1899.05.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 25

Τῆς 13 Μαΐου 1899.

(Πέμπτη).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 5 καὶ 10′ μ. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Θίσβης, παρακαλοῦντος, ὅπως ὁρισθῇ πρωτεύουσα τοῦ νομοῦ Βοιωτίας ἡ πόλις τῶν Θηβῶν. Ὡσαύτως τηλεγράφημα τῆς κοινότητος Ἄστρους, παραπονουμένης διὰ τὴν κατακράτησιν τοῦ ὕδατος ἐκ μέρους τῶν μοναχῶν τῆς Μονῆς Λουκοῦς. Αἴτησιν τῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς Βόλου καταδίκων, ζητούντων τὴν ἀπαλλαγήν των ἐκ τοῦ ὑπολοίπου τῆς ποινῆς αὐτῶν. Ἀναφορὰν διαφόρων Θεσσαλῶν, παρακαλούντων, ὅπως ἀπαλλαχθῶσι τῆς προσθέτου στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας οἱ καθυστεροῦντες κληρωτοὶ καὶ ἐπίστρατοι. Ἀναφορὰν ἐμπόρων ἐκ Μεσολογγίου, παρακαλούντων, ὅπως μεταρρυθμισθῇ ὁ περὶ φαρμακείων καὶ πωλήσεως φαρμάκων νόμος, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἐπιτρέπηται εἰς αὐτοὺς ἡ πώλησις φαρμάκων τινῶν καὶ χημικῶν προϊόντων κοινῆς καὶ ἀκινδύνου χρήσεως.

§2Κ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη παρακαλῶ νὰ διαβιβασθῇ πρὸς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ δικαία αἴτησις τῶν ἀναφερομένων ἐμπόρων.

§3ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Χθὲς ὀλίγον πρὸ τοῦ πέρατος τῆς συνεδρίας ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς κ. Δραγοῦμης ἐποιήσατο παρατηρήσεις δριμείας πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργόν, ἀμέσως μὲν πρὸς αὐτὸν ἀπευθυνομένας, ἐμμέσως ὅμως καὶ κυρίως κατ’ ἐμοῦ, σχετικῶς πρὸς συμφωνίαν τινὰ, ὑπογραφεῖσαν μεταξὺ ἐμοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ τοῦ ἐν Ἀθήναις Διπλωματικοῦ Πράκτορος τῆς Βουλγαρίας. Ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς διϊσχυρίσθη, ὅτι ἡ συμφωνία αὕτη ἔδει νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς πρὸς κύρωσιν, ὅτι δὲ, τούτου μὴ γενομένου, ἡ πρᾶξις ἐκείνη ἦτο ἄκυρος, ὡς ἐναντίον τοῦ νόμου γενομένη. Ἡ συμφωνία, ἥτις ὑπεγράφη τῇ 22 Μαρτίου 1899, ἀφεώρα εἰς τὴν ἀναγνώρισιν ἐν Ἑλλάδι τῶν ἀνωνύμων Βουλγαρικῶν ἑταιρειῶν, ἐπὶ τῷ ὅρῳ τῆς ἀμοιβαιότητος, τῆς ἀναγνωρίσεως τουτέστιν ἐν Βουλγαρίᾳ τῶν Ἑλληνικῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν. Ἡ συμφωνία αὕτη, Κύριοι, δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς κυρώσεως ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἐν ἔτει 1861 ἐδημοσιεύθη ὁ ὑπὸ τὰ στοιχεῖα ΧΠΑʹ νόμος περὶ ἀναγνωρίσεως τῶν Γαλλικῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν ἐν Ἑλλάδι. Τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νόμου τούτου ἐτροποποιήθη ἐν ἔτει 1881 διὰ τοῦ νόμου ΠΚΑʹ· ἔχει δὲ τὸ ἄρθρον τὸ τροποποιοῦν οὕτω: «Αἱ ἀνώνυμοι ἑταιρεῖαι, αἵ τε ἐμπορικαὶ, αἱ βιομηχανικαὶ καὶ αἱ γεωργικαὶ καὶ παντὸς εἴδους χρηματιστικαὶ, ὅσαι ἐν Γαλλίᾳ συνέστησαν νομίμως, δύνανται νὰ ἐξασκῶσι τὰ δικαιώματά των, καὶ νὰ παρίστανται ἐπὶ δικαστηρίου ἐν Ἑλλάδι, συμφώνως μὲ τοὺς νόμους τοῦ Βασιλείου, ἐὰν αἱ ὁμοίας φύσεως ἑταιρεῖαι, αἱ νομίμως συστᾶσαι ἐν Ἑλλάδι, ἀπολαύουσι τῶν αὐτῶν δικαιωμάτων ἐν Γαλλίᾳ.» Τὸ δὲ ἄρθρον 2 τοῦ νόμου τοῦ 1861 διατάσσει τὰ ἑπόμενα: «Διὰ Β. Διατάγματος, ἐπὶ τῇ γνωμοδοτήσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐκδιδομένου, τὸ ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 πλεονέκτημα δύναται νὰ παραχωρηθῇ καὶ εἰς πᾶσαν ἄλλην χώραν.» Διὰ τῆς συμφωνίας, ἥτις ὑπεγράφη τὴν 22 Μαρτίου 1899 μεταξὺ ἐμοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ τοῦ Διπλωματικοῦ Πράκτορος τῆς Βουλγαρίας, οὐδὲν ἄλλο ἐγένετο ἢ ὅ,τι ὁ νόμος διέτασσε. Κατὰ τὸ παρελθὸν δὲ τετράκις ἐφηρμόσθη ἡ διάταξις αὕτη τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου. Ἐν ἔτει 1881, προκειμένου περὶ παραχωρήσεως τοῦ πλεονεκτήματος τούτου εἰς τὸ Βέλγιον, τὴν συμφωνίαν ὑπέγραψεν ὁ ἀείμνηστος Κουμουνδοῦρος. Κατὰ τὸ 1887 ἐγένετο ὁμοία συμφωνία μετὰ τῆς Ρωσσίας, τὴν συμφωνίαν δὲ ταύτην ὑπέγραψεν ὁ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Δραγοῦμης. Κατὰ τὸ 1888 ἐγένετο τοιαύτη συμφωνία μετὰ τῆς Ἀγγλίας, τὴν συμφωνίαν δὲ ταύτην ὑπέγραψεν ὁ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Δραγούμης. Κατὰ τὸ 1888 τέλος ὑπεγράφη ὁμοία συμφωνία μετὰ τῆς Αὐστροουγγαρίας, καὶ τὴν συμφωνίαν ταύτην ὑπέγραψεν ὁ κ. Δραγούμης. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ ὀργὴ, τὴν ὁποίαν ἐξεδήλωσεν ὁ ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίαν, ἦτο ἥκιστα δεδικαιολογημένη.

§4ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὰ πρὸ μικροῦ ἀπὸ τοῦ βήματος ἀναπτυχθέντα ἐδικαιολόγησαν τὸν ἐπίλογον τῆς μικρᾶς χθεσινῆς μου ὁμιλίας, καθ’ ἣν ἀπέδωκα εἰς ἔλλειψιν γνώσεως τῶν πραγμάτων καὶ τῶν νόμων τὴν πρᾶξιν, ἥτις ἐγένετο τῇ ὑπογραφῇ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, καὶ ἥτις, ἂν ἐγίνετο ἐν γνώσει, ἤθελε σύρει αὐτὸν ἐνώπιον εἰδικοῦ δικαστηρίου. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων ἐνόμισεν, ὅτι ἔστησε παγίδα ἐπιτυχῆ καὶ μὲ συνέλαβε, δείξας εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τρὶς ἡ ὑπογραφή μου φαίνεται κάτωθι ὁμοίων πράξεων. Τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι ἀνέγνωσε αὐτὸς οὗτος πρὸ ὀλίγου τὴν διάταξιν τοῦ νόμου, ἥτις ἄντικρυς ἀντίκειται πρὸς ὅσα ἔπραξε, καὶ ὅμως εὗρεν, ὅτι ὑπάρχει συμφωνία μεταξὺ τοῦ πραχθέντος καὶ τοῦ διατασσομένου. Σᾶς ἀνέγνωσε τὸ 2ον ἄρθρον τοῦ νόμου τοῦ 1861, ὅπερ παραμένει ἐν ἰσχύϊ, ὡς ὀρθῶς εἶπε, καὶ καθ’ ὃ—προσέξατε, παρακαλῶ, κύριοι Βουλευταὶ,—«διὰ Β. Διατάγματος, ἐπὶ τῇ γνωμοδοτήσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐκδιδομένου, τὸ ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 πλεονέκτημα δύναται νὰ παραχωρηθῇ εἰς πᾶσαν ἄλλην χώραν». Ἀπέναντι ταύτης τῆς διατάξεως, ἥτις ἀπαιτεῖ Β. Διάταγμα, ἐκδιδόμενον—σημειώσατε τοῦτο—τῇ προτάσει τῶν δύο ἁρμοδίων Ὑπουργῶν, τοῦ τε τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, (διότι τὰ τῶν ἑταιρειῶν ἀνήκουσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν), καὶ ἐπὶ τῇ γνωμοδοτήσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅπερ ἐνταῦθα ἀναπληροῖ τὸ ἐν Βελγίῳ καὶ Γαλλίᾳ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, διότι κατὰ τοὺς νόμους τῶν χωρῶν ἐκείνων ἀπαιτεῖται ἡ γνωμοδότησις τοῦ Συμβουλίου τούτου, ἀπέναντι, λέγω, τῆς τοιαύτης διατάξεως, ἡ πρᾶξις, ἣν ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς προσάγει, εἶναι Συμφωνία, ὄχι Β. Διάταγμα ἐπὶ τῇ γνωμοδοτήσει τῶν συναδέλφων αὐτοῦ, τῇ συμπράξει τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τῇ ὑπογραφῇ τῇ Βασιλικῇ, ἀλλὰ πρᾶξις τῆς ἰδίας αὐτοῦ γνώμης, θέντος τὴν ὑπογραφὴν αὐτοῦ κάτωθεν συμφωνίας μετὰ ξένου πράκτορος, καὶ, τὸ περίεργον, συμφωνίας, ἧς ὁρίζεται ἡ ἐφαρμογὴ ἀπὸ τοῦ τέλους τοῦ μηνὸς μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς πράξεως. Ἐρωτῶ, κύριοι Βουλευταὶ, ἐν τῇ πράξει ταύτῃ ὑπάρχει τι τῶν ἐπιτρεπομένων ὑπὸ τοῦ νόμου τοῦ 1861; Ποῦ τὸ Β. Διάταγμα τὸ ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» δημοσιευθὲν, ἐκεῖ ὅπου ἐδημοσιεύθησαν καὶ τὰ ἐπικριθέντα κατ’ ἐμοῦ τρία διατάγματα, τὸ τῇ συνυπογραφῇ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐκδεδομένον, τὸ ἐπὶ τῇ γνωμοδοτήσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου γενόμενον, τὸ ὑπογεγραμμένον ὑπὸ τοῦ Βασιλέως; Οὐδαμοῦ! Καὶ τοῦτο ἀρκεῖ, ἵνα δείξῃ τὴν παρανομίαν τῆς πράξεως· διότι ἐκεῖ, ὅπου ὁ νόμος ἀπαιτεῖ Β. Διάταγμα, ἵνα ἐπεκταθῶσιν εἰς τὰς ξένας ἑταιρείας τὰ δικαιώματα τὰ παραχωρηθέντα εἰς τὴν Γαλλίαν, ἐκεῖ εἰς οὐδένα Ὑπουργὸν ἐπιτρέπεται, παραμελῶν τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Βασιλέως, τὰς γνώμας τοῦ συναδέλφου του ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ καὶ τὰς ἀποφάσεις τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, νὰ ἔλθῃ εἰς συνομολόγησιν, παραχωρῶν τὰ ἐν τῷ νόμῳ μόνον ὑπὸ τοιοῦτον ὅρον παραχωρούμενα. Νομίζω, ὅτι τοῦτο ἀρκεῖ, ἵνα ἀποδείξῃ, ὅτι ὁ τέως Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν ἐζήτησε τοὺς γινώσκοντας νὰ συμβουλεύσωσιν αὐτὸν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, πρὶν ἢ ὑπογράψῃ τὴν σύμβασιν, ἣν ὁμολογεῖ ὅτι ὑπέγραψε. Τὰ πρὸ μικροῦ ὑπὸ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ ἀναγνωσθέντα διατάγματα ἔχουσι τύπον ἅπαντα τὸν αὐτόν· σημειώσατε δέ, ὅτι πρὶν ἢ ταῦτα τὰ διατάγματα ἐκδοθῶσι διά τινας ἑταιρείας τῶν Κρατῶν, εἰς ἃ ἀναφέρονται τὰ διατάγματα ταῦτα, ἦσαν ἐκδεδομένα, κατ’ ἄλλην τάξιν, κρατοῦσαν καὶ ἀλλαχοῦ, ὑπὸ ἄλλων Ὑπουργῶν εἰδικὰ διατάγματα, περιέχοντα ἀναγνώρισιν ἑταιρειῶν, — εἰδικῶς — ὄχι γενικῶς πασῶν τῶν ἑταιρειῶν τοῦ δεῖνα ἢ δεῖνα Κράτους. Οἱ δὲ τότε Ὑπουργοί, ἐν παραδείγματι ὁ μακαρίτης Παπαμιχαλόπουλος, τὴν μερικὴν ταύτην παραχώρησιν ποιούμενοι, ἐτήρησαν πάντας τοὺς ὅρους τοῦ νόμου, καὶ ἐπὶ τῇ γνωμοδοτήσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐπεξέτειναν μερικῶς ἐπὶ τὰς ἑταιρείας ἐκείνας διὰ Β. Διατάγματος τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ 1881. Ἡ πρώτη πρᾶξις, ἥτις ἐγένετο κατὰ παράβασιν τοῦ νόμου, εἶναι ἐκείνη, ἧς πρὸ ὀλίγου ἐμνήσθη ὁ ἐκ Καλαβρύτων ἀξιότιμος Βουλευτής. Ἀλλ’ ἵνα δείξω εἰς τὴν Βουλήν, ἥτις πρέπει νὰ τὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, καθὼς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅστις μοὶ ἐφάνη χθὲς ὅτι δὲν εἶχε προετοιμασθῆ ἐπαρκούντως, πρὶν ἢ δηλώσῃ ὅτι ἀπεφάσισε νὰ διατάξῃ τὴν δημοσίευσιν τῆς συμβάσεως ταύτης ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως», θέλω ἀναγνώσει ἐξ αὐτῶν τῶν βιβλίων, ἅτινα προσήγαγεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Καλαβρύτων, ἓν τῶν διαταγμάτων, ὅπως ἡ Βουλὴ ἀντιληφθῇ ὡρισμένως περὶ τίνος πρόκειται. Ἰδοὺ μία τῶν πράξεων, ἃς ὑπέγραψα καὶ ἐφ’ αἷς εὐθύνομαι (ἀναγινώσκει): «Γεώργιος Αʹ κλπ. Ἔχοντες ὑπ’ ὄψει ... Προτάσει τῶν Ἡμετέρων ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργῶν, παραχωροῦμεν εἰς τὰς ἀνωνύμους Ἀγγλικὰς ἑταιρείας, τὰς ἐμπορικὰς κλπ., τὸ ἐν τῷ ὑπὸ στοιχεῖα ΦΚΑʹ νόμῳ ὁριζόμενον πλεονέκτημα, ἐπὶ ἀμοιβαιότητι κλπ. Ὁ Ἡμέτερος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς θέλει ἀνταλλάξει ἐπὶ τούτῳ τὴν προσήκουσαν μετὰ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως δήλωσιν. Ὁ Ἡμέτερος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἐνεργήσει τὰ περαιτέρω». Καὶ ἡ Βασιλικὴ ὑπογραφὴ ὑπ’ αὐτὴν καὶ ἡ Ὑπουργική. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων παρατηρεῖ νῦν βεβαίως, ὅτι ἐνταῦθα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὁ τότε δὲν ἐτόλμησε νὰ ἔλθῃ αὐτοβούλως εἰς συμφωνίας ὁριστικὰς ἐγγράφους μετὰ τῶν ξένων, μεθ’ ὧν ἔμελλε νὰ συνομολογήσῃ συμφωνίαν· ἂν δὲν ἐλάμβανε τὴν διαταγὴν τὴν Βασιλικὴν ἐν τῷ Β. Διατάγματι, δὲν ἐπετρέπετο νὰ προβῇ εἰς τοιαύτας συμφωνίας. Ἀφοῦ δὲ τὸ Β. Διάταγμα ἐπέτρεψεν αὐτῷ νὰ προβῇ εἰς τὰς συμφωνίας, προέβη, καὶ ἐκεῖναι αἱ συμφωνίαι βεβαίως δὲν εἶχον ἀνάγκην προσαγωγῆς εἰς τὴν Βουλήν, οὔτε καταχωρίσεως ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως», διότι ὁ νόμος κατεχωρίσθη ἤδη ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως», νόμος δ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶναι τὸ διάταγμα, τὸ κατ’ ἐντολὴν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἐκδοθέν. Οὐδεμία, ὡς βλέπετε, ὑπάρχει μεταξὺ τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης περιπτώσεως σχέσις. Ἐν μὲν ταῖς περιπτώσεσιν, ἃς ἐπεκαλέσατο ὑπὲρ ἀθωώσεως αὑτοῦ ὁ ἐκ Καλαβρύτων κ. Βουλευτής, ἐτηρήθη κατὰ γράμμα ὁ νόμος, ἐν δὲ τῇ περιπτώσει, ἣν δικάζομεν ἐνταῦθα σήμερον, ὁ νόμος κατεπατήθη, ἀλλὰ κατεπατήθη ἐν ἀγνοίᾳ. Τὸ διάταγμα δὲν ἤθελεν ἔχει καὶ πολλὴν σημασίαν, Κύριοι, διότι ἐπὶ τέλους τὸ ἐσφαλμένως γενόμενον ἦτο δυνατὸν νὰ διορθωθῇ σήμερον ὑστεροπρώτως· πρωθυστέρως συνωμολογήθη ἡ συμφωνία, ἀκανονίστως, ἀτάκτως, κακῶς, παρανόμως, ἀλλ’ ἐπὶ τέλους τὸ Ὑπουργεῖον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προκαλέσῃ σήμερον, ἐπὶ τῇ γνωμοδοτήσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, διάταγμα, ὅπερ δημοσιευόμενον ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» ἤθελε καλύψει τὸ κακῶς γενόμενον, τὸ δὲ γεγονὸς ταχέως θὰ ἐρρίπτετο εἰς λήθην· ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ πρᾶξις αὕτη τοῦ πρώην ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ ἴσχυσεν ἀπὸ τῆς 22 Ἀπριλίου, ἀφοῦ ἔκτοτε διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλλάδος ἀνελάβομεν ὑποχρέωσιν πρὸς ξένον Κράτος, μὴ ἔχον καθῆκον νὰ ἐξετάζῃ, ἂν οἱ Ὑπουργοὶ τῆς Ἑλλάδος γνωρίζωσιν ἢ δὲν γνωρίζωσι τοὺς Ἑλληνικοὺς νόμους καὶ τὸ Σύνταγμα, καὶ πρὸς τούτοις ἐξετελέσθη ἐκείνη ἡ ὑποχρέωσις, ἣν ἀνελάβομεν· διότι ἔκτοτε φυσικὰ ἡ Βουλγαρικὴ Κυβέρνησις, ἀφοῦ ἐφρόντισε νὰ ἐκθέσῃ τὰ γενόμενα καὶ τὸν πράξαντα αὐτὰ ἐν τῇ Βουλγαρικῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως», ἐννοεῖται ὅτι κατέβαλε καὶ πᾶσαν τὴν προσήκουσαν πρόνοιαν, ὅπως τὰς ἑταιρείας αὑτῆς εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Καὶ μὴ ἀπορήσητε, ἐὰν ταύτας τὰς ἡμέρας ἴδητε ἀσφαλιστικήν τινα ἑταιρίαν Βουλγαρικήν...

§5ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Πρὸ πολλοῦ συνέστη.

§6ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἰδού, βεβαιοῖ συνάδελφος τὸ γεγονός. Ἡ σύμβασις ἄρα ἐξετελέσθη ἐν ἀγνοίᾳ ἡμῶν, ἐξετελέσθη ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, οὗ προήδρευεν ὁ πρώην Πρωθυπουργός, ἐξελέσθη ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος. Ἀλλὰ καὶ πάλιν τὸ πρᾶγμα ἤθελεν εἶναι ἀνάξιον λόγου, ἐὰν δὲν ὑπῆρχε διαφορὰ μεταξὺ τῶν νόμων τῶν Ἑλληνικῶν καὶ τῶν νόμων τῶν Βουλγαρικῶν εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὰς ἀσφαλιστικὰς ἑταιρείας, διότι περὶ τούτων ἐνδιαφέρεται καὶ μόνον ἡ Βουλγαρικὴ Κυβέρνησις· ἀλλ’ ὑπάρχει διαφορά, καὶ διαφορὰ μεγίστη, διότι ἐν Ἑλλάδι αἱ ξέναι ἑταιρεῖαι ἐρχόμεναι καὶ ἐγκαθιστάμεναι καὶ ῥοφοῦσαι τὸ χρῆμα τὸ Ἑλληνικόν, τὰ ἀσφάλιστρα, καὶ πέμπουσαι αὐτὸ εἰς τὴν ἀλλοδαπήν, δὲν ὑπόκεινται ἢ εἰς τὰς διατάξεις ἐκείνας τὰς γνωστάς, τὰς δημοσίας τάξεως, τῆς δημοσιεύσεως τοῦ καταστικοῦ, τοῦ διατάγματος τοῦ ἐγκρίνοντος κλπ. Ἐνῷ ἐν Βουλγαρίᾳ, ἵνα ἱδρυθῇ Ἑλληνικὴ ἀσφαλιστικὴ ἑταιρεία, πρέπει νὰ καταβάλῃ ἐγγύησιν, — δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς τὸ ποσὸν καὶ τὸν Βουλγαρικὸν νόμον, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἀπαιτοῦνται 100,000 χρ. φρ. — Λοιπὸν ἡ Ἑλληνικὴ ἑταιρεία, ἡ «Ἐθνικὴ» ἐν παραδείγματι, ἥτις θὰ θελήσῃ ἴσως νὰ ἱδρύσῃ πρακτορεῖον ἐν Βουλγαρίᾳ, κατόπιν τῆς πράξεως ταύτης τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ καταθέσῃ ἐγγύησιν 100,000 χρ. φρ., αἵτινες θέλουσιν ἐξαχθῆ ἐκ τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ τῇ ὑπερτιμήσει τῇ γνωστῇ, ἵνα κατατεθῶσιν εἰς τὸ Βουλγαρικὸν ταμεῖον, νεκρούμεναι διὰ τὴν Ἑλλάδα. Τὸ παράδειγμα τοῦτο μοὶ φαίνεται, ὅτι ἀρκεῖ. Ἐὰν ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς εἶχε τὴν πρόνοιαν νὰ ἐνδιατρίψῃ περισσότερον εἰς τὸ ζήτημα καὶ εἶχε προσέτι τὴν πρόνοιαν νὰ ἐρωτήσῃ τοὺς μελετῶντας τὰ ζητήματα ταῦτα ἔστω καὶ ἐν μόνῳ τῷ Ὑπουργείῳ, ἤθελεν ἴδει, ὅτι ἔχει ἡ Ἑλλὰς συνομολογημένας συμφωνίας τοιαύτας μετὰ ξένων Κρατῶν, τὰς πλείστας ὄχι διὰ τοῦ τύπου τούτου τῶν βασιλικῶν διαταγμάτων. Ἀκριβῶς δ’ ἐκ μιᾶς τῶν συμφωνιῶν τούτων ἀποδεικνύεται ποίαν πρόνοιαν κατέβαλλον αἱ τότε Κυβερνήσεις αἱ κοινοβουλευτικαί, ὁσάκις προέκειτο περὶ τοιούτων ζητημάτων μετὰ ξένων Κρατῶν. Καὶ μίαν μὲν τῶν συμφωνιῶν τούτων θέλω μνημονεύσει ἁπλῶς, ἵνα μὴ παραλίπω αὐτήν, τὴν μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας ἐνυπάρχουσαν ἀκριβῶς ἐν τῇ συνθήκῃ, ἧς τὴν παράτασιν χθὲς ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Ὑπουργὸς προέτεινε, διότι ἐκεῖ παραχωροῦνται διὰ τὰς συνθήκας τὰς ἐμπορικὰς αὐτὰ ἐκεῖνα, ἅτινα ἦτο δυνατὸν ἀκινδύνως νὰ παραχωρηθῶσι καὶ διὰ Β. Διατάγματος. Κάλλιον ἐκρίθη τότε νὰ περιληφθῇ ἐν τῇ γενικῇ συνθήκῃ καὶ ἡ διάταξις αὕτη, ἥτις οὐσιωδῶς ἀνήκει εἰς ἐμπορικὴν συνθήκην. Ἀλλ’ ἐν τῇ συνθήκῃ τῇ μετὰ τῆς Γερμανίας περιέχεται ῥήτρα περιοριστικὴ τῆς πρὸς ἡμᾶς γινομένης παραχωρήσεως. Ἐξ οὗ ἀποδεικνύεται ὁπόση προσοχὴ πρέπει νὰ καταβάλληται ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων καὶ πῶς ἡ Γερμανικὴ Κυβέρνησις, ἡ συνομολογήσασα τὴν σύμβασιν ἐκείνην μετὰ τῆς Ἑλλάδος, ἐφρόντισε νὰ φυλάξῃ εἰς ἑαυτὴν δικαιώματα εἰς βάρος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ὅμως ἐδέχθη τὸν τοιοῦτον περιορισμόν, διότι εὗρεν ἀλλαχοῦ τὰ ἀνταλλάγματα. Διότι τῷ ὄντι ὑπάρχουσι συμφωνίαι, ἐν αἷς τὰ ἀνταλλάγματα δὲν λαμβάνονται πάντοτε ἀντιστοίχως, κατ’ ἀντικρὺ τὸ ἓν τοῦ ἄλλου, ἀλλὰ καὶ ἄλλοθεν, πλαγίως. Ἐν τῇ συνθήκῃ ἐκείνῃ τὸ ἄρθρον 4 λέγει, ὅτι παραχωροῦνται «τὰ δικαιώματα τὰ παρακεχωρημένα εἰς τὰς ἀναλόγους ἑταιρείας τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους». Οὕτως ἡ μὲν Γερμανία, ἥτις ἔχει νόμον ἀπαιτοῦντα δι’ ἑταιρείας τινὰς — οὐχὶ δι’ ὅλας, ἀλλὰ, ὡς νομίζω, διὰ τὰς ἑταιρείας ἀσφαλείας τῆς ζωῆς, — ἐγγύησιν, δὲν παρεχώρησεν ἀπαλλαγὴν εἰς τὰς ἑλληνικὰς ἑταιρείας, ἡ δὲ Ἑλλάς, μὴ ἔχουσα τοιαύτην διάταξιν ἐν τῷ ἰδίῳ αὐτῆς νόμῳ, παρεχώρησεν εἰς τὴν Γερμανίαν, — ἐκτιμήσασα ὅμως ἐν συμβάσει περὶ ἀμοιβαίων ἐμπορικῶν παραχωρήσεων, ὅτι ἡ τοιαύτη παραχώρησις δὲν ἦτο ἐπιζήμιος εἰς τὸ Κράτος, — τὸν ἴδιον αὐτῆς νόμον, τὰς ἰδίας αὐτῆς ἐλευθερίας, δηλ. τὴν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ πάσης ἐγγυήσεως ἐν Ἑλλάδι τῶν Γερμανικῶν ἑταιρειῶν, καθ’ ὃν τρόπον καὶ τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους αἱ τοιαῦται ἑταιρεῖαι εἶναι ἀπηλλαγμέναι ἐγγυήσεως. Ἀκριβῶς ἡ τοιαύτη τῶν πραγμάτων διαφορὰ, ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν νομοθεσιῶν, ἡ ἀνάγκη τοῦ νὰ προστατευθῶσιν αἱ ἐγχώριοι ἑταιρεῖαι, ἡ ἀνάγκη τοῦ νὰ μὴ ἐξάγηται καθ’ ἡμέραν τὸ χρῆμα τὸ ἑλληνικόν, μὲ εἶχον πείσει ἄλλοτε, διατελοῦντα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ εἰσαγάγω νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν, δι’ οὗ καθιεροῦμεν καὶ ἡμεῖς τὰς ἐγγυήσεις ἐπὶ ἀσφαλιστικῶν ἑταιρειῶν, ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, λαβὸν τὴν τύχην καὶ πολλῶν ἄλλων, δὲν ἀνεγνώσθη κἂν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν· ἐνεθυμήθην δὲ τοῦτο μόνον, διότι ἡ πρᾶξις τοῦ πρώην ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ δίδει ἐκ νέου ἀφορμὴν νὰ ἐξετασθῶσι τὰ τοῦ ζητήματος, ἀναβιβάσασά με ἐπὶ τοῦ βήματος, καθ’ ἣν ὥραν ἴσως ἦτο προτιμότερον ἄλλο θέμα νὰ συνεζητεῖτο ἐνταῦθα.

§7Α. ΡΩΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις οὐδεμίαν ἔχει εὐθύνην ὡς πρὸς τὴν συμφωνίαν, τὴν ὁποίαν συνωμολόγησεν ὁ ἐκ Καλαβρύτων ἀξιότιμος Βουλευτής, ὡς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐν τούτοις, ἐπειδὴ εἰς ἡμᾶς ἀπόκειται νὰ δημοσιεύσωμεν τὸ σχετικὸν Β. Διάταγμα, ὀφείλω νὰ ἀνακοινώσω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς ἐποιήσατο σήμερον, βεβαίως εἶναι ὀρθαὶ ὡς πρὸς τὸ προΰστερον τῆς συμφωνίας ταύτης. Βεβαίως ἔδει νὰ προηγηθῇ τὸ Βασιλικὸν Διάταγμα, κατόπιν δὲ νὰ ἐπέλθῃ ἡ συμφωνία μεταξὺ τῆς Βουλγαρικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑλληνικῆς, ὡς πρὸς τὸ θέμα τοῦτο. Τοιουτοτρόπως καὶ εἰς τὰς διαφόρους συμφωνίας, τὰς ὁποίας ὑπέγραψεν ὁ κ. Δραγούμης, τὴν μὲν προτεραίαν ἐδημοσίευε τὸ Βασιλικὸν Διάταγμα, τὴν ἑπομένην δὲ ὑπέγραφε τὴν συμφωνίαν μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ξένων Κυβερνήσεων.

§8ΑΛ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Εἰς τὰ 1881 τοῦτο ἐγένετο;

§9ΡΩΜΑΝΟΣ. Δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς, ἂν τοῦτο ἐγένετο καὶ κατὰ τὸ 1881. Κατὰ τὸ 1881 ὁ μακαρίτης Κουμουνδοῦρος ὑπέγραψε τοιαύτην συμφωνίαν μετὰ τῆς Βελγικῆς Κυβερνήσεως, νομίζω δὲ, ὅτι τὸ σχετικὸν διάταγμα ἐδημοσιεύθη κατόπιν, καίτοι δὲν εἶμαι βέβαιος περὶ τούτου.

§10ΑΛ. Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Παρατηρήσατε, παρακαλῶ, τὴν σελίδα 189 τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως».

§11ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἴπετε διάταγμα.

§12ΡΩΜΑΝΟΣ. Βεβαίως δὲν ἦτο τακτικὸν ὅ,τι ἔκαμεν ὁ προκάτοχος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργός, ἀλλ’ ἤδη ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν ἔχει νὰ πράξῃ ἄλλο, εἰμὴ νὰ δημοσιεύσῃ, κατόπιν γνωμοδοτήσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τὸ σχετικὸν Β. Διάταγμα, ὅπερ ἄλλως τε ὑπεβλήθη ἤδη εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Α. Μεγαλειότητος, καὶ θὰ δημοσιευθῇ κατ’ αὐτάς.

§13Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ποίαν ἡμερομηνίαν φέρει τὸ διάταγμα τοῦ 1881;

§14ΡΩΜΑΝΟΣ. Δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς.

§15Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως»;

§16ΑΛ. Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Ἐν σελίδι 244 τοῦ 1881.

§17ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἰδοὺ τί συνέβη τότε ὁ μὲν Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τοῦ Βελγίου ὑπέγραψε τὴν σχετικὴν δήλωσιν ἐν Βρυξέλλαις, ὁ δὲ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος ἀείμνηστος Κουμουνδοῦρος τὴν ὑπέγραψεν ἐνταῦθα, φαίνεται δέ, ὅτι δὲν ἐφρόντισεν, ὅπως πρὶν ἢ ἐπέλθῃ ἡ μεταξὺ τῶν δύο Κυβερνήσεων συμφωνία δημοσιευθῇ τὸ σχετικὸν Β. Διάταγμα, ὅπερ ἴσως ἐδημοσιεύθη κατόπιν.

§18Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐδημοσιεύθη ἐντὸς τοῦ ἔτους;

§19ΡΩΜΑΝΟΣ. Μάλιστα.

§20ΡΙΚΑΚΗΣ. Ποίαν ἡμερομηνίαν ἔχει τὸ διάταγμα;

§21ΡΩΜΑΝΟΣ. Δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς.

§22ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ποίαν ἐποχὴν ἐδημοσιεύθη ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως»;

§23ΡΩΜΑΝΟΣ. Τὴν 4 Μαΐου. Ὡς πρὸς τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας ὀφείλουσιν αἱ ξέναι ἀσφαλιστικαὶ ἑταιρεῖαι νὰ καταθέσωσιν ἐν Βουλγαρίᾳ, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι ὑπέγραψε μετὰ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ρωσσίας συμφωνίαν ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ὑπεγράφη καὶ ἡ συμφωνία, περὶ ἧς πρόκειται, μεταξὺ τοῦ κ. Ζαΐμη καὶ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Βουλγαρικῆς Κυβερνήσεως, δηλαδὴ καὶ ἐν Ρωσσίᾳ ὑποχρεοῦνται αἱ ξέναι ἀσφαλιστικαὶ ἑταιρεῖαι νὰ καταθέσωσιν ὑπέρογκον ἐγγύησιν, ἐνῷ ἐνταῦθα αἱ ξέναι ἀσφαλιστικαὶ ἑταιρεῖαι οὐδεμίαν ὀφείλουσι νὰ καταθέσωσιν ἐγγύησιν.

§24Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πότε ὑπεγράφη ἡ σύμβασις μὲ τὴν Ρωσσίαν;

§25ΡΩΜΑΝΟΣ. Μετὰ τῆς Ρωσσίας ἡ δήλωσις ὑπεγράφη ὑπὸ τοῦ κ. Δραγούμη καὶ τοῦ κυρίου Bützow τὴν 11 Δεκεμβρίου 1887, ἐνῷ δὲ ἐν Ρωσσίᾳ ἀπαιτεῖται ὑπέρογκος ἐγγύησις, περὶ τὰς 500,000 φράγκα νομίζω, ἐνταῦθα οὐδεμίαν, ὡς εἶπον, ἀπαιτοῦμεν ἐγγύησιν παρὰ τῶν ξένων ἀσφαλιστικῶν ἑταιρειῶν. Θὰ προσθέσω ὅτι ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Βουλγαρίας, καθ’ ἃ μὲ ἐπληροφόρησεν ἡ ὑπηρεσία, ἐπρότεινεν εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν νὰ καταθέσῃ ἐγγύησιν 200,000 δραχμῶν, ὅπως ἐπιτραπῇ εἰς Βουλγαρικὴν ἀσφαλιστικὴν ἑταιρείαν νὰ συστήσῃ πρακτορεῖα ἐν Ἑλλάδι, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδέχθη τὴν πρότασιν ταύτην, ἐπειδὴ παρ’ ἡμῖν ὁ νόμος δὲν ἀπαιτεῖ ἐγγύησιν παρὰ τῶν ξένων ἑταιρειῶν. Θὰ ἦτο ἴσως προτιμότερον, ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις νὰ μὴ προέβαινεν εἰς τὴν ὑπογραφὴν τοιαύτης δηλώσεως, ἀλλὰ νὰ ἐπέμενεν, ὅπως συνομολογηθῇ συνθήκη ἐμπορικὴ μετὰ τῆς Βουλγαρίας· ἀλλὰ τοῦτο ἐξηρτᾶτο ἐκ τῆς κρίσεως τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν ἄλλο ἔχει νὰ πράξῃ, εἰμὴ νὰ δημοσιεύσῃ Β. Διάταγμα, δι’ οὗ ἀναγνωρίζονται αἱ Βουλγαρικαὶ ἀνώνυμοι ἑταιρεῖαι ἐν Ἑλλάδι.

§26ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Πρέπει νὰ θέσωμεν εἰς ἴσην μοῖραν τὸ Κράτος τῆς Βουλγαρίας μετὰ τοῦ Κράτους τῆς Ρωσσίας; Ἔχομεν ταὐτὰ συμφέροντα μετὰ τοῦ Βουλγαρικοῦ Κράτους, οἷα ἔχομεν μετὰ τοῦ Ρωσσικοῦ;

§27ΡΙΚΑΚΗΣ. Μελετᾶτε νὰ ἐκδώσητε Β. Διάταγμα, ἵνα κυρώσητε τὴν γενομένην συμφωνίαν, ἐνῷ φρονεῖτε ὅτι τοιαύτη σύμβασις δὲν εἶναι νόμιμος; Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀναδέχεται μεγάλην εὐθύνην, ἀναλαμβάνουσα τὴν ἔκδοσιν Β. Διατάγματος.

§28ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ἔθεσε τὸ ζήτημα κατὰ τρόπον, ὅστις μὲ ἀναγκάζει νὰ θίξω καὶ τὰ τῆς οὐσίας, διότι, καίτοι εἶμαι ἐκ τῶν φρονούντων, ἢ μᾶλλον διότι εἶμαι ἐκ τῶν φρονούντων ὅτι μετὰ τῆς Βουλγαρίας συμφέρει ταχέως νὰ ἔλθωμεν εἰς συμφωνίας ἐμπορικὰς διὰ συνομολογήσεως πλήρους ἐμπορικῆς συνθήκης, φρονῶ ὅτι πᾶν ὅ,τι εἴχομεν νὰ παραχωρήσωμεν, εἴχομεν καθῆκον καὶ συμφέρον νὰ ἐπιφυλάξωμεν ὑπὲρ τῆς διαπραγματεύσεως τῆς ἐμπορικῆς συνθήκης. Οὐδεμίαν δὲ ὁμοιότητα ἔχει ἡ περίστασις αὕτη πρὸς ἐκείνην, ἣν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνέφερε, τῆς μετὰ τῆς Ρωσσίας συμφωνίας, τῆς δεχθείσης ἐπέκτασιν τῆς διατάξεως τοῦ νόμου περὶ ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, διότι, ὅτε παρεχωρήθη ἡ ἐξομοίωσις πρὸς τὰς Ἑλληνικὰς ἑταιρείας διὰ τοῦ Β. Διατάγματος, ὅπερ ἐγὼ ὑπέγραψα, εἰς τὰς Ρωσσικὰς ἑταιρείας, ἡ παραχώρησις ἐγένετο οὕτως ἁπλῶς, διότι μετὰ τῆς Ρωσσικῆς Κυβερνήσεως συνεδεόμεθα ἀπὸ μακροῦ διὰ συνθήκης, ἥτις κανονίζει κατὰ τὸ δυνατὸν πρὸς τὸ ἑκατέρωθεν συμφέρον τὰς ἐμπορικὰς σχέσεις· ἐνῷ μετὰ τῆς Βουλγαρικῆς Κυβερνήσεως πρόκειται σήμερον τὸ πρῶτον νὰ ἔλθωμεν εἰς σύναψιν ἐμπορικῆς συνθήκης. Ὁ νόμος, οὗτινος ἡ παραβίασις ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὴν συζήτησιν, εἶναι ἐκ τῶν μᾶλλον πολυπλόκων, τῶν γεννησάντων μεγάλας διεθνεῖς ἀμφισβητήσεις, ὡς ἐνθυμοῦμαι ἐκ τῶν χρόνων, καθ’ οὓς ἐξήσκουν δικαστικὰ ἔργα. Νόμον συγκείμενον ἐκ δύο ἄρθρων, ὅστις ὅμως διῄρεσε τῶν ἐθνῶν τοὺς νομομαθεῖς καὶ τὰ δικαστήρια καὶ αὐτὰς τὰς Κυβερνήσεις, δὲν ἐνόμισαν οἱ κατὰ τοὺς χρόνους τούτους Ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐξετάσωσιν ἐπισταμένως. Ἐν Γαλλίᾳ ὁ νόμος ἑρμηνεύεται ἐλευθεριώτερον, διότι ἡ περὶ ἀμοιβαιότητος ῥήτρα δὲν περιλαμβάνεται ἐν τῷ κειμένῳ τοῦ Γαλλικοῦ νόμου, ἐνῷ ἐν τῷ Ἑλληνικῷ νόμῳ ὑπάρχει ὅρος ἡ ἀμοιβαιότης. Διότι ὁ νόμος ἡμῶν ἐλήφθη ἐκ τοῦ Βελγικοῦ. Κατ’ ἄλλην γνώμην, ἡ ἀμοιβαιότης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτείνηται καὶ πέραν τῶν ὅρων, οὓς περιέχουσιν οἱ νόμοι τοῦ Κράτους· ἡ διάταξις ἡ ἐξομοιοῦσα τὰς ξένας ἑταιρείας πρὸς τὰς Ἑλληνικὰς δὲν ἀναιρεῖ, κατὰ τὴν γνώμην πολλῶν συγγραφέων, τὴν ὑποχρέωσιν π. χ. νὰ καταβάλλωσιν αἱ ἀλλοδαπαὶ ἑταιρεῖαι δικαστικὴν ἐγγύησιν, ἵνα παρασταθῶσιν ἐνώπιον τῶν Ἑλληνικῶν δικαστηρίων ὑπὸ τοὺς ὅρους τοῦ Ἑλληνικοῦ νόμου. Κατὰ τοὺς ἔχοντας γνώμην μᾶλλον περιωρισμένην, ἐπειδὴ δυνατὸν νὰ παρουσιασθῶσι τοιαῦται περιστάσεις, παράγουσαι ἀνισότητα, καίτοι ὑπάρχει συνωμολογημένη ἀμοιβαιότης, πρὸς ἄρσιν αὐτῶν, ἀπαραίτητον νὰ συνομολογῆται εἰδικὴ συμφωνία, οὗ ἕνεκα θεωρεῖται ὑπ’ αὐτῶν συμφερώτερον νὰ παραπέμπωνται αἱ τοιαῦται ὑποθέσεις εἰς τὰς περὶ ἐμπορικῶν συμβάσεων διαπραγματεύσεις μεταξὺ τῶν Κρατῶν. Ἀλλ’ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐτήρησε πάντοτε τὴν πρώτην γνώμην, τὴν ἐλευθεριωτέραν, καὶ πάντοτε ἐξέδωκε διατάγματα ἐπὶ πλήρει συνομολογήσει τῆς ἀμοιβαιότητος, μὴ ἐνδιατρίψασα περισσότερον εἰς τὰς λεπτομερείας. Πλὴν προκειμένου περὶ τῆς σημερινῆς περιπτώσεως, ἂν πρόκειται νὰ ἐκδοθῇ νῦν Β. Διάταγμα, ὀφείλει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ σκεφθῇ, ἂν συμφέρῃ νὰ παραχωρήσῃ εἰς τὴν Βουλγαρικὴν ἐκεῖνο, ὅπερ δύναται ν’ ἀποτελέσῃ ἀντάλλαγμα ἀντιστοίχου παραχωρήσεως ἐν ὑστέραις διαπραγματεύσεσι. Πιθανὸν νὰ μὴ βλάπτῃ ἡ τοιαύτη παραχώρησις· ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει, ἡ Κυβέρνησις, ἐκδίδουσα τὸ Β. Διάταγμα πρὸς ἔγκρισιν τῆς γενομένης ἤδη συμφωνίας, δὲν θέλει θεωρηθῇ ὅτι ἔπραξέ τι τὸ παράνομον κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην. Ὑπολείπεται ἓν ἄλλοις λόγοις διέξοδος, ἥτις θέλει ἐπιτρέψει νὰ μὴ ἀφήσωμεν συνδεδεμένην διὰ παρανόμου πράξεως τὴν Ἑλλάδα μετὰ τῆς Βουλγαρίας.

§29Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα τοῦτο ἄλλως παρίσταται σήμερον. Χθὲς, ὅτε ἤκουσα τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς ὁμιλοῦντος περὶ τῆς συμβάσεως ταύτης καὶ ἐπικρίνοντος τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, ἐνόμιζον, ὅτι ὑπεστήριζε τὴν ἀνάγκην τῆς ὑποβολῆς τῆς μετὰ τῆς Βουλγαρίας συμφωνίας εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ συζήτησις ἡ σημερινὴ ἀπέδειξεν, ὅτι περὶ τοιαύτης ἀνάγκης δὲν πρόκειται· ἀπεδείχθη ὅτι ὅλαι αἱ τοῦ εἴδους τούτου συμφωνίαι, αἱ γενόμεναι κατὰ τὸ παρελθὸν μεταξὺ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῶν ἀντιπροσώπων ξένων Κυβερνήσεων, δὲν ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἐγένοντο μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ Β. Διατάγματος, προηγουμένης γνωμοδοτήσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου· ἄρα δὲν ἐπρόκειτο περὶ ὑποβολῆς τῆς συμβάσεως εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς. Ἐπέκρινεν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς τὴν διαγωγὴν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, διότι προέβη εἰς τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως χωρὶς νὰ προηγηθῇ Β. Διάταγμα, χωρὶς νὰ προηγηθῇ γνωμοδότησις τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἡ ἐπίκρισις αὕτη εἶναι βάσιμος, καίτοι ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ὑποστηρίζει, ὅτι ὑπάρχουσι προηγούμενα, δικαιολογοῦντα τὴν πορείαν, ἣν ἠκολούθησε. Καὶ τοῦτο ὡς πρὸς τὸ ζήτημα, ὅπερ ἀφορᾷ εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν. Ὡς πρὸς τὴν ἐνέργειαν δὲ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, καὶ ἀπαντῶν εἰς τὴν ἐρώτησιν τοῦ κ. ἐκ Πατρῶν Βουλευτοῦ, νομίζω ὅτι αὕτη εἶναι διαγεγραμμένη, καὶ οὔτε ἀμφισβήτησις ἐπὶ ταύτης δύναται νὰ ἐγερθῇ. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εὑρίσκεται ἀπέναντι ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἀνέλαβεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις πρὸς ξένην Κυβέρνησιν. Καὶ δὲν δύναται νὰ ἀναιρέσῃ τὰς ὑποχρεώσεις ταύτας. Ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς ἔπραξεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα νὰ τὸ ἐξετάσῃ. Συνεζητήθη καὶ ἕτερον ζήτημα· συνεζητήθη ἡ οὐσία τῆς συμφωνίας, ἐξητάσθη τουτέστιν, ἐὰν συνέφερε νὰ γείνῃ συμφωνία ἀμοιβαιότητος, ὅτε οἱ ὅροι, οἱ ἀπαιτούμενοι ἐν Βουλγαρίᾳ, ὅπως λειτουργήσωσιν αἱ ἀσφαλιστικαὶ ἢ ἄλλαι ἑταιρεῖαι, εἶναι ὅλως διάφοροι τῶν ὅρων τῶν ἀπαιτουμένων ἐν Ἑλλάδι. Ὡς πρὸς τοῦτο παρατηρῶ, ὅτι ὅλαι αἱ μέχρι τοῦδε συναφθεῖσαι συμφωνίαι δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὴν διαφορὰν ταύτην, καὶ ὅτι ἐχορηγήθη δικαίωμα ἀμοιβαιότητος καὶ τότε ἀκόμη, ὅτε οἱ ὅροι, οἱ ἀπαιτούμενοι πρὸς λειτουργίαν τῶν ἑταιρειῶν παρὰ τοῖς ξένοις Κράτεσιν, ἦσαν βαρύτεροι τῶν παρ’ ἡμῖν ἐπιβαλλομένων εἰς τὰς ἑταιρείας. Ἐλέχθη ὅτι συνεπείᾳ τῆς διαφορᾶς τῆς νομοθεσίας πραγματικὴ ἀμοιβαιότης δὲν ὑπάρχει, ὑποβαλλομένων τῶν Ἑλληνικῶν ἑταιρειῶν εἰς βαρυτάτους ὅρους ἐν Βουλγαρίᾳ, ἐνῷ αἱ Βουλγαρικαὶ ἑταιρεῖαι δύνανται νὰ λειτουργήσωσιν ἐν Ἑλλάδι ὑπὸ ὅρους ἐλαφροτάτους· ἀλλὰ μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ὑπάρχει ἰσότης μεταξὺ Βουλγάρων καὶ Ἑλλήνων ἐν Βουλγαρίᾳ, ὅπως καὶ ἐν Ἑλλάδι. Ἐὰν ἡ νομοθεσία μας χρῄζῃ μεταρρυθμίσεως, δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς ὑποβολὴν νομοσχεδίου, κανονίζοντος τὰ περὶ τούτου. Ταῦτα ὅμως δὲν ἀποκλείουσι τὴν εὐθύνην τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἐπὶ τῇ συνομολογήσει τῆς συμφωνίας. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, οὐδὲν ἕτερον ἔχει νὰ πράξῃ αὕτη ἢ νὰ προκαλέσῃ Β. Διάταγμα, μετὰ γνωμοδότησιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς συμφωνίας, τὴν ὁποίαν ὑπέγραψεν ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, διάταγμα ἀπαιτούμενον ὑπὸ ῥητῆς τοῦ ἰσχύοντος νόμου διατάξεως.

§30ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προσέξῃ, ὅτι ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἔθηκε τὸ ζήτημα καθαρῶς. Ἐκεῖ, ὅπου ὑπέδειξεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι ἡ ἐπερώτησίς μου χθὲς εἶχεν εὐρύτερον χαρακτῆρα, ἀπέδειξεν ἐν ταὐτῷ, ὅτι ἡ ἐπερώτησίς μου εἶχε τὴν δύναμιν νὰ προκαλέσῃ τὴν σημερινὴν ὁμολογίαν αὐτοῦ. Τί εἶπεν ὅτι ἀναγνωρίζει; ὅτι ἡ συμφωνία ἐκείνη δὲν ἐγένετο κανονικῶς· ὅτι ὅμως τὸ πρᾶγμα διορθοῦται, καὶ θέλει τὸ διορθώσει ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, προκαλοῦσα Β. Διάταγμα, δι’ οὗ νὰ ἀπονέμωνται εἰς τὰς Βουλγαρικὰς ἑταιρείας τὰ δικαιώματα τῶν ἐν Ἑλλάδι. Ἀλλ’ ἐπὶ τίνος ἀποφάσεως στηρίζεται ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις τοιαῦτα μελετῶσα νὰ πράξῃ; Ἄρά γε ἐκτελεῖ ἀπόφασιν τῆς ἰδίας πρωτοβουλίας, ἢ ἔστω καὶ ἄλλης Κυβερνήσεως; Ἐνεργοῦσα οὕτως ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ὑποχρεοῦται ὑπὸ τῆς παρανόμου πράξεως τοῦ πρώην ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, ὅστις δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα ἄνευ συμπράξεως τοῦ συναδέλφου αὐτοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἄνευ τῆς γνώμης τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἄνευ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος. Καὶ νομίζει ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι εἶναι τόσον ἁπλοῦν τὸ ζήτημα, ὥστε ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, συνεχίζουσα τὴν Κυβέρνησιν τὴν προγενεστέραν, νὰ ζητήσῃ νὰ λύσῃ τὸν προϊστάμενον ἐκείνης ἀπὸ τῆς εὐθύνης; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἡ ἐπερώτησίς μου ἡ χθεσινὴ εἶχεν εὐρύτερον χαρακτῆρα—καὶ εἶχε τοιοῦτον, διότι ἐπεκαλέσθην τοὺς θεσμούς, διότι παρετήρησα ὅτι τὰ γενόμενα προσέβαλον καὶ τοὺς νόμους καὶ τοὺς θεσμούς. — Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἐγίνετο ἡ ἐπερώτησις, δὲν ἠθέλομεν ἔχει τὴν ἐλπίδα νὰ ἴδωμεν δημοσιευόμενον τὸ Β. Διάταγμα, ὅπερ θέλει ἀποκαταστήσει τὰ πράγματα εἰς τὴν νόμιμον θέσιν, ἀλλ’ αὐτὴν τὴν σύμβασιν, ἣν ὑπέγραψεν ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς καὶ τὴν ὁποίαν ἔστειλεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ Ἐθνικὸν Τυπογραφεῖον πρὸς δημοσίευσιν...

§31ΡΩΜΑΝΟΣ. Ὄχι.

§32ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὰ πρακτικὰ τὰ χθεσινά. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶπε χθές, ὅτι ἡ σύμβασις θέλει δημοσιευθῆ. Ἐπικαλοῦμαι τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά.

§33Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπιμένω, εἶναι, ὅτι χθὲς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς δὲν συνεζήτησε τὸ ζήτημα καθ’ ὃν τρόπον συζητεῖ τοῦτο σήμερον. Χθὲς ἐπέκρινε τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν ἔφερε πρὸς κύρωσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν συμφωνίαν. Χθὲς ἐνόμιζεν, ὅτι ἡ συμφωνία ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς, λησμονήσας ὅτι εἶχεν ὑπογράψει τοιαύτας συμφωνίας τέσσαρας τὸν ἀριθμόν, χωρὶς νὰ ὑποβάλῃ ταύτας εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς. Σήμερον ἐνεθυμήθη τοῦτο, καὶ δὲν ἐπέκρινε τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, διότι δὲν ὑπέβαλε τὴν συμφωνίαν εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ διότι, πρὶν ἢ προβῇ εἰς τὴν μετὰ τῆς Βουλγαρίας συμφωνίαν, δὲν προεκάλεσε Β. Διάταγμα, δὲν προεκάλεσε γνωμοδότησιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἐπιμένω ἐπίσης εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ προηγουμένως εἶπον, ὅτι, προκειμένου περὶ ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀνέλαβεν ἀπέναντι ξένης Κυβερνήσεως, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν διάδοχον Κυβέρνησιν ἡ ἀναίρεσις αὐτῆς. Εἶναι ὑποχρεωτικὴ δι’ αὐτήν.

§34Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὴ ἡ θεωρία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι, ἂν μία Κυβέρνησις ἤθελεν ἀναλάβει οἱασδήποτε ὑποχρεώσεις ἀπέναντι ξένου Κράτους, πᾶσα Κυβέρνησις διάδοχος ὀφείλει νὰ τὰς ἀναγνωρίζῃ λόγῳ τοῦ ἑνιαίου τῶν Κυβερνήσεων, ἀδιάφορον ἂν ἦναι νόμιμοι ἢ μή. Δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ Κυβέρνησις, ἥτις νὰ ἀπεμπολήσῃ, εἴτε ἐξ ἀμαθείας εἴτε ἐκ πωρώσεως, πολύτιμα ἐθνικὰ συμφέροντα. Τότε κατὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὀφείλει ἡ διάδοχος Κυβέρνησις νὰ παραδεχθῇ τὴν ἀπεμπόλησιν ταύτην! Τὸ ζήτημα εἶναι, ἂν ἦτο παράνομος ἡ συμφωνία ἡ γενομένη μεταξὺ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλγαρίας· ὅλοι δὲ συνεφώνησαν, ὅτι ἦτο παράνομος. Τούτου τεθέντος, δύναται κανείς, κρίνων ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὰ πράγματα ἐπιεικῶς, νὰ εἴπῃ, ὅτι διὰ τῆς παρανόμου ἐνεργείας τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν παρεβλάβησαν σπουδαῖα ἐθνικὰ συμφέροντα, καὶ ὅτι τούτου ἕνεκα δέον νὰ νομιμοποιηθῇ ἡ συμφωνία δι’ οἰκονομίας τῶν περιστάσεων. Τὸ νὰ λέγῃ τις ὅμως ἀπολύτως, ὅτι ἡ πραγματοποίησις ἐπιβάλλεται ὑποχρεωτικῶς, τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόν, καὶ οὐδείς, νομίζω, δύναται νὰ τὸ ἀποδεχθῇ.

§35Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι καὶ ἐνταῦθα παρεξήγησις ὑπάρχει. Πρόκειται ἀκριβῶς περὶ τῆς συμφωνίας μετὰ τῆς Βουλγαρίας, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις, τηροῦσα τοὺς τύπους, ἠδύνατο νὰ συνομολογήσῃ. Ἐὰν ἀπ’ ἐναντίας πρόκειται περὶ ὑποχρεώσεων πρὸς ξένας Κυβερνήσεις, τὰς ὁποίας δὲν δύναται ν’ ἀναλάβῃ ἢ διὰ συμβάσεων ἐχουσῶν ἀνάγκην κυρώσεως τῆς Βουλῆς, οὐδεὶς ὑπάρχει κίνδυνος, διότι αἱ συμβάσεις αὗται οὐδὲν δύνανται νὰ παραγάγωσιν ἀποτέλεσμα, ἐὰν δὲν κυρωθῶσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Σήμερον δὲν πρόκειται περὶ τούτου· πρόκειται περὶ τῆς ἐξαιρετικῆς ταύτης περιπτώσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ νόμος δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως προβῇ εἰς διαπραγματεύσεις καὶ εἰς συνεννοήσεις μετὰ ξένων Κυβερνήσεων· φρονῶ δέ, ὅτι δὲν δυνάμεθα σήμερον, ἕνεκα μὴ τηρήσεως τῶν τύπων, ν’ ἀποφύγωμεν τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως. Δὲν πρόκειται, ἐπαναλαμβάνω, περὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα διὰ συμβάσεων κανονίζονται, διότι ἐπὶ τῶν συμβάσεων τούτων ἡ Βουλὴ πάντοτε εἶναι ἐλευθέρα νὰ ἐκφράσῃ γνώμην. Ἐὰν δὲν παραδέχησθε τὴν θεωρίαν, τὴν ὁποίαν προβάλλω, βεβαιωθῆτε ὅτι ἀφαιρεῖτε πᾶν κῦρος ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον. Δυσκόλως ξένοι θὰ ἔλθωσιν εἰς διαπραγματεύσεις μὲ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅταν γινώσκωσιν, ὅτι ἡ διάδοχος Κυβέρνησις, ἔχουσα τυχὸν ἄλλας ἰδέας, δύναται νὰ καταργήσῃ τὰς συμφωνίας, ἃς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐνεργῶν ὡς τοιοῦτος, διέπραξε.

§36Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὸ ὅριον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγεγραμμένον ὑπὸ τῶν νόμων, καὶ ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐργάζηται καὶ ἐνεργῇ. Τὸ ὅριον δὲ τοῦτο εἶναι τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου. Ἑπομένως ἡ Βουλὴ, συζητοῦσα σήμερον, ἓν μόνον δικαίωμα ἔχει καὶ ἓν καθῆκον, νὰ ἐξετάσῃ τὰς πράξεις τὰς γενομένας ἤδη ὑπὸ τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου, καὶ νὰ κρίνῃ ἐὰν αὗται ἐγένοντο νομίμως καὶ ἐν τῷ συμφέροντι τοῦ Κράτους. Τὸ τί θέλει πράξει ἡ Κυβέρνησις ἡ νῦν, δὲν εἶναι εἰς ἡμᾶς γνωστὸν, οὐδὲ πρόκειται θέμα περὶ τούτου πρὸς συζήτησιν. Λυποῦμαι δὲ, ὅτι ἀπεπλάνησεν ἡμᾶς ἡ μεγάλη ἐλευθεριότης τῶν λόγων καὶ ἡ εὐρύτης τῶν ἀνακοινώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος δὲν ὤκνησε νὰ μᾶς ἀναγγείλῃ, τί θέλει νὰ καλύψῃ πᾶσαν τυχὸν προϋπάρχουσαν ἔλλειψιν. Βεβαίως ἔχομεν δικαίωμα νὰ δίδωμεν γνώμην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ σπεύδομεν πολὺ νὰ δίδωμεν γνώμας, ὅταν μάλιστα δὲν ζητῶνται, ἡ δὲ Κυβέρνησις δὲν ἐζήτησεν ὄντως παρ’ ἡμῶν γνώμας, διότι ἠθέλησε νὰ ἔχῃ πλήρη ἐλευθερίαν ἐνεργείας, διὰ νὰ ἔχῃ ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι καλὸν εἶναι νὰ μὴ θεωρηθῶσιν ὡς λεχθέντα ὅσα περὶ τούτου ἐρρήθησαν, νὰ περιμείνωμεν δὲ τὰς πράξεις ἢ τὰς τυχὸν παραλείψεις τοῦ ἐνεστῶτος Ὑπουργείου, ὅτε θέλομεν εἶσθαι ἐν πλήρει δικαιώματι νὰ ἐλέγξωμεν ταύτας. Ὑπολείπεται λοιπὸν θέμα πρὸς συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ μόνον τὰ γενόμενα, τὰ γενόμενα δὲ εἶναι πράξεις ἢ παραλείψεις τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου. Ὅθεν ἐξεταστέον, ἂν ἔπρεπε νὰ γείνῃ συμφωνία μετὰ τοῦ πολιτικοῦ πράκτορος τῆς Βουλγαρίας δι’ ἁπλῆς δηλώσεως, φερούσης τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἢ ἂν ἀπῃτεῖτο Β. Διάταγμα καὶ πρότασις δύο Ὑπουργῶν, τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ προσέτι πρᾶξις τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἔχομεν δὲ καὶ δεύτερον θέμα, ἂν διὰ τῆς γενομένης συμφωνίας ἐτηρήθησαν οἱ ὅροι τῆς ἀμοιβαιότητος, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ὁ νόμος ἐπιτρέπει τὴν συνομολόγησιν τῶν τοιούτων συμφωνιῶν, ἢ ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἀμοιβαιότης, ὅταν ἄλλως οἱ νόμοι κανονίζωσι τὰ τῆς συστάσεως ἀνωνύμων ἑταιρειῶν ἐν Βουλγαρίᾳ καὶ ἄλλως ἐν Ἑλλάδι. Τὰ δύο ταῦτα θέματα μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι συζητήσιμα, καὶ ἐπὶ τούτων ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ ἀσχοληθῇ. Ἐπειδὴ δὲ ἴσως καὶ πάντες οἱ ἄλλοι συνάδελφοι δὲν εἶναι εἰς θέσιν, ἐγὼ ὅμως βεβαίως δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἔχω γνώμην τινὰ ἐπὶ τῶν δύο τούτων θεμάτων, διότι ταῦτα προεβλήθησαν ἐξ ἀπροόπτου, οὔτε κατετέθησαν ἔγγραφα, πρέπει δὲ νὰ μελετήσωμεν τὰ θέματα ταῦτα πρίν ἢ γνωμοδοτήσωμεν, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀναβάλῃ τὴν ἐξέτασιν τῶν δύο τούτων θεμάτων, ἵνα συζητηθῶσιν ἐν ἄλλῃ ἡμέρᾳ, ὅτε θέλομεν εἶσθαι ἐν καταστάσει νὰ δώσωμεν γνώμην ἐπὶ τῶν γενομένων.

§37Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν περὶ τῆς πορείας, τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθη ἡ Κυβέρνησις πρὸς τὴν νομοποίησιν τῶν διαπραχθέντων ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, φρονῶ ὅτι ἤθελε παραλείψει ἡ Βουλὴ δικαίωμα καὶ καθῆκον, ἐὰν ὁπωσδήποτε δὲν διετύπου τὴν γνώμην αὑτῆς ἐπὶ τῶν γενομένων δηλώσεων. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐδήλωσαν, ὅτι, ἀναγνωρίζοντες ὅτι κακῶς ἐγένετο ἡ ὑπογραφὴ τῆς συμβάσεως παρὰ τοῦ προκατόχου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν μετὰ τῆς Βουλγαρίας, προτίθενται τὸ μὴ ἐγκύρως ἀπ’ ἀρχῆς γενόμενον νὰ τὸ κυρώσωσι διὰ τῆς ἐκδόσεως τοῦ νομίμου διατάγματος, τὸ ὁποῖον οὕτως ἐκ τῶν ὑστέρων ἤθελε φέρει τὴν νομιμοποίησιν τῆς παρανόμως συναφθείσης συμβάσεως. Φρονῶ ὅτι τὸ ζήτημα ἔχει μεγάλην σπουδαιότητα, καὶ διὰ τοῦτο ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ κατὰ πόσον ἡ πορεία, ἣν προτίθεται ν’ ἀκολουθήσῃ ἡ Κυβέρνησις, δύναται ν’ ἀγάγῃ εἰς τ’ ἀποτελέσματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλονται ἐκ τῆς θέσεως τῶν πραγμάτων καὶ ἐκ τῆς ὀφειλομένης ἀγαθοπιστίας εἰς διεθνεῖς σχέσεις. Ὡς πρὸς τὴν ἔννοιαν τῶν διατάξεων τοῦ νόμου, αὕτη εἶναι τόσον σαφής, ὥστε εἶναι ἐντελῶς μάταιον νὰ θελήσῃ τις νὰ συζητήσῃ περὶ ταύτης, καὶ βεβαίως διὰ τοῦτο καὶ ὁ πρώην Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐπανέλαβε τὸν λόγον, ἵνα προσπαθήσῃ νὰ τὴν ἀμφισβητήσῃ, ὠχυρώθη δ’ ἁπλῶς ὄπισθεν ἑνὸς προηγουμένου, ὅπως ἀπεκδυθῇ τῆς βαρυνούσης αὐτὸν εὐθύνης. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ ταύτης· πρόκειται —καὶ διὰ τοῦτο τίθεται τὸ ζήτημα—περὶ τοῦ ἐάν, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἀκολουθήσει τὴν πορείαν, ἣν φαίνεται χαράξασα, ἤθελε συγκαλύψει τὴν ἀκυρότητα τῆς συμβάσεως ἐκείνης, τῆς ὁπωσδήποτε διαπραχθείσης. Κατ’ ἐμέ, βεβαίως ὄχι. Τὸ 2ον ἄρθρον τοῦ νόμου τοῦ 1861 ὁρίζει, ὅτι, διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀναγνώρισις ξένων ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, ἀναγκαίως πρέπει νὰ προϋπάρχῃ Β. Διάταγμα, τὸ ὁποῖον νὰ ἐπεκτείνῃ τὸ ἀναγνωρισθὲν νομοθετικῶς προνόμιον ὑπὲρ τῶν Γαλλικῶν ἑταιρειῶν καὶ ὑπὲρ ἄλλης ἐπικρατείας. Ἐντεῦθεν ἡ συνομολογηθεῖσα σύμβασις, μὴ προϋπάρξαντος τοῦ διατάγματος, εἶναι ἄκυρος. Ἐξεταστέον μόνον, κατὰ πόσον τὸ διάταγμα δύναται νὰ κυρώσῃ τὴν ἀρχικῶς ἄκυρον πρᾶξιν· καὶ κατ’ ἐμέ, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι δὲν δύναται τοῦτο, μὴ προϋπαρξάσης τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ προνομίου· ὀφείλομεν δ’ ἀκριβῶς νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τὰς συνεπείας ἀκύρου συμβάσεως, διότι δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῶν συνεπειῶν ἐκείνων, τὰς ὁποίας ὀρθῶς ἐπραγματεύθησαν οἱ προλαλήσαντες, ἀλλὰ καὶ περὶ συνεπειῶν καὶ συμφερόντων, ἅτινα δύνανται νὰ ἀχθῶσιν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, ὅτε καὶ ἡ γνώμη μου καὶ ἡ γνώμη τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὀλίγον θὰ ἠδύναντο νὰ βαρύνωσιν ἐπὶ τὴν κρίσιν τῆς δικαιοσύνης. Τίνες αἱ συνέπειαι τῆς ἀναγνωρίσεως μιᾶς ξένης ἀνωνύμου ἑταιρείας; καθίσταται ἡ ἑταιρεία αὕτη νομικὸν πρόσωπον, καὶ καθισταμένη νομικὸν πρόσωπον, ἐνάγει καὶ ἐνάγεται ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Καὶ δὲν εἶναι διόλου παράδοξον, ἀφοῦ ἐγκατασταθῇ συνεπείᾳ τῆς ἀκύρου ἐκείνης πράξεως μία Βουλγαρικὴ ἀσφαλιστικὴ ἑταιρεία ἐδῶ, ἐὰν μὲν ἦναι αὕτη ἐνάγουσα, ν’ ἀντιταχθῇ ἐναντίον αὐτῆς τὸ ἄκυρον τῆς ἀναγνωρίσεώς της, ἐὰν δὲ ἦναι ἐναγομένη, αὐτὴ ἡ ἰδία ν’ ἀντιτάξῃ τὸ ἄκυρον τῆς ἀναγνωρίσεως. Βλέπετε, κύριε Πρόεδρε, πόσα συμφέροντα ἰδιωτικὰ κινδυνεύουσιν ἐκ τῆς τοιαύτης ἐλαττωματικῆς ἀναγνωρίσεως τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν· φρονῶ δὲ,—καὶ διὰ τοῦτο ἔλαβον τὸν λόγον—ὅτι πρέπει νὰ ἐπιστήσῃ σπουδαίως ἡ Κυβέρνησις τὴν προσοχὴν αὑτῆς ἐπὶ τῶν συνεπειῶν μιᾶς πράξεως, ἡ ὁποία θίγει μὲν ἰδιωτικὰ συμφέροντα, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀγαθοπιστίαν τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας εἰς σχέσεις διεθνεῖς, νὰ προβῇ δὲ εἰς τὴν ἔκδοσιν Β. Διατάγματος, ἐπεκτείνοντος τὸ προνόμιον τὸ ὑπὲρ τῆς Γαλλίας νομοθετικῶς καθιερωθὲν, οὐχὶ δ’ ἁπλῶς ἐπικυρωτικοῦ τῆς συναφθείσης συμβάσεως, ἀρχικῶς ἀκύρου.

§38Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι τὸ ζήτημα παρουσιάζει πολλὴν τὴν σπουδαιότητα καὶ ὑπὸ τὴν νομικὴν αὐτοῦ ἔποψιν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν τῶν συμφερόντων τῆς χώρας. Ὅλοι, ὡς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς εἶπεν, εὑρισκόμεθα ἀπαράσκευοι ἐνώπιον ζητήματος σπουδαίου, ἐλθόντος εἰς τὴν Βουλὴν ὅλως ἀπροόπτως. Ἐκ τῆς γενομένης ἀναπτύξεως ὅμως πάντες πειθόμεθα, ὅτι ἡ παραχώρησις τοῦ δικαιώματος, ὅπως ξέναι ἑταιρεῖαι ὡρισμένου τινὸς Κράτους λειτουργῶσιν ἐν Ἑλλάδι καὶ ἀναγνωρίζωνται ὡς νομικὰ πρόσωπα, δὲν χορηγεῖται μόνον διὰ δηλώσεως καὶ διὰ τοῦ διατάγματος, τὸ ὁποῖον καθορίζει ὁ νόμος τοῦ 1861, ἀλλὰ χορηγεῖται συνάμα καὶ διὰ συμβάσεως. Διὰ συμβάσεως καὶ οὐχὶ διὰ δηλώσεως ἐχορηγήθη τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὴν Ἰταλίαν καὶ εἰς τὴν Γερμανίαν· διὰ δηλώσεων δὲ, συμφώνως μὲ τὸν νόμον τοῦ 1861, ἐχορηγήθη εἰς ἄλλας χώρας. Εὑρισκόμεθα σήμερον ἐνώπιον δηλώσεως ἢ ἐνώπιον συμβάσεως; Ἐὰν ἐνώπιον δηλώσεως, ἔπρεπεν ἡ δήλωσις αὕτη νὰ γείνῃ συμφώνως μὲ τὸν νόμον τοῦ 1861. Μὴ γιγνομένη ὅμως οὕτω, δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς δήλωσις· εἶναι σύμβασις, ἥτις ἐν περιωρισμένῳ κύκλῳ ἔχει τὸν αὐτὸν χαρακτῆρα, ὃν ἔχουν αἱ συμβάσεις μετὰ τῆς Γερμανίας καὶ τῆς Ἰταλίας. Δὲν νομίζω ἑπομένως, ὅτι πρέπει νὰ σπεύσωμεν εἰς τὴν λύσιν τοῦ νομικοῦ τούτου ζητήματος. Ἰδίως δὲ συνιστῶ καὶ ἐγὼ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ σπεύσῃ εἰς τὴν λύσιν αὐτοῦ, πρὶν μελετηθῇ τελειότερον καὶ παρ’ αὐτῆς καὶ παρ’ ἡμῶν τὸ ζήτημα. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ νομικοῦ μέρους τοῦ ζητήματος, σπουδαιότατον κατ’ ἐμὲ παρίσταται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ τὸ οὐσιαστικὸν αὐτοῦ μέρος. Πάντες γνωρίζετε μετὰ πόσης ζηλοτυπίας, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅλα τὰ Κράτη τῆς Εὐρώπης περιβάλλουσι τὴν σύστασιν καὶ τὴν λειτουργίαν τῶν ἀσφαλιστικῶν ἑταιρειῶν. Αἱ ἀσφαλιστικαὶ ἑταιρεῖαι πανταχοῦ θεωροῦνται προνόμιον οὐσιῶδες δι’ ἐκείνους, οἵτινες ἱδρύουσι καὶ διευθύνουσιν αὐτάς· καὶ εἶναι δίκαιον τοῦτο, διότι ἄνευ πολλῶν κινδύνων καὶ θυσιῶν, ὅταν διευθύνωνται καλῶς, ἀφίνουσι κέρδη μεγάλα εἰς τοὺς μετόχους των. Ὑπάρχουσι δὲ ἑταιρεῖαι, συσταθεῖσαι πρὸ τριακονταετίας μὲ κεφάλαιον τεσσάρων ἢ πέντε ἑκατομμυρίων, αἵτινες ἔχουσι σήμερον κεφάλαιον 100 καὶ 200 ἑκατομμυρίων· βλέπομεν ἑταιρείας τοιαύτας διανεμούσας κέρδη ἀνώτερα ἴσως τοῦ ἀρχικοῦ κεφαλαίου τῶν μετοχῶν αὐτῶν. Ἐνῷ εἰς ἄλλα Κράτη περιβάλλεται ἡ ἵδρυσις καὶ ἡ λειτουργία τῶν ἑταιρειῶν τούτων μετὰ ἰδιαζούσης προστασίας, ἐνταῦθα συμβαίνει τοὐναντίον. Ὄχι μόνον δὲν ἐθεωρήσαμέν ποτε ἀναγκαῖον νὰ ἐνισχύσωμεν καὶ νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν σύστασιν καὶ τὴν λειτουργίαν τοιούτων ἑταιρειῶν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀφήκαμεν ἑταιρείας ξένας νὰ ἔλθωσιν ἐν Ἑλλάδι, νὰ λειτουργήσωσιν ἄνευ οὐδενὸς περιορισμοῦ, νὰ κερδήσωσι ποσὰ σημαντικά, καὶ συναγωνιζόμεναι μεθ’ ὅλης αὐτῶν τῆς δυνάμεως καὶ τῶν πόρων, οὓς διαθέτουσι, νὰ καταστήσωσιν ἀδύνατον τὴν λειτουργίαν τοπικῶν ἑταιρειῶν. Ἔχομεν τὸ παράδειγμα τοῦ «Φοίνικος» καὶ τῆς «Ἐθνικῆς», αἵτινες δὲν ἠδυνήθησαν νὰ λειτουργήσωσιν ἐπωφελῶς, διότι ἔχουσιν ἀπέναντι αὐτῶν τὸν συναγωνισμὸν ξένων ἑταιρειῶν, αἵτινες διαθέτουσι κολοσσιαῖα κεφάλαια, διότι ὑφίστανται ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ καὶ λειτουργοῦσιν ἀπὸ δεκαετηρίδων. Νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς πᾶσαν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ χορηγῆται εἰς τὰς ὑφισταμένας καὶ εἰς τὰς συσταθησομένας ἑλληνικὰς ἀσφαλιστικὰς ἑταιρείας πᾶσα ἡ προστασία, ἥτις χορηγεῖται παρ’ ἄλλων ἐθνῶν, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον αἱ λειτουργοῦσαι ἐνταῦθα ξέναι ἑταιρεῖαι συντελοῦσι καὶ αὗται ἔν τινι μέτρῳ εἰς τὴν διατάραξιν τῆς νομισματικῆς ἡμῶν κυκλοφορίας διὰ τῆς ἐξαγωγῆς χρυσοῦ. Καὶ ἕνεκα τοῦ νομικοῦ λοιπὸν μέρους τοῦ ζητήματος καὶ ἕνεκα τοῦ οὐσιαστικοῦ νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν ἔκδοσιν Β. Διατάγματος πρὸς κύρωσιν τῆς ἀτάκτως γενομένης δηλώσεως, ἥτις ἕνεκα τῆς ἀταξίας αὐτῆς φέρει χαρακτῆρα μᾶλλον συμβάσεως, ἀλλὰ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν νόμον ἐξασφαλίζοντα εἰς τὰς ἑλληνικὰς ἀσφαλιστικὰς ἑταιρείας τὰ αὐτὰ προνόμια, ἅτινα κέκτηνται ἐν τῇ πατρίδι αὐτῶν αἱ ἀσφαλιστικαὶ ξέναι ἑταιρεῖαι.

§39Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν νὰ ἀναιρέσῃ συμφωνίας προκατόχου Κυβερνήσεως, ἀφορώσας εἰς σχέσεις μετὰ ξένων Κρατῶν. Εἶναι τοῦτο τόσον ἀναξιοπρεπές, ὥστε κατ’ ἐμὲ κριτὴν δὲν ἐπιτρέπεται συζήτησις. Νομίζω ὅμως ἐπίσης, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δικαιοῦται διὰ διατάγματος νὰ ἐγκρίνῃ τὴν πρᾶξιν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ἐκ τοῦ σχετικοῦ νόμου, τοῦ ὑπὸ τοῦ κ. Ζαΐμη πρὸ ὀλίγου ἀναγνωσθέντος, ἐμφαίνεται ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκτελεῖ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὡς νομοθετικὴ ἐξουσία, δυνάμει ῥητῆς ἐντολῆς τοῦ νόμου. Τὸ διάταγμα τί εἶναι; δὲν εἶναι νόμος, ἀφοῦ γίνεται, ὡς εἶπον, ἐπιτρεπούσης τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας;

§40ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ διάταγμα δημιουργεῖ τὸ νομικὸν πρόσωπον.

§41ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν τὸ διάταγμα τὸ ἐκδοθησόμενον πρὸς κύρωσιν τῆς συμβάσεως δὲν εἶναι παρὰ νόμος, ἐγκρίνων καὶ νομιμοποιῶν τὴν ἔστω ἀτελῶς συστᾶσαν σύμβασιν, περιττὴ δὲ καὶ ἡ ἀναβολὴ, περιττὴ καὶ ἡ συζήτησις. Ἂς ἀφήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ πράξῃ τὸ νόμιμον, καὶ ἂς μὴ φαινώμεθα ἐνώπιον τῶν ἄλλων ἐθνῶν κακῆς πίστεως.

§42ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ φανῶμεν κακῆς πίστεως, ἐὰν ἐκδώσωμεν ἄκυρον πρᾶξιν.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Πάλλης κ. Μπασιᾶς κατέθηκε διαφόρους ἐπερωτήσεις, αἵτινες θὰ διαβιβασθῶσιν εἰς τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργούς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§44Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Οἴκοθεν ἐννοεῖτε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἐπίζηλος δὲν εἶναι ἡ θέσις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις, ὑφ’ ἃς διετέλει καὶ διατελεῖ ἔτι ἡ χώρα ἡμῶν συνθήκας, ὑποχρεοῦται ἐκ καθήκοντος νὰ μεταδώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πιστὴν εἰκόνα τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Ἀπὸ δύο καὶ ἐπέκεινα ἐτῶν, ἤτοι ἀπὸ τῶν ἀρχῶν τοῦ 1897, ἐπέσκηψαν ἐπὶ τὴν χώραν ἡμῶν περιπέτειαι καὶ συμφοραί, αἵτινες σπανίως ἐπισκήπτουσιν ἐπὶ τὰ ἔθνη. Ἡ χώρα ἡμῶν ἐπεστρατεύθη, ἐξετέθη εἰς πόλεμον, ὑπέστη τὰς συνεπείας τῆς ἀτυχοῦς αὐτοῦ ἐκβάσεως καὶ ὑπεβλήθη εἰς περιπετείας, αἵτινες οὐ μόνον ἀνέκοψαν τὴν φυσικὴν ἐξέλιξιν καὶ πρόοδον τῆς χώρας, ἀλλὰ καὶ ἐδέσμευσαν τὸ οἰκονομικὸν μέλλον αὐτῆς μὲ βάρη νεώτερα καὶ μὲ τὸν ξενικὸν ἔλεγχον. Πρέπει δὲ νὰ μὴ λησμονῶμεν, ὅτι πρὸ τοῦ ἀτυχοῦς τούτου πολέμου δὲν διετέλουν εἰς ἀνθηρὰν κατάστασιν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν. Ἀρκεῖ νὰ σημειώσω ἕνα καὶ μόνον ἀριθμὸν, ἵνα πεισθῆτε, ὅτι διετελοῦμεν καὶ πρὸ τοῦ πολέμου εἰς οὐχὶ ἀνθηρὰν κατάστασιν. Τὰ ἐλλείμματα τῶν ἀπολογισμῶν ἀπὸ τοῦ 1833 μέχρι τοῦ 1892 εἶχον ἀνέλθει εἰς δραχ. 94,785,000. Διὰ τοῦ νόμου τῆς 10ης Δεκεμβρίου 1893, διὰ τοῦ ὁποίου οἱ τόκοι τῶν δημοσίων ἡμῶν εἰς χρυσὸν δανείων ἠλαττώθησαν κατὰ 70% καὶ κατηργήθησαν τὰ χρεωλύσια, ἐδημιουργήθη νέα ὅλως κατάστασις ὑπὸ τὴν ἄποψιν τῶν δημοσίων ἡμῶν οἰκονομικῶν. Δέον νὰ μὴ λησμονῶμεν, ὅτι κατὰ τὸ ἔτος 1892 ἐνομοθετήθησαν πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς συνομολογήσεως νέου ἐξωτερικοῦ δανείου, οὗ σκοπὸς ἦτο ἡ πρόληψις τῆς πτωχεύσεως τοῦ Κράτους, νέαι ἐπιβαρύνσεις φορολογικαί, ὑπερβᾶσαι τὰ 8,000,000. Ἀφ’ ἑνὸς λοιπὸν ἡ δημιουργηθεῖσα διὰ τοῦ νόμου τῆς 10ης Δεκεμβρίου 1893 κατάστασις, τῆς ὁποίας ἴσως ἡ ἀφετηρία δὲν κολακεύει τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν φιλοτιμίαν, καὶ ἀφ’ ἑτέρου αἱ γενόμεναι κατὰ τὸ 1892 αὐξήσεις τῶν φορολογικῶν ἡμῶν βαρῶν, ἔσχον ὡς ἀποτέλεσμα νὰ ἔχωμεν ἀπὸ τοῦ 1893 καὶ ἐντεῦθεν περισσεύματα ἐν τοῖς ἀπολογισμοῖς τοῦ Κράτους. Ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1893 ἀνέδειξε πλεόνασμα ἐκ δρ. 4,572,670, ὁ δὲ ἀπολογισμὸς τοῦ 1894 ἀνέδειξε πλεόνασμα 17,724,736, ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1895 ὅμοιον ἐκ δρ. 3,015,097, καὶ ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1896 ὅμοιον ἐκ δραχ. 6,041,119: ἤτοι τὰ 4 ταῦτα ἔτη παρουσίασαν πλεονάσματα, κατὰ τοὺς ἀπολογισμοὺς ἐκ δρ. 31,353,622. Ἐὰν δὲ ταῦτα ἀφαιρέσωμεν ἐκ τῶν ἐλλειμμάτων τῶν ἀπὸ τοῦ 1833 μέχρι τοῦ 1892 ἀπολογισμῶν, ἔχομεν πάντοτε ἐλλείμματα βαρύνοντα τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ἐκ δρ. 63,431,386. Ἡ χώρα ἡμῶν ἐξηκολούθει διατελοῦσα ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ἐν ὁμαλῇ καταστάσει, ἐὰν κατωρθοῦτο κατὰ τὸν μέχρι τοῦ πολέμου διαρρεύσαντα χρόνον νὰ τεθῇ ἐκποδὼν ὁ ἐφιάλτης, ὁ ἀπειλῶν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, ἡ συνομολόγησις τοῦ συμβιβασμοῦ μετὰ τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους, ἠδύνατό τις εἰπεῖν, ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν κρείσσονα κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Ἀλλὰ κατὰ τὸ ἔτος 1896 ὁ πολιτικὸς ἡμῶν ὁρίζων ἐθολώθη διὰ πυκνῶν νεφῶν, ὡς ἐκ τῶν περιπετειῶν τῆς πολυπαθοῦς χριστιανικῆς νήσου, ἀρχομένου δὲ τοῦ 1897 εἰσήλθομεν εἰς ἀνώμαλον ἀπολύτως κατάστασιν. Δὲν εἶναι θέμα τῆς ἐμῆς ἀγορεύσεως ἡ ἐξέτασις τῶν λόγων, ὧν ἕνεκεν ἐπῆλθον αἱ περιπέτειαι, περὶ τῶν ὁποίων ἐποιησάμην μνείαν. Σκοπὸς τῆς σημερινῆς ἀγορεύσεώς μου εἶναι νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν εἰκόνα τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ὅσον οἷόν τε μὲν περιληπτικήν, ἀλλὰ πιστήν, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ δύναταί τις εἰπεῖν, ὅτι ἀπὸ διετίας ἤδη ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία ἔπαυσε συμπράττουσα εἰς τὸν διακανονισμὸν καὶ τὴν διαρρύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Ἡ τοῦ 1897 χρῆσις παρουσίασε, κατὰ τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ὅστις εἶναι τετυπωμένος ἐν τῷ τεύχει τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἔλλειμμα ἐκ δρ. 38,589, 256. Τὸ πραγματικὸν ὅμως ἔλλειμα εἶναι ἀνώτερον. Τὸ πραγματικὸν ἔλλειμμα ἀνέρχεται εἰς 49,000,000, διότι ἐν τοῖς ἐσόδοις τοῦ 1897 κατελογίσθη τὸ προϊὸν τοῦ δανείου τῶν κερματικῶν γραμματίων ἐκ δραχμῶν 6,000,000. Κατελογίσθη ὡσαύτως τὸ ἐξ εἰσφορῶν προϊὸν, ὅπερ εἰς μὲν τραπεζικὰ γραμμάτια ἀνῆλθεν εἰς δρ. 372,459, εἰς χρυσὸν δὲ εἰς φρ. 1,590,345. Πλὴν τούτου κατελογίσθη καὶ ἡ ὑπερτίμησις καὶ ἡ νομισματικὴ διαφορὰ μεταλλικοῦ καὶ συναλλάγματος, προερχομένη ἐξ ἐκτάκτων πόρων, ἐκ δρ. 3,756,452. Ἐὰν δὲ ἐκ τοῦ τελευταίου τούτου ποσοῦ ἀφαιρέσωμεν ποσὸν 500,000, ὅπερ εἶχεν ἀναγραφῆ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1897 ἐπὶ τῇ βάσει τῶν συνήθως κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη εἰσπραχθέντων ἐκ νομισματικῆς διαφορᾶς, ἀπομένει πλεόνασμα ἀναγόμενον εἰς τοὺς ἐκτάκτους πόρους ἐκ δρ. 3,256,452, ἤτοι κατελογίσθησαν ἐν ὅλῳ εἰς τὰ ἔσοδα δραχ. 11,219,256, ἅτινα, προστιθέμενα εἰς τὸ φαινόμενον ἐν τῷ ἀπολογισμῷ ἔλλειμμα τῶν δραχμῶν 38,589,256, ἀναβιβάζουσιν αὐτὸ εἰς δρ. 49,808,512. Εὐλόγως δύναται ἐνταῦθα νὰ προβληθῇ εἰς ἐμὲ τὸ ἐρώτημα, κατὰ τίνα τρόπον ἐκαλύφθη τὸ ἔλλειμμα τοῦτο τῆς χρήσεως τοῦ 1897. Νομίζω δὲ καθῆκόν μου νὰ διαφωτίσω τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ἐκαλύφθη. Κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νόμου περὶ Διεθνοῦς Ἐλέγχου ὁ προορισμὸς τοῦ ἠγγυημένου ὑπὸ τῶν τριῶν εὐεργετίδων Μεγάλων Δυνάμεων δανείου τῶν φρ. 150,000,000 ὡρίσθη ὡς ἑξῆς: Αʹ) Κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νόμου περὶ Διεθνοῦς Ἐλέγχου, εἰς πληρωμὴν τῆς πρὸς τὴν Τουρκίαν ἀποζημιώσεως ἐκ λιρῶν τουρκικῶν 4,000,000. Βʹ) Εἰς ἀποζημιώσεις διὰ ζημίας ὑπηκόων Ὀθωμανῶν ἐκ λιρῶν τουρκικῶν 100,000. Γʹ) Κατὰ τὸ ἄρθρον δὲ 10 τοῦ αὐτοῦ νόμου, 1) πρὸς κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος τῆς χρήσεως τοῦ 1897 καὶ 2) πρὸς ἐξόφλησιν ἢ μετατροπὴν τοῦ εἰς χρυσὸν κυμαινομένου χρέους ἐκ φρ. 31,375,093. Δʹ) Κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ κανονισμοῦ, ὅστις ἀποτελεῖ ὁλοκληρωτικὸν παράρτημα τοῦ νόμου περὶ Διεθνοῦς Ἐλέγχου, ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τῶν 150,000,000 ὡρίσθη νὰ διατεθῶσι: 1) εἰς πληρωμὴν τῶν κληρωθέντων τὸν Ἰούνιον τοῦ 1893 τίτλων πρὸς 65% ἐπὶ τῆς ὀνομαστικῆς αὐτῶν ἀξίας, ὧν τὸ ποσὸν ἀνήρχετο εἰς φράγκα 316,875, καὶ 2) ὁμοίως εἰς πληρωμὴν τῶν τίτλων τῶν κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1893 κληρωθέντων πρὸς 75% ἐπὶ τῆς ὀνομαστικῆς αὐτῶν ἀξίας, ὧν τὸ ποσὸν ἀνήρχετο εἰς φρ. 1,198,875. Εʹ) Κατὰ τὸ ἄρθρον 14 τοῦ κανονισμοῦ, εἰς πληρωμὴν τῶν διὰ τὸ δάνειον τοῦ Μονοπωλίου γενομένων εἰσπράξεων

κατὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν τοῦ 1893 ἐκ···· δρ. 3,860,061

ἀφαιρέσει τῶν πληρωθέντων·················· δρ. 1,330,450

Ἤτοι ποσὸν δραχμῶν························· 2,529,611

Τὸ ποσὸν τοῦτο ὡρίσθη νὰ πληρωθῇ ἐντὸς 5 ἐτῶν εἰς δόσεις, ἀνὰ δραχ. 500,000, ὁριζομένης τῆς αʹ δόσεως ἀπὸ τοῦ 1898. ϛʹ) Κατὰ τὸ ἄρθρον 15 τοῦ κανονισμοῦ, αἱ ὑφιστάμεναι ἀπαιτήσεις ἐκ τῶν μὴ πληρωθέντων 70% ἐπὶ τῶν τοκομεριδίων τῶν εἰς χρυσὸν παλαιῶν δημοσίων δανείων ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1894 μέχρι τῆς 1 Ἰανουαρίου 1898, ἀνερχόμεναι εἰς τὸ ποσὸν τῶν φρ. 3,656,468, ὡρίσθη νὰ πληρωθῶσι πρὸς 5% ἐπὶ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ, ἡ δὲ πληρωμὴ ὡρίσθη νὰ γένηται ἐπὶ τῇ προσαγωγῇ τῶν πιστοποιητικῶν ἢ δελτίων τέσσαρα ἔτη μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ τοκομεριδίου, διὰ τὸ ὁποῖον ἐξεδόθησαν. Δυνάμει τῆς διατάξεως ταύτης ἀνεγράφησαν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1898 καὶ ἐπληρώθησαν φρ. 914,117. Τὸ αὐτὸ ποσὸν ἀναγράφεται καὶ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1899 καὶ θέλει ἀναγράφεσθαι εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ἑπομένων ἐτῶν 1900 καὶ 1901. Τὰ κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ κανονισμοῦ πληρωτέα ποσὰ πρὸς ἀπόσβεσιν τῶν κληρωθέντων τίτλων κατὰ Ἰούνιον καὶ Νοέμβριον τοῦ 1893 ἐκ φράγκων 316,875+1,198,875 ἀνεγράφησαν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1898 καὶ ἐπληρώθησαν ἐπὶ τῆς χρήσεως αὐτοῦ. Ἐξ ὅσων ἐξέθηκα ὑμῖν, γινώσκετε ἤδη, ὅτι ἐπρόκειτο ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου, τοῦ ἠγγυημένου ὑπὸ τῶν Δυνάμεων, νὰ καλυφθῇ τὸ ἔλλειμμα τῆς χρήσεως τοῦ 1897. Καὶ πράγματι τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ἐκαλύφθη κατὰ τὸ πλεῖστον ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τούτου, ἀλλὰ κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος συνεφωνήθη καὶ ἐκανονίσθη ἐκ συνεννοήσεως μεταξὺ τῶν προκατόχων μου Ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἡ Διεθνὴς Ἐπιτροπὴ ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώνῃ ἐκ τῶν ὑπεγγύων προσόδων τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δημοσίων ἡμῶν δανείων ἀπὸ τῆς 28 Ἀπριλίου 1898 καὶ ἐφεξῆς. Ἡ Κυβέρνησις ὑπέλαβε, καὶ εὐλόγως, ὅτι ἀντὶ νὰ ἀφήσῃ εἰς τὴν Διεθνῆ Ἐπιτροπήν, ἵνα πορισθῇ τὸ ἀναγκαιοῦν πρὸς τοῦτο ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα ἐκ τῆς ἡμετέρας ἀγορᾶς διὰ τοῦ προϊόντος τῶν ὑπεγγύων προσόδων, ἦτο προτιμότερον νὰ ἀναλάβῃ ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τὸν χρυσόν, ὅστις ἦτο εἰς αὐτὴν χρήσιμος διὰ τὴν πληρωμὴν τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἡμῶν δανείων τῶν χρήσεων 1898 καὶ 1899, ἐφ’ ὅσον ὑπῆρχε διαθέσιμον ποσὸν ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου. Οὕτως ἐπληρώθησαν, κατὰ τὸν ἰσολογισμὸν τῆς Διεθνοῦς ἐπιτροπῆς, διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους τοῦ ἔτους 1898 φράγκα χρυσᾶ 11,886,969. Κατεβλήθησαν εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ δημοσίου ἡμῶν ταμείου φράγκα 3,419,600. Ὑπάρχει ἔτι παρὰ τῇ Διεθνεῖ Οἰκονομικῇ Ἐπιτροπῇ τὸ πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ὀφειλομένων ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1898 διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ποσὸν φρ. 1,129,718. Εἰς τὰ ποσὰ ταῦτα προσθετέα ἡ ἐκ λεπτῶν 50 κατὰ φράγκον νομισματικὴ διαφορὰ ἐκ δραχ. 8,218,143, ἤτοι ἐν ὅλῳ ποσὸν ἐκ δραχ. 24,654,430. Εἰς κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος τοῦ 1897 ἐχρησιμοποιήθησαν καὶ τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τὸ 1897 ἐξ ἐντόκων γραμ-

ματίων κατὰ τὸν προηγούμενον νόμον ἐκ······· δρ. 1,634,795

καὶ κατὰ τὸν νόμον ΒΥΞϚʹ···················· δρ. 7,480,511

ἤτοι ἐν ὅλῳ································· δρ. 9,115,306

Πάντα ταῦτα ἀποτελοῦσι τὸ ποσὸν δραχ. 33,769,736. Καταλογισθήσεται ὅμως εἰς κάλυψιν τοῦ αὐτοῦ ἐλλείμματος καὶ τὸ παρὰ τῇ Διεθνεῖ Ἐπιτροπῇ ὑπάρχον ὑπόλοιπον τοῦ δανείου ἐκ φρ. 3,529,662, ὅπερ μετὰ τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς θὰ καλύψῃ τὸ ὑπόλοιπον τοῦ ἐκ δραχ. 38,589,256 ἐλλείμματος τῆς χρήσεως τοῦ 1897. Ὥστε πλὴν τῶν 9,115,511, τὰ ὁποῖα ἐπορίσθημεν δι’ ἐντόκων γραμματίων, ἐξοφληθέντων ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ ἡνοποιημένου δανείου, τὸ ὑπόλοιπον τοῦ ἐλλείμματος ἐκαλύφθη ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ ἠγγυημένου ὑπὸ τῶν Δυνάμεων δανείου.

§45ΚΑΙΡΗΣ. Ὥστε ἀκριβῶς ἐκ τοῦ δανείου τί ἐπληρώθη διὰ τὰ ἐλλείμματα;

§46ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν λάβητε ὑπὸ σημείωσιν, ὅτι ἐχρησιμοποιήθη τὸ προϊὸν τοῦ δανείου πρὸς πληρωμὴν ὀφειλῶν τοῦ Δημοσίου διὰ τόκους τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους, ἐννοεῖτε, ὅτι αἱ δημόσιαι εἰσπράξεις, αἵτινες ἦσαν προωρισμέναι πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, ἀπέμειναν καὶ ἀπομένουσιν εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ κάλυψις τοῦ ἐλλείμματος τοῦ 1897 ἐγένετο κατὰ μέθοδον, ἥτις ἦτο ἡ μᾶλλον συμφέρουσα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἀντὶ νὰ παραλάβῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀμέσως τὸ ὑπόλοιπον τοῦ ἠγγυημένου δανείου, τὸ προωρισμένον εἰς κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος τοῦ 1897, διὰ τῆς ἀμέσου μετατροπῆς τούτου εἰς δραχμὰς, καὶ ν’ ἀγοράζῃ κατόπιν τὸν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἀπαιτούμενον χρυσὸν ἢ συνάλλαγμα, συνενοήθη μετὰ τῆς Διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς, ὅπως τὸ ὑπόλοιπον τοῦτο τὸ εἰς χρυσὸν χρησιμοποιηθῇ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ εἰς χρυσὸν δημοσίου χρέους τοῦ 1898 καὶ τὸ ὑπολειφθησόμενον εἰς ὁμοίαν ὑπηρεσίαν τοῦ 1899. Ἀπὸ τοῦ 1897 μέχρι σήμερον διατελοῦμεν ἐν ἀνωμαλίᾳ οὐ μόνον πολιτικῇ, ἀλλὰ καὶ οἰκονομικῇ. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1897 δὲν ἐψηφίσθη ἢ κατὰ τὸ τέλος τοῦ ἔτους, ἐψηφίσθη δὲ ὡς ἀπολογισμός. Κατὰ τοὺς 10 πρώτους μῆνας τοῦ 1897 διῳκήθημεν διὰ δωδεκατημορίων. Ἀρχομένου δὲ τοῦ 1898, μόνον ἐπὶ δύο μῆνας διῳκήθημεν διὰ νόμου περὶ δωδεκατημορίων, χορηγηθέντων διὰ νόμου, κατὰ δὲ τοὺς ὑπολοίπους μῆνας διῳκήθημεν δυνάμει νομοθετικοῦ διατάγματος, τὸ ὁποῖον ἐκανόνισε τὰ τῆς εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων καὶ τὰ τῆς πληρωμῆς τῶν δημοσίων ἐξόδων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος κατὰ προτίμησιν νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς πάντα τὰ διατάγματα, ὅσα προεκλήθησαν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, καὶ ἅτινα χρῄζουσι τῆς κυρώσεως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Τὸ πρῶτον νομοσχέδιον ἀφορᾷ εἰς τὴν κύρωσιν Β. Διατάγματος περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1897 ἐκ δραχ. 1,374,394, χορηγηθεισῶν διὰ Β. Διατάγματος ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς. Τὸ δεύτερον ἀφορᾷ εἰς ἐκτάκτους πιστώσεις ἐπὶ τῆς χρήσεως ὡσαύτως τοῦ 1897 ἐκ δραχ. 38,996.65, χορηγηθεισῶν διὰ Βασιλικῶν Διαταγμάτων ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς. Τὸ τρίτον ἀφορᾷ εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ ἀπὸ 22 Ἰουνίου 1898 Β. Διατάγματος περὶ τροποποιήσεως τῆς αἰτιολογίας τῆς πιστώσεως ὑπὸ τὸ ἄρθρ. 1 τοῦ Κεφ. Ζʹ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης,—δήλωσις Ὑπουργοῦ, ἡ ὁποία χρῄζει νομοθετικῆς κυρώσεως. Τὸ τέταρτον νομοσχέδιον ἀφορᾷ εἰς τὴν κύρωσιν 11 Μαΐου 1898 Β. Διατάγματος περὶ ἐπενεχθεισῶν μεταβολῶν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1898 τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης,—ὡσαύτως δήλωσις Ὑπουργοῦ. Τὸ πέμπτον εἶναι δήλωσις περὶ τῶν ἐσόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1898 μετὰ τοῦ νομοσχεδίου τροποποιημένου, ἤτοι νομοσχεδίου περὶ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τῆς χρήσεως 1898. Τὸ ἕκτον νομοσχέδιον εἶναι τὸ περὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1898. Τὸ ἕβδομον νομοσχέδιον ἀφορᾷ εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ ἀπὸ 28 Μαρτίου 1898 Β. Διατάγματος περὶ προσωρινοῦ κανονισμοῦ τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων καὶ περὶ πληρωμῆς τῶν δημοσίων δαπανῶν, ἤτοι τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐκανόνισε τά τε ἔσοδα καὶ ἔξοδα τοῦ 1898. Τὸ ὄγδοον νομοσχέδιον ἀφορᾷ εἰς τὴν κύρωσιν Β. Διαταγμάτων, δι’ ὧν ἐχορηγήθησαν ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1898 ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις ἐκ δραχ. 47,962,655.

§47Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι τοῦ 1898;

§48ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Τὸ ἕνατον νομοσχέδιον ἀφορᾷ εἰς τὴν κύρωσιν Β. Διαταγμάτων περὶ χορηγίας ἐκτάκτων πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 99,795,060 ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1898. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ἐκτάκτων καὶ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1898, νομίζω ἐπίκαιρον νὰ ὑποβάλω καὶ νομοσχέδιον ὑφ’ ἡμῶν προτεινομένης πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 81,089 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1898 διὰ γενομένας δαπάνας πρὸς ἀνακαίνισιν τοῦ ἐν Ἀθήναις στρατιωτικοῦ νοσοκομείου. Νῦν εἰσέρχομαι εἰς τὰ ἀφορῶντα τὸν προϋπολογισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους, τὸ ὁποῖον διανύομεν, ἤτοι τοῦ 1899. Πρὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἀμέσως ὑπὸ τὴν ψῆφον ὑμῶν, ὑποχρεοῦμαι νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12 Ἰανουαρίου 1899 Β. Διατάγματος, ἐκδοθέντος ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς, περὶ κανονισμοῦ τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν ἐσόδων καὶ περὶ πληρωμῆς τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1899. Ὡσαύτως νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως ἐκτάκτων πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 120,000, χορηγηθεισῶν διὰ Β. Διατάγματος ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1899, ἐκδοθέντος ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Λαμβάνω δὲ νῦν τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τὸν ὑφ’ ἡμῶν καταρτισθέντα προϋπολογισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1899. Ὡς θέλετε μετ’ ὀλίγον ἀναγνώσει ἐν τῷ τεύχει τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ ὁποῖον θέλει διανεμηθῆ πρὸς πάντας ὑμᾶς, κατὰ τὸν ὑποβαλλόμενον προϋπολογισμὸν τὰ μὲν ἔσοδα ὑπολογίζονται εἰς 105,795,658, τὰ δὲ ἔξοδα εἰς 99,347,623, ἤτοι παρουσιάζεται πλεόνασμα ἐκ δραχμῶν 6,448,035. Δέον ὅμως νὰ γινώσκῃ ἡ Βουλή, ὅτι εἰς τὰ ἔσοδα ταῦτα περιελήφθησαν αἱ ἐκ τοῦ σταφιδοκάρπου τῆς παρακρατήσεως εἰσπράξεις τῶν χρήσεων 1895, 1896 καὶ 1897 ἐκ δραχμῶν 3,859,258. Τὸ ἔσοδον τοῦτο δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς πραγματικὴ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰσαγωγὴ χρημάτων, δὲν εἶναι δὲ ἄλλως τε καὶ σταθερὸν ἔσοδον. Ἐπιθυμοῦντες νὰ ὦμεν ἀκριβεῖς, ὀφείλομεν νὰ ἐκπέσωμεν ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν 6,448,035 τὰ 3,859,258. Οὕτω τὸ πλεόνασμα σημειοῦται εἰς 2,588,777. Ἀλλ’ ὡσαύτως πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐντὸς τοῦ 1899 θέλει εἰσαχθῆ ἐξ ἀντιτίμου σταφιδοκάρπου, εἰσαχθέντος εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς παρακρατήσεως, ποσὸν ἐκ δραχμῶν 1,360,000, ὅπερ ἀναβιβάζει τὸ πλεόνασμα εἰς 3,948,777. Οὐχ ἧττον πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ ποσὸν τῶν διαθεσίμων πιστώσεων τοῦ 1899, τὸ ὁποῖον ὑπολογίζω κατ’ ἐλάχιστον ὅρον εἰς 3,000,000. Πᾶσαι αἱ προηγούμεναι χρήσεις παρουσίασαν διαθέσιμον ποσὸν πιστώσεων ἄνω τῶν 3,000,000. Περιορίζομαι ὅμως εἰς τὸν ἐλάχιστον ὅρον τῶν 3,000,000, καὶ οὕτω δυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν ἐπὶ ἑνὸς πλεονάσματος μεταξὺ ἐσόδων καὶ ἐξόδων ἐξ 6,000,000, πλεονάσματος, ὅπερ, ὡς καὶ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔλεγε χθὲς πρὸς τὴν Βουλήν, ἐπιτρέπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἄρξηται τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ μεταρρυθμιστικοῦ αὐτῆς προγράμματος. Ὀφείλω πρωτίστως νὰ ποιήσωμαι σύγκρισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν, πρὸς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν προηγουμένων ἐτῶν. Ἄρχομαι δὲ τῆς συγκρίσεως ταύτης πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τὸν παρασκευασθέντα ὑπὸ τοῦ προκατόχου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ. Κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦτον, οὗτινος τὸ τεῦχος διενεμήθη πρὸς πάντας ἡμᾶς, ὑπελογίσθησαν τὰ ἔσοδα εἰς 103,655,658. Ἡμεῖς ὑπολογίζομεν ταῦτα εἰς 105,795,658, ἤτοι προσθέτομεν εἰς τὰ ἔσοδα 2,140,000. Προσθέτομεν δὲ ταῦτα ἐπὶ τῇ βάσει βασίμων ὑπολογισμῶν. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1899 ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ὑπελόγισε τὴν πρόσοδον ἐξ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ σταφιδοκάρπου μὲ ἠλαττωμένον τὸν φόρον τῶν τεσσάρων δραχμῶν, διότι ὑπέλαβεν, ὅτι καὶ κατὰ τὸ 1899 θέλει συμβῇ ὅ,τι συνέβη καὶ εἰς τὰς προηγουμένας διαχειρίσεις τοῦ σταφιδοκάρπου, δηλαδὴ ὅτι δὲν θέλει ἐπιτευχθῇ ἡ ἐκκαθάρισις τοῦ εἰς τὸ Δημόσιον ἀνήκοντος φόρου καὶ δὲν θέλει εἰσπραχθῇ διαρκούσης τῆς χρήσεως τοῦ 1899. Ἐγὼ ὅμως, ἐν ἐπιγνώσει τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν διατελοῦσι νῦν τὰ τῆς παρακρατήσεως, εἰμὶ πεπεισμένος, ὅτι τὸ εἰς τὸ Δημόσιον ἀνῆκον ἐκ τοῦ φόρου τῶν τεσσάρων δραχμῶν θέλει εἰσπραχθῇ ἐντὸς τῆς χρήσεως, διότι, ὅταν θ’ ἀρχίσῃ ἡ ἐσοδεία τοῦ 1899, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν θέλει ὑπολείπεσθαι εἰς τὰς ἀποθήκας ποσὸν διαθέσιμον. Ἀρκεῖ μίαν πληροφορίαν νὰ παράσχω εἰς τὴν Βουλήν: Ὅταν ἀνήλθομεν εἰς τὴν ἀρχήν, εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς παρακρατήσεως ὑπῆρχε διαθέσιμος σταφιδόκαρπος περίπου 30 ἑκατομμυρίων. Σήμερον δὲν ὑπάρχει ἢ μόνον ἐκ 10 ἑκατομμυρίων. Εἰμὶ δὲ πεπεισμένος, ὅτι, πρὶν ἢ εἰσέλθωμεν εἰς τὸ σταφιδικὸν ἔτος τοῦ 1899, θὰ ἦναι ἅπαν διατεθειμένον. Ἐκ τῆς διαφορᾶς ταύτης προσέθηκα μετὰ λόγου ποσὸν δραχμῶν 770,000. Ἐπίσης προσέθηκα καὶ ποσὸν δραχμῶν 80,000 ἕνεκα τοῦ αὐτοῦ λόγου, εἰς τὰς ἐκ τῆς Ἑπτανήσου προσόδους. Προσέθηκα δὲ εἰς τὴν πρόσοδον ἐκ τῶν οἰνοπνευματωδῶν ποτῶν δραχμὰς 250,000. Προσέθηκα ταύτας, διότι μετ’ ὀλίγον θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν ψῆφον ὑμῶν νομοσχέδιον, ἐπιβάλλον εἰς πάντας τοὺς οἰνοπνευματοποιούς, εἰς πάντας τοὺς ποτοποιούς, εἰς πάντας τοὺς ποτοπώλας φόρον, ὅστις κατ’ ἐμὲ στηρίζεται ἐπὶ βάσεως λογικῆς καὶ ἀσφαλοῦς· ἐφ’ ὅσον δὲν κατορθοῦται νὰ ψηφισθῇ ὁ νόμος περὶ εἰσαγωγῆς τοῦ μονοπωλίου τῶν οἰνοπνευμάτων, ἡ ἐπιβαλλομένη διὰ τοῦ νομοσχεδίου φορολογία εἶναι δικαιοτάτη. Γνωστὸν εἶναι εἰς πάντας ὑμᾶς, Κύριοι, ὅτι οἱ ἀσκοῦντες τὸ ἐπάγγελμα τοῦ οἰνοπνευματοποιοῦ καὶ τοῦ ποτοποιοῦ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν γίνεται χρῆσις τοῦ σταφιδοκάρπου τῆς παρακρατήσεως πρὸς παραγωγὴν τοῦ οἰνοπνεύματος, πάντες ὠφελοῦνται, χωρὶς νὰ ὑποβάλλωνται εἰς κανένα φόρον. Ὑπέλαβον, ὅτι εἶναι πρέπον καὶ οὗτοι νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς φόρον, ὡς ὑποβάλλονται καὶ πάντες οἱ μετερχόμενοι ἀσυγκρίτως ὀλιγοκερδέστερα ἐπαγγέλματα. Τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὑπολογίζομεν ὅτι θέλει εἰσπραχθῆ, ἀφ’ ἧς ψηφισθῆ ὁ νόμος οὗτος, ἔσται ἀνώτερον τῶν 400,000 δρ., ἀλλ’ ἵνα μὴ ὑπολογίσω ποσὸν ὑπέρτερον, ἠρκέσθην μόνον νὰ ἀναγράψω ποσὸν ἐκ δρ. 250,000. Εἰς τὴν πρόσοδον τοῦ χαρτοσήμου προσέθηκα δρ. 200,000, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν τελευταίων ἐτῶν, τῶν ἀποτελεσμάτων ἰδίως τοῦ 1898, τὰ ὁποῖα, ὅτε συνέτασσεν ὁ προκάτοχός μου τὸν προϋπολογισμὸν, δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν. Εἰς τὰ ταχυδρομικὰ τέλη προσέθηκα 40,000. Εἰς τὴν ξυλείαν 400,000, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ 1898, καὶ εἰς τὰς ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων εἰσπράξεις 400,000, ἔχων ὑπ’ ὄψιν, ὅτι πολλῶν φόρων ἡ πληρωμὴ ἀνεστάλη κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη καὶ ὅτι ἐντὸς τοῦ 1899 θέλει εἰσπραχθῆ ποσὸν ἀνώτερον τῶν συνήθως εἰσπραττομένων. Οὕτως ἐξηγεῖται ἡ διαφορὰ ἡ ἐπὶ πλέον ἐν τῷ ὑφ’ ἡμῶν ὑποβαλλομένῳ προϋπολογισμῷ ἐκ δρ. 2,140,000. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ 1899 ἐν συγκρίσει πρὸς τὸν ὑπὸ τοῦ προκατόχου παρασκευασθέντα ὑπάρχει τοὐναντίον διαφορὰ ἐπὶ ἔλαττον. Οἱ προκάτοχοι ἡμῶν προστίθεντο νὰ αἰτήσωνται, ἐὰν συνέπραττον μετὰ τῆς Βουλῆς, πιστώσεις ἐκ δρ. 103,311,974. Ἡμεῖς διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον ὑποβάλλομεν, ζητοῦμεν πιστώσεις ἐκ δραχ. 99,347,623, ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον ποσὸν 3,964,350. Εἰς τὰς ἐλαττώσεις τῶν πιστώσεων, τῶν ζητουμένων διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου ὑφ’ ἡμῶν προϋπολογισμοῦ, προέβημεν ἐκ τῆς σκέψεως, ὅτι ὀφείλομεν, ἐν τῇ ἐποχῇ τὴν ὁποίαν διανύομεν, νὰ ὦμεν ὅσον ἔνεστι φειδωλότεροι εἰς τὰς δημοσίας δαπάνας. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, Κύριοι, ὅτι μετὰ τὴν συνομολόγησιν τοῦ συμβιβασμοῦ, μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ διεθνοῦς ἐλέγχου, δὲν ἠγκυροβολήσαμεν ἐν ἀσφαλεῖ λιμένι. Μία μικρὰ ἀνάπαυλα ἐπῆλθεν εἰς ἡμᾶς διὰ τῆς συνομολογήσεως τοῦ συμβιβασμοῦ καὶ διὰ τοῦ διεθνοῦς ἐλέγχου· ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους ἀποσπᾷ ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων τὰ κυριώτερα καὶ μᾶλλον εὐείσπρακτα ἔσοδα. Ὀφείλομεν καὶ δι’ ἄλλον λόγον νὰ ὦμεν φειδωλοὶ εἰς τὰς δημοσίας ἡμῶν δαπάνας. Διατελοῦμεν εἰς τὴν παραμονὴν τῆς ἐφαρμογῆς μεταρρυθμιστικοῦ προγράμματος, ὅπερ ὡς βάσιν ἔχει τὴν περισυλλογὴν καὶ τὴν ἀνόρθωσιν τῶν δημοσίων καὶ τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν πραγμάτων, ὀφείλομεν δὲ νὰ παρασκευάσωμεν τά τε ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα ἡμῶν οὕτως, ὥστε νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἀνάγκας, τὰς ἐπιβαλλομένας διὰ τοῦ μεταρρυθμιστικοῦ προγράμματος. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι αἱ οἰκονομίαι, τὰς ὁποίας ἐπηνέγκομεν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1899 ἐν συγκρίσει πρὸς τὸν ὑπὸ τοῦ προκατόχου ἡμῶν παρασκευασθέντα, ἠδύναντο καὶ μείζονες νὰ ὦσιν, ἐὰν ὑπῆρχεν εἰς ἡμᾶς ὁ ἀπαιτούμενος ὑλικὸς χρόνος, ἵνα μεταβάλωμεν τοὺς λειτουργοῦντας παρ’ ἡμῖν ὀργανικοὺς νόμους· ἐὰν εἴχομεν τὸν ἀπαιτούμενον ὑλικὸν χρόνον, ὅπως καταστείλωμεν τὴν γραφειοκρατίαν, ἥτις κρατεῖ εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς δημοσίας ἡμῶν ὑπηρεσίας, ἠθέλομεν δυνηθῆ νὰ ὦμεν γενναιότεροι εἰς τὰς οἰκονομίας. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1899 δὲν εἶναι ὁ σταθερὸς προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους, — τοιοῦτος δ’ ἔσται ὁ τοῦ 1900 — καὶ ἐπειδὴ ὁ προϋπολογισμὸς, τὸν ὁποῖον ὑποβάλλω, πρόκειται μόνον τὸ δεύτερον ἑξάμηνον τοῦ 1899 νὰ λειτουργήσῃ, διότι κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος θὰ μεταβληθῇ εἰς νόμον περὶ τὸ τέλος τῆς ἑξαμηνίας, ἣν διανύομεν, ἠρκέσθην εἰς τὴν περικοπὴν πιστώσεων ἐκ ποσοῦ 3,950,000. Ἡ μείωσις αὕτη τῶν πιστώσεων ἀνάγεται εἰς τὰ ἑξῆς Ὑπουργεῖα· εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐκ δραχ. 434,525, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν 133,139, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης 32,864, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν 1,764,730, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν 66,770, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν 135,000, καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν 1,197,321. Αἱ γενναιότεραι οἰκονομίαι ἐγένοντο εἰς τὰ δύο Ὑπουργεῖα τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, διότι αἱ ἀναγραφεῖσαι ὑπὸ τῶν προκατόχων ἡμῶν πιστώσεις εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν Ὑπουργείων τούτων ἦσαν δεκτικαὶ μειώσεως, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ αἱ πιστώσεις αὗται εἶχον ἀναγραφῆ ἐν πλεονασμῷ πρὸς τὰς πιστώσεις τοῦ 1898, καὶ δὲν ἐγένετο εἰσέτι χρῆσις αὐτῶν. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ συγκρίνω τὸν ὑποβαλλόμενον ὑπ’ ἐμοῦ προϋπολογισμὸν καὶ πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1898. Κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1898 προϋπελογίσθησαν ἔσοδα ἐκ δραχμῶν 87,726,599, ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δὲ τοῦ 1899 προϋπολογίζονται 105,795,658, ἤτοι ἐπὶ πλέον δραχ. 18,069,059. Πῶς δικαιολογεῖται ἡ ἐπὶ πλέον αὕτη τοῦ 1899 διαφορά; Ἐπειδὴ μέχρι τῆς λήξεως τῆς χρήσεως τοῦ 1898 δὲν ὑπολείπονται πολλοὶ μῆνες, δυνάμεθα κατὰ προσέγγισιν νὰ ὑπολογίσωμεν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς χρήσεως τοῦ 1898. Αἱ μέχρι τέλους Μαρτίου τοῦ 1899 εἰσπράξεις τῆς χρήσεως τοῦ 1898 ἀνῆλθον εἰς δραχμὰς 103,956,337, ὑπολογίζει δὲ ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία, — τοὺς ὑπολογισμοὺς δὲ ταύτης εὑρίσκω βασίμους, — ὅτι κατὰ τοὺς ὑπολειπομένους μῆνας, ἤτοι ἀπὸ Ἀπριλίου μέχρις Ὀκτωβρίου τοῦ 1899, ὅτε κλείει ἡ χρῆσις, εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσπραχθῶσιν ἔτι δραχμαὶ 7,700,000. Οὕτω τὰ ἔσοδα τοῦ 1898 θέλουσιν ἀνέλθει εἰς 111,656,337. Ἀλλὰ δύναταί τις νὰ μ’ ἐρωτήσῃ, ἀφοῦ τὰ τοῦ 1898 πρόκειται ν’ ἀνέλθωσιν εἰς 111 ἑκατομμύρια, διατὶ ὑπολογίζω τὰ ἔσοδα τοῦ 1899 εἰς μόνον 105,000,000; Εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ 1898 ἀνεγράφησαν εἰσπράξεις ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν ἐκ δραχμῶν 34,458,000, ἐγὼ δὲ ὑπολογίζω εἰσπράξεις εἰσαγωγικῶν τελῶν κατὰ τὸ 1899 ἐκ μόνον 30,000,000, ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον 4,458,000. Εἰς τὸν ὑπολογισμὸν τοῦτον, ἤτοι εἰς τὸν ἐπὶ ἔλαττον ὑπολογισμὸν τῶν 4,458,000 προῆλθον, σκεφθεὶς ὅτι τὸ 1898 ἦτο τὸ πρῶτον ἔτος μετὰ τὴν ἐθνικὴν συμφορὰν, εἰσήχθησαν κατ’ ἀκολουθίαν εἰς τὸ Κράτος περισσότερα ἐμπορεύματα τῶν συνήθως εἰσαγομένων. Ἔχω δι’ ἐλπίδος, ὅτι καὶ τὰ τοῦ 1899 εἰσαγωγικὰ τέλη ἔσονται ἀνώτερα τῶν 30,000,000, διότι ἔχω ὑπ’ ὄψιν τ’ ἀποτελέσματα τῶν τελωνιακῶν εἰσπράξεων τῶν τεσσάρων πρώτων μηνῶν, τὰ ὁποῖα ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς εἰσπράξεις τοῦ 1898 παρουσιάζουσιν ἔλλειμμα ἐκ μόνον 200,000 δραχμῶν. Ἔχομεν ἀκόμη καὶ τὰς εἰσπράξεις τοῦ πρώτου δεκαημέρου τοῦ Μαΐου, αἱ ὁποῖαι εἶναι κατὰ 40,000 δραχ. κατώτεραι ἐκείνων τοῦ 1898· ἐπειδὴ ὅμως δὲν δύναμαι νὰ ὑπολογίσω ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων τῶν τελωνιακῶν διὰ τοὺς ἑπομένους ὀκτὼ μῆνας, ὑπέλαβον, ὅτι ἦτο προτιμότερον νὰ σταματήσω εἰς τὸν ὑπολογισμὸν τῶν 30,000,000, καὶ ἐκ τούτου ἡ διαφορὰ τῶν 4,458,000. Ἑτέρα διαφορά, σχετικὴ πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1898, προέρχεται ἀπὸ τὴν νομισματικὴν διαφοράν, διότι εἰς μὲν τὰς εἰσπράξεις τοῦ 1898 κατελογίσθησαν δραχμαὶ 5,552,249, διὰ δὲ τὸ 1899 ὑπελογίσθησαν εἰς μόνον τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 1,204,225· ὥστε ἔχομεν ἐκ τῶν δύο τούτων μίαν διαφορὰν ἐκ δραχμῶν 8,806,024, ἡ ὁποία δικαιολογεῖ τὸν ἐπὶ ἔλαττον ὑπολογισμὸν ἡμῶν ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα τοῦ 1899. Ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα τοῦ 1899 ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ τῆς χρήσεως τοῦ 1898, καίτοι ὑπάρχει μεγάλη ἀνομοιότης ἕνεκα τῶν ἰδιαιτέρων συνθηκῶν τοῦ 1898, ἐν τούτοις ὀφείλω καὶ τὰ γενικὰ τούτου ἀποτελέσματα νὰ καταστήσω ὑμῖν γνωστά. Διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1898 ἐζητήθησαν πιστώσεις ἐκ δραχμῶν 87,254,858, ἀλλ’ ηὐξήθησαν διὰ δηλώσεων τῶν Ὑπουργῶν κατὰ δραχ. 13,889,981 καὶ διὰ Β. Διαταγμάτων κατὰ 11,022,715, ὥστε αἱ πιστώσεις τοῦ 1898 ἀνῆλθον εἰς δρ. 112,167,554. Διαφορὰ μεταξὺ τῶν πιστώσεων τῶν ζητουμένων διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1899 πρὸς τὰς πιστώσεις τὰς χορηγηθείσας ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1898 ἐκ δραχμῶν 12,819,931, ἐὰν δὲ εἰς τὴν διαφορὰν ταύτην προσθέσωμεν καὶ τὴν διὰ νόμου χορηγηθεῖσαν εἰδικὴν πίστωσιν διὰ δάνεια πρὸς τοὺς Θεσσαλοὺς ἐκ δραχ. 8,000,000, ἡ διαφορὰ ἀνέρχεται εἰς 20,819,931. Ὀφείλω νὰ προχωρήσω εἰς τὴν σύγκρισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1899 καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα καὶ τὰς πιστώσεις τοῦ 1897. Προϋπολογίζομεν ἔσοδα διὰ τὸ 1899 ἐκ δραχ. 105,795,658. Προϋπελογίσθησαν τοιαῦτα διὰ τὸ 1897 ἐκ δραχ. 97,137,689. Διαφορὰ ἐπὶ πλέον κατὰ τὸ 1899 ἐκ δραχμῶν 8,657,969. Ἐπραγματοποιήθησαν εἰσπράξεις τῆς χρήσεως τοῦ 1897, κατὰ τὸν προσωρινὸν προϋπολογισμόν, ὅστις, ὡς εἶπον, εἶναι τετυπωμένος εἰς τεῦχος, ἐκ δραχμῶν 98,461,708. Ἐκ τούτων δέον ν’ ἀφαιρεθῶσι τὰ ἑξῆς ἔκτακτα ἔσοδα· ἐκ νομισματικῆς διαφορᾶς εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ 1897 δρ. 3,756,452, προϋπολογίζονται κατὰ τὸ 1899 δρ. 1,204,225, ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον 2,552,227· εἰσφοραὶ κατὰ τὸ 1897 δρ. 1,962,805, καὶ ἐκ κερματικῶν γραμματίων δρ. 6,000,000, τὸ ὅλον δραχμαὶ 10,515,032. Ἤτοι διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1899 ὑπελογίσθησαν εἰσπράξεις ἐπὶ πλέον τῶν διὰ τὸ 1897 προϋπολογιζομένων ἐκ δραχμῶν 17,848,982. Ἡ διαφορὰ προέρχεται ἐκ τῶν ἑξῆς κατὰ κεφάλαιον ἐσόδων:

Περιτὸν κρίνω νὰ γνωρίσω ὑμῖν τοὺς λόγους τῆς διαφορᾶς, ὡς ἀναγομένους εἰς τὴν γνωστὴν ἀνώμαλον κατάστασιν. Ἐὰν συγκρίνωμεν τὸν ὑποβαλλόμενον προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων πρὸς τὸν τοῦ 1897, ἔχομεν τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα. Ζητοῦνται διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον ὑποβάλλομεν, πιστώσεις ἐκ δραχ. 99,347,623, ἐχορηγήθησαν δὲ κατὰ τὸ 1897 πιστώσεις διὰ μὲν τοῦ προϋπολογισμοῦ 150,978,439, διὰ δὲ εἰδικῶν νόμων καὶ Β. Διαταγμάτων ἐκ δραχ. 4,810,641, ἤτοι 155,789,080 ἐν ὅλῳ· διαφορὰ ἐπὶ πλέον κατὰ δραχ. 56,441,457. Αἱ πραγματοποιηθεῖσαι πληρωμαὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1897 ἀνῆλθον εἰς 137,050,965 δραχμάς, ἤτοι ἐπὶ πλέον κατὰ δρ. 37,703,342. Ἡ διαφορὰ αὕτη προέρχεται ἐκ τῶν ἑξῆς κατὰ γενικὰ κεφάλαια ἐξόδων: Εἰς τὰς συντάξεις ἔχομεν διαφορὰν ἐκ δραχμῶν 808,642. Τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον αἱ πιστώσεις αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὰς συντάξεις ἐπὶ τοσοῦτον ηὐξήθησαν, περιττὸν νὰ μνημονεύσω. Εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἔχομεν διαφορὰν ἐπὶ πλέον ἐξ 9,043,392 δραχμῶν, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν 55,309, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης 897,538, τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐκ δρ. 1,084,229, καὶ εἰς τὰ ἔξοδα διοικήσεως καὶ ἐπιστασίας ἐκ δρ. 1,494,490. Ἄν ἀφαιρεθῶσιν αἱ ἐπὶ ἔλαττον διαφοραὶ τῶν ἄλλων Ὑπουργείων, ἡ διαφορὰ καταλήγει εἰς τὸ ποσὸν τῶν 37,703,342. Εἶναι ἀναγκαία ὅμως ἡ σύγκρισις τοῦ ὑποβαλλομένου προϋπολογισμοῦ τοῦ 1899 ἰδίως πρὸς τὸν τῆς χρήσεως τοῦ καὶ 1897 διετέλουν ὑπὸ συνθήκας ἐκτάκτους, ἡ σύγκρισις δὲ πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1896 νομίζω ὅτι περισσότερον δύναται νὰ ἐπιχύσῃ φῶς.

Εἰσπράξεις κατὰ τὸ 1896 ἐπραγματοποιήθησαν κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν, ὁ ὁποῖος μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θὰ διανεμηθῇ πρὸς ὑμᾶς (εἶναι εἰς τὸ τυπογραφεῖον πρὸς τύπωσιν), ἐκ δρ. 96,931,726· διαφορὰ ἐπὶ πλέον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1899 ἐκ δραχμῶν 8,863,932. Ἡ ἐπὶ πλέον αὕτη διαφορὰ προέρχεται ἐκ τοῦ ἐπὶ πλέον ὑπολογισμοῦ τῶν ἑξῆς ἐσόδων κατὰ κεφάλαιον:

Ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ 1899 πρὸς τὸν τοῦ 1896 παρουσιάζει τὰς ἑξῆς διαφοράς: Αἱ πιστώσεις τοῦ 1899, ὡς εἶπον, ἀνέρχονται εἰς δραχ. 99,347,623, αἱ πιστώσεις τοῦ 1896 προϋπολογίσθησαν εἰς δραχμὰς 90,923,540. Προσετέθησαν δὲ δι’ ἀναπληρωτικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων δραχμαὶ 8,062,800, ἤτοι ἐν ὅλῳ 98,986,340. Διαφορὰ ἐπὶ πλέον κατὰ τὸ 1899 ἐκ δραχμῶν 361,283. Ἐκ τῶν τοῦ 1896 πιστώσεων ἐπραγματοποιήθησαν κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν δρ. 90,890,607. Πρὸς σύγκρισιν μεταξὺ τῶν δύο τούτων χρήσεων δέον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ πίστωσις, ἡ ἀφορῶσα εἰς τὸ δημόσιον χρέος, ἥτις κατὰ μὲν τὸ 1896 ἀνῆλθεν εἰς δραχ. 23,216,425, κατὰ δὲ τὸ 1899 προϋπολογίζεται εἰς δρ. 29,064,277, ἤτοι ἐπὶ πλέον κατὰ δρ. 5,847,852· εἰς ταύτας προσθετέα ἡ διαφορὰ ὡς πρὸς τὰς ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων πιστώσεις ἐκ δραχ. 1,314,000, ἡ ἐκ τῶν συντάξεων κατὰ δρ. 681,903, καὶ ἡ τῶν πιστώσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν δραχ. 663,000, ἤτοι ἐν ὅλῳ ἐκ δραχ. 8,506,755. Ἡ διαφορὰ ὅμως ὡς πρὸς τὰς ζητηθείσας διὰ τὸ 1896 πιστώσεις διὰ τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους, μὴ λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν τοῦ δημοσίου χρέους, ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 3,358,802 ἐπὶ ἔλαττον κατὰ τὸ 1899. Ὡς θέλετε παρατηρήσει εἰς τὴν συνοδεύουσαν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1899 ἔκθεσίν μου,

Εἰς τὸ ποσὸν ὅμως τοῦτο περιλαμβάνονται πιστώσεις ἐφάπαξ ἀναγραφόμεναι:

Τοῦ ποσοῦ τούτου ἐκπιπτομένου ἐκ τῶν ζητουμένων διὰ τὸ 1899 πιστώσεων, ἀπομένει ποσὸν δραχμῶν 67,707,096, ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον τῶν ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1896 χορηγηθεισῶν ἐκ δραχ. 71,065,898. Ἡ ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰ κατὰ τὸ 1899 ἀνέρχεται εἰς δρ. 3,358,802. Ἡ διαφορὰ αὕτη προέρχεται ἐκ τῶν ἑξῆς κατὰ γενικὸν κεφάλαιον ἐξόδων. Ἐπὶ ἔλαττον μὲν κατὰ τὸ 1899:

Ἡ δὲ ἐπὶ πλέον διαφορὰ:

Ἐκπιπτομένης τῆς ἐπὶ πλέον διαφορᾶς ταύτης ἐκ τῆς ἀνωτέρω ἐπὶ πλέον, ἀπομένει διαφορὰ ἐπὶ ἔλαττον κατὰ τὸ 1899 ἐκ δρ. 3,358,803. Εἰς τὸν ὑποβαλλόμενον προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους τοῦ ἔτους 1899 θέλετε εὕρει πίστωσιν, τὸ πρῶτον νῦν ἀναγραφομένην, ἐκ δραχμῶν 500,000 διὰ τὸ πιθανῶς διατεθησόμενον ποσὸν ἐκ τῶν κατὰ τὰ ἄρθρα 5 καὶ 6 τοῦ κανονισμοῦ τῶν εἰς χρυσὸν χρεωλυτικῶν καὶ παγίων δημοσίων δανείων πλεονασμάτων. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ὀφείλω νὰ παράσχω εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας περὶ τοῦ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον διατεθέντος ποσοῦ ἐκ τῶν ἐσόδων τῆς χρήσεως 1898. Κατὰ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ κανονισμοῦ, ἡ ἐνιαυσία ἀκαθάριστος πρόσοδος ὑπελογίσθη:

Ὅταν ἡ ἀκαθάριστος πρόσοδος τῶν ἐν λόγῳ ἐσόδων ὑπερβῇ τὸ ποσὸν τοῦτο, τὸ πλεόνασμα μετ’ ἀφαίρεσιν δαπανῶν, ὑπολογιζομένων εἰς 18% ἐπὶ τοῦ τοιούτου πλεονάσματος, διατίθεται κατὰ 40% μὲν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, κατὰ 60% δὲ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων, εἰς ἃ ἀφορᾷ ὁ εἰρημένος κανονισμός, ἤτοι 30% εἰς βελτίωσιν τοῦ τόκου καὶ 30% εἰς αὔξησιν τοῦ χρεωλυσίου. Ὁ διεθνὴς ἔλεγχος ἤρξατο λειτουργῶν παρ’ ἡμῖν ἀπὸ τῆς 28 Ἀπριλίου/10 Μαΐου 1898. Ἡ Διεθνὴς Οἰκονομικὴ Ἐπιτροπὴ συνέταξε τὸν ἐτήσιον αὑτῆς ἰσολογισμὸν διὰ τὸ ἔτος 1898, περιλαμβάνοντα τὴν διαχείρισιν ἀπὸ τῆς 28 Ἀπριλίου μέχρι τέλους τοῦ ἔτους, ἤτοι δι’ ἡμέρας 236.

Ἐκ τοῦ πλεονάσματος τούτου τὸ ποσὸν δρ. 5,333,750 προέρχεται ἐκ τῆς ἀξίας τοῦ χαρτοσήμου καὶ λοιπῶν ἐνσήμων, τῶν εὑρεθέντων ἐν παρακαταθήκῃ εἰς τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1898. Ἐκ συνεννοήσεως δὲ μεταξὺ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς συνεφωνήθη, ὅπως τὸ ἥμισυ τῆς παρακαταθήκης ταύτης καταλογισθῇ εἰς τὰς εἰσπράξεις τοῦ 1898, τὸ δὲ ἕτερον ἥμισυ μετενεχθῇ εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1899.

Κατὰ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ αὐτοῦ κανονισμοῦ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν παλαιῶν εἰς χρυσὸν δανείων προστίθενται τὰ ⅗ (60%) ἐκ τοῦ κέρδους τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς μεταξὺ τῆς καθορισθείσης τιμῆς τῶν λεπτῶν 1,65 κατὰ φράγκον καὶ τῆς πραγματικῆς. Τοῦ μέσου ὅρου τῆς τιμῆς τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ὁρισθέντος εἰς λεπτὰ 1,52 κατὰ φράγκον, τὸ πραγματοποιηθὲν κέρδος ἐκ τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς κατὰ τὰς 236 ἡμέρας τοῦ 1898 ἀνῆλθεν εἰς δρ. 1,325,789. Κατὰ τὰ ἀνωτέρω τὰ ὑπὲρ τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους ὑπολογισθέντα κατὰ τὸν κανονισμὸν πλεονάσματα ἀνῆλθον κατὰ τὸ 1898 εἰς τὰ ἑξῆς ποσά·

Τὸ ποσὸν τοῦτο σὺν τῇ προσθήκῃ φρ. χρ. 5,287, προερχομένων ἐκ τοῦ τόκου τῶν ἀποσβεσθέντων τίτλων, προορίζεται νὰ διατεθῇ κατὰ τὸ ἥμισυ εἰς βελτίωσιν τῶν τόκων καὶ τὸ ἕτερον ἥμισυ εἰς ἀπόσβεσιν. Κρατηθέντος ἑνὸς ποσοῦ ἐκ δρ. 290,866.30 διὰ τὴν προσεχῆ διανομὴν πρὸς βελτίωσιν τοῦ τόκου, καὶ ἑτέρου ποσοῦ ἐκ δρ. 282,271.85 ὑπὲρ αὐξήσεως τοῦ διὰ τὴν προσεχῆ ἀπόσβεσιν ποσοῦ, τὸ ὑπόλοιπον διετέθη ὑπὸ τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς...

§49Κ. ΠΛΑΤΟΥΤΣΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπιθυμῇ, καλὸν εἶναι νὰ διακόψωμεν ἐπ’ ὀλίγα.

§50ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀναβάλωμεν κύριε Πρόεδρε.

§51ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβληθέντα νομοσχέδια θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 83–94). Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 7 καὶ 30′ μ. μ.)