1899.06.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 62.

τῆς 26 Ἰουνίου 1899.

(Σάββατον).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 6 καὶ 20′ μ. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Σφακιωτῶν, ἐκφράζοντος πρὸς τὴν Βουλὴν τὴν εὐγνωμοσύνην του διὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως. Ἀναφορὰν τοῦ Φαρμακευτικοῦ Συλλόγου Πατρῶν περὶ τῆς ἐλευθέρας πωλήσεως τῶν φαρμάκων. Τηλεγράφημα τῆς ἐν Βόλῳ ἐπιτροπῆς τῶν Συντεχνιῶν, διαμαρτυρομένης κατὰ τῆς συντάξεως τοῦ φορολογικοῦ καταλόγου τῶν ἐπιτηδευματιῶν, συνταχθέντος ἄνευ τῆς συμπράξεως αὐτῆς. Ἀναφορὰν Ν. Θεοχάρη, ὑπαλλήλου ἐπὶ 38 ἔτη, ζητοῦντος θέσιν τινὰ, διότι δὲν δικαιοῦται συντάξεως. Αἴτησιν τῆς Ἀγγελικῆς χήρας Ἀλ. Βικάτου, παραπονουμένης διὰ τὴν ἐλάττωσιν τῆς συντάξεώς της καὶ ζητούσης ἐπανόρθωσιν τούτου. Τηλεγράφημα τῶν ἐμπόρων Καλαμῶν, παρακαλούντων τὴν Βουλήν, ὅπως πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ περὶ προσωπικῆς κρατήσεως νομοσχεδίου μελετήσῃ τὰς αἰτήσεις καὶ τὰ ὑπομνήματα τῶν κατ’ αὐτοῦ πολιτῶν.

§2ΣΩΤ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Εἶδον, κύριε Πρόεδρε, καὶ εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι οἱ ἔμποροι Καλαμῶν ἀναφέρονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, παραπονούμενοι ὅτι οἱ ἐκεῖ ὀφειλέται διὰ προσωπικῆς κρατήσεως κατέφυγον εἰς μεταβίβασιν τῆς περιουσίας αὐτῶν, ὥστε ἐπερχομένης τῆς καταργήσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως νὰ εὑρεθῶσιν ὀπωσδήποτε ἐν τάξει. Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ παραγγείλῃ εἰς τὸν κ. Εἰσαγγελέα Καλαμῶν νὰ ἐξακριβώσῃ τὸ πρᾶγμα.

§3Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ, κύριε συνάδελφε, ἐγένετο καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα.

§4ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὰ πρῶτα ταῦτα ἀποτελέσματα τῆς καταργήσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως.

§5Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Καταθέτω εἰς τὴν Βουλήν τὰς αἰτηθείσας πληροφορίας παρὰ διαφόρων κυρίων Βουλευτῶν περὶ τοῦ ζητήματος τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων Στυμφαλίας. Καταθέτω διαφόρους φακέλους. Ἕκαστος φάκελος ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν ἐπερώτησιν ἑνὸς ἑκάστου τῶν ἐπερωτησάντων κ. κ. Βουλευτῶν, καὶ καθ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν νὰ προσαχθῶσιν ἔγγραφα, ἐν τῷ φακέλῳ αὐτῷ εὑρίσκονται καὶ τὰ ἔγγραφα. Πρώτη πληροφορία εἶναι ἡ ἀπάντησις εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ βουλευτοῦ Ἄρτης κ. Κ. Καραπάνου. Ὡσαύτως ἀπάντησις εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ βουλευτοῦ Γορτυνίας κ. Θ. Π. Δηλιγιάννη· εἰς ταύτην ἐπισυνάπτονται καὶ τὰ πρωτότυπα τῶν ἐγγράφων ὅπου δὲ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποβληθῶσιν ἔγγραφα, ὑπάρχει ἡ ἀπάντησις. Ἑτέρα ἀπάντησις εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Δεληγεώργη. Ἀπάντησις εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ βουλευτοῦ Ἀττικῆς κ. Λεβίδου. Καταθέτω καὶ τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Κελλενὲκ τοῦ ἔτους 1890 καὶ τὰ σχεδιογραφήματα, τὰ συνταχθέντα παρὰ τοῦ κ. Κελλενέκ. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς ἢ ἕτερος τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἐζήτησε καὶ τὴν κατάθεσιν διαφόρων προτάσεων, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν περὶ ὑδρεύσεως τῆς πόλεως Ἀθηνῶν. Καταθέτω τὰς προτάσεις ταύτας καὶ τὰς ἐκθέσεις ἐπ’ αὐτῶν εἰδικῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐξήτασε μίαν ἑκάστην τῶν προτάσεων τούτων.

§6Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον καὶ συνιστῶ εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν πρὸς αὐτὴν ἐπιτροπῆς τῶν καταδίκων τῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς Πύλου κρατουμένων, παρακαλούσης νὰ ἐπιτραπῇ καὶ τούτοις νὰ διημερεύσωσιν ἐν τῇ αὐλῇ τοῦ δεσμωτηρίου, ὡς συμβαίνει καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς φυλακαῖς, ἀντὶ τῆς νῦν ἐπιτρεπομένης αὐτοῖς τετραώρου μόνον διαμονῆς ἐν ὑπαίθρῳ. Παρακαλῶ δὲ νὰ διαβιβασθῇ ἡ ἀναφορὰ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Ἁγυιᾶς κ. Α. Πεταλᾶς κατέθηκε τὴν ἑπομένην σύστασιν: «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως εὐαρεστούμενος προκαλέσῃ Β. Διάταγμα, δι’ οὗ νὰ ὁρισθῇ, ὅτι ἡ Ἁγυιὰ θεωρεῖται ὡς παραγωγικὴ καπνοῦ ἐπαρχία, ἐν ᾗ οἱ παραγωγοὶ δὲν ὑποχρεοῦνται εἰς ἄδειαν κατοχῆς καὶ μεταφορᾶς καπνοῦ, συμφώνως πρὸς τὸν νόμον ΒΝΕʹ τῆς 28 Ἰουλίου 1892, κατὰ τὴν § 2 τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ὁποίου δὲν ἀπαιτεῖται ἄδεια διὰ τὸν καπνὸν τῶν παραγωγῶν, ἐφ’ ὅσον οὗτος εἶναι ἀποτεταμιευμένος ἐντὸς τῆς περιφερείας τοῦ δήμου, ἐν ᾧ παρήχθη, καθ’ ὅσον συντρέχουσι πᾶσαι αἱ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτούμεναι συνθῆκαι.» Ὡσαύτως ὁ βουλευτὴς Πάλλης κ. Α. Τ. Μπασιᾶς ὑποβάλλει σύστασιν, ἔχουσαν οὕτω: «Πρὸ τριετίας περίπου ὁ ἐν Νανσὺ τῆς Γαλλίας σοφὸς τοῦ Δικαίου καθηγητὴς κύριος Λουδοβῖκος Beauchet, διατελέσας πρὸ ἐτῶν μέλος τῆς ἐνταῦθα Γαλλικῆς Σχολῆς, ἐξέδοτο σπουδαῖον ἔργον ἐκ τεσσάρων ὀγκωδῶν τόμων, εἰς μέγα ὄγδοον, ἐπὶ τῆς ἱστορίας τοῦ ἰδιωτικοῦ Δικαίου τῆς Ἀθηναϊκῆς Δημοκρατίας. Τὸ πρωτότυπον τοῦτο ἔργον, ἀποτελοῦν ἐπιστημονικὸν τῷ ὄντι μνημεῖον, ἐπηνέθη ὑφ’ ὁλοκλήρου τοῦ σοφοῦ κόσμου, ἐνδεδειγμένην δὲ κατέχει θέσιν ἐν ἁπάσαις ταῖς βιβλιοθήκαις, καὶ δὴ ταῖς Ἑλληνικαῖς. Ὁ συγγραφεὺς ἔσχε τὴν εὐκαιρίαν ἐπὶ τόπου νὰ ποιήσηται τὰς ἐπιστημονικὰς αὑτοῦ ἐρεύνας, ὥστε κατέστησε τὸ ἔργον αὑτοῦ οὐ μόνον πλουσιώτατον ὡς πρὸς τὴν ὕλην, ἀλλὰ καὶ ἀκριβέστατον περὶ τὰ γεγονότα καὶ εὐληπτότατον περὶ τὴν ἔννοιαν. Καὶ ὅμως, ὡς μὴ ὤφελεν, ἐξ ἀπρεποῦς, οὕτως εἰπεῖν, παραλείψεως στοιχειωδεστάτου καθήκοντος, οὐδεμία κἂν ἠθικὴ ἀμοιβὴ ἀπενεμήθη ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν διαπρεπῆ φιλέλληνα, ἥτις εἴπερ ποτὲ δεδικαιολογημένη ἤθελεν εἶναι, ὡς μικροτέρα τῶν ἐκδηλώσεων τῆς πρὸς αὐτὸν ὀφειλομένης εὐγνωμοσύνης.»

§8Θ. ΡΕΤΣΙΝΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, δὲν εἶμαι τοῦ λόγου μαχητής,—σᾶς τὸ προλέγω,—οὐδὲ τὴν ἕξιν ἔχω τοῦ λαλεῖν δημοσίᾳ· ἀπησχολημένος εἰς ἄλλα ἔργα, δὲν ἔλαβον τὸν καιρὸν νὰ ἀσχοληθῶ καὶ εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ λόγου. Ὡς γνωστόν, τὸ πρῶτον ἤδη ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ παρακαθίσω μεθ’ ὑμῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, δικαιοῦμαι ἑπομένως νὰ σᾶς παρακαλέσω, ὅπως ἦσθε ἐπιεικεῖς. Οὐδεὶς ὑπάρχει, Κύριοι, ἐξ ὑμῶν, ὁ ὁποῖος δὲν ἐπεθύμησε τὴν βελτίωσιν τοῦ κλήρου καὶ τῆς δικαιοσύνης, τὴν διαρρύθμισιν τῆς ἐκπαιδεύσεως, τὴν ἀναδιοργάνωσιν τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ στόλου, διοίκησιν βεβαίως χρηστοτέραν, ἀστυνομίαν ἀξίαν τοῦ ὀνόματός της. Ἀλλὰ πάντα ταῦτα προϋποθέτουσι χρηματικὰ μέσα, τῶν ὁποίων δυστυχῶς στερούμεθα. Τανύομεν πανταχόθεν τὸ σχοινίον διὰ νὰ ἑνώσωμεν τὰς δύο ἄκρας, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς δυσκολίας θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν εὐχάριστον αὐτὴν θέσιν. Ἐπανειλημμένως ἀπετάθημεν, Κύριοι, πρὸς τὸν λαὸν καὶ ἐζητήσαμεν παρ’ αὐτοῦ καὶ ἐλάβομεν ἀρκετά, ἀλλ’ ἐνῷ οὕτω τὸν ἀφαιμάσσομεν, ποῖα μέτρα μετήλθομεν, ἵνα εὕρωμεν αὐτὸν οἰκονομικῶς εὔρωστον εἰς περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἠθέλομεν εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀναπόδραστον ἀνάγκην νὰ ζητήσωμεν καὶ αὖθις τὴν ἀρωγήν του; Νομίζω, κύριοι συνάδελφοι—καὶ τὸ λέγω ἀπροκαλύπτως—ὅτι, ἂν δὲν προπαρασκευάσωμεν εἰς τὸν λαὸν ἐργασίαν καὶ ἂν δὲν βοηθήσωμεν καὶ ἐνθαρρύνωμεν αὐτόν, ἵνα ἐκμεταλλευθῇ τοὺς τόσους ἀνεκμεταλλεύτους πόρους τοῦ Κράτους, ἐπὶ τῶν ὁποίων βασίζονται ὅλοι οἱ ὀργανισμοὶ τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ καὶ ὅλαι αἱ ἄλλαι μεταρρυθμίσεις, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ματαίως κοπιάζομεν. Βεβαίως πάντες γινώσκομεν τὸ ἀρχαῖον ῥητὸν δεῖ δὴ χρημάτων· διὰ νὰ ἐξευρεθῇ ὅμως τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον μᾶς χρειάζεται, ὅπως ἐξυπηρετήσωμεν δι’ αὐτοῦ τὰ μέτρα, περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται, ἐγὼ νομίζω, ὅτι δύο ἔχομεν μέσα, τὴν ὤθησιν τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας πρὸς τὰ πρόσω καὶ τὴν ἐνίσχυσιν ὅλων τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τοῦ Κράτους, τὰς ὁποίας δὲν ἠδυνήθημεν μέχρι τοῦδε νὰ ἐκμεταλλευθῶμεν δεόντως ἕνεκα ἐλλείψεως μέσων, ἀλλὰ πρὸ παντὸς ἕνεκα ἐλλείψεως πρακτικῶν διδασκάλων. Εἶμαι, Κύριοι, ὀπαδὸς τοῦ προστατευτικοῦ συστήματος, διότι νομίζω, καὶ εἶμαι ἀδιστάκτως πεπεισμένος, ὅτι τότε θὰ διορθώσωμεν τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν κατάστασιν, τότε θὰ ἄρωμεν ἐκ τοῦ τραχήλου ἡμῶν τὸν ἔλεγχον, περὶ τοῦ ὁποίου ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς, ὁ φίλος μου κ. Δραγούμης, μετὰ πόνου ὡμίλησεν, ὅταν πάντες κατανοήσωμεν καλῶς, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλο μέσον πρὸς τοῦτο παρὰ ἡ ἐνίσχυσις τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν παραγωγῆς. Ὅτε, Κύριοι, παρηκολούθουν πάντες παρ’ ἡμῖν εὐλαβῶς τὰς θεωρίας τοῦ Ἀδὰμ Σμὶθ, τοῦ Chevalier καὶ ἄλλων σοφῶν συγγραφέων περὶ ἐλευθέρας συναλλαγῆς, ἐγὼ ἀναδιφῶν τὰ δασμολόγια ὅλων τῶν Κρατῶν εὕρισκον, ὅτι οὐδαμοῦ ἐφηρμόζετο ἡ ἀρχὴ αὕτη, πλὴν τῆς Ἀγγλίας, ἥτις ὅμως, καίτοι ὑπερτέρα παντὸς συναγωνισμοῦ, καὶ αὕτη ἐλάμβανεν ἄλλα μέτρα προστατευτικὰ, ὑπὸ ἄλλην μορφήν. Ἡ θεωρία αὕτη, Κύριοι, εἰς τὴν πρώτην αὐτῆς ἐμφάνισιν ἐπέδρασε τοσοῦτον ἐπὶ τὸ πνεῦμα τῆς κοινωνίας, ὥστε ἐθεωρήθη μέγα συμβὰν ἡ συνομολογηθεῖσα ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῷ 1861 ἐμπορικὴ σύμβασις μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Γαλλίας. Ἀλλ’ ὁ ἐπελθὼν συναγωνισμὸς μεταξὺ τῶν δύο τούτων ἰσχυρῶν βιομηχανικῶν Κρατῶν ὑπῆρξε τῷ ὄντι τόσον ὀλέθριος, ὥστε ἐξ ἀνάγκης τὸ ἓν τῶν μεγίστων τούτων Κρατῶν ἔπρεπε νὰ αἰσθανθῇ τὰς ζημίας καὶ ὑποχωρήσῃ. Τῷ ὄντι ἡ Γαλλικὴ βιομηχανία ὑπέστη μεγάλας ζημίας, καὶ ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις, ἵνα σώσῃ τὴν βιομηχανίαν αὑτῆς τὴν ἐγχώριον, ἠναγκάσθη νὰ καταγγείλῃ τὴν σύμβασιν καὶ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ προστατευτικὸν σύστημα. Τότε ἐψηφίσθησαν οἱ νόμοι περὶ προστασίας τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας ἐν Γαλλίᾳ, διὰ τῶν ὁποίων ἐδίδοντο βραβεῖα εἰς τοὺς ναυλωτὰς τῆς Γαλλικῆς σημαίας, καὶ αὕτη ἦτο ἡ ἐποχὴ, καθ’ ἣν ὑπέστη ἡ Ἑλληνικὴ σημαία τὸ πρῶτον αὑτῆς καίριον τραῦμα. Τότε ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἔδωκε χρηματικὰ βραβεῖα εἰς τὴν ἁλιείαν, εἰς τὴν ζακχαροποιίαν, εἰς πλεῖστα ἄλλα βιομηχανικὰ προϊόντα, σύναμα δὲ μετερρύθμισε τὸ δασμολόγιόν της ἐπὶ τὸ προστατευτικώτερον. Ἐν αὐτῇ τῇ Ἀγγλίᾳ, ὅπου τὸ πρῶτον ἀνυψώθη ἡ σημαία τῆς ἐλευθέρας συναλλαγῆς, ὑπέστησαν μεγάλας ζημίας καὶ σοβαρὰς, οἱ δὲ βιομήχανοι ἠναγκάσθησαν νὰ ἀπευθυνθῶσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ζητήσωσι τὰ μέσα τῆς θεραπείας. Συνῆλθε τότε ἐπιτροπὴ, ἵνα ἐξετάσῃ τὰ συμβαίνοντα καὶ τὸν λόγον τῶν τοιούτων καταστροφῶν, ἃς ὑπέστη ἡ Ἀγγλικὴ βιομηχανία. Ἰδοὺ δὲ τί ἀπεφάνθη ἡ ἐπιτροπή: «Τὸ ἐπικρατοῦν σύστημα τῆς ἐλευθέρας συναλλαγῆς, δι’ οὗ ἐπιτρέπεται νὰ εἰσάγωνται ἐλευθέρως τὰ ξένα βιομηχανικὰ προϊόντα ἐν Ἀγγλίᾳ, ἐνῷ ἕνεκα τῶν τερατωδῶν δασμῶν ἀποκλείονται τῶν ξένων ἀγορῶν τὰ ἀγγλικὰ, ἀπέτυχεν οἰκτρῶς.» Ἡ ὀρθότης τῶν ἐπιχειρημάτων τῶν συγγραφέων τῶν ὑποστηριζόντων τὴν ἐλευθέραν συναλλαγὴν εἶναι βεβαίως ἀναμφισβήτητος. Ἀλλ’ οἱ συγγραφεῖς οὗτοι ἔγραφαν ὑποθέτοντες λαοὺς ὁμονοοῦντας καὶ ἐν ἀδελφότητι βιοῦντας καὶ οὐχὶ ἀλληλοτρωγομένους ἐν ἀκρατήτῳ πρὸς ἀλλήλους συναγωνισμῷ. Ἐν ὅσῳ τοιαῦται ἰδέαι ἐπικρατοῦσιν, ἀδύνατον νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σύστημα τῆς ἐλευθέρας συναλλαγῆς. Ἐλέχθη ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἡ βιομηχανία, ἥτις δὲν δύναται νὰ ζήσῃ ἀφ’ ἑαυτῆς, ἥτις ἀδυνατεῖ νὰ ζήσῃ ἄνευ προστασίας, δὲν εἶναι βιώσιμος. Ἡ ἀρχὴ αὕτη εἶναι πεπλανημένη, εἶναι τὸ αὐτὸ ὡς νὰ λέγωμεν εἰς τοὺς μείρακάς μας νὰ λάβωσι τὰ ὅπλα καὶ ὁρμήσωσιν ἐναντίον εἰσβαλόντων ἐχθρῶν. Ἀλλ’ ὡς ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ φυλάξωμεν τοὺς μείρακάς μας, νὰ τοὺς σπουδάσωμεν, νὰ τοὺς ἐκπαιδεύσωμεν καὶ ἔπειτα νὰ τοὺς ἀποστείλωμεν κατὰ τῶν ἐχθρῶν, ἀκριβῶς τὸ αὐτὸ σύστημα πρέπει νὰ μετέλθωμεν πρὸς προστασίαν τῆς βιομηχανίας. Περιφανὴς ἀπόδειξις τῆς ὀρθότητος ταύτης εἶναι ὁ διεξαχθεὶς δημοσιογραφικὸς πόλεμος μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Ἀμερικῆς. Ἡ πρώτη ἐζήτει νὰ ἀποτρέψῃ τοὺς Ἀμερικανοὺς ἀπὸ τοῦ νὰ ὁρίσωσι βαρὺ δασμολόγιον, λέγουσα ὅτι «σεῖς ἔχετε γαίας ἀπεράντους εὐφόρους, εἶσθε προωρισμένοι νὰ ἀναπτυχθῆτε καὶ πλουτήσητε· εἶναι περιττὸν νὰ μᾶς μιμηθῆτε εἰς τὴν βιομηχανίαν». Ἀλλ’ ἡ Ἀμερικὴ δὲν παρηκολούθησε τὰς σοφὰς τῶν Ἄγγλων συμβουλὰς, ἀλλ’ ἔθεσε φραγμοὺς διὰ τοῦ δασμολογίου τοῦ Ἀμερικανικοῦ εἰς τὴν εἰσαγωγὴν, καὶ διὰ νὰ ἀγοράσῃ τις μίαν εὐρωπαϊκὴν ἐνδυμασίαν ἔπρεπε νὰ πληρώσῃ 122%, ἤτοι ἀπαγορευτικὸν φόρον, παρέσχε δὲ καὶ διαφόρους ἄλλας ἀτελείας, καὶ ἐντὸς μικροῦ χρονικοῦ διαστήματος δι’ ἀμερικανικῆς ταχύτητος κατώρθωσεν ἡ Ἀμερικὴ νὰ ἀναπτύξῃ κολοσσιαίαν βιομηχανίαν, ὥστε νὰ συγκαταριθμῆται μεταξὺ τῶν πρώτων βιομηχανικῶν Κρατῶν. Τὸ προστατευτικὸν σύστημα, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ παρ’ ἡμῖν. Ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1885, ἧς προΐστατο ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, σχὼν τὴν πρωτοβουλίαν νὰ ἀνυψώσῃ τὴν σημαίαν τῆς προστασίας τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας, ἐψηφίσθη τῇ εἰσηγήσει αὐτῆς νόμος, δι’ οὗ ἐπροστατεύετο ἡ ἐγχώριος ὑφαντουργία· εὐτυχῶς δὲ τὴν ἀρχὴν αὐτῆς παρηκολούθησαν κατόπιν καὶ ἄλλαι Κυβερνήσεις. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος συναδέλφου εἶχε συμφέρον νὰ ἐξετάσῃ, ποῖα ἦσαν τ’ ἀποτελέσματα τοῦ νόμου αὐτοῦ, ποία ἡ κοινωνικὴ ὠφέλεια· ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος συνάδελφος, ἀπησχολημένος βεβαίως εἰς ἔργα σπουδαιότερα, —μολονότι φρονῶ ὅτι καὶ αὐτὸ εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων—δὲν ἠδυνήθη ἴσως ἢ δὲν ἐνεθυμήθη νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο· Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ παραθέσω ἐγὼ ἀριθμοὺς, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἀποδειχθῇ ποῖα ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα τοῦ νόμου ἐκείνου ὃν εἰσήγαγεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος συνάδελφος. Ἐν τοῖς ἀτμοκινήτοις καὶ ὑδροκινήτοις ἐργοστασίοις τῆς Ἑλλάδος, τῶν κλωστουργείων καὶ ὑφαντουργείων ἐργάζονται περὶ τὰς 70,000 ἄτρακτοι, 1067 ἀτμοκίνητοι ἱστοὶ καὶ περὶ τὰς 3850 χειροκίνητοι τοιοῦτοι εἰς διαφόρους ἐπαρχίας, οἵτινες παράγουσιν ἐν συνόλῳ περὶ τὰ 25 ἑκατομμύρια πήχεις χρωματιστοῦ ὑφάσματος, ἀξίας 12,500,000 δραχμῶν, καὶ 20 ἑκατομμύρα πήχεις λευκοῦ ὑφάσματος, ἀξίας 6,000,000 δρ., ἤτοι ἐν ὅλῳ 18,500,000, ἐξ ὧν ἀφαιρουμένης τῆς ἀξίας τῶν πρώτων ὑλῶν καὶ τῶν ἄλλων ἐξόδων, ἀπομένουσι περίπου 6 ἑκατομμύρια πρὸς ὄφελος τῆς ἐργατικῆς τάξεως. Πλὴν τῆς μεγάλης κοινωνικῆς οἰκονομίας ὑπάρχει καὶ ἑτέρα ὠφέλεια, ἐπίσης σπουδαία· πρὶν ἱδρυθῶσι τὰ τοιαῦτα ἐργοστάσια ὁ ἐργατικὸς κόσμος ἐνεδύετο ἀντὶ 20 ἢ 25 δραχμῶν, σήμερον ἐνδύεται μόνον μὲ 8. Ἡ οἰκονομία αὕτη μεταξὺ τῶν δύο τιμῶν εἶναι 5 ἑκατομμύρια, ἤτοι ἡ ὅλη οἰκονομία, ἡ προελθοῦσα ἐκ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου, ἀνέρχεται εἰς 11,000,000 δρ. ἐτησίως. Αὐτὰ συμβαίνουσιν ἤδη καὶ μὲ τὰ μάλλινα ὑφάσματα, δι’ ὧν ἐνδυόμεθα ἡμεῖς· ἄλλοτε διὰ μίαν ἐνδυμασίαν ἐχρειαζόμεθα 180 δραχμὰς, ἤδη μόνον ἑβδομήκοντα δρ. ἢ ὀγδοήκοντα τὸ πολὺ μᾶς ἀρκοῦσι. Νομίζω ὅτι τὸ ὄφελος εἶναι σημαντικὸν διὰ τὴν κοινωνικὴν οἰκονομίαν. Ἵνα κατανοήσητε τὴν τεραστίαν πρόοδον, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ὁ τόπος ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, πρέπει νὰ γνωρίζητε, ὅτι λειτουργοῦσι καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα 165 ἐργοστάσια, εἰς ποικίλους κλάδους ἀπασχολούμενα, μὲ δύναμιν 15,000 ἵππων, ἀντιπροσωπεύοντα ἀξίαν 60,000,000, καὶ 40,000,000 κυκλοφοροῦντα εἰς κινητὰ κεφάλαια. Νομίζω, ὅτι οἱ ἀριθμοὶ οὗτοι εἶναι ἱκανοὶ νὰ πείσωσι πάντα ἀντιφρονοῦντα, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ ὑπῆρξεν ὠφέλιμον...

§9Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Γνωρίζετε ποία εἶναι ἡ ἀναλογία διὰ τὸν Πειραιᾶ;

§10Θ. ΡΕΤΣΙΝΑΣ. Οὔτε τὸ πέμπτον. Δὲν ἔχω σημείωσιν, ἀλλὰ τὸ πλεῖστον ἔχουσιν αἱ ἐπαρχίαι, ἰδίως ἡ Κεφαλληννία, ἡ Ζάκυνθος τὸ Ἄργος, ἡ Τρίπολις, αἱ Πάτραι καὶ ἄλλα κέντρα. Ἐπιτρέψατέ μοι ἤδη νὰ σᾶς δώσω ἑτέραν ἀπόδειξιν ἐναργεστέραν, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ εἶναι ἀσφαλὴς βάσις, δι’ ἧς δύναται νὰ προαχθῇ ὁ ἐθνικὸς πλοῦτος. Πρὶν ἀπαγορευθῇ ἡ εἰσαγωγὴ τῶν γεωμήλων καὶ τῶν ὀπωρῶν, ταῦτα ἐκομίζοντο ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἀπὸ τὴν Μάλταν, ἀπὸ τὴν Μασσαλίαν καὶ ἀπὸ τὴν Τεργέστην, καὶ ἐπληρώνομεν πλέον τοῦ 1,000,000. Ἀλλὰ μετὰ τὴν ἀπαγόρευσιν ἕνεκα τῆς φυλλοξήρας ἐκαλλιεργήθησαν ἐν τῷ τόπῳ καὶ οὐ μόνον δὲν ἔχομεν εἰσαγωγὴν, ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἐξαγωγὴν, κατὰ τὸν στατιστικὸν πίνακα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ τιμὰς κατωτέρας τῶν πρίν. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει μὲ τὸ σαρωθρόχορτον, τὸ ὁποῖον μετὰ τὴν ἀπαγόρευσιν ἤρχισε νὰ καλλιεργῆται εἰς διαφόρους ἐπαρχίας, ἰδίως εἰς τὸ Ἄργος καὶ τὸ Μεσολόγγιον, ὅπου ὁ Φείδαρις ποταμὸς συντελεῖ πολὺ εἰς τὴν παραγωγὴν τοῦ προϊόντος αὐτοῦ, μολονότι οἱ κάτοικοι δὲν εἶναι τόσον φιλόπονοι, ἀλλ’ ἐκεντήθησαν ἐκ τοῦ κέρδους καὶ ἡ καλλιέργεια ἐφέτος ἔλαβε διαστάσεις καλλιτέρας: διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν διάταξιν τῆς ἀπαγορεύσεως, ἥτις πρό τινων μηνῶν εἶχεν ἀρθῆ, δὲν ἠξεύρω διὰ τίνα λόγον. Εἰς τὰς ἐπαρχίας ταύτας δύναται νὰ καλλιεργηθῇ καὶ ὁ βάμβαξ τοῦ Shiel, τὸν ὁποῖον ὁ ἀοίδιμος Ἐπαμεινώνδας Δεληγεώργης εἶχε καλλιεργήσει ἐκεῖ ἐπιτυχῶς. Τώρα θὰ ἐρωτήσητε, ἀρκεῖ ἡ προστασία αὕτη ἡ τελωνιακὴ πρὸς ἀνάπτυξιν τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου; Ὅσα εἶπον μέχρι τοῦδε εἶναι τὸ πρῶτον μέρος τοῦ λόγου. Τώρα εἰσέρχομαι εἰς τὸ δεύτερον. Ἔχομεν ἀνάγκην νὰ προστατεύσωμεν τὴν σιτοπαραγωγὴν, τὴν κτηνοτροφίαν, τὴν πτηνοτροφίαν, τὰ δάση καὶ τόσα ἄλλα προϊόντα. Κατὰ τὸν πίνακα τοῦ γραφείου τῆς στατιστικῆς εἰσήχθησαν τὸ παρελθὸν ἔτος ἐμπορεύματα ἀξίας δρ. 152,083,634 καὶ ἐξήχθησαν τοιαῦτα δρ. περὶ τὰ 90,000,000, ἀλλὰ μεταξὺ αὐτῶν διακρίνω περὶ τὰ 86,000,000, ἅτινα, ἂν καλῶς εἰργαζόμεθα, ἠδυνάμεθα κατὰ πολὺ νὰ μειώσωμεν διὰ τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν παραγωγῆς. Δὲν εἶμαι σύμφωνος μὲ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν ὅτι αἱ τελωνειακαὶ πρόσοδοι δίδουσι τὸ γνώρισμα τῆς εὐφορίας τοῦ Κράτους. Θὰ ἐπεθύμουν ὀλιγωτέρας εἰσπράξεις τελωνιακὰς καὶ οὐχὶ πολλὰς ἐξ αὐξήσεως τῶν εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων, διότι αὐταὶ σημαίνουσι καταπόνησιν τῆς χώρας. Θὰ ἤθελον αὔξησιν τῶν δημοσίων εἰσοδημάτων ἀπὸ τοὺς ἀμέσους φόρους, διότι τοῦτο εἶναι ἀσφαλὲς τεκμήριον τῆς οἰκονομικῆς εὐρωστίας μιᾶς χώρας. Εἶπον, ὅτι ἠδυνάμεθα 86,000,000, ἐὰν καλῶς ἐργασθῶμεν, νὰ μειώσωμεν διὰ τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς. Ταῦτα δὲ εἶναι, 37,000,000, τὰ ὁποῖα ἐξάγομεν διὰ δημητριακοὺς καρποὺς, 30.000,000 δι’ ὑφάσματα καὶ νήματα, 8,000,000 διὰ ξυλείαν οἰκοδομῶν καὶ διαφόρων ἄλλων χρήσεων, 5,000,000 διὰ προμήθειαν διαφόρων ζώων, 3,000,000 διὰ προμήθειαν βάμβακος καὶ 2,000,000 εἰς διάφορα, βούτυρον, τυρὸν κτλ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐξετάσω ἕνα ἕκαστον τῶν κλάδων τούτων, καὶ θὰ ἴδωμεν ὅτι δυνάμεθα νὰ μειώσωμεν αὐτοὺς κατὰ πολύ. Ἐν πρώτοις στέλλομεν ἔξω 36,000,000 διὰ τὴν προμήθειαν δημητριακῶν καρπῶν, ἐνῷ εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι ἐν Ἑλλάδι τὰ ⅔ τῶν καλλιεργησίμων γαιῶν μένουσι χέρσα. Μόνον ἡ Θεσσαλία δύναται νὰ διαθρέψῃ ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα· δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς εὐφόρου Φθιώτιδος, τῆς Ἠλείας, τῆς Βοιωτίας...

§11ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου περὶ σταφίδος εἶναι ἐναντία τῶν ὅσων λέγει ὁ κ. Βουλευτής.

§12Θ. ΡΕΤΣΙΝΑΣ. Θὰ σᾶς εἴπω περὶ αὐτοῦ... Δυστυχῶς ἐν Θεσσαλίᾳ μένουσιν ἄλυτα πολλὰ ζητήματα, καὶ κυρίως τὸ ἀγροτικὸν καὶ τὸ ὑδραυλικὸν, ἃ ἔπρεπε πρὸ πολλοῦ νὰ λυθῶσι. Γνωρίζω τὴν πολλὴν ἐργασίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ ζητήσω ἀμέσως τὴν ἐπίλυσιν τοιούτων ζητημάτων ἐν τῇ παρούσῃ Συνόδῳ, ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἐὰν ἦναι δυνατὸν, νὰ μελετήσῃ ἐμβριθῶς τὸ ζήτημα τῆς στρεμματικῆς φορολογίας διὰ δηλώσεων, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν τὸ κτηματολόγιον, οὐχὶ καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, ἀλλὰ μόνον διὰ τὰ τσιφλίκια, τῶν ὁποίων αἱ γαῖαι κατὰ τὰ 9/10 μένουσιν ἀκαλλιέργητοι. Ἐκ τούτου θὰ προέλθῃ μέγα ὄφελος εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰς αὐτοὺς ἔτι τοὺς κυρίους αὐτῶν, διότι θ’ ἀναγκασθῶσι νὰ καλλιεργήσωσι μεθοδικώτερον τὰ κτήματά των διὰ νὰ ἐπιφέρωσι μεγαλείτερον εἰσόδημα, θὰ γείνωσι διδάσκαλοι τῶν ἐργατῶν, καὶ οἱ ἐργάται διδάσκαλοι τῶν πέριξ χωρίων. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ σκεφθῇ, ἐὰν δὲν ἠδύνατο νὰ ἐφαρμόσῃ, ἔστω καὶ δοκιμαστικῶς, τὸ σύστημα τοῦτο εἰς τὰ Ζάππεια κτήματα τοῦ Δημοσίου, σύστημα ὅ ἐφηρμόσθη ἐν Ρουμανίᾳ καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον ἐλύθη τόσον εὐχερῶς καὶ τόσον εὐεργετικῶς τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα. Τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα εἶναι εἷς τῶν σπουδαιοτέρων συντελεστῶν τῆς παραγωγῆς. Ταῦτα, ὡς γνωρίζετε, διαιροῦνται εἰς τρεῖς κατηγορίας, εἰς προστατευτικὰ ἐναντίον ἐκχειλίσεων τῶν ποταμῶν καὶ πλημμυρῶν, ἀποξηραντικὰ λιμνῶν καὶ ἑλῶν, καὶ τρίτον ἀρδευτικά. Τὰς μελέτας τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων ἐξετέλεσεν ἡ Γαλλικὴ ἀποστολή, ἀλλὰ μὲ ἐβεβαίωσαν, ὅτι τὸ ἔργον αὐτὸ δὲν εἶναι ἄξιον λόγου, ὡς μὴ τελεσθὲν μετὰ τῆς δεούσης προσοχῆς, μολονότι θὰ ἦτο εὔκολον νὰ γείνῃ τοιαύτη ἐξέλεγξις, ἐὰν ἤθελον μετακληθῆ δύο ἐκ τῶν ἐν Αἰγύπτῳ Ἄγγλων ὑδραυλικῶν. Ἀλλ’ ἠδυνάμεθα ἀμέσως νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν τρίτην κατηγορίαν, εἰς τὸ ἀρδευτικὸν σύστημα, διότι δι’ αὐτοῦ ἠθέλομεν καλλιεργήσει καὶ ἄλλα προϊόντα ἐκτὸς τοῦ σίτου, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀνάγκην τῶν ποταμίων ὑδάτων, ὡς τὸ καλαμπόκι, ὁ βάμβαξ, τὰ ὄσπρια, τὰ χόρτα διὰ τὴν τροφὴν τῶν ζώων καὶ τὰ τοιαῦτα. Θὰ εἴπω δὲ εἰς τοὺς φίλους Θεσσαλοὺς ὅ,τι ἔλεγον καὶ ἔγραφον ἄλλοτε εἰς τοὺς φίλους μου τοὺς Πελοποννησίους, νὰ μὴ ἐκριζώνουν τὰς ἐλαίας των, τὰ δένδρα των, διότι ὁ χωρικὸς πρέπει νὰ ἔχῃ κατὰ τὸ πλεῖστον τὸν σῖτόν του, τὴν ἐλαίαν του καὶ τὰ χρειώδη του τὰ ἄλλα· διότι ὁποιονδήποτε καὶ ἂν θὰ ἦτο τὸ εὐτέλισμα τῆς σταφίδος, δὲν θὰ εἶχον φθάσει οἱ χωρικοὶ εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εἶναι τώρα· διότι, ἐὰν ἀποτύχῃ τὸ ἓν προϊόν, δύναται νὰ ἔχῃ τὴν ἐλπίδα του ὁ χωρικὸς εἰς τὸ ἄλλο. Ἐκτὸς τούτου διὰ τῶν φυτειῶν θὰ ἔχωμεν καὶ ἓν πρόχωμα ἐναντίον τῶν ἰσχυρῶν ἀνέμων τῶν δυτικῶν, ἤτοι τοῦ λιβός. Τριάκοντα ἑκατομμύρια, Κύριοι, στέλλομεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν διὰ προμήθειαν διαφόρων ὑφασμάτων καὶ ἄλλων εἰδῶν. Ἠδυνάμεθα, ἐργαζόμενοι ὅπως ἐργάζονται εἰς ἄλλα Κράτη, νὰ μειώσωμεν μεγάλως τὴν εἰσαγωγὴν τῶν τοιούτων ἐμπορευμάτων. Ἐν Ἀμερικῇ, ἐν Ρωσίᾳ ἰδίως κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ὅπου ἡ πρόοδος τῆς βιομηχανίας εἶναι καταπληκτική, ἔδοσαν τοιαῦτα μέσα, ὥστε ἐβλέπετε ὁλόκληρα ἐργοστάσια τῆς Γερμανίας, τῆς Αὐστρίας νὰ μεταφέρωνται αὐτούσια εἰς τὴν Ρωσίαν. Ὅσοι εὐτυχήσετε κατὰ τὸ 1900 νὰ ἐπισκεφθῆτε τὴν Ἔκθεσιν τῶν Παρισίων, θὰ ἐκπλαγῆτε διὰ τὴν μεγάλην πρόοδον τῆς Ρωσίας. Ἀφοῦ δὲ κατώρθωσαν διὰ τῶν τοιούτων φραγμῶν νὰ ὑψώσωσι τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν, ἐστράφησαν πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν διὰ νὰ καταναλώσουν τὰ περισσεύματα, καὶ βλέπετε ἓν φαινόμενον περίεργον, τὸ ὁποῖον εἶδον ἐγὼ, διελθὼν τὴν Αἴγυπτον καὶ τὴν Μικρὰν Ἀσίαν. Βλέπετε δηλ. τοὺς προξένους αὐτῶν, ὡς νὰ ἦσαν πράκτορες βιομηχανικῶν καὶ ἐμπορικῶν καταστημάτων, νὰ ἐργάζωνται ὡς δειγματοφόροι. Διακρίνονται ἰδίως οἱ Γερμανοὶ εἰς τοῦτο, καὶ ἐθαύμαζον καὶ οἱ ἰδικοί μας διὰ τὴν δραστηρίαν ἐνέργειαν αὐτῶν. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ συστήσῃ τοιαύτην ἐνέργειαν εἰς τοὺς ἰδικούς μας προξένους, εἰς τὰς φλέβας τῶν ὁποίων βεβαίως δὲν θὰ ῥέῃ κυανοῦν αἷμα, ὥστε νὰ θεωρῶσιν εὐτελῆ τὴν ἐκπλήρωσιν τοιούτου ἐθνικοῦ, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, καθήκοντος. Μήπως σᾶς ἐκούρασα, Κύριοι;

§13ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§14Θ. ΡΕΤΣΙΝΑΣ. Ὀκτὼ ἑκατομμύρια δραχμῶν, Κύριοι, ἀποστέλλονται εἰς τὸ ἐξωτερικὸν διὰ προμήθειαν ξυλείας οἰκοδομησίμου καὶ ἄλλων χρήσεων, καὶ ἐν τούτοις καίομεν τὰ δάση μας ἀπὸ τὸ ἓν ἄκρον εἰς τὸ ἄλλο, ἔχομεν δὲ καὶ τὴν ὑλοτομίαν καταστρεπτικῶς ἀμέθοδον, καὶ αὐτοὶ εἶναι οἱ δύο μεγάλοι καταστροφεῖς τῶν δασῶν μας. Ἔχομεν ἐκτὸς τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀνάγκην καὶ πρακτικῶν διδασκάλων, ἵνα μᾶς διδάξωσι τὸν τρόπον τῆς ἀναδασώσεως, τῆς ὑλοτομίας, καὶ μᾶς ὑποδείξωσι τὰ μέτρα τῆς προφυλάξεως τῶν δασῶν. Ἔχομεν ἀνάγκην — καὶ ἀδιάφορον ἂν τὰ συμφέροντα τινῶν ἐπαρχιῶν ἀντιστρατεύωνται εἰς τοῦτο — νὰ μειώσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν αἰγῶν καὶ νὰ αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν προβάτων. Ἐν Γαλλίᾳ ἐπὶ 22 ἑκατομμυρίων προβάτων ἔχουν μόνον 1 ἑκατομμύριον αἰγῶν, καὶ αὐτὰς ὄχι συγκεντρωμένας εἰς ἀγέλας, ἀλλὰ περιωρισμένας, ἵνα χρησιμεύῃ τὸ γάλα των πρὸς τροφὴν, ἐνῷ παρ’ ἡμῖν τὰ ζῷα ταῦτα εἶναι ἐλεύθερα νὰ διατρέχουν τὰ ὄρη, τὰ ὁποῖα ἀπεψίλωσαν ἤδη καὶ τρώγουν πάντα βλαστὸν, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ γείνῃ ἀναδάσωσις. Πέντε ἑκατομμύρια δραχμῶν στέλλομεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν διὰ τροφὴν τῶν ζῴων, ἐνῷ ἔχομεν τὰς καλλιτέρας γαίας πλησίον τῶν ποταμῶν, ὅπου θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ποικίλην φορβὴν, διότι καὶ τὰ ζῷα, διὰ νὰ τραφῶσι καλῶς, ἔχουν ἀνάγκην ποικιλίας τροφῆς. Ἔχομεν κλῖμα ἐντελῶς κατάλληλον διὰ τὴν κτηνοτροφίαν, ἐν τούτοις ἔχομεν ἀνάγκην νὰ βελτιώσωμεν διὰ τῶν σταθμῶν τῶν κτηνοτροφικῶν τὸ γένος τῶν ζῴων. Εὐτυχῶς ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον κατὰ τὸ 1896 εἰσήγαγεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Οἰτύλου κ. Μαυρομιχάλης, ἤρξατο ἤδη νὰ δίδῃ τοὺς καρπούς του, ὡς ἐπληροφορήθην δὲ, ἔχει ἀνάγκην μερικῶν διορθώσεων, ἀλλὰ τοῦτο δὲν σημαίνει τίποτε. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχουν οἱ σταθμοὶ, εἶναι τὰ μέσα τὰ χρηματικὰ, καὶ πιστεύω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος φίλος μου καὶ συνάδελφος κ. Φλογαΐτης, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι οὐδέποτε θὰ ψηφίσῃ νομοσχέδιον ἔχον δαπάνην, ἐὰν τοιοῦτον νομοσχέδιον παρουσιασθῇ, θὰ τὸ ἐψήφιζεν εὐχαρίστως...

§15Θ. ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Αὐτὸ εἶναι παραγωγικόν.

§16Θ. ΡΕΤΣΙΝΑΣ. Βεβαίως... Διὰ νὰ σᾶς καταστήσω γνωστὸν τίνα πλοῦτον θὰ εἴχομεν ἀπὸ ἱπποφορβεῖα, πωλοτροφεῖα, κτηνοτροφεῖα ἐν γένει πρὸς παραγωγὴν ἵππων δι’ ἱππασίαν καὶ ἄλλην χρῆσιν, καὶ ἀγελάδων πρὸς τυροκομίαν κτλ., ἐὰν ἐλαμβάνομεν τὴν δέουσαν πρόνοιαν περὶ συστάσεως τοιούτων, ἀρκεῖ νὰ σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα, καὶ θὰ ἐννοήσητε πόσον ἡ ἀδιαφορία ἡμῶν εἰς τὰ τοιαῦτα ἔργα βλάπτει τὴν παραγωγήν. Τὸ γραφεῖον τῆς στατιστικῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἀναφέρει, ὅτι ἔχομεν 3 ἑκατομμύρια πρόβατα· ἀλλὰ τόσον αἱ πληροφορίαι αἱ ἰδικαί μου, ὅσον καὶ αἱ τοῦ Ὑπουργείου λέγουσιν, ὅτι 30 ἕως 35 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν διαφεύγουσι τὴν καταμέτρησιν, ὥστε ἔχομεν 4 ἑκατομμύρια πρόβατα περίπου. Δὲν σᾶς ὁμιλῶ βεβαίως περὶ τῆς αὐξήσεως τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐὰν εἴχομεν τὴν πρόνοιαν νὰ καλλιεργήσωμεν τὸ γένος αὐτῶν διὰ τῶν προβάτων τῶν Αὐστραλιακῶν ἢ διὰ τῶν μερινῶν τῆς Ἱσπανίας ἢ διὰ τῶν Larzac τῆς Γαλλίας, τῶν ὁποίων καὶ τὸ ἔριον εἶναι ἀφθονώτερον καὶ τὸ γάλα, ἠξεύρετε ποῖα θὰ ἦσαν τ’ ἀποτελέσματα μόνον εἰς αὐτὸν τὸν κλάδον; Θὰ καταπλαγῆτε, ὅταν τὰ μάθητε. Ἔχομεν 4 ἑκατομμύρια ἐγχώρια πρόβατα, θὰ μᾶς δώσωσιν ἀπὸ 300 δράμια ἔριον, εἶναι 3 ἑκατομμύρια ὀκάδες, πρὸς 1,60 ἡ ὀκᾶ, ἑπομένως ἔχομεν ποσὸν 4,800,000 δρ. Ἐὰν ἐγίνετο ἡ μεταβολή, τὴν ὁποίαν εἶπον, θὰ εἴχομεν ἀντὶ 3 ἑκατομμυρίων ὀκάδων ἐρίου 4 ἑκατομμύρια, τῶν ὁποίων τὴν ἀξίαν πρέπει νὰ ὑπολογίσωμεν μεταξὺ 6 καὶ 3 δραχμῶν κατ’ ὀκᾶν...

§17Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν; Ὡς πρὸς τὸ εἶδος, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε, λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ ἔδαφος, ἐφ’ οὗ βόσκουσι; Διότι πρέπει νὰ γινώσκητε, ὅτι ὡς ἐκ τοῦ εἴδους τῶν δρυμῶν, οἵτινες κρατοῦσι παρ’ ἡμῖν, καὶ τὰ πλέον μακρόμαλλα πρόβατα δὲν δύνανται νὰ παραγάγωσιν ὅ,τι ὑπολογίζετε, διότι τὸ ἔριον αὐτῶν φθείρουσιν οἱ θάμνοι...

§18Θ. ΡΕΤΣΙΝΑΣ. Βεβαίως τὸ ἔδαφος πολλάκις ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὴν ποσότητα, ἀλλ’ ὅταν γείνῃ συστηματικὴ ἡ κτηνοτροφία, δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ τὴν στείλητε εἰς τὸ βουνόν.

§19ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Μόνον ὅτι θὰ περιορισθῇ τότε ὁ ἀριθμός.

§20Θ. ΡΕΤΣΙΝΑΣ. Ὄχι, θὰ αὐξηθῇ τοὐναντίον...Θὰ ἔχητε λοιπὸν ἀντὶ 3 δραχ. κατὰ μέσον ὅρον 12,000,000· δηλαδὴ 7 ἑκατομμύρια περίπου ἐπὶ πλέον ἀπὸ τὰ ἴδια πρόβατα, ἐκτὸς βεβαίως τῆς διαφορᾶς τοῦ γάλακτος καὶ τῶν ἀμνῶν, τὰ ὁποῖα ἤθελον ἔχει καλλιτέραν τιμήν. Ἐν Ἀγγλίᾳ κατώρθωσαν διὰ τῆς ἐπιμιξίας καὶ τοῦ ἐμβολιασμοῦ νὰ ἐλαφρώσουν τὰ κόκκαλα τῶν ζῴων διὰ νὰ αὐξήσουν τὸ βάρος τοῦ κρέατος. Εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, Κύριοι, ἐνῷ ἔχομεν κλῖμα πρόσφορον διὰ τὴν παραγωγὴν βάμβακος, στέλλομεν 3,000,000 δραχ. περίπου πρὸς ἀγορὰν τοιούτου, διότι τὸ ποσὸν τοῦ ἐνταῦθα παραγομένου δὲν ἐξαρκεῖ. Αἱ δὲ γαῖαί μας μένουν ἀκαλλιέργητοι καὶ ὁ τρόπος τῆς καλλιεργείας εἶναι πανάρχαιος. Σπείρεται ὁ βαμβακόσπορος ὡς σῖτος, ἐνῷ ἤδη παντοῦ φυτεύουσι τὸν σπόρον εἰς ὡρισμένα σημεῖα διὰ νὰ εὐκολύνηται τὸ σκάλισμα διὰ τοῦ ἀρότρου· δὲν ἐβελτίωσαν τὸν σπόρον, ἐνῷ ἔχομεν γαίας προσφόρους δι’ ὅλας τὰς ποιότητας τοῦ βάμβακος. Κατὰ τὴν συλλογὴν δὲν χωρίζουσιν αὐτὸν κατὰ πᾶσαν ἐποχὴν, ἀλλὰ τὸν ῥίπτουν εἰς μίαν γωνίαν, τὸν ῥαντίζουν συνήθως καὶ δι’ ὕδατος, διὰ ν’ ἀνακτήσῃ, ὡς λέγουν, τὴν ἐκ τοῦ καύσωνος ἀπώλειαν, σηπόμενος δὲ καὶ αἰσχρῶς ἐκκοκκιζόμενος, πάσχει κατὰ ποιότητα, καὶ ὁσάκις ἔστειλαν τοιοῦτον εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, οὗτος ἐπεστράφη. Ἐδῶ δὲ καταναλίσκεται διὰ χονδροὺς ἀριθμοὺς, εἰς οὓς ἡ ἀνισότης τῆς ἐξ αὐτοῦ κατασκευαζομένης κλωστῆς δὲν λαμβάνεται πολὺ ὑπ’ ὄψιν, ἐνῷ ὁ ἀλλαχοῦ καλλιεργούμενος βάμβαξ ὑπὸ παρεμφερεῖς κλιματολογικὰς συνθήκας, διὰ τῆς ἐπιμελοῦς φυτεύσεως, καλλιεργείας, ἐκκοκκίσεως καὶ κατατάξεως, καθίσταται πρώτης ποιότητος, ἣν καὶ ἐδῶ θὰ ἐπετυγχάνομεν διὰ μεγαλειτέρας ἐπιμελείας, καὶ θὰ εἴχομεν παραγωγὴν 15 ἑκατομμυρίων ὀκάδων, καλλιεργουμένων πρὸς τοῦτο 400,000 στρεμμάτων περίπου, ἐὰν συνετελοῦντο τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα τῆς Θεσσαλίας καὶ τῶν ἄλλων προσφόρων γαιῶν, καὶ οὕτως ἠθέλομεν ἔχει 22 ἑκατομμυρίων δρ. εἰσαγωγὴν χρυσοῦ ἐν τῷ τόπῳ, ἀντὶ νὰ ἔχωμεν ἐξαγωγήν. Ἀλλὰ διὰ ν’ ἀποφασίσῃ ὁ γεωργὸς νὰ ἀλλάξῃ σύστημα, πρέπει νὰ τὸ ἴδῃ ἐμπράκτως, νὰ ἴδῃ τὸν τρόπον τῆς καλλιεργείας, τῆς κατατάξεως, τῆς ἐκκοκκίσεως, ἄλλως δὲν θὰ τὸ κάμῃ ποτέ. Δι’ αὐτὸ ἔπρεπε νὰ ἦναι συστημένα πρὸ καιροῦ τοιαῦτα ἀγροκήπια.

§21ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Βάλετε ἕνα προστατευτικὸν δασμόν, διὰ νὰ ἰδῆτε, ἂν προάγεται ἡ ἐγχώριος βαμβακουργία.

§22Θ. ΡΕΤΣΙΝΑΣ. Παντοῦ ὁ βάμβαξ, ὅπου παράγεται, εἶναι ἐλεύθερος· ἐν Ἀγγλίᾳ, ἐν Γαλλίᾳ καὶ Ἰταλίᾳ.

§23ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν δὲν παράγεται ἐγχώριος βάμβαξ.

§24Θ. ΡΕΤΣΙΝΑΣ. Εἰς τὴν Ἰταλίαν παράγεται, ἀλλ’ ὄχι ποσότης, ἡ ὁποία παράγεται ἐν Αἰγύπτῳ καὶ ἐν Ἀμερικῇ. Ἂν μοὶ ἐλέγετε ὅτι ἐδῶ ὑπάρχει τόση ποσότης παραγωγῆς βάμβακος, ὥστε δὲν δύναται νὰ καταναλωθῇ ἐν τῷ τόπῳ, θὰ τὸ ἐνόουν· ἀλλ’ ἐδῶ, ἐνῷ παράγονται δύο ἑκατομμύρια ὀκάδες βάμβακος, χρειάζεται ἡ βιομηχανία 5 ἑκατομμύρια. Ἡ ἔλλειψις πρακτικῶν διδασκάλων εἶναι τόσον αἰσθητὴ ἐνταῦθα, ὥστε σᾶς λέγω το ἑξῆς, ὅτι πέρυσιν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Λεβαδείας ἐνέσκηψε σκώληξ, ὅστις κατέφαγε τὰ τρία τέταρτα τῆς ἐσοδείας. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἐζήτησαν πανταχόθεν βοήθειαν, ἀλλ’ οὐδεὶς ὑπῆρχεν, ἵνα δώσῃ τὰς ἀπαιτουμένας ὁδηγίας πρὸς καταπολέμησιν τοῦ σκώληκος, καὶ κατεστράφη ἡ ἐσοδεία, καὶ ἔχασεν ἡ Λεβαδεία 2 ἑκατομμύρια. Ἦλθον καὶ εἰς ἐμὲ καὶ ἐζήτησαν πληροφορίας· ἔγραψα εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ἀλλ’ ἕως ὅτου ἔλθῃ τὸ βιβλίον καὶ μεταφρασθῇ, ὁ σκώληξ εἶχε συντελέσει τὴν καταστροφήν. Εἰς ὅλα τὰ Κράτη ἡ πτηνοτροφία εἶναι μία τῶν μεγάλων παραγωγικῶν δυνάμεων, ἐν τούτοις οὐδεμία πρόνοια οὐδαμῶς ὑπάρχει ἐνταῦθα. Ὁ κ. Γαβριηλίδης, ὁ ὁποῖος εἶχε περιέλθει τὴν Βοσνίαν καὶ Ἑρζεγοβίνην καὶ περιέγραψε τὰς προόδους τῶν δύο τούτων ἐπαρχιῶν ὑπὸ τὴν Αὐστρίαν, ἰδοὺ πῶς ἀναφέρει τὰ πράγματα, τὰ περὶ ὠῶν καὶ ὀρνίθων, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς θεωροῦμεν ὅτι εἶναι μηδαμινὰ (ἀναγινώσκει): «Οἱ Γερμανοὶ ὀνομάζουν τὰ αὐγὰ «τὰ μετρητὰ τοῦ χωρικοῦ», καὶ ὅταν τὸν χειμῶνα ὁ χωρικὸς δὲν ἔχῃ προϊόντα νὰ πωλήσῃ, ὅταν ἔχῃ αὐγὰ, ἔχει χρήματα, διότι ἡ πραγματοποίησις γίνεται αὐθωρεί. Ἡ μικρὰ Δανία, ἡ μικροτέρα τῆς Ἑλλάδος, κερδίζει ἀπὸ ἐξαγωγὴν ὠῶν 5,000,000 φράγκα, ἐκτὸς τῶν ὅσων κερδίζει ἐν τῷ τόπῳ. Ἡ Γαλλία εἰσάγει ἀπὸ ἐξαγωγὴν ὠῶν 30 ἑκατομμύρια φράγκα, καὶ ἡ Ἀγγλία δι’ εἰσαγωγὴν ὠῶν πληρώνει περὶ τὰ 100 ἑκατομμύρια. Ὑπάρχουν ὄρνιθες, αἱ ὁποῖαι γεννοῦν 80 ἕως 100 αὐγὰ τὸ ἔτος, καὶ ὄρνιθες αἱ ὁποῖαι γεννοῦν 180 ἕως 200 αὐγὰ· αἱ μὲν πρῶται δὲν δίδουσι κανὲν κέρδος, διότι ἡ δαπάνη πρὸς τροφὴν αὐτῶν εἶναι ἀνωτέρα τῆς ἀξίας τῶν ὠῶν, αἱ δὲ δεύτεραι ἀφίνουσι 15 ἕως 20%, κέρδος σημαντικόν. Αἱ ὄρνιθες αἱ πρῶται τιμῶνται πρὸς 3 δραχ. ἑκάστη, αἱ δὲ ἄλλαι πρὸς 8 καὶ 10 δραχμάς. Τοιαῦτα ζητήματα δὲν τὰ ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν, οὐδὲ τὰ λαμβάνομεν ὑπὸ σημείωσιν!»

§25ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Καὶ φέρομεν αὐγὰ ἀπὸ τὴν Βάρναν!

§26Θ. ΡΕΤΣΙΝΑΣ. Ἔχομεν καὶ ἕνα ἄλλον κλάδον, τὸν τῆς ναυτιλίας, ἀλλὰ περὶ αὐτοῦ θὰ ὁμιλήσω, ὅταν ἔλθῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ τόσον ζωτικόν. Θὰ παρακαλέσω μάλιστα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἓν ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον καταθέτω, καὶ παρακαλῶ νὰ ἐξετασθῶσι τὰ ἑξῆς ζητήματα. Αʹ) Ποῖοι οἱ λόγοι οἱ καταρρίψαντες τὴν ὑπόληψιν καὶ τὴν δύναμιν τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ, καὶ τίνα μέτρα πρέπει νὰ ληφθῶσιν, ὅπως ἐπαναφέρωσιν αὐτὸ εἰς τὴν προηγουμένην του περιωπήν; Βʹ) Δύνανται νὰ καταργηθοῦν διὰ νόμου τὰ κατὰ τὸν διάπλουν συνομολογούμενα δάνεια, ἀφοῦ ὅλων τῶν ἀκτῶν, καὶ τῶν μᾶλλον ἀποκέντρων, ἡ συγκοινωνία εἶναι πολλαπλῆ καὶ ἀδιάκοπος; Γʹ) Δύναται νὰ καταργηθῇ ἡ συνεισφορὰ τοῦ φορτίου εἰς τὰς ζημίας τοῦ πλοίου καὶ τἀνάπαλιν; Δʹ) Ὑπάρχει λόγος νὰ σκεπτώμεθα περὶ βελτιώσεως τῆς ἱστιοφόρου ναυτιλίας, ἢ δέον νὰ στρέψωμεν τὴν προσοχὴν ἡμῶν εἰς τὴν ἀτμοκίνητον; Εʹ) Ἐὰν δεχθῶμεν τὴν ἀτμοκίνητον ναυτιλίαν ὡς τὸ μόνον σημεῖον, εἰς ὃ δέον νὰ στραφῇ ὁλόκληρος ἡ προσοχὴ ἡμῶν, ποῖα ἐξασφαλιστικὰ μέτρα πρέπει νὰ χορηγηθῶσιν εἰς τὰ κεφάλαια διὰ νὰ ἐνθαρρύνωμεν αὐτὰ, ἵνα στραφῶσι πρὸς βοήθειαν τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας; Ταῦτα περὶ ναυτιλίας. Δὲν νομίζω, Κύριοι, εὔθετον τὸν καιρὸν νὰ σᾶς ἀπασχολήσω μὲ τὴν ἀνάπτυξιν ἐπὶ ἄλλων παραγωγικῶν κλάδων, ὡς περὶ τυροκομίας, μελισσοκομίας κτλ., διότι θὰ χρειασθῶ πολὺν χρόνον πρὸς τοῦτο. Ἀλλὰ πρέπει νὰ σᾶς ὁμολογήσω, ὅτι καταπλήσσεταί τις βλέπων τὰς εἰς ταῦτα προόδους τῶν ἄλλων Κρατῶν καὶ τὴν στασιμότητα τὴν ἰδικήν μας. Τριακόσια ἑκατομμύρια εἰσπράττει ἡ Γαλλία ἀπὸ λαχανικὰ καὶ ὀπωρικὰ, ὀγδοήκοντα ἑκατομμύρια ἀπὸ τὴν καλλιέργειαν τῶν ὀστράκων· ἡμεῖς ἐδῶ ἔχομεν τὰς γαίας μας ἀκαλλιεργήτους, ἔχομεν θαλάσσας ἀνοικτὰς διὰ νὰ ζήσῃ δεκαπλάσιος πληθυσμὸς, καὶ ἐν τούτοις προστρέχομεν εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς διὰ νὰ μᾶς δώσουν καμμίαν θέσιν νὰ ζήσωμεν, διότι οἱ ἄνθρωποι μένουν ἄνευ ἐργασίας. Ποῖα τὰ αἴτια τῆς καταστάσεως ταύτης; Βεβαίως εἶναι πολλὰ, ἀλλὰ δύο κυριώτερα ἀναφέρω, πρῶτον τὴν ἀδιαφορίαν ἡμῶν πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν καὶ κατὰ συνέπειαν τὴν ἀνεπάρκειαν αὐτῆς πρὸς ἠθικοποίησιν καὶ ἡμέρωσιν τῆς κοινωνίας· τὸ δεύτερον εἶναι ἡ ἐλεεινὴ ἐκπαίδευσις, μὲ τὴν ὁποίαν ἀνετράφημεν καὶ ἐξακολουθοῦμεν νὰ ἀνατρεφώμεθα. Τοιαύτη ἐκπαίδευσις, ἡ ὁποία παράγει μόνον ἐπιστήμονας καὶ ὑπαλλήλους, δὲν δύναται νὰ ὀνομασθῇ ἐκπαίδευσις. Εἰς ὅλα τὰ Κράτη τέσσαρα ἕως πέντε τοῖς χιλίοις, κατὰ τοὺς στατιστικοὺς, εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐπιστημόνων καὶ τῶν ὑπαλλήλων, ἐνῷ ἐδῶ εἴμεθα ὅλοι ὑπάλληλοι.

§27Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐδῶ εἶναι 94 τοῖς χιλίοις.

§28ΡΕΤΣΙΝΑΣ. Μάλιστα 94... Ἐκπαίδευσις, ἡ ὁποία δὲν δίδει οὐδένα τεχνίτην, οὐδένα βιομήχανον, οὐδένα ἔμπορον, οὐδένα ναυτίλον, λέγεται ἐκπαίδευσις; Σᾶς ὁμολογῶ ὅτι ἡ μεταρρύθμισις τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐπιβάλλεται εἰς τὸ Κράτος. Ἔτη τινὰ μετὰ τὸν τελευταῖον Γαλλογερμανικὸν πόλεμον εὑρέθην ἐν Λονδίνῳ. Ἡμέραν τινὰ ὁ κύριος Βαλλιᾶνος μοὶ εἶπεν εἰς τὸ Χρηματιστήριον: «Βλέπεις αὐτούς; Αὐτοὶ εἶναι Γερμανοὶ, αὐτοὶ θὰ μᾶς βγάλουν ὅλους ἔξω!»—«Διατί;» ἐρωτῶ. «Διότι εἶναι κατηρτισμένοι καλῶς, γνωρίζουν τὰ πράγματα ἐν λεπτομερείᾳ, τὰ προϊόντα, τὰ μέταλλα καὶ τὴν ἀξίαν αὐτῶν· ζῶντες εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν οἶκον, συσκέπτονται διὰ τὰς ἐργασίας, ἔρχονται τὸ πρωΐ καθ’ ὅλα ἕτοιμοι, ἐνῷ ἡμεῖς ὅλοι εἴμεθα ἀνίκανοι καὶ ν’ ἀτενίσωμεν πρὸς αὐτούς. Ἐννοεῖται λοιπὸν, ὅτι, ὄχι ἡμεῖς οἱ γέροντες, ἀλλ’ οἱ νέοι, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται ἐδῶ νὰ ζήσουν, δὲν εἶναι παρεσκευασμένοι ὥστε νὰ ἀνταγωνίζωνται πρὸς τοὺς ξένους αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι εἶναι καλῶς κατηρτισμένοι.» Παρατηρήσατε τί γίνεται εἰς τὴν Ἀσίαν, εἰς τὴν Αἴγυπτον· μᾶς κατέλαβον τὰς θέσεις μας αὐτοὶ, διότι εἶναι ἱκανώτεροι καὶ καλλίτερον μεμορφωμένοι, καὶ ἂν ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις, προπαρασκευάζομεν τὸ βάραθρον, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ καταπέσῃ ὁλόκληρον τὸ ἔθνος μὲ τὴν παροῦσαν ἐκπαίδευσιν. Ἀναγνωρίζω ὅτι σᾶς ἐκούρασα...

§29ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§30ΡΕΤΣΙΝΑΣ. .. Ἀναγνωρίζω ὅτι ὁμιλία, ἡ ὁποία δὲν ἔχει πολιτικὸν χαρακτῆρα, ἡ ὁποία οὐδενὸς ἐπεκαλέσθη τὴν προσοχὴν οὔτε ἐπὶ τῶν κινδυνευόντων δῆθεν θεσμῶν, οὔτε ἐπὶ τῶν ἀπειλουμένων ἐλευθεριῶν, ὡς λέγουν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, δὲν εἶναι βεβαίως ἐνθουσιαστική. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἠμπόρεσα νὰ καταλάβω εἰς τί ἐχρησίμευσαν μέχρι τοῦδε αἱ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κομματικαὶ συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι κατέφαγον τὸν περισσότερον χρόνον τῆς Βουλῆς. Προσεπάθησα νὰ ἐπισπάσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν εἰς κύκλους πρακτικωτέρους, διότι εἰς αὐτοὺς ἔγκειται τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους καὶ τοῦ λαοῦ, προσεπάθησα νὰ ἀποδείξω ὅτι ὑπάρχει στάδιον μέγα ἐργασίας, ἂν θέλωμεν νὰ ἐργασθῶμεν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, τὸν ὁποῖον πολλάκις ἐθωπεύσαμεν καὶ ἐξελιπαρήσαμεν διὰ νὰ τὸν ἀντιπροσωπεύσωμεν, ἀλλ’ ὅτε ἤλθομεν ἐδῶ, τὸν ἐλησμονήσαμεν πάντοτε. Πρέπει δὲ ὅλοι νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ἡ εὐημερία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δέον νὰ θεωρηθῇ ὡς εὐτυχία ἐθνικὴ, καὶ εἰς αὐτὴν καὶ μόνην πρέπει νὰ στηρίξωμεν τὴν δόξαν καὶ τὸ μεγαλεῖον τοῦ ἔθνους! (Εὖγε! εὖγε!).

§31Ξ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ. Ἵνα μὴ ἀποδοθῇ μομφὴ πρὸς τοὺς συνεπαρχιώτας μου καὶ πρὸς τοὺς τῆς ἐπαρχίας Λεβαδείας, ὅτι δὲν δύνανται νὰ καλλιεργοῦν τὸν βάμβακά των τεχνικῶς, ὀφείλω νὰ δώσω ἐξήγησίν τινα πρὸς τὴν Βουλήν. Ἐν Λεβαδείᾳ καλλιεργεῖται ἡ μεγαλειτέρα ποσότης τοῦ βάμβακος καὶ μέρος αὐτοῦ ἐν Λοκρίδι· ἐν Λεβαδείᾳ ὑπάρχουν μεγαλείτεραι ἐκτάσεις γαιῶν εἰς χωράφια ἐκ 15 καὶ 20 στρεμμάτων, ἐν δὲ τῇ Λοκρίδι ἐκ 2 ἢ 3 στρεμμάτων. Πῶς θέλετε νὰ καλλιεργήσωσι διὰ τοῦ ἀρότρου καὶ τῆς ἀτμομηχανῆς τὸν βάμβακά των; Ποία ἦτο ἡ παραγωγὴ τοῦ βάμβακος κατὰ τὸ 1865; ἦτο 800,000 μέχρις ἑνὸς ἑκατομμυρίου ὀκ. ἐκκοκκισμένου· ποία δὲ εἶναι ἡ παραγωγὴ, ἡ ὁποία γίνεται ἐν Λεβαδείᾳ μὲ τὰ ἀτελῆ αὐτὰ μηχανήματα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι, τοῦ παλαιοῦ αἰῶνος; Εἶναι μέχρι τριῶν καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίων ὀκ. ἐξ ἀμφοτέρων τῶν ἐπαρχιῶν ἐκκοκισμένου. Σήμερον ἡ ἀποξήρανσις τῆς Κωπαΐδος πρόκειται νὰ φέρῃ τὴν μεγαλειτέραν καλλιέργειαν τοῦ βάμβακος, καὶ θὰ γεννήσῃ ζήτημα, ὡς τὸ σταφιδικὸν, μεταξὺ τῶν Λοκρῶν καὶ τῶν κατοίκων τῶν πέριξ ἐκεῖ μερῶν, οἱ ὁποῖοι καλλιεργοῦσι τὸν βάμβακα, διότι ὁ καλλιεργῶν βάμβακα ἐν Κωπαΐδι ἠμπορεῖ νὰ τὸν πωλήσῃ πρὸς 30 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν, ἐνῷ ἡμεῖς οἱ Λοκροὶ δὲν δυνάμεθα νὰ τὸν πωλήσωμεν ὀλιγώτερον τῶν 45 λεπτῶν ἕνεκα τῆς δαπανηροτέρας καλλιεργείας καὶ τῆς ὀλιγωτέρας ἀποδόσεως.

§32Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Ἡ ὁμιλία τοῦ κ. Ρετσίνα ἔθιξε ζητήματα οὐσιαστικὰ καὶ ὄντως σοβαρώτατα, εἶναι δὲ λυπηρὸν, ὅτι ἀκριβῶς ἡ Κυβέρνησις, ἐνῷ ὤφειλεν ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων νὰ στρέψῃ ὅλην τὴν προσοχήν της, οὐδαμῶς περὶ αὐτῶν ἐσκέφθη ἢ ἐμερίμνησε. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τούτου ἔστρεφε τὴν προσοχὴν αὐτῆς, διότι διὰ τῆς λύσεως αὐτῶν τῶν ζητημάτων θὰ ἐπέλθῃ ὄντως ἡ βελτίωσις τῶν πραγμάτων τῆς χώρας.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γουναράκης ἔχει τὸν λόγον.

§34Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Δὲν ἐπιλαμβάνομαι τοῦ ζητήματος ὡς πολιτικοῦ καὶ δὲν θὰ μετατρέψω αὐτὸ εἰς τοιοῦτον, ὡς ἐπεχείρησεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καρυστίας συνάδελφος. Θὰ τὸ ἀφήσω ἐπὶ τοῦ πεδίου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔθεσεν αὐτὸ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συμπολίτης μου. Βεβαίως πρακτικὸς νοῦς, ὡς ὁ κ. Ρετσίνας, θὰ εἶχε καὶ πρακτικόν τινα σκοπὸν, ὅπως ἀναπτύξῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἓν ἐκ τῶν σημαντικωτάτων καὶ οὐσιωδεστάτων ζητημάτων, ἅτινα ἐπωφελῶς ὄχι μόνον τὴν παροῦσαν, ἀλλὰ καὶ μελλούσας Βουλὰς δέον νὰ ἀπασχολήσωσι. Καὶ ἀναγνωρίζω μὲν, ὅτι αἱ συζητήσεις περὶ τοιούτων θεμάτων ἐπιτρέπονται μόνον ἐν σχέσει πρὸς ὑποβαλλόμενα μέτρα διὰ νομοσχεδίων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐπειδὴ, ὡς εἶπον, ὑποθέτω πρακτικόν τινα σκοπὸν ἐνυπάρχοντα εἰς τὴν ἀγόρευσιν αὐτοῦ, ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω ὀλίγιστα ἐφ’ ὅσων ἐξήνεγκεν ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου γνωμῶν, τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ τοιαῦτα θέματα, παρ’ ἁρμοδίων μάλιστα προσώπων ἐκτιθέμενα, ἐμπνέουσιν ἰδέας, μορφοῦσι πεποιθήσεις, τὰς ὁποίας ἐν ὡρισμένῃ καταλλήλῳ ἐποχῇ δυσκολώτερον διασείει τις. Νοῶν ὅτι δὲν εἶναι ὁ κατάλληλος χρόνος, ὅπως εἰσχωρήσω εἰς τὴν εὐρεῖαν συζήτησιν τοσοῦτον μεγάλου θέματος, καὶ περιοριζόμενος εἰς τὴν γενικωτάτην ἀρχὴν τῆς ἀγορεύσεως τοῦ προλαλήσαντος, λέγω, ὅτι οὐδόλως πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ παρ’ ἡμῖν ἡ ἰδέα, ὅτι ἡ ἀπόλυτος προστασία τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς εἶναι δυνατὸν νὰ σώσῃ τὴν Ἑλλάδα, ὡς ἰσχυρίσθη οὗτος. Πρέπει βεβαίως νὰ παράσχωμεν προστασίαν εἰς τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν, εἰς τὴν γεωργίαν καὶ εἰς πάντα παραγωγικὸν κλάδον, πάντοτε ὅμως ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὡρισμένον εἶδος τῆς παραγωγῆς, τὸ ὁποῖον δέον νὰ ἐκλέγωμεν, ὅπως προστατεύσωμεν, πρέπει νὰ ἤμεθα βέβαιοι ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι ἐν καιρῷ τῷ δέοντι, μετὰ εἰκοσαετίαν ἢ τριακονταετίαν, θὰ καταστῇ ἱκανὸν μόνον καὶ ἄνευ προστασίας τότε νὰ ὑπάρξῃ, καὶ θὰ δυνηθῇ νὰ διαγωνισθῇ πρὸς τὰ ὁμοειδῆ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ παραγόμενα ἀντικείμενα. Βεβαίως, ἐφ’ ὅσον ὁ βιομηχανικὸς κλάδος διατελεῖ ἐν τῇ νηπιακῇ ἡλικίᾳ καὶ δὲν ἔχει τὴν δύναμιν νὰ διαγωνισθῇ πρὸς τὴν ἀλλοδαπὴν, πρέπει νὰ λαμβάνῃ προστασίαν. Πρέπει ὅμως νὰ γνωρίσωμεν τίνες οἱ βιομηχανικοὶ κλάδοι οἱ δεόμενοι τοιαύτης, καὶ διὰ νὰ ἐξακριβώσωμεν τίνες εἶναι ἐκεῖνοι, ἀπαιτεῖται μελέτη, γνώσεις καὶ πεῖρα μεγίστη. Ἐν ἕκαστον τῶν ἔργων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ζητεῖται ἡ προστασία, ἀναγκαῖον εἶναι νὰ μελετᾶται, ἂν δύναται νὰ βιώσῃ ὑπὸ τοὺς ὅρους τῆς παραγωγῆς, τοὺς ὑπάρχοντας ἐν Ἑλλάδι. Διότι ματαίως ἐπὶ πλείστων βιομηχανικῶν εἰδῶν, ματαίως ἐπὶ εἰδῶν γεωργικῶν ἠθέλομεν θέσει προστατευτικοὺς δασμοὺς, διὰ νὰ παλαίσωμεν κατὰ τῆς παραγωγῆς ἐκείνης ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, ὑπὲρ τῆς ὁποίας ὑπάρχουσι πάντες οἱ ὅροι, ὅπως ὑπερβάλῃ ἡμᾶς ἐν τῇ εὐθηνίᾳ οὐ μόνον κατὰ 50, ἀλλὰ καὶ κατὰ 100 καὶ 200%. Πρέπει ἰδίως νὰ κατανοήσωμεν, ὅτι ὄχι τόσον ἡ ἀξιέπαινος προστασία, ἡ προελθοῦσα ἀπὸ τοῦ σεβαστοῦ ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, διατηρεῖ τὴν βιομηχανίαν, ὅσον ἡ ἐξ ἀτυχῶν γεγονότων παραχθεῖσα ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἶναι ἡ διατηροῦσα τὸν Πειραιᾶ. Ἂν δὲ πρόκειται νὰ πλάσωμεν ἄλλην βιομηχανίαν ἢ ἄλλην παραγωγὴν ἄλλου κλάδου δι’ ἐπιβαρύνσεως τῆς καταναλώσεως μὲ 150 καὶ 200%, βεβαίως δὲν προστατεύομεν τὴν χώραν, ἀλλὰ καταδικάζομεν εἰς λαϊκὴν χρεωκοπίαν τὴν Ἑλλάδα. Εἰς τοῦτο κυρίως πρέπει νὰ προσέξωμεν νῦν, ἀφοῦ ἐμορφώθη ἓν κέντρον βιομηχανικὸν ἐν Πειραιεῖ καὶ διὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, πῶς αὐτὸ τοὐλάχιστον, τὸ ὁποῖον ἐπλάσαμεν, πῶς νὰ λάβωμεν ἀπὸ τοῦδε τὰ κατάλληλα μέτρα, ὅπως προφυλάξωμεν. Διότι μετὰ πάροδον χρόνου, μεθ’ ὃν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία θὰ καταστῇ ἧττον βαρεῖα, μειουμένης δηλαδὴ τῆς διαφορᾶς τῆς ἀξίας τοῦ χρυσοῦ πρὸς τὴν τοῦ χαρτονομίσματος, ὡς δικαιούμεθα νὰ ἐλπίσωμεν, —καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν βεβαίως θὰ τείνωμεν—διότι μετὰ πάροδον τοῦ χρόνου τούτου, λέγω, θὰ εὑρεθῇ ἐκτεθειμένη εἰς κρίσιν ἡ ὑπάρχουσα νῦν βιομηχανία. Κυρίως λοιπὸν τὸ κτηθὲν ὁπωσδήποτε πρέπει νὰ προφυλάξωμεν, οὐχὶ δὲ μὲ ἀπολύτους θεωρίας νὰ ζητῶμεν γενικῶς νὰ ἐπιβάλωμεν προστασίαν πρὸς μόρφωσιν καὶ ἄλλης βιομηχανίας μὴ βιωσίμου, χωρὶς νὰ ἐξακριβώσωμεν ἕκαστον τῶν εἰδῶν, διὰ τὸ ὁποῖον ἐνδείκνυται κατὰ τὰ εἰρημένα νὰ ἐπιβάλωμεν προστατευτικὸν δασμόν. Ἄλλως θὰ γεννηθῇ εἷς μέγιστος κίνδυνος. Ἂν ὑπαρχούσης ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας μὲ διαφορὰν 50% ἡμεῖς ἐπιβάλλωμεν προστασίαν εἰς εἴδη ἀπολύτως, εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε, καὶ καθ’ ὅσον αὕτη προκαλεῖται ὑπὸ τῶν ἐνδιαφερομένων, θὰ κινδυνεύσωμεν, ὅπως εἰς ἐποχήν τινα, μετὰ 10 ἢ 20 ἔτη, εὑρεθῇ ὁλόκληρος ἡ Ἑλληνικὴ βιομηχανία εἰς κρίσιν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν οὐδεμία παρακράτησις θὰ ᾖναι δυνατὸν νὰ τὴν σώσῃ. Ταῦτα εἶχον νὰ παρατηρήσω ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ἐφ’ ἧς ἐστηρίζοντο αἱ ἰδέαι αἱ ἐξενεχθεῖσαι. Ἀλλὰ θὰ ἐπεθύμουν, ὁ πρακτικώτατος συμπολίτης μου νὰ ἦτο συνεπὴς πρὸς τὰς λαμπρὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξε καὶ τὰς ὁποίας ἐν μέρει συμμερίζομαι ἐν τοῖς ὁρίοις, ἐντὸς τῶν ὁποίων περιώρισαν τὴν ἀνάγκην τῆς προστασίας. Ἂν δ’ ἦτο συνεπὴς, θὰ κατεξανίστατο κατὰ τοῦ προχθὲς ψηφισθέντος ἐκείνου μέτρου, τὸ ὁποῖον εἶναι ὅλως ἀντίθετον πρὸς ὅσα σήμερον εἶπε, κατὰ τοῦ μέτρου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον καταδικάζει τὸ ⅓, ἔστω τὸ ¼, ἔστω τὸ ⅕ τοῦ ἀναγκαίου πρὸς παραγωγὴν σταφίδος πληθυσμοῦ εἰς ἄχρηστον παραγωγήν. Ἂν ὑπελόγιζε τὴν παραγωγὴν τὴν καταστρεφομένην κατὰ τὴν δεκαετίαν, διὰ τὴν ὁποίαν ἐψήφισε τὴν παρακράτησιν, θὰ ἐπείθετο, ὅτι κατ’ αὐτὴν θὰ ἐχάνετο ποσὸν 70 καὶ 80 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, τὰ ὁποῖα ἑκατομμύρια θὰ ἀνεπλήρουν τὴν ἀξίαν τῶν βιομηχανικῶν καταστημάτων, ἅτινα μᾶς ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι τοιαῦτα θέματα δὲν πρέπει νὰ καταλαμβάνωσιν ἡμᾶς ἀπροόπτως, ἀλλὰ νὰ προσαρμόζωνται ἑκάστοτε πρὸς τὰς εἰδικὰς περιπτώσεις καὶ πρὸς ὡρισμένα κυβερνητικὰ μέτρα· δὲν ἀποκρύπτω ἐν τούτοις τὴν εὐχαρίστησίν μου, ὅτι πρώτην φορὰν, τοὐλάχιστον κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην, προῆλθε φωνὴ, ἥτις ὑπέμνησεν ἡμᾶς, ὅτι ὑπάρχει καὶ μία παραγωγικὴ πολιτικὴ, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν καταναλωτικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, πρώτην φορὰν ἠκουσά τι προκαλοῦν τὰς σκέψεις ἡμῶν περὶ τοῦ πῶς θὰ παράγωμεν διὰ νὰ δικαιώμεθα νὰ καταναλίσκωμεν, πῶς θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐξεύρωμεν τὰ ποσὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρὸς κατανάλωσιν δι’ ὅλων τῶν νομοσχεδίων ἐψηφίσαμεν. Χαίρω καὶ ἐκφράζω εὐχαριστίας πρὸς τὸν ἀξιότιμον συμπολίτην μου διὰ τὴν πρωτοβουλίαν του, εὐχόμενος, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, νὰ ἴδω αὐτὸν τάχιστα νὰ παρακάθηται ὡς ὄγδοον μέλος παρὰ τῇ Κυβερνήσει, ὅπως ἀντιδρᾷ, ἢ τοὐλάχιστον παρασκευάζῃ τὰ μέσα ἐκεῖνα, δι’ ὧν ἡ καταναλωτικὴ πολιτικὴ θὰ εὕρῃ ἐν αὐτοῖς ἓν πρόχωμα, ἓν ἀντίρροπον.

§35Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὰ ἀπροόπτως προταθέντα εἰς τὴν Βουλὴν θέματα κίνδυνος ὑπάρχει νὰ μεταβάλωσιν αὐτὴν εἰς σύλλογον, ἐν τῷ ὁποίῳ συζητοῦνται θέματα θεωρητικὰ ἄνευ οὐδεμιᾶς πρακτικῆς προτάσεως. Ἡ Βουλὴ εἶναι σῶμα νομοθετικὸν, συγχρόνως δὲ καὶ ἐλεγκτικόν. Ἐὰν ἐσκόπουν οἱ τὰ θέματα προβαλόντες νὰ ἐπικρίνωσι τοὺς Ὑπουργοὺς, ἔπρεπε νὰ προβάλωσιν ὡρισμένας πράξεις ἢ παραλείψεις τῶν Ὑπουργῶν, διὰ νὰ συζητήσωμεν, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀφορμὴ πρὸς ἐπίκρισιν. Ἐὰν δ’ ἐπρόκειτο νὰ ἐκφέρωμεν γνώμην ἐπὶ νομοθετημάτων, προσῆκε νὰ περιμένωμεν νὰ ὑποβληθῶσι τὰ νομοθετήματα ταῦτα, καὶ τότε νὰ ἐκφέρωμεν τὰς γνώμας ἡμῶν. Ἀλλὰ καὶ ἂν εἶχον γνώμας περὶ τῆς ἀνάγκης ἵνα προταθῶσι νομοθετήματα, ταῦτα ἢ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν προβάλλονται, οἱ Βουλευταὶ ἀνήκουσιν εἰς πολιτικὰς τάξεις, εἰσὶ μέλη πολιτικῶν κομμάτων, ὁ δὲ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὁ ἀγορεύσας πρό τινος, νομίζω ὅτι καὶ οὗτος ἀνήκει εἰς πολιτικὸν κόμμα. Ἑπομένως εἶχε πᾶσαν εὐκολίαν νὰ ἀνακοινώσῃ τὰς γνώμας αὑτοῦ εἰς τοὺς φίλους αὑτοῦ Ὑπουργοὺς, οἵτινες βεβαίως ἤθελον εἰσακούσει αὐτάς· ὅταν δὲ οἱ Ὑπουργοὶ ἤθελον προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν τὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα συνεβούλευσεν εἰς αὐτοὺς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ἠθέλομεν δυνηθῆ νὰ συζητήσωμεν ἐπ’ αὐτῶν καὶ νὰ ἀποφηνώμεθα τὴν γνώμην ἡμῶν. Ἂν δ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐσκόπει νὰ μὲ ἐπικρίνῃ διότι ὅτε ἐπρότεινα εἰς τὴν Βουλὴν μέτρα προστατευτικὰ ὑπὲρ τῶν κλωστηρίων καὶ τῆς ὑφαντικῆς, καὶ ἔσωσα ὄντως τὰς βιομηχανίας ταύτας, δὲν ἐφρόντισα νὰ συλλέξω στατιστικὰς πληροφορίας περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν μέτρων τούτων....

§36Θ. ΡΕΤΣΙΝΑΣ. Δὲν ἐπέκρινα.

§37Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν γνωρίζει ἂν ἐζήτησα στατιστικὰς πληροφορίας καὶ ἂν συνεκέντρωσα τοιαύτας. Ἀλλὰ παρακαλῶ αὐτὸν, ἀφοῦ ἀσχολεῖται περὶ ταῦτα, νὰ πορισθῇ θετικωτέρας στατιστικὰς πληροφορίας, καὶ πρὸς τοῦτο νὰ δώσῃ παραγγελίαν εἰς Παρισίους, ἵνα σταλῶσιν εἰς αὐτὸν τριάκοντα τόμοι, τοὺς ὁποίους ἐξέδωκεν ὁ μακαρίτης Michel Chevalier καὶ ἐν τοῖς ὁποίοις θέλει εὕρει πάσας τὰς ἐκθέσεις τῶν ὁρκωτῶν κατὰ τὴν παγκόσμιον Ἔκθεσιν τοῦ 1867, καὶ ἐκεῖθεν θέλει πορισθῇ πολυτίμους πληροφορίας περὶ τῶν προϊόντων, τὰ ὁποῖα παράγονται ἐν ἑκάστῃ χώρᾳ, καὶ περὶ τῶν χρηματικῶν ποσοτήτων, τὰς ὁποίας εἰσάγουσιν ἐκ τῆς ἐξαγωγῆς τῶν προϊόντων. Ἐκεῖ θέλει εὕρει πληροφορίας καὶ περὶ τοῦ ποσοῦ τῶν ὀρνίθων καὶ τῶν ὠῶν καὶ πάντων τῶν ἄλλων ἀναγκαιούντων διὰ τὴν τροφήν. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Βουλευτὴν νὰ πέμψῃ εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ ἄλλην παραγγελίαν, ἵνα τῷ στείλωσιν ὡσαύτως τὰς ἐκθέσεις τῶν ὁρκωτῶν ἐν τῇ παγκοσμίῳ Ἐκθέσει τοῦ 1878 καὶ τῇ παγκοσμίῳ Ἐκθέσει τοῦ 1889. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας θέλει ἐξ αὐτῶν πορισθῇ, θέλουσιν εἶναι σαφέστεραι καὶ πληρέστεραι ἐκείνων, τὰς ὁποίας μετέδωκεν εἰς ἡμᾶς. Βλέπετε ὅτι κινδυνεύω νὰ ὑποληφθῶ ὡς ὑπουργικὸς ἀπὸ ἐκείνους, οἵτινες ἐνθυμοῦνται ἀκόμη ὅσα ἔλεγε χθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, παραπονούμενος διὰ τὰς ἐπερωτήσεις, ἕνεκα τῶν ὁποίων ματαιοῦται ὁ χρόνος· ἀλλὰ τοῦτο γίνεται ἐξ αἰτίας τῶν φίλων αὐτοῦ.

§38ΣΩΤ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Εἰς ἔγκριτον φύλλον τῆς Ἀθηναϊκῆς δημοσιογραφίας, τὸ «Ἄστυ», ἀνέγνωσα προχθὲς σχετικὰ πρὸς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἠπειροθεσσαλίας. Παρεπονεῖτό τις ἐκεῖ, ὅτι ἡ Τράπεζα αὕτη, καίτοι εὑρισκομένη ἐν ἀνθηρᾷ καταστάσει, καίτοι πραγματοποιήσασα κέρδη, ἐν τούτοις ἐπὶ πέντε ἤδη ἑξάμηνα δὲν παρέσχε κέρδη, ἤτοι μερίσματα, εἰς τοὺς μετόχους αὐτῆς. Ἔλαβον ἀφορμὴν ἐκ τοῦ δημοσιεύματος ἐκείνου νὰ ἐξετάσω τὰ κατὰ τὴν Τράπεζαν ταύτην, ἐφ’ ὅσον μοὶ ἦτο δυνατὸν, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὴν τελευταίαν κατάστασιν, ἥτις ἐδημοσιεύθη τὴν 30 Ἀπριλίου, καὶ τὸ καταστατικὸν αὐτῆς. Παρετήρησα τῷ ὄντι, ὅτι ἐν τῇ καταστάσει ἐκείνῃ ἀναγράφεται ποσὸν ἐπαρκὲς κέρδους πραγματοποιηθέντος, ἐν δὲ τῷ καταστατικῷ ῥήτρα, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐν ᾗ περιπτώσει τὰ κέρδη τῆς ἑταιρείας δὲν ἐπαρκοῦσιν, ὅπως ἀποδοθῇ μέρισμα 5% ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου, τὸ τοιοῦτον λαμβάνεται ἐκ τοῦ ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου. Δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς καὶ ἐπισήμως τὰ τῆς καταστάσεως τῆς Ἠπειροθεσσαλικῆς Τραπέζης, δὲν γνωρίζω ποῖος εἶναι καὶ ὁ Βασ. Ἐπίτροπος παρὰ τῇ Τραπέζῃ ταύτῃ, καὶ θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν κατάστασιν τῆς Τραπέζης ταύτης. Ἔμαθον πρὸς τούτοις, ὅτι προπαρασκευάζεται ἕνωσις τῆς Τραπέζης ταύτης μὲ τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐθνικήν. Καὶ τοῦτο θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον. Ἐν τούτοις μέτοχοι πολλοὶ, τοὺς ὁποίους εἶδον, καὶ μετὰ τῶν ὁποίων ὡμίλησα, παραπονοῦνται ὅτι ἡ καθυστέρησις τοῦ μερίσματος ἐπὶ 5 ἤδη ἑξάμηνα, ἄνευ ἀποχρῶντος λόγου, ἔχει ὡς σκοπὸν τὴν πίεσιν αὐτῶν, ὅπως ἀποδεχθῶσι τοὺς ὅρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἐπειδὴ περὶ τούτου δὲν εἶμαι βέβαιος, ἐπαναλαμβάνω τὴν παράκλησίν μου πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως κατὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν προσκομίσῃ ὅ,τι εἶναι δυνατὸν πρὸς διαφώτισιν τοῦ ζητήματος, περὶ τοῦ ὁποίου εἶχον τὴν τιμὴν νὰ κάμω λόγον πρὸς τὴν Βουλήν. Ἐπειδὴ δὲ εἶμαι εἰς τὸ βῆμα, θὰ παρακαλέσω ἐπίσης τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν σκέπτηται νὰ ὑποβάλῃ νομοθέτημα ἀφορῶν εἰς τὴν διαρρύθμισιν τοῦ προσωπικοῦ τοῦ ὑπ’ αὐτὸν Ὑπουργείου, καθ’ ἃ ὑπεσχέθη εἰσηγούμενος τὰ νομοσχέδια τὰ δικαστικὰ, διότι παρετήρησα, ὅτι μεταξὺ τῶν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων τοιοῦτόν τι δὲν ὑπάρχει.

§39Ε. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν, ἵνα εὐαρεστούμενος πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν διὰ ποῖον λόγον εἰς τὸ Κεφάλ. 13, ἄρθρον 4, σελὶς 140, τοῦ εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ ἐξαιτεῖται ἔγκρισιν πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 5,700 δι’ ἐνοίκιον φυλακῶν Λευκάδος, ἀφοῦ εἶναι ἐν γνώσει, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν αὐτὴν τὸ Κράτος κατεσκεύασε φυλακὰς πρὸ πολλοῦ, ἐπιτυχῶς λειτουργούσας.

§40Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑπομιμνήσκω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐπερώτησιν, ἣν προέτεινα καὶ μετά τινας ἡμέρας ἐπανέλαβον, περὶ τῶν ἐπιδραμόντων εἰς θέσιν Γκιοῦσι τοῦ δήμου Νυμφασίας τῆς ἐπαρχίας Γόρτυνος κατοίκων τοῦ δήμου Νάσων τῆς ἐπαρχίας Μαντινείας. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνθυμεῖται ὅτι ἀπεκρίθη, ὅτε πρώτην φορὰν ἐπρόβαλον τὴν ἐπερώτησιν, ἐπιδείξας μοι καὶ τόμον τινὰ τῆς «Ἑλληνικῆς Νομοθεσίας», ἐν τῷ ὁποίῳ οἱ τοῦ Ὑπουργείου ὑπάλληλοι εἶχον εὑρεῖ δύο διατάγματα τοῦ 1834, μὴ δεδημοσιευμένα διὰ τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως», ὧν τὰ κείμενα δὲν ὑπάρχουσι, καὶ ὑπέλαβον ὅτι ταῦτα πραγματεύονται περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Καὶ ἐν πρώτοις μὲν, κατ’ αὐτὴν τὴν σημείωσιν, τὴν ἐν τῷ τόμῳ ἐκείνῳ τῆς «Ἑλληνικῆς Νομοθεσίας» ἀναγεγραμμένην, τὰ διατάγματα ταῦτα δὲν ἔχουσι δημοσιευθῆ διὰ τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως», οὐδ’ ἔχουσιν ἕνεκα τούτου ἰσχύν τινα. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἤθελεν ὑποτεθῆ ὅτι τὰ διατάγματα ταῦτα εἶχον ἰσχὺν, ταῦτα πραγματεύονται περὶ ἄλλης ὑποθέσεως ἄλλου δήμου καὶ ἄλλων πολιτῶν, ἑπομένως περιέπεσεν εἰς πλάνην τὸ Ὑπουργεῖον, ἕνεκα δὲ τῆς πλάνης ταύτης ἐξέδωκε διαταγὴν, διὰ τῆς ὁποίας ἐνθαρρύνει τοὺς ἐπιδραμόντας εἰς θέσιν Γκιοῦσι. Ἑπομένως ἀναγκάζομαι νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἵνα δώσῃ τὰς ἀναγκαίας παραγγελίας, ὅπως μὴ ἐπιμένῃ ὁ νομάρχης εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς διαταγῆς ἐκείνης τοῦ Ὑπουργείου.

§41Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶχον ἀπαντήσει εἰς τὴν ἐπερώτησιν ταύτην, ὅτι εἶχον δώσει διαταγὴν εἰς τὸν νομάρχην, ὅπως ἀναφέρῃ τὰ καθέκαστα τῆς ὑποθέσεως ταύτης, περὶ ἧς ἐξεδόθη ἀπόφασις παρὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ἐζήτησα πληροφορίας, πῶς ἐλήφθη αὐτὴ ἡ ἀπόφασις, καὶ ἀνέφερα εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἡ ὑπηρεσία ὑπέβαλεν εἰς ἐμέ. Ἡ ὑπηρεσία διατείνεται, ὅτι ἡ ἀπόφασις δὲν βασίζεται εἰς τὴν σημείωσιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὸ βιβλίον, τὸ ὁποῖον ἀνέφερα, ἀπαντήσας τὴν πρώτην φορὰν εἰς τὴν ἐπερώτησιν· πράγματι δ’ ἐν τῇ σημειώσει ἀναφέρεται, ὅτι τὰ δύο διατάγματα τῆς 11 Ἰουνίου καὶ τῆς 5 Νοεμβρίου 1844 δὲν ἐδημοσιεύθησαν, ἀλλ’ ἐν τῷ κειμένῳ τοῦ βιβλίου ἀκριβῶς, προκειμένου περὶ τῶν τοποθεσιῶν αὐτῶν, ἀναφέρεται, ὅτι ἡ θέσις Γκιοῦσι ἀνήκει εἰς τὸν δῆμον Νάσων, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς ῥήσεως τοῦ κειμένου ἐξεδόθη ἡ ἀπόφασις, περὶ ἧς γίνεται λόγος. Ὁμολογῶ ὅτι μελετήσας τὰ κείμενα εἶδον ὅτι, ἐν ᾧ ἐν τῇ σημειώσει πρόκειται περὶ παραχωρήσεως γαιῶν, ἐν τῷ κειμένῳ γίνεται λόγος περὶ τριῶν τοποθεσιῶν, ἐξ ὧν αἱ μὲν δύο πρῶται ἀναφέρονται ὡς ἀνήκουσαι εἰς ἕτερον δῆμον, ἡ δὲ θέσις Γκιοῦσι ὡς ἀνήκουσα εἰς τὸν δῆμον Νάσων. Ἐπὶ τούτου ἐβασίσθη ἡ ὑπηρεσία, μὴ ἔχουσα ἄλλην πληροφορίαν, καὶ ἐγένετο ἡ ἀπόφασις, ἡ ὁποία ἐγένετο. Τηλεγραφικῶς καὶ πάλιν ἐζήτησα παρὰ τοῦ νομάρχου νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας πρὸ πολλοῦ ἐζήτησα, ἀλλὰ μέχρι σήμερον δὲν ὑπέβαλε ταύτας, πρὶν ἢ δὲ τὰς λάβω, δὲν ἠξεύρω πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ προβῶ εἰς τὴν ἀνάκλησιν τῆς ἀποφάσεως, ἡ ὁποία ὁμολογῶ ὅτι βασίζεται ἐπὶ κειμένου, τὸ ὁποῖον δὲν ἐγράφη σήμερον, καὶ τὸ ὁποῖον βεβαίως ἐγράφη ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δύο διαταγμάτων τῶν μὴ δημοσιευθέντων.

§42Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ὑποδείξω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ καταδηλωθῇ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι δὲν δύναται δημοσίᾳ ἀρχὴ, μάλιστα Ὑπουργεῖον, νὰ προβαίνῃ εἰς κανονισμὸν σχέσεων καὶ δικαιωμάτων, ἐὰν ὑπὸ τοῦ νόμου δὲν καλῆται εἰς τοῦτο. Ὑπὸ ποίαν ἰδιότητα τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἐξέδωκε τὴν διαταγὴν ἐκείνην; Πρόκειται περὶ ἀμφισβητήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας; Τὰ δικαστήρια εἶναι ἁρμόδια καὶ οὐχὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Πρόκειται περὶ τῶν ὁρίων τῶν δήμων; Τὰ ὅρια τῶν δήμων καὶ τῶν ἐπαρχιῶν εἰσι κεχαραγμένα πρὸ χρόνων καὶ γνωστά. Πρόκειται περὶ μεταβολῆς αὐτῶν; Ὁ νόμος προσδιώρισε κατὰ τίνα τρόπον μεταβάλλονται τὰ ὅρια τῶν δήμων καὶ τῶν ἐπαρχιῶν. Ἑπομένως ἡ διαταγὴ ἐξεδόθη, ἀγνοῶ πῶς, ἄνευ δικαιώματος. Λέγω τοῦτο κατ’ ἀρχὴν πρὸ παντὸς ἄλλου· ἀλλ’ ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ὁ λόγος οὗτος τῆς ἀναρμοδιότητος τοῦ Ὑπουργείου καὶ ἐκαλεῖτο τοῦτο ὑπὸ νόμου τινὸς νὰ ἐνασκήσῃ ἐξουσίαν τινὰ, ἤθελον παρατηρήσει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι ἔπρεπε τὴν ἐξουσίαν αὐτὴν νὰ στηρίξῃ ἐπὶ κειμένων νόμων ἰσχυόντων, οὐχὶ ἐπὶ ἀναγραφῆς ἔν τινι βιβλίῳ, ὅτι εἶχον ἐκδοθῆ πρὸ ἑξήκοντα πέντε ἐτῶν πέντε διατάγματα, μὴ δημοσιευθέντα εἰς τὴν «Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως», διὰ τῶν ὁποίων παρεχωροῦντο δύο στρέμματα γῆς πρὸς οἰκοδομὴν καὶ φυτείας εἰς τὰς πεδιάδας τῆς Παλαιοπόλεως, τῆς Δαβιᾶς καὶ τοῦ Γκιοῦσι εἰς ἑκάστην τῶν οἰκογενειῶν Ἁλωνισταίνης τοῦ δήμου Φαλάνθου, καὶ οὐχὶ εἰς τοὺς κατοίκους τοῦ δήμου Νάσων, περὶ ὧν οὐδὲν διέτασσον τὰ εἰρημένα διατάγματα. Ἤθελον παρατηρήσει προσέτι, ὅτι οὐδ’ εἰς αὐτοὺς τοὺς κατοίκους Ἁλωνισταίνης, ὑπὲρ ὧν εἶχον ἐκδοθῆ τὰ εἰρημένα διατάγματα, οὐδ’ εἰς αὐτοὺς ἐγένοντο παραχωρήσεις γαιῶν, ἑπομένως οὐδ’ ἐξεδόθησαν παραχωρητήρια. Ἡ ὑπόθεσις τῆς ἐπιδρομῆς τῶν κατοίκων τοῦ δήμου Νάσων εἶναι ἐντελῶς ἀλλοτρία τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, οὐδ’ ἀνήκει εἰς τὴν ἁρμοδιότητα αὐτοῦ, εἶναι δ’ ἄπορον, ποῦ τοῦτο ἐστηρίχθη, ὅτε ἐξέδωκε τὴν περὶ ἧς πρόκειται διαταγήν.

§43Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἤθελον μόνον νὰ παρατηρήσω τὸ ἑξῆς· ὅτι ἐγεννήθη ζήτημα, ἂν ἡ θέσις Γκιοῦσι ἀνήκει εἰς τὸν δῆμον Νάσων ἢ εἰς τὸν δῆμον Νυμφασίας. Τὰ διατάγματα, περὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο τόσος λόγος, δὲν ἐδημοσιεύθησαν, οὔτε ὑπάρχουσιν. Ἐν ἐλλείψει αὐτῶν ἡ λύσις τοῦ ζητήματος εἶναι λίαν δύσκολος. Ἡ ὑπηρεσία προέβη εἰς τὴν λύσιν, βασισθεῖσα εἰς τὸ βιβλίον τὸ δημοσιευθὲν παρ’ ὑμῶν, τὸ ὁποῖον κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ἐδημοσιεύθη μετὰ μελέτην τῶν διαταγμάτων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἴσως τότε ὑπῆρχον.

§44Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μετὰ σημείωσιν τοῦ πρωτοκόλλου.

§45Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐν τῷ κειμένῳ δὲ τοῦ βιβλίου τοῦ ὑμετέρου ῥητῶς λέγεται, ὅτι ἡ θέσις Γκιοῦσι ἀνήκει εἰς τὸν δῆμον Νάσων.

§46Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι· περὶ τοῦ συνοικισμοῦ.

§47Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἡ θέσις Γκιοῦσι ἐν τῷ κειμένῳ ἀναφέρεται ὡς ἀνήκουσα εἰς τὸν δῆμον Νάσων. Τώρα ἐὰν ἡ πληροφορία τοῦ βιβλίου, τοῦ δημοσιευθέντος πρὸ τριακονταετίας ἀσχέτως πρὸς πᾶσαν συζήτησιν καὶ κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διαταγμάτων, ἐὰν, λέγω, ἡ πληροφορία δὲν ᾖναι ἀκριβὴς, βεβαίως καὶ ἡ ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἡ ὁποία ἐπ’ αὐτοῦ ἐστηρίχθη, δὲν εἶναι ὀρθὴ, ἀλλ’ ἐλλείψει ἄλλου μέσου, ὅπως ἐξακριβωθῇ τὸ πρᾶγμα, ἡ ὑπηρεσία ἐβασίσθη εἰς τοῦτο. Ὅτε ἐγεννήθη ἀμφισβήτησις ἐπὶ τούτου, διέταξα τὸν νομάρχην, ὅπως μεταβῇ καὶ ἐξελέγξῃ τὴν πληροφορίαν ἐπὶ τόπου, καὶ ἐξακριβώσῃ ἂν ἡ θέσις Γκιοῦσι ἀνήκει εἰς τὸν δῆμον Νάσων ἢ εἰς τὸν ἄλλον δῆμον. Δὲν δυσκολεύομαι δὲ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἐβασίσθη ἐπὶ πληροφορίας, ἡ ὁποία ἴσως δὲν εἶναι αὐθεντικὴ, διότι τὰ διατάγματα ἐλλείπουσι. Μόλις λάβω τὴν ἀναφορὰν τοῦ νομάρχου, θέλω ἀναθεωρήσει τὴν ἀπόφασιν, ἐὰν ἐκ τῶν πληροφοριῶν αὐτῶν προκύπτῃ, ὅτι ἡ ἀπόφασις εἶναι πεπλανημένη.

§48Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἴσως χρησιμεύει ἡ ἑξῆς πληροφορία, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀμφισβητήσεως ὁρίων τῶν δήμων, διότι τὰ ὅρια τοῦ δήμου Νυμφασίας καὶ τὰ ὅρια τοῦ δήμου Νάσων εἶναι αὐτὰ τὰ ὅρια τῆς ἐπαρχίας Γόρτυνος καὶ τῆς ἐπαρχίας Μαντινείας, ἡ δὲ θέσις Γκιοῦσι κεῖται ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ἐπαρχίας Γόρτυνος, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἰδιοκτησίας. Οἱ κάτοικοι τοῦ δήμου Νυμφασίας κατέχουσι καὶ νέμονται τὴν θέσιν Γκιοῦσι ἀπὸ ἀμνημονεύτων χρόνων· ἐγένοντο κατὰ τὸ παρελθὸν ἅπαξ ἢ δὶς ἐπιδρομαὶ τῶν κατοίκων τοῦ δήμου Νάσων, ἐπιθυμούντων νὰ καταλάβωσι τὴν θέσιν αὐτὴν, ἡ ὁποία ἔχει ἔκτασιν 30,000 στρεμμάτων, ἀλλ’ ἀπεκρούσθησαν πάντοτε καὶ ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ κατεδίωξεν αὐτούς. Τώρα ἐπανελήφθη ἡ ἐπιδρομὴ, ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ ἐπελάβετο τῆς ὑποθέσεως καὶ προέβη εἰς τὴν καταδίωξιν, ὅτε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπεφάνη ὡς θεὸς ἀπὸ μηχανῆς, χωρὶς οὐδὲν νὰ ἔχῃ δικαίωμα, διατάξαν νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τοὺς δημότας τοῦ δήμου Νάσων νὰ καταλάβωσι τὰς γαίας. Τὸ πρᾶγμα εἶναι ὄντως ἄτοπον.

§49ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν ἔλαβε γνῶσιν μιᾶς ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων τῆς κοινότητος Ραχῶν τοῦ δήμου Θελπούσης, ἡ ὁποία ἐπεδόθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὴν 12 λήγοντος μηνὸς, καὶ διὰ τῆς ὁποίας καταγγέλλεται ὁ αὐτόθι δημοδιδάσκαλος ὡς διαπράττων πράξεις ἀσυμβιβάστους πρὸς τὰ καθήκοντα αὐτοῦ, καὶ τί ἐνήργησεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης.

§50ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Τὴν διεβίβασα εἰς τὸν ἁρμόδιον ἐπιθεωρητὴν μὲ τὴν σύστασιν νὰ προβῇ εἰς ἐξέτασιν, ἂν ἔχωνται ἀληθείας τὰ καταγγελλόμενα, καὶ εἰσαγάγῃ τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν.

§51Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ ἀείμνηστος Πανταζῆς Βασσάνης κατέλιπε κληροδότημα 500,000 φράγκων πρὸς ἵδρυσιν Ναυτικῆς Σχολῆς. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἠσχολήθη εἰς τὴν ἐξεύρεσιν τῆς καταλλήλου θέσεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας πρέπει ἡ Σχολὴ αὕτη νὰ ἱδρυθῇ, ἐξελέχθη δὲ τὸ μέρος τὸ κατάλληλον, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἐπὶ γηπέδων ἀνηκόντων εἰς τὸ Δημόσιον. Πρὸς παραχώρησιν τῶν γηπέδων τούτων μοὶ ἀπηύθυνε παράκλησιν ὁ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν συνάδελφός μου, καὶ ἐκ τούτου λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως 19 στρεμμάτων πρὸς ἵδρυσιν Ναυτικῆς Σχολῆς ἐν τῇ χερσονήσῳ τοῦ Πειραιῶς, παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν νὰ θεωρήσῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐπεῖγον, διότι ἐπείγει ἡ κατασκευὴ τῆς τοιαύτης Σχολῆς.

§52Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ συνοδεύηται καὶ μὲ σημείωσιν τοῦ ποσοῦ, εἰς ὃ ἀνέρχεται σήμερον τὸ κληροδότημα;

§53ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀσυγκρίτως ἀνώτερον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται διὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς Σχολῆς, καὶ τὸ ὑπόλοιπον θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν συντήρησιν αὐτῆς.

§54ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἐγερθῇ ἐν Πειραιεῖ;

§55ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως.

§56ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ ἀπαιτεῖ ὁ διαθέτης.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 356).

§58Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ δὲν γνωρίζω, ἂν θὰ ἦμαι παρὼν, ὅταν θὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ προσωπικῆς κρατήσεως, καθόσον εἶναι ἄγνωστον κατὰ ποίαν ὥραν τοῦ ἡμερονυκτίου θὰ συζητηθῇ, δι’ αὐτὸ ὑποβάλλω μίαν τροπολογίαν ἐπ’ αὐτοῦ, καὶ παρακαλῶ τὸ Προεδρεῖον νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, ὅπως ἡ Βουλὴ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὴν ἐγκρίνῃ, ἐὰν θέλῃ. Διὰ τῆς τροπολογίας μου ταύτης προτείνω πρῶτον, ὅπως καταργηθῇ ἡ προσωπικὴ κράτησις μέχρι ποσοῦ 500 δραχμῶν, διότι φρονῶ ὅτι ἔμπορος, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ πληρώσῃ 500 δραχμὰς, εὑρίσκεται ἐν καταστάσει πτωχεύσεως καὶ εἶναι περιττὸν νὰ κλείηται ἐν τῇ φυλακῇ. Δεύτερον προτείνω νὰ ἀκυρωθῇ τὸ ἄρθρον 998 τῆς Πολ. Δικονομίας, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι ἡ προσωπικὴ κράτησις γίνεται καὶ διὰ συμφωνίας, καὶ ἐπειδὴ οἱ ἄνθρωποι σήμερον δὲν εἶναι ὑποζύγια, προτείνω νὰ καταργηθῇ, ὡς βάρβαρος, ἡ διάταξις αὕτη.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Βουλευτοῦ θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 357).

§60Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν θὰ παρακαλέσω, ἐκπληρῶν καὶ ἐντολὴν καὶ τῶν συναδέλφων μου κ.κ. Λύρα καὶ Στελλάκη, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὴν παραγωγὴν τοῦ καπνοῦ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, καὶ νὰ χαρακτηρίσῃ τὴν ἐπαρχίαν ταύτην ὡς καπνοφόρον, ἵνα ἀπαλλαγῶσιν οἱ παραγωγοὶ τῶν ἐκ τῶν πολυπλόκων διατυπώσεων πιέσεων, αἱ ὁποῖαι λαμβάνουσι χώραν, ἀφοῦ ἡ παραγωγὴ ὑπερβαίνει τὸ ποσὸν τὸ ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζόμενον, ἤτοι τὰς 20,000 ὀκάδας. Περὶ αὐτοῦ καταθέτομεν καὶ οἱ τρεῖς σύστασιν, ἵνα χρησιμεύσῃ ὡς ἀφορμὴ πρὸς ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος. Πρὸς δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑποβάλλω τὴν παράκλησιν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ὑποβάλῃ, ἐὰν καὶ οὗτος, ὡς νομομαθής, ἐγκρίνῃ τοῦτο, σχέδιον νόμου περὶ ἀφανείας. Εἰς δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ὑποβάλλω τὴν σύστασιν νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἀναγραφὴν ἐν τῷ ἄνω μέρει τῆς ἡμερησίας διατάξεως τῶν ἀρχαιολογικῶν νομοσχεδίων, περὶ ὧν τόσος ἐγένετο λόγος, ἅτινα ὑπέβαλε μετὰ θέρμης πραγματικῆς εἰς τὴν Βουλὴν, τὰ ὁποῖα ὅμως παραδόξως δὲν φαίνονται εἰς κανὲν μέρος τῆς ἡμερησίας διατάξεως, οὔτε ἐν τοῖς ἄνω, οὔτε ἐν τοῖς μέσοις, οὔτε ἐν τοῖς κάτω· ὑποθέτω δὲ, ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα θέλουσι ψηφισθῆ ἄνευ πολλῶν συζητήσεων καὶ χρονοτριβῆς, διότι παρ’ ὅλων ἀναγνωρίζεται ἡ ἀνάγκη τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτῶν.

§61ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐλπίζω ὅτι καὶ αὐτὸ καὶ τὸ περὶ γυμναστικῆς δὲν θὰ προκαλέσωσι πολλὴν συζήτησιν.

§62ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ὑποβάλλω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ γυμναστικῆς.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 358). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Πέρρος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§64Θ. ΠΕΡΡΟΣ. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον εἶχον ὑποβάλει πρότασιν νόμου περὶ χρησιμοποιήσεως χρημάτων ὀφειλομένων ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου εἰς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ὁδοποιίας τοῦ δήμου Θυρέας πρὸς κατασκευὴν ὑδραγωγείων. Δύο ἢ τρεῖς κῶμαι ἐν τῷ δήμῳ Θυρέας τῆς Κυνουρίας στεροῦνται ἀπολύτως ὕδατος· ὑπάρχει ἓν ὑδραγωγεῖον παλαιόν, παλαιότατον, πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως, τὸ ὁποῖον κατέστη ἄχρηστον, δι’ αὐτοῦ δὲ διοχετεύεται τὸ ὕδωρ εἰς τὴν μίαν κωμόπολιν, ἀλλ’ ὕδωρ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπιβλαβὲς εἰς τὴν ὑγείαν, ὅπως καὶ οἱ μηχανικοί, οἱ ὁποῖοι μετέβησαν ἐκεῖ, ἐπανειλημμένως ἀπεφάνθησαν. Οἱ μηχανικοὶ οὗτοι ἠπόρησαν, πῶς τοιοῦτον ὕδωρ πίνεται ἀπὸ τοὺς κατοίκους, ἀποδίδουσι δὲ τὸ νοσηρὸν τοῦ ὕδατος ἐκείνου εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ ὑδραγωγείου, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται εἰς οἰκτρὸν σημεῖον· καὶ πράγματι εἶναι ἀνεγνωρισμένη ἡ νοσηρὰ κατάστασις τοῦ μέρους ἐκείνου, ὡς ἐκ πρώτης ὄψεως δύναταί τις νὰ πεισθῇ, ἀλλὰ μαρτυρεῖται καὶ ἐκ τοῦ ὅτι δὲν δύνανται οἱ κάτοικοι νὰ μένωσιν ἐκεῖ, ἰδίως κατὰ τὸ θέρος, καὶ ἀναγκάζονται νὰ ἀπέρχωνται ἐκ τοῦ μέρους ἐκείνου. Ἕνεκα τούτου κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον ἠναγκάσθην νὰ ὑποβάλω πρότασιν νόμου, στηριχθεὶς εἰς πρᾶξιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Θυρέας καὶ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς Ἄστρους, διὰ τῆς ὁποίας συνιστῶσι καὶ γνωμοδοτοῦσιν, ὅπως διὰ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν ὑπαρχόντων χρημάτων ἐκ τῆς δημοτικῆς ὁδοποιίας καὶ ἐκ τοῦ ὑπολοίπου ἑνὸς δανείου καὶ διὰ νέου δανείου τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς κατορθωθῇ ἡ ἐπισκευὴ τοῦ ὑδραγωγείου αὐτοῦ, πρὸς δὲ καὶ ἡ κατασκευὴ ἑτέρου ὑδραγωγείου πρὸς διοχέτευσιν ὕδατος ἐν τῇ παραλίᾳ Ἄστρους, ὅπου δὲν ὑπάρχει ἀπολύτως ὕδωρ καὶ ὅπου μεταφέρεται διὰ δοχείων ἀπὸ ἀποστάσεως μιᾶς ὥρας. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον ἐψηφίσθη δὶς ἡ πρότασις αὕτη, καὶ ὑπελείπετο ἡ τρίτη ἀνάγνωσις αὐτῆς, ἀλλ’ ἀτυχῶς, ἕνεκα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ τότε καὶ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν. Ἀνενέωσα ἤδη τὴν πρότασιν ταύτην, καὶ εἶναι νῦν ἀναγεγραμμένη ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ὑπ’ ἀριθ. 57. Παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν νὰ συγκατατεθῇ, ἵνα προταχθῇ ἡ πρότασις αὕτη καὶ συζητηθῇ, διότι εἶναι ἔργον φιλανθρωπίας πρὸς ὁλοκλήρους πληθυσμούς. Νομίζω ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ καμμία ἀντίρρησις πρὸς τοῦτο, δικαιολογεῖται δὲ ἄλλως καὶ ἐκ τῆς πράξεως τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐκ τῆς μελέτης τοῦ νομομηχανικοῦ Ἀρκαδίας, ἥτις μελέτη μετὰ τῶν σχετικῶν ἐγγράφων κατετέθη εἰς τὸ Προεδρεῖον. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ φέρουν ἀντίρρησιν νὰ προταχθῇ καὶ ψηφισθῇ ἡ πρότασις αὕτη.

§65ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν νομοσχέδιον εὑρισκόμενον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει πλησίον εἰς τὸ νομοσχέδιον τὸ προβιβασθὲν καὶ συζητηθὲν τὴν πρωΐαν περὶ τῆς ἀστυνομικῆς ὑπηρεσίας, ἔφθασε καὶ αὐτὸ ὑπὸ συζήτησιν ὅλως ἀπροσδοκήτως, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἁλιείας καὶ διαθέσεως τοῦ κοραλλίου, νομοσχέδιον μεγίστης σπουδαιότητος, ἐφ’ οὗ νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς· διότι ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἐψηφίσθη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ὑπεβλήθη, εἶναι ἐνδεικτικὸς τοῦ ὅτι δὲν ἐπεστήθη ἀρκούντως προσοχὴ παρὰ τοῖς εἰσηγησαμένοις τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Τοιοῦτον νομοσχέδιον, εἰσαγόμενον ὡς εἰσήχθη, καλῶς βεβαίως φέρει τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ἐν ἑαυτῷ περιέχει πρώτην καὶ κυρίαν, θεμελιώδη, διάταξιν, τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ κοραλλίου ὡς νομήματος τοῦ Κράτους· ἀλλ’ ὡς νομοσχέδιον ἀναγόμενον εἰς τὰ τῆς ἁλιείας τοῦ κοραλλίου πάντως ἔδει νὰ εἰσαχθῇ συνυπογεγραμμένον ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν καὶ μετὰ ἐπεξεργασίαν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν. Ἐπειδὴ δὲ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν δὲν φέρει, νομίζω ὅτι ἡ ἐπεξεργασία ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν δὲν ἐγένετο. Ἡ ἀφορμὴ, δι’ ἣν ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον, εὕρηται ἐν αὐτῇ τῇ ἀρχῇ τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, διότι ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, ὁ ὑποβαλὼν τὸ νομοσχέδιον, λέγει ὅτι: «Κατὰ διαφόρους ἐποχὰς ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν αἰτήσεις ἢ προτάσεις περὶ ἁλιεύσεως τοῦ κοραλλίου ὑπὸ ἀλλοδαπῶν, μὴ δυναμένων ὡς ἐκ τούτου νὰ ἁλιεύσωσιν αὐτὸ ἐλευθέρως ἐν ταῖς Ἑλληνικαῖς θαλάσσαις.» Ἐκ ταύτης τῆς ἀφορμῆς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς Ὑπουργὸς τοῦ δημοσίου ταμείου, τοῦ ἀρεσκομένου φυσικὰ νὰ ταμιεύῃ, λυπεῖται ὅτι εὑρίσκει ἀναπαυομένας εἰς τὰ ἀρχεῖα τῶν Ὑπουργείων ἀναφορὰς ἀλλοδαπῶν, καὶ ὅτι δὲν δύναται νὰ χρησιμοποιήσῃ αὐτὰς, ἵνα παραχωρήσῃ εἰς αὐτοὺς ἄδειαν ἁλιεύσεως κοραλλίου. Ἀλλὰ ἀκριβῶς τοῦτο εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μὲ ἀναγκάζει σήμερον, προλαμβάνων μήπως τυχὸν ἐν ὥραις, καθ’ ἃς δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὑποστῇ καὶ τὴν δευτέραν καὶ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, νὰ παρακαλέσω, ὥστε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ μὴ ὑποβληθὲν εἰς τὴν ἐπεξεργασίαν τὴν ἀπαραίτητον, τὴν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν, τῷ ἁρμοδίῳ νὰ ἐξετάσῃ τὰ τῆς ἁλιείας καὶ γινώσκοντι βεβαίως κἄπως τὰ τοῦ κοραλλίου, τὸ νομοσχέδιον τὸ μὴ συνυποβληθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, νὰ μὴ ἐπιτραπῇ νὰ συζητηθῇ πρὶν ἢ, εἰ δυνατὸν, ἐπανέλθῃ καὶ ἐξετασθῇ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν, ἵνα ἔχωμεν καὶ ἐκεῖθεν πληροφορίας, πάντως ὅμως πρὶν ἢ ὑποβληθῇ εἰς μίαν τῶν ἁρμοδίων ἐπιτροπῶν, ἥτις νὰ ἐξετάσῃ αὐτὸ εἰδικῶς. Ἁρμοδία δὲ ἐπιτροπὴ εἶναι οὐ μόνον ἡ ἐπὶ τῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ὑποθέσεων, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι τὸ ζήτημα τῆς ἁλιείας τοῦ κοραλλίου γνωρίζομεν ὅτι ἀπό τινος εἰσήχθη μεταξὺ τῶν θεμάτων ἐκείνων, ἅτινα ἀποτελοῦσιν ἀντικείμενον διαπραγματεύσεως πρὸς ἀνανέωσιν συνθήκης ληξάσης. Τὸ ζήτημα, Κύριοι, εἶναι σπουδαιότατον, καὶ θὰ ἦναι ἔτι σπουδαιότερον, ἐὰν τυχὸν ἀποδειχθῇ, ὅτι τὸ κοράλλιον, περὶ οὗ πρόκειται, τὸ κοράλλιον τὸ Ἑλληνικὸν εἶναι ἐκ τῶν τῆς καλῆς ποιότητος, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐὰν τυχὸν τοῦτο ὑπάρχῃ, θέλομεν ἔχει προϊόν ἐγχώριον τῶν Ἑλληνικῶν θαλασσῶν, οὗτινος ἡ ἀξία κατὰ χιλιόγραμμον δύναται νὰ ὁρισθῇ μεταξὺ 400 καὶ 500 φράγκων χρυσῶν.

§66ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Κεῖται μεταξὺ Λευκάδος καὶ Ἰθάκης.

§67ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν γνωρίζω ποῦ κεῖται, διότι δυστυχῶς δὲν ἔχομεν καμμίαν πληροφορίαν. Γνωρίζω ὅμως ὅτι ὑπάρχει κοράλλιόν τι καὶ μεταξὺ Σπετσῶν καὶ Ἑρμιονίδος.

§68ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Τὸ ἐμελέτησαν οἱ ξένοι.

§69ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ ἐμελέτησαν οἱ ξένοι, καὶ διὰ τοῦτο φοβοῦμαι περισσότερον. Διότι ἐμελέτησαν τὰ κατ’ αὐτὸ οἱ ξένοι καὶ ὑποβάλλουσιν ἀναφορὰς, καὶ προκαλοῦνται ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν αὐτῶν τοιαῦται παραχωρήσεις, ἐν ταὐτῷ δὲ ἔρχεται ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς πρότασις παρεμβολῆς εἰς τὴν σύμβασιν, ἣν πρόκειται νὰ ἀνανεώσωμεν, καὶ ὅρου περὶ ἁλιείας τοῦ κοραλλίου. Τὸ πρᾶγμα γίνεται λίαν σπουδαῖον, καὶ πρέπει νὰ ἐπιστήσωμεν πολὺ τὴν προσοχὴν ἡμῶν. Τὰ τῆς ἁλιείας, εἰς ἣν ἀνάγεται καὶ τὸ κοράλλιον, εἶναι ἑνιαῖα καὶ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ διακρίνωμεν ἁλιείαν σπόγγων, ἁλιείαν κοραλλίου, ἁλιείαν ἰχθύων, ἁλιείαν ὀστράκων, καὶ νὰ παραχωρῶμεν ταῦτα οὕτως ἢ ἄλλως, εἴτε διὰ συνθηκῶν πρὸς τοὺς ξένους, εἴτε καὶ διὰ παραχωρήσεων πρὸς αὐτούς. Τὰ τῆς ἁλιείας διὰ τὴν Ἑλλάδα εἶναι σπουδαιότατα, καὶ δὲν πιστεύω ὅτι εὑρέθη Κυβέρνησις, ἥτις ἐσκέφθη ὅτι συμφέρει εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ παραχωρήσῃ, πρὸς οἱαδήποτε ἀνταλλάγματα, εἰς ξένους ἄδειαν ἁλιείας εἰς τὴν Ἑλληνικὴν θάλασσαν. Ἡ ἄδεια εἰδικῆς ἁλιείας εἰς τὴν Ἑλληνικὴν θάλασσαν, ἐπὶ οἱονδήποτε ἀντικείμενον ἁλιείας καὶ ἂν ἐκτείνηται, θέλει ἐπαγάγει τελείαν καταστροφὴν τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ ναυτικοῦ, τοῦ καταγινομένου εἰς τὴν ἁλιείαν παρὰ τὰς ἀκτὰς τῆς Ἑλλάδος, ἂν μάλιστα ἡ ἄδεια δοθῇ εἰς ξένους. Εἶναι λοιπὸν πολὺ μεγάλης σπουδαιότητος τὸ ζήτημα, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ ἐκ νέου ἐπ’ αὐτοῦ, καὶ νὰ συναινέσῃ, ὅπως τὸ ζήτημα τὸ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ μὴ προχωρήσῃ εἰς συζήτησιν, πρὶν ἢ ἐξετασθῇ καὶ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν, καὶ πρὸ παντὸς νὰ συναινέσῃ, ὅπως ὑποβληθῇ καὶ εἰς τὰς δύο ἐπιτροπὰς, περὶ ὧν εἶπον, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ φέρωμεν τὴν ψῆφον ἡμῶν καλῶς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§70Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Πρωτίστως ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἠπόρησα, πῶς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς προέβαλε τοιαύτην πρότασιν, διότι οἱ κύριοι Βουλευταὶ δὲν δικαιοῦνται νὰ προβάλλωσι μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καθ’ ὃν τρόπον προέβαλεν αὐτὴν ὁ κ. Βουλευτής.

§71ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Προέβαλον νὰ διαγραφῇ ἐκ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§72ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν προτείνετε τοῦτο.

§73ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀφοῦ ἐζήτησα νὰ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, τί ἄλλο ἐζήτησα;

§74ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτε ἐπρόκειτο νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ πρὶν ἢ ἐπιληφθῇ ἡ Βουλὴ τῶν πρώτων ἀναγεγραμμένων θεμάτων, τότε ἠδύνατο νὰ γείνῃ πρότασις διαγραφῆς. Ἐνταῦθα δὲν ἐπρόκειτο περὶ τούτου. Εἶπεν, ὅτι τὸν ἐξέπληξεν ὁ τρόπος καθ’ ὃν τὸ νομοσχέδιον εἰσήχθη, καὶ ὁ τρόπος καθ’ ὃν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν συνεζητήθη. Τὸ νομοσχέδιον εἰσήχθη, ὅπως ὅλα, μετ’ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, ἀνεγράφη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ ὅτε ἦλθεν ἡ σειρά του, συνεζητήθη. Ἀλλὰ πρῶτον εὗρεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ὅτι δὲν ἔπρεπεν ὑπὸ μόνου τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ὑπογραφῇ, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν. Τὸ ζήτημα τοῦτο συνεζητήθη ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, πάντες δὲ οἱ Ὑπουργοὶ εὕρομεν, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ἁρμόδιος, διότι πρόκειται περὶ νομήματος, ἄρα δὲ καὶ ὁ ἁρμόδιος νὰ ὑποβάλῃ τὸ νομοσχέδιον. Τὸ νομοσχέδιον δὲ αὐτὸ οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν πρὸς ὅσα ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπε περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων, ἃ δύναται νὰ ἔχῃ ἐν συμβάσεσιν ἢ συνθήκαις πρὸς ἄλλας χώρας, διότι τὸ νομοσχέδιον ἀφορᾷ εἰς τοῦτο, εἰς τὴν πλήρωσιν ἑνὸς κενοῦ, διότι δὲν εἴχομεν μέχρι τοῦδε νόμον κανονίζοντα τὰ περὶ τῆς ἁλιείας τοῦ κοραλλίου. Εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὑπεβλήθησαν προτάσεις περὶ παραχωρήσεως τοῦ δικαιώματος ἁλιείας τοῦ κοραλλίου. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐξετάσας εὗρεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει νόμος, καὶ προέβαλε τὸ νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπ’ ὄψιν ἤδη τῆς Βουλῆς. Πρόκειται κατ’ ἀκολουθίαν νὰ χορηγηθῇ διὰ νόμου ἄδεια εἰς τὸν Ὑπουργόν· ἐννοεῖται δὲ, ὅτι πρόκειται πάντοτε ἡ παραχώρησις τῆς ἁλιείας νὰ γείνῃ πρὸς Ἕλληνας καὶ οὐχὶ πρὸς ξένους. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἁλιείας ὡς ἀντάλλαγμα πρὸς ὑπηκόους ξένης ἐπικρατείας, ἤθελεν ὑποβληθῆ εἰδικὸν νομοσχέδιον. Σήμερον πρόκειται περὶ διαρρυθμίσεως τοῦ θέματος τῆς ἁλιείας, μὴ ὑπάρχοντος νόμου, νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργόν. Ἐὰν παρουσιασθῇ τις συμμορφούμενος πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, ὁ Ὑπουργὸς θὰ ἐκτιμήσῃ τὴν προσφορὰν καὶ θὰ δύναται νὰ χορηγήσῃ τὴν ἄδειαν. Ἐπειδὴ ὅμως ἐπρόκειτο περὶ τοιούτου θέματος, ὤφειλεν ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἐξετάσῃ, πῶς ἔχουσι τὰ κατὰ τὴν ἁλιείαν τοῦ κοραλλίου ἐν ἄλλοις ἔθνεσιν. Ἐπληροφορήθην, ὅτι ἀλλαχοῦ εἰς οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ὑποβάλλονται αἱ ἄδειαι αὗται χορηγοῦνται ἄνευ οὐδεμιᾶς ὑποχρεώσεως πρὸς ἀπόδοσιν μέρους εἴτε ποσοστοῦ τινος ἐκ τοῦ ἁλιευομένου κοραλλίου. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡμεῖς δὲν γινώσκομεν ἀκόμη, ἂν ἔχωμεν κοράλλιον, ποίας ἀξίας εἶναι τὸ κοράλλιον, ἐκανονίσαμεν μίαν φορολογίαν ἀρκετὰ βαρεῖαν, ὥστε νὰ ἴδωμεν τὰ κατὰ τὴν πρόσολον ταύτην τοῦ Δημοσίου, ἂν ᾖναι ὅπως ἄλλοτε ὑπελογίζομεν τὰ κατὰ τὴν πρόσοδον τῆς βαρυτίνης καὶ ἄλλων τινῶν τοιούτων νομημάτων τοῦ Δημοσίου. Τοῦ νομοθετήματος τούτου μεταβαλλομένου εἰς νόμον, ἐὰν χορηγηθῇ τὸ δικαίωμα τοῦτο εἴς τινα, τότε θὰ ἴδωμεν, ἂν ὑπάρχῃ τοιοῦτος πλοῦτος εἰς τὸν πυθμένα τῆς θαλάσσης τῆς Ἑλλάδος καὶ ποίαν δύναται νὰ ἔχῃ τὸ Δημόσιον πρόσοδον ἐκ τούτου.

§75ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Χαίρω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διεσάφησεν, ὅτι δὲν σκοπεῖ νὰ παραχωρήσῃ εἰς ἀλλοδαποὺς, ἀλλὰ μόνον εἰς ἡμεδαποὺς, ἐὰν ψηφισθῇ ὁ νόμος. Ἀλλὰ δὲν πταίω ἐγὼ, ἐὰν ἐφοβήθην, ὅτι πρόκειται περὶ παραχωρήσεως εἰς ἀλλοδαποὺς, ἀφοῦ αὐτὸ τοῦτο λέγεται σχεδὸν τελείως ἐν τῇ ἐκθέσει. Ἀνέγνωσα τὸ πρῶτον μέρος τῆς ἐκθέσεως. Ἀλλ’ αὕτη ἐξακολουθεῖ (ἀναγινώσκει): «...ἢ προτάσεις περὶ ἁλιεύσεως τοῦ κοραλλίου ὑπὸ ἀλλοδαπῶν, μὴ δυναμένων ὡς ἐκ τούτου νὰ ἁλιεύσωσιν αὐτὸ ἐλευθέρως ἐν ταῖς ἑλληνικαῖς θαλάσσαις. Ἐπὶ τῶν αἰτήσεων τούτων τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἠδυνήθη ποτὲ ν’ ἀποφανθῇ, διότι δὲν ἐγίνωσκεν ἐπὶ τίσιν ὅροις ἠδύνατο νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἄδειαν τῆς ἁλιείας, καθότι δὲν ὑπῆρχε νομοθέτημά τι διέπον τὰ περὶ τούτου.» Καθαρῶς λέγει ἐνταῦθα ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι, ἐὰν δὲν παρεχώρησε τὴν αἰτουμένην ὑπὸ τῶν ἀλλοδαπῶν ἄδειαν, τοῦτο εὐτυχῶς προῆλθεν ἐκ τοῦ ὅτι δὲν ὑπῆρχε νόμος· ἀλλὰ δὲν λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι δὲν παρεχωρήθη ἡ ἄδεια διότι ἡ συνθήκη, ἣν ἔχομεν μετὰ τοῦ Κράτους, εἰς ὃ ὑπάγονται, ὡς πολῖται, οἱ ὑποβαλόντες τὰς αἰτήσεις ἀλλοδαποὶ, δὲν παρέχει εἰς ἡμᾶς ἐν τῷ Κράτει ἐκείνῳ τὸ δικαίωμα τῆς ἁλιείας ἐπ’ ἀμοιβαιότητι. Αἱ αἰτήσεις τῶν ἀλλοδαπῶν περὶ ἁλιείας κοραλλίου εἶναι εὐνόητοι, διότι βεβαίως θέλει γείνῃ ὑπ’ αὐτῶν κολοσσιαία ἐξαγωγή. Ἂν παρείχομεν ὅμως τὸ δικαίωμα τῆς ἁλιείας εἰς τοὺς αἰτοῦντας, ἠθέλομεν πράξει τι οὐ μόνον μὴ συμφέρον, ἀλλὰ καὶ ἀντικείμενον τῇ συνθήκῃ, διότι αἱ συνθῆκαι ῥητῶς ἐξαίρουσι τὴν ἐπ’ ἀμοιβαιότητι παραχώρησιν δικαιώματος ἁλιείας. Διὰ τοῦτο ἐνόμισα, ὅτι τὸ πρᾶγμα ἦτο ἄξιον τοῦ κόπου, ἵνα φέρω αὐτὸ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ φρονῶ ὅτι ἦλθεν ἐπικαίρως, διότι δι’ ὀλίγων, χωρὶς νὰ εἴπω αὐτὴν τὴν λέξιν, διαγραφὴ, ἐζήτησα πραγματικῶς νὰ διαγραφῇ ἐκ τῆς ἡμερησίας διατάξεως τὸ νομοσχέδιον, ἵνα γείνῃ ἐπεξεργασία ἐπ’ αὐτοῦ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν, ὅπου ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὑπάρχουσιν ὑπάλληλοι ἢ γραφεῖα δυνάμενα ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου νὰ ἔχωσι γνώμην, καὶ ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα, νὰ ἐπανέλθῃ τὸ νομοσχέδιον, ὅπως εἰσαχθῇ εἰς τὰς δύο ἐπιτροπὰς, τὰς ὁποίας ὑπηνίχθην, καὶ ἔπειτα συζητηθῇ.

§76Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑποθέτει ἴσως ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν εἶναι ἐν πληρεστέρᾳ γνώσει. Δὲν ὑπάρχει τις ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν εἰδικῶς ἀσχολούμενος εἰς τὰ τῶν κοραλλίων. Προτείνων δὲ νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς δύο ἐπιτροπὰς, νὰ ἐπεξεργασθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ δὲν ἠξεύρω τί ἄλλο ἀκόμη, ὑποθέτει ἴσως, ὅτι κἄποια ὑστεροβουλία ὑποκρύπτεται. Δύναμαι ὅμως νὰ βεβαιώσω τὸν κ. Βουλευτὴν καὶ τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ χορηγηθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἁλιείας τῶν κοραλλίων εἰς ξένην ἐπικράτειαν δυνάμει τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Διὰ τοιαύτην παραχώρησιν θὰ συνομολογηθῇ συνθήκη, ἥτις θὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς.

§77Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως θὰ εἴπω δύο λέξεις.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσήλθομεν ἤδη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Σᾶς ἐκάλεσα, καὶ δὲν ἦσθε ἐδῶ.

§79ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Τότε ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Εἶναι σχεδὸν 15 ἡμέραι, ἀφ’ ὅτου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιόν τι περὶ γυμναστικῆς. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τυπωθὲν διενεμήθη εἰς τοὺς Βουλευτάς. Εἶναι σύντομον. Φρονῶ ὅτι οἱ κ. κ. Βουλευταὶ ἔλαβον τὸν καιρὸν νὰ ἀναγνώσωσιν αὐτό. Ἐγὼ τοὐλάχιστον ἐκ τῆς ἀναγνώσεως αὐτοῦ ἐπείσθην, ὅτι δὲν εἶναι θέμα, τὸ ὁποῖον θέλει προκαλέσει μακρὰν συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ, ἴσως μάλιστα οὐδόλως προκαλέσῃ τοιαύτην. Τρία θέματα πραγματεύεται, τὸ θέμα τῆς γυμναστικῆς διὰ τὴν δημοτικὴν καὶ μέσην ἐκπαίδευσιν, τὸ θέμα τῆς γυμναστικῆς διὰ τὴν ἀνωτάτην ἐκπαίδευσιν, ἤτοι διὰ τοὺς φοιτητάς, καὶ τὸ ζήτημα τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων. Οἱ Ὀλυμπιακοὶ ἀγῶνες, ἢ μᾶλλον ἡ Ὀλυμπιὰς συμπίπτει κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἐκτελέσωμεν ἀγῶνας Ὀλυμπιακούς, — καὶ διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία, — ἔχομεν καθῆκον νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν ἐν τάχει τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι ὁ καιρὸς παρέρχεται. Ἀφ’ ἑτέρου ἡ εἰσαγωγὴ τῶν σωματικῶν ἀσκήσεων εἰς τὰ σχολεῖα πρέπει νὰ γενικευθῇ, — διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι «νοῦς ὑγιὴς ἐν σώματι ὑγιεῖ» — δυστυχῶς ὅμως παρὰ τοῖς Ἕλλησιν ἡ γυμναστικὴ εὑρίσκεται ὅλως διόλου παρημελημένη. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως νὰ μεριμνήσῃ, ὅπως ἀναγραφῇ τὸ εἰρημένον νομοσχέδιον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, καὶ δὴ ἐν τοιαύτῃ σειρᾷ, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἐλπὶς νὰ ψηφισθῇ.

§80ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Μάλιστα.

§81Γ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως δύο λέξεις.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§83ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Πολὺ καλά· ἐπιφυλάσσομαι.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταβολῆς τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς χωροφυλακῆς. Ὁ κ. Λιμπρίτης ἔχει τὸν λόγον.

§85Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ συνόλου ἐν τῇ τρίτῃ ἀναγνώσει εἶναί τι, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει κανένα ὡρισμένον σκοπόν, καθόσον δὲ μένει ἄλλο τι, εἰμὴ μόνον, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἤθελε πεισθῇ, ὅτι τὸ σύνολον τοῦ οὕτω πως διαρρυθμισθέντος νομοσχεδίου διὰ τῶν τροπολογιῶν εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ τύχῃ τῆς κυρώσεως τῆς Α. Μεγαλειότητος, τότε ν’ ἀπορρίψῃ αὐτὸ κατὰ τὴν τοῦ συνόλου ψήφισιν. Διὰ τοῦτο γνωρίζω, ὅτι αἱ παρατηρήσεις μου δὲν ἔχουσι πρακτικὴν σημασίαν. Ἐπειδὴ ὅμως ἐν τῇ τρίτῃ συζητήσει ἐγένοντο τροπολογίαι ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, οὐδεμία δὲ τούτων ἐν τῇ πρώτῃ συζητήσει, εἴτε ἐν τῇ δευτέρᾳ, δὲν μένει ἄλλη κατάλληλος στιγμή, ἵνα ποιήσηταί τις λόγον, ἢ μόνον ἡ κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ συνόλου, ἐφ’ οὗ καὶ θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου εἶχον λάβει τὸν λόγον, καὶ ἐξέθηκα ἰδέας τινάς. Ὀφείλω δὲ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἴσως παρεκτραπεὶς ἐπί τινων ἄλλων παρατηρήσεων δὲν ἀνέπτυξα ἐπαρκῶς τὰς ἰδέας μου. Δὲν εἶναι τῆς παρούσης ὥρας νὰ πείσω ὑμᾶς, ὅτι, ὅτε ἐλάλουν περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς συγκεντρώσεως ἐν τῇ διοικήσει τῆς χωροφυλακῆς, ἡ ἀνάγκη αὕτη βεβαίως ἠδύνατο ἀξίως νὰ ἐκπληρωθῇ, ἐὰν περιβαλλομένων τῶν διαφόρων διοικητῶν τῶν μονάδων, τῶν Μοιραρχιῶν αʹ, βʹ κλπ. τάξεως, διὰ τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα δίδουσιν οἱ κανονισμοὶ τῆς διοικήσεως, καθ’ ὃν τρόπον ἐν διοικήσει στρατεύματος ὑπάρχουσιν, οὗτοι ἤθελον ἐξασκεῖ πᾶσαν ἐποπτείαν, ἐνῷ σήμερον, διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἐποπτεία καὶ ὁ ἔλεγχος τῶν πράξεων τῆς χωροφυλακῆς, εἶναι ἀνάγκη νὰ προέλθῃ αὕτη ἢ διὰ τῆς ἐπιθεωρήσεως, ἢ διὰ τοῦ Ἀρχηγείου, ὅπως ἐκανονίσθη. Ἐὰν ὅμως εἶχε γείνῃ σύμπτυξις τῶν ὀκτὼ Μοιραρχιῶν εἰς ἕξ, ἐὰν αἱ ἕξ Μοιραρχίαι, ὡς διοικήσεις ταγμάτων ὑπὸ συνταγματάρχην ἢ ἀρχηγόν, ἐτοποθετοῦντο εἰς τὰ κέντρα ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ἠδύνατο νὰ διαιρεθῇ τὸ Κράτος ὡς στρατιωτικὴ περιφέρεια, βεβαίως ἕκαστος τῶν διοικούντων αὐτάς, καὶ ἂν δὲν εἶχε παρ’ ἑαυτῷ παρὰ μόνον τὸν ὑποδιοικητήν του, εἴτε τὸν δεύτερον, ὡς προβλέπει τὸ νομοσχέδιον, ἢ καὶ μόνον τὸν ὑπασπιστήν του, εἴτε καὶ ἕνα μόνον οἰκονομικὸν ἀξιωματικόν, ἢ πλείονας, ὅπως ἐγὼ ἐσκεπτόμην, τότε καὶ διὰ μόνων τῶν ὀργάνων τούτων θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ τὸν πραγματικὸν ἔλεγχον οὐ μόνον τῆς Μοίρας ἐκείνης, ἥτις θὰ ἑδρεύῃ ὅπου καὶ οὗτοι, ἀλλὰ καὶ τῶν τεσσάρων Μοιρῶν, αἵτινες θὰ εὑρίσκωνται ὑπὸ τὰς διαταγάς του, ἐνῷ, ὡς ἤδη ἀναγράφει τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν, μόνον ἀφοῦ ἐπέλθωσιν αἱ παραλείψεις καὶ αἱ παρεκτροπαὶ καταγγελλόμεναι θὰ ὑποστῶσι τὸν ἔλεγχον κατόπιν ἀναφορῶν τῶν διαφόρων ἀρχῶν. Δὲν εἶναι δέ, ὅπως εἷς τῶν προλαλησάντων εἶπεν, ὅτι θέλομεν ἔχει ἀσκόπως στελέχη. Μήπως ἡμεῖς ἐφαντάσθημεν, ὅτι θὰ συγκεντρώσωμεν τοὺς χωροφύλακας διὰ νὰ τοὺς θαυμάσωμεν διὰ τὸ παράστημα αὐτῶν, καὶ τὸν ἀκριβῆ αὐτῶν ἱματισμόν; Τουναντίον θέλομεν φροντίζει, ὅπως ἐκτελῶσι τὴν ὑπηρεσίαν των, οὐδεὶς δὲ νὰ μένῃ παρὰ τῇ ἕδρᾳ ἢ μόνον τόσοι, ὅσοι εἶναι ἀναγκαῖοι. Ἀλλὰ βεβαίως ὅλοι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦναι διεσκορπισμένοι εἰς τὰς τέσσαρας περιφερείας τῶν τεσσάρων λόχων, θὰ ἔχωσι τὸν ἔλεγχον τοῦ διοικητοῦ τοῦ λόχου, ἀλλὰ συνάμα καὶ τὸν ἔλεγχον τοῦ διοικητοῦ τοῦ τάγματος, χωρὶς νὰ προκαλῇ τοῦτο ἡ διαταγὴ τοῦ Ἀρχηγείου. Ἔρχομαι εἰς ἕτερον ζήτημα, τὸ ζήτημα τῆς οἰκονομικῆς διαχειρίσεως τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης τῶν πέντε ἑκατομμυρίων διότι 4,800,000 λέγει τὸ νομοσχέδιον, ἐστὲ ὅμως βέβαιοι, ὅτι θὰ ἦναι πολὺ περισσότερα, καὶ θέλω εἴπει διατὶ θὰ ἦναι περισσότερα τῶν πέντε ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα προβλέπει τὸ νομοσχέδιον, καὶ μάλιστα μὲ διαχείρισιν οὕτω πλημμελῆ. Ἡ διαχείρισις τῶν δαπανῶν ἀνήκει εἰς 26 ὑποδιαιρέσεις, ἀνεξαρτήτους, ἄνευ οὐδενὸς ἐλέγχου, οὐδεμιᾶς συγκεντρώσεως. Ἑκάστη ἔχει μόνον ἕνα διαχειριστήν. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω τί γίνεται ὡς πρὸς τὴν διαχείρισιν ταύτην, καὶ ἐπειδὴ δὲν μετεβλήθη τὸ σύστημα διὰ τοῦ νέου νόμου, θὰ ἐξακολουθήσῃ γενόμενον. Ἐν πρώτοις ἡ πεντηκοντάδραχμος ἀντιμισθία τῶν χωροφυλάκων θέλει χορηγεῖσθαι εἰς αὐτοὺς μόλις κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ ἐπιόντος μηνός, καθ’ ὅλον δὲ τὸν προηγούμενον μῆνα θέλουσι τρέφεσθαι εἰς βάρος τοῦ λαοῦ· οἱ χωροφύλακες ἐθελονταί, κατὰ τὸ πλεῖστον οἰκογενειάρχαι, θ’ ἀποστέλλωσι τὴν μισθοδοσίαν των εἰς τὰς οἰκογενείας αὐτῶν εἰς Ναυπακτίαν, Ἀκαρνανίαν, Δωρίδα, διότι ἐκεῖθεν οὗτοι θὰ προσέλθωσι μᾶλλον, θὰ σιτίζωνται δὲ διαρκῶς παρὰ τοῦ λαοῦ. Ἐὰν ὅμως ἐγίνετο ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον ἐγώ, ἐὰν εἶχον σχηματισθῆ εἰς λόχους αἱ Μοῖραι, τί ἤθελε συμβῆ; Θὰ εἰσήγετο συγχρόνως ἡ παρ’ αὐτοῖς κρατοῦσα οἰκονομικὴ Ὑπηρεσία. Ἤθελε δοθῆ ὡρισμένη παγία προκαταβολὴ εἰς τὸ τάγμα. Τὸ τάγμα θὰ διένεμεν αὐτὴν εἰς τοὺς λόχους, ὡς τοῦτο πράττει νῦν τὸ στράτευμα διὰ τὰ ἀπεσπασμένα τμήματα, καὶ ἡ μισθοδοσία τῶν ὁπλιτῶν χωροφυλάκων θὰ ἐχορηγεῖτο αὐτοῖς κατὰ δεκαημερίαν. Ἡ Μοιραρχία, ἤ, ὡς ἐγὼ λέγω, ὁ λόχος θὰ ἔχῃ τὸν σιτιστήν, ὅπως εἶναι εἰς τοὺς λόχους τοῦ στρατοῦ. Ὁ σιτιστὴς οὗτος, ὁ ὁποῖος, δὲν βλέπω τὸν λόγον διατὶ νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἐν τῇ χωροφυλακῇ, ἀφοῦ ὑπάρχει καὶ ἀλλαχοῦ, θὰ ἐξάγῃ τὸν μισθόν, ὁ δὲ διοικητὴς τοῦ λόχου θ’ ἀποστέλλῃ αὐτὸν δι’ ἑνὸς ὑπαξιωματικοῦ εἰς τοὺς ἀπεσπασμένους ἄνδρας, οἵτινες λαμβάνοντες αὐτὸν κατὰ δεκαημερίαν, ἤτοι εἰς τρεῖς δόσεις, θὰ δύνανται νὰ συντηρῶνται δι’ αὐτοῦ, καὶ δὲν θέλουσι τρέφεσθαι κατ’ ἀνάγκην ἐκ τοῦ λαοῦ. Ἄλλοτε Κύριοι, κατὰ πενθημερίαν ἐδίδετο ἡ μισθοδοσία, — δὲν ἠξεύρω ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐνθυμεῖται τὴν ἐποχὴν αὐτὴν — ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐκρίθη ὅτι ἡ μισθοδοσία κατὰ πενθημερίαν ἀπασχολεῖ πολὺ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν λόχων, ἀπεφασίσθη νὰ γίνεται κατὰ δεκαημερίαν ἡ διανομή. Ὀφείλω ὅμως νὰ σᾶς ὁμολογήσω, ὅτι εἰς τοῦτο ὑπῆρξαν ἐναντίας γνώμης πλεῖστοι ὅσοι. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν καθ’ ἑκάστην πρωΐαν ὁ στρατιώτης ἢ ὁ χωροφύλαξ νὰ λαμβάνῃ τὸν ἡμερήσιον μισθόν του, βεβαίως αἱ ἐπιβαρύνσεις τῶν ἐν χωρίοις κατοίκων θὰ ἦσαν ἐλάχισται. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς μεγάλης ἐπασχολήσεως, ἣν γεννᾷ τὸ σύστημα τῆς κατὰ μῆνα πληρωμῆς τοῦ μισθοῦ τῶν χωροφυλάκων, ἔχει τοῦτο καὶ ἄλλην τινὰ ἀντιλογίαν, ἣν δὲν θ’ ἀναπτύξω ἤδη, ἐπειγόμενος νὰ καταλήξω τὸν λόγον. Δημιουργεῖται πολυτέλεια διὰ τὴν οἰκονομικὴν ὑπηρεσίαν τῆς χωροφυλακῆς ἄσκοπος, ὡς διερρυθμίσθη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ ἐπελθοῦσα τροπολογία καὶ ἐν τῇ λεπτομερείᾳ ταύτῃ εἶναι πρᾶξις χαριστική. Ἀλλὰ, Κύριοι, καὶ τι ἄλλο ἔχω νὰ προσθέσω· ὁ ἱματισμὸς τῶν ἀνδρῶν τούτων θὰ χορηγῆται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑφισταμένων νόμων καὶ κατὰ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν σήμερον ἀπονέμεται, δι’ ἡμερησίας καταθέσεως, ἢ διὰ τοῦ συστήματος τῆς διαρκείας; Νομίζετε, Κύριοι, ὅτι, ἐὰν κρατήσῃ ἡ κλῖμαξ, ἥτις ἰσχύει διὰ τὸ στράτευμα, τῆς ἡμερησίας καταθέσεως, νομίζετε ὅτι εἶναι αὕτη ἄσχετος πρὸς τὴν θητείαν; Ὄχι βεβαίως. Ὅτε εἴχομεν ἐν τῷ στρατῷ τὴν τριετῆ θητείαν, ἐδίδετο διὰ τρία ἔτη εἷς μανδύας, καὶ ἦτο ἐπαρκὴς, ἐνῷ σήμερον ἡ θητεία εἶναι διετὴς καὶ ἑπομένως διανέμομεν τὴν ἀξίαν τοῦ μανδύου κατ’ ἀναλογίαν τῶν ἡμερῶν δύο ἐτῶν. Ἀλλὰ διὰ τοὺς χωροφύλακας δέον νὰ ληφθῇ ὡς βάσις ἡ τριετία. Τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον σᾶς ἔφερα, ἀρκεῖ, νομίζω, νὰ πείσῃ πάντα, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ ἐλάττωσις τῆς ἡμερησίας καταθέσεως. Ὅλαι αὐταὶ αἱ λεπτομέρειαι δὲν εἶναι ἄσχετοι πρὸς τὸ συζητούμενον θέμα. Εἶναι σπουδαῖαι, καὶ διὰ τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω ὅτι, ἐὰν εἰσήγετο τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἐπρότεινα, θὰ εἴχομεν τοὺς ἀναλόγους βαθμοφόρους ἐκείνους, καὶ ὅταν ὁ χωροφύλαξ ἤθελεν ἐπανέλθει εἰς τὴν ἕδραν τοῦ σώματός του ἔχων τὸν ἱματισμόν του προώρως ἐφθαρμένον, θὰ ἐτιμωρεῖτο, καὶ θὰ ἐστερεῖτο καὶ μέρους τοῦ μισθοῦ του, διότι ὁ λοχαγὸς εἶναι ὑπόλογος διὰ τὴν πρόωρον φθορὰν τοῦ ἱματισμοῦ τοῦ στρατιώτου. Οὐχὶ δὲ μόνον ὡς πρὸς τὸν ἱματισμόν, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὰς παραλείψεις ἐν τῇ ἐκτελέσει τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῷ ζήλῳ, ὅστις δέον νὰ χαρακτηρίζῃ τὸν χωροφύλακα, ἡ πλήρης ἐλευθερία τῶν διοικούντων καὶ ἡ ταχέως ἐπερχομένη ἐπανόρθωσις τὰ μάλιστα ἤθελον συντρέξει εἰς τὴν εὔκοσμον τοῦ σώματος τῆς χωροφυλακῆς παράστασιν, καὶ τὰ ἐκ ταύτης κέρδη δὲν θὰ ἦσαν μικρὰ, ἐνῷ ἤδη τοὐναντίον διαιωνίζεται ἡ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν συρροὴ ὅλης ταύτης τῆς φροντίδος τῶν μεταθέσεων, τοῦ Ἀρχηγείου μὴ καθισταμένου ἢ μεταβιβαστικῆς μόνον ἀρχῆς. Πολλοὶ εἶναι οἱ λόγοι, δι’ οὓς συμφέρει, ὅπως μὴ σπεύσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ καταστήσῃ νόμον τοῦ Κράτους τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ὑποβάλλουσα αὐτὸ εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ Βασιλέως. Ἀλλ’ ἐὰν καταστήσητε αὐτὸ νόμον τοῦ Κράτους, ἐὰν κυρώσητε καὶ δημοσιεύσητε αὐτὸν, εἶμαι πεπεισμένος ὅτι δὲν θὰ παρέλθῃ πολὺς χρόνος καὶ θ’ ἀντιληφθῆτε τῶν ἐλλείψεων αὐτοῦ, κατὰ τὴν προσεχῆ δὲ Σύνοδον θ’ ἀναγκασθῆτε νὰ φέρητε εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν περὶ τροποποιήσεως αὐτοῦ. Ἀνέπτυξα καὶ ἑτέραν τινὰ πρότασιν, ἥτις δὲν ἐγένετο δεκτὴ, ὡς πρὸς τὴν κατάταξιν τῶν ἐθελοντῶν. Εἶχον προτείνει νὰ γίνηται ἡ κατάταξις κατὰ τρεῖς μερίδας ἴσας· διὰ τῆς τοιαύτης διανομῆς ἐφρόνουν ὅτι ἤθελε διὰ παντὸς καὶ ἐφάπαξ κανονισθῆ ὁ τρόπος τῆς προσελεύσεως τῶν χωροφυλάκων. Ἐὰν σήμερον προσέλθωσιν ἐνώπιον ὑμῶν πρὸς κατάταξιν 4440 χωροφύλακες, τὸ δεύτερον ἔτος δὲν θ’ ἀνακατατάξητε κανένα, τὸ τρίτον ἔτος ἐπίσης οὐδένα θ’ ἀνακατατάξητε, καὶ θὰ ἦσθε ἠναγκασμένοι μετὰ τὸ τρίτον ἔτος ἐν συνόλῳ νὰ προβῆτε εἰς τὴν ἀνακατάταξιν αὐτῶν, κατὰ τὸ πλεῖστον τὸ τέταρτον ἔτος, ἐνῷ κατὰ τὸ σύστημα τῆς κατὰ ἴσα μέρη ἐτησίας κατατάξεως θὰ ἔχητε τὴν ἐλευθερίαν νὰ κατατάσσητε κατ’ ἔτος ἀριθμὸν ὡρισμένον μετ’ ἐπιλογῆς, ἀναγκαιοτάτης οὔσης, ὅπως μὴ τὸ σῶμα τῆς χωροφυλακῆς γένηται καταφύγιον ἀργῶν καὶ ἀνικάνων ὁπλιτῶν.

§86Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Τὴν μελέτην, ἣν ἐπρότεινεν ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος, ἐποιησάμην, ἀλλ’ ὡς διαρρυθμίζεται τὸ ἀστυνομικὸν νομοσχέδιον, δὲν μᾶς ἐπιτρέπεται νὰ δεχθῶμεν τὴν μελέτην ταύτην, διότι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Ἡ χωροφυλακὴ σήμερον διὰ τοῦ νομοθετήματος αὐτοῦ ἀπαλλοτριοῦται τοῦ μέρους τοῦ στρατιωτικοῦ, διότι ἀπασχολεῖται καθαρῶς ὅλως εἰς τὰ ἀντικείμενα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἀστυνομίαν τοῦ Κράτους, καὶ ἐπειδὴ ἡ ἀστυνομία κατὰ τὰς ἐπαρχίας ἔχει κατανεμηθῆ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ δύναται ν’ ἀνταποκρίνηται εἰς ὅλας τὰς ἀνάγκας αὐτῆς, ἔπρεπε παραλλήλως νὰ βαδίσῃ καὶ ἡ χωροφυλακὴ, ὥστε νὰ δύναται ν’ ἀποτελέσῃ τὸν ἀριθμὸν τὸν ἐπαρκῆ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῆς, διότι ἄλλως θὰ ἤμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ὁρίσωμεν μεγαλείτερον ἢ μικρότερον ἀριθμὸν τῆς δυνάμεως τῆς χωροφυλακῆς. Ἡ συγκέντρωσις, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος προτείνει, νὰ δοθῇ δηλαδὴ εἰς τὴν χωροφυλακὴν ἡ διοίκησις, ἣν ἔχουσι τὰ στρατεύματα, ἤτοι νὰ καταρτισθῶσι μονάδες τάγματος, δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον κατὰ πρῶτον συνεβούλευσεν. Ὁ στρατὸς, ὡς παρασκευάζεται, καθίσταται ἀδύνατον νὰ μονιμοποιηθῇ εἰς τὰ ἔργα αὑτοῦ, τὰ ἀποκλειστικῶς στρατιωτικὰ, διότι δὲν δύναται· εὐθὺς ὡς ἀσκηθῶσιν ἐπὶ δύο μῆνας οἱ στρατιῶται εἰς τὰ γυμνάσια, παραδίδονται εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους, καὶ δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἐκπαίδευσις. Εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον θὰ εὑρίσκηται ἡ χωροφυλακή. Διὰ νὰ ἔχωμεν ὅμως λόγους, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, δὲν εἶναι δυνατὸν, διότι θὰ εἴχομεν ἀνάγκην νὰ ἔχωμεν καὶ ἀνάλογα στελέχη, ταῦτα δὲ συνεπάγονται δαπάνην μεγαλειτέραν, καὶ διὰ τοῦτο ἀπεκρούσαμεν τὸ μέτρον τοῦτο, ἀφήσαμεν δὲ τὴν χωροφυλακὴν ὅπως ἔχει διαρρυθμισθῆ μέχρι σήμερον. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐπίβλεψις, τὴν ὁποίαν ἀξιοῖ ὁ κ. συνάδελφος νὰ ἔχῃ ἡ ἐνωμοτία, τὴν ὁποίαν παραδέχεται ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, ὑπάρχει καὶ σήμερον, διότι καὶ σήμερον ὑπάρχουσιν ἀρκετοὶ ἀξιωματικοί, δυνάμενοι νὰ ἐπιτηροῦν τοὺς χωροφύλακας κατὰ τὴν ἐξάσκησιν τῶν καθηκόντων των καὶ κατὰ τὴν εὐκοσμίαν τῆς ἐνδυμασίας. Δὲν εἴμεθα εὐτυχῶς εἰς τὴν ἐποχὴν, τὴν ὁποίαν ἐνεθυμήθη ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος, εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ Ὄθωνος, ὅτε οἱ χωροφύλακες ἦσαν μαζεύματα, τὰ ὁποῖα κατόπιν ἐτακτοποιήθησαν καὶ ἐγένοντο πραγματικῶς ἄξιοι χωροφύλακες. Κατόπιν ὅμως πάλιν, κατὰ τὴν Μεταπολίτευσιν, ἀπώλεσαν τὸν πολιτισμόν των καὶ κατέστησαν βάρβαρα στίφη, μὲ τὸ βούνευρον εἰς χεῖρας, γυρίζοντες ἐδῶ καὶ ἐκεῖ. Σήμερον οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς χωροφυλακῆς εἶναι ἄριστα μεμορφωμένοι καὶ σὺν τῷ χρόνῳ θέλουσι καταστῆ καλλίτεροι. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν κανονισμὸν τῆς στολῆς τῆς χωροφυλακῆς, εἶναι ἰδιαίτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον θ’ ἀπασχολήσῃ τὴν ὑπηρεσίαν μετὰ τὴν κύρωσιν τοῦ νόμου. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὅμως, ὡς παρατηρεῖ ὁ κ. συνάδελφος, νὰ ἔχωμεν ἀθρόαν τὴν προσέλευσιν τῶν ἀνδρῶν καὶ ἑπομένως ἀδύνατον τὴν κατάταξιν. Ἡ προσέλευσις δὲν θὰ ἦναι ἀθρόα, ἀλλὰ καὶ ἂν ἦναι ἀθρόα, τοῦτο συντελεῖ εἰς τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον ἐγένετο τὸ νομοσχέδιον. Σκοπὸς τοῦ νομοθετήματος τούτου εἶναι νὰ παραλάβῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον ἡ χωροφυλακὴ τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους, ὥστε νὰ ἐλευθερωθῇ ὁ στρατός. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ σήμερον ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα, καὶ πρέπει ν’ ἀπασχολήσῃ αὐτὴν καὶ εἰς τὸ μέλλον, εἶναι ἡ ὀργάνωσις τοῦ στρατοῦ. Ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ὡς ἔλεγεν ἄλλοτε πολιτικὸς ἀνὴρ, τὰ ζητήματα παρουσιάζουσιν ἐκτάκτους περιστάσεις καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζωμεν, ἂν εἰς μικρόν τι διάστημα ἡ Ἑλλὰς θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ καθήκοντά της ὡς πρὸς τὰς ἐθνικὰς αὑτῆς ὑποχρεώσεις. Διὰ τοῦτο μᾶς ἐπιβάλλεται νὰ εὕρωμεν τὸν τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου θέλομεν δυνηθῆ ταχύτερον ν’ ἀποκαταστήσωμεν τὰ τῆς χωροφυλακῆς, καὶ ν’ ἀσχοληθῶμεν εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ στρατοῦ.

§87Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ δὲν δύναμαι δυστυχῶς, ἕνεκα τῆς ὑγείας μου, νὰ εἴπω πλειότερα, θὰ περιορισθῶ μόνον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας εἰς τοῦτο. Δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ σύστασις προπαιδευτικοῦ τινος σχολείου, εἰς τὸ ὁποῖον εἰσερχόμενοι οἱ χωροφύλακες νὰ καταρτίζωνται τελειότερον εἰς τὰ καθήκοντά των; Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι μόλις οἱ ἄνδρες οὗτοι ἀφεθῶσιν ἀπὸ τοῦ στρατοῦ, γνωρίζοντες βεβαίως τὰ στρατιωτικά των καθήκοντα, ἢ ἂν πρὸ ἐτῶν ἔχωσιν ἀφεθῆ, μὴ γνωρίζοντες πλέον μήτε αὐτὰ, θὰ ἦναι κατάλληλοι, κατατασσόμενοι εἰς τὴν χωροφυλακὴν, νὰ ἐξασκήσωσι τὰ πολλαπλᾶ καὶ ποικίλα καθήκοντα τῆς ὑπηρεσίας ταύτης; Εἶμαι τῆς ἰδέας, ὅτι θὰ ἦτο καλὸν νὰ ὑπάρχῃ προπαιδευτική τις μοῖρα, εἴτε ἐνταῦθα, ἐν Ἀθήναις, μία μόνη, εἴτε καὶ ἀλλαχοῦ, εἰς τὴν ὁποίαν προσερχόμενοι νὰ λαμβάνωσι μίαν εὐρυτέραν διδασκαλίαν τῶν καθηκόντων τοῦ χωροφύλακος. Ἄλλοτε, ἐν ἔτει 1895, τὴν 4 Ἰανουαρίου, ὁμιλῶν περὶ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ηὐχόμην τὴν κατάργησιν αὐτῆς καὶ τὴν ἀνάθεσιν τῶν ἀστυνομικῶν καθηκόντων ὁλοκλήρως εἰς τὴν χωροφυλακὴν, διότι ἐγὼ τοιαύτην εἶχον καὶ ἐξακολουθῶ νὰ ἔχω ἰδέαν περὶ τοῦ σώματος τῆς χωροφυλακῆς, ὅτι θὰ ἦτο τὸ καταλληλότερον νὰ ἀναπληρώσῃ τὴν ἀστυνομίαν, προσαυξανομένου τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὁπλιτῶν, ἵνα ἀναλάβῃ ὁλόκληρον τὴν ἀστυνομίαν, καὶ νὰ μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσαμεν προχθές. Διότι σήμερον οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς χωροφυλακῆς διακρίνονται ἐπὶ εὐγενείᾳ ἤθους, ἐπὶ μορφώσει καὶ παραστήματι ἀκόμη, οἱ δὲ ὑπαξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι πρόκεινται φυτώριον τῶν ἀξιωματικῶν, εἶναι ἀξιοζήλευτοι διὰ τὴν μόρφωσιν, ἣν κατέχουσι, καὶ τὸν ζῆλον αὐτῶν περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων των καὶ τὴν ἱκανότητά των. Ὁμιλῶν τότε ἐν τῇ Βουλῇ, προέτεινα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, πλὴν τῆς ἀναθέσεως τῆς ἀστυνομίας ὁλοκλήρου εἰς τὴν χωροφυλακὴν, καὶ τὴν ἵδρυσιν τῆς Σχολῆς ταύτης, ἢ τῆς μοίρας τῆς προπαιδευτικῆς, ἐν τῇ ὁποίᾳ θὰ διδάσκωνται ἐν χρόνῳ ὀλίγῳ οἱ χωροφύλακες τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν λαθρεμπορίαν, τὴν ἀγορανομίαν, τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου περὶ καπνοῦ καὶ ὅλων ἐκείνων, διὰ τὰ ὁποῖα εἶναι προωρισμένη ἡ ἀστυνομία. Ἀλλὰ καὶ σήμερον εἶναι ἀναγκαιοτάτη προπαιδεία τις τοιαύτη, ἀνακριτικαὶ καὶ δικονομικαὶ στοιχειώδεις γνώσεις ἀπαιτοῦνται καθ’ ἕκαστον βῆμα εἰς τὸν χωροφύλακα τὸν ἁπλοῦν, ὡς καὶ εἰς τὸν ἐνωμοτάρχην. Πῶς θὰ παραδώσῃ τις τόσα καὶ τόσα καθήκοντα εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐξῆλθον ἀμέσως ἐκ τοῦ στρατοῦ ἢ μεταβάντες ἐκ τοῦ στρατοῦ εἰς τὴν τάξιν τῶν πολιτῶν καὶ διανύσαντες ἐκεῖ 10 καὶ 15 ἔτη ἐπανῆλθον ἐκ τοῦ ἀρότρου, ἵνα ἀναλάβωσι τὴν ποδηγέτησιν τῶν πολιτῶν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου; Διὰ τοῦτο ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ λάβητε αὐτὸ τὸ μέτρον. Ἐὰν ἐλάμβανον τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, νὰ ὁμιλήσω μακρότερον ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου, ἤθελον καὶ ἐγὼ φέρει τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν καὶ ἄλλος τῶν κυρίων συναδέλφων προέβαλεν, ὅτι, ὡς εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον, εἰσήχθη ἀτάκτως, οὕτως εἰπεῖν, διὰ τὴν νομοθεσίαν μας, διότι εἰσάγεται ὡς τροπολογία ἄλλου νόμου, τοῦ «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ» κειμένου. Βεβαίως οὐδὲ τὴν Βουλὴν διέφυγε, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον θὰ γείνῃ νόμος τοῦ Κράτους, ἔχει ὑπὲρ τοὺς 10 ἄλλους νόμους, ἐπὶ τῶν ὁποίων βασίζεται καὶ ἀπὸ τῶν ὁποίων ἀναποσπάστως εἶναι ἐξηρτημένον. Ἔχομεν τὸν ἀρχαιότερον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, τὸν ἐν ἰσχύϊ ᾼΛΖʹ τοῦ 1882, καὶ ἑτέρους ἐννέα, οἵτινες πάντες ὁμοῦ ἰσχύουσι συγχρόνως, ἀλληλοτροποποιούμενοι καὶ ἀλληλαναιρούμενοι, ἀποτελοῦντες ἀδιεξίτητον λαβύρινθον καὶ εἰς αὐτὸν τὸν γνώστην καὶ ἐπιμελῆ μελετητὴν τῆς ἡμετέρας στρατιωτικῆς νομοθεσίας. Ἔχομεν πλὴν τοῦ ᾼΛΖʹ καὶ τοὺς ᾼΡϞΑʹ, ᾼΤΚΓʹ, ᾼΤΞΒʹ, ᾼΦΛΓʹ, ᾼΦϞΒʹ καὶ τόσους ἄλλους, διὰ τῆς παρατάξεως τῶν ὁποίων δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐπιβαρύνω ὑμᾶς. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσαμεν, δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ὑπάρχει καθ’ ἑαυτὸ, ἀφοῦ ἀποτελεῖ μέρος τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ ἀμέσως φέρει εἰς τὴν σκέψιν τὸν πολυθρύλητον «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ» νόμον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν περιμένει ἀπὸ ἐμὲ νὰ τὸν παρακαλέσω εἰς τὴν ὑποβολὴν τοῦ νέου ὀργανισμοῦ, διότι ἐπηγγέλθη ὅτι θέλει ὑποβάλει τοῦτον ἐντὸς τῆς Συνόδου. Ἐγὼ ὅμως νομίζω, ὅτι ὀργανισμὸς εἶναί τι μὴ ἐμποδίζον τὴν καλὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω διατὶ εἰσῆλθεν εἰς τὰς σκέψεις ὅλων, ὅτι δὲν θὰ ἐπιτύχωμεν βελτίωσιν τοῦ στρατοῦ, ἂν δὲν ἀρχίσωμεν ἐκ νέου ὀργανισμοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ συμπεριληφθῇ καὶ ὁ νόμος περὶ χωροφυλακῆς. Ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ κάμω τὴν ὑπόμνησιν ταύτην, διότι φρονῶ, ὅτι εἶναι ἐκ τῶν οὐσιωδῶν ἡ ψήφισις ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ.

§88Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ὑπάρχει στρατὸς, ἂν δὲν ὑπάρχῃ κατάλληλος ὀργανισμός. Συνεπῶς δὲν δύναμαι παρὰ νὰ σκεφθῶ περὶ ὀργανισμοῦ, ἀλλὰ τοῦτον δὲν δύναμαι νὰ φέρω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε· πρέπει νὰ μελετηθῇ ἐπαρκῶς παρὰ πάντων καὶ παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τὰ στοιχεῖα πρὸς μελέτην τοιούτων ὀργανισμῶν, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε πρέπει νὰ λάβουν καιρὸν νὰ γνωρίσωσι τὸ ζήτημα. Λοιπὸν, ἐπειδὴ τὸ ζήτημα δὲν εἶναι κομματικόν, ἀλλ’ ἐθνικόν, θέλω νὰ δώσω καιρὸν καὶ εἰς τοὺς Βουλευτὰς καὶ εἰς τοὺς δημοσιογράφους καὶ εἰς πάντα πολίτην νὰ ἀσχοληθῶσιν ἐπὶ τούτου.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§90Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ τὸν Ἰούλιον τοῦ 1895, ὅτε συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὁ Ὑπουργὸς τότε τῆς Ἐκπαιδεύσεως Δ. Πετρίδης ἐπρότεινε νὰ μὴ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις κατὰ τὴν 10ην ἑσπερινὴν ὥραν καὶ ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἔναρξις αὐτῆς ἐπὶ δύο ἡμέρας. Ἀλλὰ καὶ ἀφοῦ ἐψηφίσθη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον, παρῆλθον τότε πολλαὶ ἡμέραι, μέχρις ὅτου γένηται ἡ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ. Αὐτὸ μὲ ἐνθαρρύνει νὰ ἔχω τὴν ἐλπίδα, ὅτι δὲν θέλει ψηφισθῆ ἀπόψε εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ ἀγορεύσωμεν ἐπ’ αὐτοῦ.

§91ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἀλλὰ τίς μᾶς βεβαιοῖ, ὅτι τὴν Δευτέραν ἢ Τρίτην δὲν θὰ γείνωσι τόσαι ἐπερωτήσεις, ὥστε νὰ μὴ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου πρὸ τῆς διακοπῆς; Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν ν’ ἀναβληθῇ διὰ τὴν Τρίτην, ἀλλ’ εἰς οἱανδήποτε ὥραν καὶ ἂν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὴν Τρίτην, πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν.

§92ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἀναβάλλεται διὰ τὴν προσεχῆ Τρίτην. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ μίαν ὥραν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 9 καὶ 10′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 καὶ 30′ μ.μ.)

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ ᾼΣΛΖʹ νόμου. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων περὶ φορολογίας τῶν ἐπιτηδευμάτων. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιρρήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 αὐτοῦ, ὡς ἔχει).

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2ον (ἀναγινώσκεται).

§97ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μοὶ δώσῃ τὴν ἐξήγησιν τῆς δευτέρας παραγράφου. Ὁ ἐκεῖ ἀναφερόμενος ἐπιτηδευματίας δὲν εἶναι ἀκόμη ἐγγεγραμμένος εἰς τὸν κατάλογον· πῶς θὰ ὑποχρεωθῇ εἰς τὴν πληρωμήν;

§98Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ δηλώσῃ.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§100Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ ἄρθρον 3 παρακαλῶ νὰ τροποποιηθῇ κατὰ τὴν πρώτην καὶ τρίτην αὐτοῦ παράγραφον ὡς ἑξῆς: «Οἱ ἐξασκοῦντες ἐμπόριον ἢ βιομηχανίαν ἢ ἐπιτήδευμα ἐκ τῶν εἰς φόρον ὑποκειμένων ὀφείλουσιν, ἵνα, ἐντὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος νόμου, ἐπιδώσωσιν εἰς τὸν δήμαρχον, εἰς οὗ τὴν δικαιοδοσίαν ὑπάγεται ἡ πόλις, ἐν ᾗ ἀσκοῦσι τὸ ἐπιτήδευμα, δήλωσιν εἰς τριπλοῦν, ἐμφαίνουσαν τὸ ὀνοματεπώνυμον καὶ τὴν κατοικίαν τοῦ δηλωτοῦ, τὸ εἶδος τοῦ ἐμπορίου, τῆς βιομηχανίας ἢ τοῦ ἐπιτηδεύματος, τὴν πόλιν καὶ τὴν θέσιν, ἐν ᾗ κεῖται τὸ κατάστημα ἢ αἱ ἀποθῆκαι τῶν ἐμπορευμάτων, καὶ τὸν ἀριθμόν, τὴν χρονολογίαν καὶ τὸ χρηματικὸν ποσὸν τοῦ ἀποδεικτικοῦ πληρωμῆς τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ παρόντος νόμου φόρου ἐπιτηδεύματος, τὸ ὀνοματεπώνυμον τῶν συνεταίρων, τὸν ἀριθμὸν καὶ τὰς ἐτησίους ἀποδοχὰς τῶν ὑπ’ αὐτοὺς ὑπαλλήλων, βοηθῶν ἢ ἐργατῶν, προκειμένου δὲ περὶ βιομηχανίας φορολογουμένης ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μηχανημάτων, καὶ τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν· οἱ δὲ ἰδιοκτῆται ἁμαξῶν καὶ κάρρων ὀφείλουσι νὰ δηλώσωσι τὸ εἶδος καὶ τὸ ποσὸν αὐτῶν. Ἰδία δὲ δήλωσις ἐπιδίδεται καὶ διὰ τοὺς κατὰ τὰ ἄρθρα 6 καὶ 11 τοῦ νόμου ΧΠϚʹ τῆς 27 Ἰανουαρίου 1878 φορολογουμένους ὑπαλλήλους τῶν Τραπεζῶν, ἐμπορικῶν ἢ βιομηχανικῶν καταστημάτων, οἴκων ἢ ἑταιρειῶν, ὑπὸ τῶν προϊσταμένων αὐτῶν.»

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§102Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀντὶ «τὴν κατὰ τὸ ἄρθρον 3 τοῦ παρόντος νόμου δήλωσιν» νὰ τεθῇ «τὴν κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον δήλωσιν». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν).

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται).

§104Δ. ΠΙΠΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ παραπέμπει εἰς τὸ ἄρθρον 18, ἀλλὰ τὸ ἄρθρον 18 οὐδεμίαν ἀναφέρει ἀπόφασιν, περὶ ἧς ποιεῖται λόγον τὸ ἄρθρον 5.

§105Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι τυπογραφικὸν λάθος. Θὰ διορθωθῇ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο νὰ γείνωσιν αἱ ἑξῆς τροποποιήσεις. Ἐν στίχῳ ἕκτῳ τῆς πρώτης παραγράφου, ἀντὶ «τῆς δηλώσεως προκειμένου περὶ δηλώσεων κατὰ τὸ ἄρθρον 4» νὰ τεθῇ «τῶν δηλώσεων; περὶ ὧν τὸ ἄρθρον 4». Ἐκ τοῦ πρώτου στίχου τῆς δευτέρας παραγράφου νὰ διαγραφῇ ἡ λέξις «ἐκ», ἤτοι ἀντὶ «Ἀντίγραφον ἐκ τοῦ βιβλίου τῶν δηλώσεων» νὰ τεθῇ «Ἀντίγραφον τοῦ βιβλίου τῶν δηλώσεων». Ἐν τέλει δὲ τῆς αὐτῆς παραγράφου νὰ προστεθῶσι τὰ ἑξῆς: «Ὁ αὐτὸς οἰκονομικὸς ἔφορος ὀφείλει νὰ ἀποστέλλῃ εἰς τοὺς ἁρμοδίους Προέδρους τῶν δικαστηρίων τὰς δηλώσεις τῶν δικηγόρων μετὰ τοῦ καταλόγου αὐτῶν». Ἐν δὲ τῇ τρίτῃ παραγράφῳ, ἀντὶ «καὶ ἡ κατὰ τὸ ἄρθρον 18 τοῦ παρόντος νόμου ὁριστικὴ ἀπόφασις» νὰ τεθῇ «καὶ ἡ ἐν τῷ ἄρθρῳ 19 τοῦ παρόντος νόμου ὁριστικὴ ἀπόφασις»· ἀντὶ δὲ τῆς λέξεως «εἰσπραττομένου», ἐν τέλει τῆς παραγράφου, νὰ τεθῇ «εἰσπραττόμενον».

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται).

§107Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐν τέλει τῆς πρώτης παραγράφου, μετὰ τὸν ἀριθμὸν «1892», νὰ προστεθῇ: «καταβαλλομένου κατὰ τὴν ἐπίδοσιν τῆς δηλώσεως τοῦ ἀντιτίμου τῶν διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου ὁριζομένων δύο ἀδειῶν». Ἐν δὲ τῷ πρώτῳ στίχῳ τῆς πέμπτης παραγράφου, ἀντὶ: «Διὰ τὰς δηλώσεις κατὰ τὸ ἄρθρον 4 τοῦ παρόντος νόμου» νὰ τεθῇ «Διὰ τὰς κατὰ τὸ ἄρθρον 4 τοῦ παρόντος νόμου δηλώσεις». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7, ὡς ἔχει).

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8 (ἀναγινώσκεται).

§109ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν νομίζετε, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι εἶναι ὑπερβολικὸν τὸ ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ περιλαμβανόμενον, ὅτι πᾶς δημόσιος ὑπάλληλος δύναται νὰ ἀξιώσῃ παρὰ τοῦ ἐμπόρου νὰ ἐπιδείξῃ τὴν ἄδειαν τῆς ἐξασκήσεως τοῦ ἐπαγγέλματός του; Οὕτως ἐκτίθεται ὁ ἔμπορος εἰς ἐνοχλήσεις, αἵτινες πολλάκις θέλουσιν ἔχει λόγον τὴν ἐπιθυμίαν ἐκβιάσεως τοῦ ἐμπόρου.

§110Δ. ΠΙΠΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀντὶ νὰ λέγῃ «παντὸς δημοσίου ἢ ἰδιωτικοῦ ὑπαλλήλου» νὰ τεθῇ τοὐλάχιστον «οἱασδήποτε ἀρχῆς», διὰ νὰ μὴ ἠμπορῇ ὁ ἀστυφύλαξ ἢ ὁ τελωνοφύλαξ νὰ εἴπῃ «δεῖξέ μου τὴν ἄδειάν σου».

§111Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ παραδεχθῶ, ὅτι τοιοῦτον ἔλεγχον δύναται νὰ ἀσκῇ ἀνώτερος λειτουργός. Σκοπός μου εἶναι νὰ κατορθώσω νὰ μὴ ὑπάρχουν καθυστερήματα τοῦ φόρου αὐτοῦ.

§112ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ ὑποβαλὼν τὴν παρατήρησιν ταύτην ἠθέλησα νὰ μὴ ὑπάρχῃ τι τὸ ἀσχημίζον τὸ νομοσχέδιον, διότι ἐγκρίνω πληρέστατα κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον, νομίζων ὅτι ἀποτελεῖ πρόοδον.

§113Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 8 νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς: «Πᾶς ἐπαγγελματίας ὑποχρεοῦται νὰ ἐπιδεικνύῃ τὴν ἄδειαν ἐξασκήσεως τοῦ ἐπαγγέλματός του καὶ τὸ ἀποδεικτικὸν πληρωμῆς, ἐπὶ τῇ αἰτήσει παντὸς δημοσίου ὑπαλλήλου, διατεταγμένου ἐπὶ τούτῳ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἢ τοῦ ἁρμοδίου οἰκονομικοῦ ἐφόρου.» Νὰ προστεθῇ δὲ καὶ δευτέρα παράγραφος, ἔχουσα οὕτω: «Οἱ ἐξασκοῦντες ἐπάγγελμα ἐν καταστήμασιν ἢ οἰκήμασιν ὑποχρεοῦνται προσέτι νὰ ἔχωσιν ἀνηρτημένην ἐπιγραφήν, δηλοῦσαν ἑλληνιστὶ τὸ ὄνομα καὶ τὸ ἐπάγγελμα αὐτῶν.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 8, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 9, ὡς ἔχει).

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 10 (ἀναγινώσκεται).

§115Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐν τῷ πρώτῳ στίχῳ ἀντὶ «Κατὰ τριμηνίαν» νὰ τεθῇ «Κατὰ ἑξαμηνίαν».

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 10, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 11 (ἀναγινώσκεται).

§117Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐν τῷ τελευταίῳ στίχῳ τῆς πρώτης παραγράφου, ἀντὶ «τοῦ ἄρθρου 18» νὰ τεθῇ «τῶν ἄρθρων 18 καὶ 19». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 11, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 12, ὡς ἔχει).

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 13 (ἀναγινώσκετοι).

§119Δ. ΠΙΠΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ στέρξῃ νὰ διαγραφῇ τὸ ἄρθρον αὐτό. Ὁμοία διάταξις ἀληθῶς ὑπάρχει εἰς τὸν περὶ χαρτοσήμου νόμον, ἀλλ’ εἶναι περὶ τοῦ κληρονομικοῦ τέλους. Φαντάσθητε τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὑποχρεουμένην νὰ παρουσιάσῃ τὰ διπλότυπα θὰ ἔχωμεν ἀρκετὰς ἐνστάσεις στρεψοδικιῶν.

§120ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Φρονῶ ἀπ’ ἐναντίας, ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ τὸ ἄρθρον. Ἡ τοιαύτη διάταξις δὲν εὑρίσκεται μόνον, ὡς λέγει ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας καὶ ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις, εἰς τὸν νόμον περὶ χαρτοσήμου, ἀλλὰ παραπλήσιον ἄρθρον εὑρίσκεται εἰς τὸν Προξενικὸν νόμον, προκειμένου περὶ διαμονητηρίων. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐκεῖ ἡ διάταξις ἐφαρμόζεται λίαν ἐπιεικῶς, ἀλλὰ δι’ ἠθικοὺς λόγους· ἐδῶ, νομίζω, πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ μετὰ δικαίας αὐστηρότητος. Ἤθελον ὅμως παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ διασαφήσῃ τὸ πρᾶγμα, ἂν ἡ διάταξις ἀναφέρεται μόνον εἰς τὸ ἔτος, καθ’ ὃ πρόκειται ἡ πρᾶξις, ἢ καὶ εἰς τὸ προηγούμενον ἔτος.

§121Θ. ΠΕΡΡΟΣ. Κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον ὁ φόρος εἶναι πληρωτέος ἐντὸς δύο μηνῶν, δὲν εἶναι πληρωτέος ἀμέσως.

§122Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου, ἀντὶ «τοῦ ἀποδεικτικοῦ περὶ τῆς πληρωμῆς τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος», νὰ τεθῇ «τῆς προσαγωγῆς τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ παρόντος νόμου ἀδείας.»

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 13, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 14 (ἀναγινώσκεται).

§124ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐξετάσῃ, μήπως εἶναι ὑπερβολικὸν τὸ νὰ ἐπιβάλῃ τὸν φόρον εἰς τὸν ἔχοντα δύο καταστήματα τοῦ αὐτοῦ εἴδους διπλοῦν.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴμεθα εἰς τὸ ἄρθρον 14, ὄχι εἰς τὸ 15.

§126Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν, ποία σκέψις ὑπηγόρευσε τὴν διάταξιν νὰ πληρώνῃ τὸν πρόσθετον φόρον ὁ ἐπαγγελματίας, ὅστις συμπίπτει νὰ πωλῇ καὶ οἰνοπνευματώδη ποτά.

§127Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Πρόκειται περὶ τοῦ τρόπου τῆς βεβαιώσεως ἐδῶ, δὲν πρόκειται περὶ νέου φόρου.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἄλλη ἀντίρρησις;

§129Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου νὰ προστεθῶσι τὰ ἑξῆς: «Ἐὰν δὲ τὸ κύριον ἐπάγγελμα αὐτῶν ἦναι τὸ τοῦ πωλητοῦ ποτῶν, ὑποχρεοῦνται εἰς πληρωμὴν καὶ τοῦ ἡμίσεος ποσοῦ τοῦ φόρου τοῦ ἑτέρου ἐπαγγέλματος.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 14, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν).

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 15 (ἀναγινώσκεται).

§131ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐδῶ ἁρμόζει ἡ παρατήρησίς μου. Εἷς ἔμπορος ἔχει δύο καταστήματα· διατὶ νὰ πληρώσῃ δύο φόρους;

§132Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Αὐτὸ ἐγένετο ἕνεκα τῶν καταχρήσεων. Συνιστᾶται ἓν κατάστημα· αὐτὸ ἀνήκει εἰς τὸν Α, ὁ ὁποῖος δὲν ἀποτελεῖ παράρτημα τοῦ Β, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποφύγῃ τὸν φόρον συμφωνεῖ μετὰ τοῦ Β νὰ παρασταθῇ ὡς παράρτημα.

§133ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀλλ’ ὁ ἔμπορος, ὅστις ἔχει δύο καταστήματα, βαρύνεται διὰ δύο ἐνοικίων, καὶ ὁ ἔμπορος ὅστις πληρώνει φόρον 250 δραχμῶν, ἐὰν ἔχῃ τέσσαρα καταστήματα, θὰ πληρώνῃ 1000 δραχμάς. Τοιοῦτον φόρον πληρώνει ἡ Τράπεζα ἡ Α ἢ ἡ Β· ἀλλ’ ὁ ἔμπορος βεβαίως δὲν ἔχει τὰ κέρδη τῆς Τραπέζης. Ἡ ἐπιθυμία νὰ φορολογῆται ἐπανειλημμένως εἶναι εὔλογος, ἀλλὰ καταντᾷ εἰς ἀδικίαν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§134ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ πληρώνῃ ἕκαστον ὑποκατάστημα τὸν αὐτὸν φόρον, τὸν ὁποῖον πληρώνει τὸ κεντρικὸν κατάστημα.

§135Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ ἔχων κατάστημα εἰς ὁδόν τινα πρέπει νὰ πληρώνῃ τὸν φόρον τοῦ ἐπιτηδεύματος, ἀδιάφορον ἂν αὐτὸς, ὁ ὁποῖος διατηρεῖ τὸ κατάστημα τοῦτο, ἔχει καὶ εἰς ἄλλην ὁδὸν κατάστημα τοιοῦτον· ὀφείλει νὰ πληρώσῃ φόρον καὶ διὰ τὸ κατάστημα αὐτό.

§136ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Ὁ φόρος τοῦ ἐπιτηδεύματος παρ’ ἡμῖν ἀναπληροῖ περίπου τὸν ἀλλαχοῦ ἀπαντῶντα φόρον τοῦ εἰσοδήματος, ἀφοῦ ἐν Ἑλλάδι ἐπεκράτησεν ἡ ἀρχὴ νὰ μὴ φορολογῶνται τὰ κεφάλαια. Ἀναλόγως δηλαδὴ τοῦ μικροῦ ἢ μεγάλου εἰσοδήματος, ὅπερ ἔχει τις, καὶ τοῦ ἐπιτηδεύματος εἶναι μικρὸς ἢ μέγας καὶ ὁ φόρος, ὃν ἀποτίνει. Καὶ δυνατὸν μὲν, ὅταν μετέρχηταί τις δύο ἢ πλείονα μικροεπιτηδεύματα ἐν ἑνὶ καὶ τῷ αὐτῷ καταστήματι, νὰ ἦναι ἐπιεικής πως πρὸς αὐτὸν ἡ φορολογία, ἀλλ’ ὅταν ἔχῃ τις δύο καταστήματα εἰς δύο διάφορα τῆς πόλεως μέρη, ἔστω καὶ τοῦ αὐτοῦ ἐπιτηδεύματος, ἐξ ὧν ἔχει προφανῶς διπλάσιον εἰσόδημα, ὡς γνωστοί τινες ἔμποροι καὶ καφεπῶλαι ἐν Ἀθήναις, δὲν εἶναι δίκαιον καὶ ὀρθὸν νὰ πληρώσῃ αὐτὸς καὶ ἀνάλογον πρὸς τὸ τοιοῦτον εἰσόδημα φόρον; (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 15, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 16 ἄνευ ἀντιρρήσεως.)

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 17 (ἀναγινώσκεται).

§138Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ πρώτη παράγραφος τοῦ ἄρθρου ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ τῆς ἑξῆς: «Ὁ φόρος τῶν ἀναγραφομένων ἐν τῷ ἀπὸ 24 Σεπτεμβρίου 1898 Β. Διατάγματι ἐπιτηδευμάτων ὁρίζεται κατὰ τὴν κατωτέρω κατάταξιν.» Ἐν δὲ τῇ τρίτῃ κατηγορίᾳ τῶν ἐπιτηδευματιῶν νὰ τροποποιηθῶσι τὰ ἐδάφια 1, 4, 7, 12 καὶ 14, ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τοῦ φόρου, ὡς ἑξῆς: «1) Ἐργοστάσιον ἀτμοκίνητον κατασκευῆς ζυμαρικῶν δρ. 200.—4) Ἀτμοκίνητον πιλοποιεῖον δρ. 300.—7) Ὑδροκίνητον ἐργοστάσιον πυριτιδοποιΐας καὶ ἀτμοκίνητον ἐργοστάσιον δυναμίτιδος καὶ ἐκρηκτικῶν ὑλῶν δρ. 200.—12) Ἀτμοκίνητον ἐργοστάσιον οἰνοπνευματοποιΐας δρ. 500.—14) Ἀτμοκίνητον ἐργοστάσιον κατασκευῆς ἐσωτερικῶν ἐνδυμάτων ἐξ ἐρίου δρ. 200.» Νὰ διαγραφῇ δὲ ἡ τελευταία παράγραφος, καὶ ἀντ’ αὐτῆς νὰ τεθῇ ἡ ἑξῆς: «Ἐπιβάλλεται προσέτι φόρος ἐπιτηδεύματος εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας καπνοκοπτικῶν μηχανῶν καὶ εἰς τοὺς ποιουμένους χρῆσιν τῶν καπνοκοπτικῶν μηχανῶν τοῦ Δημοσίου, κατατασσομένους εἰς τὴν Γʹ κατηγορίαν. Ὁ φόρος οὗτος ὁρίζεται δι’ ἑκάστην μὲν ἰδιόκτητον μηχανὴν εἰς δραχμὰς 200, δι’ ἑκάστην δὲ μηχανὴν τοῦ Δημοσίου εἰς δραχμὰς 300, εἶναι δὲ ἄσχετος πρὸς πάντα ἄλλον φόρον ἐπιτηδεύματος.»

§139ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἐδαφίου τῆς τρίτης κατηγορίας, καίτοι ἠλαττώσατε τὸν φόρον ἀπὸ 300 δρ. εἰς 200, ἐπὶ τούτου εἶχον νὰ ὑποβάλω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν, ἐπὶ τῇ βάσει παραστάσεων, αἵτινες μοὶ ἐγένοντο ἀφ’ ἧς ἐξεδόθη τὸ διάταγμα τοῦτο· ἐν Πειραιεῖ π. χ. ὑπάρχουσιν ἑπτὰ καταστήματα τοῦ εἴδους τούτου κατασκευῆς ζυμαρικῶν, ἅτινα, καθ’ ἃ ἐβεβαιώθην ἐρωτήσας πολλοὺς, παράγουσι τὰς ἑξῆς ποσότητας. Σημειωτέον δὲ, ὅτι τῶν μικροτέρων αἱ ποσότητες εἶναι κατά τι ἐξωγκωμέναι, διότι οἱ κύριοι αὐτῶν δὲν θέλουσι νὰ φαίνωνται, ὅτι παράγουσιν ὀλιγώτερον. Τὸ πρῶτον κατάστημα παράγει 300,000 ὀκάδας, τὸ δεύτερον ἐπίσης, τὸ τρίτον 250,000, τὸ τέταρτον 200,000, τὸ πέμπτον 180,000 τὸ ἕκτον 120,000, καὶ τὸ ἕβδομον 120,000. Ἰδοὺ ἡ ἀνισότης μεταξὺ τοῦ πρώτου καὶ τοῦ τελευταίου ὑπάρχει διαφορὰ ὑπὸ τὸ ἥμισυ. Λοιπὸν δὲν εἶναι δίκαιον νὰ φορολογηθῶσιν ἅπαντα ταῦτα τὰ καταστήματα 200 δραχμάς. Θὰ ἦτο πρέπον νὰ διαβαθμισθῇ ἡ φορολογία εἰς δύο βαθμίδας, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν ἑκατοντάδων χιλιάδων ὀκάδων ζυμαρικῶν, ἃς κατεργάζονται.

§140Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ εἰς ἐμὲ ἐγένοντο παραστάσεις περὶ τούτου, ἀλλ’ εἶναι πολὺ δύσκολος ἡ διάκρισις τοῦ παραγομένου ποσοῦ. Θὰ γεννῶνται δὲ παράπονα περὶ ἀνίσου μεταξὺ αὐτῶν κατανομῆς τοῦ φόρου.

§141ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ αἴτησις, ἣν ὑπέβαλεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, εἶναι εὔλογος διὰ τὰ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἰδίως ἐργοστάσια, ἅτινα διὰ τοῦ νομοσχεδίου φορολογοῦνται ἐν ἴσῳ μέτρῳ μὲ τὰ τοῦ Πειραιῶς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 17, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 18, ὡς ἔχει).

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 19.

§143Δ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Δὲν θεωρεῖτε εὔλογον, κύριε Ὑπουργέ, αἱ ἀνακοπαὶ καὶ τὰ ἐπιδοτήρια κατὰ τῶν ἀποφάσεων αὐτῶν νὰ γίνωνται ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου;

§144Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, τὸ ἄρθρον 19 νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς: «Τὰ κατὰ τὸν παρόντα νόμον πρόστιμα ἐπιβάλλει ὁ ἁρμόδιος οἰκονομικὸς ἔφορος, κατὰ δὲ τῆς ἀποφάσεως αὐτοῦ ἐπιτρέπεται ἀνακοπή, ἥτις κοινοποιεῖται πρός τε τὸν εἰρηνοδίκην καὶ τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον, ἐντὸς δέκα πέντε ἡμερῶν ἀπὸ τῆς κοινοποιήσεως τῆς ἀποφάσεως τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου ἐνώπιον τοῦ ἁρμοδίου εἰρηνοδίκου, ὅστις δικάζει ἐπ’ αὐτῆς ἀνεκκλήτως, ὀφείλει δὲ νὰ δημοσιεύῃ τὴν ἀπόφασίν του ἐντὸς μηνός, ἀφ’ ἧς ἐκοινοποιήθη ἡ ἀνακοπή. Αἱ ἀποφάσεις τοῦ εἰρηνοδίκου, τὰ ἐπιδοτήρια, ἡ ἀνακοπὴ καὶ τὰ ἔγγραφα τῆς διαδικασίας ταύτης γράφονται ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 19, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνοντσι δεκτὰ τὰ ἄρθρα 20 καὶ 21, ὡς ἔχουσι).

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 22 (ἀναγινώσκεται).

§146ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ σύστασις τῆς Οἰκονομικῆς Ἐφορείας, ἣν προτείνει τὸ ἄρθρον τοῦτο, εἶναι λίαν δεδικαιολογημένη, καὶ εἶναι ὀρθαὶ αἱ παρατηρήσεις αἱ ἐν τῇ ἐκθέσει, ὅτι ἡ δαπάνη, ἣν συνεφέλκει ἡ δαπάνη αὕτη, πολλαπλασίως θὰ καλυφθῇ ὑπὸ τῶν εἰσπράξεων. Ἀλλὰ διατὶ ἐν τῇ ἕκτῃ παραγράφῳ λέγετε, ὅτι «εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῆς νέας Οἰκονομικῆς Ἐφορίας Ἀθηνῶν ὑπάγεται ἡ κατὰ τοὺς κειμένους νόμους ἐξακρίβωσις καὶ βεβαίωσις τῶν φορολογητέων ἐπιτηδευμάτων καὶ οἰκοδομῶν τοῦ δήμου Ἀθηναίων ἐκτὸς τοῦ Παλαιοῦ Φαλήρου;» Τὸ νέον Φάληρον ἐκεῖθεν τῶν ἐκβολῶν τοῦ Κηφισοῦ, ἐπὶ τῆς δεξιᾶς ὄχθης, ἐκεῖνο δὲν ἀνήκει εἰς τὸν δῆμον Ἀθηναίων. Ἀλλὰ τὸ Παλαιὸν Φάληρον εἶναι ἀναμφισβητήτως Ἀθῆναι.

§147Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ τὸ ἐξετάσω.

§148Δ. ΠΙΠΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν γένει παρατηρεῖται τάσις, ἵνα προστίθενται ἐδάφια καὶ συνιστῶνται θέσεις διὰ νόμων ἀλλοτρίων.

§149Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐνταῦθα δὲν ὑπάρχει πολυτέλεια θέσεων.

§150Δ. ΠΙΠΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ εἴπω αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐνοήσατε.

§151ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὰ ἐπιτηδεύματα Ἐφορεία, οὐχὶ ἀπολύτως.

§152ΠΙΠΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τῆς ἐν Λαυρίῳ συνιστωμένης Οἰκονομικῆς Ἐφορίας κάμνω τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἠδύνατο νὰ συσταθῇ δι’ ἰδίου νόμου, διότι, ὡς γίνεται νῦν, φέρει μεγάλας δυσκολίας εἰς τὴν κωδικοποίησιν τῶν νόμων. Αὐτὴ εἶναι γενικὴ παρατήρησις.

§153Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ διαγραφῶσιν αἱ ἐν τέλει τῆς ἕκτης παραγράφου λέξεις «ἐκτὸς τοῦ Παλαιοῦ Φαλήρου». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 22, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν).

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 23 (ἀναγινώσκεται).

§155Δ. ΠΙΠΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ τὸ ἄρθρον 23 καταργεῖ πολλὰ ἐδάφια νόμων, προκειμένου περὶ προσφυγῶν. Αὐταὶ θεωροῦνται κατηργημέναι καὶ διὰ τὰς πόλεις τὰς ἐχούσας πληθυσμὸν ἄνω τῶν 3,000, ἀφοῦ ὁ νόμος ἔχει....

§156Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Διὰ τὰς ἄλλας μένει. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 23, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 24, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν).

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον θέλει ἀνατυπωθῆ, ὡς ἐτροποποιήθη. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 359). Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν νομῶν καὶ τῆς διοικήσεως αὐτῶν.

§158ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἐγένετο τόσος περὶ νομῶν καὶ δήμων λόγος τὰς ἡμέρας αὐτὰς, κύριοι Βουλευταὶ, ἐπὶ τῇ συζητήσει τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως, ἠκούσαμεν τόσας ἐγκύρους γνώμας περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐνισχύσεως τῶν δήμων, περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς προστασίας τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν, περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς αὐξήσεως τῆς αὐτοδιοικήσεως, περὶ τῆς ἀνάγκης καί τινος ἀποκεντρώσεως, ὥστε δικαιοῦταί τις νὰ ἐλπίζῃ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ὁ κατ’ ἀρχὴν ἀποκρούων τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Καὶ ἐπειδὴ πολλὰ καὶ ἀρκετὰ ἠκούσαμεν, δὲν θὰ εἰσέλθω καὶ ἐγὼ εἰς ἀνάλυσιν θεωριῶν περὶ τῶν κατὰ τοὺς δήμους καὶ τῶν σχέσεων αὐτῶν πρὸς τὴν Πολιτείαν. Εἶναι ἀληθῶς περίεργον, ὅτι τὸ σύστημα τῆς αὐτοδιοικήσεως, τὸ ὁποῖον ἐνεῖχον αἱ Πολιτεῖαι αἱ ἑλληνικαὶ ἀπὸ τῶν παλαιοτάτων χρόνων, τὸ ὁποῖον διεσώθη ὑπὸ πάσας τὰς ξένας κατακτήσεις, τὸ ὁποῖον ἀντέσχε καὶ ἤκμασε καὶ κατὰ τὸν μεσαίωνα ὑπὸ πᾶσαν τυραννικὴν κατάθλιψιν, τὸ ὁποῖον ἀντέσχε καὶ ἤκμασε καὶ κατὰ τοὺς χρόνους τῆς Ἑνετοκρατίας καὶ κατὰ τοὺς χρόνους τῆς Τουρκοκρατίας, εἶναι περίεργον, πῶς αὐτὸ τὸ σύστημα τῆς αὐτοδιοικήσεως, γνήσιον ἀπαύγασμα τῆς Ἑλληνικῆς πολιτικῆς εὐφυΐας, ἐμαράνθη καὶ κατέπεσεν ὑπὸ τὴν πνοὴν τῆς ἐλευθέρας Ἑλληνικῆς Πολιτείας! Ὑπὸ τοὺς Ἑνετοὺς ἀκμαῖον, ὑπὸ τοὺς Τούρκους ἀκμαῖον τὸ πνεῦμα τῆς αὐτοδιοικήσεως, ἐξατμίζεται ὑπὸ τὸ ἐλεύθερον Ἑλληνικὸν πολίτευμα! Βεβαίως, Κύριοι, οὐδ’ εἰς τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη μελέτης πολλῆς, ἵνα ἀνεύρωμεν τὴν αἰτίαν. Ἡ Βουλὴ ἔφαγε τοὺς δήμους! Ἡ Βουλὴ ὡς θεσμὸς; Ὄχι. Ὁ τρόπος καθ’ ὃν ἐλειτούργησεν ὁ θεσμός. Ἡ Βουλὴ ὡς θεσμὸς εἶναι τὸ συμπλήρωμα τῶν δημοτικῶν ἐλευθεριῶν· ἀλλ’ ὁ τρόπος καθ’ ὃν ἐλειτούργησεν ὁ θεσμός, ἀπετέλεσε τὴν ἀναίρεσιν τῶν δημοτικῶν ἐλευθεριῶν. Ὅτε ἤκμαζον αἱ κοινότητες αἱ Ἑλληνικαὶ, ἐξελέγοντο ἄρχοντες αὐτῶν οἱ προὔχοντες, οἱ παρέχοντες ἐγγυήσεις ἀγαθῆς καὶ ὄντως ἐντίμου διοικήσεως τῶν πραγμάτων τῆς κοινότητος. Ὅτε ἔλειψεν ὁ ξένος κατακτητὴς καὶ ἐπῆλθεν ἡ ἐλευθέρα Πολιτεία, ἡ Ἑλληνικὴ, ἔκτοτε ἐκλέγει τοὺς δημάρχους τὸ κόμμα, γνωρίζομεν δὲ πάντες ὑπὸ τίνας συνθήκας ἐκλέγονται αἱ δημοτικαὶ ἀρχαί. Καὶ ἐφθάσαμεν οὕτω ν’ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τοῦ δήμου πάντα καὶ τὰ στοιχειωδέστατα αὐτοῦ δικαιώματα, ἄριστα δ’ ἀφῃρέθησαν, ἀφοῦ οἱ δῆμοι κατέστησαν ἀνίκανοι εἰς τὴν πρέπουσαν αὐτῶν διαχείρισιν. Σήμερον ὁμολογοῦσι πάντες τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τοὺς δήμους, νὰ ἀνορθώσωμεν τοὺς δήμους, νὰ ἐμπνεύσωμεν πνεῦμα ἀγαθῆς αὐτοδιοικήσεως, νὰ μετατοπίσωμεν δὲ καὶ ποσόν τι ἐξουσίας ἀπὸ τοῦ κέντρου, διότι οὔτε αὐτοδιοίκησις ἄνευ ἀποκεντρώσεως δύναται νὰ εὐδοκιμήσῃ, ἀλλ’ οὔτε ἀποκέντρωσις ἄνευ αὐτοδιοικήσεως δύναται νὰ εὐδοκιμήσῃ. Τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ συζήτησιν βεβαίως παρέχει τὰ πρῶτα θεμέλια αὐτοδιοικήσεως καὶ ἀποκεντρώσεως. Διὰ τοῦτο, ἀποδεχόμενος τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ, δὲν ἔχω σκοπὸν ν’ ἀσχοληθῶ, ὡς προεῖπον, εἰς θεωρίας, ἔχω ὅμως πολλὰς νὰ φέρω παρατηρήσεις εἰς τὰ καθέκαστα τοῦ νομοσχεδίου. Ἀληθῶς ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου ἐν τῇ εἰσηγητικῇ αὐτοῦ ἐκθέσει ἐμφαίνεται ἀνὴρ πολλῆς γνώσεως καὶ πολλῆς πείρας· ἀλλ’ οὔτε δύο ἴσως, οὔτε τέσσαρες, ἴσως οὔτε ἓξ μόνον ὀφθαλμοὶ δύνανται νὰ καταρτίσωσι νομοθέτημά τι τέλειον. Διὰ τοῦτο ἡ παρασκευὴ τῶν νομοσχεδίων πανταχοῦ τελεῖται μετὰ βασάνου πολλῆς, ἀπαιτεῖ δὲ καὶ χρόνον πολὺ περισσότερον ἐκείνου, ὅσον βλέπομεν ἐδῶ θυσιαζόμενον...

§159ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Μετεφράσθη ὁ Βελγικὸς νόμος, περιελήφθησαν δὲ καὶ διατάξεις τοῦ Ἰταλικοῦ καὶ Γαλλικοῦ νόμου εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον.

§160ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Βεβαίως εἶναι μετάφρασις, ἀλλ’ ὄχι καὶ κατὰ γράμμα. Ἐπειδὴ δὲ πᾶς νόμος δέον νὰ τελῇ ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὴν νομοθεσίαν τοῦ Κράτους, ἔνθα μεταφυτεύεται, διὰ τοῦτο ἔχω τὰς παρατηρήσεις ταύτας, αἵτινες ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ πηγάζουσιν ἐκ τῆς δυσαρμονίας, ἣν νομίζω ὅτι διαβλέπω εἰς τὸ νομοσχέδιον ἐν σχέσει πρὸς τὸ ὅλον ἡμῶν σύστημα. Ἀρχίζω δὲ τὰς παρατηρήσεις μου ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 4. Ἠδυνάμην νὰ ἀρχίσω ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 3. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν θεωρῶ ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ ἐκλογὴ τῶν νομαρχιακῶν συμβούλων νὰ γίνηται ἡ πρέπουσα, κοσμία κἂν, ὅταν θὰ γίνηται ταυτοχρόνως μετὰ τῆς τῶν δημάρχων καὶ τῶν δημοτικῶν συμβούλων. Ἡ σκέψις τοῦ νομοθέτου, ὡς ἐκτίθεται ἐν τῇ ἐκθέσει τῇ εἰσηγητικῇ, εἶναι βεβαίως ὀρθὴ καὶ εὔλογος. Πρόκειται περὶ εἰσαγωγῆς νέου θεσμοῦ, πρέπει δὲ νὰ ἐμπνεύσωμεν ἐνδιαφέρον εἰς τὸν λαὸν, καὶ τὸ ἐνδιαφέρον δὲν δύναται νὰ γεννηθῇ, ἐὰν μὴ αἱ ἐκλογαὶ αὗται συνδυασθῶσι μετὰ τῆς ἐκλογῆς τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν. Ἀλλὰ γνωρίζομεν ὑπὸ τίνας συνθήκας γίνονται αἱ ἐκλογαὶ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν. Ἐὰν δὲ προσθέσωμεν καὶ τὰς τῶν νομαρχιακῶν συμβούλων, ἐγὼ τοὐλάχιστον ὁμολογῶ τὸν φόβον μου, ὅτι ἡ ἐκλογὴ θὰ διεξάγηται χεῖρον ἔτι. Ὅμως δὲν ἐπιμένω εἰς τὴν παρατήρησίν μου αὐτὴν σήμερον, καθόσον ἀνάγκη ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ ἀποχωρισθῇ ἡ ἐκλογὴ τῶν νομαρχιακῶν συμβούλων οὐχὶ ἐκ τῆς τῶν δημάρχων, διότι θεωρῶ σκοπιμώτερον νὰ μείνουν ἡνωμέναι αἱ ἐκλογαὶ αὗται, θὰ ἦτο ὅμως ἀνάγκη ν’ ἀποχωρισθῇ ἡ ἐκλογὴ τῶν δημοτικῶν συμβούλων, ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει θὰ δεήσῃ νὰ ψηφισθῇ ἄλλος νόμος, καὶ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι σήμερον καιρὸς πρὸς τοῦτο. Ἄλλως δὲ ἐλπίζω, ὅτι θὰ ληφθῇ πρόνοια τοιαύτη εὐρυτέρα εἰς τὸ μέλλον. Διότι φρονῶ ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν μεταβολὴν τῆς καταστάσεως τῶν δήμων, ἐὰν ῥιζικῶς δὲν μεταβάλωμεν τὸν νόμον περὶ δήμων. Ἐγὼ—δὲν διστάζω νὰ τὸ εἴπω—λυποῦμαι ὅτι τὸ Σύνταγμα θέτει περιορισμοὺς εἰς τὰς μεταβολὰς τοῦ νόμου περὶ δημαιρεσιῶν. Ὁ τρόπος τῆς ψηφοφορίας ἐν γένει, ἡ ἔλλειψις παντὸς προσόντος, τὸ ἰσότιμον τῆς ψήφου πάντων, βεβαίως δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἐγγύησις πρὸς ἐκλογὴν καλῶν δημοτικῶν ἀρχόντων. Ἀτυχῶς αὐτὰ δὲν δύνανται νὰ μεταβληθῶσι· δύνανται ὅμως νὰ ἐπέλθωσιν ἄλλαι μεταβολαί...

§161ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δύνανται νὰ μεταβληθῶσιν αἱ ἐκλογαί.

§162ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Θέλω ἀκριβῶς ν’ ἀποδείξω, ὅτι ἡ καθολικὴ ψηφοφορία, ὡς ὁρίζεται ἐν τῷ Συντάγματι, ἡ ἔλλειψις τιμήματος τῆς ψήφου καὶ πολλὰ ἄλλα ἀποτελοῦσι φραγμοὺς παρεμποδίζοντας τὴν ἐκλογὴν καλῶν δημοτικῶν ἀρχόντων.

§163ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐμποδιζόμεθα ὑπὸ τοῦ Συντάγματος εἰς τὴν μεταβολήν.

§164ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Βεβαίως δὲν ἐμποδιζόμεθα ἵνα μεταβάλωμεν τὸν νόμον καθ’ ὃ πνεῦμα ἐννοῶ. Ἐννοῶ δὲ τοῦτο προκειμένου περὶ δημάρχων μόνον, οὐχὶ καὶ περὶ Βουλευτῶν.

§165ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε συνάδελφε, δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἐξητάσατε ποῖα εἶναι τ’ ἀποτελέσματα τῶν δημαιρεσιῶν μετὰ τὴν καθιέρωσιν τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας. Παρετηρήσατε βεβαίως, ὅτι εἰς τοὺς δήμους ἐγκατεστάθησαν σχεδὸν πάντοτε ἀνώτατοι ἄρχοντες πρόσωπα οὐχὶ κατώτερα ἐκείνων, οἵτινες ἐξελέγοντο πρότερον διὰ τῆς περιωρισμένης, τῆς ἐν δευτέρῳ βαθμῷ ψηφοφορίας. Πάντοτε μεταξὺ τῶν πρωτευόντων ἐκλέγονται. Ὥστε ἐκ τοῦ συστήματος τῆς ἐκλογῆς δὲν ἐπῆλθε ζημία.

§166ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Νομίζω, ἀξιότιμε κύριε συνάδελφε, ὅτι δὲν πραγματοποιεῖται ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπεδιώκετο. Γνωρίζω καὶ ἐγὼ ἐκ τῆς μικρᾶς μου πείρας καὶ μελέτης τῆς διοικήσεως τῶν δήμων, ὅτι πολλὰ πρόσωπα, ἅτινα προθύμως θ’ ἀπεδέχοντο νὰ διοικήσωσιν ἕνα δῆμον ὑπὸ ἄλλας συνθήκας, σήμερον δὲν δέχονται. Γνωρίζομεν ὅτι σήμερον ὁ ὑποψήφιος δήμαρχος, ὁ ὑποδεικνυόμενος ὑπὸ τοῦ ἑνὸς ἢ ἄλλου κομματάρχου, δὲν ἐκλέγεται μεταξὺ ἐκείνων, οἵτινες φέρουσι τὰ περισσότερα προσόντα εὐδοκίμου διοικήσεως τοῦ δήμου, ἐκλέγεται μεταξὺ ἐκείνων, οἵτινες ἀτυχῶς φέρουσι τὰ περισσότερα προσόντα εὐδοκίμου διοικήσεως τοῦ κόμματος. Καὶ ὑπὸ τοιαύτας ὑποχρεώσεις γίνεται ἡ ἐκλογή.

§167ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατὰ κανόνα ὄχι. Ἦσαν ἄξιοι δυσπιστίας ἢ μᾶλλον φόβου ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐψήφιζον ἄλλοτε, παρὰ τὸν πολὺν λαὸν, ὁ ὁποῖος ψηφίζει σήμερον. Ἦσαν πολὺ μεγαλείτερα τὰ πάθη.

§168ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶναι τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον πταίει. Δύναται νὰ ἐκλέγηται εἷς καλὸς καὶ ἱκανὸς, ἀλλὰ θὰ ἐκλεχθῇ ἀφοῦ συνάψῃ μετὰ τῶν ἐκλογέων συμφωνίας, ὅτι ὁ ἐκλεγόμενος θὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα αὐτῶν.

§169ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Περὶ τούτου πρόκειται, τοῦτο λέγω...

§170ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αἱ ἄλλαι συμφωνίαι ἦσαν πολὺ χειρότεραι· ὀλιγαρχικαὶ συμφωνίαι.

§171Κ. ΖΩΤΟΣ. Ἐκεῖναι ἦσαν πραγματικαὶ συμφωνίαι.

§172ΡΕΠΟΥΛΗΣ (πρὸς τὸν κ. Δραγούμην). Ἐγὼ ὡς ἐκ τῆς ἡλικίας μου ἴσως πρέπει νὰ ἦμαι μᾶλλον ὑμῶν φιλελεύθερος, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι ἂν ὄχι μᾶλλον, τυγχάνω ὅμως ἐπίσης καὶ ὑμεῖς φιλελεύθερος. Ἀλλ’ ἡ μικρὰ μελέτη, ἣν ἔκαμα, τῆς καταστάσεως τῶν δήμων, μὲ ἔπεισεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἦναι τόσον ἐλευθέρα ἡ ἐκλογὴ τῶν δημάρχων. Δὲν θὰ ἤθελον κἂν ἄμεσον τὴν ἐκλογήν, δὲν ἔπρεπε νὰ ἦναι τοιαύτη ἡ ἐκλογὴ τῶν δημάρχων, οἵα ἡ τῶν Βουλευτῶν. Ἀναγνωρίζω τὴν γνώμην ὑμῶν ἀπὸ πείρας, ἀλλ’ ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ μὴ φρονῶ ὅμοια.

§173ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀπόδειξις ὅτι τὸ σύστημα τὸ ἰδικόν μας δὲν εἶναι ὀρθόν, ὅτι οὐδὲν Κράτος ἐν Εὐρώπῃ ἔχει τοιοῦτον σύστημα ἐκλογῆς τῶν δημάρχων.

§174ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τίποτε δὲν σημαίνει τοῦτο.

§175ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σημαίνει ὅτι, ἐνῷ ἀπὸ τοῦ 1864 ἐδώσαμεν ἡμεῖς τὸ παράδειγμα τοῦτο, οὐδὲν Κράτος ἠθέλησε νὰ μᾶς μιμηθῇ. Δὲν μᾶς ἐμιμήθησαν διότι δὲν τὸ εὑρίσκουν καλόν, οὔτε ἡμεῖς τὸ ἀπεδείξαμεν τοιοῦτον.

§176ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι δὲν σημαίνει τίποτε, διότι πλῆθος πραγμάτων ἐξ Εὐρώπης καὶ Ἀμερικῆς εἰσαχθέντων ἐνταῦθα ἐναυάγησαν. Τοῦτο δικαιολογεῖ καὶ ἡμᾶς νὰ ἔχωμεν πρωτοτυπίαν τινά. Ὅστις δὲ ἀναδράμῃ εἰς τὸ παρελθόν, θὰ ἐνθυμηθῇ τί ἐγίνετο, ὁσάκις ἐπρόκειτο περὶ δημοτικῆς ἐκλογῆς, καὶ πῶς κατεκτῶντο τῶν μᾶλλον φορολογουμένων αἱ ψῆφοι, πῶς ἐγίνοντο αἱ ἐκλογαὶ καὶ εἰς αὐτὴν τὴν πρωτεύουσαν. Ὅταν δὲ ἔχῃ τις τοιαῦτα παραδείγματα ἐνώπιόν του καὶ βλέπῃ πῶς ὁ λαὸς ἐκλέγει σήμερον, βεβαίως θὰ δώσῃ ψῆφον ὑπὲρ τοῦ πολλοῦ λαοῦ, ὅστις ἀπεδείχθη ὅτι κρίνει ὀρθότερον.

§177ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ὑπὲρ τοῦ πολλοῦ λαοῦ διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν Βουλευτῶν, ἀλλ’ ὡς γίνεται ἡ τῶν δημάρχων;

§178ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑπάρχουσι δέκα συστήματα ἐκλογῆς τῶν δημάρχων ἐν τῷ κόσμῳ, καὶ τὰ ἐννέα συστήματα εἶναι εἰς τὰ διάφορα Κράτη παραδεδεγμένα. Οὐδὲν ὅμως Κράτος ἔχει παραδεχθῆ τὸ σύστημα τὸ ἰδικόν μας. Νὰ ἰσχυριζώμεθα δὲ, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ συστήματος ἐπιτυγχάνομεν νὰ ἐκλέγωμεν καλοὺς δημάρχους, αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβές. Τοῦτο κατ’ ἐμὲ δὲν εἶναι δυνατόν. Διὰ τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας ἀναγκάζομεν τοὺς δημάρχους νὰ ἐκλιπαρῶσιν ἐπὶ διαφόροις ὑποσχέσεσι τὰς ψήφους τῶν ἐκλογέων. Ἐκτελοῦντες τὰς ὑποσχέσεις ταύτας ὡς δήμαρχοι, βεβαίως ἀποβαίνουσι κακοὶ δήμαρχοι. Τοῦτο καὶ βλέπομεν. Βεβαίως καὶ πρότερον θὰ ἐξελέγοντο καλοί, ἀλλὰ καὶ σήμερον ἐκλέγονται καλοί. Τοῦτο ὅμως εἶναι ἐξαίρεσις, καὶ δὲν ἀρκεῖ.

§179ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ὁπωσδήποτε δὲν πρόκειται σήμερον περὶ τούτου, ἀφοῦ ἄλλως τε ὁμολογῶ, ὅτι δὲν προχωρῶ εἰς τοιαύτην ἔρευναν, διότι οὐδὲ τοιοῦτον εἶναι τὸ θέμα ἡμῶν σήμερον, οὐδ’ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιληφθῶμεν τοιαύτης ἐρεύνης, ἐφ’ ὅσον ἔχομεν τὸ Σύνταγμα πρὸ ἡμῶν, οὐδ’ εἶναι ἄρα ἀνάγκη νὰ καταναλώσωμεν χρόνον πρὸς τοιαύτην συζήτησιν. Ἄρχομαι δὲ τῶν παρατηρήσεών μου ἐπὶ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου. Προσείλκυσεν ἀμέσως τὴν προσοχήν μου, Κύριοι, τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 4. Κατὰ τὸ ἐδάφιον τοῦτο «οὐδεμία ἐπιτακτικὴ ἐντολὴ ἐκ μέρους τῶν ἐκλογέων ἐπιτρέπεται. Δοθεῖσα δὲ τυχὸν λογίζεται ἀνύπαρκτος». Ὀφείλω πρὸ παντὸς νὰ δηλώσω, ὅτι δευτερευούσας τινὰς παρατηρήσεις, ἃς ἔχω νὰ ὑποβάλω ἐπὶ τῶν καθέκαστα, θὰ τὰς ἐκθέσω κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ ψήφισιν τῶν ἄρθρων. Νῦν περιορίζομαι εἰς τὰς γενικωτέρας παρατηρήσεις. Γενικωτέραν δὲ παρατήρησιν θεωρῶ ἐκείνην, ἣν κάμνω τὴν στιγμὴν ταύτην. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἐννοῶ τὸν φόβον τῆς ἐπιτακτικῆς ἐντολῆς, δὲν ἐννοῶ τὸν λόγον τῆς κατηγορηματικῆς ἀπαγορεύσεως τῆς ἐπιτακτικῆς ἐντολῆς πρὸς τὸν νομαρχιακὸν σύμβουλον. Τὸ ἄρθρον τοῦτο προφανῶς ἔχει ληφθῆ ἐκ τοῦ ἄρθρου 67 τοῦ Συντάγματος, κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ Βουλευταὶ ἀντιπροσωπεύουσι τὸ ἔθνος καὶ οὐχὶ τὴν ἐπαρχίαν. Καὶ κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο οἱ νομαρχιακοὶ σύμβουλοι ἀντιπροσωπεύουσι τὸν νομόν καὶ οὐχὶ τὸν δῆμον, ὑφ’ οὗ ἐκλέγονται. Ἀλλ’ ἀκριβῶς τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἐκφράζεται ἐν ταῖς προηγουμέναις παραγράφοις τοῦ ἄρθρου, νομίζω ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἀπαγορεύηται, δὲν εἶναι δὲ μόνον περιττὸν, ἀλλὰ πρέπει νὰ λείψῃ ὁπωσδήποτε ἡ φράσις αὕτη, διότι δὲν εἶναι κἂν δυνατὸν νὰ δίδηται ἐντολὴ ἐπιτακτικὴ εἰς τὸν νομαρχιακὸν σύμβουλον. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ εἰς τὸν νομαρχιακὸν σύμβουλον εἰδικὴ ἐντολή; Ἡ ἐκλογὴ ὁρίζεται διὰ σφαιριδίων. Μήπως καθίσταται πληρεξούσιος ἐγγράφως; Πῶς δύναται νὰ ἐκφρασθῇ, νὰ ἐκδηλωθῇ αὐτὴ ἡ ἐπιτακτικὴ ἐντολή, ὥστε νὰ ληφθῇ πρόνοια ἐν τῷ νόμῳ, ἵνα ἀπαγορευθῇ;

§180Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἀναλάβῃ ὑποχρεώσεις πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς.

§181ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ὑπάρχουσιν ὅμως καὶ ἄλλα ἄρθρα ἐν αὐτῷ τούτῳ τῷ νομοσχεδίῳ, ὑπάρχουσι τὰ ἄρθρα 48 καὶ 49, κατὰ τὰ ὁποῖα «πᾶσα πρᾶξις ἢ διάσκεψις Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου ἐπὶ ἀντικειμένων ἀλλοτρίων πρὸς τὰ διὰ τοῦ παρόντος νόμου ἢ ἄλλων νόμων ἀνατεθειμένα αὐτοῖς καθήκοντα, εἶναι ἄκυρος».

§182Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄλλα αὐτά.

§183ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἀλλὰ θέλω νὰ εἴπω ἀκριβῶς, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιασθῇ νομαρχιακὸς σύμβουλος μὲ εἰδικὴν ἐπιτακτικὴν ἐντολήν. Ἀφοῦ τὴν τοιαύτην ἐντολὴν δὲν δύναται νὰ τὴν παρουσιάσῃ, δὲν δύναται νὰ τὴν ὑποστηρίξῃ κατὰ τὰ ἄρθρα 48 καὶ 49, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβάλῃ αὐτὴν εἰς τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον; Καὶ τίς ὁ ἐκ τῆς ὑποβολῆς κίνδυνος; Ὅπως δ’ εἶπον, ἐν τῇ ἰδέᾳ ὅτι ὁ νομαρχιακὸς σύμβουλος ἀντιπροσωπεύει τὸν νομόν καὶ οὐχὶ τὸν δῆμον, ἐν αὐτῇ τῇ ἰδέᾳ ὑπάρχει τὸ πνεῦμα τῆς τελευταίας διατάξεως. Νομίζω λοιπόν, ὅτι ὄχι μόνον περιττεύει, ἀλλὰ καὶ δὲν πρέπει νὰ τεθῇ, διότι δὲν μοὶ φαίνεται ἔχουσα λογικήν τινα ὑπόστασιν. Σπουδαιοτέρα ὅμως εἶναι ἡ παρατήρησίς μου ἐπὶ τοῦ ἀμέσως κατωτέρω ἄρθρου, τοῦ ἄρθρου 5. Κατὰ τοῦτο «ἐν ἑκάστῳ νομῷ ἐκλόγιμοι εἶναι οἱ συμπληρώσαντες τὸ τριακοστὸν ἔτος τῆς ἡλικίας αὑτῶν, οἱ ὄντες ἐγγεγραμμένοι ἔν τινι τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων τῶν δήμων τοῦ νομοῦ...» κλπ. Εἰσάγομεν οὕτω τὴν γενικὴν ἐν τῷ νομῷ πολιτογράφησιν.

§184Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ δὲν νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ εὐρύνωμεν τὸ πνεῦμα τῆς ἐκλογῆς;

§185ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Προκειμένου περὶ Βουλευτῶν, βεβαίως ἠδύνατο νὰ λείψῃ πᾶς περιορισμὸς ἐκ τῶν ὑφισταμένων. Προκειμένου ὅμως περὶ νομαρχιακῶν συμβούλων, ὄχι. Διότι ἡ ἐξουσία τῶν νομαρχιακῶν συμβούλων δὲν εἶναι μόνον ἐποπτικὴ τῶν πράξεων τῶν δήμων, δὲν εἶναι μόνον ἐξελεγκτικὴ τῶν πράξεων τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, εἰσέρχεται καὶ εἰς αὐτὴν τὴν οὐσίαν τῆς ἐξουσίας τοῦ δημάρχου, εἰσέρχεται εἰς αὐτὴν τὴν διαχείρισιν τῆς δημοτικῆς ἐξουσίας. Πῶς δ’ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἐνδιαφέρον ὑπὲρ ἑνὸς δήμου νομαρχιακὸς σύμβουλος, ὅστις μέχρι τοῦ τριακοστοῦ ἔτους τῆς ἡλικίας του οὐδέποτε ἐσκέφθη νὰ ἀναμιχθῇ εἰς τὰ πράγματα τοῦ δήμου ἐκείνου, οὐδέποτε ἐσκέφθη νὰ ἐγγραφῇ ἐν τῷ καταλόγῳ τοῦ δήμου ἐκείνου, οὐδέποτε ἄρα ἐμελέτησεν οὔτε ἔμαθε τὴν κατάστασιν τοῦ δήμου ἐκείνου;

§186Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πρέπει νὰ ἦναι ἐγγεγραμμένος ἐν τῷ καταλόγῳ ἑνὸς δήμου τοῦ νομοῦ.

§187ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Τοῦτο λέγω ὅτι δὲν ἀρκεῖ καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἦναι ἐγγεγραμμένος ἐν τῷ δήμῳ, παρ’ οὗ ἐκλέγεται.

§188ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ γενικότης τοῦ ἐνδιαφέροντος οὕτω ἐκλείπει...

§189ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Παντάπασι. Μήπως ἐλλείπει ἐκ τοῦ Βουλευτοῦ; Καὶ ὁ νομαρχιακὸς σύμβουλος θὰ ἀντιπροσωπεύῃ ὁλόκληρον τὸν νομόν, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ τὸν δῆμον, παρ’ οὗ θὰ ἐκλέγηται.

§190ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Δὲν εἶναι ὀρθότερον ὡς ἔχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ;

§191ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Κατ’ ἐμὲ ὄχι. Καὶ ἀπευθυνόμενος πρὸς ὑμᾶς ἐρωτῶ, δύναται δικηγόρος ἢ ἔμπορος κατοικῶν ἐν Σύρῳ, μηδέποτε γνωρίσας τὴν Θήραν, μηδ’ ἐπισκεφθεὶς τὰ ἀπόκεντρα αὐτῆς χωρία, ν’ ἀντιπροσωπεύσῃ τοὺς δήμους αὐτῆς ἐπαρκῶς ἐν τῷ Νομαρχιακῷ Συμβουλίῳ;

§192Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ μὴ γνωριζόμενοι εἰς τοὺς δήμους δὲν θὰ ἐκλέγωνται.

§193ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Πῶς θὰ κατορθώσωσι νὰ ἐκλέγωνται, τὸ γνωρίζομεν πάντες, ὑφ’ ἃς συνθήκας γίνονται αἱ ἐκλογαὶ τῶν ὑποδεεστέρων ἀρχῶν.

§194Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἡ διάταξις αὕτη ἐτέθη διότι ὑπάρχουσι δῆμοι, οἵτινες δὲν ἔχουσι νὰ προτείνωσιν ἴδια πρόσωπα.

§195ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἀκριβῶς θεωρῶ, ὅτι πᾶς δῆμος θὰ ἔχῃ τὸν κατάλληλον ἀντιπρόσωπον ἐν τῷ Νομαρχιακῷ Συμβουλίῳ· φρονῶ δὲ τοῦτο, διότι ἀκριβῶς ποθῶ νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὰ Νομαρχιακὰ Συμβούλια ὄχι ἄνθρωποι τῆς πρωτευούσης τοῦ νομοῦ μόνον. Βεβαίως θὰ ἦναι πολὺ καλλίτερον νὰ εἰσέλθῃ εἷς γεωργὸς ἢ οἱοσδήποτε ἄλλος ἐπιτηδευματίας, ἀντιπρόσωπος τοῦ δήμου, γνωρίζων τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ καὶ τὴν κατάστασιν αὐτοῦ, παρὰ εἷς δικηγόρος, ὅστις οὐδέποτε εἶδε καὶ ἐγνώρισε τὸν τόπον ἐκεῖνον! Ἐπὶ τοῦ κατωτέρω ἄρθρου 7, νομίζω ὅτι συνηνώθησαν εἰς ἓν ἄρθρον διατάξεις δύο ἄρθρων. Τὸ ἄρθρον 7 διὰ τῶν δύο πρώτων παραγράφων ὁμιλεῖ περὶ κωλύματος ἀνακηρύξεως τῶν ὑποψηφίων καὶ περὶ ἀκυρότητος τῆς ἐκλογῆς τῶν ἐκλογίμων, ἀπὸ δὲ τῆς τρίτης παραγράφου ὁμιλεῖ περὶ τοῦ συμβιβαστοῦ τοῦ ἀξιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ ὑποψήφιος, πρὸς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζητεῖ νὰ ἀναλάβῃ, καὶ παρέχει τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς. Φρονῶ λοιπόν, ὅτι τὸ ἄρθρον ἔδει νὰ χωρισθῇ, ἄλλως δὲ δύναται νὰ ἐπέλθῃ σύγχυσις τῆς ἑρμηνείας αὐτοῦ ἐν σχέσει πρὸς τὰ κατωτέρω. Ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν θὰ προτείνω, φοβοῦμαι ὅτι θὰ φανῇ ἴσως λίαν τολμηρά. Ἴσως ἐκπλήξῃ ὑμᾶς, ὅτι θεωρῶ ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 8 μέχρι τοῦ 16, συμπεριλαμβανομένου, ὅτι πάντα ταῦτα ἠδύναντο νὰ λείψωσιν! Εἶναι ἀληθές, Κύριοι, ὅτι δέον νὰ ἀναζητήσωμεν πολλὰ προσόντα, πολλὰς ἐγγυήσεις ἀγαθῆς διαχειρίσεως τῆς ἐξουσίας εἰς τοὺς νομαρχιακοὺς συμβούλους· ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀληθὲς, ὅτι τοιαῦτα προσόντα τοιαύτας ἐγγυήσεις δὲν ἐζήτησε τὸ Σύνταγμα οὔτε παρ’ ἀντιπροσώπων ἐντεταλμένων πολὺ εὐρύτερα δικαιώματα. Εἶναι δὲ τὸ πρᾶγμα καὶ ὀλίγον ἀντιφατικόν, νὰ μὴ ἀπαιτῶμεν οὐδὲν προσὸν παρὰ τοῦ Βουλευτοῦ, νὰ ἀπαιτῶμεν δὲ πλείονα προσόντα παρὰ τοῦ νομαρχιακοῦ συμβούλου. Δὲν γνωρίζω τίνα ἐντύπωσιν προξενεῖ ἡ γνώμη μου αὕτη εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι πάντα ταῦτα τὰ ἄρθρα εὑρίσκονται ἐν δυσαρμονίᾳ πρὸς αὐτὸ τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος, ὅταν θεσπίζωμεν προσόντα περὶ νομαρχιακῶν συμβούλων, τὰ ὁποῖα....

§196Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐνῷ ἀναγνωρίζομεν τὴν ἀνάγκην τῶν προσόντων, ἐπιβάλλεται ἡμῖν νὰ παραδεχθῶμεν ταῦτα, ὁσάκις τὸ Σύνταγμα ἐπιτρέπῃ τοῦτο.

§197ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Εἶπον ὅτι μοὶ φαίνεται ἀντιφατικὸν νὰ ὑψώσωμεν τοὺς νομαρχιακοὺς συμβούλους ὑπεράνω τῶν Βουλευτῶν. Διότι βεβαίως ὑπεράνω τῶν Βουλευτῶν ὑψοῦνται δι’ αὐτῶν τῶν προσόντων ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ λαοῦ. Καὶ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι τοῦτο ἀσήμαντον. Ὁπωσδήποτε, ἐπειδὴ πιθανὸν νὰ μὴ γένηται δεκτὴ ἡ γνώμη μου αὕτη, ἐπιφυλάττομαι νὰ ὑποβάλω παρατηρήσεις τινὰς δευτερευούσας ἐπὶ τῶν ἄρθρων τούτων. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸ ὅλον τοῦ νομοσχεδίου ἐγώ, Κύριοι, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω τὸν ἀγαθώτατον αὐτοῦ σκοπόν. Καὶ πάντα μὲν τὰ κεφάλαια, πάντα τὰ ἄρθρα, δι’ ὧν καθορίζεται ἡ ἐξουσία καὶ ἡ δικαιοδοσία τῶν Νομαρχιακῶν Συμβουλίων, μὲ ἐνεθουσίασαν, πολλὰ προσδοκῶντα ἐκ τοῦ θεσμοῦ τούτου ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς ὅλης διοικήσεως, ἰδίᾳ ὅμως ἐνόμισα ὅτι εὗρον μείζονα λόγον ἐνθουσιασμοῦ εἰς τὸ κεφάλαιον τὸ πραγματευόμενον περὶ τῶν φροντίδων τῶν ὑπὲρ τῆς γεωργίας. Ἐὰν εἴχομεν νομάρχας ἀξίους τοῦ ὀνόματος, πολλὰ ἤθελον οὗτοι ἐπιτελέσει καὶ ὑπὲρ τῆς προόδου τοῦ γεωργικοῦ λαοῦ. Πολλὰ ἤθελον κατορθώσει ὑπὲρ τῆς γεωργίας νομάρχαι εἰλικρινεῖς ἀντιπρόσωποι τῆς Πολιτείας, ἀντιλαμβανόμενοι τῶν καθηκόντων αὑτῶν, κηδόμενοι τοῦ λαοῦ, τὸν ὁποῖον ἐνετάλησαν νὰ διοικήσωσιν. Ἀλλ’ ἀτυχῶς οὐδέποτε ἐγνωρίσαμεν τοιούτους νομάρχας, καὶ δι’ αὐτὸ μετ’ ἐκπλήξεως ἢ μᾶλλον ἄνευ ἐκπλήξεως ἠκούσαμεν πάντες κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως, ὅτι δὲν θὰ εὕρωμεν κἂν τοὺς ἐπὶ πλέον 10 νομάρχας! Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐν Ἑλλάδι ἡ μόνη ἔλλειψις ἀνωτάτων ὑπαλλήλων, ἥτις οὐδέποτε παρουσιάσθη, εἶναι ἡ ἔλλειψις... Ὑπουργῶν! (ἱλαρότης). Διότι ἀληθῶς κατὰ τὰς ἀνωμάλους περιστάσεις, κατὰ τὰς ἀνωμάλους κρίσεις, ὅταν τὰ Ὑπουργεῖα δὲν ἐνδείκνυνται ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ προέρχωνται ἐξ ἄλλων κατ’ ἀνάγκην συνδυασμῶν, οὐδέποτε εἴδομεν ἔλλειψιν Ὑπουργῶν, οὐδέποτε ἀντελήφθημεν δυσχερείας εἰς τὴν ἐξουσίαν τὴν ἐντεταλμένην νὰ καταρτίσῃ Ὑπουργεῖα δι’ ἔλλειψιν προσώπων. Ἀληθῶς δ’ εἶναι περίεργον, πῶς, ἐν ᾧ τόπῳ δὲν ὑπάρχει ἔλλειψις Ὑπουργῶν, τοὐναντίον ὑπάρχει πληθώρα μὲν φιλοδοξούντων καὶ προθύμως ἀναδεχομένων Ὑπουργεῖον, ἔλλειψις ὅμως 10 προσώπων διὰ τὴν θέσιν τοῦ νομάρχου! (ἱλαρότης). Ἀλλὰ περὶ αὐτοῦ δὲν πρόκειται νῦν.

§198Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν ἠξεύρατε πόσοι φιλοδοξοῦν καὶ τὴν θέσιν τοῦ νομάρχου!

§199ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Πολλοὶ οἱ φιλοδοξοῦντες, ἀλλ’ ὀλίγοι οἱ ἔχοντες τὰ προσόντα, θέλετε νὰ εἴπητε. Ἐγὼ ἐλπίζω ὅτι θὰ ἀποδειχθῶσι τώρα περισσότεροι, ὄχι διὰ νὰ αὐξηθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν φιλοδοξούντων, ἀλλὰ διὰ νὰ ὑπάρξωσιν οἱ παρέχοντες τὰ ἀναγκαῖα προσόντα, ἵνα καταλάβωσι τὴν θέσιν ταύτην. Ἀπορία γεννᾶται βεβαίως εἰς τὸν ἐρευνῶντα τὰ τοῦ νομοσχεδίου, πῶς θὰ δυνηθῇ τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τόσων ἀναγκῶν, αἵτινες ἀναγράφονται διὰ τῶν διατάξεων αὐτοῦ· ἀλλ’ ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἀφίνει ἡμᾶς ἐν σκότει. Πλὴν τῶν πόρων, ὅσοι ὁρίζονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὁμολογεῖται ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει, ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀληθῶς τὰ Νομαρχιακὰ Συμβούλια δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι πλήρη ἐπάρκειαν πόρων, ἵνα ἀνταποκρίνωνται πρὸς πάσας αὐτῶν τὰς ἀνάγκας, θὰ ἔχωσιν ὅμως εἰς τὸ μέλλον. Ἐγένετο δὲ ἡ ἀρχὴ, καὶ ἡ ἀρχὴ εἶναι τὸ ἥμισυ τοῦ ὅλου. Καὶ ἦτο καιρὸς νὰ γείνῃ τοιαύτη μεταρρυθμιστικὴ ἀρχή. Ἦτο ἀνάγκη νὰ ἴδωμεν τὴν διοίκησιν βελτιουμένην, ἦτο ἀνάγκη νὰ ἴδωμεν τὴν αὐτοδιοίκησιν ἐνισχυομένην, ἦτο ἀνάγκη νὰ ἴδωμεν τὴν ἀποκέντρωσιν ἐγκαινιζομένην. Ἦτο καιρὸς πλέον νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν ἡμῶν ἐπιμελεστέραν εἰς τὴν διοίκησιν τῆς χώρας. Οὕτω φρονῶν, ἐξεπλάγην ὅτε, συζητουμένου ἄλλου μέτρου διοικητικοῦ, ἤκουσα πολλῶν Βουλευτῶν προβαλόντων κατ’ αὐτοῦ καὶ τὸ ἐπιχείρημα τῆς αὐξήσεως τῶν δαπανῶν. Ὅτε εἶδον ἐξεγειρομένους τόσους συναδέλφους, ὧν σέβομαι τὴν γνώμην, καὶ ἀποκρούοντας τὰ νομοσχέδια, δι’ ὧν προτείνεται αὔξησις δαπάνης διοικητικῆς, ὁμολογῶ ὅτι μοὶ ἐπῆλθεν ἡ ἀπορία νὰ ἐρωτήσω: καὶ τίνα ἄλλον λόγον ὑποστάσεως ἔχει αὐτὸ τὸ Κράτος, ἂν μὴ τὴν Διοίκησιν καὶ τὴν Δικαιοσύνην; καὶ ποίαν ἄλλην δύναται νὰ ἔχῃ μέριμναν περὶ οἱωνδήποτε ἄλλων πραγμάτων, πρὶν ἢ μεριμνήσῃ περὶ Διοικήσεως καὶ Δικαιοσύνης; Θὰ ἦτο τολμηρὸν ἴσως, ἐὰν γενικώτερον ἔλεγον τὴν περὶ τῶν θεμάτων τούτων γνώμην μου, δὲν θεωρῶ ἄλλως τε ὅτι εἶναι καὶ ἐπίκαιρον. Ἀλλ’ ἐγὼ βεβαίως ἐπεδοκίμασα τὴν Κυβέρνησιν, ὅτε ἔβλεπον αὐτὴν γενναίαν εἰς τὰς δαπάνας τῆς Διοικήσεως καὶ τῆς Δικαιοσύνης, διότι φρονῶ ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἤμεθα φειδωλοὶ μὲν εἰς ἄλλας, ἀλλ’ ἀφειδεῖς, ἐφ’ ὅσον ζητεῖται διὰ τῶν προσθέτων δαπανῶν ἡ ἀνόρθωσις τῆς Διοικήσεως καὶ τῆς Δικαιοσύνης, δὲν δύναται δὲ ἄλλως νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἀνόρθωσις αὕτη. Ἐν τῇ Διοικήσει καὶ τῇ Δικαιοσύνῃ ἔγκειται καὶ ἡ κρείττων στρατιωτικὴ ἡμῶν πολιτικὴ, ἐν τῇ Διοικήσει καὶ τῇ Δικαιοσύνῃ ἔγκειται καὶ ἡ κρείττων ἐξωτερικὴ ἡμῶν πολιτική. Μὴ λησμονῶμεν, Κύριοι, ὅτι πλὴν ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ὀφείλομεν νὰ γνωρίζωμεν τοῦτο, ἐλέχθη πρὸς ἡμᾶς καὶ ὑπὸ τῶν ξένων ἐπὶ πάσῃ εὐκαιρίᾳ. Ὅτε ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς κατέλαβε τὴν Κρήτην, καλῶς δὲ κατέλαβεν αὐτὴν, ὁ τύπος ὁ εὐρωπαϊκὸς, ὁ ὁποῖος ἐξηγέρθη κατὰ τῆς Ἑλλάδος, δὲν ὡμίλει περὶ τοῦ στρατοῦ ἡμῶν, οὔτ’ ἐπὶ τὸν στόλον ἡμῶν ὑπελόγιζε, κατακρίνων τὸ κίνημα· ὡμίλει πρώτιστα περὶ τῆς παρ’ ἡμῖν καταστάσεως τῆς Διοικήσεως καὶ τῆς Δικαιοσύνης. Ἡ μεγάλη δὲ μομφὴ, ἡ ἐξενεχθεῖσα κατὰ τῆς Ἑλλάδος τότε, καὶ ἡ ἐξέγερσις, ἣν προεκάλεσε τὸ κίνημα ἐκεῖνο, εἶχεν ὡς λόγον τὴν κατάστασιν ταύτην τῆς Διοικήσεως καὶ τῆς Δικαιοσύνης. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἠρώτα τότε ὁ εὐρωπαϊκὸς τύπος: πῶς ἐτόλμησε Κράτος μὴ δυνηθὲν νὰ ἐπαρκέσῃ ἑαυτῷ, μὴ δυνηθὲν νὰ ἀσφαλίσῃ Διοίκησιν καὶ Δικαιοσύνην ἐντὸς τῶν ὁρίων αὑτοῦ, πῶς ἐτόλμησε νὰ καταλάβῃ καὶ ἄλλην ἐπαρχίαν, ἀδιάφορον ἂν αὕτη ἐθνολογικῶς ἀνήκει εἰς αὐτό; πῶς τολμᾷ νὰ ζητῇ ἐπέκτασιν τῆς κυριαρχίας αὑτοῦ, ἀφοῦ δὲν δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι καλῶς διοικεῖται τὸ ἴδιον; Καὶ ποίαν ἐγγύησιν παρέχει τὸ Κράτος ἐκεῖνο, ὅτι καλῶς θὰ διοικῇ τὸν δοῦλον ἐκεῖνον πληθυσμὸν, ὅταν δὲν διοικῇ αὐτὸ ἑαυτὸ καλῶς; Ἀληθῶς, Κύριοι, προκειμένου περὶ ἀνορθώσεως τῶν πραγμάτων ἡμῶν, ἐνθυμοῦμαι τὸ περίφημον κόσκινον τοῦ Σχολαστικοῦ, τοῦ διαποροῦντος «ποῖ βύσω καὶ ποῖ μὴ βύσω!» Νομίζω ὅμως, ὅτι δυνάμεθα νὰ βύσωμεν τὸ κόσκινον τῆς Πολιτείας ἡμῶν, ἐὰν μὴ βύσωμεν τὰ ὦτα ἡμῶν εἰς τὴν φωνὴν τῆς ἀληθείας, τὴν ὁποίαν πάντες ἀναγνωρίζομεν, διότι πρὸς πάντας λέγει αὐτὴν ἡ συνείδησις ἑκάστου! Ἀκούω μεταξὺ ἄλλων γνωμῶν καὶ προτάσεων καὶ παρακελεύσεων νὰ λέγηται ὅτι πρὸ παντὸς ἀνάγκη χειρὸς στιβαρᾶς. Ἀληθῶς εἶναι ἀνάγκη χειρὸς στιβαρᾶς, ἥτις νὰ τραβήξῃ αὐτιὰ ὅσων αὐθάδεις ἐγείρονται πρὸ τοῦ νόμου, κατέναντι τοῦ νόμου! Καὶ ὑπάρχουσι πολλοὶ τοιοῦτοι ἔν τε τῇ Διοικήσει καὶ ἐν τῇ Δικαιοσύνῃ καὶ ἐν παντὶ ἄλλῳ τμήματι τῆς Πολιτείας ἡμῶν. Ἀλλ’ ἵνα στηριχθῇ ἡ χεὶρ ἐκείνη, ἔχει ἀνάγκην τῆς συνδρομῆς τῆς Βουλῆς, τῆς συνδρομῆς τῆς νομοθετικῆς, ὄχι μόνον ὡς αὕτη συνήθως παρέχεται. Διότι ἀτυχῶς ἡ Βουλὴ καὶ διοικεῖ. Καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ στηριχθῇ ἡ χεὶρ τῆς Κυβερνήσεως διοικούσης, ὑπὸ τῆς Βουλῆς μόνον νομοθετούσης! (Εὖγε! εὖγε!).

§200Θ. ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Πολὺ ὀρθῶς ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας εἶπεν, ὅτι ἀπὸ πολλοῦ καιροῦ ὁ δημοτικὸς ἡμῶν βίος βαίνει εἰς ἐξασθένησιν, εἰς ἀτονίαν. Ἀποδέχομαι δὲ παντελῶς, ὅτι τῷ ὄντι ἀφορμὴ τῆς ἐξασθενήσεως τοῦ δημοτικοῦ πνεύματος παρ’ ἡμῖν, τῆς ἀτονίας, εἰς τὴν ὁποίαν προχωρεῖ ὁσημέραι ὁ δημοτικὸς βίος, εἶναι ἀκριβῶς ὁ θεσμὸς τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ οὐχὶ ὁ θεσμὸς τῆς Βουλῆς ὡς θεσμὸς καθιερούμενος ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, πολλοῦ γε καὶ δεῖ, ἀλλ’ ὁ θεσμὸς τῆς Βουλῆς ἐκτραπείσης τῆς συνταγματικῆς δικαιοδοσίας αὐτῆς, καταπεσούσης ἀπὸ τῆς ὑψηλῆς αὑτῆς θέσεως καὶ μεταβληθείσης εἰς Σύλλογον ἀτόμων, ἁπλῶς ἐξυπηρετούντων ἢ διεκπεραιούντων ἐπαρχιακὰς ὑποθέσεις.

§201Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Διαμαρτύρομαι!

§202ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ ἐνταῦθα περὶ τούτων ἢ ἐκείνων τῶν Βουλευτῶν, τῶν ἀποτελούντων σήμερον ἢ χθὲς τὴν Βουλὴν, ὁμιλῶ περὶ μακροῦ παρελθόντος, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ἐνάρξεως τοῦ συνταγματικοῦ βίου τῆς Ἑλλάδος. Συμβαίνει λοιπὸν τοῦτο, ὅτι ὁ δῆμος δὲν ἔχει σήμερον ὑπόστασιν, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ κινηθῇ ὁ δῆμος, εἴτε δήμαρχος, εἴτε Δημοτικὸν Συμβούλιον, εἴτε οἱαδήποτε ἄλλη ἀρχὴ συνδεομένη πρὸς τὸν δῆμον, ἐὰν δὲν ἔχῃ τὴν ὑποστήριξιν τοῦ ἰσχύοντος παρὰ τῷ νομάρχῃ, ὅστις εἶναι ἁπλοῦν ὄργανον τοῦ κέντρου, ταπεινὸς θεράπων τοῦ φατριασμοῦ, καὶ παρὰ τῇ κεντρικῇ ἐξουσίᾳ, ἐὰν δὲν ἔχῃ τὴν ὑποστήριξιν τοῦ παρ’ αὐτῇ ἰσχύοντος. Δὲν ἔχομεν λοιπὸν ἔκτοτε δημοτικὸν βίον, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν βίον δημοτικόν. Ἐὰν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν δημοτικὸν βίον, ὀφείλομεν νὰ ἐργασθῶμεν ἀκριβῶς, ὅπως ἐξασφαλισθῇ ἡ ἐνέργεια ἡ ἐλευθέρα τοῦ δημάρχου καὶ τῶν δημοτικῶν συμβούλων. Ἰδοὺ τί συμβαίνει παρ’ ἡμῖν σήμερον· δύναται ὁ νομάρχης νὰ κατορθοῖ ὅ,τι δήποτε θέλει, ἐὰν ἔχῃ τὴν προστασίαν τοῦ ἰσχύοντος παρὰ τῇ Κυβερνήσει· ὁ δήμαρχος εἶναι μηδὲν, ἐὰν ἔχῃ τὸν πόλεμον παρὰ τῇ Κυβερνήσει. Καὶ θέλετε οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων νὰ ἔχητε δήμους; Ἐὰν θέλητε τῷ ὄντι νὰ ἀναζωογονηθῇ ὁ δημοτικὸς βίος, πρέπει νὰ ψηφίσητε νομοθετήματα, διὰ τῶν ὁποίων εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ ἀνάλογος δύναμις εἰς τοὺς δήμους, νὰ δοθῇ δὲ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μὴ ἦναι δυνατὸν ἐν τῇ ἐλευθερίᾳ αὐτῶν οἱ δήμαρχοι, νὰ μὴ ἦναι δυνατὸν ἐν τῇ ἐλευθερίᾳ αὐτῶν τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια νὰ παρεκτρέπωνται ἐπὶ βλάβῃ τῶν δήμων, καθ’ ὅσον τέλος πάντων τοῦτο εἶναι ἀνθρωπίνως δυνατὸν, διότι ἡ ἀπόλυτος τελειότης εἶναι ἀδύνατος βεβαίως ἐν τῷ ἀνθρωπίνῳ βίῳ. Ἐὰν ὁρισθῇ, ὅτι τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια εἶναι πολυμελέστερα, —καὶ σημειώσατε, ὅτι σήμερον ἔχομεν τὴν πρακτικὴν ὅλων τῶν ἐθνῶν ἀποδεχθεῖσαν πανταχοῦ τοῦ κόσμου, σήμερον, μηδενὸς Κράτους ἐξαιρουμένου, τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια εἶναι πολὺ πολυμελέστερα, —ἐὰν, λέγω, τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια κατασταθῶσι πολυμελέστερα, ἐὰν προσέτι ὁρισθῇ ὅτι ἐν τῇ ἐκλογῇ τῶν δημοτικῶν συμβούλων ἐπικρατεῖ τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου, διὰ τοῦ ὁποίου εἶναι δυνατὸν νὰ κατορθωθῇ νὰ συνέρχωνται εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τὰ σπουδαιότερα πρόσωπα παντὸς δήμου, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δύνασθε νὰ ἐμπιστευθῆτε ἀποτελεσματικῶς πλεῖστα ὅσα δικαιώματα εἰς τοὺς δήμους, ἐὰν ὄχι πάντα, ἐκ τῶν δικαιωμάτων ἐκείνων, ἅτινα σήμερον ἀπορροφοῦνται ὑπὸ τῆς ἐξουσίας τῆς Διοικήσεως. Ἀλλ’ ἐὰν νομίζητε ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐμπιστευθῆτε τὸ πᾶν εἰς τοὺς δήμους, δύνασθε ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ ἀναθέσητε εἰς τὰ Ἐπαρχιακὰ Συμβούλια ἢ εἰς τὰ Νομαρχιακὰ Συμβούλια τὸ ἀποφαίνεσθαι τελεσιδίκως ἐπὶ τῶν σπουδαιοτέρων δημοτικῶν ὑποθέσεων. Δὲν ἀποδέχομαι τὴν ἰδέαν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὁρίζωνται προσόντα ἐκλεξιμότητος διὰ τοὺς νομαρχιακοὺς συμβούλους ἢ τοὺς ἐπαρχιακοὺς συμβούλους, ἐὰν πρόκειται εἰς αὐτοὺς νὰ ἀναθέσωμεν τὴν ἀπόφασιν ἐπὶ τῶν σπουδαιοτέρων δημοτικῶν ζητημάτων· ἐξ ἐναντίας νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ εὐρύνωμεν τὰ δικαιώματα τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων, ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν δύναμιν εἰς τὰ Ἐπαρχιακὰ Συμβούλια ἢ τὰ Νομαρχιακὰ Συμβούλια, ἀδιάφορον περὶ τοῦ ἂν θὰ ἦναι ἐπαρχιακὰ ἢ νομαρχιακὰ, καὶ δύναμιν ὁριστικὴν, ὅπως ἀποφαίνωνται ἐπὶ πασῶν τῶν δημοτικῶν ὑποθέσεων, χωρὶς οὐδόλως νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν ὁ νομάρχης ἢ τὸ κέντρον· ἀπαιτῶ ὅμως ἀκριβῶς πρὸς τοῦτο προσόντα ἐκλεξιμότητος δυσαπόκτητα. Ὅταν τὰ μέλη τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου ἦναι ἄνθρωποι εὐμοιροῦντες παιδείας ἢ εὐμοιροῦντες ὑπηρεσίας μακρᾶς παρελθούσης, δύναταί τις ἀκριβῶς νὰ ἔχῃ πᾶσαν ἐγγύησιν. Ὡς ἔχει σήμερον τὸ νομοσχέδιον, ἀπονέμονται μὲν προσόντα τινά, ἀλλὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ὁ πλεῖστος κόσμος· διότι ἀπαιτεῖται μόνον νὰ ἔχῃ τις περιουσίαν 15 χιλιάδων δραχμῶν· ἀλλὰ τί ὠφελεῖ; περιουσίαν 15 χιλιάδων δραχμῶν ἔχουσιν ἐν τοῖς πλείστοις τῶν δήμων πλεῖστοι ὅσοι, ἑπομένως τὸ προσὸν αὐτὸ ἰσοδυναμεῖ πρὸς ἔλλειψιν παντὸς προσόντος.

§203Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπατᾶσθε πολύ. Ὁμιλεῖτε πάντοτε περὶ τῶν μεγάλων δήμων. Δὲν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν τοὺς μικροὺς δήμους.

§204Ι. Γ. ΛΑΠΠΑΣ. Εἰς κάθε δῆμον δύο θὰ ἦναι ἢ τρεῖς.

§205ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ἄς ἦναι. Ἴσως εἶναι πολλοί, εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ἦναι δύο ἢ τρεῖς. Ἀλλ’ ἴσως εἶναι καὶ πολλοί, ἐν τοῖς ὁποίοις εἶναι 103.

§206Κ. ΖΩΤΟΣ. Εἰς τοὺς μεγάλους.

§207ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ὄχι μόνον εἰς τοὺς μεγάλους, ἀλλὰ καὶ εἰς πολλοὺς τῶν μικροτέρων δήμων εὑρίσκονται πολλοί, οὐχὶ πέντε, δέκα, δέκα πέντε, εἴκοσι καὶ πεντήκοντα, ἔχοντες περὶ τὰς πεντήκοντα χιλιάδας ἀκίνητον περιουσίαν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ τεθῇ ὡς προσὸν τὸ τῆς περιουσίας, ἀλλὰ μόνον τὸ τῆς πνευματικῆς ἀναπτύξεως, εἴτε διὰ συστηματικῆς μορφώσεως ἐν οἱῳδήποτε ἐπιστημονικῷ κλάδῳ, εἴτε δι’ ὑπηρεσίας προλαβούσης δημοτικῆς ἢ ἐν γένει διοικητικῆς.

§208Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ κάμωμεν θεωρίας ἐδῶ! Τίποτε πλέον.

§209ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Νομίζω λοιπὸν ὅτι, ἐὰν θέλωμεν τῷ ὄντι νὰ ἀναζωογονήσωμεν τὸν δημοτικὸν βίον, ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ἐξαφανίσωμεν τὴν δύναμιν τοῦ κέντρου, διότι τὸ κέντρον καταστρέφει ἀκριβῶς, ἐξολοθρεύει ἀκριβῶς τὸν δημοτικὸν βίον. Τὸ νομοσχέδιον τὸ νομαρχιακὸν, τὸ περὶ νομῶν καὶ τῆς διοικήσεως αὐτῶν, ὅπως ὑπεβλήθη, δὲν ἔχει, κατ’ ἐμὲ, τὴν ἐλαχίστην σπουδαιότητα, διὰ τὸν ἑξῆς λόγον, διότι δίδει δικαιώματα εἰς τὸν νομὸν ὡς νομὸν, ὡς διαχειριστὴν δηλαδὴ νομαρχιακῆς περιουσίας, καὶ τοιούτου εἴδους περιουσία δὲν ὑπάρχει. Καὶ ψηφιζομένου τοιούτου νομοσχεδίου καὶ ἐπιβαλλομένων φορολογιῶν, δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἰδίαν μεγάλην περιουσίαν, ὥστε νὰ μεταχειρίζηται αὐτὴν εἰς κατάρτισιν ἔργων κοινῆς ὠφελείας. Τοῦτο εἶναι οἰκτρὰ πλάνη. Τὰ ἄλλα δικαιώματα, τὰ παρεχόμενα διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ συζητουμένου, εἶναι, ὅπως λέγει καὶ ἡ ἐπιτροπὴ — παμψηφεὶ μάλιστα — ἡ ἐπεξεργασθεῖσα τὸ νομοσχέδιον καὶ ὑποβαλοῦσα ἔκθεσιν, δικαιώματα εἰκονικά...

§210Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν λέγει οὕτω.

§211ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Λέγει, μάλιστα. Ἰδέτε τὴν ἔκθεσιν. Ἐὰν δὲν μεταχειρίζηται τὴν λέξιν αὐτὴν, μεταχειρίζεται ὅμως ἄλλην τινὰ, ἡ ὁποία ἐμφαίνει περίπου τὸ αὐτό. Δὲν ἐνθυμοῦμαι τὴν φράσιν, δύναμαι ὅμως νὰ ἐγγυηθῶ, ὅτι λέγει ἀκριβῶς, ὅτι δὲν παρέχονται δικαιώματα πραγματικὰ εἰς τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον, καὶ προτείνει ἀκριβῶς ἡ ἐπιτροπὴ νὰ δοθῶσι.

§212ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἀναφέρει περὶ ἰδανικότητος ὅλων τῶν Νομαρχιακῶν Συμβουλίων.

§213ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Δὲν εἶπον ὅλων, ἀλλ’ ἀναφέρει τὴν λέξιν ἰδανικά. Μάλιστα, τὴν λέξιν ἰδανικὰ ἐνθυμοῦμαι καλῶς ὅτι μεταχειρίζεται.

§214ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Ἄλλο ἰδανικὰ καὶ ἄλλο εἰκονικά.

§215ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Λοιπὸν ἀντικαθιστῶ τὴν λέξιν «εἰκονικὰ» διὰ τῆς λέξεως «ἰδανικά».

§216Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. «Ἡ πολλαχοῦ τοῦ νομοσχεδίου», λέγει, «ἀπονεμομένη ἰδανικὴ, οὕτως εἰπεῖν, δικαιοδοσία τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου περιεβάλλετο μεῖζον κῦρος...»

§217ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Μεταξὺ τῶν λέξεων «εἰκονικὰ» καὶ «ἰδανικὰ» δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ διαφορὰ τις.

§218Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Περιορίζει ὅμως.

§219ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Παρακαλῶ. Ἰδοὺ τί συμβαίνει. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ κακίζεται κατὰ τοῦτο, ὅτι δὲν δίδει δικαιώματα εἰς τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον ὡς πρὸς τὴν ἐπιμέλειαν τῶν δημοτικῶν ὑποθέσεων. Περὶ τούτου πρόκειται, καὶ ἐγὼ περὶ τούτου ὁμιλῶ, διότι περὶ τῶν ἄλλων δικαιωμάτων, τῶν ἀπονεμομένων εἰς τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον, οὐδόλως ἐνδιαφέρομαι, διότι, ὅπως εἶπον, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι εἰς ἔργα κοινῆς ὠφελείας οὐδέποτε θέλει ἀναμιχθῆ τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι δὲν ὑπάρχει νομαρχιακὴ περιουσία, οὔτε ὑπάρχει κἄν νομαρχιακὸν πνεῦμα ἀνεπτυγμένον παρ’ ἡμῖν, ὥστε νὰ γείνωσι δωρεαὶ τρόπον τινὰ ἢ κληροδοσίαι εἰς τοὺς νομοὺς ἢ ὁπωσδήποτε νὰ προμηθευθῶσιν οἱ νομοὶ ἐξ ἄλλου λόγου χρήματα.

§220Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὑπάρχει ἐπαρχιακὴ περιουσία παρ’ ἡμῖν;

§221ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Δὲν εἶπον ὅτι ὑπάρχει.

§222Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἄρα δὲν θὰ ὑπάρχῃ τίποτε· δὲν θὰ ὑπάρχῃ παρὰ δῆμος μόνον καὶ νομάρχης.

§223ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Κατ’ ἐμὲ, βεβαίως δῆμος μόνον καὶ νομάρχης ὑπάρχει. Καὶ δέχομαι τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον ἢ τὸ Ἐπαρχιακὸν, ὅπως ἀκριβῶς συμπληροῖ τὸν δῆμον, ἐὰν δὲν θέλωμεν νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς μόνον τὸν δῆμον τὴν ἀπ’ εὐθείας διεξαγωγὴν ἁπασῶν τῶν δημοτικῶν ὑποθέσεων.

§224Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν δὲν παραδέχομαι.

§225ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ἐγὼ οὕτως ἐξετάζω τὸ πρᾶγμα. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ δημοτικὸς βίος, ἐὰν δὲν δώσωμεν δικαιώματα εἰς τὸν δῆμον. Ἐὰν ὅμως δὲν ἔχωμεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν δῆμον καὶ θέλωμεν τὰς σπουδαιοτέρας ὑποθέσεις αὐτοῦ ν’ ἀναθέσωμεν εἰς τὴν κρίσιν ἑνὸς ἄλλου σώματος, οἱονεὶ Ἐφετείου, δυνάμεθα νὰ ἀναθέσωμεν εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Ἐπαρχιακοῦ ἢ τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου, ἀποτελουμένου ἐκ προσώπων ἐκλεγομένων ἐπὶ τῇ βάσει σπουδαίων προσόντων ἐκλεξιμότητος. Περὶ τούτου πρόκειται. Ὁ προαγορεύσας εἶπε μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ τοῦτο, ὅτι εἶναι παράδοξον, πῶς δὲν εὑρίσκονται νομάρχαι. Δὲν μοὶ φαίνεται ὅτι ὁ τόπος στερεῖται ἀνθρώπων δυναμένων νὰ διεξαγάγωσιν ἐπιτυχέστατα τὴν νομαρχιακὴν διοίκησιν. Διατὶ ὅμως δὲν δέχονται; Διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ἐξ ἑνὸς μὲν εἶναι ἠναγκασμένοι, ὅπως ἔχουσι τὰ πράγματα, πρὸς διατήρησιν τῆς θέσεως αὑτῶν νὰ κύπτωσιν εἰς πλείστας ὅσας ἀξιώσεις ἐκνόμους, ἐξ ἄλλου δὲ ἡ διατήρησις αὐτῶν εἶναι ὅλως διόλου προσωρινὴ, καὶ ἕκαστος γινώσκει, ὅτι δεχόμενος τὴν θέσιν τοῦ νομάρχου θέλει ἐξέλθει μετά τινα χρόνον τῆς ὑπηρεσίας, ἐξερχόμενος ὅμως τῆς ὑπηρεσίας θέλει εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀνάγκην μετὰ πολλῆς δυσκολίας νὰ ἐπαναλάβῃ τὸ ἔργον αὑτοῦ τὸ πρῶτον. Ἐὰν ἦναι δικηγόρος, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἐν τῷ διαστήματι αὐτῷ τῶν ἕξ μηνῶν ἢ τοῦ ἑνὸς ἔτους, καθ’ ὃ θὰ διατηρηθῇ, ἀπώλεσε τὴν δικηγορικὴν αὑτοῦ πελατείαν. Ἐὰν ἦναι κτηματίας, ἐγκατέλειψε τὴν κτηματικὴν αὑτοῦ περιουσίαν ἐπί τινα χρόνον ἀπροστάτευτον, καὶ καθεξῆς. Ἐν ὅσῳ οἱ νομάρχαι εἶναι ἠναγκασμένοι, ὅπως διατηρῶνται εἰς τὴν θέσιν αὑτῶν, νὰ ἀνήκωσιν εἰς κόμματα, εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ κατορθώσητέ ποτε νὰ ἔχητε νομάρχας. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον οὔτε εἴχομεν, οὔτε ἔχομεν, οὔτε θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν νομάρχας.

§226Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἄνευ κομμάτων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῇ.

§227ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Θέλετε ἓν μάθημα περὶ τούτου; Νομίζω ὅτι εἰς ἐμὲ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀπευθύνῃ παρατηρήσεις οἱοςδήποτε περὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, διότι κατηνάλωσα ὅλον μου τὸν βίον εἰς τὴν μελέτην καὶ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ δημοσίου δικαίου. Λοιπὸν δύναμαι νὰ σᾶς δώσω τὸ μάθημα, ὅτι κόμματα παράγονται ἀναγκαίως ἐν τῷ κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι, καὶ δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ οἱονδήποτε πολίτευμα συνταγματικὸν κανονικῶς λειτουργοῦν, ἐν τῷ ὁποίῳ δὲν παράγονται κόμματα, ἀλλὰ τὰ κόμματα ταῦτα εἶναι καὶ πρέπει νὰ ἦναι κόμματα συνδεόμενα διά τινος κοινότητος ἀρχῶν, οὐχὶ διὰ κοινότητος ἁπλῆς συμφερόντων. Ἐὰν θέλητε δὲ, προσθέτω καὶ τὸ ἑξῆς, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξαν ἄλλοι ἄλλοτε, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζουσι καὶ ἄλλοι παρ’ ἡμῖν σήμερον, ὅτι δῆθεν πρέπει οἱ νομάρχαι νὰ ἦναι τῆς ἀπολύτου ἐμπιστοσύνης τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἰδέα παλαιὰ Γαλλικὴ, ἐγκαταλειφθεῖσα ἀπὸ πολλοῦ ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἐπιστήμης, ἰδέα δὲ, ἥτις οὐδέποτε εὗρεν ὑποστήριξιν ἐν Ἀγγλίᾳ. Ἐκεῖ θεωρεῖται γελοῖον τὸ νὰ λέγηται ὅτι ὁ νομάρχης πρέπει νὰ ἦναι ὄργανον οἱουδήποτε κόμματος. Τὰ καθήκοντα τοῦ νομάρχου ὁρίζονται ἀκριβῶς ὑπὸ τῶν διοικητικῶν νόμων καὶ ὁρίζονται κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἐμφιλοχωρήσῃ οἱαδήποτε ἰδέα πολιτική. Ἐὰν ὁ νομάρχης, δημόσιος ὢν ὑπάλληλος, παραβιάσῃ τὰ καθήκοντα αὐτοῦ ἐν τῷ νομῷ, εἶναι ποινικῶς καταδιωκτέος, ὅπως πᾶς ἄλλος δημόσιος ὑπάλληλος.

§228Κ. ΠΛΑΤΟΥΤΣΑΣ. Ὑπάγεται εἰς τὸ Ἐφετεῖον ὅμως, ὄχι εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον.

§229ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Καὶ ὁ δικαστὴς, οὐχὶ μόνον ὁ νομάρχης, εἰς τὸ Ἐφετεῖον ὑπάγεται. Τὸ συμπέρασμά μου εἶναι, ὅτι, ἐὰν θέλωμεν νὰ ψηφίσωμεν νόμον ἀποτελεσματικὸν, ἔχοντα σκοπόν τινα, πρέπει νὰ ὁρίσωμεν σπουδαιότερα προσόντα ἐκλεξιμότητος τῶν Νομαρχιακῶν Συμβουλίων. Ἀλλ’ ἐν ταὐτῷ ν’ ἀποδώσωμεν καὶ δικαιώματα εὐρύτερα δικαιοδοσίας ἐπὶ τῶν δημοτικῶν ὑποθέσεων, συμφωνῶν κατὰ τοῦτο καὶ μετὰ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ὑποβαλούσης τὴν ἔκθεσιν, διότι παρετήρησα, ὅτι κατὰ τοῦτο εἶναι ὅλη ἡ ἐπιτροπὴ σύμφωνος.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§231ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε. Δὲν ἐσκόπουν, Κύριοι, νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, εἰμὴ καθ’ ὅσον ἡ συζήτησις ἤθελε προβῆ ἐπὶ τῶν καθέκαστα, διότι εἶχον τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελῶ μέρος τῆς ἐπιτροπῆς, τῆς ἐπεξεργασθείσης τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι διέκοψα τὸν προαγορεύσαντα, διαμαρτυρηθεὶς ἐπὶ μιᾶς ἰδέας, τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκε καὶ ἡ ὁποία ἐνόμισα ὅτι ἦτο προσβλητικὴ δι’ ὅλην τὴν Βουλὴν, — ὄχι βεβαίως δι’ ἐμὲ — διότι ὁ προαγορεύσας ἐθεώρησεν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀποτελεῖται ἐξ ὁμάδων θεραπευουσῶν τὰ ἐπαρχιακὰ μόνον συμφέροντα. Ἐὰν τοιοῦτος ἀληθῶς ἦτο ὁ χαρακτὴρ ἢ ἡ ὑπόστασις τῆς Βουλῆς, μὰ τὴν ἀλήθειαν ἡ Βουλὴ πλέον εἶναι καταδεδικασμένη εἰς θάνατον, διότι δὲν ἐκπληροῖ τὸν σκοπόν της. Φρονῶ ὅμως, ὅτι εἰς πολλὰς περιστάσεις ἡ Βουλὴ, καὶ ἡ παροῦσα καὶ αἱ παρελθοῦσαι, ἀπέδειξεν, ὅτι ἀληθῶς κήδεται καὶ βουλεύεται περὶ γενικῶν συμφερόντων. Ἐὰν δὲ θεραπεύῃ καὶ τὰ ἐπαρχιακὰ συμφέροντα, νομίζω ὅτι πρὸς τοῦτο δὲν ἀντίκειται ὁ νομοθετικὸς ἢ ὁ πολιτικὸς χαρακτὴρ τῆς Βουλῆς.

§232Θ. ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ἐπιτρέπετε; Ἐγὼ δὲν εἶπόν ποτε ὅτι οἱ Βουλευταὶ θεραπεύουσι τὰ ἀτομικά των συμφέροντα.

§233ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἔχουσι καὶ ὑποχρέωσιν πρὸς τοῦτο. Διότι μετὰ τὰ γενικὰ συμφέροντα ἔρχονται τὰ συμφέροντα τὰ ἐπαρχιακὰ, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι μέρος εἰς ἐκεῖνα τῶν γενικῶν συμφερόντων.

§234Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Μήπως διὰ τῆς θεραπείας τῶν μερικῶν συμφερόντων δὲν θεραπεύονται γενικῶς τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους;

§235ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἀλλὰ θέμα κυρίως τοῦ λόγου μου εἶναι τὰ περὶ δημοτικῆς αὐτοδιοικήσεως λεχθέντα. Διότι καὶ κατ’ ἄλλας συνεδριάσεις ἤκουσα ἀναπτυχθείσας θεωρίας περὶ δήμων, περὶ διοικήσεως δημοτικῆς καὶ ἀνεξαρτησίας δημοτικῆς, περὶ ἀποκεντρώσεως, καὶ νομίζω ὅτι ὅλαι αὐταὶ αἱ ἰδέαι, αἱ ἐξενεχθεῖσαι ὑπὸ διαφόρων συναδέλφων, εἶναι μὲν σύμφωνοι ἴσως πρὸς θεωρίας, τὰς ὁποίας εὑρίσκει τις ἀνεπτυγμένας καὶ διὰ μακρῶν ἐκτεθειμένας εἰς βιβλία, ἢ ἀνάγονται εἰς κατάστασιν προσιδιάζουσαν εἰς ξένα Κράτη, βεβαίως ὅμως αὗται δὲν δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσι παρ’ ἡμῖν. Καὶ διὰ νὰ πεισθῶμεν περὶ τούτου, νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν νὰ ἀνατρέξωμεν ὀλίγον καὶ εἰς τὸ παρελθόν. Ἡ Βαυαρικὴ Ἀντιβασιλεία, κληθεῖσα νὰ ὀργανώσῃ τὸ Κράτος, εὑρέθη ἀπέναντι τῶν θεσμῶν τῶν κοινοτικῶν, οἵτινες ἀπὸ αἰώνων ἐν καιρῷ τῆς δουλείας ἴσχυον ἐν Ἑλλάδι. Ἤκουσα τὸν προαγορεύσαντα συνάδελφον κύριον Ρέπουλην, ὅτε ἐμνήσθη τῶν κοινοτήτων καὶ τῆς ἀνεξαρτησίας, ἧς ἀπήλαυον αὗται καὶ ἐπὶ Τουρκοκρατίας καὶ ἐπὶ Ἐνετοκρατίας. Καὶ ἀληθῶς. Διότι τότε κέντρον δὲν ὑπῆρχεν. Οὔτε ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις οὔτε ἡ Ἐνετικὴ ἐφρόντιζον νὰ μεταβάλλωσιν ἄλλως, ἡ μὲν Ἐνετικὴ τὸν τοπικὸν ὀργανισμὸν τῶν κτήσεων αὑτῆς ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ἡ δὲ Ὀθωμανικὴ τῶν ἐπαρχιῶν, τὰς ὁποίας ἄφινεν εἰς τὴν διοίκησιν ἑνὸς Βαλῆ ἢ ἑνὸς Πασσᾶ. Ἀφ’ ἧς ὅμως ἐδημιουργήθη κέντρον ἐθνικοῦ Κράτους, ἐξ ἀνάγκης ὑπὸ τὸ κέντρον αὐτὸ ἔπρεπε νὰ ὑπαχθῶσι καὶ αἱ κατὰ μέρος κοινότητες. Ἀλλ’ ἡ Βαυαρικὴ Ἀντιβασιλεία, καθὼς προέλεγον, εὑρέθη ἀπέναντι τοῦ συστήματος τοῦ κοινοτικοῦ καὶ τοῦ δανείου συστήματος, τοῦ Γαλλικοῦ, τῆς κατὰ δήμους διαιρέσεως τοῦ Κράτους, νομίζω δέ, —καὶ μετ’ ἐμοῦ ἔχω καὶ ἄλλων γνώμας— ὅτι ὑπῆρξε λάθος, καὶ λάθος μέγα, ὅτι, ἐνῷ ἡ Βαυαρικὴ Ἀντιβασιλεία εὕρισκε κοινότητας ὠργανωμένας, ἠθέλησε νὰ δημιουργήσῃ κατασκευάσματα ἐντελῶς τοῦ νόμου, καὶ κατεσκεύασε δήμους, χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν συμφέροντα τοπικὰ, ἀλλὰ μόνον περιφερείας γεωγραφικὰς, κατεσκεύασε δὲ σώματα φθισικὰ, ἐξ ἀρχῆς καταδεδικασμένα εἰς θάνατον, διότι δὲν ὑπῆρχε κοινότης συμφερόντων πρῶτον, δεύτερον δὲ ἡ μεγάλη κατατομὴ εἰς δήμους ἐδημιούργησεν ὁμάδας ἄνευ πόρων. Εἶναι δὲ γνωστόν, Κύριοι, ὅτι τὸ πρῶτον καὶ κύριον θεμέλιον διὰ τὴν διοικητικὴν αὐτὴν ζωὴν τῶν ὁμάδων τούτων εἶναι τὸ χρῆμα, δῆμοι δὲ ἄνευ πόρων, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσωσι καὶ νὰ εὐδοκιμήσωσι; Διὰ τοῦτο ἐξ ἀρχῆς οἱ δῆμοι οἱ δημιουργηθέντες ὑπὸ τῆς Βαυαρικῆς Ἀντιβασιλείας ἦσαν καταδεδικασμένοι νὰ φθίνωσι. Καὶ ἀληθῶς ἔφθινον. Ὅταν δὲ λαλῶμεν περὶ συγκεντρώσεως καὶ ἀποκεντρώσεως, δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν τί κρατεῖ ἐν ἄλλοις Κράτεσι, διότι βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ φέρωμεν ὡς παράδειγμα καὶ νὰ προσαρμόσωμεν τοὺς θεσμοὺς ἡμῶν πρὸς τοὺς θεσμοὺς τοὺς ἀγγλικούς, διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι οἱ ἀγγλικοὶ θεσμοὶ εἶναι ἐντελῶς ἰδιογενεῖς καὶ προσαρμόζονται εἰς τὴν κατάστασιν τὴν κοινωνικὴν καὶ τὴν πολιτειακὴν τὴν ἐκεῖ ὑπάρχουσαν. Ἀπεμιμήθησαν τοὺς θεσμοὺς τοὺς γαλλικούς, ἀλλὰ δυστυχῶς ὅ,τι ἐν Γαλλίᾳ δύναται νὰ εὐδοκιμήσῃ, δὲν συνεπάγεται ἀναγκαίως ὅτι δύναται νὰ εὐδοκιμήσῃ καὶ παρ’ ἡμῖν, διότι ἑκάστη νομοθεσία πρέπει νὰ προσιδιάζῃ καὶ νὰ ἦναι ἀνάλογος πρὸς τὰς περιστάσεις τοῦ τόπου, εἰς τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ.

§236Κ. ΠΛΑΤΟΥΤΣΑΣ. Καὶ τοῦ κλίματος.

§237ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Λησμονοῦμεν δέ, Κύριοι, ὅτι, κατὰ τὴν ἡμετέραν νομοθεσίαν ὁ δήμαρχος δὲν ἐδημιουργήθη μόνον ἄρχων τοῦ δήμου, ἀλλὰ καὶ ὄργανον τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ἐκ τούτου καὶ ἡ ἐξάρτησις αὐτοῦ. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν ἄλλως γενέσθαι, ἀφοῦ τὰς διαταγὰς λαμβάνει ἐκ τοῦ κέντρου. Σήμερον δὲ ἡ σύγχυσις αὕτη εἶναι καταφανεστέρα, διότι μεταβληθέντος τοῦ συστήματος τῆς ἐκλογῆς τῶν δημάρχων ἔχομεν πλέον ἄρχοντα αἱρετὸν ὑπὸ τῶν δημοτῶν, καὶ οὐχὶ διοριζόμενον, ὡς ἄλλοτε, ὑπὸ τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας μεταξὺ τριῶν ὑποψηφίων, προτεινομένων ὑπὸ τῆς δημαιρεσιακῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἐν τούτοις κατὰ τοὺς ὀργανικοὺς ἡμῶν νόμους ὁ δήμαρχος ἐξακολουθεῖ νὰ διατελῇ ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐξάρτησιν τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας. Πῶς δὲ διεχειρίσθησαν οἱ δήμαρχοι, εἴτε κατὰ τὸ σύστημα τοῦ παρελθόντος ὑπὸ τὴν πρώτην δυναστείαν, εἴτε κατὰ τὸ σύστημα τὸ μετὰ τὸ 1864, πῶς διεχειρίσθησαν, λέγω, τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν ἀνέθεσεν εἰς αὐτοὺς ὁ νόμος, εἶναι τοῖς πᾶσι γνωστόν, ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπηται εἰς ἡμᾶς σήμερον νὰ ἐρχώμεθα καὶ νὰ λέγωμεν, ὅτι κακῶς πράττομεν, μὴ ἀναθέτοντες εἰς αὐτοὺς πλήρη αὐτοδιοίκησιν καὶ μὴ ἐμπιστευόμενοι αὐτοὺς ὡς πρίν. Καὶ ἐγὼ εἶμαι κατὰ θεωρίαν ἀποκεντρωτικός, εἶμαι, ὅμως, προκειμένου νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ ἀποκέντρωσις ἐν Ἑλλάδι, κεκηρυγμένος ἐχθρὸς τῆς ἀποκεντρώσεως. Διότι, ἐὰν ἐφαρμόσωμεν τὴν ἀποκέντρωσιν, ὁποίαν τὴν φαντάζονται οἱ παρ’ ἡμῖν ἀποκεντρωτικοί, φρονῶ, ὅτι ὑπὸ τὰς περιστάσεις τὰς πολιτικὰς καὶ τὰς κοινωνικάς, εἰς τὰς ὁποίας διατελοῦμεν, καὶ μὲ τὸν χαρακτῆρά μας θὰ φθάσωμεν νὰ δημιουργήσωμεν πολυαρχίαν· διότι, ἐὰν δώσωμεν ὅλην ἐκείνην τὴν ἐλευθερίαν εἰς τοὺς δήμους καὶ τοὺς δημάρχους, χειραφετήσωμεν δ’ αὐτοὺς ἀπὸ τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας, θὰ δημιουργήσωμεν τὰς παλαιὰς πολιτείας, ἐπὶ βλάβῃ τῆς μιᾶς Πολιτείας.

§238Θ. ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ἐγὼ θέλω τὸν καταμερισμὸν πάσης δυνάμεως· θέλω τὸν καταμερισμὸν τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας, θέλω τὸν καταμερισμὸν τῆς δυνάμεως τῶν δημάρχων, θέλω τὸν καταμερισμὸν τῆς δυνάμεως τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων, διότι θέλω νὰ ἦναι πολὺ πολυμελῆ. Ἐννοεῖται, ὅτι καὶ αὐτὸ εἶναι ἀφαίρεσις δυνάμεως, διότι δὲν θέλω νὰ παρέχωμεν ἐμπιστοσύνην πολλὴν οὔτε εἰς τὸν Ὑπουργὸν, οὔτε εἰς τὸν νομάρχην, οὔτε εἰς τὸν δήμαρχον.

§239Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Διὰ νὰ εὕρητε τὸ ἀκριβὲς μέτρον αὐτῆς τῆς κατανομῆς, νομίζω ὅτι εἶναι κάπως δυσκατόρθωτον τὸ πρᾶγμα.

§240Θ. ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἤδη βεβαίως, διακόπτων ὑμᾶς, νὰ λέγω τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, ἀλλ’ αὔριον, ἐὰν θέλητε, ἐπὶ ἄλλου νομοσχεδίου ἀναπτύσω τὰς ἰδέας μου.

§241Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἐγὼ ἀκριβῶς ἤθελον νὰ φέρω ὡς παράδειγμα δοκιμασθείσης ἀποκεντρώσεως τὸν νόμον τὸν ἰσχύοντα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Δὲν γνωρίζω τί συνέβη εἰς ἄλλας ἐπαρχίας, γνωρίζω ὅμως, ὅτι εἴς τινας ἐπαρχίας οἱ ἐπόπται ἢ ἐπιθεωρηταί, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸν νόμον τὸν ὑφιστάμενον διωρίσθησαν, κατέστησαν ἀληθεῖς τυραννίσκοι, τυραννίσκοι καὶ δικτάτορες. Δυστυχῶς δὲ οἱ τυραννίσκοι αὐτοὶ καὶ οἱ δικτάτορες δὲν ὑπηρέτουν τοὐλάχιστον τὰς φαντασιοπληξίας αὑτῶν, ἀλλὰ κατέστησαν ὄργανα πειθήνια τοῦ ἰσχύοντος κόμματος, ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει, τιθεμένου οὕτω τοῦ ζητήματος, ἐὰν ὁ πολίτης ὀφείλῃ νὰ ὑφίσταται τὴν τυραννίαν ἑνὸς ὑποδεεστέρου ὀργάνου ἀνευθύνου, λέγω ὅτι καλλίτερον νὰ ὑφίσταται τὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ, τὸν ὁποῖον ἑκάστοτε ἔχω ἀντιμέτωπον ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ δύναμαι νὰ ζητήσω παρ’ αὐτοῦ εὐθύνας. Ὅτε δ’ ἐπεκαλέσθησαν τὴν δημοτικὴν διαχείρισιν καὶ προχθὲς ἤκουσα ἐξαιρομένην τὴν δημοτικὴν ἀστυνομίαν, μετ’ ἀγανακτήσεως, κύριοι συνάδελφοι, ἀνεμιμνησκόμην ποῖα πράγματα ἡ δημοτικὴ ἀστυνομία παρέσχεν εἰς τοὺς πολίτας, ὅσοι ἔλαβον τὴν ἀτυχίαν νὰ ὑποστῶσι τὴν ἐνάσκησιν αὐτῆς.

§242Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ὅ,τι παρέσχε καὶ ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία.

§243Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἐγὼ δὲν πλέκω τὸν ἔπαινον τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ὅπως κατήντησε νῦν μετὰ τὴν κατάργησιν τοῦ Ἀρχηγείου, ὁμιλῶ ὅμως περὶ τῆς δημοτικῆς ἀστυνομίας· ἀπόδειξις δὲ εἶναι, ὅτι, ὅτε ἀφῃρέθη ἀπὸ τῆς ἐξουσίας τῶν δημάρχων ἡ δημοτικὴ ἀστυνομία, ἐλέχθη ὅτι τῆς ἔκοψαν πλέον τὰ πτερὰ, διότι διὰ τῶν πτερῶν ἐκείνων κατεπίεζον τοὺς ἀντιθέτους μὲ τρεῖς ἢ τέσσαρας δημοτικοὺς κλητῆρας, μὲ τὴν ἰσχὺν τοῦ νόμου ἀνὰ χεῖρας, ὄργανα καταπιέσεως τῶν ἀντιθέτων. Περιῆλθον πρὸ εἰκοσιπενταετίας, ὡς δημόσιος ὑπάλληλος, ὁλόκληρον τὸν νομὸν Αἰτωλοακαρνανίας, καὶ πανταχόθεν τὰ αὐτὰ παράπονα ἤκουσα· εἶδον δὲ ἰδίοις ὀφθαλμοῖς, πῶς μετήρχοντο τὴν δημοτικὴν ἀστυνομίαν οἱ δήμαρχοι τοῦ νομοῦ ἐκείνου. Ὄταν λοιπὸν ἐρχώμεθα διὰ θεωριῶν μόνον, ἢ ἐπικαλούμενοι τὰ παραδείγματα, τὰ ἐν ἄλλοις Κράτεσιν ἰσχύοντα, νὰ ζητῶμεν νὰ τὰ ἐφαρμόσωμεν ἐδῶ, ἐρωτῶ, ἔχομεν ἆρά γε ἀνάγκην θεωριῶν, ἔχομεν ἀνάγκην μαρτύρων, καὶ δὲν ἀρκεῖ ἑβδομηκονταετὴς πεῖρα, ἵνα καταδικάσῃ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον μέχρι πρὸ μικροῦ ἴσχυεν; Ἄλλοι τινὲς τῶν κυρίων συναδέλφων ἐζήτησαν νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ σύστημα τῶν κοινοτήτων. Νομίζω ὅτι εἶναι πολὺ ἀργά. Ἐν Θεσσαλίᾳ, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἔχομεν νόμον κανονίζοντα τὰ τῶν κοινοτήτων, διότι ἡ Θεσσαλία προετίμησε νὰ διοικηθῇ κατὰ τὸ κοινοτικὸν σύστημα ἢ νὰ ἐφαρμοσθῇ παρ’ αὐτῇ ὁλοσχερῶς τὸ σύστημα τὸ δημοτικὸν, τὸ ὁποῖον παρ’ ἡμῖν οἰκτρῶς εἶχεν ἀποτύχει, — διότι οἰκτρὰν ἀποτυχίαν θεωρῶ τὴν ἀποτυχίαν τοῦ συστήματος τούτου παρ’ ἡμῖν. — Καὶ δὲν λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν, ὡς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὡς πρότυπα, ἵνα κρίνω περὶ τῶν λοιπῶν, τὸν δῆμον Ἀθηναίων, τὸν δῆμον Πειραιῶς καὶ τὸν δῆμον Πατρῶν. Προχθὲς εἷς τῶν κ. συναδέλφων, ἵνα ἐξυμνήσῃ τὴν δημοτικὴν ἀστυνομίαν, ἀνεμνήσθη τοῦ παραδείγματος τῆς δημοτικῆς ἀστυνομίας τοῦ δήμου Κερκυραίων. Δύναμαι καὶ ἐγὼ νὰ ἀναμνησθῶ τῆς ἀστυνομίας τοῦ δήμου Πατρῶν, τὴν ὁποίαν ἄλλοτε ἀξιότιμος συνάδελφος, μεταξὺ ἡμῶν παρεδρεύων, διηύθυνε, καὶ ἀφῆκε τὰς καλλιτέρας ἀναμνήσεις, ἀλλὰ, καθὼς λέγει καὶ ἡ παροιμία, «ἕνας κοῦκος δὲν φέρει τὴν ἄνοιξιν»· ἡ μεγάλη ὅμως πλειονοψηφία τῶν δήμων, ὅπως διῳκήθη καὶ ὅπως διοικεῖται ἀκόμη καὶ σήμερον, δὲν δύναται νὰ ἐνισχύσῃ τὴν γνώμην τῆς πλήρους αὐτοδιοικήσεως. Ἐὰν πρόκειται περὶ ἀλλαγῆς τοῦ δημοτικοῦ συστήματος ἢ ὀργανισμοῦ, εἶναι ἄλλος ὁ λόγος· τότε δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν· ἀλλ’ ὡς ἔχουσι παρ’ ἡμῖν τὰ πράγματα, καὶ ὑφισταμένου τοῦ ἰσχύοντος ὀργανισμοῦ τοῦ δημοτικοῦ, φρονῶ ὅτι δὲν δυνάμεθα ἐπ’ αὐτῶν νὰ στηρίξωμεν ἀποκεντρωτικὸν οἰκοδόμημα. Διὰ τοῦτο ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, τῆς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ προεδρεύω, ἤμην ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, διότι καίτοι συγκεντρωτικὸς, δὲν ἀποκρούω ἀπόπειράν τινα, ὅπως δοκιμασθῇ τὸ ἀποκεντρωτικὸν σύστημα, καὶ τοιοῦτον σύστημα δοκιμάζει νὰ ἐγκαθιδρύσῃ τὸ νομοσχέδιον. Ἐκ τούτου δὲ θέλει φανῆ, ἂν εἴμεθα ὥριμοι, ὥστε νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ ἀποκεντρωτικὸν σύστημα, μετὰ δὲ τὴν δοκιμασίαν ταύτην νὰ σκεφθῶμεν, ἂν πρέπει νὰ ἐπεκτείνωμεν αὐτὸ, εὐρύνοντες τὴν ἀποκέντρωσιν καὶ ἐπὶ ἄλλων κλάδων. Προκειμένου μάλιστα περὶ τῶν καθηκόντων τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου, ἡ ἐπιτροπὴ προέτεινεν, ἵνα οἱ δημοτικοὶ προϋπολογισμοὶ ἐπεξεργάζωνται κατ’ ἔφεσιν ἀπὸ τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον, καὶ νὰ μὴ περιορισθῇ τοῦτο νὰ ἔχῃ μόνον ἐποπτικὴν ἢ γνωμοδοτικὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ νὰ ἔχῃ ἀμεσωτέραν τινὰ ἐνέργειαν ἐν τῇ ἐπεξεργασίᾳ τῶν δημοτικῶν προϋπολογισμῶν· διότι, ἀληθῶς εἰπεῖν, ὁ καθρέπτης τῆς δημοτικῆς διοικήσεως ἔγκειται ἐν τοῖς δημοτικοῖς προϋπολογισμοῖς καὶ ἐν τοῖς ἀπολογισμοῖς. Ἐὰν δὲ θέλῃ τις νὰ πεισθῇ, ἂν τὸ δημοτικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον λειτουργεῖ παρ’ ἡμῖν, ηὐδοκίμησεν ἢ ὄχι, δὲν ἔχει ἢ νὰ ζητήσῃ πληροφορίας ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ νὰ μάθῃ πόσοι δῆμοι ἐγκαίρως συντάσσουσι τοὺς προϋπολογισμούς των, ἂν ποτε δίδουσιν ἀπολογισμούς, καὶ διατὶ δὲν συντάσσονται προϋπολογισμοί· τότε νομίζω, ὅτι ἀδιστάκτως θέλει πεισθῆ, ὅτι, ὅσα ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Βουλὴν προχείρως, εἶναι ἀληθέστατα καὶ ὀρθότατα.

§244Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Ζακύνθου κ. Βουλευτοῦ, ὀλίγιστα μόνον θὰ εἴπω, εἰς ἀπάντησιν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα μᾶς ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, τοῦ ὁποίου τὴν ἀπουσίαν κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην μετὰ λύπης παρατηρῶ, ἀπέδειξεν ὅτι δὲν φθάνουσιν αἱ γνώσεις, τὰς ὁποίας λαμβάνει τις ἐκ τῶν βιβλίων, ὅπως ἔχῃ ἰδέας ἀκριβεῖς καὶ πρακτικὰς καὶ ὠφελίμους. Ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἀπέδειξεν, ὅτι, ἐὰν ἐπρόκειτο, ἀφίνων ἐπί τινα χρόνον τὰ βιβλία, νὰ διοικήσῃ, θὰ συνετέλει εἰς τὴν πλήρη καταστροφὴν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα νομίζει, βασιζόμενος ἐπὶ τῶν θεωριῶν, τὰς ὁποίας ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν βιβλίων ἀπεκόμισεν, ὅτι δύναται νὰ βελτιώσῃ. Μᾶς ὡμίλησε περὶ τῶν δήμων καὶ μᾶς εἶπεν ὅτι ἡ κατάστασις ἡ κακὴ τῶν δήμων προέρχεται ἐκ τῆς ἐνεργείας, τὴν ὁποίαν τὸ κέντρον ἐξασκεῖ ἐπὶ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν. Ἐγὼ διετέλεσα ἐπὶ πολὺν χρόνον δήμαρχος, καὶ ἀντιπολιτευόμενος μάλιστα, ὀφείλω δὲ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι οὐδέποτε ἡ κεντρικὴ ἐξουσία παρενέβαλε προσκόμματα εἰς τὴν ὑπὲρ τοῦ δήμου ἐνέργειάν μου, ἐκ πείρας δὲ γινώσκω, ὅτι, ἐξαιρέσει πολὺ ὀλίγων δήμων, οἱ ὁποῖοι ηὐτύχησαν νὰ ἔχωσι καλοὺς δημάρχους, ἀλλοίμονον εἰς τὴν δημοτικὴν διοίκησιν, ἐὰν ἔλειπεν ἡ ἐποπτεία τοῦ κέντρου! Οἱοσδήποτε μελετήσῃ τὴν κατάστασιν τῶν πλείστων παρ’ ἡμῖν δήμων, θέλει πεισθῆ, ὅτι τὰ παρ’ ἐμοῦ λεγόμενα εἶναι ἀκριβῆ· οἱοσδήποτε, γινώσκων τὰ κατὰ τὴν δημοτικὴν διοίκησιν, θὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι ἄνευ τῆς ἐποπτείας ταύτης κάκιστα διεξάγεται ἡ δημοτικὴ διοίκησις. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι ἄνευ θελήσεως, καὶ σιδηρᾶς θελήσεως, ἐκ μέρους τοῦ κέντρου δὲν θὰ ὑπεβάλλετο ποτὲ προϋπολογισμὸς ἐγκαίρως, σχεδὸν δὲ οὐδέποτε ἀπολογισμός; Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω, Κύριοι, διὰ μακρῶν ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι τῆς καταστάσεως ταύτης· ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ὁ σπουδαιότερος λόγος εἶναι ἡ ἐπ’ ἄπειρον κατανομὴ τῶν δήμων, καὶ κρίνω ἐκ παραδείγματος, τὸ ὁποῖον εἶδον καὶ τοῦ ὁποίου δύναμαι νὰ ἀνακοινώσω ὑμῖν τ’ ἀποτελέσματα. Μετὰ τὴν ἕνωσιν, ἐνῷ ἡ Κέρκυρα ὅλη ἀπετέλει ἕνα δῆμον, ἐφαντάσθησαν νὰ διαιρέσωσι τὴν Κέρκυραν εἰς 22 δήμους· ἐκ τούτου ἐπῆλθε πλήρης καταστροφή· δὲν ἦτο δυνατὸν ὁ τόπος νὰ δώσῃ 22 δημάρχους καὶ 250 συμβούλους, δὲν ὑπῆρχον δὲ καὶ πόροι πρὸς τοῦτο· διὸ μετά τινα καιρὸν ἠναγκάσθησαν νὰ περιορίσωσι τὸν ἀριθμὸν τῶν 22 εἰς 11. Ἀκόμη καὶ τώρα ὁμολογῶ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ καλὴ διοίκησις ἐν Κερκύρᾳ μὲ τοὺς 11 δήμους. Ἐὰν δὲ περιωρίζοντο εἰς 3 μόνον, βεβαίως θὰ ὑπῆρχε καλλιτέρα δημοτικὴ διοίκησις. Λοιπὸν λέγω, ὅτι τὸ πρῶτον κακὸν εἶναι αὐτὸ, ἐκ τοῦ ὁποίου πηγάζουσι καὶ τὰ ἄλλα. Δεύτερον κακὸν εἶναι ἡ ἔλλειψις ἐπαρκῶν πόρων. Πῶς δύναται νὰ ὑπάρξῃ δημοτικὴ διοίκησις ἄνευ πόρων; Ἐὰν ἐκ τῆς ἐλλείψεως πόρων δὲν δύναται ἡ δημοτικὴ διοίκησις νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς δημοτικὰς ἀνάγκας, πρὸς τί ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ νὰ ὑφίσταται; Πολλοὶ διατείνονται, ὅτι κατεστράφησαν οἱ δῆμοι, ἀφοῦ ἐπεβλήθησαν εἰσφοραὶ χάριν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ χάριν τῆς ἀστυνομίας. Οἱ ταῦτα λέγοντες ὅμως συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς ἰδέας ὄχι βεβαίως τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, ἀλλὰ τῶν ἀντιφρονούντων πρὸς αὐτὸν, διότι ἓν τῶν πρώτων καθηκόντων τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς εἶναι ἀκριβῶς ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις· ἕτερον ἐπίσης σπουδαῖον καθῆκον εἶναι ἡ ἐνάσκησις τῆς ἀστυνομικῆς ἀρχῆς, ἡ διατήρησις τῆς τάξεως· ἐπειδὴ δὲ ἀπεδείχθησαν οἱ δῆμοι ἀνίκανοι νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰ καθήκοντα ταῦτα, ἠναγκάσθη τὸ Κράτος, ἵνα διατηρήσῃ τάξιν, ἵνα διατηρήσῃ σύστημα ἐκπαιδεύσεως ἀνταποκρινόμενον πρὸς τὰς ἀνάγκας τὰς κοινωνικὰς, νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τοὺς δήμους τὴν ἐνάσκησιν τῶν δύο τούτων καθηκόντων, καὶ νὰ ἐπιβάλῃ εἰς αὐτοὺς τὴν καταβολὴν εἰσφορᾶς. Ἀλλὰ μήπως ἡ καταβολὴ αὕτη τῆς εἰσφορᾶς ἔθηκε τοὺς δήμους εἰς οἰκονομικὴν ἀνικανότητα; βεβαίως ὄχι· διότι τὴν εἰσφορὰν ταύτην καταβάλλουσιν οἱ σχετικῶς εὔποροι δῆμοι, οἱ πλεῖστοι δὲ, ὡς ἄποροι, οὐδὲν ταύτης καταβάλλουσι, καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν, ὅτι, ἐνῷ ἡ δαπάνη διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ἀνέρχεται εἰς 7,500,000 δραχμὰς, ἡ καταβολὴ τῆς εἰσφορᾶς δὲν ἀνέρχεται ἢ εἰς 2,500,000· ὥστε τὸ Κράτος συνεισφέρει 5,000,000. Τρίτος λόγος, κατ’ ἐμὲ, εἶναι ὁ πλημμελὴς τρόπος τοῦ διορισμοῦ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, καὶ ἐννοεῖται ὅτι ἀπέναντι τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος οὐδὲν πρὸς ἄρσιν τοῦ λόγου τούτου δύναται νὰ γείνῃ. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς, εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῆτε διαχειριστὴν προερχόμενον ἐξ ἐκλογῆς; Ἐὰν ἐξαιρέσητε πολὺ ὀλίγους, ἐὰν ἐξαιρέσητε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τοιαύτην θέσιν ἐν τῷ δήμῳ ἔχουσιν, ὥστε ν’ ἀδιαφορῶσι πρὸς τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα καλὴ διοίκησις εἰς ἐπίρρωσιν τῆς δημοτικότητος αὐτῶν θὰ ἔχῃ, ἐὰν ἐξαιρέσητε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀποβλέπουσιν εἰς δευτέραν ἐκλογὴν, βεβαίως ὅλοι οἱ ἄλλοι πολλὰ προσκόμματα θὰ εὕρωσιν εἰς τὴν καλὴν διοίκησιν, διότι ἡ καλὴ διοίκησις δὲν ἐπιτυγχάνεται ἢ διὰ βλάβης πολλῶν μικροσυμφερόντων, δι’ ἀπωλείας τῆς δημοτικότητος, δι’ ἐκλογικῆς ἀποτυχίας ἐν τῷ μέλλοντι. Ἀλλὰ καὶ ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς τῶν δημοτικῶν συμβούλων συντελεῖ καὶ οὗτος εἰς τὴν κακοδιοίκησιν. Δυστυχῶς οὐδεμία ἐν γένει ἀποδίδεται προσοχὴ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν δημοτικῶν συμβούλων, ἀλλ’ εἰς τοῦτο συντελεῖ ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς καὶ ὁ χρόνος κατὰ τὸν ὁποῖον αὕτη γίνεται. Κατ’ ἐμὲ, ἐπιβάλλεται ὅπως χωρίσωμεν τὴν ἐκλογὴν τῶν δημάρχων ἀπὸ τὴν ἐκλογὴν τῶν συμβούλων, διότι ἡ σύγχρονος αὕτη ἐκλογὴ ἔχει τὸ κακὸν, ὅτι ἡ προσοχὴ τῶν ἐκλογέων περιορίζεται εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν δημάρχων, καὶ οὐδεὶς προσέχει εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν συμβούλων· ἑπομένως ἔχομεν ἐκλογὴν κακῶν συμβούλων, καὶ διὰ τῶν κακῶν συμβούλων ματαίωσιν πάσης καλῆς ἐνεργείας τοῦ δημάρχου. Ὅλα ταῦτα εἶναι ἄσχετα πρὸς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, διότι ἀναφέρονται εἰς τὸν δημοτικὸν νόμον. Σᾶς εἶπον δὲ καὶ ἄλλοτε, ὁμιλῶν ἐντεῦθεν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη, ὅπως ἀσχοληθῶμεν σπουδαίως περὶ μεταβολῆς τοῦ νόμου περὶ δημαιρεσιῶν. Ἐπανερχόμενος εἰς τὸ κύριον θέμα, λέγω ὅτι οὐ μόνον ὅπως ἔχουσι τὰ σημερινὰ πράγματα, ἀλλὰ καὶ ἐν περιπτώσει βελτιώσεως τῆς καταστάσεως τῶν δήμων, ἀνάγκη εἶναι, ἡ ἐποπτεία τοῦ κέντρου νὰ ἐξακολουθήσῃ ἀσκουμένη ἐπὶ τῆς διοικήσεως τῶν δήμων. Ἀλλ’ ἡ ἐποπτεία αὕτη, παρὰ μόνον τοῦ νομάρχου ἀσκουμένη, δὲν δύναται νὰ φέρῃ τὰ καλὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐκ ταύτης προσδοκῶμεν. Νομίζω ὅτι διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἐν ᾧ ἀναγράφεται ὅτι τὴν ἐποπτείαν ἐξασκοῦσι καὶ τὰ Νομαρχιακὰ Συμβούλια, μετριάζομεν τὴν ἀπόλυτον ἐξουσίαν τοῦ νομάρχου, καὶ δικαιούμεθα νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι θέλομεν συντελέσει εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς σημερινῆς καταστάσεως. Ἐπὶ τῇ ἐλπίδι τούτῃ συνιστῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου.

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§246ΑΝΤ. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Τὸ ἄρθρον 1 νομίζω ὅτι εἶναι ἀτελές. Λέγει ὅτι ὁ νομὸς ἀποτελεῖ πρόσωπον νομικόν. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἔννοια ἀφηρημένη, ἂν δὲν συνδέηται καὶ μετὰ τοῦ σκοποῦ τοῦ νομικοῦ προσώπου, ὅστις πραγματοῦται διὰ τῆς ὑπάρξεως περιουσίας. Ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ῥίψῃ ἓν βλέμμα ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 180 τοῦ Ἰταλικοῦ νόμου, θέλει παρατηρήσει, ὅτι ἐκεῖ ἐκφράζεται σαφῶς ἡ ἰδέα τοῦ νομικοῦ προσώπου, διότι λέγει, ὅτι τὸ πρόσωπον τοῦτο δικαιοῦται εἰς ἀπόκτησιν περιουσίας, διαχειρίσεως. Πρέπει λοιπὸν καὶ τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου νὰ κατασταθῇ τέλειον, ἵνα μὴ γεννηθῶσι ζητήματα κατὰ τὴν ἐφαρμογήν.

§247Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ ἑξῆς· ὅτι ὁ νομὸς παρ’ ἡμῖν περιουσίαν δὲν ἔχει, ἀλλὰ διὰ τοῦ νόμου τούτου χορηγοῦμεν αὐτῷ τὸ δικαίωμα ν’ ἀποκτήσῃ τοιαύτην. Ἐν Ἰταλίᾳ οἱ νομοὶ ἔχουσιν ἰδίαν περιουσίαν καὶ πόρους ἀφθόνους, καὶ δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰς ἀνάγκας των. Ἡμεῖς τὸ πρῶτον ἤδη σκεπτόμεθα, ὅπως ἐκ τῶν ἐνόντων δώσωμεν μέσα τινά. Εὔχομαι δὲ, ὅπως ἀναπτυσσομένου τοῦ θεσμοῦ δυνηθῶμεν ν’ ἀποκτήσωμεν μέσα μεγαλείτερα.

§248ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ ἄρθρον ἔχει καλῶς. Ἡ Κυβέρνησις προσπαθεῖ νὰ καταρτίσῃ τὸν νομὸν νομικὸν πρόσωπον, παρέχουσα αὐτῷ ζωὴν διὰ τῆς περιουσίας, ἣν θέλει ἀποκτήσει, μὴ ἀπελπίζουσα δὲ, ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν θέλει κατορθωθῆ, καὶ ὁρίζουσα τὰ τῆς ὑπάρξεως τοῦ νομοῦ ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ διὰ συντομωτάτου τρόπου. Θέλω ψηφίσει ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, ὁμολογῶ ὅμως, ὅτι δὲν ἔχω ἐλπίδας πολλάς, ὅτι ἐν Ἑλλάδι, ὡς ἔχουσι παρ’ ἡμῖν τὰ πράγματα, ὡς ἔχει ἡ ἀντίληψις ἡμῶν περὶ τοῦ νομοῦ, ὁ νομὸς θέλει δυνηθῆ νὰ ὑπάρξῃ ὡς νομικὸν πρόσωπον. Ἔχω πεποίθησιν, ὅτι θέλει χρησιμεύσει τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον, ἀλλ’ ἐν πεποιθήσει ὡσαύτως λέγω, ὅτι ὁ νομὸς ὡς νομικὸν πρόσωπον δύσκολον νὰ ὑπάρξῃ. Ἂν ὑπάρξῃ τι ἀναπτυσσόμενον ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ὡς νομικὸν πρόσωπον, τοῦτο θέλει εἶναι αἱ πρωτεύουσαι, ἀλλὰ καὶ αὗται ὡς δῆμοι ἁπλῶς, οὐχὶ ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ νομοῦ. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ μεταβάλῃ τὴν περὶ τοῦ νομοσχεδίου γνώμην, καὶ φρονῶ ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀναθέσωμεν τὰς ἐλπίδας ἐπὶ τὸ μέλλον, καὶ πρὸ πάντων νὰ ἐργασθῶμεν, ὅπως τὰ Νομαρχιακὰ Συμβούλια λειτουργήσωσι καλῶς.

§249ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον, δὲν θὰ ἐμποδίσῃ, ὅπως ἀπολαύσῃ ὁ νομὸς ὅλων τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἡ ἰδιότης τοῦ νομικοῦ προσώπου ἐνέχει. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κραναίας, ὅπως προστεθῶσιν αἱ λέξεις τοῦ Ἰταλικοῦ κειμένου, δὲν βλάπτει, τοὐναντίον διασαφηνίζει τὸ πρῶτον ἄρθρον καὶ δὲν φέρει εἰς ἀπορίαν τὸν ἀναγινώσκοντα, ὅτι ὁ νομὸς ἀποτελεῖ νομικὸν πρόσωπον. Διότι ποίαν οὐσιαστικὴν ἔννοιαν ἔχει τοῦτο; Εἰς οὐδένα νόμον ἡμῶν θὰ εὕρητε τί ἐστὶ νομικὸν πρόσωπον. Πρέπει διὰ τοῦτο νὰ συσχετίσητε καὶ τὰ δικαιώματα τοῦ νομικοῦ προσώπου, δηλαδὴ ὅτι ἔχει δικαίωμα νὰ κέκτηται περιουσίαν ἰδίαν καὶ νὰ διοικῇ αὐτὴν δι’ ἰδίων προσώπων, ὡς ἀντιπροσώπων, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀνάγκην πληρεξουσίου, ὡς τὰ φυσικὰ πρόσωπα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 ἄνευ ἀντιρρήσεως.)

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§251Α. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει, ὅπως μὴ γίνηται ταυτοχρόνως ἡ ἐκλογὴ τῶν δημάρχων καὶ τῶν νομαρχικῶν συμβούλων. Τὴν αὐτὴν δηλαδὴ ἡμέραν καὶ ἐλέγχοντες καὶ ἐλεγχόμενοι.

§252Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Λυποῦμαι ὅτι δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω πρὸς τὴν γνώμην ταύτην. Περὶ τούτου θὰ γείνῃ σκέψις ἐν τῷ μέλλοντι· διότι ἡ ἰδέα μου εἶναι νὰ μὴ γίνηται ταυτοχρόνως ἡ ἐκλογὴ τῶν δημάρχων καὶ τῶν δημοτικῶν συμβούλων. Πρέπει δ’ ἄλλως ν’ ἀποφύγωμεν τὸν καθ’ ἑκάστην ἐκλογικὸν σάλον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 4 καὶ 5 ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται).

§254Α. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει, ὅπως εἰς τὸ τέλος τῆς πρώτης παραγράφου τοῦ ἄρθρου 6 προστεθῶσι τὰ ἑξῆς ἐδάφια: «δʹ) Οἱ δι’ ἀσυμβίβαστον διαγωγὴν ἀποβληθέντες ἀπό τινος δημοσίας θέσεως. εʹ) Οἱ πτωχεύσαντες καὶ μὴ ἀποκατασταθέντες, ὡς καὶ οἱ ὑποβαλόντες αἴτησιν περὶ ἐκστάσεως ὑπαρχόντων.»

§255Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀποδέχομαι τὴν προσθήκην ταύτην. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6 μετὰ τῆς ἀνωτέρω προσθήκης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7, ὡς ἔχει.)

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8 (ἀναγινώσκεται).

§257Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλλω τὴν γνώμην, ἂν ἦτο δυνατὸν εἰς τὸ ἐδάφιον ζʹ νὰ προστεθῶσι καὶ οἱ «δημολογισταί», διότι οὗτοι ἔχουσι γνῶσιν τῶν πραγμάτων τοῦ νομοῦ καὶ τοῦ δήμου.

§258Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ δέχομαι. Ἐπίσης εἰς τὸ ἐδάφιον αʹ, ἀντὶ «ἐτησίαν πρόσοδον 3000 δραχμῶν» νὰ τεθῇ «ἐτησίαν πρόσοδον 1500 δραχμῶν».

§259Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Διατὶ εἰς τὸ ἄρθρον 8 νὰ ἔχωμεν παράταξιν τῶν ἐκλογίμων; Δὲν νομίζετε, ὅτι εἶναι περιττόν;

§260Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι· διότι ἀπαιτοῦμεν προσόντα, τὰ προσόντα τοῦ ἄρθρου 8.

§261ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἡ ἀρνητικὴ διάταξις τοῦ ἄρθρου 8 εἶναι περιττή, ὅταν ἔχητε τὸ ἄρθρον 7.

§262ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἴπῃ, τί ἐννοεῖ μὲ τὴν λέξιν «ἐπιτήδευμα»· ἐὰν ἐννοῇ τοὺς πληρώνοντας τὸν φόρον τοῦ ἐπιτηδεύματος, τότε θὰ ἀποκλείσωμεν ἄλλους.

§263Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ποίους ἄλλους;

§264ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τοὺς γεωργούς.

§265Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ν’ ἀντικατασταθῇ ἡ λέξις «ἐπιτήδευμα» διὰ τῆς λέξεως «ἐπάγγελμα».

§266ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Θὰ εὑρεθῆτε εἰς τὴν ἀβεβαιότητα, ποία ἀρχὴ θὰ βεβαιώσῃ τὴν περιουσίαν ἢ τὴν πρόσοδον, ἐνῷ ἐὰν θέσητε τοὺς ἀμέσους φόρους...

§267Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν Ἑπτάνησον δὲν ἔχομεν ἀμέσους φόρους.

§268ΠΕΡΡΟΣ. Τὸ ἐδάφιον ϛʹ περιέχει τοὺς δικηγόρους καὶ τοὺς συμβολαιογράφους, τὸ δὲ ἐδάφιον ηʹ περιέχει πάλιν συμβολαιογράφους. Ὥστε νὰ χωρισθῇ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρν 8, ὡς ἐτροποποιήθη. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 9, 10 καὶ 11, ὡς ἔχουσι).

§269ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 12 (ἀναγινώσκεται).

§270ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Τὸ ἄρθρον λέγει ἐν ἀρχῇ, ὅτι «πᾶς ἐκλογεὺς δικαιοῦται νὰ ὑποβάλῃ ἔνστασιν δι’ ἐγγράφου συντασσομένου ἐνώπιον τοῦ ἐκθέσαντος τὸν κατάλογον εἰρηνοδίκου». Πρέπει νὰ προστεθῇ «ὅστις ὀφείλει ἐντὸς 5 ἡμερῶν νὰ διαβιβάσῃ ταύτην πρὸς τὸν Πρόεδρον».

§271Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 12, ὡς ἐτροποποιήθη. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 13 καὶ 14).

§272ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 15 (ἀναγινώσκεται).

§273ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι εἰς ἀντίθεσιν τὸ ἄρθρον 15 πρὸς τὸ ψηφισθὲν ἄρθρον 7. Οἱ μὴ δυνάμενοι νὰ ἀνακηρυχθῶσι κατὰ τὸ ἄρθρον 7, ἢ τελοῦντες ὑπὸ ἀσυμβίβαστον ἰδιότητα, αὐτοὶ δύνανται νὰ ἀνακηρυχθῶσι κατὰ τὸ ἄρθρον 15. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 15, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 16–19).

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 20 (ἀναγινώσκετοι).

§275Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἔχομεν διάταξιν εἰς τὸν περὶ δημαιρεσιῶν νόμον, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐὰν ἀκυρωθῇ ἐκλογὴ, ἐπιτρέπεται ἔκκλησις, καὶ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ καὶ ἐδῶ.

§276Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι καλλίτερον νὰ ἀποφύγωμεν τὰς βραδύτητας.

§277Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δύναται νὰ τεθῇ «κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ δημαιρεσιῶν νόμου».

§278Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν βλέπω ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὴν ἀνάγκην τόσων ἐγγυήσεων, διότι αἱ ἐκλογαὶ αὗται δὲν δύνωνται νὰ λάβωσι κομματικὸν χαρακτῆρα, ὅπως αἱ δημοτικαί.

§279ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Καὶ ἐδῶ ἔχω νὰ παρατηρήσω τὰ αὐτὰ, ὅσα ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 15, διότι καὶ ἐδῶ εἶναι ἀντίθεσις.

§280Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Διαγράφει τοὺς θανόντας, τοὺς καταστάντας ἀνικάνους καὶ τοὺς μὴ κεκτημένους τὴν ἱκανότητα πρὸς τὸ ἐκλέγεσθαι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 20, ὡς ἔχει).

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 21 (ἀναγινώσκεται).

§282Β. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἐὰν ἦναι δυνατόν, νὰ μὴ ἀνακηρύσσωνται ἀναπληρωτικοὶ κατὰ τὴν σειρὰν τῆς πλειονοψηφίας.

§283Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἀπ’ ἐναντίας νομίζω, ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ πρόοδον, διότι πολλάκις θὰ ἔχωμεν νέας ἐκλογὰς, καὶ πρὸς ἀποφυγὴν τῶν νέων ἐκλογῶν ὡρίσαμεν τοῦτο. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 21, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 22–30).

§284ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 31 (ἀναγινώσκεται).

§285Α. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ διαφωνεῖ ῥιζικῶς πρὸς τὴν δημοσιότητα τῶν συνεδριάσεων τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου. Προτείνει νὰ ὁρισθῇ κατὰ κανόνα ἡ μυστικότης τῶν συνεδριάσεων, ἵνα ἀποφύγωμεν τὴν δημοκοπίαν, ἂν δὲ πέντε τῶν μελῶν τὸ ζητήσωσι, τότε τὸ Συμβούλιον ν’ ἀποφασίζῃ κατὰ πλειονοψηφίαν τὴν δημοσιότητα τῆς συνεδριάσεως.

§286Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς· ἀντὶ «δημόσιαι» ἐν τῷ πρώτῳ στίχῳ νὰ τεθῇ «μυστικαί», καὶ ἀντὶ «μυστικὴν» ἐν τῷ τετάρτῳ στίχῳ νὰ τεθῇ «δημοσίαν». Νὰ ἀπαλειφθῇ δὲ ἡ τελευταία παράγραφος τοῦ ἄρθρου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 31, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 32–66, ὡς ἔχουσι).

§287ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 67 (ἀναγινώσκεται). Ἐνταῦθα ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Κ. Καραπάνου (ἀναγινώσκεται). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 67, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 68–76 ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§288ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 77 (ἀναγινώσκεται). Καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Κ. Καραπάνου (ἀναγινώσκεται). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 77, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 78–81 ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§289ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 82 ἀναγινώσκεται).

§290Ι. Γ. ΛΑΠΠΑΣ. Νομίζετε ὅτι εἶναι δίκαιον τὸ ἄρθρον τοῦτο; Οἱ νομαρχιακοὶ σύμβουλοι μιᾶς ἐπαρχίας θὰ παύωσι τοὺς εἰσπράκτορας τῶν μικροτέρων δήμων.

§291Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται περὶ ἐπαρχιῶν ἐδῶ· πρόκειται περὶ δήμων. Λοιπὸν ἡ δυσαναλογία δὲν εἶναι μεγάλη μεταξὺ τῶν μεγάλων καὶ τῶν μικρῶν δήμων· διότι ὁ πρώτης τάξεως δῆμος διορίζει τρεῖς νομαρχιακοὺς συμβούλους, ὁ βʹ τάξεως δύο, καὶ ὁ τρίτης τάξεως 1.

§292ΛΑΠΠΑΣ. Δὲν εἶναι συνέπεια τοῦ ἄρθρου 99 τοῦ περὶ Δημοτικῶν Συμβουλίων νόμου. Εἶναι ἀπόλυτον. Τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον δύναται νὰ καταργῇ τοὺς δημοτικοὺς εἰσπράκτορας.

§293ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐὰν ἠδύνατο νὰ τοὺς καταργήσῃ ὅλους, κατ’ ἐμὲ θὰ ἦτο καλλίτερον.

§294Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐννοῶ ποῖον συμφέρον θὰ ἔχῃ τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον νὰ καταργήσῃ τοὺς εἰσπράκτορας τῶν μικροτέρων δήμων.

§295ΛΑΠΠΑΣ. Διὰ ποῖον λόγον νὰ διαχειρίζηται ἀπολύτως τὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν δήμων;

§296Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν θὰ λάβῃ τὸ μέτρον αὐτὸ ἢ μόνον ὅταν ὁ εἰσπράκτωρ ᾖναι κακός.

§297ΛΑΠΠΑΣ. Δὲν λέγει τίποτε περὶ τούτου τὸ ἄρθρον.

§298Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐννοεῖται ὅτι θὰ ᾖναι ᾐτιολογημένη ἡ ἀπόφασις.

§299Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Σήμερον δὲν γίνεται τοῦτο;

§300ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐν ᾗ περιπτώσει διαπραχθῇ ἔγκλημα ὑπὸ τοῦ δημοτικοῦ εἰσπράκτορος...

§301Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Σήμερον πολλῶν δήμων ἀπόρων οἱ εἰσπράκτορες κατηργήθησαν, καὶ τὰ καθήκοντα αὐτῶν ἀνετέθησαν εἰς τοὺς δημοσίους εἰσπράκτορας.

§302ΛΑΠΠΑΣ. Θέλετε νὰ κάμητε μνείαν τοῦ ἄρθρου 99; προσθέσατέ το.

§303Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Σημειώσατε δὲ, ὅτι ἔχετε καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐφέσεως κατὰ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου.

§304ΛΑΠΠΑΣ. Δὲν λέγω τὸ ἐναντίον. Ἀλλὰ διατὶ νὰ ἔχῃ αὐτὸ τὸ δικαίωμα ἀπολύτως;

§305Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο εἶναι τὰ κακὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς· πρῶτον, ὅτι ἀφαιρεῖται ἀπὸ τὸν δῆμον τὸ δικαίωμα τῆς διαχειρίσεως τῆς δημοτικῆς περιουσίας, καὶ δεύτερον αἴρονται αἱ ἀρχαί, τὰς ὁποίας εἴπετε, περὶ βελτιώσεως τῶν τοῦ δήμου πραγμάτων καὶ περὶ αὐτοδιοικήσεως, διότι ἔρχεται τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον καὶ ἀπολύτως ἀναλαμβάνει τὸ δικαίωμα νὰ παύῃ τὸν εἰσπράκτορα. Καὶ βεβαίως, ὅταν ἦναι κακὸς ὁ εἰσπράκτωρ, πρέπει νὰ παύηται· ἀλλὰ τοῦτο δύναται πρὸ παντὸς νὰ τὸ ἐρευνήσῃ, καὶ εἶναι εἰς θέσιν κρείττονα πρὸς τοῦτο τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον. Ἀλλ’ ἔρχεται ἓν ἄλλο σπουδαιότερον, ὅτι ἡ διαχείρισις ἀνατίθεται εἰς τὸ ἐπαρχιακὸν ταμεῖον, ἐνῷ οἱ δῆμοι εὑρίσκονται εἰς ὑποχρεώσεις, εἰς ὀφειλὰς ἀπέναντι τοῦ ἐπαρχιακοῦ ταμείου. Ὅταν λοιπὸν τὸ ἐπαρχιακὸν ταμεῖον λάβῃ τὰ χρήματα τοῦ δήμου καὶ συμψηφίσῃ, πῶς θὰ δαπανήσῃ ὁ δῆμος διὰ τὰς δημοτικὰς ἀνάγκας, εἰς μισθούς, εἰς ἐκπαίδευσιν, εἰς ἀστυνομίαν;

§306Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τί νὰ σᾶς εἴπω! Ἤκουσα πολλάκις τοῦτο λεγόμενον καὶ ἐπαναλαμβανόμενον, νὰ συγχέηται τὸ ζήτημα τοῦ εἰσπράκτορος μὲ τὴν ἐλευθερίαν τῆς διαχειρίσεως, ἐνῷ τὸ ζήτημα τοῦ εἰσπράκτορος δὲν ἀφορᾷ ἢ εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν ἐσόδων τοῦ δήμου· ἀλλ’ ἡ διαχείρισις τῶν ἐσόδων δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὴν εἴσπραξιν. Μόνον ἐν μιᾷ περιπτώσει, ὅταν ὁ δῆμος χρεωστῇ, ἔχει τὸ δικαίωμα τὸ ἐπαρχιακὸν ταμεῖον νὰ κάμῃ κατάσχεσιν εἰς χεῖρας τοῦ εἰσπράκτορος. Ἡ πεῖρα ἀποδεικνύει, ὅτι ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος καθιέρωσε τὸ δικαίωμα, ἵνα ἀνατεθῇ ἡ εἴσπραξις τῶν φόρων εἰς δημοσίους εἰσπράκτορας, ἀπεδείχθη σωστικὸς νόμος, διότι ἐγίνοντο καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐντελῶς ἔπαυσαν.

§307ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ὑπῆρξαν ἐλλειμματίαι εἰσπράκτορες ἑκατοντάδων χιλιάδων δραχμῶν.

§308Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τοῦτο σᾶς λέγω. Ἑπομένως δὲν νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη ἔχει κακῶς, οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶ ὅτι μία μεγάλη ἐπαρχία, διὰ νὰ δείξῃ ἀκριβῶς τὸ μεγαλεῖόν της, θὰ ἀφαιρέσῃ τὴν εἴσπραξιν ἀπὸ τοῦ δημοτικοῦ εἰσπράκτορος.

§309ΛΑΠΠΑΣ. Θὰ συμβῇ, κύριε Πρόεδρε.

§310Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐὰν συμβῇ, οἱ διάδοχοί μας εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ φέρωσιν ἓν ἄρθρον, ὅπως μεταβάλωσιν αὐτό.

§311Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Διαφωνῶ πρὸς τὸν κ. συνάδελφον. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον νὰ μὴ ὑπῆρχε κανεὶς δημοτικὸς εἰσπράκτωρ, διότι νομίζω, ὅτι εἰς χεῖρας τοῦ δημοτικοῦ εἰσπράκτορος τρέχουσι μέγαν κίνδυνον τὰ χρήματα τὰ δημοτικά. Ἐὰν δ’ ἐλάμβανον τὴν τιμήν ποτε νὰ γείνω νομαρχιακὸς σύμβουλος, ἡ πρώτη ἀπόφασις, εἰς ἣν θὰ προέβαινον, θὰ ἦτο ἡ κατάργησις ὅλων τῶν εἰσπρακτόρων τῶν δήμων.

§312ΛΑΠΠΑΣ. Δὲν σᾶς ἐπιτρέπεται.

§313Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Χωρὶς νὰ θέλω νὰ δικαιολογήσω τὴν διαχείρισιν, ὅπως ἐγίνετο μέχρι τοῦδε, δὲν ἐννοῶ διατὶ νὰ ἐπιτιθέμεθα τόσον λαῦροι κατὰ τῆς δημοτικῆς διαχειρίσεως, καὶ νὰ θέλωμεν, ἐὰν ἦναι δυνατόν, νὰ ἀναθέσωμεν αὐτὴν εἰς ἄλλην ἀρχήν, ἀφοῦ ἔχομεν παραδείγματα ἐξ αὐτῆς τῆς καταστάσεως τῆς χρεωκοπίας, ὅτι καὶ ἡ κεντρικὴ διοίκησις δὲν ὑπῆρξε καλλιτέρα κατὰ τοῦτο· διότι, ἐὰν πολλοὶ δῆμοι περιῆλθον εἰς χρεωκοπίαν, καὶ τὸ Κράτος περιῆλθεν εἰς χρεωκοπίαν.

§314Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἴσως δὲν ἐξήγησα καλῶς τὰς ἰδέας μου. Δὲν εἶπον αὐτό. Ἀπ’ ἐναντίας ὑπεστήριξα, ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία σχέσις μεταξὺ ἐλευθέρας διαχειρίσεως καὶ εἰσπράξεως παρὰ τοῦ εἰσπράκτορος τοῦ δημοτικοῦ. Διαχείρισις τί εἶναι; διάθεσις τῶν εἰσπραχθέντων χρημάτων. Εἴσπραξις παρὰ τοῦ κακοῦ εἰσπράκτορος τί εἶναι; νόσφισις τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς δημοτικὰς ἀνάγκας. Ἑπομένως τὸ ζήτημα τῆς εἰσπράξεως δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν διαχείρισιν. Ἐκεῖνο περὶ τοῦ ὁποίου πρέπει ὁ νομοθέτης νὰ ἀσχοληθῇ καὶ νὰ λάβῃ μέτρα, εἶναι τὸ νὰ μὴ γίνωνται καταχρήσεις κατὰ τὴν εἴσπραξιν, ἵνα ὁ δῆμος δύνηται ὅλα τὰ εἰς αὐτὸν ἀνήκοντα χρήματα νὰ διαθέτῃ πρὸς βελτίωσιν τῶν τοῦ δήμου. Αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς διατάξεως.

§315Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Δὲν εἶπον ὅ,τι δὲν εἴπετε ὑμεῖς. Ἀπήντησα εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν Λεβαδείας.

§316ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐγὼ εἶπον ἀκριβῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Θέλω νὰ ἐξασφαλίσω τὴν περιουσίαν τοῦ δήμου καὶ νὰ μὴ τὴν κατασπαταλήσῃ ὁ εἰσπράκτωρ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 82, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιρρήσεως τὰ ἄρθρα 83–90).

§317ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 91 (ἀναγινώσκεται).

§318ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδῶ ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Καραπάνου (ἀναγινώσκεται). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§319ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἄρθρον τοῦτο διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν δήμων ἐννοεῖ βεβαίως τὰς περιφερείας τῶν δήμων. Ὡς πρὸς αὐτὸ ἀρκοῦμαι εἰς τὴν ἐξήγησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Λέγει ὅμως τὸ ἄρθρον, ὅτι οὐδεμία μεταβολὴ εἰς τὸν ὑφιστάμενον ὀργανισμὸν τῶν δήμων διατάσσεται, ἐὰν δὲν ἀπεφάνθη ὑπὲρ αὐτῆς τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον. Ἐὰν ἀπεφάνθη, ἡ ἀπόφασις τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου εἶναι ἐκτελεστέα ὑπὸ τῆς ἀνωτέρας διοικητικῆς ἀρχῆς;

§320Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Εἶναι γνωμοδότησις. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 91, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 92 ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§321ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 93 (ἀναγινώσκεται). Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει ν’ ἀντικατασταθῶσιν αἱ ἐν τῷ πρώτῳ στίχῳ λέξεις «ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων» διὰ τῶν λέξεων «παρὰ τοῖς δικαστηρίοις».

§322Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 93, ὡς ἐτροποποιήθη).

§323ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 94 (ἀναγινώσκεται).

§324Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ποῖον θὰ ἦναι τὸ ἀποτέλεσμα; Τίς θὰ ἐγείρῃ τὴν ἀγωγήν, ἐὰν τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον καὶ ὁ δήμαρχος δὲν δέχωνται; Μοὶ φαίνεται ὅτι ὑπάρχει ἀοριστία. Τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον θ’ ἀποφανθῇ ὅτι πρέπει νὰ ἐγερθῇ ἀγωγὴ κατὰ δημοτικοῦ ὑπαλλήλου ἢ δημάρχου. Ποῖος θὰ ἐγείρῃ τὴν ἀγωγήν;

§325Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει ἄρθρον, τὸ ὁποῖον κανονίζει τὰ περὶ τούτου.

§326ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ ἄρθρου 113 τοῦ περὶ δήμων νόμου, κατὰ τὸ ὁποῖον ὑπόκειται εἰς ἀποζημίωσιν πᾶς δημοτικὸς ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος ἐζημίωσε τὸν δῆμον. Εἰς αὐτὸ ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον τοῦτο, λέγον: «...Ἄν δὲ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἀπορρίψῃ τὴν περὶ ἐγέρσεως τοιαύτης ἀγωγῆς πρότασιν, ὁ νομάρχης ὑποβάλλει εἰς τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον ἠτιολογημένην ἔκθεσιν μετὰ τοῦ ψηφίσματος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, καὶ προκαλεῖ τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ». Περὶ τίνος; Περὶ τῆς ἐγέρσεως τῆς ἀγωγῆς; Τὴν ἀγωγὴν ταύτην πρέπει νὰ ἐγείρῃ ὁ δῆμος. Ἐὰν ὁ δῆμος δὲν θέλῃ, πῶς θὰ ἐπιβληθῇ εἰς αὐτὸν τοῦτο; Ὁ νομάρχης ἐπ’ ὀνόματι τοῦ δήμου. Τὸ τοιοῦτον θεωρῶ ἔκτροπον.

§327Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχετε τὸ ἄρθρον 98, τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἀποφασιζομένης παρὰ τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου τῆς ἐγέρσεως ἀγωγῆς περὶ ἀποζημιώσεως, διατυποῖ τοῦτο τὸ ἀντικείμενον τῆς ἀγωγῆς ταύτης διὰ πράξεως καὶ διορίζει τὸν πληρεξούσιον τοῦ ἐνάγοντος νομικοῦ προσώπου δικηγόρον ἐνώπιον τῶν ἁρμοδίων δικαστηρίων, ἢ δικολάβον ἐν οἷς Εἰρηνοδικείοις δὲν ὑπάρχουσι διωρισμένοι δικηγόροι». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 94, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται τὰ ἄρθρα 95 καὶ 96 ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§328ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 97 (ἀναγινώσκεται).

§329Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν νομίζει ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅτι ἠδύνατο νὰ τεθῇ ἡ πενταετὴς παραγραφὴ, ὅπως ὁ λογιστικὸς νόμος ὁρίζει;

§330Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ δεχθῶ τὴν τροποποίησιν αὐτὴν τῆς ἐπιτροπῆς.

§331ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, ἀντὶ «ἑξαετίαν» ἐν τῷ τρίτῳ στίχῳ τίθεται «πενταετίαν». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 97 μετὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 98, ὡς ἔχει).

§332ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 99 (ἀναγινώσκεται).

§333Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ φρασεολογία «τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον δικαιοῦται νὰ λαμβάνῃ πάντα τὰ κατὰ τὴν Πολιτικὴν Δικονομίαν ἔνδικα μέσα», δὲν εἶναι φρασεολογία νομική. Ὄχι νὰ λαμβάνῃ τὰ ἔνδικα μέσα, νὰ ἀσκῇ τὰ ἔνδικα μέσα.

§334Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Πολὺ καλά· ἂς τεθῇ «νὰ ἀσκῇ». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 99 μετὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης).

§335ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 100 (ἀναγινώσκεται).

§336Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Καὶ ἐδῶ ὑπάρχει τροποποίησις, κύριε Πρόεδρε. Ἐὰν νομίζητε, ὅτι δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν...

§337Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα· δέχομαι καὶ αὐτὴν τὴν λεκτικὴν τροποποίησιν· ἀντὶ «τὰ δικαστικὰ ἔξοδα» νὰ τεθῇ «αἱ πρὸς διεξαγωγὴν τῆς δίκης δαπάναι». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 100, ὡς ἐτροποποιήθη. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 101–118, ὡς ἔχουσιν, ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§338ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 119 (ἀναγινώσκεται). Ἐνταῦθα ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Κ. Καραπάνου (ἀναγινώσκεται).

§339Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ κανονισθῶσιν ὅλα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰ περὶ τούτου, καὶ δὲν νομίζω ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου εἶναι δυνατὸν νὰ κανονισθῶσι.

§340Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ ἀφεθῇ ἐλευθερία εἰς τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, νὰ γνωμοδοτῇ περὶ φόρου τινός, ἐν ᾗ περιπτώσει ὑπάρχει ἀνεπάρκεια τοῦ δήμου ἢ τοῦ νομοῦ;

§341Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶδον τὴν πρότασιν αὐτὴν τῆς ἐπιτροπῆς· ἀλλ’ ἐγὼ φρονῶ ὅτι εἶναι καλλίτερον νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος ὡς ἔχει, νὰ ἴδωμεν ποῖα εἶναι τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἡ φορολογία θὰ δώσῃ, ποῖαι αἱ ἀνάγκαι αὐτῶν τῶν νομῶν, καὶ δυνάμεθα νὰ φέρωμεν νομοσχέδιον τροποποιοῦν τὴν διάταξιν ταύτην κατὰ τὰς ἀνάγκας τὰς ἀναφυομένας. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 119, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 120–127 ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§342ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 128 (ἀναγινώσκεται).

§343Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ ἀντικατασταθῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο ὡς ἑξῆς: «Ἡ ἔναρξις τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος νόμου, ὡς καὶ τοῦ νόμου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους ὁρισθήσεται διὰ Β. Διαταγμάτων». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 128, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιρρήσεως τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου 129 καὶ 130).

§344Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ ἐπιψήφισις τοῦ συνόλου πρέπει ν’ ἀναβληθῇ διὰ νὰ συναρμολογηθῇ.

§345Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι καλόν, νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συνεζητήθη διὰ μακρῶν, νὰ μὴ ἀναβάλληται, διότι αὔριον δύνανται νὰ ὁμιλήσουν οἱ ἀπόντες καὶ νὰ ἀρχίσωμεν πάλιν τὰ ἴδια. (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν, ὡς ἐτροποποιήθη).

§346ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ προχωρήσωμεν κατωτέρω, κύριε Πρόεδρε.

§347Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχομεν σκοπὸν νὰ ψηφίσωμεν παρὰ δύο ἢ τρία νομοσχέδια ὑπηρεσιακὰ, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις· ἐὰν ὅμως ὑπάρχῃ ἀντίρρησις, δὲν ἐπιμένομεν.

§348ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§349Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τὸ περὶ προσωπικῆς κρατήσεως.

§350ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§351Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὡμίλησα μόνον περὶ νομοσχεδίων, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει ἀνντίρρησις. Ὅπου ὑπάρχει ἀντίρρησις, θὰ ἀναβάλλωμεν.

§352Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Προτείνω νὰ ψηφισθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Κακουργιοδικείων ἐν Θεσσαλίᾳ, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει καμμίαν ἀντίρρησιν.

§353ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§354Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶναι ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ροδόπουλον νὰ μὴ ἐπιμείνῃ. Τὴν Δευτέραν τὸ θέτομεν ἐκ τῶν πρώτων. Νὰ προχωρήσωμεν λοιπὸν εἰς τὸ 7ον τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§355ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ὑπ’ ἀριθ. 6 νομοσχέδιον περὶ προσωπικῆς κρατήσεως ἀναβάλλεται.

§356ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ μὴ ἀναβληθῇ.

§357ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§358Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἴπομεν, Κύριοι, ὅτι κατ’ αὐτὴν τὴν ὥραν θὰ ψηφίσωμεν μόνον τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσωπικῆς κρατήσεως ὑπάρχει ἀντίρρησις, συνεπῶς δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ κατ’ αὐτὴν τὴν ὥραν. Τὴν Δευτέραν τὸ θέτομεν ἐκ τῶν πρώτων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§359ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται τὸ 6ον, καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὸ 7ον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως συνοικισμοῦ τῶν Καμαρινιωτῶν καὶ ἄλλων Ἠπειρωτῶν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκεται).

§360Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Προτείνω ἵνα ἡ λέξις «Καμαρινιωτῶν» ἀντικατασταθῇ διὰ τῆς λέξεως «Καμαριναίων», διότι τοιαύτη ὑπάρχει παρατήρησις φιλολογική. Νὰ προστεθῇ δὲ καὶ δεύτερον ἐδάφιον, τὸ ἑξῆς: «Εἰς τὴν παραχώρησιν ταύτην δὲν ἐπιτρέπεται νὰ περιληφθῶσι τὰ πέριξ τῆς Βονίτσης ἀρχαῖα ἐρείπια, τὰ γνωστὰ ὑπὸ τὸ ὄνομα «Κατάκωλον» καὶ Κρυστάλλια», ἡ Ἀκρόπολις τοῦ ἀρχαίου Ἀνακτορίου, ὁ πρὸς νότον λόφος τοῦ Ἁγίου Πέτρου καὶ οἱ δύο ΝΑ τῆς Βονίτσης κείμενοι λόφοι, γνωστοὶ ὑπὸ τὸ ὄνομα Μαγοῦλες.» (Οὕτω τροποποιηθὲν γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3 ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§361ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§362ΣΩΤ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Νομίζω ὅτι τὸ ἄρθρον 4 δύναται νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον ἰδίου νόμου.

§363Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι, διότι πρόκειται περὶ ὁμοίου συνοικισμοῦ, ὅστις διατρέχει τὸν κίνδυνον νὰ καταστραφῇ ἕνεκεν ἐλλείψεως βοσκησίμου περιφερείας. Πρόκειται λοιπὸν περὶ παραχωρήσεως βοσκησίμου περιφερείας.

§364ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὰ περὶ συνοικισμοῦ νομοθετούμενα.

§365Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἰδοὺ πῶς οἰκονομεῖται ἡ ἀντίρρησις αὕτη, διότι καὶ ἐγὼ τὸ ἐφρόνουν· διότι εἴδετε ὅτι ὁ τίτλος ἔχει οὕτω: «Περὶ συστάσεως συνοικισμοῦ τῶν Καμαριναίων καὶ ἄλλων Ἠπειρωτῶν». Ὥστε ὁ τίτλος οἰκονομεῖται, πρόκειται δὲ περὶ πράγματος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπιβεβλημένον, εἶναι ἀναγεγραμμένον εἰς ἄλλον νόμον προηγούμενον.

§366Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πλὴν αὐτοῦ δὲν δύνασθε νὰ διαθέσητε καὶ ποσόν;

§367ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δυνάμεθα ἐδῶ νὰ τὸ πράξωμεν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν).

§368ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως καὶ συστάσεως τελωνιακῶν θέσεων. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§369Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ γʹ ἐδαφίου τοῦ πρώτου μέρους παρακαλῶ νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς: «Εἰς τὸ τελωνεῖον τοῦτο ὑπάγονται αἱ ἑξῆς ὑποδεέστεραι ἀρχαί· 1) τὸ ὑποτελωνεῖον Κέας· 2) οἱ τελωνιακοὶ σταθμοὶ Γαυρίου καὶ Κορθίου, καὶ 3) τὸ τελωνιακὸν φυλακεῖον Μπατσί». Ὡσαύτως ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἐδαφίου εʹ νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς: «Εἰς τὸ τελωνεῖον τοῦτο ὑπάγεται τὸ τελωνιακὸν φυλακεῖον Αἰθέρος». Ἡ δὲ πρώτη καὶ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἐδαφίου ζʹ νὰ τροποποιηθῶσιν ὡς ἑξῆς: ζʹ) Οἱ τελωνιακοὶ σταθμοὶ Καρδαμύλης, Λίμνης, Ἐλαίας, Ἀμοργοῦ, Λάκκας καὶ Τσιγγελίου καὶ τὰ τελωνιακὰ φυλακεῖα Καλυδῶνος, Σιδαρίου, Χορευτοῦ καὶ Ἀντικύρρας εἰς ὑποτελωνεῖα γʹ τάξεως. Ὑποβιβάζεται τὸ ὑποτελωνεῖον γʹ τάξεως Ἄσπρης Ἐκκλησιᾶς εἰς τελωνιακὸν φυλακεῖον.» Ὡσαύτως εἰς τὸ δεύτερον μέρος τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου νὰ προστεθῇ ὡς ἐδάφιον 4 τὸ ἑξῆς: «4) τελωνιακὸς σταθμὸς ἐν Λειβανάταις, ὑπαγόμενος εἰς τὸ τελωνεῖον Στυλίδος». Τὸ δὲ ἐδάφιον 4 τοῦ μέρους τούτου νὰ γείνῃ ἐδάφιον 5.

§370Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπεθύμουν νὰ ἴδω διὰ ποῖον λόγον προάγεται τὸ τελωνεῖον Κατακώλου, διότι, ὡς παρετήρησα, μόνον 50,000 δραχμῶν εἰσπράξεις ἔχει κατὰ μῆνα, ὅταν δὲ ἦναι ἡ ἐξαγωγὴ τῆς σταφίδος, ἀποστέλλεται ἐπιθεωρητής.

§371Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ τελωνεῖον Κατακώλου ἔλαβε κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη μεγάλην ἀνάπτυξιν, εἶναι δὲ ἀκριβῶς καὶ ἡ θέσις ὑπὸ ἔποψιν τελωνιακὴν λίαν σπουδαία, καὶ πρέπει νὰ προΐσταται ἀνώτερος ὑπάλληλος, ὅπως τὰ δημόσια συμφέροντα φρουρῶνται περισσότερον. Ἡ γενικὴ γνώμη τῆς ὑπηρεσίας, πρὸ πολλῶν ἐτῶν ὑποβαλούσης ἔκθεσιν, εἶναι τοιαύτη· ὑπεβλήθησαν δὲ καὶ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, ὡς Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, νομοσχέδια περὶ τούτου, ἔμειναν δὲ τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, ἕνεκα τυχαίων συμβεβηκότων, ἐκκρεμῆ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν).

§372ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταρρυθμίσεως διατάξεών τινων τῶν νόμων ᾼΧΚΓʹ, ͵ΒΡΚΒʹ καὶ ͵ΒΤΛΕʹ. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§373ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 30 Δεκεμβρίου 1887 ᾼΧΚΕʹ νόμου περὶ τελῶν χαρτοσήμου.

§374ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ν’ ἀναβληθῇ.

§375ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 460,050 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1898. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§376ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν νόμων περὶ διανομῆς καὶ διαθέσεως τῶν ἐθνικῶν γαιῶν κτλ. προσωπικοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–3 ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§377ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§378Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐὰν εἴχετε τὴν εὐχαρίστησιν νὰ μᾶς δώσητε μίαν ἐξήγησιν, διατὶ, ἐνῷ ἔληξεν ὁ νόμος...

§379Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἰδοὺ τὶ συμβαίνει. Ἔληξεν ὁ νόμος, καθ’ ὃν χρόνον δὲν ὑπῆρχε Βουλή. Τί δὲ νομίζετε, ὅτι ἐγένετο πρὸς οἰκονομίαν τοῦ πράγματος; Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἀκριβῶς διὰ μιᾶς πράξεως ἀπεφάσισε νὰ προκαταβάλλωνται οἱ μισθοὶ, ἵνα διατηρῆται ἡ ὑπηρεσία μέχρις οὗ ἔλθῃ εἷς νόμος νὰ τὰ κανονίσῃ. Οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ ἔλαβον προκαταβολικῶς, οὕτως εἰπεῖν, τοὺς μισθοὺς αὐτῶν. Ἔρχεται ἤδη ὁ νόμος αὐτὸς νὰ κυρώσῃ ὅλα αὐτά.

§380ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἀναδιορισθῶσι;

§381ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Δι’ αὐτὸ κυροῦνται, βλέπετε, διὰ τοῦ νόμου. Ὁ νόμος κυροῖ τὰ γενόμενα, ὡς νὰ μὴ ὑπῆρξε τίποτε ἐν τῷ μεταξύ.

§382ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς ἤθελον νὰ μάθω. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἔχει, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν).

§383ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως δύο ἔτι συνεργείων πρὸς κατάρτισιν τῶν ἐκκαθαρίσεων τῶν τμημάτων τῶν δηλωθεισῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν κλπ. καὶ ἀνασυστάσεως τῶν ὑπαρχόντων δύο ἑτέρων.

§384Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Αὐτὸ μετεβλήθη, κύριε Πρόεδρε. Εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν προετείναμεν, ἀντὶ δύο συνεργείων νὰ γείνωσι τέσσαρα.

§385ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἀκριβῶς αὐτὴν τὴν παρατήρησιν ἐσκόπουν νὰ κάμω.

§386ΣΩΤ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Δὲν ἐργάζονται οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν.

§387Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ ἐργασθῶσι τώρα ἄλλως ἢ ὅπως εἰργάζοντο.

§388ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται). Ἀντὶ «δύο συνεργεῖα» τίθεται «τέσσαρα συνεργεῖα», καὶ ἀντὶ «ἑκάτερον» τίθεται «ἕκαστον». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν).

§389ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ δασῶν νόμων.

§390ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ν’ ἀναβληθῇ.

§391Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ περὶ δασῶν εἶναι γενικῆς ὠφελείας.

§392ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§393ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον.

§394Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν τὰς τροποποιήσεις. Ἐὰν τὸ εἴχετε ὡς ἐτροποποιήθη, ἠθέλετε ἴδει, ὅτι αἱ πλεῖσται, ἵνα μὴ εἴπω ὅλαι, τῶν γενομένων προτάσεων ἐγένοντο ἀποδεκταί. Μία μόνον δὲν εἶχε δηλωθῆ ἐκ τῶν προτέρων, ἡ ἀφορῶσα εἰς τὰ κεράτια. Καὶ ταῦτα ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν, ὥστε δὲν βλέπω διατί νὰ μὴ συζητηθῇ τὸ τόσον παρ’ ὅλων ζητούμενον νομοσχέδιον τοῦτο.

§395Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπως ἦτο διατετυπωμένον;

§396ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Ἀπὸ 18 εἰς 10 τοῖς ἑκατόν· καὶ ὄχι εἰς εἶδος, ἀλλὰ ἐπὶ τῆς ἀξίας.

§397Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνῷ ἐκεῖνοι πωλοῦσιν εἴκοσι πέντε, διατὶ νὰ δίδωσι δέκα;

§398ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐννοῶ νὰ εἰσπράττηται τὸ δικαίωμα τοῦ Δημοσίου ἐπὶ τῶν δασικῶν προϊόντων εἰς εἶδος, διότι θὰ φέρῃ καινοτομίαν εἰς τὸ ὑφεστὼς φορολογικὸν σύστημα. Ἐπὶ τοῦ παρόντος δέχθητε αὐτὴν τὴν βελτίωσιν, ἡ ὁποία συνίσταται εἰς τὴν ἐλάττωσιν ἀπὸ 18 εἰς 10%, καὶ περιμένετε ἄλλην εὐκαιρίαν νὰ ἐπιτύχητε περισσότερον.

§399Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Χάριν τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἰσότητος θὰ παρεκάλουν νὰ ἐλαττωθῇ.

§400ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου περὶ φορολογίας, δικαιοσύνη δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ.

§401Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπετε, ὅτι παρεδέχθητε 10%. Δὲν ἠμπορεῖτε 8%;

§402ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§403ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ εἰς αὔριον;

§404ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω δυσκολίαν, ἀλλ’ εἶναι νομοσχέδιον ἀναγκαιότατον.

§405ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον.

§406ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπιμείνητε.

§407Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Διὰ τὰ καυσόξυλα;

§408ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν καὶ διὰ τὰ καυσόξυλα. Πᾶσαι αἱ τροπολογίαι ἐγένοντο δεκταί.

§409ΜΑΝΕΤΑΣ. Ἂς μείνῃ αὐτὸ, κύριε Πρόεδρε, δι’ αὔριον.

§410ΚΑΤΣΑΝΟΣ. (ἀνέρχεται τὸ βῆμα).

§411ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς θὰ ὁμιλήσητε ἢ ἐπὶ τῶν ἄρθρων;

§412ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου.

§413ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ πρῶτον.

§414ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Διάλογοι).

§415Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις, θὰ τὸ ἀναβάλλωμεν.

§416ΜΑΝΕΤΑΣ. Δὲν βλέπετε;

§417ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀναβληθῇ.

§418ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ὁ κ. Κατσᾶνος εἶναι ὁ αἴτιος.

§419ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐννοῶ νὰ προκαλέσω ἀγανάκτησιν, οὔτε νὰ παρεμβάλω προσκόμματα.

§420ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ὁ κ. ἐκ Μαντινείας καὶ ὁ κ. Κατσᾶνος ἐπιμένωσι νὰ ἀναβληθῇ, ἂς ἀναβληθῇ.

§421ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ εὑρίσκω, ὅτι, ἀφοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἀντίρρησις, δέον ν’ ἀναβληθῇ, πρέπει νὰ ἀναβληθῇ.

§422Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀλλ’ ἐγὼ γινώσκω, ὅτι αἱ ἀντιρρήσεις δὲν εἶναι σοβαραί. Αἱ προτάσεις τῶν κ. κ. Βουλευτῶν, αἱ πλεῖσται, ἵνα μὴ εἴπω ὅλαι, ὅσαι δὲν ἀνατρέπουσι τὴν οἰκονομίαν τοῦ νομοσχεδίου, ἐγένοντο ἀποδεκταί.

§423ΔΑΟΥΤΗΣ. Ἂς ὁμιλήσῃ ὁ κ. Κατσᾶνος.

§424ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ὁμιλήσῃ.

§425ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Δὲν εἴπετε ὅτι ἀνεβλήθη;

§426ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Ὁρίστε.

§427ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον πρῶτον...

§428ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ἐγὼ δι’ αὐτὸ παρεκάλεσα νὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον.

§429Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἀναβάλλεται αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον.

§430ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναβάλλεται διὰ τὸ χατῆρι τοῦ κ. Κατσάνου! (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως, τὰ νομοσχέδια: Περὶ χρηματικοῦ χορηγήματος ἀπολυομένων τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ ὁπλιτῶν. Περὶ μεταβολῶν ἐν τῷ τελωνιακῷ δασμολογίῳ. Περὶ ἐκδόσεως καὶ ἐξοφλήσεως ἀντιγράφων γραμματίων παραδόσεως τῶν ὑπὸ τῶν ταμιῶν καὶ ὑποταμιῶν Θεσσαλίας ἐκδοθέντων κατὰ τὰ ἔτη 1896 καὶ 1897 γραμματίων παραλαβῆς. Περὶ ἀγορᾶς οἰκοπέδου ἐν τῇ πόλει Βουκουρεστίου πρὸς ἀνέγερσιν πρεσβευτικοῦ μεγάρου καὶ παρεκκλησίου).

§431ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἁλιείας καὶ διαθέσεως τοῦ κοραλλίου.

§432ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀναβληθῇ.

§433ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγκρίσεως συμβάσεως περὶ κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως τροχιοδρόμου ἐν Πάτραις. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιρρήσεως.)

§434ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἕως ἐδῶ νὰ μείνωμεν.

§435ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ περὶ Γυμνασίου Μεσσήνης καὶ τὸ περὶ συνοικισμοῦ τῆς Φλωριάδος μόνον, καὶ τελειώνομεν.

§436ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκταὶ ἄνευ ἀντιρρήσεως, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς αʹ συζήτησιν, αἱ προτάσεις νόμων: 1) Περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τῶν περὶ συστάσεως καὶ συντηρήσεως τοῦ δημοτικοῦ Γυμνασίου Μεσσήνης νόμων, καὶ 2) Περὶ συνοικισμοῦ τῶν διεσπαρμένων κατοίκων Φλωριάδος).

§437ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 2 καὶ 45′ π. μ. τῆς ἐπιούσης.)