1899.07.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 68

τῆς 3 Ἰουλίου 1899.

(Σάββατον).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 6 καὶ 15′ μ. μ. ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΦΩΚ. ΝΕΓΡΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δώσῃ τὴν ἑξῆς διασάφησιν ὡς πρὸς τὸν χθὲς ψηφισθέντα περὶ χαρτοσήμου νόμον, περὶ οὗ διαλαμβάνουσι τὰ σημερινὰ πρακτικά. Τὸ ἄρθρον 2 ὁμιλεῖ περὶ μεταγραφῆς μεταλλείων· ἀλλ’ ὑπάρχει μεταγραφὴ κατὰ τὴν παραχώρησιν τοῦ μεταλλείου, ὡς καὶ κατὰ τὴν μεταβίβασιν διὰ πράξεως συμβολαιογραφικῆς· ὑποθέτω ὅτι ὁ ψηφισθεὶς ἤδη νόμος δὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν μεταβίβασιν. Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ δώσῃ τὴν διασάφησιν.

§2Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ χθὲς ἐπεψηφίσατο ἡ Βουλή, ὑπηγορεύθη ἐκ τῆς ἀνάγκης τοῦ διακανονισμοῦ τοῦ πληρωτέου χαρτοσήμου κατὰ τὴν μεταγραφὴν τοῦ περὶ παραχωρήσεως μεταλλείων Β. Διατάγματος.

§3Θ. ΠΕΡΡΟΣ. Κατὰ τὴν χθεσινὴν τελευταίαν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ δασῶν νόμων» ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν, ὅπως εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου 6 προστεθῶσιν αἱ λέξεις «ὧν ὁ προσδιορισμὸς ἀπόκειται τῷ ἰδιοκτήτῃ». Ἀλλ’ ἐν τοῖς ἀναγνωσθεῖσι πρακτικοῖς, ἐκ παραδρομῆς, φαίνεται, δὲν προσετέθησαν αἱ λέξεις αὗται. Παρακαλῶ νὰ προστεθῶσι.

§4Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Μάλιστα.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ προστεθῶσι. (Τὰ πρακτικὰ διωρθωθέντα ὡς ἀνωτέρω ἐπικυροῦνται).

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Σύνδεσμος τῶν Ἑλλήνων δημοδιδασκάλων ἀπέστειλε δήλωσιν, δι’ ἧς βεβαιοῖ, ὅτι ἡ περὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως γνώμη αὐτοῦ εἶναι ἡ ἐν τῷ πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ὑπομνήματί του διατυπωθεῖσα. Πολλοὶ τῶν κατοίκων Ἄρτης διὰ τηλεγραφήματός των παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν, ὅπως ἐνεργηθῶσι τὰ δέοντα παρὰ τῷ Συμβουλίῳ τῆς Τραπέζης Ἠπειροθεσσαλίας πρὸς ἀναστολὴν τῆς εἰσπράξεως τοῦ ὀφειλομένου χρεωλυσίου. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου «Ἑρμοῦ» τῶν Πατρῶν διὰ τηλεγραφήματός του ὑποβάλλει τροποποιήσεις ἐπὶ τοῦ περὶ προσωπικῆς κρατήσεως νομοσχεδίου. Ἡ ἐν Πάτραις Στοὰ τῶν Ἐλευθέρων Τεκτόνων δι’ ἀναφορᾶς της παραπονεῖται κατὰ τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Πατρῶν. Κάτοικοι Καρδίτσης διὰ τηλεγραφήματός των ὑποβάλλουσι γνώμην ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσωπικῆς κρατήσεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§7Α. ΡΩΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς ἀπεδείχθη ὅτι ἤθελεν εἶναι λίαν δυσχερὲς, ὅπως κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταρρυθμίσεως τῶν προξενικῶν νόμων, τὸ ὁποῖον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ τὸ ὁποῖον μόνον εἰς πρώτην συζήτησιν ἐψηφίσθη. Ἐνόμισα ὅτι δὲν μοὶ ἐπετρέπετο νὰ καταχρασθῶ τὴν ὑπομονὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ πολὺ κατὰ τὰς τελευταίας αὐτὰς ἡμέρας, ἀφοῦ τινες τῶν κυρίων Βουλευτῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἰδίως ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐδήλωσεν, ὅτι ἐπὶ ἑκάστου τῶν ἄρθρων θέλει ὁμιλήσει διὰ μακρῶν, καὶ οὕτω ματαιώσει τὴν ἐπιψήφισιν. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω ἕτερον νομοσχέδιον σήμερον, ἐπιβαλλόμενον ὑπὸ τῆς ἐπιτακτικῆς ἀνάγκης πρὸς θεραπείαν ἐπειγουσῶν τινων ἀναγκῶν τῆς ὑπηρεσίας. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου αὐξάνονται οἱ μισθοὶ τῶν προξενικῶν ὑπαλλήλων, αὐξάνει ὁ ἀριθμὸς τῶν προξενικῶν ἀρχῶν, μετατίθεται τὸ Πολιτικὸν Πρακτορεῖον ἐξ Ἀλεξανδρείας εἰς Κάϊρον, καταργοῦνται τὰ ἄμισθα Προξενικὰ Πρακτορεῖα, καὶ συνιστῶνται ἀντ’ αὐτῶν Ὑποπροξενεῖα. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ὅπως κατὰ τὴν προσεχῆ Δευτέραν ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 396).

§9Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως ἀτμοπλοϊκῆς συμβάσεως μετὰ τῆς ἑταιρείας Χατζῆ–Δαοὺτ» καὶ ἕτερον νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ κατασκευῆς λιμένος τῆς πόλεως Λευκάδος νόμων».

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 397–398).

§11Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἀναφορὰν πολλῶν ἰδιοκτητῶν, οἵτινες παραπονοῦνται, ὅτι ἐπὶ τῆς στενωποῦ ὁδοῦ Μιαούλη ὑπάρχουσι πολλὰ καταστήματα βιομηχανικὰ, ἐργαζόμενα δι’ ἀτμοῦ, ἐντὸς δὲ τῆς ὁδοῦ αὐτῆς ὑπάρχει ἀποθήκη πετρελαίου καὶ πυρείων τῆς Ἑταιρείας τῶν Μονοπωλίων, καὶ ἐπίκειται κίνδυνος πυρκαϊᾶς. Παρακαλοῦσι δὲ, ὅπως ἐφαρμοσθῇ ἡ σχετικὴ ἀστυνομικὴ διάταξις πρὸς πρόληψιν ἀπευκταίων. Τὴν ἀναφορὰν ταύτην καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§12Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ἐνθαρρυνόμενος ἐκ τῆς εὐμενοῦς ὑποδοχῆς, ἧς ἔτυχεν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἡ πρότασις νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ εἰς τοὺς Βουλευτὰς ἡ ὑπὸ τοῦ πολίτου Γ. Ἀντωνοπούλου ὑποβληθεῖσα ἀναφορὰ περὶ τῶν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων τῆς ἐν τοῖς Γυμνασίοις καὶ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἐκπαιδευομένης νεότητος, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ φέρω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι ἐκπληρῶ καθῆκον πρὸς τὸ ἔθνος. Πιστεύω ὅτι πάντες οἱ μελετήσαντες τὴν ἀναφορὰν ταύτην ἐπείσθητε, ὅτι δι’ αὐτῆς θίγεται ἐθνικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ παρέλθῃ ἀνεξέταστον ὑπὸ τῆς Βουλῆς ταύτης, ἐν τοῖς παροῦσι μάλιστα καιροῖς. Διὰ τοῦτο ἐν προηγουμένῃ συνεδρίᾳ παρεκάλεσα τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργόν, ὅπως καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ὑπαρχούσας σχετικὰς πρὸς τὸ ζήτημα ἐκθέσεις εἰδικῶν ἀνδρῶν, οἷος ὁ στρατηγὸς Βοσὲρ καὶ ἄλλοι διακεκριμένοι ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ὅπως κατὰ τὴν συζήτησιν, τὴν ὁποίαν πάντοτε προετιθέμην νὰ προκαλέσω, ληφθῶσιν αἱ ἐκθέσεις αὗται ὑπ’ ὄψιν πρὸς μόρφωσιν ὡς οἷόν τε ἀσφαλεστέρας καὶ ὀρθοτέρας γνώμης ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Ἐὰν ἡ στρατιωτικὴ ἀγωγὴ τῆς σπουδαζούσης νεότητος ἐθεωρήθη πανταχοῦ καὶ πάντοτε ἀναγκαιοτάτη, πολλῷ μᾶλλον πρέπει νὰ θεωρῆται — καὶ εἶναι τοιαύτη — εἰς τὸ ἡμέτερον ἔθνος, τὸ ὁποῖον, διατελοῦν ὑπὸ ὅλως ἐξαιρετικὰς περιστάσεις, τὰ μάλιστα πρέπει νὰ ἐπιμελῆται αὐτῆς. Φρονῶ ὅτι ὑπὸ πάσας τὰς ἐπόψεις εἶναι ὠφελιμώτατον νὰ διέρχωνται οἱ νέοι ἀσκούμενοι ἐν τοῖς ὅπλοις τὸν χρόνον, τὸν ὁποῖον ἤδη διέρχονται ἐν τοῖς καφενείοις καὶ ἐν ἄλλοις ψυχοφθόροις καταστήμασιν. Ἀλλ’ ὁμολογῶ, ὅτι οὐδέποτε ἀπέδιδον καὶ τόσον ὑψηλὴν σημασίαν εἰς τὰς στρατιωτικὰς ἀσκήσεις τῶν νέων, ὅσην ὁ συντάκτης τῆς ἀναφορᾶς ἐκείνης ἀποδίδει εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ, καὶ τοῦτο διότι δὲν ἐπίστευον, ὅτι ἦτο δυνατὸν τὸ ἔργον τοῦτο νὰ δώσῃ ἀποτελέσματα τοιαῦτα, ἀνυψοῦντα αὐτὸ εἰς ἐθνικὴν περιωπήν. Ὅτε ὅμως ἀνέγνωσα καὶ ἐμελέτησα τὰς τόσον προφρόνως ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν προσαχθείσας ἐκθέσεις τῶν μόνων ἁρμοδίων νὰ ἀποφαίνωνται ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων εἰδικῶν ἀνδρῶν, οἷοι ὁ στρατηγὸς Βοσὲρ καὶ οἱ διακεκριμένοι ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ Ἰσχόμαχος, Κωνσταντινίδης, Μάνεσης καὶ ἄλλοι, καὶ ὅτε εἶδον τὰς ἐν αὐταῖς γνώμας τούτων, ἔμαθον δὲ καὶ ἐπὶ πλέον ἐν πόσῳ σμικρῷ χρόνῳ καὶ κατὰ πόσων προσκομμάτων παλαῖον τὸ ἔργον τοῦτο ἔδωκε τὰ διὰ τῶν ἐκθέσεων αὐτῶν ἐξαιρόμενα ἀποτελέσματα, τότε ἐπείσθην, ὅτι τόσον ὑψηλὸν ἐθνικὸν ζήτημα πρέπει νὰ ἐξετασθῇ μετὰ πολλῆς τῆς σοβαρότητος καὶ εὐρύτατα ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἥτις, πρώτη συνερχομένη μετὰ τὴν ἐκ τοῦ πολέμου ἐθνικὴν καταστροφὴν, κέκληται εἴπερ τις καὶ ἄλλη νὰ ἐκπληρώσῃ ὕψιστα πρὸς τὸ ἔθνος καθήκοντα, ὧν ἓν καὶ πρώτιστον ἡ στρατιωτικὴ ἀνόρθωσις τοῦ Κράτους. Ἐπὶ τοιούτου λοιπὸν ζητήματος φέρων τὸν λόγον, ἐπικαλοῦμαι τὴν σύντονον προσοχὴν ὑμῶν. Ἡ ἐν τῇ νεαρᾷ φοιτητικῇ καὶ μαθητικῇ ἡλικίᾳ στρατιωτικὴ ἀγωγὴ καὶ ἐν τοῖς ὅπλοις ἄσκησις, τονίζουσα τὰ εὐγενέστερα καὶ ἀνδρικώτερα συναισθήματα τῆς ψυχῆς, οὐ μόνον τὸ φρόνημα ἐξευγενίζει καὶ ἀνυψοῖ, οὐ μόνον τὴν συνείδησιν ἐξυγιάζει καὶ τὸ σῶμα ἐπιρρωννύει, ἀλλ’, ὅπερ μέγιστον, καὶ τὰ ἐν τῇ ἡλικίᾳ ταύτῃ διαπλασσόμενα ἤθη ῥυθμίζει, καταστέλλουσα πᾶσαν τῆς ἰδιογνωμοσύνης ἄτακτον ἐκδήλωσιν, καὶ ὑποβάλλουσα κατὰ μικρὸν τὴν γνώμην καὶ τὴν προαίρεσιν τοῦ νεανίου εἰς τὴν πολύτιμον ἕξιν τῆς πρὸς τὴν πατρίδα καὶ πρὸς τὴν τιμὴν ἀγάπης καὶ τῆς πρὸς τοὺς νόμους καὶ πρὸς τοὺς ἄρχοντας ἀνυποκρίτου ὑποταγῆς. Οὕτω δὲ κατεργάζεται οὐ μόνον στρατιώτας τῆς πατρίδος καλοὺς, ἀλλὰ καὶ πολίτας χρηστούς. Ἀδύνατον δὲ νὰ ὑπάρχῃ καλὸς στρατιώτης, ἂν μὴ ἦναι καὶ πολίτης χρηστός. Τὴν ἀλήθειαν ταύτην ἐπιμαρτυρεῖ ἡ πεῖρα τῶν αἰώνων, διαπιστοῦσα ὅτι, ὅπου τῆς στρατιωτικῆς ἀγωγῆς τῶν νέων ἐπεμελήθησαν καὶ ὡς οὐσιώδη ὅρον τοῦ δημοσίου βίου καὶ τῆς δημοσίας ἀγωγῆς αὐτὴν ἐθεώρησαν, ἐκεῖ καὶ καλοὺς στρατιώτας παρεσκεύασαν καὶ ὁ δημόσιος καὶ κοινωνικὸς βίος χρηστὸς καὶ ἐνάρετος ὑπάρχει. Τὴν ἀλήθειαν ταύτην ἀναγνωρίζων καὶ ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης, τοῦ ὁποίου τὴν πολιτικὴν ἐπαγγέλλονται ὅτι θὰ συνεχίσωσιν οἱ ἐκ τῶν ὀπαδῶν αὐτοῦ ἀποτελέσαντες τὸ νῦν κυβερνῶν τὴν Ἑλλάδα κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ὡς ἐπιφανὴς δὲν ἀπηξίωσε νὰ προσέλθῃ καὶ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργός, καὶ συνδυάζων τὴν χρησιμότητα τῶν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων τῶν μαθητῶν πρὸς τὰς οἰκονομικὰς περιστάσεις τοῦ Κράτους, ὧν ἕνεκα δὲν ἠδύνατο νὰ καταρτίσῃ στρατὸν ἄξιον τοῦ προορισμοῦ του, ὡς ἐκεῖνος ἐνόει αὐτόν, εἰσηγήσατο ἐν ἔτει 1883, ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, μετὰ τοῦ ἐπίσης ἀειμνήστου συναδέλφου του Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Κωνσταντίνου Λομβάρδου νομοσχέδιον περὶ τῶν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων τῶν ἐν τοῖς Γυμνασίοις ἐκπαιδευομένων νέων, ὅπερ ἐγένετο νόμος καὶ ἐψηφίσθη κατ’ ἀρχὴν παμψηφεὶ, συνεζητήθη δὲ κατ’ ἄρθρον μετὰ πολλῆς τῆς σοβαρότητος, ὡς ἁρμόζει εἰς ἄνδρας νομοθέτας. Κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην ἔλαβον μέρος οὐ μόνον οἱ ἀείμνηστοι εἰσηγηταὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, ἀλλὰ καὶ πάντα τὰ ἐπιφανῆ μέλη τοῦ τότε Κοινοβουλίου, ὡς ὁ Σωτηρόπουλος, ὁ Σπήλιος Ἀντωνόπουλος, καὶ ἄλλοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ παρακαθήμενοι, ὡς οἱ ἀξιότιμοι κ.κ. Δηλιγιάννης, Δεληγεώργης, Στράτος, Κόρπας, καὶ ἄλλοι, ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου ἤδη ὄντες, ὡς ὁ ὑποστράτηγος κ. Ἀντώνιος Μαυρομιχάλης καὶ ὁ κ. Γ. Φιλάρετος. Ὁ νόμος οὗτος, τὸν ὁποῖον ἐνίσχυσεν, ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς κύριος Δηλιγιάννης, λειτουργήσας ἐπὶ ὀκτὼ ἔτη ἐν τοῖς Γυμνασίοις τοῦ Κράτους, καὶ ἰδίως ἐν τοῖς Γυμνασίοις τῆς πρωτευούσης, ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τοῦ ὑπὲρ πάντα ἄλλον καταρτισθέντος εἰδικοῦ εἰς τοῦτο κ. Γ. Ἀντωνοπούλου, ἀπέδωκε τοιαῦτα ἀποτελέσματα ἐν τόσον μικρῷ χρόνῳ καὶ μεθ’ ὅλας τὰς δυσχερείας, τὰς ὁποίας παρουσιάζει πᾶς νεωτερισμὸς ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς ἐφαρμογῆς του, ὥστε θὰ θαυμάσητε, ὅταν ἀκούσητε τὰς ἐκθέσεις τῶν ἁρμοδίων, τὰς ὁποίας θὰ σᾶς ἀναγνώσω. Ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης, παρακολουθῶν τοὺς νόμους του καὶ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ, ἵνα γνωρίζῃ κατὰ πόσον οὗτοι ἐπιτυγχάνουσι, διώριζεν ἐπιτροπὰς ἐξ εἰδικῶν ἀνδρῶν, ὅπως ἀποφαίνονται περὶ τῆς ἐπιτυχίας καὶ περὶ τῶν ἐλλείψεων αὐτῶν. Τοιαύτην ἐπιτροπὴν διώρισεν, ὅπως παραστῇ καὶ κατὰ τὰς ἐξετάσεις τῶν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων τῶν μαθητῶν τῶν Γυμνασίων Ἀθηνῶν, ἐξέφρασε δὲ τὴν ἐπιθυμίαν, ὅπως παραστῇ μετὰ τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης καὶ ὁ στρατηγὸς Βοσέρ. Ἰδοὺ δὲ πῶς ὁ στρατηγὸς οὗτος παραστὰς ἐκφράζεται ἐν τῇ ἐκθέσει του (ἀναγινώσκει): «Κύριε Πρόεδρε, παρέστην χθές, Κυριακήν, κατὰ τὴν ὑμετέραν ἐπιθυμίαν, εἰς τὰς στρατιωτικὰς ἐξετάσεις τῶν μαθητῶν τῶν ἐνταῦθα Γυμνασίων. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἀξιωματικῶν, ἡ ὑφ’ ὑμῶν διορισθεῖσα, ὅπως παραστῇ ὡσαύτως καὶ ἐξετάσῃ τὴν εἰδικὴν ταύτην παίδευσιν, θὰ ὑποβάλῃ ὑμῖν λεπτομερῆ καὶ ἠτιολογημένην ἔκθεσιν περὶ τῶν ἐκτελεσθεισῶν ἀσκήσεων. Ἐπιθυμῶ ἐν τούτοις νὰ ἐκθέσω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ὅπερ τόσον στενῶς συνδέεται πρὸς τὴν στρατιωτικὴν ἀνατροφὴν τοῦ ἔθνους. Πλέον τῆς μιᾶς καὶ ἡμισείας ὥρας οἱ νεαροὶ οὗτοι μαθηταί, ὑπερβαίνοντας τοὺς 200, καὶ ἑπομένως συγκροτοῦντες λόχον ἰσχυρὸν, ἐξετέλεσαν κινήσεις ὁπλασκίας καὶ λογχομαχίας, ἅμα δὲ καὶ λόχου τάξεως πυκνῆς καὶ ἀραιᾶς. Αἱ κινήσεις ἐγένοντο καλῶς καὶ ἐν ἁρμονίᾳ ἐν τῷ συνόλῳ καὶ μετὰ κανονικότητος ἐν τῇ κατ’ ἄτομον θέσει ὑπὸ τοῦ πλείστου μέρους τῶν μαθητῶν. Προσεκτικοὶ εἰς τὰ παραγγέλματα δεικνύουσι πραγματικὴν καλὴν θέλησιν καὶ ἀξίαν ἐπαίνων ἐπιθυμίαν, ὅπως ἐκτελῶσι ταῦτα ὡς οἷόν τε καλῶς. Ὁ ἐπόπτης κ. Ἀντωνόπουλος διδάσκει καλῶς, μετ’ ἀταραξίας καὶ πλήρους γνώσεως, τοὺς κανονισμούς. Αἱ δὲ ἀσκήσεις τῆς ἀραιᾶς τάξεως, ὁ σκόπελος οὗτος δι’ ὅλα τὰ σώματα τοῦ πεζικοῦ ἐν Ἑλλάδι, ὡς ἐκ τῶν γνώσεων τῶν στελεχῶν εἰς τὸ εἶδος τοῦτο τῶν ἀσκήσεων, ἐξετελέσθησαν μετὰ περισκέψεως, νοημοσύνης καὶ μεθόδου. Ἐν συνόψει, τὸ ἀρτισύστατον τοῦτο σῶμα ἔχει καλὸν τὸ ὑπὸ τὰ ὅπλα παράστημα. Ὁ χρόνος, ὃν καθιεροῖ εἰς τὰς στρατιωτικάς του ἀσκήσεις, χρησιμοποιεῖται καλῶς. Τὰ δὲ ἐπιτευχθέντα ἀποτελέσματα εἶναι λίαν εὐάρεστα, ὀφειλόμενα κυρίως εἰς τὴν ἀρίστην διεύθυνσιν τοῦ τεταγμένου ἐπὶ κεφαλῆς ἀρχηγοῦ. Κρίνω αὐτὸν ἀνώτερον πάσης συστάσεως τῇ εὐμενείᾳ τῆς Ὑμετέρας Ἐξοχότητος. Ὁμολογουμένως εἶναι ἀνὴρ ἀνεπτυγμένος, ἐμφορούμενος ἀκραιφνοῦς πατριωτισμοῦ, ὅπως ἐκπληροῖ μετὰ τόσης εὐσυνειδησίας τὴν ἀποστολήν του. Τελευταῖον ὑποβάλλω ὑμῖν πρότασιν, ἥτις μοὶ φαίνεται ὅτι δύναται νὰ δώσῃ τρανὸν δεῖγμα τοῦ μεγάλου ἐνδιαφέροντος, ὅπερ τὸ Κράτος ἀποδίδει εἰς τὴν στρατιωτικὴν μόρφωσιν τῶν τέκνων του τούτων. Τοιοῦτον δὲ δεῖγμα θὰ ἦτο ἡ ἀπονομὴ σημαίας εἰς τὸ μικρὸν αὐτὸ σχολικὸν τάγμα. Ἡ καλὴ αὐτοῦ ὑπὸ τὰ ὅπλα παράστασις, ἡ γνῶσις, ἣν κέκτηται, τοῦ ὅπλου, καὶ ὁ ζῆλος ὃν ἔχει πρὸς τὴν στρατιωτικὴν μόρφωσίν του, τεκμηριοῦσιν ὅτι ἔσται ἱκανὸν οὐ μόνον νὰ σεβασθῇ, ἀλλ’ ἐν ἀνάγκῃ καὶ νὰ περιφρουρήσῃ αὐτὴν διὰ τῶν λογχῶν του. Τὸ τοιοῦτον δὲ ἐχέγγυον τῆς ἐμπιστοσύνης, τὸ παρεχόμενον ὑπὸ τοῦ Κράτους πρὸς τὴν νεότητα ταύτην, δὲν δύναται ἢ νὰ τὴν ἀνυψώσῃ καὶ μεγαλύνῃ.» Βλέπετε, Κύριοι, μετὰ πόσου ἐνθουσιασμοῦ ἐκθέτει τὰς ἐκ τῶν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων τῶν μαθητῶν ἐντυπώσεις του ὁ ξένος οὗτος στρατηγὸς, ὁ παντὸς ἄλλου ἁρμοδιώτερος ἐν τοιούτοις ζητήμασι. Καὶ δὲν ἀρκεῖται νὰ ἐξάρῃ μόνον τὰς ἀσκήσεις ταύτας, ἀλλὰ προβαίνει καὶ εἰς πρότασιν πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως καὶ σημαία δοθῇ εἰς τὸ μικρὸν τοῦτο σχολικὸν τάγμα, ὡς τὸ ἀποκαλεῖ, ἐν τῇ πεποιθήσει, ὅτι τὴν σημαίαν ταύτην θέλει πάντοτε τιμήσει καὶ περιφρουρήσει διὰ τῶν ὅπλων. Ἐνταῦθα δὲν πρέπει νὰ παρέλθουν ἀπαρατήρητοι καὶ αἱ συστάσεις, αἵτινες ὑπὸ τοῦ ξένου καὶ μεγάλου τούτου ἀνδρὸς γίνονται περὶ τοῦ ἐπόπτου κ. Γ. Ἀντωνοπούλου, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνετέθη ἡ ἐξάσκησις τῶν μαθητῶν. Βλέπετε μετὰ πόσων ἐπαίνων ἐκφράζετε ὑπὲρ τοῦ ἀνδρὸς τούτου, ὁ ὁποῖος καὶ σήμερον ἐπαναφέρει δι’ ἀναφορᾶς τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ὁ ὁποῖος ἐπὶ εἰκοσαετίαν μετὰ πρωτοφανοῦς καὶ ἀπαραμίλλου ἐπιμονῆς καὶ ἀφοσιώσεως καὶ μετ’ ἀξιομιμήτου πατριωτικῆς θέρμης ἐνεκολπώθη τὸ ζήτημα τοῦτο πρὸς ὄφελος τῆς πατρίδος.

§13Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἥν καὶ πρακτικῶς ἐξεδήλωσεν ἐν κρισίμῳ ὥρᾳ τῆς πατρίδος, μεταβὰς ἐπὶ κεφαλῆς λόχου τῶν ὑπ’ αὐτοῦ διδαχθέντων νέων εἰς Κρήτην καὶ πολεμήσας λαμπρῶς.

§14ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Μετὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ στρατηγοῦ τούτου θὰ σᾶς ἀναγνώσω, ἄλλην ἔκθεσιν ἐπιτροπῆς, ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργοῦ, τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη, συσταθείσης καὶ ἀποτελουμένης ἐκ τῶν διακεκριμένων ἀξιωματικῶν Κωνσταντινίδου, Παπαδήμα καὶ Δεμέστιχα. Συνετάχθη δὲ ἡ ἔκθεσις αὕτη ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου Κωνσταντινίδου τῇ 8 Μαΐου 1893. Τότε ἐπρόκειτο ὄχι μόνον ἀσκήσεις νὰ ἐκτελεσθῶσιν, ἀλλὰ καὶ διαγωνισμὸς τῆς ἐπὶ σκοπὸν βολῆς τῶν μαθητῶν τῶν Γυμνασίων καὶ μνημόσυνον ἐν τῷ πεδίῳ τοῦ Ἄρεως, διότι τῇ πατριωτικῇ πρωτοβουλίᾳ τοῦ αὐτοῦ κ. Γ. Ἀντωνοπούλου εἶχε καθιερωθῆ, ὅπως κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ἑορτῆς, τὴν 25 Μαρτίου, τελῆται ἐν τῷ πεδίῳ τοῦ Ἄρεως μνημόσυνον περὶ τὸ μνημεῖον τοῦ Ἱεροῦ λόχου, παρατασσομένων τῶν μαθητῶν ἐνόπλως καὶ ἀποδιδόντων τὰς στρατιωτικὰς τιμὰς πρὸς τοὺς ἐνδόξως ὑπὲρ πατρίδος πεσόντας ἱερολοχίτας. Κατὰ τὴν ἑορτὴν αὐτὴν παρέστη ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη, καὶ ἰδοὺ πῶς ἀποφαίνεται (ἀναγινώσκει): «Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἔκθεσιν περὶ τῆς βολῆς τῶν μαθητῶν τῶν ἐνταῦθα Γυμνασίων. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ καθῆκόν μου θεωρῶ νὰ ἐκθέσω ἐνταῦθα τὰς ἐντυπώσεις μου καὶ τὰς ἐκ τούτων σκέψεις μου. Οὐ μόνον εἰς τὴν βολὴν παρέστην, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ πρὸς τιμὴν τῆς μνήμης τῶν πεσόντων ἐν Δραγατσανίῳ Ἱερολοχιτῶν μνημόσυνον, ὅπερ κατ’ ἔτος τελεῖται ὑπὸ τῶν μαθητῶν τούτων τῇ πρωτοβουλίᾳ τοῦ ἐξαιρέτου κυρίου Γ. Ἀντωνοπούλου. Ἡ βολὴ καὶ τὸ μνημόσυνον τοῦτο μοὶ παρέσχε τὴν εὐχάριστον εὐκαιρίαν νὰ ἐκτιμήσω τοὺς καρποὺς τῆς στρατιωτικῆς ἀγωγῆς τῶν μαθητῶν. Κατὰ τὸ μνημόσυνον τοῦτο παρέστη καὶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου παρήλασαν οἱ μαθηταί, ἐσχηματισμένοι εἰς λόχον. Τὸ παράστημα αὐτῶν, ἡ ταχύτης μεθ’ ἧς ἐτάχθησαν ἅμα τῇ ἐμφανίσει τοῦ Ὑπουργοῦ εἰς τὰς τάξεις των, ἡ εὐχέρεια, μεθ’ ἧς ἐχειρίζοντο τὸ ὅπλον κατὰ τὴν ὁπλασκίαν, ὁ ῥυθμὸς καὶ ἡ εὐστάθεια τοῦ βήματος, ἡ ἀκρίβεια καὶ ἡ τάξις τῆς παρελάσεως, ἡ ταχύτης καὶ ἡ κανονικότης τῶν ἐφορμήσεων κατὰ τὴν βολὴν ἐν ἀραιᾷ τάξει, ἡ πειθαρχία τοῦ πυρὸς, πάντα ταῦτα μαρτυροῦσιν οὐχὶ πρόχειρον στοιχειώδη στρατιωτικὴν ἄσκησιν παίδων, ἀλλὰ τελείαν καὶ ἐμβριθῆ στρατιωτικὴν μόρφωσιν ἀνδρῶν, δυναμένων νὰ καταλάβωσι θέσιν τινὰ ἀνωτέραν κατὰ τοὺς στρατιωτικοὺς ἀγῶνας τῆς πατρίδος των. Τῷ ὄντι, ἐὰν ἡ στρατιωτικὴ αὕτη ἀγωγὴ παρηκολούθει τοὺς νέους τούτους καὶ κατὰ τὴν πανεπιστημιακὴν αὐτῶν ἐκπαίδευσιν, θὰ συνεπληροῦτο ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ καταστήσῃ αὐτοὺς ἡγήτορας διμοιριῶν μὲν ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ, λόχων δὲ κατόπιν ἐν τῇ ἐθνοφρουρᾷ, ὅπερ μεγάλως θὰ συνετέλει εἰς τὸν καταρτισμὸν τῆς συντάξεως τῶν δύο τούτων μεγάλων τάξεων τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Ἡ ἱστορία τῶν ἐθνῶν διδάσκει, ὅτι ἐκεῖνα, ὧν ἡ στρατιωτικὴ ἀγωγὴ ἦν τὸ πρῶτον μέλημα, ἐπεκράτησαν τῶν ἄλλων. Τὴν ἀρχὴν ταύτην γινώσκουσιν ἄριστα τὰ τῆς σήμερον πεπολιτισμένα ἔθνη. Τοῦτο δὲ καταφαίνεται ἐκ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν Ὑπουργείων τῶν Στρατιωτικῶν, τῆς γενικῆς στρατολογίας γενομένης παρ’ ἅπασι δεκτῆς, καὶ ἐκ τῶν προσπαθειῶν, ἃς καταβάλλουσιν αἵ τε Κυβερνήσεις καὶ ἡ ἰδιωτικὴ πρωτοβουλία ἁπανταχοῦ πρὸς διάδοσιν τῆς γυμναστικῆς καὶ τῶν λοιπῶν ἀγώνων, οἵτινες θαυμασίως παρασκευάζουσι τοὺς πολίτας εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἀγωγήν. Τὰ ἔθνη, ὅσα δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι πλουσίους προϋπολογισμούς, ὑποχρεοῦνται τὴν στρατιωτικὴν ἀγωγὴν των νὰ παρασκευάζωσι διὰ τῶν εὐωνοτέρων μέσων. Ἔχετε θεσμὸν, ὅστις, μ’ ὅλην τὴν ἀτέλειάν του, εἰς χεῖρας τοῦ ἀκαμάτου κ. Ἀντωνοπούλου δίδει λαμπρὰ ἀποτελέσματα ἐν τῷ περιωρισμένῳ κύκλῳ, ἐν ᾧ ἐφαρμόζεται. Περιφρουρήσατε αὐτὸν διὰ νόμων, ἵνα καταστῇ ὑποχρεωτικός, συστηματοποιήσατε αὐτὸν, ἵνα γενικευθῇ, συμπληρώσατέ τον, ἵνα τελειοποιηθῇ, καὶ θέλει πάλιν ἀκουσθῆ τὸ ἀξιομνημόνευτον ἐκεῖνο ὑπὸ τοῦ Πέρσου ἐν Θερμοπύλαις λεχθέν: «Παπαῖ, Μαρδόνιε! πρὸς ποίους ἄνδρας μᾶς ἔφερες νὰ πολεμήσωμεν!» Ἡ φύσις δὲ τοῦ Ἕλληνος εἶναι ἐπιδεκτικὴ στρατιωτικῆς μορφώσεως, διότι ὁ Ἕλλην εἶναι φύσει γυμναστικός. Ὁ Ἕλλην, μακρὰν τῆς λαοφθόρου πολιτικῆς πάλης εὑρισκόμενος, παῖς ὤν, παίζει τὴν ἀμπάριζαν καὶ τὸν πετροπόλεμον, ἔφηβος δὲ, καὶ ἀνὴρ ἔτι, χορεύει, πηδᾷ εἰς τὰς τρεῖς, ῥίπτει τὸ λιθάρι, ῥίπτει εἰς τὸ σημάδι κτλ. Ἐπωφελήθητε ἐκ τούτων τῶν ἰδιοτήτων αὐτοῦ, ἐμπνεύσατε δὲ σύναμα αὐτῷ τὸ τῆς πειθαρχίας αἴσθημα, καλλιεργήσατε ἐν αὐτῷ τὸν πρὸς τὴν πατρίδα ἔρωτα, καὶ θέλετε εὐκόλως καταρτίσει αὐτὸν ἀκατάβλητον μαχητήν. Τὰ μέσα δὲ δὲν εἶναι δύσκολα. Οὕτω δὲ θέλετε δυνηθῆ νὰ μειώσητε κατὰ πολὺ εἰσέτι καὶ τὸν σημερινὸν γλίσχρον προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ διὰ τῶν οἰκονομιῶν τούτων νὰ ἐλαφρώσητε ἱκανῶς τὸν γενικὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ἢ, ὅπερ προτιμότερον, νὰ ἐφοδιάσητε αὐτὸ διὰ στρατιωτικῶν ὑλικῶν, ἄνευ τῶν ὁποίων εἶναι ἐντελῶς ἀπαράσκευον στρατιωτικῶς.» Βλέπετε, κύριοι Βουλευταί, ὁποίας ἐντυπώσεις ἐκ τῶν ἐξετάσεων αὐτῶν τῶν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων ἀπεκόμισεν εἷς ἐκ τῶν μᾶλλον διακεκριμένων καὶ μᾶλλον ἁρμοδίων περὶ τὰ τοιαῦτα ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, ὁ κ. Κωνσταντινίδης. Δὲν ἀρκεῖται δὲ εἰς τὴν ἔκθεσιν τῶν ἐξ αὐτῶν ἐντυπώσεών της ἡ ἐπιτροπή, ἀλλὰ προβαίνουσα ἔτι περαιτέρω ἐκθέτει, ὁποῖος δύναται νὰ ᾖναι ὁ θεσμὸς ἐκεῖνος, καὶ ὁποίους καρποὺς δύναται νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ἕνεκα τῶν οἰκονομικῶν δυσχερειῶν δὲν δύναται νὰ δαπανήσῃ διὰ τὸν στρατὸν ὅσα ὤφειλε νὰ δαπανήσῃ. Διὰ τοῦ θεσμοῦ τούτου, σᾶς λέγει, δὲν θὰ ἔχητε μόνον στρατιώτας καλοὺς, ἀλλὰ θὰ καταρτίσητε καὶ ὑπαξιωματικοὺς καὶ ἐφέδρους ἀξιωματικούς, δυναμένους νὰ ὁδηγήσωσι τὸν στρατὸν πρὸς τιμὴν τῆς πατρίδος. Τοιαῦται, Κύριοι, αἱ ἐκθέσεις, τὰς ὁποίας τόσον προθύμως ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, τῇ αἰτήσει μου, κατέθεσεν εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπιτευχθῶσι τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα, πόσος χρόνος νομίζετε ὅτι κατηναλώθη διὰ τὰς ἀσκήσεις αὐτάς; Ὁ χρόνος τῶν ἀσκήσεων τῶν μαθητῶν δὲν δύναται νὰ ὑπολογισθῇ εἰς πλειοτέρας τῶν 20 στρατιωτικῶν ἡμερῶν, ἐὰν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι οἱ νεοσύλλεκτοι ἐν τῷ στρατῷ ἀσκοῦνται τέσσαρας ὥρας καθ’ ἑκάστην, οἱ δὲ μαθηταὶ δὶς τῆς ἑβδομάδος ἐπὶ δύο ὥρας καθ’ ἑκάστην τῶν ἡμερῶν αὐτῶν. Ἐν τόσον σμικρῷ χρονικῷ διαστήματι, ἐν ᾧ οἱ νεοσύλλεκτοι μόλις ἠδύναντο νὰ ἐκμάθωσι τὰς ἀσκήσεις ἀόπλου στρατιώτου, οἱ μαθηταὶ ἐξεμάνθανον ἀσκήσεις σχολείου στρατιώτου, διμοιρίας καὶ λόχου πυκνῆς καὶ ἀραιᾶς τάξεως, ἐπὶ πλέον δὲ ἠσκοῦντο εἰς τὴν σκοποβολήν, εἰς ἣν τοσοῦτον ἐπέδιδον, ὥστε ἐν τοῖς ἀποτελέσμασιν ὑπερέβησαν πάντα τὰ στρατιωτικὰ σώματα καὶ αὐτὴν τὴν Σχολὴν τῶν Ὑπαξιωματικῶν. Ἴσως φαίνονται ὑμῖν ὑπερβολικὰ τὰ τοιαῦτα, ἀλλ’ εὐτυχῶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ παρακάθηνται δύο τότε Ὑπουργοὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας βουλευτὴς κ. Μανέτας καὶ ὁ ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς κ. Παπαμιχαλόπουλος, οἵτινες, ὡς ἐκ τοῦ ἀξιώματος, τὸ ὁποῖον κατεῖχον, καὶ ἐκ τῆς συναισθήσεως τῶν καθηκόντων μετέβησαν καὶ ἀντελήφθησαν ἰδίοις ὄμμασιν ἐν τῷ πεδίῳ τῶν ἀσκήσεων, καὶ δύνανται νὰ βεβαιώσωσι τὴν Βουλήν, ὁποῖα ὑπῆρξαν τὰ ἀποτελέσματα ἐκεῖνα. Πλὴν δὲ τούτων καὶ ἄλλο ἐπιφανὲς μέλος τοῦ Κοινοβουλίου τούτου, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βάλτου βουλευτὴς καὶ συνταγματάρχης τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν κύριος Στράτος, ὁ ὁποῖος λαβὼν ἀφορμὴν ἐκ τοῦ υἱοῦ του, μαθητοῦ τότε, εὐδοκιμοῦντος εἰς τὰς στρατιωτικὰς ἀσκήσεις, παρέστη εἰς αὐτὰς καὶ ἀντελήφθη τὰ ἀποτελέσματα. Εἰς αὐτὸν μάλιστα ἀποδίδεται καὶ περισπούδαστον ἄρθρον περὶ αὐτῶν, ἀμέσως μετὰ τὸν διαγωνισμὸν ἐκεῖνον γραφὲν ἐν τῇ «Ἀκροπόλει». Παρακαλῶ μάλιστα τοὺς κυρίους τούτους νὰ φωτίσωσι τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἀλλὰ μὴ διὰ τῆς στρατιωτικῆς ἀγωγῆς τῶν νεαρῶν μαθητῶν καὶ φοιτητῶν καθιστῶμεν μόνον τούτους καλοὺς στρατιώτας καὶ χρηστοὺς πολίτας; Δυνάμεθα, βελτιοῦντες τὸν κείμενον καὶ ἀργοῦντα νῦν νόμον, καὶ κυρίως ὡς πρὸς τοὺς φοιτητὰς, τοὐλάχιστον κατὰ τὰ δύο πρῶτα ἔτη τῆς φοιτήσεώς των, ἅτινα πάντες γινώσκομεν πόσον ἀσκόπως καὶ ψυχοφθόρως μάλιστα καταναλίσκουσι, δυνάμεθα νὰ παρασκευάσωμεν δι’ ἐλαχίστης δαπάνης καλλίστους ἐφέδρους ἀξιωματικοὺς, ὧν τόσην ἀνάγκην ἔχει ὁ στρατὸς ἡμῶν. Ἀφοῦ λοιπὸν τοιαῦτα καὶ τηλικαῦτα ἀποτελέσματα ἔχομεν ἐκ τοῦ νόμου ἐκείνου, ἀποτελέσματα μεμαρτυρημένα δι’ ἐκθέσεων τόσων εἰδικῶν ἀνδρῶν, νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀμέσως νὰ ἀναγράψῃ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ἔτους τούτου τὸ ἐλάχιστον ποσὸν, τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου ἐκείνου, τῶν 5,000 δραχμῶν διὰ τοὺς τρεῖς ἢ τέσσαρας ὑπολειπομένους σχολικοὺς μῆνας τοῦ ἔτους, δηλ. ἀπὸ Σεπτεμβρίου μέχρι Δεκεμβρίου, καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ νὰ τροποποιήσῃ τὸ περὶ γυμναστικῆς νομοσχέδιον κατὰ τρόπον μὴ παραβλάπτοντα τὸν νόμον περὶ στρατιωτικῶν ἀσκήσεων, ἀλλὰ καὶ βελτιοῦντα αὐτὸν, νὰ χρησιμοποιήσῃ δὲ καὶ τὸν τόσον διὰ τῶν ἀναγνωσθεισῶν ἐκθέσεων ἐξαιρόμενον κ. Γ. Ἀντωνόπουλον, ὡς ἐπόπτην τῶν ἀσκήσεων αὐτῶν, τὸν ὁποῖον μόνον Κυβέρνησις Κράτους διοικουμένου ὡς τὸ ἡμέτερον ἐπιτρέπεται νὰ ἀφίνῃ ἀχρησιμοποίητον. Δὲν εἶμαι ἐναντίος τῆς γυμναστικῆς, οὐδὲ ἀρνοῦμαι τὸ ἀξίωμα, ὅτι ἐν ὑγιεῖ σώματι ἐνοικεῖ καὶ νοῦς ὑγιὴς, — ἂν καὶ τοῦτο δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὅλως ἀλάνθαστον—ἀλλὰ διὰ τῆς γυμναστικῆς δυνάμεθα νὰ παρασκευάσωμεν ἀθλητὰς, δυνάμεθα νὰ ἐπιρρώσωμεν τὰ σώματα καὶ τὰς ψυχὰς, ἀλλ’ οὐδέποτε θὰ παρασκευάσωμεν στρατιώτας καὶ πολίτας καλούς. Λάβετε ὁποιονδήποτε ἀθλητὴν, καὶ τὸν καλλίτερον, δὲν θὰ εὕρητε εἰς αὐτὸν τὰ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα θὰ εὕρητε εἰς ἕνα καλὸν στρατιώτην. Μᾶς ἐπιβάλλεται λοιπὸν, ἐπειδὴ ἕνεκα τῆς δυσχεροῦς οἰκονομικῆς καταστάσεως δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὰ ἀναγκαῖα στελέχη ὑπαξιωματικῶν καὶ ἀξιωματικῶν ἐν τῷ στρατῷ, μᾶς ἐπιβάλλεται, λέγω, νὰ ἐπαναφέρωμεν τὸν νόμον αὐτὸν καὶ νὰ μὴ περιορισθῶμεν μόνον εἰς τὴν γυμναστικήν. Ἡ γυμναστικὴ δύναται νὰ διδάσκηται εἰς τὰ Γυμνάσια μέχρι τῆς δευτέρας τάξεως, κατὰ τὰς δύο ὅμως τελευταίας τάξεις ἃς παραδώσωμεν τοὺς νέους εἰς τὰς στρατιωτικὰς ἀσκήσεις, ἃς ἐξακολουθήσωσι δὲ τὰς ἀσκήσεις αὐτὰς καὶ ἐπὶ δύο ἔτη τῆς πανεπιστημιακῆς φοιτήσεως, τὰ πρῶτα, τὰ ὁποῖα γνωρίζομεν πάντες πῶς καταναλίσκονται, ἐν ζυθοπωλείοις. Ἐπὶ τούτου ἐπιθυμῶ νὰ ἀκούσω καὶ τὴν γνώμην τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ. Καταπαύων τὸν λόγον, ἐπαναλαμβάνω τὴν παράκλησίν μου καὶ τὴν σύστασιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἰδίως εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅπως τροποποιήσῃ κατὰ τὰ ἀνωτέρω τὸ περὶ γυμναστικῆς νομοσχέδιον, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ὁποίου πράγματι ἔπρεπε νὰ φέρω τὸν λόγον, ἀλλ’ ἀναγκάζομαι νὰ φέρω τὸν λόγον ταύτην τὴν ὥραν καὶ πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, διότι ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων ἄρχεται κατὰ τὰς μεσονυκτίους ὥρας, ὅτε οὔτε ἐγὼ εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ ὁμιλῶ, οὔτε ὑμεῖς νὰ μὲ ἀκούητε, καὶ ἐπειδὴ τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρὸν, ὡς πάντες, ὑποθέτω, φρονεῖτε, εἶναι ἀδύνατον μετὰ τὸ μεσονύκτιον νὰ συζητηθῇ τελείως.

§15ΒΡ. ΛΕΩΠΟΥΛΟΣ. Μετ’ ἀξιεπαίνου λεπτολογίας ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ φίλος μου κ. Φικιώρης ἀνέπτυξε τὸ ζήτημα τῶν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων τῶν μαθητῶν, ὑποδείξας τὴν ἀνάγκην τῆς νομοθετήσεως μέτρου, καθ’ ὃ οἱ μαθηταὶ τῶν δύο τελευταίων γυμνασιακῶν τάξεων νὰ ἀσκῶνται στρατιωτικῶς, ἵνα διὰ τῆς ἀσκήσεως ἐπιρρωννύηται τὸ σῶμα καὶ ἐξευγενίζηται ἡ ψυχή. Τὴν ἀγόρευσίν του ταύτην, ἀφορῶσαν εἰς τὸ σπουδαῖον τοῦτο ζήτημα, τὸ ζήτημα, μὲ τὸ ὁποῖον εἶναι συνδεδεμένη ἡ σωματικὴ καὶ ἠθικὴ διάπλασις τῶν παίδων, ἤτοι τὴν ἐν τῷ μέλλοντι δρᾶσιν τοῦ ἔθνους, τὴν ἀγόρευσιν ταύτην τοῦ ἐντίμου συναδέλφου μου καὶ ἐγὼ ὑποστηρίζω, ὡς ἐξυπηρετοῦσαν τὰς ἀνάγκας τῆς σπουδαζούσης νεολαίας. Ἡ ὑπόθεσις αὕτη θίγει σημεῖα δράσεως τοῦ ἐκ Σπάρτης Γεωργίου Ἀντωνοπούλου, καὶ θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ θίξω καὶ ἐγὼ σημεῖόν τι ἄλλο περὶ τῆς δράσεως αὐτοῦ, σημεῖον τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ εἶχεν ἔλθει εἰς φῶς πρὸ πολλοῦ. Μετὰ τὴν ἐκ Κρήτης ἐπάνοδόν του, ὅπου καὶ ὁ κ. Ἀντωνόπουλος ἔσπευσε πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν δικαίων τοῦ τυραννουμένου λαοῦ, ἔδραμε καὶ οὗτος νὰ προσφέρῃ τὴν ὑπηρεσίαν του εἰς τὴν πατρίδα κατὰ τὴν τελευταίαν σκηνὴν τοῦ ἀτυχοῦς ἡμῶν πολέμου· ἔδραμε καὶ ἔφθασε κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ὑπερτάτης ἀνάγκης, κατὰ τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ὁ ἐχθρός, διελθὼν τὰ στενὰ τῆς Δερβὲν–Φούρκας, ἐπρόκειτο νὰ καταλάβῃ τὴν Λαμίαν· κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην μετ’ αὐταπαρνήσεως ἀξιοζήλου, μετ’ ἐνθουσιασμοῦ, εἰς λόφον τινὰ πλησίον τῆς θαλάσσης εὑρισκόμενος, πρὸς ὑποχωροῦν τάγμα στρατοῦ τὴν ἱερὰν ἐπίκλησιν καὶ τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκον ὑπομνήσας, κατώρθωσε νὰ πείσῃ τούς τε ἀξιωματικοὺς καὶ τοὺς ἄνδρας τοῦ στρατοῦ νὰ μείνωσιν εἰς σημεῖόν τι καὶ νὰ ἀμυνθῶσιν ὑπὲρ τοῦ καταλαμβανομένου ἐδάφους τῆς πατρίδος. Τὸ σημεῖον τοῦτο τῆς δράσεως τοῦ κ. Ἀντωνοπούλου ἔμεινεν ἐντελῶς ἄγνωστον. Ἀποτέλεσμα δὲ τῆς τοιαύτης ἐπιμονῆς αὐτοῦ ἦτο νὰ σωθῇ ἡ Λαμία. Τινὲς τῶν σωματαρχῶν, τῶν λαβόντων μέρος κατὰ τὴν μάχην ἐκείνην, ἀξιέπαινον μνείαν ἔκαμαν τοῦ κ. Ἀντωνοπούλου, οὐχ ἧττον ὅμως ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, μὴ θέλουσα νὰ ἀναμιχθῇ ὄνομα πολίτου εἰς ἔγγραφα ἐπίσημα, ἐζήτησε τὴν διαγραφὴν τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ ἐκ τῶν ἐκθέσεων ἐκείνων· τὸ ὄνομα τοῦ κ. Ἀντωνοπούλου διεγράφη, καὶ οὕτως ἡ δρᾶσις αὐτοῦ, ἥτις ἐπέφερε τὴν διάσωσιν τῆς Λαμίας, ἔμεινεν ἐντελῶς ἄγνωστος. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις ἴσως τὸ ζήτημα τοῦτο γνωρίζει, ὅπως ἐν συνεδριάσει ἄλλῃ τῆς Βουλῆς γνωρίσῃ ἡμῖν, ἂν πράγματι συνέβη τὸ γεγονός, ὅπως ἐγὼ τὸ ἀφηγήθην. Ἂν δ’ ἦναι ἀληθὲς τὸ γεγονὸς τοῦτο, ὀφείλει ἡ Βουλὴ ἠθικήν τινα τοὐλάχιστον ἀμοιβὴν νὰ παράσχῃ πρὸς τὸν κ. Ἀντωνόπουλον· ἡ ἠθικὴ δὲ αὕτη ἀμοιβὴ θὰ ἦναι ἡ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς πιστοποίησις τοῦ γεγονότος τούτου παρὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν.

§16Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπειδὴ, κύριοι Βουλευταὶ, προεκλήθην παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου πρώτου ἀγορεύσαντος Βουλευτοῦ ἐκ Σπάρτης, ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ ἐπὶ τοῦ θέματος. Πράγματι, Κύριοι, πρὸ δέκα ἐτῶν ἐκλήθην ἐπανειλημμένως νὰ παρευρεθῶ εἰς τὰς στρατιωτικὰς ἀσκήσεις τῶν μαθητῶν τῶν ἐν Ἀθήναις Γυμνασίων, τὰς ὁποίας διηύθυνεν ὁ κ. Ἀντωνόπουλος. Ἀληθῶς αἱ ἀσκήσεις αὗται τῶν μαθητῶν τῶν Γυμνασίων ἐτελέσθησαν καὶ ἐτελοῦντο μετὰ τόσης ἀκριβείας καὶ τάξεως, ὥστε καὶ αὐτὸν τὸν στρατηγὸν Βοσὲρ—διότι ὅτε μετέβη ὁ στρατηγὸς Βοσὲρ μετέβην καὶ ἐγὼ, ἵνα παρασταθῶ εἰς τὰς ἀσκήσεις ταύτας, —παρέσυραν εἰς ἐνθουσιασμόν. Ὁ νόμος τοῦ ἀειμνήστου Λομβάρδου ἀληθῶς εἶχεν ἐπιφέρει εἰς τὰς διαφόρους ἐπαρχίας πολὺ εὐχάριστα ἀποτελέσματα, διότι ἀποσπώμενοι πλεῖστοι ἀξιωματικοὶ τοῦ πεζικοῦ εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐξεγύμναζον πάντας τοὺς νέους τῶν ἐπαρχιῶν. Ἀλλ’ ἀτυχῶς ἐπελθόντος τοῦ νόμου περὶ ἀστυνομίας, οἱ ἀξιωματικοὶ ἀφῃρέθησαν καὶ ἐδόθησαν εἰς τὴν ἀστυνομίαν, συνεπῶς ἡ ὑπηρεσία τῶν ἀσκήσεων ἔμεινεν ἄνευ τῶν ἀπαιτουμένων διδασκάλων. Ἐννοεῖται, ὅτι τοῦτο ἦτο βλάβη καὶ βλάβη καιρία εἰς τοὺς νέους, οἱ ὁποῖοι ἐπρόκειτο νὰ κληρωθῶσι μετὰ ταῦτα διὰ τὸν στρατόν. Ἐνθυμοῦμαι πολὺ καλὰ, ὅτι ὁ μέγας στρατηγὸς τῆς Γαλλίας, στρατάρχης τῆς Σάξης (maréchal de Saxe), ὁ ὁποῖος ἐνίκησε τοὺς Ἄγγλους, ἔκαμε τὸ πρῶτον δοκίμιον, τὸ ὁποῖον ἔγεινε περὶ τῶν ἀσκήσεων αὐτῶν, οὗτος δὲ ἔγραψεν, ὡς πρώτην παράγραφον, ὅτι τὸ μυστήριον τοῦ πολέμου κεῖται εἰς τὰς ἀσκήσεις αὐτὰς καὶ εἰς τοὺς πόδας, διότι ἐθεώρει, ὅτι αἱ ἀσκήσεις αὗται ἐνίσχυον τόσον πολὺ τὸ σῶμα, ὥστε ἠδύνατο ὁ νέος ὡς στρατιώτης νὰ ἐγκαρδιωθῇ. Ἔχετε δὲ ἀπόδειξιν τούτου τὴν Ἑλβετίαν, ὅπου, ὅταν εἰσέρχωνται οἱ νέοι εἰς τὸν στρατὸν, εἶναι γεγυμνασμένοι μέχρι καὶ τοῦ σχολείου ἀκόμη τοῦ λόχου, συνεπῶς δὲν ἔχουσιν ἄλλο νὰ κάμωσι παρὰ 40 ἢ 50 ἡμερῶν ἀσκήσεις τάγματος, καὶ κατόπιν μεταβαίνουσιν εἰς τὰς ἑστίας των. Διὰ τοῦτο θὰ συστήσω πολὺ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ἀκούηται ἡ φωνὴ τῶν Βουλευτῶν, — καὶ βεβαίως θὰ ἀκούεται, διότι πάντοτε καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις καὶ ὅλαι αἱ ἄλλαι ἔδοσαν ἀκρόασιν εἰς τὰς παρατηρήσεις καὶ τὰς συστάσεις τῶν Βουλευτῶν, — ἐὰν, λέγω, καὶ ἡ ἰδική μου φωνὴ δύναται νὰ εἰσακουσθῇ, θὰ παρακαλέσω πολὺ καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβωσιν ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὸ ζήτημα τοῦτο. Πρὸ πάντων δὲ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διότι ὁ ἀείμνηστος πατήρ του κατὰ τὸ 1876 ἐσχημάτισεν ἐπιτροπὴν ἀπὸ τὸν μακαρίτην Βαλτινὸν, ἐμὲ καί τινα ἄλλον ἀξιωματικὸν, καὶ κατηρτίσαμεν νομοσχέδιον ἀφορῶν τὰς ἀσκήσεις καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, καὶ κανονίζον τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους καὶ τῶν γονέων τῶν νέων. Ὅτε ὅμως ὁ ἀείμνηστος Κουμουνδοῦρος ἔφερε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, δὲν ἠδυνήθη νὰ ἰσχύσῃ κοινοβουλευτικῶς, καὶ ἠναγκάσθη νὰ παραιτηθῇ, καὶ οὕτως ἔμεινε τὸ ἔργον ἐκεῖνο ἀνεκτέλεστον. Λοιπὸν πρὸ πάντων παρακαλῶ διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διότι ὁ πατήρ του πρῶτος εἰργάσθη ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ.

§17Θ. ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ἀσχέτως ὅλως πρὸς τὸ ζήτημα, ἂν εἶναι συμφέρουσα ἢ μὴ συμφέρουσα ἡ ἐξακολούθησις τῆς ὁπλασκίας, — εἰρήσθω ἐν παρόδῳ, ὅτι ἐγὼ παραδέχομαι ἀπολύτως ὅτι εἶναι πολὺ συμφέρουσα, — ἀσχέτως, λέγω, πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ πληροφορηθῶμεν, τί σκέπτεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως περὶ τούτου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ γυμναστικῆς, καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ ὁρίζει, ὅτι πάντες οἱ μαθηταὶ πάντων τῶν ἐκπαιδευτηρίων, καὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δηλαδὴ καὶ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, ὑπάγονται εἰς τὴν γυμναστικὴν, ἐκτὸς δὲ τούτου ὁρίζει, ὅτι καθιεροῦται καὶ ἀκαδημαϊκὸν Γυμναστήριον διὰ τοὺς νέους τοὺς φοιτῶντας εἰς τὸ Πανεπιστήμιον· ἄρα πάντες οἱ νέοι, ἕως ὅτου ἀποπερατώσωσι τὰς σπουδὰς αὑτῶν, ὑπόκεινται εἰς τὴν γυμναστικήν. Ἀλλ’ ἐν τούτοις δὲν ὁρίζεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τί γίνεται ὁ περὶ στρατιωτικῶν ἀσκήσεων νόμος τοῦ 1883, ὅστις δὲν κατηργήθη. Εἶναι ἀναγκαῖον ὁπωσδήποτε, ἀσχέτως πρὸς τὸ ζήτημα ἂν εἶναι συμφέρουσα ἢ μὴ συμφέρουσα ἡ ἐξακολούθησις τῆς ὁπλασκίας, νὰ ὁρισθῇ τί γίνεται ἐκεῖνος ὁ νόμος, διότι εἶναι ὅλως ἄτοπον νὰ ὑπάρχῃ νόμος ἰσχύων μὴ ἐκτελούμενος.

§18Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἄλλοτε εἶχον λάβει τὸν λόγον περὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος, καὶ εἶπον ὅτι, ὅταν τὰ παιδιὰ θὰ συνηθίσωσι νὰ πάρουν καὶ ὅπλα, θὰ λέγωσιν ὅτι εἶναι βασιλικοὶ ἄνθρωποι καὶ ἑπομένως δὲν θὰ ὑπακούουν οὔτε εἰς τοὺς γονεῖς των (γέλωτες). Αὐτὸ εἶπον ἄλλοτε εἰς τὸν μακαρίτην τὸν Μίλησην, εἰσαγαγόντα τὸ περὶ στρατιωτικῶν ἀσκήσεων νομοσχέδιον.

§19ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Καὶ ὅμως οἱ γυμνασιάρχαι ἐβεβαίωσαν, ὅτι τακτικώτεροι μαθηταὶ ἦσαν οἱ ἀσκούμενοι εἰς τὰ ὅπλα.

§20Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐκ τοῦ παρελθόντος πεῖρα δὲν ὑποστηρίζει διόλου τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ σεβαστοῦ φίλου μου ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Πατρῶν κ. Ρικάκη, διότι κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἠσκοῦντο οἱ μαθηταὶ εἰς τὰ ὅπλα, ἔσχομεν ὅλως διόλου ἀλλοῖα ἀποτελέσματα ἐπὶ τοῦ ἤθους, ἐπὶ τῆς διαγωγῆς, ἐπὶ τῆς συμπεριφορᾶς, τῆς κοινωνικῆς συμπεριφορᾶς, τῶν μαθητῶν ἢ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα φοβεῖται καὶ φαντάζεται ὁ σεβαστὸς φίλος μου κ. Ρικάκης. Ἐγὼ ἀναφέρομαι εἰς τὰ ἐπιχειρήματα καὶ εἰς τὴν λίαν εὔγλωττον ἔκθεσιν τῶν πραγμάτων ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, τὴν γενομένην ὑπὸ τοῦ ἐκ Σπάρτης ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Φικιώρη· ἀναφέρομαι ὅμως ἐπίσης καὶ εἰς τὰ πορίσματα τῆς κυρώσεως αὐτῶν διὰ τοῦ λόγου τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ συνταγματάρχου τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν κ. Στράτου. Συντάσσομαι καθ’ ὁλοκληρίαν ὑπὲρ τῆς γνώμης αὐτῶν, καὶ ὑποστηρίζω, ὅτι αἱ στρατιωτικαὶ ἀσκήσεις τῶν μαθητῶν εἶναι προωρισμέναι νὰ ἐπιδράσωσι σωτηρίως μὲν ἐπὶ τῆς γενεᾶς, ἐπωφελέστατα δὲ ἐπὶ τῶν κοινῶν πραγμάτων. Ὑπάρχουσι καὶ λόγοι τινὲς, ἐπιβάλλοντες τὴν ἄσκησιν τῶν νέων, πρὸ πάντων τῶν μαθητῶν τῶν ἐν Ἀθήναις Γυμνασίων, λόγοι σπουδαῖοι, σπουδαιότατοι, οἱ ὁποῖοι δὲν λέγονται ἐντεῦθεν, ἀλλὰ τοὺς ὁποίους πᾶς ὁ θέλων δύναται νὰ κατανοήσῃ, καὶ διὰ τοῦτο ἀρκοῦμαι εἰς τοῦτο, ἵνα μὴ ἐπεκταθῶ εἰς οὐδεμίαν ἄλλην ἐξήγησιν.

§21Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ὁ ἐκ Καρυστίας ἀξιότιμος βουλευτὴς κ. Δούνης ἐζήτησε πληροφορίας περὶ τοῦ εἰρηνοδίκου Αὐλῶνος. Ἐζητήσαμεν πληροφορίας, ὁ Εἰσαγγελεὺς δὲ Εὐβοίας ἀπήντησεν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὑπ’ ἀριθ. 179 ἐ. ἔ. βούλευμα τῶν ἐνταῦθα Πλημμελειοδικῶν ἀνεκόπη ὑπὸ κατηγορουμένου Φραγκάκου, εἰρηνοδίκου Αὐλῶνος, ἀλλ’ εἰσέτι δὲν ἀπεφάνθη ἐπὶ ἀνακοπῆς του Ἐφετεῖον» (ὥστε ὁριστικὸν βούλευμα δὲν ἐξεδόθη). «Κατὰ τοῦ ἰδίου ἐξεδόθησαν τὰ ὑπ’ ἀριθ. 253 καὶ 302, ἀπαλλακτικὰ, τὸ μὲν ἐπὶ καταπιέσει, τὸ δὲ ἐπὶ παραβάσει καθήκοντος. Ἐπίσης τὸ ὑπ’ ἀριθ. 297 ἐπὶ καταπιέσει, διατάσσον περαιτέρω ἀνάκρισιν, μένει δὲ κατ’ αὐτοῦ ἐκκρεμὴς εἰς Συμβούλιον καὶ ἑτέρα κατηγορία ἐπὶ παραβάσει καθήκοντος.» Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὴν δικογραφίαν, τὴν ὁποίαν ἐζήτησε, τοῦ ἀξιωματικοῦ Ζαγοριανάκου, καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ δικογραφία δὲν ὑπάρχει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης· ὑπάρχει μόνον αἴτησις περὶ ἀποκαταστάσεως καὶ σχετικά τινα, δικαιολογοῦντα τὴν παραδοχὴν τῆς αἰτήσεως περὶ ἀποκαταστάσεως· ἡ δικογραφία ἡ ἄλλη εἶναι ἢ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἢ εἰς τὸ ἁρμόδιον Στρατοδικεῖον. Ὡς πρὸς τὴν αἴτησιν περὶ ἀποκαταστάσεως, ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην μου, ἥτις νομίζω ὅτι εἶναι καὶ ὀρθὴ, χάρις δὲν δύναται νὰ δοθῇ διὰ τὰς συνεπείας τῆς ποινῆς, ἑπομένως διὰ χάριτος δὲν δυνάμεθα νὰ τὸν ἀπαλλάξωμεν τῶν συνεπειῶν τῆς ποινῆς.

§22Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ προσαγάγῃ αὐτὴν τὴν δικογραφίαν.

§23ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Μάλιστα, ἀλλὰ δὲν θὰ ἔχῃ ἀποτέλεσμα, διότι, ὅσον δεδικαιολογημένη καὶ ἂν ἦναι ἡ αἴτησίς του, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν θὰ ὑποβάλω διάταγμα εἰς τὸν Βασιλέα, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ καταργῶνται αἱ συνέπειαι τῆς ποινῆς.

§24ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ἐὰν ἦναι ἀναγκαῖον τοῦτο, δύναται νὰ γείνῃ διὰ νόμου.

§25Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Εἶμαι εὐγνώμων τῷ ἐντίμῳ Ὑπουργῷ τῆς Δικαιοσύνης διὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας προσήγαγεν, ὡς πρὸς τὸν εἰρηνοδίκην Αὐλῶνος, ἐκφράζω ὅμως τὴν ἀπορίαν μου, πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἀφοῦ ἤδη ἔλαβεν ἐπισήμους πληροφορίας, ὅτι ὑπάρχει βούλευμα παραπεμπτικὸν κατὰ τοῦ εἰρηνοδίκου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον αὐτὸς ἀνέκοψεν, ἀφοῦ ὑπάρχουσι βουλεύματα ἀπαλλακτικὰ κατ’ αὐτοῦ, ἀφοῦ ὑπάρχουσι κατηγορίαι ἐκκρεμεῖς ἐπὶ καταπιέσει καὶ ἐπὶ παραβάσει τῶν καθηκόντων αὑτοῦ, ἀπορῶ, λέγω, πῶς ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν προέβη αὐθημερὸν εἰς τὴν ἀπαλλαγὴν τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς ἀπὸ τοιούτου ὀργάνου. Γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι, ἵνα λειτουργῇ δικαιοσύνη παρά τινι λαῷ, δέον νὰ ὑπάρχῃ πλήρης καὶ ἀκεραία ἡ πεποίθησις καὶ ἡ ἐμπιστοσύνη ἐπὶ τοῦ ὀργάνου τοῦ ἀπονέμοντος τὴν δικαιοσύνην. Τίνα δὲ ἐμπιστοσύνην δύνανται νὰ ἔχωσι δύο δήμων λαοὶ, ὅταν ὑπάρχωσιν ἤδη τόσαι κατηγορίαι κατὰ τοῦ εἰρηνοδίκου αὐτοῦ, καὶ ὅταν ὑπάρχῃ καὶ ἓν βούλευμα πιστοποιοῦν ἔγκλημα διαπραχθὲν κατὰ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ὑπὸ τοῦ εἰρηνοδίκου ἐκείνου; Δὲν νομίζει, ὅτι εἶναι καθῆκον τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἀπαλλάξῃ τοὺς δύο αὐτοὺς δήμους, Αὐλῶνος καὶ Κονιστρίων, τοιούτου τῆς δικαιοσύνης ἀναξίου ὀργάνου; Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τοὺς λόγους τούτους, καὶ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχει.

§26ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ὡς πρὸς τὸν εἰρηνοδίκην, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, δύναμαι καὶ ἐγὼ νὰ δώσω πληροφορίας τινὰς πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Εἶχε τὴν ἀτυχίαν ὁ τόπος μου νὰ ὑπηρετήσῃ ὁ εἰρηνοδίκης αὐτὸς ἄλλοτε ἐκεῖ, κατὰ τὰ ἔτη 1893 καὶ 1894, καὶ ὑπεβλήθη, ὡς γνωρίζω κάλλιστα, πρότασις τοῦ ἁρμοδίου Εἰσαγγελέως τῆς ἐποχῆς ἐκείνης περὶ ἀπολύσεως αὐτοῦ τοῦ εἰρηνοδίκου διὰ πολλὰς καὶ οὐσιώδεις πράξεις αὐτοῦ. Ὁ εἰρηνοδίκης ἐκεῖνος, κύριε Ὑπουργὲ, ἀνεκάλυψε μεταξὺ τῶν πολλῶν τρόπων τῆς καταπιέσεως καὶ ἕνα, ὁ ὁποῖος ἦτο ἄγνωστος εἰς ὅλους τοὺς καταπιέζοντας ὑπαλλήλους· ἀνεκάλυψε καὶ ἔθεσεν εἰς ἐνέργειαν τί νομίζετε; συνεβούλευσε κατηγορούμενον νὰ ὑποβάλῃ αἴτησιν, διὰ τῆς ὁποίας νὰ ἐξαιτῆται νὰ ἐξετασθῶσιν οἱ μάρτυρες τῆς ὑπερασπίσεως· ἀλλ’ ἵνα ἔχωσι κῦρος αἱ καταθέσεις τῶν μαρτύρων τῆς ὑπερασπίσεως, τῷ εἶπεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀναγράφωνται ἐπὶ διδράχμου χαρτοσήμου· κατώρθωσε λοιπὸν διὰ τοῦ τρόπου τούτου καὶ τῆς συμβουλῆς νὰ ἁρπάσῃ 15 χαρτόσημα δίδραχμα ἀπὸ τὸν δυστυχῆ ἐκεῖνον κατηγορούμενον, ἵνα ἔχωσι κῦρος αἱ καταθέσεις τῶν μαρτύρων τῆς ὑπερασπίσεως! Ἄλλη περίστασις: Ὁ τότε Εἰσαγγελεὺς, περιοδεύων πρὸς ἐπιθεώρησιν τῶν γραφείων, ἐξενίσθη ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ εἰρηνοδίκου ἐκείνου, ἐν τῷ γεύματι δὲ, τὸ ὁποῖον παρετέθη, παρεκάθησαν καὶ δύο κυρίαι, τὰς ὁποίας ὁ εἰρηνοδίκης συνέστησεν εἰς τὸν Εἰσαγγελέα, τὴν μὲν ὡς σύζυγον αὑτοῦ νόμιμον, τὴν δὲ ὡς γυναικαδέλφην αὐτοῦ, ἀπεδείχθη ὅμως δυστυχῶς, ὅτι οὔτε σύζυγος ἦτο ἡ μία, οὔτε γυναικαδέλφη ἡ ἄλλη...

§27Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἐπαύθη τότε;

§28ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Δὲν ἠξεύρω. Ἡ ἐποχὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν συνέβησαν ταῦτα, εἶναι τὸ ἔτος 1894, ὑπεβλήθη δὲ παρὰ τοῦ ἁρμοδίου Εἰσαγγελέως τότε ἔκθεσις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Αὐτὰ γνωρίζω περὶ τοῦ εἰρηνοδίκου ἐκείνου, καὶ ἔκρινα ἀναγκαῖον, ἵνα ποιήσωμαι αὐτὰ γνωστὰ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸν κ. Ὑπουργόν.

§29ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἡ Βουλὴ γνωρίζει καλῶς, ὅτι οἱ εἰρηνοδίκαι δὲν παύονται παρὰ ἐὰν ὑπάρχωσιν αἱ περιπτώσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐν τῷ νόμῳ ἀναγεγραμμέναι. Ἀλλὰ τοιαῦται περιπτώσεις ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν ὑπάρχουσιν. Ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παυθῇ ὁ εἰρηνοδίκης Αὐλῶνος.

§30ΔΟΥΝΗΣ. Μεταθέσατέ τον.

§31ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Περιμένω τὴν ἔκθεσιν ὁριστικοῦ βουλεύματος, διὰ νὰ σκεφθῶ τί θὰ πράξω. Γνωμοδότησις Εἰσαγγελέως περὶ παύσεως αὐτοῦ ἢ μεταθέσεως δὲν ὑπάρχει.

§32ΔΟΥΝΗΣ. Ὥστε ὁ Εἰσαγγελεύς, μὴ ὑποβαλὼν γνωμοδότησιν περὶ παύσεως, παραβαίνει τὸ καθῆκόν του, καὶ ἑπομένως ὑμεῖς, ὁ ὁποῖος γνωρίζετε ἤδη, ὅτι ὑπάρχει ἓν βούλευμα κατὰ τοῦ εἰρηνοδίκου παραπεμπτικόν, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς κατηγορίαν ἀσυμβίβαστον πρὸς τὸ καθῆκον αὐτοῦ, δὲν νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ προσκαλέσητε τὸν Εἰσαγγελέα, ἵνα ἐπιτελέσῃ τὸ καθῆκόν του καὶ ὑποβάλῃ γνωμοδότησιν;

§33ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ὁριστικόν.

§34Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Ὁριστικὸν μὲν εἶναι, ἀλλ’ ὑπόκειται εἰς ἀνακοπήν.

§35ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Αὐτὸ σημαίνει, ὅτι δὲν εἶναι ὁριστικόν.

§36ΔΟΥΝΗΣ. Δὲν ἐζήτησα νὰ παυθῇ. Παρεκάλεσα ὑμᾶς θερμῶς, διότι ἐκεῖ ὑφίσταται δικαιοστάσιον, οὐδεὶς δ’ ἐμπιστεύεται νὰ ἀναθέσῃ δικαστικήν του ὑπόθεσιν εἰς τὸν εἰρηνοδίκην αὐτόν, νὰ τὸν μεταθέσητε. Στείλατέ τον ὅπου θέλετε.

§37ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τέλος πάντων ὁριστικὸν βούλευμα ἐναντίον του δὲν ὑπάρχει. Τὸ δὲ ζήτημα τῆς μεταθέσεως θὰ μελετηθῇ.

§38Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν παῦσιν, πολὺ ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι δὲν δύναται παρὰ νὰ συμμορφωθῇ μὲ τὸν νόμον. Ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν μετάθεσιν, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη οὔτε τὸ βούλευμα νὰ ἦναι ὁριστικόν, οὔτε νὰ μάθωμεν ποία θὰ ἦναι ἡ τύχη τῆς κατηγορίας. Ἀρκεῖ ὅτι εἰς μίαν κοινωνίαν ἐξετέθη ὁ δικαστικὸς ὑπάλληλος, ὑπεβλήθη ὑπὸ ἀνάκρισιν, προσεκλήθησαν οἱ κάτοικοι ὡς μάρτυρες κατηγορίας ἢ ὑπερασπίσεως, τέλος πάντων ἡ ἀκεραιότης τοῦ δικαστοῦ ἠμφισβητήθη, ἡ ὑπόληψίς του διεσαλεύθη. Εἰς τὸν τόπον αὐτὸν δὲν πρέπει νὰ μένῃ, χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Δικαιοσύνης.

§39ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐνδιαφέρομαι περὶ τοῦ εἰρηνοδίκου· οὔτε αὐτὸν γνωρίζω, οὔτε ποῦ ὑπηρετεῖ. Τοῦτο μόνον μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν, νὰ ἀκούω ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι, διότι ὑπάρχουσι πολλαπλαῖ κατηγορίαι καθ’ ἑνὸς ὑπαλλήλου, εἴτε δικαστικοῦ, εἴτε ἄλλου, εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ Ὑπουργὸς νὰ τὸν ἀπολύσῃ ἢ νὰ τὸν μεταθέσῃ. Ἀλλ’ ἀγνοεῖτε, Κύριοι, ὅτι τοιαῦται ψευδεῖς κατηγορίαι χαλκεύονται συνήθως καθ’ ὑπαλλήλων ὑπὸ κομματαρχῶν καὶ κομματαρχίσκων;

§40ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Πρόκειται περὶ βουλεύματος παραπεμπτικοῦ, κύριε Βουλευτά.

§41ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ φθάσω καὶ ἐκεῖ. Μὴ σπεύδετε, παρακαλῶ. Αἱ κατηγορίαι αὗται, εἶναι γνωστόν, πῶς χαλκεύονται ἐνίοτε ὑπὸ ἀνθρώπων, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ἀρέσκει ὁ ὑπάλληλος. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν Βουλευτὴς, ὅτι ἔκαμε πλέον κακὴν ἐντύπωσιν εἰς τὸν τόπον, καὶ ἡ διαγωγή του καθίσταται ἀσυμβίβαστος πρὸς τὸν τόπον ἐκεῖνον, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελῇ ἐκεῖ ὑπηρεσίαν ὁ εἰρηνοδίκης αὐτὸς, δὲν εἶναι ὀρθόν. Πᾶς τις ἐκ πολιτικῶν λόγων δύναται νὰ δημιουργήσῃ κατηγορίας· ἀλλοίμονον δ’ ἐὰν διὰ τούτων καὶ μόνων ὑποχρεῶται ἑκάστοτε ὁ Ὑπουργὸς νὰ μεταθέτῃ τὸν ὑπάλληλον. Περὶ δὲ τοῦ βουλεύματος ἤκουσα, — καὶ βεβαίως εἶναι ἀληθές, καθόσον ἐβεβαιώθη παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἐπισήμως, — ὅτι εἶναι ἐκκρεμὴς ἡ κατ’ αὐτοῦ ἀνακοπὴ εἰς τὸ Ἐφετεῖον, καὶ πρέπει ν’ ἀναμείνωμεν τὴν ἔκδοσιν τοῦ βουλεύματος τοῦ Ἐφετείου. Πρὶν γείνῃ ὁριστικὸν ἢ τελεσίδικον τὸ βούλευμα ἐκεῖνο, οὐδαμῶς ὀφείλει ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς νὰ λάβῃ μέτρον τι. Ἄλλως δὲν μοὶ λέγετε, Κύριοι, τί θὰ κερδήσῃ ἡ Δικαιοσύνη, ἐὰν μετατεθῇ ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς ἐκ Καρυστίας εἰς τὴν Μαντίνειαν ἢ τὴν Γορτυνίαν; Ἐὰν παραπεμφθῇ τελεσιδίκως, πρέπει ν’ ἀπολυθῇ, ἵνα ἀπαλλαγῇ τοιούτου ἄγους ἡ Δικαιοσύνη. Ἂς ἀναμείνωμεν λοιπὸν τὴν ἔκδοσιν τοῦ βουλεύματος τῶν Ἐφετῶν.

§42ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγώ, μακρὰν τῆς τοπικῆς διαμάχης, θέτω τὸ ζήτημα ἐκεῖ, ὅπου εἶναι ἡ θέσις του, διότι δὲν διαπληκτίζομαι περὶ τοπικῶν συμφερόντων, οὔτε γνωρίζω ποῖον εἶναι τὸ ἄτομον, οὔτε ποῖα συμφέροντα ὑποκινοῦσι τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην ἀγόρευσιν, ἀλλ’ ὀφείλω, καθήμενος καὶ ἀκούων περὶ ζητήματος τῆς Δικαιοσύνης, νὰ ὑψώσω τὴν φωνήν μου καὶ νὰ ὑπερασπίσω καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν καὶ τὴν θέσιν τῆς Δικαιοσύνης. Γίνονται μεταθέσεις εἰρηνοδικῶν, ὡς βλέπω καθ’ ἑκάστην ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως», καὶ οὐδεὶς λόγος φέρεται δικαιολογῶν αὐτάς. Καὶ δὲν νομίζετε, ὅτι θὰ ᾖναι ἱκανοποίησις τῆς Δικαιοσύνης ἡ μετάθεσις ἑνὸς ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος, δικαίως ἢ ἀδίκως, κατέστησε τὴν θέσιν του προβληματικὴν ἐν τῇ μικρᾷ κοινωνίᾳ, ἐν τῇ ὁποίᾳ ὑπηρετεῖ; Εὑρίσκεται ἐκτεθειμένος πρὸς τοὺς μὲν ὡς κατηγορούμενος, πρὸς τοὺς δὲ ὡς ὑπερασπιζόμενος, καὶ θέλετε αὐτὸς νὰ θεωρῆται ἀνώτερος πάσης ὑποψίας καὶ αἱ ἀποφάσεις του εἰλικρινεῖς, ἀφοῦ ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας ὅλοι οἱ ἄλλοι μετατίθενται συνεπείᾳ τοπικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν λόγων; Παρακαλῶ, ὅταν ὑποβάλλω παρατηρήσεις τοιαύτας, νὰ ἔχητε τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν κινοῦμαι ἀπὸ κανὲν πνεῦμα ἢ οἱανδήποτε ἰδέαν προσωπικήν· ἔχω καθῆκον νὰ ὑψώσω τὴν φωνήν μου, ὁσάκις βλέπω, ὅτι πρὸ πάντων ἡ Δικαιοσύνη δὲν εἶναι εἰς τὴν θέσιν, εἰς ἣν ἐμπρέπει νὰ εὑρίσκηται.

§43Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Θὰ τὸν μεταθέσωμεν εἰς τὰς Πάτρας, κύριε Ρικάκη (ἱλαρότης).

§44ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὅπου θέλετε, μεταθέσατέ τον. Οὔτε γνωρίζω ποῖος εἶναι ὁ εἰρηνοδίκης αὐτός. Ὑπερασπίζω τὴν δικαιοσύνην, ὅπως ὀφείλω νὰ τὴν ὑπερασπίσω. Τί εἶναι αὐτά!

§45Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Ἀπό τινος χρόνου, κύριε Ὑπουργὲ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς τὰς ἀγορὰς τῶν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς παρετηρήθη μεγάλη συσσώρευσις νομισματικῶν κερματίων ἐκ χαλκοῦ, ἡ ὁποία φέρει μεγάλην δυσχέρειαν εἰς τὰς ἐμπορικὰς συναλλαγάς. Ἔχω πεποίθησιν, ὅτι διατελεῖ ἐν γνώσει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς τοιαύτης δυσχερείας. Αἱ δυσχέρειαι, τὰς ὁποίας ἀπαντᾷ τὸ ἐμπόριον, εἶναι ὡς ἐκ τῆς συσσωρεύσεως αὐτῆς τοῦ χαλκοῦ, τῆς ἐπελθούσης καὶ ἐκ τῆς κοπῆς τῶν νικελίνων κερματίων καὶ ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν χαρτονομισμάτων τῶν μικρῶν, διὰ τῶν ὁποίων εὐκολύνεται τὸ ἐμπόριον, καὶ ἐκ τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς κυκλοφορίας τῶν ἐκ χαλκοῦ ἑλληνικῶν κερματίων εἰς τὰς ξένας ἀγοράς. Περὶ τῶν δυσχερειῶν αὐτῶν πολλοὶ βιομήχανοι, ἐν οἷς οἱ κ. κ. Ψαρούδας, Ρασογιάννης, Λοῦμος, Ζωγράφος, Ματρακίδης, καὶ ἔμποροι Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς μοὶ ἔκαμαν τὴν τιμὴν νὰ μοὶ δώσωσιν ἀναφοράν, ἣν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλήν, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ διαβάσῃ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὃν παρακαλῶ νὰ μελετήσῃ τὴν ὑπόθεσιν καὶ φέρῃ τὴν πρέπουσαν θεραπείαν, διότι, ὡς βεβαιοῦσιν οἱ ἀναφερόμενοι, ὑφίστανται ζημίαν 2–3%, εὑρισκόμενοι εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀνταλλάσσωσι τὰ ἐκ χαλκοῦ κερμάτια διὰ χαρτονομισμάτων, διότι δὲν δύνανται νὰ κάμωσι καταβολὰς εἴτε εἰς τὸ τελωνεῖον, εἴτε εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, εἴτε πρὸς ἄλλους, μεθ’ ὧν συναλλάσσονται διὰ κερματίων χαλκοῦ. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἔχῃ καμμίαν δυσκολίαν νὰ λάβῃ σύντονα μέτρα πρὸς θεραπείαν τοῦ κακοῦ καὶ βελτίωσιν τῆς καταστάσεως ταύτης τοῦ ἐμπορίου.

§46Ν. ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Πρὸ μηνῶν ἔλαβον τὴν τιμὴν ν’ ἀπευθύνω παράκλησιν πρὸς τοὺς κ.κ. Ὑπουργοὺς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν. Νομίζω δὲ, ὅτι ἀρκετὸς ἤδη παρῆλθε χρόνος, ὥστε νὰ δοθῶσιν αἱ ζητηθεῖσαι πληροφορίαι. Θὰ παρακαλέσω καὶ δευτέραν φορὰν, αἱ πληροφορίαι αἱ ζητηθεῖσαι νὰ προσαχθῶσιν. Ἐὰν δὲ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συλλέξωσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἁπάσας τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησα διὰ τῶν ἐπερωτήσεών μου, τοὺς παρακαλῶ νὰ φέρωσιν ὅσας εἶναι δυνατόν. Δὲν ἐπιμένω νὰ προσκομισθῶσιν ὅλαι, διότι πιθανὸν μετὰ τὸν σχηματισμὸν τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς νὰ μὴ ἔχωμεν ἀνάγκην καὶ ὅλων ἐκείνων τῶν ἐγγράφων. Παρακαλῶ διὰ τελευταίαν φορὰν νὰ προσαχθῶσιν.

§47ΑΘ. ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Ἔχω καταθέσει εἰς τὸ Προεδρεῖον σημείωσιν, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ διαβιβάσῃ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως προσκομισθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν αἱ ἑξῆς πληροφορίαι: 1) Πόσοι ἐκ τῶν προβιβασθέντων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ΑΣΛϚʹ τῆς 24 Ἰουλίου 1885 εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ ὑπάρχουσιν ἤδη εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. 2) Πόσοι ἐξ αὐτῶν ἔχουσι συμπληρώσει πενταετῆ ὑπηρεσίαν εἰς τὸν βαθμὸν, ὃν κέκτηνται. 3) Πόσοι ἐξ αὐτῶν, καίτοι ἔχοντες τριακονταετῆ ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσίαν καὶ ἑπτὰ ἐτῶν καὶ ἐννέα μηνῶν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ βαθμῷ τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ δὲν δικαιοῦνται εἰς ἀπολαυὴν τοῦ βαθμοῦ τοῦ ὑπολοχαγοῦ καὶ τῆς τούτου συντάξεως. Τὰς πληροφορίας ταύτας θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ τὰς ὑποβάλῃ, διότι αὗται θέλουσιν ὑποβοηθήσει τὴν παραδοχὴν τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει κάμει ὁ βουλευτὴς Λαρίσης κ. Γιαννακίτσας. Πρόκειται περὶ ἀδικίας, κύριε Πρόεδρε, ἡ ὁποία γίνεται εἰς τοὺς ἀνθυπολοχαγοὺς τοὺς προβιβασθέντας δυνάμει αὐτοῦ τοῦ νόμου. Οἱ ἀνθυπασπισταὶ μετὰ πενταετῆ ὑπηρεσίαν ἀποστρατεύονται, λαμβάνοντες τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ καὶ τὴν σύνταξιν τὴν ἀναλογοῦσαν εἰς τὸν βαθμὸν αὐτόν. Τοῦτο συμβαίνει καὶ διὰ τοὺς ὑπολοχαγοὺς, ἐνῷ οἱ ἐν τῷ μέσῳ εὑρισκόμενοι ἀνθυπολοχαγοὶ δὲν δύνανται νὰ λάβωσι τὸν βαθμὸν τοῦ ὑπολοχαγοῦ οὔτε τὴν ἀναλογοῦσαν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦτον σύνταξιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ λάβωσι τὴν σύνταξιν ταύτην μετὰ ὀκταετῆ ὑπηρεσίαν. Γνωρίζω ἕνα ἐξ αὐτῶν, ὃν καταλαμβάνει τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας μετ’ ὀλίγον καὶ ὅστις μετὰ τριακονταετῆ ὑπηρεσίαν καὶ μετὰ ὑπηρεσίαν ἐν τῷ αὐτῷ βαθμῷ 7 ἐτῶν καὶ 9 μηνῶν δὲν δύναται νὰ λάβῃ τὴν σύνταξιν τοῦ ὑπολοχαγοῦ, ἀλλὰ θὰ λάβῃ τὴν σύνταξιν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ, ἐνῷ οὗτος καὶ εὐόρκως καὶ εἰλικρινῶς ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα τὸ τριακονταετές. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ προσαγάγῃ τὰς πληροφορίας, διότι, ὡς εἶπον, θέλουσιν αὗται ὑποβοηθήσει τὴν πρότασιν τοῦ κ. Γιαννακίτσα. Ὑποθέτω ὅτι δὲν ἀφορᾷ ἡ πρότασις αὕτη παρὰ εἰς δύο ἢ τρία μόνον πρόσωπα, καὶ εἶναι ἄδικον, αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ὕστερον ἀπὸ τόσα ἔτη νὰ μὴ δύνανται νὰ λάβωσιν ὀλίγην σύνταξιν, διὰ νὰ δυνηθῶσι νὰ ζήσωσιν, ἐνῷ οἱ ἀνθυπασπισταὶ καὶ οἱ ὑπολοχαγοί, οἱ ὑπαγόμενοι εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἰδίου νόμου, εἰσὶν εὐτυχέστεροι, διότι οὗτοι λαμβάνωσιν ἀνώτερον βαθμὸν καὶ τὴν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦτον ἀναλογοῦσαν σύνταξιν.

§48Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Πολλοὶ ἐργολάβοι δημοτικῶν σχολείων παραπονοῦνται, ὅτι, ἐνῷ παρέδωσαν τὰ ἐκτελεσθέντα ὑπ’ αὐτῶν ἔργα ἀπὸ τοῦ 1897, ἐν τούτοις μέχρι σήμερον καθυστερεῖται εἰς αὐτοὺς ἡ πληρωμὴ τῶν ἔργων τούτων. Καὶ ὁ μὲν κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν παραπέμπει αὐτοὺς εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, οὗτος δὲ εἰς ἐκεῖνον. Θὰ παρακαλέσω τοὺς δύο κ. Ὑπουργοὺς, ὅπως κανονίσωσι, τίς ἐκ τῶν δύο εἶναι ἁρμόδιος, ἵνα πληρωθῶσιν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι. Εἶναι ἄδικον νὰ καθυστερῆται τὸ χρῆμα αὐτῶν. Ἐκτὸς δὲ τούτου καὶ τὸ Δημόσιον πληρώνει εἰς αὐτοὺς τόκον, διότι ἀπὸ τῆς αἰτήσεώς των περὶ πληρωμῆς τῶν ὀφειλομένων ἐξακολουθεῖ νὰ τρέχῃ τόκος.

§49Π. ΜΑΥΡΟΚΕΦΑΛΟΣ. Κατὰ τὸ πρῶτον στάδιον τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς εἶχον ἐπιστήσει τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἐπὶ τοῦ νόμου τοῦ 1895, ὅσον ἀφορᾷ τὰ διδακτικὰ βιβλία. Καὶ εἶναι μὲν βέβαιον, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν κατέστησε γνωστὰς τὰς γνώμας του τότε ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλ’ ὡς ἐφάνη ἐκ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε, περὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, συνεμερίζετο τὰς σκέψεις ἐκείνας. Δυστυχῶς ὅμως μετὰ τὴν σύμπτυξιν, τὴν ὁποίαν ὑπέστη τὸ νομοσχέδιον, καὶ τὴν ἐξάλειψιν τοῦ τελευταίου ἄρθρου, μένομεν πάλιν ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ νόμου τοῦ 1895, ὅστις χαρακτηρίζεται παρὰ τοῦ λαοῦ ὁλοκλήρου ὡς ἁρπακτικός. Ἐπειδὴ τοσοῦτος γίνεται λόγος ἐν τῇ Βουλῇ περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ, καὶ ὅλοι κοπτόμεθα ὑπὲρ αὐτοῦ, νομίζω ὅτι ἄτοπον εἶναι νὰ ἀφήσωμεν λειτουργοῦντα νόμον, ὅστις οὐδὲν ἄλλο πράττει, εἰμὴ νὰ προστατεύῃ τὴν εἰδεχθεστέραν βιβλιοκαπηλείαν καὶ νὰ χορηγῇ, ἐπὶ βλάβῃ τοῦ λαοῦ, ἀθέμιτα κέρδη εἰς τοὺς πολλαπλοῦς συγγραφεῖς τῶν ψευδοφυλλάδων. Ἵνα περισταλῇ ἡ γιγνομένη εἰς βάρος τῶν πτωχοπαίδων κερδοσκοπία, παρακαλῶ καὶ πάλιν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μεριμνήσῃ πρὸς κατάργησιν τοῦ ὑπὸ τὴν προστασίαν τοῦ νόμου συμβαίνοντος μεγάλου ἀτόπου. Καὶ λέγω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ φροντίσῃ, διότι, ἄν τις ἐξ ἡμῶν τῶν Βουλευτῶν ἤθελε λάβει τὴν πρωτοβουλίαν νὰ εἰσαγάγῃ σχετικὸν νομοσχέδιον, δὲν ὑπάρχει πιθανότης νὰ ἴδῃ αὐτὸ ψηφιζόμενον παρὰ τῆς Βουλῆς. Μόνος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως εἶναι ἁρμόδιος, καὶ ἐπειδὴ, ὡς ἐφάνη ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε ἐνεργείας αὑτοῦ, ἄγεται ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν νὰ μὴ ἀφήσῃ τὰ πτωχὰ τοῦ λαοῦ παιδία ὑπὸ τὴν μάστιγα τῶν βιβλιοκαπήλων, ἂς σπεύσῃ, πρὶν ἢ λήξωσιν αἱ ἐργασίαι ἡμῶν, νὰ εἰσαγάγῃ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον. Ἐὰν δὲν σπεύσῃ, τότε τὰ βιβλιάρια τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως θὰ ἐξακολουθοῦν χρησιμεύοντα διὰ τὴν ἀπληστίαν τῶν βιβλιοκαπήλων.

§50Θ. ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ὑποβάλλω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπιβολῆς δικαιώματος καταναλώσεως ἐπὶ τῶν οἰνοπνευματούχων ὑγρῶν καὶ ποτῶν. Παρακαλῶ δὲ νὰ τυπωθῇ, ὅπως χρησιμεύσῃ κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 401). Ζητεῖ ἄλλος τις τὸν λόγον; Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§52Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσήλθομεν ἤδη. Ἠρώτησα πρὸ μικροῦ, καὶ οὐδεὶς ἀπεκρίθη.

§54Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως λαμβάνω τὸν λόγον, ἵνα ἀπευθύνω ἓν παράπονον, τὸ ὁποῖον, νομίζω, συμμερίζονται ὅλοι οἱ ἀξιότιμοι Βουλευταί. Ἡ ἡμερησία διάταξις μετὰ τῶν νομοσχεδίων τῶν σχετικῶν διανέμεται λίαν ἀργά, εἰς τὰς 2½ ἢ 3 μετὰ μεσημβρίαν, ὅτε δὲν ὑπάρχει ὁ ἀπαιτούμενος χρόνος, ὅπως ἴδωμεν ποῖα νομοσχέδια εἶναι ἀναγεγραμμένα καὶ κάμωμεν τὴν δέουσαν μελέτην. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ διατάξητε, ὅπως διανέμηται ἀπὸ πρωΐας ἡ ἡμερησία διάταξις, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ὁ ἀπαιτούμενος χρόνος πρὸς μελέτην τῶν νομοσχεδίων.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὀλίγον δύσκολον ἕνεκα τῆς βραδύτητος τῆς λήξεως τῶν συνεδριάσεων.

§56ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Βεβαίως ὅλων τῶν νομοσχεδίων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἡ μελέτη ἐκ τῶν προτέρων, ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ποῖα θὰ προταχθῶσιν, ἵνα μελετῶμεν τὰ σχετικά.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡμεῖς προσπαθοῦμεν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον νὰ γίνεται ἡ τύπωσις καὶ διανομὴ τῆς ἡμερησίας διατάξεως καὶ τῶν νομοσχεδίων. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσκλήσεως ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν διὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ. Ὁ κ. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§58Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πρόκειται νὰ προσθέσω, κύριοι Βουλευταί, ὀλίγα, ἀφορῶντα ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ 1ον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου. Χθὲς ἀνέπτυξα εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι θεωρῶ τὸν νόμον αὐτὸν ὡς θεμέλιον λίθον τῆς ἀνακαινίσεως τοῦ στρατοῦ· οὐχ ἧττον ὅμως φρονῶ, ὅτι τὸ 1ον ἄρθρον ἀντιβαίνει εἰς αὐτὴν τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, εἰς αὐτὴν τὴν ἐπιθυμίαν τῆς ὅλης Κυβερνήσεως τοῦ νὰ ἀνακαινίσῃ τὸν στρατὸν, διότι, κατὰ τὸ ῥητόν, εἷς οὐδείς. Ἀνέπτυξα ὑμῖν χθὲς, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι ἕκαστος κλάδος τῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ στρατῷ μετὰ τὰς ἐπαλλήλους δυσχερείας καὶ μετὰ τὰς ἀποτυχίας τοῦ στρατοῦ ἔχει ἀνάγκην ἀνορθώσεως. Τὴν ἀνόρθωσιν αὐτὴν δὲν δύναται εἷς μόνον ἄνθρωπος, ἐπιβλέπων καὶ ἐφορῶν, εἷς ξένος, νὰ τὴν διορθώσῃ. Ἀπαιτεῖται, ἕκαστος κλάδος νὰ ἔχῃ καὶ ἕνα ἀξιωματικόν. Καὶ διὰ τοῦτο ἐπέμεινα χθὲς ἀναφέρων λεπτομερείας, ὅτι δηλ. εἶναι ἀνάγκη, εἰς τὸ πυροβολικὸν νὰ ὑπάρχῃ εἷς ἀνώτερος ἀξιωματικὸς ξένος, εἰς τὸ ἱππικὸν ἐπίσης, εἰς τὸ μηχανικὸν ἐπίσης δι’ ὅλα τὰ ἔργα τῆς μεθορίου γραμμῆς, τὴν ὁποίαν προχθὲς ἀκόμη εὗρεν ὁ Ἐτὲμ πασσᾶς ἀκάλυπτον ἀπὸ ὀχυρώσεις. Εἰς τὸν οἰκονομικὸν κλάδον ἐπίσης. Πάντες, ὅσοι διετέλεσαν Ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν, εἶδον, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον, τὰ χάλια τῶν διαφόρων αὐτῶν σωμάτων, καὶ ἰδίως τοῦ οἰκονομικοῦ. Ὡς χθὲς σᾶς εἶπον, κρᾶμα τῶν Γερμανικῶν κανονισμῶν καὶ τῶν Γαλλικῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποβῇ ποτε λυσιτελὲς εἰς τὴν οἰκονομικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ, καὶ διὰ τοῦτο, ὅσην ἐπιμέλειαν καὶ ἂν καταβάλωσιν οἱ ἀξιωματικοί, δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἐπιτύχωσι ποτὲ εἰς τὸ ἔργον των ἐντελῶς. Πρὸ πάντων ὅθεν εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη ἀνωτέρου ὀργανωτοῦ τοῦ οἰκονομικοῦ κλάδου, διότι σήμερον τοὐλάχιστον εὑρίσκονται πλέον τῶν 200 ἀξιωματικοὶ νέοι, οἱ ὁποῖοι ἐξῆλθον ἐκ τῆς Σχολῆς τῶν Ὑπαξιωματικῶν, λίαν μεμορφωμένοι, ἀλλὰ μὴ ἔχοντες τὸν ὁδηγόν. Ὁ ὁδηγὸς δὲ πρέπει νὰ ᾖναι ξένος. Οἱ ὑπάρχοντες σήμερον εἰς τὸν κλάδον αὐτὸν, τὸν οἰκονομικὸν, ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ ᾖναι μὲν λίαν ἔντιμοι, οὐδεὶς ὅμως δυστυχῶς γνωρίζει, ἔστω καὶ ὀλίγον, τὴν Γαλλικὴν, οὔτε δύνανται νὰ φέρωσι τὰς ποθουμένας βελτιώσεις εἰς τὸν κλάδον των. Ἡ ὑγειονομική μας ὑπηρεσία ἐπίσης πάσχει. Ὅλοι οἱ κλάδοι, συμφώνως πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἔχουσιν ἀνάγκην διορθώσεως, καὶ διὰ νὰ διορθωθῶσιν ἔχουσιν ἀνάγκην διοργανωτῶν ξένων. Χθὲς δὲν ἠδυνάμην νὰ ὑποβάλω τὴν τροπολογίαν μου ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου, διότι δὲν ἠδυνήθην νὰ εὕρω εἰς τὴν βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς τὸν πρῶτον νόμον, δι’ οὗ ἐπετράπη νὰ ἔλθωσι ξένοι στρατιωτικοὶ εἰς τὸν στρατόν, ὅπως χρησιμεύσωσιν ὡς διδάσκαλοι. Ὁ νόμος αὐτὸς ἐψηφίσθη ἐν ἔτει 1877, ὅτε εἶχεν ἀρχίσει ὁ Ρωσσοτουρκικὸς πόλεμος. Τότε ὁ ἀείμνηστος Κουμουνδοῦρος, προβλέπων τὰς συνεπείας τοῦ πολέμου ἐκείνου, ἐξ αὐταπαρνήσεως, ἐκ μεγάλου πατριωτισμοῦ, παρῃτήθη, καίτοι ἔχων τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, καὶ ἐσχηματίσθη ἡ μεγάλη ἐκείνη Κυβέρνησις, ἡ ὀνομασθεῖσα Οἰκουμενική, τῆς ὁποίας Πρόεδρος ἦτο ὁ ἔνδοξος ναύαρχος Κωνστ. Κανάρης, Ὑπουργοὶ δὲ ἦσαν ὁ ἀείμνηστος Ἀλέξανδρος Κουμουνδοῦρος, ὁ ἀείμνηστος Ἐπαμεινώνδας Δεληγεώργης, ὁ Χαρίλαος Τρικούπης, ὁ Θρασύβουλος Ζαΐμης, ὁ Κωνσταντῖνος Λομβάρδος, καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὁ ἀλησμόνητος, ἀγαθὸς καὶ δραστήριος Χαράλαμπος Ζυμβρακάκης. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, μὲ τὸ μέγα αὑτῆς παράστημα, τὸ πρῶτον, ὅπερ ἐσκέφθη, ἦτο, τίς θὰ διοικήσῃ τὸν στρατὸν, τί ἔπρεπε τὸ ταχύτερον νὰ φέρῃ ἡ Κυβέρνησις πρὸς συντέλεσιν σκοπῶν ἀπωτέρων. Πρῶτον λοιπὸν νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον ἔφερεν, ἦτο ὁ νόμος τοῦ 1877. Διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου ὠργανίζετο ὁ στρατὸς εἰς 8 συντάγματα πεζικοῦ, 1 σύνταγμα πυροβολικοῦ, 1 σύνταγμα ἱππικοῦ καὶ 1 σύνταγμα μηχανικοῦ. Ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι ὁ ΧΚΕʹ τῆς 22 Ἰουλίου 1877, ὅστις ἐν ἄρθρῳ 18 ὡς ἑξῆς ἐκανόνιζε τὰ περὶ τούτου (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται ἡ διὰ Β. Διατάγματος πολιτογράφησις ὡς πολιτῶν Ἑλλήνων τριῶν ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν, ἐχόντων βαθμὸν οὐχὶ κατώτερον συνταγματάρχου, καὶ ἡ εἰς τὸν στρατὸν κατάταξις αὐτῶν ἐπὶ πενταετίαν.» Εἰς ἐποχήν, κύριοι Βουλευταί, καθ’ ἣν ὁ στρατὸς ἦτο τὸ ἥμισυ τῆς σημερινῆς δυνάμεως αὐτοῦ, εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν τὰ εἰσοδήματα τοῦ Κράτους δὲν ὑπερέβαινον τὰ 40 ἑκατομμύρια, ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη τοῦ μεγάλου ἀναστήματος πράγματι, διότι περιεῖχε τὰ ἐπιφανέστατα πρόσωπα, ἐξ ὧν μόνος ἐπιζῶν εἶναι ὁ ἐκ Γόρτυνος σεβαστὸς Βουλευτὴς, ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἐσκέφθη νὰ δαπανήσῃ διὰ νὰ καταστήσῃ τὸν στρατὸν πράγματι στρατὸν καὶ οὐχὶ συρφετόν. Ἐὰν λοιπὸν εἰς τὸν νοῦν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης ἐπῆλθεν αὐτὴ ἡ ἰδέα, καὶ ἀντὶ ἑνὸς ἐζήτει τρεῖς ἀξιωματικούς, σήμερον, ὅτε τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους εἶναι τριπλάσια, σήμερον, ὅτε ὁ στρατὸς εἶναι πολλαπλάσιος, δυνάμεθα δι’ ἑνὸς καὶ μόνου ἀξιωματικοῦ νὰ ὀργανώσωμεν πρῶτον τὸν στρατὸν καὶ ἀκολούθως νὰ τὸν μορφώσωμεν; Τὸ κατ’ ἐμέ, εἶναι ἀδύνατον, διότι, ἐπαναλαμβάνω, «εἷς μηδείς». Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω πολὺ καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβωσιν ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἐὰν πράγματι ἐπιθυμῶμεν νὰ φανῶμεν ὠφέλιμοι εἰς τὸν στρατὸν, δὲν πρέπει νὰ φεισθῶμεν 100,000 ἢ 200,000 δραχ. περιπλέον. Θὰ δαπανήσῃ σήμερον τὸ Κράτος 100,000 δραχμὰς διὰ τοὺς δύο ἀξιωματικούς, τοὺς ὁποίους θὰ φέρῃ. Ἐὰν δαπανήσῃ 300,000, θὰ δυνηθῇ νὰ φέρῃ δέκα ἀνωτέρους ἀξιωματικούς, ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι οὐ μόνον ἐπιθυμοῦσι νὰ ἔλθωσιν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀπαιτουμένην ἱκανότητα ἔχουσιν. Οὕτω δὲ καὶ μόνον δύναται νὰ ἀναδιοργανωθῇ ὁ στρατὸς καὶ ὑψωθῇ εἰς τὸ σημεῖον, εἰς ὃ πᾶσα ἑλληνικὴ καρδία εὔχεται. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ λοιπόν, προτιμότερον θεωρῶ, ἀντὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου, νὰ τεθῇ αὐτὸ τὸ ἄρθρον 18 τοῦ νόμου τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, μὲ μικρὰν προσθήκην, ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ διὰ βασιλικοῦ διατάγματος πολιτογράφησις ὡς πολιτῶν Ἑλλήνων καὶ ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν, ἤτοι ἑνὸς ὑποστρατήγου καὶ ὀκτὼ συνταγματαρχῶν καὶ ταγματαρχῶν, καὶ ἡ εἰς τὸν στρατὸν κατάταξις αὐτῶν ἐπὶ πενταετίαν. Ἐπίσης εἴκοσιν ὑπαξιωματικῶν ἐπὶ τῷ αὐτῷ χρόνῳ. Ἐκ τῶν ἀνωτέρω ἀξιωματικῶν διατίθενται: δύο διὰ τὸ πυροβολικόν, εἷς διὰ τὸ μηχανικόν, δύο διὰ τὸ πεζικόν, εἷς διὰ τὸ ἱππικόν, εἷς διὰ τὴν χωροφυλακήν, εἷς διὰ τὴν οἰκονομικὴν ὑπηρεσίαν, εἷς διὰ τὴν ὑγειονομικὴν ὑπηρεσίαν. Οἱ ὑπαξιωματικοὶ εἰς τὰ σώματα πεζικοῦ, ἱππικοῦ, πυροβολικοῦ, πυροσβεστῶν. Ὁ ὑποστράτηγος δύναται νὰ φέρῃ ταγματάρχην ἢ λοχαγὸν ὑπασπιστήν.» Διὰ τὸν οἰκονομικὸν κλάδον δύναται νὰ ἔλθῃ ταγματάρχης, διὰ τὸν ὑγειονομικὸν ἐπίσης ταγματάρχης. Ἀλλὰ διὰ τὸ πυροβολικόν, μηχανικὸν καὶ ἱππικὸν πρέπει τοὐλάχιστον νὰ ἦναι συνταγματάρχης. Ἀλλ’ ὡς σᾶς εἶπον καὶ χθές, δὲν πρέπει νὰ φροντίζωμεν μόνον διὰ τὴν κεφαλήν· πρέπει νὰ φροντίζωμεν καὶ διὰ τοὺς πόδας. Οἱ πόδες ἐν γένει εἶναι τὸ σῶμα τῶν ὑπαξιωματικῶν. Εἰς τὸ σῶμα τῶν ὑπαξιωματικῶν ὅθεν πρέπει νὰ δώσωμεν τὴν ἁρμόζουσαν κίνησιν, τοῦτο δὲ δὲν δύναται νὰ γείνῃ, παρὰ μόνον πάλιν δι’ ὑπαξιωματικῶν. Διὰ τοῦτο εἰς τὴν πρότασίν μου λέγω καὶ περὶ προσκλήσεως 20 ὑπαξιωματικῶν. Εἷς ὑπαξιωματικὸς ἤρκεσεν, ὡς εἶπον χθὲς, εἰς τὰ 1855 νὰ καταρτίσῃ τὸν λόχον τῶν πυροσβεστῶν πρότυπον. Εἴκοσιν ὑπαξιωματικοὶ ξένοι, εἰσαγόμενοι εἰς τὰ διάφορα σώματα, θὰ συντελέσωσι τὰ μέγιστα εἰς τὴν μόρφωσιν τῶν ὑπαξιωματικῶν μας. Ἐπίσης θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ κανονισθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἡ ἐν τῷ στρατῷ θέσις τῆς Α. Ὑψ. τοῦ Διαδόχου, διότι οὐδεὶς λόγος γίνεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ποίαν θέσιν θὰ ἔχῃ ἐν τῷ στρατῷ ἡ Α. Ὑψηλότης. Βεβαίως τὸ ζήτημα τοῦτο μίαν ἡμέραν θὰ τὸ φέρῃ ὁ ὀργανισμός. Ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ, πῶς δὲν ἐθίχθη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Διὰ τοῦτο ἐθεώρησα καλὸν νὰ προτείνω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ 4ου ἄρθρου, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς: «Ὑπὸ τὴν προεδρίαν τῆς Α. Υ. τοῦ Διαδόχου ἀντιστρατήγου, τοῦ ὑποστρατήγου ἀλλοδαποῦ καὶ ἑνὸς συνταγματάρχου καὶ δύο συνταγματαρχῶν Ἑλλήνων, συγκροτηθήσεται ἐπιτροπὴ ἐφορευτική, ἐφορῶσα τὴν ὀργάνωσιν ἑκάστοτε καὶ τὴν πρακτικὴν ἐκπαίδευσιν. Τὰ καθήκοντα καὶ ὁ τρόπος τῆς λειτουργίας τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης κανονισθήσονται διὰ Β. Διατάγματος.» Ἡ Α. Ὑψηλότης ὁ Διάδοχος, ὡς Πρόεδρος, ὁ ὑποστράτηγος ἀλλοδαπὸς, ὁ ὁποῖος θὰ ἐφορεύῃ ἐπὶ ὅλων τῶν ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν, δύο ἀξιωματικοὶ Γάλλοι καὶ δύο ἀξιωματικοὶ Ἕλληνες θὰ ἀπαρτίσωσι μίαν ἐπιτροπὴν διαρκῆ, ἡ ὁποία θὰ ἐφορεύῃ εἰς τὴν ὀργάνωσιν τοῦ στρατοῦ καὶ εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ ἐν γένει τὸν στρατόν. Δι’ αὐτοῦ τοῦ μέσου ἡ Α. Ὑψηλότης, καὶ ἄν, ὅπως πιστεύω, εἰς τὸν περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ νόμον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ θὰ ἔχῃ τὴν ἀνωτάτην θέσιν, δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ἡ Α. Ὑψηλότης ὁ Διάδοχος θὰ ἦναι εἰς ἄμεσον σχέσιν μὲ ὅλην τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ, πρᾶγμα ὠφέλιμον καὶ εἰς τὸν στρατὸν καὶ εἰς τὴν Α. Ὑψηλότητα· διότι ὅταν ἀπομακρύνηταί τις τῆς ὑπηρεσίας, πάντοτε χάνει. Τρίτον, τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἐπίσης ἀναγκαῖον, εἶναι ἡ πειθαρχικὴ δικαιοδοσία ἐπὶ τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν. Τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ συζήτησιν δὲν προβλέπει περὶ τούτου. Προσθέτω λοιπὸν, ὅτι ἡ δικαιοδοσία αὕτη θὰ ἀνήκῃ εἰς τὸν ὑποστράτηγον, ἐφορεύοντα ἐπὶ τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν. Ταῦτα εἶχον νὰ προσθέσω εἰς ὅσα εἶπον κατὰ τὴν ἀγόρευσίν μου τὴν χθεσινήν. Ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἄλλως δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ στρατός μας νὰ ὀρθοποδήσῃ.

§59Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν, κύριοι Βουλευταί, νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τὸ ὁποῖον θεωρῶ ὡς πρῶτον βῆμα τῆς ἐκπαιδεύσεως, συντάξεως καὶ ἀναδιοργανώσεως τοῦ στρατεύματος, κατόπιν τῶν δύο ἀληθῶς εὐεργετικῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἐψηφίσαμεν, περὶ καταργήσεως τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας καὶ ἀνασυστάσεως τῆς χωροφυλακῆς. Ἐν Γαλλίᾳ, κύριοι Βουλευταί, μετὰ τὸν πόλεμον τὸν Γαλλογερμανικὸν τοῦ 1870 καὶ μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς τάξεως ἡ Κυβέρνησις ἀμέσως ὑπέβαλε καὶ ἡ Γαλλικὴ Βουλὴ παμψηφεὶ ἐψήφισεν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου τὸ μὲν ἓν τρίτον τῶν ἀξιωματικῶν, καίτοι οὗτοι ἔφερον ἐπὶ τοῦ στήθους των δεκάδας πληγῶν, ἀπεμακρύνοντο τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ ὡς ἐκ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, ὅπερ ὥρισαν, τὰ δὲ ἕτερα δύο τρίτα ἐκ περιτροπῆς εἰσήρχοντο εἰς τὰς διαφόρους στρατιωτικὰς Σχολάς, αἱ ὁποῖαι κατηρτίσθησαν καὶ ἀναδιωργανώθησαν· ἤτοι 1) Εἰς Σχολὴν βολῆς, 2) Σχολὴν ἐφαρμογῆς, 3) Σχολὴν πολέμου κλπ. Οὕτω δὲ μετὰ παρέλευσιν ὀκτὼ ἐτῶν παρουσιάσθη ὅλον τὸ στράτευμα μὲ ὅλως νέαν σχεδὸν καὶ τελείαν μόρφωσιν. Τοιουτοτρόπως ἔχει σήμερον ἡ Γαλλία τὸ λαμπρὸν ὄντως ἐπιτελικὸν σῶμα. Τελευταῖον μάλιστα τὸ σῶμα τοῦτο, ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ στρατηγοῦ Μερσιὲ, ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, ὅπερ καὶ ἐψηφίσθη, διὰ τοῦ ὁποίου εἰς ἕκαστον σύνταγμα πεζικοῦ τοποθετεῖται εἷς ὑπολοχαγὸς τοῦ ἐπιτελικοῦ σώματος, ὡς γραμματεὺς τοῦ συντάγματος, ἵνα δι’ αὐτοῦ καὶ τὸ ἐπιτελικὸν σῶμα σχηματίσῃ ἐπιστημονικὸν δίκτυον καὶ κρατῇ ἐν συνοχῇ ὅλα τὰ ὅπλα, ὁ γραμματεὺς δ’ αὐτὸς, ἀσχολούμενος εἰς τὸ στράτευμα, νὰ χρησιμεύῃ ὡς καθηγητὴς τοῦ μαθήματος τῆς ἐφηρμοσμένης τακτικῆς καὶ τῶν λοιπῶν, τὰ ὁποῖα ἐδιδάχθη εἰς τὰς ἀνωτέρας στρατιωτικὰς Σχολὰς, νὰ μὴ ἀπασχολῆται δὲ ἀφ’ ἑτέρου εἰς γραφικὴν ὑπηρεσίαν ὁ πρώην ὑπολοχαγὸς καὶ γραμματεύς, ἀλλὰ νὰ ἐκπαιδεύηται εἰς τὸ στράτευμα, καὶ τρίτον νὰ χρησιμεύῃ ὁ ὑπολοχαγὸς τοῦ ἐπιτελικοῦ σώματος ὡς ἐπιστημονικὴ τροφὴ εἰς τὸν συνταγματάρχην του, ἐὰν οὗτος ἔχῃ τὸν βαθμὸν ἕνεκεν τῆς ἀνδρείας του. Μετὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦτον τὰ ἔθνη, κύριοι Βουλευταί, ἁμιλλῶνται περὶ τοῦ ὁρίου ἡλικίας, ἔφθασαν δὲ εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε κατά τινα σημείωσιν, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐξ ἐπισήμων γαλλικῶν καὶ γερμανικῶν συγγραμμάτων, ἐν Γαλλίᾳ ὁ συνταγματάρχης, διὰ νὰ ὑπηρετῇ, πρέπει νὰ ἔχῃ ἡλικίαν 60 ἐτῶν, ὁ ἀντισυνταγματάρχης 58, ὁ ταγματάρχης 56, ὁ λοχαγὸς 53, ὁ ὑπολοχαγὸς καὶ ἀνθυπολοχαγὸς 52. Ἐν Ἰταλίᾳ ὁ συνταγματάρχης 58, ὁ ἀντισυνταγματάρχης 56, ὁ ταγματάρχης 53, ὁ λοχαγὸς 50, ὁ ὑπολοχαγὸς καὶ ἀνθυπολοχαγὸς 48. Τὸ αὐτὸ ὅριον ἡλικίας, καὶ μικρότερον ἔτι, εἶναι καὶ εἰς τὰ μικρότερα Κράτη. Τοῦτο δὲ ἠσπάσθησαν ἀμέσως κατὰ τὴν ἀναγέννησίν των τὰ Βαλκανικὰ Κράτη. Ἐσχάτως μάλιστα ἡ Ῥουμανία, κατὰ τὸν πρὸ τεσσάρων μηνῶν ψηφισθέντα ὀργανισμόν, ἐπέβαλεν ὅριον ἡλικίας, διὰ τοῦ ὁποίου τῶν μὲν συνταγματαρχῶν ἡ ἡλικία ὁρίζεται εἰς 58 ἔτη, τῶν ἀντισυνταγματαρχῶν εἰς 56, τῶν ταγματαρχῶν εἰς 54, τῶν δὲ κατωτέρων εἰς 50. Ναὶ, κύριοι Βουλευταί· ἐνῷ ἡμεῖς ἔχομεν ὅριον ἡλικίας διὰ μὲν τοὺς συνταγματάρχας τὸ 67 ἔτος, διὰ τοὺς ἀντισυνταγματάρχας τὸ 65, διὰ τοὺς ταγματάρχας τὸ 63, διὰ τοὺς λοχαγοὺς τὸ 56 κλπ. Τὸ ὅριον ἡλικίας, Κύριοι, ἐφήρμοσαν κατὰ τὸν Σερβοβουλγαρικὸν πόλεμον ἐμπράκτως οἱ Βούλγαροι, διότι κατὰ τὰς πρώτας μάχας, ἰδόντες ὅτι τὸ ἠθικὸν τοῦ στρατοῦ των ἐκλονίσθη, καὶ ὅτι ἤρχισεν οὗτος νὰ ὑποχωρῇ, ἀφῄρεσαν τὴν διοίκησιν αὐθωρεὶ ἀπὸ τοὺς ἡλικιωμένους ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς καὶ ἀνέθηκαν αὐτὴν εἰς νεωτέρους, ὅπερ ἀμέσως μετέτρεψε τὴν τύχην τῶν ὅπλων, καὶ ἐπῆλθον τὰ γνωστὰ ἀποτελέσματα τοῦ πολέμου. Καὶ ὁ στρατηγὸς Βοσὲρ, κύριοι Βουλευταὶ, κατὰ τὴν ἐνταῦθα διαμονήν του μεταξὺ τῶν πρώτων σχεδίων, τὰ ὁποῖα ἐπρότεινεν, ἦτο καὶ τὸ τοῦ ὁρίου ἡλικίας, συνέστησε δὲ, ἵνα οἱ ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ στρατεύματι ἀξιωματικοὶ ἔχωσιν ὅριον ἡλικίας κατὰ πέντε ἔτη κατώτερον τοῦ ὁρίου, τὸ ὁποῖον μέχρι σήμερον ἔχομεν. Ἐὰν δὲ οἱ ἐνδιαφερόμενοι δὲν ἠμπόδιζον κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τοῦ σχετικοῦ νόμου, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι αἱ ὑποχωρήσεις κατὰ τὸν πόλεμον θὰ ἦσαν τοὐλάχιστον ἀξιοπρεπέστεραι.

§60ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖον εἶναι τὸ ὅριον σήμερον;

§61ΒΙΤΑΛΗΣ. Σᾶς εἶπον, κύριε συνάδελφε, διὰ τοὺς συνταγματάρχας ἔτη 67, διὰ τοὺς ἀντισυνταγματάρχας 65, διὰ τοὺς ταγματάρχας 63, διὰ τοὺς τοὺς λοχαγοὺς 56, διὰ τοὺς ὑπολοχαγοὺς 52· εἶναι δηλαδὴ τὸ ἀνώτατον ὅριον, τὸ ὁποῖον ἔχει στρατός... Τὰ ἀποτελέσματα δὲ, κύριοι Βουλευταὶ, ἐπληρώσαμεν κατὰ τὸν ἀτυχῆ ἡμῶν πόλεμον, διότι, καίτοι εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ μας, ὁ λαβὼν μέρος εἰς τὸν πόλεμον, ἦτο μικρὸς, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀσθενησάντων ἀναλόγως ἦτο μέγας. Δὲν ἀρκεῖ δὲ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ κατὰ τὴν τελευταίαν μάχην τοῦ Δομοκοῦ, ἐπὶ μετώπου 1000 μέτρων, εἰς τὸ κέντρον σχεδὸν τῆς παρατάξεως, ὅπου ἦσαν 8 ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ, μεταξὺ αὐτῶν τῶν 8 εἷς μόνον ἦτο ἔφιππος, διότι οἱ ἄλλοι 7, οὐχὶ βεβαίως ἐκ δειλίας, —διότι καὶ οὗτοι ἐξετέλεσαν, κατὰ τὸ δυνατὸν, τὸ καθῆκόν των, — ἀλλ’ ἕνεκα τῆς ἡλικίας των, δὲν ἦσαν εἰς κατάστασιν νὰ ἱππεύσωσι, πεζοὶ δὲ ὄντες, ὄχι μόνον δὲν ἠδύναντο νὰ ἐπιβλέψωσι τὰ τμήματά των, ἀλλὰ καὶ λόχος ὁλόκληρος ἐκ 350 ἀνδρῶν εἰς τὸ μέτωπον τῶν χιλίων τούτων μέτρων ἐχάθη ἐπὶ ὀκτὼ ἡμέρας, κύριοι Βουλευταί! Καὶ βεβαίως, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συγκρατήσῃ εἷς ταγματάρχης τάγμα 1300 ἀνδρῶν, χωρὶς τοὐλάχιστον εἰς τὸ διάστημα μιᾶς ὥρας νὰ διασχίσῃ δύο φορὰς τὰς γραμμὰς αὐτοῦ; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸν ὁποῖον καὶ συγχαίρω, κατανοήσας τὴν ἀνάγκην τοῦ ὁρίου ἡλικίας, ὑπέβαλε νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ὁρίζεται ὅριον ἡλικίας διὰ τοὺς διπλωματικοὺς καὶ προξενικοὺς ὑπαλλήλους κατώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἡμεῖς εἰς τὸν στρατόν. Καὶ οἱ τέως Ὑπουργοὶ τῶν Ναυτικῶν ὡσαύτως κατώρθωσαν νὰ ἐξασφαλίσωσιν ὅριον ἡλικίας κατώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἡμεῖς εἰς τὸν στρατὸν, μολονότι καὶ τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ τὰ βάρη εἶναι ἀσυγκρίτως μικρότερα τῶν βαρῶν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ. Εἶναι λυπηρὰ ἡ κατάστασις αὕτη! Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ὡς ἐκ τῆς μορφώσεώς του τῆς ἐπιστημονικῆς καὶ ὡς ἐκ τῆς ἀνδρείας του, τὴν ὁποίαν ἀπέδειξεν εἰς τὰ Πέντε Πηγάδια, καὶ ὡς ἐκ τῆς οἰκογενείας του, παρὰ πάντα ἄλλον εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ ταῦτα· ἠδύνατο μάλιστα καὶ πρίν, καὶ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ἀκόμη, νὰ ὑποβάλῃ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ἔχω πληρεστάτην πεποίθησιν, ὅτι δὲν ἔπραξε τοῦτο διότι ἀνήκει εἰς τοὺς νεωτέρους ἀξιωματικοὺς, καὶ ἤθελον στρέψει ὅλοι τὰ βέλη των ἐναντίον του, διότι ἤθελον χαρακτηρίσει ὅτι πράττει τοῦτο μόνον καὶ μόνον διὰ τὴν προαγωγήν του. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπέβαλλε τοιοῦτο νομοσχέδιον, ἤθελε λάβει καὶ τοῦτο τὴν τύχην τοῦ νομοσχεδίου περὶ γενικῶν θέσεων, τοῦ εὐεργετικοῦ δηλαδὴ ἐκείνου νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐξησφαλίζετο, ἵνα, ἐὰν εἰς τὸ μέλλον πολεμήσωμεν, μὴ παρουσιασθῶσι 60 ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ τοῦ πυροβολικοῦ καὶ μηχανικοῦ εἰς τὴν Πλατεῖαν τοῦ Συντάγματος, ὡς κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον, καὶ νὰ μὴ ἔχωμεν τάγματα, ὡς τὸ εἰς ὃ ἐγὼ ὑπηρέτουν κατὰ τὸν πόλεμον, τάγμα δυνάμεως 1350 ἀνδρῶν μὲ δύο ἀποστράτους, ἕνα ἀνθυπολοχαγὸν καὶ ἕνα ὑπολοχαγόν, διοικητὰς λόχου, μὲ δύο ἐφέδρους ἀνθυπολοχαγοὺς, ἐπίσης διοικητὰς λόχου, τὸν διοικητὴν καὶ ἐμὲ ὡς ὑπασπιστήν. Αὐταὶ εἶναι αἱ συνέπειαι τοῦ πλεονασμοῦ τῶν συνταγματαρχῶν καὶ ἀντισυνταγματαρχῶν τοῦ πυροβολικοῦ καὶ μηχανικοῦ, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸν πόλεμον παρουσιάζοντο εἰς τὴν Πλατεῖαν τοῦ Συντάγματος· διότι διὰ νὰ προβιβάζωνται οὗτοι διὰ τῆς μεθόδου τῶν γενικῶν θέσεων καὶ νὰ στερώμεθα ὀργανισμοῦ, δὲν εἶχον ἀξιωματικοὺς τὰ στελέχη κατὰ τὸν πόλεμον.

§62ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὖγε! εὖγε!

§63ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά!

§64ΒΙΤΑΛΗΣ. Δὲν ἠξεύρω, ἂν εἶναι παρὼν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Λεβίδης...

§65ΛΕΒΙΔΗΣ. Σᾶς ἀκούω μάλιστα μετὰ πολλῆς προσοχῆς.

§66ΒΙΤΑΛΗΣ. Χαίρω ὅτι εἶσθε παρὼν, διὰ νὰ ἀκούσητε καὶ ὑμεῖς μὲ ποῖα στελέχη ἐπολέμει ὁ στρατὸς ἐν Θεσσαλίᾳ. Εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι θὰ μετανοήσητε πικρῶς διὰ τὰς φράσεις τὰς δριμείας, τὰς ὁποίας μετεχειρίσθητε κατὰ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ ἐν Θεσσαλίᾳ στρατοῦ, τοῦ Διαδόχου, τοῦ ἀρχηγοῦ δηλ. ἐκείνου, ὁ ὁποῖος καὶ ὡς ἐκ τῆς ἰδιαιτέρας αὑτοῦ θέσεως καὶ ὡς ἐκ τῆς φυσικῆς ἐπιβλητικότητός του κατώρθωσε νὰ συγκρατήσῃ τὸν στρατὸν, ὅτε οὗτος — σᾶς βεβαιῶ ἐπισήμως, κύριοι Βουλευταὶ, — κατὰ τὴν ὑποχώρησιν τῆς μεθορίου γραμμῆς ἔφευγεν ἀπὸ τὰς χεῖρας τῶν διοικούντων αὐτὸν σωματαρχῶν, διότι ἦσαν ἀτυχῶς ἀνίκανοι νὰ τὸν συγκρατήσωσι, διότι ἦτο ἀδύνατον, ἐπαναλέγω, ἓν τάγμα νὰ διοικηθῇ μὲ δύο ἀποστράτους καὶ δύο ἐφέδρους, δηλαδὴ μὲ δύο ἀξιωματικοὺς, τοὺς ὁποίους ἀπέβαλε τὸ στράτευμα ὡς ἀνικάνους, καὶ ἑτέρους δύο, οἱ ὁποῖοι εἶναι μόλις δύο ἐτῶν στρατιωτικοί. Ἀλλ’ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ καὶ Διάδοχος τοῦ Θρόνου, Κύριοι, δὲν περιέμενε νὰ ἐκφράσῃ περὶ αὐτοῦ γνώμην ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, διότι ἐδίκασεν αὐτὸν πρότερον τὸ ἀνώτατον στρατιωτικὸν καὶ πολιτικὸν δικαστήριον, δηλ. αὐτὸς ὁ στρατὸς, ὁ λαβὼν μέρος κατὰ τὸν πόλεμον, ὁ ὁποῖος εἶδεν, ὅτι, καίτοι ἤμεθα ἀσυγκρίτως κατώτεροι τοῦ τουρκικοῦ στρατοῦ, καίτοι τὰ πυροβόλα μας ἦσαν πολὺ κατωτέρου διαμετρήματος, καίτοι τὸ ὑλικὸν τοῦ πολέμου ἦτο κατώτερον, διότι τὸ εἴχομεν ἀπὸ τὴν ἐπιστράτευσιν τοῦ 1887, καίτοι τὰ ὅπλα μας τοῦ πεζικοῦ ἦσαν παλαιὰ, οἱ δὲ Τοῦρκοι εἶχον Μάουζερ ἐπαναληπτικὰ καὶ Μαρτίνη, καίτοι οἱ στρατιῶταί μας δὲν εἶχον γυμνασθῆ, διότι οὐδέποτε ἐκαλέσαμεν πρὸς γύμνασιν τοὺς ἐφέδρους μας, καίτοι εἶδε τὴν ἀνικανότητα ἐνίων ἐκ τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν μας, καίτοι εἶδε πάντα ταῦτα, εἶδεν ὅμως τὸ ἐνδιαφέρον, τὴν ἐργασίαν καὶ τὴν ἀφοσίωσιν τοῦ Διαδόχου, εἶδεν ὅτι αὐτὸς συνέταξε τὸν στρατὸν εἰς Λάρισαν μετὰ τὴν φυγὴν, εἶδεν ὅτι ὁ Διάδοχος προέβαλε τὸ στῆθός του εἰς τὰς μάχας, καθὼς καὶ ὁ πρίγκηψ Νικόλαος, λοχαγὸς τοῦ πυροβολικοῦ, διὰ νὰ δώσωσι τὸ παράδειγμα εἰς ἡμᾶς, καὶ διὰ τοῦτο εἰς ἑκάστην μάχην, καίτοι ἐπηκολούθει ὑποχώρησις, ὁ στρατὸς οὗτος, τὸ δικαστήριον δηλ. αὐτὸ, ἐζητωκραύγαζεν ὑπὲρ τοῦ Διαδόχου καὶ τοῦ ἀδελφοῦ του. Δὲν κακίζω ὅμως τὸν τότε Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν κ. Λεβίδην, διότι πρὸ παντὸς ἠθέλησε νὰ δικαιολογήσῃ τὸν ἑαυτόν του, διότι δὲν ἐγνώριζεν ὅτι πρέπει νὰ καταρτίσῃ τὰ ἀποβατικὰ ἀγήματα, καὶ οὕτω πως δὲν κατώρθωσε νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸν στόλον μας, ἀπέδωκε δὲ τὰ λάθη του εἰς τὸν Ἁρμοστὴν τῆς Κρήτης. Ἐπειδὴ ἔφερα τὸν λόγον περὶ στελεχῶν, καὶ ἐπειδὴ πρό τινων ἡμερῶν ἀγορεύων ὁ βουλευτὴς Βόλου καὶ λοχαγὸς τοῦ μηχανικοῦ κ. Γίδας κατέκρινε τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξέφερα περὶ προαγωγῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν, κρίνω ἐπάναγκες νὰ θίξω καὶ τὸ θέμα τοῦτο. Ἐὰν, κύριοι Βουλευταί, διῳκήθη ὁ στρατὸς κατὰ τὸν πόλεμον, διῳκήθη κατὰ δεύτερον λόγον ὑπὸ τῶν ὑπαξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι, καίτοι δὲν ἐκυρίευσαν σημαίας καὶ φρούρια, ὡς ἀπαιτεῖ ὁ κ. Γίδας, κατώρθωσαν ὅμως νὰ ἀποδείξωσιν, ὅτι δύνανται νὰ διοικήσωσιν οὐλαμοὺς, τῶν ὁποίων φυσικοὶ διοικηταὶ ἔπρεπε νὰ ἦναι ἀνθυπολοχαγοὶ καὶ ὑπολοχαγοί. Κατόπιν τῆς λυπηρᾶς ταύτης καταστάσεως, ἣν διὰ μακρῶν ἐξέθεσα ὑμῖν, θὰ ψηφίσω, Κύριοι ὑπὲρ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, συναισθανόμενος ὅτι αἱ στάσεις, αἱ ἀντιδράσεις καὶ οἱ ἀντιπερισπασμοὶ δὲν θὰ ἐπιτρέψωσιν εἰς αὐτὸν νὰ ἐκτελέσῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα νομίζει ὀρθὰ, καὶ κατόπιν τῆς καταστάσεως, τὴν ὁποίαν εἶδεν εἰς τὸν πόλεμον, καλεῖ ξένον στρατηγὸν, τοῦ ὁποίου ἡ γνώμη θὰ ἦναι γνώμη μετὰ κύρους καὶ ἀπαραβίαστος, καλεῖ τὸν στρατηγὸν τοῦτον, ὁ ὁποῖος θὰ διδάξῃ πάντας τοὺς ἀξιωματικοὺς τὴν πειθαρχίαν καὶ πῶς δέον νὰ ἐνεργῶσι, θὰ διδάξῃ δ’ ἀκόμη καὶ ἐμὲ αὐτὸν, ὅπως μὴ ἐκφέρω, ὡς τώρα, γνώμην περὶ ὑψηλῶν στρατιωτικῶν συστημάτων. Εἶναι, Κύριοι, ἀληθὲς, ὅτι ὁ στρατηγὸς Βοσὲρ πολλὰ ἐδίδαξε καὶ πολλὰ ἐξετέλεσε, καὶ διὰ τοῦτο, ἐὰν παρουσιάσθησαν κατὰ τὸν πόλεμον τινὲς ἀνώτεροι ἀξιωματικοί, δυνάμενοι νὰ διοικήσωσι ταξιαρχίαν καὶ μεραρχίαν, αὐτοὶ ἐξεγυμνάσθησαν ὑπὸ τοῦ Βοσέρ. Μέλλει δὲ ἄλλως τε ὁ ὀργανωτὴς αὐτὸς πολλὰ νὰ διδάξῃ καὶ ἐπιβάλῃ, ἐν οἷς ἐξάπαντος θέλει περιλάβει καὶ τὸν σπουδαῖον ὅρον τοῦ ὁρίου ἡλικίας καὶ τὸ νὰ ἦναι ὄχι μόνον οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ τοῦ πεζικοῦ καὶ οἱ ἐπιτελεῖς λοχαγοὶ ἔφιπποι, ἀλλὰ καὶ ὅλοι οἱ λοιποὶ λοχαγοί, διότι ἄλλως εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιβλέπωσι τοὺς λόχους των κατὰ τὰς ἀσκήσεις. Εἶναι ἀνόητα, ἆρά γε, κύριοι Βουλευταί, τὰ ἄλλα ἔθνη τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ὅλους τοὺς λοχαγοὺς ἐφίππους; Ἄλλως ποία δαπάνη νομίζετε ὅτι ἀπαιτεῖται πρὸς τοῦτο; Μόνον 200 ἵπποι καὶ ἡ διατροφή των. Διὰ τοῦ ἀναδιοργανωτοῦ τούτου, προσθέτω, θὰ ἐξασφαλισθῇ καὶ τὸ νὰ μελετῶσιν οἱ ἀξιωματικοί μας, νὰ ἀναδιοργανωθῶσι, συνταχθῶσι καὶ ἐκπαιδευθῶσι τὰ στρατιωτικὰ σώματα, νὰ ἱδρυθῶσιν αἱ ἐλλείπουσαι στρατιωτικαὶ Σχολαί, αἱ ἀπολύτως ἀναγκαῖαι, π. χ. Σχολαὶ βολῆς καὶ ἐφαρμογῆς, καὶ νὰ ἀναδιοργανωθῶσιν αἱ ὑπάρχουσαι, ὅπως ἤρχισεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὴν Σχολὴν τῶν ὑπαξιωματικῶν. Διότι ὑπάρχουσιν ἀξιωματικοὶ ἐκ τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων, οἱ τῶν τεχνικῶν ὅπλων, κεκτημένοι ἀρίστην μόρφωσιν. Ἔχομεν, Κύριοι, ὑλικὸν ὑγιὲς εἰς τοὺς κατωτέρους βαθμοὺς, δηλ. λοχαγοὺς καὶ λοιποὺς κατωτέρους ἀξιωματικούς. Καὶ ἐκ τῆς Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν ἀκόμη ἔχουσιν ἐξέλθει 200 περίπου ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι μὲν τὴν μόρφωσιν τῶν ἀξιωματικῶν τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων, ἀλλ’ εἶναι ἐφάμιλλοι τούτων, τινὲς δὲ καὶ ἀνώτεροι, ὡς ἀπέδειξαν ἐν ταῖς διαφόροις ὑπηρεσίαις, ἃς ἀνέλαβον. Πρῶτοι οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι τοῦ πεζικοῦ ἐπεχείρησαν τὴν τοπογράφησιν τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεως αὐτῆς. Περισσότεροι δὲ ἀξιωματικοὶ τοῦ πεζικοῦ εἶναι εἰς τὴν ἐνταῦθα Γεωδαιτικὴν ἀποστολὴν, τὴν διευθυνομένην ὑπὸ τοῦ Αὐστριακοῦ συνταγματάρχου, παρὰ ἐκ τῶν ἄλλων ὅπλων. Φρονῶ λοιπὸν ἀδιστάκτως, ὅτι πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ νὰ φροντίσωμεν μάλιστα, ἵνα ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον ἔλθῃ ὁ ξένος οὗτος ἀξιωματικὸς, ὁ ὁποῖος καλὸν θὰ ἦτο νὰ ἦναι Γερμανὸς, διότι θὰ ἔχῃ νὰ δώσῃ λόγον τῆς ἐργασίας του εἰς τὸν αὐστηρὸν Αὐτοκράτορά του· ἀλλὰ καὶ Ρῶσος ἐὰν ἦναι, πάλιν θὰ ἐπιτύχωμεν τοῦ σκοποῦ μας, διότι καὶ οἱ Ρῶσοι ἀπέδειξαν εἰς τὸν στρατὸν τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν ὅτι ἔχουσι νοῦν ὀργανωτικὸν, καὶ ἡ Ρωσία εἶναι μία τῶν τριῶν προστατίδων τῆς Ἑλλάδος Δυνάμεων. Ἀλλὰ καὶ Γάλλος ἐὰν ἦναι, θὰ ἐπιτύχωμεν τοῦ σκοποῦ μας, διότι βεβαίως δὲν θὰ δεχθῇ νὰ ἔλθῃ, παρὰ ἀφοῦ πρῶτον ἐκτελέσωμεν αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἔγραψεν ὁ Βοσὲρ εἰς τὴν ἔκθεσίν του περὶ τοῦ στρατοῦ μας, ἡ ὁποία ἀσφαλῶς θὰ εὑρίσκεται εἰς τὸ Γαλλικὸν Ἐπιτελικὸν Γραφεῖον. Οὕτω δὲ, ἐὰν ἐπέλθῃ νέος πόλεμος, θὰ ἤμεθα εἰς καλὴν κατάστασιν, καὶ δὲν θὰ πολεμήσωμεν πλέον μὲ τοὺς ἤδη ἀξιωματικούς μας. Πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι οἱ Τοῦρκοι ἀξιωματικοὶ εἶναι μαθηταὶ πολλῶν διασήμων Γερμανῶν ἀξιωματικῶν. Τὰ πτώματα μάλιστα πολλῶν ἐκ τῶν φονευθέντων ἀξιωματικῶν τοῦ τουρκικοῦ στρατοῦ κατὰ τὸν πόλεμον ἀπέδειξαν ὅτι εἴχομεν ἀντιμετώπους πολλοὺς ξένους ἀξιωματικούς. Κύριοι Βουλευταὶ, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἔχομεν ὑλικὸν στρατιωτῶν καλλίτερον τῶν Τούρκων· οἱ στρατιῶταί μας μάχονται ἀληθῶς πολὺ καλλίτερον παντὸς ἄλλου στρατοῦ. Ἐθαύμασα εἰς τὸν πόλεμον τὸ τάγμα μου ὅλον, τὸ ὁποῖον ἀπετελεῖτο ἀπὸ Ἀθηναίους καὶ Πειραιεῖς στρατιώτας· ἐφάνη γενναῖον καὶ ἔδειξεν εὐφυΐαν, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχουν οἱ στρατιῶται ἄλλων ἐθνῶν, ἐδείχθησαν δὲ καὶ πειθαρχικώτατοι, καίτοι εἶχον ἀφορμὰς δικαίων παραπόνων κατά τινων ἀξιωματικῶν. Ὥστε ὀφείλομεν πάσῃ θυσίᾳ νὰ παράσχωμεν εἰς αὐτοὺς τὴν κατάλληλον μόρφωσιν, ἵνα ἀναδείξωμεν μᾶλλον τὰς φυσικὰς αὐτῶν στρατιωτικὰς ἀρετάς. Καλὸν θεωρῶ, κύριε Ὑπουργὲ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ ὑποβάλητε τάχιστα πᾶν νομοσχέδιον δυνάμενον νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν βελτίωσιν ὁπωσδήποτε τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ μας, διὰ νὰ μὴ χάσῃ καιρὸν ὁ ἀναδιοργανωτὴς εἰς πράγματα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ἐνταῦθα δυνάμεθα νὰ θεραπεύσωμεν, τόσῳ μᾶλλον, καθόσον ὑπάρχουν εἰς τὸν στρατόν μας καὶ ἔξοχοι ἀνώτεροι καὶ ἀνώτατοι ἀξιωματικοί.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γουλιμῆς ἔχει τὸν λόγον.

§68Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Εἰς τὸ βῆμα μὲ φέρουσιν οἱ λόγοι τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Βάλτου Βουλευτοῦ, διότι ἔχω ἀντιρρήσεις κατὰ τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν οὗτος ἐξήνεγκε. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην βοηθῶν ξένων διὰ τοὺς διοργανωτὰς, οὐδὲ ἀξιωματικῶν, ἵνα ἐγκαταστήσωμεν αὐτοὺς διοικητὰς συνταγμάτων, οὔτε ἀξιωματικῶν, ὅπως ὀργανώσωσι τὰ σώματα, ἢ ὑπαξιωματικῶν, ὅπως θέσωσι τὰ θεμέλια τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν μικρῶν μονάδων. Ἐὰν ἄλλοτε εἷς λοχίας ἔθηκε τὰς βάσεις τοῦ λόχου τῶν πυροσβεστῶν, τοῦτο ἐγένετο διότι δὲν ὑπῆρχον κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην παρ’ ἡμῖν ἀξιωματικοὶ τῆς μορφώσεως, τὴν ὁποίαν σήμερον ἔχουσιν οἱ ἀξιωματικοί...

§69Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἔχετε λάθος, κύριε Βουλευτὰ, διότι οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐξεπαιδεύοντο εἰς τὸ σχολεῖον τοῦ Favier καὶ εἰς τὰ σχολεῖα τῶν Βαυαρῶν, τῶν ἐλθόντων μετὰ τοῦ Βασιλέως Ὄθωνος· ἦσαν ἀξιωματικοὶ ἐφάμιλλοι καὶ πολὺ ἀνώτεροι ἀπὸ τοὺς σήμερον ὑπάρχοντας.

§70ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ἐὰν οἱ λόγοι τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ εἶναι ἀκριβεῖς, τότε ἀπορῶ, πῶς ὑπῆρξεν ἀνάγκη ἑνὸς λοχίου, ἵνα ἔλθῃ καὶ ὀργανώσῃ τὸν λόχον τῶν πυροσβεστῶν.

§71ΣΤΡΑΤΟΣ. Διότι ὑπῆρχεν ἀνάγκη εἰδικοῦ ἀνδρός.

§72ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ὑπῆρχον ἄριστοι ἀξιωματικοί, ὡς λέγει ὁ ἐκ Βάλτου ἔντιμος συνάδελφος, ἀλλ’ ἐπειδὴ οὐδεὶς ὑπῆρχεν εἰδικὸς διὰ τὰ σώματα, τὰ ὁποῖα συνιστῶντο, ἦτο φυσικὸν νὰ ἀναγνωρισθῇ ἡ ἀνάγκη τῆς προσκλήσεως εἰδικοῦ λοχίου. Σήμερον ὅμως, ὅτε ἔχομεν καὶ μεταξὺ τῶν ἀνωτέρων καὶ μεταξὺ τῶν κατωτέρων ἀξιωματικῶν ἀρίστους, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην ξένων ὀργανωτῶν· σήμερον ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι Μαρόκον, ἵνα ἔλθωσιν ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ τοῦ λοχίου μέχρι τοῦ στρατηγοῦ ξένοι ὀργανωταί· σήμερον ἔχομεν ἀνάγκην μόνον τοῦ κύρους ἑνὸς ὀργανωτοῦ, διότι καὶ τὰ ἄτομα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ βοηθήσωσι τὸν ἀξιωματικὸν αὐτὸν, ἔχομεν, καὶ ὑπαξιωματικοί, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ στηριχθῇ τὸ βάρος τῆς ὀργανώσεως, δὲν ἐλλείπουσι· πρέπει ὅμως νὰ ἔχωμεν ἕνα ξένον, ἵνα ἔχῃ τὸ κῦρος, ἵνα ἐπιβάλλῃ τὴν γνώμην αὑτοῦ, νὰ ἔχωμεν δὲ καὶ τοὺς πόρους, τοὺς ἀναγκαίους διὰ τὰς βάσεις, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ τεθῶσι. Συνεπῶς θεωρῶ πληρέστατον τὸ νομοσχέδιον, δὲν φρονῶ δὲ, ὅτι εἶναι ἐπάναγκες νὰ προστεθῶσι βοηθοὶ εἰς τὸν προσκληθησόμενον ἀξιωματικὸν, εἴτε καθ’ ἕκαστον ὅπλον, εἴτε ὡς διοικηταὶ τῶν σωμάτων. Φρονῶ, ὅτι ἔχομεν ὅλα τὰ στοιχεῖα, ὅπως ἀποτελεσθῇ ἓν ὀργανικὸν σύνολον, τοῦ ὁποίου ὁ ξένος ὀργανωτὴς μόνος ἔσται ὁ ῥυθμιστής. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὑπηνίχθη ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Σύρου, τὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, νομίζω, ὅτι καὶ τοῦτο δύναται νὰ ῥυθμίσῃ ὁ ὀργανωτής. Ἐκ τῶν ἄλλων Κρατῶν, Κύριοι, μόνον ἐν Γαλλίᾳ καὶ Ἰταλίᾳ ὑπάρχει ὅριον ἡλικίας, νομίζω. Ἐν Γερμανίᾳ δὲν ὑπάρχει, ἀλλ’ ἐκεῖ ὁ αὐτοκράτωρ, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ ἀνώτατος ἄρχων οὐ μόνον κατὰ νόμον, ἀλλὰ καὶ πράγματι, ἐὰν ἴδῃ ὅτι ἀξιωματικός τις οἱουδήποτε βαθμοῦ δὲν εἶναι ἀντάξιος τοῦ προορισμοῦ του, δι’ ἐπιστολῆς τῆς ὑπηρεσίας λεγομένης τὸν εὐχαριστεῖ δι’ ὅσας προσέφερεν εἰς τὸ Κράτος ὑπηρεσίας, καὶ ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς εἶναι ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης προειδοποιημένος, ὅτι πρέπει νὰ ἀποχωρήσῃ τῆς ὑπηρεσίας. Δὲν εἶναι ἡ ἡλικία, ἡ ὁποία ἐμποδίζει τὸν ἀξιωματικὸν νὰ ἐκτελῇ τὴν στρατιωτικήν του ὑπηρεσίαν. Βεβαίως καὶ ἡ ἡλικία πολλάκις, ἐξαντλοῦσα τὰς δυνάμεις, παρεμποδίζει τὴν ἐνέργειαν τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἀλλ’ ἔχομεν παράδειγμα στρατηγοὺς Εὐρωπαίους, οἱ ὁποῖοι εἰς πολὺ μεγάλην ἡλικίαν προσέφεραν σπουδαιοτάτας ὑπηρεσίας. Ἔχομεν τὸν Βλοῦχερ, ὁ ὁποῖος εἰς τὴν μάχην τοῦ Βατερλῶ, ὀγδοηκοντούτης τότε ὤν, διέπρεψε, κατασυντριβέντος τοῦ Ναπολέοντος.

§73Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὁ Ἀγησίλαος εἰς μεγάλην πολὺ ἡλικίαν ἤρατο τὴν σπουδαίαν του νίκην.

§74ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Βεβαίως καὶ ἄλλους πολλοὺς δυνάμεθα νὰ μνημονεύσωμεν, καὶ διὰ τοῦτο κατὰ τὴν γνώμην μου δὲν πρέπει νὰ θεωρήσωμεν μικροῦ λόγου ἄξιον τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ περὶ ὁρίου ἡλικίας. Ἀλλὰ βεβαίως εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι, ἐφ’ ὅσον εἶναι νεώτερος ὁ ἀξιωματικὸς, κατὰ τοσοῦτον πρέπει νὰ ἔχωμεν πεποίθησιν ὅτι θὰ παράσχῃ μεγαλειτέρας ὑπηρεσίας.

§75Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Εἰς τὸ Λοσφάκι ἐφονεύθη εἷς Τοῦρκος ταξίαρχος στρατηγὸς σχεδὸν ὀγδοηκοντούτης.

§76Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰς τὸν τελευταῖον πόλεμον οἱ γεροντότεροι ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἐπληγώθησαν.

§77ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Καιρὸς εἶναι λοιπὸν νὰ ληφθῇ μέριμνα περὶ τούτου· διότι δύναμαι νὰ σᾶς ἀναγνώσω προχείρως σημείωσιν, ἐξ ἧς θὰ ἴδητε, ὅτι τὸ Κράτος μισθοδοτεῖ ἕνα δεύτερον στρατὸν, τὸν στρατὸν τῶν συνταξιούχων. Ἀκούσατε τὴν σημείωσιν: «3 ἀντιστράτηγοι, 26 ὑποστράτηγοι, 49 συνταγματάρχαι, 102 ἀντισυνταγματάρχαι, 285 ταγματάρχαι, 166 λοχαγοί, 106 ὑπολοχαγοὶ καὶ 128 ἀνθυπολοχαγοί.» Νομίζετε ὅτι εἶναι τὰ στελέχη τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ; Ὄχι· εἶναι στελέχη στρατοῦ, τὰ ὁποῖα μισθοδοτεῖ τὸ Κράτος ὡς ἀποστράτους.

§78ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Πόσα ἔτη ὑπηρέτησαν οὗτοι;

§79ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ τοὺς μεμφθῶ. Δὲν λέγω ὅτι πταίουσιν αὐτοί, δὲν λέγω ὅτι ἀδίκως λαμβάνουσι τὴν σύνταξίν των· πρόκειται νὰ καταλήξω εἰς ἄλλο. Δυνάμεθα νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Σύρου, καὶ μάλιστα νὰ ἐλαττώσωμεν τὸ ὑπάρχον ὅριον τῆς ἡλικίας, διότι πραγματικῶς εἶναι μέγα, καὶ δύναμαι καὶ ἐγὼ νὰ σᾶς εἴπω ἐκ τῆς πείρας τῆς τελευταίας ἐκστρατείας καὶ τῆς προηγηθείσης ἐπιστρατεύσεως, ὅτι οἱ ἔχοντες μεγάλην ἡλικίαν δὲν δύνανται ν’ ἀνθέξωσιν εἰς κόπους· ὥστε συμφωνῶ καὶ ἐγὼ νὰ ἐλαττώσωμεν τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, ἀλλὰ μόνον διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐντὸς τοῦ στρατεύματος· διὰ τὰς θέσεις ὅμως, αἵτινες χρησιμεύουσιν εἰς ἀνάγκας τῆς λειτουργίας τῆς ὑπηρεσίας, ὡς εἶναι τὰ Στρατοδικεῖα, τὸ Ὑπουργεῖον, τὰ Στρατολογικὰ γραφεῖα, Σχολεῖα κλπ., θέσεις αἱ ὁποῖαι δὲν ἀπαιτοῦσιν ἀκμαίαν ἡλικίαν, ἂς ἀφεθῶσιν εἰς τὸ καθῆκόν των, εἰς τὴν ὑπηρεσίαν των· διότι εἰς τὰς ὑπηρεσίας ταύτας δύνανται νὰ παραμένωσι καὶ πέραν τοῦ ὑπάρχοντος ὁρίου, μέχρις ὅτου ἐπέλθῃ πλήρης κατάπτωσις τῶν δυνάμεων αὐτῶν, εἴτε σωματικῶν εἴτε διανοητικῶν. Τοιοῦτον σύστημα πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ, διότι εἰς μικρὸν Κράτος, ὡς εἶναι ἡ Ἑλλὰς, δὲν πρέπει νὰ μισθοδοτῆται ὁλόκληρος στρατὸς ἐκ συνταξιούχων. Καὶ ταύτην δὲ τὴν λύσιν μόνον ὁ ξένος ὀργανωτής, μὲ τὸ κῦρος τῆς πείρας του καὶ τὴν πεῖραν τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν, ὅπου τὰ τοιαῦτα ζητήματα ἐλύθησαν, δύναται νὰ δώσῃ. Μόνον εἷς τοιοῦτος δύναται νὰ θέσῃ τὰς βάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας θὰ ὀργανωθῇ ὁ στρατός.

§80Λ. ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀρχόμενος τοῦ λόγου δηλῶ ὅτι θὰ προσπαθήσω νὰ ἦμαι ὅσον οἷόν τε βραχύς. Νομίζω καθῆκόν μου νὰ συγχαρῶ τὸν φίλον καὶ συνάδελφον κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν διὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν, περὶ προσκλήσεως ἀλλοδαπῶν ὀργανωτῶν τοῦ στρατοῦ. Πρὸ 18 ἐτῶν, κατὰ τὸ 1881, ὅτε εἶχον πάλιν τὴν τιμὴν νὰ παρακάθημαι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἐθεώρησα καὶ τότε καθῆκον νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ νὰ συγχαρῶ τὸν ἀείμνηστον Ἀλέξανδρον Κουμουνδοῦρον, Πρωθυπουργὸν τότε, ὅστις διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν μακαρίτου Καραϊσκάκη εἰσήγαγε τὸ πρῶτον εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ προσκλήσεως ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν. Καὶ τότε ἠκούσθησαν ἀντιρρήσεις παρὰ στρατιωτικῶν συναδέλφων καὶ ἄλλων μὴ στρατιωτικῶν κατὰ τοῦ μέτρου τούτου, —καὶ αἱ ἀντιρρήσεις εἶναι σεβασταὶ, διότι προέρχονται ἐξ αἰσθήματος φιλοτιμίας καὶ φιλοπατρίας, —ἀλλὰ καὶ τότε, καθὼς καὶ τώρα, εὑρέθησαν ἐπίσης στρατιωτικοὶ, καὶ ἐκ τῶν ἀνωτέρων μάλιστα, οἵτινες ἐπεδοκίμασαν τὸ μέτρον, καὶ μετά τινα ἔτη τὸ μέτρον τοῦτο τὸ ἐφήρμοσεν ὁ ἀείμνηστος Χαρίλαος Τρικούπης, καλέσας διὰ μὲν τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς τὸν στρατηγὸν Βοσὲρ, διὰ δὲ τὸν τῆς θαλάσσης τὸν ναύαρχον Lejeune. Ἴσως τὸ μέτρον δὲν ἀπέφερε τοὺς προσδοκωμένους καρποὺς, ἀλλὰ νομίζω ὅτι αἰτία ἦτο καὶ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἐφηρμόσθη· καὶ κατὰ τοῦτο εὑρίσκω, ὅτι ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἰσήγαγε μέτρον τελειότερον. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, εἶμαι αἰσιόδοξος, καὶ θέλω νὰ ἐλπίζω, ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ θ’ ἀποβῇ χρήσιμον εἰς μόρφωσιν στρατοῦ ἐπαρκοῦς εἰς τὰς ἀνάγκας τὰς σημερινάς. Ὑπάρχουσί τινες, ἢ καὶ πολλοὶ, οἵτινες καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἐκτὸς αὐτῆς νομίζουσιν, ὅτι ὁ στρατὸς εἶναι περιττὸς καὶ ὅτι πρέπει νὰ παύσωμεν δαπανῶντες ἑκατομύρια πρὸς συντήρησιν αὐτοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ. Ἐγὼ δὲν τὸ φρονῶ. Τρία Κράτη ἠξεύρω ἐν Εὐρώπῃ, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν ἀνάγκην στρατοῦ, δὲν εἶχον καὶ δὲν θὰ ἔχουν· αὐτὰ εἶναι: ἡ Δημοκρατία τοῦ Ἁγίου Μαρίνου, ἡ Ἡγεμονία τοῦ Μονακοῦ καὶ ἓν ἄλλο Κρατίδιον, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι εἰς πολλοὺς γνωστὸν, ἡ μικρὰ ἐπὶ τῶν Πυρηναίων Δημοκρατία τῆς Ἀνδόρρας· αὐτὰ βεβαίως δὲν ἔχουν ἀνάγκην στρατοῦ, ἀμφιβάλλω δὲ, ἐὰν, ἐκτὸς μικροσκοπικῶν τινῶν Ἡγεμονιῶν ἐν τῇ Γερμανικῇ ὁμοσπονδίᾳ, ἄλλα Κράτη δύνανται νὰ ἔχουν τὴν ἰδέαν, ὅτι δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην στρατοῦ. Νομίζω δὲ, ὅτι κατ’ ἐξοχὴν ἡ Ἑλλὰς, καίτοι οὖσα μικρὸν Κράτος, ἔχει ἀνάγκην στρατοῦ καλῶς ὠργανωμένου. Ἐν Εὐρώπῃ ὑπάρχουσι δύο Κράτη, τὰ ὁποῖα ἔρχονται ἀμέσως μετὰ τὰς μεγάλας στρατιωτικὰς Δυνάμεις, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ, ἡ Ἑλβετία καὶ τὸ Βέλγιον, καὶ τὰ δύο ταῦτα Κράτη, καθὼς ἠξεύρετε, ἔχουν μίαν μεγάλην προστασίαν, τὴν οὐδετερότητα, ἀνεγνωρισμένην ὑπὸ τῶν συνθηκῶν· καὶ ὅμως καὶ αὐτὰ τὰ Κράτη ᾐσθάνθησαν καὶ αἰσθάνονται τὴν ἀνάγκην νὰ διατηρῶσι στρατὸν σχετικῶς πολυάριθμον. Ἡ Ἑλβετία μὲ τὸν ὀργανισμόν της ἐν διαστήματι ἑνὸς μηνὸς δύναται νὰ παρατάξῃ 160,000 στρατοῦ ἄριστα ὠργανωμένου, τὸ Βέλγιον ἐπίσης. Δυστυχῶς δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἔφθασεν ἡ Ἑλβετία, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ζητῶμεν ἢ τὸ σχετικῶς δυνατὸν νὰ γείνῃ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ Ἑλλὰς, λαμβάνουσα τὴν δέουσαν πρόνοιαν,— καὶ μία τοιαύτη πρόνοια εἶναι τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, — δύναται νὰ ἔχῃ στρατὸν τακτικόν, οὐχὶ βεβαίως στρατὸν ἐλβετικόν, οὐχὶ στρατὸν γαλλικὸν ἀλλ’ ἂς εἴπωμεν βουλγαρικὸν ἢ ῥουμανικόν. Ἡ Ῥωμουνία, Κύριοι, ὅτε ἤμην ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν τμηματάρχης, πρὸ 30 περίπου ἐτῶν, ἐστερεῖτο πάσης στρατιωτικῆς δυνάμεως. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι τότε πρέσβυς τις Μεγάλης Δυνάμεως, ὁ ὁποῖος εἶχε διατελέσει γενικὸς πρόξενος ἐν Βουκουρεστίῳ, συνδιαλεγόμενος μετ’ ἐμοῦ καὶ ἐρωτηθεὶς περὶ τῆς στρατιωτικῆς ἰσχύος τῆς Ῥωμουνίας κατὰ τὸ 1868, μοὶ εἶπεν ὅτι ὁ λεγόμενος στρατὸς τῆς Ῥωμουνίας εἶναι τοιοῦτος, ὥστε ἀρκεῖ ἓν σύνταγμα οἱουδήποτε στρατοῦ τῆς Εὐρώπης, ἄρα καὶ αὐτοῦ τοῦ ἑλληνικοῦ, ἵνα τὸν κατατροπώσῃ. Καὶ ὅμως σήμερον, διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔλαβε, διὰ τῆς τακτικῆς, οὐχὶ σπασμωδικῆς, παρασκευῆς, ἡ Ῥωμουνία ἔχει στρατὸν καὶ πολυάριθμον καὶ ἀξιόμαχον. Ὁ Ἕλλην καὶ εἰς τὴν ἀρχαιότητα καὶ κατὰ τοὺς νεωτέρους χρόνους ἀπέδειξεν, ὅτι εἶναι καὶ δύναται νὰ ᾖναι ἐκ τῶν πρώτων στρατιωτῶν τοῦ κόσμου, — δὲν λέγω ὁ πρῶτος, ἀλλ’ ἐκ τῶν πρώτων στρατιωτῶν, — διότι οὔτε γενναιότητος οὔτε φιλοτιμίας στερεῖται, καὶ τὸ 1821 ἀπέδειξεν, ὅτι δύναται νὰ φθάσῃ καὶ μέχρις αὐτοθυσίας· ἀλλ’ ἀπαιτεῖται νὰ καταρτισθῇ στρατὸς τακτικός. Εἰς τὴν ἀρχαιότητα ὁ Μέγας Ἀλέξανδρος μὲ 30,000 Μακεδόνας, ἀλλ’ ἔχοντας ἄριστον στρατιωτικὸν ὀργανισμόν, κατέλυσε μίαν κραταιὰν Αὐτοκρατορίαν, ἡ ὁποία παρέταξε μυριάδας στρατοῦ, οὐχὶ ὅμως κυρίως στρατοῦ, ἀλλὰ ἀνδρῶν ἐνόπλων· ὁ δὲ τελευταῖος ἀτυχὴς πόλεμός μας συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ ἀπαισιοδοξία, καὶ ἐδῶ δὲ, ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, συνδιαλεγόμενος πρὸς φίλους συναδέλφους διακεκριμένους, ἤκουσα αὐτὸν τὸν ἀπελπισμόν. Σᾶς εἶπον ὅτι εἶμαι αἰσιόδοξος, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ θάρρος νὰ ὑποστῶμεν καὶ θυσίας χρηματικὰς ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, ἵνα σχηματισθῇ στρατὸς ἀξιόμαχος καὶ στόλος. Κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον ἐγὼ ἤμην ἐναντίον τοῦ πολέμου. Ἐν τῷ σπουδαστηρίῳ μου εὑρισκόμενος καὶ ὑποδεχόμενος ἀλλοδαποὺς δημοσιογράφους, εἶπον καὶ ἔγραψα εἰς εὐρωπαϊκὰ φύλλα, ὅτι τὸ ζήτημα ἔπρεπε νὰ λυθῇ εἰρηνικῶς, διὰ τῆς Ἡγεμονίας τῆς Κρήτης ὑπὸ τὸν πρίγκιπα Γεώργιον· ἀκριβῶς ὅ,τι ἔγινε καὶ τοσοῦτον μᾶς εὐχαρίστησε...

§81ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνυπογράφως;

§82ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι, ὅτε ἔφθασεν ἐνταῦθα τὸ φύλλον τὸ περιέχον τὰς ἰδέας μου ταύτας, παρατυχόντες φίλοι, ἐν οἷς ὁ ἀρχαῖος φίλος μου κ. Κοντογούρης, εἶπον ὅτι αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ μεταφρασθῇ ἑλληνιστί, διότι αἱ ἰδέαι μου ἑπόμενον νὰ θεωρηθῶσιν ὡς προδοσία. Ἤμην ἐναντίος τοῦ πολέμου, καὶ δι’ ἐξωτερικοὺς καὶ δι’ ἐσωτερικοὺς λόγους, διότι ἤμεθα ἀπαράσκευοι. Ἀληθῶς δὲ, ἐρωτήσας τοὺς ἁρμοδίους, ἔλαβον πληροφορίας, ὅτι ἤμεθα ἐντελῶς ἀπαράσκευοι κατὰ ξηράν· ὅτε δ’ ἔβλεπον τὸν ἐνθουσιασμὸν ὁ ὁποῖος εἶχε καταλάβει πάντας, ὅτε ἔβλεπον τὴν πατριωτικὴν ἐκείνην παραφροσύνην, ἠπόρουν καὶ ἐλυπούμην καὶ ἐφοβούμην, διότι ὁ ἐνθουσιασμὸς εὐκόλως μετατρέπεται εἰς πανικόν, ὅπερ καὶ ἐγένετο. Ἀνεπόλησα τότε, ὅτι κατὰ τὸ 1841 ἡ Γαλλία εὑρέθη μεμονωμένη ἀπέναντι τῆς τετραπλῆς συμμαχίας, Ἀγγλίας, Ρωσίας, Αὐστρίας καὶ Πρωσίας, ἕνεκα τοῦ ζητήματος τοῦ Αἰγυπτιακοῦ, διότι ἤθελε νὰ προστατεύσῃ τὸν Μεχμὲτ Ἀλῆν, ὁ ὁποῖον εἶχε καταληφθῇ ὑπὸ τῆς φιλοδοξίας νὰ καταλύσῃ τὸ Ὀθωμανικὸν Κράτος, ἢ μᾶλλον τὴν βασιλεύουσαν δυναστείαν, καὶ ν’ ἀναβῇ αὐτὸς εἰς τὸν θρόνον τοῦ Σουλτάνου. Καὶ πράγματι μετὰ τὴν κατὰ ξηρὰν κατατρόπωσιν τοῦ τουρκικοῦ στρατοῦ καὶ τὴν αὐτομολίαν τοῦ τουρκικοῦ στόλου εἰς Ἀλεξάνδρειαν, ἐφαίνετο προφανὴς ἡ κατάλυσις τοῦ Ὀθωμανικοῦ Κράτους. Τότε ἐν τῷ τύπῳ τῷ Γαλλικῷ καὶ ἐν τῇ Βουλῇ συνέβαινεν ὅ,τι καὶ παρ’ ἡμῖν πρὸ δύο ἐτῶν. Οἱ Γάλλοι, ὡς ἔθνος ἐνθουσιῶδες, ἐξέφραζον τὴν ἰδέαν, ὅτι πρέπει ἡ Γαλλία νὰ ἀναλάβῃ τὸν ἀγῶνα κατὰ τῆς τετραπλῆς συμμαχίας. Ἐν τῇ Βουλῇ οἱ ἐνθουσιώδεις λόγοι διεδέχοντο ἀλλήλους, καὶ οἱ ῥήτορες ἐξέφραζον τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ Γαλλία πρέπει νὰ πολεμήσῃ ἐναντίον ὅλης τῆς Εὐρώπης. Ἀλλ’ ἔτυχεν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν εἷς τῶν ἐξόχων στρατηγῶν Ναπολέοντος τοῦ Μεγάλου, ὁ στρατάρχης Σοῦλτζε. Ὁ συνετὸς καὶ πολύπειρος ἐκεῖνος στρατηγός, ἀνελθὼν ἐπὶ τὸ βῆμα, κατέστειλε τὸν φιλοπάτριδα, ἀλλ’ ἀσύνετον ἐνθουσιασμόν. Ἔλεγον τότε οἱ ῥήτορες, ὅτι ἡ Γαλλία εἶχεν ἓν ἑκατομμύριον ἐθνοφρουρούς, ἐκτὸς τοῦ στρατοῦ, νομίζοντες ὅτι, ἐπειδὴ ἡ ἐθνικὴ φρουρὰ ἔφερεν ὅπλα μὲ λόγχας καὶ ἐβάδιζε κατὰ στοίχους, ἦτο καὶ στρατός. Εἶπε δὲ τότε τὰ ἀξιομνημόνευτα λόγια, τὰ ὁποῖα ἀνέγραψεν ἡ ἱστορία: «Messieurs, je me méfie de l'enthousiasme, je n'ai confiance que dans les gros bataillons»· τουτέστι: «Κύριοι, ἐγὼ δυσπιστῶ πρὸς τὸν ἐνθουσιασμόν· δὲν ἔχω πεποίθησιν, εἰμὴ εἰς στρατὸν ὠργανωμένον καὶ πολυάριθμον». Αὐτὸ σημαίνουν αἱ λέξεις του «gros bataillons». Αὐτὴ ἡ σκέψις μὲ ἔκαμνε νὰ μὴ συμμερίζωμαι τὴν ἀσύνετον πατριωτικὴν παραφροσύνην τοῦ 1897, καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ νὰ λυπῶμαι δι’ αὐτήν. Εἴδομεν δὲ δυστυχῶς, πῶς ὁ ἐνθουσιασμὸς ἐγένετο πανικός. Ἀλλὰ δὲν εἴδομεν τοῦτο παρ’ ἡμῖν μόνον· αὐτὸ συνέβη καὶ εἰς ἄλλα Κράτη, καὶ μεγάλα μάλιστα Κράτη καὶ στρατιωτικά. Συνέβη εἰς τὴν Γαλλίαν τῷ 1870, συνέβη εἰς τὴν Πρωσσίαν μετὰ τὴν μάχην τῆς Ἰένης. Ἤκουσα συζητούμενον πρό τινων ἡμερῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τὸ θέμα περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν στρατιωτῶν, τοὺς ὁποίους παρετάξαμεν, καὶ τὸν ἀξιότιμον φίλον μου, τὸν ἐκ Μεσολογγίου βουλευτὴν κ. Δεληγεώργην, ἰσχυριζόμενον ὅτι μόνον 50,000 στρατὸς παρετάχθη εἰς τὰ μεθόρια κατὰ τοῦ πολέμου.

§83ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐφέδρων.

§84ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἀντέλεξεν ὁ κ. Δηλιγιάννης, ὅτι ἦσαν 70,000. Τοῦτο δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν· διότι δὲν ἦσαν στρατός, ἦσαν ὁμάδες ἔνοπλοι, καὶ πρέπει νὰ εὐχηθῶμεν, εἰς τὸ ἑξῆς μήτε ἡμεῖς μήτε οἱ ἀπόγονοί μας νὰ εὑρεθῶσιν εἰς τοιαύτην θέσιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ σπεύσωμεν νὰ συγκροτήσωμεν στρατὸν ἑλληνικόν, ἄξιον τοῦ ὀνόματος. (Χειροκροτήματα).

§85Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Τὸ Σχολεῖον τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐχρησίμευσεν οὐ μόνον ἵνα καταρτίσῃ ἀξιωματικοὺς ἀνταξίους τοῦ ὀνόματος καὶ τῆς θέσεως, ἣν κατέχουσιν, ἀλλὰ καὶ ὡς διϋλιστήριον διακεκριμένων ἀξιωματικῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων καταλέγεται καὶ ὁ κ. Γουλιμῆς. Λυποῦμαι ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ ἀντεπεξέλθω εἰς τὴν περὶ ὁρίου ἡλικίας γνώμην του. Ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι μόνον ἐν Ἰταλίᾳ καὶ Γαλλίᾳ ὑπάρχει ὅριον, ἐνῷ ὑπάρχει καὶ εἰς πολλὰ ἄλλα Κράτη. Καὶ ἀκούσατε: Ἐν Ἰαπωνίᾳ, εἰς τὸ ἀπώτατον αὐτὸ Κράτος καὶ ἐσχάτως νικῆσαν ἐν πολέμῳ τοὺς Κινέζους, ὑπάρχει ὅριον διὰ τοὺς συνταγματάρχας τὸ ἔτος 54, διὰ τοὺς ἀντισυνταγματάρχας καὶ ταγματάρχας τὸ 51, διὰ τοὺς λοχαγοὺς τὸ 48, διὰ τοὺς ὑπολοχαγοὺς καὶ ἀνθυπολοχαγοὺς τὸ 45, δηλ. κατὰ 7 ἔτη μικρότερον τοῦ ἰδικοῦ μας. Ἐν Δανίᾳ, τῷ ἀρχαίῳ τούτῳ στρατιωτικῷ καὶ ναυτικῷ Κράτει, διὰ τοὺς συνταγματάρχας, ἀντισυνταγματάρχας καὶ ταγματάρχας ὑπάρχει ὅριον ἡλικίας τὸ 65 ἔτος, διὰ τοὺς λοχαγοὺς τὸ 52, διὰ τοὺς ὑπολοχαγοὺς καὶ ἀνθυπολοχαγοὺς τὸ 42, δηλ. ὅριον κατὰ 10 ἔτη μικρότερον τοῦ ἰδικοῦ μας. Ἐν Ἱσπανίᾳ, διὰ τοὺς συνταγματάρχας τὸ 62 ἔτος, διὰ τοὺς ἀντισυνταγματάρχας καὶ ταγματάρχας τὸ 60, διὰ τοὺς λοχαγοὺς τὸ 56, διὰ τοὺς ὑπολοχαγοὺς καὶ ἀνθυπολοχαγοὺς τὸ 51. Ἐν Πορτογαλίᾳ ὑπάρχει ὅριον ἡλικίας τὸ ἔτος 64 διὰ τοὺς συνταγματάρχας καὶ τὸ 60 διὰ τοὺς λοιποὺς βαθμούς. Ἀκόμη, κύριοι Βουλευταί, εἰς τὰ Βαλκανικὰ Κράτη, τὸ μικρότερον ὅριον τελευταῖον ἡ Ρουμανία πρὸ μηνῶν τὸ μετέβαλεν εἰς 58 διὰ τοὺς συνταγματάρχας, 56 διὰ τοὺς ἀντισυνταγματάρχας, 54 διὰ τοὺς ταγματάρχας καὶ 50 διὰ τοὺς κατωτέρους ὅλους. Ἑπομένως τὸ ζήτημα αὐτὸ ὡρίμασε, καὶ πρέπει ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, μὲ τὸ χαρακτηρίζον αὐτὸν θάρρος, νὰ ὑποβάλῃ περὶ τούτου νομοσχέδιον. Ἂν δὲ διὰ τούτου ἀποκλείωνται διακεκριμένοι ἀξιωματικοί, νὰ ληφθῇ ἰδιαιτέρα μέριμνα περὶ αὐτῶν. Ὁ κ. Γουλιμῆς εἶπεν, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καταστρέφεται τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον τοῦ στρατοῦ, ἐνῷ τοὐναντίον προφανῶς διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπέρχεται μεγίστη οἰκονομία, διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Ὁ συνταγματάρχης, παραμένων εἰς τὸν στρατόν, λαμβάνει 700 δραχμὰς κατὰ μῆνα, ἐνῷ ἀποστρατευόμενος λαμβάνει 300, διοικεῖται δὲ τὸ σύνταγμα κατόπιν κάλλιστα μόνον διὰ τοῦ νέου εὐπαιδεύτου ἀντισυνταγματάρχου. Τὸ αὐτὸ λέγω καὶ διὰ τοὺς λοχαγούς. Δὲν βλέπω τὴν ὠφέλειαν, ἣν δύναται νὰ ἔχῃ ἓν σύνταγμα ἀπὸ συνταγματάρχην, ὅστις ἕνεκα τῆς ἡλικίας του ἔχει νὰ πατήσῃ ἕνα χρόνον εἰς τὸν στρατόν· τοὐναντίον μάλιστα ἐκ τούτου προκύπτουν δύο κακά· καὶ ὁ συνταγματάχης ὁ ἀνίκανος μένει εἰς τὸ στράτευμα, καὶ ὁ ἀντισυνταγματάρχης ὁ ἱκανὸς καὶ εὐπαίδευτος δὲν ἠμπορεῖ νὰ διοικῇ, ὅπως αὐτὸς κρίνει, ἀλλὰ πάντως τῇ ἐμπνεύσει τοῦ ἀσθενοῦς συνταγματάρχου. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μὴ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν οὔτε συναδέλφους, οὔτε φίλους, οὔτε νὰ δεσμευθῇ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ νὰ ὑποβάλῃ μετὰ θάρρους τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ ἔστω βέβαιος, ὅτι οὐ μόνον τὸ στράτευμα θὰ εὐεργετήσῃ, ἀλλὰ καὶ δὲν θὰ εὑρεθῇ πρὸ ἐμποδίων, ὅταν ἔλθῃ ὁ ξένος ὀργανωτὴς, ὡς εὑρέθη ὁ Βοσέρ. Μετὰ πόνου σᾶς λέγω, ὅτι τὸ στράτευμα εἶναι εἰς κακὴν κατάστασιν. Τὸ 1ον σύνταγμα π. χ., ὅπερ εἶναι ἐφάμιλλον εὐρωπαϊκῶν συνταγμάτων, χάρις εἰς τοὺς συνταγματάρχας Ὄφμαν καὶ Ἰωσαδρόβσκη, εἶχε ταγματάρχην, ὅστις κατὰ τὰ γυμνάσια ἔρριπτε τὸ ξίφος του, διότι ἐκινεῖτο ὀλίγον ὁ ἵππος του ἕνεκα τῶν σαλπίγγων. Εἰς ἄλλο σύνταγμα εἶναι πρὸ 5 ἐτῶν ἀπόπληκτος εἷς ταγματάρχης, καὶ ζητεῖ διὰ τῆς δημοσιογραφίας νὰ προβιβασθῇ! Καὶ πλεῖστοι ἄλλοι ὑπάρχουσιν ἄχρηστοι ἢ ἀνίκανοι, οὓς παρασιωπῶ καὶ διὰ νὰ μὴ σᾶς λυπήσω περισσότερον καὶ διὰ νὰ μὴ ἐκθέσω τὸ στράτευμα, καίτοι ὅλοι τὰ γνωρίζουν.

§86Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ ταγματάρχης, ὃν ὑπαινίττεσθε, εὑρίσκεται ἐν ἀναρρώσει καὶ εἶναι ἐκ τῶν ἀρίστων ἀξιωματικῶν.

§87Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Τὸ στράτευμα δὲν εἶναι ἄσυλον ἀνιάτων· ἐὰν δὲ δὲν ἐνδιαφερώμεθα διὰ τὴν ἀναδιοργάνωσιν αὐτοῦ, πρέπει τοὐλάχιστον νὰ φροντίζωμεν διὰ τὸν λαὸν, ὅστις δίδει τὸ χρῆμα. Εὐχῆς ἔργον εἶναι, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ὑποβληθῇ ἓν τοιοῦτον νομοσχέδιον, ἄλλως διαλύσατε τὸν στρατὸν καὶ ἐφαρμόσατε τὸ Βελγικὸν σύστημα.

§88Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Περισσοτέραν πεῖραν τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων καὶ γνῶσιν αὐτῶν βεβαίως ἔχει ὁ ἔντιμος ἐκ Βάλτου συνάδελφος, καὶ βλέπει ὁ στρατιωτικὸς ὀφθαλμὸς αὐτοῦ, ὁ γηράσας ἐν τῇ στρατιωτικῇ ὑπηρεσίᾳ, ὅτι χρειαζόμεθα ὄχι μόνον ἀξιωματικοὺς πολλοὺς, ἀλλὰ καὶ ὑπαξιωματικούς. Καὶ ἀληθῶς, Κύριοι, διὰ τὰ ἄλλα ὅπλα ἐπίστευον καὶ ἐγὼ, ὅτι ἴσως καὶ ὑπαξιωματικοὶ θὰ ἦτο καλὸν νὰ ἔλθουν, ἀλλὰ προκειμένου περὶ γενικῶν ἐπιτελῶν, ἐὰν ὁ κ. συνταγματάρχης πιστεύῃ ὅτι πρέπει νὰ ἔλθουν καὶ ὑπαξιωματικοὶ, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ὁ ἐγωϊσμὸς, τὸν ὁποῖον ἀποδίδω εἰς ὁλόκληρον Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ὅτι σοφὸν εἶναι τὸ ἄρθρον, ὡς ἔχει, νὰ ἔλθῃ μόνον ἀξιωματικὸς ἀνώτερος, ὅπως ἀναλάβῃ ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατεύματι. Καὶ εἶναι σοφόν, διότι, ἐὰν ἀληθῶς ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ ἦναι τοιαύτη, οἵαν παρέστησεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βάλτου Βουλευτὴς, τοιοῦτος ἀξιωματικὸς χρειάζεται νὰ ἔλθῃ ἐδῶ. Πρόκειται σοβαρῶς νὰ ἐργασθῶμεν; ἢ πρόκειται νὰ ἐκφράσωμεν γνώμας ἴσως ὀρθὰς, ἀλλ’ οὐχὶ ἀναλόγους τῶν περιστάσεων; Ἀποκρούω λοιπὸν τὴν τροπολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Βάλτου, διότι φρονῶ, ὅτι δὲν συνάδει πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἀλλὰ καὶ ἄλλος λόγος μὲ ἔκαμε νὰ ἐπιμείνω, ὅτι μόνον ἕνα ἀνώτερον ἀξιωματικὸν πρέπει νὰ προσκαλέσωμεν, διότι οὐδόλως συμφωνῶ πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Βάλτου, ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν ἀξιωματικοὶ ἐδῶ, δυνάμενοι νὰ βοηθήσωσι τὸν προσκληθησόμενον ξένον ἀξιωματικόν· καὶ δὲν εἶναι αὕτη γνώμη ἐμή, εἶναι γνώμη τοῦ στρατηγοῦ Βοσέρ. Τὸ λέγω μεθ’ ὑπερηφανείας ἐνώπιον τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους. Ὁ στρατηγὸς Βοσὲρ ἀναχωρῶν ἔλεγε περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τῆς πατρίδος μας, ὅτι εἶναι ἀξιωματικοὶ ἁμιλλώμενοι πρὸς τοὺς τῆς Εὐρώπης, καὶ συνεπῶς δὲν εἶναι ἀξιωματικοὶ ἔχοντες ἀνάγκην τῆς συνδρομῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν τῆς Γαλλίας ἢ οἱουδήποτε ἄλλου Κράτους. Ἀπόδειξις δὲ τούτου εἶναι τὸ ἀρτίως ἐκδοθὲν ἔργον εὐπαιδεύτου ἀξιωματικοῦ τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ, τοῦ κ. Λυκούδη, ἔργον ἄξιον προσοχῆς καὶ μελέτης, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει, ὅτι ὑπάρχουσιν ἀξιωματικοὶ δυνάμενοι νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν μελέτην τοιούτων ζητημάτων. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν τροπολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ περὶ τοῦ καθορισμοῦ τοῦ ἀνωτάτου ὅρου τῆς ἀμοιβῆς τοῦ προσκληθησομένου ὀργανωτοῦ, δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ αὐτήν· διότι, ἐὰν ἀληθῶς σκεπτώμεθα νὰ φέρωμεν ὀργανωτήν, — καθόσον δὲν ἔχομεν τὸ κῦρος, ἕνεκα τῶν λόγων, οὓς εἶπον εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν, διὰ νὰ ἐπιβάλωμεν τὰς γνώμας ἡμῶν, — ἔχομεν ἀνάγκην νὰ φέρωμεν ἀξιωματικὸν ἔχοντα ὅλον τὸ κῦρος, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ τοιαύτη ἐργασία καὶ ἀνεγνωρισμένον καὶ εἰς τὸ Κράτος, εἰς ὃ ὑπηρετεῖ ἤδη· πρὸς ἀξιωματικὸν δὲ τοιοῦτον πρέπει νὰ προσενεχθῶμεν μετ’ ἀξιοπρεπείας καὶ ὑπερηφανείας· πρέπει τὸ Κράτος νὰ ἦναι ἐλεύθερον ὡς πρὸς τὴν ἀμοιβὴν αὐτοῦ· οὐδὲ δύναμαι νὰ σταματήσω πρὸ τῆς ἰδέας, χάριν τοῦ λόγου, τὸν ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς προέβαλεν, ὅτι τάχα δὲν δυνάμεθα ἐκ συνταγματικῶν λόγων νὰ δώσωμεν ἐλευθερίαν ὡς πρὸς τοῦτο εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, διότι τοιαῦτα προηγούμενα ἔχομεν πλεῖστα, κατὰ τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἀφέθη ἐλευθέρα νὰ κανονίσῃ τὰ τοιαῦτα ζητήματα. Ὥστε οὐδεὶς λόγος μοὶ ἐπιβάλλει νὰ δεχθῶ τὴν πρότασιν ταύτην τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ. Νομίζω λοιπόν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ἔχει, εἶναι πλῆρες, καὶ ὡς τοιοῦτον παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὸ ψηφίσῃ. Ἤδη ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἔλθω εἰς μίαν λεπτομέρειαν, εἰς παρέκβασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἐκ Βονίτσης συνάδελφος. Τὸ Ἀπομαχικὸν Ταμεῖον, ἤτοι τὸ ταμεῖον τῶν συντάξεων, ἕνεκα τῶν τελευταίων ἀποστρατεύσεων ἐπεβαρύνθη ἐπαισθητῶς. Ἴσως, ἂν ὄχι κατ’ αὐτὴν τὴν Σύνοδον, ἀλλ’ εἰς τὴν ἄλλην, ἐὰν θὰ ἦμαι Ὑπουργός, ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου περὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἐν τούτοις, μελετήσας τὰ περὶ τούτου ἐπισταμένως, ἔχω ὑποβάλει ἤδη εἰς τὴν Βουλήν, σχετικῶς πρὸς τὰς ἀποστρατεύσεις, νομοσχέδιον, ὅπερ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, δι’ οὗ ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προβιβάζῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς πλησιάζοντας λόγῳ ὁρίου ἡλικίας ν’ ἀποστρατευθῶσιν, ἔχοντας ὅμως τὰ προσόντα πρὸς προαγωγὴν καὶ ὑπαρχουσῶν θέσεων κενῶν. Ἐμερίμνησα ἑπομένως, ὅπως δοθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργόν, νὰ προβαίνῃ ἀμέσως εἰς τὴν πλήρωσιν τῶν κενῶν θέσεων, ἵνα μὴ ἀποστρατεύηται ὁ ἀξιωματικὸς ὁ ἱκανὸς καὶ μὴ περιέλθῃ εἰς δεινὴν θέσιν τὸ ταμεῖον ἐκεῖνο. Δὲν εἶμαι δὲ τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ὁ ἐκ Σύρου ἔντιμος συνάδελφος ἔχει, προκειμένου περὶ ὁρίου ἡλικίας. Ἐὰν οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ ἀνωτέρου βαθμοῦ δὲν κέκτηνται τὴν ἀντοχὴν, ἥτις ἀπαιτεῖται διὰ τὴν διοίκησιν τῆς μονάδος, δὲν πταίει ἡ ἡλικία, διότι, ὡς εἶπον καὶ ἄλλοι συνάδελφοι, πολλοὶ γέροντες ἀξιωματικοὶ ἀντέσχον ἐπὶ εἰκοσιτετράωρον, διερχόμενοι τὴν γραμμὴν τοῦ μετώπου τῆς παρατάξεως. Αὐτὸς ὁ Αὐτοκράτωρ τῶν Γερμανῶν Γουλιέλμος Αʹ κατὰ τὸν Γαλλογερμανικὸν πόλεμον τοῦ 1870–1871, ὡς ἐτηλεγράφησεν ὁ ἴδιος πρὸς τὴν σύζυγον αὐτοῦ, ἐπὶ 24 ὁλοκλήρους ὥρας ἔμεινεν ἔφιππος, εἰς ἡλικίαν 85 ἐτῶν.

§89Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Παράδειγμα ὁ Μόλτκε.

§90Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ Γκαλιφὲ, καίτοι ἑξηκοντούτης, ἱππεύει ὡς εἰκοσαετὴς νέος. Ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον εὑρίσκονται οἱ ἀξιωματικοὶ ἡμῶν εἰς τὴν κατάστασιν αὐτὴν, εἶναι διότι δὲν ἀσχολοῦνται περὶ τὴν ἱππασίαν, καὶ διὰ τοῦτο αὔριον ἴσως ἢ μεθαύριον θὰ ἴδητε δημοσιευομένην ἐγκύκλιον, κανονίζουσαν τὰ περὶ τούτου· ἐλπίζω δὲ,—ἀφοῦ μάλιστα ὁ προκάτοχός μου ἔλαβε μέτρον, καθ’ ὃ πάντες οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἔφιπποι πρέπει νὰ ἔχουν ἵππον,—ἐλπίζω, λέγω, ὅτι ἐντὸς μικροῦ χρονικοῦ διαστήματος θὰ καταστῶσι πάντες ἱκανοὶ ν’ ἀνταποκρίνωνται καὶ εἰς αὐτὸ τὸ καθῆκον.

§91Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἂν ὁ προσκληθησόμενος ἀξιωματικὸς θὰ ἦναι καὶ ἐπιθεωρητής.

§92Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα. Τὸ λέγει ῥητῶς τὸ νομοσχέδιον.

§93ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν δέχεται τὴν τροπολογίαν, τὴν ἀναγομένην εἰς τὸν προσδιορισμὸν τοῦ ἀνωτάτου ὅρου τῆς ἀμοιβῆς πρὸς τὸν προσκαλούμενον ἀξιωματικόν, καὶ εἶπεν ὅτι πρόσκομμα δὲν εἶναι ἡ συνταγματικὴ διάταξις. Ἐπεθύμουν ν’ ἀκούσω τὸ ζήτημα τοῦτο ἀναπτυσσόμενον, ἵνα πεισθῶμεν καὶ ἡμεῖς, ὅτι τοιοῦτον πρόσκομμα δὲν ὑπάρχει. Δὲν δύναμαι νὰ ἰσχυρισθῶ, διότι βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ ἐνθυμηθῶ, ἂν ὑπάρχωσι παραδείγματα ἢ ὄχι ὁμοίου γενικοῦ προσδιορισμοῦ ἀποζημιώσεως ἐν ἄλλοις χρόνοις, ἅτινα ἔμειναν ἀπαρατήρητα. Ἀλλ’ ἐὰν ἄλλοτέ ποτε ὑπεβλήθησαν ὅμοιαι διατάξεις καὶ ἐψηφίσθησαν, μὴ ὁρισθέντος τοῦ ἀνωτάτου ὁρίου, διότι οὐδεὶς ἐσκέφθη νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἀντίρρησιν, ἥτις νῦν προετάθη, σήμερον, ὅτε ἡ ἀντίρρησις προβάλλεται μετὰ ῥητῆς ὑπομνήσεως τοῦ ἄρθρου 61 τοῦ Συντάγματος, νομίζω ὅτι εἶναι ἄξιον τοῦ κόπου, ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ ῥίψῃ τὰς ἀκτῖνας τῶν φώτων αὑτῆς εἰς τὴν Βουλήν. Ἐὰν βεβαίως πεισθῶμεν, ὅτι δὲν εἶναι ἐμπόδιον τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, θέλομεν πράξει ὅ,τι ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ τὸ παρελθόν, καὶ ἂν τυχὸν συνδέεται πρὸς τὰς ὑπογραφὰς ἡμῶν αὐτῶν, δὲν δεσμεύει, ὅτε σήμερον ἐξετάζεται τὸ ζήτημα καθαρῶς συνταγματικῶς.

§94Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅταν ἔλθῃ εἰς συζήτησιν τὸ ἄρθρον.

§95ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τότε ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς. Ἐγώ, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, ἐφ’ ὅσον ἀνάγεται μόνον εἰς πρόσκλησιν ὀργανωτοῦ, δὲν ἔχει λόγον ὑπάρξεως. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἁπλῶς θέλῃ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ν’ ἀποκτήσῃ ὀργανωτὴν ἐπὶ πενταετίαν, ἐρωτῶ, πρὸς τίνα σκοπὸν καλεῖ αὐτὸν, ἀφοῦ ἐκαλέσαμεν ὀργανωτὰς καὶ κατέχομεν τὸ ἔργον αὐτῶν προσηρμοσμένον εἰς τὸν στρατόν; Τὸ ἔργον τοῦ στρατηγοῦ Vosseur καὶ τοῦ ναυάρχου Lejeune θὰ ἦτο τέλειον, ἂν ἡ Ἑλλὰς ἠδύνατο νὰ διαθέσῃ ὅσους ἐκεῖνοι ἐζήτουν πρὸς τὸ ἔργον τοῦτο πόρους. Ἐζήτει πολλὰ ὁ στρατηγὸς Vosseur, καὶ ἐδίδομεν ἐλάχιστα, διότι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ δώσωμεν περισσότερα, καὶ ὁ στρατηγὸς ἠναγκάσθη νὰ προσαρμόσῃ εἰς τὰς δυνάμεις τῆς Ἑλλάδος τὰς ἰδέας ἑαυτοῦ ἐν πλήρει ἀναγνωρίσει, ὅτι τὸ ἔργον ἐγίνετο ἡμιτελές, ὅτι οἱ κίνδυνοι τῆς ἀποτυχίας ἦσαν πολλοί· ὁ δὲ ὀργανισμὸς ὁ ὑφιστάμενος εἶναι τὸ προϊόν τοῦ τοιούτου συμβιβασμοῦ. Ἡ δυσχέρεια ὑπῆρξεν ὀλιγώτερον καταφανὴς εἰς τὸν στρατὸν τῆς θαλάσσης. Ἐκεῖ ἡ ἐργασία ὑπῆρξε τελειοτέρα, καὶ διότι ἠδυνάμεθα νὰ δώσωμεν κατ’ ἀναλογίαν περισσότερα, καὶ διότι ὑπῆρχεν ἡ πεῖρα ἡ περὶ τὰ ναυτικὰ, καὶ διότι πρὸ παντὸς ὁ ναύαρχος εὗρε χάος ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ καὶ ἔπλασεν αὐτὸς τὸ ὅλον ἐκ τοῦ χάους, ἐνῷ ἐν τῷ στρατῷ ὁ στρατηγὸς δὲν εὗρε χάος, εὗρε θετικὰς δυνάμεις, εὗρεν ὀργάνωσιν, εὗρε παραδόσεις, καὶ διεσκεύασε τὰ ὑπάρχοντα ὅπως ἠδύνατο καλλίτερον. Ἐν τῷ ναυτικῷ βεβαίως κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἀναχωρήσεως αὐτοῦ ὁ ναύαρχος Lejeune εἶχε δίκαιον νὰ ἰσχυρίζηται, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶχε τότε καλῶς ὠργανωμένον ναυτικὸν, λέγων: «Ἔχετε νῦν ναυτικόν· φροντίσατε νὰ ἐργασθῆτε, ὅπως κατορθώσητε νὰ φθάσητε ὅπου πρέπει· ἀλλὰ νὰ ἐργασθῆτε, ἀλλὰ νὰ ἐννοήσητε ὅτι ἔχετε ἀνάγκην ἀποκτήσεως ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, ὅτι πρέπει ν’ ἀποκτήσητε ἀρχηγοὺς κατὰ θάλασσαν, ἀρχηγοὺς ἐργαζομένους ἐπὶ τοῦ στόλου, ἐργαζομένους ἐπὶ τῶν θωρηκτῶν, διότι ἀρχηγὸς στόλου δὲν δύναται νὰ καταρτισθῇ ὅστις δὲν ἀναβῇ ἐπὶ θωρηκτοῦ καὶ κυβερνήσῃ τὴν μεγάλην καὶ πολύπλοκον μηχανὴν καὶ ἀπὸ τῆς μηχανῆς ταύτης κυβερνήσῃ τὸν περὶ αὐτὴν στόλον». Ὁ ὀργανισμὸς ὑπάρχει, καὶ ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ κινηθῇ δι’ αὐτοῦ κατὰ θάλασσαν, ἄνευ ἀνάγκης νὰ προσδράμῃ πάλιν εἰς ξένους ἀξιωματικούς. Ἀλλὰ θέλει νὰ κινηθῇ; Πράττει ἡ Ἑλλὰς κατὰ θάλασσαν ἐκεῖνο, ὅπερ ὤφειλε νὰ πράξῃ; Ταύτην τὴν στιγμὴν ἐὰν στρέψητε τὸ βλέμα περὶ ὑμᾶς καὶ ζητήσητε τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς τοῦ ναυτικοῦ, θέλετε εὕρῃ αὐτοὺς ἀπαρασκεύους εἰς διοίκησιν τοῦ στόλου. Ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ σήμερον ἀνώτερος ἀξιωματικὸς τοῦ ναυτικοῦ μὴ διελθὼν τοὐλάχιστον δύο ἔτη ἐν ἐργασίᾳ ἐπὶ θωρηκτοῦ, ἐν ἐκπαιδεύσει ἐπὶ θωρηκτοῦ, ὡς κυβερνήτης διοικῶν θωρηκτόν; Ὄχι. Καὶ ὅμως ταῦτα δὲν ἔχομεν, καὶ εἰς τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ὅτε ἦλθεν ἢ μᾶλλον ἂν ἔλθῃ ποτὲ ἡ ὥρα νὰ διευθύνῃ τὸν στόλον ὁ φυσικὸς ἀρχηγὸς τοῦ στόλου, ὁ φυσικὸς οὗτος ἀρχηγὸς τοῦ στόλου δὲν θὰ δύναται νὰ κυβερνήσῃ, διότι δὲν ἐξεπαιδεύθη πρὸς κυβέρνησιν. Διετέλουν ἐν τοῖς πράγμασι καθ’ ὃν χρόνον ἀπήρχετο ὁ ναύαρχος Lejeune, καὶ γινώσκω ἐκεῖνο, ὅπερ γινώσκουν πάντες οἱ συνάδελφοι τοῦ χρόνου ἐκείνου, μεθ’ ὧν ὡμίλησε καὶ οἵτινες ἐπιζῶσι. Γινώσκουσιν ὅτι ἡ παραγγελία, ἣν ἔδωκεν ἐκεῖνος ἀπερχόμενος εἰς πάντας τοὺς ἁρμοδίους, καθ’ ὅλην τὴν γραμμὴν, ἵνα σκεφθῶσιν ἐπὶ τοῦ θέματος καὶ καθῆκον ἔχοντας νὰ ἐπιμεληθῶσιν αὐτοῦ, ἦτο ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὤφειλε νὰ ἔχῃ ἀρχηγοὺς τοῦ στόλου, ὅτι δ’ ὁ μέλλων ἀρχηγὸς ἀπ’ ἐκείνης τῆς ἡμέρας ἔδει νὰ ἀναβῇ ἐπὶ θωρηκτοῦ, ὅπως ἐργασθῇ καὶ καταρτίσῃ ἑαυτὸν ἄξιον τῆς ἀρχηγίας. Ἀλλ’ ἡ παραγγελία ἐκείνη ἔμεινεν ἀνεκτέλεστος. Ταῦτα εἶναι τὰ ἀναγκαῖα. Περιττὸς δὲ διάδοχος εἰς τὸν Lejeune, διότι οὗτος οὐδὲν ἔχει σπουδαῖον νὰ προσθέσῃ εἰς τὸ ἔργον ἐκείνου. Σήμερον ὑπάρχει πεπλασμένον τὸ ναυτικὸν, καὶ αἱ νέαι τάξεις, αἱ ἐξερχόμεναι κατ’ ἔτος τῆς Σχολῆς, βεβαίως ἐπ’ ἀγαθῷ, ἀναπληροῦσι τὰ κενὰ τοῦ παρελθόντος, ὅπερ ἐξεπλήρωσε τὸν προορισμὸν αὐτοῦ. Καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην θεωρῶν ὅτι καὶ εἰς τὸ ναυτικὸν εἶναι περιττὸς ὁ ὀργανωτὴς, ἀναγνωρίζω ὅτι, ἐὰν ὁπωσδήποτε θέλωμεν ὀργανωτὴν, τὰ ὁριζόμενα πέντε ἔτη εἶναι περισσῶς ἐπαρκῆ· ἀλλ’ ἐπαναλέγω, ὅτι δὲν βλέπω τὴν ἀνάγκην· τὸ ὀργανωτέον ἔργον συνεπληρώθη γενικῶς, καὶ δυνάμεθα, δοθείσης ἤδη τῆς ὠθήσεως, ἐὰν θέλωμεν, ἔχοντες τὰ στοιχεῖα σήμερον, νὰ προχωρήσωμεν μόνοι. Τὰ πέντε ἔτη βεβαίως εἶναι χρήσιμα, ἂν πρόκειται νὰ ἔχωμεν ἐπιθεωρητὴν ξένον· ἂν δ’ ὁ μετακαλούμενος ὡς ὀργανωτὴς τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς ἢ τῆς θαλάσσης, ὁρκιζόμενος τὸν ὅρκον τοῦ πολίτου Ἕλληνος, ταχθῇ ἐπιθεωρητὴς, βεβαίως θὰ ἦναι ὠφέλιμος. Ἐν τούτῳ εὑρίσκω χρησιμότητα εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἂν δηλονότι ἀπολήξωμεν εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ διορίσωμεν ἐπιθεωρητὰς, καὶ μάλιστα διευθυντὰς τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, τοὺς μετακληθησομένους ξένους ἀξιωματικούς. Ἀλλὰ πέντε ἐτῶν προσδιορισμὸς, προκειμένου περὶ ἐντολῆς, οἵα ἡ ὀργάνωσις καὶ διεύθυνσις τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, εἶναί τι εἰς ἐμὲ ἀκατάληπτον. Ἤθελον ἐννοήσει δαπάνην ὄχι τῶν ποσῶν ἐκείνων, ἅτινα ἴσως ἔχουσι κατὰ νοῦν οἱ Ὑπουργοί, μὴ προσδιορίζοντες αὐτὰ, φόβῳ μήπως φανῶσιν ὑπερβολικοὶ, ἀλλὰ καὶ 300,000 καὶ 400,000 καὶ 500,000, ἵνα ἀποκτήσωμεν ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ὑπηρεσίας ἄνδρας ἔχοντας τὸ κῦρος, ὅπερ ὑπέδειξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἠθέλομεν οὕτως ἀποκτήσει ἐκεῖνο, ὅπερ δὲν τολμῶμεν νὰ φαντασθῶμεν ὡς δυνατὸν, ἠθέλομεν ἀποκτήσει ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν ἀνάλογον ἐκείνης, ἣν θαυμάζομεν εἰς ἄλλα ἔθνη. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν, τοιαῦτα ἐπιθυμοῦντες, νὰ προσδιορίζωμεν πενταετῆ προθεσμίαν πρὸς καταρτισμὸν ἀληθοῦς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς πενταετίας, ἅμα ἀναχωρήσαντος τοῦ προσωρινοῦ πολίτου Ἕλληνος, τοῦ ἐπὶ πενταετίαν πολίτου Ἕλληνος, νὰ δεχώμεθα ὅτι ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία θέλει ἐπανέλθει πάλιν ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἀναλαμβάνουσα ἐκ νέου τὸν χαρακτῆρα τμήματος τοῦ Ὑπουργείου; Καὶ τί ἐκερδήσαμεν τότε, παρακαλῶ; Τίς καὶ πῶς θὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον τὸ ἐπιτελικὸν, ὅπερ ἱδρύσαμεν, καὶ μετὰ τίνος κύρους; Ὁ μέλλων νὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὸ, διατὶ δὲν λέγομεν ἀπὸ τοῦδε, ὅτι ἀναχωρήσαντος τοῦ ξένου ἀναλαμβάνει καὶ ἐξακολουθεῖ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ὅροις τὴν διεύθυνσιν τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἤθελον ἐννοήσει τὴν περὶ πενταετίας διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου. Μοὶ φαίνεται ἀδύνατον οἱ Ὑπουργοὶ νὰ μὴ ἐσκέφθησαν σπουδαίως ἐπὶ τούτων, πρὶν ἢ ἀποφασίσωσι νὰ ὁρίσωσιν, ὅτι ἐπὶ πενταετίαν καλοῦσιν ἔξωθεν διευθυντὴν ἀνώτερον τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας. Ἄλλο πρᾶγμα, συναφὲς μὲν, ἀλλ’ οὐχὶ ἐντελῶς ἀνῆκον εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος· ἄλλο πρᾶγμα ἡ σκέψις, τίς ἔσται ἐκεῖνος ὁ ξένος ἐντελῶς πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ὅστις θέλει ἀποφασίσει νὰ ὁρκισθῇ ὡς πολίτης Ἕλλην ἐπὶ πενταετίαν, ἀπὸ εὐγενοῦς ἰδέας ὁρμώμενος, ἀπὸ συμπαθείας πρὸς ἔθνος, ὁποῖον τὸ Ἑλληνικὸν, ἀπὸ φιλοδοξίας εὐγενοῦς ὁρμώμενος, ὡς ἔρχεται ἐκεῖνος ὅστις ἀποφασίζει νὰ προσφέρῃ ὁλόκληρον αὑτοῦ τὸν βίον, ὁλόκληρον αὑτοῦ τὸ μέλλον ὑπὲρ τοιούτου ἔργου, ἐλπίζων ὅτι δι’ αὑτοῦ θέλει καὶ αὐτός ποτε τιμηθῇ ἢ δοξασθῇ. Καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῶμεν ἀληθῶς ἄξιον τῆς ἀποστολῆς ἄνδρα, οἷον θέλει αὐτὸν κατὰ πεποίθησιν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, συναινοῦντα νὰ ἀναλάβῃ τοιοῦτον ἔργον ἐπὶ μόνῃ μίαν πενταετίαν; Ὑπάρχει ἀδοξότερον τούτου ἐπιχείρημα; Εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῶμεν τοιαύτης περιωπῆς ἄνδρα ἐρχόμενον εἰς τὴν Ἑλλάδα μόνον ἵνα διευθύνῃ ἐπὶ πενταετίαν τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, πενταετίαν μάλιστα ἐκ τῶν προτέρων γνωστῆς σημασίας, διότι βεβαίως ἡ πενταετία ἡ προσεχὴς δὲν δύναται νὰ ᾖναι ἡ πενταετία οἱασδήποτε δράσεως, μετὰ τῶν ἐφοδίων, ὧν τόσον καλῶς παρέστησε τὴν ἔνδειαν ὁ κ. Βουλευτὴς Τυρνάβου πρὸ ὀλίγου; Δὲν εἶναι ἄρα σπουδαία ἡ πρόθεσις τῆς Κυβερνήσεως. Κι’ ἂν τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ὀργανώσεως εἶναι περιττὸν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς τοιαύτης ἐπιτελικῆς διευθύνσεως εἶναι βεβαίως καταδικαστέον. Ἐγὼ, Κύριοι, φρονῶ εἰλικρινῶς, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι πρόωρον, διότι τότε μόνον ἐννοῶ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ φανῇ χρήσιμος ἡ παρουσία τῶν καλουμένων ξένων, — μεταρρυθμιζομένων τῶν κατὰ μέρος διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου,—ὅτε ἠθέλομεν ἔχει τὴν βεβαιότητα, πρῶτον ὅτι ἔχομεν σταθερὰς προσόδους, ἐπιτρεπούσας ἡμῖν νὰ συνεργασθῶμεν μετὰ τῶν προσκαλουμένων ξένων κατὰ τρόπον προβιβάζοντα ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος τὰς δυνάμεις ἡμῶν μέχρι τοῦ σημείου, εἰς ὃ μοιραίως θέλει σταθῇ, διότι αἱ δυνάμεις ἡμῶν δὲν εἶναι ἀνεξάντλητοι· ἔπειτα, ὅτι οἱ πόροι ἡμῶν θέλουσιν εἶναι ἐπαρκεῖς, ἵνα συμπληρώσωμεν τὰ κενὰ, ἅτινα ὁ πόλεμος ἰδίως κατέστησεν ἀφόρητα· καὶ τρίτον καὶ κυριώτατον, ὅσον καὶ τὸ πρῶτον, ὅτε ἠθέλομεν ἐκ τῶν πραγμάτων ἔχει τὴν βεβαιότητα, ὅτι ἀπεχωρίσαμεν τὸν στρατὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως ἀπὸ τοῦ στρατοῦ τῆς ὑπηρεσίας. Ἀλλὰ περὶ τούτου, ὅσα καὶ ἂν ἐψηφίσαμεν νομοσχέδια, ἐπιτρέπεται καὶ εἰς τοὺς μᾶλλον αἰσιοδόξους νὰ ἀμφιβάλλωσι. Πρὶν ἢ δοκιμασθῶσι τὰ νομοθετήματα, ἅτινα πρὸ ὀλίγου ἐψηφίσαμεν, πρὶν ἢ ἐξετασθῶσι καλῶς τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, πρὶν ἢ φθάσωμεν νὰ ἔχωμεν ἕνα τοὐλάχιστον ἀπολογισμὸν καὶ ἑνὸς τοὐλάχιστον ἔτους πεῖραν περὶ τῶν δοκιμῶν, ἃς ἐπιχειροῦμεν, εἶναι δυνατὸν νὰ σκεπτώμεθα περὶ μετακλήσεως ξένων ἀξιωματικῶν πρὸς ῥύθμισιν τῶν πραγμάτων τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ἅτινα διάκεινται νῦν ἐν παντελεῖ ἐρημίᾳ; Διὰ τοὺς λόγους τούτους, Κύριοι, εἶμαι διατεθειμένος νὰ ψηφίσω κατὰ τοῦ νομοσχεδίου.

§96Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἔχω ὑποβάλει, κύριε Πρόεδρε, τροπολογίας τινάς.

§97Β. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπεθύμουν καὶ ἐγὼ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις.

§98ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἶναι 9 ἡ ὥρα, κύριε Πρόεδρε.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς τελειώσωμεν τὴν ἀρχήν.

§100ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἐπειδὴ λέγουσιν ὅτι εἶναι ἀργὰ, ὁμιλῶ εἰς τὰ καθέκαστα.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ μίαν ὥραν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρα 9 καὶ 10′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρα 10 καὶ 35′ μ. μ.)

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται). Ἐνταῦθα ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Στράτου, ἡ ὁποία εἶναι ἡ ἀπωτέρα, ἔχει δὲ ὡς ἑξῆς: «Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ διὰ Β. Διατάγματος πολιτογράφησις ὡς πολιτῶν Ἑλλήνων καὶ ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν, ἤτοι ἑνὸς ὑποστρατήγου καὶ ὀκτὼ συνταγματαρχῶν καὶ ταγματαρχῶν, καὶ ἡ εἰς τὸν στρατὸν κατάταξις αὐτῶν ἐπὶ πενταετίαν. Ἐπίσης εἴκοσιν ὑπαξιωματικῶν ἐπὶ τῷ αὐτῷ χρόνῳ. Ἐκ τῶν ἀνωτέρω ἀξιωματικῶν διατίθενται δύο διὰ τὸ πυροβολικὸν καὶ εἷς διὰ τὸ μηχανικόν, εἷς διὰ τὸ πεζικὸν, εἷς διὰ τὸ ἱππικὸν, εἷς διὰ τὴν χωροφυλακὴν, εἷς διὰ τὴν οἰκονομικὴν ὑπηρεσίαν καὶ εἷς διὰ τὴν ὑγειονομικὴν ὑπηρεσίαν. Οἱ ὑπαξιωματικοὶ εἰς τὰ σώματα πεζικοῦ, ἱππικοῦ, πυροβολικοῦ, πυροσβεστῶν. Ὁ ὑποστράτηγος δύναται νὰ φέρῃ ταγματάρχην ἢ λοχαγὸν ὑπασπιστήν.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ὑπάρχει ἐπίσης τροπολογία τοῦ κ. Λιμπρίτου, δι’ ἧς ἀντικαθίσταται τὸ γʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου καὶ ἥτις ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἑκάτερος τῶν ἀξιωματικῶν τούτων δύναται νὰ προσλάβῃ τοὺς ἀναγκαιοῦντας ἀξιωματικοὺς εἰδικῶν ὑπηρεσιῶν καὶ ὅπλων, οἵτινες διὰ μὲν τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς δὲν δύνανται νὰ ὦσι πλείονες τῶν τεσσάρων, διὰ δὲ τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν πλείονες τῶν δύο.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§103ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἔχω ἐδῶ τροπολογίαν ἐπὶ τῆς τρίτης παραγράφου, ἔχουσαν οὕτω: «Ἡ σύνθεσις καὶ ὁ ὀργανισμὸς τῆς ὑπηρεσίας ταύτης ἐκπονηθήσονται ὑπὸ τοῦ ξένου ὀργανωτοῦ καὶ καθορισθήσονται διὰ νόμου.» Ὡς πρὸς τὴν τροπολογίαν μου ταύτην ἐπιθυμῶ νὰ ἐξηγήσω τοῦτο. Πρόκειται ἐν τῇ τρίτῃ παραγράφῳ περὶ συνθέσεως καὶ ὀργανισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας τῆς ἐπιτελικῆς· ἀλλὰ προκειμένου περὶ συνθέσεως καὶ ὀργανισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας τῆς ἐπιτελικῆς, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ μέρος τῆς συνθέσεως καὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, νομίζω ὅτι μόνον διὰ νόμου πρέπει νὰ γείνῃ, καὶ διὰ τοῦτο λέγω ἐν τῇ τροπολογίᾳ μου, ὅτι πρέπει νὰ γένηται διὰ νόμου, καὶ ὄχι διὰ Β. Διατάγματος.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ τοῦ κ. Λιμπρίτου τροπολογία, ἡ ὁποία εἶναι ἀπωτέρα· ἔχει δὲ οὕτω: «Εἰς ἑκάτερον τῶν κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον ὀργανωτῶν δύναται νὰ ἀνατεθῇ διὰ Β. Διατάγματος, τῇ προτάσει τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, ἡ ἀνωτάτη διεύθυνσις τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας. Ἀνατιθεμένης δὲ εἰς τὸν ὀργανωτὴν τῆς ἀνωτάτης διευθύνσεως τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, αὕτη ἀποσπωμένη ἀπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἢ τοῦ τῶν Ναυτικῶν καθίσταται αὐτοτελής, ἀναφερομένη πρὸς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν. Ἐν δὲ τῷ σχετικῷ Ὑπουργείῳ καθίσταται ἓν τμῆμα, περιλαμβάνον δύο γραφεῖα, αʹ) τῆς στρατολογίας καὶ βʹ) τῶν πληροφοριῶν. Ἡ σύνθεσις καὶ ὁ κανισμὸς τῆς ὑπηρεσίας ταύτης ἐκπονηθήσεται ὑπὸ τοῦ σχετικοῦ ὀργανωτοῦ ἢ καθορισθήσεται διὰ Β. Διατάγματος, οἱ δὲ ἀποτελέσοντες τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην ἀποσπασθήσονται ἐξ ἄλλων ὑπηρεσιῶν. Τὸ τέταρτον ἐδάφιον διαγράφεται.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Λιμπρίτου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Δραγούμη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται). Ἐνταῦθα ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Δραγούμη, ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Τὰ ἄρθρα 3 καὶ 5 συγχωνεύονται εἰς ἄρθρον 4, οὕτω: Πρὸ τῆς εἰς τοὺς ἄνω ὀργανωτὰς ἀναθέσεώς τινος τῶν ἐν ἄρθρῳ 2 ὑπηρεσιῶν, οὗτοι, ἐπὶ ἰδίᾳ αὑτῶν αἰτήσει, πολιτογραφοῦνται Ἕλληνες διὰ βασιλικοῦ διατάγματος, ὑποβαλλόμενοι εἰς πάσας τὰς ὑποχρεώσεις τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν καὶ ὑποκείμενοι, ἰδίως περὶ τὴν ἐνάσκησιν τῶν ἀνατιθεμένων αὐτοῖς στρατιωτικῶν καθηκόντων, εἰς τοὺς ὁρισμοὺς τῶν νόμων τοῦ Κράτους.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται). Ἐνταῦθα ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Στράτου, ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Ὑπὸ τὴν προεδρίαν τῆς Α. Υ. τοῦ Διαδόχου ἀντιστρατήγου, συγκροτηθήσεται ἐπιτροπὴ ἐκ τοῦ ὑποστρατήγου ἀλλοδαποῦ, ἐξ ἑνὸς συνταγματάρχου ἐπίσης ἀλλοδαποῦ, καὶ ἐκ δύο συνταγματαρχῶν Ἑλλήνων, ἐφορῶσα τὴν ὀργάνωσιν ἑκάστοτε καὶ τὴν πρακτικὴν ἐκπαίδευσιν. Τὰ καθήκοντα καὶ ὁ τρόπος τῆς λειτουργίας τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης κανονισθήσονται διὰ Β. Διατάγματος.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἔχει, ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται).

§106ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐδῶ ὑπάρχει ἡ τροπολογία μου, ἡ συνδεομένη πρὸς τὸ Σύνταγμα, ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Ἐν συνόλῳ αἱ ὡς ἄνω ἀποδοχαὶ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὑπερβῶσι τὸ ποσὸν δραχμῶν....» (τεθήτω ὁ ἀριθμὸς ὁ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὁρισθησόμενος).»

§107Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς στηρίζεται εἰς τὴν ἰδέαν, ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον παραβιάζει τὸ ἄρθρον 61 τοῦ Συντάγματος. Τὸ ἄρθρον 61 τοῦ Συντάγματος ἔχει οὕτω: «Οὐδεμία σύνταξις ἢ ἀμοιβὴ δίδεται ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου ἄνευ νόμου». Ἐνταῦθα δὲν πρόκειται οὔτε περὶ συντάξεως οὔτε περὶ ἀμοιβῆς· ὥστε τὸ ἄρθρον 61 τοῦ Συντάγματος οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν. Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ μισθοδοσίας. Ἐξεταστέον, ὑπάρχει προηγούμενον; Ὑπάρχουσι πολλὰ προηγούμενα: Τοῦ στρατηγοῦ Vosseur, τοῦ ναυάρχου Lejeune, τῆς Ἀποστολῆς τῶν Γάλλων μηχανικῶν. Πᾶσαι αἱ ἀποστολαὶ αὗται ἐκανονίσθησαν διὰ συμβάσεων, αἵτινες ὥριζον καὶ τοὺς πληρωτέους μισθοὺς καὶ τὴν χρονικὴν διάρκειαν τῆς ὑπηρεσίας τῶν ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν ἢ μηχανικῶν. Ἐν τῷ ὀργανισμῷ τοῦ στρατοῦ τοῦ 1883, νομίζω, ἀναγράφεται διάταξις, παρέχουσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἄδειαν νὰ μετακαλέσηται ἐξ Εὐρώπης ἀξιωματικούς, ἡ δὲ Κυβέρνησις δυνάμει τῆς ἁπλῆς ταύτης ἀδείας συνωμολόγησε σύμβασιν, διὰ τῆς ὁποίας ὥρισε τὰς πληρωτέας ἀποδοχὰς καὶ τὸν χρόνον τῆς διαρκείας. Ἐν τῷ νόμῳ τῷ ἀφορῶντι εἰς τὴν Ἀποστολὴν ξένων μηχανικῶν ἀνεγράφη ὡσαύτως διάταξις χορηγοῦσα τὴν ἄδειαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μετακαλέσηται ξένους μηχανικούς, χωρὶς νὰ προσδιορισθῇ ἐν τῷ νόμῳ τὸ ποσὸν τῶν ἀποδοχῶν. Ἡ Κυβέρνησις συνωμολόγησε σύμβασιν, δυνάμει τῆς νομοθετικῆς ταύτης ἀδείας, καὶ ἀνέγραφεν ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς τῶν ἐξόδων τὰς ἀναγκαίας πρὸς τοῦτο πιστώσεις. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, περὶ οὗ ἡ συζήτησις, δίδεται πίστωσις εἰς βάρος τῆς χρήσεως μόνον τοῦ 1899· διὰ τὰς ἑπομένας χρήσεις ἡ πίστωσις θέλει ἀναγράφεσθαι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους. Ἑπομένως ἡ Βουλὴ θέλει λαμβάνει γνῶσιν πάντοτε τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης. Ἀλλὰ πλὴν τούτου ὑπάρχει εἰδικός τις λόγος, οὗ ἕνεκα ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ καθορίσῃ ἐκ τῶν προτέρων τὸ πληρωθησόμενον ποσὸν, διότι δὲν δύναται νὰ γινώσκῃ ἀπὸ τοῦδε ἡ Κυβέρνησις, ἀπέναντι τίνων θὰ εὑρεθῇ ἀπαιτήσεων, οὔτε τοὺς βαθμοὺς καὶ τὴν ἐθνικότητα τῶν μετακληθησομένων ἀξιωματικῶν. Ἑπομένως δὲν εἶναι πρέπον ἐν τῷ νόμῳ ν’ ἀναγραφῶσιν οἱοιδήποτε περιορισμοί.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Δραγούμη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 6, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 7 (ἀναγινώσκεται). Ἐδῶ ὑπάρχει ἡ τροπολογία τοῦ κ. Λιμπρίτου, ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Διὰ τὰς πληρωτέας ἐντὸς τοῦ ἔτους 1899 ἀποδοχὰς αὐτῶν χορηγεῖται πίστωσις ἔκτακτος ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1899 ἐκ δραχμῶν μὲν 80,000 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἐκ δραχμῶν δὲ 60,000 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν.»

§109Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Δὲν ἔχει πλέον λόγον ἡ τροπολογία μου αὕτη, ἀφοῦ ἀπερρίφθη ἡ ἐπὶ τοῦ προηγουμένου ἄρθρου.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἄρθρον αὐτοτελὲς τοῦ κυρίου Στράτου, ὡς τροπολογία. (Ἀναγινώσκεται). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Στράτου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Οὐδεὶς ἐγείρεται). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 7, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὁ κ. Ρικάκης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου.

§111Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ σπουδαίου τούτου νομοσχεδίου, καίτοι δὲν εἶμαι εἰδικὸς εἰς τὸν κλάδον, τὸν ὁποῖον ἀποβλέπει, καὶ διὰ τοῦτο ἰδίως ἐπανῆλθον ἐνταῦθα κατὰ τὴν ὥραν ταύτην. Ἐγκρίνω πληρέστατα τὴν ἀρχὴν, ἥτις ὑπαγορεύει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔπρεπε νὰ προταχθῇ παντὸς ἄλλου. Μετὰ τὸν πόλεμον ἔπρεπεν ἡ Βουλὴ διὰ τῶν πραγμάτων νὰ ἐκδηλώσῃ τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ὀφείλει ν’ ἀκολουθήσῃ, καὶ τὴν ὁποίαν ἔχει καθῆκον νὰ ὑπηρετήσῃ εἰς τὸ μέλλον. Μετὰ τὴν ἧτταν, τὴν ὁποίαν ὑπέστημεν, μετὰ τὴν κατάπτωσιν τοῦ στρατοῦ, ἥτις ἐκ τῶν πραγμάτων καὶ τῆς πείρας ἀπεδείχθη, ὠφείλομεν νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι τὸ πρῶτον σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐν τῷ μέλλοντι ἔχομεν καθῆκον νὰ ἀποβλέψωμεν καὶ εἰς τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ διαθέσωμεν κατὰ πρῶτον λόγον τὰ γλίσχρα μέσα τὰ οἰκονομικὰ, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀπέμειναν, εἶναι τὸ στρατιωτικὸν, εἶναι ἡ ἐθνικὴ πολιτική. Καὶ αὐτὴ πρέπει νὰ ἦναι καὶ ἡ πολιτικὴ, τὴν ὁποίαν ὀφείλει ν’ ἀκολουθήσῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἀντὶ νὰ ὀνομασθῇ Κυβέρνησις μεταρρυθμιστικὴ, πρέπει νὰ ὀνομασθῇ Κυβέρνησις ἐθνική.

§112Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις εἶναι ἐθνικαί.

§113ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐὰν ὑπέστημεν ἧτταν ἐν τῷ πολέμῳ, ἐὰν ἡ κατάστασις ἡ παρελθοῦσα δὲν μᾶς ἐχορήγησε τὰ μέσα νὰ δυνηθῶμεν ν’ ἀντιταχθῶμεν εἰς ἕνα πόλεμον, ὁ ὁποῖος μᾶς ἐπεβλήθη, καὶ τὸν ὁποῖον δὲν προεκαλέσαμεν, διότι ὁ πόλεμος μᾶς ἐπεβλήθη, —ἔχω τὸ θάρρος νὰ τὸ εἴπω, καὶ ἐν καιρῷ θὰ ἐξηγήσω τοὺς λόγους, δι’ οὓς δὲν προεκαλέσαμεν, ἀλλὰ μᾶς ἐπεβλήθη, —ἐὰν, λέγω, ἡττήθημεν, ἡ ἧττα εἶναι ἔντιμος, ὀφείλομεν ὅμως εἰς τὸ μέλλον νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι συναισθανόμεθα τὰς ἐλλείψεις μας. Πρέπει νὰ ἐνθαρρύνωμεν τὸν Ἑλληνισμὸν, καὶ νὰ μὴ ἀφήσωμεν αὐτὸν νὰ ἀπελπισθῇ ἀπὸ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ πολέμου· ὀφείλομεν νὰ διδάξωμεν τοὺς γείτονας ἡμῶν, ὅτι ὀφείλουσι νὰ κανονίζωσι τὴν πολιτικὴν καὶ τὰς διεθνεῖς σχέσεις των πρὸς ἡμᾶς δικαίως, διότι ἄλλως δὲν θ’ ἀνεχθῶμεν οὔτε ταπείνωσιν οὔτε στέρησιν τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀνήκουσιν. Ἵνα ἀποδείξωμεν δὲ τοιαύτην πολιτικὴν, ὀφείλομεν πρὸ παντὸς ἄλλου νὰ προτάξωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ νὰ κανονίσωμεν τὰ μέσα τὰ χρηματικὰ, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητα πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοιαύτης πολιτικῆς, μὴ περιοριζόμενοι μόνον εἰς τὴν πρόσκλησιν τῶν ξένων ὀργανωτῶν, ἀλλὰ κανονίζοντες καὶ τὸ ὑπόλοιπον μέρος τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας, καὶ ὁρίζοντες καὶ τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ διαθέσωμεν πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν αὐτῶν. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἤδη εἶναι πρωθυστέρα ἡ ἐργασία, τὴν ὁποίαν κάμνομεν, διότι ἐψηφίσαμεν νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ αὐξήσωμεν τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους, καὶ κατόπιν τούτου ἐπελήφθημεν τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος, καὶ περιοριζόμεθα εἰς τὴν πρόσκλησιν ξένων ὀργανωτῶν, χωρὶς νὰ συλλογισθῶμεν καὶ νὰ ὑπολογίσωμεν τὰς δαπάνας, τῶν ὁποίων ἔχομεν ἀπαραίτητον ἀνάγκην πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν εἰς τὸ νομοθετικὸν μέρος δὲν ἐδώσαμεν τὴν δέουσαν προσοχὴν, εἰς τὴν ἐκτέλεσιν ὅμως νὰ προτάξῃ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ ἀναλόγως τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀπομένουν, δι’ οἰκονομιῶν νὰ προσπαθήσῃ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ λοιπὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἡ Βουλὴ ἐψήφισε καὶ θὰ ψηφίσῃ κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην.

§114Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἕν παράπονον θ’ ἀπευθύνω πρὸς τὸν ἀξιότιμον φίλον ἐκ Πατρῶν Βουλευτὴν, τὸν Ὑπουργὸν τοῦ 1881, ὅτι δὲν ἠθέλησε νὰ ὀνομάσῃ τὴν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας καυχᾶται, ὅτι ὑπῆρξεν ὀπαδὸς, ἀντὶ μεταρρυθμιστικῆς, Κυβέρνησιν τοῦ πυρὸς καὶ τοῦ σιδήρου.

§115Β. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§116Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔλαβον τὴν τιμὴν προχθὲς, κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου, νὰ ἐκδηλώσω πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἤμην κατ’ ἀρχὴν καὶ καθ’ ὁλοκληρίαν ὑπὲρ τοῦ σκοποῦ αὐτοῦ, διότι καὶ πρῶτος καθ’ ὅσον τοὐλάχιστον ἐνθυμοῦμαι, μετὰ τὸν πόλεμον εἶχον λάβει τὴν τιμὴν νὰ προτείνω, ὁμιλῶν πρὸς τὸν τότε Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, τὴν ἀνάγκην προσκλήσεως ξένων ἀξιωματικῶν πρὸς μόρφωσιν τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ· εἶχον δὲ τὴν γνώμην ταύτην οὐχὶ ἐξ ἰδίων γνώσεων, ἀλλὰ διότι ἤκουσα πολλάκις καὶ ἐπανηλειμμένως παρ’ ἀξιωματικῶν, ἐκ τῶν διαπρεπῶν μεταξὺ τοῦ ἡμετέρου στρατεύματος, τὴν γνώμην, ὅτι ἐπιτακτικὴ καθίσταται ἀνάγκη, πρὸ πάντων μετὰ τὸν πόλεμον, νὰ καλέσωμεν ξένους ἀξιωματικούς, οἵτινες νὰ διαμορφώσωσι τὸν στρατὸν ἡμῶν. Διὰ τοῦτο εἶδον εὐχαρίστως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ ἐδήλωσα ὅτι θέλω ψηφίσει ὑπὲρ αὐτοῦ, ὅπερ καὶ ἔπραξα ἤδη προθύμως. Ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον μετά τινας ὥρας ψηφίζομεν ἐν συνόλῳ, καὶ ὅπερ μέλλει νὰ καταστῇ νόμος τοῦ Κράτους, πρέπει ὡς τάχιστα νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν, διὰ νὰ ἀποφέρῃ τοὺς καρποὺς, τοὺς ὁποίους προσδοκῶμεν ἐξ αὐτοῦ. Γινομένου λόγου περὶ παρασκευῆς τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν δυνάμεων πρὸς πόλεμον ἐν τῷ μέλλοντι, ἀκούονται ἐντεῦθεν (καὶ κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἀκόμη ἠκούσθησαν) εἰρωνικαὶ σχεδὸν ἐκδηλώσεις καὶ ἐπιφωνήσεις, ὅτι δὲν πρέπει νὰ σκεπτώμεθα περὶ πολέμου...

§117ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὁ κύριος Ρικάκης τὸ εἶπεν.

§118ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁθενδήποτε καὶ ἂν προῆλθεν ἡ φωνὴ αὕτη, τοῦτο εἶναι κατ’ ἐμὲ ἀπελπιστικώτατον, τοῦτο εἶναι κατ’ ἐμὲ αὐτόχρημα παραίτησις τοῦ ἐθνισμοῦ μας, αὐτόχρημα ἄρνησις τῆς ἐθνικῆς ἰδέας. Οὔτε οἱ πρῶτοι οὔτε οἱ τελευταῖοι εἴμεθα ἐν τῷ κόσμῳ, οἵτινες ἐπιχειρήσαντες πόλεμον ἡττήθημεν — ἀδιαφορῶ κατὰ τίνα τρόπον καὶ διατί. — Ἀλλ’ ἔχομεν, ὡς ἔθνος Ἑλληνικὸν, ἡμεῖς ἰδιαιτέρως, ἔχομέν τι νὰ ἐπιδείξωμεν, τὸ ὁποῖον οὐδὲν ἄλλο ἔθνος δύναται νὰ ἐπιδείξῃ. Ἔχομεν τὴν μακροτάτην ἱστορίαν ἐν τῷ κόσμῳ, τρισχιλιετῆ ἱστορίαν, ἥτις ἔσχεν ἐν τῷ μεταξὺ πλείστους σταθμοὺς, πλείστας διακυμάνσεις τῆς τύχης, κατὰ τὰς ὁποίας οἱ ἑκάστοτε ἐν ταῖς περιστάσεσιν ἐκείναις ἐπιζῶντες θὰ ἠδύναντο ἐπίσης νὰ ἀπελπισθῶσιν, ὅπως καὶ νῦν παρ’ ἡμῖν ἀπελπίζονταί τινες περὶ τοῦ μέλλοντος τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Ἐάν τις ἤθελε λάβει ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐντύπωσιν, ἡ ὁποία ἐπεγεννήθη εἰς τὰς ψυχὰς τῶν ἐπιζώντων μετὰ τὴν ἐν Χαιρωνείᾳ μάχην, τῷ 338 πρὸ Χριστοῦ, ἀμέσως θὰ ἐπήρχετο αὐτῷ ἡ ἰδέα, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ ἰδέα ἀπεσβέσθη. Ἐάν τις ἔζῃ κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ Μουμμίου, κατὰ τὸ 146 πρὸ Χριστοῦ, ὅτε ἐπῆλθεν ἡ σπανιωτάτη ἐκείνη ἐν τῷ κόσμῳ αἱματοχυσία ἐν τῇ καταστροφῇ τῆς Κορίνθου καὶ τὸ τραῦμα τὸ θανάσιμον κατὰ τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς, βεβαίως θ’ ἀπηλπίζετο ἐντελῶς καὶ δὲν θὰ ἐτόλμα νὰ φαντασθῇ κἄν, ὅτι τὸ κατασυντριβὲν ἔθνος θὰ ἠδύνατο ν’ ἀναστηθῇ καὶ νὰ ζήσῃ. Καὶ ἐν τούτοις ὑπὸ τὰ κρημνιζόμενα τείχη τῆς Ἀκροκορίνθου καὶ τὰ ἀπηνθρακωμένα ἐρείπια τῆς εὐδαίμονος πόλεως ἐκείνης ἐθεμελιοῦτο ἡ ὑπὸ τὴν μορφὴν τῆς Βυζαντινῆς Αὐτοκρατορίας ἐπικρατήσασα πάλιν Ἑλληνικὴ ἰδέα, ἥτις ἐθριάμβευσεν ἐπὶ ἕνδεκα ὅλους αἰῶνας, ἀπὸ τοῦ 335 μέχρι τοῦ 1453 μετὰ Χριστόν. Οἱ ἰδόντες τὴν ἅλωσιν τῆς Κωνσταντινουπόλεως, τὴν ὑπὸ ὅρους ἀσυγκρίτως χείρονας καὶ αὐτῆς τῆς καταστροφῆς τῆς Κορίνθου συντελεσθεῖσαν, διότι ἐγένετο ὑπὸ λαοῦ βαρβάρου καὶ ξένου πρὸς πάντα πολιτισμὸν, οἱ παραστάντες εἰς τὴν ὁλοσχερῆ, ὡς ἐφαίνετο, ὑποδούλωσιν καὶ κατασύντριψιν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους καὶ τῆς τέως κραταιᾶς Αὐτοκρατορίας, ἡ ὁποία ἐν Βυζαντίῳ ἡττήθη παρὰ τοῦ ἐρχομένου ἐκ τῆς Ἀσίας λαοῦ, λαοῦ ἔχοντος ὅλως διόλου ἄλλας ἰδέας ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἐπεκράτουν τότε ἐν Εὐρώπῃ, λαοῦ οὐχὶ ἀγρίου, ὡς λέγει ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος, ἀλλὰ βεβαίως θηριώδους, θὰ ἀπηλπίζοντο πλέον τέλεον! Καὶ ἐν τούτοις, Κύριοι, τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, διὰ τῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν περικλείει καὶ περιέχει ἐν ἑαυτῷ, ἀντέσχε πάντοτε εἰς ὅλας τὰς δεινὰς δοκιμασίας τοῦ καὶ τὰς διαφόρους διακυμάνσεις, ἃς ἐνίοτε ἐν φοβερῷ στροβιλισμῷ ὑπέστη, καὶ ἐπέπλευσεν ἐν τῇ ἱστορίᾳ ἐπὶ τρισχίλια ἔτη, ἐπὶ χρονικὸν διάστημα, τὸ ὁποῖον, ὡς εἶπον ἤδη, οὐδὲν ἄλλο ἔθνος ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ. Πρέπει λοιπὸν νὰ μὴ ἀπελπίζηταί τις ἐξ ἡμῶν, ἀλλ’ ἀπεναντίας νὰ ὦμεν εὐέλπιδες. Ὑπέστημεν ἧτταν, ὑπέστημεν καταστροφὰς, οὐχὶ βεβαίως ἀνεπανορθώτους, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν ἄλλην τὴν ἐθνικὴν καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν στρατιωτικήν. Ἰδοὺ δὲ, ὅτι ἀμέσως τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος ἀνανήφει οὐχὶ βραδέως, — διότι δὲν ἦτο δυνατὸν ταχύτερον, τὴν ἑπομένην τῆς ἥττης, ὡς λέγει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν συνάδελφος, νὰ σκεφθῇ περὶ τοῦ τοιούτου, διότι ἔπρεπε νὰ ἀνανήψῃ πρῶτον ἐκ τῆς ζάλης, ἥτις ἐπῆλθεν ἐκ τῆς ἀποτόμου πτώσεως, ἣν ὑπέστη, ἔπρεπε νὰ συνέλθῃ πρῶτον ἐκ τοῦ πόνου, ὁ ὁποῖος ἐπηνέχθη κατὰ τὸ στέρνον αὐτοῦ· πάροδος δὲ διετὴς πρὸς τοιαύτην περισυλλογὴν τῶν δυνάμεών του, πρὸς τοιαύτην τακτοποίησιν τῶν σκέψεών του, δι’ ἓν Κράτος δὲν εἶναι μακρὸν διάστημα, — ἰδοὺ ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, τὸ κατ’ ἐμὲ εὐελπιστικώτατον, καὶ ἐπεψηφίσαμεν εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν, νῦν δὲ ἐπιψηφίζομεν ἐν συνόλῳ τὸν περὶ προσκλήσεως ξένου ὀργανωτοῦ νόμον, εἰς τὴν λειτουργίαν τοῦ ὁποίου τὴν ταχεῖαν, τὴν εὐσυνείδητον, τὴν πρακτικὴν, ἀποδίδω μεγάλην σημασίαν, καὶ νομίζω ὅτι ὁ νόμος, ὡς ἐγένετο, ἀμέσως θὰ ἔχῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς μορφώσεως καὶ παρασκευῆς τοῦ στρατοῦ, διότι οὐδεὶς οἶδε, τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα! Τὰ γεγονότα ἔρχονται πάντοτε ῥαγδαῖα εἰς τὴν Ἀνατολὴν, κατὰ δὲ τοὺς τελευταίους χρόνους, ὡς εἴδομεν, ἀκάθεκτα καὶ ἀπρόοπτα, καὶ δὲν γνωρίζομεν ἐὰν μετὰ δέκα ἔτη ἢ μετὰ πέντε ἔτη, ἢ καὶ ἐντὸς βραχυτέρου χρόνου, ἡμεῖς, μόνοι ἢ μετ’ ἄλλων, ἢ συμπαρασυρόμενοι ὑπὸ τῶν περιστάσεων, θ’ ἀποδυθῶμεν ἢ θὰ περιπλακῶμεν ἢ ὁπωςδήποτε θ’ ἀναμιχθῶμεν καὶ πάλιν εἰς πόλεμον. Ὑπὸ τοιαύτην ἔποψιν ἀποδίδω μεγίστην σπουδαιότητα εἰς τὸ ψηφισθὲν νομοσχέδιον, καὶ εὔχομαι μετὰ τοῦ προλαλήσαντος συναδέλφου νὰ γείνῃ ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ δώσῃ τὰ προσδοκώμενα ἀποτελέσματα. Γενικῶς δὲ, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς τοιαύτης ἰδίᾳ περιστάσεως, τὴν ὁποίαν σήμερον ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν, ὀφείλει, κατ’ ἐμὲ, ν’ ἀναφωνήσῃ πᾶς Ἕλλην Βουλευτὴς τὸ «θαρσεῖν χρεῖ, τάχ’ αὔριον ἔσετ’ ἄμεινον!»

§119Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τοῦ πολέμου εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐμείωσαν τὴν ἐπὶ τὸ μέλλον πεποίθησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ· δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπεγοητεύθη καὶ ἀπηλπίσθη. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει εἰς τὸ μέλλον του πεποίθησιν, δι’ ἓν δὲ καὶ μόνον πρᾶγμα δυσφορεῖ, διότι βλέπει προσπαθείας πρὸς ἀνόρθωσιν τῶν τῆς διοικήσεως πραγμάτων, πρὸς βελτίωσιν τῶν τῆς δικαιοσύνης πραγμάτων, καὶ δὲν βλέπει μήτε τὴν διοίκησιν βελτιουμένην, μήτε τὴν δικαιοσύνην ἀνθρουμένην. Ὅταν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἴδῃ τὴν διοίκησιν βελτιουμένην, τὴν δικαιοσύνην βελτιουμένην, τὸν στρατὸν περιοριζόμενον εἰς τὴν κυρίαν αὑτοῦ ἀποστολὴν, νὰ ἔχητε πεποίθησιν, ὅτι καὶ ἐκ τῆς ἱστορίας αὑτοῦ καὶ ἐκ τῆς συναισθήσεως τῶν καθηκόντων αὑτοῦ πρὸς τὸ γένος τὸ Ἑλληνικὸν, νὰ ἔχητε πεποίθησιν, λέγω, ὅτι θὰ ἐκδηλώσῃ ὄχι μόνον ἁπλῆν τὴν ἐλπίδα, ἐξ ἧς δὲν ἔπαυσε νὰ ἐμφορῆται, ἀλλὰ καὶ ἀκαταγώνιστον τὴν πεποίθησιν ἐπὶ τὸ μέλλον. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ μεταδίδωμεν ἐντεῦθεν σκέψεις ἀπογοητεύσεως, ἀλλὰ τοὐναντίον πρέπει διὰ τῆς ἐργασίας ἡμῶν νὰ καλλιεργήσωμεν τὴν ἐλπίδα καὶ τὴν πεποίθησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπὶ τὸ μέλλον καὶ ἐνισχύσωμεν αὐτὸν ἐν τῇ σταδιοδρομίᾳ τῆς ἠθικῆς του ἀναπτύξεως καὶ τῆς ὑλικῆς του εὐημερίας. (Χειροκροτήματα).

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συντάξεως καὶ βαθμολογίας τῶν τακτικῶν ὑπαλλήλων τῆς Βουλῆς.

§121Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐζητήθησαν, κύριε Πρόεδρε, πληροφορίαι τινὲς περὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργόν.

§122Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς ἐζήτησε πληροφορίας τινὰς, ἀφορώσας εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Τὸ πρῶτον ἐρώτημα αὐτοῦ ἦτο, εἰς τίνας τῶν ὑπαλλήλων τῆς Βουλῆς ἀφορᾷ; Ἀφορᾷ εἰς τοὺς τακτικοὺς ὑπαλλήλους, τοὺς ἀναγραφομένους εἰς τὸν Κανονισμὸν, ἤτοι εἰς τοὺς στενογράφους, εἰς τὸν ἐπιθεωρητὴν τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν, εἰς τοὺς δύο βοηθοὺς αὐτοῦ, εἰς τοὺς δύο γραφεῖς αʹ τάξεως κλπ., δηλαδὴ εἰς τοὺς τακτικοὺς ὑπαλλήλους, οὐχὶ δὲ εἰς τοὺς λαμβάνοντας μισθὸν διὰ 6 μῆνας. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰς ὑποχρεώσεις αὑτῶν σχετικῶς μὲ τὰς προηγουμένας ὑπηρεσίας των, ἡ παραπομπὴ εἰς τὸν νόμον τοῦ 1877 εἶναι ἐπαρκὴς, διότι πάντες οἱ νόμοι, οἱ ψηφισθέντες μέχρι τοῦδε δι’ ὑπαλλήλους μὴ ὑπαγομένους ἀρχικῶς εἰς τὰ εὐεργετήματα τοῦ νόμου περὶ συντάξεων, ἀναγράφουσιν ὁμοίαν διάταξιν. Αὐτὸς οὗτος ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, εἰσηγούμενος εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὸ 1878 νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ὑπήγαγεν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ περὶ συντάξεων νόμου τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὑπολόγισεν εἰς τὸν χρόνον τῆς πρὸς σύνταξιν ὑπηρεσίας καὶ τὰ ἔτη τῆς προγενεστέρας ὑπηρεσίας αὐτῶν, ὥρισε δὲ, ὅτι διὰ τὰς προηγουμένας ταύτας ὑπηρεσίας ὑποβάλλονται εἰς τὰς νομίμους κρατήσεις κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ αὐτοῦ νόμου τοῦ 1877. Κατὰ δὲ τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ ἡ συζήτησις, οἱ ὑπαγόμενοι εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ συντάξεων ὑποβάλλονται εἰς κράτησιν 10% μέχρις ὅτου ἐξοφληθῇ τὸ ποσὸν τῶν διὰ τὰς προηγουμένας ὑπηρεσίας κρατήσεων, μετὰ δὲ τοῦτο θὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὰς νομίμους κρατήσεις. (Μετὰ τὰς ἐξηγήσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς βʹ συζήτησιν). Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως, τὰ νομοσχέδια: 1) Περὶ διαθέσεως 6,000 δραχ. ἐκ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Τολοφῶνος πρὸς κατασκευὴν ὑδραγωγείου ἐν Τολοφῶνι, ἐπινείῳ τοῦ δήμου Τολοφωνίων. 2) Περὶ ἐγκρίσεως προϋπολογισμοῦ ὁλικῆς δαπάνης ἐκ δρ. 41,500 πρὸς ἐκτέλεσιν διαφόρων ἔργων ἐν τῷ νοσοκομείῳ τοῦ Β. Ναυστάθμου. 3) Περὶ διοικήσεως τῶν ἐν Ζακύνθῳ φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων Νοσοκομείου καὶ Ὀρφανοτροφείου καὶ καθορισμοῦ τῶν πόρων πρὸς συντήρησιν αὐτῶν).

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τοῦ ἐν Κερκύρᾳ ταμιευτηρίου ὑπὸ τὸν τίτλον «Ἐξοικονομικὴ Τράπεζα ἐν Κερκύρᾳ».

§124Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶχον ζητηθῆ ἐπὶ τούτου πληροφορίαι τινές· ἀλλ’ αὗται εὕρηνται ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει. Ὡς εἶναι γνωστόν, αὐτὸ τὸ ἵδρυμα συνέστη κατὰ τὸ 1836 πρὸς εὐκολίαν τῶν ἐργατικῶν τάξεων, καὶ ἐγένοντο καταθέσεις ἐπὶ τόκῳ 5%. Κατὰ τὸ 1864 ὁ τόκος ἀνεβιβάσθη εἰς 6%. Ἐλειτούργει δὲ μέχρι τοῦ 1877. Ἀλλ’ ἔκτοτε ὅσοι εἶχον καταθέσει ἐζήτησαν νὰ ἀναλάβωσι τὸ χρῆμά των, καὶ τὸ 1895 δὲν εἶχε μείνει παρὰ ἐλάχιστον ποσόν, σήμερον δ’ εἶναι ἔτι ὀλιγώτερον. Τὸ Δημόσιον δὲ πληρώνει τόκον 6%. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§126Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐνταῦθα ἀναγράφεται εἰς τὴν αʹ παράγραφον, ὅτι μετὰ παρέλευσιν πενταετίας θὰ ἐπέλθῃ παραγραφή, ἐὰν μείνῃ δὲ ὑπόλοιπον, θὰ εἰσάγηται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον· ἀλλ’ εἶναι προτιμότερον, τὸ ὑπόλοιπον αὐτὸ νὰ δοθῇ εἰς τὰ φιλανθρωπικὰ καταστήματα Κερκύρας, διότι καὶ τὸ χρῆμα αὐτὸ κατετέθη ἀρχικῶς πρὸς φιλανθρωπικὸν σκοπόν. Προτείνω νὰ τροποποιηθῇ οὕτω τὸ ἄρθρον· ἀντὶ «εἰσάγεται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ὡς ἔσοδον αὐτοῦ» νὰ τεθῇ «δίδεται εἰς τὰ ἐν Κερκύρᾳ φιλανθρωπικὰ καταστήματα». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν).

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ κατασκευῆς ὑδραγωγείου ἐν ταῖς κωμοπόλεσιν Ἄστρους καὶ Ἁγίου Ἰωάννου καὶ τῇ κώμῃ Παραλίου Ἄστρους. (Γίνεται δεκτὴ ἡ πρότασις νόμου αὕτη, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὴ εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως, ἡ πρότασις νόμου περὶ συνοικισμοῦ τῶν διεσπαρμένων κατοίκων Φλωριάδος).

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ αὐξήσεως τῶν συντάξεων τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῶν ἐν πολέμῳ θνησκόντων στρατιωτικῶν», ὡς ἐτροποποιήθη. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ γυμναστικῆς.

§130Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ἀναφερόμενος εἰς ὅσα καὶ ἐν ἀρχῇ τῆς συνεδριάσεως ταύτης ἀνέπτυξα περὶ τοῦ θεσμοῦ τῶν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων, ἐπαναλαμβάνω νὰ συστήσω καὶ παρακαλέσω θερμότατα τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἰδίᾳ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸν, ὅπως διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου μὴ καταργήσῃ τὸν νόμον περὶ στρατιωτικῶν ἀσκήσεων τῶν μαθητῶν, ἀλλ’ ὁρίσῃ ἵνα ἡ γυμναστικὴ διδάσκηται εἰς τὰς κατωτάτας τάξεις τῶν Γυμνασίων...

§131ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἀνὴρ Σπαρτιάτης λέγει ταῦτα!

§132ΦΙΚΙΩΡΗΣ. .. τὰ δὲ τελευταῖα δύο ἔτη τῆς φοιτήσεως εἰς τὰ Γυμνάσια, ὡς καὶ τὰ δύο πρῶτα ἔτη τῆς φοιτήσεως ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ν’ ἀφιερωθῶσιν εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἐν ᾗ περιλαμβάνεται καὶ ἡ σκοποβολή. Ὑπομιμνήσκω δὲ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐγένετο καὶ ἐφηρμόσθη ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη, τὰς ἀρχὰς τοῦ ὁποίου ἐπαγγέλλεται ὅτι συνεχίζει αὕτη. Ἂν λοιπὸν θέλητε νὰ ἦσθε συνεπεῖς, δὲν πρέπει νὰ ἀρνηθῆτε τὰς ἀρχὰς ἐκείνου ὑμεῖς, οἱ ὁποῖοι λέγετε, ὅτι ἀνελάβετε τὴν σημαίαν του. Ἐπαναλαμβάνω νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἀπαλείψῃ τὸ τελευταῖον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διὰ τοῦ ὁποίου καταργεῖται πᾶσα προηγουμένη διάταξις, ἀντιβαίνουσα εἰς αὐτό. Ἐὰν δὲ ἔχῃ ἄλλου νόμου σχετικὰς διατάξεις νὰ καταργήσῃ, ἂς ὁρίσῃ ῥητῶς, ὅτι διατηρεῖται ἐν ἰσχύϊ ὁ νόμος περὶ στρατιωτικῶν ἀσκήσεων τῶν μαθητῶν.

§133ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὑποβάλετε τροπολογίαν, ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει).

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§135ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Μετὰ τὴν ἐν τῷ δευτέρῳ στίχῳ λέξιν «ἰδιωτικοῖς» παρακαλῶ νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ καὶ τῇ Σχολῇ τῶν Βιομηχάνων Τεχνῶν» καὶ ἀντικατασταθῇ δὲ ἡ ἐν τῷ τετάρτῳ στίχῳ λέξις «συλλόγων» διὰ τῆς λέξεως «σωματείων».

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἔχει).

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§138ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Μετὰ τὴν λέξιν «σχολείοις» νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «τῆς δημοτικῆς καὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἐτροποποιήθη. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἔχει).

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται).

§140Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Εἰς τοῦτο τὸ ἄρθρον προτείνω, μετὰ τὰς λέξεις «καὶ θηλέων» νὰ τεθῇ «μέχρι τῆς γʹ τάξεως τῶν Γυμνασίων».

§141Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐνταῦθα ὑπάρχει θεμελιώδης διαφορὰ γνωμῶν. Ἡμεῖς θεωροῦμεν τὴν γυμναστικὴν ὡς ἀπαραίτητον μάθημα διὰ τὰ Γυμνάσια, καὶ δὴ δι’ ὅλας τὰς τάξεις αὐτῶν. Οὐδεμίαν λοιπὸν μεταρρύθμισιν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν.

§142ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκετε, δὲν θὰ ἐπιτύχητε διὰ τῆς γυμναστικῆς. Δι’ αὐτῆς δύνασθε νὰ ἀποκτήσητε ἀθλητὰς, οὐδέποτε ὅμως στρατιώτας. Εἰς τὰς στρατιωτικὰς ἀσκήσεις ἀνάγεται καὶ ἡ γυμναστικὴ, ἀλλὰ δὲν συμβαίνει καὶ τὸ ἐναντίον.

§143ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐν πάσαις ταῖς χώραις, αἵτινες ἀποδίδουσι τὴν προσήκουσαν σημασίαν εἰς τὴν ἀγωγὴν τῆς νεότητος κατά τε τὸν νοῦν καὶ τὸ σῶμα, αἵτινες διακρίνονται διὰ τὴν στρατιωτικὴν παίδευσιν, ἡ γυμναστικὴ θεωρεῖται ὡς τὸ πρῶτον μάθημα ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει εἰς ὅλα τὰ σχολεῖα. Ἐν Γαλλίᾳ μετὰ τὸν τελευταῖον Γαλλογερμανικὸν πόλεμον ἠθέλησαν νὰ προβῶσιν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων, ἐπὶ ζημίᾳ τῆς γυμναστικῆς, ἀλλ’ ἔπειτα κατήργησαν αὐτὰς, ὡς ἀνωφελεῖς. Ἐν Ἰταλίᾳ, Αὐστροουγγαρίᾳ, Γερμανίᾳ, Σουηδίᾳ, οὐδέποτε ἐσκέφθησαν ν’ ἀντικαταστήσωσι τὴν γυμναστικὴν διὰ τῶν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων, καὶ ἡμεῖς ἐννοοῦμεν νὰ ἔχωμεν τὴν γυμναστικὴν ὡς πρώτιστον μάθημα.

§144ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Διατὶ ἔχετε τὴν ὁπλασκίαν; καὶ τί ἐννοεῖτε ἀναγράφοντες ὡς μάθημα αὐτήν;

§145ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὑπὸ ὁπλασκίαν ἐννοοῦμεν τὴν ξιφασκίαν καὶ σπαθασκίαν· αὗται δὲ εἶναι διὰ τὰς ἀνωτέρας τάξεις τῶν Γυμνασίων, ὅπου δηλ. ὑπάρχουσι σύλλογοι γυμναστικοὶ, προσέτι δὲ τὴν σκοποβολὴν, ὅπου δύνανται νὰ ἱδρυθῶσι σκοπευτήρια. Πρέπει νὰ καταβάλωμεν πᾶσαν προσπάθειαν διὰ τὴν σκοποβολήν, καὶ δι’ ἰδιαιτέρου νομοθετήματος θὰ ὑποδείξωμεν, ὅτι πρέπει οὐ μόνον τὰ μέσα νὰ παρέχωνται πρὸς τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἰδιαίτερα βραβεῖα νὰ παρέχωνται μέχρι 5 καὶ 10 χιλιάδων δραχμῶν, διότι οὕτω θὰ κινήσωμεν τὸ διαφέρον τῶν νέων.

§146ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ἡ σκοποβολὴ εἶναι μάθημα στρατιωτικώτατον, καὶ πρέπει διὰ νόμου νὰ εἰσαχθῇ, ἀλλ’ ἡ ξιφασκία καὶ σπαθασκία διατί; Καλὰ μὲν καὶ ταῦτα, ἀλλ’ ὄχι ὡς μαθήματα ἐπιβεβλημένα εἰς μαθητάς. Μὴ θέλετε νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι ἡ γυμναστικὴ δὲν φέρει τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα, οἷα ἡ στρατιωτικὴ ἄσκησις, μηδὲ ἀνατρέχετε εἰς ὅ,τι συμβαίνει εἰς ξένα Κράτη. Ἡμεῖς ἔχομεν ἐπίσημον βεβαίωσιν τῶν ἀγαθῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ στρατιωτικῶν ἀσκήσεων ἐν τῷ Κράτει ἡμῶν. Νομίζω ὅτι, ἀφοῦ ἔχει ἡ Ἑλλὰς ἀποτελέσματα μεμαρτυρημένα δι’ ἐκθέσεων εἰδικωτάτων ἀνδρῶν, τῶν ὁποίων τὸ κῦρος καὶ τὴν αὐθεντίαν ἐν τοῖς τοιούτοις δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε, δὲν πρέπει ν’ ἀνατρέχωμεν εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, ἀλλὰ νὰ ἐφαρμόσωμεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐφηρμόσθησαν τόσον τελεσφόρως παρ’ ἡμῖν. Ἡμεῖς ἐπιμένομεν εἰς τὸν νόμον αὐτὸν, τὸν ὁποῖον θεωροῦμεν ὠφελιμώτατον· πιστεύω δὲ, ὅτι μεθ’ ἡμῶν καὶ οἱ πλεῖστοι τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἔχουσι τὴν αὐτὴν γνώμην.

§147ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Λακεδαίμονος νομίζει ὅτι αἱ στρατιωτικαὶ ἀσκήσεις εἶναι μία ἰδέα, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης καθ’ ὅλον του τὸν βίον, ἀπορεῖ δὲ νῦν, πῶς ἡμεῖς, οἱ ἀξιοῦντες ὅτι ἀκολουθοῦμεν τὴν πολιτικὴν ἐκείνου, δὲν ἐφαρμόζομεν αὐτήν. Τῷ ἀπαντῶ, ὅτι ἐφηρμόσθησαν ὑπὸ τὸν Τρικούπην τῳόντι αἱ στρατιωτικαὶ ἀσκήσεις ἐν Ἑλλάδι. Ἀφοῦ ὅμως ἅπαξ ἐσχηματίσθη ἡ πεποίθησις, ὅτι ἦσαν, ἄσκοποι καὶ κατηργήθησαν κατὰ τὸ ἔτος 1893, ἔκτοτε ἦλθον διάφορα Ὑπουργεῖα, τὸ Ὑπουργεῖον Τρικούπη, τὸ Ὑπουργεῖον Ν. Δεληγιάννη, τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς βουλευτοῦ κυρίου Ράλλη, τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων καὶ τὸ παρὸν Ὑπουργεῖον. Ἀλλ’ οὐδὲν ἐξ αὐτῶν ἐνόμισεν ὅτι μετὰ τὴν γενομένην πεῖραν ἠδύνατο νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ ζήτημα τῶν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων.

§148ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ἐπιτρέψατε, κύριε Ὑπουργὲ, νὰ εἴπω ὑμῖν, ὅτι τὴν τελευταίαν γνώμην τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη δὲν γνωρίζετε· διότι ἐξ ἄλλων λόγων, οἰκονομικῶν, ἠναγκάσθη ἐκεῖνος νὰ διακόψῃ τὴν λειτουργίαν τοῦ νόμου αὐτοῦ· διεβεβαίωσεν ὅμως τότε, ὅτι μόλις ἀνορθωθῶσι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους θὰ ἐπαναφέρῃ τὴν λειτουργίαν νόμου, ὅστις ἐπήνεγκε τοιαῦτα ἀγαθὰ ἀποτελέσματα.

§149Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ποίαν ἰδέαν εἶχεν ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης, δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω. Τὸ νομοσχέδιον καθιεροῖ γυμναστικὴν εἰς τὰ σχολεῖα. Ἄλλο ἡ γυμναστικὴ καὶ ἄλλο ἡ ὁπλασκία. Ὁ σκοπὸς τῆς γυμναστικῆς εἶναι, πῶς νὰ καταστήσῃ εὐσώμους καὶ ἰσχυροὺς τοὺς μαθητάς, ὁ δὲ σκοπὸς τῆς ὁπλασκίας εἶναι, πῶς νὰ καταστήσῃ αὐτοὺς ἱκανοὺς εἰς τὸν χειρισμὸν τοῦ ὅπλου. Ὅταν ἔχουν σώματα ἰσχυρὰ, βεβαίως εἶναι εὔκολον νὰ τοὺς καταστήσητε ἱκανοὺς ἐντὸς 15 ἡμερῶν νὰ χειρίζωνται τὸ ὅπλον· ὅταν ὅμως ἔχουν σώματα καχεκτικὰ, δὲν δύνανται νὰ σηκώσουν κἂν ὅπλον.

§150ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, λαμβάνω τὸν λόγον, ἵνα δώσω τὴν πληροφορίαν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Λακεδαίμονος συνάδελφον, τὸν ὁποῖον πολὺ ἐκτιμῶ, ὅτι, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐλειτούργει ἐν Ἑλλάδι ὁ θεσμὸς τῶν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων ἐν τοῖς Γυμνασίοις, οἱ γυμνασιάρχαι δι’ ἐκθέσεων αὐτῶν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας ἐβεβαίωσαν, ὅτι πρὸς βλάβην οὐ μόνον τῶν μαθημάτων, ἀλλὰ καὶ τῆς πειθαρχίας, ὑπῆρχεν ὁ θεσμὸς ἐκεῖνος. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ κ. Βουλευτὴς ἀνέφερεν, ὅτι καὶ ἀλλαχοῦ αἱ στρατιωτικαὶ ἀσκήσεις εἰσήχθησαν, τὸν πληροφορῶ, ὅτι ὁμολογουμένως μόνον ἐν Γαλλίᾳ εἰσήχθησαν, ἀλλ’ ἐπὶ μικρὸν χρονικὸν διάστημα, διότι μέγας στρατηγὸς Γάλλος, οὗ λησμονῶ νῦν τὸ ὄνομα, δι’ ἐκθέσεων αὐτοῦ πρὸς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν θερμῶς συνέστησε τὴν κατάργησιν τῶν ἐν τοῖς σχολείοις στρατιωτικῶν ἀσκήσεων, πρὸς χάριν τῆς πειθαρχίας τοῦ γαλλικοῦ στρατοῦ, διότι οἱ μαθηταὶ ἐγίνοντο οἱ μᾶλλον ἀντιπειθαρχικοὶ στρατιῶται τοῦ γαλλικοῦ στρατοῦ· ἔκτοτε δὲ κατηργήθησαν καὶ ἐν Γαλλίᾳ. Σήμερον οὐδαμοῦ τῆς Εὐρώπης ὑπάρχουσι στρατιωτικαὶ ἀσκήσεις ἐν τοῖς σχολείοις, ἀλλ’ ἔχει πανταχοῦ εἰσαχθῆ ἡ γυμναστική. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7 ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8 (ἀναγινώσκεται).

§152ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἀντὶ τῶν λέξεων «συλλόγων» καὶ «συλλόγους» νὰ τεθῶσιν αἱ λέξεις «σωματείων» καὶ «σωματεῖα». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 8, ὡς ἐτροποποιήθη).

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 9 (ἀναγινώσκεται).

§154ΧΡ. ΔΑΡΑΛΕΞΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ μᾶς εἴπῃ, πότε θὰ γίνωνται τὰ μαθήματα τῆς κολυμβητικῆς;

§155ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὁσάκις ὁ καιρὸς ἐπιτρέπῃ.

§156ΔΑΡΑΛΕΞΗΣ. Τὸν χειμῶνα;

§157ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὄχι βεβαίως· τὸν Σεπτέμβριον, τὸν Ὀκτώβριον, τὸν Ἀπρίλιον, τὸν Μάϊον μῆνα.

§158ΔΑΡΑΛΕΞΗΣ. Νομίζω ὅτι τὰ λουτρὰ ἐν Ἑλλάδι ἀρχίζουν τὸν Ἰούνιον καὶ τελειώνουν τὸν Αὔγουστον.

§159ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ κάμνω λουτρὰ τὸν Ὀκτώβριον, τὸν Νοέμβριον, ἐνίοτε δὲ καὶ τὸν Δεκέμβριον μῆνα· βεβαιῶ δὲ τὸν κ. Βουλευτὴν, ὅτι αὐτὰ εἶναι τὰ ὑγιεινότερα λουτρά· ὡσαύτως καὶ τὰ τοῦ Ἀπριλίου καὶ Μαΐου. Ἀλλὰ καὶ ἑνὸς μόνον μηνὸς διδασκαλία εἶναι ἀρκετή.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 9, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 10 (ἀναγινώσκεται).

§161ΜΙΧ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ, ὑποθέτω ὅτι, ψηφιζομένου τοῦ νόμου περὶ γυμναστικῆς, θὰ ἐφαρμοσθῇ οὗτος ἀπὸ τοῦ νέου σχολικοῦ ἔτους, ἤτοι ἀπὸ 1 Σεπτεμβρίου 1900, εἰς ὅλα τὰ σχολεῖα.

§162ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχωμεν γυμναστὰς εἰδικοὺς εἰς ὅλα τὰ σχολεῖα, διότι δὲν ὑπάρχει ἱκανὸς ἀριθμὸς τοιούτων. Ὅταν σὺν τῷ χρόνῳ κατορθώσωμεν νὰ μορφώσωμεν ἱκανοὺς γυμναστὰς δι’ ὅλα τὰ σχολεῖα, τότε θὰ διορίσωμεν τοιούτους παντοῦ.

§163Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ λάβω μίαν πληροφορίαν, ἂν καὶ εἰς τὰ σχολεῖα τῶν θηλέων ἐπίσης λαμβάνεται πρόνοια διὰ τὴν γυμναστικήν.

§164ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Τὸ ἔχει τὸ νομοσχέδιον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10, ὡς ἔχει).

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 11 (ἀναγινώσκεται).

§166ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Νὰ προστεθῇ, παρακαλῶ, ἐδῶ «καὶ τῆς Σχολῆς τῶν Βιομηχάνων Τεχνῶν», μετὰ τὴν λέξιν «Πανεπιστημίου». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 11, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ).

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 12 (ἀναγινώσκεται).

§168ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἀντὶ τῶν τριῶν γυμναστῶν νὰ γείνουν τέσσαρες. Δὲν πρόκειται δὲ νὰ γυμνάζωνται ὑποχρεωτικῶς ὅλοι οἱ φοιτηταί, ἀλλ’ οἱ τῶν δύο πρώτων ἐτῶν.

§169Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Περιλαμβάνονται καὶ οἱ γυμνασταὶ τῶν Γυμνασίων εἰς τὴν δευτέραν παράγραφον τοῦ ἄρθρου, κατὰ τὴν ὁποίαν αὐξάνει κατὰ πενταετίαν ὁ μισθὸς τοῦ Διευθυντοῦ, τῶν γυμναστῶν κλπ.;

§170ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὄχι· διότι περὶ αὐτῶν ὑπάρχει ἄλλη διάταξις, δὲν δυνάμεθα δὲ νὰ παρεμβάλωμεν ἐνταῦθα διατάξεις περὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως.

§171ΔΑΡΑΛΕΞΗΣ. Θὰ ἐπιβληθῇ ἡ γυμναστική;

§172ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Βεβαίως. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 12, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 13, ὡς ἔχει).

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 14 (ἀναγινώσκεται).

§174ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Παρακαλῶ νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ τέλος τῆς πρώτης παραγράφου τὰ ἑξῆς: «χωρὶς οἱ ἐξετάζοντες αὐτὴν νὰ λαμβάνωσιν ἐξέταστρα». Ὡσαύτως νὰ προστεθῇ τρίτη παράγραφος, ἡ ἑξῆς: «Οἱ τῆς Σχολῆς τῶν Βιομηχάνων Τεχνῶν ὑφίστανται τὴν ἀνωτέρω ἐξέτασιν μετὰ τὸ δεύτερον ἔτος τῆς φοιτήσεώς των.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 14, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 15, ὡς ἔχει).

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 16 (ἀναγινώσκεται).

§176ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Παρακαλῶ νὰ προστεθῇ δευτέρα παράγραφος, ἡ ἑξῆς: «Οἱ ἐγγεγραμμένοι ἐν τῇ περὶ ἧς ὁ λόγος Σχολῇ καταβάλλουσι δικαίωμα ἐγγραφῆς ἐκ πέντε δραχμῶν, εἰσπραττόμενον διὰ κινητοῦ χαρτοσήμου, ἐπικολλωμένου ἐπὶ τοῦ μαθητολογίου.»

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 16, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 17 (ἀναγινώσκεται).

§178ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Παρακαλῶ νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ τέλος τῆς δευτέρας παραγράφου τὰ ἑξῆς: «ἐνώπιον ἐπιτροπῆς ἀπαρτιζομένης ἐκ τοῦ τμηματάρχου τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως, ὡς Προέδρου, τοῦ τμηματάρχου τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ τοῦ κοσμήτορος τῆς Φιλοσοφικῆς τοῦ Πανεπιστημίου Σχολῆς.» Ὡς τρίτη δὲ παράγραφος νὰ προστεθῇ ἡ ἑξῆς: «Οἱ εὐδοκίμως ὑφιστάμενοι τὰς ἀνωτέρω ἐξετάσεις λαμβάνουσιν ἐπὶ πενταδράχμου χαρτοσήμου πτυχίον ὑπογραφόμενον ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ διευθυντοῦ τῆς Σχολῆς καὶ ἐπικυρούμενον ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως.»

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 17, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 18 (ἀναγινώσκεται).

§180ΜΙΧ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Πεντήκοντα δραχμαὶ ὡς ἐπιμίσθιον εἶναι ὀλίγαι.

§181ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Νομίζω ὅτι θὰ προτιμήσουν νὰ διδάσκωσιν ἐν Γυμνασίῳ ἢ Ἑλληνικῷ σχολείῳ, καὶ νὰ μὴ διδάσκωσιν ἐν ἰδιωτικοῖς ἐκπαιδευτηρίοις ἐπὶ ὀλιγωτέρᾳ ἀμοιβῇ.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 18, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 19 (ἀναγινώσκεται).

§183ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἰς τὸ τέλος τῆς δευτέρας παραγράφου παρακαλῶ νὰ προστεθῇ «ἐν ὅλῳ». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 19, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 20, ὡς ἔχει).

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 21 (ἀναγινώσκεται).

§185ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διατὶ ἡ διάταξις ἐνταῦθα περιορίζεται εἰς μόνους τοὺς γυμναστὰς τοῦ Ἀκαδημαϊκοῦ Γυμναστηρίου καὶ δὲν ἐπεκτείνεται ἡ ἄδεια, ἵνα προαχθῶσιν εἰς τὰς θέσεις ταύτας καὶ οἱ γυμνασταὶ τῶν Γυμνασίων μετὰ εὐδόκιμον διδασκαλίαν;

§186ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν ὡς ἑξῆς τὴν ὑπηρεσίαν. Οἱ ἀπόφοιτοι τῆς Σχολῆς τῶν Γυμναστῶν θὰ διορίζωνται διδάσκαλοι τῆς γυμναστικῆς ἐν τοῖς σχολείοις τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ἐξ αὐτῶν θὰ προάγωνται μετὰ εὐδόκιμον ὑπηρεσίαν εἰς γυμναστὰς τοῦ Ἀκαδημαϊκοῦ Γυμναστηρίου, μετὰ πενταετῆ δὲ εὐδόκιμον ὑπηρεσίαν αὐτῶν ὡς γυμναστῶν ἐν τῷ Ἀκαδημαϊκῷ Γυμναστηρίῳ θὰ προάγωνται εἰς διευθυντὰς αὐτοῦ τε καὶ τῆς Γυμναστικῆς Σχολῆς. Ταῦτα περὶ τοῦ ἀπωτέρου μέλλοντος. Εἰς τὰς προσωρινὰς διατάξεις λαμβάνεται πρόνοια περὶ τοῦ ἀμέσως προσεχοῦς μέλλοντος. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 21, ὡς ἔχει).

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 22 (ἀναγινώσκεται).

§188ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο παρακαλῶ νὰ διαγραφῇ ἐκ τοῦ τρίτου στίχου, ὡς παρέλκουσα, ἡ φράσις «κατ’ ἀκολουθίαν διαγωνισμοῦ», διότι ἀναγράφεται αὐτὴ κατωτέρω.

§189ΣΩΤ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, μοὶ ἐγένετο τὸ παράπονον, ὅτι οἱ γυμνασταὶ τῶν δημοσίων Γυμναστηρίων, ἐκτὸς τῆς διαφορᾶς τοῦ μισθοῦ, εἶναι ὑποχρεωμένοι, ἐὰν θέλωσι νὰ καταλάβωσι τὰς θέσεις τὰς ἀναγραφομένας ἐν τῷ ἄρθρῳ 22, νὰ διαγωνισθῶσι πρὸς τοὺς μαθητὰς αὑτῶν. Θὰ ἦτο λοιπὸν καλὸν, ὡς πρὸς τοὺς χρηματίσαντας διδασκάλους τῶν μαθητῶν, οἵτινες πρόκειται νὰ καταλάβωσι θέσεις μισθοδοτουμένας διὰ μισθοῦ ἀνωτέρου, νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος, ὅπως ἱκανοποιηθῇ ἡ φιλοτιμία αὐτῶν.

§190ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ὁμιλοῦσι περὶ τοιαύτης φιλοτιμίας, συγχέουσι τὰς ὁριστικὰς μὲ τὰς προσωρινὰς διατάξεις. Εἶπον πρὶν πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴν, ὅτι εἶναι ἄλλαι αἱ ὁριστικαὶ καὶ ἄλλαι αἱ προσωριναὶ διατάξεις. Ἐδῶ κανονίζομεν τὰ τοῦ ἀπωτέρου μέλλοντος, ὅταν θ’ ἀρχίσῃ νὰ λειτουργῇ ἡ Σχολὴ τῶν Γυμναστῶν.

§191ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἄρα εἶναι ὁριστικὴ ἡ διάταξις.

§192ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν ἔχομεν κανένα κεκτημένον τὰ προσόντα ταῦτα. Πρόκειται λοιπὸν περὶ τοῦ μέλλοντος. Εἰς τὸ τελευταῖον κεφάλαιον περὶ προσωρινῶν διατάξεων κανονίζονται τὰ τοῦ νῦν προσωπικοῦ ἅμα τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ νέου νόμου, καὶ ἐκεῖ δύνασθε νὰ κάμητε τὰς παρατηρήσεις σας. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 22, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 23, ὡς ἔχει).

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 24 (ἀναγινώσκεται.)

§194ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον ποῖον θὰ ἦναι, κύριε Ὑπουργέ;

§195ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐγὼ νομίζω, ὅτι αὐτὴ ἡ κατάστασις, ἡ νῦν ὑφισταμένη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, εἶναι ἀδύνατον νὰ παραταθῇ, εἴτε ἐγὼ εἶμαι Ὑπουργὸς, εἴτε οἱοσδήποτε ἄλλος. Πρέπει ἐπὶ τέλους, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔγεινε καὶ ἐν ἄλλαις χώραις μᾶλλον τῆς ἡμετέρας προηγμέναις, νὰ καθιερώσωμεν καὶ ἡμεῖς, καθιστῶντες Ἐποπτικὰ Συμβούλια, τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμεύωσιν ὡς φραγμὸς, κατὰ τὸ δυνατὸν, τῆς διακριτικῆς ἐξουσίας τοῦ Ὑπουργοῦ. Διὸ ἐπάναγκες νομίζω νὰ ἱδρυθῇ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, Ἐποπτικὸν συμβούλιον τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως καὶ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον τῆς Ἀνωτάτης Ἐκπαιδεύσεως. Ἐλπίζω ὅτι μέχρι τῆς ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐφαρμοσθῶσιν αἱ διατάξεις αὗται, ἐξ ἀνάγκης θὰ καθιερωθῇ καὶ παρ’ ἡμῖν ὁ θεσμὸς τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων.

§196ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Ἐὰν δὲν καθιερωθῇ, πῶς θὰ δύνασθε νὰ ἀπολύσητε τοὺς διευθυντὰς, περὶ ὧν ὁμιλεῖ τὸ ἄρθρον 24;

§197ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἔχομεν προσωρινὰς διατάξεις κατωτέρω.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 24, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 25 (ἀναγινώσκεται).

§199ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ δημοσίευσις ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» εἶναι περιττὴ, ἴσως δ’ ἐνίοτε καὶ ἐπιβλαβὴς, γεννῶσα δωρεὰν σκάνδαλα. Ὁ Ὑπουργὸς, ἐν ᾗ περιπτώσει εὑρεθῇ εἰς τοιαύτην ἀντίθεσιν γνώμης πρὸς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, ἂς ἐκδίδῃ τὴν ἀπόφασιν αὑτοῦ, ἥτις ὑπογραφομένη νὰ μένῃ εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ Ὑπουργείου, ἂν δέ ποτε ζητηθῇ λόγος περὶ τῆς ὑποθέσεως, τότε νὰ προσαχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ δημοσιευθῇ ἀλλαχοῦ. Ἀλλὰ νὰ δημοσιεύωνται ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» ἀποφάσεις συζητοῦσαι ἀντιφατικῶς περὶ τοῦ ἀσυμβιβάστου τῆς διαγωγῆς τοῦ Α ἢ τοῦ Β δημοσίου ὑπαλλήλου, μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι ἄτοπον. Τότε μόνον πρέπει νὰ γίνωνται αἱ δημόσιαι ἐκθέσεις τοιούτων πραγμάτων, ὅταν ἦναι βέβαιον καὶ ἀναντίρρητον, ὅτι ὑπῆρξεν ἐπιλήψιμος ἡ διαγωγὴ τοῦ ὑπαλλήλου· ὅταν ὅμως ἀμφισβητῆται τοῦτο, ἐκτίθεται δωρεὰν ἡ ὑπόληψις τοῦ ὑπαλλήλου, ἵνα ἀρθῇ ἡ εὐθύνη τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἀλλ’ ἡ εὐθύνη τοῦ Ὑπουργοῦ αἴρεται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἐνταῦθα δίδει λόγον ὁ Ὑπουργός.

§200ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἀκριβῶς ἡμεῖς ζητοῦμεν νὰ προλάβωμεν τὴν τοιαύτην ἔκθεσιν τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου διὰ τῆς προκειμένης διατάξεως. Τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον θ’ ἀποφασίζῃ ἠτιολογημένως περὶ ἀπολύσεως ἑνὸς διευθυντοῦ ἢ γυμναστοῦ. Πιθανὸν εἰς τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν νὰ ὑπάρχῃ ὁ λόγος τοῦ ἀσυμβιβάστου τῆς διαγωγῆς ἢ τῆς παντελοῦς ἀνικανότητος. Ὁ Ὑπουργὸς τότε ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἀρνησικυρίας· ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τοῦτο δὲν δύναται νὰ τὸ ἐνασκῇ εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν. Ὑποβάλλομεν αὐτὸ εἰς ἕνα φραγμόν· ὁ φραγμὸς δὲ οὗτος τίθεται ἐνταῦθα, προκειμένου μόνον περὶ ἀπολύσεως. Ὁ Ὑπουργὸς λοιπὸν, θέλων νὰ ἀρνηθῇ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, ὀφείλει ἐντὸς 15 ἡμερῶν νὰ δημοσιεύσῃ εἰς τὴν «Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως» τὴν ἀπόφασιν τούτου καὶ ἰδίαν ἠτιολογημένην ἀπόφασιν περὶ τῶν λόγων, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἀρνεῖται τὸ κῦρος εἰς αὐτήν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι οὕτω πως οὔτε τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον οὔτε ὁ Ὑπουργὸς θὰ κάμῃ κατάχρησιν τοῦ δικαιώματός του, διότι θὰ ὑπάρχῃ ὁ ἀμοιβαῖος ἔλεγχος.

§201ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Νὰ μὴ δημοσιευθῇ παντελῶς. Ἰδοὺ τί προτείνω ἐγώ.—Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε Ὑπουργέ.—Τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον προτείνει εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ παυθῇ διὰ λόγους ἀσυμβιβάστου διαγωγῆς ὁ δεῖνα ὑπάλληλος· ὁ Ὑπουργὸς ἐξετάζει τὰ πράγματα καὶ δὲν παραδέχεται τὴν γνώμην τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου. Ὀρθὸν νομίζω ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου νὰ παρακολουθῆται ὑπὸ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀναιρεῦντος τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ νὰ κατατίθενται ἀμφότεραι αἱ ἀποφάσεις εἰς τὰ ἀρχεῖα. Ταῦτα ἀνάγονται εἰς τὸν ἐσωτερικὸν κύκλον τῆς ὑπηρεσίας. Ὅταν ἀποφαίνηται ὁ Ὑπουργὸς περὶ ἀπολύσεως, ἐννοῶ τότε ὅτι πρέπει νὰ δημοσιευθῇ ἡ ὅλη ἔκθεσις τῆς ὑποθέσεως. Ἀλλ’ ὅταν ὁ Ὑπουργὸς, μὴ πειθόμενος ὑπὸ τῆς κατηγορίας, ἀποφαίνηται ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως, διατὶ νὰ ἐκτίθηται εἰς τὴν γενικὴν ἐπίκρισιν, εἰς τὴν κακοβουλίαν, ἥτις πάντοτε παρακολουθεῖ τοιαύτας ὑποθέσεις, ὁ ὑπάλληλος, εἰς ὃν ἀφορᾷ ἡ ἀπόφασις ἡ σώζουσα αὐτόν; Ἄς συνταχθῇ, ἔστω, ἡ ἀπόφασις καὶ ἂς κατατεθῇ εἰς τὰ ἀρχεῖα, καὶ ἐάν ποτε γείνῃ δημοσία συζήτησις ἐνώπιον τοῦ Σώματος τούτου, ὅπερ ἔχει δικαίωμα νὰ ζητῇ λόγον παρὰ τῶν Ὑπουργῶν, τότε ἂς προσαχθῶσι τὰ ἔγγραφα ταῦτα, διότι τότε κατ’ ἀνάγκην ἀναπόδραστον ἐκτίθεται καὶ ἡ διαγωγὴ τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου εἰς δημοσίαν συζήτησιν.

§202ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ μέχρι τοῦδε καθεστώς. Κατὰ τὸ καθεστὼς τοῦτο ἠξεύρομεν, ὁποία εἶναι ἡ τύχη τῶν ὑπαλλήλων. Ἀπολύονται οὗτοι εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε. Καὶ βεβαίως τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου ἐν τῇ Βουλῇ ὑπάρχει, ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ, ἐὰν ἔχετε μέχρι τοῦδε ἁπτὰ ἀποτελέσματα τοῦ δικαιώματος τούτου. Διὰ τοῦτο ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι αὐτὸ τὸ καθεστὼς δὲν εἶναι ἀρκετὸν νὰ περιφρουρήσῃ τὰ δικαιώματα τῶν ὑπαλλήλων, καὶ ἐννοοῦμεν νὰ εἰσαγάγωμεν τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος μέτρον, καθ’ ὃ ὑποστηρίζονται ἔτι μᾶλλον τὰ δικαιώματα τῶν ὑπαλλήλων, ὁ δὲ Ὑπουργὸς ἐνασκεῖ τὴν διακριτικήν του ἐξουσίαν, ἀλλ’ ὑπὸ φραγμοὺς, ὑπὸ φραγμοὺς τοιούτους, οἱ ὁποῖοι παρέχουσιν ὄχι μόνον εἰς τὴν Βουλὴν, ὅταν αὕτη συνέλθῃ, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν κοινὴν γνώμην καὶ εἰς αὐτὸν τὸν Βασιλέα ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν τὰ μέσα, ὅπως ἐξελέγξῃ τὰς πράξεις τοῦ Ὑπουργοῦ.

§203ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀλλ’ ὑποθέσατε, κύριε Ὑπουργέ, ὑπόθεσιν σκανδαλώδη, ἐν ᾗ ἐνέχονται πρόσωπα ἀμφοτέρων τῶν γενῶν καὶ ἥτις ἐξετάζεται ὑπὸ τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, ἔχετε δὲ ὁλοκλήρους σελίδας ἐπὶ ταύτης τῆς ὑποθέσεως, ἥτις εἶναι κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον προσβλητικὴ τῆς δημοσίας ἠθικῆς. Φρονεῖτε ὀρθὸν νὰ ἐκτίθηται οὕτως ἄνευ ἀνάγκης διὰ τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως» ὁ ὑπάλληλος, ὅστις σώζεται; Ὑπάρχουσι προηγούμενα λυπηρὰ, καὶ ἐκ τούτων κινοῦμαι καὶ λέγω ταῦτα. Ἀλλ’ ἂν προτιμᾶτε, πράξατε ὅπως θέλετε.

§204ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ταῦτα δημοσιεύονται καὶ τώρα. Τοὐλάχιστον εἰς τὸν κλάδον μου, ὡς ἐπὶ τῶν δημοδιδασκάλων λόγου χάριν, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ δημοσιεύω ἀπολύσεις ἀμφοτέρων τῶν φύλων κατ’ ἀκολουθίαν ἀποφάσεων τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων. Καθ’ ἑκάστην θὰ ἴδητε ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» ἀπολύσεις ἐπὶ παντελεῖ ἀνικανότητι, ἢ ἐπὶ ἀσυμβιβάστῳ διαγωγῇ· τελευταῖον μάλιστα, προκειμένου περὶ μιᾶς διδασκαλίσσης, τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον ἠτιολόγησε τὴν ἀπόλυσίν της «διὰ διαγωγὴν ἀνεπίδεκτον βελτιώσεως». Θὰ ἦτο δὲ ἀστεῖον, νομίζω, νὰ μὴ δημοσιεύωνται αἱ καταδικαστικαὶ τῶν ὑπαλλήλων ἀποφάσεις ἐκ φόβου μὴ ἐκτεθῶσιν οὗτοι.

§205Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἐνόησα καλῶς τὸν κ. ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφον, σᾶς ἐρωτῶ τὸ ἑξῆς, κ. Ὑπουργέ. Ὑποθέσατε ὅτι τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον στιγματίζει ἕνα ὑπάλληλον καὶ ἀποφαίνεται, ὅτι οὗτος ἔχει ἀσυμβίβαστον διαγωγὴν, ἀλλ’ ὑμεῖς δὲν δέχεσθε, ἐν τῷ δικαιώματί σας, τὴν κρίσιν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου καὶ τὸν διατηρεῖτε ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ. Αὐτὸ τὸ στίγμα θὰ ὑπάρχῃ δημοσιευμένον ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως». Ἀλλὰ διατὶ, ἀφοῦ ὑμεῖς διὰ τῆς διατηρήσεώς του διαψεύδετε τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου; Ἕν μόνον δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι αὐτὰ γίνονται εἰκονικῶς καὶ κανεὶς δὲν τὰ πιστεύει καὶ οὔτε ἔχουσι καμμίαν ἐπιρροὴν (ἱλαρότης).

§206ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε Ὑπουργέ. Τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐξητάσθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, εἰς ἣν παρεπέμφθησαν τὰ ἀρχαιολογικὰ νομοσχέδια, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχει ἡ αὐτὴ διάταξις. Νομίζω ὅτι ἡ «Ἐφημερὶς τῆς Κυβερνήσεως» εἶναι προωρισμένη ἵνα καταχωρίζωνται ἐν αὐτῇ πράξεις συνεπαγόμεναι νομικὰς συνεπείας. Ἡ πρᾶξις αὐτὴ δὲν ἔχει καμμίαν νομικὴν συνέπειαν, διότι αὐτὴ εἶναι ἀπόφασις τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, τὴν ὁποίαν ὁ Ὑπουργὸς δὲν ἀποδέχεται, καὶ σταματᾶ ἕως ἐκεῖ τὸ πρᾶγμα. Ἡ «Ἐφημερὶς τῆς Κυβερνήσεως» δὲν εἶναι ἁπλοῦν ὄργανον δημοσιότητος, εἶναι ὄργανον δημοσιότητος ἐπισήμων πράξεων, καθ’ ὅσον ἐκ τῆς δημοσιότητος αὐτῆς πρόκειται νὰ ἐπέλθωσι νομικαὶ συνέπειαι. Τὸν χαρακτῆρα δὲ αὐτὸν δὲν τὸν ἔχει ἡ πρᾶξις αὐτὴ, περὶ τῆς ὁποίας γίνεται λόγος εἰς τὸ νομοσχέδιον. Τὸ ζήτημα τοῦτο πάλιν θὰ ἐπανέλθῃ κατὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν ἀρχαιολογικῶν νομοσχεδίων. Ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἡ δημοσίευσις ἐδῶ εἶναι ἐντελῶς περιττὴ, ἀντίκειται δὲ εἰς τὸν προορισμὸν τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως».

§207ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Κινδυνεύομεν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ ματαιώσωμεν ὅλως διόλου τὴν ἐνέργειαν τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων. Τὰ Ἐποπτικὰ Συμβούλια δύνανται οὕτω νὰ ἐκδίδωσιν ἀποφάσεις, ὅσας ἂν θέλωσι, καὶ ν’ ἀποστέλλωσι ταύτας εἰς τὸν Ὑπουργὸν, οὗτος δὲ νὰ ῥίπτῃ αὐτὰς εἰς τὸ χρονοντούλαπον, τὸ δὴ λεγόμενον. Τοῦτο θέλων ν’ ἀποφύγω ἐγὼ, ἔγνων νὰ θέσω ἕνα φραγμὸν εἰς τὴν διακριτικὴν αὐτὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ, ἡ ὁποία δύναται νὰ ματαιώσῃ τὸν σκοπὸν τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων. Καθ’ ἣν στιγμὴν ἐγὼ, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, λέγω «θέσατέ μοι αὐτὸν τὸν φραγμὸν», νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει μᾶλλον νὰ μὲ ἐπιδοκιμάσῃ. Οὕτω πως δὲ θὰ ἔχωμεν ἀληθῆ ἔλεγχον καὶ ὄχι ὡς νῦν, ὅτε γίνονται τοσαῦται ἀπολύσεις ἑκάστοτε, χωρὶς ποτε νὰ λειτουργῇ ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος. Ἐγὼ δὲ νομίζω, ὅτι καὶ τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, γνωρίζον ὅτι ὑπάρχει ἡ διακριτικὴ ἐξουσία τοῦ Ὑπουργοῦ, δὲν θὰ κάμῃ κατάχρησιν τοῦ δικαιώματός του, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν θὰ κάμῃ κατάχρησιν τῆς διακριτικῆς του ἐξουσίας, ὅταν γνωρίζῃ, ὅτι ὀφείλει νὰ δημοσιεύσῃ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου. Ἡ ἀναγραφὴ τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος διατάξεως προλαμβάνει καὶ τὴν κατάχρησιν τῆς ἐξουσίας τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου καὶ τὴν κατάχρησιν τῆς ἐξουσίας τοῦ Ὑπουργοῦ.

§208ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου εἶναι τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου, ἡ δὲ ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργοῦ εἶναι ἀπόφασις ἐπίσημος, ἡ ὁποία δύναται νὰ καταχωρισθῇ ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως». Ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, ὡς εἶπον, εἶναι γνωμοδοτικὴ τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας, ὑποβαλλομένη εἰς τὸν Ὑπουργὸν, ἵνα τὸν ὁδηγήσῃ ποία πρέπει νὰ ἦναι ἡ ἀπόφασίς του, καί, ἂν θέλῃ, νὰ παραδεχθῇ αὐτήν. Ἐὰν λοιπὸν καλῶς ἐξετάσωμεν τὰ περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ καὶ τῆς ἐκδόσεως τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως», θὰ εὕρωμεν ὅτι μία τοιαύτη πρᾶξις τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας, μὴ ἔχουσα κανὲν ἀποτέλεσμα, μὴ ἀπολήγουσα εἰς καμμίαν ἀπόφασιν ἐκτελεστέαν, δὲν ἔχει θέσιν ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως». Ἄλλως πᾶν ὅ,τι συμβαίνει ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, πᾶν ὅ,τι γίνεται ἐν τοῖς Ὑπουργείοις, πᾶν ὅ,τι λαμβάνει χώραν μεταξὺ Ὑπουργοῦ καὶ τμηματαρχῶν ἢ διαφόρων ἄλλων ἀρχῶν, αὐτὰ ὅλα πρέπει νὰ δημοσιεύωνται εἰς τὴν «Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως». Ἀφίνω τώρα, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος, εἶναι ὀρθότατον, ὅτι δὲν πρέπει νὰ θεατρίζωνται οἱ ὑπάλληλοι χωρὶς λόγον, —διότι αὐτὸ δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ θεατρισμός· θὰ τὸ μεταφέρουν αἱ ἄλλαι ἐφημερίδες, καὶ ὅστις θέλει τὸν ὑπάλληλον ἐκεῖνον τὸν δυστυχῆ, τὸν διδάσκαλον ἢ τὴν διδασκάλισσαν, νὰ τὸν θέσῃ εἰς τὴν μπερλίναν, δὲν ἔχει παρὰ νὰ λάβῃ τὴν «Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως».

§209ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Τώρα ’μπαίνουν εἰς τὴν μπερλίναν καθ’ ἡμέραν.

§210ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ ἐπιμονὴ ἐνίοτε βλάπτει. Ἐγὼ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸ ἐνόησεν, ἀλλὰ θέλει νὰ ἐπιμένῃ. Λοιπὸν καὶ ἡμεῖς ἂς ἔχωμεν ὀλίγην θέλησιν καὶ κρίσιν ν’ ἀποφασίσωμεν· διότι ἐγὼ ἔχω τὴν ἰδέαν, —καὶ εἰς τοῦτο δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι ἡ γυμναστικὴ δὲν φτειάνει τὸ μυαλό. Ἐὰν δὲν γεννηθῇ κανεὶς μὲ μυαλὸ, 100 ἄρθρα ἐὰν βάλετε, δὲν θὰ τοῦ βάλετε μυαλὸ (γέλωτες).

§211ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Καὶ ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῆς διαγραφῆς τῆς τελευταίας ταύτης παραγράφου τοῦ ἄρθρου, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται· διότι ἡ πεῖρα, κύριε Πρόεδρε, ἐδίδαξεν, ὅτι οὐδὲν ἐμπόδιον δύναται νὰ παρεμβληθῇ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀποφάσεων τοῦ Ὑπουργοῦ· οὐδὲ αἱ ἀποφάσεις τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, οὐδὲ τὰ δημοσιεύματα ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῶσιν ὡς ἐμπόδιον κατὰ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἀποφάσεων τοῦ ἑκάστοτε Ὑπουργοῦ. Καὶ ἐγὼ ἄλλοτε, κύριε Πρόεδρε, εἶχον εἰσαγάγει νομοσχέδιον περὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπῆρχεν ἡ διάταξις αὕτη, ἀλλὰ πεῖρα πικρὰ μὲ ἔπεισεν, ὅτι τοιαύτη διάταξις δὲν θὰ συντελέσῃ, ὅπως μὴ ἐκτελεσθῶσιν αἱ ἀποφάσεις τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἄλλως τε δὲν εἶναι ἀκριβὲς τὸ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως πρὸ μικροῦ λεχθὲν, ὅτι κατὰ τὸν τρόπον αὐτὸν ματαιοῦται ὁ σκοπὸς τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου· διότι ὁ σκοπὸς τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου εἶναι γενικώτερος. Ἐπὶ τέλους, κατὰ τὴν γνώμην μου, εἶναι ἀδύνατον, ὅταν ὁ Ὑπουργὸς θέλῃ, νὰ μὴ εὕρῃ ἀρκετὰ ἐπιχειρήματα, ἵνα δικαιολογήσῃ τὴν γνώμην αὑτοῦ, τὴν ἀντίθετον πρὸς τὴν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου. Τὰ ζητήματα ταῦτα ἐξαρτῶνται μόνον ἐκ τῆς εὐσυνειδησίας τοῦ Ὑπουργοῦ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 25, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 26 ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 27 (ἀναγινώσκεται).

§213ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ ὥρα, καθ’ ἣν προσδιορίζονται αἱ ἐξετάσεις τῆς Γυμναστικῆς, κατὰ τὴν τελευταίαν ἑβδομάδα τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, δὲν εἶναι πολὺ κατάλληλος, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον οἱ γυμνασταὶ θὰ προσέρχωνται ἐξαδυνατισμένοι ὑπὸ τῆς νηστείας (ἱλαρότης).

§214ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἀκριβῶς ἡ μέχρι τοῦδε πεῖρα, ἡ γενομένη καὶ παρ’ ἡμῖν, ὡς καὶ ἐν ἄλλαις χώραις, ἀπέδειξεν, ὅτι οἱ μαθηταί, καθ’ ὃν χρόνον εἶναι ἀπησχολημένοι, παρασκευαζόμενοι εἰς τὰς ἐξετάσεις τῶν ἄλλων μαθημάτων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσχολῶνται εἰς τὰ τῆς Γυμναστικῆς. Ἰδοὺ διατὶ ὡρίσαμεν τὸ τέλος τῆς Τεσσαρακοστῆς, ὅτε καὶ ἡ ὥρα τοῦ ἔτους εἶναι καταλληλοτέρα διὰ τὴν Γυμναστικήν, διότι τότε καὶ ἡ θερμοκρασία εἶναι συγκεκερασμένη.

§215ΜΙΧ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Ἀλλ’ ὡς ὁρίζεται ὁ χρόνος, εἰς τὸ τέλος τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, δὲν εἶναι ἀκριβῶς καθωρισμένος, διότι Μεγάλην Τεσσαρακοστὴν δυνατὸν νὰ ἔχωμεν καὶ τὸν Μάρτιον καὶ τὸν Ἀπρίλιον. Ἄλλως τε ἡ πεῖρα κατέδειξε καὶ τοῦτο, ὅτι, ὅταν οἱ μαθηταὶ ὑποστῶσιν ἐξετάσεις εἰς ἓν μάθημα, τὸ μάθημα τοῦτο παραμελεῖται καὶ ἀπὸ τοὺς μαθητὰς καὶ ἀπὸ τοὺς καθηγητάς. Καλλίτερον νὰ ὁρισθῇ ὡς ἐποχὴ τῶν ἐξετάσεων τῆς Γυμναστικῆς ἡ μετὰ τὸ Πάσχα ἑβδομάς, ἢ νὰ κανονίζηται αὕτη ἑκάστοτε δι’ ἐγκυκλίου τοῦ Ὑπουργείου.

§216ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Μὴ λησμονῶμεν τὸν σκοπόν, δι’ ὃν αἱ ἐξετάσεις τῆς Γυμναστικῆς καθορίζονται τὴν Μεγάλην Τεσσαρακοστήν. Ὁ σκοπὸς εἶναι κυρίως ὁ ἑξῆς. Αἱ ἐξετάσεις αὐταὶ θὰ χρησιμεύσωσιν ὡς προκριματικαὶ διὰ τοὺς γυμναστικοὺς διαγωνισμοὺς τοὺς σχολικούς, οἱ ὁποῖοι θὰ γείνωσι τὰς τρεῖς πρώτας ἡμέρας τῆς Διακαινησίμου ἑβδομάδος. Τὰ σχολεῖα δηλ. ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ διαγωνισθῶσι, θὰ προσκληθῶσι καὶ θὰ ἔλθωσιν εἰς διαγωνισμὸν ἐν τῷ Παναθηναϊκῷ Σταδίῳ, ὅπως μετὰ ταῦτα τοὺς σχολικοὺς διαγωνισμοὺς ἐπακολουθήσουν οἱ Πανελλήνιοι ἀγῶνες.

§217ΧΡ. ΔΑΡΑΛΕΞΗΣ. Διατὶ συνδέονται αἱ ἐξετάσεις μὲ τὸ Πάσχα; Διατὶ δὲν ὁρίζεται ἀκριβῶς ἡ ἐποχή;

§218ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διότι εἶναι ἡ μόνη ἑβδομάς, καθ’ ἣν καὶ ὡς ἐκ τῶν ἑορτῶν καὶ ὡς ἐκ τοῦ καιροῦ εἶναι δυνατὸν νὰ τελῶνται οἱ Πανελλήνιοι ἀγῶνες, εἶναι δὲ συνήθως ἡ ἐποχή, καθ’ ἣν συμπίπτει νὰ ἔρχωνται πολλοὶ Ἕλληνες ἐξ Ἀνατολῆς, καὶ εἶναι εὔκολον νὰ ἔρχωνται καὶ Σωματεῖα ἔξωθεν. Διότι, ὡς δὲν ἀγνοεῖτε, τὴν ἐποχὴν αὐτὴν τελεῖται καὶ ἡ πανήγυρις τῆς Τήνου, καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔρχωνται καὶ προσκυνηταί. Ἄλλην καταλληλοτέραν ἐποχὴν διὰ τὴν τέλεσιν τῶν Πανελληνίων ἀγώνων ἡμεῖς τοὐλάχιστον δὲν εὕρομεν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 27, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 28).

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 29 (ἀναγινώσκεται).

§220ΜΙΧ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 29 ὁρίζεται, ὅτι τὰ δύο μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἑλλανοδικῶν θὰ τὰ διορίζῃ ὁ Σύνδεσμος τῶν Ἑλληνικῶν Γυμναστικῶν καὶ Ἀθλητικῶν Συλλόγων. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀπευθύνω ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ τοῦτο ὄχι διότι δὲν γνωρίζω ποῖος εἶναι ὁ Σύνδεσμος αὐτός, ἀλλὰ διότι ἤθελον νὰ δώσω ἀφορμὴν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐξετάσῃ καλλίτερον τὰ τοῦ Συνδέσμου αὐτοῦ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου δίδει ὁ κ. Ὑπουργὸς πολλὰ δικαιώματα εἰς τὸν Σύνδεσμον αὐτόν. Ἀλλ’ ὁ Σύνδεσμος αὐτὸς, ἐκτὸς τοῦ καταστατικοῦ του, τὸ ὁποῖον ἐτύπωσεν, οὐδὲν ἕτερον ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ἀπὸ τῆς πρὸ τεσσάρων ἐτῶν ἱδρύσεώς του.

§221ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τώρα εὑρίσκει ἐργασίαν.

§222ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Κατὰ τὸ 1896, μετὰ τοὺς Ὀλυμπιακοὺς ἀγῶνας, ἐν τῷ ἐνθουσιασμῷ ὑπὲρ τῆς Γυμναστικῆς, τῇ προτάσει καὶ τῇ πρωτοβουλίᾳ τοῦ Πανελληνίου Γυμναστικοῦ Συλλόγου ἐγένετο ἐν Ἀθήναις Συνέδριον τῶν ἁπανταχοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ Γυμναστικῶν καὶ Ἀθλητικῶν Συλλόγων, καὶ ἀντεπροσωπεύθησαν τότε ἐν τῷ Συνεδρίῳ ἐκείνῳ περὶ τοὺς 35 ἕως 38, διότι, ὅπως γνωρίζετε, εἶχον ἱδρυθῆ τότε 40 ἢ 42 Γυμναστικοὶ Σύλλογοι, καθόσον εἰς ἑκάστην πόλιν τῆς Ἑλλάδος εἶχε συσταθῆ καὶ ἀνὰ εἷς. Ἐγένετο λοιπὸν τὸ Καταστατικὸν τοῦ Συνδέσμου αὐτοῦ, ἐπανηγυρίσθη δι’ εὐχῶν, διὰ συμποσίων καὶ διὰ προπόσεων, καὶ μετὰ ἓν ἔτος ἐσκέφθησαν νὰ ζητήσουν τὴν ἐπικύρωσιν τοῦ Καταστατικοῦ αὐτοῦ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐν τῷ Καταστατικῷ αὐτοῦ ὁρίζεται, ὅτι πᾶν Σωματεῖον, τὸ ὁποῖον σκοπὸν ἔχει νὰ συμμετάσχῃ εἰς τὸν Σύνδεσμον αὐτὸν, ἵνα συμμετάσχῃ, ὀφείλει νὰ πληρώσῃ κατ’ ἔτος δραχμὰς 150, ἢ καὶ ὀλιγώτερα, ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ τῆς πόλεως, ἐν ᾗ ἑδρεύει. Πόσα, νομίζετε, Σωματεῖα ἐδήλωσαν μέχρι τοῦδε ὅτι συμμετέχουν εἰς τὸν Σύνδεσμον αὐτόν; Τέσσαρα! καὶ — πρὸς τιμήν των τὸ λέγω — τὰ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ μόνον ἐπλήρωσαν, τὸ τῆς Σμύρνης καὶ τὸ τῆς Κύπρου· ὁ ἱδρυτὴς τοῦ Συνδέσμου αὐτοῦ, ὁ Πανελλήνιος Γυμναστικὸς Σύλλογος, νομίζω, δὲν ἔχει πληρώσει ἀκόμη. Τί ἐκπροσωπεῖ λοιπὸν ὁ Σύνδεσμος αὐτός;

§223ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸν κυροῦμεν διὰ νόμου τώρα.

§224ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον τῷ δίδει δικαιώματα, τὸν θέτει σχεδὸν ὑπεράνω τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων, ἐκ τῶν εἰσπράξεων τῆς ὁποίας δίδει εἰς τὸν Σύνδεσμον. Εὐχῆς ἔργον βεβαίως θὰ ἦτο, ἐὰν ὁ σκοπὸς τοῦ Συνδέσμου αὐτοῦ εὐωδοῦτο· ἀλλ’ ἐὰν ἀναγνώσητε τὸ ἄρθρον 1 τοῦ Καταστατικοῦ του, θὰ ἴδητε, ὅτι τίποτε δὲν ἐγένετο ἐξ ὅσων ἀναφέρει τὸ ἄρθρον τοῦτο, καὶ διὰ τὰ ὁποῖα ὁ Σύνδεσμος συνεστάθη. Διότι τὸ ἄρθρον 1 λέγει, ὅτι «σκοπὸς τοῦ Συνδέσμου εἶναι ἡ ἐπικοινωνία τῶν Γυμναστικῶν Σωματείων, ἡ ἐνέργεια πρὸς ἵδρυσιν τοιούτων, ἡ τέλεσις ἐνιαυσίων ἀγώνων, ἡ ἵδρυσις Σχολῆς γυμναστῶν, ἡ ἔκδοσις περιοδικοῦ». Καὶ ἐκ πάντων τούτων οὐδὲν ἐγένετο· τοὐναντίον μάλιστα, ἀντὶ νέοι Σύλλογοι νὰ ἱδρυθῶσι, διελύθησαν καὶ ἐκ τῶν ὑπαρχόντων πολλοί, καὶ ὁ Σύνδεσμος περιωρίσθη μόνον εἰς τὸ νὰ βεβαιοῖ τὸ ῥεκόρ, ὅταν γίνωνται ἀγῶνες, ἀποστέλλων ἕνα μετρητὴν, ἵνα μετρῇ πόσον ἐπήδησαν ἢ ἔτρεξαν οἱ διαγωνιζόμενοι. Πόσον δὲ ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς Συλλόγους, θὰ σᾶς ἀναφέρω μίαν περίστασιν, διὰ νὰ κρίνητε. Κατὰ τὴν τέλεσιν πρὸ ὀλίγου τῶν «Σωτηρίων» ὁ Πανελλήνιος Σύλλογος εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸν Σύνδεσμον, ὑπὸ τὴν προστασίαν τοῦ ὁποίου ἐτελοῦντο οἱ ἀγῶνες οὗτοι, νὰ ὁρίσῃ τὴν ἀγωνόδικον ἐπιτροπήν, καὶ ὁ Σύνδεσμος ὥρισε τοιαύτην· καὶ ὅμως ἡ ἀπόφασις αὕτη ἐξεσχίσθη εἰς τὰ μοῦτρα τοῦ Συνδέσμου! Ταῦτα μὲ λύπην μου ἀναφέρω, ἀσχέτως πρὸς τὰ ἀποτελοῦντα τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον ἀξιότιμα μέλη. Εὔχομαι δὲ, ὅπως ὁ Σύνδεσμος τῶν Σωματείων ἀχθῇ εἰς περιωπὴν καὶ ἐκτελέσῃ τὸν ἐθνωφελῆ σκοπὸν, δι’ ὃν συνέστη, δρῶν τελεσφόρως καὶ πρὸ πάντων ἐπιβαλλόμενος ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς Γυμναστικῆς.

§225ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐν πάσῃ χώρᾳ, Κύριοι, ὅπου ὑπάρχουν Σύλλογοι καὶ Ἑταιρεῖαι Γυμναστικαὶ, κατ’ ἀνάγκην ἐπιβάλλεται καὶ εἷς σύνδεσμος τούτων, ὁ ὁποῖος ὄχι μόνον διευθύνει ἀπὸ ὑψηλοτέρας περιωπῆς τὰ τῶν Συλλόγων τούτων, ἀλλὰ καὶ χρησιμεύει ὡς διάμεσον πρὸς ἐπικοινωνίαν πρὸς τοὺς Συλλόγους καὶ τὰς Ἑταιρείας τὰς Γυμναστικὰς τῶν ἄλλων χωρῶν. Ἄνευ τοιούτου συνδέσμου οὐδεμία ἐπικοινωνία διεθνὴς δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Ὅπως καὶ ἡ Ἑλλὰς προέλθῃ εἰς τοιαύτην ἐπικοινωνίαν τῶν Συλλόγων τῶν Γυμναστικῶν αὐτῆς πρὸς τοὺς Συλλόγους καὶ τὰς Ἑταιρείας τῶν ἄλλων χωρῶν, ἔπρεπε κατ’ ἀνάγκην νὰ ἱδρυθῇ ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος Σύνδεσμος τῶν Ἑλληνικῶν Γυμναστικῶν καὶ Ἀθλητικῶν Συλλόγων. Τὴν ἀνάγκην ταύτην πρὶν δὲν ᾐσθάνθημεν, ἀλλ’ ἀκριβῶς μετὰ τὴν τέλεσιν τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων, ὁπότε προήλθομεν εἰς ἐπικοινωνίαν πρὸς τὰ τοιαῦτα σωματεῖα ἄλλων χωρῶν, ᾐσθάνθημεν τὴν ἀνάγκην ταύτην, καὶ προέβημεν εἰς θεραπείαν αὐτῆς· τότε συνῆλθον ἐνταῦθα ἀντιπρόσωποι ὅλων τῶν Γυμναστικῶν Συλλόγων καὶ Ἑταιρειῶν τῆς Ἑλλάδος, οἵτινες κατήρτισαν τὸν Σύνδεσμον τοῦτον, τοῦ ὁποίου μέλη ἐξελέγησαν οἱ ἑξῆς ἀντιπρόσωποι τῶν κυριωτέρων Σωματείων· ὁ κ. Κορδέλλας, Πρόεδρος τοῦ ἐνταῦθα Ἐθνικοῦ Γυμναστικοῦ Συλλόγου, τοῦ ὁποίου γραμματεὺς εἶναι ὁ κ. Στελλάκης, ὁ Σπυρίδων Λάμπρος, Πρόεδρος τοῦ Πανελληνίου Γυμναστικοῦ Συλλόγου, καὶ ἄλλοι ἄλλων Γυμναστικῶν Συλλόγων καὶ Ἑταιρειῶν ἀντιπρόσωποι. Ὁ Σύνδεσμος οὗτος κατηρτίσθη καὶ ἐδημοσίευσε τὸ καταστατικὸν αὐτοῦ ἀρχομένου τοῦ ἔτους 1897· ἔκτοτε ὅμως ἐπῆλθον τὰ ἀτυχῆ πολεμικὰ γεγονότα, κατὰ τὰ ὁποῖα πάντων ἡ προσοχὴ περὶ ἄλλα ἐστράφη, ὄχι περὶ τὴν γυμναστικήν. Ἐν τούτοις ὁ Σύνδεσμος αὐτὸς ἱδρύθη καὶ εὑρίσκεται εἰς συνεννόησιν μὲ τὰ Γυμναστικὰ καὶ Ἀθλητικὰ Σωματεῖα, ὅσα ὑφίστανται ἔτι· διότι δυστυχῶς ἡ ἀψικορία, ἡ ὁποία εἶναι ἔμφυτος εἰς τοὺς Ἕλληνας, παρετηρήθη καὶ ἐν τούτῳ. Κατὰ τοὺς Ὀλυμπιακοὺς ἀγῶνας ἀνεπτύχθη αἴφνης ζωηρὸν τὸ γυμναστικὸν καὶ φίλαθλον αἴσθημα τῶν Ἑλλήνων, ἄνδρες δὲ καὶ παῖδες ἐπροθυμοποιοῦντο τότε καὶ ἡμιλλῶντο, τίς νὰ ἐπιδώσῃ μᾶλλον εἰς τὴν γυμναστικὴν καὶ ἀθλητικήν. Παρελθόντος ὅμως τοῦ χρόνου ἐκείνου, ἴσως δὲ καὶ ἕνεκα τῶν ἀτυχῶν πολεμικῶν γεγονότων, ὁ πρῶτος ζῆλος ἤρχισε νὰ μαραίνηται. Κατ’ ἀκολουθίαν τούτου διάφορα Σωματεῖα ἤρχισαν νὰ ἐκλείπωσι, καὶ ὁ Σύνδεσμος κατ’ ἀκολουθίαν δὲν ἠδύνατο νὰ δράσῃ, ὡς ἔδει· ἐν τούτοις καὶ κατὰ τοὺς Γυμναστικοὺς ἀγῶνας ἐν Πάτραις, καὶ ἐνταῦθα κατὰ τὴν τέλεσιν τῶν Σωτηρίων, αὐτὸς ἐκλήθη νὰ ὁρίσῃ τὴν ἀγωνόδικον ἐπιτροπήν. Δὲν ἠξεύρω τί συνέβη ἐν τῷ μεταξύ. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἓν κέντρον, καὶ ἂν τὰ πρόσωπα τὰ ἀποτελοῦντα τὸν Σύνδεσμον αὐτὸν δὲν ἦναι κατάλληλα, δύνανται καὶ πάλιν νὰ συνέλθουν τὰ Σωματεῖα καὶ ν’ ἀντικαταστήσωσιν αὐτά· διότι ἡ συνέλευσις ἐγένετο καὶ πέρυσι τὸν Ἰούλιον καὶ ἀντικατέστησε μερικὰ πρόσωπα. Ἡμεῖς δὲν δίδομεν προνόμια εἰς κανὲν πρόσωπον, δίδομεν προνόμια εἰς τὴν ἰδέαν τῆς ὑπάρξεως Συνδέσμου τῶν Γυμναστικῶν καὶ Ἀθλητικῶν Συλλόγων, ἄνευ τοῦ ὁποίου βεβαίως οὐδεμία ἑνότης δύναται νὰ ὑπάρξῃ εἰς τὰ τοιαῦτα Σωματεῖα ἐν Ἑλλάδι, καὶ κατ’ ἀκολουθίαν οὐδεμία ἐπικοινωνία πρὸς τὰ ξένα Γυμναστικὰ καὶ Ἀθλητικὰ Σωματεῖα. Ἐὰν θέλωμεν λοιπὸν νὰ συνεχίσωμεν τοὺς Ὀλυμπιακοὺς ἀγῶνας, καὶ νὰ καλέσωμεν ἐνταῦθα καὶ πάλιν ἀντιπροσώπους ξένων Σωματείων, ἐὰν θέλωμεν ἡμεῖς νὰ μετάσχωμεν εἰς Ὀλυμπιακοὺς ἀγῶνας ἀλλαχοῦ τελουμένους, ὅπως ἐν Παρισίοις προσεχῶς, δὲν δυνάμεθα νὰ ἔλθωμεν εἰς ἐπικοινωνίαν, παρὰ μόνον διὰ τοῦ Συνδέσμου τῶν Ἑλληνικῶν Γυμναστικῶν καὶ Ἀθλητικῶν Συλλόγων. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ μὴ συγχέωμεν τὴν ἰδέαν μὲ τὰ πρόσωπα. Εἰς τὸν Σύνδεσμον δὲ τοῦτον δὲν ἀπονέμεται οὐδὲ πολλοστημόριον τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπονέμονται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων. Ἐν τοῖς κατωτέρω ἄρθροις θὰ γνωσθῇ τοῦτο, καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος θέλει πεισθῆ, ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον, νομίζων ὅτι θέτομεν ὑπεράνω τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων τὸν Σύνδεσμον αὐτόν.

§226ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἀνέφερα περὶ προσώπων, ὑμεῖς ἀνεφέρατε· τὰ πρόσωπα δὲ, τὰ ὁποῖα ἀνεφέρατε, ὄχι μόνον εἶναι ἐντιμότατα καὶ ἱκανώτατα, ἀλλ’ εἶναι ὅ,τι ἔξοχον ἔχει ἡ Ἀθηναϊκὴ κοινωνία. Πρόκειται περὶ τοῦ ὅτι ἡ ἰδέα δὲν εὐωδώθη.

§227ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου, κύριε Πρόεδρε, ἀντὶ «Συλλόγων» νὰ τεθῇ «Σωματείων». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 29, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ).

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 30 (ἀναγινώσκεται).

§229ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Παρακαλῶ, ἀντὶ «οἱ ἐπιθεωρηταὶ τῶν σχολείων» νὰ τεθῇ «οἱ ἐπιθεωρηταὶ τῶν δημοτικῶν σχολείων». (Οὕτω τροποποιηθὲν τὸ ἄρθρον 30 γίνεται δεκτόν).

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 31 (ἀναγινώσκεται).

§231ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Καὶ ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ἡ λέξις «Συλλόγων», ὅπου ἀπαντᾷ, ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ τῆς λέξεως «Σωματείων». (Οὕτω τροποποιηθὲν γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 31).

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 32 (ἀναγινώσκεται).

§233ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ). Παρακαλῶ νὰ ἀπαλειφθῶσιν αἱ ἐν τῷ βʹ καὶ γʹ στίχῳ λέξεις «ἡ ποδηλασία». (Οὕτω τροποποιηθὲν τὸ ἄρθρον 32 γίνεται δεκτόν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 33, ὡς ἔχει).

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 34 (ἀναγινώσκεται).

§235ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Ἀντὶ τῶν λέξεων «Συλλόγων» καὶ «Συλλόγους» παρακαλῶ νὰ τεθῇ «Σωματείων» καὶ «Σωματεῖα». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 34, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ).

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 35 (ἀναγινώσκεται).

§237ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἔχει νὰ ἐπιφέρῃ καμμίαν μεταβολὴν εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο;

§238ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Ὄχι.

§239ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρεσβεύω μετὰ πεποιθήσεως, ὅτι δὲν συμφέρει εἰς τὸ ἀξίωμα τὸ ὑψηλὸν καὶ εἰς τὴν ἱερὰν ἐπ’ αὐτὸ πεποίθησιν, ἥτις πρέπει νὰ μένῃ ἀκλόνητος ἐν οἱᾳδήποτε περιστάσει, ὅτι δὲν εἶναι συμφέρον, λέγω, εἰς τὸ ἀξίωμα τὸ βασιλικὸν, εἰς τὸ ἀξίωμα τῶν πριγκίπων, νὰ ἀναμιγνύωνται εἰς πραγματικὰς διοικήσεις ἢ διαχειρίσεις. Φρονῶ ὅτι διαπράττεται σφάλμα σπουδαιότατον, ὅταν τις εἰσάγῃ εἰς τοιαύτας διαχειρίσεις τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὴν Βασιλικὴν Οἰκογένειαν, καὶ ὅτι ὠφέλιμον μόνον εἶναι νὰ ἀναβιβάζωνται οὗτοι εἰς τὴν ἐπίτιμον ἁπλῶς προεδρίαν τῶν ἔργων τῶν δημωφελῶν. Ὑπὸ τὰς πτέρυγας ἀνευθύνων, — διότι εἶναι ἀνεύθυνοι καὶ πρέπει νὰ ᾖναι ἀνεύθυνοι, καὶ ἂς μὴ φαίνωνται πάντες ἀνεύθυνοι, κατὰ τὸ Σύνταγμα, — εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ὑπάρξωσι περιπτώσεις, καθ’ ἃς ἐκτελοῦνται πράξεις, ὧν ἡ εὐθύνη ἡ ἠθικὴ, ὅλως ἀδίκως βεβαίως, θὰ ἀναδράμῃ ἐκεῖ, ὅπου δὲν πρέπει νὰ ἀνατρέχωσιν αἱ εὐθῦναι. Ὑπὲρ αὐτοῦ τοῦ συμφέροντος τῶν προσώπων τῶν σεβαστῶν, ὑπὲρ αὐτοῦ τοῦ συμφέροντος τῆς Συνταγματικῆς Πολιτείας, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅπως μὴ παραταθῇ περαιτέρω ἡ συζήτησις ἐπὶ τοιούτου θέματος, νὰ συναινέσῃ νὰ διαγράψῃ τὸ ὄνομα τὸ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Λέγω τοῦτο, ἔχων τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὰ πρόσωπα τὰ ὑψηλὰ, ἅτινα ἐνταῦθα ὀνομάζονται, ἐὰν ἠρωτῶντο, δὲν ἤθελον δώσει τὴν συναίνεσιν αὐτῶν εἰς τοιαύτην ἀνάμιξιν τῶν ὀνομάτων αὐτῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καὶ παρακαλῶ ἐκ νέου τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ διαγράψῃ ταῦτα, ἀφιεμένης εἰς τοὺς φέροντας αὐτὰ τῆς ἀποφάσεως νὰ ὁρίσωσιν ἂν δι’ ἐπιτίμου προεδρίας ἢ οἱουδήποτε ἄλλου τρόπου θέλωσι νὰ ἐπιδράσωσι προσωπικῶς εἰς ὄφελος τοῦ ἱδρύματος, ὅπερ ἐνταῦθα ἀναφέρεται.

§240ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Δὲν πρόκειται, Κύριοι, νῦν τὸ πρῶτον διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου νὰ καθιερωθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων, οὔτε νὰ ἐγκαθιδρυθῇ ἐν αὐτῇ ὡς Πρόεδρος ἡ Α. Ὑψ. ὁ Διάδοχος. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων ὑφίσταται ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, ἀφ’ ὅτου ἐγένετο σκέψις περὶ τελέσεως Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων ἐν τῷ Παναθηναϊκῷ σταδίῳ. Ἔκτοτε συσταθεῖσα ἔδρασε τελεσφόρως ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος ἐπιτροπὴ, ἀκριβῶς δὲ ἡ παρουσία τῆς Α. Ὑψ. τοῦ Διαδόχου ἐν αὐτῇ, ὡς κοινῇ ἔκτοτε ἀνωμολογήθη, συνετέλεσε τὰ μάλιστα πρὸς εὐόδωσιν τοῦ ἔργου αὐτῆς. Ἡ ἐπιτυχία τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων, ἥτις τοσοῦτον ἐτίμησε τὴν Ἑλλάδα καὶ τοσοῦτον ἀνύψωσε τὸ φρόνημα τοῦ ἔθνους ἡμῶν, ὀφείλεται κατὰ μέγα μέρος εἰς τὴν ἀνάμιξιν τῆς Α. Β. Ὑψ. τοῦ Διαδόχου εἰς τοὺς ἀγῶνας ἐκείνους. Ἔκτοτε λοιπὸν ἐσχηματίσθη ἡ πεποίθησις, ὅτι, ἐὰν θέλωμεν οἱ Ὀλυμπιακοὶ ἐκεῖνοι ἀγῶνες νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ἀφετηρία νέας ἐθνικῆς ζωῆς, ἐρειδομένης εἰς τὴν γυμναστικὴν καὶ ἀθλητικὴν, ἀνάγκη πᾶσα νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν εὐεργετικὴν ἐκείνην δρᾶσιν ὁ Διάδοχος τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου ἐν τῇ περὶ ἧς ὁ λόγος ἐπιτροπῇ. Τὴν πεποίθησιν ταύτην ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι δηλαδὴ ἡ Α. Β. Ὑψ. ὁ Διάδοχος καὶ ζήλου καὶ ἐνθουσιασμοῦ μεγάλου ἐμφορεῖται ὑπὲρ τῆς γυμναστικῆς, καὶ τὴν θέλησιν καὶ τὴν δύναμιν ἔχει νὰ συντελέσῃ εἴπερ τις καὶ ἄλλος εἰς προαγωγὴν αὐτῆς, συμμεριζομένη καὶ ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ ὑπέβαλε νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, ἀρχομένου τοῦ ἔτους 1897, τοῦ ὁποίου ἐν μέρει αἱ σχετικαὶ διατάξεις εἶναι σχεδὸν αὐτολεξεὶ ἀντιγεγραμμέναι. Βεβαίως δὲν θὰ ἐπέμενεν αὐτὴ τότε εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, ἐὰν δὲν ἐπήρχοντο τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἠνάγκασαν ἡμᾶς νὰ ἀφήσωμεν, ὅπως πολλὰ ἄλλα, καὶ τὴν σκέψιν ταύτην κατὰ μέρος. Δὲν εἶναι δὲ μόνη ἡ δρᾶσις τῆς Α. Ὑψ. τοῦ Διαδόχου ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων, ἥτις ἐπέβαλλεν εἰς ἡμᾶς, ὅπως διὰ τοῦ νόμου μονιμοποιήσωμεν τὴν θέσιν αὐτοῦ ἐκείνην. Ὑπάρχει καὶ ἄλλος τις λόγος, ἐπιβάλλων εἰς ἡμᾶς τοῦτο. Τὸ Παναθηναϊκὸν Στάδιον, Κύριοι, εἶναι ἔργον τῆς μεγαλοψυχίας τοῦ μεγάλου ἐθνικοῦ εὐεργέτου κ. Γ. Ἀβέρωφ. Αὐτὸς ἐδαπάνησε μέχρι τοῦδε, ὅπως συντελεσθῇ ἐν μέρει τὸ Στάδιον, αὐτὸς πρόκειται νὰ ἀγάγῃ τὸ ἔργον τοῦτο εἰς πέρας, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ οὐ μόνον ὡς κονίστρα γυμναστικῆς ἁμίλλης, ἀλλὰ καὶ ὡς ἀφετηρία ἀληθοῦς γυμναστικοῦ βίου ἐν Ἑλλάδι. Αὐτὸς λοιπὸν, θέλων τὰ τοῦ Παναθηναϊκοῦ Σταδίου νὰ μὴ μείνωσιν εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχεν ἐκτεθειμένα, ἀλλὰ νὰ μονιμοποιηθῶσι, νὰ παγιωθῶσι διὰ νόμου, ἐξέφρασε τὴν ἐπιθυμίαν, ἵνα συνταχθῇ καὶ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Ὁ μέγας οὗτος ἐθνικὸς εὐεργέτης, ὢν τῆς γνώμης, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ, ὅπως ἦτο κατηρτισμένη, ἔχουσα ἐπὶ κεφαλῆς τὴν Α. Ὑψ. τὸν Διάδοχον, παρέσχε πᾶσαν δυνατὴν ἐγγύησιν, πᾶσαν δυνατὴν ἀσφάλειαν τόσον περὶ τῆς κατευοδώσεως τοῦ Παναθηναϊκοῦ Σταδίου, ὅσον καὶ περὶ τῆς προαγωγῆς τῆς γυμναστικῆς ἐν Ἑλλάδι, ἐξεδήλωσε τὴν ἐπιθυμίαν, ἵνα ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ μονιμοποιηθῇ διὰ τοῦ νόμου, ὡς εἶχε καὶ κατὰ τοὺς Ὀλυμπιακοὺς ἀγῶνας. Τὴν γνώμην αὐτὴν συμμεριζόμενοι καὶ ἡμεῖς, διότι εἶναι γνώμη ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἔγνωμεν νὰ περιλάβωμεν τὰς σχετικὰς διατάξεις περὶ τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων ἐν τῷ ἡμετέρῳ νομοσχεδίῳ, ὡς εἶχον ἤδη ἀναγραφῆ αὐταὶ καὶ εἰς τὸ προηγούμενον νομοσχέδιον, καὶ νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν, ἐν τῇ πεποιθήσει, ὅτι οὕτω πως ἐξασφαλίζομεν ἐν τῷ μέλλοντι οὐ μόνον τὴν ἐπιτυχίαν τῶν γυμναστικῶν καὶ ἀθλητικῶν ἀγώνων, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐπίδοσιν καθόλου τοῦ ἔθνους ἐν τῇ γυμναστικῇ.

§241ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ προστασία καὶ ἡ ἐπίδρασις προσώπων τοιαύτης περιωπῆς καὶ ἀναλόγων αἰσθημάτων ὑπὲρ τῶν ἐθνωφελῶν σκοπῶν εἶναι πολὺ τελεσφορωτέρα, ὅταν τὰ πρόσωπα ταῦτα μένωσιν ἐν ᾗ θέσει εἰσὶ τεταγμένα, δεχόμενα μόνον νὰ ὀνομασθῶσιν ἀνεύθυνοι ἐπίτιμοι διευθυνταί, ἐπίτιμοι σύμβουλοι, ἐπίτιμοι συνεργάται ἐν τῷ ἔργῳ, περὶ οὗ πρόκειται. Τὰ πρόσωπα ταῦτα ἐκ τοῦ Συντάγματος δὲν ἔχουσι κανὲν κώλυμα νὰ καταλάβωσιν οἱανδήποτε θέσιν ἄλλην παρὰ μόνην τὴν ὑπουργικήν. Μόνον τὸ ὑπουργικὸν ἀξίωμα ἀπαγορεύεται εἰς αὐτούς. Ἀλλ’ εἰς τὸν προορισμὸν τῶν προσώπων τούτων δὲν συνάδει νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὴν πάλην τὴν κοινωνικὴν, τὴν πολιτικὴν, τὴν ἰδιωτικὴν, καὶ ἐκτὸς ἐκείνου, ὅπερ πάντοτε ἀνεγνωρίσθη ὡς συνδεδεμένον μετὰ τοῦ προορισμοῦ καὶ τῆς ἐντολῆς, ἣν οἱ ἡγεμονόπαιδες ἔχουσι, διότι εἶναι τὰ τέκνα τοῦ Βασιλέως καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτοῦ ἐν πάσαις ταῖς ὑπηρεσίαις ταῖς σχετιζομέναις πρὸς τὴν ἄμυναν ὑπὲρ τῆς πατρίδος, ἐκτὸς, λέγω, τῶν τοιούτων ὑπηρεσιῶν, εἰς οὐδὲν ἄλλο συμφέρει ἢ πρέπει νὰ ἀναμιγνύωνται. Τί ἠθέλομεν εἴπει, ἐὰν, ὡς ἔχουσι βεβαίως δικαίωμα, ἐζήτουν νὰ εἰσέλθωσιν ἐνταῦθα, εἰς τὸ Βουλευτήριον, ὅπως συσκέπτωνται μεθ’ ἡμῶν, ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, περὶ τῶν ἐθνικῶν ὑποθέσεων; Ἠθέλομεν εἴπει, ὅτι ἡ τοιαύτη πρᾶξις δὲν εἶναι συνετὴ, καὶ τοιαύτη τις πρᾶξις βεβαίως οὐδέποτε θέλει συμβῆ, διότι διὰ νὰ γείνῃ πρέπει νὰ συναινέσωσι πάντως καὶ αὐτοὶ οὗτοι, ἀλλ’ οὗτοι ἀδύνατον βεβαίως ποτὲ νὰ συναινέσωσιν. Ἀφοῦ δὲ ταῦτα εἶναι τοσοῦτον καταφανῆ, διατὶ ἀναμιγνύετε τὰ πρόσωπα τὰ ὑψηλὰ εἰς διοικήσεις, εἰς διαχειρίσεις, αἵτινες πάντως ἀδύνατον νὰ ἐκτελεσθῶσιν ἀμέσως ὑπ’ αὐτῶν, καὶ καθιστᾶτε οὕτως αὐτοὺς οὐ μόνον ὑπολόγους, ἀλλὰ καὶ ἐκτεθειμένους εἰς κατακρίσεις διὰ πράξεις τούτου ἢ ἐκείνου τῶν μελῶν, ταύτης ἢ ἐκείνης τῆς διοικήσεως; Εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις, ὅτι ὁ Διάδοχος, ὅστις συχνάκις, σχεδὸν κατ’ ἔτος, γίνεται Ἀντιβασιλεὺς, καθ’ ὃν χρόνον ἀντιβασιλεύει, δύναται νὰ ᾖναι ἐνταυτῷ καὶ Πρόεδρος ἐνεργὸς τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ Σωματείου, ταύτης ἢ ἐκείνης τῆς Ἑταιρείας; Καὶ εἶναι πάλιν δυνατόν ποτε νὰ δεχθῶμεν, ὅτι αἱ πράξεις, αἱ γινόμεναι ὑπὸ τῶν προέδρων, τῶν ἀντιπροέδρων, τῶν μελῶν τῶν ἱδρυμάτων τούτων, φέρουσι τὴν σφραγῖδα τοῦ τελείως ἀνευθύνου, τοῦ μὴ δυναμένου νὰ ἀναμιχθῇ εἰς τὰς ἐργασίας ταύτας, διότι οὔτε καιρὸν οὔτε προορισμὸν ἔχει νὰ πράττῃ τὰ τοιαῦτα; Τὸ ζήτημα θεωρῶ πολὺ σπουδαῖον, καὶ ἐκ πεποιθήσεως συνταγματικὸς πολίτης, καὶ ἐκ πεποιθήσεως συνταγματικὰ ἔχων φρονήματα, φίλος πρὸς τὴν Συνταγματικὴν Βασιλείαν, ἐκ πεποιθήσεως φίλος πρὸς τὴν δυναστείαν, λέγω ταῦτα ἐνταῦθα, ἀφοῦ ἐδόθη περίστασις νὰ λεχθῶσι καὶ ἀλλαχοῦ, ὅπου δυστυχῶς δὲν εἰσηκούσθην. Τὸ παράδειγμα, ὅπερ ὑποδεικνύω, δὲν συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς λύσεως τῆς ἐν τῷ σημερινῷ νομοσχεδίῳ, διότι βεβαίως τὸ Σωματεῖον ἐκεῖνο, εἰς ὃ ἀνεμίχθη κακῶς τὸ ὄνομα τοῦ Διαδόχου, δὲν ἀπέδειξε,— καὶ τὰ νομοσχέδια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ἐπιμαρτυροῦσιν ἐνταῦθα—ὅτι διεχειρίσθη καλῶς τὰ τῶν ὑποθέσεων τῶν εἰς αὐτὸ ἀνατεθειμένων,—αἵτινες εἶναι δημόσιαι ὑποθέσεις,—ἀφ’ ἧς ἡμέρας αἱ πτέρυγες αἱ ὑψηλαὶ ἐκάλυψαν τὴν εὐθύνην. Παρακαλῶ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ σκεφθῇ ἐκ νέου περὶ τῆς ὑποθέσεως—δὲν θέλω νὰ ἐκτείνω τὸν λόγον περισσότερον,—καὶ νὰ θελήσῃ νὰ διαγράψῃ ἐκ τοῦ ἄρθρου τὰ ἱερὰ ἐκεῖνα ὀνόματα, περὶ ἃ δὲν συμφέρει νὰ στρέφηται συζήτησις.

§242Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλετε τροπολογίαν;

§244ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τὴν διατυπώσητε.

§246ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδού: «Ἡ Ἐπιτροπὴ διορίζεται διὰ Β. Διατάγματος, ἐκλέγει δὲ δι’ ἀπολύτου πλειονοψηφίας τὸν Πρόεδρον αὐτῆς, εἴτε μεταξὺ τῶν μελῶν της εἴτε καὶ ἐκτὸς αὐτῆς.»

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν τροπολογίαν θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 35 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 36 (ἀναγινώσκεται).

§248ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Μετὰ τὰς λέξεις «ὁ γενικὸς γραμματεὺς» νὰ προστεθῇ «καθ’ ὑπόδειξιν τῆς Α. Β. Ὑψηλότητος τοῦ Διαδόχου».

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 36, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 37 (ἀναγινώσκεται).

§250ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ἐζήτησα τὸν λόγον, ὅπως ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἀντίκειται εἰς ἱερὰν θέλησιν, ἥτις ἀνεγνωρίσθη ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀπετέλεσε συμβόλαιον μὴ δεκτικὸν ἀνατροπῆς. Τὸ ἄρθρον λέγει: «Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων, ἔχουσα τὴν διεύθυνσιν καὶ διαχείρισιν τοῦ ἐν Ἀθήναις Παναθηναϊκοῦ Σταδίου καὶ τῶν ἐξαρτημάτων τούτου, μεριμνᾷ περὶ τῆς ἀνὰ τετραετίαν ἐξακολουθήσεως τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων τῶν τελεσθέντων ἐν ἔτει 1896. Ἀλλὰ ἡ διαθήκη τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα, ἡ ἐν ἔτει 1860 γενομένη, περιλαμβάνει τὸν ὁρισμὸν, ὅτι ἐν τῷ Σταδίῳ θὰ γίνωνται οἱ κατὰ τετραετίαν Ὀλυμπιακοὶ ἀγῶνες, ὑπὲρ ὧν ἐγκατέλιπεν εἰς τὴν Ἑλλάδα ὁλόκληρον τὴν περιουσίαν του, περιουσίαν ἐξ ἑκατομμυρίων φράγκων. Μὴ ἐξετάσητε ἂν ἡ περιουσία αὕτη ἐγένετο λεία σφετεριστῶν· ἐξετάσατε τὴν πρόθεσιν τὴν εὐγενῆ, καὶ ἐξετάσατε καὶ τὰ ὑπόλοιπα τῆς περιουσίας, τὰ ἐνταῦθα εὑρισκόμενα, ἅτινα ὀπωσδήποτε καὶ ταῦτα εἶναι σπουδαῖα, ἀλλὰ πρὸ πάντων ἐξετάσατε τὴν πρόθεσιν. Ἀναφέρει τὸ Στάδιον ὁ ἀείμνηστος Εὐαγγέλης Ζάππας, ἀφοῦ ἤδη ἦτο ἐκδεδομένον ἐν ἔτει 1858 Β. Διάταγμα, φέρον τὴν ὑπογραφὴν τῆς ἐνθουσιώδους Βασιλίσσης τῆς Ἑλλάδος, ἀντιβασιλευούσης τότε, τῆς Ἀμαλίας, ἐν ᾧ ὡρίζετο τὸ Στάδιον ὡς τόπος τελέσεως ἐσαεὶ τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων, τῶν ἱδρυθέντων ὑπὸ τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα. Τὸ διάταγμα τοῦτο κεῖται, καὶ τὸ διάταγμα τοῦτο διετηρήθη ὑπὸ τῆς διαθήκης, ἥτις ἦλθε καὶ ἐμνημόνευεν αὐτοῦ ῥητῶς. Καὶ πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ἱερᾶς θελήσεως τοῦ διαθέτου καὶ συνεχίζων τὴν θέλησιν τῆς ὑπογραψάσης τὸ διάταγμα Βασιλίσσης ὁ Βασιλεὺς Γεώργιος ἐδώρησε τὸ ἥμισυ τοῦ Σταδίου, ἐξαγοράσας αὐτὸ παρὰ τῶν ἰδιοκτητῶν, εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν Ὀλυμπίων. Τὸ Στάδιον, τὸ κύριον μάλιστα μέρος τοῦ Σταδίου, ἡ σφενδόνη ὁλόκληρος μετὰ τῆς κρύπτης, ἐσώθη. Τριάκοντα τόσαι χιλιάδες πήχεων τῆς ὅλης ἐκτάσεως ἀνήκουσιν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ὀλυμπίων. Ὅτε δὲ ἦλθεν ἡ ὥρα νὰ τελεσθῶσιν οἱ τελευταῖοι Ὀλυμπιακοὶ ἀγῶνες, — προήδρευον τότε τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης, καὶ παρ’ ἐμοῦ ἐζητήθη ἡ ἄδεια, — συνεκάλεσα τότε τὴν Ἐπιτροπὴν, ἥτις παρεχώρησε προθύμως τὴν χρῆσιν τοῦ Σταδίου, καθ’ ὃ εἶχε καθῆκον, ἀλλ’ ἐφροντίσαμεν ἐν ταὐτῷ νὰ συντηρήσωμεν τὰ δικαιώματα τῆς Ἐπιτροπῆς, δικαιώματα ἀπορρέοντα ἀπὸ τοιαύτης ἱερᾶς θελήσεως καὶ ἀπὸ δωρεᾶς βασιλικῆς, καὶ ἐλάβομεν ἀπάντησιν τοῦ Γραμματέως τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων, ἥτις ἀνεγνώριζε τὰ δικαιώματα τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων. Κατὰ τίνα λόγον τὸ Στάδιον, τὸ οὕτως ἀναφαιρέτως ἀνῆκον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ὀλυμπίων, τὸ οὕτως ἀνῆκον ὑλικῶς κατὰ τὸ ἥμισυ, τὸ ἐξαγορασθὲν διὰ καταβολῆς ἀποζημιώσεως, τὸ οὕτως ἀνῆκον ἠθικῶς, — διότι οἱ ἀγῶνες οἱ Ὀλυμπιακοὶ, οἱ Ζάππειοι, ἐκεῖ ὡρίσθη ἐσαεὶ νὰ γίνωνται, καὶ διὰ τοῦτο ἐκεῖ πλησίον ἱδρύθη τὸ Ζάππειον, διὰ τοῦτο ἐξελέχθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἡ θέσις ἐκείνη, διὰ τοῦτο ἐξεδόθη νόμος εἰδικός, ὅστις ἀπηγόρευσε πᾶσαν οἰκοδομὴν ἐκεῖ, — τὸ Στάδιον, λέγω, ὅπερ ἀνήκει εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ὀλυμπίων, ἀνήκει εἰς τὸ Ζάππειον, ἀνήκει εἰς τοὺς Ζαππείους Ὀλυμπιακοὺς ἀγῶνας, ἀνήκει δὲ κατ’ ἰδιοκτησίαν κατὰ τὸ πλεῖστον μέρος εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, πῶς ἀφαιρεῖται ἀπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης καὶ παραδίδοται εἰς ἄλλους ἀγῶνας, καὶ παραχωρεῖται — τίνι δικαιώματι; — εἰς ἄλλην ἐπιτροπήν; Ταῦτα, νομίζω, ἂν δὲν ἦσαν γνωστὰ εἰς ἄλλους, ἔπρεπε πάντως νὰ ἦναι γνωστὰ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν ἔχω ἐνταῦθα ἄλλην θέσιν, παρὰ τὴν τοῦ ἀντιπροσώπου, ὅστις συνέπεσε νὰ γνωρίζῃ τὰ πράγματα, καὶ ἐνόμισα ὅτι καθῆκον εἶχον νὰ μὴ παραλείψω νὰ ἀναφέρω ταῦτα εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἡ Βουλὴ ἂς ἀποφασίσῃ. Ἐν τῷ τεύχει τῷ περιλαμβάνοντι τὰ κατὰ τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ὀλυμπίων, μεταξὺ ἄλλων ὑπάρχουσι καὶ τὰ διαγράμματα καὶ τὸ συμβόλαιον τὸ ὑπογεγραμμένον ὑπὸ τοῦ αὐλάρχου κ. Ροδοστάμου, δι’ οὗ ἐγένετο ἡ δωρεὰ τοῦ Σταδίου εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλετε πρότασιν;

§252ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι. Ὡμίλησα μόνον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 37, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 38 ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 39 (ἀναγινώσκεται).

§254ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Ἀντὶ «Συλλόγων» νὰ τεθῇ «Σωματείων». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 39, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 40–42, ὡς ἔχουσι).

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 43 (ἀναγινώσκεται).

§256ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Τὸ ἄρθρον τοῦτο παρακαλῶ νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς: «Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων παρέχει ἓν μὲν ἕβδομον τοῦ ἐκ τῶν Πανελληνίων ἀγώνων περισσεύματος, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας χάριν ὑποστηρίξεως καὶ διαδόσεως τῆς σχολικῆς γυμναστικῆς, ἓν δ’ ἕτερον ἕβδομον εἰς τὸν Σύνδεσμον τῶν Ἑλληνικῶν Ἀθλητικῶν καὶ Γυμναστικῶν Σωματείων χάριν ὑποστηρίξεως τοιούτων Σωματείων ἀξίων συνδρομῆς. Ἐκ δὲ τῶν εἰσπράξεων ἐκ τῶν ἀγώνων τῶν τελουμένων ἐν τῷ Παναθηναϊκῷ Σταδίῳ ὑπὸ Σωματείων, ταττομένων εἰς τὸν Σύνδεσμον τῶν Ἑλληνικῶν Ἀθλητικῶν καὶ Γυμναστικῶν Σωματείων καὶ τῇ ἐγκρίσει τούτου, ἀποδίδει εἰς αὐτοὺς τὸ ἥμισυ πρὸς κάλυψιν τῶν ὑπ’ αὐτῶν γενομένων δαπανῶν.» Νὰ προστεθῇ δὲ καὶ τρίτη παράγραφος, ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Οἱ τοπικοὶ οὗτοι ἀγῶνες τῶν Σωματείων δὲν ἐπιτρέπεται νὰ τελεσθῶσιν οὔτε τοὺς τρεῖς μῆνας πρὸ τῶν Πανελληνίων οὔτε τοὺς τρεῖς μῆνας μετ’ αὐτούς.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 43, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 44, ὡς ἔχει).

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 45 (ἀναγινώσκεται).

§258ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἀντὶ «κατὰ τὰ ἄρθρα 27, 31, 34» νὰ τεθῇ κατὰ τὰ ἄρθρα «29, 31, 34».

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 46 (ἀναγινώσκεται).

§260ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἀντὶ «ὑπερπενταετῆ ὑπηρεσίαν» νὰ τεθῇ «ὑπερδιετῆ ὑπηρεσίαν», καὶ ἀντὶ «ἀπόφοιτοι τῆς Γυμναστικῆς Σχολῆς» νὰ τεθῇ «πτυχιοῦχοι τῆς Γυμναστικῆς Σχολῆς».

§261Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ κατέχοντες ἤδη τὰς θέσεις ταύτας θὰ παραμείνωσιν εἰς αὐτάς;

§262ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Μάλιστα.

§263Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ἡ δήλωσις αὕτη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§264ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 46, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 47 (ἀναγινώσκεται).

§265ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου παρακαλῶ νὰ προστεθῶσι τὰ ἑξῆς: «Δὲν πρέπει ὅμως νὰ ἔχωσιν οὗτοι ὑπερβῆ τὸ 25 ἔτος τῆς ἡλικίας των.»

§266Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δὲν πρέπει, κύριε Ὑπουργέ, νὰ προστεθῇ ἐνταῦθα, ὅτι δύναται νὰ γίνωνται δεκτοὶ καὶ ἀπόφοιτοι τοῦ Διδασκαλείου;

§267ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Οἱ ἀπόφοιτοι τοῦ Διδασκαλείου ἔχουσιν ὅλως διόλου ἀλλοῖον στάδιον, καὶ στάδιον ἀρκετὰ εὐρύ, ὥστε νὰ τοὺς ἀφήσωμεν εἰς τὸ στάδιόν των. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 47, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ).

§268ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 48 (ἀναγινώσκεται).

§269ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐνταῦθα μετὰ τὰς λέξεις «Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως» νὰ διαγραφῶσιν ἅπασαι αἱ ὑπόλοιποι λέξεις καὶ νὰ προστεθῶσιν ἀντ’ αὐτῶν αἱ ἑξῆς: «οἱ ἔχοντες ὑπερπενταετῆ ὑπηρεσίαν ἐν τῇ Γυμναστικῇ καὶ διδάξαντες ἐν προγενεστέραις Γυμναστικαῖς Σχολαῖς». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 48, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ).

§270ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 49 (ἀναγινώσκεται).

§271ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἐνταῦθα νὰ διαγραφῶσιν αἱ αὐταὶ λέξεις καὶ νὰ προστεθῇ ἡ ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ γενομένη προσθήκη.

§272Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου, κύριε Ὑπουργέ, φέρετε εἰς διαγωνισμὸν γυμναστὰς, μέχρι τοῦδε διακρινομένους, πρὸς τοὺς μαθητάς των.

§273ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὑπέβαλον τροπολογίαν, καθ’ ἣν ἀπαλείφονται αἱ λέξεις «κατ’ ἀκολουθίαν διαγωνισμοῦ τελουμένου», καὶ τίθενται ἀντ’ αὐτῶν αἱ λέξεις «οἱ ἔχοντες ὑπερπενταετῆ ὑπηρεσίαν ἐν τῇ Γυμναστικῇ καὶ διδάξαντες ἐν προγενεστέραις Γυμναστικαῖς Σχολαῖς, πρὸς δὲ οἱ διακριθέντες ἐν διαγωνισμῷ τελουμένῳ ἐπὶ τούτῳ.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 49, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ).

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 50 (ἀναγινώσκεται).

§275ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὡς ἄρθρον 50 παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ τὸ ἑξῆς: «Ὁ χρόνος τῆς προηγουμένης τοῦ παρόντος νόμου ὑπηρεσίας ἐν τῇ διευθύνσει ἢ ἐν τῇ θέσει γυμναστοῦ Σχολῆς Γυμναστικῆς συνυπολογίζεται ἐν τῇ προσμετρήσει τοῦ χρόνου πρὸς αὔξησιν τοῦ μισθοῦ κατὰ πενταετίαν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παρόντος νόμου.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 50, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ).

§276Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ὡς ἄρθρον 51 εἶχον προτείνει τὴν ἑξῆς τροπολογίαν: «Διὰ τὴν πρώτην πενταετίαν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου ἐπιτρέπεται νὰ μετακληθῇ εἰδικὸς γυμναστικὸς ἐξ Ἑλβετίας ἢ Γερμανίας ἢ Σουηδίας, ὑπὸ τὸν τίτλον ἐπιθεωρητοῦ τῆς γυμναστικῆς καὶ ἀντὶ μηνιαίου μισθοῦ καθορισθησομένου διὰ Β. Διατάγματος, κατ’ ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, μὴ ὑπερβαίνοντος τὸ ποσὸν τῶν 500 δραχμῶν εἰς χρυσόν. «Ὁ ἐπιθεωρητὴς οὗτος, σὺν τοῖς ἄλλοις, θὰ γνωμοδοτῇ περὶ τῆς ἀντικαταστάσεως τοῦ Διευθυντοῦ καὶ τῶν γυμναστῶν τοῦ Ἀκαδημαϊκοῦ Γυμναστηρίου καὶ τῆς Σχολῆς τῶν γυμναστῶν, πρὸς δὲ τῶν γυμναστῶν τῶν Σχολείων τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῆς τοιαύτης γνωμοδοτήσεως θὰ γίνωνται αἱ μεταβολαὶ ἐν τῷ γυμναστικῷ κλάδῳ.» Τὴν τροπολογίαν δὲ ταύτην ἀπεδέχθη καὶ ὁ Ὑπουργός.

§277ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Μάλιστα, τὴν ἀποδέχομαι. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀνωτέρω τροπολογία ὡς ἄρθρον 51).

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ τοῦ κ. Στελλάκη τροπολογία, ὡς ἄρθρον 51, ἡ ἑξῆς: «Κατὰ διετίαν καὶ κατόπιν διαγωνισμοῦ ἀποστέλλονται εἰς τὴν Δυτικὴν Εὐρώπην πρὸς τελειοποίησιν δύο ἐκ τῶν γυμναστῶν. Τὰ περὶ τοῦ διαγωνισμοῦ καὶ τῆς ἀποζημιώσεως θέλουσι κανονισθῆ διὰ Β. Διατάγματος.»

§279ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Μάλιστα, νὰ ψηφισθῇ ὡς ἄρθρον 52. (Γίνεται δεκτή, ὡς ἄρθρον 52, ἡ τροπολογία αὕτη τοῦ κ. Στελλάκη. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 51 καὶ 52 τοῦ νομοσχεδίου, λαβόντα τὴν τάξιν ἄρθρων 53 καὶ 54, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ εἰς τρίτην συζήτησιν).

§280ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσθήκης 45 τηλεγραφικῶν βοηθῶν βʹ τάξεως. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 13 καὶ 15 τοῦ ΒΥΞΕʹ νόμου τῆς 11 Ἰανουαρίου 1897 περὶ συστάσεως γεωργικῶν σταθμῶν).

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγκαταστάσεως συγκοινωνίας δι’ αὐτοκινήτων ἁμαξῶν.

§282Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Αὐτὸ νὰ μείνῃ, κύριε Πρόεδρε.

§283ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ὑπηρεσιακόν.

§284Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει, ὑποθέτω, ἀντίρρησις περὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ.

§285ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ πιστεύω, ὅτι θὰ ὑπάρξωσι πολλαὶ ἀντιρρήσεις, θεωρῶ δὲ πολὺ παράδοξον, τὴν δευτέραν ὥραν μετὰ τὸ μεσονύκτιον νὰ ψηφίζωμεν σύμβασιν, καὶ σύμβασιν τοιαύτην, ἧς ὁμοία διαβεβαιῶ τὴν Βουλήν, ὅτι εἰς οὐδὲν Κράτος τῆς οἰκουμένης ὑπεβλήθη, διότι αἱ αὐτοκίνητοι ἅμαξαι εἶναι αὐταὶ αἱ ὑποκίνητοι, αἵτινες, ἀντὶ νὰ ἔχωσι τοὺς ἵππους ἐμπρός, ἔχουσιν αὐτοὺς ὑποκάτω. Αἱ αὐτοκίνητοι ἅμαξαι κατέκτησαν ἤδη τὰς πόλεις τῆς Εὐρώπης, καὶ εἰς τὴν Ἀμερικὴν δ’ ἐπεξετάθη μεγάλως ἡ χρῆσις αὐτῶν, καὶ ἐρχόμεθα ἡμεῖς ἐνταῦθα νὰ χορηγήσωμεν εἰς ἰδιώτην προνόμιον τῆς διὰ τοιούτων ἁμαξῶν συγκοινωνίας! Καὶ ἐνῷ ὁ προορισμὸς τῶν αὐτοκινήτων ἁμαξῶν εἶναι νὰ κατακτῶσιν ἔδαφος καὶ ἀποβάλλωσι τοὺς ἵππους ἀπὸ τῶν ἁμαξῶν, ἐρχόμεθα ἡμεῖς ἐνταῦθα νὰ καθιερώσωμεν προνόμια, δὲν ἠξεύρω ποῦ στηριζόμενοι ἢ τί μελετήσαντες, προνόμια ἅτινα ἀπολήγουσιν εἰς ἀφαίρεσιν τοῦ ἄρτου ἀπὸ τῶν πολιτῶν, οἵτινες ἔχουσι δικαίωμα ἐπὶ τούτου! Διαμαρτύρομαι, κύριε Πρόεδρε, δι’ ὅλης τῆς δυνάμεως τῶν πνευμόνων μου διὰ τὸ γινόμενον, καὶ ἂς ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις.

§286Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι, ἐπειδὴ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς δύναται κατὰ τὴν ὥραν ταύτην δι’ ὅλης τῆς δυνάμεως τῶν πνευμόνων του νὰ διαμαρτύρηται, δύναται καὶ νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τοῦ θέματος. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι, ὅπως ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ὑπεστήριξεν, ὑπάρχουσι λόγοι τόσον ἰσχυροὶ κατὰ τῆς συμβάσεως ταύτης. Τί πρόκειται νὰ γείνῃ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου; πρόκειται ν’ ἀφαιρεθῇ ὁ ἄρτος τῶν πολιτῶν; πρόκειται οἱ ἁμαξηλάται ἐντὸς τῶν πόλεων νὰ κωλυθῶσι νὰ μεταχειρίζωνται αὐτοκινήτους ἁμάξας; Ἐὰν εἴχετε μελετήσει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, θὰ εἴχετε ἴδει, ὅτι περὶ τούτου δὲν πρόκειται. Ὑπάρχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ ῥητὸν ἄρθρον, διὰ τοῦ ὁποίου ὁρίζεται, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς ἁμαξηλάτας νὰ μεταχειρίζωνται τοιαύτας ἁμάξας πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς συγκοινωνίας τοῦ κοινοῦ ἐντὸς τῶν πόλεων καὶ τῶν περιχώρων αὐτῶν, ἀπαγορεύεται ὅμως αὐτοῖς ἡ χρησιμοποίησις αὐτοκινήτων ἁμαξῶν, ἐχουσῶν ὡρισμένον δρομολόγιον ἢ μισθουμένων οὐχὶ ὁλοκλήρων, ἀλλὰ κατὰ θέσεις καὶ κατ’ ἄτομα. Διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις καὶ ἡ παροῦσα ἐσκέφθη ὅτι, προκειμένου περὶ ἁμαξῶν, πρὸς ἀγορὰν τῶν ὁποίων ἀπαιτεῖται μέγα κεφάλαιον, ἔπρεπε ν’ ἀναγνωρισθῇ προνόμιόν τι, καὶ τοῦτο, ὅπως ἐξυπηρετήσωμεν τὴν συγκοινωνίαν. Ἀλλὰ τὸ προνόμιον τοῦτο δὲν ἀφαιρεῖ ἀπὸ τοὺς ἰδιώτας τὸ δικαίωμα νὰ ἔχωσι τοιαύτας ἁμάξας καὶ νὰ ποιῶνται χρῆσιν αὐτῶν. Ἐσκέφθημεν, ὅπως ἐσκέφθησαν καὶ ἄλλαι πρὸ ἡμῶν Κυβερνήσεις, ὅτι, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμόσωμεν ἐν Ἑλλάδι τὰς αὐτοκινήτους ἁμάξας εἰς τὰ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ συγκοινωνία δὲν ἐξυπηρετεῖται διὰ σιδηροδρόμων, καθῆκον εἴχομεν νὰ τὸ πράξωμεν. Ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψιν τὸ συμφέρον τῆς συγκοινωνίας, ὑπὲρ ἧς δικαίως οἱ κύριοι Βουλευταὶ μετὰ τοσούτου ἐνθουσιασμοῦ κόπτονται. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς μελετήσῃ τὴν σύμβασιν, θέλει πεισθῇ ὅτι ἔπαινος ὀφείλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῇ συμβάσει ταύτῃ.

§287ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πᾶν ἄλλο ἢ ἔπαινον θ’ ἀπένεμον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις ὑπέβαλε τοιοῦτο νομοσχέδιον. Καὶ βεβαίως ὁ λόγος ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι κατά τι βελτιωμένον, παρ’ ὅ,τι ἦτο ὅτε τὸ πρῶτον ὑπεβλήθη, δὲν εἶναι λόγος ν’ ἀπαγγείλωμεν ἐπαίνους, διότι, ἂν τοῦτο προηγουμένως ὑπεβλήθη, παραχωροῦν τὸ ὅλον εἰς τὸ προνόμιον καὶ ἀφαιροῦν τὸ ὅλον ἀπὸ τῶν πολιτῶν, ἡ σύμβασις αὕτη παραχωρεῖ μέγα μέρος, καὶ παραχωρεῖ τοῦτο καὶ ἐν ταῖς πόλεσι καὶ ἐκτὸς τῶν πόλεων. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε πρὸ ὀλίγου, ὅτι, ἂν ἐγίνωσκον τὸ νομοσχέδιον, ἤθελον ἴδει, ὅτι δὲν ἀφαιρεῖται ἡ ἐργασία ἀπὸ τῶν ἐν Ἀθήναις ἁμαξηλατῶν. Ἐγὼ λέγω, ὅτι ἀφαιρεῖται, διότι τὸ ἄρθρον 9 λέγει τὰ ἑξῆς: «...Δὲν ἐπιτρέπεται ὅμως ἡ ὑπὸ τῶν ἐξ ἐπαγγέλματος ἁμαξηλατῶν ἢ ἄλλων ἰδιωτῶν χρησιμοποίησις αὐτοκινήτων ἁμαξῶν, ἐχουσῶν ὡρισμένον δρομολόγιον ἢ μισθουμένων οὐχὶ ὁλοκλήρων, ἀλλὰ κατὰ θέσεις καὶ κατ’ ἄτομα.» Δηλαδή, ἐὰν ὑπάρξῃ ἕτερος ἰδιώτης ἢ πολλοὶ ὁμοῦ θέλοντες ν’ ἀντικαταστήσωσι τὰς συνήθεις ἁμάξας δι’ αὐτοκινήτων, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς αὐτούς· διότι φυσικῶς ἐζήτησεν ὁ ἐνδιαφερόμενος τὸ προνόμιον, ἵνα μὴ ἔχῃ ἑτέρους ἀνταγωνιστάς, καὶ ἰδίως τοιούτους, οἷοι εἶναι οἱ μικροὶ ἀνταγωνισταὶ τῶν πόλεων. Δὲν ἐτόλμησε δ’ ἐπὶ τούτου νὰ προχωρήσῃ καὶ περισσότερον, ἀφοῦ ἐγνώρισε τὴν γνώμην τῆς κοινωνίας περὶ τῆς προηγουμένης συμβάσεως,—ὅτε ἐξηγέρθησαν ὁλόκληρα τὰ σωματεῖα τῶν Ἀθηνῶν καὶ ἄλλων πόλεων καὶ ὑπέβαλον ἀναφορὰς ἐναντίον τῆς συμβάσεως ἐκείνης, —καὶ ἀφήρεσεν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν ἀζημίως νὰ ἀφαιρεθῇ. Κατὰ ταῦτα, ἂν ἐνταῦθα σήμερον, μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, κομισθῇ μία ἅμαξα αὐτοκίνητος, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς αὐτὴν νὰ μεταβῇ μέχρι Κορίνθου, διότι ἐκεῖ θὰ πορεύηται ἡ τῆς ἑταιρείας. Ἔχομεν δὲ καθῆκον νὰ ἐξετάσωμεν, ὑπάρχει ἀλλαχοῦ λειτουργοῦν τὸ τοιοῦτον σύστημα; καὶ ἂν δὲν ὑπάρχῃ, ὡς ἀληθῶς δὲν ὑπάρχει, λέγω ὅτι δὲν ἔπρεπεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ εἰσαγάγῃ αὐτό, πρὶν ἢ ἐξετάσῃ τὰ πράγματα. Ταῦτα λέγω οὐχὶ ἐξ ἐνθουσιασμοῦ, ὡς ἠθέλησε νὰ εἴπῃ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀλλὰ μετ’ ἀγανακτήσεως.

§288Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς μετ’ ἀγανακτήσεως, δὲν μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν, διότι συνήθισα νὰ τὸν βλέπω ἀγανακτοῦντα κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν νόμων, οὓς εἰσάγει ἡ Κυβέρνησις· εὑρίσκω ὅμως, ὅτι, ἐνῷ μετ’ ἀγανακτήσεως ἐπέκρινε τὴν σύμβασιν, συνηγόρησεν ὑπὲρ τῶν vis-à-vis μετὰ πολλοῦ ἐνδιαφέροντος. Σέβομαι τὸν κ. Βουλευτὴν καὶ δὲν δύναμαι νὰ ὑποθέσω ὅτι ἡ ἀγανάκτησις προῆλθεν ἐκ τοῦ πρὸς τὰ vis-à-vis ἐνδιαφέροντος. Τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ἀποκρούω. Ἐὰν ἀνεγινώσκετε τὸ ἄρθρον 8 τῆς συμβάσεως, θὰ ἐβλέπετε ὅτι ἡ ἑταιρεία ἀναλαμβάνει ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας τὰ vis-à-vis δὲν δύνανται ὑπὸ ἔποψιν συγκοινωνίας νὰ προσφέρωσιν εἰς τὴν κοινωνίαν, περιοριζόμενα μόνον εἰς τὴν ὁδὸν Σταδίου. Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ συζητῶμεν οὕτω πως τὰ τῆς συμβάσεως· πρέπει νὰ συζητῶμεν τὰ κατ’ αὐτὴν μετὰ ψυχραιμίας, ἵνα ἴδωμεν, ἂν τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας ἡ ἑταιρεία ἀναλαμβάνει, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελέσῃ ἄλλος τις. Τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι εἰς ἄλλα Κράτη δὲν ἐχορηγήθησαν τοιαῦτα δικαιώματα εἰς τὰς αὐτοκινήτους ἁμάξας, δὲν εἶναι ἰσχυρόν, διότι ἐκεῖ ὑπάρχουσι σιδηρόδρομοι διασχίζοντες τὰς χώρας· ὅταν ὅμως πρόκειται περὶ ἁμαξῶν, τῶν ὁποίων ἡ ἀξία ἀνέρχεται εἰς 20,000 δραχμάς, ἔχετε ἐλπίδα, ὅτι ἤθελον εὑρεθῆ πολλοὶ ν’ ἀγοράσωσι τοιαύτας, ὥστε τὸ προνόμιον, ὅπερ παραχωροῦμεν, νὰ παρακωλύσῃ τὴν κίνησιν καὶ τὴν ἐργασίαν τῶν αὐτοκινήτων αὐτῶν ἁμαξῶν, καὶ ὅτι ἑπομένως θέλει διὰ τῆς συμβάσεως ἀφαιρεθῆ ὁ ἄρτος ἀπ’ ἐκείνων, οἵτινες ἤθελον ἀγοράσει ἁμάξας αὐτοκινήτους; Ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλήν, ἀνεξαρτήτως τῶν ὑπερβολῶν, αἵτινες ἐνώπιον αὐτῆς ὑπεστηρίχθησαν, νὰ ἐξετάσῃ τὰ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἂν εὕρῃ, ὅτι τοῦτο δὲν θέλει ὠφελήσει τὴν συγκοινωνίαν, νὰ τὸ καταψηφίσῃ, ἄλλως νὰ ὑπερψηφίσῃ αὐτοῦ.

§289Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Κατὰ τὴν σύναψιν τῶν τοιούτων συμβάσεων αἱ ὑποχρεώσεις πάντοτε εἶναι ἀμφοτεροβαρεῖς. Ὅταν προσφέρωμεν ἓν προνόμιον, πρέπει νὰ λάβωμέν τι ὡς ἀντιστάθμισμα. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἂν δὲν παρέχηται διευκόλυνσις τῆς συγκοινωνίας, ἂν δὲν παρέχηται εἰς τὸ Κράτος εὐεργέτημά τι, δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ δοθῇ τὸ προνόμιον τοῦτο. Τὰ βάρη ἅτινα θέλει ὑποστῆ ἡ ἑταιρεία τῶν αὐτοκινήτων ἁμαξῶν, δὲν εἶναι μεγάλα· δὲν ἀπαιτοῦνται μεγάλα κεφάλαια, οὔτε εἰδικότης τῆς ὑπηρεσίας, οὔτε ἔκτακτοι γνώσεις, ἵνα ἐκτελεσθῶσιν ἐργασίαι, ἃς μετέρχονται καὶ οἱ κοινοὶ ἁμαξηλάται φορτηγῶν ἁμαξῶν· οὕτω δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη ἐκτελέσεως ἔργων, τὰ ὁποῖα ἐκ τῆς σπουδαιότητος αὐτῶν δὲν δύνανται νὰ δοθῶσιν εἰς τὸν πρῶτον τυχόντα. Πρέπει λοιπὸν νὰ σκεφθῶμεν πρὶν προβῶμεν εἰς σύναψιν συμβάσεως ἐπιβλαβοῦς. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς λεπτομερείας ὑπάρχουσί τινα ἄξια μελέτης καὶ προσοχῆς, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ δώσωσιν ἀποτελέσματα μὴ ἐπαρκοῦς λειτουργίας τῆς συγκοινωνίας. Δαπανηρὰ δὲ εἶναι ὑπερβολικῶς ἡ συγκοινωνία αὕτη. Λαμβάνω παράδειγμα τὴν σημερινὴν συγκοινωνίαν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ἵνα μεταβῇ τις ἐξ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ διὰ τοῦ τροχιοδρόμου, ἔχει ἀνάγκην 55 λεπτῶν· ἵνα μεταβῇ διὰ τοῦ σιδηροδρόμου, ἔχει ἀνάγκην μιᾶς δραχμῆς διὰ τὴν Αʹ θέσιν, 80 λεπτῶν διὰ τὴν Βʹ, καὶ ἀκόμη ὀλιγώτερον διὰ τὴν Γʹ, καὶ μεταβαίνει διὰ μέσων παρεχόντων ταχύτητα καὶ πλήρη ἄνεσιν, διότι βεβαίως αἱ ἅμαξαι τῶν σιδηροδρόμων εἶναι εὐρύτεραι τῶν αὐτοκινήτων· ἐν τούτοις διὰ νὰ μεταβῇ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ μὲ αὐτοκίνητον ἅμαξαν θὰ πληρώσῃ 1½ δραχμήν...

§290ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἂς ὑπάγῃ μὲ τὸν σιδηρόδρομον.

§291ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἡ διακοπὴ δὲν ἔχει σπουδαιότητα. Ἐὰν μᾶς προσέφερεν εὐκολίας διὰ τὴν συγκοινωνίαν, ἔπρεπε νὰ τὰς λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν. Αἱ αὐτοκίνητοι ἅμαξαι θὰ λαμβάνουν 15 λεπτὰ κατὰ χιλιόμετρον· ἑπομένως εἶναι συγκοινωνία δαπανηρά.

§292Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὰς Θήβας ἐξ Ἀθηνῶν.

§293ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἀπὸ Ἀθηνῶν εἰς Θήβας εἶναι 70 χιλιόμετρα, 20 μέχρις Ἐλευσῖνος, 40 μέχρι Μεγάρων. Λοιπὸν διὰ 70 χιλιόμετρα θὰ πληρώσῃ δέκα δραχμὰς καὶ 50 λεπτὰ ὁ μεταβαίνων ἐξ Ἀθηνῶν εἰς Θήβας, ἐνῷ σήμερον πληρώνει 5 δραχμάς.

§294ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. 10 ἀκριβῶς, ὄχι 5.

§295ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Πληρώνει 10, καὶ πηγαίνει μὲ βγαλμένο τὸ χέρι ἢ τὸ πόδι.

§296ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐκτὸς τοῦ ὅτι εἶναι δαπανηρὰ ἡ μετάβασις, ὑπάρχει καὶ ἕτερόν τι, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ προσέξῃ· παρέχει μὲν τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς νῦν ἁμαξηλάτας νὰ δύνανται νὰ ἀνταλλάσωσι τοὺς ἵππους διὰ τῆς κινητηρίου δυνάμεως, ἥτις καθιστᾷ τὰς ἁμάξας αὐτοκινήτους, ἵνα οὗτοι δύνωνται νὰ ἐξακολουθήσωσι τὸ ἔργον των ἐντὸς τῶν πόλεων, ἀλλ’ ἀποστερεῖ τοῦ δικαιώματος τούτου ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐν τῷ μέλλοντι θέλουσι νὰ γείνωσιν ἁμαξηλάται, μεταφέροντες ἐπιβάτας ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν καὶ λοιπῶν πόλεων· ὅπερ δὲν εἶναι δίκαιον. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, ἐπειδὴ κατ’ ἀρχὴν δὲν ὑφίσταται ἀνάγκη τοιούτου προνομίου, ἂν δὲ τὸ σύστημα τοῦτο εὐδοκιμήσῃ, θὰ γείνῃ χρῆσις γενική, διατὶ προνομιακῶς μόνη ἡ ἑταιρεία αὕτη νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο; Ἐὰν ἄλλως νομίζει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι πρέπει νὰ παράσχῃ εἰς μίαν ἑταιρείαν τὸ προνόμιον αὐτὸ, πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰ τοῦ τιμολογίου, πρέπει νὰ κανονίσῃ μέσον τινὰ ὅρον τιμῆς· οὕτω ἡ Βʹ θέσις νὰ γείνῃ 10 λεπτὰ, ἡ δὲ Αʹ 12 λεπτὰ, καὶ τότε ἡ συγκοινωνία θὰ ᾖναι εὐθηνοτέρα.

§297Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀλίγα θὰ εἴπω, διότι δὲν εἶμαι παρεσκευασμένος, καθόσον δὲν ἐφρόνουν, ὅτι ἀπόψε ἤθελε γείνῃ ἡ συζήτησις. Ἐξ ὅσων εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, — μετ’ ἐνθουσιασμοῦ ἢ ἀγανακτήσεως, ἀδιάφορον, — καὶ ἐξ ὅσων εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, δύναμαι νὰ θίξω τὸ θέμα εἴς τινα σημεῖα τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Κατ’ ἀρχὴν ἐξετάζων τὸ θέμα, εὑρίσκω ὅτι χορηγεῖται προνόμιον πολυετὲς εἰς ἑταιρείαν, ἵνα εἰσαγάγῃ τὸ σύστημα τῶν αὐτοκινήτων ἁμαξῶν χάριν τῆς συγκοινωνίας τοῦ τόπου. Τὸ τοιοῦτον προνόμιον δὲν νομίζετε ὅτι ἀντιτίθεται εἰς τοὺς ὅρους τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου καὶ τοῦ συναγωνισμοῦ; Ἐὰν ἐν τῷ τόπῳ χωλαίνῃ τι τόσον, ὥστε νὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη προνοίας κυβερνητικῆς, δὲν νομίζετε, ὅτι τὸ στάδιον τῆς κυβερνητικῆς ταύτης προνοίας συγκρούεται πρὸς τοὺς ὅρους τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ; Ἐὰν ἡ συγκοινωνία ἦτο τοιαύτη, οἵαν θέλουσι νὰ τὴν εἰκονίσωσιν, αὕτη δὲν ἤθελεν ἐξυπηρετηθῆ διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τοιούτων αὐτοκινήτων ἁμαξῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε: «μὴ βλέπετε τί ἤθελε γείνῃ εἰς τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν καὶ τὰ περίχωρα, ἀλλ’ ἀποβλέψατε εἰς τὰ ἀγαθὰ τὰ παρεχόμενα εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς συγκοινωνίας 700 χιλιομέτρων ἐν ταῖς ἐπαρχίαις». Ἀλλ’ εἶναι γνωστόν, πῶς εἰς τὰς συμβάσεις ἐκπληροῦνται οἱ ὅροι. Καὶ λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὴν Ἑταιρείαν τῶν Τροχιοδρόμων Ἀθηνῶν. Αὕτη κατέστρωσε καὶ ἐκμεταλλεύεται τὰς γραμμάς, αἵτινες ἐξυπηρετοῦσι τὰ ὑλικά της συμφέροντα, παρέλιπε δὲ τὰς γραμμάς, αἵτινες εἶναι ἀσύμφοροι πρὸς αὐτήν. Διὰ τοῦτο αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμολόγησεν, ὅτι εἶναι πιθανὸν νὰ ἐκπληρωθῶσι πάντες οἱ ὅροι. Ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου πάντες οἱ ἀναγνώσαντες τὴν σύμβασιν εὗρον, ὅτι δὲν στηρίζεται εἰς τὰς βάσεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἡ νεωτέρα ἐπιστήμη καὶ ἡ ἐλευθερία τοῦ ἐμπορίου ἀπεκδέχεται σήμερον.

§298ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω νὰ δώσω ὀλίγας ἐξηγήσεις εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, ἵνα ἀντιληφθῶσιν ἀκριβῶς τὰ τῆς ὑποθέσεως. Διαβεβαιῶ τὴν Βουλήν, ἐξ ὅσων γνωρίζω περὶ τοῦ θέματος τῶν αὐτοκινήτων ἁμαξῶν, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχωσιν ἅμαξαι αὐτοκίνητοι 30 καὶ 35 χιλιάδων φράγκων, ὑπάρχουσιν ὅμως καὶ αὐτοκίνητοι, ὧν ἡ τιμὴ δὲν ὑπερβαίνει τὰς 5,000 φράγκα. Ἐὰν τοιαῦται ἅμαξαι δύο ἐγκατασταθῶσιν εἰς ἑκάστην τῶν μικρῶν πόλεων τῆς Ἑλλάδος, οἱ 20 ἢ 30 ἢ 50 ἁμαξηλάται, οἵτινες ἐργάζονται ἐκεῖ, τίθενται ἐκτὸς ἐργασίας, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ἑκάστη αὐτοκίνητος ἅμαξα δαπανᾷ κατὰ χιλιόμετρον ἐλάχιστα, εἴτε κινεῖται διὰ γκαζολίνης, εἴτε δι’ ἠλεκτρισμοῦ. Ἡ δαπάνη, ἧς εἶχον ἐκτελέσει τὸν ὑπολογισμὸν μετὰ ἁρμοδίων προσώπων, ὅτε ὑπεβλήθη ἡ πρώτη σύμβασις, εἶναι ἐλαχίστη κατὰ χιλιόμετρον. Ὁ ἔχων αὐτοκίνητον ἅμαξαν δὲν ἔχει ἀνάγκην ἱπποκόμου, δὲν ἔχει ἀνάγκην ἁμαξηλάτου, δὲν ἔχει ἀνάγκην τροφῆς διὰ τοὺς ἵππους, δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ σκεφθῇ περὶ ἀσθενείας ἢ ἀπωλείας τῶν ἵππων. Ἡ ἀτμοκίνητος ἅμαξα ἔχει μηχάνημα ἐντελέστατον, ὅπερ δυσκόλως φθείρεται, οὗτινος αἱ ἐπισκευαὶ εἶναι πάντοτε εὔκολοι· ἁπλοῦν παιδίον δύναται νὰ διοικήσῃ τὰς ἁμάξας ταύτας, διότι διοικοῦνται ὅπως διοικεῖται τὸ ποδήλατον. Ἂν ὁ ἔχων τὰς δύο αὐτοκινήτους προσλάβῃ δύο νέους ἢ τρεῖς, δαπανῶν 30 δραχμὰς κατὰ μῆνα ἢ 40 διὰ καθένα, δύναται νὰ κινῇ τὰς δύο ἁμάξας του ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας καὶ ἀπὸ ἑσπέρας μέχρι πρωΐας ἄνευ διακοπῆς, διότι δὲν κουράζεται ἡ μηχανή, κινεῖται διαρκῶς καὶ ἐργάζεται ἐργασίαν πολλῶν ἁμαξῶν. Πῶς θέλετε εἰς τὸν ἀνταγωνισμὸν αὐτὸν νὰ ἀνταποκριθῇ ὁ ἁμαξηλάτης τοῦ Ἄργους, τοῦ Μεσολογγίου, τῆς Μεγαλοπόλεως, τῆς Τριπόλεως, ὅστις ἔχει δύο ψωραλέους ἵππους; Παρακαλῶ τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ μὴ ψηφίσωσι τὴν σύμβασιν.

§299Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς παρέστησε τὰ πράγματα ἀσχέτως πρὸς τὰς συμβάσεις. Αὐτὰ, τὰ ὁποῖα εἶπε, δὲν συμβαίνουσιν εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ εἰς τὰς ἄλλας πόλεις. Ἐὰν κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν διὰ μικρᾶς μόνον δαπάνης δύναταί τις νὰ ἀγοράσῃ ἅμαξαν αὐτοκίνητον, δι’ αὐτῆς δὲ ἐν ταῖς μικραῖς πόλεσι νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἐργασίαν ὅλων τῶν ἄλλων ἁμαξῶν, ἐὰν πολλαπλασιάσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἁμαξῶν, δύναται νὰ ἐμποδίσῃ ἐν Ἀθήναις τὴν ἐργασίαν ὅλων τῶν ἁμαξῶν. Μήπως ἀνεξαρτήτως τῆς συμβάσεως δὲν δύναταί τις νὰ ἀγοράσῃ αὐτὰς τὰς 100 ἁμάξας διὰ τὰς Ἀθήνας; Διατὶ μέχρι τοῦδε δὲν εἴδομεν τὸ τοιοῦτον; Καὶ ἐρωτῶ, ἔχει ἀνάγκην τοῦ προνομίου ἡ ἑταιρεία, διὰ νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν ἐργασίαν; Δὲν ἔχει ἀνάγκην. Ἑπομένως ὅσα εἴπετε δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὴν σύμβασιν αὐτήν. Ἐγὼ δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι εὗρον τὴν σύμβασιν, ἡ ὁποία ἄλλοτε εἶχε καταρτισθῆ, καὶ νομοσχέδιον, ὅπερ εἶχεν ὑποβληθῆ πρὸς κύρωσιν τῆς συμβάσεως. Τότε ἐκαθήμην εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην (δεικνύει τὴν δεξιὰν) καὶ ἤκουσα τὰς ἐπικρίσεις, αἵτινες συνεκεντροῦντο εἰς δύο μόνον σημεῖα, ὅτι ἡ πρώτη σύμβασις ἀπηγόρευε καὶ εἰς τοὺς ἰδιώτας νὰ ἔχωσι τοιαῦται ἁμάξας, ἀπηγόρευε δὲ καὶ εἰς τὰς πόλεις νὰ λειτουργῶσι τοιαῦται ἅμαξαι. Λοιπὸν εὗρον μετὰ πολλὰς συζητήσεις, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ κατορθώσω τὴν διαγραφὴν αὐτῶν τῶν περιορισμῶν, καὶ ἐνόμιζον ὅτι ἡ νέα σύμβασις δὲν θὰ εὕρῃ ἀντίρρησιν ἐν τῇ Βουλῇ, ἀφοῦ μάλιστα συνήφθη ὑπὸ ὅρους βεβαίως εὐνοϊκωτέρους· διότι ὡρίσθη, ὅτι ἀπαιτεῖται εἰδικὴ ἄδεια, ὅπως ἐλαύνωνται πλειότεραι ἅμαξαι τῆς μιᾶς, καὶ ὅτι δύναται ὁ Ὑπουργὸς ν’ ἀπαγορεύσῃ τὴν ἐντὸς τῶν πόλεων κυκλοφορίαν· ὡρίσθη ἐπίσης τιμὴ λεπτῶν 15 διὰ τὴν πρώτην θέσιν κατὰ χιλιόμετρον, κατ’ ἀνώτατον ὅρον, καὶ 12 διὰ τὴν δευτέραν θέσιν, τὰ δὲ κόμιστρα τῶν ἐμπορευμάτων ὡρίσθησαν εἰς 35 λεπτὰ κατὰ χιλιόμετρον, ὡρίσθη δ’ ὅτι μετὰ 15 ἔτη δύναται ὁ Ὑπουργὸς νὰ ζητήσῃ τὴν ἐλάττωσιν τῶν τιμῶν κατὰ 15%. Ἐπίσης προσετέθη εἰς τὴν νέαν σύμβασιν ἡ ὑποχρέωσις τῆς ἑταιρείας πρὸς πληρωμὴν παντὸς φόρου. Ἐπίσης ὡρίσθη, ὅτι ὑποχρεοῦται ὁ ἀνάδοχος νὰ ἐνδυναμώσῃ τὰ τεχνικὰ ἔργα. Ἐπίσης ὁ ἀνάδοχος ὑπεχρεώθη νὰ συστήσῃ συγκοινωνίαν ἐπὶ ὁδοῦ 700 χιλιομέτρων, ἐνῷ κατὰ τὴν προηγουμένην σύμβασιν ἀνελάμβανεν ὑποχρέωσιν μόνον διὰ 200 χιλιόμετρα. Προσέτι, ὅτι δύνανται καὶ οἱ ἐξ ἐπαγγέλματος ἁμαξηλάται νὰ ἔχωσιν αὐτοκινήτους ἁμάξας ἐντὸς τῶν πόλεων. Προσέτι εἰδικὸν ἄρθρον προβλέπει τὴν ἔκπτωσιν· προσέτι, ὅτι εἶναι ὑπόχρεος ὁ ἀνάδοχος νὰ χορηγῇ εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους καὶ τοὺς ἀξιωματικοὺς εἰσιτήρια μὲ ἔκπτωσιν 15%, νὰ μεταφέρῃ δὲ δωρεὰν τοὺς ταχυδρομικοὺς σάκκους μέχρι βάρους 50 ὀκάδων. Καθωρίσθη τὸ μέγεθος καὶ τὸ πλάτος τῶν ἁμαξῶν· ὡρίσθη δ’ ὅτι μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ προνομίου τῆς συμβάσεως περιέρχονται εἰς τὸ Δημόσιον αἱ ἅμαξαι καὶ αἱ διάφοροι ἐγκαταστάσεις τῆς ἑταιρείας. Νομίζω, ὅτι μετὰ τοιαύτην βελτίωσιν τῆς συμβάσεως πρέπει νὰ γείνῃ αὕτη ἀποδεκτή. Ἐπαναλαμβάνω δὲ, ὅτι εἰς τὴν Βουλὴν ἀπόκειται νὰ κρίνῃ, ἐὰν ἡ σύμβασις δύναται νὰ ὑπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τῆς συγκοινωνίας.

§300ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως δὲν δύναταί τις ἐν Ἑλλάδι νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι γνωρίζει τὰ τῶν αὐτοκινήτων ἁμαξῶν. Μόνη αὕτη ἡ ἄγνοια ὑπεχρέου τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ προβῇ εἰς καμμίαν συνεννόησιν περὶ τοιούτου θέματος, ἂν μὴ ἐξήταζε τὰ πράγματα πρότερον ἐκεῖ, ὅπου ἔτι καὶ νῦν συζητοῦνται· διότι προβαίνει μὲν ἡ συγκοινωνία δι’ αὐτοκινήτων ἁμαξῶν, ἀλλὰ συζητεῖται εἰσέτι ἡ ἀσφάλεια καὶ ἡ εὐθηνία αὐτῶν. Ἓν ἐβεβαιώθη, ὅτι καθυστεροῦσιν αἱ κοιναὶ ἅμαξαι, καὶ οἱ ἵπποι ταχέως θὰ παύσωσι νὰ σύρωσι τὰς ἁμάξας. Μάλιστα ἐσκέφθησαν ἤδη νὰ κατασκευάσωσι καὶ αὐτοκίνητα ἄροτρα. Ἡμεῖς δὲν γνωρίζομεν τίποτε ἐκ πάντων τούτων. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λέγει: «πῶς δὲν εὑρέθη μέχρι τοῦδε κανεὶς νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν ἐπιχείρησιν;» Δὲν εὑρέθη, διότι κανεὶς δὲν ἦλθεν ἔξωθεν νὰ μᾶς φωτίσῃ, ὅπως ἦλθεν ἔξωθεν ἡ ἐπιχείρησις τοῦ ἠλεκτρικοῦ φωτὸς, καὶ ἀποτέλεσμα ἦτο ἡ ἐγκατάστασις τοῦ ἠλεκτρικοῦ φωτὸς ἐν Ἀθήναις, μεταξὺ τῶν πρώτων πόλεων τῆς Εὐρώπης, καὶ εἰς τὰς οἰκίας, ἐνῷ εἰς ἄλλας μεγάλας πόλεις αἱ ἰδιωτικαὶ οἰκίαι δὲν φωτίζονται δι’ ἠλεκτρικοῦ φωτὸς, ἀναλόγως, ὅσον ἐνταῦθα. Ἐὰν ὅμως ὑποθέσητε, ὅτι ἤθελε κομίσει τις τοιαύτας ἁμάξας, ἠθέλετε ἴδει ἀμέσως ἀπὸ τοῦ πρώτου μηνὸς ἀγῶνα, ποῖος ἁμαξηλάτης πρῶτος ν’ ἀντικαταστήσῃ τὴν ἅμαξαν αὑτοῦ διὰ νέας ἁμάξης, ἐὰν εἶχε 5,000 δραχμὰς καὶ παλαιὰν ἅμαξαν καὶ γηραλέους ἵππους. Τοῦτο λοιπὸν δὲν εἶναι ἐπιχείρημα ὑπὲρ τῆς συμβάσεως. Ἐγὼ πρῶτος ὁμολογῶ, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη εἶναι ἐπιεικεστέρα τῆς πρώτης, ἀλλὰ καθιεροῖ προνόμιον, καὶ ἐν ᾗ στενοχωρίᾳ σήμερον εὑρισκόμεθα ἐν τῇ χώρα, ἔρχεσθε νὰ ἀφαιρέσητε τὸν ἄρτον τῶν ἐργαζομένων καὶ διὰ τοῦ ἱδρῶτος τοῦ προσώπου αὐτῶν ἀποζώντων ἰδιοκτητῶν ἁμαξῶν Περὶ τούτου δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν, ἀλλ’ ἔχω μεγάλην ἐλπίδα, ὅτι ἡ σύμβασις δὲν θέλει ψηφισθῆ, καὶ διὰ τοῦτο πιστεύω, ὅτι οἱ ἁμαξηλάται θὰ ζήσωσι.

§301Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι τὴν σύμβασιν αὐτὴν ἔχομεν καθῆκον νὰ τὴν ἐκτιμήσωμεν συμφώνως πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ ὄχι συμφώνως πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν ἐν Ἀθήναις ἁμαξηλατῶν ἢ μᾶλλον συμφώνως πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν τυχὸν μελλουσῶν νὰ συσταθῶσιν ἑταιρειῶν πρὸς εἰσαγωγὴν τῆς δι’ αὐτοκινήτων ἁμαξῶν συγκοινωνίας, τῶν ὁποίων ἡ ἐγκατάστασις δύναται δῆθεν νὰ ἐμποδισθῇ ἐκ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Ἡμεῖς ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν βλέπομεν, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη εἶναι πολὺ ὠφέλιμος διὰ τὴν συγκοινωνίαν τῶν μικρῶν κέντρων, εἰς τὰ ὁποῖα δυστυχῶς δὲν δύναται νὰ ἐγκατασταθῇ σιδηροδρομικὴ συγκοινωνία, καὶ χάριν τοῦ συμφέροντος τῶν διαμερισμάτων τούτων παρακαλῶ θερμῶς τὴν Βουλὴν νὰ μὴ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐπιμόνους αὐτὰς ἀντιρρήσεις τῶν κοπτομένων ὑπὲρ τῶν δῆθεν συμφερόντων τῶν ἐν Ἀθήναις ἁμαξηλατῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν στηρίζονται εἰς οὐδένα λόγον· καὶ δὲν στηρίζονται κυρίως εἰς οὐδένα λόγον, διότι, ἐνῷ ἔρχεται μία ἑταιρεία, ἡ ὁποία διὰ νέου εἴδους μέσων συγκοινωνίας, τελειοτέρων καὶ ταχυτέρων, ἐγκαθιστᾷ συγκοινωνίαν μεταξὺ τόσων πληθυσμῶν παραγωγικῶν, στερουμένων τοιαύτης, οὐδὲν ἄλλο ἀντιστάθμισμα παρέχεται αὐτῇ, εἰμὴ τὸ προνόμιον νὰ μὴ δύναται ἄλλη ἑταιρεία νὰ ἐγκαταστήσῃ διὰ τῶν αὐτῶν μέσων παρομοίαν συγκοινωνίαν, καὶ συναγωνισθῇ μετ’ αὐτῆς πρὸς βλάβην ἀμφοτέρων καὶ αὐτῆς τῆς συγκοινωνίας. Ἀλλὰ μήπως ἔχετε ἄλλην ἑταιρείαν, συσταθεῖσαν ἤδη καὶ ἐγκαταστήσασαν τοιαύτην συγκοινωνίαν; ἢ μήπως ἐκομίσθη μία ἅμαξα κἂν τοιαύτη ἐν Ἑλλάδι; Τίς πρόκειται θετικόν τι νὰ ζημιωθῇ ἐκ τῆς χορηγίας τοῦ τοιούτου προνομίου; Ἔρχεται λοιπὸν μία ἑταιρεία καὶ ἀναδέχεται εἰς 700 χιλιομέτρων δρόμους νὰ ἐγκαταστήσῃ αὐτὴν τὴν συγκοινωνίαν, οὐδεμίαν ἄλλην παροχὴν ζητοῦσα ἢ νὰ τὴν ἀσφαλίσωμεν ἀπὸ τὸν συναγωνισμὸν, καὶ αὐτῆς τῆς εὐκολίας προτείνεται, χάριν τῶν συμφερόντων τῶν χιμαιρικῶν καὶ μελλόντων δῆθεν συμφερόντων τῶν ἐν Ἀθήναις ἁμαξηλατῶν, νὰ στερήσωμεν τοὺς κατοίκους τῶν μερῶν ἐκείνων, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν δύναται νὰ ἐγκατασταθῇ σιδηροδρομικὴ συγκοινωνία. Σήμερον ἐν Ἀθήναις ὑπάρχει πολλαπλῆ συγκοινωνία· ἱπποσιδηρόδρομοι, τροχιόδρομοι, σιδηρόδρομοι διπλοῖ· ὅλα τὰ μέσα ἔχουν οἱ Ἀθηναῖοι, ὄχι μόνον νὰ ταξειδεύουν, ἀλλὰ καὶ νὰ διασκεδάζουν, ἡμεῖς δὲ, οἱ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, προκειμένου νὰ ταξειδεύσωμεν, στερούμεθα πάσης εὐκολίας, πληρώνομεν ἀκριβὰ, δὲν εἴμεθα βέβαιοι πότε θὰ ἀναχωρήσωμεν καὶ πότε θὰ φθάσωμεν, μυρία βασανιστήρια ὑφιστάμεθα. Δὲν ἀξίζει λοιπὸν χάριν ἡμῶν νὰ παραβλέψουν οἱ κύριοι ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφοι τὰ συμφέροντα αὐτὰ τῶν ὀλίγων ἐν Ἀθήναις ἁμαξηλατῶν, καὶ ἂν πρόκειται νὰ βλαφθῶσι κατά τι; Ἀλλὰ λέγετε, ὅτι οἱ ἁμαξηλάται θὰ καταστραφοῦν ἐκ τῆς ἐγκαταστάσεως τῆς συγκοινωνίας τῶν αὐτοκινήτων ἁμαξῶν. Τοῦτο εἶναι πλάνη· οὐδὲν θὰ ζημιωθοῦν. Ὅτε ἐγκαθιδρύθη ὁ σιδηρόδρομος μεταξὺ Βόλου καὶ Λαρίσης, ὑπῆρχον ἐν Λαρίσῃ 10 παληοάμαξαι, ἐξ ὧν μερικαὶ ἦσαν αἱ λεγόμεναι πρασόφειαι, ἕν εἶδος βυτίων ἐπὶ τροχῶν. Καὶ ἐκραύγαζον τότε πολλοὶ, ὅτι θὰ καταστραφοῦν οἱ ἁμαξηλάται, οἱ ὁποῖοι ἐξετέλουν τὴν μεταξὺ Λαρίσης καὶ Βόλου συγκοινωνίαν διὰ τῶν παληοαμαξῶν των, καὶ εἶχον ἐξαναστῆ οἱ ἁμαξηλάται. Τί προέκυψεν ὅμως; Σήμερον ὑπάρχουν ἐν Λαρίσῃ 30 ἅμαξαι Λαντὼ πρώτης τάξεως, ὅπως αἱ καλλίτεραι τῶν Ἀθηνῶν, καὶ οἱ ἁμαξηλάται εὐημεροῦν. Ὅταν ὑπάρχῃ τακτικὴ καὶ ἀσφαλὴς συγκοινωνία, πολλαπλασιάζεται ἡ κίνησις τῶν ἐπιβατῶν καὶ αὐτῶν τῶν ἐμπορευμάτων, διότι ἀπὸ τοὺς σταθμοὺς τῶν σιδηροδρόμων ἀρχίζουν νέαι γραμμαὶ, πυκνοτέρα κίνησις εἰς ἄλλα μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα πρὶν ἦτο πολὺ δύσκολος ἡ ἐκ τῶν κέντρων μετάβασις, ἐνῷ μετὰ τὴν μέχρις ὡρισμένου σημείου ἐγκατάστασιν σιδηροδρομικῆς εὐκολίας εὐκόλως ἀποφασίζει τις νὰ ἐκτελέσῃ τμῆμα ταξιδίου δι’ ἀτελεστέρων μέσων κινήσεως. Τώρα ἕνεκα τῆς εὐκολίας τῆς μέχρι Λαρίσης διὰ σιδηροδρόμου μεταβάσεως ἔρχονται πολλοὶ περιηγηταὶ εἰς Λάρισαν καὶ μεταβαίνουσι διὰ τῶν ὑπαρχουσῶν λαμπρῶν ἁμαξῶν εἰς τὰ Τέμπη. Ὁ Τύρναβος δὲν εἶχεν οὔτε μίαν ἅμαξαν, ὅτε κατεσκευάσθη ὁ σιδηρόδρομος, καὶ σήμερον ἐργάζονται 10 ἅμαξαι πολὺ καλαὶ μεταξὺ Τυρνάβου καὶ Λαρίσης. Δὲν θὰ πάθῃ λοιπὸν ἡ τάξις τῶν ἁμαξηλατῶν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ἀλλ’ οὔτε ἐδῶ δὲν θὰ πάθῃ, διότι οἱ ἁμαξηλάται πανταχοῦ θὰ ἔχουν μείζονα ἐργασίαν καὶ ὄχι ὀλιγωτέραν μετὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν αὐτοκινήτων ἁμαξῶν. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπὶ τέλους πάθουν καὶ ὀλίγοι ἁμαξηλάται, οἱ ὁποῖοι ἔχουν παληοαμάξια καὶ παλῃάλογα, εἶναι φυσικὸς νόμος, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ ὑποταχθοῦν μερικοὶ καὶ θὰ ἀλλάξουν ἐπάγγελμα. Ἐκ πάσης τελειοποιήσεως θὰ ἐπέλθῃ καί τις ζημία ὡρισμένων τάξεων. Διὰ τὸ ζήτημα τῶν μονοπωλίων προχθές, ὅτε τὸ Κράτος ἐπεχείρησε τοιαύτην ἐπέμβασιν διὰ τοῦ νόμου περὶ παρακρατήσεως τῆς σταφίδος εἰς τὰ ἰδιωτικὰ συμφέροντα καὶ ἐψηφίζετο ὁ νόμος ἐκεῖνος, δὲν εἶδον νὰ ἔχουν αὐτὰς τὰς ἰδέας οἱ σήμερον κατὰ τῶν μονοπωλίων, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν ἐπέμβασιν εἰς ἰδιωτικὰ δίκαια, ὁμιλοῦντες. Αὐταὶ εἶναι ἀνάγκαι ἐπιβαλλόμεναι, τὰς ὁποίας πρέπει ἕνεκεν ἀνωτέρων λόγων νὰ δεχθῶμεν. Ὅπως λοιπὸν καὶ τότε, χάριν γενικωτέρου συμφέροντος, ἐδέχθημεν τὸ ἀνεπιστημονικὸν καὶ ἔκρυθμον μέτρον τῆς παρακρατήσεως, οὕτω καὶ νῦν, χάριν τῆς ἐγκαταστάσεως ταχείας καὶ ἀσφαλοῦς συγκοινωνίας, μὲ ὡρισμένα δρομολόγια, ὀφείλομεν νὰ χορηγήσωμεν τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ μόνον ἀντιστάθμισμα ἀντὶ τῶν εὐκολιῶν, ἃς παρέχει εἰς τὸν κόσμον.

§302ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ θέμα τὸ παρεμβληθὲν περὶ παρακρατήσεως, ὁμολογῶ ὅτι δὲν εἶναι δεκτικὸν ἀξίας ἀπαντήσεως, ἀλλὰ παρατηρῶ, ὅτι, ὅταν αἱ Κυβερνήσεις ἔχωσιν ὀλίγον τι ἰσχυρὰν τὴν χεῖρα, ἀποφεύγουσι τὰ τοιαῦτα προνόμια. Τὸ ἠλεκτρικὸν φῶς ἐν Ἀθήναις εἶναι ἐγκατεστημένον ἄνευ προνομίου, διότι οὕτως ἐγένετο ἡ ἐργασία τότε, ὅτε εἰσήχθη, ὥστε νὰ κατορθωθῇ νὰ ἀρκεσθῇ ἡ ἑταιρεία εἰς ὑπόσχεσιν ἁπλῆν εἰσαγωγῆς νομοσχεδίου, ὅπερ οὐδέποτε ἦλθεν εἰς συζήτησιν. Καὶ τὸ ἠλεκτρικὸν φῶς εὐεργετεῖ σήμερον τὰς Ἀθήνας, ὠφελεῖται δὲ καὶ ἡ ἑταιρεία σπουδαιότατα, καίπερ μὴ λαβοῦσα παραχώρησιν καμμίαν. Ἔστε βέβαιοι, ὅτι καὶ ἐν τῷ ἔργῳ τούτῳ τῆς δι’ αὐτοκινήτων συγκοινωνίας ἐὰν εὑρεθῇ ὁ ἐπιχειρηματίας, ταχέως θέλει εἰσαγάγει ἄνευ ἀξιώσεως προνομίου τοιαύτας ἁμάξας. Τὸ ἐπιχείρημα, ὅπερ εἶπε πρὸ ὀλίγου ὁ συνάδελφος, θὰ ἦτο ὀρθὸν, προκειμένου περὶ σιδηροδρόμου, καὶ δύναμαι νὰ προσθέσω, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ, ὑποθέτω δὲ καὶ ἐν Γερμανίᾳ, ἐγένετο στατιστικὴ παρατήρησις ἐπὶ τριακονταετοῦς τῶν σιδηροδρόμων κινήσεως, ὅπως βεβαιωθῇ, ἐὰν ὠλιγόστευσεν ἡ συγκοινωνία ἡ δι’ ἁμαξῶν, ἀπεδείχθη δὲ, ὅτι μετὰ 30 ἔτη ἡ συγκοινωνία ἡ δι’ ἁμαξῶν ἦτο περίπου ὁποία ἡ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς σιδηροδρομικῆς. Διότι κόπτονται μὲν αἱ μεγάλαι γραμμαὶ, ἀλλὰ πυκνοῦται καὶ πολλαπλασιάζεται ἡ μικρὰ συγκοινωνία, καὶ τοῦτο ἀντισηκώνει τὴν ζημίαν. Ἀλλ’ ἡ ἅμαξα, περὶ ἧς πρόκειται ἐνταῦθα, ἂς μὴ νομίζῃ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι θὰ ἔχῃ σταθμόν· ἡ ἅμαξα αὕτη, ἐρχομένη ἐκ Τυρνάβου εἰς Λάρισαν λ. χ., θὰ εἰσέρχηται εἰς τὴν πόλιν, θὰ ἐναποθέτῃ ἕνα ἕκαστον ἐπιβάτην παρὰ τὴν θύραν τῆς οἰκίας του, οὕτω δὲ αἱ ἅμαξαι αἱ ὑπάρχουσαι σήμερον ἐν Λαρίσῃ θὰ πάθωσι τελείαν ζημίαν.

§303Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐξετάζει πάντοτε τὰ πράγματα ἐκ τῶν ἐν Ἀθήναις συμβαινόντων, δὲν γνωρίζει δὲ βεβαίως τὰς ἐπαρχίας. Δὲν γνωρίζει, ὅτι προκειμένου νὰ ταξιδεύσῃ τις ἐκ Σπάρτης λ. χ. εἰς Γύθειον ἢ εἰς Τρίπολιν, —καὶ ἐπικαλοῦμαι καὶ τὴν μαρτυρίαν τῶν ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων συναδέλφων, ὡς καὶ τῶν ἐκ Κορινθίας διὰ τὴν ἐποχὴν τὴν πρὸ τῆς λειτουργίας τοῦ σιδηροδρόμου, —εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναμείνῃ 3 ἡμέρας διὰ νὰ εὕρῃ ἅμαξαν, καὶ διὰ νὰ μεταβῇ ἀπὸ Σπάρτης εἰς Γύθειον ἐφ’ ἁμάξης κοινῆς, θὰ χρειασθῇ ὀκτὼ ὥρας, σταθμεύων εἰς χάνια, ὅπου ὑφίσταται ἐνοχλήσεις πολλὰς, καὶ παρεμποδίζεται τοιουτοτρόπως ἀπὸ τὴν ἐργασίαν του ἐπὶ 5 καὶ 6 ἡμέρας. Αὐτὴ εἶναι ἡ συγκοινωνία ἐν ταῖς ἐπαρχίαις! Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς δεικνύει ἐνδιαφέρον διὰ 10 ἢ 20 ἢ καὶ 100 ἢ 200 καὶ 300 ἁμαξηλάτας ἐν Ἀθήναις, ἀλλὰ δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν του, ὅτι οἱ μὲν ἁμαξηλάται εἶναι ὀλίγιστοι, οἱ δὲ ταξιδεύοντες ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν εἶναι παρὰ πολλοὶ, καὶ ἐκ τῆς ὑφισταμένης συγκοινωνίας ὑπόκεινται εἰς πλείστας ὅσας ζημίας. Διὰ τοὺς λόγους τούτους νομίζω, ὅτι τὸ χορηγούμενον διὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου προνόμιον εἰς τὴν ἑταιρείαν τῆς δι’ αὐτοκινήτων ἁμαξῶν συγκοινωνίας εἶναι ὀρθὸν καὶ εὔλογον, ἐν σχέσει πρὸς ὅσα σήμερον δαπανῶσιν οἱ ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν ταξιδεύοντες δι’ ἁμαξῶν κινουμένων δι’ ἵππων, καὶ ἑπομένως νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ.

§304ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπουφίδης ἔχει τὸν λόγον.

§305ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Διὰ νὰ μὴ παραταθῇ ἡ συζήτησις τὴν ὥραν ταύτην, ἐγὼ θὰ ἀναβάλω, ἵνα ὁμιλήσω εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, καὶ ἐπιφυλάσσομαι τότε νὰ ἀντικρούσω ὅλους τοὺς προαγορεύσαντας κατὰ τῆς συμβάσεως.

§306Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, θὰ λάβω τὸν λόγον εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, μετὰ τὴν ἀπάντησιν τοῦ ἐκ Λεβαδείας ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, καὶ τότε θὰ προσπαθήσω νὰ ἀντικρούσω τὸν ἀντικρούσοντα ὅλους τοὺς ἄλλους.

§307Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐβεβαίωσε τὴν Βουλὴν, ὅτι μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ γυμναστικῆς θέλουσι ψηφισθῆ νομοσχέδιά τινα ὑπηρεσιακὰ, ὅσα δὲν πρόκειται νὰ προκαλέσωσι συζήτησιν. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὡς παρατηρῶ, πρόκειται νὰ προκαλέσῃ εὐρεῖαν συζήτησιν.

§308ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις.

§309ΔΟΥΝΗΣ. Δὲν ἐτελείωσεν, ἀλλ’ ἕνεκα τοῦ προκεχωρηκότος τῆς ὥρας ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ συζητήσῃ.

§310ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Διὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις. Ἐμπρός, κύριε Πρόεδρε. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἑτέρας ἀντιρρήσεως).

§311ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ ἀπὸ 9 Ἰουνίου 1871 νόμου περὶ ἐξώσεως τῶν δυστροπούντων μισθωτῶν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τῆς προτάσεως νόμου εἰς αʹ συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§312Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Χθὲς ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν, ὅπως λάβω ὑπ’ ὄψιν μου τὴν πρότασιν νόμου τοῦ κ. Σταυροπούλου καὶ τὴν ἄλλην τοῦ κ. Ροδοπούλου καὶ συντάξω τὸ νομοσχέδιον τροποπεποιημένον. Συνέταξα αὐτό, καὶ παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ παρ’ ἐμοῦ συνταχθεῖσα τροποποίησις. (Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις νόμου, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης).

§313Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ ὅλον εἶναι ἓν ἄρθρον;

§314Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Εἶναι 4 ἄρθρα, περιεχόμενα εἰς τὸ ἄρθρον μόνον· εἶναι πλήρης ὁ νόμος.

§315Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι τροπολογία, εἶναι ὁλόκληρον νομοσχέδιον. Ἡ Κυβέρνησις νὰ τροπολογήσῃ ἐξ ὁλοκλήρου πρότασιν νόμου! Καλλίτερον νὰ θεωρηθῇ αὐτοτελὲς νομοσχέδιον καὶ νὰ ἀναγνωσθῇ ἀπόψε εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§316Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἐνθυμήθητε, ὅτι ἡ πρότασις νόμου τοῦ κ. Σταυροπούλου, ἀφοῦ ἐψηφίσθη εἰς δύο ἀναγνώσεις, ἦλθεν εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν, ὅτε ὑπεβλήθη ἡ ἑτέρα πρότασις τοῦ κ. Ροδοπούλου· ἐγένετο συζήτησις, καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε χθὲς νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν καὶ αἱ ἄλλαι τροπολογίαι, αἱ ὑπὸ ἄλλων Βουλευτῶν ὑποβληθεῖσαι, καὶ νὰ διατυπωθῇ τὸ νομοσχέδιον. Αὐτὸ καὶ ἔπραξα.

§317Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοεῖτε νὰ ψηφισθῇ ἀπόψε;

§318Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως.

§319ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι! (Διάλογοι).

§320Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ καλλιτέρα λύσις εἶναι νὰ τυπωθῇ ἡ τροπολογία αὕτη, νὰ διανεμηθῇ καὶ συζητηθῇ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν εἰς προσεχῆ συνεδρίασιν.

§321ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 403).

§322ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε... (θόρυβος).

§323ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς κ. Λαμπρυνίδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ συντάξεως καὶ βαθμολογίας τῶν τακτικῶν ὑπαλλήλων τῆς Βουλῆς. Ὡσαύτως ὁ βουλευτὴς κ. Γαρουφαλιᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπιβολῆς δικαιώματος καταναλώσεως ἐπὶ τῶν οἰνοπνευματούχων ὑγρῶν καὶ ποτῶν. Αἱ τροπολογίαι αὗται θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 404–405). Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 2 καὶ 40′ π. μ. τῆς ἐπιούσης).