δὲν ἐδίδετο εἰς ἄλλους ἐργολάβους, καὶ μόνον ὅταν ἐδόθη εἰς ἐργολάβους ἄλλους καὶ οὗτοι ἐπανῆλθον εἰς τὰ σχέδια τοῦ Πασχὰλ, τὸ ἔργον ἐξηκολούθησεν ἐπιτυχῶς. Ἀλλ’ εἶναι πρέπον νὰ συζητῶμεν ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Κοινοβουλίῳ, ὅτι προκειμένου τὸ Κράτος ν’ ἀναλάβῃ δύσκολον καὶ πολυδάπανον δημόσιον ἔργον, οἷον τὸ τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, πρέπει νὰ προσφύγῃ εἰς τὰ φῶτα τῶν γνωστοτέρων εἰδικῶν ἀνδρῶν, τοὺς ὁποίους ἔχει ἡ Εὐρώπη; Ὅταν βλέπωμεν αὐτὴν τὴν Γαλλίαν νὰ συνιστᾷ διαδοχικῶς πέντε ἐπιτροπὰς διὰ νὰ βεβαιωθῇ περὶ τῆς ἐπιτυχίας ὀλιγώτερον δυσκόλου ἔργου ὑδρεύσεως καὶ περὶ τῶν δαπανῶν αὐτοῦ, εἶναι ἄτοπον ἡμεῖς νὰ λέγωμεν ὅτι εἶναι χαμένα πράγματα καὶ περιττὰ αἱ μελέται τῶν μηχανικῶν, καὶ ἀρκοῦν αἱ μελέται καὶ οἱ προϋπολογισμοὶ τῆς ἀναδόχου Ἑταιρείας τῶν Ἐργοληψιῶν. Ὅταν βλέπωμεν τὴν Ἰταλίαν, ἥτις ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ὑδραυλικῆς μηχανικῆς εἶναι ἐκ τῶν μᾶλλον πεπειραμένων ἐθνῶν καὶ ἔχει ἴσως τὰ καλλίτερα ἀρδευτικὰ ὑδραυλικὰ ἔργα, προσφεύγουσαν διὰ τὴν ὕδρευσιν τῆς Νεαπόλεως εἰς τὰ φῶτα Ἄγγλου μηχανικοῦ καὶ μετὰ ταῦτα Γάλλων, καὶ δίδουσαν τὸ ἔργον εἰς Γαλλικὴν ἑταιρείαν, ἡμεῖς διστάζομεν νὰ ἐρωτήσωμεν ἄλλους, καὶ ὑπερηφανευόμενοι μάλιστα, ὅτι δὲν ἔχομεν ἀνάγκην τῶν φώτων καὶ τῆς πείρας τῆς Εὐρώπης, εἴμεθα ἥκιστα σοβαροί. Νομίζω ὅτι, ὅπως ἀναλάβωμεν ἔργον 60,000,000 δραχμῶν, τοῦ ὁποίου ὅμως τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλονται εἰς τοὺς κατοίκους Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἀνταποκρίνονται εἰς κεφάλαιον 150,000,000 δραχμῶν, διότι καθαρὰ πρόσοδος 5 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἀνταποκρίνεται σήμερον εἰς κεφάλαιον 150,000,000, ὅπως, λέγω, ἀναλάβωμεν τοιαῦτα βάρη, δὲν πρέπει νὰ κρυπτώμεθα ὄπισθέν τινων ἀποτυχιῶν, προελθουσῶν μᾶλλον ἐκ μηχανικῶν δευτερευούσης ἀξίας. Τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς οἱ μηχανικοὶ ἐδῶ ἐδιδάχθησαν, καὶ ἐκ τῆς πείρας μᾶλλον τῆς ἐν Ἑλλάδι ἐμορφώθησαν, καὶ βεβαίως ὅτε ἀνεχώρησαν εἶχον κατασταθῆ μηχανικοὶ ἄξιοι μείζονος ἐμπιστοσύνης. Ἀλλ’ ὅτε τὸ πρῶτον ἦλθον, δὲν ἦσαν τελείως κατηρτισμένοι, οὐδὲ τὰ ἁρμόδια πρόσωπα, ὅπως δίδωσι τέλεια σχέδια, ἀνεπίδεκτα ἀμφισβητήσεως καὶ ἐντελῶς ἀκριβῆ. Ἐξ αὐτῶν λοιπὸν δὲν πρέπει νὰ κρίνωμεν καὶ ν’ ἀποφαινώμεθα καὶ περὶ τῶν διαπρεπῶν ἐν Εὐρώπῃ εἰδικῶν μηχανικῶν. Καὶ πιστεύει σπουδαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι μετακαλῶν μηχανικὸν ἐκτιμήσεως Εὐρωπαϊκῆς, ἀδικεῖ τὸν πληθυσμὸν τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς, ὅστις δὲν δύναται πλέον νὰ ὑποφέρῃ τὰ βάσανα τῆς ἀνυδρίας καὶ προσβλέπει πρὸς αὐτὸν ἄπελπις καὶ τὸν παρακαλεῖ, μίαν ὥραν ταχύτερον καὶ μὲ ὅσα–ὅσα νὰ φέρῃ ἐκ τῆς Στυμφαλίας τὸ ὕδωρ; Εἶναι δυνατὸν ὑπὸ τὸ κράτος τοιούτων ἐντυπώσεων νὰ διεξαχθῇ συζήτησις; Ἀλλὰ ποῖον εἶναι τὸ ἔργον, τὸ περὶ Στυμφαλίας, τοῦ Κελλενὲκ, ὅπερ λαμβάνεται ὡς βάσις εἰς τοὺς ὑπολογισμοὺς καὶ τὰς ἀποφάσεις τῆς Κυβερνήσεως; Τὸ ἔργον, κατὰ τὴν ὁμολογίαν αὐτοῦ τοῦ ἰδίου, δὲν εἶναι ὁριστικὸν, διότι καὶ τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον δὲν εἶχε καὶ τὰ πρόσωπα τὰ ἀπαιτούμενα. Πᾶς ὁ ἀναγινώσκων ἐκ τῶν εἰδικῶν τοὺς ὑπολογισμοὺς αὐτοῦ παρατηρεῖ, ὅτι πρόκειται περὶ προμελέτης, ὅτι ἐλλείπει ἡ μελέτη καὶ ὁ ὑπολογισμὸς τῶν λεπτομερειῶν. Ὅταν βλέπωμεν, ὅτι μετὰ 6 μῆνας, ὅπως πρὸ μικροῦ ἐλέχθη, αὐτὸς ὁ ἴδιος πολλοὺς δισταγμοὺς ἐξέφρασε περὶ τοῦ ἔργου αὐτοῦ, εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρήσωμεν αὐτὸ σήμερον ἀκριβείας ἀναμφισβητήτου; Δὲν εἶναι δυνατὸν, μελέται καὶ καταμετρήσεις ἐπὶ τόπου, ἐπακριβέστερον γινόμεναι, νὰ ἔπειθον αὐτὸν, ὅτι ποὺ μὲν διὰ τὴν σκληρότητα τοῦ ἐδάφους, τὸ ὁποῖον ἐπὶ 35, νομίζω χιλιόμετρα ἔπρεπε νὰ ἀνοιχθῇ διὰ σηράγγων, ποὺ δὲ διὰ τὴν ἀνωμαλίαν αὐτοῦ, τὸ ἔργον τῆς μεταφορᾶς ὑδάτων εἰς Ἀθήνας διὰ μακρῶν σιφώνων ἦτο πολὺ δύσκολον παρ’ ὅσον ὑπελόγισε; Πρὸς τοῦτο, Κύριοι, παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐκθέσω τοὺς δύο τρόπους, καθ’ οὓς δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ τὸ ἔργον τῆς μεταφορᾶς εἰς Ἀθήνας τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, καὶ ἐκ τῶν ὁποίων μόνον τὸν ἕνα ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Κελλενέκ. Τὸ ὑδραγωγεῖον ἀπὸ Στυμφαλίας μέχρις Ἀθηνῶν εἶναι μακρότατον. Εἶναι, νομίζω, τὸ μακρότερον τὴν ἔκτασιν ἔργον μεταφορᾶς ὕδατος, ὅπερ ὑπάρχει ἐν Εὐρώπῃ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τὸ μῆκος· ἡ διασκευὴ τοῦ ἐδάφους εἶναι τοσοῦτον ἀνώμαλος, τόσαι φάραγγες καὶ κοιλάδες διακόπτουσιν αὐτὸ, ὥστε ποὺ μὲν εἶναι ἀνάγκη διὰ σιφώνων νὰ μεταβιβάζηται τὸ ὕδωρ, δηλ. διὰ σωληνωτοῦ ὑδραγωγείου, τὸ ὁποῖον πολλάκις δύναται νὰ ἔχῃ καὶ 5 καὶ 6 χιλιάδων μέτρων ἔκτασιν, ποὺ δὲ διὰ σηράγγων, τῶν ὁποίων πολλαχοῦ τὸ μῆκος εἶναι μέγα. Οἱ σίφωνες παρουσιάζουν τὸ πλεονέκτημα, ὅτι εὐκόλως τίθενται, καὶ ἡ δαπάνη αὐτῶν προϋπολογίζεται ἀκριβῶς, παρουσιάζεται ὅμως τὸ μειονέκτημα, ὅτι καθ’ ὅλον τὸ διάστημα, τὸ ὁποῖον διέρχονται οἱ σίφωνες, δὲν δύνασθε νὰ μεταχειρισθῆτε τὸ ὕδωρ, δὲν δύνασθε νὰ λάβητε τὸ ὕδωρ ἐξ αὐτῶν δι’ οἱανδήποτε χρῆσιν ἢ ἄρδευσιν τῶν πέριξ. Διὰ τοῦτο προτιμῶνται τὰ λιθόκτιστα ὑδραγωγεῖα. Ἀλλὰ τὰ λιθόκτιστα ὑδραγωγεῖα μεταξὺ Στυμφαλίας καὶ Ἀθηνῶν θ’ ἀπῄτουν μακροτέρας σήραγγας, αἱ ὁποῖαι βεβαίως θὰ ἐστοίχιζον πολὺ περισσότερον παρ’ ὅ,τι ὑπελογίσθη, καὶ τῶν ὁποίων ἡ δαπάνη δὲν ὑπελογίσθη, διότι οὐδαμοῦ ἔχει γείνῃ ἀκριβὴς μελέτη. Ἑπομένως καὶ ἡ ἔλλειψις αὕτη δικαιολογεῖ πάντως καὶ ἐπιβάλλει νέαν μελέτην, ὅπως ὁρισθῇ ἀκριβῶς ἡ δαπάνη, διότι ἐξ αὐτῆς θὰ ἀναλογισθοῦν τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιβληθοῦν ἐπὶ τῶν κατοίκων. Τοσοῦτον δύσκολον εὐθὺς ἀμέσως παρίσταται τὸ ἔργον τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, ὥστε καὶ αὐτὴ ἡ Ἑταιρία ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῆς ὑποβολῆς τῆς συμβάσεως παριστᾷ διὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῆς, ὅτι τὸ ἔργον τῆς μεταφορᾶς εἶναι μωρὸν, διότι θὰ στοιχίσῃ ὑπὲρ τὰ 100 ἑκατομμύρια, καὶ ἐντελῶς ἀπεδοκίμαζε τοιοῦτον ἔργον πρὸς ὕδρευσιν τῶν δύο πόλεων. Διατὶ ὅμως ἐπῆλθεν ἡ μεταβολὴ τῶν γνωμῶν; Πῶς ἐξηγεῖται αὕτη; Ἡ ἐξήγησις εἶναι προφανής. Ὁ Κελλενὲκ ἐμελέτησε καὶ ἐσχεδίασεν ἔργον μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων διὰ τῆς κλίσεως τοῦ ἐδάφους τῇ βοηθείᾳ σηράγγων καὶ σιφώνων ἀπὸ τῶν πηγῶν μέχρι τῶν δεξαμενῶν εἰς Ἀθήνας καὶ Πειραιᾶ, καὶ τοιοῦτον ἔργον βεβαίως εἶναι δαπανηρόν. Ἀπέναντι μεγάλης δαπάνης μεγάλα θὰ ἦσαν ἀναγκαίως καὶ τὰ βάρη τῶν κατοίκων διὰ τοιοῦτον ἔργον. Ἀλλ’ ἐσχάτως εὑρέθη, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ παραχθῇ μεγάλη δύναμις κινητήριος διὰ πτώσεως τῶν ὑδάτων, καὶ ἡ δύναμις αὕτη νὰ μεταφερθῇ, οὕτω δὲ αἱ δαπάναι τοῦ ἔργου νὰ μειωθῶσι. Τὸ ἔργον πλέον δὲν πρόκειται νὰ γείνῃ κατὰ τὸ σχέδιον τοῦ κ. Κελλενὲκ, δηλαδὴ δι’ ὑδραγωγείων ἀγομένων δι’ ὑψηλῶν σημείων, ἑπομένως διὰ σιφώνων καὶ διὰ σηράγγων, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταφερθῇ τὸ ὕδωρ τῆς Στυμφαλίας εἰς Ἀθήνας εἰς τὸ ἀναγκαῖον ὕψος, ἀπὸ τοῦ ὁποίου μόνον δύναται νὰ διανέμηται. Ἡ μεταφορὰ ἤδη τοῦ ὕδατος δὲν θὰ γείνῃ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον· θὰ γείνῃ δι’ ἀνυψώσεως τοῦ ὕδατος τῇ βοηθείᾳ τῆς ἀνυψωτικῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν θὰ προμηθεύσουν τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας διὰ τῆς πτώσεως αὐτῶν εἰς τὸ Ὄνειον ὄρος. Τὸ ὕδωρ τῆς Στυμφαλίας θὰ μετακομισθῇ ἄνευ δυσκολιῶν καὶ μεγάλων δαπανῶν μέχρι τοῦ Ὀνείου ὄρους. Ἐκεῖ θὰ εὑρεθῇ εἰς ὕψος 260 μέτρων. Ἀπὸ τοῦ ὕψους αὐτοῦ πίπτοντα τὰ 1000 λίτρα ὕδατος, διὰ τῆς πτώσεως αὐτῶν θὰ δώσουν δύναμιν, ἥτις μεταφερομένη κρίνεται ἐπαρκὴς, ἵνα ἀνυψώνῃ τὸ ὕδωρ, τὸ ὁποῖον θὰ μετακομίζηται εἰς τὰς δύο πόλεις καθ’ ἡμέραν. Οὕτω τὸ ὑδραγωγεῖον δὲν ἔχει πλέον ἀνάγκην ν’ ἀκολουθήσῃ ὑψηλὰ καὶ δύσβατα μέρη· θὰ κατέλθῃ εἰς τὰ ὁμαλὰ μέρη, καὶ ἄνευ δυσκόλων ἔργων, οὔτε μακρῶν σηράγγων καὶ σιφώνων, θὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ Θριασίου πεδίου. Ἐκεῖ ἀφικνούμενον τὸ ὕδωρ διὰ τοῦ ὁμαλοῦ ἐδάφους, ἴσως παραπλεύρως τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Πελοποννήσου, θὰ ἀνυψοῦται ὑπὸ τῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν θὰ μεταφέρουν καλώδια ἀπὸ τὸ μέρος τῆς πτώσεως, καὶ θ’ ἀποστέλληται μέχρι τοῦ μέρους, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ᾖναι αἱ δεξαμεναὶ τῶν δύο πόλεων. Αὐτὴ ἡ ἐφαρμογὴ τῆς μεταφορᾶς τῆς κινητηρίου δυνάμεως εἰς μακρυνὰς ἀποστάσεις εἶναι ἀπόκτημα τῶν τελευταίων χρόνων. Μολονότι τοῦτο ἐφηρμόσθη πρὸ πολλοῦ καιροῦ εἰς μικρὰς ἀποστάσεις, πειράματα τὸ πρῶτον καὶ ἐφαρμογαὶ ἀπέδειξαν πρὸ ὀλιγίστων ἐτῶν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μετενεχθῇ ἡ κινητήριος δύναμις καὶ εἰς μεγαλειτέρας ἀποστάσεις. Οὕτω κατωρθώθη νὰ εἰσέλθῃ ἐν τῇ πρακτικῇ, καὶ δι’ οὐχὶ μεγάλων ἐξόδων νὰ ἐπιτυγχάνηται ἡ μεταφορὰ τῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν παράγει τὸ πῖπτον ὕδωρ εἰς ἀπόστασιν πολλῶν χιλιομέτρων. Ὅτε ὁ κ. Κελλενὲκ ἐποίει τὰς μελέτας του, ἡ ἐφαρμογὴ αὕτη τῆς μεταφορᾶς τῆς κινητηρίου δυνάμεως διὰ καλωδίων δὲν ἦτο ἀκόμη ἐν τῇ βιομηχανικῇ πράξει εἰσηγμένη. Διὰ τοῦτο δὲν ἔλαβεν αὐτὴν ὑπ’ ὄψιν, ἀπέρριψε δὲ, ὡς ἀδύνατον, τὴν μεταφορὰν εἰς Ἀθήνας τῶν ὑδάτων τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου, διότι τὰ ὕδατα ταῦτα δὲν μεταφέρονται, ὡς κείμενα εἰς ὕψος πολὺ κατώτερον τῆς δεξαμενῆς τῶν Ἀθηνῶν. Ἡ πτῶσις τῶν ὑδάτων τῆς Κωπαΐδος δίδει ἀρκετὴν δύναμιν, ἀλλ’ ὁ κ. Κελλενὲκ δὲν ἐπίστευεν, ὅτι ἡ δύναμις αὐτῶν ἠδύνατο νὰ μετενεχθῇ. Σήμερον δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας περὶ τοῦ πῶς εἶναι βέβαιον καὶ ἀποδεδειγμένον, ὅτι δι’ αὐτῆς τῆς δυνάμεως, ἣν ἀποκτᾷ διὰ τῆς πτώσεως τοῦ ὕδατος, ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία θὰ κατορθώσῃ ὄχι μόνον νὰ ἀναβιβάζῃ τὰ 750 λίτρα ὕδατος εἰς τὰς δεξαμενὰς τῶν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἂν ὅλον αὐτὸ τὸ ποσὸν ἐπρόκειτο νὰ χορηγῇ καθ’ ἡμέραν, ἀλλὰ καὶ νὰ μένῃ κυρία μεγάλου μέρους τῆς δυνάμεως αὐτῆς, τὴν ὁποίαν νὰ μεταχειρίζηται εἰς παραγωγὴν ἠλεκτρικοῦ φωτὸς καὶ εἰς ἄλλας ἐφαρμογὰς βιομηχανικάς. Ἐὰν τοῦτο ἀμφισβητηθῇ, — καὶ πιθανὸν ν’ ἀμφισβητηθῇ — βεβαίως θὰ προκληθῇ συζήτησις, εἰς ἣν θὰ μετάσχω· σήμερον ὅμως θεωρῶ ὡς ἀναμφισβήτητον, ὅτι διὰ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῆς τῆς δυνάμεως τοῦ ὕδατος πρὸς ἀνύψωσιν αὐτοῦ θ’ ἀποφύγωμεν τὰς μεγάλας δαπάνας, τὰς ὁποίας ὁ κ. Κελλενὲκ ἐν τῇ ἐκθέσει αὑτοῦ εἶχεν ὑπ’ ὄψιν καὶ ἀνέγραψεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ἔργου, καὶ δι’ ὀλιγωτέρας δαπάνης θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν τῆς Στυμφαλίας τὰ ὕδατα μέχρι τῆς δεξαμενῆς τῶν Ἀθηνῶν. Ἐρωτῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἔχει ἐπὶ τῆς μεταβολῆς, ἣν συνεπάγεται ἡ ἀνύψωσις τοῦ ὕδατος διὰ τοῦ ὕδατος, ἔχει ἐπὶ τῆς νέας αὐτῆς φάσεως πληροφορίας; Δὲν ἀξίζει τὸν κόπον νέας μελέτης τὸ ἔργον αὐτὸ, οὕτω γινόμενον; Ἔχει ὑποβάλει εἰς μελέτην καὶ τὸ ἔργον καὶ τὸν προϋπολογισμόν; Βεβαίως εἶχε καθῆκον νὰ πράξῃ τοῦτο· ἐφ’ ὅσον δὲ παραλείπῃ νὰ βεβαιώσῃ τὴν ἐλάτωσιν τῆς δαπάνης, σπεύδει νὰ ἐπιβαρύνῃ ἐπ’ ἀγνώστοις τὸν λαὸν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Δὲν ἀρκεῖ ἡμεῖς νὰ ζητῶμεν ν’ ἀποδείξωμεν, ὅτι δι’ αὐτῆς τῆς μεθόδου θὰ στοιχίσῃ πολὺ ὀλιγώτερον τὸ ἔργον, τόσον ὀλιγώτερον, ὥστε νὰ μὴ δικαιολογῆται ἡ ἀναγραφὴ τῶν βαρῶν καὶ τῶν παραχωρήσεων τῆς συμβάσεως· πρέπει καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐνδιαφέρηται καὶ ἐξετάσῃ τὰ πράγματα. Νομίζω ὅτι, ἂν ὅσα λέγωμεν βεβαιωθῶσιν, ἡ Κυβέρνησις, ἐπιβάλλουσα τὴν σύμβασιν, ἀναλαμβάνει μεγίστου καθήκοντος εὐθύνην, ἡ ὁποία δὲν θὰ ἐξαλειφθῇ, διότι καθ’ ἡμέραν ἐπὶ 80 καὶ πλέον ἔτη θὰ καταβοᾷ κατὰ τῶν ἐργατῶν αὐτῆς ἡ κοινωνία ὁλόκληρος δύο μεγάλων πόλεων, διότι ὑπεβλήθησαν εἰς βάρη ἄδικα καὶ παράλογα. Καὶ διατί; διότι δὲν ἠθέλησεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ 6 ἢ 7 μῆνας, ὅπως θετικωτέρας βάσεις θέσωμεν εἰς τοὺς ὑπολογισμοὺς ἡμῶν. Ἡ Κυβέρνησις δυστυχῶς μόνον αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα μεταχειρίζεται, ὅτι κατὰ τὴν ἰδέαν της δὲν τυγχάνουσιν ὀρθοὶ καὶ ἀκριβεῖς οἱ ὑπολογισμοὶ τῶν μηχανικῶν, ἐνῷ εἶναι γνωστόν, ὅτι οἱ ὑπολογισμοί, τοὺς ὁποίους ποιοῦνται οἱ μηχανικοί, σχεδὸν πάντοτε ἀπεδείχθησαν ἀκριβεῖς. Ἄλλως δὲν θὰ προσέφευγον οἱ ἄνθρωποι πρὸς αὐτούς. Ἀφοῦ ἀλλαχοῦ ἐπέτυχον, θὰ ἐπιτύχουν καὶ ἐν Ἑλλάδι. Διατὶ λοιπὸν δὲν σπεύδομεν νὰ ἀπορρίψωμεν ἀφ’ ἡμῶν τὴν εὐθύνην, καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλή, προκαλοῦντες τὰς μελέτας εἰδικῶν καὶ πεπειραμένων μηχανικῶν; καὶ διατὶ ἀποφασίζομεν ἓν ἔργον ἀμελέτητον, ἀλλὰ συνεπάγον βάρη δυσφόρητα εἰς τοὺς συμπολίτας ἡμῶν; Βεβαίως θὰ ἦναι ἄλογος καὶ ἄδικος ἡ παρεξήγησις, ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ὅσοι εἴμεθα ἐναντίοι τῆς συμβάσεως πράττομεν τοῦτο διότι δὲν ἐπιθυμοῦμεν τάχα ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἐργοληψιῶν νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐπιχείρησιν. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ ψηφίσω σύμβασιν, ἡ ὁποία θὰ ἔλεγεν ἀπὸ τοῦδε, ὅτι θὰ ἀναλάβῃ τὸ ἔργον ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἐργοληψιῶν μετὰ μελέτην τῶν πηγῶν, ἐξ ὧν περισσότερον συμφέρει νὰ λάβωμεν τὰ ὕδατα, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ὑπολογισμῶν τῶν δαπανῶν, τοὺς ὁποίους εἰδικοὶ ἄνδρες, ἐξ Εὐρώπης μετακαλούμενοι, ἤθελον καταρτίσει. Θέλετε νὰ δώσητε τὸ ἔργον τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἐργοληψιῶν; δόσατέ το, ἀλλὰ δόσατε ὅ,τι μετὰ ἀξιοπίστους μελέτας καὶ προϋπολογισμοὺς θὰ ἀποδειχθῇ ὅτι εἶναι τὸ καλλίτερον. Διότι ὑπάρχουν, ὡς εἶπον, καὶ ἄλλαι λύσεις τοῦ ζητήματος τῆς ὑδρεύσεως τῶν δύο πόλεων. Ὑπάρχουν τὰ ὕδατα τοῦ Βοιωτικοῦ ἐπίσης πεδίου, δηλαδὴ τῆς κοιλάδος τοῦ Κηφισοῦ. Καὶ τούτων ἡ ποσότης καὶ ποιότης τὰ συνιστᾷ, ἡ δὲ δαπάνη τῆς μεταφορᾶς αὐτῶν εἰς Ἀθήνας εἶναι μικροτέρα τῆς δαπάνης διὰ τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας. Ἀλλ’ ἡ τῶν Ἐργοληψιῶν Ἑταιρεία δὲν πολεμεῖται ἀπὸ τὸ Τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων τοῦ Ὑπουργείου, οἱ δὲ ἄλλοι, οἱ ὑποστηρίζοντες ὡς συμφορωτέραν τὴν μεταφορὰν τῶν ὑδάτων τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου, πολεμοῦνται, καὶ διὰ τοῦτο εἷς τῶν κυρίων Βουλευτῶν λέγει: «Αὐτὸ εἶναι τοῦ κυρίου Πρωτοπαπαδάκη». Πλὴν τί με μέλει, ἂν ἦναι τοῦ κ. Πρωτοπαπαδάκη; Παρακαλῶ νά μοι εἴπητε, τί εἶναι τὸ πλέον ἄψογον· αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐγὼ πράττω, ἢ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πράττει ἡ δημοσία ὑπηρεσία, ἡ ὁποία συστηματικὸν διεξάγει πόλεμον κατὰ πάσης προτάσεως περὶ ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν, πλὴν τῆς ἐκ Στυμφαλίας; Ἀπόδειξις τούτου, ὅτι δηλαδὴ διεξάγει τοιοῦτον πόλεμον, εἶναι ὅτι δὲν ὑπάρχει σήμερον ὑποβεβλημένη παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς ὤφειλε νὰ ὑποβληθῇ, ἡ νενομισμένη ἔκθεσις τοῦ Συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων. Καὶ ἐπειδὴ προεκλήθην, θὰ διαλάβω περὶ αὐτοῦ. Κατὰ τὸν νόμον, προκειμένου περὶ δημοσίου ἔργου, ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ τοῦ νόμου γνωμοδότησις τοῦ Συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων. Τοιαύτη γνωμοδότησις δὲν ὑπάρχει, ἐπίτηδες δὲ δὲν προεκλήθη τοιαύτη ὑπὸ τῆς Διευθύνσεως τῶν δημοσίων ἔργων, διότι δὲν θὰ ἦτο εὐνοϊκὴ ὑπὲρ τῆς συμβάσεως. Ὅτι ἔπρεπε πρὶν τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ὑποβληθῇ ἡ σύμβασις εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων, εἶναι ἀναμφισβήτητον. Ἡ ὕδρευσις Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς δι’ ὑδραγωγείων ἐκ Στυμφαλίας εἶναι ἔργον δημόσιον. Πᾶσα ἐναντία ἑρμηνεία, στηριζομένη ἐπὶ τοῦ λόγου ὅτι δῆθεν δὲν πρόκειται περὶ ἔργου κατασκευαζομένου διὰ χρημάτων τοῦ Δημοσίου ὑπὸ τοῦ Κράτους αὐτοῦ ἀμέσως, εἶναι πεπλανημένη. Δημόσιον ἔργον εἶναι πᾶν ἔργον δημοσίας ἀνάγκης, δι’ ὃ γίνεται προσφυγὴ νόμιμος εἰς ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν. Ὡς ἔργον δημοσίας ἀνάγκης ὑποβάλλει τὴν σύμβασιν περὶ ὑδρεύσεως τῶν δύο πόλεων καὶ ἡ Κυβέρνησις, καὶ χάριν αὐτοῦ ζητεῖ παρὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας τὴν ἄδειαν ἀπαλλοτριώσεως τῶν ἰδιωτικῶν ἢ δημοτικῶν κτήσεων. Ἀφοῦ λοιπὸν εἶναι ἔργον δημοσίας ἀνάγκης, ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ πρὶν εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων. Διατὶ ὅμως δὲν ὑπεβλήθη εἰς τὸ Συμβούλιον; Διότι δὲν τὸ ἀνεγνώριζε τὸ Ὑπουργεῖον ὡς δημόσιον ἔργον; Οὐχί· ἀλλὰ διότι ἐγίνωσκε καλῶς, ὅτι ἐν τῷ Συμβουλίῳ τῶν δημοσίων ἔργων ἡ σύμβασις δὲν ἤθελεν ἐγκριθῆ, ἢ δὲν ἤθελεν ἐγκριθῆ ὁμοφώνως, καὶ ἐπεθύμουν νὰ παρουσιάσουν ὁμοφωνίαν τῶν μελῶν τοῦ Συμβουλίου. Ἀντὶ τούτου ὅμως συνῆλθον ἰδιαιτέρως καὶ συνέταξαν μίαν δῆθεν γνωμοδότησιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐκ προκαταβολῆς σύμφωνοι εἰς τὸ τοιοῦτον ἔργον. Αὐτοὶ ἀπεφάνθησαν, ὅτι τὸ ἔργον τῆς συμβάσεως εἶναι καλὸν καὶ νὰ ἐκτελεσθῇ. Ἰδοὺ πῶς ἐξετελέσθη ὁ νόμος ὑπὸ τοῦ Τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων. Ἐπανερχόμενος εἰς τὸ μέρος, ἔνθα διέκοψα, παρατηρῶ ὅτι ὑπάρχουν ἐκτὸς τῆς Στυμφαλίας καὶ ἄλλα δύο συστήματα πηγῶν, τῶν ὁποίων τὰ ὕδατα δύνανται αἱ πόλεις Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς νὰ χρησιμοποιήσωσιν. Εἶναι τὰ ὕδατα τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου καὶ τὰ ὕδατα τῆς Λεβαδείας, τῆς ὁποίας τὰ ὕδατα δύνανται νὰ μετενεχθῶσιν ἐνταῦθα, ἀναβιβαζόμενα διὰ τῆς πτώσεως, τὴν ὁποίαν δίδουν τὰ ὕδατα τῆς Κωπαΐδος ἐν Ἀνθηδόνι. Τὰ ὕδατα τῆς Βοιωτίας παρεστάθησαν παρὰ τῶν ἐνδιαφερομένων νὰ τὰ κατηγορήσωσι καὶ ἀπομακρύνωσιν ἀπὸ παντὸς διαγωνισμοῦ, ὅτι εἶναι ὀλίγα καὶ πηγάζουσιν ἐκ μερῶν, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ὕψος ἐλάχιστον, καὶ δὲν δύνανται νὰ ἔλθωσιν εἰς Ἀθήνας...

§94Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τί ἐννοεῖτε ὕδατα Βοιωτίας;

§95ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐννοῶ τὰ ὕδατα τῆς Σουβάλας, ἐννοῶ τὰ ὕδατα, τὰ ὁποῖα πηγάζουσιν ἐν τῇ κοιλάδι τοῦ Κηφισοῦ. Ἐὰν θέλητε νὰ ἀκούσητε τὰς πηγὰς, εἶναι πολλαί. Αἱ πηγαὶ εἶναι 35, δυνάμεναι νὰ χορηγήσωσι μέχρι 2800 λίτρων ὕδατος. Εἶναι ἡ λεκάνη τοῦ ποταμοῦ Κηφισοῦ, ὅστις ἔχει τὰς πηγὰς αὐτοῦ ἀπὸ τὸ ὄρος Γκιόνα...

§96ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως κλπ.). Ἐγὼ σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι δὲν περισσεύει οὔτε ῥανίς.

§97ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ, εἶσθε προκατειλημμένος καὶ τὸ πιστεύετε.

§98ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶναι πατρίς μου ἐκεῖ.

§99ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σεῖς πολὺ ὀλίγον μένετε εἰς τὴν πατρίδα σας. Ὅ,τι λέγω, εἶναι μελέται ἐπιτοπίως γενόμεναι ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, ἤτοι ἀπὸ τοῦ 1880 μέχρι τοῦ 1890. Αἱ πηγαὶ, ὡς εἶπον, εἶναι 35, δυνάμεναι νὰ χορηγήσωσι μέχρι 2800 λίτρων καὶ εὑρισκόμεναι εἰς ὕψος ἀπὸ 100 ἕως 600 μέτρων. Δὲν λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τὰς εὑρισκομένας εἰς ἀνεπαρκὲς ὕψος ἐκ τοῦ συμπλέγματος αὐτοῦ. Δὲν ὁμιλῶ ἤδη περὶ τῶν ὐδάτων τοῦ Μέλανος...

§100ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη πηγὴ, ἡ τοῦ Μέλανος ποταμοῦ.

§101ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. .. Δεύτερον δὲν ὑπολογίζω τὰς ἀπεχούσας ὑπὲρ τὰ 200 χιλιόμετρα ἐξ Ἀθηνῶν. Ἂν θέλετε, ἰδοὺ αἱ πηγαί. Αὗται εἶναι ἡ πηγὴ τῆς Ἁγίας Ἐλεούσης, ἡ τῆς Ἀβύσσου τῆς Θεοτόκου, ἡ τοῦ Κεφαλοβρύσου τοῦ Μεσιακοῦ, ἡ τοῦ Κεφαλοβρύσου Μαργιαλωτῶν, ἡ τῆς Ἄνω καὶ Κάτω Σουβάλας, ἡ τοῦ Μούργιαννη καὶ ἄλλαι, ἃς περιττὸν νὰ κατονομάσω. Ἡ ποιότης τοῦ ὕδατος αὐτῶν εἶναι ἀρίστη. Ἡ μεταφορά των παρουσιάζει βεβαίως δυσκολίας, ἀλλ’ οὐχὶ ἐκείνας τὰς ὁποίας παρουσιάζει ἡ μεταφορὰ τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας. Νομίζω ὅτι προϋπελογίσθη ὑπὸ τοῦ κυρίου Τζουρᾶ ἡ δαπάνη πρὸς μεταφορὰν αὐτῶν μέχρις Ἀθηνῶν εἰς 25,000,000, ἐὰν δὲ προσθέσητε καὶ τὰ ἔξοδα τῆς ἐκδόσεως 1,000,000, τὸ ὅλον μετὰ τῶν διαμέσων τόκων δὲν ὑπερβαίνει τὰ 26,000,000 ἕως 27,000,000 δραχμάς. Λεπτομερείας θεωρῶ περιττὸν νῦν νὰ ἀναφέρω περὶ αὐτῶν, καὶ μεταβαίνω εἰς τὴν ἄλλην σειρὰν πηγῶν, τῶν ὁποίων τὰ ὕδατα, κείμενα χαμηλότερον τῆς δεξαμενῆς Ἀθηνῶν, δὲν ἔρχονται, ἂν μὴ ἀνυψωθῶσι διὰ τῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν δίδουσι τὰ ὕδατα τῆς Κωπαΐδος λίμνης, πίπτοντα εἰς τὴν Ἀνθηδόνα. Ἡ περὶ αὐτῶν μελέτη, καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν δύναμιν καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ποσὸν, ἔχει γείνῃ διὰ σειρᾶς παρατηρήσεων ἐπὶ 12 ἔτη ἀπὸ τὸν κύριον Poché, μηχανικὸν τῆς Ἑταιρείας τῆς ἀποξηράνσεως, ἑπομένως ἁρμοδιώτατον ν’ ἀποφανθῇ. Διὰ τοῦτο οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ποσὸν καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν δύνανται τὰ ὕδατα ταῦτα νὰ παράσχωσιν εἰς ἵππους. Τὸ ποσὸν τῆς δυνάμεως, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ παραγάγῃ εἰς ἵππους ἡ πτῶσις τοῦ ὕδατος εἰς Ἀνθηδόνα, ἀνέρχεται εἰς 7000, κατὰ τὰς παρατηρήσεις τοῦ Poché, ἐπικυρωθείσας καὶ διὰ μεταγενεστέρων παρατηρήσεων...

§102Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τὰ ὕδατα αὐτὰ δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῆς Κωπαΐδος;

§103ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βεβαίως ἀνήκουσιν. Ἀλλὰ διατὶ ἡ ἑταιρεία αὕτη νὰ μὴ εἰσέλθῃ εἰς τὴν βιομηχανικὴν ἐπιχείρησιν, τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τῆς Βοιωτίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἐνδιαφέρεται νὰ εἰσέλθῃ, διότι τὰ ὕδατα τῆς Κωπαΐδος, τὰ πίπτοντα ἤδη εἰς τὴν Ἀνθηδόνα, μένουσι μέχρι σήμερον τουλάχιστον ἄχρηστα; Ἂν ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἐργοληψιῶν, ἡ ὁποία θέλει νὰ φέρῃ ὕδατα εἰς Ἀθήνας, ἀπετείνετο πρὸς αὐτήν, εἶμαι βέβαιος ὅτι αὕτη εὐκόλως θὰ ἐδέχετο, ὄχι μόνον διὰ τῶν ὑδάτων, ἀλλὰ καὶ διὰ κεφαλαίων νὰ μετάσχῃ τῆς ἐπιχειρήσεως. Οὕτω θὰ μετεκομίζοντο ἐκ τῆς Λεβαδείας τὰ ὕδατα αὐτά, καὶ θὰ μετεκομίζοντο διὰ πολὺ ὀλιγωτέρας δαπάνης καὶ θὰ εἶχον τὸ πλεονέκτημα νὰ ἀρδεύωσιν ἅπαν τὸ λεκανοπέδιον Ἀττικῆς καὶ καθ’ ὅλας τὰς διευθύνσεις, ἐνῷ τὰ ὕδατα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ μεταφέρωμεν ἐκ τῆς Στυμφαλίας, δὲν θὰ δύνανται νὰ ἀρδεύσωσι τὸ πρὸς βορρᾶν καὶ ἀνατολὰς μέρος, τὸ ὑψηλότερον κείμενον τοῦ λεκανοπεδίου. Διότι πάντες γνωρίζετε, ὅτι καὶ ἡ Κηφισία καὶ τὸ Ἀμαρούσιον καὶ τὸ Μενίδι καὶ ὅλα τὰ πρὸς τοὺς πρόποδας τῶν βουνῶν μέρη κεῖνται ὑψηλότερον ἢ ἡ Δεξαμενὴ, ἡ ὁποία σήμερον ὑπάρχει, καὶ ἡ Δεξαμενὴ, ἡ ὁποία θὰ κατασκευασθῇ καὶ ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ 162 μέτρα ὕψος, ἐνῷ ἡ σημερινὴ ἔχει 132. Βεβαίως οὐδὲ ἀπὸ 162 μέτρων ὕψος, οὐδὲ ἀπὸ 132 δύνανται τὰ ὕδατα, ἐρχόμενα ἐκ Στυμφαλίας, νὰ ἀρδεύσωσι τὰ μέρη αὐτὰ τοῦ λεκανοπεδίου, τὰ ὁποῖα ὅμως, λόγῳ τῆς ἐκτάσεως καὶ τῆς ἀνάγκης, δέον νὰ ἀρδευθῶσιν, ἀφοῦ πρόκειται διὰ τόσον μεγάλης δαπάνης νὰ κομίσωμεν ὕδατα πρὸς ἄρδευσιν τῆς πεδιάδος τῆς πρωτευούσης καὶ τοῦ Πειραιῶς. Σᾶς εἶπον ὅτι μέχρις 7000 ἵππων δύναμιν μετὰ τὴν κατασκευήν τινων ἔργων δύναται νὰ παραγάγῃ ἡ ποσότης τῶν ὑδάτων, ἥτις πίπτει ἐν Ἀνθηδόνι κατὰ τὰ συνήθη ἔτη, διὰ δὲ τὴν ἀνύψωσιν τῶν μετενεχθησομένων ὑδάτων, ὑδάτων ἐκ 235 ὀκάδων, δηλαδὴ ἀνωτέρου ποσοῦ ἐκείνου τὸ ὁποῖον διὰ τῆς ὑποβληθείσης συμβάσεως μετὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἐργοληψιῶν πρόκειται νὰ ἔχωμεν, διὰ τὴν ἀνύψωσιν, λέγω, αὐτῶν εἰς 200 μέτρων ὕψος ἀπαιτεῖται μόνον δύναμις 4700 ἵππων. Ἡ δύναμις αὕτη δύναται νὰ ὑπάρχῃ καὶ κατὰ τὰ ξηρὰ ἔτη. Οὕτω κατὰ μακρὰς παρατηρήσεις θὰ ἔχωμεν ὅλον τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν ὕδατος πρὸς ἀνύψωσιν τῶν 235 ὀκάδων εἰς 200 μέτρων ὕψος, καὶ θὰ ὑπολείπηται καὶ μέρος πολλάκις δυνάμεως κινητηρίου. Περὶ τούτων λοιπὸν τῶν ζητημάτων, τοῦ ζητήματος ἂν δυνάμεθα καὶ διὰ τίνος δαπάνης νὰ προμηθευθῶμεν ὕδατα ἐκ τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου, ἢ ἂν δυνάμεθα, μεταχειριζόμενοι τὴν δύναμιν τῆς πτώσεως τῶν ὑδάτων τῆς Κωπαΐδος, νὰ προμηθευθῶμεν ἀπὸ τὸν Μέλανα ποταμὸν καὶ ἀπὸ τὸ Μαυρονέρι τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὰς δύο πόλεις ποσὸν ὕδατος καὶ νὰ ἔχωμεν καὶ ὑπόλοιπον δυνάμεως...

§104Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μέλας ποταμὸς καὶ Μαυρονέρι δὲν εἶναι τὸ αὐτό;

§105ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἰδού, κύριε Πρωθυπουργέ. Τὰς πηγὰς διαιρῶ εἰς δύο κατηγορίας· εἰς πηγὰς, αἱ ὁποῖαι κεῖνται εἰς 100 μόνον μέτρων ὕψος, καὶ εἰς πηγὰς, αἱ ὁποῖαι κεῖνται εἰς μεγαλείτερον ὕψος.

§106Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Μέλας ποταμὸς καὶ Μαυρονέρι εἶναι τὸ αὐτό.

§107Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι· ἄλλο εἶναι τὸ ἕν καὶ ἄλλο εἶναι τὸ ἄλλο.

§108ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀπαντῶ εἰς τὴν γενομένην παρατήρησιν. Ὁ Μέλας ποταμὸς ἀνήκει βεβαίως εἰς τὰ ὕδατα τὰ χαμηλότερον κείμενα, καὶ τὸ Μαυρονέρι ἐπίσης ἀνήκει εἰς τὰ χαμηλότερον κείμενα. Ἡ μεταφορά των ἀδύνατος ἑπομένως· ἀλλὰ διὰ τῆς δυνάμεως τῆς πτώσεως τῶν ὑδάτων τῶν δύο λιμνῶν, δηλ. τῆς Παραλίμνης καὶ Λύκερης, ἤτοι τῶν ὑδάτων τῆς Κωπαΐδος, δυνάμεθα νὰ τὰ μεταφέρωμεν. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά, ἥτις ἐπῆλθεν εἰς τὸ ἔργον τῆς ὑδρεύσεως διὰ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν πτώσεων τοῦ ὕδατος. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τῆς κινητηρίου δυνάμεως, τῆς οὕτω παραγομένης, εἰς τὴν μεταφορὰν τῶν ὑδάτων ἔφερε τελείαν ἀνατροπὴν εἰς τὰς μελέτας τὰς ὑπαρχούσας, τὰς μὴ λαβούσας ὑπ’ ὄψιν τὴν δύναμιν αὐτήν. Τὴν μεταβολὴν δὲν τὴν αἰσθανόμεθα καὶ δὲν τὴν λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν, διὰ τοῦτο δὲν θέλομεν νὰ δεχθῶμεν, ὅτι ἐπιβάλλεται ἕνεκα αὐτῆς νὰ ἐπιχειρήσωμεν νέαν μελέτην περὶ τῶν τριῶν αὐτῶν ἔργων. Ἐννοῶ, ἂν δὲν εἶχεν ἐπέλθει ἡ μεταβολὴ αὕτη, νὰ λέγωμεν ὅτι ἔχομεν τὴν ἔκθεσιν καὶ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. Κελλενὲκ καὶ δὲν νομίζομεν ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ διαφορὰ τῆς δαπάνης νὰ ἦναι μεγάλη. Λοιπὸν δεχόμεθα τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. Κελλενὲκ ὡς βάσιν, καὶ ἐπ’ αὐτῆς ὑπολογίζομεν καὶ ἐπιβάλλομεν εἰς τοὺς κατοίκους τὰ βάρη. Ἀλλ’ ἤδη, ὅτε παρεμβαίνει εἷς νέος παράγων, ἀνατρέπων τοὺς ὑπολογισμοὺς αὐτοὺς καὶ μεταβάλλων τὰ σχέδια, διατὶ νὰ μὴ θέλωμεν νὰ ἐξετάσωμεν καὶ πάλιν τὸ ἔργον; διατὶ ὁ φόβος αὐτὸς ἐκ τῆς ἀναβολῆς ὀλίγων μόνον μηνῶν, κατὰ τοὺς ὁποίους ἐπιστήμων εἰδικὸς, ἐξ Εὐρώπης ἐρχόμενος καὶ ἐπισκεπτόμενος τὰ τρία ἔργα, θὰ δυνηθῇ ν’ ἀποφανθῇ ποῖον θεωρεῖ ἐκ τῶν τριῶν τὸ παρέχον τὰς περισσοτέρας πιθανότητας ἀσφαλείας καὶ εὐθηνίας, καὶ τοῦτο νὰ δεχθῶμεν καὶ ἐκτελέσωμεν; Τὸν εἰδικὸν μηχανικὸν ζητῶ ὄχι μόνον, ἵνα μελετήσῃ τὰ κατὰ τὴν Στυμφαλίαν, ἀλλ’ ἵνα μελετήσῃ καὶ τὰ τρία ἔργα, καὶ θὰ τὰ μελετήσῃ ἐντὸς τριῶν μηνῶν· διότι ἐπιστήμων εἰδικὸς δὲν ἔχει ἀνάγκην περισσοτέρου χρόνου, διότι ὑπάρχουν καί τινες μελέται. Βραδύτερον, ὅτε θὰ ἐξέλεγεν ἓν τῶν τριῶν ὡς τὸ ἀσφαλέστερον καὶ προτιμότερον, καὶ θὰ εἶχεν ἀνάγκην νὰ μελετήσῃ τὰς λεπτομερείας, βεβαίως θὰ εἶχεν ἀνάγκην χρόνου περισσοτέρου. Ἀλλὰ τὴν ἀπόφασιν περὶ τοῦ ποῖον ἐκ τῶν τριῶν ἔργων εἶναι τὸ συμφερώτερον, τοῦτο νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἔργον μακροῦ χρόνου δι’ εἰδικὸν καὶ πεπειραμένον ἄνδρα. Οὕτω δὲν θὰ ὑπάρχῃ διχογνωμία ἐπὶ ζητήματος, δι’ ὃ σήμερον τόσαι συγκρούονται γνῶμαι. Καὶ μολονότι δὲν ἀντιπροσωπεύω τοὺς κατοίκους τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς, πιστεύω ὅμως ἀδιστάκτως, ὅτι οὐδεὶς κάτοικος Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἤθελε δυσφορήσει διότι ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ μετακαλέσῃ ἐξ Εὐρώπης ἕνα τῶν γνωστῶν ὑδραυλικῶν μηχανικῶν, ὅπως μελετήσῃ τὰ προτεινόμενα πρὸς ὕδρευσιν ἔργα, ἵνα λάβῃ τὴν ὁριστικὴν αὐτῆς ἀπόφασιν μετὰ 3 ἢ 4 μῆνας, ὅτε θὰ δύναται νὰ γνωρίζῃ ἀκριβέστερον ποῖον τὸ καλλίτερον καὶ ποία ἡ δαπάνη αὐτοῦ, ἵνα ἀναλόγως ἐπιβάλῃ καὶ τὰ βάρη εἰς τοὺς κατοίκους τῶν δύο πόλεων.

§109ΛΕΒΙΔΗΣ. Αὐτὸ ζητοῦσιν ὅλοι.

§110ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Λοιπὸν εἶμαι δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς. Εἶμαι ὑπὲρ αὐτῆς καὶ διὰ τὸν λόγον ὅτι δὲν ὑπεβλήθη, καίτοι ὂν δημόσιον ἔργον, εἰς τὴν γνώμην τοῦ Συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων. Ἀλλ’ εἶμαι καὶ δι’ ἄλλον λόγον, ὅτι ἐν τῇ συμβάσει ὑπάρχουσι διατάξεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπιτρέπουσι νὰ ψηφίσωμεν αὐτήν, μὴ ὑπογεγραμμένην ὑπὸ τῶν δύο δημάρχων τῶν δύο πόλεων καὶ μὴ ἐγκεκριμένην ὑπὸ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων. Ἡ σύμβασις περιέχει διατάξεις ἀντισυνταγματικάς· διότι, σᾶς παρακαλῶ, ποῦ στηριζόμενοι ἀποφαίνεσθε ὅτι θὰ παραχωρήσητε εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἐργοληψιῶν τὰ ὑδραγωγεῖα καὶ τὰς δεξαμενὰς καὶ τὰς κρήνας καὶ ὅλα τὰ ἄλλα ὑδραυλικὰ ἔργα τῶν δύο δήμων, τὰ ἀποτελοῦντα τὴν δημοτικὴν αὐτῶν περιουσίαν; Θέλετε νὰ παραστήσητε τὴν Κυβέρνησιν ὡς ἀντιπρόσωπον τῶν δήμων ὡς πρὸς τὰ τῆς περιουσίας αὐτῶν; Θὰ ηὐχαρίστουν οἱονδήποτε, ἄν μοι ἀνέφερε ῥητὴν νόμου διάταξιν, ἡ ὁποία ν’ ἀπονέμῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ διαθέτῃ τὴν περιουσίαν τῶν δήμων, καὶ μάλιστα τὴν δημοσίαν αὐτῶν περιουσίαν, καὶ νὰ παρίσταται ὡς ἀντιπρόσωπος αὐτῶν, μὴ καλουμένην μάλιστα πρὸς τοῦτο ὑπὸ τῶν δήμων, τῶν ὁποίων ἡ περιουσία διατίθεται. Ἀφίνω τὰ ἄλλα ἐπιχειρήματα κατὰ τοιαύτης ἀξιώσεως, ἀλλ’ ἔχομεν ῥητὸν ἄρθρον τοῦ δημοτικοῦ νόμου, ἐν τῷ ὁποίῳ λέγεται, ὅτι εἰς τὰ καθήκοντα τῶν δήμων ἀνήκει καὶ ἡ κατασκευὴ καὶ ἡ συντήρησις τῶν ὑδραγωγείων. Λοιπὸν εἰδικῶς τὰ τῶν ὑδραγωγείων εἶναι ἐκ τῶν καθηκόντων τῶν δημάρχων, ἐκ τῶν καθηκόντων μάλιστα ἐκείνων, λέγει ὁ νόμος, τῶν δήμων, τὰ ὁποῖα ἀνάγονται εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ κοινωνικοῦ αὐτῶν σκοποῦ. Καὶ πάντες ἐννοεῖτε, ὅτι δῆμος ἄνευ ὑδάτων εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ. Διὰ τοῦτο ἀπονέμεται εἰς τοὺς δήμους ὡς ἓν ἐκ τῶν πρωτίστων καθηκόντων ἡ μέριμνα περὶ προμηθείας ὕδατος καὶ περὶ διατηρήσεως ὑδραγωγείων. Ἐν τούτοις πρόκειται ἤδη νὰ προμηθευθῶσι διὰ νέων ὑδραυλικῶν καὶ δαπανηρῶν ἔργων ὕδατα οἱ δῆμοι τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς, καὶ ὅμως οὔτε ἠρωτήθησαν κἂν οἱ δήμαρχοι αὐτῶν καὶ τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, οὐδὲ συναίνεσιν ἔδωκαν. Ἀλλ’ οὐ μόνον δὲν ἠρωτήθησαν διὰ τὰ ἔργα, ἀλλ’ οὔτε διὰ τὴν παραχώρησιν εἰς τὴν ἀνάδοχον Ἑταιρείαν τῆς δημοτικῆς περιουσίας, ἣν παραχωρεῖ ἡ σύμβασις. Παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπῃ ἡ Κυβέρνησις, ἐπὶ τίνος νόμου στηριζομένη ἐξασκεῖ τοιοῦτον ἀπόλυτον δικαίωμα ἐπὶ τῆς περιουσίας τῶν δήμων; Ἄν ἐκαλοῦντο καὶ οἱ δήμαρχοι καὶ τὰ Συμβούλια καὶ ἐδέχοντο καὶ ὑπέγραφον, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἀντίρρησις, τὸ ἐννοῶ· ἀλλ’ ἂν δὲν ἔδωκαν τὴν συναίνεσίν των, δὲν ἐννοῶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπογράφῃ μόνη ἡ Κυβέρνησις ἀντ’ αὐτῶν σύμβασιν περὶ δημοτικῶν ἔργων των, καὶ ὄχι μόνον νὰ ὑπογράφῃ σύμβασιν περὶ δημοτικῶν ὑδραυλικῶν ἔργων βαρυνόντων τοὺς δημότας, ἀλλὰ καὶ νὰ συνομολογῇ ὅτι ἡ περιουσία τῆς ὑδρεύσεως αὐτῶν ἐντὸς ὡρισμένου χρόνου θὰ μεταβιβασθῇ εἰς τὴν Ἑταιρείαν! Ἀλλ’ ἐὰν δὲν θέλωσιν οἱ δῆμοι; — καὶ βεβαίως δὲν δύνανται νὰ θέλωσι, διότι πῶς θ’ ἀπαλλοτριωθῶσι τῆς περιουσίας αὐτῶν ἄνευ προηγουμένης ἀποζημιώσεως; — τί θὰ γείνῃ τότε; Θὰ ψηφίσωμεν σύμβασιν, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα ἡ ἀποζημίωσις πρὸς τοὺς δήμους ἀρκετὰ βαρείαν, ἢ ἀποζημίωσιν πρὸς τὴν Ἑταιρείαν· διότι, ἐὰν αὐτὰ δὲν δοθῶσι, βεβαίως ἡ Ἑταιρεία θὰ ἐγείρῃ ἀπαιτήσεις, ἰσχυριζομένη ὅτι, ἐπειδὴ κατὰ τὸν χρόνον τὸν ὡρισμένον δὲν τῇ ἐδόθησαν, ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ὑπολογίζει τοσαύτην καὶ τοιαύτην ζημίαν, καὶ ζητεῖ, ὅπως τὸ Δημόσιον ἀποζημιώσῃ αὐτήν. Λοιπὸν ἄνευ τῆς συναινέσεως τῶν δήμων, ἄνευ τῆς ὑπογραφῆς τῶν δημάρχων δὲν ἐννοῶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ τοιαύτη σύμβασις. Πανταχοῦ τοιαῦτα ἔργα δημόσια, ὅταν μάλιστα συνεπάγωνται καὶ ἀπαλλοτρίωσιν δημοτικῆς περιουσίας, γίνονται τῇ συναινέσει τῶν δήμων. Ἄν ἄλλως θέλωμεν, πρέπει πρὶν τῆς συμβάσεως νὰ ψηφίσωμεν νόμον τροποποιοῦντα τοὺς καθεστῶτας νόμους περὶ δήμων. Ἀφίνω ὅτι ἐπιβάλλομεν διὰ τῆς συμβάσεως βάρη τοιαῦτα, ὥστε ἀμφιβάλλω ἂν δύναται ὁ δῆμος νὰ ὑπογράψῃ σύμβασιν μεθ’ ἑταιρείας, καὶ νὰ ἐπιβάλῃ ὅλα αὐτὰ τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλει ἡ σύμβασις, χωρὶς νὰ τρέχῃ τὸν κίνδυνον νὰ ἐξεγείρῃ ἐναντίον αὑτῆς τοὺς δημότας. Ἀλλ’ ἔστω, ἐπειδὴ ἐξευρέθη εἷς τρόπος, νὰ ἐξαιρεθῇ τῶν βαρῶν δῆθεν ἡ πτωχολογιὰ, νὰ ἐπιπέσωσι δὲ τὰ βάρη πάντα ἐπὶ τῶν εὐπορωτέρων τάξεων, πολλοὶ νομίζουσιν, ὅτι τὸ ζήτημα μετέλαβε μᾶλλον φιλανθρωπίας χαρακτῆρα, καὶ εἴδομεν ὅτι ἐχαρίσθησαν 25,000 δραχμαὶ διὰ τῶν τροποποιήσεων, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν χθές. Ἀλλ’ αἱ 25,000 δραχμαὶ ὑπερκαλύπτονται διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ βάρους ἐπὶ τῶν ἐχόντων οἰκίας εἰσοδήματος πέραν τῶν 8,000 δραχμῶν, καὶ αἱ ὁποῖαι, ἐὰν ἔχωσι πλέον τῶν τεσσάρων κατοικιῶν, δύνανται νὰ ὑποβάλλωνται ἀκόμη εἰς περισσότερα βάρη. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι κανονικὸν νὰ ὑποβάλληται εἰς τὴν Βουλὴν σύμβασις διαθέτουσα περιουσίαν δημοτικήν, χωρὶς νὰ συνυπογράψωσιν οἱ δῆμοι· ἀλλὰ καὶ δὲν ἐννοῶ, πῶς ἀναλαμβάνει διὰ τῆς συμβάσεως ἡ Κυβέρνησις νὰ παραχωρήσῃ περιουσίαν ἀλλοτρίαν, χωρὶς νὰ ἐξασφαλίσῃ πρὶν τὴν ἀπόκτησιν αὐτῆς, ἔστω καὶ δι’ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως καὶ διὰ συνεννοήσεως πρότερον μετὰ τοῦ δήμου περὶ τοῦ τιμήματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ περιουσία αὐτὴ δέον νὰ ἐκτιμηθῇ. Καὶ ἐνῷ μία ἐκ τῶν πρώτων ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους εἶναι, ὅπως παραχωρήσῃ τὰς πηγὰς τῆς συμβάσεως εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ἐν τούτοις, ὡς ἠκούσατε πρὸ μικροῦ, αἱ πηγαὶ αὗται εἶναι ἂν ὄχι ἄλλο, ἀλλ’ ἀμφισβητουμένης κυριότητος. Τὸ Δημόσιον, ὅπερ ἀναλαμβάνει νὰ τὰς παραχωρήσῃ, δὲν εἶναι ἀναμφισβήτητος κύριος καὶ κάτοχος. Ἐλέγετο μάλιστα τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι καί τις τῶν ἡμετέρων συναδέλφων ἔχει ἀξιώσεις ἐπὶ τῆς κυριωτέρας τῶν πηγῶν...

§111ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δικαιώματα.

§112ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ τὰ ἔχει, ἂν ἀποδείξῃ ὅτι εἶναι κύριος τοῦ ἐδάφους, ἐξ οὗ ἀναβρύει τὸ ὕδωρ. Διότι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καθιστᾷ τὴν ἰδιοκτησίαν τῶν πηγῶν τῶν ὑδάτων, εἶναι ἡ ἰδιοκτησία τοῦ ἐδάφους, ἐξ οὗ ἀναβρύει τὸ ὕδωρ. Ἐὰν λοιπὸν παρουσιάσῃ τίτλους, ἢ μακρὰν κατοχὴν, θὰ ἀποδείξῃ ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ κύριος τῆς γῆς, ἐν ᾗ ἀναβρύουν τὰ ὕδατα, καὶ ἐννοεῖται ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ εὑρεθῇ τότε ἀπέναντι ἰδιοκτήτου, καὶ μάλιστα ἀνθρώπου οὐχὶ ἁπλοϊκοῦ, γεωργοῦ, ὁ ὁποῖος νὰ δύναται ἐντελῶς νὰ παραγκωνισθῇ, ἀλλ’ ἀπέναντι ἀνθρώπου καλῶς ἐννοοῦντος τὰ δικαιώματά του, καὶ μὴ ὑποχωροῦντος ἢ ἀπέναντι δικαίας ἀποζημιώσεως, οὐχὶ δ’ ἀπέναντι συμβάσεως ἁπλῶς διαθετούσης αὐθαιρέτως τὴν περιουσίαν του. Ἂν πρόκειται τὸ Κράτος ν’ ἀποζημιώσῃ μίαν ἡμέραν διὰ τὰς πηγὰς, ἃς παραχωρεῖ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Ἐργοληψιῶν σήμερον, ἡ Βουλὴ, ψηφίζουσα τὴν σύμβασιν, πρέπει νὰ τὸ γνωρίζῃ. Ὡς ἔχει ὅμως ἡ σύμβασις, ἡ Βουλὴ νομίζει ὅτι τὸ Κράτος δωρεῖ ἴδιον αὑτοῦ πρᾶγμα, καὶ οὐδὲν μέλλει νὰ δαπανήσῃ δι’ αὐτό. Καθ’ ὅσον ἄλλη δύναται νὰ ἦναι ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς εἰς τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην περίπτωσιν, ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ τὸ γνωρίζῃ. Οὐδὲ περιέχει ἡ σύμβασις τὴν περίπτωσιν τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν πηγῶν αὐτῶν. Ἂν δίδῃ τοιοῦτον δικαίωμα ἡ σύμβασις, τὸ δίδει δι’ ἄλλας περιπτώσεις, καίτοι τοῦτο εἶναι ἐντελῶς ἀνίσχυρον, διότι αἱ ἀπαλλοτριώσεις λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης πρέπει νὰ ἐπιτρέπωνται οὐχὶ διὰ τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ διὰ τοῦ νόμου τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν. Αἱ συμβάσεις δὲν εἶναι οἱ νόμοι. Ὁπωσδήποτε οὔτε ἐν τῇ συμβάσει ὑπάρχει τὸ δικαίωμα αὐτό. Συμφέρον ἄλλως ἔχομεν νὰ μὴ ἀπατᾶται ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἐργοληψιῶν ὡς πρὸς τὴν ἰδιοκτησίαν τῶν πηγῶν, ἃς τῇ παραχωρεῖ τὸ Κράτος, διότι θὰ γεννηθῶσι βραδύτητες εἰς τὸ ἔργον, καὶ ἡ Ἑταιρεία συνεβλήθη ὑπὸ προθεσμίας, ἃς συμφέρον ἔχει νὰ μὴ ἀπολέσῃ, ἢ νὰ μὴ ἀπολέσῃ ἄνευ ἀποζημιώσεως ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου. Εἰς τοιαύτας περιπλοκὰς δὲν πρέπει νὰ φέρῃ ἡ σύμβασις, καὶ θὰ φέρῃ ἕνεκα τῆς ἀγνοίας τῶν δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι, ὡς πρέπει, βεβασανισμένον. Νομίζω ὅτι πολλαὶ διατάξεις τῆς συμβάσεως πρέπει νὰ περιληφθοῦν ἐν τῷ νόμῳ. Πρὸ παντὸς δὲ πρέπει εἰς τὴν σύμβασιν νὰ ὑπογράψουν καὶ οἱ δῆμοι τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς, διότι, ἐὰν δὲν ὑπογράψουν, δὲν εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀντιστῶσιν, ἕνεκα τῶν ἐπιζημίων δι’ αὐτοὺς διατάξεων, καὶ νὰ ματαιώσωσι τὴν σύμβασιν, ἢ νὰ ἀναγκάσωσι τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὑποβάλῃ νόμον εἰς τὴν Βουλὴν περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα ὑπεσχέθη ἡ Κυβέρνησις νὰ δώσῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Ἀλλὰ θὰ ἔχῃ καὶ τοῦτο τὸ ἄτοπον τότε, νὰ ἀναγκασθῇ ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ τοῦ δήμου Ἀθηναίων ἀποζημιώσεις, τὰς ὁποίας ἀμφιβάλλω ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν φρονῇ σήμερον ὅτι μέλλομεν νὰ πληρώσωμεν, διότι φρονεῖ ὅτι οἱ δῆμοι Ἀθηναίων καὶ Πειραιῶς οὐδεμίαν θὰ φέρωσιν ἀντίρρησιν εἰς τὰ τῆς συμβάσεως. Ἀλλ’ ἂν αὔριον δὲν τοῖς ἀρέσῃ ἡ σύμβασις, ἂν ἐξεγερθῇ ἡ κοινὴ γνώμη καὶ εἴπῃ «μὴ δεχθῆτε τίποτε»; Δὲν θὰ ἔχωμεν τότε ἀποζημίωσιν νὰ πληρώσωμεν εἰς τοὺς δήμους ἢ καὶ εἰς τὴν Ἑταιρείαν; Δὲν ἐννοῶ ἑπομένως διατὶ δὲν θέλομεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν τακτικὴν ὁδόν· κατὰ πρῶτον μὲν λόγον τὸ ἔργον νὰ τὸ μελετήσωμεν, καὶ νὰ τὸ μελετήσωμεν κατ’ ἐκεῖνον τὸν τρόπον, ὁ ὁποῖος δὲν ἐπιτρέπει εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λέγῃ «αὐτὰ εἶναι χάλτια, δὲν βγαίνει τίποτε ἀπὸ τὰς μελέτας». Τουναντίον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ θετικώτερον πρᾶγμα ἀπὸ τὴν ἐπιστήμην καὶ τὰς μελέτας εἰλικρινῶν μηχανικῶν, ὅταν ἐπὶ ὡρισμένου ἔργου καλῶνται νὰ ἐκτιμήσωσι καὶ ὑπολογίσωσιν, ἀφίνωνται δὲ ἐλεύθεροι καὶ ἔχωσι τὴν πεῖραν καὶ τὴν ἱκανότητα, ὅπως τὸ ἔργον μελετήσωσι. Διότι δὲν ἐννοῶ, πῶς εἶναι δυνατὸν, ἄνθρωπος μελετῶν ὡρισμένον ἔδαφος, ὡρισμένας ἀποστάσεις, ὡρισμένας δυσκολίας, καὶ ἔχων τὰς τιμὰς τῶν πραγμάτων καὶ τῶν ἐργασιῶν ὑπ’ ὄψιν, νὰ σφάλῃ εἰς σπουδαῖον ποσόν. Ὅταν δ’ ἔχωμεν τὴν γνώμην τοιούτου ἀνδρός, δὲν λέγω νὰ μεταβῶμεν εἰς Εὐρώπην,—ἐπειδὴ αὐτὸ δυσαρέστως ἠκούσθη παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ,—καὶ νὰ ζητήσωμεν μειοδότας, ἀλλὰ θὰ δυνάμεθα νὰ παραχωρήσωμεν τὴν κατασκευὴν τοῦ ἔργου ἐν Ἑλλάδι καὶ νὰ συζητήσωμεν, —διότι σήμερον δὲν δυνάμεθα οὔτε νὰ συζητήσωμεν. Διότι μᾶς λέγουν οἱ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἐργοληψιῶν, ὅτι τὸ ἔργον τῆς Στυμφαλίας θὰ στοιχίσῃ 60 ἑκατομμύρια δρ., στηριζόμενοι εἰς ἰδίαν ἢ τοῦ κ. Κελλενὲκ μελέτην. Ἀλλ’ αἴφνης ἄλλος ἄλλας λαμβάνει πληροφορίας παρ’ ἀνθρώπων, εἰς τοὺς ὁποίους ἔχει ἐμπιστοσύνην. Τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον εἰς τὰς δαπάνας θὰ πραγματοποιῇ ἡ Ἑταιρεία ἐκ τῆς δυνάμεως εἰς ἵππους, τὴν ὁποίαν θὰ μεταφέρῃ εἰς τὸ Θριάσιον πεδίον ἐκ τοῦ μέρους, ὅπου θὰ ἔχῃ τὴν πτῶσιν τοῦ ὕδατος, καὶ διὰ τῆς ὁποίας θ’ ἀναβιβάζῃ εἰς Ἀθήνας τὸ ὕδωρ, τὸ κέρδος, λέγω, εἶναι σπουδαῖον. Οὐ μόνον δὲ θὰ ἔχῃ κέρδος ἐκ τῆς οἰκονομίας εἰς τὰς δαπάνας τῆς κατασκευῆς τοῦ ὑδραγωγείου ἀπὸ τοῦ Ὀνείου ὄρους, ἀλλὰ θὰ ἔχῃ κέρδος καὶ ἐκ τῆς δυνάμεως, ἥτις θὰ περισσεύῃ μετὰ τὴν ἀνύψωσιν τοῦ ὕδατος, καὶ τὴν ὁποίαν θὰ χρησιμοποιῇ διὰ τὸν ἠλεκτρικὸν φωτισμὸν τῶν δύο πόλεων ἢ δι’ ἄλλας βιομηχανικὰς ἐργασίας. Ἡ πτῶσις 1000 λιτρῶν ὕδατος εἰς τὸ Ὄνειον ὄρος ἀπὸ ὕψους 260 μέτρων, ὡς ὑπολογίζεται, θὰ δίδῃ ἐπὶ τόπου δύναμιν θεωρητικῶς 3466 ἵππων, ἥτις μεταφερομένη δι’ ἠλεκτραγωγῶν καλωδίων παρὰ τὸ Δαφνίον θ’ ἀπόλλυται πιθανῶς κατὰ 55% καὶ θὰ μειοῦται ἑπομένως εἰς 1560 ἵππων δύναμιν. Ἡ δύναμις αὕτη ἀρκεῖ διὰ ν’ ἀναβιβάζῃ εἰς τὰς δεξαμενὰς Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς τὸ ἀναγκαιοῦν διὰ τὴν κατανάλωσιν τῶν κατοίκων ὕδωρ, καὶ θὰ περισσεύῃ. Ὡς ἔχει ἡ σύμβασις, ἡ Ἑταιρεία δὲν θ’ ἀναβιβάζῃ πλέον τῶν 50 ὀκάδων ὕδατος, ἤτοι πλέον τῶν 20,000 κυβικῶν μέτρων κατὰ 24 ὥρας. Δι’ ἀρδεύσεις δὲν συμφέρει τὸ ὕδωρ τῆς συμβάσεως, καὶ οἱ ἰδιοκτῆται δὲν θὰ ποτίζουν τὸ λεκανοπέδιον. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, βλέπων ὅτι ἀληθῶς δὲν χρησιμεύει τὸ ὕδωρ δι’ ἀρδεύσεις, θὰ ἐπιτρέψῃ νὰ μὴ μεταφέρεται ἢ μόνον τὸ ἀναγκαιοῦν διὰ τὴν ὕδρευσιν τῶν κατοίκων. Αἱ 50 ὀκάδες ὕδατος θ’ ἀναβιβάζωνται εἰς μέσον ὕψος 90 μέτρων, διότι μέρος θ’ ἀναβιβάζηται εἰς ὕψος 132 μέτρων, ὅσον ἡ δεξαμενὴ τῶν Ἀθηνῶν, μέρος εἰς 100 μέτρων, καὶ μέρος εἰς 75 μέτρων ὑπὲρ τὴν θάλασσαν, ὅσον τὸ ὕψος τῆς δεξαμενῆς Πειραιῶς. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς, οἵτινες μοὶ ἐδόθησαν, δι’ ἀνύψωσιν τῶν 20,000 κυβ. μέτρων εἰς ὕψος 90 μέτρων καὶ ἐντὸς 7 ὡρῶν καὶ 4 λεπτῶν ἀρκεῖ δύναμις 950 ἵππων. Οὕτω θὰ ὑπολειφθῇ ἐκ τῶν 1560 ἵππων δύναμις 610 ἵππων ἐπὶ 24 ὥρας διαθέσιμος, καὶ 950 ἵππων δύναμις διαθέσιμος ἐπὶ 17 περίπου ὥρας. Τοιουτοτρόπως ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία θ’ ἀποστέλλῃ τὰς 50 ὀκάδας ἀπὸ τῆς 1 πρωϊνῆς ὥρας μέχρι τῆς 8 π. μ. εἰς τὰς δεξαμενὰς διὰ τῶν 950 ἵππων, τοὺς ὁποίους ἀπὸ τῆς 8 π. μ. θὰ διαθέτῃ μέχρι τῆς 1 μετὰ τὸ μεσονύκτιον εἰς τὸν φωτισμὸν καὶ εἰς κινητήριον ἐργασίαν διὰ βιομηχανικὰ καταστήματα Πειραιῶς καὶ Ἀθηνῶν. Οὕτως ἡ Ἑταιρεία θὰ χορηγῇ ὅλον τὸ ἠλεκτρικὸν φῶς εἰς τὴν ἑταιρείαν τοῦ φωτισμοῦ διὰ τοῦ ἠλεκτρικοῦ φωτός. Καὶ αὐτὴν καὶ τὴν διὰ τὴν βιομηχανίαν δύναμιν θὰ ἔχῃ δωρεὰν, διότι αἱ εἰσπράξεις ἐκ τῶν ὑδάτων τῶν δύο πόλεων θὰ καλύπτουν τὴν δαπάνην πᾶσαν τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν 1560 ἵππων. Τὰ βάρη τῶν ὑδρευομένων ἐπεβλήθησαν ὡς ἂν ἐπρόκειτο τὸ ἔργον τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας νὰ στοιχίσῃ 60 ἑκατομμύρια καὶ πλέον, ἐνῷ θὰ στοιχίσῃ πολὺ ὀλιγώτερον ἕνεκα τῆς μεταφορᾶς τοῦ ὕδατος διὰ τοῦ ὕδατος. Πάντες ἐκ τούτου ἐννοεῖτε πόσον κέρδος πραγματοποιεῖ ἑταιρεία, ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ δωρεὰν τῶν ἵππων αὐτῶν τὴν δύναμιν. Ἡ δύναμις αὕτη θὰ πωλῆται πρὸς βιομηχάνους, οἵτινες σήμερον ἐργάζονται διὰ τοῦ ἄνθρακος, τοῦ ὁποίου ἡ τιμὴ ἐν Ἑλλάδι εἶναι ὑπέρμετρος. Καὶ ἂν ἡ δύναμις αὕτη δὲν θὰ τῇ ὑπολείπηται δωρεὰν, θὰ ἦναι ὅμως ἐλαχίστης τιμῆς, ἀφοῦ σήμερον ἔφθασεν ἐν Ἑλβετίᾳ, τὴν ὁποίαν ἡ φύσις ἐπροίκισε διὰ πολλῶν ὑδάτων καὶ μεγάλων πτώσεων, ἕνεκα τοῦ ὀρεινοῦ τῆς χώρας, ἔφθασε νὰ στοιχίζῃ ἓν centime τὴν ὥραν λαμπτὴρ ἠλεκτρικοῦ φωτὸς δίδων φῶς 16 κηρίων. Μὴ πιστεύσετε ὅμως, ὅτι, ἐπειδὴ τόσον εὐθηνὰ θὰ στοιχίζῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν, θὰ τὸ πωλῇ ἐπίσης καὶ αὐτὴ ἓν ἢ δύο λεπτὰ, διότι ἐνταῦθα θὰ ἔχητε ἐν διαγωνισμῷ τὸ φῶς μόνον τὸ παραγόμενον ἐξ ὕλης καυσίμου, ἐλλείψει ὑδάτων καὶ πτώσεων, ὅπερ οὕτω παραγόμενον στοιχίζει πολὺ καὶ λόγῳ τῶν ἄλλων δαπανῶν καὶ λόγῳ τῆς τιμῆς τῶν ἀνθράκων. Ἐν Ἑλλάδι θὰ ὑπολογίσητε τὴν ἀξίαν τῶν ἀνθράκων πρὸς 50 δραχμὰς τοὐλάχιστον κατὰ τόνον, ἐνῷ εἰς τὰ ἄλλα μέρη ὑπολογίζεται πρὸς 8 ἕως 9 φράγκα. Λοιπὸν θὰ στοιχίζῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν εὐθηνὰ ἡ φωτιστικὴ δύναμις, καὶ θὰ τὴν πωλῇ ὄχι ὅσον θὰ τῇ στοιχίζῃ, ἀλλὰ περίπου ὅσον στοιχίζει ἡ ἐξ ἀνθράκων παραγομένη. Τοιαῦτα κέρδη θὰ ἔχῃ ἡ Ἑταιρεία. Δὲν ἐννοῶ βεβαίως νὰ ὑποστηρίξω τὴν πλήρη ἀκρίβειαν τῶν ὅσων λέγω, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ, ὅτι δὲν εἶναι σπουδαῖον τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον ἐκ μόνης τῆς βιομηχανικῆς χρήσεως τῆς ἐκ τῆς πτώσεως τοῦ ὕδατος δυνάμεως θέλει ἔχει ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία. Αὐτὰ λοιπὸν θέλετε νὰ τ’ ἀφήσωμεν ἐντελῶς ἄνευ οὐδενὸς ὑπολογισμοῦ; Ἐννοεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι εἶναι τοῦτο ἀνάξιον λόγου διὰ τὴν ἀναβολὴν, τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν ἐπί τινας μῆνας; Ἂς φέρῃ τέλος πάντων ἕνα ἐξ Εὐρώπης εἰδήμονα, ἂς ἐξετάσῃ αὐτὸς καὶ τὰ τρία ὑδραυλικὰ ἔργα, καὶ ἂς εἴπῃ ἐν τῇ ἁρμοδιότητι αὐτοῦ ποῖον πρέπει νὰ προτιμήσωμεν, πόσον κατὰ προσέγγισιν θὰ στοιχίσῃ, καὶ αὐτὸ ἂς ἐκτελέσωμεν. Ἐν γνώσει τότε τῆς δαπάνης, ἣν θ’ ἀναλάβῃ ἡ Ἑταιρεία, θὰ κανονίσωμεν διὰ συμβάσεως τὰ βάρη τῶν κατοίκων. Ἐφ’ ὅσον τοῦτο δὲν βεβαιοῦται, δικαίως ἐξανίστανται οἱ κάτοικοι. Δὲν εἶναι τὸ βάρος, ὅπερ ἐξεγείρει αὐτοὺς, ἀλλ’ ὁ τρόπος τῆς ἐπιβολῆς, ἄνευ δηλαδὴ προηγουμένης βεβαιώσεως περὶ τοῦ εὐλόγου καὶ ἀναγκαίου τῶν βαρῶν αὐτῶν. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μὲ πείθουν, ὅτι εἶναι δικαία ἡ ἀναβολὴ, τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν. Ἔχω δὲ πεποίθησιν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἡ Βουλὴ θέλουσι θεωρήσει καθῆκον ἀναπόφευκτον αὐτῶν, λόγῳ τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν ἀναλαμβάνουσι, νὰ μὴ προβῶσιν ἄνευ αὐτῶν τῶν βεβαιώσεων περὶ τοῦ ἔργου καὶ τῆς δαπάνης του παρ’ εἰδικοῦ ἐπιστήμονος. Ἄνευ ἀναβολῆς πρὸς πληρεστέραν καὶ ἁρμοδιωτέραν ἐξέτασιν εἶναι παράτολμον καὶ ἀσύνετον ἔργον ἡ ἐπιψήφισις τῆς συμβάσεως. Ἡ ἀνάγκη ὕδατος δὲν πρέπει νὰ γείνῃ ἀφορμὴ ἀδικήματος, εἶναι δ’ ἀδίκημα ἡ ἐπιβολὴ εἰς δύο πόλεις βαρῶν, τὰ ὁποῖα βραδυτέρα ἀπόφασις θὰ ἠδύνατο νὰ ἐλαττώσῃ. Δὲν θ’ ἀκούσωσιν ὅσα τινὲς λέγουσιν, ὅτι δηλαδὴ ὅλα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς προτείνομεν, ἔχουν ἄλλους σκοποὺς, ὅτι εἶναι χάλτια, καὶ ὅτι γίνονται ἐκ λόγων ἀντιπολιτεύσεως, ἢ ἐξ ἐπιθυμίας, ὅπως ἀναλάβωσιν ἄλλοι τὴν ἐπιχείρησιν. Οὐδὲν ἐξ αὐτῶν. Ἡ ἐξέγερσις, ἡ ὁποία παρατηρεῖται ἐναντίον τῆς συμβάσεως, εἶναι προϊόν ἢ πεποιθήσεων ἐπιστημονικῶν ἢ τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ἔχομεν, ὅτι εἶναι ὑπέρμετρος καὶ ἀδικαιολόγητος ἡ ἐπιβάρυνσις τῶν ὑδροληπτῶν, καὶ διότι ὅλοι φρονοῦμεν, ὅτι, ἐνῷ πρόκειται νὰ λυθῇ μετὰ παραμέλησιν δεκαετηρίδων ἐκ μέρους τῶν Κυβερνήσεων τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν, ὅπερ ἐννοοῦμεν ὡς μὴ ἀφορῶν μόνον τὴν πόσιν, ἀλλὰ καὶ τὴν καθαριότητα καὶ τὴν ἐξυγίανσιν καὶ τὸν ἐξωραϊσμὸν καὶ τὴν καλλιέργειαν, καὶ ἔπρεπε νὰ λυθῇ ἐντελῶς, δὲν λύεται πρὸς τοιούτους πολλαπλοῦς σκοπούς. Ἐὰν ἦναι τόπος, ὁ ὁποῖος λόγῳ ἐλλείψεως ὕδατος δυσκόλως προοδεύει καὶ ὀλιγώτερον θὰ προοδεύσῃ, εἶναι αἱ Ἀθῆναι καὶ τὰ περίχωρα αὐτῶν. Τόπος κατάξηρος, κατακαιόμενος ἀπὸ τὸν ἥλιον, ὑπὸ τὸν κονιορτὸν ζῶν, ἀκάθαρτος καὶ ἀπόζων, πᾶν ἄλλο ἢ νὰ ἑλκύσῃ εἶναι προωρισμένος. Ἂν δὲν εἶχε τὰς ἀρχαιότητας, ἀμφιβάλλω, ἂν θὰ ἦτο γνωστὸς, ὅσον σήμερον διὰ τῶν περιηγητῶν. Διατρίβων τις ἐν τῇ πρωτευούσῃ, δὲν ἀπολαμβάνει τῶν καλλονῶν αὐτῆς κατὰ τὸ πλεῖστον τοῦ ἔτους. Τὸν χειμῶνα εἶναι κἄπως ὑποφερτή. Τὸ πράσινον τῆς φύσεως δὲν διαρκεῖ πλέον τῶν τριῶν μηνῶν, ἐλλείψει ὕδατος. Ἐλλείψει δ’ ὕδατος καὶ οὐδὲν φυτεύεται. Ἂν ἑπομένως πρόκειται νὰ φέρωμεν ὕδατα, πρέπει νὰ τὰ φέρωμεν καὶ διὰ τὴν καθαριότητα καὶ τὴν καλλιέργειαν καὶ ὅπως καλύψωμεν τὸ λεκανοπέδιον τῆς Ἀττικῆς ἐκ φυτειῶν καὶ τὸ καταστήσωμεν εὐάερον καὶ δροσερὸν καὶ τερπνὸν καὶ εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ εἰς τὴν ὑγείαν τῶν κατοίκων. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἐπιμένω εἰς τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς, ἵνα πληρέστερον καὶ δικαιότερον παρουσιασθῇ ἔργον, καὶ εὔχομαι ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀποδεχθῇ αὐτήν.

§113Ξ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσω περὶ ὅσων ἐλάλησεν ὁ κύριος Δεληγεώργης ἐν γένει εἰς τὰ καθέκαστα τῆς συμβάσεως καὶ ἐπὶ τῶν λόγων τῆς ἀναβολῆς· πρόκειται νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ, ἵνα διασκεδάσω τὴν πλάνην, ἐν τῇ ὁποίᾳ εὑρίσκεται, ὡς πρὸς τὰ ὕδατα τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου, περὶ τῶν διαφόρων ποταμῶν καὶ πηγῶν, τὰς ὁποίας ἀνέφερεν, ἵνα πεισθῇ ἡ Βουλή, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ πηγῶν παρὰ περὶ μιᾶς καὶ μόνης πηγῆς. Ἡ πηγὴ αὕτη εἶναι ὁ Ἑρκύνης ποταμὸς, ὁ ὁποῖος ἔχει τὰς πηγάς του ἐντὸς τῆς Λεβαδείας, ὅπου ὑπάρχουν τόσα ἐργοστάσια, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται ν’ ἀπαλλοτριώσωσι τὸ ὕδωρ αὐτὸ, ἔστω καὶ ἂν πρόκειται νὰ πληρώσῃ ἡ ἑταιρεία, ἡ ὁποία θέλει ἀναλάβει τὴν διοχέτευσιν αὐτοῦ τοῦ ὕδατος, καὶ 200 ἑκατομμύρια, διότι ἀντιπροσωπεύει 10 ἑκατομμυρίων πρόσοδον ἐν τῇ Λεβαδείᾳ· εἶναι ὁ Βοάγριος ποταμὸς, περὶ τοῦ ὁποίου ὁ Πλούταρχος ἀναφέρει· αὐτὸς ἔχει τὰς πηγάς του εἰς τὴν Χαιρώνειαν, τὴν πατρίδα τοῦ Πλουτάρχου, ὅστις καὶ τὸν ὀνομάζει Βοάγριον· ὁ ποταμὸς οὗτος εἰς ἀπόστασιν 100 μέτρων ἑνοῦται μετὰ τῆς κοίτης τοῦ Κηφισοῦ ποταμοῦ, καὶ οἱ δύο δὲ πίπτουσιν εἰς τὴν Κωπαΐδα· ὠνομάζετο δὲ ἄλλοτε καὶ Κηφισὶς ἡ Κωπαΐς, διότι εἶχε τὰς ἐκβολάς του ὁ Κηφισὸς ποταμὸς εἰς τὴν Κωπαΐδα. Ὁ Κηφισὸς αὐτὸς ποταμὸς ἔχει τὰς πηγάς του εἰς τὴν Ἀγόργιανην τοῦ δήμου Δωριέων. Ὁ ποταμὸς αὐτὸς ἀνήκει εἰς τὴν οἰκογένειάν μας καὶ τὴν Μονὴν τοῦ Δαδίου, καὶ κατ’ ἀνοχήν μας ἀρδεύονται τὰ πέριξ μέρη, πίπτων κάτωθεν τῶν ἐργοστασίων μας· εἶναι ποταμός, ὁ ὁποῖος ἀνήκει τοῖς Δαδιώταις, εἰς τὴν ἐπαρχίαν Λοκρίδος, κατὰ συνέπειαν οὔτε περὶ αὐτοῦ πρόκειται ἢ περὶ τῶν ὑδάτων αὐτοῦ· πρόκειται περὶ τοῦ Μέλανος ποταμοῦ, ὁ ὁποῖος ἔχει τὰς πηγάς του ἐντὸς τῆς Κωπαΐδος καὶ ὅστις ὀνομάζεται Μέλας ποταμὸς ἢ ποταμὸς τῶν Χαρίτων. Περὶ αὐτοῦ καὶ μόνον τοῦ ποταμοῦ, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις πρόκειται νὰ σκεφθῇ νὰ τὸν ἀπαλλοτριώσῃ, περὶ τοῦ Μέλανος ποταμοῦ μόνον θὰ σκεφθῇ, περὶ τῶν ἄλλων ποταμῶν οὐδὲ λόγος πρέπει νὰ γίνεται. Ταύτας τὰς πληροφορίας εἶχον νὰ δώσω εἰς τὴν Βουλήν.

§114Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δύο λέξεις θὰ προσθέσω. Τὰ ὕδατα τοῦ Μέλανος ποταμοῦ, τῆς Ἑρκύνης καὶ τοῦ Μαυρονερίου ἀνέρχονται, καθ’ ὑπολογισμοὺς γενομένους ἐπὶ μακρὰ ἔτη καὶ ἀνακοινωθέντας μοι, εἰς 1933 ὀκάδας. Ἐξ αὐτῶν αἱ 645 δίδονται ἀπὸ τὸν Μέλανα, αἱ δὲ λοιπαὶ ἀπὸ τὴν Ἕρκυναν καὶ τὸ Μαυρονέρι. Πρόκειται νὰ ληφθῶσιν ἐξ αὐτῶν τῶν 1933 ὀκάδων 235 μόνον διὰ τὴν ὕδρευσιν τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς. Μ’ ἐπληροφόρησαν ἄνθρωποι ἐπισκεφθέντες πολλάκις τὰ μέρη ἐκεῖνα, ὅτι, ἐὰν γείνῃ ἐργασία ἐπὶ τῶν πολυαρίθμων ἐκεῖ πηγῶν, ἐὰν γείνῃ τὸ λεγόμενον captage, ἡ σύλληψις καὶ συγκέντρωσις δηλονότι τῶν πηγῶν, εἶναι δυνατὸν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θ’ ἀφαιρῆται διὰ τὴν ὕδρευσιν ἡμῶν, νὰ ἀναπληρωθῇ, ὅλον δὲ τὸ ὕδωρ τότε νὰ ἐπαρκῇ, ὥστε νὰ ποτίζωνται ὅλαι αἱ γαῖαι, ὅσαι ποτίζονται καὶ σήμερον. Αἱ γαῖαι αὐταὶ, αἱ ποτιζόμεναι, δὲν ὑπερβαίνουν τὰς 45,000 στρέμματα. Ἀρκεῖ δὲ τὸ ὕδωρ αὐτὸ, διότι οἱ ἀγροὶ ποτίζονται κατὰ δεκαπενθημερίαν, καὶ δύνασθε καὶ διὰ τοῦ ὑπολειπομένου μόνον ποσοῦ τῶν 1600 ὀκάδων, αἱ ὁποῖαι πολλαπλασιαζόμεναι μὲ 400 φέρουν 640,000 κυβικὰ μέτρα, νὰ ποτίζητε καθ’ ἑκάστην 4,000 στρέμματα, ἐπειδὴ δὲ κατὰ δεκαπενθημερίαν ποτίζονται, θὰ ποτίζητε ὑπὲρ τὰς 45,000 στρέμματα. Αὐτὸ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὸ παρίδουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι περὶ αὐτῶν τῶν ὑδάτων συνηγοροῦσιν. Ἀλλὰ, ὡς εἶπον, δυνατὸν εἶναι καὶ νὰ προστεθῶσιν ὕδατα πρὸς ἄρδευσιν καὶ διὰ τὰ πλέον ξηρά ἔτη.

§115Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὁ Μέλας ποταμὸς ἀπέχει ὥρας πολλὰς, τὸ Μαυρονέρι εἶναι ἄλλος ποταμὸς, πολὺ μακρὰν τοῦ Μέλανος, ὁ ὁποῖος χύνεται εἰς τὸν Κηφισὸν ποταμόν...

§116Ι. Γ. ΛΑΠΠΑΣ. Ἑνοῦται.

§117ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. .. καὶ συναντᾷ τὸν Μέλανα ποταμὸν εἰς τὴν Κωπαΐδα. Χθὲς ἀκόμη ἐγένετο συμπλοκὴ μεταξὺ τῶν χωρικῶν τοῦ χωρίου Πετρομαγούλας καὶ τῶν χωρικῶν τοῦ χωρίου Ρωμαίϊκο ἀκριβῶς διὰ τὸν Κηφισὸν ποταμὸν, διότι ὁ Κηφισὸς δὲν εἶχε σταλαγματιὰ νερὸν, διὰ νὰ κατορθώσουν νὰ ποτίσουν τοὺς ἀγρούς των. Σημειώσατε δὲ, ὅτι ἠρώτησα χθὲς κατοίκους τοῦ χωρίου Πετρομαγούλας, οἱ ὁποῖοι ἦλθον εἰς τὴν οἰκίαν μου, πῶς πηγαίνουν τὰ σπαρτά των, καὶ μοὶ εἶπον ὅτι τὰ βαμβάκια των εἶναι ὅλα ξερικά. Λοιπὸν δὲν ὑπάρχει ὕδωρ ἐπαρκὲς ἀπὸ τὸν Κηφισόν. Ὅτι δὲ αἱ πληροφορίαι σας εἶναι ἐσφαλμέναι, τὸ παρετήρησα καὶ ἀπὸ ἓν ἄλλο ἀκόμη, τὸ ὁποῖον ἀνεφέρατε, καὶ τὸ ὁποῖον γνωρίζω ἐξ ἰδίας πλέον ἀντιλήψεως. Μεταξὺ τῶν πηγῶν, τὰς ὁποίας ἀνεφέρατε, ἀνεφέρατε καὶ τὸν ποταμὸν τῆς Λεβαδείας, τὴν Ἕρκυναν. Λοιπὸν σᾶς βεβαιῶ περὶ τοῦ ἑξῆς· ὅτι ὁ ποταμὸς τῆς Λεβαδείας, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖται ἀπὸ τὴν πηγὴν τῆς Μνημοσύνης, μόλις ἐξέρχεται τῆς Λεβαδείας, εἰς ἀπόστασιν λεπτῶν τῆς ὥρας 10–15 ἀπὸ τῆς Λεβαδείας, δὲν ὑπάρχει πλέον, ἀπορροφεῖται. Παρετήρησα ὅτι εἰς τὴν συλλογὴν τῶν ὑδάτων τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου ἀνεφέρατε διαφόρους πηγὰς, τὸν Κηφισόν, τὸν Μέλανα καὶ τὴν Ἔρκυναν. Ἐπειδὴ λοιπὸν γνωρίζω ὅτι ἡ Ἔρκυνα, μόλις ἐξέρχεται τῆς Λεβαδείας, εἰς ἀπόστασιν ὀλίγων μέτρων χάνεται, λέγω ὅτι, ἂν καὶ αἱ ἄλλαι πληροφορίαι σας εἶναι τοιαῦται, βεβαίως δὲν εἶναι ἀκριβεῖς.

§118ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δυνατὸν ἡ Ἔρκυνα κατ’ αὐτὸ τὸ ἔτος ἐκτάκτου ξηρασίας νὰ μὴ ἔχῃ ὕδωρ. Ἀλλὰ συνήθως ἔχει καὶ τὸ θέρος. Αἱ πληροφορίαι μου εἶναι ἀκριβεῖς. Ὁ Μέλας παρέχει κατὰ δευτερόλεπτον 2750 λίτρα, ἤτοι 645 ὀκάδας, ἡ Ἔρκυνα παρέχει 2000 λίτρα, ἤτοι 442 ὀκάδας, ὁ δὲ Κηφισὸς, μετρηθεὶς εἰς τὴν γέφυραν Σκριποῦς, παρέχει 3600 λίτρα, ἤτοι 845 ὀκάδας. Κατ’ ἄλλας καταμετρήσεις ὁ Κηφισὸς δέχεται κατὰ τὸ θέρος 3100 λίτρα, ἤτοι 728 ὀκάδας, δέχεται δ’ αὐτὸ ἐκ διαφόρων πηγῶν. Καὶ αὐτὸς καὶ ὁ Μέλας οὐδέποτε στεροῦνται ὕδατος. Τοῦτο ἐβεβαίωσαν καταμετρήσεις ἐπανειλημμέναι.

§119ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν γνωρίζω τί ἔδειξαν, ἀλλὰ χθὲς ἐφονεύθησαν δύο ἄνθρωποι διὰ τὴν ἔλλειψιν ὕδατος· συνεπλάκησαν δύο χωρία διὰ νὰ κατορθώσωσι νὰ λάβωσιν ἐλάχιστον ποσὸν ὕδατος διὰ νὰ ποτίσουν ἐλάχιστον ποσὸν στρεμμάτων. Ὄχι μόνον δὲν ποτίζονται τρεῖς χιλιάδες στρέμματα καθ’ ἡμέραν, ἀλλὰ δὲν κατορθώνουν νὰ ποτίζονται 50 στρέμματα καθ’ ἡμέραν, καὶ ἔμειναν οἱ ἀγροὶ τῶν χωρίων Πετρομαγούλας καὶ Σκριποῦς ξερικοί, τὰ βαμβάκιά των εἶναι ξερικά.

§120ΣΩΤ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ὁμιλοῦμεν ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς, καὶ νομίζω καλὸν νὰ δώσω ἐξηγήσεις τινὰς ὡς πρὸς τὰ δικαιώματα τῶν κατοίκων τῆς Στυμφαλίας ἐπὶ τῶν πηγῶν τῆς Στυμφαλίας, διότι μοὶ ἐδόθη πολλάκις ἀφορμὴ νὰ ὑπερασπίσω τὰ δικαιώματα τῶν διαφόρων ἐκεῖ κοινοτήτων. Βεβαίως δὲν ἐγγυῶμαι διὰ τὸ ζήτημα κατὰ πόσον ἔχει σχέσιν τὸ ζήτημα τῶν δικαιωμάτων τῶν διαφόρων κατοίκων τῆς Στυμφαλίας ἐπὶ τῶν ὑδάτων, περὶ ὧν ἡ σύμβασις, μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἤκουσα νὰ γίνηται λόγος περὶ τῶν δικαιωμάτων τούτων, ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν περὶ ὅσων ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως γνωρίζω. Αἱ πηγαὶ τῆς Στυμφαλίας, περὶ τῶν ὁποίων ποιεῖται μνείαν ἡ σύμβασις, εἶναι τρεῖς· ἡ πηγὴ τῆς Καστανέας, ἡ τῶν Κιονίων καὶ ἡ τῆς Δούσιας. Περὶ τῆς πρώτης δὲν πρέπει νὰ γείνῃ λόγος, διότι τὸ ὕδωρ τῆς πηγῆς ταύτης εἶναι τόσον ἀνεπαρκὲς, ὥστε μόνον τὸν χειμῶνα χρησιμοποιεῖται. Μένουν ἑπομένως αἱ δύο ἄλλαι πηγαὶ, ἡ πηγὴ τῶν Κιονίων, ἡ καὶ μεγαλειτέρα, καὶ ἡ τῆς Δούσιας. Ἡ πηγὴ τῶν Κιονίων χρησιμεύει πρὸς ἄρδευσιν τὸ πολὺ χιλίων ἢ χιλίων διακοσίων στρεμμάτων, ἐπὶ τῆς πηγῆς δὲ ταύτης ἀξιώσεις φαίνεται διατυπῶν ὁ ἀδελφὸς τοῦ κ. Νοταρᾶ, ὁ ὁποῖος καὶ χειροποίητα ἔργα ἔχει ἐπ’ αὐτῆς πρὸ ἐτῶν κατασκευάσει. Κατὰ πόσον εἶναι βάσιμοι αἱ ἀξιώσεις αὐτοῦ, θὰ φανῇ κατόπιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη δουλεία, ἡ ὁποία ἔχει ἐπιβαρύνει τὴν μεγαλειτέραν πηγὴν τῆς Στυμφαλίας, νὰ ἀρδεύῃ δηλαδὴ ἀπὸ τοῦ Ἰουνίου μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου, ὅτε γίνεται ἡ σπορὰ τοῦ ἀραβοσίτου, —διότι τὸν χειμῶνα κατακλύζεται ὅλη ἡ λίμνη—νὰ ἀρδεύῃ 1200 στρέμματα, ὄχι διότι ἡ περιοχὴ ἐκείνη δὲν εἶναι μεγαλειτέρα, τοὐναντίον ἡ λίμνη εἶναι περὶ τὰ 6000 στρέμματα, ἀλλ’ ἡ τοποθεσία τῆς πηγῆς εἶναι τοιαύτη, ὥστε ἡ ἄρδευσις τῶν ἄλλων ἐκτάσεων δὲν εἶναι δυνατή. Αὐτὴ εἶναι ἡ δουλεία, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἄρδευσιν, ἡ βαρύνουσα τὴν πηγὴν ἐκείνην, τὴν καὶ μεγαλειτέραν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν πηγὴν τῆς Δούσιας, αἱ δουλεῖαι αἱ βαρύνουσαι τὴν πηγὴν ταύτην εἶναι μεγαλείτεραι. Ἐν πρώτοις αἱ πηγαὶ Δούσιας εἶναι τὸ ἥμισυ τῶν πηγῶν Κιονίων, ἀπέχουσι δὲ τῆς πηγῆς τῶν Κιονίων περὶ τὰς δύο ὥρας, καὶ χρησιμεύουσιν ὡς κινητήριος δύναμις ὑδρομύλων τινῶν, ἀνηκόντων πρότερον εἰς τὸν Νοταρᾶν, περιελθόντων δὲ κατόπιν εἰς διαφόρους ἄλλους ἰδιοκτήτας. Χρησιμεύει πρὸς τούτοις ἡ πηγὴ τῆς Δούσιας καὶ πρὸς ἄρδευσιν δύο ἕως τριῶν χιλιάδων στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν περιφέρειαν τῶν χωρίων Δούσιας, Ψάρι, Ἀσπροκάμπου καὶ μέρους τοῦ Καλλιάνι. Ἂν ἡ ὕδρευσις τῶν Ἀθηνῶν περιορισθῇ εἰς μόνην τὴν πηγὴν τῶν Κιονίων, βεβαιῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι οὐδὲν ζήτημα δουλείας θὰ ἐγερθῇ, πλὴν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἀνέφερα. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Ἑταιρεία ἐπιληφθῇ τῶν πηγῶν τῆς Δούσιας ὅλων, θὰ εὕρῃ βεβαίως δυσκολίας, διότι θὰ καταστήσῃ δύο ἕως τρεῖς χιλιάδας στρέμματα ἀπὸ ποτιστικῶν ξηρικά· ἂν ὅμως ἐπιληφθῇ μέρους μόνον αὐτῶν καὶ ἀσφαλίσῃ τὴν ἄρδευσιν κατὰ τὸν Ἰούνιον μέχρις Ὀκτωβρίου τῶν δύο ἕως τριῶν χιλιάδων στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὴν περιφέρειαν τῶν χωρίων, ἅτινα προανέφερα, βεβαιῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι οὐδεμίαν θὰ εὕρῃ δυσκολίαν. Αὐτὰ εἶχον καθῆκον νὰ εἴπω περὶ τοῦ ζητήματος τῶν ἰδιωτικῶν δικαιωμάτων ἐπὶ τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄλλο, εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον. Εἰς μίαν γωνίαν τῆς λίμνης Στυμφαλίας εἶναι καταβόθρα φυσικὴ, τὴν ὁποίαν ἡ Ἑταιρεία τῆς ἀποξηράνσεως, ἡ ἔκπτωτος, ἠθέλησε νὰ χρησιμοποιήσῃ καὶ ἐχρησιμοποίησεν. Ἀλλὰ τὰ ὕδατα τῆς λίμνης πρὸ ἐτῶν ὑπεχώρησαν, εἰς τρόπον ὥστε ἡ ἐπιφάνεια τῆς λίμνης εἶναι ἀνάγκη διὰ χάνδακος νὰ ἑνωθῇ πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τῆς καταβόθρας· καὶ διὰ τοῦτο ἔκαμα τὴν παρατήρησιν εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐξ Ἄργους, διότι πολὺ πιθανὸν νὰ ὑπάρχῃ σχέσις τις μεταξὺ τῶν λιμνῶν Στυμφαλίας καὶ Φενεοῦ καὶ τοῦ ποταμοῦ Ἐρασίνου. Ἀλλ’ ἂν ἦτο ἐκ μέρους τῆς λίμνης Στυμφαλίας ἡ αἰτία, ἔπρεπεν ἅμα τῇ ἀποφράξει τῆς εἰσόδου τῆς καταβόθρας ν’ ἀποξηρανθῇ ὁ Ἐρασῖνος· φαίνεται δὲ μᾶλλον ἔχων σχέσιν ὁ Ἐρασῖνος πρὸς τὴν λίμνην τοῦ Φενεοῦ, ἥτις ἀπεξηράνθη πρὸ δύο ἢ τριῶν ἐτῶν, ταύτης δὲ ἡ ἀποξήρανσις ἐπέδρασε πολὺ ἐπὶ τῶν πηγῶν τοῦ Ἐρασίνου. Τώρα, χωρὶς νὰ βεβαιῶ ὅτι ἔχει ἀποτέλεσμα ἡ σχέσις αὕτη, τοῦτο μόνον βεβαιῶ, ὅτι πρὸ πέντε καὶ πλέον ἐτῶν τὸ στόμιον τῆς καταβόθρας τῆς Στυμφαλίας ἔχει καταστῆ ὑψηλότερον ἀπὸ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς λίμνης, ἑπομένως ἡ στείρευσις τῶν ὑδάτων τῶν πηγῶν τοῦ Ἐρασίνου ἔπρεπε νὰ χρονολογῆται ἀπὸ πέντε ἐτῶν καὶ πλέον.

§121Δ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσον ποσὸν ὕδατος ἔχουν αὐταὶ αἱ δύο πηγαί;

§122ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης διετέλουν δήμαρχος ἐν Σικυῶνι, εἶχον δὲ τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ξενίζω ὅλους τοὺς μηχανικοὺς, ἡμεδαποὺς καὶ ἀλλοδαπούς· λόγου δὲ γενομένου, μοὶ ἔλεγον οἱ μηχανικοί, ὅτι ἔχουν ὕδωρ 1200 ἕως 1300 λίτρας τὰ Κιόνια, τὸ δὲ τῆς πηγῆς τῆς Δούσιας εἶναι κατὰ τὸ ἥμισυ ὀλιγώτερον. Ἡ πηγὴ τῶν Κιονίων εἶναι ἐπαρκεστάτη, ἐκτὸς ἀνομβρίας ἐκτάκτου. Ἂν τὸ ὕδωρ δύναται νὰ ἔλθῃ μέχρις Ἀθηνῶν, ἄγνωστον· ὁ Ἀδριανὸς ἔχει λύσει τὸ ζήτημα μέχρι Κορίνθου, μένει λοιπὸν τὸ ζήτημα, ἂν δύναται νὰ φθάσῃ μέχρις Ἀθηνῶν ἐκ Κορίνθου. Μόνον ζήτημα κατ’ ἐμὲ εἶναι, ἂν εἶναι καλοὶ οἱ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ διοχετευθῇ, καὶ αὐτὸ ἐνδιαφέρει τὴν Βουλήν. Ἐπληροφόρησα τὴν Βουλὴν περὶ τῶν ἰδιωτικῶν δικαιωμάτων ἐπὶ τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, διὰ νὰ τὰ γνωρίσῃ ἢ τ’ ἀναγνωρίσῃ, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβωμεν τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας καὶ νὰ ὑδρεύσωμεν τὴν πεδιάδα τῆς Ἀττικῆς, ν’ ἀφήσωμεν δὲ τοὺς ἀνθρώπους ἐκεῖ ξηρικούς. Ὑποθέτω δὲ, ὅτι, ἂν ἀφεθῇ τὸ ἥμισυ τῶν πηγῶν Δούσιας καὶ 100 λίτραι ἀπὸ τὰς πηγὰς Κιονίων, τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀντιρρήσεως.

§123Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Καθ’ ἃ καταλαμβάνω, Κύριοι, ἐντὸς ὀλίγου ἡ Βουλὴ θ’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς. Τινὲς ἐξ ἡμῶν ζητοῦσι τὴν ἀναβολὴν διὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον, ἄλλοι ἴσως ἐζήτησαν δι’ ὀλίγας ἡμέρας, καὶ ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῶν τελευταίων. Ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ζητῶ τὴν ἀναβολὴν δι’ ὀλίγας ἡμέρας, εἶναι ὁ ἑξῆς. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ψηφίσωμεν τὰ ἄρθρα τῆς συμβάσεως ἓν πρὸς ἕν, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ προτείνωμεν τροπολογίας καὶ θὰ ἐπετυγχάνομεν ἴσως ἀποτελέσματα ὀλιγώτερον βαρέα διὰ τοὺς συμπολίτας ἡμῶν. Ἤδη ἡ σύμβασις μᾶς παρουσιάζεται ἐν συνόλῳ, καίτοι δὲ βελτιωθεῖσα τελευταίως, παρουσιάζει κατὰ τὴν γνώμην μου πολλὰ ἀκόμη τὰ χρήζοντα τροποποιήσεων, καὶ δὴ σπουδαιότατα. Καὶ πρῶτον, Κύριοι, εἶναι ἀνάγκη νὰ μένωσι συγκεχωνευμένα τὰ δύο ζητήματα τῶν ὑπονόμων καὶ τῆς ὑδρεύσεως; Κατὰ τὴν γνώμην μου, ὄχι. Τὴν γνώμην ταύτην ἔχω ἐκφράσει πρὸ μηνὸς ἤδη εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, θεωρῶ δὲ, ὅτι ἡ συγχώνευσις τῶν δύο ζητημάτων εἰς οὐδὲν καλὸν δύναται νὰ μᾶς φέρῃ, τοὐναντίον αὐξάνει τὰ βάρη τῶν συμπολιτῶν μας εἰς βαθμὸν τοιοῦτον, ὥστε ἀκούομεν τοὺς γογγυσμοὺς αὐτῶν ἀπὸ τοῦδε, καὶ προσκαλούμεθα μάλιστα ὑπ’ αὐτῶν νὰ καταψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον, διότι δὲν δύνανται νὰ ἀνθέξωσιν εἰς τὰ βάρη. Ποῖοι λόγοι προβάλλονται, Κύριοι, ὅπως αἱ ὑπόνομοι γείνωσι συγχρόνως μετὰ τῶν ὑδραγωγείων; Ὁ πρῶτος εἶναι ὁ φόβος τῶν ἐπιδημιῶν ἐκ τῆς ὑπάρξεως βόθρων μὴ στεγανῶν εἰς τὰς οἰκίας. Βεβαίως πρέπει ν’ ἀποδώσωμεν τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ τυφοειδοῦς πυρετοῦ ἐνταῦθα εἰς τὴν ἐπικοινωνίαν τῶν βόθρων μὲ τὰ φρέατα, διότι ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τοῦ ὕδατος ἐν Ἀθήναις δυστυχῶς γίνεται χρῆσις φρεατίων ὑδάτων καὶ πρὸς πόσιν καὶ πρὸς πλύσιν. Εὐθὺς ὅμως, ὡς δώσωμεν εἰς τοὺς κατοίκους τὸ ὕδωρ τῆς Στυμφαλίας, μὴ ἔχετε ἀμφιβολίαν, ὅτι οἱ βόθροι ἐντὸς τοῦ σχιστολίθου τῶν Ἀθηνῶν δὲν θὰ ἦναι ἐπιβλαβεῖς, εὐθὺς ὡς παύσῃ ἡ χρῆσις τῶν φρεατίων ὑδάτων. Ἄλλος λόγος, ὅπως ἐπισπεύσωμεν τὰς ὑπονόμους, προβάλλεται, ὅτι δῆθεν, εὐθὺς ὡς ἔλθωσι τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας, θὰ ἦναι τοσαύτη ἡ ποσότης αὐτῶν, ὥστε αἱ ὑπόνομοι τῆς σήμερον δὲν θὰ ἐπαρκῶσι. Τοῦτο, Κύριοι, δὲν εἶναι ἀκριβές. Καὶ ἄλλοτε εἴχομεν ἄφθονα σχετικῶς ὕδατα, ὅτε κατὰ πρῶτον ἐκαθαρίσθη τὸ ὑδραγωγεῖον· εἶχον τότε φθάσει ταῦτα εἰς 35 ὀκάδας, κατὰ τὴν διαβεβαίωσιν αὐτοῦ τοῦ κ. Σούτσου πρὸς ἐμέ. Ἔκτοτε αἱ ὑπόνομοι ηὐξήθησαν. Ὥστε ἂν τότε ἄνευ οὐδεμιᾶς δυσκολίας ἐδέχοντο 35 ὀκάδας, βεβαίως τὴν σήμερον δύνανται νὰ δεχθῶσι πολὺ περισσοτέρας. Ἕως ὅτου δὲ ἡ κατανάλωσις φθάσῃ—ὡς εἶμαι πεπεισμένος ὅτι θὰ φθάσῃ—εἰς τὰς ἑκατὸν ὀκάδας, βεβαίως θὰ ἔχωμεν δυνηθῆ νὰ λάβωμεν ὅλα τὰ μέτρα, πρὸς ἐπαύξησιν τῶν ὑπονόμων, καθ’ ὃν τρόπον θέλω ὑποδείξει κατωτέρω. Ἐὰν λοιπὸν τὸ ζήτημα τῆς κατασκευῆς τῶν ὑπονόμων δὲν ἐπείγῃ, ποῖον εἶναι τὸ καλλίτερον; Νὰ δώσωμεν ἀμέσως ἐργολαβικῶς τὴν κατασκευὴν τοῦ ὅλου συστήματος τῶν ὑπονόμων; Τοῦτο δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους. Παραδεχόμενος τὸ σύστημα «τὰ πάντα εἰς τὴν ὑπόνομον», νομίζω ὅτι δύναται ἄριστα ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα ἤδη μελετήσει ὁλόκληρον τὸ δίκτυον τῶν ὑπονόμων, νὰ προβῇ εἰς τὴν πραγματοποίησιν τοῦ συστήματος τούτου ἐν ἰδιαιτέρῳ τμήματι τῆς πόλεως, εἰς μικρὸν κατὰ πρῶτον, ὅπως δοκιμάσῃ τὸ σύστημα, ἴδῃ τὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλουν αἱ τοπικαὶ περιστάσεις, καὶ καθ’ ὅσον τὰ ἀποτελέσματα εἶναι εὐχάριστα, ἐπεκτείνῃ τὸ σύστημα εἰς τὴν ὑπόλοιπον πόλιν. Οὕτω βεβαίως ἐντὸς δεκαετίας θὰ ἔχωμεν κατορθώσει καὶ τὰς ὑπονόμους νὰ ἔχωμεν μὲ τὸ σύστημα αὐτό, ὁδηγηθέντες ἀπὸ τὴν ἰδίαν ἡμῶν πεῖραν, χωρὶς νὰ τρέχωμεν τὸν κίνδυνον ἀποτυχιῶν δυσαρέστων καὶ δυναμένων μεγάλως νὰ ἀνακόψωσι τὴν πρόοδον τῆς πόλεως. Λέγω, Κύριοι, τοῦτο διότι αἱ τοπικαὶ περιστάσεις πολὺ δύνανται νὰ ἐπηρεάσωσι τὸ ζήτημα· π. χ. ὁ καταλληλότερος ἀερισμὸς τῶν ὑπονόμων ἐξαρτᾶται ἐντελῶς ἀπὸ τὰς τοπικὰς περιστάσεις. Εἰς τοὺς Παρισίους, ἕνεκα τῶν μικρῶν σχετικῶς κλίσεων τοῦ ἐδάφους, κατορθοῦται διὰ τῆς ἐκτάκτως μεγάλης ποσότητος τοῦ ὕδατος ὁ ἀὴρ ἐν ταῖς ὑπονόμοις νὰ ἀκολουθῇ συνήθως τὸ ῥεῦμα τοῦ ὕδατος, καὶ οὕτω νὰ εἰσέρχηται εἰς τὰς ὑπονόμους διὰ τῶν στομίων τῶν ὁδῶν ἀὴρ καθαρός, ὅπερ ἀπαλλάσσει τὴν πόλιν ἀπὸ τὴν δυσοσμίαν, καὶ τοῦτο ὄχι πάντοτε. Παρ’ ἡμῖν, ἕνεκα τῶν μεγάλων κλίσεων, ἃς θὰ ἔχουν αἱ ὑπόνομοι, ἕνεκα τῶν ἀνωμαλιῶν τοῦ ἐδάφους, τοῦτο δὲν θὰ συμβῇ. Ἀλλ’ ἐὰν ἀφεθῶμεν εἰς τὸν φυσικὸν λεγόμενον ἀερισμόν, δὲν θὰ ἦναι οὗτος μόνιμος· μὲ τὸ ψῦχος θὰ ἔχωμεν τὸν ἀερισμὸν ἀπὸ τὰ κάτω πρὸς τὰ ἄνω, μὲ τὴν ζέστην τὸ ἀντίθετον. Τὸ ζήτημα τοῦ ἀερισμοῦ εἶναι ἐκ τῶν μᾶλλον δυσκόλων, καὶ αἱ νέαι τροπολογίαι, ἃς ἔφερε χθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀποδεικνύουσιν ἀκριβῶς τοὺς δισταγμοὺς αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἐνῷ εἰς τὴν πρώτην σύμβασιν, ἐν ἄρθρῳ 38 τῆς συγγραφῆς, προεβλέπετο ὅτι ὁ ἀὴρ θὰ εἰσήρχετο διὰ τῶν καθόδων τῶν ὑπονόμων, καταργεῖται ἤδη ὁ τρόπος οὗτος διὰ τῆς νέας συμβάσεως, διότι ἐπείσθησαν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ τοιοῦτος ἀερισμός. Ἐπίσης ἡ τροπολογία τοῦ ἄρθρου 39 δεικνύει τοὺς αὐτοὺς δισταγμούς. Νομίζω δέ, ὅτι οὐδένα κατάλληλον ἀερισμὸν θέλουν ἐπιτύχει ἄνευ κατασκευῆς ὑψηλῆς καπνοδόχου, θερμαινομένης καὶ ἀπορροφώσης τὰ δύσοσμα ἀέρια τῶν ὑπονόμων. Ἀλλὰ τοῦτο μόνον εἶναι τὸ πρὸς λύσιν ζήτημα; Ἡ ἀπορρόφησις ἢ ἀπολύμανσις τῶν ἀκαθαρσιῶν διὰ τῆς ἐπιχύσεως αὐτῶν ἐπὶ γαιῶν καλλιεργημένων δὲν χρήζει μελέτης; Εἶναι ἡ γῆ ἐνταῦθα κατάλληλος πρὸς τὸν σκοπόν; Ἄγνωστον. Μέχρι τοῦδε κατωρθώθη ἡ ἀπορρόφησις ὀλίγων ἀκαθάρτων ὑδάτων εἰς περιωρισμένον τι μέρος τοῦ λεκανοπεδίου. Ἐμελετήθη ὅμως, ἂν καὶ αἱ ὑπόλοιποι χρησιμοποιηθησόμεναι γαῖαι εἶναι ἐπίσης κατάλληλοι; Διὰ τοὺς λόγους τούτους νομίζω, ὅτι εἰς τὴν παραδοχὴν τοῦ συστήματος «τὸ πᾶν εἰς τὴν ὑπόνομον» πρέπει νὰ προβῶμεν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον, καὶ νὰ προχωρῶμεν πρὸς τὴν ἐξάπλωσιν τοῦ συστήματος, καθ’ ὅσον βλέπομεν ὅτι ἐπιτυγχάνομεν. Κατὰ τὴν γνώμην μου λοιπὸν ἐπιβάλλεται νὰ χωρισθῇ ἡ σύμβασις περὶ τῶν ὑπονόμων ἀπὸ τῆς συμβάσεως περὶ τῶν ὑδάτων. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπιβάλλεται ἕνεκα λόγων ἐπιστημονικῶν, ἐπιβάλλεται καὶ ἕνεκα λόγων κοινωνικῶν. Εἶναι δίκαιον, ὅτε αἱ πόλεις Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς μέλλουσι νὰ ἐπιβαρυνθῶσι μὲ τόσα βάρη, ἕνεκα τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων Στυμφαλίας, νὰ ἐπιβαρυνθῶσι καὶ μὲ ἄλλα ἐπίσης μεγάλα διὰ τὰς ὑπονόμους, ἄνευ κατεπειγούσης ἀνάγκης; Διὰ τοὺς δύο λοιπὸν τούτους λόγους θὰ παρακαλέσω θερμῶς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ τροποποιήσῃ τὴν σύμβασιν. Τὸ ὄφελος, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχωσιν αἱ Ἀθῆναι, ἐὰν ἔλθωσι τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας εἶναι τόσον μέγα, καὶ ἡ δόξα, ἡ ὁποία θὰ περιβάλῃ αὐτόν, θὰ ἦναι τοσαύτη, ὥστε νὰ ἀρκεσθῇ εἰς αὐτὴν καὶ μόνην, καὶ ν’ ἀποφύγῃ νὰ καταθλίψῃ ἄνευ λόγου τοὺς συμπολίτας ἡμῶν. Οὕτω πράττων, θὰ προκαλέσῃ τὰς εὐλογίας δύο ὁλοκλήρων πόλεων· ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει θὰ ἀμαυρώσῃ τὸ ἀγαθὸν τῆς εὐεργεσίας τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων Στυμφαλίας. Ἀλλὰ δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀντείπῃ, ὅτι καὶ διὰ τῆς ὀλίγον κατ’ ὀλίγον κατασκευῆς τῶν ὑπονόμων κατὰ τὸ νέον σύστημα τὰ αὐτὰ θὰ δαπανηθῶσι χρήματα, καὶ ὡς ἐκ τούτου θὰ ἐπέλθῃ μόνον ἀναβολὴ καὶ ὄχι ἀπαλλαγὴ τῆς δαπάνης διὰ τοὺς κατοίκους Ἀθηνῶν. Ἀλλὰ μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ὑπάρχει ἡ δωρεὰ τῆς εὐγενοῦς συζύγου τοῦ ἀειμνήστου καὶ μεγάλου εὐεργέτου τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ χρησιμοποιήσῃ ἡ Κυβέρνησις πρὸς τοῦτο, καὶ οὕτω εἰς οὐδὲν ὑποβάλλονται βάρος οἱ κάτοικοι Ἀθηνῶν, ἐκτελεῖται δὲ καὶ ἡ ἐπιθυμία τῆς εὐεργέτιδος, νὰ χρησιμοποιηθῇ τὸ κεφάλαιον τοῦτο ὑπὲρ τῆς πόλεως, ἣν τόσον ἠγάπησεν ὁ ἀείμνηστος Συγγρός. Ἄλλη σπουδαιοτάτη τροπολογία πρέπει νὰ ἐπέλθῃ εἰς τὴν σύμβασιν. Πρέπει δηλαδὴ νὰ δοθῶσιν εἰς τὰς πόλεις Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς τὰ μέσα ὅπως καρπωθῶσιν ἅπαν τὸ ὕδωρ, ὅπερ θὰ ἔλθῃ, ἀφοῦ αὗται θὰ ὑποστῶσιν ἅπαντα τὰ βάρη τῆς διοχετεύσεως. Γνωρίζομεν ὅτι ἡ ὕδρευσις δὲν νὰ δυνηθῇ κατ’ ἀρχὰς νὰ καταναλώσῃ, εἰμὴ 50 ὀκάδας, ἔστω καὶ 60 μέχρι τῶν 162 ἢ καὶ 180, περιλαμβανομένων καὶ τῶν ὑδάτων τῶν νῦν ἐν χρήσει ὑδραγωγείων, μᾶς περισσεύουν ἑκατὸν ὀκάδες, αἱ ὁποῖαι βεβαίως πρέπει νὰ χρησιμοποιηθῶσιν ἐνταῦθα. Ἀλλὰ πῶς; Βεβαίως πρὸς ἄρδευσιν. Ἀλλὰ, Κύριοι, ὅπως τοῦτο ἐπιτευχθῇ, πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν Ἑταιρείαν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ κατασκευάσῃ δίκτυον ἀρδεύσεως, ὅπως ὁ καλλιεργητὴς, εὐθὺς ὡς αἰσθανθῇ τὴν ἀνάγκην, δύνηται νὰ ἔχῃ τὸ ὕδωρ. Ὑποβάλλω λοιπὸν περὶ τούτου τροπολογίαν εἰς τὴν σύμβασιν, ὡς καὶ περὶ ἐκπτώσεως τῆς τιμῆς τῆς ἀρδεύσεως μέχρι 4 λεπτῶν κατὰ κυβικὸν μέτρον. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου, Κύριοι, οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι ἅπαν τὸ ὕδωρ, καὶ αἱ 187 ὀκάδες, θέλουσι καταναλωθῇ ἐνταῦθα, καὶ οὐδὲ στιγμὴν πρέπει νὰ σκεφθῶμεν, ὅτι θὰ περισσεύσῃ τι. Τοῦτο μοὶ ἐπιτρέπει μάλιστα νὰ ἀναιρέσω τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, ὅτι τὰ κέρδη τὰ ἐκ τῆς μεταβιβάσεως τῆς δυνάμεως εἶναι μεγάλα. Κατὰ τὴν γνώμην τὴν ἐμὴν, δύναμις δὲν θὰ περισσεύσῃ, καὶ δὲν θὰ περισσεύσῃ διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Ἡ πτῶσις, ὡς ἐλέχθη, εἰς τὸ Ὄνειον ὄρος θὰ ᾖναι μέτρα 260 ὡς ἔγγιστα. Ἀλλ’ ὅταν μεταδίδηται ἡ δύναμις ἀπὸ πτῶσιν ὕδατος, πρῶτον ὑπάρχει ἀπώλεια κατὰ τὴν μετατροπὴν τῆς δυνάμεως τῆς πτώσεως εἰς δύναμιν κινητήριον, δεύτερον κατὰ τὴν μετατροπὴν τῆς κινητηρίου ταύτης δυνάμεως εἰς ἠλεκτρικὴν, τρίτον κατὰ τὴν μεταφορὰν τῆς ἠλεκτρικῆς δυνάμεως διὰ τοῦ σύρματος, τέταρτον κατὰ τὴν μετατροπὴν ἐκ νέου τῆς ἠλεκτρικῆς δυνάμεως εἰς κινητήριον, καὶ τέλος κατὰ τὴν ἀνύψωσιν δι’ ἀντλιῶν. Καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα, Κύριοι, βεβαίως ἡ ἀπώλεια θὰ ἀνέλθῃ εἰς 110 0/0. Ἐὰν λοιπὸν παραδεχθῶμεν, ὅτι ἔστω κατὰ τὸ ἥμισυ θ’ ἀναγκασθῇ νὰ ὑψώσῃ τὸ ὕδωρ ἡ Ἑταιρεία, βεβαίως ἡ ἐκ τῆς πτώσεως δύναμις μόλις θὰ φθάσῃ πρὸς ἀνύψωσιν εὐθὺς ὡς χρησιμοποιηθῇ ἅπαν τὸ ὕδωρ ἐνταῦθα. Ἐὰν περισσεύσῃ τι, τοῦτο θὰ ᾖναι ὀλίγον. Οὐδόλως λοιπὸν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι τὸ κέρδος ἐκ τῆς μεταβιβάσεως τῆς δυνάμεως δύναται νὰ ᾖναι μέγα. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐὰν παραδεχθῶμεν πρὸς στιγμὴν, — ὅπερ ἐπιθυμῶ νὰ μὴ γείνῃ — ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ Ἑταιρεία τῶν Ἐργοληψιῶν δὲν ἤθελον παραδεχθῇ νὰ χωρίσωσι τὰς δύο συμβάσεις, πότε μένομεν μὲ τοὺς ἄλλους ὅρους τῆς συμβάσεως ταύτης, τοὺς καταθλιπτικούς, τοὺς ἐπιβαρύνοντας τοὺς συμπολίτας ἡμῶν. Τότε βεβαίως χρῄζουσι καὶ οὗτοι τροποποιήσεως, διότι δὲν εἶναι ἅπαντες ἀπαραίτητοι. Πρὸς ἀπόδειξιν τούτου ὀφείλω νὰ ὑπολογίσω προχείρως ποῖα ἔσονται τὰ κέρδη τῆς Ἑταιρείας συμφώνως μὲ τὴν σύμβασιν, καὶ εἰς τί ποσὸν δύνανται νὰ περιορισθῶσι δικαίως. Μὲ τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα εἶχε τὴν καλωσύνην ὁ κ. Πρόεδρος νὰ χορηγήσῃ περὶ τῶν οἰκιῶν, αἵτινες θέλουσιν ἐξυπηρετηθῆ, περὶ τοῦ ὕδατος, τὸ ὁποῖον θέλουσι λαμβάνει, καὶ τῆς τιμῆς, πρὸς τὴν ὁποίαν θέλουσι τὸ λαμβάνει, θὰ ἔχῃ ἡ Ἑταιρεία εἰσόδημα 1,655,000, καὶ τοῦτο ἀμέσως μετὰ 5 ἔτη. Διὰ κατανάλωσιν διὰ τὴν βιομηχανίαν λογαριάζω 5 ὀκάδας, καὶ τοῦτο τὸ λογαριάζω εἰς τιμὴν μικρὰν, 50 δραχμὰς τὸ δράμι, ὅπως ἔχω εἰς τὴν τροπολογίαν μου, ἐνῷ κατὰ τὰς προτάσεις τῆς Ἑταιρείας εἶναι μεγαλειτέρα. Ἔχομεν λοιπὸν ἐκ τῆς καταναλώσεως διὰ τὴν βιομηχανίαν 5 ὀκάδας, πρὸς 20 δραχμὰς, ἑκατὸν χιλιάδας. Προσθέτω τὸ κατάβρεγμα, ὅπως τὸ ἔχει ὁρίσει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἤτοι 40 λεπτὰ ἐπὶ 150 χιλιάδων, 60,000 δραχμάς. Ἀλλὰ βεβαίως τὸ Δημόσιον θέλει καὶ ἐκεῖνο καταβρέχει τὰς ἐθνικὰς ὁδοὺς, καὶ ἐγγράφω ὑπὸ τὸν τίτλον τοῦτον ἄλλας ἑξήκοντα χιλιάδας...

§124Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι...

§125Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. 48 χιλιάδας.

§126ΝΕΓΡΗΣ. .. Ἔχω προσθέσει ἑκατὸν εἴκοσι χιλιάδας, καὶ ἡ διαφορὰ εἶναι ἀσήμαντος.

§127ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶναι ἐξωγκωμένον τὸ ποσόν.

§128ΝΕΓΡΗΣ. .. Τοιουτοτρόπως φθάνομεν εἰς εἴσπραξιν ἐκ τῆς ὑδρεύσεως μόνον δρ. 1,875,000, καὶ τοῦτο διὰ κατανάλωσιν 56 ὀκάδων, διότι αἱ μὲν οἰκίαι θὰ καταναλώσωσι 30 ὀκάδας, ἡ βιομηχανία 5, τὸ κατάβρεγμα 5, αἱ κρῆναι αἱ δημοτικαί, τὰ δημοτικὰ καταστήματα καὶ τὰ δημόσια 6, καὶ αἱ ὑπόνομοι 10, τὸ ὅλον 56 ὀκάδες. Σημειῶ δὲ ἐνταῦθα, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο τῆς ὑδρεύσεως τῶν 56 ὀκάδων ἀναλογεῖ κατὰ μέσον ὅρον κατὰ δράμιον εἰς 83 δραχμὰς, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ δράμια τὰ διδόμενα δωρεὰν, ὡς καὶ τὰ δράμια τὰ πληρωνόμενα πρὸς 100 δραχμὰς καὶ 140. Ὑπολογίζω ἤδη τὰς εἰσπράξεις τὰς προερχομένας ἐκ τῶν ὑπονόμων. Πάντοτε λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν ἀκριβῶς τὰς σημειώσεις τὰς στηριζομένας εἰς τὴν πρώτην σύμβασιν, διότι δὲν ἐπρόφθασα νὰ μεταχειρισθῶ τὰς τῆς δευτέρας, —ὑποθέτω δὲ ὅτι δὲν παραλάσσουσι πολὺ —καὶ φθάνω εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τῶν 588 χιλιάδων δραχμῶν, μόνον ἐκ τῶν εἰσφορῶν καὶ χωρὶς νὰ ὑπολογίσω τὰς ἀποζημιώσεις ἐκ τῆς προσόψεως...

§129Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπὸ τὰ δύο ποσὰ θὰ ἀφαιρέσητε τὰ ἔξοδα.

§130ΝΕΓΡΗΣ. Ἀμέσως... Εἰς ταῦτα ὅμως ὀφείλω νὰ προσθέσω τὴν ἐκ τῆς ἀρδεύσεως εἴσπραξιν. Τὴν ἄρδευσιν τὴν ὑπολογίζω μόνον εἰς 700 ἕως 800 χιλιάδας δραχμάς.

§131Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀφήσατε τὰς λεπτομερείας, κύριε συνάδελφε. Πρόκειται περὶ ἀναβολῆς.

§132ΝΕΓΡΗΣ. Ἀφήσατε νὰ ἴδητε τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ ἡ Ἑταιρεία. Ἐὰν πρόκειται ἡ σύμβασις νὰ ἀναβληθῇ, πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὰς λεπτομερείας ταύτας.

§133Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Βεβαίως· θέλει νὰ παραστήσῃ τὴν ἀνάγκην τῆς ἀναβολῆς.

§134ΝΕΓΡΗΣ. Διὰ τὴν ἄρδευσιν λογαριάζων τιμὴν πρὸς 4 λεπτὰ καὶ ὑπολογίζων ὅτι θὰ καταναλωθῶσιν εἰς ἄρδευσιν ἑκατὸν εἴκοσιν ὀκάδες φθάνω εἰς τὸ ποσὸν τῶν ἑπτακοσίων ἕως ὀκτακοσίων χιλιάδων δραχμῶν. Οὕτως ἔχομεν μετὰ πέντε ἔτη τὸ ποσὸν τῶν 3,164,000. Κύριοι, τὸ ποσὸν τῶν 700,000 δὲν εἶναι μέγα, ἐὰν βεβαιωθῶμεν ὅτι αἱ ἑκατὸν ὀκάδες, θέλουσι καταναλωθῆ ἀπὸ τὰς Ἀθήνας καὶ μόνον εἰς ἄρδευσιν, ἰδίως ὅταν δοθῇ πρὸς 4 λεπτὰ, ὅπως ἔχω εἰς τὴν τροπολογίαν...

§135Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πόσον ὑπολογίζετε τὴν ἄρδευσιν;

§136ΝΕΓΡΗΣ. Τέσσαρα λεπτὰ τὸ κυβικὸν μέτρον... Λοιπὸν, ἐὰν ἐκ τούτων ἀφαιρέσωμεν τὸν τόκον πρὸς 5½ τοῖς ἑκατὸν ἐκ τῶν 33 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα θὰ προμηθευθῇ δι’ ὁμολογιῶν ἡ Ἑταιρεία, ἐὰν ἐκ τούτων ἀφαιρέσωμεν 500,000, τὸ ὁλικὸν τῶν δαπανῶν, ὡς τὸ ὑπολογίζει κατ’ ἀνώτατον ὅρον ἡ Ἑταιρεία, θέλομεν φθάσει εἰς καθαρὰν εἴσπραξιν 849 χιλιάδων δραχμῶν, ἤτοι 5% ἀμέσως μετὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου. Ὁποῖα δὲ θὰ ἦναι τὰ κέρδη μετὰ εἴκοσιν ἔτη; Ὑπολογίζω ὅτι συμφώνως μὲ τὰ ἀποτελέσματα τῆς στατιστικῆς τῶν ἀπογραφῶν ὁ πληθυσμὸς θὰ ἔχῃ αὐξήσει μέχρι 300,000 κατοίκων· ὑπολογίζω ἐπίσης, ὅτι ἡ κατανάλωσις τοῦ ὕδατος θὰ φθάσῃ εἰς διακόσια λίτρα κατὰ κάτοικον, καὶ ὑπολογίζω τὸ δράμι κατὰ μέσην τιμὴν πρὸς 83 δραχμὰς καὶ 77 ἑκατοστά, ὅπως ἀπεδείχθη ὅτι κοστίζει κατὰ μέσον ὅρον, καὶ οὕτω φθάνομεν μετὰ 25 ἔτη ἀπὸ σήμερον εἰς τὸ ποσὸν τῶν 6,609,313 δραχμῶν, ἀπὸ τὸ ὁποῖον

ὀφείλω νὰ ἀφαιρέσω τὸν τόκον τῶν ὁμολογιῶν···· 1,815,000

τὰς δαπάνας ἐκμεταλλεύσεως···················· 500,000

τὸν τόκον πρὸς 7% τοῦ ἑταιρικοῦ κεφαλαίου···· 1,190,000

Τὸ ὅλον······································· 3,505,000

Μένει ὑπόλοιπον 3,104,313. Ἐὰν ἐξ αὐτῶν ἀφαιρέσω καὶ τὸ 15%, τὸ ὁποῖον προβλέπεται ἀπὸ τὴν σύμβασιν ὑπὲρ τοῦ ἀποθεματικοῦ καὶ τῶν ἀμοιβῶν τοῦ προσωπικοῦ, μένει πάλιν ἓν ὑπόλοιπον 2,638,667. Ἐκ τούτων 40% ἀναλογοῦσιν ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας, ἤτοι 1,055,466 δρ., ἤτοι 6.20% πρόσθετος τόκος εἰς τὸν ἀρχικόν. Ὥστε ὁ ὁλικὸς τόκος θὰ ἀνέλθῃ εἰς 13%.

§137Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Κατὰ τὸν λογαριασμόν σας.

§138ΝΕΓΡΗΣ. Βεβαιωθῆτε ὅτι εἶναι ἀκριβής.

§139Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τοσοῦτον δὲν εἶναι ἀκριβής, καθ’ ὅσον ἓν μέρος τούτου θὰ ἐλατώσῃ τὴν τιμὴν τοῦ ὕδατος. Δυνάμει τῆς συμβάσεως, ὅταν ὑπάρχῃ κέρδος, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ διανεμηθῇ μεταξὺ τῶν πελατῶν τῆς Ἑταιρείας κατὰ τὸ πρῶτον ἑξάμηνον, θ’ ἀφαιρεθῇ τὸ ποσὸν αὐτὸ, ἑπομένως θὰ ἐλατωθῇ ἡ τιμὴ τοῦ ὕδατος.

§140ΝΕΓΡΗΣ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε, δὲν θὰ ἐλαττωθῇ ἡ τιμὴ τοῦ ὕδατος, ἀλλ’ οἱ ὑδρολῆπται θὰ λάβωσιν ἐκ τῶν κερδῶν τὸ μέρος τοῦτο. Ἡ Ἑταιρεία θὰ ἔχῃ πάντοτε τὸ 7%, θὰ λάβῃ δὲ καὶ τὸ 6%, ὥστε θὰ ἔχῃ 13%· θὰ λάβωσι καὶ οἱ ὑδρολῆπται τὰς 791,599 δραχμὰς, καὶ οὕτω οἱ ὑδρολῆπται θὰ ὠφεληθῶσι, χωρὶς ὅμως νὰ ἐλαττωθῶσιν αἱ εἰσπράξεις τῆς Ἑταιρείας. Ἀλλὰ τὸ κέρδος τοῦτο τῆς Ἑταιρείας, οὕτω περιωρισμένον διὰ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν προσόψεων, εὑρίσκω ὄχι ὑπέρογκον, ἀλλὰ δίκαιον. Ἑταιρεία, ἡ ὁποία θὰ ἀναλάβῃ τοσοῦτον μέγα ἔργον καὶ θὰ διατρέξῃ τοσούτους κινδύνους, πρέπει νὰ ἔχῃ τὰς ἀντιστοίχους ὠφελείας.

§141Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιμένω εἰς τοῦτο, ὅτι κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν τὸν ἰδικόν σας, ὅταν μετὰ 25 ἔτη διανεμηθῶσιν εἰς τοὺς ὑδρολήπτας 800,000 δραχμαί, δὲν θὰ ὑπάρχῃ πλέον πληρωμὴ τοῦ ὕδατος 83 δραχμαί, ἀλλ’ ἐπειδὴ αὐταὶ αἱ 800,000, δηλ. τὸ 28% θὰ ἐπαναλαμβάνηται κατ’ ἔτος, κατ’ ἀνάγκην πρέπει ν’ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὸ 83, τὸ ὁποῖον θὰ καταβάλλωσιν οἱ ὑδρολῆπται.

§142ΝΕΓΡΗΣ. Βεβαίως θὰ τὸ ὠφεληθῶσι.

§143Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Καὶ κατὰ τὰ συμπεράσματά σας μετὰ 25 ἔτη οἱ ὑδρολῆπται θὰ πληρώνωσιν ὀλιγώτερον 28%, καὶ οἱ δῆμοι θὰ κερδίζωσι 250,000, ἐνῷ σήμερον πληρώνουσι πολλά. Ἐὰν λοιπὸν ὑπάρχωσι τοσαῦτα κέρδη καὶ πρόκειται οἱ δῆμοι νὰ ὠφεληθῶσιν ἐπὶ τοσοῦτον καὶ οἱ ὑδρολῆπται νὰ λαμβάνωσι τὸ ὕδωρ κατὰ 57%, ἂς κερδίσῃ καὶ ἡ Ἑταιρεία.

§144ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἡ συζήτησις ἐξῆλθε τῶν ὁρίων τῆς ἀναβολῆς.

§145ΝΕΓΡΗΣ. Ἐγὼ ὑπέβαλον ταῦτα, ἵνα δώσω τὰ μέσα εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ βελτιώσῃ τὴν σύμβασιν, καὶ ζητῶ διὰ τῶν τροπολογιῶν μου νὰ παραιτηθῇ ἡ Ἑταιρεία τῶν ἀποζημιώσεων ἐκ τῶν προσόψεων, ἀφοῦ μάλιστα τοῦτο δὲν πρόκειται νὰ ἐλαττώσῃ σπουδαίως τὰ κέρδη τῆς Ἑταιρείας.

§146Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιτρέπετε τὴν ἑξῆς ἐρώτησιν; Τί δαπανᾷ σήμερον ἕκαστος πολίτης, ἕκαστος ἰδιοκτήτης οἰκίας, κατὰ τρέχον μέτρον διὰ τὰς ὑπονόμους;

§147ΝΕΓΡΗΣ. Ὑπάρχουσιν ἰδιοκτῆται, οἱ ὁποῖοι ἐπώλησαν τὰς οἰκίας των, ἵνα πληρώσωσι διὰ τὰς ὑπονόμους.

§148Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Σήμερον πληρώνουσιν 80 δραχ. κατὰ τρέχον μέτρον· δυνάμει αὐτῆς τῆς συμβάσεως θὰ πληρώνωσιν 27,50 μόνον.

§149Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐγὼ προτείνω ἐλάττωσιν τῶν βαρῶν τῶν ὑπονόμων. Ἐὰν ὑμεῖς ἔχητε νὰ ὑποβάλητε τοιαύτην κατ’ ἄλλον τρόπον, δὲν ἔχω ἀντίρρησιν.

§150Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δέχεσθε αὐτὴν τὴν διαφορὰν τῶν 80 καὶ 27½, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργός;

§151Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως δὲν δύναται ἢ νὰ τὴν παραδεχθῇ, διότι ἡ πληροφορία περὶ τῶν 80 δραχμῶν προέρχεται ἐκ τοῦ τμήματος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἔχομεν δὲ καὶ τὸ ποσὸν τῆς 1,30, τὸ ὁποῖον κεφαλαιοποιούμενον ἐπὶ τὸν ὁριζόμενον χρόνον μᾶς δίδει 27½ δραχμάς.

§152Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἐγὼ εἶχον νὰ ὑποβάλω τὰς σκέψεις αὐτὰς, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ σκεφθῇ. Θὰ παρακαλέσω δὲ προσέτι νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ ἔργον δύναται νὰ μὴ περατωθῇ. Βεβαίως δίδεται ἐγγύησις 1½ ἑκατομμυρίου, ἀλλὰ θεωρῶ ὅτι αὕτη δὲν εἶναι ἀρκετή. Κατὰ τὴν σύμβασιν ἡ Ἑταιρεία ὤφειλε νὰ συστηθῇ ἐντὸς 1½ ἔτους· νομίζω ὅτι τὸ 1 ἔτος εἶναι ἀρκετόν. Προσέτι ὑπάρχει καὶ ἕτερον σημεῖον ἄξιον μελέτης, ὅπερ εἶναι καὶ σπουδαιότατον, ὅτι δὲν ὁρίζεται ἐν τῇ συμβάσει ὅτι τὸ κεφάλαιον θὰ ἦναι 17,000,000, ἀλλ’ ἀφίνεται ἐλευθερία εἰς τὴν ἀνάδοχον Ἑταιρείαν νὰ ὁρίσῃ τοῦτο. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ, ὅτι τὸ κεφάλαιον πρέπει νὰ ἦναι 17 ἑκατομμύρια καὶ ὅτι πρέπει νὰ καταβληθῇ 6 μῆνας μετὰ τὴν σύστασιν τῆς Ἑταιρείας, ἤτοι ἐντὸς 1½ ἔτους ἀπὸ σήμερον, καὶ ὅταν τοῦτο γείνῃ, βεβαίως ἡ ἀσφάλεια εἶναι ἐπαρκής. Ζητῶ δὲ τοῦτο, Κύριοι, ὄχι δι’ ἄλλον λόγον, ἀλλὰ διότι πρόκειται περὶ ἔργου μεγάλου, πρόκειται περὶ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἔχει πολλοὺς τοὺς κινδύνους, ὥστε δὲν θέλω νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ συμβῇ ὅ,τι συνέβη εἰς τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσης, ν’ ἀποδειχθῶσι δηλαδὴ οἱ ὑπολογισμοὶ ἐσφαλμένοι, καὶ ἡ Ἑταιρεία νὰ μὴ ἔχῃ τὰ μέσα νὰ ἐξακολουθήσῃ. Ἂς γνωρίζωμεν τοὐλάχιστον, ὅτι τότε θὰ ἔχωσι δαπανηθῆ τὰ 17,000,000, καὶ ὅτι ἑπομένως θὰ ἦναι ἕτοιμον τὸ ⅓ τοῦ ἔργου. Ἕτερον ζήτημα εἶναι τὸ ἑξῆς, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ἐπίσης τοὺς ὑδρολήπτας...

§153ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὐτὴ δὲν εἶναι συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς.

§154ΝΕΓΡΗΣ. Τὴν ἀναβολὴν θὰ ζητήσω καὶ ἐγώ.

§155Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Σεῖς εἰσέρχεσθε εἰς τὴν οὐσίαν· δὲν δυνάμεθα νὰ σᾶς ἀκολουθήσωμεν.

§156ΝΕΓΡΗΣ. Ἐπειδή, κύριε Πρόεδρε, οἱ Κύριοι ἔχουσιν ἄλλας ἰδέας περὶ ἀναβολῆς, ἐπιθυμοῦσι τὴν ἀναβολὴν διὰ παντὸς, ἐνῷ ἐγὼ δὲν τοὺς ἀκολουθῶ εἰς τοῦτο, καταθέτω τὰς τροπολογίας μου καὶ ἐπὶ τῆς πρώτης συμβάσεως καὶ ἐπὶ τῆς δευτέρας, ἐλπίζων, ὅτι αὗται θέλουσι χρησιμεύσει εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τροπολογίαν τῆς συμβάσεως ἐπὶ τὸ βέλτιον.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπροτάθη πρότασις περὶ ἀναβολῆς ἐκ μέρους τοῦ βουλευτοῦ Ἄργους κ. Κωτσάκου καὶ ἄλλων...

§158Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἐτέθησαν ἐνώπιον ἡμῶν, ἐπιβάλλουσι σπουδαιοτέραν σκέψιν ἐπὶ τῆς μελέτης καὶ ἑπομένως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀναβολῆς τῆς συμβάσεως. Ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν ἀναμφισβητήτως ὑπόθεσιν πρώτης τάξεως καὶ ὑπόθεσιν ἥτις πρόκειται νὰ λυθῇ οὐχὶ διὰ νόμου, τὸν ὁποῖον θὰ ἤμεθα ἐλεύθεροι νὰ καταργήσωμεν ἢ τροποποιήσωμεν, ὅταν ἴδωμεν τὰς ἐλλείψεις αὐτοῦ, ἀλλὰ διὰ συμβάσεως, τὴν ὁποίαν δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ τροποποιήσωμεν, ἐὰν εὑρεθῶμεν ἀπέναντι ἐλλείψεων σπουδαίων καὶ ἐπιβλαβῶν εἰς τὸν τόπον καὶ εἰς τὸν σκοπὸν, ὃν ἐπιδιώκομεν. Συζητεῖται τὸ ζήτημα τῶν ὑδάτων. Ἔχομεν εἰς τὴν διάθεσιν ἡμῶν τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας; Ἐγεννήθησαν ἀμφιβολίαι πολλαχόθεν. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἄργους ἤγειρε τὸ ζήτημα, ἐὰν ἡ πεδιὰς καὶ ἡ πόλις τοῦ Ἄργους θὰ ἐξακολουθήσωσι νὰ ἔχωσι τὰ ὕδατα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι σήμερον, καὶ τὴν ἀμφιβολίαν ταύτην ὁμολογῶ καὶ ἐγὼ, ὅτι εἶχον ἐκ διαφόρων πληροφοριῶν, ὅτε ἠρώτησα τὴν Κυβέρνησιν περὶ τούτου. Ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔπρεπε τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ τὸ ἔχῃ λελυμένον πρὶν ἢ προβῇ εἰς τὴν δέσμευσιν τοῦ Κράτους ἐπὶ 85 ἔτη, ἀπαντᾶ ὅτι θέλει τώρα ἐξετάσει. Ἐτέθη τὸ ζήτημα, ἐὰν αἱ πηγαὶ τῆς Στυμφαλίας ἀνήκουσιν εἰς τὸ Κράτος ἢ εἰς ἰδιώτας, καὶ παρεστάθη ἐνταῦθα, ὅτι ἡ μὲν ἀνήκει εἰς ἰδιώτην, τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κορινθίας συνάδελφον κύριον Νοταρᾶν, καὶ αὕτη εἶναι ἡ τῶν Κιονίων· ἄλλαι πηγαὶ χρησιμεύουσιν εἰς ἄρδευσιν ἰδιωτικῶν γαιῶν, καὶ ἑπομένως ἀνήκουσιν εἰς τρεῖς ἢ τέσσαρας κοινότητας, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ἐπ’ αὐτῶν δουλείαν· δὲν γνωρίζομεν ἑπομένως, ἐὰν ἔχομεν εἰς τὴν διάθεσιν ἡμῶν τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας, ὅπως δώσωμεν ταῦτα εἰς Ἑταιρείαν. Ἐκτὸς τῶν ζητημάτων τούτων καὶ ἄλλα ζητήματα κεφαλαιώδη παρουσιάζουσι τὰς αὐτὰς ἀμφιβολίας. Δὲν γνωρίζω — διότι οὐδεμίαν ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν μελέτην — κατὰ ποῖον ἀκριβῶς τρόπον θὰ γείνῃ ἡ διοχέτευσις τῶν ὑδάτων. Ἐλέχθη ὅτι θὰ γείνῃ διὰ τῆς ἀνυψώσεως τῶν ὑδάτων εἰς τὸ Ὄνειον ὄρος, ἀλλὰ δὲν τὸ γνωρίζω· γνωρίζω μόνον ἐκ τῆς συμπληρωτικῆς συμβάσεως, ὅτι πρόκειται νὰ παραχθῇ εἰς τὴν Ἐλευσῖνα, εἰς τὸ Θριάσιον πεδίον, ἠλεκτρικὴ δύναμις, ἵνα χρησιμεύσῃ εἰς ἀνύψωσιν τῶν ὑδάτων, ἀλλὰ καὶ πάλιν δὲν γνωρίζομεν ἐὰν ὁλόκληρος ἡ δύναμις θὰ ἔλθῃ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Ἔχομεν τὸ ζήτημα τῆς κατασκευῆς τῶν ὑπονόμων· οὐδεμίαν ἔχομεν μελέτην ἐνώπιον ἡμῶν περὶ τῆς κατασκευῆς αὐτῶν. Πρόκειται περὶ δικτύου ὑπονόμων, αἱ ὁποῖαι θὰ κατασκευασθῶσιν εἰς τὴν πόλιν. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν συζήτησιν τῶν λεπτομερειῶν, ἀλλὰ βεβαίως δὲν γνωρίζομεν πόσα θὰ κατασκευασθῶσιν ἐκ τῶν πολλῶν χιλιάδων μέτρων ὁδῶν τῶν Ἀθηνῶν. Πρόκειται περὶ ὑπονόμων διαφόρου τύπου, περὶ ὑπονόμων κτιστῶν, ὑπονόμων σκαλιστῶν καὶ περὶ ὑπονόμων ἐχουσῶν διάμετρον 0,20. Εἰς ποίας ὁδοὺς θὰ κατασκευασθῶσιν αὗται; ποῖον εἶναι τὸ σύμπλεγμα; Πρόκειται περὶ πληθύος διατάξεων, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι μεμελετημέναι καλῶς, καὶ ἐν παραδείγματι ἀναφέρω μίαν, τὴν ὁποίαν ἐν τῇ συζητήσει ἤκουσα, περὶ τῆς διανομῆς τῶν κερδῶν. Ἐνῷ τὰ κέρδη διανέμονται κατὰ ὡρισμένην ἀναλογίαν διὰ τῆς συμβάσεως, καὶ ἐνῷ ἐπιφυλάττεται τὸ Κράτος τὸ δικαίωμα τῆς ἐξαγορᾶς μετὰ παρέλευσιν 20 ἐτῶν, οὐδεμία λαμβάνεται πρόνοια περὶ τῆς διανομῆς τῶν κερδῶν τούτων, ἀλλὰ τὸ ὅλον τῶν κερδῶν αὐτῶν, ἐὰν τὸ Κράτος ἀποφασίσῃ ν’ ἀναλάβῃ τὸ ἔργον μετὰ 20 ἔτη, μένει εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ἡ δὲ διανομή, ἡ ὁποία γίνεται, κατὰ μίαν ἄλλην διάταξιν, μεταξὺ δήμων, ὑδροληπτῶν καὶ τῆς Ἑταιρείας, λησμονεῖται...

§159Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχετε ὑμεῖς τὴν ἰδέαν, ὅτι αὕτη εἶναι ἡ ἔννοια τῆς συμβάσεως;

§160Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ἔννοια τῆς συμβάσεως εἶναι, ὅταν οἱ κάτοχοι λάβωσιν ἑπτὰ τοῖς ἑκατὸν, τὸ περιπλέον θέλει διανέμεσθαι. Ὅταν θὰ ἔλθῃ μετὰ 25 ἔτη τὸ Κράτος, ἂν θελήσῃ, νὰ ἐξαγοράσῃ τὸ προνόμιον, τότε ἡ Ἑταιρεία ἐκτὸς τῶν 7% θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ καὶ τὸ περιπλέον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀνήκῃ εἰς τὸν δῆμον καὶ τοὺς ὑδρολήπτας (διάλογοι). Θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ὁλόκληρον τὸ καθαρὸν κέρδος ὑπολογίζεται ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας. Τοιαῦται διατάξεις ὑπάρχουσι πολλαὶ ἐν τῇ συμβάσει, καὶ ἁπλῶς ἔκαμα λόγον περὶ αὐτῶν, διότι μοὶ ἠμφισβητήθη ἡ ὕπαρξις, καὶ χρήζουσι πᾶσαι μελέτης. Αἱ θεωρίαι, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι αἱ μελέται ἐπὶ δημοσίων ἔργων καὶ συμβάσεων εἶναί τι, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ ἐφελκύσῃ τὴν προσοχὴν ἡμῶν, εἶναι θεωρίαι, αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται νὰ ὑποστηριχθῶσι μήτε διὰ τῶν παραδειγμάτων μήτε διὰ τῆς λογικῆς. Αἱ ἀποτυχίαι εἰς τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσης προῆλθον διότι δὲν ἐδόθη ἡ δέουσα προσοχὴ εἰς τὴν ἐπ’ αὐτοῦ μελέτην, ἄλλως δὲν ἤθελε δοθῇ τὸ ἔργον εἰς τὸν κ. Ἔκερσλεϋ, ἀλλ’ εἰς τὴν Προεξοφλητικὴν Τράπεζαν τῶν Παρισίων...

§161Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Διατί;

§162Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διότι ἡ μεταβολὴ ἐπὶ ἔλαττον, τὴν ὁποίαν ἔφερεν εἰς τὸ σχέδιον τῆς μελέτης ὁ κ. Ἔκερσλεϋ, ἔβλαψε τὴν ἐπιχείρησιν, ἐκχωρηθεῖσαν εἰς ἐργολάβους μὴ ἔχοντας μήτε τὴν δύναμιν, μήτε τὸν σκοπὸν τῆς εἰλικρινοῦς αὐτῆς ἐκτελέσεως. Γνωρίζω κάλλιστα τὰς διαπραγματεύσεις, αἵτινες ἔλαβον τότε χώραν. Ἐὰν ταῦτα δὲν συνέβαινον, ὁ σιδηρόδρομος ἤθελεν εἶναι κατεσκευασμένος, καὶ ἡ Ἑλλὰς θὰ ἦτο ἡνωμένη μὲ τοὺς σιδηροδρόμους τῆς Εὐρώπης. Ὁ σιδηρόδρομος Μύλων–Καλαμῶν τὰ αὐτὰ παρουσιάζει φαινόμενα. Καὶ ἐκεῖ, ἐὰν δὲν ἀφῃρεῖτο, χάριν ἄλλων οἰκονομικῶν συνδυασμῶν, τὸ χρῆμα ἀπὸ τοῦ ἀναδόχου, θὰ εἴχομεν ταχυτέραν καὶ πλήρη τὴν ἐκτέλεσιν. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ εἰς τοὺς σιδηροδρόμους μας μίαν ἐπιχείρησιν ἐπιδιωχθεῖσαν ἄνευ μελέτης· αὕτη δ’ εἶναι ὁ σιδηρόδρομος Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων· οὗτος ἐγένετο ἄνευ μελέτης, καὶ προϋπελογίσθησαν διὰ τὴν κατασκευήν του 700 χιλιάδες δραχμαί, ἐκόστισε δὲ ἄνω τῶν δύο ἑκατομμυρίων. Ἀναφέρω τὰ παραδείγματα ταῦτα διὰ νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἰδέαν μου, ὅτι ἔργα τοιαῦτα ἔχουσιν ἀνάγκην μελέτης. Τοιαύτην δὲ μελέτην δὲν ἔχομεν διὰ τὴν διοχέτευσιν τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας. Δὲν ἔχομεν τὰς θεμελιώδεις βάσεις, καθ’ ἃς ἐκτελοῦνται τὰ ἔργα ταῦτα· δὲν ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν πλήρη μήτε τὸν τεχνικὸν μήτε τὸν οἰκονομικὸν συνδυασμὸν τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου. Πρόκειται δὲ βεβιασμένως καὶ μετὰ ταχύτητος νὰ ψηφίσωμεν τὴν σύμβασιν. Τοιαῦται συζητήσεις δυσκόλως δύνανται ν’ ἀπολήξωσιν εἰς θετικὸν καὶ ἐπωφελὲς ἀποτέλεσμα. Διὰ τοῦτο ἀποβαίνει ἀναγκαία ἡ ἀναβολή, ὅπως μελετηθῇ τὸ ζήτημα, διότι πάντες ἔχομεν τὴν ἐπιθυμίαν τῆς ἐλεύσεως τῶν ὑδάτων καὶ τῆς ὑποστηρίξεως τοῦ ἔργου, ἀλλὰ θέλομεν νὰ ὑποστηρίξωμεν ἐκτέλεσιν θετικὴν, ἐξησφαλισμένην. Πάντες ἔχομεν τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ψηφισθῇ σύμβασις, παρέχουσα τὴν ἀσφάλειαν τῆς ἐκτελέσεως καὶ τὸ ἐπωφελὲς τῆς ἐκμεταλλεύσεως διὰ τὰς δύο πόλεις.

§163Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Οἱ ζητοῦντες τὴν ἀναβολὴν ζητοῦσιν αὐτὴν διότι ἐπιθυμοῦσι νὰ ἔλθωσι τὰ ὕδατα εἰς τὸ λεκανοπέδιον τῶν Ἀθηνῶν. Ἐὰν ἐγὼ ἐπίστευον, ὅτι οἱ ζητοῦντες τὴν ἀναβολὴν ὁρμῶνται ἐκ τῆς προαιρέσεως νὰ μὴ ἔλθωσι τὰ ὕδατα, ἤθελον κηρυχθῆ κατὰ τῆς ἀναβολῆς. Ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ αὐτοὶ καὶ ἐγὼ ἐπιθυμοῦμεν νὰ διοχετευθῶσι τὰ ὕδατα, διὰ τοῦτο ζητοῦμεν νὰ παρουσιασθῶσι πρὸ ἡμῶν ἔργα τοιαῦτα, οἷα νὰ ὑπόσχωνται ἐν τῷ μέλλοντι τὴν ἐπιτυχίαν τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων. Ὅσοι ἐκ τοῦ προχείρου συνεζήτησαν τὴν ἑσπέραν ταύτην κατέδειξαν τὴν ἐν λόγῳ σύμβασιν ὅλως ἀμελέτητον. Καὶ δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν τὸ ζήτημα τοῦτο συζητεῖται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ· εὐτυχῶς ἐγένετο πρό τινων ὡρῶν ὑπόμνησις τῶν λαβόντων χώραν κατὰ τὸ 1890 ἔτος· καὶ τότε οἱ προσαγαγόντες τὸ σχέδιον τοῦ νόμου περὶ διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας εἰς τὸ λεκανοπέδιον τῶν Ἀθηνῶν ἰσχυρίσθησαν μετὰ πεποιθήσεως καὶ ἐπέμενον, ὅτι τὰ πράγματα ἦσαν τέλεια, ὅτι οὐδενὸς ἐδέοντο, ὅτι ἦσαν τοσοῦτον μεμελετημένα, ὥστε πᾶς, ὅστις ἤθελε θίξει ἁπλῶς τὰς μελέτας ἐκείνας, ἤθελε προσβάλει τὸ ὁμοούσιον. Καυχῶμαι ὅτι τότε καὶ ἐγὼ μεταξὺ ἄλλων ἀπέκρουσα τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, καταδείξας τὸ ἀμελέτητον καὶ ἐπιζήμιον αὐτοῦ. Ὅταν δὲ εἰσέλθωμεν εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς παρούσης συμβάσεως, θέλω ἀποδείξει, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦ 1890 ἔτους ποσῶς δὲν δύναται νὰ παραβληθῇ πρὸς τὴν σύμβασιν, περὶ ἧς ὁ λόγος· οὐδεὶς ὅρος συγκρίσεως ὑπάρχει μεταξὺ ἐκείνου καὶ αὐτῆς. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἀπείρως ἦτο προτιμότερον τῆς παρούσης συμβάσεως. Καυχώμεθα ἡμεῖς, οἵτινες ἐπολεμήσαμεν τὸ σχέδιον τοῦ νόμου ἐκείνου· καὶ ἔπρεπε νὰ παρέλθωσιν ἐννέα ὁλόκληρα ἔτη, ἵνα ἀπόψε Βουλευτής τις, ὅστις μάλιστα ἐτύγχανε τότε εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, ἀκουσθῇ λέγων, ὅτι εὐτύχημα ἦτο ἡ μὴ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, διότι καὶ αὐτὸς ὁ ἀρχιμηχανικὸς κ. Κελλενὲκ διὰ μεταγενεστέρου ἐγγράφου ἐβεβαίου, ὅτι τὸ ἔργον ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐκτελεσθῇ, λόγῳ τῶν ἀτελῶν μελετῶν. Δὲν ἐπιθυμοῦμεν λοιπὸν ἡμεῖς, οἱ θέλοντες νὰ διοχετευθῶσι τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας εἰς τὸ λεκανοπέδιον τῶν Ἀθηνῶν, νὰ ἀκούσωμεν μετὰ ἔτη πάλιν, ὅτι τὰ ἔργα ἐναυάγησαν λόγῳ τοῦ ἀμελετήτου αὐτῶν. Ὅταν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν λεπτομερῆ ἐξέτασιν τῆς συμβάσεως, τότε θέλομεν ἀποδείξει διὰ πραγμάτων καὶ δι’ ἀριθμῶν, ὅτι πᾶν ἄλλο ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν ἢ ἔργον τέλειον. Ἀπόδειξις τῆς ἀτελείας τοῦ ἔργου εἶναι, ὅτι, εὐθὺς ὡς ὀλίγαι τινὲς πληροφορίαι ἐζητήθησαν ἐν τῇ Βουλῇ ἀπὸ τῶν ἁρμοδίων, εὐθὺς ὡς μερὶς τοῦ τύπου συνεζήτησεν ἐπὶ τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν ἔργου, ἀμέσως ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀπηξίωσε νὰ παρουσιάσῃ 26 ἄρθρα τῆς συμβάσεως τροπολογημένα, περιέχοντα δ’ ἕκαστον τρεῖς καὶ δέκα παραγράφους, τουτέστιν ἀριθμὸν τροπολογιῶν ὑπερδιακοσίων. Ἀλλὰ μήπως αἱ τροπολογίαι αὗται εἶναι προϊόν ἐμβριθοῦς καὶ ἐπισταμένης μελέτης; Ἠκούσθησαν γογγυσμοί τινες περὶ τοῦ ὅτι τὰ ἐπιβαλλόμενα βάρη εἰσὶν ὑπέρογκα, καὶ πρὸ πάντων ὡς πρὸς τὰς ἀπορωτέρας τάξεις τῶν ἰδιοκτητῶν· ἀμέσως οἱ κύριοι ἀνάδοχοι τοῦ ἔργου παρουσιάζουσι μεταβολάς. «Ἀληθῶς», λέγουσιν ὑμῖν, «τὸ ζήτημα τῶν ἐκροῶν εἶναι καταπιεστικὸν οὐ μόνον διὰ τοὺς ἀπόρους, ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς εὐπόρους· μετὰ πολλῆς εὐχαριστήσεως προβαίνομεν εἰς παραχωρήσεις». Ποῖαί εἰσιν αἱ παραχωρήσεις; Κατ’ ἐπίσημον στατιστικὴν, ἣν ὑπέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, αἱ ἐκροαὶ ἀνέρχονται ἐν ὅλῳ κατὰ τὴν σύμβασιν εἰς 58,196, ἐλπίζεται δὲ βεβαία εἴσπραξις ἐξ αὐτῶν δραχ. 515,808. Πᾶς τις νομίζει, ὅτι ἡ μέλλουσα Ἑταιρεία ἐκ τῆς παραχωρήσεως αὐτῆς προσφέρει ἀνακούφισιν εἰς ὅλον τὸν πληθυσμὸν τῶν ἰδιοκτητῶν. Καὶ τί ἀποδεικνύεται; Ὅτι, ἐὰν πρὸ τῆς μεταβολῆς ἤθελεν εἰσπράξει ἐκ τῶν ἐκροῶν 515,808 δραχμάς, διὰ τῆς μεταβολῆς θέλει εἰσπράξει καὶ περιπλέον 39,967 δραχμάς! Εἶναι ταῦτα ἔργα μελέτης, ἢ εἶναι τρόπος, δι’ οὗ φαίνεται ἑτοίμη πρὸς παραχώρησιν, ἀλλὰ μόνον ἵνα κερδίσῃ μεγαλείτερα ποσά; Ἠκούσθησαν γογγυσμοί, ὅτι αἱ οἰκίαι αἱ ἔχουσαι πρόσοδον ἐτησίαν κατωτέραν τῶν 240 δραχμῶν δὲν πρέπει νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν λῆψιν ὕδατος· ἀμέσως οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑταιρείας ὑποχωροῦσι: «χαρίζομεν τὴν πρόσοδον ταύτην», λέγουσι. Καὶ ἐπειδὴ αἱ οἰκίαι τῶν Ἀθηνῶν αἱ ἔχουσαι πρόσοδον κατωτέραν τῶν 240 δραχμῶν ἀνέρχονται εἰς 1038, χαρίζει ἡ Ἑταιρεία δραχ. 14,532. Ἐπειδὴ δὲ αἱ οἰκίαι τοῦ Πειραιῶς αἱ ἔχουσαι πρόσοδον κατωτέραν τῶν 240 δραχμῶν ἀνέρχονται εἰς 447, χαρίζει ἡ Ἑταιρεία 6,258 δραχμάς. Ἐν συνόλῳ χαρίζει 20,790 δραχμάς. Ἐνῷ δὲ διὰ τῆς μιᾶς χειρὸς χαρίζει, διὰ τῆς ἑτέρας εἰσπράττει περισσότερα, διότι τὸ χρηματικὸν τοῦτο ποσόν, ὅπερ δὲν λαμβάνει ἐκ τῶν οἰκοδομῶν αὐτῆς τῆς ποσότητος τοῦ ἐνοικίου, μεταφέρει εἰς ἄλλας τινὰς οἰκοδομάς. Τοιουτοτρόπως αἱ οἰκίαι τῶν Ἀθηνῶν, αἱ φέρουσαι ἐτήσιον μίσθωμα ἄνω τῶν 8,000 δραχμῶν, εἰσὶ 279, αἱ δὲ τοῦ Πειραιῶς 107. Ὁμοῦ οἰκίαι 386. Τούτων αὐξάνει κατὰ ἥμισυ δράμιον τὴν ἀναγκαστικὴν ὑδροληψίαν, καὶ πολλαπλασιάζοντες τὸ τίμημα τῶν δραχμῶν 70 ἐπὶ τὰς 386 οἰκίας λαμβάνομεν δραχμὰς 27,020. Ἐπειδὴ δὲ δωρεῖ δραχμάς, ὡς εἴπομεν, 20,790, κερδίζει δραχμὰς 6,230. Ἐνῷ λοιπὸν δωρεῖ διὰ τῆς ἀριστερᾶς 20, λαμβάνει διὰ τῆς δεξιᾶς 26!

§164Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν κατηγορίαν τῶν 240 δρ. τὴν ἀφίνετε κατὰ μέρος.

§165ΛΕΒΙΔΗΣ. Νὰ παρουσιάσητε, παρακαλῶ, πίνακα τῶν δωρεῶν καὶ πίνακα τῶν μὴ δωρεῶν, δηλαδὴ τῶν ἐλαττώσεων, καὶ θέλομεν ἴδει τότε τὰς παραχωρήσεις, καὶ ἂν ἐξ αὐτῶν δὲν κερδίζει περισσότερα ἡ Ἑταιρεία. Διὰ τῶν ὀλίγων τούτων, ἅτινα ἀνέπτυξα, ἠθέλησα ν’ ἀποδείξω, ὅτι ἡ σύμβασις, ὡς εἰσάγεται καὶ ὡς ἐτροπολογήθη, εἶναι ἐντελῶς ἀμελέτητος. Ἠθέλησα ν’ ἀποδείξω, ὅτι οἱ ζητοῦντες τὴν ἀναστολὴν δὲν ζητοῦσιν αὐτὴν ἐπὶ τῷ τέλει τοῦ νὰ παρεμποδίσωσι τοὺς ποταμοὺς τῆς Στυμφαλίας νὰ εἰσρεύσωσιν εἰς τὸ λεκανοπέδιον τῶν Ἀθηνῶν· πρωτίστως μάλιστα συμβαίνει, ἡμεῖς, οἱ ζητοῦντες τὴν ἀναβολήν, νὰ ὦμεν κάτοικοι καὶ ἰδιοκτῆται ἐν Ἀθήναις, καὶ βεβαίως ἐπὶ τέλους, ἐκτὸς τοῦ γενικοῦ, ἔχομεν καὶ τὸ ἀτομικὸν συμφέρον νὰ ἴδωμεν βελτιωμένην τὴν κατάστασιν τῆς πόλεως, ἐν ᾗ ἐγεννήθημεν ἡμεῖς τε καὶ οἱ πατέρες ἡμῶν. Ἀλλ’ ἀκριβῶς διὰ τοῦτον τὸν λόγον, διότι ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἴδωμεν πραγματοποιουμένην τὴν διοχέτευσιν τῶν λαμπρῶν καὶ πολλῶν αὐτῶν ὑδάτων, ἐπιθυμοῦμεν τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς προκειμένης συμβάσεως· ζητοῦντες δὲ τὴν ἀναβολήν, δὲν ἐπιθυμοῦμεν βεβαίως νὰ συμβῇ ὅ,τι συνέβη κατὰ τὸ 1890 ἔτος, δηλαδὴ ν’ ἀφήσωσιν οἱ ἁρμόδιοι τὸ ζήτημα ἐπὶ μίαν δεκαετίαν νὰ κοιμᾶται βαρὺν ὕπνον, καὶ κατόπιν νὰ ἐξυπνήσωσι καὶ νὰ ζητῶσι πάλιν νὰ ἔλθωσι τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας, ὅταν καταλάβωσιν ἡμᾶς οἱ μῆνες Μάϊος, Ἰούνιος καὶ Ἰούλιος. Ἡμεῖς ζητοῦμεν τὴν ἀναβολὴν ἐπὶ ὡρισμένῳ σκοπῷ· ἵνα ἡ Κυβέρνησις μελετήσῃ μᾶλλον ἐπισταμένως τὸ πρᾶγμα, ἵνα φέρῃ δι’ ὑδραυλικῶν καὶ μηχανικῶν ἀνδρῶν, καὶ πρωτίστως ἀλλοδαπῶν, μελετῶσα κατὰ τὸ διάστημα τῶν διακοπῶν, σοβαρωτέραν καὶ πληρεστέραν μελέτην, ἵνα γνωρίσῃ πραγματικῶς ὁπόση ἔσται ἡ δαπάνη τοῦ ἔργου. Καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς δαπάνης ταύτης καὶ νομίμου τινὸς καὶ λογικοῦ κέρδους νὰ ζητήσῃ νὰ ἐπιβάλῃ ὑποχρεώσεις τοῖς κατοίκοις Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ἄν ὅμως ἡ ἀναβολὴ τυχὸν δὲν γένηται δεκτή, τότε, εἰσερχόμενοι εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν λεπτομερειῶν τῆς συμβάσεως ταύτης, θέλομεν καὶ πάλιν ἀποδείξει, ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἔργου τούτου, ὅπερ, ἀντὶ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν διοχέτευσιν τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας εἰς τὸ λεκανοπέδιον Ἀθηνῶν, θέλει ἐπὶ μακρὸν χρόνον παρεμποδίσει τὸ ἔργον τοῦτο, ὅπερ πάντες ἐπιθυμοῦμεν νὰ συντελεσθῇ.

§166Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Μέχρι σήμερον, Κύριοι, δὲν ἤμην ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς. Ὑπὲρ πάντα ἄλλον εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἐπισπεύσεως τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τῶν ὑδάτων, δι’ ὃ καὶ πρὸ μηνὸς ὑπέβαλον τὴν γνωστὴν ἐπερώτησίν μου, καὶ ἐδήλωσα πόσον θεωρῶ ἀναγκαίαν καὶ ἐπείγουσαν τὴν μεταφορὰν ὑδάτων εἰς τὰς Ἀθήνας. Δὲν ἤθελον ταχθῆ ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς, διότι δὲν ἤθελον σταματήσει εἰς διατάξεις τινὰς τῆς συμβάσεως, αἵτινες ἀντίθετοί εἰσιν ὅλως πρὸς τοὺς ἰσχυρισμοὺς τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ. Δὲν ἤθελον σταματήσει καὶ εἰς τοὺς λόγους τῶν προλαλησάντων, ὅτι ἀνάγκη μελέτης ἐπιβάλλει τὴν ἀναβολήν, ἐὰν μὴ τὰ ἄρθρα 16, 17 καὶ 41 τῶν ὅρων τῆς συγγραφῆς ἐφείλκυον τὴν προσοχήν μου, καὶ μὲ ἔπειθον νὰ ταχθῶ ἀμέσως ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς. Διότι, ἂν ψηφισθῇ ἡ σύμβασις, ὡς ἔχει, δὲν θὰ παρέλθῃ πολὺς καιρὸς καὶ θὰ ἴδωμεν δεκάδας χιλιάδων εὐπορούντων ὁπωσδήποτε πολιτῶν ἐρριμμένους εἰς τοὺς δρόμους. Εἰς οἰκίαν ἀποφέρουσαν πρόσοδον 250 δραχμῶν τὰ βάρη τὰ ἐπιβαλλόμενα λόγῳ φόρου ὕδατος καὶ συμβολῆς εἰς τὰς δαπάνας τῶν ὑπονόμων διὰ τῆς συμβάσεως ἀνέρχονται εἰς 31 δραχμάς· ἐὰν προσθέσητε καὶ τὸν φόρον τῶν οἰκοδομῶν, τότε τὸ ποσὸν ἀνέρχεται εἰς 60 περίπου δραχμάς. Ἀλλὰ κατὰ τὰ ἄρθρα 16, 17 καὶ 41 τῆς συγγραφῆς ὁ ἰδιοκτήτης οἰκίας ἀποφερούσης εἰσόδημα 250 δραχμῶν εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἐκτελέσῃ τὰ ἑξῆς ἔργα· νὰ ἐγκαταστήσῃ κρουνὸν διακοπῆς, καὶ κατὰ τὴν ὁμολογίαν εἰδικῶν ὁ κρουνὸς οὗτος ἔχει 60 δραχμάς...

§167Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Κύριε Πρόεδρε, περὶ τῆς ἀναβολῆς πρόκειται. Τέλος πάντων νὰ βάλητε μίαν τάξιν.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ (πρὸς τὸν ἀγορεύοντα). Παρακαλῶ, μὴ εἰσέρχεσθε εἰς λεπτομερείας.

§169ΔΟΥΝΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι ἀρκετὰ σοβαρόν, ὥστε νὰ μὴ ἀνυπομονῇ τις. Διότι πρέπει νὰ γνωρίζητε, ὅτι δυνάμει τῆς συμβάσεως ταύτης ἐπιβάλλεται ἡ ὑποχρέωσις δαπάνης εἰς ἕκαστον ἰδιοκτήτην οἰκίας ἀποφερούσης ἔστω καὶ 1000 δραχμὰς 2100 δραχμῶν. Ἀφ’ ἧς δ’ ἡμέρας ἡ Ἑταιρεία θὰ ἀξιώσῃ τὴν ἐγκατάστασιν ὅλων τῶν σωλήνων καὶ τῶν κρουνῶν καὶ τῶν σιφώνων καὶ τῶν ἀεριστήρων, θὰ ἴδητε τοὺς μικροὺς ἰδιοκτήτας ν’ ἀπολέσωσιν ἐκ τῶν χειρῶν των τὰς οἰκίας αὑτῶν, καὶ αἱ Ἀθῆναι θὰ πληρωθῶσιν ἀπὸ πενεστάτους ἀνθρώπους· θὰ ἴδωμεν τότε τὸ φάσμα τῆς πενίας, τὸ ὁποῖον εὐτυχῶς μέχρι τοῦδε δὲν εἴδομεν. Οἰκία ἀξίας 4 καὶ 5 καὶ 10 χιλιάδων δραχμῶν δὲν δύναται νὰ ὑποστῇ, πλὴν τῆς ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν φορολογίας, πλὴν τῆς φορολογίας, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται διὰ τῆς συμβάσεως ὡς πρὸς τὸ ὕδωρ καὶ τὰς ὑπονόμους, καὶ τὴν βαρεῖαν αὐτὴν φορολογίαν τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν κρουνῶν καὶ λοιπῶν μηχανημάτων καὶ ἐγκαταστάσεων διὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ συστήματος «τὸ πᾶν εἰς τὴν ὑπόνομον». Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῶσι τὴν ἀναβολὴν, διὰ νὰ μελετήσωσι καλλίτερον τὴν σύμβασιν· διότι θὰ μετανοήσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν θελήσῃ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως ἄνευ μελέτης.

§170Δ. ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§171Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγώ, Κύριοι, οὔτε ἀσχολοῦμαι νὰ μάθω τί γίνεται ἐν τοῖς χρηματιστηρίοις, οὔτε ἔχω κοινόν τι μὲ τοὺς παίζοντας ἐν τοῖς χρηματιστηρίοις. Ἂν δὲ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ὑποστηρίζῃ, ὅτι δὲν ἐμελετήσαμεν σοβαρῶς τὰ τῆς συμβάσεως, καὶ ἂν ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο ἀρχόμενος τοῦ λόγου του νὰ εἴπῃ νὰ μὴ παίζωμεν ἐν οὐ παικτοῖς, ἔχω καὶ ἐγὼ δικαίωμα, ἀποτεινόμενος εἰς αὐτόν, νὰ τῷ εἴπω, ὅτι εἰς πλεῖστα μέρη τῆς ἀγορεύσεώς του δὲν ἐτήρησε τὴν σοβαρότητα, τὴν ὁποίαν τὸ θέμα ἐπέβαλλεν εἰς αὐτόν. Κατηγόρησεν ἡμᾶς ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι δὲν ἠσχολήθημεν νὰ μάθωμεν, ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν τοῦ ὕδατος, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ διοχετεύσωμεν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, ἠδύνατο νὰ ἐγερθῇ εἰς ἡμᾶς ἀμφιβολία περὶ τοῦ ποσοῦ τούτου ἀπέναντι παρατηρήσεων ἐπανειλημμένων, αἱ ὁποῖαι ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ἐγένοντο ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο; Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς μᾶς εἶπεν, ὅτι μετέβη καὶ εἶδε τὰς πηγὰς, καὶ αἱ πηγαὶ αὐταὶ δὲν ἔχουν τὸ ποσὸν τοῦτο. Ἔχομεν τὴν ἀπόδειξιν τοῦ δυσκόλου τῆς καταμετρήσεως τοῦ ὕδατος, καὶ ἐν τούτοις ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπῆγε μίαν ἡμέραν, ἐμέτρησε τὰς ὀκάδας, καὶ εἶπε: «δὲν ὑπάρχει ὕδωρ!» Ἐρωτῶ ὑμᾶς, Κύριοι, ποία συζήτησις γίνεται ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης; Ἐπὶ τέσσαρας ὥρας ἠκούσαμεν τοὺς ζητοῦντας νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, διατί; ὅπως καταρτισθῇ προϋπολογισμὸς καὶ διάγραμμα, ὅπως μάθωμεν ποία θὰ ἦναι ἡ δαπάνη τοῦ ἔργου. Ὅλοι λοιπὸν ὑπέθετον, ὅτι ὑπάρχει ὕδωρ ἐν Στυμφαλίᾳ, διότι ἄλλως θὰ ἦτο γελοῖον νὰ ζητοῦν τὴν ἀναβολὴν διὰ νὰ συνταχθῇ προϋπολογισμὸς τοῦ ἔργου. Εἰς οὐδενὸς τὴν κεφαλὴν ἦλθεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ὕδωρ ἐν Στυμφαλίᾳ, διότι ἄλλως ἠθέλομεν φθάσει εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι οὐδέποτε θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑδρευθῶσιν αἱ Ἀθῆναι. Ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου τὸν κ. Δεληγεώργην, ὅτε ἐγένετο συζήτησις περὶ τῶν πηγῶν τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου· τί ἀπεδείχθη κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην; ὅτι ὕδωρ δὲν ὑπάρχει ἐν ταῖς πηγαῖς ταύταις, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα μηχανικοί, ἐξετάσαντες τὸ ζήτημα, ὑπεστήριξαν ὅτι χιλιάδες λίτραι εἶναι δυνατὸν νὰ μεταφερθῶσιν ἐκ τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου. Ἂν λοιπὸν τὸ Βοιωτικὸν πεδίον δὲν ἔχῃ ὕδωρ καὶ ἡ Στυμφαλία δὲν ἔχῃ, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχωμεν ὕδωρ ἐν Ἀθήναις, καὶ τότε πρὸς τί νὰ μετακαλέσωμεν μηχανικούς, καὶ δι’ αὐτὸ νὰ ζητῶμεν τὴν ἀναβολήν; Ἀντὶ νὰ ζητῆτε τὴν ἀναβολήν, καταψηφίσατε τὴν σύμβασιν· διότι, ἂν ἔχετε τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ὕδωρ πρὸς διοχέτευσιν, εἶναι περιττὸν νὰ ψηφίσητε τὴν σύμβασιν. Ἐν τούτοις ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι αἱ γενόμεναι μελέται παρὰ ἁρμοδίων δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀμφισβητηθῶσι, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ὁ Βουλευτὴς ὁ μεταβὰς ἐπιτοπίως ὡμολόγησε καὶ αὐτός, ὅτι ὑπάρχει τὸ ποσὸν τὸ ἀναγκαῖον, διότι ὡμολόγησεν, ὅτι αἱ πηγαὶ τῶν Κιονίων ἔχουσιν 70 ὀκάδας, ὅτι ἡ πηγὴ τῆς Δούσης δὲν εἶχε ποσὸν ἄξιον λόγου, ἀλλ’ εἶναι πιθανὸν νὰ ἐγίνετο ἄρδευσις τῶν ἀγρῶν, ὅτε ἐπεσκέφθη τὴν πηγὴν αὐτὴν ὁ κ. Βουλευτής· ὁπωσδήποτε εἶπεν, ὅτι ἔχει ἕν μυλαύλακον νερό. Λοιπὸν φθάνετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὰς 90 ὀκάδας. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτής, καίτοι ἀναγκάζεται ν’ ἀναγνωρίσῃ ὅτι ὑπάρχουν 90 ὀκάδες, ἰσχυρίζεται ὅτι δὲν ὑπάρχει ὕδωρ ἐν Στυμφαλίᾳ, ἑπομένως πρέπει νὰ ἀπορριφθῇ ἡ σύμβασις. Ἔρχομαι εἰς τὸ ἕτερον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον παρέστησε κατὰ τρόπον δυνάμενον νὰ ἐμποιήσῃ ἐντύπωσιν κατὰ τὴν πρώτην στιγμήν, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει μεγάλην σπουδαιότητα. Μᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ Δημόσιον θὰ ἐκτεθῇ εἰς πληρωμὴν ἀποζημιώσεων, διότι ἡ σύμβασις δημεύει τὰ ὕδατα ἐκεῖνα. Ἀλλ’ ἂν πρόκειται νὰ διοχετεύσωμεν ὕδωρ εἰς τὰς Ἀθήνας ἐκ Στυμφαλίας, πρέπει τὸ ὕδωρ ἐκεῖνο νὰ τὸ λάβωμεν ἢ ὄχι; Εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν, ὅτι, ἂν ὑπάρχωσιν ἀξιώσεις ἐπὶ τοῦ ὕδατος ἐκείνου, δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως; Ἐὰν ὑπάρχωσιν ἀξιώσεις, βεβαίως οἱ ἔχοντες τὰς ἀξιώσεις θὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωσιν ἀποζημίωσιν ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου. Ἐὰν δὲ ἀληθεύωσι τὰ παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κορινθίας Βουλευτοῦ ῥηθέντα, ἐὰν πράγματι ἀρδεύωνται ἐκ τῆς πηγῆς ἐκείνης 3,000 στρέμματα, ἐὰν ὑποθέσητε ὅτι 100 δραχμὰς τὸ στρέμμα ἐκεῖ ἐκτιμῶνται αἱ γαῖαι, περὶ τίνος πρόκειται; Περὶ δαπάνης τριακοσίων χιλιάδων...

§172ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἑξακοσίων.

§173Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἑξακοσίων, ἔστω. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς παρέστησεν ὅτι πρόκειται περὶ δαπάνης ἑκατομμυρίων ὅλων, δαπάνης εἰς τὴν ὁποίαν, ὡς ἐκ τῆς ἀδιαφορίας ἡμῶν, ὡς ἐκ τῆς ὀλίγης προσοχῆς, τὴν ὁποίαν ἐδώκαμεν εἰς τὴν σύνταξιν τῆς συμβάσεως, ἐξεθέσαμεν τὸ Δημόσιον. Τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο βεβαίως ἀξίαν δὲν ἔχει· διότι, ἐὰν εἶχεν ἀξίαν, ἠθέλομεν φθάσει εἰς τὸ ἑξῆς συμπέρασμα, ὅτι τὸ Δημόσιον δὲν θὰ πράξῃ ποτὲ τίποτε, ὅπως συντελέσῃ, ἵνα αἱ πόλεις τῶν Ἀθηνῶν, τοῦ Πειραιῶς κλπ. δυνηθῶσι νὰ ἀρδευθῶσι. Καὶ ταῦτα ὡς πρὸς τὸ δεύτερον ἐπιχείρημα, ὅπερ ἀνέπτυξεν ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής. Ἐκτὸς τοῦ ἐπιχειρήματος τούτου, ἐρωτῶ, ὑμᾶς, Κύριοι, τί εἶπεν ὁ κύριος Βουλευτής; Εἰσῆλθεν εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος. Ἐξήτασε τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα διὰ τῆς συμβάσεως ἐπιβάλλονται. Μᾶς ἠρώτησε, ποῦ ἐστηρίχθημεν, ἵνα ὁρίσωμεν τὸ ποσὸν τῆς δαπάνης τοῦ ἔργου. Ἀλλὰ ποῦ ἠδυνάμεθα νὰ στηριχθῶμεν, κύριε Βουλευτὰ ἐξ Ἀττικῆς; Ἐστηρίχθημεν ἐπὶ τῶν ὑπολογισμῶν, οἱ ὁποῖοι εἶχον γείνῃ. Ὅτε δὲ μᾶς εἴπετε· «ἀναβάλετε, ὅπως ἔλθῃ εἷς ἕτερος μηχανικὸς καὶ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα, ἵνα ἐπὶ τῶν ὑπολογισμῶν αὐτοῦ βασισθῶμεν», ἀνεμνήσθην γεγονότος τινὸς, τὸ ὁποῖον συνέβη πρὸ δύο ὡρῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Εἶχε τὸν λόγον ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτής. Εἶναι γνωστὸν, —διότι ὅλοι ἀναγινώσκομεν κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας τὰ γραφόμενα παρὰ τῶν διαφόρων μηχανικῶν—ὅτι τὰ ἀνακοινωθέντα παρὰ τοῦ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ εἶναι ἰδέαι ἑνὸς γνωστοῦ μηχανικοῦ, λίαν ἱκανοῦ. Ὁ μηχανικὸς οὗτος, ὁ λίαν ἱκανὸς, ἐξήτασε τὰ κέρδη, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ ἡ Ἑταιρεία ἐκ τῆς πτώσεως τοῦ ὕδατος, τὰ κέρδη τὰ ὁποῖα ἐκ τῆς πτώσεως τοῦ ὕδατος θὰ ἀποκτήσῃ, διαθέτουσα τὴν κινητήριον δύναμιν. Ἔρχεται ἀργότερα εἷς ἕτερος ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ὁ ἐξ Ἀττικῆς, τοῦ ὁποίου τὴν ἱκανότητα, ὡς μηχανικοῦ, οὐδεὶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, καὶ μᾶς λέγει, ὅτι οὐδὲ λεπτὸν εἶναι δυνατὸν νὰ κερδήσῃ ἡ Ἑταιρεία ἐκ τῆς κινητηρίου ταύτης δυνάμεως. Ἐρωτῶ, τί θὰ μᾶς μάθῃ ὁ μηχανικὸς ὁ ξένος; —διότι ὁ μηχανικὸς, ὁρίζων τὰ κέρδη, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ ἡ Ἑταιρεία, θὰ ὁρίσῃ ταῦτα βασιζόμενος εἰς ὑπολογισμούς. Τί ὁριστικὸν δυνάμεθα ἐκ τῶν ὑπολογισμῶν τούτων νὰ ἀρυσθῶμεν; Ὅταν βλέπωμεν αὐτὴν τὴν διαφορὰν μεταξὺ δύο μηχανικῶν ἐπίσης ἱκανῶν, ποίαν πίστιν θέλομεν δώσει εἰς τὰς διαβεβαιώσεις τοῦ ξένου μηχανικοῦ; Τί ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις; Συνεζήτησε μετὰ τῆς Ἑταιρείας· προσεπάθησε νὰ ἐπιτύχῃ τοὺς καλλιτέρους ὅρους. Ἐννοεῖται ὅτι ἡ Ἑταιρεία παρέστησε, τί κατ’ αὐτὴν πρέπει νὰ δαπανήσῃ. Ἡ Ἑταιρεία παρέστησεν, ὅτι, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐκτελέσῃ τὰ ἔργα κατὰ τὰ παρὰ τοῦ Κελλενὲκ συνταχθέντα διαγράμματα, οὐδέποτε θ’ ἀνελάμβανε τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων ἐκείνων διὰ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ὁ Κελλενὲκ ὥρισεν. Ἡ Ἑταιρεία παρέστησεν, ὅτι μεταχειριζομένη τὴν πτῶσιν τοῦ ὕδατος ὡς κινητήριον δύναμιν πρὸς ἀνύψωσιν τοῦ ὕδατος, θὰ εἶχεν οἰκονομίαν ἐπὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἤθελε κατ’ ἀνάγκην δαπανήσει, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐκτελέσῃ τὰ τοῦ σχεδιογραφήματος τοῦ Κελλενέκ· ὅτι, ὅπως καλύψῃ τὸν τόκον τῆς ἀναγκαίας διὰ τὸ ἔργον δαπάνης, εἶχεν ἀνάγκην τῶν παραχωρήσεων, τὰς ὁποίας ἐζήτησε. Συνεζητήσαμεν τὰς παραχωρήσεις ταύτας, καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὸν καταρτισμὸν τῆς συμβάσεως. Μετὰ τὰς ἐπικρίσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, προέβημεν πάλιν εἰς συζήτησιν. Παριστάνοντες τὴν ἀνάγκην τῆς βελτιώσεως ὅρων τινῶν καὶ τὸ δίκαιον τῆς βελτιώσεως ταύτης, ἐπετύχομεν τροποποίησιν ὅρων τινῶν, καὶ ὑπεβάλομεν εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς τὴν σύμβασιν μὲ τὰς ἐπιτευχθείσας τροπολογίας. Εἰς τὴν Βουλὴν ἀπόκειται τώρα νὰ ἐξετάσῃ, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναλάβωσιν οἱ κάτοικοι Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα διὰ τῆς συμβάσεως ἐπιβάλλονται; Καὶ ἐὰν μὲν πείθεσθε, ὅτι τοῦτο εἶναι δυνατὸν, θέλετε ψηφίσει αὐτὴν, ἐὰν δὲ πείθεσθε ὅτι εἶναι ἀδύνατον, θέλετε καταψηφίσει. Πρὸς τί, παρακαλῶ, νέα μελέτη, ὅπως εἷς μηχανικὸς ἀκόμη μᾶς ὁρίσῃ ἓν ποσὸν, ὅπως ἐπὶ τούτου ὑπολογίσωμεν; Σᾶς ἔδωκα τὸ παράδειγμα τῆς διαφορᾶς δύο μηχανικῶν, ἐπίσης ἱκανῶν, ἐπὶ ζητήματος θετικοῦ, ὅπου δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ διαφορὰ μεταξὺ αὐτῶν. Καὶ παρηρμήνευσεν ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου. Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ φωτισθῶμεν ἐκ τῶν μελετῶν τῶν μηχανικῶν· ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι οἱ ξένοι μηχανικοὶ δὲν ἔχουσιν ἀξίαν. Ἐγὼ παρετήρησα τοῦτο μόνον, ὅτι ὑπάρχει, ὡς ἡ πεῖρα ἀποδεικνύει, πάντοτε μεγάλη ἀπόστασις μεταξὺ τοῦ ποσοῦ τοῦ ὑπὸ τῶν μελετῶν τῶν μηχανικῶν ὡρισμένου καὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ πραγματοποιήσει τοῦ ἔργου δαπανᾶται. Ἔφερα δὲ πρὸς ἀπόδειξιν τούτου παραδείγματα, τὰ ὁποῖα οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ. Ἀλλὰ μήπως δὲν ἔχετε καὶ ἄλλην ἀπόδειξιν περὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει ἡ ἐκτέλεσις τοιούτου κολοσσιαίου ἔργου; Ἀνέμνησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς τὰ διάφορα ποσὰ, τὰ δαπανώμενα πρὸς κατασκευὴν τοῦ ἔργου, καὶ εἴδετε ὅτι τὰ ποσὰ ταῦτα, ἀναλόγως τῆς ἐκτάσεως, τὴν ὁποίαν τὸ ὑδραγωγεῖον τοῦτο θὰ ἔχῃ, εἶναι πολὺ ἀνώτερα τῶν ὑπολογιζομένων...

§174Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐξηγήσατέ το, παρακαλῶ, εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ μὴ λάβω τὸν κόπον ἐγώ.

§175Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἐξηγήσω τίποτε. Ἔχω ἀνάγκην νὰ ἀσχοληθῶ ἐν τῇ συντάξει τῆς συμβάσεως, ὅπως δύο μόνον πράγματα ὁρίσω, νὰ ὁρίσω ἀφ’ ἑνὸς τὰ ἐπιβαλλόμενα βάρη, καὶ νὰ προσέξω, ὅπως αἱ θυσίαι αἱ ἐπιβαλλόμεναι μὴ ὦσιν ὑπέρογκοι, δεύτερον νὰ ἐξετάσω, ἂν διὰ τῶν ἀσφαλειῶν, τὰς ὁποίας ἡ Ἑταιρεία δίδει, δύναμαι νὰ ἐξασφαλισθῶ περὶ τοῦ δυνατοῦ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ὡς πρὸς τὸ δεύτερον παρέστησεν, ὅτι ὅλα αὐτὰ εἶναι χάλτια, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο παρὰ νὰ γείνῃ μία χρηματιστικὴ ἐργασία, ὅτι ἡ χρηματιστικὴ αὐτὴ ἐργασία ἐγένετο, ἀλλ’ ὅτι εἶναι ἀδύνατον Ἑταιρεία ἔχουσα 2½ ἑκατομμύρια κεφάλαιον νὰ ἐκτελέσῃ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς 50 ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, ἐν τῇ συμβάσει ἐλήφθη πρόνοια, ὅπως ἐξασφαλισθῇ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ἔργου, ναὶ ἢ ὄχι; Δὲν ἀπεδείξατε τὸ ἐναντίον. Ἐρωτῶ δὲ ὑμᾶς, ἡ καταβολὴ τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίου ἀποτελεῖ ἐγγύησιν; ἢ δὲν ἀποτελεῖ τοιαύτην; Δεύτερον, ὁ ὅρος ὅτι ἡ παράδοσις τοῦ δικτύου τῶν Ἀθηνῶν εἰς τὴν Ἑταιρείαν δὲν θὰ γείνῃ πρὶν ἢ ἡ Ἑταιρεία ἐκτελέσῃ ἔργα 16 ἑκατομμυρίων, ἀποτελεῖ ἐγγύησιν, ναὶ ἢ ὄχι; Ἀλλὰ μοὶ εἴπετε: ἀδύνατον θὰ ἦναι ἡ Ἑταιρεία νὰ εὕρῃ ποσὸν 17 ἑκατομμυρίων, ἀδύνατον θὰ ἦναι ἀργότερα νὰ συνομολογήσῃ δάνειον 33 ἑκατομμυρίων». Ἀλλ’ ἐρωτῶ, τὸ Δημόσιον θὰ πάθῃ τι, ἐὰν αἱ ἀπαισιόδοξοι ὑμῶν προφητεῖαι πραγματοποιηθῶσι;...

§176Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Εἰσέρχεσθε εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῶν οὐσιαστικῶν ὅρων τῆς συμβάσεως.

§177Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι. Ἀπαντῶ. Διότι, ὅταν λέγητε, ὅτι ἐν τῇ συμβάσει δὲν ἐσκέφθημεν νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὰ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ εἴπω, πῶς ἐξησφαλίσαμεν τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Καὶ ὡς πρὸς τοῦτο, μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ ἀπάντησις ἡ ἰδική μου εἶναι πλήρης. Ἔρχομαι εἰς τὸ δεύτερον μέρος, εἰς τὰς θυσίας, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλονται, καὶ χωρίζω τὰ ζητήματα· λαμβάνω τὴν ὕδρευσιν πρῶτον, ἀφίνω τὰς ὑπονόμους δι’ ἀργότερα. Καὶ ἤκουσα ὑμᾶς ὅλους νὰ λέγητε: «διπλασιάζεται ὁ φόρος τῶν οἰκοδομῶν, νέος φόρος ἐπιβάλλεται». Ἀλλὰ μήπως ἡ ὕδρευσις ἀποτελεῖ φόρον; Δὲν εἶναι πληρωμὴ ὕδατος, τὸ ὁποῖον οἱ κάτοικοι λαμβάνουσι; Τί ἄλλο εἶναι ἢ ἡ πληρωμὴ τοῦ ὕδατος, τὸ ὁποῖον λαμβάνουσιν; Ὅπως δὲ σχηματίσωμεν ἀκριβῆ ἰδέαν περὶ τῶν βαρῶν, τὰ ὁποῖα ὑπὸ τῆς συμβάσεως ἐπιβάλλονται, πρέπει νὰ παραβάλωμεν, τί δαπανᾷ σήμερον ὁ λαμβάνων ὕδωρ, τί θὰ δαπανήσῃ εἰς τὸ ἑξῆς. Αὐτὴ εἶναι ἡ μελέτη, ἡ ὁποία δέον νὰ γείνῃ· δέον νὰ ἐξετασθῇ, πόσον διὰ τὴν ὕδρευσιν καταβάλλεται σήμερον, πόσον θὰ καταβληθῇ εἰς τὸ μέλλον...

§178Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Εἰσέρχεσθε εἰς τὴν οὐσίαν.

§179Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαίως εἰσέρχομαι, διότι ὑπεστηρίξατε, ὅτι πρόκειται νὰ αὐξήσῃ ὁ φόρος τῶν οἰκοδομῶν κατὰ 200%. Ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς ἐρωτήσω, ὅτε ὡμιλεῖτε περὶ τοῦ φόρου οἰκοδομῶν, τοῦ σήμερον πληρωνομένου, προσεθέσατε ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πληρώνει διὰ τὸ ὕδωρ ὁ λαμβάνων αὐτό; Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐπράξατε. Περιωρίσθητε νὰ εἴπητε, ὅτι αὐξάνομεν τὸν φόρον κατὰ 200%! Ἐπιτρέψατε λοιπὸν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι σήμερον...

§180Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Οἱ 5,000 ὑδρολῆπται!

§181Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Οἱ 5,000 ὑδρολῆπται, λαμβάνοντες μόνον τὰς πέντε ὀκάδας, τὰς σήμερον ὑπαρχούσας, καὶ πληρώνοντες ὡς εἰ ὑπῆρχον δεκαπέντε ὀκάδες, πληρώνουσι τὸ τριπλάσιον τῆς ἀξίας τῶν πέντε ὀκάδων. Προκειμένου περὶ καταβολῆς τιμήματος ὕδατος, ἔχετε τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ ἐξετάσητε, ἐὰν τὸ τίμημα αὐτὸ τοῦ ὕδατος θὰ ἦναι τοιοῦτον, ὥστε οἱ κάτοικοι Ἀθηνῶν νὰ δυνηθῶσι τὸ τίμημα τοῦτο νὰ καταβάλλωσι. Προκειμένου περὶ τιμήματος ὕδατος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ, ὅτι προστίθεται φόρος. Βεβαίως ἡ καταβολὴ τοῦ τιμήματος ἀποτελεῖ δαπάνην, ἀλλ’ οὐχὶ φόρον. Ἀγοράζει τις τὸ ὕδωρ, ὅπως ἀγοράζει τὸ κρέας καὶ τὰ λοιπὰ εἴδη τὰ ἀναγκαῖα, ἀλλ’ ἡ δαπάνη πρὸς ἀγορὰν αὐτῶν δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ φόρος. Προκειμένου δὲ περὶ τῆς δαπάνης πρὸς ἀγορὰν ὕδατος, πρέπει νὰ ἐξετασθῇ αὕτη ἐν παραβολῇ πρὸς τὴν σήμερον γινομένην, πρὸς ὁρισμὸν δὲ ταύτης πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ ὕδωρ σήμερον δὲν δίδεται τακτικὰ εἰς τοὺς ὑδρολήπτας, ὅτι δὲν δίδεται αὐτοῖς τὸ ποσὸν, διὰ τὸ ὁποῖον πληρώνουσιν. Ὅπως καθορίσητε τὴν σήμερον γινομένην δαπάνην, πρέπει, ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλονται εἰς τοὺς κατοίκους, ἵνα ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτῶν κατὰ τοὺς μῆνας τοὺς θερινοὺς, κατὰ τοὺς ὁποίους δὲν παραδίδεται αὐτοῖς ὕδωρ, πρέπει νὰ προσθέσητε τὰς δαπάνας ταύτας εἰς τὸ τίμημα τὸ σήμερον καταβαλλόμενον, καὶ νὰ παραβάλητε τὸ ποσὸν τὸ μετὰ τὴν προσθήκην ταύτην πράγματι καταβαλλόμενον πρὸς τὸ τίμημα, τὸ ὁποῖον θὰ πληρωθῇ εἰς τὸ μέλλον. Μετὰ τὴν παραβολὴν ταύτην δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ εἴπητε, ὅτι τὸ τίμημα αὐτὸ εἶναι ὑπερβολικόν. Ἀλλὰ τὴν παραβολὴν ταύτην μέχρι τοῦδε οὐδεὶς ἔκαμεν. Ὑποθέτω ὅτι, ὅταν θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὰ καθέκαστα τῆς συμβάσεως, τοιοῦτοι θὰ γείνωσιν ὑπολογισμοί. Τότε ὅμως θὰ ἐπιτραπῇ καὶ εἰς ἐμὲ νὰ ἐξετάσω τοὺς ὑπολογισμοὺς τούτους, καὶ κατὰ τὴν ἐξέτασιν ταύτην θέλω ἀποδείξει, ὅτι ὅσα λέγονται, ὅπως δῆθεν ἀποδειχθῇ ὅτι τὰ ἔσοδα τῆς Ἑταιρείας θὰ ἦναι κατ’ ἔτος πέντε ἑκατομμύρια, εἶναι ἐσφαλμένα καὶ ἀβάσιμα· τὴν ἀπόδειξιν δὲ ταύτην εὐκόλως θὰ δώσω, διότι πρὸς ὁρισμὸν τῶν ὠφελειῶν, τὰς ὁποίας θὰ ἔχῃ ἡ Ἑταιρεία, ἔχομεν βάσεις ἀλανθάστους, ἐπὶ τῶν βάσεων δὲ τούτων στηριζόμενοι δυνάμεθα μετ’ ἀκριβείας νὰ ὁρίσωμεν τὰ ὀφέλη αὐτῆς. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ ζήτημα τῶν ὑπονόμων. Αὐθαιρέτως ηὔξησαν οἱ κύριοι Βουλευταὶ οἱ προαγορεύσαντες τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ βαρύνῃ τοὺς ἰδιοκτήτας, διότι οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι σήμερον ὑπάρχουσι βόθροι, καὶ ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ κενώσῃ τοὺς βόθρους τούτους. Καὶ μοὶ ἔλεγε χθὲς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Λευκάδος, ὅτι ἡ ἐκκένωσις τοῦ βόθρου τῆς οἰκίας του στοιχίζει εἰς αὐτὸν 250 δραχμὰς κατ’ ἔτος, ὑπολογίζων δὲ τὴν ἀξίαν τῆς οἰκίας του ἄνω τῶν ὀκτὼ χιλιάδων καὶ ὑπολογίζων ὅτι θὰ πληρώσῃ 3%, τὸ βάρος, εἰς ὃ θὰ ὑποβληθῇ, ἀνέρχεται εἰς 240 δραχμὰς κατ’ ἔτος, ποσὸν κατώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον σήμερον δαπανᾷ. Ἀλλὰ ταῦτα δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν, καὶ ἔρχονται οἱ προαγορεύσαντες καὶ σᾶς λέγουσι: «νέοι φόροι ἐπιβάλλονται, ἀπέναντι τῶν ὁποίων κανεὶς δὲν θὰ ἀνθέξῃ! ὑπὸ τὸ βάρος τῶν φόρων τούτων οἱ κάτοικοι τῶν Ἀθηνῶν θὰ κύψωσιν!» Ὅλα ταῦτα δύνανται νὰ λεχθῶσιν, ἀλλὰ θὰ ἐπιτραπῇ καὶ εἰς ἡμᾶς νὰ ὑποστηρίξωμεν, ὅτι ταῦτα δὲν εἶναι ἀκριβῆ. Κύριοι, νομίζω ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἐξακολουθήσω ἀγορεύων ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς. Φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι συζητοῦμεν ἤδη ἐπὶ πολλὰς ὥρας ἄνευ οὐδεμιᾶς οὐσιαστικῆς ὠφελείας. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, πρὸς τί ἡ συζήτησις αὕτη περὶ ἀναβολῆς; Ἐὰν τὰ παρ’ ὑμῶν λεγόμενα κατὰ τῆς συμβάσεως ὦσιν ἀληθῆ, δὲν ἔχετε ἢ νὰ καταψηφίσητε τὴν σύμβασιν. Κατὰ τί ὠφελεῖ ὑμᾶς ἡ ἀναβολή; Ὅσοι νομίζουσιν ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης θυσιάζονται τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, βλάπτονται τὰ συμφέροντα τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, τῆς πόλεως Πειραιῶς, ὅσοι νομίζουσιν ὅτι μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως ταύτης ἡ ζημία τῶν ἰδιοκτητῶν θὰ ἦναι τοιαύτη, ὅτι τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς αὐτοὺς, εἶναι τοιαῦτα, ὥστε θὰ κύψωσιν ὑπὸ τὸ βάρος αὐτῶν, ὅσοι πιστεύουσιν εἰς ταῦτα, θὰ καταψηφίσωσι τὴν σύμβασιν. Ὅσοι ἀπ’ ἐναντίας φρονοῦσιν ὅτι ταῦτα δὲν εἶναι ἀληθῆ, θὰ ψηφίσωσιν ὑπὲρ τῆς συμβάσεως. Ἐγὼ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου οὐδεμίαν θέλω νὰ ἐξασκήσω ἐπὶ τῶν φίλων μου ἐπιρροήν. Ἀφίνω αὐτοὺς ἐντελῶς ἐλευθέρους, ἵνα πράξωσιν ὅ,τι ἂν νομίσωσιν ὀρθόν. Ἂς ἐξετάσωσι καὶ ἂς μελετήσωσι τὴν σύμβασιν. Ἐὰν πείθωνται ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη ἀποτελεῖ ἔργον ὠφέλιμον εἰς τὰς πόλεις τῶν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, θὰ ψηφίσωσιν αὐτήν. Ἐὰν ἔχωσιν ἐναντίαν γνώμην, ἐὰν πείθωνται ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης τὰ συμφέροντα τῶν πόλεων αὐτῶν βλάπτονται, παρακαλῶ αὐτοὺς νὰ καταψηφίσωσι τὴν σύμβασιν. (Εὖγε! εὖγε! ἐκ δεξιῶν).

§182Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ διακοπὴ πέντε λεπτῶν;

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ πέντε λεπτά. (Μετὰ τὴν διακοπὴν ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις).

§184Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἐννοῶ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως καὶ τῶν τροπολογιῶν, καὶ δὴ τῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας ὑπέβαλε τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ δήμου Ἀθηναίων· εἰμὶ δ’ ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀποδέχονται τὰς προτάσεις ταύτας, καὶ δηλῶ, ὅτι κατὰ τὸ πλεῖστον θέλω ψηφίσει ὑπὲρ αὐτῶν· δὲν ἐννοῶ ὅμως, τί ἔρχονται καὶ ζητοῦσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κόπτονται ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς. Λυποῦμαι δὲ, ὅτι μεταξὺ αὐτῶν πρωτοστατοῦσι δυστυχῶς οἱ Βουλευταὶ ἐξ Ἀττικῆς. Θὰ εἴπω ὅμως ἐγὼ αὐτοῖς, τί ζητοῦσι. Ζητοῦσιν ἵνα ἡ φθίσις κυριαρχῇ ἐπὶ τῶν ἐκλογέων τοῦ κ. Λεβίδου· ζητοῦσιν ὅπως ὁ κοιλιακὸς τύφος, ὁ ὁποῖος κατέστη ἐνδημικὸς ἐν Ἀθήναις, ἐλαττοῖ κατ’ ἔτος τὸν ἀριθμὸν τῶν λευκῶν ψήφων τῶν ἐκλογέων τοῦ κ. Ράλλη· ζητοῦσιν ἵνα ἡ εὐλογία λυμαίνηται ἀνέτως τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν καὶ τὴν πόλιν τοῦ Πειραιῶς· ζητοῦσιν ἵνα οἱ φιλάνθρωποι ἀποθνήσκοντες καταλείπωσι τὴν περιουσίαν αὐτῶν ὑπὲρ ἀνεγέρσεως φιλανθρωπικῶν καταστημάτων καὶ Ὀφθαλμιατρείων· ζητοῦσιν ἵνα ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν ἔχῃ ὡς μόνην κληρονομίαν κατὰ τὴν διαδρομὴν τῶν ἐνιαυτῶν καὶ τῶν αἰώνων τὴν ὑποθήκην τὴν ὁποίαν ἀφῆκεν ὁ Ἀριστοφάνης, περιγράφων τὰ προϊόντα τῆς Ἀττικῆς, τουτέστι κονιορτὸν τὸν ἀποτυφλοῦντα. Ἡμεῖς ὅμως οἱ ζῶντες ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν αὐταῖς ἀνδρωθέντες περιέπομεν τοὺς ὀφθαλμοὺς ἡμῶν καὶ τὴν ὑγείαν ἡμῶν. Λυποῦμαι ὅτι δὲν δύναμαι νὰ εἴπω τὸ αὐτὸ καὶ διὰ τοὺς κυρίους Βουλευτὰς ἐξ Ἀττικῆς, οἱ ὁποῖοι, ἐὰν δὲν συλλογίζωνται τὴν ὑγείαν αὐτῶν, δὲν ἔπρεπε τοὐλάχιστον νὰ ἀδιαφορῶσι διὰ τὴν ὑγείαν τῶν τέκνων των. Ἀντιφρονῶν λοιπὸν διὰ τοῦτο πρὸς τοὺς ἀξιοτίμους Βουλευτὰς ἐξ Ἀττικῆς, δηλῶ ὅτι θέλω ψηφίσει κατὰ τῆς ἀναβολῆς.

§185Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς προέθετο νὰ δώσῃ τὸν ἀληθῆ χαρακτηρισμὸν εἰς τὴν εἰσφορὰν, ἥτις ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς δημότας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς διὰ τῆς συμβάσεως περὶ ὑδρεύσεως, τῆς ὁποίας τὴν κύρωσιν ζητεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Βεβαίως ὁ ἀληθὴς χαρακτηρισμὸς τοῦ ἐπιβαλλομένου εἰς τοὺς δημότας τῶν εἰρημένων πόλεων βάρους δὲν καταδεικνύει αὐτὸ ὡς φόρον, ἀλλ’ εἶναι ἀπόδοσις τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα θέλουσι δαπανηθῆ πρὸς διοχέτευσιν ἐν τῇ πόλει τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς τοῦ ὕδατος, τοῦ ὁποίου αἱ πόλεις αὗται ἔχουσιν ἀνάγκην. Διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις δὲν παρίσταται ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀλλὰ παρίσταται ὡς διοίκησις, ἀντιπροσωπεύουσα τοὺς πολίτας ἐκείνους, τῶν ὁποίων τὰς ἀνάγκας πρόκειται νὰ θεραπεύσῃ ἡ σύμβασις. Τὰ δημόσια ἔργα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι χαρακτῆρα μὲν δημοσίων ἔργων, ἀλλὰ κατ’ οὐσίαν εἶναι ἔργα τοπικῆς ὠφελείας, αὐτὰ πρέπει πάντως νὰ κατασκευάζωνται δαπάνῃ ἐκείνων, τῶν ὁποίων τὴν ὠφέλειαν σκοποῦσι. Διὰ τοῦτο ἡ περὶ ἧς πρόκειται σύμβασις εὐλόγως ἐπιβάλλει τὰ βάρη εἰς τοὺς δημότας Ἀθηνῶν καὶ εἰς τοὺς δημότας Πειραιῶς οὐχὶ ὡς φόρον, ἀλλ’ ὡς ὀφειλὴν αὐτῶν, ὡς εἰσφορὰν διὰ τὴν ἀπόδοσιν τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα θέλουσι δαπανηθῆ, ἵνα διοχετευθῇ τὸ ὕδωρ, τοῦ ὁποίου ἔχουσιν ἀνάγκην. Δὲν ἦτο δὲ εὔκολον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιχειρήσῃ αὐτὴ τὸ ἔργον, ἀναγκαίως δ’ ἔπρεπε νὰ ἀναθέσῃ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ εἰς ἄλλους, εἰς τρίτους, οἵτινες ἔχουσι τὸ δικαίωμα ν’ ἀποζημιωθῶσι δι’ ὅσα θέλουσι καταβάλει κεφάλαια, διὰ τοὺς κόπους, οὓς θέλουσι καταβάλει, καὶ προσέτι ἵνα πορίσῃ εἰς αὐτοὺς καὶ κέρδος εὔλογον. Ἑπομένως πρὸ πάντων παρατηρῶ, ὅτι κατὰ τοῦτο εἶναι ἀτελὴς ἡ σύμβασις καὶ τὸ κυροῦν αὐτὴν νομοσχέδιον, διότι δὲν καθιστῶσι γνωστὸν εἰς τοὺς δημότας τῶν Ἀθηνῶν καὶ εἰς τοὺς δημότας τοῦ Πειραιῶς πόση θέλει εἶναι ἡ δαπάνη αὕτη, τὴν ὁποίαν θέλουσιν ἀποδώσει. Καὶ ἐνῷ δὲν γινώσκουσιν ἔτι αὐτοὶ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θέλουσι δαπανήσει διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου οἱ ἀναλαμβάνοντες αὐτὴν, ἡ συνομολογηθεῖσα σύμβασις ὅμως ὑποχρεοῖ τοὺς δημότας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς νὰ πληρώνωσι ποσὰ εἰς τοὺς ἀναλαβόντας τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, λόγῳ ἀποδόσεως τῶν ὑπ’ αὐτῶν δαπανηθέντων. Δι’ αὐτὸ εἶπον, ὅτι πρὸ παντὸς ἔπρεπε νὰ γνωρίζωμεν, τί θέλει δαπανηθῆ διὰ τὴν διοχέτευσιν τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, οἱ ὁποῖοι καλούμεθα νὰ ψηφίσωμεν τὸν νόμον καὶ τὴν σύμβασιν, ἵνα κρίνωμεν, ἐὰν τὰ ποσὰ, τῶν ὁποίων ἡ πληρωμὴ ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς πολίτας τοῦ δήμου Ἀθηναίων καὶ τοῦ δήμου Πειραιῶς, εἶναι ἀνάλογα πρὸς τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα θέλουσι καταβληθῆ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου ὑπὸ τῆς ἐργολάβου Ἑταιρείας. Ὅ,τι μόνον γνωρίζομεν, εἶναι ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀναφέρει ὁ κ. Κελλενὲκ κατὰ Ἀπρίλιον τοῦ 1890, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐὰν προτεθῇ νὰ διοχετευθῶσιν 118 ὀκάδας ὕδατος εἰς Ἀθήνας, ἀρκοῦσι περὶ τὰ τριάκοντα καὶ πέντε ἑκατρμμύρια, ἐὰν δὲ προτεθῆ νὰ διοχετευθῶσι 478 ὀκάδες, τῶν ὁποίων αἱ πόλεις τῶν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς θέλουσιν ἔχει ἀνάγκην μετ’ ὀλίγον, προαγόμεναι καὶ αὐξάνουσαι κατὰ πληθυσμόν, τότε ἀπαιτοῦνται 55 ἑκατομύρια. Ἀλλὰ καὶ ἡ πληροφορία αὕτη δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ὁριστικὴ καὶ ἀμετάβλητος, διότι εἶναι πόρισμα οὐχὶ μελέτης ὁριστικῆς καὶ ἀρτίας, ἀλλὰ πόρισμα προμελέτης, τῆς προμελέτης ἥτις ἐγένετο κατὰ τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1890, καὶ ἥτις καὶ αὕτη ἴσως εἶναί τι ὀλιγώτερον προμελέτης, ὑποδεέστερον προμελέτης· τοῦτο δὲ καὶ ὁ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην Πρωθυπουργὸς ἐφάνη ὅτι πράγματι ἀπεδέχετο, ἀφοῦ εὐθὺς ὡς ἐκηρύχθη ἡ λῆξις τῆς Συνόδου ἐκείνης ἔσπευσε νὰ δώσῃ ἐντολὴν εἰς τὸν κ. Κελλενὲκ, ἵνα μεταβῇ ἐπὶ τόπου καὶ ἐκτελέσῃ νέας μελέτας. Ὅτε ὁ κ. Κελλενὲκ ἐτελείωσε τὰς νέας μελέτας, αἱ ὁποῖαι καὶ αὗται δὲν ἦσαν κύριαι μελέται, ἀλλὰ συμπλήρωσις τῆς προμελέτης αὐτοῦ, ἐτύγχανον Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καὶ πρός με ἐπαρουσιάσθη καὶ μοὶ ἐκόμισε τὰς προμελέτας αὐτοῦ ταύτας· τότε ἠρώτησα αὐτὸν περὶ τῆς πεποιθήσεως αὐτοῦ, μοὶ ἀπεκρίθη δ’ ὅτι τὸ ἔργον εἶναι δυσχερὲς, τοιαῦται δ’ ὑπάρχουσι δυσκολίαι ἐδαφικαὶ, ὥστε δὲν γνωρίζει καὶ αὐτὸς, ἐὰν εἰς ἄλλο τι ἔργον ἐπαρουσιάσθησαν τοσαῦται δυσκολίαι, ὅσαι παρουσιάζονται εἰς τὸ ἔργον τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας. Ὁμολογῶ, ὅτι αἱ γνῶμαι αὗται τοῦ κ. Κελλενὲκ μὲ ἀπεθάρρυναν, καὶ ἐκράτυναν ἐν ἐμοὶ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν εἶχον ἀκούσει ἀπὸ ἄλλον διευθυντὴν τῶν δημοσίων ἔργων, προκάτοχον τοῦ νῦν ὑπάρχοντος, ἀποθανόντα ἤδη, ὁ ὁποῖος ἔλεγεν, ὅτι «τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας ἡ διοχέτευσις εἰς Ἀθήνας εἶναι χίμαιρα», καὶ συνεβούλευε ν’ ἀναζητήσωσιν ἀλλαχοῦ τὸ ἀναγκαῖον ὕδωρ. Ἐπεθύμουν δὲ διὰ τοῦτο νὰ ἐμάνθανον, ἐὰν ἔδωκέ τις γνώμην πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἢ πρὸς ἐκείνους, μετὰ τῶν ὁποίων συμβάλλεται πρὸς εὕρεσιν ὕδατος, νὰ στρέψωσι τὴν προσοχήν των ἀλλαχοῦ. Δυστυχῶς δὲν εἶναι μόνον αὐτὴ ἡ ἀτέλεια, τὴν ὁποίαν καταγγέλλει ἡ σύμβασις, ὅτι δὲν γνωρίζομεν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θέλει δαπανήσει ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία, μετὰ τῆς ὁποίας συνεβλήθη ἡ Κυβέρνησις πρὸς διοχέτευσιν τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, διότι ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν προϋπολογισμὸν τῆς δαπάνης, ἵνα γνωρίσωμεν πάσας τὰς λεπτομερείας τῶν κατασκευασθησομένων ἔργων. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον γνωρίζομεν ἐκ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως τοῦ κατὰ Μάϊον τοῦ 1890 εἰσαγαγόντος νομοσχέδιον περὶ τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, εἶναι, ὅτι τὸ ὑδραγωγεῖον ἤθελε κατασκευασθῆ διὰ σωλήνων, ἀλλ’ οὕτως ὥστε νὰ ἦναι δυνατὸν μετά τινα καιρὸν νὰ κατασκευασθῶσι μέρη τοῦ ὑδραγωγείου λιθόκτιστα, ὅτε θέλομεν λάβει ἀνάγκην νὰ αὐξήσωμεν τὸ ποσὸν τοῦ διοχετευθησομένου ὕδατος ἀπὸ 118 εἰς 472 ὀκάδας· ἀλλὰ λεπτομερείας προϋπολογισμοῦ δὲν ἔχομεν, μελέτας κατασκευῆς ὑδραγωγείων δὲν ἔχομεν, ἔχομεν δὲ μόνον διαχάραξιν, ἀλλὰ μελέτη περὶ τοῦ τρόπου τῆς κατασκευῆς τοῦ ὑδραγωγείου καὶ τῶν διαφόρων μεταβολῶν αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει. Θέλουσι τὰ ὕδατα διοχετευθῆ διὰ λιθοκτίστων ὑδραγωγείων; ἢ διὰ σωλήνων; ἢ διὰ μικτοῦ συστήματος; καὶ τίνος μήκους; Οὐδὲν τούτων γνωρίζομεν, ἑπομένως τὸ κενὸν εἶναι αἰσθητόν. Ἐὰν εἴχομεν τὰς πληροφορίας ταύτας, ἠδυνάμεθα νὰ κανονίσωμεν ἀκριβῶς τὰ βάρη, εἰς ἃ ἤθελον ὑποβληθῆ οἱ δημόται. Δυστυχῶς καὶ ἄλλων χρήζομεν πληροφοριῶν, τῆς πληροφορίας ἂν τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας θέλουσι προικοδοτήσει τὴν πόλιν διὰ ποσοῦ ὕδατος τοσούτου, ὅσον ἐπαρκεῖ οὐ μόνον διὰ τὸ ἐνεστώς, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ μέλλον. Καὶ ἠκούσαμεν μὲν πληροφορίαν τινὰ, ἀλλ’ αὕτη δὲν ἀρκεῖ· ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ἐπίσημος βεβαίωσις, ἣν μόνη διὰ τῶν ὀργάνων της ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ προσαγάγῃ· οὐδ’ ἔχει κῦρος ἡ πληροφορία, ἣν ἤθελε δώσει μηχανικὸς ἄλλος, κῦρος τὸ ὁποῖον μόνοι οἱ μηχανικοὶ τῆς Κυβερνήσεως παρέχουσιν εἰς τὰς πληροφορίας των. Ἀλλὰ καὶ ἄλλαι πληροφορίαι ἀπαιτοῦνται, ἥσσονος λόγου. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς πληροφορίας περὶ τῶν συστατικῶν τῶν ὑδάτων, διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας εἰσὶν ἄριστα· ἀλλ’ ἀναγκαιοτάτη εἶναι ἡ πληροφορία, ἂν ἐπὶ τῶν ὑδάτων αὐτῶν ὑπάρχουσι κεκτημένα δικαιώματα, ὅτε, ἂν τοῦτο εἶναι ἀληθές, θέλει ἀναγκασθῆ τὸ Κράτος νὰ ἐξαγοράσῃ αὐτά· πρέπει δὲ νὰ προστεθῶσι καὶ τὰ ποσὰ τῆς ἐξαγορᾶς εἰς τὰ τῆς δαπάνης τῆς κατασκευῆς τοῦ ὑδραγωγείου, διότι πρέπει νὰ ἦναι τοῦτο γνωστόν, ἵνα ἀνευρεθῶσι πᾶσαι αἱ δαπάναι τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων, καὶ ἀναλόγως αὐτῶν προσδιορισθῇ τὸ ποσὸν τῆς εἰσφορᾶς. Εἶναι γνωστὸν ἐκ πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κορινθίας ἔδωκεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὑπάρχουσιν ἀξιώσεις ἐπὶ τῶν ὑδάτων τῶν Κιονίων καὶ Δούσιας· ἀλλὰ ποῖαί εἰσιν αἱ ὑπάρχουσαι ἀξιώσεις; Εἶναι αὗται βάσιμοι ἢ ὄχι; Ποία εἶναι ἡ ἀποζημίωσις, ἥτις πρέπει νὰ πληρωθῇ; Περὶ τούτων δὲν ὑπάρχουσι πληροφορίαι. Ὑπάρχει δὲ καί τις δισταγμός, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κορινθίας, δι’ ὧν ἔδωκεν εἰς τὴν Βουλὴν πληροφοριῶν, ἐσκόπει νὰ ἄρῃ· ἀλλ’ αἱ προφορικαὶ πληροφορίαι δὲν ἀρκοῦσιν, ἵνα ἄρωσι δισταγμούς, οἱ ὁποῖοι ἀντικείμενον ἔχουσι τὴν ὕπαρξιν ἢ μὴ ὕπαρξιν δικαιωμάτων, καὶ ἑπομένως τὴν ἀνάγκην ἢ μὴ ἀποζημιώσεων πρὸς ἐξαγορὰν αὐτῶν. Οἱ δισταγμοί, περὶ ὧν εἶπον, εἰσίν, ἂν ἐπὶ τῶν ὑδάτων τοῦ ποταμοῦ Ἀσωποῦ δὲν ὑπάρχουσι δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἐκτείνονται καὶ ἐπὶ τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, δι’ ὧν ὁ ποταμὸς Ἀσωπός τρέφεται. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἄλλοτε Βουλευτὴς Κορινθίας, ἀκολουθῶν τὴν Κυβέρνησιν τοῦ μακαρίτου Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, παρεκάλει τὸν Πρωθυπουργὸν ἐκεῖνον νὰ φέρῃ πρότασιν εἰς τὴν Βουλὴν περὶ ἀρδεύσεως τῆς Βόχας· ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ 1892 ἐνθυμοῦμαι ὅτι καὶ ἡμεῖς εἰργάσθημεν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ὑπὲρ τῆς ἀρδεύσεως τῆς Βόχας διὰ τοῦ Ἀσωποῦ. Ἀλλὰ μήπως ἡ διοχέτευσις τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας εἰς τὰς Ἀθήνας ἐλαττώσῃ τὰ ὕδατα τοῦ Ἀσωποῦ καὶ κατασταθῇ οὗτος ἀνίκανος πρὸς ἄρδευσιν τῆς Βόχας; Ἐνδέχεται οἱ δισταγμοὶ οὗτοι νὰ μὴ ἦναι οὐσιώδεις, πρέπει ὅμως ἡ Βουλὴ νὰ ἦναι ἐν γνώσει, ὡς πρέπει νὰ ἦναι ἐν γνώσει καὶ ἂν εἶναι βάσιμος ὁ περὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ ὕδατος δισταγμός, τὸν ὁποῖον πρὸ μικροῦ ἠκούσατε προβαλλόμενον. Δὲν συμφωνῶ δὲ μετὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι τοῦτο θέλει εἶναι ἀπελπιστικόν· διότι, ἂν ἀποδειχθῶσι μὴ ἐπαρκῆ τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας, θέλει ἐπέλθῃ ἀνάγκη νὰ τραπῶμεν πρὸς ἑτέραν μέριμναν περὶ συμπληρώσεως τοῦ ποσοῦ τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας δι’ ἄλλων ὑδάτων, ἡ δὲ μέριμνα αὕτη εἶναι αὐτοτελὴς καὶ ὑποχρεωτική· καὶ πρὶν ἢ προβῶμεν εἰς τὴν διοχέτευσιν τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, πρέπει νὰ μελετήσωμεν, ἂν δὲν εἶναι προτιμότερον νὰ τραπῶμεν ἐπὶ τὴν διοχέτευσιν τῶν ὑδάτων τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου, ἀφοῦ μάλιστα ἐνδεχόμενον εἶναι ἡ δαπάνη τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τούτων νὰ ἦναι μικροτέρα. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ περὶ τῶν ὑδάτων τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου βεβαιότητα; Ἐγένετο περὶ αὐτῶν μελέτη; Ἐγὼ ἀνέγνων εἰς τὸν Παυσανίαν, ὅτι ὑπάρχει πηγὴ Λίλαια, ἔχουσα διαρκὲς ὕδωρ...

§186Ξ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ. Ἡ πηγὴ τῆς Ἁγίας Ἐλεούσης εἶναι αὕτη.

§187Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. «Ἔχει δὲ ἡ Λίλαια», λέγει ὁ Παυσανίας, «καὶ πρὸς τὰς τοῦ ἔτους ὥρας μετοπώρου καὶ ἐν θέρει καὶ ἦρος ἐπιτηδείως». Ἑπομένως δὲν ἐλατοῦνται τὰ ὕδατα αὐτῆς κατὰ πάσας τὰς ὥρας τοῦ ἐνιαυτοῦ. Ἀλλὰ εἶναι τὰ ὕδατα τῆς πηγῆς ταύτης ἐλεύθερα, ἀπηλλαγμένα παντὸς δικαιώματος, καὶ ἑπομένως εἶναι δυνατὸν νὰ διοχετευθῶσιν;...

§188ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅλα τὰ ρέοντα ὕδατα ὑπάγονται εἰς δουλείαν.

§189Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αἱ πληροφορίαι ὑμῶν δὲν εἶναι ἱκαναὶ πρὸς φωτισμὸν τῆς Βουλῆς. Καὶ πάντες οἱ κύριοι Βουλευταὶ πρέπει νὰ γνωρίζωσιν, ὅτι δὲν ἀρκοῦσιν αἱ πληροφορίαι, ἃς ἕκαστος αὐτῶν δύναται νὰ δίδῃ εἰς τὴν Βουλὴν, διότι ἔχομεν ἀνάγκην ἐπισήμων πληροφοριῶν... Εἶναι λοιπὸν ἀπηλλαγμένα τὰ ὕδατα ταῦτα τοῦ δικαιώματος τῆς δουλείας; Πάντα ταῦτα εἶναι ἄξια ἐρεύνης. Τὰ τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας ἀνεκοίνωσε τὸ πρῶτον εἰς τὴν Βουλὴν τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ 1890. Ὅτε εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν τὸ περὶ ταύτης νομοσχέδιον καὶ ἡ σύμβασις, ἐτύγχανον ἐν ταῖς τάξεσι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, μοὶ ἐνεποίησε δὲ τότε τὴν αὐτὴν ἐντύπωσιν, οἵαν ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς μετέδωκεν εἰς τὴν Βουλὴν. Ἐνθυμοῦμαι δὲ, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο, ὅτε ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπρότεινε δισταγμοὺς καὶ ἀντιρρήσεις, δὲν ἔδειξεν οἵαν ἴσως ἠδύνατο νὰ δείξῃ ἐπιμονὴν, ἵνα ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ ἐγκατέλιπε τὴν ὑπόθεσιν ἔκτοτε. Τοῦτο δὲ μοὶ δίδει ἀφορμὴν νὰ ὑποθέσω, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο δὲν εἶχε τὴν πεποίθησιν περὶ τῆς πλήρους μελέτης τοῦ ἔργου. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ χρόνου ἐκείνου δὲν ἐβελτιώθησαν αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔχομεν περὶ τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, οὐδεμία δ’ ἐργασία ἐγένετο πρὸς συμπλήρωσιν αὐτῶν. Καὶ παρακαλῶ νὰ μὴ κρίνητε αὐστηρῶς τὴν παράλειψιν ταύτην, διότι τοιαῦται ἦσαν αἱ περιστάσεις τοῦ τόπου, οὐδὲ παρέσχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ γένηται φροντὶς περὶ μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας. Ἀφ’ ἑνὸς οἰκονομικαὶ δυσχέρειαι, αἱ ὁποῖαι κατέληξαν εἰς τὴν πτώχευσιν, ἄλλαι ὡσαύτως δυσχέρειαι πολιτικαί, αἵτινες μᾶς ἤγαγον εἰς τὸν πόλεμον, πᾶσαι αὗται ἐπήνεγκον τὴν εἰρημένην παράλειψιν. Ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν ἔχομεν πληρεστέρας πληροφορίας ἐκείνων, τὰς ὁποίας εἴχομεν κατὰ τὸ 1890, δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν γνώμην θετικωτέραν ὑπὲρ τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης· τοὐναντίον ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1890, ὅτε ἐκλήθημεν εἰς τὴν ἀρχὴν, ἠναγκάσθημεν νὰ μειώσωμεν καὶ αὐτὴν τὴν γνώμην, ἣν εἴχομεν, ὅτε τὸ Ὑπουργεῖον Τρικούπη εἰσήγαγε τὸ νομοσχέδιον, διότι ὁ κ. Κελλενὲκ, ἐλθὼν ἐκ τῆς Στυμφαλίας καὶ παρουσιασθεὶς πρός με, μοὶ ἐνεχείρισεν ἔκθεσιν νεωτέρας μελέτης. Αἱ μελέται, προκειμένου περὶ ἐκτελέσεως ἔργου, εἶναι ἀναγκαιόταται καὶ ἀναπόφευκτοι. Καὶ συμβαίνει μὲν ἐνίοτε, τὰ ποσὰ τὰ προϋπολογιζόμενα νὰ μὴ φανῶσιν ἀρκοῦντα κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν· ἀνέγνων μάλιστα, ὅτι κατὰ τὰς ἀνασκαφὰς τῆς Ἐφέσου εὑρέθη ἐπιγραφὴ περιέχουσα τὸ κείμενον νόμου, ὅστις ἐκανόνιζε τὰ τῆς ἐκτελέσεως τῶν δημοσίων ἔργων ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ. Κατὰ τὸν εἰρημένον νόμον τῶν Ἐφεσίων, ὅταν τις προσήρχετο ἵνα λάβῃ τὴν ἐκτέλεσιν δημοσίου ἔργου, ὤφειλε πρὸ παντὸς νὰ ἀναγράψῃ ὑποθήκην ἐφ’ ὅλων τῶν κτημάτων αὐτοῦ ὑπὲρ τῆς πόλεως· ὅτε δὲ παρεχωρεῖτο τὸ ἔργον καὶ ἐξετελεῖτο, ἐὰν τὰ δαπανηθέντα ὑπερέβαινον τὸν ἀρχικὸν προϋπολογισμὸν κατὰ ἓν τέταρτον τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ, ἡ πόλις τῶν Ἐφεσίων προθύμως κατέβαλλε καὶ τὸ ὑπερβάλλον τοῦτο· ἀλλ’ ἂν τὰ δαπανηθέντα ὑπερέβαινον καὶ τὸ πρόσθετον τέταρτον τοῦ προϋπολογισθέντος ποσοῦ, ὁ μηχανικὸς εἶχε πολὺ κακὴν τύχην· ἐδήμευον τὴν περιουσίαν αὐτοῦ πρὸς ὄφελος τῆς πόλεως. Τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ ὑπέρβασις τῶν προϋπολογισμῶν δὲν ἦτο καὶ κατὰ τὴν ἀρχαιότητα ἀσυνήθης. Ἡμεῖς ἔχομεν ἀξιοθρήνητον πεῖραν τῶν προϋπολογισμῶν τούτων, ἰδίως εἰς τὸν σιδηρόδρομον Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων, τοῦ ὁποίου ἡ δαπάνη προϋπελογίσθη εἰς 500,000, ἀλλ’ ὑπερέβη τὰ 2,000,000. Ἐπειδὴ δὲ ἐγένετο λόγος περὶ τῆς ἀποτυχίας τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ ἀποτυχία δὲν ἦτο ἐν τοῖς ὑπολογισμοῖς τῶν μηχανικῶν, ἦτο ἐν τῇ κακῇ σκέψει τῆς Διοικήσεως. Ἡ Διοίκησις ὑπέλαβεν, ὅτι ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Διακοφτοῦ – Καλαβρύτων ἤθελε παράσχει μέσα συγκοινωνίας μεταξὺ τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων καὶ τῶν λοιπῶν ἐπαρχιῶν τῆς Πελοποννήσου, δὲν ἐνεθυμήθη δὲ, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ὀδοντωτοῦ σιδηροδρόμου, μὴ δυναμένου νὰ μεταφέρῃ, εἰμὴ δεκάδα ἐπιβατῶν, διότι δὲν δύναται νὰ σύρῃ, εἰμὴ μίαν μόνον ἅμαξαν, καὶ μὴ δυναμένου νὰ μεταφέρῃ μεγάλα βάρη ἐμπορευμάτων. Ἴσως ἦτο ἐπιθυμία ἐπιδείξεως τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἡ ὁποία ἠθέλησε νὰ κατασκευάσῃ ἔργον τεχνητόν, ἵνα τὸ ἐπιδεικνύῃ εἰς τὴν Εὐρώπην, ἀλλὰ τὴν ἀπόπειραν ταύτην εὐκταῖον ἦτο νὰ μὴ ἤθελον ἐπιχειρήσει ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ἡμῶν. Πλημμέλεια δὲ τῆς Διοικήσεως ἦτο καὶ ἡ ἀποτυχία τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης. Ἂν δ’ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι αἱ ἀποτυχίαι αὗται πρέπει νὰ ἀποδοθῶσιν εἰς πλημμέλειαν τῆς Διοικήσεως, δὲν πρέπει νὰ ὑποληφθῇ, ὅτι ἐσκόπουν νὰ κατηγορήσω τοὺς ζητοῦντας πρὸ τῆς κατασκευῆς τῶν δημοσίων ἔργων νὰ ἔχωσι προϋπολογισμούς. Καὶ ὁ ἰδιώτης, ἀλλὰ πρὸ πάντων ὁ δημόσιος ἄνθρωπος, πρώτιστον καθῆκον ἔχει νὰ ζητήσῃ προϋπολογισμὸν δι’ ἔργα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ δώσῃ εἰς ἐκτέλεσιν, καὶ πληροφορίας οὐ μόνον περὶ τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα θέλουσι δαπανηθῆ, ἀλλὰ καὶ περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον θέλουσι κατασκευασθῆ τὰ ἔργα. Ἡμεῖς εἴμεθα ἠναγκασμένοι διὰ τοῦτο νὰ ψηφίσωμεν ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ἔχω ἀφορμὰς νὰ ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ προϊστάμενος τοῦ Ὑπουργείου, ὡρμήθη εἰς τὴν διάπραξιν τῆς συμβάσεως, περὶ ἧς συζητοῦμεν, ὑπὸ ἑτέρων λόγων, φρονῶ δὲ, ὅτι δι’ αὐτῆς ἐπεθύμει νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν θεραπείαν μεγάλης ἀνάγκης τῶν δύο πόλεων, ἐλπίζω ὅτι θέλει δίδει ἐν ταῖς παραστάσεσιν ἡμῶν ταύταις τὴν εἰλικρίνειαν τῆς προαιρέσεως ἡμῶν, καὶ θέλει ἀποδεχθῆ τὴν πρότασιν. Ἐὰν ἐγένετο λόγος ὑπό τινος τῶν προαγορευσάντων περὶ τῆς διαταράξεως, ἥτις κατὰ τελευταίας ἡμέρας ἐνέσκηψεν ἐν ταῖς συναλλαγαῖς τοῦ Χρηματιστηρίου, δὲν ἔχω λόγον νὰ ὑποθέσω, ὅτι οἱ ἀγορεύσαντες περὶ τούτου εἶχον ὑπ’ ὄψιν τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, Βουλευτὴν ἐκ Κερκύρας. Ἀλλ’ οὐδ’ ἠδίκησα αὐτόν, ὅτε εἶδον αὐτὸν νὰ ἀπαντήσῃ μετ’ ὀργῆς εἰς τὰ περὶ τούτου λεχθέντα. Ὑπάρχουσι θέματα τοσοῦτον λεπτὰ καὶ τοσοῦτον ἀκροσφαλῆ, ὥστε εὐλόγως πρέπει νὰ ἐγείρωσι τὴν δυσφορίαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι συνείδησιν τῆς ἰδίας αὑτῶν χρηστότητος καὶ ἠθικῆς. Ἂν μάλιστα οὗτοι ἦναι πολιτικοὶ ἄνδρες, χρεωστοῦσι νὰ ἦναι καθ’ ὑπερβολὴν εὔθικτοι, διότι καὶ ἐπὶ τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν πρέπει νὰ λέγηται ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ Καῖσαρ ἔλεγε περὶ τῆς συζύγου του. Οἱ δὲ προϊστάμενοι τῶν Κυβερνήσεων δὲν εὐθύνονται μόνον διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς περὶ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ λεπτομερείας· ὅταν δὲ πρόκειται περὶ ἐργασιῶν, αἵτινες δύνανται νὰ ἔχωσι χρηματιστικὸν χαρακτῆρα, καθῆκον ἐπιβάλλεται εἰς πάντα, καὶ ἰδίως εἰς αὐτοὺς, οὐ μόνον νὰ μὴ διαχειρίζωνται τὴν ἐν ταῖς χερσὶν αὐτῶν ἀποτεθειμένην δημοσίαν ἐξουσίαν ἐπὶ ἰδίῳ αὑτῶν χρηματισμῷ, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἄλλους, ὅσοι εἶναι ὑπ’ αὐτοὺς ἢ περὶ αὐτοὺς, νὰ ἐμποδίζωσιν ἀπὸ τοιούτων χρηματιστικῶν ἐπιχειρήσεων· διὰ τοῦτο κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τοιούτων ὑποθέσεων ὀφείλουσι νὰ φροντίζωσι νὰ τηρῆται ἀπόλυτος καὶ ἄκρα ἐχεμύθεια· ἤθελεν ἄλλως εἶναι ἀληθὴς κακοπιστία τῆς Διοικήσεως νὰ ἀνταγωνίζηται χρηματιζομένη ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ πρὸς ἄλλους παίκτας, οἵτινες οὐδὲν γνωρίζουσι περὶ τῆς τύχης καὶ τῆς προόδου τῶν γιγνομένων διαπραγματεύσεων, ἐνῷ αὐτοὶ ἢ οἱ προϊστάμενοι αὐτῶν εἰσιν οἱ ἐν ὀνόματι τοῦ Κράτους διαπραγματευόμενοι. Ἂν δὲ καὶ ἁπλῆ εἰκασία περὶ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης ἐκβάσεως συγκινήσῃ τοὺς ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ καὶ τρέπῃ αὐτοὺς εἰς συγκινήσεις καὶ εἰς ἔργα χρηματισμοῦ, ὑποθέσατε ποίας ἐπάγει συγκινήσεις καὶ ποίας προκαλεῖ σπασμωδικὰς τροπὰς ἡ εἴδησις, ὅτι οἱ ὑπὸ τοὺς Ὑπουργοὺς ἢ περὶ τοὺς Ὑπουργοὺς εἰσήλασαν εἰς τὸ Χρηματιστήριον παίζοντες, ἤτοι πωλοῦντες ἢ ἀγοράζοντες. Πολλοὶ δ’ εἰσὶν οἱ φρονοῦντες, ὅτι κατὰ τὴν περίπτωσιν ταύτην οὐδεμία ἐχεμύθεια ἐτηρήθη, διότι ἡ ὕψωσις τῶν μετοχῶν τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἐργοληψιῶν ἐπῆλθε πολλῷ προγενεστέρα τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ὑπεγράφη ἡ σύμβασις. Ἂν ὑπαίτιος τούτου δὲν πρέπει νὰ κριθῇ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, —καὶ ὄντως δὲν πρέπει νὰ κριθῇ ὑπαίτιος,—ἔπρεπεν ὅμως νὰ καταβληθῇ πᾶσα προσπάθεια, ἵνα μηδὲν διαφανῇ ἐκ τῶν διαπραγματεύσεων καὶ ἀποφάσεων, πρὶν ἢ αὗται συντελεσθῶσιν· ἂν δὲ δὲν ἐγένοντο οὕτω τὰ πράγματα, βεβαίως ἐπιβαρύνει αὐτὸν ἐπὶ τούτοις εὐθύνη· οὐδὲ πρέπει νὰ λησμονῆται, ὅτι οἱ περὶ τοὺς Ὑπουργούς, οἱ διημερεύοντες ἢ οἱ διερχόμενοι ἐν τοῖς διαφόροις γραφείοις, δὲν ἔχουσι τῶν καθηκόντων αὑτῶν τὴν προσήκουσαν συνείδησιν, οὐδὲ αὐτῶν τῶν πρὸς τὴν χρηστότητα ὑποχρεώσεών των, ὅσην πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ προϊστάμενος κλάδου τινὸς τῆς Διοικήσεως. Ἐν Ἑλλάδι συνετελέσθησαν κατὰ τὸ παρελθὸν συμβεβηκότα δυνάμενα νὰ ἐπηρεάσωσι καὶ τὰ μάλιστα τὸ Χρηματιστήριον, ἐνθυμοῦμαι δὲ, ὅτι πρᾶξιν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διαπραχθεῖσαν κατὰ τὸ 1885 τρεῖς μόνον ἄνθρωποι ἐγνώριζον, ἐγὼ, τότε Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ μακαρίτης Ρενιέρης, διοικητὴς τότε τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ ὁ σεβαστὸς φίλος μου κ. Θεόδωρος Γκίκας· ὅτε δὲ ἐτοιχοκολλήθη ἐν τῇ πόλει τῶν Ἀθηνῶν τὸ φύλλον τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως», δι’ οὗ ἐδημοσιεύθη τὸ Β. Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπεβλήθη ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, καὶ ἦλθεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, καθ’ ἣν εἶχον δώσει αὐτῷ ἐντολὴν, ὁ διευθυντὴς τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου, ὅπως μοὶ τὸ ἀναγγείλῃ, εἷς ἐκ τῶν γνωστῶν ἐδῶ, διευθυντὴς Τραπέζης, παρὼν, ἀκούσας αἴφνης, ὅτι ἐπεβλήθη ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, καὶ ὅτι τὸ περὶ ταύτης Β. Διάταγμα οὐ μόνον ὑπεγράφη, ἀλλὰ καὶ ἐτοιχοκολλήθη, κατεπλάγη, καὶ ἡ κατάπληξις αὐτοῦ ἐγένετο ὁρατὴ εἰς πάντας τοὺς παρισταμένους... Ἐμειδιάσατε κύριε Βαλαωρίτη. Μήπως ὑπωπτεύθητε, τίς ἦτο;

§190ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Τὸν ὑποπτεύω.

§191Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Συμπεραίνω ὅτι προσδοκῶ, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δὲν θέλει ἐπιμείνῃ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ὅτι θέλει στέρξει τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως αὐτοῦ.

§192Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω, κύριε Πρόεδρε. Πολὺ δικαίως ἠγανάκτησεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατόπιν τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτοῦ κ. Ράλλη περὶ Χρηματιστηρίου, περὶ ὧν καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κ. Δηλιγιάννης εἶπεν. Ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής, διερμηνεύων τὰς ἰδέας τοῦ λαοῦ, κατέστησε τοῦτο ἡμῖν γνωστόν. Καὶ ὄντως γνωστὸν εἶναι πλέον, ὅτι ὁ λαὸς διατείνεται ὅτι τὴν Βουλὴν ταύτην εἰς Χρηματιστήριον μετεβάλομεν, καὶ αὐτὰ περίπου εἶπε μετὰ περισσοτέρας τέχνης λόγου καὶ ὁ κ. Δηλιγιάννης, καὶ πολὺ δικαίως ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔκαμε τὴν αὐστηρὰν ἐκείνην δήλωσιν πρὸς τοὺς φίλους του. Ὡς ἐκ τούτου θὰ βοηθήσω καὶ ἐγὼ περισσότερον τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ὑποδείξω εἰς τοὺς φίλους του τὴν ἀπόφασιν τοῦ Τσάμπερλαιν, τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας, ὅτε εἶχεν ἐσχάτως μετοχὰς εἰς τὰς ἐργασίας τοῦ Τράνσβαλ. Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν σύστασίν μου ταύτην, θὰ εἴπῃ δὲ εἰς τοὺς φίλους του, τοὺς ἔχοντας μετοχὰς τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἐργοληψιῶν: «Κύριοι, εἴμεθα ἔντιμοι ἄνθρωποι. Ὅσοι ἔχομεν μετοχὰς, καὶ ἑπομένως πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν διὰ τὴν τσέπην μας, ἂς ἀπομακρυνθῶμεν».

§193ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἐγὼ ἐπιθυμῶ ζωηρῶς, ὅπως συντελεσθῇ τὸ ἔργον. Ἐὰν προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς οὐσίας τῆς συμβάσεως, θὰ ὑποδείξω τὰ κατ’ ἐμὲ τρωτὰ τῆς συμβάσεως, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι νὰ ἐπιτύχω βελτίωσιν τῶν ὅρων αὐτῆς, καὶ μείωσιν τῶν βαρῶν τῶν ἐπιβαλλομένων εἰς τοὺς κατοίκους Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ἔχω δὲ, ὄχι μόνον τὴν ἐλπίδα, ἀλλὰ, τολμῶ νὰ εἴπω, τὴν βεβαιότητα, ὅτι χωροῦσιν ἀκόμη βελτιώσεις καὶ μειώσεις τῶν βαρῶν· καὶ ἀπόδειξις τῶν λόγων μου εἶναι, ὅτι, ἀφ’ ἧς ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε τὴν σύμβασιν, χωρὶς ἐδῶ νὰ γείνῃ συζήτησις καμμία, ἀλλ’ ἐν τῷ τύπῳ καὶ ἐν ἄλλοις σωματείοις μόνον, ἡ Κυβέρνησις σύνοιδεν, ὅτι ὑπῆρχον πράγματα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ βελτιωθῶσι, καὶ ἐπήνεγκε μάλιστα τροπολογίας. Ἔχω δι’ ἐλπίδος, ὅτι, ἂν προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς οὐσίας, ἡ Κυβέρνησις θ’ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι ἐπιδέχεται ἀκόμη ἡ σύμβασις βελτιώσεις ὅρων καὶ μείωσιν τῶν βαρῶν.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς...

§195ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνοματικῆς κλήσεως.

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνοματικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Π. Μαυροκεφάλου καὶ Δ. Τσιτσάρα, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας, καὶ εἶτα ἡ διαλογή).

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 155. Ἐκ τούτων 39 εἶπον Ναὶ καὶ 116 Ὄχι. Ἑπομένως ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς ἀπερρίφθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 4 καὶ 10′ π.μ. τῆς ἐπιούσης).