1899.05.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 26

Τῆς 14 Μαΐου 1899.

(Παρασκευή).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 5 καὶ 10′ μ. μ. ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως, καὶ μετά τινος ἐπ’ αὐτῶν παρατηρήσεις τῶν βουλευτῶν κ.κ. Δραγούμη, Καραπάνου, Ράλλη, Σταυροπούλου καὶ τοῦ κ. Γ. Θεοτόκη, Πρωθυπουργοῦ, διορθωθέντα συμπληροῦνται, ἀναβάλλεται δὲ ἡ ἐπικύρωσις αὐτῶν διὰ τὴν ἐπιοῦσαν, ὅπως ἀνατυπωθῶσιν, ὡς διωρθώθησαν).

§1Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν, ἡ Βουλὴ ὁρίζει τὰς ὥρας τῶν συνεδριάσεων ὁ δὲ κ. Πρόεδρος, τῇ ἐπινεύσει τῆς Βουλῆς, λύει τὴν συνεδρίασιν. Ἀλλὰ κατὰ τὰς δύο τελευταίας συνεδριάσεις ὁ Κανονισμὸς δὲν ἐτηρήθη. Καὶ πρῶτον ἡ ὥρα εἶναι ἀκατάλληλος, διότι δὲν τηρεῖται ἡ ἀκρίβεια αὐτῆς καὶ δὲν εὑρισκόμεθα πράγματι κατὰ τὴν ὡρισμένην ὥραν. Ἔχομεν προσδιορίσει τὴν 5, καὶ εἶναι ἤδη 6, ὅτε θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὰς ἐργασίας μας. Δεύτερον, ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον διελύθη ἡ συνεδρίασις καὶ χθὲς καὶ προχθὲς, δὲν εἶναι σύμφωνος μὲ τὸν Κανονισμὸν, καὶ δὲν πρέπει νὰ ἀφήσητε νὰ καθιερωθῇ προηγούμενον, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ ἐπιβλαβεστάτας συνεπείας, καθόσον ἡ διάρκεια τῶν συνεδριάσεων ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν πλειονοψηφίαν, καὶ ἡ πλειονοψηφία πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι δὲν ἔχομεν ἀρκετὸν χρονικὸν διάστημα, ἵνα ἐργασθῶμεν. Διὰ βοῆς δὲν διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. Ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον ἔχομεν νὰ ἐκπληρώσωμεν σπουδαῖα καθήκοντα. Ἐπὶ δύο ἔτη ἡ Βουλὴ ἤργει, μεγάλα ζητήματα ἔλαβον χώραν κατ’ αὐτὸ τὸ διάστημα, καὶ διάφοροι ἀνάγκαι ἐπαρχιακαὶ μᾶς ἐπιβάλλουσι τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἐκπληρώσωμεν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ· τὰ πάντα μένουν ἐκτεθειμένα, καὶ ἐν τούτοις δύο μῆνες παρῆλθον καὶ δὲν κατωρθώσαμεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὰς ἐργασίας μας. Ἡ Κυβέρνησις μᾶς ἔφερε νομοθετήματα σπουδαῖα, ἡμεῖς ἔχομεν νὰ προτείνωμεν νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα θεραπεύουν πολλὰς καὶ μεγάλας ἀνάγκας τοῦ τόπου, ἀλλὰ μὲ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἠρχίσαμεν νὰ συνεδριάζωμεν, καὶ μετὰ τὴν διακοπὴν τῶν ἑορτῶν, νομίζετε, ὅτι δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν σκοπόν μας, ἐνῷ γνωρίζομεν, ὅτι ὀλίγος καιρὸς ὑπολείπεται εἰς ἡμᾶς διὰ νὰ ἐργασθῶμεν; Δὲν ἐννοοῦμεν ὁποίαν εὐθύνην ἀναλαμβάνομεν ἀπέναντι τῶν ἐντολέων ἡμῶν; Παρακαλῶ νὰ προκαλέσητε ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς καὶ νὰ κανονίσητε τὰ παραιτέρω, διότι ἡ θέσις μας δὲν εἶναι σύμφωνος μὲ τὴν ἀποστολὴν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὥρα τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς ἀπεφασίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς· ἡ ἀπαρτία σήμερον συνετελέσθη πέντε λεπτὰ βραδύτερον ἀπὸ τὴν ὡρισμένην ὥραν. Ἐν τούτοις θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. Βουλευτὰς νὰ ἦναι ἀκριβέστεροι εἰς τὸ καθῆκόν των, διὰ νὰ μὴ παρέρχωνται οὔτε τὰ πέντε λεπτὰ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§3Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑποβαλὼν εἰς τὴν Βουλὴν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1899, ἐγνώρισα εἰς αὐτὴν τὴν ἐπὶ πλέον ἢ ἔλαττον διαφορὰν ἐν συγκρίσει πρὸς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν προηγουμένων ἐτῶν. Ὀφείλω νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὰς βάσεις, ἐφ’ ὧν ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος συνετάχθη. Ἐν τῷ παρελθόντι δύο ἠκολούθουν συστήματα οἱ ὑποβάλλοντες εἰς τὴν Βουλὴν τὸν προϋπολογισμὸν Ὑπουργοί. Κατὰ τὸ πρῶτον οἱ προϋπολογισμοὶ οἱ ὑποβαλλόμενοι μετὰ νομοσχεδίων, ἀφορώντων εἰς τὴν μεταρρύθμισιν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, περιελάμβανον καὶ τὰς ἐκ τῶν νομοσχεδίων τούτων ἐπιβαλλομένας μεταβολάς· κατὰ δὲ τὸ ἕτερον οἱ προϋπολογισμοὶ συνετάσσοντο ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰσχυόντων νόμων, ἐπήρχοντο δὲ κατόπιν αἱ ἀπαιτούμεναι μεταρρυθμίσεις μετὰ τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων διὰ δηλώσεων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἡμεῖς προετιμήσαμεν τὸ δεύτερον σύστημα, διότι παρετηρήθη ἐν τῷ παρελθόντι νὰ ἐπιψηφίζηται προϋπολογισμός τις καὶ νὰ μὴ ἐπιψηφίζωνται σύναμα τὰ νομοσχέδια, τὰ σχετιζόμενα πρὸς τὰς ψηφισθείσας πιστώσεις, ἐκ τούτου δὲ προέκυψαν λογιστικαὶ ἀνωμαλίαι, τὰς ὁποίας δυνάμεθα ν’ ἀποφύγωμεν. Ἐπροτιμήσαμεν λοιπὸν νὰ συντάξωμεν τὸν προϋπολογισμὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰσχυόντων νόμων, εὐθὺς δὲ ὡς ἤθελε νομοσχέδιόν τι, εἴτε ἐκ τῶν ὑπ’ ἐμοῦ ὑποβληθέντων, εἴτε ὑπὸ τῶν συναδέλφων μου ὑποβληθησομένων, ψηφισθῇ, δύναται διὰ δηλώσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐπέλθῃ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἡ ἀπαιτουμένη μεταρρύθμισις. Εἶπον καὶ προηγουμένως, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1899 δὲν εἶναι σταθερὸς προϋπολογισμός, ὁ ἀποτυπῶν τὸ πρόγραμμα ἡμῶν· τοιοῦτος προϋπολογισμὸς ἔσται, κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν, ὁ τῆς χρήσεως τοῦ 1900, διότι δὲν ὑπελείφθη ἡμῖν ὁ ἀπαιτούμενος ὑλικὸς χρόνος πρὸς παρασκευὴν πάντων τῶν νομοσχεδίων, ἐν τοῖς ὁποίοις κατοπτρίζεται τὸ πρόγραμμα τὸ κυβερνητικόν· εἰς ἐμὲ δὲ προσωπικῶς ἐπῆλθε καὶ ἡ ἀτυχὴς σύμπτωσις, ὅτι τὸ πλεῖστον τοῦ χρόνου, ὅστις διέρρευσε μεταξὺ τῆς διακοπῆς καὶ ἐπαναλήψεως τῶν ἐργασιῶν ὑμῶν, ἀπέσπασεν ἀπὸ ἐμὲ ἀσθένεια ἐπὶ εἰκοσαήμερον διαρκέσασα. Τὸ πρόγραμμα τὸ μεταρρυθμιστικὸν τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀποτυποῦται ἄρτιον οὐδ’ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῷ ὑποβληθέντι, οὐδ’ ἐν τοῖς νομοσχεδίοις, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν ἢ πρόκειται νὰ ὑποβληθῶσιν ὑπὸ τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἀπέλειπεν ἡμῖν ὁ πρὸς τοῦτο ἀναγκαῖος χρόνος. Ἡ πρωτίστη καὶ θεμελιώδης τῶν μεταρρυθμίσεων, τὰς ὁποίας τὸ κυβερνητικὸν πρόγραμμα περιλαμβάνει, ἀφορᾷ εἰς τὴν μεταρρύθμισιν καὶ ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Ὅπως δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν στρατὸν καὶ ναυτικόν, ἄξιον τοῦ ὀνόματος, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν δικαιοσύνην, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν παιδείαν καὶ ἐκκλησίαν, ὅπως ἔχωμεν διοίκησιν, οἵας ἐννοοῦσιν ὡς ἀναγκαίας τὰ πεπολιτισμένα καὶ μᾶλλον ἡμῶν προηγμένα Κράτη, ἔχομεν ἀνάγκην πόρων, ἤτοι καλῶν καὶ εὐρώστων οἰκονομικῶν. Ἡ ἀνόρθωσις καὶ βελτίωσις τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν θὰ ἐπιτευχθῇ αʹ) διὰ τῆς ἐπιμελεστέρας διαχειρίσεως τῶν ὑφισταμένων πόρων· βʹ) διὰ τῆς φυσικῆς ἀναπτύξεως καὶ αὐξήσεως τῶν ὑφισταμένων πόρων, τῆς παρακολουθούσης τὴν ὑλικὴν πρόοδον τῆς χώρας· γʹ) διὰ τῆς μεταρρυθμίσεως τῆς ὑφεστώσης φορολογικῆς νομοθεσίας, μεταρρυθμίσεως σκοπούσης εἰς τὴν δικαιοτέραν κατανομὴν τῶν φόρων, οὕτως ὥστε νὰ μὴ ἐπιβαρύνωνται ἀνίσως αἱ παραγωγικαὶ καὶ αἱ πενέστεραι ἡμῶν κοινωνικαὶ τάξεις· δʹ) διὰ τῆς δημιουργίας νέων πόρων, μὴ ἐπιβαρυνόντων τὰς κοινωνικὰς ἐκείνας τάξεις, αἵτινες ἐπαρκῶς εἰσι καταπεπονημέναι ἐκ τῆς ὑφισταμένης φορολογίας, καὶ εʹ) θὰ ἐπιτευχθῇ τέλος ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς ἐκείνης, ἥτις σκοπεῖ τὴν ἐν γένει ἀνάπτυξιν καὶ ἐνίσχυσιν τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας. Εἰς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν ἀνάγονται τὰ ἀποτελοῦντα, μάλιστα παρ’ ἡμῖν, πολύτιμον ἐθνικὸν πλοῦτον, τὰ δάση, τὰ μεταλλεῖα καὶ ὀρυχεῖα. Εἰς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν ἀνάγεται ἡ ἀνόρθωσις καὶ ἐμπέδωσις τῆς ἐγγείου καὶ τῆς ἐν γένει πίστεως τῆς χώρας, ἥτις συνδέεται πρὸς τὴν τάξιν, τὴν ἀσφάλειαν καὶ τὴν δικαιοσύνην. Εἰς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν ἀνάγεται ἡ ἀνάπτυξις τῆς συγκοινωνίας καὶ τῶν ἐν γένει δημοσίων ἔργων, τῶν συνδεομένων πρὸς τὴν σκόπιμον χρησιμοποίησιν τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου. Δέον νὰ συμπληρωθῶσιν αἱ δημοτικαί, ἐπαρχιακαὶ καὶ ἐθνικαὶ ὁδοί. Πρωτίστως δὲ δέον νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ συντέλεσις τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, ὅστις θέλει μᾶς συνδέσει πρὸς τὸ σύμπλεγμα τῶν εὐρωπαϊκῶν σιδηροδρόμων. Εἰς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν ἀνάγεται καὶ ἡ μέριμνα πρὸς ἐνίσχυσιν καὶ προαγωγὴν τῆς παρ’ ἡμῖν γεωργίας καὶ πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς ναυτιλίας. Εἰς τὴν αὐτὴν πολιτικὴν ἀνάγεται καὶ ἡ ὀφειλομένη προστασία εἰς τὴν συμβιβαζομένην πρὸς τὰ ἐγχώρια ἡμῶν προϊόντα βιομηχανίαν. Περὶ ὅλων τούτων, ὡς ἐκ τοῦ κυβερνητικοῦ προγράμματος, ἐσμὲν ὑποχρεωμένοι, εἴτε εἰς ταύτην εἴτε εἰς ἑπομένην σύνοδον, νὰ προπαρασκευάσωμεν καὶ προσκομίσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ προσήκοντα νομοσχέδια. Ἡ ἐπιμελεστέρα διαχείρισις τῶν ὑφισταμένων πόρων τοῦ Κράτους θέλει ἐπιτευχθῆ διὰ τῆς προσοχῆς περὶ τὴν ἐκλογὴν τῶν ὀργάνων τῆς οἰκονομικῆς διαχειρίσεως, θέλει ἐπιτευχθῆ δὲ πρὸ παντὸς διὰ τῆς ἐξασφαλίσεως τοῦ διοικητικοῦ καὶ δικαστικοῦ ἐλέγχου· δέον πάντες νὰ μὴ λησμονῶμεν, ὅτι, τὸ γε νῦν ἔχον, δὲν ὑφίσταται δικαστικὸς ἔλεγχος, ἐξασφαλίζων τὴν ἀκριβῆ διαχείρισιν τῶν πόρων τοῦ Κράτους. Πρὸ πολλοῦ ἠσχολήθην εἰς τὴν κατάρτισιν νομοσχεδίου, ἀφορῶντος εἰς τὸν διοργανισμὸν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου· ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ θέμα εἶναι λίαν σοβαρόν, ἐπειδὴ ἔχω ἀνάγκην καὶ ἄλλων γνωμῶν καὶ φώτων, τὰ ὁποῖα παρέχουσιν αἱ νομοθεσίαι ἄλλων ἐθνῶν, ἐνόμισα, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ σπεύσω νὰ ὑποβάλω τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὑπὸ τὴν ψῆφον ὑμῶν ἀμέσως. Ἔχω δι’ ἐλπίδος, ὅτι θὰ δυνηθῶ νὰ ὑποβάλω αὐτὸ εἰς τὴν προσεχῆ σύνοδον τῆς Βουλῆς. Αἱ φορολογικαὶ μεταρρυθμίσεις εἶναι ἐνδεδειγμέναι. Ὑπάρχουσι καὶ ἄμεσοι καὶ ἔμμεσοι φόροι, ἐλαττωματικῶς κατανεμόμενοι εἰς τὰς διαφόρους κοινωνικὰς ἡμῶν τάξεις. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι ἐν τῇ φορολογίᾳ ἡ ἀπόλυτος δικαιοσύνη εἶναί τι ἀνέφικτον, ἀλλὰ τὰ πεπολιτισμένα ἔθνη ἐφρόντισαν, ὅπως ὡς οἷόν τε προσεγγίσωσιν εἰς τὴν δικαίαν κατανομὴν τῶν φόρων. Μεταξὺ τῶν ἀμέσων φόρων, οἵτινες χρήζουσιν ἀμέσου μεταρρυθμίσεως, εἶναι οἱ φόροι οἱ ἐπιβαλλόμενοι ἐπὶ τοῦ οἴνου, ἐπὶ τῶν ζώων καὶ ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Καὶ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐγνώρισεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι θέλει ὑποβληθῆ ἀμέσως τὸ ἀπαιτούμενον νομοσχέδιον περὶ ἀντικαταστάσεως τῆς ὑφισταμένης ἐπὶ τοῦ οἴνου φορολογίας διὰ τῆς στρεμματικῆς φορολογίας. Δὲν δύναται, νομίζω, νὰ ὑπάρξῃ δευτέρα γνώμη, ὅτι ἡ ὑφεστῶσα ἐπὶ τοῦ οἴνου φορολογία οὐ μόνον δὲν ἐξασφαλίζει εἰς τὸ Δημόσιον τὴν προσήκουσαν πρόσοδον, ἀλλὰ καὶ γίνεται πρόξενος πιέσεων ἐπὶ τῶν φορολογουμένων, γίνεται πρόξενος καταχρήσεων, τὰς ὁποίας ἀδύνατον νὰ προλάβῃ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, ἐν ὅσῳ λειτουργεῖ τὸ σύστημα τοῦτο. Διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως τῆς ἐπὶ τοῦ οἴνου φορολογίας διὰ τῆς στρεμματικῆς φορολογίας εἰσερχόμεθα εἰς τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν, ἥτις εἶναι καὶ ἡ μᾶλλον προσήκουσα πρὸς δικαιοτέραν κατανομὴν τῶν φόρων. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχῃ φορολογία, ἥτις δύναται οὐ μόνον τὰ βάρη τὰ φορολογικὰ νὰ κατανέμῃ ὡς οἷόν τε δικαιότερον, ἀλλὰ νὰ ἔχῃ καὶ ἄλλα πλεονεκτήματα, ἀφορῶντα εἰς τὴν ὑποχρέωσιν τῶν κατεχόντων γαίας, ὅπως μὴ ἀφίνωσι ταύτας ἀκαλλιεργήτους, εἶναι τὸ σύστημα τῆς στρεμματικῆς φορολογίας. Δυστυχῶς παρ’ ἡμῖν δὲν κατωρθώθη νὰ καταρτισθῇ κτηματολόγιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπαραίτητον, ὅπως ἐν γένει οἱ ἄμεσοι φόροι στηρίζωνται ἐπὶ τοῦ κτηματολογίου τούτου. Ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης εἶχε πλήρη συνείδησιν τῆς ἐλλείψεως τοῦ κτηματολογίου, καὶ ἐμερίμνησεν, ὅπως διὰ τῆς Αὐστριακῆς ἀποστολῆς γένηται ἔναρξις τῆς γεωδαιτικῆς ἐργασίας, ἥτις ἤθελε παρασκευάσει τὰ τοῦ κτηματολογίου ἡμῶν. Αἱ ἐργασίαι τῆς γεωδαιτικῆς ἐπιτροπῆς ἐπαρκῶς προώδευσαν, δὲν προώδευσαν ὅμως ὅσον ἔδει, ἵνα ἔχωμεν κατηρτισμένον ἤδη τὸ κτηματολόγιον. Ὑπάρχει τι προηγούμενον, τὸ ὁποῖον μᾶς πείθει, ὅτι, ἐὰν δραστηρίως καὶ ἐπιμελῶς τὸ ἔργον τοῦτο διεξήγετο, ἠθέλομεν ἔχει ἤδη τὸ ἀπαιτούμενον κτηματολόγιον. Ἐν Βοσνίᾳ καὶ Ἑρζεγοβίνῃ κατωρθώθη νὰ καταρτισθῇ τὸ κτηματολόγιον ἐν διαστήματι τριῶν ἐτῶν. Παρ’ ἡμῖν ἡ ἐργασία τῆς γεωδαιτικῆς ἐπιτροπῆς ἤρξατο πρὸ δωδεκαετίας, δυστυχῶς ὅμως ἐν τῷ μεταξὺ ἀνεκόπτετο αὕτη, ἀνεκόπη δὲ καὶ τελευταίως ἕνεκα τοῦ ἀτυχοῦς πολέμου ἐπὶ ἓν ἔτος, καὶ σήμερον εὑρισκόμεθα πρὸ ἐργασίας, ἥτις ἔχει ἀνάγκην ἀκόμη, ὡς ἐργασία γενικὴ, ἑνὸς τοὐλάχιστον ἔτους, ἵνα ἄρξηται ἡ σύνταξις τοῦ κτηματολογίου. Τὰ κτηματολόγια ἀρχικῶς ἐξυπηρέτουν ἕνα κυρίως σκοπόν, τὸν σκοπὸν τὸν φορολογικόν, διότι ὑπελήφθη, ὅτι διὰ τῶν κτηματολογίων δύναται νὰ ἐξακριβωθῇ ἡ γονιμότης καὶ ποιότης τῶν γαιῶν· βραδύτερον ὅμως κατενοήθη, ὅτι τοῦτο ἦτο ἀκατόρθωτον· ἐπετεύχθη ὅμως διὰ τοῦ κτηματολογίου ἕτερόν τι, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ μέγιστον πλεονέκτημα, πρὸ πάντων ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς κτηματικῆς καὶ ἐγγείου πίστεως. Διὰ τῆς καταρτίσεως τοῦ κτηματολογίου ῥευστοποιεῖται, οὕτως εἰπεῖν, ἡ κτηματικὴ ἀκίνητος ἰδιοκτησία, πάντες δὲ ἐννοεῖτε, ὁποῖα ἔσονται τὰ πλεονεκτήματα τῆς καταρτίσεως τοῦ κτηματολογίου, ὅταν πάντες γινώσκωμεν, ὅτι, τὸ γε νῦν ἔχον, ἄπειροι δυσκολίαι ὑφίστανται καὶ εἰς τὴν ἐκποίησιν καὶ εἰς τὴν ὑποθήκευσιν τῶν κτημάτων, δυσκολίαι προερχόμεναι ἐκ τῆς ἐλλείψεως τίτλων ἰδιοκτησίας ἀναμφισβητήτων. Κατ’ ἐμὴν γνώμην, τὸ κτηματολόγιον πρέπει νὰ ἄρξηται ἀπὸ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, διότι διὰ τῆς καταρτίσεως τοῦ κτηματολογίου οὐ μόνον ὁ προορισμὸς τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης θέλει ἐπιτευχθῆ σκοπιμώτερον, ἀλλὰ θέλει ἴσως ἐπιτευχθῆ διὰ τοῦ κτηματολογίου καὶ ἡ διακανόνισις τῶν παλαιῶν χρεῶν, τῶν ἐπιβαρυνόντων τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας. Εἶναι ἐπίσης ἀναγκαία, ἅμα δὲ καὶ εὐχερὴς, ἡ κατάρτισις τοῦ κτηματολογίου καὶ ἐν Θεσσαλίᾳ, ὅπου ὑπάρχουν μεγάλα κτήματα. Εἶναι μάλιστα δυνατόν, προκειμένου περὶ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα, ἡ ὁποία ἔχει ἐν τούτῳ μέγιστον συμφέρον, νὰ προσφέρῃ τὸ ἥμισυ τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης. Ὑπελογίσθη, ὅτι ἡ πρὸς τοῦτο δαπάνη ἔσται ὄχι ἀνωτέρα τῶν 400,000 δραχ., ἡ δὲ κατάρτισις τοῦ κτηματολογίου ἔσται ἐφικτὴ ἐντὸς τριετίας· ἐὰν τὸ ἥμισυ τῆς δαπάνης ταύτης καταβληθῇ παρὰ τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, τὸ δὲ ἕτερον ἥμισυ παρὰ τοῦ Κράτους, θὰ ἦναι δυνατὸν μετὰ τριετίαν νὰ ἔχωμεν κτηματολόγιον. Ἀλλὰ, διότι δὲν ἔχομεν κτηματολόγιον, δὲν ἕπεται, ὅτι πρέπει νὰ σταυρώσωμεν τὰς χεῖρας καὶ νὰ ἀφίνωμεν τὰς τάξεις τὰς φορολογικὰς, τὰς τάξεις τὰς παραγωγικὰς, νὰ ὑφίστανται ὅσας σήμερον ὑφίστανται πιέσεις. Ἀρχόμεθα ἀπὸ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν μεταβολὴν τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου. Ἡ κατάρτισις τοῦ μητρώου δὲν εἶναι δύσκολος, διότι δὲν εἶναι τοσαύτη ἡ φορολογία, ὥστε νὰ παρακωλύσῃ τοὺς ἀμπελοκτήμονας ἀπὸ τοῦ νὰ δηλώσωσιν ἀκριβῶς τὰς ἐκτάσεις τὰς ἀμπελοφύτους. Δὲν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ἐνδιατρίψω ἐπὶ πλέον εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, οὐ μόνον διότι περὶ τούτου ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐν τῇ ἀναπτύξει τοῦ κυβερνητικοῦ προγράμματος, ἀλλὰ καὶ διότι ἐν τῇ Βουλῇ ἡμῶν εἰς δύο συνεχεῖς περιόδους ἐπαναλαμβάνονται πάντοτε ὄχι εὐχαὶ, ἀλλ’ ἐπιτακτικαὶ γνῶμαι, ὅπως ἐπέλθῃ ἀντικατάστασις τοῦ φόρου τούτου. Οὐδεὶς ἠμφισβήτησεν, ὅτι πρέπει νὰ μεταβληθῇ ἡ ἐπὶ τοῦ οἴνου φορολογία. Προεβλήθη μόνον ὑπὸ τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς πρὸ τριῶν ἐτῶν ἡ ἀντίρρησις, ὅτι, καίτοι ἔχει δυσμενῆ τὴν γνώμην περὶ τῆς κρατούσης φορολογίας ὡς πρὸς τὸν οἶνον καὶ ὡς πρὸς τὰ ζῷα, δὲν ἠδύνατο ὅμως νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν μεταβολὴν ταύτην, ἐκ φόβου μήπως ἤθελε παρεξηγηθῇ ἡ συγκατάθεσις αὕτη τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκοντο τότε ἐν συνεννοήσει μετὰ τῆς Κυβερνήσεως πρὸς συνομολόγησιν τοῦ συμβιβασμοῦ· ἡ ἀντίρρησις αὕτη δὲν ἦτο, κατ’ ἐμὲ, βάσιμος, διότι οὐδὲν εἶχε τὸ κοινὸν ἡ φορολογικὴ αὕτη μεταρρύθμισις πρὸς τὸν μετὰ τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους συμβιβασμόν. Ὁπωσδήποτε σήμερον οὔτε λόγος περὶ τοιαύτης ἀντιρρήσεως. Ὀφείλω νὰ ἔλθω εἰς ἄλλην σειρὰν ἰδεῶν, ἤτοι νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι θέλω λάβει τὴν τιμὴν νὰ εἰσαγάγω ὑπὸ τὴν ψῆφον αὐτῆς διάφορα νομοσχέδια, ἀναγόμενα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ταῦτα κατατάσσονται εἰς δύο κατηγορίας, εἰς φορολογικὰς μεταρρυθμίσεις καὶ εἰς ὀργανικὰς μεταρρυθμίσεις, ὑπάρχουσι δὲ καί τινα, τὰ ὁποῖα εἰς οὐδετέραν τῶν κατηγοριῶν τούτων δύνανται νὰ καταταχθῶσι. Καὶ ἄρχομαι ἀπὸ τῶν νομοσχεδίων, τῶν ἀναγομένων εἰς τὰς φορολογικὰς μεταρρυθμίσεις, διότι ταῦτα σχετίζονται πρὸς τὸν ὑποβληθέντα ὑπὸ τὴν ψῆφον ὑμῶν προϋπολογισμὸν τοῦ 1899. Τὸ πρῶτον τῶν νομοσχεδίων τούτων εἶναι τὸ περὶ ἐπιβολῆς δικαιώματος καταναλώσεως ἐπὶ τῶν οἰνοπνευματούχων ὑγρῶν καὶ ποτῶν. Ὑπολογίζων εἰς τὴν εὐνοϊκὴν τῆς Βουλῆς ψῆφον ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐτόλμησα ἢ μᾶλλον ἐξῄρεσα ἐκ τοῦ κανόνος τοῦ γενικοῦ, νὰ ἐγγράψω ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1899 πρόσοδον ἐκ 250,000 δρ., ἥτις προσδοκᾶται ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου τούτου· ἡ ὑπηρεσία ὑπολογίζει εἰς τὸ διπλάσιον, ἀλλ’ ἐγὼ ἠρκέσθην νὰ ὑπολογίσω τὸ ποσὸν μόνον 250,000 δραχμῶν. Δὲν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ἀναπτύξω διὰ μακρῶν τοὺς δικαιολογητικοὺς λόγους τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τὸ μὲν διότι συνοδεύεται ὑπὸ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως λίαν ἐπεξηγηματικῆς, τὸ δὲ διότι φρονῶ, ὅτι αἱ ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων ἐξηγήσεις εἶναι ἀνάγκη νὰ δίδωνται καθ’ ὃν χρόνον τὰ νομοσχέδια συζητοῦνται, καθόσον τότε αἱ διδόμεναι ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ διασαφήσεις εἶναι μᾶλλον ἐπίκαιροι καὶ δύνανται νὰ ἐπιδράσωσιν ἐπὶ τῆς γνώμης καὶ τῆς ψήφου τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου. Ὀφείλω ὅμως ἁπλῆν νὰ ποιήσωμαι μνείαν τῶν φόρων, οἵτινες ἐπιβάλλονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Διὰ μὲν τοὺς οἰνοπνευματοποιοὺς αʹ κατηγορίας δραχμαὶ 200. Τοιοῦτοί εἰσιν οἱ κατασκευάζοντες σοῦμαν. Διὰ τοὺς οἰνοπνευματοποιοὺς βʹ τάξεως δραχμαὶ 5,000, ἐὰν ἡ ἡμερησία παραγωγὴ τῶν μηχανημάτων τοῦ πνευματοποιείου ᾖναι κατωτέρα τῶν 500 ὀκάδων ἀνύδρου οἰνοπνεύματος, δραχμαὶ 10,000, ἐὰν ᾖναι ἀνωτέρα τῶν 500 ὀκάδων καὶ ἐλάσσων τῶν χιλίων, δραχμαὶ 20,000, ἐὰν ἡ παραγωγὴ ᾖναι ἀνωτέρα τῶν 1,000 ὀκάδων καὶ ἐλάσσων τῶν 2,000 ὀκάδων, καὶ δραχμαὶ 30,000, ἐὰν ἡ ἡμερησία παραγωγὴ ᾖναι ἀνωτέρα τῶν 2,000 ὀκάδων ἀνύδρου οἰνοπνεύματος. Τὸ δεύτερον νομοσχέδιον εἶναι τὸ περὶ οὗ προηγουμένως ἐποιησάμην μνείαν, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀντικαταστάσεως τῆς ἐπὶ τοῦ οἴνου φορολογίας διὰ τῆς στρεμματικῆς φορολογίας. Καὶ τοῦτο συνοδεύεται ὡσαύτως ὑπὸ εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως, εἰσὶ δὲ αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου συνεζητημέναι καὶ εἰς προηγουμένας βουλευτικὰς περιόδους. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑμῖν ἐπὶ τούτῳ, εἶναι περίπου ὅμοιον πρὸς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν ὡς μέλος τοῦ Κοινοβουλίου πρὸ τριετίας. Τὸ τρίτον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀνάγεται ὡσαύτως εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν φορολογικῶν μεταρρυθμίσεων, εἶναι τὸ περὶ μεταρρυθμίσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου τῆς 28 Μαΐου 1887 περὶ ἐπιβολῆς δικαιώματος ἐπὶ τοῦ ζύθου. Ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον βεβαιοῦται ὁ ἐπιβαλλόμενος φόρος καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ ζύθου, ἀπεδείχθη ἐν τῇ ἐφαρμογῇ δίδων χώραν εἰς καταχρήσεις, διότι εἶναι δύσκολον εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, εἰς τοὺς ὁποίους ἐπιβάλλεται ἡ ὑποχρέωσις νὰ βεβαιώωσιν ἑκάστοτε τὸ παραγόμενον ἐξ ἑκάστου ἐργοστασίου ποσὸν ζύθου, νὰ βεβαιώωσιν ἐπακριβῶς τὸ προϊὸν τῆς παραγωγῆς· διότι πολλάκις συμβαίνει, ὥστε τὸ προϊὸν τοῦτο νὰ παράγηται καθ’ ὥρας μεσονυκτίους, καθ’ ἃς οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Δημοσίου πολλάκις συμβαίνει νὰ ἦναι ἀπόντες. Προυκάλεσα καὶ τὴν γνώμην εἰδικῶν ἐπὶ τούτῳ ἀνδρῶν, πάντες δὲ ἀπεδέχθησαν, ὅτι εἶναι δυνατὸν τὸ εἰσπραττόμενον σήμερον δικαίωμα καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ ζύθου νὰ εἰσπραχθῇ, ἐὰν ἐπιβληθῇ ἡ εἴσπραξις ἀναλόγου δικαιώματος καταναλώσεως ἐπὶ τῆς εἰσαγομένης διὰ τῶν τελωνείων πεφρυγμένης κριθῆς. Εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν ἀνάγεται καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου περὶ ἐπιτηδευμάτων. Ὁ φόρος τῶν ἐπιτηδευμάτων, ὡς γινώσκετε, θεωρεῖται ὡς φόρος ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος. Ἤθελεν εἶναι εὐκταῖον, ἂν καὶ παρ’ ἡμῖν κατωρθοῦτο ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, οὐ μόνον διότι ὁ φόρος οὗτος, ὅπου κατωρθώθη νὰ λειτουργῇ κανονικῶς, εἶναι ἐκ τῶν ἐπιστημονικώτερον καὶ δικαιότερον κατανεμομένων, ἀλλὰ καὶ διότι παρέχει τὴν εὐκολίαν, παρουσιαζομένης ἀνάγκης, νὰ ἦναι δυνατὸν τὸ ποσοστὸν αὐτοῦ νὰ αὐξάνῃ ἢ καὶ νὰ ἐλαττῶται. Δυστυχῶς αἱ συνθῆκαι, ὑφ’ ἃς διατελεῖ ἡ πατρὶς ἡμῶν, δὲν ἐπιτρέπουσι τὴν ἄμεσον ἐπιβολὴν τοῦ φόρου τούτου· ὡς ἐκ τούτου πρέπει ἐν τῇ διαρρυθμίσει τῶν νόμων περὶ ἐπιτηδευμάτων νὰ κατορθώσωμεν, ὥστε νὰ ἐπιβάλληται ὁ φόρος τοῦ ἐπιτηδεύματος ἀναλόγως τῶν κερδῶν ἑκάστου τῶν ἐπιτηδευματιῶν. Σήμερον δὲν εἰσάγω νομοσχέδιον, ἐπιβάλλον νέον σύστημα φορολογίας, διότι πρὸς τοῦτο ἀπαιτεῖται μείζων μελέτη, ὑποβάλλω ὅμως νομοσχέδιον, σκοποῦν εἰς τὴν ἀκριβῆ βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τοῦ διὰ τῶν ὑφισταμένων νόμων ἐπιβαλλομένου φόρου ἐπιτηδεύματος. Διὰ τοῦ κρατοῦντος συστήματος οὐ μόνον πολλοὶ ἐπιτηδευματίαι διαφεύγουσι τὸν φόρον τὸν ὑπὸ τοῦ νόμου ἐπιβαλλόμενον, ἀλλὰ δὲν κατορθοῦται ἡ ἀνελλιπὴς εἴσπραξις τῶν βεβαιουμένων φόρων· εἷς δὲ ἐκ τῶν φόρων, εἰς τοὺς ὁποίους ἡ καθυστέρησις ἐξικνεῖται εἰς ἀπίθανον σημεῖον, εἶναι ὁ τῶν ἐπιτηδευμάτων, διότι ἀνέρχεται εἰς 12% ἐπὶ τῶν βεβαιώσεων, εἴς τινας δὲ ἐπαρχίας καὶ εἰς ἀνώτερον βαθμόν· εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἀττικῆς ἡ καθυστέρησις τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν ἀνῆλθεν εἰς 49% ἐπὶ τῶν βεβαιωθέντων. Τὸ ἐλάττωμα τὸ κύριον τοῦ κρατοῦντος συστήματος εἶναι, ὅτι ἡ ἄδεια πρὸς ἐξάσκησιν τοῦ ἐπιτηδεύματος τοῦ ὑποκειμένου εἰς φορολογίαν δίδεται, καθ’ ὃν χρόνον πληρώνεται ὁ φόρος· ὥστε ὁ κατορθώνων νὰ μὴ πληρώνῃ τὸν φόρον ἀσκεῖ τὸ ἐπιτήδευμά του ἄνευ ἀδείας. Διὰ τοῦ εἰσαγομένου νομοσχεδίου ὑποχρεοῦται πᾶς ἐπιτηδευματίας, ὑποκείμενος εἰς φορολογίαν, νὰ ἐφοδιάζηται διὰ τῆς ἀπαιτουμένης ἀδείας, πρὶν ἀρχίσῃ ἀσκῶν τὸ ἐπιτήδευμά του. Ἔχω ἀκράδαντον πεποίθησιν, ὅτι διὰ τῆς μεταβολῆς, ἣν φέρει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἡ εἴσπραξις τοῦ Δημοσίου ἡ ἐπὶ πλέον θὰ ὑπερβῇ τὸ ἑκατομμύριον. Ἔχω δὲ καὶ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐντὸς τοῦ δευτέρου ἑξαμήνου τοῦ ἔτους τούτου, ἐὰν ὁ νόμος λειτουργήσῃ ἀμέσως, ἡ πρόσοδος ἡ ἐκ τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων θέλει αὐξήσει διὰ τὸ 1899 κατὰ 500,000 δραχμάς. Διὰ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου συνιστᾶται ἰδία Οἰκονομικὴ Ἐφορία ἐν Ἀθήναις διὰ τὴν βεβαίωσιν τῶν φόρων ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ οἰκοδομῶν. Εἰς τὰς φορολογικὰς μεταρρυθμίσεις ἀνάγεται καὶ νομοσχέδιον περὶ μεταβολῶν ἐν τῷ τελωνιακῷ δασμολογίῳ. Δὲν πρέπει δὲ νὰ ὑπολάβητε, ὅτι πρόκειται περὶ μεταβολῶν τοῦ δασμολογίου ἀξίων μνείας ἢ δυναμένων νὰ ἀσκήσωσιν ἐπιρροήν τινα ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων τοῦ Δημοσίου· πρόκειται μόνον περὶ κυρώσεως νομοθετήματος, τὸ ὁποῖον πρὸ δύο ἐτῶν εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλήν, περὶ τῆς ἀτελείας τῶν ὅπλων Γκρᾶ καὶ τῶν φυσιγγίων αὐτῶν, διότι εἶχε δηλωθῆ κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ νομοσχεδίου ὑπὸ τοῦ ὑποβαλόντος αὐτὸ Ὑπουργοῦ, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ θ’ ἀρχίσῃ ἀμέσως, καίτοι κατὰ τὸν νόμον περὶ δασμολογίου δὲν πρέπει νὰ τίθενται εἰς ἐνέργειαν δασμολογικαὶ μεταρρυθμίσεις ἢ ὅταν πρόκειται περὶ προσθήκης ἢ αὐξήσεως εἰσαγωγικῶν τελῶν· ἀλλ’ ὡς ἐκ τῶν ἀνωμάλων περιστάσεων ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὑπέλαβεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ τὸν θέσῃ εἰς ἐνέργειαν ἀμέσως, οὕτω δὲ ἐλειτούργησε τὸ νομοθέτημα ἐκεῖνο, καίτοι ἀκύρως, μέχρι τοῦ Ἰουλίου τοῦ 1898, ὅτε καὶ ἀνεστάλη ἡ περαιτέρω ἐφαρμογή του δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐν τῷ μεταξὺ εἰσήχθησαν καὶ ὅπλα καὶ φυσίγγια Γκρᾶ καὶ δὲν ὑπεβλήθησαν εἰς εἰσαγωγικὸν τέλος, εἶναι πρέπον ἡ πρᾶξις αὕτη νὰ περιβληθῇ μὲ τὸ προσῆκον νομοθετικὸν κῦρος, ὅπως μὴ ὑποβληθῶσιν εἰς εὐθύνας οἱ τὴν ἀτέλειαν δεχθέντες τελωνιακοὶ ὑπάλληλοι. Ὡς πρὸς τὴν γενικωτέραν τοῦ δασμολογίου τροποποίησιν, νομίζω ὅτι δύναμαι νὰ ὑποσχεθῶ, ὅτι ἐν τῇ προσεχεῖ Βουλευτικῇ συνόδῳ θέλω δυνηθῆ νὰ ὑποβάλω δασμολογικὰς μεταβολὰς, σκοπούσας τὴν ἐλάττωσιν τελῶν τινων, ἐπιβαρυνόντων τὰς πενεστέρας τάξεις, καὶ τὴν ἐπιβολὴν τελῶν βαρυτέρων ἐπὶ εἰδῶν πολυτελείας. Ἐκ τῆς γενικωτέρας ταύτης μεταρρυθμίσεως τοῦ δασμολογίου ἐλπίζω καὶ μικρὰν αὔξησιν τῶν τελωνιακῶν τελῶν. Πρὸς εἰσαγωγὴν μεταρρυθμίσεων τοῦ δασμολογίου ἀπαιτεῖται καὶ ἡ συγκατάθεσις τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς. Γινώσκω δὲ, ὅτι οἱ ἀποτελοῦντες αὐτὴν διακρίνονται καὶ ἐπὶ οἰκονομολογικαῖς γνώσεσι καὶ ἐπὶ προθυμίᾳ πρὸς διευκόλυνσιν παντὸς μέτρου ἀφορῶντος εἰς κανονικωτέραν διαρρύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν μας πραγμάτων, θέλουσι δὲ παράσχει τὴν ἐπὶ τούτῳ συγκατάθεσίν των. Εἰς τὰς φορολογικὰς μεταρρυθμίσεις ἀνάγεται καὶ ὁ νόμος, ὃν μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θέλω λάβει τὴν τιμὴν νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλήν, περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ ὑφεστῶτος συστήματος φορολογίας τῶν ζώων. Συμβαίνει καὶ εἰς τὴν φορολογίαν τῶν ζώων ὅ,τι καὶ εἰς τὴν τοῦ οἴνου ὡς πρὸς τὰς καταπιέσεις· διότι οἱ ἐνοικιασταὶ τῶν ἀδηλώτων ζώων, ὅταν πρόκειται διὰ πρωτοκόλλου νὰ βεβαιώσωσι τὴν παράλειψιν ἢ τὴν ἐλλιπῆ δήλωσιν, εὑρίσκονται πολλάκις εἰς μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα οὐδεμία ἀρχὴ λειτουργεῖ, διὰ μόνης δὲ τῆς ἀπειλῆς, ὅτι θὰ συντάξωσι πρωτόκολλα, ἀσκεῖται ἡ πίεσις ἐπὶ τοῦ κτηνοτρόφου, ὅστις, ἀναλογιζόμενος τὰς περιπετείας, εἰς ἃς θέλει ὑποβληθῆ ἐὰν προσέλθῃ ὡς κατηγορούμενος ἐνώπιον δικαστηρίου, ἀναλογιζόμενος, ὅτι θέλει ἀπολέσει χρόνον δύο καὶ τριῶν ἡμερῶν καὶ ὅτι θὰ πληρώσῃ δικηγόρον, ἀναγκάζεται, καίτοι εἰλικρινῶς ἐδήλωσε τὰ ζῷά του, νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν πίεσιν τῶν ἐνοικιαστῶν. Ὅσοι ἐξ ὑμῶν ἐκπροσωπεῖτε ἐπαρχίας κτηνοτρόφους, γινώσκετε ὁποῖα ἐγείρονται παράπονα παρὰ τῶν κτηνοτρόφων, οἵτινες ὑπεβλήθησαν εἰς τὰς περιπετείας τῆς ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων προσαγωγῆς· πολλοὶ ἠναγκάσθησαν καὶ τὸ ἐπάγγελμά των αὐτὸ νὰ μεταβάλωσιν. Ἐὰν ἐξασφαλίσωμεν διὰ συστήματος φορολογικοῦ ἄλλου τὴν πρόσοδον, ἣν σήμερον ἔχομεν ἐκ τοῦ φόρου τῶν ζῴων, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κωλυθῶμεν εἰς τὴν μεταβολὴν ταύτην. Κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἣν καὶ ἄλλοτε ὑπεστήριξα, ἐὰν ὁ φόρος τῶν κτηνοτρόφων ἐπιβληθῇ εἰς τὰ σφαζόμενα ζῷα, εἶναι δυνατὸν ν’ ἀπαλλάξωμεν τοὺς κτηνοτρόφους τῶν πιέσεων καὶ καταχρήσεων. Ἐγένετο ὑπό τινων ἡ ἀντίρρησις, ὅτι διὰ τοῦ τοιούτου συστήματος ἤθελεν ἐπέλθει ὑπερτίμησις εἰς τὸ κρέας, θὰ ἐγερθῶσι δὲ παράπονα παρὰ τῶν οἰκούντων εἰς τὰς μεγαλοπόλεις· ἀλλ’ ἡ ἀντίρρησις αὕτη, κατ’ ἐμὲ, δὲν εἶναι βάσιμος, διότι ὁ κρεωπώλης, ἀγοράζων παρὰ τοῦ κτηνοτρόφου τὸν ἀμνόν, θὰ ὑπολογίσῃ εἰς τὴν τιμὴν τὸν φόρον, ὅστις οὕτως ἐπιβαρύνει πάλιν τὸν κτηνοτρόφον. Δυνάμεθα δὲ τὸν φόρον, τὸν σήμερον λειτουργοῦντα, νὰ διατηρήσωμεν ἐπὶ τῶν μεγάλων ζῴων, διότι ὡς πρὸς ταῦτα, εὐχερῶς βεβαιούμενα, δὲν ἐξασκοῦνται ἐπὶ τῶν ἰδιοκτητῶν αὐτῶν πιέσεις, καθόσον εἶναι εὔκολος ἡ ἐξακρίβωσίς των. Τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου θέλω ἀναβάλει ἐπί τινας ἡμέρας, διότι δὲν συνεπληρώθησαν πᾶσαι αἱ πληροφορίαι, ἃς ἐζήτησα παρὰ τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν, ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τῶν σφαζομένων ζῴων ἐν ἑκάστῳ δήμῳ. Ἐκ τῶν πληροφοριῶν, ἃς μέχρι τοῦδε ἔχω, ἐὰν ἀντὶ τοῦ ἐκ 42 λεπτῶν φόρου ἐπὶ ἑκάστου μικροῦ ζῴου ἐπιβάλωμεν φόρον δραχμῆς ἐπὶ τῶν σφαζομένων, θέλομεν εἰσπράξει τὸ αὐτὸ ποσόν. Καὶ ὡς πρὸς τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ φόρου τούτου, καθὼς καὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, ἀνεχωρήσαμεν ἐκ τῆς ἀρχῆς, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον νὰ ὁδηγηθῶμεν ἐπὶ τῶν φορολογικῶν μεταρρυθμίσεων τούτων ὑπὸ ταμιευτικοῦ πνεύματος, ἀλλὰ ν’ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε εἰσπράττομεν. Ὑπὸ μελέτην ἔχω ὡσαύτως νομοσχέδιον περὶ μεταβολῆς τῆς φορολογίας τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Ἔλεγον ὑμῖν καὶ πρότερον, ὅτι τὸ φορολογικὸν σύστημα, ὅπερ σκοπιμώτερον καὶ ἐπιστημονικώτερον δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ τῆς ἐγγείου παραγωγῆς, εἶναι τὸ σύστημα τῆς στρεμματικῆς φορολογίας. Εἴχομεν πρὸ τοῦ συστήματος τοῦ ὑφισταμένου, τὴν δεκάτην, ἣν εὐλόγως κατηργήσαμεν, διότι δι’ αὐτῆς ἐφορολογεῖτο ἡ ἀκαθάριστος πρόσοδος, ἐφορολογεῖτο ὁ σπόρος, καὶ οἱ γεωργοὶ ὑφίσταντο κατὰ τὴν βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τῆς δεκάτης μυρίας πιέσεις. Ἐν ἐλλείψει κτηματολογίου, ὁ ἀοίδιμος Τρικούπης κατέφυγεν εἰς πρόχειρόν τι σύστημα, τῆς ἐπιβολῆς φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ὑπολαβὼν, ὅτι εἶναι δυνατὸν ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν νὰ ἀποτελῇ ἀσφαλὲς τεκμήριον πρὸς προσδιορισμὸν τοῦ ἐγγείου φόρου. Ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἐπιβολῆς τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν παρατηρεῖται ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος μείωσις τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, διότι παρ’ ἡμῖν κρατεῖ πάντοτε τὸ πνεῦμα τῆς ὑπεκφυγῆς τῶν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου εἰσφορῶν. Ἐπειδὴ δὲ ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἐχρησίμευσε καὶ ὡς βάσις τῆς δημοτικῆς φορολογίας, καὶ ἐπειδὴ τῶν δήμων τὰ βάρη ηὔξησαν, παρατηρεῖται εἴς τινας δήμους νὰ ἦναι ὁ δημοτικὸς φόρος ἀνώτερος τοῦ δημοσίου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Αἱ δυσκολίαι πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν εἶναι πολλαί, διότι, ἂν καταφύγωμεν εἰς τεκμήρια, θέλομεν εὑρεθῆ πάλιν εἰς τὸν αὐτὸν ἐλαττωματικὸν κύκλον. Ἐπρότεινάν τινες νὰ ληφθῇ ὡς βάσις τὸ ἄροτρον, ἀλλὰ καὶ τοῦτο εἶναι τεκμήριον, θὰ συμβῇ δὲ τὸ ἑπόμενον ἔτος νὰ ἀρχίσωσιν ἐλαττούμενα καὶ τὰ ἄροτρα, ὡς συνέβη εἰς τὰ ἀροτριῶντα κτήνη. Εὐχερέστερον δύναται νὰ μεταβληθῇ ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ὡς πρὸς τὴν Θεσσαλίαν, διότι ἐκεῖ ὑπάρχουσι μεγάλα κτήματα· δυσκόλως ὅμως δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα. Δὲν ἐνδιατρίβω πολὺ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, διότι δὲν ἐμόρφωσα γνώμην ὁριστικὴν περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἀντικαταστάσεως τοῦ ὑφεστῶτος φόρου. Ἐλπίζω ἐν τῇ προσεχεῖ συνόδῳ τῆς Βουλῆς νὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον. Προκειμένου περὶ τῶν φορολογικῶν μεταρρυθμίσεων, ὀφείλω νὰ μνημονεύσω τοῦ σταφιδικοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν εἰς εἶδος εἴσπραξιν μέρους τοῦ ἐγγείου ἐπὶ τῆς σταφίδος φόρου. Ἀλλ’ ἁπλῶς ποιοῦμαι μνείαν τούτου, διότι, μεθ’ ὅσα ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, δὲν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ἀπασχολήσω ὑμᾶς ἐπὶ πλέον, τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θέλω ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον καὶ θέλω λάβει ἀφορμὴν νὰ παράσχω κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ πᾶσαν ἀναγκαίαν ἐξήγησιν. Ὅπως ἐξαντλήσω τὴν κατηγορίαν τῶν φορολογικῶν μεταρρυθμίσεων, αἵτινες σχετίζονται ἀμέσως ἢ ἐμμέσως πρὸς τὸν προϋπολογισμόν, ὀφείλω νὰ φέρω εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς, ὅτι ὡς πρὸς τὸ κρατοῦν σύστημα τῆς ἐκ τῆς σμύριδος προσόδου τοῦ Δημοσίου, κατήρτισα νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου, ὡς φρονῶ, ἡ πρόσοδος αὕτη θέλει ἐπαισθητῶς αὐξήσει. Δὲν δύναμαι ὅμως νὰ ὑποβάλω τοῦτο σήμερον, διότι ἡ σμύρις, ὡς γινώσκετε, εἶναι ἐκ τῶν ὑπεγγύων προσόδων, καὶ ὀφείλω προηγουμένως νὰ ζητήσω τὴν ἔγκρισιν τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς. Περὶ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ μονοπωλίου τῶν οἰνοπνευμάτων δὲν ποιοῦμαι τὸ πρῶτον νῦν μνείαν ἐνώπιον τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους. Πρὸ τριετίας ἀγορεύων, ὡς μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, ὑπεστήριξα τὸ μονοπώλιον τῶν οἰνοπνευμάτων, ὡς ἐπιβαλλόμενον οὐ μόνον ὑπὸ τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ αὐξήσωμεν τὰς δημοσίας προσόδους, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ λόγου νὰ περιφρουρήσωμεν τὴν δημοσίαν ὑγείαν. Τὰ περὶ τούτου συνεζητήθησαν καὶ ἐν τῷ τελευταίῳ ἐν Πάτραις Σταφιδικῷ Συνεδρίῳ, διότι τὸ μονοπώλιον τῶν οἰνοπνευμάτων προσεκτήσατο μείζονα σπουδαιότητα ὡς ἐκ τῆς χρησιμοποιήσεως τῆς σταφίδος εἰς τὴν κατασκευὴν αὐτῶν. Πρὶν ἢ ἐφαρμοσθῇ ἡ παρακράτησις καὶ ἀποταμιευθῇ εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ Δημοσίου σταφίς, ἥτις ἀνέρχεται ἐτησίως μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν 50,000,000 χιλιολίτρων, ἡ παρ’ ἡμῖν οἰνοπνευματοποιία δὲν εἶχε λάβει οἵας νῦν διαστάσεις. Τὸ οἰνόπνευμα παρ’ ἡμῖν παρήγετο ἀπὸ τὰ στέμφυλα, ἀπὸ τοὺς οἴνους τῆς μὴ καλῆς ποιότητος καὶ ἀπό τινας ἄλλους καρπούς, ἡ δὲ κατανάλωσις αὐτοῦ ἦτο μετριωτάτη· μόλις ὑπερέβαινε μέχρι τοῦ 1894 τὸ 1 ἑκατομ. ὀκάδων, ἐνῷ σήμερον ὑπερέβη τὰ 3 ἑκατομμύρια, ἴσως δὲ καὶ τὰ 4, ὅπερ δὲν εἶναι ἐντελῶς ἐξ ἠκριβωμένον, διότι δυστυχῶς δὲν ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν ἀκριβὴς στατιστική. Ὅτε τὸ πρῶτον εἰσήχθη παρ’ ἡμῖν ἡ παρακράτησις ἐπὶ τοῦ σταφιδοκάρπου, ὠφελήθησαν ἐξ αὐτῆς μεγάλα τινὰ οἰνοπνευματοποιεῖα καὶ κατώρθωσαν νὰ παραγάγωσι τὸ γνωστὸν ποτὸν κονιάκ. Ὑπελήφθη, καὶ εὐλόγως, ὅτι τοῦτο ἤθελεν εἶναι πηγὴ ἐθνικοῦ πλούτου, διότι ἡ κατανάλωσις αὐτοῦ δὲν περιωρίζετο ἐντὸς τῶν στενῶν ὁρίων τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος, ἀλλὰ κατηναλίσκετο ἐν μεγάλῃ ποσότητι εἰς ἅπασαν τὴν Ἀνατολήν. Ἀλλ’ ἡ βιομηχανία αὕτη δυστυχῶς ὑπενομεύθη ὑπὸ τῶν μικρῶν οἰνοπνευματοποιῶν, οἵτινες ἀγοράζοντες οἰνόπνευμα καὶ προστιθέμενοι εἰς αὐτὸ ὕλας τινὰς, αἵτινες προσδίδουσι τὴν γεῦσιν τοῦ κονιὰκ, ἤρξαντο εἰσάγοντες εἰς τὰς ἀγορὰς τῆς Ἀνατολῆς τοιοῦτον κονιὰκ, ἐν γνώσει τῆς κακῆς αὐτοῦ ποιότητος. Τοῦτο κατενοήθη καὶ ἐδημοσιεύθη ὑπὸ τῶν ἐχόντων συμφέρον ἀλλοδαπῶν, οὕτω δὲ ἡ βιομηχανία αὕτη δὲν εὑρίσκει σήμερον οἵαν εὕρισκεν ἐν ἀρχῇ κατανάλωσιν, καὶ δὲν πραγματοποιεῖ ἑπομένως ὅσα ἐν ἀρχῇ κέρδη. Διὰ τοῦ μονοπωλίου τῶν οἰνοπνευμάτων, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπάγεται τὴν καταστροφὴν τῶν μεγάλων οἰνοπνευματοποιείων, διότι ταῦτα δύνανται ἄριστα νὰ ἐργάζωνται διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους, θὰ κατορθώσωμεν νὰ παράγωμεν οὐ μόνον κονιὰκ, ἀλλὰ καὶ ἀπεσταγμένον οἶνον, ὅστις ἀποτελεῖ τὸ πρώτης ποιότητος κονιὰκ, ἀλλὰ νὰ τὸ παραγάγωμεν κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ γίνηται πανταχοῦ ἀποδεκτὸν, καὶ νὰ συναγωνίζηται πρὸς τὸ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ παραγόμενον. Τὸ θέμα εἶναι τοιοῦτον, ὥστε ἐπὶ ὥρας ἠδυνάμην ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ σήμερον δὲν ὑποβάλλω τὸ περὶ τούτου νομοσχέδιον, ἀρκοῦμαι ποιούμενος περὶ τούτου μνείαν, ἵνα μὴ ἡ Βουλὴ ὑπολάβῃ, ὅτι ἐγκαταλείπω τὸ σχέδιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρὸ τριῶν χρόνων ἀπησχόλησα τὴν Βουλήν. Δὲν ἠδυνάμην σήμερον νὰ ὑποβάλω τὸ περὶ τούτου νομοσχέδιον, ἐκ τῆς λειτουργίας τοῦ ὁποίου ὑπολογίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν ν’ αὐξήσωσιν αἱ δημόσιαι πρόσοδοι κατὰ 4 καὶ 5 ἑκατομμύρια δραχμῶν, διότι αἱ δυσκολίαι πρὸς τὴν λειτουργίαν τοιούτου μονοπωλιακοῦ συστήματος ἐπάγονται τὴν ἀνάγκην τῆς παύσεως δευτερευόντων τινῶν ἐκ τῶν λειτουργούντων σήμερον οἰνοπνευματοποιείων, καὶ ἔπρεπε περὶ ὅλων τούτων νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως μὴ τὸ Δημόσιον ὑποβληθῇ εἰς μεγάλας ἀποζημιώσεις. Ὅσοι ἐξ ὑμῶν συνέπεσε ν’ ἀναγνώσητε τὸ παρασκευασθὲν νομοσχέδιον περὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, ἐνθυμεῖσθε βεβαίως, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου παρέχεται ἄδεια πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐκ τῆς σταφίδος, τῆς εἰς εἶδος ἀντὶ φόρου εἰσπραττομένης, δύνηται ἡ Κυβέρνησις νὰ χρησιμοποιῇ μέρος ἐν ἰδίῳ ἐργοστασίῳ, ὅπως παράγῃ ἀπεσταγμένον κονιὰκ. Οὕτω θὰ ᾖναι δυνατὸν νὰ καθορίσωμεν τὰ κέρδη, ὅσα δύναται νὰ ἔχῃ τὸ Δημόσιον, ὅταν εἰσαχθῇ τὸ μονοπώλιον τῶν οἰνοπνευμάτων. Οὐχ ἧττον ἐμμένω καὶ εἰς ἑτέραν τινὰ ἐπαγγελίαν τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ μονοπωλίου τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τοῦτο σήμερον ἁπλῶς ποιοῦμαι μνείαν, διότι δὲν ἐγένετο δυνατὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ καθορισθῇ κατὰ τρόπον μὴ παραβλάπτοντα τὴν λειτουργίαν τῶν σήμερον ἐργαζομένων ἐπὶ τούτῳ ἐργοστασίων. Καὶ ἄλλα ἀκόμη εἴδη μονοπωλίων ἢ φορολογίας νέας εὑρίσκονται ὑπὸ τὴν μελέτην ἡμῶν, περὶ τῶν ὁποίων σήμερον δὲν νομίζω ἀναγκαῖον ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν. Πάντα ὅμως ταῦτα εἰς ἓν σημεῖον τείνουσιν, εἰς τὴν δημιουργίαν νέων πόρων, οἵτινές εἰσιν ἀπαραίτητοι, ὅπως ἐφαρμοσθῇ τὸ μεταρρυθμιστικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, διότι, ὡς ἔλεγον καὶ πρότερον, ἄνευ τῶν πόρων τούτων δὲν θέλομεν δυνηθῆ τὸ πρόγραμμα τῶν μεταρρυθμίσεων νὰ πραγματοποιήσωμεν, καὶ δὲν θέλομεν δυνηθῆ ν’ ἀποδείξωμεν, ὅτι αἱ τελευταῖαι ἐθνικαὶ συμφοραὶ δὲν μᾶς κατέβαλον ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν περὶ ἀνορθώσεως τῶν δημοσίων πραγμάτων, καὶ ν’ ἀφορῶμεν μετὰ λόγου εἰς αἰσιώτερον ἐθνικὸν μέλλον. Τὸ ἔργον δὲν εἶναι εὐχερὲς, δὲν εἶναι ὅμως καὶ ἀνέφικτον· ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ἐὰν, τῇ συνδρομῇ τῶν φώτων καὶ τῶν γνώσεων ὑμῶν, τὰ νομοσχέδια ταῦτα, καταρτισθέντα, ψηφισθῶσι, θὰ ᾖναι δυνατὸν οἱ πόροι τοῦ Κράτους ν’ αὐξήσωσιν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ ἐπαρκέσῃ τοῦτο εἰς πάσας τὰς μεταρρυθμίσεις, τὰς ἀφορώσας εἰς τὸν στρατόν, τὸ ναυτικόν, τὴν ἐκκλησίαν, τὴν δικαιοσύνην, τὴν παιδείαν καὶ τὴν διοίκησιν. Μεταβαίνω εἰς τὴν τάξιν τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἀνάγονται εἰς τὴν βʹ κατηγορίαν τῶν ὀργανικῶν μεταρρυθμίσεων. Τὸ πρῶτον εἶναι τὸ ἀφορῶν εἰς σύστασιν ὑπηρεσίας ἐπιθεωρήσεως τῶν οἰκονομικῶν ἀρχῶν. Ἀπεδείχθη ἐκ τῆς πείρας, εἶναι δὲ σήμερον πεποίθησις πάντων τῶν διοικησάντων τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἄνευ σκοπίμου καὶ λυσιτελοῦς ἐφαρμογῆς τῶν ἐπιθεωρήσεων εἶναι ἀδύνατον αἱ οἰκονομικαὶ ἀρχαὶ νὰ λειτουργήσωσι κατὰ τρόπον ἀνταποκρινόμενον εἰς τὸν προορισμὸν αὐτῶν. Ἔχομεν καὶ σήμερον, εἴχομεν καὶ ἄλλοτε οἰκονομικοὺς ἐπιθεωρητάς, ἀλλ’ ὁποία ὑπῆρξεν ἡ χρησιμοποίησις αὐτῶν; Κατὰ τὸ πλεῖστον οἱ ἐπιθεωρηταὶ δὲν ἀπησχολήθησαν ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν, καὶ οἱ πλεῖστοι τούτων διαμένουσιν ἐν Ἀθήναις, ὁσάκις δὲ ἀποστέλλονται εἰς ὑπηρεσίαν ἐκτὸς τῆς πρωτευούσης, (δύναμαι νὰ μεταχειρισθῶ φράσιν τινὰ κοινὴν) δὲν βλέπουσι τὴν ὥραν νὰ περατώσωσι τὴν ἀποστολήν των καὶ νὰ ἐπανέλθωσι. Μεταξὺ τῶν νῦν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ διατελούντων ἐπιθεωρητῶν ὑπάρχουσι πολλοὶ διακρινόμενοι ἐπὶ ὑπηρεσιακῇ μορφώσει, καὶ προσφέρουσι πολυτίμους ὑπηρεσίας. Πλὴν ὅμως τοῦ ὅτι εἰσὶ κατ’ ἀριθμὸν ἀνεπαρκεῖς, δὲν χρησιμοποιοῦνται καὶ προσηκόντως. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο· ἡ ἐργασία τῶν ἐπιθεωρητῶν, ὡς σήμερον διεξάγεται, δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως ἐξ αὐτῆς πορισθῇ τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας καὶ προβῇ εἰς οἷα ἤθελεν ἐγκρίνει μέτρα πρὸς βελτίωσιν τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας· διότι σήμερον αἱ ἐκθέσεις τῶν ἐπιθεωρητῶν εἰσάγονται, ὡς εἰσάγονται καὶ πάντα τὰ ἄλλα ἔγγραφα τῆς ὑπηρεσίας. Εἰς ἄλλα περισσότερον ἡμῶν προηγμένα ἐν τῇ οἰκονομικῇ ὑπηρεσίᾳ Κράτη, ὑπάρχει τμῆμα ἐπιθεωρήσεων. Αἱ ἐκθέσεις τῶν ἐπιθεωρητῶν δὲν εἰσάγονται διὰ τῶν τμηματαρχῶν τῶν ἄλλων τμημάτων, οἵτινες πολλάκις εἶναι ὑπὸ ἔλεγχον ὡς ἐκ τῶν ἐπιθεωρήσεων τῶν ἐν τοῖς ἐπαρχιακοῖς γραφείοις. Ὁ ἐπιθεωρητὴς σήμερον γινώσκει, ὅτι ἡ ἔκθεσίς του θὰ διέλθῃ ἀπὸ τὸν προϊστάμενον τοῦ τμήματος, εἰς ὃ ὑπάγεται ἡ ὑπ’ αὐτοῦ ἐπιθεωρηθεῖσα οἰκονομικὴ ἀρχή. Ἐπειδὴ δὲ πρόκειται περὶ ὑποθέσεως ἀναγομένης εἰς τὸ τμῆμα τοῦτο, καὶ ἐπειδὴ πάντοτε πρὸς τοὺς προϊσταμένους τῶν ὑπηρεσιῶν παρὰ τῇ κεντρικῇ ὑπηρεσίᾳ οἱ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις αἰσθάνονται εὐλάβειάν τινα, αἱ ἐπιθεωρήσεις δὲν δύνανται νὰ φέρωσι τὸ σκοπούμενον ἀποτέλεσμα. Οἱ ἐπιθεωρηταὶ ἀποτελοῦσι, κατ’ ἐμὲ, τοὺς ὀφθαλμούς, δι’ ὧν ὁ Ὑπουργὸς βλέπει τὴν κατάστασιν τῶν ἐν γένει οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων. Διὰ τοῦ συστήματος, ὅπερ εἰσάγεται διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου, συνιστᾶται τμῆμα ἐπιθεωρήσεων, τοῦ ὁποίου ὁ προϊστάμενος εἶναι ἐπιθεωρητής, ἔχων βαθμὸν καὶ μισθὸν Γενικοῦ Γραμματέως. Παρ’ αὐτῷ παραμένει ἕτερος ἐπιθεωρητής, ὅστις ἐργάζεται μὲν παρ’ αὐτῷ, ἀλλὰ προορίζεται πρὸς ἐπιθεώρησιν τῶν ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ λειτουργουσῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν καὶ ἄλλων καταστημάτων, ἅτινα δέον νὰ ἐπιθεωρῶνται. Πάντες οἱ ἄλλοι ἐπιθεωρηταὶ τοποθετοῦνται εἰς 7 κυρίως οἰκονομικὰς περιφερείας· ἐπειδὴ δὲ παρ’ ἡμῖν δὲν προήχθησαν ἐπὶ τοσοῦτον πάντες οἱ οἰκονομικοὶ ὑπάλληλοι, ὥστε εἰς ἕνα ἐπιθεωρητὴν νὰ εὑρίσκητε συγκεντρωμένας πάσας τὰς γνώσεις, τὰς ἀφορώσας εἰς πάντας τοὺς κλάδους τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας, ἠναγκάσθην νὰ διαιρέσω τοὺς ἐπιθεωρητὰς εἰς ἐπιθεωρητὰς τῶν τελωνείων, τῶν ἀμέσων φόρων καὶ τῶν δημοσίων ὑπολόγων. Δὲν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ προβῶ εἰς λεπτομερεστέραν ἀνάλυσιν τοῦ νομοσχεδίου, ἐπιφυλασσόμενος, ὅταν τεθῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, νὰ παράσχω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἀναγκαίας ἐξηγήσεις.

§4Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἡ δαπάνη ἀναγράφεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ;

§5ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Εἶπον ἤδη, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ὁ εἰσαχθεὶς στηρίζεται ἐπὶ τῶν ἰσχυόντων νῦν νόμων. Ὑπάρχουσι παρ’ ἡμῖν παρημελημένοι καὶ ἄλλοι κλάδοι τῆς δημοσίας διοικήσεως καὶ τῆς δημοσίας περιουσίας, ἀλλ’ ὁ περισσότερον παραμεληθεὶς εἶναι ὁ κλάδος τῶν δασῶν. Τὰ δάση ἡμῶν ἀποτελοῦσιν ἐθνικὸν πλοῦτον ἀξίας δεκάδων ἑκατομμυρίων. Τὰ δάση ἡμῶν ἔχουσι καὶ ἕτερον προορισμόν, πλὴν τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν προϊόντων αὐτῶν, τὴν περιφρούρησιν τῆς δημοσίας ὑγείας, τὴν διὰ τῆς βελτιώσεως τῆς κλιματολογικῆς καταστάσεως τῆς χώρας, ἥτις ἐπιδρᾷ καὶ ἐπὶ τῆς ὑγιεινῆς ἐν γένει οἰκονομίας αὐτῆς. Ἀλλ’ ὁ κλάδος οὗτος δὲν παρημελήθη μόνον ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς περιφρουρήσεως τῶν δασῶν πρὸς πρόληψιν τῶν πυρκαϊῶν· παρημελήθη καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ἀκόμη τῆς μορφώσεως προσωπικοῦ, δυναμένου νὰ χρησιμοποιῆται εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν δασῶν. Σήμερον οὔτε δασοφύλακας ἔχομεν, δυναμένους νὰ γινώσκωσι τὰ στοιχειώδη τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν, διότι ἄλλοτε μὲν διωρίζοντο μεταξὺ τῶν πολιτῶν ἄνευ προσόντων, ἀπό τινων δ’ ἐτῶν ἀνετέθη ἡ φρούρησις τῶν δασῶν εἰς τοὺς χωροφύλακας. Ἀλλ’ ἐνῷ διὰ τῆς τοιαύτης φυλάξεως ἀφ’ ἑνὸς τὰ δάση δὲν προεφυλάχθησαν ἀπὸ τὰς καταχρήσεις καὶ τὰς καταστροφάς, ἀφ’ ἑτέρου ἔχομεν φύλακας, οἱ ὁποῖοι τοὺς ὑλοτόμους ὑποβάλλουσιν εἰς ἀπείρους πιέσεις· οὐδὲν δὲ φυσικώτερον τούτου, διότι οἱ δασικοὶ λεγόμενοι χωροφύλακές εἰσι κληροῦχοι, καὶ γινώσκουσιν ὅτι μετ’ ὀλίγον θέλουσιν ἀπέλθει τῆς ὑπηρεσίας, καὶ ὑπολαμβάνουσιν, ὅτι ἔχουσι τὴν εὐκαιρίαν νὰ μεριμνήσωσιν, ὅπως ἀποταμιεύσωσι ποσόν τι χρηματικὸν διὰ τὸ μέλλον. Δὲν γινώσκω ἂν ὑπάρχῃ εἰς ἄλλα ἔθνη τὸ σύστημα τοῦτο. Εἰς ὅμορον ἐπικράτειαν, ὅπου νομίζομεν, ὅτι εἶναι μείζων ἢ παρ’ ἡμῖν ἡ ἀταξία, οἱ δασοφύλακες εἶναι καλλίτεροι. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἔχωμεν δασοφύλακας, δασάρχας, δασονόμους, πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν, ὅπως μορφώσωμεν τοιοῦτο προσωπικόν, διότι οὐ μόνον δασοφύλακας δὲν ἔχομεν, ἀλλ’ οὐδὲ δασάρχας. Ἐὰν ἐξετάσητε τίνες ἀνώτεροι δασικοὶ ὑπάλληλοι ἔχουσιν ἐπιστημονικὴν μόρφωσιν, θέλετε μάθει, ὅτι ὑπάρχουσι δύο ἐπιθεωρηταί, ὧν ὁ εἷς δυστυχῶς εἶναι ἄχρηστος, ὥστε μόνον εἷς ἄριστα μεμορφωμένος καὶ χρήσιμος ὑπάρχει. Πλὴν τούτου ὑπάρχει εἷς δασολόγος ἀλλοδαπὸς ἐν Βυτίνῃ, ὑπάρχει δὲ καὶ εἷς ἡμεδαπὸς τοιοῦτος χρήσιμος. Ἵνα τὰ δάση ἐκμεταλλεύωνται προσηκόντως, ἵνα ἐκ τῶν δασῶν τὸ Δημόσιον πορισθῇ τὴν ἀπαιτουμένην πρόσοδον, ἀπαιτεῖται νὰ μορφωθῇ καὶ ἀνώτερον καὶ κατώτερον προσωπικόν. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὸ ἀνώτερον προσωπικόν, ἐλήφθη πρόνοιά τις πρὸ δύο ἐτῶν, διότι ἐψηφίσθη νόμος, ἐπιτρέπων εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀποστείλῃ 5 ὑποτρόφους πρὸς μόρφωσιν εἰς τὰς δασικὰς Σχολὰς τῆς Εὐρώπης, οἱ ὁποῖοι ἐπανερχόμενοι δύνανται νὰ καταλάβωσι θέσεις δασαρχῶν ἐν Ἑλλάδι· ἀλλ’ ὁ ἀριθμὸς τῶν 5 τούτων, οἱ ὁποῖοι θὰ περατώσωσι τὰς σπουδάς των μετὰ δύο ἔτη, εἶναι ἀνεπαρκής. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει ν’ αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν, ὅπως ἔχωμεν δασικοὺς ὑπαλλήλους πρὸς ὃν σκοπὸν προορίζονται. Ἀλλὰ πρὸ πάντων ἔχομεν συμφέρον, ὅπως καταρτίσωμεν κατώτερον προσωπικόν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὑποβάλω, συνιστᾶται τοιαύτη Σχολὴ ἐν Θεσσαλίᾳ.

§6ΛΑΠΠΑΣ. Δὲν ὑπάρχει ἐν Βυτίνῃ, κύριε Ὑπουργέ;

§7ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν Θεσσαλίᾳ, ἰδίως εἰς τὰς ὀρεινοτέρας ἐπαρχίας, ὑπάρχουσι δάση διαφόρων εἰδῶν. Ἡ ἐν Βυτίνῃ λειτουργοῦσα Σχολὴ ἔχει καὶ αὕτη τὸν προορισμὸν τοῦτον· ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν κατωρθώθη νὰ προσελκύσῃ πολλοὺς τοὺς μέλλοντας νὰ λάβωσι τὴν θέσιν δασοφύλακος. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Περὶ τὴν Βυτίνην δὲν ὑπάρχουσι διάφορα εἴδη δασῶν, ὥστε ἡ μόρφωσις τῶν μαθητῶν νὰ γίνεται πρακτικωτέρα καὶ σκοπιμωτέρα. Ἀλλ’ ἐὰν, ἐπὶ παραδείγματι, συστήσωμεν καὶ ἑτέραν τοιαύτην Σχολὴν εἰς τὴν Καλαμπάκαν, — λέγω ἐπὶ παραδείγματι, διότι δὲν ἔχω ἀκόμη περὶ τούτου μορφώσει γνώμην· πέριξ τῆς Καλαμπάκας, ὡς γινώσκετε, ὅσοι ἐπεσκέφθητε τὰ μέρη ἐκεῖνα, ὑπάρχουσιν ὅλα τὰ εἴδη τῆς ξυλείας, — καὶ ἐὰν ἐγκαταστήσωμεν τὴν Σχολὴν ταύτην εἰς μίαν τῶν Μονῶν, ἐὰν ὑποχρεώσωμεν τοὺς μαθητὰς καὶ τοὺς καθηγητὰς αὐτῶν νὰ διαιτῶνται ἐντὸς τῆς Μονῆς καθ’ ὅλον τὸν χρόνον τῆς σπουδῆς αὐτῶν, δυνατόν, ὅταν περατωθῇ ἡ μαθητεία αὐτῶν, νὰ ἦναι οὗτοι ἐπαρκῶς μεμορφωμένοι, ὥστε νὰ χρησιμοποιηθῶσιν ὡς δασοφύλακες. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ πρώτου, τὸ ὁποῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ εἰσαγάγω, εἰσάγονται καὶ πολλαὶ ἄλλαι βελτιώσεις τῆς ὑπαρχούσης νομοθεσίας ὡς πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δασῶν. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ βελτιώσεως τῶν ἀφορώντων εἰς τὰ δάση, εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ διαρρυθμίσωμεν καὶ τὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν δασῶν, διότι ἡ ὑπάρχουσα νομοθεσία εἶναι ἀτελὴς, διότι καὶ ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον διαχειρίζονται τὰ δάση, εἶναι ἐντελῶς ἀκανόνιστος καὶ γεννῶνται ἄπειροι ἀμφισβητήσεις. Ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν συγκεντροῦνται ἅπασαι αἱ τοιαῦται ἀμφισβητήσεις. Εἶναι ἀπαραίτητον, ἵνα πᾶσαι αὗται διὰ νόμου κανονισθῶσι καὶ διαρρυθμισθῶσιν. Εἶναι πρέπον ἐπὶ τέλους ἡ διαχείρισις τῶν δασῶν, καὶ τῶν ἰδιωτικῶν καὶ τῶν δημοσίων, νὰ γίνηται ἐπὶ τῇ βάσει σχεδίου τῆς διαχειρίσεως, τὸ ὁποῖον δέον νὰ ἐγκρίνηται παρὰ τοῦ Δασικοῦ Συμβουλίου, τοῦ παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ ἑδρεύοντος, ὥστε ἡ ἐκμετάλλευσις νὰ γίνεται ἐπιστημονικῶς. Καὶ περὶ πάντων τούτων ἀφορᾷ τὸ δεύτερον νομοσχέδιον περὶ διαχειρίσεως τῶν δασῶν. Ὑπάρχει ὅμως καὶ τρίτον, ἀφορῶν εἰς τὰ δάση, τὸ ὁποῖον κυρίως ἔχει ἄμεσον καὶ πρακτικὸν σκοπόν. Καθ’ ὃν τρόπον σήμερον χορηγοῦνται αἱ ἄδειαι, καθ’ ὃν τρόπον ἀσκεῖται ἡ ἐπιτήρησις πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἀδειῶν τούτων, προκειμένου περὶ ὑλοτομίας μικρῶν ποσοτήτων, οἱ κατοικοῦντες ἐκτὸς τῶν πόλεων, ἐν αἷς ἑδρεύουσιν ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος καὶ ὁ δασάρχης, ὑποβάλλονται εἰς μεγάλας πιέσεις. Εἶναι ἠναγκασμένοι, προκειμένου νὰ ὑλοτομήσωσι ξυλείαν μικρᾶς ἀξίας πρὸς ἰδίαν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον χρῆσιν, νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὴν πόλιν, ἐν ᾗ ἑδρεύουσιν ὁ δασάρχης καὶ ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος, νὰ λαμβάνωσι τὴν ἄδειαν, νὰ πληρώνωσιν εἰς τὸν ταμίαν καὶ ἐπανερχόμενοι εἰς τὰ χωρία των νὰ δύνανται νὰ ὑλοτομῶσιν. Εἰς τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην ὑποβάλλονται καὶ ὅσοι ὑλοτομοῦσι καυσόξυλα προωρισμένα νὰ ἐξάγωνται καὶ ὑποβαλλόμενα εἰς φόρον. Εἰς τὴν αὐτὴν ὑποχρέωσιν ὑποβάλλονται καὶ ὅσοι ἐν τοῖς δάσεσι διεξάγουσι τὰς μικρὰς ἐκείνας ἐργασίας διὰ τὰ δευτερευούσης σημασίας δασικὰ προϊόντα. Ἁπανταχοῦ, ὅπου ὑπάρχουσι δάση, μία φωνὴ ἐξηγέρθη, ὅπως εὑρεθῇ τρόπος, καθ’ ὃν, χωρὶς νὰ ζημιωθῇ τὸ Δημόσιον, νὰ δύνανται οἱ πολῖται, οἱ ἔχοντες ἀνάγκην τοιούτων ἀδειῶν, νὰ εὑρίσκωσι πρόχειρον καὶ τὸν χορηγήσοντα τὴν ἄδειαν καὶ τὸν εἰσπράξοντα τὸ δικαίωμα τοῦ Δημοσίου. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐπιτρέπεται, ὅπως ἀδείας τοιαύτας ἐκδίδουν οἱ εἰρηνοδίκαι, καὶ τὸ ποσὸν τοῦ φόρου, τὸ ὁποῖον καθορίζεται, — διότι πρόκειται πάντοτε περὶ μικρῶν ποσοτήτων, — εἰσπράττηται παρὰ τοῦ εἰσπράκτορος τοῦ ἑδρεύοντος ἐν τῷ δήμῳ, ὅπου ἑδρεύει ὁ εἰρηνοδίκης, καθορίζονται δὲ καὶ ἐπὶ τὸ ἁπλούστερον αἱ διατάξεις, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν ὑλοτομίαν τῶν καυσοξύλων. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι πρό τινων ἡμερῶν ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας Βουλευτὴς προέβαλεν ἐπερώτησιν, ἀφορῶσαν εἰς τὴν ἀσκουμένην πίεσιν ἐπὶ τῶν μεταφερόντων εἰς τὴν Τρίπολιν καυσόξυλα, διότι ἐν τῷ ὑπάρχοντι νόμῳ ὑπάρχει ποιά τις ἀτέλεια διὰ τὰ καυσόξυλα, καὶ πρὸς ἐμπορίαν ἀκόμη μεταφερόμενα, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ μεταφέρωνται ἐκ τῶν συνοικισμῶν ἢ χωρίων εἰς πόλεις ὑπὸ τῶν εἰς τὰ χωρία οἰκούντων καὶ ἐκ τοῦ αὐτοῦ δήμου. Καὶ προεβλήθη εἰς ἡμᾶς τὸ ἐρώτημα: ἐὰν ὑπάρχωσι καί τινες ἀσχολούμενοι εἰς αὐτὸ τὸ ἐπάγγελμα, οἱ ὁποῖοι κατοικοῦσιν ἐντὸς πόλεων καὶ οἱ ὁποῖοι μεταβαίνουσιν εἰς τὸ δάσος, ὑλοτομοῦσι καυσόξυλα καὶ τὰ μεταφέρουσιν εἰς τὴν αὐτὴν πόλιν, ἐν ᾗ κατοικοῦσιν, αὐτοὶ ὑποβάλλονται εἰς φόρον; Τὰ περὶ τούτου κανονίζονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω, ὅσον οἷόν τε ἁπλούστερον, ἵνα μὴ οἱ συμπολῖται ἡμῶν ὑφίστανται ὅσας σήμερον πιέσεις. Ὡς γινώσκετε, ἀπὸ τοῦ Φεβρουαρίου τοῦ 1897 ἐγκατεστήσαμεν διὰ νόμου εἰδικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, διοικουμένην ὑπὸ εἰδικοῦ Συμβουλίου. Ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου καὶ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας ἐν τῇ ἐποχῇ ἐκείνῃ ὑπέλαβεν, ὅτι ἠδύνατο διὰ τῆς συστάσεως τοῦ Συμβουλίου τοῦ δημοσίου χρέους νὰ προλάβῃ τὰς τυχὸν προβληθησομένας ὑπὸ τῶν δανειστῶν ἡμῶν ἀπαιτήσεις πρὸς χορηγίαν ἑτέρων ἐγγυήσεων· ὑπέλαβεν, ὅτι ἡ σύστασις τοῦ Συμβουλίου τοῦ δημοσίου χρέους ἤθελεν ὑποληφθῆ ὑπὸ τῶν δανειστῶν ἡμῶν ὡς ἐγγύησις ἐπαρκὴς καὶ καθιστῶσα περιττὴν πᾶσαν ἄλλην ἐγγύησιν, ὅπως ἀσφαλισθῶσι τὰ συμφέροντα τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους. Ὅσοι εἴχομεν ἀντίθετον γνώμην τότε ἐν τῇ Βουλῇ, ἀντετάχθημεν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον ἐγένετο νόμος. Ἐπειδὴ δὲ ὁ συμβιβασμὸς δὲν εἶχε συντελεσθῆ, καὶ ἐπειδὴ πρόσοδοι πρὸς ὑπηρεσίαν τοῦ συμβιβασμοῦ ἢ τῶν τότε εἰς χρυσὸν δημοσίων ἡμῶν δανείων δὲν ὑπῆρχον καθωρισμέναι, εἰς τὸ Συμβούλιον τοῦ δημοσίου χρέους ἀνετέθη ποιά τις ἀνάμιξις εἰς τὴν τυπικὴν διεξαγωγὴν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους. Δὲν νομίζω ἀναγκαῖον πλείονα νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ ἀσκόπου τῆς εἰδικῆς ταύτης ὑπηρεσίας, διότι, τό γε νῦν ἔχον, ὡς ἐκ τοῦ ἐπιβληθέντος ξενικοῦ ἐλέγχου, ἡ ὑπηρεσία τοῦ Συμβουλίου τοῦ δημοσίου χρέους εἶναι ἐντελῶς περιττή. Λαμβάνω ἐπὶ τούτῳ τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ νόμου ἐκείνου καὶ περὶ συγχρόνου συστάσεως ἰδίου τμήματος τοῦ δημοσίου χρέους παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν. Τὸ τμῆμα τοῦτο ὑπῆρχε καὶ πρὶν ἢ συστηθῇ τὸ Συμβούλιον τοῦ δημοσίου χρέους· ἀλλ’ ὁμολογῶ, ὅτι τότε εἰς τὸ τμῆμα ἐκεῖνο δὲν ἀνετίθεντο ὅσαι σήμερον ἐπιβαρύνουσιν αὐτὸ ὑπηρεσίαι καὶ ἀσχολίαι. Εἰς τὸ τμῆμα τοῦ δημοσίου χρέους ἐπιβάλλεται ἡ ὑποχρέωσις, ὅπως παραλαμβάνῃ καὶ ἐξελέγχῃ τὰ πληρωνόμενα τοκομερίδια καὶ τὰς κληρουμένας ὁμολογίας ἁπάντων τῶν δημοσίων ἡμῶν δανείων, καὶ ὅπως ἐξελέγξῃ ἅπαντα τὰ κατὰ τὸ παρελθὸν πληρωθέντα τοκομερίδια καὶ ὁμολογίας καὶ ἐξετάσῃ τοὺς λογαριασμοὺς τῶν Τραπεζῶν, δι’ ὧν ἐνηργεῖτο ἡ πληρωμὴ αὐτῶν. Αἱ ἐργασίαι αὗται εἶχον ἀνατεθῆ διὰ τοῦ νόμου, οὗτινος προτείνεται ἡ κατάργησις, εἰς τὴν δι’ αὐτοῦ συσταθεῖσαν ὑπὸ Συμβούλιον ὑπηρεσίαν. Καίτοι δὲ εἰς τὸ προσωπικὸν τοῦ δημοσίου χρέους προσετέθη ἀριθμὸς ἐπαρκής, οὐδὲν κατωρθώθη. Διὰ τοῦτο εἰς τὸ τμῆμα τοῦτο προσθέτω ὅσον ἐνόμισα ἀναγκαῖον προσωπικόν, ὅπως ἀνταποκριθῇ εἰς τὸν προορισμὸν αὐτοῦ. Εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ, Κύριοι, εἰς τὰς τελωνιακὰς θέσεις, εἶναι ἐπιβεβλημένον εἰς πάντα τὸν διαχειριζόμενον τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους νὰ ἀποδίδῃ ἔκτακτον σημασίαν, διότι, ὡς γινώσκετε, ἡ μείζων ἡμῶν πρόσοδος προέρχεται ἐκ τῶν τελωνιακῶν εἰσπράξεων. Εἰσεπράξαμεν κατὰ τὸ 1898 34,500,000· ὑπολογίζομεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῷ ὑποβληθέντι 30,000,000 ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν. Ἐπειδὴ ὅμως ἔχομεν καὶ ἐγγείους φόρους εἰσπραττομένους διὰ τῶν τελωνείων, εἰσπράττομεν διὰ τῶν τελωνείων περὶ τὰ 40,000,000 δραχμῶν. Ὡς ἐκ τούτου ὁ διαχειριζόμενος τὰ οἰκονομικὰ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ παρακολουθῇ τὰς μεταβολάς, αἱ ὁποῖαι ὡς ἐκ τῆς ἐξελίξεως τῶν ἐμπορικῶν, βιομηχανικῶν καὶ γεωργικῶν ἐν γένει σχέσεων παρουσιάζονται. Ὡς ἐκ τούτου ἐπιβάλλεται ἡ ἀνάγκη, ὅπως ὑφισταμένας τελωνιακὰς θέσεις προαγάγωμεν, μὴ ὑπαρχούσας ἐγκαταστήσωμεν, καί τινας τῶν ὑπαρχουσῶν καταργήσωμεν· οὐχ ἧττον ἀνάγκη, ὅπως καὶ εἰς τὸ προσωπικὸν τῶν τελωνείων μεταβολάς τινας ἐπενέγκωμεν. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει μόνον ἀνάγκη συστάσεως τελωνιακῶν νέων θέσεων, ὅταν τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου ὑπαγορεύῃ τοῦτο· ὑπάρχει ἀνάγκη συστάσεως καὶ ἀποθηκῶν ἀποταμιεύσεως ἢ διαμετακομίσεως. Ὑπάρχουσί τινες πόλεις, αἵτινες ὡς ἐκ τῆς θέσεως αὐτῶν προήχθησαν ἐπὶ τοσοῦτον ἐμπορικῶς, ὥστε εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ συσταθῶσιν εἰς αὐτὰς καταστήματα ἀποταμιεύσεως πρὸς εὐκολίαν τοῦ ἐμπορίου. Τοιαύτη εἶναι ἐπὶ παραδείγματι ἡ Χαλκίς, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ σύστασις ἀποταμιευτικοῦ καταστήματος δύναται πολλὰς νὰ παράσχῃ εἰς τὸ ἐμπόριον εὐκολίας· ἐπίσης τὸ Ναύπλιον, τὸ ἐπίνειον τόσων πόλεων ἐμπορικῶν τῆς Πελοποννήσου, καὶ τὸ Κατάκωλον. Εἶναι ἐπίσης ἐπιβεβλημένον, τὸ προσωπικὸν τοῦ τελωνείου Πειραιῶς νὰ αὐξήσῃ, διότι εἶναι ἀνεπαρκές. Ἐκ τοῦ ὅλου ποσοῦ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, τὰ ὁποῖα εἰσάγονται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, τὸ ἥμισυ εἰσπράττεται εἰς τὸ τελωνεῖον τοῦτο· εἶναι ἑπομένως ἀνάγκη νὰ καταστήσωμεν τὸ προσωπικὸν ἐπαρκές, ὅπως ἡ ὑπηρεσία διεξάγηται κατὰ τρόπον, οὐ μόνον εὐκολύνοντα τὸ ἐμπόριον, ἀλλὰ συντελοῦντα καὶ εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῶν δημοσίων συμφερόντων. Ὑπάρχουσιν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν δύο ὑπηρεσίαι, δημιουργηθεῖσαι ὑπὸ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐκτελέσεως τῶν νόμων περὶ διανομῆς τῶν ἐθνικῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν. Ἡ μὲν μία ὑπηρεσία, ἡ ἐγκατεστημένη ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι εἰδικὴ ὑπηρεσία ἐκ λογιστῶν, ἀσχολουμένη εἰς τὴν ἔκδοσιν τῶν παραχωρητηρίων, ἡ δὲ ἑτέρα ὑπηρεσία εἶναι ἡ ἐργαζομένη ἐν ταῖς ἐπαρχίαις πρὸς ἐκκαθάρισιν τῶν τοιούτων χρεῶν καὶ διευκόλυνσιν τῆς ἐκδόσεως τῶν παραχωρητηρίων· ἡ δευτέρα εἶναι γνωστὴ ὡς ὑπηρεσία συνεργείων, περιλαμβάνουσα καὶ λογιστὰς καὶ γεωμέτρας. Καὶ αἱ δύο αὗται ὑπηρεσίαι συνεστήθησαν διὰ νόμου δι’ ὡρισμένην χρονικὴν περίοδον. Καὶ τῆς πρώτης ὑπηρεσίας τῆς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ἡ χρονικὴ διάρκεια εἶχε λήξει ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους. Καὶ εἶχε μὲν ὑποβληθῆ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ παρατάσεως τῆς ὑπηρεσίας ταύτης ἐπὶ μίαν ἔτι πενταετίαν, ἀλλὰ δὲν ἐπεψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς· τῆς δὲ ἄλλης ὑπηρεσίας ἡ χρονικὴ διάρκεια ἔληξε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, καίτοι μὴ ἔχουσα νόμον, ἐπιτρέποντα τὴν διατήρησιν τῆς ὑπηρεσίας ταύτης, ἐνόμισε, καὶ εὐλόγως, ὅτι δὲν ἔπρεπε τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην νὰ διακόψῃ, διότι ἤθελεν εἶναι μεγάλη βλάβη οὐ μόνον τῶν ἐνδιαφερομένων πολιτῶν, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ Δημοσίου, προέβη δὲ εἰς μέτρον τι, τὸ ὁποῖον βεβαίως εἶναι ἔκρυθμον, ἀλλὰ δικαιολογεῖται ἐκ τῶν περιστάσεων, νὰ πληρώνῃ τοὺς μισθοὺς αὐτῶν τῶν ὑπαλλήλων ὑπὸ τύπον προκαταβολῶν, χωρὶς νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἐκδοθῶσι καὶ τὰ προσήκοντα χρηματικὰ ἐντάλματα, διότι ἀπόπειρά τις γενομένη πρὸς ἔκδοσιν τοιούτων ἐνταλμάτων ἀπέτυχεν, ὡς ἐκ τῆς ἀρνήσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Διὰ τῶν δύο νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω, τὰ γενόμενα ἀκύρως κυροῦνται, καὶ ἐπιτρέπεται οὐ μόνον αἱ μισθοδοσίαι, αἱ ὑπὸ τύπον προκαταβολῶν δοθεῖσαι, νὰ τακτοποιηθῶσιν, ἀλλὰ καὶ ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας τῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι ἐξηκολούθησαν νὰ ὑπηρετῶσι, νὰ καταλογισθῇ ὡς συντάξιμος. Ἔχομεν, ὡς γινώσκετε, διὰ νόμου συστήσει Νομικὸν Συμβούλιον, εἰς ἐπιτροπὴν δὲ, ἀποτελουμένην ἐκ τριῶν μελῶν αὐτοῦ, ἀνετέθη ἡ ἐκδίκασις τῶν προσφυγῶν ἢ ἐφέσεων κατὰ τῶν ἀποφάσεων τῶν ἐφόρων καὶ τῶν τελωνῶν διὰ τὰς παραβάσεις τῶν φορολογικῶν νόμων. Σημειωτέον, ὅτι ἡ ἐργασία, ἡ ἀφορῶσα εἰς τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐφέσεων τούτων, ἀπό τινων ἐτῶν ἔλαβε μεγάλας διαστάσεις· ἀλλ’ ἐν τῷ νόμῳ τῷ σχετικῷ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ συγκροτῆται ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη παρὰ μόνον ἀπὸ τοὺς νομικοὺς συμβούλους, τοὺς διωρισμένους ὡς συμβούλους παρὰ τοῖς Ὑπουργείοις, διότι διὰ τοῦ νόμου τοῦ ἀρχικοῦ ὑπελήφθη, ὅτι ἠδύνατο τινὲς μὲν σύμβουλοι νὰ χρησιμεύωσιν ὡς νομικοὶ σύμβουλοι εἰς δύο ἢ τρία Ὑπουργεῖα, οἱ δὲ ἄλλοι νὰ ἀπασχολῶνται εἰς μόνην τὴν ὑπεράσπισιν τῶν ὑποθέσεων τοῦ Δημοσίου ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Πρακτικῶς ὅμως τί συνέβη; Πάντες οἱ σύμβουλοι, καὶ οἱ διωρισμένοι ὡς τοιοῦτοι παρ’ Ὑπουργείοις καὶ οἱ μὴ διωρισμένοι, ἀνέλαβον τὴν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ὑπεράσπισιν ὑποθέσεων τοῦ Δημοσίου. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὴν ἐπιτροπὴν, τὴν δικάζουσαν τὰς προσφυγὰς κατὰ τῶν ἀποφάσεων τῶν ἐφόρων καὶ τελωνῶν, ἀποτελοῦσι, κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον, μόνον οἱ παρ’ Ὑπουργείοις διωρισμένοι, ἀποβαίνει δυσχερὴς ἡ κατάρτισις τῆς ἐπιτροπῆς, ἐπὶ βλάβῃ τῶν συμφερόντων τοῦ τε Δημοσίου καὶ τῶν ἐνδιαφερομένων πολιτῶν. Ὅπως τὸ ἐμπόδιον τοῦτο τεθῇ ἐκποδὼν, ὑπέλαβον, ἐκ συνεννοήσεως μετὰ τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ νόμου νὰ καθορισθῇ, ὅπως ἕκαστος τῶν συμβούλων εἶναι καθωρισμένος παρ’ ἑνὶ Ὑπουργείῳ. Οὕτω καὶ ἡ συγκρότησις τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἡ ὑπηρεσία τῶν Ὑπουργείων καὶ τῶν ὑποθέσεων τοῦ Δημοσίου, ὡς ἐλπίζω, κατὰ τὴν γνώμην τῶν ἐπὶ τούτου ἀσχοληθέντων, θέλουσι διευκολυνθῇ. Παρὰ τοῖς νομικοῖς συμβούλοις διατελοῦσι διὰ νόμου γραφεῖς. Αὐτοὶ εἶναι οἱ διεξάγοντες τὴν μείζονα ὑπηρεσίαν. Τὸ Νομικὸν Συμβούλιον ἐν σώματι μοὶ παρέστησεν, ὅτι, ἐπειδὴ οἱ παρὰ τοῖς συμβούλοις ἐργαζόμενοι γραφεῖς δὲν δύνανται νὰ ἀποβλέψωσιν εἰς στάδιον, ἤρξαντο βαρυθυμοῦντες ἐπὶ τῷ μισθῷ, τῷ εἰς αὐτοὺς χορηγουμένῳ, καὶ ὑπέδειξε τὴν ἀνάγκην τῆς μικρᾶς βελτιώσεως τοῦ μισθοῦ αὐτῶν, ὅπως ἡ ὑπηρεσία τῶν δικαστικῶν συμβούλων ἢ μᾶλλον τῶν ὑποθέσεων τοῦ Δημοσίου ἐξυπηρετῆται σκοπιμώτερον. Εὗρον ὅτι ἡ σύστασίς του ἦτο εὔλογος, ὑποβάλλω δὲ ἐπὶ τούτῳ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου βελτιοῦνται οἱ μισθοὶ τῶν τοιούτων γραφέων κατὰ τριάκοντα δραχμὰς κατὰ μῆνα. Οὕτως ἔληξεν ἡ σειρὰ τῶν νομοσχεδίων, τῶν ἀναγομένων εἰς τὰς ὀργανικὰς μεταρρυθμίσεις. Ὀφείλω ὅμως νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι λίαν προσεχῶς θέλω ὑποβάλει εἰς αὐτὴν νομοσχέδιον περὶ ταμείων, περὶ Γενικοῦ Λογιστηρίου καὶ περὶ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ὑπάρχουσι καί τινα νομοσχέδια, μὴ ἀναγόμενα εἰς οὐδετέραν τῶν εἰρημένων κατηγοριῶν. Τὸ πρῶτον τούτων ἀφορᾷ εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ διατάγματος τῆς 18 Ἀπριλίου τοῦ 1898 περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ κανονισμοῦ τοῦ δημοσίου χρέους. Τὸ διάταγμα τοῦτο προεκλήθη ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως· ἐπειδὴ χρήζει νομοθετικῆς κυρώσεως, ἀνεγράφη ἐν αὐτῷ ἡ διάταξις, ὅτι θέλει ὑποβληθῆ εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς. Οἱ λόγοι, οἵτινες προυκάλεσαν ἢ ἐπέβαλον εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν τὴν πρόκλησιν τοῦ τοιούτου διατάγματος, ἀναφέρονται εἰς τὴν ἔκθεσιν, τὴν συνοδεύσασαν τὸ διάταγμα τοῦτο πρὸς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα. Ὑποβάλλω μετὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεώς μου ἀντίγραφον τοῦ διατάγματος τούτου. Δὲν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν περὶ τῶν λόγων, οἵτινες τὸ διάταγμα τοῦτο προυκάλεσαν. Ἐὰν θεωρηθῇ ἀναγκαῖον νὰ δώσω ἐξηγήσεις, ὅταν τὸ νομοσχέδιον ἔλθῃ ὑπὸ συζήτησιν, θέλω τότε εὐχαρίστως παράσχει ταύτας. Ὡς ἐκ τῶν ἀνωμάλων περιστάσεων, εἰς τὰς ὁποίας εὑρέθη ἰδίως ἡ Θεσσαλία, δὲν κατωρθώθη νὰ συγκεντρωθῶσι πάντα τὰ στοιχεῖα, ὅσα κατὰ τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ἀποτελοῦσι τὰ δικαιολογητικὰ καὶ παραστατικὰ ἔγγραφα τῶν ταμείων. Ὡς ἐκ τούτου εἶναι ἐπιβεβλημένη ἡ ἀνάγκη, διὰ νόμου νὰ ἐπιτραπῇ, ὅπως ἐκδοθῶσι καὶ ἐξοφληθῶσιν ἀντίγραφα γραμματίων παραδόσεως τῶν ὑπὸ τῶν ταμείων καὶ ὑποταμείων Θεσσαλίας ἐκδοθέντων κατὰ τὰ 1896 καὶ 1897 γραμματίων παραλαβῆς. Εἶχεν ὑποβληθῆ πρό τινων ἐτῶν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ ἀγορᾶς ἑνὸς οἰκοπέδου, κειμένου ἐν Ἀθήναις, εἰς θέσιν «Καμαράκια». Πρόκειται περὶ ἑνὸς γηπέδου, ἀποτελοῦντος τὴν γωνίαν τοῦ βασιλικοῦ λαχανοκήπου. Ὅσοι πρὸς τὰ μέρη ἐκεῖνα ἐλάβετε ἀφορμὴν νὰ περιπατήσητε, εἴδετε ἕν τρίγωνον, κεχωρισμένον διά τινος τοίχου καὶ ἀποτελοῦν ἴδιον οἰκόπεδον. Τὸ οἰκόπεδον τοῦτο εἶχε τὴν ἀτυχίαν νὰ εὑρίσκηται εἰς τὴν ζώνην τῆς πόλεως. Ὁ ἰδιοκτήτης αὐτοῦ ᾐτήσατο ἐπανειλημμένως νὰ τῷ ἐπιτραπῇ, ὅπως χρησιμοποιήσῃ τὸ οἰκόπεδον τοῦτο, ἡ δὲ Ἀρχὴ ἠρνήθη τοῦτο. Ἠπείλησε, καὶ εὐλόγως, ὅτι θέλει ζητήσει ἀποζημίωσιν ἐπὶ τούτῳ. Ἡ Κυβέρνησις πρὸ τριῶν ἐτῶν ἦλθεν εἰς συνεννόησιν μετ’ αὐτοῦ, ὅπως ἀποζημιωθῇ, καὶ ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ προσῆκον νομοσχέδιον. Τότε, νομίζω, τὸ νομοσχέδιον εἶχε διέλθει τὴν πρώτην τῶν ἀναγνώσεων, ἔμεινεν ὅμως ἀψήφιστον. Ἐπροκάλεσα τοῦτον νὰ δηλώσῃ, ἂν τυχὸν ἐμμένῃ εἰς τὸ ποσὸν τῆς ἀξίας, τὸ ὁποῖον τότε συνεφωνήθη, καὶ ἔλαβον καταφατικὴν ἀπάντησιν. Ὑποβάλλω καὶ τοῦτο εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Διὰ δύο νόμων ἐκανονίσθησαν τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἐκποίησιν τῆς περιουσίας τοῦ Ἀλεξάνδρου Σούτσου, ἀλλ’ ἐν τῇ ἐκτελέσει καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ οἱ ἐκτελεσταὶ τῆς διαθήκης ἀπήντησαν δυσκολίας τινάς, προερχομένας ἐκ τούτου, ὅτι πρὸς πώλησιν πρὸ πάντων οἰκιῶν ἐν Ἀθήναις κειμένων μεγάλης ἀξίας ἀπαιτεῖται ἡ χορηγία συντόμου τινὸς προθεσμίας. Μοὶ ὑπεδείχθη τὸ μέτρον ὡς ἀναγκαῖον, καὶ διὰ τοῦτο ὑποβάλλω νομοσχέδιον ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ὅπως δύνηται ὁ ἀγοραστὴς τῶν κτημάτων τούτων νὰ πληρώσῃ τὸ τίμημα αὐτῶν εἰς τρεῖς δόσεις. Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν τὸν ἀπολογισμὸν τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1882 ἔτους. Οἱ μέχρι τοῦ 1881 ἀπολογισμοί, ὅπως καὶ οἱ ἀπὸ τοῦ 1883 μέχρι τοῦ 1895, ὑπεβλήθησαν πάντες εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ὑπελείπετο ὁ ἀπολογισμὸς τῆς χρήσεως τοῦ 1882, ὅπως ὑπάρχῃ πλήρης ἡ σειρὰ τῶν ἀπολογισμῶν. Ὡς εἶπον καὶ χθὲς πρὸς τὴν Βουλὴν, ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1896 εἶναι ὑπὸ τύπωσιν καὶ μετ’ ὀλίγον θὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν. Ὁ τοῦ 1897 ἔσται καὶ οὗτος ἕτοιμος ἐντὸς ὀλίγων μηνῶν. Εἶναι ὅμως συντεταγμένος ὁ προσωρινὸς ἀπολογισμὸς τοῦ 1897 καὶ περιλαμβάνεται εἰς τὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1897 τεῦχος. Λαμβάνω ὡσαύτως τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τρία νομοσχέδια περὶ κυρώσεως τῶν ὁριστικῶν ἀπολογισμῶν τοῦ Κράτους διὰ τὰς χρήσεις 1833–1895. Ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον, ὅπως ἡ χρονικὴ αὕτη περίοδος διαιρεθῇ εἰς τρία τμήματα. Ἡ πρώτη περιλαμβάνει τοὺς ἀπολογισμοὺς τῶν ἐτῶν 1833–1844, διότι ἦτο ἡ περίοδος ἐκείνη, κατὰ τὴν ὁποίαν διῳκούμεθα ὑπὸ πολίτευμα μοναρχικόν. Ἡ δευτέρα περίοδος περιλαμβάνει τὰ ἔτη 1845–1881, διότι κατὰ τὸ 1882, ὡς γινώσκετε, ἐπῆλθεν ἡ μεταβολὴ τοῦ νομισματικοῦ ἡμῶν συστήματος. Ἡ τρίτη περιλαμβάνει τὰ ἀπὸ τοῦ 1882–1895. Αἱ τρεῖς αὗται χρονικαὶ περίοδοι παρουσιάζουσι τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα:

Ἐὰν ἤθελε προβληθῇ εἰς ἐμὲ τὸ ἐρώτημα, πῶς καλύπτονται τὰ ἐλλείμματα ταῦτα, ὑποχρεοῦμαι νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ συγκάλυψις τῶν ἐλλειμμάτων τούτων γίνεται ἐκ τῆς γενικῆς ληψοδοσίας τοῦ Κράτους, τῆς ἐκτὸς τῶν προϋπολογισμῶν. Ἐάν τις ἀναγνώσῃ τὸν ἰσολογισμὸν τῆς ληψοδοσίας τῆς 28 Φεβρουαρίου 1899, θέλει παρατηρήσει, ὅτι εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ὑπάρχουσιν:

πλὴν τῶν δευτερευούσης ἀξίας παρακαταθηκῶν. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ὅπως τὰ νομοσχέδια ταῦτα παραπέμψῃ εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴν καὶ ἐπιβάλῃ εἰς αὐτὴν τὸ καθῆκον, ὅπως ἀσχοληθῇ εἰς τὸν ἔλεγχον τῶν ἀπολογισμῶν. Πρέπει ἐπὶ τέλους νὰ ἀσκηθῇ ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Εἶναι διάταξις ῥητὴ τοῦ θεμελιώδους ἡμῶν πολιτεύματος, διάταξις, ἡ ὁποία δυστυχῶς περιῆλθεν εἰς ἀχρηστίαν. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι τὸ ἔργον εἶναι ὀλίγον ἐπίμοχθον, ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον εἰς τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς κόπους, ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω ὅτι, ὅταν ἕκαστος ἡμῶν ἀναλογισθῇ, ὅτι ἔχει καθήκοντα, ἰδίως εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν οἰκονομικῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος. Ἐὰν δὲ, ὅταν ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιληφθῇ τοῦ ἔργου, ἔχῃ ἀνάγκην καὶ προσωπικοῦ βοηθητικοῦ, δὲν νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ἀρνηθῇ εἰς αὐτὴν τὴν παροχὴν τῶν ἀπαιτουμένων εὐκολιῶν. Ὀφείλω ἐνταῦθα νὰ ποιήσωμαι εὔφημον μνείαν τῆς ἐκτάκτου δραστηριότητος, τῆς ἐκτάκτου φιλοπονίας καὶ τῆς ἀξιεπαίνου εἰς τὸ καθῆκον ἀφοσιώσεως τοῦ διευθύνοντος σήμερον τὸ Γεν. Λογιστήριον καὶ τοῦ ὑπ’ αὐτὸν προσωπικοῦ. Ὁ Διευθυντὴς τοῦ Γεν. Λογιστηρίου κατενόησε τὴν σημασίαν τῶν ἀπολογισμῶν καὶ ἀόκνως ἐργαζόμενος κατώρθωσε νὰ συμπληρώσῃ τὴν σειρὰν τῶν ἀπολογισμῶν τοῦ Κράτους. Ὀφείλω δημοσίᾳ ν’ ἀπονείμω εἰς αὐτὸν τὸν ὀφειλόμενον ἔπαινον. Ἀπησχόλησα ὑμᾶς, Κύριοι, ἐπὶ πολὺ, ἴσως καὶ κατεπόνησα ὑμᾶς, προσπαθήσας νὰ μεταδώσω ὑμῖν πιστὴν τὴν εἰκόνα τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους καὶ εἰσηγησάμενος δι’ ὀλίγων τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν ψῆφον ὑμῶν. Ὑπολαμβάνω καθῆκον, ἐπιβαλλόμενον νῦν εἰς ἐμὲ, νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις, πρὶν ἢ καταλίπω τὸ βῆμα. Μεθ’ ὅσας ὑπέστη συμφορὰς καὶ περιπετείας ἡ πατρὶς ἡμῶν, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διὰ τῶν τελευταίων ἐκλογῶν μίαν ἔδωκεν ἡμῖν, ἀλλ’ ἐπιτακτικὴν ἐντολὴν, νὰ ἀφοσιωθῶμεν πάσῃ δυνάμει εἰς τὴν περισυλλογὴν καὶ ἀνόρθωσιν τῶν δημοσίων καὶ ἐθνικῶν πραγμάτων. Εἰς τὴν περισυλλογὴν καὶ τὴν ἀνόρθωσιν ἀφορᾷ ἀποκλειστικῶς καὶ τὸ κυβερνητικὸν ἡμῶν πρόγραμμα. Καὶ ἡμεῖς μὲν, οἵτινες, περιβληθέντες διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης ὑμῶν, ἀνήλθομεν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, ἐσμὲν ἀποφασισμένοι νὰ ἀφιερώσωμεν τὰς ἀσθενεῖς ἡμῶν δυνάμεις εἰς τὴν πραγματοποίησιν τοῦ προγράμματος τούτου, ἔχομεν ὅμως ἀπόλυτον ἀνάγκην τῆς ἀμερίστου καὶ εἰλικρινοῦς ὑμῶν συνδρομῆς. Τὰ φῶτα καὶ αἱ γνώσεις ὑμῶν θέλουσι μᾶς βοηθήσει, ἵνα μὴ ὑπολειφθῶμεν τῶν προσδοκιῶν, ἃς ἐστηρίξατε ἐφ’ ἡμῶν. Ἡ πεῖρα τοῦ παρελθόντος ἀπέδειξεν, ὅτι ὀφείλομεν, καταλείποντες τὴν πεπατημένην, νὰ τάμωμεν νέαν ὁδὸν, ὁδηγοῦσαν εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ἐπιδιωκομένου σκοποῦ. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι αἱ τελευταῖαι δοκιμασίαι τοῦ ἔθνους ἡμῶν ἔδωκαν τὸ δικαίωμα εἴς τινας νὰ φρονῶσιν, ὅτι ἡ λειτουργία τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος παρ’ ἡμῖν ὑπῆρξεν ἡ αἰτία τῶν περιπετειῶν καὶ τῶν ἀτυχιῶν τῶν ἐθνικῶν. Ἡμεῖς ὅμως πάντες γινώσκομεν, ὅτι αἱ περιπέτειαι καὶ αἱ συμφοραὶ αἱ ἐθνικαὶ ἀλλαχοῦ ἔχουσι τὴν ῥίζαν· προκειμένου δὲ περὶ τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν ἡμῶν, γινώσκομεν πάντες, ὅτι ἡ ἐθνικὴ πολιτικὴ, τὴν ὁποίαν ἤμεθα ἠναγκασμένοι ν’ ἀκολουθήσωμεν, φορὰ ἀκατάσχετος τῶν πραγμάτων, συμπτώσεις ἀνεξάρτητοι τῆς βουλήσεως τῶν Κυβερνήσεων καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, συνετέλεσαν, ὅπως τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν μὴ εὑρίσκωνται εἰς ἀνθηρὰν κατάστασιν. Ὀφείλομεν, Κύριοι, νὰ προσέξωμεν εἰς τὰς κατὰ τῶν ἐλευθέρων ἡμῶν θεσμῶν αἰτιάσεις, ὀφείλομεν, ἐργαζόμενοι μετ’ αὐταπαρνήσεως καὶ ἐθελοθυσίας, νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι ἡ ἐργασία ἡμῶν ὑπὸ τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν δύναται νὰ προαγάγῃ τὴν πατρίδα ἡμῶν εἰς τὴν προσήκουσαν αὐτῇ περιωπὴν, δύναται νὰ ἀνορθώσῃ καὶ τὴν οἰκονομικὴν καὶ τὴν πολιτικὴν ἡμῶν κατάστασιν. Ἡ πατρὶς ἡμῶν κέκτηται ἐπαρκεῖς ζωτικὰς δυνάμεις, ἔχει δὲ ἀνεκμεταλλεύτους πόρους ἐπαρκεῖς, ὅπως ἡμᾶς βοηθήσωσιν εἰς τὸ ἔργον τῆς ἀνορθώσεως. Συντρέχει ἡμᾶς πρὸ πάντων τὸ μέγιστον πλεονέκτημα ἡμῶν, ὅτι ἔχομεν λαὸν νομοταγῆ, φιλόπονον καὶ νοήμονα. Ἐὰν βαδίσωμεν στερρῷ τῷ βήματι πρὸς τὴν ὁδὸν τῆς προόδου, θέλομεν κατορθώσει νὰ ἐξασφαλίσωμεν εἰς τὴν πατρίδα ἡμῶν τὰ πλεονεκτήματα ἔθνους πεπολιτισμένου καὶ ἔχοντος εὐρὺ μέλλον. Δυνάμεθα, συνεργαζόμενοι εἰλικρινῶς καὶ ὑπερβάλλοντες τὰς ἐκ τοῦ παρελθόντος δυσχερείας, νὰ ἀφιχθῶμεν εἰς τὸν λιμένα ἐκεῖνον, ὅστις ἀποτελεῖ τὴν εὐημερίαν τῆς πατρίδος ἡμῶν, θὰ δυνάμεθα δὲ τότε νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔζησεν ὑπὸ τὸ κράτος τοσούτων δοκιμασιῶν καὶ συμφορῶν, ἡ Ἑλλὰς διὰ τῶν ἰδίων αὑτῆς τέκνων, διὰ τῶν ἰδίων αὑτῆς δυνάμεων δύναται νὰ ὀρθοποδήσῃ, δύναται νὰ καταταχθῇ μεταξὺ τῶν πεπολιτισμένων ἐθνῶν καὶ δύναται νὰ ἀτενίζῃ εὐλόγως πρὸς τὸ ἐθνικὸν μεγαλεῖον, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸν διακαῆ πόθον παντὸς Ἕλληνος. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ, ὅπως ὑποβάλω εἰς τὴν ψῆφον αὐτῆς καὶ ἓν τελευταῖον νομοσχέδιον. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὤφειλον νὰ ὑποβάλω πρῶτον, ἂν δὲν ἐφοβούμην, ὅτι ἡ συγκίνησις, τὴν ὁποίαν ἤθελεν ἐγείρει ἐν τῇ καρδίᾳ μου τὸ θέμα τοῦ νομοσχεδίου τούτου, δὲν ἤθελε μοὶ ἐπιτρέψει νὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκον, ὅπερ μοὶ ἐπεβάλλετο, τῆς εἰσηγήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Πρόκειται περὶ χορηγίας συντάξεως εἰς τὴν ἀδελφὴν τοῦ πολυκλαύστου καὶ ἀειμνήστου Χαριλάου Τρικούπη. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Βουλή, διερμηνεύουσα τὸ ἐθνικὸν φρόνημα, θέλει ψηφίσει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, παρέχουσα τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος δὲν ἐλησμόνησε τὰς πρὸς αὐτὸ πολυετεῖς καὶ πολυτίμους ὑπηρεσίας τοῦ ἐξοχωτάτου πολιτικοῦ ἀνδρὸς, ὅστις προώρως ἀφ’ ἡμῶν μετέστη. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβληθέντα νομοσχέδια θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῇ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 95–115).

§9Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνήγγειλεν ὑμῖν προχθὲς τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο νὰ ὑποβάλῃ τὸ ὑπὸ τὴν διεύθυνσίν μου Ὑπουργεῖον. Συνεπῶς λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ τὰ ὑποβάλω σήμερον. Πρῶτον νομοσχέδιον εἶναι τὸ ἀφορῶν εἰς τὰ προσόντα τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Ὅπως καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνήγγειλε, βάσις τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶναι ἡ αὐτοτέλεια τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς. Ὅταν, Κύριοι, πανταχόθεν ἔχωμεν μίαν φωνὴν, τὴν φωνὴν, ὅπως ἡ δικαιοσύνη ἀπονέμηται γοργὴ καὶ πεφωτισμένη, πρὸ πάντων καθῆκον ἔχομεν νὰ περιφρουρήσωμεν τοὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους ἀπὸ πάσης ἐπιδρομῆς, ὡς δὲ γνωρίζετε, τὰ προσόντα τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, ἡ μετάθεσις αὐτῶν, ἡ παῦσις, ἡ πειθαρχικὴ ἐξουσία, εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρὸ πάντων πρέπει νὰ κανονισθῶσι διὰ τρόπου τοιούτου, ὥστε νὰ ἐγγυᾶται τὴν μονιμότητα τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, ἥτις εἶναι βάσις πάσης καλῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης. Ἔχομεν, Κύριοι, ἓξ ἢ ἑπτὰ νόμους, κανονίζοντας τὰ προσόντα τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Ἀπὸ τοῦ 1877, ὅτε ὁ ἀείμνηστος Θρ. Ζαΐμης ὑπέβαλε τὸν πρῶτον νόμον περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, ἐξεδόθησαν μετὰ ταῦτα 7 νόμοι σχετικοί, κατὰ τὰ 1887, 1890, 1892, 1893, 1895. Οἱ νόμοι οὗτοι περιέχουσι διατάξεις, ἐχούσας τὸ περίεργον φαινόμενον, ὅτι ἀλληλαναιροῦνται πολλάκις. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ κωδικοποιηθῶσι, κωδικοποιούμενοι δὲ οἱ νόμοι οὗτοι καὶ μεταρρυθμιζόμενοι, παρέχουσιν ἤδη σύνολον πλῆρες τῶν προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, τοῦ διορισμοῦ, τῶν παύσεων, τῆς μεταθέσεως αὐτῶν, βάσιν δὲ ἔχουσιν, ὡς εἶπον, τὴν μονιμότητα τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Ὀφείλω δὲ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν, μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς δύο πρὸ πάντων κεφάλαια, εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν Εἰσαγγελέων καὶ εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ βοηθητικοῦ προσωπικοῦ τῶν δικαστηρίων. Γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι μόνον διὰ τῆς πεφωτισμένης εἰσαγγελικῆς ἀρχῆς δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν πλήρη τὴν εἰκόνα τῶν δικαστηρίων, καὶ διαρκῆ ἔλεγχον ἐπ’ αὐτῶν, λυποῦμαι δὲ λέγων, ὅτι σήμερον ἡ εἰσαγγελικὴ ἀρχὴ δὲν εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν προσεδοκῶμεν. Οἱ προκάτοχοί μου γνωρίζουσι καλῶς, ὅτι πολλοὶ τῶν ἰσοβίων δικαστῶν, πεφωτισμένοι καὶ πεῖραν ἔχοντες, ἐζητήθησαν διὰ τὴν εἰσαγγελικὴν ὑπηρεσίαν, ἐν τούτοις ἀπεποιήθησαν καὶ ἐφέται ἀπεποιήθησαν νὰ δεχθῶσι θέσιν Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν, καὶ πρωτοδίκαι θέσιν Εἰσαγγελέως Πρωτοδικῶν, ὡς λόγον δὲ προέβαλον τὴν ἔλλειψιν μονιμότητος τῶν Εἰσαγγελέων. Τὴν μονιμότητα τῶν Εἰσαγγελέων καθιεροῖ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, μὴ ἐπιτρέπον αὐθαίρετον μετάθεσιν, καὶ ἐξομοιοῦν σχεδὸν αὐτοὺς μὲ τοὺς ἰσοβίους ὡς πρὸς τὴν παῦσιν. Γνωρίζετε ἐπίσης, Κύριοι, πῶς ἐστρατολογοῦντο μέχρι τοῦδε οἱ ἀπαρτίζοντες τὸ βοηθητικὸν προσωπικὸν τῶν δικαστηρίων, καὶ ἐν τούτοις ἡ ἐπιτυχὴς στρατολογία τοῦ βοηθητικοῦ προσωπικοῦ θέλει συντελέσει πολὺ εἰς τὴν γοργὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης. Τὸ βοηθητικὸν προσωπικὸν παύεται καὶ διορίζεται ἀνεξελέγκτως σήμερον· διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὅμως, τὸ ὁποῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑμῖν, τὰ τοῦ βοηθητικοῦ προσωπικοῦ κανονίζονται κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ αὐθαίρετος παῦσις αὐτοῦ, ἡ εἰσαγωγὴ δὲ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν κανονίζεται κατὰ τρόπον ἐγγυώμενον ὅτι οἱ εἰσαγόμενοι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἔχουσι πρὸς τοῦτο τὴν δέουσαν ἱκανότητα. Οἱ διορισμοὶ τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων γίνονται συνεπείᾳ διαγωνισμοῦ, αἱ μεταθέσεις μετὰ γνωμοδότησιν τῶν ἁρμοδίων συμβουλίων, οἱ προβιβασμοὶ μετὰ πρότασιν τῶν Ἐφετείων, τοῦ Ἀρείου Πάγου προτείνοντος τρεῖς δι’ ἑκάστην θέσιν μεταξὺ τῶν ὑπὸ τῶν Ἐφετείων προταθέντων. Οἱ εἰρηνοδίκαι μονιμοποιοῦνται ἐπὶ ἓν ἔτος. Μετὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅπως ἀνηγγέλθη, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον περὶ μεταβολῆς διατάξεών τινων τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν δικαστηρίων. Εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας, καὶ ἰδίως εἰς τοὺς δικαστικούς, ὅτι ἡ πειθαρχικὴ ἐξουσία σήμερον ἐξασκεῖται χαλαρά· καὶ ἐξασκεῖται χαλαρά, διότι εἶναι δυνατὸν πολλὰ παραπτώματα πειθαρχικὰ νὰ διαφεύγωσι τὸν ἔλεγχον. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑμῖν, κανονίζονται πληρέστερον τὰ τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας. Τοιουτοτρόπως δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὰ δικαστικὰ συμβούλια, εἴτε ὡς ποινικὰ ἐργαζόμενα, εἴτε ὡς πολιτικὰ, νὰ τιμωρῶσι πειθαρχικῶς, εὐθέως καὶ ἀμέσως πᾶν πειθαρχικὸν παράπτωμα, τὸ ὁποῖον ἤθελον ἀνακαλύψει κατὰ τὴν διάσκεψιν ὑποθέσεώς τινος. Δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Εἰσαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου νὰ ἐξασκῇ πλήρη πειθαρχικὴν ἐξουσίαν ἐφ’ ὅλων τῶν ἀνακριτικῶν ὑπαλλήλων, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ προσφεύγῃ εἰς τὸν ἁρμόδιον Εἰσαγγελέα τῶν Πρωτοδικῶν· δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν νὰ ἐξασκῇ πειθαρχικὴν ἐξουσίαν κατὰ τῶν ἀνακριτικῶν ὑπαλλήλων τῆς δικαιοδοσίας του, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ προσφεύγῃ εἰς τὸν ἁρμόδιον Εἰσαγγελέα τῶν Πρωτοδικῶν. Γινώσκετε προσέτι, πόσον ἐπιβλαβὲς ἦτο μέχρι τοῦδε τὸ δικαίωμα τῆς παύσεως τῶν ἀνακριτῶν· πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἐγένετο κατάχρησις τοῦ δικαιώματος τῆς παύσεως, καὶ ἡ κατάχρησις αὕτη ἔχει σπουδαιοτάτην ἐπιρροὴν ἐπὶ τῶν ἀνακρίσεων. Ὅταν ἀνακριτὴς, διεξάγων σπουδαίαν ἀνάκρισιν, ᾖναι δυνατὸν κατὰ τὴν δίοδον τῆς ἀνακρίσεως νὰ παυθῇ, ἐννοεῖτε ποῖον κακὸν προσγίνεται εἰς τὴν ἀνάκρισιν. Σήμερον ἐπανέρχεται ἐν ἰσχύϊ καὶ ὁ ἄλλοτε ψηφισθεὶς νόμος, κατὰ τὸν ὁποῖον οἱ ἀνακριταὶ δὲν δύνανται νὰ παυθῶσι πρὶν παρέλθωσι δύο ἔτη ἀπὸ τοῦ διορισμοῦ των. Τοιουτοτρόπως μονιμοποιοῦνται ἐν τῇ θέσει· δὲν ἔχουσι νὰ φοβηθῶσιν αὐθαίρετον μεταβολήν. Κανονίζεται προσέτι, ὅτι τὴν θέσιν τοῦ ἀνακριτοῦ δὲν δύνανται νὰ λάβωσι παρὰ δικασταὶ ἀρχαῖοι, μετὰ ὡρισμένην δικαστικὴν ὑπηρεσίαν. Ἐπὶ τέλους πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν τὴν κατάχρησιν τὴν μεγάλην, ἥτις ἐγένετο εἰς τὴν παροχὴν ἀδειῶν. Καὶ ὁ Πρόεδρος καὶ ὁ Εἰσαγγελεὺς ἐν τῇ ἁρμοδιότητί των, καὶ αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον, καταχρώμενοι τῷ δικαιώματι αὐτῶν, ἐν ἀφθονίᾳ παρεῖχον τὰς ἀδείας. Τὸ δικαίωμα τοῦτο περιορίζεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ ἄλλαι διατάξεις προστίθενται, διὰ τῶν ὁποίων ἐξασφαλίζεται ἡ μονιμότης, ὁ ἔλεγχος καὶ ἡ ἀνεξαρτησία. Τρίτον νομοσχέδιον εἶναι τὸ περὶ αὐξήσεως τῶν μισθῶν τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Εἶναι πανθομολογούμενον, ὅτι οἱ μισθοὶ τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς. Ὅταν, Κύριοι, σήμερον, ἵνα ἐπιτύχωμεν ἕνα ἀστυφύλακα, ἕνα χωροφύλακα, δίδομεν 60 καὶ 70 δραχμὰς κατὰ μῆνα, πῶς θέλετε νὰ ἐργάζηται εἷς γραμματεὺς Εἰρηνοδικείου, ὁ ὁποῖος ὡς ἀναπληρωτὴς τοῦ εἰρηνοδίκου πολλάκις δικάζει, μὲ μισθὸν 70 δραχμὰς κατὰ μῆνα; Ὅσην φιλοπονίαν καὶ ἂν ἔχουν οἱ δικασταὶ, ὅταν ἡ μισθοδοσία αὐτῶν ὁμολογουμένως δὲν ἀρκῇ διὰ τὰς πρώτας αὐτῶν ἀνάγκας, πῶς θέλετε νὰ ἔχωσιν, ὅπως ἀπαιτεῖται, νοῦν ἥσυχον πρὸς ἐργασίαν καὶ διάθεσιν ἐργασίας; Τὸ νομοσχέδιον λοιπὸν τοῦτο αὐξάνει, ἐφ’ ὅσον οἱ πόροι τοῦ Κράτους τὸ ἐπιτρέπουσι, τὴν μισθοδοσίαν τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Ἦτο εὐκταῖον νὰ αὐξηθῇ ἔτι μᾶλλον, ἦτο εὐκταῖον τὸ μέτρον αὐτὸ νὰ γενικευθῇ καὶ εἰς τοὺς ἄλλους κλάδους, ἀλλ’ ἀτυχῶς αἱ οἰκονομικαὶ περιστάσεις δὲν τὸ ἐπιτρέπουσιν. Ἔπρεπε, Κύριοι, τῷ ὄντι ν’ ἀσχοληθῶμεν καὶ εἰς γενικωτέρας μεταρρυθμίσεις τῶν νόμων, ἀλλὰ τὸ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, εἶναι μικρόν· ἡ Βουλὴ θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ τὴν ἀναβολήν. Βεβαίως ὁ ἐμπορικὸς νόμος ἔχει ἀνάγκην ἐπειγούσης μεταρρυθμίσεως. Ὅταν ἄλλοι ταξιδεύωσι διὰ σιδηροδρόμων, ἡμεῖς ταξιδεύομεν δι’ ὑποζυγίων. Μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἡ πίστις ἡ ἐμπορικὴ, ὁ ἐμπορικὸς νόμος δὲν ἀνταποκρίνεται παντάπασι πρὸς τὰς ἀνάγκας αὐτῆς. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἡ μεταρρύθμισις τοῦ ἐμπορικοῦ νόμου καὶ τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας εἰς τρόπον ἐγγυώμενον τὴν γοργὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης, ἀπαιτοῦσι καὶ μελέτην. Δὲν νομίζω ὀρθὸν νὰ ἔρχωνται ἐπιπολαίως μεταρρυθμίσεις ἐντὸς τῆς Βουλῆς. Ὁμολογῶ, ὅτι ἡ ἐργασία ἤρχισε νὰ γίνηται σπουδαίως καὶ ἴσως ταχέως, καὶ ἐντὸς τῆς συνόδου θὰ δυνηθῶμεν νὰ ὑποβάλωμεν τὸ νομοσχέδιον τὸ μᾶλλον ἐπεῖγον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν· καὶ ἄλλας δὲ μεταρρυθμίσεις κατ’ ἀνάγκην πρέπει ν’ ἀναβάλωμεν εἰς τὴν προσεχῆ σύνοδον. Οὐχ ἧττον ὑποβάλλομεν νομοσχέδιον ἤδη περὶ καταργήσεως τῶν διατάξεων τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας περὶ ἀνατροπῆς. Εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην πολλῶν ἡ ἀνατροπὴ περιπλέκει τὰς δίκας, τὰς παρατείνει, καὶ τὰς παρατείνει ἄνευ σκοποῦ· εἰς πολλὰ Κράτη δὲν ὑπάρχει ὁ θεσμὸς οὗτος, καὶ ἡ ἔλλειψίς του δὲν ἔβλαψεν. Ὑποβάλλομεν ἐπίσης νομοσχέδιον μικρᾶς ἀξίας. Ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν θεσμὸς, ὅστις ἀσχημίζει τὴν Πολιτικὴν ἡμῶν Δικονομίαν, ὁ θεσμὸς, Κύριοι, τοῦ μηνύτορος. Ὅταν πρόκειται νὰ μεταρρυθμίσωμεν τὰς διατάξεις περὶ προσωπικῆς κρατήσεως, νομίζω ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ διατηρήσωμεν τὴν διάταξιν περὶ ἀποστολῆς μηνύτορος πρὸς τὸν ὀφειλέτην· ὁ θεσμὸς εἶναι τόσον ἀπηνὴς, ὥστε παρ’ ἡμῖν σπανιώτατα γίνεται χρῆσις αὐτοῦ. Ἐπὶ τέλους, Κύριοι, ὑποβάλλομεν νομοσχέδιον ἐπάγον μεταρρύθμισιν τῶν διατάξεων τῆς Πολ. Δικονομίας περὶ τοῦ ἐξ ἀπογραφῆς κληρονόμου. Ὅπως γνωρίζετε, ὁ ἐξ ἀπογραφῆς κληρονόμος δὲν δύναται νὰ ἐκποιήσῃ τὰ πράγματα τῆς κληρονομίας παρὰ διὰ δημοπρασίας, καὶ ἐν τούτοις ὑπάρχουσι πολλάκις ἐν τῇ κληρονομίᾳ χρεώγραφα μεγίστης ἀξίας, τῶν ὁποίων ἡ ἀθρόα καὶ διὰ δημοπρασίας ἐκποίησις μεγάλην θὰ φέρῃ ἀφεύκτως ζημίαν. Πρόκειται ἰδίως, ὀφείλω νὰ τὸ ὁμολογήσω, περὶ τῆς περιουσίας ἀειμνήστου ἀνδρὸς, ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον εἶναι γενικόν. Ἡ περιουσία ἐκείνη σύγκειται ἀπὸ χρεώγραφα διαφόρων ἐθνῶν, κατατεθειμένα ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ· ἐὰν τὰ χρεώγραφα ταῦτα μεταφέρωσιν ἐνταῦθα οἱ ἐκτελεσταὶ τῆς διαθήκης καὶ ζητήσωσιν ἐνταῦθα νὰ τὰ μεταπωλήσωσιν ἐπὶ δημοπρασίας, εἴτε δι’ ἄγνοιαν τῶν πολλῶν περὶ τῆς ἀξίας αὐτῶν, εἴτε διὰ τὸ μέγεθος τῆς ἀξίας αὐτῶν, θὰ πωληθῶσιν ἐν ἐλαχίστῃ τιμῇ. Διὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς ἐκτελεστὰς νὰ πωλήσωσι πράγματα τῆς κληρονομίας ἄνευ δημοπρασίας, ἀλλὰ συνεπείᾳ ἀδείας δικαστηρίου, κανονιζούσης τὸν τρόπον τῆς ἐκποιήσεως. Ἐπὶ τέλους ὑποβάλλομεν νομοσχέδιον περὶ μεταρρυθμίσεως τῶν διατάξεων τῆς Πολ. Δικονομίας περὶ προσωπικῆς κρατήσεως. Ἔχω τὴν ἰδέαν, Κύριοι, ὅτι ἡ προσωπικὴ κράτησις πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἀναλόγως τῆς κοινωνικῆς θέσεως τοῦ Κράτους, ἀναλόγως τῆς ἀναπτύξεως, τὴν ὁποίαν ἔχει ἐν αὐτῷ ἡ πίστις. Παρ’ ἡμῖν εἶναι ἀναμφίλεκτον, ὅτι, ὅπως ἔχει καὶ ἡ ἐμπορικὴ πίστις καὶ ἡ ἔγγειος πίστις, ἡ ἰδέα τῆς καταργήσεως ἐν γένει τῆς προσωπικῆς κρατήσεως εἶναι λίαν τολμηρά. Εἰς τὴν ἰδέαν αὐτὴν ὄχι μόνον οἱ ἐμπορικοὶ σύλλογοι πανταχόθεν κατεξανέστησαν, ἀλλὰ καὶ αἱ Τράπεζαι αὐταὶ, αἵτινες χορηγοῦσι δάνεια εἰς γεωργοκτηματίας. Εὔχομαι, Κύριοι, εἰς τὸ μέλλον ἡ ἐμπορικὴ ἡμῶν πίστις νὰ βελτιωθῇ, καὶ ἡ ἔγγειος πίστις νὰ ἐξασφαλισθῇ, καὶ νὰ εὐτυχήσωμεν καὶ ἡμεῖς νὰ ἐπεκτείνωμεν ἔτι μᾶλλον τὴν κατάργησιν. Νομίζω ὅτι ἀρκετὸν βῆμα κάμνομεν σήμερον, ὑποβάλλοντες τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἔχει. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου περιορίζομεν τὴν προσωπικὴν κράτησιν μόνον εἰς τὰς σχέσεις μεταξὺ ἐμπόρων καὶ διὰ τὰς ἐμπορικάς των πράξεις· διορθοῦμεν τοιουτοτρόπως τὸ κακὸν, διὰ τὸ ὁποῖον πανταχόθεν ἐγένοντο παράπονα· διότι πολλοὶ, καταχρώμενοι τῇ εὐπιστίᾳ τινῶν, τῇ ἀνάγκῃ, εἰς ἣν εὑρίσκοντο ἕτεροι, παρεῖχον αὐτοῖς δάνεια διὰ συναλλαγματικῶν συνεπαγουσῶν τὴν προσωπικὴν κράτησιν, καὶ τοιουτοτρόπως ἄνθρωποι ἄπειροι τοῦ κόσμου, ἢ στενοχωρούμενοι ἀπὸ ἀνάγκας χρηματικὰς, συνελαμβάνοντο εἰς τὴν παγίδα. Ἕτερον παράπονον, Κύριοι, καὶ παράπονον εὔλογον, ὑπάρχει διὰ τὴν μεγάλην διάρκειαν τῆς προσωπικῆς κρατήσεως. Ὅπως γνωρίζετε, κατὰ τὴν πολιτικὴν ἡμῶν δικονομίαν δύο ἔτη εἶναι δυνατὸν νὰ παραταθῇ ἡ προσωπικὴ κράτησις, ἀνεξαρτήτως τοῦ ποσοῦ, καὶ ἀπηνὴς δανειστὴς ἠδύνατο διὰ χρέος ἐλάχιστον νὰ κρατήσῃ τὸν ὀφειλέτην του ἐπὶ δύο ἔτη προσωποκρατούμενον. Τὸ κακὸν τοῦτο θεραπεύει τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, περιορίζον τὸν ἀνώτατον ὅρον τῆς διαρκείας τῆς προσωπικῆς κρατήσεως μόνον εἰς ἓν ἔτος καὶ ἀναλόγως τοῦ ποσοῦ τοῦ ὀφειλομένου· ἂν τὸ ποσὸν τὸ ὀφειλόμενον ἦναι ὀλιγώτερον τῶν χιλίων δραχμῶν, ἀνώτερον ὅρον προσδιορίζει τοὺς ἕξ μῆνας. Ἐσκέφθημεν πολὺ, ἂν ἔπρεπε νὰ καταργήσωμεν τὴν προσωπικὴν κράτησιν ὡς συντηρητικὸν μέτρον, ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἐθεωρήσαμεν τολμηρόν. Ἀπαραίτητος εἶναι πολλάκις ἡ ἀνάγκη νὰ ληφθῇ ὡς συντηρητικὸν μέτρον ἡ προσωπικὴ κράτησις, καὶ ἰδίως κατὰ τῶν ἀλλοδαπῶν. Τὴν προσωπικὴν κράτησιν λοιπὸν τὴν ἐτηρήσαμεν καὶ ὡς συντηρητικὸν μέτρον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εὔλογα ἦσαν τὰ παράπονα κατὰ τῆς αὐθαιρεσίας, τῆς ἐξασκουμένης πολλάκις ὑπὸ τῶν Προέδρων, ἠθελήσαμεν διὰ νομοθετικῶν διατάξεων νὰ περιορίσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο τοῦ Προέδρου, καὶ περὶ τούτου προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω. Αὐτὰ εἶναι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἠδυνήθημεν νὰ προετοιμάσωμεν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ὑποβάλλω ὑμῖν. Μολονότι δ’ ἐγένοντο τῇ ἐπεξεργασίᾳ πολλῶν, μολονότι ἠκούσθη ἡ φωνὴ τῆς ὑπηρεσίας κατὰ τὴν σύνταξιν αὐτῶν, διότι εἰς τὰς ἐπιτροπὰς ἔλαβον μέρος οἱ ἀνώτεροι δικαστικοὶ συνάδελφοι, οὐχ ἧττον δὲν ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὰ νομοσχέδια αὐτὰ εἶναι ἐντελῶς πλήρη· ἀπεκδέχομαι τὴν ἐπ’ αὐτῶν συζήτησιν, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι, ἂν ὑπάρχωσιν ἐλλείψεις, θὰ διορθωθῶσιν ἐκ τῆς συζητήσεως. Εὐχαρίστως δὲ βλέπω μεταξὺ ἡμῶν συναδέλφους, τῶν ὁποίων καὶ τὰ φῶτα καὶ τὴν πεῖραν ἐν τῇ δικαστικῇ ὑπηρεσίᾳ ἀναγνωρίζω. Τὰς γνώμας αὐτῶν τὰς ἀποδέχομαι ἀσμένως, καὶ θὰ μὲ εὕρωσιν ἑτοιμότατον νὰ δεχθῶ πᾶσαν τροπολογίαν αὐτῶν, ἥτις ἤθελε τείνει νὰ καταστήσῃ λυσιτελέστερα τὰ νομοσχέδια ταῦτα, διότι πάντες θέλομεν νὰ ἔχωμεν γοργήν, πεφωτισμένην καὶ ἀνεξάρτητον τὴν δικαιοσύνην τῆς πατρίδος ἡμῶν. Δὲν ἔχουσι πολιτικὴν χροιὰν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα παρουσιάζω ἐνώπιον ὑμῶν, οὐδεμίαν, καὶ τὴν συνδρομὴν λοιπὸν ὑμῶν ἁπάντων ἐξαιτοῦμαι, ὅπως λυσιτελέστερον καταρτισθῶσιν οἱ νόμοι. Ἐπὶ τέλους ὑποβάλλω ἐνώπιον ὑμῶν νομοσχέδιον περὶ τοῦ καταρτισμοῦ τῶν Πλημμελειοδικείων. Τὸ νομοσχέδιον περιορίζει τὸν ἀριθμὸν τῶν μελῶν τοῦ Πλημμελειοδικείου ἀπὸ πέντε εἰς τρεῖς...

§10ΛΑΠΠΑΣ. Εἶναι ἀναγκαιότατον.

§11ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον, ὡς ὀρθῶς παρατηρεῖ ὁ διακόψας με, εἶναι ἀναγκαιότατον. Εἰσήχθη καὶ ἄλλοτε εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἔτυχε τῆς διπλῆς ψηφίσεως καὶ τῆς ἐπιδοκιμασίας τῆς Βουλῆς, ἂν δὲ δὲν ἐπεψηφίσθη εἰς γʹ ἀνάγνωσιν, εἶναι, διότι αἱ περιστάσεις δὲν ἐπέτρεψαν τοῦτο. Οὐδὲν ἧττον ἐγώ, πρὶν ὑποβάλω τὸ νομοσχέδιον, ἐζήτησα τὴν γνώμην τῶν ἀνωτέρων δικαστηρίων, ὅλων τῶν Ἐφετείων τοῦ Κράτους καὶ τοῦ Ἀρείου Πάγου, καὶ ἐκ συμφώνου ὅλα τὰ Ἐφετεῖα καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος ἐσύστησαν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι χρησιμώτατον, ἀναγκαιότατον, καὶ πρέπει νὰ γείνῃ νόμος τοῦ Κράτους. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλήν, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὰ νομοσχέδια ταῦτα, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ δεχθῇ αὐτά. Παρακαλῶ δὲ, τὸ νομοσχέδιον τὸ τροποποιοῦν διατάξεις τινὰς τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας ὡς πρὸς τὸν ἐξ ἀπογραφῆς κληρονόμον, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἐπιτρέψῃ, ὥστε αὔριον νὰ τεθῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, διότι τὴν ἀνάγκην τὴν γνωρίζετε ὅλοι· εἶναι ἀνάγκη ἐπείγουσα· ἀφορᾷ εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, καὶ πρέπει νὰ κατορθώσωμεν ὅσον ἔνεστι τάχιον νὰ ἔλθῃ εἰς τὸ Κράτος ἡ περιουσία, ἡ κληροδοτηθεῖσα αὐτῷ, ὅπερ δὲν εἶναι δυνατὸν ἄνευ τῆς ταχείας ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δέχεται ν’ ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§12ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ὑποβληθέντα νομοσχέδια θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῇ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 116–123). Ὁ βουλευτὴς Ἁγυιᾶς κ. Α. Πεταλᾶς ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν.

§14ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ δηλώσῃ, ἂν καὶ τὸ ἄνθος τῆς φιλύρας (τίλιον) ὑπάγεται εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν δευτερευόντων δασικῶν προϊόντων· ἐν ἐναντίᾳ δὲ περιπτώσει, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ κατατάξῃ αὐτὸ εἰς τὴν εἰρημένην κατηγορίαν, ὡς εἶναι πρέπον καὶ δίκαιον».

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§16ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§18ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἤθελον νὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν ἀρχαιοτήτων, Κύριοι...

§19ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Ἀθήναις τῇ 15)27 Ἀπριλίου ὑπογραφείσης δηλώσεως, δι’ ἧς παρετάθη ἡ ἰσχὺς τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας ἐμπορικῆς καὶ ναυτιλιακῆς συνθήκης. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§21ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ συναινέσῃ νὰ διαγραφῶσιν ἐκ τοῦ ἄρθρου αἱ λέξεις «Γαλλιστὶ καί», ἀπομένοντος μόνον τοῦ «ἐν Ἑλληνικῇ μεταφράσει», διότι δὲν ἐπιτρέπεται, οὐδ’ ἐπεκράτησε μέχρι τοῦδε νὰ ψηφίζῃ ἡ Βουλὴ συμβάσεις ἐν κειμένῳ μὴ γεγραμμένῳ ἐν τῇ ἐπισήμῳ γλώσσῃ τοῦ Κράτους. Δὲν δύνανται Ἕλληνες νὰ ψηφίζωσιν ἢ μόνον κείμενον ἐν τῇ γλώσσῃ, ἣν ἔχουσι καὶ γινώσκουσι. Ψηφίζοντες τὸ Ἑλληνικὸν κείμενον, ψηφίζομεν ἐκεῖνο, ὅπερ ἀναγινώσκομεν καὶ ἐννοοῦμεν, ἐνῷ ψηφίζοντες Γαλλικὸν κείμενον ψηφίζομεν ἐκεῖνο, ὅπερ οἱ πλεῖστοι ἴσως ἀγνοοῦμεν, ἢ καὶ πάντες, ἐὰν ὑποθέσωμεν ἄλλην γλῶσσαν. Ἡ μετάφρασις εἶναι πρᾶξις τῆς κυβερνητικῆς εὐθύνης· ἐὰν ἦναι ἐσφαλμένη, τοῦτο ἀνάγεται εἰς τὴν εὐθύνην τοῦ ἐνεργήσαντος τὴν μετάφρασιν. Ἀλλ’ ἡ τάξις, ἡ μέχρι τοῦδε ὀρθῶς κρατήσασα, πρέπει νὰ κρατήσῃ καὶ σήμερον.

§22Α. ΡΩΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιρρήσεως).

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 8 καὶ 20′ μ.μ.)