1897.02.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 52

Τῆς 11 Φεβρουαρίου 1897.

(Τρίτη)

Ὥρα 4 καὶ 20′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καθ’ ἣν ἐδώκαμεν χθὲς ὑπόσχεσιν πρὸς τὴν Βουλὴν, ἠσχολήθημεν κατὰ τὸ ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης διαῤῥεῦσαν χρονικὸν διάστημα νὰ συμπληρώσωμεν τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐκρίναμεν ἀναγκαίας ἐπὶ τοῦ λυπηροῦ συμβεβηκότος, τοῦ λαβόντος χώραν ἐν Χανίοις τῆς Κρήτης κατὰ τὰς μεταμεσημβρινὰς ὥρας τῆς παρελθούσης Κυριακῆς. Δυστυχῶς μέχρι τῆς ὥρας ταύτης δὲν συνεπληρώθησαν πᾶσαι αἱ κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν ἀναγκαῖαι πληροφορίαι, ὑποθέτω δὲ, ὅτι θέλομεν δυνηθῆ νὰ συμπληρώσωμεν αὐτὰς λίαν προσεχῶς. Ἑπομένως δὲν νομίζω, ὅτι εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἐκθέσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ διατρέξαντα καὶ ἐκδηλώσωμεν τὰς ἐπ’ αὐτῆς γνώμας ἡμῶν, παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν,—γνωρίζων τὸ ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον ἔχει,—νὰ ἀναστείλῃ αὐτὸ μέχρις ὅτου συμπληρώσωμεν τὰς πληροφορίας.

§2Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἐφαντάζετο ν’ ἀκούσῃ, ὅ,τι πρὸ μικροῦ ἠκούσαμεν, διότι νομίζω, ὅτι ἐμεσολάβησε τοσοῦτον χρονικὸν διάστημα, ὥστε δὲν ἐπετρέπετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λέγῃ, ὅτι δὲν εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον, ὅπως ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ζητηθείσας πληροφορίας. Ὅταν αἱ ἐφημερίδες, ἔχουσαι πενιχρὰ τὰ μέσα, κατώρθωσαν ἀπὸ τῆς πρώτης ἑσπέρας νὰ μεταδώσωσιν εἰς τὸ κοινὸν πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι ἐκ τῶν ὑστέρων κατὰ τὸ πλεῖστον ἀπεδείχθησαν ἀκριβεῖς, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς χθὲς ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶχε τηλεγραφήματα ἐκ Μήλου, δὲν εἶναι, νομίζω, σπουδαῖον τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχε τὰ μέσα νὰ κομίσῃ μέχρι τῆς σήμερον προσθέτους τοὐλάχιστον πληροφορίας, διότι τὸ μεταξὺ τῆς Κρήτης καὶ τῆς Μήλου διάστημα εἶναι τοιοῦτον, ὥστε, ἀφοῦ ὑπάρχουσι τορπιλλικὰ σκάφη, ἦτο, νομίζω, τὸ εὐκολώτερον πάντων νὰ ἔχωμεν ἀπὸ πολλοῦ χρόνου τὰς ζητηθείσας πληροφορίας. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν οὕτω κρισίμοις ἀληθῶς στιγμαῖς, κατὰ τὰς ὁποίας ἐναγωνίως ἅπαν τὸ Ἑλληνικὸν ἀναμένει νὰ μάθῃ τὴν τύχην του καὶ τί ἐξ ὅλων ἔλαβε χώραν, ἐξ ὅσων δημοσιεύονται ἀνὰ πᾶσαν ὥραν, ἀφοῦ ἔχομεν πληροφορίας ὅτι καὶ ὁ ἀποκλεισμὸς ἐκηρύχθη ἐν Κρήτῃ, δὲν ἐνόμισεν ἆρά γε ἄξιον ἡμῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἡ διάδοσις αὕτη ἦναι ἀληθὴς ἢ μή; Δὲν θέλω βεβαίως νὰ πιέσω τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἠδύνατο ν’ ἀνακοινώσῃ, ἀλλ’ ἐπὶ τετελεσμένων γεγονότων νομίζει ὅτι δυνάμεθα νὰ μένωμεν ἀκόμη ἐν ἀμφιβολίᾳ; Ἡ πρώτη εἴδησις ἦτο, ὅτι ὅλοι οἱ ἡνωμένοι στόλοι ἐκανονιοβόλησαν τοὺς ἐπαναστάτας, ἐκτὸς τῶν Ἰταλικῶν πλοίων· μανθάνομεν σήμερον, ὅτι δὲν μετέσχον καὶ τὰ Γαλλικά, καὶ περὶ τούτου οὐδεμίαν πληροφορίαν ἐπίσημον ἔχομεν! Χθὲς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τί ἆρά γε εἶναι αὐτὴ ἡ οὐδετέρα ζώνη; πότε συνωμολογήθη καὶ ὑπὸ ποῖον τύπον; Εἰς ταῦτα ἀπήντησεν, ὅτι εἶναι μία ἐκ τῶν πέντε ἐπιθυμιῶν τῶν κυρίων ναυάρχων, περὶ τῆς ὁποίας ἐγένοντο μόνον διαπραγματεύσεις, ἀλλ’ ὄχι ἀπόφασις, αὕτη δὲ ἀφορᾷ μόνον τὸν στρατὸν τῆς κατοχῆς, οὐχὶ δὲ καὶ τοὺς ἐπαναστάτας. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ἐδημοσιεύθη τηλεγράφημα τοῦ Ἐθνικοῦ Πρακτορείου, τὸ ὁποῖον διετυμπανίσθη ἀνὰ πᾶσαν τὴν ὑφήλιον, ὅτι οἱ ἐπαναστάται ἐξῆλθον τῆς ζώνης! Ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου ἐπὶ τῶν δημοσιευομένων τηλεγραφημάτων, καὶ πολλάκις παρεμποδίζει καὶ τηλεγραφήματα, τὰ ὁποῖα ἴσως δὲν ὤφειλε νὰ παρεμποδίσῃ, νομίζει ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπιτρέψῃ τοιαύτας δημοσιεύσεις, καθ’ ἣν στιγμὴν εἰς τὰ Κοινοβούλια τῆς Εὐρώπης τίθεται ἐπὶ τοῦ τάπητος τὸ Κρητικὸν ζήτημα, ἢ μᾶλλον τὸ Ἑλληνικόν; — διότι περὶ τοῦ ὅλου Ἑλληνισμοῦ πρόκειται. Μία ψευδὴς διάδοσις, ὅτι ὅτι οἱ ἐπαναστάται εἶχον ὑπερβῆ τὴν δῆθεν ὁρισθεῖσαν ζώνην, δύναται νὰ κλονίσῃ τὰς πεποιθήσεις. Καὶ ὅταν δὲν ὑπάρχῃ ζώνη διὰ τοὺς ἐπαναστάτας, πῶς ἐπετράπησαν τοιαῦτα δημοσιεύματα; καὶ ἀφοῦ δὲν ὑπερέβησαν τοιαύτην ζώνην, πῶς ἡ Κυβέρνησις δὲν τὰ διαψεύδει; Ἀλλ’ ἡ σιγὴ αὕτη τῆς Κυβερνήσεως συμπίπτει μὲ ὑποκώφους ψιθυρισμοὺς, ὅτι καθ’ ὃν χρόνον αἱ σφαῖραι ἐκ τῶν θωρηκτῶν ἐῤῥίπτοντο κατὰ τῶν ἐπαναστατῶν ἐκ τοῦ λιμένος τῶν Χανίων, ἄλλαι σφαῖραι, μᾶλλον ὕπουλοι, ἐῤῥίπτοντο ἐν Ἀθήναις περὶ ἡγεμονίας ἐν Κρήτῃ. Καὶ ὅταν ἡ Κυβέρνησις διατελῇ ὑπὸ τὸ κράτος φόβου καὶ τρόμου, μὴ τυχὸν ἡ σιγὴ αὕτη ἔχῃ ὡς αἰτίαν τὸν φόβον τῆς ἀπολογίας; Ἐγὼ βεβαίως δὲν ἀξιῶ, ὅτι ἀγαπῶ τὴν πατρίδα μου πλειότερον τῶν κυρίων Ὑπουργῶν καὶ τῶν ὑποστηριζόντων τὴν Κυβέρνησιν· ἀλλὰ ἕκαστος ἔχει ἰδιαιτέραν ἐντολὴν πρὸς ἐκπροσώπευσιν, καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράζῃ τὴν ἰδίαν του γνώμην καὶ κατὰ τὴν ἰδίαν ἀντίληψιν, ἀλλὰ τὴν γνώμην του ὀφείλει νὰ τὴν ἐκφράσῃ ἐγκαίρως. Ἡ Κρήτη εἶναι πλέον χώρα Ἑλληνική· ἡ Κρήτη ἦτο ἐλευθέρα ἀπὸ τοῦ 1822 μέχρι τοῦ 1830, καὶ εἶτα ἀπεδόθη πάλιν εἰς τὸν τουρκικὸν ζυγόν· ἡ Κρήτη εὑρέθη ἡνωμένη μετὰ τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τῆς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλληνικὴ σημαία ἐπισήμως διὰ τοῦ στρατοῦ τῆς κατοχῆς εὑρίσκεται ἐκεῖ κατὰ διαταγὴν τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς Ἑλλην. Κυβερνήσεως, ἵνα ἀποδιώξῃ τοὺς Τούρκους καὶ ἐφαρμόσῃ τοὺς Ἑλληνικοὺς νόμους. Ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς μετέβη ἐκεῖ κατὰ πρόσκλησιν τῶν Κρητῶν, οἵτινες ἐκήρυξαν τὴν ἕνωσιν· ἡ Κρήτη λοιπὸν εἶναι ἐλευθέρα, καὶ μόνον παρ’ ἡμῶν δύναται νὰ ὑποδουλωθῇ ἐκ νέου. Ὅταν δὲ τοιαύτη ἦναι ἡ ἀντίληψις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ πάντων ἡμῶν, ψιθυρίζηται δὲ καὶ σπουδαίως, ὅτι γίνεται πρότασις περὶ ἡγεμονίας τῆς Κρήτης, ἀλλ’ ἡμεῖς διατελοῦμεν ἀκόμη ἐν ἀγνοίᾳ τί ἔλαβε χώραν ἀπὸ τῆς Κυριακῆς, νομίζει ἡ Κυβέρνησις ὅτι δυνάμεθα νὰ μένωμεν ἀκόμη ἐν τοιαύτῃ ἀγνοίᾳ, ὅταν ἐκ τῶν ἄλλων διαβημάτων καὶ τῶν ἄλλων ἐκδηλώσεων καὶ κυβερνητικῶν μέτρων δὲν ἐμπνέηται ἡ πεποίθησις, ὅτι εἴμεθα ἕτοιμοι ν’ ἀντιμετωπίσωμεν τὰ ἐνδεχόμενα καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἴσως ὤφειλον ἀπὸ τῆς χθὲς νὰ ἔχωσι γείνῃ; Διὰ τοῦτο, κύριοι Βουλευταί, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν δύναται νὰ ἔχῃ δικαιολογίαν, λέγουσα ὅτι μετὰ πάροδον τόσων ἡμερῶν δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ συμπληρώσῃ τὰς χθὲς χορηγηθείσας ἀτελεστάτας πληροφορίας· καὶ τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον μανθάνομεν, ὅτι οἱ Ἕλληνες στρατιῶται ἀπεκλείσθησαν δι’ ἑρμητικοῦ ἀποκλεισμοῦ, ἀπηγορεύθη εἰς αὐτοὺς πᾶσα τροφή, πᾶν πολεμοφόδιον, ἀπηγορεύθη καὶ αὐτὴ ἡ συνεννόησις καὶ ἡ ἀλληλογραφία! Δὲν νομίζω ὅτι διερχόμεθα τοιαύτας περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἐπιτρέπεται ν’ ἀναμένωμεν πλέον, καὶ ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι εἰς τοιαύτας κρισίμους περιστάσεις ἀπαιτεῖται ψυχραιμία οὐ μόνον τῶν κυβερνητῶν καὶ τοῦ Βασιλέως, ἀλλὰ καὶ πάντων τῶν πολιτῶν. Οἱ ἐθνικοὶ ἀγῶνες ἔχουσι βεβαίως τὰς δοκιμασίας των, καὶ πάντοτε δὲν εἶναι εὐχάριστα τὰ ἀγγέλματα, ἀλλὰ διερχόμεθα ἴσως τὸ κρισιμώτερον σημεῖον τοῦ ἀγῶνος, ἐὰν θὰ ἐξακολουθήσωμεν βαδίζοντες πρὸς τὸ σημεῖον, τὸ ὁποῖον ἀπεφασίσαμεν νὰ διευθυνθῶμεν κατ’ ἐντολὴν πάνδημον καὶ ἀμετάτρεπτον. Τὴν σιγήν, ἐπαναλέγω, τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν περιέμενον καὶ τὴν ἤκουσα μετὰ λύπης, τὴν σιγὴν συνδυάζω μὲ τὰ θρυλλούμενα, καὶ κατέχομαι ὑπὸ τρόμου.

§3Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν γνωρίζω μετὰ τίνος συνδυάζει τὴν σιγὴν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βόλου, οὐδὲ θέλω νὰ ἐπηρεάσω αὐτὸν εἰς τὰς ἑρμηνείας, τὰς ὁποίας δίδωσιν εἰς τὴν σιγὴν ταύτην. Ὀφείλω ὅμως νὰ ἀναμνήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡμεῖς ἠσχολήθημεν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς χθὲς μόνον ἐπὶ ἑνὸς θέματος, ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ κανονιοβολισμοῦ τῶν πλοίων τῶν ἡνωμένων στόλων κατὰ τῶν κατεχόντων τὸ παρὰ τὰ Χανία τῆς Κρήτης ὀχυρὸν, ἑπομένως ἐπὶ τούτου ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ταύτας ὑπεσχέθημεν χθὲς, ταύτας δὲ τὰς πληροφορίας ἀνεκοινώσαμεν, ὅτι δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ δώσωμεν σήμερον. Δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἄλλων θεμάτων, οὐδὲ περὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ, οὐδὲ περὶ τῆς πορείας αὐτοῦ, οὐδὲ περὶ τῶν 15 ἐπαναστάσεων, τὰς ὁποίας μέχρι τοῦδε διέπραξε, ζητῶν τὴν ἕνωσίν του μετὰ τῆς Ἑλλάδος, οὐδὲ περὶ τῶν ἄλλων ποικίλων θεμάτων, τὰ ὁποῖα συνδέονται μετὰ τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος. Μόνον περὶ ἑνὸς ἐπρόκειτο, ἐπρόκειτο ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀνακοινώσῃ σχετικὰς πρὸς τὸν κανονιοβολισμὸν πληροφορίας, καὶ εἶπον ὅτι τὰς πληροφορίας ἡμῶν ταύτας δὲν ἠδυνήθημεν νὰ συλλέξωμεν. Δὲν διστάζω νὰ ἀνακοινώσω ὑμῖν ποίας πληροφορίας ζητοῦμεν νὰ πορισθῶμεν, ὅπως κατανοηθῇ, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν ἐντὸς 24 ὡρῶν νὰ ἔχωμεν αὐτάς. Ἐὰν ἐλέχθη πρὸς δικαιολογίαν τοῦ κανονιοβολισμοῦ, ὅτι οἱ ἐπαναστάται προσέβαλον ὀχυρὸν, τὸ ὁποῖον ἔκειτο ἐντὸς τῆς ζώνης τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν Χανίων, τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον, τοῦ ὁποίου δὲν ἐξετάζω οὐδὲ τὴν βάσιν οὐδὲ τὴν ἰσχὺν, ἔπρεπε νὰ ἐξετάσωμεν, καὶ νὰ πληροφορηθῶμεν θετικῶς, ἂν τὸ ὀχυρὸν, τὸ ὁποῖον προσεβλήθη, εἶναι πράγματι ἢ δὲν εἶναι ἐντὸς τῆς ζώνης τῆς πόλεως. Ὡσαύτως, ἐὰν ἐλέχθη πρὸς δικαιολογίαν τοῦ κανονιοβολισμοῦ, ὅτι πρῶτοι οἱ Κρῆτες Ἕλληνες, πρῶτοι αὐτοὶ προσέβαλον, ἔπρεπε νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν εἶναι ἀκριβὲς τοῦτο, πρῶτοι αὐτοὶ προσέβαλον; ἢ προσέβαλον πρῶτοι οἱ Μουσουλμάνοι Κρῆτες, ἢ οἱ στρατιῶται Κρῆτες; Αὐτὰς τὰς δύο πληροφορίας ὠφείλομεν νὰ συλλέξωμεν, διὰ νὰ παρασκευάσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν πλῆρες θέμα, εἴτε δεκτικὸν συζητήσεως, εἴτε δεόμενον καὶ ῥητῆς τῆς γνώμης αὐτῆς. Αὐτὰς τὰς δύο πληροφορίας δὲν ἠδυνήθημεν νὰ ἔχωμεν πλήρεις· ἴσως ἔχωμεν αὐτὰς ἐντὸς τῆς αὔριον. Περὶ ἄλλων θεμάτων, ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ φέρῃ κρίσιν, ἡμεῖς δὲν ἐμποδίζομεν τὴν συζήτησιν, ἀνεκοίνωσα δὲ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπεσχέθημεν χθὲς, δὲν ἠδυνήθημεν νὰ τὸ χορηγήσωμεν σήμερον εἰς τὴν Βουλὴν. Οὐδεμίαν σιγὴν οὐδ’ ἐπιβάλλομεν, οὐδὲ σιγὴν τηροῦμεν, ἀλλ’ ἐξεπληρώσαμεν καθῆκον, τὸ ὁποῖον εἴχομεν.

§4Γ. ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, γεγονὸς βαρυσήμαντον, ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀνεξίτηλον καταλείπουσι τὴν μνήμην αὐτῶν εἰς τὴν καρδίαν τῶν ἀδικουμένων λαῶν, διεπιστώθη χθὲς ἐπισήμως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, εἰδήσεις δὲ νεώτεραι ἀφικόμεναι διαλευκαίνουσι τὰς στυγερὰς αὐτοῦ λεπτομερείας. Οἱ ἡνωμένοι στόλοι τῆς χριστιανικῆς καὶ πεπολιτισμένης Εὐρώπης...

§5Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λεγομένης πεπολισμένης.

§6Γ. ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Ἐγὼ ποιοῦμαι διάκρισιν μεταξὺ Κυβερνήσεων καὶ λαῶν, οἱ δὲ λαοὶ τῆς Εὐρώπης δὲν ἔπαυσαν βεβαίως νὰ ὦσι πεπολιτισμένοι, οὐδὲ εὐθύνονται διὰ τὰ ἔργα τῶν Κυβερνήσεων αὐτῶν... Οἱ ἡνωμένοι, εἶπον, Κύριοι, στόλοι τῆς χριστιανικῆς καὶ πεπολιτισμένης Εὐρώπης, συμμαχοῦντες πρὸς τὰς ἀγρίας ὀρδὰς τοῦ μαινομένου Μουσουλμανικοῦ συρφετοῦ, ἐκανονιοβόλησαν ἐν Κρήτῃ τοὺς στρατιώτας τῆς ἐλευθερίας, μαχομένους ὑπὸ τὴν σημαίαν τοῦ Σταυροῦ καὶ τῆς Ἑλλάδος. Ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ, ἀντιπρόσωπος τοῦ ἐλευθέρου ἔθνους, ἀλλὰ καὶ τοῦ δουλωμένου γένους ἐντολοδόχος, ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ διαμαρτυρηθῇ ἐπισήμως κατὰ τοῦ βανδαλισμοῦ τούτου, τοῦ καταῤῥυπαίνοντος τὴν τιμὴν τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, νὰ διαμαρτυθῇ οὐχὶ πρὸς τὰς Κυβερνήσεις, ἀλλὰ πρὸς τοὺς πεπολιτισμένους λαοὺς, καὶ νὰ διαμαρτυρηθῇ ἐν ὀνόματι τῆς ἀτιμαζομένης ἀνθρωπότητος, τῆς σφαγιαζομένης ἐλευθερίας καὶ τῶν κατατυλουμένων ἀπαραγράπτων δικαίων τοῦ Ἑλληνισμοῦ (εὖγε! εὖγε!). Ἐὰν, Κύριοι, αἱ Κυβερνήσεις τῶν Κρατῶν, ἀγνώμονες, δὲν ἐνθυμοῦνται πλέον ποίαν πρὸς τὰ δίκαια ταῦτα ὀφείλουσι προστασίαν καὶ ἡ ἀνθρωπότης καὶ ὁ πολιτισμὸς, οἱ λαοὶ δὲν λησμονοῦσιν, ὄχι, διότι τὰ αἰσθήματα τῶν λαῶν δὲν ἀποξηραίνει ὁ στυγνὸς τοῦ συμφέροντος ἐγωϊσμὸς (εὖγε!). Πρὸς τὰ εὐγενῆ λοιπὸν ταῦτα τῶν λαῶν αἰσθήματα, πρὸς τὰς γενναίας τῆς καρδίας αὐτῶν ὁρμὰς ἃς ἀπευθύνωμεν τὴν ἔντονον ἡμῶν κατὰ τοῦ βανδαλικοῦ ἀδικήματος διαμαρτυρίαν, καὶ μὲ τὸν βαθὺν τοῦ ἠδικημένου πόνον, ἀλλὰ καὶ μὲ τὸ θάῤῥος τοῦ συναισθήματος τῆς ἀδικίας, ἃς ἀνακράξωμεν πρὸς τοὺς μεγάλους, τοὺς γενναιόφρονας κληρονόμους τῶν ἀρετῶν τοῦ Κοδριγκτῶνος καὶ τοῦ Derigny: «ἀναστηλώσατε τὴν τιμὴν τῆς Εὐρώπης, ἀπαλείψατε ἀπὸ τοῦ μετώπου αὐτῆς τὸ στίγμα, τὸ ὁποῖον κατεζόφωσε τὴν λαμπηδόνα τοῦ Ναυαρίνου» (εὖγε! εὖγε!). Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ ἡ διαμαρτυρία αὕτη. Αἱ ἀπὸ ἄκρου εἰς ἄκρον τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, αἱ ἀπὸ τῶν περάτων τοῦ κόσμου, ὅπου πάλλει καρδία Ἑλληνικὴ, ἀντηχοῦσαι ἐκδηλώσεις τῶν πανελληνίων πόθων, παροτρύνουσαι καὶ τὸν Βασιλέα καὶ τὴν Κυβέρνησιν εἰς γενναίαν δρᾶσιν, ἀντιμετωπίζουσαν μετὰ θάῤῥους καὶ ἀντὶ πάσης θυσίας οἱανδήποτε περιπέτειαν, αἱ ἐκδηλώσεις αὗται φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ λάβωσι τὸ χρῖσμα καὶ τὸ κῦρος τῆς ἐπισήμου ἐθνικῆς ἐτυμηγορίας, καὶ ἡ ἐπισημοτέρα φωνὴ τῆς Ἑλλάδος, ἡ φωνὴ τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ ἐκπέμψῃ καὶ πρὸς τὰς Κυβερνήσεις καὶ πρὸς τοὺς λαοὺς τὸ σάλπισμα τῆς μεγάλης, τῆς ἀνεκκλήτου ταύτης ἀποφάσεως τοῦ Ἑλληνισμοῦ (ἐπευφημίαι). Ἐγὼ τοὐλάχιστον, κύριοι Βουλευταί, ὕστατος μεταξὺ ὑμῶν ἐν τῇ κοινοβουλευτικῇ βαθμίδι, ἀλλὰ πρῶτος ἴσως ἐν τῇ ἀφοσιώσει πρὸς τὴν Βασιλείαν, ἐν τῷ ἐνθουσιασμῷ ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, μόνον ὑπὸ τὸν ἀπόλυτον ὅρον τοιαύτης ἐθνικῆς δράσεως αἰσθάνομαι ὅτι ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συνεχίσω τὴν ἀφοσίωσιν καὶ τὸν ἐνθουσιασμόν μου. Διὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν ἐκτίμησιν καὶ τὴν ψῆφον ὑμῶν πρότασιν, ἣν παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ὅπως ἀναγνώσω (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἑλληνικὴ Βουλή, τὸ πανελλήνιον ἑρμηνεύουσα αἴσθημα καὶ φρόνημα, βαθὺ ἐκδηλοῖ τὸ ἄλγος αὐτῆς ἐπὶ τῷ ἀτυχεῖ γεγονότι τοῦ κανονιοβολισμοῦ τῶν ἐν Κρήτῃ γενναίων τῆς ἐλευθερίας μαχητῶν ὑπὸ τῶν ἡνωμένων στόλων τῆς χριστιανικῆς καὶ πεπολιτισμένης Εὐρώπης. Καταλείπουσα δὲ τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ γεγονότος τούτου εἰς τοὺς πεπολιτισμένους λαοὺς, ὑστάτην ποιεῖται εἰς τὰ γενναῖα αὐτῶν αἰσθήματα ἔκκλησιν ὑπὲρ τῶν ἐν Κρήτῃ σφαγιαζομένων ἱερῶν δικαίων τῆς ἐλευθερίας καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Παροτρύνει δὲ καὶ τὸν Βασιλέα καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐμμείνωσιν εἰς τὴν ἐγκαινισθεῖσαν γενναίαν ἐθνικὴν δρᾶσιν, ἀντιμετωπίζοντες μετὰ θάῤῥους καὶ ἀντὶ πάσης θυσίας πᾶσαν περιπέτειαν.»

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σκουλούδης ἔχει τὸν λόγον.

§8ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐρωτήσατε ἐπὶ τῆς προτάσεως.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τὴν ὑποβληθεῖσαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι)...

§10Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν νομίζετε, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ πρότασις εἶναι δεκτικὴ συζητήσεως; Διότι πρὸ πάντων, ἵνα ἡ Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος ἀποφήνηται γνώμην ἐπὶ τοῦ γενομένου κανονιοβολισμοῦ, πρέπει πρῶτον νὰ ὑποβάλωμεν εἰς αὐτὴν τὰς πληροφορίας, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα πρὸ ὀλίγου.

§11ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλεῖ ἤδη ἐπὶ τετελεσμένου γεγονότος, διότι ὁ κ. Πρόεδρος προεκάλεσε τὴν Βουλὴν εἰς ψηφοφορίαν καὶ αὕτη ἀπεφάνθη δι’ ἀναστάσεως. Ἂν νομίζῃ ὅτι πρέπει νὰ καταψηφίσῃ τὴν πρότασιν, ἔχει μέσον.

§12Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἀπήγγειλεν ὁ κ. Πρόεδρος τὸ ἀποτέλεσμα, καὶ διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ ἦναι πόρισμα ἐρεύνης καὶ συζητήσεως. Δὲν εἶμαι κατὰ τῆς προτάσεως, ἀλλ’ εἶναι ἄξιον τῆς σοβαρότητος τῆς Βουλῆς νὰ μὴ προβῇ εἰς ἐπιψήφισιν προτάσεως πρὶν ἢ ἀκούσῃ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ὅλας τὰς πληροφορίας, τὰς σχετικὰς πρὸς τὸν κανονιοβολισμόν.

§13ΡΑΛΛΗΣ. Τὰς πληροφορίας θὰ τὰς ἀναμένωμεν ἐπὶ πολὺ ἀκόμη, ἀλλὰ τὸ ζήτημα ἤδη εἶναι ζήτημα Κανονισμοῦ. Ὑπεβλήθη πρότασις παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Καλαμπάκας. Ἐπὶ ταύτης ὁ κ. Πρόεδρος ἐζήτησε τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, καὶ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἠρωτήθη ἡ Βουλὴ παρὰ τοῦ κ. Προέδρου. Ἀλλὰ πρὶν ἢ ἀπαγγελθῇ τὸ ἀποτέλεσμα, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θέλει νὰ ἐξουδετερώσῃ τὴν ψηφοφορίαν. Εἰς τοῦτο δὲν ἔχει δικαίωμα ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, διότι εὑρισκόμεθα εἰς τὸ στάδιον τῆς ψηφοφορίας, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ στάδιον τῆς συζητήσεως.

§14ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Αἱ ἀγορεύσεις εἶναι περιτταί. Τὸ Προεδρεῖον πρέπει ν’ ἀποφανθῇ.

§15ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§16Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν δύναταί τις ν’ ἀγορεύσῃ πρὶν ἢ ἐκφωνηθῇ τὸ ἀποτέλεσμα (θόρυβος).

§17Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ὤφειλον νὰ ποιήσωμαι ἀνακοίνωσιν εἰς τὴν Βουλὴν τῆς παρατηρήσεως ἢ τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν προχείρως ἔκρινα, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀνακοινώσω αὐτῇ, χωρὶς νὰ διΐσταμαι εἰς τὴν οὐσίαν. Ἡ γνώμη μου εἶναι, ὅτι πρὸς ἀξιοπρεπεστέραν παράστασιν τοσοῦτον σπουδαίας ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς ἔπρεπεν ἡ Βουλὴ νὰ περιμείνῃ. Ἂν θέλετε νὰ ἀγορεύσητε, εἶσθε κύριοι, ἂν ὁ κ. Πρόεδρος σᾶς ἀφήσῃ.

§18ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ παντὸς ἤθελον παρακαλέσει τοὺς σπεύδοντας πρὸς μίαν τοιαύτην συζήτησιν περὶ τοῦ τί λέγει ὁ Κανονισμὸς ἐπὶ τοιούτου θέματος, ἤθελον πρὸ παντὸς τοὺς παρακαλέσει νὰ παύσωσι τὴν τοιαύτην συζήτησιν. Ἀλλοίμονον, Κύριοι, ἐὰν ὑπετίθετο πρὸ στιγμὴν, ὅτι τοιαύτη ἠγείρετο παρ’ ἡμῖν διαφωνία, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη νὰ σπεύσωμεν εἰς διαμαρτυρίας, καὶ ἐὰν ἐτέθη εἰς ἀμφισβήτησιν ἡ φιλοπατρία τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους καὶ ἐγείρεται συζήτησις περὶ τοῦ ἂν ἐψηφίσθη ἢ ὄχι πρότασις, ἡ ὁποία εἶναι ἐψηφισμένη εἰς τὴν καρδίαν ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους! Ὑπάρχουσιν αἰσθήματα, ὑπάρχουσιν φρονήματα σύμπαντος τοῦ ἔθνους πολὺ ὑψηλότερα καὶ ἰσχυρώτερα τῶν τοιούτων συζητήσεων καὶ ψηφοφοριῶν! Τὰ φρονήματα ταῦτα ἤθελε τὰ καταβιβάσει τις πολὺ, ἐὰν ἔθετεν εἰς ψηφοφορίας ἐνταῦθα, καὶ ἂν ἐνόμιζεν ὅτι ἤθελον δηλωθῆ ὑπὸ τῆς ἐν τῇ Βουλῇ παμψηφίας. Ἀλλοίμονον εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, ἐὰν ἦναι ἀνάγκη νὰ ἐκφράσῃ δήλωσιν, ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ὑπέβαλεν εἰς αὐτὴν, ἵνα εἴπωσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑλλάδος, ὅτι διαμαρτύρονται κατὰ τῆς πράξεως ἐκείνης τοῦ κατὰ Ἑλλήνων βομβαρδισμοῦ, κατὰ Ἑλλήνων μαχομένων ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας καὶ τῶν δικαίων τῆς ἀνθρωπότητος! Ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία τῆς Ἑλλάδος διὰ μιᾶς τῇ ἀληθείᾳ μόνης ἐκφράσεως δύναται νὰ ἐκφράσῃ τὸ αἴσθημά της, διὰ τῆς ἐκφράσεως τῆς σιωπῆς, ὡς μὴ δυναμένη νὰ εὕρῃ καὶ μεταχειρισθῇ ἐκφράσεις ἀναλόγους πρὸς τὴν πρᾶξιν τῶν Μεγάλων Δυνάμεων. Ὅταν ἔχωμεν τοὺς λαοὺς τοὺς πεπολιτισμένους, τοὺς ξένους πρὸς ἡμᾶς, ὅταν ἔχωμεν τὴν ξένην δημοσιογραφίαν, ὅταν ἔχωμεν λαοὺς ὁλοκλήρους στιγματίζοντας τὴν πρᾶξιν αὐτὴν, τί νὰ εἴπῃ ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία; τί νὰ προσθέσῃ; Ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία μίαν αἰσθάνεται ἀνάγκην, νὰ συγκρατήσῃ διὰ μίαν στιγμὴν ἐν ἑαυτῇ τὸ φρόνημα, τὸ ὁποῖον ἔχει! ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία εἶναι τὸ κέντρον τοῦ ἡφαιστείου, τὸ ὁποῖον μετ’ ὀλίγον πρόκειται νὰ ἐκραγῇ. Ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία παρίσταται σήμερον ἐν Ἑλλάδι ὡς ὁ κρατὴρ ὁ μυκώμενος, ὁ ὁποῖος δὲν ἐξεῤῥάγη ἀκόμη. Μίαν ἔκφρασιν ἔχει νὰ ἐκφράσῃ ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία, προκαλουμένη ὁσονούπω ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ προσδιορίσωσι τὴν κατάλληλον στιγμὴν, ὁπότε θὰ ὑψώσῃ τὴν μεγάλην φωνήν της πρὸς σύμπαντα τὸν Ἑλληνισμὸν, φωνὴν, ὄχι πλέον παραπόνων πρὸς τὰς Κυβερνήσεις τῆς Εὐρώπης! ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία θὰ ἐκραγῇ ὡς τὸ κυριώτερον κέντρον τοῦ ἡφαιστείου σύμπαντος τοῦ Ἑλληνισμοῦ, θὰ ἐκραγῇ ἀπευθυνομένη πρὸς τὸν ἁπανταχοῦ τῆς γῆς Ἑλληνισμόν. Τίς ἡ ἀνάγκη νὰ ἐκφράσωμεν διὰ τῶν τοιούτων προτάσεων, ὁποία ἡ ἀναγνωσθεῖσα, λύπας πρὸς τὴν Εὐρώπην, παράπονα, διαμαρτυρίας; Ἄλλοτέ ποτε ἀληθῶς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἐξέφερε μίαν διαμαρτύρησιν κατὰ τῶν Δυνάμεων, αἵτινες εἶχον πέμψει καθ’ ἡμῶν τοὺς στόλους αὐτῶν, διαμαρτύρησιν λαμπρὰν, ἥτις καὶ εἰς συγγράματα τοῦ διεθνοῦς δικαίου ὡς πρότυπον μνημονεύεται. Τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο λέγεται ὅτι εἶχε συντάξει ὁ Θουβενέλ· ἀλλ’ ἡ διαμαρτύρησις ἐκείνη συνώδευε τὴν καταναγκαστικὴν ὑποχώρησιν. Μήπως ἔχομεν ἀνάγκην καὶ εἴμεθα σήμερον εἰς περίπτωσιν τοιαύτης τινὸς διαμαρτυρίας; Νομίζω λοιπὸν, Κύριοι, οὐχὶ μόνον περιττὸν, ἀλλὰ καὶ ἐπιβλαβὲς, τολμῶ νὰ εἴπω, νομίζω κατώτερον τῶν αἰσθημάτων, ἃ αἰσθάνεται ἡ Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος, τὸ νὰ σπεύσῃ νὰ ψηφίσῃ τοιαύτας σήμερον προτάσεις! Καὶ μήπως ἆρά γε ἐξεδηλώθη μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης διαφωνία τις; Μήπως ὑπάρχει ἀνάγκη ἢ συμφέρον τι πρὸς ἀντεγκλήσεις; Μήπως ἐδόθη ἀφορμὴ, ἵνα σπεύσωμεν εἰς παροτρύνσεις πρὸς τὸν Βασιλέα καὶ τὴν Κυβέρνησιν; Πρόκειται σήμερον περὶ τῆς ὑπάρξεως αὐτῆς καὶ περὶ τῆς τιμῆς τοῦ Ἑλληνισμοῦ· καὶ πρέπει ἆρά γε ἢ συμφέρει νὰ ὑπονοηθῇ, ὅτι χρειάζονται παροτρύνσεις; Ὅταν ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνισμὸς ἐνθουσιᾷ, ἀκούων καθημερινῶς τοὺς λόγους τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος, οἰκτρὰ τῇ ἀληθείᾳ παραφωνία εἶναι καὶ αἱ συζητήσεις καὶ αἱ παροτρύνσεις καὶ αἱ ψηφοφορίαι, ὅσαι προκαλοῦνται τοσοῦτον ἀτόπως ἐν ταῖς κρισιμωτάταις ταύταις στιγμαῖς. Ὑπάρχει ὑπὸ τοῦ Συντάγματος τεταγμένος ὁ ἀνώτατος ἀντιπρόσωπος τοῦ Κράτους, ὁ καὶ κατὰ τὸ Σύνταγμα καὶ κατὰ τὴν πασιφανῆ τῶν πραγμάτων ἀλήθειαν πάντων ἁρμοδιώτατος, καὶ ὅταν βλέπωμεν ὅτι ὁ ἀνώτατος ἀντιπρόσωπος τοῦ Κράτους μετέρχεται γλῶσσαν πολὺ ἐντονωτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν μετερχόμεθα ἡμεῖς, καὶ ὅτι τὴν γλῶσσαν αὐτὴν τὴν συνοδεύουν τὰ πράγματα, διότι αὐτὰ τὰ τέκνα αὐτοῦ, μὲ αὐτὴν τὴν γλῶσσαν συνοδευθέντα, μετέβησαν, ὅπου μετέβησαν, μὴ ἆρά γε ζηλοτυποῦντες ἡμεῖς ἀξιοῦμεν καὶ σπεύδομεν νὰ ἐπιδείξωμεν παρορμήσεις καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν Βασιλέα; Καὶ πόθεν ἐκδηλοῦνται ἴχνη διαφωνίας; Ἀλλ’ ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν πράττει ὅ,τι πρέπει νὰ πράξῃ, ἐὰν φρονῇ τις ὅτι ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται ἄλλως, ὅτι ἔχει ὀπισθοβουλίας, μὴ συμβιβαζομένας μὲ τοὺς λόγους καὶ τὰ πράγματα, ὅτι παραγνωρίζει καθήκοντα ὕψιστα, μὴ δὲν ὑπάρχει ὁ ἁρμοδιώτατος ἐπόπτης καὶ κριτὴς πάντων τούτων, καὶ χρειάζεται νὰ παρέμβωμεν ἐκ πρωτοβουλίας ἡμεῖς; Ὅταν ὅμως ἤμεθα πάντες σύμφωνοι, ὅταν ὁμοφωνῶμεν ἐν τῇ γενικῇ δράσει, ὅλα ταῦτα, τὰ ὁποῖα λαμβάνουσι χώραν ἐνταῦθα, ἀποβαίνουσι λίαν ἐπιβλαβῆ. Πρὸ ὀλίγου ὑπῆρχεν ἴσως στάδιον συζητήσεών τινων, ὑπῆρχον ἴσως δισταγμοὶ, ἀλλ’ ὑπῆρχε καὶ στάδιον ἄλλο ἐνεργείας, διότι δὲν εἴχομεν νὰ κάμωμεν καὶ μὲ τὴν Εὐρώπην. Τότε καὶ ἀφ’ ἧς στιγμῆς μάλιστα τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἐκήρυξε τὴν Κρήτην κατειλημμένην παρ’ ἑαυτοῦ, ἠδύνατο ἐλευθέρως ἡ Βουλὴ νὰ ἀπευθύνῃ τινὰ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὡς περὶ τμήματος τῆς χώρας ἡμῶν ἀναμφισβητήτου. Παρουσιάσθη ὅμως ἤδη καὶ ἄλλη φάσις ἐκ τῆς ἀκατανοήτου ἀναμίξεως τῆς Εὐρώπης, βλέπομεν δ’ εὐτυχῶς παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐξακολουθουμένην τὴν αὐτὴν πορείαν, συμφώνως πρὸς τὰς προθέσεις σύμπαντος τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἐν τοιαύτῃ φάσει τοῦ ζητήματος ἡ πρόκλησις ἐξηγήσεων καὶ πληροφοριῶν, ἡ ἄτοπος, ἵνα μή τι χεῖρον εἴπω, περιέργεια, μοὶ φαίνεται ὅτι ἀντιβαίνει εἰς τὰ καλῶς ἐννοούμενα ἐθνικὰ συμφέροντα. Διότι περὶ τίνος πρόκειται; Περὶ ἐνεργείας ἢ περὶ κανονισμοῦ τῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἐγὼ προβαίνω περαιτέρω. Δὲν εἶμαι, ὡς Βουλευτής, ἐκ τῶν λίαν πειθαρχούντων, ὡς ἴσως γνωρίζετε, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἔλαβεν ἀκόμη τὰς πληροφορίας ταύτας, καὶ δι’ αὐτὸ δὲν τὰς χορηγεῖ. Ἠδύνατο νὰ εἴπῃ: «τὰς ἔλαβον, ἀλλὰ δὲν συμφέρει νὰ τὰς χορηγήσω». Λοιπόν, διὰ νὰ μὴ παρατείνω τὸν λόγον, νομίζω πρῶτον, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐζήτησε τὸν λόγον πρὶν καταφανῇ ἀποτέλεσμά τι, πρὶν ἀκόμη καλῶς ἀκούσωμεν τὴν πρότασιν αὐτήν, δεύτερον, ὅτι θὰ ἦτο κἄτι τι ἀκατανόητον, πῶς ἡ Βουλή, ἐνῷ προηγουμένως ὑπῆρχε συζήτησις σχετική, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅτι θὰ πληροφορήσῃ τάχιστα τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ λαβόντος χώραν, τίνος ἄρά γε ἕνεκα λόγου σπεύδει ἡ Βουλὴ νὰ ἐκφράσῃ τὰ αἰσθήματά της αὐτά; Μήπως ὑποτίθεται ὅτι δὲν ἔχει αὐτὰ τὰ αἰσθήματα, καὶ πρέπει νὰ τὰ ἐκφράσῃ σήμερον, διότι, ἐὰν δὲν τὰ ἐκφράσῃ σήμερον, ἐπέρχεται ζημία; Πρὸς Θεοῦ, ἂς ἀπομακρύνωμεν τοιαύτας παρεξηγήσεις, ἐνδεχομένας καὶ ἐπικειμένας, τῶν αἰσθημάτων μας, αἵτινες τὸ ὀλιγώτερον δύνανται νὰ θεωρηθῶσι μὴ σοβαραὶ καὶ μὴ δεικνύουσαι τὴν συναίσθησιν τοῦ μεγέθους τοῦ ζητήματος καὶ τῆς φάσεως, τὴν ὁποίαν ἔλαβε.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μερλόπουλος.

§20ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἀφήσατε τοὺς λόγους. Τὸ Προεδρεῖον ν’ ἀποφανθῇ.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τίνος θέματος; Ὅ,τι συμβαίνει αὐτὴν τὴν στιγμήν, συμβαίνει καθ’ ἑκάστην. Σήμερον ὅμως παραδόξως γίνεται ἡ παρατήρησις, πῶς ἐπιτρέπεται νὰ ὁμιλήσουν οἱ Βουλευταί, ἐνῷ ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν τὸ ζήτημα. Ἀλλ’ αὐτὸ γίνεται καθ’ ἑκάστην. Τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν θέτω ζήτημα, ζητεῖ τις τὸν λόγον, ἐγὼ δὲ δὲν ἀπαγγέλλω τὸ ἀποτέλεσμα, ἐὰν ἴδω ὅτι ὑπάρχει τις θέλων νὰ λάβῃ τὸν λόγον.

§22Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλ’ εἶναι δυνατόν, κύριε Πρόεδρε, πρότασιν, ἡ ὁποία περιέχει ἐννοίας τοσοῦτον μεγάλας, τοσοῦτον σοβαράς, συνδεομένας μετὰ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων καὶ ἐπηρεαζούσας αὐτά, νὰ ψηφοφορήσωμεν καὶ νὰ παραδεχθῶμεν, χωρὶς οὐδὲ κἂν νὰ ἀναγνώσωμεν; Αὐτὸ εἶναι πρωτοφανές! Μήπως πρόκειται περὶ τροπολογίας τινὸς νομοσχεδίου; Ἐγὼ αὐτός, ὁ ὁποῖος ἡγοῦμαι τῆς πλειοψηφίας, ὁμολογῶ ὅτι μοὶ ἐπέδειξεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαμπάκας σημείωμά τι, καὶ εἶπον αὐτῷ «πολὺ καλά, προτείνατε», χωρὶς νὰ ἀναγνώσω αὐτό, ὑπολαβὼν ὅτι ἦτο ἁπλοῦν τι καὶ ἀβλαβὲς σημείωμα· οὐδ’ ἐγνώριζον τί περιεῖχεν. Ἀλλὰ ποῖος εἶναι ὁ κίνδυνος, ἐὰν ἀναβληθῇ δι’ αὔριον ἡ ψηφοφορία;

§23ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πολὺ ὀρθῶς.

§24Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω μίαν τροπολογίαν, ἣν θὰ ἀναπτύξω (θόρυβος). Βεβαίως δυνάμει τοῦ Κανονισμοῦ δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ συζήτησις, ἀλλὰ τοιαύτη ἐπετράπη· ἀφοῦ δὲ ἄλλοι ὡμίλησαν, θὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγώ. Ἡ Βουλὴ ἐδέχθη ὅ,τι καὶ ἄλλοτε...

§25ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε συνάδελφε...

§26ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὑποβάλητε τροπολογίαν.

§27ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πρέπει ν’ ἀναβληθῇ.

§28Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τυπωθῇ ἡ τροπολογία.

§29Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριοι, ἐπαραξενεύθην πάντοτε μὲ τοὺς κυρίους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ ἐμποδίζωσι τὸν λόγον ἀπὸ τῆς θέσεώς των, πολλάκις χωρὶς νὰ γνωρίζωσι καὶ περὶ τίνος πρόκειται νὰ ὁμιλήσῃ ὁ ζητῶν αὐτόν· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἐπιτρέπω νὰ μοῦ κανονίζωσι, τί πρέπει νὰ ὁμιλήσω καὶ πῶς καὶ πότε πρέπει νὰ ὁμιλήσω, διότι καλῶς γνωρίζω πότε ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσω, συμφώνως μὲ τὸν Κανονισμὸν, οὗτινος ἐπόπτης εἶναι ὁ Πρόεδρος. Ὅτε πρὸ μικροῦ ὡμίλησα, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὐηρεστήθη ν’ ἀπαντήσῃ, ἐπειδὴ ὅμως καὶ ἄλλοι ἔλαβον τὸν λόγον, δὲν ἠθέλησα νὰ ἀπαντήσω ἀμέσως εἰς τὸν κύριον Πρωθυπουργόν. Ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαμπάκας ἐπὶ θέματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου καὶ ἐγὼ εἶχον πρότασιν, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἠθέλησα νὰ μακρύνω τὴν συζήτησιν, ἐσεβάσθην τὴν θέλησιν τῆς Βουλῆς. Ἀφοῦ ὅμως πρόκειται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς θέμα συζητήσεως αὔριον, ἢ νὰ γείνῃ ψηφοφορία ἄλλη σήμερον, ἔχω δὲ διάφορον γνώμην, σᾶς ἐρωτῶ, ἁρμόζει νὰ τὴν ὑποβάλω ἢ ὄχι; Τὸ ζήτημα δὲν ἐξηντλήθη, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλεγε πρὸ μικροῦ, ὅτι μόνον ἐπὶ δύο ζητημάτων ἠσχολήθη: αʹ) ἐὰν ὑπῆρξεν ἰδιαιτέρα ζώνη, καὶ βʹ) τίνες ἔδωκαν τὸ πρῶτον ἀφορμήν. Ἐγὼ εἰς τοῦτο δὲν ἀμφισβητῶ, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παρέλιπε νὰ μᾶς πληροφορήσῃ τίνα πλοῖα καὶ τίνων Κυβερνήσεων ἐκανονιοβόλησαν...

§30Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πάντα τὰ ἐλλιμενισμένα ἐν τῷ λιμένι τῶν Χανίων πλοῖα, πλὴν τῶν Ἰταλικῶν καὶ τῶν Γαλλικῶν.

§31Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπυροβόλησαν ὡς ἐκ τῆς θέσεως αὐτῶν, ἢ διότι δὲν εἶχον διαταγάς.

§32Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀλλ’ ἠρώτησα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ περὶ ἄλλου τινός· ἠρώτησα, ἐὰν διετάχθη ὁ ἀποκλεισμός...

§33Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπίσημον διακοίνωσιν δὲν ἔχομεν· εἰδήσεις τοιαύτας ἀκούομεν...

§34Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀλλ’ ἐν τούτοις δημοσιεύονται τηλεγραφήματα, τὰ ὁποῖα διέρχονται ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ἀποκλεισμὸς ἐγένετο. Ἐὰν ἐνόμιζεν ὅτι δὲν ἐγένετο, ἔπρεπε νὰ δημοσιευθῇ τοῦτο, ἵνα μὴ ταράσσηται ἡ κοινὴ γνώμη (θόρυβος). Ἡ πρότασις ἡ ὑποβληθεῖσα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Καλαμπάκας, εἶναι διμερής. Ἡ μία εἶναι διαμαρτύρησις διὰ τοὺς κανονιοβολισμοὺς τῶν ἡνωμένων στόλων, ἡ ἄλλη εἶναι παρότρυνσις τῆς Κυβερνήσεως. Ἤκουσα ἀντιῤῥήσεις καὶ ὡς πρὸς τὰ δύο μέρη τῆς προτάσεως. Συμφωνῶ ὅτι ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἀντίῤῥησις ὡς πρὸς τὸ δεύτερον μέρος, ἀλλὰ δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφον, ὑποστηρίζοντα ὅτι δὲν ἀπαιτεῖται διαμαρτυρία τοῦ Σώματος, οὐχὶ διότι ὑπάρχει διαφωνία, ἀλλὰ πρὸς ἐπισημοποίησιν τῆς διαμαρτυρίας καὶ πρὸς ἐκδήλωσιν τῆς εὐγνωμοσύνης εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν συμμετέσχον εἰς τὴν βανδαλικὴν ἐκείνην πρᾶξιν τῶν Κυβερνήσεων (θόρυβος).

§35ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Ὅλοι συμμετέσχον, διότι ὅλοι συνυπέγραψαν.

§36Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁ Ἰταλὸς Καβαλλότης εἶπε τὴν μεγαλειτέραν τῶν ἀληθειῶν, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχῃ ὁμοφωνία τῶν Δυνάμεων, αὕτη εἶναι ἀδύνατος ἀπέναντι τῆς ὁμοφωνίας τῶν λαῶν, καὶ ἔχομεν καθῆκον ἐντεῦθεν νὰ ὑψώσωμεν φωνὴν διαμαρτυρίας κατὰ τῶν Κυβερνήσεων ἐκείνων, αἵτινες κατὰ παραγνώρισιν ὅλων τῶν ὅρων, γραπτῶν καὶ ἀγράφτων, προέβησαν εἰς τὴν βανδαλικὴν ἐκείνην πρᾶξιν. Ἀλλὰ καὶ καθῆκον εὐγνωμοσύνης ἔχομεν πρὸς τὰ Κράτη τὰ μὴ συμμετασχόντα. Πάντοτε περὶ τοιούτων θεμάτων πρέπει νὰ διαιρῶμεν τὰς Κυβερνήσεις ἀπὸ τοὺς λαοὺς, διότι εἴμεθα εὐγνώμονες πρὸς ὅλους τοὺς λαοὺς τῆς γῆς, καθόσον πρὸς ὅλους ὀφείλομεν χάριτας, διότι εὐτυχῶς ἁπανταχοῦ ὑπῆρξαν καὶ ὑπάρχουσι φιλέλληνες, ἀλλὰ σπανίως ἐλάβομεν ἀφορμὰς εὐαρεσκείας πρὸς τὰς ξένας Κυβερνήσεις· ὅταν δὲ διὰ τῆς περιλαλήτου ταύτης ὁμοφωνίας τῶν Δυνάμεων ἀπεφασίσθη ἡ δολοφονία τῶν ἐν Κρήτῃ Χριστιανῶν ὑπὸ τὸν τύπον παρασκευῆς τῆς ἐφαρμογῆς νέου πολιτεύματος, ἠξίουν βεβαίως αἱ Κυβερνήσεις ἐκεῖναι νὰ μείνῃ ἡ Ἑλλὰς ἀπαθής, ὡς ἔμεινεν ἐπὶ 32 ἔτη. Καὶ ὅταν ἡ Ἑλλὰς ἀφυπνισθεῖσα ἀπεφάσισε τέλος νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν της, βεβαίως αἱ Κυβερνήσεις ἐκεῖναι, αἵτινες ἀποβλέπουσιν εἰς τὰ ἴδια αὐτῶν συμφέροντα, δὲν ἠδύναντο νὰ μὴ ἐξεγερθῶσι, διότι μία ἐξ αὐτῶν, ἥτις ἐξέφραζε τρυφερὰ αἰσθήματα πρὸς ἄλλον λαὸν ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ὅταν ἐξέσχιζε τὴν συνθήκην τοῦ Βερολίνου καὶ κατελάμβανε τμῆμα τῆς Τουρκικῆς κυριαρχίας, ἐξεδήλου τρυφερὰ αἰσθήματα κατὰ τὴν σφαγὴν τῶν Ἀρμενίων ὑπὲρ αὐτῶν καὶ ὑπὸ τύπον γενικώτερον κατὰ τοῦ Σουλτάνου, ἀλλ’ ὅταν ἦλθεν ἡ στιγμὴ ἐπὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἔθιγον τὰ συμφέροντα αὐτῆς, ἔῤῥιψε τὸ προσωπεῖον καὶ ἐτέθη ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ἀντεθνικῶν κινημάτων. Ὁ Βασιλεὺς καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἐκτελοῦντες ῥητὴν καὶ σαφῆ ἐντολὴν τοῦ ἔθνους, ἐπὶ τῇ προσκλήσει τῶν Κρητῶν, κατέλαβον τὴν νῆσον. Αἱ Δυνάμεις ἠνέχθησαν τὸ Βασιλικὸν διάβημα· τὸ τετελεσμένον γεγονὸς δὲν ἔχει βεβαίως διεθνῆ ἀναγνώρισιν, ἀλλ’ οὐχ ἧττον εἶναι ἀναμφισβήτητον. Κατὰ τί ἆρά γε ταῦτα διαφέρουσιν ἀπὸ τὰ ἐν τῇ Ἀνατολικῇ Ῥωμυλίᾳ, ἅτινα ἐχειροκρότησεν ἢ ἐκύρωσεν ἡ Εὐρώπη; Καὶ ἐρωτῶ τοὺς πωλήσαντας τὴν Πάργαν ἀντὶ 666,000 ταλλήρων καὶ τοὺς ἁρπάσαντας τὴν Κύπρον καὶ τοὺς αὐθαιρέτως καταλαβόντας τὴν Αἴγυπτον, ποῖος ἦτο ὁ τίτλος των; Καὶ ἐρωτῶ τοὺς παραλαβόντας τὸ Σλέσβιγκ καὶ τὸ Ὁλστέϊν ἀπὸ τὴν Δανίαν, τίνα τίτλον εἶχον; Καὶ ἐρωτῶ τοὺς καταλαβόντας τὴν Βοσνίαν καὶ τὴν Ἑρζεγοβίνην, τίνα εἶχον τίτλον; Ἀλλὰ συνεμάχησαν μετὰ τῶν Βεγγαζίων, ὑπὸ τὰς ζωηρὰς διαμαρτυρίας τῶν λαῶν, τοὺς ὁποίους κυβερνῶσι, καὶ καθ’ ὃν χρόνον ὁ κ. Κούρζων διεβεβαίου ὅσα γνωρίζετε, λαμβάνων τὴν προσήκουσαν ἀπάντησιν ἀπὸ τὸν κ. Γλάδστωνα καὶ τὸν κ. Ἅρκουρ. Παραλείπω νὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ τὴν ὁμόδοξον ἐκείνην Πολιτείαν, ἥτις βεβαίως δὲν ἠδύνατο νὰ μὴ μᾶς μισῇ, διότι ὀνειροπολεῖ τὸ Βυζάντιον καὶ ὀρέγεται τὸν Βόσπορον καὶ τὸν Ἑλλήσποντον. Ἐνῷ λοιπὸν βλέπομεν τὰς Κυβερνήσεις, αἵτινες ἀπεφάσισαν νὰ ταχθῶσιν εἰς τὸ στρατόπεδον τῶν δολοφονούντων τοὺς Χριστιανοὺς τῆς Κρήτης, ἐκείνων, οἵτινες ἀπεφάσισαν νὰ καταδικάσωσιν εἰς τὸν διὰ πείνης θάνατον τοὺς Ἕλληνας στρατιώτας, ἀκούομεν ὅμως τοὺς λαοὺς διαμαρτυρομένους. Ὅθεν ὀφείλομεν νὰ ὑψώσωμεν ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου βήματος φωνὴν διαμαρτυρίας κατὰ τῶν ἀδίκων Κυβερνήσεων. Διὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρότασιν σύντομον καὶ ἀναγομένην μόνον εἰς τὸ πρῶτον μέρος, περὶ τοῦ ὁποίου καὶ ἡ ἑτέρα πρότασις. Ἡ πρότασίς μου ἔχει ὡς ἀκολούθως (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων, ὁμοφώνως διερμηνεύουσα τὴν δικαίαν τοῦ ἔθνους ἀγανάκτησιν ἐπὶ τῷ κανονιοβολισμῷ τῶν ἀγωνιζομένων ἐν Κρήτῃ ὑπὸ στόλων Χριστιανικῶν Δυνάμεων, ζωηρῶς διαμαρτύρεται κατὰ τοῦ ἀπανθρώπου τούτου μέτρου, καὶ εὐγνωμονεῖ πρὸς τοὺς ἁπανταχοῦ λαοὺς, τοὺς ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἀγῶνος συνηγοροῦντας.» Ἀλλ’ ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Καλαμπάκας εἶχε καὶ παρόρμησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βασιλείαν. Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ Βασιλεὺς δὲν ἔχουσι πλέον ἀνάγκην ἄλλων παρορμήσεων, διότι οὐδαμοῦ ἠκούσθη φωνὴ ἀναιροῦσα τὴν χορηγηθεῖσαν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ Βασιλεὺς ἔλαβον πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἐθνικοῦ προγράμματος καὶ θρίαμβον τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς, διότι νομίζω ὅτι δὲν προσήκει πλέον ἡ παρόρμησις. Νομίζω ὅμως, ὅτι περὶ ἄλλου πρέπει νὰ γείνῃ παρατήρησίς τις. Ἀπὸ πολλῶν ἡμερῶν ἀκούομεν, ὅτι πάντα ταῦτα γίνονται καθ’ ἡμῶν, διότι ἐννοοῦσι νὰ ἐπιβάλλωσιν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τοὺς Κρῆτας ἡγεμονίαν ἐν Κρήτῃ. Καὶ δύναται μὲν ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ ἀπαντήσῃ εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ ὁμιλῶ, ἐὰν νομίζῃ ὅτι παραβλάπτει τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἀλλ’ ἐγώ, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους, καθ’ ἣν στιγμὴν ἔγκριτα Εὐρωπαϊκὰ φύλλα βεβαιοῦσι τὸ γεγονὸς τοῦτο, ἔχω τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ ἐρωτήσω, ἐὰν προταθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ἐκ νέου ὑποδούλωσις τῆς Κρήτης, ἐὰν προταθῇ τοὐλάχιστον ἔστω Ἡγεμονία τῆς Κρήτης, τί θὰ πράξῃ;...

§37ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν λέγονται αὐτὰ τὰ πράγματα.

§38ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, περὶ τίνος συζητοῦμεν; Τί εἶναι τὸ θέμα;

§39Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Διότι τὴν πρότασιν τῆς Ἡγεμονίας θεωρῶ τὴν μᾶλλον ἐπίβουλον καὶ αὐτῆς τῆς ἐκ νέου ὑποδουλώσεως, τὴν μᾶλλον καταχθόνιον, τὴν μᾶλλον ἀπαισίαν, καὶ τὴν μᾶλλον ἀντεθνικὴν, καὶ μάλιστα καθ’ ὃν τρόπον διατυποῦται (θόρυβος), ἀλλὰ καὶ ὑπὸ οἱονδήποτε τύπον. Διὰ τοῦτο, μεθ’ ὅλην τὴν ἀδημονίαν τινῶν ἐκ τῶν κ. συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἀτυχῶς νομίζουσιν, ὅτι δύνανται νὰ μοὶ ἀπαγορεύσωσι τὴν ἐκδήλωσιν τῆς γνώμης μου, ἐθεώρησα καθῆκόν μου, ἀκριβῶς ἤδη, ὅτε ἀκούονται τὰ περὶ τούτου, νὰ διαμαρτυρηθῶ στεντορείᾳ τῇ φωνῇ κατὰ πάσης τοιαύτης ὑπονοίας, καὶ νὰ ὑποστηρίξω ὅτι ἡ Ἑλλὰς μίαν καὶ μόνην ὀφείλει νὰ δώσῃ ἀπάντησιν μετὰ τὸν βανδαλικὸν βομβαρδισμὸν τῶν ἐπαναστατῶν, τὴν κήρυξιν τοῦ πολέμου κατὰ τῆς Τουρκίας, τὴν πανστρατιᾷ, τὴν ἐπὶ κεφαλῆς σύμπαντος τοῦ Ἑλληνισμοῦ προχώρησιν τῶν Ἑλληνικῶν στρατευμάτων εἰς τὴν ὑπόδουλον Ἑλλάδα. Οὐδεμία ἄλλη ἀπάντησις δύναται νὰ δοθῇ. Καὶ ταύτην ἀναμένει τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, ἀλλὰ καὶ ταχέως καὶ ἐπαρκῶς, ἐφ’ ὅσον αἱ περιστάσεις τὸ ἐπιτρέπουσιν.

§40ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὀφείλω, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐπαναφέρω τὸ ζήτημα εἰς τὴν θέσιν του. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαμπάκας συνάδελφος ὑπέβαλε πρότασιν εἰς τὴν Βουλήν. Ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης, μὴ ὑπαρχούσης ἀντιῤῥήσεως, προεκλήθη ἡ Βουλὴ παρὰ τοῦ κ. Προέδρου εἰς ψηφοφορίαν, καὶ ἀφοῦ ἠγέρθη σύσσωμος ἡ Βουλὴ καὶ ἐπεψήφισε τὴν πρότασιν ταύτην, ἐπικροτούσης καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τῶν ἀκροατηρίων αὐτῶν, πρὶν ἢ προφθάσῃ νὰ ἀπαγγείλῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἐγερθεὶς ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐκήρυξε πρόωρον τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προτάσεως ταύτης. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἐὰν ἐφήρμοζεν αὐστηρῶς τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, ὤφειλεν ἀμέσως νὰ δηλώσῃ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι οὐδεμία τοιαύτη πρότασις δύναται νὰ γείνῃ. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχεν ἀμφιβολίαν περὶ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ψηφοφορίας, τὸ ὁποῖον ὅμως προηγουμένως ὤφειλε νὰ ἀπαγγείλῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, τότε ἐδικαιοῦτο νὰ ζητήσῃ νὰ τεθῇ τὸ θέμα κατ’ ἀντίθετον τρόπον, ἢ νὰ προκαλέσῃ ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Ἐὰν τοῦτο ἐγίνετο, βεβαίως ἡ μακρὰ αὕτη συζήτησις, ἡ ἐκτὸς τοῦ προκειμένου θέματος, δὲν θὰ ἀπησχόλει ἐπὶ τοσαύτην ὥραν τὴν Βουλήν. Ἐγὼ, Κύριοι, νομίζω, ὅτι οὐδείς, ἀπολύτως οὐδεὶς λόγος συντρέχει ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς. Τί περιέχει ἡ πρότασις αὕτη; Δύο ἐννοίας· ἡ μία ἔννοια εἶναι ἡ ἑξῆς· ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκδηλοῖ τὸ ἄλγος αὑτῆς ἐπὶ τῷ κανονιοβολισμῷ τῶν Κρητῶν ὑπὸ τοῦ ἡνωμένου στόλου τῶν Μ. Δυνάμεων. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, Κύριοι, οἱαιδήποτε λεπτομέρειαι καὶ ἂν γνωσθοῦν μέχρι τῆς αὔριον, εἶναι δυνατόν ποτε αἱ λεπτομέρειαι αὗται νὰ μεταβάλωσι τὸ θλιβερὸν τῷ ὄντι γεγονὸς τοῦ κανονιοβολισμοῦ τῶν Κρητῶν ὑπὸ τῶν ἡνωμένων στόλων τῆς Εὐρώπης; Εἶναι δυνατὸν αἱ λεπτομέρειαι αὗται, τὸ ἄλγος, τὸ ὁποῖον νῦν ἐξεδήλωσεν ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῷ θλιβερῷ γεγονότι, νὰ μεταβάλωσιν εἰς χαράν, ὥστε νὰ θέλῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀποτρέψῃ νῦν αὐτὴν ἀπὸ τῆς ἐκδηλώσεως τοῦ τοιούτου ἄλγους, διότι πιθανὸν νὰ γνωσθῶσιν εἶτα γεγονότα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ σᾶς ἀναγκάσωσι νὰ μεταβάλητε αἰσθήματα; Αὕτη, Κύριοι, εἶναι ἡ πρώτη ἔννοια τῆς προτάσεως, περὶ τῆς ὁποίας νομίζω ὅτι οὐδεμία δευτέρα γνώμη δύναται νὰ ὑπάρξῃ ὅτι εἶναι ἀνεπίδεκτος οἱασδήποτε συζητήσεως. Ἔρχεται δευτέρα ἔννοια τῆς προτάσεως. Ἡ Βουλὴ παροτρύνει τὸν Βασιλέα καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐγκαινισθεῖσαν σήμερον ἐθνικὴν δρᾶσιν. Καὶ ἐπὶ τῆς ἐννοίας ταύτης, Κύριοι, δύναται νὰ ὑπάρξῃ δευτέρα γνώμη; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν νομίζῃ ὅτι ἐπῆλθον τοιαῦτα γεγονότα, ὥστε νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ καὶ ὁ Βασιλεὺς καὶ ἡ Κυβέρνησις τὴν γενναίαν ἐκείνην δρᾶσιν, ἣν ἐπέβαλεν εἰς αὐτὴν ὄχι μόνον ἡ Βουλή, ἀλλὰ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὀφείλει νὰ δηλώσῃ τοῦτο πάραυτα. Ἀλλ’ ἐὰν ἐμμένῃ ἐν τῇ τοιαύτῃ ἀποφάσει καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐὰν ἐννοῇ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν μέχρι τοῦδε γενναίαν δρᾶσιν, τότε αὐτὸς πρῶτος ὀφείλει νὰ σπεύσῃ νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν δύναται νὰ τεθῇ ἐν ἀμφιβόλῳ ἡ τοιαύτη πολιτεία τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἑπομένως οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν δύναται νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐπ’ αὐτοῦ ψῆφος τῆς Βουλῆς. Κατ’ οὐσίαν, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι ὄχι μόνον οὐδεὶς λόγος συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς, ἀλλὰ τοὐναντίον πάντες οἱ λόγοι συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ψηφοφορίας τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς οὐσίας ἔχομεν τὸν λόγον τὸν τυπικὸν, ἔχομεν τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, ὅτι, ἀφοῦ ἅπαξ ἐτέθη τὸ ζήτημα εἰς ψηφοφορίαν, δὲν ἐπιτρέπεται συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ· ἡ Βουλὴ κέκληται εἴτε νὰ ψηφίσῃ τὴν πρότασιν ταύτην, εἴτε νὰ τὴν ἀποκρούσῃ, ἐὰν νομίζῃ ὅτι τοῦτο συμβιβάζεται πρὸς τὴν τιμὴν καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν αὐτῆς, πρὸς τὴν τιμὴν καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, πρὸς τὰ τιμαλφέστατα συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ ὁλοκλήρου.

§41Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἡ συζήτησις ἡ γενομένη μετὰ τὴν λαβοῦσαν χώραν ἀπόπειραν πρὸς ψηφοφορίαν συνετέλεσεν, ἵνα μάθωμεν, ὅτι ἡ πρότασις περιέχει δύο θέματα, θίγει δύο ζητήματα, εἶναι πρότασις σύνθετος καὶ οὐχὶ ἁπλῆ. Ἐγώ, ἀκούων τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἀναπτύσσοντος τὴν πρότασιν, ὑπέλαβον ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἐκδηλώσεως τῶν ἐντυπώσεων καὶ τῶν αἰσθημάτων τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῷ ἀκούσματι τοῦ κανονιοβολισμοῦ τοῦ γενομένου ἐν Χανίοις κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Κυριακήν. Ἀλλ’ ἡ πρότασις περιλαμβάνει καὶ ἄλλο τι· προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα ἡ Βουλὴ παροτρύνῃ τὸν Βασιλέα καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐμμείνωσιν εἰς τὴν πολιτείαν, τὴν ὁποίαν ἐνεκαίνισαν. Τίς ἡ ἀνάγκη, ἵνα παροτρύνῃ ἡ Βουλή; Βεβαίως διότι ἐκρίθη ὅτι ἡ Κυβέρνησις — καὶ δὲν ὁμιλῶ περὶ τοῦ Βασιλέως, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα κακῶς περιελήφθη ἐν τῇ προτάσει, — διότι, λέγω, ἡ Κυβέρνησις κρίνεται ὡς βραδύνουσα νὰ πράξῃ ὅ,τι πρέπει, ὡς βραδυποροῦσα, ἑπομένως ὡς ἔχουσα ἀνάγκην πιέσεως, προτροπῆς, ἵνα βαδίσῃ πρὸς τὰ ἐμπρός! Ἐὰν ἡ πρότασις αὕτη ἐψηφίζετο καὶ ἐγίνετο ἀποδεκτὴ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, εὐθὺς ὡς ἠθέλομεν ἀναγνώσει τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν δὲν ἀνέγνωμεν, ἠθέλομεν πεισθῆ, ὅτι ἡμεῖς ἔπρεπε νὰ λάβωμεν τοὺς πίλους ἡμῶν καὶ νὰ ἀπέλθωμεν τοῦ Ὑπουργείου. Καὶ ἤθελεν ὑπάρξει μοναδικὸν φαινόμενον, ἡ πλειοψηφία, ἡ μειοψηφία, πάντες νὰ ψηφίσωσιν ὁμοθυμαδὸν πρότασιν, ἕνεκα τῆς ὁποίας ἀμέσως μετὰ τὴν ψηφοφορίαν παρῃτήθη τὸ Ὑπουργεῖον, διότι ἡ ψηφισθεῖσα ὁμοθυμαδὸν πρότασις περιεῖχεν ἐκδήλωσιν ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης. Καὶ οἱ παρόντες Ὑπουργοὶ οὐδὲ κἄν συνηγόρησαν ὑπὲρ ἑαυτῶν! Τὸ θέαμα τῷ ὄντι ἤθελεν εἶσθαι ἀξιοπερίεργον, καὶ ἤθελεν ἑλκύσει, ὑποθέτω, τὴν προσοχὴν σύμπαντος τοῦ κόσμου. Καὶ ὄντως τί συνέβη; ὑπεβλήθη πρότασις ἐφ’ ἧς οὐδεὶς ἔλαβε τὸν λόγον, ἣν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀληθῶς χαίρω, διότι ἀκροώμενος τοῦ πρώτου μέρους τῆς προτάσεως, τοῦ περιέχοντος ἐκδήλωσιν κατὰ τῶν Δυνάμεων, ἐζήτησα ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ ἀναβάλῃ νὰ ψηφίσῃ αὐτὴν, ἵνα σκεφθῶμεν καλλίτερον τὸ πρᾶγμα καὶ ἡ Βουλὴ κρίνῃ αὐτὸ, ἀφοῦ καὶ ἡμεῖς προσαγάγωμεν εἰς αὐτὴν τὰς πληροφορίας, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην. Ὑποθέτω ὅτι ἡ Βουλὴ πείθεται, ὅτι εἶναι δικαία ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινα· ὁμολογῶ δ’ ὅτι, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἐπιμείνει νὰ ψηφίσῃ τὴν πρότασιν, ὡς ἔχει, ἡμεῖς θὰ εἴμεθα ἠναγκασμένοι, ἐν ᾗ περιπτώσει αὕτη ἤθελε γείνῃ ἀποδεκτὴ, νὰ ἀποταθῶμεν εἰς τὸν Ἡγεμόνα καὶ νὰ καταθέσωμεν τὰς παραιτήσεις μας, διότι τοιαύτην πολιτείαν ἐπιβάλλει ἡ πρότασις. Ὀφείλω λοιπὸν νὰ δηλώσω, καὶ δηλῶ δημοσίᾳ, ἵνα ἀκούσωσι πάντες, ὅτι ἐσμὲν ἠναγκασμένοι, ἕνεκα τῶν εἰρημένων, νὰ ψηφίσωμεν κατὰ τῆς προτάσεως, διότι ἡμεῖς βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ ἀνομολογήσωμεν καὶ νὰ κηρύξωμεν ἡμεῖς αὐτοὶ, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην τῆς παροτρύνσεως τῶν κυρίων Βουλευτῶν.

§42ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν, Κύριοι, ἀντελήφθη τις τὴν ἔννοιαν τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ Καλαμπάκας, εἶναι βεβαίως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· ἐὰν δὲ, συμμαχῶν πρώτην ἤδη φορὰν μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Εὐρυτανίας, ὅστις ἐζήτησε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν τὴν κατάργησιν τῶν θεσμῶν, ζητῇ τὴν κατάργησιν τοῦ Κανονισμοῦ, πράττει τοῦτο, διότι βλέπει ἐν τῇ προτάσει ταύτῃ ἐκφραζομένην τὴν γνώμην ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους. Ἡ πρότασις δὲν περιλαμβάνει δυσπιστίαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, πρότασις προερχομένη ἐκ φίλου ἀναμφισβητήτου τῆς Κυβερνήσεως. Ἀληθῶς παροτρύνει τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐμμείνῃ εἰς τὴν πολιτείαν, τὴν ὁποίαν διέγραψεν εἰς αὐτὴν καὶ ἡ Βουλὴ καὶ τὸ ἔθνος ὁλόκληρον, τὴν ὁποίαν ἐπέβαλε, λέγω, εἰς αὐτὴν καὶ ἡ Βουλὴ καὶ τὸ ἔθνος ὁλόκληρον· ἀλλὰ δὲν δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἐκ τῆς τοιαύτης παροτρύνσεως τῆς Βουλῆς ὑπῆρξεν ἐν τῷ πνεύματι τοῦ κ. Βουλευτοῦ Καλαμπάκας δυσπιστία πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Εὑρέθημεν ἀπέναντι ἑνὸς γεγονότος—ὁπωσδήποτε θέλετε χαρακτηρίσατε αὐτὸ—θλιβεροῦ ἢ χαροποιοῦ, τοῦ γεγονότος τοῦ βομβαρδισμοῦ τῶν ξένων στόλων κατὰ θέσεων κατεχομένων παρὰ Κρητῶν Χριστιανῶν· εὑρισκόμεθα δὲ πρὸ ἑτέρων γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἀκόμη δὲν ἀνεκοίνωσεν— ἐνῷ ὤφειλε νὰ τὸ πράξῃ πρὸ ἡμερῶν—ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εὑρισκόμεθα πρὸ τοῦ γεγονότος τῆς καταδίκης τοῦ Ἑλληνικοῦ στόλου εἰς τὸ νὰ μένῃ ἀδρανὴς, ἀλλὰ καὶ νὰ ἀναμένῃ ἴσως τοὺς σφαγεῖς τῶν Κρητῶν, ὅπως ἐπέλθωσι καὶ κατ’ αὐτοῦ τοῦ στρατοῦ. Ἀπέναντι δὲ αὐτῶν τῶν γεγονότων, ἀληθῶς ὁ κ. Βουλευτὴς Καλαμπάκας ἡρμήνευσε τὴν γνώμην καὶ τῆς Βουλῆς καὶ ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, τὴν γνώμην, ὅτι οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον ἐδειλίασεν ἐκ τούτων ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ, οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον ἐδειλίασε τὸ ἔθνος, ζητεῖ δὲ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἴσως ἀποστέργει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, (καὶ διὰ τοῦτο ἔλεγε πρὸ ὀλίγου οὗτος, ὅτι ἐν τῷ ὑπολείπεται, ψηφιζομένης τῆς προτάσεως ταύτης, νὰ λάβῃ τὸν πῖλόν του καὶ νὰ ἀπέλθῃ) ζητεῖ ὅπως ἐμμείνῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ἐμμείνῃ ἡ Βασιλεία — καὶ ἀφοῦ ἡ Βασιλεία ἤδη ἔχει ἐκπεφρασμένην τοιαύτην πολιτείαν, οὐδὲν τὸ ἀνευλαβὲς ἔχει ἡ πρότασις, ἐὰν καὶ περὶ Βασιλείας ὁμιλῇ,—ὅπως ἐμμείνῃ ἡ Βασιλεία εἰς τὴν πορείαν ἐκείνην καὶ εἰς τὴν δρᾶσιν ἐκείνην τὴν ἐθνικὴν, ἀπέναντι τῆς ὁποίας ἀνέλαβεν ὑποχρεώσεις πανδήμους. Περὶ αὐτῶν πρόκειται. Δὲν ἐθαύμασα διότι ὁ κ. Βουλευτὴς Εὐρυτανίας ἐζήτει πρὸ ὀλίγου τὴν κατάργησιν ῥητῆς διατάξεως τοῦ Κανονισμοῦ, ἐθαύμασα ὅμως, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Βόλου, ὁ ὁποῖος ἐξανέστη κατὰ τοῦ Βουλευτοῦ Εὐρυτανίας προχθές, ζητοῦντος τὴν κατάργησιν τῶν θεσμῶν, ἐζήτησεν ἀκριβῶς τὴν κατάργησιν τοῦ Κανονισμοῦ ἡμῶν.

§43Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Καὶ τώρα τὶ κάμνετε σεῖς, κατόπιν τῆς ψηφοφορίας ὁμιλῶν;

§44ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ ἀκριβῶς προσπαθῶ νὰ σᾶς πείσω, ὅτι ὅλα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα γίνονται τῇ προτάσει τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ὅλα παρὰ τὸν Κανονισμὸν, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῇ τις ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα γίνονται εἴτε κατ’ εἰσήγησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε κατ’ εἰσήγησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Εὐρυτανίας εἴτε κατ’ εἰσήγησιν ὑμῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ τις, ἐν ὅσῳ ἵσταται ὁ Κανονισμὸς εἰς τοὺς πόδας του, ὅταν ἡ πρότασις ὑπεβλήθη νομίμως, ὑπεστηρίχθη διὰ τοῦ λόγου τοῦ κ. Βουλευτοῦ Καλαμπάκας, προεβλήθη εἰς ψηφοφορίαν, καὶ ἀπεφάνθη ἐπ’ αὐτῆς ἡ Βουλὴ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανέλθωμεν, εἴτε ἵνα δεχθῶμεν τὴν τροπολογίαν ὑμῶν, εἴτε ἵνα ἀκούσωμεν τοὺς σοφοὺς λόγους τοῦ κ. Βουλευτοῦ Εὐρυτανίας, εἴτε ἵνα ἀκούσωμεν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως λέγοντα ὅτι εἶναι ἠναγκασμένος, ψηφιζομένης τῆς προτάσεως, νὰ λάβῃ τὸν πῖλόν του καὶ νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὰ ἀνάκτορα, ἵνα παραιτηθῇ. Ναὶ, ἐὰν νομίζῃ ὅτι ἡ πρότασις δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνέλαβεν ἀπέναντι τοῦ ἔθνους, πρὸς τὴν γνώμην, ἣν ἔχει περὶ τῶν ἐθνικῶν πραγμάτων, περὶ τῶν ἐθνικῶν ὑποθέσεων, ἓν ἔχει νὰ πράξῃ καὶ μίαν ὑπηρεσίαν ἔχει νὰ προσφέρῃ πρὸς τὸ ἔθνος, νὰ παραιτηθῇ, διὰ νὰ γνωρίσῃ τέλος πάντων τὸ ἔθνος, ποία θὰ ἦναι ἡ τύχη του, τὴν ὁποίαν ἀποκρύπτουσιν ἐπιμελῶς παρ’ αὐτοῦ. Μετ’ ὀλίγον, ὅτε θὰ λήξῃ τὸ παρεμπῖπτον τοῦτο, θὰ λάβω τὸν λόγον, ἵνα ἐκθέσω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα νῦν ὑποδηλῶ, ὅτι ἀποκρύπτουσιν ἀκριβῶς ὅ,τι σήμερον ἀπειλεῖ τὴν καταστροφὴν τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος.

§45Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις εἰς ἀπάντησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς (θόρυβος).

§46ΑΛΚΙΒ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν δύνασθε νὰ ὁμιλήσητε τρίτην φοράν.

§47Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς μὲ ἔψεξεν, ὅτι ζητῶ νὰ καταργηθῇ ὁ Κανονισμὸς, διότι, ἐν ᾧ ἐγίνετο ψηφοφορία, ἔλαβον τὸν λόγον...

§48ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπεβάλετε τροπολογίαν δι’ αὐτὸ σᾶς ἔψεξα.

§49Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐνόμιζον ὅτι ἡ Βουλὴ κατέληξεν εἰς συμπέρασμα, νὰ ψηφισθῇ ἡ πρότασις αὕτη αὔριον.

§50ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§51Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Οὕτως ἀντελήφθην (θόρυβος). Ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθῇ αὔριον καὶ ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθῇ σήμερον, ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ ἐκ νέου ψηφοφορία. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ ὑποβάλω τὴν τροπολογίαν μου; Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐστενοχωρήθη, διότι δὲν ἐζήτησα τὴν ἄδειαν αὐτοῦ πρὶν ἢ ὁμιλήσω...

§52ΡΑΛΛΗΣ. Τὴν ἄδειαν τοῦ Κανονισμοῦ.

§53Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. ... Εἶναι δυσάρεστον νὰ παρασύρηταί τις ἀπὸ τὰς ἐν ταῖς ἐφημερίσιν ὀνομασίας περὶ ἀρχηγίας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ ἀξιοῖ δὲ διὰ τοῦτο, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ δίδῃ τὸν λόγον, ἢ νὰ τὸν ἀφαιρῇ.

§54ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἠδίκουν ἀληθῶς ἐμαυτὸν, θὰ ἠδίκουν αὐτὸ τὸ ἀξίωμα, τὸ ὁποῖον φέρω, ἐὰν ἤθελον ἐν δυσπιστίᾳ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὑποβάλω τὴν πρότασιν, καθήμενος εἰς τὰς τάξεις ταύτας (ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς). Δύο εἶναι αἱ ἰδέαι, αἵτινες ἐνέπνευσαν τὴν πρότασιν ταύτην· ἡ πρώτη εἶναι ἔκφρασις πόνου ἀληθοῦς διὰ τὸ πραξικόπημα τὸ τελεσθὲν ἐν Χανίοις ὑπὸ τῶν ξένων στόλων, ἡ δευτέρα ἰδέα εἶναι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἥτις γνωρίζει μετὰ πόσου πᾶσα ἡ πλειοψηφία ἐνθουσιασμοῦ παρακολουθεῖ τὴν πολιτικήν της, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, πρὸς τὴν ὁποίαν δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἐκ μέρους οὐδενὸς μέλους τῆς Συμπολιτεύσεως οὐδ’ ἡ ἐλαχίστη δυσπιστία, δέον νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν πολιτικὴν, ἣν ἀκολουθεῖ. Ἐὰν ὑπῆρξεν ἀτυχὴς ἡ φράσις, καὶ διὰ τῆς λέξεως παρότρυνσις ὑπενοήθη, οὐχὶ ὀρθῶς, δυσπιστία πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐγὼ δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ δεχθῶ, ἵνα ἡ φράσις αὕτη τροποποιηθῇ ὅπως δήποτε.

§55ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν δύναται νὰ τροποποιηθῇ.

§56ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Ἐπεθύμουν ὅμως νὰ καταδηλωθῇ, ὅτι ἡ πρότασίς μου ἔχει ταύτην τὴν ἔννοιαν ὡς πρὸς τὸ δεύτερον μέρος, ὅτι δηλ. ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐμμείνῃ ἐν τῇ δράσει τῇ ἐθνικῇ, τὴν ὁποίαν ἐνεκαίνισε, καὶ διὰ τῆς ὁποίας πᾶσα ἡ Συμπολίτευσις συγκρατεῖται πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§57Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω νὰ ἀπευθύνω παρατηρήσεις πρὸς τὴν Βουλὴν, ἕνεκα τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς πρὸ μικροῦ ἀπηύθυνε πρὸς αὐτήν. Λυποῦμαι διότι ὑπέλαβόν τινες, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποκλέπτωσιν ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς...

§58ΡΑΛΛΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§59Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. .. ἐν περιστάσεσι τοσοῦτον κρισίμοις, ἐν παραμοναῖς ἡμερῶν, καθ’ ἃς ἀποφασίζεται ἡ τύχη τῆς μεγαλονήσου Κρήτης.

§60ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τῆς Ἑλλάδος.

§61Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅσοι δὲν ἔχουσιν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τὸ λέγουσι παῤῥησίᾳ, ἡ δὲ Κυβέρνησις δὲν ἀποτελεῖται ἀπὸ ἀρχολιπάρους, δὲν σύγκειται ἀπὸ ἀνθρώπους ἐπαιτοῦντας τὸ χαρτοφυλάκιον. Ἤλθομεν εἰς τὴν ἀρχὴν μετὰ παῤῥησίας, καὶ μετὰ παῤῥησίας θέλομεν καταλίπει αὐτήν. Πρέπει ν’ ἀποφανθῇ ἡ ἀντιπροσωπεία τοῦ ἔθνους ἐν γνώσει, καὶ ὄχι διὰ λαθροχειρίας, ὄχι ψηφίζουσα πρότασιν, τὴν ὁποίαν δὲν ἀνέγνω, δὲν ἐνόησεν, ὄχι ψηφίζουσα πρότασιν, ἐφ’ ἧς οὐδεὶς ἔλαβε τὸν λόγον καὶ οὐδεὶς συνεζήτησεν, οὔτε αὐτοὶ ἡμεῖς, περὶ ὧν ἐπρόκειτο. Ἐὰν ὁ προτείνας αὐτὴν δὲν ἐσκόπει ν’ ἀποδώσῃ εἰς τὴν φράσιν τῆς προτάσεως τὴν ἔννοιαν, ἣν ἔχει, ἐγὼ οὐδεμίαν ἔχω περὶ τούτου ἀμφιβολίαν, διότι εἰμὶ βέβαιος περὶ τῆς πρός με φιλίας τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καλαμπάκας· ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ νὰ δίδῃ μόνος τὴν ἑρμηνείαν τῶν προτάσεων του ἢ τῶν φράσεών του, διότι ἕκαστος δύναται νὰ ἑρμηνεύσῃ αὐτὰς, καὶ ἐγὼ πρῶτος ἑρμηνεύων αὐτὰς συνάγω, ὅτι αὗται ἐκδηλοῦσιν ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης τοῦ Κοινοβουλίου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ζητοῦσι νὰ μὴ παροραθῇ ὁ Κανονισμὸς, ἵνα τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις. Δὲν γνωρίζω ἰσχυρότερον, ἐπιτακτικώτερον νόμον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἀναγράφει ἡ σωτηρία τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Ἀλλὰ θέλουσι νὰ ὑποταχθῶμεν εἰς τὸν Κανονισμὸν, νὰ ὑποταχθῇ καὶ ἡ Βουλὴ, ἥτις αὐτὴ κατέστησε τὸν Κανονισμὸν νόμον ἑαυτῆς, καὶ ἥτις δύναται ν’ ἀκολουθήσῃ ὅπως θέλει ἐν ἑκάστῃ περιπτώσει. Θέλουν νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ Κανονισμός. Δὲν ἀντιλέγομεν, προβῆτε εἰς ψηφοφορίαν· ἀλλὰ ἐπειδὴ ἡ πρότασις ἐνέχει τὴν ἔννοιαν τῆς ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης, προβάλλω ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Ἀναγνωρίζομεν, ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ τέλος πάντων, ἐὰν ἔχῃ ἐμπιστοσύνην ἐφ’ ἡμᾶς. Δὲν διαχειριζόμεθα κοινὰς καὶ συνήθεις ὑποθέσεις. Ὅταν ὁμιλῶμεν πρὸς τὴν Εὐρώπην, πρέπει νὰ ἦναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι ὁμιλοῦμεν ἐν ὀνόματι τοῦ ἔθνους. Ὅταν ὁμιλῶμεν πρὸς τὸν Ἑλληνισμὸν, πρέπει ἅπαντες νὰ γνωρίζωσιν, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα τὸ προϊὸν τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, οὐδὲ στέργομεν νὰ μένωμεν ἐν τῇ Κυβερνήσει κατ’ ἄλλον τρόπον, εἰμὴ καθ’ ὃν τρόπον εἰσήλθομεν εἰς αὐτήν. Τοῦτο ἀποτελεῖ τὴν δύναμιν ἡμῶν, τοῦτο δίδει κῦρος εἰς τοὺς λόγους μας. Ὅταν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς διαχειρίσεως τοιούτων ὑποθέσεων λέγωσιν ἑκάστοτε, ὅτι δὲν ἀντιπροσωπεύομεν τὴν θέλησιν τῆς πλειοψηφίας, ὅτι ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ἐπαρκεῖς, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην πρὸς ἡμᾶς, πρέπει νὰ τὸ δηλώσῃ, καὶ πρέπει ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφανθῇ. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ψηφοφορήσητε ζήτημα ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον προβάλλω, ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, ἐὰν ἔχῃ ἢ δὲν ἔχῃ ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος.

§62ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως αὐτὸ εἶναι δικαίωμα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον θὰ ὑποταχθῇ, μὲ ὅλας τὰς κραυγάς του, εἰς τὸν Κανονισμὸν καὶ τὴν διαδικασίαν τοῦ Κανονισμοῦ. Δύναται νὰ προβάλῃ οἱανδήποτε πρότασιν, καὶ δύναται νὰ ἐπιβάλῃ οἱανδήποτε πρότασιν εἰς τὴν πλειοψηφίαν, ἀλλ’ ὀφείλει καὶ αὐτὸς καὶ ἡ πλειοψηφία νὰ ὑποταχθῶσιν εἰς τὸν χαλινὸν, τὸν ὁποῖον ἔθηκαν εἰς τὴν πλειοψηφίαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐψήφισαν τὸν Κανονισμόν. Νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ πρότασιν ἐμπιστοσύνης τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, βεβαίως εἶναι ἐλευθέρα, θὰ τὴν ψηφίσῃ ὅμως ἅμα ὡς περατωθῇ τὸ ζήτημα τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ Καλαμπάκας. Ὡμίλησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως περὶ λαθροχειρίας καὶ περὶ προτάσεως, ἥτις ὑπεβλήθη ἐκ λαθροχειρίας. Ἀλλὰ ποῦ ἦτο; Δὲν ἤκουεν ἐπὶ ὥραν ὁλόκληρον τὸν κ. Βουλευτὴν Καλαμπάκας ὑποστηρίζοντα καὶ ἀναπτύσσοντα ἐντεῦθεν τήν πρότασίν του; Ἀλλ’ ὡμολόγησεν ὁ κ. Πρόεδρος καί τι πλέον, ὅτι τῷ ὑπεβλήθη ἡ πρότασις καὶ ὅτι τὴν ἀνέγνωσε...

§63Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὔτε κἄν τὴν ἀνέγνωσα.

§64ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν τὴν ἀνεγνώσατε, ἀλλὰ μὴ ὁμιλεῖτε περὶ λαθροχειρίας, ὅταν ἡ πρότασις ὑπεβλήθη ὑμῖν.

§65Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑμεῖς ἀξιοῦτε, ἡ πρότασις αὕτη νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν χωρὶς νὰ συζητηθῇ, καὶ προβάλλετε τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ πρὸς ὑποστήριξιν τῆς γνώμης σας.

§66ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ πρότασις ἀνεπτύχθη παρὰ τοῦ εἰσηγητοῦ αὐτῆς, περιλαμβάνει δὲ ἐννοίας, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ὑποπέσουν εἰς τὴν ἀντίληψιν οἱουδήποτε, καὶ παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ πρότασις, ἵνα τὴν ἐννοήσητε (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ, τὸ πανελλήνιον ἑρμηνεύουσα αἴσθημα καὶ φρόνημα, βαθὺ ἐκδηλοῖ τὸ ἄλγος αὑτῆς ἐπὶ τῷ ἀτυχεῖ γεγονότι τοῦ κανονιοβολισμοῦ τῶν ἐν Κρήτῃ γενναίων τῆς ἐλευθερίας μαχητῶν ὑπὸ τῶν ἡνωμένων στόλων τῆς χριστιανικῆς καὶ πεπολιτισμένης Εὐρώπης...» Ὑπάρχει τις, ἔχων ἀντίθετον γνώμην;

§67Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ τούτου οὐδεμία ἀντίῤῥησις.

§68ΡΑΛΛΗΣ. (ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων). «Καταλείπουσα δὲ τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ γεγονότος τούτου εἰς τοὺς πεπολιτισμένους λαοὺς, ἱστάτην ποιεῖται εἰς τὰ γενναῖα αὑτῶν αἰσθήματα ἔκκλησιν ὑπὲρ τῶν ἐν Κρήτῃ σφαγιαζομένων ἱερῶν δικαίων τῆς ἐλευθερίας καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ.» Ὑπάρχει τις, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν τόλμην νὰ μὴ ψηφίσῃ τὴν πρότασιν ταύτην; Ἐδῶ παύει τοῦ νὰ ἦναι ἡ πρότασις, ἁπλῆ διαμαρτύρησις, καὶ ἄρχεται ἐνέχουσα ἰδέαν πολιτικὴν ἀκριβῶς δὲ διὰ τοῦτο, διότι ἐνέχει τὴν ἰδέαν τῆς πολιτικῆς τῆς ἐπιβαλλομένης ὑπὸ τῆς θελήσεως τοῦ ἔθνους, ἠθέλησε διὰ τοιούτων περιστροφῶν, διὰ λαθροχειρίας—ἀναστρέφω αὐτῷ, ὅ,τι εἶπε καθ’ ἡμῶν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως— τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τὴν Βουλὴν, ἀπὸ τὸ ἔθνος τὸ ἀναγνωρισθὲν διὰ τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς. Τί λέγει δὲ τὸ τέλος τῆς προτάσεως; (ἀναγινώσκει): «Παροτρύνει δὲ καὶ τὸν Βασιλέα καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐμμείνωσιν εἰς τὴν ἐγκαινισθεῖσαν γενναίαν ἐθνικὴν δρᾶσιν, ἀντιμετωπίζοντες μετὰ θάῤῥους καὶ ἀντὶ πάσης θυσίας πᾶσαν περιπέτειαν». Αὐτὴ ἀκριβῶς ἡ διατύπωσις τῆς φράσεως ταύτης ἀποδεικνύει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐμαρτύρησαν οἱ λόγοι τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καλαμπάκας, καὶ τὸ ὁποῖον ἠναγκάσθη νὰ δεχθῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ προτάσεως δυσπιστίας, ὅπερ ἀποκρούει ἤδη ἡ ἰδιότης τοῦ κ. Βουλευτοῦ τοῦ εἰσαγαγόντος τὴν πρότασιν, ἀλλὰ πρόκειται ν’ ἀπαντήσωμεν εἰς τὸ γεγονὸς ἐκεῖνο, διὰ τοῦ ὁποίου ἠθέλησαν νὰ ὑποτάξωσι τὸ ἔθνος, καὶ ἀπαντῶμεν ὅτι, οἱαδήποτε καὶ ἂν ὑπῆρξαν τ’ ἀποτελέσματα τοῦ γεγονότος ἐκείνου, ὁσοιδήποτε καὶ ἂν ἐπληγώθησαν, ὁσοιδήποτε καὶ ἂν ἐφονεύθησαν, τὸ ἔθνος ἐννοεῖ νὰ ἐμμείνῃ ἀκλόνητον ἐπὶ τῶν ἀποφάσεων, τὰς ὁποίας ἔλαβεν, ὅπως ἢ συναγωνισθῇ μετὰ τῆς Κρήτης, ἢ συναπολεσθῇ μετ’ αὐτῆς. Δὲν πρόκειται νῦν περὶ τῆς ἀρχῆς, καὶ ὅστις δήποτε προβάλλει τοιοῦτόν τι ἐντεῦθεν, βλασφημεῖ. Ἡ Κρήτη, δυνάμει τῆς ὁπωσδήποτε ἐκδοθείσης διαταγῆς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν τῆς 1 Φεβρουαρίου, ἀποτελεῖ ἀναπόσπαστον μέρος τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας καὶ τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἡ Ἑλλὰς ἔχει καθῆκον ὑπέρτατον, καθῆκον πλέον ὄχι πρὸς τὴν ἰδίαν της φιλοτιμίαν, ἀλλὰ πρὸς τὴν ἑνότητά της τὴν ἐθνικὴν, νὰ ἐμμείνῃ μέχρι τέλους εἰς τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν. Αὐτὸ ἀκριβῶς τὸ καθῆκον ἔρχεται νὰ ἑρμηνεύσῃ ἡ τελευταία φράσις τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καλαμπάκας. Ἐὰν δὲν ἐννοεῖτε τὸ καθῆκον τοῦτο, μία σᾶς μένει ὁδὸς, νὰ λάβητε τὸν πῖλόν σας καὶ νὰ ἀπέλθητε ἐντεῦθεν. Δὲν πρόκειται περὶ προτάσεως, ἡ ὁποία διὰ λαθροχειρίας ἐψηφίσθη. Παρευρίσκεσθε κατὰ τὴν ὑποβολὴν αὐτῆς, σᾶς ὑπεβλήθη πρὸ τῆς ὑποβολῆς της, σᾶς ἀνεγνώσθη παρὰ τοῦ Προεδρείου, τὴν ἠκούσατε ἀναπτυσσομένην...

§69ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν τὴν ἠκούσαμεν.

§70ΡΑΛΛΗΣ. .. Ἕν δὲ μένει καὶ εἰς ὑμᾶς, τοὺς ὑποστηρίζοντας ἐκείνους, καὶ εἰς ἐκείνους, τοὺς ὑποστηριζομένους παρ’ ὑμῶν, νὰ τὴν καταψηφίσητε. Καταψηφίσατέ την.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 34 τοῦ Κανονισμοῦ, οὐδεμία πρότασις τίθεται εἰς ψηφοφορίαν, ἐὰν δὲν ἀναγνωσθῇ προηγουμένως ὑπὸ τοῦ Προέδρου ἢ τοῦ Γραμματέως πρὸς τὴν Βουλήν. Τοῦτο δὲν ἐγένετο, ἑπομένως κακῶς ἐτέθη τὸ ζήτημα εἰς ψηφοφορίαν.

§72Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐπικαλεῖται τὸν Κανονισμὸν, ἀλλὰ συγχρόνως συντρέχει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν πρότασις, ἔχουσα δύο ἐννοίας, οὐχὶ συναφεῖς, ἀλλὰ κεχωρισμένας ἀπ’ ἀλλήλων. Τὸ αἴσθημα, τὸ ὁποῖον ἐγεννήθη ἐν ταῖς καρδίαις τῶν Ἑλλήνων ἕνεκα τοῦ κανονιοβολισμοῦ τῆς Κυριακῆς, εἶναι ἐντελῶς ἀλλότριον τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ἔχει εἴτε ἡ Βουλὴ εἴτε ἡ Κυβέρνησις περὶ τῆς ἐνεργείας αὐτῆς ἐν τῷ μέλλοντι. Καὶ ὅμως ἐπιμένει νὰ κληθῶμεν νὰ ψηφοφορήσωμεν συγχρόνως ἀμφότερα, ἐνῷ κατὰ τὸν Κανονισμὸν τὰ σύνθετα ζητήματα διαιροῦνται. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς μὲ καλεῖ, ἵνα ὑποταχθῶ εἰς τὸν Κανονισμὸν, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, τὸ ὁποῖον προέβαλον κατὰ τὸν Κανονισμὸν, δὲν πρέπει νὰ ψηφοφορηθῇ, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ψηφοφορηθῇ προηγουμένως τὸ ἕτερον ζήτημα. Ἐὰν τὸ ζήτημα τεθῇ σύνθετον, βεβαίως θέλομεν ψηφίσει κατ’ αὐτοῦ Ὄχι, ἀλλὰ τὸ Ὄχι ἡμῶν δηλοῖ, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ γνώμη ὑμῶν, ὅτι ἡμεῖς ἔχομεν ἀνάγκην παροτρύνσεως. Τοῦτο σημαίνει τὸ Ὄχι. Ὅταν δὲ τίθεται ζήτημα ἐμπιστοσύνης, πάντα τὰ ἄλλα ὑποχωροῦσι καὶ πρὸ παντὸς τίθεται τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης. Διότι εὐθὺς ὡς ἡ Βουλὴ ᾐσθάνθη μείωσιν τῆς ἐμπιστοσύνης της εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ Κυβέρνησις οὐδὲ λεπτὸν πρέπει νὰ μείνῃ, πρέπει δὲ νὰ ἐκδηλῶται ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς, ἵνα ὑποτάσσηται ἡ Κυβέρνησις εἰς αὐτήν. Δι’ αὐτὸ πρὸ παντὸς πρέπει νὰ προταχθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης.

§73ΡΑΛΛΗΣ. Πάλιν πρόκειται, Κύριοι, περὶ παρερμηνείας τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ. Ἀναμφισβητήτως, ὅταν πρόκειται περὶ προτάσεων συνθέτων, προβλέπει ὁ Κανονισμὸς, καὶ ὁρίζει ὅτι χωρίζονται αἱ τοιαῦται προτάσεις, ἀλλὰ τῇ αἰτήσει ἑνὸς Βουλευτοῦ. Τοιοῦτόν τι ἔπραξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; Τὸ πράττει αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§74Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Διότι δὲν ἐγνωρίζομεν ὅτι εἶναι σύνθετος.

§75ΡΑΛΛΗΣ. Διότι ἡ πρότασις ἤδη νομίζετε ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ψηφισθῇ. Ἀλλ’ ἡ πρότασις, καὶ ἐναντίον τῶν ὅσων ἐλέχθησαν παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθη γεγωνυίᾳ τῇ φωνῇ (Φωναί: ὄχι! ὄχι!) καὶ παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Καλαμπάκας (θόρυβος).

§76ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Παρ’ ἐμοῦ ἀνεγνώσθη ἀληθῶς.

§77ΡΑΛΛΗΣ. Ἀνεγνώσθη ἀκριβῶς παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Καλαμπάκας. Λοιπὸν τὸ ζήτημα, τὸ μεταξὺ τοῦ Προεδρείου καὶ ἡμῶν, εἶναι, κατὰ πόσον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δύναται ν’ ἀντιτάξῃ τὸ διαιρετὸν τῆς προτάσεως, τὸ σύνθετον τῆς προτάσεως καὶ μετὰ τὴν ψηφοφορίαν. Τὸ πράττει μετὰ τὴν ψηφοφορίαν, καὶ ἐνιστάμεθα, ἀκριβῶς στηριζόμενοι ἐπὶ τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ. Τὸ ζήτημα δὲ τῆς ἐμπιστοσύνης, καὶ ἐκεῖνο ἀναγκαίως ὑφίσταται, ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, τὴν διαδικασίαν τοῦ Κανονισμοῦ. Ἀναμφισβητήτως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἀλλὰ θὰ θέσῃ τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, ὅταν ἤθελεν ἐξαντληθῇ τὸ ζήτημα τὸ ὑποβληθὲν εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ Καλαμπάκας, ἐφ’ οὗ προεκλήθη ἤδη καὶ ἐγένετο ψηφοφορία. Θέλετε νὰ ὑπεκφύγητε; χειρότερον δι’ ὑμᾶς. Διαστρέφετε τὸν Κανονισμὸν, θέλοντες νὰ διαστρέψητε αὐτὴν τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν περιλαμβάνει ἡ πρότασις. Σᾶς τὸ ἐδήλωσαν ἐπανειλημμένως, ὑμεῖς αὐτὸς τὸ ὡμολογήσατε, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ προτάσεως, ἡ ὁποία ἐνέχει ἐχθρικὴν ἐναντίον ὑμῶν ἔννοιαν, διότι καὶ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν διετυπώθη ἡ πρότασις, καὶ ἐκεῖνος, ὅστις διετύπωσε τὴν πρότασιν, σᾶς ἐξηγοῦσι, τίς ἦτο ἡ ἔννοια αὐτῆς. Ἀλλὰ δὲν σᾶς συμφέρει νὰ ψηφισθῇ ἡ πρότασις αὕτη, καὶ νομίζετε ὅτι θ’ ἀποφύγητε, μὴ ψηφίζοντες τὴν πρότασιν αὐτήν, τὸ μοιραῖον τέλος.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 34 τοῦ Κανονισμοῦ, «αἱ προτάσεις δύνανται νὰ συζητηθῶσιν ἅμα τῇ ὑποβολῇ αὐτῶν καὶ ἀφοῦ ἀναγνωσθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ Προέδρου ἢ τοῦ Γραμματέως». Τοῦτο δὲν ἐγένετο. Ἑπομένως ἡ πρότασις τοῦ κ. Σιβιτανίδου δὲν ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν.

§79ΡΑΛΛΗΣ. Ἔχετε μέγα λάθος. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Σιβιτανίδου ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν. Ἐὰν θέλετε δὲ νὰ ἐκπληρώσητε ὡς πρὸς αὐτὴν τὸν τύπον τοῦ Κανονισμοῦ, δὲν ἔχετε παρὰ νὰ ἐπαναλάβητε τὴν ἀνάγνωσιν αὐτῆς· ἀλλὰ μὴ νομίζετε ὅτι περιγράφοντες τὸν Κανονισμὸν πράττετέ τι ὑπὲρ τῶν πελατῶν ὑμῶν.

§80ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἀγορεύων ἐδήλωσεν ὅτι κατὰ τὸν Κανονισμὸν δὲν ἐπιτρέπεται νὰ λάβῃ τις τὸν λόγον μεταξὺ δύο ψηφοφοριῶν, καὶ ὅτι τεθείσης τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καλαμπάκας εἰς ψηφοφορίαν, καίτοι τοῦ ἀποτελέσματος μὴ ἀναγγελθέντος, ὀφείλετε, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν δι’ ὀνοματικῆς κλήσεως. Ἀλλὰ κατὰ τὸ ἄρθρον 34 τοῦ Κανονισμοῦ, τοῦ ὁποίου πρὸ ὀλίγου ἐμνημονεύσατε, οὐδεμία πρότασις τίθεται εἰς ψηφοφορίαν, ἐὰν δὲν ἀναγνωσθῇ προηγουμένως ὑπὸ τοῦ Προέδρου ἢ τοῦ Γραμματέως. Κατὰ συνέπειαν, ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἠρώτησε τὴν Βουλήν, κακῶς τὴν ἠρώτησε, καὶ ἀφοῦ ὁ ἴδιος παραδέχεται ὅτι κακῶς τὴν ἠρώτησε, πρότασις δὲν ὑπάρχει, πρότασις δὲν ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν. Κατὰ συνέπειαν, ἀφοῦ τὴν ἀναγνώσῃ ὁ Γραμματεύς, τότε δύνασθε νὰ θέσητε τὴν πρότασιν εἰς ψηφοφορίαν, καὶ νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή, ἐὰν παραδέχεται ἢ δὲν παραδέχεται τὸ διαιρετὸν τῆς προτάσεως. Ὥστε ὁ Κανονισμὸς δὲν κατεξεσχίσθη παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ πρόκειται νὰ καταξεσχισθῇ παρὰ τῶν ἐνάντια διϊσχυριζομένων.

§81ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Λαμπρὰ τῷ ὄντι, Κύριοι, θὰ ἦναι ἡ ἐντύπωσις εἰς τὴν Εὐρώπην, ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ἡ Βουλὴ ἐψήφισεν αὐτὴν τὴν πρότασιν τῆς διαμαρτυρίας καὶ τῆς παροτρύνσεως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐνῷ δηλοῦται ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας ὅτι δὲν εἶχεν ἀναγνώσει κἂν τὴν πρότασιν (ἱλαρότης). Τοιουτοτρόπως θὰ ὑποτεθῇ, γινομένης τῆς δηλώσεως ταύτης, ὅτι οἱ Βουλευταὶ δὲν θὰ ἐφρόνουν ὅσα περιέχει ἡ πρότασις, δὲν θὰ ᾐσθάνοντο τὰ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα ἐκφράζει ἡ πρότασις αὕτη, ἀλλ’ ἡ πρότασις ἐψηφίσθη, διότι δὲν ἀνεγνώσθη. Ἐὰν τοιουτοτρόπως ἤθελε χανδακωθῇ εἰς τὴν συνείδησιν σύμπαντος τοῦ κόσμου αὐτὴ ἡ ἀξιοπρέπεια, ἵνα μὴ εἴπω ἄλλο τι, τοῦ Κράτους καὶ τοῦ ἔθνους, ἀλλ’ ἠθέλομεν, φαίνεται, σώσει τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς· ἐὰν ὅλα καταστραφοῦν, ὁ Κανονισμὸς ὅμως θὰ θριαμβεύσῃ, καὶ ἐπὶ τῶν ναυαγίων τοῦ Κράτους θὰ ἐπιπλέῃ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς τῆς Ἑλλάδος! Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς φαίνεται ὅτι ἔχει πολὺ μεγάλην τὴν καρδίαν. Ἡ καρδία αὐτοῦ χωρεῖ συγχρόνως καὶ τὰ ζητήματα τῆς ὑπάρξεως τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ τὰ ζητήματα τῆς τηρήσεως τοῦ Συντάγματος καὶ συγχρόνως καὶ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς! Ὑπάρχουσιν ὅμως ἄλλαι καρδίαι, αἱ ὁποῖαι θεωροῦσιν ἑαυτὰς πληρουμένας ὑπὸ τοῦ αἰσθήματος τῶν περιπετειῶν καὶ τῶν κινδύνων, τοὺς ὁποίους διατρέχει ὁ Ἑλληνισμός. Καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ὑπενθυμίζει τὴν κατηγορίαν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἀπηύθυνε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ὅτι ἐζήτουν καὶ τὴν κατάργησιν τῶν θεσμῶν. Ἐπὶ τῇ ἐκφράσει μου ἐκείνῃ ἐνόμιζον ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἤθελε σπεύσει νὰ μὲ κατατάξῃ εἰς τοὺς ὀπαδούς του. Διότι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς εἶπεν, ὅτι θὰ τεθῇ ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ἐπαναστάσεως. Ἀλλ’ ἐκείνη ἡ ἐπανάστασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς δὲν θὰ ἦτο ἆρά γε ἀθέτησις θεσμῶν;

§82ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπὲρ τῶν θεσμῶν.

§83ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπανάστασις ὑπὲρ τῶν θεσμῶν! Ἐπανάστασις τῇ ἀληθείᾳ ὅλως νέου εἴδους, νέας ἐφευρέσεως! Ἀλλ’ ἡ ἐπανάστασις, ἀξιότιμε Βουλευτὰ ἐξ Ἀττικῆς, ἐξυπνᾷ τὴν κυριαρχίαν τοῦ ἔθνους, δὲν ἀφήνει οὔτε θεσμοὺς οὔτε τίποτε ἐνώπιον αὐτῆς. Ἀγνοεῖτε, φαίνεται, τί εἶναι ἐπανάστασις· νομίζετε ὅτι πρόκειται περὶ ὀχλαγωγίας, καὶ εἴπετε, ἀκουσίως, ἢ ἀδικοῦντες τὸν ἑαυτόν σας, ὅτι θέλετε τεθῆ ἐπὶ κεφαλῆς ὀχλαγωγίας! (εὖγε! εὖγε! ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ τεθῆτε ἐπὶ κεφαλῆς ἐπαναστάσεως, πρὸ παντὸς ἔπρεπε νὰ γνωρίζητε, τί εἶναι ἐπανάστασις. Ἡ ἐπανάστασις ἓν κυρίως σημαίνει, τὴν ἐξύπνησιν τῆς κυριαρχίας τοῦ λαοῦ. Ὅταν δὲ ἐξυπνᾷ ἡ κυριαρχία τοῦ λαοῦ, οὐδὲν ὑφίσταται ἐνώπιόν της. Καὶ μὰ τὴν ἀλήθειαν, ἐὰν ὡμίλουν ἐγὼ περὶ καταργήσεως θεσμῶν, κἄτι τι τοὐλάχιστον ἄφηνον. Ἡ παρεξήγησις ἠδύνατο νὰ προβῇ μόνον μέχρι τοσούτου, ὅτι ἄφηνον μόριον ἐξουσίας τινὰς ἐν τῷ Κράτει· ἄφηνον τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν καὶ τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἠθέλησε τὰ πάντα νὰ σαρώσῃ διὰ τῆς ἐπαναστάσεως, ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ὁποίας ἠθέλησε τὰ τεθῇ!

§84ΦΛΕΣΣΑΣ. Περὶ τίνος πρόκειται, κύριε Πρόεδρε;

§85ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἐπὶ τὸ προκείμενον. Στρέφω λοιπὸν τὸν λόγον πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὑποβαλόντα τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, διότι τοῦτο εἶναι νέον καὶ τὸ κύριον ἤδη ζήτημα, τὸ ὁποῖον βεβαίως ἔχει σπουδαιότητα, καὶ εἶναι ζήτημα συζητητέον, τὸ τῆς ὑποβολῆς ζητήματος ἐμπιστοσύνης. Βεβαίως εἶναι σπουδαιότατον, τιθέμενον αἴφνης ἐν τοιαύτας περιστάσεσιν ἐν τῇ Βουλῇ. Τὸ κατ’ ἐμὲ, Κύριοι, ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ ἀκουσθῶ, νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς μίαν πρότασιν τοιαύτην πρὸς τὴν Βουλὴν, νὰ ἀρκεσθῇ εἰς ὅσα οὐχὶ ἐν παραζάλῃ καὶ ἐν φιλονεικίαις περὶ Κανονισμοῦ ὑπεβλήθησαν, ἀλλ’ εἰς ὅσα ἐν νηνεμίᾳ πλειστάκις ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐξέθηκεν, ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ κλονίσῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ προκαλέσῃ ὑπουργικὴν μεταβολὴν σήμερον. Ἔπρεπε νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὰς δηλώσεις ταύτας καὶ νὰ μὴ ζητῇ τὴν νέαν ταύτην ψῆφον τῆς ἐμπιστοσύνης. Πρέπει νὰ ἀξιοῖ, ὅτι ἀκολουθοῦσα τὴν πολιτικὴν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν πολλάκις ἐξέφρασεν ἡ Βουλή, δηλοῖ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν παμψηφίαν ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ καὶ τοῦ ἔθνους καὶ τῆς Βουλῆς. Θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ μὴ θέσῃ οὐδὲ τοὺς ἀντιπολιτευομένους ἡμᾶς πάντας εἰς τὴν δύσκολον θέσιν νὰ κρίνωμεν ἐπὶ τοιαύτης προτάσεως καὶ δώσωμεν ψῆφον περὶ αὐτῆς, διότι γνωστὸν εἶναι, ὅτι αἱ Ἀντιπολιτεύσεις, οὐχὶ προκειμένου περὶ κινδύνων τοιούτων, ἀλλὰ προκειμένου καὶ περὶ ἁπλῶν δυσχερειῶν, δηλοῦσιν ὅτι δὲν ὑπάρχει ὥρα ὑπουργικῆς μεταβολῆς. Καὶ ταύτην τὴν ἰδέαν ἔχει ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ φέρῃ ὑπουργικὴν μεταβολὴν σήμερον. Λοιπὸν, ὅταν ὑπάρχῃ τοιαύτη ἰδέα, ἐκπεφρασμένη τοσάκις, διατὶ νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο τῆς ἐμπιστοσύνης; Μήπως δὲν εἶναι γνωστὸν, ὅτι πλειοψηφία κολοσσιαία παρακολουθεῖ τὴν Κυβέρνησιν, οὐχὶ μόνον ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ, ἀλλ’ ἐν παντὶ ζητήματι; Ἐπεθύμουν νὰ μὴ θέσῃ ἡμᾶς ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν τοιαύτην δύσκολον θέσιν, νὰ μὴ θέσῃ ἡμᾶς εἰς τὴν θέσιν οὔτε νὰ ἀρνηθῶμεν ψῆφον. Καὶ λέγω νὰ ἀρνηθῶμεν ψῆφον, διότι βεβαίως ἔχω τὴν ἰδιότητα τοῦ ἀντιπολιτευομένου, τοῦ κρίνοντος οὐχὶ μόνον ἐπὶ συγκεκριμένων περιστάσεων, ἀλλὰ περὶ τῆς ἐν γένει πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, τίνι τρόπῳ νὰ μεταβάλω τὴν θέσιν τοῦ ἀντιπολιτευομένου καὶ εἴπω, ὅτι δὲν ἔχω ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν ἑαυτόν μου, ἀλλ’ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἣν ἀντιπολιτεύομαι;

§86Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως ὑμεῖς ἀνήκετε εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν,—ἐγὼ πεποιθότως σᾶς θεωρῶ Βουλευτὴν ἀντιπολιτευόμενον—ἀλλ’ εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν δὲν ἀνήκετε μόνον ὑμεῖς, οὐδὲ μόνον οἱ φίλοι ὑμῶν, ἤτοι οἱ συνάδελφοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὰς αὐτὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ὑμεῖς ἐξηγγείλατε πρὸ μικροῦ εἰς τὴν Βουλὴν· ὑπάρχουσιν ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν, ὅτι εἶναι ἐθνικὸν ἔργον, ὑπηρεσία πρὸς τὸ ἔθνος, ν’ ἀντικατασταθῇ ἡ Κυβέρνησις αὐτὴν τὴν στιγμήν. Διὰ τοῦτο ἐπιθυμητὸν εἶναι καὶ ἀναγκαῖον, καὶ ἐξυπηρετεῖ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, νὰ γνωσθῇ, πόσοι εἶναι οὗτοι ἐν τῇ Βουλῇ. Ἐὰν ὑμεῖς, ὁ ὁποῖος εἶσθε κύριος νὰ ψηφίσητε ὅπως κατὰ τὴν κρίσιν ὑμῶν κρίνετε, ἠθέλετε τυχὸν ψηφοφορήσει, ὅτι ἔχετε ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν δηλοῦτε ὅτι εἶσθε φίλος αὐτῆς, ὅτι ἐπιδοκιμάζετε τὴν ὅλην πορείαν αὐτῆς, ἀλλὰ δηλοῦτε ὅτι θεωρεῖτε ἐπιζήμιον ν’ ἀντικατασταθῇ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ Κυβέρνησις. Αὐτὴν τὴν ἔννοιαν θέλει ἔχει ἡ ψῆφος ὑμῶν. Ἀλλ’ ἐὰν θέλετε νὰ ἀρνηθῆτε ψῆφον, εἶσθε κύριος. Ἐγὼ δὲν σᾶς προτρέπω νὰ δώσητε ψῆφον, ἀλλὰ ποιοῦμαι ἑρμηνείαν τῆς ψήφου ὑμῶν, ἐὰν στέρξητε νὰ δώσητε ψῆφον εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§87ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ὀφείλω νὰ εὐχαριστήσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διότι δίδει ἑρμηνείαν εἰς τὴν ψῆφον, τὴν ὁποίαν τυχὸν ἤθελον δώσει ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ ἄς μοι ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω πρὸς αὐτὸν, ὅτι δίδων ὑπὲρ αὐτοῦ ψῆφον ὑπὸ τοιαύτην, οἵαν ὥρισεν, ἔννοιαν, ἤθελον φοβηθῆ, ὅτι τὸν ἀδικῶ, καὶ ἑπομένως ἐπιμένω εἰς τὸ νὰ ἀπόσχω νὰ δώσω καὶ τοιαύτην ψῆφον, διότι νομίζω, ὅτι, ἐὰν ἤθελον δώσει τοιαύτην ψῆφον, ἤθελον ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ ῥητῶς ἐκδηλοῖ, ὅτι δὲν ἔχω μὲν πεποίθησιν εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως, θεωρῶ δὲ μόνον, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπέλθῃ κυβερνητικὴ μεταβολὴ κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμήν. Τοιαύτη ψῆφος ἤθελεν εἶσθαι ἀνεπαρκὴς καὶ δι’ ἐμὲ, διότι ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ δίδω ψῆφον—καὶ μάλιστα ἐν τοιαύταις περιπτώσεσι, προκειμένου νὰ μεταβάλω τὴν θέσιν μου,—νὰ δίδω ψῆφον μετὰ πλήρους ἐμπιστοσύνης, θετικῆς καὶ οὐχὶ ἀρνητικῆς. Ἀλλὰ πῶς δύναμαι νὰ ἐκφράσω τοιαύτην ἐμπιστοσύνην πλήρη καὶ θετικὴν, εὑρισκόμενος μακρὰν τῆς Κυβερνήσεως, ἀπέναντι πραγμάτων καὶ γεγονότων ἀγνώστων εἰς ἐμέ;—διότι πρόκειται περὶ ἐξωτερικοῦ ζητήματος, περὶ ζητήματος, περὶ τοῦ ὁποίου ἐγὼ ἐκήρυξα, ὅτι δὲν εἶναι ὑπόχρεως ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀνακοινοῖ τὰς μελλούσας, οὐδὲ τὰς ἐνεστώσας, οὐδὲ τὰς τετελεσμένας πράξεις αὐτῆς, ἐνόσῳ τὸ ζήτημα μένει ἄλυτον καὶ ἐκκρεμές. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει μίαν κολοσσιαίαν πλειοψηφίαν, ἡ ὁποία ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτὴν πλήρη, ὅτι ἀπολαύει τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ ἁρμοδιωτάτου πάντων ἐπὶ τοιούτου ζητήματος, αὐτοῦ δηλαδὴ τοῦ Ἡγεμόνος, καὶ ὅτι εἰς τὴν περίστασιν ταύτην οὐ μόνον ἀντιπολιτευτικὴ τάσις δὲν ἐξεδηλώθη ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως συστηματικὴ, ἀλλ’ ἐξεδηλώθη πᾶν ὅ,τι δύναται νὰ ἔχῃ μία Κυβέρνησις εἰς τοιαύτας περιστάσεις, ἐξεδηλώθησαν τάσεις ἱκανῆς ἐμπιστοσύνης, καὶ πρὸ ὀλίγου ἀκόμη ἐχειροκροτοῦμεν ἡμεῖς τὴν Κυβέρνησιν, διότι εἶπέ τι, κατόπιν τοῦ ὁποίου δὲν βλέπομέν τι ἀντίθετον. Ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι διέταξε τὸν ἀπόπλουν τῶν πλοίων· μήπως ἠμποδίσθησαν τὰ πλοῖα ἔκτοτε; μήπως περιστάσεις νεώτεραι ἀνέτρεψαν τὰ χειροκροτήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συνώδευσαν τοὺς ὀλίγους ἐκείνους λόγους; Ἀλλὰ, Κύριοι, ζητῶ συγγνώμην, ὅτι παρέτεινα ἐπὶ τοσοῦτον τὸν λόγον, πιστεύω ὅμως, ὅτι μὲ δικαιολογεῖτε, διότι κατέχομαι ἀποκλειστικῶς ἀπὸ τὴν σκέψιν, τίνι τρόπῳ νὰ γινώμεθα ἐνταῦθα ὠφέλιμοι εἰς τὸ ζήτημα τὸ ἐθνικὸν, καὶ εἰς τοῦτο καὶ μόνον ν’ ἀσχολώμεθα.

§88ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Δὲν εἶμαι οὔτε ὑπὲρ οὔτε κατὰ τῆς προτάσεως, ἣν προτείνει ν’ ἀπευθύνωμεν εἰς τὰς Κυβερνήσεις τῶν Εὐρωπαϊκῶν Δυνάμεων ὁ ἐκ Καλαμπάκας κ. Βουλευτής. Δι’ ἐμὲ ἡ πρότασις αὕτη εἶναι ἀδιάφορος. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε πρὸ μικροῦ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν συνεπλήρωσε τὰς πληροφορίας αὐτοῦ ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε εἰδήσεων, ἃς ἔλαβε περὶ τοῦ ἀπαισίου συμβεβηκότος, τοῦ «βομβαρδισμοῦ τοῦ στρατοπέδου τῶν Ἑλλήνων μαχητῶν, ὑπὸ τῶν ἡνωμένων στόλων τῶν Εὐρωπαϊκῶν Δυνάμεων», καὶ παρεκάλεσε τὴν Βουλὴν νὰ ἀναμείνῃ μέχρις ὅτου λάβῃ σαφεῖς καὶ πλήρεις πληροφορίας, τὰς ὁποίας θ’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλήν. Τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲν ἐννοῶ νὰ θέσω ὑπὸ ἀμφισβήτησιν’ φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι προέρχονται ἐκ καλῆς πίστεως. Νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν ἔχομεν ἀνάγκην περισσοτέρων πληροφοριῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Εἶναι γεγονὸς, ὅτι οἱ ἐν Κρήτῃ πρόξενοι τῶν Εὐρωπαϊκῶν Δυνάμεων μετὰ τῶν ναυάρχων τῶν στόλων αὐτῶν, ἐχάραξαν ζώνην οὐδετέραν πέριξ τῶν Χανίων, καὶ ἠξίωσαν τὸ ἀπαραβίαστον αὐτῆς. Ὡσαύτως εἶναι γνωστὸν, ὅτι τὴν οὐδετέραν ταύτην ζώνην παραβιάσαντες οἱ Ὀθωμανοὶ στρατιῶται τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, καὶ οἱ ἄτακτοι Τουρκοκρῆτες τῶν Χανίων, ἐξῆλθον εἰς μάχην κατὰ τῶν ἡμετέρων, ὅτι κατὰ τὴν μάχην ἐκείνην ἡττηθέντες οἱ Τοῦρκοι ἐτράπησαν τὴν πρὸς τὰ Χανία ἄγουσαν, οἱ δὲ ἡμέτεροι, καταδιώξαντες τοὺς Ὀθωμανοὺς μέχρι τῆς οὐδετέρας ζώνης, ἀπέσχον νὰ παραβιάσωσι ταύτην, σεβασθέντες τὴν οὐδετερότητα τοῦ ἐδάφους, καὶ ἐπανῆλθον εἰς τὰς θέσεις των. Γνωρίζομεν ἐπίσης ἀσφαλῶς, ὅτι ὁμοίαν ἐπίθεσιν ἐπεχείρησαν τὰ τουρκικὰ στρατεύματα κατὰ τῶν πέριξ τῆς Χαλέπας ἡμετέρων, ὅτι τὴν ἐπίθεσιν ταύτην ἀποκρούσαντες οἱ ἡμέτεροι κατὰ τὴν ὁρμὴν τῆς μάχης καὶ τῆς καταδιώξεως, εἰσῆλθον ἀνεπαισθήτως εἰς τὴν οὐδετέραν ζώνην, καὶ τότε ἀμέσως ἤρξατο ὁ βομβαρδισμὸς τῶν ἡνωμένων στόλων κατὰ τοῦ στρατοπέδου τοῦ Ἑλληνικοῦ, ἐνεργούντων καὶ τῶν πυροβόλων τοῦ τουρκικοῦ πυροβολικοῦ τῶν ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων τοῦ φρουρίου τοποθετημένων. Ταῦτα καταμαρτυροῦσι τὰ γεγονότα τὰ ἀψευδῆ. Ἐκ τούτων ἁπάντων τί ἀποδεικνύεται; ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν Δυνάμεων καὶ οἱ ναύαρχοι τοῦ στόλου, εἰς μὲν τοὺς Ὀθωμανοὺς, οἵτινες πρῶτοι παρεβίασαν τὴν οὐδετέραν ζώνην καὶ ὥρμησαν εἰς μάχην, δὲν ἔκαμαν οὔτε ἁπλῆν παρατήρησιν, καὶ ἄφησαν αὐτοὺς ἐλευθέρους νὰ μάχωνται κατὰ τῶν Ἑλλήνων, ὅταν ὅμως εἶδον αὐτοὺς καταληφθέντας ὑπὸ πανικοῦ καὶ προτροπάδην εἰσερχομένους ἐντὸς τῶν Χανίων, ἠσθάνθησαν τοσαύτην ἀγανάκτησιν, ὥστε παρώτρυναν τοὺς περὶ τὴν Χαλέπαν εὑρισκομένους Ὀθωμανοὺς νὰ ἐπιχειρήσωσι προσβολὴν κατὰ τῶν ἐκεῖ ἐστρατοπεδευμένων Ἑλλήνων, καὶ μόλις ἰδόντες ὅτι καὶ ἐκεῖ ἡ νίκη ἔστεψε τὰ ἡμέτερα ὅπλα, καὶ ὅτι ἡ καταδίωξις ἤρξατο καὶ ἐξηκολούθει κατὰ τὴν ὁρμὴν τῆς μάχης περὶ τὴν οὐδετέραν ζώνην, ἔβαλον ἀμέσως διὰ τῶν τηλεβόλων αὐτῶν κατὰ τῶν προμάχων τῆς ἐλευθερίας, συμμαχοῦντες καὶ συμπράττοντες εἰς τὸ ἐπονείδιστον ἔργον αὐτῶν μετὰ τῶν βαρβάρων Ὀθωμανῶν. Πρὸς ποίους λοιπὸν ζητεῖτε νὰ ἀπευθύνητε προτάσεις, ἐκφράζοντες τὸ ἄλγος ἡμῶν, καὶ ἔκκλησιν ποιοῦντες εἰς τὴν φιλανθρωπίαν καὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτῶν ὑπὲρ τῶν ἀγωνιζομένων ἀδελφῶν ἡμῶν; Ὅταν ἡ Θεία Πρόνοια ἐπέτρεψεν εἰς τὴν ἀρχαίαν Ἑλλάδα νὰ ἐγείρῃ τὰ ἔνδοξα τρόπαια τῆς μάχης τοῦ Μαραθῶνος καὶ τῆς ἐν Σαλαμῖνι ναυμαχίας, αἱ Δυνάμεις αὐταὶ τῆς Εὐρώπης ἦσαν ἄγνωστοι καὶ ἀνίσχυροι εὐτυχῶς, ἄλλως ἡ ἀνθρωπότης καὶ ὁ πολιτισμὸς ἤθελον ἴσως στερηθῆ τῶν ἐνδόξων αὐτῶν μνημείων, τὰ ὁποῖα προκαλοῦσι τὸν θαυμασμὸν καὶ τὴν ἐπίσκεψιν τῶν Εὐρωπαίων αὐτῶν.

§89ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὖγε! εὖγε!

§90ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Ὅταν ἐντεῦθεν πρό τινων ἡμερῶν, συνεδριάζοντες ἐνταῦθα, ὑπεδείξαμεν τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς ἐκτάκτους ταύτας περιστάσεις, ὑπῆρχέ τις μεταξὺ ἡμῶν, ὅστις ὑπέθετεν ὅτι μὲ ἐλαφρὰν τὴν συνείδησιν προέβημεν εἰς τὴν ἀπόφασιν ταύτην, συμβουλεύσαντες τὰ δέοντα γενέσθαι, τὰ ὁποῖα ἐνομίσαμεν ἄξια ἡμῶν καὶ τῆς πατρίδος εἰς τὰς ἐκτάκτους ταύτας περιστάσεις; Ἐγὼ ἐφρόνουν καὶ φρονῶ, ὅτι οὐδεὶς ὑπῆρξε μεταξὺ ἡμῶν ἔχων τοιαύτην γνώμην. Ἄν λοιπὸν κατὰ τὰς συνεδριάσεις ἐκείνας ὁμιλοῦντες ἠρμηνεύσαμεν τὸ φρόνημα καὶ τοὺς πόθους τῶν ἐλευθέρων καὶ τῶν δούλων Ἑλλήνων, ἂν ἀπεφασίσαμεν, ὡς ἄνδρες βουληφόροι, τίνι τρόπῳ πρέπει νὰ ἐνεργήσῃ ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κράτους, καὶ ποῖα μέτρα πρέπει νὰ λάβῃ κατὰ τὰς κρισίμους ταύτας στιγμὰς πρὸς ἀπελευθέρωσιν τῶν δούλων ἀδελφῶν ἡμῶν, ἀντὶ πάσης ἄλλης προτάσεως ταύτην ἐγὼ νομίζω νὰ ἀπευθύνωμεν τὴν ἐρώτησιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν: Μετὰ τὸ γεγονὸς τοῦτο, τὸ ἀπαίσιον, τὸ ὁποῖον διέπραξαν οἱ στόλοι τῶν Εὐρωπαϊκῶν Δυνάμεων κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοπέδου, ποῖα μέτρα πολεμικὰ ἔλαβε; Ἐκάλεσαν εἰς στρατιωτικὸν συμβούλιον τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς τῆς κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασαν δυνάμεως τῆς χώρας; Ἐκάλεσεν ἄλλας σειρὰς ἐφέδρων εἰς τὰς τάξεις αὐτῶν; Ἐκάλεσε τὸ Κράτος εἰς ἐπιστράτευσιν; Ποίους ἐκ τῶν ἁρμοδίων στρατιωτικῶν διέταξε νὰ ἀναλάβωσι τὴν διοίκησιν τοῦ κατὰ ξηρὰν καὶ θάλασσαν στρατοῦ; Ποῖον ἐπιτελεῖον στρατιωτικὸν κατήρτισε; ποῖον σχέδιον πολέμου ἔκαμε; Ποῖα νομοθετικὰ μέτρα ἔφερεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νὰ ψηφισθῶσιν ὡς κατεπείγοντα, διὰ τὸ ἔκτακτον τῶν περιστάσεων; Ποῖον νόμον ἔφερεν εἰς ἐπανόρθωσιν τοῦ σφάλματος, τὸ ὁποῖον διεπράξαμεν ἀγαθῇ τῇ πίστει διὰ τοῦ νόμου περὶ ὁρίου ἡλικίας, ἀποστρατεύσαντες ἄνδρας ἀξίους πάσης τιμῆς καὶ ἐμπιστοσύνης, ὡς τοὺς συνταγματάρχας κ. κ. Κ. Σέχον, Τριτάκην, Μελέαγρον, Δουμπιώτην καὶ τὸν ταγματάρχην κ. Μαυροδῆμον, ὧν ἡ χρησιμότης καὶ ἡ ἀκμὴ παρ’ οὐδενὸς ἀμφισβητεῖται, καὶ οἵτινες πρέπει ἀμέσως νὰ ἀναλάβωσι τὴν διοίκησιν τῶν σωμάτων; Ποία εἶναι ἡ στρατιωτικὴ κίνησις, ἡ ὁποία γίνεται κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην; Ταῦτα ἐγὼ ἐνόμιζον ὅτι ἔπρεπε νὰ γείνωσιν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, εἰς ἀπάντησιν τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον καθ’ ἡμῶν οἱ στόλοι τῶν Δυνάμεων, διὰ νὰ δείξωμεν ποία εἶναι ἡ ἀπόφασις τοῦ ἔθνους. (Εὖγε! εὖγε!).

§91ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ ὅμως φρονῶ, ὅτι συνεπέστερος πρὸς ἑαυτὸν ἤθελεν εἶσθαι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Θηβῶν συνάδελφος, ὅστις τόσον εὐγλώττως παρέστησε σήμερον τὴν κατάστασιν, ἐὰν ὡς συμπέρασμα τοῦ λόγου αὑτοῦ εἶχεν, ὅτι τὴν πρότασιν ταύτην καὶ μόνον ταύτην θέλει ψηφίσει, καὶ ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐννοῇ, μετατοπίζων ἢ καταστρατηγῶν τὸ ζήτημα, νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Ὁμολογῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἐγὼ δὲν προέβην ἐπὶ τοσοῦτον, ὅσον ὁ ἀξιότιμος ἐκ Θηβῶν Βουλευτής, ὥστε ἐν τοιαύτῃ στιγμῇ, καίτοι ἀντιπολιτευόμενος, νὰ παρέλθω ἐπὶ τὸ βῆμα ἐκεῖνο καὶ νὰ ἐλέγξω τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἐπιλήσμων τῶν ἐπαγγελιῶν αὐτῆς καὶ τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἀνέλαβεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐπικροτούσης τῆς Βουλῆς ὁλοκλήρου, δὲν ἐπετέλεσε τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἐπεβάλλετο εἰς αὐτήν. Προτοῦ προχωρήσω ἐπὶ τοσοῦτον, νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχω βεβαιωμένον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοὐλάχιστον δὲν ἐξακολουθεῖ καὶ ἐκείνην τὴν πορείαν, τὴν ὁποίαν ἐξηκολούθησε μέχρι τοῦδε, ὅτι δὲν θὰ ἐγκαταλίπῃ καὶ αὐτήν· διότι οἱ λόγοι τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἡ τροπὴ τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ δώσῃ εἰς τὸ ζήτημα, δι’ ἐμὲ τουλάχιστον, ἴσως καὶ δι’ ἄλλους, εἶναι ἀνεπίδεκτον ἀμφιβολίας, ὅτι ὑποδηλοῖ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐλιποψύχησε τὴν τελευταίαν ταύτην στιγμήν. Ἐὰν, Κύριοι, δὲν ἐλιποψύχησεν, ὤφειλεν αὐτὴ πρώτη νὰ ψηφίσῃ τὴν πρότασιν, τὴν ὑποβληθεῖσαν εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἥτις πρότασις οὐδὲν νέον ὑποδηλοῖ ἢ ὅτι, ὡς ἄλλοτε, καὶ νῦν, μετὰ τελευταῖα γεγονότα ἐν Χανίοις, ἡ Ἑλληνικὴ Βουλή, διερμηνεύουσα ἐν τούτῳ τὸ φρόνημα ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, θὰ ἐμμείνῃ ἐν τῇ αὐτῇ ἐθνικῇ πορείᾳ, ἐν τῇ αὐτῇ ἀποφασιστικῇ δράσει, ἔχει τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁριστικὴν καὶ ἀμετάκλητον, ἵνα τὸ ζήτημα τὸ Κρητικὸν μὴ θεωρήσῃ πλέον ὡς Κρητικὸν ζήτημα, ἀλλ’ ὡς ζήτημα Ἑλληνικόν. Διὰ τὴν Βουλήν, ἀφοῦ ἡ Κρήτη ἐκηρύχθη ἅπαξ ὑπὸ τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ ὡς γῆ ἀχώριστος τῆς ἐλευθέρας Ἑλληνικῆς γῆς, ἀφοῦ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔσπευσε νὰ καταλάβῃ αὐτὴν διὰ τοῦ στρατοῦ, ἡ Κρήτη εἶναι καὶ θὰ μένῃ πλέον ἀναπόσπαστον μέρος τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος, καὶ ὅτι χάριν τῆς Κρήτης καὶ ἡ ἐλευθέρα Ἑλλὰς ἔχει τὴν ἀπόφασιν τὴν ἀμετάβλητον, ἢ νὰ σωθῇ, ἢ νὰ πέσῃ μετ’ αὐτῆς (ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Αὐτὴν, Κύριοι, τὴν ἔννοιαν ἐνέχει ἡ πρότασις, ἡ ὑποβληθεῖσα οὐχὶ ὑπὸ ἀντιπολιτευομένου Βουλευτοῦ, ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ ἐκ Καλαμπάκας κ. Βουλευτοῦ, τοῦ φίλα φρονοῦντος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὡς τοῦτο ἐδήλωσε καὶ αὐτὸς καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς Καλαμπάκας προέβη ἴσως εἰς τὴν πρότασιν ταύτην, ἔχων ὑπ’ ὄψει τὴν μέχρι τῆς χθὲς πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ νομίζων ὅτι ἐν τῇ πολιτείᾳ ταύτῃ οὐδεμία μεταβολὴ ἐπῆλθε. Διὰ τοῦτο διὰ τῆς προτάσεως αὑτοῦ ἠθέλησε νὰ διαπιστώσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ ἡμεῖς πάντες καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὁλόκληρος φρονεῖ, ὅτι μετὰ τὰ γενόμενα ἐν Χανίοις καὶ μετὰ τὸν βομβαρδισμὸν τῶν Κρητῶν ὑπὸ τοῦ ἡνωμένου στόλου τῶν Μ. Δυνάμεων ἡ Ἑλλὰς ἐμμένει ἀκλόνητος ἐν τῇ ἀποφάσει αὐτῆς, ὅπως τὴν Κρήτην θεωρῇ μέρος ἀναπόσπαστον τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ ὅπως χάριν τῆς Κρήτης ὑποστῇ πᾶσαν θυσίαν, ἀψηφοῦσα τὰ πάντα (εὖγε! εὖγε!). Αὐτὸ εἶναι, Κύριοι, τὸ ζήτημα, καὶ μάτην ζητεῖ νὰ διαστρέψῃ τοῦτο ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, προβάλλων οὕτως ἀκαίρως ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Νομίζω ὅτι ἐντιμότερον καὶ εἰλικρινέστερον δι’ αὐτὸν, σωστικώτερον δὲ καὶ διὰ τὸν τόπον θὰ ἦτο, ἐὰν εἶχε τὸ θάῤῥος νὰ εἴπῃ καθαρὰ «ἀποκρούω τὴν πρότασιν ταύτην, διότι δὲν ἀποδέχομαι τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν προδιαγράφει αὕτη.» Βεβαίως προτιμότερον θὰ ἦτο τοῦτο, καὶ τότε καὶ ὑμεῖς θὰ ἦσθε ἐλεύθεροι, ἀπηλλαγμένοι παντὸς δεσμοῦ, καὶ ἀκούοντες μόνον ὅ,τι τὰ αἰσθήματα, ὅ,τι ἡ συνείδησις ὑμῶν ἡ Ἑλληνικὴ ὑπαγορεύει, νὰ ψηφίσητε τὴν τοιαύτην πρότασιν. Βεβαίως Κύριοι, δὲν εἶναι φρόνιμον νὰ προκαλέσῃ τις κυβερνητικὴν μεταβολὴν ἐν οὕτω κρισίμοις στιγμαῖς, καὶ εἰς οὐδενὸς ἐξ ἡμῶν τὸν νοῦν ἐπῆλθέ ποτε ἐν τοιαύτῃ στιγμῇ νὰ θέλῃ νὰ προκαλέσωμεν ἡμεῖς κυβερνητικὴν κρίσιν. Ἀπόδειξις τούτου, ὅτι σήμερον οὐχὶ ἐντεῦθεν, ἀπὸ τῆς πτέρυγος ταύτης, ὑπεβλήθη ἡ πρότασις. Ἀλλὰ νομίζω, Κύριοι, ὅτι εἶναι ἔργον τῆς ἐσχάτης ἀφροσύνης, προκειμένου περὶ τοιούτου κινδύνου, οἷος ὁ νῦν ἐπικρεμάμενος εἰς ἡμᾶς, προκειμένου νὰ ἀποκρούηται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἡ πολιτεία ἐκείνη, τὴν ὁποίαν καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀνεκήρυξεν, ἡμεῖς νὰ διστάσωμεν, ὅπως χάριν τῆς σωτηρίας τῆς πατρίδος ἐν ἀνάγκῃ δώσωμεν ψῆφον καὶ ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι Βουλευταί, ὑπάρχει περίστασις, καθ’ ἣν νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἢ δυσπιστίας, ἀλλὰ μόνον ἓν ζήτημα, τὸ ζήτημα τῆς σωτηρίας τῆς πατρίδος. Τὸ ζήτημα τοῦτο τίθεται νῦν ἐνώπιον ἡμῶν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐννοῇ νὰ ἐμμείνῃ ἐν τῇ πολιτικῇ, ἣν ἐχάραξεν ἀπό τινων ἡμερῶν, ἐπικροτούσης τῆς Βουλῆς καὶ ἐπινεύοντος τοῦ ἔθνους ὁλοκλήρου, τότε βεβαίως οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει, ἵνα τεθῇ τοιοῦτον ζήτημα. Ἐὰν ὅμως ἡ Κυβέρνησις ἐννοῇ νὰ μεταβάλῃ τὴν τοιαύτην πολιτικὴν, τότε ἐλπίζω, ὅτι θ’ ἀφήσητε κατὰ μέρος πάντα δεσμὸν, καὶ ἐμμένοντες πιστοὶ εἰς τὸ φρόνημα ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὸ φρόνημα ἐκεῖνο, κατὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν μέχρι τέλους προασπιζόμενοι τὰ συμφέροντα ἡμῶν ἐν Κρήτῃ, τὰ συμφέροντα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι συμφέροντα τοῦ ἔθνους ὁλοκλήρου, ἐμμένοντες, λέγω, ἐν τῇ τοιαύτῃ πολιτικῇ, θὰ καταψηφίσητε τὴν πρότασιν τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις εἰς οὐδὲν ἄλλο σκοπεῖ ἢ εἰς τὸ νὰ σᾶς δηλώσῃ, ὅτι ἐγκατέλιπεν ἤδη τὴν πολιτικὴν τῆς ἐνεργείας. (Θόρυβος ἐν τῇ δεξιᾷ).

§92Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι μόλις ἐγεννήθη τὸ Κρητικὸν ζήτημα, καὶ ἡ Βασιλεία, καὶ ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἡ Βουλή, ἡ ἐλευθέρα Ἑλλὰς καὶ ὁ δοῦλος Ἑλληνισμὸς, ὡς εἷς ἄνθρωπος, ἀπεδέχθησαν μίαν καὶ τὴν αὐτὴν πολιτικὴν πορείαν, ἣν μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἠκολούθει ἡ Κυβέρνησις. Τὴν πορείαν ταύτην ἔρχεται διὰ τῆς προτάσεώς του ὁ ἐκ Καλαμπάκας ἀξιότιμος συνάδελφος νὰ ἐνισχύσῃ, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀμέσως λέγει πρὸς αὐτόν: «Στῆθι! δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ψηφισθῇ τοιαύτη πρότασις, διότι ἡ πρότασις αὕτη μοὶ ἐπιβάλλει νὰ ἀκολουθήσω τὴν πορείαν, τὴν ὁποίαν μέχρι σήμερον ἠκολούθησα, ἐνῷ ἐγὼ ἔχω ἄλλα ἐν τῷ νῷ.»

§93ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ποῖος τὸ εἶπεν αὐτό;

§94ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Βεβαίως δὲν τὸ ἐξεστόμησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλὰ ἀφῆκε νὰ νοηθῇ, καὶ θὰ τὸ βεβαιώσωσιν αὔριον ἢ μεθαύριον αὐτὰ ταῦτα τὰ πράγματα, χωρὶς νὰ δυνηθῇ οὐδόλως νὰ τὰ διαψεύσῃ (κίνησις ἐν τῇ δεξιᾷ).

§95Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Οὐδεὶς εἶπε τοιοῦτόν τι.

§96ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Θὰ ἀπαντήσω καὶ εἰς αὐτό.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§98ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Τὴν τοιαύτην, λέγω, πολιτικὴν πορείαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀκολουθήσῃ τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος πλέον, διότι σὺν τῇ πολιτικῇ ταύτῃ πορείᾳ θὰ συνταφῇ. Δὲν ἐπιτρέπεται σήμερον εἰς Ἕλληνα νὰ σκέπτηται, ὅτι πρόκειται περὶ αὐτονομίας, εἴτε περὶ αὐτοδιοικήσεως ἐν Κρήτῃ, εἴτε περὶ καταλήψεως αὐτῆς ἐκ μέρους τῶν Εὐρωπαϊκῶν Δυνάμεων. Θὰ ἐπιτραπῇ βεβαίως τότε, ὅταν ἐπιβληθῇ ἡ βία τῆς Εὐρώπης καὶ ἐξοντώσῃ τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλὰ καὶ τότε, ἂν δὲν κερδήσῃ ἄλλο τι ὁ Ἑλληνισμὸς, θὰ κερδήσῃ τοὐλάχιστον τὴν τιμὴν αὐτοῦ, τὴν ὁποίαν πρὸ τεσσαρακονταετίας ἔχει ἀπολέσει ἀτυχῶς. Βεβαίως αἱ ἀλήθειαι αὗται εἶναι βαρεῖαι, καὶ δὲν ἀρέσκουσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία, θέλουσα τοιουτοτρόπως νὰ μεταβάλῃ τὸ ζήτημα, εἶπεν ὅτι εἶναι ζήτημα ἐμπιστοσύνης, «ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς Καλαμπάκας λέγει μὲν αὐτὸ, ἀλλ’ ἐγὼ, ἐπειδὴ δὲν ἔχω ἀπαντήσεις νὰ δώσω ἀπὸ τὴν Κρήτην, δὲν δύναμαι νὰ ψηφίσω τοῦτο.» Τί σημαίνει ἀπαντήσεις ἀπὸ τὴν Κρήτην; ὁποίας νὰ δώσῃ ἀπαντήσεις ἀπὸ τὴν Κρήτην; Ὅτι ἐβομβάρδισαν οἱ στόλοι τοὺς Κρῆτας; Βεβαίως εἶναι γνωστόν. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου, οὔτε περὶ τοῦ ποῦ ἐγένετο, οὔτε πῶς ἐπενέβησαν. Πρόκειται περὶ τοῦ γεγονότος. Τὸ γεγονὸς ἐβεβαιώθη. Τί δὲ ἀναμένει ἡ Κυβέρνησις δι’ αὐτῆς τῆς ἀναβολῆς; Ἵνα εὑρεθῶμεν αὔριον ἢ μεθαύριον πρὸ τετελεσμένου γεγονότος, ὅτι ὁ στρατὸς ἐν Κρήτῃ ἀπεκρούσθη ἀπὸ τὰς Δυνάμεις, καὶ τότε νὰ μᾶς εἴπῃ «τί ἀγαπᾶτε νὰ κάμω ἐγώ;» Ἢ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ἐν τῇ μεθορίῳ γραμμῇ οἱ Τοῦρκοι μᾶς δίδουσιν ἀφορμὴν αὔριον, ἐπιτιθέμενοι καθ’ ἡμῶν μετὰ 15 ἢ 20 χιλιάδων ἀνδρῶν, ὁποῖα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις, ἵνα ἐξασφαλίσῃ τὴν γραμμήν; Νομίζει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἡ πολιτικὴ πρέπει νὰ περιορίζηται εἰς τὸ νὰ ἔχῃ ἔξω ἀνθρώπους νὰ διαδίδωσιν εἰς τὸ πλῆθος, τὸ ἀναμένον ἐν τῷ περιβόλῳ τοῦ Βουλευτηρίου, ὅτι «οἱ Κύριοι ζητοῦσι νὰ διαιρέσωσι τὰ πράγματα»; (φωναὶ διαμαρτυρίας ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἡ Κυβέρνησις, λέγω, ἢ θὰ προχωρήσῃ ἢ θὰ ὑποχωρήσῃ. Αὐτὸ τὴν ὑποχρεοῦσιν αἱ περιστάσεις νὰ πράξῃ, αὐτὸ τὴν ὑποχρεοῦσι τὰ πράγματα. Τί τὸ κακὸν ἐνέχει ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ Καλαμπάκας; Εἶπεν ὅτι ἡ πρότασίς του εἶναι νὰ ἐνισχύσῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν βοηθήσῃ νὰ ἐμμείνῃ εἰς τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν μέχρι σήμερον ἐχάραξε, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λέγει: «ὄχι! διότι προσπαθεῖτε νὰ ῥίψητε τὴν Κυβέρνησιν.» Κανεὶς δὲν τὴν θέλει τὴν Κυβέρνησιν...

§99ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ πῶς ἠμπορεῖ νὰ τὴν θέλῃ;

§100ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. .. διότι οὐδεὶς σήμερον εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ Κυβέρνησιν τοιαύτην, οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων. Βεβαίως, ἐπαναλέγω, ἡ ἀλήθεια εἶναι πικρὰ, ἀλλὰ πρέπει νὰ λέγεται, καὶ ἂν ἐλέγομεν ἀπὸ πρὶν καὶ πάντοτε τὴν ἀλήθειαν, ἂν ἐλέγομεν τὰ πράγματα ὡς ἔχουσι, βεβαίως δὲν θὰ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα σήμερον. Εὔχομαι νὰ διαψευσθῶ, καὶ οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους τὴν στιγμὴν ταύτην ἐξεστόμησα, νὰ μὴ ἦναι ἀληθεῖς. Ἀλλὰ πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι ἡ πολιτεία, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀκολουθεῖ ἀπὸ τῆς προχθὲς, θέλει ἐνταφιάσει τὸν Ἑλληνισμὸν ἅπαξ διὰ παντός! (χειροκροτήματα.)

§101ΣΠ. Τ. ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Δὲν θὰ μακρύνω ἐπὶ πολὺ τὴν ἐξέτασιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ζητήματος. Νομίζω ὅτι εἶναι οὐχὶ ὀρθὸν, ὑπὸ τὰς περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας διατελεῖ ἡ πατρὶς ἡμῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι λίαν κρίσιμοι, νὰ καταγινώμεθα εἰς περιττὰς ἀγορεύσεις, αἱ ὁποῖαι μᾶλλον εἶναι βλαβεραὶ καὶ οὐχὶ ὠφέλιμοι ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Νομίζω ὅτι δὲν ἁρμόζει νὰ καταγινώμεθα εἰς ἐπερωτήσεις, εἰς ἐνστάσεις μᾶλλον δικολαβικὰς, — καὶ μὲ συγχωρεῖτε διὰ τὴν λέξιν. — Ἐὰν ἔχωμεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία γνωρίζει τὰ αἰσθήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, πρέπει νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὴν πλήρη ἐλευθερίαν ἐνεργείας· διότι, ἐὰν δὲν ἀφήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐργασθῇ ὅπως πρέπει καὶ ὅπως τὸ κοινὸν συμφέρον ἀπαιτεῖ, ἴσως μετανοήσωμεν, ἀλλὰ θὰ ἦναι πλέον ἀργά.

§102ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ποῖος τὴν ἠμπόδισε;

§103ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Σεῖς.

§104ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ψῆφον ἐμπιστοσύνης, νὰ διακόψῃ ἡ Βουλὴ ἐπ’ ὀλίγον καιρὸν, ἐπί τινας ἡμέρας, τὰς ἐργασίας της, διότι δὲν συμφέρει νὰ καταφερώμεθα πότε ἐναντίον ταύτης πότε ἐναντίον ἐκείνης τῶν Δυνάμεων, εἰς τοιαύτας περιστάσεις. Χρειάζεται μετὰ κρίσεως νὰ προβαίνωμεν, διότι δυνατὸν νὰ μετανοήσωμεν δι’ αὐτὴν τὴν συζήτησιν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ θεωρῶ ἐπιβλαβῆ εἰς τὸ ἔθνος. Ἡ Κυβέρνησις γνωρίζει, ὅτι σύμπαν τὸ ἔθνος ἕνα καὶ μόνον σκοπὸν ἔχει, τὴν ἕνωσιν τῆς Κρήτης. Ὅταν δὲν πράξῃ τοῦτο, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ Ἑλλὰς πλέον. Λοιπὸν πρέπει νὰ δώσωμεν πλήρη ἐλευθερίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ν’ ἀφήσωμεν τὰς ἀγορεύσεις καὶ νὰ διαλύσωμεν τὴν συνεδρίασιν σήμερον, διότι ἡ συζήτησις εἶναι βλαβερά. (Εὖγε! εὖγε!).

§105ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Οὐδεὶς ἔχει τὸ μονοπώλιον τοῦ πατριωτισμοῦ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Εἶσθε ἀναμφισβητήτως πατριῶται, ἀλλ’ εἴμεθα καὶ ἡμεῖς πατριῶται, καὶ δὲν σᾶς ἐπιτρέπεται νὰ μᾶς τὸ ἀμφισβητήσητε. Ἡ Κυβέρνησις τῆς πατρίδος μας ἔπραξε τὸ καθῆκόν της μέχρι τοῦδε. Μὴ σπεύδετε νὰ τὴν ἐπιτιμήσητε. Πρῶτος ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς ἔλαβε τὴν πρωτοβουλίαν ἐν τῷ ἐθνικῷ ζητήματι, καὶ δὲν παύει μεριμνῶν περὶ αὐτοῦ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν ἔχει θετικὰς πληροφορίας καὶ δὲν γνωρίζει ἐπακριβῶς, τί συνέβη ἐν Κρήτῃ κατὰ τὸν βομβαρδισμόν. Λοιπὸν μὴ σπεύδετε. Ἡ πρότασις τοῦ κ. ἐκ Καλαμπάκας συναδέλφου δύναται νὰ μὴ ἦναι κακὴ, δύναται νὰ ἦναι καὶ ἀρίστη. Ἔχει μόνον ἀτύχημα, ὅτι εἶναι πρόωρος. Ἴσως, ἐὰν ὑπεβάλλετο αὔριον, ἤθελεν ἀδιστάκτως τὴν ψηφίσει σύσσωμος ἡ Βουλή. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει πληρέστατα δίκαιον, ζητῶν νὰ μὴ σπεύδωμεν καὶ νὰ ἀναμένωμεν λεπτομερεστέρας πληροφορίας. Ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ ἄνακτος, τοῦ ἔθνους καὶ τοῦ Κοινοβουλίου εἶναι πληρεστάτη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ, κατ’ ἐμὲ, πρέπει νὰ ἦσθε εὐτυχεῖς διὰ τοῦτο, Κύριοι, διότι θὰ ἐδυσκολεύεσθε παρὰ πολὺ νὰ ἀναλάβητε τὸ μέγα βάρος καὶ τὴν μεγίστην εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ ἔθνους καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ (εὖγε! εὖγε!). Οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι ὁ σεβαστὸς καὶ πολιὸς γέρων θὰ τελειώσῃ ἐνδόξως τὸ στάδιον, τὸ ὁποῖον ἤρχισεν ἀπὸ τῆς νεανικῆς του ἡλικίας. Εἶναι γέρων, καὶ δὲν θὰ θελήσῃ νὰ ἀμαυρώσῃ τὰς λευκάς του τρίχας (εὖγε! εὖγε!). Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ ἀτυχὲς γεγονὸς, καθὼς ἀπεκάλεσεν αὐτὸ ὁ φίλος μου κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς, καὶ τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἀποκαλῶ φρικῶδες, εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὅλη ἡ Εὐρώπη θὰ τὸ ἀποδοκιμάσῃ. Σήμερον, Κύριοι, ἠσθάνθην χαρὰν μεγάλην, μαθὼν ὅτι ὁ Γαλλικὸς στόλος, ὑπερήφανος, ὡς καὶ ὁ Ἰταλικὸς, δὲν ἔῤῥιψε βολὴν κατὰ τῶν ἀτυχῶν Κρητῶν.

§106ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Παρίστατο ὅμως.

§107ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι ὑπερήφανος δι’ αὐτὸ, διότι εἶμαι στρατιώτης τοῦ 1870· ἐπλήρωσα τὸν φόρον τῆς εὐγνωμοσύνης, τὸν ὁποῖον πᾶς Ἕλλην χρεωστεῖ εἰς τὰς προστάτιδας Δυνάμεις, καὶ ἰδίως εἰς τὴν Γαλλίαν, ἡ ὁποία διὰ τῆς στρατιᾶς τοῦ ἀειμνήστου Μαιζῶνος μᾶς ἀπήλλαξεν ἀπὸ τῶν ὀρδῶν τοῦ Ἰβραήμ... Κύριε Δηλιγιάννη, εἶσθε Πελοποννήσιος, καὶ πρέπει νὰ τὸ ἐνθυμῆσθε (ἱλαρότης). Λοιπὸν σᾶς λέγω, ἀποτεινόμενος ὄχι πλέον πρὸς τὰς Κυβερνήσεις, ἀλλὰ πρὸς τοὺς λαοὺς τῆς Εὐρώπης, ὅτι οἱ λόγοι μου θὰ εὕρωσιν ἠχὼ παρ’ αὐτοῖς. Εἴδατε τί συλλαλητήρια ἐγένοντο ἐν Ἀγγλίᾳ, τί συλλαλητήρια ἐγένοντο ἐν Γαλλίᾳ καὶ Ἰταλίᾳ. Ἡ Ἰταλία εἶναι ἀδελφή μας· πρέπει νὰ χρεωστῶμεν μεγάλην εὐγνωμοσύνην εἰς τὸν Ἰταλικὸν λαόν. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν Γαλλίαν καὶ τὸν Γαλλικὸν λαὸν, ἐγὼ τὸν γνωρίζω κάλλιστα, καὶ μεγάλως ἐκτιμῶ αὐτὸν, διότι διέτριψα 19 ὅλα ἔτη ἐν Γαλλίᾳ, καὶ ἠγωνίσθην εἰς τὰς τάξεις τοῦ Γαλλικοῦ στρατοῦ κατὰ τὸ 1870, καὶ ἑπομένως γνωρίζω ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως τὸν ἱπποτικὸν χαρακτῆρα τοῦ Γαλλικοῦ ἔθνους. Δὲν εἶναι ἡ Κυβέρνησις, δὲν εἶναι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν Ἁννοτὼ, δὲν εἶναι ὁ Πρωθυπουργὸς Μελὶν, οἱ ὁποῖοι ἀντιπροσωπεύουσι τὸ σημερινὸν φρόνημα τῆς Γαλλίας. Γνωρίζετε ἐκ πείρας τὸν τόπον μας, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις δὲν ἀντιπροσωπεύουσι πάντοτε τὴν γνώμην τοῦ ἔθνους (χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Χειροκροτεῖτε ὅσον θέλετε· δὲν ἐπηρεάζομαι ἐγὼ ἀπὸ τὰ χειροκροτήματά σας, οὔτε ἀπὸ τὰς ἀποδοκιμασίας σας. Λοιπὸν σᾶς λέγω, ὅτι δὲν ἔχετε δίκαιον νὰ μὴ ἔχητε ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι μέχρι τοῦδε ἀπετέλεσε τὸ καθῆκόν της, ἂν δὲ ὁ πολιὸς γέρων, ὁ σεβαστὸς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἴδῃ, ὅτι δὲν εἶναι εἰς θέσιν ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὰς περιστάσεις, αὐτὸς πρῶτος θὰ παραιτηθῇ· σᾶς τὸ διαβεβαιῶ ἐγώ. (Εὖγε! εὖγε!).

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Πυλίας κ. Σάκκης κατέθεσε τὴν ἑξῆς πρότασιν: «Ἡ Βουλή, πεποιθυῖα ἐπὶ τὴν ἐθνικὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως, δηλοῖ τὴν πρὸς αὐτὴν ἐμπιστοσύνην της».

§109ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ πρότασις αὕτη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφοφορηθῇ.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις ἡ ἄλλη δὲν ἐτέθη προσηκόντως εἰς ψηφοφορίαν.

§111ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἄλλοτε ἐγένοντο τοιαῦται παρατυπίαι, δηλ. ὅταν λέγῃ ὁ Πρόεδρος «μὴ ὑπαρχούσης ἀντιῤῥήσεως» κτλ. Ἐν τούτοις οὐδὲν ἀποτέλεσμα τῶν ψηφοφοριῶν ἐκείνων ἐθεωρήθη ποτὲ ἄκυρον. Ἂν δὲν ἀντελήφθητε καλῶς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς πρώτης ψηφοφορίας, ἔχετε δικαίωμα νὰ ἐρωτήσητε ἐκ δευτέρου, ἢ τὸ ἀντίθετον. Ἂν δὲ ὑπάρχῃ ὁ ἀμφισβητῶν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας, δύνασθε νὰ καλέσητε τὴν Βουλὴν εἰς ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις δὲν ἐτέθη προσηκόντως εἰς ψηφοφορίαν.

§113ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ μειοψηφία δὲν δύναται νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν πλειοψηφίαν· ἓν μόνον ἔχει δικαίωμα, ὅταν πρόκειται περὶ καταστρατηγήσεως τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ, νὰ μὴ μετάσχῃ εἰς τὰς σχετικὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς. Ἀκριβῶς δὲ, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ τούτου, ἡμεῖς δηλοῦμεν ὅτι ἀπέχομεν τῆς ψηφοφορίας.

§114Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦτο εἶναι δικαίωμα τῶν Βουλευτῶν. Πᾶς Βουλευτὴς, ὅστις δὲν θέλει νὰ λάβῃ μέρος εἰς ψηφοφορίαν τινὰ, δικαίωμα ἔχει νὰ μὴ ψηφοφορήσῃ, καὶ νὰ ἀποσυρθῇ μάλιστα τῆς αἰθούσης· ἀλλὰ τοῦτο τὸ δικαίωμα δὲν ἀναιρεῖ τὴν ἀξίωσιν ἡμῶν νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐδηλώθη εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἀπολαύομεν τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτῆς, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐδηλώθη, ὅτι ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα ν’ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς περιστάσεις. Τὸ δικαίωμα τοῦτο ἡμῶν εἶναι ὑπέρτερον παντὸς ἄλλου δικαιώματος, διότι ἐκ τούτου ἐξαρτᾶται τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ παραμένωμεν ἢ ὄχι εἰς τὴν ἀρχήν. Οἱ κύριοι Βουλευταί, ἂν δὲν θέλωσι νὰ ψηφοφορήσωσιν, εἰσὶ κύριοι. Προσθέτω δὲ, ὅτι ἡμεῖς μετὰ τὴν ψηφοφορίαν τοῦ ζητήματος τῆς ἐμπιστοσύνης στέργομεν νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν τὸ πρῶτον μέρος τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καλαμπάκας, τὸ ἀφορῶν τὴν ἐκδήλωσιν τῶν αἰσθημάτων τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῖς συντελεσθεῖσιν ἐν Χανίοις, ἀλλ’ ἐπιφυλασσόμεθα νὰ προβάλωμεν γνώμην ἐπὶ τῆς φράσεως αὐτοῦ.

§115Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἠρωτήθη.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠρνήθην ὅτι ἠρωτήθη.

§117Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀλλ’ ἀντιτάσσεται ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ Κανονισμοῦ, ἡ ὁποία εἶναι σαφὴς, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 30 περὶ τῶν συνθέτων ζητημάτων. Ἡ πρότασις, ἀφ’ ἧς ὑπεβλήθη, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐφάνη, ὅτι εἶναι διμερὴς, καὶ ἐκ τῆς συζητήσεως ἀπεδείχθη, ὅτι ἐπὶ μόνον τοῦ πρώτου μέρους τῆς προτάσεως οὐδεμία ἐγένετο ἀντίῤῥησις ὑπὸ οἱανδήποτε μορφήν. Δυνάμει τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχω ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, ζητῶ τὴν διαίρεσιν τοῦ ζητήματος. Ἐπὶ τοῦ πρώτου μέρους μάλιστα τῆς προτάσεως ὑπάρχει, ὡς γνωρίζετε, καὶ ἡ ἐμὴ πρότασις· δὲν ἀξιῶ νὰ τὴν προτιμήσητε, ἀλλὰ δύνασθε ἴσως νὰ τὴν λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὡς συντομωτέραν καὶ καταλληλοτέραν. Ἀναγινώσκω ταύτην, διὰ νὰ τὴν ἀνακαλέσω εἰς τὴν μνήμην σας (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων, ὁμοφώνως διερμηνεύουσα τὴν δικαίαν τοῦ ἔθνους ἀγανάκτησιν ἐπὶ τῷ κανονιοβολισμῷ τῶν ἀγωνιζομένων Κρητῶν ὑπὸ τῶν στόλων τῶν Μεγάλων Χριστιανικῶν Δυνάμεων, ζωηρῶς διαμαρτύρεται κατὰ τοῦ ἀπανθρώπου τούτου μέτρου, καὶ εὐγνωμονεῖ πρὸς τοὺς ἁπανταχοῦ λαοὺς, τοὺς ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἀγῶνος συνηγοροῦντας.» Νομίζω ὅτι τοιαύτη ἢ ἄλλη ἀνάλογος εἶναι καλὸν νὰ ψηφοφορηθῇ. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον μέρος τῆς προτάσεως, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Καὶ ὁ ὑποβαλὼν τὴν πρότασιν καὶ οἱ ἀγορεύσαντες δὲν ἔφερον ζήτημα ἐμπιστοσύνης, καὶ νομίζω ὅτι καλῶς ἔπραξαν, διότι εἶναι ἀκαταλληλοτάτη ἡ στιγμὴ ἡ σημερινὴ, ὅπως θέσωμεν ζήτημα ἐμπιστοσύνης, εἴμεθα δὲ εἰς πλήρη ἀδυναμίαν, ὅπως ψηφοφορήσωμεν πρότασιν ἐμπιστοσύνης, καθ’ ἣν στιγμὴν δὲν ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν ὅλα τὰ μέσα, καθ’ ἣν στιγμὴν ἰδίως δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν ἐλευθέρως περὶ τῆς πορείας τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Βουλευτὴν Καλαμπάκας καὶ τὸν κ. Βουλευτὴν Πυλίας, ἐν ὀνόματι τῶν κινδυνευόντων συμφερόντων τῆς Πατρίδος μας, νὰ ἀποσύρωσι τὰς προτάσεις των. Ἂν δὲ ὑπάρχῃ ἄλλος τις, ὅστις ἤθελε φέρει πρότασιν ἐμπιστοσύνης ἢ ἀνεπαρκείας, τότε πρέπει νὰ γείνῃ σκέψις, κατὰ τίνα τρόπον πρέπει νὰ συζητήσωμεν ἐλευθέρως, ἵνα εἴπωμεν τὴν γνώμην μας, ἐὰν ἐν φανερᾷ ἢ ἐν μυστικῇ συνεδριάσει· νομίζω ὅμως, ὅτι σήμερον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ τοιαύτη συζήτησις καὶ ψηφοφορία· δὲν γνωρίζω ἂν αὔριον, ἀλλὰ σήμερον, ὑπὸ τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦμεν, θέλουσι βλαφθῆ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Διὰ τοῦτο, δυνάμει τοῦ Κανονισμοῦ, ζητῶ τὴν διαίρεσιν τῆς προτάσεως, παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ παραδεχθῇ μίαν πρότασιν ἐν ὁμοφωνίᾳ, ἡ ὁποία καὶ νὰ τηλεγραφηθῇ εἰς τὰ ἁπανταχοῦ Κοινοβούλια, τὸ δὲ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀφεθῇ. Ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰ ἐν ἄλλαις συνεδριάσεσι λεχθέντα καὶ τὰ σήμερον, δὲν δύναται νὰ πράξῃ ἄλλο τι, εἰμὴ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τὸ ἔθνος ἐπιθυμεῖ. Φέρει βεβαίως βαρυτάτην εὐθύνην, ἐὰν ἐγκαίρως δὲν ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα. Ἐὰν τὴν θεωροῦμεν ἀνεπαρκῆ, ἔχομεν καὶ ἡμεῖς καθῆκον νὰ σταματήσωμεν τὰ διαβήματα αὐτῆς· ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, πρέπει νὰ γείνῃ εὐρεῖα συζήτησις, καὶ ἴσως ἐν μυστικῇ συνεδριάσει. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἰς τὸ στάδιον, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρισκόμεθα, ἠθέλομεν κλονίσει τὴν πεποίθησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ ἠθέλομεν ζημιώσει τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἐὰν προεκαλοῦμεν ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Διὰ τοῦτο ὡς πρὸς τὸ δεύτερον μέρος τῆς προτάσεως, ἐὰν τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, δὲν θὰ λάβω μέρος.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σάκκη, ὅτι «ἡ Βουλή, πεποιθυῖα ἐπὶ τὴν ἐθνικὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως, δηλοῖ τὴν πρὸς αὐτὴν ἐμπιστοσύνην της», παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι...

§119Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σάκκη λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Σπυρ. Ε. Στάη καὶ Σπ. Τσιτσάρα, ὡς ψηφολεκτῶν, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας),

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 122. Ἐκ τούτων 115 εἶπον Ναὶ, 1 εἶπεν Ὄχι, καὶ 6, οἱ Ὑπουργοὶ, ἠρνήθησαν ψῆφον. Κατ’ ἀκολουθίαν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σάκκη.

§122Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ πρῶτον μέρος τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καλαμπάκας ἤδη δύναται νὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς· ἐπιφέρομεν ὅμως τροποποιήσεις τινὰς ἐπὶ τῶν λέξεων. Ἡ πρότασις ἔχει οὕτω (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ, τὸ πανελλήνιον ἑρμηνεύουσα αἴσθημα καὶ φρόνημα, βαθὺ ἐκδηλοῖ τὸ ἄλγος αὑτῆς ἐπὶ τῷ ἀτυχεῖ γεγονότι τοῦ κανονιοβολισμοῦ τῶν ἐν Κρήτῃ γενναίων τῆς ἐλευθερίας μαχητῶν ὑπὸ τῶν ἡνωμένων στόλων τῆς χριστιανικῆς καὶ πεπολιτισμένης Εὐρώπης...» Ἕως ἐδῶ εἶναι τὸ πρῶτον μέρος. Ἕπεται δὲ κατόπιν (ἀναγινώσκει): «Ὑστάτην δὲ ποιεῖται εἰς τὰ γενναῖα αἰσθήματα αὐτῆς ἔκκλησιν ὑπὲρ τῶν ἐν Κρήτῃ ἱερῶν δικαίων τῆς ἐλευθερίας καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ.» Ἀφῃρέσαμεν τὴν φράσιν «Καταλείπουσα δὲ τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ γεγονότος τούτου εἰς τοὺς πεπολιτισμένους λαούς.»

§123ΡΑΛΛΗΣ. Πρὸ ὀλίγου ἐδηλώσατε, ὅτι μετὰ τὴν ψηφοφορίαν τοῦ ζητήματος τῆς ἐμπιστοσύνης ἤθελε προβῆ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ψήφισιν τῆς προτάσεως.

§124Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦ πρώτου μέρους. Ἀντὶ τοῦ τρίτου μέρους τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καλαμπάκας ἐπροτείναμεν ζήτημα ἐμπιστοσύνης· ἡ πρότασις δ’ αὕτη τῆς ἐμπιστοσύνης φέρει καὶ αἰτιολογίαν. Παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ. (Ἀναγινώσκεται ἡ ψηφοφορηθεῖσα καὶ δεκτὴ γενομένη πρότασις τοῦ κ. Σάκκη).

§125ΡΑΛΛΗΣ. Δηλαδὴ ἀποκλείετε τὴν πολιτικήν, ἡ ὁποία ἐξεδηλώθη ἤδη.

§126ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Καίτοι δὲν ἔπρεπεν ἀληθῶς, ὡς ἐκ τῆς ἀτυχοῦς διατυπώσεως τοῦ τελευταίου μέρους τῆς προτάσεως, νὰ ἀποδοθῇ τοῦτο εἰς δυσπιστίαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τὴν ὁμόθυμον τῶν παρόντων Βουλευτῶν ἐν τῷ ζητήματι τῆς ἐμπιστοσύνης, ὀρθῶς παρατηρεῖ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ τελευταῖον μέρος δὲν ἔχει θέσιν, διότι, ὅταν ἡ Βουλὴ δηλοῖ ἀνεπιφυλάκτως τὴν ἐμπιστοσύνην αὑτῆς πρὸς τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, τὸ τρίτον μέρος τῆς προτάσεώς μου εἶναι περιττόν. Ὡς πρὸς τὰ λοιπά, ἀποδέχομαι τὰς τροποποιήσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀποσύρετε τὸ τρίτον μέρος τῆς προτάσεώς σας;

§128ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Μάλιστα.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Σιβιτανίδου ἔχει οὕτω (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ, τὸ πανελλήνιον ἑρμηνεύουσα αἴσθημα καὶ φρόνημα, βαθὺ ἐκδηλοῖ τὸ ἄλγος αὐτῆς ἐπὶ τῷ ἀτυχεῖ γεγονότι τοῦ κανονιοβολισμοῦ τῶν ἐν Κρήτῃ γενναίων τῆς ἐλευθερίας μαχητῶν ὑπὸ τῶν ἡνωμένων στόλων τῆς χριστιανικῆς καὶ πεπολιτισμένης Εὐρώπης. Ὑστάτην δὲ ποιεῖται εἰς τὰ γενναῖα αἰσθήματα αὐτῆς ἔκκλησιν ὑπὲρ τῶν ἐν Κρήτῃ ἱερῶν δικαίων τῆς ἐλευθερίας καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ.» Ὑπάρχει καὶ ἑτέρα πρότασις τοῦ ἐκ Βόλου βουλευτοῦ κ. Γ. Φιλαρέτου, ἔχουσα οὕτω (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων, ὁμοφώνως διερμηνεύουσα τὴν δικαίαν τοῦ ἔθνους ἀγανάκτησιν ἐπὶ τῷ κανονιοβολισμῷ τῶν ἀγωνιζομένων ἐν Κρήτῃ ὑπὸ στόλων χριστιανικῶν Δυνάμεων, ζωηρῶς διαμαρτύρεται κατὰ τοῦ ἀπανθρώπου τούτου μέτρου, καὶ εὐγνωμονεῖ πρὸς τοὺς ἁπανταχοῦ λαούς, τοὺς ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἀγῶνος συνηγοροῦντας.»

§130Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ψηφοφορήσωμεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καλαμπάκας.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καλαμπάκας παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πάντες). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Μετὰ τοῦτο δὲν ὑπάρχει ἕτερον θέμα. Ταύτῃ τῇ στιγμῇ ἐλήφθησαν τηλεγραφήματα ἐκ Πατρῶν, Καλαμῶν, Φαναρίου καὶ Οἰχαλίας, δι’ ὧν ἀγγέλλονται πατριωτικαὶ ἐκδηλώσεις τοῦ λαοῦ ἐπὶ τῆς ἐθνικῆς ὑποθέσεως. Ὁ κ. Φιλάρετος ὑπέβαλε τροπολογίας ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων: 1) Περὶ διορισμοῦ προξένων μὴ κεκτημένων τὰ ὁριζόμενα ὑπὸ τῶν σχετικῶν νόμων προσόντα καὶ βʹ) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 22 τοῦ ΧΝϚʹ νόμου περὶ προξενικοῦ ὀργανισμοῦ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 309). Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 7 καὶ 20′ μ. μ.