1899.06.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 54

τῆς 17 Ἰουνίου 1899.

(Πέμπτη).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρα 5 καὶ 40′ μ. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Καρυστίων καὶ ὁ λαὸς τῆς Καρύστου διὰ ψηφίσματος ἐκφράζουσι τὴν εὐχὴν, ὅπως ἡ Καρυστία μὴ ἀποτελέσῃ ἰδίαν διοικητικὴν περιφέρειαν, ἐν ἐναντίᾳ δὲ περιπτώσει ὁρισθῇ ὡς πρωτεύουσα αὐτῆς ἡ Κάρυστος. Ἡ ἐν Πάτραις «Σταφιδικὴ Ἕνωσις» διὰ τηλεγραφήματος τοῦ Προέδρου αὐτῆς ἐκφράζει τὴν εὐγνωμοσύνην τῆς πρὸς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῇ ἐπιψηφίσει τοῦ σταφιδικοῦ νομοσχεδίου. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Λετρίνων διὰ ψηφίσματός του ἐκφράζει τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ δήμου τούτου ἐπὶ τῷ αὐτῷ λόγῳ. Κάτοικοί τινες Αἰγίου διὰ τηλεγραφήματός των παρακαλοῦσιν, ὅπως τροποποιηθῇ ὁ περὶ σημάτων νόμος, πρὸς πρόληψιν τῆς νοθείας τοῦ σταφιδοκάρπου Αἰγίου. Κάτοικοι Μεγάρων δι’ αἰτήσεώς των παρακαλοῦσιν, ὅπως χαρισθῇ αὐτοῖς ἕνεκα τῆς καταστροφῆς τῶν σιτηρῶν ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. Μπασιᾶς καὶ Π. Μαυροκέφαλος ὑποβάλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 313). Ὁ κ. Μελετόπουλος ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§2Λ. ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λυποῦμαι, διότι δὲν εἶναι παρὼν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς, ἐπειδὴ τὸ θέμα ἐνδιαφέρει ἀμέσως αὐτόν· ἀλλ’ εἶναι παρὼν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νομίζω ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἀναβάλω τὴν ὁμιλίαν μου. Μὴν συμπληροῦται, ἀφ’ ὅτου δι’ ἐπερωτήσεως παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ δώσῃ πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἐν Χάγῃ Συνδιασκέψεως τῆς εἰρήνης, καὶ ν’ ἀνακοινώσῃ ὅσα ἔγγραφα εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνακοινώσῃ, ἰδίως δὲ τὰ ἀποσταλέντα πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, καὶ τὰς ἀπαντήσεις αὐτῆς. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα δὲν ἐζήτησα χάριν ἰδίας μου πληροφορίας, διότι τινὰ ἐξ αὐτῶν ἀνέγνωσα ἐν καιρῷ καὶ τὰ ἔχω, ἀλλ’ ἐθεώρησα ὅτι εἶναι χρήσιμον νὰ γείνωσι γνωστὰ καὶ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, τῆς ὁποίας τὰ πλεῖστα μέλη ὑποθέτω ὅτι δὲν τὰ ἀνέγνωσαν. Ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐζήτησα τὴν ἀνακοίνωσιν αὐτὴν, εἶναι, ὅτι ἐν τῷ Συνεδρίῳ ἐκείνῳ συζητοῦνται θέματα, τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουσι καὶ τὴν Ἑλλάδα. Ὅσον μικρὸν Κράτος καὶ ἂν ἦναι ἡ Ἑλλὰς, σχετικῶς πρὸς τὰ μεγάλα, ἡ ἀντιπροσώπευσις αὐτῆς εἰς τὸ Συνέδριον αὐτὸ ἦτο ὑποχρέωσις καὶ καθῆκον, ἐνῷ εἶναι συγχρόνως καὶ τιμή. Βεβαίως ἡ Ἑλλὰς, ὡς Κράτος ἔχον καὶ στρατὸν καὶ στόλον, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παραλειφθῇ, διότι παρελείφθησαν μόνον τὰ Κράτη τὰ μὴ ἔχοντα τοιοῦτον, τὰ Κρατίδια δηλαδὴ τῆς Εὐρώπης, ἡ δὲ Βουλγαρία, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἀκόμη ἀνεξάρτητον Κράτος, κατέβαλεν, ὡς ἠξεύρετε, πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως κληθῇ. Δὲν εἶναι λοιπὸν οὔτε ἔργον πτωχαλαζονείας, οὔτε πάρεργόν τι ἡ ἀντιπροσώπευσις τῆς Ἑλλάδος ἐν Χάγῃ, καὶ ἡ Κυβέρνησις ὀρθῶς ἔπραξε, καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ παραλείψῃ αὐτὸ τὸ καθῆκον, ἀποφασίσασα τὴν ἀντιπροσώπευσιν καὶ διορίσασα ἀντιπρόσωπον. Ἡ μόνη ἐπίκρισίς μου ἦτο, ὡς ἐνθυμεῖσθε, τὴν πρώτην φορὰν, ὅτι ἡ ἀντιπροσώπευσις δὲν ἦτο ἐπαρκής. Διότι ἐν τῷ Συνεδρίῳ ἐκείνῳ συνεζητήθησαν καὶ συζητοῦνται ζητήματα διεθνῆ ἐκ τῶν γενικωτέρων, ἀλλὰ καὶ εἰδικῶς διεθνῆ στρατιωτικὰ καὶ ναυτικὰ ζητήματα. Δὲν ἠξεύρω ὁποῖαι εἶναι αἱ ἀποφάσεις τῶν τμημάτων τῆς Συνδιασκέψεως ἐκείνης. Ἔκρινα ἐπ’ αὐτῶν, καθ’ ὅσον ἔμαθον καὶ ἐκ τοῦ εὐρωπαϊκοῦ τύπου καὶ ἐκ τῶν ἰδιαιτέρων πληροφοριῶν μου, — διότι ἠδυνήθην νὰ ἔχω καὶ ἰδιαιτέρας πληροφορίας. — Ἀληθῶς θὰ πεισθῆτε, ὅτι δὲν εἶναι ἀδιάφορα πρὸς τὴν Ἑλλάδα τὰ συζητούμενα θέματα, ὅταν μάθητε, ὅτι συνεζητήθη τὸ ζήτημα τῶν ῥηκτικῶν βλημάτων. Οἱ στρατιωτικοὶ τῆς Βουλῆς, καὶ ἴσως καὶ ἄλλοι, ἠξεύρουν ποίαν σημασίαν ἔχει τὸ ζήτημα τῶν ῥηκτικῶν βλημάτων. Ἐὰν τυχὸν ἀπεφασίσθη ἢ ἀποφασισθῇ νὰ μὴ γίνεται χρῆσις ῥηκτικῶν βλημάτων ἐν πολέμῳ, τότε ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει νὰ ἀλλάξῃ τὸν ὁπλισμόν της...

§3Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν ἐν χρήσει σήμερον.

§4ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Περιμείνατε... Διότι, ὡς ἠξεύρετε, τὸ σφαιρίδιον τοῦ Γκρᾶ ὑπάγεται εἰς τὰ ῥηκτικὰ βλήματα.

§5ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Δὲν ὑπάγεται.

§6ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι μᾶλλον ῥηκτικόν.

§7ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Δὲν εἶναι.

§8ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θεωρεῖται τοιοῦτον ὡς ἐκ τῶν τραυμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπιφέρει καὶ τὰ ὁποῖα ὁμοιάζουσι πρὸς τὰ ἐκ τῶν ῥηκτικῶν βλημάτων γινόμενα. Τοιαύτη συζήτησις ἐγένετο ἐκεῖ καὶ τοιαύτας ἔχω πληροφορίας, ἐνῷ τὸ σφαιρίδιον τῶν ἐπαναληπτικῶν ὅπλων δὲν ὑπάγεται εἰς τὰ βλήματα τὰ ῥηκτικά. Ὡς εἶπον, δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἔγεινε περὶ τούτου ἀπόφασις· λέγω μόνον, ὅτι, ἐὰν τοιαῦτά τινα συνεζητήθησαν καὶ ἀπεφασίσθησαν, ἢ ἂν θ’ ἀποφασισθοῦν, (ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τὸ ἠξεύρει) τοῦτο συνδέεται στενῶς μετὰ τῶν ἡμετέρων στρατιωτικῶν πραγμάτων. Διὰ τοῦτο καὶ τὴν πρώτην φορὰν ἐθεώρησα, ὅτι ἦτο ἀναγκαῖον πρᾶγμα ἡ ἀποστολὴ καὶ ἀνδρός τινος ἐγκρατοῦς τοῦ θεωρητικοῦ δικαίου τῶν ἐθνῶν καὶ ἄλλων τινῶν εἰδικῶν, χάριν τῶν εἰδικῶν ζητημάτων τοῦ κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν δικαίου τοῦ πολέμου, διότι ὁ ἀπεσταλμένος τῆς Ἑλλάδος καὶ πεῖραν ἔχει, ὡς ἀρχαῖος διπλωματικὸς ὑπάλληλος, καὶ νοημοσύνης εὐμοιρεῖ καὶ φιλοπατρίας, ἀλλ’ ἦτο ἀναγκαία ἡ ἀποστολὴ καὶ εἰδικοῦ ἐπιστήμονος περὶ τὸ δίκαιον τῶν ἐθνῶν. Καθὼς εἶπον τὴν πρώτην φορὰν, καὶ τὰ μεγάλα ἔθνη, τὰ ὁποῖα ἔχουν ὡς πρέσβεις ἄνδρας διακεκριμένους, δὲν ἐθεώρησαν περιττὸν νὰ στείλωσιν εἰδικοὺς τοιούτους περὶ τὸ θεωρητικὸν δίκαιον. Ἐκτὸς ὅμως τούτου θὰ ἦτο ἀναγκαῖον νὰ συναποσταλοῦν καὶ ἄνδρες στρατιωτικοὶ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης, διότι τοιαῦτα ζητήματα ἀπησχόλησαν καὶ θ’ ἀπασχολήσουν τὸ Συνέδριον ἐκεῖνο· τελευταῖον μάλιστα καὶ ὁ ἀγγλικὸς τύπος ἐκφράζει δυσαρέσκειαν διότι συνεζητήθησαν ναυτικὰ θέματα καὶ ἀπεφασίσθησαν, ἐπὶ τῶν ὁποίων τὴν πλειονοψηφίαν ἐσχημάτισαν Κράτη μὴ ναυτικά, ὡς ἡ Σερβία, ἡ Βουλγαρία, ἡ Ρουμανία. Ἴσως ὅτε πρὸ μηνὸς ἐξέφρασα αὐτὴν τὴν εὐχὴν, ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ θεραπεία τις, συναποστελλομένων τοιούτων ἀνδρῶν, στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν, τῶν ὁποίων δὲν ἀμοιροῦμεν, ἀλλὰ τώρα νομίζω ὅτι εἶναι ἀργά. Ὄχι μόνον αἱ ἐργασίαι τῆς ἐν Χάγῃ Συνδιασκέψεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι ἀδιάφοροι πρὸς ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ ἄλλα ζητήματα εὐρωπαϊκὰ, ἐκ τῆς μὴ λύσεως τῶν ὁποίων ἠπειλήθη ἡ εὐρωπαϊκὴ εἰρήνη, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι ἀδιάφορα. Θὰ φανῇ ἴσως ἀστεῖον πρὸς ὑμᾶς, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα τῆς Φασόδας καὶ τὸ ζήτημα τῆς Κορέας ἔπρεπε νὰ παρακολουθῶμεν μετὰ προσοχῆς, διότι, ἐὰν φέρ’ εἰπεῖν ἐκ τοῦ ζητήματος τῆς Κορέας ἐκραγῇ πόλεμος μεταξὺ Ρωσίας καὶ Ἀγγλίας, εἶναι δυνατὸν τοῦτο νὰ ἦναι ἀδιάφορον πρὸς ὑμᾶς, ὅταν ὁ πόλεμος αὐτὸς θὰ ἐπεξετείνετο καὶ ἐν τῇ Μεσογείῳ; Ὁμοίως, ἐὰν ἐξερρήγνυτο πόλεμος μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Γαλλίας, ὡς πρὸς στιγμὴν ἐφάνη ὅτι ἤθελεν ἐκραγῆ, ἕνεκα τοῦ ζητήματος τῆς Φασόδας, θὰ ἦτο ἀδιάφορος πρὸς ὑμᾶς ἐν τῇ Μεσογείῳ τοιοῦτος πόλεμος, ἔστω καὶ ἂν ἐμένομεν οὐδέτεροι ἐντελῶς; Ἡ ἱστορία μᾶς διδάσκει, ὅτι τὰ μικρὰ ἔθνη κινδυνεύουν, καὶ ἐκινδύνευσαν πολλάκις ἕνεκα πολέμου ἐκρηγνυμένου μεταξὺ τῶν μεγάλων ἐθνῶν. Ὡς ἠξεύρετε, κατὰ τὸ 1797 ἐξέλιπεν ἡ ἀρχαία καὶ μεγάλη ἄλλοτε Δημοκρατία τῆς Ἑνετίας κατόπιν τοῦ μεταξὺ Αὐστρίας καὶ τῆς Γαλλίας πολέμου. Καὶ ἐνῷ ἡ Ἑνετία εἶχεν ἀκόμη τοὺς πρέσβεις της ἐν Παρισίοις, μίαν ἑσπέραν διὰ τῆς ὑπογραφῆς δύο ἀνθρώπων, τοῦ Βοναπάρτου καὶ τοῦ ἀρχιστρατήγου τῆς Αὐστρίας, ἡ Ἑνετία διεγράφετο ἐκ τῆς βίβλου τῶν ζώντων εὐρωπαϊκῶν ἐθνῶν διὰ τῆς συνθήκης τοῦ Καμποφορμίου. Καὶ τοῦτο, διότι ὁ Βοναπάρτης, ὁ μετέπειτα κληθεὶς Μέγας Ναπολέων, εἶχε λόγους δυσαρεσκείας κατὰ τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἑνετίας, ἥτις, ἐνῷ ἐπηγγέλλετο οὐδετερότητα, ἐθεωρήθη παρ’ αὐτοῦ ἀποκλίνουσα πρὸς τὴν Αὐστρίαν, καὶ οὕτως ἐν τῇ ὀργῇ του τὴν διέγραψε διὰ τῆς συνθήκης ἐκείνης καὶ τὴν παρέδωκεν εἰς τὴν Αὐστρίαν. Καὶ ταῦτα, ἐνῷ ἡ Ἑνετία ὄχι μόνον ἦτο Κράτος ἀρχαῖον ἤδη, ἀλλὰ καὶ Κράτος, τὸ ὁποῖον πρὸ δύο αἰώνων ἦτο δύναμις θαλάσσιος κραταιὰ ἐν τῇ Μεσογείῳ, τὸ ὁποῖον ἀντετάχθη νικηφόρως εἰς τὸ ῥεῦμα τὸ φοβερὸν τῆς ἐπιδρομῆς τῶν Τούρκων, τὸ ἀπειλῆσαν πρὸς στιγμὴν καὶ αὐτὴν τὴν ἑσπερίαν Εὐρώπην. Καὶ ὅμως διεγράφη! Κατὰ τὸ ἀκόλουθον ἔτος, τὸ 1798, διεγράφη ἕτερον Κράτος, τὸ ὁποῖον ἐπίσης ἐσεβάσθησαν οἱ αἰῶνες, τὸ μικρὸν Κράτος τῆς Μελίτης, καὶ τὸ ὁποῖον ἡ ἐμφάνισις τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ στόλου τοῦ γαλλικοῦ ὑπὸ τὸν Βοναπάρτην, ἀπερχόμενον εἰς Αἴγυπτον, κατέλυσε. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι, ὅταν πρόκειται περὶ διαφωνίας ἀπειλούσης πόλεμον μεταξὺ τῶν μεγάλων ἐθνῶν, τὰ μικρὰ ἔθνη πρέπει νὰ ἔχωσι μεγάλην προσοχὴν, μήπως αὐτὰ πέσουν θύματα τῆς συγκρούσεως τῶν μεγάλων. Διὰ τοῦτο τὰ μικρὰ ἔθνη πρέπει νὰ προσπαθοῦν ν’ ἀντιπροσωπεύωνται ὅσον τὸ δυνατὸν ὑπὸ ἱκανωτάτων ἀνδρῶν ἐν ταῖς ἐξωτερικαῖς σχέσεσιν. Ἔχουσι περισσοτέραν ἀνάγκην τοιούτων ἀνδρῶν τὰ μικρὰ ἢ τὰ μεγάλα Κράτη, διότι εἰς τὰ μεγάλα ἀναπληροῖ τὴν ἀνεπάρκειαν τῶν ἀτόμων ὁ ὄγκος, ἡ δύναμις τοῦ ἔθνους, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύουν. Πάντες γινώσκετε τὸ πρόσωπον, ὅπερ διεδραμάτισεν ἐν τῇ νεωτέρᾳ ἱστορίᾳ τῆς Εὐρώπης ὁ περιώνυμος Καβούρ. Ὁ Καβοὺρ διετέλεσεν Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἀντιπρόσωπος μιᾶς μικρᾶς Δυνάμεως, τῆς Σαρδηνίας, ἐν τῷ Συνεδρίῳ δὲ τῶν Παρισίων τοῦ 1856 διεκρίθη μεταξὺ τῶν πληρεξουσίων τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, καὶ ἐκεῖ ἔθεσε τὰς βάσεις τοῦ μεγαλείου τῆς Ἰταλίας. Ἐκτὸς ὅμως τοῦ Καβοὺρ, ἐν τῇ ἱστορίᾳ τοῦ δικαίου τῶν ἐθνῶν ἀναφέρονται καὶ ἄλλοι ἐπίσημοι ἄνδρες, ὡς Ὑπουργοὶ ἢ ἀντιπρόσωποι μικρῶν ἐθνῶν, οἱ ὁποῖοι διεκρίθησαν ὁμοίως. Οὕτως ἐν τῇ μικρᾷ Δανίᾳ ὑπῆρξεν ὁ μέγας διπλωμάτης Βερνστὸρφ, ὅστις περὶ τὰ τέλη τοῦ παρελθόντος αἰῶνος προεκάλεσε συμμαχίαν τῶν βορείων τῆς Εὐρώπης Δυνάμεων, ἵνα ὑπεραμυνθῶσι τῶν δικαίων τῶν οὐδετέρων Κρατῶν ἐν τῇ θαλάσσῃ κατὰ τῶν ὑπερόγκων καὶ αὐθαιρέτων ἀξιώσεων τῆς Ἀγγλίας. Διακεκριμένος ἐπίσης διπλωμάτης ὑπῆρξε καὶ ὁ βαρόνος Δέεμπαχ ἐν Σαξωνίᾳ, τὸν ὁποῖον παρεκάλεσε Ναπολέων ὁ Γʹ. νὰ χρησιμεύσῃ ὡς μεσάζων μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῆς Ρωσίας πρὸς εἰρήνευσιν τῷ 1856, διότι ὁ Ναπολέων ἐπεθύμει τὴν λῆξιν τοῦ Κριμαϊκοῦ πολέμου, καὶ πραγματικῶς ἡ λῆξις ἐπῆλθε διὰ τῆς ἐνεργείας τοῦ ἀνδρὸς ἐκείνου, ὅστις ἐτύγχανε καὶ γαμβρὸς ἐπὶ θυγατρὶ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ τῆς Ρωσίας κόμητος Νέσσελροδ. Ἰδοὺ, Κύριοι, οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἐζήτησα τὴν ἀνακοίνωσιν αὐτῶν τῶν ἐγγράφων, καὶ αὐταὶ εἶναι αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἐνόμισα ἔργον συνειδήσεως νὰ σᾶς ὑποβάλω. Ἀφοῦ οἱ συμπατριῶταί μου μοὶ ἔκαμαν τὴν τιμὴν μετὰ εἰκοσαετίαν νὰ μὲ ἀποστείλωσι πάλιν εἰς τὸ Κοινοβούλιον τοῦτο, νομίζω ὅτι, ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ ἔχω μικρὰν χρησιμότητα εἰς τοιαῦτα ζητήματα, δύναμαι νὰ τὴν ἔχω.

§9Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καρυστίας Βουλευτὴς ἐζήτησε πρὸ ἡμερῶν τὴν κατάθεσιν ἐκθέσεώς τινος τοῦ νομομηχανικοῦ Δ. Σούτσου περὶ ἀποξηράνσεως τῆς ἐν Δύστῳ λίμνης. Ἡ περὶ ἧς πρόκειται ἔκθεσις εἶναι τῆς 2 Νοεμβρίου 1889. Καταθέτω ταύτην. Ἐπίσης καταθέτω σημείωμα, ἐν τῷ ὁποίῳ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καρδίτσης κ. Ἀδαμόπουλος θὰ εὕρῃ ἀπάντησιν τῆς ἐπερωτήσεως, ἣν εἶχεν ὑποβάλει εἰς παρελθοῦσαν συνεδρίασιν. Ἐπίσης καταθέτω τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὑποβληθεῖσαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, περὶ ἐπιθεωρήσεως τοῦ Ὀρφανοτροφείου Χατζηκώστα, τὴν ὁποίαν ἐζήτησεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ὕδρας. Καταθέτω ἐπίσης ἔγγραφα ἀφορῶντα εἰς ἐπερώτησιν περὶ τοῦ εἰσπράκτορος τοῦ δήμου Μυρτουντίων. Ἐν τοῖς ἐγγράφοις τούτοις θὰ εὕρῃ ὁ ἐπερωτήσας ὅλην τὴν ἐνέργειαν, τὴν ὁποίαν αἱ ἀρχαὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἔκαμαν. Καταθέτω εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου περὶ κυρώσεως Ἀτμοπλοϊκῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν ἀδελφῶν Σταθάτου.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 314).

§11Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παρακαλῶ, τί γίνονται αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας εὐηρεστήθητε χθὲς νὰ ὑποσχεθῆτε;

§12Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐλπίζω ὅτι ἐντὸς τῆς συνεδριάσεως θὰ δυνηθῶ νὰ ὑποβάλω ταύτας.

§13Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ ᾼΣΛΖʹ νόμου, ὡς πρὸς τὰς ἐξετάσεις τῆς Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 315).

§15Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Λακεδαίμονος κ. Φικιώρης ἐζήτησε τὰς ἐκθέσεις τοῦ στρατηγοῦ Βοσὲρ καὶ δύο ἐπιτροπῶν ἀξιωματικῶν περὶ τῶν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων τῶν μαθητῶν τῶν ἐν Ἀθήναις Γυμνασίων. Καταθέτω ταύτας. Ἐπίσης καταθέτω καί τινας καταστάσεις, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς κ. Παπαμιχαλόπουλος.

§16Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Κατὰ τὸν τελευταῖον ἀτυχῆ πόλεμον πολλοὶ ἱεροὶ ναοὶ τῆς Θεσσαλίας ἐπυρπολήθησαν καὶ κατεστράφησαν, ἡ δὲ κατάστασις τῶν δήμων τῆς Θεσσαλίας δὲν ἐπιτρέπει, ὅπως ἐπαναφέρωσι τοὺς ναοὺς τούτους εἰς οἵαν κατάστασιν ἦσαν πρότερον. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν τὸ Κράτος. Πρὸς τοῦτο ὑποβάλλω νομοσχέδιον μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως γένωνται αἱ προσήκουσαι μελέται καὶ ἡ ἐπισκευὴ τῶν ναῶν τούτων. Διὰ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου ἐπιτρέπεται, ὅπως ποσὸν 60,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον εἶχεν εἰσπραχθῆ ἐξ εἰσφορῶν ὑπὲρ τῶν ἐκ πλημμύρας παθόντων ἐν Λαρίσῃ, χρησιμεύσῃ εἰς δημοτικὰ ἔργα.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 316).

§18Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Ὑπάρχουσι καὶ ἐν Φθιώτιδι ναοί, οἵτινες εὑρίσκονται εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν μὲ τοὺς ἐν Θεσσαλίᾳ καταστραφέντας. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, νὰ ληφθῶσι καὶ οὗτοι ὑπ’ ὄψιν καὶ περιληφθῶσιν εἰς τὸ νομοσχέδιον πρὶν ἢ τοῦτο τυπωθῇ.

§19Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Καταθέτω τοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους ἐζήτησεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης συνάδελφος, περὶ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν δήμων, ἐκ τῶν ὁποίων ἐξάγεται ποῖοι εἶναι οἱ ἄμεσοι καὶ ποῖοι οἱ ἔμμεσοι φόροι αὐτῶν.

§20Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αἱ πληροφορίαι αὗται εἶναι ἀναγκαῖαι διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ νομῶν καὶ τῆς διοικήσεως αὐτῶν· ἀλλὰ διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως εἶχον ζητηθῆ πληροφορίαι τινὲς, εἰς τὰς ὁποίας εἶχον παρακαλέσει καὶ ἐγὼ νὰ προστεθῶσι καὶ πληροφορίαι περὶ τοῦ ποσοῦ τῶν ἐξόδων, τὸ ὁποῖον θὰ χρειασθῇ διὰ τὴν φρούρησιν τῶν φυλακῶν.

§21Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι δύσκολον νὰ δοθῇ ἀπάντησις εἰς τὴν πληροφορίαν ταύτην, διότι ἡ φρούρησις τῶν φυλακῶν γίνεται ἢ δι’ ἀνδρῶν τοῦ στρατοῦ ἢ δι’ ἀνδρῶν τῆς χωροφυλακῆς. Ἔχομεν νομοσχέδιον περὶ χωροφυλακῆς, καὶ ἐλπίζομεν ὅτι θὰ καταστῇ δυνατὸν ν’ ἀνατεθῇ ἡ φρούρησις τῶν φυλακῶν εἰς τὴν χωροφυλακήν· ἀλλὰ εἴτε διὰ τοῦ στρατοῦ γίνεται ἡ φρούρησις, εἴτε διὰ τῆς χωροφυλακῆς, ἐννοεῖται ὅτι ἡ αὔξησις δύο ἢ τριῶν φυλακῶν δὲν θὰ φέρῃ αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὁπλιτῶν, πάντως ὅμως εἶναι δύσκολον νὰ δώσωμεν πληροφορίαν ἀκριβῆ περὶ τούτου. Ἐπίσης καταθέτω πίνακα τῶν νομαρχιακῶν συμβούλων δυνάμει τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου, ὁ ὁποῖος εἶχε ζητηθῆ παρά τινος τῶν κυρίων Βουλευτῶν.

§22Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Μηχανουργός τις, ἐκ Μακεδονίας καταγόμενος καὶ ἐνταῦθα διαμένων, ὀνομαζόμενος δὲ Μάξιμος Χαρίσης, ἐπενόησε καὶ κατεσκεύασεν ἤδη ὀπτικόν τι μηχάνημα, τὸ ὁποῖον τιθέμενον ἐν χρήσει εἰς τὸν στρατὸν, πολλὰς καὶ πολυτίμους ὑπηρεσίας δύναται νὰ προσφέρῃ. Εἶναι μηχάνημα λίαν εὔωνον, ἀλλὰ καὶ χρησιμώτατον, ἰδίως εἰς τὸ πυροβολικὸν καὶ τὸ ναυτικόν, διότι τοῦτο ἀπαλλάσσει καὶ ἀπὸ τῆς ἐλαχίστης ἐνοχλήσεως, εἰς ἣν ὑποβάλλεται ὁ παρατηρητὴς ἢ ὁ σκοπευτής, θέτων τὸ πυροβόλον του ἐπὶ σκοπὸν κείμενον κατὰ τὴν διεύθυνσιν τοῦ ἡλίου καὶ κατ’ αὐτὴν ἀκόμην τὴν ὥραν τῆς ἀνατολῆς ἢ τῆς δύσεως αὐτοῦ, ὅτε, ὡς γνωστὸν, δύσκολος ἢ μᾶλλον ἀδύνατος ἀποβαίνει ἡ παρατήρησις παντὸς ἀντικειμένου. Τὸ μηχάνημα τοῦτο εἶναι τοιοῦτον, ὥστε ὁ ποιούμενος χρῆσιν αὐτοῦ νὰ βλέπῃ καθαρότατα τὰ ἀντικείμενα, καὶ ἐπιδεκτικὸν βελτιώσεως καὶ συμπληρώσεως, εἰς τρόπον ὥστε νὰ χρησιμεύῃ καὶ εἰς τὴν πρόχειρον τῶν ἀποστάσεων ἐκτίμησιν. Τὰ πλεονεκτήματα τοῦ μηχανήματος εἶναι πασιφανῆ διὰ τοὺς ἀσχολουμένους περὶ τὰ τοιαῦτα, καὶ διὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐξετάσῃ τοῦτο, καὶ ἂν, ὡς εἶμαι πεπεισμένος, τὸ ἐγκρίνῃ, νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ ἐνεργήσῃ πᾶν ὅ,τι δύναται, ὅπως καὶ ὁ στρατός μας ἐφοδιασθῇ διὰ τούτου καὶ ὁ ἐπινοήσας αὐτὸ ἀμειφθῇ ἀναλόγως τῶν κόπων του καὶ τῆς χρησιμότητος τοῦ μηχανήματος. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ἐπιτρέψατέ μοι, Κύριοι, νὰ ἐπαναφέρω ἐνώπιον ὑμῶν ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐλέχθησάν τινα κατὰ τὴν πρωΐαν ἐκείνην, μέχρι τῆς ὁποίας παρετάθη ἡ συνεδρίασις τῆς παρελθούσης Δευτέρας, ἔτι δὲ περισσότερα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Βόλου καὶ γραμματεὺς τοῦ Προεδρείου κύριος Κασσαβέτης. Κατὰ τὴν πρωΐαν ἐκείνην ἐγένετο ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας καὶ τὸ Προεδρεῖον διέταξε τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, ἅμα τῇ ἐνάρξει τῆς ὁποίας ἔκρινα καλὸν νὰ καταστήσω τοῦτο προσεκτικὸν, ὅπως μὴ ἐκ τῆς ἐνδεχομένης πλημμελοῦς ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου δοθῇ ἀφορμὴ σχολίων καὶ ἐπικρίσεων κατὰ τῶν ἀναγινωσκόντων αὐτόν. Ἔσπευσάν τινες ἐξ ὑμῶν τότε νὰ βεβαιώσωσι τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ Προεδρεῖον καὶ οἱ γραμματεῖς καταβάλλουσι πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως ἡ ἀνάγνωσις γίνηται ἀκριβὴς, καὶ τῆς μικρᾶς ταύτης συζητήσεως περατωθείσης ὁ Γραμματεὺς ἐξηκολούθησε τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, κατὰ τὴν ἀρχὴν μάλιστα τῆς ὁποίας συνέβη τι, ὡς πρὸς τὸ ὄνομα τοῦ ἀπόντος κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν συναδέλφου κ. Ρέπουλη, σημειωθέντος, κατὰ λάθος ἐννοεῖται, ὡς παρόντος, τὸ ὁποῖον ἐδικαίωσεν ὅσα σχετικῶς πρὸς τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου εἶχον εἰπεῖ τότε. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ὡμίλησεν ὁ κ. Κασσαβέτης προχθές, καθ’ ἣν μάλιστα ὥραν ἐγὼ δὲν ἤμην ἐνταῦθα, καὶ ἀπέδειξεν, ὡς ἐπληροφορήθην, ὅτι ἀδίκως ὑπώπτευσα τὰ λάθη ἐκεῖνα, καίτοι κατὰ τὴν προχθεσινὴν, ὡς εἶπον, τοῦ καταλόγου ἀνάγνωσιν αἱ ὑπόνοιαί μου ἐδικαιώθησαν. Καίτοι ὁ κ. Κασσαβέτης, ὡς γραμματεὺς τοῦ Προεδρείου, ὑπέπεσεν εἰς τὸ λάθος ἐκεῖνο δύο μόλις λεπτὰ μετὰ τὴν ἔκφρασιν τῶν ὑπονοιῶν μου, ἐν τούτοις δέχομαι νὰ φαίνωμαι ἡττημένος, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐπιχειρῶ νὰ ἀποδείξω, τίς ἐξ ἡμῶν ἔχει τὸ δίκαιον. Ὅπως τεθῇ ὅμως τέρμα εἰς τὸ πάντοτε παρατηρούμενον κατὰ τὴν ὥραν τῆς δι’ οἱονδήποτε λόγον ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου, ἐσκέφθην νὰ ὑποβάλω τροπολογίαν τινὰ ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία, ἂν γένηται, ὡς ἐλπίζω, δεκτὴ, θέλει ἐξασφαλίσει τὴν κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου τάξιν, ἐλλείψει τῆς ὁποίας πολλάκις ἴσως ἐν τῷ μέλλοντι θέλουσι παρεξηγηθῆ τὰ μέλη τοῦ Προεδρείου, τὰ ὁποῖα — ὁμολογῶ καὶ ἐγὼ — εἰσὶν ἀνώτερα πάσης παρεξηγήσεως. Ὑποβάλλων λοιπὸν τὴν τροπολογίαν ταύτην, παρακαλῶ τὸν μὲν κ. Πρόεδρον νὰ διατάξῃ τὴν ταχεῖαν τύπωσιν καὶ διανομὴν αὐτῆς, ὡς καὶ τὴν ἀναγραφὴν της ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, τὴν Βουλὴν δὲ νὰ τὴν ἀποδεχθῇ, χάριν ἰδίως ἑαυτῆς.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 317).

§24ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀναγνώσατέ την, κύριε συνάδελφε.

§25ΚΡΙΤΣΑΣ. Γνωρίζετε πάντες τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα παρατηροῦνται, ὁσάκις προβάλλωνται ἐνστάσεις περὶ μὴ ἀπαρτίας καὶ ὁσάκις ἐπιβάλληται εἰς Βουλευτάς τινας νὰ ζητήσωσι τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν. Μόλις τοῦτο λεχθῇ, πάντες οἱ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συγκινοῦνται· οἱ κλητῆρες μεταδίδουσι τὴν εἴδησιν εἰς τὰ διάφορα δωμάτια τῆς Βουλῆς, οἱ ὑπάλληλοι ἐν γένει τῆς Βουλῆς τίθενται εἰς κίνησιν σπασμωδικήν, εἰς ἣν ἐπὶ τέλους ὑποβάλλονται καὶ αἱ ἔξωθεν τοῦ Βουλευτηρίου ἅμαξαι τῶν κ. Ὑπουργῶν καὶ τοῦ κ. Προέδρου, καὶ ἐνὶ λόγῳ ἀποτελεῖταί τι, τὸ ὁποῖον βλέποντες οἱ μὴ γινώσκοντες τὴν αἰτίαν τούτου τρομάζουσι, νομίζοντες ὅτι σπουδαῖόν τι συμβαίνει ἐν τῇ πόλει. Πρὸς ἀποφυγὴν λοιπὸν τῶν κατ’ ἐμὲ ἀτόπων τούτων καὶ πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Βουλῆς καὶ κατὰ τὸ στάδιον τῆς ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου, προτείνω, ὅπως εἰς τὸ ἄρθρον 18 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς προστεθῇ ἓν ἐδάφιον, ἔχον οὕτως (ἀναγινώσκει): «Τρία πρῶτα λεπτὰ μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐνστάσεως περὶ μὴ ἀπαρτίας ἢ τῆς προτάσεως περὶ ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κατὰ τὰ ὁποῖα καλούμενοι διαταγῇ τοῦ κ. Προέδρου ἔρχονται εἰς τὴν αἴθουσαν τῶν συνεδριάσεων οἱ τυχὸν ἐν τοῖς δωματίοις τῆς Βουλῆς εὑρισκόμενοι Βουλευταί, κλείονται αἱ θύραι τῆς αἰθούσης καὶ ὁ Γραμματεὺς ἄρχεται τῆς ἐκφωνήσεως τῶν ὀνομάτων, εἰς τὴν ἐκφώνησιν δ’ ἑκάστου ὀνόματος ὁ φέρων τοῦτο Βουλευτὴς ἐγείρεται καὶ ἐκ τῆς θέσεώς του ταύτης ἀποκαλυπτόμενος ἀπαντᾷ κατὰ τὰς περιστάσεις. Αἱ θέσεις τῶν Βουλευτῶν εἰσιν ὡρισμέναι ἐκ τῶν προτέρων.» (γέλωτες). Μὴ γελᾶτε, Κύριοι! τὸ πρᾶγμα εἶναι λίαν σοβαρόν. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι πάντες ὑμεῖς ἀντελήφθητε, ὅτι ἡ Βουλὴ παριστᾷ εἰκόνα κωμικοτραγικήν, ὁσάκις παρίσταται ἀνάγκη ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου, καὶ δὲν θέλω νὰ πιστεύσω ποτέ, ὅτι τὰ μέλη αὐτῆς, ἰδίως δὲ οἱ ἀποτελοῦντες τὸ Προεδρεῖον καὶ τὴν Κυβέρνησιν, δὲν ἐπιθυμοῦσι διακαέστερον καὶ ἐμοῦ, ὅπως ἡ Βουλὴ παύσῃ παρουσιάζουσα ἑκάστοτε τὴν τοιαύτην εἰκόνα, καὶ ἐλπίζω ὅτι πάντες θέλουσι σπεύσει νὰ προκαλέσωσι τὴν ὡς τάχιστα ἐπὶ τῆς τροπολογίας μου ταύτης ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία βεβαίως θὰ ὑπερψηφίσῃ αὐτῆς, διὰ τὸν λόγον ὅτι καὶ κατὰ τὴν ὥραν τῆς δι’ οἱονδήποτε λόγον ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου τὸ νομοθετικὸν σῶμα πρέπει νὰ ᾖ ὡς καὶ κατὰ πᾶσαν ἄλλην ὥραν ἀξιοπρεπὲς καὶ τόσον τακτικόν, ὥστε νὰ διδάσκῃ τὴν τάξιν εἰς τοὺς ἐκτὸς τοῦ περιβόλου τούτου Ἕλληνας, οἵτινες δικαίως παρ’ αὐτοῦ ἀπεκδέχονται πᾶσαν διδασκαλίαν. Ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἀναπτύξω ἔτι μᾶλλον τὴν τροπολογίαν μου ταύτην κατὰ τὴν συζήτησίν της, ἣν ἐλπίζω ὅτι θὰ ἐπισπεύσῃ ἡ Κυβέρνησις.

§26Ι. ΒΟΥΡΤΣΟΣ. Ὁ Κωνσταντῖνος Καλαπτζῆς, διανύων τὸ ὄγδοον ἔτος ὑπηρεσίας ὡς ἀντιμοίραρχος, φέρει τὸν βαθμὸν λοχαγοῦ βʹ τάξεως, ἐνῷ ἀπὸ ἔτους καὶ πλέον χηρεύει θέσις ταγματάρχου διὰ τῆς ἀποστρατεύσεως τοῦ κ. Ι. Μηλίου, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν μόνον τῶν 16 ὀργανικῶν θέσεων τῶν διοικητῶν τῶν Μοιραρχιῶν. Οἱ ἐν ἔτει 1895 προβιβασθέντες εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ὑπολοχαγοῦ προήχθησαν εἰς λοχαγούς, ὀνομασθέντες καὶ πρώτης τάξεως τοιοῦτοι. Ὁ ἀδικηθεὶς οὗτος ἀξιωματικὸς τυγχάνει ἐκ τῶν ἱκανωτέρων καὶ διακρίνεται ἐπὶ ἀμεροληψίᾳ, ἐπὶ ἐντιμοτάτῳ χαρακτῆρι καὶ δραστηριότητι, καὶ ὡς τοιοῦτος ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τοῦ ἔτους 1895, ὅτε ἐτύγχανεν ὁ τελευταῖος κατὰ τὴν ἀρχαιότητα τῶν ἀντιμοιράρχων, διῴκησε τὰς σπουδαιοτέρας Μοιραρχίας τοῦ Κράτους καὶ πρώτην τὴν τῆς Ἀττικῆς. Περιπλέον εἶναι ὁ μόνος λοχαγὸς τῆς χωροφυλακῆς, ὅστις κέκτηται τὸν κατ’ ἐκλογὴν προβιβασμόν, ὡς ἐξάγεται ἐκ τῆς ἐκθέσεως τοῦ ἐνεργήσαντος τὴν τελευταίαν ἐπιθεώρησιν τοῦ στρατοῦ ὑποστρατήγου κ. Γ. Μαυρομιχάλη. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα εὐαρεστηθῇ νὰ ἐξετάσῃ τὰ περὶ τοῦ ἀξιωματικοῦ τούτου, καὶ ἐὰν πεισθῇ, ὅτι ὄντως ἠδικήθη ὑπὸ τῶν προκατόχων Ὑπουργῶν, νὰ ἐπανορθώσῃ τὸ ἀδίκημα τὸ πραχθὲν κατ’ ἀξιωματικοῦ διακρινομένου ἐν τῷ σώματί του.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη τροπολογία ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ διοικητικῆς ἀστυνομίας», φέρουσα τὰς ὑπογραφὰς τῶν βουλευτῶν κ. κ. Κ. Δούνη, Δημοσθ. Καίρη, Γ. Βενιζέλου, Π. Θ. Ζαΐμη καὶ Θ. Ζαΐμη. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 318). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐξακολούθησις τῆς τρίτης συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους. Ὁ βουλευτὴς Καρυστίας κ. Δούνης ἔχει τὸν λόγον.

§28Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, Κύριοι, εἶχε καταστῆ λίαν ἐπαισθητὴ ἡ ἀνάγκη τῆς βελτιώσεως τῶν τῆς διοικήσεως πραγμάτων. Κατὰ τὸ 1887 ἐγένετο νομοθετικὴ ἐργασία, σκοποῦσα τὴν βελτίωσιν τῆς διοικήσεως, ἐπίσης μετ’ ὀλίγα μετὰ ταῦτα ἔτη. Σήμερον δὲ καὶ πάλιν τὸ νομοθετικὸν σῶμα ἐκλήθη, ἵνα μεριμνήσῃ περὶ τῆς βελτιώσεως τῆς διοικήσεως. Ποῖος ἆρά γε ὁ λόγος, δι’ ὃν τοσαῦτα νομοθετικὰ μέτρα πρὸς βελτίωσιν τῆς διοικήσεως ληφθέντα ἀπέτυχον; Ἐάν τις ἐγκύψῃ εἰς τὴν μελέτην τῶν νομοθετικῶν ἐκείνων μέτρων, θέλει πεισθῆ ὅτι τὸ κύριον αἴτιον τῆς ἀποτυχίας εἶναι ἡ μὴ ἀρτία προπαρασκευὴ τῶν νομοθετημάτων, εἶναι ἡ μὴ γνῶσις τῶν αἰτίων, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἡ διοίκησις παρ’ ἡμῖν τοσοῦτον χωλαίνει, εἶναι ἴσως καὶ ἡ ἔλλειψις καθορισμοῦ τοῦ σκοποῦ, πρὸς ὃν πρέπει νὰ τείνῃ ἡ καλὴ διοίκησις. Σήμερον ἡ Κυβέρνησις ἐπικαλεῖται τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἵνα τὸ νομοσχέδιον, εἰς νόμον μεταβαλλόμενον, συντελέσῃ εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῆς διοικήσεως. Ἀλλ’ ἆρά γε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀπορρέει ἐκ τῆς μελέτης τῶν αἰτίων, ἐξ ὧν ἡ κακοδαιμονία; ἆρά γε εἶναι τοιοῦτον, ὥστε δύναταί τις εἰκότως νὰ ἐλπίσῃ τὴν βελτίωσιν τῆς διοικήσεως, καταστᾶσαν ἤδη ἐπιβεβλημένην; Ὁ κύριος Πρωθυπουργός, ἀγορεύων πρό τινων ἡμερῶν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐβεβαίωσεν ὅτι χωλαίνει ἡ διοίκησις ὡς ἐκ τοῦ μικροῦ ἀριθμοῦ τῶν νομαρχῶν. Εἰς μάτην ἐν τῷ μακρῷ αὐτοῦ λόγῳ ἐπεζήτησα νὰ ἴδω τίνα αἰτιολογίαν φέρει τοῦ ἰσχυρισμοῦ του τούτου. Δὲν εἶδον ἐπὶ παραδείγματι τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν στοιχεῖα, ἐκ τῶν ὁποίων ν’ ἀποδεικνύηται ὅτι οἱ δῆμοι καὶ αἱ πόλεις, ἔνθα ἑδρεύουσιν οἱ νομάρχαι, διοικοῦνται κάλλιον τῶν δήμων τῶν εὑρισκομένων μακρὰν τῆς ἕδρας τοῦ νομοῦ, δὲν εἶδον νὰ φέρῃ τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα ἀνὰ τὴν χώραν τελοῦνται, δὲν τελοῦνται εἰς τὰ ἐγγὺς τῆς ἕδρας τῶν νομῶν μέρη, ἀλλ’ εἰς τὰ μακρὰν αὐτῆς κείμενα. Ἂν τοιαύτας ἀποδείξεις προσεκόμιζεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, θὰ ἦτο ἠτιολογημένος ὁ ἰσχυρισμός του, ὅτι ὁ μικρὸς ἀριθμὸς τῶν νομαρχῶν εἶναι τὸ αἴτιον τῆς κακοδιοικήσεως. Ἄν τις θελήσῃ νὰ ἐρευνήσῃ ποῖοι εἶναι οἱ δῆμοι οἱ κάλλιον διοικούμενοι, (οἱ ἔχοντες τὴν τιμὴν νὰ φιλοξενῶσι τοὺς νομάρχας ἢ οἱ δῆμοι οἱ μὴ ἔχοντες τὴν τιμὴν ταύτην;) θέλει πεισθῆ, ὅτι ἀκριβῶς ἀποδεικνύεται τὸ ἀντίθετον τοῦ ἰσχυρισμοῦ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ἤτοι ὅτι οἱ δῆμοι οἱ μακρὰν τοῦ κέντρου τοῦ νομοῦ εὑρισκόμενοι κάλλιον διοικοῦνται, κάλλιον ἀνταποκρίνονται πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς συστάσεώς των· θέλει πεισθῆ ἐπίσης, ὅτι τὰ ἐγκλήματα, τηρουμένων τῶν ἀναλογιῶν τοῦ πληθυσμοῦ, τελοῦνται εἰς πολὺ μεγαλύτερον ἀριθμὸν ἐν ταῖς πόλεσιν, ἔνθα ἑδρεύει ὁ νομάρχης, παρὰ ἐν ταῖς πόλεσι καὶ ταῖς κώμαις ταῖς μακρὰν τῆς ἕδρας τοῦ νομοῦ κειμέναις. Ἀναγκαίως λοιπὸν, ἵνα γνωρίσῃ τις ποῖα τὰ μέτρα τὰ νομοθετικὰ, διὰ τῶν ὁποίων δύναται νὰ ἐπέλθῃ βελτίωσις τῆς παρ’ ἡμῖν διοικήσεως, ἐπιβάλλεται ἡ μελέτη τῶν αἰτίων, ἕνεκα τῶν ὁποίων οἱ δῆμοι, ἔνθα ἑδρεύει ὁ νομάρχης, διοικοῦνται χειρότερον τῶν δήμων ἔνθα δὲν ἑδρεύει. Καὶ διὰ νὰ κρίνῃ τις τὴν ἐπίδρασιν τοῦ νομάρχου ἐπὶ τῆς διοικήσεως, διατὶ νὰ μὴ μελετήσῃ τὰς ἐφέσεις, τὰς ὁποίας εἴτε τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, εἴτε οἱ δήμαρχοι ἀπηύθυναν ἐπὶ σειράν τινα ἐτῶν κατὰ τῶν νομαρχιακῶν ἀποφάσεων; Ἐκ τῆς μελέτης τούτων ἠθέλομεν γνωρίσει τὰ αἴτια τῆς κακοδιοικήσεως, καὶ ἠθέλομεν ἴδει κατὰ πόσον ἡ ἐπίδρασις τοῦ νομάρχου εἶναι εὐεργετικὴ ἢ μή. Ἐπίσης ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ μελέτη περὶ τῶν αἰτίων τῶν ἐγκλημάτων· διότι, ὅταν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν τὴν δικογραφίαν μιᾶς ἐγκληματικῆς πράξεως, θέλει ἴδει ἀμέσως, ἂν τὸ αἴτιον ἀπορρέῃ ἐκ τῆς ἐξ ἐνστίκτου ἐγκληματικότητος τοῦ διαπράξαντος τὸ ἔγκλημα, ἢ ἐξ ἰδιαιτέρων κοινωνικῶν ὅρων, ἢ ἐκ τῆς ἀγροικίας, βαναυσότητος καὶ ἀδεξιότητος τῶν ὀργάνων τῆς ἐξουσίας, τὰ ὁποῖα δυστυχῶς, μὴ γνωρίζοντα νὰ χειρίζωνται τὴν ἐξουσίαν αὐτῶν πρὸς κατεύνασιν τῶν παθῶν, διὰ τῆς ἀδεξιότητός των, ἀγροικίας καὶ τῆς βαναυσότητος ῥίπτουσιν ἔλαιον εἰς τὴν πυρὰν καὶ συντελοῦσι κατὰ τὸ πλεῖστον οὐχὶ εἰς πρόληψιν τῶν ἀπευκταίων ἀποτελεσμάτων τῆς ἔριδος, ἀλλὰ εἰς τὸ νὰ καθιστῶσιν αὐτὰ ἀναπόδραστα. Ἐὰν κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐμελετῶντο οἱ δύο οὗτοι κλάδοι, εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἤθελε σπεύσει νὰ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιόν του καὶ ἤθελε λάβει ἄλλα μέτρα, ἤθελε στρέψει ἀλλοῦ τὴν προσοχήν του, καὶ ἄλλο νομοθέτημα θὰ εἰσῆγε. Δὲν πρέπει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ λησμονήσῃ, ὅτι μετὰ τὰ δεινὰ, τὰ ὁποῖα ἐδοκίμασεν ἡ χώρα ἡμῶν, μετὰ τὴν καιρίαν προσβολὴν, τὴν ὁποίαν ὑπέστη ἡ ἐθνικὴ ἡμῶν φιλοτιμία, ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μεριμνήσῃ περὶ προτάσεων μεμελετημένων καὶ προσφόρων νομοθετικῶν μέτρων, δι’ ὧν νὰ ἐπιδιώκηται ἡ ἀνόρθωσις τῶν κακῶς ἐχόντων, ἀφοῦ ὅλα τὰ δεινὰ ἀποδίδονται εἰς τὴν κακὴν διοίκησιν. Τὴν ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης βαρεῖαν εὐθύνην ἔπρεπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἔχῃ ἐν νῷ, καθ’ ἣν στιγμὴν συνέλαβε τὴν ἰδέαν νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον πρὸς βελτίωσιν τῶν τῆς διοικήσεως πραγμάτων· διότι, ἂν τὸ πρῶτον νομοθετικὸν ἔργον, τὸ εἰσαχθὲν μετὰ τὰς ἀτυχεῖς περιστάσεις, εἰς ἃς τὸ ἔθνος περιήχθη ἕνεκεν τῆς κακῆς διοικήσεως, τὸ σκοποῦν τὴν ἀνόρθωσιν τῶν τῆς διοικήσεως, ἀποτύχῃ, κλονίζεται ἡ ἐλπὶς, ὅτι δύνανται τὰ τῆς ἡμετέρας χώρας διοικητικῶς νὰ ἀνορθωθῶσιν. Ἐὰν ὑπὸ τοιαύτας σκέψεις εἰργάζετο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀμέσως θὰ κατενόει ὅτι ἀλλαχοῦ ἔγκειται τὸ κακὸν, καὶ ἀλλαχοῦ ἡ θεραπεία πρέπει νὰ ἐπιζητηθῇ· θὰ διέβλεπεν ἀμέσως, ὅτι ἡ διοίκησις τῶν νομαρχῶν δὲν εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία δύναται νὰ σώσῃ τὸν λαὸν ἀπὸ τὴν κακοδιοίκησιν, οὐδὲ τῶν Νομαρχιακῶν Συμβουλίων τὸ ἔργον δύναται νὰ ἀνορθώσῃ τὴν κοινωνίαν, ἡ ὁποία δυσπραγεῖ ὑπὸ τὴν κακοδιοίκησιν· τότε θὰ ἔβλεπεν, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπεῖγον νὰ βελτιωθῇ, εἶναι ὁ δῆμος· ἀλλὰ τί λέγω; εἶναι ἡ κοινότης, ἡ μικρὰ κώμη, τὸ χωρίον· ἐὰν ἔστρεφε τὴν προσοχὴν πρὸς τὸ χωρίον, ἐὰν ἐσκέπτετο νὰ ἐμπνεύσῃ τὸ πνεῦμα τῆς μερίμνης ὑπὲρ τῶν κοινῶν εἰς τοὺς κατοίκους τοῦ μικροῦ χωρίου, ἀναγκαίως ὁ δῆμος ἤθελεν ἀναλάβει καὶ ἤθελε καταστῆ ἱκανὸς πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ προορισμοῦ του. Τότε θὰ εἴχομεν ἀνάγκην ἴσως ὀλιγωτέρων τῶν καὶ σήμερον νομαρχῶν. Οὐδὲν ὀδυνηρότερον τῶν ἐντυπώσεων, τὰς ὁποίας λαμβάνει ὁ περιηγούμενος τὰ χωρία τῆς Ἑλλάδος. Ἐπὶ τουρκοκρατίας ἔβλεπεν εἰς τὰ χωρία βρύσεις καλλιτεχνικῶς ὁπωσδήποτε κατεσκευασμένας, περὶ τὰς βρύσεις αὐτὰς δένδρα θαλερὰ καὶ παχύσκια, σήμερον δὲ αὐτὰς τὰς βρύσεις βλέπει ἠρειπωμένας, τὰ δένδρα ἐλεεινὰ καὶ ψωραλέα, τὰς ἄλλοτε ἀφθονώτατα ὕδατα παρεχούσας πηγὰς τοῦ χωρίου ἐν στειρεύσει, οὐχὶ ἕνεκεν ἀνομβρίας, ἀλλὰ ἕνεκεν ἐλλείψεως μερίμνης καὶ πολλαχοῦ τέλεον κατεστραμμένας ἐκ τῆς ἀκηδίας. Τὴν ὀδυνηρὰν ταύτην κατάστασιν κρίνω περιττὸν νὰ ἐπιμείνω, ἵνα τελειότερον ἀπεικονίσω, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνομολογεῖ αὐτήν, λέγων ἐν τῇ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἀγορεύσει του: «... Ἄς μὴ κολακευώμεθα πιστεύοντες, ὅτι παρ’ ἡμῖν λειτουργεῖ δημοτικὸν σύστημα· τοὐλάχιστον εἰς τὰ ἐννέα δέκατα τῶν δήμων ἡμῶν δὲν λειτουργεῖ δημοτικὸν σύστημα. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν, Κύριοι, τοὺς ἀπολογισμοὺς τῶν δήμων, καὶ εἰπέτε μοι, ὑπάρχει δημοτικὴ ζωὴ ἐν ἡμῖν;...» Φρονῶ ὅμως, ὅτι πλανᾶται ὁ κ. Πρωθυπουργός, λέγων ὅτι δὲν λειτουργεῖ δημοτικὸν σύστημα· τὸ ἀντίθετον ἔπρεπε νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ὑπάρχει δημοτικὸν σύστημα· τὸ ὑπάρχον, ἀπορροφεῖται, τί λέγω; τέλεον ἐκμυζᾶται ἐκ τοῦ συγκεντρωτικωτάτου διοικητικοῦ συστήματος, τοῦ ἰσχύοντος παρ’ ἡμῖν. Ἡ κεντρικὴ ἐξουσία ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὸν δῆμον πᾶσαν ἰκμάδα ζωῆς. Τὸ διοικητικὸν σύστημα εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον περιήγαγεν εἰς τοιαύτην κατάστασιν ὀδυνηρὰν τοὺς δήμους καὶ κατέστησεν αὐτοὺς ἐλεεινούς, τρισαθλίους, σκελετώδεις· δὲν εἶναι ἡ ἔλλειψις ἱκανότητος τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, δὲν εἶναι ἡ ἔλλειψις πνεύματος αὐτοδιοικήσεως, διότι, ἂν τοῦτο εἴχετο ἀληθείας, τότε θὰ συνηγάγομεν τὸ ἀπελπιστικὸν συμπέρασμα, ὅτι ὑπὸ μὲν τὴν Τουρκίαν ἐμορφοῦντο ἄνδρες ἱκανοὶ πρὸς αὐτοδιοίκησιν, ὑπὸ δὲ τὸ ἐλεύθερον Ἑλληνικὸν Κράτος παρακωλύεται ἡ μόρφωσις ἱκανῶν ἀνδρῶν πρὸς αὐτοδιοίκησιν, καὶ οἱ τυχὸν ἐκ φύσεως ἱκανοὶ ἐκμηδενίζονται. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο ἀληθές· δὲν κατεβλήθη τὸ γένος τὸ Ἑλληνικὸν, ἡ Ἑλληνικὴ φυλὴ δὲν ἐξεφυλίσθη, δὲν ἐξέλιπε τὸ πνεῦμα τὸ κοινοτικὸν, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τῆς ἀρχαιότητος ὑφίστατο ἐν Ἑλλάδι καὶ τὸ ὁποῖον αἱ ἐχθρικαὶ ἐπιδρομαί, αἱ πᾶν τὸ ὑλικὸν δῃώσασαι, δὲν ἠδυνήθησαν νὰ καταπνίξωσιν. Ἐπέπρωτο, τὸ κοινοτικὸν πνεῦμα, τὸ ὁποῖον διέσωσεν ὁ Ἑλληνισμὸς διὰ μέσου τοσούτων φρικαλέων καταστροφῶν, νὰ ἐνταφιασθῇ ὑπ’ αὐτῆς τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος! Εἶναι καιρὸς νὰ τὸ ἀναστήσωμεν. Εἶπεν ὁ σεβαστὸς καὶ διαπρεπὴς ἐκ Γόρτυνος πολιτευτὴς, ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅτι τὸ ἐν Ἑλλάδι δημοτικὸν σύστημα εἶναι θεσμὸς φιλελεύθερος. Ἐὰν βεβαίως συγκρίνωμεν τὸν θεσμὸν τοῦτον πρὸς τὰς ἀρχὰς πολιτεύματος ἀπολυταρχικοῦ, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι εἶναι φιλελεύθερος θεσμὸς, πλὴν δὲν ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι ἐγκλείει καὶ τὰ στοιχεῖα τῆς τῶν δήμων ἀνεξαρτησίας καὶ αὐτοδιοικήσεως· θὰ ἦτο ἴσως αἱρετώτερον νὰ μὴ ὑπῆρχεν ἡ καθολικὴ ψηφοφορία, καὶ οἱ ἄρχοντες οἱ δημοτικοὶ κατ’ ἄλλο σύστημα νὰ ἐξελέγοντο, ἤρκει νὰ παρείχοντο αὐτοῖς τὰ μέσα νὰ μεριμνῶσι περὶ τῶν ἀναγκῶν τῶν δήμων. Τί ὠφελεῖ, ἂν σήμερον ὁ δήμαρχος καὶ οἱ δημοτικοὶ σύμβουλοι ἐκλέγωνται διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας, ἐνῷ εὑρίσκονται δεσμευμένοι χερσί τε ποσί τε; Μίαν γέφυραν μικρὰν, ἀξίας 500 δραχμῶν, ἀδύνατον νὰ κατασκευάσωσιν, ὡς οὔτε μίαν βρύσιν νὰ ἐπισκευάσωσιν, ἓν δένδρον νὰ φυτεύσωσιν, ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως τοῦ νομάρχου, καὶ ἐπειδὴ οὐδὲν στοιχεῖον παρέχεται εἰς αὐτοὺς, ὅπως μεριμνῶσι περὶ τῶν τοῦ δήμου πραγμάτων, τρέπονται ἐπὶ τὰ ἴδια καὶ μεριμνῶσι περὶ τῶν πολιτικῶν καὶ ἰδίων αὐτῶν συμφερόντων· οὕτω δὲ παρήχθη ἡ πολιτικὴ διαφθορά, τὴν ὁποίαν πάντες γνωρίζομεν, καὶ οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ. Ὑπάρχει ἐν τῷ διοικητικῷ ὀργανισμῷ τὸ ἄρθρον 24 τοῦ περὶ ὁδοποιίας νόμου, τὸ ὁποῖον ὁρίζει ποινὴν προστίμου εἰς τοὺς δημοτικοὺς ἄρχοντας, τοὺς ὀλιγωροῦντας ἢ ἀπιστοῦντας κατὰ τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων, καὶ βοηθοῦντας τὴν ὑπεκφυγὴν τῆς ὑποχρεώσεως τῆς προσωπικῆς ἐργασίας. Τὴν ποινὴν ταύτην ἐπιβάλλει ὁ νομάρχης. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἀποτελεῖ τὸ μοναδικὸν στοιχεῖον, τὸ ἀπομεῖναν εἰς τοὺς δημοτικοὺς ἄρχοντας, ἵνα μεριμνῶσι περὶ τῆς δημοτικῆς ὁδοποιίας. Ἀλλ’ ἐφηρμόσθη καὶ αὐτὸ ποτέ; Ὑπῆρξε νομάρχης ὑπομνήσας ποτὲ εἰς τοὺς δημοτικοὺς ἄρχοντας, ὅτι ὤφειλον νὰ ζητήσουν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἄρθρου τούτου;

§29Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Πολλάκις.

§30ΔΟΥΝΗΣ. Ἐγὼ καὶ εἰς τὸν νομάρχην Εὐβοίας ἔκαμα πολλάκις παρατηρήσεις διὰ τοῦτο, ἀλλ’ οὐδὲν ἐγένετο· καὶ τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν εἶναι οἱ νομάρχαι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἐμφυσήσωσι τὴν ζωὴν εἰς τοὺς δήμους, τῆς ὁποίας ἤδη τέλεον στεροῦνται, κατὰ τὴν ὁμολογίαν καὶ αὐτοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ταῦτα ἐν ὀλίγοις εἶχον νὰ εἴπω, μὴ θέλων νὰ ἐκταθῶ, διότι ἀρκούντως ἀποδεικνύουσι ταῦτα, ὅτι ἀμελέτητον εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον καὶ προωρισμένον εἶναι οὐδεμίαν νὰ φέρῃ οὐσιώδη βελτίωσιν, ἐφ’ ὅσον δὲν βελτιοῦται ὁ δημοτικὸς ὀργανισμός. Εἰς ἄλλας χώρας, καὶ ἐπὶ παραδείγματι ἐν Ἀγγλίᾳ, προέβησαν εἰς τὰς μεταρρυθμίσεις τοῦ διοικητικοῦ καὶ δημοτικοῦ ὀργανισμοῦ κατὰ τὸ 1835, κατόπιν μελέτης μακρᾶς καὶ κατόπιν βασάνου πολλῆς, γενομένης ὑπὸ εἰκοσαμελοῦς ἐπιτροπῆς, ἐργασθείσης ἐπὶ διετίαν περίπου. Παρ’ ἡμῖν διατὶ τοσαύτη σπουδή; διατὶ νὰ μὴ προηγηθῇ μελέτη βαθεῖα ἐπὶ τοῦ ζητήματος διὰ τίνων νομοθετικῶν μέτρων δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ λυσιτελέστερον ἡ ἀνόρθωσις τῆς διοικήσεως; Ἀφοῦ ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔπραξεν ὡς ἔπραξεν, ἡ δὲ Βουλὴ εἶναι διατεθειμένη νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐγὼ δὲ ἀδυνατῶ νὰ παρακωλύσω τὴν ψήφισιν αὐτοῦ, δὲν δύναμαι νὰ μὴ ὑποδείξω τὸ πνεῦμα τῆς ἀνισότητος, τὸ ὁποῖον ἐπικρατεῖ ἐν αὐτῷ, πνεῦμα ἀναιροῦν τὰς ἀρχάς, ἐφ’ ὧν στηριζόμενος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς συνέταξε τὸ νομοσχέδιον.

§31ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ παράπονον (ἱλαρότης).

§32ΔΟΥΝΗΣ. Χαίρω· διότι εἶναι τόσον μέγα, τόσον ἁπτὸν τὸ ἀδίκημα τὸ προσγενόμενον εἰς τὴν Καρυστίαν, ὥστε ἀμέσως ἐκ τῆς πρώτης λέξεως ἡ Βουλὴ ἀντελήφθη τοῦτο. Διὰ τοῦ νόμου τούτου δημιουργοῦνται νομοί, οἵτινες ἔχουν πληθυσμὸν κατώτερον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἔχει ἡ Καρυστία· ἔχομεν τοὺς νομοὺς Ζακύνθου, Λευκάδος, Ἄρτης, Γορτυνίας καὶ ἄλλους. Ἡ Καρυστία, γνωρίζει ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι ἔχει πραγματικοὺς κατοίκους πλέον τῶν 55 χιλιάδων· ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ὁ ἀριθμός, ὁ ὁποῖος δικαιολογεῖ τὴν παραδοχὴν τῆς τροπολογίας ὑπὲρ τῆς Καρυστίας, εἶναι καὶ ἡ τοπογραφικὴ τῆς Καρυστίας κατάστασις, εἶναι ἡ ἀστοργία, τὴν ὁποίαν αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις ἐπεδείξαντο πρὸς τὴν ἀτυχῆ ἐκείνην ἐπαρχίαν. Ἀπὸ Ἀλιβερίου ἕως Καρύστου ὑπάρχει ἀπόστασις 16 περίπου ὡρῶν, καὶ ἐν τούτοις οὐδὲ ἡμιονικὴ ὑπάρχει ὁδός, ἐνῷ ἐπὶ τουρκοκρατίας ὑπῆρχε καλλίστη ὁδός. Εἶναι δὲ τοιαύτη ἡ κατάστασις τῆς ὁδοῦ, ὥστε ὅστις δὲν γνωρίζει καλῶς αὐτὴν δύναται εὐκόλως νὰ περιπλανηθῇ ἀνὰ τὰ ὄρη καὶ τοὺς δρυμῶνας, οἱ δὲ ξένοι, ὁσάκις μεταβαίνωσιν εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, καταρῶνται τὴν ὥραν, καθ’ ἣν μετέβησαν ἐκεῖ, ἕνεκα τῶν κινδύνων, τοὺς ὁποίους διατρέχουσιν ὡς ἐκ τῆς ἐντελοῦς ἐλλείψεως ὁδῶν. Ἡ ἐγκατάλειψις τῆς ἐπαρχίας Καρυστίας ἀποτελεῖ μεγάλην ἀδικίαν πρὸς λαόν, ὁ ὁποῖος οὐδέποτε καθυστέρησεν εἰς τὰς ὑποχρεώσεις του πρὸς τὸ Δημόσιον. Ἡ ἐπαρχία αὕτη, δύναμαι νὰ τὸ εἴπω ἐπαιρόμενος, κατέχει τὴν ἐσχάτην βαθμίδα ὡς πρὸς τὰ καθυστερήματα τῶν φόρων. Καὶ ἐνῷ οὑτωσὶ προθύμως ἐκτελεῖ τὰς πρὸς τὸ Δημόσιον ὑποχρεώσεις, ἀποστέργει μεθ’ ὑπερηφανείας τὴν συμμετοχὴν εἰς τὰ δημόσια νομήματα. Εἰς τοὺς δακτύλους ἀριθμοῦνται οἱ ἐκ Καρυστίας δημόσιοι ὑπάλληλοι καὶ ἐν τούτοις ἡ Καρυστία ἔχει ἐπιστήμονας διακεκριμένους ἐν τῇ νομικῇ ἐπιστήμῃ καὶ ἐν ταῖς ἄλλαις ἐπιστήμαις καὶ ἐμπόρους πολλοὺς, διαπρέποντας ἐν τῇ ἐμπορικῇ σταδιοδρομίᾳ παντοῦ, ὅπου ὑπάρχει κέντρον ἐμπορίας, καὶ ἐν Βόλῳ καὶ ἐν Σύρῳ καὶ ἐν Πειραιεῖ καὶ ἐν Αἰγύπτῳ καὶ ἐν Κωνσταντινουπόλει. Δὲν στερεῖται λοιπὸν ὁ λαὸς ἐκεῖνος τῶν ἀρετῶν τῆς ἱκανότητος, τῆς ἀναγκαίας, ἵνα μετέχῃ τῆς διοικήσεως τῶν κοινῶν, ἀλλ’ ἔχει τὴν ὑψηλοφροσύνην νὰ μὴ θέλῃ εἰς βάρος τῆς πτωχῆς πατρίδος νὰ ζῇ. Ἐπαρχία λοιπὸν, ἡ ὁποία τοσαῦτα συνεισφέρει εἰς τὸ Δημόσιον καὶ οὐδὲν ἀπολαμβάνει, δικαιοῦται σήμερον νὰ ζητήσῃ τὴν προστασίαν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως, διότι, ὅταν ᾖναι ὠργανωμένη ὡς νομὸς, ὑπάρχει ἐλπὶς, ὅτι τὸ ὄμμα τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας... (ἱλαρότης).

§33Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τώρα ἐπικαλεῖσθε αὐτὸ ὑπὲρ ὑμῶν!

§34ΔΟΥΝΗΣ. Ἐφάνη εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ἴσως ὁλόκληρον, ὅτι ὑπέπεσα εἰς ἀντίφασιν. Εἶναι πλάνη· δὲν ὑπέπεσα εἰς ἀντίφασιν. Βεβαίως, ἐφ’ ὅσον πρόκειται νὰ μείνῃ ἡ κατάστασις ἡ δημοτικὴ, οἵα εἶναι, τὸ ὄμμα τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας θὰ ᾖναι ὁπωσδήποτε ὠφέλιμον. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἡ δημοτικὴ κατάστασις δὲν δύναται νὰ μείνῃ ὡς ἔχει, ἐγὼ δ’ ἔχω πεποίθησιν εἰς τὴν διαβεβαίωσιν ταύτην καὶ προσδοκῶ ταχέως νὰ ἴδω τὴν μέριμναν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τῆς δημοτικῆς διοικήσεως, σᾶς βεβαιῶ ὅτι τότε δὲν θὰ ἔχω ἀνάγκην τῆς προστασίας τοῦ νομάρχου ὑπὲρ τῆς ἐπαρχίας μου· ἐπειδὴ ὅμως δὲν ἠξεύρω πότε θὰ γείνῃ αὐτὴ ἡ μεταρρύθμισις, εἶναι ἀνάγκη ἀντιπρόσωπος τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας νὰ ἑδρεύῃ ἐν Καρυστίᾳ· ἄλλως, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἀνεγνώρισεν, ὅτι ἡ ἀνάγκη αὕτη ὑπάρχει δι’ ἐπαρχίας πολὺ μικροτέρας καὶ κατ’ ἔκτασιν καὶ κατὰ πληθυσμὸν, δι’ ἐπαρχίας αἵτινες ἔχουσιν ἀνεπτυγμένα τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας, διατὶ νὰ περιπίπτῃ εἰς ἀντίφασιν καὶ νὰ μὴ ἀναγνωρίσῃ τὴν αὐτὴν ἀνάγκην διὰ τὴν ἐπαρχίαν Καρυστίας, τὴν ἔχουσαν μεγάλην ἔκτασιν καὶ ἐστερημένην παντελῶς μέσων συγκοινωνίας; Ὅτι ἡ ἐπαρχία Καρυστίας κέκτηται ὅλα τὰ στοιχεῖα, ὅπως ἀποτελέσῃ ἴδιον νομὸν, ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ ὅτι ἔχει τρεῖς πόλεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουν προαχθῆ εἰς πολιτισμὸν, εἰς κίνησιν ἐμπορικὴν καὶ ἀπὸ πολλὰς ὑφισταμένας ἤδη πρωτευούσας εἰσὶν ἱκανώτεραι, ἵνα φιλοξενήσωσι τὰς νομαρχιακὰς ἀρχάς. Ἡ Καρυστία ἔχει πρῶτον τὴν Κάρυστον, ἡ ὁποία εἶναι ἀρχαιοτάτη πόλις, διαπρέψασα καθ’ ὅλον τὸν ἱστορικὸν βίον τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἡ ὁποία ἔλαβε τὴν τιμὴν νὰ δώσῃ τὸ ὄνομα εἰς τὴν ἐπαρχίαν. Ἡ Κάρυστος ἔχει πλέον τῶν 8,000 κατοίκων, εἶναι παράλιος, εἶναι πόλις, εἰς τὴν ὁποίαν μεταβαίνουν ὅπως παραθερίσωσι πλεῖστοι ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖ διέρχονται τὸ θέρος μαγευτικώτατα, διότι οὐδενὸς στεροῦνται. Ὑπάρχουσιν ἀνὰ τὸν Καφηρέα καὶ ἀνὰ τὸν ἐγγύτατα δῆμον Μαρμαρίου τοπεῖα, τὰ ὁποῖα διά τε τὸ κάλλος αὐτῶν καὶ τὴν μεγαλοπρέπειαν τῶν δασῶν, ὑφ’ ὧν σκιάζονται, δύνανται νικηφόρως νὰ ὑποστῶσι τὴν σύγκρισιν πρὸς τὰ μᾶλλον πεφημισμένα ἐπὶ κάλλει τοπεῖα τῆς Ἑλλάδος. Ἀνὰ τὰ μέρη δὲ ταῦτα οἱ παραθερίζοντες ποιοῦνται ἐκδρομὰς ἀλησμονήτους διὰ τὴν μαγείαν των. Οὕτως ἡ ἐν Καρύστῳ διαμονὴ εἶναι ἐκτάκτως τερπνή. Ἡ μεγαλοπρεπὴς Ὄχη φέρει ἐπὶ τῶν ὑπωρειῶν της μαγευτικωτάτους κήπους λεμονεῶν, πορτοκαλεῶν, παντοειδῶν ὀπωροφόρων δένδρων, ἡ δὲ θέα τῆς Καρύστου μετὰ τῶν περιστεφουσῶν αὐτὴν συνοικιῶν διὰ τὸν πλέοντα πρὸς τὴν Κάρυστον εἶναι ἐξόχως ὡραία, μεγαλοπρεπεστέρα τοῦ θεάματος, ὅπερ ἀπολαμβάνει τις πλέων εἰς Βόλον. Ἡ Κάρυστος ἔχει κοινωνίαν ἀνεπτυγμένην, δραστηριωτάτην καὶ κατ’ ἐξοχὴν διακρινομένην ἐπὶ τῷ ἐμπορικῷ αὐτῆς πνεύματι. Ἡ Κάρυστος κέκτηται λαμπρὸν δημοτικὸν κατάστημα, ἔχει δὲ καὶ δύο ἀτμόπλοια, ἅτινα διατηροῦσι πυκνοτάτην συγκοινωνίαν μὲ τὰς Ἀθήνας διὰ Λαυρίου. Ὁ ὁρίζων τῆς θαλάσσης αὐτῆς πλαισιουμένης ὑπὸ τῶν νήσων Ἄνδρου, Κύθνου, Κέας, εἶναι ὄντως ὡραῖος καὶ χαριέστατος. Ἡ Κάρυστος ἄλλως κατὰ τὰς πρώτας δεκαετηρίδας ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Κράτους ἦτο ἡ πρωτεύουσα τῆς ἐπαρχίας. Ἐκεῖ ἥδρευεν ὁ ἔπαρχος. Μετὰ τὴν Κάρυστον ἔρχεται τὸ Ἀλιβέριον, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ ὄντως μέγα πλεονέκτημα νὰ ἦναι τὸ κέντρον τῆς ἐπαρχίας. Ἐξ Ἀλιβερίου τὸ ὄμμα τῆς κεντρικῆς διοικήσεως θέλει εἶναι ἐγγύτερον καὶ πρὸς τοὺς δήμους Αὐλῶνος, Κονιστρίων, Κοτυλαίων, Κυμαίων καὶ Σκύρου, καὶ πρὸς τοὺς δήμους Στύρων, Μαρμαρίου, Καρύστου. Τὸ Ἀλιβέριον παράγει οἴνους περιφήμους· ὑπάρχει δ’ ἐκεῖ καὶ ἐργοστάσιον οἰνοποιίας τοῦ συναδέλφου κ. Ἀγαθοκλέους, ἀποδεικνύον τὴν πρόοδον τῆς πόλεως ἐκείνης καὶ ἀπὸ ἐμπορικῆς καὶ ἀπὸ βιομηχανικῆς ἀπόψεως. Τὸ Ἀλιβέριον δὲν στερεῖται τῶν ἀναγκαίων στοιχείων, ἵνα φιλοξενήσῃ τὸν νομάρχην. Τὸ ἐπίνειον τοῦ Ἀλιβερίου, ἔχον λιμένα εὐρὺν καὶ ἀσφαλῆ, ποιεῖται ἐκπληκτικὰς προόδους. Ἀλλ’ ἡ Κύμη, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, πρωτεύει ἀπὸ τὰς ἄλλας πόλεις, διὰ τὸ πυκνὸν καὶ συγκεντρωμένον τοῦ πληθυσμοῦ της· ἔχει ἐμπόριον μεγαλείτερον τῶν ἄλλων πόλεων τῆς Καρυστίας. Διὰ τὴν Πολιτείαν δ’ ἔχει ἓν μέγα πλεονέκτημα. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις θελήσῃ νὰ συνδέσῃ τὴν Εὐρωπαϊκὴν καὶ τὴν Ἀσιατικὴν Τουρκίαν πρὸς τὴν Ἑλλάδα διὰ λιμένος ἐγγυτέρου βεβαίως, ἄριστος λιμὴν εἶναι ὁ τῆς Κύμης. Ἀπὸ Σμύρνης μέχρι Κύμης μόλις εἶναι 120 μίλια, ἀπὸ Θεσσαλονίκης πρὸς τὴν Κύμην εἶναι ἐπίσης τὸ ἐγγύτερον πρὸς τὴν Ἑλλάδα σημεῖον. Εἶναι μεγαλουργὸς ἰδέα τοῦτο, δύναται νὰ εἴπῃ τις, διὰ γενεὰν νάνων, οἵα ἡ ἰδική μας· ἀλλ’ ἂς ἔχωμεν τοὐλάχιστον αὐτὴν τὴν παρηγορίαν, ὅτι πιθανὸν νὰ ἐπέλθῃ γενεὰ ἀνδρική, ἥτις νὰ πραγματοποιήσῃ τὰ τοιαῦτα νῦν ὄνειρα. Ἡ Κύμη, τοιαύτας ἀρίστας ἔχουσα συνθήκας, γινομένη πρωτεύουσα νομοῦ, βεβαίως θὰ λάβῃ μίαν ὤθησιν πρὸς πρόοδον γενναίαν, καὶ βεβαίως ὁ λιμὴν αὐτῆς θὰ καταστῇ ἐκ τῶν ἐμπορικωτέρων λιμένων τῆς Ἑλλάδος. Ὡς πόλις ἡ Κύμη εἶναι λίαν εὐπρόσωπος, μὲ οἰκοδομὰς ὡραίας, μὲ ὁρίζοντα ἀπείρως ὡραῖον. Ἐπαρχία λοιπὸν ἔχουσα τρεῖς τοιαύτας πόλεις, περιεχούσας τοσαύτην ζωὴν καὶ τοσαῦτα στοιχεῖα προόδου, ἱκανὰς, ἵνα φιλοξενῶσιν ἀξιοπρεπῶς τὰς νομαρχιακὰς ἀρχὰς, κέκτηται, φρονῶ, πλείονα πάσης ἄλλης ἐπαρχίας δικαιώματα, ἵνα ἀποτελέσῃ νομόν. Τοὺς λόγους τούτους ἐλπίζω ὅτι θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἀποδεχομένη τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, θέλει εὐαρεστηθῆ νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς πρωτευούσης τοῦ νομοῦ, ὡς αὕτη ἤθελε κρίνει λυσιτελέστερον διά τε τὸ Κράτος καὶ τὸν λαόν. Ἐλπίζω δ’ ὅτι εἰς τοῦτο θὰ τὴν διαφωτίσωσιν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοί μου ἐκ τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας, οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν πτέρυγα τὴν ὑπουργικήν.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Δραγούμης ἔχει τὸν λόγον.

§36ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀνακριβὲς εἶναι τὸ ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει τῶν ὑποβαλόντων τὸ νομοσχέδιον ἀναφερόμενον, ὅτι «ἡ ἀνάγκη τῆς διαιρέσεως τῆς χώρας εἰς μικροτέρας διοικητικὰς περιφερείας πολλάκις καὶ πρὸ ἐτῶν ἀνεγνωρίσθη, ἐπεβάλλετο δὲ αὕτη ἀπὸ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ἡ ἐπαρχία ἔπαυσεν ὑπάρχουσα ὡς διοικητικὴ καὶ ἔμεινε μόνον ὡς ἐκλογικὴ περιφέρεια». Ἀπὸ τοῦ ἔτους 1833,—ὅτε τὸ πρῶτον ἐνομοθετήθη τὸ σύστημα, ὑφ’ ὃ διάγομεν σήμερον, — μεταξὺ τοῦ 1836 καὶ τοῦ 1845 τὸ ζήτημα τοῦ καταλλήλου τοῦ συστήματος τούτου ἐτέθη ὑπὸ συζήτησιν, ἐτέθη δὲ καὶ ὑπὸ δοκιμασίαν τὸ σύστημα τὸ ἀντίθετον, καὶ ἡ δοκιμασία ἀπέληξε κατ’ αὐτοῦ. Ἐν ἔτει 1845, εὐθὺς μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν τὴν πρώτην, ἦτο φυσικὸν ἐν τῇ πρώτῃ περιόδῳ τῆς Βουλῆς νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως· καὶ ὑπαρχούσης ἤδη τῆς κεκτημένης ἐννεατοῦς πείρας, ὁ ἔξοχος Πρωθυπουργὸς τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δὲν ἐδίστασε νὰ προβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπάνοδον εἰς τὸ ἀρχικὸν σύστημα, τὸ τοῦ ἔτους 1833, σύστημα μεμελετημένον ὅτε εἰσήχθη, σύστημα, οὗτινος τὰ προτερήματα καὶ αἱ ἀρεταὶ ἀπεδείχθησαν ἀκριβῶς ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἀντιθέτου συστήματος. Ἡ Βουλὴ ἐψήφισε τότε τὸν νόμον, καὶ ὁ νόμος ἐκεῖνος διέπει ἡμᾶς μέχρι τῆς σήμερον. Ἀπὸ τοῦ ἔτους 1845 μέχρι τοῦ 1865, δηλαδὴ μέχρι τῆς πρώτης Βουλῆς μετὰ τὴν δευτέραν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν, ἐπὶ τῇ νέᾳ μεταπολιτεύσει, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι οὐδὲ λέξις σπουδαίως ἐλέχθη, σχετιζομένη πρὸς τὸ ζήτημα τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως, ὅτι τὰ τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως εἶχον οὕτως ἐπιβληθῆ, ὥστε δευτέρα γνώμη περὶ αὐτῆς δὲν ὑπῆρχεν. Ἦτο φυσικόν, ὅπως ἐν ἔτει 1845, οὕτω καὶ ἐν ἔτει 1865, μεταβληθέντων ἐκ ῥίζης, ἐκ θεμελίων, τῶν πραγμάτων τῆς Πολιτείας, ὁ πρῶτος Πρωθυπουργὸς νὰ σκεφθῇ περὶ τοῦ χρησίμου ἢ μή, περὶ τοῦ μεταβλητέου ἢ μὴ τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως. Καὶ ἐνόμισε μὲν τότε ὁ ἀείμνηστος Κουμουνδοῦρος, ὅτι ἦτο ἡ περίστασις κατάλληλος πρὸς μεταβολὴν τῶν κατ’ αὐτὸ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ τότε ὑπάρχοντι Συμβουλίῳ τῆς Ἐπικρατείας ἡ πρότασις περὶ μεταβολῆς κατεδικάσθη, καὶ ἡ Βουλὴ δὲν ἐδείχθη πρόθυμος εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ αὐτὸς δὲ ὁ ὑποβαλὼν τὸ σχέδιον Πρωθυπουργὸς δὲν ἔκρινεν ὅτι ὑπῆρχε περίπτωσις, ἵνα ἐπιμείνῃ. Ἀπὸ τῶν χρόνων ἐκείνων, δὲν γνωρίζω ἔτος, καθ’ ὃ τὸ ζήτημα νὰ ἐπανῆλθε σπουδαίως ὑπὸ τὰς σκέψεις τῶν πολιτευομένων καὶ τῆς Βουλῆς. Αὐτὸς ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου τοῦ 1865, πολιτευθεὶς ἔκτοτε περὶ τὰ εἴκοσιν ἔτη, δὲν ἐφάνη ποτὲ ὅτι ἐπανῆλθεν εἰς τὴν προτέραν σκέψιν. Ἔκτοτε οὐδὲν γινώσκω τὸ δεικνύον, ὅτι ἀνεγνωρίσθη ποτὲ ἡ ἀνάγκη τῆς μεταβολῆς τοῦ συστήματος. Ἔκτοτε, μόνον ὅτε ἐγένετο σκέψις περὶ μεταβολῆς τοῦ συστήματος τοῦ ἐκλογικοῦ διὰ καθιερώσεως τῆς εὐρείας περιφερείας καὶ τῆς ἐπὶ ταύτῃ τῇ σκέψει καταργήσεως τῶν ἐπαρχείων, μόνον τότε, ὅτε βεβαίως ἦτο φυσικὸν νὰ ἐπανέλθῃ, ἐπανῆλθε τὸ ζήτημα τῆς τροποποιήσεως τοῦ θεσμοῦ τοῦ διοικητικοῦ. Καὶ εἶναι βέβαιον, ὅτι ὁ εἰσηγητὴς τῆς μεταβολῆς ἐκείνης, ὁ Τρικούπης, οὔτε ὅτε κατήργησε τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν καὶ συγκατήργησε μετ’ ὀλίγον καὶ τοὺς ἐπάρχους, οὔτε ὅτε ἔπειτα πάλιν ἀνελθὼν εἰς τὴν ἐξουσίαν ἐπανέφερε τὴν κατάργησιν τῶν ἐπαρχείων, ὁ μακαρίτης Τρικούπης, καθ’ ὅλον τοῦτο τὸ διάστημα τῆς πενταετίας ἢ τῆς ἑξαετίας, οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν μετέβαλε γνώμην περὶ τοῦ ὅτι οὐδὲν ὑπῆρχε τὸ ὑπαγορεῦον μεταβολὴν τοῦ διοικητικοῦ συστήματος. Ὑπὸ τὸν ἀείμνηστον Τρικούπην ἐπὶ δύο ἔτη περίπου διευθύνας τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν εὑρέθην ποτὲ εἰς θέσιν νὰ πεισθῶ, ὅτι ἐκλονήθη ἡ πεποίθησις αὐτοῦ· καὶ ὅτε ἐν ὡρισμέναις ὥραις ἀξιώσεις διαιρέσεως, οὐχὶ πολλῶν, ἀλλὰ δύο ἢ τριῶν νομῶν ἠκούσθησαν δεξιὰ ἢ ἀριστερὰ, ἡ ἀπάντησις τοῦ ἀρχηγοῦ ἡμῶν καὶ τότε καὶ πάντοτε ὑπῆρξεν ἀρνητική. Πιστεύω δὲ, ὅτι καὶ ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου τότε ἐν τῷ Ὑπουργείῳ καὶ νῦν Πρωθυπουργὸς, διαδεχθείς με εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἔπειτα πάλιν ἐπανελθὼν εἰς αὐτὸ ἐν ἔτει 1892, δὲν ἔσχεν ἀφορμήν τινα νὰ πεισθῇ, ὅτι αἱ προθέσεις τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ἡμετέρας πολιτικῆς τότε ἦσαν μεταρρυθμιστικαὶ τοῦ ὑφισταμένου συστήματος τοῦ διοικητικοῦ. Ὡς Ὑπουργὸς δὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, αὐτὸς οὗτος οὐδέποτε τοιοῦτον θέμα εἰσήγαγεν εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Εἶναι ἄρα ἔτι ἀνακριβέστερον τῆς πρώτης βεβαιώσεως τὸ βεβαιούμενον ἐν τῇ ἐκθέσει, ὅτι ἀπὸ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ἡ ἐπαρχία ἔπαυσεν ὑπάρχουσα ὡς διοικητικὴ περιφέρεια, ἐπεβάλλετο ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ σήμερον προτεινομένου συστήματος. Λέγω εἶναι ἀνακριβέστερον δι’ ἡμᾶς τοὺς τότε ἔχοντας τοιαύτας, οἵας ἐξέθηκα, ἰδέας. Πιθανὸν αἱ ἰδέαι νὰ μετεβλήθησαν ἔκτοτε, πιθανὸν ὅτι παρ’ ὅσας μετέβαλον ἰδέας κρατεῖ σήμερον ἡ πεποίθησις ὅτι ἔκτοτε ἐπεβάλλετο ἡ ἀνάγκη τῆς μεταβολῆς· ἀλλὰ δι’ ἡμᾶς, τοὺς ἔχοντας καὶ τότε καὶ νῦν τὰς αὐτὰς ἰδέας, ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν ἐπαρχείων δὲν ἐπεβλήθη ἡ ἀνάγκη τῆς μεταβολῆς τοῦ συστήματος. Ἦσαν τότε οἱ χρόνοι, καθ’ οὓς ὑπεβάλλοντο ἑκατὸν καὶ μία ἐπερωτήσεις, καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι κατὰ τὴν ὑποβολὴν ἐκείνην τῶν ἐπερωτήσεων καὶ ἐν τῷ σταδίῳ τῶν συζητήσεων, τῷ ἐπακολουθήσαντι ἐν τῇ Βουλῇ, ὑπεβλήθησαν ἀληθῶς ἰδέαι μεταρρυθμιστικαὶ τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως δι’ ὑποδιαιρέσεως νομῶν. Ἀλλ’ αὗται ὑπεβλήθησαν ὑπό τινων τότε ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει ἀγωνιζομένων ἀντιπροσώπων, ἐν οἷς ἐπρωτοστάτει ὁ ἔντιμος νῦν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργὸς, ὅστις ἐν τῇ ἐφόδῳ τῇ περιλαμβανούσῃ καὶ τὰ τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως καὶ ἀπευθυνομένῃ κατὰ τοῦ ὅλου μεταρρυθμιστικοῦ συστήματος τοῦ προεδρευομένου ὑπὸ τοῦ Τρικούπη κόμματος ἐδείχθη μὲν ζωηρότατος, ἀλλὰ ἔλαβε σταθερῶς πάντοτε ἀπαντήσεις ἀρνητικὰς, ἐξεγειρούσας αὐτὸν ζωηρότατον εἰς ἐπιθέσεις καὶ διαμαρτυρίας. Τὸ νομοσχέδιον δὲν στηρίζεται ἐπὶ εὐρυτέρας τινὸς ἰδέας μεταρρυθμιστικῆς, ὅταν ἔρχηται νὰ προτείνῃ τὴν μεταβολὴν, ἣν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν. Εὐρυτέρα ἰδέα μεταρρυθμιστικὴ θὰ ἦτο ἡ τῆς συστηματικῆς ἀναθεωρήσεως τῆς νομαρχιακῆς διαιρέσεως· ἰδέα μεταρρυθμιστικὴ κατ’ οὐσίαν θὰ ἦτο ἡ ἐπὶ τῇ μεταρρυθμίσει ταύτῃ συμμεταρρύθμισις τοῦ ἐκλογικοῦ ἐδάφους. Ἀλλ’ ἀκριβῶς τὰς δύο ταύτας ἰδέας, καίτοι φαίνεται ὅτι παραδέχεται καὶ ἀσπάζεται ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει ἡ Κυβέρνησις, ἀκριβῶς τὰς δύο ταύτας ἰδέας ἐν τῷ νομοσχεδίῳ θέτει ἐκποδὼν, διότι φρονεῖ, ὅτι δὲν ἦλθεν ἡ κατάλληλος ὥρα πρὸς ἐπιχείρησιν τοιούτου ἔργου. «Ἐν τῇ διαιρέσει ταύτῃ, λέγει ἡ ἔκθεσις, ἐπροτιμήσαμεν τὴν σύστασιν τῶν νέων νομῶν ἐξ ὁλοκλήρων ἐπαρχιῶν. Ἀναντιρρήτως ὁ σκοπὸς, εἰς ὃν ἀποβλέπομεν, προτείνοντες τὴν μεταβολὴν τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως, ἤθελεν ἐπιτευχθῆ πληρέστερον, ἂν αἱ διοικητικαὶ περιφέρειαι συνιστῶντο συστηματικώτερον, ἂν ὅσῳ τὸ δυνατὸν πάντες οἱ δῆμοι ὑπήγοντο εἰς τὴν πλησιέστερον κειμένην ἕδραν τοῦ νομοῦ. Καὶ προχείρως δύνανται νὰ ἀριθμηθῶσι πλεῖστοι δῆμοι, οἵτινες ἔπρεπε νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς ἄλλον νομόν. Ἀλλὰ, τῆς ἀρχῆς ταύτης λαμβανομένης, τινὲς μὲν ἐκλογικαὶ περιφέρειαι θὰ ηὐρύνοντο, ἄλλαι θὰ περιωρίζοντο, τινὲς δὲ καὶ θὰ ἐξέλειπον ἐντελῶς. Ἡμεῖς δὲν ἐκρίναμεν πρέπον νὰ θίξωμεν τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας. Οὐχ ἧττον φρονοῦμεν, ὅτι καὶ οὕτως ἡ προτεινομένη διοικητικὴ τοῦ Κράτους διαίρεσις ἄγει ἀσφαλῶς πρὸς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν, βραδύτερον δὲ δύνανται νὰ ἐπέλθωσι μεταρρυθμίσεις τινὲς, βελτιοῦσαι τὴν διαίρεσιν ταύτην.» Ἀκριβῶς ἐκεῖνο, ὅπερ μετ’ ἀξιεπαίνου μετριοφροσύνης εἶπε τελευταῖον ἀγορεύων ὁ κ. Πρωθυπουργός· εἶναι ἡ πολιτικὴ τοῦ ἀρκεῖσθαι καὶ εἰς ἓν ἁπλοῦν, μικρὸν βῆμα. Ἓν μικρὸν βῆμα εἶναι ἐπαρκές· περιττὸν νὰ ζητήσωμεν περισσότερα. Ἀλλ’ ἐγὼ λέγω, ὅτι, ὅταν θίγηται ὁ ὀργανισμὸς ὁ διοικητικὸς, ὅταν ἔρχωνται ζητοῦντες νὰ μεταβάλωμεν αὐτὸν, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ μὴ φέρωσιν εἰς ψήφισιν πάσας τὰς μεταβολὰς ἐκείνας, αἵτινες εἰσαγόμεναι παράγουσι τι τελεσφόρον. Ὁ ὀργανισμὸς ὁ διοικητικὸς δὲν ἐπιτρέπεται ἀτιμωρητὶ νὰ τίθηται καθ’ ἡμέραν ὑπὸ συζήτησιν, καὶ ἐὰν σήμερον ψηφίζεται ὁ νέος ὀργανισμὸς, πρέπει νὰ ἔχῃ ἐνώπιον αὐτοῦ περίοδον ἀρκούντως μακράν, ὥστε τὰ ἐν τῷ μεταξὺ νὰ μὴ κεῖνται ὑπὸ ἀμφισβήτησιν καὶ ἀμφιβολίαν. Οἱ ἐπιχειροῦντες νὰ θίξωσιν οὕτως ἐπιπολαίως τὸν διοικητικὸν ὀργανισμὸν, ὅπως ὑποδιαιρέσωσι τὰς περιφερείας, ἔδει νὰ ἔχωσι πρὸ ὀφθαλμῶν, ὅτι ἡ μεταβολὴ τότε μόνον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποβῇ κατὰ τι ὠφέλιμος, ἂν παρηκολουθεῖτο καὶ ὑπὸ τῶν μεταβολῶν τῶν ἐπανορθουσῶν εἴτε τὰ σφάλματα εἴτε τὰς ἐξ ἄλλων λόγων ἐλλείψεις περὶ τὴν διαχάραξιν τῶν ὁρίων τῶν νομαρχιακῶν, καὶ ἀλλοιουσῶν τὸ ἔδαφος τὸ ἐκλογικὸν, ὅπερ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἔκρινε, κατὰ τὰ ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτῆς, μεταβλητέον. Ὅτε ἐχαράχθησαν τὰ ὅρια τῶν δέκα πρώτων νομῶν, ἡ Ἑλλὰς δὲν ἦτο ἐλευθέρα πρὸς τὰ ἄνω νὰ χαράξῃ τὰ τῶν νομῶν ὡς οἱ φυσικοὶ λόγοι, ὡς αἱ σχέσεις, ὡς ἡ γεωγραφικὴ θέσις τῶν μερῶν ἐκείνων ὑπηγόρευε· διότι τὸ ὅριον τὸ ὑπὸ τῶν συνθηκῶν τεθὲν μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς γείτονος ἐπικρατείας περιώριζεν ἐπιτακτικῶς τὴν ἐλευθερίαν πρὸς κανονισμὸν τῶν νομῶν πρὸς τὰ ἐπάνω οὕτως, ὡς ἤθελε βεβαίως τελεσθῆ, ἂν τὸ ὅριον ἐκεῖνο τὸ ἀνυπέρβλητον δὲν παρενεβάλλετο. Ἀλλὰ σήμερον, ὅτε ἐπιλαμβάνεται ἡ Κυβέρνησις τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν ἀναγομένων εἰς τοὺς νομοὺς, καὶ προτείνει μεταβολὴν τῆς ἐκτάσεως καὶ τῶν ὁρίων αὐτῶν, σήμερον ἦτο εὐκαιρία νὰ ἐπανορθωθῶσιν ὅσα τότε ἐξ ἀδυναμίας ἐγένοντο σφαλερῶς. Σήμερον ἦτο ἡ περίστασις, ἂν ἀλλαχοῦ που, —καὶ βεβαίως ὑπάρχουσι τοιαῦτα σημεῖα—ἐξ ἐσφαλμένης ἐκτιμήσεως τῶν πραγμάτων, δῆμοι ἀνήκοντες ἀριστερὰ ἐτάχθησαν δεξιὰ, σήμερον ἦτο ἡ περίστασις νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὰ τμήματα, εἰς ἃ κατὰ φύσιν ἀνήκουσι, νὰ περιορισθῇ δ’ ὁ περιλαμβάνων αὐτοὺς νομὸς εἰς τὰ ὑπόλοιπα, προσλαμβάνων ὅ,τι τυχὸν ἄλλο ἐξ ἄλλου μέρους εἰς αὐτὸν ἀνήκει. Ἀλλὰ τοιαύτην ἐργασίαν δὲν εἰσήγαγεν ἡ Κυβέρνησις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Διότι ἐπεδίωξε τὰ εὐκολώτερα. Ὁ λόγος ὁ δικαιολογητικὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι εἷς καὶ ἁπλοῦς, ἡ προσέγγισις τῆς διοικήσεως εἰς τοὺς διοικουμένους. Ἵνα προσεγγίσωσι τὴν διοίκησιν εἰς τοὺς διοικουμένους, ὑποδιαιροῦσι τοὺς νομοὺς, αὐξάνοντες αὐτοὺς ἀπὸ 16 εἰς 27. Ἀποτέλεσμα τῆς μεταβολῆς ταύτης ἔσται, κατὰ τὴν ἔκθεσιν, ἡ βελτίωσις τῆς κυρίας διοικήσεως, ἡ βελτίωσις τῆς γενικῆς διοικήσεως. Εὐθὺς ὡς ἐτέθη ἡ ἀρχὴ, ἡ Κυβέρνησις εὑρέθη, ὡς εἰκός, ἐκτεθειμένη, ἀλλὰ καὶ μετὰ πολλῆς προθυμίας εὐάλωτος, εἰς ὡρισμένας τοπικὰς ἀξιώσεις. Πρὸς ἄλλας ἀπ’ ἐναντίας μοὶ φαίνεται ὅτι ἐν τῷ συστήματι αὐτῆς ἐδείχθη ἀδικαιολογήτως ἀμετάπειστος. Ἔν τισι δὲ ὑπῆρξε καὶ ὅλως ἄδικος κατὰ τὸν προσδιορισμὸν τῶν νέων νομαρχιακῶν ὁρίων καὶ ἑδρῶν. Προκειμένου περὶ ἱδρύσεως νέων νομῶν, —καὶ παρακαλῶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ φέρω ἁπλᾶ παραδείγματα· μὴ θορυβηθῇ κανεὶς καὶ μὴ θορυβήσῃ, διότι δὲν ἐννοῶ νὰ ψέξω τινὰ, ἀλλὰ μόνον νὰ ἐλέγξω τὴν διαίρεσιν, εἰσερχόμενος εἰς αὐτὸ τὸ πνεῦμα τοῦ συστήματος, ὅπερ ἐδέχθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, —προκειμένου λόγου χάριν περὶ τῆς Λευκάδος, κρίνεται ἀπαραίτητος ἡ ἵδρυσις αὐτῆς εἰς νομὸν, ἀποσπωμένης καὶ τῆς Ἰθάκης ἀπὸ τῆς Κεφαλληνίας, καὶ διαιρουμένου οὕτω καὶ τοῦ Βασιλείου τοῦ Ὀδυσσέως μετὰ χιλιάδας ἐτῶν, κρίνεται ἀναγκαῖον νὰ γένηται οὕτως ἡ Λευκὰς νομὸς, διότι οὕτως ἠθέλησεν ἡ Κέρκυρα. Προκειμένου περὶ τῆς Καρυστίας, ἥτις οὐδὲν τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας τῶν εὐκόλων ἔχει, ὧν εὐμοιρεῖ ἡ Λευκὰς, τακτικῶς συγκοινωνοῦσα δι’ ἀτμοπλοίων μετὰ τε τῆς πρωτευούσης καὶ μετὰ τῆς πλησίον Κερκύρας, προκειμένου, λέγω, περὶ τῆς Καρυστίας, δὲν ἀποφασίζεται ἡ ἵδρυσις αὐτῆς εἰς νομόν· διατί; διότι ἄλλως ἠθέλησεν ἡ Χαλκίς. Τὸ πραττόμενον εἶναι ἄνισον. Καὶ ἐγὼ μὲν δὲν παραπονοῦμαι, διότι μένει ἀκέραιος ὁ νομὸς τῆς Εὐβοίας, διότι ἡ ἀκεραιότης αὐτοῦ εἶναι σύμφωνος πρὸς τὰς ἰδέας μου, ἀλλ’ εὐθὺς ὡς εἰσάγεται σύστημα διαιροῦν τοὺς νομοὺς διὰ τοὺς λόγους τοὺς ἐν τῇ ἐκθέσει, ἀδικοῦμεν βεβαίως, ἂν ὁρίσωμεν νομὸν τὴν Λευκάδα, ἐφ’ ἧς οἱ λόγοι οὗτοι οὐδεμίαν ἔχουσιν ἐφαρμογήν, οὐχὶ δὲ τὴν Καρυστίαν, ἐφ’ ἧς πληρέστατα ἐφαρμόζονται.

§37Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). «Ἄλλως ἠθέλησεν ἡ Χαλκὶς», εἶπεν ὁ ἀγορεύων. Ἐγὼ δηλῶ, ὅτι οὐδόλως ἄλλως ἠθέλησεν ἡ Χαλκὶς, καὶ συνηγορῶ νὰ γείνῃ νομὸς εἰς τὴν Καρυστίαν, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἦμαι πολὺ ὑπόχρεως εἰς τὴν Βουλήν.

§38ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀλλὰ μέγα κακὸν ἐγέννησε τὸ νομοσχέδιον, διότι ἐκέντησεν ὀρέξεις ἐπαρχιακὰς, ὀρέξεις τοπικὰς, ὅτι ἐπιφέρει βλάβας, ὅτι γεννᾷ, ὡς ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, ἀνταγωνισμὸν, ὅτι γεννᾷ ἢ ἀναρριπίζει πάθη, καὶ ὅτι ψηφιζόμενον σήμερον ὑπὸ τοιούτους ὅρους, πάντως, καὶ ἂν ἔχῃ τινὰ προτερήματα, εἶναι προωρισμένον νὰ ἀπολήξῃ εἰς βλάβην. Εἶπον ὅτι, κατὰ τὴν ἔκθεσιν τὴν δικαιολογητικὴν, τὴν βελτίωσιν τῆς κυρίως διοικήσεως ἀναμένει ἡ Κυβέρνησις ἐκ τῆς προσεγγίσεως τοῦ διοικητοῦ εἰς τοὺς διοικουμένους, διότι εἰς τὴν Κυβέρνησιν φαίνεται ἀφόρητον ὅτι «ἡ διοίκησις ἐκτεταμένης περιφερείας, ὡς ἐπὶ λέξει ἀναφέρει ἡ ἔκθεσις, κατέστησεν ἄγνωστον τὴν κυβερνητικὴν ἐπίβλεψιν εἰς τὰς ἐσχατιὰς τοῦ νομοῦ, κατέστησε δὲ εἰς τὸν λαὸν τῶν ἀπώτατα ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ κειμένων δήμων ἀπρόσιτον τὸν Διοικητήν». Ἀλλ’ ἂν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε σκεφθῆ νὰ ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν ζωὴν διάταξιν τοῦ κειμένου ὀργανισμοῦ, τοῦ διατάγματος τοῦ 1845, ἐν ἄρθρῳ 20, καθ’ ἣν ὁ νομάρχης εἶναι ὑπόχρεως δὶς τοῦ ἔτους νὰ περιέρχηται τὸν νομὸν, ἂν ἡ Κυβέρνησις, θέλουσα νὰ ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν ζωὴν τὴν διάταξιν ταύτην, τὴν ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν κοιμωμένην καὶ οὐδέποτε ἐφαρμοσθεῖσαν, προέτεινεν εἰς τὴν Βουλὴν πίστωσιν, δι’ ἧς ἤθελον κατασταθῆ πραγματικαὶ αἱ περιοδεῖαι τοῦ νομάρχου, βεβαίως ἤθελε προσεγγίσει τὸν διοικητὴν εἰς τὸν διοικούμενον περισσότερον παρ’ ὅ,τι ὑποδιαιροῦσα τοὺς νομοὺς καὶ περισφίγγουσα τὰς νομαρχιακὰς διαιρέσεις. Τοῦτο δὲ, ὅπερ καὶ θὰ ἦτο λυσιτελὲς πρὸς τὴν κυρίως διοίκησιν, ἀφιεμένων τῶν νομῶν, ὁποῖοι ὑπάρχουσι, τοῦτο πολὺ λυσιτελέστερον ἤθελεν εἶναι καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς γενικῆς διοικήσεως, ἐὰν ἐτηροῦντο τὰ τῶν νομῶν ὡς ἔχουσι νῦν. Διότι εἶναι πλάνη μεγάλη, προκειμένου περὶ τῆς γενικῆς διοικήσεως, ὅτι εἶναι δυνατὸν τὰ κατ’ αὐτὴν νὰ ἔχωσιν ὑγιῶς, ὅταν αἱ περιφέρειαι ἦναι μικραί. Στενὴ περιφέρεια εἶναι ὠφέλιμος, εἶναι ἀπαραίτητος, προκειμένου περὶ τῶν δήμων, διότι ὁ δῆμος εἶναι ἕδρα τοπικῶν συμφερόντων. Στενὴ περιφέρεια, προκειμένου περὶ τῶν νομῶν, μοίρας τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους, εἶναι βεβαίως ὅ,τι ἐπιβλαβὲς εἰς τὴν γενικὴν διοίκησιν. Καθ’ ἣν ὥραν μάλιστα ἡ Κυβέρνησις προβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ, καὶ θέλει βεβαίως ψηφίσει ἡ Βουλὴ, μετάθεσιν ἐξουσίας ἀπὸ τῆς κορυφῆς εἰς τὰ κέντρα τὰ ἐν τοῖς νομοῖς, καθ’ ἣν ὥραν, λέγω, ἡ Κυβέρνησις τοιαύτην μετάθεσιν ἰδίας ἑαυτῆς ἐξουσίας προτείνει νὰ ψηφίσωμεν εἰς τὰ κέντρα τὰ ἐν τοῖς νομοῖς, κατὰ ταύτην τὴν ὥραν πολὺ περισσότερον ἢ κατὰ πᾶσαν ἄλλην ὀφείλει νὰ προσέξῃ εἰς τοῦτο, ὅτι, ἵνα λειτουργήσῃ καλῶς ἡ ἀπ’ αὐτῆς ἀποσπωμένη αὕτη ἐξουσία εἰς χεῖρας τῶν νομαρχῶν, πρέπει οἱ νομάρχαι νὰ μένωσιν ἔχοντες ἐνώπιον αὐτῶν εὐρὺν ὁρίζοντα, καὶ νὰ μὴ περισφίγγηται περὶ αὐτοὺς ἡ ζώνη τῶν παντοίων τοπικῶν ἐπεμβάσεων καὶ ἐπιδράσεων. Τὸ πρᾶγμα, Κύριοι, ἀλλαχοῦ δὲν ἀμφισβητεῖται, καὶ ἀρκεῖ νὰ ἀναγνώσω ὑμῖν ἐν μεταφράσει δύο λέξεις Γάλλου πολιτειολόγου, ἐξετάζοντος ἀκριβῶς τὸ ζήτημα, ὅτι δὲν συμφέρει νὰ μεταβληθῶσι τὰ ὅρια τῶν κατὰ τὴν Γαλλικὴν ἐπανάστασιν καθορισθέντων Γαλλικῶν νομῶν καὶ λέγοντος τὰ ἑπόμενα: «Ἡ διοίκησις ἐγκεκλεισμένη ἐν στενωτέρῳ κύκλῳ», ἐκείνου δηλαδή, ὃν ὥρισεν ἡ Συνέλευσις ἡ Συντακτική, «ἐγκεκλεισμένη ἐν στενωτέρῳ κύκλῳ, θὰ εἶχεν ὀλιγωτέραν δύναμιν καὶ ὀλιγώτερον φῶς». Ἀκριβῶς ἐκεῖνο, ὅπερ πρὸ ὀλίγου ἔλεγον πρὸς ὑμᾶς, προκειμένου περὶ τῶν Ἑλληνικῶν νομῶν.

§39ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ποῖος πολιτειολόγος;

§40ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ Auguste Billiard ἐν ἄρθρῳ κατακεχωρισμένῳ εἰς σύγγραμμα ὑπὸ τὴν πρυτανείαν τοῦ Garnier Pagès ἐκδοθέν, παλαιῷ μέν, ἀλλὰ πάντοτε ἐν τοιούτῳ ζητήματι νέῳ. Ὁ συγγραφεὺς μάλιστα οὗτος—ἀφοῦ ἦλθεν ὁ λόγος, ἂς εἴπω καὶ τοῦτο, —ἐπιπροσθέτει κατωτέρω εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ὅτι θὰ ἦσαν οὐχ ἧττον ἀδέξιοι ἢ ἄφρονες οἱ τυχὸν ἐπιχειροῦντες νὰ μεταβάλωσι τὸ ἔργον τῶν προγενεστέρων. Οἱ λόγοι, δι’ οὓς ὁ ἀείμνηστος Κωλέττης ἐπανέφερε τὸ σύστημα τοῦ 1833 καὶ ἐκληροδότησεν αὐτὸ εἰς ἡμᾶς, ἦσαν κυρίως τρεῖς, ὅτι ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν διοικήσεων καθιστᾷ δυσχερεστέραν τὴν ἐργασίαν τοῦ κέντρου, τὴν ἐκ τοῦ κέντρου διεύθυνσιν, ὅτι εἶναι δύσκολον νὰ εὑρεθῶσιν ἐν Ἑλλάδι δέκα νομάρχαι—τόσοι ἀπητοῦντο τότε—ἄξιοι τῆς ἀποστολῆς καὶ τοῦ ἀξιώματος, ἔχοντες κῦρος, καὶ ὅτι ἰδιαίτατα συμφέρει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀντιπροσωπεύηται ὑπὸ προσώπων τοιαύτης ἀξίας καὶ τοιαύτης περιωπῆς, ὥστε νὰ ἐξαίρωσι τὸ ἠθικὸν αὐτῆς κῦρος. Καὶ οἱ τρεῖς οὗτοι λόγοι, κύριοι συνάδελφοι, φρονῶ ὅτι ὑφίστανται ἔτι καὶ σήμερον. Οὐδένα τούτων δυνάμεθα νὰ ἀναιρέσωμεν. Ὅτι μὲν εἶναι δυσχερεστέρα ἡ διοίκησις πλειόνων ὑφισταμένων ἀρχῶν, εἶναι ἀνάξιον καὶ νὰ θελήσῃ τις νὰ ἀποδείξῃ· ὅτι δὲ εἶναι δυσεύρετοι οἱ κατάλληλοι ἄνδρες πρὸς ἀξίωμα, οἷον τὸ τοῦ νομάρχου, ἀξίωμα βεβαίως ἴσον πρὸς τὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τοῦ Κράτους καὶ δικαιούμενον νὰ παραλαμβάνῃ τοὺς Ὑπουργοὺς τοὺς ἐξερχομένους τῶν ὑπουργικῶν ἑδωλίων, ἵνα χρησιμοποιῇ αὐτοὺς εἰς τὰς κατὰ μέρος διοικήσεις, καὶ τοῦτο νομίζω ὅτι οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ. Στρέφομεν καὶ ἡμεῖς τὰ βλέμματα καὶ ἐρωτῶμεν: σήμερον, ὅτε ἔχομεν 16 νομούς, ἔχομεν 16 νομάρχας; Ἔχομεν σήμερον, εἴχομεν χθές, εἴχομεν πρώην; Ἔχομεν ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ Γεωργίου; εἴχομεν ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ Ὄθωνος; εἴχομεν ἐπὶ τῆς βασιλείας τῆς Συνταγματικῆς τοῦ Ὄθωνος; εἴχομεν πρὸ τοῦ Συντάγματος τοῦ 1844; Ἐγὼ λέγω, οὐδέποτε. Εἴχομεν καὶ ἔχομέν τινας, ὀλίγους, ὀλιγίστους. Δὲν ἠξεύρω δὲ, ἐὰν σήμερον, στρογγύλως ὑπολογίζοντες, δυνάμεθα νὰ ἀναβιβάσωμεν εἰς τὸ τέταρτον τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀληθῶς ἀξίων νὰ κατέχωσι μετὰ τοῦ εἰς αὐτὸ ἀνήκοντος κύρους τὸ νομαρχιακὸν ἀξίωμα. Καὶ ἂν δὲν ἔχωμεν τοὺς 16, ποῦ θὰ εὕρωμεν τοὺς 27; καὶ ἂν δὲν ἔχωμεν τοὺς 16 διὰ τοὺς μεγάλους νομοὺς, οὓς ὁ καθεὶς φιλοτιμεῖται, θυσιάζων καί τι, νὰ διευθύνῃ, ποῦ θὰ εὕρωμεν αὐτοὺς διὰ τοὺς 27 νομοὺς, ἐν οἷς οἱ πλεῖστοι μικροί, ἀποκρούοντες τοὺς ἔχοντας καί τινα διοικητικὴν φιλοτιμίαν, διότι ἔχουσιν ἐπιφάνειαν ἐπαρχιακῶν διαιρέσεων; εἶναι προφανές, ὅτι, εὐθὺς ὡς ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἡ ἤδη χαμηλὰ ἱσταμένη νομαρχιακὴ διοίκησις θὰ κατέλθῃ, καὶ ὑμεῖς κρεῖττον παντὸς ἄλλου, ὑμεῖς οἱ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν κυρίως ἐρχόμενοι, δύνασθε νὰ κρίνητε, ἐὰν ἡ μεταβολὴ αὕτη, ἡ ἐπὶ τὰ χείρω, ἦναι σπουδαία, ἐπὶ ζημία τῆς δημοσίας διοικήσεως. Εἶναι δὲ ἀπαραίτητος ἡ εἰς ὕψος διηνεκὴς στάσις τῶν νομαρχῶν, διότι, ὡς ὀρθῶς ἔλεγεν ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις τοῦ Κωλέττου, διὰ τῆς τοιαύτης διακεκριμένης θέσεως καὶ τοῦ κύρους τῶν διοικητῶν ἀνυψοῦται ἡ ἠθικὴ ἐπίδρασις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τὰ τῆς διοικήσεως, ἡ ἐπίδρασις δηλαδὴ ἐκείνη, ἥτις ἀποτελεῖ τὴν μεγίστην δύναμιν τῶν Κυβερνήσεων εἰς διεξαγωγὴν ἐν ὁμαλότητι καὶ τάξει τῶν τῆς γενικῆς διοικήσεως τελεσφόρως πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ἡ διαίρεσις, ἡ ἐλάττωσις τῶν περιφερειῶν, εἰσάγουσα νομάρχας κατωτέρας βεβαίως ἠθικῶς, καὶ ἐν τῇ ἰδίᾳ αὐτῶν ἀναγνωρίσει, περιωπῆς ἢ οἱ νομάρχαι τῶν σημερινῶν νομῶν, θέλει καὶ δι’ ἄλλον τινὰ λόγον συντελέσει εἰς καταβίβασιν περισσοτέραν τῆς διοικήσεως· διότι αἱ διακρίσεις, αἱ γινόμεναι μεταξὺ νομῶν καὶ νομαρχῶν, θέλουσιν ἀπομακρύνει ἔτι μᾶλλον τοὺς ἱκανοὺς ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας ἕνεκα τῶν νέων κινδύνων, εἰς οὓς θὰ βλέπωσιν ἑαυτοὺς ἐκτιθεμένους, κινδύνων οἵτινες μέχρι τοῦδε δὲν ὑπῆρχον ἐνώπιον αὐτῶν, ὅτε καλούμενοι ἀνεδέχοντο ὑπηρεσίαν, τῶν κινδύνων, εὐθὺς ὡς δυσαρεστήσωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μὴ δυναμένην ἢ μὴ τολμῶσαν δι’ οἱονδήποτε λόγον νὰ ἀπολύσῃ αὐτοὺς, εὐθὺς ὡς φανῶσι δυσάρεστοι εἰς τοὺς ἐν τῷ νομῷ φίλους τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἴδωσιν ἑαυτοὺς μετατιθεμένους ἀπὸ τῆς ὑψηλῆς θέσεως πρωτεύοντος νομοῦ εἰς τὴν τελευταίαν θέσιν τινὸς τῶν δευτερευόντων ἢ τριτευόντων. Γινώσκομεν καλῶς, ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι, δι’ οὓς, καίτοι δὲν ὑπάρχει τελεία λειψανδρία ἐν τῷ τόπῳ, δὲν εὑρίσκονται ὅμως οἱ κατάλληλοι νομάρχαι, καὶ εἶναι περιττὸν ἐδῶ νὰ ἀναπτυχθῶσιν. Ἀλλ’ ἐὰν τὸ ἔδαφος τὸ νομαρχιακὸν χειροτερεύσῃ, ἐὰν πᾶν ὅ,τι ἀποθαρρύνει ἐκείνους, πρὸς οὓς προσφέρεται ὡς τιμὴ καὶ μετὰ παρακλήσεων ἡ νομαρχιακὴ θέσις, ἀποθαρρύνῃ αὐτοὺς ἐν τῷ νέῳ ἐδάφει περισσότερον, πῶς θέλετε νὰ μὴ ἐλαττωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀνδρῶν τῶν ἀληθῶς ἀξίων τοῦ ἀξιώματος, πρὸς οὓς θέλει δυνηθῆ ἐφεξῆς ν’ ἀπευθύνηται ἡ Κυβέρνησις, ζητοῦσα τὴν συνδρομὴν αὐτῶν; Τὸ νομοσχέδιον, Κύριοι, διὰ τοὺς λόγους τούτους φαίνεται εἰς ἐμὲ προωρισμένον ἀντὶ βελτιώσεως νὰ χειροτερεύσῃ τὰ πράγματα· καὶ εἶναι κρῖμα, ὅτι, καθ’ ἣν ὥραν ἡ Κυβέρνησις προσπαθεῖ διὰ τοῦ ἑτέρου νομοσχεδίου περὶ Νομαρχιακῶν Συμβουλίων νὰ εἰσέλθῃ πράγματι εἰς μεταρρυθμιστικὴν ὁδὸν, ὑπισχνουμένην βελτίωσιν, —καίτοι δὲν δύναμαι καὶ σήμερον ἔτι περὶ τοῦ θεσμοῦ τούτου νὰ ἔχω πεποίθησιν ὅτι ἐν Ἑλλάδι θέλει καρποφορήσει, —εἶναι λυπηρὸν, ὅτι, καθ’ ἣν στιγμὴν τοιοῦτο νομοσχέδιον μετ’ ἀγαθῆς καὶ ἀληθῶς μεταρρυθμιστικῆς προαιρέσεως εἰσάγει ἡ Κυβέρνησις, συνδέει αὐτὸ μετὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅπερ θέλει συντελέσει μὲν εἰς χειροτέρευσιν τῆς διοικήσεως, θὰ ἐμποδίσῃ δὲ καὶ τὴν χρήσιμον λειτουργίαν τοῦ ἑτέρου νομοθετήματος. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν, Κύριοι, τὸ νομοσχέδιον μοὶ φαίνεται ἄξιον τῆς μελαίνης ψήφου τῆς Βουλῆς. Διότι εἰς ἐμὲ φαίνεται ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἀποκτῶμεν τὸ κακὸν τοῦτο νομοθέτημα, ὅπερ διὰ τὸν λόγον τοῦτον, καὶ ἂν ἦτο καλὸν, ἔπρεπε νὰ διστάσωμεν νὰ παραδεχθῶμεν, ἀποκτῶμεν, λέγω, τὸ κακὸν τοῦτο νομοθέτημα διὰ δαπάνης, ἥτις δὲν ἐπιτρέπεται κατὰ τὴν παροῦσαν ὥραν. Ἐὰν κατηργήθησαν τὰ ἐπαρχεῖα ἄλλοτε, βεβαίως κατηργήθησαν διὰ λόγους γενικωτέρους, ἀλλὰ συνετέλεσαν εἰς τὴν ταχυτέραν κατάργησιν καὶ ὁ οἰκονομικὸς λόγος· ἀντὶ δὲ τῆς δαπάνης τῶν 280,000 δραχμῶν, ἣν ἀπεφύγομεν, καταργήσαντες τὰ ἐπαρχεῖα, εἰσάγομεν νῦν ἐνταῦθα θεσμὸν ἐπὶ χειροτερεύσει τῶν κειμένων, δι’ ὃν βεβαίως θέλομεν δαπανήσει ἥμισυ ἑκατομμύριον δραχμῶν κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογήν. Τί δὲ θέλει συμβῆ κατόπιν, εἶναι περιττὸν ἐγὼ νὰ προείπω, διότι γινώσκομεν ὅτι οὐδέποτε αἱ τὸ πρῶτον εἰσαγόμεναι νέαι δαπάναι προβαίνουσιν εἰς ἐλάττωσιν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν εὐηρεστήθη, καίτοι ἐπανειλημμένως παρεκλήθη, νὰ καταθέσῃ τὰς περὶ τῶν δαπανῶν πληροφορίας. Ἐφ’ ὅσον μὲν ἐπρόκειτο περὶ τῶν ἐρωτήσεων τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ναυπλίας, ἢ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, νομίζω, ἀπήντα εἰς ἡμᾶς, ὅτι αἱ πληροφορίαι ἐκεῖναι σχετίζονται μετὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ Νομαρχιακῶν Συμβουλίων. Ὅτε δ’ ἐζητήσαμεν τὰς πληροφορίας τὰς εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο συμφερούσας, ὑπέσχετο μὲν νὰ φέρῃ αὐτὰς, ἀλλὰ καὶ χθὲς γενομένης ὑπομνήσεως δὲν εὑρέθη εἰς θέσιν νὰ ἀπαντήσῃ...

§41Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§42ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα.

§43Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Περὶ ποίων πληροφοριῶν ὁμιλεῖτε;

§44ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Περὶ ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἐζήτησα. Θὰ ἀναγκασθῶ νὰ τὰς δώσω ἐγὼ τώρα.

§45Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐὰν πρόκειται περὶ τῶν πληροφοριῶν περὶ Στρατολογικῶν Συμβουλίων, τῶν μόνων, καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, ζητηθεισῶν παρ’ ὑμῶν ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀκριβῶς δὲν ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐπέρχεται αὔξησις, ἀλλὰ φρονῶ τοὐναντίον, ὅτι ἐπέρχεται ἐλάττωσις δαπανῶν.

§46ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Οὐχ ἧττον νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο ἐλευθεριώτερον διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ἂν συνεισεφέρετε τὰς πληροφορίας ταύτας μετὰ τῆς παρατηρήσεως, ὅτι δὲν εἶναι χρήσιμοι κατὰ τὴν ὑμετέραν κρίσιν, διότι δὲν ἐπέρχεται αὔξησις. Ἀλλ’ ἐγὼ θὰ ἀποδείξω, ὅτι ὑπάρχει αὔξησις. Καὶ ἀπορῶ, πῶς οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἐπιμένουσι φρονοῦντες, καίτοι ἐσκέφθησαν ἐπὶ τοῦ θέματος, ὅτι δὲν ὑπάρχει. Εἶπον ὅτι δὲν εἶναι αὔξησις ἡ προσθήκη 11 στρατολογικῶν γραφείων...

§47Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Στρατολογικῶν Συμβουλίων, εἶπον.

§48ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ ἐρώτησίς μου ἦτο περὶ γραφείων, κύριε Ὑπουργέ. Ὡμίλησα σαφῶς καὶ ἐπανέλαβον τὰ ζητούμενα, ἤλπιζον δὲ ὅτι εἶχον γείνῃ καταληπτός. Λοιπὸν ἡ προσθήκη 11 Στρατολογικῶν Γραφείων εἶναι προσθήκη δαπάνης. Ἀπήντησαν εἰς ἡμᾶς τοιαύτην ἀπάντησιν περίπου· ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ ὑπάρχουσι καὶ πληρωνόμενοι ἤδη τοὺς μισθοὺς θὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὰ Στρατολογικὰ Γραφεῖα· ἀλλὰ παραβλέπουσιν ὅτι τὰ Στρατολογικὰ Γραφεῖα περιέχουσιν ὀργανικὰς θέσεις, καὶ ὅτι εὐθὺς ὡς εἰσαχθῶσιν ἐκεῖ οἱ ἀξιωματικοὶ ἐπλάσθησαν τόσαι ὀργανικαὶ θέσεις, ὅσοι ἀξιωματικοὶ ἀντιστοιχοῦσιν εἰς ἓν ἕκαστον τῶν Στρατολογικῶν τούτων Γραφείων. Τοῦτο γίνεται δυνάμει τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, τοῦτο γίνεται δυνάμει τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, ὅστις ὀργανισμὸς περιλαμβάνει τοὺς πίνακας, ὅστις στρατολογικὸς νόμος ὁρίζει, ὅτι ἐν ἑκάστῃ ἕδρᾳ νομοῦ ὑπάρχει Στρατολογικὸν Γραφεῖον. Καὶ τούτου οὕτως ἔχοντος, παρακαλῶ νὰ παρατηρήσητε, ὅτι ἔχομεν μέχρι τοῦδε 16 ταγματάρχας εἰς τὰ σημερινὰ Στρατολογικὰ Γραφεῖα, 11 λοχαγοὺς πρώτης τάξεως, 5 λοχαγοὺς δευτέρας τάξεως, 16 ὑπολοχαγοὺς, 16 ἀνθυπολοχαγούς. Παραλείπω τὸ προσωπικὸν τῶν ὑπαξιωματικῶν, καίτοι καὶ αὐτὸ συνεπάγεται δαπάνην. Ἔχομεν δηλαδὴ δαπάνην — ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐξήγαγον τὰ περὶ τούτου — 188,000 δραχμῶν διὰ τὰ 16 Στρατολογικὰ Γραφεῖα...

§49Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ἐπιτρέπετε δύο λέξεις;

§50ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ.

§51Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι γίνονται σήμερον εἴτε εἰς τὰ Στρατολογικὰ Γραφεῖα εἴτε εἰς τὰ Στρατολογικὰ Συμβούλια, —καὶ ἐπανέρχομαι εἰς τὴν διάκρισιν μεταξὺ τῶν δύο, διότι ὑποθέτω ὅτι ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν ἐζητήσατε, δὲν ἠδύνατο νὰ σχετίζηται παρὰ μὲ τὰ Στρατολογικὰ Συμβούλια, διότι ὡς πρὸς τὰ Στρατολογικὰ Γραφεῖα ἁρμόδιος εἶναι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ δὲν εἶμαι ὑπεύθυνος, ἐὰν ἡ πληροφορία δὲν ἐδόθη. — Ἀλλὰ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι καὶ τὰ Στρατολογικὰ Γραφεῖα καὶ τὰ Στρατολογικὰ Συμβούλια ἐκτελοῦσιν ἐργασίαν ἀνάλογον πρὸς τὴν περιφέρειαν τῆς δικαιοδοσίας των. Ἐννοεῖται ὅτι Στρατολογικὰ Γραφεῖα καὶ Στρατολογικὰ Συμβούλια ἐνεργοῦντα ἐν περιφερείᾳ μικροτέρᾳ ἔχουσιν ἀνάγκην τὰ μὲν Στρατολογικὰ Γραφεῖα ὀλιγωτέρου ἀριθμοῦ προσωπικοῦ, τὰ δὲ Στρατολογικὰ Συμβούλια ὀλιγωτέρων ἡμερῶν ἐργασίας καὶ ἑπομένως ὀλιγωτέρων ὁδοιπορικῶν ἐξόδων. Ταῦτα ἤθελον παρακαλέσει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν.

§52ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα. Θὰ ἀπαντήσω εἰς ταῦτα. Ὁμιλῶ τώρα περὶ τῶν δαπανῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν· θὰ ἔλθω εἰς τὴν δαπάνην τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Προσθήκη λοιπὸν εἰς ταῦτα τὰ Στρατολογικὰ Γραφεῖα 11 συνταγματαρχῶν μετὰ 11 ἵππων — διότι ἔχουσι καὶ ἵππους — 55,440 δραχμαί, 8 λοχαγῶν αʹ τάξεως, δραχμαὶ 26,880, 3 λοχαγῶν βʹ τάξεως, δραχμαὶ 7,920, 11 ὑπολοχαγῶν, δραχμαὶ 21,120, 11 ἀνθυπολοχαγῶν, δραχμαὶ 18,480. Ἐν ὅλῳ δαπάνη δραχμῶν 129,840 πρόσθετος. Καὶ κατὰ μέρος τὰ τῶν ὑπαξιωματικῶν. Ἐπαναλέγω δέ, ὅτι ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ τῆς δαπάνης τῆς περιλαμβανούσης τοὺς μισθοὺς τῶν ἀξιωματικῶν τῆς σήμερον, πρόκειται περὶ σταθερᾶς δαπάνης, πρόκειται περὶ αὐξήσεως τῶν στελεχῶν τοῦ στρατοῦ, πρόκειται ἑπομένως περὶ πληρωμῆς σταθερᾶς ἀξιωματικῶν, οἵτινες, ἐὰν τυχὸν ἦσαν ὑπεράριθμοι, δὲν θὰ ἐξηκολούθουν νὰ πληρώνωνται. Ἀλλὰ νῦν, κενουμένων θέσεων ἐν τοῖς Στρατολογικοῖς Γραφείοις, ἐπέρχονται προαγωγαί, κατὰ τὸ τελευταῖον μάλιστα νομοσχέδιον ἐπιβάλλονται ἀφεύκτως καθ’ ὡρισμένον χρόνον κατ’ ἔτος, συνεπαγόμεναι προσθήκην δαπανῶν, ἃς ἄνευ τῆς νέας διοικητικῆς διαιρέσεως δὲν θὰ εἴχομεν. Ἀλλὰ τὰ Στρατολογικὰ Γραφεῖα συνεπάγονται καὶ δαπάνας Στρατολογικῶν Συμβουλίων, καὶ αἱ δαπάναι αὗται, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, πρέπει νὰ ὑπολογισθῶσι τὸ ὀλιγώτερον εἰς δραχμὰς 32 χιλιάδας, διότι 47½ χιλιάδες ὁρίζονται δι’ ἔξοδα τῶν Στρατολογικῶν Συμβουλίων τῶν 16, ἑπομένως διὰ τὰ ἔξοδα τῶν Στρατολογικῶν Συμβουλίων τῶν 11 πρέπει πάντως κατ’ ἀναλογίαν νὰ ὁρίσητε 32 ἕως 33 χιλιάδας.

§53Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Βουλευτὰ, ἔχομεν σήμερον ἡμέρας κληρώσεως 936. Κατὰ τὸ νέον σύστημα, θὰ ἔχωμεν 879.

§54ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ πρώτη σας κίνησις χθὲς ἦτο νὰ καταθέσητε τὸ σημείωμα, ἐξ οὗ συνάγετε ταῦτα· ἀλλ’ ἡ δευτέρα ἦτο νὰ μὴ τὸ δώσητε. Διὰ τοῦτο δὲν πταίω, ἂν λέγω τι ἀντικείμενον εἰς τὰς ἐν αὐτῷ πληροφορίας.

§55Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐπειδὴ ἔβλεπον, ὅτι ἡ πληροφορία δὲν ἤθελε συντελέσει, ὅπως δώσῃ εἰς ὑμᾶς ἐπιχειρήματα κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ἠθέλησα νὰ σᾶς δώσω ἐπιχειρήματα ἐναντίον τῶν γνωμῶν, τὰς ὁποίας ὑποστηρίζετε.

§56Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν). Ὑπάρχει ὅμως μία διαφορά, ὅτι τώρα μὲν ἔρχεται ὀλιγώτερος ὁ χρόνος, τὸν ὁποῖον θέλουσι δαπανᾷ τὰ Στρατολογικὰ Συμβούλια εἰς ἐκπλήρωσιν τῶν ἑαυτῶν καθηκόντων, ἀλλὰ θὰ ἦναι περισσότερα τὰ πρόσωπα. Ἑπομένως ἡ αὔξησις τῶν προσώπων εἶναι δαπάνη.

§57ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως.

§58Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν παραδέχηται ὁ κ. Βουλευτὴς τὸν συμψηφισμόν, θὰ ἤμην διατεθειμένος νὰ παραδεχθῶ τὴν γνώμην του. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἰδέαν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη περισσοτέρας δαπάνης, δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ παραδεχθῶ. Ἂς ὑποθέσωμεν πρὸς στιγμήν, ὅτι Στρατολογικόν τι Συμβούλιον ἔχει ἀνάγκην, ὅπως ἐκτελέσῃ τὴν ἐργασίαν του ἐν νομῷ τινι, τεσσαράκοντα ἡμερῶν· ὑποθέσωμεν ὅτι ἡ ἐργασία τοῦ Στρατολογικοῦ τούτου Συμβουλίου εἰς τὸν νομὸν ἐκεῖνον περιορίζεται εἰς 25 ἡμέρας καὶ ὅτι ἕτερον Στρατολογικὸν Συμβούλιον θὰ κάμῃ τὴν ἐργασίαν ἐντὸς δεκαπέντε ἡμερῶν εἰς ἕτερον νομόν. Ἐρωτῶ, ὑπὸ τὴν ἔποψιν ὁδοιπορικῶν ἐξόδων—διότι περὶ τούτου πρόκειται, ὅταν πρόκειται περὶ δαπάνης τῶν Στρατολογικῶν Συμβουλίων, —θέλομεν ἔχει, ναὶ ἢ ὄχι, τὴν αὐτὴν δαπάνην; ἐρχόμεθα, ναὶ ἢ ὄχι, εἰς τὸν αὐτὸν παρονομαστήν; Προσθέτω μάλιστα καί τι ἄλλο, ὅτι προκειμένου περὶ μεγάλων περιφερειῶν τὰ ὁδοιπορικὰ εἶναι περισσότερα, διότι λογαριάζονται ἀπὸ τῆς ἕδρας μέχρι τῆς ἐσχατιᾶς τῆς περιφερείας. Ἐὰν τώρα αἱ ἀποστάσεις ἀπὸ τῆς ἕδρας μέχρι τῆς ἐσχατιᾶς ταύτης ἦναι μικρότεραι, αἱ δαπάναι εἶναι κατ’ ἀνάγκην μικρότεραι. Ἑπομένως ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς θέλει παραδεχθῆ ὅτι διὰ τοῦ νέου συστήματος ὄχι μόνον δὲν θὰ ὑπάρξῃ αὔξησις, ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν καὶ ἐλάττωσιν δαπάνης.

§59ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγώ, προκειμένου περὶ τῆς δαπάνης τῶν 32 χιλιάδων, θὰ ἤμην λίαν πρόθυμος, ἀφοῦ ἔχω τὴν ἄλλην, ἥτις ὑπερβαίνει τὰς 100 χιλιάδας, νὰ δεχθῶ συμψηφισμόν.

§60Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Καὶ περὶ τῆς ἄλλης συζήτησις μακρὰ ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ.

§61ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως περὶ ὅλων γίνεται συζήτησις, καὶ ἔρχονται κατόπιν τὰ πράγματα ἀποδεικνύοντα τὴν ἀλήθειαν. Ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν θέλω νὰ ἐπιμείνω.

§62Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὑποθέσατε ὅτι αἱ γενικαὶ θέσεις δὲν ὁρίζονται ὅπως σήμερον. Ὑπάρχει αὔξησις;

§63Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τότε διαφέρει.

§64ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐὰν φέρητε ἄλλο σύστημα στρατιωτικόν, μάλιστα. Ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ συζητῶμεν τὰ ἄγνωστα καὶ ἀβέβαια. Δὲν ἠξεύρομεν τί κρύπτεται εἰς τὸν νοῦν καὶ τὴν καρδίαν ὑμῶν. Πιθανὸν νὰ φέρητε. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ πρόγραμμά σας τὸ ἀπὸ τοῦ βήματος ἀπαγγελθὲν δὲν περιέχει τοιαύτην ἐπαγγελίαν, λαμβάνομεν ὅ,τι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὑμῶν εἶναι ἀναγεγραμμένον καὶ ὁμιλοῦμεν βλέποντες εἰς τὸ καθεστώς. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ αὐτοῦ θέματος, κύριε Πρωθυπουργέ, ἐπὶ τῆς ἀντιρρήσεως ὑμῶν θέλω φέρει τὴν ἐπαντίρρησιν. Εἴπετε ὅτι ἐπειδή, αἱ ἀποστάσεις εἶναι μικραί, οἱ ἀποτελοῦντες τὰ Στρατολογικὰ Συμβούλια θὰ πληρωθῶσι μικρότερα ποσὰ σήμερον. Ἀλλ’ ἐγὼ ἐνόμιζον, ὅτι τὰ μέλη τῶν Στρατολογικῶν Συμβουλίων δὲν εὑρίσκοντα ὅλα ἐν τῇ ἕδρᾳ τοῦ νομοῦ...

§65ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ δὲν εὑρίσκονται.

§66ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Φυσικά... Ἑπομένως τὸ ἐπιχείρημα ἀπέβη ἐναντίον ὑμῶν.

§67Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι.

§68ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διότι οἱ ἄλλοι θὰ ἔλθωσιν ἐκ τῆς πρωτευούσης ἢ ἐκ Κερκύρας ἢ ἐκ Μεσολογγίου, ἀπὸ τῶν ἑδρῶν τῶν διαφόρων διοικήσεων, ἢ τῶν ἑδρῶν τοῦ στρατοῦ τῶν μεγαλειτέρων. Ἡ δαπάνη ἄρα θὰ ἦναι μικροτέρα μόνον διὰ τὰ δύο μέλη τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου. Διὰ δὲ τὰ ἄλλα θὰ ἔχωμεν ὅσας καὶ σήμερον, λόγῳ τῶν ἀποστάσεων, δαπάνας.

§69ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Γνωρίζετε ὅτι τὰ Στρατολογικὰ Συμβούλια ἔχουσιν ὡρισμένας στάσεις. Αὐταὶ μεταβάλλονται διὰ τῆς νέας διαιρέσεως; Ὄχι. Ἑπομένως τὰ Στρατολογικὰ Συμβούλια θὰ περιέλθωσι τοὺς νομοὺς, εἴτε ἡνωμένως εἴτε διηρημένως, καθ’ ὅλας αὐτῶν τὰς στάσεις. Συνεπῶς εἴτε 16 εἶναι τὰ Στρατολογικὰ Συμβούλια, εἴτε 27, αἱ στάσεις θὰ ἦναι αἱ αὐταί. Ἄρα δὲν ὑπάρχει αὔξησις δαπάνης.

§70ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ τὸ προσωπικὸν εἶναι διπλάσιον.

§71ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Λοιπὸν ἐγὼ θέλω νὰ φανῶ πρὸς ὑμᾶς εὐάρεστος, καὶ διαγράφω τὰς 32 χιλιάδας δραχμάς. Δὲν πιστεύω νὰ ἦναι ἕτοιμος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ εἴπῃ πρὸς ἡμᾶς, ὅτι τὰ τῆς χωροφυλακῆς καὶ τῶν Μοιραρχιῶν τὰ ἔχει οὕτως ὠργανωμένα ἐν τῇ σκέψει αὐτοῦ, ὥστε νὰ μὴ ἐπέρχηται ἐκεῖθεν αὔξησις, διότι ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου εὐτυχῶς ἔχομεν τοὺς πίνακας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἐξ ὧν προκύπτει, ὅτι ἡ δύναμις τῆς χωροφυλακῆς αὐξάνεται κατὰ 1306 ἄνδρας, κατὰ 99 ὑπαξιωματικοὺς καὶ κατὰ 28 ἀξιωματικούς.

§72Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ἐπιτρέπετε; — διότι πρόκειται περὶ ἀριθμῶν. — Βεβαίως γίνεται αὔξησις ἀριθμοῦ ἀνδρῶν διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ χωροφυλακῆς. Ἀλλ’ ἡ αὔξησις αὕτη δὲν εἶναι ἀποδοτέα εἰς τὴν αὔξησιν τῶν νομῶν.

§73ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ ἤρχισα τὸ ἐπιχείρημα, ἀλλὰ μὲ διεκόψατε. Λοιπὸν ὑποθέτω, ὅτι τὸ νομοθέτημα τοῦτο, τὸ τῆς χωροφυλακῆς, δὲν ἔγεινεν ἀνεξαρτήτως ἀπὸ παντὸς συνδυασμοῦ πρὸς τὰ ἄλλα ὑμῶν νομοθετήματα τὰ μεταρρυθμιστικά. Αὐτὸ τὸ νομοθέτημα ἔχει σχέσιν καὶ πρὸς τὰς 11 Μοιραρχίας, τὰς ὁποίας προσθέτετε. Ἐλάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι θὰ αὐξηθῶσιν αἱ Μοιραρχίαι καὶ ἑπομένως καὶ κατὰ λόγον τῆς ἀνάγκης ταύτης ὁρίζετε τοὺς ἀξιωματικούς. Ὑποθέτω, ὅτι οὕτως ἔχουσι τὰ πράγματα, καὶ αὐτὴ ἡ ἀνάγκη ἐπέδρασεν. Ἔχουσιν οὕτω;

§74Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐπέδρασε σχετικῶς πάντοτε.

§75ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἰδού!

§76Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Παρακαλῶ· σᾶς εἶπον «σχετικῶς». Ἐπέδρασε βεβαίως σχετικῶς· ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι, ἐὰν ἡ περιφέρεια — καὶ ἐπανέρχομαι — μιᾶς νομαρχίας ἦναι μεγαλειτέρα, περισσοτέρους ἀξιωματικοὺς θὰ ἔχητε εἰς τὴν νομαρχίαν αὐτήν. Ἑπομένως, ὅταν λέγητε: «ἔχομεν 16 νομοὺς, διὰ τοὺς 16 νομοὺς δαπανῶμεν τόσα· θὰ ἔχωμεν ἐφεξῆς 27, ἑπομένως ἡ ἀναλογία 16 πρὸς 27 ἀποτελεῖ τὴν αὔξησιν τῆς δαπάνης», ὅταν ταῦτα λέγητε, βεβαίως ὑποστηρίζετε ἀνακριβῆ.

§77ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Λοιπὸν εἰς τοῦτο, κύριε Πρωθυπουργὲ, σφάλλετε θετικῶς. Διότι ἔχομεν τοὺς πίνακας τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, κατὰ τοὺς ὁποίους γνωρίζομεν, ὅτι αἱ μέχρι τοῦδε ὑπάρχουσαι Μοιραρχίαι (8+8=16), αἱ μὲν 8 ἔχουσιν ἐννέα ἀξιωματικούς, αἱ δὲ ἄλλαι 8 ἔχουσιν ὀκτὼ ἀξιωματικούς. Αἱ σήμερον ὁριζόμεναι πέντε Μοιραρχίαι ἔχουσι πέντε ἀξιωματικούς. Διὰ νὰ φθάσητε δὲ νὰ οἰκονομήσητε τὰ πράγματα, ὡς ἔχει ὁ πίναξ τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἠλαττώσατε τοὺς ἀξιωματικοὺς τῶν ἄλλων Μοιραρχιῶν....

§78Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Κατ’ ἀνάγκην.

§79ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατ’ ἀνάγκην... Τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι ἐκεῖθεν ἐζητήσατε οἰκονομίας. Ἀλλ’ αἱ οἰκονομίαι αὗται δὲν ἤρκεσαν νὰ σκεπάσωσι τὰς ἕνδεκα Μοιραρχίας. Καὶ ἀπόδειξις τοῦ πράγματος εἶναι, ὅτι εἰς τὴν χωροφυλακὴν προσθέτετε 28 ἀξιωματικούς.

§80ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Μόνον 11 Μοιραρχίαι προστίθενται.

§81ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Προστίθενται ἐν συνόλῳ 28 ἀξιωματικοὶ τῆς χωροφυλακῆς, καὶ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ καταλογίσω τοὺς 28 τούτους εἰς τὰς 11 τῶν Μοιραρχιῶν, διότι δὲν ἠμπορῶ νὰ φαντασθῶ ὅτι αἱ 11 Μοιραρχίαι δὲν συνετέλεσαν εἰς τὴν αὔξησιν. Ἀφοῦ προστίθενται 11 Μοιραρχίαι, εἰς ταύτας δὲ ὁρίζονται 55 ἀξιωματικοί, βεβαίως οὗτοι πρέπει νὰ καταλογισθῶσιν εἰς τὴν αὔξησιν, καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι γενομένων ἄλλων τροποποιήσεων καὶ οἰκονομιῶν κατωρθώθη νὰ περιορισθῇ τὸ ποσὸν τὸ ἀναγεγραμμένον εἰς ἄλλας δαπάνας. Τὸ δὲ ποσόν, καταλογιζόμενον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν 11 Μοιραρχιῶν, τὴν εἰδικήν, εἶναι δραχμαὶ 124,696. Διότι ἔχομεν, κατὰ τοὺς πίνακας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἀντιμοιράρχους διοικητὰς—εἶναι, βλέπετε, τῶν μικρῶν νομῶν αἱ Μοιραρχίαι—μὲ 260 δραχ. τὸν μῆνα, 34,320 τὸν χρόνον, ὑπομοιράρχους ὑποδιοικητάς, δρ. 26,400, ἀνθυπομοιράρχους γραμματεῖς, δρ. 23,760, ἀνὰ δύο ἐνωμοτάρχας γραφεῖς, δρ. 14,476, ὑπενωμοτάρχας—δηλαδὴ ἐπὶ Μοιραρχιῶν ἕνδεκα—δρ. 7,260, ἀνθυπολοχαγοὺς οἰκονομικοὺς διαχειριστὰς, δρ. 18,480· τὸ ὅλον δρ. 124,696, μὴ περιλαμβανομένων τῶν δαπανῶν δι’ ἐνοίκια γραφείων, γραφικὰ κλπ., αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ὑπολογισθῶσιν, ἀναλόγως τῶν προϋπολογιζομένων διὰ τὰς ἄλλας Μοιραρχίας κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, εἰς 5 χιλιάδας, μᾶλλον ἠλαττωμένας. Ἔχομεν δηλαδὴ ἐκ τοῦ κεφαλαίου τούτου δαπάνην 129,696 δραχμῶν.

§82Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ διατείνομαι, ὅτι δὲν ἔχομεν ἢ αὔξησιν μόνον 11 ἀξιωματικῶν, διότι λαμβάνομεν ἀξιωματικοὺς ἔκ τινων ὑπομοιραρχιῶν, τὰς ὁποίας καταργοῦμεν. Διατὶ δὲν θέλετε ν’ ἀναγνωρίσητε τοῦτο; Ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι, ἐὰν ὁ συλλογισμὸς ὑμῶν ἦτο ὀρθὸς, ἔπρεπε σήμερον νὰ προτείνωμεν προβιβασμὸν ὅλων αὐτῶν τῶν ἀξιωματικῶν, περὶ τῶν ὁποίων ἐκάμετε λόγον. Μήπως τοιαύτη πρότασις ἐγένετο; Τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι ὁ συλλογισμὸς ὑμῶν δὲν εἶναι ὀρθός.

§83ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὰ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν Μοιραρχιῶν τῆς πρώτης τάξεως καὶ τῶν τῆς δευτέρας δὲν μετεβλήθησαν. Διότι κατὰ τὸν νέον ὀργανισμὸν δὲν ἐτάχθησαν εἰς τὸν αὐτὸν βαθμὸν ὅλαι αἱ Μοιραρχίαι. Σήμερον ἔχομεν μόνον οἰκονομικωτέραν σύνθεσιν τῶν 11 Μοιραρχιῶν, ἀλλὰ καὶ αὔξησιν δαπάνης. Διότι ἐδῶ ἔχομεν ἐπὶ πλέον 55 ἀξιωματικούς.

§84Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἑξήκοντα ὑπομοιραρχίαι εἶναι.

§85Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (πρὸς τὸν κ. Δραγούμην). Ἐπιμένω παρακαλῶν ὑμᾶς νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα.

§86ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀπαντήσατε κατόπιν. Οἱ πίνακες, τοὺς ὁποίους ἔχω, εἶναι ἐπίσημοι, καὶ ἐγὼ μόνον ὑπολογισμοὺς ἔκαμα. Καὶ ταῦτα μὲν τὰ ἀναγόμενα εἰς τὰ δύο κεφάλαια τὰ στρατιωτικά. Εἰς τὸ δικαστικὸν εἶναι περιττὸν νὰ ἐπιμείνω περισσότερον, διότι ἡ δήλωσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐν τῇ ἀγορεύσει του περιλαμβάνει τὰς πληροφορίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ συμπίπτει ἡ δήλωσις τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης σχεδὸν ἀκριβῶς νὰ ἦναι ὁμοία πρὸς τὸ σημείωμα, ὅπερ ἐγὼ κατήρτισα. 163 χιλιάδες...

§87Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. 169 χιλιάδες.

§88ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ δηλαδὴ εἶμαι καὶ ἐπιεικέστερος· βλέπετε ὅτι ἔχω 163. Ἐγὼ ὑπελόγισα ἐν ἀκριβείᾳ καὶ μᾶλλον ὑπὸ τὸ ἀκριβές... Προσετέθη δὲ εἰς τὰς δαπάνας ταύτας καὶ δαπάνη νέα, ἣν προκαλεῖ τὸ ἕτερον τῶν δύο προσθέτων ἄρθρων, τῶν ἐκ τροπολογίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ἐν ᾧ ὁρίζεται, ὅτι εἰς ἕκαστον νέον νομὸν διορίζεται καὶ ἐπιθεωρητὴς τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἕνδεκα ἐπιθεωρηταί, πρὸς 3,840 δραχμὰς τὸν χρόνον, δρ. 42,240, καὶ τὰ ἔξοδα τὰ σχετικὰ κατὰ τὸ 2 ἄρθρον τοῦ κεφαλαίου 13, κατ’ ἀναλογίαν τῶν δαπανωμένων σήμερον, 15,000, μετρίως ὑπολογιζόμεναι, δραχμαὶ τὸ ὅλον 57,240.

§89ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἔξοδα ἱεροκηρύκων;

§90ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἀναφέρω τοὺς ἱεροκήρυκας, οἵτινες, ὑποθέτω, θὰ πληρωθῶσιν ἄλλοθεν.

§91ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Περιορίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐπισκόπων ἀπὸ 40 εἰς 31.

§92ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπάρχουσιν.

§93ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὑπάρχουσι διὰ νόμου. Ἢ θὰ καταργήσητε τὰς ἐπισκοπὰς αὐτὰς, ἢ, ἐν ὅσῳ ὑφίστανται νόμῳ, δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι δὲν ὑπάρχουσι, μόνον καὶ μόνον διότι παρανόμως καὶ ἀτόπως δὲν συμπληροῦνται. Περιορίζοντες λοιπὸν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐπισκοπῶν ἀπὸ 40 εἰς 31, ἔχομεν ἐντεῦθεν οἰκονομίαν 9 ἐπισκόπων.

§94ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μοὶ εἴπῃ, ἂν ἀναγράφωνται ἐτησίως εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§95Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δυνατὸν νὰ μὴ ἀναγράφωνται.

§96ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ἡμεῖς ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν προϋπολογισμὸν ὑπὸ ἐξέτασιν, ὅστις παρουσιάζει καὶ περισσεύματα. Οὗτος ὁ προϋπολογισμὸς δὲν περιέχει τὴν δαπάνην ταύτην. Ἀλλὰ νῦν ἡ δαπάνη αὕτη, ἀφαιρουμένη ἀπὸ τοῦ κεφαλαίου τῶν ἐπισκόπων, ἐπανέρχεται διὰ τῶν ἐπιθεωρητῶν καὶ τῶν ἱεροκηρύκων. Ἑπομένως προσθήκη εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§97ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι ἀκριβῆ.

§98ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαιότατα.

§99ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐφ’ ὅσον ὑφίστανται νόμος ὀργανικὸς κανονίζων δαπάνην, εἶναί τι παράνομον νὰ μὴ πληρῶνται θέσεις.

§100ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θεωρητικῶς.

§101ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρέπει νὰ ἐπέλθῃ νέος νόμος, ἵνα ἐκλίπῃ ἡ τοιαύτη δαπάνη. Λοιπὸν ἐνῷ διὰ τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου ὑφίστανται 40 ἐπισκοπαὶ, ταύτας διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου περιορίζομεν ἡμεῖς εἰς 31, ἔχομεν δ’ ἐντεῦθεν οἰκονομίαν ἐννέα ἐπισκόπων, πρὸς 4 χιλιάδας τὸ ἔτος, ἤτοι ἐν ὅλῳ 36,000 δραχμῶν. Αὐξάνομεν κατὰ 15 τοὺς ἱεροκήρυκας. Οἱ ἱεροκήρυκες ἔχουσι 200 δραχμὰς τὸν μῆνα, καὶ ἐπέρχεται οὕτως αὔξησις δαπάνης ἀναγκαία, ἀναγκαιοτέρα ἐκείνης, τὴν ὁποίαν θὰ εἴχομεν νῦν διὰ τοὺς ἐπισκόπους, διότι αὐτοὶ θὰ περιοδεύωσι καὶ θὰ κηρύττωσι τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ. Λοιπὸν ἡ αὔξησις τῆς δαπάνης εἶναι πάλιν 36,000 δραχ. Κατ’ ἀκολουθίαν ἔχομεν πλήρη καὶ τελείαν ἐξίσωσιν δαπάνης μὲ πραγματικὴν, μὲ ἀληθῆ βελτίωσιν τῆς Ἐκκλησίας.

§102ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ αὔξησις βλέπω ὅτι εἶναι 42,000 διὰ τοὺς ἐπιθεωρητὰς καὶ 16,000 διὰ τὰ ἔξοδά των.

§103ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἄλλο ζήτημα τὸ τῶν ἐπιθεωρητῶν.

§104ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἀναφέρω τοὺς ἱεροκήρυκας ἐγώ. Ἑπομένως τὸ ἐπιχείρημά σας δὲν ἀναφέρεται εἰς ἐμέ.

§105ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡ δαπάνη νῦν τῶν ἐπιθεωρητῶν, ὄντων τμηματαρχῶν βʹ τάξεως, μετὰ τῶν βοηθῶν των ἀνέρχεται εἰς δραχ. 72,000 ὡς ἔγγιστα. Ἡμεῖς ἀντὶ τούτων προτείνομεν 27 ἐπιθεωρητὰς μὲ βαθμὸν καὶ μισθὸν ὑπουργικοῦ γραμματέως αʹ τάξεως. Ἡ δαπάνη αὐτῶν θὰ ἀνέλθῃ εἰς 77,000 δραχ. ὡς ἔγγιστα. Δηλαδὴ πρόκειται περὶ αὐξήσεως δαπάνης μόλις ἐκ 5,000 δραχμῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ὅλη αὔξησις δαπάνης, ἡ φοβερὰ καὶ τρομερὰ, τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας!

§106ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Λοιπὸν τὴν αὔξησιν τῶν 5 χιλιάδων δὲν τὴν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν, διότι καὶ πεντελῶς δὲν ὡμίλησα περὶ τῶν ἱεροκηρύκων.

§107ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Περὶ τῶν ἐπιθεωρητῶν σᾶς εἶπον.

§108ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπὶ τῶν ἐπιθεωρητῶν ἔχομεν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἶπον.

§109ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ἐγὼ σᾶς ἀπέδειξα ὅ,τι ἰσχυρίσθην.

§110ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀπεδείξατε εἰς ὑμᾶς αὐτούς· ὄχι εἰς ἐμέ.

§111ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τί θὰ τροποποιήσῃ εἶπε.

§112ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα.

§113ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑμεῖς ὁμιλεῖτε κατὰ τὰ κείμενα.

§114ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα. Ἔχομεν προϋπολογισμὸν τετυπωμένον, ἐφ’ οὗ θὰ συζητήσωμεν καὶ εἰς ὃν καθημερινῶς προστίθενται δηλώσεις. Θὰ ἔχωμεν τώρα καὶ δήλωσιν καὶ τούτου τοῦ ποσοῦ, ὅπερ πρότερον δὲν ὑπῆρχε, πρὸς ἀφαίρεσιν ἐκ τῶν περισσευμάτων. Τώρα θ’ ἀναγκασθῶμεν νὰ τὸ ἀφαιρέσωμεν ἐκ τῶν περισσευμάτων!

§115ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὰς 5 χιλιάδας!...

§116Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ὑπάρξῃ περίσσευμα.

§117ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εὔχομαι. Δὲν δύνασθε νὰ ἀναιρέσητε τὸ πρᾶγμα, ὅτι καὶ αὐταὶ αἱ ὀλίγαι δραχμαὶ ἐλαττοῦσι τὸ περίσσευμα. Λοιπὸν, Κύριοι, κατὰ τοὺς πίνακας, οὓς προσεκόμισα— καὶ ὧν τὰ ποσὰ, μετὰ τὰ ἀκουσθέντα κατὰ τὰς διαλογικὰς συζητήσεις, δύνασθε νὰ ἐλαττώσητε κατὰ τὴν ὑμετέραν κρίσιν, ἐὰν τὰ πράγματα ἔχωσιν ἐν μέρει ἄλλως ἢ ὡς ἀνεγράφησαν ἐνταῦθα,—κατὰ τοὺς πίνακας τούτους, ἰδοὺ ποῦ φθάνομεν, χωρὶς νὰ ὑπολογίσωμεν ὅλην τὴν δαπάνην: 51,450 δραχ. ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὧν 31,450 λόγῳ τῆς μεταβολῆς τῆς σταθερᾶς τοῦ προϋπολογισμοῦ, 20 δὲ χιλιάδες θὰ ληφθῶσιν ἅπαξ διὰ τὰ ἔξοδα τῆς ἐγκαταστάσεως. Ἑπομένως 51,450...

§118Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πρέπει νὰ διακρίνητε.

§119ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βλέπετε ὅτι διακρίνω. Ἐὰν δὲν διέκρινα, μάλιστα. Ἐγὼ ὁμιλῶ ἐν σχέσει πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1899. Εἶναι δὲ προσθήκη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦτον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶναι δαπάνη ἐφάπαξ, δὲν θὰ ὑπάρχῃ τὸ ποσὸν τῶν 20 χιλιάδων εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1900... Λοιπὸν 51,450. Πέντε Πρωτοδικεῖα, 163 χιλιάδες δραχ. κατ’ ἐμέ· κατὰ τὸν Ὑπουργὸν 169 χιλιάδες...

§120ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Καθ’ ὅλον τὸ ἔτος;

§121ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὑπολογίζω ἔτη, καὶ ὑμεῖς θὰ κάμητε τὴν ἀνήκουσαν ἔκπτωσιν... Στρατολογικὰ Γραφεῖα δραχ. 129,840. Μοιραρχίαι δραχ. 129,696. Τὸ ὅλον 507,610. Δὲν ἀναγράφω τὰ Γυμνάσια, διότι ἐπαναλέγω καὶ σήμερον, ὅτι ἐβεβαίωσεν ἡμᾶς ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι δὲν θὰ ἱδρύσῃ τὰ δύο Γυμνάσια τῶν δύο νομῶν.

§122ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Σᾶς ἐδήλωσα ἐπανειλημμένως, ὅτι θὰ ἐλαττωθῶσιν εἰς δέκα πλήρη Γυμνάσια τὰ Γυμνάσια τοῦ Κράτους διὰ τοῦ ὑποβληθησομένου νομοσχεδίου περὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως. Διὰ τοῦτο ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ οὐδεὶς λόγος γίνεται περὶ Γυμνασίων.

§123ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἰς τὰ εἰρημένα ποσὰ προσθετέον 57,000 δραχ. τῶν ἐπιθεωρητῶν τῶν προστιθεμένων σήμερον, καὶ οὕτω γίνεται ἐν ὅλῳ 564,000 δραχμῶν προσθήκη κατὰ τοὺς ἰδικούς μου ὑπολογισμοὺς, ἐξ ὧν δύνασθε ὑμεῖς, ἀκούσαντες τὸν διάλογον, νὰ ἀφαιρέσητε ὅ,τι νομίσητε ὅτι εἶναι δίκαιον. Καὶ σημειώσατε ὅτι παντελῶς δὲν ὑπελόγισα τὰς προσθέτους δαπάνας ἕνεκεν αὐξήσεως τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων, ὧν τὰ ἔξοδα συνήθως δὲν εἶναι πολὺ λιτὰ, ἀλλὰ μᾶλλον ἐπὶ τὸ πολυτελέστερον διασκευάζονται. Τοῦτο εἶναι τὸ τίμημα, δι’ οὗ ἐξαγοράζομεν τὴν νέαν διοικητικὴν διαίρεσιν! Ἐὰν διὰ τοῦ τιμήματος τούτου ἐξηγοράζομεν ἐμπόρευμα πολύτιμον, τιμαλφὲς, καὶ πάλιν λέγω ὅτι ἐν τῇ παρούσῃ ὥρᾳ ἤθελον διστάσει, ἐὰν ἦναι κατάλληλος ὁ καιρὸς νὰ δαπανήσωμεν τοσοῦτον ποσόν. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ τοῦ ἐμπορεύματος, ὅπερ προσφέρει εἰς ἡμᾶς ἡ Κυβέρνησις, φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι δύναταί τις νὰ ψηφίσῃ ἐναντίον τῆς δαπάνης ταύτης, διότι βεβαίως εἶναι δαπάνη ἐπὶ κακῷ γινομένη, ἢ τοὐλάχιστον ἐπὶ ματαίῳ.

§124Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι μετὰ τὰς διαστάσεις, τὰς ὁποίας ἔλαβεν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, καθ’ ἣν συζήτησιν ἔλαβον μέρος πολλὰ διακεκριμένα πρόσωπα τοῦ Κοινοβουλίου, ἀπεδειλίασα ἐπὶ στιγμάς τινας νὰ λάβω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον· δὲν ἤθελον δὲ πράξει τοῦτο, ἐὰν δὲν συνήθιζον ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, καθ’ ἣν εἰσῆλθον εἰς τὸ Κοινοβούλιον, νὰ δικαιολογῶ πάντοτε τὴν ψῆφόν μου, ὁσάκις πρόκειται περὶ ζητήματος ὁπωσδήποτε σοβαροῦ κατὰ τὴν γνώμην μου. Κατὰ τὴν συζήτησιν, Κύριοι, τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου πολλὰ ἐλέχθησαν περὶ μεταβολῆς τοῦ διοικητικοῦ συστήματος, περὶ διοικητικῶν μεταρρυθμίσεων, ἐνῷ καὶ τῆς μεταβολῆς τοῦ διοικητικοῦ συστήματος καὶ τῶν διοικητικῶν μεταρρυθμίσεων εἶναι ὅλως ἀθῷον τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Οὔτε μεταρρύθμισίν τινα νέαν εἰσάγει εἰς τὴν παρ’ ἡμῖν κρατοῦσαν διοίκησιν, οὔτε τὸ σύστημα τὸ διοικητικὸν μεταβάλλει· ἁπλῶς αὐξάνει τὸν ἀριθμὸν τῶν νομαρχῶν, αὐξάνει τὸν ἀριθμὸν τῶν δικαστηρίων, αὐξάνει τὸν ἀριθμὸν τῶν γραφείων, τῶν παρομαρτούντων εἰς τὴν αὔξησιν τῶν νομῶν. Δὲν βλέπω λοιπὸν νέαν τινὰ μεταρρύθμισιν, δὲν βλέπω νεωτερισμόν τινα εἰς τὸ διοικητικὸν σύστημα, τὸ κρατοῦν παρ’ ἡμῖν. Καὶ βεβαίως σκοπὸς τοῦ εἰσηγητοῦ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅπως ἀναφέρεται καὶ ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει, εἶναι ἡ βελτίωσις τῆς παρ’ ἡμῖν διοικήσεως, ἡ βελτίωσις τῆς παρ’ ἡμῖν δικαιοσύνης. Καὶ ἐὰν μὲ ἐρωτήσητε, «ἔχει ἀνάγκην βελτιώσεως ἡ παρ’ ἡμῖν διοίκησις; ἔχει ἀνάγκην βελτιώσεως ἡ παρ’ ἡμῖν δικαιοσύνη;», βεβαίως, θὰ σᾶς ἀπαντήσω, διότι διοίκησις εἶναί τι ἄγνωστον ἐν Ἑλλάδι, δικαιοσύνη ἐν Ἀθήναις σπανίζει, ἔν τισιν ἐπαρχίαις εἶναι κἄπως καλλιτέρα τῆς δικαιοσύνης τῶν Ἀθηνῶν, ἐν ἄλλαις ἐπαρχίαις εἶναι ἄγνωστος καὶ ἐκείνη. Καὶ θὰ σᾶς ἐξηγήσω τὸν λόγον. Διατὶ στερούμεθα τελείως διοικήσεως ἐν Ἑλλάδι; Ὄχι ἀπὸ ἔλλειψιν νόμων καὶ ὀργανισμῶν, ἀλλ’ ἀπὸ ἔλλειψιν προσώπων. Καὶ ἂν ὑπάρχῃ πρόσωπόν τι ἀναδεχόμενον τὸ ἀξίωμα τοῦ νομάρχου, τὸ πρόσωπον αὐτὸ δὲν ἔχει καμμίαν ἐλευθερίαν νὰ ἐνεργήσῃ κατὰ τὰς ἰδίας αὑτοῦ πεποιθήσεις· τὰ πάντα ἔχουν συγκεντρωθῆ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸ Κράτος ἅπαν, ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον, διοικεῖται, Κύριοι, ὑπὸ τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας, τῆς ἑδρευούσης ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, διοικεῖται ἀπὸ τοὺς ἰσοβίους Ὑπουργοὺς, ἀπὸ τοὺς τμηματάρχας.

§125Δ. ΡΑΛΛΗΣ.....

§126ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ δὲν μεταβάλλονται οἱ διορισμοὶ διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ δοθῇ ἐξουσία τις εἰς τὸν νομάρχην, ἢ νὰ περιορισθῇ ἡ ἐξουσία αὐτοῦ, βεβαίως ἤθελον συντελέσει καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ὅταν ἔχητε 16 νομάρχας, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν δίδετε κἀμμίαν ἐλευθερίαν νὰ ἐνεργῶσι κατὰ τὴν συνείδησιν αὐτῶν, δὲν ἔχετε νόμον ὁρίζοντα τὰ δικαιώματα καὶ τὴν ἐξουσίαν αὐτῶν, διότι τὸ διάταγμα περὶ καθηκόντων τῶν νομαρχῶν ἐγένετο τελείως νεκρὸν διὰ τῶν νεωτέρων νομοθετημάτων, καὶ ἐν τῷ διατάγματι ἐκείνῳ περὶ καθηκόντων τῶν νομαρχῶν ὑπάρχει ἄρθρον τι, κατὰ τὸ ὁποῖον πᾶσαι αἱ πράξεις καὶ πᾶσαι αἱ ἀποφάσεις τοῦ νομάρχου ἐκκαλοῦνται ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς τοῦ Α ἢ τοῦ Β τμηματάρχου καταστρέφει καὶ τὰς ἁγνοτέρας ἀποφάσεις τοῦ νομάρχου. Ἀποδείξατε, Κύριοι, ὅτι διὰ τῆς συστάσεως νέων νόμων, διὰ τῆς σμικρύνσεως τῶν περιφερειῶν τῶν διαφόρων νομῶν θέλει βελτιωθῆ κατά τι ἡ διοίκησις αὐτῶν, καὶ ἔχετε τὴν ψῆφόν μου. Ἀνεφέρατε θεωρίας, ὅτι, ἐφ’ ὅσον ἐγγίζει ὁ νομάρχης, ἐφ’ ὅσον ἐγγίζει ἡ διοίκησις εἰς τοὺς δήμους, εἰς τὰ φιλανθρωπικὰ καταστήματα, εἰς τὰς κοινότητας, ἐπὶ τοσοῦτον θέλουσιν εὐημερήσει οἱ δῆμοι· ἀλλὰ δὲν ἔχετε πράγματα, διὰ νὰ ἀποδείξητε τοῦτο, ἐνῷ τοὐναντίον ἐγὼ θέλω σᾶς ἀναφέρει πράγματα, διὰ τῶν ὁποίων θέλω ἀποδείξει ἀκριβῶς τὰ ἐναντία τῶν ὅσων ἐπαγγέλλεσθε. Εἰς ποίαν κατάστασιν διατελεῖ ὁ δῆμος τῶν Ἀθηναίων, ὁ πρώτιστος τῶν δήμων τῆς Ἑλλάδος; Πάντες γινώσκετε, ὅτι τὸ δημαρχιακὸν κατάστημα τοῦ δήμου Ἀθηναίων ὀλίγα ἀπέχει βήματα τοῦ καταστήματος τοῦ νομαρχιακοῦ, ὀλίγα βήματα ἀπέχει τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ γινώσκετε ὅτι, ὅτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνέλαβε τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, εὗρεν ἕνα πόλεμον διεξαγόμενον μεταξὺ τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς τοῦ δήμου Ἀθηναίων καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, πόλεμον, τὸν ὁποῖον προὐκάλεσεν ὁ νομάρχης Ἀττικῆς, διότι ὁ νομάρχης Ἀττικῆς, ἀντὶ νὰ προστατεύσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ δήμου Ἀθηναίων, τοὐναντίον συνετέλει καὶ ἐπέμενε νὰ ζημιωθῇ ὁ δῆμος Ἀθηναίων πεντηκοντάδα ὅλην χιλιάδα δραχμῶν, πρὸς ὄφελος ἐνοικιαστῶν τινων, καὶ ἂν δὲν ἀνελάμβανεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ δὲν ἀνεθεώρει τὴν ἀπόφασιν καὶ τοῦ προκατόχου του καὶ τῆς Νομαρχίας Ἀττικῆς, βεβαίως ὁ δῆμος Ἀθηναίων ἤθελε στερηθῆ 50,000 δραχμάς. Στερεῖται λοιπὸν ἐπιβλέψεως ὁ δῆμος Ἀθηναίων, ὅπως ὑφίσταται τὰς τοιαύτας ζημίας; Εἰς ποίαν παραλυτικὴν κατάστασιν διατελεῖ ὁ δῆμος Ἀθηναίων; Δὲν ἔχει χρεωκοπήσει πρὸ πολλοῦ ὑπὸ τὰ ὄμματα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑπὸ τὰ ὄμματα τοῦ νομάρχου; Ἐὰν δ’ ἐξετάσητε, Κύριοι, τοὺς διαφόρους δήμους τῶν πρωτευουσῶν τῶν νομῶν καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος, τί θέλετε ἴδει; ὅτι οἱ δῆμοι ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων ἡ ἕδρα εἶναι καὶ πρωτεύουσα νομοῦ, οὐδέποτε ἔχουν δώσει ἀπολογισμούς, καὶ ὁ νομάρχης ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν ἀναστρέφεται μὲ τοὺς δημάρχους. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἀναφέρω δῆμον ἑτέρας ἐπαρχίας, —καὶ ἔχω τὸ δικαίωμα, ἀλλὰ δὲν θέλω ἀναφέρει αὐτὸν, μήπως ταράξω τὰ νεῦρά τινος τῶν συναδέλφων—θὰ ἀναφέρω ὅμως τὸν δῆμον Τριπόλεως. Ὁ δῆμος Τριπόλεως, Κύριοι, δὲν ἔχει δώσει ἀπολογισμοὺς ἀπὸ ἀμνημονεύτων χρόνων, καίτοι ὁ νομάρχης ἑδρεύει ὀλίγα βήματα μακρὰν τοῦ δημαρχιακοῦ καταστήματος. Μόνον ὁ νομάρχης ὁ προκάτοχος τοῦ νῦν ὑφισταμένου ἐπίεσε τοὺς δημάρχους νὰ συντάξωσι τοὺς ἀπολογισμούς. Ἐτιμώρησεν ἀρκετοὺς δημάρχους, εἰσήγαγεν ἀρκετοὺς εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον, καὶ ἐτιμωρήθησαν δι’ ἀποφάσεως τῶν Πλημμελειοδικῶν, διότι ὁ νομάρχης ἐκεῖνος ἦτο τελείως ἀνεξάρτητος, ἦτο ἀνεξάρτητος οἰκονομικῶς, δὲν εἶχεν ἀνάγκην τῆς θέσεως, ἀλλ’ ἡ θέσις εἶχεν ἀνάγκην ἐκείνου. Τοιούτους ὅμως νομάρχας δὲν θέλετε, Κύριοι.

§127ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§128ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ κύριος Ματάλας.

§129ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκλέγονται νομάρχαι,—καὶ δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἀλλὰ περὶ πασῶν, — ὄχι χάριν αὐτοῦ τοῦ ἀξιώματος, ὄχι ὅπως κρατήσωσι τὸ ἀξίωμα αὐτὸ εἰς τὸ ὕψος τοῦ προορισμοῦ του, ἀλλ’ ἐκλέγονται νομάρχαι, ἔχοντες ἀνάγκην τῆς μισθοδοσίας τοῦ νομάρχου· καὶ ἐφ’ ὅσον τοιούτους νομάρχας ἔχετε, δὲν δύνασθε, Κύριοι, νὰ ἔχητε διοίκησιν.

§130Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Καὶ τί ἔγεινεν ἐκεῖνος ὁ νομάρχης;

§131ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαύθη!

§132Γ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Ὁ νῦν νομάρχης Ἀρκαδίας κατήγγειλεν 27 δημάρχους.

§133ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν κατακρίνω αὐτόν, διότι τὸν ὑπολήπτομαι ὑπὲρ πάντα ἄλλον, διότι τὸν ἐγνώρισα ἐν τῇ διοικήσει, διότι εἶδον, ὅτι ἔχει σθένος καὶ θέλησιν καὶ προσόντα ἄλλα παντὸς ἐπαίνου ἄξια, εἶναι ἐραστὴς τοῦ καθήκοντος.

§134ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Ὑπὸ τίνος Κυβερνήσεως ἐπαύθη ὁ κ. Ματάλας;

§135ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠξεύρω ὑπὸ τίνος Κυβερνήσεως ἐπαύθη, διότι δὲν πρόκειται περὶ τούτου· εὐηργετήθη δὲ ἐκεῖνος, διότι ἐπαύθη, καθόσον δὲν εἶχεν ἀνάγκην τῆς θέσεως.

§136Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Τοιοῦτοι πρέπει νὰ ἦναι οἱ νομάρχαι.

§137ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνῶ μαζῆ σας, ὅτι τοιοῦτοι πρέπει νὰ ἦναι καὶ ὄχι νευρόσπαστα καὶ τοῦ τελευταίου κομματάρχου, ἀλλὰ δυστυχῶς τοιοῦτοι εἶναι συνήθως οἱ νομάρχαι· εἶναι νομάρχαι, οἱ ὁποῖοι, δι’ ἔλλειψιν ἐπαγγέλματος, ὅταν ἦναι μακρὰν τῆς θέσεως, περιβάλλονται τὸν τίτλον τοῦ πρώην νομάρχου. Λοιπὸν ὅταν εἰς τοιαύτην κατάστασιν διατελῶσιν οἱ πρώτιστοι τῶν δήμων τῆς Ἑλλάδος, οἱ δῆμοι οἱ ἀπὸ συστάσεως τοῦ Βασιλείου ὄντες ἕδραι νομαρχιῶν, θέλετε βελτιώσει τὴν διοίκησιν, ἐὰν ὑποχρεώσητε ἕνα οἰκογενειάρχην νομάρχην νὰ κατοικήσῃ ἐντὸς τοῦ νομαρχιακοῦ καταστήματος ἐν τοῖς νέοις νομοῖς, τοὺς ὁποίους, δημιουργεῖτε, καὶ εἰς τοὺς ὁποίους, κατὰ τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, δὲν θέλει εὕρει Γυμνάσιον πρὸς ἐκπαίδευσιν τῶν τέκνων του, ἀφοῦ τὰ 40 ὑπάρχοντα Γυμνάσια νῦν, κατὰ τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, θέλουσι περιορισθῆ εἰς 10; Ἐγὼ πιστεύω τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, διότι γνωρίζω τὸ σθένος τῆς θελήσεώς του, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι οὔτε ἓν δημοτικὸν σχολεῖον θέλει τολμήσει τις νὰ καταργήσῃ, ὄχι Γυμνάσια· διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἤμεθα φειδωλοὶ εἰς τὴν δημιουργίαν τῶν θέσεων, εἰς τὴν ἵδρυσιν σχολείων, εἰς τὴν ἵδρυσιν δικαστηρίων, εἰς τὴν ἵδρυσιν νομῶν. Διότι, ἂν τὸ Κράτος εὑρεθῇ εἰς οἰκονομικὰς δυσχερείας χείρονας τῶν δυσχερειῶν τῆς παρούσης ἐποχῆς, δὲν θέλει δυνηθῆ τις, ὁσηνδήποτε θέλησιν καὶ ἂν ἔχῃ, νὰ καταργήσῃ ἔστω καὶ ἓν δημοτικὸν σχολεῖον, ὄχι Γυμνάσια ἢ δικαστήρια. Ἐγὼ θὰ ἐπαινέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἐὰν τολμήσῃ νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως Γυμνασίων...

§138ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Τὸ νομοσχέδιον θὰ ὑποβληθῇ ἐν τῇ παρούσῃ Συνόδῳ, καὶ ἴσως τὴν προσεχῆ ἑβδομάδα.

§139ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐὰν τὸ ὑποβάλητε, θὰ τὸ θέσητε εἰς τὸ τέλος τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§140ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὡς Ὑπουργὸς τῷ 1893 εἶχον τὸ σθένος νὰ καταργήσω 70 ὅλα ἑλληνικὰ σχολεῖα· δύναμαι καὶ τὰ Γυμνάσια διὰ διατάγματος νὰ καταργήσω πάλιν, ἀλλὰ θέλω νὰ συζητηθῇ τὸ ζήτημα ἐν τῇ Βουλῇ, διὰ νὰ πεισθῶσι πάντες, ὅτι τὰ πολλὰ Γυμνάσια, ὡς ἔχουσι σήμερον, εἶναι ἀληθὴς λύμη, καὶ ἀφοῦ πεισθῶσι πάντες περὶ τούτου, τότε νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§141ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα, ὅτι τὰ πολλὰ Γυμνάσια εἶναι ἀληθὴς λύμη, γνωρίζω δὲ, ὅτι ἐπὶ τῆς πρώτης ὑπουργίας σας κατηργήσατε τόσα ἑλληνικὰ σχολεῖα, ὅσα εἴπετε, διότι καὶ ἐν τῇ ἐμῇ ἐπαρχίᾳ κατηργήσατε ἑλληνικὰ σχολεῖα· ἀλλὰ λησμονεῖτε, ὅτι τότε δὲν ἦσθε Ὑπουργὸς κοινοβουλευτικὸς, λησμονεῖτε ὅτι τότε, ὅτε κατηργήσατε τὰ σχολεῖα ἐκεῖνα, ἡ Βουλὴ ἀπουσίαζε. Τίς Βουλευτὴς εἶναι ἐκεῖνος, εἰς οἱανδήποτε πτέρυγα καὶ ἂν ἀνήκῃ, ὁ ὁποῖος θέλει δεχθῇ νὰ καταργηθῇ τὸ Γυμνάσιον τῆς ἐπαρχίας του; ἢ τίς ὑπουργικὸς Βουλευτὴς ἤθελεν ἐξακολουθεῖ μετὰ τὴν κατάργησιν τοῦ Γυμνασίου ὑποστηρίζων τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία εὐεργετεῖ μὲν κατ’ οὐσίαν, δολοφονεῖ ὅμως κατὰ τύπους τὴν ἐπαρχίαν του ἐκείνην; Ὁ λαὸς ἔχει ἀνάγκην παιδείας, ὅταν δὲ ἔχῃ ἓν Γυμνάσιον ἢ ἓν ἑλληνικὸν σχολεῖον, νομίζει ὅτι τοῦτο εἶναι ἀρκοῦν ἀντιστάθμισμα ἀπὸ μέρους τῆς Πολιτείας διὰ τοὺς φόρους, τοὺς ὁποίους πληρώνει ἡ ἐπαρχία ἐκείνη. Δὲν θέλετε λοιπὸν τολμήσει νὰ καταργήσητε οὐδὲ ἓν Γυμνάσιον. Καὶ ἐγὼ μὲν θέλω ψηφίσει, ἐὰν ὑποβάλητε, τοιοῦτον νομοσχέδιον, σᾶς διαβεβαιῶ ὅμως, ὅτι αὐτὰ τὰ λέγετε μόνον διὰ νὰ ἀκουσθῶσι.

§142Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ὥστε ὑποστηρίζετε, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ὑποστηρίξῃ τὴν λύμην!

§143ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ὁμιλῶ ἐξ ὀνόματος τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἐξ ὀνόματος ἑνὸς Βουλευτοῦ τῆς ἐπαρχίας Μαντινείας, ὀνομαζομένου Μπακοπούλου. Ὅταν λοιπὸν, Κύριοι, μετὰ μεγάλης δυσχερείας εὑρίσκητε νομάρχας ἢ μᾶλλον ἐνδίδητε εἰς τὸ νὰ διορίσητε νομάρχας ἀξίους τοῦ προορισμοῦ των εἰς τοὺς 16 νομοὺς, αἱ πρωτεύουσαι τῶν ὁποίων διεμορφώθησαν οὕτω πως, ὥστε ὁ βίος ὁπωσδήποτε νὰ ἦναι ἐν αὐταῖς κἄπως ὑποφερτὸς, κἄπως εὐάρεστος, —διότι μὴ λησμονῆτε, Κύριοι, ὅτι ὁ ἄνθρωπος θέλει τὴν θεραπείαν τῶν ἐπιθυμιῶν του, ἡ δὲ ἐπιθυμία ἑκάστου τῶν ἀνθρώπων εἶναι τὸ νὰ ζῇ ὅσῳ τὸ δυνατὸν εὐαρέστως, — πῶς θὰ εὕρητε νομάρχας νὰ στείλητε εἰς τὰ ἀπόκεντρα μέρη, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄξια νὰ ἔχωσι καὶ νομάρχας καὶ στρατηγοὺς καὶ στραταρχεῖα, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν διεσκευάσθησαν οὕτω πως, ὥστε νὰ ἦναι εὐάρεστος ὁ βίος ἐν αὐτοῖς; Ὁ νομάρχης ἐκεῖνος θὰ ἦναι οἰκογενειάρχης, θὰ ἔχῃ δὲ ἀνάγκην πρὸ παντὸς νὰ ἐκπαιδεύσῃ τὰ τέκνα του· ἀλλ’ ἐὰν παιδεία ὑπάρχῃ ἤδη ἐν τινι τῶν μερῶν τούτων, βεβαίως θέλει φυγαδευθῆ, κατὰ τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Δὲν θέλει βελτιωθῆ λοιπὸν ἡ διοίκησις· τουναντίον θὰ παραλύσῃ τελείως ἡ διοίκησις, καὶ θὰ παραλύσῃ διότι, ἐὰν δὲν εὑρίσκητε νομάρχας καλοὺς διὰ τὴν Τρίπολιν, βεβαίως δὲν θὰ εὕρητε καλοὺς διὰ τὴν Δημητσάναν. Ἄλλοι ἐξήτασαν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὑπὸ καὶ οἰκονομικὴν ἔποψιν, καὶ δι’ ὑπολογισμῶν ἀριθμητικῶν σᾶς ἀπέδειξαν, ὅτι καὶ δι’ ἀρκετῶν ἑκατοστύων χιλιάδων δραχμῶν θέλει ἐπιβαρυνθῆ ὁ προϋπολογισμός. Δὲν εἶναι δ’ ἀληθὲς τὸ λεχθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι δὲν θέλουσιν αὐξήσει αἱ δαπάναι, ἀφοῦ ἀντὶ 16 Στρατολογικῶν Συμβουλίων θὰ ἔχωμεν 27 Στρατολογικὰ Συμβούλια. Βεβαίως δὲν θέλει αὐξήσει ἡ δαπάνη τῶν ὁδοιπορικῶν...

§144Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εἴπομεν.

§145ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. .. ἀλλὰ βεβαίως θέλει αὐξήσει ἡ δαπάνη τῆς μισθοδοσίας τοῦ προσωπικοῦ, διότι εἰς τὸ προσωπικὸν τῶν 16 Συμβουλίων μισθοδοτεῖτε 32 ἀνωτέρους ἀξιωματικούς, πρέπει δὲ εἰς τὰ ἕνδεκα Στρατολογικὰ Συμβούλια τὰ νέα νὰ προσθέσητε ἀπὸ δύο ταγματάρχας, ἕνα στρατιωτικὸν ἰατρὸν, καὶ ἕνα πρωτοδίκην, ὁ ὁποῖος θ’ ἀπασχολῆται ἐκεῖ. Ἐνῷ δὲ τώρα ἀπασχολεῖτε 32 ταγματάρχας, ἐὰν γείνῃ δεκτὴ ἡ νέα διοικητικὴ διαίρεσις, θ’ ἀπασχολῆτε 54 ταγματάρχας· καὶ βεβαίως ἡ μισθοδοσία τῶν 54 ταγματαρχῶν εἶναι ἀνωτέρα τῆς μισθοδοσίας τῶν 32...

§146ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Ὑπάρχουν οἱ ταγματάρχαι.

§147ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τοὺς ἔχετε εἰς τὸ ῥάφι διὰ νὰ τοὺς στείλητε; Βεβαίως θὰ δημιουργηθῶσιν αἱ θέσεις αὗται, αἱ ὁποῖαι εἶναι θέσεις ὀργανικαὶ, καὶ ἐὰν λείπωσιν οἱ ταγματάρχαι αὐτοὶ, βεβαίως διὰ προβιβασμῶν θὰ τοὺς ἀναπληρώσητε, διότι οἱ ταγματάρχαι δὲν εἶναι ὑλικόν τι ἄχρηστον, ἵνα τοὺς ἔχητε εἰς καμμίαν ἀποθήκην, ἄγνωστον εἰς ἡμᾶς, διὰ νὰ τοὺς παρουσιάσητε αἰφνιδίως καὶ νὰ τοὺς μισθοδοτῆτε διὰ τῶν χρημάτων, μὲ τὰ ὁποῖα σήμερον τοὺς μισθοδοτεῖτε. Ἀλλ’ ὅταν, Κύριοι, ἐλέγχωμεν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ὅτι θὰ αὐξήσῃ τὰς δαπάνας, διότι θὰ αὐξήσουν καὶ τὰ Στρατολογικὰ γραφεῖα καὶ τὰ Στρατολογικὰ Συμβούλια, μᾶς ἀπαντῶσιν, ὅτι κατὰ τὸν νέον ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, τὸν ὁποῖον θὰ ψηφίσωμεν, αἱ θέσεις αὗται μεταβάλλονται. Ἀλλὰ ψηφίσατε πρῶτον τοὺς ὀργανισμοὺς αὐτοὺς, θέσατε τὰς βάσεις καὶ ὕστερον τὴν ὀροφὴν, ὅπως καὶ ἡμεῖς συζητήσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει νενομοθετημένων θέσεων. Καὶ ὅταν σᾶς λέγωμεν ὅτι εἶσθε ὑποχρεωμένοι εἰς τὸ Καρπενῆσι π. χ., ἐὰν τὸ κάμητε πρωτεύουσαν νομοῦ, νὰ ἱδρύσητε Γυμνάσιον, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως μᾶς ἀπαντᾷ: «ὄχι μόνον ἐκεῖ δὲν θὰ ἱδρύσωμεν Γυμνάσιον, ἀλλὰ θὰ καταργήσωμεν καὶ τὰ ἄλλα Γυμνάσια»! Καὶ ἐν τούτοις τὰ Γυμνάσια ἐκεῖνα ὑφίστανται καὶ τὸ προσωπικὸν αὐτῶν μισθοδοτεῖται, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑφισταμένων ὀργανισμῶν συζητοῦμεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου.

§148ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐὰν ὑπῆρχε διάταξις ἐπιβάλλουσα τὴν ἵδρυσιν Γυμνασίου εἰς ἕκαστον νέον νομὸν, τότε θὰ εἴχετε δίκαιον νὰ ὁμιλῆτε οὕτω.

§149ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀδύνατον, εἰς τόπον, ὅπου ἱδρύεται Πρωτοδικεῖον καὶ Νομαρχία, νὰ μὴ συσταθῇ Γυμνάσιον.

§150ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἕδρα Πρωτοδικείου εἶναι καὶ ἡ Κυπαρισσία, καὶ ὅμως δὲν ὑπάρχει ἐκεῖ Γυμνάσιον.

§151ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει ἐν Φιλιατροῖς. Αὐτὰ ἄλλως εἶναι παρομαρτοῦντα ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τοῦ νομοῦ. Μεταβάλετε τὸ καθεστὼς, καὶ θὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον. Ἐφ’ ὅσον ὅμως δὲν μεταβάλλετε τὸ καθεστὼς αὐτὸ, μὴ φέρετε εἰς συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον οὐδένα σκοπὸν ἔχει, παρὰ μόνον τὴν δημιουργίαν θέσεων καὶ μόνον θέσεων. Καὶ ταῦτα μὲν εἶχον, Κύριοι, νὰ εἴπω ὡς πρὸς τὴν διοίκησιν. Ἀλλὰ δὲν βλέπω τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον συνεδέθη μὲ τὴν διοικητικὴν διαίρεσιν καὶ ἡ δικαστικὴ διαίρεσις τῆς Ἐπικρατείας καὶ ἀντὶ 22 Πρωτοδικείων γίνονται 27 διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Εἶναι τάχα μέσον συντελεστικὸν πρὸς περιστολὴν τῶν ἐγκλημάτων ἡ προσέγγισις τῶν δικαστηρίων εἰς τὰς ἐπαρχίας, εἰς τὰς ὁποίας ἱδρύονται; Ἐγὼ δὲν φρονῶ τοῦτο, καὶ δὲν τὸ φρονῶ διότι ἐν Ἑλλάδι δὲν ἔχομεν ἐγκληματίας ἐξ ἐπαγγέλματος· δὲν παρουσιάζονται ἐν Ἑλλάδι τὰ ἐγκλήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀναγινώσκομεν ὅτι συμβαίνουσιν εἰς ἄλλα μέρη τοῦ κόσμου, μᾶλλον ἡμῶν πεπολιτισμένα· ἐν Ἑλλάδι ὁ ἐγκληματίας προβαίνει εἰς τὸ ἔγκλημα, διότι εὑρέθη εἰς ἀπαρασκεύους διαπληκτισμοὺς, διότι εὑρέθη εἰς βρασμὸν ψυχικῆς ὁρμῆς, καὶ κατὰ τοιαύτην στιγμὴν δὲν θὰ συλλογισθῇ οὔτε τὸν νόμον, οὔτε τὰ δικαστήρια, ὅσον ἐγγὺς αὐτοῦ καὶ ἂν ὦσι. Καὶ θὰ σᾶς ἀναφέρω ἀμέσως, ὅτι τὴν παρελθοῦσαν Δευτέραν, καθ’ ἣν ὥραν ἀνεχώρουν ἐκ Τριπόλεως, ἔλαβε χώραν πρωτοφανὴς δολοφονία διὰ τὴν Τρίπολιν ὀλίγα βήματα μακρὰν τοῦ δικαστηρίου! Ἄνθρωπός τις, προφυλακισμένος μάλιστα (ὡς μοὶ εἶπον), ἐκτύπησε τὴν θύραν καφενείου, καὶ ἅμα ἤνοιξεν ὁ ὑπηρέτης ταύτην, ἐπυροβόλησε κατ’ αὐτοῦ καὶ τὸν ἐφόνευσε. Τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις τῆς χώρας! Πρό τινων ἀκόμη ἐτῶν αἱ δολοφονίαι ἐν Τριπόλει ἦσαν ἄγνωστοι· ἤδη, κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ἀριθμοῦμεν ἐν Τριπόλει τρεῖς ἢ τέσσαρας δολοφονίας, ἐνῷ μακρὰν τῆς Τριπόλεως τὰ μεγάλα ἐγκλήματα εἶναι ἄγνωστα. Ἀφήσατε λοιπὸν κατὰ μέρος τὸν πολλαπλασιασμὸν τῶν Πρωτοδικείων, καὶ φέρετε μεταρρυθμίσεις εἰς τὴν δικαιοδοσίαν καὶ τὴν κατάστασιν τῶν Εἰρηνοδικείων, ἐὰν ἐπιθυμῆτε νὰ βελτιώσητε τὴν δικαιοσύνην. Ἀφαιρέσατε τὰς μικρὰς κλοπὰς καὶ τοὺς μικροὺς τραυματισμούς, τοὺς διαπραττομένους εἰς ἀπροπαρασκεύους διαπληκτισμούς, ἀπὸ τῶν Πλημμελειοδικείων, καὶ ἀναθέσατε τὴν ἐκδίκασιν τῶν πράξεων τούτων εἰς τὰ Πταισματοδικεῖα ἢ τὰ Εἰρηνοδικεῖα, ἵνα ὁ δικαστὴς δύνηται νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὸν τόπον τοῦ ἐγκλήματος, καὶ ὄχι ὁ κατηγορούμενος καὶ οἱ μάρτυρες εἰς τὸν δικαστὴν διὰ πράξεις, αἱ ὁποῖαι ἐπισύρουσι ποινὴν φυλακίσεως τριῶν, πέντε, δέκα ἢ δεκαπέντε ἡμερῶν. Συνήθως δὲ συμβαίνει, ὥστε νὰ καταδικάζηται ὁ κατηγορούμενος ὑπὸ τοῦ δικαστηρίου—καίτοι ἡ ἀθώωσίς του φωνάζει—χάριν τῶν ἐξόδων τῶν δικαστικῶν, διὰ νὰ μὴ ἐπιβαρύνηται δηλ. τὸ Δημόσιον μὲ τὰ διὰ τὴν δίκην γενόμενα μεγάλα ἔξοδα! Ἠκούσαμεν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Λεβαδείας διεκτραγῳδοῦντος τὴν κατάστασιν τῶν δικαστηρίων ἐν Ἀθήναις. Αὐτὴν τὴν κατάστασιν θὰ συμπληρώσω ἐγὼ διὰ τῆς ἀφηγήσεως τῶν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις συμβαινόντων. Ὑπάρχει ἐν Ἀθήναις δικαιοσύνη; Ὄχι. Διατὶ ὁ αὐτὸς δικαστὴς κρίνει καλλίτερον ἐν Τριπόλει; Διὰ τὸν λόγον τὸν ὁποῖον ἀνέφερα ἐν ἀρχῇ τῆς ὁμιλίας μου. Καὶ πρὶν ἢ ἀναφέρω τὸν λόγον αὐτὸν, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀναφέρω, ὁποῖοι εἶναι οἱ δικασταί, οἱ ὁποῖοι ἀπονέμουσι τὴν δικαιοσύνην ἐν Ἑλλάδι. Οἱ δικασταὶ οὗτοί εἰσι καλῶς κατηρτισμένοι νέοι, καὶ εἶναι τριῶν εἰδῶν· εἶναι οἱ εὐδοκιμήσαντες ἐν τῷ δικηγορικῷ κλάδῳ, παραιτηθέντες τοῦ ἐπαγγέλματος αὐτῶν καὶ ἐκλέξαντες τὸ δικαστικὸν στάδιον εἴτε ἕνεκεν ἀπογοητεύσεως πρὸς τὴν δικηγορίαν, εἴτε ἀπὸ ἔρωτα πρὸς τὸ δικαστικὸν στάδιον, καὶ αὐτοὶ εἶναι οἱ ἄριστοι τῶν δικαστῶν· εἶναι ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ δικηγορήσωσιν, ἀλλὰ δὲν ἐδικηγόρησαν, ἀπὸ ἔρωτα πρὸς τὸ δικαστικὸν στάδιον, καὶ μεταξὺ αὐτῶν οἱ πλεῖστοί εἰσι κάλλιστοι· εἶναι καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἐδοκίμασαν νὰ δικηγορήσωσιν, ἀλλὰ δὲν κατώρθωσαν νὰ ἀπολαύσωσι τοῦ χαιρετισμοῦ οὔτε ἑνὸς πελάτου τοῦ τελευταίου εἴδους, καὶ ἀλλοίμονον ἐὰν πέσητε εἰς τὰ χέρια τοιούτου δικαστοῦ! Αὐτοὶ μισοῦσι τὴν κοινωνίαν, διότι δὲν ἀνεγνώρισε τὴν ἱκανότητά των πρὶν γείνωσι δικασταί, ἐξελιπάρουν δὲ πάντα, ἵνα καταλάβωσι τὴν θέσιν ταύτην, καὶ ἀφοῦ ἐπέτυχον νὰ γείνωσι δικασταὶ, νομίζουσιν ὅτι μόνον ἐν Παρισίοις πρέπει νὰ ζήσωσιν· ἐπειδὴ ὅμως ἐκεῖ δὲν θέλουσι λαμβάνει μισθὸν, μόλις ἀνέχονται νὰ ζήσωσιν ἐν Ἀθήναις! Διὰ τοῦτο, ἀφοῦ ἐπιτύχωσι τὴν εἰς Ἀθήνας μετάθεσίν των, γίνονται ἕρμαιον παντὸς ἔχοντος ἰσχύν τινα, ἵνα μὴ ἐκδιωχθῶσι τῶν Ἀθηνῶν· καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε καθ’ ἑκάστην πρωΐαν καταλόγους στελλομένους εἰς τὰ Πλημμελειοδικεῖα, πρὸς τοὺς ὁποίους οἱ δικασταὶ ἐκεῖνοι ἀναγκάζονται νὰ συμμορφῶνται!

§152Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον νὰ ὁμιλῆτε περὶ τῶν δικαστηρίων οὕτω.

§153ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε δικαιοσύνην ἐν Ἀθήναις, ὅταν ἀπειλῆται ὁ δικαστής, ὅτι θὰ μετατεθῇ ἐξ Ἀθηνῶν εἰς τὰ πέρατα τῆς Ἑλλάδος, ἐὰν δὲν συμμορφωθῇ μὲ τὰς ἀξιώσεις τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου ἰσχυροῦ; Εἶναι ἄνθρωπος καὶ ὁ δικαστὴς, δὲν εἶναι μάρτυς, καὶ ὡς ἄνθρωπος θέλει νὰ ζήσῃ ὅσῳ τὸ δυνατὸν καλλίτερον, ἐν Ἀθήναις δὲ τὰ μέσα τῆς εὐζωίας εἶναι ἀφθονώτερα ἢ ἐν ἄλλαις ἐπαρχίαις τοῦ Κράτους. Θέλετε λοιπὸν νὰ βελτιώσητε τὴν Δικαιοσύνην; κανονίσατε κατὰ πρῶτον λόγον τὰ τῆς μεταθέσεως τῶν δικαστῶν.

§154Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Τὰ ἐκανονίσαμεν καὶ εἰσηγάγομεν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τὸ δικαίωμα τῆς μεταθέσεως.

§155ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ψηφίσατέ το πρῶτον, καὶ ὑποχρεώσατε διὰ τοῦ νόμου, ἵνα οὐδεὶς δικαστὴς ἔχῃ τὸ δικαίωμα, πέραν τοῦ ἔτους ἢ πέραν τῆς διετίας νὰ παραμένῃ ἐν Ἀθήναις, μετὰ τὴν παρέλευσιν δὲ τοῦ χρόνου τούτου νὰ μεταβαίνῃ αὐτοδικαίως εἰς ἄλλην περιφέρειαν. Τότε δὲν θὰ ἔχωμεν δικαστὰς, οἱ ὁποῖοι προσπαθοῦσι νὰ ἦναι εὐάρεστοι εἰς ὅλους τοὺς ἰσχυροὺς διὰ νὰ κατορθώνωσι νὰ μένωσιν ἐπὶ εἰκοσαετίαν εἰς τὸ δικαστήριον τῶν Ἀθηνῶν!

§156ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖοι;

§157ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ ὀνόματα, διότι βεβαίως εἰς τὴν Τρίπολιν δὲν θὰ ἔλθωσι ποτὲ αὐτοί. Πολλοὶ δικασταὶ ἔχουσιν εἰς ὡρισμένα μέρη συμφέροντα, ἀρέσκονται νὰ ζῶσιν εἰς ὡρισμένα μέρη, καὶ ὅπως κατορθώσωσι τοῦτο, προσφέρονται νὰ ἐξυπηρετῶσι τοὺς κατὰ καιροὺς ἰσχυρούς. Κανονίσατε λοιπὸν τὰ ζητήματα ταῦτα, καὶ δὲν θὰ ἔχητε ποτὲ ἀνάγκην τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Βλέπω φίλους συναδέλφους, εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ συσταθῇ Δικαστήριον καὶ Νομαρχία, νὰ νομίζωσιν, ὅτι, ὅταν τὰ εὐεργετήματα ταῦτα ἀπολαύσωσι, θέλει μεταβληθῇ ὁ τόπος των εἰς Γῆν Ἐπαγγελίας. Πολὺ ταχέως θὰ μετανοήσωσι. Πρὸ δέκα ἐτῶν ἐν Τριπόλει καὶ ἤδη ἀκόμη οἱ δικασταὶ φωνάζουσιν ἀπὸ τῆς ἕδρας των «μεταθέσατέ μας, ἐὰν δὲν σᾶς ἀρέσκωμεν», διότι μετὰ δυσφορίας ὑπηρετοῦσιν ἐκεῖ. «Ἀλλ’ ἔχομεν, Κύριοι, μεγάλην οἰκονομίαν», σᾶς λέγουσιν, «ἐκ τῶν μαρτυρικῶν τῶν ἀθωωτικῶν ἀποφάσεων»· καὶ ἀπορῶ, πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν παρεχώρησεν ἀμέσως τὴν θέσιν του εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κορινθίας συνάδελφον, ὁ ὁποῖος ἀνεκάλυψε τοὺς νέους αὐτοὺς πόρους, δι’ ὧν παγιοῦται ἐπαρκὲς πλεόνασμα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Σᾶς εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι μὲ τὰ συνιστώμενα νέα Πρωτοδικεῖα ὄχι μόνον ἔξοδα δὲν θὰ ἔχωμεν, ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν καὶ νέα ἔσοδα καὶ περίσσευμα εἰς τὸν Προϋπολογισμόν. Διατὶ λοιπὸν δὲν συνιστᾶτε εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας, εἰς ὅλους τοὺς δήμους τοῦ Κράτους Πρωτοδικεῖα, ἵνα αὐξήσωσιν οἱ πόροι τοῦ Δημοσίου, κατὰ τὸν κύριον συνάδελφον;...

§158ΣΩΤ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Παρηκολουθήσατε τὸν ὑπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον ἐγὼ ἔκαμα;

§159ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ σᾶς εἴπω ἐγὼ τοὺς ἰδικούς μου ὑπολογισμοὺς, καὶ νὰ ἴδωμεν, ἂν δύνασθε νὰ τοὺς παρακολουθήσητε... Ὁ λογαριασμὸς τοῦ κ. Κροκιδᾶ ἔφερεν εἰς τὴν μνήμην μου ἀνέκδοτόν τι. Ἄνθρωπός τις παρουσιάσθη ποτὲ εἰς τὸν Σουλτάνον, ἐπαγγελλόμενος ὅτι δύναται νὰ μετρήσῃ τὴν ἀπόστασιν τοῦ οὐρανοῦ ἀπὸ τῆς γῆς, τῷ παρουσίασε δὲ μίαν κλωστὴν μεγάλην, ἰσχυριζόμενος, ὅτι ἐκείνη ἦτο ἡ ἀπόστασις· ὅταν ὁ Σουλτάνος ἠθέλησε νὰ φέρῃ ἀντιρρήσεις, ἐκεῖνος ἀπήντησεν: «ἐὰν δὲν πιστεύῃς, λάβε τὴν κλωστὴν καὶ μέτρησε μόνος σου» (ἱλαρότης). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κορινθίας σᾶς ἔφερεν ἕνα κατάλογον καὶ σᾶς εἶπεν: «ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐκκρεμότητος ἔχομεν 15% ἐγκληματικότητα· ὑπὸ ἔποψιν μηνύσεων 3%, καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἀποφάσεων ¼%». Ἐκφέρων δὲ τοὺς ὑπολογισμοὺς τούτους σᾶς ἠρώτα περὶ τῆς ἀκριβείας, καὶ μὴ δεχόμενος διακοπὰς, δὲν ἀνέμενεν ἀπάντησιν, ἀλλ’ ἀπαντῶν αὐτὸς ὁ ἴδιος εἰς τὰς ἐρωτήσεις του, ἔμενεν εὐχαριστημένος καὶ προὐχώρει! Ἠκούσατε μετὰ προσοχῆς, Κύριοι, τίνι τρόπῳ παρουσίασε διὰ ζωηροτάτων εἰκόνων ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λεβαδείας Βουλευτὴς τὴν ἐπ’ ἀκροατηρίου τοῦ Πλημμελειοδικείου Ἀθηνῶν διαδικασίαν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι μόνον εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον τῶν Ἀθηνῶν συνήθης, ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἐπικρατεῖ. Μὴ νομίζετε ὅμως, ὅτι εἶναι συνέπεια τῆς πληθύος τῶν εἰσαγομένων ὑποθέσεων· καὶ τριάκοντα ὑποθέσεις ἐὰν ὁρίσητε δι’ ἑκάστην συνεδρίασιν, ὁ Πρόεδρος θὰ σπεύδῃ νὰ τελειώσῃ τὴν συνεδρίασιν εἰς ἡμίσειαν ὥραν, καὶ ἡ αὐτὴ κατάστασις θὰ κρατῇ. Τοῦτο εἶναι ἐπακολούθημα τῆς συναισθήσεως τοῦ καθήκοντος, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν οἱ δικασταὶ ἐν Ἑλλάδι, διότι ὁ ὀργανισμὸς τῶν δικαστηρίων οὐδέποτε ἐλειτούργησε· καὶ ἄν ποτε ἐλειτούργησε καὶ δικαστής τις κατηγγέλθη, ἀλλοίμονον εἰς τὸν καταγγείλαντα! ὅλοι οἱ δικασταὶ ἐθεώρησαν τὸ ζήτημα φυλετικόν. Καὶ θὰ σᾶς φέρω παράδειγμα πρόσφατον. Πρό τινων ἡμερῶν δύο πολῖται χωρικοὶ κατεκρατήθησαν ἄνευ αἰτίας ἐν Τριπόλει ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας, εὐθὺς δὲ διὰ τῆς Εἰσαγγελίας ἀπηλευθερώθησαν· κατήγγειλαν τοὺς κατακρατήσαντας αὐτοὺς, διότι ἄνευ ἐντάλματος ἐκράτησαν αὐτοὺς εἰς τὸν στρατῶνα ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας· ἀλλ’ ὅταν ὁ Εἰσαγγελεὺς ἔλαβε τὴν μήνυσιν, εἶπε: «πήγαινε βρέ! δὲν ἀρκεῖ ὅτι ἀπελύθητε, ἀλλὰ θέλετε καὶ νὰ καταγγείλητε!» Τότε ἔλαβον ἐγὼ γνῶσιν καὶ συνεβούλευσα τὸν δικηγόρον τοῦ μηνυτοῦ νὰ συντάξῃ περὶ τούτου ἀναφορὰν πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν. Ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν, λαβὼν τὴν ἀναφορὰν τῶν παραπονουμένων πολιτῶν, ἀπέστειλεν αὐτὴν πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα Τριπόλεως, μὲ τὴν ἑξῆς παραγγελίαν: «Διευθύνεται πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα Τριπόλεως, ἵνα ἐξετάσῃ καὶ ἐνεργήσῃ ἀμέσως ἐπὶ τῆς μηνύσεως». Τί νομίζετε, ὅτι ἐνήργησεν ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς Τριπόλεως μετὰ τὴν διαταγὴν τοῦ προϊσταμένου του Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν; Νομίζετε ὅτι ἐξετέλεσε τὴν παραγγελίαν; Τοὐναντίον, διέταξεν ἀμέσως νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον δι’ ἀπ’ εὐθείας κλήσεως ὁ ἀναφερόμενος ἐπὶ δυσφημήσει τῆς Εἰσαγγελικῆς ἀρχῆς, καὶ τὸ Πλημμελειοδικεῖον κατεδίκασεν αὐτὸν ἐρήμην εἰς ἑνὸς μηνὸς φυλάκισιν! Ἄν τολμᾶτε, ἀναφερθῆτε ἐφεξῆς! Αὐτοὶ εἶναι οἱ λογαριασμοὶ τοῦ ἀγαπητοῦ συναδέλφου ἐκ Κορινθίας! Ἤμην αὐτόπτης μίαν ἡμέραν εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον Τριπόλεως, καθ’ ἣν τὸ ψῦχος ἦτο ἀφόρητον, καὶ ὅμως ἅπαντες οἱ ἔνορκοι (οἱ ἐν Τριπόλει, ὡς καὶ εἰς τὰ ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος, εἶναι οἱ καλλίτεροι οἰκοκυραῖοι τοῦ τόπου) εἶχον προσέλθει κατὰ τὴν τεταγμένην ὥραν (9ην π. μ.) τρέμοντες ἀπὸ τὸ ψῦχος, εἷς ὅμως τῶν κυρίων συνέδρων, ἰσόβιος αὐτὸς, ἐκοιμᾶτο ἐν τῇ θερμῇ κλίνῃ του, καὶ ἡ συνεδρίασις δὲν ἠδύνατο νὰ ἀρχίσῃ. Εἷς τῶν ἐνόρκων, ὁ κράτιστος τῶν δικηγόρων Τριπόλεως, ἐνόμισεν ὅτι ἐδικαιοῦτο νὰ παραπονεθῇ πρὸς τὸν κ. Εἰσαγγελέα καὶ νὰ τῷ εἴπῃ: «τί ὀφείλομεν νὰ περιμένωμεν ἡμεῖς ἐδῶ»; Ὁ Εἰσαγγελεὺς τότε καὶ ὁ Πρόεδρος ἐρρίφθησαν λάβροι κατ’ αὐτοῦ, ἀπειλοῦντες νὰ τὸν τιμωρήσωσι. Τὸ συμβὰν τοῦτο ἀφηγήθη κατόπιν μία ἐφημερὶς τῆς Τριπόλεως, ὡς συνέβη, χωρὶς νὰ προσθέσῃ ἢ νὰ μεταβάλῃ τι. Ἀμέσως τὴν ἑπομένην καὶ ὁ δικηγόρος καὶ ὁ δημοσιογράφος καὶ ὁ τυπογράφος εἰσήχθησαν εἰς δίκην ἐπὶ ἐξυβρίσει κατὰ τοῦ Δικαστηρίου, καὶ κατεδικάσθησαν ἐρήμην εἰς ἕξ μηνῶν φυλάκισιν, δὲν γνωρίζω δὲ τί ἔγεινε κατ’ ἀντιμωλίαν.

§160Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Καὶ ὅμως ἔχομεν παραδείγματα, ὅτι πολλοὺς ἡ Κυβέρνησις, ζητήσασα τὴν συνδρομὴν τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἀπέβαλε τῆς ὑπηρεσίας. Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι δυνατὸν νὰ ὑπάρχωσιν ἐλλείψεις, νομίζω ὅμως, ὅτι τὸ ἀπόλυτον δὲν πρέπει νὰ λέγηται.

§161ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πᾶς κανὼν ἔχει τὴν ἐξαίρεσίν του· ποῖον θέλετε νὰ ἐξαιρέσω; Ταῦτα ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς λειτουργίας τῆς δικαιοσύνης καὶ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις. Ἀλλοίμονον δὲ, ἂν συσταθῶσι καὶ ἄλλα Πρωτοδικεῖα καὶ ἔχωσι τὴν εὐκαιρίαν οἱ ἰσχυροὶ νὰ ἀπειλῶσιν, ὅτι θὰ καταστήσωσι δυσχερεστέραν τὴν θέσιν τῶν δικαστῶν! Μὴ σᾶς ἐπηρεάζῃ, ὅτι εὑρίσκεσθε τώρα εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην τῆς Συμπολιτεύσεως· καὶ ἐγὼ πρὸ ὀλίγου εὑρισκόμην ἐκεῖ. Ἐξετάσωμεν ὅμως καὶ ὑπὸ μίαν ἄλλην ἔποψιν τὸ ζήτημα αὐτό. Τὰ δικαστήρια εἰς τὰ ἀπόκεντρα μέρη ὠφελοῦσιν ἢ ὄχι; Τί θέλετε νὰ εἴπω ἐγὼ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὅταν ἔχω τὴν γνώμην τὴν πεφωτισμένην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος, ὡς Πρόεδρος τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Ναυπλίου, κατεδίκασε τὸ σύστημα τῆς συστάσεως νέων δικαστηρίων; Δὲν φρονῶ ὅτι τὰ ἀξιώματα ἐπιβάλλουσιν ἀλλαγὴν ἰδεῶν καὶ φρονημάτων, τοὐναντίον διὰ τῶν ἰδεῶν κτῶνται τὰ ἀξιώματα, καὶ δὲν νομίζω ὅτι, ὅταν ἀποκτήσητε ἀξίωμά τι διὰ τῆς ἐπαγγελίας ἰδεῶν τινων, ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ μεταβάλητε φρόνημα ἅμα τῇ ἀπολαύσει τοῦ ἀξιώματος. Κρατήσατε τὰς ἰδέας σας, ὅπως δειχθῆτε ἄξιοι τῶν ἀξιωμάτων, ἅτινα διὰ τῶν ἰδεῶν ἀπεκτήσατε. Δὲν δικαιοῦται κανεὶς, ὅταν ἀπέκτησεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπεθύμει διὰ τῶν ἰδεῶν του, νὰ μεταβάλλῃ γνώμην. Σᾶς ἀνεγνώσθη ἡ ὁμιλία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἡ ἐνώπιον τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Ναυπλίου, δι’ ἧς κατεδίκασε τὴν σύστασιν καὶ ἄλλων Πρωτοδικείων, τὴν αὐτὴν δὲ γνώμην εἶχε καὶ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν...

§162Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὁ κ. Μπακόπουλος, ὡς καὶ πάντες οἱ εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν κατοικοῦντες, ὅπου ἑδρεύουσι Πρωτοδικεῖα, ἐνδιαφέρονται κυρίως ὡς δικηγόροι, οἱ δὲ πολιτευόμενοι, τοὺς ὁποίους ὑπαινίσσεται ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι θὰ ἀπειλῶσι τοὺς δικαστὰς, δὲν ἐνδιαφέρονται δι’ ἑαυτοὺς, ἀλλὰ διὰ τοὺς συμπολίτας των, οἱ ὁποῖοι λόγῳ τῶν ἀποστάσεων ὑποφέρουσι τὰ πάνδεινα.

§163ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δικηγορῶν δαπανῶ (θόρυβος), δὲν δικηγορῶ πρὸς χρηματισμόν. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι ὑπάρχει Βουλευτὴς κανονίζων τὰς γνώμας του ἀπὸ εὐτελῆ συμφέροντα. Ἀφοῦ ὅμως ὑμεῖς ἐξετάζετε τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ συμφέροντος, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι ἡ σύστασις Πρωτοδικείου ἐν Γορτυνίᾳ ἤθελε μὲ ὠφελήσει, διότι πλεῖστοι Γορτύνιοι δικηγόροι κυριαρχοῦσιν ἐν Τριπόλει καὶ διὰ τὴν εὐφυΐαν των καὶ ὡς ἐκ τῆς προστασίας, ἣν ἀπολαμβάνουσιν ἀπὸ μέρους τοῦ Διὸς (δεικνύει τὸν κ. Θ. Π. Δηλιγιάννην), καὶ οἱ δικηγόροι ἐκεῖνοι θέλουσιν ἀπέλθει τῆς Τριπόλεως, ἀπερχομένων δὲ ἐκείνων, βεβαίως θέλουσιν αὐξήσει τὰ ἔσοδα τῶν ἄλλων. Ὅταν, Κύριοι, ἔχητε τὴν γνώμην τόσων ἀγορητῶν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅταν σεῖς οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν Κυβέρνησιν ἔχητε τὴν γνώμην τῶν ἀξιοτίμων Ὑπουργῶν τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν Οἰκονομικῶν δυσμενῆ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, πῶς θέλετε ψηφίσει νομοσχέδιον καταδεδικασμένον εἰς θάνατον πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς αὐτοῦ; (Εὖγε! εὖγε!).

§164Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ὀφείλω μίαν ἐξήγησιν, διότι ἐγένετο μνεία γνώμης, τὴν ὁποίαν ἐξέθηκα περὶ τῶν ἐπαρχιακῶν δικαστηρίων. Καὶ ἀληθῶς εὐχαριστῶ τοὺς τιμήσαντας τὴν γνώμην μου· πλανῶνται ὅμως ὡς πρὸς τὴν ἐπιρροὴν, ἣν δύναται νὰ ἔχῃ ἡ γνώμη μου ἐκείνη ἐπὶ τοῦ σήμερον συζητουμένου νομοσχεδίου, διότι, ὅτε ἐξέφερα τὴν γνώμην ἐκείνην, ἐπρόκειτο περὶ συστάσεως ἐπαρχιακῶν δικαστηρίων. Σήμερον τὰ πράγματα ἔχουσιν ἄλλως, ἐντελῶς ἄλλως· σήμερον πρόκειται περὶ συστάσεως δικαστηρίων ἐν ταῖς πρωτευούσαις τῶν νομῶν. Θέλετε νὰ ἔχητε 27 νομοὺς αὐτοτελεῖς, 27 νομάρχας; κατ’ ἀνάγκην πρέπει νὰ ἔχητε Πρωτοδικεῖα μικρά. Δὲν θέλετε τὴν διοικητικὴν ταύτην διαίρεσιν; τότε ἐγὼ πρῶτος θὰ ζητήσω τὴν κατάργησιν τῶν ἐπαρχιακῶν δικαστηρίων. Λάβετε τὰ πρακτικὰ τῆς συζητήσεως τοῦ 1867· θὰ ἴδητε ὅτι διαπρεπεῖς νομικοί, ὡς ὁ μακαρίτης Κυπριάδης καὶ ἄλλοι, ἀπέκρουσαν τὴν σύστασιν νέων Πρωτοδικείων, καὶ τὴν ἀπέκρουσαν, διότι ἡ Κυβέρνησις τότε ἐγκατέλιπε τὸν νόμον περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως. Ὥστε δὲν μετέβαλον γνώμην· ἔχω τὴν αὐτὴν γνώμην, οἵαν καὶ τότε εἶχον. Ταῦτα ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ εἴπω, χωρὶς νὰ ἀναμιχθῶ εἰς τὴν ἄλλην συζήτησιν.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ μίαν ὥραν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 8 καὶ 45′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 καὶ 25′ μ. μ.)

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Κατσάνος ἔχει τὸν λόγον.

§167Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Δὲν θὰ ἀκολουθήσω τοὺς ἀξιοτίμους ἐξ Εὐρυτανίας συναδέλφους εἰς τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἠδύναντο νὰ ἔχωσι περὶ τῶν συνθηκῶν, αἵτινες ἀπαιτοῦνται, ἵνα πόλις τις δύναται νὰ ἦναι ἕδρα διοικήσεως, διότι τοιαύτας ἰδέας οὐδόλως διετύπωσαν· τοὐναντίον ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν ἀνήρουν ἑαυτοὺς, ὡς θέλω ἀποδείξει, ἀλλὰ θέλοντες νὰ εὐαρεστήσωσιν εἰς τοὺς συντάξαντας τὸ νομοσχέδιον, θέλοντες δὲ νὰ ἐπωφεληθῶσι καὶ ἐκ τῆς δεδηλωμένης εὐμενοῦς προδιαθέσεως τῆς Βουλῆς ὑπὲρ τοῦ Μεσολογγίου, ἐπεχείρησαν νὰ ψάλουν ὕμνους, τῶν ὁποίων τοῦτο ἴσως δὲν εἶχεν ἀνάγκην, καὶ νὰ κατηγορήσωσι πλαγίως ἐμοῦ, ὡς ἐπιχειρήσαντος νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἦναι ἕδρα τὸ Μεσολόγγιον, καὶ ὅτι δὲν ἐξετίμησα δεόντως τὴν ἱστορικὴν αὐτοῦ ἀξίαν, διότι εἶπον, ὅτι ἔχει ἱστορικήν τινα ἀξίαν καὶ δὲν εἶπον ὅλην τὴν ἀξίαν, ὡς ἐὰν ἡ εὐαισθησία καὶ ἡ ἐκτίμησις τῆς ἱστορικῆς ἀξίας τοῦ Μεσολογγίου ἢ ἄλλου τινὸς τμήματος τῆς Ἑλληνικῆς ἐπικρατείας ἦτο μονοπώλιον τῶν κυρίων ἐξ Εὐρυτανίας συναδέλφων, ἡμεῖς δὲ οὐδόλως μετέχομεν. Ἀλλὰ τὰ τοιαῦτα δὲν δύνανται βεβαίως νὰ λέγωνται σοβαρῶς καὶ σπουδαίως, διότι εἰπὼν ὅτι ἔχει ἱστορικήν τινα ἀξίαν ἔδωκα κατόπιν τὴν ἐξήγησιν, προκληθείς, ὅτι λέγω τοῦτο, διότι ἅπας ὁ νομὸς Αἰτωλοακαρνανίας ἔλαβε μέρος εἰς τὴν ἔνδοξον σελίδα τῆς ἱστορίας τοῦ Μεσολογγίου. Ἀλλὰ κυρίως δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ὀφείλω ὅμως νὰ παρατηρήσω, ὅτι δὲν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀναιρέσω ἄλλα ἐπιχειρήματα τῶν κυρίων ἐξ Εὐρυτανίας συναδέλφων, διότι οὐδὲν ἄλλο ὑπεστήριξαν ἢ ἀποκλειστικῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ὑπεστήριξα. Ὑπεστήριξαν δηλαδή, ὅτι ὁ προσδιορισμὸς τοῦ Καρπενησίου ὡς ἕδρα διοικήσεως εἰς οὐδένα ἄλλον λόγον δύναται νὰ στηριχθῇ ἢ εἰς τὸν λόγον τῆς γεωγραφικῆς καταστάσεως, τῆς οὐχὶ εὐαρέστου. Αὐτὸ τοῦτο ἐγὼ ὡμολόγησα, καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλ’ οὐδὲ κατὰ τοῦ Μεσολογγίου, ὡς ἕδρας διοικήσεως, ἀντετάχθην. Καὶ δὲν ἀναιρῶ ἐμαυτόν. Εἶναι δὲ τόσον βέβαιον τοῦτο, ὅσον, ἐνῷ ἀπὸ τοῦ βήματος ἔλεγον ταῦτα προχθές, διὰ τροπολογίας μου ἀπὸ 2 Ἰουνίου, ὑπογεγραμμένης καὶ παρὰ τοῦ ἐντίμου συναδέλφου μου ἐκ Τριχωνίας καὶ παρ’ ἄλλων ἐντίμων συναδέλφων ἐκ Ναυπακτίας, ἐζητοῦμεν εἰδικὴν διοικητικὴν διαίρεσιν Τριχωνίας, Ναυπακτίας καὶ Βάλτου, οὐδόλως δ’ ἀπεκρούσαμεν τὴν ἕδραν τοῦ Μεσολογγίου. Ἡμεῖς, Κύριοι, λίαν συγκεκριμένως, ἐφ’ ὅσον αἱ δυνάμεις ἐπέτρεπον ἡμῖν, καὶ λίαν σαφῶς κατελήξαμεν εἰς πόρισμα. Ἰσχυρίσθημεν ὅτι κατὰ τὴν δικαιολογητικὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου οὐδεὶς λόγος συντρέχει, ἵνα τὸ Μεσολόγγιον καὶ τὸ Καρπενήσιον ἀποτελέσωσι τὰς ἕδρας τῆς διοικήσεως. Ἀφοῦ ὅμως ἡ Βουλὴ καὶ οἱ ἁρμόδιοι ἠτιολόγησαν, ὅτι τὸ Μεσολόγγιον, λόγῳ τῆς ἱστορικῆς αὐτοῦ ἀξίας, καὶ τὸ Καρπενήσιον λόγῳ τῆς γεωγραφικῆς αὐτοῦ καταστάσεως, δικαιοῦνται νὰ ἦναι ἕδραι, δὲν ἀντιτασσόμεθα. Ἐζητήσαμεν ὅμως, ἀφοῦ ἡ εὔνοια τῆς Κυβερνήσεως ἐπεκτείνεται διὰ τοὺς λόγους, οἵτινες οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουσι πρὸς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, εἰς τὸ Μεσολόγγιον, πολλῷ δὲ μᾶλλον εἰς τὸ Καρπενήσιον, διατὶ νὰ ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ ἀνισότης καὶ νὰ μὴ προσδιορισθῇ ὡς ἕδρα νομοῦ καὶ τὸ Ἀγρίνιον, οὐχὶ ἀποκλειστικῶς δι’ αὐτὸ τὸ Ἀγρίνιον, ὡς δύνανται νὰ μᾶς παρεξηγήσουν, ἀλλὰ χάριν τῆς συγκεντρώσεως τῶν συμφερόντων τῶν λοιπῶν ἐπαρχιῶν; Καὶ δὲν εἴπομεν τοῦτο ἀορίστως, ἀλλὰ προσδιωρίσαμεν, εἰπόντες ὅτι, ἐὰν ἀφαιρέσῃ τις ἐκ τῆς Ναυπακτίας τὸν δῆμον Ναυπακτίας καὶ τὴν ἐπαρχίαν Ξηρομέρου καὶ Βονίτσης, μέρη τὰ ὁποῖα ἔχουν ὁπωσδήποτε συγκοινωνίαν εὔκολον μετὰ τοῦ Μεσολογγίου, καὶ ἀφοῦ ἡ ἐπαρχία Βάλτου καὶ ἡ ἐπαρχία Ναυπακτίας καὶ ἡ Εὐρυτανία, ἥτις κατὰ μέγα μέρος κλίνει πρὸς τὸ Ἀγρίνιον καὶ οὐχὶ πρὸς τὸ Καρπενήσιον, μετὰ τοῦ Ἀγρινίου συγκοινωνοῦσι, διατὶ νὰ μὴ προσδιορισθῇ ἕδρα τὸ Ἀγρίνιον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει μόνον, ὡς ὁ ἕτερος τῶν ἐξ Εὐρυτανίας συναδέλφων ἰσχυρίσθη ὅτι ἔχει καθ’ ἡμᾶς, τὸ πλεονέκτημα τῆς προσφορᾶς ὑπὲρ τῶν δημοσίων προσόδων, ἀλλ’ ἔχει καὶ τὰ προτερήματα τὰ γνωστὰ ἀπὸ τοῦ Μαΐου τοῦ παρελθόντος ἔτους, τὰ ἐκ τῆς τελευταίας ἐπιστρατεύσεως, καὶ γνωστὰ εἰς ὅλους, ὅσοι ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ διέλθωσιν ἐκεῖθεν. Ἀλλὰ βεβαίως, ὅταν ὑπάρχῃ παρὰ τοῖς ἁρμοδίοις ἡ προκατάληψις, ὅτι ζητοῦμέν τι παράλογον, καὶ δὲν ἐκτιμῶνται αἱ παρατηρήσεις μας, ἑπόμενον νὰ μὴ ἔχουν τὸ ἐνδιαφέρον οἱ ἄλλοι νὰ δώσουν προσοχὴν, καὶ τρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ ὑποληφθῶμεν, ὅτι ζητοῦμέν τι τὸ ἀκαταλόγιστον, τὶ τὸ ἀδικαιολόγητον. Καὶ ταῦτα, ἀφοῦ ἅπαξ ἐλέχθησαν διὰ τοῦ μέτρου τῶν δυνάμεων, τὰς ὁποίας ἔχομεν, εἶναι περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον καὶ ἐκ τῶν προτέρων ὀπωσδήποτε δυνάμεθα νὰ τεκμαιρώμεθα, ὅτι ἡ φωνὴ ἡμῶν εἶναι φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ μὴ ἀπαντήσωμεν εἰς τοὺς ἐξ Εὐρυτανίας κ. συναδέλφους, ὅπως ἰδίως ἀναιρέσωμεν ἀνακριβείας τινὰς αὐτῶν. Εἰς τί συγκεντροῦνται, Κύριοι, οἱ ἰσχυρισμοὶ τῶν συνηγορησάντων ὑπὲρ τῆς Εὐρυτανίας ὡς ἕδρας νομοῦ; Ἐὰν συναρμολογήσῃ τις ἅπαντας τοὺς ἰσχυρισμοὺς αὐτῶν, θὰ καταλήξῃ εἰς τὸ ἐξαγόμενον, ὅτι ὁ μόνος λόγος εἶναι ἡ οὐχὶ εὐάρεστος γεωγραφικὴ αὐτῆς κατάστασις, καὶ καλεῖται ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων, ἵνα διορθώσῃ ἐκεῖνο, περὶ τοῦ ὁποίου ἡ φύσις δὲν ἔλαβε τὴν προσήκουσαν πρόνοιαν. Εἷς δὲ τῶν ἐξ Εὐρυτανίας ἀξιοτίμων συναδέλφων, βεβαίως μὴ σπουδαιολογῶν, ἐνόμισεν ὅτι σπουδαῖόν τι προβάλλει, λέγων ὅτι ἐγὼ ὡς λόγον ἔφερα μόνον τὰς προσόδους τοῦ Ἀγρινίου ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἐνῷ ἐγὼ εἶπον τοῦτο πρὸς ἄλλοις, τὰ ὁποῖα ἔχουν μεγίστην σημασίαν. Ὑπεστήριξεν ὁ κ. ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος, ὅτι ἡ ἐπαρχία Εὐρυτανίας ἐγκατελείφθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἕρμαιον τῆς τύχης της. Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἴσως αἱ Κυβερνήσεις παρέσχον εἰς τὴν Εὐρυτανίαν πλέον τοῦ δέοντος τὰ ἐφόδια τῆς συγκοινωνίας, διότι καὶ ἁμαξιτὴν ὁδὸν κατεσκεύασαν ἀπὸ Λαμίας εἰς Καρπενήσιον...

§168Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Αὐτὴ ἀνήκει εἰς τὴν Φθιώτιδα ἀποκλειστικῶς.

§169ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ἐὰν δὲν λειτουργῇ κανονικῶς ὁ δρόμος αὐτὸς, δὲν εὐθύνεται ἡ Κυβέρνησις, εὐθύνονται αὐτοὶ οἱ κάτοικοι. Ἐὰν ἐσχεδιάσθη ἄλλη ὁδὸς, τὰ φυσικὰ ἐμπόδια ὑπῆρξαν τοιαῦτα, ὥστε ἠναγκάσθησαν νὰ παραιτηθῶσιν αὐτῆς· διότι ἄλλος δὲν ὑπῆρχε λόγος. Ἀλλὰ δὲν ἰσχυρίσθη τοῦτο μόνον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος. Ἠθέλησε νὰ εἰσέλθῃ καὶ εἰς λεπτομερείας, εἰς τὰς ὁποίας κυρίως ἀπέτυχε, καὶ τοῦτο βεβαίως δὲν ὀφείλεται εἰς πρόθεσιν αὐτοῦ, ἀλλὰ εἰς τὸ ὅτι κατὰ σύμπτωσιν δὲν γιωρίζει τὴν ἐπαρχίαν, ἣν ἀντιπροσωπεύει, διότι ἀλλαχοῦ διήνυσε τὸν βίον του, ἢ ἐὰν ἐπεσκέφθη αὐτὴν, εἶδε μόνον πρωτευούσας τινὰς δήμων. Εἰς ἀντίκρουσιν τοῦ ἡμετέρου ἰσχυρισμοῦ, ὅτι ὁ δῆμος Ἀρακυνθίων ἔχει εὐκολωτέραν τὴν συγκοινωνίαν μετὰ τοῦ Ἀγρινίου, ὅτι τὰς συναλλαγάς του καὶ λοιπὰς ἐμπορικὰς καὶ βιοτεχνικὰς πράξεις διεξάγει μετὰ τοῦ Ἀγρινίου, ἰσχυρίσθη ὅτι δὲν ὑπάρχει συγκοινωνία, διότι τὸ ὄρος Ἀραποκεφάλα ἀποκλείει πᾶσαν συγκοινωνίαν μετὰ τῆς Εὐρυτανίας. Ἐὰν, Κύριοι, ἐγνωρίζετε τὰς λεπτομερείας, ἠθέλετε βεβαίως ἀπορήσει, πῶς προέβαλε τοιοῦτον ἰσχυρισμὸν καὶ πῶς ἠθέλησε νὰ ὑποβιβάσῃ αὐτὸς ὁ ἴδιος τὴν συγκοινωνίαν δήμου, τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Προέβαλε τὸ ὄρος Ἀραποκεφάλα, τὸ ὁποῖον ὁμολογουμένως χωρίζει τὴν Τριχωνίαν ἀπὸ τοῦ δήμου Ἀρακυνθίων τῆς Εὐρυτανίας, τὸ ὁποῖον ὅμως οὐδέποτε ἀποκλείει τὴν συγκοινωνίαν, ἐὰν δὲ τύχῃ νὰ ἀποκλείσῃ αὐτὴν, θὰ ᾖναι ἀποκεκλεισμένη ἐπὶ μίαν ἢ δύο μόνον ἡμέρας, ὡς δύναται νὰ συμβῇ καὶ εἰς τὸν Κιθαιρῶνα, τὸν κοινῶς Κάζα, ὅστις ἐνίοτε ἀποκλείει τὴν συγκοινωνίαν τῆς Ἀττικῆς καὶ τῆς Βοιωτίας. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ σπουδαῖον ἐπιχείρημα. Δὲν ἔλαβεν ὅμως ὑπ’ ὄψιν τὴν τοποθέτησιν τοῦ δήμου Ἀρακυνθίων, ὁ ὁποῖος τὰς συναλλαγάς του ἔχει ἐν Τριχωνίᾳ, ὁπόθεν καὶ διαρκῶς ἀρύεται πάσας τὰς ὕλας τῆς πρώτης αὐτοῦ ἀνάγκης. Μὲ ἐθεώρησε παραλογιζόμενον, διότι εἶπον, ὅτι ὁ δῆμος Εὐρυτάνων τῆς Εὐρυτανίας, λόγῳ τοῦ ὅτι ἡ πλειονότης τῶν δημοτῶν ἀποδημεῖ καθ’ ὅλον σχεδὸν τὸ ἔτος, δὲν πρέπει νὰ ὑπολογισθῇ ὡς ἐπιχείρημα. Καὶ ἐπειδὴ κυρίως τὸ σπουδαιότερον τῶν ἐπιχειρημάτων, τὸ ὁποῖον διετύπωσεν ὑπὲρ τοῦ Καρπενησίου, ὡς ἕδρας νομοῦ, εἶναι ὅτι οἱ Εὐρυτᾶνες δὲν δύνανται νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὸ Μεσολόγγιον διὰ τὰς δικαστικάς των ὑποθέσεις, ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου δύναμαι νὰ σᾶς πληροφορήσω, ὅτι ἡ μεγαλειτέρα καταδίκη τοῦ δήμου ἐκείνου θὰ ὑπάρξῃ, ἐν ᾗ περιπτώσει τὸ Καρπενήσιον ἤθελεν ἀποτελέσει ἕδραν τοῦ Πρωτοδικείου, διότι εἶναι γενικῶς παραδεδεγμένον, ὅτι οἱ περισσότεροι κάτοικοι παραχειμάζουσιν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου. Ἐὰν λοιπὸν ἐν καιρῷ χειμῶνος, καθ’ ὃν χρόνον ἡ μετάβασίς των εἰς Καρπενήσιον καθίσταται ἐντελῶς ἀνέφικτος, ἀναγκάζωνται νὰ μεταβαίνωσιν ἐκ Μεσολογγίου εἰς Καρπενήσιον, εἶναι ἡ ἐσχάτη τῶν ποινῶν δι’ αὐτούς. Ἀλλ’ ὁ ἴδιος κύριος συνάδελφος, θέλων νὰ μειώσῃ τὸ δίκαιον τῶν δημοτῶν τοῦ δήμου Παρακαμπυλίων, οἱ ὁποῖοι διὰ ψηφισμάτων, διὰ παρακλήσεων τοῦ δημάρχου καὶ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ δι’ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων παριστῶσι διὰ τῶν ζωηροτέρων χρωμάτων, ὅτι εἶναι καταδεδικασμένοι, καὶ ζητοῦσι θεραπείαν τοῦ ἀδικήματος τούτου, διὰ νὰ μειώσῃ τὴν ἀξίαν καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐπιχειρήματος, μᾶς εἶπεν ὅτι ὑπάρχει γέφυρά τις, φρονῶν, ἐξ ἀγνοίας τοῦ ἐδάφους βεβαίως, ὅτι ἡ μόνη γέφυρα, ἡ ὑπάρχουσα ἐν Ἀγαλιανῷ, δύναται νὰ ἄρῃ πάντα τὰ ἐμπόδια, τὰ ἐπιπροσθοῦντα εἰς τὴν μετάβασιν τῶν δημοτῶν τοῦ δήμου Παρακαμπυλίων εἰς τὴν ἕδραν τῆς Εὐρυτανίας, τὸ Καρπενήσιον. Ἐλησμόνησε βεβαίως τὰ μεσολαβοῦντα ὄρη τὰ χιονοσκεπῆ, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπιτρέπουσι τὴν μετάβασιν τῶν δημοτῶν τοῦ δήμου Παρακαμπυλίων εἰς τὸ Καρπενήσιον, καὶ ὅτι ἡ ὑποχρέωσις αὐτῶν νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὸ Καρπενήσιον εἶναι ἡ ἐσχάτη τῶν ποινῶν. Ὁ ἕτερος ἐξ Εὐρυτανίας κ. συνάδελφος, τρόπον τινὰ θέλων νὰ μὴ ὑπολειφθῇ καὶ ἡ Εὐρυτανία ὡς πρὸς τὴν ἱστορικὴν ἀξίαν τοῦ Μεσολογγίου, μᾶς ἔφερεν ὡς παράδειγμα τὴν ἱστορικὴν ἀξίαν τῶν Ἀγράφων. Βεβαίως ἐὰν ἡ Βουλὴ εἶχε τὸν καιρὸν ἐν ἀνέσει νὰ κρίνῃ, θὰ εὕρισκεν ὅτι ἐφαρμόζεται τὸ ῥητὸν «ῥάβδος ἐν γωνίᾳ, ἄρα βρέχει». Ἐγὼ δὲν εἶμαι διατεθειμένος, οὐδὲ λόγον τινὰ ἔχω, ἵνα ἀμφισβητήσω τὴν ἀξίαν τῶν Ἀγράφων, ἀλλὰ πρέπει νὰ καθορισθῇ ὁ βαθμὸς τῆς ἀξίας. Ὁμολογουμένως τὰ Ἄγραφα ἐπὶ τουρκοκρατίας, ὑπὸ ἔποψιν κρησφυγέτου ἀρματωλῶν, ὑπῆρξαν μὲ προνόμιόν τι. Ἀλλ’ ὁ κύριος συνάδελφος ἐξ Εὐρυτανίας διὰ πολλῶν ἀναδρομῶν ἠθέλησε νὰ μᾶς ἀποπλανήσῃ. Ἐνῷ σήμερον πρόκειται περὶ διαιρέσεως διοικητικῆς τοῦ Κράτους, περὶ προσδιορισμοῦ ἑδρῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ὁρίζει τὸ πνεῦμα τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν μας, θέλει νὰ μᾶς ἀναφέρῃ, ὅτι ὑπάρχουσιν ὄρη, τὰ ὁποῖα ὡς κρησφύγετα ἐδέχθησαν τοὺς ἀρματωλοὺς ἐπὶ τῶν χρόνων τῆς τουρκοκρατίας. Ἐὰν ταῦτα ἔχωσιν ἀξίαν τινὰ, λεγόμενα ἐν τῇ Βουλῇ τῶν Ἑλλήνων, ἀφίνω εἰς τὴν κρίσιν ὑμῶν. Ἐγὼ ἀκριβῶς, Κύριοι, ἀπέφυγον ν’ ἀπασχολήσω ὑμᾶς δι’ ὑπομνήσεων τοιούτων, διότι, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ὑπομνήσω ἱστορικὴν ἀξίαν, ἡ Τριχωνία ἔχει μείζονα ἀξίαν· διότι πάντες γνωρίζετε, Κύριοι, κάλλιον ἐμοῦ,—διότι ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἔχω τὰς γνώσεις ἄλλων μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου,—προκειμένου περὶ ἱστορικῆς ἀξίας, ὅτι ἡ Τριχωνία κατέχει ἴσως τὴν πρώτην βαθμίδα, διότι ἐπὶ τῶν παναρχαίων χρόνων, ἐπὶ τῶν Αἰτωλῶν, ἡ πρωτεύουσα τῆς Αἰτωλίας ἔκειτο ἐν Τριχωνίᾳ· τοῦτο δὲν εἶναι ἀμφισβητήσιμον. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν τουρκοκρατίαν. Ἡ τουρκοκρατία, Κύριοι, τὴν ἕδραν αὐτῆς καθίδρυσεν ἐν Τριχωνίᾳ, καὶ κατὰ τὴν ἐπανάστασιν, μετὰ τὰς πρώτας ἡμέρας τοὐλάχιστον τῆς ἐπαναστάσεως, τὸ πρῶτον σύνθημα τῆς ἐξεγέρσεως ἐδόθη ἐν Ἀγρινίῳ, ὅτε ἡ πρωτεύουσα τοῦ διαμερίσματος ἐκείνου ἐγένετο παρανάλωμα τοῦ πυρὸς ὑπὸ τῶν κατοίκων τῆς Τριχωνίας, ἄνευ μάλιστα παρεμβάσεως τῶν κατοίκων ἑτέρας ἐπαρχίας, ὡς ἐγένετο ἐν Μεσολογγίῳ. Ἐγὼ ὅμως δὲν θέλω νὰ παρατηρήσω ταῦτα, ἀλλὰ μοὶ ἔδωκεν ἀφορμὴν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος, ὁ ὁποῖος ἀνέφερε τοὺς ἀπορρῶγας βράχους τῶν Ἀγράφων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀμφισβητήσιμον ποῦ ἀκριβῶς ἀνήκουσι, καὶ ἴσως ἀνήκουσι μᾶλλον εἰς τὴν ἐπαρχίαν Καρδίτσης. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καὶ νὰ ζητῶμεν κρησφύγετα, ὅπως ἀποφύγωμεν τοὺς καταδιωγμοὺς, βεβαίως ὑπὸ τοιαύτην ἔποψιν θὰ συνεφώνουν καὶ ἐγὼ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου· ἀλλὰ σήμερον πρόκειται περὶ τῶν μερῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὁπωσδήποτε καὶ πολιτισμόν τινα κατέχουσι καὶ στρατιωτικῶς, σχετικῶς τοὐλάχιστον, δύνανται νὰ ἔχωσιν ἀξίαν, καὶ δι’ ἄλλους λόγους, τοὺς ὁποίους ἡ ἔννοια τοῦ νομοσχεδίου ἐνέχει. Ἀλλὰ φρονοῦντες ὅτι ἀπευθύνονται πρὸς ἁπλοϊκοὺς, πρὸς ἐντελῶς ἀγεωγραφήτους, μὴ λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων ἀπαρτίζεται ἀπὸ τὸ ἄνθος τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων, μᾶς εἶπον ὅτι ἡ Εὐρυτανία ἀπέχει 4 ἡμέρας τοῦ Μεσολογγίου, τῆς νῦν ἕδρας τοῦ νομοῦ, νομίζοντες, ὅτι ὑπὸ τὴν λέξιν «Εὐρυτανία» δύνανται νὰ καλύψωσι τὰ πάντα. Ἐγὼ σᾶς εἶπον, Κύριοι, καὶ εἰς τὴν ἄλλην ὁμιλίαν μου, ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ τώρα, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ Εὐρυτανίας, πρόκειται περὶ δήμων τινῶν τῆς Εὐρυτανίας. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ προσέθεσα, ὅτι καὶ δῆμοί τινες αὐτῆς ταύτης τῆς Εὐρυτανίας ἀδικοῦνται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν, ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἵδρυσιν τῶν νέων Πρωτοδικείων, ἅτινα ἐπαγγέλλεται τὸ πνεῦμα τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν ἐπαγγέλληται τοῦτο ἡ ἔννοια τοῦ νομοσχεδίου, ἀκριβῶς οἱ ἐξ Εὐρυτανίας ἔντιμοι συνάδελφοι ἐκεῖ ἐστήριξαν τοὺς λόγους τῆς συνηγορίας των ὑπὲρ τοῦ Καρπενησίου, ὡς ἕδρας νομοῦ, διότι οὐδένα ἄλλον λόγον εἶχον, ἵνα φέρωσιν ὑπὸ τὴν ἐκτίμησιν τῆς Βουλῆς. Εἶπον, Κύριοι, ὅτι ἠδύνατο νὰ φανῇ παράδοξον, πῶς συμβαίνει, Βουλευταὶ ἐξ ἄλλης ἐπαρχίας νὰ διατείνωνται ὅτι μὲ τὸν καθορισμὸν ἕδρας Πρωτοδικείου ἔν τινι ἐπαρχίᾳ δυνατὸν νὰ ἀδικῶνται δῆμοί τινες αὐτῆς ταύτης τῆς ἐπαρχίας. Αἰσθάνομαι δὲ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἄρω τὴν ἀμφιβολίαν ταύτην, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ γεννηθῇ. Θὰ παρακαλέσω μόνον νὰ προσέξωσιν οἱ μὴ γνωρίζοντες τὰ κατὰ τὴν Εὐρυτανίαν. Εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἕδρα διοικήσεως συνιστᾶται ἐν Εὐρυτανίᾳ οὐχὶ διὰ τὴν Εὐρυτανίαν, ἀλλὰ διά τινας δήμους αὐτῆς. Ὀφείλω βεβαίως νὰ ἦμαι συνεπὴς πρὸς ἐμαυτὸν καὶ νὰ ἔχω τὸν ἀνήκοντα σεβασμὸν πρὸς τὴν Βουλήν, ἵνα ἀποδείξω τοῦτο, ἐφ’ ὅσον αἱ ἀσθενεῖς μου δυνάμεις ἐπιτρέπουσιν. Εἶπον ὅτι ὁ πληθυσμὸς τοῦ μεγαλειτέρου δήμου τῆς Εὐρυτανίας οὐδέποτε εὑρίσκεται ἐν τῷ τόπῳ, ἀλλὰ κατὰ τὸ πλεῖστον τοῦ χρόνου ἀποδημεῖ ἐν τοῖς δήμοις Μεσολογγίου. Ἐὰν τὸν δῆμον αὐτὸν, τὸν δῆμον Εὐρυτάνων, καταδικάσητε νὰ ὑπαχθῇ δικαστικῶς εἰς τὴν Εὐρυτανίαν, εἶναι ὑποχρεωμένος βεβαίως ὁ δημότης — καὶ πάντες γνωρίζετε τὸν τρόπον τῆς διαδικασίας τῆς πολιτικῆς — νὰ μεταβῇ ἀπὸ τοῦ Μεσολογγίου εἰς Καρπενήσιον, ἔχων οὕτω νὰ διανύσῃ ἀκριβῶς τεσσάρων ἡμερῶν πορείαν. Ἀλλὰ δὲν τῷ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ διανύσῃ καὶ ταύτην τὴν πορείαν, διότι ἔχει νὰ ὑπερπηδήσῃ ὄρη χιονοσκεπῆ, ἔχει νὰ ὑπερβάλῃ ὁδοὺς, αἱ ὁποῖαι κατ’ οὐδένα τρόπον ἐπιτρέπουσι τὴν ἐμφάνισίν του ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ ἀπαντήσητε, ἐὰν δὲν πρόκειται νὰ ἔχωμεν λιπομάρτυρας καὶ ἐρημοδικίας κλπ., ἐὰν δὲν πρόκειται, ἀντὶ νὰ παράσχωμεν ὠφέλειαν, νὰ φέρωμεν τὴν δυστυχίαν εἰς τοὺς κατοίκους τοῦ δήμου ἐκείνου. Σᾶς εἶπον, ἐπίσης, καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὁ δῆμος Παρακαμπυλίων ζητεῖ ἐπιμόνως νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Τριχωνίας, ἀποσπώμενος ἐκ τῆς Εὐρυτανίας· καὶ δὲν τὸ λέγω ἐγώ, διότι, ἐὰν ἐγὼ τὸ ἔλεγον, ἠδύναντο νὰ μοὶ τὸ ἀμφισβητήσουν, τὸ ὑποστηρίζει ὁ δήμαρχος, τὸ ὑποστηρίζει τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον δι’ ἐπισήμων ἀναφορῶν, δι’ ἐπισήμων ψηφισμάτων, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται κατατεθειμένα εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς καὶ κατακεχωρισμένα εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, καὶ διαμαρτύρονται στεντορείᾳ τῇ φωνῇ, καὶ ἐπικαλοῦνται τὴν συνδρομὴν τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων, ἵνα ἀπαλλαχθῶσιν ἀπὸ τὴν τυραννίαν αὐτὴν, εἰς τὴν ὁποίαν ἄστοχος ἴσως διοίκησις κατεδίκασεν αὐτούς. Ἀλλὰ μέχρι τοῦδε τὸ κακὸν ἴσως ἦτο ὑποφερτὸν, διότι εἶχον νὰ ὑποστῶσι τὰς συνεπείας τῆς διοικητικῆς μόνον διαιρέσεως, ἀλλ’ ἤδη διὰ τοῦ νομοσχεδίου πρόκειται νὰ γείνῃ ἡ ὑπαγωγὴ αὐτῶν καὶ δικαστικῶς εἰς τὸ Καρπενήσιον. Ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι γεγηρακότες ἐκ τοῦ δήμου ἐκείνου, οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε εἶδον τὸ Καρπενήσιον. Προκαλῶ δὲ τὸν κ. συνάδελφον ἐξ Εὐρυτανίας, τὸν κ. Ζῶτον, νὰ μὲ διαψεύσῃ, ἂν δὲν ἦναι ἀκριβῆ ὅσα λέγω... Σᾶς παρακαλῶ καὶ σᾶς προκαλῶ, κύριε Ζῶτε, νὰ μὲ διαψεύσητε, ἂν ὁ δῆμος Παρακαμπυλίων διὰ ψηφίσματος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ δι’ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων δὲν ἀπηυθύνθη πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων, ζητῶν τὴν ἀπολύτρωσίν του ἀπὸ τοιαύτης καταστάσεως διοικητικῆς.

§170Κ. ΖΩΤΟΣ. Ἐπειδὴ μὲ παρακαλεῖτε καὶ μὲ προκαλεῖτε νὰ σᾶς ἀπαντήσω, σᾶς ἀπαντῶ. Ὑμεῖς, κατεχόμενος ὑπὸ τοῦ αἰσθήματος ὅτι ἡ Εὐρυτανία, γινομένη νομὸς, γίνεται πρόσκομμα εἰς τὰς δικαίας ἴσως ἀξιώσεις τοῦ Ἀγρινίου, ἐπιτίθεσθε κατὰ τοῦ νομοσχεδίου· εἰς τὴν ἐπίθεσίν σας δὲ ταύτην συμπεριλαμβάνοντες καὶ τὴν Εὐρυτανίαν, προβαίνετε μέχρι τοῦ σημείου, ἐὰν σᾶς ἦτο ἐφικτὸν, νὰ ζητήσητε καὶ τὴν διαγραφὴν ταύτης ἐκ τοῦ γεωγραφικοῦ χάρτου.

§171ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Δὲν ἀπαντᾶτε εἰς ὅσα σᾶς ἠρώτησα.

§172ΖΩΤΟΣ. Σᾶς ἀπαντῶ. Ἡ σμίκρυνσις τῆς περιφερείας τῶν νομῶν, ἥτις εἶναι ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου, δὲν θὰ γείνῃ ἐκ τοῦ κέντρου, ἀλλ’ ἐκ τῶν ἄκρων, εἰς ἃ κεῖται ἡ Εὐρυτανία. Ὡς πρὸς τὴν ἐρώτησίν σας διὰ τὸν δῆμον Παρακαμπυλίων, σᾶς ἀπαντῶ, ὅτι οὗτος, γειτνιάζων πρὸς τὴν ἐπαρχίαν σας καὶ κείμενος ἐγγύτερον πρὸς τὸ Ἀγρίνιον, καὶ οὐχὶ πρὸς τὸ Καρπενήσιον, ἐπιθυμεῖ τὴν ὑπαγωγήν του δικαστικῶς εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον Ἀγρινίου. Τὴν ἐπιθυμίαν του δὲ ταύτην, ὑποβληθεῖσάν μοι διὰ ψηφίσματος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἂν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἐσκόπει νὰ κάμῃ προσθαφαιρέσεις δήμων, θὰ συνετέλουν νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ ἐπιθυμία αὕτη τῶν δημοτῶν Παρακαμπυλίων.

§173ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ἐγὼ σᾶς ἠρώτησα νὰ μοὶ ἀπαντήσητε, ἐὰν λέγω ἀληθῆ ἢ ὄχι.

§174ΖΩΤΟΣ. Σᾶς ἀπαντῶ.

§175ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Δὲν ἐζήτησα νὰ ἀγορεύσητε. Δὲν σᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ εἰσέλθητε εἰς τὴν διάνοιάν μου. Μόνον σᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀναιρέσητε αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγω· ὄχι δημιουργοῦντες ὑποθέσεις καὶ ἐπὶ ὑποθέσεων ἀγορεύοντες.

§176ΖΩΤΟΣ. Περὶ τοῦ δήμου Παρακαμπυλίων σᾶς ἀπήντησα, ὅτι, ὡς κείμενος πλησιέστερον εἰς τὸ Ἀγρίνιον, ἐπιθυμεῖ νὰ ὑπαχθῇ δικαστικῶς εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον Ἀγρινίου.

§177ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Δὲν μοὶ εἴπετε ὅμως περὶ Πρωτοδικείου.

§178ΖΩΤΟΣ. Καὶ εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Μεσολογγίου.

§179ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι λοιπόν. Ἀλλ’ ἦτο δυνατὸν νὰ λείψουν αἱ περιστροφαὶ καὶ νὰ βεβαιώσητε τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ ἀπευθύνησθε πρὸς τοὺς Βουλευτὰς, ἀλλὰ πρὸς τὴν Βουλήν.

§181ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ὁ κύριος συνάδελφος ἐβεβαίωσε τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων του, ἀλλὰ μετά τινος δισταγμοῦ. Ἀλλ’ ὁ ἕτερος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος, — ὄχι βεβαίως σπουδαιολογῶν, — διότι ἐγένετο λόγος περὶ τοῦ δήμου Παρακαμπυλίων, φρονῶν ὅτι δύναται ν’ ἀνταποδώσῃ τὰ ἴσα εἰς ἐμὲ, εἶπεν ὅτι, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς συζητήσεως τῆς ὑπαγωγῆς τοῦ δήμου Παρακαμπυλίων εἰς τὴν Τριχωνίαν, θὰ σκεφθῇ ἂν δὲν πρέπει καὶ ὁ δῆμος Ἀμβρακίας τῆς Τριχωνίας νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὴν Εὐρυτανίαν. Βεβαίως τοῦτο δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν, οὐδὲ θέλω νὰ ἀπαντήσω. Ἐγὼ μάλιστα, ἐὰν μοὶ ἦτο ἐπιτετραμμένον, ἤθελον εἰς τοὺς κυρίους ἐξ Εὐρυτανίας συναδέλφους νὰ παραδώσω ἅπασαν τὴν Τριχωνίαν, ἤρκει νὰ μὲ διεβεβαίουν, ὅτι ἠδύναντο νὰ τὴν οἰκονομήσουν. Ἀλλ’ ἐὰν αὐτοὶ οὗτοι ζητῶσι τὴν βοήθειαν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς, ἵνα ἐξοικονομήσωσι τὴν ὑπάρχουσαν ἐν Εὐρυτανίᾳ οἰκτρὰν κατάστασιν, βεβαίως τὸ νὰ ζητῶσι καὶ προσθήκας, εἶναί τι ὅλως διόλου ἀνακόλουθον καὶ ἀσυνεπὲς, καὶ τὰ τοιαῦτα φαίνεται ὅτι λέγονται μόνον διὰ νὰ λέγωνται, καὶ ὄχι διότι ἔχουσι σπουδαιότητά τινα, καὶ ἑπομένως πᾶς λόγος εἶναι περιττὸς, διότι δὲν θέλω ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν περὶ τούτου...

§182ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ......

§183ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Αὐτὸ τὸ γνωρίζω, κύριε συνάδελφε, καὶ ἐὰν δὲν ἦσθε περιβεβλημένος τὴν ἄλλην ἐπισημότητα, ἐὰν ἦσθε εἰς τὴν ἰδικήν μου θέσιν, βεβαίως θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἀπαντήσωμεν μὲ καλλίτερον τρόπον...Βεβαίως, Κύριοι, λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ μιᾶς παρατηρήσεως, τὴν ὁποίαν ἐπιφανὲς μέλος τοῦ Κοινοβουλίου μοὶ ἀπευθύνει, λέγω ὅτι τοῦτο διενοούμην πρὸ πολλοῦ. Μετ’ εὐχαριστήσεως δὲ ἤκουσα ἄλλοτε καὶ τοῦ ἐκ Μεγαρίδος βουλευτοῦ κ. Ἀναστασοπούλου, παρατηρήσαντος τὴν περίστασιν ταύτην, ὅτι συμβαίνει τὸ ἑξῆς: ὁσάκις ὁμιλοῦμεν, ὁσάκις παριστῶμεν κάτι τι ἡμεῖς οἱ μὴ ἔχοντες τὸ κοινοβουλευτικὸν κῦρος ἢ οἱ μὴ διατελέσαντες Ὑπουργοὶ, συμβαίνει, ἐκ προκαταλήψεως, νὰ μὴ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν ἡ γνώμη ἡμῶν, καὶ οὐχὶ μόνον νὰ μὴ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν, ἀλλὰ καὶ ἐκ προκαταλήψεως νὰ τηρῆται ἄκρα ἀδιαφορία (διαμαρτυρίαι).

§184Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὄχι δά!

§185ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Τουλάχιστον παρά τινων.

§186ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον.

§187Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Κανεὶς δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ τὸ εἴπῃ.

§188ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ἐὰν, Κύριοι, τινὲς ἀξιοῦσι τὸ μονοπώλιον τοῦ βήματος, ἡμεῖς εὐχαρίστως τὸ χορηγοῦμεν.

§189Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι ὑπαινίττεσθε ἐμέ. Ἀλλὰ ἐγὼ δὲν σᾶς διέκοψα. Ἀπατᾶσθε λοιπόν.

§190ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Βεβαίως δὲν ἔχομεν τὴν ἰδέαν, ὅτι θὰ δυνηθῶμεν νὰ ὑπερακοντίσωμεν τὰς κοινοβουλευτικὰς ἱκανότητας. Ἀλλ’ οὐδεὶς δύναται νὰ μᾶς ἀφαιρέσῃ τὸ δικαίωμα, ἵνα παριστῶμεν τὰ δίκαια τῶν ἐπαρχιῶν μας.

§191ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιμένητε, ὅταν σᾶς βεβαιῶ, ὅτι δὲν σᾶς διέκοψα ἐγώ.

§192ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ γενικῶς. Ἔχω συγκεντρωμένους πολλοὺς τοιούτους λόγους, τοὺς ὁποίους ὀφείλω νὰ ἐκφράσω εἰς τὴν Βουλήν· διότι, ὁσάκις ἀνερχόμεθα ἐπὶ τὸ βῆμα ἡμεῖς, καὶ ἐὰν πρόκειται νὰ διατυπώσωμεν τὴν ἀρίστην τῶν ἰδεῶν, ὑπάρχει ἡ προκατάληψις, εἴτε διότι ὑπῆρξέ τις Πρωθυπουργὸς ἢ Ὑπουργὸς, εἴτε διότι εἶναι ἐπιφανὴς, νὰ μὴ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν ἡ γνώμη ἡμῶν... (διαμαρτυρίαι καὶ θόρυβος).

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖος σᾶς τὰ εἶπεν αὐτά;

§194ΛΕΒΙΔΗΣ. Ποῖοι εἶνε οἱ ἐπιφανεῖς; Ὅλοι εἶναι ἴσοι, κανεὶς δὲν εἶναι ἐπιφανής.

§195ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ἡμεῖς, κύριε συνάδελφε ἐξ Ἀττικῆς, ἀναγνωρίζομεν τοὺς ἀνωτέρους ἡμῶν, καὶ τὸν σεβασμὸν τὸν ὀφειλόμενον ἀπονέμομεν.

§196ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὅλοι εἶναι ἴσοι.

§197ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ἂν συνέπεσε νὰ ἦναι ἀνώτεροι, δὲν ἐπιβαλλόμεθα εἰς αὐτούς· ἀλλ’ ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν καὶ ἡμεῖς νὰ ἀκουώμεθα, νὰ κρατῶνται ὑπὸ σημείωσιν αἱ γνῶμαί μας (νέαι διαμαρτυρίαι). Καὶ ἐν τούτοις διέτρεξα τὸν κίνδυνον νὰ παρεξηγηθῶ, ἀγορεύων προχθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διότι εἶπον, ὅτι τὸ Μεσολόγγιον ἔχει ἱστορικήν τινα ἀξίαν, μολονότι ἔδωκα τὴν ἐξήγησιν διὰ τίνα λόγον εἶπον τινὰ, διότι εἶπον ὅτι ἐπιμερίζεται, ὅτι κατανέμεται ἡ ἀξία αὕτη τοῦ Μεσολογγίου, διότι ἅπας ὁ νομὸς ἔλαβε μέρος ἐν τούτοις καὶ σήμερον καὶ τότε ἐπιστεύθη, ὅτι ἐγὼ, ἀνιστόρητος φαινόμενος, οὐδεμίαν ἀξίαν ἀποδίδω εἰς τὸ Μεσολόγγιον, καὶ ἐπῆραν τὸ μονοπώλιόν τινες, οἱ ὁποῖοι, φαίνεται, δύνανται νὰ ἐπιτηδεύωνται περισσότερον τὰ πράγματα, παρὰ ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν τοὐλάχιστον τὴν στοιχειώδη εἰλικρίνειαν. Ἵνα μὴ, Κύριοι, σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ πλέον, ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔλαβον τὸν λόγον. Λέγω συγκεκριμένως τὰ ἑξῆς. Ὅτι τὸ πνεῦμα τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου δὲν ἐφαρμόζεται προκειμένου περὶ τοῦ νομοῦ Αἰτωλοακαρνανίας, ὅτι ἡ δικαιολογητικὴ βάσις τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἐκπληροῦται, διότι ἀναγνωρίζει ὡς κέντρον τῶν ὑποδιοικήσεων τὰ ἄκρα τοῦ νομοῦ Αἰτωλοακαρνανίας. Μᾶς προέβαλον λόγους ἱστορικῆς ἀξίας καὶ λόγους συμπαθειῶν καὶ λόγους τῆς γεωγραφικῆς καταστάσεως. Ἡμεῖς δὲν ἐφθονήσαμεν τοὺς Εὐρυτᾶνας, διότι ἀπολαμβάνουσι τοῦ ὀξυγονούχου ἀέρος· ἀλλὰ καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἀπευθυνθῶμεν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ νὰ ζητήσωμεν παρ’ αὐτῆς νὰ μεταβάλῃ τὰ ὄρη τῆς Εὐρυτανίας εἰς πεδιάδας, ἵνα καταστήσῃ τὸ μέρος αὐτὸ ἄξιον πολιτισμοῦ, ἢ ἄξιον ἕδρας πρωτευούσης διοικήσεως. Ἐὰν ἤθελον νὰ παράσχωσιν εὐκολίας, ἠδύναντο οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐξ Εὐρυτανίας νὰ ἐπιζητήσωσι τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας, οὐχὶ ἁμαξιτὰς ὁδοὺς καὶ σιδηροδρόμους, διότι ὅλοι οἱ σιδηρόδρομοι τῆς Εὐρώπης θὰ ἦσαν περιττοί...

§198Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Τὸ Κράτος δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν.

§199ΚΑΤΣΑΝΟΣ. ... Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ζητήσωσιν ὀλίγα πράγματα, οἷον στοιχειώδη συγκοινωνίαν, βατὰς ὁδοὺς, βεβαίως οὐδεὶς θὰ εἶχεν ἀντίρρησιν, διότι δὲν πρόκειται ἢ περὶ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς ἐπικρατείας. Ἀλλ’ ὅταν, Κύριοι, καταφαίνηται τόσον φανερῶς ἡ εὔνοια τοῦ νομοσχεδίου ὑπὲρ διαμερισμάτων τινῶν, (καὶ βεβαίως ὑπέρ τινων ἴσως δικαιολογεῖται κατά τι, ὡς λ. χ. ὑπὲρ τοῦ Μεσολογγίου) ὅταν πρόκειται νὰ φέρηται τοιαύτη εὔνοια περὶ δήμων τινῶν τῆς Εὐρυτανίας, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσιν ὕπαρξιν ὑπὸ ἔποψιν φυσικὴν, (καὶ μὲ ἐμέμφθησαν, διότι εἶπον ὅτι δὲν ἔχουν ὕπαρξιν ἀνθρωπίνην) δὲν ἔχουσιν ὕπαρξιν ὑπὸ τὸν ὅρον καὶ τὸν σκοπὸν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ὅταν πρόκειται νὰ προσδιορίζωνται ἕδραι διοικήσεως εἰς τοιαῦτα μέρη, τὰ ὁποῖα οὐδένα λόγον τοιοῦτον ἔχουσι, δὲν γεννᾶται εὐλόγως ἡ ἰδέα τοῦ ἀδικήματος κατ’ ἐκείνων τῶν μερῶν, τὰ ὁποῖα ἔχουσι πάντοτε αὐτὰ τὰ πλεονεκτήματα, οὐχὶ μόνον δι’ αὐτὰ ταῦτα, ἀλλὰ καὶ ἐν σχέσει πρὸς τὰ παρακείμενα διαμερίσματα; Καὶ σᾶς εἶπον, Κύριοι, καὶ ἐπαναλαμβάνω, μολονότι ἔγεινα κουραστικὸς,—καὶ βεβαίως ὑπάρχει προκατάληψις, ὅτι ἕκαστος ἐξ ὑμῶν, ὁσάκις ὁμιλῇ περὶ ὑποδιαιρέσεως, οὐδένα ἄλλον σκοπὸν δύναται νὰ ἔχῃ παρὰ τὰ συμφέροντα τῆς ἐπαρχίας του, —ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν ἐνόησα βεβαίως τὸ Ἀγρίνιον αὐτὸ καθ’ ἑαυτό. Σᾶς εἶπον καὶ σᾶς ἀποδεικνύω, ὅτι τοῦτο συνδέεται πρὸς τὰς παρακειμένας ἐπαρχίας. Τίνα λόγον δύναται νὰ ἔχῃ ἡ ἐπαρχία Βάλτου, φέρ’ εἰπεῖν,—ἐκτὸς ἐὰν ὑπάρχωσιν ἄλλαι μυστηριώδεις σκέψεις, τὰς ὁποίας ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ φαντασθῶμεν, —ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου, καὶ οὐχὶ πρὸς τὴν ἐπαρχίαν Ἀγρινίου, πρὸς τὴν ὁποίαν καὶ τὴν συγκοινωνίαν καὶ τὰς συναλλαγὰς καὶ τὰ πάντα ἔχει; καὶ ἐὰν ἀφαιρέσωμεν ἐκ τῆς Ναυπακτίας τὸν δῆμον Ναυπακτίδος, τίνα σχέσιν ἔχει ἡ Ναυπακτία πρὸς τὸ Μεσολόγγιον ἢ τὴν Εὐρυτανίαν; Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους νὰ λαμβάνηται πλήρης πρόνοια περὶ δήμων τινῶν τῆς Εὐρυτανίας! Ἀλλ’ ἐὰν ἐξηντλήθη ἡ πρόνοια τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ δήμων τινῶν τῆς Εὐρυτανίας, δὲν δύναται νὰ ἐξηγηθῇ, διατὶ νὰ μὴ δύναται νὰ ἐξαντληθῇ αὐτὴ αὕτη ἡ πρόνοια καὶ ὑπὲρ δήμων τῆς Ναυπακτίας ἐπὶ τέλους. Καὶ βεβαίως θέλομεν φθάσει μοιραίως εἰς τοιαῦτα σκάνδαλα, ὅταν δὲν λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν τὰ δίκαια, —διότι μόνον τὸ δίκαιον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἄρῃ τὰς συνεπείας τῶν σκανδάλων. — Εἰς ἣν θέσιν εὑρίσκεται ὁ δῆμος Κτημενίων, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἐνδιαφέρονται ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, εἰς τοιαύτην θέσιν εὑρίσκονται καὶ ὁ δῆμος Ὀφιονίας τῆς Ναυπακτίας, εἰς τοιαύτην θέσιν εὑρίσκεται καὶ ὁ Κλεπαΐδος. Καὶ διὰ τίνα λόγον λαμβάνεται μέριμνα ὑπὲρ δήμων τινῶν τῆς Εὐρυτανίας, καὶ δὲν λαμβάνεται ὑπὲρ δήμων τινῶν τῆς Ναυπακτίας; Ἐπεθύμουν, ἐὰν ἦτο ἐπιτετραμμένον, νὰ ζητήσω τὴν διασάφησιν τῶν περιστάσεων τούτων...

§200Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Νὰ σᾶς εἴπω ἐγώ. Νὰ μεταβάλητε τὸ κρατοῦν σύστημα.

§201ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Σεῖς εἶσθε ἐντελῶς ἀναρμόδιος. Συναισθάνομαι, Κύριοι, ὅτι διὰ τῶν ἐπαναλήψεων τούτων καθίσταμαι ὀχληρὸς, καὶ τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσον ἴσως εἰς τοὺς περισσοτέρους ἀπαρέσκω· ἀλλὰ δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ἐκπληρώσω τὸ ἐπιβεβλημένον εἰς ἐμὲ καθῆκον, ἀδιαφορῶν περὶ τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας δύναται νὰ ἔχῃ μέρος τῆς Βουλῆς. Τὸ πόρισμα τῆς συζητήσεως ταύτης εἶναι τὸ ἑξῆς· ὅτι ἐν τῷ νομῷ Αἰτωλοακαρνανίας ἡ ὑποδιαίρεσις ἐγένετο τοιαύτη, ὥστε οὐ μόνον δὲν συνάδει πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ νομοσχεδίου, οὐ μόνον δὲν προσαρμόζονται προσηκόντως αἱ ἰδέαι τοῦ νομοσχεδίου πρὸς τὴν δικαιολογητικὴν αὐτοῦ βάσιν, ἀλλὰ καὶ ἐπέρχονται ἀνισότητες πολλαὶ, γεννῶσαι ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα γεννῶσι σκάνδαλα καὶ παράπονα, καὶ μάλιστα σπουδαῖα. Παρουσιάζεται τὸ φαινόμενον τῶν παροχῶν τῆς εὐνοίας τῆς ἐξαιρετικῆς ὑπὲρ ὡρισμένων τινῶν διαμερισμάτων, τὰ ὁποῖα οὐδένα λόγον ἕτερον δύνανται νὰ ἔχωσιν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς εὐνοίας τοῦ νομοσχεδίου, παρουσιάζονται δὲ ἀδικήματα εἰς ἄλλα διαμερίσματα, τὰ ὁποῖα καὶ ὑπὲρ ἑαυτῶν λόγους σπουδαίους ἔχουσιν, ἀλλὰ καὶ ἐν σχέσει πρὸς παρακείμενα διαμερίσματα. Ἐὰν εἶχον τὴν δύναμιν, ἵνα πείσω τοὺς ἁρμοδίους εἰς τὸ νὰ διαρρυθμίσωσιν ἄλλως τὰ τοῦ νομοῦ Αἰτωλοακαρνανίας, βεβαίως θὰ τὸ ἔπραττον· ἀλλὰ μὴ δυνάμενος νὰ πράξω τοῦτο, ἐπικαλοῦμαι ἐπὶ τέλους τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ αὐτῶν τῶν ἁρμοδίων τὴν μείζονα προσοχὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου.

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λεώπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§203ΒΡ. ΛΕΩΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ ὀλίγα ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἔχω νὰ εἴπω, ἀφοῦ τοῦτο ἐξωνυχίσθη ὑπὸ ἀξιοτίμων μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἀπεδείχθη δι’ ἐπιχειρημάτων ἀκαταμαχήτων τὸ ἀτυχὲς καὶ ἀσύμφορον αὐτοῦ. Ἐκ τῆς μελέτης τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἰδίως τῆς εἰσηγητικῆς αὐτοῦ ἐκθέσεως ἐσχημάτισα τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν εἶναι τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπουλώσῃ τὰς πληγὰς τὰς ἐκ τοῦ ἐθνικοῦ ἀτυχήματος προελθούσας εἰς τὴν πατρίδα, δὲν εἶναι τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ θεραπεύσῃ τὴν κατατρύχουσαν χρονίως τὸ ἔθνος νόσον τῆς διαφθορᾶς· ἔχω πλήρη τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐπιψηφιζόμενον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ καθιστάμενον νόμος οὐ μόνον δὲν θέλει παράσχει ὠφέλειάν τινα εἰς τὸ Κράτος, ἀλλὰ καὶ θὰ δημιουργήσῃ νέον μέγα κακὸν εἰς αὐτὸ διὰ τῆς φυλετικῆς διαιρέσεως ἐνίων ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν αὐτοῦ, ἐν ἀντιζηλίᾳ εὑρισκομένων διὰ τὴν ἕδραν τοῦ νομοῦ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐσκόπει πραγματικῶς τὴν διοργάνωσιν τῆς διοικήσεως, ἐκ τῶν κάτω ἔπρεπε νὰ ἀρχίσῃ· ἔπρεπε νὰ διοργανώσῃ πρῶτον τὸν δῆμον, νὰ διοργανώσῃ τοῦτον ἐν ἀποκεντρώσει τοιαύτῃ, ὥστε νὰ καταστῇ ἐπαρκὴς αὐτὸς καθ’ ἑαυτὸν πρὸς διοίκησίν του, νὰ καταστῇ ἱκανὸς, ὥστε νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῶν συμφερόντων αὐτοῦ. Τοῦτο ἐπετυγχάνετο διὰ τῆς ὑποβολῆς νομοσχεδίου τείνοντος εἰς διόρθωσιν τοῦ κειμένου δημοτικοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος πᾶν ἄλλο εἶναι ἢ νόμος ἐπιτρέπων τὴν κανονικὴν καὶ ἀπρόσκοπτον διοίκησιν τῶν δήμων. Ἔπρεπε νὰ φέρῃ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον τὸν δήμαρχον καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον νὰ καταστήσῃ πλέον ἐνθέρμους ὑποστηρικτὰς τῶν συμφερόντων τοῦ δήμου, νὰ καταστήσῃ αὐτοὺς τοιούτους, ὥστε νὰ μὴ μεριμνῶσι τὴν ἐπαύριον τῆς ἐκλογῆς των περὶ δημιουργίας νέας ἐπιρροῆς διὰ τὴν μέλλουσαν ἐκλογὴν, ἀλλὰ νὰ φροντίζουν ἐνδιαφερόντως περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ δήμου. Οὕτω δὲ καταρτιζομένη ἡ διοίκησις τοῦ δήμου ἤθελεν ἀποβῆ ἐπωφελὴς εἰς αὐτὸν καὶ ἀγαθή· τοιαύτη δὲ διοίκησις τοῦ δήμου πολὺ θέλει συντελέσει εἰς τὴν καλὴν καὶ εὔκολον διοίκησιν τοῦ νομοῦ. Δυστυχῶς ὅμως τοιοῦτο νομοσχέδιον δὲν ὑπεβλήθη, ἀρξαμένης τῆς διοργανώσεως τῆς διοικήσεως ἐκ τῶν ἄνω. Ἀφοῦ δὲ θεμέλιον ἀσφαλὲς δὲν ὑπάρχει διὰ τῆς ὀργανώσεως τοῦ δήμου, εἶναι ἑπόμενον, ἢ μᾶλλον βέβαιον, ὅτι τὸ οἰκοδόμημα τῆς διοικήσεως, οὕτω πως ἑδραιούμενον, ἐκ τῶν ἄνω, εἶναι βέβαιον, λέγω, ὅτι θὰ καταρρεύσῃ. Ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου οὐ μόνον ἀτυχὴς, κατὰ τὴν μετριόφρονα ἔκφρασιν ἑνὸς ἐκ τῶν προαγορευσάντων Βουλευτῶν, εἶναι, ἀλλὰ καὶ ἐπιβλαβής. Θὰ δημιουργήσῃ δὲ κακὸν τοιοῦτον, τὸ ὁποῖον δυσκόλως θὰ δυνηθῇ τις κατόπιν νὰ ἐπανορθώσῃ. Ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι αἱ δημιουργηθησόμεναι νομαρχίαι θὰ γείνωσι κέντρα διαφθορᾶς καὶ συναλλαγῆς, θὰ γείνωσι κέντρα τοιαῦτα, ὥστε ὁ λαὸς τῶν ἐπαρχιῶν, μὴ εἰθισμένος ἔτι εἰς τὴν διαφθοράν, θὰ ῥιφθῇ ἀκράτητος πρὸς αὐτήν, καθόσον, ὅπως λαμβάνονται ἤδη οἱ νομάρχαι, δὲν ὑπάρχει ἡ πεποίθησις, ὅτι οὗτοι θὰ ἦναι ἐκ τῶν ἐκλεκτῶν, διότι οἱ νομάρχαι στέλλονται εἰς τοὺς νομοὺς, εἰς τοὺς 16 ἤδη, ὡς ἀντιπρόσωποι τῆς Κυβερνήσεως, σκοπὸν δὲ ἄλλον δὲν ἔχουσιν, εἰμὴ πῶς νὰ ὑποστηρίξωσι τὸ κρατοῦν κόμμα, ἢ πῶς νὰ δημιουργήσωσι κόμμα καὶ αὐτοί. Ἐλάχιστοι δὲ τῶν νομαρχῶν φροντίζουσι διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ νομοῦ συμφώνως πρὸς τὸν μέγαν προορισμόν των...

§204ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι δά!

§205ΛΕΩΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴν τὴν ἰδέαν ἔχω ἐγώ.

§206ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ γίνεται σήμερον.

§207ΛΕΩΠΟΥΛΟΣ. Δὲν φροντίζει διόλου σήμερον ὁ νομάρχης διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου, δὲν φροντίζει οὔτε μεριμνᾷ περὶ τῆς προόδου τῶν δήμων, δὲν φροντίζει διόλου περὶ τῆς προόδου τῆς γεωργίας ἢ τῆς βιομηχανίας, ὅπως τῷ ἐπιβάλλουσι τὰ καθήκοντα τοῦ νομάρχου, ἀλλὰ φροντίζει, ὡς ἐξέθηκα, πῶς νὰ προσθέσῃ φίλους εἰς τὸ κρατοῦν σύστημα, πῶς νὰ εὐχαριστήσῃ τοὺς φίλους τῶν ἰσχυρῶν ἐκ τῶν πολιτευομένων. Ἐὰν τοῦτο ἦναι ἀνακριβὲς, οἱ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν συνάδελφοι ἂς τὸ διαψεύσωσιν. Ἐὰν λοιπὸν εἰς τοὺς 16 ἤδη νομοὺς δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ εὕρωμεν νομάρχας ἀξίους τοῦ προορισμοῦ των, πολλῷ μᾶλλον δὲν θὰ εὑρεθῶσι τοιοῦτοι εἰς τοὺς 27 δημιουργηθησομένους τοιούτους. Τὸ κακὸν δὲ, τὸ ὁποῖον θὰ δημιουργηθῇ ἐκ τῆς ἀνικανότητος τῶν νομαρχῶν, θὰ ἦναι πολὺ μεγαλείτερον τοῦ καλοῦ, τὸ ὁποῖον ὑπόσχεται τὸ νομοσχέδιον νὰ φέρῃ εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τῶν πραγμάτων τοῦ Κράτους. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο οὐδεμίαν ἀπολύτως ὠφέλειαν θὰ φέρῃ εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου ὑπὸ ἔποψιν διοικητικήν· πολλῷ μᾶλλον δὲν θὰ φέρῃ τοιαύτην ὑπὸ ἔποψιν δικαστικήν. Ἡ σύστασις πολλῶν μικρῶν Πρωτοδικείων, ἡ ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δημιουργουμένη, θὰ φέρῃ ἀσφαλῶς τὴν δικαιοσύνην εἰς παντελῆ ἀποσύνθεσιν. Εἰς τὰ ἀπόκεντρα ταῦτα δικαστήρια οὔτε ὁ Πρόεδρος, οὔτε οἱ δικασταὶ, οὔτε ὁ Εἰσαγγελεὺς θὰ μεταβαίνωσι· πᾶν μέσον θὰ μεταχειρίζωνται οὗτοι, ὅπως ἀποφεύγωσι τὴν ἀνιαρὰν διαμονὴν εἰς τὰς μικρὰς πόλεις, εἰς ἃς θὰ ἑδρεύωσι τὰ Πρωτοδικεῖα ταῦτα. Τοῦτο συμβαίνει ἤδη εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Σπάρτης, ἥτις ὡς πόλις δὲν εἶναι τοιαύτη, οἷαί εἰσιν αἱ πόλεις, ἐν αἷς δημιουργοῦνται τὰ νέα Πρωτοδικεῖα. Ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν δὲν ὑπῆρχε Πρόεδρος, ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν τὸ δικαστήριον ἦτο ἐλλιπέστατον δικαστῶν, καὶ ὑποθέσεις πολλῶν ἐτῶν ἔμενον ἐκκρεμεῖς εἰς τὰ πινάκια· τοῦτ’ αὐτὸ καὶ ἔτι χεῖρον θὰ συμβαίνῃ καὶ εἰς τὰ νέα Πρωτοδικεῖα, καὶ ἀντὶ νὰ ἀπονέμηται ἡ δικαιοσύνη ἐνωρίτερον καὶ ταχύτερον, θὰ ἀπονέμηται πολὺ βραδύτερον, ἐνῷ, ἐὰν συμπληρώσητε τὰ ὑπάρχοντα δικαστήρια, ἐὰν δώσητε εἰς αὐτὰ ἐπαρκῆ ἀριθμὸν δικαστῶν καὶ καταστῶσιν ἐνήμερα, ἡ δικαιοσύνη θὰ ἀπονέμηται συντόμως. Μετὰ τὴν γενικὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος θέλω ἀνατάμει τὰ μέρη τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐν σχέσει πρὸς τὰ ἀγαθὰ, ἅτινα ὑπόσχεται εἰς τὸν νομὸν Λακωνίας. Ὁ νομὸς οὗτος ἀποτελεῖται ἐκ τεσσάρων ἐπαρχιῶν, τῆς Λακεδαίμονος, τῆς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, τοῦ Γυθείου καὶ τοῦ Οἰτύλου. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὁ νομὸς Λακωνίας διαιρεῖται εἰς δύο νομοὺς, εἰς τὸν νομὸν Λακεδαίμονος, μὲ ἕδραν τὴν Σπάρτην καὶ ἐπαρχίας τὴν Λακεδαίμονα καὶ τὴν Ἐπίδαυρον Λιμηρᾶν, καὶ εἰς τὸν νομὸν Λακωνικῆς, ἀπαρτιζόμενον ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν Γυθείου καὶ Οἰτύλου, μὲ ἕδραν τὸ Γύθειον. Ὡς ἐξετέθη, διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου διοικητικῶς καὶ δικαστικῶς καὶ ἡ ἐπαρχία Οἰτύλου θὰ ὑπαχθῇ εἰς τὸν νομὸν Λακωνικῆς, ἔχοντα ἕδραν τὸ Γύθειον, ἐνῷ πρὶν ὑπήγετο διοικητικῶς μὲν εἰς τὴν Σπάρτην, δικαστικῶς δὲ εἰς Καλάμας. Ἡ ἐπαρχία αὕτη ἀπέχει τῆς ἐπαρχίας Γυθείου διὰ ξηρᾶς, κατὰ μέσον ὅρον, περὶ τὰς 15 ὥρας...

§208Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Μόνον 5 ὥρας.

§209ΛΕΩΠΟΥΛΟΣ. Μόνον ἡ Ἀρεόπολις. Πόσον ἀπέχει τὸ Λεῦκτρον; πόσον ἀπέχει ἡ Καρδαμύλη;... Ἐνῷ ἀπὸ τὰς Καλάμας θαλασσίως ἀπέχει μόνον μίαν ἢ δύο ὥρας. Ἐρωτῶ, ὠφελεῖται ἡ Δικαιοσύνη, ἢ βλάπτεται, ἀπομακρυνομένης τῆς ἕδρας τοῦ δικαστηρίου; Τὸ ἀπώτερον σημεῖον τῆς ἐπαρχίας Οἰτύλου εἶναι ἡ Ἀρεόπολις πρὸς τὰς Καλάμας, ὁ λιμὴν τῆς ὁποίας ἀπέχει τῶν Καλαμῶν 3 μόνον ὥρας, ἐνῷ ἀπέχει τοῦ Γυθείου διὰ ξηρᾶς 5 ὅλας ὥρας. Ὑπαγομένης λοιπὸν τῆς ἐπαρχίας Οἰτύλου εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Γυθείου, ὄχι μόνον δὲν συντομεύονται αἱ ἀποστάσεις, ὄχι μόνον δὲν θ’ ἀπονέμηται εὐχερέστερον ἡ δικαιοσύνη εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην, ἀλλὰ κατὰ πολὺ ἀπομακρύνονται. Ἡ ἐπαρχία Γυθείου, κυρίως τὸ Γύθειον, ἀπέχει τῆς Σπάρτης 10 ὥρας, συγκοινωνεῖ δὲ ἡ ἐπαρχία Γυθείου δι’ ἁμαξιτῆς ὁδοῦ· ἡ χώρα εἶναι πεδινὴ καὶ μεσημβρινή· χιὼν οὐδέποτε πίπτει ἐκεῖ· ἡ συγκοινωνία εἶναι εὐχερὴς, καὶ οὐδόλως βλάπτεται ἡ διοίκησις καὶ ἡ λειτουργία τῆς δικαιοσύνης, τοὐναντίον μάλιστα, ἐὰν εἴχετε τὴν στατιστικὴν τοῦ Πρωτοδικείου Σπάρτης, ἤθελεν ἀποδειχθῆ, ὅτι οὐδεὶς ἢ ἐλάχιστοι λιπομάρτυρες ἐκ τῆς ἐπαρχίας Γυθείου ὑπάρχουσι· καὶ ὁ λόγος εἶναι, ὅτι ἡ συγκοινωνία εἶναι εὐχερεστάτη. Ποίαν λοιπὸν ἀνάγκην θεραπεύει ἡ ἵδρυσις τοῦ Πρωτοδικείου Γυθείου; Τὴν τῆς ταχυτέρας ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης εἰς τὴν ἐπαρχίαν Οἰτύλου; Ἀλλ’ ἡ δικαιοσύνη δὲν θὰ ἀπονέμηται ταχύτερον, διότι ἡ ἐπαρχία Οἰτύλου ἀπέχει πολὺ περισσότερον τοῦ Γυθείου, τὸ ὁποῖον θὰ ἦναι ἡ ἕδρα τοῦ νέου νομοῦ, ἐνῷ σᾶς ἀπέδειξα, ὅτι ἡ ἐν Γυθείῳ δικαιοσύνη θὰ ἀπονέμηται καλῶς καὶ ταχέως διὰ τοῦ Πρωτοδικείου Σπάρτης, ἥτις κεῖται ἐγγύτατα τοῦ Γυθείου, καὶ ἡ συγκοινωνία εἶναι εὐχερής (διακοπαί). Ἀλλὰ καὶ ἄλλος λόγος, Κύριοι, σπουδαῖος ἐπιβάλλει τὴν μὴ διαίρεσιν τοῦ νομοῦ Λακωνίας. Ὁ λόγος εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ ἐνισχυθῇ ἡ πόλις τῆς Σπάρτης, καὶ νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔπρεπεν ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν νὰ λάβῃ τὸν λόγον τοῦτον. Ἡ Σπάρτη, ἔνδοξος πόλις τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἱστορίας, Ἡγεμονὶς τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐπὶ μακρὰ ἔτη ὑπάρξασα κατὰ τὴν ἀρχαιότητα, εἶχε τὴν ἀξίωσιν μεγαλειτέρας στοργῆς ἐκ μέρους τῶν κυβερνώντων, εἶχε τὴν ἀξίωσιν νὰ τύχῃ συνδρομῆς καὶ ὑποστηρίξεως, ἵνα ἀναπτυχθῇ...

§210ΔΟΥΝΗΣ. Ἔχει Μουσεῖον.

§211ΛΕΩΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὁποῖον περιέχει πολύτιμα ἀντικείμενα· ἀλλὰ δυστυχῶς οἱ ξένοι δὲν ἔρχονται νὰ τὸ ἐπισκεφθῶσι, διότι ἡ ἀπόστασις εἶναι τόση, ὥστε δὲν ἀποφασίζουσι νὰ τὴν διανύσωσιν. Ἡ Σπάρτη παρημελήθη, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς συγκοινωνίας αὐτῆς, οὕτως, ὥστε νὰ ἐμποδισθῇ ἡ ἀνάπτυξις τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας, ἧς δὲν στερεῖται. Πρὸς τὴν Σπάρτην οὐδεὶς ἔστρεψε τὸ βλέμμα του· καὶ ἐνῷ περιεσφιγμένη εἰς τὴν ἐσχατιὰν τῆς Πελοποννήσου ἀνέμενε τὴν εὐεργετικὴν προστασίαν τῶν κυβερνώντων, τῇ ἀφῃρέθη παρ’ αὐτῶν ἀστόργως πᾶσα ἐλπὶς πρὸς πρόοδον! Ἐν ὀνόματι τῆς Σπάρτης ἐξορκίζω τὴν Βουλὴν, ἵνα, ἀφοῦ παρ’ οὐδενὸς ἐλήφθη πρόνοια ὑπὲρ αὐτῆς, λαμβάνουσα ἡ Βουλὴ ἤδη τοιαύτην, ἀπορρίψῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον, ἐκτὸς τῶν ἄλλων κακῶν, τὰ ὁποῖα θὰ φέρῃ εἰς τὴν ἐν γένει διοίκησιν καὶ τὴν δικαιοσύνην τοῦ Κράτους, θὰ ῥίψῃ εἰς μαρασμώδη στασιμότητα τὴν ἔνδοξον Σπάρτην, δι’ ἣν ἤξιζε καλλιτέρα τύχη.

§212ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εὖγε!

§213Γ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Δὲν ἀγνοῶ καὶ ἀποδέχομαι τὴν ἐν ἡμῖν καὶ ἐν ἄλλοις κοινοβουλευτικὴν ῥητορείαν. Ἀλλ’ ἔχομαι καὶ τῆς γνώμης τῶν φρονούντων, ὅτι ἐν Κοινοβουλίοις λαῶν, οἵτινες δὲν ἔχουσιν ἀποτελέσει τὴν ἐθνικὴν αὑτῶν πολιτείαν, δέον οἱ λόγοι νὰ γίνωνται ὑψηλότερο, οἱ δὲ ἀνερχόμενοι ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ οἱ ἀκροαταὶ, ἐξερχόμενοι τῶν στενῶν ὁρίων τῆς ἀτομικῆς ζωῆς, νὰ αἴρωνται εἰς τὴν ἐθνικήν. Τὸ πολιτεύεσθαι ἐννοῶ ἀφοσιοῦσθαι πρὸς τὴν Πατρίδα. Αὕτη δὲ εἶναι ὁ πολλαπλασιασμὸς τοῦ ἀτόμου διὰ τῶν ὁμοεθνῶν, ἡ ἐξοχωτέρα ἐξιδανίκευσις τοῦ Ἐγώ. Ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους, ὁ αἰσθανόμενος καὶ ἐννοῶν τὴν ὑψηλὴν αὑτοῦ ἀποστολὴν, οὐδένα ἰδιοτελῆ πρέπει νὰ ἔχῃ ἐγωϊσμὸν, ἢ νὰ σκοπῇ τὰ ἴδια, περὶ τῶν κοινῶν βουλευόμενος· διότι ἄλλως ἔχει ἀντίφασιν ἐν ἑαυτῷ. Πλήρης δὲ τῶν ἰδεῶν τούτων ἀνέρχομαι ἐπὶ τὸ βῆμα, καὶ παρακαλῶ νὰ μοῦ ἀκούσητε. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους ἤκουσα πολλῶν ἀγορευσάντων, καὶ δὴ ἐπιφανῶν, μετὰ προσοχῆς καὶ εὐμαθῶς. Ἀγορεύω δὲ τελευταῖος, ἵνα πρῶτον νῦν εἴπω ἐδῶ ὅ,τι μέχρι τοῦδε ἄλλοι δὲν εἶπον. Τὸ νομοσχέδιον ἀληθῶς προῆλθεν ἐξ ἀγαθῆς θελήσεως. Ἀφετηρία αὐτοῦ εἶναι ἡ ἰδέα τοῦ συντελέσαι εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν κακῶς ἐχόντων, εἰς τὴν ἀνόρθωσιν, τὸ κατ’ αὐτὸ, τῆς Διοικήσεως καὶ τῆς Δικαιοσύνης· ἀλλὰ δὲν ἐνέχει τὴν ἀπαιτουμένην πρὸς τὸν σκοπὸν δύναμιν. Ἀποδεχόμενοι δ’ αὐτὸ, ἐλεγχόμεθα μὴ πρακτικοί· δηλ. λέγοντες μὲν τὸ καλὸν, μὴ ἐξευρίσκοντες ὅμως καὶ τὰ πρὸς πραγματικὴν αὐτοῦ ἐφαρμογὴν μέτρα. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον οὕτως ὑποδεικνύει συγχρόνως, ὅτι δὲν ἔχει κατανοηθῆ ἡ κυρία αἰτία τῆς νῦν παρ’ ἡμῖν καταστάσεως. Οὕτω δ’ ἐγείρεται ὑψηλότερον καὶ εὐρύτερον ζήτημα ἢ ἡ ἁπλῆ ἐξέτασις καὶ κρίσις τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ εἰς τοῦτο νομίζω καθῆκον νὰ εἰσέλθω, μὴ ἐξερχόμενος ὅμως κατ’ οὐσίαν τῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου συζητήσεως, λίαν ἄλλως τε συναφοῦς καὶ σχετικῆς. Ὁ μελετῶν — ὡς ἔγραφον καὶ ἐδημοσίευον ἄλλοτε — τὰ σπουδαιότερα γεγονότα τῆς νεωτέρας ἡμῶν ἱστορίας, τὴν Σεπτεμβριανὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1843, τὴν Ὀκτωβριανὴν τοῦ 1862, τὴν ἐκθρόνισιν ἀτυχοῦς Βασιλέως καὶ τὴν κατάρτισιν ὡς οἷόν τε ἐλευθέρου Συνταγματικοῦ Χάρτου, βλέπει, ὅτι οἱ ἄνδρες τοῦ 1843 καὶ τοῦ 1862 ὡρμῶντο μὲν ἐκ τῆς λίαν ὀρθῆς ἀρχῆς, ὅτι τὸ πολίτευμα λαοῦ τινος δέον νὰ ἦναι τὸ ἀπαύγασμα τῆς ἱστορίας αὐτοῦ, ἀτυχῶς ὅμως μονομερῶς ἐτηρήθη ἡ ἀρχὴ αὕτη. Πολιτικοὶ δὲ καὶ λαὸς ἐλησμονήσαμεν, ὅτι κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἄνευ τῆς προσηκούσης αὐτοδιοικήσεως ἀδυνατεῖ νὰ λειτουργήσῃ. Ἀγνωμονήσαντες δὲ πρὸς τὴν κυρίαν αἰτίαν, ἥτις ὑπὸ τὴν τουρκοκρατίαν μᾶς ἔσωσε, τὴν Κοινότητα, δεχθέντες δὲ παρὰ τῶν ξένων καὶ διατηρήσαντες νομοθεσίαν, ἧς τὰς πλείστας ἀρχὰς ἀπέδειξαν καὶ ἡ ἐπιστήμη καὶ ἡ πρᾶξις ἐσφαλμένας, ἀρκεσθέντες εἰς εὔηχα ὀνόματα, προσωπικὴν ἐλευθερίαν, δικαστικὴν ἀνεξαρτησίαν, καθολικὸν δικαίωμα ψηφοφορίας καὶ τὰ παρόμοια, χωρὶς ὅμως καὶ τὴν πραγματικὴν ἢ καλὴν ἐφαρμογὴν αὐτῶν νὰ ἀσφαλίσωμεν νομοθετικῶς, ἤχθημεν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον εἰς τὴν κατάχρησιν ὅλων τούτων καὶ τὴν καταφρόνησιν πάντων τῶν δικαιωμάτων. Ἐὰν ὁ καταστατικὸς νόμος τῆς Πολιτείας, τὸ Σύνταγμα, ἦναι τὸ σύνολον τῶν ἀρχῶν, ἐφ’ ὧν αὕτη ἐρειδομένη ἐπιδιώκει τὴν ἐπίτευξιν τοῦ σκοποῦ αὐτῆς, ἡ νομοθεσία εἶναι τὸ σύνολον τῶν κανόνων, δι’ ὧν ἐφαρμόζονται αἱ ἐν τῷ Συντάγματι ἀναγραφόμεναι ἀρχαί. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τῆς κρατούσης νομοθεσίας εἶναι ἀντίθετον πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ τόσον ἐλευθέρου Συντάγματος ἡμῶν. Δι’ ἐκείνης συνενοῦται πᾶσα ἡ δημοσία ἐξουσία εἰς ἓν κέντρον, τὴν Κυβέρνησιν, εἰσερχομένην οὕτως εἰς πάντας τοὺς κλάδους τῆς διοικήσεως, ἀμέσως ἢ ἐμμέσως, καὶ ἐπηρεάζουσαν τὴν ἐνέργειαν αὐτῶν. Οὕτω συσσωρεύονται πάντα τὰ συμφέροντα ἐν τῇ Κεντρικῇ ἐξουσίᾳ, καὶ προκαλεῖται ἡ ἐξάρτησις τῶν ἐκλογέων ἐκ τῶν Βουλευτῶν, τούτων ἐκ τῶν Ὑπουργῶν, καὶ τούτων πάλιν ἐξ ἐκείνων, καὶ οὕτω σχηματίζεται κύκλος ἀμοιβαίου ἐπηρεασμοῦ, καταδολιεύεται ἡ ἐλευθερία τῶν ἐκλογέων, ἐκτρέπονται οἱ Βουλευταὶ ἐκ τοῦ ὑψηλοῦ αὑτῶν προορισμοῦ, καὶ ἀναιρεῖται ἡ εὐθύνη τῶν Ὑπουργῶν, ἥτις εἶναι μία τῶν ἰσχυροτέρων ἐγγυῶν τῆς ἐναρμονίου λειτουργίας τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. «La corruption est l’ âme de la centralisation» λέγει Γάλλος πολιτειολόγος. Καὶ τῆς ἀθλίας νῦν ἡμῶν καταστάσεως αἰτία δὲν εἶναι τὸ ἐσφαλμένως κρινόμενον παρά τινων Σύνταγμα, οἱ μάτην κατηγοροῦντες ἀλλήλων πολιτευταί, ὁ ἀδίκως κακολογούμενος λαός. Αἰτία εἶναι ἡ συγκέντρωσις, τὸ σύστημα τῆς συγκεντρωτικῆς διοικήσεως, τὸ διαφθεῖρον τὰ πάντα καὶ τοὺς πάντας, τὸ προξενοῦν καὶ διαδίδον ἐδῶ μὲν ὀκνηρίαν καὶ χαύνωσιν, ἐκεῖ δὲ νευρασθένειαν καὶ ζάλην καὶ ἀπογοήτευσιν, τὸ ἐπηρεάζον πάντα πολιτικὸν καὶ κοινωνικὸν κύκλον, κυβερνῶντας καὶ κυβερνωμένους, διοικοῦντας καὶ διοικουμένους. «Διὰ τῆς συγκεντρώσεως, ὡς παρατηρεῖ ἕτερος ἐπιφανὴς πολιτειολόγος, ἔχετε τὴν ἀποπληξίαν εἰς τὸ κέντρον καὶ τὴν παράλυσιν εἰς τὰ ἄκρα». Ἀνάγκη λοιπὸν ταχίστη ἀποκεντρωτικῆς νομοθεσίας, ἐπὶ ἀρχῶν, ἃς ἡ ἐπιστήμη καὶ ἡ πεῖρα ἀποδέχονται ὑγιεῖς καὶ ὀρθάς. Ἐπιβάλλεται ἡ ἀλλαγὴ τοῦ συστήματος ὅλου. Νομοσχέδια περὶ εὐρυτέρας ἢ στενωτέρας διοικητικῆς διαιρέσεως καὶ τῶν τοιούτων μάτην ἀπασχολήσουσιν ἡμᾶς. Ταῦτα, καὶ νόμοι καθιστάμενοι, τυπικὴν ἔχουσι μόνον σημασίαν· τὸ σύστημα κατ’ οὐσίαν μένει τὸ αὐτό. Οὐδεμία δὲ βελτίωσις, ἂν μὴ πρῶτον οἱ δῆμοι διὰ καταλλήλου δημοτικῆς νομοθεσίας ἀποκαταστῶσιν ἀνεξάρτητοι, ἀναγνωριζομένου μόνον ταῖς διοικητικαῖς ἀρχαῖς τοῦ δικαιώματος πρὸς ἔλεγχον τῆς διαχειρίσεως τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν καὶ πρόκλησιν τῆς πειθαρχικῆς ἢ ποινικῆς αὐτῶν τιμωρίας παρανομουσῶν καὶ παρεκτρεπομένων. «Ἐν τῷ δήμῳ ἑδράζεται ἡ δύναμις τῶν λαῶν, λέγει ὀρθῶς ὁ Τοκεβίλ. Οἱ δημοτικοὶ θεσμοὶ εἶναι πρὸς τὴν ἐλευθερίαν ὅ,τι τὰ προκαταρκτικὰ σχολεῖα πρὸς τὴν ἐπιστήμην. Φέρουσιν αὐτὴν πρὸς τὸν λαόν. Διδάσκουσιν αὐτὸν ταύτην· ἐθίζουσι τοῦτον εἰς τὴν χρῆσιν αὐτῆς». Κατὰ δὲ τὸν Louis Blanc, «ὡς διὰ τῆς οἰκιακῆς ἀνατροφῆς ὁ ἄνθρωπος παρασκευάζεται διὰ τὴν κοινωνίαν, οὕτω διὰ τῆς δημοτικῆς μορφώσεως ὀφείλει νὰ εἰσέρχηται εἰς τὰ καθήκοντα τῆς πολιτικῆς ζωῆς.» Ἵνα δὲ ἐννοήσῃ τις εἰς ὁποίαν ἀντίφασιν εὑρίσκεται τὸ σύστημα τῆς ἰσχυούσης νομοθεσίας πρὸς τὸ τόσον ἐλεύθερον Σύνταγμα ἡμῶν, ἀρκεῖ νὰ ἐξετάσῃ τὸ γιγνόμενον καθ’ ἑκάστην βουλευτικὴν ἐκλογήν, ὅπερ δεικνύει μέγιστον τοῦ συστήματος παραλογισμόν. Ἐνῷ δηλαδὴ κατὰ τὸ Σύνταγμα ὁ ἐκλογεύς, δίδων τὴν ψῆφον αὑτοῦ, ὑποτίθεταί πως ἱκανὸς νὰ κρίνῃ περὶ τῶν σπουδαιοτάτων τῆς Πολιτείας ζητημάτων, ἃ εἰσι κεκλημένοι νὰ λύσωσιν οἱ ὡρισμένα προγράμματα ἔχοντες καὶ κηρύσσοντες ὑποψήφιοι πολιτικοί, ἐν τούτοις δὲν ἐπιτρέπεται αὐτῷ, κατὰ τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν, νὰ πράξῃ τι ἐν τῷ δήμῳ αὑτοῦ, οὐδὲ τὸν καθαρισμὸν αὐτὸν ἀκόμη τῶν ὁδῶν νὰ ἐνεργήσῃ, ἄνευ συναινέσεως τῆς ἀνωτέρας διοικητικῆς ἀρχῆς, διότι, ὡς γνωστόν, πᾶν πρακτέον ἐξήρτηται ἐκ τῶν χρημάτων καὶ ἡ ἔγκρισις τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν δήμων ἀνήκει τῷ νομάρχῃ ἢ τῷ Ὑπουργῷ. Οὕτω λοιπόν, κατὰ τὸ ἐπικρατοῦν σύστημα, κρίνεταί τις ἱκανὸς διὰ τὰ σπουδαιότατα, καὶ ἀνίκανος διὰ τὰ ἁπλούστατα· δύναταί τις νὰ κάμῃ ἓν ἅλμα δέκα μέτρων, οὐχὶ ὅμως καὶ ἑνὸς μέτρου· καὶ θεωρεῖται ἱκανὸς διὰ τὸ Πανεπιστήμιον, ἀλλ’ ἀνίκανος διὰ τὸ δημοτικὸν σχολεῖον! Ἡ στενωτέρα ἢ εὐρυτέρα διοικητικὴ διαίρεσις τοῦ Κράτους ἐλαχίστην ἢ οὐδεμίαν ἀνόρθωσιν τῶν κακῶς ἐχόντων θὰ ἐπιφέρῃ. Δέον πρὸ παντὸς νὰ καταστῶσιν ἀνεξάρτητοι οἱ διοικητικοὶ ὑπάλληλοι, ὡς καὶ πάντες οἱ δημόσιοι λειτουργοί, διοριζόμενοι μὲν ἐπὶ τῇ βάσει προσόντων καὶ κατὰ τὸ πλεῖστον διὰ κλήρου, οὗ ἕνεκεν οὐδενὶ θὰ ὀφείλωσι χάριν ἐπὶ τῷ διορισμῷ αὐτῶν, ὑποκείμενοι δὲ εἰς πειθαρχικὰς ποινὰς καὶ ἀπολυόμενοι τῇ ἀποφάσει πειθαρχικῶν Συμβουλίων πολυμελῶν καὶ ἀνεξαρτήτων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἐπὶ τῇ προκλήσει αὐτῆς. Πρὸς τούτοις ὁ ἕνεκα διαιρέσεως οἱασδήποτε τοῦ Κράτους μείζων ἢ ἐλάσσων ἀριθμὸς τῶν δικαστηρίων ἐλαχίστην σημασίαν ἔχει, καὶ ἡ περὶ τούτου συζήτησις δὲν εἶναι σπουδαία, ὅσον τινὲς φρονοῦσιν. Ἵνα βελτιωθῇ ἡ Δικαιοσύνη, πρέπει ν’ ἀπαλλαγῇ τῆς πολιτικῆς ἐπηρείας καὶ ν’ ἀνυψωθῇ εἰς τὴν ἐμπρέπουσαν αὐτῇ περιωπήν. Ἀνάγκη νὰ ἐξασφαλισθῇ πράγματι ἡ ἀνεξαρτησία τῶν δικαστῶν, δι’ ἣν δὲν ἀρκεῖ μόνον ἡ ἐν τῷ Συντάγματι ἀναγραφομένη ἰσοβιότης, ἀλλὰ δέον προσέτι νομοθετικῶς νὰ κανονισθῇ μὲν ὁ ἐπὶ τῇ βάσει προσόντων καὶ διὰ κλήρου διορισμὸς τῶν δικαστῶν, νὰ περιορισθῇ δὲ καταλλήλως τὸ πρὸς προβιβασμὸν καὶ μετάθεσιν αὐτῶν δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως, ἢ νὰ ὁρισθῶσι τὰ περὶ τούτων οὕτως, ὥστε οὐδεμία ἕνεκεν ὀφειλομένης χάριτος νὰ ὑπάρχῃ ἐξ αὐτῆς ἐξάρτησις. Ἀνάγκη νὰ αὐξηθῇ ὁ μισθὸς τῶν δικαστῶν, ἀλλὰ καὶ τὰ κατ’ αὐτῶν ἀδικήματα τῶν πολιτῶν νὰ δικάζωνται πάντα παρὰ τῶν κακουργιοδικῶν, ἀποτρεπομένης οὕτω τῆς τυχὸν μεροληψίας ἕνεκα τοῦ πνεύματος τῆς συναδελφότητος (esprit de corps). Νὰ ἀνασφαλισθῇ ἡ μονιμότης τῶν εἰσαγγελικῶν ὑπαλλήλων. Ν’ ἀναβιβασθῇ ἡ θέσις τῶν εἰρηνοδικῶν. Νὰ νομοθετηθῶσι διατάξεις ἐγγυώμεναι τὴν ἀσφάλειαν τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας, καὶ τὴν ταχυτέραν καὶ ἀκριβεστέραν ἀπονομὴν τῆς ἀστικῆς καὶ ποινικῆς δικαιοσύνης. Νὰ ἐλαττωθῶσι τὰ δικαστικὰ τέλη διὰ τὰς πτωχοτέρας τοῦ λαοῦ τάξεις. Νὰ μορφωθῇ ἰδιαίτερον σῶμα ἀνακριτῶν, ἀφοῦ μάλιστα ὁ ποινικὸς δικαστὴς πρέπει συγχρόνως νὰ ἦναι φρενολόγος καὶ ψυχολόγος, ἀκριβής, ὡς οἷόν τε, γνώστης τῆς ἀνθρωπίνης ψυχῆς καὶ τῆς κοινωνίας. Δέον πρὸς τούτοις νὰ μεταρρυθμισθῶσιν αἱ Ἑλληνικαὶ φυλακαὶ συμφώνως πρὸς τὰς ἀρχὰς τῆς φυλακονομίας, διότι, ὡς νῦν ἔχουσιν, ἀποτελοῦσιν αἶσχος τῷ πολιτισμῷ καὶ τῇ Δικαιοσύνῃ, δικαιουμένου τινὸς νὰ εἴπῃ πρὸ αὐτῶν τὸ τοῦ Δάντου ἐκεῖνο: «Lasciate ogni speranza ô voi ch'entrate!» Ἀλλ’ ἵνα πραγματικὴ ἐπέλθῃ βελτίωσις τῶν κακῶς ἐχόντων, δέον νὰ μεταρρυθμισθῇ τὸ ἐπικρατοῦν σύστημα ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις, καὶ στρατιωτικὴν καὶ ναυτικὴν καὶ οἰκονομικὴν καὶ ἐκπαιδευτικήν. Παντοῦ, ὡς εὐνόητον, νομοθετητέα ἡ κατάλληλος καὶ προσήκουσα αὐτοδιοίκησις καὶ ἀνεξαρτησία, ἀναγνωριζομένης μὲν τῆς κυβερνητικῆς συγκεντρώσεως, ἀποκρουομένης ὅμως τῆς διοικητικῆς συγκεντρώσεως. Διότι, ἄν που ἡ ἐξάρτησις ἐκ τοῦ Κέντρου, ἐκ τῆς Κυβερνήσεως, μείνῃ ἔν τινι κλάδῳ, αὕτη δύναται καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς νὰ ἐπιδρᾷ. Ἡ φιλία, ἡ συγγένεια εἶναι ὁ πολλαπλασιασμὸς, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ Ἐγὼ, ἡ ἐπέκτασις τῆς ψυχῆς ἡμῶν, καὶ ζῶμεν ἐν τοῖς φιλτάτοις, ὡς ἐκεῖνοι ἐν ἡμῖν αὐτοῖς. Οὕτως ἐννοεῖται οἴκοθεν, ὅτι οὐδὲν εἶναι ἡ ἀνεξαρτησία ἡμῶν, ἂν ἐκεῖνοι ὦσιν ἐξηρτημένοι. Ἐπιβάλλεται παντοῦ λοιπὸν ἡ δέουσα μεταρρύθμισις τοῦ ἐπικρατοῦντος συστήματος, ἡ σύμφωνος πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ ἐλευθέρου ἡμῶν πολιτεύματος καὶ τὴν ἐπιστήμην. Διότι πρόοδος εἶναι ἡ διὰ τῆς ἐπιστήμης ἀνάπτυξις τῆς ἐλευθερίας. Μόνον δὲ, ὅταν, διαγνώσαντες τὴν ἀληθῆ αἰτίαν τῆς ἐπικρατούσης νῦν καταστάσεως, ἄρωμεν ταύτην διὰ καταλλήλου νομοθεσίας, ὑπάρχει ἐλπὶς περὶ πραγματικῆς βελτιώσεως τῶν κακῶς ἐχόντων καὶ ἀληθοῦς προόδου. Καὶ ὅταν ἡμεῖς, ὄργανα ἐπίσημα τῆς πολιτικῆς ἐπιστήμης, ἥτις διδάσκει πῶς δέον εἶναι τὴν Πολιτείαν, (wie der Staat sein soll, ὡς λέγουσιν οἱ Γερμανοὶ) ἐκπληρῶμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν, ὅταν πολιτευώμεθα συμφώνως τῷ συνταγματικῷ ἐκείνῳ ἡμῶν ὅρκῳ, ὅταν γινώμεθα ἔξοχοι ἀντιπρόσωποι κοινωνικῆς εὐπρεπείας καὶ φιλονομίας καὶ πατριωτισμοῦ, τότε μόνον ἐπιτρέπεται ἡμῖν νὰ φρονῶμεν, ὅτι εἴμεθα ἄξιοι τοῦ ἔθνους ἀντιπρόσωποι καὶ δυνάμεθα νὰ κατηγορῶμεν ἄλλων, ἀναξίων τῆς ἐν τῇ Πολιτείᾳ ἢ τῇ κοινωνίᾳ θέσεως, ἣν κατέχουσιν· ἄλλως—ἐπιτραπήτω μοι ἡ φράσις—οἱ κατήγοροι λεληθότως γίνονται κατηγορούμενοι. Δὲν ἔχομεν δικαιοσύνην, διοίκησιν, ἀστυνομίαν, ἐκπαίδευσιν, στρατὸν, ναυτικὸν, δὲν ἔχομεν... Ἀλλ’ ἄν τι δὲν ἔχωμεν, τίνες εἰσὶν οἱ κυρίως ὑπεύθυνοι; Ἐξ ἡμῶν ἐξαρτῶνται πάντα. Ἐξ ἡμῶν οἱ νόμοι καὶ αἱ Κυβερνήσεις, αἱ καλαὶ ἢ κακαί. Αὗται κατέχουσι τὴν μεγαλειτέραν ἐπὶ τῆς γῆς δύναμιν, κατὰ Bluntschli, τὴν πολιτικὴν, δι’ ἧς κατεργάζεται ἡ εὐημερία ἢ ἡ δυσημερία ἑνὸς λαοῦ, καὶ πλέκεται ἔνδοξος ἢ ἄδοξος ἡ ἱστορία ἑνὸς ἔθνους. Θέσωμεν καλοὺς νόμους. Οἱ καλοὶ νόμοι κάμνουσι τὰ καλὰ ἤθη. Οἱ νομοθέται καὶ οἱ πολιτικοί εἰσιν εἶδος θεῶν, εἰσὶ λαῶν δημιουργοί. Εὑρίσκουσι τοὺς νόμους τοῦ ζῆν τῶν ἐθνῶν. Αὐτοὶ εἶναι αὐτά. Les grands hommes font les grandes nations. Ἀλλὰ τὸ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχέδιον, αὐξάνον τὴν δύναμιν τοῦ Κέντρου, τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν θέσεων, καὶ ἐπιφέρον κατ’ ἀκολουθίαν αὔξησιν δαπανῶν, ὡς ἄλλοι ἔντιμοι συνάδελφοι προαγορεύσαντες ἀπέδειξαν, εἶναι ἀποκρουστέον. Ἐφ’ ὅσον δὲ τοιαῦτα νομοσχέδια εἰσάγονται, ἀπασχολοῦντα ἡμᾶς ἀπὸ ἄλλης σπουδαίας καὶ συμφώνου τοῖς νῦν καιροῖς ἐργασίας, καὶ καθίστανται νόμοι, διατηροῦντες τὸ τῆς διοικητικῆς συγκεντρώσεως σύστημα, τὸ διαφθεῖρον τοὺς χαρακτῆρας καὶ τὸ φρόνημα τὸ γενναῖον καὶ ἀνεξάρτητον, τὸ ἀναιροῦν καὶ ἐπηρεάζον τὴν ἀληθῆ ἔννοιαν τῆς ἐλευθερίας παρὰ πᾶσιν ἐν οἱῳδήποτε πολιτικῆς καὶ κοινωνικῆς δράσεως κύκλῳ, τὸ ἐπικινδύνως χαλῶν οὕτω τὸ αἴσθημα τῆς πατρίδος ὥστε, ὡς λέγει ὁ Dupin, «ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι, δι’ οὓς ἡ ἐπαρχία εἶναι ἡ πατρὶς ὁλόκληρος» (il y a des gens pour qui l'arrondissement est la patrie tout entière), τὸ πρὸς τοῖς ἄλλοις ἰσχυρότερον αἴτιον τῆς χρεωκοπίας καὶ τῆς ἥττης καὶ παντὸς δεινοῦ ἐν ἡμῖν, ἐλπὶς τότε βελτιώσεως καὶ ἀνορθώσεως δὲν ὑπάρχει, δὲν δύναται ἀληθὴς νὰ ὑπάρξῃ πολιτειακὴ, κοινωνικὴ καὶ ἐθνικὴ ζωὴ καὶ πρόοδος. Ἀλλ’ ὁ μοναδικὸν παρέχων ἐν τῇ ἱστορίᾳ παράδειγμα Ἑλληνικὸς λαὸς, ὁ μόνος ἐκ τῶν ἄλλων ἀρχαίων πάντων ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ζῶν μὲ τὴν γλῶσσαν αὑτοῦ, τὰ ἤθη, τὰ ἔθιμα, τὰς προλήψεις, τὰς ἀρετὰς καὶ τὰς κακίας (ἀλλὰ ταύτας μὲν ἕνεκα τοῦ ἐπαράτου κρατοῦντος συστήματος ὑποβοηθουμένας καὶ ἐκδηλουμένας, ἐκείνας δὲ λανθανούσας, καταστελλομένας καὶ ὅλως ἀναιρουμένας)— ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς σύμπας, ὁ ἐλεύθερος καὶ ὁ δοῦλος, ἔχει κατὰ τοῦ συστήματος τούτου ἐν συνειδήσει ἐξεγερθῆ. Ἀλλὰ, ὡς ὀρθῶς ἀνεγράφη, ἡ Ἑλλὰς προώρισται νὰ ζήσῃ καὶ θὰ ζήσῃ, καὶ οἱ ἀκούοντες τὴν φωνὴν τῆς ἱστορίας καὶ τῆς ἐπιστήμης, οἱ ἐννοοῦντες τὸ ἀληθὲς πνεῦμα τοῦ ἐλευθέρου ἡμῶν πολιτεύματος, οἱ παραδεχόμενοι τὸν Συνταγματικὸν Βασιλέα οὐ μόνον βασιλεύοντα, ἀλλὰ καὶ κυβερνῶντα, οἱ φρονοῦντες, ὅτι αἱ ἀρχαὶ καὶ αἱ ἀρεταὶ ἀποτελοῦσι τοὺς ἀληθεῖς πολιτικοὺς ἄνδρας, οἱ πιστεύοντες, ὅτι τὰ τάσσοντα τὸ ἐθνικὸν καὶ γενικὸν συμφέρον ἄνω τοῦ ἰδίου καὶ τοῦ τοπικοῦ πολιτικὰ κόμματα εἶναι μόνον ἐθνωφελῆ καὶ σωτήρια, ἐπιδιώκομεν τὴν ἄρδην κατάργησιν τῆς διοικητικῆς συγκεντρώσεως, τὴν ῥιζικὴν μεταβολὴν, τὴν ἀλλαγὴν προσώπων καὶ ἰδεῶν, θέλομεν τὴν κατὰ τοῦ κρατοῦντος συστήματος ἐπανάστασιν!

§214Π. ΜΑΝΕΤΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§215Β. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Δὲν θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἐπ’ αὐτῆς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν, θὰ ὁμιλήσω ὅμως ἐν σχέσει πρὸς τὰς λεπτομερείας. Ὅτε, Κύριοι, ἔλαβον εἰς χεῖρας τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου καὶ ἀνεγίνωσκον τοὺς ἑξῆς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου εἰσηγητοῦ αὐτοῦ: «Ἡ ἀνάγκη τῆς διαιρέσεως τῆς χώρας εἰς μικροτέρας διοικητικὰς περιφερείας πολλάκις καὶ πρὸ ἐτῶν ἀνεγνωρίσθη, ἐπεβάλλετο δὲ αὕτη ἀπὸ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ἡ ἐπαρχία ἔπαυσεν ὑπάρχουσα ὡς διοικητικὴ καὶ ἔμεινε μόνον ὡς ἐκλογικὴ περιφέρεια, διότι ἡ διοίκησις ἐκτεταμένης περιφερείας, ὡς μάλιστα κατὰ σύμπτωσιν συμβαίνει εἰς πολλοὺς νομοὺς, ἀπὸ τοῦ ἄκρου αὐτῆς, ὅπου κεῖται ἡ ἕδρα τῆς διοικήσεως, κατέστησεν ἄγνωστον τὴν κυβερνητικὴν ἐπίβλεψιν εἰς τὰς ἐσχατιὰς τοῦ νομοῦ, κατέστησε δὲ εἰς τὸν λαὸν τῶν ἀπώτατα ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ κειμένων δήμων ἀπρόσιτον τὸν Διοικητὴν», ἔτριψα τὰς χεῖρας ἐκ χαρᾶς, διότι ἐνόμισα, ὅτι νομοσχέδιον τοιοῦτο, τοιοῦτον ἔχον λόγον δικαιολογητικὸν, ἀδύνατον νὰ μὴ διαιρῇ τὰς Κυκλάδας καὶ νὰ μὴ προικίζῃ καὶ αὐτὰς δι’ ἀληθοῦς διοικήσεως. Πλὴν ἠπατήθην, διότι παραδόξως εἶδον, ὅτι αἱ Κυκλάδες δὲν διῃροῦντο. Τοῦτο ἐθεώρησα, καὶ δικαίως, ἀντίφασιν τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου πρὸς τὰς λεπτομερείας αὐτοῦ, τὴν ἀντίφασιν δὲ ταύτην ἐνόμισα ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ παραστήσω πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅπως ἐπέλθῃ ἡ δυνατὴ αὐτῆς διόρθωσις. Ὁσάκις, Κύριοι, ἡ Ἑλλὰς διῳκήθη ὑπὸ τὸ σύστημα τῶν διοικήσεων, πάντοτε ἀνεγνωρίσθη ἡ ἀνάγκη νὰ διαιρεθῶσι διοικητικῶς αἱ Κυκλάδες νῆσοι. Οὕτως ἔχομεν τὸ ψήφισμα τοῦ Κυβερνήτου τῆς 13 Ἀπριλίου 1828, κατὰ τὸ ὁποῖον διῃροῦντο αἱ νῆσοι εἰς 6 τμήματα. Ἔχομεν τὸ διάταγμα τῆς 20 Ἰουνίου 1836, τὸ ἀντικαταστῆσαν τὸ τῆς 3/15 Ἀπριλίου 1833, ὅπερ εἰσήγαγε τὸ νομαρχιακὸν σύστημα. Κατὰ τοῦτο διῃροῦντο αἱ Κυκλάδες εἰς 5 τμήματα, ὅλον δὲ τὸ Κράτος εἰς 30 διοικήσεις καὶ 18 ὑποδιοικήσεις. Κατόπιν, καταργηθέντος τούτου, ἦλθε τὸ διάταγμα τοῦ 1838, τῆς 22 Ἰουνίου, ὅπερ διῄρει τὸ Κράτος εἰς 24 διοικήσεις καὶ 17 ὑποδιοικήσεις, τὰς Κυκλάδας δὲ εἰς 3, πάντοτε δὲ τὴν Θήραν ἄφινον ὅλα ταῦτα τὰ διατάγματα ἰδιαιτέρως. Εἶτα ἦλθε τὸ νομοσχέδιον τοῦ 1865, τὸ ὁποῖον ἀνέφερε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργός, καὶ αὐτὸ διῄρει τὰς Κυκλάδας εἰς 3 τμήματα, εἰς ἓν τῶν ὁποίων εἶχε τὴν Θήραν μὲ ἰδίαν διοίκησιν. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο εἶχε συνταχθῇ πρὸς κατάργησιν τοῦ ΚΕʹ νόμου τῆς 5 Δεκεμβρίου 1845, τοῦ εἰσαγαγόντος αὖθις τὸ μέχρι σήμερον κρατοῦν νομαρχιακὸν σύστημα. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συνετάχθη κατὰ τὸ 1893, ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀειμνήστου Σωτηροπούλου, ὅτε ἦτο Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς καὶ ἄλλοτε Πρωθυπουργός, καὶ τοῦτο διῄρει τὰς Κυκλάδας εἰς δύο τμήματα, ὥριζε δὲ πρωτεύουσαν τῶν μεσημβρινῶν Κυκλάδων τὴν Θήραν. Ἕν δὲ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἣν ἐξέλεξεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅπως συντάξῃ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, διῄρει τὰς Κυκλάδας εἰς δύο τμήματα, ὥριζε δὲ πρωτεύουσαν τῶν μεσημβρινῶν Κυκλάδων τὴν Θήραν. Ἐκ τούτων δύναται νὰ πεισθῇ ἡ Βουλή, ὅτι πάντοτε, ὁσάκις ἐλήφθη πρόνοια περὶ καταργήσεως τοῦ νομαρχιακοῦ συστήματος καὶ ἱδρύσεως τοῦ διοικητικοῦ, ἀνεγνωρίσθη ἡ διαίρεσις τῶν Κυκλάδων εἰς τμήματα, ὡς πρωτεύουσα δὲ τῶν μεσημβρινῶν Κυκλάδων ἡ Θήρα. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου κ. Συνοδινὸς ἀνέπτυξε χθὲς τοὺς λόγους, δι’ οὓς αἱ Κυκλάδες πρέπει νὰ διαιρεθῶσι, στηριχθεὶς εἰς τὸ μῆκος τοῦ νομοῦ, τὰς μεγάλας ἀποστάσεις, τὴν ἔλλειψιν συγκοινωνίας. Ἐγὼ δὲν θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τούτου τοῦ θέματος, διότι τὸ θεωρῶ ἐξηντλημένον· θὰ ὁμιλήσω μόνον ἐν σχέσει πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν κατοίκων καὶ πρὸς ἄλλας λεπτομερείας. Οὕτω παρατηροῦμεν, ὅτι ὁ νομὸς τῶν Κυκλάδων περιέχει κατοίκους 134,747. Ἀλλὰ προκειμένου, Κύριοι, περὶ τῶν νήσων τῶν Κυκλάδων, φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν τοσοῦτον εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν κατοίκων, ὅσον εἰς τὸν τῶν δημοτῶν, διότι δέον νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν πληθυσμὸν ταξιδεύοντα, ἀπόντα συνήθως κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἀπογραφῆς. Ὅπως πείσω ὑμᾶς περὶ τούτου, δύναμαι νὰ ἀναφέρω ἀριθμούς τινας ἐκ τῶν ἄλλων νομῶν, διὰ νὰ ἴδητε, ὅτι πράγματι πρέπει νὰ λογισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοτῶν, προκειμένου περὶ τῶν Κυκλάδων. Παρατηροῦμεν λ.χ.: νομὸς Ἀττικῆς, κάτοικοι 255,978, δημόται 180,514· νομὸς Ἀχαΐας, κάτοικοι 144,826, δημόται 144,768· νομὸς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, κάτοικοι 126,898, δημόται 124,393· νομὸς Μεσσηνίας, κάτοικοι 116,327, δημόται 119,236· νομὸς Κερκύρας, κάτοικοι 96,686, δημόται 94,121, καὶ οὕτω καθεξῆς, ἵνα μὴ μακρηγορῶ. Κυκλάδων δὲ, κάτοικοι μὲν 134,747, δημόται δὲ 206,960. Διὰ τῶν λεπτομερειῶν τούτων θέλω νὰ παραστήσω, ὅτι ἀδύνατον νὰ διοικηθῇ καλῶς νομὸς, ὁ ὁποῖος περιέχει ἀριθμὸν δημοτῶν 206,960. Διὰ νὰ σᾶς πείσω πρὸς τούτοις, ὅτι, ἐὰν μείνωσιν αἱ Κυκλάδες ἀδιαίρετοι, κινδυνεύει καὶ τὸ ἄλλο ἀγαθὸν, τὸ ὁποῖον ἐγγυᾶται τὸ δεύτερον νομοσχέδιον, τὸ περὶ νομῶν καὶ τῆς διοικήσεως αὐτῶν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύστασιν τῶν Νομαρχιακῶν Συμβουλίων, νὰ μὴ ἐπέλθῃ διὰ τὰς Κυκλάδας, κατήρτισα πίνακα πρὶν ἢ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑποβάλῃ τὸν ἀληθῆ πίνακα περὶ νομαρχιακῶν συμβούλων, πίνακα, λέγω, περὶ αὐτῶν, ἔχοντα ὅμως βάσιν τὴν παλαιὰν ἀπογραφὴν τοῦ 1889. Ἀλλ’ ἐπειδὴ σήμερον ὑπέβαλε τοιοῦτον πίνακα ὁ κ. Πρωθυπουργός, λαμβάνομεν τοῦτον ὑπ’ ὄψιν, καὶ παρατηροῦμεν, ὅτι θὰ ἔχωμεν συμβούλους νομαρχιακοὺς ἐν ὅλῳ μὲν 873, κατὰ νομοὺς δὲ ὡς ἑξῆς: Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας 51, Ἀρκαδίας 46, Φθιώτιδος 46, Ἀχαΐας 44, Μαγνησίας 41, Εὐβοίας 40, Ἀργολίδος 36, Λακεδαίμονος 36, Λαρίσης 36, Κεφαλληνίας 35, Μεσσηνίας 35, Ἀττικῆς 34, Τριφυλίας 32, Φωκίδος 31, Κερκύρας 28, Τρικκάλων 28, Καρδίτσης 27, Βοιωτίας 26, Λευκάδος 24, Κορινθίας 23, Γορτυνίας 22, Λακωνικῆς 21, Ζακύνθου 20, Ἠλείας 20, Εὐρυτανίας 19, Ἄρτης 16, Κυκλάδων δὲ 67. Δύνασθε λοιπὸν νὰ ὑπολογίσητε, ἐὰν ἦναί ποτε δυνατὸν 67 σύμβουλοι καὶ ὁ νομάρχης 68 νὰ συνεδριάζωσιν ἐπὶ τὸ αὐτὸ, χωρὶς νὰ γεννᾶται σύγχυσις, καὶ χωρὶς νὰ ἦναι δυνατὸν οὔτε ἵδρυμα νὰ εὑρεθῇ, ὅπως τοὺς περιλάβῃ.

§216ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐπικαλῶνται τὴν ἀστυνομίαν, ἵνα ἐπιβάλλῃ τὴν τάξιν.

§217ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἔπρεπε νὰ ἐπιτραπῇ εἰς αὐτοὺς διὰ νόμου νὰ συνέρχωνται, ὅπως συνεδριάζωσιν εἰς τὴν Ἡλιαίαν. Δύνασθε ὅμως νὰ ὑπολογίσητε καὶ τὸ ἄλλο. Ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι τόσοι σύμβουλοι ἤθελον συνέρχεσθαι εὐπρεπῶς, δύνανται οἱ σύμβουλοι οὗτοι, συνερχόμενοι ἐκ τῶν διαφόρων δήμων τῶν Κυκλάδων, νὰ ἔχωσι μεμορφωμένην γνώμην περὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ ὅλου νομοῦ; — διότι ὀφείλομεν νὰ παρατηρήσωμεν, ὅτι κατὰ ἓν ἄρθρον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχω πρόχειρον, τοῦ νομοσχεδίου περὶ νομῶν καὶ τῆς διοικήσεως αὐτῶν, οἱ νομαρχιακοὶ οὗτοι σύμβουλοι δὲν θ’ ἀντιπροσωπεύωσι τὸν δῆμον, ἐξ οὗ προέρχονται, ἀλλὰ τὸν νομὸν ὅλον, εἰς ὃν ἀνήκουν. Ἑπομένως πῶς δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ὁ νομαρχιακὸς σύμβουλος, ὁ προερχόμενος ἐξ Ἀνάφης, ἐξ Ἴου, ἐκ Μήλου, θὰ δύναται νὰ γνωρίζῃ τὰς ἀνάγκας τοῦ δήμου Ἄρνης, τοῦ δήμου Κορθίου, τοῦ δήμου Σωσθενίου, ἢ ἄλλων δήμων ἀπομεμακρυσμένων ἐπαρχιῶν τῶν Κυκλάδων; Δὲν θὰ βραδύνωμεν οὕτω νὰ ἴδωμεν, ὅτι οὕτω νομοθετήσαντες ἀληθῶς ἐματαιοπονήσαμεν. Μὴ λησμονῶμεν πρὸς πᾶσι τούτοις, ὅτι, ἐνῷ ἡ ἐπικράτεια ὅλη διαιρεῖται εἰς 5 τμήματα, τὴν Πελοπόννησον, τὴν Στερεὰν, τὴν Ἑπτάνησον, τὰς Κυκλάδας καὶ τὰς νέας ἐπαρχίας, ἐρχόμεθα οὕτως ἀτόπως ν’ ἀφήσωμεν τὰς Κυκλάδας, τὸ ἓν ὁλόκληρον τοῦτο τμῆμα, ἀδιαίρετον. Ἔχομεν ὑποβάλει, Κύριοι, μίαν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, διὰ τῆς ὁποίας ζητοῦμεν νὰ χωρισθῇ ὁ νομὸς Κυκλάδων εἰς δύο, νὰ ἀποτελεσθῇ δὲ ὁ ἕτερος νομὸς τῶν μεσημβρινῶν Κυκλάδων ἐκ τῆς Θήρας καὶ τῆς Μήλου, ὁ ὁποῖος θ’ ἀποτελῆται ἐκ κατοίκων μὲν 34,294, ἐκ δημοτῶν δὲ 47,606, καὶ θὰ σύγκειται ἐκ 10 ὁλοκλήρων νήσων, δήμων δὲ 15, τοῦ ὅλου ἀδιαιρέτου νομοῦ ἀποτελουμένου ἐκ δήμων 39 καὶ νήσων 19· ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον, θὰ ἔχῃ θέσιν εἰκοστὴν πρώτην, μετὰ τὴν Βοιωτίαν, διότι θὰ ἔχῃ συμβούλους 25...

§218ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἕδρα ἡ Μῆλος;

§219ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Βεβαίως ὄχι· ἕδρα ἡ Θήρα. Καὶ θὰ ἀκούσητε βραδύτερον τοὺς λόγους. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἔχομεν νὰ παρουσιάσωμεν καὶ ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Σικίνου, τὸ ὁποῖον ὁ κ. νομάρχης, καίτοι τῷ ἐπεδόθη πρὸ ἡμερῶν, δὲν εὐηρεστήθη νὰ διαβιβάσῃ εἰς τὴν Βουλήν. Τὸ ψήφισμα ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἀριθ. 4. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Σικίνου, συνελθὸν ἐπὶ τούτῳ εἰς ἔκτακτον συνεδρίασιν ἐν τῷ δημαρχικῷ καταστήματι Σικίνου σήμερον τὴν 23 Μαΐου ἐ. ἔ. 1899, παρόντος καὶ τοῦ δημαρχοῦντος παρέδρου ἡμῶν, ἐκφράζει εὐλαβῶς τὴν μεγάλην αὑτοῦ ἐπιθυμίαν καὶ τὴν διάπυρον αὑτοῦ εὐχὴν πρός τε τὴν σεβαστὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν σεβαστὴν Βουλὴν, ὅπως ἐπὶ τῆς μελετωμένης διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν διαίρεσιν τοῦ νομοῦ τῶν Κυκλάδων, διότι ἐκτὸς τοῦ ὅτι εἶναι νομὸς μέγιστος εἶναι καὶ νομὸς χωριζόμενος διὰ θαλάσσης, μεγάλη δὲ δυσχέρεια ὡς ἐκ τούτου προσγίνεται εἴς τε τὰ τοῦ Δημοσίου συμφέροντα καὶ εἰς τὰ ἰδιωτικὰ, ὀνομασθῇ δὲ πρωτεύουσα ἀνατολικομεσημβρινῶν Κυκλάδων ἡ νῆσος Θήρα, καταλληλοτέρα ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις. Τὸ Συμβούλιον παρακαλεῖ συγχρόνως τὴν σεβαστὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν σεβαστὴν Βουλὴν, ἵνα λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν παράκλησιν ταύτην τοῦ δήμου Σικίνου, ὅπως οὗτος ὑπαχθῇ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Θήρας, ὡς καὶ πάλαι ἐπὶ διοικήσεως, διότι, ἐκτὸς τοῦ ὅτι τοιαύτη εἶναι ἡ φυσικὴ καὶ γεωγραφικὴ θέσις τῆς νήσου Σικίνου, καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ δήμου τοῦτο ἐπιβάλλουσιν, ἀλλὰ καὶ ἡ συγκοινωνία μεγάλως εἰς τοῦτο συμβάλλει, καθόσον καθ’ ἑκάστην σχεδὸν μετὰ τῆς Θήρας δι’ ἀτμοπλοίων καὶ διὰ πλοιαρίων συγκοινωνεῖ, ἐνῷ μὲ τὴν Μῆλον οὐδεμίαν συγκοινωνίαν ἔχει, καὶ μεγάλα προσκόμματα εἴς τε τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν, καὶ εἰς τὰ ἰδιωτικὰ συμφέροντα προβάλλονται, ἀφοῦ καὶ τελωνιακῶς ἤδη ὑπάγεται, λίαν ὀρθῶς, εἰς Θήραν ὁ δῆμος Σικίνου. Καὶ ἀποφαίνεται...» κλπ.

§220Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσοι εἶναι οἱ κάτοικοι;

§221ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Εἶναι 697, οἱ δημόται δὲ 1147. Ὅτι ἡ Θήρα πρέπει ν’ ἀποτελέσῃ τὸν νέον αὐτὸν νομὸν καὶ νὰ λάβῃ τὸ καλλιστεῖον τῆς διοικήσεως, ἀξιότιμε κύριε ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὰ, θὰ ἀποδείξω διὰ τῶν ἑξῆς: Ἡ Θήρα εἶναι μία ἐκ τῶν ἐμπορικωτέρων πόλεων, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι. Πρῶτον θὰ εἴπω, ὅτι, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ ναυτιλία φθίνει εἰς ὅλον τὸ Κράτος δυστυχῶς, εἰς τὴν Θήραν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἀκμάζει, διότι ἔχομεν 106 πλοῖα ἱστιοφόρα, ἐξ ὧν 80 αʹ κλάσεως καὶ 26 βʹ. Διὰ νὰ μὴ νομισθῇ δὲ, ὅτι ἀναφέρω ἀριθμοὺς, χωρὶς νὰ στηρίζωμαι ἐπὶ τῆς ἀληθείας, παρουσιάζω ἐκ τοῦ πίνακος αὐτοῦ τοῦ ἐπισήμου (ἐπιδεικνύει αὐτὸν) τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τὸν ἀριθμὸν 41 πλοίων, 40 δὲ ἄλλων πλοίων Θηραϊκῶν νηολογημένων ἐν Σύρῳ, κατὰ τὸν πίνακα τοῦτον, ὃν ἐκ Σύρου μοὶ ἀπέστειλε κατὰ παράκλησίν μου ὁ ἐκεῖ λιμενάρχης ἀξιότιμος κ. Παπανικολῆς, συνοδεύσας αὐτὸν διὰ τῆς ἑξῆς ἐπιστολῆς του, ὑπὸ ἡμερομηνίαν 18 Μαΐου 1898 (ἀναγινώσκει): «Ἀξιότιμε κύριε Μαρκεζίνη. Συμφώνως τῇ ἐπιστολῇ σας πέμπω ὑμῖν σὺν τῇ παρούσῃ πίνακα, ἐμφαίνοντα τὰ ἐν τοῖς ἡμετέροις νηολογίοις νηολογημένα Θηραϊκὰ πλοῖα, κατ’ εἶδος, ὄνομα, ἰδιοκτήτην καὶ κατὰ τόννους.» Εἶναι πρὸς τούτοις καὶ ἄλλα 25 νηολογημένα ἐν ἄλλοις λιμέσι τοῦ Κράτους, Θηραϊκὰ ὅμως, ἐν ὅλῳ 126, ὅπως ἔχω καὶ ἐπίσημον πίνακα τοῦ Λιμεναρχείου Θήρας, ὅστις ἀναφέρει περὶ τούτων (ἐπιδεικνύει αὐτόν). Ἐν Θήρᾳ πρὸς τούτοις κατέπλευσαν καὶ 622 πλοῖα, ἱστιοφόρα καὶ ἀτμοκίνητα, τόννων 63,655, διαφόρων σημαιῶν, καθ’ ὅλον τὸ 1898, κατὰ τὸν ἐπίσημον πίνακα τοῦ Λιμεναρχείου Θήρας. Ἐκ τοῦ πίνακος, Κύριοι, (ἵνα ἔλθωμεν εἰς ἄλλο κεφάλαιον) τὸν ὁποῖον ὑπέβαλε σήμερον ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς περὶ τῶν κατὰ τὰ ἔτη 1896 καὶ 1898 ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων προέβην εἰς τὴν ἑξῆς σύγκρισιν τῶν ὑπὸ τῆς Θήρας καταβαλλομένων φόρων καὶ τῶν ὑπὸ τῆς Νάξου καταβαλλομένων. Ἔχομεν, κατὰ τὸν εἰρημένον πίνακα, ἐν ἔτει 1896 εἰς τὴν Νάξον ἀμέσους φόρους δραχ. 21,766, ἐμμέσους δραχ. 11,655, εἰς τὴν Θήραν ἀμέσους φόρους δραχ. 31,737, ἐμμέσους δρ. 46,265, ἤτοι ἐν ὅλῳ εἰς τὴν Νάξον δραχ. 33,421, εἰς τὴν Θήραν δραχ. 78,002, τουτέστι φόρους κατὰ πολὺ ὑπὲρ τὸ διπλάσιον ἐν Θήρᾳ. Ἐπίσης ἐν ἔτει 1899 ἡ Νάξος σημειοῦται εἰς τὸν πίνακα μὲ φόρους ἀμέσους δραχ. 25,181, ἐμμέσους 14,520, ἡ Θήρα μὲ φόρους ἀμέσους δρ. 27,642, ἐμμέσους δὲ δραχ. 50,315, ἤτοι ἐν ὅλῳ ἡ Νάξος μὲ δραχμὰς 39,701, ἡ Θήρα μὲ δραχ. 77,957, τοὺς διπλασίους δηλαδή. Ἔχομεν ἐξ ἄλλου εἰσαγωγικὰς εἰσπράξεις ἐν Θήρᾳ, κατὰ τὸν πίνακα τὸν ἐπίσημον τοῦ τελωνείου Θήρας τῆς 31 Δεκεμβρίου 1898, (δεικνύει αὐτὸν) δρ. 114,004.70, ἤτοι ἐξ εἰσαγωγῆς 70,988,95, ἐξ ἐγγείων φόρων 25,989.80, ἐκ λαθρεμπορίων 752.15, ἐξ ἀπροβλέπτων 49.05, ἐξ ὁδικῶν φόρων ἐγγείων 1,305.45, ἐκ φόρου καυσοξύλων 35.80, ἐκ φόρου ἀπαριθμήσεων ζῴων 339.40, ἐκ διαμετακομίσεως 60.30, ἐκ καταναλώσεως καπνοῦ 23.40· ὁλικὸν ποσὸν δρ. 99,544.30. Ἐξ ὑγειονομικῶν δικαιωμάτων δραχ. 882.45, ἐκ λιμενικῶν 87.70· ὁλικὸν ποσὸν δραχ. 970.15. Ἐξ ἀγκυροβολιῶν καὶ φαρικῶν δρ. 8,813.20, εἰς χρυσὸν 4,677.05. Ἐὰν εἰς ταῦτα προσθέσωμεν τὰ ἐξαγωγικὰ τέλη τῆς Θηραϊκῆς γῆς ἐκ δραχ. 56,646.30, ἔχομεν ἐν συνόλῳ τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 70.651, εἰσπραχθὲν ὑπὸ τοῦ τελωνείου Θήρας ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν, ἀπέναντι ποσοῦ δραχμῶν 7,162 ἐκ τοῦ ὑποτελωνείου Νάξου. Ἐκτὸς τούτων ἔχομεν τὰ ἔσοδα τοῦ ταμείου Θήρας κατὰ τὸν ὑπ’ ὄψιν ὑμῶν ἐπίσημον πίνακα: Ἔσοδα χρήσεως 1898 βεβαιωθέντα δρ. 192,470.62, εἰσπραχθέντα 165,768.24, καθυστερούμενα 26,702.38. Ἐὰν δὲ συνυπολογίσωμεν καὶ ταῦτα μετὰ τῶν τελωνιακῶν, ἔχομεν ἀριθμὸν 363,121.62. Προσθέτοντες δὲ τὰ ἐκ τῆς καταναλώσεως τοῦ μονοπωλίου κατὰ τὸ ἔτος 1898, διὰ πετρέλαιον δραχ. 25,050, δι’ ἅλας 7,151.25, διὰ πυρεῖα 6,994.45, διὰ παιγνιόχαρτα 957.10, ἤτοι δραχ. 40,152,80, ἔχομεν δρ. 403,274.44. Ταῦτα ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν. Ἐξάγομεν δὲ ἐτησίως, κατὰ μετριωτάτους ὑπολογισμοὺς, οἴνους ἀξίας δραχ. 1,000,000, Θηραϊκὴν γῆν 700,000, ὑποστάθμην 60,000, σοῦμαν 100,000, ἀρακᾶν 100,000, ντομάταν (πελτὲν) 40,000, διάφορα βιομηχανικὰ προϊόντα 300,000· ἤτοι ἐν ὅλῳ 2,300,000. Ἐλησμονήσαμεν ὅμως καὶ ἄλλο ἔσοδον τοῦ Δημοσίου ἐπὶ 7,000 τόννων πέτρας ἐκ τῶν Καμένων νήσων, ἡ ὁποία ἐξάγεται εἰς Αἴγυπτον πρὸς στρῶσιν ὁδῶν, πληρώνουσα φόρον 20 λεπτὰ τὸν τόννον. Ὑπολογίσατε λοιπόν. Ἔχομεν εἰσπράξεις ἐκ χαρτοσήμου...

§222ΚΡΙΣΠΗΣ. Διατὶ τὰ λέγετε αὐτά;

§223ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Διότι μοὶ ἐδώκατε ἀφορμὴν χθές...Παρακαλῶ νὰ εἴπητε κατόπιν, καὶ νὰ μὴ ψιθυρίζητε πόσα εἰσάγετε ἐκ τῆς σμύριδος. Εἶμαι πρόθυμος, ἀλλὰ καὶ πρόχειρος εἰς τὸ νὰ σᾶς ἀπαντήσω. Παρακαλῶ δὲ τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ μὴ ἀποτείνωσιν, ὡς ἀκούω, ἐρωτήσεις εἰς ἄλλους, ἀλλὰ νὰ ἀποτείνωνται εἰς ἐμέ. Ἐγὼ κατ’ ἀρχὴν δέχομαι τὰς διακοπάς. Ἔχομεν λοιπὸν εἰσπράξεις ἐκ χαρτοσήμου κατὰ τὰ τρία τελευταῖα ἔτη δραχ. 144,416.20. Ἐκ γραμματοσήμου δὲ: κατὰ τὸ 1896, Θήρας δραχ. 13,757.40, Νάξου 5,028, Μήλου 4,193.15· κατὰ τὸ 1897, Θήρας δρ. 16,499.27, Νάξου 5,868.90, Μήλου 3,647.05· κατὰ τὸ 1898, Θήρας δραχ. 17,882.25, Νάξου δρ. 5,346.65, Μήλου 4,174.90. Τὸ ἄθροισμα τὸ ὁλικὸν τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν: Θήρας δραχ. 48,138.92, Νάξου 16,243.90, Μήλου 12,015.10. Εἰσέπραξε δὲ Κύριοι, τὸ Δημόσιον κατὰ τὴν τελευταίαν πενταετίαν ἐκ τηλεγραφικῶν τελῶν: κατὰ τὸ 1894, ἐκ Θήρας δρ.5,246.38, ἐκ Μήλου 2,608.65, ἐκ Νάξου 1,932.60· κατὰ τὸ 1895, ἐκ Θήρας 6,260.71, ἐκ Μήλου 2,164.45, ἐκ Νάξου δραχ. 2,175.90· κατὰ τὸ 1896, ἐκ Θήρας δραχ. 7,063.78, ἐκ Μήλου δρ. 2,835, ἐκ Νάξου δρ. 2,519.34· κατὰ τὸ 1897, ἐκ Θήρας δραχ. 6,637.51, ἐκ Μήλου δρ. 2,922.22, ἐκ Νάξου 2,391.33· κατὰ τὸ 1898 δέ, ἐκ Θήρας 5,475.91, ἐκ Μήλου 2,842.33, ἐκ Νάξου 1,972.99. Ἤτοι ἐν ὅλῳ κατὰ τὴν τελευταίαν πενταετίαν, ἐκ Θήρας δρ. 30,684.32, ἐκ Μήλου 13,372.65, ἐκ Νάξου 10,992.16. Ἡ Νάξος δηλαδὴ ἀριθμεῖ πτῶσιν καὶ κάτω τῆς Μήλου. Ἀλλ’ ἔχομεν, Κύριοι, νὰ ἐξετάσωμεν καὶ τὸν πίνακα τῶν ταχυδρομικῶν δεμάτων, τῆς τελευταίας πενταετίας. Κατὰ τοῦτον λοιπὸν ἔχομεν εἰσπράξεις ἐξ ἀποσταλέντων ταχυδρομικῶν δεμάτων ἐκ τοῦ ταχυδρομικοῦ γραφείου Θήρας κατὰ τὸ 1894 δραχ. 1231, Νάξου δραχ. 102, κατὰ τὸ 1895 Θήρας δραχ. 2508, Νάξου 75, κατὰ τὸ 1896 Θήρας δρ. 4107, Νάξου 81, κατὰ τὸ 1897 Θήρας δρ. 5858, Νάξου 87, κατὰ 1898 Θήρας δραχ. 6486, Νάξου 110· ἤτοι ἐν ὅλῳ καθ’ ὅλην τὴν λήξασαν πενταετίαν ἐκ τοῦ ταχυδρομικοῦ γραφείου Θήρας δραχ. 20,190, ἐκ δὲ τοῦ τῆς Νάξου δραχμὰς 455. Ἐκτὸς πάντων τούτων, ἐξ ὧν ἐμφαίνεται τὸ ἐμπόριον τὸ πολὺ τῆς νήσου, θὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ περὶ τῶν εἰσπράξεων μιᾶς μόνον ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρείας, τῆς «Νέας». Κατὰ τὸν ἐπίσημον πίνακα τοῦ πρακτορείου Θήρας, αὗται ἀνέρχονται ἐκ κινήσεως ἐπιβατῶν καὶ ἐξ ἐμπορευμάτων εἰς δρ. 69,461.20 κατ’ ἔτος...

§224ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Συγκριτικὸν πίνακα τῶν εἰσπράξεων τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ταύτης ἑταιρείας ἔχετε;

§225ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Δὲν ἔχω, διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Ἔγραψα εἰς τὸν ἀξιότιμον Διευθυντὴν τῆς ἑταιρείας, τὸν ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ θεωρῶ φίλον μου, ἐπίτηδες, διότι ἤθελον καὶ ἐπὶ τούτου νὰ φέρω εἰς τὴν Βουλὴν τοιαῦτα πορίσματα, τὰ ὁποῖα πάντως καὶ ἀναμφισβητήτως προσεδόκων εὐάρεστα διὰ τὴν Θήραν καὶ δυσάρεστα διὰ τὴν Νάξον, ἀλλὰ μοὶ ἀπήντησε διὰ τῆς ἀκολούθου ἐπιστολῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐν Σύρῳ τῇ 19 Μαΐου 1899. «Ἀξιότιμε φίλε κύριε Μαρκεζίνη. Ἀπαντῶ εἰς τὴν προχθεσινὴν ἐπιστολήν σας. Δυστυχῶς αἱ στατιστικαὶ, ἃς τηροῦμεν εἰς τὸ γραφεῖόν μας, ἀποβλέπουν εἰς τὸ σύνολον ἑκάστης γραμμῆς καὶ οὐχὶ εἰς τὰς ἐργασίας τῶν μεταξὺ λιμένων. Ἐὰν δὲ θελήσωμεν νὰ ἐξαγάγωμεν τὰς πληροφορίας, ὧν ἔχετε ἀνάγκην, θὰ χρειασθῇ ἐργασία ἀποκλειστικὴ πολλῶν ἡμερῶν, τὴν ὁποίαν ἀδυνατοῦμεν νὰ ἐπιχειρήσωμεν. Λυποῦμαι πολὺ, μὴ δυνάμενος νὰ σᾶς εὐχαριστήσω. Διατελῶ ὅλως πρόθυμος Π. Χρυσανθόπουλος.»

§226Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Αὐτὰ δὲν εἶναι ἐπίσημα. Ἄλλως πρέπει νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν διὰ νὰ ἐξελέγξωμεν τὰς σημειώσεις.

§227ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Τώρα θὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι εἶναι ἐπίσημα. Ἔχομεν, Κύριοι, εἰσπράξεις λιμενικῶν ταμείων — ἀφοῦ τὰ θέλετε ἐπίσημα — κατὰ τὸν ἐπίσημον πίνακα, τὸν ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει ὑποβάλει πρὸ ἡμερῶν εἰς τὴν Βουλὴν κατόπιν ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Ναυπλίας συναδέλφου, τὰς ἑξῆς. Κατὰ τὸ 1898 τὸ λιμενικὸν ταμεῖον τῆς Νάξου εἰσήνεγκε δρ. 20,920, τῆς Θήρας 52,382.03, τῆς Πάρου 1,501.08 δρ. Διὰ νὰ μὴ ἀναφέρω ἄλλους ἀριθμοὺς, περιορίζομαι εἰς τὸ ἑξῆς, ὅτι ὅλων τῶν λιμενικῶν ταμείων τῶν Κυκλάδων τὰ εἰσοδήματα, ἐξαιρέσει βεβαίως τῶν τῆς Σύρου, ἀνέρχονται εἰς δρ. 60,150.68, κατὰ τὸν ἐπίσημον αὐτὸν πίνακα, τῆς Θήρας δὲ μόνης εἰς δρ. 52,382.03. Ἐξ αὐτοῦ ἀκόμη θὰ φανῇ τὸ ἄδικον, ἐν ᾗ περιπτώσει μείνῃ ὁ νομὸς τῶν Κυκλάδων ἀδιαίρετος· διότι, ἐὰν ὑπολογίσωμεν 5% εἰσφοράν, κατὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ νομῶν καὶ τῆς διοικήσεως αὐτῶν, τῶν λιμενικῶν ταμείων χάριν τῶν ἀναγκῶν τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου, θὰ πληρώνωμεν ἡμεῖς οἱ Θηραῖοι ἐκ τοῦ κεφαλαίου τούτου τὸ ἥμισυ ἀκριβῶς τοῦ φόρου, διὰ νὰ ἀπολαμβάνωμεν ἐκ τοῦ νομοσχεδίου αὐτὰ, τὰ ὁποῖα προεῖπον ὅτι θ’ ἀπολαμβάνομεν, δηλαδὴ οὐδὲν ἀγαθὸν, ἀφοῦ θὰ ἔχωμεν νὰ κάμωμεν μὲ 67 συμβούλους, προνοοῦντας δῆθεν περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ ὅλου νομοῦ, ἐκ 39 δήμων συγκειμένου! Ἐξακολουθῶ, Κύριοι. Ὁ ἐτήσιος προϋπολογισμὸς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐν Θήρᾳ εἶναι δρ. 1,000,000, ἐνῷ εἰς τὴν Νάξον δὲν ὑπάρχει οὐδὲ ὑποκατάστημα.

§228ΒΑΡΟΤΣΗΣ. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ δανειζώμεθα.

§229ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. «Ἐν Θήρᾳ», γράφει ὁ ἐπισκεφθεὶς αὐτὴν ἐπίτηδες, ἵνα ἴδῃ τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῶν δύο πόλεων...

§230ΒΑΡΟΤΣΗΣ. Αὐτὸ, σᾶς παρακαλῶ, νὰ μὴ τὸ ἀναγνώσητε, διότι θὰ μὲ ἀναγκάσητε νὰ ὁμιλήσω ἐναντίον ἐκείνου, ὁ ὁποῖος γράφει ταῦτα διότι ἡμεῖς δὲν ἐστάθημεν τόσον ἐλαφροὶ, ὥστε νὰ τοῦ χαρίσωμεν κάσσαις κονιάκ.

§231ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Αὐτὰ εἶναι ἀδέσποτα καὶ ἀνυπόστατα.

§232ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Κύριε Βαρότση, ἀφήσατε, σᾶς παρακαλῶ.

§233ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἐγὼ ἐντὸς 5 λεπτῶν περαίνω τὸν λόγον. Ὁ διευθυντὴς λοιπὸν τοῦ ἐν Θήρᾳ ὑποκαταστήματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀξιότιμος κ. Γαρουφαλιᾶς λέγει τὰ ἑξῆς πρὸς περιοδεύοντα δημοσιογράφον (ἀναγινώσκει): «Ἐν Θήρᾳ, φίλε μου, ὑπηρετῶ ἀπὸ ἑξαετίας. Διότι δὲ τὸ ἐμπόριον ἀνθεῖ ἐνταῦθα, αἱ τραπεζιτικαὶ ἐργασίαι εἶναι εἰς κάλλιστον σημεῖον, καὶ ὁ ἐτήσιος προϋπολογισμὸς τοῦ ὑποκαταστήματος ὑπερβαίνει πάντοτε τὸ ἓν ἑκατομμύριον. Ἡ Τράπεζα εἶναι πολὺ εὐχαριστημένη ἀπὸ τὴν ἐμπορικὴν πίστιν τῆς Θήρας, διότι παρουσιάζει τὸ σπάνιον φαινόμενον, ὅτι ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ ὑποκαταστήματος οἱ ἔμποροι ἀποδεικνύονται οἱ συνεπέστεροι ἔμποροι· ἐγὼ ἐπὶ 6 ἔτη οὐδέποτε διεμαρτύρησα ἐμπορικὸν γραμμάτιον, οὐδὲ ἀγωγὴν δὲ μίαν κἂν ἤγειρα ποτέ. Θὰ ἦτο δὲ μᾶλλον ἀνεπτυγμέναι αἱ ἐργασίαι τῆς Τραπέζης, ἐὰν μὴ ὑπῆρχον ἐνταῦθα πολλοὶ Τραπεζῖται, τοκίζοντες μὲ 3 ἢ 4% ἐτησίως.» Προκειμένου δὲ περὶ συγκρίσεως τῶν δύο νήσων, λέγει τὰ ἑξῆς ὁ περιοδεύσας τὰς δύο νήσους δημοσιογράφος, καὶ ταῦτα θεωρῶ ὅτι εἶναι κἄτι τι (ἀναγινώσκει): «Τὸ ἄκρον ἄωτον τῆς φιλοξενίας εὕρηται εἰς τοὺς Θηραίους. Ὅστις ἐπεσκέφθη τὴν Θήραν τὸ ἐξετίμησε βεβαίως. Εἰς τὸν ξένον ἐν Θήρᾳ ἐπιδαψιλεύονται, κατὰ γενικὸν κανόνα, μοναδικαὶ τῷ ὄντι περιποιήσεις. Καὶ κατὰ τοῦτο, κατὰ γενικὴν ὁμολογίαν, ὑπερβάλλουσι τοὺς ἀντιδίκους των Ναξίους, καὶ δὴ τοὺς χωραΐτας τῆς Νάξου, ὅπως καλοῦνται οἱ τῆς χώρας (τῆς πρωτευούσης τῆς Νάξου) κάτοικοι. Οὐδὲ σπιθαμὴ δὲ γῆς ὑπάρχει ἀκαλλιέργητος ἐν Θήρᾳ. Τὰ σπίτια τῆς Θήρας εἶναι ὅλα εὐπρεπῆ, μάλιστα δὲ, ὡς ἦν ἄλλως ἑπόμενον, τὰ σπίτια τῆς πρωτευούσης, τῶν Φηρῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ μεγαλοπρεπῆ μέγαρα μὲ πολυτελεστάτας ἐπιπλώσεις. Ἀλλὰ καὶ πνεύματος ἀριστοκρατία...» Ἐν γενικῷ δὲ συμπεράσματι ἰδοὺ τί λέγει ἡ δημοσιεύουσα ταῦτα ἐφημερίς: «Παρακολουθήσαντες τὸ ζήτημα τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως καὶ ἀντιπροσωπευθέντες ἐπαξίως ὑπὸ εἰδικοῦ συνεργάτου, περιελθόντος ὅλα τὰ ἀντιμαχόμενα μέρη, ὀφείλομεν μίαν ἀλήθειαν. Τὴν ἀλήθειαν, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνάγκη διαιρέσεως νομοῦ, εἶναι ὁ νομός τῶν Κυκλάδων, τοῦ ὁποίου αἱ νότιοι ἐπαρχίαι τὰ πάνδεινα ὑφίστανται ἐκ τῆς ἀποστάσεως τῆς ἐν Σύρῳ ἑδρευούσης δικαιοσύνης. Καὶ τὰ πλεονεκτήματα τ’ ἀναμφισβήτητα διὰ τὴν σύστασιν τῆς ἕδρας τὰ ἔχει ἡ Θήρα. Τοῦτο τὸ ἀντελήφθη ἐκ τοῦ πλησίον ὁ συνεργάτης μας· ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς τῆς ἀντιλήψεώς του εἶναι πιστὴ ἡ εἰκὼν τῆς ἐμπορικῆς της κινήσεως ἔν τε τῷ ἐσωτερικῷ καὶ τῷ ἐξωτερικῷ ἐν ταῖς ἐπισήμοις στατιστικαῖς. Ὅλα, μὰ ὅλα, συντρέχουν ὑπὲρ τῆς διαιρέσεως τῶν Κυκλάδων καὶ τῆς συστάσεως ἕδρας ἐν Θήρᾳ. Κάθε ἄλλη ἀμφισβήτησις δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἄλλον τύπον ἢ τὸν γελοῖον....»

§234Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Πόσον ἐτῶν εἶναι ὁ συντάκτης;

§235ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Εἶναι συντάκτης ἐφημερίδος. Δὲν ἔχω καὶ τὴν χρονολογίαν τῆς ἡλικίας ἑνὸς ἑκάστου. Ἐπειδὴ, Κύριοι, ἐλέχθη ὅτι δὲν ἔχομεν λιμένα, σᾶς ἀπαντῶ ὅτι, ἂν καὶ ἐσχάτως ἐτοποθετήθησαν δύο σημαντῆρες ἐν Θήρᾳ, ἐξυπηρετοῦντες κατὰ πολὺ τὴν θαλάσσιον ἡμῶν συγκοινωνίαν ὡς ἐκ τῆς πλήρους ἀσφαλείας τῆς προσεγγίσεως καὶ παραμονῆς τῶν πλοίων, σᾶς ἀπαντῶ, λέγω, ὅτι ἡμεῖς τοὐλάχιστον εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ κάμωμεν λιμένα. Καὶ ὅτι εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ κάμωμεν λιμένα, τὸ ἀποδεικνύομεν πρῶτον ἐκ τοῦ χρήματος τοῦ λιμενικοῦ ταμείου. Εἶναι ἔγγραφον (δεικνύει τοιοῦτον) ἐπίσημον, κύριε συνάδελφε, ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, μὲ τὴν σφραγῖδα, ἐμφαῖνον τὴν ἐπισημότητα τῆς προελεύσεως αὐτοῦ...

§236ΒΑΡΟΤΣΗΣ. Δὲν ἔχετε πυθμένα.

§237ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Τὸν πυθμένα θὰ σᾶς τὸν δείξωμεν, ἐὰν ἀγαπᾶτε (γέλωτες). Καὶ παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὡς Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ προσκομίσῃ πρὸς τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν τὰ τρία σχεδιογραφήματα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι, τῶν κατὰ καιροὺς ἀποσταλέντων εἰς Θήραν μηχανικῶν πρὸς γνωμοδότησιν τοῦ καταλληλοτέρου μέρους διὰ κατασκευὴν λιμένος. Ἕν ἐκ τῶν σχεδιογραφημάτων ἔχει συντάξει ὁ Κελλενὲκ, εἰς τὸν ὁποῖον βεβαίως δὲν δύνασθε ἢ νὰ δώσητε πίστιν, κύριε συνάδελφε. Ἐξ αὐτοῦ ἀποδεικνύεται, ἐὰν ἔχωμεν πυθμένα καὶ δυνάμεθα νὰ ἀποκτήσωμεν λιμένα ἢ ὄχι. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὸ χρῆμα τὸ λιμενικὸν, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, εἶμαι εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ παράσχω πρὸς τὴν Βουλὴν τὰς ἑξῆς πληροφορίας: Κεφάλαιον λιμένος, τὰ ὀφειλόμενα ἐκ τοῦ Δημοσίου δρ. 17,800, κεφάλαια ἐν τῇ Τραπέζῃ ἀτόκως δρ. 148,923.66, κεφάλαια ἀτόκως ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ ταμείου ἐν τῷ ἐπαρχιακῷ ταμείῳ Θήρας δρ. 257,663.70, ἐκ φόρου Θηραϊκῆς γῆς δρ. 40,000, ἐκ φόρου κισήρεως δρ. 40,500· ἤτοι ἔχομεν ἐν ὅλῳ κεφάλαιον λιμενικοῦ ταμείου δρ. 464,887.36. Σεῖς δὲ, κύριε συνάδελφε, ὁ ὁποῖος καυχᾶσθε διὰ τὸν λιμένα τὸν ἰδικόν σας, τὸν ὁποῖον δὲν ἔχετε, ἀλλ’ οὔτε δύνασθε ποτὲ νὰ κάμητε, τί ἔχετε; Ἀκούσατε τί γράφει ἡ «Παροναξία», (ἐξ οἰκείων τὰ βέλη) ἐφημερὶς ἐκδιδομένη ἐν Νάξῳ, τὴν 2 Μαΐου 1899. Ἀναφέρει τὰ κατά τινα συνεδρίασιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Νάξου καὶ λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «...Ἀλλ’ ἐδέησε νὰ κληθῶσι καὶ αὖθις οἱ σύμβουλοι, καὶ ἀπεφήναντο ὅτι δὲν συναινοῦν εἰς τὴν παράτασιν τῆς φορολογίας, ἵνα δι’ αὐτῆς πραγματοποιηθῇ δάνειον διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ λιμένος, διότι ὁ λιμὴν εἶναι ἄχρηστος εἰς τὸν τόπον αὐτὸν, ἔνθα ἐξέλιπον τὰ ἱστιοφόρα...» Ἐνῷ ἡμεῖς, ὡς σᾶς ἀνέφερα καὶ προηγουμένως, κύριε συνάδελφε, ἔχομεν 106 ἐν ὅλῳ πλοῖα...

§238ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ Πάρος ἔχει ὡραῖον λιμένα.

§239ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν Ἀμοργὸν καὶ εἰς τὴν Ἴον ἔχομεν ὡραίους λιμένας. Ἡ Ἴος μάλιστα ἀποτελεῖ τὸ κέντρον τῶν νοτίων Κυκλάδων· ὥστε, ἐὰν ἀγαπᾶτε, μεταβαίνομεν ἐκεῖ.

§240Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναται ὁ λιμὴν νὰ κάμῃ τὴν πρωτεύουσαν. Ἡ Λεβαδεία π. χ. δὲν ἔχει λιμένα.

§241ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Βεβαίως· οὐδ’ οἱ Παρίσιοι, νομίζω, ἔχουν λιμένα. Ἡ Θήρα εἶναι πόλις εὐπρεπεστάτη καθ’ ὅλα, ὑγιεινοτάτη, μὲ καλλιμαρμάρους οἰκοδομὰς, ἔχει δὲ ἐργοστάσια πλεῖστα, μαρτυροῦντα τὴν ἐμπορικὴν αὐτῆς καὶ βιομηχανικὴν ἀκμὴν καὶ εὐρωστίαν. Ἔχει τὸ ἀτμοκίνητον ἐργοστάσιον οἰνοπνευματοποιίας τοῦ πεφημισμένου κονιὰκ καὶ τῶν οἰνοπνευματωδῶν ἐν γένει ποτῶν τοῦ κ. Καρᾶ, ἔχει ἐργοστάσιον κλωστηρίου νημάτων τοῦ κ. Φιλιππάκη, τρία ἐργοστάσια καλτσοπλεκτικῆς καὶ φλανελλοποιίας, ἕτερον μακαρονοποιίας, ἕτερον κατασκευῆς ἀεριούχων λεμονάδων, ἕτερον κηροποιίας ἐν ὅλῳ 8 ἐργοστάσια, κοσμοῦντα τὴν νῆσον.

§242ΒΑΡΟΤΣΗΣ. Βαρελοποιεῖα;

§243ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Θέλετε νὰ ἀναφέρω καὶ αὐτά; Τὰ ἐργοστάσια μόνον, βλέπετε, ἀναφέρω. Τὰ βαρελοποιεῖα, πιστεύετε καὶ σεῖς, ὅτι δὲν ἔχουσι καμμίαν σχέσιν. Ἐπίσης, Κύριοι, ἔχομεν καὶ Μουσεῖον Ἀρχαιολογικὸν, ἔχομεν δὲ καὶ χρήματα διὰ νὰ ἱδρύσωμεν καὶ ἰδιαίτερον κατάστημα πρὸς τοιοῦτον Μουσεῖον. Νομίζω δὲ, ὅτι οὐδεὶς τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἀγνοεῖ τὰς ἀνασκαφὰς, αἵτινες ἐγένοντο ὑπὸ τοῦ Βαρώνου Hiller von Gaertringen τῇ ἐντολῇ τοῦ ἐνταῦθα Γερμανικοῦ Ἰνστιτούτου, κατὰ τὰς ὁποίας ἀνεκαλύφθη ἡ ἀρχαία Θήρα, εὑρέθησαν δὲ καὶ πολλὰ ἀρχαῖα, τὰ ὁποῖα ἐκόσμησαν πράγματι ἰδιαίτερον Μουσεῖον, ἄξιον ἰδιαιτάτης μνείας. Ἐὰν μάλιστα θέλητε νὰ μάθητε, ὅσον ἀφορᾷ τὴν πόλιν τῆς Θήρας, καὶ τὴν ἔκτασιν, τὴν ὁποίαν κατεῖχε, καὶ τὴν σημασίαν αὐτῆς ὑπὸ ἀρχαιολογικὴν ἔποψιν τῶν εὑρημάτων, ὁ βαρῶνος Hiller von Gaertringen τὴν ὀνομάζει —ἔχει δὲ ὑποβάλει καὶ ὑπόμνημα εἰς τὴν ἐνταῦθα Γερμανικὴν Ἀρχαιολογικὴν Σχολὴν—δευτέραν Ἀκρόπολιν τῆς Ἑλλάδος...

§244ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Ὑπὸ ποίαν ἔννοιαν;

§245ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὑπὸ ἔποψιν ἀρχαιολογικήν... Εἶναι δὲ τοσοῦτον ἐνθουσιασμένος ὁ διαπρεπὴς οὗτος ξένος ἀρχαιολόγος καὶ δεινὸς ἐπιγραφολόγος, ὥστε, εὑρισκόμενος ἤδη ἐν Πάρῳ καὶ μανθάνων ἐκ τῶν ἐφημερίδων τὸν ἀγῶνα, ὁ ὁποῖος συνάπτεται, ἢ μᾶλλον συνήπτετο (διότι οἱ Βουλευταὶ Νάξου προκρίνουσι νὰ μένωσιν ἐν Σύρῳ, βλέποντες ὅτι δὲν δύνανται νὰ κερδήσωσι τὴν πρωτεύουσαν) περὶ τῆς ἕδρας τῶν νοτίων Κυκλάδων μεταξὺ Θήρας καὶ Νάξου, ἐθεώρησεν εὐγενῆ ὑποχρέωσιν νὰ γράψῃ καὶ ἔγραψεν ἐπιστολὴν πρὸς τὸν ἀξιότιμον συντάκτην τῆς «Σαντορίνης» ἐν Θήρᾳ, ἐν τῇ ὁποίᾳ, ἀφοῦ ἀναφέρει ὅτι ἡ Θήρα ἔχει 750 ἐπιγραφὰς κλπ., ἡ Νάξος δὲ μόνον 30 ἢ 40, λέγει τὰ ἑξῆς. (Σᾶς ἀναγινώσκω μόνον τὸν ἐπίλογον, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ παρατείνω τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς κατ’ αὐτὴν τὴν ὥραν). Γράφει δὲ εἰς ἰδίωμα ἀρχαίας γλώσσης: «...Δὲν θέλω δὲ μακρολογεῖν περὶ γνωστοτάτων πραγμάτων, ἀρκετὴν γὰρ ὕλην πολεμικὴν ἔχετε πρὸς τοὺς ἀντιπάλους τῆς Θήρας. Ἐγὼ δ’ εἶδον μὲν πολλὰ ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τοῦ Ὀλύμπου μέχρι τῆς Μαλέας, δευτέραν δὲ Θήραν οὔτε ἐν Ἑλλάδι εἶδον, οὔτε ἐν τῷ ἄλλῳ κόσμῳ. Λοιπὸν θαρρεῖτε καὶ ἔρρωσθε.» Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι καὶ ἡ μαρτυρία τῶν συγχρόνων — διότι, ἐὰν σᾶς ἀνέφερον τὴν μαρτυρίαν τῶν ἀρχαίων, θὰ μοὶ ἐλέγετε ἴσως ὅτι κάμνω ἀρχαιολογικὰς ἀνασκαφὰς, — καὶ αἱ μαρτυρίαι, λέγω, τῶν συγχρόνων φέρουσι περὶ τῆς Θήρας, ὅτι εἶναι ὑπεραξία νὰ καταλάβῃ τὴν θέσιν πρωτευούσης τῶν νοτίων Κυκλάδων. Ἐξ ὅσων, Κύριοι, ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω, νομίζω ὅτι ἐπείσθη ἡ Βουλὴ, ἢ μᾶλλον νομίζω ὅτι ἦτο ἤδη πεπεισμένη ἡ Βουλὴ, ὅτι δικαιότερον καὶ μᾶλλον ἐπιβαλλόμενον ἔργον τῆς διαιρέσεως τοῦ νομοῦ Κυκλάδων δὲν δύναται νὰ γείνῃ. Ἐὰν ἐπέμεινα δὲ σήμερον, ἐπέμεινα ὅπως ἀποδείξω, ὅτι, ἐὰν διαιρεθῇ ὁ νομός, — καὶ πρέπει νὰ διαιρεθῇ, — κατ’ ἀνάγκην ἐπιβάλλεται, εἰς τὴν Θήραν νὰ δοθῇ τὸ ἀριστεῖον τῆς νίκης.

§246ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ὥστε ὑποβάλλετε πρότασιν;

§247ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἔχομεν ὑποβάλει τροπολογίαν, ἡ ὁποία ἔχει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ.

§248Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Οὐδεὶς, Κύριοι, δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν μέχρι σήμερον, ὑπέστη ἀπό τε τῆς δημοσιογραφίας καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐπίθεσιν σφοδροτάτην. Οὐδείς, ὑποθέτω, ἐξ ὑμῶν δύναται νὰ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι ἡ ἐπίθεσις αὕτη ὑπῆρξε τόσον ἰσχυρὰ, ὥστε ἀναγκαίως νὰ παραγάγῃ τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο συνετάχθη, ἵνα ἐξυπηρετήσῃ ἢ ὡρισμένα πρόσωπα ἢ ὡρισμένα ἐπαρχιακὰ συμφέροντα. Ἡ μομφὴ αὕτη, Κύριοι, εἶναι τόσον ἄδικος, ὅσον καὶ ἀναλήθης. Ἐγὼ δὲ, ὡς ἀντιπρόσωπος ἐπαρχίας, ἥτις τὰ μάλα εὐεργετεῖται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐκφράζω τὴν εὐγνωμοσύνην μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἰδίᾳ πρὸς τὸν Πρόεδρον αὐτῆς.

§249ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὔριον θὰ κλαύσητε!

§250ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἐγὼ ὀφείλω νὰ συγχαρῶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ τὸν πραγματικὸν σκοπὸν, τὸ ὁποῖον τὸ νομοσχέδιον ἐπιδιώκει, τὸν σκοπὸν τῆς βελτιώσεως τῆς τε διοικήσεως καὶ τῆς δικαιοσύνης, διότι φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καταστῇ νόμος τοῦ Κράτους, πάντως θὰ ὠφελήσῃ, οὐδέποτε ὅμως θὰ βλάψῃ...

§251ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Νὰ τὸ δικαιολογήσητε αὐτό.

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, παρακαλῶ.

§253ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐμφύλιοι πόλεμοι, κύριε Πρόεδρε.

§254ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἡ Τριχωνία δὲν ἔχει νὰ ζημιωθῇ, ἡ Εὐρυτανία ὅμως θὰ ὠφεληθῇ πολύ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι πολλοὶ παρῆλθον τὸ βῆμα τοῦτο, καὶ πολλὰ ἐλέχθησαν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου· ἀλλὰ, πλὴν ὀλιγίστων, πάντες οἱ λοιποὶ, οἱ ὁμιλήσαντες κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὡμίλησαν ὑπὸ τὸ κράτος εἴτε προσωπικῶν συμφερόντων παραβλαπτομένων, εἴτε ἐπαρχιακῶν συμφερόντων παραβλαπτομένων. Συνεπῶς ἡ γνώμη τούτων οὐδεμίαν δύναται νὰ ἔχῃ ἐπιρροὴν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ οὐδὲν ἔχω νὰ ἀντιλέξω κατ’ αὐτῶν... Ναὶ, κύριε Ποταμιάνε, διότι σεῖς μένετε διαρκῶς ἐν Ναυπλίῳ.

§255ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Μένω ἐν Ἀθήναις.

§256ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Τόσῳ τὸ καλλίτερον. Τὸ δυστύχημα εἶναι, ὅτι ἐπεκράτησεν ἡ γνώμη νὰ κανονίζωνται ὅλα τὰ ζητήματα τὰ ἐθνικὰ μὲ τὴν ἰδέαν τῶν Ἀθηνῶν.

§257ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι ἐναντίον τοῦ ὑδροκεφάλου αὐτοῦ, τοῦ κατασκευάζοντος τὴν συγκέντρωσιν εἰς τὰς Ἀθήνας. Δὲν μοὶ ἐδόθη εὐκαιρία νὰ ἐκφράσω...

§258ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Τὰς θεωρίας σας! Θὰ ἐθεώρουν ἐμαυτὸν εὐτυχῆ, ἐὰν ἠδυνάμην νὰ σᾶς φιλοξενήσω ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου, διὰ νὰ ἴδητε ἐκ τοῦ σύνεγγυς, τί ὑποφέρει ὁ τόπος ἐκεῖνος.

§259ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Θὰ φιλοξενήσητε τὸν νομάρχην! (ἱλαρότης).

§260ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἀπεύχομαι νὰ ἦσθε σεῖς ὁ νομάρχης. Οἱ ἐπικρίνοντες, Κύριοι, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ ἰδίως ὡς πρὸς τὸ δικαστικὸν μέρος αὐτοῦ, ὑποθέτω ὅτι πλανῶνται, διότι δὲν εὑρίσκω τὸν λόγον, ὅτι οἱ δικασταὶ δύνανται νὰ ἦναι καλοὶ, ἢ μᾶλλον ὁ αὐτὸς δικαστὴς δύναται νὰ ἦναι καλὸς ἐν Ἀθήναις, κάκιστος δὲ ἐν Καρπενησίῳ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν τὸ καταλαμβάνω· ἐὰν δὲ ἀποδώσητε τοιαύτην ἰδιότητα εἰς τοὺς δικαστὰς, εἶναι περιττὸν τότε νὰ ὁμιλῆτε περὶ δικαιοσύνης.

§261ΒΑΡΟΤΣΗΣ. Εἶναι τοῦ κλίματος!

§262ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Οἱ δικασταὶ ἄλλως τε ἐν Ἑλλάδι δὲν κατάγονται οὔτε ἀπὸ τὴν οἰκογένειαν τῶν Βουρβόνων, οὔτε ἀπὸ τὴν τῶν Ἁψβούργων, καὶ δύνανται πολὺ καλὰ νὰ ζήσωσι καὶ ἐν Εὐρυτανίᾳ καὶ ἐν Κορίνθῳ καὶ ἀλλαχοῦ. Αὐτὴ δὲ ἡ ἀξίωσις τῶν δικαστῶν, τοῦ νὰ παραμένωσι διαρκῶς ἐν Ἀθήναις καὶ τοῖς κέντροις, εἶναι ἀδικαιολόγητος. Ἄλλως τε δὲν ἐννοῶ, τί λεόντειος ἑταιρεία εἶναι αὐτὴ μεταξὺ ὡρισμένων τμημάτων τῆς χώρας καὶ τῆς Πολιτείας. Προκειμένου περὶ συνεισφορῶν, νὰ ἦναι πρόθυμος ἡ Εὐρυτανία, προκειμένου δὲ περὶ ἐνασκήσεως δικαιώματος, νὰ μὴ τὴν ἀκούῃ κανείς! Αὐτὸ δὲν τὸ καταλαμβάνω. Τὰ δεινὰ, Κύριοι, ἅτινα ὑφίστανται οἱ Εὐρυτᾶνες, θηρεύοντες κυριολεκτικῶς τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν ἀντίληψιν τῆς διοικήσεως, — τὰς ὁποίας, λεχθήτω, οὐδαμοῦ δύνανται νὰ εὕρωσι — τὰ δεινὰ, λέγω, ταῦτα, εἶναι τοιαῦτα καὶ τηλικαῦτα, ὥστε δὲν περιγράφονται. Ἐγὼ τοὐλάχιστον ὁμολογῶ, ὅτι εἶναι ἡ περιγραφὴ αὐτῶν ἀνωτέρα τῶν δυνάμεών μου. Ἡ Εὐρυτανία εὐτυχῶς εἶναι ἐπαρχία, ὑπὲρ τῆς ὁποίας συνηγοροῦσι πολλά. Δὲν θέλω ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, διότι εἶναι γνωστὴ ἡ κατάστασις τῆς Εὐρυτανίας ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ ἔθνους. Ἐπεθύμουν νὰ εἴπω πολλὰ εἰς τὸν κύριον ἐκ Τριχωνίας συνάδελφον, ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ κουράσω τὴν Βουλὴν καὶ κάμω κατάχρησιν τῆς εὐνοίας τῶν κυρίων Ὑπουργῶν, παρακαλεσάντων με εἰς τοῦτο, δὲν ἐκτείνομαι. Λέγω μόνον ἕν, ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει ἐπρόκειτο νὰ χωρισθῇ ἡ Εὐρυτανία ἀπὸ τοῦ ἐνδόξου καὶ ἡρωικοῦ ὄντως Μεσολογγίου, χωρὶς ν’ ἀποτελέσῃ μόνη της ἴδιον νομὸν, ἐγὼ πρῶτος οὐδέποτε θὰ ἐδεχόμην νὰ προστεθῇ αὕτη εἰς τὴν Τριχωνίαν. Μόνον αὐτὰ λέγω διὰ νὰ μὴ σὲ πειράξω, κύριε συνάδελφε (ἀποτείνεται πρὸς τὸν κ. Κατσάνον).

§263ΜΙΛΤ. ΒΑΡΟΤΣΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι Βουλευταὶ, δὲν θὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν στατιστικὴν, διότι τὸ ζήτημα τοῦτο ἀνάγεται εἰς τὴν δημοσίαν οἰκονομίαν, ἑπομένως ὑπεκφεύγει καὶ τὴν ἁρμοδιότητα τὴν ἐμήν, ἀλλὰ πολὺ περισσότερον τὴν τοῦ κ. Μαρκεζίνη, ὅστις ἐλθὼν μὲ τὰ μανιφέστα του μᾶς εἶπε τόσας ἀνακριβείας...

§264Ν. ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Δὲν ἔχεις δίκαιον.

§265ΒΑΡΟΤΣΗΣ. .. Θὰ περιορισθῶ μόνον νὰ ἐξετάσω, ἂν ἦναι δικαία ἡ διαίρεσις τοῦ νομοῦ τῶν Κυκλάδων, καὶ ἂν, διαιρουμένου τούτου, ἦναι δίκαιον τὴν ἕδραν νὰ τὴν καταλάβῃ ἡ Νάξος. Ἐὰν, κύριοι Βουλευταὶ, ὑπῆρξεν εἷς λόγος, ὅπως ἡ Λευκὰς ἀποτελέσῃ ἴδιον νομὸν, ἐὰν ὑπῆρξαν δύο λόγοι, ὅπως ἡ Κόρινθος ἀποτελέσῃ ἴδιον νομὸν, ἐὰν ὑπῆρξαν τρεῖς λόγοι, ὅπως ἡ Λεβαδεία ἀποτελέσῃ ἴδιον νομὸν, ἐὰν ὑπῆρξαν πέντε ἢ δέκα λόγοι, ὅπως αἱ ἄλλαι ἐπαρχίαι ἀποτελέσωσιν ἰδίους νομοὺς, νομίζω ὅτι διὰ τὰς νοτίους Κυκλάδας ὑπάρχουσι τόσοι λόγοι, ὥστε μόνον λόγοι δυσμενείας δύνανται νὰ δικαιολογήσωσι τὸ ἀδιαίρετον τοῦ νομοῦ. Ἀλλὰ τοὺς λόγους τῆς δυσμενείας ἐγὼ δὲν θέλω νὰ τοὺς παραδεχθῶ, διότι πλησίον τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἵστανται φρουροὶ πιστοὶ καὶ ἄγρυπνοι δύο Βουλευταὶ τῆς Νάξου. Ὁ νομὸς τῶν Κυκλάδων, Κύριοι, ἀρχόμενος περίπου ἀπὸ τοῦ Λιβυκοῦ πελάγους καὶ καταλήγων πρὸ τοῦ Σουνίου, κατοικεῖται ὑπὸ 206,000 κατοίκων. Καὶ ἐν τούτοις ὁ ἀπέραντος οὗτος νομὸς μένει ἀδιαίρετος. Ἐγὼ χαίρω, διότι ἡ γνώμη μου ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς διαιρέσεως ταυτίζεται μὲ τὰς γνώμας τῶν ἐκ Θήρας Βουλευτῶν. Λυποῦμαι μόνον, διότι εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἕδρας διιστάμεθα. Καὶ ἀπορῶ τῷ ὄντι, πῶς ὁ κ. Μαρκεζίνης ἔχει τὸ θάρρος ν’ ἀμφισβητῇ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τῆς δημιουργίας τῆς γῆς ἔλυσεν αὐτὴ ἡ φύσις.

§266ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕξ μῆνας εἰς τὴν Θήραν, ἕξ εἰς τὴν Νάξον (ἱλαρότης).

§267ΒΑΡΟΤΣΗΣ. Ἡ φύσις, Κύριοι, ὁ τελειότατος οὗτος καλλιτέχνης, ἀπὸ τῆς δημιουργίας κατέβαλε πᾶσαν φροντίδα καὶ ἐπιμέλειαν, ὅπως περικοσμήσῃ τὴν Νάξον δι’ ὅλων τῶν ἀριστουργημάτων τῆς τέχνης του. Καὶ διατὶ τοῦτο, κύριε Μαρκεζίνη; Διότι ἐξ ὑπαρχῆς ὥρισεν, ὅπως ἡ Νάξος χρησιμεύσῃ ὡς ἔμβλημα τοῦ συμπλέγματος τῶν Κυκλάδων νήσων. Ἀλλὰ ἐνῷ τοιαύτην φροντίδα καὶ ἐπιμέλειαν κατέβαλε διὰ τὴν διακόσμησιν τῆς Νάξου, ἀντιθέτως εἰς τὴν Θήραν οὐδεμίαν προσοχὴν ἔδωκε (γέλωτες). Διατὶ, κύριε Μαρκεζίνη; Διότι εὐθὺς ἐξ ὑπαρχῆς ὥρισεν, ἵνα ἡ Θήρα χρησιμεύσῃ ὡς βάθρον τοῦ ἐμβλήματος. Εἰς ποίους λοιπὸν κανόνας τῆς ἀρχιτεκτονικῆς στηριζόμενος, κύριε Μαρκεζίνη, ζητεῖτε σεῖς, ὅπως τὸ βάθρον ὑπέρκειται τοῦ ἐμβλήματος;

§268Β. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Δὲν σᾶς ἐννοῶ.

§269ΒΑΡΟΤΣΗΣ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον γνωρίζω, ὅτι οἱ κανόνες τῆς ἀρχιτεκτονικῆς δὲν μετεβλήθησαν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε οἱ πόδες λόγου χάριν νὰ ὑπέρκεινται τῆς κεφαλῆς. Καὶ ταῦτα μὲν ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν φύσει ὑπεροχὴν τῆς Νάξου. Ἀλλ’ ἐὰν παλινδρομοῦντες προχωρήσωμεν πρὸς τοὺς προγενεστέρους χρόνους, θέλετε πληροφορηθῆ, κύριε Μαρκεζίνη, ὅτι ὁ ἔνδοξος δοὺξ Σανοῦδος...

§270ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Αὐτὸ σᾶς ἔμεινε μόνον.

§271ΒΑΡΟΤΣΗΣ. Καὶ εἰς σᾶς ἔμεινε μόνον ἡ τιμὴ τοῦ νὰ ὀνομασθῇς φίλος τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἐνῷ ἡμεῖς δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ὀνομασθῶμεν ἢ συνάδελφοι αὐτοῦ μόνον... Λοιπὸν ὁ δοὺξ Σανοῦδος καὶ μετ’ αὐτὸν οἱ Ρωμαῖοι κατακτηταὶ...

§272ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι. Πρὸ τοῦ δουκὸς ἦσαν οἱ Ρωμαῖοι, διότι οἱ δοῦκες ἦσαν μετὰ τοὺς Ρωμαίους.

§273ΒΑΡΟΤΣΗΣ. Μάλιστα. Σχῆμα πρωθύστερον (γέλωτες). Ὡς ἀληθὴς τῷ ὄντι λάτρις τῆς καλλιτεχνίας καὶ τοῦ ὡραίου, ὁ μὲν πρῶτος...(διακόπτει ὁ κ. Μαρκεζίνης). Σεῖς, κύριε Μαρκεζίνη, ἐφέρατε ἐδῶ μανιφέστα, τὰ ὁποῖα ἀνάγονται εἰς τὴν ναυτιλίαν τοῦ τόπου σας, καὶ ἡμεῖς δὲν τὰ ἐξητάσαμεν καθόλου...

§274ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὄχι τοῦ μεσαίωνος.

§275ΒΑΡΟΤΣΗΣ. .. οὔτε σᾶς διεκόψαμεν. Λοιπὸν ἔχετε ὑπομονήν. Λοιπὸν ὁ μὲν πρῶτος ἵδρυσε τὸ περίβλεπτον αὑτοῦ δουκᾶτον ἐν Νάξῳ, οἱ δὲ δεύτεροι ἵδρυσαν πάλιν ἐν Νάξῳ τὸν μητροπολιτικὸν ναὸν αὑτῶν, ὑπὸ τὸν ὁποῖον ὑπήγοντο καὶ ὑπάγονται ἀκόμη πᾶσαι αἱ ἐπισκοπαὶ τῆς Ἀνατολῆς. Ἀλλὰ καὶ σεῖς, κύριε Μαρκεζίνη, ὅταν ἐπεχειρήσατε νὰ πλέξητε τὸν στέφανον τῆς πατρίδος σας...

§276ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Δὲν τὸν ἔπλεξα. Τὸν ἔλαβον εἰς χεῖράς μου.

§277ΒΑΡΟΤΣΗΣ. .. παρῃτήθητε τοῦ ἔργου, διότι εὐθὺς ἀμέσως ἐνοήσατε, ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ ἄνθη θὰ τὰ προμηθευθῆτε ἀπὸ τὴν Νάξον (χειροκροτήματα καὶ γέλωτες). Κατόπιν λοιπὸν τοιούτων αὐθεντικῶν καὶ ἀλανθάστων γνωμῶν ἔρχεται σήμερον ὁ κ. Μαρκεζίνης καὶ ἀμφισβητεῖ τὴν ἕδραν ὑπὲρ τῆς Θήρας. Καὶ ἐγὼ, κύριε Μαρκεζίνη, ἐὰν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω τὴν Θήραν, βεβαίως θὰ συνηγόρουν ὑπὲρ αὐτῆς, ἀλλὰ πάντοτε βεβιασμένως...

§278ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Τώρα μίαν διακοπήν.

§279ΒΑΡΟΤΣΗΣ. Οὐδεμίαν! καθόλου! (θόρυβος καὶ διακοπαί).

§280ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, παρακαλῶ.

§281ΒΑΡΟΤΣΗΣ. Ἐννοῶ τὴν στενοχωρίαν καὶ τὴν λύπην σας, κύριε Μαρκεζίνη, διότι ἡ ἀγόρευσίς σας ἐκούρασε τὴν Βουλήν, ἐνῷ ἡ ἀγόρευσίς μου ἐπέφερε τὴν θυμηδίαν αὐτῆς (χειροκροτήματα παρατεταμένα, γέλωτες ἀκράτητοι, γενικὴ ἱλαρότης).

§282ΦΩΝΑΙ. Ὡραῖα! ὡραῖα!

§283ΒΑΡΟΤΣΗΣ. Ἐὰν εἶχον, λέγω, τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω τὴν Θήραν, βεβαίως ἤθελον συνηγορήσει ὑπὲρ αὐτῆς, ἀλλὰ πάντοτε βεβιασμένως καὶ μετὰ δειλίας, διότι θὰ συνησθανόμην, ὅτι δὲν θὰ ἠδυνάμην βεβαίως νὰ παραστήσω τὸν ἀνώμαλον καὶ ἄτεγκτον βράχον ὡς μικρὰν Σικελίαν, ὡς ὠνόμασε τὴν Νάξον ὁ πατὴρ τοῦ ἀειμνήστου Ὄθωνος Λουδοβῖκος, ὁ ὁποῖος μάλιστα καὶ ποίημα ἔγραψεν ὑπὲρ αὐτῆς. Ἀλλ’ ἀφίνω πάντα ταῦτα, καὶ ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν πρακτικὴν αὐτοῦ ἔποψιν καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ δικαίου. Ἐὰν, Κύριοι,—καὶ προσέξατε, παρακαλῶ,—ὁρισθῇ ἡ Νάξος πρωτεύουσα τοῦ νοτίου νομοῦ, οἱ Θηραῖοι ἀπολαμβάνουσι τριπλῶν ἀγαθῶν. Πρῶτον συντομεύεται ἡ ὁδός των πρὸς τὴν Σῦρον κατὰ ἕξ ὥρας· δεύτερον, μεταβαίνοντες εἰς τὴν Νάξον, ἀποβιβάζονται εἰς τόπον τερπνὸν καὶ εὐθηνόν... (διακοπαὶ ἐκ μέρους τοῦ κ. Μαρκεζίνη).

§284ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μὴ διακόπτετε!

§285ΒΑΡΟΤΣΗΣ (πρὸς τὸν Πρόεδρον). Εἶσθε νουνός μου καὶ πρέπει νὰ μὲ προστατεύσητε (γέλωτες)... Καὶ τρίτον, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς μεταβάσεώς των εἰς τὴν Νάξον, θὰ προμηθευθῶσι πάντα τὰ τῆς διαίτης των πολὺ εὐθηνότερα παρ’ ὅσον τὰ προμηθεύονται ἀπὸ τοὺς μεταπράτας, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται εἰς τὴν Νάξον καὶ πάντα τὰ ἀναγκαῖα διὰ τὴν ἐτησίαν συντήρησιν τῆς Θήρας τὰ μεταφέρουσιν ἐκ τῆς Νάξου. Ἐνῷ, ἐὰν ὁρισθῇ ἡ Θήρα ὡς πρωτεύουσα τοῦ νομοῦ, ἡμεῖς οἱ Νάξιοι ὑποβαλλόμεθα εἰς πολλαπλᾶς ποινάς, διότι ὑποχρεούμεθα εἰς πλοῦν ἀπώτερον τῆς Σύρου κατὰ 14 μίλλια. Ναί; ἢ ὄχι;...

§286ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Δι’ αὐτὸ μένετε εἰς τὴν Σῦρον, καὶ δὲν ἀδικεῖσθε.

§287ΒΑΡΟΤΣΗΣ. Ὄχι! αὐτὸ δὲν θὰ τὸ ἐπιτύχητε ποτέ!

§288ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἄλλα εἴπετε τότε εἰς τὴν ἔκθεσιν, ἄλλα λέγετε τώρα, καὶ ἄλλα θὰ εἴπητε αὔριον.

§289ΒΑΡΟΤΣΗΣ. Βεβαίως, ἐὰν πρόκειται νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν Θήραν, θὰ προτιμήσωμεν ἑκατοντάκις τὴν Σῦρον. Αὐτὸ δὲν εἶναι ζήτημα. Ἔπρεπε νὰ τὸ ἐννοήσητε ἐξ ὑπαρχῆς. Δεύτερον ὑποβαλλόμεθα εἰς τὴν κινδυνώδη ἀνάβασιν τοῦ Ἀραρὰτ ἀπὸ τοῦ λιμένος εἰς τὴν πόλιν (γενικὴ ἱλαρότης καὶ γέλωτες. Διακοπαὶ ἐκ μέρους τοῦ κ. Μαρκεζίνη). Ὅσον μὲ διακόπτετε, θὰ σᾶς λέγω περισσότερα (ἀκράτητοι γέλωτες). Καὶ τρίτον, ὑποβαλλόμεθα εἰς τὴν φροντίδα, μεταβαίνοντες εἰς τὴν Θήραν, νὰ προμηθευώμεθα ἐκ τῆς πατρίδος μας πάντα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς χρησιμεύσωσι διὰ τὴν δίαιτάν μας κατὰ τὴν διαμονήν μας ἐν Θήρᾳ, καὶ δυστυχῶς μηδὲ αὐτοῦ τοῦ ὕδατος ἐξαιρουμένου (νέοι γέλωτες παρατεταμένοι). Ἀλλὰ κατόπιν τούτων ὅλων, τί ἔρχεται ὁ κ. Μαρκεζίνης καὶ λέγει; «Ὄχι, Κύριοι! ἡμεῖς οἱ Θηραῖοι δὲν ἀρκούμεθα μόνον εἰς τὰ τριπλᾶ ἀγαθὰ, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποκτήσωμεν ὡς ἐκ τῆς διαιρέσεως τοῦ νομοῦ, καὶ ὡς πρωτευούσης τῆς Νάξου, ἐννοοῦμεν νὰ ὑποβληθῆτε σεῖς οἱ Νάξιοι εἰς πολλαπλᾶς ποινὰς, ἵνα ἀποκτήσωμεν ἡμεῖς ἀκέραια τὰ ἀγαθὰ τῆς διαιρέσεως». Ἀλλ’ ἐρωτῶ τοὺς κυρίους Βουλευτάς: ἠκούσατέ ποτε, ὄχι πληθυσμὸν ὁλοκλήρου νήσου, ἀλλ’ ἕνα ἄνθρωπον νὰ ὑποβληθῇ εἰς πολλαπλᾶς ποινὰς χάριν τῶν ἀγαθῶν ἑνὸς ἄλλου; Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι μόνον ὁ Χριστὸς ὑπεβλήθη εἰς μαρτύριον χάριν τῆς ἀνθρωπότητος, ἀλλ’ ἡμεῖς οἱ Νάξιοι, νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς μαρτύρια χάριν τῶν Θηραίων, δὲν τὸ ἔχομεν ποτὲ κατὰ νοῦν (ἱλαρότης). Τέλος πάντων, ἵνα εὐχαριστήσω τὸν κ. Μαρκεζίνην, τοῦ ὁποίου βλέπω ὅτι ἐκλονίσθη ἡ ὑγεία (ἱλαρότης), θὰ καταπαύσω τὸν λόγον. Πιστεύω δὲ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ ἐκ τῶν ὀλίγων τούτων ἐπείσθησαν, ὅτι ἡ διαίρεσις τοῦ νομοῦ εἶναι ἐπιβεβλημένη, καὶ ὅτι ἐνδεδειγμένη ὡς ἕδρα εἶναι ἡ Νάξος.

§290ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§291ΒΑΡΟΤΣΗΣ. Ἔχω, Κύριοι, ὑποβάλει τροπολογίαν, δι’ ἧς ζητῶ, ὅπως ἡ Νάξος καὶ ἡ Θήρα ἀποτελέσωσιν ἴδιον νομὸν, ἔχοντα ὡς ἕδραν τὴν Νάξον, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀποδεχθῇ ταύτην. (Εὖγε! εὖγε!).

§292ΗΛ. ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Παρηκολούθησα, κύριοι συνάδελφοι, μετὰ προσοχῆς ἀδιαπτώτου πάντας τοὺς πολεμοῦντας τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ ἐκείνους οἵτινες ἐν θέρμῃ καὶ ζωηρότητι ἀντετάχθησαν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἠρέμα καὶ δι’ ἀριθμῶν ἤθελον ν’ ἀμφισβητήσωσι τὸ ὠφέλιμον τούτου· ὁμολογῶ ὅτι ἐξ οὐδενὸς τῶν ἐπιχειρημάτων αὐτῶν μετεπείσθην, ὅπως ἀλλάξω τὴν γνώμην, ἣν ἔχω, ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, γινόμενον νόμος τοῦ Κράτους, θέλει ἀποβῆ ὠφέλιμον καθόλου εἰς τὸν τόπον ἡμῶν. Ἐν αἷς χώραις ἡ διοικητικὴ διαίρεσις εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, αὐτοφυὴς, ἀπαύγασμα μακρᾶς ἀνελίξεως τοπικῶν συνθηκῶν καὶ ἐθνικῶν ἐθίμων, ὅπως τοῦτο συμβαίνει ἐν Ἀγγλίᾳ, ὅπου ἡ διοικητικὴ διαίρεσις εἶναι τὸ προϊόν 10 ὁλοκλήρων αἰώνων, πᾶσα τάσις πρὸς μεταβολὴν ἤθελεν ἐπιφέρει τῷ ὄντι κλονισμὸν ἐν τῇ ὑπαρχούσῃ τέως διοικήσει, καὶ ἤθελεν ἀποβῆ ὄχι πρὸς ὄφελος ταύτης. Ἐν χώραις ὅμως, ὡς ἡ ἡμετέρα, ἔνθα ἡ διοικητικὴ διαίρεσις εἶναι μᾶλλον προϊόν τῆς νομοθετικῆς ἐπιβολῆς, ἐφ’ ἧς σμικρὰν ῥοπὴν δι’ αὐτὴν ἀσκοῦσι γεωγραφικοὶ καὶ ἱστορικοὶ ἢ τοπικοὶ λόγοι, ἐν τοιαύταις χώραις νομίζω ὅτι, ὁσάκις ἐν τῷ προϊόντι πολιτισμῷ γεννῶνται νέαι ἀνάγκαι, ἐπιβάλλεται καὶ νέα διοικητικὴ διαίρεσις, καὶ κατὰ τοῦτο δὲν συμφωνῶ πρὸς τὸν ἐκ Μεσολογγίου ἀξιότιμον πολιτευτὴν, ὅστις ἤσχαλλεν, ὅτι τὸ Σύνταγμα ἡμῶν δὲν παρεκώλυσε τοιαύτας μεταβολάς. Ἐν τῇ συνειδήσει, Κύριοι, τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἶχεν ἤδη τελείως ὡριμάσει ἡ ἰδέα, ὅτι ἡ διοίκησις, ὡς ἔχει μετὰ τὴν κατάργησιν τῶν ἐπαρχείων ἐν ἔτει 1892, μὲ 16 μόνον νομοὺς, δὲν εἶναί τι ὁριστικόν, ἀλλ’ εἶναι σταθμὸς χρήζων ἑτέρας διαρρυθμίσεως, ἥτις ἤθελε προσπελάσει ἐγγύτερον τὸν διοικοῦντα πρὸς τοὺς διοικουμένους διὰ σμικρύνσεως τῆς περιφερείας. Δὲν προτίθεμαι, Κύριοι, ἐν μεταμεσονυκτίοις ποθ’ ὥραις νὰ ἀνατρέξω εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς διοικήσεως ἐν Ἑλλάδι ἀπὸ τῆς τουρκοκρατίας μέχρι σήμερον· θέλω παραλίπει καὶ τὴν τότε διαίρεσιν εἰς πασαλίκια, ἅτινα ἀνταπεκρίνοντο πρὸς τὰ τῆς βυζαντιακῆς ἐποχῆς θέματα, καὶ τὴν σμικροτέραν διαίρεσιν, τὴν ὑπὸ Βοεβόδα διοικουμένην ἐπαρχίαν, ἐν οἷς δικαστικῶς προΐστατο Καδῆς, καὶ τὴν κοινότητα θέλω παρατρέξει, ἐν ᾗ ἐν αὐτοδιοικήτῳ μορφῇ διεσώθη ὁ ἐθνισμὸς ἡμῶν μέσῳ μακρᾶς καὶ σκληρᾶς δουλείας, καὶ πρὸ τῆς διαιρέσεως κατὰ τὸν χρόνον τῆς Ἐπαναστάσεως καὶ τοῦ ἀοιδίμου Καποδιστρίου δὲν θέλω σταματήσει. Ἀφ’ ἧς συνεπάγη τὸ Βασίλειον ἡμῶν, ἀπὸ τοῦ 1833, εἴχομεν τὴν εἰς νομοὺς διαίρεσιν, καὶ κατὰ τὸ 1836 τὴν ἀντικατάστασιν ταύτης εἰς διοικήσεις καὶ ὑποδιοικήσεις, ἡ δὲ ἀναδρομὴ εἰς πάσας τὰς φάσεις ταύτας δὲν παρέχει μεγάλην συμβολὴν εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα. Ἀλλὰ ὀφείλω νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ περὶ τοῦ νόμου τοῦ 1845, ὅστις ἐπανέφερε τὸ καθεστὼς τὸ νομαρχιακὸν, καθ’ ὃ δύο μονάδας κυρίως εἴχομεν, τὸν νομὸν καὶ τὸν δῆμον, μεταξὺ δὲ αὐτῶν ὡς συνεκτικὸν κρίκον τὴν ἐπαρχίαν, ἥτις δὲν ἀπετέλει κυρίως ἰδίαν διαίρεσιν, διότι ὁ ἔπαρχος ἁπλῶς ὑπῆρχεν ὄργανον μεταβιβαστικὸν τῶν πράξεων τοῦ δημάρχου πρὸς τὸν νομάρχην. Ἐὰν, Κύριοι, ὡς ὁ ἐκ Κραναίας ἀξιότιμος συνάδελφος εἶπε πρὸς ἡμᾶς, ἐν Ἰταλίᾳ ὁ ἔπαρχος ἐθεωρεῖτο ταχυδρομικὸς διανομεὺς, κατ’ ἐπιτυχῆ ἔκφρασιν τοῦ βουλευτοῦ Peruci,— ἂν μὴ πλανῶμαι — παρ’ ἡμῖν ἴσως ἐν ταῖς ἀναλογίαις, τὰς ὁποίας ἔχει ἡ ταχυδρομικὴ ἡμῶν ὑπηρεσία πρὸς τὴν ἰταλικὴν, δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς διοικητικὴ χελώνη, ἡ ὁποία μόνον σκοπὸν προέθετο τὴν διαιώνισιν, ἂν μὴ καὶ τὴν στρέβλωσιν τῶν διοικητικῶν πραγμάτων. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, ἠπόρησα, ὅτε ἤκουσα τοῦ ἐκ Γόρτυνος ἀξιοτίμου πολιτευτοῦ καὶ ἀρχηγοῦ ἀντιπολιτευτικῆς ὁμάδος ἐν τῇ Βουλῇ, ὡς καὶ τοῦ ἐκ Μεσολογγίου τοιούτου, συνιστώντων τὴν ἐπαναφορὰν τῶν ἐπαρχείων, ἐκτὸς ἐὰν ἤθελον τὸν θεσμὸν τῶν ἐπάρχων ὡς ἀλλαχοῦ ἰσχύει, ὡς sous-préfets, ἔχοντας αὐτενέργειαν καὶ αὐτοβουλίαν ἐν τῇ ἐκπληρώσει τῆς ὑπηρεσίας των, ὁπότε θὰ συνεφώνουν μὲ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ἐπιθυμοῦντες μείζονα ἀριθμὸν διαιρέσεων ἀντὶ τῶν ὑπαρχουσῶν· ὅπερ, καὶ ὀρθὸν ἐὰν ἦτο, δὲν θὰ ἐπέτρεπον τὰ στενὰ ὅρια τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡμῶν. Ἵνα τις, Κύριοι, σχηματίσῃ πλήρη εἰκόνα τῶν ἀρχῶν, αἵτινες διέπουν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, πρέπει νὰ τὸ συνδυάσῃ πρὸς τὸ νομοσχέδιον περὶ νομῶν καὶ τῆς διοικήσεως αὐτῶν. Ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ τούτου θέλει ἀποκομίσει τὴν εὐάρεστον ἐντύπωσιν, ὅτι δι’ αὐτοῦ θεσμοθετεῖται ἑνιαία ἐνέργεια καὶ πολυμερὴς σκέψις διὰ πᾶσαν διοικητικὴν πρᾶξιν, — ἀξίωμα, ὅπερ εἶναι ἤδη ἀποδεκτὸν καὶ συμβουλεύεται ὑπὸ τῶν ἀρχῶν τοῦ Διοικητικοῦ δικαίου, — ἤθελεν ἴδει, ὅτι εἰσάγει ἀρχὰς ἀποσυγκεντρωτικὰς, κατὰ τὰς ὁποίας μέρος τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας ἀνατίθεται εἰς τὸν νομάρχην, ὅτι οἱ νομοὶ περιβέβληνται τὴν ἰδιότητα τοῦ νομικοῦ προσώπου, καὶ συνεπῶς ἔχουσιν αὐτενέργειαν, περαιτέρω δὲ διὰ τῆς παροχῆς διοικητικῆς ἐξουσίας εἰς τοὺς δήμους προπαρασκευάζεται ἡ αὐτοδιοίκησις τοῦ τόπου, πρὸς τὴν ὁποίαν δέον νὰ κατατείνῃ πᾶν κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ἀλλ’ ἐν ἠρέμῳ καὶ φυσικῇ ἀνελίξει. Οὕτως ἔχον τὸ μέρος τὸ καθαρῶς διοικητικὸν τοῦ νομοσχεδίου, νομίζω ὅτι δέον νὰ γένηται ἀποδεκτὸν παρὰ τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ πρὸς τῇ ἐγγυτέρᾳ σχέσει τοῦ διοικοῦντος πρὸς τοὺς διοικουμένους, διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐκζητεῖται καὶ ἡ προσέγγισις τοῦ δικαστηρίου πρὸς τοὺς διαδίκους. Μεθ’ ὅλην τὴν εὐγλωττίαν του, ὁ ἐκ Ναυπλίας ἀξιότιμος συνάδελφος δὲν κατώρθωσε νὰ μὲ πείσῃ, ὅτι ὁ τόπος μας εἶναι τόσον ἀνάποδος, ὥστε ὅ,τι ἀλλαχοῦ θεωρεῖται εὐεργέτημα, ἡ πρόχειρος καὶ ταχεῖα ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης, παρ’ ἡμῖν αὕτη θὰ συντείνῃ εἰς τὸ ν’ ἀπονέμηται κατὰ τρόπον ὄχι τόσον σύμφωνον πρὸς τὸν προορισμὸν αὐτῆς. Οἱ πρὸ ἐμοῦ ὁμιλήσαντες ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἀνέπτυξαν καὶ κατέδειξαν, ὅτι διὰ μικρᾶς δαπάνης ἐπιτυγχάνονται τὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀποσκοπούμενα ἀγαθά. Δὲν θέλω θίξει διόλου τὸ οἰκονομικὸν μέρος τοῦ νομοσχεδίου, καθόσον καὶ ἐκ τῶν ἀναλύσεων αὐτῶν καὶ ἐκ τῶν προσκομισθέντων ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ πινάκων καταδεικνύεται ὅτι αἱ δαπάναι εἶναι ἐλάχισται. Δὲν θέλω κατέλθει εἰς τὰς λεπτομερείας, ὡς ἐκ τοῦ προκεχωρηκότος τῆς ὥρας, ἀλλὰ δὲν δύναμαι καὶ νὰ μὴ σταματήσω εἰς τὸ ἕκτον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ὃ ἡ ἀπόκληρος μέχρι τοῦδε Εὐρυτανία μεταβάλλεται εἰς νομόν. Οἱ ἐκεῖθεν ἔντιμοι συνάδελφοι, ὁ εἷς μετὰ τὸν ἄλλον, παρελθόντες ἐπὶ τὸ βῆμα, ἀνέπτυξαν τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκα δικαιοῦται ἡ ἐπαρχία αὕτη, ἡ τόσον ἀπομεμακρυσμένη καὶ στερουμένη καὶ τῆς στοιχειώδους συγκοινωνίας, ν’ ἀπολαύσῃ καὶ αὕτη ἰδίας διοικήσεως καὶ τῶν ἀγαθῶν ταχυτέρας ἀπονομῆς δικαιοσύνης· ἀπορῶ δὲ, πῶς παρέλιπον νὰ εἴπουν, ὅτι ἡ συγκοινωνία ἐνιαχοῦ γίνεται διὰ προσδέσεως σχοινίων, ὡς ἐκεῖθεν ἔμαθον, ὁσάκις μεταξὺ δύο ἀπορρώγων καὶ χιονοσκεπῶν βράχων ὑπάρχῃ ὁρμητικὸς χείμαρρος. Δὲν πιστεύω ὁ ἐξ Ἀττικῆς ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Φλογαΐτης νὰ ἦναι τόσον ἀνοικτίρμων, ὥστε τὸ σχοινίον αὐτὸ νὰ θέλῃ νὰ μεταβάλῃ εἰς βρόχον διὰ τὸν προτείνοντα νέον νόμον περὶ μεταβολῆς τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως ἐν σχέσει τοὐλάχιστον πρὸς τὴν ἐπαρχίαν ταύτην. Ἐπίσης ἤθελον παρατηρήσει, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ ἐν ἄρθρῳ 27 μὴ διαίρεσις τοῦ νομοῦ Κυκλάδων, καὶ αὐτὴ εὑρίσκεται εἰς ποιάν τινα ἀντίφασιν πρὸς τὴν ὅλην οἰκονομίαν τοῦ νομοσχεδίου· ἐλπίζω δὲ, ὅτι, διαιρουμένου τοῦ νομοῦ τούτου εἰς βόρειον καὶ νότιον, δὲν θέλει λυθῆ διὰ ναυμαχίας μεταξὺ Νάξου καὶ Θήρας τὸ ζήτημα τῆς πρωτευούσης ἐκ δευτέρου. Περὶ τῶν ἄρθρων 7 καὶ 8 δὲν ὁμιλῶ, καθόσον μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι θέλει τὰ τροποποιήσει, πᾶσα παρατήρησις παρέλκει. Διὰ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου, Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις περιτράνως κατέδειξεν, ὅτι, ὅσας μεταρρυθμιστικὰς ὑποσχέσεις ἔδωκεν εἰς τὸν λαὸν, ἐννοεῖ νὰ τὰς ἐφαρμόσῃ, ὁ δὲ λαὸς θέλει πεισθῆ, ὅτι αἱ ζητηθεῖσαι μεταρρυθμίσεις παρ’ αὐτοῦ δὲν εἶναι ἀσύλληπτος ἐπιθυμία, ἀλλὰ πραγματικὴ ἀλήθεια, ἐνσαρκουμένη εἰς ὀργανικοὺς νόμους, ἀποσκοποῦντας τὴν βελτίωσιν τῶν παρ’ ἡμῖν κακῶς κειμένων.

§293Ι. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, κατόπιν τῶν ὅσων ἐλέχθησαν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως διὰ τοῦ εἰσηγητηρίου αὐτοῦ λόγου καὶ διὰ τῆς ἐκθέσεως τῆς συνοδευούσης τὸ νομοσχέδιον καὶ ὑπὸ πολλῶν ἄλλων ἀξιοτίμων συναδέλφων, συζητησάντων ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, δὲν ἔχω νὰ εἴπω τι μήτε κατὰ τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ μήτε κατὰ τοῦ συνόλου, καθόσον εἶμαι καὶ ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς καὶ ὑπὲρ τοῦ συνόλου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλὴν σήμερον εἶναι τὸ περὶ διαιρέσεως τοῦ νομοῦ Κυκλάδων εἰς βορείους καὶ νοτίους Κυκλάδας. Τὸ νομοσχέδιον ἀληθῶς δὲν προνοεῖ περὶ τῆς διαιρέσεως ταύτης, ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε δηλώσει τότε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν θὰ θεωρήσῃ πολιτικὸν, ἀλλὰ καθαρῶς νομοθετικὸν καὶ θ’ ἀποδεχθῇ πᾶσαν συζήτησιν καὶ τροποποίησιν, διότι ἀναγνωρίζει ὅτι εἶναι τέλειον. Εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ συζητηθῇ, ἂν πρέπῃ νὰ διαιρεθῇ ὁ νομὸς Κυκλάδων εἰς δύο, καὶ τίς ἐπαρχία νὰ προτιμηθῇ ὡς ἕδρα τοῦ νομοῦ τῶν Νοτίων Κυκλάδων. Περὶ τούτου ἀρκούντως ὡμίλησαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι κ.κ. Κρίσπης καὶ Βαρότσης, καὶ περιττὸν θεωρῶ νὰ ἐπαναλάβω τὰ αὐτά. Ἐγὼ λαμβάνω τὸν λόγον κυρίως, ὅπως διαψεύσω καθ’ ὁλοκληρίαν τοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους ἀνεκοίνωσεν ἡμῖν ὁ ἐκ Θήρας ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ ὁποῖος ἐζήτησε νὰ παραστήσῃ τὴν Θήραν ὄχι εἰς ἣν κατάστασιν εἶναι ἀληθῶς, ἀλλ’ ὡς πολὺ ὑπερτέραν, διότι ἤκουσα ἀναφερομένας τόσας ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν, πληρωνομένας δῆθεν ὑπὸ τῶν Θηραίων εἰς τὸ Δημόσιον, ὥστε καὶ ἐγὼ ἀληθῶς ἠπόρησα. Δυστυχῶς ὅμως διὰ τὸν ἐκ κ. Θήρας Βουλευτὴν, αὐτὸς ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους, αὐτοὶ οἱ καθαροὶ καὶ σαφεῖς ἀριθμοὶ διαψεύδουσιν αὐτόν. Διότι τί εἰσπράττει τὸ τελωνεῖον καὶ τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐκ τῆς Θήρας, ἀναφέρει ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1897. Εἰσπράττουν ἀμφότερα ἐν ὅλῳ δραχμὰς 178,000· ἐξ αὐτῶν 104,000 εἰσπράττει τὸ τελωνεῖον, τὰς δὲ ὑπολοίπους 74,000 εἰσπράττει τὸ δημόσιον ταμεῖον. Καὶ πόθεν τὸ τελωνεῖον, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐκ Θήρας εἶναι πρώτης τάξεως, εἰσπράττει τὸ ποσὸν τοῦτο; Ἡ Θήρα οὐδὲν ἄλλο προϊὸν ἔχει ἢ τὸν οἶνον, τὸν ὁποῖον ἐξάγει, καὶ ἀντὶ νὰ πληρώνῃ τὸν ὑπὸ τοῦ οἴνου φόρον, ὡς αἱ λοιπαὶ τοῦ Κράτους ἐπαρχίαι, πληρώνει ἐξαγωγικὸν τέλος ἐν τῷ τελωνείῳ. Ἄλλον πόρον ἔχει τὸ Κράτος ἐκ τῆς Θήρας τὴν Θηραϊκὴν γῆν. Ἐνταῦθα ἐγένετο λόγος περὶ λιμενικοῦ ταμείου, ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν τοῖς πᾶσιν, ὅτι λιμενικὸν ταμεῖον ἐν Θήρᾳ δὲν ὑπάρχει· τοῦτο συντηρεῖται ἐκ τῆς Θηραϊκῆς γῆς. Τὸ ἐκ τῆς Θηραϊκῆς γῆς ἔσοδον διανέμεται εἰς τρία· καὶ τὸ μὲν ἓν τρίτον εἰσέρχεται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, τὸ ἕτερον εἰς τὸ λιμενικὸν, καὶ τὸ ἄλλο ἀνήκει εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας. Ἐκ τῶν δύο τούτων φόρων εἰσπράττει τὸ Δημόσιον ἐν ὅλῳ ἐκ τῆς Θήρας δραχμὰς 178,000, ὡς εἶπον. Τί ὅμως ἀφ’ ἑτέρου εἰσπράττει τὸ Δημόσιον ἐκ τῆς Νάξου; Ἐκ διαφόρων μὲν φόρων δραχμὰς 177,990, ἐκτὸς τῶν τελωνιακῶν εἰσπράξεων, αἵτινες ἀνέρχονται εἰς δρ. 19,000. Ἀλλὰ τί εἰσπράττει ἐκ τῆς σμύριδος; Εἰσπράττει ἀνέκαθεν 500 ἕως 600 χιλιάδας δραχμῶν, διότι ἄλλοτε ἐνοικιάζετο ἡ σμύρις εἰς ἑταιρείαν, καὶ τὸ Δημόσιον ἀπελάμβανεν 11 καὶ 12 δραχμὰς κατὰ στατῆρα. Πρὸ ἐτῶν ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης, θελήσας νὰ πολεμήσῃ τὴν Μικρασιατικὴν σμύριδα, ὑπετίμησε τὴν ἀξίαν τῆς Ναξιακῆς εἰς δραχμὰς χρυσᾶς 3,80. Εἰσέπραττε λοιπὸν τὸ Δημόσιον πεντακοσίας χιλιάδας δραχ. εἰς χρυσὸν, ἤτοι 700 χιλιάδας δραχμὰς χαρτίνας...

§294ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δύναται νὰ βεβαιώσῃ πόσα ἔξοδα γίνονται διὰ τὸ προϊόν αὐτό.

§295ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς. Ἐγὼ ὁμιλῶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προϋπολογισμοῦ. Καὶ εἶναι μόνον αὗται αἱ εἰσπράξεις τοῦ Δημοσίου ἐκ τῆς νήσου Νάξου; Καὶ εἶναι μόνον τὸ ποσὸν τοῦτο τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου; Δὲν ἔχομεν καὶ δύο ἁλικὰς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Νάξου; Δὲν ἔχομεν τὸ μονοπώλιον, ἐκ τοῦ ὁποίου εἰσπράττομεν τόσα; Καὶ κατὰ τί ἐπιβαρύνεται τὸ Δημόσιον διὰ τὴν Νάξον; — ἐνῷ εἰς τὴν Θήραν καὶ διὰ τὸ Λωβοκομεῖον δαπανᾷ τὸ Δημόσιον καὶ διὰ τὴν συντήρησιν ἀκόμη τῶν ναῶν. Ἀλλὰ λέγει ὁ κ. Μαρκεζίνης: «τί θέλετε νὰ συγκρίνητε τὸ Λονδῖνον, τὸ Παρίσι καὶ τὰς λοιπὰς μεγαλοπόλεις τῆς Εὐρώπης πρὸς τὴν Θήραν; Ἡμεῖς, λέγει, ἔχομεν στόλον ὑπερβαίνοντα καὶ τὰ ἀγγλικὰ θωρηκτά»! Καὶ ἀπηρίθμησε τὰ πλοῖά των, λησμονῶν ὅτι ἡ Σῦρος, ἡ ὁποία ἔχει διπλάσιον στόλον ἱστιοφόρων, ἠναγκάσθη, καθὼς καὶ ἡ Ἄνδρος, νὰ μεταβάλῃ τὰ ἱστιοφόρα εἰς ἀτμόπλοια. Καὶ εἰς τί νομίζετε ὅτι χρησιμεύει αὐτὸς ὁ στόλος τῶν Θηραίων; Μόνον διὰ τὴν μεταφορὰν τοῦ οἴνου εἰς τὴν Ρωσίαν, οὐδέποτε δὲ χρησιμοποιεῖται διὰ τὴν μεταφορὰν ἀπὸ τῆς μιᾶς νήσου εἰς τὴν ἄλλην, καὶ ἡ μεταφορὰ αὕτη πάντοτε ἐκτελεῖται διὰ τῶν ἀτμοπλοίων...

§296ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Τί σημαίνει αὐτό;

§297ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Σημαίνει ὅτι διὰ τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας σας οὐδεμία ὠφέλεια προσγίνεται εἰς τὰς νήσους. Ἀλλὰ διατί νὰ γείνῃ ἕδρα νομοῦ ἡ Θήρα καὶ ὄχι ἡ Νάξος; Διότι ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ φθινοπώρου μέχρι τῆς ἀνοίξεως τὸ κρέας ἐν Θήρᾳ εἶναι ἀπρόσιτον δι’ ὅλους, διότι κοστίζει ἐκεῖ 4 δραχμὰς ἡ ὀκᾶ, ἐνῷ εἰς τὴν Νάξον ἔχει μόνον 1 δραχμὴν, ὁ δὲ διοικητὴς ἢ ὁ δικαστὴς, ὁ ὁποῖος ἤθελε διορισθῆ ἐν Θήρᾳ, εἶναι ἀδύνατον νὰ ζήσῃ ἐκεῖ, διότι τὰ πάντα προμηθευόμενα ἀπὸ τὴν Νάξον τιμῶνται εἰς διπλασίαν τιμὴν ἐν Θήρᾳ. Ἀλλὰ λέγει ὁ κ. Μαρκεζίνης: «ἡμεῖς ἔχομεν βιομηχανικὰ καταστήματα, ἔχομεν ἐμπόριον, ἔχομεν τοῦτο καὶ ἐκεῖνο». Γνωρίζετε, Κύριοι, τί εἶναι ἡ Θήρα; Εἶναι πόλις ἔχουσα 750 κατοίκους ἐν ὅλῳ, τοιαῦτα δὲ βιομηχανικὰ καταστήματα καὶ ἐμπόριον περιλαμβάνει, ὥστε δὲν ἔχει συγκοινωνίαν μὲ καμμίαν ἄλλην νῆσον. Πᾶσαι αἱ νῆσοι, ἡ Ἀμοργὸς, ἡ Ἴος κλπ., συγκοινωνοῦσι μὲ ἡμᾶς, καὶ μόνον ἡ Ἀνάφη προσεγγίζει μᾶλλον πρὸς τὴν Θήραν. Ἀλλὰ περιορίζω ἐνταῦθα τὸν λόγον, διότι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ἐπιμείνω πολὺ, κατόπιν τῆς ὁμιλίας τοῦ κυρίου συναδέλφου. Χθὲς ἐφέραμεν τὴν τροπολογίαν, ὅπως ἀποτελεσθῇ νομὸς Νοτίων Κυκλάδων ἀπὸ τὴν Θήραν καὶ Νάξον, μὲ πρωτεύουσαν τὴν Νάξον· οἱ κύριοι ἐκ Θήρας συνάδελφοι ἔφερον τροπολογίαν, ὅπως ἀποτελεσθῇ νομὸς ἀπὸ τὴν Θήραν καὶ Μῆλον, μὲ πρωτεύουσαν τὴν Θήραν. Ἀλλ’ οἱ Μήλιοι διεμαρτυρήθησαν καὶ ἔστειλαν τηλεγραφήματα πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους των, διαμαρτυρόμενοι κατὰ τῆς ὑπαγωγῆς αὑτῶν εἰς Θήραν, καὶ διαψεύδοντες οὕτως ὅσα ἐλέχθησαν παρὰ τῶν ἐκ Θήρας ἀντιπροσώπων, ὅτι δηλ. οἱ Μήλιοι συναινοῦσι ν’ ἀποτελέσωσι μετ’ αὐτῶν ἕνα νομόν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δὲν ὑπάρχει δευτέρα γνώμη, ὅτι, ἂν ἤθελε διαιρεθῇ ὁ νομὸς τῶν Κυκλάδων καὶ ἱδρυθῇ νομὸς νέος, ὁ νομὸς οὗτος ἔπρεπε νὰ ἔχῃ πρωτεύουσαν τὴν Νάξον. Γνωρίζω ὅτι μόνη ἡ Βουλὴ εἶναι ἁρμοδία νὰ ὑποδείξῃ τῇ Κυβερνήσει τὸν κανονισμὸν τοῦ ζητήματος. Ἐὰν ἀποφασίσῃ νὰ διαιρεθῇ ὁ νομὸς Κυκλάδων εἰς δύο, πιστεύω ὅτι θέλει ὁρίσει ὡς πρωτεύουσαν τῶν Νοτίων Κυκλάδων τὴν Νάξον, ἀφοῦ οὐδεὶς λόγος συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς Θήρας, ἀφοῦ καὶ αὐτὴ ἡ Μῆλος διαμαρτύρεται, διότι αὕτη ἔχει καὶ λιμένα, ἐνῷ ἡ Θήρα μήτε ἔχει, μήτε δύναται νὰ κατασκευάσῃ, εἶναι δὲ ὄνειρον ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι θὰ κατασκευάσουν λιμένα εἰς ἀπόστασιν μιᾶς ὥρας καὶ διὰ σιδηροδρόμου θὰ συντάμουν τὴν ὥραν εἰς 15 λεπτὰ, διότι ἡ ἀπόστασις εἶναι τρίωρος καὶ δὲν δύναται νὰ κατασκευάσουν μήτε λιμένα μήτε σιδηρόδρομον. Ἐλησμόνησα μάλιστα νὰ προσθέσω, ὅτι σήμερον ὑπεγράφη καὶ ἡ διακήρυξις τῆς κατασκευῆς τοῦ λιμένος τῆς Νάξου καὶ δημοσιεύεται ἀπόψε εἰς τὴν «Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως»· ὁ δὲ Πρόεδρος τοῦ λιμενικοῦ ταμείου μοὶ γράφει περὶ τούτου διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 42 τῆς 5 Ἰουνίου ἐ. ἔ. ἐγγράφου του μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ τὰ ἑξῆς: «... Πρὸς δὲ παρακαλοῦμεν ὑμᾶς, ἵνα μεταβαίνοντες εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν (Διεύθυνσιν δημοσίων ἔργων) ἐνεργήσητε καὶ ἐκτεθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχέως εἰς μειοδοτικὴν δημοπρασίαν ἡ κατασκευὴ τοῦ λιμένος Νάξου, δι’ ὃν ἔχομεν ἀποστείλει τὸ σχεδιογράφημα, τὸν προϋπολογισμὸν τῆς δαπάνης καὶ λοιπὰ σχετικὰ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 41 τῆς 5 Ἰουνίου ἐ. ἔ. ἐγγράφου.» Ἤδη, ὡς εἶπον, ἡ διακήρυξις ὑπεγράφη παρὰ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ καὶ ἐστάλη εἰς τὴν «Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως», ὥστε ταχέως θὰ ἔχωμεν ἕτοιμον τὸν λιμένα τῆς Νάξου, ἐνῷ εἰς τὴν Θήραν, καὶ ἂν ἤθελεν ὑποτεθῇ ὅτι ἡ Θήρα ἤθελε δυνηθῇ νὰ κατασκευάσῃ λιμένα, δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ κατασκευάσῃ τοιοῦτον εἰς τὰ ἄπατα ὕδατα, ὡς εἶπεν ὁ κύριος Βαρότσης, ἀλλὰ μόνον εἰς τὴν ἀντιπέραν παραλίαν, εἰς τρίωρον ἀπόστασιν ἀπὸ τῆς παραλίας, καὶ διὰ νὰ συγκαλύψωσι τὰς μεγάλας δυσχερείας, αἱ ὁποῖαι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ὑπάρξωσι διὰ τὴν συγκοινωνίαν, προσπαθοῦσι νὰ πείσωσιν, ὅτι θὰ κατασκευασθῇ καὶ σιδηρόδρομος μεταξὺ τοῦ λιμένος καὶ τῆς πόλεως. Ἀλλὰ μὲ τί χρήματα θὰ κατασκευασθῶσι πάντα ταῦτα; Τρεῖς μόνον εὔποροι οἰκογένειαι ὑπῆρχον ἐν Θήρᾳ, ἡ τοῦ Δελένδα, ἡ ὁποία δυστυχῶς κατεστράφη οἰκονομικῶς, ἡ τοῦ Γκίζη καὶ ἡ τοῦ Βαρβαρρήγου, αἱ ὁποῖαι ἐξέλιπον, καὶ ἑπομένως κατενεμήθησαν αἱ περιουσίαι, ὥστε σήμερον δὲν ὑπάρχουν μεγάλαι περιουσίαι ἐν Θήρᾳ, ὑπάρχουν τινὲς εὔποροι, ἀλλ’ οἱ πλεῖστοι τῶν κατοίκων εἶναι πένητες, ἐνῷ ἐν Νάξῳ πάντες εἶναι εὔποροι. Λυποῦμαι ὅτι λέγω ταῦτα, ἀλλὰ μὲ ἐθάμβωσαν τὰ μυθώδη πλούτη, τὰ ὁποῖα ἀνεφέρθησαν ἐνταῦθα... Τὸ ζήτημα λοιπὸν τοῦ λιμένος εἶναι λελυμένον· τὰ κεφάλαια εἶναι ἕτοιμα, καὶ ἡ διακήρυξις δημοσιεύεται ἀπόψε, διὰ νὰ ἀρχίσῃ ἀμέσως ἡ ἐργασία. Προτείνω ἑπομένως τὴν διαίρεσιν τῶν Κυκλάδων, καὶ ὡς ἕδραν διοικήσεως τὴν Νάξον, εἰ δ’ ἄλλως, νὰ μείνῃ ὁ νομὸς Κυκλάδων ὡς ἔχει.

§298Β. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Νάξου ἀνακριβῶς εἶπεν, ὅτι ἐκ τῆς σμύριδος εἰσπράττει ἡ Νάξος 500,000 δραχμὰς, καὶ ἐζήτησε τὴν μαρτυρίαν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐνόμισα ὑποχρέωσιν νὰ λάβω ὑπὸ σημείωσιν καὶ ἐξέτασιν τοὺς πόρους τούτους ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, τὸν ὁποῖον ἔφερε μὲν ὁ κ. Ναυπλιώτης, ἀλλ’ οὔτε κἂν ἀνέπτυξεν (ἐξεδίπλωσεν) ἐνώπιόν σας. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1899 ἀναγράφει ἔσοδον 500,000 δραχμῶν· ἀλλὰ κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1898 εἰσεπράχθησαν 398,000· ἐξ αὐτῶν ἀφαιροῦμεν τὰς χάριν τῆς καλλιεργείας καὶ τὰς λοιπὰς ὀφειλομένας δαπάνας, διὰ μισθοδοσίαν διευθυντοῦ 3,840 δραχ. ἐτησίως, δι’ ἐπιστάτην δρ. 2,880 κλπ., ἤτοι δραχμὰς ἐν ὅλῳ 250,000, καὶ οὕτως ἀπομένουσι μόνον 148,000. Ἐπειδὴ δὲ εἶπε συγχρόνως, ὅτι ἡ πρωτεύουσα πόλις τῆς Θήρας εἶναι μικρὰ, ἀριθμοῦσα δῆθεν 750 μόνον κατοίκους, σᾶς παρουσιάζω τὴν ἀπογραφὴν αὐτῆς, ἡ ὁποία ἀναφέρει 3133 κατοίκους, διότι Φηροστεφάνι, Κοντοχῶρι κλπ. ἀποτελοῦσιν ἓν ὅλον, θεωρούμενα ὡς διάφοροι συνοικίαι τῆς πόλεως. Πρὸς τούτοις θὰ ἐλάμβανον τὸ θάρρος νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν βαρύνουσαν μαρτυρίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, ὅστις ἐτίμησε τὴν πατρίδα μου διὰ τῆς ἐκεῖ μεταβάσεώς του, ἂν μὴ εἶχεν ἔκτοτε παρέλθει εἰκοσαετία σχεδὸν, — διότι νομίζω ὅτι κατὰ τὸ 1881 ἐπεσκέφθη αὐτὴν, ὅτε οἱ ὅροι, ὑφ’ οὓς διετέλει ἡ πόλις, δὲν ἦσαν οἷοι σήμερον, — καὶ ἂν μὴ παρέμενεν ἐπὶ ὀλίγιστον μόνον ἐν αὐτῇ.

§299ΒΑΡΟΤΣΗΣ. Ἀλλ’ ἐπεσκέφθη καὶ τὴν Νάξον (ἱλαρότης).

§300ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Τόσον τὸ καλλίτερον, διότι θὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ κάμῃ μεταξὺ τῶν δύο πόλεων τὴν πρέπουσαν διάκρισιν.

§301Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Εἴμεθα, Κύριοι, πάντες κεκμηκότες· κατὰ τὴν χθεσινὴν δὲ συνεδρίασιν καὶ σήμερον ἐλέχθησαν τοσαῦτα ἐπὶ τοῦ θέματος, ὥστε δικαίως δύναται νὰ θεωρηθῇ τοῦτο ἐξηντλημένον. Ἴσως δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον, ἐὰν δὲν ἤμην ἠναγκασμένος ὄχι μόνον τὴν ἐμὴν γνώμην νὰ ἐκφράσω, ἀλλὰ καὶ εἰς ὑπαινιγμούς τινας νὰ ἀπαντήσω. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προκληθεὶς ἀπήντησε μετὰ τῆς τιμώσης αὐτὸν εἰλικρινείας, ὅτι τὸ θέμα τὸ ὑπὸ συζήτησιν δὲν ἐννοεῖ νὰ θέσῃ ὡς ζήτημα ἐμπιστοσύνης· προέβη δὲ εἰς τὴν δήλωσιν ταύτην, διότι ἐπιθυμεῖ, ὡς εἶπεν, ἐπὶ τοσοῦτον σπουδαίου ἀντικειμένου νὰ ἔχῃ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς ἐντελῶς ἐλευθέραν, καὶ νὰ ἔχῃ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἐξ ἐκτιμήσεως κυρίως πρὸς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν καὶ πρὸς τὸ νομοσχέδιον, ὡς διετυπώθη. Τοῦτο εἶναι λίαν εὐχάριστον, διότι, ὡς ὀρθῶς παρετηρήθη, ἐν τῷ ζητήματι τῆς ἐμπιστοσύνης εὑρισκόμεθα πάντοτε ἐν στενοχωρίᾳ τινί· εἶναι δυνατὸν ἐν εἰδικῷ τινι θέματι ὁ Βουλευτὴς νὰ διαφωνῇ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει, καὶ τίθεται οὕτως ἐν διλήμματι, ἢ νὰ θυσιάσῃ τὴν ἰδίαν γνώμην ἐν τῷ εἰδικῷ ἐκείνῳ θέματι, ἢ ἐπιμένων εἰς αὐτὴν νὰ καταψηφίσῃ τὴν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας τὰς γνώμας ἐν γενικαῖς γραμμαῖς ἀκολουθεῖ. Τοιούτου διλήμματος εἴμεθα νῦν ἀπηλλαγμένοι. Θὰ ἦτο εὐχάριστον, ἐὰν ἐν τοιούτῳ νομοθετήματι ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ σύμφωνος σύμπασα ἡ Βουλή, διότι τοῦτο θ’ ἀπεδείκνυεν, ὅτι τὰ τῆς διοικήσεως παρ’ ἡμῖν εἶχον κάλλιστα, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ πρόσωπα, καὶ μόνον εἰς τὴν εὐρύτητα τῆς περιφερείας τοῦ νομοῦ ἔπρεπε ν’ ἀποδώσωμεν τὰς παρατηρηθείσας μεγάλας ἐλλείψεις τῆς διοικήσεως. Δυστυχῶς ἄλλως ἔχουσι τὰ πράγματα· ἐγὼ δὲ τοὐλάχιστον ἀδιστάκτως φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἡ εὐρεῖα περιφέρεια τοῦ νομοῦ, ἀλλ’ ἡ εὐρεῖα ἀνεπάρκεια καὶ ἀνικανότης τῶν προσώπων, αἰτία τῆς κακίστης καταστάσεως τῆς διοικήσεως ἐν τῇ ἡμετέρᾳ χώρᾳ. Ἐντεῦθεν νομίζω, ὅτι ἔπρεπεν, ἀντὶ νὰ σκεπτώμεθα περὶ νέας σμικροτέρας διαιρέσεως τῶν νομῶν, νὰ σκεφθῶμεν τίνι τρόπῳ νὰ καταστήσωμεν τὰ πρόσωπα ἐπαρκέστερα πρὸς τὸ ἔργον, καὶ διὰ τελειοτέρων διοικητικῶν ὑπαλλήλων ἐπιδιώξωμεν τῆς διοικήσεως τὴν βελτίωσιν. Ὅτι ἐν τοῖς προσώποις ὑπάρχει ἡ ἀτέλεια, τοῦτο εἶναι φανερὸν, κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν, καὶ εἶναι φανερὸν, διότι πάντες γνωρίζομεν, πῶς τὸ Κράτος διοικεῖται. Καὶ ἂν ὑπάρχωσιν ἐξαιρέσεις τινὲς εὐάριθμοι, οἱ πλεῖστοι τῶν ἐχόντων ὕψιστα ἀξιώματα ἐν τῇ διοικήσει δὲν εἶναι εἰς τὸ ὕψος τοῦ προορισμοῦ των ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν καθηκόντων αὐτῶν· δὲν εἶναι δὲ εἰς τὸ ὕψος τοῦ προορισμοῦ των διὰ πολλοὺς λόγους, πρὸ πάντων δὲ ἐλλείψει διοικητικῆς μορφώσεως, ἀσφαλείας ἐν τῇ θέσει καὶ ἐπαρκοῦς μισθοδοσίας. Ἡ μισθοδοσία, Κύριοι, εἶναι ἐντελῶς ἀνεπαρκής. Θὰ πεισθῆτε δὲ, ὅτι εἶναι ἀνεπαρκεστάτη, ὅταν μάθητε,—ὡς ἐλπίζω δὲ, οἱ πλεῖστοι ὑμῶν τὸ γνωρίζετε—ὅτι ἡ σημερινὴ μισθοδοσία τοῦ νομάρχου εἶναι κατωτέρα ἐκείνης, τὴν ὁποίαν προσδιώρισεν ἡ Ἀντιβασιλεία τῷ 1833. Κατὰ τὸ 1833 ὁ μισθὸς τοῦ νομάρχου ἦτο 500 δραχ. κατὰ μῆνα, μετὰ πάροδον δὲ ἑξηκονταπενταετοῦς πολιτειακοῦ βίου ἠλαττώσαμεν αὐτὸν εἰς δραχ. 480. Ἐνῷ αἱ βιοτικαὶ ἀνάγκαι ἐπολλαπλασιάσθησαν, οἱ μισθοὶ τῶν νομαρχῶν, ὡς προεῖπον, ὄχι μόνον δὲν ηὔξησαν, ἀλλὰ καὶ ἠλαττώθησαν. Ἀλλὰ δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ἐπηρεάζει τάχα τοῦτο ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν τοὺς καταλλήλους νομάρχας; Αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ βεβαίως ὄχι, ἀλλὰ ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν ἀβεβαιότητα τῆς θέσεως, βεβαίως ἐπηρεάζει. Δὲν ἔχω τὴν γνώμην τῶν φρονούντων, ὅτι ἡ θέσις τῶν νομαρχῶν πρέπει νὰ ἦναι ἐπίσης ἐξησφαλισμένη, ὡς ἡ τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων. Αἱ θέσεις τῶν νομαρχῶν, ὡς παρετηρήθη ὑπὸ τοῦ ἐντριβεστάτου συναδέλφου ἐκ Γόρτυνος, εἶναι θέσεις ἄκρας ἐμπιστοσύνης, καὶ οὐδὲ λόγον δύναταί τις νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν, ἐὰν καὶ τοὺς καλλιτέρους τῶν νομαρχῶν, διαφωνοῦντας περὶ τοῦ τρόπου τῆς διοικήσεως, ἢ μὴ ἀπολαύοντας τῆς ἐμπιστοσύνης, θέσῃ ὁ Ὑπουργὸς ἐκποδών. Ἀλλ’ ἐὰν ἦναι τοῦτο δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ δικαίωμα ἀπόλυτον ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑψηλὴν ταύτην θέσιν, ὑπάρχουσιν ὅμως νομοθεσίαι, αἱ ὁποῖαι φροντίζουσι, τὴν αὐστηροτάτην ταύτην χρῆσιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Ὑπουργοῦ νὰ μετριάζωσι προσηκόντως καὶ ἐξασφαλίζωσιν ἔν τινι μέτρῳ καὶ τὸν κατέχοντα τὴν ὑψίστην ἐν τῇ διοικήσει θέσιν. Θεσμὸν τοιοῦτον, συμβιβάζοντα τὴν ἀπόλυτον ἐλευθερίαν τοῦ Ὑπουργοῦ πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς ἡ Πολιτεία ἔχει πρὸς τοιαῦτα ἀνώτερα τῆς Διοικήσεως πρόσωπα, εὑρίσκομεν ἐν τῇ Γαλλικῇ νομοθεσίᾳ. Κατὰ τὴν Γαλλικὴν νομοθεσίαν, ὁ ἐπὶ πενταετίαν διατελέσας νομάρχης, παυόμενος, μεταβαίνει τρόπον τινὰ εἰς τὴν διαθεσιμότητα, καὶ λαμβάνει ἐπὶ 5 ἔτη ὁλόκληρα, ἐὰν δὲν ἐπανέλθῃ εἰς τὴν θέσιν του, ἐπαρκὲς ποσοστὸν τῆς μισθοδοσίας, λαμβάνει δηλαδὴ τοσοῦτον μισθὸν, ὥστε νὰ ἐξακολουθῇ, καὶ ἐκτὸς τῆς θέσεως διατελῶν, νὰ μένῃ εἰς ταύτην ἀφωσιωμένος καὶ νὰ παρακολουθῇ τὰς προόδους αὐτῆς. Ἐὰν τοιοῦτον θεσμὸν ἦτο δυνατὸν καὶ ἡμεῖς νὰ εἰσαγάγωμεν, οὐχὶ ὑπὸ τὴν εὐρυτάτην ἔννοιαν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐν Γαλλίᾳ λειτουργεῖ, διότι τοῦτο θὰ ἦτο ἀφορμὴ εἰς πολλὰς καταχρήσεις, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσαχθῇ ὑπὸ περιορισμούς τινας, νὰ διατηρῶμεν δηλαδὴ τὸν νομάρχην, ἂν οὐχὶ ἐπὶ πενταετίαν, ἀλλ’ ἐπὶ διετίαν, μὲ μισθοδοσίαν ἐλαττουμένην μὲν, ἀλλ’ ἐπαρκῆ πρὸς ἀνακούφισιν τῶν τοῦ βίου δεινῶν, ηὐξάνομεν δὲ συγχρόνως τὴν μισθοδοσίαν τοῦ νομάρχου οὐσιωδῶς, ἐξομοιοῦντες, εἰ δυνατὸν, ταύτην πρὸς τὸν μισθὸν τοῦ Ὑπουργοῦ, ἴσως ἠθέλομεν συντελέσει, ὥστε νὰ ἑλκύσωμεν ἀρκετὰς διοικητικὰς δυνάμεις διὰ τὸν τόπον· διότι δὲν πρέπει νὰ παραλείψωμεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι τὰ ἀξιώματα τὰ διοικητικὰ κατέπεσαν ἐν τῇ ἡμετέρα πατρίδι διὰ πολλοὺς λόγους, καὶ εἶναι καιρὸς νὰ σκεφθῶμεν περὶ ἀνορθώσεως, καὶ πρώτιστον νὰ ἀρξώμεθα ἀνυψοῦντες τὸ ἀξίωμα τοῦ νομάρχου, διότι πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι, ὅπως τις ἐπαξίως ἀναλάβῃ τὰ καθήκοντα τοῦ νομάρχου, ἔχει ἀνάγκην μορφώσεως, οὐχὶ μόνον διοικητικῆς ἱκανότητος, ἀλλὰ πολυσχιδεστάτων γνώσεων· δὲν εἶναι ὑπερβολὴ, ἂν εἴπῃ τις, ὅτι εὐκολώτερον εἶναι νὰ ἐκτελέσῃ τις τὰ καθήκοντα τοῦ Ὑπουργοῦ ἢ τὰ τοῦ νομάρχου, διότι ὁ Ὑπουργὸς, ἱστάμενος ἐπὶ κορυφῆς τῆς διοικήσεως καὶ περιστοιχιζόμενος, ὡς τοὐλάχιστον ὑποτίθεται, ὑπὸ τῶν ἐμπειροτέρων ὑπαλλήλων, βεβαίως ἐν ἑκάστῃ εἰδικῇ περιπτώσει ἔχει τὸν δυνάμενον νὰ δώσῃ εἰς αὐτὸν τὰ φῶτα τῆς διοικητικῆς πείρας· ἐν τῇ πρωτευούσῃ δὲ διαμένων, ἂν δὲν εὕρῃ ἐν τῇ κεντρικῇ ὑπηρεσίᾳ τοὺς καταλλήλους, δύναται νὰ ζητήσῃ τὴν ἐπικουρίαν ἄλλων ἁρμοδίων ἐπιστημόνων. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, ὁ νομάρχης, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τίνα θὰ προστρέξῃ ἐν Γυθείῳ ἢ ἐν Καρπενησίῳ ἢ ἐν Δημητσάνῃ, ὅταν μάλιστα τὰ τῆς διοικήσεως ἀπαιτῶσι ταχεῖαν τὴν ἐκτέλεσιν καὶ ἀπόφασιν; Οὐδὲ εἶναι ὀρθόν, ὁ νομάρχης εἰς ἑκάστην εἰδικὴν περίπτωσιν νὰ ζητῇ ὁδηγίας παρὰ τοῦ κέντρου, διότι οὕτω πως ἀποφασίζει οὐχὶ ὁ νομάρχης κατὰ πρῶτον βαθμὸν, ἀλλ’ αὐτὸς ὁ Ὑπουργός. Ἐὰν τὰ τῆς διοικήσεως οὕτως ἔχωσιν, ἡ προσοχὴ ἡμῶν νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ δοθῇ περὶ τὴν βελτίωσιν τῶν προσώπων. Ἀλλὰ τοῦτο βεβαίως δὲν κατορθοῦται διὰ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν νομῶν, διότι τοιουτοτρόπως αὐξάνομεν μόνον τὰς δημοσίας θέσεις καὶ ἐπιβαρύνομεν δι’ ἀσκόπων δαπανῶν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ὁ δὲ πολλαπλασιασμὸς τῶν θέσεων καθιστᾷ δυσχερεστέραν τὴν αὔξησιν τοῦ μισθοῦ τῶν νομαρχῶν. Ὅτι δὲ ἡ εὐρύτης τῆς περιφερείας τοῦ νομοῦ δὲν εἶναι τὸ αἴτιον, ἀλλὰ τὰ πρόσωπα, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀποδείξω τοῦτο διὰ συγκριτικῆς τινος στατιστικῆς προχείρου τοῦ ἡμετέρου Κράτους πρὸς τὸ Γαλλικόν. Ἐν Γαλλίᾳ ὑπάρχουσιν 87 νομοὶ καὶ 36,097 δῆμοι. Ὁ δῆμος ἐν Γαλλίᾳ ἔχει κατὰ μέσον ὅρον πληθυσμὸν 1100 ψυχῶν καὶ ἔκτασιν 14,000 μέτρων τετραγωνικῶν, ὁ δὲ νομὸς ἔχει πληθυσμὸν μὲν κατὰ μέσον ὅρον 460,000, ἔκτασιν δὲ 6,160 τετραγωνικῶν χιλιομέτρων. Ἐν Ἑλλάδι ὁ νομὸς ἔχει πληθυσμὸν μὲν κατὰ μέσον ὅρον 157,000, ἔκτασιν δὲ 4,062 τετραγωνικῶν χιλιομέτρων. Ἑπομένως ὁ νομάρχης ἐν Γαλλίᾳ, ὑπὸ ἔποψιν ἀριθμοῦ κατοίκων, ἔχει ὑπὸ τὴν διοίκησιν αὐτοῦ τριπλάσιον ἀριθμὸν, ὑπὸ ἔποψιν δὲ χωρογραφικὴν, κατὰ τὸ ⅓ ὑπερτέραν ἀπὸ τὸν μέσον ὅρον τοῦ παρ’ ἡμῖν ὑπάρχοντος· καὶ ὅμως ἐν Γαλλίᾳ ὁ νομάρχης ἐπαρκεῖ. Ἐπίσης ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δήμων, διότι ἐν Γαλλίᾳ ὁ νομάρχης διοικεῖ κατὰ μέσον ὅρον 407 δήμους, ἐν Ἑλλάδι δὲ κατὰ μέσον ὅρον 27. Ὅτι, Κύριοι, εἰς τὰ πρόσωπα πρέπει ν’ ἀποβλέψωμεν καὶ οὐχὶ εἰς τὸν περιορισμὸν τῆς περιφερείας τῶν νομῶν, ἀπόδειξιν ἔχομεν ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῆς διοικήσεως παρ’ ἡμῖν. Τὴν ἱστορίαν ἀνέφερεν ἄλλος πρὸ ἐμοῦ ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ· ἐγὼ θὰ ἀρκεσθῶ νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς, ὅτι κατὰ τὸ 1833, ὅτε τὸ πρῶτον κατεστάθησαν οἱ νομοί, διωρίσθησαν δέκα νομάρχαι ἐκ τῶν ἐξοχωτέρων προσώπων τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Χάριν τῆς ἱστορίας, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἀκούσητε τὰ ὀνόματά των. Ἰδοὺ ταῦτα κατὰ τὸ βασιλικὸν διάταγμα τῆς 23 Ἀπριλίου 1833: 1) Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας Φρ. Μαῦρος, 2) Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος Γ. Γλαράκης, 3) Μεσσηνίας Δ. Χρηστίδης, 4) Ἀρκαδίας Κ. Ζωγράφος, 5) Λακεδαιμονίας Α. Μεταξᾶς, 6) Ἀκαρνανίας καὶ Αἰτωλίας Μοναρχίδης, 7) Φθιώτιδος Ι. Ἀμβροσιάδης, 8) Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Μιχ. Σχινᾶς, 9) Εὐβοίας Γ. Αἰνιάν, καὶ 10) Κυκλάδων Ἰάκωβος Ῥίζος Νερουλός. Οὗτοι ἦσαν οἱ καταλαβόντες τὸ ἀξίωμα τοῦ νομάρχου κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου. Κατὰ τὸ 1836 τὸ νομαρχιακὸν σύστημα κατηργήθη, διῃρέθη δὲ τὸ Κράτος εἰς 30 διοικήσεις καὶ 18 ὑποδιοικήσεις· ἀμέσως δὲ βλέπετε τὰ ἀποτελέσματα τῆς μεταβολῆς, διότι πάντα τὰ ὀνόματα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα, πλὴν δύο, ἐξέλιπον ἐκ τοῦ καταλόγου· ἐκ τῶν παλαιῶν ἐναπέμειναν ὁ Χρηστίδης ἐν Σύρῳ, καὶ ὁ Ἀμβροσιάδης ἐν Πάτραις. Ἡ μεταβολὴ ἐπέδρασε, διότι κατὰ χῶρον ἐσμικρύνθη ὁ νομός, ἐμειώθη δὲ καὶ ἡ μισθοδοσία ἀπὸ 500 δραχμῶν εἰς 300 μηνιαίως. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι διὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου ἐπαναλαμβάνομεν τὸ αὐτὸ πείραμα. Οἱ κατέχοντες τὸ ἀξίωμα τῶν νομαρχῶν σήμερον, πλὴν ἐξαιρέσεων, δὲν εἶναι ἀντάξιοι τοῦ ἀξιώματος, ὥστε ἐὰν δὲν τρέχωμεν τὸν κίνδυνον νὰ ἴδωμεν τὴν φανερὰν αὐτὴν ἔκπτωσιν, ἀλλὰ βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν μὲ τὸ σύστημα τῶν μικρῶν νομῶν νὰ ἑλκύσωμεν ἐν τῇ διοικήσει πρόσωπα ἱκανά, ἀφοῦ οὔτε τὴν μισθοδοσίαν ἐπαρκῶς αὐξάνομεν καὶ ὁ ἐγωϊσμὸς τοῦ προσώπου δὲν ἱκανοποιεῖται, ἂν ἡ Πολιτεία ἀναθέτῃ εἴς τινα διοίκησιν νομοῦ μικρᾶς περιφερείας. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ὡρμήθη ἐξ ἐσφαλμένης βάσεως, ἐξ ἐσφαλμένης προϋποθέσεως, ὅτι ἡ εὐρεῖα περιφέρεια τοῦ νομοῦ συντελεῖ εἰς τὴν κακὴν διοίκησιν, καὶ ἐνόμισεν ὅτι σμικρῦνον αὐτὸν ἐφεῦρε τὴν θεραπείαν· οὐσιαστικῶς δὲ, οὐδεμίαν μεταβολὴν ἐν τῷ ὀργανισμῷ τῆς διοικήσεως φέρει τὸ νομοθέτημα, τοὐναντίον μεταβολὴν φέρει τὸ συναφὲς νομοσχέδιον περὶ νομῶν καὶ τῆς διοικήσεως αὐτῶν, τοῦ ὁποίου τὴν ἀρχὴν ἀσπάζομαι, εἰς ἓν δὲ μόνον δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν εἰσηγητὴν τοῦ νόμου, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ περὶ διοικήσεως τῶν νομῶν νόμου θὰ ἐπιτύχῃ, ἀφοῦ πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐν μικρᾷ περιφερείᾳ. Τοὐναντίον ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἔπρεπε, καινοτομοῦντες ἤδη περὶ τὸν τρόπον τῆς διοικήσεως τοῦ νομοῦ, καὶ καθιστῶντες τοῦτον νομικὸν πρόσωπον, νὰ εὐρύνωμεν καὶ ὄχι νὰ σμικρύνωμεν τοῦ νομοῦ τὴν περιφέρειαν, ὅπως καταστήσωμεν τὸν νομὸν αὐτάρκη· διότι ποίαν αὐτάρκειαν θὰ ἔχῃ ὁ νομός Εὐρυτανίας, ὁ νομός Γορτυνίας ἢ ὁ νομὸς Γυθείου, ἀφοῦ οἱ δῆμοι τούτων εἶναι πενέστατοι; Μὲ ποίους πόρους θὰ συντηρηθῇ ὁ νομὸς καὶ εἰς τί θ’ ἀσχοληθῇ τοιούτων ἀτροφικῶν νομῶν Νομαρχιακὸν Συμβούλιον; Τοιουτοτρόπως, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἔδει ἡ μὲν Πελοπόννησος νὰ διαιρεθῇ εἰς δύο μόνον νομοὺς, ὧν ὁ εἷς νὰ περιλαμβάνῃ τοὺς ἤδη νομοὺς Μεσσηνίας καὶ Ἀχαϊοήλιδος, ὑποδιαιρούμενος εἰς τέσσαρας ὑποδιοικήσεις, ἅπασα δὲ ἡ λοιπὴ Πελοπόννησος εἰς ἕτερον νομὸν μὲ τὰς ἀναλόγους ὑποδιοικήσεις. Ἡ Στερεὰ Ἑλλὰς νὰ διῃρεῖτο εἰς δύο ἐπίσης νομοὺς, εἰς τὸν τῆς Ἀνατολικῆς Ἑλλάδος καὶ εἰς τὸν τῆς Δυτικῆς, ἡ Θεσσαλία ὁλόκληρος εἰς ἕνα νομὸν, ἡ Ἑπτάνησος εἰς ἕτερον, ἡ Εὔβοια μετὰ τοῦ νομοῦ Κυκλάδων καὶ μετὰ τῶν Σποράδων νήσων εἰς ἕτερον. Ἐννοεῖται, ἕκαστος νομὸς θὰ διαιρῆται εἰς ἀναλόγους ὑποδιοικήσεις. Οὕτως ἡ χώρα θὰ διῃρεῖτο κατὰ τὰ φυσικὰ αὐτῆς ὅρια εἰς ἑπτὰ μόνον νομοὺς, καὶ τότε μόνον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὁμιλῶμεν περὶ τοῦ νέου συστήματος, τοῦ ἀληθῶς εἰσάγοντος ἐν τοῖς νομοῖς αὐτενέργειαν καὶ αὐτοδιοίκησιν, διότι θὰ ἦτο ὄντως δυνατὸν ἐν τοιούτοις νομοῖς νὰ ὑπάρξωσι καὶ Νομαρχιακὰ Συμβούλια ἄξια λόγου καὶ πόροι ἐπαρκεῖς, καὶ ζῆλος καὶ ἐνδιαφέρον ν’ ἀναπτυχθῶσιν ὑπὲρ τοιούτων θεσμῶν ἀληθοῦς αὐτοδιοικήσεως. Οἱ θεσμοὶ δὲ τῆς αὐτοδιοικήσεως εὐδοκιμοῦσιν ἐκεῖ μόνον, ὅπου οἱ πολῖται φιλοτίμως ἐνδιαφέρονται ὑπὲρ τῶν κοινῶν ὑποθέσεων. Τοσαῦτα εἶχον νὰ εἴπω ὡς πρὸς τὴν διοικητικὴν διαίρεσιν. Ἑτέραν ἄποψιν παρουσιάζει τὸ νομοσχέδιον, τὸν πολλαπλασιασμὸν τῶν δικαστηρίων. Νομίζω ὅτι ἀληθῶς ὁ δικαστικὸς χαρακτὴρ δὲν μεταβάλλεται ἐκ τοῦ τόπου, ἔνθα ἑδρεύει τὸ δικαστήριον, ἀλλ’ ὁ ἀληθὴς δικαστὴς εἶναι πανταχοῦ ὁ αὐτός· ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου εἶναι βέβαιον, ὅτι πάντες οἱ δικασταὶ δὲν ἔχουσι τὸν αὐτὸν χαρακτῆρα. Τὰ κόμματα δυστυχῶς ἐπεμβαίνουσιν εἰς τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν, καὶ ἐπηρεάζουσιν ἐν μέρει ταύτην κατὰ δύο τρόπους, διὰ τοῦ δελεασμοῦ τῆς προαγωγῆς καὶ διὰ τῆς ἀπειλῆς δυσμενῶν μεταθέσεων· ἀμφότερα ταῦτα τὰ μέσα τοῦ ἐπηρεασμοῦ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας ὑπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς αὐξάνομεν διὰ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν δικαστηρίων, διότι τοιουτοτρόπως καὶ τὸ δέλεαρ τοῦ προβιβασμοῦ παρέχομεν ἀφθονώτερον εἰς χεῖρας τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ συσταίνοντες δικαστήρια ἐν μικροῖς τόποις πολλαπλασιάζομεν τὰς δυσμενεῖς τοποθετήσεις· σύστασις δὲ δικαστηρίων ἐν μικροῖς τόποις φέρει καὶ τὸ ἄτοπον, ὅτι, ἐὰν δὲν διαφθείρῃ τὸν χαρακτῆρα τοῦ δικαστοῦ, μειοῖ ὅμως ἀναμφισβητήτως τὴν ἐπιστημονικὴν αὐτοῦ ἱκανότητα, φθειρομένου ὁσημέραι τοῦ ἐπιστημονικοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου. Πρῶτον μὲν διότι ἐκεῖ δὲν ὑπάρχουν σύλλογοι δικηγορικοὶ ἄξιοι λόγου, δὲν ὑπάρχουν ὑποθέσεις κεντρίζουσαι τὸν δικαστὴν πρὸς μελέτην. Ὁποῖαι ὑποθέσεις θὰ παρουσιασθῶσιν ἐν τοῖς μικροῖς δικαστηρίοις, ἀφοῦ καὶ ἐν τοῖς μεγάλοις ἐπαρχιακοῖς δικαστηρίοις αἱ ὑποθέσεις εἶναι συνήθως ὁμοιόμορφοι; Αἱ ὑποθέσεις εἶναι ἀγωγαὶ περὶ νομῆς, διεκδικητικαὶ ἀγωγαί, διαλύσεις σπανιώτατα ἑταιρείας τινὸς, ἐνίοτε κληρονομικαὶ διαφοραί. Αὐταὶ εἶναι κατὰ κανόνα αἱ διαφοραί, αἵτινες δικάζονται ἐνώπιον τῶν ἐπαρχιακῶν δικαστηρίων, τῶν κεντρικῶν μάλιστα. Ἡ αὐτὴ ἀναλογία, ὑποθέτω, εἶναι εἰς πάντα τὰ μικρὰ δικαστήρια, ἐνῷ ἐν τοῖς κεντρικοῖς δικαστηρίοις καὶ δικηγόροι ὑπάρχουν περισσότεροι καὶ κάλλιον κατηρτισμένοι, καὶ τὸ εἶδος τῶν ὑποθέσεων κεντρίζει τοὺς δικαστὰς πρὸς μελέτην. Ὑπὸ τοιαύτην ἔποψιν τὰ μικρὰ δικαστήρια συντελοῦσιν εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῆς δικαστικῆς ἱκανότητος. Ἐνταῦθα ὤφειλον νὰ παύσω τὸν λόγον· ἀλλ’ ὀφείλω νὰ δώσω ἀπάντησιν εἰς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐκ Μαντινείας, διότι ὁ κ. προαγορεύσας δύναται νὰ μοὶ εἴπῃ τώρα: «σὺ, ὁ ὁποῖος ὁμιλεῖς περὶ ἀνορθώσεως τῶν προσώπων τῆς διοικήσεως, πῶς δικαιολογεῖς τὴν ἀπόλυσιν τοῦ ἀρίστου νομάρχου κ. Ματάλα;»

§302ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἀνέφερον ἓν γεγονὸς, τοῦ ὁποίου τὴν ἀκρίβειαν δὲν δύνασθε ν’ ἀμφισβητήσητε.

§303ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ὁ κ. Ματάλας ἦτο νομάρχης ἐν Ἀρκαδίᾳ. Ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου κατὰ τὴν 1ην Νοεμβρίου, ἀπελύθη δὲ κατὰ τὸ τέλος Δεκεμβρίου. Δὲν δύναμαι νὰ ἀποκρύψω, ὅτι ὁ κ. Ματάλας εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων καὶ καλλιτέρων φίλων τοῦ ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ, καὶ δὲν τὸν κατηγορῶ διὰ τοῦτο, τοὐναντίον μάλιστα οὐδὲ εἶχον σκοπὸν νὰ ἀπολύσω τὸν κ. Ματάλαν, ἀλλ’ ὅτε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἦλθον, μοὶ ἐγένοντο πολλαὶ παραστάσεις κατὰ τοῦ ὑπαλλήλου τούτου. Αἱ παραστάσεις κατ’ ἀρχὰς ἦσαν ὑπηρεσιακαὶ, τὰς ὁποίας ἐγὼ εὗρον ἀδικαιολογήτους, διότι ὁ κ. Ματάλας συνηθίζει νὰ γράφῃ μετὰ παρρησίας τὰς γνώμας του. Λοιπὸν ἔγραφεν εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς ἐκθέσεις, καὶ ἐξεφράζετο μετὰ πολλῆς παρρησίας, ὄχ’ ὅμως πάντοτε καὶ μετ’ ἴσης ὀρθοφροσύνης. Ἐνόμισα λοιπὸν, ὅτι τὰ παράπονα τὰ ὑπηρεσιακὰ εἶχον ὡς αἰτίαν τὸ θάρρος τοῦ νομάρχου· ἀλλὰ κατόπιν μοὶ ἐνεχειρίσθη βούλευμα τῶν ἐν Ναυπλίῳ Ἐφετῶν, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπηλλάγη μὲν τῆς κατηγορίας ὁ κ. νομάρχης, ἀλλ’ εἶχε κατηγορηθῆ, ὅτι ἐν Ναυπλίῳ, εἰς ἀπόστασιν ὀλίγων μέτρων ἀπὸ τῆς πόλεως, ἔχει ἰδιόκτητον ἀτμόμυλον, καὶ ὅτι τὴν νομαρχιακήν του ἐξουσίαν μετεχειρίζετο ἐκεῖ πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ὑπερτιμήσεως τῶν ἀλεύρων· ἡ ἐμπορία, καὶ δὴ ἡ τῶν ἀλεύρων, ἀπαγορεύεται εἰς τὸν νομάρχην, κατὰ τὰς ῥητὰς διατάξεις τοῦ νόμου. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἔκαμε κατάχρησιν τῆς ἐξουσίας του ὁ νομάρχης, ἀλλὰ τὸ γεγονὸς δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι δηλ. ἔχει μύλον ἰδιόκτητον εἰς ἀπόστασιν 500 μέτρων ἀπὸ τοῦ Ναυπλίου· μάλιστα ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης. Καὶ εἰς τὰς παραστάσεις ταύτας δὲν ἔδωκα προσοχὴν, διότι τιμῶ τὴν ἐργασίαν, καὶ δὲν ἐνόμιζον κακὸν, ἐφ’ ὅσον δὲν ἀπεδεικνύετο ἡ κατάχρησις τῆς ἐξουσίας του, ὅτι ὁ νομάρχης ἦτο καὶ μέγας βιομήχανος· ἤδη μάλιστα ἦτο νομάρχης Ἀρκαδίας, ἑπομένως μακρὰν τοῦ ἀτμομύλου του, ἑπομένως εἶχον καταπαύσει καὶ αἱ αἰτιάσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Ναυπλίας βουλευτοῦ κ. Ποταμιάνου. Ἀλλὰ καὶ ἐν Τριπόλει μετήρχετο τὴν αὐτὴν πολιτικὴν δυστυχῶς· καὶ ἐκεῖθεν κατόπιν μοὶ ἔγραψαν, ὅτι ἐκερδοσκόπει ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς τῶν σιτηρῶν, καὶ κατέστησε τὴν στενὴν ἀγορὰν τῶν σιτηρῶν ἐν Τριπόλει λίαν εὐπαθῆ καὶ εἶδος μικροῦ χρηματιστηρίου τῶν σιτηρῶν, τοῦ ὁποίου ὅμως αὐτὸς ἦτο ὁ ἀπόλυτος κύριος...

§304ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές!

§305ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Δὲν ἐγγυῶμαι περὶ τῆς ἀληθείας· ἀλλὰ καὶ δὲν δύναμαι νὰ δυσπιστήσω πρὸς τοὺς γράψαντας εἰς ἐμὲ, ὅτι ὁ κ. Ματάλας, ὁ νομάρχης, ἐμπορεύετο τὰ σιτηρὰ κατὰ σκανδαλώδη τρόπον. Ἰδοὺ δὲ κατὰ τίνα τρόπον ὁ εὐφυὴς νομάρχης διωργάνωσε τὸ χρηματιστήριον τῶν σιτηρῶν. Τὸ Σάββατον γίνεται ἡ ἑβδομαδιαία ἀγορὰ ἐν Τριπόλει. Τὸ κύριον προϊὸν εἶναι τὰ σιτηρά. Οἱ χωρικοὶ φέρουν σῖτον, τὸν πωλοῦσιν ἐν Τριπόλει, ἀνταλλάσσουν ἐμπορεύματα, καὶ ἐπανέρχονται εἰς τὰ χωρία των αὐθημερόν. Ὁ σῖτος ἐν τῇ ἀγορᾷ εἶναι ὀλίγος, εἶναι π. χ. 10,000 ὀκάδες· ὁ κύριος νομάρχης διὰ τῶν πρακτόρων του ἀγοράζει ὁλόκληρα τὰ σιτηρὰ διὰ τὸν ἀτμόμυλον τοῦ Ναυπλίου μὲ ὑπερτίμησιν ἑνὸς λεπτοῦ, ὥστε θὰ ζημιωθῇ 100 δραχμάς. Οἱ χωρικοὶ μεταβαίνουν εἰς τὰς ἑστίας των· ἡ πρώτη ἐρώτησις ἐκεῖ εἶναι, ποῖαι εἶναι αἱ τιμαί; οἱ χωρικοὶ ἐμάνθανον, ὅτι ὁ σῖτος εἶχεν ὑπερτιμηθῆ. Τὸ ἄλλο Σάββατον ἀντὶ 10,000 ἐκομίζοντο εἰς τὴν ἀγορὰν 100,000 ὀκάδες. Ἡ ἀγορὰ Τριπόλεως δὲν εἶχεν ἀνάγκην σίτου, οὐδὲ κεφάλαια ἀφθονοῦσιν, ἵνα συναγωνισθοῦν πρὸς τὸν ἀληθῶς εὔπορον Ματάλαν· τὰ σιτηρὰ ἐξέπιπτον κατὰ 2 ἢ κατὰ 3 λεπτὰ, τὰ ἠγόραζεν ὁ κ. Ματάλας. Τοιουτοτρόπως ἐλειτούργει τὸ Ματάλειον τοῦτο χρηματιστήριον. Βαρύνει τὸν ἄριστον τοῦτον τέως νομάρχην καὶ τρίτη κατηγορία. Δι’ ἐπιστολῆς ἐκ Λαμίας μοὶ ἐξεφράζετο ἡ ἀπορία, πῶς διετήρουν εἰς τὴν θέσιν του ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος διατελεῖ ὑπὸ δεινὴν κατηγορίαν. Ὑπὸ κατηγορίαν ὁ κ. Ματάλας! Μανθάνω δυστυχῶς πάλιν, ὅτι ἀληθῶς ἦτο κατηγορία ἐκκρεμὴς ἐνώπιον τῶν ἐν Ἀθήναις Ἐφετῶν, ὅτι, ἐνῷ δὲν εἶχε λάβει ἄδειαν ἀπουσίας ἀπὸ τῆς ἕδρας του, αὐτὸς ἄνευ ἀδείας μετέβη εἰς τὰ λουτρὰ τῆς Αἰδηψοῦ, κατῆλθεν ἐκ Χαλκίδος εἰς Ναύπλιον (χάριν τοῦ ἀτμομύλου του βεβαίως) καὶ ἐκεῖθεν εἰς Σπάρτην, οὐχ ἧττον ὑπέβαλε καταστάσεις, καὶ ἐπληρώθη δύο πλήρεις μισθοὺς ἐκ δραχμῶν 960. Ἡ κατηγορία ἐβεβαιώθη ἐπισήμως, ὅτι ἦτο ἐκκρεμὴς παρὰ τῇ Εἰσαγγελίᾳ τῶν ἐν Ἀθήναις Ἐφετῶν, καὶ ἑπομένως ἀληθῆ μοὶ ἐγράφοντο ἐκ Λαμίας. Ὁποία ὅμως ἦτο ἡ ἔκπληξίς μου, ὅτε ἀνέγνωσα τὴν διοικητικὴν ἀπολογίαν τοῦ κυρίου τέως νομάρχου, ὁμολογοῦντος θαρραλέως πάντα ταῦτα, καὶ ὡς μόνην δικαιολογίαν φέροντος, ὅτι ἐντεῦθεν διελθὼν εἶχεν ἴδει τὸν Ὑπουργόν· ἔλεγε μάλιστα, ὅτι μετέβη εἰς Αἰδηψὸν ἐκ μεγάλης προνοίας, ὅπως ἐντελῶς incognito γνωρίσῃ ἐκεῖ διατρίβοντας Χαλκιδεῖς καὶ οὕτω συλλέξῃ ἀσφαλεῖς πληροφορίας περὶ τῆς Εὐβοίας, ἧς τὴν διοίκησιν θὰ ἐνεπιστεύετο αὐτῷ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός! Ὅταν πάντα ταῦτα ἔμαθον, κύριοι συνάδελφοι, εὐκόλως ἐννοεῖτε, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχω τὴν γνώμην περὶ τοῦ κ. Ματάλα, ὅτι ἦτο ὁ ἄριστος τῶν νομαρχῶν τοῦ Κράτους, καὶ προὐκάλεσα τὴν ἀπόλυσίν του ἀπὸ τῆς ὑψηλῆς θέσεως τοῦ νομάρχου, ὡς εἶχον καθῆκον νὰ πράξω.

§306ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ δὲν δύναμαι παρὰ νὰ σᾶς συγχαρῶ, ἐὰν αὐτοὶ ἦναι οἱ λόγοι· ἀλλ’ αὐτὸς διὰ τοῦ τύπου ἔφερεν ἄλλους λόγους.

§307ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Μάλιστα· ἀλλ’ ἐγὼ ἐνόμισα ἀναξιοπρεπές, ὡς Ὑπουργός, νὰ ἀπαντήσω εἰς τὰς κατ’ ἐμοῦ ἐν τῷ τύπῳ ἐκτοξευθείσας βαναύσους ὕβρεις ὑπαλλήλου παυθέντος διὰ τοιούτους μάλιστα λόγους, καὶ οὐδέποτε θὰ ἀπήντων, ἐὰν ἐν τῇ Βουλῇ δὲν προεκαλούμην· ἐν τῇ Βουλῇ ὅμως νομίζω καθῆκόν μου, προκαλούμενος, νὰ ἀπαντῶ, ἂν καὶ δὲν ἐπιθυμῶ ποτε ἀνευθύνως νὰ ὁμιλῶ. Καὶ ἕτερον ὑπαινιγμὸν ἐκάμετε περὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ δημοτικοῦ φόρου Ἀθηναίων, καὶ περὶ τούτου εἶμαι πρόθυμος καὶ πάντοτε ἕτοιμος νὰ συζητήσω.

§308ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ἀπευθύνεσθε πρὸς ἐμὲ, ἐγὼ δὲν σᾶς κατηγορῶ διὰ τοῦτο.

§309ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Τότε ἂς ἀφήσωμεν εἰς ἄλλην εὐκαιρίαν τὰ περὶ τούτου, ὅπως μὴ καταχρῶμαι τὴν εὐμένειαν τῶν συναδέλφων.

§310Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§311ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§312Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν ψηφισθῇ ἡ ἀρχὴ καὶ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τῶν ἄρθρων διὰ τὴν αὔριον, τότε δύναμαι νὰ λάβω τὸν λόγον εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§313ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κύριε Ράλλη.

§314Δ. ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§315Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Καίτοι, Κύριοι, διὰ μακρῶν ἤδη συνεζητήθη τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ τρεῖς συνεδριάσεις, νομίζω ὅτι καθῆκον ἔχω, ἵνα ὀλίγας λέξεις ἀκόμη ἀποτείνω εἰς ὑμᾶς, κυρίως ὅπως ἀπαντήσω εἴς τινα τῶν ἐπιχειρημάτων τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ. Ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἐπέκρινε τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διοικητικὴν διαίρεσιν, ἐπέκρινεν ὅμως ἡμᾶς, διότι δὲν ἡνώσαμεν τὰ δύο νομοσχέδια, τουτέστι τὸ νομοσχέδιον περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ νομῶν καὶ τῆς διοικήσεως αὐτῶν. Ἀλλ’ ἂν ἀνεγίνωσκε μετὰ προσοχῆς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον σήμερον συζητοῦμεν, θὰ ἔβλεπεν ὅτι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐκείνῳ ὑπάρχει ἄρθρον, ἐν τῷ ὁποίῳ ἀκριβῶς γίνεται μνεία περὶ τῶν νομῶν καὶ τῆς διοικήσεως αὐτῶν. Γινώσκει δὲ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ὅτι ἐγὼ ἐδήλωσα πολλάκις εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, γινώσκει ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι ἐγὼ ἐδήλωσα, ὅτι διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου κανονίζομεν μόνον τὰ τῆς διαιρέσεως, ἀλλ’ ὅτι διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ μόνον δι’ αὐτοῦ δὲν θὰ ἐπιτύχωμεν μεγάλην τῆς διοικήσεως βελτίωσιν. Μήπως ἐγὼ δὲν ἀνεγνώρισα τὰ ἐλαττώματα τῆς διοικήσεως; Καλὰ θὰ ἦσαν ὅσα εἶπεν ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὸν ἀξιότιμον ἕτερον ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴν, ὅστις μᾶς ἔκαμε σήμερον τὸν πανηγυρικὸν τῆς παρ’ ἡμῖν διοικήσεως· ἡ πρὸς αὐτὸν ἀπάντησις θὰ ἦτο ὀρθὴ, ἀποτεινομένη ὅμως εἰς ἡμᾶς, δὲν πιστεύω νὰ ἦναι ὀρθὴ, οὔτε βάσιμος, διότι ἡμεῖς παρέστημεν ἐδῶ, φέροντες ἐνώπιον ὑμῶν σύστημα ὁλόκληρον· ὑπεβάλομεν δύο νομοσχέδια, ἀλλὰ κατ’ ἀνάγκην ἔπρεπε πρῶτον νὰ ψηφισθῇ τὸ ἓν καὶ ἀκολούθως τὸ ἕτερον. Μήπως ἐὰν τὰ δύο νομοσχέδια ἀπετέλουν ἓν καὶ τὸ αὐτὸ νομοσχέδιον, θὰ διέφερε τὸ πρᾶγμα; δὲν ἔπρεπε νὰ ψηφίσητε τὸ ἄρθρον 1, πρὶν ἢ προβῆτε εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ ἄρθρου 2; Κατὰ τί λοιπὸν ἡ ψήφισις σήμερον τοῦ ἑνὸς νομοσχεδίου θὰ ἐμποδίσῃ τὴν ψήφισιν τοῦ ἑτέρου; καὶ κατὰ τί ἡ μὴ περίληψις τῶν διατάξεων τῶν δύο νομοσχεδίων ἐν ἑνὶ καὶ τῷ αὐτῷ νομοσχεδίῳ συνετέλεσεν εἰς τὴν ἐξέγερσιν, ἡ ὁποία εἴς τινας ἐπαρχίας παρουσιάσθη; Ποῖος ὁ λόγος τῆς ἐξεγέρσεως ταύτης; Μήπως ἡ ἐξέγερσις ἤθελε κατευνασθῆ, ἐὰν ἐπρόκειτο ἐν τῇ συζητήσει τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου νὰ περιληφθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ νομῶν καὶ τῆς διοικήσεως αὐτῶν; Διόλου. Ἡ ἐξέγερσις ἐγένετο διότι διὰ τοῦ πρώτου νομοσχεδίου, τοῦ τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως, προσβάλλονται τοπικά τινα συμφέροντα, καὶ ἡ προσβολὴ τῶν τοπικῶν αὐτῶν συμφερόντων ἔφερε τὴν ἐξέγερσιν. Ἀλλ’ ἡ ἐξέγερσις αὕτη δὲν πρέπει νὰ σταματήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἦναι πεπεισμένη, ὅτι ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι συμφέρουσα εἰς τὴν χώραν, ἐὰν νομίζῃ ὅτι πρέπει τὸ νομοσχέδιον νὰ ψηφισθῇ. Τὸ ζήτημα, ὅπερ ἐνώπιον ὑμῶν τίθεται, εἶναι, ἂν μετὰ τὴν κατάργησιν τῶν ἐπαρχείων ἡ σήμερον κρατοῦσα διοικητικὴ διαίρεσις εἶναι ἐπαρκής. Φρονῶ ὅτι, ὁ μὴ ἐμπνεόμενος ὑπὸ πάθους, ὁ μὴ νομίζων ὅτι τὸ δηλητήριον ἀποτελεῖ τὸ μόνον ἐπιχείρημα ἐν τῇ συζητήσει τῶν νομοσχεδίων, δὲν δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι κατηργηθέντων τῶν ἐπαρχείων εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐν Ἑλλάδι διοίκησις διὰ τῆς κρατούσης διοικητικῆς διαιρέσεως. Δὲν φθάνει τὸ φαρμάκι, ἵνα καταρρίψῃ τὸ νομοσχέδιον· ἀπαιτοῦνται ἐπιχειρήματα, ἀπαιτοῦνται ἀποδείξεις τῶν ἰσχυρισμῶν τῶν προτεινομένων, καὶ τὰς ἀποδείξεις ταύτας ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς (ὄχι ὁ τελευταῖος ἀγορεύσας) βεβαίως δὲν ἔφερεν ἐνώπιον ἡμῶν. Ὡμίλησεν ὡς κληρονόμος τῶν Τρικουπικῶν ἀρχῶν, ὡς μόνος ἐν Ἑλλάδι κληρονόμος τῶν ἀρχῶν τούτων, καὶ παρουσιάσθη ἐπικρίνων ἡμᾶς, ὅτι διὰ τῶν νομοσχεδίων τούτων ἀπηρνήθημεν τὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας καὶ ἡμεῖς ἐπρεσβεύσαμεν καὶ ὁ ἀείμνηστος ἀρχηγὸς ἡμῶν πάντοτε εἶχεν. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν συζήτησιν, ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἔχῃ τὸ δικαίωμα μόνος νὰ διερμηνεύῃ τὰς ἰδέας τοῦ ἀειμνήστου ἀρχηγοῦ ἡμῶν...

§316ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ὀρθόδοξος.

§317Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν αὐτὸς ἦναι ὀρθόδοξος, ἐὰν ἡμεῖς ἤμεθα αἱρετικοὶ (ἱλαρότης)· γνωρίζω τοῦτο μόνον, ὅτι ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης εἶχε παραπολὺ εὐρεῖαν τὴν διάνοιαν, ὅπως ἐννοήσῃ, ἐκ τῶν διδαγμάτων καὶ τῆς πείρας τῶν πραγμάτων ὁδηγούμενος, ὅτι εἶναι ἀδύνατον μετὰ τὴν κατάργησιν τῶν ἐπαρχείων νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὴν διοίκησιν μὲ τοὺς νομοὺς, τοὺς ὁποίους ἔχομεν. Καὶ τοῦτο παραδέχεται ὁ ἕτερος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, ὁ πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσας, διότι ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς συνηθίζει, συζητῶν περὶ ζητημάτων τοσοῦτον σπουδαίων, εἰς τὰ πράγματα νὰ ἀποβλέπῃ· δὲν ἔχει ἀνάγκην δηλητηρίων· τὰ δηλητήρια τὰ ἀφίνει κατὰ μέρος, τὰ ἀφίνει εἰς τὸν ἕτερον ἐξ Ἀττικῆς κ. Βουλευτὴν (ἱλαρότης, χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Μᾶς ἐπέκριναν, ὅτι προέβημεν εἰς διαιρέσεις μὴ ἐπαρκεῖς, ὅτι ἐσταματήσαμεν εἰς ἀριθμὸν, εἰς τὸν ὁποῖον δὲν ἔπρεπε νὰ σταματήσωμεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ περιλάβωμεν καὶ ἄλλας ἐπαρχίας καὶ ἄλλους νομούς. Ἀλλὰ, Κύριοι, καὶ τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν· πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι πολλάκις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πράξῃ τις ὅ,τι ἐπιθυμεῖ νὰ πράξῃ, καὶ ὅτι ἐν τῷ πόθῳ καὶ τῇ ἐπιθυμίᾳ τῆς βελτιώσεως ὑπάρχουν ὅρια, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπερπηδηθῶσι. Καὶ ταῦτα λέγω, ὅσον ἀφορᾶ τὴν διοικητικὴν διαίρεσιν. Ἔρχομαι εἰς τὸ ἕτερον ζήτημα. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου ἔθηκα τὸ ζήτημα, ὅπως ἔπρεπε νὰ τεθῇ. Ὡμιλήσατε πάντες περὶ δικαιοσύνης· ἠκούσαμεν πολλὰ ὑπὲρ καὶ πολλὰ κατ’ αὐτῆς, ἀλλὰ πρέπει νὰ λεχθῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὅλοι ἐν τῇ συνειδήσει ἡμῶν παραδεχόμεθα, ὅτι ὁ καλὸς δικαστὴς δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ δικαστήριον τῆς μεγάλης πόλεως, μὲ τὸ δικαστήριον τῆς μικρᾶς πόλεως. Κάμετε καλοὺς δικαστὰς, καὶ θὰ ἔχητε καλὰ δικαστήρια. Καὶ θὰ φέρω τὸ παράδειγμα τῆς Ἑπτανήσου ἐπὶ τῆς Ἀγγλικῆς Προστασίας. Εἴπετέ μοι, παρακαλῶ, ὑπῆρχον καὶ ἐν ταῖς μικραῖς νήσοις Πρωτοδικεῖα, ναὶ ἢ ὄχι; Ἠρωτήσατε πῶς ἐνήργουν τὰ Πρωτοδικεῖα ἐκεῖνα; ἠρωτήσατε ποία ἦτο ἡ δικαιοσύνη κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην; Ἀλλὰ διατί; διότι ὁ δικαστὴς ἵστατο ὑψηλὰ, διότι ἡ θέσις τοῦ δικαστοῦ ἦτο τοιαύτη, ὥστε δὲν ἐτόλμα οὔτε ὁ ἰσχύων οὔτε ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξασκήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ ἐπιρροὴν, δὲν ἐτόλμα κἂν νὰ διανοηθῇ τις, ὅτι εἶναι δυνατὸν ὁ δικαστὴς νὰ ἐπηρεασθῇ. Δώσατέ μοι τοιούτους δικαστὰς, καὶ τότε ἀδιάφορον εἶναι, ἐὰν ἐν μικραῖς πόλεσιν ἢ ἐν μεγάλαις πόλεσιν ὑπάρχουν δικαστήρια. Τὴν ἀπόδειξιν δὲ τῆς ἀληθείας ταύτης μοὶ δίδει αὐτὸς ὁ ἐξ Ἀττικῆς ἀξιότιμος Βουλευτής· διότι ἀνέφερεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς Δικαιοσύνης παρ’ ἡμῖν εἶναι τοιαύτη, ὥστε κίνδυνον σχεδὸν ἐτρέξαμεν, ὅπως ὑποβληθῶμεν εἰς Μικτὰ Δικαστήρια... Εἶναι τοιαύτη ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν ἀνεφέρατε, ἢ ὄχι;

§318Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἠπειλήθημεν.

§319Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀλλ’ ἠπειλήθημεν τάχα διὰ τὰς ἀποφάσεις τοῦ δικαστηρίου τῆς Κυπαρισσίας ἢ ἄλλου τινὸς δικαστηρίου ἐν μικρᾷ λειτουργοῦντος πόλει; Ὄχι· ἠπειλήθημεν διὰ τὰς τῶν ἐν τῇ πρωτευούσῃ λειτουργούντων, καὶ ταῦτα ἀκριβῶς τὰ δικαστήρια ἐπεκαλέσθητε, ὅπως καταδικάσητε τὰ δικαστήρια τῶν μικρῶν πόλεων. Ἐὰν λοιπὸν ἡ ἀπειλὴ, περὶ ἧς ἐποιήσατο λόγον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ἀποτελῇ γεγονὸς, τί ἐξάγεται ἐκ τοῦ γεγονότος τούτου; ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς, ἵνα ἀσχοληθῶμεν πρὸς ἀνύψωσιν τῆς θέσεως τοῦ δικαστοῦ, πρὸς ἀνύψωσιν τῆς Δικαιοσύνης παρ’ ἡμῖν. Ἀλλὰ βεβαίως τὴν ἀνύψωσιν ταύτην δὲν πρέπει νὰ ἐπιζητήσωμεν εἰς τὸν μεγαλείτερον ἢ εἰς τὸν μικρότερον ἀριθμὸν τῶν δικαστηρίων, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐπιζητήσωμεν εἰς τοὺς νομοὺς ἐκείνους, διὰ τῶν ὁποίων θὰ καθιερώσωμεν τὴν ἀνεξαρτησίαν τοῦ δικαστοῦ, καὶ θὰ καταστήσωμεν αὐτὸν τόσον ἀνεξάρτητον, θὰ θέσωμεν αὐτὸν τόσον ὑψηλὰ, ὥστε μήτε ἡ Πολιτεία μήτε οἱ ἰσχύοντες ν’ ἀποτολμήσουν ἐπ’ αὐτοῦ νὰ ἐπιδράσουν. (Ἐπιδοκιμασίαι καὶ χειροκροτήματα ἐκ τῆς Βουλῆς καὶ τῶν ἀκροατηρίων).

§320ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἠδυνήθην νὰ κατανοήσω τίς οἶστρος ἐκέντησε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε λάβρως ἐπιτιθέμενος κατὰ τοῦ πρώτου ἀγορεύσαντος τῶν Βουλευτῶν ἐξ Ἀττικῆς νὰ χύσῃ αὐτὸς δηλητήριον, καθ’ ἣν ὥραν ὡμίλει περὶ δηλητηρίου ὑπὸ ἐκείνου χυθέντος. Δὲν ἠδυνήθην νὰ κατανοήσω ποῖα εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὑπ’ ἐμοῦ λεχθέντα, ἅτινα ἔπεισαν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐπικρίνας τὰ νομοσχέδια αὐτοῦ διεξεδίκησα ἀντιπροσωπείαν ἰδεῶν, εἰς ἣν οὐδὲν ἔχω ἰδιαίτερον δικαίωμα, οὐδὲ ἀξίωσιν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα φθάσῃ νὰ ἀπαγγείλῃ τὸν Φιλιππικόν, ὃν ἠκούσατε, εἶχεν ἀπόλυτον ἀνάγκην νὰ μεταβάλῃ τὸ ἔδαφος, ἐφ’ οὗ ἐγὼ ἐστάθην, ὅτε ὡμίλησα κατὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, εἶχεν ἀνάγκην νὰ λησμονήσῃ ὅτι ὁμιλῶν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τοῦ ἐκ τῆς πρωτοβουλίας τῆς ὑπ’ αὐτοῦ προεδρευομένης Κυβερνήσεως προερχομένου, ἐν τῷ λόγῳ μου ἥνωσα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο πρὸς τὸ ἄλλο, τὸ περὶ Νομαρχιακῶν Συμβουλίων, ὅπερ αὐτὸς ἠρνήθη κατὰ τὴν συζήτησιν νὰ ἑνώσῃ, ἵνα ἐπαινέσω τὴν πρωτοβουλίαν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, καίτοι τὴν συζήτησιν αὐτοῦ δὲν ἐνέκρινεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ διεξαγάγωμεν ἐν ταὐτῷ μετὰ τῆς τοῦ παρόντος, ὅτε ὁ ἔντιμος ἐκ Ναυπλίας Βουλευτὴς ἐπέμεινε ζητῶν νὰ συνεισαγάγῃ ἀμφότερα. Ἀλλὰ εἶχεν ἀνάγκην νὰ μεταβάλῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ ἔδαφος, καὶ ἐν γνώσει διέπραξε τὴν μεταβολήν· διότι εἶναι μάρτυς ἡ Βουλὴ ἐδῶ, ὅτι οὐδεμία λέξις ἐπαινετικὴ τῆς ὑφισταμένης διοικήσεως ἐξῆλθε τοῦ στόματός μου, ὅτι ἐγὼ βεβαίως δὲν ἀπήγγειλα τὸν πανηγυρικὸν τῆς Ἑλληνικῆς διοικήσεως, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐπιστοποίησα ἐκεῖνο, ὅπερ πάντες οἱ ἐνταῦθα ἐν γνώσει τῶν πραγμάτων ἀγορεύοντες εἶπον, ὅτι ἐκεῖ, ὅπου δὲν εὑρίσκετε 16 νομάρχας, — καὶ δὲν ἔχομεν αὐτοὺς τοὺς 16, καὶ δὲν εἴχομεν 10 νομάρχας πρὸ τῶν χρόνων τούτων μέχρι καὶ τῆς ἀρίστης ἐποχῆς τῆς βασιλείας τοῦ Ὄθωνος, — ἐκεῖ, ὅπου δὲν εὑρίσκετε 16 νομάρχας, κακῶς ἔρχεσθε νὰ ζητήσητε 27, διότι συντελεῖτε εἰς τὴν τελείαν παράλυσιν τῆς ἤδη ἀρκετὰ παραλελυμένης διοικήσεως, διότι συντελεῖτε εἰς τὴν τελείαν καταβίβασιν τοῦ θεσμοῦ· ὅτι σήμερον δὲν ἔχομεν τοὺς προσήκοντας ἀντιπροσώπους τῆς Κυβερνήσεως ἐν τοῖς νομοῖς, καὶ ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, αὔριον θὰ ἔχωμεν ἔτι κατωτέρους. Καταβιβάζετε τοὺς νομάρχας ἀπὸ τῆς θέσεως, εἰς ἣν ὤφειλον νὰ ὦσιν, εἰς ἣν δὲν εὑρίσκονται, ἀκριβῶς ἵνα τοὺς πλησιάσητε εἰς τὴν θέσιν, εἰς ἣν εὑρίσκετο ἡ ῥυπαρία ἡ ἐπαρχιακὴ, τὴν ὁποίαν ὅλοι ἐνθυμούμεθα. Τοιαῦτα εἶπον ἐγὼ ἐνταῦθα· ἀλλ’ εἶχεν ἀνάγκην ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ταῦτα νὰ διαστρέψῃ, — αὕτη εἶναι ἡ ἀλήθεια, — ἵνα δυνηθῇ νὰ διεκδικήσῃ αὐτὸς ἀντιπροσωπείαν...

§321Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποτέ!

§322ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. .. ἵνα διεκδικήσῃ αὐτὸς ἀντιπροσωπείαν ἰδεῶν, ἅστινας βεβαίως ἀντεπροσώπευε καὶ αὐτὸς μέχρι τινὸς, ἀλλ’ ἐνταῦθα ἐντελῶς ἐλησμόνησεν. Ἐλησμόνησεν αὐτὰς, ὅτε ἠγείρετο καὶ ἔλεγεν, ὡς ἐπανέλαβε καὶ ταύτην τὴν ἑσπέραν, ὅτι μετὰ τὴν κατάργησιν τῶν ἐπαρχείων ἐπεβάλλετο καὶ ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη ἐσκοπεῖτο ἡ διαίρεσις τῶν νομῶν. Τοῦτο οὐδέποτε ὑπῆρξε. Καὶ δὲν λέγω τοῦτο, διότι ἔχω τὸ δικαίωμα ἐγὼ, ἐπαναλαμβάνω, ἰδιαιτέρως νὰ ἀντιπροσωπεύω τὰς ἰδέας τοῦ ἀπελθόντος — εἶμαι ἁπλῶς εἷς τῶν ὀπαδῶν, ὅσοι τηροῦσιν εὐλαβῆ τὴν μνήμην τοῦ ἀειμνήστου ἀρχηγοῦ, — ἀλλὰ διότι γνωρίζω καλῶς, ὅτι οὐδέποτε κατὰ τὰ μακρὰ ἔτη, καθ’ ἃ συνειργάσθην μετ’ ἐκείνου, οὐδέποτε κατὰ τὰ ἔτη, καθ’ ἃ ὑπῆρξα εἰδικὸς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, οὐδέποτε κατὰ τὰ ἔτη, καθ’ ἃ συνειργάσθην μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἰδικοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, οὐδέποτε ἐγένετο λόγος περὶ διαιρέσεως τῶν νομῶν· ἐὰν δ’ ἐγένετό ποτε, ὄχι ἐπισήμως, ἀλλ’ ἰδιαιτέρως, λόγος περὶ τῶν προτάσεων περὶ διαιρέσεως τῶν νομῶν, τῶν ἔξωθεν ἐρχομένων, πάντοτε μία ὑπῆρξεν ἡ ἀπάντησις τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη, μία θετικὴ καὶ ἀμετάκλητος: «Ὄχι!»

§323ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ.......

§324ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἠξεύρω τί συνέβη, ὅτε ὄχι ἐγὼ, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος, διεδέχθην αὐτὸν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἀλλ’ ὁ ἐκ Λεβαδείας κ. Βουλευτὴς, δὲν ἠξεύρω τί συνέβαινε τότε, — δὲν ἀνῆκον τότε εἰς τὰ Συμβούλια, ἐν οἷς διεπράττοντο αἱ δημόσιαι ὑποθέσεις, ἤμην ἁπλῶς τότε, ὡς καὶ πρότερον, ὑποστηρικτὴς ἐνθουσιώδης καὶ κατὰ πεποίθησιν, — δὲν ἠξεύρω ποῖαι ἦσαν, ἐὰν ὑπῆρξαν, αἱ ἰδιαίτεραι συνεννοήσεις τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη μετὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λεβαδείας. Ὅμως πιστεύω, ὅτι δὲν ἐλέχθησαν ἐκεῖ ἄλλα, καὶ λέγω ὅτι ἐκεῖνοι, οἵτινες συνυπηρέτησαν μετὰ τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη, καθῆκον ἔχουσι νὰ μὴ παραμορφῶσιν ἐνταῦθα τὴν ἰδέαν, ἣν ἐκεῖνος ἐπρέσβευε. Δύνανται οἱ ἄλλοι, οἱ ἀντίθετοι πρὸς αὐτὸν, νὰ λέγωσιν ὅτι ἔσφαλε, διότι κατήργησε τὰ ἐπαρχεῖα, ἔχοντες τὴν πεποίθησιν, ἣν ἔχει καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὁ συμπολίτης μου, ὅτι κακῶς κατηργήθησαν, καὶ ὅτι κατὰ ταῦτα ὀρθὸν νὰ γείνῃ ἡ διαίρεσις· εἶναι κύριος νὰ ἔχῃ ταύτας τὰς γνώμας, καὶ εἶναι σεβασταὶ αἱ γνῶμαι ἀνδρὸς μὴ συνδεδεμένου πρὸς τὰς γνώμας, ἃς ἡμεῖς ἐπρεσβεύομεν. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι, οἵτινες συνειργάσθησαν μετὰ τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη ἐπὶ τοῦ θέματος, γνωρίζουσιν ὁπόσον ἐν τῷ πνεύματι αὐτοῦ ἦτο συνδεδεμένη ἡ κατάργησις τῶν ἐπαρχιῶν μετὰ τῆς μεταβολῆς τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, ὁπόσον ἦτο συνδεδεμένη ἡ κατάργησις τῶν ἐπαρχιῶν μετὰ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ ἀστυνομικοῦ θεσμοῦ. Καὶ ὅτε ἐγένετο ἡ ἀντίρρησις εἰς τὸν Τρικούπην, ὅτι ἀφῆκε τὰς ἐπαρχίας ἄνευ ἀντιπροσώπου διοικητικοῦ, εἶπεν ὅτι ὁ διοικητικὸς ἀντιπρόσωπος ἀντικατεστάθη διὰ τοῦ ἀστυνόμου, ὃν ἔθεσεν ἐκεῖ. Δὲν ἐξετάζω τὸ ζήτημα ἐνταῦθα, ὅπως ἄλλοτε θέλει ἐξετασθῆ, περὶ τῆς ἐπιτυχίας ἢ μὴ τοῦ θεσμοῦ· ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα εἶναι τοῦτο, ὅτι τὴν ἀνησυχίαν, ἥν τινες εἶχον περὶ τῆς μὴ ὑπάρξεως ἀντιπροσώπου τῶν ἀρχῶν, ἰδίως διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ὅτι τὴν ἀνησυχίαν ταύτην ἀνῄρει τὸ σχέδιον τοῦ Τρικούπη· διότι σκεφθεὶς νὰ εἰσαγάγῃ τὴν στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν ἐγκατέστησεν ἐν ἑνὶ ἑκάστῳ κέντρῳ, ἐν ἑνὶ ἑκάστῳ δήμῳ, σχεδὸν ἁπανταχοῦ, ἀστυνόμους ἀξίους κατὰ κανόνα νὰ ἀσφαλίσωσι τὴν δημοσίαν τάξιν, ἀξίους κατὰ κανόνα νὰ ἀντιπροσωπεύσωσι τὴν Κυβέρνησιν, καὶ βεβαίως πολὺ ὑπερτέρους, παρ’ ὅλας τὰς παρεκτροπὰς, ἃς ἠκούσαμεν καταγγελλομένας ἐνταῦθα, πολὺ ἀνωτέρους ἐκείνων, οὓς ἀντικατέστησαν ἐπὶ ἄλλου ἐν μέρει ἐδάφους. Ταῦτα εἶναι τὰ ἀκριβῆ, καὶ αὐτὰ ταῦτα ἐξέθηκα συντόμως, ὅτε ὡμίλησα, ἢ εἶχον ἐν ἐμοὶ, — πᾶς δὲ ὁ μετὰ προσοχῆς ἀκούων ἔβλεπεν ὅ,τι εἶχον ἐν ἐμοὶ, ὅτε ὡμίλουν περὶ τοῦ θέματος. Ἀλλὰ βεβαίως ἐτραυματίσθησαν οἱ κύριοι ἐξ ὅσων εἶπον, διότι ἀπεδείχθη εἰς αὐτοὺς, καίτοι μόλις ἔθιξα τὸ θέμα, ὅτι δὲν εἶναι τὸ παλαιὸν πρόγραμμα, ὅπερ εἰσήχθη διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐνταῦθα, τὸ πρόγραμμα τὸ τότε, ἀλλὰ ἄλλο καινὸν πρόγραμμα εἰσήγαγον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἔχουσι δικαίωμα, καὶ βεβαίως κανεὶς δὲν δύναται νὰ τοὺς κατηγορήσῃ, ἂν μετέβαλον γνώμην, ἂν ἐπείσθησαν, ὅτι αἱ παλαιαὶ γνῶμαι ἦσαν ἐσφαλμέναι, ἔχουσι δικαίωμα νὰ μεταβάλωσιν αὐτάς· κανεὶς δὲν μένει ἐσαεὶ ἀμετάθετος εἰς τὰς αὐτὰς πάντοτε γνώμας, οὐδὲ εἶναι ἄξιος κατακρίσεως, ἂν ἐκ πεποιθήσεως ἀναγνωρίζῃ, ὅτι αἱ πρῶται γνῶμαι εἶναι ἐσφαλμέναι. Ἀλλ’ ὅτε ἔρχονται ἐνταῦθα καὶ λέγουσιν ὅτι αἱ γνῶμαι αὐτῶν αἱ νέαι ἀνῆκον καὶ εἰς τοὺς ἄλλους, τοὺς παλαιοὺς συνεργάτας, τότε ἀπαντῶ εἰς αὐτοὺς, — καὶ εἶχον δίκαιον νὰ εἴπω τοῦτο—ὅτι τὰς γνώμας ταύτας παρέλαβον ἀπὸ τοὺς ἐργάτας τῶν ἑκατὸν καὶ μιᾶς ἐπερωτήσεων.

§325Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐτραυματίσθημεν ἡμεῖς, ἀλλ’ ἐτραυματίσθητε ὑμεῖς εἰς βαθμὸν τοιοῦτον, ὥστε περιήλθετε εἰς τελείαν σύγχυσιν, εἰς σύγχυσιν τοιαύτην, ἡ ὁποία μόνη ἠδύνατο νὰ ἐπιτρέψῃ ὑμῖν, ἵνα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς εἴπητε γεγονότα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀκριβῆ. Εἴπετε ὅτι ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης ἀπήντησεν εἰς ἐρώτησιν ἀπευθυνθεῖσαν αὐτῷ, πῶς δικαιολογεῖ τὴν κατάργησιν τῶν ἐπάρχων, ὅτι δὲν εἶχεν ἀνάγκην ἐπάρχων, καθόσον διὰ τῶν στρατιωτικῶν ἀστυνόμων ἀνεπλήρου τοὺς ἐπάρχους. Ἀλλὰ, παρακαλῶ, νὰ μοὶ εἴπητε, πότε κατηργήθησαν τὰ ἐπαρχεῖα, πότε συνεστάθη ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία; ... Τίνος τὰ λέγετε αὐτὰ, κύριε Βουλευτά; Κάλλιον θὰ ἦτο νὰ ἐλέγετε αὐτὰ, ἀφοῦ διεκδικεῖτε δικαιώματα προνομιοῦχα κληρονομίας, εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν γινώσκουν τὰ πράγματα· ὅταν ὅμως τὰ λέγητε πρὸς ἡμᾶς, παρακαλῶ περισσοτέραν ἀκρίβειαν περὶ τὰ γεγονότα.

§326ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναψύξω τὴν μνήμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι καὶ τὰ παλαιότερα δὲν ἐνθυμεῖται καὶ τὰ πρόσφατα λησμονεῖ. Τί εἶπον πρὸ ὀλίγου; Εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅτι ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης, ὅτε μετερρύθμιζε τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, εἶχε κατὰ νοῦν τὴν κατάργησιν τῶν ἐπαρχείων. Καὶ πραγματικῶς ἡ μεταρρύθμισις τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος διὰ τῆς εὐρείας περιφερείας ἐγένετο τὴν 12 Ἰουνίου 1886, ἡ δὲ κατάργησις τῶν ἐπαρχείων ἐγένετο τὴν 27 Μαΐου 1887, διὰ τῶν νόμων ΑΤϞΑʹ καὶ ΑΦΞΑʹ. Ὁ νόμος ὁ καταργήσας τὰ ἐπαρχεῖα κατελύθη ὑπὸ τοῦ διαδεξαμένου τὸν Τρικούπην Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, ὅτε δὲ ἐπανῆλθεν ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης εἰς τὰ πράγματα, κατὰ Ἰούνιον τοῦ 1892, κατήργησεν ἐκ νέου τὰ ἐπαρχεῖα, Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν διατελοῦντος τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ. Ἀλλ’ ἀκριβῶς κατ’ αὐτὸν ἐκεῖνον τὸν χρόνον, καθ’ ὃν κατήργει ἐκ νέου τὰ ἐπαρχεῖα, κατ’ αὐτὸν ἐκεῖνον τὸν χρόνον εἰσῆγε τὸ σύστημα τῆς Στρατιωτικῆς Ἀστυνομίας.

§327Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγένοντο δύο καταργήσεις. Ἡ πρώτη τὴν 27 Μαΐου 1887, ἡ δευτέρα τὸν Ἰούνιον τοῦ 1892. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξῃ τις, ὅτι ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης ἐσκέπτετο κατὰ τὸ 1887, ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ ἀστυνόμοι, οἵτινες μόνον διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1892 καθιερώθησαν, ἠδύναντο ν’ ἀντικαταστήσωσι τοὺς ἐπάρχους, τοὺς κατὰ τὸ 1887 καταργηθέντας;

§328ΔΟΥΝΗΣ. Τὸ θέμα εἶναι ἱστορικόν.

§329ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως, τὸ θέμα εἶναι ἱστορικὸν καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ γείνῃ λόγος περὶ αὐτοῦ ἐνταῦθα· ὅτε ὅμως χρησιμεύει τὸ τοιοῦτον θέμα εἰς τὸ νὰ διαστρέφωνται οἱ λόγοι ἡμῶν ἐνταῦθα, ἔχω βεβαίως καθῆκον καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν, ἥτις ἤκουσε ταῦτα, καὶ πρὸς τὴν ἀλήθειαν, νὰ ἐγερθῶ καὶ νὰ ἐπαναφέρω τὰ πράγματα εἰς τὸ ἀκριβές.

§330Δ. ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§331Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἐξεδηλοῦντο προθέσεις πρὸς κωλυσιεργίαν, θὰ ἐνόουν τὴν ἐπιμονὴν τῆς Κυβερνήσεως νὰ κρατῇ τὴν Βουλὴν μέχρι πρωΐας, ὡς βλέπετε, διότι, ἤρχισεν ἤδη τὸ λυκαυγές· ὅταν ὅμως βλέπω ὅτι ὑπάρχει ἡ ἀγαθωτέρα πρόθεσις νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, πρὸς τί ἡ ἐπιμονὴ τῆς Κυβερνήσεως; Νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς πλέον νὰ διακόψωμεν τὴν συζήτησιν, αὔριον δὲ, ἢ μᾶλλον σήμερον μετὰ μεσημβρίαν, νὰ ἐξακολουθήσωμεν. Ἐὰν ἐπιμείνῃ ἡ Κυβέρνησις, θὰ πράξῃ τοῦτο προδήλως πρὸς περιορισμὸν τῆς συζητήσεως, τοῦθ’ ὅπερ εὑρίσκω ἀδικαιολόγητον καὶ αὐθαίρετον. Οὐδόλως τῳόντι δικαιολογεῖται ἡ Κυβέρνησις, περιορίζουσα κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὴν συζήτησιν.

§332Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Πιστεύω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς οὔτε βάσιμα εἶναι, οὔτε δύνανται νὰ δικαιολογηθῶσι. Πρόκειται περὶ συζητήσεως, ἡ ὁποία ἐπὶ τρεῖς ὅλας ἡμέρας ἐξακολουθεῖ, φρονῶ δὲ, ὅτι δύναταί τις νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι πᾶσα ἐπὶ πλέον συζήτησις εἶναι περιττὴ, διότι τὸ ζήτημα εἶναι ἐξηντλημένον· ἄλλως τε ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐδήλωσε χθὲς, ὅτι σήμερον θὰ λήξῃ ἡ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου συζήτησις. Ἐπιθυμῶν ὅμως νὰ μὴ ὑποτεθῇ ὅτι σκοπὸς τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ παρεμβάλλῃ προσκόμματα εἰς τὴν συζήτησιν, προτείνω, ὅπως ἀρκεσθῶμεν σήμερον εἰς τὴν ψήφισιν τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἀφήσωμεν τὴν ἀνάγνωσιν τῶν ἄρθρων καὶ τὴν ἐπ’ αὐτῶν συζήτησιν διὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν.

§333ΗΛΙΑΣ ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Καίτοι ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, ἐπειδὴ τὸ πρῶτον ἄρθρον περιέχει τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, νομίζω ὅτι δύναμαι νὰ ἐπιφυλαχθῶ νὰ ὁμιλήσω κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ πρώτου ἄρθρου ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§334ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν...

§335Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§336Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ αἴτησις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας ὑποδεικνύει, ὅτι δὲν εἶναι ὁ κάματος, ὁ ὁποῖος μᾶς ἀποδιώκει ἀπὸ τὴν Βουλήν. Ἡ Βουλὴ δύναται νὰ προβῇ εἰς ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως καὶ ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ ἐπὶ τοῦ συνόλου, ἐπειδὴ δὲ ἤδη ἐφθάσαμεν εἰς τὴν 4ην ὥραν τῆς πρωίας, αἴτησις περὶ ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως δὲν δικαιολογεῖται. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δικαίωμα ἔχετε, ἵνα ὑποβάλητε τοιαύτην αἴτησιν, παραδεχόμεθα αὐτήν.

§337ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν, ὄχι διότι ἐπεθύμουν νὰ φέρω τὸν κάματον εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, ἀλλὰ διότι φρονῶ, ὅτι μετὰ συζήτησιν διαρκέσασαν τοσαύτας ἡμέρας, ἕκαστος τῶν Βουλευτῶν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἔχῃ ἀκεραίαν τὴν ἐπίδειξιν τῆς ψήφου του.

§338ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Ι. Γ. Ρούφου καὶ Ι. Μπακοπούλου, ὡς ψηφολεκτῶν, καὶ εἶτα ἡ διαλογή, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§339ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 151. Ἐκ τούτων 117 εἶπον Ναὶ, 33 Ὄχι, καὶ 1 ἠρνήθη ψῆφον. Ἑπομένως ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἐγένετο δεκτὴ εἰς τρίτην συζήτησιν. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 4 καὶ 10′ π. μ. τῆς ἐπιούσης).