1898.02.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 16

Τῆς 21 Φεβρουαρίου 1898.

(Σάββατον)

Ὥρα 4 καὶ 30′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάτοικοι Αἰτωλικοῦ τηλεγραφικῶς παραπονοῦνται ἐπὶ παρανόμῳ εἰσπράξει λιμενικοῦ φόρου ἐν Μεσολογγίῳ. Τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τοῦ συνδέσμου τῶν ἐν Λονδίνῳ εἰσαγωγέων σταφίδος ἀπέστειλεν ἀναφοράν, δι’ ἧς ὁ σύνδεσμος οὗτος κηρύσσεται κατὰ τῆς καταργήσεως τῆς διατάξεως τοῦ νόμου ͵ΒΝΕʹ τῆς 27 Ἰουλίου 1892, τῆς ἀπαγορευούσης τὴν φόρτωσιν σταφιδοκάρπου πρὸ τῆς 16 Αὐγούστου. Ὁ κ. Μαυρομμάτης ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§2ΕΠ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Πρὸ πολλοῦ, κύριε Πρόεδρε, ὅτε δὲν συνεδρίαζεν ἡ Βουλή. Ἔλαβον ἐκ Βονίτσης, ὅπως ὑποβάλω τῇ Βουλῇ, δύο ἀναφοράς, τὴν μὲν ἐκ μέρους τῶν κτηνοτρόφων τοῦ δήμου Ἀνακτορίων, τὴν δὲ ἐκ μέρους τῶν ἐν Βονίτσῃ ἐξ Ἠπείρου προσφύγων. Ὑποβάλλων ἤδη τὰς ἀναφορὰς ταύτας, κατεπειγούσης φύσεως καὶ μὴ ἐπιδεχομένας ἀναβολήν, θὰ ἐπικαλεσθῶ ἐπὶ τούτων, δι’ ὀλίγων, τὴν εὐμενῆ προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ. Καὶ πρῶτον ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τῶν κτηνοτρόφων τοῦ δήμου Ἀνακτορίων. Ὡς γινώσκετε, κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὸν παρελθόντα Μάρτιον καὶ Ἀπρίλιον, ὅτε ἐνηργοῦντο, ἢ μᾶλλον ἔδει νὰ ἐνεργηθῶσιν, ἡ δήλωσις τῶν ζώων, ἡ ἀπαρίθμησις αὐτῶν καὶ αἱ κατὰ τῶν ἀπαριθμήσεων ἐνστάσεις, δώδεκα μὲν ἡλικίαι κτηνοτρόφων διετέλουν ἐν ἐπιστρατείᾳ, συνεπλέκοντο μάλιστα κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην μετὰ τοῦ ἐχθροῦ, ἐν Βονίτσῃ δέ, ὁμόρῳ καὶ κατ’ ἐξοχὴν κτηνοτρόφῳ ἐπαρχίᾳ, τὰ πάντα διετέλουν ἀνάστατα, τὸ Δημαρχεῖον διετέλει ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ κλειστόν, οἱ δὲ ὑπολειφθέντες ἐν τῷ τόπῳ κτηνοτρόφοι ἠσχολοῦντο ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ νὰ συνοδεύωσι τὰ ἀγγαρευθέντα ζῶά των, ὅπως μεταφέρωσι τὰ ἐπιτήδεια καὶ πολεμεφόδια τοῦ ἐν Ἠπείρῳ στρατοῦ, διότι, ὡς εἶναι γνωστόν, ἀποκλεισθέντος τοῦ Ἀμβρακικοῦ κόλπου, ὁ ἐν Ἠπείρῳ στρατὸς ἐπεκοινώνει, ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, μεθ’ ἡμῶν διὰ τῆς ὁδοῦ Ζαβέρδας–Βονίτσης. Ἦτο λοιπὸν ἀπολύτως ἀδύνατον εἰς τοὺς ἐν Βονίτσῃ κτηνοτρόφους νὰ δηλώσωσι τὰ ζῶά των, νὰ παραστῶσι κατὰ τὴν ἀπαρίθμησιν αὐτῶν καὶ νὰ ὑποβάλωσιν ἐνστάσεις κατὰ τῆς ἀπαριθμήσεως. Καὶ ἐν τούτοις ἔτρεχον τὸν κίνδυνον νὰ ὑποστῶσι τὰς συνεπείας παραλείψεως, ἧς δὲν ἦσαν ὑπαίτιοι. Τὸν δὲ κίνδυνον τοῦτον ὑπέδειξα ἔκτοτε τῷ πρώην Ὑπουργῷ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ἀνεγνώρισε μὲν τὸ δίκαιον τῶν κτηνοτρόφων τούτων, ἐφρόνει ὅμως, ὅτι μόνον διὰ νόμου θὰ ἠδύνατο νὰ θεραπευθῇ τὸ κακὸν τοῦτο. Ὁ κίνδυνος ὅμως οὗτος ἤδη ἐπῆλθεν· οἱ ῥηθέντες κτηνοτρόφοι ἐνάγονται, καί, δηλοῦντες μὲν ἤδη τὰ ζῶά των, καταβάλλουσι τὸ διπλοῦν τοῦ φόρου, καταδικαζόμενοι δὲ, καταβάλλουσι τὸ τριπλοῦν. Διατρέχει ὅμως τὸν κίνδυνον καὶ τὸ Δημόσιον ν’ ἀπολέσῃ τὸν φόρον τοῦτον, ἐὰν εὐσυνείδητοι εἰρηνοδίκαι, βλέποντες τὴν ἀνωτέραν βίαν, εἰς ἣν εὑρέθησαν οἱ κτηνοτρόφοι, ἀθωώσωσιν αὐτούς. Ἀνάγκη ἑπομένως ἀπαραίτητος καὶ ἐπείγουσα, ἵνα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπιφέρῃ θεραπείαν εἰς τὴν καταφανῆ ταύτην ἀδικίαν. Θὰ ἐπέλθῃ δὲ ἡ θεραπεία αὕτη, ἐὰν ἐν τῷ ὑποβληθέντι νομοσχεδίῳ περὶ ἀπαλλαγῆς ἀμέσων φόρων, ὅπερ εἶναι ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, συμπεριληφθῇ καὶ ἡ ἐπαρχία Βονίτσης μεταξὺ τῶν ὁμόρων ἐπαρχιῶν, ἐν ἴσῃ μοίρᾳ μετὰ τῆς Φθιώτιδος καὶ Λοκρίδος, τοῦθ’ ὅπερ ἄλλως καὶ ἀκριβέστατον τυγχάνει. Περὶ τούτου δὲ ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω τὸν λόγον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἐν λόγῳ νομοσχεδίου. Ἤδη ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τῶν ἐν Βονίτσῃ ἐξ Ἠπείρου προσφύγων. Φαντάζεσθε, κ. Πρόεδρε, μετὰ πόσου ἐνθουσιασμοῦ, μετὰ ποίων ἐλπίδων, οἱ ἐν Ἠπείρῳ Ἕλληνες ἐδέχθησαν τὸν εἰσβαλόντα Ἑλληνικὸν στρατόν. Καὶ μέρος μὲν τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ πλατωνικώτερον ἐξεδήλωσαν τὰ αἰσθήματά των ταῦτα, ἄλλοι δὲ ἐνεργητικώτερον ἔλαβον μέρος. Αἱ ἐλπίδες ὅμως αὗται δὲν διήρκεσαν δυστυχῶς ἐπὶ πολύ, μετὰ δὲ τὸν ἐπελθόντα πανικὸν καὶ τὰς ἀκατανοήτους ἐκείνας ὑποχωρήσεις, οἱ ἐκτεθέντες Ἠπειρῶται, βέβαιοι περὶ τῶν ἀναμενουσῶν αὐτοὺς ἀντεκδικήσεων, ἐγκατέλειψαν τὰς ἑστίας των καὶ τὴν ἀκίνητον περιουσίαν των, παραλαβόντες δὲ τὰς οἰκογενείας των, μέρος τῆς κινητῆς των περιουσίας, ἐν οἷς καὶ τὰ ποίμνιά των, ἠκολούθησαν τὸν ὑποχωροῦντα Ἑλληνικὸν στρατόν. Εἰσῆλθον δὲ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐν πλήρει μεσημβρίᾳ, διὰ τῆς γεφύρας τῆς Ἄρτης καὶ τῶν Ἑλληνικῶν πλοίων, οὐδέποτε βεβαίως φανταζόμενοι ὅτι θὰ ἐχαρακτηρίζοντο ὡς λαθρέμποροι! Εἰσελθόντες δὲ εἰς Ἄρταν, διεσκορπίσθησαν πανταχοῦ, μέρος δ’ αὐτῶν μετὰ τῶν ποιμνίων των καὶ εἰς τοὺς ὡραίους λειμῶνας τοῦ δήμου Ἀνακτορίων. Ἀλλ’ ἀφιχθέντες ἐκεῖ, εὑρέθησαν πρὸ νέων ἀπογοητεύσεων. Οἱ ἐνοικιασταὶ τοῦ δημοτικοῦ φόρου Βονίτσης, ἐν συνεταιρισμῷ διατελοῦντες μετὰ τοῦ ἐκεῖ δημάρχου, ὡς γῦπες ἐπέπεσαν κατ’ αὐτῶν. Ἀριθμήσαντες τὰ ποίμνιά των, αὐθαιρέτως κατέσχον ἐξ αὐτῶν καὶ ἔλαβον τὸν δῆθεν δημοτικὸν φόρον. Ἐπὶ τῇ αἰτήσει τῶν προσφύγων, παρέστησα τότε τὰ δέοντα καὶ τῷ πρώην καὶ τῷ νῦν Ὑπουργῷ τῶν Ἐσωτερικῶν. Οὗτοι ἀνεγνώρισαν μὲν τὸ ἄδικον καὶ σκληρὸν τοῦ μέτρου, ἐφρόνουν ὅμως, ὅτι οὐδὲν ἠδύναντο νὰ πράξωσι κατ’ αὐτοῦ, ἵνα μὴ προκαλέσωσιν ἀποζημιώσεις κατὰ τοῦ Δημοσίου. Τὸ κατ’ ἐμέ, φρονῶν ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ πάντοτε, ἰδίως δὲ ἐν τοιαύταις περιστάσεσιν, ὀφείλουν νὰ ἔχωσι τὸ θάῤῥος τῆς εὐθύνης των, θὰ διέτασσον εἰς τὴν θέσιν των νὰ μὴ καταβληθῇ ὁ δημοτικὸς οὗτος φόρος· διότι τί ἤθελε τότε συμβῆ; Ἐὰν ἐνήγετο τὸ Δημόσιον ὑπὸ τῶν ἐνοικιαστῶν, θὰ ἀντέταττε κατ’ αὐτῶν τὴν ἀνωτέραν βίαν, ἤτοι ὅτι οἱ πρόσφυγες, καταφυγόντες παρ’ ἡμῖν μὲ πρόθεσιν παλινοστήσεως, δὲν ἠδυνήθησαν, ὡς ἐκ τῆς ἐμπολέμου καταστάσεως, νὰ παλινοστήσωσι μετὰ τὴν πάροδον τῆς παρεχομένης πρὸς τοῦτο ὑπὸ τοῦ νόμου τριμήνου προθεσμίας. Τὸ δὲ Δικαστήριον βεβαίως θὰ ἀπήλλασσε τὸ Δημόσιον. Ἀλλὰ καὶ ἂν κατεδίκαζεν αὐτό, ὤφειλε νὰ πληρώσῃ τὸν δημοτικὸν φόρον αὐτὸ τοῦτο τὸ Δημόσιον, ἀντὶ τῶν προσφύγων, διότι τὸ Δημόσιον ἦτο ὑπαίτιον τοῦ ἐκπατρισμοῦ αὐτῶν. Ἀλλ’ ὄχι μόνον οὐδὲν ἐγένετο ὑπὲρ τῶν προσφύγων, ἀλλὰ καὶ αὐταὶ αἱ ἀρχαὶ ἤδη, ἤτοι ὁ ἔφορος, ἔχων συμφέρον ὡς ἐκ τῶν ποσοστῶν, ἅτινα λαμβάνει εἰς τὴν εἴσπραξιν τοῦ φόρου τῶν ζώων, ὑποχρεοῖ τοὺς πρόσφυγας νὰ πληρώσωσι τὸν φόρον τοῦ 1897, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι λαθρεμπορικῶς εἰσήγαγον τὰ ζῶά των! Ἐπικαλοῦμαι λοιπὸν καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὴν μέριμναν τοῦ κυρίου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, ἵνα συμπεριλάβῃ καὶ τοὺς πρόσφυγας ἐν τῷ ῥηθέντι νομοσχεδίῳ, ἀπαλλάσσων αὐτοὺς τοῦ φόρου τῶν ζώων τοῦ 1897. Ἵνα μὴ δὲ καὶ αὖθις λάβω τὸν λόγον, ἐπικαλοῦμαι ἤδη τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τοῦ καταβαλλομένου ἐν Αἰτωλικῷ ὑπὸ τῶν ἐκεῖ ἐμπόρων διπλοῦ λιμενικοῦ φόρου, χάριν καὶ τοῦ λιμένος Μεσολογγίου. Περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης καὶ ἰδιαιτέρως παρέστησα τὰ δέοντα τῷ κ. Ὑπουργῷ, ἀλλὰ σήμερον ἔλαβον τηλεγράφημα πλείστων ἐκεῖθεν ἐμπόρων, ἐπαναλαμβανόντων τὰ ἐπὶ τοῦ προκειμένου παράπονά των. Τὸ τηλεγράφημα τοῦτο ἀπηυθύνθη καὶ εἰς τοὺς συναδέλφους Μεσολογγίου, Τριχωνίας καὶ Εὐρυτανίας, οἵτινες, πιστεύω, θέλουσιν ἐπίσης συστήσει τὰ δέοντα τῷ κ. Ὑπουργῷ.

§3ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν προσφύγων Ἠπειρωτῶν ἐν Βονίτσῃ νομίζω καθῆκόν μου νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις. Ἐπανειλημμένως ἔλαβον παράπονα δι’ ἀναφορῶν, καὶ νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον, δι’ οὓς λόγους ἀνέπτυξεν ὁ ἐξ Ἀκαρνανίας κ. Βουλευτής, ὅπως μὴ γείνῃ δεκτὴ ἡ ἀπαίτησις, ἡ μὴ βάσιμος, τοῦ δήμου Ἀνακτορίων, τοῦ νὰ λάβῃ φόρον παρ’ αὐτῶν. Νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν, διὰ διατάξεως προσθέτου εἰς τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον νὰ ληφθῇ πρόνοια, διότι οἱ κτηνοτρόφοι ἐκεῖνοι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ καταβάλωσι τὸν ζητούμενον φόρον.

§4Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.). Ἀπαντῶν εἰς τὴν σύστασιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ κ. Μαυρομμάτη, ὡς πρὸς τὸν ἐπιβαλλόμενον διπλοῦν λιμενικὸν φόρον εἰς τὰ ἐξ Αἰτωλικοῦ καὶ ἄλλων μερῶν διὰ τῆς λίμνης τοῦ Μεσολογγίου διερχόμενα ἐμπορεύματα, λέγω ὅτι ἀληθῶς ἐγεννήθη ζήτημα, διότι περὶ αὐτοῦ ὑπῆρχε γνωμοδότησις τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, ἐκ τῆς ὁποίας προέκυψε μία περιπλοκή. Τούτου ἕνεκεν προεκάλεσα νέαν γνωμοδότησιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, καὶ ἐλπίζω ὅτι τὴν προσεχῆ Δευτέραν ἢ Τρίτην θὰ ἦμαι εἰς θέσιν νὰ δώσω ὁριστικὴν ἀπάντησιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου.

§5ΦΙΛ. ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Κατόπιν τῆς δηλώσεως, τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο χθὲς ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς περὶ τῶν στρατιωτικῶν καταστημάτων, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς τὴν καταληφθεῖσαν Θεσσαλίαν, ἔρχομαι νὰ τὸν παρακαλέσω νὰ καταθέσῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, ἀφοῦ εἶχε τὴν γνώμην νὰ ἀποταθῇ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐρωτήσῃ ἂν ἦναι διατεθειμένη αὕτη νὰ δώσῃ ἄλλην ἑρμηνείαν. Τοῦτο καὶ μόνον ἐθεώρησα καθῆκον νὰ ζητήσω, διότι καὶ ἐγὼ ἀντιπροσωπεύω ἐπαρχίαν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται στρατιωτικὰ καταστήματα, τῶν ὁποίων ἡ μίσθωσις ἐγένετο ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους.

§6Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δύο συστάσεις ἔχω νὰ ὑποβάλω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Τῇ προτάσει του ἐψηφίσθη νόμος περὶ ἀπαλλαγῆς τῶν Θεσσαλῶν φοιτητῶν ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν. Ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐφηρμόσθη ὡς πρὸς τὸ χειμερινὸν ἑξάμηνον, προέβλεψε δὲ, ὅπως διὰ διατάγματος ἐπεκταθῇ ἡ ἀπαλλαγὴ καὶ ἐπὶ τὸ θερινὸν ἑξάμηνον· ἀλλὰ τοιοῦτόν τι δὲν ἐγένετο μέχρι τοῦδε. Λαμβάνω τὴν τιμὴν ἐπὶ τούτου νὰ προκαλέσω τὰς σκέψεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἡ σύστασίς μου ἔχει ὡς ἀκολούθως (ἀναγινώσκει): «Συνιστῶ τῷ κ. ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργῷ, ὅπως τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου προκληθῇ ἡ ἔκδοσις διατάγματος κατὰ τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νόμου ͵ΒΦΙΖʹ τῆς 14 Δεκεμβρίου 1897 περὶ ἀπαλλαγῆς ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν κατὰ τὸ θερινὸν ἑξάμηνον τῶν δυνάμει τοῦ αὐτοῦ νόμου ἀπαλλαγέντων ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, διότι ἀτυχῶς ἐξακολουθοῦσιν ἔτι ὑφιστάμενοι οἱ τὴν ἀπαλλαγὴν διὰ τὸ χειμερινὸν ἑξάμηνον ὑπαγορεύσαντες τὸν νόμον λόγοι.» Παρακαλῶ ἐπίσης τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ περὶ τῆς πληρωμῆς τῶν μισθῶν τῶν δημοδιδασκάλων ἐν Θεσσαλίᾳ, διότι ἀπὸ τῆς 1ης Ἰανουαρίου δὲν ἐπληρώθησαν· δὲν βλέπω δὲ ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς πρὸς τοῦτο.

§7ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ἐξήτασα καὶ ἐγὼ περὶ τούτου τί συμβαίνει. Τὸ νομοσχέδιον πράγματι ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ καὶ ἐδόθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸ ἔχει δὲ εἰς χεῖράς του ὁ κ. Δειμέζης, ὁ ὁποῖος ὑπεσχέθη ὅτι θέλει σπεύσει νὰ καλέσῃ τὴν ἐπιτροπὴν καὶ ὑποβάλῃ εἰς αὐτὴν τοῦτο· μεθ’ ὃ θὰ ἀναγραφῇ ἐκ τῶν πρώτων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§8Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Κατὰ τὸ 1896 ἔλαβε χώραν διεθνὴς συνδιάσκεψις ἐν Βουδαπέστῃ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐτροποποιήθη ὁ κανονισμὸς τῶν διεθνῶν τηλεγραφημάτων. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἡ Ἑλλὰς ἔλαβε μέρος εἰς τὴν συνδιάσκεψιν ταύτην, ὑποβάλλω τὴν περὶ τούτου σύμβασιν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς κύρωσιν. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1898 εἶναι ἀναγεγραμμέναι πιστώσεις διὰ διάφορα ἔργα ὁδοποιΐας. Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ ἐγκρίσεως προϋπολογισμῶν πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τούτων κατὰ τὰ νόμιμα. Σᾶς εἶναι γνωσταὶ, Κύριοι, ἐπίσης αἱ περιπέτειαι, ἃς ὑπέστη ὁ σιδηρόδρομος Μύλων–Καλαμῶν. Ὅπως συντελεσθῇ τὸ ἔργον, ἐλήφθη τὸ μέτρον νὰ γείνῃ σύμβασις μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἑταιρίας τῆς ἀναλαβούσης τὸ ἔργον. Ὑποβάλλω τὴν σύμβασιν ταύτην καὶ τὸ πρὸς κύρωσιν αὐτῆς νομοσχέδιον μετὰ ἐκθέσεως αἰτιολογικῆς.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑποβληθέντα νομοσχέδια θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 52–54).

§10ΤΡΑΚΑΣ. Προχθὲς εἶπόν τινα, εἰς τὰ ὁποῖα ἐπανέρχομαι, περὶ τῶν ζημιῶν, τὰς ὁποίας ὑπέστησαν οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων τῆς παλαιᾶς ὁροθετικῆς γραμμῆς Δίβρης, Δερβέν– Φούρκας, Δερβὲν–Καρυᾶς, Στύρφακα, Τσοπανλατῶν, Δαϊτσᾶς καὶ Παλαιοχωρίου, τὰ ὁποῖα ἔπαθον ζημίας μεγαλειτέρας ἴσως τῶν ζημιῶν, τὰς ὁποίας ὑπέστησάν τινες τῶν Θεσσαλῶν· διότι ἐκεῖ, ὅτε ὁ ἡμέτερος στρατὸς ὑπεχώρει, ἔδιδε καιρὸν ὁ τουρκικὸς στρατὸς εἰς τοὺς κατοίκους νὰ ἀναχωρῶσιν ἐν τάξει, καθόσον ἐδίσταζε νὰ προχωρήσῃ ἀμέσως, ἀγνοῶν τὴν αἰσχρὰν φυγομαχίαν τῶν διοικητῶν τοῦ στρατοῦ μας, ἐνῷ ἐδῶ οἱ Τοῦρκοι εἰσήρχοντο πρὶν εἰσέλθουν οἱ ἰδικοί μας, οἱ ὁποῖοι δὲν κατέλαβον ἐγκαίρως τὰς διαβάσεις τῆς Ὄθρυος. Αὐτὴ ἦτο ἡ διοίκησις τῆς στρατιωτικῆς μας δυνάμεως ἐν Θεσσαλίᾳ, καὶ δι’ αὐτὸ ἐπάθομεν αὐτά. Λοιπὸν κατεστράφησαν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί. Τὸ χειρότερον δὲ εἶναι, ὅτι οἱ Τοῦρκοι κατέστρεψαν τὰ σπαρτά των καὶ ἐλαφυραγώγησαν πάντα τὰ οἰκιακά των σκεύη καὶ ἔπιπλα, καὶ κατεδάφισαν καὶ τὰς οἰκίας τῶν κατοίκων τῶν χωρίων Δίβρης, Δερβὲν–Φούρκας καὶ Δερβὲν–Καρυᾶς· τὸν Νοέμβριον δὲ, ὅτε ἔφυγαν οἱ Τοῦρκοι ἀπὸ δύο χωρία Δίβρην καὶ Δερβὲν–Καρυὰ, δὲν ἀφῆκαν τίποτε. Οἱ ἄνθρωποι εὑρίσκοντο εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κατοικῶσιν ἐντὸς χαραδρῶν, εἰς καλύβας κατεσκευασμένας ἀπὸ δένδρα· ἐκεῖ ζῶσι τὰ παιδιά των, καὶ δὲν ἔχουν νὰ φάγουν! Εἰς τὰ χωρία αὐτὰ εἶναι δίκαιον νὰ δοθῇ βοήθημα. Πρὸ καιροῦ ἔκαμα τὰς δεούσας παραστάσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἐνῷ αὕτη ἀνεγνώρισε τὸ δίκαιον αὐτῶν, δὲν ἠδύνατο, μολονότι ἐπεθύμει, ὡς ἔλεγε, νὰ δώσῃ, διότι ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος ἐχορήγησεν εἰς τοὺς Θεσσαλοὺς ἄρτον, δὲν περιλαμβάνει καὶ τοὺς παθόντας κατοίκους Φθιώτιδος. Ἀλλὰ τέλος πάντων ἡ Κυβέρνησις ἂς φροντίσῃ νὰ φέρῃ νόμον εἰς τὴν Βουλὴν, ἢ ὅπως δήποτε νὰ δώσῃ εἰς αὐτοὺς ἄρτον, διότι 250 οἰκογένειαι ἀποθνήσκουσι τῆς πείνης! Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς διατροφῆς τῶν δυστυχῶν αὐτῶν χωρικῶν μέχρι τέλους τοῦ προσεχοῦς μηνὸς Μαΐου, διὰ νὰ μὴ ἀποθάνωσι τῆς πείνης οἱ δυστυχεῖς. Δὲν πιστεύω δὲ ἡ Βουλὴ νὰ ἀρνηθῇ εἰς αὐτοὺς νὰ χορηγήσῃ ἄρτον ἐπὶ τρεῖς τοὐλάχιστον μῆνας, ἕως ὅτου ἔλθῃ ὁ θερισμὸς τῶν νέων σπαρτῶν, ὅτε θὰ δυνηθῶσι νὰ ἀπολαύσωσι διὰ τῆς ἐργασίας αὐτῶν τὸν ἄρτον τῶν οἰκογενειῶν των.

§11Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Πίστωσις ὑπάρχει ἀναγεγραμμένη πρὸς περίθαλψιν τῶν ἐκ Θεσσαλίας προσφύγων. Ἐὰν φρονῇ ὁ κύριος Βουλευτὴς, ὅτι καὶ οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων, περὶ ὧν ὡμίλησεν, ἔχουσιν ἀνάγκην περιθάλψεως, νομίζω ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα, ὡς Βουλευτὴς, νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν εἰς τὴν Βουλὴν περὶ χορηγίας βοηθείας πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπόν.

§12ΤΡΑΚΑΣ. Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι εὐκολώτατον νὰ φέρῃ νομοσχέδιον τοιοῦτον, ὅπως ἤθελεν ἐγκρίνει. Ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει, βεβαίως θὰ φέρω ἐγὼ πρότασιν τοιαύτην.

§13ΣΠ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Ὑπενθυμίζω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας τὴν χθεσινὴν ἐπερώτησίν μου, καὶ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ μὲ πληροφορήσῃ, ἐὰν διεγράφη ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1898 ἡ πίστωσις περὶ συνδρομῆς τοῦ Δημοσίου πρὸς συντήρησιν τῆς ἐν Ληξουρίῳ Πετριτσίου Σχολῆς, ἡ διὰ νόμου καθιερωμένη.

§14Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Πληροφορῶ τὸν κ. Βουλευτὴν, ὅτι διεγράφη.

§15ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα τῆς διαγραφῆς, διότι ἡ πίστωσις αὕτη εἶναι καθιερωμένη διὰ νόμου καὶ ὀφείλει νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους· δὲν δύναται δὲ νὰ διαγραφῇ, εἰμὴ διὰ νέου νόμου, καταργοῦντος τὸν ἰσχύοντα.

§16Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Καίτοι ἠδύνατο νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις αὕτη δι’ ἄλλην κατάλληλον στιγμὴν, νομίζω ὅτι ὁ νόμος, ὃν ἐπικαλεῖται ὁ κ. συνάδελφος, ψηφισθεὶς μετὰ μακρὰν συζήτησιν, καταστήσασαν γνωστὰ ὅλα τὰ περὶ τῆς δῆθεν Πετριτσείου Σχολῆς, δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὸς διὰ τὸν Ὑπουργόν. Ὁ νόμος διαλαμβάνει, ὅτι «ἐπιτρέπεται νὰ χορηγῆται ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου ποσὸν 6,000 δραχμῶν ἐτησίως πρὸς συμπλήρωσιν τῶν τοῦ εἰρημένου Γυμνασίου δαπανῶν». Οὐχὶ ὑποχρέωσιν, ἀλλ’ ἄδειαν δίδει τῷ Ὑπουργῷ νὰ ἐγγράψῃ, ἂν ἐγκρίνῃ, πίστωσιν. Ὥστε ὁ νόμος δὲν παρεβάθη διὰ τῆς διαγραφῆς τῆς πιστώσεως ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ κ. συνάδελφος ἐπιθυμῇ νὰ τῷ εἴπω τοὺς λόγους, δι’ οὓς διέγραψα τὴν πίστωσιν, εἶναι ζήτημα ἄλλο. Αὐτὸ ὅμως θὰ ἠδύνατο νὰ συζητηθῇ βραδύτερον. Ἀλλὰ καὶ σήμερον ἴσως δὲν θὰ εἶχον ἀντίῤῥησιν νὰ ἀναγραφῇ μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου πίστωσις, διὰ νὰ μὴ ἀργήσῃ ἐν μέσῳ τοῦ ἔτους τὸ Γυμνάσιον τοῦτο. Νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον, τὸ Δημόσιον νὰ συντηρῇ Γυμνάσιον ἐκεῖ, ὅπου δὲν χρειάζεται, διότι ἐγγύτατα ὑπάρχει ἄλλο Γυμνάσιον. Νομίζω δὲ, ὅτι ὁ τίτλος «συνδρομὴ διὰ τὴν Πετρίτσειον Σχολὴν» συντελεῖ, ὥστε μέχρι σήμερον νὰ μὴ ἐκτελεσθῶσιν ἄλλα καθήκοντα σπουδαιότερα καὶ ἐκ μέρους τοῦ κ. Βουλευτοῦ καὶ ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ὁ λόγος, δι’ ὃν ἀπήλειψα τὴν πίστωσιν, ἦσαν αἱ ἀνάγκαι αἱ οἰκονομικαί, αἱ ὁποῖαι ἐπέβαλλον εἰς ἡμᾶς νὰ περιστείλωμεν τὰς δαπάνας πάσας τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐνόμισα δὲ, ὅτι ἔπρεπεν ἐπὶ τῆς γυμνασιακῆς πρὸ παντὸς ἐκπαιδεύσεως νὰ γείνωσιν αἱ οἰκονομίαι αὗται. Ποῖοι εἶναι οἱ καρποὶ τῆς γυμνασιακῆς ἐκπαιδεύσεως, γνωρίζουσι πάντες οἱ διελθόντες ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. Ἡ μέση ἐκπαίδευσις εἶναι ἴσως ἡ κυριωτάτη αἰτία καὶ αὐτῶν τῶν ἀτυχημάτων τῶν ἐθνικῶν. Ἡ ἐκπαίδευσις αὕτη δὲν πληροῖ κανένα τῶν σκοπῶν, οὓς ὤφειλε νὰ πληροῖ.

§17ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Νομίζετε;

§18Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐφ’ ὅσον τὸ ἄδικον, τὸ ὁποῖον ἐγένετο διὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως ταύτης, ἦτο μόνον κοινωνικὸν, ἐπετρέπετο ἴσως ν’ ἀδιαφορῶμεν, ἀλλὰ σήμερον κατέστη ζήτημα καὶ δι’ αὐτοὺς τοὺς ἐν τοῖς Γυμνασίοις ἐκπαιδευομένους, οἵτινες προσέρχονται ἐκεῖ μὲ ἐλπίδας, ἃς δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ πραγματοποιήσωσι. Πολλὰ κακὰ προξενεῖ ἡ τοιαύτη κατάστασις, καὶ φροντίζομεν καὶ ὁ κ. συνάδελφος καὶ πάντες περὶ αὐτῆς, ἀδιαφοροῦντες διὰ τὴν ἀληθῆ τοῦ λαοῦ ἐκπαίδευσιν, ὑπὲρ ἧς πρέπει νὰ ἐνδιαφερώμεθα, τὴν δημοτικὴν, λέγω, ἥτις δὲν εἶναι ὁποία ἔπρεπε νὰ ἦναι, οὐδὲ ἀνάλογος πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου, οὔτε πρὸς τὰς ἰδέας, ἃς ἔχομεν περὶ ἡμῶν, ὡς λαοῦ ἐξαιρετικὴν κεκτημένου διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν ἰδιοφυΐαν. Δὲν ἐκπαιδεύομεν τὸν λαὸν, δὲν ἐκπαιδεύομεν τὰς μητέρας, καὶ νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ περιστείλωμεν τὰς διὰ τὴν γυμνασιακὴν ἐκπαίδευσιν δαπάνας, ὅταν ἡ διὰ τὰς γυναῖκας ἐκπαίδευσις ἀντιστοιχῇ πρὸς ἓν τοῖς ἑκατὸν, ὅταν ὑπάρχωσιν 130 ὁλόκληροι δῆμοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι σχολεῖον θηλέων, ὅταν ὑπάρχωσιν 200,000 πληθυσμοῦ, ὅστις οὐδεμίαν ἔχει δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Ὄταν λοιπὸν τοιαύτη ἦναι ἡ κατάστασις τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γείνωσιν οἰκονομίαι εἰς τὴν γυμνασιακὴν καὶ οὐχὶ εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Ὑπὸ τοιούτων ὁρμώμενος σκέψεων, ἐνόμισα ὅτι τὰς ἐπιβεβλημένας ὑπὸ τῶν δημοσίων ἀναγκῶν οἰκονομίας ἔπρεπε νὰ φέρω εἰς τὴν γυμνασιακὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ κυρίως εἰς τὰ Γυμνάσια ἐκεῖνα, ἅτινα δὲν χρησιμεύουσι τόσον, ὡς εἶναι τὸ Γυμνάσιον, περὶ οὗ πρόκειται. Ἀφοῦ οἱ εἰς αὐτὸ φοιτῶντες δύνανται κάλλιστα νὰ μεταβαίνωσιν εἰς ἀπόστασιν μικροτέραν ἐκείνης, ἣν διανύουν οἱ εἰς τὴν αὐτὴν πόλιν πολλάκις κατοικοῦντες. Ἐπεκράτησαν ἐν τῇ ὑπ’ ἐμὲ Ὑπουργείῳ σκέψις, ὅπου ὑπάρχουσι πλείονα τοῦ ἑνὸς Γυμνάσια, ἢ ὅπου ἐγγύτατα, ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὑπάρχουσι διπλᾶ τοιαῦτα, τὸ ἓν τούτων νὰ μεταβληθῇ εἰς Ἐμπορικὴν Σχολήν. Διὰ τοῦτο ἡ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν περὶ Γυμνασίων πίστωσις ἐνεγράφη καὶ ὡς πίστωσις δι’ ἐμπορικὰς Σχολάς. Τοιαῦται σκέψεις, οὐχὶ δὲ πνεῦμα δυσμενείας, ἐνέπνευσαν τὴν ἀπάλειψιν τῆς πιστώσεως. Ἐδήλωσα ὅμως, ὅτι, ἀφοῦ ῥιζικώτερα περὶ ἐκπαιδεύσεως μέτρα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῶσιν ἤδη, οὐδεμίαν ἔχω δυσκολίαν νὰ προτείνω τὴν ἐπαναφορὰν τῆς πιστώσεως μέχρι τέλους τοῦ τρέχοντος σχολικοῦ ἔτους, διὰ νὰ μὴ ἐπέλθῃ ζημία εἰς τοὺς ἐγγεγραμμένους μαθητὰς τῆς Πετριτσείου Σχολῆς.

§19ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Δὲν δύναμαι, κ. Ὑπουργὲ, ἢ νὰ ἐκφράσω τὰ παράπονά μου διὰ τὴν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀπάλειψιν τῶν 6,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς ἑνώσεως καὶ μέχρι τῆς ὑπουργείας ὑμῶν ἡ Κυβέρνησις ἐχορήγει διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ ἰδιοσυντηρήτου Γυμνασίου Λευκάδος, τὸ ὁποῖον δὲν ἐξυπηρετεῖ μόνον τὰς ἀνάγκας τῆς ἐπαρχίας αὐτῆς ἀλλὰ καὶ τὰς τῆς ὁμόρου Ἀκαρνανίας, τῆς Πρεβέζης καὶ ἐν μέρει καὶ τῆς Ἰθάκης. Ὁ λόγος τῆς οἰκονομίας, τὸν ὁποῖον προετάξατε, δὲν μοὶ φαίνεται ὀρθὸς, ὅταν διὰ τὴν ὑπὲρ τοῦ Κράτους οἰκονομίαν τῶν 6,000 δραχμῶν προκαλῆτε τὴν κατάλυσιν ἑνὸς τόσον ἀναγκαίου καὶ ὠφελίμου ἱδρύματος, καὶ ἀφοῦ δὲν καταργεῖτε οὐδὲν ἐκ τῶν πολλῶν Γυμνασίων, διὰ τὴν διατήρησιν τῶν ὁποίων ἑκατοντάδες χιλιάδων δραχμῶν δαπανῶνται κατ’ ἔτος. Τὸ Γυμνάσιον Λευκάδος διὰ τὴν καλὴν διεύθυνσιν αὐτοῦ συγκαταλέγεται μεταξὺ τῶν καλλιτέρων τοῦ Κράτους, καὶ θὰ ἦναι πολὺ ἄδικος καὶ ἐπιζήμιος ἡ διάλυσίς του. Τούτων ἕνεκα, κύριε Ὑπουργὲ, παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ διορθώσητε τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον ἐποιήσατε εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, καθὼς καὶ εἰς τὰ ἄλλα μέρη, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερα.

§20ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Εὐχαριστῶ κατὰ πρῶτον τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅστις τέλος πάντων εὐηρεστήθη νὰ ἀνοίξῃ τὸ στόμα καὶ ἀπαντήσῃ εἰς τὰς ἐπερωτήσεις μου...

§21ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἶναι ἡ πρώτη. Ὥστε δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε παράπονον.

§22ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Δὶς ἐπερώτησα, καὶ ἐσιωπήσατε. Σᾶς ἐπροκάλεσα καὶ δὲν μὲ ἠξιώσατε ἀπαντήσεως, ἐνῷ νομίζω ὅτι ὠφείλατε ν’ ἀπαντήσητε εἰς ἀντιπρόσωπον τοῦ ἔθνους.

§23ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι τὸ καθῆκον τοῦ νὰ ἀπαντῶ μετὰ μελέτην καὶ οὐχὶ ἐπιπολαίως, δὲν ἐπιβάλλει νὰ ἀπαντῶ εὐθύς. Νομίζω δὲ, ὅτι καλῶς ἔπραξα νὰ μελετήσω τὸ ζήτημα, καὶ ἐκ σεβασμοῦ πρὸς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. συναδέλφου καὶ διότι ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ ἐρευνήσω τὰ κατὰ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ νὰ λάβω τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μοὶ ἐπιβάλλονται, διότι πιθανὸν περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης εἶναι ἀνάγκη καὶ ἡ Εἰσαγγελία νὰ λάβῃ μέτρα...

§24ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Βεβαίως. Καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω πρὸς τοῦτο.

§25ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. .. Διότι ὁ τίτλος αὐτὸς, Πετρίτσειον Γυμνάσιον, εἰς οὐδὲν ἄλλο συντελεῖ, παρὰ εἰς τὸ νὰ ἀποπλανᾷ τὰς ἐρεύνας τῶν ἁρμοδίων πρὸς ἀνεύρεσιν τῆς ἀληθείας. Διότι δὲν πρόκειται περὶ Πετριτσείου Σχολῆς. Δὲν ὑπάρχει Πετρίτσειος Σχολή· ὑπάρχει ἓν Γυμνάσιον, συντηρούμενον ἀφ’ ἑνὸς ὑπὸ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἀπὸ τὴν ζητουμένην πίστωσιν εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ταμείου.

§26ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Ἀπὸ χρήματα τοῦ τόπου.

§27ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ χρήματα τοῦ λιμενικοῦ ταμείου, διότι Πετρίτσειος περιουσία δὲν ὑπάρχει. Ταῦτα ἐξετέθησαν ἄλλοτε ἐνταῦθα, ὁ δὲ κύριος Στάης ὁμολογουμένως εἶναι ὁ ἀποκαλύψας διὰ μακρῶν πέρυσι τὰ περὶ τῆς Πετριτσείου Σχολῆς.

§28ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Ὁ κ. Στάης δὲν εἶπε τίποτε περὶ Πετριτσείου Σχολῆς, καὶ τὸν παρέχω μάρτυρα. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς μομφὰς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, δὲν θεωρῶ προσῆκον νὰ ἀπαντήσω, διότι γνωρίζω τὴν ἰδιοσυγκρασίαν του· ἤθελον δ’ ἐκπλαγῆ, ἐὰν ἐφέρετο διαφοροτρόπως. Ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος, λέγω ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων συντάσσεται ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους· ἐπὶ δὲ τοῦ προκειμένου ὑπάρχει νόμος ῥητὸς, ὁ ͵ΒΤΠΒʹ τῆς 20 Μαρτίου 1896, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι «χορηγοῦνται ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου διὰ τὸ Πετρίτσειον Γυμνάσιον 6,000 δραχμαί». Ἐν τίνι δικαιώματι ὁ κ. Ὑπουργὸς, πρὶν ἢ φέρῃ νόμον ἐπὶ τούτου, διέγραψε τὸ κονδύλιον τοῦτο; Μᾶς εἶπε περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, περὶ γυμνασιακῆς καὶ τὰ τοιαῦτα, πράγματα τὰ ὁποῖα οὐδεμίαν πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα ἔχουσι σχέσιν. Ἄλλως τε, μὲ ὅλον τὸν σεβασμὸν, ὃν ἔχω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν, δι’ ὅσων εἶπεν οὐδὲν ἕτερον ἀπέδειξεν ἢ ὅτι πολὺ δικαίως δύναται νὰ ἐπονομασθῇ φωτοσβέστης. Νομίζω ὅτι οὐχὶ μόνον μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου, ὡς ἰσχυρίζεται ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἀλλὰ μέχρις ὅτου ὑφίσταται ὁ ἰσχύων νόμος, ὑποχρεοῦται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀναγράφῃ τὴν σχετικὴν πίστωσιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Αὐτὸ εἶναι τὸ νόμιμον καὶ τὸ δίκαιον. Ἐπαρχία δὲ, ἥτις συνεισφέρει 900,000 δραχ. κατ’ ἔτος εἰς τὸ Δημόσιον, δικαιοῦται, νομίζω, συνδρομῆς παρὰ τοῦ Κράτους 6,000 δραχ. διὰ τὸ μόνον ἵδρυμα, τὸ ὁποῖον ἔχει.

§29Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Πόσον ἀπέχει τὸ Γυμνάσιον Ληξουρίου ἀπὸ τοῦ Ἀργοστολίου;

§30ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Τὸ Γυμνάσιον τοῦ Ληξουρίου ἀπὸ τοῦ Ἀργοστολίου διὰ τοῦ ἀτμοπλοίου ἀπέχει ἡμίσειαν ὥραν, διὰ ξηρᾶς δὲ 10 ὥρας. Κατὰ δὲ τὸν χειμῶνα, ὅταν θελήσῃ τις νὰ μεταβῇ, θὰ χρειασθῇ 8–10 ἡμέρας. Ὥστε διὰ τὸν μαθητὴν τοῦ Ληξουρίου, εἴτε εἰς τὰς Ἀθήνας σπουδάζει εἴτε εἰς τὸ Ἀργοστόλιον, εἶναι τὸ αὐτό. Ἀφοῦ δὲ ὁ ἀοίδιμος Πετρίτσης διέθετε τὴν περιουσίαν του ὑπὲρ τῆς Σχολῆς ταύτης, δὲν ἐννοῶ τὸν λόγον τῆς τοιαύτης, ἀντιδράσεως...

§31ΤΖΑΝΕΤΑΚΗΣ. Πόσα πληρόνει τὸ λιμενικὸν ταμεῖον διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου;

§32ΦΟΡΕΣΤΗΣ. 12,000 δραχμὰς.

§33ΤΖΑΝΕΤΑΚΗΣ. Τί πληρόνει ἡ Πετρίτσειος περιουσία;

§34ΦΟΡΕΣΤΗΣ. 4,000.

§35Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσοι μαθηταὶ εἶναι;

§36ΦΟΡΕΣΤΗΣ. 80.

§37ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἡ περιουσία τοῦ Πετρίτση τί ἐγένετο;

§38ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Δυστυχῶς ἐκλάπη ἡ περιουσία, καὶ χιλιάκις ἔκαμα ἀναφορὰς νὰ γείνουν ἀνακρίσεις περὶ τούτου, ἀλλ’ οὐδὲν ἐνεργήθη.

§39ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Πρὸ ἑνὸς περίπου μηνὸς ἐξεδόθη Β. Διάταγμα, προκληθὲν ὑπὸ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου ἐτέθη εἰς ἀργίαν διὰ προσκαίρου παύσεως ἀξιωματικὸς τοῦ οἰκονομικοῦ κλάδου τοῦ ναυτικοῦ, ὁ κύριος Σπυρίδων Χατζηανδρέου. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ, ὅπως εἰς προσεχῆ συνεδρίασιν προσαγάγῃ ὅλα τὰ ἔγγραφα, τὰ σχετιζόμενα πρὸς τὴν ὑποβολὴν τοῦ διατάγματος τούτου, καὶ ἰδίᾳ τὴν ἔκθεσιν, δι’ ἧς συνώδευσε πρὸς τὸν Βασιλέα τὸ σχέδιον τοῦ διατάγματος.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἄλλος τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως; Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπαναληπτικῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς. Τὸ Ϛʹ τμῆμα τῆς Βουλῆς προτείνει τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς καὶ τὴν ἀναγνώρισιν ὡς νομίμου βουλευτοῦ τοῦ κ. Κωνσταντίνου Σμολένσκη, ἀντὶ τοῦ ἀποθανόντος Κωνσταντίνου Στυλ. Κολιάτσου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν του τμήματος παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς καὶ νόμιμον βουλευτὴν τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς τὸν κ. Κωνστ. Σμολένσκην, ἔχοντα τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζόμενα προσόντα. (Ἐνταῦθα προσελθὼν ὀμνύει ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου τὸν νενομισμένον ὅρκον τοῦ Βουλευτοῦ ὁ κύριος Κωνστ. Σμολένσκης).

§41ΦΩΝΑΙ (ἐξ ὅλων τῶν ἑδρῶν). Ἄξιος! ἄξιος!

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος, Βελγίου, Γαλλίας, Ἰταλίας καὶ Ἑλβετίας προσθέτου συμβάσεως περὶ ἐπαυξήσεως τῶν ἐν ταῖς χώραις τῆς Λατινικῆς ἑνώσεως κυκλοφορούντων ἀργυρῶν κερμάτων.

§43Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μίαν παρατήρησιν θέλω ἀπευθύνει πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐξ ἀφορμῆς τῆς συμβάσεως. Ἐπεθύμουν, ἐὰν ἔχῃ ἐσχηματισμένην γνώμην, ἄλλως ἀφοῦ ἐξετάσῃ τὸ πρᾶγμα, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ ἑξῆς: Ἂν δὲν συμφέρει νὰ ἐπωφεληθῇ τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα τῷ χορηγοῦσιν αἱ συμβάσεις, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ποσὸν τῶν νομισμάτων τῶν ἀργυρῶν, δηλ. τῶν δύο φράγκων, τοῦ ἑνὸς φράγκου, τῶν 50 λεπτῶν καὶ τῶν εἴκοσι λεπτῶν, καὶ διὰ ποῖον λόγον μέχρι σήμερον δὲν ἔκαμε χρῆσιν πλήρους τοῦ δικαιώματος, ὅπερ τοῦ χορηγοῦσιν αἱ νομισματικαὶ συνθῆκαι, αἵτινες μᾶς συνδέουν μετὰ τῶν ἄλλων Λατινικῶν Κρατῶν τῆς Εὐρώπης. Κατὰ τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Λατινικῆς ἑνώσεως, ἧς μετέχει καὶ ἡ Ἑλλὰς, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ κόπτωμεν μέχρι 15 ἑκατομμυρίων τοιούτων ἀργυρῶν νομισμάτων, συμπληρωτικῶν λεγομένων. Γνωρίζω ὅτι ἔχομεν ἀκόμη δικαίωμα διὰ ποσὸν 4,200,000 φράγκων, εἰς τῶν ὁποίων τὴν κοπὴν δὲν προβαίνομεν, ὅπως ἐκ τῆς ἐκθέσεως, ἥτις συνοδεύει τὸ νομοσχέδιον, φαίνεται, διότι δὲν ἔχομεν τὰ μέσα νὰ ἐξαγοράσωμεν τὰ ἀργυρᾶ νομίσματα τὰ Ἑλληνικὰ, ὅσα εὑρίσκονται εἰς τὰ ταμεῖα τῶν τεσσάρων ἄλλων Κρατῶν τῆς Λατινικῆς ἑνώσεως καὶ τὰ ὁποῖα ὑποθέτω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπολογίζει εἰς ὁλόκληρον τὸ ὑπόλοιπον μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν ἐκ τῶν δεκαπέντε ἑκατομμυρίων τοῦ ποσοῦ τῶν μὴ κοπέντων 4,200,000, δηλ. εἰς 11,800,000. Δικαίως τὸ Δημόσιον ὀῤῥωδεῖ πρὸς τοιαύτην ἐξαγορὰν, ἤτοι νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὰ ταμεῖα τῶν τεσσάρων αὐτῶν Κρατῶν τὰ ἐλλείποντα ἀργυρᾶ συμπληρωτικὰ νομίσματα ἐκ τῆς κυκλοφορίας ἐν Ἑλλάδι καὶ νὰ ἀνταλλάξῃ ταῦτα πρὸς χρυσὸν, ὡς ὁρίζει ἡ συνθήκη. Νομίζω ὅμως, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 11,800,000 εἰς ἀργυρᾶ νομίσματα, ὅπερ ἐκόψαμεν, δὲν εὑρίσκεται εἰς τὰ ταμεῖα τῶν τεσσάρων Κρατῶν, καὶ ὅτι πρὶν πρέπει νὰ ἐξετασθῇ, ἄν καὶ ἐν Ἑλλάδι δὲν συμβαίνει ὅ,τι συνέβη εἰς τὰ τέσσαρα ἄλλα Κράτη, δηλαδὴ δὲν ἠλαττώθη τὸ ποσὸν τῶν νομισμάτων τῶν ἀργυρῶν κατὰ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν ἕνεκα ἀπωλειῶν. Ἡ Ἰταλία, ἥτις ἐξετέλεσε τὴν ἀνταλλαγὴν, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ἀνέφερα, ζητήσασα νὰ ἐπαναφέρῃ ἐν τῷ Ἰταλικῷ Κράτει τὰ νομίσματα αὐτῆς τὰ συμπληρωτικὰ, τὰ εὑρισκόμενα εἰς τὰ ταμεῖα τῶν τεσσάρων ἄλλων Κρατῶν, εὗρεν ὅτι ἐξ αὐτῶν πλέον τῶν 15% εἶχον ἀπολεσθῆ ἀπὸ τοῦ 1886. Ἐπίσης ἡ Ἑλβετία, ζητήσασα νὰ ἐπαναφέρῃ πρό τινος τὰ ἀργυρᾶ νομίσματα αὐτῆς, μόλις τὰ δύο τρίτα ἠδυνήθη νὰ ἀνεύρῃ. Τέλος ἐξ αὐτῶν καὶ ἄλλων παρατηρήσεων βέβαιον θεωρεῖται σήμερον, ὅτι ἕνεκα διαφόρων αἰτιῶν ἀπόλλυνται ἐν τῇ κυκλοφορίᾳ καὶ ἐντὸς βραχέος σχετικῶς χρόνου πλέον τῶν εἴκοσιν ἴσως τοῖς ἑκατόν. Σήμερον θεωρεῖται ὅτι κυκλοφοροῦν 5 ἀντὶ 6 φρ. κατὰ κεφαλήν. Ἐὰν τοιοῦτόν τι ἤθελεν ἀποδειχθῆ ἀληθὲς, δὲν θὰ ἦτο οὔτε δυσεκτέλεστος οὔτε ἀνεπικερδὴς ἡ ἐπιχείρησις, ἔστω καὶ διὰ δανείου, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχουν χρήματα, διότι τὸ κέρδος θὰ ἦναι σπουδαῖον ἐκ τῆς κοπῆς ἀργυρῶν νομισμάτων ἀξίας δραχμῶν 4,200,000. Οὐδὲν κέρδος βεβαίως ἐκ τῶν περιπλέον νομισμάτων, τὰ ὁποῖα δυνάμει τῆς ψηφιζομένης συμβάσεως δύναται νὰ κόψῃ ἡ Ἑλλὰς καὶ τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται εἰς ἓν φράγκον κατὰ κεφαλήν. Ὁ λόγος εἶναι, ὅτι τὰ συμβαλλόμενα Κράτη ὑπεχρεώθησαν διὰ τῆς συμβάσεως, τὸ νέον αὐτὸ ποσὸν νὰ κόπτωσιν οὐχὶ ἐκ μετάλλου ἀργύρου, ἀλλ’ ἐκ τῶν παρ’ αὐτῶν κεκομμένων ἤδη ἀργυρῶν πενταφράγκων. Ἀλλὰ ἐκ τοιαύτης κοπῆς οὐδὲν τὸ κέρδος. Τὸ κέρδος δὲ σήμερον ἐκ τῆς κοπῆς ἀργυρῶν νομισμάτων ἐκ μετάλλου ὑπερβαίνει τὰ πεντήκοντα τοῖς ἑκατὸν τῆς ὀνομαστικῆς ἀξίας, ἕνεκα τῆς ἐκπτώσεως τοῦ ἀργύρου, ἀνερχομένης εἰς 56%, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διατιμήσεως δαπάνης, ἡ ὁποία ἰσχύει ἐν τῇ νομισματοποιΐᾳ κατὰ τὴν σύμβασιν τῆς Λατινικῆς ἑνώσεως. Ἐπὶ 4,200,000 δραχμῶν ἑπομένως τὸ κέρδος τοῦ Δημοσίου θὰ ἦτο ἄνω τῶν 2,000,000 δρ. ἄνευ τῆς δαπάνης ἐκ τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ ἐπιχείρησις τῆς εὑρέσεως τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ νὰ ἐξαγοράσωμεν τὸ ποσὸν τῶν νομισμάτων, τὸ ὁποῖον κατέχουν τὰ τέσσαρα ἄλλα Λατινικὰ Κράτη, καὶ τὸ ὁποῖον ἄδηλον ἂν θὰ ἦναι 8 ἢ 6 ἑκατομμύρια ἢ ὀλιγώτερον, θὰ ἦναι ἐπικερδὴς, ἂν γείνῃ ἐν καταλλήλῳ χρόνῳ, καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος τυγχάνει καὶ ἔμπειρος περὶ τὰ τραπεζικὰ, νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα, καὶ, ὁπόταν ἐγκρίνῃ, νὰ ὑποβάλῃ τὴν γνώμην του εἰς τὴν Βουλὴν περὶ αὐτοῦ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον μόνον, ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως).

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας πιστώσεως ἴσης πρὸς τὰ δύο δωδεκατημόρια τῶν προϋπολογισθέντων ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1898, διὰ τὰς δαπάνας τῶν μηνῶν Ἰανουαρίου καὶ Φεβρουαρίου τοῦ ἔτους 1898.

§45ΣΤΑΗΣ. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, διὰ τίνα λόγον παρεδέξατο τὰς τροποποιήσεις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ ὑπέβαλε νέον νομοσχέδιον περὶ δύο μόνον δωδεκατημορίων· διότι οὐδένα λόγον βλέπω σπουδαῖον, ὁ ὁποῖος ἠδύνατο νὰ ἐξαναγκάσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ παραδεχθῇ τὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ἡ ἐπιτροπή.

§46ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ ἀδείας τῆς Βουλῆς, ὅπως δαπανήσῃ τὰ τρία δωδεκατημόρια ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἀρξαμένου ἔτους 1898, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ Μάρτιος δὲν ἀπέχει πολύ. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις εἶδεν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τὴν παρουσίαν τῆς Βουλῆς, ὑπέβαλε παρατήρησιν, ὅπως περιορισθῇ ἡ πίστωσις εἰς τοὺς δύο μόνον μῆνας, ἐδηλώθη δὲ ὑπό τινος τῶν ἐν τῇ Βουλῇ πολιτικῶν μερίδων, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη δὲν ἐνέχει ἔννοιαν ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα καὶ αὐτὴ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει ἐξακολουθήσει τὰς ἐργασίας της, ἐσκέψατο νὰ περιορισθῇ εἰς τὰ δύο δωδεκατημόρια, καὶ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας, ἐὰν δὲν ἔχῃ ψηφισθῆ μέχρι τότε ὁ προϋπολογισμὸς, ν’ ἀπασχολήσῃ πάλιν τὴν Βουλὴν, ζητοῦσα τὸ τρίτον δωδεκατημόριον.

§47ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἀναγράφονται αὐξήσεις δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι χρήζουσι συζητήσεως· ἐνθυμοῦμαι δὲ μίαν αὔξησιν δαπάνης εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως διὰ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν. Ἤκουσα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, χαρακτηρίζοντος μὲ χρώματα ἀληθῆ, ἀλλὰ ζωηρὰ, τὴν κατάστασιν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ἀπορῶ δὲ, πῶς, ἀφοῦ τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἀφοῦ ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς νὰ μὴ αὐξάνωμεν τὰς δι’ αὐτὴν δαπάνας, ἀπ’ ἐναντίας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγράφεται αὔξησις δαπάνης 150,000 δραχμῶν διὰ τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα καὶ ἰδίως δι’ αὔξησιν προσωπικοῦ 40 ἢ 50 ἑλληνοδιδασκάλων. Τὴν αὔξησιν ταύτην νομίζω ὅτι δὲν πρέπει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ σπεύσῃ νὰ πραγματοποιήσῃ διὰ τῆς πιστώσεως τῶν δωδεκατημορίων πρὶν ἢ συζητηθῇ καὶ ψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμός.

§48Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἡ διαφορὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους τούτου φαίνεται μεγάλη διότι γίνεται ἡ σύγκρισις πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1896· ἀλλὰ δὲν εἶναι τοιαύτη ἐν συγκρίσει πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ παρελθόντος ἔτους 1897. Δὲν πρόκειται δὲ νὰ προσθέσωμεν θέσεις νέας, ἀλλ’ ἁπλῶς νὰ διατηρήσωμεν ἐν ἐνεργείᾳ τὸ προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ τρέχοντος σχολικοῦ ἔτους ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν λειτουργούντων σχολείων. Ὥστε, ἐὰν δὲν λάβωμεν σήμερον τὴν πίστωσιν ταύτην διὰ τῶν δωδεκατημορίων, ἢ ἂν δὲν κάμωμεν χρῆσιν αὐτῆς, θὰ ἔχωμεν ὡς ἄμεσον συνέπειαν τὴν διάλυσιν σχολείων τινῶν ἐκ τῶν ἤδη ἐν ἐνεργείᾳ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διεθνοῦς ἐλέγχου. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1).

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§51Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν εἰς τὰ δικαιώματα, περὶ ὧν γίνεται μνεία ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐλέγχου, περιλαμβάνεται καὶ ἡ τελωνειακὴ ἀτέλεια, τῆς ὁποίας ἀπολαύουσιν αἱ ἐν Ἑλλάδι Πρεσβεῖαι;

§52ΣΤ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Οἱ ἀλλοδαποὶ διπλωμάται ἀπολαμβάνουσι μεταξὺ τῶν ἄλλων δικαιωμάτων ἀτέλειαν τελωνειακὴν διὰ τὰ εἰς χρῆσιν ἑαυτῶν καὶ τῶν οἰκογενειῶν των εἰσαγόμενα εἴδη. Οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν Δυνάμεων, οἱ ἀπαρτίζοντες τὴν διεθνῆ ἐπιτροπὴν, ἀφομοιοῦνται πρὸς τοὺς ἀλλοδαποὺς διπλωμάτας, ἑπομένως καὶ οὗτοι ἀπολαμβάνουσι τὸ δικαίωμα, ὅπως ἀτελῶς εἰσάγωσι πᾶν ὅ,τι χρειῶδες δι’ ἑαυτοὺς καὶ τὴν ἰδίαν αὐτῶν οἰκογένειαν. Ἡ ἔκφρασις «τῶν αὐτῶν δικαιωμάτων» εἶναι γενικὴ, καὶ δὲν εἶναι δεκτικὴ καλῇ τῇ πίστει ἀμφισβητήσεως.

§53Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐνομίσθη, ὅτι, ἐπειδὴ παρ’ ἡμῖν τὰ τελωνειακὰ τέλη εἶναι βαρύτατα, ἡ βαρύτης δ’ αὕτη γεννᾷ πολλάκις ἐπιθυμίας τινὰς εἰς τοὺς κατωτέρους διπλωματικοὺς ὑπαλλήλους νὰ εἰσάγωσι πράγματά τινα μὴ προωρισμένα διὰ τὴν ἰδίαν αὐτῶν οἰκογένειαν, δὲν ἐνομίσθη ὅτι ἐπέκτασις τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ καὶ εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀντιπροσωπεύουσι Κυβερνήσεις, ἀλλὰ μόνον χρηματικὰ συμφέροντα, ἐπὶ τῶν ὁποίων αἱ Κυβερνήσεις αἱ ξέναι ἀνέλαβον μίαν προστασίαν, δὲν ἐνομίσθη ὅτι ἡ ἐπέκτασις αὕτη δύναται νὰ φέρῃ μίαν τινὰ τελωνειακὴν ἀνωμαλίαν; Ἡ θέσις ὑμῶν βεβαίως ὑπῆρξε δυσχερὴς, ἀλλ’ ἤθελον νὰ γνωρίσω, ἂν διετυπώθη παρ’ ὑμῶν τοιαύτη ἔνστασις.

§54ΣΤ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀρκεσθῆτε εἰς τὴν μικρὰν συζήτησιν. Ἐνόμισα ὡς ἐπιτυχίαν, ὅτι οἱ ἓξ αὐτοὶ ἀντιπρόσωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι ὑπαλληλίσκοι, ἀλλ’ ἀντιπρόσωποι τῶν ἓξ Μεγάλων Δυνάμεων, ὅτι οὗτοι ἐτάχθησαν εἰς ἴσην μοῖραν μὲ τοὺς διπλωμάτας. Ἐπεθύμουν νὰ μὴ ἐξαναγκασθῶ νὰ ἐξηγήσω ποία τάξις ἰδεῶν μὲ ὡδήγησεν εἰς τοῦτο· ἀλλὰ μὲ ὡδήγησεν ὡρισμένη τάξις ἰδεῶν. Ἄλλως τε σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι ἀπέναντι τοιούτων ὀγκωδῶν συμφερόντων, περὶ ὧν ἐπρόκειτο, δὲν ἤθελον λάβει ὑπ’ ὄψει τὸν προβαλλόμενον κίνδυνον ἀπέναντι ἐξ οἰκογενειῶν ἀνωτάτης τάξεως, καὶ ἑπομένως μὴ δυναμένων νὰ ταχθῶσιν εἰς τὴν τάξιν τῶν λαθρεμπόρων, καὶ νὰ μὴ δεχθῶ τὴν ἀπαλλαγὴν αὐτῶν ἀπὸ μιᾶς ἐπιβαρύνσεως τελωνειακῆς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3).

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§56ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Μίαν ἐξήγησιν παρακαλῶ νὰ δώσω εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο. Σημειοῦνται 150,000 φράγκα διὰ τὰς δαπάνας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ἐλέγχου. Ἐν τῷ κονδυλίῳ τούτῳ περιλαμβάνονται καὶ 60,000 δρ. πρὸς ἀποζημίωσιν προσωπικὴν αὐτῶν τούτων τῶν κυρίων ἐλεγκτῶν. Δύο Μεγάλαι Δυνάμεις, ἡ Ρωσσία καὶ ἡ Ἀγγλία, ἐδήλωσαν ὅτι δὲν θὰ ποιήσωνται χρῆσιν τῆς ἀναλογούσης αὐταῖς δαπάνης.

§57Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§58Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, πόθεν θὰ πληρόνηται ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος, ὁ διοριζόμενος ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἐκ τῶν 150,000 φράγκων;

§59ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος εἶναι δημόσιος ὑπάλληλος Ἕλλην, καὶ θὰ πληρόνηται ἀπὸ τὸ Κράτος.

§60Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἂν δέχεται, νὰ μεταφρασθῇ τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἀκριβέστερον, διότι νομίζω ὅτι ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ κειμένου δὲν προκύπτει ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν δίδει τὸ Γαλλικὸν κείμενον. Τὸ Γαλλικὸν κείμενον ἔχει κατὰ λέξιν οὕτω: «Εἷς Βασιλικὸς Ἐπίτροπος τῆς Κυβερνήσεως». Τὸ «τῆς Κυβερνήσεως» παραλείπεται ἐν τῇ μεταφράσει· ὅσον δὲ καὶ ἂν περιττεύῃ, δὲν εἶναι ἄνευ ἐννοίας, ἄνευ σημασίας. Ἐξακολουθεῖ δὲ τὸ Γαλλικόν: «διορισθήσεται παρὰ τῇ ἐπιτροπῇ...» Τοῦτο εἶναι αὐτοτελὴς πρότασις ἐν τῷ Γαλλικῷ· ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ὑπάρχει ἐν τῷ Ἑλληνικῷ κειμένῳ· ὑπάρχει ἡνωμένον εἰς ἓν μὲ τὸ δεύτερον μέρος τοῦ Γαλλικοῦ κειμένου, ὅπερ εἶναι: «καὶ θὰ χρησιμεύῃ ὡς διάμεσον μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῶν Ἑλληνικῶν ἀρχῶν». Τὸ Ἑλληνικὸν κείμενον ἔχει ὡς ἑξῆς: «Παρὰ τῇ ἐπιτροπῇ διορίζεται Βασιλικὸς Ἐπίτροπος πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς μεταξὺ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῶν δημοσίων ἀρχῶν συνεννοήσεως». Ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον, ταπεινώνει πολὺ τὴν θέσιν, τὴν ἀποστολὴν τοῦ Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου, παριστῶν ὅτι ἐτάχθη ἁπλῶς διὰ νὰ χρησιμεύῃ πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς μεταξὺ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῶν δημοσίων ἀρχῶν συνεννοήσεως, ἐνῷ αὐτὸς εἶναι ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος παρὰ τῇ διεθνῇ ἐπιτροπῇ κατὰ τὸ Γαλλικὸν κείμενον, ὅπερ τὸ ἀληθές. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι δὲν μεταβάλλεται κατ’ οὐσίαν τὸ κείμενον, ἂν μεταφράσωμεν τὸ Γαλλικὸν κατὰ λέξιν. Ἐπειδὴ ὅμως κυρίως τὸ Ἑλληνικὸν κείμενον ψηφίζεται, δύναται δὲ ἕνεκα τούτου νὰ ἐξηγηθῇ κακῶς καὶ νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς παρεξηγήσεις, θεωρῶ δίκαιον καὶ ἀναγκαῖον νὰ μεταφρασθῇ ἀκριβῶς τὸ Γαλλικὸν κείμενον. Ἤθελον λοιπὸν παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δεχθῇ νὰ γείνῃ ἀκριβεστέρα μετάφρασις καὶ νὰ τεθῇ κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§61ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἡ μετάφρασις μεταβάλλει τὴν ἔννοιαν τοῦ Γαλλικοῦ κειμένου. Ἂν ἡ Βουλὴ ἔχῃ ἄλλην γνώμην, οὐδεμίαν ἔχω ἀντίῤῥησιν.

§62ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι τόσον καταφανὴς ἡ διαφορὰ τῆς μεταφράσεως πρὸς τὸ Γαλλικὸν κείμενον, ὥστε δὲν πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἀντίῤῥησις.

§63ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ. Εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν ἡ διόρθωσις, ἂν τὴν κρίνετε ἀναγκαίαν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 5–9 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 10 (ἀναγινώσκεται).

§65ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ἄρθρον 10 ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸ ἄρθρον 28 τοῦ νομοσχεδίου μοὶ ἐπροξένησε δυσάρεστον ἐντύπωσιν. Ἐν τοῖς ἄρθροις τούτοις εὑρόν τι ὅλως νέον καὶ διάφορον ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἠδύνατό τις νὰ περιμένῃ διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς διατάξεως τῆς προκαταρκτικῆς εἰρήνης. Τὰ ἄρθρα ταῦτα, ἐκτὸς τῶν δανείων τῶν ἐξωτερικῶν, ἐκτὸς τῶν δανείων τῶν ἐπιβαλλομένων διὰ τὴν ἐκκένωσιν τῆς Θεσσαλίας καὶ διὰ τὴν κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων, κανονίζουσι καὶ ἄλλα δάνεια, ὑποβάλλοντα αὐτὰ εἰς τὸν ἐξωτερικὸν ἔλεγχον. Νέον τι εἶναι ἡ διάταξις περὶ τοῦ δανείου τῶν 31,375,000 φρ. Νέον τι ἐπίσης καὶ μὴ ληφθὲν ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῆς προκαταρκτικῆς συνθήκης, εἰσὶν αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 28, αἱ ἀναφερόμεναι εἰς τὴν τροπὴν καὶ τὸν κανονισμὸν τῶν ἐσωτερικῶν ἡμῶν δανείων, τῶν παγίων καὶ κυμαινομένων, τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται ἐν συνόλῳ εἰς 79,000,000 δρ. Ἐκτὸς δὲ τῶν δανείων τούτων, τὸ ἄρθρ. 30 περιλαμβάνει ἐν τῷ ἐλέγχῳ ἕτερον ποσὸν, ἀνερχόμενον εἰς 94 περίπου ἑκατομμύρια, τὸ δάνειον δηλ. τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἔχομεν ἑπομένως ποσὸν ἀνερχόμενον εἰς 200 καὶ πλέον ἑκατομμύρια δραχμῶν, τὸ ὁποῖον τίθεται ἐν τῇ κατηγορίᾳ τῶν χρεῶν, χάριν τῶν ὁποίων ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Ἑλλάδα ὁ ἔλεγχος. Τὸ ἄρθρον 2 τῶν ὅρων τῆς προκαταρκτικῆς εἰρήνης ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἡ Ἑλλὰς θέλει καταβάλει τῇ Τουρκίᾳ πολεμικὴν ἀποζημίωσιν ἐκ 4 ἑκατομμυρίων λιρῶν τουρκικῶν. «Ὁ ἀναγκαῖος διακανονισμὸς, ὅπως διευκολυνθῇ ἡ ταχεῖα καταβολὴ τῆς ἀποζημιώσεως, γενήσεται τῇ συγκαταθέσει τῶν Δυνάμεων κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ προσβάλλῃ τὰ κεκτημένα δικαιώματα τῶν ἀρχαίων δανειστῶν, κατόχων τίτλων τοῦ δημοσίου χρέους τῆς Ἑλλάδος. «Πρὸς τοῦτο θέλει ἱδρυθῆ ἐν Ἀθήναις διεθνὴς ἐπιτροπὴ ἐκ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν μεσολαβουσῶν Δυνάμεων, ἑκάστης αὐτῶν διοριζούσης ἀνὰ ἓν μέλος. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θέλει προκαλέσει τὴν ψήφισιν νόμου ἐκ τῶν προτέρων ἀρεστοῦ ταῖς Δυνάμεσι, κανονίζοντος τὴν λειτουργίαν τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ καθ’ ὃν ἡ εἴσπραξις καὶ ἡ διάθεσις προσόδων ἐπαρκῶν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ διὰ τὴν πολεμικὴν ἀποζημίωσιν δανείου καὶ τῶν ἄλλων ἐθνικῶν χρεῶν θέλουσι τεθῆ ὑπὸ τὸν ἀπόλυτον ἔλεγχον τῆς εἰρημένης ἐπιτροπῆς.». Ἂν ὁ ἔλεγχος ἦναί τι ἀγαθὸν, βεβαίως ἔπρεπεν ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου τούτου νὰ ἐπεκταθῇ. Δὲν ἔπρεπε νὰ περιορισθῇ ἡ ἔννοια αὐτοῦ εἰς τὰ ἐξωτερικὰ μόνον χρέη τοῦ Δημοσίου. Ἀλλὰ οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν—μηδ’ αὐτὸς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐξέφρασε τοῦτο ἀπὸ τοῦ βήματος χθὲς—ἐθεώρησέ ποτε τὸν ἔλεγχον ὥς τι ἀγαθόν. Ἀπ’ ἐναντίας τὸν ἐθεωρήσαμεν καὶ τὸν θεωροῦμεν ὡς κακὸν, ἐπιβληθὲν εἰς τὸν τόπον ἕνεκα σφαλμάτων καὶ ἀτυχημάτων διαπραχθέντων ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν. Πᾶσα ἑπομένως ἐπέκτασις τοῦ ἐλέγχου, ἐπιβαλλομένη εἰς ἡμᾶς, εἶναι πρᾶξις ἐπιβλαβὴς εἰς τὴν χώραν. Ἡ φράσις «τῶν ἀρχαίων δανειστῶν κατόχων τοῦ δημοσίου χρέους» ὡς καὶ ἡ φράσις «τῶν ἄλλων ἐθνικῶν χρεῶν», ὑπὸ τοιοῦτον πνεῦμα ἑρμηνευόμενα, ἀναφέρονται εἰς μόνα τὰ ἐξωτερικὰ ἡμῶν χρέη, τὰ ὁποῖα καὶ τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν, ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 τοῦ κανονισμοῦ τῶν χρεωλυτικῶν καὶ παγίων δημοσίων δανείων ὁρίζει, καὶ ἅτινα ἀνέρχονται εἰς 551,000,000 φράγκων τὰ σήμερον ἐν κυκλοφορίᾳ, καὶ εἰς 120 ἑκατομ. φρ. περίπου ἐκεῖνα, ὧν ἐπιβάλλεται ἡ συνομολόγησις. Ταῦτα μόνον περιλαμβάνει ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 2 τῆς προκαταρκτικῆς εἰρήνης. Ὅτι δὲ ταῦτα περιλαμβάνει, ἔχομεν ἀναμφισβητήτους ἀποδείξεις. Ἡ ἱστορία τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ ἄρθρου τούτου, τὴν ὁποίαν γνωρίζομεν ἐκ τῶν ἐγγράφων τῶν ὑποβληθέντων εἰς τὰ Κοινοβούλια Γαλλίας, Ἀγγλίας καὶ Ἰταλίας, μᾶς δεικνύει κατὰ τίνα τρόπον περιελήφθη τὸ ἄρθρον αὐτὸ εἰς τοὺς ὅρους τῆς προκαταρκτικῆς εἰρήνης. Αἱ Δυνάμεις αἱ εἰσαγαγοῦσαι τὸ ἄρθρον τοῦτο δὲν εἶχον ἐνδιαφέρον, εἰμὴ περὶ τῶν ἐξωτερικῶν ἡμῶν δανείων, τῶν ὁποίων τὸ πλεῖστον μέρος κατέχουσιν οἱ ὑπήκοοι αὐτῶν. Ἐμέμφοντο μάλιστα ἡμῶν πολλοὶ ὑπήκοοι τῶν Δυνάμεων τούτων, διότι ἐπίστευσαν, ὅτι κατὰ τὴν πτώχευσιν ἐφάνημεν εὐνοοῦντες τὰ ἐσωτερικὰ ἡμῶν δάνεια. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς ἱστορίας τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ ἄρθρου τούτου ἔχομεν καὶ τὴν γνώμην αὐτῶν τῶν ἀντιπροσώπων τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, τῶν διαπραγματευθέντων μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἡ δήλωσις αὕτη περιέχεται ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτῶν, ἥτις ἐδημοσιεύθη μὲ τὰς ὑπογραφάς των, ἔχει δὲ ὡς ἑξῆς: «Πράγματι τὸ ἄρθρον 2 τῆς προκαταρκτικῆς συνθήκης δὲν ποιεῖται διάκρισιν μεταξὺ τῶν διαφόρων μερῶν τοῦ δημοσίου χρέους τῆς Ἑλλάδος. Ἀναφέρει μόνον, ὅτι ὁ ἔλεγχος τῆς διεθνοῦς ἐπιτροπῆς πρέπει νὰ ἀσκῆται ἐπὶ τῆς εἰσπράξεως καὶ τῆς χρήσεως εἰσοδημάτων ἐπαρκῶν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τῆς πολεμικῆς ἀποζημιώσεως καὶ τῶν ἄλλων ἐθνικῶν δανείων. Ἀλλ’ εἶναι προφανές, ὅτι οἱ ὑπογράψαντες τὴν προκαταρκτικὴν συνθήκην, παρεισάγοντες τὴν διάταξιν ταύτην, εἶχον ἰδίως ὑπ’ ὄψει τὸ ἐξωτερικὸν χρέος. Ἀφ’ ἑτέρου ἐδείχθη, ὅτι ἡ ἐτησία δαπάνη, ἡ ἀνταποκρινομένη εἰς τὸ σύνολον τοῦ Ἑλληνικοῦ χρέους, δὲν δύναται νὰ ἐκτιμηθῇ ὀλιγώτερον τῶν 37–38 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἐὰν εἰς ταῦτα περιληφθῶσι καὶ τὰ 2 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα θὰ δίδωνται ἐτησίως ἀπὸ τοῦ 1900 ἀπέναντι τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ὅθεν, ἐὰν ὁ ἔλεγχος ἔπρεπε νὰ ἐπεκταθῇ εἰς τὸ ὅλον τοῦ χρέους τούτου, ἐπειδὴ εἶναι ἀναγκαῖον, ὅπως τὸ προϊὸν τῶν φόρων τῶν προσδιωρισμένων διὰ τὰ χρέη παρουσιάζῃ περιθώριόν τι ἐπαρκὲς πρὸς ἀντίκρουσιν τῶν ἐνδεχομένων, ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἤγετο ἀναγκαίως εἰς τὸ νὰ ἐπιβάλῃ ὑπὸ τὸν διεθνῆ ἔλεγχον σχεδὸν τὸ ἥμισυ τῶν προσόδων τοῦ Κράτους, ἐξ οὗ θὰ ἐπήγαζε σοβαρωτάτη στενοχωρία διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις θὰ ἦτο ἠναγκασμένη νὰ περιμένῃ, ὅπως πληρώσῃ μέρος τῶν ἐξόδων τῆς διοικήσεως, μέχρι τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ὁ ἔλεγχος ἤθελεν ἐπιστρέψει αὐτῇ τὰ διαθέσιμα πλεονάσματα. Ἐν τοιαύτῃ καταστάσει πραγμάτων, ἡ ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν ὅτι ὤφειλε ν’ ἀποδεχθῇ συνδυασμόν, οὗ ἡ ἰδέα ὑπεβλήθη αὐτῇ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Συνίσταται δὲ ἡ ἰδέα αὕτη εἰς τὸν προσδιορισμὸν τῶν διαθετέων προσόδων κατὰ τρόπον, ὥστε τὸ σύνολον τοῦ προϊόντος αὐτῶν νὰ ὑπερβαίνῃ ἐλαφρῶς τὸ ποσὸν τὸ ἀναγκαῖον διὰ τὴν ὁλικὴν ὑπηρεσίαν, εἰς τὸν προσδιορισμὸν συμπληρωματικῶν εἰσοδημάτων, ὧν ἡ διάθεσις δὲν θὰ ἐγίνετο πραγματική, εἰμὴ ἐν περιπτώσει ἀνεπαρκείας τῶν ἀρχικῶν ὑπεγγύων προσόδων· δεύτερον εἰς τὴν ὑπὸ τὸν ἄμεσον ἔλεγχον τῆς διεθνοῦς ἐπιτροπῆς ἐπίβλεψιν μόνον τῶν εἰς χρυσὸν δανείων, καὶ τρίτον εἰς τὴν ἵδρυσιν ὑπὲρ τῶν κομιστῶν τῶν ἐσωτερικῶν δανείων ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ εὑρισκομένου εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ ἐλέγχου μετὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων τῶν εἰς χρυσὸν δανείων δικαιώματος προτιμήσεως, τὸ ὁποῖον θὰ ἀσκῆται κατὰ τὴν ἀκόλουθον τάξιν. 1ον. Χρέος πρὸς τοὺς κληρονόμους τοῦ βασιλέως Ὄθωνος καὶ πατριωτικὸν δάνειον κτλ. ὅπως ἔχουσιν ἐν τῷ ἄρθρῳ 31 τοῦ νομοσχεδίου. Ἀφοῦ τοιαύτας ἔχομεν ἀποδείξεις, ὅτι ὁ ἔλεγχος, κατὰ τὴν γνώμην τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῇ μόνον ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν δανείων, διατί, ὡσανεὶ ἐπρόκειτο περὶ ἀγαθοῦ τινος, ἐπεξετάθη οὗτος καὶ εἰς τὰ ἐσωτερικὰ ἡμῶν δάνεια; Ἡ ἀπορία αὕτη δὲν εἶναι δυστυχῶς ἁπλῶς θεωρητική. Ἄν ἦτο τοιαύτη, δὲν ἤθελον ἀναπτύξει αὐτὴν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς σήμερον, ὅτε ὑποχρεωτικῶς καὶ βεβιασμένως ψηφίζομεν τὸ εἰς ἡμᾶς ἐπιβεβλημένον νομοσχέδιον. Ἐκ τῆς ἐσφαλμένης ὅμως ἑρμηνείας, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο τῆς συνθήκης, καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἔλεγχος ἐπεξετάθη καὶ εἰς τὰ ἐσωτερικὰ ἡμῶν χρέη, ἐπῆλθον δυστυχῶς ἐπιβλαβῆ ἀποτελέσματα. Πρώτη δὲ σπουδαία βλάβη, ἣν ἀπαντῶμεν ἀμέσως ἐκ τῆς τοιαύτης ἑρμηνείας, εἶναι, ὅτι εὑρέθημεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προσδιορίσωμεν ὑπεγγύους προσόδοις, ἀντιστοιχούσας πρὸς τὸ ἥμισυ περίπου τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡμῶν. Οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν Μεγάλων Δυνάμεων ἔθεσαν ὑπὸ τὸν ἔλεγχον 39,600,000 δραχμὰς, καὶ τοῦτο χωρὶς νὰ ὑπολογισθῇ ἀκριβῶς ἡ πραγματικὴ πρόσοδος τοῦ τελωνείου Πειραιῶς, τὸ ὁποῖον, ἀντὶ 10,700,000 δραχμῶν, δι’ ἃς ὑπελογίσθη, ἀπέφερε κατὰ μὲν τὸ 1896 δραχ. 12,085,000, κατὰ δὲ τὸ 1897 δραχ. 14,434,000, ἐξακολουθεῖ δὲ παρουσιάζον προσαυξήσεις, διότι κατὰ μῆνα Ἰανουάριον τοῦ 1898 ἀπέφερε πρόσοδον δρ. 1,400,000, ἐνῷ κατὰ τὸν αὐτὸν μῆνα τοῦ μὲν 1896 ἀπέφερε δρ. 881,000, τοῦ δὲ 1897 δραχμὰς 879,000. Ἐὰν δὲ προσθέσωμεν καὶ τὴν διαφορὰν ταύτην τῶν προσόδων τοῦ τελωνείου Πειραιῶς, τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θέτομεν ὑπὸ τὸν ἔλεγχον, ὑπερβαίνει τὰ 39,600,000 δραχμὰς, αἵτινες ἀναφέρονται ἐν τῷ ἄρθρῳ 11 τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν δὲν συμπεριελαμβάνοντο εἰς τὸν ἔλεγχον καὶ τὰ ἐσωτερικὰ δάνεια, δὲν θὰ παρίστατο ἡ ἀνάγκη τῆς ὑποβολῆς τοσούτου ποσοῦ ὑπὸ τὸν ἐξωτερικὸν ἔλεγχον. Θὰ εἴχομεν νὰ ἐξασφαλίσωμεν διὰ τοῦ ἐλέγχου τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἐξωτερικῶν δανείων διὰ ποσοῦ 14,437,000 δραχ. μέχρι τοῦ 1903. Ἐπίσης τὴν τοῦ δανείου τῶν 120,000,000, τῶν ἀναγκαίων διὰ τὴν πολεμικὴν ἀποζημίωσιν καὶ τὰς ἐσωτερικὰς ἀμέσους ἀνάγκας ἡμῶν. Ἠδυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι ἠθέλομεν ἐπιτύχει τὴν ἐγγύησιν τῶν τριῶν προστατίδων Δυνάμεων, στηριζόμενοι εἰς τὰς ἐνεργείας καὶ εἰς τὴν ἐπιῤῥοὴν τοῦ Βασιλέως ἀφ’ ἑνὸς, καὶ ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὴν ἐπὶ τὸ βέλτιον τροπὴν τῶν διαθέσεων τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, καὶ ἰδίως μιᾶς ἐξ αὐτῶν, ἐκείνης, ἥτις ἔλαβε τὴν πρωτοβουλίαν τῆς τοιαύτης ἐγγυήσεως. Ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ταύτῃ ἠδυνάμεθα κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι τὸ δάνειον τοῦτο τῶν 120 ἑκατομμυρίων ἤθελε συνομολογηθῆ πρὸς 3½%, ὡς διαδίδεται ὅτι θέλει γείνῃ, καὶ ἤθελεν ἀπαιτήσει ἐτησίαν ὑπηρεσίαν φρ. 4,200,000, ἅτινα, ὑπολογιζόμενα οὐχὶ εἰς τὴν σημερινὴν τιμὴν πρὸς δρ. 1,50, ἀλλὰ πρὸς 1,60 τὸ φράγκον, φέρουσιν 6,720,000 δραχμάς. Θὰ εἴχομεν νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὸ δάνειον τῶν Μεγάλων Δυνάμεων 900,000 φρ. πρὸς 1,60=1,440,000 δρ. καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν συνομολογηθησομένων δανείων ἐκ φρ. 20,000,000, τῶν ἀναγκαίων διὰ τὴν κάλυψιν τῶν τυχὸν ἐλλειμμάτων τοῦ 1898 καὶ τῶν ἑπομένων ἐτῶν, καὶ ἡ ὁποία θὰ ἀπήτει φρ. 1,000,000, ἤτοι 1,600,000 δραχ. Τὸ ὅλον ἑπομένως τῶν πρὸς κάλυψιν τῆς ὑπηρεσίας τῶν δανείων, ἐφ’ ὧν ἡ προκαταρκτικὴ συνθήκη ἐπέβαλε τὸν ἔλεγχον, ἤθελεν ἀνέλθει εἰς τὸ ποσὸν δρ. 24,200,000 περίπου. Ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν ἠδυνάμεθα νὰ στηριχθῶμεν, καθ’ ἣν στιγμὴν συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον, εἰς τὴν ἐγγύησιν τῶν τριῶν Μ. Δυνάμεων, καὶ ὑπελογίζομεν τὸ δάνειον τῆς πολεμικῆς ἀποζημιώσεως πρὸς 5%, πάλιν τὸ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ὑπὸ τὸν ἔλεγχον δανείων ἀναγκαῖον ποσὸν δὲν ἤθελεν ὑπερβῆ τὰ 28,000,000. Πρὸς ἐξασφάλισιν δὲ τοῦ ποσοῦ τούτου δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ θέσωμεν ὑπὸ τὸν ἐξωτερικὸν ἔλεγχον προσόδους ἀνερχομένας εἰς 39,600,000 δραχ. καὶ πλέον. Ἠθέλομεν δ’ οὕτως ἀποφύγει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δεσμεύσωμεν ἀμέσως μὲν τὸ τελωνεῖον Πειραιῶς, τοῦ ὁποίου αἱ πρόσοδοι ὑπελογίσθησαν εἰς 10,700,000, ἐμμέσως δὲ τὰ τελωνεῖα Λαυρίου, Πατρῶν, Βόλου καὶ Κερκύρας· ἠθέλομεν ἴσως δυνηθῆ ν’ ἀφήσωμεν ἐλεύθερα τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου, τὰ ὁποῖα διὰ παντὸς τρόπου ἔπρεπε νὰ προσπαθήσωμεν νὰ μὴ ὑποβάλωμεν εἰς τὸν ἔλεγχον, διότι καὶ κοινωνικὴ ἀνάγκη καὶ ἡ ἀναδιοργάνωσις τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν εἰς τὸ μέλλον ἐπέβαλλον, ὅπως μὴ δεσμεύσωμεν τὸν φόρον τοῦτον.

§66Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πρὸ πάντων τὰ δικαστικὰ τέλη.

§67ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μὴ πλανώμεθα, Κύριοι. Δὲν κανονίζομεν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν διὰ τοῦ ἐλέγχου. Ψηφίζοντες αὐτὸν, ἐκτελοῦμεν μίαν πικρὰν ὑποχρέωσιν, ἐπιβληθεῖσαν ἐπὶ τοῦ Κράτους. Ὁ κανονισμὸς δὲ τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν θὰ ἔλθῃ μετὰ ταῦτα. Αἱ δυσχέρειαι, αἱ πικρίαι θὰ ἔλθωσι μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ καὶ τὴν εἰς αὐτὸ ὑποταγὴν τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ἔδει ἑπομένως νὰ σκεφθῶμεν πρωτίστως, πῶς νὰ μὴ ὑποτάξωμεν εἰς τὸν ἔλεγχον πόρους, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἠδυνάμεθα νὰ στηρίξωμεν τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Ἕνεκα τούτου ἔπρεπε νὰ φανῶμεν φειδωλοὶ εἰς τὸ ποσὸν τῶν διὰ τὸν ἔλεγχον προσδιοριζομένων φόρων. Ἵνα φανῶμεν δὲ φειδωλοὶ, δὲν ἔπρεπε νὰ δώσωμεν τὴν εὐρεῖαν ἑρμηνείαν, ἣν ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὴν φράσιν τῆς προκαταρκτικῆς συνθήκης περὶ τῶν «δημοσίων χρεῶν.» Τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἔφερε χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἡ λέξις «ἀπόλυτος» ἔχει τὴν ἔννοιαν νὰ ἐπιβάλῃ τὸν ἔλεγχον ἐφ’ ὅλου τοῦ Ἑλληνικοῦ δημοσίου χρέους, ὁμολογῶ ὅτι δὲν μὲ ἔπεισε.

§68ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τοιοῦτόν τι δὲν εἶπον.

§69ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦτο ἀντελήφθην καὶ ἐσημείωσα. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν λέγει, ὅτι δὲν εἶπε τοῦτο, ἐπεθύμουν νὰ μάθω, ποῖον εἶναι τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἔπεισεν αὐτὸν, ἐναντίον τῆς δηλώσεως τῶν ἀντιπροσώπων τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, ἐναντίον τοῦ γράμματος καὶ τῆς ἱστορίας τοῦ ἄρθρου 2 τῆς προκαταρκτικῆς συνθήκης, νὰ προτιμήσῃ τὴν εὐρεῖαν ἑρμηνείαν τῆς ὑποβολῆς ὑπὸ τὸν ἔλεγχον οὐ μόνον τῶν ἐξωτερικῶν ἡμῶν δανείων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐσωτερικῶν; Δὲν εἶναι δὲ μόνον ἡ εὐρυτέρα δέσμευσις τοῦ Κράτους καὶ ἡ στενοχωρία τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, αἱ ὁποῖαι ἐκ τῆς ἑρμηνείας ταύτης προσγίγνονται εἰς τὴν χώραν διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ ποσοῦ τῶν ὑπεγγύων προσόδων καὶ διὰ τῆς ἐμμέσου ἐπεκτάσεως τοῦ ἐλέγχου καὶ ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν ἡμῶν δανείων. Καὶ ἕτερον ἀποτέλεσμα ἐπιβλαβέστατον θέλει φέρει ἡ ἐπέκτασις αὕτη, ἐν συνδυασμῷ μετ’ ἄλλων διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, αἵτινες τὸν ἔλεγχον μετέβαλον εἰς διαχείρισιν τῶν ὑπεγγύων προσόδων, ἀφαιρέσασαι αὐτὴν ἀπὸ τοῦ Κράτους καὶ ἀναθέσασαι εἰς προνομιοῦχον ἑταιρίαν στενῶς συνδεδεμένην μὲ τὸν ἀλληλεθνῆ ἔλεγχον. Τὸ ἐπιβλαβὲς τοῦτο ἀποτέλεσμα εἶναι, ὅτι κατέστησεν αὕτη ἀδύνατον τὴν ἀνόρθωσιν τῆς πίστεως τοῦ Κράτους. Πίστις εἴτε ἀτόμου, εἴτε Κράτους, θεωρεῖται ἐκείνη, ἥτις παρέχεται ἐπὶ τῇ ἁπλῇ ὑπογραφῇ αὐτοῦ, ἐπὶ τῇ πεποιθήσει τῆς τιμιότητος καὶ τοῦ ἀξιοχρέου αὐτοῦ. Μόνον αὐτὴ δύναται νὰ ὀνομασθῇ πίστις. Πίστις χορηγουμένη ἐπὶ ὑποθήκῃ, ἐπὶ ἐνεχύρῳ, ἢ ἐπὶ ἐλέγχῳ, δὲν εἶναι πίστις· εἶναι ἀπ’ ἐναντίας ἄρνησις πίστεως. Διὰ τῆς ἐπεκτάσεως δὲ τοῦ ἐλέγχου ἐπὶ τοῦ ὅλου τῶν δανείων τῆς Ἑλλάδος ἀφῃρέθη ἡ βάσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ ἦτο δυνατὴ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον ἡ ἐπανάκτησις τῆς πίστεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Δὲν θὰ ὑπάρχῃ εἰς τὸ ἑξῆς Ἑλληνικὸν δάνειον, τοῦ ὁποίου ἡ κανονικὴ λειτουργία καὶ ἡ ἀκριβὴς πληρωμὴ θὰ στηρίζηται ἐπὶ τῆς καλῆς πίστεως καὶ ἐπὶ τῆς καλῆς πορείας τῶν οἰκονομικῶν τῆς Ἑλλάδος. Πάντων τῶν δανείων ἡμῶν ἡ ὑπηρεσία θὰ στηρίζηται ἐπὶ τοῦ ἐλέγχου τοῦ ἐπιβληθέντος ἐπὶ τῶν προσόδων, διὰ τῶν ὁποίων γίνεται ἡ ὑπηρεσία αὐτῶν. Πᾶς κάτοχος χρεωγράφων Ἑλληνικῶν δὲν θὰ προσδοκᾷ τὴν πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων του ἐκ τῆς καλῆς πίστεως τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ θὰ βασίζῃ αὐτὴν ἐπὶ τῆς λειτουργίας τοῦ ἐλέγχου, τοῦ ἐπιβληθέντος ἐπὶ τῶν ὑπεγγύων προσόδων. Ἔχομεν παράδειγμα τρανὸν τὴν Τουρκίαν. Ἐπὶ 15 ἔτη καὶ πλέον ὑπεβλήθη καὶ αὕτη εἰς τὸν ἀλληλεθνῆ ἔλεγχον κατὰ τρόπον ἐλαφρότερον ἐκείνου, κατὰ τὸν ὁποῖον ὑποβαλλόμεθα ἡμεῖς. Τὰ δάνεια αὐτῆς, τὰ ὁποῖα ὑπάγονται εἰς τὸν ἔλεγχον, χαίρουσιν ἀρίστην πίστιν ἐν Εὐρώπῃ. Ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθη νὰ εὕρῃ μέχρι σήμερον ἓν δάνειον ἄνευ τόκου τοκογλυφικοῦ, ἐπὶ τῇ ἰδίᾳ αὐτῆς ὑπογραφῇ καὶ ἐπὶ τῇ πρὸς αὐτὴν ἐμπιστοσύνῃ καὶ χωρὶς νὰ προσθέσῃ εἰς τὰς προσόδους τὰς ὑπὸ ἔλεγχον καὶ ἑτέρας προσόδους. Δὲν ἠδυνήθη μέχρι σήμερον ν’ ἀποκτήσῃ πίστιν ἀτομικὴν, οὕτως εἰπεῖν, καὶ ἰδίαν, ἀλλ’ ἔμεινεν ὑπὸ τὸ βάρος τῆς πίστεως τῆς στηριζομένης ἐπὶ τοῦ ἐλέγχου. Ἐὰν τὰ δάνεια τὰ ἐσωτερικὰ ἡμῶν διεχειρίζοντο διὰ τῆς εἰδικῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, τῆς καθαρῶς Ἑλληνικῆς ταύτης ὑπηρεσίας, θὰ ἐχρησίμευον ὡς ἡ πρώτη βάσις, ὡς ἡ πρώτη ἀφετηρία τῆς ἀνακτήσεως τῆς πίστεως ἡμῶν. Δὲν εἶμαι, Κύριοι, καὶ τοῦτο εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν, ὑπὲρ τῆς πολιτικῆς τῶν δανείων. Ἐπὶ ἔτη ὁλόκληρα ἐπολέμησα αὐτήν. Δυστυχῶς δὲν ἠδυνήθην νὰ εἰσακουσθῶ. Ἀλλὰ ἐὰν δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς πολιτικῆς ταύτης, ἐὰν ἐπικρίνω αὐτὴν, ὅταν φθάνῃ εἰς κατάχρησιν, δὲν δύναμαι οὐδ’ ἐγὼ οὐδὲ κανεὶς νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ἡ πίστις ἑνὸς Κράτους εἶναι σπουδαῖον ἀγαθὸν, εἶναι μέγα κεφάλαιον. Ὅσον καὶ ἂν ἦμαι ἐναντίον τῶν δανείων,—καὶ εἶμαι πλέον παντὸς ἄλλου,—ὁμολογῶ ὅτι ὑπάρχουσι περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας πολυειδεῖς ἀνάγκαι, ἀναφερόμεναι εἰς τὴν πρόοδον τῆς χώρας, ἢ εἰς ἄλλα αὐτῆς θετικὰ συμφέροντα, ἐπιβάλλουσι τὴν χρῆσιν τῆς πίστεως ὑπὸ ὅρους σώφρονας καὶ λογικούς. Διὰ τοῦτο θεωρῶ μεγάλην ἀπώλειαν τὴν ἐκ τῆς παρερμηνείας τοῦ ἄρθρου 2ου τῆς προκαταρκτικῆς εἰρήνης ἐπελθοῦσαν ἀναίρεσιν τῆς βάσεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ ἦτο δυνατὸν, ἐὰν ἡμεῖς διὰ σώφρονος ἐπὶ τέλους οἰκονομικῆς πολιτικῆς καὶ διὰ τοῦ ἐνδιαφέροντος, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπιδείξωμεν πρὸς τὸν τόπον ἡμῶν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνακτήσωμεν τὴν δημοσίαν ἡμῶν πίστιν. Θὰ ἔχωμεν κατὰ τὸ φαινόμενον πίστιν, θὰ ὑψωθοῦν τὰ Ἑλληνικὰ χρεώγραφα, ἀλλὰ ἡ πίστις αὕτη θὰ ἦναι πίστις ἐλέγχου. Τοιαύτη δὲ πίστις δὲν παρέχει εἰς τὰ Κράτη τὰ μέσα τῆς ἀναπτύξεως καὶ τῆς προόδου αὐτῶν. Δὲν θέλω νὰ παρατείνω τὸν λόγον καὶ νὰ ἐξετάσω καὶ τὰς ἄλλας διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, αἵτινες πρὸς βλάβην τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐναντίον τοῦ γράμματος καὶ τοῦ πνεύματος τῆς προκαταρκτικῆς συνθήκης περιελήφθησαν ἐν αὐτῷ. Δὲν ἔλαβον τὸν λόγον ὡς ἔχων τὴν γνώμην ὅτι εἶναι δυνατὴ διόρθωσίς τις τῶν τοιούτων διατάξεων, αἵτινες, ὅπως διεξήχθησαν, ἐπιβάλλονται εἰς ἡμᾶς. Δὲν ἔχω δὲ τὴν πρόθεσιν νὰ φέρω χρονοτριβὴν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐνόμισα ὅμως, ὅτι μοὶ ἐπεβάλλετο τὸ καθῆκον, ἔχων ἐκπεφρασμένην τὴν γνώμην, ἣν ἀνέπτυξα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ θεωρῶν ἐπιβλαβῆ τ’ ἀποτελέσματα τῶν καθ’ ὑπέρβασιν τῆς προκαταρκτικῆς εἰρήνης γενομένων, οὐ μόνον διὰ τὸ παρὸν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ μέλλον, ἐνόμισα, λέγω, ὅτι εἰδικῶς ἐπεβάλλετο εἰς ἐμὲ τὸ καθῆκον νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου, διότι ἴσως ἐπέλθωσιν εὐνοϊκώτεραι περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας νὰ ἀποβῇ δυνατὴ ἡ μεταβολὴ ὅρων τινῶν, παρακωλυόντων τὴν ἀνάπτυξιν τῆς πίστεως ἡμῶν, καὶ ἡ βελτίωσις αὐτῆς κατὰ τρόπον ἐπιτρέποντα ἄνευ βλάβης, μετ’ ὠφελείας μάλιστα, τῶν δανειστῶν ἡμῶν, τὴν ἀνάκτησιν τῆς πίστεως ἡμῶν, καὶ τὴν ἐπ’ αὐτῆς στήριξιν τῆς ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας.

§70Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον, τὸ προϊὸν τοῦ δανείου τῶν 55 ἑκατομμυρίων θὰ χρησιμεύσῃ πρὸς κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος καὶ πρὸς ἐξόφλησιν εἰς χρυσὸν τοῦ κυμαινομένου χρέους. Τὸ χρέος τοῦτο ἐν τῷ ἄρθρῳ 9 μνημονεύεται ὅτι ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν φράγκων 31,375,093.35· ἀλλ’ ἐν τῇ ἐκθέσει τῶν ἀντιπροσώπων ἀναφέρεται, ὅτι πρὸς ἀπόσβεσιν ἢ ἐξόφλησιν τοῦ κυμαινομένου τούτου χρέους θὰ διατεθῇ ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τῶν 55,000,000 ποσὸν μόνον 26,500,000, διότι ὑπάρχει τις συνδυασμὸς, προταθεὶς ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Αἱ ἐκδοτικαὶ μόνον Τράπεζαι ἔχουσι λαμβάνειν εἰς κυμαινόμενα χρέη 27,143,000. Ὑπάρχει, νομίζω, ἓν ποσὸν, ὀφειλόμενον εἰς τὸν Ἀβέρωφ, καὶ ἄλλα τινὰ ἐκ 4,000,000. Ἐπεθύμουν λοιπὸν νὰ πληροφορηθῇ ἡ Βουλὴ, ἂν ἦναι δυνατὸν καὶ εὔκολον, κατὰ ποῖόν τινα τρόπον θὰ γείνῃ ἡ ἐξόφλησις τῶν 30 ἑκατομμυρίων διὰ ποσοῦ μόνον 26,500,000, ἢ κατὰ ποῖον τρόπον διὰ δανείου 55,000,000 φρ. πραγματικῶν θὰ ἐξοφληθῇ καὶ τὸ ἔλλειμμα τῆς χρήσεως τοῦ 1897, ἀνερχόμενον, κατ’ αὐτὴν τὴν ὁμολογίαν τῶν ξένων ἀντιπροσώπων, τὴν περιεχομένην ἐν τῇ ἐπισήμῳ αὐτῶν ἐκθέσει, ἥτις ἐδημοσιεύθη εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἐμνημονεύθη δὲ πολλάκις ἤδη ἐνταῦθα, ἔλλειμμα ἐξ 25 ἑκατομμυρίων φράγκων χρυσῶν, θὰ ἐξοφληθῶσι δὲ καὶ αἱ ἄλλαι ὑποχρεώσεις, ἀνερχόμεναι εἰς 35 περίπου ἑκατομμύρια, ἤτοι πῶς μὲ 55,000,000 θὰ πληρώσωμεν ἢ θ’ ἀποτίσωμεν 60 ὅλα ἑκατομμύρια; Τοῦτο, νομίζω, εἶναι ἄξιον νὰ πληροφορηθῇ ἡ Βουλὴ, διότι ἡ ἔλλειψις τῶν 5 ἑκατομμυρίων εἶναι καὶ πολὺ περίεργος καθ’ ἑαυτὴν, θὰ γεννήσῃ δὲ πολλὰς δυσχερείας οἰκονομικὰς ἐν τῷ μέλλοντι.

§71ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπεθύμουν νὰ ἀκούσω ὅ,τι ἔχουσι νὰ εἴπωσι πάντες, ἵνα εὑρεθῶ εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ ἀπαντήσω ἅπαξ εἰς πάντας.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§73Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ δώσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐξηγήσεις εἰς τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Καραπάνου;

§74ΣΤΡΕΙΤ. Ἐὰν δὲν ὁμιλήσῃ ἄλλος τις, θὰ δώσω ἐξηγήσεις.

§75Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ.

§76ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι, πρόκειται περὶ ἀπολογίας. Ἠκούσατε, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης εἶπεν, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἀρνηθῇ τὴν ψῆφόν του εἰς τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβεβλημένον, ἀλλὰ πρόκειται, ἐκ καθήκοντος πολίτου πονοῦντος τὸν τόπον του, νὰ μεμφθῇ τοῦ διεξαγαγόντος καὶ διατυπώσαντος τὸ σχετικὸν ἄρθρον. Ἑπομένως ἔχω καθῆκον νὰ ἦμαι πολὺ βραχύς. Καὶ δυστυχῶς μοὶ εὐκολύνεται τὸ καθῆκον τοῦτο, διότι ἔχω καὶ δεδεμένην τὴν γλῶσσαν. Τὴν γλῶσσάν μου δὲν θὰ τὴν λύσω, ἵνα ὑπερασπίσω ἐμαυτὸν, διότι καὶ ἡ ἐλαχίστη ὑπόνοια, ὅτι δύναμαι νὰ διακυβεύσω τὸ ἐλάχιστον μικροσκοπικὸν συμφέρον τοῦ τόπου μας, —εἶμαι καὶ ἐγὼ καλὸς πατριώτης ὡς καὶ ὁ κ. Καραπάνος,—θὰ μὲ παρεκώλυεν. Εὐτυχῶς αἱ ὀλίγαι λέξεις, τὰς ὁποίας θὰ εἴπω, ἴσως ἀρκοῦσι. Μοὶ ῥίπτεται ἡ μομφὴ, ὅτι, ἐνῷ ὁ ἔλεγχος ἀπεφασίσθη διὰ τῆς προκαταρκτικῆς πράξεως ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 ἐπὶ μόνον τῶν ἐξωτερικῶν χρεῶν τῆς Ἑλλάδος, ἐγὼ, προπετῶς, κούφως, ἀκρίτως, ἐξέτεινα τὸν ἔλεγχον τοῦτον καὶ ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν χρεῶν...

§77ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν παρακαλῶ νὰ μὴ μεταχειρίζηται φράσεις, τὰς ὁποίας οὐδὲ κἂν εἶχον κατὰ νοῦν.

§78ΣΤΡΕΙΤ. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι αἱ φράσεις αὗται δὲν προέρχονται ἐξ ὑμῶν, ἀλλὰ θὰ προήρχοντο ἐξ ἐμοῦ, ἐὰν εἶχον τὴν ἐλαχίστην ὑπόνοιαν, ὅτι ἤμην ἄξιος τῆς μομφῆς ὑμῶν. Λοιπὸν ἐπανέρχομαι. Τὸ ἄρθρον 2 τῆς προκαταρκτικῆς εἰρήνης ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἡ Ἑλλὰς θέλει καταβάλει τῇ Τουρκίᾳ πολεμικὴν ἀποζημίωσιν ἐκ 4 ἑκατομμυρίων λιρῶν τουρκικῶν. «Ὁ ἀναγκαῖος διακανονισμός, ὅπως διευκυλυνθῇ ἡ ταχεῖα καταβολὴ τῆς ἀποζημιώσεως, γενήσεται τῇ συγκαταθέσει τῶν Δυνάμεων κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ προσβάλῃ τὰ κεκτημένα δικαιώματα τῶν ἀρχαίων δανειστῶν, κατόχων τίτλων τοῦ δημοσίου χρέους τῆς Ἑλλάδος. «Πρὸς τοῦτο θέλει ἱδρυθῆ ἐν Ἀθήναις διεθνὴς ἐπιτροπὴ ἐκ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν μεσολαβουσῶν Δυνάμεων, ἑκάστης αὐτῶν διοριζούσης ἀνὰ ἓν μέλος. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θέλει προκαλέσει τὴν ψήφισιν νόμου ἐκ τῶν προτέρων ἀρεστοῦ ταῖς Δυνάμεσι, κανονίζοντος τὴν λειτουργίαν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ καθ’ ὃν ἡ εἴσπραξις καὶ ἡ διάθεσις προσόδων ἐπαρκῶν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ διὰ τὴν πολεμικὴν ἀποζημίωσιν δανείου καὶ τῶν ἄλλων ἐθνικῶν χρεῶν θέλουσι τεθῆ ὑπὸ τὸν ἀπόλυτον ἔλεγχον τῆς εἰρημένης ἐπιτροπῆς.» Ὁμιλεῖ περὶ κατόχων παλαιῶν χρεῶν· ἀλλὰ ἔχει που σημείωσιν, ὅτι πρόκειται μόνον περὶ τῶν δανειστῶν ἐκείνων, μὲ τοὺς ὁποίους εἴμεθα ἐν ἀσυμβιβάστῳ, δὲν ἠξεύρω ἀπὸ πόσων ἐτῶν; ἔχει διάκρισιν τῶν δανειστῶν τούτων ἀπὸ τῶν ἄλλων δανειστῶν, τῶν δανειστῶν εἰς προσωρινὰ χρεώγραφα, εἰς ἔντοκα γραμμάτια; εὑρίσκει τις διαστολὴν ἐν τῷ προκειμένῳ ἄρθρῳ χρεῶν τινων πρὸς ἄλλα χρέη; Ἐπικαλοῦμαι τὴν εὐσυνειδησίαν ὑμῶν, Κύριοι.

§79ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι!

§80ΣΤΡΕΙΤ. Λοιπὸν τούτου τεθέντος, γνωρίζει περισσότερα ἐμοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης. Ἐὰν μοὶ λέγῃ, ὅτι οὐδεμίαν διάθεσιν εἶχον οἱ ἐλεγκταί, ὅπως περιλάβωσιν εἰς τὴν δικαιοδοσίαν αὐτῶν καὶ τὰ ἐσωτερικὰ χρέη, εἴτε κυμαίνοντα εἰς χρυσόν, εἴτε κυμαίνοντα εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, εἴτε πάγια, εἴτε χρεωλυτικὰ ἐν χρυσῷ ἢ ἐν τραπεζικοῖς γραμματίοις, δὲν εἶναι ἀκριβεῖς αἱ πληροφορίαι του. Δυστυχῶς δὲν ἐτηρήσαμεν πρακτικά· καὶ πάλιν οἱ μᾶλλον πεπειραμένοι ἐξ ὑμῶν, εἶμαι βέβαιος, ὅτι χωρὶς νὰ λεχθῇ διατὶ, θὰ εὕρουν, ὅτι ἄριστα ἐπράξαμεν, μὴ τηρήσαντες πρακτικά. Δὲν ἐτηρήσαμεν πρακτικὰ, διότι ἡ ὑπόθεσις ἦτο τοσοῦτον ἀκανθώδης καὶ λεπτή, ὥστε δὲν ἐπεθύμουν οὐδ’ ἐγὼ νὰ καρφώνωμαι ἐπὶ οἱασδήποτε φράσεως, διατετυπωμένης ἐν ἐγγράφῳ, ἀλλ’ οὐδ’ οἱ κύριοι ἐπίτροποι ἐπεθύμουν ἐγὼ νὰ καρφώνωνται, διότι, διαρκουσῶν τῶν διαπραγματεύσεων, ἐν πάσῃ ἑπομένῃ συνεδριάσει εἶχον εὐχερῆ οὕτω τὸν τρόπον νὰ ἐπανέλθω εἰς τὰ προηγούμενα καὶ νὰ ἐπιτυγχάνω εὐχερέστερον ὑποχώρησιν νεωτέραν. Ἐννοεῖται, ὅτι τὸ ὑπογεγραμμένον εἶναι πολὺ δυσκολώτερον ν’ ἀνατραπῇ, παρὰ τὸ ἀνυπόγραφον. Ἐν τῇ θεωρίᾳ αὐτῇ εὗρον συμφώνους καὶ τοὺς κυρίους ἐλεγκτάς. Διὰ τοῦτο δὲν ἔχω πρακτικά. Εὐτυχῶς ἐλπίζω, ὅτι καὶ ἄνευ ἀποδείξεων πιστεύομαι καὶ ἐν τῷ προκειμένῳ, ὅπως καθ’ ὅλον μου τὸν βίον, λέγων ὅτι δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι δὲν ἐζήτησαν οἱ Κύριοι νὰ ὑπαγάγουν πᾶν Ἑλληνικὸν χρέος ὑπὸ τὸν ἔλεγχον. Δὲν ἐζήτητα νὰ ἑρμηνεύσω τὴν λέξιν ἀπόλυτος ἔλεγχος διὰ νὰ παραστήσω τὸ ἀπόλυτον κατὰ ποσόν. Ὄχι! Ὅταν περὶ ἀπολύτου ἐλέγχου ὡμίλησα χθές, ὑποθέτω, ὅτι οἱ πλεῖστοι ἐνόησαν τί ἠθέλησα νὰ εἴπω. Ἠθέλησα νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι ἔλεγχος βαρύτατος, μὴ ἀφήνων νὰ διαφύγῃ οὐδεμία λεπτομέρεια ἐν τῇ ἀσκήσει αὐτοῦ. Δὲν ἀνήγαγον τὸ ἀπόλυτον εἰς τὴν ἔκτασιν τῶν χρεῶν, δὲν εἶχον ἀνάγκην νὰ τὸ εὕρω δι’ ἑρμηνείας· δυστυχῶς τὴν εἶχον ἐπὶ τῆς κεφαλῆς μου διὰ ῥητοῦ γράμματος τοῦ ἄρθρου 2. Καὶ ὅταν εἶπον, ὅτι δὲν βλέπω τὸ οὐσιῶδες συμφέρον εἰς τὴν ἐπέκτασιν τοῦ ἐλέγχου ἐπὶ τῶν ἐπωτερικῶν δανείων, ὄντως μετεχειρίσθην πάντα τὰ ἐνδεδειγμένα ἐπιχειρήματα, ἵνα συγκατατεθῇ ἡ ἐπιτροπή, ὅπως μὴ ὑπαγάγῃ εἰς τὸν ἔλεγχον τὰ ἐσωτερικὰ χρέη, εἰμὴ ἐφ’ ὅσον θὰ ἐπρόκειτο περὶ μικροῦ ποσοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου θὰ ὁμιλήσω κατωτέρω. Τῷ ὄντι τὰ ἐσωτερικὰ χρέη εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια δὲν ὑπήχθησαν εἰς τὸν ἔλεγχον, κατὰ παράκλησίν μου, τὴν ὁποίαν δεδικαιολογημένην εὗρον οἱ ἐλεγκταί, πλὴν ἑνὸς ποσοῦ, εἰς τὸ ὁποῖον, λέγω, θὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ τέλος. Τὸ φυλάττω κατὰ ῥητορικὸν σχῆμα. Βλέπετε ἐκ τοῦ νομοσχεδίου πολὺ καλά, ὅτι οὐδεμίαν μέριμναν περὶ τῆς ὑπηρεσίας τῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια δανείων πρόκειται νὰ ἔχῃ ἡ διεθνὴς ἐπιτροπὴ ἄλλην, παρ’ ὅτι τὰ περισσεύματα ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τῶν ἐξωτερικῶν χρεῶν, τὰ ὁποῖα δὲν δύναται ἡ ἐπιτροπὴ νὰ κρατήσῃ, προορίζονται ἵνα χρησιμοποιηθῶσι διὰ τὰ ἐσωτερικὰ δάνεια εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἀλλὰ τί ἀπῄτησεν ἡ διεθνὴς ἐπιτροπή; Κἄτι τι, εἰς τὸ ὁποῖον δυστυχῶς ὁ ἰδικός μου κοινὸς νοῦς δὲν ἤρκεσεν ἵνα τοὺς μεταπείσῃ. Ἀπῄτησεν ἐκ τοῦ δικαιώματος τοῦ μείζονος, τὸ ὁποῖον εἶχεν, ὅπως πᾶν Ἑλληνικὸν χρέος θέσῃ ὑπὸ τὸν ἀπόλυτον ἔλεγχον, ἀπῄτησε μέρος· ἀπῄτησε τὸν διακανονισμὸν τῶν χρεῶν αὐτῶν δι’ ἐπιχειρήματος, τὸ ὁποῖον βεβαίως εἶχε βασιμότητά τινα, διὰ τοῦ ἐπιχειρήματος, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τῶν ἐξωτερικῶν εἰς χρυσὸν δανείων γίνεται διὰ τραπεζικῶν γραμματίων, ὅτι τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια ἐν ὥρᾳ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἶναι εἶδος ἐμπορεύματος, καὶ ὅτι κατὰ συνέπειαν ἔχει κύμανσιν τιμῆς, καὶ ὅτι ἡ κύμανσις τῆς τιμῆς ἐπηρεάζεται οὐσιωδῶς ἀπὸ τὴν καλὴν ἢ τὴν κακὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας. Ἠξίωσαν λοιπὸν οἱ κύριοι ἐλεγκταί, καὶ προθύμως ὑπήκουσα, ὅπως χάριν τακτοποιήσεως τῶν ἐσωτερικῶν δανείων μὴ ἀναμίξωσι μὲν ταῦτα, ὅσον ἀφορᾷ τὰ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, εἰς τὸν ἔλεγχον, ἀπῄτησαν ὅμως τι πρὸς ὄφελος τοῦ δημοσίου ταμείου. Πρόκειται περὶ ἑξήκοντα περίπου ἑκατομμυρίων δραχμῶν χρεῶν ἐξ ὁμολογιῶν· πρόκειται περὶ τῶν χρεῶν ἐξ ἐντόκων γραμματίων 18 περίπου ἑκατομμυρίων· πρόκειται περὶ τοῦ χρέους εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἐξ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Περὶ αὐτῶν τῶν τριῶν χρεῶν ἠξίωσαν οἱ κύριοι ἐπίτροποι παρ’ ἐμοῦ νὰ μεριμνήσω πρὸς διευθέτησιν αὐτῶν, ὡς ἐκ δικαιώματος περιεχομένου ἐν τῷ μείζον δικαιώματι, τὸ ὁποῖον διεξεδίκουν δυνάμει τοῦ ἄρθρου 2. Ἠξίουν δὲ τοῦτο ὄχι μόνον, διότι εἶχον δικαίωμα μεῖζον, ἀλλὰ καὶ ἐκ δικαιώματος ἑτέρου, τοῦ νὰ ζητήσωσιν ἐπαρκεῖς προσόδους, προτείνοντες ὅτι κατὰ τοσοῦτον καθίστων ἐπαρκεστέρας τὰς προσόδους, καθ’ ὅσον πληρέστερον ἦσαν τακτοποιημένα τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας. Μοὶ ἐζήτησαν, ἀναμνησθέντες καὶ τοῦ πατάγου, ὅστις ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἐγένετο, τὸν ὁποῖον παραδόξως ἀνέμιξεν ὁ ἐξ Ἄρτης συνάδελφος—μὲ συγχωρεῖτε—ὁ ἐξ Ἄρτης Βουλευτής. Λέγω ὅτι οἱ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ δανεισταὶ ἤγειραν πάταγον, ἀξιοῦντες ὅτι κατὰ τὸν κανονισμὸν τῶν ἐξωτερικῶν δανείων τοῦ 1893 αὐθαιρέτως, μεροληπτικῶς, κακοβούλως καὶ κακοπίστως ἡ Κυβέρνησις ἐξῄρεσε τὰ ἐσωτερικὰ δάνεια, τὰ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Τὸ γνωρίζετε ὅλοι, καὶ πρωτίστως ὅσοι εἰργάσθητε περὶ τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας. Μοὶ ἐπανέλαβον καὶ πάλιν τὴν ἔνστασιν ταύτην· μεθ’ ὅλην τὴν ἐξήγησιν τοῦ φίλου κυρίου Συγγροῦ κατὰ τὴν τελευταίαν διατριβήν του ἐν Βερολίνῳ, δὲν ἐπείσθησαν, ὅπως δὲν κατώρθωσα καὶ ἐγὼ νὰ τοὺς πείσω, ὅστις, ὡς διοικητὴς τῆς Τραπέζης ἀπὸ τοῦ 1893, ἔγραφον καὶ ἐξήγουν, ὅτι εἶχον ἄδικον οἱ παραπονούμενοι. Κύριοι, ἔσχον μίαν μεγάλην ἱκανοποίησιν προσωπικὴν, ἡ ὁποία ὅμως, ἐπειδὴ εἶναι ἱκανοποίησις ὅλων ὑμῶν, δὲν εἶναι κακὸν νὰ σᾶς γνωσθῇ ἐνταῦθα. Ἐν τῇ «Norddeutsche Zeitung», τῷ ἡμιεπισήμῳ φύλλῳ τοῦ Βερολίνου, πρό τινων ἑβδομάδων ἀνεγράφη ἐπίκρισις κατὰ αἰτιάσεων ἐπὶ ἡμετέρᾳ ἐπὶ τοῦ θέματος κακοπιστίᾳ, καὶ δὲν ἠξεύρω τίνων ἄλλων ἰδιοτήτων τῆς Κυβερνήσεως, ἐν σχέσει πρὸς τὰ ἐξωτερικὰ χρέη. Ἐπείσθησαν ὅτι, ἐνῷ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν χρεῶν ἀληθῶς ἐπῆλθεν ὁ κανονισμὸς 30%, ἐπῆλθεν ὅμως καὶ ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν χρεῶν κανονισμὸς ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν ἀρχικὴν ἀξίαν αὐτῶν καὶ τοὺς τόκους κατὰ 48%. Προστίθεται δὲ ἐν τῷ ἄρθρῳ ἐκείνῳ, ὅτι, ἐὰν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν ὁποῖος εἶναι ὁ κύκλος τῆς ἀγορᾶς μιᾶς ὁμολογίας εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια τῆς Ἑλλάδος καὶ ὁποῖος ὁ κύκλος τῆς ἀγορᾶς ὁμολογιῶν οἱασδήποτε Πολιτείας εἰς χρυσὸν, ἐὰν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι, κατὰ τὸ καταστατικὸν τῶν προνομιούχων Τραπεζῶν, αἱ ὁμολογίαι στηρίζουν μέρος τῆς κυκλοφορίας αὐτῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, —καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἀργοῦσιν αἱ σχετικαὶ διατάξεις τῶν καταστατικῶν αὐτῶν, ἀλλὰ τὴν ἐσωτερικὴν ἀξίαν τῶν γραμματίων δὲν δύναται νὰ καταστήσῃ ὁ νόμος, ἀλλὰ τὰ πράγματα καὶ ἡ γνῶσις τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ ἐνεργητικοῦ ἐν τῷ ταμείῳ τῆς Τραπέζης,— δὲν δύναται παρὰ νὰ ἔχῃ ἀπαίσιον ἀποτέλεσμα ἐπὶ τῆς ἀξίας τῶν τραπεζικῶν αὐτῆς γραμματίων. Ταῦτα, Κύριοι, εἶναι εἰδικῶς οἰκονομολογικὰ, ἀλλ’ εὐχαρίστως, ὑποθέτω, πᾶς τις τὰ ἀκούει καὶ τὰ ἐννοεῖ, χωρὶς νὰ ἦναι εἰδικὸς εἰς τὸ θέμα. Ἐζήτησαν λοιπὸν, λέγω, νὰ περιλάβωσι καὶ τὰ ἐσωτερικὰ δάνεια ὑπὸ τὸν ἔλεγχον, μόνον ὅπως διακανονισθῶσι καὶ διὰ τῆς διακανονίσεως ταύτης ἐλαττώσουν ἀκόμη τὰς ἀπολαυὰς τῶν εἰς ὁμολογίας ἐσωτερικῶν δανειστῶν κατὰ 375 χιλιάδας δραχμῶν.

§81ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπὶ τοῦ χρεωλυσίου ἢ τοῦ τόκου;

§82ΣΤΡΕΙΤ. Ἐπὶ τοῦ χρεωλυσίου καὶ τοῦ τόκου. Λοιπὸν 375,000 δραχμὰς ἐκ τοῦ χρεωλυσίου κατὰ μέγα μέρος καὶ ἐκ τοῦ τόκου τῶν ἐσωτερικῶν δανείων ἐκαρπώθη διὰ τῆς ἐλαττώσεως ταύτης τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν, τῇ ἀπαιτήσει τῶν ἐλεγκτῶν, τὸ Κράτος, καίτοι ὅλαι αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις καὶ ὅλοι οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἀπὸ τοῦ 1893 μέχρι σήμερον δὲν ἐνόμισαν, καὶ πολὺ δικαίως, ὅτι ἦτο ἐνδεδειγμένον νὰ προβῶσιν εἰς οἱανδήποτε ἐλάττωσιν ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα πληρονομένου διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἐσωτερικῶν αὐτῶν δανείων. Σᾶς εἶπον καὶ χθὲς μὲ τὴν εἰλικρίνειαν, ἡ ὁποία νομίζω, ὅτι εἶναι καθῆκον παντὸς δημοσίου ἀνθρώπου, ὅτι, καίτοι ἀπὸ τὰς 375 χιλιάδας δραχμῶν τὸ μεῖζον ποσὸν ζημιοῖ τὴν Τράπεζαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκω, ὡς διοικητὴς ἐν ἀδείᾳ διατελῶν, οὐχ ἧττον ἐπέβαλον μὲ πολὺ ἐλαφρὰν συνείδησιν εἰς τὴν Τράπεζαν τὴν θυσίαν ταύτην· διότι ποῖον εἶναι τὸ ἀντάλλαγμα διὰ τὴν Τράπεζαν; εἶναι, ὅτι, ἐνῷ εἴχομεν δάνειον 26 ἑκατομμυρίων, ὑπόλοιπον 20 τόσα ἑκατομμύρια, δάνειον 15 ἑκατομμυρίων, ὑπόλοιπον 14 τόσα ἑκατομμύρια, δάνειον 10 ἑκατομμυρίων, ὑπόλοιπον 880 χιλιάδας, δάνειον 9 ἑκατομμυρίων, ὑπόλοιπον 8, καὶ δάνειον 16½ ἑκατομμυρίων, ὑπόλοιπον 14 περίπου, δάνειον ὁδοποιΐας, ὑπόλοιπον δραχμῶν 1,700,000 περίπου, ἐνῷ εἴχομεν πάντα ταῦτα μὲ διαφόρους τόκους, 5½, 5, 4, ἄνευ χρεωλύτρου τὰ πλεῖστα, πλὴν τοῦ ἑνὸς, τοῦ ὀγκωδεστάτου χρεωλύτρου, τῶν 16½ ἑκατομμυρίων, εἰς ταῦτα ἡ ἑνοποίησις, ἐν τῇ ὁποίᾳ συνηντήθην μὲ τοὺς Κυρίους αὐτοὺς, ἔστω καὶ μὲ τὴν θυσίαν τὴν ἐπιβληθεῖσαν ὑπὸ τῶν κ. κ. ἐλεγκτῶν, ἐπάγεται διὰ τοὺς κατόχους τῶν ἐν λόγῳ ὁμολογιῶν τὸ κέρδος, ὅτι τακτοποιεῖται ἡ δοσοληψία, καθισταμένου ἑνὸς δανείου τοῦ αὐτοῦ τύπου, ὅπερ οὕτως ἀποβαίνει ἐμπορεύσιμον, καὶ οὐ δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν τὴν μέχρι τοῦ ἀρτίου ὕψωσιν τῶν τιμῶν. Ἐζήτησαν οἱ κύριοι ἐπίτροποι τὴν ἐξόφλησιν τοῦ κυμαίνοντος χρέους. Ἐκ τούτου, Κύριοι, πηγάζει καὶ δι’ ἡμᾶς ὠφέλεια· τὸ νὰ μὴ ἔχωμεν κυμαῖνον χρέος πάγιον, οὕτως εἰπεῖν. Ὡμολόγησαν βεβαίως, ὅτι τὰ ἔντοκα γραμμάτια εἶναι χρήσιμον πρᾶγμα ἐν τῇ διοικήσει τῶν οἰκονομικῶν χώρας τινός. Εἶναι ζήτημα ταμιακόν. Ὑπάρχουν καὶ στιγμαὶ στιγμιαίας ἀμπώτιδος ἐν τοῖς ταμείοις καί τινες συνεπῶς στιγμαί, κατὰ τὰς ὁποίας εἶναι ἐνδεδειγμένον νὰ δύναται τὸ Κράτος νὰ εὕρῃ ὀλίγα χρήματα· δὲν εἶναι ὅμως ἐνδεδειγμένον διὰ Κράτος, ἔχον τακτοποιημένα τὰ οἰκονομικά του, νὰ ἔχῃ τὰ ἔντοκα αὐτὰ γραμμάτια διαρκῶς πρὸς ἀνανέωσιν, τὴν ὁποίαν νὰ ζητῇ ἀπὸ τὴν καλὴν διάθεσιν τῶν δανειστῶν του. Ἑπομένως ἠξίωσαν, ὅπως καὶ ταῦτα κανονισθῶσι δι’ ἐξοφλήσεως ἐπὶ αὐξήσει τοῦ ἠνοποιημένου δανείου. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι εὗρον τὴν λύσιν αὐτὴν ὠφέλιμον, διότι ἀπαλλασσόμεθα αὐτῶν τῶν ἐπισκέψεων καὶ τῶν αἰτήσεων τῶν κατόχων τῶν διαιωνισθέντων ἐντόκων γραμματίων, αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται νὰ ἦναι εὐάρεστοι δι’ ἓν Κράτος, ὅταν δὲν ἔχῃ τὰ μέσα τόσον πρόχειρα. Διὰ τοῦ μέτρου τῆς ἐξοφλήσεως ἀφ’ ἑτέρου καθίσταται table rase — ἵνα μεταχειρισθῶ τὴν γαλλικὴν ἔκφρασιν — καὶ θὰ ἔχωμεν τὴν εὐχέρειαν τῆς προμηθείας χρηματικῶν ποσῶν διὰ τὰς ἡμετέρας προσωρινὰς ἀνάγκας δι’ ἐκδόσεως ἐντόκων γραμματίων. Καὶ ἐνταῦθα ἠναγκάσθην νὰ κάμω ὑποχώρησιν, μετὰ πολλὰς προσπαθείας, περιορίσας, τῇ ἀκαταβλήτῳ αὐτῶν ἀπαιτήσει, μετὰ ἐπίμονον ἀντίστασιν, τὸ ποσὸν τῶν ἐντόκων αὐτῶν γραμματίων εἰς 10 μόνον ἑκατομμύρια, ἐκτὸς ἐὰν ἤθελε συναινέσει καὶ ἡ ἐπιτροπή. Ταῦτα πάντα ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης νομίζει, ὅτι εἶχον παρακαλέσει ἐγὼ τοὺς Κυρίους αὐτοὺς νὰ δεχθοῦν. Μοὶ ἀνέφερε, δευτέραν φοράν, σήμερον τὴν ἔκθεσιν τοῦ ὄντως ἀγαπητοῦ μοι κ. de l’ Estang, τὴν ὁποίαν δὲν ἐκοινοποίησεν οὗτος εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ ἔκθεσις αὕτη, τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσα, δοθεῖσάν μοι ὅλως ἐμπιστευτικῶς, ὑπεγράφη παρὰ τῶν Κυρίων αὐτῶν ἐπὶ λεπτομερειῶν διαφόρων αὐτῆς ἐπεφυλάσσετο ὁ κύριος de l’ Estang τὴν τελευταίαν στιγμὴν νὰ συζητήσῃ μαζῆ μου, ἀλλὰ δὲν ἐπρόφθασε, διότι ἀνεχώρησεν ἐπειγόντως ἐν τῷ ἡμετέρῳ συμφέροντι διὰ Παρισίους. Περὶ τῆς ἐκθέσεως ταύτης ἐπεφυλάσσετο νὰ τὴν ἀναθεωρήσῃ πρὸ τῆς δημοσιεύσεώς της ἐν Παρισίοις· ἦν δ’ αὕτη προωρισμένη οὐχὶ δι’ ἡμᾶς, ἀλλὰ διὰ τὰς ἓξ Κυβερνήσεις. Ὑπώπτευε δὲ καὶ αὐτὸς οὗτος, ὅτι δὲν ἦτο ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ ἀκριβής, ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ βία, μὲ τὴν ὁποίαν ἀνεχώρησε, τὸν ἠμπόδισε νὰ μοὶ κάμῃ οἱανδήποτε ἀνακοίνωσιν. Τώρα νὰ σᾶς εἴπω καὶ κἄτι τι ἰδιαίτερον. Ἔγραψα εἰς Παρισίους, καὶ εἰς αὐτὸν καὶ εἰς τὸν κ. Λῶ, ἐφιστῶν τὴν προσοχήν των εἴς τινα ἀνακρίβειαν, καὶ μοὶ ἀπήντησαν, ὅτι ἡ ἔκθεσίς των, ὡς κατηρτίσθη ἐνταῦθα, δὲν εἶναι πλήρης, καὶ ἐπιφυλάσσονται, μόλις εὐκαιρήσωσιν ἐκ τῆς ἐργασίας, τὴν ὁποίαν ἡ ὑπὲρ τῶν ἡμετέρων οἰκονομικῶν μέριμνα τοῖς ἐπέβαλλε, νὰ τὴν ἀναθεωρήσωσι καὶ συμπληρώσωσι, καὶ ὅτι δὲν θὰ ἐβράδυνον νὰ μοὶ ἀποστείλουν τότε κοινοποίησιν τοῦ δημοσιεύματος αὐτῶν. Τμῆμα ὁλόκληρον τῆς ἐργασίας ὁ κ. Bodio δὲν ἐπεράτωσεν, ἐφ’ ὅσον γνωρίζω. Αὐτὴ ἡ ἔκθεσις, εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ὅτι λέγει που, ὅτι δὲν εἶχον δικαίωμα οἱ Κύριοι αὐτοὶ ἐπὶ τῶν Ἑλληνικῶν χρεῶν. Δὲν νομίζω νὰ τὸ λέγῃ. Σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι τὴν ἀνέγνωσα πολὺ ἐπιτροχάδην· νομίζω, ὅτι λέγει κἄπου «ἰδίως ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν». Καὶ ἠξεύρετε αὐτὸ πότε τὸ λέγει; Τὸ λέγει ἀφ’ ὅτου ἐπερατώθη τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐλέγχου καὶ ἑπομένως ἀφοῦ ὁριστικῶς τὰ ἐσωτερικὰ δάνεια ἐκανονίσθησαν, καὶ ἐξηρέθησαν κατὰ τὰ λοιπὰ τὰ ἐσωτερικὰ δάνεια ἀπὸ τοῦ ἐλέγχου, ὡς ἐκ τοῦ τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖον εἰργάσθη ἡ ἐπιτροπή. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἤθελε διαμαρτυρηθῆ πρῶτος ὁ κύριος De l’ Estang, ἂν ἔβλεπεν ὁποῖον ἐπιχείρημα ἀντλεῖται ἐκ τῆς ἐκθέσεως τῶν ἐλεγκτῶν. Πιστεύσατε, ὅτι, χωρὶς νὰ μοὶ τὸ ζητοῦν, δὲν τοῖς παρέσχον κανὲν τοιοῦτο πλεονέκτημα· τοὐναντίον πλεονεκτήματά τινα ἀπέκτησα ἐγὼ ἀπ’ αὐτούς. Τὸ ἐσωτερικὸν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια χρέος ἐξηρέθη τοῦ ἄλλου, ὥστε ὑπεχρεώθη μόνον εἰς διακανόνισιν. Ἡ διακανόνισις αὕτη εἶναι ὠφελιμωτάτη εἰς τὸ Κράτος, διότι οἰκονομεῖ κατ’ ἔτος 375,000 δραχμῶν ἐν μέρει ἀπὸ χρεωλύτρου ὀγκώδους, ἐν μέρει ἐκ τόκων, τῶν ὁποίων τὸ πλεῖστον, ἐπαναλαμβάνω, πρόκειται νὰ βαρύνῃ ἓν τραπεζικὸν κατάστημα, ἀλλ’ ἡ θυσία, τὴν ὁποίαν ἐκ τούτου ὑφίσταται τὸ μέρισμά του, ἀντισηκώνεται, διότι οὐσιωδῶς ἐξυπηρετεῖ ἡ ἑνοποίησις τὴν πίστιν του· παρέχει αὕτη εἰς τὸ κατάστημα τοῦτο ἀντὶ τῶν ὁμολογιῶν τῶν μικροσκοπικῶν αὐτῶν δανείων ἕνα ἑνιαῖον τύπον ὁμολογιῶν, κατὰ συνέπειαν τύπον διαπραγματεύσιμον, κατὰ συνέπειαν τύπον, διὰ τοῦ ὁποίου εὑρίσκεται εἰς θέσιν, μεταβάλλον εἰς χρήματα τὰς ὁμολογίας, ν’ ἀποκτήσῃ μέσα εὐρύτερα παρ’ ὅ,τι ἔχει μέσα, ἵνα ἐπανέλθῃ ταχέως πληρέστερον εἰς τὸν κύριον προορισμὸν μιᾶς Τραπέζης ἐκδοτικῆς γραμματίων, καθόσον πρόκειται νὰ κατορθώσῃ νὰ γείνῃ ὅσον ἔνεστι ἐλάσσων δανειστὴς τοῦ Κράτους καὶ μείζων δανειστὴς τοῦ τόπου. Οὐδεὶς γνωρίζει τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου αὐτοῦ, ὡς ἐγώ· οὐδεὶς γνωρίζει ὁπόσας αἰτήσεις καὶ συστάσεις χορηγιῶν ὑφίσταμαι καὶ ὑφιστάμην κυρίως, πρὶν καθήκοντα σοβαρώτατα μὲ ἀποσπάσωσιν ἀπὸ τοῦ ἔργου μου. Ἐγὼ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ὑπολογίσω ὁποία βλάστησις ζωηρᾶς ἐργασίας θ’ ἀρχίσῃ ἐν τῷ τόπῳ, καὶ πόσον ἀναγκαῖον εἶναι νὰ ἔχῃ μέσα ἡ Τράπεζα. Ἀλλὰ δὲν βλέπω διατὶ νὰ ἐπικριθῶ, ὅτι ἀπεδέχθην τὴν ἑνοποίησιν τῶν ἐσωτερικῶν δανείων, ἀφοῦ διὰ τῆς ἑνοποιήσεως ταύτης πρόκειται νὰ πληρόνῃ τὸ Κράτος 375,000 δραχ. ὀλιγώτερον κατ’ ἔτος, ἀπήλλαξα δὲ καὶ τὸ Κράτος τῆς σημερινῆς ὑποχρεώσεως αὑτοῦ πληρωμῆς 18,000,000 δραχμῶν εἰς ἔντοκα γραμμάτια, τὸ ὁποῖον χρέος μόνον διὰ παρακλήσεως πρὸς τὸν κομιστὴν δύναται νὰ ζητῇ, ὅπως μὴ πληρωθῇ, ὅπως συναινῇ ἑκάστοτε ἐκεῖνος εἰς τὴν ἐπὶ μίαν ἑξαμηνίαν ἀνανέωσιν τοῦ γραμματίου του. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οἱ κύριοι ἐλεγκταὶ ἓν μόνον μοὶ ἐζήτησαν, νὰ μὴ δαπανῶμεν κατ’ ἔτος 4,275,000 εἰς ὑπηρεσίαν αὐτῶν τῶν δανείων, νὰ δαπανῶμεν 3,900,000, μὲ ἄφησαν δὲ νὰ κανονίσω τὰ ὑπόλοιπα. Ἐλπίζω ὅτι καλῶς ἔπραξα. Ἐπανέρχομαι, Κύριοι, εἰς τὴν αἰτίασιν, ὅτι ὑπήγαγον εἰς τὸν ἔλεγχον δάνειον, τὸ ὁποῖον συνήνεσα νὰ δημιουργηθῇ, ἂν μὴ τὸ ἐδημιούργησα ἐγὼ ὁ ἴδιος, ἐκ φράγκων χρυσῶν 31,000,000 εἰς ἐξόφλησιν τοῦ κυμαινομένου εἰς χρυσὸν χρέους καὶ τῶν εἰς χρυσὸν χρεῶν ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ τῶν τριῶν προνομιούχων ἐν τῷ τόπῳ Τραπεζῶν. Οὔτε αὐτὸ τὸ ἐπροκάλεσα. Ἡ συζήτησις Κύριοι, ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν ἤρξατο πολὺ εὐρύτερον. Ἔν τινι θεωρείῳ τῆς Βουλῆς κάθηται εἷς τῶν κ. κ. ἐλεγκτῶν, ὅστις θὰ ἔχῃ ἐν τῇ μνήμῃ του ἀκόμη τὰς ἐπιμόνους θεωρίας ἑτέρου σεβαστοῦ προσώπου, ἐπίσης ἐν τοῖς ἐλεγκταῖς τυγχάνοντος, τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἰταλίας, περὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ τῆς ἄρσεως τῆς μεγάλης αὐτῆς πληγῆς. Συνεζήτησε καὶ ἠξίωσε τίποτε ὀλιγώτερον παρὰ ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἀπὸ τοῦ ἄλφα μέχρι τοῦ ὠμέγα. Τοῦτο ἐζητήθην κατ’ ἀρχάς. Καὶ οἱ ὀλιγώτερον οἰκονομολόγοι μεταξὺ ἡμῶν σήμερον, ὑποθέτω τοὐλάχιστον, ὅτι ἄνευ ἐξαιρέσεως γνωρίζουσιν, ὅτι θὰ ἦτο μέγιστον δυστύχημα σήμερον εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ δανεισθῇ δάνειον οἱονδήποτε, ἵνα ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικήν μας κυκλοφορίαν. Γινώσκετε πάντες, καὶ μεθ’ ὑμῶν καὶ ἐγὼ μετ’ ἀκραδάντου πεποιθήσεως, ὅτι θὰ ἦτο ἡ ἀρχὴ τοῦ τέλους. Τοὺς ἔπεισα· μετέφρασα μάλιστα εἰς τὸν κ. Bodio τὸ Ἑλληνικὸν λόγιον, τοῦ ὁποίου δὲν ἐνθυμοῦμαι τὸ ἀντίστοιχον γνωμικὸν εἰς τὴν Ἰταλικήν: «μὴ κίνει κακὸν εὖ κείμενον». «Δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἐννοήσω», μοὶ λέγει· «εἶναι κακόν; δὲν πρέπει νὰ τὸ σπρώξωμεν νὰ φύγῃ;—Ναί, ἀλλὰ νὰ μὴ γυρίσῃ καὶ μᾶς πλακώσῃ· νὰ τὸ σπρώξωμεν μὲ τὸν καιρὸν, ἐλαφρά.—Πῶς νὰ τὸ σπρώξωμεν;» (εἶχον σύμμαχον ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς Ἀγγλίας καὶ κατόπιν τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς Γερμανίας) —Ὡς ἑξῆς: ἀργότερον, ὅταν παρέλθωσι τὰ φοβερὰ ἔτη, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀναμένουν, ἀμηχανίας οἰκονομικῆς, ν’ ἀρχίσωμεν ἀπό τινος μικροῦ ποσοῦ, ἐτησίως διδομένου εἰς τὰς Τραπέζας. Μόνον τὸ γεγονὸς τῆς γνώσεως τοῦ κόσμου, ὅτι παύει ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τῶν τραπεζικῶν γραμματίων νὰ ἦναι ἐπ’ ἀνοικτῷ λογαριασμῷ, ἀλλὰ θέλει βαίνει ἐνιαυσίως ἐλαττουμένη, ἔστω καὶ κατὰ μικρὸν ποσὸν, θὰ ἔχῃ ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς πίστεως. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα, ὅτι διὰ τοῦ χρόνου θὰ ἐξέλθωμεν ἂν ὄχι τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀλλὰ τοὐλάχιστον πάσης ὀφειλῆς ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ· διότι εἶναι δύο πράγματα κεχωρισμένα, ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία καὶ ἡ κατὰ ταύτην ὀφειλὴ ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ τοῦ Κράτους, ἤτοι ἡ ἐξόγκωσις τῆς κυκλοφορίας. Ἡ Γαλλία εἶχεν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· τὴν εἶχε καὶ ἄνευ ὀφειλῆς πρὸς τὴν Τράπεζαν τῆς Γαλλίας, καὶ τὴν ἐτήρησε μέχρις οὗ ἔκρινεν ἐλθόντα τὸν χρόνον τῆς ἄρσεως, ἤτοι καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ τραπεζικὸν ἦν εἰς τὸ ἄρτιον πρὸ πολλοῦ χρόνου. Τοῖς ἐπρότεινα λοιπὸν τοῦτο καὶ τὸ ἐδέχθησαν, καὶ μετά τινα ἐπιμονήν των ἐνέδωκα, ἵνα ὁρισθῇ εἰς 2,000,000, καὶ ὄχι εἰς ὀλιγώτερον ὁ ἐλάχιστος ὅρος τῆς ἐτησίας ἀποσβέσεως, ν’ ἀρχίσῃ δὲ ἀπὸ τοῦ 1900 ἡ ἀπόσβεσις τῆς εἰς τὰς τρεῖς Τραπέζας ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ὀφειλῆς. Ταῦτα ὡς πρὸς τὰς ὀφειλὰς τὰς ἐσωτερικὰς εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὰς ὀφειλὰς εἰς χρυσὸν, τὰς λεγομένας κυμαινομένας. Αὗται, ἐκ φρ. 31,300,000 περίπου, ἀναλύονται εἰς φράγκα 14,500,000 περίπου, δανεισθέντα προσωρινῶς παρὰ διαφόρων, ἐν οἷς καὶ αἱ προνομιοῦχοι Τράπεζαι, καὶ εἰς φρ. 16,800,000 ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ. Ἔκριναν οἱ ἐλεγκταὶ, καὶ ἐγὼ δὲν εἶχον καμμίαν δυσκολίαν νὰ πεισθῶ, ὅτι αἱ ὀφειλαὶ αὗται συμφέρει ν’ ἀποδοθῶσι. Σεβαστὸς πολιτευτὴς, ἐν τῇ ἐξουσίᾳ τυγχάνων, συνεφώνησε μετ’ ἐμοῦ ἄλλοτε, ὅτι ἦτο λίαν συμφέρον, σὺν τῷ συμβιβασμῷ τῶν ἐξωτερικῶν εἰς χρυσὸν χρεῶν νὰ προμηθευθῶμεν τὰ μέσα διὰ δανείου, ὅπως ἐξοφλήσωμεν καὶ τὰ προσωρινὰ εἰς χρυσὸν δάνεια πρός τε τὰς Τραπέζας καὶ διαφόρους ἄλλους, καὶ τὰς ὀφειλὰς εἰς τὰς Τραπέζας ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ εἰς χρυσὸν, ἵνα ἀπαλλαγῶμεν τῶν ἐν λόγῳ εἰς χρυσὸν προσωρινῶν χρεῶν καὶ συγχρόνως ἐνισχύσωμεν ἐπὶ τὸν προορισμὸν αὐτῶν τὰς προνομιούχους Τραπέζας ἄνευ νεωτέρας ἐπιβαρύνσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ ὅτε ἐζητήσαμεν νὰ συνδυάσωμεν ταῦτα πρὸς τὸν συμβιβασμὸν, μᾶς παρεξήγησαν οἱ δι’ ὧν συνενοούμεθα, νομίσαντες ὅτι ἠθέλομεν διὰ τοῦ δανείου αὐτοῦ χρήματα διὰ πολιτικὰς ἐνεργείας. Ὁ συμβιβασμὸς ἐκεῖνος, ὅστις ὕστερον ἐπανελήφθη μέχρι σημείου, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ νομίσωμεν αὐτὸν ὡς τετελεσμένον, ἐναυάγησε, διότι καθ’ ἣν στιγμὴν ἐτύγχανε τῆς συγκαταθέσεως τοῦ μεσολαβοῦντος, τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἦλθεν ἡ διακοίνωσις, ἡ διακοίνωσις ἐκείνη, διὰ τῆς ὁποίας μᾶς ἀνεκοίνουν τὸν ἀποκλεισμὸν ἕνεκα τῶν Κρητικῶν. Οἱοσδήποτε ἂν ἦτο Ὑπουργὸς τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ἐδικαιοῦτο βεβαίως νὰ ἐνδοιάσῃ πρὸς στιγμήν, ὅπως τελειώσῃ τὸν συμβιβασμὸν, καὶ νὰ ζητήσῃ μικρὰν ἀναβολήν. Τὰ ἐπελθόντα γεγονότα ἐματαίωσαν ἔκτοτε πᾶσαν σχετικὴν κυβερνητικὴν ἐνέργειαν. Ἠδύνατο βεβαίως νὰ σκεφθῇ καὶ ἄλλως· ἀλλὰ φαίνεται πολὺ δεδικαιολογημένον εἰς τὴν συνείδησίν μου, ὅτι τὴν στιγμὴν ἐκείνην δὲν ἔσπευσε νὰ κλείσῃ τὸν συμβιβασμόν. Ταῦτα κατὰ παρέκβασιν. Τώρα θὰ μοὶ εἴπητε, διατὶ τότε καὶ διατὶ καὶ σήμερον τὸ νομίζω ἀγαθὸν αὐτὸ, τὸ νὰ ἐξοφληθῶσι τὰ κυμαινόμενα χρέη, περιλαμβανομένων τῶν ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, ὡς οὐσιωδῶς συμφέρον εἴς τε τὸ Κράτος καὶ εἰς τὸν τόπον; Διὰ τὸν ἑξῆς ἁπλούστατον λόγον. Χωρίσατε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν ἀπὸ τὰ χρέη τοῦ Κράτους ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ. Διὰ λόγους κυβερνητικῆς οἰκονομίας δύνασθε νὰ ἔχητε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, χωρὶς νὰ ἦναι ἀνάγκη διὰ τοῦτο νὰ ἦναι ὀφειλέτης τῶν προνομιούχων Τραπεζῶν τὸ Κράτος. Τοὐναντίον νομίζω, ὅτι διὰ τὸ Κράτος εἶναι πλεονέκτημα νὰ μὴ χρεωστῇ εἰς τὰς προνομιούχους Τραπέζας, καὶ εἶναι μάλιστα πλεονέκτημα μέγα, ἐὰν πρόκειται νὰ χρεωστῇ ἐπὶ ὅροις, οἱ ὁποῖοι τυγχάνουσιν ἐπιβλαβεῖς εἰς τὴν πίστιν τοῦ τόπου, ν’ ἀπαλλαγῇ ἀπὸ τῶν χρεῶν τούτων. Λοιπὸν τί πρόκειται ἐνταῦθα; Πρόκειται περὶ 31,000,000 περίπου. Ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὑπήχθη ὑπὸ τὸν ἔλεγχον, ἕνεκα αὐτῶν τῶν 31,000,000; Τὸ ποσὸν τῆς ἐτησίας ὑπηρεσίας αὐτοῦ. Σᾶς παρακαλῶ καὶ πάλιν νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας εἰς τοῦτο, ὅτι δὲν τὸ ἐζήτησα ἐγώ. Εἶναι τὸ πόρισμα τῆς κοινῆς συνοννοήσεως μετὰ τῶν ἐλεγκτῶν ἐν σχέσει πρὸς τὸν διακανονισμὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Τὸ ἐδέχθην δὲ προθύμως, καὶ ἅμα σᾶς εἴπω ὀλίγας λέξεις, θὰ μοὶ εἴπητε ὅλοι, ὅτι ἐγκρίνετε τὴν προθυμίαν μου ταύτην. Τί πληρόνει σήμερον τὸ Κράτος δι’ αὐτὰ τὰ περίπου φρ. 31,000,000; πληρόνει 1 ἑκατομμύριον καὶ 49 ἢ 50 χιλιάδας φρ., χωρὶς βεβαίως ἐν τούτοις νὰ περιλαμβάνηται χρεωλύσιον· ἐντὸς τοῦ ἀνωτέρω ποσοῦ περιλαμβάνεται καὶ ὁ τόκος τῶν ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ εἰς χρυσὸν πρὸς 1% εἰς τὰς Τραπέζας ὀφειλομένων. Σᾶς δηλῶ — τὴν δήλωσιν δὲ ταύτην ἐξωδίκως ἐποιησάμην εἰς πάντα συντυχόντα — ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ἡμῶν ὁ ἐτήσιος διὰ τῆς ἀποδόσεως εἰς τοὺς εἰς οὓς ἀνήκουσι τῶν χρημάτων τῶν περιλαμβανομένων ἐν τῷ κυμαινομένῳ χρέει εἰς χρυσὸν δὲν θὰ βαρυνθῇ· σᾶς πληροφορῶ, λέγω, ὅτι ἡ ἐνιαυσία ὑπηρεσία τοῦ κυμαινομένου χρέους εἰς χρυσὸν ἐλπίζω νὰ κατορθώσω, Κύριοι, οὐ μόνον νὰ μὴ αὐξήσῃ, ἀλλ’ ἴσως καὶ νὰ μειωθῇ, περιλαμβανομένου καὶ τοῦ χρεωλύτρου· ἀλλ’ ἐὰν δὲν τὸ κατορθώσω, σᾶς ὑπόσχομαι, ὅτι δὲν θὰ ὑπερβῇ τὸ 1,050,000 διὰ τὸν καταβαλλόμενον ἐνιαύσιον τόκον. Λοιπὸν λέγω, Κύριοι, ὑπὸ τοιούτους ὅρους, ὑποθέσωμεν πρὸς στιγμήν, ὅτι οὐδεὶς μᾶς στενοχωρεῖ — καὶ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχον ἰδίαν γνώμην — καὶ μοὶ προσφέρεται εὐκαιρία νὰ πληρώσω πρὸς τὰς Τραπέζας τὰς προνομιούχους, καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους δανειζόμενος μακρὸν χρεωλυτικὸν δάνειον μὲ ὀλιγώτερον τόκον ἢ τὸ πολὺ–πολὺ μὲ τὸν ἴδιον, τὸν ὁποῖον πληρόνω ἤδη, ἐξοφλῶ δὲ οὕτω τινὰς τῶν ὁμογενῶν ἡμῶν, τοὺς ἐν καιροῖς στενοχωρίας δανείσαντας προσωρινῶς, καὶ συναινοῦντας ἤδη διαρκῶς καθ’ ἑξαμηνίαν ν’ ἀνανεῶσι τὰ δάνειά των· πρὸς τὸν Ἀβέρωφ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ, πρὸς τὸν ἡμέτερον Συγγρὸν, πρὸς τοὺς κληρονόμους τοῦ μακαρίτου Ἀντωνιάδου καὶ ἄλλους, καὶ κατὰ συνέπειαν ν’ ἀπαλλαγῶ τῆς ὑποχρεώσεως, εἰς ἣν εὑρίσκομαι, νὰ ζητῶ τὴν ἀνανέωσιν τῶν ἐν λόγῳ ὀφειλῶν. Ἠθέλατε μοὶ εἶπει νὰ μὴ τὸ κάμω; Ὑπὸ τοιούτους ὅρους πρόκειται νὰ προστεθῇ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ὑποβεβλημένην εἰς ἔλεγχον τὸ καὶ ἤδη πληρονόμενον ὑπὸ τοῦ Κράτους ποσὸν περίπου ἑνὸς ἑκατομμυρίου φρ. πέραν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ὡμολόγησεν, ὅτι πρέπει νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸν ἔλεγχον, ὅπως χρησιμεύσωσιν εἰς ἀπολύτρωσιν τῆς Θεσσαλίας, εἰς κάλυψιν τοῦ φοβεροῦ τοῦ ἔτους 1897 ἐλλείμματος, εἰς συνδρομὴν τῆς Θεσσαλίας, καὶ δι’ ἐκεῖνα τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα μᾶς προσθέτει ὁ κανονισμὸς τῶν παλαιῶν δανείων τοῖς μετρητοῖς. Ἐγὼ ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς ἐρωτήσω καὶ δευτέραν καὶ τρίτην φοράν: κακὰ ἔκαμα; Ἐὰν ἤμην ἐγὼ ὁ μόνος ἔχων ν’ ἀποφασίσῃ ἀπέναντι τῶν ξένων, ἴσως· ἀλλὰ δὲν ἤμην ἐγὼ μόνον· οἱ ξένοι τὸ ἐζήτησαν, καὶ τὸ ἐζήτησαν, διότι θέλουν προσόδους ἐπαρκεῖς, ἐπαρκεῖς κατὰ τὴν ἰδικήν των κρίσιν καὶ ὄχι τὴν ἰδικήν μου· προσόδους ἐπαρκεῖς εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἀλλ’ ὑπάρχει ἡ εὐλογημένη Ἀργεντινὴ μὲ τὰ προηγούμενά της. Οὐδέποτε ἔφθασεν ἡ Ἑλλὰς ἐκεῖ, οὐδὲ θὰ φθάσῃ ποτέ· ἀλλ’ ὑπάρχει ἱστορικὸν γεγονὸς κυκλορορίας ἐπαγαγούσης αὐτὰ τ’ ἀποτελέσματα. Ἂς γείνῃ, ἔλεγον, ὅ,τι δυνατὸν, ἵνα μὴ ὑπεράρῃ πλέον ἐν τῷ μέλλοντι τὴν κεφαλὴν ἡ ἐπικαταλλαγή. Μετρία τοιαύτη θὰ ὑπάρξῃ ἐπὶ πολὺν καιρόν. Ἂς ἐνισχυθῇ παντὶ τρόπῳ καὶ ἡ πίστις τοῦ τόπου καὶ ἡ πίστις τῶν προνομιούχων Τραπεζῶν, ἀφοῦ δὲν πρόκειται νὰ βαρυνθῇ πρὸς τοῦτο τὸ Κράτος. Ἂς ἐνισχυθῇ ἡ πίστις· ἂς ἑλκυσθῶσι κεφάλαια εἰς τὸν τόπον· ὁ τόπος τὰ χρειάζεται, ὁ τόπος τὰ ζητεῖ. Καὶ ὄντως, Κύριοι, ὁ τόπος θέλει νὰ ἐργασθῇ· ὀργᾷ πρὸς ἐργασίαν, μετὰ τὴν διαρκῆ ἀδράνειαν τῆς παραγωγικῆς δράσεως ἐπὶ τόσον ἤδη χρόνον. Ἕν δὲ νὰ εὐχηθῶμεν, νὰ μὴ τραπῶμεν εἰς ὑπερβολὴν παραγωγικῆς ἐργασίας, διότι ἐννοεῖτε πόσον εἶναι τοῦτο ἐπικίνδυνον. Ταῦτα εἶχον νὰ σᾶς εἴπω, ἀπαντῶν εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης.

§83Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ ποῖον συνδυασμὸν θὰ γείνῃ ἡ ἐξόφλησις τοῦ χρέους εἰς χρυσόν; ἐπὶ καταβολῇ τοῦ σήμερον διὰ τὰ κυμαινόμενα χρέη πληρονομένου τόκου; καὶ πῶς μὲ 26,500,000 φράγκα, κατὰ τὴν ἔκθεσιν τῶν ἐλεγκτῶν, θὰ πληρωθῶσι 31 ἑκατομμύρια;

§84ΣΤΡΕΙΤ. Ἐνόησα τὴν ἐρώτησιν. Μία ἀπὸ τὰς παρατηρήσεις, ἃς ὑπέβαλον—εὐσχήμως, ἐννοεῖται,—εἰς τὸν ἀγαπητὸν φίλον Dubois de l'Estang, ἀφορᾷ εἰς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον θίγετε. Ἡ δήλωσίς μου πρὸς τοὺς κ. κ. ἐλεγκτὰς ἦν, ὅτι πρέπει νὰ ἐξοφληθῇ τὸ ἐν λόγῳ χρέος χωρὶς νὰ βαρυνθῇ τὸ Δημόσιον. Μοὶ ἔλεγε δέ τις τῶν ἐλεγκτῶν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ τεθῇ τοιοῦτος ὅρος, καὶ μὲ ἠρώτησε, πῶς θὰ τὸ κατώρθουν. Ἐπρόκειτο δὲ περὶ χρόνου, καθ’ ὅν δὲν εἴχομεν τὴν εἴδησιν, ἣν εἶχε τότε ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ὅτι ἡ ἐγγύησις εἶναι ἠσφαλισμένη, καὶ συνεζήτουν ἐγὼ περὶ δανείου γενικοῦ μὲ 5%, τὰς δὲ Τραπέζας ἐνόουν νὰ πληρώσωμεν, διὰ πᾶσαν πρὸς αὐτὰς ὀφειλὴν, εἰς χρυσὸν, ὅθεν καὶ διὰ τὰ προσωρινὰ δάνεια εἰς τὸ ἄρτιον ἢ ὑπὲρ τὸ ἄρτιον ἐπὶ τόκῳ 4%. Οὐ μόνον λοιπὸν τὰ δάνεια τὰ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, ἀλλὰ καὶ ὅσα ὠφείλοντο ἐπὶ προθεσμίᾳ ἑξαμήνῳ. Καὶ ἠξεύρετε ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ εἰς τὰς Τραπέζας ὀφειλόμενα; Εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν περίπου 21 ἑκατομμύρια, εἰς τὴν Ἰονικὴν περίπου 2,750,000, εἰς τὴν τῆς Ἠπειροθεσσαλίας 800,000 ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, καὶ πολλὰ προσωρινά. Ὅλα δὲ συμποσοῦνται εἰς 25,000,000. Ταῦτα, πληρονόμενα μὲ ὁμολογίας τῶν 4%, ἃ νὰ ἐκδοθῶσιν εἰς τὸ ἄρτιον διὰ τὰς Τραπέζας, καὶ εἰς τὰ 80 ἢ 85% διὰ τοὺς ἰδιωτικοὺς εἰς χρυσὸν προσωρινὸν δανειστάς. Αὐτὰ δὲ τῷ εἶπον ἐν εἴδει παραδείγματος, αὐτὸς δ’ ἐξέλαβεν ὡς τετελεσμένην ἀπόφασιν, οὐχὶ ἐξ ἐλλείψεως ἀντιλήψεως βεβαίως, ἀλλ’ ἐκ τῆς βίας, μεθ’ ἧς εἰργάζετο τὰς τελευταίας στιγμάς.

§85ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει ν’ ἀπαντήσω εἰς δύο διαψεύσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἰσχυρισθέντος ὅτι τὰ ἐσωτερικὰ δάνεια δὲν περιελήφθησαν εἰς τὸν ἔλεγχον τῇ προτάσει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐγὼ δὲν ἰσχυρίσθην τοῦτο αὐθαιρέτως. Ἐβασίσθην ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως τοῦ κ. Dubois de l’ Estang, τῆς ὁποίας τὴν ἀκρίβειαν βεβαιοῦσι διὰ τῆς ὑπογραφῆς των καὶ οἱ λοιποὶ ἀντιπρόσωποι τῶν Δυνάμεων. Ἡ ἔκθεσις λέγει, ὅτι ἐδέχθησαν τὸ σχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἑπομένως δὲν εἶχε δίκαιον ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ μὲ διαψεύσῃ. Δευτέραν διάψευσιν ἠθέλησε νὰ κάμῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἰσχυρισθεὶς ὅτι τὰ ἐσωτερικὰ δάνεια δὲν ὑπάγονται εἰς τὸν ἔλεγχον. Στηρίζει ἴσως τὸν ἰσχυρισμόν του εἰς τὸ ὅτι ὁ ἔλεγχος δὲν θὰ διαρκέσῃ παρὰ μέχρις ὅτου ἐξοφληθῶσι τὰ 550,000,000 τῶν σημερινῶν ἐξωτερικῶν δανείων καὶ τὰ 150,000,000 τῶν συνομολογηθησομένων. Ἀλλὰ τίς πιστεύει, ὅτι ταῦτα θὰ ἐξοφληθῶσιν ἐντὸς βραχέος διαστήματος; Ἀπόδειξις δὲ, ὅτι τὰ ἐσωτερικὰ δάνεια ὑπάγονται εἰς τὸν ἔλεγχον, εἶναι, ὅτι δὲν πληρόνονται ἐκ τοῦ Κεντρικοῦ ταμείου ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ἐκ τῶν εἰσπράξεων τῶν ὑπεγγύων προσόδων, αἵτινες ἐτέθησαν ὑπὸ τὸν διεθνῆ ἔλεγχον. Ἂν δ’ ἔρχωνται εἰς δευτέραν μοῖραν ὡς πρὸς τὴν πληρωμὴν, τοῦτο δὲν σημαίνει ἔλλειψιν ἐλέγχου· διότι, ὅπως καὶ τὰ ἐξωτερικὰ, ἐκ τῶν χρημάτων τοῦ ἐλέγχου θὰ πληρωθῶσι καὶ τὰ ἐσωτερικὰ δάνεια. Ἂν δὲ δὲν ἀρκέσωσι ταῦτα, τὸ Κράτος ἀνέλαβεν ὑποχρέωσιν ἀλληλεθνῆ πρὸς τὸ Συμβούλιον τοῦ ἐλέγχου νὰ συμπληρώσῃ πᾶν ἐλλεῖπον ποσόν. Ἐπὶ τῶν λοιπῶν δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιμείνω. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπε τὰς γνώμας του, καὶ ἐγὼ εἶπον τὰς ἰδικάς μου. Δὲν νομίζω δ’ ἀναγκαῖον νὰ ἐπεκτείνω τὴν συζήτησιν, διότι, ὅπως συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον καὶ ὅπως ὑποβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν, ἡ συζήτησις δὲν δύναται δυστυχῶς νὰ φέρῃ μεταβολήν τινα εἰς τὸ γενόμενον κακόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν).

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 7 καὶ 30′ μ. μ.