1899.06.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 55

τῆς 18 Ἰουνίου 1899.

(Παρασκευή).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 5 καὶ 30′ μ. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ἐν Λαρίσῃ οἰνοπνευματοποιοὶ καὶ ποτοποιοὶ ἀπέστειλαν ὑπόμνημα πρὸς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπιβολῆς δικαιώματος καταναλώσεως ἐπὶ τῶν οἰνοπνευματούχων ὑγρῶν καὶ ποτῶν. Ἡ συντεχνία τῶν ἐν Πειραιεῖ ὑποδηματοποιῶν δι’ ἀναφορᾶς της πρὸς τὴν Βουλὴν ἐξαιτεῖται τὴν ἀκύρωσιν τοῦ φορολογικοῦ καταλόγου ἢ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἐπιβληθέντος εἰς τὰ μέλη αὐτῆς φόρου ἐπιτηδεύματος. Τὸ Ἡγουμενοσυμβούλιον τῆς Μονῆς Ἁγίας Λαύρας διὰ ψηφίσματός του ἐκφράζει τὴν εὐχὴν, ὅπως τὰ Καλάβρυτα ἀποτελέσωσιν ἴδιον νομόν. Κάτοικοι Χριστοῦ καὶ Ἁγίου Νικολάου τοῦ δήμου Κρίσσης τῆς Ἀμφίσσης δι’ ἀναφορᾶς των παρακαλοῦσιν, ὅπως χαρισθῇ αὐτοῖς ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, λόγῳ ὅτι ἐζημιώθησαν ἕνεκα τῆς ἀνομβρίας. Οἱ ἐν Βονίτσῃ πρόσφυγες Καμαρινιῶται διὰ τηλεγραφήματός των ἐκφράζουσι τὴν εὐγνωμοσύνην αὐτῶν διὰ τὴν πατρικὴν ὑπὲρ αὐτῶν μέριμναν τῆς Βουλῆς.

§2Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὴν ἀναφορὰν τῶν Καμαρινιωτῶν παρακαλῶ νὰ ἀποστείλητε εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι εἶναι ἐπὶ τοῦ θέματος, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησα πρό τινων ἡμερῶν εἰς τὴν Βουλὴν.

§3Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶχον ἀνάγκην τῆς ὑπομνήσεως, διότι ἐνθυμοῦμαι τὴν εὔγλωττον ὑμῶν ἀγόρευσιν. Τὴν προσεχῆ Δευτέραν ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς θέλει ὑποβάλει τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πέρρος ἐζήτησε τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§5Θ. ΠΕΡΡΟΣ. Πρὸ μηνὸς περίπου εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν γνωμοδότησίν τινα τοῦ ἁρμοδίου νομικοῦ συμβούλου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔρχεται συνήθως εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καὶ διὰ τοῦτο ἀναγκάζομαι νὰ ὑποβάλω παράπονον καὶ ἀναπτύξω τὸ θέμα μου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐξέδωκε μίαν ἐγκύκλιον κατὰ Ἀπρίλιον ἐνεστῶτος ἔτους, καθ’ ἣν, στηριζομένην ἐπὶ γνωμοδοτήσεως τοῦ νομικοῦ συμβούλου, οἱ καταταχθέντες ἐθελουσίως μὲ βαθμὸν ὑπαξιωματικοῦ ἐπὶ τριετεῖ ὑποχρεώσει κατὰ τὴν παροῦσαν ἐπιστρατείαν, ἤτοι μετὰ τὴν 1 Μαρτίου 1897, καὶ συμπληρώσαντες ἤδη πραγματικὴν διετῆ ὑπηρεσίαν, δύνανται τῇ αἰτήσει των ν’ ἀπολυθῶσι τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ. Κατὰ τὴν ἐγκύκλιον ταύτην περιορίζεται ἡ ἀπαλλαγὴ μόνον εἰς τοὺς φοιτητὰς τοὺς καταταχθέντας ὡς ὑπαξιωματικούς, ἀλλὰ δι’ ἐκείνους, οἵτινες κατετάχθησαν ὡς ἐθελονταὶ καὶ δι’ οὓς δὲν εἶχεν εἰσέτι ἐκδοθῆ τὸ διάταγμα, καθ’ ὃ ἠδύναντο νὰ καταταχθῶσιν ἐφ’ ὅσον διήρκει ἡ ἐπιστράτευσις, δὲν διαλαμβάνει ἡ ἐγκύκλιος, καὶ διὰ τοῦτο παραμένουσιν ἔτι οὗτοι ἐν τῷ στρατῷ. Ὅσοι κατετάχθησαν μετὰ τὸ διάταγμα ἀπηλλάγησαν, ἀλλ’ οἱ πρὸ τοῦ διατάγματος καταταχθέντες ὡς ἁπλοῖ στρατιῶται ἀποκλείονται κατὰ τὴν ἐγκύκλιον ταύτην, ἐνῷ κατὰ τὸν στρατολογικὸν νόμον δὲν ἀπολαμβάνουσί τι πλειότερον οἱ καταταχθέντες ὡς ὑπαξιωματικοὶ ἀπὸ τοὺς καταταχθέντας ὡς στρατιώτας, εἶναι δὲ πολλοὶ τοιοῦτοι, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν ἐπὶ διετίαν καὶ ἄγουσιν ἤδη τὸν πέμπτον μῆνα τοῦ τρίτου ἔτους, καὶ ἐν τούτοις ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν τοὺς ἀπαλλάσσει, στηριζόμενος, ὡς προεῖπον, εἰς τὴν γνωμοδότησιν τοῦ νομικοῦ συμβούλου. Συνέπεσε νὰ ᾖναι, ὡς ἐπληροφορήθην, ὑπαξιωματικὸς τῆς τοιαύτης κατηγορίας ὁ υἱὸς τοῦ νομικοῦ συμβούλου, καὶ ὁ κ. νομικὸς σύμβουλος ἐκδίδει γνωμοδότησιν διὰ τοὺς καταταχθέντας μόνον ὡς ὑπαξιωματικούς, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς, ἐκδίδει ἐγκύκλιον. Ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ νὰ ἴδω τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ νομικοῦ συμβούλου, ποῦ στηριζόμενος οὗτος εὗρεν ὅτι διὰ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς εὑρίσκεται ἡ διέξοδος, διὰ τοὺς ἁπλοῦς δὲ στρατιώτας δὲν εὑρίσκεται. Ἐὰν τὰ ἐπιχειρήματα τῆς γνωμοδοτήσεως ᾖναι ἱκανὰ νὰ ἀπαλλάξουν τῆς διετοῦς ὑποχρεώσεως τὴν μίαν κατηγορίαν, νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν εὐεργετικὴν ταύτην διάταξιν τῆς ἐγκυκλίου ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ ἐπὶ τοὺς ἄλλους. Καὶ μίαν ἄλλην παράκλησιν θὰ ὑποβάλω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Προκειμένου περὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως, δὲν ἔλαβον τὸν λόγον, ἀλλ’ εἶχον ὑποβάλει αἴτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅπως προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας τινάς. Ἤθελον νὰ παραστήσω, ὅτι ἡ ἐπαρχία Κυνουρίας εἶναι ὑπὸ χείρονας ὅρους ἀπὸ πάσας τὰς ἄλλας ἐπαρχίας, αἵτινες καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀποκτῶσι τὸ προνόμιον ἰδίας περιφερείας καὶ διὰ τῶν παραστάσεων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου παρεστάθησαν ὡς δικαιούμεναι νὰ τύχωσι τῆς περιφερείας ταύτης. Ἐζήτησα κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 14 Ἰουνίου νὰ προσαγάγῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὰς ἑξῆς πληροφορίας: 1) Πόσαι δημόσιαι ἢ ἐπαρχιακαὶ ἢ βαταὶ ὁδοὶ ἔχουσι συντελεσθῆ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Εὐρυτανίας ἀπὸ τῆς πρωτευούσης αὐτῆς (Καρπενησίου) εἰς τὰς ἄλλας γειτονικὰς ἐπαρχίας, ἢ καὶ μεταξὺ τῶν ἄλλων δήμων τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας. 2) Πόσαι αἱ ἀποστάσεις ἀπὸ τοῦ Καρπενησίου καὶ τῶν πρωτευουσῶν τῶν ἄλλων δήμων τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας μέχρι Μεσολογγίου. 3) Πόση ἡ ἀπόστασις ἀπὸ Γυθείου μέχρι Σπάρτης, καὶ ὁποία τις ἡ μεταξὺ τῶν δύο τούτων πόλεων συγκοινωνία. 4) Πόσαι καὶ ποῖαι δημόσιαι, ἐπαρχιακαὶ ἢ βαταὶ ὁδοὶ ἔχουσι κατασκευασθῆ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Κυνουρίας ἀπὸ τῆς πρωτευούσης αὐτῆς (Λεωνιδίου) εἰς ἄλλας ἐπαρχίας ἢ εἰς τοὺς ἄλλους δήμους τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας, καὶ 5) Πόση ἡ ἀπόστασις ἀπὸ τοῦ Λεωνιδίου καὶ τῶν πρωτευουσῶν τῶν δήμων Μαριοῦ, Σελινοῦντος καὶ Γλυπίας μέχρι Τριπόλεως. Αἱ πληροφορίαι αὗται, αἱ ὁποῖαι μάλιστα καὶ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἦσαν ἀπαραίτητοι, δὲν προσήχθησαν. Ἐν ταύτοις ἐπιφυλάσσομαι, ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως, νὰ ἀποδείξω, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς Κυνουρίας εἶναι πολὺ χείρων τῆς Εὐρυτανίας καὶ ὅλων τῶν ἄλλων, καὶ ἐδικαιοῦτο νὰ τύχῃ ἡ Κυνουρία ἰδίας διοικητικῆς περιφερείας ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην.

§6Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσῃ ἓν πέρας εἰς τὴν κατάστασιν τῶν διαθεσίμων, τῶν κρατουμένων εἰσέτι εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Εἶναι πρόδηλος ἡ ἀδικία, ἡ ὁποία γίνεται εἰς αὐτοὺς τοὺς δυστυχεῖς, οἱ ὁποῖοι καὶ ὑπηρέτησαν καὶ ἐπλήρωσαν τὰ νόμιμα τέλη, οὐχ ἧττον ὑπηρετοῦσιν ἐπὶ δέκα ἢ ἕνδεκα μῆνας. Ἐπιβάλλει καὶ ὁ νόμος καὶ ἡ φιλανθρωπία τὴν ἀπαλλαγήν των. Ἐπειδὴ δὲ χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μοὶ εἶπεν, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο συνδέεται ἀρρήκτως μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἐπιστρατεύσεως, φρονῶ ὅτι εἶναι παρῳδία νὰ διατηρῆται ἀκόμη ἐπιστράτευσις ἐν Ἑλλάδι, καὶ πρέπει νὰ ἀρθῶσι μαζῇ αἱ δύο αὐταὶ καταστάσεις. Ἔχω καὶ ἑτέραν παράκλησιν νὰ ὑποβάλω. Προκειμένου νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν προξενικῶν προσόντων, τῶν μισθοδοσιῶν τῶν προξένων κλπ., παρακαλῶ τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ προσαγάγωσιν εἰς τὴν Βουλὴν δύο δικογραφίας, τὴν μὲν ἀφορῶσαν τὸν ἐν Σμύρνῃ δικηγόρου Φωτιάδην, τὸν καταγγείλαντα τὸν Πρόξενον Σμύρνης, καὶ ἀδίκως, ὡς λέγουσι, καὶ πρὸς ἐκδίκησιν ὑπὸ τοῦ καταγγελθέντος Προξένου φυλακισθέντα. Δεύτερον νὰ γνωρίσωσιν ἡμῖν τ’ ἀποτελέσματα ὑποθέσεως δικηγόρου τινὸς ἐν Κωνσταντινουπόλει, ὅστις κατήγγειλε τὰς ἐκεῖ Προξενικὰς ἀρχὰς διὰ διαφόρους πράξεις, καὶ ἐνῷ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, γραμματεύοντος τοῦ κ. Κροκιδᾶ, διέταξεν ἀνακρίσεις, ἀντὶ ἱκανοποιήσεως ὁ μηνυτὴς εὑρέθη κατηγορούμενος, καὶ διὰ δῆθεν πειθαρχικὸν παράπτωμα ἐπέβαλεν αὐτῷ τὸ Προξενικὸν δικαστήριον τὴν ἀνωτέραν τῶν πειθαρχικῶν ποινῶν, δηλαδὴ ἕξ μηνῶν παῦσιν ἀπὸ τοῦ ἐπαγγέλματός του. Ἀνέγνωσα τὴν ἀπόφασιν, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ τὴν ἀναγνώσῃ καὶ αὐτὸς ἐπισταμένως καὶ τὴν ὑποβάλῃ εἰς τὸν Ὑπουργικὸν Συμβούλιον πρὸς γνῶσίν του. Εἶναι δὲ ἔγγραφον στιγματίζον τὴν Δικαιοσύνην. Ὡσαύτως παρακαλῶ καὶ αὖθις τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως νὰ προσκομίσῃ τὰ πολυθρύλητα ἔγγραφα τῆς ὑποθέσεως Ράπα. Γνωρίζω δὲ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι ὁ κ. Καββαδίας ἦλθεν ἤδη ἀπὸ τὴν Κρήτην.

§7Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ὑποβάλλω σχέδιον νόμου «περὶ ἐγγραφῆς ἐκ νέου καὶ μεταγραφῆς τῶν ἐγγεγραμμένων ὑποθηκῶν καὶ προσημειώσεων καὶ μεταγραφῶν εἰς τὰ ἀπολεσθέντα ἢ ἐν μέρει καταστραφέντα βιβλία τῶν ὑποθηκῶν καὶ μεταγραφῶν δήμων ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ Φθιώτιδι».

§8ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ προταχθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 319). Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Μπασιᾶς, Καπετανάκης καὶ Τυπάλδος ἀπὸ κοινοῦ ὑποβάλλουσι τροπολογίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 320).

§10Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ εἰς παρελθοῦσαν Βουλευτικὴν περίοδον ὑπεβλήθη νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου, ὅσον ἀφορᾷ τὰ εἰσιτήρια ἀτμοπλοϊκῶν, σιδηροδρομικῶν καὶ τροχιοδρομικῶν ἑταιρειῶν. Τοιοῦτο νομοσχέδιον ὑποβάλλω σήμερον. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου σκοπεῖται πρὸ παντὸς ἡ ἁπλοποίησις τοῦ καταλογισμοῦ καὶ τοῦ ἐλέγχου τῶν εἰσιτηρίων, ὅπως καὶ τὸ Δημόσιον λαμβάνῃ τὰ δικαιώματά του καὶ αἱ ἑταιρεῖαι μὴ ὑποβάλλωνται εἰς διατυπώσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπερβαίνουν συνήθως τοῦ προσωπικοῦ τὴν ἐπάρκειαν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι σχεδὸν ὅμοιον μὲ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ ἐκ Γόρτυνος κ. Βουλευτοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὴν προηγουμένην Βουλευτικὴν περίοδον.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 321).

§12ΤΙΜ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ ἐγγραφῆς ὑποθηκῶν καὶ μεταγραφῶν παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§13Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπειδὴ τὸ νομοσχέδιον πρόκειται νὰ διασώσῃ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἐτέθησαν ἐν κινδύνῳ ἕνεκα τῆς ἀπωλείας τῶν βιβλίων, νομίζω καὶ ἐγὼ, ὅτι εἶναι καὶ ἐπεῖγον. Ὑποθέτω δὲ, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον δὲν θέλει ἔχει δυσκολίαν, ἵνα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐὰν δὲν πρόκειται νὰ γείνῃ συζήτησίς τις, τεθῇ πρὸ παντὸς ἄλλου ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἂν ὅμως πρόκειται νὰ γείνῃ συζήτησις, συζητηθῇ ἀμέσως μετὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους.

§14Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Πρὸ δύο μηνῶν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης μίαν ἀπόφασιν τοῦ εἰρηνοδίκου Αὐλῶνος ἐπὶ διαφορᾶς μεταξὺ δύο κοινοτήτων. Προεκάλεσα ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, εἶχον δὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐκ τῆς εἰρημένης ἀποφάσεως ἤθελε γνωρίσει τὸ ποιὸν τοῦ εἰρηνοδίκου αὐτοῦ· εἰς μάτην ὅμως· μέχρι τοῦδε οἱ δύο δῆμοι, οἱ ὑπαγόμενοι εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ εἰρηνοδίκου ἐκείνου, ἤτοι ὁ δῆμος Αὐλῶνος καὶ ὁ δῆμος Κονιστρίων, ἀνέμενον μεταβολὴν τοῦ προσώπου τοῦ διαχειριζομένου τὴν δικαιοσύνην. Γνωρίζω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι βαρέως φέρουσιν οἱ κάτοικοι τῶν εἰρημένων δήμων τὴν διατήρησιν τοῦ νῦν εἰρηνοδίκου, γνωρίζω αὐτῷ, ὅτι ὑφίσταται ἓν εἶδος δικαιοστασίου εἰς τοὺς δύο ἐκείνους δήμους, διότι οὐδεμίαν ἐμπνέει ἐμπιστοσύνην ὁ ῥηθεὶς εἰρηνοδίκης. Φρονῶ ὅτι καθῆκον ἔχει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ προβῇ ὡς τάχιστα εἰς τὴν ἄρσιν τοῦ δικαιοστασίου αὐτοῦ, διότι εἶναι λυπηρότατον, προκειμένου περὶ τόσῳ σοβαρῶν πράξεων, δι’ ἃς προσκομίζονται ἐπίσημοι ἀποδείξεις τῆς ἀνικανότητος, εἰ μή τι ἄλλο, τῶν διαχειριζομένων τὴν δικαιοσύνην, ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ κωφεύῃ. Γινώσκω, ὅτι συνεπεία καταγγελιῶν κατὰ τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος εἰρηνοδίκου ἐξεδόθησαν βουλεύματα παύοντα πρὸς καιρὸν τὴν ποινικὴν καταδίωξιν· φρονῶ δὲ, ὅτι τὰ τοιαῦτα βουλεύματα κατὰ δικαστικοῦ προσώπου εἶναι βουλεύματα βαρύτατα, τὰ ὁποῖα ὄχι μόνον μετάθεσιν πρέπει νὰ προκαλέσουν ὡς τάχιστα, ἀλλὰ καὶ τὴν τιμωρίαν τοῦ δικαστικοῦ προσώπου, εἰς τὸ ὁποῖον ἀφορῶσι.

§15Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ὡς πρὸς τὴν ἀναφορὰν, ἡ ὁποία μοὶ ἐπεδόθη, διέταξα τὰ δέοντα πρὸς τὸν ἁρμόδιον Εἰσαγγελέα. Δὲν εἶναι δὲ ἀκόμη καιρὸς νὰ ἀναγγείλω τὸ ἀποτέλεσμα εἰς τὴν Βουλήν. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ζητουμένην παῦσιν τοῦ περὶ οὗ πρόκειται εἰρηνοδίκου, γνωρίζει πολὺ καλὰ ὁ κ. συνάδελφος τίνες αἱ περιπτώσεις, αἱ ὁποῖαι δικαιολογοῦσι τὴν παῦσιν ἑνὸς δικαστικοῦ προσώπου. Ὡς πρὸς τὴν μετάθεσιν, θὰ ληφθῇ φροντίς.

§16Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Ἐν τῷ δήμῳ Ταμινέων καὶ ἐν τῇ πεδιάδι τοῦ Δύστου ὑφίσταται ἡ λίμνη ἡ καλουμένη Δύστος. Ἡ λίμνη αὕτη, τῆς ὁποίας τὰ ὕδατα εἶναι στάσιμα, ἔχει μεταβάλει τοὺς ὑγιεινοὺς ὅρους ὅλων τῶν πέριξ εἰς ἀκτῖνα δύο τουλάχιστον ὡρῶν. Ἐκεῖ οἱ θάνατοι ἐπέρχονται πυκνότατοι, ὅσον εἰς οὐδὲν ἄλλο μέρος τῆς Ἑλλάδος. Ἕνεκα τῶν συνθηκῶν τούτων αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις ἐθεώρησαν καθῆκον ἑαυτῶν, ἵνα μεριμνήσωσι περὶ ἀποξηράνσεως τῆς περὶ ἧς πρόκειται λίμνης, καὶ ἀπέστειλαν μηχανικούς, ὅπως ἐξετάσωσι τὸ ζήτημα. Αἱ ἐκθέσεις τῶν διαφόρων ἐκείνων μηχανικῶν, ἐξ ὧν ἄλλαι μὲν σώζονται ἐν τοῖς ἀρχείοις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἄλλαι δὲ δὲν σώζονται, αἱ ἐκθέσεις ἐκεῖναι καταλήγουσιν εἰς τὸ ὅτι δὲν εἶναι δυσχερὴς ἡ ἀποξήρανσις τῆς λίμνης. Ὑφίσταται μάλιστα ἀπὸ ἀρχαιοτάτων χρόνων τάφρος, δι’ ἧς τὰ ὕδατα ἐχύνοντο πρὸς τὴν θάλασσαν, τὴν βορείως τῆς Εὐβοίας· ἡ τάφρος ἐλειτούργει ἐπὶ τουρκοκρατίας, δὲν ἠξεύρω δὲ πῶς, ἕνεκα τῆς ἀμελείας τῶν ἐκεῖ τοπικῶν ἀρχῶν, ἡ τάφρος αὕτη ἐπιχωσθεῖσα ἔπαυσε νὰ λειτουργῇ, καὶ τοιουτοτρόπως τὰ ὕδατα ἔχουν ἤδη συγκεντρωθῆ ἐκεῖ, σεσηπότα καὶ μεταδίδοντα τὸν θάνατον εἰς ὅλους τοὺς πέριξ κατοίκους. Πέριξ τῆς λίμνης ἐκείνης κατοικοῦσι 3,835 ψυχαί, κατὰ τὴν τελευταίαν ἐπίσημον ἀπογραφήν. Εἰς τὰ χωρία ἐκεῖνα σπανίως οἱ ἄνθρωποι φθάνουσιν εἰς ἡλικίαν 60 ἐτῶν, ἐνῷ πέραν τῆς ἀκτῖνος τῶν μερῶν ἐκείνων βλέπετε ἀνθρώπους φθάνοντας εἰς ἡλικίαν 100 μέχρις 110 ἐτῶν. Λέγω δὲ τοῦτο, διότι νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ῥίψῃ ἓν βλέμμα πρὸς τοὺς δυστυχεῖς ἐκείνους κατοίκους, τῶν ὁποίων ὁ βίος εἶναι ἀφόρητος. Ἐκτὸς τοῦ ἑλειογενοῦς πυρετοῦ οἱ κώνωπες εἰς τοσοῦτον πλῆθος ἐκεῖ συγκεντρώνονται, ὥστε εἰς τὰ χωρία αὐτὰ οἱ κάτοικοι εἶναι ἠναγκασμένοι πρὸ τῆς δύσεως τοῦ ἡλίου νὰ γευματίζωσιν, εὐθὺς δὲ καὶ πρὸ τῆς δύσεως τοῦ ἡλίου νὰ κατακλίνωνται, ἐπιμελῶς κλειόμενοι εἰς κουνουπιέρας, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ μείνῃ τις μετὰ τὴν δύσιν τοῦ ἡλίου ἔξω. Οἱ κώνωπες δίκην νέφους ἀκρίδος ἐπιπίπτουσι, καθιστῶντες τὸν βίον ἀφόρητον. Εἶναι δὲ τὸ ἔργον τῆς ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης λίαν εὐχερές, κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ νομομηχανικοῦ κ. Σούτσου, διότι δὲν ἀπαιτεῖται μεγάλη δαπάνη, καὶ νομίζω ὅτι, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εὐαρεστηθῇ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τοῦ κ. Σούτσου τὴν ἔκθεσιν, θέλει πεισθῆ ὅτι εἶναι τόσον εὐχερὴς ἡ ἀποξήρανσις τῆς λίμνης αὐτῆς, ὥστε μεῖζον καθίσταται τὸ καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα μὴ ἀφήσῃ τοὺς δυστυχεῖς ἐκείνους πληθυσμοὺς νὰ καταμαστίζωνται ὑπὸ τῶν νόσων καὶ τῆς δυστυχίας.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐγγραφῆς ἐκ νέου καὶ μεταγραφῆς τῶν ἐγγεγραμμένων ὑποθηκῶν καὶ προσημειώσεων καὶ μεταγραφῶν εἰς τὰ ἀπολεσθέντα ἢ ἐν μέρει καταστραφέντα βιβλία τῶν ὑποθηκῶν καὶ μεταγραφῶν δήμων ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ Φθιώτιδι).

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς τρίτης συζητήσεως, κατ’ ἄρθρον, τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους.

§19ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ὅσοι φρονοῦσιν, ὅπως ἡμεῖς, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ὄχι μόνον ἄσκοπον εἶναι, ἀλλὰ καὶ ἐπιβλαβές, καθῆκον ἔχουσιν, ὅσον καὶ ἂν ἦναι βεβαία ἡ ἐπιψήφισις αὐτοῦ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, νὰ ἀγωνισθῶσι μέχρι τοῦ τελευταίου ὀχυρώματος, νὰ ἀντιτάξωσιν ὅλους τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους φρονοῦσιν ὅτι πρέπει νὰ γνωρίζῃ καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ὁ τόπος, κατὰ τοῦ νομοσχεδίου. Διότι ὁ ἀγὼν ἐν τοῖς Κοινοβουλίοις πολλάκις διεξάγεται μεταξὺ τοῦ ὀρθοῦ καὶ τοῦ συμφέροντος, μεταξὺ τοῦ δικαίου καὶ τῆς πολιτικῆς βίας, καὶ πολλάκις κατισχύει τοῦ δικαίου καὶ τοῦ ὀρθοῦ ἡ πολιτικὴ βία καὶ τὸ συμφέρον· ἀλλ’ ὅταν τὸ δίκαιον ἀναγράφηται ἐν τοῖς πρακτικοῖς καὶ σπείρηται ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ τόπου δὲν βραδύνει νὰ γεννήσῃ τὴν πεποίθησιν, ὅτι κακῶς ἡττήθη, καὶ θᾶσσον ἢ βραδύτερον νὰ κατισχύσῃ, καίτοι ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶναι ἓν δυστύχημα ἀκόμη, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔχει καὶ τοῦτο τὸ μειονέκτημα, ὅτι θὰ ἐπιβραδύνῃ τὴν κατίσχυσιν τοῦ ὀρθοῦ· διότι σωρεύει ἐμπόδια τοπικῶν, κομματικῶν καὶ προσωπικῶν συμφερόντων εἰς τὴν μέλλουσαν ἀνόρθωσιν, καὶ ἂν ἀποδειχθῇ (ὅπως θὰ ἀποδειχθῇ) ἐν τῇ πράξει τὸ σύστημα ἀνεπιτυχές. Διότι, ὅπως ἔλεγεν ὁ μακαρίτης Κόκκινος, πολεμῶν τὴν ἰδέαν τῆς συστάσεως τῶν διοικήσεων, τὰ τοιαῦτα νομοσχέδια ἔχουσι δημαγωγικὴν καταγωγὴν καὶ δημαγωγικοὺς σκοποὺς, καὶ διεγείρουσι πολλοὺς ὑπὲρ αὐτῶν, ἐνῷ δὲν δύνανται νὰ πείσωσι περὶ τῆς ὀρθότητος αὐτῶν. Ἔχομεν μίαν ἀπόδειξιν ἢ μᾶλλον δύο ἀποδείξεις περὶ τῆς ἐπιτυχίας τοῦ νομαρχιακοῦ συστήματος καὶ τοῦ σκοποῦ αὐτοῦ, ὅπερ σήμερον γίνεται καταφανέστερον. Ὡς εἶναι βέβαιον, σκοπὸς τοῦ νομαρχιακοῦ συστήματος ἦτο ἡ εὔρυνσις τῶν ἰδεῶν τῶν πολιτῶν, ἡ συγχώνευσις τὼς πληθυσμῶν πρὸς ματαίωσιν τῶν ἐκ τοῦ τοπικισμοῦ ἐρίδων καὶ διεγέσεων καὶ τῶν τοπικῶν συμφερόντων, ἅτινα πάντα παραλύουσι τὴν πρόοδον παντὸς τόπου. Ταῦτα πάντα τὸ νομαρχιακὸν σύστημα ἐπέτυχε παρ’ ἡμῖν, καὶ τὴν ἐπιτυχίαν του κατέδειξαν δύο τινά. Πρῶτον, ὅτι, ὅτε ἐψηφίσθη ἡ μεγάλη ἐκλογικὴ περιφέρεια, ἥτις περιελάμβανεν ὁλόκληρον τὸν πληθυσμὸν τοῦ νομοῦ, ὁ τόπος δὲν ἐξηγέρθη, διότι αἱ ἕξεις τῶν ἀνθρώπων εἶχον ἤδη ὑπὸ τὴν σκέπην τοῦ νομαρχιακοῦ συστήματος ἐξοικειωθῆ πρὸς ἀλλήλας, καὶ οἱ ἄνθρωποι οὐδόλως ἐδυσφόρησαν, διότι ἐθεώρησαν, ὅτι ἀπετέλουν ἕνα ἐκλογικὸν σύλλογον, κοινὰ ἔχοντα δικαιώματα, καθήκοντα καὶ συμφέροντα. Δευτέραν δὲ ἀπόδειξιν ἔχετε τὴν σήμερον ἕνεκα τοῦ νομοσχεδίου τούτου διεγερθεῖσαν ἔριν μεταξὺ τῶν διαφόρων τόπων, ἥτις ἀποδεικνύει, ὅτι, ἐνῷ ὑπὸ τὴν εὐεργετικὴν στέγην τοῦ νομαρχιακοῦ συστήματος τὰ τοπικὰ πάθη καὶ τὰ συμφέροντα, τὰ πολλάκις μέχρις ἀγριότητος φθάνοντα, εἶχον ὅλα κατευνασθῆ, σήμερον, μόλις ἐθίχθη τὸ ζήτημα τῆς διαιρέσεως, ἀνεφάνησαν ταῦτα ἐν ὅλῃ αὑτῶν τῇ ἀπελπιστικῇ καὶ παραλυτικῇ ὁρμῇ. Ἔζησε τὸ νομαρχιακὸν σύστημα 75 ἔτη, καὶ μὲ ὅλας τὰς ἀτελείας αὐτοῦ καὶ μολονότι δὲν εἰσήχθη ὁλόκληρον, ὅπως ὀρθῶς παρετηρήθη, διότι ἀπ’ αὐτοῦ ἔλειπον τὰ Νομαρχιακὰ Συμβούλια, μ’ ὅλα ταῦτα μέχρι τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ὁ μέγας πολιτικὸς ἀνταγωνισμὸς δὲν εἶχεν εἰσδύσει εἰς τὴν διοίκησιν, τὸ σύστημα εὐηργέτει καὶ ἐξακολουθεῖ ἔτι εὐεργετικῶς λειτουργοῦν. Δὲν ἀπέτυχε δὲ κατὰ τὴν κυρίαν αὐτοῦ ἀποστολήν. Ἤκουσα πολλοὺς κατηγοροῦντας, καὶ δριμύτατα, τὴν διοίκησιν, καὶ εἶχον δίκαιον ἴσως ἐν πολλοῖς, ἀλλὰ τὸ σφάλμα δὲν ἦτο οὔτε εἰς τοὺς κατὰ τόπους διοικοῦντας, οὔτε εἰς τοὺς νόμους, ὑφ’ οὓς διώκουν οὗτοι, καὶ πρέπει ν’ ἀποδώσωμεν ἑκάστῳ τὸ προσῆκον. Διότι, ἐὰν ἀποτυγχάνῃ πολλάκις ἡ διοίκησις καὶ ἐὰν πολλάκις καὶ ἡ δικαιοσύνη ἀποτυγχάνῃ, αἰτία εἶναι κυρίως τὸ κέντρον καὶ ὄχι μόνον τὰ πρόσωπα τὰ κατὰ τόπους ἀσκοῦντα τὴν διοίκησιν. Αὐτὴ δὲ ἡ ἀδιάκοπος κατὰ τῶν ὑπαλλήλων μομφὴ μοὶ ἐνθυμίζει τὸ παρουσιαζόμενον φαινόμενον παρὰ τοῖς ἀνθρώποις καὶ τοῖς ζῴοις πολλάκις, ὅτι, ὅταν ἓν μέλος πάσχῃ, παραπονεῖται ὁ πάσχων κατὰ τοῦ μέλους αὐτοῦ, χωρὶς ν’ ἀναζητῇ, ἂν τὸ πάθος τοῦ μέλους ἐκείνου ἦναι ἀποτέλεσμα ἄλλου κεντρικωτέρου νοσήματος. Ὁ Nansen διηγεῖται, ὅτι ἐπυροβόλησε κατὰ ἄρκτου, τῆς ὁποίας ἡ σφαῖρα προσέβαλε τὴν σπονδυλικὴν στήλην, ἕνεκα τούτου δὲ δὲν ἠδύνατο νὰ προχωρήσῃ τὸ ζῷον, ὅπερ, ἀσχάλλον διότι τὰ ὀπίσθια ἄκρα αὐτοῦ δὲν ἠδύναντο νὰ κινηθῶσιν, ἐδάγκανε μετ’ ἀγριότητος αὐτὰ, ὑπολαμβάνον ὅτι ἐκεῖνα τῷ ἔπταιον, διότι δὲν ἠδύνατο νὰ κινηθῇ. Νομίζω ὅτι καὶ ἡμεῖς, ἐπιτιθέμενοι διαρκῶς κατὰ τῶν ὑπαλλήλων, πάσχομεν τοιοῦτόν τι, καὶ δὲν ἀναγνωρίζομεν, ὅτι τὸ σφάλμα, διὰ τὸ ὁποῖον παραλύει ἐδῶ ἡ διοίκησις, ἢ ἐκεῖ πάσχει ἡ δικαιοσύνη, ἔγκειται κατὰ τὸ πλεῖστον ἐν τῇ κεντρικῇ ὑπηρεσίᾳ, καὶ ὅτι κατὰ τὸ πλεῖστον συντελοῦσιν εἰς τοῦτο τὰ πολιτικὰ συμφέροντα, τῶν ὁποίων τὴν κατάπνιξιν ἔπρεπε μᾶλλον νὰ ἐπιζητήσῃ τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἡμεῖς. Τὴν διοικητικὴν ὄψιν τοῦ νομοσχεδίου ὑπερήσπισε μόνον ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι οἱ ἄλλοι περιωρίσθησαν κατὰ τὸ πλεῖστον, ἂν μὴ κατὰ τὸ ὅλον, εἰς τὴν ὑπεράσπισιν τοῦ θεσμοῦ ὡς πρὸς τὰ δικαστήρια. Ἀλλὰ καὶ αἱ ὁμολογίαι τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δεικνύουσιν, ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔφερε, δὲν ὑπόσχεται οὔτε ἀσφαλῶς, οὔτε κἂν κατὰ μείζονα ἐλπίδα, τὴν ἐπιτυχίαν αὐτοῦ. Σᾶς ὁμολογεῖ ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι τέλειον, σᾶς ὁμολογεῖ ὅτι εἶναι ἓν μόνον βῆμα πρὸς τὰ πρόσω, σᾶς ὁμολογεῖ, ὅτι οἱ δῆμοι δὲν ὑφίστανται καὶ ὅτι τὰ 9/10 τῶν δήμων, δι’ ἔλλειψιν πόρων, εἶναι ἀνίκανα νὰ ὑπάρξωσιν ὡς νομικὰ πρόσωπα, σᾶς ὁμολογεῖ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο συνδέεται μετὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ νομῶν καὶ τῆς διοικήσεως αὐτῶν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐγγεγραμμένον ἐπίσης ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Ἀλλὰ, ὅταν παραδέχηται ὅτι δῆμος δὲν ὑπάρχει πλέον, παραδέχεται ὅτι δὲν ὑπάρχει νομαρχιακὸν σύστημα πλέον· διότι τοῦ νομαρχιακοῦ συστήματος τὸ τελευταῖον, ἀλλὰ τὸ εὐρύτατον, ἔρεισμα εἶναι ὁ δῆμος, ὁ δῆμος μὲ τὰ δικαιώματα αὐτοῦ, ὁ δῆμος μὲ τοὺς πόρους αὐτοῦ, ὁ δῆμος μὲ τὴν ἐξάσκησιν τῶν δικαιωμάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι καθήκοντα τοῦ δήμου, ἀλλὰ τοῦ Κράτους καθήκοντα, ἀνατεθέντα εἰς τὸν δῆμον. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐκ ὀρθῶς εἶπεν, ὅτι τὸ ἀστυνομεῖν εἶναι καθῆκον τοῦ δήμου, διότι αὐτὸ καὶ ἡ κατωτάτη ἐκπαίδευσις εἶναι δικαιώματα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἥτις μετέδωκεν αὐτὰ εἰς τοὺς δήμους, καὶ εἰς ἀμοιβὴν τῆς ἀσκήσεως αὐτῶν ὑπεχρέωσε τοὺς δήμους νὰ καταβάλωσι τὴν δαπάνην· διότι, ἐὰν ἦσαν καθήκοντα τῶν δήμων, τὸ νὰ λέγῃ τὸ Κράτος «τὰ καθήκοντά σου λαμβάνω ἐγὼ, καὶ σὲ ὑποχρεώνω νὰ πληρώσῃς», εἶναι, νομίζω, ἀνωμαλία ἰδέας καὶ συστήματος· διότι ὁ ἔχων τὰ βάρη ἔχει καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ τὰ δικαιώματα. Ὁ δῆμος, ὡς τρίτος βαθμὸς διοικήσεως, ἤσκει τὸ δικαίωμα τοῦ ἀστυνομεῖν κατὰ χορηγίαν γενομένην πρὸς αὐτὸν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως· ἅμα ὅμως ἐξέλιπεν ὁ δῆμος, ἔχετε ὁλόκληρον τὸ διοικητικὸν σύστημα, τὸ συγκεντρωτικὸν, ἔχετε ἕνα μόνον διοικοῦντα, δὲν ἔχετε ὅμως οὔτε ἀποκέντρωσιν, οὔτε αὐτοδιοίκησιν, ἀλλ’ ἔχετε συγκέντρωσιν καὶ ἐν τῇ ἐργασίᾳ τῶν διοικούντων καὶ ἐν τῇ κεντρικῇ ὑπηρεσίᾳ, καὶ ἐκ τούτου θέλετε ἴδει τὴν ὑπηρεσίαν αὐξάνουσαν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, τὰ ζητήματα ὅλα λυόμενα ὑπὸ τῶν κατωτέρων ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου διὰ τῆς ἐλαφρότητος τῆς συνήθους ἐκεῖ, καὶ τὴν διοίκησιν ὁλόκληρον ἀγομένην ἀπὸ τῶν γραφείων τοῦ Ὑπουργείου. Τὸ φαινόμενον αὐτὸ παρετηρήθη καὶ ἐπὶ τοῦ διοικητικοῦ συστήματος, καὶ πάντες ἀνωμολόγουν καὶ ἐν τῇ Γερουσίᾳ καὶ ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι ἡ τοιαύτη κατανομὴ καὶ λειτουργία τῆς διοικήσεως εἰς μικρὰς περιφερείας ἔφερε τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι τουτέστιν ἡ ὑπηρεσία ὅλη συνεκεντρώθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι ὁ διοικητὴς δὲν ἠδύνατο νὰ ἀσκήσῃ μόνος καὶ ἄνευ τῆς ἐντολῆς, εἰς τὰ πλεῖστα, τοῦ Ὑπουργοῦ, ὅτι συνεσωρεύθη εἰς τὰ Ὑπουργεῖα ἡ ὑπηρεσία, καὶ ὅτι ὅλα τὰ ζητήματα ἐλύοντο κάκιστα. Εἰς τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ φέρει καὶ τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὑπὸ διοικητικὴν ὄψιν θέλετε ἴδει, ὅτι τὰ τοπικὰ συμφέροντα καὶ οἱ ἰσχυροὶ κατὰ τόπους θέλουν αὐτοὶ διοικεῖ, ὡς διώκουν καὶ ἐπὶ τοῦ διοικητικοῦ συστήματος, καὶ, ὅπως παρετήρησαν εἰς τὴν Γερουσίαν, ὅταν αἱ κατὰ τόπους ἐπιρροαὶ διοικοῦν, ἡ Κυβέρνησις δὲν διοικεῖ, ἀλλὰ διοικεῖται, δὲν ὁδηγεῖ, ἀλλὰ ἄγεται. Σᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός: «οἱ νομοὶ δέονται ὀργανώσεως, οἱ δῆμοι δέονται ἀνοργανώσεως». Ἀλλ’ ἔπρεπε τότε ἐκεῖθεν νὰ ἄρξηται τῆς ἀνοργανώσεως καὶ τῶν μεταρρυθμίσεων. Διότι ἀρχόμενος ἀπὸ τῆς διαιρέσεως τῶν νομαρχιῶν, εἶναι ὡς νὰ κατασκευάζῃ οἰκίαν δι’ ἄγνωστον ἔνοικον, εἶναι ὡς νὰ ἄρχηται τοῦ συστήματός του ἀπὸ τῆς κορυφῆς καὶ τῆς στέγης, ἡ δὲ τοιαύτη ἀπὸ τῆς κορυφῆς ἔναρξις μιᾶς ἐργασίας ὑπόσχεται τὴν πλήρη τοῦ συνόλου ἀποτυχίαν, ὅπως ὀρθῶς παρετήρησαν καὶ διὰ τοῦ Ἄρμανσπεργ τὴν οἰκονομικὴν ὀργάνωσιν, ὅστις ἤρξατο ἀπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, τοῦ ὁποίου βλέπετε τὰ ἀποτελέσματα μέχρι σήμερον κατὰ πόσον εἶναι καρποφόρα ὑπὲρ τοῦ οἰκονομικοῦ κλάδου. Εἶπεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὅτι ὅσοι ὑποστηρίζουν τὰ ἐπαρχεῖα ἀνομολογοῦσι τὴν ἀνεπάρκειαν τῶν νομαρχῶν· καὶ ἄλλοι μάλιστα εἶπον, ὅτι ἡ ὑποστήριξις τῶν ἐπαρχείων ἀποτελεῖ συγκέντρωσιν οἱονεὶ τῆς διοικήσεως. Βεβαίως πάντα ταῦτα εἶναι ἐσφαλμένα· ὁ νομὸς ὁ σήμερον ἡμῶν, λόγῳ πληθυσμοῦ, εἶναι ἴσος πρὸς τὴν ἐπαρχίαν τῶν Κρατῶν τῶν καλῶς ὠργανωμένων, τῶν ὁποίων τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας ἦσαν κατὰ τὴν τοιαύτην κατανομὴν τοῦ Κράτους ὅμοια πρὸς τὰ σημερινὰ τῆς Ἑλλάδος. Ἐὰν ἔκτοτε ἐβελτιώθησαν, τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι ἔπρεπε νὰ ἦναι καὶ ἐκεῖ ἐπαρχίαι μικρότεραι ἀπὸ ὅ,τι ἐγένοντο τότε. Εἴτε δεχθῆτε τοὺς ἐπάρχους ὡς μεσολαβοῦντα πρόσωπα, εἴτε δεχθῆτε αὐτοὺς ὡς φωτίζοντας ἢ ὀφθαλμοὺς τῆς διοικήσεως, οὗτοι δύνανται νὰ ἦναι χρήσιμοι ἐν μέτρῳ τινὶ ἴσως ὡς πρὸς τοὺς πολὺ εὐρεῖς νομοὺς, καὶ ἐκεῖ, ὅπου ἡ συγκοινωνία εἶναι δυσχερής. Διότι, ἐὰν ὑπάρχῃ ἔπαρχος μὴ ἀποτελῶν αὐτὸς βαθμὸν διοικήσεως, μὴ ἀσκῶν αὐτὸς ἰδίαν ἐξουσίαν, μὴ ἀσκῶν οὐδὲν ὁριστικὸν, ἀλλὰ πάντα ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν καὶ ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν ἢ ἀπόκρουσιν τοῦ νομάρχου, αὐτὸς δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς διοικῶν ἀμέσως, καὶ πάντοτε ὁ διοικούμενος θὰ ἔχῃ τὴν προσφυγὴν εἰς τὸν νομάρχην, τοῦ ὁποίου ἡ ἀπόφασις θὰ λύῃ τὰς διαφοράς. Τὸ νομοσχέδιον λοιπὸν, ἐνῷ ἐπάγεται τὴν τελείαν καταστροφὴν τοῦ δήμου καὶ τῆς δημοτικῆς διοικήσεως, (διότι εἶναι δύσκολον πλέον νὰ φέρῃ ἐπὶ τοῦ τάπητος καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁ Πρωθυπουργὸς ζητήματα διαιρέσεως δημοτικῆς καὶ ζητήματα ἀνοργανώσεως, τὰ ὁποῖα θὰ διεγείρουν μείζονα ἔτι θόρυβον ἢ ὅ,τι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο,) ἐνῷ ἐπάγεται τὴν τελείαν ἐξόντωσιν τῆς δημοτικῆς διοικήσεως καὶ τοῦ δήμου, θέλει ἐπαγάγει συγκέντρωσιν καὶ ἀτελῆ ἐνέργειαν τῆς ὑπηρεσίας τῆς διοικήσεως, θέλει φέρει ἐξέγερσιν τοπικῶν παθῶν καὶ συμφερόντων καὶ κυβερνητικῆς λειτουργίας, καὶ αὔξησιν δαπανῶν μείζονα ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὑπελόγισαν ὅλοι, διότι καὶ τῶν Ὑπουργείων τὸ προσωπικὸν θὰ χρειασθῇ αὔξησιν, καὶ ἡ αὔξησις τῶν προσώπων θέλει φέρει αὔξησιν τῶν δαπανῶν, καὶ ἐν βραχεῖ χρόνῳ καὶ αὐτὸ ἀκόμη τὸ κονδύλιον τῶν συντάξεων θὰ αὐξήσῃ. Ἠκούσατε δὲ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἰσηγουμένου τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ εἰπόντος, ὅτι ἀπὸ ἑνὸς μόνον ἔτους 808,000 δρ. προσετέθησαν εἰς τὴν πίστωσιν τῶν συντάξεων. Αὗται αἱ κυβερνητικαὶ δοκιμαὶ, αἱ γινόμεναι συνήθως διὰ τῆς προσθήκης προσώπων, εἶναι ὀλέθριαι καὶ οἰκονομικῶς διὰ τὸ μέλλον, ὡς θέλω εἴπει βραδύτερον. Ἡ Ἑλλὰς διὰ τῆς διαιρέσεως τοῦ νομοσχεδίου παρουσιάζει ἓν φαινόμενον περίεργον, τὸ ὁποῖον εἰς οὐδὲν ὠργανωμένον Κράτος θέλει τις παρατηρήσει, νομοὺς ἀνίσους κατὰ καταπληκτικὰς δυσαναλογίας καὶ κατ’ ἔκτασιν καὶ κατὰ πληθυσμὸν καὶ κατὰ πόρους, δικαστικὰς περιφερείας διαφόρους τῶν διοικητικῶν, οἰκονομικὰς περιφερείας διαφόρους καὶ τῶν διοικητικῶν καὶ τῶν δικαστικῶν, στρατιωτικὰς διαφόρους καὶ τῶν τριῶν τούτων. Ἀλλ’ ἡ τοιαύτη ἀνωμαλία περὶ τὴν κατανομὴν τοῦ Κράτους ὡς πρὸς τοὺς διαφόρους κλάδους ἐπάγεται δυσχέρειαν περὶ τὴν διοίκησιν καὶ φέρει πολλὰ κακὰ ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα παραλύουσι τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως. Ἤθελον εὐχηθῆ, ἂν ἦτο δυνατὸν καὶ εἶχεν ὡρίμους ἰδέας ἡ Κυβέρνησις περὶ ὀργανώσεως τῶν δήμων, πρὶν ἔτι λήξῃ ἡ Σύνοδος αὕτη, νὰ ἔφερεν ἐνώπιον αὐτῆς τὸ περὶ ἀνοργανώσεως τῶν δήμων σύστημά της, νὰ συζητήσῃ ὁμοῦ ἡ Βουλὴ καὶ τὸ περὶ νομῶν καὶ τῆς διοικήσεως αὐτῶν νομοσχέδιον, διότι τὰ δύο ταῦτα, ὡς καὶ τὸ περὶ ἀστυνομίας, ἀποτελοῦσιν ἓν σύνολον μετὰ τοῦ περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως. Ἡ διοικητικὴ διαίρεσις ἔπρεπε μάλιστα νὰ ἦναι συνέπεια τῶν δύο ἐκείνων. Διότι, ἐὰν πρόκειται νὰ ἀνοργανώσῃ τοὺς δήμους κατ’ ἄλλον τρόπον, νὰ ἀναστατώσῃ τὴν χώραν ὡς πρὸς τὴν δημοτικὴν διοίκησιν, ἐὰν πρόκειται νὰ ὀργανώσῃ τὴν ἀστυνομίαν κατ’ ἄλλον τρόπον ἢ ὅπως οἱ μέχρι τοῦδε νόμοι διοργανοῦσιν αὐτήν, ἐὰν πρόκειται τὴν ἀστυνομίαν νὰ τὴν καταστήσῃ καθαρῶς διοικητικὴν καὶ νὰ τὴν ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τὸν δῆμον, τότε ἠθέλομεν ἴδει, ὅτι αἱ διαιρέσεις, τὰς ὁποίας τὸ Ὑπουργεῖον κάμνει, εἶναι διαιρέσεις ἀνεπιτυχεῖς, καὶ ὅτι ὤφειλε τὰς διαιρέσεις νὰ τὰς κάμῃ ὡς συμπλήρωμα τοῦ συστήματος καὶ πρὸς εὐκολίαν αὐτοῦ καὶ οὕτως εἰπεῖν πρὸς ἄνετον λειτουργίαν τῶν ἄλλων νόμων, τῶν σχετιζομένων πρὸς τὴν διοίκησιν. Ἀλλ’ ὡς προτάσσει τὸ νομοσχέδιον περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως, πράττει τι ἀνώμαλον, τὸ ὁποῖον θὰ παρεμποδίσῃ καὶ τὴν ἀνοργάνωσιν τῶν δήμων, ἐὰν καὶ αὐτήν ποτε ἀποπειραθῇ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ θεωρήσῃ ὡς ἀσχόλημα αὑτοῦ, θέλει δὲ ἡ τοιαύτη διαίρεσις καὶ ἐν αὐτῷ τῷ ὀργανισμῷ τῆς ἀστυνομίας παρουσιάσει ἀνωμαλίαν, διότι, ἐπαναλαμβάνω, ἡ διαίρεσις δὲν εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς ὀργανώσεως, ἀλλ’ εἶναι ὁ οἶκος, ἐν ᾧ ὁ ὀργανισμὸς πρέπει νὰ τεθῇ, ἵνα ἀνέτως λειτουργῇ. Ὡς πρὸς τὴν δικαστικὴν δ’ ὄψιν τοῦ ζητήματος οἱ δύο ὑπερασπισταὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐδείχθησαν, κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν, ἕνεκεν ἀδυναμίας τοῦ θέματος, ὑποδεέστεροι ἑαυτῶν, καὶ ἀρκεῖ ν’ ἀναμνησθῇ τις τῶν ἐπιχειρημάτων αὐτῶν, ἵνα πεισθῇ, ὅτι δὲν εὗρον ἰσχυρότερα, ἵνα ὑποστηρίξωσι τὸν θεσμὸν αὐτόν. Δὲν πρέπει δὲ νὰ ἀγνοῆτε, ὅτι ὁ μὲν ἕτερος τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, ὁ ὡς ἐπιστήμων ἄριστος, ἄνθρωπος δὲ πολὺ νοήμων καὶ μελετητικὸς καὶ ἐπιμελέστατος, τὸ θέμα τοῦτο τῆς προσθήκης δικαστηρίου εἰς Κόρινθον ἔχει ἀπὸ χρόνου πολλοῦ προσπαθήσει διὰ παντὸς τρόπου νὰ καταστήσῃ ἀποδεκτόν, χρησιμοποιήσας καὶ τὴν ὑπηρεσίαν αὑτοῦ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Δικαιοσύνης, ὡς γενικοῦ γραμματέως, ὅσον ἠδυνήθη, πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ θέματος τούτου. Καὶ ὅμως τὰ παρ’ αὐτοῦ κομισθέντα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐπιχειρήματα ἦσαν τοσοῦτον ἀπροσδοκήτως πενιχρὰ καὶ ἄνευ ἀξίας, ὥστε ἐθαύμασα, ἰδὼν ὅτι ἐζήτησε δι’ ἀριθμῶν νὰ ὑποστηρίξῃ αὐτό, δι’ ἀριθμῶν ὄχι μόνον μὴ ἐχόντων ὕπαρξιν πραγματικήν, ἀλλὰ μηδαμῶς ἐκπροσωπούντων συστηματικήν τινα ἰδέαν ἢ ὑποστηριζόντων γνώμην τινὰ αὐτοῦ. Οὕτως, ὑποστηρίζων τὰ περὶ ἐγκληματικότητος, ἐζήτησε νὰ συναγάγῃ συμπεράσματα ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μηνύσεων καὶ ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀποφάσεων...

§20ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐκ τῆς ἐκκρεμότητος.

§21ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. .. καὶ ἐκ τῶν ἐκκρεμῶν δικῶν, ἐνῷ ἡ δικαστικὴ ἐξέλεγξις τῆς ἐγκληματικότητος οὔτε εἶναι ἡ πηγὴ ἢ τὸ κύριον μέσον τῆς ἀνευρέσεως καὶ τῆς μορφώσεως στατιστικῶν πληροφοριῶν περὶ τῆς ἐγκληματικότητος, οὔτε πολὺ περισσότερον δύναται νὰ ἦναι ἡ μόνη πηγή. Καὶ γίνεται καταφανὲς τοῦτο, ὅταν ἀναλογισθῆτε, ὅτι τὰ πλεῖστα τῶν ἐγκλημάτων φέρονται ἐνώπιον τῆς Δικαιοσύνης ἄνευ μηνύσεων, διότι ἐξ ἐπαγγέλματος καταδιώκονται, καὶ ὅτι αἱ μηνύσεις, ἀφοῦ δὲν ἐκπροσωποῦσι τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐγκλημάτων, δὲν παριστῶσι προσέτι οὔτε πραγματικὰ ἐγκλήματα πολλάκις, ὅτι, λέγω, αἱ μηνύσεις ἀφορῶσιν εἰς πταίσματα ἢ ἀνάγονται εἰς ἀξιοποίνους πράξεις, ἢ μικρὰς ἔριδας, διὰ τοῦτο δὲ καὶ ὁ μέγας ἀριθμὸς αὐτῶν καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκκρεμῶν ὑποθέσεων δὲν εἶναι πολλοῦ λόγου ἄξιον φαινόμενον, καὶ διὰ τοῦτο οὔτε τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐγκλημάτων παριστῶσι. Τὰ δικαστήρια δὲν ζητοῦσι νὰ βεβαιώσωσι τὴν τέλεσιν ἐγκλήματος, ἀλλὰ τὴν ἀνακάλυψιν καὶ τὴν βεβαίωσιν τῆς ἐνοχῆς ὡρισμένων προσώπων· διὰ τοῦτο αἱ ἀποφάσεις δὲν μαρτυροῦσιν ἀριθμὸν ἐγκλημάτων. Ἡ ἀθωωτικὴ ἀπόφασις δὲν μαρτυρεῖ ὅτι δὲν ἐξετελέσθη ἓν ἔγκλημα, ἀλλ’ ὅτι ὁ κατηγορούμενος δὲν εἶναι ἔνοχος τοῦ ἐγκλήματος. Ἑκάστη ἀπόφασις δὲν μαρτυρεῖ τὴν τέλεσιν ἑνὸς ἐγκλήματος, διότι δι’ ἓν ἔγκλημα δύνανται νὰ ἐκδοθῶσι δέκα ἀποφάσεις κατὰ δέκα ἐνόχων τῆς αὐτῆς πράξεως διαδοχικῶς συλλαμβανομένων. Μία καὶ ἡ αὐτὴ ἀπόφασις δύναται νὰ βεβαιώσῃ δέκα ἐγκλήματα καὶ οὐχὶ ἕν, διότι πολλοὶ κατηγορούμενοι, ἢ μία συμμορία, ἔρχονται καὶ δικάζονται διὰ 30 ἐγκλήματα συγχρόνως, καὶ ἡ ἀπόφασις ἀφορᾷ καὶ εἰς τὰ 30 ἐγκλήματα. Ποίαν χρησιμότητα λοιπὸν δύνανται νὰ ἔχωσιν οἱ ἀριθμοὶ τῶν ἀποφάσεων καὶ τῶν καταγγελιῶν εἰς ἔλεγχον τῆς ἐγκληματικότητος εἰς ὡρισμένον τόπον; Ἀλλὰ τὸ στοιχειωδέστερον πάντων, τὸ ὁποῖον παρεῖδεν ἢ τὸ ὁποῖον δὲν ἐνεθυμήθη ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κορινθίας Βουλευτὴς, εἶναι, ὅτι οἱ ἀριθμοὶ τῶν ἀποφάσεων τῶν Κακουργιοδικῶν δὲν ἀποδεικνύουσι τὴν ἐγκληματικότητα τοῦ τόπου, ἐν ᾧ τὸ δικαστήριον λειτουργεῖ, διότι εἰδικὸς νόμος παρ’ ἡμῖν ὁρίζει, ὅτι οἱ κατηγορούμενοι διὰ κακούργημα δὲν δύνανται νὰ δικασθῶσιν ἐν τῷ τόπῳ, ἐν ᾧ ἀσκοῦσι τὰ πολιτικὰ αὑτῶν δικαιώματα. Οἱ ἐξ Ἀθηνῶν καταγόμενοι λοιπὸν δικάζονται εἰς τὴν Ἄμφισσαν, εἰς τὴν Σῦρον, εἰς τὴν Χαλκίδα, εἰς τὴν Λαμίαν, καὶ οἱ ἀριθμοὶ τῶν ἀποφάσεων τῶν Κακουργιοδικῶν τῶν Ἀθηνῶν δὲν μαρτυροῦσιν ἐγκληματικότητα τῶν Ἀθηνῶν. Πῶς λοιπὸν ἔκαμε λογαριασμοὺς, αὐτὸ βεβαίως εἶναι θαυμασμοῦ ἄξιον. Ἀφίνω τώρα εἰς ὑμᾶς νὰ κρίνητε, μετὰ τὴν κατάδειξιν τῶν τοιούτων τῆς στατιστικῆς τοῦ ἀτελειῶν καὶ σολοικισμῶν, ποίαν ἀξίαν ἔχουσιν οἱ ἀριθμοὶ, τοὺς ὁποίους ἐπεκαλέσθη ὁ συνάδελφος. Ἐπεκαλέσθη καὶ αὔξησιν τῆς ἐργατικότητος τῶν δικαστῶν, καθ’ ὅσον ἐργάζονται εἰς μικρότερα δικαστήρια. Πρὸς τοῦτο δὲ ἠκολούθησε σύστημα ἰδιοφυὲς καὶ προσοχῆς ἄξιον. Ἀνέμιξε πάσας τὰς ἐργασίας καὶ ἀποφάσεις, ἀδιακρίτως ἂν ἦναι ἐρήμην ἢ κατ’ ἀντιμωλίαν, — καὶ εἶναι γνωστὸν, ὅτι αἱ ἐρήμην ἀποφάσεις εἶναι τῶν γραφείων ἔργα. — Ἀνέμιξε βουλεύματα, ἀνακρίσεις, καὶ ἀπὸ τοῦ συνόλου αὐτῶν ἐξήγαγεν ἕνα ἀριθμὸν, ὃν διῄρεσε μὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν δικαστῶν καὶ συνήγαγε συμπέρασμα, ὅτι ἐν τοῖς ἐπαρχιακοῖς καὶ μικροῖς δικαστηρίοις πλειότερον ἐργάζονται οἱ δικασταὶ παρὰ ἐν τοῖς μεγάλοις δικαστηρίοις. Εἶναι τόσον καταφανὲς τὸ παιγνιῶδες ἀριθμητικὸν αὐτὸ κατασκεύασμα, ὥστε νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην κανεὶς ἐξ ἡμῶν νὰ τὸ ἀναιρέσω. Ἠδύνατο, ἂν ἤθελε νὰ ἴδῃ τὸ ὅριον, νὰ παρατηρήσῃ πόσαι πολιτικαὶ ἀποφάσεις, οὐχὶ ἐρήμην, ἀλλὰ κατ’ ἀντιμωλίαν, ἐκδίδονται παρ’ ἑκάστῳ δικαστηρίῳ, καὶ ἤθελεν ἴδει τότε τὴν ἀναλογίαν. Ἔλαβον, ὡς πρόχειρον, τὴν πρώτην τριμηνίαν τοῦ 1899 καὶ τὴν πρώτην τριμηνίαν τοῦ 1898, ἐν συγκρίσει, ἐκ τῶν τελευταίων φύλλων τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως», καὶ παρετήρησα ὅτι ἡ ἀναλογία τῆς ἐργασίας τῶν δικαστῶν ἐν τοῖς μικροῖς καὶ τοῖς μεγάλοις δικαστηρίοις εἶναι τοιαύτη περίπου: Ἐν Ἄρτῃ ἕκαστος δικαστὴς ἐξέδοτο τῷ 1898 ἀποφάσεις τοιαύτας 14, καὶ τῷ 1899 ἐξέδοτο 9· ἐν Λευκάδι ἐξέδοτο ἕκαστος δικαστὴς 9 μὲν τῷ 1898, τῷ δὲ 1899 μόνον 8. Ἐν Ζακύνθῳ 10 μὲν τῷ 1898, 4½ δὲ τῷ 1899. Ἐν Κυπαρισσίᾳ 21 τῷ 1898 καὶ 11 τῷ 1899. Ἐν Ἀθήναις 67 τῷ 1898 καὶ 62 τῷ 1899. Ἐν Τριπόλει 30 τῷ 1898 καὶ 17 τῷ 1899. Ἐν Ναυπλίῳ 19 τῷ 1898 καὶ 26 τῷ 1899, καὶ οὕτως ἐφεξῆς. Ἐν τοῖς μικροῖς δικαστηρίοις, ἂν μὲν τοποθετήσητε νέους ἐπιστήμονας καὶ ἀφήσητε αὐτοὺς πολὺν χρόνον, οὗτοι, δι’ ἔλλειψιν ἐργασίας, θὰ ἀπολέσωσιν ὅ,τι ἔμαθον, διότι ἡ ἐπιστήμη ἡ νομικὴ ἔχει ἀνάγκην διαρκοῦς καλλιεργείας καὶ μελέτης, καὶ θὰ μαράνητε τὰς γνώσεις καὶ τὸν νοῦν αὐτῶν καὶ θὰ τοὺς καταστήσητε ἀνικάνους νὰ ἐργασθῶσιν εἰς πολυμελέστερα δικαστήρια· ἂν δὲ τοποθετήσητε τοὺς μᾶλλον πεπειραμένους, βεβαίως ἀδικεῖτε τὰς πολλὰς ὑποθέσεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ἀνάγκην πεπειραμένων δικαστῶν διὰ νὰ διεξάγωνται. Ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὡς ἐνθυμεῖσθε, νὰ προσαγάγῃ σημείωσιν περὶ τοῦ ποσοῦ τῶν μηνύσεων, τῶν βουλευμάτων καὶ τῶν ἀποφάσεων τῶν 5 πρὸ τοῦ πολέμου ἐτῶν τοῦ 1896, 1895, 1894, 1893 καὶ 1892. Ἤθροισα τοὺς ἀριθμοὺς τῶν δικαστηρίων, περὶ ὧν ἔφερε σημειώσεις, καὶ συνήγαγον ἀναλογίαν τῶν μηνύσεων πρὸς τὰς ἀποφάσεις τῶν Πλημμελειοδικῶν, καίτοι δ’ ὅλαι αἱ μηνύσεις ἀφεώρων εἰς πλημμελήματα, ἐκ τῶν μηνύσεων τούτων ἐξεδικάσθησαν πολλῷ πλειότεραι εἰς τὰ μεγάλα δικαστήρια ἢ εἰς τὰ μικρά. Οὕτως ἐκ τῶν μηνύσεων Κορινθίας ἐξεδικάσθησαν 87½% ὑπὸ τοῦ δικαστηρίου Ναυπλίας, ἐκ τῶν τοῦ Ἄργους 96,4%, ἐκ τῶν Σπετσῶν 91,3%· ἐνῷ ἐν Λευκάδι ἐξεδικάσθησαν 68,2%, ἐν Ζακύνθῳ μόνον 81%, ἐν Ἄρτῃ 75% περίπου. Ἄλλων δικαστηρίων πληροφορίας δὲν εἶδον. Εἰς τὰ μικρὰ δικαστήρια δηλαδὴ καὶ ἡ διεξαγωγὴ τῶν ποινικῶν ὑποθέσεων εἶναι ἀτελεστέρα ἢ εἰς τὰ μεγάλα. Ἀλλὰ μήπως εἰς τὰ περὶ δαπάνης ἦσαν ἀσφαλέστεραι αἱ πληροφορίαι τοῦ κ. συναδέλφου; Παρέλειψε νὰ προσθέσῃ τοὺς τρεῖς ἀμίσθους κλητῆρας, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην ἀπαραιτήτως ἕκαστον δικαστήριον. Παρέλειψε νὰ ὑπολογίσῃ ἀντεισαγγελέα, ἔλαβε τὸν ἀριθμὸν τῶν δικαστῶν τῶν μικροτέρων δικαστηρίων, τριῶν δικαστῶν καὶ τοῦ Προέδρου. Ἡ ἀτέλεια τῆς λειτουργίας τῶν μικρῶν δικαστηρίων εἶναι καὶ ἕνεκα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικαστῶν πρῶτον, μία ἐκ τῶν ἐποχῶν, κατὰ τὰς ὁποίας ἐργάζονται τὰ δικαστήρια, εἶναι ἡ ἐποχὴ τῆς ἀνοίξεως· ἀλλὰ τότε εἷς ἐκ τῶν δικαστῶν κατ’ ἀνάγκην ἀπασχολεῖται εἰς τὴν στρατολογικὴν ὑπηρεσίαν ἐπὶ ἕνα ἢ ἕνα καὶ ἥμισυν μῆνα, ὅσον μικρὰ καὶ ἂν ἦναι ἡ περιφέρεια τοῦ νομοῦ· δεύτερον εἷς τῶν δικαστῶν ἀναγκαίως πρέπει νὰ ἀπασχολῆται διαρκῶς εἰς τὴν Ἀνάκρισιν, ἐὰν δὲ συμπέσῃ (καὶ δὲν δύναται παρὰ νὰ συμπέσῃ) νὰ ἐργάζηται καὶ Κακουργιοδικεῖον, ὅπερ ἐργάζεται κατὰ τοὺς 10 μῆνας ἐκ τῶν 12, οἱ δικασταὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκῶσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δικαστηρίου τῶν συνέδρων ἢ τοῦ Πλημμελειοδικείου, τὸ ὁποῖον πρέπει τότε νὰ ἀργῇ, ἢ τοῦ ἀστικοῦ δικαστηρίου, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀργῇ. Ἐὰν δὲ συμβῇ ἐξ ἀσθενείας ἢ οἱασδήποτε αἰτίας νὰ κωλύηται εἷς δικαστής, ὁλόκληρος ἡ λειτουργία τῶν δικαστηρίων παραλύεται. Ὁ ἐλάχιστος λοιπὸν ὅρος τῶν δικαστῶν, τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ὑποθέσητε καὶ μὲ κακὴν λειτουργίαν, εἶναι οἱ πέντε δικασταὶ καὶ ὁ Πρόεδρος, ὁ ὁποῖος ἔχει καὶ τὴν ἐπ’ ἀναφορᾷ διαδικασίαν. Ἐὰν δὲ κάμητε τοιοῦτον ὑπολογισμὸν, τότε πρέπει ἐν τοῖς ὑπολογισμοῖς τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κορινθίας Βουλευτοῦ νὰ προσθέσητε ἀκόμη τὸν μισθὸν τῶν δύο δικαστῶν, ἤτοι δέκα ἐν ὅλῳ, καὶ ἐπαρκεστέρου προσωπικοῦ κατωτέρων ὑπαλλήλων, καὶ θέλετε εὕρει, ὅτι πρέπει νὰ προστεθῶσι 45,000 δραχ. περίπου ἀκόμη. Ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν τὸ νομοσχέδιον, ὡς εἶπον, θὰ προκαλέσῃ δαπάνην πολλῷ μείζονα ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὑπελόγισεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, φθάσας μέχρι 500,000 δραχμῶν, καὶ παραλείψας τοὺς μισθοὺς τῶν 11 ἱεροκηρύκων, οἵτινες θὰ προστεθῶσι καὶ οἵτινες θ’ ἀπαιτήσωσι δαπάνην δραχ. 33,000, πρὸς δρ. 250 ἕκαστος κατὰ μῆνα. Ἐπίσης οὐδεμίαν ὑπελόγισε δαπάνην περὶ τῶν γραφείων τῶν νομομηχανικῶν καὶ περὶ τοῦ προσωπικοῦ, τὸ ὁποῖον ἀναγκαίως θ’ ἀπαιτήσῃ ἡ λειτουργία τῶν γραφείων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ συσταθῶσιν. Ὅλαι δὲ αὗται αἱ δαπάναι ἀθροιζόμεναι ἀναβιβάζουσι τὸ ποσὸν, ὅσον ἐγὼ ὑπελόγισα, εἰς 800 χιλιάδας δραχ. Ἀλλ’ ἐλησμόνησα τὸν ἀγαπητὸν ἐκ Λεβαδείας συνάδελφον, ὅστις ὑπερασπίζων τὸ νομοσχέδιον ἐνόμισε καλὸν νὰ μὴ ἐπικαλεσθῇ ἄλλο ἐπιχείρημα ἢ τὴν εἰκόνα τῆς διεξαγωγῆς ἐπ’ ἀκροατηρίου τῶν δικῶν τοῦ Πλημμελειοδικείου ἐν Ἀθήναις. Κατὰ τὸ θέρος τοῦτο εὑρισκόμενος εἰς Ναύπλιον, ἐν συνομιλίᾳ μετά τινος τῶν ἐκεῖ ἐφετῶν ἐπέμεινα στιγματίζων τὸ κακὸν τοῦτο τῆς ἐν ταχύτητι διεξαγωγῆς τῆς διαδικασίας τῶν πλημμελειοδικῶν, διότι ἡ τοιαύτη διεξαγωγὴ δεικνύει τὴν ἐκ μέρους τῶν δικαστῶν ἀδιαφορίαν πρὸς τὰ δικαιώματα τοῦ κατηγορουμένου. Σπεύδουσι πολὺ οἱ δικασταί, καὶ τὴν σπουδὴν αὐτὴν τὴν ἐκδηλοῖ ἕκαστος Πρόεδρος κατ’ ἄλλον τρόπον, κατὰ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ ἰδιοσυγκρασίαν. Τὸ παράδειγμα δὲ, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ὡς ἀπόδειξιν ὑπερτάτην τῆς κακῆς λειτουργίας τῶν πολυμελῶν δικαστηρίων ἕνεκα πολλῆς ἐργασίας, εἶναι ὅτι ἕνα μηνυτὴν ἐξέλαβεν ὁ Πρόεδρος ὡς κατηγορούμενον. Ἦτο Πρόεδρος ἐξόχως μύωψ καὶ ἴσως καὶ ὀλίγον νευρικὸς, ἦτο δὲ καὶ εἷς μηνυτὴς τοσοῦτον βλὰξ, ὥστε δὲν εἶπεν ὅτι ἦτο μηνυτής. Τὴν σύμπτωσιν τῶν δύο τούτων ἔφερε μόνον παράδειγμα καὶ μόνον ἐπιχείρημα. Ὁμολογῶ δὲ, ὅτι διὰ τριακονταδιετῆ δικηγορικὴν ὑπηρεσίαν, ὅπως ὁ ἴδιος ὡμολόγησε, τὸ χαρτοφυλάκιόν του εἶναι πολὺ πενιχρὸν εἰς ἀνέκδοτα δικαστικὰ, ἂν τοῦτο μόνον ἔχῃ. Ἀλλὰ μήπως ἡ διεξαγωγὴ αὕτη τῶν δικῶν ἐν τοῖς μικροῖς δικαστηρίοις δὲν γίνεται ἐπίσης γοργή; Μήπως τοῦτο δὲν εἶναι γενικὸν φαινόμενον τῆς ἀδιαφορίας ἡμῶν πρὸς πάντα ἐν γένει τὰ σπουδαῖα καθήκοντα ἡμῶν, ὥστε ἅμα δὲν ἐνδιαφερώμεθα ἀμέσως καὶ προσωπικῶς νὰ ζητῶμεν διὰ σπουδῆς νὰ τὰ διεξάγωμεν; Καὶ τί ἄλλο ἀποδεικνύουσιν αἱ συζητήσεις αἱ ἐντὸς τῆς Βουλῆς ἢ τὴν σπουδὴν αὐτὴν, αἱ συζητήσεις, δι’ ἃς οἱ ὑπουργικοὶ φωνάζουσιν «εἶναι περιττὸν νὰ τὰ λέγητε· ἀφήσατε νὰ πᾶμε παρακάτω· τί θέλετε νὰ τὰ συζητῶμεν;» Καὶ πρόκειται περὶ νομοσχεδίων διαφέροντος ὑψίστου. Σᾶς βεβαιῶ δὲ, ὅτι ἡ λειτουργία αὕτη τῶν Πλημμελειοδικείων, τὴν ὁποίαν περιέγραψεν ὁ κ. Βουλευτὴς, δὲν εἶναι χειροτέρα τῶν συζητήσεων τῶν γινομένων ἐντὸς τῆς Βουλῆς συνήθως. Ἀλλ’ εἶναι τοῦτο λόγος πολλαπλασιασμοῦ τῶν δικαστηρίων, ἢ εἶναι λόγος καλῆς λειτουργίας καὶ τῆς προδικασίας καὶ τῆς ἐνώπιον τῶν Πλημμελειοδικείων διαδικασίας; Τὰ Πλημμελειοδικεῖα ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ λειτουργῶσι διαρκῶς ἐν Ἀθήναις, καὶ πρέπει ἓν τμῆμα ὁλόκληρον νὰ ἦναι διαρκῶς ἀπησχολημένον εἰς τὴν ἐπανορθωτικὴν δικαιοσύνην· ἀλλὰ πρέπει ἡ ἐπανορθωτικὴ δικαιοσύνη νὰ ἐλαφρυνθῇ κατὰ τὸ ἥμισυ τοὐλάχιστον τῆς ἐργασίας αὐτῆς, ἀποδιδομένων τῶν ἀξιοποίνων πράξεων, τῶν ἐπαγομένων ποινὴν μέχρις ἑνὸς ἔτους, εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν Εἰρηνοδικείων, ὑπὸ τὸν ἔλεγχον ἐφέσεως. Ὅλαι αἱ φορολογικαὶ παραβάσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀφθονώταται παρ’ ἡμῖν, ὅλαι αἱ μικραὶ κλοπαί, ὅλαι αἱ μικραὶ φθοραὶ κινητῶν, ὅλαι αἱ δασικαί, ὅλαι αἱ μικραὶ ἔριδες καὶ οἱ μικροὶ τραυματισμοὶ δέον νὰ παραπεμφθῶσιν ἐνώπιον τοῦ Πταισματοδικείου, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ δικάζῃ αὐτάς, ὑποκειμένων εἰς ἔφεσιν τῶν ἀποφάσεών του, τῶν ἐπαγομένων ποινὴν φυλακίσεως ἄνω τοῦ μηνός. Γνωρίζω ἐπίσης τῆς δικαιοσύνης τὰ σόλοικα μέρη, καὶ τὰ γνωρίζω δυστυχῶς πολύ, διότι καὶ πολλὰς ὑποθέσεις ὑπερήσπισα καὶ ἐπὶ μακρὸν χρόνον παρὰ τοῖς δικαστηρίοις ἀσκῶ τὴν δικηγορίαν, ἀλλ’ ἀποδίδω αὐτὰ ὄχι τόσον ἢ κἄν ὄχι μόνον εἰς τῶν προσώπων τὴν ἀτέλειαν, ὅσον καὶ εἰς τῆς κεντρικῆς διοικήσεως τὴν ἀμέλειαν περὶ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν δικαστῶν καὶ τὴν ἄσκησιν τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας ἐπ’ αὐτῶν. Ὁ ὀργανισμὸς τῶν δικαστηρίων δὲν ἐλειτούργει ἐπὶ πολύ, καὶ πολλῶν ἐγένετο τοῦτο ἀφορμὴ παρεκτροπῶν. Ἐσκέφθην μάλιστα ἄλλοτε, ἂν ἔπρεπε νὰ προκληθῇ ἐν τῇ Βουλῇ συζήτησις εὐρεῖα περὶ τῆς λειτουργίας τῆς δικαιοσύνης, διότι φρονῶ πάντοτε, ὅτι πρέπει νὰ ἐρευνηθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἵνα ἀπαλλαγῇ ἡ Δικαιοσύνη ἀπὸ τῆς μομφῆς, τὴν ὁποίαν συνήθως ἕνεκα προσώπων τινῶν, περιλαμβανομένων ἐν τῷ σώματι τῷ δικαστικῷ, ποιοῦμεν ἐν τῇ Βουλῇ καθ’ ὅλης τῆς Δικαιοσύνης, καὶ νὰ γείνῃ σκέψις, ἂν πρέπῃ ν’ ἀποβληθῶσιν ἀπὸ τῆς Δικαιοσύνης τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα γίνονται ἀφορμὴ τοιούτων μομφῶν καὶ τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι πολυάριθμα, ἀλλ’ ὀλίγα· ἀλλὰ ἐπείσθην, ὅτι τοῦτο πρέπει μὲν νὰ γείνῃ ἔργον Ὑπουργείου θέλοντος νὰ ἀνορθώσῃ τὴν Δικαιοσύνην, δὲν πρέπει ὅμως νὰ γείνῃ ἀντικείμενον συζητήσεως ἐν τῇ Βουλῇ. Φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀποδίδωμεν διαρκῶς μομφὰς κατὰ τοῦ δικαστικοῦ σώματος ὁλοκλήρου ἢ τῆς Δικαιοσύνης· δὲν πταίει αὐτή, ἐὰν ἀτελῶς ἐφορεύηται, ἐὰν κακῶς διοικῶσιν αὐτὴν τὰ Ὑπουργεῖα. Κατὰ τὴν ἐνάσκησιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς διοικήσεως τῆς δικαιοσύνης πότε ἐτηρήθη κανὼν δικαιοσύνης; Μήπως αἱ μεταθέσεις γίνονται καθ’ ὑπαγόρευσιν δικαιωμάτων καὶ δικαίου τινός; μήπως αἱ προαγωγαὶ γίνονται κατὰ τὸν ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας ὑπαγορευόμενον κανόνα; Ἴσως εἶναι ὁ μόνος κλάδος, τοῦ ὁποίου ἡ διοίκησις στερεῖται τῆς ἰδιότητος τῆς δικαιοσύνης, καίτοι εἶναι ὁ κλάδος, ὅστις καλεῖται ν’ ἀπονείμῃ δικαιοσύνην τῇ κοινωνίᾳ. Βλέπετε καλὸν δικαστήν, ἐκδιωκόμενον διότι δὲν ἤρεσεν ἐδῶ, ἢ διότι κατὰ σύμπτωσιν συμβαίνει νὰ ἔχῃ συγγενῆ μὴ ἀρέσκοντα εἰς τὸν κυβερνῶντα. Βλέπετε δικαστὴν ἄλλον κακόν, διαρκῶς εἰς τοὺς προθαλάμους τῶν ἰσχυρῶν διατρίβοντα, καὶ προαγόμενον ἕνεκα τούτου, καίτοι ἀνίκανον, καίτοι ἄχρηστον ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ. Ἡ τοιαύτη τῆς Δικαιοσύνης κακὴ διοίκησις εἶναι ὄχι βεβαίως ἡ μόνη, ἀλλὰ μία τῶν κυριωτέρων ἀφορμῶν παρεκτροπῶν· διότι, ἐὰν ᾐσθάνετο αὕτη, ἐὰν ᾐσθάνοντο οἱ δικασταί, ὅτι ἐφορεύονται ἀγρύπνως καὶ αὐστηρῶς ὑπὸ τοῦ κυβερνῶντος τὸν κλάδον, σᾶς βεβαιῶ ὅτι αἱ παρεκτροπαὶ θὰ ἦσαν πολὺ ὀλιγώτεραι ἐκείνων, τὰς ὁποίας παρατηροῦμεν. Βεβαίως καὶ ὁ Ὀργανισμὸς ὁ δικαστικὸς καὶ ἡ Δικονομία ἐν πολλοῖς δέονται βελτιώσεως, ἀλλὰ πρὸ πάντων ἡ Δικαιοσύνη ἔχει ἀνάγκην διοικήσεως ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ ταύτης στερεῖται. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σᾶς εἶπε «δέχομαι τὴν ἀρχήν, ὅτι ὁ καλὸς δικαστὴς ἐν δικαστηρίῳ μεγάλῳ δὲν δύναται νὰ ἦναι κακὸς ἐν δικαστηρίῳ μικρῷ ἐργαζόμενος». Σφάλλεται. Διότι ὁ δικαστής, ὁ εὑρίσκων ἐργασίαν ἄφθονον, ὁ φιλοτίμως καὶ ἐν ἁμίλλῃ ἐργαζόμενος, βεβαίως ἐν τῇ ἀφθονίᾳ τῆς ἐργασίας ἀναδεικνύει τὰς ἀρετὰς αὑτοῦ, ἐν δὲ τῇ ἐρημίᾳ ἐργασίας ἀπόλλυσι καὶ αὐτὴν τὴν ὄρεξιν πρὸς μελέτην. Ἀλλὰ προσέτι μᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός: «Μήπως εἰς τὴν Ἑπτάνησον δὲν ἐλειτούργουν Πρωτοδικεῖα εἰς ἑκάστην τῶν μικρῶν νήσων; καὶ ὅμως ἐλειτούργουν καλῶς». Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ παρατηρήσω, ὅτι τὸ παράδειγμά του ἦτο ῥιζικῶς ἀπροσφυὲς, διότι οἱ δικασταὶ τοῦ Ἰονίου Κράτους καὶ κατὰ μόρφωσιν, πλὴν μικροῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν, ἦσαν ὑποδεέστεροι τῶν ἐπιστημόνων ἡμῶν· λόγῳ ἄλλως πνευματικῆς μορφώσεως δὲν ἦτο καλλίτερος ὁ δικαστικὸς κλάδος ἐκεῖ, ἀλλ’ ἦτο ὑπέροχος ἡ ἐκεῖ διοίκησις. Ἐδῶ δὲν ἔχει διοίκησιν, διότι ὁ δικαστικὸς ὀργανισμὸς τοῦ Ἰονίου Κράτους καὶ οἱ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους εἰργάζοντο οἱ δικασταὶ ἐκεῖ, ἀπέχουσι τόσον πολὺ τῶν παρ’ ἡμῖν, ὅσον ἀπέχουσι καὶ οἱ μισθοὶ ἑκατέρου Κράτους. Ὁ μισθὸς τοῦ εἰρηνοδίκου τοῦ Ἰονίου Κράτους ἦτο ἴσος τῷ μισθῷ τοῦ παρ’ ἡμῖν ἀρεοπαγίτου, διότι ὁ εἰρηνοδίκης ἐκεῖ ἐλάμβανεν 80 τάλληρα, ὁ δὲ ἀνακριτὴς 120 τάλληρα, ἤτοι πλέον ἢ ὅσον ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἀρείου Πάγου παρ’ ἡμῖν. Καὶ ἐν τοσούτῳ τὸ Ἰόνιον Κράτος, καὶ ἂν εἶχε δῆθεν δικαστήρια εἰς τὰς μικρὰς νήσους, ὅμως λόγῳ ἀριθμοῦ δικαστῶν, λόγῳ προσωπικοῦ τῆς Δικαιοσύνης εἶχεν ἀριθμὸν προσώπων πολὺ μικρότερον τοῦ ἀριθμοῦ, ὃν ἔχει σήμερον ἡ Ἑπτάνησος ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν δικαστηρίων ἡμῶν· ἦσαν δὲ Πρωτοδικεῖα τριμελῆ καὶ μονομελῆ, ἀλλὰ τὰ τριμελῆ συνεκροτοῦντο ἀπὸ τὸν δικαστὴν τοῦ ἀρχείου, ὅστις ἐξετέλει καὶ χρέη εἰρηνοδίκου. Τὰ δικαστήρια ἐκεῖ, τὸ ἀνώτατον Συμβούλιον μάλιστα, εἶχεν, ἐκτὸς τῆς δικαστικῆς ὑπηρεσίας, τῆς τῶν ἐφέσεων τῶν πολιτικῶν καὶ ποινικῶν ἀποφάσεων, καὶ τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἀξιοποίνων πράξεων ὅλων τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους, εἶχε τὴν ἀναθεώρησιν, ὡς ἀκυρωτικόν, ὅλων τῶν ἀποφάσεων, εἶχε τὴν κατ’ ἔφεσιν ἐκδίκασιν ὅλων τῶν πλημμελημάτων, τῶν ἀπό τινος ποινῆς καὶ ἄνω, καὶ ὅλων τῶν κακουργημάτων καὶ τῶν ἀστικῶν ἀποφάσεων, τῶν ὁποίων τὸ ποσὸν ὑπερέβαινε, δὲν ἠξεύρω πόσας λίρας. Μὲ τόσην πληθὺν ἐργασιῶν τὸ ὅλον προσωπικὸν τοῦ Ἰονίου Κράτους, ἀνώτατον Συμβούλιον, Πρωτοδικεῖα πολυμελῆ καὶ μονομελῆ καὶ Εἰρηνοδικεῖα, ὅλοι ἐν γένει οἱ δικασταὶ ἦσαν 36. Ἔλαβον δὲ τὸν ἀνώτατον ὅρον τῶν δικαστῶν, ὅσους ἠδύνατο νὰ ἔχῃ τὸ ἀνώτατον Συμβούλιον, οὐχὶ μόνον διὰ τὴν συμπεπληρωμένην αὐτοῦ συγκρότησιν, ὡς ἔλεγον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἐπεκτεταμένην, ὡς λέγει ὁ ὀργανισμὸς τῶν δικαστηρίων ἐκείνων· ἦτο δὲ ἡ ἐπεκτεταμένη συγκρότησις, ὅταν διωρίζοντο ὑπὸ τῆς Γερουσίας τέσσαρα ἔκτακτα μέλη. Λοιπὸν καὶ μὲ τὰ 4 αὐτὰ, τὰ ἐκτάκτως διοριζόμενα, μέλη ἦσαν 11 τὰ μέλη τοῦ ἀνωτάτου Συμβουλίου, τὰ δὲ ἄλλα, τουτέστιν οἱ δικασταί, οἱ λεγόμενοι τῶν ἀρχείων, οἱ πρωτοδίκαι, οἱ Πρόεδροι, οἱ εἰρηνοδίκαι, ἦσαν 25 εἰς ὅλας τὰς νήσους, ὥστε οἱ ὅλοι δικασταὶ ἦσαν 36 καὶ τὸ βοηθητικὸν προσωπικὸν, ἤτοι κατώτεροι ὑπάλληλοι, ἦσαν 25. Σήμερον δὲ, καθ’ ἡμᾶς, οἱ ἐφέται μετὰ τῶν Προέδρων, οἱ πρωτοδίκαι μετὰ τῶν Προέδρων, οἱ εἰρηνοδίκαι καὶ πταισματοδίκαι εἰσὶν ἐν ὅλῳ 48, τουτέστιν ἔχομεν ἡμεῖς σήμερον 12 πρόσωπα πλειότερα, καὶ τὸ προσωπικὸν τὸ ὑποδεέστερον σήμερον εἶναι 51 ὑπάλληλοι, —ὑπελόγισα δὲ τὸν ἐλάχιστον ἀριθμὸν τῶν ὑπαλλήλων—ἐνῷ ἐπὶ τῆς Ἰονίου Πολιτείας ἦσαν μόνον 25. Ἂν δ’ ἐγίνετο ὑπολογισμὸς τῶν μισθῶν, ἠθέλετε ἴδει, ὅτι οἱ μισθοὶ τῶν 36 αὐτῶν ἦσαν ποσοῦ τριπλασίου τοῦ μισθοῦ, τὸν ὁποῖον λαμβάνουσιν οἱ σημερινοὶ δικασταὶ ἡμῶν. Τί ἀποδεικνύει τοῦτο; Ἀποδεικνύει ὅτι ἡ Δικαιοσύνη δεῖται ὀλίγου προσωπικοῦ, ἀλλὰ καλῶς μισθοδοτουμένου, ἀλλὰ καὶ καλῶς καὶ αὐστηρῶς ἐφορευομένου ὑπὸ τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας 6.

§22ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Δὲν ἀπαιτοῦνται.

§23ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ὅπως εἶναι ὁ ὀργανισμὸς ὁ ἰδικός μας, βεβαίως 6 ἀπαιτοῦνται. Μὲ τὰ καθήκοντα, μὲ τὰ ὁποῖα ἐπιβαρύνονται, βεβαίως περισσότερον ἀπαιτεῖται νὰ λειτουργήσωσιν, ὅσον ὀλίγη καὶ ἂν ἦναι ἡ ἐργασία των. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι πρέπει ν’ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τῶν Πλημμελειοδικείων ποινικὴν ἐργασίαν πολλὴν, ἐπεκτείνοντες κατὰ τοῦτο τὴν δικαιοδοσίαν τῶν εἰρηνοδικῶν, οὓς ὅμως πρέπει νὰ ἔχητε ἰσοδυνάμους καὶ ἰσοτίμους πρὸς τοὺς πρωτοδίκας. Λοιπὸν τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον προὐξένησεν αἴσθησιν καὶ εἰς ἐμὲ, —τὸ ὁμολογῶ,—δὲν ἦτο πρόσφορον οὔτε ἐφαρμόσιμον ἐν τῷ θέματι ἡμῶν. Ἀλλ’ ἤθελον ἐρωτήσει τὸ ἁπλούστατον τοῦτο: Ἡμεῖς ἔχομεν μικροὺς νομοὺς ἐν Ἑλλάδι, καὶ μικρὰ δικαστήρια· ἔχομεν δύο τοὐλάχιστον νομοὺς, τὸν τῆς Ζακύνθου καὶ τὸν τῆς Ἄρτης· πῶς ἐλειτούργησαν αὐτοί; Ἠδυνήθησαν νὰ μᾶς φέρωσιν ἓν παράδειγμα μιᾶς περιόδου, ἔστω καὶ λίαν βραχείας, καθ’ ἣν αἱ μικραὶ αὗται νομαρχίαι ηὐδοκίμησαν; Ἀκριβῶς δὲ ἡ μὴ εὐδοκίμησις τῶν μικρῶν αὐτῶν νομῶν δὲν εἶναι ἡ καταδίκη τῆς ἰδέας τοῦ περιορισμοῦ τῶν περιφερειῶν;

§24ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀποδεδειγμένον αὐτό.

§25ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Εἶναι ἀποδεδειγμένον. Καὶ ὅταν θελήσητε, μετάβητε ἐπὶ τόπου, ἐξετάσατε, καὶ θὰ ἴδητε πανταχόθεν ὁμολογούμενον τοῦτο καὶ παρ’ ὑμῶν ἀντιλαμβανόμενον. Ἀλλ’ εἶναι μία ἄλλη ἔποψις σχετικὴ πρὸς τὸν χρόνον τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἡ ἐποχὴ, καθ’ ἣν γίνονται τοιαῦται μεταρρυθμίσεις ἐσωτερικαὶ, πρέπει νὰ ἦναι ἐποχὴ ἤρεμος καὶ γαληνιαία, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ δύναται καὶ καλῶς νὰ μελετᾶται ἑκάστη τῶν μεταρρυθμίσεων καὶ εὐπρόσδεκτος νὰ γίνηται ὑπὸ τοῦ λαοῦ. Ἡ ἐποχὴ δὲ, τὴν ὁποίαν ἐξέλεξεν ἡ Κυβέρνησις, εἶναι, νομίζω, ἥκιστα ἁρμοδία πρὸς τοῦτο. Δὲν θέλω νὰ κάμω σκιερὰς εἰκόνας, οὔτε νὰ φανῶ ἀπαισιόδοξος περὶ τῆς καταστάσεως ἡμῶν σήμερον. Δὲν πρέπει ὅμως κανεὶς νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τῆς καταστροφῆς τοῦ 1897 ἔφεραν εἰς ὅλων τῶν πολιτῶν τὴν συνείδησιν καὶ εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς λειτουργίας τῆς κοινωνίας, πολὺ δὲ περισσότερον εἰς τοὺς κλάδους τῆς λειτουργίας τοῦ Κράτους, φαινόμενα πολὺ δυστυχῆ. Ὁ πυρετὸς ἐκεῖνος ἐξακολουθεῖ, καὶ ἡ κατάπτωσις, ἡ ἀνησυχία περὶ τοῦ μέλλοντος εἶναι κατάφωρος· τὸ δὲ νομοσχέδιον ἐπιτείνει τὴν τοιαύτην κατάστασιν. Δὲν θέλω νὰ εἴπω τίποτε περὶ τοῦ στρατοῦ, ἐὰν ἦναι ἐν ἁρμονίᾳ καὶ ἑνότητι, ἐν τῇ ἠρεμίᾳ τῇ προσηκούσῃ. Δὲν θέλω νὰ εἴπω τίποτε περὶ τῶν ἄλλων κλάδων. Θέλω ὅμως ἐρωτήσει: Διατὶ μετὰ τὴν τοιαύτην καταστροφὴν ἐγέννησε τὸ Ὑπουργεῖον αὐτὸν τὸν πειρασμὸν τῶν τοπικῶν ἐρίδων καὶ ἐρεθισμῶν, αὐτὴν τὴν δίψαν τῶν τοπικῶν συμφερόντων, αὐτὴν τὴν πληγὴν τὴν νέαν, ἡ ὁποία θὰ ἦναι πληγὴ καὶ τῆς κοινωνίας καὶ τῆς Κυβερνήσεως, παρὰ τῆς ὁποίας διαρκῶς θ’ ἀπαιτῶνται ὅλα, ὅσα τὰ δικαιώματα ἑνὸς νομοῦ δύνανται νὰ ἀξιῶσιν; Ἐνόησεν, ὅτι, ἐνῷ ταῦτα θὰ ἐφαρμόζῃ, θὰ γεννῶνται νέαι ὀρέξεις προσθήκης καὶ ἄλλων, καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ εὕρῃ ἐν τῷ ἔργῳ της τὴν χειροτέραν φαγέδαιναν ἀφ’ ὅσας μέχρι τοῦδε ἐγέννησεν ἡ δημιουργία νέων θέσεων καὶ νέων ἀναγκῶν; Ἐὰν ἦσαν εὔκολοι αἱ μεταρρυθμίσεις τῶν διαιρέσεων, δὲν θὰ ἐλογίζετο μέγα τὸ ἔργον τῶν μεγάλων ἀναμορφωτῶν τῆς κατανομῆς ἑνὸς Κράτους. Μία μεταρρύθμισις εἶναι μία ἐπανάστασις κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον ταραχώδης. Τοιαύτην συγκίνησιν ἔπρεπε νὰ ὑποστῇ σήμερον ὁ τόπος; Φαίνεται σήμερον, ὅτι ἡ ὁδὸς τῆς ἐπιψηφίσεως ἐξωμαλίσθη καὶ θὰ ἐπιτύχῃ αὐτὴν τὸ Ὑπουργεῖον, ἀλλὰ τὰ μεγάλα κακὰ θὰ γεννηθῶσιν οὐχὶ ἐν τῇ ψηφίσει, ἀλλ’ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ καὶ ἰδίως ἐν τῇ λειτουργίᾳ τοῦ νόμου. Ἐρρήθη ὅτι, ὅσα γίνονται σήμερον, ἐγένοντο καὶ ἐν Γαλλίᾳ τῷ 1790, συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως τῆς Γαλλίας. Δὲν ἐνθυμοῦμαι, τίς τῶν συναδέλφων εἶπε τοῦτο. Σᾶς εἶπον ὅτι καὶ τότε ἔριδες καὶ τότε διαμαρτυρίαι καὶ τότε παράπονα ἐγεννήθησαν· «καὶ σήμερον σεῖς (εἶπε δι’ ἡμᾶς) ἐκπροσωπεῖτε τοὺς ἀνθισταμένους καὶ τότε εἰς τὴν μεταρρύθμισιν ἐκείνην». Ἀλλὰ τότε ἦτο ἐπανάστασις καὶ ἀρχὴ ἀνδρικῆς καὶ γοργῆς ἀκμῆς. Σήμερον δὲ ἡμεῖς ζητοῦμεν εἰρήνην μετὰ συμφορᾶς μεγάλας. Ἄλλως δὲ ὁ τὴν παραβολὴν ποιησάμενος ἤλλαξε τὰς θέσεις ἡμῶν. Ἡμεῖς ζητοῦμεν ὅ,τι ἡ Συνέλευσις ἡ Γαλλικὴ ἐψήφισε τῷ 1790, τὸ δὲ νομοσχέδιον ζητεῖ νὰ ἐπαναφέρῃ τὸ πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως ἐκείνης σκότος, τὸ πρὸ τοῦ νομαρχιακοῦ συστήματος καθεστώς. Τὸ νομοσχέδιον ζητεῖ νὰ αὐξήσῃ τὰς διαιρέσεις τὰς τοπικὰς καὶ νὰ ἐπιτείνῃ τὴν ἰσχὺν τῶν μικρῶν τοπικῶν συμφερόντων, οὕτω δὲ νὰ δυσχεράνῃ τὴν διοίκησιν. Ἡμεῖς δὲ οἱ ἀμυνόμενοι ὑπὲρ θεσμοῦ, ὅστις εἰς ὅλα τὰ Κράτη καλῶς ἐφαρμοσθεὶς κάλλιστα ἐλειτούργησεν, ἡμεῖς ἀμυνόμεθα ὑπὲρ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἡ ἀληθὴς πρόοδος ἑνὸς τόπου ἐπιβάλλει, ὑπὲρ ἐκείνου, ὅπερ ἡ Συνέλευσις ἐζήτει. Σεῖς λοιπὸν ζητεῖτε τὴν ὀπισθοδρόμησιν καὶ ἡμεῖς τὴν πρόοδον. Ὅπως ὅλοι παρετήρησαν, τὸ νομαρχιακὸν σύστημα ἔχει ἀρχαίαν καταγωγὴν, διότι τὰς ῥίζας αὐτοῦ, καθὼς λέγει ὁ Μάουρερ (οἱονεὶ δικαιολογῶν ἐν τῷ συγγράμματί του τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ νομαρχιακοῦ συστήματος) εὗρε καὶ εἰς τὴν πρὸ τοῦ ἱεροῦ ἡμῶν ἀγῶνος ἐπικρατοῦσαν ἐν Ἑλλάδι διοίκησιν. Ὁ Μάουρερ δὲ, προκειμένου νὰ νομοθετήσῃ τὸ εἰσακτέον ἐν Ἑλλάδι διοικητικὸν σύστημα, ἔφθασε νὰ μελετήσῃ καὶ τὰς ἐθνολογικὰς ἀκόμη παρατηρήσεις μεγάλων περιηγητῶν, περιηγηθέντων τὴν Ἑλλάδα καὶ γραψάντων περὶ τῆς διαιρέσεως αὐτῆς, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ Μάουρερ, ὡς σύμφωνον πρὸς τὰ καὶ πρὸ τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Ἑλλάδος καθεστῶτα ἐν τοῖς πληθυσμοῖς, ἡμεῖς δὲ καταστρέφομεν τὰς διαιρέσεις μὲ κλειστοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ ἐλαφρὰν συνείδησιν. Τὸ νομαρχιακὸν σύστημα, τοῦ ὁποίου θεωρῶ καταδίκην τὸ νομοσχέδιον, (καὶ ἐπαναλαμβάνω τοῦτο, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιμένω πολεμῶν τὸ νομοσχέδιον) ἠκολούθησε τὴν διαίρεσιν, ἣν ἔκαμεν ἡ Συνέλευσις τοῦ 1822, ἅμα τῇ κηρύξει τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἥτις διὰ τῆς πρώτης ἐκείνης προχείρου ὀργανώσεως τοῦ τόπου ἠκολούθησε τὰς βάσεις τοῦ νομαρχιακοῦ συστήματος, ἡ δὲ πρώτη μετὰ τὴν ἔλευσιν τοῦ βασιλέως Ὄθωνος γενομένη εἰσαγωγὴ τοῦ νομαρχιακοῦ συστήματος ἠκολούθησε τὴν προτέραν ἐκείνην διαίρεσιν. Ὅταν δὲ ἰδέαι ἥκιστα πρὸς τὴν φιλελεύθερον ὀργάνωσιν τοῦ τόπου, μάλιστα δὲ πρὸς τὰ συμφέροντα πολιτικῶν προσώπων συντελοῦσαι, ἐπεκράτησαν, εἰσήχθη τὸ διοικητικὸν σύστημα, καὶ διὰ τοῦτο ὁ τόπος, εὐθὺς ὡς ἀπέκτησε τὸ δικαίωμα αὐτὸς νὰ νομοθετῇ, τὸ πρῶτον αὐτοῦ ἔργον ὑπῆρξε νὰ καταλύσῃ τὸ διοικητικὸν σύστημα, καὶ μετὰ τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος ἔφερεν ἢ ἐπανέφερε τὸ νομαρχιακὸν σύστημα. Σήμερον μέγαν ζῆλον ἀναπτύσσετε, πολεμοῦντες τὸ σύστημα τοῦτο. Εἶναι σύμπτωμα προόδου τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος καὶ τοῦ συνταγματικοῦ; ἢ εἶναι σύμπτωμα παρακμῆς αὐτοῦ; Ποιοῦμαι ἔκκλησιν εἰς τὰ φιλοπάτριδα αἰσθήματα τῆς Κυβερνήσεως, καὶ συνιστῶ εἰς αὐτὴν νὰ προσέξῃ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ νομοσχεδίου, διότι τὸ νομοσχέδιον, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, δεικνύει, ὅτι μικρὰν δίδομεν προσοχήν...

§26ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ......

§27Η. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Αἱ προτάσεις τῆς ἀναβολῆς θὰ ἐγίνοντο, ἂν προηγοῦντο αὐτῶν 101 ἐπερωτήσεις.

§28ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Δὲν εἶπον αὐτό. Ἐνόμισα ὅτι μᾶς εἴπετε, ὅτι ἐπιδεικνύομεν τάσεις ἀνατρεπτικὰς τοῦ πολιτεύματος.

§29ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Δὲν εἶπον «τάσεις ἀνατρεπτικὰς τοῦ πολιτεύματος». Εἶπον ὅτι δεικνύετε μεταρρυθμίσεις ἥκιστα ἀναγνωριζούσας τοὺς κανόνας, ὑφ’ οὓς κυβερνῶνται τὰ καλῶς ὠργανωμένα καὶ ἐλεύθερα Κράτη. Καὶ ὅταν παραγνωρίζωνται οἱ νόμοι, οἱ ἀσφαλίζοντες τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν καὶ τῶν δήμων καὶ τὴν ἐλευθερίαν αὐτῶν, εἶναι κωμικὸν νὰ ὀνομάζωμεν ἐλευθερίαν τὰς διαμάχας τὰς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, διότι ἡμεῖς, προσωπικὰ μόνον συμφέροντα λαμβάνοντες, ἐξερεθιζόμεθα περισσότερον καὶ ἐρίζομεν, ὅταν δὲ πρόκειται περὶ γενικῶν μέτρων, περὶ ἀληθῶν ἐλευθεριῶν, δεικνύομεν τὴν αὐτὴν βίαν καὶ ἀνυπομονησίαν, τὴν ὁποίαν περιέγραψαν, ὅτι δεικνύουσί τινες δικασταὶ κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐν τοῖς Πλημμελειοδικείοις δικῶν. «Σπεύσατε», λέγετε· «τί θέλετε καὶ συζητεῖτε;» Καὶ ὅμως ἐκ τῶν συζητήσεων προέκυψεν, ὅτι σεῖς, οἱ συντάκται τοῦ νομοσχεδίου, ἦσθε τόσον ἀμελέτητοι, ὥστε εἴχετε λησμονήσει νὰ προσθέσητε ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ τοὺς ἐπιθεωρητὰς τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, τοὺς ἱεροκήρυκας, τοὺς ὁποίους εἴχετε παραλείψει. Οὕτως ὅμως νομοθετοῦντες, καταδικάζομεν εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ τόπου τὸ πολίτευμα, καὶ ἡμεῖς κλονίζομεν τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ λαὸς ἐπὶ τὸ πολίτευμα αὐτοῦ, καταδικάζομεν δὲ καὶ εἰς τὴν συνείδησιν πάντων τὴν πρόνοιαν ἡμῶν περὶ τοῦ μέλλοντος τῆς πατρίδος μας· διότι, ὅταν τοιαύτην ἀδιαφορίαν δεικνύωμεν εἰς τὰ καιριώτερα, τὰ μᾶλλον ἐπείγοντα, τὰ πρώτιστα τοῦ Κράτους συμφέροντα, καὶ κατατριβώμεθα εἰς τοιαύτας διαιρέσεις καὶ ἀσχολήματα μικρῶν συμφερόντων, μηδένα ἐχούσας σκοπὸν ἀληθοῦς καὶ καταφανοῦς ὠφελείας καὶ μηδεμίαν ἀνάγκην προφανῆ ὑπηρετούσας, μαρτυροῦμεν ὅτι ἐλεγχόμεθα μὴ καλῶς κυβερνῶντες. Θὰ δεχθῆτε τὸ σύστημα, ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ ἐξακολουθῇ ἔχουσα στρατὸν καὶ στόλον; τότε περὶ τούτου κατὰ πρῶτον ἔδει νὰ μεριμνήσητε καὶ ὄχι περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως. Θὰ δεχθῆτε ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρέπει κατὰ πρῶτον νὰ ἀπαλλαγῇ τῆς δουλείας τοῦ ἐλέγχου; τότε ἔδει περὶ τῶν οἰκονομικῶν νὰ μεριμνήσητε, καὶ ὄχι περὶ τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως καὶ καταδιαιρέσεως τοῦ λαοῦ καὶ περὶ κομματικῶν συμφερόντων. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα, πολλαπλασιασμὸν προσώπων ἐπαγγελλόμενα, ἀδιαφοροῦσι πρὸς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ τόπου, ἀδιαφοροῦσι πρὸς τὰς μεγάλας ἀνάγκας, τὰς μᾶλλον ἐπειγούσας· δεικνύουσιν ὅτι ὀλίγην προσοχὴν ἀποδίδετε εἰς τὸ μέλλον, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἦναι ἡ κυρία ὑμῶν ἐνασχόλησις. Νομίζοντες ὅτι πρέπει ἕκαστος πολιτευτὴς νὰ φέρῃ ἓν σύστημα ὀργανώσεως, ὅταν ἔλθῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν, καὶ τὸ σύστημα αὐτὸ νὰ δεικνύῃ μεταρρυθμίσεις, οἵας τὸ σημερινὸν, δεικνύετε ὅτι ἀκόμη δὲν διεγνώσατε τὴν νόσον, ὑφ’ ἧς πάσχει τὸ ἔθνος, καὶ ὅταν Βουλὴ ἐργαζομένη καὶ μετὰ πόλεμον ἐρχομένη, ἀντὶ νὰ ἀσχοληθῇ νὰ εὕρῃ τὴν ἀληθῆ νόσον, τὰς ἀληθεῖς τοῦ τόπου ἀνάγκας, καὶ ταύτας νὰ θεραπεύσῃ, καταγίνηται εἰς νομοσχέδια ἐνισχύοντα τὴν ἰδέαν, ὅτι πρόκειται περὶ ἱκανοποιήσεως μεγάλου ἀριθμοῦ προσώπων, βεβαίως καταδικάζετε οὕτως εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ τόπου, χωρὶς νὰ τὸ ἐννοῆτε, τὸ πολίτευμα, βεβαίως καταδικάζετε οὕτω τὴν ἐλπίδα τῆς προόδου τοῦ Κράτους διὰ τοιούτου συστήματος καὶ τοιαύτης κοινοβουλευτικῆς πολιτικῆς.

§30Π. ΘΡ. ΖΑΙΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, οἱ ἐκ Καλαβρύτων Βουλευταὶ ἔχομεν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου καὶ ἐπὶ τῶν ἐδαφίων 17 καὶ 18, ὡς καὶ ἐπὶ τῶν σχετικῶν ἐδαφίων τῶν ἄρθρων 7 καὶ 8 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Οἱ λόγοι, οἵτινες ἔπεισαν ἡμᾶς, ὅτι δίκαιον εἶναι, ἵνα καὶ ἡ ἐπαρχία ἡμῶν ἀποτελέσῃ ἴδιον νομὸν, ἰδίαν διοικητικὴν περιφέρειαν, —διότι διὰ τῆς τροπολογίας αὐτὸ ἐπιζητοῦμεν— περιέχονται ἐν συντόμῳ καὶ ἐν τῷ ψηφίσματι ὁλοκλήρου τοῦ λαοῦ τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων, τῷ ἀνακοινωθέντι πρὸ ἡμερῶν εἰς τὴν Βουλήν. Φρονοῦμεν ὅτι δίκαιον εἶναι νὰ ἀπολαύσῃ καὶ ἡ ἐπαρχία τῶν Καλαβρύτων τῶν ὠφελημάτων, ἅτινα ὑποτίθεται ὅτι δύναται νὰ παράσχῃ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον εἰς τὰς ἐπαρχίας, αἵτινες δι’ αὐτοῦ προάγονται, οὕτως εἰπεῖν, εἰς νομόν. Ἡ ἐπαρχία ἡμῶν, ἐὰν ἐξετασθῇ καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ πληθυσμοῦ καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐκτάσεως, δὲν εἶναι κατωτέρα ἄλλων ἐπαρχιῶν, μελλουσῶν ν’ ἀπαρτίσωσι νομόν. Ἐὰν ἐν τῷ πίνακι τῷ προσηρτημένῳ εἰς τὸ νομοσχέδιον ὁ πληθυσμὸς τῶν Καλαβρύτων ἀναβιβάζηται μόνον εἰς 44,000, τοῦτο συνέβη, διότι, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐνηργήθη ἡ τελευταία ἀπογραφή, πλεῖστοι ὅσοι Καλαβρυτινοὶ συνέπεσε ν’ ἀπουσιάζωσιν εἰς τὰς παραλίους ἐπαρχίας τοῦ νομοῦ Ἀχαϊοήλιδος καὶ εἰς Κορινθίαν, καταγινόμενοι εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν ἐκεῖ κτημάτων των. Ἐὰν ἑπομένως ἡ ἀπογραφὴ ἐλάμβανε χώραν κατ’ ἄλλην ἐποχὴν τοῦ ἔτους, τότε βεβαίως ὁ πληθυσμὸς τῶν Καλαβρύτων θ’ ἀνεγράφετο πολὺ ἀνώτερος τοῦ ἤδη ἀναγραφομένου. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν δὲ τῆς ἐκτάσεως ἡ ἐπαρχία ἡμῶν δύναται νὰ καταταχθῇ μεταξὺ τῶν μεγαλειτέρων ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους, καθόσον αὕτη ἐκτείνεται ἀπὸ Κορινθίας μέχρις Ἠλείας. Καὶ ἐνῷ τοιαύτην ἔχει ἔκτασιν, τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας ἐν αὐτῇ εἶναι δυστυχῶς καὶ ὀλίγα καὶ δύσκολα. Στερεῖται ἁμαξιτῶν ὁδῶν, βατὰς δὲ τοιαύτας ἔχει ὀλιγίστας. Ὑπάρχουσι διεσπαρμένα καθ’ ὅλην αὐτῆς τὴν ἔκτασιν 120 ἢ 130 χωρία. Ἐν καιρῷ χειμῶνος, ὁπόταν πυκνὴ πίπτῃ ἡ χιών, δύσκολος καθίσταται ἡ μετάβασις τῶν πολιτῶν οὐ μόνον εἰς Πάτρας, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὴν τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας. Πολλὰ τῶν χωρίων τούτων ἀπέχουσι τῶν Πατρῶν, ἤτοι τῆς ἕδρας τῶν δικαστηρίων, κατὰ 20 καὶ 25 ὥρας ταχυδρομικάς, ὅταν δὲ κλητεύηταί τις εἰς Πάτρας ὡς μάρτυς ἢ δι’ ἄλλην δικαστικὴν ὑπόθεσιν, εἶναι ἠναγκασμένος πεζῇ νὰ διατρέξῃ τὸ διάστημα αὐτό. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι δυνατὸν νὰ λεχθῇ πρὸς ἡμᾶς, ὅτι τὰ Καλάβρυτα ἐπικοινωνοῦσι πρὸς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας τῆς Ἀχαϊοήλιδος καὶ τὴν ἐπίλοιπον Ἑλλάδα διὰ τοῦ σιδηροδρόμου Διακοφτοῦ Καλαβρύτων, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἐν μέρει μόνον ἀκριβές, διότι ὁ σιδηρόδρομος Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων ἕνεκεν τοῦ δυσαναλόγου τῶν κομίστρων καὶ μεταφορικῶν πρὸς τὰ μέσα τῶν πολιτῶν εἶναι ἀπρόσιτος εἰς τοὺς πολλοὺς, διότι εἶναι γνωστὸν, ὅτι ὁ λαὸς τῶν Καλαβρύτων εἶναι γεωργικὸς καὶ μᾶλλον πτωχός. Κατὰ τὴν συζήτησιν χθὲς καὶ προχθὲς πολλοὶ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, κύριε Πρόεδρε, ὑπεραμυνόμενοι τῶν συμφερόντων τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν, ἐπεκαλέσθησαν λόγους ἱστορικούς. Ἡμεῖς, χωρὶς ποσῶς νὰ θελήσωμεν νὰ μειώσωμεν τοὺς ἀγῶνας καὶ τὰς θυσίας, εἰς ἃς ὑπεβλήθησαν αἱ ἄλλαι ἐπαρχίαι πρὸς ἀπελευθέρωσιν τῆς μικρᾶς αὐτῆς γωνίας, τῆς ἀποτελούσης τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, χωρὶς ποσῶς νὰ θελήσωμεν ν’ ἀμφισβητήσωμεν πρὸς αὐτὰς τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν κατέχουσιν ἐν τῇ ἱστορίᾳ ἕνεκεν τῶν ὑπηρεσιῶν καὶ θυσιῶν αὐτῶν, νομίζω ἐν τούτοις, ὅτι ἡμεῖς οἱ Καλαβρυτινοὶ δικαιούμεθα νὰ ὑποστηρίξωμεν, ὅτι τὴν πρώτην θέσιν μεταξὺ τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν πρέπει νὰ κατέχῃ ἡ ἐπαρχία τῶν Καλαβρύτων, ἡ ἐπαρχία τῆς Λαύρας, ἡ θεματοφύλαξ αὕτη τοῦ πολυτίμου κειμηλίου, τοῦ ἱεροῦ καὶ πανενδόξου λαβάρου τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως. Παρακαλοῦμεν ἑπομένως τὴν Κυβέρνησιν νὰ υἱοθετήσῃ τὴν τροπολογίαν τῶν Βουλευτῶν Καλαβρύτων καὶ νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ αὐτήν. Ἔχομεν δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων θὰ θελήσῃ νὰ συνδράμῃ διὰ τῆς ἀποδοχῆς τῆς τροπολογίας ἡμῶν τὴν ἱστορικὴν, ἀλλὰ καὶ ἀναιμικὴν πόλιν τῶν Καλαβρύτων, ὅπως ἐξέλθῃ ἐκ τῆς μαρασμώδους καταστάσεως, εἰς ἣν ἔχει περιέλθει πρὸ πολλοῦ ἕνεκα διαφόρων λόγων.

§31ΟΔ. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ πρότασις τῶν Βουλευτῶν Καλαβρύτων, ὅπως ἀποτελέσῃ ἡ ἐπαρχία Καλαβρύτων ἴδιον νομόν.

§32Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πολὺ λαμπρὰ ἀνεπτύχθησαν οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ ἐπαρχία Καλαβρύτων δικαιοῦται ν’ ἀποτελέσῃ ἴδιον νομόν. Τοὺς λόγους τούτους συνιστῶ καὶ ἐγὼ εἰς τὴν Βουλὴν, ὡς πολὺ δικαίους καὶ ἰσχυροὺς, καὶ παρακαλῶ αὐτὴν νὰ δεχθῇ ν’ ἀποτελέσωσι τὰ Καλάβρυτα ἴδιον νομόν.

§33ΠΕΡΡΟΣ. Νομίζω ὅτι ἕνεκα τῶν πολλῶν τροπολογιῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ 1ον ἄρθρον, πρέπει τοῦτο νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς: «Τὸ Κράτος διαιρεῖται διοικητικῶς ὡς ἑξῆς». Διότι, ἐὰν ψηφισθῇ, ὡς ἔχει, εἰς 27 νομοὺς, ἢ ὡς προτείνουσί τινες τροπολογίαι, εἰς 28 νομοὺς, τότε ἀποκλείεται πλέον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ 2ου ἄρθρου νὰ ἐπέλθῃ ἄλλη αὔξησις, ἐνῷ, ἐὰν γείνωσι δεκταὶ πολλαὶ τροπολογίαι ἐπὶ τῶν καθέκαστα, θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ φθάσωσιν οἱ νομοὶ εἰς τοὺς 30 καὶ εἰς τοὺς 40. Καὶ ἐγὼ, κύριοι Βουλευταὶ, ἄγομαι εἰς τὸ βῆμα ἐξ ἐπαρχιακοῦ συμφέροντος, — ὀφείλω νὰ τὸ ὁμολογήσω — δὲν δύναμαι δὲ νὰ ἀκολουθήσω τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ φίλου μου κ. Καπετανάκη, ὁ ὁποῖος προέτρεψε τοὺς Βουλευτὰς νὰ ὑψωθῶσιν ὅπου ἐτάχθησαν καὶ νὰ ἐξετάζωσιν ὑπὸ γενικωτέραν ἔποψιν τὰ θέματα τὰ συζητούμενα ἐν τῇ Βουλῇ καὶ οὐχὶ ὑπὸ τὴν ἐπαρχιακὴν καὶ τοπικήν. Ἐγὼ ἠναγκάσθην νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι οὐδεὶς τῶν ἀντιπροσώπων, (οἱ ὁποῖοι θεωροῦνται καὶ εἶναι βεβαίως ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους) πλὴν τοῦ κυρίου Παπαμιχαλοπούλου, — ὀφείλω νὰ τὸ ὁμολογήσω — ἔλαβε τὸν λόγον νὰ παραστήσῃ τὴν πραγματικὴν κατάστασιν τῶν ἐπαρχιῶν καὶ νὰ ἀναφέρῃ, ὅτι μεταξὺ τῶν ἐπαρχιῶν, αἵτινες δικαιοῦνται εἰς ἰδιαιτέραν διοίκησιν, εἶναι καὶ ἡ ἐπαρχία τῆς Κυνουρίας. Ὑποστηρίζω καὶ δύναμαι νὰ ἀποδείξω, ὅτι ἡ Κυνουρία εὑρίσκεται εἰς πολὺ χείρονα κατάστασιν ὑπὸ ἔποψιν συγκοινωνίας καὶ ἀποστάσεων, καὶ ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν Εὐρυτανίας καὶ ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν Γυθείου καὶ ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν Καλαβρύτων καὶ ἀπὸ τὰς λοιπὰς ἐπαρχίας, αἱ ὁποῖαι ἀξιοῦσιν ἰδίαν περιφέρειαν, πολὺ δὲ περισσότερον ἀπὸ τὴν Καρυστίαν...

§34ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῦ νὰ γείνῃ ἡ ἕδρα;

§35ΠΕΡΡΟΣ. Εἰς τὸ Λεωνίδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι πόλις καλλιτέρα καὶ ἀπὸ τὸ Ναύπλιον καὶ ἀπὸ τὴν Δημητσάναν καὶ ἀπὸ πολλὰς ἄλλας, αἵτινες ὁρίζονται ἕδραι νομοῦ. Ἐζήτησα, Κύριοι, ὅπως καὶ πρὸ ὀλίγου ἀνέφερα, παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τὴν προσαγωγὴν πληροφοριῶν περὶ τῶν ἀποστάσεων διαφόρων δήμων τῆς Κυνουρίας ἀπὸ τὰ κέντρα, τουτέστιν ἀπὸ τὴν Τρίπολιν καὶ ἀπὸ τὴν Σπάρτην. Δυστυχῶς δὲν προσήχθησαν τοιαῦται, καὶ ἀναγκάζομαι, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰδικῶν μου πληροφοριῶν, νὰ σᾶς παραστήσω ὁποία εἶναι ἡ ἐπαρχία τῆς Κυνουρίας καὶ πόσον ἀπέχει ἀπὸ τὰ δύο κέντρα, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάγεται, ἀπὸ τῆς Τριπόλεως, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάγεται ὅλη ἡ ἐπαρχία διοικητικῶς, καὶ ἀπὸ τῆς Σπάρτης, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάγεται τὸ ἥμισυ τῆς ἐπαρχίας δικαστικῶς. Πρὸ πάντων πρέπει νὰ γνωρίζητε, ὅτι ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Κυνουρίας, ἡ ὁποία εἶναι ὀρεινὴ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ, δὲν ὑπάρχει οὐδὲ σπιθαμὴ δημοσίας ὁδοῦ, καὶ οἱ κάτοικοι ἀναγκάζονται, καὶ ἂν ἔχωσι ζῷον, νὰ ὁδοιπορῶσι πεζοὶ, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἱππεύσωσιν εἰς τὰ μέρη ταῦτα, οὐδεμία δὲ πρόνοια μέχρι τοῦδε ἐλήφθη πρὸς βελτίωσιν τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, ἢ μᾶλλον πρὸς σύστασιν οἱουδήποτε μέσου συγκοινωνίας. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἔχουσι γείνῃ μελέται πρὸς κατασκευὴν ὁδῶν τινων, ἀλλ’ οὐδὲν ἦλθεν εἰς πέρας. Δηλῶ δὲ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι, ἐὰν ἐλαμβάνετο πρόνοια περὶ κατασκευῆς ὁδῶν, ἔστω καὶ βατῶν, πρὸς συγκοινωνίαν τῶν πολιτῶν, δὲν θὰ ἐφέρομεν πρότασιν περὶ συστάσεως νομοῦ. Ἀλλὰ δυστυχῶς τοιαύτη πρόνοια δὲν ἐλήφθη, σήμερον δὲ, ἵνα μεταβῇ τις ἀπὸ Λεωνιδίου εἰς Τρίπολιν ἢ Σπάρτην, ἀπαιτοῦνται τρεῖς ἡμέραι, ἀπὸ τοὺς ἐκεῖθεν δὲ τοῦ Λεωνιδίου δήμους ἀπαιτοῦνται καὶ τέσσαρες ἡμέραι μέχρι Τριπόλεως, ἐὰν δ’ ὑπολογίσητε καὶ τέσσαρας ἡμέρας διὰ τὴν ἐπιστροφὴν, ἰδοὺ ὅτι ὁ ἀτυχὴς ἐκεῖνος πολίτης ἔχει ἀνάγκην 8 ἡμερῶν, μόνον διὰ νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἕδραν τοῦ νομοῦ δι’ οἱανδήποτε ὑπόθεσιν καὶ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ἑστίαν του! Ἠθέλησα νὰ παραβληθῶσιν αἱ ἀποστάσεις τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας, ὁμολογουμένως δικαιουμένης, καὶ κατὰ τὸ νομοσχέδιον καὶ κατὰ τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς, διαιρέσεως διοικητικῆς· ἀλλ’ ἐὰν παραβάλητε ταύτην πρὸς τὴν Κυνουρίαν, θέλετε ἴδει, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς δευτέρας εἶναι πολὺ χείρων, ἔχει δὲ ἀναγνωρισθῇ ἡ κακὴ αὕτη κατάστασις καὶ νομοθετικῶς, καὶ εἶναι ἤδη διῃρημένη εἰς δύο περιφερείας δικαστικὰς, νῦν δὲ διεκδικεῖ ὡς λάφυρον τρίτον τμῆμα τῆς Κυνουρίας νὰ τὸ λάβῃ τὸ Ναύπλιον. Φαντασθῆτε κατάστασιν ἐπαρχίας, διῃρημένης εἰς τρία τμήματα, ἕκαστον τῶν ὁποίων νὰ ὑπάγηται εἰς ἕτερον νομόν! Προκειμένου δὲ περὶ τῆς ἕδρας, πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ Λεωνίδιον εἶναι πόλις εὐρωπαϊκὴ, ἔχουσα ἄνω τῶν 4,000 κατοίκων, οἰκίας λαμπρὰς, τρόφιμα ἄφθονα καὶ εὐθηνὰ καὶ πάντα τὰ χρειώδη διὰ τὴν εὐζωΐαν παντὸς ὑπαλλήλου. Ἑπομένως, ἵνα μὴ καταστῇ λάφυρον τριῶν νομῶν ἡ Κυνουρία, πρέπει ἢ νὰ ἀποτελέσῃ αὕτη ἴδιον νομὸν, ἢ νὰ ληφθῇ σύντονος φροντὶς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως περὶ κατασκευῆς ὁδῶν, ἔστω καὶ βατῶν, μεταξὺ τῶν διαφόρων δήμων τῆς Κυνουρίας καὶ τῆς Τριπόλεως καὶ Σπάρτης, καὶ οὕτω εἰσέλθῃ καὶ ἡ ἐπαρχία αὕτη, ἡ ὅλως ἀστόργως παρ’ ὅλων τῶν Κυβερνήσεων ἐγκαταλελειμμένη καὶ παρημελημένη, εἰς τὴν χορείαν τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν. Διὰ ταῦτα ὑποστηρίζω τὴν ὑπὸ τῶν συναδέλφων μου καὶ ἐμοῦ ὑποβληθεῖσαν διὰ τὴν ἐπαρχίαν Κυνουρίας τροπολογίαν.

§36Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ἐψήφισα κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως, καθόσον γνωρίζω ἐξ ἰδίας πείρας τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ ἐπαρχία, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, ἕνεκεν ἐλλείψεως ἀγρύπνου ὄμματος τῆς διοικήσεως. Ἐφρόνουν ὅτι διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἠδύνατο ἡ κατάστασις αὕτη νὰ βελτιωθῇ, ἀλλ’ ἐπεφυλάχθην εὐθὺς ἀμέσως ἀπὸ τοῦ πρώτου ἄρθρου νὰ ζητήσω τὸν λόγον, διὰ νὰ ζητήσω ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως παραδεχθῇ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπεβάλομεν οἱ Βουλευταὶ τῆς ἐπαρχίας Βονίτσης καὶ Ξηρομέρου, καὶ ἀπὸ τὴν Βουλὴν, ὅπως παραδεχθῇ ἐπίσης τὴν τοιαύτην πρότασιν, ὅπως αἱ ἐπαρχίαι Βονίτσης καὶ Βάλτου ἀποτελέσωσιν ἴδιον νομὸν, ὑπὸ τὸ ὄνομα νομὸς Ἀκαρνανίας, καὶ δυνηθῶσι ν’ ἀπολαύσωσι καὶ αὗται τὰ εὐεργετήματα, τὰ ὁποῖα τὸ νομοσχέδιον πρόκειται νὰ φέρῃ, διότι ἄλλως δὲν εἶναι βεβαίως συνεπὴς ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου. Ἠκούσατε χθὲς τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς πολιτευτοῦ, ὅστις διὰ τῆς νευρώδους καὶ σθεναρᾶς ὁμιλίας του ἔφερεν ὡς παράδειγμα, ὅτι ἡ διοίκησις, ἐνῷ πρόκειται νὰ ἐπεκταθῇ, δὲν ἐπεκτείνεται ἀκριβῶς εἰς ἐκείνας τὰς ἐπαρχίας, αἵτινες κατετρόμαξαν αὐτὸν, καθ’ ἣν ἐποχὴν διηύθυνε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἕνεκα τῆς ἐν αὐταῖς καταστάσεως τῆς δημοσίας ἀσφαλείας. Δὲν λέγω ὅτι ἡ κατάστασις τῆς δημοσίας ἀσφαλείας δὲν ἐβελτιώθη ἔκτοτε, ἀλλὰ δὲν εὑρίσκεται καὶ εἰς εὐάρεστον σημεῖον. Βεβαίως ληστεία δὲν ὑπάρχει, ἀλλὰ τὰ ἐγκλήματα ἔχουσιν ὑπερπλεονάσει· φόνοι, ἀναιρέσεις, τραυματισμοὶ, ἀπαγωγαὶ, ζωοκτονίαι, ζωοκλοπαὶ, εὑρίσκονται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Αἱ δύο αὗται ἐπαρχίαι, ὡς ἐκ τῆς μεγάλης αὐτῶν ἐκτάσεως, ὡς ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ πληθυσμοῦ των, δικαιοῦνται τοῦ ἀγρύπνου ὄμματος τῆς διοικήσεως, ὥστε ν’ ἀπολαύσωσι καὶ αὗται τῆς σχετικῆς ἀσφαλείας, ἥτις θὰ φέρῃ τὴν εὐημερίαν καὶ τὸν πλοῦτον εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, τὰ πλούσια. Ἡ ἐπαρχία Ξηρομέρου ἔχει τοὺς μεγαλειτέρους δρυμῶνας τῆς Ἑλλάδος· σχεδὸν τὸ ὅλον τοῦ βαλανιδοκάρπου, τὸν ὁποῖον ἐξάγει ἡ Ἑλλὰς, προέρχεται ἐκ τῆς ἐπαρχίας Ξηρομέρου· παράγουσιν οἱ κάτοικοι τὰ καλλίτερα καπνὰ, ἔχουσι σταφιδῶνας καὶ ἀμπελοφυτείαν ἔκτακτον, κτηνοτροφίαν ἀξίαν πολλοῦ λόγου, γεωργίαν ἀκμάζουσαν, ἀλλὰ δὲν ἔχουσιν ἀσφάλειαν, δὲν ἔχουσι τάξιν, ἡ ἐμπέδωσις τῆς ὁποίας θὰ φέρῃ τὴν εὐημερίαν καὶ εὐπορίαν, τὴν ὁποίαν καὶ οἱ κάτοικοι τῆς ἐπαρχίας ταύτης δικαιοῦνται νὰ ἔχωσι. Τοσοῦτον δὲ εἶναι βέβαιον τοῦτο, ὥστε πρὸ τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, πρὸ τοῦ Πάσχα, χωρὶς νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, μετὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μου τῆς ἐπαρχίας Βάλτου ἀπὸ κοινοῦ οἱ πέντε Βουλευταὶ τῶν δύο ἐπαρχιῶν μετέβημεν παρὰ τῷ κ. Ὑπουργῷ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ τὸν παρεκαλέσαμεν, ἀφοῦ τῷ ἐκάμαμεν παραστάσεις περὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἐν ταῖς ἐπαρχίαις μας, ν’ ἀποτελέσουν αἱ δύο αὗται ἐπαρχίαι μίαν στρατιωτικὴν ὑποδιαίρεσιν, ὑπὸ ἀνώτερον ἀξιωματικὸν, ὡς ἐπόπτην τῶν ἀποσπασμάτων. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἔκτοτε ὑπεδηλώσαμεν, ὅτι αἱ δύο αὗται ἐπαρχίαι, συνηνωμέναι καὶ ἀποτελοῦσαι λαὸν ἔχοντα σχεδὸν τὰ αὐτὰ ἤθη, τὰ αὐτὰ ἔθιμα καὶ μὴ χωριζόμενον ὑπ’ οὐδενὸς ἐδαφικοῦ κωλύματος ἀνέκαθεν συνεδόμεναι διὰ συγγενειῶν, ἔπρεπε ν’ ἀποτελέσωσιν ἰδίαν διαίρεσιν. Εὐθὺς δ’ ὡς ὑπεβλήθη τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ἐσπεύσαμεν οἱ Βουλευταὶ τῆς ἐπαρχίας Βονίτσης καὶ ὑπεβάλομεν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν βεβαίως ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, δι’ ἧς προτείνομεν, ὅπως χωρισθῇ ἀπὸ τῆς Αἰτωλίας ἡ Ἀκαρνανία καὶ ἀποτελέσῃ ἴδιον νομόν. Τοῦτο αὐτὸ ἔπραξαν καὶ οἱ Βουλευταὶ τῆς ἐπαρχίας Βάλτου, οἵτινες καὶ μετ’ ἄλλων συναδέλφων ὑπέβαλον ἰδίαν τροπολογίαν. Ἡ διαφορὰ ἦτο, ὅτι οἱ Βουλευταὶ ἑκάστης ἐπαρχίας ἐθεώρουν ὅτι ἡ πρωτεύουσα τῆς ἐπαρχίας των ἔπρεπε ν’ ἀποτελέσῃ τὴν ἕδραν τοῦ νομοῦ. Κατόπιν συνεσκέφθημεν καὶ τῶν δύο ἐπαρχιῶν οἱ Βουλευταὶ, καὶ ἐδηλώσαμεν ὅτι συμπτύσσομεν τὰς δύο τροπολογίας, ὥστε ν’ ἀποτελεσθῇ πάντοτε ὁ νομὸς Ἀκαρνανίας κεχωρισμένος τοῦ νομοῦ Αἰτωλίας, νὰ ἀφεθῇ δὲ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, οἱανδήποτε τῶν δύο πρωτευουσῶν νομίζει καταλληλοτέραν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ γενικοῦ συμφέροντος τῆς χώρας, νὰ ὁρίσῃ ὡς ἕδραν τῆς Διοικήσεως τοῦ νομοῦ. Διὰ νὰ πεισθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ, ὅτι εἶναι ἐπάναγκες, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς εὐημερίας τῶν δύο αὐτῶν ἐπαρχιῶν, ν’ ἀποτελέσῃ ἡ Ἀκαρνανία ἴδιον νομὸν, δὲν εἶναι ἀνάγκη πολλῶν λόγων· ἔχετε ἄλλως τε ἐναύλους εἰς τὰς ἀκοάς σας τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ. Ὥστε κρίνω περιττὸν νὰ ἐνδιατρίψω ἐπὶ πολὺ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Θέλω μόνον δι’ ὀλίγων λέξεων νὰ σᾶς εἴπω τὰ φυσικὰ ὅρια τῆς Ἀκαρνανίας. Ἡ Ἀκαρνανία ἐκτείνεται πρὸς νότον ἀπὸ τῶν ἐκβολῶν τοῦ Ἀχελῴου ἀπέναντι τῶν Στροφάδων καὶ τῆς Ζακύνθου, καὶ πρὸς βορρᾶν μέχρι τῆς Ἄρτης, διότι ὁ τελευταῖος δῆμος τῆς ἐπαρχίας Βάλτου, ἀπέχει 6 χιλιόμετρα ἀπὸ τῆς πόλεως Ἄρτης· ἔχει δὲ ὅρια, πρὸς δυσμὰς τὸ Ἰόνιον πέλαγος καὶ πρὸς Ἀνατολὰς τὸν Ἀχελῷον, ὅστις καθ’ ὅλον τὸ μῆκος χωρίζει τὴν Ἀκαρνανίαν ἀπὸ τῆς Αἰτωλίας. Ἑπομένως ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐδαφικῆς ἐκτάσεως ἡ Ἀκαρνανία ἀποτελεῖ ἕνα τῶν μεγαλειτέρων νομῶν τοῦ Κράτους. Ἡ Λευκὰς, ἥτις πρόκειται ν’ ἀποτελέσῃ ἴδιον νομόν,—καὶ δὲν θέλω νὰ θίξω τὰ συμφέροντα τῆς Λευκάδος—δὲν ἐξισοῦται ἐδαφικῶς πρὸς ἕνα τῶν δήμων τῆς Βονίτσης, τὸν δῆμον Ἀνακτορίων, ὅστις κεῖται παραπλεύρως αὐτῆς. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ πληθυσμοῦ, καίτοι εἶναι ἀραιῶς κατῳκημένη, διότι ἕνεκεν ἐλλείψεως ἀσφαλείας δὲν ἠδύνατο μέχρι τοῦδε νὰ αὐξήσῃ, δὲν ὑστερεῖ ἡ Ἀκαρνανία. Κατὰ τὴν ἐπίσημον στατιστικὴν, ἔχει 45,500 κατοίκους, ἐνῷ ὁ νομὸς Εὐρυτανίας ἔχει 43,667, ὁ νομὸς Ἄρτης 39,144, ὁ τῆς Ζακύνθου 45,032, καὶ ὁ τῆς Λευκάδος 43,178. Ὥστε καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ πληθυσμοῦ ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀποτελέσῃ ἴδιον νομόν. Νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ ἐπείσθη καὶ ἐκ τῆς ὑπὸ πάντων τῶν ἀγορευσάντων ἀναγνωρισθείσης ἀνάγκης, ὅπως ἐπεκταθῇ ἡ διοίκησις εἰς τὴν Ἀκαρνανίαν διὰ τὴν ἐμπέδωσιν τῆς τάξεως καὶ ἀσφαλείας, καὶ ἐκ τῶν λόγων, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς δικαιοσύνης, τοὺς ὁποίους εὐφραδῶς ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λεβαδείας Βουλευτὴς, ὅστις εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ προσέλθῃ ἡ Πολιτεία ἀρωγὸς εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι στεροῦνται πολλῶν μέσων, νὰ ἀπολαύσωσι δικαιοσύνης. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ θέλουσιν ἀποδεχθῆ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν προτείνομεν καὶ τὴν ὁποίαν συμμερίζονται καὶ οἱ κύριοι Βουλευταὶ Βάλτου, ὅπως αὐξηθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν νομῶν, προστιθεμένου εἰς αὐτοὺς καὶ τοῦ νομοῦ Ἀκαρνανίας.

§37ΕΠΑΜ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Καὶ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἀνέπτυξα τοὺς λόγους, τοὺς συνηγοροῦντας ὑπὲρ τῆς τροπολογίας, ἥν, ἀπὸ κοινοῦ, οἱ Βουλευταὶ Βονίτσης εἴχομεν ὑποβάλει, ὅπως διὰ τῶν ἐπαρχιῶν Βονίτσης καὶ Βάλτου ἀποτελεσθῇ ἰδιαίτερος νομὸς, ὑπὸ τὸ ὄνομα «Ἀκαρνανία», ἔχων πρωτεύουσαν τὴν Βόνιτσαν. Κατόπιν δὲ, μετὰ τῆς ἐπὶ τούτῳ ἐλθούσης ἐκ Βονίτσης ἐπιτροπῆς καὶ μετὰ τῶν ἐκ Βάλτου συναδέλφων, μετέβημεν παρὰ τῷ κ. Πρωθυπουργῷ καὶ προφορικῶς ἀνεπτύξαμεν αὐτῷ τοὺς λόγους, δι’ οὓς καὶ δικαιότατον ἦτο καὶ ὑπὸ τῶν πραγμάτων ἐπεβάλλετο ἡ ῥηθεῖσα τροπολογία ἡμῶν, ἀφήσαντες πλήρη ἐλευθερίαν τῇ Κυβερνήσει ὡς πρὸς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ τούτου, μετ’ ἐπισταμένην καὶ δικαίαν ἐξέτασιν τῶν πραγμάτων. Οἱ ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας τροπολογίας συνηγοροῦντες λόγοι ἦσαν τοσοῦτον ἰσχυροὶ καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ἀνταπεκρίνοντο πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ὥστε ἄπορον καθίσταται, πῶς ἡ Κυβέρνησις, παρ’ ἣν ἔθετο βάσιν καὶ σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐσκέφθη ὡς ἐσκέφθη περὶ τοῦ νομοῦ Ἀκαρνανίας καὶ Αἰτωλίας, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου ἐδημιούργησεν ἀδικαιολογήτως νομοὺς, οἵτινες θὰ ἠδύναντο, ἄνευ βλάβης τινὸς, νὰ διαμείνωσιν ὡς ἐξαρτήματα ἄλλων νομῶν. Καὶ ὄντως, κύριοι Βουλευταὶ, ὡς σήμερον ἔχει ὁ νομὸς Ἀκαρνανίας καὶ Αἰτωλίας, ὡς πρὸς μὲν τὴν ἔκτασιν, εἶναι κατὰ τὸ ⅓ μεγαλείτερος τῶν μεγαλειτέρων νομῶν τοῦ Κράτους, ὡς πρὸς δὲ τὸν πληθυσμὸν, εἰ καὶ ἀραιῶς κατοικεῖται, τρεῖς οὐχ ἧττον μόνον νομοί εἰσι πολυπληθέστεροι αὐτοῦ, ὁ τῆς Ἀττικῆς, ὁ τῆς Ἀχαΐας καὶ ὁ τῆς Μεσσηνίας. Ἐν τούτοις, ἐνῷ πάντες οἱ ἄλλοι νομοὶ ὑποδιῃρέθησαν εἰς δύο περίπου ἴσα μέρη, μόνον περὶ τοῦ νομοῦ Αἰτωλοακαρνανίας ἕτερον ἐλήφθη μέτρον. Ἀποσπασθεῖσα δηλαδὴ ἐξ αὐτοῦ, ἀπετέλεσεν ἰδιαίτερον νομὸν μόνον ἡ Εὐρυτανία, ἥτις ἀποτελεῖ, κατά τε τὴν ἔκτασιν καὶ τὸν πληθυσμὸν, μόλις τὸ ¼ τοῦ νομοῦ, τὰ δὲ ὑπολειφθέντα ¾ αὐτοῦ ἐξακολουθοῦσι, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἀποτελοῦντα ἕνα καὶ μόνον νομόν! Ἀλλὰ καὶ ὡς ἔχει ὁ νέος οὗτος νομός, ὡς πρὸς μὲν τὴν ἔκτασιν, ὑπερέχει καὶ αὖθις πάντας τοὺς ὑπάρχοντας 16 τοῦ Κράτους νομούς, ὡς πρὸς δὲ τὸν πληθυσμόν, κατέχει τὴν τετάρτην θέσιν μεταξὺ τῶν νέων νομῶν. Ἡ ἔλλειψις δὲ τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας καθιστᾷ ἔτι μᾶλλον ἐπαισθητὴν τὴν ἀπέραντον ἔκτασιν τοῦ νομοῦ τούτου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν λόγων τῆς ἐκτάσεως καὶ τοῦ πληθυσμοῦ, ὁ λαὸς τῆς Ἀκαρνανίας καὶ Αἰτωλίας διατελεῖ δυστυχῶς εἰς ἀρχέτυπον ἔτι κατάστασιν. Τὸ αἰσθητήριον τοῦ δικαίου καὶ τοῦ νομίμου, ὁ σεβασμὸς πρὸς τὴν διοίκησιν, τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν ξένην ἰδιοκτησίαν, ἐλάχιστον παρὰ τῷ λαῷ τούτῳ εἰσὶν ἀνεπτυγμένα. Ἐκ τούτου καὶ τὰ ἐγκλήματα τῆς ζωοκλοπῆς καὶ ζωοκτονίας, καὶ αἱ ἐκ τούτων ἀναιρέσεις καὶ ἡ φυγοδικία· ἐκ τούτου, καὶ κατὰ τὴν δημοσιευθεῖσαν τὸ παρελθὸν ἔτος στατιστικήν, ὁ νομός Αἰτωλοακαρνανίας ἔχει τὸ record τῶν ἐγκληματικῶν πράξεων μεταξὺ ἁπάντων τῶν νομῶν τοῦ Κράτους. Προκειμένου ἑπομένως περὶ νέας διοικητικῆς διαιρέσεως, σκοπὸν ἐχούσης ἐκεῖνον, ὃν προέθετο τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, εἴπερ τις καὶ ἄλλος ὁ νομὸς οὗτος ἔδει νὰ ὑποδιαιρεθῇ εἰς πλείονας νομούς. Ἀλλ’ ἡ προταθεῖσα τροπολογία ὑφ’ ἡμῶν τῶν Βουλευτῶν Βονίτσης, ἕνεκα πολλῶν λόγων, ἔδει νὰ προκαλέσῃ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, καὶ πρὸ παντὸς τὴν τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν θέλω ἐπικαλεσθῆ ὑπὲρ τῆς τροπολογίας ταύτης ἱστορικοὺς λόγους ἀρχαιοτέρας καὶ νεωτέρας ἐποχῆς, συνηγοροῦντας ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων, πρὸς ἰδιαιτέραν νομαρχιακὴν περιφέρειαν, τῶν ἐπαρχιῶν Βονίτσης, Ξηρομέρου καὶ Βάλτου, τῆς κοιτίδος ταύτης τοῦ ἀρματωλισμοῦ καὶ καπετανισμοῦ, οἵτινες παρέσχον ἡμῖν τὰ δῶρα τῆς ἐθνικῆς καὶ ἀτομικῆς ἐλευθερίας. Ἐποιησάμεθα δυστυχῶς ἐν παντὶ ζητήματι μεγάλην κατάχρησιν τῶν δικαιωμάτων, τῶν ἀπορρεόντων ἐκ τοῦ παρελθόντος καὶ τῆς ἱστορίας, ἐνῷ δὲν πρέπει οἱ ἱστορικοὶ λόγοι νὰ ἀποτελῶσι τοὺς κυριωτέρους τίτλους ἐπὶ ζητημάτων, ὡς τὸ προκείμενον. Δι’ ὃ καὶ ἠπόρησα, ἀκούσας χθὲς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργοῦ, συνηγορούντων ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Μεσολογγίου, ὅτε ὡμίλει ὁ ἐκ Μεσολογγίου κ. Βουλευτής, ἀντικρούων τὸν ἐκ Τριχωνίας συνάδελφον. Εἶναι δὲ ὄντως καιρὸς νὰ μὴ ἐπαναλαμβάνωνται καὶ ἐν τῷ μέλλοντι τὰ γενόμενα ἐν τῷ παρελθόντι σφάλματα. Πρωτοφανῆ δέ εἰσι τὰ παρ’ ἡμῖν ἐπὶ τοῦ προκειμένου συμβαίνοντα. Ἅπαντα σχεδὸν τὰ Κράτη ὀφείλουσι, κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον, τὴν ἀνεξαρτησίαν των καὶ τὴν ἐλευθερίαν των εἰς μέρη ἢ κώμας ἢ χωρία, παρ’ οἷς συνεκροτήθη μεγάλη τις μάχη, οὐδὲν ὅμως τῶν Κρατῶν τούτων ἐφαντάσθη ποτέ, ὅτι ἔδει νὰ μεταβάλῃ τὰς κώμας ταύτας ἢ πολίχνας εἰς πρωτευούσας, διὰ μόνον τὸν λόγον, ὅτι ἕνεκα μάχης γενομένης ἐν αὐταῖς ἢ παρ’ αὐτὰς διεσώθη ἡ ἐλευθερία των καὶ ἡ ἀνεξαρτησία των! Δὲν ὀφείλομεν ἑπομένως καὶ ἡμεῖς, ἔν τε τῷ παρελθόντι καὶ τῷ παρόντι, παρορῶντες τὸ Ἀγρίνιον, τὸ ἀληθὲς τοῦτο κέντρον τοῦ νομοῦ, νὰ θυσιάσωμεν ὁλόκληρον τὸν νομὸν Αἰτωλοακαρνανίας χάριν τοῦ Μεσολογγίου, τοῦ κειμένου εἰς μίαν ἐσχατιὰν τοῦ νομοῦ καὶ μηδὲν δυναμένου νὰ ἔχῃ μέλλον. Ἀλλ’ αἱ ἐπαρχίαι Βονίτσης καὶ Βάλτου, ἀποτελοῦσαι τὸν λαὸν τῶν Ἀκαρνάνων, ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων ἀπετέλουν ἰδιαίτερον Κράτος, χωριζόμενον διὰ φυσικωτάτων ὁρίων ἀπὸ τοῦ λοιποῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ σήμερον δὲ αἱ ἐπαρχίαι αὗται 1) ὑπὲρ πάσας τὰς ἄλλας ἐπαρχίας, φυσικώτατα ἔχουσαι ὅρια, χωρίζονται δίκην χερσονήσου καθ’ ὅλον τὸ πρὸς ἀνατολὰς μῆκός των ὑπὸ τοῦ Ἀχελῴου, πρὸς μεσημβρίαν καὶ δυσμὰς ὑπὸ τοῦ Ἰονίου πελάγους, πρὸς βορρᾶν ὑπὸ τοῦ Ἀμβρακικοῦ κόλπου καὶ τοῦ Μακρυνόρους· 2) ἀπὸ τοῦ 1836 μέχρι τοῦ 1845 αἱ δύο αὗται ἐπαρχίαι ἀπετέλουν ἰδιαιτέραν διοίκησιν, ἔχουσαν ἕδραν τὴν Βόνιτσαν· 3) καὶ ἕνεκα τῆς ἐκτάσεώς των καὶ ἕνεκα τοῦ πληθυσμοῦ των δικαιοῦνται ν’ ἀποτελέσωσιν ἰδιαίτερον νομόν, διότι, ὡς πρὸς μὲν τὴν ἔκτασιν, ὁ νομὸς οὗτος θὰ ἦτο μεγαλείτερος μὲν ἁπάντων τῶν νέων νομῶν τοῦ Κράτους, διπλάσιος δὲ τῶν νομῶν Εὐρυτανίας καὶ Ἄρτης, τετραπλάσιος τοῦ νομοῦ Κεφαλληνίας, πενταπλάσιος τοῦ νομοῦ Κερκύρας, ἑξαπλάσιος τοῦ νομοῦ Ζακύνθου καὶ ἑπταπλάσιος τοῦ νομοῦ Λευκάδος, οὗ ἄλλως μόνον ὁ δῆμος Ἀνακτορίων ἢ ὁ δῆμος Ἐχίνου εἰσὶ μεγαλείτεροι· ὡς πρὸς δὲ τὸν πληθυσμόν, θὰ ἦτο πολυπληθέστερος τῶν νομῶν Εὐρυτανίας, Ἄρτης, Ζακύνθου καὶ Λευκάδος· 4) καὶ ἡ ἀποτελεσματικωτέρα δὲ καταδίωξις τοῦ λαθρεμπορίου, τοῦ ἔχοντος ὁρμητήριον τὴν Πρέβεζαν καὶ τροφοδοτοῦντος τὸ ἥμισυ τῆς Ἑλλάδος, ἰσχυρότατος θὰ ἦτο λόγος, ὅπως αἱ ἐπαρχίαι Βονίτσης καὶ Βάλτου ἀποτελέσωσιν ἴδιον νομόν, μετὰ τῆς Βονίτσης ὡς πρωτευούσης, ἐξ ἧς ὁ νομάρχης ἀποτελεσματικώτατα θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπισκοπῇ καὶ διευθύνῃ τὰ κατὰ τοῦ λαθρεμπορίου μέτρα. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν σπουδαιοτάτων τούτων λόγων, ἐὰν σκοπὸς τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἦναι ἡ ἀνάγκη, ὅπως ἡ διοίκησις καὶ ἡ δικαιοσύνη ἔλθωσιν εἰς μείζονα ἐπικοινωνίαν μετὰ τοῦ λαοῦ, ὁ δὲ λαὸς αἰσθανθῇ τὴν εὐεργετικὴν χεῖρα τῆς διοικήσεως καὶ τῆς δικαιοσύνης, ὁ λόγος οὗτος ἰδίως συνηγορεῖ, ὅπως ὑπὲρ πάσας τὰς λοιπὰς ἐπαρχίας ἀποτελεσθῇ διὰ τῶν ἐπαρχιῶν Βονίτσης καὶ Βάλτου ἰδιαίτερος νομός, διότι, δι’ οὓς προεξέθηκα ὑμῖν λόγους, ὁ λαὸς τῶν ἐπαρχιῶν τούτων ὑπὲρ πάντα ἄλλον ἔχει ἀνάγκην νὰ αἰσθανθῇ ὡς οἷόν τε πλησίον του ἰσχυρὰν καὶ ἀγαθὴν διοίκησιν καὶ δικαιοσύνην. Τὸ κατ’ ἐμὲ δέ, ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου ἰδίως, ἀπὸ πεποιθήσεως εἰμὶ ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, διότι ἐν πεποιθήσει φρονῶ, ὅτι ἡ διοίκησις καὶ ἡ δικαιοσύνη, ὑφ’ ἃς διατελεῖ συνθήκας ὁ ἑλληνικὸς λαός, δὲν πρέπει νὰ ἵστανται μακρὰν καὶ ν’ ἀναμένωσι τὸν ἑλληνικὸν λαόν, ὅπως προστρέχῃ πρὸς αὐτάς, ἀλλὰ τοὐναντίον νὰ σπεύδωσι τρόπον τινὰ εἰς προϋπάντησίν του, νὰ διατελῶσιν ἐν διαρκεῖ μετ’ αὐτοῦ ἐπικοινωνίᾳ καὶ νὰ ἐμπνεύσωσιν αὐτῷ ἐμπιστοσύνην, φροντίζουσαι ν’ ἀποκαλύπτωσι τὰς ἀνάγκας του καὶ νὰ ἐπουλῶσι τὰς πληγάς του πανταχοῦ. Ἐὰν δὲ μάλιστα ζητηθῶσι καὶ εὑρεθῶσι καὶ τὰ κατάλληλα πρὸς τοῦτο πρόσωπα, θὰ αἰσθανθῇ ἐπὶ τέλους τότε ὁ ἑλληνικὸς λαὸς τὴν εὐεργετικὴν ἐπίδρασιν τῆς δικαιοσύνης καὶ διοικήσεως καὶ θὰ εὕρῃ ἀνακούφισιν παρ’ αὐταῖς. Τούτων οὕτως ἐχόντων, συντρέχουσι, φρονῶ, ἅπαντες οἱ λόγοι ἐκεῖνοι, οἵτινες δέον νὰ πείσωσι καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν, ἵνα ἀδιστάκτως συναινέσωσιν, ὅπως ἀποτελέσωσιν αἱ δύο ἐπαρχίαι Βονίτσης καὶ Βάλτου ἴδιον νομόν, πρωτεύουσαν ἔχοντα τὴν Βόνιτσαν. Ἐν ἐναντίᾳ δὲ περιπτώσει, ἤθελεν ἀποδειχθῆ, ὅτι οὐχὶ ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ ἰσότης ἐνέπνευσε τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἀλλὰ τοὐναντίον πνεῦμα ἀδικίας, ἀνισότητος καὶ φιλοπροσωπίας.

§38Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, προκειμένου νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως, θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ ἐκφράσω γνώμην οὐχὶ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, —διότι τὸ ζήτημα τῆς ἀρχῆς ἐλύθη ἤδη—ἀλλ’ ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν. Ἐνδιαφέρομαι διὰ τὴν ἐπαρχίαν μου, ὡς ἀντιπρόσωπος αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ διότι ὑπεβλήθησαν δύο προτάσεις σχετικαὶ περὶ τοῦ νομοῦ Αἰτωλοακαρνανίας, ἐνδιαφέρουσαι τοὺς συνεπαρχιώτας μου. Βεβαίως, Κύριοι, ἡ σύστασις τοῦ νομοῦ Αἰτωλοακαρνανίας μετὰ τῆς πόλεως Μεσολογγίου ὡς πρωτευούσης ἀφορᾷ εἰς μεγάλα συμφέροντα, διότι εἰς τὴν πόλιν αὐτὴν εὗρον οἱ κάτοικοι τοῦ νομοῦ μεγάλην φιλοξενίαν καὶ συνδρομήν. Ἐὰν δὲ ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ, ὅπως ἡ ἐπαρχία Βάλτου καὶ Ξηρομέρου ἀπαρτίσῃ ἴδιον νομόν, ἐγὼ θὰ αἰσθανθῶ λύπην πολλὴν διὰ τὸν ἀποχωρισμὸν ἀπὸ τῆς πόλεως ἐκείνης, μετὰ τῆς ὁποίας ἐπὶ 55 ἔτη διοικητικῶς εἴμεθα ἡνωμένοι. Κατὰ τὸ 1865, ὅτε πρώτην φορὰν ἐξελέγην Βουλευτὴς, ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀειμνήστου Κουμουνδούρου, οὗτινος ἐτύγχανον φίλος πολιτικός, παρουσίασε νομοσχέδιον τῆς αὐτῆς πρὸς τὸ προκείμενον φύσεως. Ἐπρόκειτο καὶ τότε δύο ζητήματα, τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικόν, διότι ὁ προϋπολογισμὸς κατὰ τὸ 1865 δὲν ὑπερέβαινε τὰ 30,000,000, καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀνωτέρας καὶ κατωτέρας διοικήσεως, ἥτις ἔπρεπε νὰ ἦναι εἰς πλήρη συνάφειαν μὲ τὸν λαόν. Ὁ διπλοῦς αὐτὸς σκοπός, ὅστις ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν παρὰ τοῦ ἀειμνήστου Κουμουνδούρου, ἔχοντος συνυπουργοὺς πρόσωπα διάσημα, τὸν ἀείμνηστον Βράϊλαν, τὸν ἔξοχον νομικὸν Καλλιγᾶν, τὸν ἀείμνηστον Λομβάρδον καὶ τὸν Δημήτριον Βουδούρην, ἐτέθη ὡς βάσις πρὸς σύνταξιν νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις, πρὶν ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλήν, διεβίβασεν εἰς τὸ τότε ὑπάρχον Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. Τὸ Συμβούλιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἀπετελεῖτο ἀπὸ τὰ ἐπιφανέστερα πρόσωπα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἐξ ὧν δύο μόνον σήμερον ζῶσιν, ὁ κ. Δηλιγιάννης καὶ ὁ ἀντιναύαρχος Κανάρης, ἐνέκρινε τοῦτο, ἐπενεγκὸν καὶ διαφόρους διορθώσεις. Οὕτω δὲ ἐπιστήμη καὶ πεῖρα κατήρτισαν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλήν, καὶ τοῦ ὁποίου κύριος σκοπὸς ἦτο, ὅπως ὁ λαὸς ἔρχηται εἰς συνάφειαν πρὸς τὴν διοίκησιν. Ἀτυχῶς ἡ Βουλὴ ἀπέρριψε τὸ νομοσχέδιον· τοῦτο δὲ παρέσυρε καὶ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Κουμουνδούρου καὶ αὐτὸ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. Λοιπὸν ἔχομεν ἓν προηγούμενον, τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον παρουσίασεν εἰς τὴν Βουλὴν μία Κυβέρνησις σπουδαιοτάτη, βασιζόμενον ἐπὶ γνωμοδοτήσεων σπουδαίων προσώπων, συνενούντων τὴν πεῖραν καὶ τὴν ἐπιστήμην. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, εἰς τὸ ὁποῖον τότε δὲν συμπεριελαμβάνετο ἡ Θεσσαλία, ἐχωρίζετο εἰς 28 διοικήσεις, προστιθεμένης δὲ καὶ τῆς Θεσσαλίας, εἰς 32. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ἐνῷ διῄρει τὸ Κράτος μας εἰς πλείονα τμήματα, δὲν κατήργει τὰ ἐπαρχεῖα, διότι ἐθεώρησεν ὅτι ἡ ἀνωτέρα διοίκησις εἶχεν ἀπόλυτον ἀνάγκην ὀργάνων, καθόσον οἱ νομάρχαι δὲν ἠδύναντο νὰ ἐπιβλέπουν ἁπάσας τὰς ὑπηρεσίας καὶ νὰ ἔχουν καὶ τὸν ἄμεσον ἔλεγχον 40–50 δημάρχων. Λοιπὸν τότε διῃρεῖτο τὸ Κράτος εἰς 28 τμήματα, σήμερον δὲ, ὅτε τοῦτο συμπεριλαμβάνει τὴν Θεσσαλίαν καὶ μέρος τῆς Ἠπείρου, σήμερον, ὅτε ὁ πληθυσμὸς ηὔξησε κατὰ 500,000 ψυχῶν, διαιρεῖται μόνον εἰς 27 τμήματα. Τότε εἴχομεν μόνον 30 ἑκατομμύρια δραχ. ἔσοδα, σήμερον ἔχομεν 100,000,000, πάντες δὲ οἱ κλάδοι τῆς ὑπηρεσίας ἀνεπτύχθησαν. Διὰ τοῦτο δέον νὰ παραδεχθῶμεν τὸ σύστημα τῶν ἐπαρχείων, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἐγὼ εἶμαι κατ’ ἀρχήν, ὅπως τοὐλάχιστον ἀποδώσωμεν εἰς τὸν νομάρχην τὰ ὄργανα, διὰ τῶν ὁποίων δύναται νὰ ἐνεργήσῃ. Ἐξ ὅσων ἐρρήθησαν, καὶ ἐξ ὅσων ἐγὼ ἔτυχον νὰ ἀναγνώσω, διότι ἐπανειλημμένως διετέλεσα Βουλευτὴς καὶ ἠναγκαζόμην νὰ μελετήσω τὰ τῆς διοικήσεως καὶ λοιπὰ σχετικά, δύο συστήματα ὑπάρχουσιν ἐν τῇ πεπολιτισμένῃ Εὐρώπῃ, τὸ σύστημα τὸ Γαλλικὸν καὶ τὸ σύστημα τὸ Ἀγγλικόν. Διὰ τοῦ ἑνὸς χειραγωγεῖται ὁ λαὸς, διὰ τοῦ ἑτέρου ὁ λαὸς χειραγωγεῖ ἑαυτόν. Βεβαίως τὸ ἔθνος μας, μετὰ τετρακοσίων καὶ πλέον ἐτῶν δουλείαν, μετὰ τόσας κατακτήσεις, δὲν εἶναι σήμερον εἰς θέσιν νὰ διοικῇ ἑαυτό. Ὁ χαρακτὴρ ὁ Ἑλληνικός, ἡ θέσις τοῦ Ἕλληνος μεταξὺ Εὐρώπης καὶ Ἀνατολῆς, συντελοῦν, ὥστε ὁ Ἕλλην πάντοτε νὰ ἐπιθυμῇ ἀξιοπρεπῆ διοίκησιν. Διὰ τοῦτο θεωρῶ, ὅτι τὸ νομαρχιακὸν σύστημα ὑπῆρξε πάντοτε τὸ καταλληλότερον, καὶ διὰ τοῦτο ἐκηρύχθην ὑπὲρ τοῦ νομαρχιακοῦ συστήματος, καὶ εὔχομαι νὰ δεχθῇ ἡ Βουλὴ αὐτὸ, ἀλλὰ μὲ τὰς τροποποιήσεις ἐκείνας, διὰ τῶν ὁποίων δύναται πράγματι ὁ τόπος νὰ διοικηθῇ· ἄλλως τὸ νομοθέτημα δὲν δύναται παρὰ νὰ καταπέσῃ μίαν ἡμέραν. Τὸ προκείμενον νομοσχέδιον βάσιν ἔχει τὴν διαίρεσιν τοῦ Κράτους εἰς 27 νομούς. Εἰς ὅλους τοὺς κλάδους, εἰς τὸν στρατιωτικὸν, ἐκκλησιαστικὸν, οἰκονομικὸν, δικαστικὸν, ἐξωτερικὸν, ὑπάρχει ἱεραρχία. Ὁ δικαστικὸς κλάδος ἔχει τὸν εἰρηνοδίκην, τὸ Πρωτοδικεῖον, τὸ Ἐφετεῖον, τὸν Ἄρειον Πάγον καὶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν· ἐπίσης ὁ στρατιωτικὸς ἔχει διαφόρους βαθμίδας· ὁ οἰκονομικὸς κλάδος ἀρχίζει ἀπὸ 3 τάξεις γραφέων, καὶ προβαίνει μέχρι τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἀναλόγως δὲ καὶ οἱ λοιποὶ κλάδοι, ἐκτὸς τοῦ διοικητικοῦ· εἰς τὸν διοικητικὸν κλάδον ἔχετε μόνον τὸν νομάρχην καὶ τὸν Ὑπουργόν. Πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ νομάρχης καὶ ὁ Ὑπουργὸς μόνοι νὰ διευθύνουν ὅλην τὴν διοικητικὴν μηχανήν; Ὁ νομὸς Αἰτωλοακαρνανίας περιλαμβάνει 35 δήμους. Πῶς θὰ διοικήσῃ ὁ νομάρχης ἀπ’ εὐθείας 35 δήμους; Ἀφ’ ἑτέρου ὁ νομάρχης ἔχει τὴν ἐποπτείαν τῶν δικαστηρίων, τῶν Στρατολογικῶν Συμβουλίων κτλ. Ἂς κρίνῃ ἡ Βουλὴ, ἂν δύναται ἀπὸ τοῦ γραφείου του ὁ νομάρχης, ἄνευ ὀργάνων, νὰ διοικῇ καλῶς ὅλον τὸν νομόν. Διὰ τοῦτο, ὡς εἶπον προηγουμένως, δέον οἱ ἔπαρχοι νὰ ἐπανέλθουν. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κραναίας Βουλευτὴς θεωρεῖ, ὡς ἔλεγε πρό τινων ἡμερῶν, ὅτι οἱ ἔπαρχοι εἶναι περιττοί. Ἀλλ’ ὁ κ. Μομφερράτος, ἀνὴρ νομομαθέστατος, φαίνεται ὅτι, ἀφ’ ὅτου ἐνηλικιώθη, δὲν ἐξῆλθε τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, διὰ νὰ ἴδῃ, πῶς ἐκτελεῖται ἡ ὑπηρεσία, ἐὰν δ’ ἐκ τοῦ πλησίον ἐσπούδαζε τὰ πράγματα, βεβαίως ἤθελε πολὺ εὐγλώττως, ὅπως ἀγορεύει πάντοτε, ἐκφρασθῆ ὑπὲρ τῶν ἐπαρχείων. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφαιρέσητε τὰ δάκτυλα ἀπὸ τῆς χειρός; Αὐτὰ τὰ δάκτυλα εἶναι ἡ ἐνέργεια τῆς διοικήσεως, εἶναι τὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα καταρτίζουν τὴν ὑπηρεσίαν, τὰ ὁποῖα ἐποπτεύουν τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς, καὶ τὰς ἄλλας ὑπηρεσίας. Ἐὰν ἀποκόψητε τὰ δάκτυλα, δὲν θὰ ἀπομείνῃ πλέον, παρὰ ἓν σῶμα ἠκρωτηριασμένον. Ἀλλ’ ἐλέχθη, ὅτι ὑπάρχουν οἱ δήμαρχοι. Βεβαίως δὲν εἶμαι κάτοχος τῶν δημοτικῶν νόμων, ἀλλ’ ἔχω ὅπως δήποτε μικρὰν πεῖραν, ὡς πολιτευόμενος. Ὁ δημοτικὸς νόμος, κατ’ ἐμὲ, εὑρίσκεται εἰς ἀντίθετον σημεῖον πρὸς τὸν διοικητικόν. Ὁ εἷς θέλει τὴν ὑποταγὴν, ἐνῷ ὁ ἄλλος θέλει τὴν ἀνεξαρτησίαν. Οἱ δῆμοι σήμερον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παράσχωσιν οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην ὠφέλειαν εἰς ἑαυτοὺς, διότι εἶναι πτωχότατοι. Ἄλλοτε εἴχομεν 250 δήμους, ἑπομένως ἕκαστος δῆμος εἶχε καὶ τὴν ἔκτασίν του καὶ τὰ μέσα, δι’ ὧν ἠδύνατο νὰ στηριχθῇ καὶ νὰ διοικηθῇ, ἀλλὰ σήμερον οἱ δῆμοι ἔγειναν 800 καὶ πλέον, ἕνεκα τῆς πιέσεως κυρίως τῶν κομματαρχῶν ἐπὶ τῶν πολιτικῶν κομμάτων. Σήμερον ὁ δῆμος, ἐὰν ἐξαιρέσητε ὀλίγους τινὰς, κατέστη ἄπορος ἐντελῶς. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου τοὐλάχιστον, συνισταμένην ἀπὸ 4 δήμους, μόνος ὁ δῆμος Ἀμβρακίας, ὁ ὁποῖος εἶναι παράλιος, δύναται νὰ ζήσῃ, ὅλοι δὲ οἱ ἄλλοι δὲν ἔχουν κἀνένα πόρον. Ὁ πρῶτος δήμαρχος τῆς ἐπαρχίας μου, — τὸ βεβαιῶ μὲ τὸν λόγον τῆς τιμῆς μου, — ἀφ’ ἧς ἐξελέγη, δὲν ἔλαβεν οὔτε λεπτὸν ἀπὸ τὸ δημοτικὸν ταμεῖον, καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ πληρώνει καὶ γραμματέα καὶ κλητῆρα καὶ γραφικὰ ἔξοδα! Τοῦτο ἀνέφερα εἰς τὸν νομάρχην πλειστάκις ἐγὼ ὁ ἴδιος, ὡς καὶ ὁ συνάδελφός μου, ὁ κ. Καραγιάννης, ἀλλὰ οὔτε ὁ νομάρχης οὔτε ὁ Ὑπουργὸς ἠμποροῦν νὰ κάμουν τίποτε, διότι δὲν ἠμποροῦν νὰ δώσουν ἀπὸ τὴν τσέπην των. Εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν εὑρίσκονται καὶ οἱ ἄλλοι δῆμοι. Λοιπὸν κρίνατε, ἂν ἦναι δυνατὸν νὰ δίδωσιν οἱ δήμαρχοι εἰς τὸν νομάρχην εὐκολίας ὡς πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν, ἂν ἦναι δυνατὸν τὰ νομοσχέδια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τὰ προχθὲς ψηφισθέντα, διὰ τὴν φορολογίαν τῶν ἀμπέλων καὶ τῶν ζῴων νὰ πραγματοποιηθῶσιν ὑπὸ τοιούτους δημάρχους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν οὔτε ὑλικὸν διὰ νὰ γράψουν! Διὰ τοῦτο θεωρῶ, ὅτι τὸ νομαρχιακὸν σύστημα εἶναι ἄξιον νὰ διοικήσῃ τὸν τόπον ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἀκόμη, ἀλλ’ ἔχει ἀνάγκην τροποποιήσεών τινων. Σᾶς εἶπον προηγουμένως, ὅτι ὁ χαρακτὴρ τοῦ Ἕλληνος, αἱ ἀρχαί του, ἡ ἱστορία του, ἡ τοποθεσία μας, ὅλα αὐτὰ συντελοῦν εἰς τὸ νὰ ἔχῃ ἀρχὰς ἀριστοκρατικάς· θέλει καὶ τὸν βασιλέα του καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν νομάρχην καὶ τοὺς ἀνωτέρους ὑπαλλήλους νὰ ἔχωσιν ἀνωτέραν παράστασιν· ἤτοι οἱ νομάρχαι νὰ ἦναι 8 ἢ 10, νὰ λαμβάνωσι χιλίας δραχμὰς καὶ πλέον κατὰ μῆνα, νὰ ἔχωσι δὲ καὶ προσωπικὸν ἀρκετόν, ὥστε νὰ δύνανται νὰ ἦναι παρουσιαστέοι. Πρέπει δὲ μεταξὺ τοῦ δήμου καὶ τοῦ νομοῦ νὰ μεσολαβῇ ὁ ἔπαρχος. Τὰ δικαστήρια ὡσαύτως θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ἔχωσι πολλοὺς δικαστάς, διότι τότε μόνον δύνανται νὰ ἔχουν τὴν πρέπουσαν θέσιν καὶ δύνανται νὰ ἐξασφαλίζουν τὸ δίκαιον εἰς τοὺς πολίτας διὰ τὰς ἀνάγκας των. Ἀπόδειξις αὐτὸ τὸ Σύνταγμά μας, τὸ ὁποῖον καθιέρωσε τὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν, διότι μόνον ἡ γενικὴ ψηφοφορία εἶναι ἡ βάσις τῆς ἐλευθερίας. Διὰ τοῦτο θεωρῶ, ὅτι ἡ αὐτὴ βάσις ἐμπρέπει καὶ εἰς τὰ δικαστήρια, τὸ πολλαπλοῦν, ὡς ἡ καλλιτέρα ἐγγύησις. Ἡ ἐπαρχία μου μετὰ τῆς Βονίτσης καὶ τοῦ Ξηρομέρου πρέπει ν’ ἀποτελέσουν ἕνα νομὸν δικαστικῶς. Πιστεύω δὲ ὅτι οἱ κύριοι Βουλευταὶ Ἀκαρνανίας δὲν θὰ ἦναι ἐναντίοι εἰς τὴν ὑπαγωγὴν τοῦ νομοῦ Ἀκαρνανίας εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Ἄρτης, διότι θὰ ἔχωμεν ἀντικρύ μας τὸ δικαστήριον τοῦτο, ἵνα διευκολύνωνται αἱ ὑποθέσεις τῶν πολιτῶν, διότι οὔτε εἰς τὸν Καρβασαρᾶν ἠμπορεῖ νὰ ἦναι Πρωτοδικεῖον, οὔτε εἰς ἄλλο μέρος ἐντὸς αὐτῶν τῶν δύο ἐπαρχιῶν. Βεβαίως θὰ αἰσθανθῶμεν μεγάλην λύπην, ἀποχωριζόμενοι τοῦ Μεσολογγίου, ἀλλὰ τὰ συμφέροντα τὰ ἐπαρχιακὰ ἐπιβάλλουν τὸν χωρισμὸν αὐτόν. Θὰ διατηρῶμεν ὅμως πάντοτε τὴν εὐγνωμοσύνην μας πρὸς αὐτὸ διὰ τὰς μεγάλας εὐκολίας, τὰς ὁποίας μᾶς παρεῖχεν· ἀλλὰ κατὰ τὴν παροιμίαν «ὁ παπᾶς πρῶτα ηὐλόγησε τὰ γένεια του». Τοῦτο δὲ εἶναι φυσικόν. Ἐν τῇ ἀρχαιότητι εἴχομεν μίαν πρωτεύουσαν κοινήν, τὴν ἀρχαίαν πόλιν Στράτον, ἧς διατηρεῖται κάλλιστα εἰσέτι τὸ φρούριον, περὶ οὗ ἔγραψεν ὁ Πουκεβὶλ μετὰ τὴν περιήγησίν του, πρὸ τοῦ 1800. Τότε ἡ πόλις κατῳκεῖτο ἀπὸ 100 χιλιάδας κατοίκους καὶ ἐχρησίμευεν ὡς προπύργιον κατὰ τῆς Αἰτωλίας. Ἀλλὰ διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου ἦτο μικτὴ ἐπιτροπὴ ἐξ Ἀκαρνάνων καὶ Αἰτωλῶν, ἡ ὁποία διώκει αὐτὸν διοικητικῶς, οἰκονομικῶς καὶ πολιτικῶς, ὑπὸ ὅλας τὰς ἐπόψεις. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη, ἡ ὁποία ἀπετελεῖτο ἀπὸ τοὺς καταλληλοτέρους καὶ ἐπιφανεστέρους πολίτας τῶν δύο χωρῶν, διέμενε κατὰ τὸν Θουκυδίδην καὶ Πολύβιον εἰς Ὄλπην, τανῦν Καρβασαρᾶν. Περαίνων τὸν λόγον, ἐλπίζω ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ θέλουσι δεχθῆ τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν νομῶν ἀπὸ 27 εἰς 28 διὰ τῆς προσθήκης τοῦ νομοῦ Ἀκαρνανίας, μὲ πρωτεύουσαν τὴν πόλιν, ἣν ἤθελεν ὁρίσει ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου, ἥτις βεβαίως εἶναι εἰς πολὺ καλλιτέραν θέσιν καὶ ἐμοῦ καὶ τοῦ συναδέλφου μου, διότι ἔχει ὅλα τὰ documenta, ν’ ἀποφασίσῃ ὅπως πρέπει. Ἐν περιπτώσει ὅμως, καθ’ ἣν δὲν ἤθελε γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις περὶ μεταβολῆς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 27 νομῶν, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῶσι τὴν ἑτέραν πρότασιν, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ καὶ ὁ κ. Καραγιάννης μετὰ τοῦ κ. Καραπάνου καὶ ἄλλων συναδέλφων ὑπεβάλομεν, ὅπως ἡ ἐπαρχία Βάλτου διοικητικῶς καὶ δικαστικῶς ἑνωθῇ μὲ τὴν Ἄρταν.

§39Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Μίαν παράκλησιν ἐπεθύμουν νὰ ὑποβάλω, κύριε Πρόεδρε. Ὑπάρχει πρότασις περὶ ἑνώσεως τῶν δύο πρώτων ἄρθρων τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἂν ἡ πρότασις αὕτη τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν καὶ γένηται δεκτή, τότε θ’ ἀποφύγωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου, ἡ ὁποία εἶναι σχεδὸν συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ἥτις ἐπερατώθη ἤδη· ἑνωθέντων δὲ τῶν δύο τούτων ἄρθρων εἰς ἓν καὶ ἀπαγγελλομένου παρ’ ὑμῶν τοῦ διαιρετοῦ τοῦ ἡνωμένου αὐτοῦ ἄρθρου, ἡ συζήτησις θὰ διευκολυνθῇ πολύ, διότι ἕκαστος τῶν κυρίων Βουλευτῶν θὰ λαμβάνῃ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει τὸ ζήτημα, ὑπὲρ οὗ ἐνδιαφέρεται καὶ ἔχει νὰ εἴπῃ τι, καὶ δὲν θὰ γίνηται ὅ,τι μέχρι τοῦδε, ὅτε ἀναγκάζονται οἱ Βουλευταὶ νὰ ὁμιλῶσιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς προκειμένου περὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου, ὕστερον δὲ νὰ ὁμιλῶσι καὶ πάλιν ἐπὶ τοῦ σχετικοῦ κεφαλαίου τοῦ δευτέρου ἄρθρου.

§40Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι ἀργὰ ἔρχεται ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ, διότι τώρα ἡ συζήτησις ἐπερατώθη. Φρονῶ ἄλλως τε, ὅτι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου πρώτου τοῦ νομοσχεδίου δέον νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις αὕτη· ἐπὶ τοῦ ἄρθρου πρώτου θέλουσι ψηφισθῇ αἱ διάφοροι τροπολογίαι. Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν αἱ ἀπορριφθῶσιν τροπολογίαι, θὰ μείνῃ ὁ ἀριθμὸς τῶν νομῶν, οἷος ὁρίζεται ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ· ἐν περιπτώσει δὲ, καθ’ ἣν γείνωσι δεκταί τινες ἐξ αὐτῶν, τότε θὰ αὐξήσῃ ἀναλόγως ὁ ἀριθμὸς τῶν νομῶν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος νὰ ἑνωθῶσι τὰ δύο ἄρθρα, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου πρώτου, ὅταν δὲ κηρυχθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου περατωμένη, θέλομεν προβῆ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν διαφόρων τροπολογιῶν, μετὰ τὸ πέρας δὲ τῆς ψηφίσεως ἐπὶ ὅλων τῶν τροπολογιῶν, θέλομεν γνωρίσει ποῖος ἔσται ὁ ἀριθμὸς τῶν νομῶν.

§41Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι πολὺ ὀρθὴ εἶναι ἡ γνώμη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ πολὺ κανονικῶς καὶ πολὺ καλῶς διεξάγεται ἡ συζήτησις, διότι τὸ ἄρθρον 1 εἶναι ἡ βάσις τοῦ ἄρθρου 2. Τὸ πρῶτον ὁρίζει τὸν ἀριθμὸν τῶν νομῶν, τὸ δεύτερον ὁρίζει ἐκ τίνων περιφερειῶν συνίσταται ἕκαστος νομός. Διὰ τοῦ πρώτου ἄρθρου ὁρίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν νομῶν, διὰ τοῦ δευτέρου τίνες εἶναι οἱ νομοί· διὰ τοῦτο αἱ τροπολογίαι ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἄρθρου, ἀφορῶσαι τὴν αὐξομείωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν νομῶν, βεβαίως πρέπει νὰ συζητηθῶσιν ἐν τῇ συζητήσει τοῦ πρώτου ἄρθρου. Λοιπὸν πολὺ κανονικῶς διεξάγεται ἡ συζήτησις. Ἔλαβον δὲ τὸν λόγον οὐχὶ διὰ νὰ ἐπαναφέρω τὴν Βουλὴν εἰς τὴν κανονικότητα τῆς συζητήσεως, οὐδ’ ὅπως ζητήσω παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἢ τῆς Βουλῆς νὰ χορηγήσῃ τι εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα, ἀλλ’ ὅπως παρακαλέσω αὐτὴν νὰ μὴ ἀφαιρέσῃ μέρος τοῦ ὁρίζοντος αὐτῆς, καὶ εἰς τοῦτο φρονῶ ὅτι ἔχω συμφώνους ὄχι μόνον τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους ἐκ Μαντινείας, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους Κυνουρίας καὶ Μεγαλοπόλεως. Νομίζω ὅτι πάντες θὰ ἦναι σύμφωνοι εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω, ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Τριπόλεως. Λέγων δὲ Τρίπολιν, ἐννοῶ τὸν λαὸν τῆς Ἀρκαδίας, διότι ἡ Τρίπολις κατοικεῖται ἀπὸ λαὸν τῆς Γορτυνίας ἰδίως, τῆς Κυνουρίας καὶ τῶν περιχώρων τῆς Μαντινείας. Μετὰ τὴν κατὰ τὸν ἱερὸν ἀγῶνα πολιορκίαν καὶ τὴν ἐκπόρθησιν τῆς Τριπόλεως ὁ πληθυσμὸς αὐτῆς κατεστράφη, καὶ ἡ Τρίπολις ᾠκίσθη ἐκ νέου ἐκ τῶν πέριξ πληθυσμῶν τῆς Κυνουρίας, τῆς Γορτυνίας καὶ τῶν περιχώρων τῆς Μαντινείας· δεσπόζει δὲ ἐν Τριπόλει τὸ στοιχεῖον τῶν Γορτυνίων. Ἡ ἐπιστήμη, τὸ ἐμπόριον, ἡ βιομηχανία, ἡ ἀξία λόγου ἀκίνητος κτῆσις εἶναι εἰς χεῖρας τῶν Γορτυνίων. Εἶμαι πεπεισμένος λοιπὸν, ὅτι, ἂν ἡ περιφέρεια καὶ διοικητικῶς καὶ δικαστικῶς περιορισθῇ, ἰδίως αἱ κτήσεις τῶν Γορτυνίων θέλουσιν ὑποστῆ μείωσιν. Βεβαίως οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Γορτυνίας δὲν δύνανται νὰ ὁμολογήσωσι τοῦτο ἐν πλήρει συνεδριάσει τῆς Βουλῆς, διότι, προκειμένου νὰ ὁρισθῇ ὡς ἰδιαίτερος νομὸς, ὡς ἰδιαιτέρα δικαστικὴ περιφέρεια ἡ Γορτυνία, καὶ τοπικῶς καὶ πολιτικῶς συμφέρει εἰς αὐτοὺς νὰ ὑποστηρίξουν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει. Ἀλλ’ ἂν ἀπευθυνθῇ ἡ ἐρώτησις εἰς αὐτοὺς πρὸς ἐπιβεβαίωσιν τῶν ὅσων λέγω, ὅτι ἡ Τρίπολις δηλ. εἶναι ἀναποσπάστως συνδεδεμένη μετὰ τῶν Γορτυνιακῶν συμφερόντων, φρονῶ ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἀρνηθῶσι τοῦτο. Βεβαίως ἕκαστος τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων τῶν Γορτυνίων προτιμᾷ νὰ γείνῃ ἡ Γορτυνία ἰδιαίτερος νομὸς, νὰ ἱδρυθῇ ἐν Γορτυνίᾳ δικαστήριον· ἀλλ’ ὅταν ἔλθωσιν εἰς τὸν ὁρισμὸν τῆς πρωτευούσης, εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ γείνῃ μεταξύ των ἐμφύλιος πόλεμος. Ἡ Δημητσάνα δὲν ὑποχωρεῖ εἰς τὴν Καρύταιναν, οὔτε ἡ Καρύταινα εἰς τὴν Δημητσάναν, τὰ Λαγκάδια δὲν ὑποχωροῦν οὔτε εἰς τὴν Καρύταιναν οὔτε εἰς τὴν Δημητσάναν. Πρὸς ἀποφυγὴν λοιπὸν αὐτοῦ τοῦ πολέμου παρακαλῶ νὰ μὴ διαιρεθῇ τὸ Βασίλειον τοῦ Πανὸς, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων ἦτο ἡνωμένον. Ἀμφισβητεῖται δὲ καὶ ἡ ἕδρα τοῦ Πανὸς, ἂν ἦτο ἐν Μενάλῳ τῆς Μαντινείας, ἢ ἐν ἄλλοις ὄρεσι τῆς Γορτυνίας ἢ ἐν Καλαβρύτοις. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν, χάριν καὶ αὐτῶν τῶν Γορτυνίων, νὰ μὴ διχοτομήσῃ τὴν Ἀρκαδίαν, ἀλλὰ νὰ διατηρήσῃ ταύτην ἀκεραίαν, καὶ τότε καὶ αὐτοὶ οἱ Γορτύνιοι θέλουσιν εὐεργετηθῆ, οἵτινες διαφωνοῦσι καὶ ὡς πρὸς τὴν πρωτεύουσαν· προκειμένου δὲ νὰ γείνῃ ἡ Καρύταινα πρωτεύουσα, ἡ Δημητσάνα καὶ τὰ Λαγκάδια προτιμῶσι τὴν Τρίπολιν. Τὰ Λαγκάδια συναινοῦν νὰ γείνῃ ἰδιαίτερος νομὸς ἡ Γορτυνία, ἂν γείνωσι πρωτεύουσα τὰ Λαγκάδια· ἐὰν ὅμως ὄχι, δὲν τὸ θέλουσι. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ διὰ τὴν Δημητσάναν. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Διγενόπουλος ἐν Τριπόλει ἔχει ἀδελφὸν ἔγκριτον δικηγόρον καὶ ἐξάδελφον ἐπίσης, ἐν γένει δὲ ὅ,τι παρουσιάζει ἡ Τρίπολις ἔγκριτον εἶναι Γορτυνιακόν. Ἂν δὲ ἀναγκασθῶσιν οἱ Γορτύνιοι νὰ μετοικήσωσιν εἰς τὴν Γορτυνίαν, βεβαιωθῆτε ὅτι ἡ Τρίπολις, ἡ ὁποία παρουσιάζει μίαν εὐπρόσωπον πόλιν, θὰ χάσῃ πολύ. Λοιπὸν παρακαλῶ καὶ τὸν ἀξιότιμον κ. Ζέγγελην καὶ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους ἐκ Μεγαλοπόλεως καὶ τοὺς τῆς Κυνουρίας νὰ συντελέσωσιν εἰς τὸ νὰ μὴ διαιρεθῇ ἡ Ἀρκαδία.

§42Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία γίνεται αὐτὴν τὴν ὥραν, δὲν εἶναι συζήτησις ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου· ἀναμφισβητήτως εἶναι συζήτησις ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἄρθρου...

§43ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦ ὁποίου βάσις εἶναι τὸ πρῶτον.

§44Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. .. Ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, διότι θεωρῶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὡς παράρτημα τοῦ ἑτέρου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, «περὶ τῶν νομῶν καὶ τῆς διοικήσεως αὐτῶν». Ἀλλὰ βεβαίως πρωθυστέρως ἔρχεται ἡ συζήτησις τῶν δύο τούτων νομοσχεδίων. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε πρῶτον νὰ συζητηθῇ ἐν τῇ Βουλῇ, ἀναμφισβητήτως εἶναι τὸ περὶ νομῶν καὶ τῆς διοικήσεως αὐτῶν· διότι τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο προτίθεται νὰ εἰσαγάγῃ βελτίωσιν εἰς τὸν τρόπον, καθ’ ὃν διοικεῖται ἡ χώρα ἡμῶν. Δὲν εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν νομῶν, δὲν εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν νομαρχῶν, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὰς σπουδαίας ἐλλείψεις, αἵτινες ὑπάρχουσιν ἐν τῇ διοικήσει ἡμῶν. Αἱ σπουδαῖαι ἐλλείψεις τῆς διοικήσεως ἡμῶν παρουσιάζονται ἐν τῷ τρόπῳ τῆς λειτουργίας τῶν νομαρχῶν καὶ τῶν νομαρχιακῶν ἀρχῶν. Ἀλλὰ τοιουτοτρόπως ἦλθεν ἡ συζήτησις. Καὶ ἄλλοτε, πρὶν ἀκόμη ἔλθωσι πρῶτα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὰ νομοσχέδια τὰ διοικητικὰ, ἀνέπτυξα τὰς ἰδέας μου ταύτας, ἀλλὰ δὲν ἐγένοντο δεκταί. Ἦλθον ὁπωσδήποτε τὰ νομοσχέδια εἰς συζήτησιν πρωθυστέρως, καὶ ἡ πρωθύστερος αὕτη συζήτησις βεβαίως συνετέλεσεν εἰς τὴν ἐπέκτασιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, διότι δὲν γνωρίζομεν ἐκ τῶν προτέρων, τίς ἔσται ὁ ὀργανισμὸς τοῦ νομοῦ, καὶ ἑπομένως ποία ἀπαιτεῖται ἔκτασις δι’ ἕκαστον νομὸν καὶ ποῖα μέσα, ὅπως λειτουργήσῃ ὁ νέος ὀργανισμὸς, τὸν ὁποῖον θεωροῦμεν καταλληλότερον διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς διοικήσεως ἡμῶν. Τὸ πρωθύστερον, λέγω, τοῦτο ἐπήνεγκε τὴν ἐπέκτασιν τῆς συζητήσεως, διότι ἐπρόκειτο ὄχι πλέον περὶ νομοσχεδίου ἀφορῶντος πράγματι εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς διοικήσεως ἡμῶν, ἀλλὰ περὶ νομοσχεδίου ἔχοντος καθαρὸν προσωπικὸν χαρακτῆρα, περὶ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον, χωρὶς νὰ εἰσάγῃ βελτίωσιν ἐν τῇ διοικήσει, ἐξήγειρε τὰ συμφέροντα, ἐξήγειρε καὶ τὰς βλέψεις ἑκάστης ἐπαρχίας καὶ ἑκάστου νομοῦ, καὶ τοῦτο ἤγαγε τὴν συζήτησιν ὅλην ἐπὶ καθαρῶς προσωπικῶν ζητημάτων καὶ ἐπὶ καθαρῶς τοπικῶν καὶ στενῶν συμφερόντων. Ἀλλὰ περιελθόντες εἰς τὸ πρωθύστερον τῆς συζητήσεως ἐν γένει τῶν δύο σχετιζομένων καὶ συνδεομένων νομοσχεδίων, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὸ πρωθύστερον τοῦτο καὶ ἐν τῇ συζητήσει τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως. Ἔχομεν προτάσεις καὶ γνώμας ἐκπεφρασμένας ἐπαρχιῶν ὁλοκλήρων καὶ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῶν, προτάσεις, ἐξ ὧν αἱ μὲν τείνουσιν εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν νομῶν, αἱ δὲ τείνουσιν εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν. Ὑπάρχουσιν ἀντιπρόσωποι ἐπαρχιῶν, οἱ ὁποῖοι ζητοῦσι νὰ μὴ αὐξηθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν νομῶν. Τὴν γνώμην ταύτην ὑπεστήριξε πρὸ ὀλίγου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, ὑποστηρίζουσι δὲ καὶ ἄλλοι, ὡς οἱ ἀντιπρόσωποι Ναυπλίας καὶ Λακεδαίμονος. Ὑπάρχουσιν ἄλλοι, καὶ οὗτοι εἶναι οἱ πλειότεροι, οἱ ὁποῖοι θέλουσιν, ἵνα αἱ ἐπαρχίαι αὐτῶν ἀποχωρισθῶσι τοῦ νομοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνήκουν σήμερον, καὶ ἀποτελέσωσιν ἴδιον νομὸν, εἴτε μόναι, εἴτε ἡνωμέναι μὲ ἄλλας ἐπαρχίας. Τοιαῦται ἐπαρχίαι εἶναι ἡ Καρυστία, εἶναι τὰ Καλάβρυτα, εἶναι ὁ Βάλτος καὶ ἡ Ἀκαρνανία, εἶναι ἡ Κυνουρία, εἶναι αἱ μεσημβριναὶ Κυκλάδες. Πῶς εἶναι δυνατὸν, ἐὰν δὲν συζητήσωμεν ἑκάστην τῶν προτάσεων τούτων, ἑκάστην τῶν γνωμῶν τούτων, ν’ ἀποφασίσωμεν τίς ἔσται ὁ ἀριθμὸς τῶν νομῶν; Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὰς γνώμας τῶν Βουλευτῶν τῶν ὑποστηριζόντων νὰ μὴ χωρισθῶσιν αἱ ἐπαρχίαι τοῦ νομοῦ αὐτῶν, πρέπει νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν ἀριθμόν· ἐὰν παραδεχθῶμεν τὰς ἄλλας γνώμας, πρέπει νὰ αὐξήσωμεν αὐτόν. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἐπὶ θεμάτων θιγόντων ἀπ’ εὐθείας τὰ συμφέροντα ὁλοκλήρων πληθυσμῶν, βεβαίως ἡ ἀπόφασις τῆς ἀντιπροσωπείας εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία πρέπει νὰ κατισχύσῃ. Ἀλλ’ ἡ ἀπόφασις τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ ἔθνους δὲν δύναται νὰ ἔχῃ κῦρος καὶ ἰσχὺν, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ σοβαρὰ καὶ σπουδαία, ἐὰν παραβλάπτῃ καὶ περιφρονῇ τὰς γνώμας ὁλοκλήρων ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι ἄγονται οὐχὶ πλέον ἐκ στενῶν συμφερόντων, ἀλλ’ ἐκ συμφερόντων τὰ ὁποῖα γνωρίζουσι καλλίτερον ἐκεῖνοι, οἵτινες ἀνήκουσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας ταύτας καὶ οἵτινες, ἐπιθυμοῦντες τὴν βελτίωσιν τῆς διοικήσεως αὐτῶν, ζητοῦσι καὶ οὗτοι, στηριζόμενοι ἐπὶ τῆς ἰδέας, τὴν ὁποίαν τὸ νομοσχέδιον ὑποστηρίζει, νὰ ἀπολαύσωσιν αἱ ἐπαρχίαι των τῶν εὐεργετημάτων τῆς βελτιωμένης αὐτῆς διοικήσεως. Ἐνδέχεται νὰ πλανῶνται, ἐνδέχεται νὰ ὠθῶνται ἐκ λόγων μὴ συναδόντων μὲ τὰ συμφέροντα τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν, ἀλλ’ οἱοιδήποτε καὶ ἂν ἦναι οἱ λόγοι οὗτοι, εἶναι λόγοι σεβαστοί, εἶναι λόγοι, τῶν ὁποίων ἐπιβάλλεται εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν ἡ ἐξέτασις μετὰ πάσης προσοχῆς καὶ μετὰ παντὸς σεβασμοῦ. Ἐὰν λοιπὸν ταῦτα δὲν συζητήσωμεν ἐκ τῶν προτέρων, ἐὰν δὲν ἀποφασίσωμεν ἐπὶ ἑκάστης τῶν γνωμῶν, τὰς ὁποίας ἐκφράζουσιν ὁλόκληροι ἐπαρχίαι, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν νομῶν, τοὺς ὁποίους θὰ περιέχῃ τὸ Κράτος; Καὶ δὲν λύομεν τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐὰν θελήσωμεν ἐκ τῶν προτέρων νὰ ὁρίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν νομῶν διὰ τοῦ πρώτου ἄρθρου. Διὰ τοῦτο ἠπόρησα μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀρνουμένου νὰ συζητήσῃ πρῶτον τὰ ζητήματα ταῦτα τὰ εἰδικά, τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται εἰς τὸ ἄρθρον 2, καὶ ὄχι εἰς τὸ ἄρθρον 1, καὶ κατόπιν νὰ ὁρίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν νομῶν. Λοιπὸν ὡς ζήτημα κανονισμοῦ τῆς συζητήσεως, χωρὶς νὰ θέλω νὰ ἐκφέρω καμμίαν γνώμην ἐπὶ ἑνὸς ἑκάστου τῶν συζητουμένων θεμάτων, ὡς ζήτημα τάξεως τῆς συζητήσεως νομίζω ὅτι τὸ ἄρθρον 2 ἀποτελεῖ κυρίως τὸ θέμα τῆς συζητήσεως ἡμῶν, καὶ ἐκ τῆς ἐπ’ αὐτοῦ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς θὰ προσδιορισθῇ τὸ περιεχόμενον τοῦ πρώτου ἄρθρου.

§45Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Πολλαί, Κύριοι, πλεῖσται λέξεις πρὸς ὑποστήριξιν μιᾶς ἐσφαλμένης ἐννοίας...

§46Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰπέτε ὀλιγωτέρας λέξεις ὑμεῖς.

§47Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πάντοτε ὀλιγωτέρας θὰ εἴπω. Ἀλλὰ καὶ ὑπεστήριξα ἐγὼ ποτέ, ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῇ τὸ δικαίωμα, ὅπερ κέκτηνται οἱ κύριοι Βουλευταί, ἵνα εὐρέως ἀναπτύξουν τὰς ἰδέας των; Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἦτο παρὼν κατὰ τὴν συζήτησιν, (ἀγνοῶ δ’ ἐὰν ἦτο) ἔπρεπε τὴν παρατήρησιν, ἣν κατὰ τὴν τελευταίαν ὥραν ὑπέβαλε, νὰ ὑποβάλῃ ὅτε ἤρχισεν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος, περὶ τοῦ ὁποίου ἠσχολήθη. Συνεζητήθη τὸ θέμα διὰ μακρῶν, ἂν πρέπῃ νὰ προστεθῶσι νέοι νομοί, ἂν ὁ ἀριθμὸς τῶν 27 πρέπῃ νὰ γείνῃ 28 ἢ 29. Ἀφοῦ ἐπερατώθη ἡ συζήτησις, ἔρχεται ὁ κ. Βουλευτὴς καὶ λέγει: «διατὶ περιορίζετε τὸ δικαίωμα τῶν Βουλευτῶν, ἵνα ὑποστηρίξωσι θέματα ὑψίστης σημασίας;»

§48Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο.

§49Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ὑποστηρίζω, ὅτι τὸ δικαίωμα τῶν κυρίων Βουλευτῶν δέον νὰ περιορισθῇ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι οἱ κύριοι Βουλευταὶ δύνανται νὰ συζητήσωσιν ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν των μὲ ὅλην τὴν εὐρύτητα· τὸ ζήτημα ὅμως, ἂν τὰ λεχθέντα σχετίζονται πρὸς τὸ πρῶτον ἄρθρον, ἤτοι ἡ πρακτικὴ ἔννοια τοῦ ζητήματος εἶναι μηδαμινή, διότι εἴτε ἡ συζήτησις διεξαχθῇ ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου, εἴτε διεξαχθῇ ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἄρθρου, τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι τὸ αὐτό. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου θὰ συζητηθῇ τί; Θὰ συζητηθῇ τὸ ζήτημα, ἂν πρέπῃ νὰ προστεθῶσι καὶ ἄλλοι νομοί. Οἱ ὑποστηρίζοντες διὰ τῶν τροπολογιῶν των, ὅτι πρέπει νὰ προστεθῶσι καὶ ἄλλοι νομοί, θὰ ἀναπτύξωσι τὰς ἰδέας των, καὶ ἂν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ τὰς τροπολογίας αὐτῶν, θέλομεν κανονίσει τὸν ἀριθμὸν τῶν νομῶν ἀναλόγως πρὸς τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ἡ Βουλὴ θὰ δεχθῇ. Ὑποθέσατε ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπορρίπτει τὰς τροπολογίας αὐτάς· τότε θ’ ἀφήσωμεν τὸ πρῶτον ἄρθρον ὅπως ἔχει, καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν νομῶν θὰ ἦναι 27. Θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ δεύτερον ἄρθρον. Ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἄρθρου ποία συζήτησις θὰ διεξαχθῇ; Θὰ διεξαχθῇ συζήτησις περὶ τῶν ἑδρῶν ἢ περὶ τῶν περιφερειῶν. Δὲν βλέπω λοιπόν τι, τὸ ὁποῖον νὰ δίδῃ δικαίωμα εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν νὰ εἴπῃ, ὅτι, προκειμένου περὶ ζητήματος τηλικαύτης σημασίας, ὅπου συμφέροντα τοιαῦτα ἐνέχονται, θέλει ἡ Κυβέρνησις νὰ πιέσῃ ἢ νὰ περιορίσῃ. Δὲν πιέζομεν, οὐδὲ περιορίζομεν· ἔλθετε, συζητήσατε, ὅτι πρέπει νὰ αὐξήσῃ ὁ ἀριθμὸς τῶν νομῶν. Ἐὰν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ, ὅτι πρέπει νὰ αὐξήσῃ ὁ ἀριθμὸς τῶν νομῶν, θέλομεν παραδεχθῆ τὸν ἀριθμὸν, τὸν ὁποῖον ἡ Βουλὴ θὰ ὁρίσῃ. Διατὶ νὰ κάμωμεν αὐτὴν τὴν συζήτησιν τώρα, ἀφοῦ πλέον ἐξηντλήθη ἡ συζήτησις, ἀφοῦ μάλιστα ἡ παρατήρησις ἐγένετο οὐχὶ κατὰ τὰς ἀρχὰς τῆς συζητήσεως, ἀλλὰ μετὰ τὸ πέρας αὐτῆς;

§50Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἐξηντλήθη.

§51Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαίως ἐξηντλήθη, διότι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βονίτσης ἠγόρευσε διὰ μακρῶν, ὅπως προστεθῇ ἕτερος νομός. Ὁ ἕτερος βουλευτὴς Βονίτσης κ. Μαυρομμάτης ἠγόρευσε καὶ αὐτὸς διὰ μακρῶν, ὅπως προστεθῇ ἕτερος νομός. Ὁ κ. Στράτος ἠγόρευσε διὰ μακρῶν, ὑποστηρίζων καὶ αὐτὸς, ὅτι δέον νὰ προστεθῇ καὶ ἕτερος νομός. Διατὶ τότε ὁ κ. Βουλευτὴς Ἄρτης δὲν ἠγέρθη νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι πρωθύστερος ἡ συζήτησις; διατὶ δὲν ἐζήτησε τὸν περιορισμὸν αὐτῆς, τὴν ἕνωσιν τῶν δύο ἄρθρων καὶ τὴν ἐπὶ τῶν δύο ἄρθρων συζήτησιν; Ἀφοῦ πλέον διεξήχθη ἡ συζήτησις καὶ δὲν βλέπω ἄλλον ἐγγεγραμμένον, ἵνα ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἔρχεται τώρα καὶ σᾶς λέγει νὰ ἐπαναρχίσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἄρθρου. Ὄχι! αὐτὸ δὲν τὸ παραδέχομαι· πρέπει νὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις αὕτη ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου.

§52Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶναι ἐλεύθερος νὰ παραδεχθῇ ὅ,τι θέλει. Δὲν εἶπον ἐγὼ, ὅτι πιέζεται ἡ Βουλὴ καὶ ἐμποδίζεται ἡ συζήτησις...

§53Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως αὐτὸ εἴπετε.

§54Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶπον διόλου αὐτό.

§55Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ προσέχω.

§56Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι· διότι δὲν εἶναι διόλου ἡ ἰδέα μου αὐτή. Εἶπον μόνον, ὅτι διεξάγεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ περιεχομένου τοῦ δευτέρου ἄρθρου καὶ οὐχὶ τοῦ περιεχομένου τοῦ πρώτου ἄρθρου. Κανονικώτερον ἤθελεν εἶναι, ἡ συζήτησις νὰ διεξαχθῇ...

§57Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀλλὰ διεξήχθη.

§58Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δύναται νὰ θεωρηθῇ ἴσως καὶ περατωμένη, ἀλλὰ κανονικώτερον θὰ ἦτο νὰ διεξαχθῇ συζήτησις ἐπὶ ἑνὸς ἑκάστου ζητήματος. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου πρώτου δὲν τίθενται διῃρημένα τὰ ζητήματα, τίθενται πλήρη. Ἐὰν θέσητε εἰς ψηφοφορίαν τὸ πρῶτον ἄρθρον, οἱ μὲν θέλοντες τὴν σύμπραξιν τῶν νομῶν θὰ ψηφίσωσι κατ’ αὐτοῦ, θὰ ζητήσωσιν ἐλάττωσιν τῶν νομῶν, οἱ δὲ θέλοντες τὴν ἐπέκτασιν, τί θὰ ψηφίσωσι; Τί θὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν;

§59Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουσι τροπολογίαι περὶ μειώσεως ἢ αὐξήσεως.

§60Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μίαν πρὸς μίαν θὰ ψηφίσωμεν τὰς τροπολογίας;

§61ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως.

§62Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αὐταὶ εἶναι περιεχόμενον τοῦ δευτέρου ἄρθρου. Πρόκειται περὶ κανονισμοῦ τῆς συζητήσεως. Ἀφήσατε λοιπὸν τὸν ἀριθμὸν τῶν νομῶν τοῦ πρώτου ἄρθρου. Μὴ τὸν κανονίζετε ἐκ τῶν προτέρων.

§63Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ συζήτησις διεξήχθη ὅπως διεξήχθη. Θὰ ἦτο καλὸν ἴσως, εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς συζητήσεως νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα καὶ νὰ ὁρισθῇ, πῶς πρέπει νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις· ἀλλ’ ἀφέθη ἡ Βουλὴ ἐλευθέρα νὰ συζητήσῃ, καὶ ἐπὶ τρεῖς ὅλας ὥρας συνεζήτησε τὸ θέμα περὶ τῆς αὐξήσεως ἢ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν νομῶν. Ποίαν πρακτικὴν σημασίαν ἔχει πλέον, ἀφοῦ ἐξηντλήθη ἡ συζήτησις, νὰ εἴπωμεν, ἂν πρέπῃ νὰ ἐπαναληφθῇ ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἄρθρου; Ἂς ἀφήσωμεν νὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου, ἐπ’ αὐτοῦ νὰ ψηφίσωμεν τὰς τροπολογίας, τῶν ὁποίων ἀποτέλεσμα θὰ ἦναι ἡ αὔξησις ἢ ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἀριθμοῦ, καὶ μετὰ τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν μεταβαίνομεν εἰς τὸ δεύτερον ἄρθρον.

§64Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρωθύστερον.

§65Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν εἶναι πρωθύστερον καθόλου.

§66ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Δὲν δύναμαι, κύριε Πρόεδρε, νὰ μὴ εὐχαριστήσω τὸν ἐκ Μαντινείας συνάδελφον καὶ ἀγαπητόν μου φίλον διὰ τὴν στοργὴν, τὴν ὁποίαν δεικνύει ὑπὲρ τῶν συμπολιτῶν μου. Ἠγνόουν μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης, ὅτι τόσην στοργὴν εἶχεν ὁ κ. Μπακόπουλος ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῶν Γορτυνίων. Εὐτυχῶς ἐδόθη περίστασις νὰ μάθωμεν, ὅτι ὁ κ. Μπακόπουλος ὄντως ἐνδιαφέρεται ὑπὲρ τῶν συμπολιτῶν μου. Καὶ διὰ τοῦτο εὐχαριστῶ αὐτόν. Νομίζω ὅμως, κύριε Πρόεδρε, ὅτι τοιαῦται προτάσεις δὲν προβάλλονται σπουδαίως, διότι, ἐὰν πράγματι ἤθελον ὑποβληθῇ προτάσεις περὶ ἑνώσεως τοῦ νομοῦ, βεβαίως ἡ Τρίπολις δὲν ἔπρεπε νὰ ἦναι ἕδρα τῆς διοικήσεως, διότι τόσα προσόντα, τόσα δικαιώματα ἔχει ἡ ἐπαρχία Γορτυνίας, ὥστε δὲν πιστεύω νὰ τολμήσῃ τις, οὔτε ἐκ Μαντινείας, οὔτε ἄλλοθεν, ν’ ἀμφισβητήσῃ ταῦτα. Καὶ πρῶτον τίς ἠλευθέρωσε τὴν Τρίπολιν; Οἱ Γορτύνοι...

§67Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Μπακόπουλος εἶπεν, ὅτι καὶ σήμερον εἶσθε κύριοι τῆς Τριπόλεως.

§68ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἀφοῦ λοιπὸν τοσαῦτα κέκτηται δικαιώματα ἡ Γορτυνία, ὑποβάλλω ἀντίθετον τροπολογίαν, νὰ μείνῃ ἡνωμένος ὁ νομός, μὲ πρωτεύουσαν πόλιν τινὰ τῆς Γορτυνίας, οὐδέποτε ὅμως μὲ πρωτεύουσαν τὴν Τρίπολιν, διότι ὁ κ. Μπακόπουλος ὡμολόγησε, καὶ ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι μόλις ἀποχωρισθῇ ἡ Γορτυνία ἀπὸ τὴν Τρίπολιν, ἡ Τρίπολις δὲν ἔχει πλέον ὕπαρξιν, καὶ ἀφοῦ δὲν ἔχει ὕπαρξιν, ὀφείλει νὰ ἀκολουθήσῃ τοὺς φυσικοὺς νόμους, νὰ ὑποταχθῇ εἰς μίαν πόλιν τῆς Γορτυνίας, ἡ ὁποία, ὡς ἕδρα διοικήσεως, θὰ φθάσῃ εἰς περιωπήν. Τοῦτο εἶναι δίκαιον, καὶ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ νομίζω ὅτι, καὶ ὅπως προτείνεται τώρα ἡ διαίρεσις τοῦ νομοῦ ἐκείνου, εἶναι ἄδικος· διότι, ἐὰν πράγματι σπουδαιολογῶμεν καὶ ἐπιθυμῶμεν νὰ βελτιώσωμεν διοικητικῶς καὶ δικαστικῶς τὴν τύχην τῶν πληθυσμῶν τούτων, πρὸς τί ἡ ἄνισος αὐτὴ διαίρεσις; πρὸς τί νὰ χωρίζηται ἡ Γορτυνία καὶ νὰ ἀποτελῇ ἰδιαίτερον νομόν, αἱ τρεῖς δ’ ἄλλαι ἐπαρχίαι τοῦ νομοῦ ν’ ἀποτελῶσιν ἄλλον νομόν; Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἐξυπηρετῆται ὁ σκοπὸς, τὸν ὁποῖον προβλέπει τὸ νομοσχέδιον. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω εἰς τὴν κρίσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ σκεφθῇ πρὸς στιγμὴν καὶ νὰ ἀποδεχθῇ τὴν γνώμην, ὅτι τὸ δίκαιον καὶ τὸ ἀποτελεσματικὸν εἶναι, ὅπως ὑπαχθῇ καὶ ἡ ἐπαρχία Μεγαλοπόλεως εἰς τὴν Γορτυνίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχει ὅλα τὰ συμφέροντά της, ὅλας τὰς συναλλαγὰς, τὰ 9/10 τουλάχιστον τῶν συναλλαγῶν της τὰς κάμνει μὲ τὴν Γορτυνίαν. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐξυπηρετοῦνται σπουδαιότερον τὰ συμφέροντα αὐτῆς καὶ ὑπὸ ἔποψιν διοικητικὴν καὶ ὑπὸ ἔποψιν δικαστικήν.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς 10½ ὥρας. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 8 καὶ 25′ μ.μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 μ.μ.)

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Σπυρακόπουλος ἔχει τὸν λόγον,

§71Ν. ΣΠΥΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤκουσα, κύριοι Βουλευταί, τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας Βουλευτοῦ ἀναπτύξαντος τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων νομίζει ὅτι ὁ νομὸς τῆς Ἀρκαδίας δὲν πρέπει νὰ ὑποστῇ διαίρεσιν. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς προέβαλε, δὲν μὲ ἔπεισαν, καὶ ἐλπίζω οὔτε τὴν Βουλὴν ἔπεισαν, ὅτι ὑφίσταται περίπτωσις, ὅπως μὴ ἐπιτευχθῇ τοιαύτη τις διοικητικὴ διαίρεσις. Τὸ ζήτημα, Κύριοι, τοῦ ἂν πρέπῃ νὰ διαιρεθῇ ἢ μὴ ὁ νομὸς Ἀρκαδίας νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ζήτημα συζητήσιμον· δὲν εἶναι δὲ ζήτημα συζητήσιμον, διότι καὶ ἡ ἔκτασις τοῦ νομοῦ καὶ ὁ πληθυσμὸς δικαιολογοῦσι τὴν διαίρεσιν αὐτήν. Τὸ ἂν δὲ ἡ Γορτυνία δικαιοῦται ν’ ἀποτελέσῃ ἴδιον νομόν, καὶ τοῦτο, νομίζω, δὲν εἶναι ζήτημα, καὶ ὡς ἐκ τῆς ἐκτάσεως αὐτῆς καὶ ὡς ἐκ τῶν δικαιωμάτων της. Ἑπομένως δὲν ἔχω λόγους νὰ ἀσχοληθῶ περαιτέρω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Φρονῶ ὅμως, ὅτι ἡ διαίρεσις, τὴν ὁποίαν τὸ νομοσχέδιον ἀποδέχεται, δὲν πληροῖ τὸν σκοπὸν τοῦ νόμου, διότι ὁ νομὸς Ἀρκαδίας, ὡς γινώσκετε, ἀποτελεῖται ἐκ τεσσάρων ἐπαρχιῶν, ὁ πληθυσμὸς τῶν ὁποίων ἀνέρχεται εἰς 170,000 ἢ 180,000. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αἱ 3 ἐπαρχίαι ἀποτελοῦσι τὸν νομὸν τῆς Ἀρκαδίας, ἔχοντα πληθυσμὸν 120,000, μία δὲ ἐπαρχία, ἡ τῆς Γορτυνίας, μὲ 52,000, ἀποτελεῖ τὸν νομὸν τῆς Γορτυνίας. Δὲν νομίζω ὅτι ἡ διαίρεσις, οὕτω κανονιζομένη, εἶναι πρόσφορος καὶ ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νόμου. Λόγοι κυρίως ἱστορικοὶ καὶ λόγοι γεωγραφικοὶ ἐπιβάλλουσιν, ὅπως ἡ διαίρεσις κανονισθῇ κατὰ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, δηλονότι αἱ μὲν ἐπαρχίαι Μαντινείας καὶ Κυνουρίας ν’ ἀποτελέσωσι μίαν διοικητικὴν περιφέρειαν, αἱ δὲ ἐπαρχίαι Γορτυνίας καὶ Μεγαλοπόλεως ἑτέραν...

§72ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχόμεθα καὶ ἡμεῖς.

§73ΣΠΥΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. .. Οὕτω δὲ ὁ μὲν πληθυσμὸς τῆς Μαντινείας καὶ Κυνουρίας ἀνέρχεται εἰς 90,000, ὁ δὲ τῆς Γορτυνίας καὶ Μεγαλοπόλεως εἰς 76,000. Ἡ ἕνωσις αὕτη, Κύριοι, δικαιολογεῖται οὐ μόνον ἱστορικῶς καὶ γεωγραφικῶς, ἀλλὰ τοιαύτη τις εἶναι καθιερωμένη καὶ θρησκευτικῶς, διότι καὶ ἐκκλησιαστικῶς σήμερον ἡ Γορτυνία καὶ ἡ Μεγαλόπολις ἀποτελοῦσι μίαν ἐκκλησιαστικὴν τάξιν.

§74ΗΛ. ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια τῆς ἐπαρχίας Μεγαλοπόλεως ἐπανειλημμένως ἐπρότειναν τὴν διαίρεσιν.

§75ΣΠΥΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τοῦ 1852, ὅτε καθωρίσθησαν αἱ ἐπισκοπαὶ τοῦ νομοῦ, ὡρίσθησαν οὕτω: Μαντινείας καὶ Κυνουρίας· Γορτυνίας καὶ Μεγαλοπόλεως. Διὰ τοὺς λόγους τούτους φρονῶ, ὅτι ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, εἶναι δικαιοτάτη, παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν νὰ ἀποδεχθῇ αὐτὴν, διαιρουμένου κατὰ τὰ προταθέντα τοῦ νομοῦ Ἀρκαδίας.

§76ΧΑΡΙΛ. ΔΙΓΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης ἐκ τῶν μελημάτων του εἶχε καὶ τὴν Γορτυνίαν, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὸ τῆς ὁδοποιΐας σχέδιόν του περιέλαβε καὶ τὴν Γορτυνίαν καὶ κατεσκεύασε δρόμους ἐκεῖ. Ἀλλὰ δὲν ἔκαμε τοῦτο μόνον· συνέστησε καὶ Γυμνάσιον ἐν Δημητσάνῃ, δι’ ὃ ἡ ἐπαρχία Γορτυνίας τὸν εὐγνωμονεῖ. Διὰ τούτου προφανῶς ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης ὑπέδειξεν, ὅτι τὴν Γορτυνίαν ἐθεώρει καὶ ἤθελε νὰ κάμῃ νομόν. Τὸ ἔργον τοῦτο συμπληροῦσιν οἱ διάδοχοί του, ἐγὼ δὲ εἶμαι ἐντεταλμένος παρὰ τῶν Γορτυνίων, οὓς ἀντιπροσωπεύω, νὰ ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνην μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἤκουσα, κύριοι Βουλευταὶ, τὰ κατὰ τὰς μακρὰς ταύτας συζητήσεις ῥηθέντα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως, ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὅλα ταῦτα εἶναι ἄσκοπα καὶ δὲν ἔχουν καμμίαν ἀξίαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου θέματος. Πάντες, καθ’ ἃ παρετήρησα, οἱ ἀγορεύσαντες ἀποδέχονται καὶ ἀναγνωρίζουν τὸ νομαρχιακὸν σύστημα ὡς ὀρθὸν, καὶ πάντες κατέκριναν καὶ ἀποκρούουν τὸ διοικητικὸν σύστημα. Ἀλλ’ ἀφοῦ τὸ νομαρχιακὸν σύστημα ἀποδέχονται ὡς ὀρθὸν, δὲν ἐννοῶ διατί, ἀφοῦ νομοὶ συνιστῶνται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἀποκρούουσι τοῦτο καὶ θέλουν τὴν ἀνασύστασιν τῶν ἐπαρχείων. Τὰ ἐπαρχεῖα κατεδικάσθησαν ὡς ὀρνιθολογικά. Διὰ τῆς ἀνασυστάσεως αὐτῶν οἱ πολῖται εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ δωροδοκοῦν ἀμφοτέρας τὰς βαθμίδας, πρῶτον τὸν πρῶτον βαθμὸν, δηλαδὴ τὸ ἐπαρχεῖον, νὰ μεταβαίνουν δὲ κατόπιν νὰ δωροδοκήσουν καὶ τὸν δεύτερον βαθμὸν, τὴν νομαρχίαν, διὰ νὰ τοῖς ἀποδοθοῦν τὰ δίκαιά των. Δὲν φαντάζομαι, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι οἱ νομάρχαι θὰ ἐκπέσουν ὡς οἱ ἔπαρχοι, διότι πᾶς τις, ἀνερχόμενος τὴν βαθμίδα ταύτην, ἔχει τὴν φιλοτιμίαν νὰ φανῇ ἄξιος τῆς θέσεως ταύτης· ἀλλὰ καὶ ἂν ἤθελον ἐκπέσει, διὰ τοὺς πολίτας δὲν βλάπτει, διότι πάλιν μίαν τῶν βαθμίδων θὰ ἔχουν νὰ δωροδοκήσουν, καὶ ἀπαλλάσσονται τοὐλάχιστον ἀπὸ μίαν. Εἶπον οἱ προαγορεύσαντες, ὅτι οἱ νομοὶ πρέπει νὰ ἔχουν μεγάλας περιφερείας, καὶ ἐπεκαλέσθησαν πρὸς τοῦτο τὰ μεγάλα ἔθνη, Ἀγγλίαν, Γαλλίαν, Γερμανίαν κλπ., ὡς ἔχοντα μεγάλας περιφερείας. Δυστυχῶς εἴμεθα μικροὶ, καὶ πρέπει νὰ συνηθίσωμεν ὡς μικροὶ νὰ σκεπτώμεθα καὶ ὄχι νὰ ζητῶμεν ἀμέσως νὰ ἐξομοιωθῶμεν πρὸς τὰ μεγάλα ἔθνη, ἅτινα καὶ μεγάλα εἶναι, ἀλλ’ εἶναι καὶ πολὺ ἀρχαῖα, ἀριθμοῦντα πολλῶν αἰώνων βίον, ἐνῷ ἡμεῖς μόλις ἐτῶν ἐθνικὸν βίον ἀριθμοῦμεν. Ὄχι λοιπὸν πῶς εἶναι τὰ ἔθνη αὐτὰ ἤδη πρέπει νὰ ζητῶμεν, ἀλλὰ πῶς ἦσαν ὅταν ἦσαν μικρὰ, διότι τότε θὰ ὀρθοποδήσωμεν, ἂν δὲν ὑπερεκτιμῶμεν ἡμᾶς αὐτούς. Παρὰ τοῖς ἔθνεσι τούτοις οἱ πολῖται εἶναι προηγμένοι, σέβονται τοὺς νόμους καὶ θέλουν ὥστε οἱ νόμοι νὰ φθάνουν μέχρις αὐτῶν. Ἡμεῖς ὅμως, μικροὶ, ὑστεροῦμεν κατὰ πολὺ, καὶ πάντες φροντίζουν νὰ μὴ φθάνουν οἱ νόμοι μέχρις αὐτῶν, καὶ παρ’ ἑνὶ ἑκάστῳ ἡμῶν ἴσως πρέπει νὰ παρίσταται εἷς χωροφύλαξ διὰ νὰ μὴ παραβαίνωνται οἱ νόμοι. Ἀνάγκη λοιπὸν ἡ ἀρχὴ νὰ ᾖναι ὅσον τὸ δυνατὸν παροῦσα καὶ ἐγγυτέρα πρὸς τοὺς πολίτας, διὰ νὰ ᾖναι σεβαστοὶ οἱ νόμοι, διὰ τὸν φόβον τῆς τιμωρίας, καὶ οὕτω νὰ προλαμβάνωνται τὰ κακὰ καὶ τιμωρῶνται. Ἐρρήθη παρ’ ὅλων τῶν ἀγορευσάντων, ὅτι ἡ δικαιοσύνη νοσεῖ, πρὸ παντὸς δὲ ἐνταῦθα καὶ εἰς τὰς ἕδρας τῶν νομῶν, καὶ ὅτι διὰ τοῦτο νομίζουν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ συσταθοῦν δικαστήρια εἰς ὅλους τοὺς νομούς· ἀλλὰ ταῦτα δὲν εἶναι λόγοι νὰ μὴ συσταθοῦν τοιαῦτα καὶ εἰς τοὺς ἤδη συνιστωμένους νομοὺς, ἀφοῦ δὲν θὰ ᾖναι χείρονα, ἀλλὰ θὰ κάμουν τὰ αὐτά. Καὶ δὲν ἐννοῶ διατί θὰ στερηθοῦν καὶ οἱ νομοὶ οὗτοι τῶν λοιπῶν εὐκολιῶν τοῦ νὰ προσέρχωνται μετ’ εὐκολίας εἰς τὴν ἐγγὺς πρωτεύουσαν καὶ δικάζωνται, ἀφοῦ καὶ αὐτοὶ θὰ ἀπολαύσουν ὅ,τι καὶ οἱ εἰς τὰ κέντρα. Ἡ διακωμῴδησις τῆς δικαιοσύνης ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης δὲν εἶναι ὀρθὴ, καὶ δὲν πρέπει νὰ ἀγωνιζώμεθα νὰ καταρρίψωμεν τὸ κῦρος αὐτῆς πρὸ τῶν ὀμμάτων τῶν πολιτῶν. Ἄν ἐπρόκειτο νὰ ἀπαλλαγῶμεν διὰ παντὸς τῆς δικαιοσύνης, ἴσως θὰ ἦτο χρήσιμος ἡ διακωμῴδησις αὐτῆς· ἀλλ’ ἡ Δικαιοσύνη, κύριοι Βουλευταὶ, ὑπάρχει καὶ θὰ ὑπάρχῃ καὶ ἀποτελεῖ καὶ θὰ ἀποτελῇ μέρος ἀναπόσπαστον τῆς Πολιτείας. Ὥστε οὐχὶ νὰ καταρρίπτωμεν πρέπει τὸ κῦρος αὐτῆς πρὸ τῶν ὀμμάτων τῶν πολιτῶν, ἀλλὰ νὰ λάβωμεν πρόνοιαν περὶ διορθώσεως τῶν κακῶν αὐτῆς διὰ θεσμοῦ καταλλήλου ἐπιθεωρήσεως τῶν δικαστῶν καὶ τῶν δικαστηρίων, συνεχοῦς καὶ ἐπιμόνου, διὰ νὰ μὴ ἀφίνωνται οἱ δικασταὶ νὰ παρεκτρέπωνται. Ἡ ἐπαρχία Γορτυνίας ἔχει καὶ αὕτη εἴπερ τις καὶ ἄλλη ἐπαρχία τοῦ Κράτους δικαιώματα. Τὰ ἀπαράγραπτα δικαιώματά της τὰ ἀναγράφει ἡ ἱστορία, ὡς πάντες γνωρίζετε, καὶ ἀποφεύγω νὰ τὰ ἀνιστορήσω ἤδη, ὡς γνωστά, γνωστότατα. Τὰ ὀνόματα καὶ μόνον τῶν ἀρχηγῶν καὶ στρατηγῶν ἀρκοῦσι νὰ σᾶς ἀναμνήσουν τὴν ἔνδοξον σελίδα, ἣν κατέχει εἰς τὴν ἱστορίαν ἡ Γορτυνία. Καὶ δὲν λέγω ὅτι ἔχει πλέον τῶν ἄλλων, ἀλλ’ ὅ,τι καὶ αἱ ἄλλαι, καὶ διὰ τοῦτο δικαιοῦται καὶ αὕτη ν’ ἀπαιτήσῃ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅπως γείνῃ νομός καὶ συσταθοῦν ἐκεῖ καὶ δικαστήρια. Εἶναι τόπος ὀρεινὸς, καὶ ἡ προσέλευσις εἰς τὴν ἕδραν τοῦ νομοῦ ἀπὸ μακρινὰς ἀποστάσεις εἶναι πολὺ δύσκολος, καὶ διὰ τὴν ἔλλειψιν τῆς συγκοινωνίας καὶ διὰ τὸ δύσβατον. Ὑπάρχει ἐν μέρει συγκοινωνία δι’ ἁμαξῶν, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ὠφελεῖ, διότι οἱ ἐπαρχιῶται πάντοτε πεζῇ θὰ μεταβοῦν, καὶ ἀπόλλυται πολὺς χρόνος, εἶναι δὲ γνωστόν, ὅτι ἐν τῇ ἕδρᾳ ἀπαντῶσι πολλαὶ δυσκολίαι εἰς τὴν περάτωσιν τῶν ὑποθέσεών των. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἀφοῦ αἱ μεταρρυθμίσεις γίνονται πρὸς ὠφέλειαν τοῦ τόπου, δὲν ἐννοῶ διατὶ καὶ ἡ ἐπαρχία Γορτυνίας νὰ μὴ ἀπολαύσῃ τῶν ἀγαθῶν, τὰ ὁποῖα ἐπαγγέλλεται τὸ νομοσχέδιον. Ὥστε εἶναι δίκαιον νὰ γείνῃ ἡ Γορτυνία νομός. Ὁ βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας κ. Μπακόπουλος ἀνέλαβε νὰ κηδεμονεύσῃ τοὺς Γορτυνίους, ἀλλ’ ἡ Γορτυνία δὲν ἔχει ἀνάγκην κηδεμόνων. Ἔχει ἐνταῦθα πέντε ἀντιπροσώπους, οἵτινες δύνανται νὰ προτείνουν τὰ χρήσιμα εἰς τὴν Γορτυνίαν. Γνωρίζω τὸ συμφέρον τῆς Τριπόλεως, γνωρίζω τὸ συμφέρον, τὸ ὁποῖον τὸν ὤθησεν εἰς τὸ νὰ ὑποβάλῃ τὴν τοιαύτην πρότασιν. Γνωρίζω ὅτι ἡ Τρίπολις ζημιοῦται ἐκ τῆς ἀποχωρίσεως τῆς Γορτυνίας, γνωρίζω ὅτι ἐν Τριπόλει ὑπάρχουν πολλοὶ καὶ ἔγκριτοι Γορτύνιοι καὶ ὅτι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐκ τούτων ἀποτελεῖται ἡ Τρίπολις. Γνωρίζω ὅτι καὶ οὗτοι δύνανται νὰ βλαβῶσιν ἐκ τῆς ἀποχωρίσεως τῆς Γορτυνίας, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀφορᾷ τὴν Γορτυνίαν. Ἡμεῖς ἀντιπροσωπεύομεν κυρίως ὄχι τοὺς ἐν Τριπόλει ἀποκατεστημένους Γορτυνίους, ἀλλὰ τοὺς ἐν τῇ Γορτυνίᾳ μένοντας, καὶ τούτων τὰ συμφέροντα θέλομεν νὰ προστατεύσωμεν. Δὲν θέλομεν βεβαίως νὰ βλαβῇ ἡ Τρίπολις, ἀλλὰ διὰ τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν ὅτι ἡ Γορτυνία ὀφείλει νὰ δουλεύῃ εἰς τὴν Τρίπολιν. Ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς Τριπόλεως θὰ ἐρευνήσω, καὶ ἔχω ἕτοιμον νομοσχέδιον, ὅπερ θὰ ὑποβάλω, ὅπως συσταθῇ Ἐφετεῖον ἐν Τριπόλει, ἀφοῦ ἀρχικῶς ἐκεῖ ἥδρευε καὶ προσωρινῶς μετετέθη εἰς Ναύπλιον. Δὲν θὰ προτείνω τὴν κατάργησιν τοῦ Ἐφετείου Ναυπλίου, ἀλλὰ θὰ ζητήσω νὰ περιλάβῃ ἄλλας περιφερείας, ὥστε νὰ μὴ βλαβῇ καὶ τὸ Ναύπλιον. Ἀγορεύων ὁ ἔντιμος κ. Μπακόπουλος καὶ συνηγορῶν ὑπὲρ τῆς μὴ συστάσεως νομοῦ ἐν τῇ Γορτυνίᾳ, ἐθεώρησε καλὸν νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι δι’ αὐτοῦ θὰ προληφθῇ ἐμφύλιος πόλεμος, ὅστις θὰ συσταθῇ περὶ τὴν μέλλουσαν πρωτεύουσαν τῆς Γορτυνίας, ἂν δηλαδὴ θὰ ἦτο ἡ Καρύταινα ἢ ἡ Δημητσάνα ἢ τὰ Λαγκάδια. Τὸ τοιοῦτον ὅμως δὲν ἀφορᾷ αὐτὸν, οὔτε τὴν Μαντίνειαν, ἧς εἶναι ἀντιπρόσωπος, καὶ δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ ἀνησυχῇ διὰ πράγματα, ἅτινα ἀφορῶσι μόνον τὴν Γορτυνίαν. Ἀλλὰ καὶ ἂν συμβῇ πόλεμος, ὠφέλεια θὰ προέλθῃ, διότι ἐκ τῆς συγκρούσεως παράγεται σπινθὴρ, καὶ ἐκ τῆς συζητήσεως προβαίνει ἡ ἀλήθεια. Ἀλλὰ καὶ οὔτε θὰ συμβῇ καμμία ἔρις περὶ τῆς πρωτευούσης, ἀφοῦ τὸ νομοσχέδιον δὲν εἰσάγει νέον, ἀλλ’ ἀναγνωρίζει τὸ ὑπάρχον, διότι ἡ Δημητσάνα ἦτο καὶ εἶναι ἤδη πρωτεύουσα τῆς ἐπαρχίας Γορτυνίας. Τοιαύτη ἦτο καὶ πρὸ τῆς καταργήσεως τῶν ἐπαρχείων, καὶ μετ’ αὐτὴν διέμεινε τοιαύτη, καὶ ἐκεῖ ἐξακολουθοῦν νὰ ἑδρεύουν αἱ ἀρχαὶ πᾶσαι. Ἡ Δημητσάνα ἀπὸ πολλῶν, ἀπὸ ἀπείρων ἐτῶν εἶναι πρωτεύουσα, τὰ δὲ δικαιώματα αὐτῆς εἶναι ἀναμφισβήτητα, καὶ εἶναι τοιαύτη πρωτεύουσα πάντοτε τῇ συναινέσει καὶ τῇ θελήσει τῆς ἐπαρχίας, χωρὶς ποτε νὰ ἐγερθῇ ἀξίωσις ἄλλη. Μόνον κατὰ τὸ 1840 ἐπίσημος πολιτευτὴς μετέθεσε τὴν πρωτεύουσαν εἰς τὴν Καρύταιναν, ἀλλ’ ἡ ἐπαρχία ὁλόκληρος ἐξανέστη κατὰ τοῦ πραξικοπήματος τούτου, καὶ μετὰ ὀλίγον χρόνον, κατὰ τὸ 1840 νομίζω, ἐπανῆλθε πάλιν ἡ πρωτεύουσα εἰς τὴν Δημητσάναν, ὑπὸ τὰ χειροκροτήματα ἁπάσης τῆς ἐπαρχίας. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι πρὸ μικροῦ κατὰ πρῶτον ἤδη ἤγειραν τὰ Λαγκάδια τοιαύτην ἀξίωσιν, ἵνα ὁρισθῇ ἐκεῖ ἡ πρωτεύουσα, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἁπλῆ ἐπιθυμία αὐτῶν καὶ τίποτε πλέον, διότι ἡ Γορτυνία ἀποτελεῖται ἀπὸ ἕνδεκα δήμους, οἱ ὁποῖοι θέλουν τὴν Δημητσάναν ὡς πρωτεύουσαν καὶ ὄχι τὰ Λαγκάδια. Ἤκουσα ὅτι καὶ ἡ Καρύταινα ἀξιοῖ νὰ γείνῃ πρωτεύουσα, ἀλλ’ εἶμαι βέβαιος, ὅτι τὸ τοιοῦτο δὲν θὰ προβληθῇ, ἂν ἡ Γορτυνία μόνη ἀποτελέσῃ τὸν νομόν. Ἀλλ’ ἔχει δικαίωμα ἡ Δημητσάνα νὰ ἦναι πρωτεύουσα; Ἀναμφισβητήτως. Καὶ τὸ δικαίωμά της αὐτὸ τὸ ἔχει κεκτημένον ἀπὸ αἰώνων, ἀπὸ χιλίων ἐτῶν καὶ πλέον, καθ’ ἃ ζῇ καὶ ὑπάρχει καὶ ἐργάζεται καὶ δρᾷ ἐθνικῶς καὶ ὄχι μόνον ὑπὲρ ἑαυτῆς καὶ τῆς ἐπαρχίας. Αἱ πρωτεύουσαι δὲν χειροτονοῦνται, ἀλλ’ ἐνδείκνυνται ἀφ’ ἑαυτῶν, καὶ ἀφ’ ἑαυτῆς ἔχει καταλάβει τὴν τοιαύτην θέσιν ἡ Δημητσάνα. Ἡ Δημητσάνα, κύριοι Βουλευταί, δὲν εἶναι συνοικισμὸς ξένων, ἐπηλύδων, ξένων φύλων. Τὸ ὄνομά της εἶναι παρεφθαρμένον, δὲν εἶναι ἀλλόφυλον, διότι εἶναι βεβαιωμένον ἐπισήμως καὶ ἐξ ἐπισήμων ἐγγράφων ἱστορικῶς, ὅτι τὸ ὄνομα τοῦτο τὸ φέρει ἀπὸ χιλίων διακοσίων ἐτῶν καὶ πλέον, ὅτε δὲν εἶχε γείνῃ ἔτι ἡ ἐνοίκησις τῶν ξένων φύλων. Ἡ Δημητσάνα ὑπῆρξε πάντοτε ζῶσα καὶ δρῶσα. Κατὰ τὸ 963 μ. Χ. ἐπὶ Νικηφόρου Φωκᾶ, αὐτοκράτορος Κωνσταντινουπόλεως, ἀπαντᾷ παρὰ τῷ αὐτοκράτορι τούτῳ Δημητσανίτης, καλούμενος Ἰωάννης Λαμπαρδόπουλος, φιλόσοφος, ὅστις κατέχει παρὰ τῷ αὐτοκράτορι τούτῳ ὑψίστην θέσιν. Πρωτοσηκρήτης, δηλαδὴ πρῶτος μυστικοσύμβουλος ἢ Πρωτογραμματεύς. Οὗτος ὁ Δημητσανίτης εἶχεν ἀνεγείρει τότε Μονὴν πλησίον τῆς Δημητσάνης, τοῦ Φιλοσόφου ἐπικαλουμένην, τὴν ὁποίαν ἐπροίκισε διὰ μεγάλης περιουσίας. Καὶ ταῦτα ἀναφέρει τὸ σιγίλλιον γράμμα ἢ χρυσόβουλλον τοῦ αὐτοκράτορος, δι’ οὗ ἀνεγνωρίζετο ἡ Μονὴ καὶ τῇ παρείχοντο προνόμια καὶ δικαιώματα. Ἐν τούτῳ τῷ ὑψηλῷ ἐγγράφῳ ἀναφέρονται ἡ Δημητσάνα καὶ ὁ Δημητσανίτης. Ἀπὸ χιλίων ἄρα ἐτῶν ὑπάρχει καὶ ζῇ ἡ Δημητσάνα, καὶ δύναμαι, χωρὶς νὰ φανῶ ὑπερβολικὸς, νὰ τὴν ὀνομάσω ἀθάνατον πόλιν, ἀφοῦ σώζονται ἔτι καὶ τὰ ὑπεράρχαια κυκλώπεια τείχη τῆς ἀρχαίας πόλεως, ἐπὶ τῶν ἐρειπίων τῆς ὁποίας εἶναι ἐκτισμένη καὶ συνεχίζει τὴν ἀρχαίαν πόλιν ἄχρι σήμερον. Τοιαύτη ἀθάνατος πόλις δὲν κατέρρευσε καὶ δὲν θὰ καταρρεύσῃ, ὅπως ἐνασμενίζουσι νὰ γράφουν εἰς τὰ ψηφίσματά των, εἶναι δὲ λίαν ἀστεῖον τὸ παρ’ αὐτῶν γραφόμενον, ὅτι ἔχει μόνον τριακοσίας οἰκίας. Ἡ Δημητσάνα ἔχει πάγιον πληθυσμὸν, διαρκῶς διαβιοῦντα ἐκεῖ, καὶ ἔχει πάντα τὰ προσόντα καλῆς πόλεως, ὥστε νὰ ἐξακολουθήσῃ διαμένουσα ἐκεῖ ἡ πρωτεύουσα. Ἀλλ’ ἔχει ἡ Δημητσάνα καὶ δικαιώματα ἐθνικὰ ἐπὶ τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ ἔθνους, διότι ἐθνικὴ ὑπῆρξεν ἡ δρᾶσίς της κατὰ τὸν μακραίωνα τοῦ σκότους καὶ τῆς δουλείας. Ἡ εἰρημένη Μονὴ δὲν ἦτο ἁπλῶς, ὡς συνήθως, θρησκευτικὸν καταφύγιον, ἀλλ’ ἦτο, ὅπως καὶ συνέστη καὶ ἐπροικίσθη, Σχολὴ γραμμάτων, Πανεπιστήμιον, Ἀκαδημία, ἐν ᾗ ἐσπούδαζον δωρεὰν, ἀπὸ περάτων προσερχόμενοι, ἅπαντες οἱ Ἕλληνες. Ἀπέδωκεν εἰς τὸ ἔθνος κατὰ τὸ μακρὸν αὐτὸ διάστημα πατριάρχας, ἀρχιερεῖς καὶ διδασκάλους καὶ εἰς τὰ τέσσαρα ἐθνικὰ Πατριαρχεῖα, καὶ πάντες οὗτοι προήσπισαν τὴν Ἐκκλησίαν καὶ τὸ ἔθνος ἀπὸ τῶν ἐπιβουλῶν τῶν ἐχθρῶν τῆς Ἐκκλησίας καὶ τοῦ ἔθνους. Δὲν ἦσαν κοινοὶ καλόγηροι καὶ ἀρχιερεῖς, ἀλλ’ ἀρχηγοὶ ἐθνικοί, ὑπὲρ τοῦ Γένους καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἀγωνιζόμενοι καὶ ἀποκεφαλιζόμενοι. Ἡ ἀνάγνωσις καὶ μόνον τοῦ ἀπὸ 14 Ἀπριλίου 1652 ἐγγράφου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἱερουσαλὴμ ἀρκεῖ νὰ δείξῃ ὁποῖαι αἱ θυσίαι τῶν ἐθνικῶν τούτων ἀνδρῶν ὑπὲρ τῆς Ἐκκλησίας καὶ τοῦ Γένους. Ἀλλὰ δὲν ἔπαυσεν ἡ δρᾶσις τῆς Δημητσάνης καὶ τῆς Μονῆς καθόλου. Κατὰ τὸ 1746 ἡ Σχολὴ ἐκ τῆς Μονῆς μεταφέρεται εἰς Δημητσάναν, ὅπου ἁδραῖς δαπάναις τῶν τέκνων της κτίζεται ἡ γνωστὴ πλέον ἱστορικῶς Ἑλληνικὴ Σχολὴ Δημητσάνης, μὲ πολλὰ κελλία πέριξ αὐτῆς, διὰ νὰ κατοικοῦν δωρεὰν οἱ προσερχόμενοι νὰ σπουδάσουν. Καὶ ἐκεῖ προσέρχονται καὶ σπουδάζουν δωρεὰν ὅλοι οἱ Ἕλληνες, καὶ κατοικοῦν δωρεὰν εἰς τὰ κελλία, καὶ τροφὴ δίδεται εἰς τοὺς πτωχοὺς δωρεάν. Ἐν τῇ Σχολῇ ταύτῃ ἐσπούδασαν πάντες οἱ ἐν τῷ ἱερῷ ἀγῶνι ἀριστεῖς, καὶ οἱ Νοταράδες καὶ οἱ Μαυρομιχάλαι καὶ πλεῖστοι ἄλλοι, ὡς ἐν τῷ Κώδικι σημειοῦνται, ἦσαν τρόφιμοι τῆς Σχολῆς ταύτης. Ὁ πολὺς Θεοδώρητος ὁ Βρυσθένης, ὁ ἐκ Νεμνίτσης, ἦτο τέκνον τῆς Σχολῆς ταύτης. Τῆς αὐτῆς Σχολῆς τέκνα ὑπῆρξαν αἱ Σχολαὶ Βυτίνης, Ἄργους, Ἀνδριτσαίνης κλπ. Καὶ διέχεεν ἡ Σχολὴ αὕτη τὰ φῶτα καθ’ ἅπαντα τὸν Ἑλληνισμὸν δωρεάν, δαπάναις μόνον τῶν Δημητσανιτῶν. Ὄντως ὑψηλαὶ καὶ ζηλευταὶ ἐθνικαὶ ὑπηρεσίαι! Μετ’ εὐλαβείας καὶ ἐθνικῆς ὑπερηφανείας ἐπιδεικνύουν οἱ Μιστριῶται τὸ ἐπὶ τῆς Πύλης τῆς Μητροπόλεως Μιστρᾶ αἷμα! Εἶναι τὸ αἷμα τοῦ ἀρχιεπισκόπου Λακεδαιμονίας Ἀνανίου, ὃν οἱ Τοῦρκοι εἰς τὴν θύραν αὐτὴν ἔσφαξαν κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1769. Τέκνον πολύτιμον τῆς Δημητσάνης εἶναι ὁ Ἀνανίας οὗτος, ὑπὲρ τῆς πατρίδος σφαγείς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ταῦτα μόνον. Ὁ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Γρηγόριος ὁ Εʹ, τοῦ ὁποίου τὸ ἱερὸν λείψανον εἶναι ἀποτεθειμένον ἐν τῇ Μητροπόλει τῶν Ἀθηνῶν Εὐαγγελιστρίᾳ, ὅστις ἐσφάγη κατὰ τὸ 1821 ἐν τοῖς Πατριαρχείοις Κωνσταντινουπόλεως, εἶναι καὶ οὗτος τέκνον τῆς Δημητσάνης. Ἀλλὰ σφαζόμενος ὑπὸ τῶν Τούρκων ὁ μακάριος οὗτος Πατριάρχης ἀφίνει ὄπισθέν του τὸν διάδοχόν του, τὸν ἀρχιεπίσκοπον Παλαιῶν Πατρῶν Γερμανόν, ὅστις συνεχίζων τὸ ἔργον ὑψοῖ τὴν σημαίαν τῆς ἐλευθερίας ἐν Ἁγίᾳ Λαύρᾳ. Καὶ εὐλογεῖ ἡ δυὰς αὕτη τὸν ἀγῶνα, καὶ ἄγεται εἰς πέρας ὁ ἀγών. Δημητσανίτης ἦτο καὶ οὗτος, ὁ Γερμανὸς Παλαιῶν Πατρῶν. Ἰδοὺ ὑπηρεσίαι, ἰδοὺ θυσίαι, ἰδοὺ αἵματα, δι’ ὧν ἀπεκτήθησαν τὰ δικαιώματα ἐπὶ τῆς εὐγνωμοσύνης τοῦ ἔθνους. Ἀλλὰ ταῦτα δὲν ἀρκοῦν. Ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1821 μεταποιεῖ τὴν Δημητσάναν εἰς ὁπλοστάσιον. Ὅλοι οἱ Δημητσανῖται πάσης ἡλικίας καὶ φύλου νυχθημερὸν ἐργάζονται εἰς κατασκευὴν μπαρούτης, καὶ ἀποδίδουν 300 ὀκάδας καθ’ ἡμερονύκτιον. Ἐκεῖ μόνον τότε, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὑπῆρχεν ἡ μπαρούτη καὶ οὐδαμοῦ ἄλλοθι. Καὶ γίνονται φοῦρνοι καὶ ψήνεται ψωμί, καὶ ὅλοι ὁμοῦ, γυναῖκες, παιδία καὶ εἴ τις ἄλλος, δένουν φυσέκια. Καὶ ποῦ χάρτης τότε; Ἀλλ’ ὑπῆρχεν ἡ Βιβλιοθήκη τῆς Ἑλληνικῆς Σχολῆς καὶ τῆς Μονῆς καὶ προσφέρεται καὶ ὁ χάρτης οὗτος. Καὶ δένονται δι’ αὐτοῦ τὰ φυσέκια καὶ δι’ ὅλων τούτων τροφοδοτεῖται ὁ ἀγών. Καὶ μεταφέρονται ἡ μπαρούτη, τὰ φυσέκια, ὁ ἄρτος ὑπὸ τῶν Δημητσανιτῶν δωρεὰν εἰς τὰ στρατόπεδα τῆς Πιάνας, τοῦ Βαλτετσίου, τῶν Τρικόρφων καὶ παντοῦ. Καὶ ἐπιστατοῦν καὶ δαπανοῦν καὶ ὁδηγοῦν πάντα ταῦτα οἱ ἀδελφοὶ Σπηλιωτόπουλοι, Νικόλαος καὶ Σπυρίδων, μέλη τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας, κατελθόντες ἐκεῖ ὀλίγον πρὸ τοῦ ἀγῶνος ἐπίτηδες ἐκ τῆς Ρωσίας. Ποίας ἄλλας ὑπηρεσίας ἔπρεπε νὰ προσφέρῃ μία πόλις διὰ νὰ ἔχῃ δικαιώματα ἐθνικά; Κεκτημένον ἄρα ἔχουν τὸ δικαίωμα ἡ Δημητσάνα καὶ ἡ Γορτυνία διὰ τῶν θυσιῶν των καὶ τῶν ὑπηρεσιῶν πρὸς τὴν πατρίδα, ὥστε νὰ μὴ παρορῶνται, ἀλλ’ ἐκ τῶν πρώτων νὰ λογίζωνται. Δὲν θέλω, οὔτε εἶναι καιρὸς ἤδη νὰ ἀναμνήσω τοὺς ἀγῶνας τῆς Γορτυνίας. Εἶναι ἀγῶνες γνωστοί. Δι’ αὐτῶν τῶν Γορτυνίων καὶ μετ’ αὐτῶν ὁ Κολοκοτρώνης καὶ οἱ ἄλλοι ἐπίσης ἔνδοξοι στρατηγοὶ τῆς Γορτυνίας ἠγωνίσθησαν εἰς τὰ Δερβενάκια, εἰς τὸ Βαλτέτσι καὶ καθ’ ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα. Καταπαύων τὸν λόγον, ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ἐπινεύσῃ, ὥστε ἡ Γορτυνία νὰ γείνῃ νομός.

§77ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Σύμφωνοι εἴμεθα πάντες οἱ Βουλευταὶ ἐκ Γορτυνίας, ὅσον ἀφορᾷ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ ἐπαρχία ἡμῶν, διαφωνῶ μόνον πρὸς τὸν ἔντιμον συνάδελφον κατὰ ἓν γεγονὸς, τὸ ὁποῖον εἶναι πρόσφατον καὶ δὲν ἀνήκει εἰς τὴν ἱστορίαν. Ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου βεβαίως ἔχει τὸ δικαίωμα, καὶ ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ἀποτρέψω αὐτόν, νὰ ἐκφράζῃ εὐγνωμοσύνην ὁπουδήποτε καὶ πρὸς οἱουσδήποτε, δὲν ἔχει ὅμως τὸ δικαίωμα νὰ ζητῇ εὐγνωμοσύνην, ὡς ἐκπροσωπῶν τοὺς συμπολίτας του, οἱ ὁποῖοι συγχρόνως εἶναι καὶ συμπολῖταί μου, δι’ εὐεργετήματα, τὰ ὁποῖα δὲν προέρχονται ἀπὸ ἐκείνους, πρὸς τοὺς ὁποίους προσφέρει τὴν εὐγνωμοσύνην των. Καὶ ἔχει δίκαιον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος νὰ ἀγνοῇ τὰ γεγονότα ταῦτα, διότι οὐδέποτε κατῴκησεν ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ καὶ δὲν γνωρίζει, τί πραγματικῶς ἐν αὐτῷ ἐγένετο. Ἀλλὰ πρέπει νὰ μάθῃ, ὅτι ἡ συγκοινωνία ἐν Γορτυνίᾳ δὲν ἀνεπτύχθη οὔτε ἐγένετο ἐπὶ τοῦ μακαρίτου Τρικούπη. Ἡ συγκοινωνία ἐν Γορτυνίᾳ ἤρξατο ἀπὸ τοῦ 1885, κατὰ τὴν ἐποχὴν δ’ ἐκείνην Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ὁ σεβαστός μοι ἀρχηγός, καὶ αὐτὸς ἐμερίμνησεν ὑπὲρ τῆς συγκοινωνίας τοῦ τόπου του, ὁ ὁποῖος μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δὲν εἶχεν οὔτε βατὴν κἂν ὁδόν. Ἐὰν δ’ ὁ κύριος συνάδελφός μου ἐγνώριζε τὰ κατόπιν συμβάντα, δὲν θὰ προέβαινεν ἐκεῖ, ὅπου προέβη, ἀλλ’ αἴσθημα ἄλλο, καὶ ὄχι τὸ τῆς εὐγνωμοσύνης, ἤθελε καταλάβει αὐτόν. Τὸν πληροφορῶ λοιπὸν, ὅτι μόλις τῷ 1886 ἔπεσεν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ὁ σεβαστός μοι ἀρχηγὸς, ἀμέσως διετάχθη ἡ παῦσις τῶν ἀρξαμένων ἔργων, τὰ ὁποῖα καὶ διακοπέντα κατεστράφησαν. Ἐπίσης καὶ τὰ ἔργα τῆς συγκοινωνίας, τὰ ὁποῖα ἤρξαντο τὸ 1890, κατέπαυσαν ὅτε πάλιν ἔπεσε τῆς ἀρχῆς, κατὰ τῷ 1892, τῇ διαταγῇ ἐκείνων, πρὸς τοὺς ὁποίους ὁ κύριος συνάδελφος προσφέρει τὴν εὐγνωμοσύνην του σήμερον. Κατὰ τὸ 1895 ἤρξατο πάλιν ἡ ἐργασία, ἀλλὰ μόλις ἔπεσε τῆς ἀρχῆς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀληθῶς ὑπὲρ τῆς συγκοινωνίας τῆς Γορτυνίας ἐμερίμνησε, πάλιν διετάχθη ἡ παῦσις τῶν ἔργων. Ταύτην τὴν ἀνακρίβειαν, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου περιέπεσεν, ἠθέλησα νὰ ἐλέγξω. Ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ τὰ τῆς συγκοινωνίας ἐν Γορτυνίᾳ, διότι αὐτὸς κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον ἠνώχλει τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τότε διὰ σειρᾶς ἐπερωτήσεων, παραπονούμενος ὅτι μόνον περὶ τῆς ἐπαρχίας του μεριμνᾷ, καὶ οὐδὲν πράττει περὶ τῶν ἄλλων τοῦ Κράτους ἐπαρχιῶν.

§78ΑΘ. ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Εἰς τὴν διαμάχην τῶν ἀξιοτίμων ἐκ Γορτυνίας συναδέλφων δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἐπέμβω, διότι τὰ λεχθέντα ἀφορῶσιν εἰς αὐτοὺς τοὺς ἰδίους· πρόκειται μόνον νὰ εἴπω ὀλίγα περὶ τῆς ἐπαρχίας Μεγαλοπόλεως, τὴν ὁποίαν δύο ἐκ τῶν συναδέλφων θέλουν νὰ προσαρτήσουν εἰς τὴν Γορτυνίαν. Σᾶς εἶπε δὲ ὁ κ. Διγεννόπουλος τί ἀκριβῶς συμβαίνει καὶ διατὶ δὲν συμφέρει εἰς τὴν Μεγαλόπολιν, ὅπως ἀποτελέσῃ ἕνα νομὸν μετὰ τῆς Γορτυνίας. Ἡ ἐπαρχία τῆς Μεγαλοπόλεως ἔχει συγκοινωνίαν, τὴν ὁποίαν, νομίζω, οὐδεμία ἄλλη ἐπαρχία ἔχει· τυχαίως δὲ ηὐτύχησε νὰ τὴν ἔχῃ, διότι ἐκεῖθεν διέρχεται ὁ σιδηρόδρομος Μύλων–Καλαμῶν, ὁ ὁποῖος διασχίζει ὁλόκληρον σχεδὸν τὴν ἐπαρχίαν. Ἡ ἐπαρχία ὁλόκληρος συγκοινωνεῖ διὰ τοῦ σιδηροδρόμου μετὰ τῆς Τριπόλεως, εἰς τὴν ὁποίαν μετὰ μίαν ὥραν ἀπὸ τῆς ἀναχωρήσεώς των εὑρίσκονται οἱ ἐκ τῆς ἐπαρχίας Μεγαλοπόλεως μεταβαίνοντες. Καὶ ἀπ’ ἀρχῆς δὲ τῆς συστάσεως τοῦ Βασιλείου ἡ ἐπαρχία Μεγαλοπόλεως συνεκοινώνει μετὰ τῆς Τριπόλεως, ὅπου εἶχε μετ’ αὐτῆς καὶ πᾶσαν δοσοληψίαν καὶ ὅλα τὰ συμφέροντά της, οὐδέποτε δὲ μετὰ τῆς Γορτυνίας. Αὐτὸ δὲ, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπεν ὁ κ. Ἀλεξάκης, δὲν εἶναι ἀκριβὲς, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ συγκοινωνίαν ἡ Μεγαλόπολις μετὰ τῆς Γορτυνίας· διότι, ὡς γνωρίζετε, ἡ Γορτυνία εἶναι μέρος ὀρεινὸν, δύσβατον καὶ μέχρι τινὸς δὲν εἶχε καμμίαν συγκοινωνίαν, διότι οὔτε δι’ ὁδοῦ ἠδύνατο νὰ συγκοινωνήσῃ, πολὺ δὲ περισσότερον ἤδη μετὰ τῆς Δημητσάνης ἡ συγκοινωνία εἶναι πάντως ἀδύνατος καὶ δύσκολος. Ἐπίσης καὶ μετὰ τῆς Καρυταίνης οὐδεμίαν συγκοινωνίαν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν. Ὥστε ἡ ἀπαίτησις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων τοῦ νὰ προσαρτηθῇ ἡ ἐπαρχία Μεγαλοπόλεως εἰς τὴν Γορτυνίαν νομίζω ὅτι εἶναι ἄδικος, διότι τὸ νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου τὰ καλὰ ἀνωμολόγησε καὶ ὁ κύριος Ἀλεξάκης, ἔχει σκοπὸν νὰ πλησιάσῃ τὴν διοίκησιν πρὸς τοὺς διοικουμένους, ἑπομένως, ἐὰν γείνῃ ἀποδεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Ἀλεξάκη, ὅπως ἡ ἐπαρχία Μεγαλοπόλεως προσαρτηθῇ εἰς τὴν Γορτυνίαν, τότε ἡμᾶς, τοὺς τῆς ἐπαρχίας Μεγαλοπόλεως, μᾶς ἀπομακρύνουν τῆς διοικήσεως. Πρέπει νὰ γνωρίζῃ τις τὴν ἐπαρχίαν αὐτὴν, ἵνα πεισθῇ, ὅτι πλησιάζομεν περισσότερον ἡμεῖς πρὸς τὴν Τρίπολιν, παρὰ οἱ δῆμοι τῆς Μαντινείας πρὸς τὴν Τρίπολιν, καὶ μάλιστα ἤδη, ὅτε παρεδόθη εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ κοινοῦ καὶ ἡ μέχρι τῆς πρωτευούσης τῆς ἐπαρχίας Μεγαλοπόλεως συντελεσθεῖσα διακλάδωσις τοῦ σιδηροδρόμου. Δι’ αὐτὸ εἶπον, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Ἀλεξάκη εἶναι ἄδικος. Ἀδικωτέρα ὅμως εἶναι, Κύριοι, ἡ πρότασις τοῦ κ. Σπυρακοπούλου, διότι πρῶτον ἡ Καρύταινα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ πρωτεύουσα τοῦ νομοῦ ἐκείνου, διότι οἱ ἄλλοι δῆμοι τῆς Γορτυνίας ἀπέχουν πολὺ ἀπὸ τὴν Καρύταιναν. Ἐκτὸς δὲ τούτου ἡ Καρύταινα δὲν ἔχει καὶ τὰ προσόντα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔχῃ μία ἐπαρχία, διὰ νὰ γείνῃ πρωτεύουσα νομοῦ, διότι καὶ ὕδατα δὲν ἔχει καὶ συγκοινωνίαν δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἐντὸς τῆς πόλεως Καρυταίνης, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως χώρου καὶ ἐδάφους ὁμαλοῦ, καὶ τίποτε δὲν ἔχει τὸ προσῆκον εἰς πρωτεύουσαν νομοῦ. Ἐὰν τὸ νομοσχέδιον εἶχεν ἄλλην βάσιν καὶ ἀπεδέχετο τὴν ἀποχώρισιν δήμων ἐξ ἄλλης ἐπαρχίας, ἐγὼ ἤθελον προτείνει, ὅπως ὁ δῆμος Γόρτυνος καὶ ὁ δῆμος Τρικολώνων προστεθῶσιν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεγαλοπόλεως, καὶ τότε ἡ ἐπαρχία τῆς Μεγαλοπόλεως, ἔχουσα πρωτεύουσαν οἰκοδομηθεῖσαν ἐπὶ τῇ βάσει νέου σχεδίου, θὰ ἐγίνετο εἷς τῶν καλλιτέρων νομῶν. Διότι ἡ ἐπαρχία τῆς Μεγαλοπόλεως εἶναι νέα ἐπαρχία, κειμένη ἐπὶ ὀροπεδίου, ᾠκοδομημένη ἐπὶ σχεδίου, μὲ μεγάλας ὁδοὺς καὶ εὐρείας πλατείας, καὶ θὰ ἦτο τῷ ὄντι δυνατὸν νὰ καταστῇ πρωτεύουσα ἀρκετὰ καλὴ, ἐὰν προσετίθεντο οἱ δῆμοι Γόρτυνος καὶ Τρικολώνων. Ἀτυχῶς ὅμως τὸ νομοσχέδιον δὲν ἠθέλησε νὰ ἀποχωρίσῃ δήμους μιᾶς ἐπαρχίας καὶ νὰ προσθέσῃ αὐτοὺς εἰς ἑτέραν. Τὸ γεγονὸς δ’ ὅτι ἡ ἐπαρχία Μεγαλοπόλεως ἐκκλησιαστικῶς εἶναι ἡνωμένη μετὰ τῆς Γόρτυνος, εἶναι τυχαῖον ὅλως γεγονός, τὸ ὁποῖον καὶ δὲν ἀπέβη εἰς καλόν, διότι ἀποβιώσαντος πρὸ 27 ἐτῶν τοῦ ἐπισκόπου ἔκτοτε ἔμεινεν ἡ ἐπαρχία Μεγαλοπόλεως ἄνευ προστασίας, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ τῆς Ἐκκλησίας, καὶ πολλοὶ ἄνευ τῶν ἀπαιτουμένων προσόντων ἐγένοντο ἱερεῖς. Ἐπειδὴ λοιπὸν ἡ ἐπαρχία Μεγαλοπόλεως εὑρίσκει τὰ συμφέροντά της μετὰ τῆς Τριπόλεως καὶ οὐδεὶς Μεγαλοπολίτης ὑπάρχει θέλων νὰ ἀποτελέσῃ ἡ Μεγαλόπολις νομὸν μετὰ τῆς Γορτυνίας, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ πρότασις τοῦ κ. Ἀλεξάκη.

§79Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου ἔχουσιν ὑποβληθῇ δύο τροπολογίαι, ἡ μὲν τῶν κυρίων Βουλευτῶν Θήρας, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται ἡ διαίρεσις τοῦ νομοῦ Κυκλάδων εἰς νομὸν Βορείων Κυκλάδων καὶ εἰς νομὸν Μεσημβρινῶν Κυκλάδων, ἀποτελούμενον ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας Θήρας καὶ Μήλου, ἡ δὲ ἑτέρα τῶν κυρίων Βουλευτῶν Νάξου, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται ἐπίσης ἡ διαίρεσις τοῦ νομοῦ εἰς Βορείους Κυκλάδας καὶ Νοτίους Κυκλάδας, μὲ πρωτεύουσαν τῶν Νοτίων Κυκλάδων τὴν Νάξον. Εἰς τὴν περὶ τούτων χθεσινὴν ἢ μᾶλλον σημερινὴν πρωϊνὴν συζήτησιν δὲν ἠθέλησα νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι οἵ τε ἀξιότιμοι Βουλευταὶ ἐκ Θήρας καὶ οἱ ἀξιότιμοι Βουλευταὶ ἐκ Νάξου δὲν προέβαλον ἐπιχείρημά τι προκαλοῦν συζήτησιν· ἐφιλονίκησαν περὶ πρωτείων, περὶ φυσικῶν καλλονῶν, περὶ μειζόνων εἰσπράξεων ἢ εἰσφορῶν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τῆς τε Νάξου καὶ τῆς Θήρας, ἀλλ’ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν παρεπονέθη περὶ κακῆς διοικήσεως τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν ἢ στερήσεως δικαιοσύνης. Οἱ δύο δηλ. λόγοι, ἐπὶ τῶν ὁποίων βασίζεται τὸ νομοσχέδιον, ἦσαν ἐντελῶς ξένοι πρὸς τὴν σημερινὴν συζήτησιν. Δὲν θὰ ἐλάμβανον λοιπὸν τὸν λόγον, ἐὰν μὴ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ πρώην Πρωθυπουργὸς περιέβαλλε τὰς τροπολογίας αὐτὰς διὰ τοῦ κύρους τῆς γνώμης του. Ἀναγκάζομαι διὰ τοῦτο, ὅπως μὴ ὑποθέσῃ τις ὅτι ἡ ἀνάγκη τῆς διαιρέσεως εἶναι πραγματική, νὰ δώσω πληροφορίας τινάς, ἀποδεικνυούσας τὸ ἀδικαιολόγητον καὶ ἐπιζήμιον τῶν τροπολογιῶν. Εἶναι Βέβαιον, κύριοι Βουλευταί, ὅτι καὶ ἡ Νάξος καὶ ἡ Θήρα ἔχουσι μεγαλειτέραν συγκοινωνίαν μὲ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ των καὶ μὲ τὸ Πρωτοδικεῖον Σύρου ἀπὸ πλείστας ἄλλας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους. Ἡ Θήρα ἔχει τρὶς τῆς ἑβδομάδος συγκοινωνίαν μετὰ τῆς Σύρου δι’ ἀτμοπλοίων· ἐπίσης δὲ καὶ ἡ Νάξος. Ἀπέχουσι δὲ ἀπὸ τὴν Σῦρον ἡ μὲν Νάξος 3 ὥρας, ἡ Πάρος 2 καὶ ἡ Θήρα 8...

§80Β. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ποίαν ὥραν ἀναχωρεῖ ἀπὸ τὴν Θήραν τὸ ἀτμόπλοιον καὶ ποίαν ὥραν φθάνει εἰς Σῦρον;

§81ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν πηγαίνῃ κατ’ εὐθεῖαν, φθάνει εἰς 8 ὥρας, ὅταν δ’ ἔχῃ προσεγγίσεις εἰς 12... Ποία δύναται νὰ γείνῃ σύγκρισις μεταξὺ τῶν ἀποστάσεων τούτων καὶ ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, δύο, τριῶν καὶ τεσσάρων ἡμερῶν, καὶ αἵτινες δικαιολογοῦσι τὴν διαίρεσιν ἐκείνων; Ἐν ᾧ δὲ ἥ τε Θήρα καὶ ἡ Νάξος δὲν στεροῦνται συγκοινωνίας καὶ ἔχουσι προχειροτάτην τὴν διοίκησιν καὶ προχειροτάτην τὴν δικαιοσύνην, αὐταὶ δὲν ἔχουσι συγκοινωνίαν μετὰ τῶν ἄλλων νήσων, τὰς ὁποίας ἀξιοῦσι νὰ ὑπαγάγωσιν ὑφ’ ἑαυτάς· ἡ Μῆλος π. χ. δὲν ἔχει συγκοινωνίαν μετὰ τῆς Θήρας, καὶ ὁ Μήλιος, ἵνα μεταβῇ εἰς Θήραν, πρέπει νὰ διέλθῃ διὰ Σύρου.

§82Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Θὰ μεταβληθῇ τὸ δρομολόγιον.

§83ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν μεταβληθῇ καὶ καταστῇ δυνατὴ ἡ συγκοινωνία, τότε νὰ ἀξιώσωσιν οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἐκ Θήρας νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ διαίρεσις. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν δυστυχῶς νὰ γείνῃ ποτὲ κέντρον ἡ Θήρα ἢ ἡ Νάξος. Ἡ ἀρχή, κύριοι Βουλευταί, τῆς προσεγγίσεως τῆς διοικήσεως εἰς τὸν λαόν, αὐτὴ καθ’ ἑαυτήν, ἐξεταζομένη ἀπολύτως δὲν θὰ εἶχε πρακτικὴν ἀξίαν, ἐὰν δὲν συνεδυάζετο μετὰ τῆς ὑπάρξεως τῶν ἀναγκαίων στοιχείων τῆς ἐφαρμογῆς της. Ἐὰν δὲν ὑπάρχωσι τὰ στοιχεῖα τῆς συγκοινωνίας καὶ τῆς κοινωνικῆς κινήσεως, δὲν δύναται οὔτε ἡ διοίκησις νὰ ἐνεργήσῃ, οὔτε ἡ δικαιοσύνη προσηκόντως ν’ ἀπονεμηθῇ. Ἀλλ’ ἡ Θήρα καὶ ἡ Νάξος εἶναι ἀδύνατον νὰ καταστῶσι τοιαῦτα κέντρα, διότι εἶναι ἀλίμενοι καὶ ἐλλείπουσιν ἀπ’ αὐτῶν πάντα τὰ ἄλλα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ παρομαρτῶσιν εἰς ἕνα τόπον, ἀξιοῦντα νὰ γείνῃ ἕδρα νομοῦ. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἱδρύσητε ἀρχὰς ἐκεῖ, ὅπου οἱ ὑπάλληλοι θὰ στερῶνται τῶν μέσων τοῦ καλῶς ζῆν· ἐλέχθη δὲ χθὲς, ὅτι ἐν Θήρᾳ στεροῦνται πολλάκις τοῦ κρέατος καὶ τῶν ἄλλων τροφίμων, ἐνίοτε δὲ καὶ αὐτοῦ δυστυχῶς τοῦ ὕδατος. Ἀλλ’ ὄχι μόνον ἡ ἔλλειψις παραπόνων κατὰ τῆς διοικήσεως καθιστᾷ ἀδικαιολόγητον τὴν διαίρεσιν, ἀλλὰ καὶ ἡ παντελὴς σχεδὸν ἀνυπαρξία ἐγκλημάτων εἰς τὰς Κυκλάδας· διότι ἀπεδείχθη χθὲς ἐκ τῶν στατιστικῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας προσήγαγεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κορινθίας Βουλευτὴς, ὅτι τὸ ῥεκὸρ τῆς ἀνεγκληματικότητος εἰς τὴν Ἑλλάδα ἔχουσιν ἡ Κέρκυρα καὶ αἱ Κυκλάδες. Εἰς τί θὰ χρησιμεύσῃ λοιπὸν ἡ ποινικὴ δικαιοσύνη ἐν Θήρᾳ; εἰς τί ἐν Νάξῳ; Σᾶς βεβαιῶ δὲ, ὅτι τὸ σύνολον καὶ τῶν πολιτικῶν ἀποφάσεων τοῦ Πρωτοδικείου Σύρου δὲν ὑπερβαίνει κατ’ ἔτος τὰς 1700, καὶ ὅτι δὲν ὑπάρχουσι πολλαὶ μεγάλαι ὑποθέσεις, διότι ἐν γένει εἶναι ὀλίγισται αἱ πολιτικαὶ διαφοραὶ, καὶ μηδαμιναὶ κατὰ τὸ πλεῖστον αἱ ἐγκληματικαὶ πράξεις. Εἰς τί καταλήγουσι λοιπὸν αἱ τροπολογίαι; Νὰ ἱδρύσωμεν διοίκησιν καὶ νὰ ἱδρύσωμεν Πρωτοδικεῖον, ἵνα δαπανᾷ τὸ Κράτος ματαίως· νὰ ἔχωμεν διοίκησιν ἄνευ ἐδάφους διοικήσεως καὶ εἰς βλάβην τῶν πλείστων νήσων, αἵτινες ζητοῦνται διὰ τῶν τροπολογιῶν ν’ ἀποσπασθῶσι τῆς Σύρου· νὰ ἔχωμεν δικαστήρια χωρὶς ὑποθέσεις καὶ εἰς βλάβην τῶν διαδίκων ἐκείνων, οἵτινες κατοικοῦσιν ἐκτὸς τῆς Νάξου καὶ ἐκτὸς τῆς Θήρας. Ἀλλὰ τοιαύτας τροπολογίας δὲν δύναται βεβαίως ἡ Βουλὴ νὰ δεχθῇ.

§84ΧΡΙΣΤΟΦ. ΑΣΙΜΗΣ. Βεβαίως, κύριοι Βουλευταὶ, δὲν περιέμενον οὔτε προσεδόκων ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα κύριον Βοκοτόπουλον στοργήν τινα πρὸς τὸν νομόν τῶν Κυκλάδων, διότι, ἐντελῶς ξένος πρὸς τὸν νομὸν τοῦτον, βεβαίως δὲν αἰσθάνεται τὴν ὀδύνην καὶ τὸν πόνον, τὸν ὁποῖον δοκιμάζομεν ἡμεῖς, οἱ διὰ στενωτάτων μετ’ αὐτοῦ δεσμῶν συνδεδεμένοι, ὅταν πρόκειται περὶ ζητημάτων συνδεομένων καὶ ἀφορώντων εἰς τὴν εὐημερίαν αὐτοῦ. Οὔτε δοκιμάζει βεβαίως τὴν πικρίαν, τὴν ὁποίαν ὑφιστάμεθα ἡμεῖς ἀπὸ τῆς χθὲς, ἀδικούμενοι, ἀφοῦ δὲν ἐλήφθημεν ὑπ’ ὄψιν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ θεσμοθετουμένῃ νέᾳ διοικητικῇ διαιρέσει. Ἐν τῇ διοικητικῇ διαιρέσει ὁ νομὸς Κυκλάδων πρωτίστως ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν παρ’ αὐτῆς, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ λογισθῇ ὡς λαὸς ἀνάξιος προσοχῆς, ἢ λαὸς, ὅστις δὲν ἔχει ἀνάγκην ὑποστηρίξεως ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Μόνον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ὑποστηρίξωσι συμφέροντα ἴδια καὶ δὲν ἔχουσι πόνον πρὸς τὸν Κυκλαδικὸν λαὸν, δύνανται νὰ ἔλθωσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ν’ ἀκουσθῶσι λέγοντες ὅτι εἶναι ἄχρηστος ἡ δικαιοσύνη, ἄχρηστος ἡ διοίκησις διὰ τὸν λαὸν τοῦτον. Βεβαίως δὲν νομίζω, ὅτι τοιουτοτρόπως θὰ δικαιολογῆται καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς, διότι οὐαὶ καὶ ἀλλοίμονον, ἐὰν ἡ δικαιολογία του ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοθετήματος ἦναι τοιαύτη! Χθὲς ἐφ’ ἱκανὸν ἐσιώπησα, καὶ ἐσιώπησα διότι δὲν ἠθέλησα ν’ ἀναμιχθῶ εἰς συζήτησιν, ἥτις ἠδύνατο νὰ προσδώσῃ εἰς ἐμὲ τὸν χαρακτηρισμόν, ὅτι ἡ ἐξυπηρέτησις στενῶν τοπικῶν συμφερόντων ἦτο ἐκείνη, ἡ ὁποία μὲ παρώθει νὰ ἀναμιχθῶ εἰς τὴν διαμειφθεῖσαν συζήτησιν μεταξὺ τῶν συναδέλφων ἐκ Κυκλάδων· σήμερον ὅμως, ἐπὶ τῷ δήγματι ἀληθῶς, ἐπὶ τῇ ὀδύνῃ τὴν ὁποίαν ᾐσθάνθην ἀπὸ τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Σύρου, δὲν ἠδυνάμην παρὰ νὰ ἐγερθῶ, ἵνα διαμαρτυρηθῶ καὶ εἴπω, ὅτι παραπονούμεθα, διότι ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐθεωρήθη ὁ νομὸς Κυκλάδων ἄξιος διοικήσεως καὶ τύχης καλλιτέρας, καὶ ὅτι, ἀφοῦ δι’ ὅλην τὴν ἄλλην Ἑλλάδα ἐπὶ τοσοῦτον δαψιλῶς τὰ καλὰ τῆς διοικήσεως παρέχονται, πρὸς ἡμᾶς διατὶ ἡ περιφρόνησις αὕτη; Εἰς λεπτομερείας τοῦ νομοσχεδίου, κύριοι Βουλευταὶ, δὲν θέλω νὰ ἀσχοληθῶ συζητῶν. Τοῦτο μόνον τὸ παράπονον ἠθέλησα νὰ διατυπώσω πρὸς τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργόν· ὅτι ἔπρεπε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, νομοθετῶν, καὶ τὰς πολλαπλᾶς ἀνάγκας καὶ τὰς δυσχερείας τῶν κατοίκων τῶν Κυκλάδων ἕνεκα τῶν μεγάλων ἀποστάσεων τῶν νήσων αὐτῶν ἀπὸ τῆς ἕδρας τοῦ νομοῦ, καὶ ὅτι ἔπρεπεν ἐπὶ τέλους νὰ δειχθῇ τὸ ἐνδιαφέρον αὐτοῦ καὶ ὑπὲρ τοῦ νομοῦ τούτου, ἵνα μὴ τὸ νομοσχέδιόν του χαρακτηρίζηται, δικαίως, ἐπὶ τοσοῦτον ἄνισον. Βεβαίως, κύριε Πρωθυπουργὲ, δὲν ἔπρεπε νὰ παρίδητε τὰς ταλαιπωρίας καὶ τὰς ζημίας, τὰς ὁποίας διαρκῶς ὑφιστάμεθα, ἐξαναγκαζόμενοι διὰ τὰς ἁπλουστέρας τῶν ὑποθέσεων ἡμῶν, οἷαι ἡ ἐπικύρωσις ἐγγράφου τινὸς, ἢ ἡ μαρτυρία ἐνώπιον δικαστηρίου, νὰ ὑποβαλλώμεθα εἰς τὸ μαρτύριον τοῦ περίπλου τῆς γῆς, διὰ νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἀνάγκας μας ταύτας. Ἀλλὰ διὰ τὰς δυσχερείας μας βεβαίως αὐτὰς ὀλίγον φροντίζει ὁ ἀξιότιμος κ. ἐκ Σύρου Βουλευτής. Ποῖοι λόγοι κανονίζουσιν οὕτω τὰς σκέψεις του, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δύσκολον νὰ τοὺς ἐννοήσῃ πᾶς τις. Βεβαίως διὰ τὴν Σῦρον καὶ δι’ αὐτὸν ἀνιαρὸν ἤθελεν εἶναι νὰ μειωθῶσιν αἱ παροχαὶ πολλῶν ἐκ μέρους τῆς Θήρας συμφερόντων ἐξ ὑποθέσεων διαφόρων, ἰδίᾳ δικαστικῶν, εἰς τὰς ὁποίας τόσον συχνὰ λαμβάνει μέρος ὁ κύριος Βοκοτόπουλος. Ἡμεῖς, ἵνα ἀρθῇ ἡ πρὸς ἡμᾶς προσγενομένη ἀδικία, ὑπεβάλομεν τροπολογίαν τοῦ νομοσχεδίου, παρακαλοῦμεν δὲ καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν, ὅπως λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τὴν τροπολογίαν ταύτην, ὑποδιαιρεθῇ δὲ οὕτως ὁ νομὸς Κυκλάδων εἰς δύο διοικητικὰς περιφερείας, εἰς τὴν τοῦ νομοῦ Βορείων Κυκλάδων καὶ εἰς τὴν τοῦ νομοῦ Νοτίων Κυκλάδων μὲ πρωτεύουσαν τὴν Θήραν. Τὴν Θήραν, ἥτις, περισσότερον ἀπὸ πᾶσαν ἄλλην νῆσον ἀπὸ τῆς ἕδρας τοῦ νομοῦ ἀπέχουσα, καὶ πλειότερον θέλει διὰ τοῦτο ἐξυπηρετηθῆ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ θέλει οὕτω προαγάγει τοσαῦτα συμφέροντα αὐτῆς, ἐμπορικὰ, βιομηχανικὰ καὶ ναυτικά.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λεώπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§86ΛΕΩΠΟΥΛΟΣ. Ἀναβάλλω τὰς παρατηρήσεις μου, ἵνα ὑποβάλω αὐτὰς μετὰ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰς τὸ ζήτημα τὸ ἀφορῶν τὴν διαίρεσιν τοῦ νομοῦ Μαντινείας.

§87Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω νὰ ἐκφράσω τὰς εὐχαριστίας μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι εἰς τὸ δίκτυον τῶν διοικητικῶν καὶ δικαστικῶν μεταρρυθμίσεων, ἃς παρέσχεν εἰς διαφόρους ἐπαρχίας διὰ τοῦ νομοθετήματος περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως, δὲν περιέλαβε τὴν ἰδιαιτέραν ἐπαρχίαν μου Μεγαρίδα. Εἶμαι ἐκ τῶν φρονούντων, ὅτι ἡ προσέγγισις τῆς δικαιοσύνης πρὸς τοὺς δικαζομένους, ἡ προσέγγισις τῆς διοικήσεως πρὸς τοὺς διοικουμένους δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν μέτρων, διὰ τὰ ὁποῖα ἐν Ἑλλάδι ὀφείλει τις νὰ εὐγνωμονῇ. Δὲν ἠθέλησα ἐπὶ τῆς συζητήσεως τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι δὲν ἐφιλοδόξησα νὰ προστεθῇ καὶ ἡ ἰδική μου γνώμη εἰς τὸ παράδοξον μωσαϊκὸν τῶν διαφόρων ἀντικειμένων πρὸς ἀλλήλας γνωμῶν. Προκειμένης ἤδη τῆς συζητήσεως τῶν καθ’ ἕκαστον τοῦ νομοσχεδίου καὶ περὶ συστάσεως νομοῦ Γορτυνίας, μοὶ παρέχεται ἡ εὐκαιρία νὰ εἴπω ὀλίγα τινά· παρακαλῶ δὲ τοὺς ἐνδιαφερομόνους ἀμέσως νὰ μὴ νομίσωσιν ὅτι οἱ λόγοι μου ἀπορρέουσιν ἐκ τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ πολιτικοῦ ἐνδιαφέροντος, ἀλλ’ ἁπλῶς ἐξ ἱστορικῶν λόγων. Εἰδοποιῶ δ’ αὐτοὺς, ὅτι θὰ ἔχωσι μίαν κἂν ἀξίαν τὰ λεγόμενα ὑπ’ ἐμοῦ, κατόπιν τόσης πλημμύρας λόγων, τὴν ἀξίαν τῆς βραχυλογίας. Προκειμένου περὶ συστάσεως νομοῦ ἐν Γορτυνίᾳ ἀνεπτύχθησαν ἱστορικοὶ λόγοι ἐξ ἀμφοτέρων τῶν μερίδων· καί τινες μὲν ὑποστηρίζουσιν, ὅτι δέον νὰ μείνῃ ὁ νομὸς τῆς Ἀρκαδίας, ὡς ἔχει, ἄλλοι δὲ νὰ ὑποδιαιρεθῇ ὁ νομός. Κυρίως τρία ἐτέθησαν ζητήματα· νὰ μείνῃ ὁ νομός ὡς ἔχει, ν’ ἀκολουθήσωμεν τὸ σύστημα τὸ προτεινόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τρίτον νὰ ψηφισθῇ ἡ σύστασις ἑτέρου νομοῦ, τοῦ νομοῦ Γορτυνίας, περιλαμβάνοντος καὶ τὴν ἐπαρχίαν Μεγαλοπόλεως· ἔχετε δὲ καὶ τὸ οἰκογενειακὸν ζήτημα τῆς πρωτευούσης, τῆς ἕδρας τοῦ νομοῦ τοῦ νέου. Συντάσσομαι πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ κ. Σπυρακοπούλου, προτείναντος, ὅπως ὁ νῦν νομός Ἀρκαδίας ὑποδιαιρεθῇ εἰς δύο νομοὺς, εἰς τὸν νομὸν τῆς Ἄνω Ἀρκαδίας, περιλαμβάνοντα τὰς ἐπαρχίας Μαντινείας καὶ Κυνουρίας, καὶ εἰς τὸν νομὸν τῆς κάτω Ἀρκαδίας, περιλαμβάνοντα τὴν Γορτυνίαν καὶ τὴν Μεγαλόπολιν.

§88Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς δυτικὴν καὶ ἀνατολικὴν Ἀρκαδίαν.

§89Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Διαφορὰ λέξεων. Νομίζω ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Σπυρακοπούλου εἶναι ἡ ἀνταποκρινομένη εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ ἐζήτησε νὰ ὑποδιαιρέσῃ τοὺς ὑφισταμένους νομοὺς κατ’ ἀναλογίαν πληθυσμοῦ καὶ ἱστορικῆς τινος συγκροτήσεως, καὶ οἱ ὅροι οὗτοι πληροῦνται διὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Σπυρακοπούλου. Ἐκ τῆς στατιστικῆς ἔχομεν, ὅτι ὁ νομός Ἀρκαδίας περιλαμβάνει κατοίκους 167,092. Κατὰ τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου ὁ νομός Ἀρκαδίας διαιρεῖται εἰς δύο νομοὺς, εἰς νομὸν Ἀρκαδίας, περιλαμβάνοντα τὰς τρεῖς ἐπαρχίας μὲ κατοίκους 115,132 καὶ εἰς τὸν ἰδιαίτερον νομὸν Γορτυνίας μὲ κατοίκους 51,960. Ἔχομεν ἑπομένως ἀσύγκριτον διαφορὰν πληθυσμοῦ κατὰ τὸ κυβερνητικὸν σύστημα, ἐνῷ ἡ πρότασις τοῦ κ. Σπυρακοπούλου εἶναι ὀρθοτέρα καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν, διότι θὰ ἔχωμεν νομὸν ἄνω Ἀρκαδίας μὲ κατοίκους 91,868, καὶ νομὸν κάτω Ἀρκαδίας (Γορτυνίας καὶ Μεγαλοπόλεως) μὲ πληθυσμὸν 75,224. Ἀλλ’ εἶναι καὶ ἀσφαλεστέρα ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς διοικήσεως, λόγῳ ἀναλογίας ἐκτάσεως καὶ πληθυσμοῦ, καὶ προτιμοτέρα ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἱστορικῆς συστάσεως τῶν δύο τούτων ἐπαρχιῶν, τῆς Γορτυνίας καὶ τῆς Μεγαλοπόλεως· διότι, ἂν πρέπῃ νὰ ἀκουσθῶσιν οἱ ἱστορικοὶ λόγοι, παρατηροῦμεν ὅτι ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων ἦσαν ἀδιαίρετοι αἱ ἐπαρχίαι Γορτυνίας καὶ Μεγαλοπόλεως. Πρὶν μὲν τῆς Φραγκοκρατίας ὑπῆρχε μία διοίκησις τῆς Γορτυνίας καὶ Μεγαλοπόλεως, ἡ λεγομένη «Διοίκησις τῶν Σκορτῶν» μὲ ἕδραν τὴν Καρύταιναν. Κατὰ τὴν Φραγκοκρατίαν ἡ Γορτυνία καὶ ἡ Μεγαλόπολις ἀπετέλεσαν ἠνωμέναι τὴν Βαρωνείαν τῆς Καρυταίνης, σώζεται δὲ τὸ φρούριον τῆς Καρυταίνης, τὸ ἀναγόμενον εἰς τοὺς χρόνους ἐκείνους· ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς Τουρκοκρατίας ἡ Γορτυνία ἦτο ἠνωμένη μετὰ τῆς Μεγαλοπόλεως, μὲ πρωτεύουσαν τὴν Καρύταιναν, σώζονται δὲ τὰ ἐρείπια τῶν φυλακῶν καὶ ἄλλων κτιρίων τῆς τοιαύτης διοικήσεως. Ἡ τοιαύτη δὲ διαίρεσις συναντᾶται καὶ πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ νομοθέτου, ἐννοήσαντος νὰ ἑνώσῃ λαοὺς συνδεομένους ἱστορικῶς καὶ γεωγραφικῶς, καὶ πρὸς τὴν ἐκκλησιαστικὴν διαίρεσιν τοῦ τόπου, ἥτις περιλαμβάνει τὰς ἐπαρχίας Γορτυνίας καὶ Μεγαλοπόλεως, ὑπὸ ἕνα ἐπίσκοπον, ἑδρεύοντα ἐν Καρυταίνῃ, ὅτε δὲ ἐξέλιπεν ὁ ἐπίσκοπος Καρυταίνης, δὲν ἐκρίθη εὔλογον νὰ χειροτονηθῇ καὶ ἕτερος ἐπίσκοπος. Ἑπομένως ὑπὸ ἔποψιν ἐκτάσεως, πληθυσμοῦ, ἱστορίας καὶ ἐκκλησίας ὀρθοτέρα κριτέα ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Σπυρακοπούλου προτεινομένη διαίρεσις. Ἀλλὰ τίς εἶναι ἡ πρωτεύουσα κατὰ τὸ νομοσχέδιον; ἡ Δημητσάνα. Ἀνέπτυξε δὲ ὁ κ. Διγενόπουλος τὰ προτερήματα, τὰ ὁποῖα παρουσιάζει ἡ Δημητσάνα, ὡς ὑπάρξασα ἡ γενέτειρα καὶ ἡ κοιτὶς διασήμων ἱεραρχῶν. Ἀλλ’ ἡ Καρύταινα, ἥτις δὲν ὑστερεῖ οὐδετέρας τῶν ἀντιζήλων πόλεων ὑπὸ ἱστορικὴν αἴγλην, εἶναι ἅμα ἡ κεντρικωτέρα τῆς διοικήσεως Μεγαλοπόλεως–Γορτυνίας, συγκοινωνεῖ δι’ ἁμαξιτῶν ὁδῶν, ἔχει φυλακὰς ἑτοίμους, κλῖμα εὐκραὲς, κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὴν χιονοσκεπῆ Δημητσάναν· ταῦτα δὲ εἰδότες καὶ οἱ ὑποβαλόντες ἄλλοτε νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπραγματοποιήθησαν διὰ τῆς ψήφου, εἶχον τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ κ. Σπυρακόπουλος, διότι καὶ κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ Κουμουνδοῦρος τῷ 1867, προεβάλλετο ἡ ἕνωσις τῶν δύο τούτων ἐπαρχιῶν ὑπὸ πρωτεύουσαν τὴν Καρύταιναν. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ διάταγμα τῆς 5 Δεκεμβρίου 1842 καθωρίζετο ὡς ἕδρα τῶν δύο τούτων ἐπαρχιῶν ἡνωμένων ἡ Καρύταινα, βραδύτερον δὲ πολὺ συνεστάθη καὶ ἡ ἐπαρχία Μεγαλοπόλεως μετὰ πρωτευούσης τῆς ὁμωνύμου πόλεως. Ἀλλ’ ἂν γείνῃ ἀνάγκη νὰ παρίδωμεν τοὺς ἱστορικοὺς λόγους, οἵτινες τόσα παρέχουσιν ἐπιχειρήματα ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Σπυρακοπούλου, ὑπάρχει εἷς μέγιστος λόγος, ὅτι ἡ Καρύταινα εἶναι ἡ πατρὶς τοῦ μεγάλου στρατηλάτου τῆς Ἑλλάδος, τοῦ Κολοκοτρώνη, τοῦ γέρου τοῦ Μοριᾶ...

§90ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγεννήθη εἰς τὴν Λιγούδισταν ὁ Κολοκοτρώνης.

§91Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἔζησεν ἐν Καρυταίνῃ. Προβάλλεται τώρα ἡ πόλις Λαγκάδια ὡς πρωτεύουσα, διότι αὐτὴ ἐγέννησε τὸν κ. Δηλιγιάννην. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, ὅπως ἱστορικῶς πρέπει νὰ ὑποχωρήσουν τὰ Λαγκάδια πρὸ τῆς Καρυταίνης, οὕτω καὶ ὁ Δηλιγιάννης, ὁ κληθεὶς καὶ οὗτος Γέρος τοῦ Μοριᾶ, ὀφείλει νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς τὸν πρωτόκλητον γέρο τοῦ Μοριᾶ, τὸν Κολοκοτρώνην.

§92ΧΑΡΙΛ. ΔΙΓΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Κολοκοτρώνης ἐγεννήθη εἰς τὸ Λιμποβίσι. Εἰς τὴν Καρύταιναν μετέβη κατὰ τὸ 1821, ὄχι διότι ἐγεννήθη ἐκεῖ, ἀλλὰ διότι ἦτο τόπος ὀχυρὸς, ἔχων φρούριον. Ὁ φιλελεύθερος βουλευτὴς κύριος Ἀναστασόπουλος δὲν ἔπρεπε νὰ ὑποστηρίξῃ ὡς πρωτεύουσαν τὰ φρούρια τῆς Φραγκοκρατίας, διότι ὑπενθυμίζουν ἡμέρας δουλείας καὶ ὄχι ἐθνικῆς εὐκλείας, διότι ἐκεῖ οἱ Φράγκοι ἔστησαν τὴν φωλεάν των, ὡς εἰς μέρος ὀχυρὸν, διὰ νὰ καταδαμάζουν τοὺς πέριξ λαούς· ὁ ἄρχων τότε τῆς Καρυταίνης εἶχεν ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν του τὴν Μεγαλόπολιν, τὴν Τεγέαν, τὴν Μεσσηνίαν, ὄχι ὅμως καὶ τὴν Γορτυνίαν, ἥτις ὑπήγετο εἰς ἄλλους φεουδάρχας, οὖσα διῃρημένη εἰς φέουδα, ὡς τὸ τῆς Ἄκοβας. Ἀνεμίχθη λοιπὸν ὁ κ. Βουλευτὴς εἰς ὑπόθεσιν, τὴν ὁποίαν δὲν ἐγνώριζεν.

§93Γ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Τὴν σπουδαιότητα τοῦ περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως νομοσχεδίου ἀποδεικνύει ἡ πληθὺς τῶν ῥητόρων, οἵτινες ἀνέρχονται ἐπὶ τὸ βῆμα. Καὶ δικαίως· διότι δικαιώματα μεγάλα ἐκ τῆς ἀρχαίας ἡμῶν ἱστορίας καὶ ἐκ τῆς νεωτέρας νομίζοντες οἱ κατοικοῦντες τὰς διαφόρους ἐπαρχίας προσβεβλημένα, ἐπιβάλλουσι τοῖς ἀντιπροσώποις αὑτῶν, ἵνα οὕτως ἢ ἄλλως ὑπερασπίσωσι ταῦτα, ὡς ἔχουσι καθῆκον καὶ οἴκοθεν νὰ πράξωσι τοῦτο. Οὕτως ἀκολουθοῦσι τὴν ἐντολὴν, τὴν δοθεῖσαν αὐτοῖς. Ἀλλὰ καὶ παντοῦ παρατηρεῖται ἐν τοῖς Κοινοβουλίοις, ὅτι, ὁσάκις εἰσάγεται σπουδαῖός τις νέος θεσμός, μακραὶ ἐγείρονται συζητήσεις. Συγχαίρω δὲ τῷ ἀξιοτίμῳ κ. Προέδρῳ τῆς Κυβερνήσεως, κηρυχθέντι ὑπὲρ τῆς ὡς οἷόν τε εὐρυτέρας συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, καὶ τῇ πλειονοψηφίᾳ τῆς Βουλῆς, προθύμως ἀκροωμένῃ τῶν διαφόρων ῥητόρων, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ ἐκ καθήκοντος. Καὶ παρῆλθον μὲν ἐπὶ τὸ βῆμα πλείστων ἐπαρχιῶν ἀντιπρόσωποι, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι οἱ προταθέντες λόγοι ὑπὲρ ἄλλων ἐπαρχιῶν, χωρὶς νὰ ὑποτιμήσω τὴν ἱστορικὴν αὐτῶν ἀξίαν, θὰ ὑποχωρήσωσιν ἀπέναντι τῆς ἐπαρχίας Οἰτύλου, εὑρισκομένης ἐν ἐξαιρετικῇ ὅλως θέσει, ἐκεῖ, ἐν τῷ μεσημβρινωτάτῳ ἄκρῳ τῆς Πελοποννήσου, ἐν τῷ βράχῳ ἐκείνῳ, ὃν οἱ Μανιᾶται δὲν ἐξέλεξαν κατοικίαν ἐκ λόγων συμφέροντος, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἰδέας τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς πατρίδος. Ἀκριβῶς δὲ οἱ ὑπὲρ τούτων ἀγῶνες αὐτῶν ἐγένοντο ἡ αἰτία, ὥστε νὰ κατέχωσι θέσιν ἐν τῇ Ἑλληνικῇ ἱστορίᾳ ἔξοχον. Ἐν τῇ Μάνῃ δὲ, καὶ ἐν οὐδενὶ ἄλλῳ ἴσως τμήματι τοῦ Ἑλληνικοῦ, ὑπάρχει συνήθης ἡ προσφώνησις «πατριώτης». Αὐτὴ ἡ λέξις εἶναι λίαν ἐνδεικτικὴ τῆς ἀνέκαθεν ἀφοσιώσεως πρὸς τὴν Πατρίδα. Τὸν ἱστορικὸν τῶν Μανιατῶν βίον ὅλον ἀποτελοῦσι διαρκεῖς καὶ ἄπαυστοι ἀγῶνες καὶ κατὰ τῶν ἐπιδραμόντων βαρβάρων, οἵτινες ἠνάγκασαν τοὺς ἀπογόνους τῶν ἀρχαίων Σπαρτιατῶν νὰ καταφύγωσιν ἐκ Σπάρτης εἰς Μάνην, καὶ κατὰ τῶν Φράγκων, οἵτινες ἐγκατέστησαν προσωρινῶς ἐκεῖ, καὶ κατὰ τῶν Τούρκων, οἵτινες οὐδέποτε κατώρθωσαν νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν Μάνην. Ἀλλ’ ἐνῷ διὰ μέσου τόσων αἰώνων γνησίαν διετήρησαν ἐν ἑαυτοῖς τὴν ἀρχαίαν Σπαρτιατικὴν ἀρετὴν, συνεκληρονόμησαν ταύτῃ καὶ τὰ τραχέα ὅλως ἀρχαῖα ἐκεῖνα ἤθη, ὧν ἡ ἐκτροπὴ καθίστησιν ὅλως ἰδιάζουσαν καὶ ἐξαιρετικὴν τὴν ἐν Μάνῃ κοινωνικὴν κατάστασιν. Ἐνῷ δὲ ἅμα τῇ ἐκρήξει τοῦ ἱεροῦ ἡμῶν ἀγῶνος παντοῦ λεοντόθυμοι οἱ Μανιᾶται ἔσπευδον καὶ ἐπρωταγωνίστουν καὶ ἐδίδασκον τοὺς ἄλλους τὴν πολεμικὴν, ἵνα οὗτοι ἐπίσης ἀναφανῶσιν ἄξιοι συναγωνισταὶ αὐτῶν, μετὰ τὴν κτηθεῖσαν ἐλευθερίαν οὐδεμία φροντὶς ἐλήφθη ὑπὸ τῆς Πολιτείας ὑπὲρ αὐτῶν. Ἀναξιοπαθῶν δὲ ὁ λαὸς ἐκεῖνος, διατελεῖ ἐν καταστάσει ὅλως ἐξαιρετικῇ ἢ τὰ διάφορα ἄλλα τμήματα τοῦ ἐλευθέρου Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἡ κατάστασις δὲ τῆς ἐπαρχίας Οἰτύλου εἶναι τοιαύτη, ὥστε καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ δέον νὰ δεχθῶσι τὴν τροπολογίαν, ἣν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω. Ὡς γνωστόν, μέχρι τοῦδε ἡ ἐπαρχία Οἰτύλου ὑπήγετο διοικητικῶς μὲν εἰς τὸν νομὸν Λακωνίας, δικαστικῶς δὲ εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Καλαμῶν. Νῦν διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἡ Λακωνικὴ ἀποτελεῖ, ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν Οἰτύλου, Γυθείου καὶ Κυθήρων, ἕνα νομὸν, ἔχοντα ἕδραν τὸ Γύθειον. Οἱ ἄλλοι Μανιᾶται μεθ’ ὑπερηφανίας καὶ χαρᾶς βλέπομεν, ὅτι ἓν τμῆμα τῆς Μάνης ἀξιοῦται οὕτω προσοχῆς. Ἀλλὰ φρονοῦμεν ἐπίσης, ὅτι οἱ ἐξαιρετικοὶ κοινωνικοὶ ὅροι, ὑφ’ οὓς εὑρίσκεται ἡ Ἄνω Λακωνικὴ, ὡς καλῶ τὴν ἐπαρχίαν Οἰτύλου, καθιστῶσιν ἀποδεκτέαν τὴν τροπολογίαν μου περὶ συστάσεως ἐκ τῆς ἐπαρχίας Οἰτύλου καὶ ἑτέρου νομοῦ, Ἄνω Λακωνικῆς, μὲ ἕδραν τὴν Ἀρεόπολιν, πρὸς τῷ ἑτέρῳ νομῷ Κάτω Λακωνικῆς, ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν Γυθείου καὶ Κυθήρων, μὲ ἕδραν τὸ Γύθειον, ὡς ὁρίζεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἀφοῦ ὑπὸ ἔποψιν δικαστικὴν ὑπαγόμεθα εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Καλαμῶν, διατηρουμένου καὶ εἰς τὸ μέλλον τοῦ καθεστῶτος, Πρωτοδικείου ἀνάγκην δὲν ἔχομεν. Ἀλλὰ καὶ ἄλλως ὁπωσδήποτε δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ὑπαχθῶμεν εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Γυθείου. Ὁ γνωρίζων τὴν γεωγραφικὴν θέσιν τῆς Μάνης δὲν δύναται ἢ νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι αἱ ἀποστάσεις εἶναι τοιαῦται, ὥστε θὰ ὑποβάλλωνται εἰς πραγματικὴν βάσανον οἱ κάτοικοι τῆς ἐπαρχίας Οἰτύλου, ἀναγκαζόμενοι νὰ προσφεύγωσιν ἑκάστοτε εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Γυθείου. Οἱ δῆμοι μάλιστα Ἀβίας, Καρδαμύλης καὶ Λεύκτρου ἀπέχουσι τούτου 18, 15 καὶ 12 ὥρας, ἐνῷ ἐκ Καλαμῶν ἀπέχουσι μόνον, κατὰ μέσον ὅρον, 3–4 ὥρας διὰ θαλάσσης. Ἀλλ’ ἡ ἀπόστασις διὰ ξηρᾶς, ἕνεκα τῆς ἀθλίας τῶν ὁδῶν καταστάσεως, πάντοτε μὲν θὰ καθιστᾷ δυσχερεστάτην, ἐν καιρῷ δὲ χειμῶνος καὶ ὅλως ἀδύνατον τὴν μετάβασιν εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Γυθείου. Καὶ γινώσκω, ὅτι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑπάρχει διάταξις, καθ’ ἣν δύναται διὰ βασιλικοῦ διατάγματος νὰ μεταβληθῇ ἡ περιφέρεια τῶν Πρωτοδικείων, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ἀνεξαρτήτως τῆς τροπολογίας μου θὰ ληφθῇ πρόνοια, ἵνα ἡ ἐπαρχία Οἰτύλου, ἢ τοὐλάχιστον οἱ δῆμοι Ἀβίας, Καρδαμύλης καὶ Λεύκτρου μὴ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Γυθείου, ἀλλ’ ὑπάγωνται καὶ ἐν τῷ μέλλοντι εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Καλαμῶν. Ἀλλὰ, ὡς προεῖπον, ὑπαγομένης τῆς ἐπαρχίας Οἰτύλου εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Καλαμῶν, καὶ μετὰ τὴν σύστασιν τοῦ προτεινομένου παρ’ ἐμοῦ ἑτέρου νομοῦ Ἄνω Λακωνικῆς, τὸ ζήτημα τῆς δαπάνης δὲν εἶναι σπουδαῖον· ἡ δαπάνη αὕτη δὲν θὰ ᾖναι ἀνωτέρα ὀλίγων χιλιάδων δραχμῶν. Σημειωτέον δὲ, ὅτι, ὡς πρὸς τὸ νομαρχιακὸν κατάστημα, ἔχω προσφορὰν ὁμογενοῦς, ὅστις δωρεῖται ἀρκοῦν ποσὸν δι’ ἀπόκτησιν Νομαρχείου ἢ Διοικητηρίου. Οὕτω, Κύριοι, ποιούμενος ἔκκλησιν εἰς τὰ πατριωτικὰ αἰσθήματα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν κ. κ. Βουλευτῶν, παρακαλῶ, ἵνα ἀποδεχθῆτε τὴν ἐμὴν τροπολογίαν. Ἡ σύστασις νομοῦ Ἄνω Λακωνικῆς θὰ ἔχῃ πλεῖστα ἀγαθὰ ἀποτελέσματα. Οἱ κοινωνικοὶ νόμοι τῆς Μάνης, καὶ δὴ ὁ κυριώτερος τούτων, ὁ τῆς ἐκδικήσεως, εἶναι ἀνώτεροι τῶν θετῶν τῆς Πολιτείας νόμων, οἱοιδήποτε καὶ ἂν ὦσιν οὗτοι. Οἱασδήποτε δὲ ποινὰς καὶ ἂν ἐπιβάλῃ τις, δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ μεταβάλῃ τὰ ἐν Μάνῃ ἔθιμα. Τοῦτο κατορθωθήσεται μόνον διὰ τῆς διαδόσεως προσηκούσης δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ θρησκευτικῆς ἐν τοῖς ναοῖς διδασκαλίας, διὰ τῆς κηρύξεως τοῦ θείου λόγου καὶ τῆς ἐπὶ τόπου παρουσίας ἀνωτέρας διοικητικῆς, ἀστυνομικῆς καὶ ἐκκλησιαστικῆς ἀρχῆς. Ἀλλ’ ἡ παρουσία αὕτη καὶ οἰκονομικῶς θὰ ὠφελήσῃ, οὕτως ἢ ἄλλως, τὸν τόπον, ὅστις, πετρώδης ὤν, ὀλίγιστα παράγει, παρὰ τὴν παραδειγματικὴν ἐργατικότητα καὶ φιλοπονίαν τῶν κατοίκων. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἐν τέλει δὲν ἀφορῶμεν εἰς τὸ ὑλικὸν συμφέρον. Εἴμεθα εἰθισμένοι εἰς τὴν πενίαν ἡμῶν. Αὕτη ἀποτελεῖ τίτλον δι’ ἡμᾶς. Ἀπεκτήσαμεν αὐτὴν ἑκόντες, ἐκλέξαντες αὐθόρμητοι κατοικίαν τοὺς βράχους ἐκείνους τοῦ Ταϋγέτου, καὶ μὴ ἀποβλέψαντες εἰς ἄλλο τι, εἰμὴ εἰς τὸ νὰ καταστήσωμεν αὐτοὺς προμαχῶνας ἀπορθήτους τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς πατρίδος. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸς, εἰσηγούμενος τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια, ὀρθῶς ἔπραττε, παραδεχόμενος καὶ καθιστῶν, ὡς ἔδει, ὑποχρεωτικὴν τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Ἀλλὰ τί γενήσεται ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ πατρίδι μου, ἐν ᾗ, ἕνεκα τῶν περὶ ἐκδικήσεως μανιατικῶν ἐθίμων, τὰ ἄρρενα διατρέχουσιν ἐνίοτε τὸν ἔσχατον κίνδυνον, μεταβαίνοντα ἀπὸ τοῦ ἑνὸς χωρίου εἰς τὸ ἄλλο, ἐν ᾧ κεῖται τὸ σχολεῖον; Διὰ τοῦτο ἀνάγκη ἀκριβῶς νὰ ληφθῇ συγχρόνως ἡ δέουσα μέριμνα παρὰ τῆς Πολιτείας, ἐμφαινομένης ἐνεργοῦ καὶ δρώσης ἐκεῖ διὰ τῶν, ὡς προεῖπον, ἐκκλησιαστικῶν, διοικητικῶν καὶ ἀστυνομικῶν ἀρχῶν, ἀμέσως ἐν τῷ τόπῳ ἐκεῖ ἐγκαθιδρυομένων καὶ εἰς ἄμεσον ἐπικοινωνίαν μετὰ τῶν κατοίκων ἐρχομένων προσηκόντως. Οὕτως ἔσται δυνατὸν νὰ ἐξαγάγωμεν τὸν λαὸν ἐκεῖνον ἐκ τῆς καταστάσεως, ἐν ᾗ νῦν εὑρίσκεται καὶ ἐφ’ ᾗ δὲν ὑπέχει κυρίως εὐθύνην αὐτὸς, ἀλλ’ ἡ ὀλιγωροῦσα καὶ ἀμελοῦσα Πολιτεία. Καὶ ἡμεῖς μὲν, οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ ἐκείνου, ἐκπληροῦμεν, λέγοντες ταῦτα καὶ παρακαλοῦντες ὑμᾶς, τὸ καθῆκον ἡμῶν. Ἀλλὰ καὶ ὑμεῖς, οἱ τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν, ὀφείλετε νὰ ὑποστηρίξητε τὰς ἐνεργείας ἡμῶν. Ἰδοὺ ἡ τροπολογία μου (ἀναγινώσκει αὐτήν). Μοὶ ἐπέβαλε ταύτην οὐχὶ ὑπολογισμός τις πολιτικὸς οἱοσδήποτε, ἀλλὰ μόνον ἁγνὴ ἰδέα καλῶς νοουμένου καθήκοντος. Ἂς πραγματοποιήσῃ δ’ αὐτὴν ἡ ψῆφος ὑμῶν.

§94Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Συγχαίρω τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον διὰ τὸ ὑπὲρ τῆς ἐπαρχίας του ἐνδιαφέρον, ἐνδιαφέρον τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἐπίσης καὶ ἡμεῖς, ἂν οὐχὶ περισσότερον, διότι καὶ ἐκ τῆς ἐπαρχίας ταύτης καταγόμεθα καὶ ἐπανειλημμένως ἐτιμήθημεν διὰ τῆς ψήφου αὐτῆς εἰς δύο ἐκλογὰς νομαρχιακῆς περιφερείας. Τούτου ἕνεκεν καὶ ἐγὼ ἤθελον συνηγορήσει, ἵνα ἡ ἕδρα τοῦ νομοῦ συσταθῇ ἐν Ἀρεοπόλει, ἐὰν αὐτὸ τοῦτο τὸ Γύθειον δὲν ἐπέβαλλεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὡς ἐκ τῆς γεωγραφικῆς του θέσεως καὶ τοῦ ἐμπορίου του, νὰ προτιμήσῃ αὐτό. Εἶναι βεβαιωμένον εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν τὴν Λακωνίαν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, μάλιστα μετὰ τὴν προσθήκην τῆς ἐπαρχίας Κυθήρων, νὰ ἦναι ἄλλη πόλις πρωτεύουσα τοῦ νομοῦ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν δωρεὰν, τὴν ὁποίαν δὲν ἠξεύρω τίς ὁμογενὴς ἤθελε κάμει διὰ τὸ Διοικητήριον, ἢ καὶ δι’ ἕτερον κατάστημα, τὸ Γύθειον ἔχει ἤδη ἕτοιμα καταστήματα δημοτικὰ καὶ δημόσια, δυνάμενα νὰ χρησιμεύσωσι πρὸς τοῦτο· Θὰ παρακαλέσω δὲ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον νὰ συμβουλεύσῃ τὸν ὁμογενῆ ἐκεῖνον, ἵνα τὴν δωρεάν του χορηγήσῃ εἰς τὸν ἐθνικὸν στόλον, ἢ εἰς τὸν στρατὸν, ὅπου ἔχομεν μεγαλειτέραν ἀνάγκην.

§95Γ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἐξ ἁβρότητος μανιατικῆς οὐδὲν εἶπον περὶ Γυθείου. Ὁμολογῶ δὲ, ὅτι τοῦτο κέκτηται πάντα τὰ προσόντα ἕδρας νομοῦ. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ ἕδρας τοῦ νομοῦ τῆς Λακωνικῆς. Ἐγὼ ἐποιησάμην ἔκκλησιν εἰς τὸ ἐθνικὸν αἴσθημα τῶν Ἑλλήνων Βουλευτῶν πρὸς παραδοχὴν τῆς τροπολογίας μου, ἕνεκα λόγων κοινωνικῶν ἐξαιρετικῶν, οὐχὶ δὲ ἐμπορικῶν ἢ βιομηχανικῶν. Ἄλλως τε ἡμεῖς οἱ Μανιᾶται πάντες δὲν σκεπτόμεθα τόσον περὶ τούτων, ὅσον περὶ ὑψηλοτέρων κυρίως ἠθικῶν σκοπῶν. Ἡ δὲ τροπολογία μου δὲν βλάπτει, εἰ μὴ ἐλάχιστα τὸ Γύθειον, ἐνῷ ὠφελεῖ τὰ μέγιστα, σῴζει, δύναμαι νὰ εἴπω, τὴν ἐπαρχίαν Οἰτύλου. Δίκαιον λοιπὸν εἶναι, οἱ Γυθεᾶται, ὧν τὴν πρόοδον καὶ εὐημερίαν ἡμεῖς ἐκ καρδίας καὶ θέλομεν καὶ εὐχόμεθα, νὰ αἰσθάνωνται καὶ αὐτοὶ πρὸς ἡμᾶς ἀδελφικὴν ἀγάπην καὶ συμπάθειαν, καὶ νὰ ὑψώσωσιν ἀκόμη μεθ’ ἡμῶν φωνὴν, ἵνα ἡ Πολιτεία ἀμέριστος καὶ πρόθυμος ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν ἠθικὴν μᾶλλον, οὐχὶ δὲ ὑλικὴν ὑπὲρ λαοῦ βασανιζομένου ἐν καταστάσει, ἧς δὲν φέρει αὐτὸς τὴν εὐθύνην, ἀλλ’ ἐκείνη. Ἂν δ’ ἡ κατάστασις αὕτη ἦναι ἄξια κατακρίσεως, δὲν προσβάλλει τὸν λαόν, ἀφοῦ οὗτος ἔχει ἄλλα ἐκ κληρονομίας ἀνδρικὰ προτερήματα, τὰ ὁποῖα ἐν πολέμῳ μὲν καθιστῶσιν αὐτὸν ἡρωϊκὸν, ἐν εἰρήνῃ ὅμως τὸν ὠθοῦσιν εἰς πράξεις ἐγκληματικάς. Ἡ ἀνδρικὴ φύσις, ἀφιεμένη ἀπαίδευτος, καθίσταται ἀνυπότακτος, δυσπειθὴς, ἀγρία πολλάκις. Οὕτω δὲ συμβαίνει, ὥστε ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐν καιρῷ ἐθνικῶν ἀναστατώσεων καὶ πολέμων ἀναδεικνύονται ἥρωες, ὑμνούμενοι ὑπὸ ὁλοκλήρων λαῶν, ἐν καιρῷ εἰρήνης, ἕνεκα μικροῦ τινος ἀδικήματος, διαπραττομένου κατ’ αὐτῶν, ἐκτρέπονται εἰς φοβερὰς ἐκδικήσεις καὶ καθίστανται κακῶν δρᾶσται, ἐπικίνδυνοι καὶ διαβόητοι. Διὰ τοῦτο ἡ Πολιτεία ὀφείλει νὰ φροντίζῃ πρωτίστως περὶ τῶν τμημάτων τοῦ λαοῦ ἐκείνων, ἅτινα χαρακτηρίζει ἔξοχον ἀνδρικὸν προτέρημα. Ἐγὼ δ’ ὑπέβαλον τὴν τροπολογίαν μου, ἵνα ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία σπεύσῃ εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς τοῦ λαοῦ καταστάσεως ἐν Μάνη. Ἡ ἰδέα δ’ αὕτη μ’ ἐπεθάρρυνε ν’ ἀγορεύσω, ὑπερασπίζων τὰ δίκαια τῆς Μάνης, ἥτις, αὐτοδιοικουμένη καὶ προνομιοῦχος ἐπὶ τουρκοκρατίας, ὡς ἡγεμονία ἐπολέμησεν ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῆς ὅλης πατρίδος. Ὑπενοεῖτο δὲ ἀνέκαθεν, ὅτι αὕτη ἔδει νὰ κρίνηται ἀξία καὶ τῆς προσηκούσης, ἂν μὴ ἐξαιρετικῆς, μερίμνης τοῦ ἐλευθέρου ἤδη Κράτους. Ἀλλ’ οὐδὲν ἀτυχῶς τῶν δεόντων ἐγένετο ὑπὲρ αὐτῆς, ἐκτὸς τῆς διὰ τὸ ἄγονον τοῦ τόπου καὶ χάριν τῶν ἐπὶ τουρκοκρατίας προνομίων ὁρισθείσης αὐτῇ οἱονεὶ προνομιούχου θέσεως ἐν τῇ φορολογίᾳ, ἐπιβαλλομένου φόρου μόνον ἐπὶ τῶν ἐξαγομένων. Βαρυτάτου ὅμως σχετικῶς καὶ τούτου ἀποβάντος, ἐλπίζω, ὅτι, ἐγειρομένου τοῦ ζητήματος ἐν καιρῷ, γενήσεται δεκτὴ ἡ πρότασίς μου περὶ ἐλαττώσεως αὐτοῦ λογικῆς καὶ συμφερωτέρας καὶ τῷ Δημοσίῳ. Πέπεισμαι δὲ, ὅτι καὶ ἐν τοῖς φορολογικοῖς μέτροις τῆς Κυβερνήσεως θὰ ληφθῇ πρόνοια, ἵνα μὴ ὁπωσδήποτε θιγῇ τὸ φορολογικὸν ἐν Μάνῃ καθεστώς. Καὶ ἀπὸ τοῦδε ἀκόμη περὶ τούτου ποιοῦμαι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν σύστασιν, ἣν θὰ ὑποστηρίξωσι βεβαίως καὶ οἱ ἄλλοι ἐκ Μάνης ἀντιπρόσωποι, πολιτικοὶ μάλιστα φίλοι αὐτῆς. Πρὸ τινος ἐλήφθη ἤδη πρόνοια περὶ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν. Ὑπάρχει, ἔλεγον οἱ ἀγορεύοντες, οἰκονομικὴ κρίσις ἐκεῖ. Ἀληθὲς τοῦτο, καὶ δικαίως αὕτη ἔδει νὰ ἐπισπάσηται τὴν προσοχὴν πάντων, καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐν Μάνῃ ὑφίσταται διαρκὴς κρίσις οἰκονομική, ἡ μανιατική. Ἀλλ’ ἡμεῖς αἰτούμεθα νῦν παρὰ τῆς Πολιτείας κυρίως ἀρωγὴν οὐχὶ κατὰ τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως, ἀλλ’ ἵνα πρὸ πάντων αὕτη συντελέσῃ εἰς τὴν θρησκευτικὴν, πνευματικὴν καὶ ἠθικὴν ἀνάπτυξιν χώρας, ἔξοχον θέσιν κατεχούσης ἐν τῇ ἱστορίᾳ τοῦ ὅλου Ἑλληνικοῦ. Καὶ ἐγὼ τὴν ἱστορικὴν αὐτῆς ἀξίαν συνειδὼς, ἀντιπρόσωπος νῦν τῶν Μανιατῶν ἐδῶ, ἐξελέγην οὐχὶ χάριν ῥουσφετίων, ἀλλ’ ἵνα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐπιδιώξω τὴν πραγματοποίησιν ἀρχῶν καὶ ἰδεῶν ὠφελίμων εἰς τὴν πατρίδα, ἃς ἐν προγράμματι καὶ δι’ ἀγορεύσεων ἐξέθηκα αὐτοῖς καὶ ἐνθουσιωδῶς ἐπεκρότησαν οὗτοι. Τοιούτων δ’ ἀρχῶν στρατιώτης ἐκηρύχθην ἀνέκαθεν, καὶ συμφώνως ταύταις καὶ νῦν, ἐκπληρῶν ὑπὲρ τοῦ γενικοῦ ἀγαθοῦ καθῆκον, ὑπέβαλον—ἀφοῦ γίνεται δεκτὴ νέα διοικητικὴ διαίρεσις τοῦ Κράτους—τὴν τροπολογίαν μου περὶ συστάσεως καὶ νομοῦ Ἄνω Λακωνικῆς μὲ ἕδραν τὴν Ἀρεόπολιν. Πέπεισμαι δὲ, ὅτι τοῦτο ὠφελεῖ καὶ τὴν ἐπαρχίαν Οἰτύλου καὶ τὸ Κράτος. Ἐν τῇ ὠφελείᾳ δὲ ταύτῃ ἑνοῦται ἡ ἰδέα τῆς Μάνης καὶ τῆς Ἑλλάδος. Τὸ καλὸν τοῦ μέρους εἶναι καὶ τοῦ ὅλου. Καὶ ἐγὼ μὲν οὕτως ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου, ἐκτελέσατε δὲ καὶ ὑμεῖς τὸ ὑμέτερον, ἀποδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν μου.

§96ΝΙΚΗΤΑΣ ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ἀπὸ δύο ἡμερῶν, κύριοι Βουλευταί, κατεγινόμην νὰ εἰσδύσω εἰς τὴν διάνοιαν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀνεύρω τοὺς λόγους, δι’ οὓς οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ δὲν ἀπεφάσισαν νὰ παραδεχθῶσι τὴν ὑποδιαίρεσιν τοῦ νομοῦ Κυκλάδων, τοῦ μόνου φυσικῶς δικαιουμένου διαιρέσεως, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθην νὰ τὸ ἐπιτύχω. Ταύτην τὴν στιγμὴν ὅμως ὁ ἔντιμος ἐκ Σύρου πολιτευτὴς ἀπεκάλυψεν εἰς ἐμὲ καὶ εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, οἵτινες κρατοῦσι τὴν Κυβέρνησιν ἀνένδοτον, καὶ ἐμποδίζουσιν αὐτὴν νὰ δώσῃ μέχρι σήμερον σημεῖόν τι ἐλπίδος, ὅτι θὰ παραδεχθῇ τὴν ὑποδιαίρεσιν ταύτην τοῦ νομοῦ Κυκλάδων. Τὰ ἐπιχειρήματα, λέγει ὁ κ. Βουλευτὴς Σύρου, τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν Νάξου, ἐμοῦ καὶ τῶν κ.κ. συναδέλφων μου ἐκ Θήρας τὰ προταθέντα, ὅπως πείσωσι τὴν Κυβέρνησιν καὶ προβῇ εἰς τὴν διαίρεσιν τοῦ νομοῦ, ἦσαν τόσον ἀσθενῆ, ὥστε δὲν ἔπεισαν οὔτε τὸν ἐκ Σύρου βουλευτὴν κ. Βοκοτόπουλον, οὔτε τὴν Βουλὴν, ἀλλ’ οὔτε καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ὁ νομὸς Κυκλάδων ἔδει νὰ διαιρεθῇ. Ἡμεῖς, κύριοι Βουλευταὶ, προεβάλομεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸν λόγον ἢ τὸ ἐπιχείρημα, κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν, ὅτι ὁ νομὸς Κυκλάδων ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου μέχρι τοῦ ἑτέρου ἔχει ἀπόστασιν 210 χιλιομέτρων, ὅσα οὐδεὶς ἄλλος νομὸς τοῦ Κράτους· εἴπομεν ὅτι ἡ συγκοινωνία εἶναι ἐλλιπὴς καὶ δυσχερὴς ὄχι μόνον ἐν καιρῷ χειμῶνος, ἀλλὰ καὶ τὸ θέρος, ἕνεκα τῶν πνεόντων κυρίως τότε καὶ σχεδὸν πάντοτε βορείων σφοδρῶν ἀνέμων. Ἰσχυρίσθημεν ὅτι σπουδαῖα καὶ μέγιστα συμφέροντα τοῦ Κράτους παραβλάπτονται ἕνεκα τῆς ἐντελοῦς ἐλλείψεως διοικήσεως. Ὁ ἔντιμος συνάδελφος τοὺς λόγους τούτους εὑρίσκει ἀσθενῆ ἐπιχειρήματα καὶ ἀνεπαρκεῖς, ἰσχυρισθεὶς ὅτι ἡ συγκοινωνία ἀκμάζει καὶ ὅτι τὸ ἀτμόπλοιον ἐκ Νάξου μὲν ἐντὸς 2 ὡρῶν, ἐκ Θήρας δὲ ἐντὸς 5 μεταβαίνει εἰς Σῦρον. Τόσον ἀληθῆ εἶναι ταῦτα, ὥστε τὸ ἀτμόπλοιον τὸ ἀναχωροῦν ἐκ Πειραιῶς τὸ ἑσπέρας τῆς Πέμπτης φθάνει εἰς τὴν Ἀνάφην μόνον τὸ Σάββατον τὸ μεσονύκτιον, ἤτοι μετὰ 55 ὥρας, ἐπιστρέφει δὲ εἰς τὴν Σῦρον τὴν Δευτέραν, καὶ εἰς Πειραιᾶ τὴν Τρίτην ἢ Πέμπτην. Αὐτὴ εἶναι ἡ συγκοινωνία, τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος συνάδελφος θέλει νὰ ἐκθειάσῃ πρὸς ὑμᾶς. Ἡ Θήρα καὶ ἡ Νάξος ἔχουσι σχετικῶς συγκοινωνίαν καλλιτέραν, ἀλλ’ ἔχομεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἡμῶν 10 νήσους, ὧν αἱ δύο συγκοινωνοῦσιν ἑβδομαδιαίως, αἱ δὲ λοιπαὶ μόνον δι’ ἱστιοφόρων. Ἀλλ’ ὁ ἔντιμος πολιτευτὴς καὶ σοφὸς συνάδελφος προέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ μίαν νέαν θεωρίαν, ἀξίαν σημειώσεως, ἓν νέον ἐπιχείρημα, οὐχὶ ἀσθενὲς καὶ ἀνεπαρκὲς, ὅπως ἐκεῖνα, ἅπερ οἱ Βουλευταὶ Νάξου καὶ Θήρας προεβάλομεν. Μᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐγκληματικότης εἰς τὰς νήσους ἡμῶν καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ παρίσταται ἡ δικαιοσύνη, εἶναι ἀνωφελὴς καὶ ἡ διοίκησις. Σᾶς ἐξήγησα προχθὲς, Κύριοι, ὅτι εἰς τὰς ἐπαρχίας Νάξου καὶ Θήρας ἡ διοίκησις πρὸ πολλοῦ ἐξηφανίσθη, καὶ οὔτε ἴχνη αὐτῆς ὑφίστανται· μᾶς διευθύνουν χωροφύλακες καὶ γραμματεῖς Εἰρηνοδικείων. Οἱ προϊστάμενοι τῶν διαφόρων γραφείων, οἱ εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν ἑδρεύοντες, ἔλεγον προχθὲς εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εὑρίσκονται εἰς διαρκῆ πάλην, καὶ ἀγνοῶ διὰ τίνας λόγους, οὐδὲ τοῦ παρόντος εἶναι νὰ εἴπω σχετικάς τινας πράξεις αὐτῶν. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος διὰ τῆς θεωρίας του ταύτης συμβουλεύει τοὺς νησιώτας νὰ ἐγκληματῶσι, διότι τότε μόνον θὰ προσπελάσῃ αὐτοὺς ἡ δικαιοσύνη, τότε εἶναι ἀναγκαία ἡ διοίκησις, κατ’ αὐτόν. Ἀλλ’ ἡ Θήρα, προσέθηκε λίαν ἐντόνως ὁ ἔντιμος συνάδελφος, εἶναι τόπος, εἰς τὸν ὁποῖον οὔτε ὕδωρ, οὔτε τροφὴ, οὔτε λιμὴν ὑπάρχει, καὶ ὅτι ἔχει πληθυσμὸν 900 μόνον κατοίκων ἡ πρωτεύουσα αὐτῆς, συνεπῶς δὲν φέρει τὰ προσόντα διὰ πρωτεύουσαν νομοῦ. Ἂν ἐπεσκέπτετο τὸν τόπον ἐκεῖνον ὁ κ. Βουλευτὴς, θὰ ἐπείθετο ἀδιστάκτως, ὅτι ὅλα ταῦτα ὑπάρχουσι, καὶ ὕδωρ καὶ τροφαὶ ἀφθονώταται, ὡς καὶ ἐν Σύρῳ· ὡς πρὸς δὲ τὰ κρέατα, τοῦτο εἶναι γνωστὸν, ὅτι οὔτε ἡ Θήρα, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἡ Σῦρος ἔχουσι κτηνοτροφίαν, ἐκ τούτου ὅμως δὲν ἕπεται, ὅτι ἡ Θήρα στερεῖται κρέατος· διότι ἐν Σύρῳ μὲν πωλεῖται 2,50 ἕως 3,50 δρ. ἡ ὀκὰ, ἐν Θήρᾳ δὲ μόνον 2. Ἔχει δὲ πληθυσμὸν ἡ πρωτεύουσα αὐτῆς 4,500. Ὁ λιμὴν δὲ τῆς Θήρας εἶναι τόσον ἀσφαλὴς ἤδη, ὅτε ἐτοποθετήθησαν σημαντῆρες παμμέγιστοι, ὥστε καὶ μὲ τὰς μεγαλειτέρας τρικυμίας τὰ ἱστιοφόρα καὶ τὰ ἀτμόπλοια μένουσιν ἐν πλήρει ἀσφαλείᾳ. Ἀλλ’ ὁ ἔντιμος συνάδελφος καὶ μέλος τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρείας διὰ τοσοῦτον ἀσθενῶν καὶ ἀναξίων λόγου ὄντως ἐπιχειρημάτων ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο νὰ πείσῃ ὑμᾶς, ὅτι ὁ νομὸς δὲν πρέπει νὰ διαιρεθῇ, καὶ κατηγόρησε τὴν Θήραν λίαν ἀκαίρως καὶ ἄνευ λόγου ἀποχρῶντος· διότι κατ’ αὐτὸν πρέπει αἱ Κυκλάδες ὅλαι νὰ ἐργάζωνται ὑποτακτικῶς καὶ αἰωνίως, ὅπως τροφοδοτῶσι τὴν Σῦρον. Καὶ ἡμεῖς συνηγορήσαμεν παντοῦ καὶ πάντοτε, καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ Βουλευτηρίου, ἐπὶ 20 ἔτη ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων τῆς Σύρου, οὐχὶ βεβαίως ἀπέναντι τῶν νήσων μας,—διότι οὐδὲν ὀφείλουσιν εἰς τὴν Σῦρον—ἀλλ’ ἀπέναντι κέντρων μεγαλειτέρων, ὑπεστηρίξαμεν δι’ ὅλων τῶν δυνάμεών μας τὴν ἁμαρτωλὸν ἐκείνην ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρείαν χάριν τῆς Σύρου, καὶ ἐτροφοδοτοῦμεν οὕτως ὁλόκληρον τὴν Σῦρον· ἀλλ’ ὁμολογῶ ὅτι ἐγείναμεν αἴτιοι ἐν ἀγνοίᾳ, ὅπως οἱ διαχειριζόμενοι τὰ τῆς ἑταιρείας ἐκείνης κατακλέψωσιν ὁλόκληρον κόσμον, τοὺς μετόχους τῆς ἑταιρείας, τοὺς πολίτας καὶ τὴν Κυβέρνησιν! Δὲν ἤλπιζον ὅτι ὁ ἔντιμος συνάδελφος ἤθελε κατηγορήσει τὰς νήσους ἐκείνας καὶ ἰδίᾳ τὴν Θήραν, εἰς ἣν ἡ Σῦρος ὀφείλει πολλὰ, τὰς νήσους ἐκείνας, τὰς ὁποίας οὔτε εἶδε ποτὲ οὔτε γνωρίζει. Ἀλλ’ ἔχομεν συγκοινωνίαν, προσθέτει. Ἀγνοεῖ, φαίνεται, ὅτι τὰ ἀτμόπλοια τῆς ἑταιρείας, τὰ συγκοινωνοῦντα τὰς πολλὰς νήσους, διανύουν 5 ἕως 7 μόνον μίλια τὴν ὥραν. Πρὸ ὀλίγου μάλιστα ὁ πλοίαρχος, εἷς ἐκ τῶν ἱκανωτάτων τῆς ἑταιρείας, ἑνὸς ἀτμοπλοίου ἀπεβίβασε τοὺς ἐπιβάτας εἰς τὴν Πάρον καὶ ἐπέστρεψε μόνον μὲ τοὺς ναύτας εἰς τὴν Σῦρον, φοβηθεὶς ὅτι τὸ πλοῖον ἤθελε πάθει καθ’ ὁδὸν καὶ οἱ ἐπιβάται μετὰ τῶν ναυτῶν δὲν εἶχον λέμβους νὰ σωθῶσιν, οἱ δὲ ἐπιβάται ἔμειναν 3 ἡμέρας εἰς τὴν Πάρον! Μὲ τοιαύτην συγκοινωνίαν ἔρχεται ὁ κ. συνάδελφος νὰ μᾶς προτείνῃ τὸ ἀδιαίρετον τοῦ νομοῦ. Δὲν συγχαίρω τὴν Κυβέρνησιν, ἂν πράγματι ἔθεσεν εἰς τὸ στόμα τοῦ κ. Βουλευτοῦ τὰς ἰδέας, ἃς οὗτος ἐξεστόμισεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἀφίνω δὲ τὴν Βουλὴν νὰ ἐκτιμήσῃ τὰ λεχθέντα καὶ νὰ μὴ ἀφήσῃ τὸν νομὸν Κυκλάδων ἀδιαίρετον, τὴν δὲ Κυβέρνησιν ν’ ἀφήσῃ τὰς προσωπικὰς συμπαθείας, καὶ νὰ καταστήσῃ τὸ πρῶτόν της τοῦτο νομοθέτημα ἴσον καὶ δίκαιον, τὴν δὲ θεωρίαν τοῦ κ. ἐκ Σύρου Βουλευτοῦ, τοῦ νὰ μὴ ὑπάρχῃ οὔτε διοίκησις οὔτε δικαιοσύνη ἐκεῖ ὅπου, ἡ ἐγκληματικότης ἐλλείπει, νὰ τὴν ἀφιερώσῃ εἰς τὸν ἀνάδοχόν της.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου ὑπεβλήθησαν πολλαὶ τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι ὅλαι ἀφορῶσιν εἰς τὴν προσθήκην ἑνὸς ἐπὶ πλέον νομοῦ. Ἐννοεῖται ὅτι θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ μιᾶς ἑκάστης χωριστά.

§98ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην της ἐπ’ αὐτῶν τῶν τροπολογιῶν;

§99Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις, νομίζω, ἐξέφρασε τὴν γνώμην της ἤδη. Ἔλαβον τὸν λόγον καὶ ἀνέπτυξα τὰ ἐπιχειρήματα, διὰ τὰ ὁποῖα εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν αὔξησιν τῶν νομῶν· ἐν ἄλλαις λέξεσι, δὲν παραδεχόμεθα τὰς τροπολογίας ἐκείνας, διὰ τῶν ὁποίων ἐπιδιώκεται αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν νομῶν.

§100Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ ὑπέβαλον τροπολογίαν διὰ τὸν νομὸν Κεφαλληνίας.

§101Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι πρόκειται εἰς τὴν τροπολογίαν σας περὶ ἀλλαγῆς περιφερείας, καὶ ὑποθέτω ὅτι ἀνάγεται εἰς τὸ 2ον ἄρθρον, τὸ σχετικὸν πρὸς τὰς περιφερείας.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν πρῶτον, τροπολογία ἀφορῶσα εἰς τὴν σύστασιν νομοῦ ἐν Καλαβρύτοις. (Ἀναγινώσκεται ἡ τροπολογία). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην...

§103ΘΕΟΔ. ΖΑΙΜΗΣ. Ἔχω τὸν λόγον ἐπὶ τῆς τροπολογίας αὐτῆς, κύριε Πρόεδρε.

§104Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ συζήτησις ἐπ’ αὐτῶν τῶν τροπολογιῶν ἐγένετο εὐρυτάτη. Ἐκηρύξατε δὲ περατωμένην τὴν συζήτησιν. Τώρα λοιπὸν πρέπει νὰ γείνῃ ἡ ψηφοφορία.

§105Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν ἀποκλείεται ὁ ὑποβαλὼν τροπολογίαν νὰ ὑποστηρίξῃ αὐτὴν κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ψηφίσεως· ἄλλως τε ἐγὼ οὔτε ἀπησχόλησα τὴν Βουλήν, οὔτε τὴν ἐκούρασα. Ἐὰν δὲν θέλητε νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τῆς τροπολογίας, τότε ζητῶ τὸν λόγον διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου.

§106Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ παρατήρησίς μου δὲν ἦτο προσωπική. Εἶπον ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶμεν ἐκ νέου συζήτησιν. Δύνασθε νὰ δικαιολογήσητε τὴν ψῆφόν σας, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν νέαν συζήτησιν ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν, ἀφοῦ ἡ συζήτησις ἐκηρύχθη περατωμένη.

§107Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Ἐγὼ βεβαίως θὰ ψηφίσω τὴν τροπολογίαν, πρῶτον διότι τὴν ὑπέβαλον καὶ δεύτερον διότι ἀνήκω εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην. Παρατηρῶ ὅμως, ὅτι κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου ἡ Κυβέρνησις ἐφέρθη πρὸς τὴν ἐπαρχίαν τῶν Καλαβρύτων ὡς μητρυιὰ, ἴσως διότι δὲν ὑπῆρχεν ἰσχυρὸς συνήγορος παρὰ τῇ Κυβερνήσει, ὁ ὁποῖος νὰ ὑποδείξῃ αὐτῇ τὰ δίκαια τῆς ἐπαρχίας. Βεβαίως ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν δὲν ἐπεριμέναμεν ὅτι θὰ ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν, ἱστορικοὺς λόγους, ὅτε συνέταττε νομοσχέδιον περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως, ἂν καὶ τοιοῦτόν τι ἠδύνατο νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους κατόπιν θὰ ἀναφέρω. Δὲν ἔλαβε λοιπὸν ὑπ’ ὄψιν οὔτε τὸν πληθυσμὸν τῆς ἐπαρχίας, ὁ ὁποῖος εἶναι πολὺ ἀνώτερος τοῦ πληθυσμοῦ ἄλλων ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι προχειρίζονται εἰς νομοὺς, οὔτε τὰς ἀποστάσεις, οὔτε τὸ ὀρεινὸν τῆς ἐπαρχίας καὶ τὴν δυσκολίαν τῆς συγκοινωνίας· δὲν ἔλαβεν ἐπίσης ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ ἐπαρχία ἐκείνη ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἔχει καὶ Μονὰς πλουσιωτάτας, μὲ προϋπολογισμοὺς ἀφθόνους, τοὺς ὁποίους ἠδύνατο ἡ Διοίκησις καὶ τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον νὰ ἐπιβλέψῃ. Ἀφοῦ ταῦτα δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὑπεβάλομεν τὴν τροπολογίαν αὐτὴν, καὶ παρακαλοῦμεν τὴν Βουλὴν ἤδη, ὅπως αὕτη τοὐλάχιστον λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅλα αὐτά. Νομίζομεν δὲ, ὅτι, ὅταν ἡ ἐπαρχία Καλαβρύτων ἔρχηται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ παριστᾷ οὐ μόνον τοὺς ἀναφερθέντας δικαίους λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἐπικαλεῖται τὴν εὐμένειαν τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ στηριζομένη καὶ εἰς τὰ ἱστορικὰ αὐτῆς δικαιώματα προσέρχηται ἐνώπιον ἐκείνων, οἵτινες εἶναι οὐχὶ ἔγγονοι, ἀλλὰ τέκνα τῶν ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν μάρτυρες τῶν θυσιῶν καὶ τῶν ὑπηρεσιῶν τῆς ἐπαρχίας ταύτης, δικαιοῦται νὰ προσδοκᾷ μετὰ βεβαιότητος τὴν ἀποδοχὴν τῆς ὑποβληθείσης τροπολογίας, διότι μόνον Βουλὴ ἔκφυλος θὰ ἠδύνατο ν’ ἀπορρίψῃ ταύτην (Θόρυβος).

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν, ὅπως ἡ ἐπαρχία Καλαβρύτων ἀποτελέσῃ ἴδιον νομόν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι...

§109Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ ἦσθε 15 οἱ ζητοῦντες τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν. (Ἐγείρονται πλείονες τῶν 15).Πολὺ καλά. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Κ. Δούνη καὶ Περ. Μεντζελοπούλου, ὡς ψηφολεκτῶν, καὶ εἶτα ἡ διαλογή, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 150. Ὑπὲρ τῆς προτάσεως 46, κατ’ αὐτῆς 100, καὶ 4 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἀπερρίφθη.

§112Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐμπρός, κύριε Πρόεδρε. Ἄλλη τροπολογία.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα τροπολογία, διὰ τῆς ὁποίας προτείνεται νὰ διαιρεθῇ ὁ νομὸς τῶν Κυκλάδων.

§114ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι δύο τροπολογίαι, κύριε Πρόεδρε.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ μία εἶναι τῶν Βουλευτῶν Νάξου, ἡ ἄλλη τῶν Βουλευτῶν Θήρας. Καὶ αἱ δύο ἀπολήγουσιν εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα, εἰς τὴν πρότασιν περὶ διαιρέσεως τοῦ νομοῦ Κυκλάδων, δηλαδὴ εἰς τὴν προσθήκην ἑνὸς νομοῦ. Ἑπομένως καὶ ἐπὶ τῶν δύο θὰ γείνῃ μία ψηφοφορία.

§116ΒΑΡΟΤΣΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§118ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ἡμεῖς παραιτούμεθα, κύριε Πρόεδρε, τῆς ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§119ΒΑΡΟΤΣΗΣ. Ἐγὼ δὲν παραιτοῦμαι.

§120Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ἦναι 15 οἱ ζητοῦντες τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν, νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε 15; (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Δὲν εἶσθε. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν διαίρεσιν τοῦ νομοῦ Κυκλάδων παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἑτέρα τροπολογία, διὰ τῆς ὁποίας προτείνεται ἡ διαίρεσις τοῦ νομοῦ Εὐβοίας.

§122Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου (θόρυβος). Ὅτε χθές, κύριε Πρόεδρε, ὡμίλουν, καὶ διὰ μιᾶς ἁπλῆς λέξεως ὑπέδειξα, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀδικεῖ τινας τῶν ἐπαρχιῶν, ὅλη ἡ Βουλὴ σχεδὸν συνῃσθάνθη, ὅτι πρωτίστως ἀδικεῖται ἡ Καρυστία, καὶ ὡσεὶ ἐξ ἑνὸς στόματος ἡ Βουλὴ προέφερε τὴν λέξιν Καρυστία...

§123ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι δά!

§124ΔΟΥΝΗΣ. Ἴσως τινὲς τῶν κυρίων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι προέφερον τὸ ὄνομα τοῦτο, σήμερον νὰ ἀρνῶνται, ἀλλ’ ἀδιάφορον· ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργὸς καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς χθὲς μὲ ἐβεβαίωσαν, ὅτι ἀναγνωρίζουσι τὸ δίκαιον καὶ κρίνουσι παραδεκτὴν τὴν τροπολογίαν ταύτην...

§125ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἠστειεύοντο.

§126ΔΟΥΝΗΣ. Ἐὰν ἠστειεύοντο, βεβαίως κακῶς ἠστειεύοντο. Ἀλλὰ δὲν ἠστειεύοντο· ὡμίλουν μετὰ σοβαρότητος... Ἐπίσης ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὡμολόγησεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι δικαιότατον εἶναι νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία περὶ διαιρέσεως τοῦ νομοῦ Εὐβοίας.

§127ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Εἰς τὴν ἄλλην Σύνοδον.

§128ΔΟΥΝΗΣ. Ἔχω τὴν ἐλπίδα, ὅτι οὔτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὔτε καὶ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς μετήλλαξαν ἀπὸ χθὲς ἕως σήμερον γνώμην, καὶ ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀδικεῖ πάντοτε (ὡς χθὲς ἠδίκει, καὶ σήμερον ἀδικεῖ) τὴν ἐπαρχίαν Καρυστίας. Πεποιθὼς δὲ, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ ἀναγνωρίζει τὸ ἀδίκημα τοῦτο, καὶ θέλει θεραπεύσει αὐτὸ, παρακαλῶ ἵνα ἡ ψηφοφορία γείνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε 15; (Ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 15). Ὁρίστε, κύριε Δούνη, ὡς ψηφολέκτης. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν διαίρεσιν τοῦ νομοῦ Εὐβοίας λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Κ. Δούνη καὶ Περ. Μεντζελοπούλου, καὶ εἶτα ἡ διαλογὴ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 154. Ἐκ τούτων 42 ἐψήφισαν ὑπὲρ τῆς προτάσεως, 111 κατὰ τῆς προτάσεως, καὶ εἷς ἠρνήθη ψῆφον. Ἑπομένως ἡ τροπολογία ἀπερρίφθη. Τρίτη τροπολογία, περὶ διαιρέσεως τοῦ νομοῦ Αἰτωλοακαρνανίας. Τουτέστι ζητεῖται ἡ προσθήκη ἑνὸς νομοῦ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§131Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε 15; (Ἐγείρονται ὀλιγώτεροι τῶν 15). Δὲν εἶσθε. Ὑπάρχει ἑτέρα τροπολογία, νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν νομῶν ἀπὸ 27 εἰς 26. Ἡ τροπολογία αὕτη εἶναι τοῦ κ. Μπακοπούλου, ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Τὸ Κράτος διαιρεῖται διοικητικῶς εἰς εἴκοσι καὶ ἓξ νομούς.»

§133Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην διεξαχθεῖσα συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης ἔπεισε τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι πρέπει νὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν καὶ νὰ περιορίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν νομῶν τοῦ ἄρθρου 1 ἀπὸ 27 εἰς 26.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν νομῶν εἰς 26 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§135ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§137ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Θέλω νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου.

§138ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀπεφάνθη ἡ Βουλή.

§139ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ὄχι ἀκόμη. Δὲν ἀπεφάνθη.

§140ΠΟΛΛΟΙ. Ἐτελείωσεν, ἐτελείωσεν.

§141ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἡσυχάσητε. Δὲν ἀπεφάνθη ἡ Βουλή. Δὲν διευθύνετε ὅλοι. Εἷς διευθύνει, ὁ κ. Πρόεδρος.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§143ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν ἀντελήφθημεν τί ἔγεινεν.

§144ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Βεβαίως. Δὲν ἀπεφάνθη ἡ Βουλή, οὔτε ἐνόησεν ἀκόμη περὶ τίνος πρόκειται.

§145ΣΠ. ΣΤΑΗΣ. Ἔχετε δικαίωμα νὰ ζητήσητε ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, καὶ τότε νὰ ὁμιλήσητε.

§146ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Βεβαίως. Πρῶτον δὲν ἀντελήφθην καλῶς περί τινος πρόκειται. Ἀνεγνώσθη τροπολογία περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν νομῶν. Καθ’ ἃ ἠδυνήθην νὰ ἐνοήσω, ἡ τροπολογία αὕτη σκοπὸν ἔχει νὰ μὴ γείνῃ διοίκησις ἡ Γορτυνία.

§147Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§148ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Βεβαίως. Διὰ τοῦτο ἐγὼ προτείνω νὰ γείνῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§149ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐὰν ἦσθε 15...

§150ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Εἴμεθα περισσότεροι. (Ἐγείρονται πλείονες τῶν 15).

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§152Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐρωτήσω τὸ Προεδρεῖον ἐπὶ τῆς ἑξῆς ἀπορίας μου. Εἶδον τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν ἐγερθέντα ἐκ τῆς ἕδρας του καὶ εἰπόντα κἄτι τι εἴτε πρὸς τὸ Προεδρεῖον, εἴτε πρὸς τὴν Βουλήν. Ὁμολογῶ ὅμως, ὅτι ἡμεῖς οἱ ἐνταῦθα, εἰς τὸ ὄρος, καθήμενοι δὲν ἠκούσαμεν τί ἐλέχθη. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ἐξηγηθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σαφέστερον. Ἠκούομεν μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης, ὅτι οἱ διοικούμενοι πρέπει νὰ ἦναι πλησίον τῶν διοικούντων· καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ πρώτιστον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξαν οἱ εἰσηγηταὶ τοῦ νομοσχεδίου...

§153Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι παρεκβαίνομεν τοῦ Κανονισμοῦ.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ (πρὸς τὸν κ. Λεβίδην). Ὁμιλεῖτε ἐπὶ τῆς οὐσίας;

§155ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὄχι.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλὰ περὶ τίνος πρόκειται;

§157ΛΕΒΙΔΗΣ. Νὰ ἐξηγηθῶ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ δύο ψηφοφοριῶν, μεταξὺ τῆς δι’ ἀναστάσεως καὶ τῆς δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως...

§158Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ἔχω ὑποβάλει ἐγώ.

§159ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀλλ’ ἡμεῖς πῶς θέλετε νὰ ψηφίσωμεν, ἀφοῦ δὲν ἀντελήφθημεν περὶ τίνος πρόκειται;

§160ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ 27 οἱ νομοὶ νὰ γείνωσιν 26. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι οἱ νομοὶ πρέπει νὰ ἦναι 26.

§161Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐπαναλάβω ὅ,τι εἶπον, πρὸς διαφώτισιν. Εἶπον ὅτι ἡ διεξαχθεῖσα συζήτησις ἐπὶ τῆς τροπολογίας τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας Βουλευτοῦ ἔπεισε τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία, ἡ παρ’ αὐτοῦ ὑποστηριχθεῖσα.

§162ΛΕΒΙΔΗΣ. Δηλαδή;

§163ΜΑΝΕΤΑΣ. Περὶ τῆς μὴ διαιρέσεως τοῦ νομοῦ Ἀρκαδίας.

§164ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι Ἀρκαδίας μένουσιν ὑπὸ ἕνα νομόν;

§165ΜΑΝΕΤΑΣ. Βεβαίως, ὅπως εἶναι.

§166Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, λοιπὸν ψηφοφορίαν.

§167ΛΕΒΙΔΗΣ. Βεβαίως, ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δηλοῖ, ὅτι τὰ λεχθέντα ἔπεισαν τὴν Κυβέρνησιν περὶ τοῦ ἀδιαιρέτου τοῦ νομοῦ Ἀρκαδίας, ἰδοὺ ὅτι συζητεῖ περὶ τῆς ὑποθέσεως.

§168Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι. Ἐζητήσατε μίαν ἐξήγησιν, καὶ ἔδωκα ταύτην.

§169ΛΕΒΙΔΗΣ. Λοιπὸν καὶ ἐγὼ δικαιολογῶ τὴν ψῆφόν μου.

§170ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Μεταξὺ δύο ψηφοφοριῶν δὲν ἐπιτρέπεται συζήτησις.

§171ΛΕΒΙΔΗΣ. Τώρα θὰ γείνῃ ψηφοφορία. Νομίζω, ὅτι δὲν ἔγεινε ψηφοφορία.

§172ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγένετο δι’ ἀναστάσεως, καὶ μεταξὺ δύο ψηφοφοριῶν δὲν ἐπιτρέπεται συζήτησις.

§173ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγὼ ἔχω δικαίωμα νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, ὅτι πείθομαι δι’ ἕνα ἀκόμη λόγον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶχε λόγον ὑπάρξεως, διότι διὰ τῆς προβαλλομένης προτάσεως ἀπομακρύνονται οἱ διοικούμενοι ἀπὸ τὴν διοίκησιν.

§174ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ ψηφίσω κατὰ τῆς τροπολογίας, θὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλήσητε.

§176ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Θὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου. Ἀλλὰ πρὶν ἢ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, ἐπεθύμουν νὰ ἔβλεπον τὸν συνάδελφόν μου, τὸν κ. Διγενόπουλον, ὁ ὁποῖος ἐπρόλαβε προηγουμένως νὰ ἐκφράσῃ τὴν εὐγνωμοσύνην του πρὸς τὴν Κυβέρνησιν δι’ ἀνυπάρκτους προσφορὰς ἐκ μέρους αὐτῆς, ἵνα μάθῃ ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὕτη ἐχθρεύεται ἰδίως τὴν Γορτυνίαν (διαμαρτυρίαι), καὶ διὰ τοῦτο δὲν θέλει τὴν διαίρεσιν τοῦ νομοῦ· ἐνῷ, ἐὰν ὑπάρχῃ νομός, διὰ τὸν ὁποῖον δικαιολογεῖται ἡ διαίρεσις, πρῶτος εἶναι ὁ νομός Ἀρκαδίας, διότι ὁ νομὸς Ἀρκαδίας καὶ κατὰ τὸν πληθυσμὸν ὑπερτερεῖ πολλοὺς ἄλλους νομούς, οἵτινες διαιροῦνται...

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζητεῖτε ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§178ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ὄχι· θέλω νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου. Εἶναι ἀδίκημα αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται, ἐν τοιαύτῃ μάλιστα ὥρᾳ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχε δηλώσει προηγουμένως, ὅτι δὲν σκοπεῖ νὰ δεχθῇ καμμίαν μεταβολήν, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρέπει νὰ ἦναι συνεπὴς πρὸς ἑαυτὸν καὶ νὰ τηρήσῃ τὸν λόγον του (θόρυβος).

§179Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ κακόν, τὸ ὁποῖον προσγίνεται εἰς τὴν Γορτυνίαν, δὲν ὀφείλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ εἰς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ κ. Ἀλεξάκη.

§180ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἡσυχάσατε, παρακαλῶ.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μπακοπούλου, ὅπως περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν νομῶν ἀπὸ 27 εἰς 26, λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. Ὁ περιορισμὸς ἀφορᾷ εἰς τὴν Ἀρκαδίαν· δὲν διαιρεῖται δηλ. ὁ νομὸς Ἀρκαδίας. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνοματικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Ι. Μπακοπούλου καὶ Π. Ἀλεξάκη, ὡς ψηφολεκτῶν, καὶ εἶτα ἡ διαλογὴ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 148, ἐξ ὧν 118 ὑπὲρ τῆς προτάσεως, 27 κατ’ αὐτῆς καὶ 3 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ τροπολογία ἐγένετο ἀποδεκτή, καὶ ὁ νομὸς Ἀρκαδίας δὲν διαιρεῖται. Ὑπάρχει καὶ ἑτέρα τροπολογία, ὑποβληθεῖσα ταύτην τὴν στιγμὴν ὑπὸ τοῦ κ. Καπετανάκη, περὶ διαιρέσεως τοῦ νομοῦ Λακωνίας.

§183Γ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Ἡ Μάνη δὲν ἡττήθη ποτὲ ὑπὸ τῶν Τούρκων. Μὴ θέλων λοιπὸν νὰ ἐξέλθῃ ἡττημένη ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης, ἀποσύρω τὴν τροπολογίαν μου. Αὐτὸ ἀπαιτεῖ ἡ Μανιάτική μου ὑπερηφάνεια.

§184ΒΡ. ΛΕΩΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλλω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1, ὅπως οἱ νομοὶ ἀπὸ 26 περιορισθῶσιν εἰς 25. Ἀφορᾷ δὲ ἡ τροπολογία αὕτη τὸν νομὸν Λακωνίας. Ὁ νομὸς οὗτος παρουσιάζει πλειοτέρους ὅρους καὶ συνθήκας, διὰ νὰ μείνῃ ἀδιαίρετος, παρ’ ὅσους παρουσιάζει ὁ νομὸς Ἀρκαδίας. Ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἡ αἰτιολογοῦσα τὴν διαίρεσιν τῶν νομῶν διὰ τῆς πρὸ ὀλίγου ἐνεργηθείσης ψηφοφορίας περὶ τοῦ ἀδιαιρέτου τοῦ νομοῦ Ἀρκαδίας, ψηφοφορίας ἥτις κατέληξεν οὕτω τῇ προτάσει αὐτοῦ, κατεξεσχίσθη, ῥιφθεῖσα εἰς ῥάκη πρὸς τὴν Βουλήν. Οὐδεὶς πλέον ὑπάρχει λόγος νὰ διαιρεθῶσιν οἱ νομοί, ἀφοῦ ὁ μεγαλείτερος νομὸς τοῦ Κράτους, ὁ τῆς Ἀρκαδίας, ὅστις καὶ ὀρεινὸς εἶναι καὶ δύσβατος, μένει ἀδιαίρετος, δι’ ὃν δὲν ὑπάρχει, φαίνεται, ὁ λόγος, ἵνα ἡ Διοίκησις ἦναι πλησίον τῶν διοικουμένων καὶ ἡ Δικαιοσύνη πλησίον τῶν δικαζομένων. Διὰ ποῖον λόγον ἡ Λακωνία, ἐν τῇ ὁποίᾳ αἱ συνθῆκαι καὶ οἱ ὅροι εἶναι εὐνοϊκοὶ ἕνεκεν τοῦ εὐχεροῦς τῆς συγκοινωνίας, διατὶ νὰ διαιρεθῇ εἰς δύο νομούς; Νομίζω ὅτι πλειότεροι λόγοι συνηγοροῦσιν, ἵνα μείνῃ ὁ νομὸς Λακωνίας ἀδιαίρετος καὶ ὡς εἶναι μέχρι σήμερον, οὐδεὶς δὲ λόγος, ὅπως μὴ ἀποδεχθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τοῦτο, ἀφοῦ ἐκ τῆς ἀποδοχῆς τῆς τροπολογίας τοῦ ἐκ Μαντινείας βουλευτοῦ κ. Μπακοπούλου ἀπεδείχθη, ὅτι οἱ ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου ἀναφερόμενοι λόγοι δὲν εἶναι οἱ ὑπαγορεύοντες τὴν ὑποβολὴν καὶ ἐπιψήφισιν αὐτοῦ. Ὑποβάλλω λοιπὸν τὴν τροπολογίαν ταύτην, καὶ παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἐπ’ αὐτῆς ἡ Βουλὴ καὶ ν’ ἀποφασίσῃ, ἂν ὁ νομὸς Λακωνίας δικαίως πρέπει νὰ διαιρεθῇ εἰς δύο, ὡς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀναφέρεται, ἢ νὰ μείνῃ ἀδιαίρετος καὶ ὡς ἔχει σήμερον.

§185Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ φίλου μου κ. Λεωπούλου εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ διαφωνήσω. Εἶμαι κατ’ ἀρχήν, ὡς προχθὲς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, κατὰ τοῦ νομοσχεδίου· ἀλλ’ ἐὰν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχῃ τι, πρὸς τὸ ὁποῖον συμπαθέστατα ἀποβλέπω, εἶναι ὁ σχηματισμὸς καὶ διοικήσεως, καὶ πρὸ πάντων Πρωτοδικείου ἐν Γυθείῳ, ὅπου ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, ἀπὸ δεκαετιῶν ὁλοκλήρων, ἔχει ἤδη ἐνδειχθῆ ἡ ἵδρυσίς του, καὶ ὅπου εἶναι ἀναγκαιοτέρα ἢ εἰς πᾶσαν ἄλλην ἐπαρχίαν, νομὸν νῦν, ἢ πόλιν τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦτο κηρύσσομαι κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ συναδέλφου καὶ φίλου μου. Ἐπίσης κηρύσσομαι καὶ ὑπὲρ διοικήσεως καὶ Πρωτοδικείου ἐν Κορίνθῳ...

§186ΑΡ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Λυποῦμαι διότι δὲν εὑρίσκομαι εἰς τὴν εὐάρεστον θέσιν νὰ εὐχαριστήσω τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς Βουλευτὴν διὰ τὴν ἀναγνώρισιν ὑπ’ αὐτοῦ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Γυθείου, διότι τὸν ἀγῶνα, τὸν ὁποῖον διεξήγαγε προχθὲς ἐνταῦθα καὶ εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου καὶ εἰς τὰς λεπτομερείας αὐτοῦ, τὸν διεξήγαγε μόνον, ἵνα πολεμήσῃ τὸ Γύθειον, διότι μόνον κατὰ τοῦ Γυθείου ἔστρεψε τὰ βέλη του, ὑποβαλὼν πρότασιν, ὅπως ἡ Ἐπίδαυρος μετὰ τῶν Κυθήρων ἀποτελέσωσιν ἰδίαν διοίκησιν, δὲν εἶχεν ὅμως τὸ θάρρος νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν γνώμην του ταύτην, ὅπως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λακεδαίμονος, ὁ ὁποῖος ἐζήτησε νὰ μὴ διαιρεθῇ εἰς δύο ὁ νομὸς Λακωνίας. Οὐδεὶς, Κύριοι, ἀγνοεῖ, ὅτι ἡ Μάνη πλειότερον παντὸς ἄλλου μέρους δικαιοῦται ν’ ἀποτελέσῃ ἰδίαν διοίκησιν ἕνεκα τῶν πολλαπλῶν αὐτῆς δικαιωμάτων καὶ τῶν συνθηκῶν καὶ ἐθίμων, ὑπὸ τὰ ὁποῖα διατελεῖ, καὶ τὰ ὁποῖα πολὺ ὀρθῶς ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Οἰτύλου Βουλευτής, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λακεδαίμονος ἔρχεται ἐνταῦθα, ἐκ ταπεινῶν καὶ ἐξ ἰδιοτελῶν λόγων ὠθούμενος, νὰ ὑποστηρίξῃ, ἵνα ὁ νομὸς Λακωνίας μείνῃ ἀδιαίρετος, παρορῶν τὰ ἀπαράγραπτα δικαιώματα ἡμῶν.

§187ΒΡ. ΛΕΩΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεὶς ταπεινὸς λόγος μὲ παρώρμησεν εἰς τὴν ὑποβολὴν τῆς προτάσεώς μου ταύτης. Λυποῦμαι πολὺ, διότι ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἐνόησεν οὔτε τὴν φράσιν οὔτε τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξεστόμισε, καὶ τοὺς ὁποίους ἐπαναφέρω εἰς αὐτὸν, νομίζω δὲ, ὅτι ὤφειλε νὰ μὴ φθάσῃ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, νὰ ψέξῃ τόσον σκαιῶς ἄνθρωπον, τὸν ὁποῖον γνωρίζει καὶ ὡς ἐκ τῶν σχέσεών του μὲ τὴν Λακεδαίμονα καὶ ἐξ ἄλλων περιστάσεων.

§188ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἄτοπον!

§189ΑΡ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Παντάπασι δὲν ὕβρισα· εἶπον ὅ,τι τῷ ἥρμοζε, καὶ μάλιστα εἶπον ὀλιγώτερα τῶν ὅσων ἔπρεπε, σεβόμενος ἐμαυτόν.

§190Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν κατ’ ἐμοῦ γενομένην παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γυθείου ὅλως ἄδικον καὶ ἀναίτιον ἐπίθεσιν, διότι ὑποστήριξα, καὶ μετὰ χαρᾶς, τὴν διὰ τοῦ νομοσχεδίου προτεινομένην διαίρεσιν τοῦ νομοῦ Λακωνίας, ἐξ ἧς ἐπέρχεται καὶ ἡ ἵδρυσις, ἡ ἀναγκαιοτάτη, ὡς εἶπον, Πρωτοδικείου ἐν Γυθείῳ, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀπαντήσω.

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Λεωπούλου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§192ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Παρακαλῶ καὶ ἐγὼ, κατὰ τύπους νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν καὶ ἡ πρότασίς μου διὰ τὸν νομὸν Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας, ὅπως μὴ διαιρεθῇ. Νομίζω δὲ, ὅτι συρρέουσιν ὅλαι αἱ περιστάσεις, καὶ λόγῳ ἀποστάσεως καὶ λόγῳ πληθυσμοῦ καὶ λόγῳ πολλῶν ἄλλων ὅρων, διὰ νὰ γείνῃ ἀποδεκτή.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ ἐκ Ναυπλίας κ. Βουλευτοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ὁ ἐκ Θηβῶν βουλευτὴς κ. Δαούτης ὑπέβαλε τροπολογίαν, δι’ ἧς ζητεῖ νὰ μὴ διαιρεθῇ ὁ νομὸς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας.

§194Ν. ΔΑΟΥΤΗΣ. Συμφώνως πρὸς τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη, παρακαλῶ νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις, ὅπως τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον, ὅσον ἀφορᾷ τὸν νομὸν Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, δηλ. νὰ μὴ διαιρεθῇ οὗτος· διότι, ἐὰν ἡ πρότασις αὕτη γείνῃ ἀποδεκτὴ, ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν μετὰ τῶν συναδέλφων μου ὑπέβαλον, ἵνα ἡ ἐπαρχία τῶν Θηβῶν προστεθῇ εἰς τὸν νομὸν Ἀττικῆς, φυσικὰ ἀποσύρεται.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην τοῦ ἐκ Θηβῶν κ. Βουλευτοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη, ἤτοι νὰ ἐλαττωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν νομῶν ἀπὸ 27 εἰς 26, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Δαούτης ἔχει τὸν λόγον.

§196Ν. ΔΑΟΥΤΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§197Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν ἤθελεν εἶναι ἴσως ἀναγκαῖον ν’ ἀπαντήσω εἰς ὅσα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Θηβῶν προέβαλεν ἐντεῦθεν τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἂν ἄλλοι λόγοι δὲν μὲ ὑπεχρέουν νὰ προβῶ εἰς συζήτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ὁμιλήσω καὶ ν’ ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγον τὴν Βουλὴν, διότι ἐπὶ τοῦ ἀπασχολοῦντος τὴν στιγμὴν ταύτην ἡμᾶς ζητήματος πολλὰ ἐγράφησαν ἐν τῷ τύπῳ, καὶ πολλὰ διεδραματίσθησαν ἐν Θήβαις. Πρέπει δὲ νὰ καταστήσω γνωστὸν, ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ἀπὸ τοῦ ὁποίου μὲ ἀκούουσιν ὄχι μόνον οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, ἀλλὰ σύμπας ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὅτι πάνθ’ ὅσα ἐλέχθησαν μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐν σχέσει πρὸς τὴν φαινομένην ἔριδα τῶν δύο πόλεων, δὲν ἐλέχθησαν οὐδ’ ἐγράφησαν ἀπὸ πεποιθήσεως ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶπον ταῦτα, ἀλλὰ ἐδημιουργήθησαν ἐξ ἀφορμῶν κομματικῆς διαμάχης μεταξὺ τῶν ἐν Θήβαις διαγωνιζομένων πολιτικῶν κομμάτων ἐντὸς τῆς πόλεως τῶν Θηβῶν, ἕνεκα λόγων, τοὺς ὁποίους οἱ κύριοι ἀντιπρόσωποι τῶν Θηβῶν γνωρίζουσι κάλλιον ἐμοῦ. Διότι δὲν ἦτο δυνατὸν κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ ἀμφισβητηθῇ, ὅ,τι ἠμφισβητήθη ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου μέχρι σήμερον, τουτέστιν ὅτι πρωτεύουσα τῆς Βοιωτίας ἔδει νὰ ἦναι ἡ Λεβαδεία. Θὰ σᾶς καταδείξω δὲ δι’ ἐπισήμων κειμένων, ὅτι, ἀφ’ ἧς τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον συνέστη, αἱ Κυβερνήσεις τῆς Ἑλλάδος, ὁσάκις ἀπεφάσισαν νὰ καταστήσωσι τὴν Βοιωτίαν ὅλην μίαν διοικητικὴν περιφέρειαν, ἢ καὶ ὁσάκις διενοήθησαν νὰ προβῶσιν εἰς τοῦτο, πάντοτε ὡς πρωτεύουσαν τῆς Βοιωτίας ἔθετον τὴν Λεβαδείαν. Ὅ,τι δὲ ἐγένετο ὑφ’ ὅλων τῶν Κυβερνήσεων, καὶ ὅταν αὗται συνίσταντο ἐκ Βαυαρῶν, καὶ ὅταν συνεστάθησαν ἐξ Ἑλλήνων, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ γείνῃ ἐπὶ τῆς παρούσης. Καὶ ἔδει ἐπὶ πολὺ νὰ ἐργασθῇ ἡ κακοβουλία, ἵνα δημιουργήσῃ τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις προέβη εἰς τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὁρμωμένη ἐκ λόγων προσωπικῶν. Ἰδοὺ διατὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὁμιλήσω· ἐξαιτοῦμαι δὲ τὴν εὐμενῆ προσοχὴν τῆς Βουλῆς, διότι ἐννοῶ, ὅτι ἡ ὥρα, καθ’ ἣν ἐκλήθην νὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκον τοῦτο, δὲν εἶναι ἡ κατάλληλος, ὅπως ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, ἀφοῦ εἶναι ἤδη ἡ τρίτη σχεδὸν μετὰ τὸ μεσονύκτιον ὥρα. Ἀλλὰ παρακαλῶ τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ μοὶ χαρίσωσιν ὀλίγας στιγμὰς, ἵνα καταδειχθῇ ὅτι ἡ Λεβαδεία ἀξιοῖ τὴν πρώτην ἐν τῇ Βοιωτίᾳ θέσιν ἐν δικαιώματι· καθόσον τοιαύτην ἐκτήσατο οὐχὶ ἤδη τὸ πρῶτον, οὐχὶ ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ἀλλὰ πολὺ πρὸ τῆς συστάσεως αὐτοῦ. Θὰ προσπαθήσω νὰ ἦμαι σύντομος· θὰ ἐπικαλεσθῶ κείμενα, θὰ ἐπικαλεσθῶ ἀριθμοὺς, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι θέλει καταδειχθῆ πασιφανῶς, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, οἱανδήποτε καὶ ἂν εἶχον ἐγὼ ἀπέναντι αὐτῆς θέσιν, ἂν ἐσκόπει νὰ καταστήσῃ τὴν Βοιωτίαν μίαν διοίκησιν, νὰ ἀποβλέψῃ εἰς ἄλλην πόλιν ἢ εἰς τὴν Λεβαδείαν, ὡς πρωτεύουσαν. Κατὰ τὸ 1836, διὰ διατάγματος τῆς 20 Ἰουνίου, ἐγένετο ἡ πρώτη τοῦ Κράτους διαίρεσις κατ’ ἐπαρχίας. Κατὰ τὸ διάταγμα τοῦτο ἡ Βοιωτία, ἀποτελέσασα μίαν ἐπαρχίαν, ἔσχε πρωτεύουσαν τὴν Λεβαδείαν. Αἱ Θῆβαι κατὰ τὸ διάταγμα τοῦτο ἀπετέλεσαν ἰδίαν ἐπαρχίαν, ἥτις ὅμως δὲν ἔφερε τὸ ὄνομα τῆς Βοιωτίας, ἀλλ’ ἐπωνομάσθη ἐπαρχία Θηβαΐδος. Ἀλλ’ ὅτε κατὰ τὸ 1838 ἀπεφασίσθη ἡ ἕνωσις τινῶν ἐπαρχιῶν εἰς μίαν διοίκησιν, ἡ ἐπαρχία Βοιωτίας ἠνώθη μετὰ τῆς ἐπαρχίας Θηβαΐδος, ὑπὸ πρωτεύουσαν τὴν Λεβαδείαν. Ἀκούσατε ἤδη, κύριοι Βουλευταὶ, τὸν νόμον περὶ μεταρρυθμίσεως τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους τῆς 22 Ἰουλίου 1838· ἀκούσατε κατὰ τίνα τρόπον κανονίζει τὰς διοικήσεις. Ἀναγινώσκω αὐτὸν εἰς ἐπήκοον πάντων, ἵνα ἀκούσωσι καὶ οἱ ἀνακριβείας ὑποστηρίξαντες, ἀλλὰ καὶ οἱ τὰ ψεύδη ἐν τοῖς ὑπομνήμασι γράψαντες, ὅτι εὐλόγως ἔλεγον αὐτοῖς ὅτι φοβοῦνται τὴν ἐν τῇ Βουλῇ συζήτησιν, διότι ἐν αὐτῇ ἤθελεν ἀναλάμψει ἡ ἀλήθεια (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 19. Διοίκησις Βοιωτίας, περιλαμβάνουσα τὰς ἐπαρχίας Βοιωτίας καὶ Θηβαΐδος, πρωτεύουσα ἡ Λεβαδεία». Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι, ὅτε τὸ πρῶτον ἡνώθη ἡ Βοιωτία εἰς μίαν διοίκησιν, πρωτεύουσα αὐτῆς ὑπῆρξεν ἡ Λεβαδεία, τὸ δὲ διὰ τοῦ νόμου τούτου δημιουργηθὲν καθεστὼς διετηρήθη μέχρι τοῦ 1845, ὅτε ἐφηρμόσθη τὸ νῦν ἰσχῦον νομαρχιακὸν σύστημα. Ἐνῷ δὲ καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα πρωτεύουσα τῆς Βοιωτίας ὑπῆρξεν ἡ Λεβαδεία, ἐγράφη ὑπὸ τῶν γειτόνων ἡμῶν ἐν τῷ ὑπομνήματι αὐτῶν, καὶ ὑπεστηρίχθη δυστυχῶς ὑπὸ τοῦ κ. ἐκ Θηβῶν Βουλευτοῦ τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὅτι οὐδέποτε ἡ Λεβαδεία ὑπῆρξε πρωτεύουσα τῆς Βοιωτίας, ἀλλ’ ὅτι τοιαύτη ὑπῆρξαν πάντοτε αἱ Θῆβαι, ἐνῷ αἱ Θῆβαι, καὶ ὅτε ἀπετέλουν, πρὸ τοῦ 1838, ἰδίαν ἐπαρχίαν, δὲν ἔφερον οὐδὲ τὸ ὄνομα τῆς Βοιωτίας. Καὶ ταῦτα μὲν μόνα ἤρκουν, νομίζω, νὰ καταδείξωσιν, ὅτι μόνοι ἡμεῖς ἐδικαιούμεθα νὰ προβάλωμεν κεκτημένα δικαιώματα, ἀφοῦ ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Βασιλείου, δυνάμει κειμένων νόμων, μόνον ἡ Λεβαδεία ὑπῆρξε πρωτεύουσα τῆς Βοιωτίας. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶχον τὴν τόλμην μετὰ παραδόξου ἐπιμονῆς νὰ ἀγωνίζωνται, ὅπως διαστρέψωσι τὰ πράγματα, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ ἄλλας ἀποδείξεις, ἵνα οὐδεμία μείνῃ ἀμφιβολία καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀγαπητοὺς γείτονας, ὅτι Κυβέρνησις Ἑλληνικὴ, σεβομένη ἑαυτὴν, ἦτο ἀδύνατον νὰ προβῇ εἰς καταπάτησιν δικαίων τοσούτῳ προφανῶν καὶ νὰ ὁρίσῃ πρωτεύουσαν ἄλλην τῆς Βοιωτίας πόλιν ἢ τὴν Λεβαδείαν. Κατέδειξα προηγουμένως, ὅτι οἱ κείμενοι νόμοι καθιέρωσαν τὰ δικαιώματα τῆς Λεβαδείας. Ἀλλ’ ἆρά γε, καὶ μετὰ τὸ 1845, ὁσάκις ἐγένετο σκέψις περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ καθεστῶτος, ἐπῆλθεν ἀλλοία σκέψις εἰς τὰς μελετησάσας μεταρρύθμισιν Κυβερνήσεις; Οὐχί! Μετὰ τὸ 1845 ἡ πρώτη ἀπόπειρα πρὸς μεταρρύθμισιν τοῦ καθεστῶτος ἐγένετο κατὰ τὸ 1865, ἐπὶ πρωθυπουργίας τοῦ ἀειμνήστου Κουμουνδούρου. Τότε ἐγένετο καὶ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους· καὶ τότε, κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ἡ Βοιωτία ὁλόκληρος ἀπετέλει μίαν διοίκησιν, ἧς πρωτεύουσα ὡρίζετο καὶ πάλιν ἡ Λεβαδεία. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν ὑπῆρχον ἐγὼ, ὑπῆρχον ὅμως τ’ ἀναμφισβήτητα δικαιώματα τῆς Λεβαδείας, ἡ ἀναμφισβήτητος ὑπεροχὴ αὐτῆς, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν, Κυβέρνησις νομιμόφρονος ἀνδρὸς νὰ παρίδῃ τὰ τοιαῦτα δικαιώματα. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ νομοσχεδίου τούτου κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχὴν ὑπεβλήθη καὶ νομοσχέδιον δικαστικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους, ὅπερ ἀνευρίσκω ἐντὸς τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν τῆς Βουλῆς τοῦ 1865· καὶ κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἕδρα τοῦ δικαστηρίου ὡρίζετο ἡ Λεβαδεία. Ἀκούσατε, κύριοι Βουλευταὶ, τὸ σχετικὸν μέρος τοῦ νομοσχεδίου (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 15. Πρωτοδικεῖον Βοιωτίας, περιλαμβάνον τὰς ἐπαρχίας Θηβῶν καὶ Λεβαδείας, ἕδραν ἔχον τὴν Λεβαδείαν». Ὅτε δὲ συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ποίαν, νομίζετε, ἐπαρχίαν ἐπεκαλέσθη, ἵνα δικαιολογήσῃ τὴν ἀνάγκην τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου; τὴν Λεβαδείαν. Ἰδοὺ τί ἔλεγεν ὁ τότε Ὑπουργὸς, ὅτε ὁ ἀείμνηστος Δεληγεώργης ἠναντιοῦτο εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ζητῶν νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις τοῦ περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως νομοσχεδίου (ἀναγινώσκει): «Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἶναι ἄσχετον τὸ ἓν ἀπὸ τὸ ἄλλο. Τὸ διοικητικὸν σύστημα ἅπαξ ἦτο καὶ πάλιν ἐπανῆλθε, καὶ πάλιν ὁ τόπος ἠμπορεῖ νὰ τὸ ζητήσῃ. Τὸ δικαστικὸν τὸ ἐζήτησε πάντοτε ὁ τόπος, διότι μόνον τὰ ἔξοδα τῶν μαρτύρων διὰ τὴν μετάβασιν θὰ ἦναι περισσότερα ἀπὸ 200,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος, καὶ ἐκτὸς τούτου σᾶς δίδω ἓν παράδειγμα: Ἀπὸ τὴν Λεβαδείαν ἔρχεται ἕνας μάρτυς· ἐγὼ διατάσσω καὶ τοῦ δίδουν 13 δραχμὰς, αὐτὸς θὰ πάρῃ ἕνα ζῷον μὲ 30 δραχμὰς, θὰ φάγῃ αὐτὸς καὶ τὸ ζῷόν του 20, καὶ θὰ χασομερήσῃ 10 ἡμέρας· ὥστε θὰ πληρώσῃ καὶ αὐτὸς ἄλλας 40 δραχμάς. Ἐξ αὐτοῦ βλέπετε, ὅτι ὄχι μόνον τὸ Δημόσιον ὠφελεῖται, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ λαός. Αὐτὸ εἶναι τῆς πρώτης ἀνάγκης.» Βλέπετε λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι καὶ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας κατεῖδε τὴν ἀνάγκην τῆς διαιρέσεως τοῦ Πρωτοδικείου Ἀθηνῶν, ἀλλὰ συγχρόνως ἀνεγνώρισεν, ὅτι μόνον ἐν Λεβαδείᾳ ὤφειλε νὰ συστήσῃ τὸ Πρωτοδικεῖον. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ ἄλλως. Ἡ Λεβαδεία ἤδη ἀπὸ τοῦ 1838 εἶχεν ἀναγνωρισθῆ ὡς πρωτεύουσα τῆς ὅλης Βοιωτίας, εἶχε δὲ διατηρηθῆ ὡς τοιαύτη ἐπὶ ἑπτὰ ὅλα ἔτη, ἐνῷ αἱ Θῆβαι οὐδὲ ὑποδιοίκησις ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον νὰ γείνῃ, καίτοι ἄλλαι πόλεις, ὡς τὰ Μέγαρα, ἡ Ἀταλάντη καὶ ἄλλαι, ἐγένοντο ὑποδιοικήσεις. Πῶς ἦτο δυνατὸν λοιπὸν νὰ παροραθῶσι κεκτημένα δικαιώματα; Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, καὶ πρὸ τοῦ 1865, κατὰ τὸ ἔτος 1841, ὅτε ἐκανονίσθησαν τὰ τῆς ἕδρας τῶν Μοιραρχιῶν διὰ τοῦ διατάγματος τῆς 19 Μαρτίου 1841, ἡ Λεβαδεία ὡρίσθη ὡς ἕδρα τῆς Μοιραρχίας τῶν ἐπαρχιῶν Θηβῶν καὶ Λεβαδείας, περιληφθείσης μάλιστα ἐν τῇ περιφερείᾳ αὐτῆς καὶ τῆς διοικήσεως τῆς Φωκίδος. Ἰδοὺ, ἀκούσατε τὸ διάταγμα (ἀναγινώσκει): «Διάταγμα περὶ μεταρρυθμίσεώς τινων ὡς πρὸς τὰ ὅρια τῆς Στερεᾶς Μοιραρχιῶν». Ἐδάφ. βʹ: «Ἡ μέχρι τοῦδε Μοιραρχία Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, ἑδρεύουσα ἐν Λεβαδείᾳ, θέλει περιλάβει τὰς διοικήσεις Βοιωτίας καὶ Φωκίδος καὶ τὴν ὑποδιοίκησιν Λοκρίδος· ἑπομένως ἡ Μοιραρχία αὕτη θέλει ὀνομάζεσθαι εἰς τὸ ἑξῆς Μοιραρχία Παρνασσίδος.» Καὶ ταῦτα μὲν ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ διοικητικοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ὁ κ. ἐκ Θηβῶν Βουλευτὴς ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἀντιτάξῃ εἰς ἡμᾶς τὰ ἐκ τῆς ἱστορίας δικαιώματα τῶν Θηβῶν. Ἀλλ’ ἡ ἱστορία δὲν ἀναγνωρίζει τὰς Θήβας ὡς πρωτεύουσαν τῆς Βοιωτίας, οὐδ’ ἦτο δυνατὸν νὰ ἦναι πρωτεύουσα, ἀφοῦ τοῦτο ἀντέκειτο εἰς τὸν τότε ὀργανισμὸν τῆς ὅλης Ἑλλάδος, καθ’ ὃν αἱ πόλεις ἦσαν αὐτόνομοι καὶ ἀπετέλουν ἴδιον καὶ ἀνεξάρτητον ἑκάστη Κράτος. Αἱ Θῆβαι ὑπῆρξαν ἀναμφισβητήτως μία ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων Βοιωτικῶν πόλεων, ἴσως μάλιστα ἡ σπουδαιοτέρα πασῶν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως, ἀλλὰ πρωτεύουσα οὐδέποτε ὑπῆρξα· τοὐναντίον μάλιστα ἐπί τινα χρόνον ὑπῆρξαν φόρου ὑποτελεῖς εἰς τὸν Ὀρχομενὸν, καὶ ἐν ἄλλῳ χρόνῳ κυρίαρχος, καὶ οὐχὶ πρωτεύουσα πασῶν τῶν Βοιωτικῶν πόλεων. Ἀλλὰ ταῦτα οὐδαμῶς συμβάλλονται εἰς τὴν λύσιν τοῦ ἀπασχολοῦντος ἡμᾶς ζητήματος. Οὐδεὶς ἀρνεῖται τὸ μεγαλεῖον τοῦ Ἐπαμεινώνδου καὶ τῶν προγόνων ἡμῶν. Ἀλλὰ τὴν δόξαν τῆς Ἑλλάδος τὴν συναντῶ καὶ ἀλλαχοῦ. Τὴν βλέπω περιπλανωμένην εἰς τὸν ὑπερήφανον βράχον τῶν Ψαρῶν, ἐκεῖθεν δὲ τὴν βλέπω φερομένην πρὸς τὸ Σοῦλι, τὸ Μεσολόγγι, τὸ Βαλτέτσι, τὴν βλέπω σπεύδουσαν εἰς τὸ Δίστομον καὶ τὴν Ἀράχωβαν καὶ ἐπιστρέφουσαν εἰς τὴν Ἀκρόπολιν τῶν Ἀθηνῶν. Καὶ ἐκεῖθεν, παρακάμπτουσαν τὴν πόλιν τῶν Θηβῶν, τὴν βλέπω γονυπετοῦσαν πρὸ τῆς Πέτρας, ἵνα στεφανώσῃ τοὺς πεσόντας ἐκεῖ ἥρωας, ἐκ τοῦ αἵματος τῶν ὁποίων ἀνεβλάστησε καὶ ἐπαγιώθη ἡ ἀνεξαρτησία τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Αὕτη εἶναι ἡ δόξα, ἥτις ἐσημείωσεν ἐπὶ τοῦ περιφανοῦς διαδήματος τῆς Λεβαδείας τρία περιλαμπῆ ἐμβλήματα, συμβολίζοντα τὰς τρεῖς μυριονέκρους μάχας, καθ’ ἃς ἐδοξάσθησαν τὰ ἑλληνικὰ ὅπλα, τὰς μάχας τοῦ Διστόμου, τῆς Ἀραχώβης καὶ τῆς Πέτρας! (εὖγε!). Ἀλλά, Κύριοι, ὁμολογῶ, ὅτι πάντες οἱ λόγοι οὗτοι δὲν εἶναι ἱκανοί, ὅπως ἀναγνωρισθῇ πόλις τις ὡς πρωτεύουσα νομοῦ τινος. Σπουδαιότεροι λόγοι εἰσὶν ἄλλοι· εἶναι ἡ ἀνάπτυξις, εἶναι τὸ κλῖμα, εἶναι τὸ κεντρικὸν τῆς πόλεως...

§198Ν. ΔΑΟΥΤΗΣ. Τώρα τὸ ’πέτυχες!

§199ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Θὰ ἴδωμεν ἀμέσως, ἂν ἐπέτυχον... Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ εἰς τὸ κεντρικὸν τῆς θέσεως, θὰ σᾶς ἀποδείξω ἀμέσως, ὅτι τοῦτο δὲν δύναται ν’ ἀμφισβητηθῇ. Μεταξὺ τῶν δύο πόλεων κεῖνται οἱ δῆμοι Πέτρας καὶ Ὀρχομενοῦ τῆς Λεβαδείας, καὶ οἱ δῆμοι Ἀκραιφνίου, Θεσπιῶν, Θίσβης καὶ Πλαταιῶν τῶν Θηβῶν. Ἀφοῦ οἱ δῆμοι οὗτοί εἰσι μεταξὺ τῶν δύο πόλεων, δὲν δύναται νὰ γείνῃ λόγος περὶ τῆς διαφορᾶς τῶν ἀφ’ ἑκάστης πόλεως ἀποστάσεων, διότι αὕτη εἶναι ἄνευ ἀξίας. Ἡ ἀξία λόγου διαφορὰ εἶναι διὰ τοὺς δήμους τοὺς κειμένους ὄπισθεν τῶν δύο πόλεων. Αἱ Θῆβαι ἔχουσιν ὄπισθεν αὐτῶν δύο δήμους, τὸν τῆς Τανάγρας καὶ τὸν τῆς Αὐλίδος. Ἡ ἀπόστασις αὐτῶν ἀπὸ Λεβαδείας εἶναι κατὰ μέσον ὅρον ὧραι δώδεκα ἐπὶ ἐδάφους ἐπιπέδου καὶ ὁμαλοῦ· ἀλλ’ ἡ Λεβαδεία ἔχει ὄπισθέν της τρεῖς δήμους, ἐπὶ ἐδάφους ὀρεινοῦ καὶ ἀνωμάλου, τοὺς δήμους Χαιρωνείας, Διστομίων καὶ Ἀραχώβης, οἵτινες ἀπέχουσι τῶν Θηβῶν, ὁ μὲν τῆς Ἀραχώβης 17 ὥρας, οἱ δὲ ἕτεροι δύο δέκα τρεῖς ὥρας. Ἔχομεν λοιπὸν ἐντεῦθεν δύο μὲν δήμους τῶν Θηβῶν, ἔχοντας κατὰ τὴν στατιστικὴν πληθυσμὸν 7253 κατοίκων, ἀπέχοντας δὲ 12 ὥρας τῆς Λεβαδείας, ἐνῷ ἔχομεν ἀφ’ ἑτέρου τρεῖς δήμους τῆς Λεβαδείας, μὲ πληθυσμὸν κατὰ τὴν στατιστικὴν 10,213 κατοίκων, ἀπέχοντας πλέον τῶν 14 ὡρῶν. Νομίζω ὅτι τὸ κέντρον εἶναι καταφανές. Ἀλλ’ ὡς ἐπέτυχον εἰς τὴν ἀπόδειξιν τούτου, εἶμαι βέβαιος ὅτι θέλω ἐπιτύχει εἰς τὴν ἀπόδειξιν καὶ τῶν λοιπῶν ἰσχυρισμῶν μου, καὶ θέλω ἀφοπλίσει τελείως τοὺς ἀντιπάλους μου, διότι τὸ κεντρικὸν τῆς θέσεως καὶ ἡ κατὰ τὰ λοιπὰ ὑπεροχὴ τῆς Λεβαδείας κατέστησαν αὐτὴν ἀπὸ τοῦ ΙΕʹ αἰῶνος πρωτεύουσαν οὐ μόνον τῆς Βοιωτίας, ἀλλὰ καὶ πάσης τῆς Ἀνατολικῆς Ἑλλάδος, εἰς ἣν κατὰ τὸν Pouqueville ἔδωκε καὶ τὸ ὄνομά της. Ἀκούσατε δὲ τί περὶ τούτου λέγει ὁ ἐπιφανὴς Γάλλος εἰς τὸ σύγγραμμα αὑτοῦ «Περιηγήσεις ἀνὰ τὴν Ἑλλάδα». Ὁ συγγραφεὺς ἐπεσκέφθη τὴν Λεβαδείαν κατὰ τὸ 1814· ἰδοὺ δὲ τί λέγει περὶ αὐτῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ Λιβαδιά, ἥτις ἀντικατέστησε τὴν Λεβάδειαν, εἶναι ἡ νῦν πρωτεύουσα τῆς ἀρχαίας Βοιωτίας, τῆς ὁποίας ἡ ἔκτασις σχηματίζει ἓν Βοϊβοδιλίκι. Ἡ πόλις Λιβαδιὰ ἔδωκε τὄνομά της εἰς ὅλην τὴν Βοιωτίαν καὶ πρὸ τοῦ ΙΕʹ αἰῶνος, ἀπετέλεσε δὲ Βοϊβοδιλίκι διὰ φιρμανίου τοῦ Σουλτάνου Σουλεϊμὰν τοῦ Περιφήμου, περιλαμβάνον 18 μεγάλα χωρία. Ὑψωθεῖσα δὲ εἰς ἐπισκοπὴν περὶ τὰ μέσα τοῦ ΙΖʹ αἰῶνος, διατηρεῖ ἀκόμη εἰς τὴν κατοχὴν τῶν χριστιανῶν πολλοὺς χριστιανικοὺς ναούς. Οἱ Ἕλληνες τῆς Λιβαδιᾶς εἶναι πρᾷοι καὶ πολυμήχανοι· ἡ μᾶλλον συγκινητικὴ καὶ ἐγκάρδιος φιλοξενία τοὺς χαρακτηρίζει· μεθ’ ὑπερηφανείας δὲ δεικνύουσι τὸν τάφον τῆς μητρὸς τοῦ Λάμπρου Κατσώνη.» Καὶ ταῦτα μὲν περὶ Λεβαδείας. Περὶ δὲ Θηβῶν ἀκούσατε τί γράφει (ἀναγινώσκει): «Ὁ Duloir εἶναι ὁ πρῶτος ταξιδιώτης, ὅστις ὁμιλεῖ περὶ Θηβῶν εἰς ἐπιστολήν του πρὸς τὸν περιώνυμον Ménage. Δὲν βλέπει τις ἐκεῖ (γράφει) ἄλλα ἴχνη τῆς ἀρχαιότητος, πλὴν θεμελίων τινῶν λιθίνων τοίχων, ἅτινα ἔκλειον τὴν πόλιν ἐκ τοῦ μεσημβρινοῦ μέρους· ἀλλὰ καὶ ταῦτα εἶναι ἀσήμαντα. Ἐκ τῆς παλαιᾶς εὐκλείας τῆς πόλεως οὐδὲν ἀπέμεινε, διότι μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Ἐπαμεινώνδου κατέστη ἀφανής, καί, καθὰ ὀρθῶς παρατηρεῖ ὁ Κικέρων, ἡ δόξα τῶν Θηβῶν ἐγεννήθη καὶ ἀπέθανε μετὰ τοῦ Ἐπαμεινώνδου.» Αὐτὴν τὴν κρίσιν ὀλίγῳ πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως ποιεῖται ὁ διαπρεπὴς ἀνὴρ περὶ τῶν δύο πόλεων. Ἀλλὰ, σᾶς ἔλεγεν ὁ κ. Βουλευτὴς Θηβῶν πρὸ ὀλίγου, ὅτι αἱ Θῆβαι πληρώνουσι περισσοτέρους φόρους εἰς τὸ Δημόσιον. Τὸ ἐπιχείρημα, Κύριοι, δὲν θεωρῶ σοβαρόν. Δὲν νομίζω ὅτι τὸ καταβάλλειν πλείονας φόρους δίδει δικαίωμα πρωτείων, ὅταν δὲν συντρέχωσιν ἄλλα προσόντα. Ἴσως ὅμως λέγων ταῦτα, δώσω ἀφορμὴν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἀκριβῆ ἔλεγεν ὁ συνάδελφος περὶ τούτου· διὰ τοῦτο θέλω σπεύσει ἀμέσως νὰ καταδείξω, ὅτι καὶ κατὰ τοῦτο ἀνακριβείας εἶπε. Λαμβάνω εἰς χεῖράς μου τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1897. Κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦτον, ἐν τῷ ταμείῳ καὶ τῷ ὑποταμείῳ Θηβῶν κατεβλήθησαν δρ. 269,959 + 264,678, ἤτοι ἐν ὅλῳ δραχ. 534,637· ἐν δὲ τῷ ταμείῳ καὶ ὑποταμείῳ Λεβαδείας δραχ. 375,547 + 50,528, ἤτοι ἐν ὅλῳ δραχμαὶ 426,075. Ἀλλ’ ἐκ τῶν ποσῶν τούτων δέον ν’ ἀφαιρεθῶσι τὰ καταβληθέντα διὰ πληρωμὴν παγίων καὶ προσωρινῶν δόσεων· διότι ἡ καταβολὴ τούτων δὲν ἀποτελεῖ καταβολὴν φόρου, ἀλλὰ τιμήματος ἀγορᾶς γαιῶν· δέον λοιπὸν ν’ ἀφαιρεθῶσιν ὅσα κατὰ τὰς καταστάσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν κατεβλήθησαν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Οὕτως ἀφαιροῦμεν διὰ τὸ ἔτος 1897, διὰ μὲν τὰς Θήβας τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 191,234, διὰ δὲ τὴν Λεβαδείαν τὸ ποσὸν τῶν δρ. 74,247· ἐντεῦθεν ἔχομεν ὡς ἀποτέλεσμα, ὅτι διὰ μὲν τὰς Θήβας ἐναπομένει πληρωθὲν ποσὸν ἐκ φόρων δραχ. 343,405, διὰ δὲ τὴν Λεβαδείαν ἐναπομένει πληρωθὲν ποσὸν δραχμῶν 351,832. Ἐντεῦθεν παρατηροῦμεν, ὅτι καὶ ὡς πρὸς τὴν καταβολὴν φόρων ὑπερτερεῖ κατά τι ἡ Λεβαδεία. Ἀλλ’ ἡ τοῦ θέματος τούτου ἔρευνα μοὶ κατέδειξέ τι ἄλλο· μοὶ κατέδειξεν, ὅτι κατὰ τοὺς φόρους, τοὺς ἀποδεικνύοντας τὴν ὕπαρξιν ἐμπορικῆς καὶ κοινωνικῆς κινήσεως, ἡ Λεβαδεία ὑπερτερεῖ εἰς καταπληκτικὸν βαθμὸν τὰς Θήβας. Ἀκούσατε. Φόρος οἰκοδομῶν: Θῆβαι δρ. 11,167, Λεβαδεία δρ. 16,658. Τηλεγραφικὰ τέλη: Θῆβαι δρ. 2685, Λεβαδεία δρ. 4053. Σιγαρόχαρτον: Θῆβαι δρ. 686, Λεβαδεία δρ. 21,791. Ταινίαι: Θῆβαι δρ. 1859, Λεβαδεία δρ. 53,293. Γραμματόσημα: Θῆβαι δρ. 6,146, Λεβαδεία 9,875. Χαρτόσημον: Θῆβαι δρ. 115,801, Λεβαδεία 118,217. Μόνον εἰς τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ὑπερτεροῦσιν αἱ Θῆβαι· ἀλλὰ ταῦτα, ἐνῷ πληρώνουσιν εἰς τὸ ταμεῖον Θηβῶν, καλλιεργοῦσιν ὅμως ἔδαφος τῆς ἐπαρχίας Λεβαδείας κατὰ τὸ πλεῖστον, διότι καλλιεργοῦσιν ἐν Κωπαΐδι. Ἀλλὰ μὴ τυχὸν ὁ πληθυσμὸς τῶν δύο πόλεων δικαιολογεῖ τὴν σύστασιν τῆς ἕδρας ἀλλαχοῦ ἢ ἐν Λεβαδείᾳ; Ἡ ἐπίσημος στατιστικὴ τοῦ Κράτους φέρει τὰς μὲν Θήβας ἐχούσας πληθυσμὸν 3469 κατοίκων, τὴν δὲ Λεβαδείαν 6271...

§200ΔΑΟΥΤΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε συνάδελφε· ἀφαιρεῖτε τὰ δύο προάστεια, τὰ ὁποῖα εἶναι συνέχεια τῆς πόλεως.

§201ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Νὰ τὰ προσθέσω πρὸς χάριν σας, μολονότι τὰ προάστεια εἶναι κεχωρισμένα τῆς πόλεως, καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι ἀπέχουσι πολὺ τῆς πόλεως. Ἰδού: Θῆβαι 3469, Ἅγιοι Θεόδωροι 1094, Πυρὶ 1049, ἐν ὅλῳ 5612. Ἀλλ’ ἡ Λεβαδείᾳ μόνη ἄνευ τῶν προαστείων ἔχει 6271.

§202ΔΑΟΥΤΗΣ. Βάλετε καὶ τ’ ἄλλα προάστεια.

§203ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Θέλετε νὰ ὑπολογίσω καὶ τὸ ἡμίσειαν ὥραν ἀπέχον Τάχι ὡς προάστειον; Θέλετε ὅλον τὸν δῆμον τῶν Θηβαίων νὰ ὑπολογίσω ὡς πόλιν τῶν Θηβῶν; Τὸ πράττω πρὸς χάριν σας. Ὅλος ὁ δῆμός σας ἔχει 6586, συγκείμενος ἐξ 7 χωρίων, μόνη δὲ ἡ πόλις τῆς Λεβαδείας ἔχει 6271 κατοίκους, ὁ δὲ δῆμος Λεβαδείας 8476! Εἶσθε εὐχαριστημένος; Αὐτὰ λέγουσιν οἱ ἐπίσημοι ἀριθμοί· καὶ ὅμως καὶ ἀπέναντι ἀριθμῶν ἐγράψατε καὶ εἴπετε ἀνακριβείας, μὴ ἀναλογιζόμενοι ὅτι ἤθελεν ἐπέλθει ἡ συζήτησις αὕτη καὶ ὁ ἔλεγχος, καὶ ἤθελεν ἀναλάμψει ἡ ἀλήθεια. Ἀλλὰ μήπως κατὰ τὴν τελευταίαν μόνον ἀπογραφὴν παρουσιάζεται αὐτὴ ἡ διαφορὰ τοῦ πληθυσμοῦ; Ἐν τοῖς ὑπομνήμασιν αὑτῶν οἱ κύριοι Βουλευταὶ Θηβῶν ἀνέφεραν, ὅτι ἡ τοιαύτη διαφορὰ τοῦ πληθυσμοῦ κατὰ τὴν τελευταίαν ἀπογραφὴν παρατηρεῖται, διότι ἡ ἀπογραφὴ ἐγένετο εἰς τὰς 6 Ὀκτωβρίου, ὅτε ἕνεκα τῆς συλλογῆς τοῦ βάμβακος παραμένουσι πολλοὶ ξένοι ἐν Λεβαδείᾳ. Πρὸς ἄρσιν καὶ τούτου, τοῦ ἐπιπολαίως ῥιφθέντος ἐπιχειρήματος, λαμβάνω εἰς χεῖρας τὴν στατιστικὴν τοῦ 1890, ἥτις ἐγένετο τὸν Ἀπρίλιον, ὅτε δὲν γίνεται συλλογὴ οὐδενὸς προϊόντος, οὐδὲ τοῦ βάμβακος, καὶ ἐκεῖ εὑρίσκω, ὅτι ἡ πόλις τῶν Θηβῶν ἔχει κατοίκους 3,228, ἡ δὲ Λεβαδεία 4,990, δηλαδὴ 5,000. Ἐντεῦθεν ἀποδεικνύεται, ὅτι, πρὶν ἢ προβάλωσιν ἐπιχείρημα τοιοῦτον, ἔδει νὰ σκεφθῶσιν, ἂν τοῦτο ἠδύνατο νὰ τοὺς ὠφελήσῃ. Ποῖον δὲ εἶναι τὸ ἐξαγόμενον τῆς συγκρίσεως τοῦ πληθυσμοῦ κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν; ὅτι ἐντὸς τῆς δεκαετίας ἡ πόλις τῶν Θηβῶν ηὔξησε κατὰ 200 μόνον κατοίκους, ἡ δὲ τῆς Λεβαδείας κατὰ 1300. Ἀλλ’ ἡ αὔξησις αὕτη τί ἀποδεικνύει; ὅτι ἡ πόλις τῆς Λεβαδείας εἶναι πόλις ζωῆς καὶ κινήσεως, καὶ ὅτι πάνθ’ ὅσα περὶ τοῦ νοσηροῦ τοῦ κλίματος ἐγράφησαν, εἰσὶν αὐτόχρημα συκοφαντίαι· Θέλω δὲ τοῦτο ἀποδείξει ἀμέσως δι’ ἐπισήμων ἀριθμῶν. Εἴπετε, καὶ ἐπανελάβετε τὴν ἑσπέραν ταύτην, καὶ ἐγράψατε εἰς τὸ ὑπόμνημά σας, ὅτι ἡ πόλις τῆς Λεβαδείας εἶναι νοσηρὰ, προσβαλλομένη ὑπὸ ἑλειογενῶν πυρετῶν, καὶ διεδώσατε τὴν φήμην ταύτην ἐπιτηδείως, ἐκμεταλλευόμενοι τὸ πρὸ τριακονταετίας νοσηρὸν τοῦ κλίματος, ἕνεκα τῆς τότε καλλιεργείας τῆς ὀρύζης, ὅπως γείνητε πιστευτοί. Ἀλλ’ ἀκριβῶς τοῦτο μὲ ἐξηνάγκασε νὰ μεριμνήσω, ὅπως σᾶς ἀποδείξω, ὅτι καὶ κατὰ τοῦτο ἐσυκοφαντήσατε τὴν Λεβαδείαν. Ἠρεύνησα τὰς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν στατιστικὰς, ὅπως ἀνεύρω πληροφορίας περὶ τῆς θνησιμότητος τῶν δύο πόλεων, καὶ ἀνεῦρον τὰς πληροφορίας ταύτας. Ἀκούσατε ἤδη, τί λέγουσιν οἱ ἐπίσημοι ἀριθμοί· ἀκούσατε, διὰ νὰ μάθητε καὶ ὑμεῖς μεθ’ ὅλης τῆς Βουλῆς, ὁποῖα ἀποτελέσματα μᾶς δίδει ἡ συγκριτικὴ μελέτη ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἔχω εἰς χεῖράς μου ἀπόσπασμα ἐκ τοῦ βιβλίου τῶν νεκροσκόπων τῶν δύο πόλεων. Κατ’ αὐτὸ προκύπτει, ὅτι ἡ πόλις τῶν Θηβῶν, κατὰ μέσον ὅρον τῶν ἐτῶν 1896–1897–1898, ἔχει θνησιμότητα 32 ἐπὶ τοῖς χιλίοις, ἡ δὲ πόλις τῆς Λεβαδείας μόνον 20. Ἀλλὰ θὰ ἐξετάσω καὶ ἓν ἕκαστον τῶν ἐτῶν ἰδιαιτέρως, διότι δὲν θὰ ἀφήσω τίποτε, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἀποδείξω ἐξ ἐπισήμων ἀριθμῶν. Κατὰ τὸ 1896 ἐν Θήβαις ἀπεβίωσαν 69, εἶναι δὲ κεχωρισμένοι οἱ θάνατοι τῆς πόλεως ἀπὸ τοὺς τῶν προαστείων ἢ χωρίων Πυρὶ, Ἁγίων Θεοδώρων καὶ τῶν ἄλλων χωρίων. Ὁ ἀριθμὸς οὗτος, διαιρούμενος διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κατοίκων, ἀνερχομένων, ὡς ἐρρήθη, εἰς 3469, μᾶς δίδει θνησιμότητα 23 ἐπὶ τοῖς χιλίοις. Κατὰ τὸ ἔτος 1897 οἱ θάνατοι εἶναι 110· ὥστε κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἔχομεν θνησιμότητα 35 ἐπὶ τοῖς χιλίοις. Κατὰ τὸ ἔτος 1898 οἱ θάνατοι ἀνέρχονται εἰς 116, καὶ ἑπομένως ἡ θνησιμότης ἀνέρχεται εἰς 37 ἐπὶ τοῖς χιλίοις. Ἂς ἴδωμεν ἤδη καὶ τὴν τῆς Λεβαδείας. Κατὰ τὸ 1896 οἱ θάνατοι ἐν Λεβαδείᾳ ἀνῆλθον εἰς 135 ἐπὶ 6,271 κατοίκων· ὥστε ἔχομεν θνησιμότητα 20 ἐπὶ τοῖς χιλίοις. Κατὰ τὸ 1897 ἐν Λεβαδείᾳ οἱ θάνατοι ἀνῆλθον εἰς τὸν ἀριθμὸν 122· ὥστε ἔχομεν θνησιμότητα 19 ἐπὶ τοῖς χιλίοις. Κατὰ τὸ 1898 ἀνῆλθον εἰς 117· ὥστε ἔχομεν ἐπίσης 19 ἐπὶ τοῖς χιλίοις. Ἀκούετε, κύριε Βουλευταί, τί βεβαιοῦσιν οἱ ἐπίσημοι ἀριθμοί; Ὁ ἀνώτατος ὅρος τῆς θνησιμότητος παρ’ ἡμῖν ἐξικνεῖται μέχρι τοῦ 20 ἐπὶ τοῖς χιλίοις, ὁ δὲ κατώτατος μέχρι τοῦ 19 ἐπὶ τοῖς χιλίοις, ἐνῷ ἐν Θήβαις ὁ μὲν ἀνώτατος ὅρος ἐξικνεῖται μέχρι τοῦ ἀριθμοῦ 37 ἐπὶ τοῖς χιλίοις, ὁ δὲ κατώτατος μέχρι τοῦ 23 ἐπὶ τοῖς χιλίοις. Κρίνατε ἤδη ὑμεῖς, μετὰ τὴν ἐντονωτάτην ταύτην διαμαρτύρησιν τῶν ἀριθμῶν, τίς εἶναι ἡ νοσηρὰ πόλις. Ἀλλ’ ἀνάγκη ν’ ἀνακοινώσω ἡμῖν συγκριτικὴν μελέτην καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων πόλεων, ἵνα ἴδητε, ὅτι καὶ ἐκ τῆς μελέτης ταύτης θέλει γείνῃ καταφανὲς, ὅτι μᾶς ἐσυκοφάντησαν. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ ἐπίσημος στατιστική. Αἱ Ἀθῆναι φέρουσι θνησιμότητα 23 ἐπὶ τοῖς χιλίους, ὁ Πειραιεὺς 21, αἱ Πάτραι 24, ἡ Σῦρος 28, τὰ Τρίκκαλα 28, ἡ Κέρκυρα 26, ὁ Βόλος 29, ἡ Λάρισα 29, ἡ Ζάκυνθος 24, αἱ Καλάμαι 18, ὁ Πύργος 21, ἡ Τρίπολις 21. Ἐκ τῆς συγκριτικῆς ταύτης μελέτης ἀποδεικνύεται, ὅτι αἱ Καλάμαι κατέχουσι τὴν τελευταίαν θέσιν, ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῆς θνησιμότητος, καὶ ἀμέσως μετὰ τὰς Καλάμας ἔρχεται ἡ Λεβαδεία· πρώτη δὲ πασῶν, ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῆς θνησιμότητος ἔρχεται ἡ πόλις τῶν Θηβῶν.

§204ΔΑΟΥΤΗΣ. Ὅστις σᾶς ἀκούει, θὰ γελᾷ μὲ σᾶς!

§205ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀλλ’ ἐγὼ θὰ γελάσω τελευταῖος! Ἀκούσατε ἀκόμη. Ἀλλὰ νομίζετε, Κύριοι, ὅτι θὰ ἀρκεσθῶ ἕως ἐδῶ, διὰ νὰ ὑποστηρίξω τὸν ἀναμφισβήτητον ἤδη καταστάντα ἰσχυρισμὸν, ὅτι ἡ Λεβαδεία εἶναι μία τῶν μᾶλλον ὑγιεινῶν πόλεων τῆς Ἑλλάδος; Ἀνέτρεξα εἰς ἑτέραν στατιστικὴν, δημοσιευθεῖσαν πρὸ δεκαετίας, ἔνθα εὗρον τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα. Ἰδοὺ ἡ στατιστικὴ τοῦ 1884. Ἂς ἴδωμεν ὁποῖα εἶναι τὰ ἐξ αὐτῆς ἐξαγόμενα, ὡς πρὸς τὴν θνησιμότητα τῶν πόλεων Θηβῶν καὶ Λεβαδείας. Κατὰ τὴν στατιστικὴν ταύτην, ἔχομεν θανάτους ἐντὸς τοῦ ἔτους 1884 εἰς τὴν πόλιν τῶν Θηβῶν 165, εἰς δὲ τὴν πόλιν τῆς Λεβαδείας 103· ἡ ἀναλογία κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο εἶναι πολὺ μικροτέρα, ἡ δὲ σύγκρισις λίαν ἱκανοποιητικὴ διὰ τὴν Λεβαδείαν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου· θ’ ἀκούσητε ἀμέσως διατὶ ἐπεκαλέσθην τοὺς ἀριθμοὺς αὐτοὺς, διὰ νὰ κλείσω διὰ παντὸς τὰ στόματα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συκοφαντοῦσι τὴν πόλιν τῆς Λεβαδείας, γράφοντες καὶ λέγοντες, ὅτι αὕτη ἔχει κλῖμα νοσηρὸν, καὶ ὅτι προσβάλλεται ὑπὸ ἑλειογενῶν πυρετῶν. Εἶναι γνωστὸν πρὸς πάντας ὑμᾶς, καὶ μάλιστα πρὸς τοὺς ἐξ ὑμῶν ἰατροὺς, ὅτι οἱ ἑλειογενεῖς πυρετοὶ εἰς τὰ νοσώδη κλίματα ἀναπτύσσονται κατὰ τοὺς θερινοὺς μῆνας, Ἰούνιον, Ἰούλιον καὶ Αὔγουστον. Τούτου δοθέντος, ἂς ἴδωμεν ποία εἶναι κατὰ τὴν συγκριτικὴν στατιστικὴν ἡ θνησιμότης τῶν μηνῶν τούτων εἰς τὰς δύο πόλεις, ἐντεῦθεν δὲ θὰ ἔχωμεν ἀσφαλῆ βάσιν νὰ κρίνωμεν περὶ τῆς ὑγείας τῶν δύο πόλεων. Ἰδοὺ, σᾶς ἀναγινώσκω τοὺς ἀριθμούς. Μάϊος, ἐν Θήβαις θάνατοι 15, ἐν Λεβαδείᾳ 5· Ἰούνιος, ἐν Θήβαις θάνατοι 13, ἐν Λεβαδείᾳ 8· Ἰούλιος, ἐν Θήβαις θάνατοι 15, ἐν Λεβαδείᾳ 6· Αὔγουστος, ἐν Θήβαις θάνατοι 11, ἐν Λεβαδείᾳ 9· Σεπτέμβριος, ἐν Θήβαις θάνατοι 15, ἐν Λεβαδείᾳ 9. Ἀκούετε, κύριοι συνάδελφοι, τί λέγουσιν οἱ ἐπίσημοι ἀριθμοὶ, οὓς προκαλῶ νὰ βοῶσιν ἤδη ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς; Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν κυρίων ἰατρῶν, τῶν εὑρισκομένων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἵνα μοὶ εἴπωσιν, ἂν πόλις, εἰς τὴν ὁποίαν κατὰ τοὺς μῆνας, οὓς ἀνέφερα, παρατηρεῖται τοιαύτη θνησιμότης, δύναται νὰ θεωρηθῇ νοσώδης... Ποῖον λοιπὸν τὸ κέρδος, ὅπερ προσεπορίσθητε ἐκ τῆς συκοφαντίας ταύτης; Ὅτι, ἂν ὑποτεθῇ ἡ Λεβαδεία νοσώδης, νοσωδεστέρα βεβαίως ἀποδεικνύεται ἡ πόλις τῶν Θηβῶν. Ἑπομένως καὶ κατὰ τοῦτο ἡ πόλις τῆς Λεβαδείας ὑπερτερεῖ. Ἀλλ’ ἆρά γε ταῦτα μόνον ὑποστηρίζουσιν, ὅτι ἕδρα τῆς Βοιωτίας δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἄλλη πόλις, πλὴν τῆς Λεβαδείας; Ἐγὼ θὰ ἐπικαλεσθῶ κρίσεις περὶ τῆς πόλεως Λεβαδείας, οὐχὶ ἐκ Θηβῶν προερχομένας, οὐχὶ ἐκ δημοσιογράφων ἀνταποκριτῶν, ἀλλὰ κρίσεις προερχομένας ἐξ ἀνδρῶν ἐπιφανῶν, σοβαρῶν, καὶ ἐκ τῆς ἐπισημότητος αὐτῶν δυναμένων νὰ ἔχωσι κῦρος ἐπὶ τοιούτων θεμάτων, ξένων δὲ πρὸς τὰ πάθη καὶ τὰ συμφέροντα ἡμῶν. Θὰ ἴδωμεν δὲ ὁποίας ἀπεκόμισαν οὗτοι ἐντυπώσεις περὶ τῆς Λεβαδείας καὶ ὁποίας περὶ τῶν Θηβῶν, ἀμφοτέρας ἐπισκεφθέντες. Καὶ πρῶτον θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰς περὶ τῶν δύο πόλεων κρίσεις γνωστοῦ καὶ ἐπιφανοῦς ἀνδρὸς, τοῦ μακαρίτου Σχλίεμαν. Πρὶν ὅμως προβῶ εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τούτων, ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι λυποῦμαι, διότι κατάστασις ἀνάγκης μὲ ὑποχρεοῖ νὰ προβῶ εἰς ἀνακοινώσεις κατὰ γείτονος πόλεως, ἐπίσης ἀγαπητῆς εἰς ἐμὲ, μεθ’ ἧς συνδέομαι στενώτατα. Ἀλλ’ εἶπον ὅτι διατελῶ ἐν καταστάσει ἀνάγκης. Ἡ συκοφαντηθεῖσα πατρίς μου ἀξιοῖ παρ’ ἐμοῦ τὴν ἱκανοποίησιν ταύτην, καὶ ἐγὼ μετ’ ἀποφάσεως προβαίνω εἰς τὸ καθῆκόν μου. Ἰδοὺ τί γράφει λοιπὸν ὁ μακαρίτης Σχλίεμαν ἐν τῷ συγγράμματι αὑτοῦ «Ὀρχομενὸς» (ἀναγινώσκει): «Ἡ νῦν ἐπὶ τὴν Καδμείαν περιοριζομένη πόλις εἶναι ὁ ῥυπαρώτερος καὶ ἀπεχθέστερος τόπος τῆς Ἑλλάδος, καὶ συμβουλεύω σπουδαίως τοὺς περιηγητὰς, προτιμότερον νὰ διανυκτερεύσωσιν εἰς τὸν φαυλότερον ἀχυρῶνα παρὰ εἰς τὸ λεγόμενον Ξενοδοχεῖον τῶν Θηβῶν.» Ὀλίγον δὲ κατωτέρω, ὡς εἰ μὴ ἤρκουν ταῦτα, μεταχειρίζεται τὴν ῥυπαρότητα τῆς πόλεως ὡς ὅρον συγκρίσεως πρὸς τὸ χωρίον Τοπόλια (ἀναγινώσκει): «Ἐν τῇ τοποθεσίᾳ τῶν Κωπῶν κεῖται τὸ χωρίον Τοπόλια, σχεδὸν τοσοῦτον ῥυπαρὸν, ὅσον καὶ αἱ Θῆβαι...»

§206ΔΑΟΥΤΗΣ. Αὐτὰ τὰ ἔγραψε, διότι δὲν τὸν ἄφιναν νὰ κλέπτῃ ἀρχαιότητας.

§207ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Εὐθὺς δὲ ἀμέσως γράφει τὰ ἑξῆς περὶ Λεβαδείας (ἀναγινώσκει): «Ἡ νῦν Λεβαδεία ἦτο ἐπὶ τουρκοκρατίας ἡ μάλιστα ἀνθοῦσα πόλις τῆς βορείου Ἑλλάδος, ἔχουσα 1500 οἰκίας· καὶ σήμερον ἀκόμη εἶναι πόλις, ἥτις ἐμποιεῖ ἐντύπωσιν εὐπορίας καὶ καθαριότητος. Εὑρίσκει τις νυκτερινὸν κατάλυμα, μολονότι ὁ εὐγενὴς καὶ εὐπαίδευτος ἀστυνόμος κ. Γ. Λουκίδης δὲν ἐπιτρέπει τοῖς ξένοις νὰ κατοικήσωσιν ἀλλαχοῦ ἢ ἐν τῇ φιλοξένῳ αὐτοῦ οἰκίᾳ.»

§208ΠΑΠΑΧΑΤΖΗΣ. Ὁ Σχλίεμαν ἦτο ἄνθρωπος τοῦ συμφέροντος.

§209ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἔστω. Ἀφοῦ εὑρίσκετε ὅτι δὲν εἶναι ἀμερόληπτος ἡ μαρτυρία τούτου, ἂς ἐπικαλεσθῶ ἄλλην· διότι ἔχω ἀπόφασιν νὰ ἐπικαλεσθῶ τὰς κρίσεις πασῶν τῶν ἐθνικοτήτων, διὰ νὰ δυνηθῶ νὰ κατασυντρίψω ὁριστικῶς τὰ βέλη τῆς συκοφαντίας. Ἰδοὺ λοιπὸν ἕτερος ἐπίσημος ἀνὴρ, ὁ κατὰ τὸ ἔτος 1881 πρῶτος γραμματεὺς τῆς ἐν Ἀθήναις Γαλλικῆς Πρεσβείας Henrie Belle, ἐν τῷ συγγράμματι αὑτοῦ «Περιηγήσεις ἀνὰ τὴν Ἑλλάδα», πῶς περιγράφει τὰς δύο πόλεις. Τὴν σύγκρισιν ποιεῖτε ὑμεῖς, ἀφοῦ ἀκούσητε τὰς περιγραφάς. Καὶ πρῶτον περὶ Θηβῶν (ἀναγινώσκει): «Παρακάμπτοντες, λέγει, ὑπέρυθρον λόφον, διακρίνομεν αἴφνης περὶ τὰς 300 οἰκίας ἐπὶ στενοῦ ἐπιπέδου πεντήκοντα μέτρων, μεμονωμένου πανταχόθεν ἀπὸ τῶν παρακειμένων ὑψωμάτων. Εἶναι ἡ πόλις τῶν Θηβῶν, ὅπου μετ’ ὀλίγον εἰσερχόμεθα. Αἱ Θῆβαι ἀποτελοῦνται ἐκ μιᾶς μόνον ὁδοῦ, ἀρκούντως εὐρείας, διερχομένης διὰ διπλῆς σειρᾶς μονωρόφων οἰκιῶν, τῶν ὁποίων τὸ ἰσόγειον, κατειλημμένον ὑπὸ διαφόρων καταστημάτων, προστατεύεται διὰ πλατέος προστεγάσματος ἐκ σανίδων, στηριζομένων ἐπὶ ξυλίνων πασσάλων, χονδροειδῶς τετραγωνισμένων. Τὰ συνεχῆ ταῦτα προστεγάσματα, ἐκτεινόμενα ἑκατέρωθεν τῆς ὁδοῦ, ἀποτελοῦσιν εἶδος στοᾶς, χρησιμευούσης ὡς καταφυγίου καὶ περιπάτου εἰς τοὺς κατοίκους κατὰ τὰς βροχὰς, συχνὰς κατὰ τὴν χώραν ταύτην. Πολλαὶ οἰκίαι, κρημνισθεῖσαι ὑπὸ σεισμοῦ καὶ μὴ οἰκοδομηθεῖσαι, παρουσιάζουσι τὴν ὄψιν πόλεως τὴν ἐπιοῦσαν πολιορκίας. Σήμερον, μίαν ἐκ τῶν ἑκατὸν ὀγδοήκοντα ἑορτῶν τοῦ ἡμερολογίου τῶν ὀρθοδόξων, τὸ πλῆθος περιφέρεται εἰς τὰς ὁδούς. Φοβούμεθα μήπως, ἕνεκα τοῦ πλήθους τῶν χωρικῶν τοῦ συρρεύσαντος εἰς τὴν πόλιν, δὲν εὕρωμεν δωμάτιον εἰς τὸ χάνι, ὁπόθεν ἐκπέμπεται ὀσμὴ ναυτιώδης, λίαν δυσάρεστος. Ἀλλὰ χάρις εἰς τὴν προστασίαν τοῦ δημάρχου εὑρίσκομεν κατάλυμα ἐν τῇ πόλει. Καθ’ ὅλην τὴν νύκτα ἡ κατοικία συνεταράσσετο ὑπὸ τοῦ πνέοντος σφοδροῦ ἀνέμου, ὅπως ἐν ὥρᾳ σεισμοῦ. Εἰς τὰς διαφόρους ὁδοὺς τῆς πόλεως ἑκατοντάδες ἀμνῶν ἐβέλαζον κατὰ παντοίους τόνους. Τὰ ποίμνια ἐσκηνωμένα ἐντὸς τῆς πόλεως, σχεδὸν ὑπὸ τὰ παράθυρά μας, ἐθορύβουν, ποθοῦντα ν’ ἀπέλθωσιν εἰς τὰ ὄρη των. Ἐνίοτε ἡ φωνὴ τοῦ ποιμένος ἐπέβαλλε σιγὴν εἰς τὸν θόρυβον τοῦτον, ὅστις ἔπαυεν ἐπὶ στιγμὴν, ὅπως μετ’ ὀλίγον ἐπαναληφθῇ.» Ἀκούσατε δὲ ἤδη, Κύριοι, ὁποίαν ποιεῖται τῆς Λεβαδείας περιγραφὴν, καὶ κρίνατε περὶ τῶν ἐντυπώσεων, ἃς προυξένησαν αὐτῷ αἱ δύο πόλεις (ἀναγινώσκει): «Ἀφοῦ ἐπί τινα χρόνον διήλθομεν ἀνωφέρειαν κεκαλυμμένην ὑπὸ ἠνθισμένης ἐρείκης, φθάνομεν εἰς κορυφὴν, ὁπόθεν διακρίνομεν πέραν εὐφόρου πεδιάδος τὴν πόλιν τῆς Λεβαδείας, μίαν τῶν γραφικωτέρων καὶ χαριεστέρων πόλεων τῆς Ἑλλάδος, τῆς ὁποίας αἱ λευκαὶ μὲ ἐρυθρὰς στέγας οἰκίαι, κλιμακηδὸν ἐπὶ ταχείας κλίσεως διατεθειμέναι, ἀναμιγνύονται μὲ δένδρα καὶ ἄνθη εἰς τοὺς πρόποδας τοῦ Ἑλικῶνος ἐπὶ τῆς εἰσόδου μυστηριώδους στενοπορίας. Ἡ νὺξ εἶχεν ἤδη ἐπέλθει, ὅτε κατήλθομεν εἰς τὴν πόλιν δι’ εὐρείας καὶ καθαρᾶς ὁδοῦ, ἐν μέσῳ διπλῆς σειρᾶς καταστημάτων καὶ καφενείων. Τὴν ἐπιοῦσαν ἐγερθέντες εἴχομεν ἐνώπιον ἡμῶν τὸ μεγαλείτερον μέρος τῆς πόλεως τοῦ Ἑλικῶνος. Αἱ χαρίεσσαι καὶ κομψαὶ οἰκίαι της κατέρχονται μέχρι τοῦ χειμάρρου, φωτιζόμεναι ὑπὸ τοῦ ἡλίου τῆς πρωΐας, ὅστις ῥίπτει ἐπὶ τῶν λευκῶν τοίχων καὶ ἐρυθρῶν στεγῶν ζωηρὸν φῶς ἀντιθέτως πρὸς τὰ πέριξ ἀπείρου γλυκύτητος. Ἡ κάτω πόλις ἐκτείνεται ἐπὶ τῶν δύο ὀχθῶν τῆς Ἑρκύνης, ἥτις ἀπωτέρω χωρεῖ ὀφιοειδῶς ἐν τῇ πεδιάδι μέχρι τῆς λίμνης Κωπαΐδος. Τὸ πᾶν παρουσιάζει κίνησιν καὶ ζωὴν, καὶ εἰς τὸν θόρυβον τοῦ χειμάρρου ἀνεμιγνύετο ὁ ὑπόκωφος καὶ κανονικὸς θόρυβος τοῦ κοπάνου τῶν γναφέων. Κυπάρισσοι, πλάτανοι καὶ λεῦκαι ἐκάλυπτον τὰ κλιμακηδὸν διατεθειμένα δώματα, ἐν δὲ τῇ πεδιάδι λευκοὶ οἰκίσκοι εὑρίσκοντο διεσπαρμένοι ἐν τῷ μέσῳ κήπων, πεφυτευμένων ὑπὸ ἀμυγδαλῶν, ῥοδακινῶν καὶ ἀπιδεῶν, ὑπὸ τὴν σκιὰν τῶν ὁποίων βλαστάνουσιν ὁ ἀραβόσιτος καὶ τὸ ὀρύζιον...» Ἀλλ’ εἶπον ὅτι θὰ ἐπικαλεσθῶ πάσης ἐθνικότητος μάρτυρας, καὶ διὰ τοῦτο θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω περικοπὴν περὶ Λεβαδείας ἐκ τοῦ συγγράμματος τοῦ Ἄγγλου καθηγητοῦ Mahaffy, ὅστις διελθὼν τὴν Ἑλλάδα, οὐδὲν ἀναφέρει περὶ Θηβῶν, ἐκτὸς τῶν γνωστῶν ἱστορικῶν γεγονότων. Ἰδοὺ δὲ τί γράφει περὶ Λεβαδείας. Περὶ τῆς Λεβαδείας γράφων, ἄρχεται ἀπὸ τοῦ Λίνου καὶ τοῦ Ἡσιόδου, καὶ δὲν περιορίζεται νὰ τὴν παρουσιάσῃ ὡς μίαν ἐκ τῶν πρώτων πόλεων τῆς Ἑλλάδος, εἰς ἣν ἤκμασεν ὁ μέγας Βοιωτικὸς πολιτισμὸς, ἀλλ’ ὁμιλεῖ περὶ τῆς συγχρόνου ζωῆς της (ἀναγινώσκει): «...Καὶ ἤδη, ὑπάρχει περισσοτέρα ζωὴ εἰς τὴν Λεβαδείαν παρὰ εἰς τὰς πλείστας τῶν ἑλληνικῶν πόλεων. Ὅλος ὁ βάμβαξ τῆς χώρας εἰσάγεται καὶ πωλεῖται ἐκεῖ. Καὶ μὲ τὴν βοήθειαν τῆς μεγάλης δυνάμεως τοῦ ὕδατος κέκτηται ἡ Λεβαδεία μίαν σημαντικὴν βιομηχανίαν, ὅπου ὁ βάμβαξ κλώθεται καὶ ὑφαίνεται. Μέγας καὶ διαυγέστατος ποταμὸς χωρίζει τὴν πόλιν εἰς δύο. Ὁλόκληρος ἡ ἄποψις τῆς πόλεως ὁμοιάζει πρὸς ἑλβετικὴν πόλιν, καὶ ὁλόκληρος ἡ πέριξ ἀνωφέρεια τῶν ἐνδοξοτέρων βουνῶν τοῦ κόσμου, ἅτινα τὴν στέφουν, φέρει εἰς τὸν ταξιδιώτην ἑλβετικὰς ἀναμνήσεις.» Καὶ ἤδη, ἂν δύναταί τις, ἂς μὴ ὁμολογήσῃ μετ’ ἐμοῦ, ὅτι ἡ Λεβαδεία, ἡ τοιαύτας προκαλοῦσα ἐντυπώσεις παρὰ τοῖς ξένοις, δὲν ἔχει παρὸν ἄξιον νὰ προκαλέσῃ τὸ ἐνδιαφέρον πάσης Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἆρά γε μόνον παρὸν ἔχει; Ἂς ἀκούσωμεν τί περὶ τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος αὐτῆς γράφει διακεκριμένος ἀνὴρ, ὁ Ἀλσατὸς ἀκαδημαϊκὸς Μεϋμὰρ, εἰς τὴν περὶ τῶν δημοσίων ἐν Ἑλλάδι ἔργων περισπούδαστον αὑτοῦ μελέτην, τὴν δημοσιευθεῖσαν ἑλληνιστὶ εἰς τὸ ἐν Παρισίοις ἐκδιδόμενον κατὰ τὸ 1870 περιοδικὸν «Ἐθνικὴ Ἐπιθεώρησις» (ἀναγινώσκει): «Ἡ πόλις τῆς Λεβαδείας (γράφει) εἶναι μία τῶν ὡραιοτάτων καὶ κομψοτάτων πόλεων τῆς Ἑλλάδος. Χωριζομένη ἀπὸ τῆς πεδιάδος δι’ ὀρεινῆς ὀφρύος, ἀναπετάννυται ζωγραφικῶς δίκην ἀμφιθεάτρου ἐπὶ ὑπωρείας ἀποτόμου πολυποικίλου θέας. Ἡ Ἔρκυνα, ἔχουσα τὰς ἀρχὰς ἀπ’ αὐτῆς, ῥεῖ διὰ μέσης πόλεως. Αἱ βαθεῖαι χαράδραι καὶ αἱ ἀναμνήσεις τῶν σπηλαίων τοῦ Τροφωνίου Διὸς πληροῦσι τὴν ψυχὴν ἀπεριγράπτου ῥέμβης. Ἀλλ’ ἡ σκηνὴ μεταβάλλεται καὶ καθίσταται εὐθυμοτέρα ὡς κατέλθωμεν εἰς τὴν πόλιν. Αἱ ὁδοὶ τῆς πόλεως καθαραὶ καὶ ὑπὸ ἐργαστηρίων ποικίλης ὕλης καὶ πολυχρώτων προϊόντων ὁριζόμεναι, εἰσὶ πλήρεις λαοῦ εὐθύμου καὶ ἐργατικοῦ, ὅστις ἔχει ἐν Ἑλλάδι ὑπόληψιν λαοῦ τιμίου καὶ φιλοξένου. Αἱ κυπάρισσοι, αἱ πλάτανοι καὶ αἱ ἰτέαι, σκιάζουσαι τὰς στέγας καὶ τὰ δώματα τῶν οἰκιῶν, γραφικὴν ἀποτελοῦσι τὴν πρόσοψιν. Ὁ διὰ μέσου τῆς πόλεως διερχόμενος ποταμὸς τῆς Ἐρκύνης πληροῖ ζωῆς καὶ ποιήσεως τὰς ὁδούς. Καὶ νῦν μὲν λάλος, κελαρύζων, χειμαρρώδης καὶ εὔθυμος, νῦν δὲ μελαγχολικὸς καὶ σοβαρὸς, καταφέρεται ἐπὶ τὸ προάστειον, μεταβαλλόμενος εἰς πρᾶον ῥεῖθρον, οὗτινος τὰ ἐλαφρὰ νάματα ἕρπουσιν ἀνὰ μέσον σειρᾶς μακρᾶς ἀγροικιῶν καὶ ἀγροκηπίων, κομψῶν, χλοερῶν καὶ κατασκίων, ἄνεσιν καὶ εὐημερίαν ἀποπνεόντων. Ἡ πόλις τῆς Λεβαδείας δὲν παρέχει τὴν ὄψιν τῆς πενίας, τῆς ἀργίας καὶ τῆς ἀγροικίας πολλῶν πόλεων τῆς Ἑλλάδος, ὑφ’ ἧς παθαίνεται ὁ περιηγητής. Οἱ κάτοικοι κέκτηνται εὐφορωτάτας γαίας εἰς τὰς παρακειμένας πεδιάδας, καὶ εἰσὶν ἔκδοτοι εἰς τὴν καλλιέργειαν. Ἡ τακτικὴ ἐργασία καὶ ἡ ἐξ αὐτῆς ἀπορρέουσα ἄνεσις ἐξημέρωσε τὰ ἤθη αὐτῶν. Ὅταν ἡ λίμνη Κωπαΐς ἀποξηρανθῇ, ἡ Λεβαδεία θέλει δρέψει πρώτη τοὺς καρποὺς τῆς ὠφελείας ταύτης καὶ θέλει καταστῆ μία ἐκ τῶν πρώτων πόλεων τῆς Ἑλλάδος. Αὕτη ἔσται εἰς τὸ μέλλον τὸ κέντρον πάσης δράσεως ἐν τῇ Βοιωτία, καὶ ἡ ἀφετηρία μεγάλης παραγωγῆς παντοίων βιομηχανικῶν ἐπιχειρήσεων.»

§210ΠΑΠΑΧΑΤΖΗΣ. Μπᾶ! μπᾶ! μπᾶ! Σὺ κοντεύεις νὰ μᾶς τὴν κάμῃς Παρίσι τὴ Λιβαδιά!

§211ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Θὰ μὲ ἐρωτήσητε ἴσως, τί γράφει περὶ Θηβῶν. Οὐδέν! Διῆλθε τῶν Θηβῶν καὶ ἀπῆλθε, μηδὲν ἕτερον γράψας ἢ ὅτι καὶ αἱ Θῆβαι ἔχουσι γῆν παράλυπρον, προσομοίαν πρὸς τὴν τῆς Ἀττικῆς. Ἀλλ’ ἵνα καταδείξω ὑμῖν τίνα καὶ αὐτοὶ οἱ γείτονες ἡμῶν Θηβαῖοι ἀποδίδουσιν ἀξίαν εἰς τὴν Λεβαδείαν, ὡς πόλιν ἐμπορικῆς ζωῆς, θὰ σᾶς ἀναγνώσω ἀγόρευσιν τοῦ ἄλλοτε ἀντιπροσώπου τῶν Θηβῶν μακαρίτου Κατσίνα. Ὅτε κατὰ τὸ 1863 βαρεῖα χιὼν ἐκάλυψε τὸν Κιθαιρῶνα, καὶ ἡ συγκοινωνία μεταξὺ τῆς Ἀνατολικῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν Ἀθηνῶν διεκόπη ἐπὶ μακρὸν, ὁ τότε πληρεξούσιος τῶν Θηβῶν, θέλων νὰ προκαλέσῃ τὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς ταχείας ἀποκαταστάσεως τῆς συγκοινωνίας, ποίαν, νομίζετε, ἐπεκαλέσθη πόλιν, ἵνα ἐξεγείρῃ τὸ ἐνδιαφέρον τῆς Κυβερνήσεως; Τὰς Θήβας; Οὐχί. Τὴν Λεβαδείαν ἐπεκαλέσθη, διότι τὸν ἀποκλεισμὸν τῆς Λεβαδείας ἐθεώρει ὡς ἐπιβλαβῆ εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, καὶ ἐπὶ τῆς ἐμπορικῆς κινήσεως τῆς Λεβαδείας στηριχθεὶς, ἐπεζήτησε ν’ ἀποκαταστήσῃ τὴν συγκοινωνίαν τῆς πατρίδος του. Ἀκούσατε (ἀναγινώσκει): «ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Κύριοι, πρὸ 20 ἡμερῶν γνωρίζετε, ὅτι διεκόπη ἡ συγκοινωνία μεταξὺ τῆς Ἀνατολικῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς πρωτευούσης. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὄχι μόνον δι’ αὐτὸ, ἀλλὰ διότι ἐπὶ εἴκοσιν ἡμέρας ἀγνοοῦμεν τί γίνεται εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Ἑλλάδα, ὅπου μεγάλα ἐμπορικὰ συμφέροντα διακινδυνεύουν, καὶ διότι ἔχομεν τὴν βεβαιότητα, ὅτι ἡ ἐπαρχία Λεβαδείας, ἡ ὁποία κάμνει ἐξαγωγὴν βάμβακος 2–3 ἑκατομμυρίων ὀκάδας, θὰ ὑποστῇ μεγάλην ζημίαν, διότι οἱ ἔμποροι τοῦ Λονδίνου διαμαρτύρονται κατὰ τῶν προμηθευτῶν ...» κλπ. Τοιαῦται, Κύριοι, εἰσὶν αἱ κρίσεις τῶν τε ξένων καὶ τοῦ πληρεξουσίου τῶν Θηβῶν περὶ τῆς Λεβαδείας, τὴν ὁποίαν τόσον σκαιῶς συκοφαντοῦσιν ἐπὶ μῆνας ἤδη, γράφοντες καὶ λέγοντες ἀνυπόστατα περὶ αὐτῆς.

§212ΔΑΟΥΤΗΣ. Δὲν συκοφαντοῦμεν· λέγομεν τὰ δικαιά μας.

§213ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Σᾶς ἀπέδειξα ὁποῖά εἰσι τὰ δίκαιά σας. Ἦτο ἀνάγκη νὰ εἴπω ταῦτα, κύριοι Βουλευταί, διότι ἐπιθυμῶ, ὅταν κληθῆτε νὰ δώσητε τὴν ψῆφον ὑμῶν, νὰ μὴ εὑρεθῇ Βουλευτὴς, ὅστις ἤθελε νομίσει, ὅτι χαριζόμενος πρός με προσωπικῶς, ἢ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, δίδει τὴν ψῆφον αὐτοῦ ὑπὲρ τῆς Λεβαδείας. Ἡ ὑπὲρ τῆς Λεβαδείας ψῆφος ἐπιβάλλεται ἐκ τῆς ὑπεροχῆς της, καὶ τὴν ὑπὲρ αὐτῆς γνώμην τῆς Βουλῆς ἀπεκδέχομαι ὁμόφωνον. (Εὖγε! εὖγε!).

§214Ι. Γ. ΛΑΠΠΑΣ. Κρίνω περιττὸν, κύριοι Βουλευταί, νὰ σᾶς κουράσω, μεθ’ ὅσα ἐνταῦθα ἐλέχθησαν ἐπὶ τῶν ὑποβληθεισῶν διαφόρων τροπολογιῶν. Διὰ μακρῶν ὁ δεινὸς χειριστὴς τοῦ λόγου καὶ συμπολίτης μου, κ. Μπουφίδης, σᾶς ἐξέθηκε τοὺς λόγους, δι’ οὕς ἡ Λεβαδεία πρέπει νὰ προτιμηθῇ ὡς πρωτεύουσα τοῦ νομοῦ Βοιωτίας. Πλὴν τῶν ποικίλων ἄλλων λόγων, καὶ ἡ ὑπεροχὴ τοῦ πληθυσμοῦ, διότι κατὰ τὴν τελευταίαν ἀπογραφὴν ἡ Λεβαδεία ἀριθμεῖ 6271 κατοίκους, αἱ δὲ Θῆβαι μόνον 3469, καὶ ἡ ἀναγνώρισις τῆς Λεβαδείας ὑπὸ τοῦ Κράτους ἐπὶ ἑπταετίαν, ἤτοι ἀπὸ τοῦ 1838–1845, ὡς πρωτευούσης τῆς διοικήσεως Βοιωτίας, ἀλλὰ πρὸ πάντων, κύριοι Βουλευταί, διότι αὕτη εἶναι ἡ μετὰ τὸν Πειραιᾶ καὶ τὴν Σῦρον τρίτη βιομηχανικὴ πόλις ἐν Ἑλλάδι, ἐπιβάλλουσιν εἰς τοὺς Θηβαίους νὰ ἀναγνωρίσωσι τὴν Λεβαδείαν ὡς πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ Βοιωτίας. Νῦν δὲ στρέφομαι πρὸς τοὺς κυρίους ἀντιπροσώπους τῶν Θηβῶν, καὶ παρακαλῶ αὐτοὺς νὰ συνομολογήσωσιν, ἀφοῦ πλέον ἔχομεν μίαν καὶ τὴν αὐτὴν πατρίδα, τὴν Βοιωτίαν, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς, ὡς ἀντιπροσώπους τῶν Θηβῶν καὶ τῆς Λεβαδείας, νὰ φροντίσωμεν ἐκ καθήκοντος νὰ συμφιλιώσωμεν καὶ ἀδελφοποιήσωμεν τοὺς δύο λαούς, καὶ νὰ συνεργασθῶμεν χάριν τῶν κοινῶν συμφερόντων.

§215ΠΑΠΑΧΑΤΖΗΣ. Οὐδέποτε θὰ εὑρεθῶμεν μαζῆ!

§216ΛΑΠΠΑΣ. Θὰ εὑρεθῶμεν, κύριε συνάδελφε, διότι τοὺς Θηβαίους καὶ Λεβαδεῖς συνδέουσι κοινοὶ πόθοι καὶ κοινὰ βιοτικὰ συμφέροντα.

§217Ν. ΔΑΟΥΤΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§218Ξ. ΤΣΑΜΑΓΚΙΔΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα συμφώνως καὶ τῇ γνωμοδοτήσει τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ τῶν ὑποβληθεισῶν τροπολογιῶν τῶν Βουλευτῶν Καρδίτσης καὶ Φαρσάλων ὑπαγάγῃ τὴν ἐπαρχίαν Φαρσάλων εἰς τὸν νομόν Καρδίτσης, ὅστις νομὸς νὰ μετονομασθῇ νομὸς Θεσσαλιώτιδος, καὶ ὑπαγάγῃ αὐτὸν τὸν νομὸν εἰς τὴν βʹ κατηγορίαν τῶν νομῶν. Οἱ κάτοικοι Φαρσάλων ἔχουσι συμφέρον νὰ ἑνωθῶσι μετὰ τοῦ νομοῦ Καρδίτσης καὶ ἀποσπασθῶσι τοῦ νομοῦ Λαρίσης, διότι καὶ τὰ αὐτὰ ἤθη καὶ ἔθιμα ἔχουσι καὶ πλησιέστεροι εἶναι πρὸς τὴν Καρδίτσαν ἢ τὴν Λάρισαν, κερδίζοντες τὸ ἥμισυ περίπου τῆς πρὸς τὴν Λάρισαν ἀποστάσεως καὶ διὰ τοῦ σιδηροδρόμου καὶ πεζῆ καὶ ἔφιπποι.

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§220Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὰς γενομένας ψηφοφορίας κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν, διὰ τῶν ὁποίων ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένει εἰς τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας διετύπωσεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, βεβαίως καὶ εἰς ἐμὲ ἐπιβάλλεται νὰ θεωρῶ περιττὴν πᾶσαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἐσκεπτόμην, ὑπὸ ἄλλην ὄψιν ἐξεταζομένου τοῦ ζητήματος, νὰ ὑποβάλω, καθὼς καὶ περὶ τῶν ἄλλων συναδέλφων ὑποθέτω, ὅτι τὴν αὐτὴν γνώμην ἔχουσιν. Ἐν τούτοις δὲν δύναμαι νὰ ἀφήσω ἄνευ μνείας τὴν γνώμην καὶ τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασαν οἱ συμπολῖταί μου νὰ ἴδωσι διαρρυθμιζόμενα τὰ κατὰ τὸν νέον νομὸν Λακεδαίμονος ἄλλως ἢ ὡς ἀναγράφονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Οἱ συμπολῖταί μου καὶ διὰ πανδήμων συλλαλητηρίων καὶ διὰ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων, ἅτινα ἐξέδωκαν ψηφίσματα, ἐζήτησαν παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τὴν τροποποίησιν τοῦ σχετικοῦ ἐδαφίου τοῦ δευτέρου ἄρθρου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν, ὡς πρὸς τοῦτο: νὰ σχηματισθῇ νομὸς ἰδιαίτερος ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς καὶ Κυθήρων. Οἱ συμπολῖταί μου ἀπηυθύνθησαν μετὰ τῆς αὐτῆς ἐμπιστοσύνης πρὸς ὅλους ἡμᾶς τοὺς ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς καὶ πρὸς τοὺς ἐκ Κυθήρων συναδέλφους. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ συνεννοήσει πρὸς τὸν ἕνα τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων Κυθήρων, τὸν κ. Στάην, καθαρῶς ἐπείσθημεν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ πραγματοποιήσεως τοῦ πόθου τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν, καὶ διὰ τοῦτο δὲν εἶμαι διατεθειμένος, οὔτε ζήτημα νὰ φέρω περὶ τούτου, οὔτε ψηφοφορίαν νὰ προκαλέσω κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν, ἢ κἂν δι’ ἀναστάσεως, διότι εἶναι γνωστὴ ἡ τύχη, ἥτις περιμένει τὴν τροπολογίαν. Ἐν τούτοις ὤφειλον νὰ ἐγείρω τὴν φωνήν μου ἐνταῦθα καὶ νὰ διατυπώσω τὴν εὐχὴν τῶν συμπολιτῶν μου, ἣν θὰ συνεμεριζόμην, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐλπίζω τὴν πραγματοποίησιν. Ἀλλὰ δὲν ἔχω αὐτὴν τὴν ἐλπίδα. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς κ. Λύρας, βλέπων καὶ ἐκεῖνος, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ εὐχὴ αὕτη, προέβη εἰς ἄλλην πρότασιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία καὶ ἐκείνη, ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρά της, ἠμπορεῖ νὰ συζητηθῇ. Ὁ κ. Λύρας προέβαλε τὴν ἀνασύστασιν τῶν ἐπαρχείων· τοῦτο δὲ δηλοῖ, ὅτι καὶ ἐκεῖνος, συμμεριζόμενος τὰς γνώμας τὰς ἐν τῷ νόμῳ τούτῳ, αἰσθάνεται, ὡς αἰσθάνονται ὅλοι οἱ συμπολῖταί μου, τὴν ἔλλειψιν διοικήσεως ἕνεκα τῆς μεγάλης ἀποστάσεως, ἥτις χωρίζει τὴν ἐπαρχίαν Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς ἀπὸ τῆς πρωτευούσης τοῦ νομοῦ, καὶ διὰ τοῦτο ἔφερε τὴν πρότασιν, διὰ τῆς ὁποίας λέγει, ὅτι ἐπιθυμεῖ τὴν ἀνασύστασιν τῶν ἐπαρχείων. Τοῦτο εἶναι καὶ μία ἱκανοποίησις πρὸς ἡμᾶς τοὺς ἀρχῆθεν ἔχοντας τὴν τοιαύτην γνώμην καὶ ἀρχῆθεν προτείνοντας αὐτήν. Δι’ αὐτὸ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τὴν γνώμην περὶ ἀνασυστάσεως τῶν ἐπαρχείων, διότι δι’ αὐτῶν φρονῶ, ὅτι ἤθελε προαχθῆ ἡ χώρα. Ἦτο εὐτύχημα νὰ ἴδω τοὺς μετ’ ἐμὲ ἀγορεύσαντας συμμεριζομένους τὴν γνώμην μου ταύτην. Ἐὰν σήμερον δὲν ἔχωμεν τὴν δύναμιν, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν γνώμην μας, ἐὰν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον σήμερον ψηφίζεται καὶ τὸ ὁποῖον μετ’ ὀλίγας ὥρας θὰ ἔχῃ ψηφισθῆ εἰς τρίτην ὁριστικὴν ἀνάγνωσιν, καὶ τὸ ὁποῖον μετ’ ὀλίγας ἡμέρας δημοσιευόμενον διὰ τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως» θὰ ἦναι νόμος τοῦ Κράτους, ἐὰν τὸ σύστημα τοῦτο θὰ εὐδοκιμήσῃ ἢ ὄχι, ἀγνοῶ, ἵνα ἐπὶ τὸ μετριώτερον ἐκφρασθῶ. Ὑπάρχουσιν ὅμως ἐν τῇ Βουλῇ οἱ φρονοῦντες, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φέρῃ ἀγαθὰ εἰς τὴν χώραν. Ἀνεπτύχθησαν ὅμως διὰ μακρῶν οἱ λόγοι, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται ἡ γνώμη τῶν ἀντιφρονούντων, καὶ δὲν εἶμαι διατεθειμένος κατὰ τὰς μεταμεσονυκτίους ταύτας ὥρας νὰ ἐπαναλάβω αὐτούς· ἔχω ὅμως πεποίθησιν, ὅτι ταχέως θὰ ἔλθῃ περίστασις, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἔλθῃ ἄλλος Μεσσίας, ὁ ὁποῖος, ὅταν λάβῃ τὴν διεύθυνσιν τῶν κοινῶν, θὰ κανονίσῃ καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι διὰ τῆς συστάσεως τῶν ἐπαρχειῶν θὰ προαχθῇ ἡ καλὴ διοίκησις τῶν ἐπαρχιῶν, τὴν ὁποίαν ματαίως ζητοῦμεν σήμερον διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§221Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Τὸ ἐδάφιον 7 τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νομοσχεδίου ἀναφέρει μόνον τὴν ἐπαρχίαν Ἄρτης, ὡς ἀποτελοῦσαν τὸν νομὸν Ἄρτης, παραλείπει δὲ τὴν ἐπαρχίαν Τζουμέρκων. Συνεπῶς δέον νὰ συμπληρωθῇ, ὅτι ὁ νομὸς Ἄρτης ἀποτελεῖται ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν Ἄρτης καὶ Τζουμέρκων. Ἐκτὸς τούτου, ὡς γνωρίζετε, ἔχει ὑποβληθῆ καὶ τροπολογία παρὰ τῶν Βουλευτῶν Βάλτου, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται ἡ ὑπαγωγὴ τῆς ἐπαρχίας Βάλτου εἰς τὸν νομὸν Ἄρτης. Ἡ τροπολογία αὕτη εἶναι σύμφωνος καὶ πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ νομοῦ Ἄρτης. Παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις οὔτε ἐκ μέρους τῶν Βουλευτῶν Ἄρτης, νὰ τὴν παραδεχθῇ.

§222Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2, κύριε Πρόεδρε, θὰ εἴπω ὀλίγα. Τὸ ἐδάφιον 19 ἀναφέρει, ὅτι ὁ νομὸς Τριφυλίας, συνιστάμενος ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν Τριφυλίας καὶ Ὀλυμπίας, ἕδραν ἔχει τὴν Κυπαρισσίαν. Ἐμνήσθην εἰσηγητικῆς τινος ἐκθέσεως τοῦ κατὰ τὸ 1892 Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τῆς ἐκθέσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τριῶν Πρωτοδικείων, καὶ μοὶ ἐφάνη παράδοξον, πῶς ἡ Κυβέρνησις, προτείνουσα διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ὡς ἕδραν τὴν Κυπαρισσίαν, δὲν ἐμνήσθη τῆς ἐκθέσεως ἐκείνης, διὰ τῆς ὁποίας ἡ Κυπαρισσία κρίνεται ὡς παντελῶς μὴ ἱκανὴ νὰ ἔχῃ ἕδραν δικαστηρίου, πολλῷ δὲ μᾶλλον βεβαίως δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ ἔχῃ ἕδραν διοικήσεως, καὶ δὴ νομοῦ ὁλοκλήρου. Ἡ πόλις τῆς Κυπαρισσίας, κατὰ τὴν εἰσηγητικὴν ἐκείνην ἔκθεσιν, «δὲν παρέχει τὰς ἀπαιτουμένας εὐκολίας πρὸς ἐγκατάστασιν τοῦ καταστήματος τοῦ Πρωτοδικείου καὶ τῶν παρομαρτούντων αὐτῷ καταστημάτων φυλακῶν κλπ. καὶ πρὸς ἐνοίκισιν τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων... Τὸ μειονέκτημα τοῦτο τῆς ἕδρας τοῦ Πρωτοδικείου (προσθέτει ἡ ἔκθεσις) ὑπῆρξε πάντοτε σπουδαῖον κώλυμα ἐν τῇ λειτουργίᾳ τοῦ δικαστηρίου, καθόσον οἱ δικαστικοὶ ὑπάλληλοι βαρέως φέρουσι τὴν ἐν Κυπαρισσίᾳ τοποθέτησίν των, ἐπιζητοῦντες παντὶ σθένει τὴν ἐκεῖθεν μετάθεσίν των καὶ προσφεύγοντες ἐν ἀποτυχίᾳ ταύτης εἰς αἰτήσεις ἀδειῶν ἀπουσίας πρὸς βελτίωσιν τῆς παθούσης ὑγείας των...» Ἀφοῦ ἡ Κυπαρισσία ἐκρίθη ὑπὸ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ὡς μὴ δυναμένη νὰ διατηρήσῃ οὔτε μόνους τοὺς ὑπαλλήλους ἑνὸς Πρωτοδικείου, πῶς δύναται σήμερον νὰ ἔχῃ ἐπαρκῆ τὰ μέσα, οἷον κατάστημα διὰ τὸν νομάρχην, κατάστημα διὰ τὰ γραφεῖα τῆς Νομαρχίας, κατάστημα διὰ φυλακὰς, καταστήματα διὰ τὰς ἄλλας ἀρχάς, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐγκαταστῶσι συνεπείᾳ τοῦ νόμου τούτου; Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι, ἀφοῦ οἱ δικαστικοὶ ὑπάλληλοι καταφεύγουσιν εἰς πᾶν μέσον, ἵνα ἀπομακρυνθῶσι τῆς Κυπαρισσίας, αὐτοὶ οἱ διοικητικοὶ ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ἐγκαταστῶσι, δὲν θέλουσιν ἐπίσης καταφεύγει εἰς πᾶν μέσον, ὅπως ἀπομακρύνωνται τῆς Κυπαρισσίας; Διατὶ, ἀφοῦ τόσους σπουδαίους λόγους ἔχει ἡ Κυβέρνησις νὰ πιστεύῃ, ὅτι ἡ Κυπαρισία δὲν εἶναι ἐπαρκής, ὅπως χρησιμεύσῃ ὡς πρωτεύουσα νομοῦ, διατὶ δὲν στρέφει τὰ βλέμματα πρὸς ἄλλην πόλιν τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης. Διατὶ δὲν στρέφει τὰ βλέμματα πρὸς τὴν πόλιν τῶν Φιλιατρῶν, ἡ ὁποία ἔδωκε τόσα δείγματα προόδου, καὶ ἡ ὁποία καὶ κατὰ τὸ τὸ κάλλος καὶ κατὰ τὸν πληθυσμὸν, καὶ εἰς ὅλα ἐν γένει ὑπερέχει οὐ μόνον τῆς Κυπαρισσίας, ἀλλὰ καὶ πλείστων ἄλλων πόλεων τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἡ ὁποία κέκτηται ὅλα τὰ μέσα καὶ ὅλα τὰ πλεονεκτήματα, ἵνα χρησιμεύσῃ ὡς ἕδρα τοῦ νομοῦ; Ποῖος ὁ λόγος, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ εἴπῃ «παραδέχομαι ὡς ἕδραν τὴν Κυπαρισσίαν, καταδικάζουσα τὸν νέον αὐτὸν νομὸν εἰς στασιμότητα;» Διατὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν τὴν προοδευτικωτάτην ὄντως πόλιν τῶν Φιλιατρῶν, καὶ διατὶ δὲν παρέχει εἰς αὐτὴν ἐκεῖνα τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἀναγκαίως θὰ παρασχεθῶσι διὰ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν ἀρχῶν ἐν Φιλιατροῖς, ὅπως δοθῇ μία ὤθησις εἰς τὴν πρόοδον τοῦ νέου αὐτοῦ νομοῦ; Ποῖος ὁ λόγος, διὰ νὰ μείνῃ ἡ ἕδρα εἰς πόλιν, τὴν ὁποίαν οἱ ἐπισκεπτόμενοι οὕτω περιγράφουσιν; (ἀναγινώσκει): «Γνωρίζετε (λέγει τις ἐπισκεφθεὶς τὴν Κυπαρισσίαν καὶ δημοσιεύων ἐν τῷ «Νεολόγῳ» τὰς ἐντυπώσεις του) γνωρίζετε τὰ ῥυπαρὰ καὶ κατεσκληκότα καὶ σαραβαλιασμένα ἐκεῖνα γραΐδια, τὰ διατηρούμενα ἀκόμη ἐν τῇ ζωῇ, τὰ διατηροῦντα ὅλους τοὺς τύπους, ὅλα τὰ ἔθιμα καὶ ἤθη, ὅλας τὰς προλήψεις καὶ τὰ παράξενα τῆς τουρκοκρατίας, καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων αἱ νεώτεραι ἐκπολιτιστικαὶ ἰδέαι δὲν ἐπέδρασαν καθ’ ὁλοκληρίαν; Τοιαύτη τις ἡ Κυπαρισσία ὡς πόλις... Ὁ μὴ ἐπισκεφθεὶς τὴν Κυπαρισσίαν θὰ ἔχῃ πολὺ ἄδικον, ἂν κατηγορήσῃ τὴν παρομοίωσίν μας. Ἀπὸ τῆς ἐλευθερώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου ὅλαι αἱ σημαντικώτεραι τῆς Ἑλλάδος πόλεις καὶ αἱ πρωτεύουσαι τῶν ἐπαρχιῶν μάλιστα μετέβαλον, ἄλλαι ὀλίγον, ἄλλαι πολὺ, ὄψιν, ἐξωραΐσθησαν κἄπως, ἐδείχθησαν ὅτι συμμορφοῦνται πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις τῶν περιστάσεων, ἐχάραξαν εἰς ἑαυτὰς σχέδια, ἔκαμαν δρόμους, ἀνέπτυξαν συγκοινωνίας, ὑπέθρεψαν κἄποιον ἐμπόριον, κἄποιαν δρᾶσιν καὶ κίνησιν, καὶ ἀπέσβεσαν καὶ ἀπέβαλον βαθμηδὸν τὴν μορφὴν τὴν μακαρίτιδα, ἣν εἶχε δώσει εἰς αὐτὰς ὁ πολιτισμὸς τῶν πιστῶν τοῦ Προφήτου. Μόνη ἡ Κυπαρισσία δὲν μετέσχε τοῦ ἀγῶνος αὐτοῦ, καὶ μόνη αὕτη ὑπῆρξε καὶ παραμένει πιστὴ καθ’ ὅλα εἰς τὸ παρελθόν.... Ἄν ὑπάρχῃ ἀληθῶς πόλις ἀποροῦσα καὶ τοῦ στοιχειωδεστέρου προσόντος δράσεως, ζωῆς, προόδου, ἡ πόλις αὕτη εἶναι ἡ πρωτεύουσα τῆς Τριφυλίας. Καὶ ὁ λόγος τῆς ἀπορίας αὐτῆς δὲν εἶναι ἀκατανόητος, ἂν ἴδῃ κανεὶς τὴν πόλιν αὐτήν. Τότε θὰ ἐννοήσῃ, πῶς δὲν δύναται νὰ ἀναπτύξῃ ἐμπόριον, αὐτὴ ἡ ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην δυναμένη ὡς ἐκ τῆς γεωγραφικῆς της θέσεως νὰ καταστῇ περιφανέστατον ἐμπορικὸν στάδιον. Τότε θὰ πεισθῇ περὶ τοῦ αἰτίου τοῦ ἐλαττοῦντος ἀνὰ πᾶν ἔτος τὸν πληθυσμόν της καὶ θὰ ἐξηγήσῃ τὸν λόγον, δι’ ὃν οὐδεὶς ξένος δύναται νὰ παραμείνῃ εἰς αὐτὴν πλέον τῆς μιᾶς ἡμέρας...» Τοιαύτη εἶναι ἡ πόλις τῆς Κυπαρισσίας! Ἀντιστρόφως ὅμως γνωρίζετε πόλιν ἄλλην ἐγκλείουσαν ἐν ἑαυτῇ ζωήν, ἐγκλείουσαν στοιχεῖα ἀκμῆς καὶ βαίνουσαν ἀδιακόπως πρὸς πρόοδον. Τοιαύτη εἶναι ἡ πόλις τῶν Φιλιατρῶν. Ἐὰν, Κύριοι, ἔλαβον τὸν λόγον, ἔλαβον αὐτὸν οὐχὶ διότι ἔχω συμφέρον τι ἀτομικὸν, ἀλλὰ διότι φρονῶ, ὅτι ἡ Πολιτεία ἔχει τὸ καθῆκον νὰ μεριμνᾷ, ὅπως αἱ ἐπαρχίαι προοδεύωσιν· ὅταν δὲ ἡ Πολιτεία παρορᾷ τὸν κανόνα τοῦτον, ἀντὶ νὰ συντελῇ εἰς τὴν πρόοδον τῆς ἐν γένει χώρας, συντελεῖ τοὐναντίον εἰς τὴν παρακώλυσιν τῆς προόδου αὐτῆς. Ἐν ὀνόματι λοιπὸν τῆς ἀρχῆς αὐτῆς, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ὅπως ὡς ἕδρα τῆς Τριφυλίας, ἀντὶ τῆς Κυπαρισσίας, ὁρισθῇ ἡ πόλις τῶν Φιλιατρῶν.

§223ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠδυνάμην, Κύριοι, νὰ πιστεύσω ποτὲ, ὅτι ἤθελον εὑρεθῆ ἠναγκασμένος, ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ, κεκμηκυίας οὔσης τῆς Βουλῆς, νὰ ἀπασχολήσω αὐτὴν ἐπὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἔπρεπε κἂν νὰ ὑπάρξῃ, δὲν ἀνέμενον δὲ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καρυστίας συνάδελφος ἤθελεν ἐντείνει τὰ ἑκηβόλα αὑτοῦ ὅπλα ἀπὸ τῆς παρασάγγας ἀπεχούσης ἀνατολικῆς παραλίας τῆς Εὐβοίας μέχρι τῶν ἐσχατιῶν τῆς Πελοποννήσου, ἵνα ὑποδείξῃ ἐλαττώματα μιᾶς πόλεως τῆς ἐπαρχίας Τριφυλίας καὶ ὑπερμαχήσῃ τῶν πλεονεκτημάτων τῆς ἑτέρας, ἅτινα διὰ τηλεσκοπίου διέκρινε, καὶ κηδεμονεύων, οὕτως εἰπεῖν, τοὺς ἀντιπροσώπους οὐ μόνον τῆς ἐπαρχίας Τριφυλίας, ἀλλὰ καὶ τῆς ἑτέρας ἐπαρχίας, τῆς Ὀλυμπίας, αἱ ὁποῖαι θ’ ἀποτελέσωσι τὸν νέον νομὸν, ὑποδείξῃ εἰς ἡμᾶς ὁποῖον ἦτο τὸ καθῆκόν μας πρὸς τὴν Βουλὴν, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς παρελίπομεν. Ὀφείλω, Κύριοι, νὰ ὁμολογήσω, ὅτι δι’ ἐμὲ ὁ ἀγὼν, τὸν ὁποῖον τὴν στιγμὴν ταύτην ἀναλαμβάνω, ἵνα ἀποκρούσω τὴν ἰδέαν τὴν ἐξενεχθεῖσαν ἐκ μέρους τοῦ ἐκ Καρυστίας κ. συναδέλφου, εἶναι ἄχαρις· καὶ λέγω ὅτι εἶναι ἄχαρις, καθόσον εἶμαι πρὸ παντὸς Ἕλλην, κατὰ δεύτερον λόγον Τριφύλιος καὶ κατὰ τελευταῖον λόγον Κυπαρίσσιος. Μετὰ τῆς ἐπαρχίας Τριφυλίας ὁλοκλήρου ὄχι μόνον μὲ συνδέει ὁ ἱερὸς δεσμὸς τῆς ἀντιπροσωπείας, τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἔχω ἐκ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, ἀλλὰ καὶ οἰκογενειακαὶ παραδόσεις, καὶ δὲν θέλω νὰ ὑποληφθῶ, ὅτι προτίθεμαι νὰ ψέξω τὴν πόλιν τῶν Φιλιατρῶν. Θὰ περιορισθῶ μόνον, Κύριοι, ἵνα μὴ κουράσω καὶ τὴν Βουλὴν, νὰ ἀντικρούσω ὅσα ἐγράφησαν εἴτε ἐν ὑπομνήμασιν εἴτε ἐν ἄλλοις δημοσίοις φύλλοις συκοφαντικῶς κατὰ τῆς Κυπαρισσίας καὶ ἐγκωμιακῶς ὑπὲρ τῶν Φιλιατρῶν, — διότι, ὡς ἔμαθον, καὶ φωτογραφίαι παρουσιάσθησαν εἴς τινας τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ὡς συμβαίνει εἰς νύμφας τινὰς, διὰ νὰ σαγηνεύσωσι κανένα γαμβρόν.

§224ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Συκοφαντικῶς διὰ τὴν Κυπαρισσίαν ἴσως ὄχι, ἀλλ’ ὑπὲρ τῆς πόλεως τῶν Φιλιατρῶν.

§225ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ σᾶς εἶπον, ὅτι ἀγαπῶ τὰ Φιλιατρὰ πλειότερον παντὸς ἄλλου. Ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Καρυστίας ἐλησμόνησεν, ὅτι, ἐὰν πράγματι ὑπῆρξεν αἰτιολογικὴ ἔκθεσις νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τριῶν ἢ τεσσάρων Πρωτοδικείων, αὕτη ἔχει ἑτέραν βάσιν, διότι ὄντως ὁ τότε Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ νῦν ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς εἶχε τὴν γνώμην, ὅτι τὰ ἐπαρχιακὰ ταῦτα δικαστήρια ἄνευ τοῦ μετὰ τῆς διοικήσεως συνδυασμοῦ, τὸν ὁποῖον παρουσιάζει τὸ σήμερον ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, δὲν εἶχον λόγον ὑπάρξεως. Λησμονεῖ προσέτι ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1892 μέχρι τοῦ 1899 παρῆλθον 7 ἔτη ὁλόκληρα, δὲν γνωρίζει δὲ,—καὶ δὲν τὸν ἀδικῶ διὰ τοῦτο—ὅτι ἐν Κυπαρισσίᾳ καὶ δημόσιον κατάστημα Πρωτοδικείου ἀξίας 55,000 δραχμῶν περικαλλὲς καὶ ἐκ τῶν σπανίων κατεσκευάσθη, καὶ ἄλλα δημόσια καταστήματα παρ’ αὐτῷ καὶ οἰκοδομαὶ πλεῖσται ἀνηγέρθησαν, ἐν αἷς καὶ ἡ τοῦ λαμπροῦ καταστήματος τῆς Τραπέζης, καὶ λιμὴν ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίου δραχμῶν ἀξίας κατεσκευάσθη καὶ ἐξακολουθεῖ ἔτι κατασκευαζόμενος, ἔργον ἀληθοῦς προόδου. Διότι οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἀγνοεῖ, Κύριοι, ὅτι αἱ παράλιοι πόλεις διὰ τῶν λιμένων προοδεύουσι. Λυποῦμαι τῇ ἀληθείᾳ, διότι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Μάτσας, ὁ ὁποῖος εἶναι συντελεστής τοῦ ἔργου τούτου, δὲν εἶναι παρὼν, ἵνα βεβαιώσῃ τὰ παρ’ ἐμοῦ λεγόμενα· ἀλλὰ παραπέμπω πάντα τὸν βουλόμενον νὰ λάβῃ γνῶσιν τῆς προόδου αὐτῆς τῆς πόλεως Κυπαρισσίας εἰς τὰ δημόσια γραφεῖα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν.

§226Δ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ ὁμολογῶ.

§227ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκτὸς τούτου ποία ἔσται ἡ πρόοδος τῆς Κυπαρισσίας διὰ τῆς συντελέσεως τοῦ σιδηροδρόμου Μελιγαλᾶ καὶ Κυπαρισσίας; Δὲν εἶναι ἡ Κυπαρισσία σήμερον τὸ κέντρον τῆς ναυτιλίας καὶ τοῦ ἐμπορίου πέντε ὀρεινῶν δήμων; Καὶ δὲν ἔχομεν μόνον προϊὸν τὸν σταφιδόκαρπον. Ἔχομεν ποικιλίαν προϊόντων, ἔλαιον, βαλανίδια, σιτηρά. Καὶ διὰ τοῦτο ἀπὸ τοῦ 1893 μέχρι τοῦ 1896, ἐνῷ ἀτυχῶς αἱ ὅμοροι ἐπαρχίαι καὶ οἱ δῆμοι ὑπέστησαν τὰ πάνδεινα ἐκ τῆς ἀπορίας, ἡ Κυπαρισσία ἀντέσχε, λόγῳ τῆς ποικιλίας τῶν προϊόντων αὐτῆς. Ἐὰν δὲ ὁ σιδηρόδρομος συντελεσθῇ, — καὶ θὰ συντελεσθῇ προσεχῶς, διότι ἡ πρόοδος δὲν παύει, —θὰ ἔχωμεν αὔξησιν μεγίστην τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου τῆς Κυπαρισσίας, διότι οἱ δῆμοι τῆς Ἀνδανίας καὶ Ἰθώμης τῆς ἐπαρχίας Μεσσήνης θὰ προτιμῶσι νὰ ἐξάγωσι τὸ προϊόν των διὰ τῆς Κυπαρισσίας, καθόσον τὸ προϊὸν τῶν δήμων ἐκείνων προσομοιάζει πρὸς τὸ προϊὸν τῆς Κυπαρισσίας, ὅπερ ὑπερέχει κατὰ ποιότητα τοῦ Μεσσηνιακοῦ.

§228ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§229ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Σεβόμενος τῆς Βουλῆς τὴν θέλησιν, κατέρχομαι τοῦ βήματος τούτου μετὰ τῆς πεποιθήσεως, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ἐμμείνῃ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἔχει, καθόσον ἡ Κυπαρισσία ὑπῆρξε μέχρι τοῦ 1845 πρωτεύουσα νομοῦ καὶ διοικήσεως, ἔκτοτε δὲ μέχρι σήμερον πρωτεύουσα ἐπαρχίας, ἐν ᾗ καὶ Πρωτοδικεῖον ἑδρεύει καὶ ἄριστα ἐλειτούργησε καὶ λειτουργεῖ, ὡς μαρτυροῦσιν οἱ στατιστικοὶ πίνακες.

§230ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι ἀγαπᾷ τὰ Φιλιατρὰ καὶ τὰς ἄλλας πόλεις, τὰς ὁποίας ὠνόμασεν, ἀλλὰ βεβαίως δὲν ἀγαπᾷ τὴν ἀλήθειαν· διότι ἡ ἀλήθεια δὲν εἶναι ὑπὲρ τῆς Κυπαρισσίας, ἀλλ’ ὑπὲρ τῶν Φιλιατρῶν. Ἡ ἐπίσημος στατιστικὴ ἀναφέρει, ὅτι ὁ πληθυσμὸς τῶν Φιλιατρῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι πρωτεύουσα τοῦ δήμου Ἐράνης, ἀνέρχεται εἰς 9,700 ψυχάς· ἐπίσης ἡ αὐτὴ στατιστικὴ μαρτυρεῖ, ὅτι ἡ Κυπαρισία, ἡ ὁποία εἶναι πρωτεύουσα τοῦ δήμου Κυπαρισσίας, ἔχει πληθυσμὸν 6,529. Ἑπομένως ἐξ αὐτῆς τῆς ἐπισήμου στατιστικῆς ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡ πρωτεύουσα ἔπρεπε νὰ ἦναι ἐν Φιλιατροῖς καὶ οὐχὶ ἐν Κυπαρισσίᾳ. Ἀλλὰ νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὁ σπουδαιότατος λόγος, ἵνα ὁρισθῶσιν ὡς ἕδρα τοῦ νομοῦ Τριφυλίας τὰ Φιλιατρὰ, δὲν εἶναι μεταξὺ τῶν μέχρι τοῦδε λεχθέντων, ὁ σπουδαιότερος λόγος εἶναι αἱ ἐκθέσεις, αἱ ὁποῖαι δυστυχῶς δὲν κατετέθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καίτοι ἐζητήθησαν, ἁπάντων, ἄνευ ἐξαιρέσεως, τῶν ἑκάστοτε ὑπηρετησάντων ὡς Προέδρων καὶ Εἰσαγγελέων ἐν τῷ δικαστηρίῳ Κυπαρισσίας, αἱ ὁποῖαι σταθερῶς καὶ στερεοτύπως ἀναφέρουσιν εἰς τὰς ἑκάστοτε Κυβερνήσεις, ὅτι εἶναι ἀδύνατος ἡ διαμονὴ τῶν δικαστῶν ἐν Κυπαρισσίᾳ, ἐπιβεβλημένη δὲ ἡ μεταφορὰ τοῦ δικαστηρίου εἰς Φιλιατρά.

§231Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τὸ ἐπιβεβαιῶ καὶ ἐγώ.

§232ΣΤΑΗΣ. Ἰδοὺ ὅτι καὶ ἕτερος ἔντιμος συνάδελφος, ὑπηρετήσας ἐν Κυπαρισσίᾳ ὡς δικαστής, μαρτυρεῖ καὶ τὴν στιγμὴν ταύτην, ὅτι πρέπει νὰ μετατεθῇ τὸ δικαστήριον ἀπὸ Κυπαρισσίας εἰς Φιλιατρά. Παρακαλῶ καὶ ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, ἵνα ἡ Κυβέρνησις λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς συστάσεις τῶν φρονούντων, ὅτι ἕδρα τοῦ νομοῦ Τριφυλίας πρέπει νὰ ὁρισθῶσι τὰ Φιλιατρὰ καὶ οὐχὶ ἡ Κυπαρισσία.

§233Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, συντάσσομαι καὶ ἐγὼ μὲ τὴν γνώμην τῶν προλαλησάντων, ὅτι πρέπει ὡς ἕδρα τοῦ νομοῦ Τριφυλίας νὰ ὁρισθῶσι τὰ Φιλιατρά, διότι τόσον καλὴ εἶναι ἡ Κυπαρισσία, ὥστε οἱ δικασταὶ ἐπίτηδες μεταφέρουσι τὰ πολιτικά των δικαιώματα ἐκεῖ, διὰ νὰ μὴ δύνανται κατὰ τὸν περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων νόμον νὰ τοποθετηθῶσιν εἰς τὸ δικαστήριον Κυπαρισσίας.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 ὑπάρχουσι κατατεθειμέναι τρεῖς τροπολογίαι. Πρώτη τροπολογία ἡ τῶν Βουλευτῶν Βάλτου καὶ Ἄρτης, οἱ ὁποῖοι ζητοῦσιν, ἵνα ἡ ἐπαρχία Βάλτου ἀποτελέσῃ μέρος τοῦ νομοῦ Ἄρτης. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἑτέρα τροπολογία εἶναι ἡ τῶν Βουλευτῶν Θηβῶν, οἱ ὁποῖοι προτείνουσιν, ὅπως ἡ ἐπαρχία Θηβῶν ἀποτελέσῃ μέρος τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Τρίτη τροπολογία εἶναι ἡ τῶν βουλευτῶν Βόλου κ. κ. Καρτάλη καὶ Κασσαβέτη καὶ τοῦ βουλευτοῦ Ἁγυιᾶς κ. Πεταλᾶ, οἵτινες προτείνουσιν, ὅπως τὸ χωρίον Βενέτη τοῦ δήμου Κασθαναίας τῆς ἐπαρχίας Ἁγυιᾶς ἀποτελέσῃ μέρος τῆς διοικήσεως Βόλου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§235Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Εἶναι τροπολογία καὶ διὰ τὰ Φιλιατρά, κύριε Πρόεδρε.

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν παρεδόθη εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§237ΔΟΥΝΗΣ. Τὴν ὑποβάλλομεν ἡμεῖς.

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν, ἐὰν δέχηται τὴν τροπολογίαν, ἵνα ὡς ἕδρα τοῦ νομοῦ Τριφυλίας ὁρισθῶσι τὰ Φιλιατρά. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§239Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§240ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι. Τί εἶναι αὐτά! (Θόρυβος).

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἑτέρα τροπολογία, τὴν ὁποίαν καταθέτει ταύτην τὴν στιγμὴν ὁ ἐκ Θηβῶν βουλευτὴς κ. Δαούτης, νὰ ὁρισθῇ ὡς ἕδρα τοῦ νομοῦ Βοιωτίας ἡ πόλις τῶν Θηβῶν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§242Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ διορθωθῇ, κύριε Πρόεδρε, τὸ ἐδάφιον 7. Ἀντὶ «Ὁ νομὸς τῆς Ἄρτης, συνιστάμενος ἐκ τῆς ἐπαρχίας Ἄρτης», νὰ τεθῇ: «Ὁ νομὸς τῆς Ἄρτης, συνιστάμενος ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν Ἄρτης καὶ Τζουμέρκων».

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§244Π. ΜΑΥΡΟΚΕΦΑΛΟΣ. Εἶναι καὶ ἄλλη τροπολογία.

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἑτέρα τροπολογία, τὴν ὁποίαν καταθέτουσιν οἱ βουλευταὶ κ. κ. Μαυροκέφαλος, Μπασιᾶς, Μομφερρᾶτος καὶ Μαρκέτος, ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου 24, καθ’ ἣν ὁ νομὸς Κεφαλληνίας συνίσταται ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν Κραναίας, Πάλλης, Σάμης καὶ Ἰθάκης· προστίθεται δηλαδὴ ἡ Ἰθάκη εἰς τὸν νομὸν Κεφαλληνίας.

§246Π. ΜΑΥΡΟΚΕΦΑΛΟΣ. Ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ μοὶ παράσχῃ εὐμενῆ ἀκρόασιν, προκειμένου περὶ σοβαροῦ ζητήματος, θὰ εἴπω ὀλίγα τινά, ἂν καὶ ἡ ὥρα εἶναι λίαν προκεχωρηκυῖα. Δὲν συμμερίζομαι, κύριοι Βουλευταί, καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν γνώμην, ὅτι τὸ ψηφιζόμενον νομοσχέδιον περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους θὰ μᾶς ἀπαλλάξῃ τῆς κακοδιοικήσεως καὶ θὰ ἐπανορθώσῃ τελείως τὴν Δικαιοσύνην. Ἵνα ταῦτα συντελεσθῶσιν, ἀναγκαῖον καθίσταται νὰ προβῶμεν εἰς ῥιζικώτερα μέτρα, περὶ τῶν ὁποίων δὲν φαίνεται νὰ γίνηται σκέψις ἐπὶ τοῦ παρόντος. Ἐφ’ ὅσον δὲ ἡ τοῦ χειρίστου εἴδους συναλλαγὴ ἀποτελεῖ τὴν κρηπῖδα τοῦ πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον μᾶς διέπει, δὲν εἶναι κατὰ τὴν κρίσιν μου πιθανὴ τῶν δημοσίων πραγμάτων ἡ βελτίωσις, μ’ ὅλην τὴν καλὴν διάθεσιν, τὴν ὁποίαν ἐνδεχόμενον νὰ ἔχωσιν οἱ κυβερνῶντες τὴν χώραν. Ἀλλά, καίπερ οὕτω σκεπτόμενος, δὲν κατεψήφισα κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον, διότι θεωρῶ τοῦτο ὡς δυνάμενον ν’ ἀποβῇ χρήσιμον εἰς τὸν καταθλιβόμενον λαόν. Ἀληθῶς δέ, διὰ νὰ ἔχῃ τις ἐναντίαν γνώμην, πρέπει νὰ μὴ ἔλαβεν ἀφορμήν, ἵνα γνωρίσῃ τὰς ταλαιπωρίας, τὰς ὁποίας ὑφίστανται οἱ ἄνθρωποι, ὑποχρεούμενοι νὰ διατρέχωσι μακρὰς ἀποστάσεις καὶ νὰ χρονοτριβῶσιν ἐπὶ ἡμέρας, διὰ νὰ περατώνωσι τὰς διοικητικὰς καὶ δικαστικὰς αὑτῶν ὑποθέσεις. Ἀλλὰ ὅστις ἔχει πεῖραν τῶν στενοχωριῶν τούτων δὲν δύναται νὰ μὴ ἐπιδοκιμάσῃ ἐν γένει μέτρον, τὸ ὁποῖον θὰ παράσχῃ πολλὰς εὐκολίας εἰς μεγάλους πληθυσμοὺς τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἤδη γεννᾶται τὸ ἐρώτημα: διὰ τῆς νέας διοικητικῆς διαιρέσεως ἐπιτυγχάνεται πανταχοῦ ἡ τῶν πολιτῶν εὐκολία, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν δικαιολογητικὴν βάσιν τοῦ νομοθετήματος; Νομίζω ὄχι, τοὐλάχιστον ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπόσπασιν τῆς Ἰθάκης ἀπὸ τοῦ νομοῦ Κεφαλληνίας καὶ τὴν προσάρτησιν αὐτῆς εἰς τὸν νεοσχηματιζόμενον τῆς Λευκάδος. Ἵνα πεισθῇ τις, ὅτι ἡ μεταβολὴ δὲν ἐκπληρώνει τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον γίνεται, δὲν ἔχει ἀνάγκην πολλῶν ἐπιχειρημάτων ἢ ἄλλων ἀποδείξεων, διότι ἀρκεῖ μόνον νὰ ῥίψῃ ἓν βλέμμα ἐπὶ τοῦ χάρτου, ἵνα παρατηρήσῃ τὴν ἀπόστασιν. Βεβαίως δὲ θὰ σχηματίσῃ ἐναντίαν περὶ τῆς προσαρτήσεως εἰς τὴν Λευκάδα γνώμην, ἐκτὸς ἂν συμπέσῃ νὰ ᾖναι ἐντελῶς ἀγεωγράφητος. Ἡ Ἰθάκη χωρίζεται ἀπὸ τῆς Κεφαλληνίας διὰ στενωτάτου πορθμοῦ, τὸν ὁποῖον διαπλέει τις ἐπὶ μικρᾶς λέμβου εἰς διάστημα μιᾶς ὥρας. Δύναταί τις ἀναχωρῶν τὴν χαραυγὴν νὰ φθάνῃ εἰς Ἀργοστόλιον καὶ ἀφοῦ περατώσῃ τὰς ὑποθέσεις του νὰ ἐπιστρέφῃ εἰς Ἰθάκην πρὶν ἢ ὁ ζοφερὸς τῆς νυκτὸς πέπλος διαχυθῇ ἐπὶ τὰς κορυφὰς τῶν ὀρέων. Διὰ τὴν ταχεῖαν ταύτην μετάβασιν, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ κατὰ τὸ θέρος, ὁ πτωχὸς ἄνθρωπος δαπανᾷ τρεῖς ἢ τέσσαρας μόνον δραχμάς, πιθανὸν δὲ καὶ ὀλιγωτέρας, ὅσαι δηλαδὴ ἀπαιτοῦνται μόνον διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν πορθμείων. Ἄς ἴδωμεν τώρα, τί θὰ συμβαίνῃ ἐκ τῆς προτεινομένης μεταβολῆς. Τὸ Βαθὺ, ἡ πρωτεύουσα τῆς Ἰθάκης, ἀπέχει ἀπὸ τῆς Λευκάδος πέντε ἢ ἕξ ὥρας διὰ τοῦ ἀτμοπλοίου, τὸ ὁποῖον μόνον ἅπαξ τῆς ἑβδομάδος προσεγγίζει ὑποχρεωτικῶς. Ὁ θέλων λοιπὸν ν’ ἀναχωρήσῃ πρέπει νὰ περιμένῃ τὴν ἄφιξιν τοῦ ἀτμοπλοίου, διότι διὰ λέμβου, καὶ μάλιστα τὸν χειμῶνα, καθίσταται ἐπικίνδυνος ὁ διάπλους τῆς ἐκτεταμένης θαλάσσης, ἡ ὁποία διαχωρίζει τὰς δύο νήσους. Ἤδη, ἐὰν ὁ μεταβὰς εἰς Λευκάδα ἐπιτύχῃ νὰ περατώσῃ τὰς ὑποθέσεις του ταχέως, δύναται νὰ ἐπιστρέψῃ τὴν ἐπιοῦσαν· ἄλλως θὰ ὑποχρεωθῇ νὰ περιμείνῃ ἐπὶ μίαν ἑβδομάδα τὴν ἐπάνοδον τοῦ ἀτμοπλοίου, τὸ ὁποῖον ἐνίοτε καθυστερεῖ ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας. Διὰ τὴν νέαν δὲ ταύτην ὀδυσσειακὴν περιπλάνησιν ὁ πτωχὸς ἄνθρωπος θὰ δαπανᾷ τοὐλάχιστον 20 δραχμάς. Ἐκ τῶν ὀλίγων τούτων προκύπτει, ὅτι διὰ τῆς μεταβολῆς ζημίαν θὰ ἔχῃ ὁ λαὸς τῆς Ἰθάκης, καὶ διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ γείνῃ ὁ χωρισμὸς ἀπὸ τῆς Κεφαλληνίας. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐπιθυμῶ νὰ λέγω πάντοτε τὴν ἀλήθειαν, πληροφορῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐν Ἰθάκῃ καὶ οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν προσάρτησιν μετὰ τῆς Λευκάδος. Πλὴν οὗτοι εἶναι οἱ ὀλίγοι, οἱ εὐπορώτεροι, οἵτινες σπανίως λαμβάνουσιν ἀφορμὴν νὰ τρέχωσιν εἰς τὰ δικαστήρια καὶ οἵτινες ἐκ τοῦ φόβου μήπως ἤθελόν ποτε κληθῆ μάρτυρες προτιμῶσι τὴν μετάβασιν εἰς Λευκάδα ὡς γινομένην ἀνετώτερον διὰ τοῦ ἀτμοπλοίου. Ὁ πτωχὸς ὅμως λαός, ὁ ἔχων συχνοτέρας σχέσεις μετὰ τῆς Δικαιοσύνης, προκρίνει τὴν ἄγουσαν εἰς Κεφαλληνίαν. Προκειμένου δὲ ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή, πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν μόνον τῶν πολλῶν τὸ συμφέρον καὶ νὰ μὴ ὑποβάλῃ τούτους εἰς θυσίας ἐπιπροσθέτους. Μὴ λησμονεῖτε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ Ἰθάκη ἐπὶ τῆς Ἰονίου Πολιτείας εἶχεν αὐτοτελῆ τὴν διοίκησιν καὶ τὴν δικαιοσύνην, οἱ δὲ κάτοικοι ἀπέλαυον τῶν ἀγαθῶν τούτων χωρὶς νὰ εὑρίσκωνται ἐν τῇ ἀνάγκῃ νὰ περιπλανῶνται μακράν. Μετὰ τὴν ἕνωσιν, ἕνεκεν οἰκτρᾶς ἀπροβλεψίας, ἡ Ἰθάκη ἀπώλεσε τὴν αὐτοτέλειάν της καὶ ὑπήχθη εἰς τὸν νομὸν Κεφαλληνίας, ἐπὶ ζημίᾳ βεβαίως τῶν κατοίκων οἵτινες ὑποχρεοῦνται νὰ μεταβαίνωσιν εἰς Ἀργοστόλιον πρὸς περάτωσιν τῶν διοικητικῶν καὶ δικαστικῶν αὐτῶν ὑποθέσεων. Ἀλλ’ αἱ ἀγαθαὶ σχέσεις, αἵτινες ὑπῆρξαν πάντοτε μεταξὺ τῶν δύο νήσων, καὶ ἡ φιλόξενος προθυμία τῶν Κεφαλλήνων κατέστησαν ὀλιγώτερον ἐπαισθητὰς τὰς ἐκ τῆς μεταβολῆς ταλαιπωρίας. Ἤδη διὰ τοῦ νομοσχεδίου καλοῦνται οἱ Ἰθακήσιοι νὰ διαρρήξωσι τὰς πρὸς τὴν Κεφαλληνίαν σχέσεις καὶ νὰ ζητήσωσι νέας ἐν Λευκάδι. Σὺν τῇ μεταβολῇ δὲ ταύτῃ ν’ ἀπολέσωσι καὶ τὴν θρησκευτικὴν αὐτοτέλειαν, διότι μία θὰ ὑφίσταται ἕδρα ἐπισκόπου ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ νομοῦ. Ἡ καινοτομία δὲ αὕτη γίνεται κατὰ παράβασιν τῶν δικαίων, διότι συμφώνως πρὸς τὴν συνθήκην μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Ἑλλάδος ἀπὸ 1)13 Ἰουλίου 1863 ἐν ἄρθρῳ 4 διατηροῦνται ἀκέραια τὰ καθιερωμένα θρησκευτικὰ δικαιώματα καὶ προνόμια ὑπὸ τοῦ Αʹ καὶ Εʹ κεφαλαίου τοῦ συνταγματικοῦ χάρτου τῆς Ἡνωμένης Πολιτείας τῶν Ἰονίων Νήσων. Δυνάμει δὲ τῶν διατάξεων τούτων χορηγεῖται εἰς τὴν νῆσον ταύτην τὸ δικαίωμα νὰ ἔχῃ ἀρχιεπίσκοπον ἢ ἐπίσκοπον. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον συντρίβει τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἐξαφανίζον καὶ τὸ τελευταῖον ἴχνος τῆς παλαιᾶς λαμπρότητος διὰ τῆς ὑπαγωγῆς τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἰθάκης εἰς τὴν ἐξουσίαν τοῦ ἐν Λευκάδι ἑδρεύοντος ἐπισκόπου. Τοιουτοτρόπως νέα ζημία προσγίνεται εἰς τοὺς Ἰθακησίους, ἁπλῶς καὶ μόνον ἵνα σχηματισθῇ περιπλέον εἷς νομός. Ἀλλ’ οἱ κάτοικοι τῆς πατρίδος τοῦ περιφήμου Ὀδυσσέως, ἀντὶ νὰ ῥίπτωνται δεξιᾷ ἢ ἀριστερᾷ κατὰ τὰς περιστάσεις, ἔπρεπε, νομίζω, νὰ λαμβάνωνται σπουδαιότερον ὑπ’ ὄψιν. Οἱ Ἰθακήσιοι, ὡς ἐκ τοῦ παρελθόντος καὶ ὡς ἐκ τῆς ναυτικῆς κινήσεως, ἠδύναντο ν’ ἀξιώσωσι παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἵδρυσιν μεταβατικοῦ δικαστηρίου, τὸ ὁποῖον νὰ δικάζῃ ἐπὶ τόπου τοὐλάχιστον τὰ πλημμελήματα, διὰ ν’ ἀπαλλαχθῶσι τῆς ταλαιπωρίας ἵνα μεταβαίνωσιν ἀλλαχοῦ, διασχίζοντες τὰ πελάγη. Ἀλλ’ ἐὰν ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὰς οἰκονομικὰς στενοχωρίας τοῦ Κράτους καταστέλλωσι τοιαύτας ἀξιώσεις, δικαιοῦνται ὅμως ν’ ἀπαιτήσωσιν ἵνα μὴ ὑποβληθῶσι καὶ εἰς μείζονας θυσίας διὰ τῆς προσαρτήσεως εἰς τὴν Λευκάδα καὶ τῆς ἀπωλείας τῆς ἐκκλησιαστικῆς αὐτοτελείας. Ἴσως ἡ πληροφορία, ὅτι οἱ Ἰθακήσιοι πρόκειται νὰ ζημιωθῶσι διὰ τῆς μεταβολῆς, δὲν ἀρέσκει εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς ἐκ Λευκάδος. Ἀλλὰ πταίω ἐγώ, ἂν ἦμαι ἀντιπρόσωπος τοῦ πτωχοῦ τῆς Ἰθάκης λαοῦ; Ἵνα σχηματίσω ἄλλην γνώμην, πρέπει νὰ ἴδω συντετελεσμένα τὰ κολοσσιαῖα ἔργα, τὰ ὁποῖα, ἵνα μὲ πείσῃ, προανήγγειλεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Φίλιππας. Ἀλλὰ μέχρι τῆς μακαρίας ἐκείνης ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ περατωθῶσι τὰ θαλάσσια, τὰ ἐπίγεια καὶ τὰ ὑποβρύχια ταῦτα μεγαλουργήματα, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ φρονῶ, ὅτι συμφέρει εἰς τὴν Ἰθάκην ν’ ἀποτελῇ τμῆμα τοῦ νομοῦ Κεφαλληνίας, μετὰ τῆς ὁποίας πάντοτε διατελέσασα συνδεδεμένη ἔχει κοινὰ συμφέροντα καὶ ἐν τῷ ἐμπορίῳ καὶ ἐν τῇ ναυτιλίᾳ, καθὼς ἀνέφερα κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων ὑπέβαλον τὴν παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς ἀναγνωσθεῖσαν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζων, ἐξαιτοῦμαι, ἵνα ἡ Ἰθάκη μένῃ ἐν τῷ νομῷ Κεφαλληνίας.

§247ΤΗΛ. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ἀπέφυγον νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπαρχίαν Ἰθάκης, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, διότι, ὡς ἐδήλωσα τότε, οὐδεμίαν εἶχον λάβει ἐντολὴν ὑπὸ τῶν συμπολιτῶν μου, ὅπως συνηγορήσω ὑπὲρ τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἑτέρας λύσεως. Ἤδη ἀναγκάζομαι νὰ ἐξέλθω τῆς ἐπιφυλακτικότητος, διότι ἐνώπιον ἡμῶν παρίστανται ἀντιμέτωποι ἡ Κεφαλληνία καὶ ἡ Λευκὰς, ἐρίζουσαι μεταξὺ των περὶ τοῦ τίς τῶν δύο δικαιοῦται, λόγῳ τῶν ἐξαιρετικῶν πλεονεκτημάτων, τὰ ὁποῖα ἡ μετ’ αὐτῆς ἕνωσις ἤθελε παράσχει εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἰθάκης, διὰ τῆς προσαρτήσεώς της νὰ εὐρύνῃ τὴν διοικητικὴν καὶ τὴν δικαστικὴν αὑτῆς περιφέρειαν. Ὁμολογῶ ὅτι ὁ ἀγὼν εἶναι εὐγενής· συγχαίρω μάλιστα καὶ ἐκφράζω τὴν εὐγνωμοσύνην τῶν συμπολιτῶν μου εἰς τοὺς κυρίους ἀντιπροσώπους τῶν ἐπαρχιῶν τούτων διὰ τὰ ἀγαθά των αἰσθήματα ὑπὲρ ἡμῶν καὶ διὰ τὸ ἐνδιαφέρον, ὅπερ δεικνύουσιν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς ἐπαρχίας μου. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου κ. Μαυροκέφαλος, θερμῶς συνηγορήσας ὑπὲρ τοῦ καθεστῶτος, ἐδήλωσεν ὅτι πράττει τοῦτο διὰ πολλοὺς καὶ διαφόρους λόγους, τοὺς ὁποίους ἐνώπιον ὑμῶν ἀνέφερε, καὶ ἰδίως, καθὼς εἶπε κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, συνεπείᾳ πολλῶν ἐπιστολῶν, τὰς ὁποίας πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἐξ Ἰθάκης ἔλαβεν. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι ὀλιγίστας τοιαύτας ἐπιστολὰς ἔλαβον, κατὰ παράδοξον δὲ σύμπτωσιν, πᾶσαι σχεδὸν ἔτυχε νὰ συνηγορῶσιν ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως τῆς Ἰθάκης μετὰ τῆς Λευκάδος. Ἀφεθεὶς λοιπὸν ἐλεύθερος ὑπὸ τῶν συμπολιτῶν μου, δηλῶ ὅτι θὰ ψηφίσω τὸ νομοσχέδιον, οἷον ὑπεβλήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλὴν, διότι πράττων οὕτως ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐξυπηρετῶ καλλίτερον τὰ συμφέροντα τῆς ἐπαρχίας μου καὶ ὅτι ἀνταποκρίνομαι πληρέστερον εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τῶν συμπολιτῶν μου. Ἐνώπιον δὲ αὐτῶν ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐκθέσω τοὺς λόγους, οἵτινες μὲ ἔπεισαν εἰς τοῦτο· διότι νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνωφελὲς νὰ κατατριβώμεθα καὶ νὰ ἀπασχολῶμεν τὴν Βουλὴν ἐπὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι πολὺ ἐνδιαφέρον εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτάς.

§248ΑΝΤ. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἐπὶ τῆς Γαλλικῆς κατοχῆς, ἐν ἔτει 1794, ἡ Ἰθάκη ἔσχε τὴν ἀξίωσιν νὰ καταστῇ ἕδρα νομοῦ. Ἡ Γαλλία, ὅτε ἐπρόκειτο ἐν Ἑπτανήσῳ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ νομαρχιακὸν σύστημα, τὴν Ἰθάκην ἐξέλεξεν ὡς ἕδραν καὶ τὴν Κεφαλληνίαν προσήρτησεν εἰς αὐτήν. Σήμερον παρατηρῶ, ὅτι ὁ ἕτερος τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῆς ἐκφράζει τὴν ἐπιθυμίαν, ἵνα ἡ Ἰθάκη προσαρτηθῇ εἰς τὴν Λευκάδα! Ἐγὼ, ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Κεφαλληνίας, ἀναγκάζομαι νὰ διαμαρτυρηθῶ, καὶ ἔχω δικαίωμα, νομίζω, πρὸς τοῦτο, ἐπικαλούμενος καὶ τὴν γνώμην τοῦ ἑτέρου τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἰθάκης, τοῦ κ. Μαυροκεφάλου. Δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε γεωγραφικῶς, οὔτε κοινωνικῶς, οὔτε διοικητικῶς νὰ δικαιολογηθῇ ἡ προσάρτησις τῆς Ἰθάκης εἰς τὴν Λευκάδα. Καὶ ὅτε δὲ, κατὰ τὸ 1865, ἐγένετο πρότασις περὶ τοιαύτης ἑνώσεως, ὁ Ἰακωβᾶτος, ὁ Βράϊλας καὶ ὅλοι οἱ Ἑπτανήσιοι Βουλευταὶ ἐξηγέρθησαν, καὶ δὲν ἐπέτυχεν ὁ σκοπὸς οὗτος, ἀλλ’ ὑπεχώρησεν ὁ ἀοίδιμος Κουμουνδοῦρος. Σήμερον οἱ αὐτοὶ λόγοι συντρέχουσι, κοινὰ αἰσθήματα, κοινὰ φρονήματα, τὰ αὐτὰ συμφέροντα ἀδιαρρήκτως συνδέουσι τὴν Κεφαλληνίαν πρὸς τὴν Ἰθάκην. Οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει νὰ προσαρτηθῇ ἡ Ἰθάκη εἰς τὴν Λευκάδα. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶναι, φαίνεται, φιλόμουσος, καὶ ἴσως θέλει νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν Λευκάδα, εἰς τὴν ὁποίαν ἐστέναξε τὸ τελευταῖον ἡ Σαπφώ. Ἀλλ’ οὐδεὶς πρακτικὸς λόγος δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τοιαύτην ἕνωσιν. Ἡ Λευκὰς ἀνήκει εἰς τὴν Ἀκαρνανίαν. Μόνον συνδεομένη πρὸς τὴν Ἀκαρνανίαν ἠδύνατο νὰ ἀπαρτίσῃ νομόν. Διαμαρτύρομαι λοιπὸν ἐκ μέρους τῶν συμπολιτῶν μου.

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ ἐξ Ἰθάκης βουλευτοῦ κ. Μαυροκεφάλου καὶ λοιπῶν, ὅπως ἡ Ἰθάκη ὑπαχθῇ εἰς τὸν νομὸν Κεφαλληνίας, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Τὸ ἄρθρον 2 ἐτροποποιήθη ὡς ἑξῆς. Ἐν ἐδαφίῳ 7, ἀντὶ «ἐκ τῆς ἐπαρχίας Ἄρτης» ἐτέθη «ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν Ἄρτης καὶ Τζουμέρκων». Ἐν τέλει τοῦ ἐδαφίου 15 προσετέθη καὶ ἡ ἐπαρχία Γορτυνίας· ἤτοι ἀντὶ «καὶ Μεγαλοπόλεως» ἐτέθη «Μεγαλοπόλεως καὶ Γορτυνίας». Διεγράφη δὲ ὁλόκληρον τὸ 16ον ἐδάφιον, τὸ ὁρίζον νομὸν τὴν Γορτυνίαν καὶ ἕδραν αὐτοῦ τὴν Δημητσάναν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 3 καὶ 4 ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται).

§251Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι τὸ ἄρθρον 5 εἶναι κακῶς συντεταγμένον. Λέγει ὅτι «ἡ ἀνωτάτη διοικητικὴ διεύθυνσις ἑκάστου νομοῦ ἀνατίθεται εἰς νομάρχην». Τοῦτο ἐλήφθη ἐκ νόμου, ὁ ὁποῖος δὲν ἰσχύει πλέον. Ἐλήφθη ἐκ τοῦ νόμου τοῦ 1845, καθ’ ὃν εἴχομεν νομάρχην καὶ ἔπαρχον. Ὁ νομάρχης εἶχε τὴν ἀνωτάτην διοικητικὴν διεύθυνσιν τοῦ νομοῦ, διοικεῖ δὲ ἀπ’ εὐθείας τὴν ἐπαρχίαν μόνον, ἐν ᾗ ἥδρευεν. Ὁ νόμος ἐκεῖνος κατηργήθη. Ἔπαρχοι διοικοῦντες ὑπὸ τὴν ἀνωτάτην διοικητικὴν διεύθυνσιν τοῦ νομάρχου δὲν ὑπάρχουν. Καταργηθέντος τοῦ νόμου ἐκείνου, ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν ὑπάλληλον, δημόσιον ὄργανον, τὸ ὁποῖον νὰ διοικῇ τὰς ἐπαρχίας καὶ ἑπομένως τὸν νομόν ὁλόκληρον. Ἐν τῇ γλώσσῃ τῇ διοικητικῇ ἀνωτάτη διοικητικὴ διεύθυνσις δὲν ἐννοεῖται ἡ ἀπ’ εὐθείας διοίκησις τῶν ἐπαρχιῶν ἢ τῶν νομῶν. Ἐννοεῖται ἡ ἐξουσία ὑπαλλήλου, ἔχοντος τὴν ἀνωτάτην ἐπίβλεψιν καὶ διεύθυνσιν καὶ ὑπ’ αὐτὸν ὄργανα, τὰ ὁποῖα ἀπ’ εὐθείας διοικοῦσι. Ποῖα εἶναι νῦν τὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα διοικοῦσιν; Οὐχὶ βεβαίως οἱ ἔπαρχοι. Ἀλλ’ ἂν δὲν διοικῶσιν αὐτοὶ τὸν νομὸν, διότι δὲν ὑπάρχουσι πλέον ἔπαρχοι διοικοῦντες, ποῖος διοικεῖ; Ὁ νομάρχης; Ἀλλὰ τότε πρέπει ῥητῶς νὰ τὸ εἴπωμεν. Τοῦτο δὲ ἔτι χεῖρον γίνεται ἐκ τοῦ ἑπομένου ἄρθρου, διότι ἐν τῷ ἑπομένῳ ἄρθρῳ δὲν μνημονεύεται ὁ νόμος ΒΚΖʹ τοῦ 1892, ὁ ὁποῖος καταργήσας τὰ ἐπαρχεῖα κατέστησε τὸν νομάρχην διοικητὴν τοῦ νομοῦ. Ἰδοὺ πῶς ἔχει τὸ ἄρθρον 1 τοῦ ΒΚΖʹ νόμου τῆς 14 Ἰουλίου 1892 (ἀναγινώσκει): «Τὰ ἐπαρχεῖα καταργοῦνται, αἱ δὲ ἀποτελοῦσαι τοὺς νομοὺς τοῦ Κράτους ἐπαρχίαι διοικοῦνται ἀμέσως ὑπὸ τῶν νομαρχῶν». Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις τῶν νομαρχῶν καὶ σήμερον. Λοιπόν, ἀφοῦ τὸ ἄρθρον 5 λέγει, ὅτι ἡ «ἀνωτάτη διοικητικὴ διεύθυνσις ἑκάστου νομοῦ ἀνατίθεται εἰς νομάρχην», ἀφοῦ τὸ ἑπόμενον ἄρθρον 6 λέγει, ὅτι «ἡ ἁρμοδιότης καὶ τὰ καθήκοντα τοῦ νομάρχου θέλουσιν ὁρισθῆ διὰ νόμου καὶ συμφώνως πρὸς τὰ ἀνωτέρω ἄρθρα 3 καὶ 4. Μέχρι δὲ τῆς ἐκδόσεως τοῦ περὶ τούτου νόμου ἰσχύει τὸ «περὶ καθηκόντων καὶ τῆς ὑπηρεσίας τῶν νομαρχῶν» Β. Διάταγμα τῆς 5 Δεκεμβρίου 1845», δὲν ἀναφέρει δὲ αὐτὸ τὸ ἄρθρον τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον σᾶς ἀνέφερα, τὸν νόμον ΒΚΖʹ, ἕπεται ὅτι ἔχομεν κατάστασιν διοικήσεως, ἡ ὁποία εἶναι ἀνώμαλος, διότι δὲν ὑπάρχει ὁ διοικῶν τὸν νομὸν μὲ τὴν νέαν διοικητικὴν διαίρεσιν, οἱ νόμοι δὲ, εἰς τοὺς ὁποίους ὡς πρὸς τοῦτο παραπέμπει τὸ ἑπόμενον ἄρθρον 6, δὲν ἀναπληροῦσι τὴν ἀτέλειαν τοῦ ἄρθρου 5, τὸ ὁποῖον, ἀντὶ νὰ λέγῃ ὅτι ἡ ἄμεσος διοίκησις ἑκάστου νομοῦ ἀνατίθεται εἰς νομάρχην, λέγει ὅτι ἡ ἀνωτάτη διοικητικὴ διεύθυνσις ἑκάστου νομοῦ ἀνατίθεται εἰς νομάρχην, ὡσὰν νὰ ὑπάρχῃ κατωτέρα ὑπὸ ἄλλην διοικητικὴν ἀρχήν. Λοιπὸν φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον οὕτω πως: «Ἡ διοίκησις ἑκάστου νομοῦ ἀνατίθεται εἰς νομάρχην». Νὰ προστεθῇ δὲ εἰς τὸ ἑπόμενον ἄρθρον, ὅταν ἔλθωμεν εἰς αὐτὸ, μετὰ τὸ «Β. Διάταγμα τῆς 5 Δεκεμβρίου 1845»: «ὡς ἐτροποποιήθη διὰ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ΒΚΖʹ νόμου καὶ διὰ τῶν σχετικῶν διαταγμάτων».

§252Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον νὰ γείνῃ ἡ μεταρρύθμισις αὕτη, καθόσον ἐν τῷ ἄρθρῳ 6 ὁρίζονται τὰ καθήκοντα τοῦ νομάρχου. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 5, ἡ ὁποία λέγει: «ἡ ἀνωτάτη διοικητικὴ διεύθυνσις ἑκάστου νομοῦ ἀνατίθεται εἰς νομάρχην», θὰ ἠδύνατο ἴσως νὰ δώσῃ χώραν εἰς τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἐὰν δὲν ὑπῆρχον αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 6, αἱ ὁρίζουσαι τὰ δικαιώματα καὶ τὰ καθήκοντα τοῦ νομάρχου.

§253Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ θέλω νὰ εἴπω.

§254Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀπέναντι τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 6 νομίζω ὅτι πᾶσα τροπολογία εἶναι ἐντελῶς περιττή. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ὑπόμνησιν τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτής, παρατηρῶ ὅτι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ θὰ προστεθῇ ἓν τελευταῖον ἄρθρον, διὰ τοῦ ὁποίου «καταργεῖται πᾶσα διάταξις ἀντιβαίνουσα εἰς τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου». Ἑπομένως εἶναι περιττὴ ἡ μνεία τοῦ νόμου ἐκείνου.

§255Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἐνοήθην, κύριε Πρόεδρε, καὶ ἀναγκάζομαι νὰ ἐπαναλάβω τὸν λόγον. Τὸ ἄρθρον 6, εἰς τὸ ὁποῖον νομίζει ὅτι γίνεται διασάφησις τοῦ ἄρθρου 5 ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, παραπέμπει, ἕως ὅτου κανονισθῶσι διὰ νέου νόμου τὰ τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ νομάρχου, εἰς τὸν νόμον τοῦ 1845. Ὁ νόμος τοῦ 1845 ἰδοὺ τί λέγει ἐν ἄρθρῳ 5 περὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου: «Ἑκάστου νομοῦ ἡ ἀνωτάτη διοικητικὴ διεύθυνσις ἀνατίθεται εἰς ἕνα νομάρχην». Τοῦτο εἶναι, τὸ ὁποῖον μετέφερε νῦν τὸ νομοσχέδιον εἰς τὸ ἄρθρον 5: «Εἰς τὸν νομάρχην ἀνατίθεται ἡ ἀνωτάτη διοικητικὴ διεύθυνσις ἑκάστου νομοῦ». Ἀλλὰ τότε ὑπῆρχον ἔπαρχοι, διοικοῦντες τὰς ἐπαρχίας, ἐφ’ ὧν ὁ νομάρχης εἶχε τὴν ἀνωτάτην διοικητικὴν διεύθυνσιν, διοικῶν ἀπ’ εὐθείας μόνον τὴν ἐπαρχίαν, ἐν ᾗ ἥδρευεν. Ἀληθῶς κατὰ τὸ ἄρθρον 15 τοῦ νόμου τοῦ 1845 «ἡ διοίκησις τῶν ἐπαρχιῶν ἑκάστου νομοῦ, ἄλλης παρ’ ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν ἑδρεύει ὁ νομάρχης, διοικεῖται ὑπὸ τῶν ἐπάρχων». Πλὴν τὰ πράγματα δὲν ἔχουσι πλέον οὕτω. Τὰ ἐπαρχεῖα κατὰ τὰ 1892 κατηργήθησαν. Τί δὲ λέγει ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος κατήργησε κατὰ τὸ 1892 τὸν νόμον τοῦ 1845; «Τὰ ἐπαρχεῖα καταργοῦνται, αἱ δὲ ἀποτελοῦσαι τοὺς νομοὺς τοῦ Κράτους ἐπαρχίαι διοικοῦνται ἀμέσως ὑπὸ τῶν νομαρχῶν». Αὐτὸ ὤφειλε νὰ τὸ εἴπῃ. Διατί; Διότι πρὶν ἀνετίθετο ἡ διοίκησις τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν εἰς τοὺς ἐπάρχους, ἀφοῦ δὲ κατηργήθησαν τὰ ἐπαρχεῖα, θὰ ἔμενεν ἄνευ ὁρισμοῦ ποῖος διοικεῖ τὰς ἐπαρχίας τοῦ νομοῦ, διότι αἱ ἐπαρχίαι καὶ μετὰ τὴν κατάργησιν τῶν ἐπαρχείων δὲν κατηργήθησαν. Λοιπὸν εἶπεν, ὅτι τὰς διοικεῖ ἀπ’ εὐθείας ὁ ἴδιος νομάρχης. Ἤδη εἰς τὸ ἄρθρον 6 δὲν γίνεται παραπομπὴ εἰς τὸν νόμον αὐτὸν τοῦ 1892. Ἐξ ἐναντίας τὸν παρατρέχει, ἀφοῦ ὥρισεν εἰς τὸ ἄρθρον 5 ὅ,τι δὲν ὑπῆρχε πλέον, ὅ,τι δὲν ἴσχυε πλέον. Ἐὰν λοιπὸν μνημονεύσητε ῥητῶς ἐνταῦθα τὸ ἄρθρον καὶ τὸν νόμον τοῦ 1892, βεβαίως διορθοῦται τοῦ ἄρθρου 5 ἡ ἀτέλεια.

§256Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Αὐτὸ, εἶπον, τὸ παραδέχομαι καὶ ἐγώ.

§257ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ θὰ ἦτο κανονικώτερον, ἂν ἔλεγεν, ὅτι αἱ ἐπαρχίαι διοικοῦνται ὑπὸ τοῦ νομάρχου.

§258Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Λοιπὸν νὰ γείνῃ, κύριε Πρόεδρε, ἡ προσθήκη αὕτη εἰς τὸ ἄρθρον 6, διὰ νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις.

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον 6 τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς: «Ἡ ἁρμοδιότης καὶ τὰ καθήκοντα τοῦ νομάρχου θέλουσιν ὁρισθῆ διὰ νόμου καὶ συμφώνως πρὸς τὰ ἀνωτέρω ἄρθρα 3 καὶ 4. Μέχρι δὲ τῆς ἐκδόσεως τοῦ περὶ τούτου νόμου ἰσχύει τὸ «περὶ καθηκόντων καὶ τῆς ὑπηρεσίας τῶν νομαρχῶν» Β. Διάταγμα τῆς 5 Δεκεμβρίου 1845, ὡς ἐτροποποιήθη διὰ τοῦ ἄρθρου πρώτου τοῦ ΒΚΖʹ νόμου τῆς 14 Ἰουλίου 1892 καὶ διὰ τῶν ἀπὸ 24 Σεπτεμβρίου 1892 καὶ ἀπὸ 5 Φεβρουαρίου 1893 Β. Διαταγμάτων καὶ ὑπὸ ἄλλων διατάξεων εἰδικῶν νόμων.» Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 6, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν, (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§260Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀντὶ τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ νομοσχεδίου, παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ τὸ ἑξῆς: «Ὁ μισθὸς τοῦ νομάρχου ὁρίζεται εἰς δραχμὰς τετρακοσίας κατὰ μῆνα. Ἐπιτρέπεται, ὅπως διὰ Β. Διατάγματος, ἐφάπαξ ἐκδιδομένου, ὁρισθῇ ἐπιμίσθιον μέχρι δραχμῶν διακοσίων κατὰ μῆνα εἴς τινας νομάρχας, ὧν ὁ ἀριθμὸς δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τοὺς δέκα καὶ πέντε.»

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀναγνωσθὲν ἄρθρον, ὡς ἄρθρον 7, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 8 (ἀναγινώσκεται).

§262Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ ἐκ τοῦ τρίτου στίχου τῆς γʹ αὐτοῦ παραγράφου ἡ λέξις «Γορτυνίας», ν’ ἀντικατασταθῶσι δὲ ἐν τῷ πέμπτῳ στίχῳ τῆς αὐτῆς παραγράφου αἱ λέξεις «βʹ τάξεως» διὰ τῶν λέξεων «αʹ τάξεως».

§263Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Δὲν θὰ ἦτο καλὸν νὰ ὡρίζετο ἐνταῦθα ὡς πρὸς ποίους ἐκ τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν θὰ ἰσχύῃ ὁ νόμος περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων; Μέχρι τοῦδε οἱ ὑπηρετοῦντες παρὰ ταῖς Νομαρχίαις ὡς γραμματεῖς δευτέρας τάξεως δὲν ὑπήγοντο εἰς τὸν νόμον περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων. Θὰ ἰσχύῃ τὸ αὐτὸ καὶ μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου; ἢ θὰ ὑπάγωνται καὶ οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι εἰς τὸν νόμον περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων; Καλὸν ἤθελεν εἶναι νὰ ὡρίζετο.

§264Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν δὲν ὑπάρχῃ ἐναντία διάταξις, θὰ ἰσχύῃ ὁ νόμος ὁ ὑπάρχων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 8, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ).

§265ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 9 (ἀναγινώσκει): «Τὸν νομάρχην, ἀπόντα ἢ κωλυόμενον, ἀναπληροῖ ὁ γραμματεὺς αʹ τάξεως ἐν οἷς Νομαρχείοις ὑπάρχει τοιοῦτος, καὶ ὁ γραμματεὺς βʹ τάξεως ἐν οἷς Νομαρχείοις δὲν ὑφίσταται γραμματεὺς αʹ τάξεως.»

§266Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Προτείνω ν’ ἀπαλειφθῶσιν ἐκ τοῦ ἄρθρου τούτου πᾶσαι αἱ μετὰ τὰς λέξεις «ὁ γραμματεὺς αʹ τάξεως» τοῦ δευτέρου στίχου λέξεις. Οὕτω τὸ ἄρθρον τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς: «Τὸν νομάρχην, ἀπόντα ἢ κωλυόμενον, ἀναπληροῖ ὁ γραμματεὺς αʹ τάξεως.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 9, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10, ὡς ἔχει).

§267ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 11 (ἀναγινώσκεται).

§268Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τῷ πρώτῳ στίχῳ, ἀντὶ «ἕνδεκα νέων Νομαρχείων» νὰ τεθῇ «δέκα νέων Νομαρχείων». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 11, ὡς ἐτροποποιήθη).

§269ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 12 (ἀναγινώσκεται).

§270Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπιτροπή, Κύριοι, ἡ ἐπεξεργασθεῖσα τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 12 προτείνει τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι οὐσιώδεις καὶ αἱ ὁποῖαι βεβαίως πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἐν πρώτοις, λόγῳ τῆς μεταβολῆς τῆς περιφερείας τοῦ Πρωτοδικείου Λαρίσης, ἐξ οὗ ἀποσπᾶται ἡ ἐπαρχία Δομοκοῦ, ἵνα προστεθῇ διὰ τοῦ ψηφιζομένου νομοσχεδίου εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Πρωτοδικείου Λαμίας, καταργεῖται ἡ δικαιοδοσία τοῦ Ἐφετείου Λαρίσης ὡς πρὸς τὴν ἐπαρχίαν Δομοκοῦ, ἡ ὁποία θὰ ὑπαχθῇ ἐφεξῆς εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Ἐφετείου Ἀθηνῶν, εἶναι δ’ ἐντεῦθεν ἀνάγκη, ἐν τέλει τῆς σχετικῆς παραγράφου, μετὰ τὰς λέξεις «τῶν Πρωτοδικείων», νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «καὶ Ἐφετείων».

§271ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Θέλετε νὰ τροποποιήσητε περιφέρειαν Ἐφετείου διὰ βασιλικοῦ διατάγματος;

§272ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δυνάμει νομοθετικῆς ἀδείας θὰ ἐκδοθῇ τὸ βασιλικὸν διάταγμα.

§273ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Αὐτὰ εἶναι τερατώδη πράγματα!

§274ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται βασιλικὸν διάταγμα αὐτοτελὲς νὰ τροποποιήσῃ περιφέρειαν Ἐφετείου. Ὅταν Β. Διάταγμα θὰ ὁρίσῃ τὰς περιφερείας τῶν Πρωτοδικείων, νομίζω ὅτι οὐδὲν νομοθετικὸν κώλυμα ὑπάρχει, ἐὰν δοθῇ ἡ ἄδεια, τὸ Β. Διάταγμα νὰ κανονίσῃ καὶ τὴν περιφέρειαν τοῦ Ἐφετείου, περὶ οὗ πρόκειται.

§275ΔΟΥΝΗΣ. Ποία ἡ ἀνάγκη;

§276ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι ἡ ἐπαρχία Δομοκοῦ, ὑποβαλλομένη εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Πρωτοδικείου Λαμίας, ἀποσπᾶται ἀπὸ τὴν περιφέρειαν τοῦ Ἐφετείου Λαρίσης καὶ νὰ ὑπάγηται ἐφεξῆς εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Ἐφετείου Ἀθηνῶν.

§277ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ περιφέρεια τοῦ Πρωτοδικείου Λαμίας ὑπάγεται εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Ἐφετείου Ἀθηνῶν, καὶ ἡ ἐπαρχία Δομοκοῦ, ὑπαγομένη εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Πρωτοδικείου Λαμίας, θὰ ὑπάγηται καὶ αὐτὴ εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Ἐφετείου Ἀθηνῶν.

§278ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι μία σκέψις, τὴν ὁποίαν διατυπώνετε, ἀλλὰ νομίζω ὅτι νομοθετοῦντες καὶ γενομένων παρατηρήσεων ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, εἶναι εὐκολώτατον νὰ προΐδωμεν τὸ πρᾶγμα καὶ νὰ τὸ λύσωμεν νομοθετικῶς καὶ ῥητῶς.