1897.11.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 8

Τῆς 10 Νοεμβρίου 1897.

(Δευτέρα)

(Προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Ἀθ. Μουτσοπούλου).

Ὥρα 4 καὶ 30′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἀναφορὰ ἐπιτροπῆς δημοδιδασκάλων Ἀθηνῶν, ἐξαιτουμένων ὅπως ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς πληρωμῆς τῶν καθυστερουμένων αὐτοῖς μισθῶν. Ὁ βουλευτὴς Μαντινείας κ. Ζέγγελης κατέθηκεν ἔγγραφον σύστασιν, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς: «Θερμὴν πρὸς τοὺς ἀξιοτίμους Ὑπουργοὺς ὑποβάλλω σύστασιν, ὅπως ἐπαναφέρωσιν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοὺς ὑπαλλήλους ἐκείνους, οἵτινες ταύτης ἀπελύθησαν, ὡς κληθέντες καὶ προσελθόντες εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ.» Ὁ κ. Ταταράκης ἔχει τὸν λόγον.

§2ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἀπευθύνω μίαν ἐπερώτησιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργόν. Κατὰ τὸ ἄρθρον 8 τοῦ κατὰ τὴν Αʹ σύνοδον τῆς παρούσης περιόδου τῆς Βουλῆς ψηφισθέντος νόμου περὶ διδακτικῶν βιβλίων, ἡ ὑπηρεσία τῶν γυμνασιαρχῶν, ἄνευ διακρίσεως, ἐχαρακτηρίσθη ἀσυμβίβαστος πρὸς τὴν συγγραφὴν βιβλίων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ πρὸς τὴν ἀναδοχὴν τῆς ἐκδόσεως τοιούτων βιβλίων. Ἐν τούτοις πληροφοροῦμαι, ὅτι γυμνασιάρχαι τινὲς τῶν ἐν Ἀθήναις Γυμνασίων, συγγραφεῖς τοιούτων βιβλίων τυγχάνοντες, διατηροῦνται ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, παρὰ τὴν ῥητὴν καὶ σαφῆ διάταξιν τοῦ νόμου τούτου καὶ ἐναντίον τῆς γνωμοδοτήσεως ἣν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας προὐκάλεσε παρὰ τοῦ παρ’ αὐτῷ νομικοῦ συμβούλου περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ ἄρθρου τούτου, καθόσον, ὡς πληροφοροῦμαι, καὶ ἡ γνωμοδότησις αὕτη εἶναι σύμφωνος πρὸς τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ἀποδίδω εἰς τὸ ἄρθρον αὐτό. Διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν ὄντως ἐν Ἀθήναις ὑπάρχουσι γυμνασιάρχαι συγγραφεῖς τοιούτων διδακτικῶν βιβλίων, διατηρούμενοι ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ παρὰ τὴν ῥητὴν καὶ σαφῆ διάταξιν τοῦ νόμου. Πρὸς τούτοις παρακαλῶ τὸν αὐτὸν Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν κατὰ τοὺς ἰσχύοντας νόμους διὰ τὸν διορισμὸν γραμματέως πρώτης τάξεως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας ἀπαιτοῦνται προσόντα, καὶ τίνα προσόντα, καὶ ἐν καταφατικῇ περιπτώσει παρακαλῶ τὸν αὐτὸν Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν ὁ παρ’ αὐτοῦ διορισθεὶς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας γραμματεὺς πρώτης τάξεως Χαρ. Χ. Ἄννινος κέκτηται τὰ κατὰ τὸν νόμον ἀπαιτούμενα προσόντα, καὶ τίνα εἶναι τὰ προσόντα ταῦτα. Τὴν ἐπερώτησίν μου ταύτην καταθέτω καὶ ἐγγράφως.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον.

§4ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον μέρος τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μήλου συναδέλφου, δηλῶ ἐγώ, ὁ προκάτοχος Ὑπουργός, ὅτι ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας οὐδένα γυμνασιάρχην διώρισεν, οὔτε ἐν Ἀθήναις οὔτε ἀλλαχοῦ. Ὅτε ὅμως ἐγὼ διετέλουν Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, διωρίσθησαν τοιοῦτοι· βεβαιῶ ὅμως τὸν ἐπερωτήσαντα συνάδελφον, ὅτι ὑπ’ ἐμοῦ οὐδεὶς, ἀπολύτως οὐδεὶς, γυμνασιάρχης διωρίσθη ἔχων διδακτικὰ ἐγχειρίδια ἐγκεκριμένα διὰ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα. Γυμνασιάρχαι τοιοῦτοι εἶχον διορισθῆ ὑπὸ τοῦ μακαρίτου Πετρίδου, διετηρήθησαν δὲ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ὑπὸ τοῦ κ. Δηλιγιάννη. Δὲν νομίζω ὅμως, ὅτι καὶ οὗτοι διέπραξαν κατ’ οὐσίαν παρανομίαν. Ὁ νόμος περὶ διδακτικῶν βιβλίων συνετάχθη ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸν νόμον περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Κατὰ τὸν τελευταῖον τοῦτον νόμον, εἶχον ἐγκατασταθῆ ἐν ἑκάστῳ νομῷ Ἐποπτικὰ Συμβούλια, ὧν μέλη ἀπαραίτητα εἶναι οἱ γυμνασιάρχαι, οἵτινες εἶναι συγχρόνως καὶ οἱ ἀναπληρωταὶ τῶν ἐπιθεωρητῶν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, καθόσον οὗτοι εἶναι δυνατὸν νὰ περιοδεύωσι καὶ νὰ μὴ μένωσιν ἐν τῇ ἕδρᾳ αὑτῶν. Καθ’ ὅσον ὅμως δὲν συνέπιπτε ἐπὶ πολλῶν γυμνασιαρχῶν νὰ ὦσιν οὗτοι καὶ μέλη τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων, οἱ προκάτοχοί μου ἠνέχθησαν τοιούτους, ἔχοντας ἐγκεκριμένα διδακτικὰ βιβλία καὶ δι’ αὐτὰ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα· ὑπάρχουσι δὲ τῳόντι πολλοὶ γυμνασιάρχαι ἐν ἐπαρχιακοῖς Γυμνασίοις ἢ ἐν πρωτευούσαις νομῶν, ὅπου ἀπαντῶσι πλείονα τοῦ ἑνὸς Γυμνάσια, ὡς ἐν Ἀθήναις καὶ Πάτραις, καὶ ὅπου εἷς μόνος αὐτῶν εἶναι μέλος τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, οἱ μὴ ὄντες μέλη τούτου. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω ὅτι οὐδεὶς γυμνασιάρχης καὶ ἐπὶ τῶν προκατόχων μου αὐτῶν, ἔχων ἐγκεκριμένα διδακτικὰ βιβλία διὰ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, ὑπῆρξε μέλος Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου. Ἐνῷ δ’ εὗρον γυμνασιάρχας ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἔχοντας ἐγκεκριμένα βιβλία καὶ διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, διώρισα ἐγὼ δύο τοιούτους, τοὺς κ. κ. Ζαγγογιάννην καὶ Παπαβασιλείου, ἔχοντας ἐγκεκριμένα βιβλία διὰ τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, ἐν Ἀθήναις, ὅπου εἶναι μέλος τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου ὁ ἀρχαιότερος τῶν γυμνασιαρχῶν κ. Κωνσταντόπουλος, καὶ διὰ τὸν γενικὸν ἐκεῖνον λόγον, ὃν ἀνέφερα, ἐπὶ τῶν προκατόχων μου, καὶ δι’ ἄλλον τινὰ εἰδικώτερον, τὸν ἑξῆς. Κατὰ τὸν νόμον περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως τοῦ 1895, ὑπήγοντο εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων καὶ τὰ μὴ πλήρη Ἑλληνικὰ σχολεῖα, αἱ δύο πρῶται τούτων τάξεις. Ἐπειδὴ δὲ οὕτω πως τὰ μέλη αὐτῶν, οἱ γυμνασιάρχαι, ἔχοντες ἐγκεκριμένα βιβλία δι’ αὐτὰ, ἠδύναντο νὰ ἐπηρεάσωσι τοὺς ὑπὸ τὴν δικαιοδοσίαν των ἑλληνοδιδασκάλους, ἵνα ἐπιβάλλωσιν εἰς χρῆσιν τῶν μαθητῶν κατὰ προτίμησιν τὰ ἰδικά των βιβλία, διὰ τοῦτο, κατὰ τὸν νόμον περὶ διδακτικῶν βιβλίων, δὲν ἠδύναντο καὶ αὐτοὶ νὰ διορισθῶσιν, ὅπου ἔμελλον νὰ ὦσι καὶ μέλη τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου. Ἀλλὰ διὰ τοῦ νόμου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἀφῃρέθησαν τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα ἐκ τῆς δικαιοδοσίας τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων, οὕτω δ’ ἐγὼ, διορίσας τοὺς κ. κ. Ζαγγογιάννην καὶ Παπαβασιλείου γυμνασιάρχας ἐν Ἀθήναις, ἔχοντας ἐγκεκριμένα βιβλία διὰ τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, χωρὶς νὰ ἦναι αὐτοὶ μέλη τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου καὶ καθ’ ὃν χρόνον τοῦτο οὐδεμίαν ἐποπτείαν ἐνασκεῖ πλέον ἐπὶ τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων, εἰς οὐδεμίαν ἀπολύτως παρανομίαν ὑπέπεσα, ἀφοῦ μάλιστα πρὸ αὐτῶν, εἶχον διορίσει ἢ ἀνεχθῆ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ αὐτοὶ οἱ εἰσηγηταὶ τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος νόμων, Πετρίδης καὶ Δηλιγιάννης—οἱ ὁποῖοι ἦσαν εἰς θέσιν νὰ ἐξηγήσωσι καὶ ἑρμηνεύσωσι τὸν νόμον καλλίτερον καὶ τοῦ ἐπερωτήσαντος ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ ἐμοῦ—πέντε γυμνασιάρχας, τοὺς κ. κ. Τσαγκρῆν, Γαρδίκαν, Παπανδρέου, Γεραρῆν καὶ Καραβᾶν, ἔχοντας ἐγκεκριμένα διδακτικὰ βιβλία, ὁ πρῶτος μάλιστα διὰ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα. Ἐλπίζω ὅτι μετὰ τὰς δοθείσας ὑπ’ ἐμοῦ ἐξηγήσεις θέλει καθησυχάσει ἡ συνείδησις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, θέλει δ’ ἐννοήσει οὗτος, ὅτι, ἐὰν ἠθέλομεν νὰ ἐφαρμόσωμεν κατὰ γράμμα φαρισαϊκῶς τὸν νόμον, ἐκτὸς τοῦ ὅτι τοῦτο θὰ ἦτο ἄτοπον καὶ παράλογον, θὰ ἐστερεῖτο οὕτω πως ἡ ὑπηρεσία καὶ πέντε ἐκ τῶν καλλίστων γυμνασιαρχῶν μας, καθ’ ὃν χρόνον τόσην σπάνιν καλῶν γυμνασιαρχῶν ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι.

§5Π. ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἀρνοῦμαι καλὴν πίστιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Λοκρίδος συνάδελφον καὶ πρώην Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, φαίνεται δὲ, ὅτι οὗτος δὲν ἀντελήφθη καλῶς τὴν ἔννοιαν τῆς ἐπερωτήσεώς μου. Δὲν ἠθέλησα ν’ ἀπευθύνω μομφὴν κατὰ τῶν Ὑπουργῶν τῆς Παιδείας, οἱ ὁποῖοι διώρισαν προηγουμένως γυμνασιάρχας κατὰ παράβασιν τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ νόμου περὶ διδακτικῶν βιβλίων, καθόσον πιθανὸν οὗτοι ἐκ πλάνης, εἴτε πραγματικῆς, εἴτε περὶ τὴν ἔννοιαν τοῦ νόμου περὶ διδακτικῶν βιβλίων, νὰ προέβησαν εἰς τοὺς διορισμοὺς αὐτῶν, ἀλλ’ ἀπηύθυνα ἐπερώτησιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Παιδείας περὶ τοῦ ποίαν ἔννοιαν αὐτὸς ἀποδίδει εἰς τὸ ἄρθρον 8 τοῦ νόμου περὶ διδακτικῶν βιβλίων, περὶ τοῦ ἂν ὁ νομικὸς σύμβουλος παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τούτῳ ἀπέδωκε τὴν ἔννοιαν ταύτην, ἣν ἐγὼ ἰσχυρίζομαι, εἰς τὸν νόμον τοῦτον, δηλαδὴ ὅτι ἀδιακρίτως καὶ ἄνευ τινὸς διαστολῆς ὁ νόμος ἐννοεῖ ὅτι εἶναι ἀσυμβίβαστος ἡ ὑπηρεσία τοῦ γυμνασιάρχου πρὸς τὴν συγγραφὴν διδακτικῶν βιβλίων περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὁ νόμος, Κύριοι, δὲν ἐποιήσατο καμμίαν διαστολὴν μεταξὺ γυμνασιαρχῶν διατελούντων μελῶν τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων καὶ γυμνασιαρχῶν μὴ διατελούντων τοιούτων μελῶν, ἀλλ’ ἄνευ διαστολῆς λέγει, ὅτι χαρακτηρίζει ἀσυμβίβαστον τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ γυμνασιάρχου μὲ τὴν συγγραφὴν βιβλίων περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἑπομένως ἐρωτῶ, ὑπὸ τὸ κράτος τοιούτου νόμου ἐπιτρέπεται νὰ διατηρῆται ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ γυμνασιάρχης τυγχάνων συγγραφεὺς ἐγκεκριμένων βιβλίων περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως; Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον ἀπευθύνω πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας· ἐρωτῶ, τίνα ἔχει ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας περὶ τοῦ ζητήματος τούτου γνώμην; Πιθανὸν ὁ νόμος, Κύριοι, νὰ μὴ ἦναι ὀρθὸς, ὡς ὑποστηρίζει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος, πιθανὸν νὰ μὴ ὑπῆρχε λόγος τις, ὅπως ψηφισθῇ ὁ τοιοῦτος νόμος, ἀλλὰ τὸ ζήτημα, κύριοι Βουλευταὶ, δὲν εἶναι τοῦτο, τὸ ζήτημα εἶναι, ὑπάρχει τοιοῦτος νόμος ἢ δὲν ὑπάρχει; καὶ ἂν ὑπάρχῃ, πρέπει νὰ ἦναι σεβαστὸς, ἢ πρέπει νὰ καταπατῆται; Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀσπάζηται τὴν γνώμην τοῦ κ. ἐκ Λοκρίδος συναδέλφου, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκῃ, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς δὲν εἶναι ὀρθὸς, δύναται, νομίζω, νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ζητήσῃ τὴν τροποποίησιν αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν ὅμως ὁ νόμος αὐτὸς ὑπάρχῃ καὶ ἰσχύῃ, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι σεβαστὸς παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν δὲ τοιοῦτοι γυμνασιάρχαι διατελοῦσιν ὑπηρετοῦντες, δέον, νομίζω, ἀμέσως ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ, πρὸς ἄρσιν τῆς παρανομίας, εἰς τὴν ἀπόλυσιν αὐτῶν, συμφώνως τῷ νόμῳ. Τοιαύτη εἶναι ἡ ἐπερώτησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμον. Ἐγὼ ἀγνοῶ, ἂν ὄντως ὑπάρχωσι γυμνασιάρχαι συγγραφεῖς τοιούτων ἐκπαιδευτικῶν βιβλίων, πληροφοροῦμαι ὅμως, ὅτι ἐν Ἀθήναις τρεῖς γυμνασιάρχαι, ὁ γυμνασιάρχης τοῦ Γυμνασίου Πλάκας, ὁ γυμνασιάρχης τοῦ Γυμνασίου Νεαπόλεως καὶ ὁ γυμνασιάρχης τοῦ Βʹ Βαρβακείου, εἶναι συγγραφεῖς τοιούτων ἐγκεκριμένων βιβλίων περὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἑπομένως, κατὰ τὴν ῥητὴν καὶ σαφῆ καὶ ἀναμφισβήτητον διάταξιν τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ νόμου περὶ διδακτικῶν βιβλίων, οἱ τοιοῦτοι γυμνασιάρχαι παρὰ τὸν νόμον διατελοῦσιν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, καὶ πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀπολύσῃ αὐτοὺς, καὶ ὄχι μόνον νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀπόλυσιν αὐτῶν, ἀλλ’ ἂν οἱ τοιοῦτοι γυμνασιάρχαι ἀπέκρυψαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὸ ἀσυμβίβαστον τοῦτο πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν, καθ’ ἃ ὁ νόμος οὗτος ἐπιτάσσει, καὶ πειθαρχικῶς νὰ τιμωρήσῃ αὐτοὺς διὰ ποινῆς 300 ἕως 500 δραχμῶν.

§6ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος φαίνεται ὅτι δὲν προσέσχε πολὺ εἰς τὴν προηγουμένην ἀγόρευσίν μου. Ἐὰν προσεῖχε, θὰ ἤκουε καὶ δὲν θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐπαναλάβω, ὅτι οὐδεὶς γυμνασιάρχης, ἔχων ἐγκεκριμένα διδακτικὰ βιβλία διὰ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, διατελεῖ νῦν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, ἀπολυθέντος ὑπ’ ἐμοῦ τοῦ κ. Τσαγκρῆ. Οἱ κ. κ. Ζαγγογιάννης καὶ Παπαβασιλείου ἔχουσιν ἐγκεκριμένα βιβλία διὰ τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, ὡσαύτως καὶ οἱ κ. κ. Γαρδίκας, Παπανδρέου καὶ Γεραρῆς. Πάντες οὗτοι εἶναι ἐκ τῶν ἀρίστων γυμνασιαρχῶν. Ὁ νόμος περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως τοῦ 1895, σᾶς ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, Κύριοι, μετεῤῥυθμίσθη διὰ τοῦ νόμου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως τοῦ 1896, καθ’ ὃν ἀφῃρέθη ἀπὸ τὴν δικαιοδοσίαν τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων, εἰς τὰ ὁποῖα παρακάθηνται καὶ γυμνασιάρχαι, ἡ ἐποπτεία τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων. Ἀφοῦ λοιπὸν ἐπὶ τῶν σχολείων τούτων, διὰ τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν ἐγκεκριμένα διδακτικὰ βιβλία, οὐδεμίαν πλέον ἐπιῤῥοὴν δύναται νὰ ἔχῃ τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, οὔτε ὁ γυμνασιάρχης ἄρα, ὁ παρακαθήμενος ἐν αὐτῷ, δὲν βλέπω τὸν λόγον, δι’ ὃν δύναται νὰ ἐπιῤῥιφθῇ μομφή τις κατὰ τοῦ διορισμοῦ γυμνασιαρχῶν ἐχόντων ἐγκεκριμένα βιβλία δι’ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, καὶ δὴ εἰς Γυμνάσια, ἐν οἷς δὲν ἐπεβάλλετο εἰς αὐτοὺς νὰ ὦσι μέλη τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου. Νομίζω ὅτι μετὰ τὰς ἐξηγήσεις ταύτας ὁ κ. συνάδελφος δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιμένῃ, ἐπικαλούμενος δὲν ἠξεύρω τίνος νομικοῦ συμβούλου τὴν γνωμοδότησιν. Καθ’ ἃς μάλιστα ἔχω πληροφορίας, αὐτὸς οὗτος ὁ νομικὸς σύμβουλος ἔσπευσε νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν γνωμοδότησιν, ἣν ὑπηνίχθη ὁ κ. συνάδελφος, δηλώσας, ὅτι ἐξ ἐπιπολῆς καὶ χωρὶς νὰ μελετήσῃ ἐπισταμένως τὸ πρᾶγμα συνέταξεν αὐτήν...

§7ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§8ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐρωτήσατε τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν περὶ τούτου... Εἶναι δὲ καὶ ἡ προκειμένη περίπτωσις μία περιπλέον ἀπόδειξις περὶ τοῦ ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ πρέπει ν’ ἀκολουθῶσι τὴν ἰδίαν κρίσιν καὶ τὴν ἰδίαν συνείδησιν, καὶ κατὰ δεύτερον λόγον νὰ λαμβάνωσιν ὑπ’ ὄψει τὰς γνωμοδοτήσεις.

§9ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, ὅτι ἐγὼ δὲν ἀρνοῦμαι καλὴν πίστιν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Λοκρίδος Βουλευτήν, ἀλλ’ οὔτε καὶ πρὸς τὸν δόντα μοι τὰς ἀντιθέτους περὶ τοῦ ζητήματος τούτου πληροφορίας, ὃν κρίνω ἐπίσης ἀξιόπιστον, καὶ διὰ τοῦτο ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸν καὶ παρακαλῶ νὰ ἐξετάσῃ καὶ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν λαμβάνῃ χώραν τοιαύτη παρανομία, καὶ ἐὰν τοῦτο συμβαίνῃ, νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀπόλυσιν τῶν ἐν λόγῳ γυμνασιαρχῶν.

§10ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἔχομεν ἄλλα σπουδαιότερα ζητήματα.

§11ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ταταράκης ἐζήτησε πληροφορίας περὶ τοῦ πῶς ὁ διακεκριμένος καὶ εὐπαίδευτος κύριος Χαράλαμπος Ἄννινος διωρίσθη εἰς τὴν θέσιν τοῦ γραμματέως αʹ τάξεως ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας. Διὰ νὰ ἀπαλλάξω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἀπὸ τὴν δυσκολίαν τοῦ νὰ δώσῃ τοιαύτας πληροφορίας, θέλω αὔριον προσαγάγει ἀποδείξεις, ὅτι ὁ κ. Χαράλ. Ἄννινος ἔχει προηγουμένας ὑπηρεσίας, ἔχει δὲ τὸ δικαίωμα νὰ διορισθῇ καὶ τμηματάρχης, οὐχὶ μόνον γραμματεὺς αʹ τάξεως.

§12Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐπεθύμουν νὰ ζητήσω πληροφορίας ἀπὸ δύο τῶν κ. κ. Ὑπουργῶν, ἀτυχῶς ἀπόντας τὴν στιγμὴν ταύτην. Ἐὰν δὲν πρόκειται νὰ εἰσέλθωμεν ἀπὸ τοῦδε εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀναμένω τὴν ἄφιξίν των· ἄλλως θὰ ὁμιλήσω, πάντοτε ὅμως πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§13Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἴμεθα πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἢ ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρό. Δὲν εἰσήλθομεν ἀκόμη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§15Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως θὰ εἴπω καὶ ἐγὼ ὀλίγας λέξεις.

§16Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐὰν ἀγαπᾶτε, καὶ πρὸ ἐμοῦ.

§17Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι.

§18Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δικαίως, Κύριοι, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατέχεται ὑπὸ πόθου, ὅπως ἀποκαλυφθῇ ἡ ἀλήθεια, οἱ δὲ ἀντιπρόσωποι, ἡμεῖς, διερμηνεῖς γινόμενοι τοῦ τοιούτου πόθου κατὰ τὰς συζητήσεις αὐτὰς, ὅλοι τὸ αὐτὸ κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον εἴπομεν. Ἡ διαφωνία ὑφίσταται, κατὰ τίνα τρόπον θ’ ἀποκαλυφθῇ ἡ ἀλήθεια, διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῆτε, ὅτι ὑπάρχουσι καί τινες, οἱ ὁποῖοι ἴσως ἔχουσι συμφέρον νὰ σκοτισθῇ αὕτη, τοῦτο δ’ ἐπιτυγχάνεται διὰ διαφόρων τρόπων. Νομίζω, καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω ἀκριβῶς διὰ νὰ ἐξηγήσω τὰς ζητηθησομένας ὑπ’ ἐμοῦ πληροφορίας,—ἴσως ἐν τῷ μεταξὺ χρόνῳ ἔλωσι καὶ οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ διὰ νὰ μὲ ἀκούσωσιν— ὅτι πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνους καὶ πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπιζητουμένου σκοποῦ εἶναι ἀνάγκη νὰ διαιρεθῇ τὸ ὅλον ἔργον ἡμῶν εἰς τὸ στάδιον τῆς ἀποκαλύψεως τῆς ἀληθείας καὶ εἰς τὸ τῆς τιμωρίας τῶν ἐνόχων, τῶν ἀληθῶν καὶ μεγάλων ἰδίως ἐνόχων—διότι ἐνδέχεται καὶ πολλοὶ νὰ συκοφαντῶνται.—Περὶ μὲν τῆς ποινῆς ὑπάρχουσι μεταξὺ ἡμῶν οἱ εὐλόγως διστάζοντες, ὅτι δύναται πράγματι νὰ ἐπέλθῃ αὕτη· ἕκαστος διὰ διαφόρους λόγους φοβεῖται τοῦτο, ἴσως διότι ἐπικρατεῖ τοιαύτη ἐξάρθρωσις τοῦ πολιτεύματος, ὥστε δὲν ὑπάρχουσιν ἐπαρκεῖς ἐγγυήσεις ὑπὸ τὰς κρατούσας πολιτειακὰς συνθήκας εἴς τε τὰς ἐξεταστικὰς ἐπιτροπὰς, ἂν τὰς ὀνομάσητε οὕτω, καὶ εἰς τοὺς ὑπουργοδίκας, εἴτε εἰς οἱανδήποτε ἄλλην τοιαύτην δύναμιν, διότι συνήθως γίνονται ἀνθυπόνομοι, καὶ διὰ διαφόρους ἄλλους λόγους, ἰδίως δὲ πρὸς ἐξαπάτησιν τῆς κοινῆς γνώμης. Ἐξέφρασα καὶ ἄλλοτε τὴν γνώμην, ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον, ὅτι, κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν, μόνον ἐνώπιον Συντακτικῆς Συνελεύσεως ὁ λαὸς δύναται σπουδαίως νὰ ἀναμένῃ τὴν τιμωρίαν, καὶ τοῦτο ὑπὸ ὅρον, ἐὰν εἰλικρινῶς καλλιεργηθῇ ὡρισμένον περὶ αὐτῆς πρόγραμμα καὶ σχηματισθῇ ὡρισμένη γνώμη θεραπείας, συμφώνως πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς χώρας, διότι ἄλλως δύναται νὰ καταδολιευθῇ ἢ νὰ νοθευθῇ καὶ τὸ φάρμακον τοῦτο. Συμφώνως πρὸς τὰς ἰδέας ταύτας, τὰς ὁποίας ἔχω, ἀντετάχθην εἰς τὴν περὶ ἐκλογῆς ἐπιτροπῆς πρότασιν. Ἀλλὰ πρὸ τῆς συγκλήσεως τῆς Συνελεύσεως καὶ πρὸ τῆς τιμωρίας ἀνάγκη νὰ ἀγωνισθῶμεν ὅλοι πρὸς διαφώτισιν τῶν συμβάντων. Τοιαῦτα φρονῶν, ἐπιθυμῶ νὰ συντελέσω καὶ ἐγὼ εἰς τὴν συγκέντρωσιν τῆς ὕλης. Ἐκ τοιούτων δὲ ἀφορμῶν ὁρμώμενος, ἐζήτησα εἰς προηγουμένην συνεδρίαν πληροφορίας διὰ τοὺς λιποτάκτας, τὰς ὁποίας συνεπλήρωσε πολὺ πληρέστερον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος δι’ ἄλλης αἰτήσεώς του. Ἀσχέτως πρὸς τὸ ἔργον τῶν ἐξεταστικῶν τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῶν, ἡ Βουλὴ πάντοτε εἶναι κυρία νὰ ζητῇ πληροφορίας. Δύναται νὰ ἐλέγχῃ, ὡς μεγάλη καὶ διηνεκὴς ἐπιτροπή, ἕκαστος δὲ Βουλευτὴς δύναται νὰ ζητῇ οἱανδήποτε νομίζῃ σκόπιμον ἄλλην πληροφορίαν. Ἑπομένως δὲν ἐπηρεάζομαι ἐκ τῶν σκέψεων, αἵτινες κρατοῦσιν εἴς τινας τῶν συναδέλφων περὶ ἐκλογῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως μὴ ζητήσω πληροφορίας, ἃς θεωρῶ ἀναγκαίας. Προσθέτω ὅτι τοσούτῳ μᾶλλον πρέπει νὰ ἀσχοληθῶμεν εἰς τοῦτο μόνον ἐπὶ τοῦ παρόντος, οὐχὶ δὲ καὶ εἰς ὑπουργοδικεῖα, διότι κατὰ τὴν γνώμην μου, ἐν ὅσῳ ἡ Θεσσαλία κατέχεται ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ, πᾶσα ἐργασία, γινομένη πρὸς παράτασιν τῆς Τουρκικῆς κατοχῆς, δὲν εἶναι μόνον ἀξιοκατάκριτος, ἀλλὰ καὶ ἐγκληματικὴ (εὖγε! εὖγε!)· ἂν καὶ ἐφ’ ὅσον βουλευτική τις ἐργασία προσκρούῃ, ὑπὸ οἱανδήποτε μορφήν, φανερᾷ, κρύφα, δι’ ὑπονόμων ἢ δι’ ἀνθυπονόμων, ἀδιάφορον, εἶναι ἐγκληματική· ἀλλ’ ἐγκληματικωτέρα καθίσταται... (Θόρυβος). Παρακαλῶ. Δὲν ἀπευθύνω τὴν μομφὴν αὐτὴν οὔτε εἰς τοὺς συναδέλφους τοὺς ὑποβαλόντας τὰς περὶ ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς προτάσεις, ἀπὸ τοὺς ὁποίους διόλου δὲν ἀρνοῦμαι τὴν καλὴν πίστιν... (Θόρυβος).

§19ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ δὲν τὴν ὑπεστηρίξατε σεῖς, ἐπιτιμήσαντες τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κορινθίας συνάδελφον, διότι ἔχετε τὴν μονομανίαν νὰ ἀντιλέγητε πάντοτε; ...

§20Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐφάνην εὐδιάθετος νὰ ἐπιτρέψω εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον νὰ εἴπῃ συντόμως ὅ,τι ἐπεθύμει. Ἐπειδὴ ὅμως ἐφάνη εὐδιάθετος μᾶλλον νὰ ἀγορεύσῃ, παρακαλῶ νὰ μὴ μὲ διακόψῃ, διὰ νὰ τελειώσω ταχέως τὰς παρατηρήσεις μου. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν ἀποδίδω καμμίαν μομφὴν εἰς τοὺς ὑποβαλόντας τὰς περὶ ὧν πρόκειται προτάσεις, ἀπὸ τοὺς ὁποίους διόλου δὲν ἀρνοῦμαι τὴν καλὴν πρόθεσιν. Ἀλλὰ εἶμαι κύριος καὶ ἐγὼ νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ἐνδέχεται πολλοὶ νὰ γίνωνται καὶ θύματα καλῇ τῇ πίστει. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν, ὅτι, ἂν ἐγκληματικὴ καθίσταται πᾶσα ἐργασία, διὰ τῆς ὁποίας ἤθελε παραταθῆ ἡ Τουρκικὴ κατοχή, ἐγκληματικωτέρα πρέπει νὰ θεωρηθῇ, ὁσάκις αὕτη γίνεται παρ’ ἐκείνων, εἰς τοὺς ὁποίους ἀποδίδεται, εἴτε δικαίως εἴτε ἀδίκως, ὅτι συνετέλεσαν εἰς τὴν ὑποδούλωσιν τῆς Θεσσαλίας. Ἐὰν δὲν ἐφάνησαν ἱκανοὶ νὰ ἐξασφαλίσωσι τὴν ἐλευθερίαν τῶν Θεσσαλῶν, ἂς ἔχωσι τοὐλάχιστον τὴν γενναιότητα ν’ ἀφήσωσι τοὺς ἀγωνιζομένους πρὸς ἀπελευθέρωσιν αὐτῶν. Δὲν πρέπει νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὕτη εἶναι δυνατὸν νὰ καλυφθῇ ὁπωσδήποτε, διότι εἶναι τοιαύτη, τοσοῦτον βαθέως ἐτραυμάτισε τὴν καρδίαν παντὸς Ἕλληνος, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ καλυφθῇ, καὶ μάτην πρὸς τοῦτο κοπιάζουσιν οἱ ἐνδιαφερόμενοι. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι, ἂν θέλετε νὰ ἤμεθα καὶ πρακτικοί, ἂν θέλετε νὰ ὠφεληθῶμεν ἀπὸ ὅ,τι ἐπάθομεν μέχρι τοῦδε, ἂν θέλετε ν’ ἀποδείξωμεν ὅτι ἐδιδάχθημεν ἐκ τοῦ πολέμου, ὅστις, κατὰ τὸν Δημοσθένη, εὑρίσκει τὰ σαθρὰ, πρέπει νὰ συντελέσωμεν ὅλοι πρὸς τὴν ἀποκάλυψιν τῆς ἀληθείας. Δύναμαι δὲ νὰ διαιρέσω ἐγὼ, ἐκ τῆς μελέτης, τὴν ὁποίαν ἔχω μέχρι τοῦδε κάμῃ, εἰς τρεῖς κατηγορίας τὰς πληροφορίας ἐκείνας, αἵτινες θέλουσι συντελέσει εἰς τὸ ἔργον, εἴτε ἀπ’ εὐθείας ἡ Βουλὴ ἐργασθῇ ὡς μεγάλη ἐξεταστικὴ ἐπιτροπή, εἰς τὴν ὁποίαν εὐτυχῶς εὑρίσκονται καὶ 40 ἀξιωματικοί, ἐκ τῶν ὁποίων τινὲς ἔλαβον καὶ μέρος σπουδαῖον εἰς τὸν ἀγῶνα, εἴτε διὰ τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, ἐὰν τοιαύτη συνέλθῃ, δυνάμεθα, λέγω, νὰ διαιρέσωμεν εἰς τρεῖς κατηγορίας τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ζητήσωμεν, πρῶτον διὰ τὰ συμβάντα ἐν Θεσσαλίᾳ, εἶτα διὰ τὰ συμβάντα ἐν Ἠπείρῳ, τελευταῖον δὲ, ὅπερ καὶ σπουδαιότερον, διὰ τὰ περὶ τῆς ἀδρανοῦς δράσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ στόλου. Ἤκουσα, καὶ ἴσως εἶναι δικαιολογημένον, ὅτι ἡ εἰδικότης ἐν τοῖς στρατιωτικοῖς ἐπιβάλλει σεβασμόν. Σᾶς παρακαλῶ ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, μὴ μὲ ἐκλάβετε ἀξιοῦντα στρατιωτικὰς γνώσεις· ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Θεσσαλίας, παρατυχὼν ἐκεῖ καὶ μὴ ἀναχωρήσας, ὡς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος δὶς καὶ τρὶς ἔγραψε μέχρι τοῦδε διὰ τῆς ἐφημερίδος του, μὴ ἀναχωρήσας ἅμα οἱ Τοῦρκοι ἐφάνησαν εἰς τὴν γραμμὴν,—διότι, καίπερ οὐδεμίαν ἔχων στρατιωτικὴν ἐντολὴν, ἦλθον ὑπὸ περιστάσεις γνωστὰς εἰς τοὺς ἀκούοντάς με τὴν στιγμὴν ταύτην ἐκ Βόλου συναδέλφους, ὅτε ἠδυνήθην καὶ νὰ παρευρεθῶ εἰς τὴν βουλευτικὴν συνεδρίασιν, ἥτις ἐγένετο,—νομίζω ὅτι κατέχω ἱκανὰ στοιχεῖα, ὅπως διατυπώσω ἐρωτήσεις, τὰς ὁποίας ἀπευθύνω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ ἐν Θεσσαλίᾳ. Τὰ ἐν Ἠπείρῳ δὲν ἐμελέτησα, ὑπάρχουσιν ὅμως ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἐκτελέσωσι τὸ ἔργον τοῦτο. Τὰ κατὰ θάλασσαν παρηκολούθησα, ἀλλὰ δὲν εἶμαι ὁ καταλληλότερος διὰ νὰ ἐπιληφθῶ τῆς ἐργασίας ταύτης. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἤδη τὰς ἐπερωτήσεις μου, αἱ ὁποῖαι εἶναι περὶ τὰς 15· εἶναι πολλαὶ, διότι πολλαὶ εἶναι καὶ αἱ ἐθνικαὶ δυστυχίαι, εἰς ἃς ἀναφέρονται (ἀναγινώσκει): «Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν καὶ νὰ καταθέσῃ τάς τε δεούσας καταστάσεις καὶ πάντα τὰ σχετικὰ πρὸς τὰς ἀκολούθους ἐρωτήσεις ἔγγραφα: Αʹ) Τίς ἦτο ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπὸ τὰς σημαίας κατὰ ξηρὰν ὑπηρετούντων ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν, αʹ) τῇ 1 Φεβρουαρίου 1897, βʹ) τῇ 5 Ἀπριλίου 1897; Βʹ) Ὁπόση ἡ δύναμις τοῦ κατὰ ξηρὰν στρατοῦ καθ’ ὅλην τὴν μεθόριον ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ ἐν Ἠπείρῳ γραμμὴν, μετὰ σημειώσεως τοῦ ἀριθμοῦ διακεκριμένως: αʹ) τῇ 1 Φεβρουαρίου 1897, βʹ) τῇ 5 Ἀπριλίου 1897; Γʹ) Ὁποῖον καὶ ὁπόσον ὑλικὸν πολέμου ὑπῆρχεν ἐν ταῖς ἀποθήκαις τοῦ στρατοῦ: αʹ) τῇ 1 Φεβρουαρίου 1897, βʹ) τῇ 5 Ἀπριλίου 1897; Δʹ) Ἐλειτούργει στρατιωτικὸν γραφεῖον ἐν τοῖς ἀνακτόροις; ἀπὸ τίνος ἐποχῆς συνέστη; πρὸς τίνα σκοπὸν καὶ ὑπὸ τίνων συνέκειτο; ἐὰν ἔπαυσε λειτουργοῦν, καὶ διατί; Ἐὰν κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἐχθροπραξιῶν μετὰ τῆς Τουρκίας ἐδόθησαν παρὰ τοιούτου γραφείου διαταγαί, ποῖαι καὶ πρὸς τίνας; Ἦσαν πᾶσαι ἐν γνώσει τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν; Εʹ) Ὑπῆρχε σχέδιον πολέμου; ὑπὸ τίνων συνετάχθη καὶ ποῖον; Ἐξεπονήθη ἐγκαίρως σχέδιον ἀμύνης, καὶ ὑποχωρήσεως ἐν ἀνάγκῃ, καὶ ποῖον; Ποῖα ἔργα ἀμυντικὰ εἶχον ἀποφασισθῆ καὶ ἐκτελεσθῆ; εἰς τίνα μέρη καὶ πότε; Πότε οἱ σωματάρχαι μετέθησαν εἰς τὰς θέσεις των καὶ τίνας ἔλαβον διαταγάς; Ϛʹ) Τίνες αἱ ἀπὸ τῆς 5 Ἀπριλίου 1897 δοθεῖσαι διαταγαὶ εἰς τὰ ἐν τῇ μεθορίῳ γραμμῇ σώματα, ἐὰν, πότε καὶ παρὰ τίνος; Εἰδικώτερον: αʹ) Ἐδόθη διαταγὴ γενικῆς ὀπισθοχωρήσεως τοῦ ἐν Θεσσαλίᾳ στρατοῦ ἀπὸ τῆς 6 Ἀπριλίου 1897; παρὰ τίνος; διατί; ἐὰν ἀνεκλήθη καὶ τίνος λόγου ἕνεκα; βʹ) Ἡ μερικὴ ἐκτέλεσις τῆς διαταγῆς ταύτης ἐπήνεγκεν ἀπώλειαν θέσεων, καὶ τίνων; γʹ) Τίς διέταξε τὴν ἀπὸ τῆς θέσεως Μάτι ὀπισθοχώρησιν, πότε καὶ διὰ ποίους λόγους; Προηγήθη τῆς τοιαύτης διαταγῆς πολεμικὸν συμβούλιον; πότε, ποῦ καὶ ὑπὸ τίνων ἐγένετο τοῦτο; Ἐξετελέσθη ὑποχώρησις, ἢ φυγὴ ἄτακτος, καὶ διὰ τίνας λόγους; Ποῖα ἐλήφθησαν ὑπὸ τοῦ Ἀρχηγείου καὶ τοῦ ἐπιτελείου αὐτοῦ μέτρα πρὸς ἀναστολὴν τῆς φυγῆς καὶ συγκράτησιν τοῦ στρατεύματος; Ζʹ) Ὑπῆρχε σχέδιον ἀμύνης πρὸ τῆς Λαρίσης ἐν συνδυασμῷ μετὰ τοῦ Πηνειοῦ ἢ ἐγκαταλείψεως αὐτῆς; Ἐὰν ὑπῆρχεν, ἕνεκα τίνων ἐγκατελείφθη; ἐὰν περὶ τούτου ἐγένετο πολεμικὸν συμβούλιον, πότε καὶ ὑπὸ τίνων; Ὑπὸ ποίας περιστάσεις ἐγένετο ἡ ἐγκατάλειψις τῆς Λαρίσης καὶ ἕνεκα ταύτης ὅλων τῶν Θεσσαλικῶν μέχρι τῆς Ὄθρυος πόλεων καὶ χωρίων; Ὁποῖον ἦτο τὸ σημεῖον τῆς συγκεντρώσεως τοῦ ὀπισθοχωροῦντος στρατοῦ; ἐὰν τὰ Φάρσαλα ἢ ὁ Δομοκὸς ἢ καὶ ἀμφότερα; ἐὰν εἰς τὰ σημεῖα ταῦτα εἶχον παρασκευασθῆ ἀμυντικὰ ἔργα, ποῖα καὶ πότε; Ηʹ) Ἐγένετο εἰς τοὺς κατοίκους τῆς Λαρίσης καὶ τῶν λοιπῶν ἐγκαταλειφθέντων μερῶν γνωστὴ ἡ περὶ ἀναχωρήσεως τοῦ στρατοῦ ἀπόφασις; πότε, καὶ πῶς; Ἐλήφθη πρόνοια περὶ ἐξασφαλίσεως τοῦ ὑλικοῦ τοῦ πολέμου, τῶν ἐν τοῖς δημοσίοις καὶ δικαστικοῖς γραφείοις χρημάτων, ἐγγράφων καὶ παρακαταθηκῶν; Ἐὰν μετηνέχθησαν οἱ ὑπόδικοι καὶ οἱ κατάδικοι τῶν Θεσσαλικῶν πόλεων εἰς μέρη ἀσφαλῆ ἢ ἠλευθερώθησαν, πότε, παρὰ τίνων καὶ διὰ τί; Θʹ) Μετὰ τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς Λαρίσης ὁ Βελεστῖνος ἦτο ἐν τῷ σχεδίῳ τῆς ἀμύνης, ἢ εἶχεν ἐπίσης ἐγκατελειφθῆ, καὶ διὰ τί, ὡς ἡ Λάρισα; Ἡ ἐγκατάλειψις τοῦ Βελεστίνου εἶχεν ὡς ἄμεσον ἀποτέλεσμα καὶ τὴν ἐγκατάλειψιν τοῦ Βόλου, ἄρα καὶ τῆς διὰ θαλάσσης συγκοινωνίας; Διὰ τί οὐχὶ ἐκ Λαρίσης εἰς Βελεστῖνον, ἀλλ’ ἐκ Φαρσάλων, ἀπεστάλη ἐκεῖ ταξιαρχία, πότε καὶ πρὸς τίνα σκοπόν; Ὁπόσον ὑλικὸν πολέμου ὑπῆρχεν ἐν Βόλῳ τὴν 12 Ἀπριλίου 1897; Ιʹ) Ὁποῖον καὶ ὁπόσον ὑλικὸν πολέμου καὶ τροφοδοσιῶν καὶ ὁπόσης ἀξίας περιῆλθεν εἰς χεῖρας τῶν Τούρκων, εἰς τίνας πόλεις καὶ εἰς τίνα χωρία, πότε καὶ πῶς; ΙΑʹ) Ὁποῖα ὑπῆρξαν τ’ ἀποτελέσματα τῶν ἐχθροπραξιῶν ἐν Θεσσαλίᾳ ἀπὸ 5 Ἀπριλίου μέχρι τῆς ἑσπέρας τῆς 11 Ἀπριλίου 1897; ΙΒʹ) Πότε ὁ τουρκικὸς στρατὸς κατέλαβε τὸν Νεζερὸν, τὸ Τούρναβον, τὴν Λάρισαν, τὰ Τρίκκαλα καὶ τὴν Καλαμπάκαν καὶ μετὰ πόσης δυνάμεως; Πότε δ’ ἐφάνη ὁ ἐχθρὸς πρὸ τοῦ Βελεστίνου, ἐὰν ἀπεκρούσθη νικηφόρως, καὶ ἐκ τίνων σωμάτων συνέκειτο ἡ ἀποκρούσασα αὐτὸν ταξιαρχία, καὶ ἐὰν ἐν αὐτοῖς ὑπῆρχον στρατιῶται, ὑπαξιωματικοὶ καὶ ἀξιωματικοί, οἵτινες πρὶν ἀνῆκον εἰς τὸν ἐκ Λαρίσης ὀπισθοχωροῦντα στρατόν; ΙΓʹ) Τίνες οἱ λόγοι τῆς ἐκ Φαρσάλων ὀπισθοχωρήσεως καὶ ἕνεκα τίνων ἀνδραγαθιῶν ἀπεστάλη τῇ 23 Ἀπριλίου 1897 ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου συγχαρητήριον τηλεγράφημα πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ ἐν Θεσσαλίᾳ στρατοῦ; ΙΓʹ) Ἐὰν καὶ τίνα μέτρα ἐλήφθησαν ἀπὸ τῆς 18 Ἀπριλίου μέχρι τῆς 6 Σεπτεμβρίου 1897 πρὸς αὔξησιν τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων καὶ πρὸς προμήθειαν ὑλικοῦ τοῦ πολέμου; ΙΕʹ) Ἐὰν μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς προκαταρκτικῆς εἰρήνης ἐγένετο πολεμικὸν συμβούλιον ἐν Ἁγίᾳ Μαρίνῃ καὶ καὶ τί ὑπ’ αὐτοῦ ἀπεφασίσθη;» Αἱ ἐπερωτήσεις αὗται συνετάχθησαν ἄνευ γνώμης στρατιωτικοῦ τινος· οἱ συνάδελφοι οἱ στρατιωτικοὶ δύνανται νὰ μὲ συμπληρώσωσιν. Ὑποβάλλω δὲ ἀπὸ τοῦδε τὰς ἐπερωτήσεις μου ταύτας, διότι ὑπάρχει ἀνάγκη χρόνου, ὅπως δοθῶσιν ἀπαντήσεις. Οὕτω θὰ ἤμεθα εἰς θέσιν μετὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν νὰ ἔχωμεν τὰς ἀπαντήσεις, διότι ἡ πεῖρα μὲ ἐδίδαξεν, ὅτι, ὅταν σπεύδωμεν, σκοντάπτομεν, καὶ ἂν θέλωμεν ν’ ἀποδειχθῇ ἡ ἀλήθεια καὶ ν’ ἀποδοθῇ δικαιοσύνη εἰς τοὺς συκοφαντουμένους τυχὸν,—διότι ἠμπορεῖ νὰ συμβαίνῃ καὶ τοῦτο—ἂν θέλωμεν νὰ ἀνορθώσωμεν τὴν τιμήν μας, πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ θάῤῥος νὰ σφίγξωμεν τὴν καρδίαν ἡμῶν ἀπέναντι τῶν προσωπικῶν, νὰ κλείσωμεν τὰς συμπαθείας ἡμῶν καὶ ἀπέναντι τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν ἐν ἀνάγκῃ, ὅπως φέρωμεν τὰ πράγματα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς γυμνὰ καὶ ὑποστῶμεν ὅλας τὰς συνεπείας τῶν πράξεών μας. Δὲν λησμονῶ ὅτι ὁμιλῶ πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καίτοι θέμα τοιοῦτον ἠδύνατο νὰ μὲ παρασύρῃ εἰς πολλά. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο δὲν θέλω παντελῶς νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Γόρτυνος, τὸν ὁποῖον ἤκουσα μετὰ πολλῆς προσοχῆς ἀγορεύοντα εἰς τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν, διότι πολλὰ ἠδυνάμην ν’ ἀπαντήσω εἰς αὐτὸν, ἀλλὰ τοῦτο θὰ πράξω ἐν καιρῷ τῷ δέοντι. Ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ ἤδη μίαν μόνον ἐρώτησιν νὰ τῷ ἀπευθύνω, διὰ νὰ ἀπαντήσῃ ἐν καιρῷ τῷ δέοντι. Βεβαίως τὸ συμπέρασμα τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος εἶναι, ὅτι ὁ Ἑλληνισμὸς ἀπὸ ἄκρου εἰς ἄκρον δύναται νὰ εὐθύνηται διὰ τὰ συμβάντα, μηδενὸς ἐκ τῶν Ἑλλήνων ἐξαιρουμένου. Εἷς καὶ μόνον εἶναι ἀναμάρτητος, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, καὶ ἐδικαιολόγησεν, ὡς ἐνόμιζε, τὰς πράξεις αὐτοῦ. Δὲν ἀπήντησεν ὅμως εἰς μίαν ἐρώτησιν, τὴν ὁποίαν θεωρῶ πολὺ σπουδαίαν, καὶ νομίζω ὅτι περὶ αὐτῆς δὲν ἐγένετο ποτὲ μέχρι τοῦδε λόγος εἰς τὴν Βουλήν. Τὰ πολεμικὰ θούρια, τὰ ὁποῖα ἐξήρχοντο ἀπὸ τῶν γραφείων τῶν Ἀνακτόρων καὶ τὰ ὁποῖα ἐδημοσιεύθησαν ἐν εἴδει ἀνακοινωθέντων, μὴ διαψευσθέντα οὔτε ὑπὸ τῆς ἐπιμελεστάτης «Πρωΐας», οὔτε ἐν τῇ Βουλῇ, οὔτε ἀμέσως, οὔτε ἐμμέσως, υἱοθετηθέντα δὲ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῆς ὑπευθύνου, εἶναι ἐν γνώσει τῆς Κυβερνήσεως, ναὶ ἢ οὔ; ἀσπάζεται αὐτὰ, ἢ τὰ ἀποκρούει; Ἐὰν τὰ ἀσπάζεται, πῶς συμβιβάζονται τὰ παρ’ αὐτοῦ λεχθέντα προχθές; Ἐὰν δὲν τὰ ἀσπάζεται, πῶς δὲν τὰ διέψευσε; Τὸ θέμα ἀξίζει πολὺ νὰ μελετήσῃ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος. Θέλομεν ἐπανέλθει κατ’ ἀνάγκην πολλάκις. Νομίζω ὅτι ἤθελον συμπληρώσει τὴν ἀπαιτουμένην ὕλην, ἐὰν μὴ περιωριζόμην εἰς μόνην τὴν πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν παράκλησιν. Ἀτυχῶς οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ εἶναι ἀπόντες. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι παρημελήθη ἓν ἔργον σπουδαιότατον· ἐδημοσιεύθησαν τὰ διπλωματικὰ ἔγγραφα, τῇ ἐπιμελείᾳ τῆς τέως Κυβερνήσεως, ἀπὸ τῆς 15 Ἀπριλίου μέχρι τῆς ὑπογραφῆς τῆς προκαταρκτικῆς εἰρήνης, εἴδομεν δ’ ἐκεῖ θησαυροὺς πληροφοριῶν, ἀλλὰ στερούμεθα ἐγγράφων πολλῶν καὶ σπουδαίων καὶ σημαντικῶν, χρησίμων πρωτίστως εἰς ἡμᾶς, οἵτινες ἔχομεν τὴν εὐθύνην διὰ τὸ ἔργον, τοῦ ὁποίου ἐπελήφθημεν, ἀλλὰ χρησιμώτατα ἔγγραφα καὶ εἰς τὴν ἱστορίαν εἶναι τὰ διπλωματικὰ ἔγγραφα ἀπὸ τῆς 1 Σεπτεμβρίου 1895 μέχρι τῆς 26 Αὐγούστου 1896, ὅτε ὑπεγράφη ὁ νέος ὀργανισμὸς τῆς Κρήτης, διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι τὰ τελευταῖα συμβάντα εἶναι συνέχεια ἐκείνων. Λυποῦμαι ὅτι ὁ κ. ἐκ Θηβῶν Βουλευτὴς, τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος ἦτο ὁ ὑποβαλὼν τὴν ἐπερώτησιν καὶ σχεδὸν πιέσας μετ’ ἐμοῦ τὴν Κυβέρνησιν τὴν τότε, ἵνα καταθέσῃ ἔγγραφα περὶ τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος μέχρι τῆς ὑπογραφῆς τοῦ νέου πολιτεύματος τῆς Κρήτης, ὅταν ἡ φορὰ τῶν πραγμάτων τὸν ἔφερον Ὑπουργὸν, δὲν ἐπωφελήθη, ὡς ὤφειλε, τῆς εὐκαιρίας ἐκείνης, ἵνα δημοσιεύσῃ τὸ τεῦχος ἐκεῖνο. Καὶ περὶ τούτου λοιπὸν παρακαλῶ ἐπίσης τὸν νῦν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐπίσης ὅμως παρακαλῶ νὰ δημοσιευθῶσι καὶ ὅλα τὰ σχετικὰ διπλωματικὰ ἔγγραφα ἀπὸ τῆς χρονολογίας ταύτης μέχρι τῆς ἐνάρξεως τῆς ἄλλης Βίβλου, μέχρι τῆς 14 Ἀπριλίου 1897. Τοιουτοτρόπως διὰ τῶν τριῶν αὐτῶν τευχῶν θὰ ἔχωμεν πλῆρες τὸ ἔργον, καὶ θὰ ἤμεθα εἰς θέσιν νὰ κρίνωμεν. Διὰ τοῦτο ἀπευθύνω καὶ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν ἀκόλουθον παράκλησιν (ἀναγινώσκει): «Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἅπαντα τὰ ἀπὸ 1 Σεπτεμβρίου 1895 μέχρι τῆς 26 Αὐγούστου 1896, ὅτε ὑπεγράφη ἐν Χανίοις ὁ νέος ὀργανισμὸς, καὶ ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης μέχρι τῆς 14 Ἀπριλίου 1897 διαμειφθέντα ἔγγραφα μετὰ τῶν διπλωματικῶν καὶ τῶν προξενικῶν ἀρχῶν, ἐπίσης μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ξένων Κυβερνήσεων, ἐν σχέσει πρὸς τὸ Κρητικὸν ἐν γένει ζήτημα καὶ τὸν ἐπακολουθήσαντα ἑλληνοτουρκικὸν πόλεμον.»

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Παξῶν κ. Θ. Βελλιανίτης κατέθηκεν αἴτησιν, ἔχουσαν οὕτω: «Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πάσας τὰς ἐκθέσεις τῶν ἀρχηγῶν τοῦ στρατοῦ τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Ἠπείρου, τὰς ἀφορώσας εἰς τὰς ὑποχωρήσεις ἀμφοτέρων τῶν στρατευμάτων. Ἐπίσης νὰ καταθέσῃ τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἐνεργήσαντος ἀνακρίσεις περὶ τοῦ ἐγχειρήματος ἐν Ἠπείρῳ συνταγματάρχου κ. Στράτου. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐξελεγξάσης τὴν χρηματικὴν τῆς Ἐθνικῆς Ἑταιρίας διαχείρισιν.»

§22Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν δύναμαι, Κύριοι, ν’ ἀφήσω ἀπαρατήρητον τὴν καὶ κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν καὶ ἤδη ὑποδειχθεῖσαν, ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς ἰδιαιτέραις ἀναστροφαῖς τῶν διαφόρων πολιτευτῶν καὶ ἐν αὐτῷ ἀκόμη τῷ τύπῳ γενομένην ἀμφισβήτησιν τῆς ἁγνότητος τῶν προθέσεών μου ἐν τῇ ὑποβολῇ τῆς προτάσεως περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς. Συνέπεσε, Κύριοι, νὰ προΐσταται τῶν κοινῶν ὁ ἀξιότιμος κ. Ζαΐμης, ὁ πολιτικὸς ἀντίπαλός μου ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, τοῦτο δὲ μόνον ἤρκεσεν, ἵνα δώσῃ ἀφορμὴν εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐν παντὶ ζητήματι δὲν διαβλέπουν παρὰ μόνον τὸν κομματισμὸν, παρὰ μόνον τὴν πολιτικὴν ἀντιζηλίαν, νὰ νομίσωσιν ὅτι ὑποβάλλων τὴν πρότασιν ταύτην, ἡ ὁποία ὡς ἐκ τῆς φύσεώς της ἐνεῖχεν ἐν ἑαυτῇ ἔννοιαν ἐλέγχου καὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, οὐδὲν ἄλλο δι’ αὐτοῦ ἐσκόπουν, ὅτι εἰς οὐδὲν ἄλλο ἀπέβλεπον, ὅτι οὐδὲν ἄλλο ἐπεδίωκον ἢ νὰ δώσω ἀφορμὴν νὰ γεννηθῇ πολιτικὸν ζήτημα, διὰ νὰ ἀνατραπῇ ἡ Κυβέρνησις. Ὅσοι μὲ γνωρίζουν, Κύριοι, αἰσθάνονται τὸ μέγεθος τῆς προσγενομένης μοι ἀδικίας. Παρετήρησα, ὅτι τὴν ἐκδοχὴν ταύτην ἐνίσχυσαν ἰδίως ὅσοι παραδέχονται μὲν ὅτι τὸ μέτρον εἶναι λυσιτελὲς, ἰσχυρίζονται ὅμως, ὅτι δὲν εἶναι ἐπίκαιρος ἡ παροῦσα στιγμὴ, ὅπως ἡ Βουλὴ ἀσχοληθῇ εἰς ἔρευναν τοιούτων πραγμάτων. Ἀλλὰ τί ἐννοοῦσι, λέγοντες ὅτι δὲν εἶναι ἡ στιγμὴ ἐπίκαιρος πρὸς ἔρευναν τοιούτων θεμάτων; Πῶς εὑρίσκουσιν ὅτι πᾶσα στιγμὴ δὲν εἶναι ἐπίκαιρος, ὅπως ἐξετασθῇ ἡ διαγωγὴ καὶ προκληθῇ ἡ εὐθύνη ἐκείνων, οἵτινες διὰ τῆς ἀνάνδρου διαγωγῆς των ἠμαύρωσαν καὶ ἠτίμασαν ἔνδοξον ἱστορίαν τόσων αἰώνων; Πῶς δύναται νὰ παραδεχθῇ τις, ὅτι ἡ Βουλὴ, ἀντιπροσωπεύουσα τὸ ἔθνος, πρέπει νὰ ἀφήσῃ νὰ χαθῇ οἱαδήποτε στιγμή, χωρὶς νὰ ἀποβλέψῃ εἰς τὸ μέλλον τοῦ ἔθνους, περὶ τοῦ ὁποίου οὐδεμίαν πρέπει νὰ ἔχωμεν ἐλπίδα, ἐὰν δὲν προκληθῇ ἡ αὐστηρά, ἀλλὰ καὶ δικαία τιμωρία ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐν τῇ φυγῇ, τῇ ἀτάκτῳ καὶ ἀνάνδρῳ, ἔχασαν τὰ ξίφη, τὰ ὁποῖα τοῖς ἐνεπιστεύθη ἡ πατρὶς διὰ νὰ τὴν ὑπερασπίσουν; Ἐγώ, κύριοι Βουλευταί, δὲν εἶμαι ὑποχρεωμένος ποσῶς νὰ ἐπισκοπῶ τοὺς καιρούς. Ἀδιαφορῶ περὶ τῶν πολιτικῶν σχεδίων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, βολιδοσκοποῦντες τὴν πολιτικὴν ἀτμόσφαιραν, κανονίζουσι κατὰ τὰς ὑπαγορεύσεις αὐτῆς τὴν ἐνάσκησιν τῶν καθηκόντων αὐτῶν· ἐγὼ ἀδιαφορῶ καὶ περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παραμονεύουσι καὶ καραδοκοῦσι, καὶ περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατέχουσι τὴν ἀρχήν, καὶ περὶ ἐκείνων ἀκόμη, οἱ ὁποῖοι θὰ διαδεχθῶσιν αὐτούς. Δὲν συνείθισα δὲ νὰ προσαρμόζω τὰς γνώμας μου πρὸς τὸ πολιτικὸν συμφέρον τοῦ μὲν ἢ τοῦ δὲ, ἀλλ’ ἕνα μόνον ἔχω κανόνα καὶ ὑπογραμμὸν, ῥυθμίζοντα τὴν πολιτικήν μου πορείαν, τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος μου, καὶ μόνον αὐτό. Τὴν πολιτικήν μου δὲ πορείαν, τὴν γενικὴν, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ θέματι τούτῳ, εἷς μόνον ἔχει δικαίωμα νὰ κρίνῃ καὶ ἐλέγξῃ, ἐκεῖνος ὅστις μὲ ἔστειλεν ἐδῶ, ἵνα τὸν ἀντιπροσωπεύσω, ὁ λαὸς τῆς ἐπαρχίας τῶν Καλαβρύτων. Ὀχυροῦνται, Κύριοι, ὄπισθεν τῆς ἰδέας, καὶ μάλιστα τὸ λέγουσι φανερῶς, ὅτι, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ὁ Τοῦρκος ἐν τῇ Θεσσαλίᾳ, ἐγκληματεῖ ἐκεῖνος, ὅστις ἤθελε συντελέσει εἰς τὴν παράτασιν τῆς κατοχῆς ταύτης· πῶς εὑρίσκουσιν ὅμως, ὅτι ἡ ὕπαρξις ταύτης ἢ ἐκείνης ἢ ὁποιασδήποτε Κυβερνήσεως, ἡ ἐνέργεια ταύτης ἢ ἐκείνης ἢ ὁποιασδήποτε Κυβερνήσεως δύναται νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἐκκένωσιν τῆς Θεσσαλίας; καὶ πῶς εὑρίσκουσιν, ὅτι ἀπέναντι τοῦ φάσματος τούτου, τὸ ὁποῖον ἐπισείουσιν εἰς ἡμᾶς, πρέπει τὸ ἔθνος νὰ σιγήσῃ καὶ παραβλέψῃ τὰ σπουδαιότατα τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ, ὅτι πρέπει ν’ ἀφήσωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καταγίνονται εἰς συγκάλυψιν τῶν ἐνόχων, νὰ περατώσωσι τὸ ἔργον των, λόγῳ τοῦ φάσματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἶναι φάσμα ἁπλοῦν, τὸ ὁποῖον οὐδεμίαν ἀξίαν πραγματικὴν ἔχει; Μὲ κατακρίνουσι, Κύριοι, ἀμφισβητοῦσι τὴν ἁγνότητα τῆς προθέσεώς μου, ἀφοῦ πάντες ἀνεξαιρέτως ἀπὸ τὰς αὐτὰς ἐνεφοροῦντο προθέσεις, ὡς καὶ ἐγώ. Καὶ τίς ἐξ ὑμῶν, παρακαλῶ, δὲν εἶχε τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ εἶχον καὶ ἔχω, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιχυθῇ ἄπλετον φῶς ἐπὶ τῶν γενομένων;

§23Ι. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ὄχι τώρα, ἀργότερα.

§24Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ αὐτὸς, Κύριοι, ὁ Ἑλληνικὸς τύπος, τοῦ ὁποίου τὸ εὐμετάβολον εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις εἶναι λίαν ἀξιοπαρατήρητον, καὶ αὐτὸς ὁ τύπος, ὁ ὁποῖος προέβη μάλιστα μέχρι τοῦ νὰ κατακρίνῃ ἐμὲ, καὶ αὐτὸς δὲν διετράνωσε τὰς ἰδέας ταύτας; δὲν κατήγγειλεν οὗτος εἰς τὸ κοινὸν τὴν συγκρότησιν τῶν στρατιωτικῶν ἐπιτροπῶν ὡς ὕποπτον; Καὶ εἰς αὐτὸν ἰδίως δὲν ὀφείλεται ἡ ἐνίσχυσις τοῦ γενικοῦ συναισθήματος, ὅτι πρέπει αὐτὸ τὸ ἔθνος, αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ, νὰ παραμερίσῃ τὴν Κλίκαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀποδίδει τὴν προσπάθειαν νὰ συγκαλύψῃ ἐνόχους καὶ νὰ τοὺς ἀμείψῃ, νὰ ἐπιῤῥίψῃ δὲ τὴν εὐθύνην εἰς τοὺς ἐκπληρώσαντας τὸ καθῆκόν των; Διατὶ ἤδη προβαίνουσι μέχρι τοῦ νὰ κατακρίνωσιν ἐμὲ, ὅστις τίποτε ἄλλο δὲν ἐπιδιώκω διὰ τῆς προτάσεώς μου ἢ τὴν πραγματοποίησιν τῶν ἰδεῶν τούτων; ὅστις τίποτε ἄλλο δὲν ζητῶ, παρὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πάντες συμβουλεύουσιν, ἵνα αὐτὸ τὰ ἔθνος ἐπιληφθῇ τῆς ἐπισκοπήσεως τῶν γενομένων, ἀποκόψῃ τὰ σεσηπότα μέλη, καὶ ἀποκαθάρῃ τὸ ἐθνικὸν σῶμα ἀπὸ τὴν σαπρείαν, ἥτις τὸ περιβάλλει; Ἀλλὰ λέγουσιν ὅτι ἐν τῇ προτάσει, τὴν ὁποίαν ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἡ ὁποία δὲν ἤλπιζον νὰ γεννήσῃ τόσον θόρυβον,—καὶ μάλιστα, ἐὰν ἐνθυμεῖσθε, ὅταν εἰσηγούμην αὐτῆς, εἶπον ῥητῶς, ὅτι δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ οὐδὲ εἷς ἐν τῇ Βουλῇ ἔχων ἀντίῤῥησιν κατὰ τῆς προτάσεως ταύτης,—λέγουσιν ὅτι ἐν αὐτῇ, ὡς ἐκ τῆς φύσεως τοῦ θέματος, ἐνυπάρχει ζήτημα δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ τί πρὸς ἐμὲ ἢ πρὸς αὐτοὺς, ἂν ἐνυπάρχῃ ἐν τῷ θέματι τοιοῦτον ζήτημα;...

§25Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ἐνυπάρχει τίποτε, δὲν δύναται νὰ ἐνυπάρχῃ.

§26Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐν τούτοις λέγουσιν ὅτι ἐνυπάρχει... Ἀλλὰ τί πταίομεν, Κύριοι, ἡμεῖς, ἐὰν τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα προβάλλομεν ἐν τῇ Βουλῇ, ἐνέχουσιν ἐν ἑαυτοῖς καθ’ ἑαυτὰ, ὡς ἐκ τῆς φύσεώς των, στοιχεῖα δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν; Τί πταίομεν ἡμεῖς, Κύριοι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς διαγωγῆς της καὶ τῶν δηλώσεών της ἐνίσχυσε τὴν ἰδέαν τῆς δυσπιστίας, ἐμεγέθυνε τὴν ὕλην, τὴν τυχὸν ἐκ φύσεως ὑπάρχουσαν ἐν τῇ προτάσει, τὴν ὕλην τῆς δυσπιστίας; Διότι παρέστημεν, Κύριοι, μάρτυρες ἑνὸς πρωτοφανοῦς, ἑνὸς ἀνηκούστου ἐν τοῖς κοινοβουλευτικοῖς χρονικοῖς φαινομένου, τοῦ νὰ φυγοδικῇ καὶ νὰ παραλύῃ τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις, δεικνύουσα διὰ τούτου, ὅτι δὲν στέργει κατ’ οὐδένα τρόπον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁμόθυμον τὸ ἔθνος ζητεῖ, τὴν πιστὴν καὶ δικαίαν τῶν νόμων ἐφαρμογὴν κατ’ ἐκείνων, οἵτινες τὸ ἠτίμασαν. Τί πταίομεν ἡμεῖς, Κύριοι, ἐὰν μετέστρεψαν τὸ ζήτημα καὶ τὸ κατέστησαν ἔτι μᾶλλον πολιτικὸν αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν; Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατάφωρον διὰ τῶν δηλώσεών του ἐποιήσατο ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι τὰς στρατιωτικὰς ἐπιτροπὰς ὁ Βασιλεὺς τὰς ἐζήτησεν, αὐτὸς ὁρίσας καὶ τὰ πρόσωπα τὰ ἀπαρτίζοντα αὐτάς. Λησμονοῦσιν ὅτι οὕτω πως παραδίδουσι τὴν Κυβέρνησιν ἐκεῖ, ὅπου δὲν ἀνήκει, καὶ ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἐνισχύουσιν οὕτω τὰς ὑπονοίας τοῦ λαοῦ, μεταφέρουσι καὶ τὴν εὐθύνην ἐπὶ τῶν ἀνευθύνων.

§27ΚΑΙΡΗΣ. Κύριε Πετιμεζᾶ, ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν εἶπεν ὅτι ὁ Βασιλεὺς διώρισε τὴν ἐπιτροπὴν, ἀλλ’ ὅτι ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως συνέπιπτε μὲ τὴν γνώμην τοῦ Βασιλέως.

§28ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα, αὐτὸ εἶπε (θόρυβος).

§29Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λάβετε, Κύριοι, κατόπιν τὸν λόγον νὰ μὲ διαψεύσητε· τὰ πρακτικὰ ὅμως εἶναι ἐδῶ καὶ συμφωνοῦσι μὲ ἐμέ. Ἀλλ’ ἐὰν, κύριοι Βουλευταὶ, διὰ νὰ ἴδητε ὅτι ἀδίκως καὶ ματαίως ἀνησυχοῦσιν οἱ θέλοντες νὰ ὑποστηρίξωσι τὸ καθεστὼς, ἐὰν οὕτως ἔχωσι τὰ πράγματα, ὅπως ἐφάνησαν ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ἀνεξαρτήτως τῆς προτάσεως τῆς ἰδικῆς μου, μοιραίως δὲν ἤθελεν εὑρεθῆ τὸ Κοινοβούλιον εἰς τὴν ἀναπόδραστον ἀνάγκην νὰ σκεφθῇ, ἐὰν τῷ ἦναι ἐπιτετραμμένον, οὕτω πως διαχειριζομένου τοῦ ζητήματος τούτου ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἐξακολουθῇ παρέχον αὐτῇ, ὄχι τὴν ἐμπιστοσύνην του,—διότι ἐμπιστοσύνην οὐδέποτε τῇ παρέσχεν— ἀλλὰ τὴν ἀνοχήν του;

§30Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§31Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν ὁ κ. συνάδελφός μου, ὁ ὁποῖος μοῦ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ συνυπογράψῃ τὴν πρότασίν μου, μετανοεῖ, ἐγὼ δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ υἱοθετήσω αὐτὴν ὁλόκληρον, καὶ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον νὰ διαγράψῃ ἐξ αὐτῆς τὴν ὑπογραφήν του.

§32Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δὲν μετανοῶ, ἀλλ’ οὔτε ἐννοῶ ζήτημα ὑψίστης σημασίας, ὡς εἶναι τὸ προκείμενον, νὰ καταῤῥίπτηται εἰς τὴν μικροπολιτικήν.

§33Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οἱ προτάσσοντες αὐτοῦ τὸ συμφέρον τῆς διατηρήσεως ἐν τῇ ἀρχῇ ὡρισμένων προσώπων, αὐτοὶ τὸ καταῤῥίπτουσιν εἰς τὴν μικροπολιτικήν. Αὐτοὶ, Κύριοι, εἶναι οἱ λόγοι, οἵτινες μὲ ἐνισχύουσι νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν πρότασίν μου, καὶ νὰ μὴ ἀποσύρω αὐτὴν, ὡς τινες ἤλπισαν καὶ ἀνέγραψαν μάλιστα καὶ ἐν ταῖς ἐφημερίσι, νὰ παρακαλέσω δὲ τὴν Βουλὴν, ἵνα, πρὸ παντὸς ἄλλου ζητήματος, σπεύσῃ εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ, διότι δὲν πρέπει νὰ παρελκύηται τὸ ζήτημα δι’ ἄλλων προτάσεων, ἀφοῦ εὑρισκόμεθα μεταξὺ δύο ψηφοφοριῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν συγκρότησιν τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ τὴν διαβεβαιῶ ὅτι οὕτω πράττουσα σώζει ὕψιστα συμφέροντα τοῦ ἔθνους.

§34Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ ἀπευθύνω σύστασιν ἐντελῶς περὶ ἀλλοτρίου θέματος πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Προσῆλθον πολλοὶ πρός με, διατεινόμενοι ὅτι εἶναι δημοδιδάσκαλοι τοῦ δήμου Ἀθηναίων, παραπονούμενοι ὅτι ἐπὶ πολλοὺς μῆνας στεροῦνται τῆς ἀντιμισθίας αὐτῶν. Δὲν γνωρίζω πῶς ἔχει ἡ ὑπόθεσις, διότι δὲν γνωρίζω τὰς λεπτομερείας αὐτῆς, ἑπομένως οὐδεμίαν ἔχω γνώμην ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Ὅ,τι συνιστῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, εἶναι νὰ ἐπιλάβηται τῆς ἐρεύνης, ἵνα δώσῃ πέρας εἰς τὰ παράπονα αὐτά.

§35ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο γνωρίζω ὅτι καὶ ἀναφορὰ ὑπεβλήθη εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἡ ὁποία ὑποθέτω ὅτι, κατὰ τὰ εἰωθότα, θὰ παρεπέμφθη εἰς τὴν οἰκείαν ἐπιτροπήν, ἥτις βεβαίως θὰ συστήσῃ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα κατὰ τὸ δίκαιον. Εἶχον ζητήσει ὅμως τὸν λόγον, ἵνα ὑποβάλω ἐρώτησίν τινα πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἐπὶ θέματος, τὸ ὁποῖον ἀνάγεται μὲν ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶναι μεγάλης σπουδαιότητος, κρίνω ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ γείνῃ καὶ ἐντεῦθεν λόγος. Ἤκουσα καὶ ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας σήμερον, ὅτι πρόκειται τὸ κράτιστον τῶν ἡμετέρων πλοίων, τὰ «Ψαρὰ», νὰ σταλῇ εἰς Πόρον, ἵνα ἀποτελέσῃ μέρος τῆς Προπαιδευτικῆς Μοίρας. Δὲν πιστεύω εἰς τὴν τοιαύτην διάδοσιν, διότι ἡ τοιαύτη χρησιμοποίησις τῶν «Ψαρῶν» θέλει συντελέσει πρὸς μεγάλην ζημίαν τοῦ πλοίου. Παρακαλῶ ὅμως τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς περὶ τούτου σκέψεις του, ἐὰν εὐαρεστῆται καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ κώλυμα.

§36ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Οὐδεμίαν ἔχω δυσκολίαν νὰ σᾶς δώσω τὸν λόγον διατὶ ἀπέστειλα τὰ «Ψαρὰ» εἰς τὸν Πόρον, ἔνθα λειτουργεῖ τὸ Κεντρικὸν Προγυμναστήριον, ἐκ τοῦ ὁποίου προέρχονται ὅλοι οἱ ὑπαξιωματικοὶ καὶ οἱ πτυχιοῦχοι. Δὲν ὑποχρεοῦμαι νὰ δώσω λόγον εἰς τοὺς γράψαντας εἰς τὰς ἐφημερίδας, διατὶ ἀποστέλλω εἰς τὸν Πόρον τὰ «Ψαρὰ» καὶ διὰ πόσον καιρὸν θὰ τ’ ἀφήσω ἐκεῖ. Γνωρίζω ὅμως ὑμῖν, ὅτι ἡ «Ὄλγα» διατελεῖ εἰς ἐπισκευὴν ὀλιγοήμερον, καὶ διὰ νὰ μὴ διατελῇ ἡ Προπαιδευτικὴ Μοῖρα ἄνευ πλοίου τελείως κατηρτισμένου, ἐν τῷ ὁποίῳ νὰ δύνανται οἱ ἄνδρες νὰ ἐκπαιδεύωνται εἰς ὅλους τοὺς ὁπλισμούς, ἀπεφάσισα νὰ στείλω τὰ «Ψαρὰ» ἐπὶ ἕνα μῆνα, μέχρις οὗ ἡ «Ὄλγα», τελείως ἐπισκευασθεῖσα, ἐπανέλθῃ εἰς τὴν θέσιν της.

§37ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρόκειται, κύριε Πρόεδρε, περὶ μιᾶς τάξεως ἀνθρώπων, οἵτινες, καίτοι ἐπιτελοῦντες ὑψηλὸν ἐν τῇ κοινωνίᾳ καθῆκον, οὐχ ἧττον στεροῦνται νῦν καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐπιουσίου τῶν ἄρτου. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι τοιοῦτον ζήτημα, ἀνακινηθὲν ἐνταῦθα, ἐπιτρέπεται νὰ παρέλθωμεν, χωρὶς νὰ δοθῇ κἄν ἐξήγησίς τις περὶ αὐτοῦ. Τὴν ἐξήγησιν ταύτην σπεύδω νὰ παράσχω ἐγὼ, ἀφοῦ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μου κυρίως, ὡς Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ἤρξατο ὁ δῆμος Ἀθηναίων ἀρνούμενος τὴν καταβολὴν τοῦ μισθοῦ τῶν δημοδιδασκάλων του. Ὁ περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως νόμος ͵ΒΤΜΘʹ τοῦ 1895, οὗτινος συντάκτης, ἂν δὲν πλανῶμαι, ὑπῆρξεν αὐτὸς ὁ ἐπερωτήσας ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, ἐκαινοτόμησε καὶ περὶ πολλὰ ἄλλα καὶ περὶ τοῦτο, ὅτι καθώρισεν ἵνα ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοδιδασκάλων ἐν ἑκάστῳ δημοτικῷ σχολείῳ μὴ ὑπερβαίνῃ τοὺς τέσσαρας, ἐπιβαλὼν μόνον τὴν διαίρεσιν πάσης τάξεως, ἧς οἱ μαθηταὶ ὑπερβαίνουσι τοὺς 50, εἰς δύο τμήματα, διδασκόμενα ὑφ’ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ δημοδιδασκάλου. Ἅμα τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ νόμου τούτου, ὁ προκάτοχός μου μακαρίτης Πετρίδης εὑρέθη ἐνώπιον τῆς δυσκολίας, ὅτι ὑπῆρχον ὑπεράριθμοι δημοδιδάσκαλοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠδύναντο κατ’ αὐτὸν τὸν νόμον νὰ παραμένωσιν εἰς τὰς θέσεις των, καὶ ἐξέδωκε τότε ἐγκύκλιον, καθ’ ἣν, προκειμένου περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοδιδασκάλων ἐν ἑκάστῳ δημοτικῷ σχολείῳ, ἔπρεπε νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν ὁ νόμος ͵ΒΠΕʹ τοῦ 1892, εἰ καὶ εἶχε καταργηθῆ οὗτος διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΤΜΘʹ τοῦ 1895. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Ἀθηναίων, ὀχυρούμενον ὄπισθεν τοῦ τελευταίου τούτου νόμου, διέγραψεν ὅλους τοὺς ὑπεραρίθμους δημοδιδασκάλους, μὴ ἀναγράψαν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ δήμου πίστωσιν δι’ αὐτούς. Ὁ νομάρχης ὅμως Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, συμμορφούμενος οὐχὶ πρὸς τὸν νόμον, ἀλλὰ πρὸς τὴν εἰρημένην ἐγκύκλιον τοῦ μακαρίτου Πετρίδου, μετεῤῥύθμισε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ δήμου καὶ ἀνέγραψεν ἐν αὐτῷ καὶ τὴν διὰ τοὺς ὑπεραρίθμους δημοδιδασκάλους πίστωσιν. Οὕτως εἶχον, Κύριοι, τὰ πράγματα, ὅτε ἀναλαβὼν ἐγὼ τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἔσπευσα ν’ ἀνακαλέσω τὴν παράνομον ἐκείνην ἐγκύκλιον, συνιστῶν εἰς τοὺς νομάρχας τὴν ἐφαρμογὴν μόνου τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ εἶχε κάμει καὶ ὁ δῆμος Ἀθηναίων ἔφεσιν κατὰ τῆς ἀποφάσεως τοῦ νομάρχου Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ δὲ προϊστάμενος τούτου κ. Θεοτόκης, ζητήσας καὶ τὴν ἰδικήν μου γνώμην, ἔσπευσε νὰ διαγράψῃ ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ δήμου τὴν παρανόμως ἐγγραφεῖσαν ἐν αὐτῷ πίστωσιν διὰ τοὺς ὑπεραρίθμους δημοδιδασκάλους. Μάτην τότε καὶ ὁ δῆμος Ἀθηναίων καὶ ἐγὼ, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, συνεστήσαμεν εἰς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, ὅπως συμμορφούμενον πρὸς τὸν νόμον προτείνῃ τὴν ἀπόλυσιν τῶν ὑπεραρίθμων δημοδιδασκάλων, μάτην ὑπεδείξαμεν, ὅτι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει θὰ ἔμενον ἄνευ μισθοῦ πάντες οἱ δημοδιδάσκαλοι τοῦ δήμου τῆς πρωτευούσης, ἀφοῦ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ διάκρισις μεταξὺ ὑπεραρίθμων δημοδιδασκάλων καὶ μὴ τοιούτων. Τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, καταχρώμενον τῆς ἐξουσίας, ἣν ὁ νομοθέτης ἀπένειμεν εἰς αὐτὸ, δημιουργήσας κράτος ἐν κράτει διὰ τοῦ θεσμοῦ τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων, ἐκ πείσματος καθαροῦ οὐδεμίαν ἀπόλυσιν προέτεινε δημοδιδασκάλων, εἰ καὶ ὑπάρχουσι δυστυχῶς καὶ ἐν τῇ πόλει ἡμῶν οὐκ ὀλίγοι ἀνίκανοι τοιοῦτοι. Ἐντεῦθεν ὁ δῆμος Ἀθηναίων περιέστη εἰς τὴν ἀνάγκην, ἵνα ἀρνηθῇ τὴν πληρωμὴν τοῦ μισθοῦ πάντων ἀδιακρίτως, ἐντεῦθεν καὶ τὰ παράπονα τῶν δημοδιδασκάλων τῆς πρωτευούσης. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἐκεῖ, ὅπου ἔφθασαν τὰ πράγματα τώρα, ἄλλη τις θεραπεία δὲν ἐγχωρεῖ, εἰμὴ μόνη ἡ νομοθετική. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ὀφείλει νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἢ νὰ περιστείλῃ τὴν ἐξουσίαν τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων, ἢ νὰ ἐξαναγκάσῃ τοὺς ἑκασταχοῦ δήμους, ὅπως, συμμορφούμενοι πρὸς τὰς ὀρέξεις τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων, πληρώνωσιν ὅσους δημοδιδασκάλους θέλει ἡ αὐθαιρεσία αὐτῶν.

§38Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Τὰ κείμενα δὲν παρέχουσι δυστυχῶς εἰς τὸν Ὑπουργὸν τὸ μέσον, ἵνα λύσῃ τὰς δυσχερείας, περὶ ὧν ἐμνημόνευσεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, εἶναι δὲ ἀδύνατον ἄνευ νομοθετήματος νὰ λυθῶσιν αἱ δυσχέρειαι αὗται, περὶ τοιούτου δὲ νομοθετήματος σκέπτομαι, καὶ ἐν καταλλήλῳ ὥρᾳ θέλω τὸ ὑποβάλει.

§39ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἴσως ὑπάρχῃ θεραπεία τις. Ἔχομεν ἓν γεγονὸς ἀναμφισβήτητον· ὑπάρχει ἀριθμός τις ἀρκετὰ σεβαστὸς δημοδιδασκάλων ὑπηρετούντων τὸ Κράτος καὶ οἱ ὁποῖοι πένονται, μὴ λαμβάνοντες τὸν μισθόν των. Δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει τοιαύτη σκληρότης ἐν τῷ συνόλῳ τῆς νομοθεσίας ἡμῶν καὶ τῆς ἐκπαιδευτικῆς καὶ τῆς οἰκονομικῆς, ὥστε νὰ καθίσταται ἀδύνατος ἡ ἔστω καὶ ὑπὸ χαρακτῆρα προκαταβολῆς πληρωμὴ αὐτῶν παρὰ τοῦ δήμου, ἢ παρὰ τοῦ Δημοσίου διὰ λογαριασμὸν τοῦ δήμου, ὅπως θεραπευθῇ ἡ ὑφισταμένη αὕτη ἀπόλυτος ἀνάγκη. Αὐτοὶ δύνανται δικαστικῶς νὰ ἀπαιτήσωσι τὴν πληρωμήν των, ὅταν δ’ ἐπέλθῃ ἀπόφασις δικαστηρίου, τὸ Κράτος θὰ ὑποχρεωθῇ νὰ πληρώσῃ τοὺς μισθούς των· ἀντὶ λοιπὸν νὰ περιμείνωμεν τοιοῦτον ἀποτέλεσμα, νομίζω ὅτι προτιμότερον εἶναι νὰ μελετηθῇ τὸ ζήτημα παρὰ τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, ὅπως ἐξευρεθῇ διέξοδός τις, ὥστε νὰ μὴ πεινῶσιν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι παρέχουσι τὰς ὑπηρεσίας των εἰς τὸ Κράτος.

§40Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὁμολογῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε μελέτης τοῦ ζητήματος μέσον τοιοῦτον δὲν εὗρον οὔτε ἐγὼ οὔτε ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων τὰς γνώμας ἐπεκαλέσθην, ὡς εἰδικωτέρων. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος νομίζει ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξευρεθῇ τοιοῦτον μέσον, τὸν παρακαλῶ νὰ τὸ ὑποδείξῃ καὶ θέλω τὸ ἀποδεχθῆ εὐθύς.

§41Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δὲν φρονῶ ὅτι ἔχει ἀνάγκην συνηγόρου ἡ Κυβέρνησις, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑπόθεσιν, ἡ ὁποία ἐνδιαφέρει ὁλόκληρον τὸ Πανελλήνιον, τουτέστι τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ μετὰ τοῦ ἐκ Καλαβρύτων ἀξιοτίμου συναδέλφου ὑπεβάλομεν, διότι ἡ Κυβέρνησις αὕτη οὐδόλως ἐνέχεται εἰς τὰ πρὸ τοῦ καταρτισμοῦ αὐτῆς ἐθνικὰ ἀτυχήματα· ἐνέχεται μόνον ἐφ’ ὅσον καὶ δι’ ὅσα τυχὸν θὰ πράξῃ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ κ. ἐκ Καλαβρύτων συνάδελφος ἠθέλησε νὰ περιπλέξῃ τὸ ζήτημα, ἀλλὰ πάντες ἠκούσαμεν προχθές, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπε: «Βεβαιώθητε ὅτι ἡ συστηθεῖσα ἐπιτροπή, τὴν ὁποίαν ἐνέκρινεν ὁ Βασιλεύς, (ὅπερ ἴσως προξενεῖ ἐντύπωσιν εἰς τὸ οὖς τινων) θέλει ἐκπληρώσει τὸ καθῆκόν της.» Ἐγὼ οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἡ στρατιωτικὴ θὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν της, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιμένω εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προτάσεώς μου, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ συντρέξῃ εἰς τὸ ἔργον αὐτὸ καὶ ἡ Βουλή, καὶ περιπλέον νὰ μορφώσῃ ἀληθῆ γνώμην ἡ Βουλή, εἴτε ἡ παροῦσα εἴτε ἑτέρα. Ἔχει τὸ καθῆκον νὰ ζητήσῃ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν πραγμάτων, πρὶν ἢ προβῇ εἰς κατηγορητήριον ἐναντίον τοῦ μὲν ἢ τοῦ δὲ, ἔχει τὸ καθῆκον νὰ ἐρευνήσῃ τὰ πράγματα, ἵνα πείσῃ τὴν συνείδησίν της καὶ μορφώσῃ γνώμην, ἐὰν πρέπει ἀληθῶς νὰ προβῇ ἢ ὄχι, διότι τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ σοβαρὸν, καὶ πρὶν ἢ ἀκόμη συμβῇ ὅ,τι ἄλλοτε μὲ τὰς ἀρβύλας, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἰς τόσον σοβαρὰ καὶ ὕψιστα ἔργα, τὰ ὁποῖα ἅπαξ διὰ παντὸς θὰ διορθώσουν τὰ Ἑλληνικὰ πράγματα διὰ τὸ μέλλον, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἱστάμεθα ὑψηλότερον, μακρὰν πάσης ὑστεροβουλίας, μακρὰν πάσης κομματικῆς ἐμπαθείας, μακρὰν πάσης ἄλλης ἰδέας, νὰ ἤμεθα δὲ προσηλωμένοι εἰς τὸ καθῆκον καὶ μόνον, διὰ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ διορθώσωμεν τὰ τοῦ ἔθνους, ἐὰν θέλωμεν πράγματι νὰ τὰ διορθώσωμεν· ἄλλως, ἐὰν ἐξετάζωμεν ὅτι ἐγὼ ἔχω συγγένειαν μὲ τὸν Α, ἢ ὁ ἕτερος πολιτικὰ συμφέροντα μὲ τὸν Β, καὶ θέλομεν νὰ τὰ συνδυάσωμεν, βεβαίως ὁ τόπος αὐτὸς εἶναι ἀδύνατον νὰ διορθωθῇ, καὶ πρέπει νὰ ἀπελπισθῶμεν, καὶ δὲν μᾶς μένει ἄλλο παρὰ νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τῆς καταργήσεως τῶν Συνταγματικῶν θεσμῶν καὶ τῆς μὴ ὑπάρξεως τοῦ Κοινοβουλίου, διότι οὐδένα σκοπὸν ἔχει τὸ Κοινοβούλιον, ἐφ’ ὅσον εἰλικρινῶς δὲν ἐργαζόμεθα καὶ δὲν διερμηνεύομεν τὰς γνώμας καὶ τὰς πεποιθήσεις τῶν ἐντολέων μας, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἀπέστειλαν ἐδῶ, ἵνα εἰλικρινῶς ἐργαζώμεθα. Νομίζω λοιπὸν ὅτι τὸ ὕψιστον καθῆκον τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι νὰ ἐξετάσῃ τὰ πράγματα καὶ νὰ πείσῃ τὴν συνείδησίν της, ἐὰν ὑπάρχῃ που ὁ ἔνοχος, οἷος δήποτε καὶ ἂν ἦναι οὗτος, καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἀμείλικτον καταδίκην αὐτοῦ, ἐὰν ὅμως δὲν εὕρῃ, νὰ μὴ ἔρχηται καὶ παίζῃ μὲ τὰ ὕψιστα συμφέροντα τοῦ ἔθνους. Δὲν πιστεύω ὅτι θὰ ὑπάρξῃ Βουλευτής, ὅστις θὰ θελήσῃ νὰ παραβῇ τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκόν του, ἕνεκα οἱωνδήποτε συμπαθειῶν, καὶ κακῶς νομίζουσί τινες ὅτι, ἐὰν ἐκ τῆς Βουλῆς ταύτης συστηθῇ ἐπιτροπή, δύναται νὰ συμπαθήσῃ ὁ μὲν Δηλιγιαννικὸς εἰς τὸν κ. Δηλιγιάννην, ὁ ἕτερος εἰς ἄλλον καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἐγὼ δὲν πιστεύω ὅτι θὰ ὑπάρξῃ Βουλευτής, ὅστις θὰ θελήσῃ νὰ προδώσῃ τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος του ἕνεκα συμπαθείας εἰς ἄτομον, τὸ ὁποῖον κατέστρεψεν αὐτὴν, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πάντες οἱ Βουλευταὶ τῆς παρούσης Βουλῆς εἶναι ἁρμόδιοι ν’ ἀντιπροσωπεύσουν τὰ συμφέροντα τῆς Πατρίδος (εὖγε! εὖγε!). Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὅταν τὰ ζητήματα τὰ θέσωμεν ὑπὸ εὐσυνείδητον βάσανον, ἡ διόρθωσις τῶν κακῶς κειμένων ἀνυπερθέτως θὰ ἐπέλθῃ, ἐὰν ὅμως ἐξακολουθήσωμεν τὴν μέχρι τοῦδε πορείαν, πρέπει ν’ ἀπελπισθῶμεν καὶ νὰ λάβῃ ὁ λαὸς τὰ μέτρα του, ἐὰν θέλῃ νὰ σωθῇ.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον ἀντικείμενον εἶναι «ψηφοφορία ἐπὶ τῆς προτάσεως τῶν κ. κ. Πετιμεζᾶ καὶ Πετροπουλάκη περὶ διορισμοῦ ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς».

§43ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἡ ἑξῆς πρότασις περὶ ἀναβολῆς: «Ἡ Βουλὴ, διαβλέπουσα τὸ κρίσιμον εἰσέτι τῶν ἐθνικῶν περιστάσεων, ἀναβάλλει τὴν ἐπὶ τῶν προτάσεων περὶ διορισμοῦ ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς περαιτέρω συζήτησιν ἢ ψηφοφορίαν μέχρι τῆς πρώτης συνεδρίας αὐτῆς μετὰ τὴν πραγμάτωσιν τῆς ἐκκενώσεως τῆς Θεσσαλίας.» Οἱ Βουλευταὶ Κ. Τοπάλης, Ν. Σταματιάδης, Κ. Βελλίνης, Ν. Σχινᾶς, Ι. Παπαδόπουλος, Μιλτ. Δάλλας, Δ. Τερτίπης, Θ. Κριεμάδης, Ξ. Τσαμαγκίδης, Ι. Γιαννακόπουλος.»

§45Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἰς τὴν πρότασιν ταύτην δὲν συνυπέγραψα, ὄχι διότι εἶμαι ἐναντίος τῆς προτάσεως, ἀλλὰ διότι ῥιζικῶς ἀντιτίθεμαι εἰς τὴν ἰδέαν τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, ἄλλως θὰ ὑπῆρχεν ἐκεῖ καὶ ἡ ἰδική μου ὑπογραφή.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις αὕτη ὁμιλεῖ περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως· ἀλλ’ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως δὲν δύναται νὰ γείνῃ, διότι ἤδη πρόκειται περὶ ψηφοφορίας.

§47Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζω ὅτι κατὰ τὸν Κανονισμὸν μεταξὺ δύο ψηφοφοριῶν οὐδεμία συζήτησις δύναται νὰ χωρήσῃ, οὔτε συζήτησις περὶ ἄλλου θέματος νὰ γείνῃ, οὔτε πρότασις ἀναβολῆς δύναται νὰ ὑποβληθῇ· μόνον μετὰ τὸ πέρας τῆς ψηφοφορίας καὶ μετὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ψηφιζομένου θέματος, τότε δύναται νὰ συζητηθῇ ἄλλο ζήτημα. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτος ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον καὶ αὐτὴ ἡ φιλοτιμία τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἐκτεθῇ, ψηφιζομένης τῆς προτάσεως ταύτης, διότι, ὡς ἠκούσατε, εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐδόθη πλέον χροιὰ ζητήματος ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν ἔχει καθῆκον νὰ ἴδῃ ποία εἶναι ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου τῆς ἐμπιστοσύνης, ἡ πρότασις δὲ τῶν κυρίων συναδέλφων ἀποδεικνύει φυγομαχοῦσαν τὴν Κυβέρνησιν.

§48ΔΑΛΛΑΣ. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν Κυβέρνησιν.

§49Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Διατὶ παρενείρετε τὴν Κυβέρνησιν; Δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μεθ’ ἡμῶν ἡ Κυβέρνησις.

§50ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνῷ φωνὴ ἐκ τῆς κατακτηθείσης ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ Θεσσαλίας προτείνεται πρὸς ἀναβολὴν ψηφοφορίας, ἀναβολὴν σχετιζομένην μὲ τὴν ἀνάκτησιν ὑποδουλωθείσης Ἑλληνικῆς χώρας, ἀναβολὴν, τὴν ὁποίαν παρισταμένη σᾶς ζητεῖ ἡ Θεσσαλία ἡ κατακεκτημένη καὶ ὑποδουλωθεῖσα, ἡ γυμνητεύουσα καὶ πεινῶσα καὶ ἐκ νέου σκληρότερον τυραννουμένη καὶ τὰ πάνδεινα ὑφισταμένη Θεσσαλία, σᾶς ὑποβάλλεται ἡ ἀντίῤῥησις, ὅτι μεταξὺ δύο ψηφοφοριῶν δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γείνῃ καμμία συζήτησις! (εὖγε! εὖγε!). Παρήγορον θὰ ἦναι, φαίνεται, εἰς τοὺς Θεσσαλοὺς, ἐὰν πρὸς τοιαύτην ἐπίσπευσιν ψηφοφορίας παραταθῇ ἡ δουλεία αὐτῶν, ἡ σκληροτέρα βεβαίως πάσης ἄλλης προηγηθείσης δουλείας, ἐὰν δοθῇ εἰς αὐτοὺς ὡς παρηγορία, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ σωθῇ ὑπάρχουσα δῆθεν διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ, καθ’ ἣν δὲν ἐπιτρέπεται συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς ἀναβολῆς! Ἀλλὰ φρονῶ τοὐναντίον, ὅτι ὄχι μόνον ἡ ἀναβολὴ δύναται νὰ ζητηθῇ τῆς ψηφοφορίας, ἀλλὰ μετὰ τῆς ἀναβολῆς καὶ συζήτησις τοσούτῳ μᾶλλον ἐπιβάλλεται, καθόσον ὁ ἐκ Καλαβρύτων ἀξιότιμος συνάδελφος τώρα, βλέπετε, ἐξηγεῖ τρανώτερον, τί ἐννοεῖ μὲ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν. Εἶπον ἐγὼ κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη καὶ ἐν τῇ φύσει αὐτῆς καὶ τῇ διατυπώσει, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ ἐξηγήσει, ἣν ἔκτοτε εἰλικρινῶς ὁ ἐκ Καλαβρύτων ἀξιότιμος συνάδελφος ἀπηύθυνε πρὸς ἐμὲ κατὰ τὴν συζήτησιν, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη εἶναι οὐδὲν ἄλλο ἢ πρότασις δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ὅπως προετάθη καὶ ὅπως ἰδίως σήμερον ἐξηγεῖται, δὲν ἐκφράζεται μόνον ἁπλῆ δυσπιστία πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ αὐτόχρημα κατηγορητήριον δεινότατον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπερ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Καλαβρύτων ὠθεῖ μέχρι τοσούτου βαθμοῦ, ὥστε νὰ θεωρῇ, ὅτι ἡ Βουλή, διαῤῥηγνύουσα αὐτὰ τὰ δεσμὰ τοῦ Συντάγματος, πρέπει νὰ ἐπέμβῃ καὶ εἰς αὐτὴν τὴν δικαιοσύνην ἀκόμη, ἀναλαμβάνουσα τὰ ἔργα αὐτῆς, διότι τὴν στρατιωτικὴν ποινικὴν δικαιοσύνην ἐποπτεύει καὶ ἐπηρεάζει ἐγκληματικῶς ἡ Κυβέρνησις! Καὶ τοσαύτη εἶναι ἡ δυσπιστία τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων, ὥστε νὰ λέγῃ ὅτι πρέπει πρὸς στιγμὴν νὰ ἀσεβήσωμεν καὶ πρὸς τὸ Σύνταγμα, ἵνα σώσωμεν τὴν ποινικὴν στρατιωτικὴν δικαιοσύνην, κινδυνεύουσαν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν! Τὸ κατ’ ἐμὲ, ὁμολογῶ ὅτι ἔκφρασιν τοιαύτης πρὸς Κυβέρνησιν δυσπιστίας μέχρι τοῦδε εἰς τὸ ἰδικόν μας Κοινοβούλιον δὲν ἔχω ἀκούσει, δυσπιστίας, ἡ ὁποία, ἐπαναλαμβάνω, προβαίνει μέχρι τοσούτου, ὥστε νὰ ζητῆται ῥητῶς ἡ παραβίασις τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα διαγράφονται εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων ἡμῶν, καὶ ἐπέμβασις ἡμῶν ἐπισήμως εἰς τὰ τοῦ στρατοῦ, ὅπως σώσωμεν τὴν ἀπειλουμένην ποινικὴν δικαιοσύνην. Σήμερον ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ καὶ μεγάλῃ τῇ φωνῇ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος σᾶς λέγει, ὅτι ταύτην τὴν ἔννοιαν ἔχει ἡ πρότασίς του καὶ ἐκ τῆς φύσεως αὐτῆς καὶ ἐκ τῆς δηλώσεως αὐτοῦ, ὡς ἁρμοδιωτέρου νὰ ἑρμηνεύσῃ τὴν καὶ ἄλλως εὐνόητον πρότασίν του. Τὸ αὐτὸ, μὰ τὴν ἀλήθειαν, ἤθελεν εἶσθαι, Κύριοι, ἐὰν Βουλευτὴς, θεωρήσας ὅτι ἡ Κυβέρνησις κακὴν ποιεῖται χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τοῦ διορίζειν καὶ παύειν τοὺς ὑπαλλήλους, ἤθελεν εἴπει, χωρὶς ἴσως κατ’ οὐσίαν νὰ παραβιάζῃ πολὺ τὰ καθεστῶτα, ὅτι, ἐπειδὴ δυσπιστεῖ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι κακῶς ἐνασκεῖ τὴν ἐξουσίαν της ὅταν διορίζῃ ἢ παύῃ τοὺς ὑπαλλήλους ἢ ἐποπτεύῃ αὐτοὺς, πρέπει ν’ ἀναλάβῃ ἡ Βουλὴ ἐπισήμως τὸν διορισμὸν καὶ τὴν παῦσιν τῶν ὑπαλλήλων! Τοῦτο ὑποβάλλεται διὰ τῆς προτάσεως ταύτης. Ἔχομεν ἐποπτεύουσαν τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῆς λειτουργίας τῆς στρατιωτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας, καὶ ἔχομεν ἐποπτεύοντα, ἂς τὸ εἴπωμεν ἔτι μᾶλλον, διότι ἀπουσιάζει, ἔχομεν ἐποπτεύοντα Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἐκεῖνον—βεβαίως εἶναι καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκόν των,—ἀλλ’ ἔχομεν ἐποπτεύοντα ἐκεῖνον ἰδίως, εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ ὁποίου ἐξόχως περιεστράφη καὶ ἐνεσαρκώθη ἡ ἱκανοποίησις τῆς τιμῆς τοῦ ἔθνους καὶ τῆς τιμῆς τοῦ στρατοῦ ἐν τῷ διεξαχθέντι πολέμῳ (εὖγε! εὖγε!).

§51ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τίς ψέγει τὸν Ἡρακλέα;

§52ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὅμως ἀπευθύνεται κατ’ αὐτοῦ τὸ φοβερώτερον κατηγορητήριον, κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ ἐκεῖνον, ὅστις μόνος δύναται νὰ ἦναι ὁ ἀμείλικτος τιμωρὸς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συνετέλεσαν, ὥστε τὸ ἔργον, ὑπὲρ οὗ τόσον αὐτὸς ἠγωνίσθη, νὰ ἀμαυρωθῇ καὶ καταπέσῃ. Ὅταν λοιπὸν τοιοῦτον ἔχητε Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, σεῖς λέγετε, ὅτι «δὲν ἐμπιστευόμεθα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν αὐτὸς συνέστησε, διότι ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη δὲν θὰ μᾶς διαφωτίσῃ, οὐδ’ ὅσον ἀρκεῖ εἰς ἡμᾶς, περὶ τῶν στρατιωτικῶν ζητημάτων».

§53ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ποῖος τὰ λέγει αὐτά;

§54ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ λέγει ἡ λογικὴ, τὸ λέγει ὁ ὑποβαλὼν τὴν πρότασιν, τὸ λέγει ἡ φύσις αὐτὴ, ἡ ἔννοια ἡ προφανὴς καὶ αὐτὸ τὸ γράμμα τῆς προτάσεως.

§55ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς μόνον τὸ λέγετε.

§56ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ λέγει ἡ πρότασίς του, καὶ ἐὰν δὲν τὸ λέγῃ ἐν τῇ διανοίᾳ του. Καὶ ἔλεγον πρὸ ὀλίγου εἰς φίλον οὐχὶ ἄσχετον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι βεβαίως ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐκφρασθῇ ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης, καὶ τὸ ἔλεγον ἐγὼ, ὁποῖος εἶμαι μεταξὺ τῶν θερμοτέρων θιασωτῶν τῆς ἀνάγκης τοῦ ἐλέγχου. Καὶ μετ’ ἀπορίας ἤκουον νὰ μοὶ ἀντιτάσσῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐνδιαφέρεται, διότι ἡ πρότασις δὲν ἔχει ἔννοιαν πολιτικήν. Δὲν θὰ εἶχεν ἔννοιαν πολιτικὴν βεβαίως ἐν σχέσει πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ταύτην ἡ πρότασις, ἡ ὁποία ἤθελεν εἶσθαι διατετυπωμένη ὡς πρέπει, εἰλικρινῶς, ἀλλὰ καὶ κυριολεκτικῶς καὶ κατ’ ἀκρίβειαν, ὡς πρότασις ἐλέγχου τῶν κατὰ τὸν πόλεμον πεπραγμένων. Καὶ βεβαίως ἡ Βουλὴ θὰ ἐξετάσῃ κατ’ ἀνάγκην καὶ τὰ τῆς διαγωγῆς στρατιωτικῶν ἐν τῷ πολέμῳ· ἀλλ’ ὑπὸ τίνα ἄρα ἔννοιαν θὰ ἐξετάσῃ ταῦτα; Μήπως πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἀνακηρύξῃ ἡ Βουλὴ ἀνδραγαθήσαντας ἢ ἐγκαταλιπόντας θέσεις ἢ ἄλλως καθυστερήσαντας στρατιωτικούς; Οὐχὶ βεβαίως. Θὰ ἐξετάσῃ ταῦτα ὑπὸ μόνην ταύτην τὴν ἔννοιαν· ἐὰν ἐκ τῆς πληθύος καὶ τοῦ εἴδους τῶν παραπτωμάτων τῶν στρατιωτικῶν, ἐξ αὐτῆς ταύτης τῆς σημαντικότητος τῶν προσώπων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὑπέπεσαν εἰς τὰς παραβάσεις ταύτας, ἐκ τῆς ἀλληλουχίας αὐτῶν, ἢ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὰς τοιαύτας παρεκτροπὰς, εἰς τὰ τοιαῦτα ἐγκλήματα, ἐξάγεται ὅτι ὑπῆρξε παραμέλησις τοῦ ὑψίστου καθήκοντος τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ καθήκοντος τοῦ περὶ τὴν ἐποπτείαν καὶ τὴν διαχείρισιν τῶν τοῦ πολέμου, ὅτι οἱ ἀνίκανοι τυχὸν ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους βλέπομεν ἀναφερομένους καὶ εἰς τὴν δημοσιογραφίαν, (δὲν προκποφαίνομαι ἐπὶ τῆς οὐσίας) ἠδύναντο νὰ μὴ ἦναι τοποθετημένοι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐμερίμνα ἐγκαίρως περὶ τῆς τοποθετήσεως αὐτῆς, τοποθετήσεως συνδεομένης μὲ τὴν τύχην τοῦ ἔθνους ὁλοκλήρου. Περὶ τούτων ἡ Βουλὴ θὰ ἐκαλεῖτο νὰ ἐξετάσῃ καὶ τὰ παραπτώματα καὶ τὰ ἐγκλήματα τὰ στρατιωτικὰ παρεμπιπτόντως, ὡς ὕλην ἁπλῶς, ὡς τὴν ὑλικωτέραν ὕλην, οὕτως εἰπεῖν, ἀλλ’ ἴσως καὶ τὴν κατωτέραν καὶ τὴν ὀλιγώτερον σπουδαίαν καὶ ἀξίαν ἐρεύνης βάσιν, διότι τὰ γεγονότα ταῦτα τῶν πολυαρίθμων κατὰ μέρος στρατιωτικῶν ἐγκλημάτων οὐδὲ κἂν φιλονεικοῦνται. Ἀλλὰ εἰς τί ἄγει κατ’ εὐθεῖαν ἡ πρότασις, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη; Ὡς νὰ θέλῃ νὰ φονεύσῃ τὸν ἔλεγχον, (δὲν ἀποδίδω ἀνειλικρίνειαν εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ἀλλ’ εἰς παρεξηγήσεις τοιαύτας μᾶς ἄγει ἡ πρότασις αὐτοῦ) ὡς νὰ θέλῃ νὰ δολοφονήσῃ τὸν ἔλεγχον, τὸν ὁποῖον τόσον ὅλοι ζητοῦμεν, ἐκτροχιάζει αὐτόν. Ζητεῖ νὰ ἀναζητήσωμεν, τίνες στρατιωτικοὶ ἐδείχθησαν ἱκανοὶ καὶ τίνες ἀνίκανοι, τίνες ἐγκατέλιπον τὰς θέσεις αὐτῶν καὶ τίνες τὰς ἐτήρησαν. Καὶ ἀφοῦ περιστραφῇ τὸ Κοινοβούλιον εἰς τοιαύτην λεπτομερῆ ἔρευναν, τί νὰ πράξῃ; Μήπως ἄρα ἡ Βουλὴ λόγῳ περιεργείας συνιστᾷ ἐπιτροπὰς ἐξεταστικὰς τῶν πραγμάτων; μήπως ἐξ ἁπλῆς πολυπραγμοσύνης; μήπως ἵνα πληροφορηθῇ, ἂν τὰ λεγόμενα εἰς τὰς ἐφημερίδας ἦναι ἀληθῆ καὶ κατὰ πόσον; Ἀλλ’ αἱ Βουλαί, ὅταν συνιστῶσιν ἐξεταστικὰς ἐπιτροπάς, βεβαίως ἀποβλέπουσιν εἰς ἕνα σκοπὸν, τὸν ὁποῖον καὶ ἐκδεδηλωμένον πρέπει νὰ ἀναφέρωσι καὶ εἰς αὐτὰς τὰς προτάσεις των καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς λόγους των οἱ προτείνοντες τὰ τοιαῦτα. Ἐπειδὴ ἄρα ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἐξετάζῃ τόσα καὶ τόσα πράγματα παρεμπιπτόντως, ἕπεται ἄρα, ὅτι καὶ ἐν τῇ ἐνασκήσει τοῦ τοιούτου σοβαροῦ σήμερον καθήκοντος δύναται νὰ παρίσταται ὅτι ἐκ πολυπραγμοσύνης καὶ περιεργείας ἔκρινε περὶ τούτου καὶ ἐκείνου, περὶ τῶν στρατιωτικῶν ἰδιοτήτων τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου στρατιωτικοῦ;— διότι περὶ πάντων βέβαια παρεμπιπτόντως ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἐξετάζῃ. Ἀλλ’ ἔχω τὴν ἰδέαν, καὶ καθιστῶ προσεκτικοὺς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, ὅτι ἡ Βουλὴ αὕτη, ἡ ὁποία εἶναι ἀληθῶς ὄχι μόνον νομικῶς, ἀλλὰ καὶ ἠθικῶς ἀνεύθυνος,—καὶ μόνον παραλογισμὸς δύναται νὰ ἀποδώσῃ εἰς αὐτὴν εὐθύνην—ἤθελε δημιουργήσει καθ’ ἑαυτῆς εὐθύνην ἀκριβῶς κατ’ αὐτὴν ἐκείνην τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελε τοιαύτην πρότασιν ψηφίσει, καὶ ψηφίζουσα αὐτὴν ἤθελεν ἀποδείξει, ὅτι ἐξέρχεται τῶν ὁρίων τῆς δικαιοδοσίας της, καὶ ἐξέρχεται ἄνευ ἀνάγκης πλέον καὶ ἄνευ οὐδενὸς λόγου, συντελοῦντος εἰς τὴν τοιαύτην αὐτῆς ἐκτροχίασιν. Ἤθελε δημιουργήσει λόγους σοβαροὺς καθ’ ἑαυτῆς, ὡς ἄνευ ἀνάγκης ὑπερβαινούσης τὰ ὅρια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐπιβεβλημένα εἰς αὐτὴν ἐκ τοῦ Συντάγματος. Καὶ πῶς εὑρισκόμεθα, Κύριοι, εἰς τοιαύτην διαφωνίαν; Ὑπάρχουσί τινες, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπὲρ τοῦ ἐλέγχου, ὑπὲρ τοῦ ἐλέγχου ἐννοεῖται ἐκφραζομένου ἐν τῇ προτάσει ἐντελῶς καὶ σαφῶς, ἀλλὰ δὲν ἀνυπομονοῦσι, καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι σπεύδουσι καὶ ἀνυπομονοῦσι καὶ παριστῶσιν, ὅτι ὑπάρχει τόσον τὸ κατεπεῖγον, ὥστε δὲν ἐπιτρέπεται ἡ δεκαήμερος ἀναβολή. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἄξιον τῷ ὄντι πολλῆς προσοχῆς. Βεβαίως ἢ οἱ μὲν ἢ οἱ δὲ πλανῶνται, ἂν δὲν γείνῃ ἄλλη τις διάκρισις, ὅτι ἢ οἱ μὲν ἢ οἱ δὲ εἰλικρινῶς ἀτενίζουσι πρὸς τὸν ἔλεγχον καὶ ἐπιζητοῦσιν αὐτόν. Καὶ ὑπό τινα ἔποψιν, νομίζω ὅτι δικαίως ἡ Βουλὴ ἀνέχεται καὶ ἐκτροχιασμόν τινα ἐν ταῖς συζητήσεσι καὶ προκαταβολικὴν, οὕτως εἰπεῖν, συζήτησιν, διότι δὲν πρόκειται περὶ παρωνυχίδος. Δὲν δύναται νὰ λησμονῇ ἡ Βουλὴ, ὅτι τὰ βλέμματα τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους εἶναι ἐστραμμένα πρὸς αὐτὴν, καὶ ὅτι αὐτὴ ἀτόπως καὶ κακῶς χαρακτηρίζεται ὡς ὑπεύθυνος τῆς ἐθνικῆς συμφορᾶς. Οὐδὲ πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς κανένα, ὅπως θέσῃ τέρμα εἰς τὸν βίον αὐτῆς, πρὶν ἢ κατὰ τοιαύτης μομφῆς φοβερᾶς ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους ἀπολογηθῇ, διότι, τὸ κατ’ ἐμὲ, οὐδὲ τυχαῖον τὸ θεωρῶ ὅτι ἀπευθύνεται τοιαύτη μομφὴ κατὰ Βουλῆς, ἡ ὁποία δὲν ἠξεύρω τί κακὸν ἔπραξε. Δὲν εἶναι τοῦτο τυχαῖον. Τουλάχιστον ἔχω τοιαύτην ὑπόνοιαν. Πρόκειται περὶ συγχύσεως εὐθυνῶν, πρόκειται περὶ ἐκμηδενίσεως εὐθυνῶν ἀκριβῶς διὰ τῆς παροχῆς διαστάσεων εὐρυτάτων, διὰ τῆς ἀποδόσεως εὐθύνης εἰς σύμπαν τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος. Διότι, Κύριοι, ποῖον εἶναι τὸ συμπέρασμα; Τὸ ἀπελπιστικώτερον τῶν συμπερασμάτων θὰ ἦτο, ἐὰν τυχὸν ἤθελεν ὑποτεθῆ, ὅτι ἡ παροῦσα Βουλὴ, ἡ ὁποία οὐδὲν ἄλλο ἔπραξεν ἢ νὰ ἐνισχύσῃ πᾶσαν Κυβέρνησιν, ἥτις καὶ ἐν τῷ συνόλῳ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας παρίστατο πρωτοστατοῦσα καὶ προκαλοῦσα τὴν συνδρομὴν αὐτῆς, οὐδὲν ἄλλο ἔπραξεν ἢ νὰ χορηγήσῃ τὴν συνδρομὴν αὐτῆς, ὅπως ὤφειλε, καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ πράξῃ ἄλλως, καὶ εὑρίσκεται σήμερον εἰς τὸ τελευταῖον στάδιον τῶν ὀδυνηρῶν αὐτῆς καθηκόντων, εἰς τὸ στάδιον νὰ ζητήσῃ λόγον παρὰ τῶν ἐντολοδόχων αὐτῆς, παρ’ ἐκείνων, πρὸς τοὺς ὁποίους ἀμέριστον παρέσχε τὴν συνδρομήν της, ὅπως διεξαγάγωσι τὸν ἀγῶνα τὸν ἐθνικὸν, τὸ ἀπελπιστικώτερον, λέγω, καὶ περὶ τῶν θεσμῶν καὶ περὶ τοῦ ἔθνους θὰ ἦτο τὸ νὰ ὑποτεθῇ ὅτι τὴν εὐθύνην ὑπέχει αὐτὴ ἡ Βουλή. Καὶ τίς δύναται, Κύριοι, ποτὲ νὰ προδικάζῃ καὶ νὰ λέγῃ, πρὶν ἢ ἀπολογηθῶσιν οἱ ὑπεύθυνοι, οἱ καλούμενοι εἰς ἀπολογίαν, πρὶν ἢ ἡ Βουλὴ ἐκδηλώσῃ τὴν γνώμην αὐτῆς ἐπὶ τοῦ ἐκτάκτου τούτου ζητήματος, τίς δύναται νὰ ἀξιοῖ ὅτι ἡ Βουλὴ αὕτη εἶναι ἀναρμοδία, διότι πολλοὶ τῶν κ. κ. Βουλευτῶν παρατηρεῖται ὅτι ἐπισκέπτονται μίαν οἰκίαν καὶ συνδιαλέγονται μετὰ τοῦ δεῖνος ἢ τοῦ δεῖνος; Ἐξέφρασεν ἡ Βουλὴ τὴν γνώμην αὐτῆς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ἐθνικοῦ, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν συμφορῶν τῶν ἐθνικῶν καὶ τῶν ἐπ’ αὐταῖς εὐθυνῶν; Ποῖος τολμᾷ νὰ εἴπῃ πρὸς αὐτὴν, ὅτι πρὶν ἢ ἀκούσῃ ἀκόμη ἐξελισσομένην τὴν συζήτησιν, ἀπολογουμένους τοὺς ὑπευθύνους, ἔχει προεξωφλημένην τὴν ψῆφον αὐτῆς; Ποίαν σχέσιν, ποίαν φιλίαν, ἢ ποῖον δεσμὸν κομματικὸν δὲν δύναται νὰ διαῤῥήξῃ ἀμέσως, ἐμφανιζόμενον τὴν στιγμὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν θέλει ὁ Βουλευτὴς ψηφίσει, τὸ φάσμα τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Ἠπείρου, τὸ φάσμα τῆς ταλαίνης πατρίδος; Ὅταν τοιαῦται μομφαὶ ἀπευθύνωνται κατὰ τῆς Βουλῆς, δικαίως ὑποπτεύει πᾶς τις, ὅτι εἶναι σκόπιμος ἡ ἀπόδοσις τοιούτων εὐθυνῶν, καὶ μόνον ἂν ἡ Βουλὴ τυφλώττῃ, δύναται νὰ μὴ διαφύγῃ τὸν κίνδυνον τοῦτον, ὄχι τὸν κίνδυνον τὸν ταπεινὸν, τὸν ὁποῖον δὲν φοβεῖται ἡ Βουλὴ, τὸν κίνδυνον τῆς διαλύσεώς της, ἀλλὰ τὸν κίνδυνον τῆς ἐκ παρεξηγήσεως ἀποδόσεως εὐθύνης εἰς αὐτὴν, ἡ ὁποία μόνον ἀκεραίου κατηγόρου καὶ δικαστοῦ δύναται, ἂν θέλῃ, νὰ ἔχῃ θέσιν, οὐχὶ ὅμως θέσιν ὑποδίκου. Καὶ τὰ ζητήματα ταῦτα καὶ πᾶν ὅτι σχετίζεται πρὸς τὴν θέσιν τῆς Βουλῆς καὶ πρὸς τὸν ἐπιζητούμενον ἔλεγχον, εἶναι ζητήματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων τοσούτῳ μᾶλλον πρέπει νὰ προσέξῃ ἡ Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος, καθόσον τὸ συμπλήρωμα τῶν συμφορῶν τοῦ Κράτους καὶ τοῦ ἔθνους τοῦ Ἑλληνικοῦ θὰ ὑπῆρχεν ἐν τῇ ἰδέᾳ ν’ ἀποδοθῇ εὐθύνη οἱαδήποτε εἰς τὴν Βουλήν. Ἐὰν ἤθελεν ὑποτεθῆ ὅτι ὑπάρχει Βουλὴ Ἑλλήνων ἀντιπροσώπων, ἐκλεχθέντων δι’ ἐλευθέρων ἐκλογῶν, σκεπτομένων περὶ τῶν ὑψίστων συμφερόντων τοῦ ἔθνους, εὑρισκομένων ἀπέναντι συμφορῶν, τῶν ὁποίων τὸ μέγεθος προξενεῖ ἄλγος, ἀνησυχίαν καὶ φρίκην περὶ τοῦ μέλλοντος τῆς πατρίδος, ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ Βουλὴ αὕτη ἐπηρεάζεται—δὲν ἠξεύρω ποῦ τὸ εἶδον αὐτὸ —ἐπηρεάζεται ἐκ ταπεινῶν παθῶν καὶ σκέψεων, τότε ποία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἐλπίς; Καὶ πῶς λέγουσί τινες, ὅτι ἡ ἀντοχὴ τοῦ λαοῦ, ἡ καρτερία καὶ ἡ φιλοπονία αὐτοῦ θὰ σώσωσι τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος ἀπὸ τῆς πτώσεώς του; Ἐὰν ὑπάρχῃ Ἑλληνικὴ Βουλή, δυναμένη νὰ τυφλώττῃ καὶ ν’ ἀναισθητῇ σήμερον ἀπέναντι τῶν συμφορῶν τῆς πατρίδος καὶ νὰ ἐπηρεασθῇ ἐν ταῖς ἀποφάσεσιν αὐτῆς ὑπὸ κομματικῶν ἢ ἄλλων λόγων, μὴ ὁμιλεῖτε τότε, διότι εἶναι εἰρωνεία, περὶ ἀναρμοδιότητος αὐτῆς τῆς Βουλῆς, περὶ συγκλήσεως νέας Βουλῆς, περὶ Ἐθνοσυνελεύσεως ἢ δὲν ἠξεύρω ὁποίας τινὸς ἄλλης ἐκπροσωπήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ! (ἐπιδοκιμασίαι). Δὲν ὑπάρχει τότε καμμία ἐλπίς, καὶ μὴ σκέπτεσθε πλέον οὐδὲ περὶ Βουλῆς, ἀλλ’ οὐδὲ περὶ Ἐθνοσυνελεύσεως, ἐὰν Βουλὴ ἐκ 200 ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους παρίσταται προδίδουσα καὶ ὀργιάζουσα ἐπὶ τῶν ἐρειπίων καὶ τῶν ὀστῶν, δύναμαι νὰ εἴπω, τῆς πατρίδος (ἐπιδοκιμασίαι). Καὶ εἶπον κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, ὅτι ἐγὼ δὲν δίδω καμμίαν σημασίαν εἰς τὸ πῶς θὰ συγκροτηθῶσιν αἱ ἐπιτροπαὶ καὶ πῶς συγκροτεῖται ἡ πλειονοψηφία ἢ ἡ μειονοψηφία, καὶ ποία τις ἄρα ἀπόφασις ἐπὶ τέλους προμηνύεται ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς ταύτης. Τὸ πᾶν θεωρῶ συγκεντρούμενον καὶ πραγματοποιούμενον ἐν μιᾷ εὐρείᾳ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς συζητήσει, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ῥιφθῇ ἄπλετον φῶς ἐπὶ τῶν γεγονότων. Εἰς τοῦτο ἐγὼ βλέπω πᾶσαν τὴν σπουδαιότητα τοῦ ἐλέγχου συγκεντρουμένην. Εἶπον ὅτι βλέπω ἐγκλήματα ἀνυπολογίστου μεγέθους ἢ ὀλιγωρίαν φρικώδη, δὲν βλέπω ὅμως τοὺς δικαστὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ δικάσωσι κατὰ τύπους. Ἀδιαφορῶ ἐντελῶς, τί θ’ ἀποφασίσῃ αὕτη ἢ ἄλλη Βουλὴ δι’ ἀριθμητικῆς τινος πλειονοψηφίας περὶ τοῦ μὲν ἢ τοῦ δὲ, διότι θεωρῶ ὅτι πᾶν τὸ σπουδαῖον καὶ πρακτικὸν θὰ ὑπάρξῃ ἐν τῷ ἐλέγχῳ ἐκείνῳ, ὁ ὁποῖος θὰ ῥίψῃ ἁπανταχοῦ τὸ φῶς, εἷς δὲ δικαστὴς μόνον ὑπάρχει, εἷς δικαστὴς ἀληθής, ἡ κυριαρχία τοῦ ἔθνους καὶ ἡ ἱστορία. Καὶ ὁ ἔλεγχος, ὁ ὁποῖος, ὡς εἶπον, εἶναι ἀναγεγραμμένος πρῶτος ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς ἐθνικῆς συνειδήσεως, ὁ ἔλεγχος οὗτος δὲν ζητεῖται μόνον πρὸς τὴν τυχὸν ἀπαιτουμένην ὑπὸ τοῦ ἔθνους τιμωρίαν τῶν ὁπωσδήποτε ὑπευθύνων καὶ ἐνόχων, δὲν εἶναι ζήτημα μόνον δικαιοσύνης, οὐδ’ ἐκδικήσεως ἐθνικῆς, εἶναι ζήτημα ὑπάρξεως τοῦ ἔθνους· διότι ἔθνος, τὸ ὁποῖον βλέπει ἀποκαλυπτόμενα τόσα καὶ τόσα μυστήρια, περὶ τῶν ὁποίων μετ’ ἀμηχανίας καὶ ἀπορίας ἐκφράζονται αὐτοὶ οἱ διαχειρισάμενοι τὰ κοινά, ἔθνος ὑποστὰν τοιαύτας συμφορὰς καὶ εὑρισκόμενον ἀπέναντι τοιούτων γεγονότων, ἀποκαλυπτομένων καθημερινῶς, καὶ ἀδιαφοροῦν νὰ ἐξετάσῃ περὶ τῶν ὑπαιτίων τῶν τοιούτων περιπετειῶν, ἔθνος τοιοῦτον βεβαίως θὰ κηρυχθῇ ἀνάξιον ὑπάρξεως! οὐδὲ θὰ δύναται πλέον νὰ σκεφθῇ περὶ ἐθνικῶν συμφερόντων, οὐδὲ θὰ δύναται νὰ ἐμπνεύσῃ τὴν ἐλαχίστην πλέον ἐλπίδα εἰς τοὺς ὑποδούλους ἀδελφοὺς, ὅτι δοθέντος ἅπαξ ἑνὸς διδάγματος μεγάλου καὶ φοβεροῦ, ἐπὶ τὸ μέλλον τοὐλάχιστον θὰ ἦναι συνετώτερον Ὁ ἔλεγχος λοιπὸν εἶναι ζήτημα ὄχι μόνον μεγίστης δικαιοσύνης ἐπιβαλλομένης, ἀλλὰ ζήτημα αὐτὸ τοῦτο ὑπάρξεως τοῦ ἔθνους. Ἀλλ’ ἐνῷ σπεύδει σύμπασα ἡ Βουλή,—οὐδὲ θέλω ἐγὼ νὰ κάμω ἄλλας διακρίσεις, ἐξηγήσεις καὶ ψυχολογικὰς ἐρεύνας, —ἐνῷ προθυμία πανταχόθεν ἐκδηλοῦται, ὅπως ὁ ἔλεγχος ἐπέλθῃ, αἴφνης συγκρουόμεθα εἰς ἓν ζήτημα, καὶ συγκρουόμεθα παραδόξως. Οἱ μὲν, ἐκεῖνοι πρὸ πάντων, οἵτινες περιορίζουσι τὴν πρότασιν εἰς ἐξέτασιν τῶν ἰδιοτήτων τῶν διαφόρων στρατιωτικῶν, ἔχουσι φοβερὰν ἀνυπομονησίαν, διότι ἐκεῖνοι πρὸ πάντων λέγουσιν ὅτι σκέπτονται μὴ τυχὸν συμβῶσιν ἀδικήματα εἰς τὴν θέσιν ἑνὸς ἑκάστου τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ βλέπουσι τὸ κατεπεῖγον. Ἡμεῖς οὐδὲν βλέπομεν τὸ κατεπεῖγον. Ἀλλ’ ἐνῷ εἴμεθα τοσοῦτον θερμοὶ θιασῶται τοῦ ἐλέγχου καὶ τοῦ ἐπείγοντος αὐτοῦ, ὅταν βλέπωμεν ἐνώπιόν μας τὴν τάλαιναν Θεσσαλίαν, ἐμφανιζομένην καὶ ζητοῦσαν ἀναβολήν τινα, ὅταν βλέπωμεν ἐμφανιζομένην τὴν πεινῶσαν καὶ γυμνητεύουσαν Θεσσαλίαν μὲ τὰ φρικώδη ῥάκη αὐτῆς...

§57ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§58ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. .. τότε προκαλοῦμεν οἱονδήποτε νὰ δώσῃ ψῆφον ὑπὲρ τῆς προτάσεως τῆς οὕτω διατυπουμένης, προκαλοῦμεν οἱονδήποτε νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη εἶναι ἐπείγουσα πλέον ἢ ὅσον εἶναι ἡ ἐλευθέρωσις τῆς Θεσσαλίας, καὶ ὅτι εἶναι καὶ ἄλλο τι, ὅτι εἶναι ἐπεῖγον νὰ ἐκφράσωμεν τὴν δυσπιστίαν ἡμῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ψηφίζοντες τὴν πρότασιν ταύτην, ἵνα ἴδητε κατόπιν ἀμέσως ποία εἶναι ἡ θέσις τῆς Βουλῆς!

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπιτρέπῃ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς.

§60Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀφοῦ ἐπετρέψατε εἰς τὸν κ. ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτὴν νὰ ἀγορεύσῃ καὶ νὰ εἴπῃ ὅσα εἶπε, τὰ ὁποῖα ἀμφιβάλλω ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀντελήφθη, — ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἠδυνήθην νὰ τὸν παρακολουθήσω —δὲν εἶναι δυνατόν, παρὰ νὰ δώσητε τὸν λόγον καὶ εἰς οἱονδήποτε ἄλλον ζητοῦντα αὐτὸν, πρὸ πάντων δὲ εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ὑπέβαλε τὴν πρότασιν.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς;

§62ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς, μάλιστα.

§63Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπιμένω, κύριε Πρόεδρε, ἰσχυριζόμενος, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτραπῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ ἄλλου θέματος ἐν τῷ μέσῳ δύο ψηφοφοριῶν. Γίνεται παράβασις τοῦ Κανονισμοῦ.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο καὶ ἄλλοτε τοῦτο.

§65Κ. ΤΟΠΑΛΗΣ. Φάσμα, ἐστερημένον πάσης πραγματικῆς ἀξίας, ἀπεκάλεσεν ὁ ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴς τὸν μέγαν τραυματίαν, τὴν Θεσσαλίαν, ἣν κλαίει σύμπασα ἡ Ἑλλάς. «Τί πρὸς ἡμᾶς, εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων, ἐὰν ψυχοῤῥαγῇ ἡ Θεσσαλία εἰς τὰς χεῖρας τοῦ ἐχθροῦ; ἡμεῖς ἔχομεν καθῆκον νὰ ἀναζητήσωμεν μόνον τὸν δολοφόνον αὐτῆς!» Ἀλλ’ οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτῆς ἔχουσι καθῆκον νὰ τὴν σώσωσιν. Ἐὰν μέλη τινὰ τοῦ Κοινοβουλίου ἐλησμόνησαν τὴν Θεσσαλίαν, ἡ Ἑλλὰς βεβαίως τὴν ἐνθυμεῖται (Θόρυβος).

§66Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴμεθα ὅλοι Βουλευταὶ καὶ τῆς Θεσσαλίας (Θόρυβος).

§67ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Οὐδεὶς ἐλησμόνησε τὴν Θεσσαλίαν· δὲν πρόκειται περὶ αὐτῆς (Θόρυβος).

§68ΤΟΠΑΛΗΣ. Οἱ Βουλευταὶ τῆς Θεσσαλίας ἔχουσι δικαίωμα πρὸ πάντων σήμερον νὰ ὁμιλήσωσι καὶ νὰ ἀκουσθῶσιν. Ἡ δὲ Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος, ἡ ἀξιοῦσα μετὰ δικαίου ἐγωϊσμοῦ, ὅτι ἐν παντὶ ζητήματι ἀπηχεῖ τὴν ἐθνικὴν γνώμην, πρέπει καὶ εἰς τὸ παρὸν ζήτημα νὰ ἀπηχήσῃ ταύτην. Πᾶσα ἄλλη σκέψις σήμερον, μὴ ἀφορῶσα τὴν σωτηρίαν τῆς Θεσσαλίας, εἶναι παράχορδος, αἱ δὲ προκείμεναι προτάσεις, τῶν ὁποίων ζητοῦμεν τὴν ἀναβολὴν, εἶναι οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ καταστρεπτικαὶ διὰ τὰ συμφέροντα τῆς Θεσσαλίας.

§69ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Τοπάλης ἦτο μέλος τῆς Ἐθνικῆς Ἑταιρίας (Θόρυβος).

§70ΤΟΠΑΛΗΣ. Μὴ περιπλέκετε τὰ θέματα, κύριε Μπακόπουλε. Θὰ ἔλθῃ ἡ ἐποχὴ δι’ ὅλα τὰ ζητήματα. Τὸ Ἔθνος, Κύριοι, κεῖται τετραυματισμένον, αἱμάσσον ἐν Θεσσαλίᾳ ἐκ τῆς κακῆς διεξαγωγῆς τοῦ πολέμου. Καὶ τὴν ὀδύνην ἐπὶ τῇ καταστροφῇ ἐνεστάλαξεν ἐν τῇ καρδίᾳ του βαθύτερον καὶ αὐτῶν τῶν ἐθνικῶν συμφορῶν ἡ πεποίθησις, ὅτι οἱ ἁρμόδιοι δὲν ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκόν των. Οὐδεὶς ἑπομένως ἀντιλέγει εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ἐθνικῆς γνώμης, ὅπως διορισθῇ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς, ἵνα ἐρευνήσῃ τίνες οἱ ἔνοχοι κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ πολέμου τούτου καὶ τίνες οἱ κατὰ τὴν παρασκευὴν αὐτοῦ. Ἀλλὰ φρονοῦμεν ὅτι οὔτε ἡ ψυχολογικὴ στιγμὴ ἐπέστη, οὔτε τὸ ἔδαφος εἶναι ἕτοιμον, ὅπως ῥιζοβολήσῃ καρποφόρως ἡ ἰδέα αὕτη. Πῶς θέλετε, Κύριοι, ὅταν τὸ ζήτημα τοῦτο λάβῃ τὰς διαστάσεις, ἃς πρέπει νὰ λάβῃ, ὅταν πάντες οἱ ὁπωσδήποτε ἀναμιχθέντες κατά τε τὴν διεξαγωγὴν καὶ τὴν παρασκευὴν τοῦ πολέμου προσέλθωσι νὰ δώσωσι λόγον τῶν πράξεών των, πῶς θέλετε, λέγω, νὰ προσέλθωσιν οἱ Θεσσαλοὶ Βουλευταὶ καὶ νὰ ὁμολογήσωσι πράξεις κατὰ τὸν πόλεμον ἢ πρὸ αὐτοῦ, ἐνοχοποιούσας αὐτοὺς ἢ πρόσωπα κατοικοῦντα ἐν Θεσσαλίᾳ, ἀφοῦ αὕτη διατελεῖ ὑπὸ τὴν κυριαρχίαν εἰσέτι τοῦ κατακτητοῦ; Πῶς θέλετε μὲ παῤῥησίαν νὰ ὑποστηρίξωσιν οὗτοι ὅ,τι πρέπει νὰ ὑποστηρίξωσιν, ἵνα φωτίσωσι τὸ Κοινοβούλιον, ὅταν αἱ ἐπαρχίαι των κατέχωνται εἰσέτι ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ; Τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐξεταστικῆς ταύτης ἐπιτροπῆς θὰ χρησιμεύσῃ βεβαίως ὡς βάσις τῆς γενικῆς μεταῤῥυθμίσεως τοῦ Κράτους, θὰ χρησιμεύσῃ δὲ ἵνα ἀναγεννηθῇ καὶ ἡ πεποίθησις τοῦ ἔθνους ἐπὶ τὰς ἀρχὰς αὐτοῦ. Καὶ τῆς πεποιθήσεως ταύτης ἡμεῖς οἱ καταστραφέντες ἔχομεν ἰδίως ἀνάγκην, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ συμπήξωμεν καὶ πάλιν τὰς καλύβας μας, ἂν δὲν ἀναγεννηθῇ εἰς ἡμᾶς ἡ πεποίθησις αὕτη ἐπὶ τὰς ἀρχὰς τοῦ Κράτους, ἡ ὁποία σπουδαίως ἐκλονίσθη ἕνεκα τοῦ τελευταίου καταστρεπτικοῦ πολέμου, καὶ διὰ τοῦτο τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἀπὸ ταύτης τῆς ἀπόψεως πρέπει νὰ ἦναι τοιοῦτον, ὥστε πρὸ τῆς ἀληθείας αὐτοῦ νὰ κύψῃ ὄντως πεισθὲν τὸ ἔθνος. Ἀλλὰ πῶς θέλετε ἄνευ τοῦ ἐδάφους τοῦ ἐγκλήματος νὰ ὑπάρξῃ ἡ πεποίθησις, ὅτι τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς θέλει διεξαχθῆ καλῶς; Ἐὰν παρασταθῇ ἀνάγκη τῆς ἐπισκέψεως τοῦ ἐδάφους ἐν Θεσσαλίᾳ, ἔνθα ἔδρασαν οἱ στρατοὶ, ἵνα συλλέξῃ ἡ ἐπιτροπὴ ὀρθὰ πορίσματα, ἐφ’ ὧν θὰ ἐκδώσῃ τὴν ἀπόφασίν της, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἐπισκεφθῇ σήμερον, ἢ πῶς θὰ καλέσῃ πρόσωπα ὁπωσδήποτε ἀναμιχθέντα, ὅταν ταῦτα διατελῶσιν ὑπὸ τὴν χεῖρα τοῦ ἐχθροῦ; Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὰ γενόμενα εἶναι, οὐχὶ παράχορδα, ἀλλὰ δὲν εὑρίσκω λέξιν, ἵνα τὰ χαρακτηρίσω, διότι εἰς τὸ στάδιον, εἰς ὃ εὑρίσκεται εἰσέτι τὸ ἐθνικὸν ζήτημά μας, φρονοῦμεν ὅτι καὶ αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἡ συζήτησις ἐπὶ παρομοίων ἀντικειμένων παραβλάπτει μεγάλως τὰ συμφέροντα τῆς Θεσσαλίας καὶ τοῦ Κράτους. Βεβαιωθῆτε δὲ, ὅτι ἡμεῖς, οἱ τόσα παθόντες, ἔχομεν διαυγεστέραν τὴν διάνοιαν ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων, καὶ διὰ τοῦτο, Κύριοι, ἐνομίσαμεν ὅτι ὠφείλαμεν νὰ ὑποβάλωμεν τὴν πρότασιν ταύτην περὶ ἀναβολῆς, μεριμνῶντες πρὸ παντὸς περὶ τῶν συμφερόντων τῆς Θεσσαλίας, καὶ παρακαλοῦμεν, ἐξορκίζομεν τὴν Βουλήν, νὰ ἀποδεχθῇ ταύτην. Ἂν δέ τινες, παρακαθήμενοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, νομίζουσιν ἢ ὅτι ἐνέχονται ἢ ὅτι ἀποδίδεται εἰς αὐτοὺς μομφὴ ἐνοχῆς, δύνανται, φρονῶ, οὗτοι νὰ ἀναμείνωσιν εἰσέτι τὴν δοσιλογίαν, ἀποβλέποντες πρὸς τὰ τόσα δεινὰ ἐκείνων ἐκ τῶν Ἑλλήνων, τῶν ἐπὶ ἑξάμηνον ὅλον περιπλανηθέντων ἀστέγων καὶ γυμνῶν, ἀποδεκατισθέντων ὑπὸ τῶν κακουχιῶν καὶ τῶν θανάτων, νῦν δὲ μόλις ἐπανερχομένων εἰς τὰς ἑστίας των, ἵνα συνενώσωσι τὰς εὐχὰς καὶ τὰς ἐλπίδας των μετὰ τῶν ἄλλων ἐκεῖ συμπολιτῶν των, δυστυχεστέρων τούτων, ὅπως συντελεσθῇ τέλος ἡ ἀπελευθέρωσίς των. Μετ’ αὐτῶν ἂς ἑνώσωμεν καὶ ἡμεῖς οὐ μόνον τὰς εὐχὰς καὶ ἐλπίδας μας, ἀλλὰ καὶ τὰς ἐνεργείας μας ἰδίως ὑπὲρ τῆς ἀκεραιότητος καὶ τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς Ἑλλάδος.

§71Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βόλου συνάδελφος, θελήσαντες ν’ ἀποκρούσωσι τὴν πρότασίν μου, εἶπον ὅτι ἡμεῖς οἱ ὑποβαλόντες αὐτὴν ἐλησμονήσαμεν τὴν καταπατουμένην Θεσσαλίαν. Ἀλλὰ ἐλησμόνησαν οὗτοι, ὅτι ἡ πρότασίς μας τοῦτο σκοπεῖ, τὴν διεκδίκησιν τῆς καταπατουμένης Θεσσαλίας, καὶ ζητοῦσι τὴν ἀναβολὴν τῆς ψηφοφορίας διὰ νὰ ἐπισπεύσωσι τὴν ἐλευθέρωσιν τῆς Θεσσαλίας! Δὲν ἠξεύρω διὰ ποίας μαγικῆς δυνάμεως δύναται οἱ Κύριοι οὗτοι ν’ ἀποδιώξωσι τοὺς Τούρκους ἐκ τῆς Θεσσαλίας. Ἠδυνάμην νὰ ἐννοήσω ὡς λογικώτερον τὸ ἐπιχείρημα τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Βόλου, ὅτι, ἐν ὅσῳ οἱ Τοῦρκοι εἶναι ἐν Θεσσαλίᾳ, ἡ ἐπιτροπὴ ἠδύνατο νὰ φέρῃ δυσκολίαν, διότι πῶς δύνανται νὰ καταθέσωσιν οἱ κάτοικοι περὶ τῶν διαφόρων παραλείψεων τῶν στρατιωτικῶν; Ἀλλὰ, Κύριοι, ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς θέλει καλέσει εἰς ἐξέτασιν τοὺς χωρικοὺς τῆς Θεσσαλίας, τοὺς παλινοστήσαντας; καὶ αὐτοὶ εἶναι μόνοι, ὅσοι παρηκολούθησαν τὸν πόλεμον, ἀφοῦ ἐπεστρατεύθη ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς, ἀφοῦ 70,000 Ἕλληνες ἐπολέμησαν; Καὶ ἔχει ἀνάγκην ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς νὰ καταφύγῃ εἰς τοὺς χωρικοὺς τῆς Θεσσαλίας, ἵνα ἀνεύρῃ τὴν ἀλήθειαν; Πῶς δὲ θὰ ἐνεργήσῃ ἡ ἐπιτροπὴ, τὴν ὁποίαν συνέστησεν ἡ Κυβέρνησις;

§72ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Οἱ Βουλευταὶ ἀνάγκη νὰ μεταβῶσι καὶ ἐπιτοπίως.

§73Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οὗτος θὰ ἦτο λόγος, ὅπως ἐκλεχθῶσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ θελήσωσι νὰ ἐκπληρώσωσι τὸ καθῆκόν των. Ἀπορῶ δὲ μὲ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτὴν, ὁ ὁποῖος, ἐνῷ κηρύσσεται ὑπὲρ τοῦ ἐλέγχου, ἀντιστρατεύεται κατ’ αὐτοῦ· ὁμοιάζει δηλ. πρὸς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἔλεγεν: «εἶναι ἐλεύθερος ὁ τύπος, φθάνει μόνον νὰ μὴ γράφῃ!» Κύριοι, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, διότι πρώτην φορὰν παρουσιάζεται τοιοῦτον ζήτημα, πῶς εἶναι δυνατὸν μεταξὺ δύο ψηφοφοριῶν νὰ παρεμπέσῃ ἄλλο ζήτημα. Ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη δι’ ἀναστάσεως τὴν πρότασιν, ὅτε ἐζητήθη ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία, τότε δὲ κἄποιος τῶν συναδέλφων ὑπέβαλε πρότασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, καὶ διὰ τοῦτο ἐματαιώθη ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία. Ἀπορῶ δὲ πολὺ δι’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἤκουσα. Νομίζουσί τινες, ὅτι ἡμεῖς δὲν πονοῦμεν τὴν Θεσσαλίαν! Εἶπον εἰς τοὺς Κυρίους αὐτοὺς, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη ἐκθέτει καὶ τὴν φιλοτιμίαν τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν θὰ καταναλωθῇ οὔτε μιᾶς ὥρας χρόνος διὰ τὴν σύστασιν τῆς ἐπιτροπῆς. Τῆς ὥρας ταύτης φείδεται ἡ Κυβέρνησις, καὶ ζητεῖ τὴν ἀναβολὴν προτοῦ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία, ἵνα ἐπιτύχῃ τὴν ματαίωσιν τῆς συζητήσεως. Τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι φροντίζουσι διὰ τὴν ταχίστην ἐκκένωσιν τῆς Θεσσαλίας, ἀλλὰ διὰ τὴν ματαίωσιν τῆς ψηφοφορίας· τοῦτο τὸ πολιτικὸν συμφέρον, ὅπερ ἐπιδιώκουσιν, ἐκθέτει τὴν φιλοτιμίαν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὑπονοεῖ ὅτι αὐτὴ ἐπιθυμεῖ τὴν ματαίωσιν τῆς ψηφοφορίας.

§74ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Πλανᾶσθε.

§75Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οὗτοι δὲν εἶναι, Κύριοι, ἰσχυρισμοὶ ἄξιοι προσοχῆς καὶ ἄξιοι σημασίας, ἵνα ἐμποδίσωσι τὴν Βουλὴν ἀπὸ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων της. Ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέψῃ παράβασιν τοῦ Κανονισμοῦ της, οὐδὲ ματαίωσιν τῆς ἐργασίας, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας ἐπετέλεσε· φρονῶ δ’ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέψῃ καμμίαν συζήτησιν, ἀλλὰ νὰ προβῇ ἀμέσως εἰς ψήφισιν τῆς προτάσεως.

§76ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Ἀφορμὴν μοὶ δίδει νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν οὐχὶ ὅτι φρονῶ ὅτι ἡ πρότασις ἡ παρὰ Θεσσαλῶν ὑποβληθεῖσα δύναται νὰ γείνῃ παραδεκτή, ἀλλ’ ἡ ἐπιθυμία νὰ ἀντικρούσω τὸν λόγον τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως, ὃν ἀπέδωκεν εἰς ἐμέ, ὅτι ἡ πρότασις τῶν Θεσσαλῶν δὲν εἶναι ἄλλο τι ἢ πρότασις τῆς Κυβερνήσεως ζητούσης νὰ φυγομαχήσῃ. Πρὶν ἢ ἐκφέρῃ τοιαύτην μομφὴν ὁ κ. Βουλευτής, ἣν θεωρῶ βαρυτάτην, ὤφειλε νὰ ἀναμνησθῇ περὶ τίνων ὁμιλεῖ.

§77Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ὡμίλησα περὶ προσώπων.

§78ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Ἐγὼ ὡς καὶ πάντες οἱ ἐκ Θεσσαλίας συνάδελφοί μου, ἀπὸ τῆς 12 Ἀπριλίου, καθ’ ἣν ἡ Θεσσαλία ἔπαυσεν οὖσα ἐλευθέρα, ἀπὸ τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν ἐγονάτισε, ἐνομίσαμεν ὅτι ὠφείλομεν νὰ ἀνήκωμεν εἰς τὴν Θεσσαλίαν καὶ μόνην τὴν Θεσσαλίαν. Δὲν ἀνήκομεν εἰς κόμματα (Θόρυβος), καὶ τὸ λέγω ἵνα μὴ ἀνησυχῆτε (Θόρυβος).

§79ΖΑΡΙΜΠΑΣ. Σὺ δὲν εἶσαι Θεσσαλός!

§80ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Ὁ σκοπός, δι’ ὃν ὑπεβάλομεν τὴν πρότασιν, εἶναι, ὅπως προλάβωμεν περιπλοκὰς καὶ δυσχερείας εἰς τὴν ἐκκένωσιν τῆς Θεσσαλίας. Μία στιγμὴ δὲ ἀναβολῆς εἶναι στιγμὴ ἀγωνίας μεγάλης τῆς χώρας, τὴν ὁποίαν ἐκπροσωποῦμεν. Ἔχομεν καθῆκον νὰ διερμηνεύσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀνάγκην ταύτην, καὶ νὰ διερμηνεύσωμεν εἰς ὑμᾶς ὁπόσον ἡ Θεσσαλία δύναται νὰ ὑποφέρῃ ἐκ μιᾶς στιγμῆς ἀναβολῆς, ἕνεκα τῶν περιπλοκῶν καὶ τῶν διαφόρων περιστάσεων, αἱ ὁποῖαι δυνατὸν νὰ ἐπέλθωσιν ἐκ τῆς ὑπὸ συζήτησιν προτάσεως. Ἔχομεν καθῆκον ν’ ἀντισταθῶμεν κατὰ πάσης τοιαύτης φύσεως προτάσεως. Ἐὰν σεῖς θέλετε νὰ προχωρήσητε, εἶναι δικαίωμά σας. Ὁ λόγος, ἐξ οὗ ὡρμήθημεν νὰ ὑποβάλωμεν τὴν πρότασιν, εἶναι ἁγνός. Ὀφείλω δὲ νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ἐσυνείθισα νὰ ἀνήκω εἰς κόμματα μὲ δεσμοὺς ἄλλους, ἀλλ’ οὔτε νὰ ἐγκαταλείπω τὰ κόμματα ἄνευ λόγου, οὔτε ὅπως σωθῶ ἀπὸ εὐθύνης τινός. Ἀπεχώρησα ἐκ τοῦ κόμματος, οὗ προΐσταται ὁ σεβαστὸς ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, ἀφ’ ἧς ἡ Θεσσαλία ἔκυψεν ὑπὸ τοὺς Τούρκους, καὶ ἔκτοτε ἐτήρησα καὶ τηρῶ θέσιν ὅλως ἀνεξάρτητον, προσηλωθεὶς καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς τὰ συμφέροντα ἐκείνης, διότι τοῦτο ἔκτοτε ἐνόμισα ὅτι ἦτο τὸ μόνον μου καθῆκον, καὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τούτου σημαίνει ἡ παρ’ ἐμοῦ καὶ τῶν συναδέλφων μου ὑποβληθεῖσαν πρότασις περὶ ἀναβολῆς.

§81Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν ἤθελον, κύριε Πρόεδρε, λάβει τὸν λόγον, ἐὰν οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες Βουλευταὶ ἐκ Θεσσαλίας δὲν ἔθετον τὸ ζήτημα ἀλλαχοῦ. Δὲν πρόκειται νὰ βραδύνῃ ἡ ἐκκένωσις τῆς Θεσσαλίας, ἐὰν σχηματισθῇ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπή, ἀφοῦ παρατηροῦμεν, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὴν στιγμὴν ταύτην συνεννοοῦνται μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων ἡμῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει, ὅπως τάχιστα περατωθῇ τὸ ζήτημα. Οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἵτινες συντάσσονται ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας συναδέλφου, πράττουσι τοῦτο, διότι ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνισμὸς θέλει νὰ σχηματίσῃ ἡ Βουλὴ ἐπιτροπήν, εἰ δυνατόν, διὰ νόμου, ἐξ Ἀρειοπαγιτῶν. Μὴ νομίσετε, Κύριοι, ὅτι πρόκειται περὶ παρωνυχίδος· εἶναι ζήτημα μεγίστης σημασίας. Ἐὰν δ’ ἐφρόνουν, ὅτι καὶ ἐπὶ στιγμὴν ἤθελεν ἐπιβραδύνει ὁ σχηματισμὸς τῆς ἐπιτροπῆς τὴν ἐκκένωσιν τῆς Θεσσαλίας, βεβαίως ἤθελον ἐκφέρει γνώμην ἐναντίαν· ἀλλ’ οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει πρὸς αὐτήν· ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἐξετάσῃ τὴν εὐθύνην τῶν προσώπων, καὶ μεταξὺ αὐτῶν εἶναι καὶ ὁ ἀνήρ, τὸν ὁποῖον πρὸ πάντων ἐγὼ ἐξετίμησα, διότι τὸν ἐγνώρισα ὡς οὐδεὶς ἄλλος, καὶ διὰ τοῦτο ἐζήτησα ἀπὸ τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μὲ θέσῃ ὑπὸ τὰς διαταγάς του. Συνεπῶς φρονῶ, ὅτι, ἐὰν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Βόλου δὲν ἐλάμβανε τὸν λόγον τετράκις καὶ δὲν ἐπανελάμβανε τὰ αὐτὰ μυριάκις, σήμερον θὰ εἴχομεν συστήσει τὴν ἐπιτροπὴν ταύτην. Ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωνται πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσι σημασίαν· λέγεται π. χ. καὶ γράφεται, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει ὕπαρξιν, ὅτι εἶναι συνένοχος. Ὅταν ταῦτα λέγωνται ἐν ταῖς τριόδοις, δὲν κρίνω ἄξιον ν’ ἀπαντήσω, ὅταν ὅμως λέγωνται ἐνταῦθα, ἔχω καθῆκον ν’ ἀπαντήσω, ὅτι, ἐν ὅσῳ ἡ ἐντολὴ ἡμῶν ὑφίσταται, ἡ Βουλὴ ὑφίσταται. Οἱ ὑποβαλόντες τὴν πρότασιν περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς εἶναι πάντες ἔντιμοι, εἶναι πάντες πατριῶται, ἐγὼ δὲ, καὶ ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας μου καὶ τοῦ ἔθνους, καὶ ὡς μέλος τοῦ στρατοῦ, ζητῶ τὴν σύστασιν τῆς ἐπιτροπῆς, εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι διερμηνεύω τὴν γνώμην ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, πρὸ πάντων τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκόν των (εὖγε! ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ἀκροατήρια ν’ ἀπέχουν ἀπὸ ἐπιδοκιμασίας καὶ ἀποδοκιμασίας.

§83ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τί ζητεῖ ὁ λαός; τί ζητεῖ αὐτὴ ἡ δημοσιογραφία; Ζητεῖ φῶς. Ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν εὐρύτατα τὰ ζητήματα ταῦτα, καὶ ὅστις εὑρεθῇ, ὅτι δὲν ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του, καὶ ἐγὼ αὐτὸς ἀκόμη, νὰ καταδικασθῇ καὶ νὰ τουφεκισθῇ, ὅστις δ’ ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του, πρέπει νὰ ἀμειφθῇ, καὶ πρέπει μάλιστα διὰ νόμου νὰ κοπῇ ἐπὶ τούτῳ παράσημον, ὡς τὸ τοῦ ἀγῶνος. Ὑπάρχουν ἀξιωματικοὶ διακριθέντες, οἱ ὁποῖοι μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης οὐδὲν παράσημον φέρουν. Δὲν βλέπω λοιπὸν τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους θὰ βραδύνῃ ἡ ἐκκένωσις τῆς Θεσσαλίας. Ἐὰν, ἐπαναλαμβάνω, προέβλεπον, ὅτι ἤθελε βραδύνει καὶ ἐπὶ στιγμὴν, ἤθελον ζητήσει τὴν ἀναβολὴν τῆς προτάσεως. Ἀλλ’ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἀπουσιάζουσιν. Ἑπομένως τὸ Ὑπουργεῖον δὲν δίδει τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν θέλουν νὰ δώσουν οἱ Κύριοι. Ἄρα ἡμεῖς πρέπει νὰ προβῶμεν ἀμέσως εἰς τὴν ψηφοφορίαν, καὶ ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ τὴν ἀναβολὴν, ἔχει καλῶς, ἄλλως νὰ συστηθῇ ἀμέσως ἡ ἐπιτροπὴ καὶ νὰ κάμῃ τὴν ἐργασίαν της μετὰ τῆς μεγαλειτέρας αὐστηρότητος καὶ ταχύτητος. Οὐδόλως δὲ θὰ παραβλάψῃ τὰς ἐργασίας τῆς ἄλλης ἐπιτροπῆς, ἀπ’ ἐναντίας θὰ προβῇ μετ’ αὐστηρότητος καὶ δὲν θὰ φεισθῇ οὐδενός· δὲν θὰ περιορισθῇ εἰς τὴν κατηγορίαν μικρῶν τινων ὑπαξιωματικῶν, θὰ τιμωρήσῃ πάντα ἔνοχον. Διὰ τοῦτο προτείνω, ὅπως καὶ ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη συστηθῇ ἐκ Βουλευτῶν μὴ στρατιωτικῶν· ἐὰν δὲ ἡ Βουλὴ φρονῇ, ὅτι πρέπει νὰ σχηματίσῃ καὶ ἐπιτροπὴν μικτὴν, ἂς τὸ πράξῃ. Ἀλλὰ πρέπει σήμερον νὰ γείνῃ ἡ ψηφοφορία καὶ νὰ συστηθῇ ἡ ἐπιτροπή. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω, διότι οἱ ἀξιότιμοι ἐκ Θεσσαλίας Βουλευταὶ πολὺ ἠδίκησαν τοὺς ὑποβαλόντας τὴν πρότασιν, ὑπολαβόντες, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη θὰ ἐπιβραδύνῃ τὴν ἐκκένωσιν τῆς Θεσσαλίας.

§84Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἔχω νὰ δηλώσω τὸ ἀκόλουθον, ὅτι ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι δὲν ἐνδιαφέρομαι ὑπὲρ οὐδενὸς κόμματος, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἀποδίδω εἰς τὸ ζήτημα χροιὰν κομματικὴν ἢ πολιτικήν...

§85ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐδηλώθη ἤδη αὐτὸ ἀπὸ ὅλους.

§86ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. .. Ἐὰν δὲ ἡ Βουλὴ μετὰ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν οἱ ἀξιότιμοι ἐκ Θεσσαλίας συνάδελφοι ὑπέβαλον, λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὸν ἰσχυρισμὸν, τὸν ὁποῖον ὁ ἐκ Βόλου συνάδελφος ἀνέφερεν, εἶναι δυνατὸν ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ζητήσῃ καὶ ἐπὶ τόπου πληροφορίας, καὶ νομίζω πολὺ σοβαρὸν αὐτὸν τὸν ἰσχυρισμόν. Φρονῶ δὲ, ὅτι ἀναβολὴ ὀλίγων ἡμερῶν δὲν δύναται νὰ βλάψῃ.

§87ΔΑΛΛΑΣ. Δὲν συμφωνῶ, κύριοι Βουλευταὶ, μὲ ἐκείνους ἐκ τῶν προαγορευσάντων, οἵτινες ἠθέλησαν νὰ δώσουν εἰς τὴν γνώμην των, τὴν ὑπὲρ ἢ κατὰ τῆς προτάσεως, κομματικὸν χαρακτῆρα, οὔτε πρὸς τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Βόλου συναδέλφου δύναμαι νὰ συμφωνήσω, οὔτε μὲ τὸν χαρακτηρισμὸν τὸν ὁποῖον ὁ ἐκ Καλαβρύτων κ. συνάδελφος καὶ εἰσηγητὴς τῆς προτάσεως, ἐν τῷ ὑπερμέτρῳ ζήλῳ αὑτοῦ, ἠθέλησε νὰ δώσῃ, ὅτι δῆθεν ἡμεῖς οἱ εἰσηγησάμενοι τὴν πρότασιν ἐξ ἀληθῶς ἀγαθῆς προαιρέσεως, ἴσως πεπλανημένης, ἀλλ’ ἀποῤῥεούσης ἐκ προνοίας ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς χώρας, ἥν ἀντιπροσωπεύομεν, σκοποῦμεν τὴν ματαίωσιν τῆς προτάσεως τοῦ κ. ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτοῦ. Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαβρύτων συνάδελφος εἶχε τὴν ψυχραιμίαν νὰ ἐκτιμήσῃ ὁποίαν δεινὴν ὕβριν προσέθετεν εἰς τὰς συμφορὰς ἡμῶν, δὲν πιστεύω, ὅτι ἤθελεν ἀποδώσει εἰς ἡμᾶς τοιοῦτον χαρακτηρισμόν. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι καὶ νὰ παραδεχθῶ, ὅτι οἱ τῆς πλειοψηφίας, οἱ ἀκολουθοῦντες τὸν σεβαστὸν ἐκ Γόρτυνος πολιτευτὴν, ἐπισπεύδουσι τὴν πρότασιν, καὶ ὅτι εἰς τὴν περίστασιν ταύτην, λησμονοῦντες ἑαυτοὺς, ἀκολουθοῦσι τὸ κόμμα. Ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου τὴν χθεσινήν του ἀγόρευσιν, ἐφιλοτιμήθην ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἐγένετο ἡ εἰσήγησις τῆς προτάσεως ταύτης, νὰ ἀνεύρω, ἐάν που ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος πολιτευτὴς προέτρεψε τοὺς ἀκολουθοῦντας αὐτὸν νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν πρότασιν· καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ἀναγνωρίζει, ὅτι φυσικὸν εἶναι, πάντες νὰ ἐπιθυμῶσι νὰ μάθωσι τί ἐγένετο, διαδηλοῖ, ὅτι ἐπιθυμεῖ ἐγκαρδίως, ἵνα ἀποκαλυφθῶσι τὰ πάντα, νομίζει ὅτι κἄποιον φῶς δύναται νὰ πορισθῇ ἐκ τῆς συστάσεως ἐπιτροπῆς, εἶπεν ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀναστείλῃ διὰ τῆς ψήφου του τὴν πραγματοποίησιν τῆς προτάσεως ταύτης, ἀλλ’ ἐπὶ τέλους λέγει, ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ δεσμεύσῃ κανένα τῶν φίλων του εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Ὥστε δὲν εὑρίσκω, ποῦ στηριζόμενοι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἠθέλησαν νὰ δώσωσι κομματικὸν χαρακτῆρα εἰς τὴν συζήτησιν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἓν καὶ μόνον ζήτημα πρέπει νὰ μᾶς ἀπασχολῇ, διὰ νὰ κρίνωμεν, ἐὰν ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς, ὡς ἀρχόμενος τοῦ λόγου ἐδήλωσα, ἀπὸ ἀγαθῆς προαιρέσεως, ἀπὸ τῆς συναισθήσεως τῶν δεινῶν, τὰ ὁποῖα μᾶς κατατρύχουσιν, ὑπεβάλομεν. Ἐὰν, λέγω, ἡ πρότασις ἔχει βάσιν τινά, τοῦτο κατὰ τὴν κρίσιν μου δυνάμεθα νὰ ἐκτιμήσωμεν, ἐὰν ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα: ἡ σύστασις ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς εἶναι πρᾶξις οὐδένα ἐνέχουσα πολιτικὸν χαρακτῆρα; εἶναι πρᾶξις, ἥτις δὲν βλάπτει τὸν βίον τῆς ὑπαρχούσης Κυβερνήσεως;...

§88Γ. ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. Ἡ σύστασις τῆς ἐπιτροπῆς δύναται νὰ ἐνέχῃ στοιχεῖα ἀποδοκιμασίας κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἔχει τόσον μεγάλην πλειοψηφίαν; Διατὶ ἐν ἀπορίᾳ ἐπιχειρημάτων καταφεύγετε εἰς τοιαῦτα ἐπιχειρήματα, εἰς τὸ πεῖσμα;

§89ΔΑΛΛΑΣ. Πιθανὸν νὰ ἔχω ἀπορίαν ἐπιχειρημάτων, ἀξιότιμε συνάδελφε, διότι δὲν ἔχω τὴν δύναμιν τοῦ λόγου, τὴν ὁποίαν ὑμεῖς ἔχετε, ἀλλὰ δὲν σᾶς ἐπιτρέπεται νὰ λέγητε, ὅτι καταφεύγω εἰς τὸ πεῖσμα, διότι τολμῶ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν τῶν συναδέλφων μου, ὅτι πάντοτε διεκρίθην ἐπὶ εἰλικρινείᾳ. Ἐγὼ ἀντιλαμβάνομαι, ὅτι τὸ ζήτημα πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἀπὸ τῆς ἑξῆς ἀπόψεως, ἐὰν ἡ πρότασις αὕτη ψηφιζομένη δύναται νὰ κλονίσῃ πως τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ δεύτερον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως, ἐὰν ἡ σύστασις ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις, ὅτε δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι εἴμεθα Κράτος ἀκέραιον, μὲ ὅλην τὴν ὑπογραφὴν τῆς εἰρήνης, τὴν ὁποίαν μᾶς ἀνήγγειλαν ὡς προσεχῆ, μὲ ὅλην τὴν παλινόστησιν, μὲ ὅλην τὴν σχετικὴν ἡσυχίαν, ἐὰν ἡ ἀνακίνησις τοιούτου ζητήματος, ἡ ἀνακίνησις τῶν παθῶν καὶ αἱ ἀντεγκλήσεις δὲν δύνανται νὰ φέρωσιν ἀνωμαλίαν τινὰ εἰς τὸ Κράτος. Ὑποστηρίζων τὴν πρότασίν μου προχθὲς ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος εἶπεν, ὅτι πρέπει πρῶτον νὰ μελετήσωμεν, ἐὰν ἦναι ἐπίκαιρος ἡ πρότασις, καὶ ἐὰν ἦναι συμφέρουσα. Ἀναγκαζόμεθα λοιπὸν νὰ ἀναπτύξωμεν τὴν πρότασιν, διότι βλέπομεν τὸν κίνδυνον. Ἐγὼ δὲν δυσκολεύομαι, ὅπως ἐδυσκολεύθησαν ἄλλοι τῶν συναδέλφων, νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα, ἐὰν ἡ ὑποβαλλομένη πρότασις δύναται κἄπως νὰ κλονίσῃ τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως...

§90ΜΑΝΕΣΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· ἐὰν πρόκειται νὰ γείνῃ νέα συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως, ζητῶ τὸν λόγον.

§91ΔΑΛΛΑΣ. Ἐγὼ ἀκριβῶς ὑποστηρίζω τὴν ἀναβολὴν, λέγων, ὅτι δὲν εἶναι ἐπίκαιρος ἡ πρότασις. Ἐξεταστέον τὸ ζήτημα, ἐὰν ἡ πρότασις αὕτη ψηφιζομένη δύναται νὰ ἔχῃ ἐπιῤῥοήν τινα, ἂν μὴ ἐπὶ τοῦ βίου τῆς Κυβερνήσεως, τοὐλάχιστον ἐπὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ γοήτρου αὐτῆς, τοῦ ἀναγκαίου ἵνα διεξαγάγῃ τὰ μεγάλα ἔργα, τὰ ὁποῖα ἀνέλαβε. Νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ περὶ τούτου συζήτησίς τις, ἐὰν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν αὐτοὺς τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Καλαβρύτων συναδέλφου. Ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν εὐγλωττίαν αὐτοῦ, διὰ νὰ σχετίσω τὸ ζήτημα, ὅπως αὐτὸς τὸ ἐσχέτισεν· εἶναι δὲ ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει, νομίζω, ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν, καὶ πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ τὸ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της, διότι ἄλλως ἡ Βουλὴ θὰ περιέλθῃ εἰς ἀντίφασιν.

§92ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Ὑπὸ τὴν αἵρεσιν, ἐὰν ἀποδέχεται αὐτὸν τὸν χαρακτηρισμὸν καὶ ἡ Κυβέρνησις.

§93ΔΑΛΛΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἐξετάζω τί ἀποδέχεται ἡ Κυβέρνησις, διότι νομίζω, ὅτι δὲν ἔγκειται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὸ ἀποδεχθῇ ἢ ὄχι. Καθ’ ὁλοκληρίαν. Τότε αἱ Κυβερνήσεις θὰ ἠρμήνευον τὰς γνώμας τῆς Βουλῆς. Τί ἑρμηνεύουσιν αὐτὰ τὰ πράγματα;

§94ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Τὴν ἰδίαν σας ψῆφον μόνον θὰ ἑρμηνεύσητε, ὄχι τῶν ἄλλων.

§95ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀποδίδομεν καμμίαν πολιτικὴν σημασίαν.

§96ΔΑΛΛΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἑρμηνεύω κανενὸς τὴν γνώμην. Ἐγὼ ἐπαναλαμβάνω τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ἐξεδήλωσεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτής. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴς ἔκαμε τὴν δήλωσιν αὐτήν. Κανεὶς δὲν ἠθέλησε νὰ ἀναιρέσῃ τὴν δήλωσιν αὐτὴν, νομίζω δὲ, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, ὡς εἶπον, διότι ἄλλως ἡ Βουλὴ θὰ περιέλθῃ εἰς ἀντίφασιν· διότι δὲν δύναμαι ἄλλως νὰ ἐννοήσω, πῶς ἡ Βουλὴ εἶναι συνεπὴς πρὸς ἑαυτὴν, ὅταν ἀφ’ ἑνὸς λέγῃ, ὅτι «ἐκτιμῶσα τὰς περιστάσεις, τὰς ὁποίας διέρχεται ἡ πατρὶς, σᾶς ἐμπιστεύομαι, καίτοι ἀντικοινοβουλευτικῶς ἐλθόντας, καὶ σᾶς ἀνέχομαι καὶ σᾶς ὑποστηρίζω», καὶ ἐξ ἄλλου ἔρχεται φέρουσα καὶ ὑποστηρίζουσα προτάσεις, τῶν ὁποίων ἡ ἔννοια δὲν δύναται νὰ ᾖναι ἄλλη, —δὲν ἠξεύρω ποία ἔννοια θὰ δοθῇ, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ δοθῇ ἄλλη,—εἰμὴ ὅτι δὲν ὑπάρχει πλήρης ἡ ἐμπιστοσύνη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, μετὰ τὰ λεχθέντα μάλιστα.

§97ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Διόλου.

§98ΔΑΛΛΑΣ. Πιθανόν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς ἀπόψεως ταύτης τοῦ ζητήματος, ἔχω νὰ φέρω καὶ τὴν ἄλλην ἄποψιν, τὸ πολιτειακὸν συμφέρον. Πρὸς ὑποστήριξιν τῆς γνώμης μου αὐτῆς, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἔχω, εἰμὴ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ. Βεβαίως ἠμπορεῖ τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ὑπάρχει μία διαφορὰ μεταξὺ παραπομπῆς εἰς τὸ δικαστήριον καὶ παραπομπῆς εἰς τὴν ἐξεταστικὴν ἐπιτροπήν...

§99ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δυσμενής!

§100ΔΑΛΛΑΣ. Μὴ βιάζεσθε... Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν περικοπὴν αὐτὴν δι’ ἄλλο, εἰμὴ ἁπλῶς καὶ μόνον διὰ νὰ μεταδώσω εἰς ὑμᾶς ὁπόσον ἐξετίμα τὸ ζήτημα τοῦτο κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς καὶ ὁποίαν πολιτικὴν σημασίαν ἔδωκεν. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀκούσητε μικρὰν περικοπὴν τοῦ λόγου του ἐκείνου (ἀναγινώσκει): «Δυστυχῶς ἡ πατρὶς ἡμῶν δὲν εἶναι Κράτος μέγα, θαυμαζόμενον διὰ τὴν ἰσχὺν καὶ τὴν δύναμίν του, ἐπαινούμενον διὰ τὸν πλοῦτόν του, ἐκπλῆσσον τὰ ἄλλα Κράτη διὰ τοῦ μεγαλείου. Τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἔχει ὡς τίτλον τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ἱστορίαν, διανύει ἐνεστὼς ἐναγώνιον, καὶ πλὴν τῶν πικριῶν τοῦ ἐνεστῶτος ἀγωνίζεται κατὰ πᾶσαν ἡμέραν μελετῶν, πῶς νὰ βελτιώσῃ μὲν τὸ ἐνεστὼς, νὰ παρασκευάσῃ δὲ τὸ μέλλον τοῦ ἔθνους, τὸ ὁποῖον οἱ πατέρες ἡμῶν ἐκληροδότησαν εἰς ἡμᾶς. Ἐν τῷ τοιούτῳ βίῳ τοῦ Κράτους μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ τις, ὅτι τυγχάνουσιν ἐν πλήρει ἀσφαλείᾳ πάντα τὰ πολιτικὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἐὰν ἐν τῷ μέσῳ τῆς Εὐρώπης παρασταθῇ αὐτὸ τὸ δρᾶμα τῆς ποινικῆς λογοδοσίας Ὑπουργῶν κυβερνησάντων 4 ἢ 7 ἢ 8 ἔτη... Ἀλλὰ καὶ τὸ αἴσθημα τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ὑποχωρήσῃ πρὸ τῆς ἀμφιβολίας, ἥτις καταφανῶς προκύπτει, μὴ τάχα συμφέροντα πολιτικὰ τοῦ Κράτους ἤθελον ζημιωθῆ ἐκ τῆς ἐξελίξεως τοῦ δράματος, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ παρασταθῇ, ἐν ᾗ περιπτώσει ἐνεκρίνετο νὰ παραπέμψῃ ἡ Βουλὴ τοὺς προκατόχους ἡμῶν ἐνώπιον τοῦ εἰδικοῦ δικαστηρίου.»

§101Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μοὶ δίδετε τὴν ἄδειαν;

§102ΔΑΛΛΑΣ. Βεβαίως, διότι ἐγὼ δὲν δύναμαι καλλίτερον νὰ ἑρμηνεύσω τοὺς λόγους ὑμῶν.

§103Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρὸ παντὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, καὶ ἰδίως τὰ πολιτικὰ, ἀντιπροσωπεύει ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας. Ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας οὐδεμίαν προέβαλεν ἀντίῤῥησιν κατὰ τῆς προτάσεως περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς, πολλῷ δὲ ἧσσον δὲν προέβαλεν ὅτι ἡ πρότασις αὕτη ἀναιρεῖ ἢ ἐκθέτει εἰς κίνδυνον τὰ πολιτικὰ συμφέροντα. Ἐὰν Ὑπουργός τις ἤθελε προβάλει ἐλαχίστην τοιαύτην ἀντίῤῥησιν, πάντες ἡμεῖς ἠθέλομεν ψηφίσει κατὰ τῆς προτάσεως· ἀλλὰ οἱ Ὑπουργοὶ οὐδὲν εὗρον, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ ἐκθέσῃ εἰς κίνδυνον τὰ πολιτικὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, οὔτε τὰ κοινὰ αὐτοῦ συμφέροντα. Ἡμεῖς, κρίνοντες ἐξ ἡμῶν αὐτῶν, ἐδηλώσαμεν, ὅτι ἐν τῷ θέματι τούτῳ δὲν βλέπομεν ὑποκρυπτόμενον κανένα σκοπὸν, οὔτε κομματικὸν οὔτε πολιτικὸν, οὔτε κυβερνητικόν. Ἐθεωρήσαμεν λοιπὸν τὸ ζήτημα γυμνὸν πάσης ἄλλης πλαγίας προαιρέσεως, ἐκρίναμεν δὲ τοῦτο ὅτι ἦτο θέμα ἄξιον τῆς προσοχῆς τῆς Βουλῆς, διότι ἤθελε συντελέσει ἡ παραδοχὴ τῆς προτάσεως εἰς διαφώτισιν προβλημάτων, τὰ ὁποῖα ἀνησυχοῦσι πάντα τὸν Ἑλληνισμόν. Τοῦτο εἶναι μέγα συμφέρον, διότι, ὡς δὲν πρέπει νὰ κλονίζωνται τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἐπιζήμιον εἶναι ὡσαύτως νὰ κλονίζονται αἱ πεποιθήσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ περὶ τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς χώρας, διότι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες εἶναι κεφάλαιον πολύτιμον τῶν Κρατῶν, ἐν τοῖς ὁποίοις πολιτεύονται, εἶναι κεφάλαιον συντηρήσεως καὶ προόδου. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει συγγένειά τις.

§104ΔΑΛΛΑΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω διὰ ποῖον λόγον ἐσχέτισα τὴν ἀγόρευσίν σας. Οὐδεὶς ἀρνεῖται κατ’ ἀρχὴν τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως ταύτης· θὰ ἦτο δὲ τολμηρὸν νὰ θέλω ἐγὼ νὰ τὸ ἀναιρέσω· ἀλλὰ θὰ ἐκφράσω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀντιλαμβάνομαι, μὲ ὅλην τὴν ἁπλότητα καὶ τὴν εἰλικρίνειαν. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος πολιτευτὴς, θελήσας νὰ δικαιολογήσῃ τὴν γνώμην του, ἐκρύβη ὄπισθεν τῆς τακτικῆς, ἣν καὶ ἄλλοι ἠκολούθησαν, ὅτι δηλ. ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδήλωσε γνώμην. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδήλωσε γνώμην, προκύπτει ἐκ τούτου, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς νὰ τυφλώττωμεν πρὸ τῶν περιστάσεων; Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδήλωσε γνώμην, προκύπτει ἐκ τούτου, ὅτι ἡμεῖς δὲν συναισθανόμεθα ποίαν σημασίαν ἔχει τὸ ζήτημα τοῦτο; Διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδήλωσε γνώμην, χάνει τὴν ἀξίαν του τὸ ζήτημα; δὲν ἕπεται ὅτι εἶναι τὸ ζήτημα σπουδαῖον ὅτι δύναται νὰ ἔχῃ σχέσιν μὲ τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν διανύομεν;

§105Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ νὰ ἀποδείξητε.

§106Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξηγήσατε τοῦτο πῶς συμβαίνει.

§107ΔΑΛΛΑΣ. Εἶπον ὅτι αὐτὴ ἡ φύσις τοῦ ζητήματος εἶναι τοιαύτη.

§108Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂν τὸ ἀποδείξητε, σᾶς ὑποσχόμεθα νὰ σᾶς ἀκολουθήσωμεν (ἱλαρότης).

§109ΔΑΛΛΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω αὐτὴν τὴν ἀξίωσιν. Ἐγὼ συνείθισα νὰ ἀκολουθῶ ἄλλους.

§110Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔχω εὐγνώμονα ἀνάμνησιν.

§111ΔΑΛΛΑΣ. Ἐζήτησαν, Κύριοι ἀπόδειξιν, καίτοι αὐτοὺς τοὺς λόγους αὐτῶν προέβαλον εἰς ἀπόδειξιν, καίτοι αἱ περιστάσεις αἱ νῦν εἶναι σοβαρώτεραι ἐκείνων, αἵτινες ὑπηγόρευσαν τοὺς μνημονευθέντας λόγους τοῦ κ. ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν ἔχω ἀνάγκην ἄλλης ἀποδείξεως, οὔτε νὰ καταφύγω εἰς τὰς συνταγματικὰς αὐτῶν θεωρίας. Ἐγὼ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου αὐτὰ τὰ πράγματα. Ἐνθυμεῖσθε τί ἔγεινε χθές, ἐνθυμεῖσθε ποῖαι ἀντεγκλήσεις, ἐνθυμεῖσθε πόσων προσώπων ἐτέθη ἡ διαγωγὴ ἐν ἀμφιβόλῳ, ἐνθυμεῖσθε ὅτι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ συνέλθωμεν, ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἐχάσαμεν τὴν σειράν μας. Ποίαν ἄλλην ἀπόδειξιν θέλετε, ἀφοῦ μόλις ἀκροθιγῶς ἐθίχθη τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ὅλοι εὑρέθημεν εἰς μίαν σύγχυσιν; Αὐτὸς λοιπὸν ὁ φόβος, αὐτὸς ὁ ἐνδοιασμὸς εἶναι, ὁ ὁποῖος μᾶς ἀναγκάζει νὰ σᾶς παρακαλέσωμεν, ἵνα χάριν τῆς ἠρέμου τῶν διαπραγματεύσεων διεξαγωγῆς ἀναβάλητε τὴν πρότασιν, διότι οὐδενὶ ἐπιτρέπομεν νὰ ἀποδώσῃ ἡμῖν προθέσεις ὅτι ζητοῦντες τὴν ἀναβολὴν ἐκμεταλλευόμεθα τὸ ζήτημα τῆς ἐλευθερώσεως τῆς Θεσσαλίας δι’ ἄλλους σκοπούς.

§112Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἐπεθύμουν νὰ ἐννοήσω εἰς τί θέλομεν προβῆ. Θὰ ψηφίσωμεν τὴν σύστασιν, ὑποθέτω, ἐπιτροπῆς ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων. Νομίζω ὅτι, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἤθελε καταρτισθῆ διὰ τῆς ψήφου ἡμῶν, ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ δὲν θέλει γείνῃ συζήτησις περὶ τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, καὶ θὰ παρέλθῃ πολὺς χρόνος μέχρις ὅτου τ’ ἀποτελέσματα τῶν ἐργασιῶν της ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη προσαγάγῃ ἐνώπιον ἡμῶν. Ὁ λόγος λοιπὸν τῆς ἐντεῦθεν συζητήσεως, τῶν θορύβων ἢ τῶν σκανδάλων, καὶ ἂν ἦναι πραγματικός, — τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν παραδέχομαι — ἀναβάλλεται εἰς μίαν ἐποχὴν, ὅτε δύναταί τις νὰ ὑποθέσῃ ὅτι ἡ Θεσσαλία θὰ ἦναι ἀπηλλαγμένη τοῦ βαρύνοντος αὐτὴν ζυγοῦ. Ὅσον ἀφορᾷ λοιπὸν τὸ σκάνδαλον, τὸ ὁποῖον φοβίζει τινὰς, ἐγὼ μὲν δὲν τὸ παραδέχομαι, ἀλλὰ καὶ ἂν ἤθελον τὸ παραδεχθῆ, ἀναβάλλεται εἰς ἐποχὴν πολὺ ἀπωτέραν. Μετὰ τοῦτο ἔρχομαι εἰς ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἤχθη ὡς ἰσχυρισμὸς, ἵνα μὴ ψηφίσωμεν τὴν σύστασιν τῆς ἐπιτροπῆς. Ἰσχυρίσθησαν, ὅτι ἡ ἀποδοχὴ τῆς προτάσεως ταύτης εἶναι ψῆφος δυσπιστίας κατὰ τῆς Κυβερνήσεως...

§113ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μόνον ὁ κ. Πετιμεζᾶς τὸ εἶπε.

§114ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Παρακαλῶ... Ἐγὼ τοὐλάχιστον, ὁ ὁποῖος θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς συγκροτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς, δηλῶ,— καὶ κυρίως αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος μὲ ἔφερεν ἐπὶ τοῦ βήματος,—ὅτι οὐδένα ἔχω λόγον ν’ ἀποδώσω τοιαύτην σημασίαν εἰς τὴν ψῆφόν μου. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καὶ οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ καὶ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἂν τυχὸν ἀπέδιδον τὴν ἔννοιαν, ὅτι ἡ ψῆφος αὕτη περιέχει ἔκφρασιν δυσπιστίας, θὰ ἔσπευδον ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ μᾶς καταστήσωσι γνωστόν, ὅτι τοιαύτην ἔννοιαν ἀποδίδουσιν εἰς τὴν ψῆφον· τὸ δὲ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον συγκροτεῖται ἐκ προσώπων, τὰ ὁποῖα πολὺ καλῶς χειρίζονται τὸν λόγον, καὶ γνωρίζουσι πολὺ καλῶς τὰ καθήκοντά των, ὥστε δὲν ἤθελον παραλείψει νὰ μᾶς καταστήσωσιν ἐνημέρους τῆς τοιαύτης ἐννοίας τῆς ψήφου. Λέγω λοιπὸν, ὅτι οὔτε τοῦτο δύναται νὰ θεωρηθῇ λόγος οὐσιώδης. Μένει ἤδη ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Βόλου, ὅτι θέλει παρακωλυθῆ ἡ τοιαύτη ἔρευνα τῆς παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς ἐξετάσεως τῶν πραγμάτων ἕνεκα τῆς κατοχῆς τῆς Θεσσαλίας. Νομίζω ὅτι, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις διώρισεν ἤδη δύο ἐπιτροπὰς, οὔτε ἡ μία, ἡ ἐπὶ τῶν ναυτικῶν, θὰ μεταβῇ εἰς τὸν Πλαταμῶνα διὰ νὰ ἐρευνήσῃ τὰ ἐκεῖ συμβάντα, οὔτε εἰς τοὺς Ἁγίους Σαράντα, οὔτε εἰς τὴν Σαλαώραν. Ἔρχομαι εἰς τὴν στρατιωτικήν. Νομίζω ὅτι καὶ αὐτὴ δὲν δύναται ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ μεταβῇ ἐπὶ τόπου εἰς Θεσσαλίαν, καὶ θὰ παρέλθῃ ἴσως πολὺς καιρὸς, ἕως ὅτου δυνηθῇ νὰ πράξῃ τοῦτο. Καὶ αὐτὸ λοιπὸν τὸ σπουδαῖον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βόλου συνάδελφος, ἀφ’ ἑαυτοῦ πίπτει. Ἐγὼ, Κύριοι, ἴσως ἔχω ἐνδοιασμόν τινα, καὶ ἐκ καθήκοντος καὶ ἐξ εἰλικρινείας ἐξαγγέλλω αὐτόν. Ὁ ἐνδοιασμὸς εἶναι, ἄν, ὡς διετυπώθη ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, ἦναι ἐπαρκής. Ὁμολογῶ ὅτι ἐθεώρουν ἐπαρκεστέραν τὴν πρότασιν τὴν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὑποβληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ ἐκ Μαντινείας βουλευτοῦ κ. Μπακοπούλου, ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ αὕτη θὰ συζητηθῇ, ἐγὼ θὰ δώσω τὴν ψῆφόν μου ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, ἀλλ’ ἀφοῦ ἀφαιρέσω πρῶτον τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ἠθέλησαν νὰ δώσωσιν εἰς αὐτὴν, τὴν ἔννοιαν μομφῆς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως.

§115ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς δύνασθε νὰ τὴν ἀφαιρέσητε;

§116ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Αὐτὴν τὴν ἔννοιαν δίδω ἐγώ.

§117ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει καθεὶς τότε νὰ ἀγορεύσῃ· θὰ γείνῃ προκαταρκτικὴ ψηφοφορία, πῶς ἕκαστος ἐννοεῖ τὴν πρότασιν! (Θόρυβος).

§118ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ὁ κ. ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος εἶναι πολὺ πεπειραμένος, ἀλλὰ οἱ πολλοὶ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν δίδομεν εἰς τὴν ψῆφόν μας. Ὁ κ. Χατζόπουλος εἶναι ἐλεύθερος νὰ δώσῃ οἱανδήποτε ἔννοιαν θέλῃ.

§119ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς εἴπω εἰς τί ἀπορῶ;

§120ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ μὴ διακόπτετε. Τοιαύτην ἔννοιαν ἔχει ἡ ψῆφος ἡ ἰδική μου, καὶ λέγω ὅτι οὐδὲν κώλυμα δύναται νὰ παρεμβληθῇ εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἀπαλλαγὴν τῆς Θεσσαλίας ἀπὸ τοῦ τουρκικοῦ ζυγοῦ. Παρακαλῶ δὲ τὴν Κυβέρνησιν νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ φωτίσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν νομίζῃ ὅτι ἡ ἐργασία τῆς ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς δύναται τὸ παράπαν νὰ ἐπιβραδύνῃ τὰς διαπραγματεύσεις καὶ τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ληφθῶσι πρὸς ἀπαλλαγὴν τῆς Θεσσαλίας ἀπὸ τοῦ βαρύνοντος αὐτὴν ζυγοῦ.

§121ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι Βουλευταὶ, ὀλίγας λέξεις, οὐχὶ ὅπως παρατείνω τὴν ὑπὲρ τὸ μέτρον, κατὰ τὴν γνώμην μου, παραταθεῖσαν συζήτησιν, ἀλλ’ ὅπως δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου ἐπὶ προτάσεως ὑποβληθείσης ὑπὸ συναδέλφων ἐκ Θεσσαλίας καὶ ὑποστηριχθείσης μάλιστα, ὡς ὑπεστηρίχθη, ὑπό τινων ἐξ αὐτῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Εὐλαβοῦμαι, Κύριοι, τὸ αἴσθημα τῆς στοργῆς καὶ τοῦ πόνου, ὅπερ ὑπηγόρευσε τὴν πρότασιν ταύτην εἰς τοὺς ὑποβαλόντας αὐτὴν, ὅπως καὶ τὸ αἴσθημα τοῦ φιλοτίμου ἐνδιαφέροντος, ὅπερ ἤγαγέ τινας ἐξ αὐτῶν εἰς ὑποστήριξιν αὐτῆς, ἀποκρούω δὲ ἀνεπιφυλάκτως τὴν ἄδικον ὑπόνοιαν, ἣν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴς ἐξήνεγκεν, ἀποδοὺς τὴν πρότασιν εἰς ταπεινὴν ἔμπνευσιν μηχανοῤῥάφου μικροπολιτικῆς, ἀναξίας τῶν ὑποβαλόντων αὐτήν, ἀλλὰ πρὸ πάντων ἀναξίας τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος. Ὁμολογῶ ὅμως, ὅτι μάτην ἀνεζήτησα τὸν λόγον καὶ τὸν σκοπὸν τῆς προτάσεως ταύτης, μάλιστα δὲ τὴν σχέσιν αὐτῆς πρὸς τὰ δεινοπαθήματα τῆς ἀτυχοῦς Θεσσαλίας καὶ τὴν ἀπὸ τούτων ταχεῖαν αὐτῆς ἀπαλλαγήν. Εἰς ὅσον δὲ ὕψος συγκινοῦντος λυρισμοῦ καὶ ἂν ἐξήρθη ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βόλου συνάδελφος, ὁ πρῶτος ὑποστηρίξας τὴν περὶ ἀναβολῆς πρότασιν, θ’ ἀναγνωρίσητε πάντες μετ’ ἐμοῦ, ὅτι ἡ ἰσχὺς καὶ ἡ πειστικότης τῶν ἐπιχειρημάτων αὐτοῦ δὲν ὑπῆρξεν ἀνάλογος πρὸς τὴν ποιητικὴν τῆς φρασεολογίας ἔξαρσιν. Διότι τί κατ’ ἐξοχὴν ἰσχυρίσθη ὁ κ. Τοπάλης, τονίζων τὴν ἀνάγκην τῆς ἀναβολῆς τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πετιμεζᾶ; Πρῶτον ὅτι ἡ πρότασις αὕτη, ψηφιζομένη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, θὰ ἐζημίου καιρίως τὰ συμφέροντα τῆς Θεσσαλίας, συντελοῦσα εἰς τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐκκενώσεως αὐτῆς, ὅπερ μετ’ ἀκρατήτου ἀδημονίας ἀπέκρουεν ἡ Θεσσαλικὴ αὐτοῦ φιλοπατρία, καὶ δεύτερον, ὅτι ἡ πρότασις, καὶ ψηφιζομένη, οὐδὲν θὰ εἶχε πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, διότι ἡ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπή, ἧς ἡ σύστασις ἐπεζητεῖτο διὰ τῆς προτάσεως δὲν ἠδύνατο νὰ ἀγάγῃ τὸ ἔργον αὐτῆς εἰς πέρας, ἐνόσῳ ὁ ἐχθρὸς ἐπάτει τὸ Θεσσαλικὸν ἔδαφος, παρακωλύων τὴν ἐπὶ τόπου ἔρευναν. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ πρὸ πάσης συζητήσεως, κύριοι Βουλευταὶ, ν’ ἀποκρούσω τὴν προνομιακὴν ἀντιποίησιν τοῦ θερμοῦ ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας ἐνδιαφέροντος, ἣν καὶ ἐν τῇ προτάσει αὐτῶν κατεδήλωσαν οἱ ὑποβαλόντες αὐτὴν καὶ ἐν ταῖς ἀγορεύσεσι, δι’ ὧν ὑπεστήριξαν ταύτην. Ἡ στοργὴ πρὸς τὴν Θεσσαλίαν, ὁ πόνος καὶ τὸ ἐνδιαφέρον πρὸς τὰ δυστυχήματα αὐτῆς, οὐδενὸς εἶναι προνόμιον, οὔτε τῶν ὑποβαλόντων τὴν πρότασιν, οὔτε τῶν ἄλλων ἐκ Θεσσαλίας Βουλευτῶν. Αἱ Θεσσαλικαὶ συμφοραὶ εἶναι ἀντικείμενον τῆς καθολικῆς τοῦ ἔθνους φροντίδος, εἶναι ζήτημα ἐξόχως ἐθνικοῦ ἐνδιαφέροντος, πρὸς ὃ ἐνδελεχὴς στρέφεται πᾶσα τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας ἡ προσοχὴ καὶ ἡ μέριμνα. Ἀδικοῦσι δὲ καὶ ἑαυτοὺς καὶ τοὺς συναδέλφους των οἱ ἀντιποιούμενοι τὴν μέριμναν ταύτην ὡς ἀποκλειστικὸν προνόμιον.

§122ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Σεῖς γνωρίζετε, ὅτι τοιοῦτον σκοπὸν δὲν εἶχον.

§123ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Σεῖς δὲν ὡμιλήσατε ἀληθῶς περὶ τούτου, ἀλλ’ ὅλης τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἐκ Βόλου συναδέλφου ἡ κρατοῦσα ἔννοια ὑπῆρξεν ἡ προνομιακὴ αὕτη ἀντιποίησις.

§124ΤΟΠΑΛΗΣ. Ἀδικεῖτε τὴν νοημοσύνην σας· ἐγὼ δὲν εἶπον τοῦτο.

§125ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὴν ἀντίληψιν ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς.

§126ΤΟΠΑΛΗΣ. Ἂν ἀναγνώσητε τὰ πρακτικὰ, θὰ τὸ ἴδητε.

§127ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Ἄν δὲν διορθωθοῦν κατὰ τὴν δημοσίευσιν. Ἀλλ’ ἀληθῶς, κύριοι Βουλευταί, θίγει ζημιοῦσα τὰ συμφέροντα τῆς πολυπαθοῦς Θεσσαλίας ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, ἡ σκοποῦσα τὴν ἔρευναν τῶν κατὰ τὸν πόλεμον πεπραγμένων, καὶ ἡ ἐπιψήφισις αὐτῆς δύναται, ἔστω καὶ μίαν μόνον ὥραν, νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἐκκένωσιν τῆς Θεσσαλίας; Διότι, ἂν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, ἂν ὄντως τοιοῦτος ἐπικρέμαται ἐκ τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς προτάσεως τοῦ ἐκ Καλαβρύτων κυρίου συναδέλφου κίνδυνος, βεβαίως δὲν ὑπάρχει Βουλευτὴς Ἕλλην, ὅστις θὰ ἐκηρύσσετο ὑπὲρ αὐτῆς, καὶ αὐτὸς δὲ ὁ ὑποβαλὼν ταύτην συνάδελφος, πρῶτος, εἶμαι βέβαιος, θὰ ἔσπευδε νὰ παραιτηθῇ αὐτῆς. Μεθ’ ὅσης, Κύριοι, καὶ ἂν παρηκολούθησα προσοχῆς τὰ ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς ἀναπτυχθέντα ἐπιχειρήματα, ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἠδυνήθην ν’ ἀντιληφθῶ ποία μεταξὺ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πετιμεζᾶ καὶ τῶν συμφορῶν τῆς Θεσσαλίας ὑφίσταται σχέσις, καὶ κατὰ πόσον ἡ ἐπιψήφισις αὐτῆς ἠδύνατο νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν παράτασιν τῆς ἐχθρικῆς κατοχῆς. Διότι καὶ ἡ κοινοτέρα λογικὴ ἀποκρούει τοιοῦτον ἰσχυρισμὸν, μηδενίζει δὲ αὐτὸν ἡ σιωπὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις, ἀπὸ δύο ἤδη ἡμερῶν παρακολουθοῦσα τὴν ἐπὶ τῆς προτάσεως συζήτησιν, βεβαίως θὰ ἔσπευδε νὰ θέσῃ τέρμα εἰς αὐτὴν, καταδεικνύουσα τοὺς ἀπὸ τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτῆς ἀπειλουμένους κινδύνους. Ὑπάρχει ἴσως σχέσις τις μεταξὺ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων καὶ τῶν Θεσσαλικῶν συμφορῶν, ἀλλ’ αὕτη ἀποβαίνει ὑπὲρ τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς προτάσεως, σκοπούσης κυρίως νὰ ἀνεύρῃ καὶ παραδώσῃ εἰς τὴν αὐστηρότητα τῆς ἐθνικῆς ἐτυμηγορίας τοὺς ἐργάτας τῶν συμφορῶν τούτων (ἐπιδοκιμασίαι). Ἀλλ’ εἶναι τάχα σοβαρώτερον τὸ ἕτερον ἐπιχείρημα, ὅτι τὸ ἔργον τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, ἧς προτείνεται ἡ σύστασις, εἶναι μάταιον, ἐνόσῳ ὁ ἐχθρὸς πατεῖ τὸ ἔδαφος τῆς Θεσσαλίας, καὶ ὅτι διὰ τοῦτο πρέπει ν’ ἀναβληθῇ μέχρι τῆς ἐκκενώσεως αὐτῆς; Δὲν νομίζω, Κύριοι, ὅτι μοὶ ἐπιτρέπεται οὔτε τῆς Βουλῆς τὴν σοβαρότητα νὰ μειώσω, οὔτε τὸν πολύτιμον αὐτῆς χρόνον νὰ καταναλώσω, συζητῶν ἐπὶ τοιούτου ἐπιχειρήματος, ὅπερ, εἰμὶ βέβαιος, ὅτι αὐτὴ τοῦ ἐπικαλεσθέντος αὐτὸ ἡ νοημοσύνη ἀναγνωρίζει ὡς ἀνεπίδεκτον συζητήσεως. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸν ἐκ Τρικκάλων ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅστις, χωρὶς νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν συζήτησιν τῆς περὶ ἀναβολῆς προτάσεως, ἠρκέσθη ν’ ἀποκρούσῃ μετὰ δικαίου παραπόνου τὸν ἄδικον κατ’ αὐτῆς χαρακτηρισμὸν τοῦ ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτοῦ, χαρακτηρίσαντος τὴν πρότασιν ὡς μὴ ἀποῤῥέουσαν ἐξ εἰλικρινοῦς ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας μερίμνης, χαρακτηρισμὸν, ὃν καὶ ἐγὼ αὐτὸς, ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, ἐθεώρησα καθῆκον ν’ ἀποκρούσω. Ἀλλ’ ὁ ἐκ Τρικκάλων φίλος συνάδελφος, ἐν τῇ ἐκδηλώσει τοῦ δικαίου παραπόνου του, ἐποιήσατο παρέκβασίν τινα, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐν τῇ Βουλῇ κομματικὴν θέσιν του, καὶ τὴν παρέκβασιν ταύτην ὀφείλω νὰ μὴ καταλίπω ἄνευ παρατηρήσεως. Ἰσχυρίσθη ὁ κ. Κριεμάδης, ὅτι ἀπὸ τῆς 12 Ἀπριλίου, ἀποφράδος ἡμέρας, καθ’ ἣν ὁ ἐχθρὸς εἰσήλασεν εἰς τὴν Θεσσαλίαν, αὐτὸς τοὐλάχιστον δὲν ἀνήκει εἰς κόμμα, ἀλλ’ εἰς τὴν Θεσσαλίαν.

§128ΤΟΠΑΛΗΣ. Ὅπως σεῖς.

§129ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν τάσσω περιόδους ἀφοσιώσεως πρὸς τὴν χώραν, ἥτις μὲ τιμᾷ διὰ τῆς στοργῆς καὶ τῆς ψήφου της, ὅπως οὐδεὶς μεταξὺ ἡμῶν πρέπει νὰ τάσσῃ τοιαύτας. Ἐγὼ καὶ πρὸ τῆς ἐχθρικῆς εἰσβολῆς καὶ κατ’ αὐτὴν καὶ μετ’ αὐτὴν καὶ πάντοτε ἀνήκω εἰς τὴν Θεσσαλίαν, καὶ οὐ μόνον εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ἀλλ’ εἰς τὸ ἔθνος, ὅπερ ἐπίσης ἀντιπροσωπεύω, διότι οὕτως ἐγὼ ἐννοῶ τὸ πολιτεύεσθαι, οὐδὲ θὰ ῥυθμίσῃ ποτὲ τὴν γνώμην ἢ τὴν ψῆφόν μου οἱαδήποτε κομματικὴ σκέψις ἢ ἀνάγκη, ὅταν πρόκειται περὶ τοιούτων ἐθνικῶν ζητημάτων (εὖγε! εὖγε! ἐξ ἀριστερῶν). Τρίτος ἀνέλαβε τὴν ὑποστήριξιν τῆς περὶ ἀναβολῆς προτάσεως ὁ ἐξ Ἀγυιᾶς ἀξιότιμος συνάδελφος, ἀπὸ δύο ἀπόψεων ἐξετάσας τὸ ζήτημα, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς πολιτικῆς, θεωρήσας τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πετιμεζᾶ ὡς ἐνέχουσαν ἔννοιαν πολιτικὴν, καὶ ἑπομένως ὡς δυναμένην νὰ προκαλέσῃ κυβερνητικὴν κρίσιν, καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ συμφέροντος τῆς Θεσσαλίας. Ἀλλὰ τὰ ζητήματα, Κύριοι, τὰ ἐνέχοντα ἔννοιαν πολιτικὴν καὶ προκαλοῦντα ἀληθῶς κυβερνητικὰς κρίσεις δὲν φέρονται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν, οὐδὲ ἀρκεῖ ἡ γνώμη ἢ τὸ κῦρος ἑνὸς οἵου δήποτε ἐκ τῶν Βουλευτῶν, ὅπως προσδώσῃ εἰς ἓν ζήτημα, ἔννοιαν καὶ χαρακτῆρα πολιτικόν. Τὰ ζητήματα τὰ πολιτικὰ, πρὸς ἃ συνδέεται ἡ φιλοτιμία καὶ ἡ τύχη τῶν Κυβερνήσεων, θεωροῦνται καὶ χαρακτηρίζονται ὡς τοιαῦτα, μόνον ὅταν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔχουσι τὸ δικαίωμα καὶ τὸ κῦρος νὰ λαλῶσιν ἐν ὀνόματι τῆς πλειονοψηφίας ἢ τῆς μειονοψηφίας, περιάπτουσιν εἰς αὐτὰ τοιοῦτον χαρακτηρισμόν...

§130ΔΑΛΛΑΣ. Ὁμιλεῖτε ἐκφράζοντες ἀτομικὴν ὑμῶν γνώμην, ἢ ἀντιπροσωπεύοντες τὸ κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκετε; — διότι δὲν ἤκουσα νὰ ἀναιρέσῃ τις τὴν γνώμην, ὅτι δὲν ἔχει πολιτικὴν ἔννοιαν.

§131ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Ὑμεῖς πρὸ μικροῦ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, χωρὶς κἂν νὰ προηγηθῇ δήλωσις ἢ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως, χαρακτηρίζουσα τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ ὡς ζήτημα κυβερνητικὸν, οἱονεὶ ἀντιποιούμενοι καθήκοντα ἀντιλήπτορος καὶ ἐκτείνοντες τὴν προστατευτικὴν ὑμῶν αἰγίδα ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἐνομίσατε ὅτι εἴχετε καὶ τὸ δικαίωμα καὶ τὸ κῦρος νὰ περιάψητε εἰς τὴν πρότασιν τοιοῦτον χαρακτηρισμὸν, καὶ ἀρνεῖσθε εἰς ἐμὲ τὸ δικαίωμα ν’ ἀποκρούσω τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦτον, μετὰ τὴν κατηγορηματικὴν δήλωσιν, ἣν περὶ αὐτοῦ ἐποιήσατο χθὲς ὁ ἡγέτης τῆς πλειονοψηφίας!

§132ΔΑΛΛΑΣ. Τί εἶπε περὶ αὐτοῦ;

§133ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Ὅ,τι εἶπε περιέχεται ἐν τῇ ἀγορεύσει, ἣν πρὸ μικροῦ εἴχετε ἐνώπιον ὑμῶν καὶ ἀνεγινώσκετε. Εἶπεν ὅτι ἀπὸ τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ ἀφαιρεῖ πᾶσαν ἔννοιαν πολιτικὴν, κυβερνητικὴν ἢ καὶ ἁπλῶς κομματικὴν, καὶ ὅτι ἡ πλειονοψηφία, ἧς ἐκπροσωπεῖ καὶ ἑρμηνεύει τὴν γνώμην, μόνον οὕτω γυμνὴν πάσης πολιτικῆς ἐννοίας θὰ ἐψήφιζε τὴν πρότασιν. Μετὰ τοιαύτην τοῦ ἡγέτου τῆς πλειονοψηφίας δήλωσιν, αἴρουσαν πάντα δισταγμὸν, ὡς πρὸς τὸν πολιτικὸν τῆς προτάσεως χαρακτηρισμὸν, μετὰ τὴν ἐπίμονον σιωπὴν, ἣν ἡ Κυβέρνησις ἀντέταξεν εἰς τὴν δήλωσιν ταύτην, σιωπὴν, μαρτυροῦσαν ὅτι καὶ αὐτὴ οὐδεμίαν ἀποδίδει εἰς τὴν πρότασιν πολιτικὴν ἔννοιαν, ἐρωτῶ, ποίαν ἔχουσι σημασίαν, ἢ ποῖον κῦρος, αἱ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐκτιθέμεναι μονομερεῖς γνῶμαι τούτου ἢ ἐκείνου τῶν Βουλευτῶν; Ἀλλὰ ζημιοῖ ἀληθῶς, ὡς ἰσχυρίσθη ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, τὰ συμφέροντα τῆς Θεσσαλίας ἡ ἐπιψήφισις τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, καὶ πρέπει διὰ τοῦτο νὰ ἀναβληθῇ; Παρακωλύει μήπως τὴν ὑπὲρ τῶν Θεσσαλῶν προσφύγων κυβερνητικὴν πρόνοιαν, ἢ ἀναστέλλει τὴν παλινόστησιν αὐτῶν; Παρεμβάλλει τάχα πρόσκομμά τι εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει διαπραγματεύσεων ἢ εἰς τὰς συνεννοήσεις πρὸς τὴν διεθνῆ τοῦ ἐλέγχου ἐπιτροπήν; Ἀναβάλλει ἔστω καὶ ἐπὶ μίαν ἡμέραν τὴν ἐκκένωσιν τῆς Θεσσαλίας, τὴν πραγμάτωσιν τοῦ καθολικοῦ τούτου ἐθνικοῦ πόθου, εἰς ἣν ὑπετάγη πᾶσα ἄλλη σκέψις, πᾶσα μέριμνα, πᾶσα ἀνάγκη; Ἀπορῶ ἀληθῶς, πῶς ἡ νοημοσύνη τοῦ κ. ἐξ Ἁγυιᾶς συναδέλφου περιέπεσεν εἰς τοιαύτας παραπλανήσεις! Τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πετιμεζᾶ ἐπιβάλλει, Κύριοι, τὸ ἐθνικὸν συμφέρον, διότι ἡ ἔρευνα τῶν πεπραγμένων, ἐξακριβοῦσα τὴν ἀλήθειαν, θέλει διαφωτίσει ἡμᾶς οὐ μόνον περὶ τῶν αἰτίων τῆς ἐπελθούσης καταστροφῆς, ἀλλὰ καὶ περὶ τοῦ τρόπου καὶ τῶν μέσων τῆς ἐπανορθώσως αὐτῆς. Ὅσοι παρακολουθεῖτε τὸν τύπον τῆς πρωτευούσης, ἀναγινώσκετε ἐν αὐτῷ καθ’ ἑκάστην πολύστηλα ἄρθρα, σκανδαλωδεστάτας ποιούμενα ἀποκαλύψεις, θιγούσας τὴν ὑπόληψιν καὶ τὴν τιμὴν ἀνθρώπων, οὓς ἄχρι τοῦδε συνειθίσαμεν νὰ τιμῶμεν διὰ τὴν ἐν τῷ στρατῷ θέσιν των. Πρὸ τοιούτων ἀποκαλύψεων, συνταραττουσῶν τὴν δημοσίαν συνείδησιν, πρέπει τάχα ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία νὰ παραμείνῃ ἀδιάφορος; καὶ δὲν φρονεῖτε ὅτι ἐπιβάλλεται ἡμῖν ἡ ὑποχρέωσις τῆς ἐξακριβώσεως τῶν ἀποκαλυπτομένων σκανδάλων; Ὅταν δὲ χθὲς ἀκόμη, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ στρατηγὸς Σμολένσκης, ἐξήνεγκε τὸν δεινὸν αὐτοῦ περὶ τοῦ στρατοῦ ἀφορισμὸν, ἀφορισμὸν περιβεβλημένον οὐ μόνον τὸ κῦρος τοῦ ἐπισήμου αὐτοῦ ἀξιώματος, ἀλλὰ καὶ τὴν αὐθεντίαν, ἥτις πρέπει νὰ περιάπτηται εἰς τὰς περὶ τοῦ στρατοῦ γνώμας τοῦ νικητοῦ τοῦ Βελεστίνου, ὅταν τοιοῦτος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, οἱονεὶ κυρῶν τὰς ἀποκαλύψεις τοῦ τύπου, καταγγέλλει τὸ ἥμισυ τῶν λοχαγῶν καὶ τὰ δύο τρίτα τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν ὡς ἀνικάνους νὰ κατέχωσι θέσιν ἐν τῷ στρατῷ, νομίζετε, Κύριοι, ὅτι ἐπιτρέπεται ἡμῖν νὰ διστάσωμεν πρὸ τῆς συστάσεως ἐλεγκτικῆς ἐπιτροπῆς, προωρισμένης νὰ ἀνεύρῃ τὰ λυμαινόμενα τὸν στρατὸν ἀνίκανα ταῦτα στοιχεῖα, ἅπερ οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν πρέπει νὰ παραμείνωσιν ἐν ταῖς τάξεσιν αὐτοῦ;

§134ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸς τοῦτο συνέστη ἡ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ τοῦ στρατοῦ ἐξ ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν.

§135ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Ἡ στρατιωτικὴ ἐπιτροπὴ εἶναι καθαρῶς ἐπιτροπὴ τῆς ὑπηρεσίας, συσταθεῖσα πρὸς διαφώτισιν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ. Ἂν δὲ ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησε τὴν σύστασιν αὐτῆς καθῆκον ἐπιβαλλόμενον αὐτῇ ὑπὸ τοῦ συμφέροντος καὶ τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ Ἔθνους, ἆρά γε τὸ καθῆκον τοῦτο δὲν ἐπιβάλλεται βαρύτερον εἰς τὴν Βουλὴν, ἥτις καὶ ὑπὲρ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην ἐν τῷ Κράτει ἐξουσίαν ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μεριμνᾷ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τούτων; Περιορίζομαι, Κύριοι, εἰς τὰ ὀλίγα ταῦτα, ὅπως μὴ συντελέσω εἰς τὴν παράτασιν συζητήσεως ὑπὲρ τὸ δέον παραταθείσης, δηλῶν ὅτι θέλω καταψηφίσει τῆς περὶ ἀναβολῆς προτάσεως, ἣν οὐδὲν Θεσσαλικὸν ἢ ἐν γένει ἐθνικὸν συμφέρον δικαιολογεῖ, θέλω δὲ ὑπερψηφίσει τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ ὑφ’ ἣν ἔννοιαν ἔδωκεν εἰς αὐτὴν ὁ ἡγέτης τῆς πλειονοψηφίας, ἀποτελουμένης ὑπὸ τοῦ κόμματος, εἰς ὃ ἀνήκω.

§136ΔΑΛΛΑΣ. Ποία εἶναι ἡ τοιαύτη ἔννοια;

§137ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Σᾶς τὸ εἶπον ἤδη ὅτι ἡ ἐπιψήφισις τῆς προτάσεως οὐδένα ἐνέχει οὔτε πολιτικὸν, οὔτε κυβερνητικὸν, οὔτε κοματικὸν χαρακτῆρα (ἐπιδοκιμασίαι).

§138Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις, εἰ καὶ πράγματι δύναται νὰ θεωρηθῇ ἐξηντλημένον τὸ ζήτημα, διότι, καίτοι προετάθη εἰς ἐμὲ νὰ ὑπογράψω τὴν πρότασιν, δὲν τὴν ὑπέγραψα, καὶ ἠδύνατο νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι εἶμαι ἀντίθετος εἰς αὐτὴν, ἐνῷ δὲν εἶμαι ἐναντίος τῆς προτάσεως, διότι συμπίπτει μὲ τὴν ῥιζικὴν καὶ ὁριστικὴν γνώμην μου, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξα κατ’ ἐπανάληψιν, ἀφοῦ αὕτη τείνει εἰς τὴν ἀναβολήν. Ἀλλ’ ἀφοῦ συμφώνως μὲ τὸν Κανονισμὸν ἐγένετο συζήτησις περὶ ἀναβολῆς, οὐχὶ δὲ συμφώνως πρὸς αὐτὸν ἐπὶ τῆς οὐσίας, ἤρξατο δὲ αὕτη ὁπωσδήποτε, συγχωρήσατε νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις· θέλω δὲ προσπαθήσει νὰ μὴ ἐπαναλάβω τὰ αὐτὰ, διότι κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς συνεδριάσεως εἶπον σχετικά τινα. Εὑρίσκομαι δὲ εἰς τὴν ἀνάγκην ταύτην, διότι ἤκουσα δισταγμὸν ἐξ ἀντιπροσώπου, οἷος ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἠλείας, τοῦ ὁποίου ὑπολήπτομαι τὴν γνώμην, ἀλλὰ παραδέχομαι ὅτι πλάνη χωρεῖ περὶ τὴν ἐκτίμησιν τῶν πραγμάτων. Περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω καὶ ἐγὼ, ὅτι ἡ δοθεῖσα ἐξήγησις περὶ τῆς διακρίσεως μεταξὺ Θεσσαλῶν καὶ μὴ Θεσσαλῶν Βουλευτῶν κακῶς διετυπώθη, διότι αὕτη ἐγένετο, ὡς νομίζω, καθόσον οἱ Θεσσαλοὶ Βουλευταὶ, εἰδότες τὰ πράγματα, ὑποστάντες μείζονα πάντων παθήματα, εἶναι εἰς θέσιν νὰ διερμηνεύσωσι τὴν κατάστασιν τῶν ἐκεῖ συμβαινόντων ἀκριβέστερον. Ἐξήγησα εἰς ἄλλην συνεδρίασιν τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων θεωρῶ καὶ ἄκαρπον καὶ ἄκαιρον καὶ ἄσκοπον καὶ ἀντισυνταγματικὴν τὴν συζητουμένην πρότασιν· σέβομαι ὅμως τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἀφοῦ αὕτη τὴν ἐθεώρησε συνταγματικήν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι πολλοὶ τῶν προαγορευσάντων εὑρίσκονται εἰς πλάνην οἰκτροτάτην. Ὁμιλοῦσι περὶ φωτός, ὁμιλοῦσι περὶ ἀποκαλύψεων, ὁμιλοῦσι περὶ ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς, εὐρεῖαν ἐχούσης δικαιοδοσίαν καὶ δυναμένης νὰ ἀνασύρῃ ὄχι μίαν πτυχὴν τῶν τελεσθέντων, ἀλλ’ ὁλόκληρον τὸν πέπλον, ὁ ὁποῖος καλύπτει τὸ σκότος αὐτό, τὸ ζοφερόν. Ἴσως τινὲς τῶν συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἐπιμένουσιν εἰς τὴν πρότασιν τὴν συζητουμένην, πρὸς τὴν ὁποίαν ἐδόθη τοσαύτη στοργὴ καὶ παρηγκωνίσθη ἡ ὁπωσοῦν κοινοβουλευτικὴ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας, νομίζουσιν ὅτι πρόκειται περὶ προτάσεως σπουδαίας, σκοπὸν ἐχούσης ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ αὐτοὶ ἐπιθυμοῦσιν· ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ἡ πρότασις ἀφορᾷ μόνον εἰς τοὺς ἀξιωματικούς, καὶ ἐρωτῶ: ἂν ὑπῆρξαν ἀξιωματικοὶ εὐθυνόμενοι καὶ ἔνοχοι, δὲν ὑπάρχουσιν ἆρα καὶ Ὑπουργοί; Ἐρωτῶ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Καλαβρύτων καὶ τὸν κ. ἐκ Γυθείου, ὁ ὁποῖος μετὰ πεποιθήσεως πληρεστάτης ὑπέγραψεν, ἀλλά, ὡς συμβαίνει, δὲν ἐνέκυψεν εἰς τὴν πρότασιν, ἐρωτῶ, ἡ πρόθεσις αὐτῶν εἶναι νὰ ἀνεύρωσι τοὺς ἐνόχους ἀξιωματικοὺς μόνον, ἢ ἅπαντας τοὺς ἐνόχους; Καὶ βλέπω μεγάλην προθυμίαν εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Γόρτυνος νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας καὶ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἄλλην, κρυπτόμενος ὄπισθεν τοῦ δακτύλου του, λέγων ὅτι αὕτη δὲν ἔχει πολιτικὴν χροιάν· καὶ ἀκούω καὶ τὴν στιγμὴν ταύτην, ὅτι θὰ συζητήσωμεν καὶ τὴν ἄλλην, καὶ ἑπομένως ἔχομεν ἐνώπιόν μας συνεδριάσεις πολλὰς καὶ χρόνον, ὅσος ἀπαιτεῖται διὰ τοιαύτας συζητήσεις, καὶ θὰ ἐκλέξωμεν καὶ ἄλλην ἐπιτροπὴν διὰ τοὺς Ὑπουργούς! Ἔχομεν δὲ καὶ ἄλλας δύο ἐπιτροπὰς διοικητικάς, τὰς λειτουργούσας, καὶ οὕτω καθεξῆς! Ἐπιθυμῶ πλέον νὰ ἐρωτήσω οὐχὶ τοὺς ὑποβαλόντας τὴν πρότασιν, ἀλλὰ τὸν κ. Βουλευτὴν Μαντινείας, πῶς ἐξηγεῖ τὴν προτίμησιν ταύτην εἰς τὴν πρότασιν τὴν ἄλλην, καὶ πῶς ἐγκαταλείπεται ἡ ἰδική του; Ἀλλὰ νομίζετε σπουδαίως, ὅτι δι’ ἐπιτροπῆς, ἥτις τυχὸν ἤθελεν ἐκλεχθῆ, ἤθελον ἀποκαλυφθῆ ὅλοι οἱ ἔνοχοι ἐν τῷ στρατῷ καὶ τῷ στόλῳ; Διὰ νόμου κακοῦ ὑπηρετοῦσιν ἐν τῷ στρατῷ τρεῖς πρίγκηπες, περὶ τῶν ὁποίων πολλὰ ἐγράφησαν, τὰ ὁποῖα βεβαίως θὰ ἀπασχολήσωσι τὴν Βουλήν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γένηται ἄλλως, ὁσηδήποτε ἐπιθυμία καὶ ἂν ὑπάρχῃ περὶ τοῦ ἐναντίου· νομίζετε ὅτι εἶναι εὔκολον κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ γείνῃ ὁ ἔλεγχος κατὰ τῶν τριῶν πριγκήπων, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ εἷς εἶναι ὁ Διάδοχος τοῦ Ἑλληνικοῦ θρόνου; Ἔχετε ἐνώπιόν σας τὴν Λευκὴν Βίβλον, καὶ ἔχετε ἓν ἔγγραφον, τὸ ὑπ’ ἀριθ. 46, τὸ ὁποῖον ἐν μεταφράσει ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς μοὶ εἶπε (τηλεγραφεῖ ὁ ἐν Παρισίοις πρέσβυς τῆς Ἑλλάδος) ὅτι πᾶν ὅ,τι αἱ Δυνάμεις πράττουσι τὴν στιγμὴν ταύτην ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος, πρωτίστως καὶ κυρίως τὸ πράττουσι χάριν τῆς ἡμετέρας δυναστείας καὶ προσωπικῶς χάριν τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως, ὅστις ἀπολαύει τῆς γενικῆς ἐν Εὐρώπῃ ἐκτιμήσεως καὶ τῆς βαθείας συμπαθείας ὅλων τῶν Κυβερνήσεων, καὶ ὅστις, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ἀνοτώ, εἶναι τὸ ἡμέτερον παλλάδιον κατὰ τὰς κρισίμους στιγμάς, ἃς διερχόμεθα, ὅπερ οἱ Ἕλληνες ὀφείλουσι νὰ ἐννοήσωσιν. Ὁ κ. Ἀνοτώ ἐπέμεινε νὰ σᾶς τηλεγραφήσω κατὰ λέξιν τὴν φράσιν του.» Χαρακτηριστικωτάτη εἶναι ἡ τελευταία περικοπή, ὅτι ταῦτα ἐτηλεγραφήθησαν κατὰ λέξιν ἕνεκα τῆς ἐπιμονῆς τοῦ κ. Ἀνοτὼ! Καὶ ἐνθυμούμεθα πάντες, ὅτι, ἐνῷ ὁ Ἐτὲμ προήλαυνε πρὸς τὴν Λάρισσαν καὶ τὰ Φάρσαλα, οἱ ἓξ φρουροὶ τοῦ Στέμματος κατέφθανον εἰς Φάληρον! Ταῦτα εἶναι γεγονότα, τὰ ὁποῖα ὅλοι γνωρίζομεν. Κατὰ πόσον τὸ ἔγγραφον τοῦτο εἶναι ἀκριβές, καὶ τί ὑπ’ αὐτὸ κρύπτεται, ἀπέχω νὰ σᾶς ἀποδείξω τὴν στιγμὴν ταύτην, καὶ περιορίζομαι εἰς τὸ κύριον θέμα, ὅτι ἡ ἄκρα αὕτη στοργὴ πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν Στέμμα, καθ’ ἣν στιγμὴν γίνονται διαπραγματεύσεις περὶ εἰρήνης, νομίζετε ὅτι δὲν εἶναι ἐμπόδιον εἰς τοὺς Βουλευτὰς, οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται ὄχι προσωπικῶς διὰ τοὺς πρίγκηπας, εἴτε καὶ διὰ τὸν Βασιλέα ἴσως, ἀλλ’ ἐνδιαφέρονται διὰ τὴν πατρίδα των, ὅταν ὑπάρχῃ τοιοῦτον ἔγγραφον, διανεμηθὲν πρὸς ἡμᾶς ὑπ’ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὅταν τὰ τηλεβόλα τὰ ξένα ἦναι ὑπὸ τὴν Ἀκρόπολιν, νομίζετε ὅτι ὑπάρχει πλήρης ἡ ἐλευθερία πρὸς ἀληθῆ ἔλεγχον, ὅπως συζητηθῇ, ὡς ἀξίζει, τὸ θέμα;...

§139ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Πότε θὰ ἦναι ἡ κατάλληλος στιγμή;

§140Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριε συνάδελφε, μὴ διακόπτετε, καὶ πρὸ πάντων σεῖς, ὁ ὁποῖος ἀντιπροσωπεύετε ἰδιαιτέρως καὶ τὴν Κρήτην. Σᾶς φέρω ἄλλο παράδειγμα. Ἐνθυμοῦμαι, καὶ ἐνθυμοῦνται πάντες οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βονίτσης ἤλεγξε μετὰ παῤῥησίας, τιμώσης αὐτὸν, ὑπουργικὰς πράξεις, καὶ ἐνόμισεν ὅτι πράττων τοιοῦτο καθῆκον, οὐδόλως ἐκωλύετο νὰ παρουσιασθῇ εἰς τὸν Βασιλέα, διότι ἄλλο τὸ ἓν καὶ ἄλλο τὸ ἕτερον· ἡ προηγουμένη αὐτοῦ θέσις τῷ ἐπέβαλλε νὰ παρουσιασθῇ. Τότε ὅμως τί τῷ ἀπήντησαν; ὅτι ἤλεγξε τὸ Βασιλικὸν Ὑπουργεῖον, καὶ δὲν τῷ ἐπετρέπετο πλέον νὰ παρουσιασθῇ εἰς τὸν Βασιλέα! Ὑπὸ τὰ ὄμματα ἡμῶν ἔλαβε χώραν ἡ πρᾶξις αὕτη, διότι ἠλέγχθη Ὑπουργὸς εἷς τῶν ὑπασπιστῶν τοῦ Βασιλέως, καὶ ὅταν πρόκειται νὰ ἐλεγχθῶσιν οἱ υἱοὶ τοῦ Βασιλέως, νομίζετε ὅτι θὰ ὑπάρξῃ πλήρης ἡ ἐλευθερία κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην; Σᾶς ἐρωτῶ, ἀπαντήσατε. Καὶ ἄλλοτε ὡμίλησα, καὶ σήμερον ἐπιτρέψατέ μοι εἰδικώτερον νὰ ὑπενθυμίσω, ὅτι πρέπει νὰ ἀπελπισθῆτε ἀπὸ τὰς ἐξεταστικὰς ἐπιτροπὰς, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ἄλλο ἢ ἓν πολύκροτον, δοθὲν εἰς τὰς χεῖρας τῶν κομμάτων. Δὲν λέγω ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὅτι οὕτω πως ὑπεβλήθη, ἐνδέχεται νὰ ὑπεβλήθη μετ’ ἄλλης προθέσεως, κατέληξεν ὅμως εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ, ὡς συνήθως. Εἶναι ἓν πολύκροτον, τὸ ὁποῖον ἐδόθη εἰς τοὺς ἡγέτας τῶν κομμάτων πρὸς ἐκμετάλλευσιν. Ἔχομεν τὴν ἱστορίαν, ἡ ὁποία μᾶς λέγει, ὅτι κατὰ τὸ 1882 δύο ἐγένοντο ἐπιτροπαὶ, αἱ ὁποῖαι οὐδὲν ἄλλο προέθεντο ἢ τὴν ἐκμετάλλευσιν. Κατὰ τὸ 1885, ὅτε τὸ πρῶτον ἐκράτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, ἄλλη συνέστη ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ, ἥτις ἔζησεν ὅσον τὰ ῥόδα τοῦ Μαΐου· συνετέλεσε μόνον εἰς τὸ νὰ ῥιφθῇ μία μομφὴ εἰς τὴν τέως πλειονοψηφίαν, νὰ νομίσῃ δὲ ὁ κόσμος, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ τιμωρηθῶσι καὶ ἔνοχοι μεγάλοι, ὄχι μόνον οἱ ὀρνιθοκλέπται! Ἄλλη ἐπιτροπὴ ἐγένετο τελευταῖον, τῆς ὁποίας ἐμνήσθην καὶ ἄλλοτε, ἡ τῆς «Μπουμπουλίνας», ἡ σπουδαιοτέρα ἴσως πασῶν· ἂν δὲ ἐλειτούργει ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη, ἴσως καὶ ὁ πόλεμος δὲν θὰ εἶχε γείνῃ, διότι ὅλα αὐτὰ τὰ λεγόμενα σκάνδαλα θ’ ἀπεκαλύπτοντο ἐγκαίρως.

§141ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ περὶ τῶν τῆς «Μπουμπουλίνας» πάντα τὰ μέλη ἦσαν σύμφωνα· τὸ ἀποτέλεσμα δὲ θὰ ἔλθῃ ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν. Ἕνεκα τοῦ ἐκρύθμου τῶν περιστάσεων δὲν ὑπεβλήθη ἔτι ἡ ἔκθεσις.

§142Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὑπάρχουσι προτάσεις καὶ ἄλλαι κατηγορητηρίων διὰ ῥητὰς ἀξιοποίνους πράξεις, καὶ αὐταὶ ἔμειναν. Ὥστε βλέπετε, ὅτι ἡ ἱστορία τῶν ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν δὲν εἶναι καθόλου ἐνθαῤῥυντικὴ, καὶ σκιαμαχοῦμεν. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὴν τελευταίαν παρατήρησιν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαμπάκας πολὺ ἐτόνισεν, ὁμιλῶν οἱονεὶ καὶ ἐκ μέρους τοῦ κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει...

§143Γ. ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Ὄχι ἐκ μέρους τοῦ κόμματός μου, ἐξ ἐμαυτοῦ ἀποκλειστικῶς.

§144Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Διερμήνευσε καὶ τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος. Τέλος πάντων αἱ ἰδέαι συμπίπτουσι· συναγωνιστὴς ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶναι, καὶ ἐὰν δὲν ἦναι διερμηνεύς... Εἶπεν ὅτι δὲν πρόκειται περὶ κόμματος, καὶ ὅτι δυσπιστίαν δύναται νὰ ἐκδηλώσῃ μόνον ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔχει κατόπιν του ἀριθμόν. Διαμαρτύρομαι, κύριοι Βουλευταὶ κατὰ τοιούτου συνταγματικοῦ σολοικισμοῦ. Πῶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράζῃ δυσπιστίαν...

§145Γ. ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Δὲν ἠμφισβήτησα τὸ δικαίωμα τῆς γνώμης οὐ μόνον εἰς Βουλευτὴν, ἀλλ’ οὐδ’ εἰς πάντα πολίτην ἠμφισβήτησα τὸ κῦρος τῆς γνώμης αὐτοῦ. Εἶπον μόνον, ὅτι αἱ γνῶμαι, ὅταν ἦναι μονομερεῖς, οὐδεμίαν ἔχουσι δυσπιστίαν, ὅσον ἀφορᾷ τὸν χαρακτηρισμόν.

§146Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριοι, θὰ σᾶς φέρω πρόσφατον παράδειγμα, τὸ ὁποῖον θ’ ἀναιρέσῃ ὅλα τὰ λεχθέντα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἐνθυμηθῆτε τὴν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, τὴν ἀγόρευσιν τῆς 18 Σεπτεμβρίου 1897, πόσον γαληνιαία καὶ ἤρεμος ἦτο· διηγήθη ἱστορίας παλαιὰς καὶ νέας μετὰ γαλήνης καὶ ἠρεμίας, εἰς τὸ τέλος ὅμως ἐνέπηξε τὸ ἐγχειρίδιον εἰς τὸ στῆθος, διότι εἶπεν, ἀπὸ τῆς 21 Ἀπριλίου, ὅτε εἴχομεν συμφέρον νὰ γλυστρίσωμεν, νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὰ πεπυρακτωμένα ἐκεῖνα ἑδώλια, δὲν ἦτο καιρὸς εὐθυνῶν. «Ὁποιοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἡμεῖς θὰ τὸν ὑποστηρίξωμεν», ἔλεγεν ὁ κύριος Δηλιγιάννης, ἵνα μὴ πάθῃ ὅ,τι καὶ κατὰ τὸ 1886. «Σήμερον ὅμως, Κύριοι, — ἔλεγε τῇ 18 Σεπτεμβρίου 1897 — δὲν ἔχομεν πλέον τὴν ἐμπιστοσύνην», καὶ ἐγένετο τότε ἡ ὑπουργικὴ μεταβολή· ὁ ἡγέτης τῆς πλειονοψηφίας προσεποιήθη ὅτι δὲν εἶχε σκοπὸν νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ χάριν τῆς πατρίδος ἀπεφάσισε νὰ ἐμπήξῃ τὸ κομματικὸν ἐγχειρίδιον, διότι δὲν εἶχεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην! Ἐν τούτοις τὰ δημοσιευθέντα ἀπέδειξαν, ὅτι ἐμφύλιος πόλεμος ἐγένετο μεταξὺ ἀνεψιοῦ καὶ θείου, τίς θὰ λάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν. Σήμερον ἔχομεν τὸν πατέρα τῆς προτάσεως ταύτης, ὁ ὁποῖος ἐπιδεικνύει ὑπὲρ αὐτῆς στοργὴν μεγάλην, ὡς πάντες οἱ πατέρες, ὅστις ὅμως σᾶς δηλοῖ δυσπιστίαν, λέγων ὅτι ἡ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν συσταθεῖσα ἐπιτροπὴ δὲν εἶναι συνταγματικὴ, δὲν εἶναι κανονική. Προτείνει ἄλλην, Βουλευτικὴν, ἡ ὁποία βεβαίως θὰ ἔλθῃ εἰς σύγκρουσιν πρὸς τὴν κυβερνητικὴν, ἔστω καὶ ἐμμέσως, ἐὰν ψηφισθῇ ὡς διετυπώθη. Ἀπαντᾷ ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀμύνεται ὑπὲρ τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης, συνηγορεῖ διὰ τῆς σιγῆς του ὁ κ. Πρωθυπουργός. Καὶ θέλετε τόσον παχύδερμον τὴν Κυβέρνησιν!...

§147ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἐδῶ τὰ ἐθαλάσσωσες!

§148Ν. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Μὰ τί θέλετε; νὰ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τοῦ δακτύλου μας; ὑπάρχει κοινοβουλευτικὴ ἀνωμαλία, ἀφοῦ αἱ Κυβερνήσεις εἶναι ἀνοχῆς καὶ οὐχὶ ἐμπιστοσύνης! Διὰ τοῦτο, κύριοι Βουλευταὶ, λέγω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασις περὶ διορισμοῦ ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς, καὶ ἂν ψηφοφορηθῇ, πρέπει ν’ ἀποῤῥιφθῇ. Δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν οὔτε οἱ ἐκ Θεσσαλίας οὔτε οἱ ἐξ οἱουδήποτε μέρους ἐρχόμενοι ἐνταῦθα, ὅτι ἡ Θεσσαλία εἶναι ὑπὸ τοὺς Τούρκους, καὶ πᾶν μέτρον, ἐντεῦθεν λαμβανόμενον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν Τούρκων ἀπὸ τὴν Θεσσαλίαν, εἶναι ἀπεχθέστατον.

§149ΜΑΝΕΣΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὅτε τὸ πρῶτον ὑπεβλήθη ἡ πρότασις τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν ἐκ Καλαβρύτων καὶ Γυθείου, οὐδεμίαν ἑτέραν χροιὰν ἀπέδωκαν, ἀλλ’ ἁπλῶς ἐθεωρήθη ὡς ἓν ἐκ τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα ὑποβάλλονται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ συζητοῦνται. Οὐδεμίαν ἔννοιαν πολιτικὴν εἶχε, καὶ πρῶτος ἐγώ, ὁ τὰ αὐτὰ πολιτικὰ φρονήματα ἔχων μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων καὶ πολὺ ὑποληπτόμενος αὐτὸν καὶ τὴν εἰλικρίνειάν του ὁμολογῶν, ἐπολέμησα τὴν πρότασιν, διότι τότε οὐδὲν εἶχε λεχθῆ περὶ ἐμπιστοσύνης, ἀλλ’ ἐπολέμησα αὐτὴν κατ’ οὐσίαν, συζητῶν ἐὰν ἦναι συνταγματική, ἐὰν ἦναι ὠφέλιμος. Καὶ δὲν ἐπέμεινα μὲν εἰς τὸ πρῶτον ζήτημα, ἀφήνων νὰ λύσωσιν αὐτὸ οἱ ἐν τῇ Βουλῇ νομομαθεῖς, διότι ἐγὼ εἶχον ἐνδοιασμόν τινα, ἀλλὰ συνεζήτησα κατ’ οὐσίαν, καὶ εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιχύσῃ φῶς, ἀλλὰ μᾶλλον σκότος, καὶ ὅτι θὰ μᾶς ἐμβάλῃ εἰς λαβύρινθον, ἐκ τοῦ ὁποίου δὲν θὰ μᾶς ἐξαγάγωσιν ὅλα τὰ φῶτα τῆς Βουλῆς. Ἐν τούτοις πάντα ταῦτα δὲν τὰ ἐδέχθη ἡ Βουλή, καὶ ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς παρεδέχθη τὴν πρότασιν καὶ ὡς συνταγματικὴν καὶ ὡς ὠφέλιμον. Ὁ δὲ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἠλείας νομίζει ὅτι διὰ τῆς προτεινομένης ἐπιτροπῆς θὰ γεννηθῇ καὶ φῶς, διότι ἠγέρθη ἴσως ἡ ὑπόνοια, ὅτι διὰ τῆς στρατιωτικῆς ἐπιτροπῆς, χάριν τῆς συναδελφότητος, θὰ καλυφθῶσιν οἱ ἔνοχοι. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι μεταξὺ τῶν δύο ἐπιτροπῶν δύνανται συμπεράσματα ὅλως ἀντίθετα νὰ προκύψωσιν ἐπὶ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος, ἐπὶ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ προσώπου, καὶ τότε θ’ ἀναγκασθῶμεν νὰ καταφύγωμεν εἰς διαιτησίαν, διορίζοντες νέαν πρὸς τοῦτο ἐπιτροπήν. Ἐπειδὴ δὲ ἡ πρότασις ἐγένετο παραδεκτή, ὀφείλω νὰ δηλώσω, ἵνα μὴ γεννηθῇ εἰς οὐδενὸς τὴν κεφαλὴν ἡ ὑπόνοια, ὅτι ἐγώ, ὁ πρῶτος πολεμήσας τὴν πρότασιν ὡς ἐκ τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον εἶχε, νὰ ἐπιδιώξῃ φῶς, ὅπως ἐπέλθῃ ἡ θεραπεία καὶ ὅπως δυνηθῇ τὸ ἔθνος μορφούμενον ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὰς ἐθνικὰς περιστάσεις, δὲν θὰ καταψηφίσω τὴν πρότασιν, ἀλλὰ θὰ ἀρνηθῶ ψῆφον, διότι νομίζω ὅτι θὰ φέρῃ τὸ σκότος. Δὲν θὰ τὴν πολεμήσω, ἵνα μὴ νομίσῃ τις, ὅτι δὲν θέλω νὰ ἐπέλθῃ φῶς, δὲν θὰ ψηφίσω ὑπὲρ αὐτῆς, διότι φρονῶ ὅτι δὲν θὰ φέρῃ τὸ φῶς, ἀλλὰ θὰ ἐπιῤῥίψῃ σκότος, καὶ διὰ τοῦτο θὰ ἀρνηθῶ ψῆφον ἐπ’ αὐτῆς.

§150ΣΑΚΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ τυγχάνω ὁ πρῶτος, ὅστις ἔῤῥιψα τὴν ἰδέαν τῆς συστάσεως ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην, ἐπειδὴ ὑπέγραψα πρότασιν περιέχουσαν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, διὰ τοῦτο ἀναγκάζομαι νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι θὰ ἀρνηθῶ ψῆφον, διότι ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ περιέχεται ἐν τῇ προτάσει τῇ ὑποβληθείσῃ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας καὶ τῇ ὑπογραφείσῃ παρ’ ἐμοῦ καὶ ἄλλων συναδέλφων. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς προτάσεως ἡμῶν ἐπιδιώκομεν καὶ ἡμεῖς, εἶναι νὰ χυθῇ φῶς τέλος πάντων εἰς τὰ λαβόντα χώραν κατὰ τὸν ἀτυχῆ ἐκεῖνον πόλεμον, καὶ νὰ παύσῃ συκοφαντούμενος ὁ εἷς καὶ ὁ ἕτερος, ν’ ἀποδειχθῇ τίνες οἱ αἴτιοι, οἱ ὁποῖοι συνετέλεσαν εἰς τὴν ἀτίμωσιν τοῦ στρατοῦ, τίνες οἱ αἴτιοι, οἱ ὁποῖοι συνετέλεσαν, ὥστε ὁ στόλος ἡμῶν, εἰς τὸν ὁποῖον ὁ Ἑλληνισμὸς ἅπας ἐστήριζε τὰς ἐλπίδας του, νὰ καταστῇ ἄχρηστος κατὰ τὸν ἀτυχῆ ἐκεῖνον πόλεμον· θέλομεν νὰ ἐπιχυθῇ φῶς, νὰ γείνῃ γνωστόν, τίνες οἱ αἴτιοι, οἱ προκαλέσαντες τὰ ἀτυχήματά μας ταῦτα, καὶ νὰ παύσῃ πλέον ἡ συκοφαντία, ἡ διαδιδομένη ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου εἰς τὸ ἄλλο τῆς Ἑλλάδος. Πρέπει τις, Κύριοι, νὰ διατρέξῃ τὰς ἐπαρχίας, πρέπει τις νὰ διατρέξῃ τὸν ἔξω κόσμον, διὰ νὰ ἴδῃ ὁποίας πικρίας θὰ ὑποστῇ, ἐὰν ἦναι Ἕλλην, ἀκούων διασυρομένην τὴν ὑπόληψιν τῆς Ἑλλάδος τοσοῦτον ἀδίκως. Δι’ ὅλα λοιπὸν ταῦτα, κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προτάσεως τῆς ὑποβληθείσης παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας καὶ ὑπογραφείσης καὶ παρ’ ἐμοῦ καὶ ἄλλων συναδέλφων, ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρά της, νὰ ἀρνηθῶ δὲ ψῆφον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, διότι, ὡς εἶπον προηγουμένως, ἡ πρότασις αὕτη ἐμπεριέχεται ἐν τῇ ὑπὸ τοῦ κ. Μπακοπούλου ὑποβληθείσῃ προτάσει.

§151Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐπίστευον ἀδιστάκτως, ὡς Θεσσαλὸς Βουλευτής, ὅτι αὐτὸ τὸ Προεδρεῖον ἤθελε θέσει τέρμα εἰς τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία γίνεται ἀπὸ τῆς προχθές. Ἤδη ὅμως ἀπευθύνω μίαν ἐρώτησιν εἰς τὸ Προεδρεῖον: Ἐδέχθη ἡ Βουλὴ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἢ οὔ; Προχθὲς ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς...

§152Α. ΡΩΜΑΣ. Δὲν ἀπεφάνθη ἡ Βουλή.

§153Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐζητήθη ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς.

§154Α. ΡΩΜΑΣ. Ὄχι, δὲν ἠρωτήθη ἡ Βουλή.

§155Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἡ Βουλὴ καὶ τὸ Προεδρεῖον παρεδέχθη σιωπηρῶς.

§156Α. ΡΩΜΑΣ. Οὔτε ἠρωτήθη, οὔτε παρεδέχθη. Ἐγώ, ὡς Πρόεδρος, δὲν ἠρώτησα τὴν Βουλήν· σᾶς βεβαιῶ.

§157Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Δὲν θέτω ὑπὸ ἀμφισβήτησιν τὴν βεβαίωσιν ὑμῶν, ἀλλὰ μοὶ φαίνεται ὅτι κατὰ τὴν ἐξακολουθήσασαν μετὰ τὴν πρότασιν συζήτησιν τό τε Προεδρεῖον καὶ ἡ Βουλὴ παρεκάλεσαν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συνεδρίασις ἐκείνη. Ἐὰν δὲν ἀπεφάνθη ἡ Βουλή, φαίνεται ὅτι εἰς αὐτὸ ἔπταισε τὸ Προεδρεῖον, διότι ἐπὶ προτάσεως ὑποβαλλομένης ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἔπρεπε νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλήν.

§158Α. ΡΩΜΑΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπέβαλε τὴν πρότασιν ὑπὸ αἵρεσιν, νὰ διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐνόρκων. Ἐπεφυλάχθην λοιπὸν μετὰ ταῦτα νὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§159Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν ἔχω, καὶ συμμερίζομαι πληρέστατα τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, καθόσον ἡ δήλωσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἐμφαίνεται ἐκ τῶν πρακτικῶν, ἔχει οὕτω (ἀναγινώσκει): «Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργείου ἔδωκεν ἐπὶ τούτοις πληροφορίας, προέτεινε δέ, ὅπως μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς μέχρι νεωτέρας προσκλήσεως, ἣν ἤθελεν ἐνδείξει ἡ Κυβέρνησις.» Ποία ἦτο ἡ ἡμερησία διάταξις; Ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς 8ης Νοεμβρίου ἦσαν ἀναγεγραμμέναι αἱ ἑξῆς ἐργασίαι: «1) Συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς. 2) Συζήτησις τῆς προτάσεως περὶ τροποποιήσεων ἐν τῷ Κανονισμῷ τῆς Βουλῆς. 3) Αʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἰσχύος τῶν καταλόγων τῶν ἐνόρκων τῶν καταρτισθέντων διὰ τὸ ἔτος 1897 καὶ κατὰ τὸ ἔτος 1898 εἰς τὰ Κακουργιοδικεῖα Ἀθηνῶν καὶ Μεσολογγίου, ὡς καὶ εἰς τὰ ὑπαγόμενα εἰς περιφερείας, ἔνθα δὲν κατηρτίσθησαν τοιοῦτοι κατάλογοι κατὰ τὸ ἔτος 1897.» Ἐὰν ἐξακολουθήσωμεν, κύριε Πρόεδρε, τὴν τακτικὴν τῆς ὑποβολῆς προτάσεων ἐπὶ προτάσεων καὶ προκαλοῦμεν συζητήσεις ἐπὶ συζητήσεων, βεβαίως ἀποῤῥίπτομεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως περὶ διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν· διότι σήμερον ὑποβάλλει ὁ εἷς μίαν πρότασιν, αὔριον ὁ ἄλλος, καὶ θὰ ἐξακολουθήσωμεν οὕτω συζητοῦντες. Διὰ τῆς προτάσεώς του ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παρακαλέσας τὴν Βουλὴν νὰ διακόψῃ τὰς ἐργασίας της τὴν ἑσπέραν τοῦ Σαββάτου, ἐθεώρει τοῦτο ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον διὰ πολλοὺς λόγους, συνᾴδοντας πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς κατεχομένης ὑπὸ τῶν Τούρκων χώρας, ἡ Βουλὴ δὲ, ἐξακολουθοῦσα τὰς ἐργασίας της, παρεμβάλλει προσκόμματα. Ἡμεῖς, φρονῶ, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐννοήσωμεν τὰ παραβλαπτόμενα ἐκ τῶν συζητήσεων μεγάλα συμφέροντα, ἐφ’ ὅσον δὲν κατέχομεν τὰ μυστήρια, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως, καὶ κρίνομεν καὶ ἀποφασίζομεν μακρὰν τῆς γνώσεως τῶν ἐγγράφων καὶ τῶν πραγμάτων. Ἐφρόνουν λοιπὸν, ὅτι συμφώνως τῇ προτάσει τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ μετὰ τὴν συζήτησιν τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς συνεδριάσεως ἐκείνης ἀντικειμένων ἔπρεπεν ἡ Βουλὴ νὰ διακόψῃ τὰς ἐργασίας της, καὶ δὲν ἀπῃτεῖτο ἄλλη δήλωσις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπ’ αὐτῆς δὲ καὶ μόνης τῆς προτάσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως στηριζόμενος, ὑπέγραψα μετ’ ἄλλων συναδέλφων ἐκ Θεσσαλίας καὶ ἐζήτησα τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τῆς προτάσεως περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς. Φρονῶ δ’ ἀδιστάκτως, ὅτι διὰ τῶν παρεμβαλλομένων προσκομμάτων, διὰ τῶν γιγνομένων συζητήσεων γεννῶμεν σκάνδαλα, διὰ τῶν ὁποίων παρατείνομεν τὴν κατοχὴν χώρας Ἑλληνικῆς ὑπὸ τῶν Τούρκων. Δὲν δυνάμεθα, Κύριοι, νὰ ἐκτιμήσωμεν οὔτε νὰ ἀναλογισθῶμεν τὴν προσγινομένην ζημίαν εἰς τοὺς κατοίκους τῆς Θεσσαλίας, οὔτε ἐγὼ αὐτὸς δύναμαι νὰ ἐκτιμήσω αὐτὴν, προκειμένου καὶ διὰ μίαν μόνην ὥραν κατοχῆς. Δὲν ἀναπτύσσομαι πλειότερον, διότι ἀρκετὰ ἐκουράσθη ἡ Βουλή. Πιστεύω ὅμως ἀδιστάκτως, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει ἐκτιμήσει τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ θέλει διακόψει τὰς ἐργασίας της, ἀναβάλλουσα τὴν συζήτησιν ἄλλων, ἀσχέτων αὐτῇ, προτάσεων.

§160ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ δώσω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τῆς προκειμένης προτάσεως, ὡς ἐκ τῆς μακρᾶς πείρας, τὴν ὁποίαν ἔχω περὶ τῶν κοινοβουλευτικῶν πραγμάτων, καὶ διότι ἔχω ἰδιάζουσαν ἀτομικὴν πεῖραν ἐπὶ τῆς διεξαγωγῆς τοιούτων ὑποθέσεων, ὡς χρηματίσας ἄλλοτε μέλος μιᾶς τῶν ἐπιτροπῶν τῆς Βουλῆς καὶ πρόεδρος μάλιστα ἐπιτροπῆς τοιαύτης. Νομίζω καθῆκόν μου ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ σπεύδῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου· δὲν πρέπει νὰ σπεύδῃ πρῶτον διότι ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετιμεζᾶ εἶναι λίαν πενιχρὰ, εἶναι δὲ πενιχρὰ, διότι ἐπιδιώκει τὴν ἔρευναν διοικητικῶν καὶ δικαστικῶν ἀντικειμένων, παραλείπει δὲ τὸ κύριον, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ ἐπιδιώξῃ ἡ Βουλή, τὴν εὐθύνην ἐκείνων, ἐκ τῶν πράξεων τῶν ὁποίων προῆλθον ὅλα τὰ ἄτοπα, τῶν ὁποίων τὴν ἔρευναν καὶ τὴν ἀλήθειαν ζητεῖ νὰ ἀνεύρῃ διὰ τῆς προτάσεώς του ὁ κύριος Πετιμεζᾶς, ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον ὁ ἐξ Ἠλείας ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐπιδιώκει διὰ τῆς παραδοχῆς αὐτῆς τῆς προτάσεως, θέλει τὸ ἀποτύχει. Δὲν θὰ ἐπιχυθῇ κανὲν φῶς ἐκ τῆς ἐρεύνης, τὴν ὁποίαν θέλει κάμει τοιαύτη ἐπιτροπὴ, μὲ τοιαύτην περιωρισμένην δικαιοδοσίαν, διότι ἔχετε ἀνάγκην νὰ ἐρευνήσητε πᾶσαν ἐνέργειαν ἐπὶ τῆς ἐθνικῆς αὐτῆς ὑποθέσεως, ἀφοῦ αὕτη εἶχε σκοπὸν νὰ διεξαγάγῃ καὶ διεξήγαγεν ἕνα πόλεμον, ὁ ὁποῖος διέσεισε τὸν Ἑλληνισμὸν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου μέχρι τοῦ ἄλλου. Ἵνα ἀνεύρητε λοιπὸν εὐθύνας καὶ ἐνόχους, πρέπει νὰ ἐρευνήσητε τὰ πάντα, ἵνα δὲ ἐρευνήσητε τὰ πάντα, ἔχετε ἀνάγκην στοιχείων πολλῶν καὶ ἀπαραιτήτων. Τί φῶς θὰ ἐπιχυθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἀποδειχθῇ ὅτι εἷς ἀξιωματικὸς ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του καὶ ἕτερος δὲν τὸ ἐξεπλήρωσεν, ἢ ὅτι ὁ εἷς ἐφάνη δειλὸς καὶ ὁ ἕτερος ἀνδρεῖος; Ποῖον θὰ ἦναι τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ πόρισμα, τὸ ὁποῖον θὰ προέλθῃ ἐκ τοιαύτης ἐρεύνης; Λοιπὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκομεν διὰ τῆς σπουδῆς, παραδεχόμενοι αὐτὴν τὴν πρότασιν, θὰ τὸ ἀποτύχωμεν, δὲν θὰ τὸ ἐπιτύχωμεν. Νομίζω δὲ, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ σπεύδῃ, καὶ δι’ ἄλλον λόγον· ἂς μὴ νομίσῃ τις, ὅτι, ἐὰν συστήσωμεν ἐπιτροπὴν καὶ κάμωμεν ἐρεύνας, καὶ δυνηθῇ τις ἐκ τῶν ἐρευνῶν αὐτῶν νὰ σωθῇ καὶ μὴ φαίνηται ἔνοχος, ἐὰν ὑπῆρξε τοιοῦτος, ἂς μὴ νομίσῃ, ὅτι ἡ ἀδέκαστος ἱστορία παραγράφει ποτὲ, ὅσον καὶ ἂν καλυφθῶσι, τὰ τοιαῦτα ἐγκλήματα· διότι, ὅσον καὶ ἂν καλυφθῇ καὶ ἡ ἀτομικὴ καὶ ἡ ποινικὴ καὶ ἡ ἠθικὴ εὐθύνη, ἡ ἱστορία δὲν ἀφήνει κανένα ἀτιμώρητον.

§161ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Γράφεται ἀργά!

§162ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἀδιάφορον, ἐὰν γράφεται ἀργά· πάντοτε ἡ ἱστορία θὰ λάβῃ τὰ στοιχεῖα ἀπὸ τὰς παρούσας περιστάσεις. Ὅσας ἀτελείας καὶ ἂν ἔχῃ ὁ ἄνθρωπος, ὅλαι αὗται αἱ ἀτέλειαι ἀνευρίσκονται καὶ ἐξετάζονται ἀπὸ τὸν δικαστὴν τῆς ἱστορίας, ἤτοι τὸν ἱστορικὸν, ὁ ὁποῖος ἐμβαθύνει εἰς τὴν οὐσίαν τῶν πραγμάτων. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ σπεύδῃ, ὅτι καλὸν εἶναι, ἐὰν θέλῃ νὰ φωτισθῇ, νὰ φωτίσῃ τὸ ἔθνος, νὰ τὸ ὠφελήσῃ ἐκ τῆς ἐρεύνης αὐτῆς, καλὸν εἶναι ν’ ἀφήσῃ νὰ ἔλθῃ ὁ προσήκων χρόνος, ὅτε δύναται ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη νὰ ἔχῃ ὅλα τὰ στοιχεῖα, τὰ ἀπαιτούμενα, ἵνα ἀνεύρῃ τὴν ἀλήθειαν, καὶ τότε νὰ ἦναι τῷ ὄντι ὠφέλιμος καὶ διὰ τὸ παρὸν καὶ διὰ τὸ μέλλον.

§163ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπεθύμουν, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ μὴ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ συζητήσεως, ἡ ὁποία ἀντικανονικῶς διεξάγεται· διεξάγεται δὲ ἀντικανονικῶς, διότι, ἐνῷ ἐπρόκειτο μόνον ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως περὶ τῆς παραδοχῆς ἢ μὴ τῆς προτάσεως τῶν ἐντίμων συναδέλφων κ. κ. Πετιμεζᾶ καὶ Πετροπουλάκη, αἴφνης προὐτάθη πρότασις περὶ ἀναβολῆς ὑπό τινων ἀξιοτίμων ἐκ Θεσσαλίας Βουλευτῶν, καὶ διεξάγεται συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς καὶ ἐπὶ τῆς οὐσίας τῆς προτάσεως τῶν ἐντίμων συναδέλφων κ. κ. Πετιμεζᾶ καὶ Πετροπουλάκη. Ἤμην πρόθυμος, κύριοι συνάδελφοι, νὰ δεχθῶ τὴν ἀναβολὴν τὴν προτεινομένην ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων ἐκ Θεσσαλίας Βουλευτῶν, ἐὰν τὴν ἀναβολὴν τῆς ψηφοφορίας ἐζήτει αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, ὡς μόνη ἁρμοδία νὰ γνωρίζῃ, ἐὰν παραβλάπτωνται τὰ συμφέροντα τῆς Θεσσαλίας· διότι, ἐὰν θρηνῆτε σεῖς, οἱ προτείνοντες τὴν ἀναβολὴν, διὰ τὰ τραύματα τῆς Θεσσαλίας, ἡμεῖς θρηνοῦμεν τὴν ἀπώλειαν ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἠθέλομεν δὲ παρατείνει τοὺς θρήνους μας, ἐὰν τὸ μέλος τῆς Ἐθνικῆς Ἑταιρίας, ὁ ἐκ Βόλου ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ἠδύνατο ν’ ἀπαντήσῃ εὐπροσώπως εἰς τὴν ἐρώτησίν μου, κατὰ τί παραβλάπτονται τὰ συμφέροντα τῆς Θεσσαλίας, κατὰ τί παρατείνεται ἡ κατοχὴ τῆς Θεσσαλίας ὑπὸ τῶν Τούρκων, ἐὰν διορισθῇ ἐπιτροπή; Ἀλλὰ ὡς μόνον λόγον ἔφερεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ὅτι δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐξετάσωμεν τοὺς χωρικοὺς τοὺς κατοικοῦντας ἐν τῇ Θεσσαλίᾳ. Νομίζουσι δηλαδὴ, ὅτι ἡ ἐξεταστικὴ τῆς Βουλῆς ἐπιτροπὴ θὰ μεταβληθῇ εἰς εἰρηνοδίκην τρίτης τάξεως, νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν χωρικῶν, νομίζουσιν ὅτι ἡ ἐξεταστικὴ ἐπὶ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς δὲν ἔχει τόσα ἄλλα πραγματικὰ γεγονότα νὰ συλλέξῃ, τὰ ὁποῖα νὰ φέρῃ ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς, ὅπως ῥίψῃ τὸ ἄπλετον φῶς, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ὅλοι ἐνδιαφερόμεθα, ἀλλ’ οὐδεὶς τὸ ὑποστηρίζει. Δὲν ἐνδιαφέρεσθε σεῖς λοιπὸν μόνοι ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας, τὴν ὁποίαν ὡς φάσμα μᾶς προβάλλετε, ὁσάκις προτείνεται πρότασίς τις, τὴν ὁποίαν νομίζετε ἔχουσαν σχέσιν μὲ τὴν ὕπαρξιν τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ προσφέρητε προσωπικὰς ἐκδουλεύσεις, ἀλλ’ ἡ ὁποία δὲν ἔχει καμμίαν ἀνάγκην προσωπικῶν ἐκδουλεύσεων, ἀφοῦ ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ δὲν θίγει τὴν ὕπαρξιν αὐτῆς. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, κηρύσσομαι κατὰ τῆς ἀναβολῆς, κηρύσσομαι δὲ καὶ κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ ἐκ Καλαβρύτων ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ καὶ τοῦ ἐκ Γυθείου ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, διότι τὴν πρότασιν ἐκείνην θεωρῶ ἀνεπαρκῆ. Ἡ πρότασις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐμπεριέχεται ἀκεραία ἐν τῇ προτάσει τῇ συνταχθείσῃ ὑπ’ ἐμοῦ καὶ συνυπογραφείσῃ ὑπὸ τῶν ἐντίμων Βουλευτῶν ἐκ Πυλίας, ἐξ Ἑρμιονίδος καὶ ἐκ Κυνουρίας. Καὶ ἐνῷ ἐν τῇ ἐμῇ προτάσει ἐμπεριέχεται ἀκεραία ἡ πρότασις τῶν Κυρίων, ἐμπεριέχει πλὴν τούτου ἡ ἡμετέρα πρότασις καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἐξετάσῃ ὑπὸ εὐρύτερον κύκλον τὰ αἴτια τῆς θλίψεως, ἡ ὁποία κατέχει ὅλους ἡμᾶς. Αὐτοὶ, Κύριοι, ἦσαν οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μὲ παρώρμησαν νὰ συντάξω τὴν πρότασίν μου, τὴν ὁποίαν ἐκ τῶν πρώτων διετύπωσα προφορικῶς ἐντεῦθεν. Ἀλλ’ ὅταν ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τὴν πρότασίν μου πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ ἐγένετο αὕτη ἀποδεκτὴ ὑπὸ τοῦ σεβαστοῦ μοι ἀρχηγοῦ καὶ ἐντίμου Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, ἀμέσως ἡ συκοφαντία ἔφθασε καὶ μέχρις ἐμοῦ, ἤρξαντο καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς νὰ ἀναμετρῶσιν, ἐὰν τὸ ἀνάστημά μου εἶναι ἐπαρκὲς πρὸς διεξαγωγὴν τοιαύτης ἐπιχειρήσεως. Δὲν πρόκειται, Κύριοι, νὰ παραβάλω τὸ ἀνάστημά μου πρὸς ἀναστήματα ἄλλων καὶ πολυμαθεστέρων καὶ πολυπειροτέρων ἐμοῦ συναδέλφων· πρόκειται περὶ ἁγνοτάτου αἰσθήματος, περὶ τοῦ ἐπιβεβλημένου καθήκοντος, ὅπερ ἐνυπάρχει εἰς ἕκαστον Βουλευτὴν, νὰ ἀναζητήσῃ τὸν αἴτιον τῆς θλίψεως, τὴν ὁποίαν αἰσθανόμεθα. Εἶναι βέβαιον, Κύριοι, ὅτι ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω εἰς τὸ κόμμα, τοῦ ὁποίου τὰς ἐργασίας διευθύνει ὁ ἐκ Γόρτυνος ἀξιότιμος πολιτευτὴς, διότι ἐκεῖ μὲ ἔταξε καὶ ἡ ψῆφος τῶν συμπολιτῶν μου καὶ ἐκ πεποιθήσεως φρονῶ, ὅτι, προκειμένου περὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν κοινῶν καὶ περὶ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁ μᾶλλον κατάλληλος εἶναι ὁ ἐκ Γόρτυνος ἀξιότιμος Βουλευτής. Ἀλλ’ οἱ κομματικοί μου δεσμοὶ μετ’ αὐτοῦ μέχρις ἐκείνου μόνον τοῦ σημείου φθάνουν. Διὰ πᾶν ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον σχέσιν ἔχει πρὸς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, θεωρῶ πάντα οἱονδήποτε ἀποφασίζοντα ἐπὶ κομματικοῦ ὑπολογισμοῦ ἀνάξιον νὰ φέρῃ τὸ ἀξίωμα τοῦ Βουλευτοῦ, ἀνάξιον νὰ φέρῃ τὸ ὄνομα τοῦ Ἕλληνος. Οἱ γνωρίζοντες τὸν χαρακτῆρά μου καὶ οἱ γνωρίζοντες τὸν σεβασμὸν, τὸν ὁποῖον ἔχω πρὸς τὴν θέλησίν μου, βεβαίως δὲν θὰ ἀμφιβάλλωσι περὶ τῆς εἰλικρινείας τῶν λόγων μου, ἐὰν ἀντιλαμβάνωνται τὴν σημασίαν αὐτῶν. Ὡς πρὸς τοὺς μὴ ἀντιλαμβανομένους τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν, δὲν θὰ προσέξω τί λέγουσι. Μόλις λοιπὸν ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τὴν πρότασιν εἰς τὴν Βουλὴν, τὴν ὁποίαν ὁ σεβαστός μοι ἀρχηγὸς ἀπεδέχθη, ἀμέσως ἐχαρακτηρίσθην, ὅτι ἐκ συμπαιγνίας ἐγὼ μετ’ αὐτοῦ ὑπεβάλομεν τὴν πρότασιν ταύτην, καὶ ὅτι εἶχον συντάξει αὐτὴν ἐκ Τριπόλεως καὶ τὴν συνυπεγράψαμεν ἐκεῖ! Μόλις ὁ ἀξιότιμος συγγενής μου καὶ Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων ὑπέβαλε τὴν ἰδικήν του, καὶ ἀμέσως ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βόλου βουλευτὴς κ. Φιλάρετος, ὁ ὁποῖος ἀπολαύει τῆς πλήρους ἐκτιμήσεώς μου, ἤρξατο νὰ καταφέρηται κατὰ τῆς προτάσεώς μου, τὴν ὁποίαν ἄλλοτε, κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας τῆς παρελθούσης συνόδου, ὅταν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις διεδέχθη τὴν παρελθοῦσαν καὶ ἠτήσατο τὴν διακοπὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ὑπεστήριξε, λαβὼν δὲ καὶ ὕφος τιμητοῦ, ἐπετίμησε τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐκ Κορίνθου κ. Οἰκονόμου, εἰπόντα πρὸς αὐτὸν, ὅτι οὔπω καιρὸς ἐρευνῶν. Ἐπεδοκίμασα τότε τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος κ. Φιλάρετος ὑπεστήριξε, καὶ ἐκ τῆς ἐπιδοκιμασίας μου ταύτης ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ προσελκύσω ἐπ’ ἐμὲ τὰ βλέμματα αὐτοῦ ἀγορεύοντος. Ἀλλὰ τότε ὁ κ. Φιλάρετος εἶχε τὴν γνώμην νὰ ἀρξώμεθα ἀμέσως τοῦ ἐλέγχου, διότι πάντες οἱ κύριοι Βουλευταί, καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν, εἶχον τὴν ἰδέαν, ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς τοιούτων εὐθυνῶν, καὶ ὁ κ. Φιλάρετος ἤθελε νὰ καταλάβῃ διακριτικὴν θέσιν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἀντιστρατευόμενος κατὰ τῆς γνώμης ἁπάντων ἡμῶν...

§164Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς δώσω μίαν ἐξήγησιν;

§165ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§166Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τότε, κύριε Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ σημειώσητε.

§167ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ὅμως ἡ πρότασίς μου ἐγένετο ἀποδεκτὴ ὑπὸ τοῦ σεβαστοῦ μοι ἀρχηγοῦ, ἀμέσως ὁ κ. Φιλάρετος κατέκρινε ταύτην, λέγων, ὅτι σκοπεῖ τὴν ἐπισκότισιν καὶ οὐχὶ τὸν φωτισμόν. Ἀλλ’ ὅταν ὁ ἀρχηγός μου ἀπηρνήθη τὴν πρότασιν ταύτην καὶ υἱοθέτησε τὴν πρότασιν τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν ἐκ Καλαβρύτων καὶ Γυθείου, τότε ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Βόλου κύριος Φιλάρετος ἀνέκρουσε πρύμναν καὶ ἐποιήσατο εὔφημον μνείαν τῆς προτάσεώς μου, λέγων ὅτι ἡ κοινοβουλευτικωτέρα πρότασις εἶναι ἡ τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Μαντινείας κυρίου Μπακοπούλου, καὶ οὐχὶ ἡ τοῦ κ. Πετιμεζᾶ· διατί; διότι συνείθισεν ὁ ἀξιότιμος κ. Φιλάρετος νὰ κανονίζῃ τὴν γλῶσσαν του, οὐχὶ ἐκ τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἔχει, ἀλλ’ ἐκ τῶν γνωμῶν, τὰς ὁποίας ὑποστηρίζει ἢ κατακρίνει ὁ κ. Δηλιγιάννης, καὶ ἂν ὁ κ. Δηλιγιάννης ὑποστηρίξῃ ὅτι μεσουρανοῦντος τοῦ ἡλίου εἶναι ἡμέρα, ὁ κ. Φιλάρετος δὲν δυσκολεύεται ποσῶς νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι εἶναι νύξ. Ὅταν, Κύριοι, ὑπέβαλον τὴν πρότασίν μου, ἐνόμιζον ὅτι ὁμόθυμος ἡ Βουλὴ ἤθελεν ὑποστηρίξει ταύτην, διότι μετὰ πολλῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, ἀνηκόντων εἰς πᾶσαν κομματικὴν ἀπόχρωσιν, συνεννοήθην, καὶ ὅλοι ἐνέκρινον τὸ μέτρον τοῦτο. Δὲν ἤλπιζον, Κύριοι, ὅτι ἡ πρότασις ἤθελε προκαλέσει συζήτησιν. Ἐὰν τὸ ἤλπιζον, βεβαίως δὲν ἤθελον προβῆ· ἤθελον ἀναβάλει τὴν ὑποβολὴν αὐτῆς.

§168ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Δὲν ἐγένετο συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως ὑμῶν.

§169ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις ἡ προηγουμένη τῆς ἰδικῆς μου, τότε ἡ πρότασις ἡ ἰδική μου εἶναι περιττή.

§170ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Σεῖς ὁ ἴδιος γεννᾶτε συζήτησιν ἐπὶ τῆς προτάσεώς σας.

§171ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ζητῶ διὰ τῆς προτάσεώς μου νὰ διορισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπή, ἵνα ἀνεύρῃ τοὺς ὑπαιτίους τῆς προκλήσεως τοῦ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας πολέμου. Καὶ ἄλλος ἔντιμος Βουλευτής, ὁ ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος, ὅστις ἀπολαύει τῆς πλήρους ὑπολήψεώς μου, ἐθεώρησε τόσον ἁπλοῦν τὸ ζήτημα τοῦτο, ὥστε τὸ ἐθεώρησεν ἀνάξιον καὶ νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῇ προτάσει, λέγων «τίς εἶναι ὁ ὑπαίτιος; ἡ Τουρκία, ἥτις ἐκήρυξε τὸν πόλεμον.» Ἀλλ’ ἵνα κηρύξῃ τὸν πόλεμον ἡ Τουρκία κατὰ τῆς Ἑλλάδος, δὲν προηγήθησαν αἴτια, δὲν προηγήθησαν ἀφορμαί, αἵτινες ἐχρησίμευσαν εἰς τὴν Τουρκίαν ὡς δικαιολογία;

§172ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Ἡ Ἀόρατος...

§173ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο πρόκειται νὰ ἐξετάσῃ ἡ ἐπιτροπή, τῆς ὁποίας τὴν σύστασιν ζητῶ. Καὶ γράφεται ἐντεῦθεν, ὅτι ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην τῆς κηρύξεως τοῦ πολέμου φέρει τὸ κόμμα ἐκεῖνο, γράφεται δ’ ἐκεῖθεν, ὅτι ἄλλοι φέρουσι τὴν εὐθύνην, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ δικαιοσύνη εἰσέτι δὲν ἐτόλμησε νὰ θέσῃ χεῖρα. Τρεῖς Ὑπουργοὶ τῆς Δικαιοσύνης ἀλληλοδιαδόχως διηύθυνον τὰ τῆς Δικαιοσύνης, ἀφ’ ὅτου ἡ Ἀόρατος ἀνεφάνη, καὶ ἐκ τῶν τριῶν οὐδεὶς ἔσχε τὸ θάῤῥος νὰ διατάξῃ νὰ τεθῇ ὑπὸ ἐξέτασιν τὸ κράτος ἐν κράτει (ἐπιδοκιμασίαι ἐξ ἀριστερῶν).

§174ΤΟΜΑΝ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριε Πρόεδρε, μὲ συγχωρεῖτε;

§175ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Μὴ διακόπτετε!

§176ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διεθρυλήθη μάλιστα, ὅτι Ὑπουργοί τινες τῆς Δικαιοσύνης ἀπετέλουν μέλη τοῦ ἐπαράτου ἐκείνου Σωματείου, καὶ ἐνῷ διεθρυλήθη τοῦτο, ἐθεώρησεν ἀνάξιον νὰ τὸ διευκρινίσῃ, ἐθεώρησεν ἀνάξιον νὰ προκαλέσῃ τὸν Εἰσαγγελέα τῆς πρωτευούσης, ὅπως ἐπιληφθῇ ἀνακρίσεων καὶ καταδιώξῃ τὴν ἐπάρατον ἐκείνην Ἑταιρίαν. Τοῦτο ἐννοῶ, Κύριοι, διὰ τῆς πρώτης παραγράφου τῆς προτάσεώς μου, ἡ ὁποία δὲν ἐμπεριέχεται ἐν τῇ προτάσει τῶν ἀξιοτίμων κυρίων Πετιμεζᾶ καὶ Πετροπουλάκη. Ἡ δευτέρα παράγραφος εἶναι: «Τίνες οἱ ὑπαίτιοι, ὧν ἕνεκα ὁ πόλεμος μετεβλήθη εἰς ψευτοπόλεμον». Κύριοι, ἐνῷ ἐπεχειρήθη ὁ πόλεμος καὶ διακηρύσσεται διὰ τοῦ τύπου, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἐπολέμησεν, ἐν τούτοις κατεστράφη ὁ Ἑλληνισμὸς ὁλόκληρος, κατελήφθη ἡ Θεσσαλία ὁλόκληρος, μετὰ ποίων ἀπωλειῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ; Μετὰ θυσίας 480 ἀνδρῶν! Εἶναι πόλεμος αὐτὸς, ἢ εἶναι ψευτοπόλεμος; Τίνες οἱ ὑπαίτιοι, Κύριοι, τῆς μεταβολῆς τοῦ πολέμου εἰς ψευτοπόλεμον; 480 νεκροὺς, ἐκ τῶν ὁποίων οὐδεὶς ἀνώτατος ἢ ἀνώτερος ἀξιωματικὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ!

§177ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν συζητεῖται ἡ πρότασίς σας, κύριε Μπακόπουλε.

§178ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Συζητῶ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, τὴν ὁποίαν θὰ ἀποκρούσω, ἵνα γείνῃ δεκτὴ ἡ ἰδική μου.

§179ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Περιορισθῆτε εἰς τὴν ἀπόκρουσιν αὐτῆς.

§180ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ὕστερον, λαμβάνων καὶ ἐκ δευτέρου τὸν λόγον, χάριν οἰκονομίας χρόνου.

§181ΤΟΜΑΝ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Κύριε Βουλευτὰ, ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς διακόψω;

§182ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· ἡ διακοπὴ θὰ διαρκέσῃ μίαν ὥραν.

§183ΤΟΜΑΝ. Νομίζω ὅτι εἶναι ἐπίκαιρος ἡ διακοπή.

§184ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁρίστε.

§185ΤΟΜΑΝ. Δὲν νομίζετε ὅτι ἀνακινοῦντες ζητήματα εὐθύνης κατὰ τοιαύτην ὥραν, ἢ ἀποδίδοντες εἰς ἑτέρους ἐν Ἑλλάδι, εἴτε Κυβερνήσεις εἴτε σωματεῖα, ἀφορμὰς κηρύξεως πολέμου, παρέχετε ἴσως εἰς ἑτέρους τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ προβάλωσι μείζονας ἀξιώσεις ἐπὶ διαπραγματεύσεων διεξαγομένων;

§186ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως νὰ παρατηρήσῃ τοῦτο· ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις σιγᾷ ἕως τώρα.

§187ΤΟΜΑΝ. Καὶ δὲν νομίζετε ὅτι συζήτησις τοιαύτη, οὕτω πως ἐπεκτεινομένη, δύναται νὰ παρερμηνευθῇ παρ’ ἐκείνων, οἵτινες ἢ δὲν ἀντιλαμβάνονται καλῶς τῶν πραγμάτων, ἢ ἔχουσι τὸ συμφέρον νὰ παρερμηνεύσωσι τὰς ἀγαθωτέρας διαθέσεις τῆς Βουλῆς; Αὐτὴν τὴν παρατήρησιν ποιοῦμαι ὑμῖν, καὶ ἔχω τὴν ἐλπίδα, ὅτι θέλετε συναισθανθῆ καὶ τὴν εἰλικρίνειαν τῆς παρατηρήσεως καὶ τὴν σημασίαν.

§188ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀμφιβάλλω ποσῶς, κ. Ὑπουργὲ, περὶ τῆς εἰλικρινείας σας· θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ὅμως νὰ σᾶς ἀπαντήσω, ὅτι περὶ τοιούτων ζητημάτων οὐδὲ νομίζω, οὐδὲ δύναμαι νὰ νομίσω τι· ἁρμοδία ἐπὶ τούτων νὰ διευθύνῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς εἶναι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἠδύνατο εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τῆς ἐνάρξεως τῆς συζητήσεως νὰ θέση φίμωτρον εἰς τὸ στόμα ἡμῶν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀπ’ ἀρχῆς τῆς συζητήσεως ἔλεγεν, ὅτι δὲν συμφέρει τοιαύτη συζήτησις, οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἤθελεν ἀναλάβει τὴν εὐθύνην νὰ ἀνακινήσῃ τοιαύτην συζήτησιν. Ἀλλ’ ἀφοῦ, κύριε Ὑπουργὲ, ἐπὶ τρεῖς ὁλοκλήρους ἡμέρας συζητοῦμεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, μόλις ἤδη, ὅτε ὡμίλησα περὶ Ἐθνικῆς Ἑταιρίας, τότε σεῖς ἐλάβατε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ διακόψητε.

§189ΤΟΜΑΝ. Λυποῦμαι ὅτι παρεξηγεῖτε.

§190ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅστις ἀνασύρει τὸν πέπλον τῆς Ἐθνικῆς Ἑταιρίας δὲν παραβλάπτει, ἀλλ’ ἐξυπηρετεῖ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, οὐδὲ οἱ διεξάγοντες τὴν στιγμὴν ταύτην τὰς διαπραγματεύσεις μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, ἢ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Εὐρώπης, εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ προσέξωσιν εἰς τὴν τύχην τῆς Ἐθνικῆς Ἑταιρίας. Ἡ Ἐθνικὴ Ἑταιρία δὲν εἶναι μέλος ἄλλου Κράτους, φιλικῶς διακειμένου πρὸς τὴν Ἑλλάδα· ἡ Ἐθνικὴ Ἑταιρία ἀπηρτίζετο ἀπὸ συμμορίτας τινὰς, οἱ ὁποῖοι ἀπετέλουν κράτος ἐν κράτει (ἐπιδοκιμασίαι), οἱ ὁποῖοι ἐξηπάτησαν τὰ ἐντιμότερα στοιχεῖα τῆς παρ’ ἡμῖν κοινωνίας, οἱ ὁποῖοι ἐξηπάτησαν μέγα μέρος τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ, παραστήσαντες εἰς αὐτοὺς, ὅτι ἀρκεῖ εἷς περίπατος αὐτῶν μέχρι Θεσσαλονίκης, ὅπως ἐπιστρέψωσι στρατηγοὶ νικηφόροι. Τοῦτο θέλω ν’ ἀποκαλυφθῇ διὰ τῆς προτάσεώς μου.

§191ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν σᾶς λέγῃ εἷς Ὑπουργὸς, ὅτι ἐν τοιαύτη στιγμῇ τοῦ ἔθνους ἡ περαιτέρω συζήτησις φέρει βλάβην, συνεπὴς πρὸς ἑαυτὸν, ὀφείλετε νὰ παύσητε.

§192ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν σεῖς, κ. Χατζόπουλε, λέγητε, ὅτι ἡ πρότασίς μου εἶναι νῆμα ἐξαρτώμενον Κύριος οἶδε ἀπὸ τίνους ὕψους...

§193ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πότε τὸ εἶπα;

§194ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Χθές. Δὲν ἠθέλησα νὰ σᾶς διακόψω, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἐξαρτῶμαι ἀπὸ κανένα εἰς τοιαῦτα ζητήματα.

§195ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Λησμονεῖτε.

§196ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐνοεῖτε τοῦτο, κύριε Χατζόπουλε;

§197ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§198ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε ἀνακαλῶ. Ἐξακολουθῶ (ἀναγινώσκει): «Τίνες οἱ ὑπαίτιοι τῶν διαρκῶν ὑποχωρήσεων τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς ἀδρανείας τοῦ ναυτικοῦ τῆς Ἑλλάδος.» Κύριοι, ζητῶ διὰ τῆς παραγράφου ταύτης τῆς προτάσεώς μου τὸν ἔλεγχον, διότι σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἐν ἁπάσῃ τῇ Ἑλλάδι κατ’ οὐσίαν ἐξέλιπεν ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπὶ τὸ Κοινοβούλιον, ὄχι ἐπὶ τοὺς Βουλευτὰς τοὺς συγκροτοῦντας τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ ἐπὶ τὸν θεσμὸν τοῦ Κοινοβουλίου. Καὶ τὸ χειρότερον, ἐξέλιπεν ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπὶ τὸν θεσμὸν τῆς Βασιλείας καὶ πρὸ πάντων ἐπὶ τὴν Δυναστείαν· καὶ ἀλλοίμονον, Κύριοι, ἐὰν ὁ ἕτερος τῶν θεσμῶν τούτων, ἢ τὸ Κοινοβούλιον ἢ ἡ Βασιλεία, ἐκλείψῃ! Ἀλλοίμονον τότε, διότι ἤθελον ἐκραγῆ οἱ κυοφορούμενοι ἐμφύλιοι σπαραγμοὶ καὶ ἤθελεν ἐπέλθει πλήρης ἀποσύνθεσις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ! Διὰ τοῦτο, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι, ἐὰν διορισθῇ ἡ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς, ἤθελεν ἐξετάσει τίνες εἰσὶν οἱ ὑπαίτιοι τῶν διαρκῶν ὑποχωρήσεων· εἶναι ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ὁ τύπος τῶν Ἀθηνῶν κατήγγειλεν ἐπανειλημμένως; ἢ μήπως αἱ διαταγαὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ ἐν Θεσσαλίᾳ στρατοῦ οὐδέποτε ἐξετελέσθησαν; Ἔχω πληροφορίας περὶ τούτου ἀντιφατικάς. Δὲν δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι ἀληθὲς οὔτε τὸ ἓν οὔτε τὸ ἄλλο. Πρὸ δύο ἡμερῶν, Κύριοι, ἔλαβον συνέντευξιν μετ’ ἀξιωματικοῦ ἀνωτέρου, ἐκ τῶν ὀλίγων, οἱ ὁποῖοι ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκόν των, ὅστις κλαίων μοὶ ἔλεγεν, ὅτι οὐδεμία διαταγὴ τοῦ Διαδόχου ἐξετελέσθη. Καὶ ἐὰν τοῦτο ἀποδειχθῇ, Κύριοι, ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ ἐκ Βουλευτῶν συνισταμένη, τὸ βεβαιώσῃ, νομίζετε ὅτι θὰ προκύψῃ ἐκ τούτου ὀλίγον κέρδος διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος; Δὲν νομίζετε, ὅτι εἶναι μέγα κέρδος νὰ ἀνακτήσῃ, ἐὰν ἀνακτήσῃ, ἡ Βασιλεία τὸ γόητρον, τὸ ὁποῖον ἐξήσκει ἄλλοτε πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν; Βασιλεία δὲν ὑπάρχει, Βουλὴ δὲν ὑπάρχει, καὶ πρέπει, Κύριοι, νὰ δώσωμεν ζωὴν εἰς αὐτοὺς τοὺς θεσμούς. Καὶ αὐτὸς ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν συκοφαντεῖται· διότι ἐγράφη καὶ ἀνέγνωσά που, ὅτι, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ ἡ μάχη τοῦ Δομοκοῦ, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐζητήθη ὑπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ στρατοῦ τῆς Θεσσαλίας, ὅπως ὑποστηρίξῃ τὸ δεξιὸν κέρας ἐν Δομοκῷ, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀρχηγὸς τότε τοῦ ἐν Βελεστίνῳ στρατοῦ, ἀνενεχθεὶς εἰς τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἔλαβε διαταγὰς ἀνωτέρας νὰ μὴ ὑπακούσῃ εἰς τὸν Διάδοχον, ἀλλὰ νὰ πράξῃ ὡς θέλει, καὶ τούτου ἕνεκα δὲν μετέβη εἰς Δομοκόν. Ἐὰν τοῦτο εἶναι ἀληθὲς, Κύριοι, νὰ δώσῃ εὐθύνας, νὰ δώσῃ λόγον ὁ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος κατέστρεψε τὰς διαταγὰς τοῦ Διαδόχου· ἐὰν ὅμως εἶναι ψευδὲς, νὰ ἱκανοποιηθῇ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός. Ἢ δὲν γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι πολιτικοὶ ὑπάλληλοι, καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου, νομικοὶ σύμβουλοι, δικαστικοὶ ἀνώτεροι, συνωμότουν μετὰ ἀνθρώπων τῶν τριόδων τῶν Ἀθηνῶν, λέγοντες εἰς αὐτοὺς, ὅτι εἶχον κλείσει συμφωνίαν μετὰ τῆς Ρουμανίας, μετὰ τῆς Βουλγαρίας, μετὰ τῆς Σερβίας, μεθ’ ὅλων τῶν Κρατῶν τοῦ Αἵμου, καὶ ἤρκει μόνον ἡ κήρυξις τοῦ πολέμου, ὅπως ὁλόκληρος ἡ Ἀνατολὴ ἐξεγερθῇ, ὡς εἷς ἄνθρωπος, χάριν τοῦ Ἑλληνισμοῦ; Καὶ ὅταν ὁ πόλεμος ἐκεῖνος ἐπεκηρύχθη, Κύριοι, οἱ ὀπαδοὶ αὐτῶν ἐνέσπειρον τὸν πανικὸν εἰς τὸν στρατόν. Τίς ἀμφισβητεῖ, Κύριοι, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στόλος, ὁ τοιαύτας παραδόσεις ἔχων καὶ συγκεντρῶν εἰς ἑαυτὸν τόσας προσδοκίας τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, ἐφάνη ἀνάξιος τοῦ προορισμοῦ του; Καὶ δὲν πρέπει, Κύριοι, νὰ ἐξερευνηθῇ, τίς ὁ αἴτιος τῆς καταστάσεως αὐτῆς τοῦ ναυτικοῦ μας, ὅταν οἱ πάντες ἀποδίδουσι τὴν αἰτίαν τῆς συμφορᾶς εἰς οὐδένα ἄλλον, παρὰ εἰς ἡμᾶς ἐδῶ τοὺς διατελοῦντας μέλη τοῦ Κοινοβουλίου; Καὶ ποῖον καθίδρυμα ἐν Ἑλλάδι ὑπῆρξεν ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον τελείως ἀνεξάρτητον καὶ ἐκ τῶν Κυβερνήσεων καὶ ἐκ τῆς Βουλῆς ἢ ὁ Ἑλληνικὸς Ναύσταθμος; Καὶ εἴδετε τὰς ἀποκαλύψεις, αἵτινες καθ’ ἑκάστην δημοσιεύονται. Στόλοι ἑλληνικοὶ χωρὶς τορπίλλας! Ναύσταθμος, ἐν τῷ ὁποίῳ κατώτεροι ἀξιωματικοὶ καταγγέλλουσιν ἀνωτέρους αὐτῶν ἀξιωματικοὺς ἐπὶ κλοπῇ! Δὲν νομίζετε, Κύριοι, ταῦτα ἄξια τῆς προσοχῆς τῆς Βουλῆς; Αἱ στρατιωτικαὶ ἐπιτροπαί, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς συνέστησαν, νομίζετε ὅτι θὰ τολμήσωσι νὰ ἐξετάσωσιν ἢ νὰ θίξωσι τὰ ζητήματα ταῦτα; Εἰς ἐμὲ δὲν φαίνεται, Κύριοι, ὅτι θὰ τολμήσωσιν ἐκ στρατιωτικῆς ἱεραρχίας νὰ τὰ θίξωσι, καὶ ἂν τὰ θίξωσιν, οὐδεμίαν ἐπιῤῥοὴν θὰ ἔχῃ ἐπὶ τὸ Ἑλληνικὸν κοινὸν ἡ ἔκθεσις αὐτῶν. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, ἐπιμένω νὰ γείνῃ δεκτὴ ἀκεραία ἡ πρότασίς μου, ἡ συνταχθεῖσα ὑπ’ ἐμοῦ καὶ ὑποβληθεῖσα ἐν ὀνόματι καὶ τῶν ἄλλων τριῶν συναδέλφων.

§199Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐζήτησα νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ λάβω τὸν λόγον, ὅπως δώσω ἐξήγησίν τινα εἰς τὸν προαγορεύσαντα, ὅστις παρερμήνευσε τοὺς λόγους μου. Πάντοτε μίαν ὑπεστήριξα γνώμην, ὅτι οὐδέποτε δύναται νὰ σιγήσῃ ὁ κυβερνητικὸς ἔλεγχος. Εἰς τὸν κύριον Βουλευτὴν ἐκ Κορίνθου εἶπον, ὅτι πρέπει ν’ ἀπελπισθῶμεν περὶ ἐλέγχου, διότι δι’ ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἔλεγχος· ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας παρερμήνευσε τοῦτο καὶ ἐφάνη ἀχάριστος πρὸς ἐμὲ, διότι, ἐνῷ ἐγὼ ὑπεστήριξα τὴν πρότασίν του, ὡμίλησε καθ’ ὃν τρόπον ἐλάλησε πρὸ μικροῦ. Εἶπεν ὅτι, ὁσάκις ὁ Βουλευτὴς Γόρτυνος ἔλεγεν ὅτι εἶναι ἡμέρα, ἐγὼ φοβοῦμαι ὅτι εἶναι νύξ. Τοῦτο εἶναι ἀληθέστατον· καλῶς τὸ ἐνόησεν. Εἶναι ἀληθέστατον, διότι τὸ ἐδιδάχθην ἐκ τῆς ἱστορίας. Δὲν εἶναι ἡ στιγμὴ κατάλληλος, ἵνα ἀναμνησθῶ τῶν ἀπὸ τῆς ὑποθέσεως τοῦ Σουλιὲ, τῷ 1864, λαβόντων χώραν μέχρι σήμερον, ἀλλ’ ἀνάγκη νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Γόρτυνος, ὅτι κατὰ τὸ 1878 ἀπετέλει μέρος τῆς Οἰκουμενικῆς, ἵνα μὴ γείνῃ πόλεμος. Ἀπεσπάσθη ἀπὸ τῆς Οἰκουμενικῆς καὶ ἔκαμε μίαν ἐκστρατείαν εἰκοσιτετράωρον μέχρι Δομοκοῦ. Τῷ 1885 ἐτιμήθη ὑπὸ τῆς ἐμπιστοσύνης μεγάλης πλειονοψηφίας, ἵνα ἀνορθώσῃ τὰ οἰκονομικὰ, καὶ ὠργάνωσε τὸν εἰρηνοπόλεμον, ὁ ὁποῖος ἐπεβάρυνε διὰ τόσων ἑκατομμυρίων τὸ Κράτος. Κατὰ τὸ 1896 δὲ, πέρυσιν, ὑπέβαλε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἔτους 1897, καὶ ἀνεγινώσκομεν ἐν αὐτῷ γαλήνην, ἠρεμίαν, ἦτο δὲ οὗτος ἀντιγραφὴ τοῦ προηγουμένου· ἀλλ’ ὑποβάλλεται μετ’ ὀλίγας ἡμέρας τὸ Βασιλικὸν διάγγελμα, τὸ ὁποῖον ἐξέσχισε τὸν προϋπολογισμόν· τοῦτο δ’ ἐδέχθη ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος!...

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ, εἶσθε ἐκτὸς τοῦ θέματος.

§201Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Διατὶ, κύριε Πρόεδρε; ἦτο ἐντὸς ὁ προαγορεύσας; Ἀλλ’ εὐκόλως εἶμαι ἐντὸς, ἀρκεῖ ν’ ἀλλάξω θέσιν (μεταβαίνει εἰς τὴν θέσιν τῶν Δηλιγιαννικῶν)... (θόρυβος).

§202ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Αὐτὸ εἶναι μομφὴ κατὰ τοῦ Προεδρείου! (θόρυβος).

§203Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κατὰ τὸ 1896 λοιπὸν ἐγένοντο ὅσα εἶπον, ἀλλὰ κατὰ Ἰανουάριον ἦλθον εἰδήσεις ἐκ Κρήτης, καὶ ὁ τότε κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλεγεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχε νὰ κάμῃ τίποτε, ὤφειλε νὰ σταυρώσῃ τὰς χεῖρας, ἀλλ’ ἐντὸς 24 ὡρῶν ἔπεμπεν εἰς Κρήτην δύο πολεμικὰ πλοῖα χάριν τῆς εἰρήνης!... Αὐτὰ τὰ γεγονότα μὲ ἀναγκάζουσι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι πρέπει νὰ ὑποπτεύωμαι τὰς διαβεβαιώσεις τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας σήμερον ἀπεκάλυψε τὸν σκοπὸν τῆς προτάσεώς του, ὅτι τὸ ἔκαμεν, ἵνα ἀποκαλυφθῇ ἡ ἀλήθεια πρὸς ἀνόρθωσιν τοῦ θεσμοῦ τῆς Βασιλείας! Ἀλλ’ ἐὰν πράγματι αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπός, φοβοῦμαι ὅτι θὰ μετανοήσῃ, διότι ἐπεχείρησεν ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας τὸ ἔργον τοῦτο.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος εἶναι ἐγγεγραμμένος. Τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§205ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Γ. Μελισσηνοῦ καὶ Ἠλ. Ζέγγελη, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 140. Ἐκ τούτων 77 εἶπον Ὄχι, 58 Ναί, καὶ 5 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ περὶ ἀναβολῆς πρότασις ἀπεῤῥίφθη.

§208ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς τὴν οὐσίαν.

§209Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἐπιτρέπεται πλέον συζήτησις ἐπὶ τῆς οὐσίας· θὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν.

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν περὶ διορισμοῦ ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς πρότασιν τῶν κ. κ. Πετιμεζᾶ καὶ Πετροπουλάκη λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι.

§211Ι. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§212Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ὑπάρχῃ δισταγμὸς περὶ τῆς παρουσίας τοῦ ἀπαιτουμένου κατὰ τὸ Σύνταγμα ἀριθμοῦ Βουλευτῶν, νὰ γείνῃ ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§213ΚΑΡΑΤΖΑΣ. Ὁ κ. Στεφάνου ἔφερεν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§214ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ψηφοφορηθῇ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἡ πρότασις τῶν κ. κ. Πετιμεζᾶ καὶ Πετροπουλάκη, καὶ θ’ ἀποδειχθῇ ἐκ τῆς ψηφοφορίας, ἐὰν ἦναι ἀπαρτία.

§215Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀναγνώσατε τὸν κατάλογον, κύριε Πρόεδρε, πρὸς βεβαίωσιν τῆς ἀπαρτίας. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος. Μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 86. Ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Αὔριον τὴν 4ην ὥραν μετὰ μεσημβρίαν ἔχομεν συνεδρίασιν. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 9 καὶ 40′ μ. μ.