1896.12.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 21

Τῆς 4 Δεκεμβρίου 1896.

(Τετάρτη)

Ὥρα 4 καὶ 20′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Χαλκίδος κ. Ἀβέρωφ κατέθηκεν ἀναφορὰν καπνοπωλῶν καὶ καπνοκαταναλωτῶν Χαλκίδος, αἰτουμένων τὴν τροποποίησιν διατάξεών τινων τοῦ περὶ σιγαροχάρτου νόμου.

§2Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου περὶ καταργήσεως τῆς Σχολῆς τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν. Ἐκ τῆς Σχολῆς ταύτης, συσταθείσης διὰ τοῦ ἀπὸ 15 Μαρτίου 1887 Β. Διατάγματος, ἀπεφοίτησαν μέχρι τῆς σήμερον μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἐφέδρου ἀνθυπολοχαγοῦ 525, ἐξ ὧν οἱ μὲν 443 κατετάχθησαν εἰς τὸ πεζικὸν, οἱ δὲ ἄλλοι 82 εἰς τὸ πυροβολικόν. Ἐπειδὴ ὁ ἀριθμὸς οὗτος τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν εἶναι διπλάσιος τοῦ ἀπαιτουμένου, ἐπαρκεῖ δὲ καὶ δι’ ὁλόκληρον δεκαετίαν, ὑποβάλλω διὰ τοῦτο τὸ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχέδιον. Συμφώνως πρὸς ἐπερώτησιν τοῦ βουλευτοῦ Οἰτύλου κ. Ραζέλου, καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς κατάστασιν ἐμφαίνουσαν τὰς διαφόρους ἐν τῷ στρατῷ γενικὰς θέσεις, διακεκριμένως κατ’ εἶδος ὑπηρεσίας, κατάστασιν ἐμφαίνουσαν ὀνομαστὶ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς κατέχοντας τὰς γενικὰς θέσεις σήμερον, καὶ κατάστασιν ἐμφαίνουσαν ὀνομαστὶ τοὺς ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι κατεῖχον τὰς γενικὰς θέσεις κατὰ τὴν 1 Ὀκτωβρίου 1896.

§3ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τυπωθῶσιν αὗται, παρακαλῶ.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, ὡς καὶ τὸ νομοσχέδιον. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 126–129).

§5Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Καλαμῶν μοὶ ἀπηύθυνε τηλεγράφημα, διὰ τοῦ ὁποίου καθιστᾷ γνωστὸν, ὅτι ἡ λεωφόρος ἀπὸ Καλαμῶν μέχρι παραλίας κατέστη ἐντελῶς ἀδιάβατος, καταστραφεῖσα ἕνεκα τῶν βροχῶν, οἱ δὲ καῤῥαγωγεῖς δυσκολεύονται νὰ μεταφέρωσι τὰ προϊόντα, καὶ ὡς ἐκ τούτου ζητοῦσι διπλάσια καὶ τριπλάσια ἀγώγια, ἀπειλοῦντες ἀπεργίαν. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μεριμνήσῃ, ὅπως διορθωθῇ ἡ ὁδὸς αὕτη, διότι ἄλλως μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θὰ παύσῃ ἐντελῶς ἡ συγκοινωνία.

§6Ι. ΣΕΧΟΣ. Ἀνέρχομαι καὶ πάλιν τὸ βῆμα, τὸ ὁποῖον σπανίως κατέχω, ἵνα μὴ ἀπασχολῶ τὴν Βουλὴν, ἥτις ἔχει βεβαίως ἀσχολίας σπουδαιοτέρας ἐκείνων, ἃς ἐγὼ θὰ ἐκθέσω. Ἀλλ’ ἐπειδὴ παρεξηγήσεις ἐπὶ παρεξηγήσεων συμβαίνουσιν, ἠναγκάσθην καὶ πάλιν νὰ λάβω τὸν λόγον ἐκ τρίτου,—διότι κατ’ αὐτὴν τὴν σύνοδον τρίτην ἤδη φορὰν ὁμιλῶ. Ἐκθέσας τὰς ἰδέας μου ἐναντίον τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, παρεξηγήθην· διότι ἐκοινολογήθη, ὅτι ἐγὼ ἀποστρατεύομαι, ὡς ὑπερβὰς τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, καὶ βεβαίως ἐπέρχεται ἡ κατ’ ἀκολουθίαν ἐξήγησις, ὅτι τούτου ἕνεκεν ὡμίλησα περὶ ὁρίου ἡλικίας. Χθὲς ὡμίλησα καὶ παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν, ἵνα δοθῇ ἐπίδομά τι εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ ὑποστρατήγου Καραϊσκάκη, ὁ ὁποῖος θ’ ἀποστρατευθῇ, καὶ πάλιν διεδόθη ὅτι ἔκαμα τοιαύτην πρότασιν, διότι ἀποστρατεύομαι ἐγώ. Πιθανὸν, ἐπειδὴ στεροῦμαι τῆς πείρας τοῦ ἀγορητοῦ, νὰ μὴ ἐξηγῶμαι εὐκρινῶς, καὶ ὡς ἐκ τούτου προέρχονται ὅλαι αὐταὶ αἱ παρεξηγήσεις, αἵτινες δυνατὸν εἶναι νὰ ἀποδοθῶσιν εἰς τὴν κακὴν ἀκουστικὴν τῆς αἰθούσης ἢ εἰς ἄλλους λόγους οἱουσδήποτε, καὶ τούτου ἕνεκα ἐπιλαμβάνομαι νὰ δώσω σαφεστέραν ἐξήγησιν. Καὶ καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν πρότασιν, ἣν χθὲς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, ἦτο καθαρά· παρεκάλεσα δηλαδὴ τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ ἔθνους νὰ μὴ λησμονήσῃ τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἐνδόξου στρατάρχου Καραϊσκάκη καὶ νὰ χορηγήσῃ αὐτῇ ἐπίδομά τι μηνιαῖον, 400 τοὐλάχιστον δραχμῶν. Ὅταν δὲ αἱ ἐγγοναὶ τοῦ Καραϊσκάκη ἔλθουν εἰς γάμον, πιστεύω ἀδιστάκτως, ὅτι τὸ ἔθνος δὲν θὰ λησμονήσῃ νὰ προικοδοτήσῃ καὶ αὐτὰς, ὅπως ἐπροικοδότησε καὶ ἄλλων ἀγωνιστῶν θυγατέρας. Ἐπὶ δὲ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας καὶ πάλιν ἐπανέρχομαι, διότι εἰλικρινῶς σᾶς λέγω, ὅτι ἄνευ συμφέροντος αὕτη εἶναι ἡ πεποίθησις, τὴν ὁποίαν ἔχω.

§7Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀφήνετε νὰ τὰ ἐκθέσητε κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου;

§8ΣΕΧΟΣ. Ἀφοῦ εἶμαι εἰς τὸ βῆμα, δὲν βλάπτει. Ἐγὼ σπανίως ἀπασχολῶ τὴν Βουλήν. Ἰδοὺ λοιπὸν, Κύριοι, τί ἐξέθηκα, διότι θέλω νὰ ἦμαι εὐκρινής. Οὐδεὶς ἀρνεῖται τὰ προτερήματα τῆς ἀλκίμου νεότητος, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ παρορᾷ καὶ τὴν σύνεσιν καὶ τὴν πεῖραν τῶν ἐχόντων ἡλικίαν τινὰ, ἴσην ἔστω τῆς ἐμῆς. Εἶπον ὅτι αὐστηρῶς ἐφαρμόζοντες τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, παρορῶμεν τὰς διατάξεις τῆς ἀνικανότητος, ὡς ἐκ τούτου δὲ τί βλέπομεν; Ὅτι ἀξιωματικὸς ὑπερβὰς τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας καὶ δυνάμενος πολὺ καλὰ νὰ ὑπηρετήσῃ, τίθεται εἰς ἀποστρατείαν, ἕτερος δὲ, μὴ ὑπερβὰς τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, νεώτερος τοῦ ἀποστρατευθέντος, ἀλλὰ μονόφθαλμος, ἔχον ὑέλινον ὀφθαλμὸν, ἢ χωλὸς ἢ ἀνάπηρος, ἢ ῥευματισμένος, ὁ τοιοῦτος ἐν ὑπηρεσίᾳ προάγεται, διότι δὲν ὑπερέβη τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας. Οἱ ὑποστηρίζοντες τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας λέγουσιν, ὅτι εἴμεθα ἐπιεικεῖς καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐφαρμόσωμεν τὰς διατάξεις τῆς ἀνικανότητος, καὶ ὅτι ἐπηρεαζόμενοι καταλήγομεν εἰς τὴν συνήθη ἔκφρασιν: «ὁ καϋμένος! ἂς μείνῃ εἰς τὸν στρατόν». Ἐὰν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, πρέπει νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ὁ ἡμέτερος στρατὸς ἀπαρτίζεται ἐκ ταγμάτων καλογήρων, εἰς ἃ πρέπει νὰ βασιλεύῃ ἡ ἐπιείκεια, ἐνῷ, ὡς λέγουσι, θριαμβεύει ἡ ὑποκρισία. Καὶ δὲν παραδέχομαι τὸν ἡμέτερον στρατὸν τοιοῦτον, τὸν παραδέχομαι ἔχοντα ἀξιωματικοὺς δυναμένους ἀνεπηρεάστως νὰ ἐκπληρώσωσι τὸ καθῆκόν των. Λυποῦμαι, διότι δὲν ἤκουσα τὸν ἐκ Τριχωνίας στρατιωτικὸν συνάδελφον ἀγορεύοντα, ἀλλὰ φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι οἱ λόγοι του θὰ ἦσαν μεστοὶ ἰδεῶν καὶ εὐγλωττίας διακεκριμένης, ὡς τὸν ἀναγνωρίζομεν, καὶ δι’ αὐτὸ ἐγὼ προσωπικῶς καὶ τὸν ἐκτιμῶ καὶ τὸν ἀγαπῶ.

§9ΜΑΝΕΣΗΣ. Εὐχαριστῶ πολύ.

§10ΣΕΧΟΣ. Ὁ ἐξ Ἰθάκης ἕτερος στρατιωτικὸς συνάδελφος ἦτο ὑπὲρ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, καὶ δικαίως εἶπεν, ὅτι ἀναφέρεται εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς, καθ’ ἣν ἐποχὴν συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅτε ἀξιωματικοὶ κεκμηκότες ἀπὸ τὸ βάρος τῆς πολυμόχθου στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας δὲν ἠδύναντο, ἕνεκα φιλοτιμίας, νὰ ζητήσωσι τὴν σύνταξίν των, καὶ ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ δι’ αὐτοὺς ἓν μέσον διεξόδου δικαιολογημένον, καὶ τούτου ἕνεκα ἐγένετο ὁ νόμος οὗτος, ἵνα μεταβῶσιν εἰς τὰς ἑστίας των καὶ ἀναπαυθῶσιν ἀπὸ τὰ βάρη τοῦ στρατιωτικοῦ βίου. Ἡ δικαιολόγησις αὕτη εἶναι πλήρης εὐγενείας καὶ χάριτος Γαλλικῆς, ἀλλὰ μοὶ φαίνεται ὅτι ὑποκρύπτει τὴν ἀλήθειαν, διότι δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ λόγος, δι’ ὃν προέβησαν εἰς τὸν νόμον περὶ ὁρίου ἡλικίας, ἀλλ’ ἄλλος τις, κατ’ ἐμὲ, καὶ εἶμαι σχεδὸν βέβαιος, ὅτι εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὁ γαλλικὸς στρατὸς ἐμπεριεῖχεν ἀρκετοὺς ἀξιωματικούς, οἵτινες δι’ ἐξαιρετικῶν ἀνδραγαθημάτων ἀπέκτησαν ἐπαξίως τὸν βαθμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἐκ τῆς τάξεως τοῦ ὁπλίτου προελθόντες. Οὗτοι ἦσαν ἄνδρες ἔχοντες ὅλα τὰ στρατιωτικὰ προσόντα καὶ κατάλληλοι διὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, πλὴν κατόπιν ἀπεδείχθη, ὅτι δὲν πρέπει ὁ ἀξιωματικὸς νὰ ἔχῃ μόνον ἰσχὺν σώματος καὶ ψυχῆς, ἀλλὰ πρέπει σὺν τούτοις νὰ ἦναι καὶ πνευματικῶς ἀνεπτυγμένος, νὰ ἔχῃ τὰς ἀπαιτουμένας γνώσεις διὰ τὸν πόλεμον, διότι ὁ πόλεμος, ἔλεγε Φρειδερῖκος ὁ Μέγας, εἶναι ἐπιστήμη διὰ τοὺς ἔχοντας ἀξίαν, τέχνη διὰ τοὺς μετρίους, καὶ ἐπάγγελμα διὰ τοὺς ἀδαεῖς. Αὐτὸς νομίζω ὅτι εἶναι ὁ ἀληθὴς λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἀνεῦρον τὸν εὔσχημον νόμον τοῦ ὁρίου ἡλικίας, ὅπως ἄλλος λόγος, τὸν ὁποῖον ἀνέφερα εἰς προηγουμένην ἀγόρευσίν μου, ἐπέβαλε τὸ ὅριον ἡλικίας εἰς τὸν ἀγγλικὸν στρατόν. Καὶ ἄλλην ἀντίῤῥησιν ἐποιήσατο ὁ ἐξ Ἰθάκης κ. συνάδελφος, ὅτι ὁ λοχαγὸς ἔχει ὀλιγωτέρους κόπους ἀπὸ τὸν ὑπολοχαγὸν καὶ ἀνθυπολοχαγόν. Πρὸς ὑποστήριξιν δὲ τῶν λόγων του εἶπεν, ὅτι ἐν Πρωσσίᾳ οἱ λοχαγοὶ εἶναι ἔφιπποι. Καὶ βεβαίως εἶναι ἔφιπποι, ἐν Γαλλίᾳ ὅμως ἦσαν πεζοὶ καὶ μετὰ τὸ 1871. Ἐν γυμνασίοις εἰσὶν ἔφιπποι, παραλαμβάνοντες ἵππους τοῦ στρατοῦ προσωρινοὺς καὶ οὐχὶ εἰς αὐτοὺς ἀνήκοντας. Ἡμεῖς, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν ἐφίππους τοὺς λοχαγοὺς, πρέπει νὰ μεταβάλωμεν τὸ πεζικόν μας εἰς ἔφιππον πεζικὸν, κατὰ τὸ Ἀγγλικὸν σύστημα, ὅπου τὰ σώματα τοῦ ἱππικοῦ παρακολουθοῦνται καὶ ἀπὸ ἔφιππον πεζικόν. Παρ’ ἡμῖν οἱ λοχαγοὶ πεζοποροῦσι, καὶ θ’ ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγον τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι ἐξ ἰδίας πείρας γνωρίζω τοῦτο. Ὅτε μετεβαίνομεν ἐντεῦθεν εἰς Λεπενοῦ διὰ ξηρᾶς, μεσοῦντος Μαΐου ἢ ἀρχὰς Ἰουνίου, ἤμην ταγματάρχης, καὶ βεβαίως ἔφιππος, ὁ νῦν δὲ συνταγματάρχης Λυπάτης, τότε δὲ λοχαγὸς, ὁδηγῶν ἕνα λόγον καὶ αὐστηρὸς ὢν εἰς τὸ καθῆκόν του, ὡς χαρακτηρίζεται, διότι εἶναι ἐξαίρετος στρατιώτης, ἔτρεχεν ἐν ὁδοιπορίᾳ ἀπὸ κεφαλῆς τοῦ λόχου μέχρις οὐρᾶς, ἦτο δὲ κάθιδρος. Ἐγὼ, ἰδὼν αὐτὸν οὕτω, εἶπον τὴν κοινὴν φράσιν, τὴν συνήθως λεγομένην: «Ὁ Λυπάτης ἔσκασε!» Διαβάτης δέ τις ἐξ Αἰγίου, ἀκούσας τοῦτο, ἐνόμισεν ὅτι ἀπέθανεν ὁ Λυπάτης, καὶ τηλεγραφικῶς ἁπανταχοῦ διεδόθη ἡ εἴδησις αὕτη. Ἅμα ἐφθάσαμεν εἰς Λεπενοῦ, ἐξῆλθον οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς προϋπάντησίν μας, καὶ ἠρώτων ἡμᾶς, πῶς ὁ καλὸς λοχαγὸς ἀπέθανεν! Εἰς ἀπάντησιν ἐπέδειξα αὐτὸν ζῶντα καὶ ἀκμαιότατον. Σᾶς διηγήθην δὲ τὸ ἱστορικὸν, διὰ νὰ καταδείξω ὅτι ὁ λοχαγὸς τοῦ πεζικοῦ καὶ ἐν πορείᾳ καὶ κατὰ πλείονα λόγον ἐν παρατάξει μάχης ἔχει περισσοτέρους κόπους τοῦ ὑπολοχαγοῦ καὶ τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ. Δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον, Κύριοι, εἰσερχόμενος εἰς τοιαῦτα ζητήματα, νὰ εἴπω πᾶν ὅ,τι αἰσθάνομαι, καὶ εἰς τοὺς συναδέλφους μου Βουλευτὰς ἠδυνάμην μόνον νὰ τὸ εἴπω. Τὸ βέβαιον ὅμως καὶ τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ κοινωνία πάσχει παρ’ ἡμῖν ἐξ ἐπιδημικῆς παθήσεως, τῆς προαγωγῆς. Αὐτὴ εἶναι ἡ πάθησις, ἧς ἕνεκα προῆλθεν ὁ νόμος τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, ἕνεκα ταύτης εὗρον τὸ μέσον τῆς στασιμότητος τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ ἕνεκα ταύτης, ἀντὶ νὰ μελετῶμεν τὴν ἐκλογὴν ἐπικαίρων θέσεων τοῦ ἐδάφους, ἐξερχόμενοι εἰς περίπατον, μελετῶμεν ἐν τοῖς γραφείοις ἡμῶν κεκλεισμένοι τὰς πρὸς προαγωγὴν ἐπικαίρους γενικὰς θέσεις τῆς ὑπηρεσίας, ἵνα καταλάβωμεν ταύτας, πρὸς βλάβην ἑτέρων. Εἶναι πάθησις παράγουσα ὑπολανθάνοντα μίση, ἐπικίνδυνα μεταξὺ συναδέλφων, διότι προχωροῦμεν εἰσέτι, ἕνεκα τῆς παθήσεως ταύτης, καὶ ἵνα βιάσωμεν ἀξιωματικόν τινα νὰ αἰτήσῃ τὴν σύνταξίν του, διὰ νὰ προαχθῶμεν ἡμεῖς, τὸν ἀποστέλλομεν ἐκεῖ, ὅπου αὐτὸς δὲν θέλει, ἡμεῖς δὲ μένομεν ἐν τοῖς γραφείοις, προαγόμενοι ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ τοῦ ὑπολοχαγοῦ μέχρι τοῦ συνταγματάρχου, οὐδόλως γνωρίζοντες τὸ ἔδαφος τῆς Ἑλλάδος, γνωρίζοντες μόνον ἴσως τὴν κοιλάδα τοῦ Κηφισοῦ καὶ τοῦ Ἰλισσοῦ, ἀλλ’ οὐχὶ ὑπὸ μελέτην στρατιωτικὴν, ἀλλὰ χάριν διασκεδάσεως μεταβαίνοντες εἰς Φάληρον ἢ εἰς Κηφισίαν. Προαγόμεθα οἱ ἀνώτεροι, καὶ ἀφήνομεν τοὺς κατωτέρους μὴ προαγομένους. Ὁ συνταγματάρχης λαμβάνει 100 δραχμὰς ἐπὶ πλέον τοῦ ἀντισυνταγματάρχου, ἠδυνάμεθα δὲ διὰ τῆς δαπάνης ταύτης νὰ προάγωμεν πέντε ἀνθυπολοχαγοὺς εἰς ὑπολοχαγοὺς, οἵτινες μὲ τὸν εὐτελῆ μισθὸν, ὃν ἔχουσι, δὲν δύνανται νὰ ὑπάρξωσι, καὶ ἔχομεν ἀνθυπολοχαγοὺς ἐπὶ ἑπτὰ, ὀκτὼ, ἐννέα, δέκα, ἕνδεκα καὶ δώδεκα ἔτη εἰς τὸν αὐτὸν βαθμὸν, ὧν τινες ἐσχάτως προήχθησαν εἰς ὑπολοχαγοὺς, ἀφοῦ ὑπηρέτησαν ἐπὶ ὁλόκληρα 12 ἔτη ὡς ἀνθυπολοχαγοί. Τίνας δὲ ἀποδοχὰς ἔχει ὁ ὑπολοχαγὸς τοῦ πεζικοῦ;—καὶ ἀναφέρω τὸ πεζικὸν, διότι στρατὸς εἶναι τὸ πεζικὸν, ὅλοι δὲ ἡμεῖς οἱ ἄλλοι εἴμεθα ἐπιβοηθητικὰ ὅπλα, χρησιμώτατα βεβαίως, ἀλλὰ κυρίως στρατὸς εἶναι τὸ πεζικόν. Δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἔχει στρατὸν, ἐὰν δὲν ἔχῃ πεζικόν. Ὅθεν ἐκεῖ πρέπει ν’ ἀποβλέψωμεν, εἰς τὸ πεζικὸν, τὸ ὁποῖον, δὲν γνωρίζω διὰ ποῖον λόγον, ὅταν πρόκειται δι’ ἀστυνομίαν, τὸ προτάττομεν. Ἡμεῖς δὲ ἔχομεν καὶ 20 δραχμὰς ἐπιμίσθιον, οὕτως εἰπεῖν, διὰ διδακτικὰ βιβλία. Εἴμεθα ἡμεῖς οἱ πεφωτισμένοι, ὁ δὲ ἀξιωματικὸς τοῦ πεζικοῦ δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ ἀποζημίωσιν διὰ διδακτικὰ βιβλία! δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ ἀξιωματικὸς τοῦ ἱππικοῦ τοιαύτην ἀποζημίωσιν, ὅστις εἶναι ὁ στρατιωτικώτερος τῶν στρατιωτικωτέρων, εἶναι ὁ πλέον μάχιμος ἀξιωματικὸς, ὁ προτασσόμενος τῶν στρατευμάτων καὶ μαχόμενος μὲ τὸ ξίφος εἰς χεῖρας, ὡς ὁπλίτης! Δὲν πρέπει οἱ ὑγειονομικοὶ ἀξιωματικοὶ νὰ ἔχωσι διδακτικὰ βιβλία! Ἀφοῦ εἰς τὰ εἰδικὰ ὅπλα δίδοντες εἴκοσι δραχμὰς ἐπὶ πλέον, δαπανῶμεν κατ’ ἔτος ἄνω τῶν 70 χιλιάδων δραχμῶν, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ δίδωται ἡ ἀποζημίωσις αὕτη καὶ εἰς τὸ πεζικὸν καὶ εἰς τὸ ἱππικὸν καὶ εἰς τοὺς ἰατρούς; Εἰς τοιαύτην πρότασιν μία ἀντίῤῥησις ἐπέρχεται, ὅτι ἡ δαπάνη θὰ ὑπερβῇ τὰς 300 χιλιάδας δραχμάς· ἀλλὰ δυνάμεθα κάλλιστα νὰ περιορίσωμεν τὴν ἀντιμισθίαν ταύτην εἰς τοὺς ἀνθυπολοχαγοὺς καὶ εἰς τοὺς ὑπολοχαγοὺς τοὐλάχιστον, οἵτινες ἔχουσι μικρὰς ἀποδοχάς. Διότι ὁ συνταγματάρχης, ὁ ἀντισυνταγματάρχης, ὁ ταγματάρχης, ἔστω καὶ ὁ λοχαγὸς, δύναται νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν δαπάνην τῆς ἀγορᾶς ἑνὸς βιβλίου, ἥτις ἐπιβαρύνει τὸν ἀνθυπολοχαγὸν, τὸν ἔχοντα ἀποδοχὰς 140 δραχμὰς μηνιαίως καὶ διὰ τῶν κρατήσεων λαμβάνοντα μόνον δραχ. 130 περίπου. Ἔζη ἄλλοτε μὲ 130 δραχμὰς, εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἐν τοῖς ξενοδοχείοις ἐπλήρονε διὰ μίαν μερίδα 40 ἢ 60 λεπτά, νῦν δὲ δίδει 1,20, ἐπιβαρυνόμενος καὶ μὲ ὅλας τὰς ἄλλας ὑπερτιμήσεις. Ὅθεν πρέπει νὰ ἐξισωθῶσιν οἱ μισθοὶ τῶν ἀξιωματικῶν, διότι δὲν πρόκειται μόνον περὶ ὑλικῆς ζημίας, ἰδίως πρόκειται περὶ τῆς ἠθικῆς ἐκτιμήσεως τῶν μὴ λαμβανόντων ἀντιμισθίαν διὰ διδακτικὰ βιβλία, ὡς εἰ ἦσαν ἀγράμματοι. Ἐὰν δὲ λόγοι οἰκονομίας ἀπαγορεύωσι τοιαύτην ἀντιμισθίαν, πρέπει αὕτη ν’ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ ὅλους. Παρένειρα εἰς τὸν λόγον μου τοὺς στασίμους ἀξιωματικούς. Οὐδὲν εἶναι ἀδικώτερον τῆς διατάξεως ταύτης, ὅπως ἐφαρμόζεται, διότι ἀξιωματικοὶ κριθέντες ἱκανοὶ νὰ διδάσκωσιν εἰς τὸ Σχολεῖον τῶν Εὐελπίδων ἐκρίθησαν στάσιμοι καὶ δὲν προήχθησαν, ὡς καὶ ἀξιωματικοὶ εὑρεθέντες εἰς τὰς ἐπιθεωρήσεις ἐν γραφείοις. Ἐὰν πρόκειται, Κύριοι, νὰ ἐφαρμόσωμεν τὰς διατάξεις, αἵτινες ὑπάρχουσιν ἀλλαχοῦ, καὶ θέλωμεν, μὴ ἀναγνωρίζοντες τὰς εἰδικὰς περιστάσεις, νὰ παπαγαλίσωμεν, ἐγὼ προτείνω νὰ παραδεχθῶμεν τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας τοῦ ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ 57 ἐτῶν, ὅπως ἐν Ἀγγλίᾳ, καὶ ἐὰν μᾶς ἐρωτήσῃ τις τὸ διατί, δυνάμεθα νὰ τῷ ἀποκριθῶμεν: «διότι οὕτω συμβαίνει καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ»...

§11ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ὁ συνταγματάρχης τί ὅριον ἡλικίας ἔχει εἰς τὴν Ἀγγλίαν;

§12ΣΕΧΟΣ. Ἐν Ἀγγλίᾳ δὲν ὑπάρχει βαθμὸς συνταγματάρχου μὲ ὡρισμένα καθήκοντα. Συνταγματάρχης ἐν Ἀγγλίᾳ εἶναι τίτλος διδόμενος εἰς τοὺς στρατηγούς, καλουμένους στρατηγοὺς συνταγματάρχας, καὶ εἰς πολιτικοὺς διακεκριμένους, φέροντας τὸν τίτλον «Colonel»... Ἐὰν θέλωμεν λοιπὸν νὰ παπαγαλίσωμεν, ἂς ἐξαλείψωμεν τὸν βαθμὸν αὐτόν, καὶ ἂς μιμηθῶμεν τοὺς Ἄγγλους. Ἐὰν θέλωμεν νὰ παπαγαλίσωμεν, ἂς ἀφαιρέσωμεν τὸν βαθμὸν τοῦ ταγματάρχου, ὁ ὁποῖος εἰς τὴν Ῥωσσίαν δὲν ὑπάρχει, ἀλλ’ οὔτε εἰς τὴν Δανίαν. Ἐὰν θέλωμεν νὰ παπαγαλίσωμεν, ἂς κάμωμεν διοικητὰς λόχου ταγματάρχας. Ἐν Ἀγγλίᾳ τὸ τάγμα ἀπαρτίζεται ἀπὸ ὀκτὼ λόχους καὶ οἱ δύο ἢ τρεῖς διοικηταὶ λόχου εἶναι ταγματάρχαι, λαμβάνοντες ἀποδοχὰς λοχαγοῦ καὶ ἐκπληροῦντες ὑπηρεσίαν λοχαγοῦ. Παπαγαλίζοντες δυνάμεθα κάλλιστα νὰ ἐφαρμόσωμεν οἱονδήποτε σύστημα, πλὴν διατὶ τάχα νὰ λέγωμεν ὅτι, ἐπειδὴ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ παρεδέχθησαν τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, πρέπει νὰ τὸ ἐφαρμόσωμεν καὶ ἡμεῖς, καὶ νὰ μὴ ἐφαρμόσωμεν τὰς ἀρχὰς ἑνὸς στρατοῦ διακεκριμένου, οἷος εἶναι ὁ γερμανικός; Ὁ γερμανικὸς στρατὸς δὲν ἔχει ὅριον ἡλικίας. Ὅριον ἡλικίας ἔχει διὰ τὸν ἀξιωματικόν, ὅταν πρόκειται νὰ καταταχθῇ ἐν τῷ στρατῷ· δὲν τὸν θέλει πολὺ νέον, τὸν θέλει ὡρίμου ἡλικίας, διὰ νὰ ἐπιβάλληται. Αὗται εἶναι αἱ ἰδέαι μου, ἃς ἐκ καθήκοντος ἐξέθηκα εἰς τὴν Βουλὴν, ἄνευ οὐδενὸς προσωπικοῦ συμφέροντος. Εὔχομαι δὲ οἱ τὰ ἐναντία φρονοῦντες νὰ ἐπιτύχωσι τὸν σκοπόν, ὃν ἐγὼ ἐπιδιώκω. Ἐγὼ ἕνα πόθον ἔχω· ἐπιθυμῶ, ὅπως τὸ σῶμα τῶν ἀξιωματικῶν ἀπαρτίζηται ἀπὸ ἄνδρας ἱκανοὺς σωματικῶς, ψυχικῶς καὶ πνευματικῶς, οἷοι εἶναι οἱ πλεῖστοι εὐτυχῶς τῶν ἐν τῷ ἡμετέρῳ στρατῷ ὑπαρχόντων ἀξιωματικῶν.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βαλέττας ἔχει τὸν λόγον.

§14ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἀκολούθους πληροφορίας. Κατὰ τὸν περὶ ναυτολογίας νόμον, οἱ κληρωτοὶ ναῦται ἑκάστης ἐτησίας ἀπογραφῆς δὲν προσέρχονται πρὸς κατάταξιν ταὐτοχρόνως, ἀλλὰ διαιροῦνται εἰς τέσσαρα τμήματα, καὶ ἕκαστον τῶν τμημάτων τούτων προσέρχεται κατὰ τριμηνίαν. Οἱ κληρωτοὶ ἑκάστης τριμηνίας, προσερχόμενοι εἰς τὸν Ναύσταθμον, ὁρκίζονται, ἐνδύονται καὶ ἀποστέλλονται εἰς Πόρον πρὸς ἐκγύμνασιν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, ὅπως διατάξῃ τὴν ἁρμοδίαν ὑπηρεσίαν νὰ συντάξῃ πίνακα, ἐμφαίνοντα μετὰ πόσον χρόνον ἀπὸ τῆς προσελεύσεως ἑκάστου τμήματος κληρωτῶν ναυτῶν πρὸς κατάταξιν ἀπεστάλησαν οἱ ἀποτελοῦντες αὐτὸ εἰς Πόρον πρὸς ἐκγύμνασιν. Ὁ πίναξ οὗτος δέον νὰ ἄρχηται ἀπὸ τῆς 1ης Ἰανουαρίου μέχρι σήμερον. Πλὴν τούτου παρακαλῶ, ἐὰν ἦναι δυνατόν, ἐν τῷ πίνακι αὐτῷ νὰ σημειῶται ποῖα εἴδη ἱματισμοῦ ὑπῆρχον ἐν ταῖς ἀποθήκαις τοῦ Ναυστάθμου, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἕκαστον τμῆμα προσήρχετο πρὸς κατάταξιν. Ἐλπίζω δέ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργός, δίδων τὴν διαταγὴν ταύτην εἰς τὴν ἁρμοδίαν ὑπηρεσίαν, θὰ συστήσῃ εἰς αὐτὴν μεγάλην ἀκρίβειαν, ὅπως μὴ περιπέσῃ εἰς λάθη, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ παρεξηγηθῶσιν. Ὅταν οἱ πίνακες οὗτοι προσαχθῶσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, θὰ ἐξηγήσω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἐζήτησα τὴν προσαγωγήν των.

§15Δ. ΚΑΪΡΗΣ. Ὀφείλω νὰ καταστήσω γνωστὸν εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν συμβάν τι, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν εἰς τὸν δῆμον Κορθίου τῆς Ἄνδρου καὶ τοῦ ὁποίου πιστεύω ὅτι ἔχει γνῶσιν ἐκ τηλεγραφικῶν ἀνακοινώσεων. Ὁ τελωνοσταθμάρχης Κορθίου, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα δὲν ἐνθυμοῦμαι αὐτὴν τὴν στιγμήν, περιοδεύων τὰ χωρία μὲ συνοδίαν ἑνὸς τελωνοφύλακος καὶ ἑνὸς στρατιώτου πρὸς ἀνακάλυψιν δῆθεν λαθρεμπορικῶν εἰδῶν τοῦ μονοπωλίου, ἔφθασεν εἰς τὸ χωρίον Ἀηδόνια, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ τὸ χωρίον μου. Ἐποιήσατο ἔρευναν εἴς τινα ἀποθήκην ἐκεῖ ἑνὸς Πετικοῦ, μὴ εὑρὼν δὲ οὐδὲν ἐκ τῶν εἰδῶν τοῦ μονοπωλίου, ἐνόμισεν ὅτι εἶχε καθῆκον νὰ κατάσχῃ ἥμισυν σάκκον σακχάρεως, τὴν ὁποίαν εὗρε πωλουμένην λιανικῶς, ἐνῷ ἡ σάκχαρις οὔτε εἰς τὰ εἴδη τοῦ μονοπωλίου περιλαμβάνεται, οὔτε προήρχετο ἐκ λαθρεμπορίου, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ συλλάβῃ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἐπ’ αὐτοφώρῳ. Εἰς τὸ παντοπωλεῖον ἐκεῖνο ἔτυχε νὰ παρευρίσκεται κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ὁ κ. Ν. Καμπάνης, εἷς τῶν καλλιτέρων τοῦ χωρίου, ἀνεψιὸς τοῦ ὑποστρατήγου Καμπάνη καὶ πρωτοεξάδελφος ἰδικός μου, ὁ ὁποῖος ἔκαμε παρατήρησιν, ὅτι ἡ σάκχαρις δὲν προέρχεται ἐκ λαθρεμπορίου καὶ ὅτι δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ τελωνοσταθμάρχης νὰ τὴν κατάσχῃ. Ἐπειδὴ ἔκαμεν αὐτὴν τὴν παρατήρησιν ὁ κ. Καμπάνης, ἐνόμισεν ὁ τελωνοσταθμάρχης, ὅτι ὁ τρόπος ἦτο ὑβριστικός, καὶ ἐπετέθη ἐναντίον του, εἰς ἐπίμετρον δέ, διέταξε τὸν τελωνοφύλακα καὶ τὸν στρατιώτην νὰ συλλάβωσι καὶ ἀπαγάγωσιν αὐτὸν εἰς τὸ κρατητήριον, ἀπέχον ¾ τῆς ὥρας, καὶ ἐκεῖνοι ἐξετέλεσαν τὴν διαταγήν. Τοῦτο προὐξένησε θόρυβον ἐν τῷ χωρίῳ, οἱ συγγενεῖς δὲ τοῦ συλληφθέντος μετέβησαν εἰς τὴν πρωτεύουσαν καὶ εὗρον τὸν εἰρηνοδίκην καὶ τὸν ἀστυνόμον, ἔκαμαν τὰς δεούσας παραστάσεις, καὶ ὁ κ. Καμπάνης ἀπελύθη. Ἐννοεῖται ὅτι ἡ πρᾶξις αὕτη κατηγγέλθη εἰς τὴν Δικαιοσύνην, ἡ ὁποία θὰ πράξῃ τὸ καθῆκον αὐτῆς. Παρακαλῶ ὅμως καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, τί ἐνήργησε πρὸς ἱκανοποίησιν τοῦ προσβληθέντος πολίτου. Μανθάνω ὅτι ὁ τελωνοσταθμάρχης αὐτὸς εἶναι λίαν προσφιλὴς καὶ προστατευόμενος τοῦ προϊσταμένου τοῦ τελωνειακοῦ τμήματος. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ἂν ἡ κεντρικὴ ὑπηρεσία δύναται νὰ προστατεύῃ τὰς τοιαύτας παρεκτροπάς, ἢ νὰ δικαιολογῇ ταύτας εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν. Ὀφείλω, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου διὰ τὴν ὑβριστικὴν διαγωγὴν τοῦ ὑπαλλήλου αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ πλέον διότι ἐσφετερίσθη ἀλλότρια καθήκοντα. Ὅθεν καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης δὲν ἐνήργησέ τι κατὰ τοῦ ὑπαλλήλου αὐτοῦ, νὰ πράξῃ τὸ καθ’ ἑαυτὸν, ὅπως ἱκανοποιήσῃ προσβληθέντα πολίτην καὶ διδάξῃ τὸν παρεκτραπέντα ὑπάλληλον, ἵνα ἐκπληροῖ τὰ καθήκοντά του εὐλαβέστερον καὶ μὴ οἰκειοποιῆται καθήκοντα ἀνήκοντα εἰς ἄλλας ἀρχὰς καὶ οὐχὶ εἰς αὐτόν.

§16Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλω ἐξετάσει τὴν ὑπόθεσιν.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κοκκέβης ὑπέβαλε πρότασιν νόμου περὶ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὑποβάλει καὶ πέρυσι.

§18Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν, καταλήγων τὸν λόγον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, καὶ ἀπὸ τῆς θέσεώς του, ἐνόμισε καλὸν ν’ ἀπευθύνῃ κατ’ ἐμοῦ κατηγορίαν ἐπὶ ὡρισμένων πράξεων, τὰς ὁποίας ἐξετέλεσα καθ’ ὃν χρόνον διηύθυνα τὰ στρατιωτικὰ τῆς χώρας. Μάλιστα τὴν κατηγορίαν ταύτην ἐξήνεγκε, φρονῶν ὅτι ἠδύνατο νὰ μειώσῃ τὴν ἐντύπωσιν, ἣν τὸ ἀδίκημα αὐτοῦ προὐξένησεν εἰς ἅπαντα τὸν Ἑλληνικὸν κόσμον, δηλονότι ὁ αὐθαίρετος καὶ ἄδικος προβιβασμὸς, περὶ οὗ χθὲς καὶ προχθὲς ἐποιησάμην λόγον. Εἶναι κύριος νὰ ποιήσῃ τὴν κατηγορίαν, καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ ὑποβάλῃ καὶ κατηγορητήριον, κατὰ τὸν περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμον, ἀλλ’ ἔχω καθῆκον καὶ ἐγὼ νὰ ἐξετάσω τὰς ἀπευθυνθείσας πρός με κατηγορίας, διὰ νὰ γνωρίσῃ ἅπασα ἡ Βουλὴ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὁποίου εἴδους εἶναι ἀκριβῶς αἱ κατηγορίαι, τὰς ὁποίας ἐναντίον μου ἐξήνεγκε. Καὶ πρῶτον μὲ κατήγγειλεν, ὅτι αὐθαιρέτως καὶ παρανόμως ἔταξα εἰς τὴν διαθεσιμότητα τὸν μακαρίτην συνταγματάρχην Λεωνίδαν Ἀποστολίδην. Τὸν βεβαιῶ, ὅτι τὸ ἀντίθετον ὅλως ἔπραξα· εὗρον τοῦτον ἐν διαθεσιμότητι, διὰ λόγους πειθαρχικοὺς, καὶ ἐπειδὴ ἡ διαθεσιμότης, κατὰ τὸν νόμον περὶ καταστάσεως, εἶναι ἡ κατάστασις τῶν συνταγματαρχῶν καὶ στρατηγῶν, τῶν προσκαίρως ἄνευ θέσεων, ἐνόμισα ὅτι διὰ πειθαρχικοὺς λόγους δὲν ἐπετρέπετο εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μεταθέσῃ εἰς τὴν διαθεσιμότητα οἱονδήποτε συνταγματάρχην ἢ στρατηγὸν, καθόσον δύναται νὰ ἐπιβάλλῃ ποινὴν προβλεπομένην ὑπὸ τῶν νόμων καὶ κανονισμῶν. Ἐπανέφερον λοιπὸν τὸν συνταγματάρχην Ἀποστολίδην εἰς τὴν ἐνέργειαν, καὶ περὶ τούτου ἐποιήσατο ἐπερώτησιν καὶ ὁ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην διατελῶν βουλευτὴς Πυλίας κ. Σάκκης.

§19ΣΑΚΚΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἀπηύθυνα ἐπερώτησιν πρὸς ὑμᾶς, ἀλλὰ ἡ ἐπερώτησίς μου ἀφεώρα τὸν προκάτοχον ὑμῶν Ὑπουργὸν κ. Μαστραπᾶν.

§20ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἀλλὰ καὶ δευτέραν κατηγορίαν ἀπηύθυνε κατ’ ἐμοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὅτι λοχαγοὺς δευτέρας τάξεως, οὓς ἔπρεπε νὰ προαγάγω εἰς πρώτης τάξεως, δὲν τοὺς προήγαγον, ἐναντίον τοῦ νόμου. Βεβαιῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ τὴν Βουλὴν πᾶσαν, ὅτι οὐδένα προβιβασμὸν ἐνήργησα, καὶ λυποῦμαι ὅτι τὸ λέγω, ἀλλ’ αἱ περιστάσεις ἦσαν τοιαῦται ἐν τῷ Ἑλληνικῷ στρατεύματι, ὥστε οὔτε κατὰ τὸ 1890, οὔτε κατὰ τὸ 1892, οὔτε κατὰ τὸ 1894 ἠδυνήθην νὰ προβῶ εἰς τὴν πλήρωσιν τῶν κενῶν θέσεων ἀξιωματικῶν διὰ προβιβασμοῦ· ἐννοεῖται βεβαίως, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς δὲν εἶναι καὶ ὑπεύθυνος διὰ τὰς πράξεις τῶν προκατόχων του. Ἀλλὰ μοὶ ἀπήγγειλε καὶ ἄλλην κατηγορίαν, ὅτι ἀπόφασις τοῦ Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου, προσβληθεῖσα ἐνώπιον τῶν τακτικῶν δικαστηρίων, ἠκυρώθη. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ἐπιβάλλει τὴν ποινὴν τῆς ἀργίας, τῆς δι’ ἀπολύσεως καὶ τῆς διὰ προσκαίρου παύσεως, καὶ τὴν μὲν δι’ ἀπολύσεως ἐπιβάλλει κατόπιν γνωματεύσεως Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου, ἐπὶ τούτῳ συγκαλουμένου. Τὴν ἀπόφασιν ταύτην ἔλαβον εἰς χεῖράς μου, καὶ συμφώνως πρὸς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἐπέβαλον τὴν ποινὴν τῆς ἀργίας εἰς τὸν ἀξιωματικόν. Ἂν κατὰ τὴν διαδικασίαν παρεισέφρησαν παρατυπίαι ἐκ μέρους τῶν μελῶν τοῦ Συμβουλίου, κατὰ τί εὐθύνεται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν; Κατὰ τί εὐθύνεται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τὰς παρατυπίας τῶν Στρατοδικείων; Αὗται ἀναθεωροῦνται ἐνώπιον τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ Δικαστηρίου, καὶ ἂν εὑρεθῶσιν αἱ κατ’ αὐτῶν ἐνστάσεις ἀληθεῖς, ἀκυροῦνται. Ἀλλὰ κατὰ τί εὐθύνονται οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, ἐὰν αἱ ἀποφάσεις Στρατοδικείου καὶ Ναυτοδικείου ἀναθεωρῶνται ἕνεκα παρατυπίας; Φρονῶ ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἠθέλησε νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ἐγὼ, ὁ περὶ τὰ στρατιωτικὰ εἰδικὸς, ἐφάνην οὐχὶ τόσον εἰδικὸς, ἐφάνην ἐντελῶς μὴ εἰδικὸς, αὐτὸς δὲ ἐφάνη εἰδικώτερος περὶ τὰ ναυτικὰ, καίτοι μὴ ὢν ναυτικός. Τὸν βεβαιῶ, ὅτι, ἐὰν ὑπῆρξε μὴ εἰδικὸς περὶ τὰ ναυτικὰ, μὴ εἰδικώτερος ὑπῆρξε καὶ περὶ τὰ νομικά. Καὶ ταῦτα καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς κατηγορίας τὰς ἀπευθυνθείσας κατ’ ἐμοῦ, ἃς ἐξωμοίωσε πρὸς κομβολόγιον, δὲν γνωρίζω πόσων πήχεων. Τὸν παρακαλῶ νὰ κρατήσῃ τὸ κομβολόγιον καὶ ἂς τὸ κρεμάσῃ ἀλλαχοῦ. Ἀλλ’ ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα περὶ οὗ πρόκειται, εἰς τὸ ζήτημα τῶν ναυτικῶν προβιβασμῶν. Ἐπειράθη νὰ μεταδώσῃ ἐσφαλμένας καὶ ἀναληθεῖς πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἔφερεν ὡς παράδειγμα τὴν δίκην τὴν μεταξὺ Μιαούλη καὶ Κανάρη. Ἀβασανίστως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, χωρὶς νὰ ἐξετάσῃ τὰ πράγματα, εἶπεν ὅτι ὁ Κανάρης ἐνήγαγε τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὡς καταπατήσαντα τὴν ἀρχαιότητά του διὰ παρανόμου προβιβασμοῦ τοῦ συναδέλφου του κ. Μιαούλη Ἀνδρέα, καὶ ὅτι τὰ δικαστήρια ἐδικαίωσαν τὸν Ὑπουργὸν, τὸν συμφώνως πρὸς τὸν νόμον προβιβάσαντα τὸν νεώτερον καὶ παραλείψαντα τὸν ἀρχαιότερον. Τίποτε ἐξ ὅλων αὐτῶν, κύριοι Βουλευταὶ, δὲν εἶναι ἀκριβές· ὁ Ὑπουργὸς προεβίβασε τὸν ἀρχαιότερον, διότι ἀρχαιότερος ἦτο ὁ Μιαούλης, ἀλλὰ παρεξήγησις ἐγένετο ἐκ μέρους τοῦ νῦν ὑποναυάρχου καὶ τότε πλωτάρχου Κανάρη, διότι ἐνόμισεν οὗτος ὅτι ἡ ὑπηρεσία, τὴν ὁποίαν ἐξετέλεσεν ἀπὸ τοῦ 1864 ἕως τοῦ 1868 ὁ Μιαούλης ἐν τῷ Λιμεναρχείῳ Κωννταντινουπόλεως, δὲν ἐθεωρεῖτο ὡς ὑπηρεσία τοῦ Κράτους, καὶ συνεπῶς ἔπρεπε νὰ θεωρηθῇ ὡς μὴ προσμετρουμένη εἰς τὸν χρόνον πρὸς προβιβασμόν. Ἀλλὰ ὁ νόμος περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν ἄλλως ὁρίζει, διότι μόνον αἱ ἰδιωτικαὶ ὑπηρεσίαι δὲν προσμετροῦνται κατ’ αὐτόν. Ἑπομένως ὀρθῶς τὸ δικαστήριον ἐδικαίωσε τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὁ ὁποῖος συμφώνως πρὸς τὸν νόμον καὶ τὴν ἀρχαιότητα προεβίβασε τὸν πλωτάρχην Μιαούλην καὶ παρέλειψε τὸν πλωτάρχην Κανάρην. Καταλήγων τὸν λόγον, ἵνα μὴ ἐπανέλθω πλέον ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, λέγω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἂν οὐχὶ παρανόμως, ἀλλὰ τοὐλάχιστον ἀδίκως κατεπάτησε τὴν ἀρχαιότητα τῶν προηγουμένων τοῦ προαχθέντος εἰς πλοίαρχον ἀντιπλοιάρχου Βουδούρη, καθόσον, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, δὲν εἶχεν οὗτος τὰ προσόντα τοῦ κατ’ ἐκλογὴν προβιβασμοῦ, διότι ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος ἀπὸ τοῦ 1871, ἤτοι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς κατατάξεώς του περίπου, ὑπηρέτησεν ἐπὶ τῆς βασιλικῆς νηὸς, τῆς θαλαμηγοῦ δηλονότι, ὡς ἀξιωματικός, μέχρι τοῦ 1896, καθ’ ὃν χρόνον προὐβιβάσθη εἰς πλοίαρχον, τουτέστιν ἐπὶ 25 ὅλα ἔτη δὲν ὑπηρέτησεν ἐπὶ πολεμικοῦ πλοίου, οὔτε ἐπὶ ἱστιοφόρου καταφράκτου, δὲν ἐξετέλεσεν οὔτε ἀσκήσεις, οὔτε ἐπὶ σκοπὸν βολήν. Ταῦτα νομίζω ὅτι εἶναι ἱκανὰ νὰ πείσωσι πάντα, ὅτι ἡ προαγωγὴ αὕτη δὲν ἐγένετο συμφώνως πρὸ τὸ δίκαιον καὶ τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας.

§21Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ὕδρας ἐμετρίασε σήμερον τὴν ἐπερώτησιν αὐτοῦ, διότι εἶπεν, ὅτι εἶναι μὲν νόμιμος ἡ πρᾶξις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ἦτο ὅμως ἄδικος. Ἀλλὰ κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, ὅτε ἐπηρώτα, ὡμίλει περὶ παρανόμου πράξεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν. Ἐὰν ἦτο ἄδικος, ἐὰν ἡ πρᾶξις τοῦ Ὑπουργοῦ δὲν ἦτο ἐπιεικής, τοῦτο ἀφορᾷ τὴν οὐσίαν, ἀλλ’ ἡ οὐσία δὲν δύναται νὰ ἐξετασθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καθ’ οἷον τρόπον ζητεῖ ὁ ἀξιότιμος ἐπερωτήσας. Εὐθὺς ὡς σήμερον ἐδέχθη, ὅτι ἡ πρᾶξις εἶναι νόμιμος, ἡ ἐπερώτησις πίπτει ἀμέσως. Ἵνα βεβαιώσω ὅμως τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅτι αὐτὸς δὲν ἔχει ἀκριβεῖς εἰδήσεις καὶ πληροφορίας περὶ τῆς δίκης, ἥτις διεξήχθη ἀπὸ τοῦ Πρωτοδικείου μέχρι τοῦ Ἀρείου Πάγου ἐξ ἀφορμῆς τοῦ προβιβασμοῦ τοῦ πλωτάρχου Ἀνδρέου Μιαούλη, παραλειφθέντος τοῦ τότε πλωτάρχου κ. Μιλτιάδου Κανάρη, ἀρκεῖ νὰ ἀναγνώσω πρὸς τὴν Βουλὴν τὸ αἰτιολογικὸν τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου (ἀναγινώσκει): «Σκεφθὲν κατὰ τὸν νόμον. Ἐπειδὴ τὸ Ἐφετεῖον, ἀποφηνάμενον ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἠδύνατο κατ’ ἐκλογὴν νὰ προβιβάσῃ εἰς ἀντιπλοίαρχον τὸν πλωτάρχην Α. Μιαούλην, καίτοι τοῦ ἀναιρεσείοντος ὄντος ἀρχαιοτέρου εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, δὲν παρεβίασε τὸ ἄρθρον 14 τοῦ νόμου ΨΒʹ τῆς 9 Νοεμβρίου 1861 κτλ.» Τί λέγει λοιπὸν τὸ αἰτιολογικὸν τῆς ἀποφάσεως; Λέγει αὐτά, ἅτινα ὁ κ. ἐξ Ὕδρας Βουλευτὴς ἀνέφερεν, ὅτι δὲν ὑπελογίζετο δῆθεν ἡ ὑπηρεσία τοῦ λιμενάρχου, καὶ τὰ τοιαῦτα; Παντάπασι. Ῥητῶς λέγει ὁ Ἄρειος Πάγος περὶ τῶν δύο ἀξιωματικῶν, ὅτι ὁ Μιλτιάδης Κανάρης ἦν ἀρχαιότερος τοῦ Ἀνδρέου Μιαούλη. Καίτοι δὲ ὁ νόμος περὶ ναυτικῶν προβιβασμῶν σιωπᾷ ὡς πρὸς τὸ δικαίωμα τοῦ δι’ ἐκλογῆς προβιβασμοῦ πλωτάρχου εἰς ἀντιπλοίαρχον, τὸ δικαστήριον τοῦ Ἀρείου Πάγου ἐν τούτοις ἐπεκύρωσε τὴν πρᾶξιν τοῦ προβιβασμοῦ. Βλέπετε, λοιπόν, ὅτι πανθ’ ὅσα εἶπεν ὁ ἐπερωτήσας πίπτουσιν ἄρδην ἐκ τῆς αἰτιολογίας τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ὡς πρὸς τὰς ἄλλας παρατηρήσεις, ἃς ἔφερεν, ἀμυνόμενος ὁ κ. Βουλευτὴς ὑπὲρ τῶν πράξεών του, ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἀπαντήσω δι’ ἐγγράφων.

§22ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐστήριξα τὴν ἀγόρευσίν μου ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου, διότι δὲν ἐπρόκειτο περὶ ὑποπλοιάρχων, ἀλλὰ περὶ πλωταρχῶν, περὶ τοῦ δευτέρου μέρους, τὸ ὁποῖον παρέλειψεν ὁ κ. Ὑπουργός, καὶ αἱ προτάσεις τοῦ ἐνάγοντος ἦσαν ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων τῶν ἰδικῶν του, ὅτι δὲν προσμετρεῖται ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας. Κατὰ τί τοῦτο μετέβαλε τὴν οὐσίαν; Διότι ὁ κ. Κανάρης νομίζει ὅτι ἡ λιμενικὴ ὑπηρεσία δὲν προσμετρεῖται εἰς τὸν χρόνον τῆς ὑπηρεσίας πρὸς προβιβασμόν, ἐνῷ τοὐναντίον ὁ νόμος εἶναι σαφής, λέγων ὅτι δὲν προσμετρεῖται, καὶ δι’ αὐτὸ λέγει, ὅτι περιττὴ ἡ διαδικασία, καθόσον ὁ πλωτάρχης Μιαούλης προήχθη συμφώνως πρὸς τὸν νόμον καὶ οὐχὶ κατ’ ἐκλογήν, ἀλλὰ κατὰ σειρὰν ἀρχαιότητος.

§23ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργός, ἀπαντῶν πρὸς τὸν ἐξ Ὕδρας ἀξιότιμον συνάδελφον, ἀνέφερε πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ λόγους, ὡς λεχθέντας δῆθεν πρὸς αὐτὸν ὑπὸ τοῦ πατρός μου, λόγους ἀναφερομένους εἰς τὴν ναυτικὴν τέχνην. Ἀλλὰ τοὺς λόγους τούτους μοὶ ἀνεκοίνωσαν ἀξιότιμοι συνάδελφοι, διότι δυστυχῶς δὲν παρευρισκόμην κατὰ τὴν συνεδρίαν τῆς χθές, καὶ οὓς δὲν δύναμαι ἢ νὰ δεχθῶ ὡς λεχθέντας ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Καίτοι δὲν ἁρμόζει οὔτε προσήκει εἰς ἐμὲ νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος, καθόσον τυγχάνω υἱὸς ἐκείνου, περὶ οὗ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὡμίλησεν, οὐχ ἧττον, ἵνα μὴ θεωρηθῇ ὅτι οἱ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ λεχθέντες λόγοι εἰσὶν ἀληθεῖς, ἀναγκάζομαι νὰ ὁμιλήσω, πεποιθὼς ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θέλει μὲ παρεξηγήσει. Ἐφρόνουν καὶ φρονῶ, ὅτι ἐν πάσαις ταῖς συζητήσεσιν, ἰδίως ὅμως ἐν ταῖς πολιτικαῖς, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἡ μᾶλλον νὰ ἐπικρατῇ ἡ καλὴ πίστις. Δυστυχῶς τοιαύτη πίστις δὲν ὑπῆρχεν ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν κατὰ τὴν χθὲς γενομένην συζήτησιν, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ τοιαύτη καὶ εἰς τὸ μέλλον εἰς αὐτὸν (θόρυβος). Λαμβάνω τὸν λόγον, διότι διὰ τῶν φράσεών του ἐκείνων οὐδὲν ἄλλο ἐπεδίωκεν ἢ νὰ ὑπονοηθῇ, ὅτι ὁ πατήρ μου δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν χρησιμότητα τῶν θωρηκτῶν πλοίων, διότι αἱ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ λεχθεῖσαι φράσεις, ὡς λεχθεῖσαι δῆθεν πρὸς αὐτὸν ὑπὸ τοῦ πατρός μου, εἰσὶν αὗται, ὅτι ὁ πατήρ μου οὐδέποτε ἐπεσκέφθη τὰ θωρηκτὰ, καὶ ὅτι ὅτε τὸ πρῶτον εἰσῆλθεν εἰς ταῦτα, ἐφάνη εἰς αὐτὸν ὅτι εἰσῆλθεν ὡς εἰς ἄγνωστον χώραν.

§24Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Δὲν εἶπον τοιαῦτα πράγματα, καὶ ἑπομένως, ἀξιότιμε συνάδελφε, κακῶς σᾶς ἐπληροφόρησαν.

§25ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Δὲν ἔχετε τὸ σθένος τῆς ψυχῆς, κύριε Ὑπουργέ, ἵνα ὑποστηρίξητε τοὺς λόγους, οὓς ἐκστομίζετε, καὶ δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν παρίσταται εἰς ἡμᾶς τὸ τοιοῦτον, διότι μόλις ἐπέλθῃ ἀντίῤῥησίς τις εἰς τοὺς λόγους σας, ἢ σπεύδετε ἀμέσως ν’ ἀνακαλέσητε τὰ λεχθέντα, ἢ νὰ διαβεβαιώσητε τὴν Βουλὴν, ὅτι οἱ λόγοι σας παρεξηγήθησαν.

§26Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀδικεῖτε ἑαυτὸν, ἐπιμένοντες. Λάβετε τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ, διὰ νὰ ἴδητε, τί εἶπον.

§27ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Διὰ τὰς φράσεις ταύτας ἑπομένως λαμβάνω τὸν λόγον καὶ θὰ ζητήσω συγγνώμην παρὰ τῆς Βουλῆς, ἵνα μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναδράμω ἐπ’ ὀλίγον εἰς τὸ παρελθὸν, καὶ καταδείξω, ἂν ὁ ναύαρχος Κανάρης ἦναι εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσῃ τὰ θωρηκτὰ πλοῖα, καὶ ἑπομένως ἂν ἦναι εἰς θέσιν νὰ διοικήσῃ ταῦτα. Ὅτε κατὰ τὸ ἔτος 1882 ἠγέρθη τὸ Αἰγυπτιακὸν ζήτημα, ἡ τότε Κυβέρνησις ἐσκέφθη νὰ ἀποστείλῃ στόλον εἰς Ἀλεξάνδρειαν πρὸς ὑποστήριξιν τῶν ὑπηκόων τῆς πατρίδος μας, τοῦ στόλου δὲ τούτου τὴν διεύθυνσιν ἐνεπιστεύθη εἰς τὸν πατέρα μου. Καὶ δὲν προσήκει μὲν εἰς ἐμὲ νὰ κρίνω, ἂν ἡ σκέψις τῆς τότε Κυβερνήσεως ἦτο ὀρθὴ ἢ μὴ, βεβαιῶ ὅμως τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ ἀποστολὴ ἐκείνη ἐπέφερεν ἀγαθὰ ἀποτελέσματα οὐ μόνον εἰς τὸ ναυτικὸν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν πατρίδα μας, καταδείξασα εἰς τοὺς Εὐρωπαίους, ὅτι ἡ μικρὰ καὶ ἀδύνατος Ἑλλὰς ἐνεπνέετο ὑπὸ εὐγενῶν καὶ φιλανθρώπων αἰσθημάτων, σώσασα διὰ τοῦ στόλου της χιλιάδας γυναικοπαίδων ἐκ τῆς σφαγῆς ὑπὸ τῶν βαρβάρων ὀρδῶν τῶν Φελλάχων καὶ Βεδουίνων, ἐνῷ οἱ λοιποὶ στόλοι τῶν λοιπῶν Κρατῶν δὲν ἐπέτρεψαν τὴν εἴσοδον ἐν τοῖς πλοίοις αὐτῶν οὐδὲ ἑνὸς ἀτόμου κατὰ τὴν ἡμέραν τῶν σφαγῶν, ἀλλ’ ἵσταντο ἀπαθεῖς θεαταὶ τῶν ὑπὸ τῶν βαρβάρων ὀρδῶν διαπραττομένων φόνων καὶ σφαγῶν τῶν χριστιανῶν! Καὶ ὅταν δὲ ὁ Αἰγύπτιος στρατὸς, βοηθούμενος ὑπὸ τοῦ μαινομένου ὄχλου, ἔθετο πῦρ εἰς τὴν πόλιν τῆς Ἀλεξανδρείας, τὰ πληρώματα τῶν Ἑλληνικῶν πλοίων διαταχθέντα ἐξῆλθον πρὸς κατάσβεσιν τῆς πυρκαϊᾶς, ἥτις ἐλυμαίνετο πλέον τὴν πόλιν, οἱ ναῦται δὲ τῶν πλοίων μας μετ’ ἀληθοῦς αὐταπαρνήσεως καὶ ἡρωϊσμοῦ οὐ μόνον κατέσβεσαν τὴν πυρκαϊὰν, ἀλλὰ καὶ πλεῖστα καταστήματα διέσωσαν ἐκ τῆς διαρπαγῆς καὶ λεηλασίας, καὶ ἐν γένει — ἵνα μὴ μακρηγορῶ — αἱ ὑπηρεσίαι, αἱ παρασχεθεῖσαι ὑπὸ τῶν ἡμετέρων πολεμικῶν πλοίων, ἦσαν τοσοῦτον ἔξοχοι, ὥστε ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, λαβοῦσα γνῶσιν τῆς τοιαύτης συνδρομῆς, ἣν παρέσχεν, ἀφ’ ἑαυτοῦ ὅλως, ὁ ἀρχηγὸς τῶν Ἑλληνικῶν ναυτικῶν δυνάμεων εἰς τοὺς Βρεττανοὺς ναύτας καὶ στρατιώτας, καὶ τῆς βοηθείας, ἥτις συνέτεινεν ἀποτελεσματικῶς πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς τάξεως καὶ πρὸς διάσωσιν τῆς ζωῆς καὶ περιουσίας τῶν χριστιανῶν, ἔσπευσε διὰ τοῦ ἐνταῦθα πρεσβευτοῦ της κ. Ἔγερτον, νὰ διαβιβάσῃ πρὸς τὴν τότε Κυβέρνησίν μας τὸ ἀπὸ 14|26 Αὐγούστου 1882 ἔγγραφον, τοῦ ὁποίου τὴν ἀνάγνωσιν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ (ἀναγινώσκει): «Κύριε Ὑπουργέ. «Μετὰ τὴν ἐξ Ἀλεξανδρείας ἀποχώρησιν τῶν ὑπὸ τὸν Ἀραμπῆ ἀτάκτων αἰγυπτιακῶν στρατευμάτων κατὰ τὴν 12 παρελθόντος μηνὸς, καὶ ὅτε ἡ πόλις αὕτη ἦτο εἰς τὰς χεῖρας τῶν λεηλατῶν καὶ τῶν ἐμπρηστῶν, ταχεῖα βοήθεια ἐδόθη πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς τάξεως εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς Ἀνάσσης παρὰ τῶν ναυτῶν τῶν πλοίων τῆς Αὐτοῦ Ἑλληνικῆς Μεγαλειότητος. «Ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἀνάσσης κατὰ συνέπειαν μ’ ἐπεφόρτισε νὰ ἐκφράσω πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐκτίμησιν αὐτῆς διὰ τὰ φιλικὰ αἰσθήματα, ἅτινα ἐκίνησαν τὸν ἀρχηγὸν τῶν ἑλληνικῶν ναυτικῶν δυνάμεων νὰ παράσχῃ αὐθωρεὶ πρὸς τοὺς Βρεττανοὺς ναύτας καὶ στρατιώτας βοήθειαν, ἥτις συνέτεινεν ἀποτελεσματικῶς πρὸς διάσωσιν ζωῆς καὶ περιουσίας. «Δράττομαι τῆς εὐκαιρίας, ὅπως ἀνανεώσω τὴν διαβεβαίωσιν τῆς ἐξαιρέτου πρὸς ὑμᾶς ὑπολήψεώς μου. «(ὑπογ.) Egerton.» Ὅτε δὲ κατὰ τὸ ἔτος 1885 ἐκλήθη ἐπὶ τὴν ἀρχὴν ὁ καὶ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κ. Ροβέρτος Ρώμας, ἐσκέφθη ἵνα μεταφέρῃ τὴν ἀπὸ πολλοῦ χρόνου παραγγελθεῖσαν εἰς Τουλῶνα δεξαμενὴν, οὖσαν ἐπίσης ἀπὸ μακροῦ χρόνου ἑτοίμην. Πρὸς τοῦτο δὲ ἀπετάθη κατὰ πρῶτον εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, οἵτινες μετὰ πολλὰς διασκέψεις ἀπεφάνθησαν, ὅτι ἡ διὰ τῶν ἡμετέρων πολεμικῶν πλοίων μεταφορὰ τῆς πλωτῆς δεξαμενῆς ἀποβαίνει ἀδύνατος. Μετὰ δὲ τὴν τοιαύτην ἀπόφανσιν τῶν ἀνωτέρων ἡμῶν ἀξιωματικῶν, ὁ κ. Ρώμας ἀπετάθη πρὸς διαφόρους ἀτμοπλοϊκὰς ἑταιρίας, αἵτινες ὅμως, ἵνα μεταφέρωσι τὴν δεξαμενὴν ταύτην, ἀπήτουν ὑπέρογκους ναύλους καὶ ἀσφαλείας, καὶ δικαίως· διότι, ἵνα μεταφέρωσι ξυλίνην δεξαμενὴν ἐκ Τουλῶνος εἰς Καρθαγένην, παρῆλθον ἓξ μῆνες, ὡς ἐπληροφορήθην. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ ζητούμενος παρὰ τῶν ἑταιριῶν ναῦλος, ὡς προεῖπον, ἦτο ὑπέρογκος, ὁ κ. Ρώμας, ὃν πράγματι ἐνθυμοῦνται οἱ κ. ἀξιωματικοὶ, συνέστησε καὶ αὖθις ἐπιτροπὴν ἐξ ἀξιωματικῶν, ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ πατρός μου, ὅστις, καὶ ἐναντίον τῆς γνώμης τῆς ἐπιτροπῆς, ἀνέλαβεν, ἐπὶ ἰδίᾳ εὐθύνῃ, τὴν μεταφορὰν τῆς δεξαμενῆς. Τὴν γνώμην ταύτην ἐδέχθη οὐ μόνον ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἀλλὰ καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, οἵτινες καὶ ἀνέθεσαν τὴν διοίκησιν τῶν πλοίων εἰς τὸν πατέρα μου, ὅστις καὶ μετέφερε μετὰ 8 ἡμερῶν πλοῦν τὴν δεξαμενὴν εἰς Ναύσταθμον. Πῶς δ’ ἐχαρακτηρίσθη, ἢ μᾶλλον πῶς ἐθεωρήθη ἡ ἐντὸς τόσον βραχυτάτου χρόνου συντελεσθεῖσα μεταφορὰ τῆς σιδηρᾶς πλωτῆς δεξαμενῆς, καὶ ἐὰν ἐθεωρήθη ὡς ναυτικὸν κατόρθωμα, ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ τηλεγράφημα τῆς Α. Μεγαλειότητος, ὅπερ ἀπέστειλε πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. «Εἶμαι εὐτυχὴς, ἔλεγεν ὁ Βασιλεὺς, διὰ τὴν καλὴν εἴδησιν. Τοῦτο τὸ γεγονὸς διὰ τὸ ναυτικόν μας μὲ ἱκανοποιεῖ πληρέστατα. Τὰς εὐαρεσκείας μου πρὸς τὸν ναύαρχον Κανάρην.» Ἐπίσης θὰ παρακαλέσω νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναγνώσω καὶ τὸ ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, δι’ οὗ ἐκοινοποίησε πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τῆς Μοίρας ἀντίγραφον τοῦ τηλεγραφήματος τοῦ Βασιλέως, καὶ ἐξ οὗ καταφαίνεται ποῖαι ὠφέλειαι χρηματικαὶ ἐπῆλθον εἰς τὸ Δημόσιον (ἀναγινώσκει): «Πρὸς τὸν ὑποναύαρχον Κανάρην, ἀρχηγὸν Μοίρας. «Κοινοποιοῦμεν ὑμῖν λίαν εὐαρέστως ἀντίγραφον τοῦ πρὸς ἡμᾶς τηλεγραφήματος τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως. Κρίνομεν δὲ καὶ ἡμέτερον καθῆκον ἀπαραίτητον νὰ ἐκφράσωμεν ὑμῖν, κύριε ὑποναύαρχε, καὶ δι’ ὑμῶν πρὸς τοὺς κυβερνήτας τῶν ἀπαρτιζόντων τὴν Μοῖραν πλοίων, τὴν πλήρη εὐαρέσκειαν μας διὰ τὴν προθυμίαν καὶ τὸν μέγαν ζῆλον, ὃν ἐνδείξατε ἅπαντες κατὰ τὴν ἐκ Γαλλίας εἰς Σαλαμῖνα ῥυμούλκησιν τῆς πλωτῆς δεξαμενῆς, κατορθώσαντες ν’ ἀπαλλαγῇ τὸ Δημόσιον διὰ τῆς ἐπιμελείας καὶ δεξιότητος ὑμῶν ὑπερόγκων δαπανῶν.» Κατὰ δὲ τὴν ἀτυχῆ ἐπιστράτευσιν τοῦ 1885 τὸ Κράτος ἐνεπιστεύθη τὴν διοίκησιν τοῦ στόλου καὶ πάλιν εἰς τὸν ἐμὸν πατέρα, ὅστις ἐπὶ ὁλοκλήρους μῆνας ἐγύμναζεν οὐ μόνον τὰ πληρώματα, ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς τοὺς ἀξιωματικούς, οἵτινες μάλιστα ὡμολόγουν, ὅτι μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης οὐδέποτε εἶχον γυμνασθῆ καὶ ἐξασκηθῆ εἰς γυμνάσια τακτικῆς, καὶ ὅτι τότε μόνον ἐνόησαν τὴν πειθαρχίαν, ἥτις εἶναι ἡ βάσις παντὸς στρατεύματος. Ἐν γένει δὲ ὁ στόλος ὑπὸ τὴν διοίκησιν τοῦ πατρός μου κατέστη τοιοῦτος, ὥστε ἡ ὅμορος ἐπικράτεια, φοβηθεῖσα, ἐπεζήτησε καὶ δυστυχῶς ἐπέτυχε τὸν πρωτοφανῆ εἰς τὴν ἱστορίαν ναυτικὸν ἀποκλεισμὸν τῆς πατρίδος μας. Ὅτε δὲ ἐπῆλθεν ἡ λῆξις τῆς ἐπιστρατεύσεως ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἅπαν τὸ Ἑλληνικὸν θὰ ἐνθυμῆται, καὶ ἡ μοῖρα τοῦ στόλου διελύθη, ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κ. Θεοτόκης, εἰς ὃν πράγματι χάριτας ὀφείλει ἅπαν τὸ ναυτικόν, διότι δι’ ἔργων καὶ οὐχὶ διὰ λόγων εἰργάσθη ὑπὲρ τῆς προόδου αὐτοῦ,—πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Θεοτόκην ὀφείλεται οὐ μόνον ἡ συγκρότησις τῆς τε προπαιδευτικῆς μοίρας καὶ τῆς μοίρας τῶν γυμνασίων, ἀλλὰ καὶ ἡ διὰ νόμων ἀναδιοργάνωσις τοῦ ναυτικοῦ, ὥστε, ἐάν ποτε ἡ πατρὶς ἤθελε ῥιφθῆ εἰς πόλεμον, νὰ δύνηται τοῦτο ν’ ἀνταποκριθῇ πρὸς τοὺς προαιωνίους πόθους τοῦ ἔθνους. Καὶ εἰργάζετο ὁ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος ἄνευ θορύβου καὶ πατάγου, ἔχων ὡς σκοπὸν οὐχὶ τὴν ἐπίδειξιν, ἀλλὰ τὴν πραγματικὴν ὀργάνωσιν τοῦ ναυτικοῦ, δι’ οὗ, ὡς ἔλεγε, θέλομεν ἐπιτύχει τὴν πραγμάτωσιν τῶν ἐθνικῶν πόθων μας,—ὅτε, λέγω, ἐπῆλθεν ἡ διάλυσις τῆς ἐπιστρατεύσεως, ὁ κ. Θεοτόκης μετέθεσεν ἐκ τῆς θέσεως τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ στόλου τὸν ναύαρχον Κανάρην εἰς τὴν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἀκριβῶς πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ ἱεροῦ σκοποῦ, ὃν ἐπεδίωκε, τουτέστι τοῦ σκοποῦ τῆς πραγματικῆς ἀναδιοργανώσεως τοῦ ναυτικοῦ. Διὰ τοῦτο δὲ πολλάκις παρήγγελλεν αὐτῷ νὰ ἐνεργῇ ἐπιθεωρήσεις, ὥστε, ἐὰν κατὰ τὴν ἐνέργειαν τούτων ἀνευρίσκοντο ἐλλείψεις, νὰ σπεύδῃ πρὸς ἀνόρθωσιν τούτων καὶ νὰ ὑποβάλλῃ δι’ ἐκθέσεων πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τὰς παρατηρήσεις του. Τὰς ἐκθέσεις δὲ ταύτας ἐὰν ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἤθελε νὰ ἴδῃ καὶ μελετήσῃ, βεβαίως θὰ ἀνεύρισκε ταύτας εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ Ὑπουργείου, ὡς καὶ τὰς ἐκθέσεις, δι’ ὧν ὑπεδεικνύετο ἡ συμπλήρωσις τοῦ ὁπλισμοῦ τῶν θωρηκτῶν πλοίων, καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἀμύνης, ὡς καὶ ὁ καταλληλότερος τρόπος τῆς συνθέσεως τοῦ στόλου, καὶ ἃς ὑπέβαλεν, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Σκουλούδη ἢ τοῦ κ. Κριεζῆ. Δὲν νομίζω ὅμως ὅτι δὲν ἔχει λάβει γνῶσιν τῶν τοιούτων ἐκθέσεων, ἀλλ’ ὅ,τι εἶπεν ὅτι πρὸς αὐτὸν εἶπεν ὁ πατήρ μου, τὸ εἶπεν ἀπὸ σκοποῦ, ἵνα ἐλέγξῃ τοὺς προκατόχους αὑτοῦ Ὑπουργοὺς, ὡς μὴ ἐργασθέντας, καὶ δικαιολογήσῃ τὴν πρᾶξίν του, δι’ ἧς μετέθεσεν εἰς τὴν τάξιν τῶν διαθεσίμων τὸν ἐπιθεωρητὴν τοῦ στόλου. Ἑπομένως εἶχον ἢ δὲν εἶχον δίκαιον νὰ εἴπω πρὸς αὐτὸν ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, ὅτι πάνθ’ ὅσα εἶπεν ὅτι ἐλέχθησαν πρὸς αὐτὸν ὑπὸ τοῦ πατρός μου, εἰσὶν ἀναληθῆ; Διὰ τὴν ἀπασχόλησιν ταύτην ἐπὶ ὅλως προσωπικοῦ ζητήματος ζητῶ παρ’ ὑμῶν, ἀξιότιμοι συνάδελφοι, συγγνώμην, καὶ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι σκοπὸν δὲν εἶχον νὰ ἐξάρω τὰς ὑπὸ τοῦ πατρός μου παρασχεθείσας εἰς τὸ Κράτος ὑπηρεσίας, οὔτε νὰ ἐπιζητήσω διὰ ταύτας ἔπαινον, διότι τὸ τοιοῦτον καὶ διὰ τὴν οἰκογένειαν καὶ δι’ ἐμὲ θὰ ἦτο ὅλως ἀνάξιον καὶ εὐτελές, ἀλλὰ νὰ θέσω φίμωτρον εἰς τὸ στόμα τοῦ Ὑπουργοῦ, ὅστις, ἀφ’ ἧς ἀνέλαβε τὴν διοίκησιν τοῦ Ὑπουργείου, οὐδὲν ἄλλο πράττει ἢ νὰ δυσφημῇ πάντας τοὺς προκατόχους Ὑπουργοὺς, ὡς καὶ τοὺς ἀξιωματικούς, ὧν προΐσταται (Θόρυβος). Καὶ ἐρωτῶ, εἶναι πρέπον, εἶναι προσῆκον εἰς Ὑπουργὸν — ἐπιτρέψατέ μοι τὴν φράσιν — νὰ ὑβρίζῃ τοὺς ὑπ’ αὐτόν; Καὶ δὲν εἶναι ὕβρις, ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ὅταν μετὰ στόμφου ἀναγγέλλῃ ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου, ὅτι καλώδιον ἀξίας ἑκατομμυρίων ἐχάθη ἐκ τῶν ἀποθηκῶν τοῦ Ναυστάθμου; ὅτι διάφορα ὑλικὰ ἐκλέπτοντο, ὧν τὴν ἐπιτήρησιν εἶχον ἀξιωματικοί; Καὶ δὲν ἦτο ὕβρις, ὅταν, δικαιολογῶν ἓν τῶν παραμορφωτικῶν νομοσχεδίων, ἅτινα ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν, ἔλεγεν ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν ὠσφράνθησαν τὴν πυρίτιδα τοῦ πολέμου, ἀλλὰ τὴν τοῦ χαιρετισμοῦ; Ἐπίσης πῶς ἄλλως θέλετε νὰ χαρακτηρίσω τὰς φράσεις, ἃς χθὲς εἶπεν ὅτι εἶπε πρὸς αὐτὸν ὁ πατήρ μου, πῶς ἄλλως ἢ ὡς ὕβριν; Καὶ σημειώσατε τοῦτο καλῶς εἰς τὴν μνήμην σας, ὅτι, ἂν μετά τινας ἡμέρας ἐγερθῇ συζήτησίς τις ἐπὶ τῶν ναυτικῶν, δὲν εἶναι ἀπίθανον νὰ ἀναγνώσῃ πρὸς τὴν Βουλὴν ἐκθέσεις τοῦ πατρός μου περὶ τῶν θωρηκτῶν πλοίων, διότι τοιοῦτος δυστυχῶς εἶναι ὁ ἄνθρωπος. Ἀλλ’ ἐὰν, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ναυτικῶν, ἔπραττον καὶ ἔλεγον καὶ οἱ ἄλλοι Ὑπουργοί, ὅ,τι ὑμεῖς, πῶς ἠθέλομεν χαρακτηρισθῆ; Βεβαίως θὰ ἐχαρακτηριζόμεθα ἢ μᾶλλον θὰ ἐπαριστάμεθα, οὐχὶ ὡς Κράτος ἔχον νόμους, ἀλλ’ ὡς ἄθροισμα ἀνθρώπων πραττόντων ὅ,τι ἂν βούλωνται. Ἀλλ’ ὑμεῖς, κύριε Ὑπουργὲ, ἐὰν ἐπείσθητε ὅτι ὑπάρχουσιν ἀξιωματικοὶ καταχρασταὶ, ἢ ἀνίκανοι, διατὶ δὲν ἐφαρμόζετε ὅ,τι οἱ νόμοι κελεύουσι; Καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν πράττετε ὅ,τι οἱ νόμοι διατάττουσι, μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὀφείλετε νὰ σέβησθε καὶ νὰ τιμᾶτε αὐτούς.

§28Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Κατὰ πρῶτον λέγω, ὅτι οὐδεμίαν ἔχω ἀφορμὴν πάθους κατὰ τοῦ ἀξιοτίμου πατρὸς τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Ἐὰν νομίζῃ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι ἀφορμὴν ἔχω τοὺς ἐκλογικοὺς ἀγῶνας Ἀττικῆς, ἐν αὐτοῖς ὁ πατὴρ αὐτοῦ πάντοτε ἀπέτυχεν...

§29ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Ἀπατᾶσθε!

§30ΛΕΒΙΔΗΣ. .. Οὐδένα λόγον ἔχω πάλιν νὰ ἔχω ἀφορμὰς πάθους καὶ ἔχθρας πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Μιλτ. Κανάρην, οὔτε φιλοδοξῶ τὰς ἐπωμίδας τοῦ ἀξιωματικοῦ τοῦ ναυτικοῦ, ὥστε νὰ ὑποτεθῇ ἴσως, ὅτι ὑπάρχει κρύφιός τις λόγος, ἵνα ἐνεργήσω ὡς ἐνήργησα. Ἀλλὰ δικαιολογῶ τὸν κ. συνάδελφον, μετὰ τοσαύτης ὀργῆς ἀγορεύσαντα, ὡς ἐκ τῆς ἀπουσίας αὐτοῦ ἐκ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. Ἐὰν παρίστατο ἐνταῦθα, ἤθελεν ἴδει, ὅτι περὶ τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ ἀξιοτίμου πατρὸς αὐτοῦ οὐδεὶς ἐγένετο λόγος. Βεβαίως ὅλαι αἱ ἐργασίαι, ἃς ἠρίθμησεν, εἰσὶ σπουδαιόταται, καὶ ἡ μετάβασις αὐτοῦ εἰς Ἀλεξάνδρειαν καὶ ἡ μεταφορὰ τῆς πλωτῆς δεξαμενῆς εἶναι ἔργα λίαν σπουδαῖα. Καὶ δὲν εἶναι ταῦτα μόνον· θὰ εἶναι καὶ ἄλλα, ἅτινα ἐκ μετριοφροσύνης, λίαν δεδικαιολογημένης, δὲν ἀνέφερεν ὁ υἱὸς τοῦ κ. Κανάρη. Ἀλλὰ περὶ τούτων δὲν ἐπρόκειτο χθές. Κατηγορήθην, ὅτι κατήργησα τὴν θέσιν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τοῦ στόλου, ἐγὼ δὲ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων εἶπον, ὅτι νόμος περὶ ἐπιθεωρητοῦ τοῦ στόλου δὲν ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ποτέ. Ὁ προϋπολογισμὸς εἶχε τροπολογηθῆ κατὰ τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νόμου, τοῦ κυροῦντος αὐτὸν, παρὰ τοῦ Ὑπουργείου Τρικούπη κατὰ τὸ 1889 ἔτος, ὡς προχθὲς διὰ μακρῶν ἀνέπτυξα. Ἑπομένως διορισμὸς ἐπιθεωρητοῦ τοῦ στόλου εἰς οὐδεμίαν διάταξιν νόμου ἐβασίζετο. Ἰδοὺ διατὶ διέγραψα ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τὴν σχετικὴν πίστωσιν. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον μέρος, ὅτι τουτέστι δὲν εἶναι ἀληθῆ ἐκεῖνα, ἅτινα χθὲς ἀνέφερα, ὅτι τουτέστιν οὐδέποτε ἐνηργήθη ἐπιθεώρησις τοῦ στόλου, ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου ἐπανειλημμένως, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ ἐργασία περὶ ἐπιθεωρήσεως τοῦ στόλου νομοθετικὴ, μὲ ἐπληροφόρησεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἔκθεσις περὶ ἐπιθεωρήσεως τοῦ στόλου. Ἐὰν ἡ ὑπηρεσία ἐπλανήθη, πρῶτος ἐγὼ θέλω σπεύσει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι αἱ πληροφορίαι δὲν ἦσαν ἀκριβεῖς. Καὶ ἐπειδὴ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀδικήσω τινὰ, θέλω ἐρωτήσει αὖθις τὴν ὑπηρεσίαν, ἐὰν ὑπάρχῃ ἔκθεσις εἴτε τοῦ ἀξιοτίμου πατρὸς τοῦ κ. Βουλευτοῦ, εἴτε ἄλλου ἐπιθεωρητοῦ, ἐγὼ δὲ πρῶτος θέλω σπεύσει νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ὑπηρεσία ἐκ πλάνης ἐβεβαίωσε πράγματα οὐχὶ ἀκριβῆ, ἐὰν ὅσα εἶπον δὲν ἦναι ἀκριβῆ. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος τόσης ἀγανακτήσεως, ὅταν οὐδεὶς ἠρνήθη τὰς ὑπηρεσίας τοῦ πατρὸς τοῦ κ. ἐκ Ψαρῶν Βουλευτοῦ. Τὸ πρᾶγμα ἦν καθαρώτατον, καὶ περιεστράφη εἰς ἐκεῖνα, ἅτινα καὶ τώρα πρὸ ὀλίγου ἀνέπτυξα, ὅτι δὲ ὁ κ. Κανάρης ἐβεβαίωστεν ἐμὲ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ὅτι αὐτὸς οὐδέποτε ἐπεθεώρησε τὰ θωρηκτὰ, καὶ ὅτι οὐδέποτε συνέταξεν ἐκθέσεις ἐπιθεωρήσεως, πρῶτον βεβαιῶ τοῦτο ἐπισήμως ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης.

§31Α. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀκριβέστατον, διότι δὲν διετάχθη, οὐχὶ ὅμως, ὅτι δὲν ἐπεσκέφθη τὰ θωρηκτά.

§32ΛΕΒΙΔΗΣ. Λοιπὸν βεβαιῶ ἐπισήμως, ἐν τῇ ἐπισημότητι τῆς ἀρχῆς, ἣν ἐκπροσωπῶ, ὅτι ὁ ὑποναύαρχος Κανάρης ἐν τῇ αἰθούσῃ τῆς Βιβλιοθήκης τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὡς προϊστάμενος τῆς ἐπιτροπῆς, μὲ ἐβεβαίωστεν, ὅτι οὐδέποτε ἐπεθεώρησε τὰ θωρηκτὰ τοῦ στόλου, καὶ ὅτι οὐδέποτε συνέταξεν ἔκθεσιν περὶ αὐτῶν· τοῦτο δὲ ἤκουσαν καὶ πάντα τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, ὧν εἷς τὸν κ. συνάδελφον δύναμαι νὰ δώσω κατάλογον. Ταῦτα εἶχον νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅσα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀναπτύξῃ ἀπὸ τῆς θέσεως αὑτοῦ.

§33ΜΑΣΤΡΑΠΑΣ. Ὀφείλω, Κύριοι, νὰ δώσω ἀπάντησιν δι’ ὅσα ἄλλοτε ἐλέχθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτε δὲν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Πυλίας περὶ πράξεώς μού τινος, ἣν ἐθεώρησε παράνομον, καὶ τὰ ὁποῖα ἔμαθον ἤδη παρὰ τοῦ προλαλήσαντος κ. Βουλευτοῦ Ὕδρας. Ἂς μάθῃ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πυλίας, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα νὰ θέτῃ εἰς διαθεσιμότητα τοὺς ὑποστρατήγους καὶ τοὺς συνταγματάρχας· ἐπὶ ἄλλων βαθμῶν διαθεσιμότης δὲν ὑπάρχει· οὗτοι τίθενται εἰς ἀργίαν δι’ ἀπολύσεως κατόπιν γνωματεύσεως πειθαρχικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον συγκαλεῖται ἐπὶ τούτῳ. Οἱ λόγοι, δι’ οὓς τίθεται ὑποστράτηγος ἢ συνταγματάρχης εἰς διαθεσιμότητα, ἔγκεινται εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Ὑπουργοῦ. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ πρᾶξις μου αὕτη δὲν φέρει χαρακτῆρα παραβιάσεως τοῦ νόμου, καὶ δὲν ἦτο λόγος νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δῆθεν ἐξετέλεσα παρανομίαν, διότι ἔθεσα εἰς διαθεσιμότητα τὸν δεῖνα ἢ δεῖνα συνταγματάρχην.

§34ΣΑΚΚΗΣ. Κατὰ τὸ 1892 ἀπηύθυνα ἐπερώτησιν πρὸς τὸν τότε κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν περὶ τῆς ὑπαγωγῆς εἰς τὴν διαθεσιμότητα τοῦ μακαρίτου συνταγματάρχου Λ. Ἀποστολίδου, ζητῶν νὰ πληροφορήσῃ ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ. Τσαμαδὸς τὴν Βουλὴν, ἐὰν ὁ παρὰ τοῦ προκατόχου του τεθεὶς εἰς διαθεσιμότητα συνταγματάρχης Ἀποστολίδης ἐτέθη νομίμως ἢ ὄχι. Τὴν πληροφορίαν ταύτην, ὤφειλον νὰ ζητήσω κατὰ καθῆκον, ὅπερ εἶχον πρὸς αὐτὸν, ὡς συμπολίτην μου ἀδικηθέντα, ὡς θὰ ἔπραττον καὶ διὰ πάντα πολίτην ἀδικούμενον, ἵνα ἴδω, ἐὰν ἡ πρᾶξις τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Μαστραπᾶ ἦτο νόμιμος ἢ ὄχι. Νομίζω δὲ, ὅτι ἓν ἐκ τῶν καθηκόντων παντὸς Βουλευτοῦ εἶναι καὶ τὸ δικαίωμα, ὅπερ ἔχει, νὰ ἐλέγχῃ τὰς πράξεις πάσης Κυβερνήσεως. Τὸ καθῆκον τοῦτο ἐξετέλεσα ἄνευ ὀπισθοβουλίας τινὸς διὰ τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν κ. Μαστραπᾶν. Κατὰ πόσον αἱ αἰτιάσεις μου ἐκεῖναι ἦσαν βάσιμοι ἢ ὄχι, ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ ὅτι ὁ κ. Τσαμαδὸς, ἀναγνωρίσας, ἂν μὴ τὸ παράνομον, τοὐλάχιστον τὸ ἄδικον τῆς πράξεως τοῦ προκατόχου του, ἐπηνώρθωσε τὸ ἀδίκημα, ἐπαναγαγὼν εἰς τὴν ἐνεργὸν τοῦ στρατοῦ ὑπηρεσίαν τὸν μακαρίτην Ἀποστολίδην εὐθὺς μετὰ τὴν ἐπερώτησίν μου ἐκείνην.

§35Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καταθέτω νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἡ ἄδεια τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἵνα ἀγορασθῇ γήπεδον ἐκ πήχεων τετραγ. 936 καὶ 36/100 ἀντὶ δραχ. 37,000. Τὸ γήπεδον αὐτὸ κεῖται παρὰ τὸν κῆπον τῶν Ἀνακτόρων.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 150). Ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ κατέθεσε τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τριῶν νομοσχεδίων περὶ χορηγίας διαφόρων πιστώσεων. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 151–153). Ζητεῖ τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§37ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω ἀνάγκην πληροφοριῶν τινων, μετ’ ἐμοῦ δ’ ἐλπίζω, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ θὰ αἰσθανθῇ τὴν ἀνάγκην τῶν αὐτῶν πληροφοριῶν κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων περὶ τῆς διοργανώσεως διαφόρων κλάδων τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου, ὅπερ διευθύνει, καὶ διαφόρων πιστώσεων ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἑξῆς πληροφορίας. Ἔμαθον ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος συνέστησεν ἐπιτροπὴν μικτὴν ἐκ διαφόρων ἀξιωματικῶν, εἰς ἣν ἀνέθηκε τὴν ἐπιθεώρησιν τῶν πλοίων τοῦ ἡμετέρου στόλου, καὶ ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη ὑπέβαλεν αὐτῷ ἔκθεσιν ἢ μᾶλλον πολλὰς ἐκθέσεις, δι’ ὧν ὑπεδείκνυε τὰ δεόμενα ἐπισκευῆς ἢ ἀντικαταστάσεως ἐν τοῖς ἡμετέροις πλοίοις. Τὴν ἔκθεσιν ταύτην, ἢ τὰς ἐκθέσεις, ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δὲν ἔχει δυσκολίαν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλήν. Ἐπίσης παρακαλῶ αὐτὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, εἰς τί διετέθησαν δύο πιστώσεις, τὰς ὁποίας ἐζήτησε καὶ ἔλαβεν ὡς ἐκτάκτους πιστώσεις διὰ Β. Διαταγμάτων, κατὰ τὴν 25 Μαΐου καὶ τὴν 19 Αὐγούστου τοῦ ἔτους τούτου, τὴν μὲν ἐκ δραχ. 200,000, τὴν δὲ ἐκ δρ. 1,512,000, αἵτινες ἀμφότεραι κατελογίσθησαν ὑπὸ κεφ. 2 τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὑπὸ τὸν τίτλον «ἐπισκευὴ λεβήτων καὶ μηχανῶν τοῦ στόλου». Παρακαλῶ δ’ αὐτὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν τὰ ποσὰ ταῦτα διετέθησαν ἤδη διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν πλοίων τοῦ στόλου, καὶ μέχρι τίνος σημείου προὐχώρησαν αἱ διαταχθεῖσαι πρὸς τοῦτο ἐργασίαι, καὶ πῶς ἢ ποῦ ἐκτελοῦνται αἱ διαταχθεῖσαι ἐπισκευαὶ καὶ κατασκευαὶ ἀτμολεβήτων καὶ ἀτμομηχανῶν. Θὰ ἦτο εὐχάριστον, ἂν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς κατέθετεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν πλήρη τὴν πληροφορίαν, ἣν ζητῶ, ἵνα μὴ ἐπανερχώμεθα εἰς ἐπανειλημμένας αἰτήσεις. Καταθέτω καὶ σημείωμα γραπτὸν εἰς τὸ Προεδρεῖον περὶ τούτου.

§38Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς καὶ ἄλλας ἐπερωτήσεις κατέθηκεν, ὡς πρὸς ἃς ἔδωκα τὰς δεούσας πληροφορίας. Ὡς πρὸς τὴν ἐπερώτησιν, ἣν σήμερον ὑπέβαλεν, ἐπιφυλάττομαι νὰ ἀπαντήσω κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς πιστώσεως, διότι ἡ πίστωσις αὕτη θέλει συζητηθῆ παρὰ τῆς Βουλῆς, ἐπειδὴ ἐδόθη δι’ ἐκτάκτου πιστώσεως, ἑπομένως δύναται νὰ γένηται εὐρεῖα συζήτησις τότε, ἂν ἐπιθυμῆτε, καὶ θέλετε λάβει ὅλας τὰς περὶ τούτου πληροφορίας. Πληροφορῶ ὅμως ὑμᾶς ἀπὸ τοῦδε τὰ ἑξῆς· ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐζήτησε παρομοίας πληροφορίας, εἰς ταύτην δὲ ἀπέστειλα σήμερον, ἢ χθὲς, νομίζω, τὸ ἔγγραφον, οὗτινος δυνάμει ἐζήτησα τὴν παραχώρησιν τῶν πιστώσεων τούτων παρὰ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐκεῖ δὲ, εἰς τὸ ἔγγραφον τοῦτο, εὑρίσκεται ἀναλελυμένη ὅλη ἡ μέλλουσα δαπάνη διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῶν πλοίων. Ἀλλὰ ταῦτα εὐρύτερον θέλουσι συζητηθῆ τότε, ἂν ζητήσητε.

§39ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ περιορισθῶμεν κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην· παρακαλῶ νὰ προσαχθῶσι πρὸ τῆς συζητήσεως, διότι ἄλλως ἐν μεταμεσονυκτίαις ὥραις, καθ’ ἃς γίνεται ἡ συζήτησις πολλάκις μετὰ σπουδῆς καὶ βίας, καὶ κατὰ τὴν κόπωσιν, εἰς ἣν εὑρίσκεται τότε ἡ Βουλὴ, δὲν θὰ ἦναι εὔκολον ν’ ἀντιληφθῇ αὐτῶν ἀμέσως. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ζητῶ, ἀνάγονται εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, γνωρίζομεν δὲ, πῶς συζητεῖται ὁ προϋπολογισμὸς κατὰ τὰς ὥρας ἐκείνας. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ προσαχθῶσιν ἀπὸ τοῦδε, καθόσον πρόκειται περὶ σπουδαιοτάτου ζητήματος.

§40Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Τὰ νομοσχέδια συζητοῦνται κατὰ τρεῖς διαφόρους συζητήσεις. Ἑπομένως, ἂν δὲν δοθῶσι κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν αἱ πληροφορίαι, θέλουσι δοθῆ κατὰ τὴν δευτέραν, ἢ καὶ τρίτην. Ἐγὼ θέλω προσπαθήσει ὅσῳ τὸ δυνατὸν ταχύτερον νὰ προσαγάγω τὰς ζητουμένας πληροφορίας. Μόνον μίαν παρατήρησιν ἤθελον ἀπευθύνει πρὸς ὑμᾶς περὶ τῶν ἐκθέσεων τῆς ἐπιτροπῆς περὶ τῶν λεβήτων καὶ τῶν μηχανῶν τοῦ στόλου. Τὰς ἐκθέσεις ταύτας δύνασθε βεβαίως νὰ μοὶ κάμητε τὴν τιμὴν νὰ ἴδητε ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν, δύναμαι νὰ δώσω ὑμῖν αὐτὰς καὶ ἰδιαιτέρως. Ἂν δὲ νομίσητε, ὅτι δύνασθε νὰ ποιήσητε περὶ τούτων λόγον ἐν τῇ Βουλῇ, ἀφήνω ὑμᾶς νὰ ἐκτιμήσητε.

§41ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τούτου εἴμεθα σύμφωνοι ἀμφότεροι. Μεριμνῶμεν περὶ τοῦ αὐτοῦ σκοποῦ βεβαίως.

§42ΣΤΑΗΣ. Ἀπορῶ, πῶς ἠξίωσεν ὁ υἱὸς τοῦ Κανάρη νὰ δώσῃ προσοχὴν εἰς φράσεις, αἱ ὁποῖαι τόσον συχνὰ ἐξέρχονται ἐπιπολαίως ἐκ τῶν χειλέων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν...

§43Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ δηλώσητε εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν, ὅτι, ὁσάκις ὑβρίζῃ, ἐγὼ οὐδέποτε θέλω τὸν ἀξιώσει ἀπαντήσεως, οὐδὲ θὰ ζητήσω νὰ ἀνακληθῇ εἰς τὴν τάξιν.

§44ΣΤΑΗΣ. Οὔτε ὕβρισα, οὔτε ὑβρίζω, ἀλλὰ τὰ γεγονότα, ἐκτιθέμενα γυμνὰ, ὡς ἐγὼ συνήθως τὰ ἐκθέτω...

§45Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Δι’ αὐτὸ εἶναι ἄσεμνα.

§46ΣΤΑΗΣ. .. Βεβαίως τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα σᾶς καταγγέλλομεν, ἐκτιθέμενα γυμνὰ, εἶναι τόσον ἄσεμνα, ὥστε δὲν δύνανται παρὰ νὰ σᾶς προσβάλλουν. Ἀπορῶ, ἐπαναλέγω, πῶς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Ψαρῶν ἔδωκε προσοχὴν εἰς τὰ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν λεχθέντα περὶ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, διότι πάντες ἠκούσαμεν, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἐπιθεωρήσεως τοῦ στόλου, ἀλλὰ περὶ ἐπισκέψεως, διότι ῥητῶς ἐλέχθη, ὅτι ὁ Κανάρης δὲν εἶχεν ἐπισκεφθῆ ποτὲ τὰ θωρηκτά. Ἀπορῶ, πῶς ἐλησμόνησεν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς, εἰσάγων ἄλλοτε νομοσχέδιον περὶ μηχανικῶν τοῦ στόλου, διεβεβαίου ὅτι δὲν ἔχει μηχανικοὺς τὸ πολεμικὸν Ναυτικόν...

§47Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Οὐδέποτε!

§48ΣΤΑΗΣ. Τὸ εἴπετε· καὶ ὅταν μετ’ ὀλίγας ἡμέρας εἴδετε τὴν ἐξέγερσιν, ἡ ὁποία ἐξεδηλώθη καθ’ ὑμῶν, καὶ σᾶς ἀνέφερον τ’ ἀποτελέσματα τῶν πληροφοριῶν ἐκείνων, ἠναγκάσθητε ν’ ἀναιρέσητε ὅ,τι εἴχετε εἰπεῖ... Ἀπορῶ, πῶς ἐλησμόνησεν ὁ κ. Βουλευτὴς Ψαρῶν τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν περὶ τῆς κακῆς καταστάσεως τοῦ στόλου, τὸν ὁποῖον κατώρθωσε νὰ διορθώσῃ μὲ 170,000 δραχμάς.

§49Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀνακριβέστατον. Καὶ τοῦτο οὐδέποτε ἐλέχθη.

§50ΣΤΑΗΣ. Καὶ αὐτὸ τὸ εἴπετε, κύριε Ὑπουργέ. Τὸ ἐνθυμεῖται ὁ κόσμος ὅλος· εἶναι δὲ ἀναγεγραμμένον εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά. Ἐγὼ μάλιστα, ἐνθυμοῦμαι ὅτι, ὅταν τὸ ἐλέγετε, ὁ κ. Θεοτόκης σᾶς διέκοψε καὶ σᾶς συνεχάρη, διότι μὲ 170 χιλιάδας δραχμὰς κατωρθώσατε νὰ διορθώσητε τὸν στόλον καὶ νὰ τὸν καταστήσητε ἀξιόμαχον.

§51Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἦτο ἁπλῆ εὐφυολογία τοῦ κ. Θεοτόκη, καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἀπήντησα.

§52ΣΤΑΗΣ. Ἐλησμόνησεν ὁ κ. Βουλευτὴς Ψαρῶν τὴν μεγάλην ἱστορίαν περὶ συστάσεως ταμείου κατασκευῆς λεβήτων καὶ μηχανῶν τοῦ στόλου, καὶ τί ἔλεγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ πῶς ἀνῄρεσε τοὺς λόγους του τὴν ἑπομένην, ὅτε ἐξηλέγχετο ὑπὸ τῶν μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ πολιτεία σας, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ναυτικῶν, δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, παρὰ μία ἀναίρεσις. Ἀναίρεσις τῶν χθὲς λεχθέντων κατὰ τὴν σήμερον, καὶ τῶν σήμερον λεχθέντων κατὰ τὴν αὔριον. Καὶ περὶ μὲν τῶν λεγομένων τοῦ κ. Λεβίδου οὐδὲ ὁ υἱὸς τοῦ Κανάρη οὐδὲ ἄλλος τις ὀφείλει νὰ μεριμνᾷ. Περὶ τῶν πράξεων ὅμως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν καὶ ἡμεῖς καὶ ἡ Πολιτεία ἔχομεν καθῆκον νὰ μεριμνῶμεν, μάλιστα δὲ ὅταν αἱ πράξεις του ἦναι ὀλέθριαι εἰς τὴν Πολιτείαν. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὰ χθὲς καὶ σήμερον καταγγελθέντα παρὰ τοῦ βουλευτοῦ ἐξ Ὕδρας κ. Τσαμαδοῦ περὶ τῶν κατ’ ἐκλογὴν γενομένων προβιβασμῶν, ἀλλὰ θέλω νὰ ἐξετάσω μόνον τὸ γεγονὸς, ὅτι ἄλλος τις Ὑπουργὸς ἀχρόου Ὑπουργείου καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν τῆς ξηρᾶς, μόνον αὐτοὶ προήγαγον κατ’ ἐκλογὴν, καὶ τοῦτο, ἵνα ἐνσπείρωσι τὴν διχόνοιαν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ ναυτικοῦ, ἵνα διασπείρωσι μίση ἀδιάλλακτα μεταξὺ αὐτῶν (αἴσθησις). Ἡ πολιτεία ὑμῶν, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ναυτικῶν, εἰς οὐδὲν ἄλλο τείνει, εἰμὴ εἰς τὸ νὰ χωρίσῃ τὸν κατὰ θάλασσαν στρατὸν, καὶ τὸν ἐχώρισε πράγματι. Πολλάκις δὲ ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ σᾶς δώσω νύξεις, ὅτι ἡ πολιτεία ὑμῶν εἶναι τοιαύτη, ὥστε ἀναμφιβόλως δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται νὰ ἔχῃ πεποίθησιν εἰς τὴν μέλλουσαν δρᾶσιν...

§53Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Μείνατε ἥσυχος.

§54ΣΤΑΗΣ. Βεβαίως πρέπει νὰ μένω ἥσυχος, ἂν πρόκειται νὰ δράσητε ὡς ἐδράσατε κατὰ τὴν 13 Μαΐου.

§55Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὅπως ἐδράσατε σεῖς, ὅταν σᾶς ἔφυγε τὸ τιμόνι πλησίον τῆς Ὕδρας.

§56ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶχον δύναμιν νὰ ἐξαναγκάσω ὑμᾶς νὰ ἐκτελέσητε τὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὁποίας ἐδίδετε ἐν ἀγνοίᾳ πάντων τῶν συναδέλφων σας Ὑπουργῶν...

§57Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ψεύδεσθε! (Θόρυβος).

§58ΣΤΑΗΣ. Μὲ τὰς διαψεύσεις δὲν γλυτώνετε, κ. Ὑπουργέ, προκαλεῖτε μόνον τὸν οἶκτον. Δὲν θέλω νὰ εἴπω περισσότερα. Ἕν μόνον θέλω νὰ προσθέσω, ὅτι εἷς ναυπηγὸς καὶ εἷς ὑπαξιωματικὸς τορπιλλητὴς κατώρθωσαν νὰ τρέψουν εἰς ἄτακτον φυγὴν τέσσαρα τουρκικὰ σκάφη διὰ μιᾶς ἀτμακάτου, ἡ ὁποία, πρέπει νὰ ὁμολογήσουν, ὅτι ἦτο εἰς οἰκτρὰν κατάστασιν. Διὰ τῆς ἀτμακάτου ἐκείνης κατωρθώθη ἀπὸ τῆς 24 Ἰουλίου μέχρι τῆς 17 Αὐγούστου κανὲν τουρκικὸν πλοῖον νὰ μὴ ἐμφανισθῇ οὔτε εἰς τὸ Καστέλλι τῆς Κισσάμου, οὔτε εἰς τὸ Σέλινον, οὔτε εἰς τὰ Σφακιά, οὔτε εἰς τὰ ἄλλα παράλια τῆς Κρήτης. Ταῦτα εἶναι γεγονότα, κύριε Ὑπουργέ, τὰ ὁποῖα δύνασθε νὰ πληροφορηθῆτε παρὰ πάντων τῶν Κρητῶν, οἱ ὁποῖοι προηγουμένως ἔτρεμον, συνεπείᾳ μάλιστα τῶν διαδόσεων, αἱ ὁποῖαι ἀνεγράφοντο εἰς τὴν «Πρωΐαν», ὅτι τουρκικὰ τορπιλλικὰ καὶ καταδρομικὰ σκάφη κατέπλευσαν εἰς τὴν Κρήτην. Πάντες ἐζήτουν τὴν συνδρομὴν τῆς ἀτμακάτου, ἡ ὁποία διέτρεχε μὲν 8 μίλια, εἶχεν ὅμως δύο τορπίλλας φοβεράς. Καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἀτμάκατος, δὲν γνωρίζω ἂν οἱ μεταβάντες εἰς Κρήτην ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοὶ θὰ ἔφθανον ἐκεῖ. Ἀλλὰ δὲν ἔλαβον τὸν λόγον διὰ νὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν γεγονότων τούτων. Ἔλαβον τὸν λόγον, ἵνα καταστήσω γνωστὸν, καὶ ὀφείλουν νὰ τὸ μάθουν πάντες, ὅτι ἐν τῷ ναυτικῷ ὑπάρχουν διαιρέσεις καὶ μίση ἄσπονδα, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, διὰ τῆς πολιτείας αὑτοῦ ἰδίως πρὸς τὰ ὑψηλὰ πρόσωπα, ὑπεκκαίει οὕτω τὰ μίση, ὥστε βεβαίως ἡ Πολιτεία ἔχει καθῆκον, καὶ ἰδίᾳ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, νὰ λάβῃ σύντονα μέτρα περὶ τῆς καταστάσεως ταύτης.

§59Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ ναυτικοῦ ἐκτιμῶσι τοὺς λόγους σας.

§60ΣΤΑΗΣ. Ἀγνοεῖ βεβαίως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἐπέκειντο πρό τινων ἡμερῶν, ἴσως καὶ σήμερον ἐπίκεινται, μεθαύριον δ’ ἴσως λάβωσι χώραν γεγονότα πολὺ σημαντικώτερα τῶν γεγονότων τῆς 20 Νοεμβρίου· διότι, ἂν τὸ γεγονὸς ἐκεῖνο εἶχε καὶ ἄλλας ἀφορμὰς, εἶχεν ἐπίσης καὶ τὴν διαίρεσιν τὴν προκληθεῖσαν ὑπὸ τῆς ἐνεργείας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως.

§61ΣΙΝΑΝΙΩΤΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ ἀναμιγνύητε τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα.

§62ΣΤΑΗΣ. Δὲν θὰ μὲ διδάξητε πῶς θὰ διεξαγάγω τὸ θέμα, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλῶ. Εἶσθε δὲ πολὺ ἠπατημένοι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἐν τῇ Βουλῇ εὑρισκόμενοι, νομίζοντες ὅτι δύνασθε νὰ κανονίσητε τὸν τρόπον τῆς συζητήσεως ἑκάστου Βουλευτοῦ ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων. Ἐὰν σεῖς ἀντιπροσωπεύετε τὸν στρατὸν ἀμέσως, ἡμεῖς ἀντιπροσωπεύομεν καὶ τὸν στρατὸν καὶ τὸ ἔθνος.

§63ΣΙΝΑΝΙΩΤΗΣ. Δὲν γνωρίζετε τί συμβαίνει. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται.

§64ΣΤΑΗΣ. Ἂν σεῖς ἐνδιαφέρεσθε ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ, διότι εἶσθε μέλη αὐτοῦ, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι καὶ ἡμεῖς, ἂν ὄχι περισσότερον, ἀλλ’ ἐξ ἴσου πρὸς ὑμᾶς ἐνδιαφερόμεθα ὑπὲρ αὐτοῦ. Καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι συνάδελφοι ἀπεκρούσαμεν δίκαια παράπονα ἀξιωματικῶν, ἵνα μὴ γεννήσωμεν τοιοῦτον ζήτημα ἐν τῇ Βουλῇ, διότι γνωρίζομεν, ὅτι τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο ἐπικίνδυνον, διότι γνωρίζομεν, ὅτι δὲν λείπει ἢ μόνον τὸ πῦρ, ἵνα τὸ ἡφαίστειον ἀναφλεγῇ, δὲν εἴμεθα δὲ ἡμεῖς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ θέσωμεν τὴν πυράν. Ὀφείλομεν ἐν τούτοις νὰ εἴπωμεν, ὅτι αἱ τοιαῦται διακρίσεις εἶναι ἄδικοι. Διότι ἀδίκως παρηγκωνίσθη ὁ κ. Γονατᾶς κατὰ τὴν τελευταίαν ἐπιθεώρησιν, θεωρηθεὶς στάσιμος ἀξιωματικὸς, ὅμοιον τοῦ ὁποίου θὰ ἐκαυχᾶτο καὶ αὐτὴ ἡ Γερμανία, ἐὰν εἶχε. Διότι ἀδίκως παρηγκωνίσθη ὁ διακεκριμένος ἐπιστήμων καὶ συγγραφεὺς ἀντισυνταγματάρχης κ. Ἀποστόλου, διότι ἀδίκως παρηγκωνίσθη ὁ ἀρχαιότατος καὶ ἱκανώτατος ταγματάρχης κ. Δροσινός. Δύναμαι νὰ σᾶς ἀναφέρω εἴκοσι, τριάκοντα παραδείγματα, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ προσώπων, πρόκειται περὶ τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐξωθεῖτε εἰς τὰ ἄκρα.

§65Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ κ. Γονατᾶς καὶ οἱ ἄλλοι ἀξιωματικοί, τοὺς ὁποίους ὠνομάσατε, ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς στάσιμοι. Οὐδεὶς δὲ στάσιμος προβιβάζεται. Τοῦτο πρέπει νὰ τὸ ἠξεύρετε.

§66ΣΤΑΗΣ. Λυποῦμαι, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν χαρακτηρίζει ὡς στασίμους τοὺς μᾶλλον πεπαιδευμένους ἀξιωματικοὺς τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ.

§67Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΣ. Οὐχὶ ἐγώ· ὁ ἐπιθεωρητής.

§68ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα, ὁ ἐπιθεωρητής, ὅστις εἶναι ὁ Διάδοχος τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου (αἴσθησις). Δὲν εἶπον, ὅτι σεῖς εὐθύνεσθε διὰ τοῦτο. Σεῖς εὐθύνεσθε δι’ ἄλλα. Εὐθύνεσθε, διότι προεβιβάσατε εἰκοσάδα ἀξιωματικῶν, διὰ νὰ φθάσητε εἰς ἕνα εὐνοούμενον (θόρυβος).

§69Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΣ. Αὐτὰ εἶναι λόγια ἰδικά σας.

§70ΣΤΑΗΣ. Δὲν τὰ λέγω ἐγώ, τὰ λέγει ὁ στρατιωτικὸς κόσμος.

§71Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΣ. Κανεὶς δὲν τὰ λέγει.

§72ΣΤΑΗΣ. Τὸ ἀποδεικνύουν τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα εἶναι τερατώδη. Ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις αὕτη, θὰ ἔχωμεν σπουδαῖα γεγονότα, τὰ ὁποῖα θὰ συνταράξουν τὴν ἡσυχίαν τοῦ τόπου (θόρυβος). Ἀπὸ τῶν κατωτάτων μέχρι τῶν ἀνωτάτων βαθμίδων μόνον ἡ ἀδικία κρατεῖ....

§73ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Πόθεν τὰ ἠξεύρετε αὐτά; Τί ἀοριστίαι εἶναι αὐταί!

§74ΣΤΑΗΣ. Μὴ ἀνησυχεῖτε, κύριε συνάδελφε. Ἐγὼ σᾶς εἶπον πολλὰ ὀνόματα καὶ πολλὰ πράγματα.

§75ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Διὰ τὰ ὀνόματα σᾶς ἔδωκε τὴν ἀπάντησιν ὁ κ. Ὑπουργός.

§76ΣΤΑΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ θυμώνετε, διότι βλάπτετε τὴν ὑγείαν σας.

§77ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Νὰ ὁμιλῆτε περὶ ὡρισμένων γεγονότων καὶ οὐχὶ ἀορίστως.

§78ΣΤΑΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς παρακαλεῖται νὰ συμμορφῶται μὲ τὸν Κανονισμόν.

§79Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ νομίζω καὶ ἐγὼ, ὅτι ὀφείλω νὰ ἀπευθύνω τὴν παρατήρησιν εἰς τοὺς κ. κ. Βουλευτὰς, τοὺς καθημένους εἴτε ἐπὶ τῆς δεξιᾶς εἴτε ἐπὶ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος, ὅτι τὰ ζητήματα τῆς πειθαρχίας τοῦ στρατοῦ δὲν δύνανται νὰ γίγνωνται ἀντικείμενον συζητήσεως ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, καὶ ὅτι, φειδόμενοι τῆς τιμῆς καὶ τῆς ὑπολήψεως τοῦ στρατοῦ, πρέπει νὰ μὴ ἀναμιγνυώμεθα εἰς τοὺς ἐσωτερικοὺς κανονισμοὺς αὐτοῦ. Ἄλλως, ἐὰν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ μεταφέρωμεν τὰς συζητήσεις περὶ πειθαρχίας τοῦ στρατοῦ, πράττομεν μέγα κακὸν εἰς τὸν τόπον ἡμῶν.

§80ΣΤΑΗΣ. Βεβαίως, κύριε Πρόεδρε, μέγα κακὸν διαπράττομεν, τὰ περὶ πειθαρχίας ζητήματα προσπαθοῦντες νὰ μετατρέψωμεν εἰς ἀντιπειθαρχικὰ ζητήματα· ἀλλ’ ἡμεῖς ἀκριβῶς περὶ ἀντιπειθαρχικῶν κινημάτων ὁμιλοῦντες, ἀκριβῶς τὰ ἀντιπειθαρχικὰ κινήματα πατάσσομεν.

§81Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε, θέλετε νὰ φέρητε σκάνδαλα εἰς τὴν Βουλήν! Τὸ ἐννοεῖτε; Σεῖς δὲν δύνασθε νὰ ὑποστηρίξητε τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατοῦ· ἡ πειθαρχία τοῦ στρατοῦ εἶναι ἀνατεθειμένη εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς τοῦ στρατοῦ. Ὁ στρατὸς ἔχει διαφόρους βαθμίδας, ἔχει ἀρχηγοὺς σωμάτων, ἔχει προϊσταμένους αὐτῶν· οὗτοι εἶναι ἐπιτετραμμένοι νὰ τηρῶσι τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατοῦ. Δὲν εἶναι ἔργον ἡμῶν νὰ ἀναμιγνυώμεθα εἰς ταύτην. Ἔργον ἡμῶν εἶναι νὰ ἐξελέγχωμεν, ἐὰν παραβαίνωνται οἱ νόμοι, διότι, ἐὰν ὑπάρχῃ που παράβασις τῶν νόμων, οἱ Ὑπουργοί εἰσιν ὑπεύθυνοι νὰ δώσωσι λόγον. Ἀφήσατε ὅμως τὴν ἐκτίμησιν τῶν προσώπων, ἀφήσατε τὴν φροντίδα τῆς ἐσωτερικῆς τάξεως ἐν τῷ στρατῷ. Μὴ μεριμνᾶτε περὶ τούτων, διότι θὰ μεριμνήσητε καὶ ἐπὶ βλάβῃ καὶ τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ τόπου.

§82ΣΤΑΗΣ. Χαίρω, κύριε Πρόεδρε, διότι μετεβλήθησαν αἱ ἰδέαι τῶν Λαρισαϊκῶν καὶ τῶν Λαμιακῶν. (Θόρυβος ἐν τῇ δεξιᾷ).

§83Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὰ εἶναι λοιδορίαι καὶ συκοφαντίαι. Ὀφείλω νὰ εἴπω ἐν ὀνόματι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τοῦ χρόνου ἐκείνου, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις τοῦ χρόνου ἐκείνου δὲν ἐνείχετο οὐδὲ εἰς Λαμιακὰ, οὐδὲ εἰς Λαρισαϊκά· συκοφαντεῖτε δὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μετεῖχον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ζητεῖτε νὰ παραγάγητε σκάνδαλα ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ καὶ τῇ κοινωνίᾳ.

§84ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, δὲν ἀνέφερα πρόσωπα...

§85Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ Προεδρεῖον ἔχει καθῆκον νὰ τηρῇ τὸν Κανονισμόν. Κατὰ τὸν Κανονισμόν, πρέπει νὰ ὑπάρχωσι θέματα πρὸς συζήτησιν. Εἶναι ἐπερώτησις; Ἄς προταθῇ ἐπερώτησις, ἵνα ἀπαντήσωμεν. Ἀλλὰ νὰ ἀρχίζωμεν ἱστορίας, σκοποῦντες δι’ αὐτῶν νὰ ἀναμοχλεύσωμεν τὸ παρελθόν, ἵνα ὑποκαύσωμεν πάθη, τοῦτο εἶναι ἐντελῶς ἐπιζήμιον, ἀντιβαίνει δὲ εἰς τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς.

§86ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, συζητῶ ἐπερώτησιν ἀπὸ τῆς χθὲς παρὰ τῆς Βουλῆς συζητουμένην.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποίαν;

§88ΣΤΑΗΣ. Τὴν παρὰ τοῦ Βουλευτοῦ Ὕδρας ὑποβληθεῖσαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπήντησε καὶ ὁ κ. Ὑπουργός. Παραδόξως βλέπω, ὅτι ταράσσονται πρόσωπα περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἀπέδωκα εἰς αὐτά. Δὲν ἐννοοῦν ὅμως οἱ ταρασσόμενοι, ὅτι διὰ τῆς ταραχῆς των αὐτῆς προκαλοῦσιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλουν ν’ ἀποφύγουν.

§89Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποῖος ταράσσεται;

§90ΣΤΑΗΣ. Ἄς πιστεύσουν οἱ ταρασσόμενοι, ὅτι, ἄν τὰ παρ’ ἐμοῦ λεγόμενα στεροῦνται ὑποστάσεως, θὰ λησμονηθῶσι καὶ πρὶν καταπαύσω ὁμιλῶν. Ἐγὼ ἔχω καθῆκον νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν πράγματα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν κρίσιν μου δὲν εἶναι ὀρθὰ, εἶναι ἐπικίνδυνα.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁμιλεῖτε ἐκτὸς τοῦ θέματος. Ὁ κ. Τσαμαδὸς ὡμίλησε περὶ θεμάτων ναυτικῶν. Ὑμεῖς ἀνατρέχετε εἰς θέματα παρωχημένα.

§92ΣΤΑΗΣ. Εἶμαι ἐντὸς τοῦ θέματος, διότι πᾶν θέμα ἔχει ἀκτῖνα τὸ ἄπειρον, καὶ ἐντὸς τοῦ ἀπείρου τὰ πάντα περιλαμβάνονται (ἱλαρότης). Ἐγὼ θεωρῶ τὸ ζήτημα, ὅπερ ἔθιξεν ὁ κ. Τσαμαδὸς, σπουδαιότατον, καὶ πάλιν θὰ συζητήσωμεν περὶ αὐτοῦ, ὅταν κατατεθῶσιν αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζήτησα, διότι ἐκ τῶν πληροφοριῶν ἐκείνων θὰ κρίνωμεν κατὰ πόσον οἱ προβιβασμοὶ ἐγένοντο ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν νόμων.

§93Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Πάντες ἐπροβιβάσθησαν ἐντὸς τῶν ὀργανικῶν θέσεων. Οὐδεὶς ὑπεράριθμος.

§94ΣΤΑΗΣ. Ὑπάρχει εἷς ὑπεράριθμος καὶ εἷς ἄνευ θέσεως...

§95Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΣ. Οὐδείς.

§96ΣΤΑΗΣ. .. Διότι ἐλησμονήσατε, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ἐπροβιβάσατε ἀπὸ ἀντισυνταγματάρχου εἰς συνταγματάρχην τὸν ὑπασπιστὴν τοῦ Διαδόχου, ὅτι ὁ νόμος κελεύει, ὅτι τὸ ὅπλον καὶ ὁ βαθμὸς τῶν ὑπασπιστῶν τοῦ Βασιλέως καὶ τοῦ Διαδόχου ὁρίζονται διὰ Β. Διατάγματος. Ἐνῷ δὲ εἶχεν ἄλλοτε ὁρισθῆ διὰ Β. Διατάγματος ἡ θέσις τοῦ ὑπασπιστοῦ τοῦ Διαδόχου, θέσις ἀντισυνταγματάρχου, σεῖς προηγάγετε αὐτὸν εἰς συνταγματάρχην, χωρὶς νὰ ἔχητε διάταγμα κανονίζον θέσιν συνταγματάρχου. Ἀλλὰ περὶ αὐτοῦ θὰ ὁμιλήσωμεν ἐκτενέστερον προσεχῶς.

§97Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Διὰ Β. Διατάγματος προεβιβάσθη· ἓν διάταγμα ἠκύρωσεν ἄλλο.

§98ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἔπρεπε νὰ ἐκδοθῇ πρότερον.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν (θόρυβος).

§100ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶπον ὅτι εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§102ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι δά!

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος ἦτο ἐγγεγραμμένος πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§104ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἦναί τις ἐγγεγραμμένος. Παίζομεν ἐδῶ ἓν παιγνίδιον, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπεται. Ὁ κ. Μερλόπουλος πρόκειται νὰ ὑποβάλῃ ἐπερώτησιν, ἡ ὁποία ἔχει μεγάλην σπουδαιότητα.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶχον ἐρωτήσει, ἐὰν ἔχῃ ἄλλος τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§106ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἠρωτήσατε κανένα.

§107ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Μὴ τοῖς δίδετε ἀπάντησιν, κύριε Πρόεδρε. Ὑμεῖς ἀντελήφθητε ὅτι οὐδεὶς ἄλλος ἐζήτησε τὸν λόγον. Εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§108ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς ἐπικαλούμεθα τὴν μαρτυρίαν ὑμῶν αὐτῶν, κύριε Πρόεδρε. Δὲν ἠρωτήσατε, ἐὰν ἄλλος τις ζητεῖ τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἀλλὰ μόλις κατέπαυσεν ὁ κ. Στάης, εἴπετε «εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.» Ὁ τρόπος ὁ νενομισμένος εἶναι ὁ ἑξῆς· ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐρωτᾷ, ἐὰν ἄλλος τις πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἐπιθυμεῖ νὰ λάβῃ τὸν λόγον, ἐγὼ δὲ ἤμην διατεθειμένος νὰ λάβω τὸν λόγον, ὅπως ἀπευθύνω ὀλίγας λέξεις πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἠρώτησα πρὶν ἢ ὁ κ. Στάης λάβῃ τὸν λόγον.

§110ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καθ’ ἣν ὥραν ὁ κ. Στάης ὡμίλει, ἐξηκολούθει τὸ στάδιον τῶν ἐπερωτήσεων, καὶ δὲν εἴχομεν ἀκόμη εἰσέλθει εἰς τὸ στάδιον τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καὶ κατὰ συνέπειαν νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος ὤφειλε νὰ ἐρωτήσῃ τοὺς κ. Βουλευτάς, ἐὰν θέλει ἄλλος τις νὰ λάβῃ τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§111ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἠρώτησε δίς.

§112ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δύο λέξεις ἔχω νὰ εἴπω. Γνωρίζετε, ἐὰν ἀπὸ συστήματός ποτε καὶ ἀπὸ σκοποῦ ἔλαβον τὸν λόγον, ἵνα κωλυσιεργήσω ἐν τῇ Βουλῇ· γνωρίζετε ἐάν ποτε ἔφερον ἔνστασιν ἀπαρτίας ἐπὶ τοιούτῳ σκοπῷ. Δὲν δύναται δέ τις νὰ εἴπῃ, ὅτι καὶ ἤδη, ζητῶν τὸν λόγον, ἔπραττον τοῦτο, ὅπως παρακωλύσω, ἔστω καὶ κατ’ ἐλάχιστον, ἐπὶ ματαίῳ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Ἐὰν τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἐζήτησα τὸν λόγον, τοῦτο ἔπραξα, διότι ἐπεθύμουν δύο λέξεις μόνον νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν.

§113ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Αὔριον, αὔριον.

§114ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἐπείγουσα ἡ ὑπόθεσις.

§115ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Παραβιάζεται ὁ Κανονισμός! Εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§116ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑμεῖς, κύριοι συνάδελφοι, ἐπιμένοντες παραβιάζετε τὸν Κανονισμόν, διότι ἡ κρατοῦσα τάξις εἶναι αὕτη, τὴν ὁποίαν εἶπον.

§117ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Δόσατε γραπτὴν τὴν ἐπερώτησίν σας.

§118ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν χρειάζομαι ὁδηγίας περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θὰ ὑποβάλω τὴν ἐπερώτησίν μου. Ἀλλὰ τέλος ἐγὼ δὲν ἔχω διάθεσιν νὰ ἐπιμένω, ἀλλ’ εἰς ὑμᾶς ἀπόκειται ἡ εὐθύνη τῆς παραβάσεως τοῦ Κανονισμοῦ.

§119Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐννοεῖτε νὰ μᾶς ἐκβιάσητε;

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§121Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δὲν εἰσήλθομεν διόλου.

§122ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὴ ἡ νευροπάθεια, ἡ ὁποία καταλαμβάνει δυστυχῶς πολλάκις τὴν Βουλήν, ἀλλ’ ἡ ὁποία μεταδίδεται καὶ εἰς τὸ Προεδρεῖον, βεβαίως δὲν συντελεῖ εἰς τὸ νὰ διεξάγωνται αἱ συζητήσεις ἐν τῇ Βουλῇ τακτικῶς καὶ ἐν ἠρεμίᾳ. Ἐκ τοῦ ὅτι ἐπῆλθε νευροπάθειά τις ἐν τῇ Βουλῇ κατόπιν τῶν λόγων τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων, σεῖς ἐνομίσατε, ὅτι ἔπρεπεν ἀμέσως νὰ σπεύσωμεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, οὕτω δὲ κατωρθώσατε μόνον νὰ γεννήσητε θόρυβον, ἀπαγορεύσαντες τὸν λόγον εἰς τὸν Βουλευτὴν ἐκ Μεσσήνης. Καὶ περὶ τίνος, νομίζετε, ἐπρόκειτο; Ἐπρόκειτο περὶ ἐπερωτήσεως ἀφορώσης εἰς τὴν μελετωμένην ἢ τὴν διαπραγματευομένην σύμβασιν μετὰ τῆς Τύνιδος. Περὶ αὐτοῦ ἐπρόκειτο. Ἀλλὰ ἐν τῇ σπουδῇ, τὴν ὁποίαν ἔδειξε καὶ τὸ Προεδρεῖον, κατόπιν τῆς νευροπαθείας τῆς Βουλῆς, ἔπρεπε νὰ κλείσῃ τὸ στόμα τοῦ Βουλευτοῦ διὰ παντὸς τρόπου, ὅπερ ἀντιβαίνει εἰς τὴν ἀξιοπρεπῆ διεξαγωγὴν τῶν συζητήσεων. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διεξάγηται εὐπρεπῶς ἡ συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ, ὅταν τὸ Προεδρεῖον νομίζῃ, ὅτι πρέπει διὰ παντὸς τρόπου νὰ κλείσῃ τὸ στόμα τοῦ Βουλευτοῦ κατὰ τὸ στάδιον τῶν ἐπερωτήσεων.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδέποτε ἐπεχείρησα τοιοῦτόν τι ἐγώ.

§124ΡΑΛΛΗΣ. Ἀφοῦ ἐπείσθη ὁ κ. Πρόεδρος νὰ δηλώσῃ, ὅτι εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἔκλεισε τὸ στόμα ὅλων. Αἱ συζητήσεις ἐν τῇ Βουλῇ διεξάγονται κατ’ ἄλλον τρόπον, καὶ ἡ διεύθυνσις τῶν συζητήσεων ἔπρεπε νὰ γείνῃ οὕτως, ὥστε νὰ μὴ προβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν πρὶν ἢ ἀναπτύξῃ ὁ κ. Βουλευτὴς τὴν ἐπερώτησίν του.

§125ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Αὔριον, αὔριον.

§126ΡΑΛΛΗΣ. Ἔχετε μέγα λάθος. Σήμερον θὰ γείνῃ (διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§127ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§128ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ εἴπητε εἰς τὸν Κύριον νὰ καθίσῃ (διακοπαὶ καὶ θόρυβος).

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε!

§130ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Αὔριον, αὔριον.

§131ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι περιττὸν οἱ Κύριοι νὰ φωνάζουν «αὔριον, αὔριον», διότι ἠξεύρετε ὅτι δυνάμεθα νὰ τοὺς ἐμποδίσωμεν μέχρι τῆς αὔριον νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὅταν πρόκειται ἡ ἐκβίασις αὕτη νὰ μᾶς γείνῃ. (Ὁ κ. Μελισσηνὸς γελᾷ). Μὴ γελᾷς! Εἶναι περιττὸν νὰ γελᾷς.

§132ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Γελῶ, διότι ἠμπορῶ νὰ γελῶ.

§133ΜΑΝΕΣΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖς!

§134ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι γελῶσιν ἐν μὴ δέοντι, ὅπως ὁ Βουλευτὴς Ζακύνθου, ἀφήνω εἰς τοὺς συναδέλφους νὰ τοὺς χαρακτηρήσωσιν, ἐγὼ δὲ ἀσχολοῦμαι μόνον περὶ τῆς εὐπρεπείας τῶν συζητήσεων ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ σᾶς παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ δώσητε τὸν λόγον εἰς τὸν κ. Μερλόπουλον.

§135ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Ἐν πρώτοις θὰ εἴπω εἰς τὸν συνάδελφον ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι εἶναι πολὺ ἠπατημένος, ἂν ἐνόμισεν ὅτι μὲ ἀπειλὰς θὰ μᾶς κρατήσῃ ἐδῶ ἐπὶ ὥρας ὁλοκλήρους καὶ δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ εἶναι πολὺ μικρός, ἂν νομίζῃ, ὅτι δύναται νὰ κατορθώσῃ τοῦτο. Ἔρχομαι ἐπὶ τῆς οὐσίας τῆς ὑποθέσεως. Ἀντελήφθητε ἢ ὄχι, κύριε Πρόεδρε, ὅτι εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν; Ἀντελήφθητε ἢ ὄχι, ὅτι οὐδεὶς εἶχε ζητήσει τὸν λόγον; Περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει ἀμφισβήτησις, διότι περὶ τούτου ἐξεδώκατε τὴν ἀπόφασίν σας. Ἑπομένως, ἀφοῦ εἰσήλθομεν ἤδη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, νομίζω ὀρθὸν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν, τὴν ὁποίαν ἀπὸ χθὲς ἀφήκαμεν ἐκκρεμῆ.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ, μάλιστα.

§137ΜΑΝΕΣΗΣ. Ὁ κ. Μερλόπουλος ἔχει τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶπον ὅτι εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§139ΜΑΝΕΣΗΣ. Τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ παρεμπίπτοντος ζητήματος, ὅτι δὲν εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§140ΦΩΝΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Καὶ ἐγώ, καὶ ἐγώ.

§141ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι ἐπὶ οὐδενὶ λόγῳ θέλομεν ἐπιτρέψει τὸ στάδιον τῶν ἐπερωτήσεων νὰ ῥοφᾶται ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον, ὅπως ῥοφῶνται τὰ μακαρόνια ἀπὸ τοὺς Ναπολιτάνους. (Θορυβώδεις διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§142Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Τί εἶναι αὐταὶ αἱ ὕβρεις! Ὑβρίζει τὸ Προεδρεῖον!

§143Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, πρόκειται περὶ τῆς τιμῆς τῆς Βουλῆς. Ἑπομένως ὀφείλω νὰ ζητήσω νὰ μοὶ δώσητε τὴν ἄδειαν νὰ ὁμιλήσω. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἀπέδωκεν εἰς τὸ Προεδρεῖον ἰδιότητας, αἱ ὁποῖαι βεβαίως ἐλαττοῦσι τὴν πρὸς αὐτὸ ἐμπιστοσύνην τοῦ Κοινοβουλίου. Εἶναι ἀνάγκη τὸ Κοινοβούλιον ν’ ἀποφανθῇ, ἂν ἔχῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. (Ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§144ΜΑΝΕΣΗΣ. Τὸν λόγον ἐπὶ τούτου. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἠθέλησεν ὁμολογουμένως νὰ φέρῃ τὴν ἁρμονίαν ἐν τῷ Σώματι, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς, παρατρέχων ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὅπως φθάσῃ εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, δὲν ἐξετέλεσε. Καὶ τῷ ὄντι, Κύριοι,—καὶ φέρω παράδειγμα τὸ συμβὰν κατά τινα συνεδρίασιν τῆς προηγουμένης συνόδου τῆς Βουλῆς, προεδρεύοντος τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ζακύνθου κ. Ρώμα. Τότε ὁλόκληρος ἡ πτέρυξ ἡ κυβερνητικὴ ἔλεγεν ὅτι εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὁλόκληρος ἡ Κυβέρνησις ἔλεγεν, ὅτι εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἀλλὰ ὁ προεδρεύων ἀντιπρόεδρος κ. Ρώμας εἶπε: «Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι δὲν εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν!» Λοιπὸν δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶπεν, ὅτι «εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν», ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶπε τοῦτο, χωρὶς νὰ ἔχῃ δικαίωμα νὰ τὸ εἴπῃ, διότι, ἐνῷ πρὸ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων...

§145Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπῆρχε κανεὶς ἐγγεγραμμένος.

§146ΜΑΝΕΣΗΣ. Δὲν ἐγγράφονται πάντοτε. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης ἐζήτησε τὸν λόγον πρὶν ἢ ἀκόμη ἀρχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδόλως ὁ κ. Βουλευτὴς Μεσσήνης ἐζήτησε τὸν λόγον.

§148ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καθ’ ἣν στιγμὴν σεῖς ἀπηγγέλλετε τὴν εἴσοδον τῆς Βουλῆς εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἐγὼ ἐζήτησα τὸν λόγον.

§149ΜΑΝΕΣΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι...

§150Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ναί, ἀλλὰ ἐζήτησε τὸν λόγον, ὅταν ὁ κ. Πρόεδρος εἶπεν ὅτι «εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν». Κύριε Πρόεδρε, πρὸ τούτου ἐζήτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς Μεσσήνης τὸν λόγον;

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς Μεσσήνης εἶπεν, ὅτι καθ’ ἣν ὥραν ἐγὼ ἔλεγον ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς τῆς ἡμερησίαν διάταξιν, ἐκεῖνος ἐζήτησε τὸν λόγον. Ἑπομένως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀκούσω.

§152Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Λοιπὸν νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐπερώτησίς του δι’ αὔριον. (Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§153ΜΑΝΕΣΗΣ. Δὲν τὸ ἀντελήφθη ὁ Πρόεδρος καὶ Βουλὴ ἴσως, ὅτι ἐζήτησε τὸν λόγον. Τί δὲ ἐπρόκειτο; μήπως ἐπρόκειτο περὶ κωλυσιεργίας; ἐπρόκειτο νὰ εἴπῃ περὶ συμβάσεώς τινος δύο λέξεις. Τὸ πεῖσμα δὲ αὐτὸ εἰς τί θὰ χρησιμεύσῃ;

§154Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι πεῖσμα.

§155ΜΑΝΕΣΗΣ. Πεῖσμα εἶναι. Δὲν ὁμιλῶ περὶ πείσματος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὁμιλῶ περὶ γενικοῦ πείσματος ἐκ μέρους σας, οἵτινες ὑποστηρίζετε ὅτι εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, Ἐδῶ δὲν πρόκειται νὰ παραταθῇ ἡ συζήτησις. Ὅλοι ἔχομεν συμφέρον—καὶ ἐγὼ μάλιστα θέλω νὰ φύγω—νὰ τελειώσωμεν, ἀλλὰ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσήνης συνάδελφος, προκειμένου περὶ συμβάσεως σπουδαίας, ἤθελε νὰ ἐπερωτήσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως προσαγάγῃ τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας.

§156ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Αὔριον, αὔριον.

§157ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἂν ἐπιμένητε εἰς τὸ αὔριον, θὰ ἐξακολουθήσωμεν ἀμφισβητοῦντες τοῦτο μέχρι τῆς αὔριον. (Φωναὶ θορυβώδεις).

§158Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς, ὡς πλειοψηφία, ἐπιθυμοῦμεν νὰ μὴ τεθῇ ποτὲ ἐν ἀμφιβολίᾳ ἡ προθυμία, μεθ’ ἧς ἐκτελεῖ τὰ καθήκοντα αὑτοῦ, τὰ ὁποῖα ἀνέλαβε διὰ τῆς ψήφου ἡμῶν, ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς βεβαιοῖ, ὅτι οὐδεὶς εἶχεν ἐγγραφῆ, καθ’ ἣν ὥραν εἶπεν ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Βουλευτὴς Μεσσήνης βεβαιοῖ, ὅτι καθ’ ἣν ὥραν ὁ κ. Πρόεδρος εἶπεν ὅτι ἡ Βουλὴ μετέβη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, τότε ὁ κ. Βουλευτὴς Μεσσήνης ἐζήτησε τὸν λόγον. Ἑπομένως ἡ ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐξέδωκεν, ὅτι ἡ Βουλὴ μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, εἶναι ἀπόφασις ἐνδεικνυομένη ὑπὸ τῶν πραγμάτων, διότι οὐδεὶς εἶχε ζητήσει πρότερον τὸν λόγον. Ἐπειδὴ δὲ ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἁπλοῦς Βουλευτής, διότι ὁ κ. Βουλευτὴς ἡγεῖται κόμματος πολιτικοῦ, ὡμίλησε περὶ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς οὐχὶ μετὰ τῆς προσηκούσης πρὸς αὐτὸν ἁβρότητος, εἰπὼν ὅτι καταπίνει ὡς μακαρόνια τὰς ἐπερωτήσεις, παρακαλῶ τὴν πλειοψηφίαν νὰ ἀποφανθῇ, ἂν ἔχῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς (ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς). Δὲν εἶναι δυνατὸν ἄλλως νὰ ἐργασθῶμεν. Εἶναι καθαρὰ πράγματα. Ὑβρίζεται ὅλη ἡ Βουλή, ἀφοῦ αὕτη καταπίνει ὡς μακαρόνια τὰς ἐπερωτήσεις. Τί εἶναι οἱ λόγοι αὐτοί; Ποῖαι εἶναι αἱ παραβολαὶ αὗται; ποία ἡ ὑπόθεσις;

§159ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι ἄκρα ἐπιείκεια μόνον καὶ μόνον νὰ ἐκφρασθῇ πρὸς τὸ Προεδρεῖον ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς Βουλῆς. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι χάριν τῆς δικαιοσύνης πρέπει νὰ ἐκφρασθῇ μομφὴ κατὰ τοῦ συναδέλφου ἐξ Ἀττικῆς.

§160Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, ὄχι.

§161ΡΑΛΛΗΣ. Ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀφήνω δὲ νὰ ἐκφράζῃ τὰς μομφὰς, τὰς ὁποίας κρίνει κατὰ τὴν γνώμην του ὁ κ. Βουλευτής, ὁ προλαλήσας, ἐκ Ζακύνθου.

§162ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Ἐγὼ τὰς ἐκφράζω καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς καὶ ἐκτὸς αὐτῆς, καὶ ὁ Βουλευτὴς Ζακύνθου ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου δὲν λησμονεῖ τὸν Μελισσηνόν.

§163ΡΑΛΛΗΣ (εἰρωνικῶς). Δὲν ἠξεύρω πῶς λέγεται κἄν ὁ Κύριος.

§164ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Ἄν θέλετε, μανθάνετε.

§165ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ βεβαίως οὔτε ἀξιῶ νὰ γνωρίσω κἄν αὐτὸν (φωναὶ θορυβώδεις).

§166ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Εἶναι ὑπεκφυγαί.

§167ΠΙΕΡΡΑΚΟΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Πρέπει νὰ ἡσυχάσητε.

§168ΡΩΜΑΣ. Τότε ἂς μὴ προσβάλῃ ὁ κ. Ράλλης τὸν κ. Μελισσηνόν.

§169ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Ράλλης ἀπήντησεν ὅπως ἔπρεπεν εἰς τὸν συνάδελφόν σας.

§170ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Ἐγὼ δηλῶ καὶ πάλιν, ὅτι ὁ Βουλευτὴς Ζακύνθου δὲν λησμονεῖ τὸν Μελισσηνὸν ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου. Πιστεύω νὰ ἐννοῆτε πληρέστατα, τί θέλω νὰ εἴπω.

§171ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ ἀτμόσφαιρα ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου θέλει ψυχράνει κἄπως τὴν διάνοιαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὑποθέτω δὲ, ὅτι ὁ συνάδελφός του δὲν συμμερίζεται τὰς γνώμας καὶ τὰς ἰδέας τοῦ συναδέλφου του. Ἀλλ’ ἀπαντῶ, λέγω, εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις, ἐν τῇ ἐκφρασθείσῃ ἀπορίᾳ μου διὰ τὴν σπουδὴν, τὴν ὁποίαν ἔδειξε τὸ Προεδρεῖον, ἵνα εἰσέλθῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, κατόπιν τῆς νευροπαθείας, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ εὑρίσκετο, ὅπως εἶπον ἐν τῇ πρώτῃ μου ἀγορεύσει, ἀπέδωκεν εἰς τοὺς λόγους μου ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶχον. Δὲν ἐπρόκειτο περὶ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπρόκειτο περὶ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἐπρόκειτο περὶ τῆς τακτικῆς αὐτοῦ, ἐχαρακτήρισα δὲ τὴν τακτικὴν αὐτὴν τῆς σπουδῆς, τοῦ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὡς τακτικὴν δυναμένην νὰ παραβληθῇ πρὸς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον. Ἐὰν ἐξηρτᾶτο ἐκ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς νὰ ἐκφωνῇ ὁποτεδήποτε, ἐν τῷ μέσῳ μιᾶς ἀγορεύσεως ἢ ἐν τῷ τέλει μιᾶς ἀγορεύσεως, «εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν», οὕτω δὲ νὰ λήγῃ τὸ στάδιον τῶν ἐπερωτήσεων, στάδιον ἐπερωτήσεων δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ, καὶ ὁ ἔλεγχος, ὁ ὁποῖος θεωρεῖται ὡς τὸ κυριώτατον ἔργον τοῦ Βουλευτοῦ, ἤθελε διαγραφῆ, διότι θὰ ἐξηρτᾶτο ἀμέσως ἐκ τῆς γνώμης τοῦ Προέδρου καὶ ἐκ τῆς σπουδῆς τοῦ Προέδρου, ἅμα ὡς ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, νὰ δηλώσῃ, ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πῶς μέχρι τοῦδε διεξήγοντο αἱ συζητήσεις; Διεξήγοντο ὡς ἑξῆς. Ὁ Πρόεδρος ἐπανειλημμένως ἐκάλει τοὺς ἀγορεύοντας πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καὶ ἐπὶ τῇ μὴ αἰτήσει τινὸς ἔλεγεν «εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν». Ἀλλ’ ἡ περίστασις ἡ νῦν ἦτο ὅλως ἔκτακτος. Εἶχεν, ὡς εἶπον, νευροπάθειά τις ἐγερθῆ ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ἀτυχῶς εἰς τὴν νευροπάθειαν ταύτην συνετέλεσαν καὶ οἱ λόγοι τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, οἱ ὁποῖοι ἦσαν μὲν ἐν τῷ δικαίῳ, ἀλλ’ οἱ ὁποῖοι ἐξηνέχθησαν μετά τινος ὀργῆς. Ἡ νευροπάθεια αὕτη μετεδόθη εἰς τὸ Προεδρεῖον, τὸ Προεδρεῖον δὲ ἀμέσως, ὡς ἐκάθισεν ὁ κ. Βουλευτὴς Κυθήρων, ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Τώρα, ἐὰν νομίζῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι μειοῦται ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ Προεδρείου ἐκ τοῦ ὅτι δὲν ἐφαρμόζεται νῦν ἡ τακτική, ἡ ὁποία ἐφηρμόσθη μέχρι τοῦδε, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς τὸ μέλλον, χάριν τῆς εὐπρεπείας τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς, ἂς προκαλέσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης ὑπὲρ τοῦ Προεδρείου. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχουσι συμφέρον, ὅπως λείψῃ αὐτὴ ἡ νευροπάθεια. Δὲν πρόκειται ἐδῶ περὶ ἀπαραδέκτων, περὶ ἐνστάσεων δικονομικῶν. Τὰ πάντα ἐν τῇ Βουλῇ διεξάγονται καλῇ τῇ πίστει, καὶ τὸ στάδιον τῶν ἐπερωτήσεων διαρκεῖ καλῇ τῇ πίστει μέχρις ἐξαντλήσεως αὐτοῦ, καὶ τὸ στάδιον τὸ νομοθετικὸν ἄρχεται καλῇ τῇ πίστει ἐπίσης, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρήσῃ τις, ἐκ τοῦ ὅτι προέλαβεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς νὰ φωνάξῃ «εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν», ὅτι ἔληξε τὸ στάδιον τῶν ἐπερωτήσεων. Τί κέρδος θὰ ἔχητε ἐντεῦθεν; Μήπως τάχα, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἐπερωτήσεως ἀποβλεπούσης εἰς κατανάλωσιν χρόνου, δὲν θὰ ὑπεβάλλετο αὕτη αὔριον, καὶ ὁ χρόνος, ὅστις θὰ κατηναλίσκετο σήμερον, δὲν θὰ κατηναλίσκετο αὔριον; Ἐὰν ἐζήτησα τὸν λόγον, ἔπραξα τοῦτο διότι ἐθεώρησα, ὅτι ἔπρεπε νὰ παύσῃ ἡ νευροπάθεια.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ζητήματος προσωπικοῦ, θὰ παραχωρήσω τὴν ἕδραν μου εἰς τὸν κ. ἀντιπρόεδρον. (Κατέρχεται ὁ κ. Πρόεδρος, καὶ καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Πετούσης).

§173ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Δὲν πρόκειται περὶ ζητήματος προσωπικοῦ.

§174Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος καταπίνει τὸ στάδιον τῶν ἐπερωτήσεων, πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ.

§175ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς τί θὰ σᾶς χρησιμεύσῃ;

§176Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διότι ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς θὰ διδάξῃ πάντας ὑμᾶς, ὅτι δὲν ἠμπορεῖτε νὰ λέγητε ὅ,τι θέλετε (ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§177ΡΑΛΛΗΣ. Πρὸ παντὸς πρέπει νὰ διδαχθῆτε ὑμεῖς (θορυβώδεις ἀναφωνήσεις ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§178Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἀνάγκην διδασκαλίας, διότι ἡμεῖς δὲν περιυβρίζομεν ποτὲ τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, οὔτε ὅταν ἤμεθα ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει περιυβρίσαμέν ποτὲ τὸν Πρόεδρον (ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§179ΡΑΛΛΗΣ. Ὅταν μετέρχησθε τὸν διδάσκαλον ἐδῶ, πρέπει νὰ διδάσκητε τοὺς ἄλλους, διδασκόμενος ὑμεῖς (θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις).

§180Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰς εἰκόνας τῶν μακαρονίων ποτὲ δὲν τὰς ἀπεδώκαμεν εἰς τὸ Προεδρεῖον ἡμεῖς (θόρυβος).

§181ΡΑΛΛΗΣ. Βλέπετε ὅτι δὲν ἠμπορεῖτε νὰ κρατηθῆτε! Δὲν τὸ βλέπετε αὐτό; Καὶ ἐν τούτοις εἰς τί χρησιμεύουσιν ὅλα ταῦτα; Περὶ τίνος πρόκειται; Πρόκειται περὶ ὄνου σκιᾶς (διακοπαί).

§182Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ μὴ λέγητε ὅ,τι δὲν πρέπει νὰ λέγητε.

§183ΡΑΛΛΗΣ. Σεῖς νομίζετε ὅτι λέγομεν ὅ,τι δὲν πρέπει νὰ λέγωμεν (φωναὶ θορυβώδεις καὶ διακοπαὶ ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἡσυχάσατε τέλος πάντων! Ἐννοήσατε ὅτι ἡ εὐπρέπεια ἐν ταῖς συζητήσεσιν ἀκριβῶς κρατεῖ διὰ τῆς ἡσυχίας.

§184Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ ὁμιλεῖτε τετάρτην ἤδη φοράν, ποίαν εὐπρέπειαν θέλετε; Τὰ μακαρόνια εἶναι εὐπρέπεια ἐν ταῖς συζητήσεσι;

§185ΡΑΛΛΗΣ. Τετάρτην φορὰν ὁμιλῶ, ἀλλ’ ἐπὶ τίνος; ὁμιλῶ διότι πρέπει νὰ καθορίσωμεν τὰ ζητήματα. Ἐὰν ἐπρόκειτο πλέον περὶ τοῦ ἂν εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀναμφισβητήτως θὰ ἦτο ἡ τετάρτη φορά· ἀλλὰ, βλέπετε, καὶ σεῖς τὸ ἀνέχεσθε, καὶ ὁ Κανονισμὸς δὲν ἐμποδίζει αὐτό, διότι ἤδη πρόκειται περὶ τοῦ ἂν καλῶς ζητεῖται ἡ ἐμπιστοσύνη πρὸς τὸ Προεδρεῖον.

§186Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως· διὰ νὰ μάθῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι οἱ Λαζαρόνοι καταπίνουσι τὰ μακαρόνια!

§187ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ πεισθῆτε καὶ ὑμεῖς καὶ ἡ Βουλὴ θὰ μάθῃ, ὅτι ὁ Κανονισμὸς ξεσχίζεται, ὁσάκις ἦσθε πλειοψηφία (θόρυβος ἐν τῇ δεξιᾷ).

§188Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ξεσχίζεται, τηρεῖται. Δὲν ἐπιτρέπομεν τοιαύτας ἐκφράσεις! Δὲν θὰ σᾶς τὸ ἐπιτρέψωμεν ποτὲ νὰ ξεσχίσητε τὸν Κανονισμόν!

§189ΡΑΛΛΗΣ. Περιορίσατε τὰς κινήσεις τῶν δακτύλων σας, παρακαλῶ (φωναὶ ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§190Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐν ὅσῳ εἴμεθα ἡμεῖς πλειοψηφία, δὲν θὰ ἐπιτρέψωμεν αὐτό.

§191ΡΑΛΛΗΣ. Τὸν ἐξεσχίσατε σεῖς!

§192Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν τὸν ἐξεσχίσαμεν ποτέ. Οἱ λόγοι σας ξεσχίζουσιν αὐτόν.

§193ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὁσονδήποτε δριμεῖαι ἐκφράσεις ἑκατέρωθεν καὶ ἂν ἠκούσθησαν, ἐὰν ἦναί τινες ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, οἱ ὁποῖοι κατώρθωσαν νὰ μείνωσι ψύχραιμοι μετὰ τὰ λεγόμενα ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν, ἐκεῖνοι παρακαλοῦσι νὰ πεισθῆτε, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν εὑρίσκουσι λόγον, δυνάμενον νὰ δικαιολογήσῃ τὴν πρόκλησιν ἀποφάνσεως τῆς Βουλῆς περὶ ἐμπιστοσύνης αὐτῆς πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον καὶ πρὸς τὸ Προεδρεῖον, διότι οἱ κατορθώσαντες νὰ μείνωσι ψύχραιμοι ἀπὸ ἑνὸς τετάρτου καὶ ἐντεῦθεν σαφῶς διαβλέπουσιν, ὅτι ἐν ὅλῃ αὐτῇ τῇ ἐξεγέρσει, ἐν ὅλῳ αὐτῷ τῷ ἐρεθισμῷ, ὁ ὁποῖος κατεδείχθη ἑκατέρωθεν, οὐδὲν ἐλέχθη ἢ ὑπηνίχθη ἐκ προθέσεως ἐπιζητούσης νὰ δείξῃ ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον, ἢ νὰ καταγνώσῃ εἰς αὐτὸν ἐκ προθέσεως παραβίασιν τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ. Ἔχω πεποίθησιν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ οὐσία τοῦ πράγματος περιορίζεται ἁπλῶς εἰς μίαν ἁπλουστάτην παρανόησιν. Πρὶν ἢ λάβῃ τὸν λόγον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων, τοῦ ὁποίου ἡ ἀγόρευσις ἐξηρέθισε τὴν κατάστασιν καὶ ἐμάκρυνε τὴν ψυχραιμίαν ἀπὸ τῶν πλείστων τῶν ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ, πρὶν ἢ ἐκεῖνος λάβῃ τὸν λόγον, ἀληθῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἠρώτησε: «Ζητεῖ τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;» καὶ τότε ἠγέρθη ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων ἠγόρευσε, καὶ ἡ ἀγόρευσίς του ἀφῄρεσε τὴν ψυχραιμίαν ἀπὸ τοῦ Βουλευτηρίου. Ὅταν ἐκεῖνος ἐτελείωσεν, ὁ κ. Πρόεδρος ἐσπευσμένως ἀνήγγειλεν, ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Πρόεδρος βεβαίως δὲν ἠρώτησε, καὶ ὁ ἴδιος τὸ ὡμολόγησεν ὅτι δὲν ἠρώτησεν, ἄν τις θέλῃ πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως νὰ ἀγορεύσῃ...

§194ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Καὶ δὲν εἶναι ὑποχρεωμένος.

§195ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Παρακαλῶ... Ὁμολογῶ καὶ ὅτι δὲν ἦτό τις ἐγγεγραμμένος. Ἀλλ’ ἀναφέρομαι εἰς τὴν ἀντίληψιν ὅλων ὑμῶν, εἰς τὴν εὐσυνειδησίαν αὐτοῦ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἐὰν αἱ περὶ ἐπερωτήσεων συζητήσεις διεξάγωνται διὰ τακτικῆς ἀναγραφῆς ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἐὰν καθ’ ἑκάστην συνεδρίασιν, καὶ ἂν συμπέσῃ νὰ ἦναι εἷς ἢ δύο ἐγγεγραμμένοι, μετὰ τὴν ἐξάντλησιν αὐτῶν, δὲν ἐξακολουθοῦν τριπλάσιαι καὶ τετραπλάσιαι ἐπερωτήσεις, χωρὶς νὰ ζητῆται ἐγγραφή, ἀλλὰ διὰ τῆς ἁπλῆς ἀναγγελίας τῶν Βουλευτῶν καὶ τῆς παρακλήσεως νὰ τοῖς δοθῇ ὁ λόγος, ἵνα ὑποβάλωσιν ἐπερώτησιν. Ἐν τῇ ἀληθείᾳ εὑρίσκεται ὁ Πρόεδρος, λέγων ὅτι εἶπεν «εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν». Τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν τὸ Προεδρεῖον ἐπὶ τῇ ἐπισημότητι τῆς ἀρχῆς του ἐκφέρει, καὶ τὴν ὁποίαν δὲν δύναται νὰ ἀνακαλέσῃ, ἢ τὴν ὁποίαν δὲν πρέπει νὰ ἀνακαλέσῃ, ἵνα ἐξακολουθήσῃ τὸ στάδιον τῶν ἐπερωτήσεων. Παρακαλῶ νὰ ἐννοηθῇ τοῦτο καλῶς. Ἡ δήλωσις τοῦ Προέδρου, ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, δὲν εἶναι ἀπόφασις, ἀλλ’ ἁπλουστάτη ἀναγγελία τίνος; Ἀναγγελία τοῦ ὅτι οὐδεὶς πλέον ἐζήτησεν ἢ ἔλαβε τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Τοῦτο σημαίνει τὸ «εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν», ὅτι δηλαδὴ τὴν στιγμὴν ταύτην οὐδεὶς εἶναι, ἵνα ὁμιλήσῃ πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ὁ κ. Πρόεδρος ὄχι ἐξέφερεν ἀπόφασιν, ἵνα στενοχωρηθῶμεν ἐκ τῆς ἰδέας, ὅτι ἀπαιτεῖται ὑποχώρησίς της, νὰ τὴν ἀνακαλέσῃ, διότι δὲν εἶναι ἀπόφασις, καθ’ ἣν στιγμὴν ἀνήγγειλεν αὐτὸ τὸ πραγματικὸν γεγονός, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλος νὰ ὁμιλήσῃ πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης ἀκριβῶς ἐκείνην τὴν στιγμὴν ἐζήτησε τὸν λόγον. Εἶναι πιθανώτατον, δι’ ἐμὲ βέβαιον, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος δὲν τὸν εἶδεν, οὐδὲ τὸν ἤκουσε, διότι εἶναι βεβαιότατον, ἔχομεν πεῖραν ἡμεῖς ἐκ τῆς διευθύνσεως τῶν συνεδριάσεων κατὰ ταύτην τὴν Σύνοδον, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος ἐὰν τὸν ἔβλεπε, παρευθὺς ἤθελε τὸν καλέσει νὰ λαλήσῃ· ὁ κ. Πρόεδρος συνέπεσε τὴν στιγμὴν ἐκείνην νὰ μὴ τὸν ἴδῃ, ἡ Βουλὴ ὅμως τὸν εἶδεν· ὁ κ. Πρόεδρος σύνοιδεν, ὅτι, ὅταν ὁ ἐκ Κυθήρων κ. Βουλευτὴς ἐπεράτωσε τὴν ὁμιλίαν του, αὐτὸς δὲν ἠρώτησεν, ἐάν τις ἄλλος ἦναι ἐγγεγραμμένος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μοὶ εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχει καθῆκον τοιοῦτον· δὲν ἠξεύρω, ἐὰν ἦναι ἐν τῷ Κανονισμῷ ἀναγεγραμμένον καὶ τὸ νὰ ἐρωτᾷ ὁ Πρόεδρος ἀμέσως μετὰ τὴν ἐπικύρωσιν τῶν πρακτικῶν, ἐὰν θέλῃ τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἀλλ’ ἐν τοσούτῳ οὕτω γίνεται, αὐτὸ δὲ ἐξακολουθεῖ ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν οἱ θέλοντες νὰ ὁμιλήσουν. Εἶναι λοιπὸν ἐν τῷ δικαίῳ του ὁ κ. Πρόεδρος, λέγων ὅτι ἀπήγγειλε τὸ ὅτι «εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν». Ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀληθές, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Προέδρου, ὅτι καὶ τὸ γνωστότατον εἰς ἡμᾶς «ἔχει τις ἄλλος τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;» δὲν τὸ ἐπανέλαβε μετὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων. Πρὶν ἢ λάβῃ τὸν λόγον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων ὁ κ. Πρόεδρος τὸ εἶπε, μετὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων, καὶ ἐν τῇ ἐξάψει, ἡ ὁποία ἐπηκολούθησε τὴν ὁμιλίαν αὐτοῦ, ὁ κ. Πρόεδρος δὲν ἠρώτησεν ἄν θέλῃ ἄλλος τις τὸν λόγον, ἀλλ’ ἁπλῶς εἶπεν «εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν», ἐνῷ δὲ ἔλεγεν αὐτό, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης ὡμίλει. Ἐὰν ἐδίδετο ὁ λόγος εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Μεσσήνης νὰ ἀπευθύνῃ ἐπερώτησιν, τῆς ὁποίας ἡ ἐκ τῶν προτέρων σύντομος ἀναγγελία ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ἐπενοήθη, ἵνα καταναλώσῃ χρόνον, οὐδὲ ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ, ἵνα συγκρατήσῃ τὴν ἔξαψιν καὶ τὸν ἐρεθισμὸν, δὲν ἤθελον ἐκεῖ προβῆ τὰ πράγματα, οὔτε τὴν ὥραν αὐτὴν ἠθέλομεν χάσει, κατὰ δὲ τὴν ἐμὴν συνείδησιν καὶ πεποίθησιν, δὲν θέλει ὑποστῆ μείωσίν τινα τὸ Προεδρεῖον, οὐχὶ ἀνακαλοῦν ἀπόφασίν του, διότι τοιαύτη οὐδεμία ὑπῆρξεν, ἀλλ’ ἁπλῶς ἀφῆνον νὰ νοηθῇ, ὅτι, ὅτε ἀνήγγειλεν ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὅτι δηλαδὴ οὐδεὶς ἄλλος ἤθελεν ὁμιλήσει πρὸ αὐτῆς, ἦτο ἐν πλάνῃ, καὶ πλάνῃ μάλιστα λίαν εὐλόγῳ, διότι εἶναι ἀδύνατον πρὸς ὅλας τὰς διευθύνσεις νὰ ἔχῃ ἐστραμμένα τὰ βλέμματα ὁ κ. Πρόεδρος. Ταῦτα ἔχων ὑπ’ ὄψιν ἀπ’ ἀρχῆς, ἐδήλωσα ὅτι πρόκειται περὶ παρανοήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν πᾶς ἄνθρωπος, καὶ ὁ ἀπαθέστερος καὶ ὁ ὀξυδερκέστερος, ὑπόκειται· καὶ οὕτως ἐξηγῶν ὅλα, ὅσα ἐλέχθησαν, ἔχω τὴν πεποίθησιν, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐκφράζω τὴν γνώμην πάντων, ὅτι οὐδὲν ἐλέχθη πρὸς σκοπὸν ἐνδείξεως ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον. Ἐὰν ὁ ἡγέτης τῆς πλειοψηφίας ἐννοῇ ἐκ παντὸς τρόπου νὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς περὶ ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸ Προεδρεῖον, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ, εἶναι ἐλεύθερος νὰ τὸ πράξῃ, καὶ ἡμεῖς θέλομεν ψηφίσει, ὅτι ἔχομεν ἐμπιστοσύνην, διότι οὐδὲν εἴπομεν δυνάμενον νὰ ἐνδείξῃ ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης. Διετυπώθησαν ἀληθῶς παράπονα διὰ πρᾶξίν τινα συμβᾶσαν οὐχὶ μετὰ προθέσεως παραβάσεως τοῦ Κανονισμοῦ ἢ πιέσεως τῆς πλειοψηφίας, ἀλλ’ ἐκ τῆς συγχύσεως καὶ τῆς παρανοήσεως, τὴν ὁποίαν σᾶς ἐξήγησα. Θεωρῶ ὅτι τὸ ἐπεισόδιον αὐτὸ πρέπει νὰ θεωρηθῇ λῆξαν, καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης νὰ ἀπευθύνῃ τὴν ἐπερώτησίν του καὶ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἐκτὸς ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης θέλῃ νὰ ἀναβάλῃ δι’ αὔριον.

§196ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Ἐγὼ σήμερον διηύθυνα τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, καθ’ ὃν τρόπον διηύθυνα ταύτας καὶ χθὲς καὶ πρώην. Ὁ τρόπος δὲ, καθ’ ὃν συζητοῦνται αἱ ἐπερωτήσεις τῆς Βουλῆς, εἶναι ὡρισμένος· δὲν εἶναι ὡρισμένος ἐν τῷ Κανονισμῷ, ἀλλ’ εἶναι ὡρισμένος ἐν τῇ συνηθείᾳ. Ἀφ’ ἧς δ’ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ προΐσταμαι τῶν συνεδριῶν τῆς Βουλῆς, μίαν καὶ τὴν αὐτὴν διεύθυνσιν ἔδωσα εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Πρὸ τῆς ἐνάρξεως δηλονότι τῆς συνεδριάσεως, ἢ καὶ ὀλίγον μετὰ τὴν ἔναρξιν αὐτῆς, οἱ Βουλευταὶ, ὅσοι ἐπιθυμοῦσι νὰ λάβωσι τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, δηλοῦσι τοῦτο, καὶ ἀναγράφονται ὑπ’ ἐμοῦ ἐν τῷ βιβλίῳ τῷ ἐπὶ τοῦ Προεδρείου· ἀφοῦ δ’ ἐξαντληθῇ ὁ ἀριθμὸς ὁ ἀναγεγραμμένος ἐν τῷ βιβλίῳ τούτῳ, ἀποτείνω πρὸς τὴν Βουλὴν τὴν ἐρώτησιν: «ζητεῖ ἕτερός τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως»; Ἐπειδὴ δὲ συνήθως πλέον τοῦ ἑνὸς ζητοῦσι τὸν λόγον, ἐγγράφω καὶ τούτους. Σήμερον τί ἐγένετο; Ἀφοῦ ὁ βουλευτὴς ἐκ Δωρίδος κ. Μαστραπᾶς ἐπεράτωσε τὴν ἀγόρευσίν του, ἠρώτησα: «ζητεῖ τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως»; Εἰς ἀπάντησιν ἠγέρθη ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων.

§197ΤΖΑΝΕΤΑΚΗΣ. Καὶ ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος.

§198Α. Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Καὶ ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος. Ἔδωσα λοιπὸν τὸν λόγον εἰς αὐτὸν καὶ εἰς τὸν κ. Στάην. Τοῦτο ἐγένετο σήμερον, ὅ,τι συνήθως γίνεται τουτέστι. Μετὰ τὸν κ. Στάην δὲν ἀνήγγειλαν οἱ ἄλλοι, ὅσοι ἐπεθύμουν νὰ ἀγορεύσωσι πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, δὲν ἀνήγγειλαν τὴν πρόθεσιν αὐτῶν. Τότε ἐγὼ, ὅταν ἔληξεν ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Στάη, νομίσας ὅτι ἄλλος τις δὲν ἐπεθύμει νὰ ἀγορεύσῃ, ἀνήγγειλα ὅτι ἡ Βουλὴ εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης διϊσχυρίζεται,—καὶ οὐδένα ἔχω λόγον νὰ ἀμφιβάλλω εἰς τὴν ἀκρίβειαν τῶν λόγων του—ὅτι, καθ’ ἣν ὥραν ἀπήγγελλον ἐγὼ τὴν φράσιν ὅτι «εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν», κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἐπεθύμει νὰ ὑποβάλῃ ἐπερώτησιν. Ἐγὼ δὲν ἀντελήφθην τοῦ κ. Βουλευτοῦ τοῦτο λέγοντος, καὶ εἶπον ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἀλλ’ ἀφοῦ ἀνήγγειλα, ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, νομίζω ὅτι δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον ἐκ τῶν καθηκόντων μου νὰ εἴπω, ὅτι δίδω τὸν λόγον εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Μεσσήνης. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἡ Βουλὴ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ πράξῃ τοῦτο. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπιθυμῇ νὰ πράξῃ τοῦτο, οὐδεμίαν θέλω φέρει ἀντίῤῥησιν. Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα μόνος, ὡς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, νὰ πράξω τοῦτο.

§199ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ τὸ Προεδρεῖον, ὅπως ἀφ’ ἑνὸς μὲν βεβαιώσω γεγονότα τινὰ, λαβόντα ἀρτίως χώραν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τὴν ἑσπερινὴν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν ἐν τέλει ἓν συμπέρασμα τῆς συζητήσεως. Καὶ ἐν πρώτοις ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι πάνθ’ ὅσα πρὸ ὀλίγου ἐξέθηκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὁ ἐκ Καλαβρύτων συνάδελφος κ. Ζαΐμης, πάντα ταῦτα εἶναι μέχρι κεραίας ἀληθῆ. Ἀληθὲς εἶναι, ὅτι προτοῦ λάβῃ τὸν λόγον ὁ ἐκ Κυθήρων ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἠρώτησεν, ἐὰν ἄλλος τις πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἔχῃ τὸν λόγον, καὶ μὴ λαβὼν ἀπάντησίν τινα ἐκ μέρους τίνος τῶν κ. κ. συναδέλφων, εἶπεν ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἀλλὰ μετὰ τοῦτο διεμαρτυρήθη ὁ ἐκ Κυθήρων ἀξιότιμος Βουλευτὴς καί τις ἄλλος, τὸν ὁποῖον δὲν ἐνθυμοῦμαι ἤδη, ὁ δὲ κ. Πρόεδρος, πολὺ ὀρθῶς ποιῶν, ἔδωκε τὸν λόγον εἰς τὸν ἐκ Κυθήρων ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅστις καὶ ἔλαβεν αὐτὸν καὶ ὡμίλησε. Τώρα, ἐὰν τὸ πικρόχολον τῶν λόγων τοῦ ἐκ Κυθήρων κ. Βουλευτοῦ ἐξηρέθισέ πως τὴν Βουλήν, καὶ ἰδίως τοὺς συναδέλφους τοὺς παρακαθημένους ἐν τῇ πτέρυγι ἐκείνῃ (δεικνύει τὴν δεξιὰν), τοῦτο βεβαίως δὲν εὐθύνει ἐμὲ, οὔτε τοὺς Βουλευτὰς ἐκείνους, οἵτινες εἶχον τὴν διάθεσιν, προτοῦ εἰσέλθωμεν εἰς τὸ στάδιον τῆς ἡμερησίας διατάξεως, νὰ λάβουν τὸν λόγον, ζητοῦντες αὐτὸν παρὰ τοῦ κ. Προέδρου, καὶ νὰ ἀγορεύσωσιν ἐπὶ θεμάτων πάντη ἀσχέτων πρὸς τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἐξετύλιξεν ἐνώπιόν σας ὁ ἐκ Κυθήρων ἀξιότιμος συνάδελφος. Ἐπίσης ὀφείλω νὰ βεβαιώσω τὸ γεγονὸς, ὅτι ἀκριβῶς καθ’ ἣν στιγμὴν μετὰ τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἐκ Κυθήρων κ. Βουλευτοῦ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἀνήγγελλεν εἰς Βουλὴν, ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἐγὼ ὄρθιος ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης παρεκάλουν τὸν κ. Πρόεδρον, ὅπως μοὶ ἐπιτρέψῃ τὸν λόγον, ἵνα ἀπευθύνω ἐπερώτησίν τινα πρὸς τὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Ὑπουργὸν, ἐπερώτησιν πάντη ἄσχετον πρὸς τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἐπραγματεύετο ὁ ἐκ Κυθήρων ἀξιότιμος συνάδελφος. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος, ἕνεκα δεδικαιολογημένης ἀπροσεξίας, ἔχων ἐνώπιόν του ἴσως τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἢ ἀλλαχοῦ που ἔχων ἐστραμμένα τὰ βλέμματα ἢ τὴν ἀκοὴν, δὲν ἤκουσε τὴν παράκλησίν μου καὶ δὲν μοὶ ἔδωσε τὸν λόγον, ἐν τῷ μεταξὺ δὲ τούτῳ ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἀλλ’ ἐὰν, κ. Πρόεδρε, τὸ νὰ ἤμεθα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἢ νὰ ἤμεθα ἐκτὸς αὐτῆς καὶ νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ βουλόμενος τῶν Βουλευτῶν νὰ ἀγορεύῃ ἐπὶ θεμάτων μὴ ὑπαρχόντων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἐὰν ὁ τρόπος καὶ ἡ τάξις, καθ’ ἣν διεξάγονται αἱ συζητήσεις ἐν τῇ Βουλῇ, ἐὰν τοῦτο, λέγω, ἦναι ζήτημα ταχύτητος τῆς γλώσσης καὶ ἀντιλήψεως τῆς ἀκοῆς, βεβαίως ἔχετε δίκαιον ὑμεῖς, κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, ἔχει δίκαιον ὁ ἐκ Καλαβρύτων ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅστις προέλαβεν ἐν ταχύτητι γλώσσης, ὡς ἄριστος δολιχοδρόμος τοῦ λόγου, πρὸ τοῦ ἀκουσθῇ ἡ ἐμὴ φωνὴ, νὰ εἴπῃ ὅτι «εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν». Ἀλλ’ ὑποθέτω, κ. Πρόεδρε, ὅτι τὰ ζητήματα ταῦτα οὐδεὶς ἐκ τῶν συναδέλφων θὰ εὑρεθῇ ἵνα λύσῃ κατὰ τρόπον τοιοῦτον, διότι, ἐὰν μοὶ δοθῇ ὁ λόγος, δὲν πρόκειται νὰ δημιουργήσωμεν ἀκυρότητά τινα δικονομικὴν, οὐδὲ πρόκειται νὰ ἀνατρέψωμεν ἀπόφασίν τινα τῆς Βουλῆς, ληφθεῖσαν παρ’ αὐτῆς τῆς Βουλῆς περὶ τοῦ θέματος τούτου, ἐὰν εἰσήλθομεν ἢ μὴ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὅτι εἶναι ἀπηγορευμένον πλέον νὰ δοθῇ ὁ λόγος εἰς Βουλευτήν τινα, ἵνα ὁμιλήσῃ περὶ θέματος μὴ σχετιζομένου μὲ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὡς ὀρθῶς παρετήρει πρὸ ὀλίγου ὁ ἐξ Εὐρυτανίας ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἀναγγέλλων εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, δὲν ἀνήγγελλεν εἰς τὴν Βουλὴν ἀπόφασίν τινα ληφθεῖσαν παρ’ αὐτῆς, ἀλλ’ ἐπιστοποίει ἓν γεγονὸς, τὸ ὁποῖον ἐξ ἰδίας αἰσθήσεως ἀντελήφθη, τὸ γεγονὸς τοῦτο, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλος τις τῶν Βουλευτῶν, ἐπιθυμῶν ὅπως ὁμιλήσῃ πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἐγγεγραμμένος τις, ὅπως ὁμιλήσῃ πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἀλλὰ τοῦτο καὶ μόνον δὲν ἀποτελεῖ λόγον, ὅπως ἀποκλεισθῶσιν οἱ θέλοντες νὰ ὁμιλήσωσι, διότι ἐγὼ, ὡς πρὸ ὀλίγου εἶπον, ἀκριβῶς καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ κ. Πρόεδρος ἐξεφώνει τὸ «εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν», ἐζήτουν παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τὸν λόγον. Ἰδοὺ, κύριε Πρόεδρε, εἰς ποῖα ἄτοπα περιάγει ἡμᾶς ἁπλῆ παρανόησις, ἡ ὁποία, ἐξογκουμένη ἀπὸ λόγων εἰς λόγους καὶ μεταβάλλουσα φύσιν, καταλήγει ἐπὶ τέλους εἰς πείσματα, πείσματα μηδαμινὰ καὶ μὴ ἔχοντα αὐτὰ καθ’ ἑαυτὰ ἀξίαν· ἰδοὺ ποῦ καταλήγει ὁ τρόπος αὐτὸς τῶν συζητήσεων, εἰς τὸ νὰ χάσωμεν μίαν ὥραν εἰς ματαίαν συζήτησιν· διότι, ἐὰν καὶ ἐκεῖθεν καὶ ἐντεῦθεν ἐγίνοντο πάντοτε, ὄχι μόνον κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν, — διότι ἔχω τὴν γνώμην, Κύριοι, ὅτι πάντοτε πρέπει νὰ γίνωνται ἀμοιβαῖαι ὑποχωρήσεις, ἵνα ὑπάρχῃ μεταξὺ ἡμῶν ἡ καλὴ πίστις καὶ ἡ ἄνεσις ἐν ταῖς συζητήσεσιν, — ἐὰν, λέγω, ἐγίνοντο ἀμοιβαῖαι ὑποχωρήσεις, ἠδύνατο εὐκολώτατα νὰ ἀρθῇ ἀπὸ τοῦ ἐπεισοδίου ἡ παρανόησις αὕτη, ἥτις μᾶς ἔκαμε νὰ δαπανήσωμεν ματαίως περὶ τὴν μίαν ὥραν, ἠδυνάμεθα δὲ νὰ καταλήξωμεν εἰς τὴν ἀπόφασιν, ὥστε νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν ἐσκόπουν νὰ κάμω περὶ θέματος σπουδαίου, ἐνδιαφέροντος τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν καὶ τοὺς ἐν Τύνιδι ἐγκατεστημένους συμπολίτας ἡμῶν. Μετὰ τοῦτο δὲ, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἀπῄτει πολὺν χρόνον, θὰ εἰσηρχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ θὰ εἴχομεν ἤδη ἐπιληφθῆ τῶν ἔργων ἡμῶν τῶν νομοθετικῶν πρὸ μιᾶς ὥρας.

§200ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν, ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι μετὰ τὰς βεβαιώσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ἐκ κακῆς πίστεως προέβη εἰς τὸ νὰ ἐκφωνήσῃ τὸ «εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν». Ἐπρόκειτο περὶ ἁπλῆς παρανοήσεως. Ἴσως ἐγὼ δὲν θὰ ἔπραττον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὅτι ἔπραξεν ὁ κ. Πρόεδρος, δηλαδὴ νὰ θεωρήσῃ ὅτι, ὅ,τι εἶπε πρὸ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων, ὅταν εἶπεν «ἔχει τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;» καὶ δὲν ἠγέρθησαν πάντες, ὅσοι εἶχον τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἤρκει διὰ νὰ θεωρήσῃ ὅτι ἐξηντλήθη τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ζητήσῃ τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως καὶ μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ Βουλευτοῦ Κυθήρων. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ζήτημα ἐκτιμήσεως, καὶ διὰ τοῦτο οὐδόλως καταλογίζω αὐτῷ κακὴν θέλησιν ἢ πρόθεσιν ἐκ τοῦ ὅτι ἐδήλωσεν ὅτι εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης ἐζήτει τὸν λόγον. Διὰ τοῦτο, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις ἐπιμείνῃ νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε εἴχομεν ἐμπιστοσύνην μήτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν μήτε εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, θὰ ἀπόσχωμεν τῆς ψηφοφορίας, διότι δὲν ἐξεφράσαμεν καμμίαν δυσπιστίαν πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς.

§201Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα θὰ εἶχε μεγάλην σπουδαιότητα, ἐὰν ἦτο τοιοῦτον, ὁποῖον ὑπέλαβον οἱ Κύριοι, οἵτινες ἐφάνησαν ἐνιστάμενοι κατὰ τῆς ἀναγγελίας τοῦ κ. Προέδρου, ὅτι εἰσέρχεται ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἐὰν ἦτο τοιοῦτον, ὁποῖον ὑπέλαβον οἱ Κύριοι, ὁποῖον ἐπειράθησαν νὰ παραστήσωσιν εἰς τὴν Βουλήν, θὰ ἦτο ζήτημα μεγίστης σπουδαιότητος, διότι θὰ ἦτο περιορισμὸς τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπερωτήσεως, καὶ περιορισμός, τὸν ὁποῖον διέπραττεν ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὁ διερμηνεύων τὸ φρόνημα τῆς πλειοψηφίας ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐπιτετραμμένος τὴν τήρησιν τῆς τάξεως. Τοῦτο ἐζήτησαν νὰ παραστήσουν. Δὲν γνωρίζω ἐὰν τὸ ἐφρόνουν, ἀλλ’ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι, ὅταν ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶπεν ὅτι δὲν δύναται νὰ δώσῃ τὸν λόγον, διότι ἀπήγγειλεν ἤδη, ὅτι ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὁ ἡγέτης ἑνὸς πολιτικοῦ κόμματος ὥρμησεν εἰς τὸ βῆμα, φωνάζων, ὅτι «δὲν σὲ ἀφήνομεν νὰ παίξῃς ἐν οὐ παικτοῖς!» Λοιπὸν ὁ Πρόεδρος ὑπελήφθη καὶ παρεστάθη ὡς μὴ ἐκτελέσας τὸ καθῆκόν του, ὡς παραβὰς τὸ καθῆκόν του, ἢ μᾶλλον περισσότερόν τι, ὡς περιορίσας τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, ὡς περιορίσας τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου, καὶ αὐτὸς ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐνώπιόν του δὲν εἶχεν, ὅταν εἶπεν, ὅτι ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, οὐδενὸς δήλωσιν ὅτι θέλει νὰ ἀγορεύσῃ. Ὅταν ἐνόμισεν, ὅτι εἶχε λήξει τὸ στάδιον τῶν ἐπερωτήσεων, προὐκάλεσε πάντας νὰ δηλώσωσιν, ἐὰν θέλωσι νὰ λάβωσι τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Εἷς μόνον ἢ δύο ἠγέρθησαν, ὁ ἐξ Ἐπιδαύρου τῆς Λιμηρᾶς Βουλευτὴς καὶ ὁ ἐκ Κυθήρων, καὶ ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος ἔλαβον ἀλληλοδιαδόχως τὸν λόγον. Ἑπομένως τί ἔμενε κενόν; Ἡ Βουλὴ μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἀλλὰ τότε ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης ἐπεθύμει νὰ δηλώσῃ, ὅτι θέλει νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Οἱ νόμοι, κύριε Πρόεδρε, εἶναι ὑπὲρ τῶν ἀγρυπνούντων, καὶ ὅστις θέλει νὰ ἀσκήσῃ δικαίωμα, πρέπει νὰ φροντίζῃ νὰ τὸ ἀσκήσῃ ἐγκαίρως. Ἡ ἀπαγγελία, τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο ὁ κ. Πρόεδρος, ὅτι ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, τυγχάνει τὸ ὅριον, τὸ ὁποῖον χωρίζει τὴν ἐλεγκτικὴν ἐξουσίαν τῆς Βουλῆς ἀπὸ τὴν νομοθετικήν. Ὅταν τὸ ὅριον αὐτὸ χαραχθῇ, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν πάλιν εἰς τὸ ὅριον, τὸ ὁποῖον κατελίπομεν. Ἐχαράχθη κακῶς; Ὁ κ. Πρόεδρος ἐν γνώσει περιώρισε τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου; Ὁ κ. Πρόεδρος εἶχεν ἐνώπιόν του αἴτησιν καὶ ἠρνήθη νὰ ἀποδεχθῇ αὐτήν; Παντάπασι. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του. Δὲν εἶναι ὀρθὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς παρέστησεν ὡς πόρισμα τοῦ κ. Προέδρου, ὅτι, ἀφοῦ ὁ κ. Πρόεδρος εἶπεν αὐτό, ἕπεται, ὅτι δὲν εἶχε κακὴν πίστιν, καὶ διὰ τοῦτο στέργομεν. Οὐδεμίαν στιγμὴν εἶχε κακὴν πίστιν, οὐδὲ εἶχέ τις δικαίωμα νὰ ὑπολάβῃ ὅτι εἶχε κακὴν πίστιν, καὶ ἐὰν τὸ ὑπέλαβεν, ἠδίκησεν ἑαυτὸν, διότι ἡ ἀντίληψίς του ἦτο πεπλανημένη καὶ ἡ κρίσις του ἔτρεξεν ὑπὲρ τὸ δέον. Ἑπομένως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του. Μένουσιν ὅμως αἱ πρὸς αὐτὸν αἰτιάσεις. Αἱ αἰτιάσεις ἦσαν οὐ μόνον ἄδικοι, οὐ μόνον ἀντιτιθέμεναι εἰς τὸ φρόνημα τῆς Βουλῆς, ὄχι μόνον ἐξεδήλουν, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς παρέβη τὸ καθῆκόν του, ἀλλὰ καὶ δι’ εἰκόνων ἦσαν αἰτιάσεις ἔχουσαι ἀσχημοσύνην, ἑπομένως διὰ τοῦτο ἐζητήσαμεν, ἵνα ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ, ἐὰν ἔχῃ ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸν Πρόεδρον. Ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς δὲν ζητεῖται διὰ νὰ ἄρῃ τὴν ἀμφιβολίαν, ὅτι δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν Πρόεδρον, ἀλλ’ ἵνα ἐκφράσῃ ἐμμέσως τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχει ἐπὶ τῶν αἰτιάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐξετοξεύθησαν κατὰ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀπηύθυναν τὴν αἰτίασιν, βεβαιώσωσι τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν εἶχον τὴν προαίρεσιν οὔτε τὴν πρὸς τὸ Πρόεδρον ὀφειλομένην ἀνασκοπὴν νὰ μειώσωσιν, ἐὰν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἠσχημόνησαν πρὸς τὴν Βουλὴν διὰ τῶν ἀναρμόστων εἰκόνων, τὰς ὁποίας ἐξέθηκαν, ἐὰν αὐτοὶ βεβαιώσωσιν ὅτι ταῦτα ἀδίκως εἶπον, βεβαίως ἡμεῖς δὲν ἐπιμένομεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Ἀλλ’ αὐτὰ ἐλέχθησαν, καὶ ἠκούσθησαν ὑπὸ τοῦ κοινοῦ, καὶ θέλει γενῇ ἀναγραφὴ τούτων ἐν τοῖς πρακτικοῖς. Ἑπομένως πρέπει, ἐὰν δὲν γένηται ἡ ἀνάκλησις αὐτῶν, νὰ γένηται ψηφοφορία.

§202ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ ἀδυνατῶ νὰ ἐννοήσω, τί θέλει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Κωλυσιεργεῖ; Ἐννοεῖ νὰ καταναλώσωμεν ὁλόκληρον τὴν συνεδρίασιν εἰς συζήτησιν περὶ ὄνου σκιᾶς; Ἀφοῦ ὁ κ. Πρόεδρος, τῆς Βουλῆς εἶπεν, ὅτι ἐθεώρησε περατωμένον τὸ στάδιον τῶν ἐπερωτήσεων, καὶ διὰ τοῦτο ἀνεφώνησεν ὅτι εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, νομίζω ὅτι ἐξηντλήθη τὸ ζήτημα ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ὀφείλει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς νὰ ἀναβῇ εἰς τὴν ἕδραν του καὶ νὰ καλέσῃ τὸν κ. Βουλευτὴν Μεσσήνης νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Ἐὰν δὲν πράξῃ τοῦτο, τότε διὰ τῆς ψηφοφορίας οὐδὲν ἕτερον πράττετε, εἰμὴ νὰ περιορίζητε τὸν λόγον, καθ’ ἣν στιγμὴν δέχεσθε, ὅτι ἐκ μιᾶς ἁπλῆς δηλώσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, γενομένης ἐξ ἀπροσεξίας...

§203Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Παντάπασιν ἐξ ἀπροσεξίας· διότι οὐδεὶς εἶχε ζητήσει τὸν λόγον.

§204ΡΑΛΛΗΣ. Ἐξ ἀπροσεξίας, διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, δὲν εἶναι ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ Κανονισμῷ, ὅτι πρέπει νὰ ζητῇ τις τὸν λόγον καὶ νὰ ἀναγράφηται πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Εἰς τὰς τροποποιήσεις τοῦ Κανονισμοῦ, τὰς προταθείσας παρὰ τοῦ κ. Προέδρου, ὑπάρχει ὁλόκληρος διαδικασία ὡς πρὸς τὰς ἐπερωτήσεις, καὶ ὅταν ἔλθῃ ὥρα, θὰ συζητήσωμεν κατὰ πόσον εἶναι δυνατὸν νὰ γείνουν δεκταὶ αἱ τροποποιήσεις ἐκεῖναι, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὸν περιορισμὸν τοῦ λόγου. Ἀλλ’ ἐκ τοιούτων σκέψεων ἀναχωρῶν ὁ κ. Πρόεδρος, ἐνόμιζεν ὅτι ἠδύνατο νὰ κλείσῃ τὴν συζήτησιν τῶν ἐπερωτήσεων καὶ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πολλάκις μία ἀπροσεξία ἢ μία παρανόησις ἔφερε τὸν Πρόεδρον νὰ εἴπῃ, ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀλλὰ πάντοτε ἐπεμείναμεν, καὶ μᾶς ἐδόθη ὁ λόγος, διότι ἐθεωροῦμεν, ὅτι ἀκριβῶς πρέπει νὰ ὑπάρχῃ τελεία ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ἐλέγχου καὶ τῶν ἐπερωτήσεων. Τώρα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θέλει νὰ τὸ κανονίσῃ ἄλλως. Τοῦτο δὲν τὸ δεχόμεθα. Ὁ κ. Βουλευτὴς Μεσσήνης, ὁ ὁποῖος ἐπρόκειτο νὰ ὁμιλήσῃ, δὲν θὰ χάσῃ τὸ δικαίωμά του. Ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὰ δίκαια εἶναι τῶν ἀγρύπνων, αὐτὸ εἶναι ἐντελῶς παράχορδον, διότι τὰ δίκαια τοῦ Βουλευτοῦ Μεσσήνης εἶναι δίκαια ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς, ὁλοκλήρου τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἂν πρέπῃ νὰ προσέχῃ τις πάντοτε, μὴ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς κηρύξῃ ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὅταν θέλῃ νὰ ὁμιλήσῃ, ἀλλοίμονον εἰς τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου!

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἄλλος τις τὸν λόγον;

§206ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀληθῶς, κύριε Πρόεδρε, ὑπὲρ τῶν ἀγρύπνων ἐτάχθησαν τὰ δίκαια, καὶ διὰ τοῦτο ζητοῦμεν νὰ ἀκουσθῶμεν, διότι ἄγρυπνοι παρακολουθοῦμεν τὴν συζήτησιν καὶ ἀναμένομεν, ὅπως ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς στρέψῃ πρὸς ἡμᾶς τὸ βλέμμα, ἵνα ζητήσωμεν τὸν λόγον. Δὲν ἔχει δίκαιον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὑπερασπίζων τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, καθ’ ὃν τρόπον ὑπερασπίζεται αὐτὸν, διότι ἀντὶ νὰ καταδείξῃ ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν ἔσφαλε, τοὐναντίον καταδεικνύει αὐτὸν ἀνακόλουθον. Διότι σᾶς ἔλεγεν, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς διὰ τῆς ἀναγγελίας ὅτι εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἐχάραξε τὸ ὅριον, τὸ ὁποῖον χωρίζει τὰ ὅρια τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, τὰ ὅρια τῶν ἐπερωτήσεων ἀπὸ τῶν κυρίως νομοθετικῶν ἐργασιῶν, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐπανέλθωμεν. Ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς καὶ ὀρθὸν, τοῦτο ἀκριβῶς καθιστᾷ ἀνακόλουθον τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Διότι τί συνέβη πρὸ ὀλίγου; Πρὸ ὀλίγου ἀκόμη, προτοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δηλώσῃ ὅτι εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, εἶχε δηλώσει τὸ αὐτὸ, ἐρωτήσας μάλιστα τότε, ἐάν τις τῶν Βουλευτῶν ἐπιθυμεῖ νὰ λάβῃ τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Καὶ ἀφοῦ ἐδήλωσεν ὅτι εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀφοῦ δηλαδὴ ἐχάραξε τὸ ὅριον, περὶ οὗ ὡμίλει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, παρεστάθη ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καί τις ἄλλος, οἵτινες ἐζήτησαν νὰ ὁμιλήσουν πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Καὶ τότε τὸ ὅριον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐθεώρησεν ἀνυπέρβλητον, παρεβιάσθη παρ’ αὐτοῦ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, διότι ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἔδωκε τὸν λόγον εἰς τὸν ζητήσαντα αὐτὸν συνάδελφον, μολονότι εἶχε δηλώσει ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καθ’ ἣν στιγμὴν ἔπαυεν ἕτερος τῶν συναδέλφων ὁμιλῶν. Δὲν βλέπω διὰ ποῖον λόγον λοιπὸν θὰ ἀρνηθῇ τὸ Προεδρεῖον τὸν λόγον εἰς τοὺς ζητοῦντας αὐτόν. Ὅλη αὐτὴ ἡ συζήτησις μᾶς ἤγαγε κατὰ τὴν θέλησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰς τὸ νὰ συζητῶμεν, ἐὰν πρέπῃ νὰ γείνῃ ψηφοφορία, ἵνα δηλώσῃ ἡ Βουλὴ ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ Προεδρεῖον, τῆς ὁποίας δηλώσεως, νομίζω, οὐδεμία ὑπάρχει ἀνάγκη, ἀφοῦ οὐδόλως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξέφρασεν ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης εἰς τὸ Προεδρεῖον. Καὶ ἐὰν ἡ ἐμὴ μαρτυρία δύναται νὰ συντρέξῃ εἰς τὴν πιστοποίησιν τῆς ἀκριβείας τῶν λόγων του, δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι παρακαθήμενος ἐδῶ, παρὰ τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν Ἀττικῆς, δὲν ἤκουσα λεχθὲν τοιοῦτόν τι, διότι τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ καὶ ἐμοῦ ὁμοία εἶναι ἡ γνώμη, καὶ οὐδέποτε θέλομεν ἐκφράσει ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν λόγος τις, ὅπως καταλήξωμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Ἐὰν ὅμως εἰς τὴν ψηφοφορίαν ταύτην ἐπιμένῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, στηριζόμενος εἰς τὰς δυνάμεις του, ἡμεῖς δὲν θέλομεν τὸν παρακολουθήσει, διότι, ὡς εἶπον, οὐδένα λόγον ἔχομεν νὰ ἀρνηθῶμεν εἰς τὸ Προεδρεῖον τὴν ἐμπιστοσύνην ἡμῶν.

§207ΣΤΑΗΣ. Πρὸ πάντων εἶχον καθῆκον νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ παρεμπίπτοντος ζητήματος διὰ νὰ βεβαιώσω τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐξ Εὐρυτανίας, ὅτι ἐγὼ δὲν εἶμαι ὑπαίτιος τῆς καταστάσεως ἐκείνης, ἡ ὁποία ἔφερε τὰ παράπονα. Ἴσως καὶ ἐγὼ συνετέλεσα εἰς τοῦτο, ἴσως καὶ συνάδελφοί τινες τῆς πτέρυγος ἐκείνης, ἀλλὰ ὁ κύριος παράγων τοῦ ἐρεθισμοῦ, ἢ, διὰ νὰ μεταχειρισθῶ τὴν αὐτὴν λέξιν, τὴν ὁποίαν ἄλλοι μετεχειρίσθησαν, τῆς νευροπαθείας, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ εὑρέθη, εἶναι ἄλλος λόγος, ἴσως εἶναι τὸ πρῶτον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ταράττει τὰ νεῦρά τινων. Ἐγὼ ὀφείλω νὰ δηλώσω ῥητῶς, ὅτι οὐδεμίαν ἀφορμὴν παραπόνου κατὰ τοῦ κ. Προέδρου ἐλάβομεν ἐν τῷ διαστήματι τῶν ληξασῶν συνόδων· διότι ὁμολογουμένως ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς διηύθυνε ταύτας μετ’ ἄκρας ἀμεροληψίας. Συνέβαινεν ἐνίοτε νὰ παραπονεθῇ τις, διότι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, μὴ ἔχων ὀξεῖαν τὴν ὅρασιν, δὲν παρατηρεῖ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διὰ νεύματος ζητοῦσι νὰ λάβωσι τὸν λόγον. Τοῦτο καὶ εἰς ἐμὲ συνέβη, ἀλλ’ οὐδέποτε ἐξέφρασα παράπονον, διότι βεβαίως δὲν εἶναι ὑπαίτιος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἐὰν δὲν εἶδε τὰ νεύματα ταῦτα. Ἀναμφιβόλως λοιπὸν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς καὶ σήμερον ἔπραξεν ὅ,τι συνήθως πράττει, ἤτοι ἠθέλησε νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν χωρὶς ν’ ἀντιληφθῇ, ὅτι τινὲς, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶμαι καὶ ἐγὼ, ἐζήτησαν διὰ νεύματος τὸν λόγον...

§208ΡΑΛΛΗΣ. Συνέβη καί τι πλέον, ἠθέλησε ἡ πλειοψηφία νὰ ἐμποδίσῃ τὸν κ. Βουλευτὴν Κυθήρων νὰ ὁμιλήσῃ.

§209ΣΤΑΗΣ. Δὲν γνωρίζω τοῦτο· γνωρίζω μόνον, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς βεβαίως δὲν ἀντελήφθη ὅτι ἐζήτησα τὸν λόγον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, εὐθὺς ὡς ἐγὼ ἀπεπεράτωσα τὴν ὁμιλίαν, λαβὼν εἰς χεῖρας τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, εἶπεν «εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν». Πρὶν δὲ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσήνης συνάδελφος ζητήσῃ τὸν λόγον καὶ πρὶν ὁ κ. Πρόεδρος ἀποπερατώσῃ τὴν φράσιν του, ἐγὼ τὸν διέκοψα, καὶ εἶπον: «κύριε Πρόεδρε!...» Δὲν εἴχομεν λοιπὸν εἰσέλθει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τί δὲ λέγει ὁ Κανονισμός: Νομίζω ὅτι ὑπάρχει ἐν τῷ ἄρθρῳ 23 διάταξις, ἡ ὁποία ἀποδίδει εἰς ἐμὲ τὸ δίκαιον, διότι λέγει: «Ὁ λόγος εἶναι ἐλεύθερος· συζήτησις δὲν περατοῦται, πρὶν ἢ ἀγορεύσωσι πάντες οἱ ἐγγραφέντες καὶ οἱ ζητήσαντες τὸν λόγον.» Ὥστε, ἐὰν δὲν ἦναι ἐγγεγραμμένοι, πρέπει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς βεβαίως νὰ ἐρωτήσῃ, ἐὰν ἐζήτησέ τις ἢ ἐὰν ζητῇ τὸν λόγον. Καὶ τοῦτο πράττει πάντοτε ὁ κ. Πρόεδρος· σήμερον μόνον δὲν τὸ ἔπραξεν, ἀλλὰ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐκ προθέσεως, δὲν ἔσφαλεν, ἐπαναλαμβάνω ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς τὸ ἔπραξεν, εἴτε παθὼν καὶ αὐτὸς τὸ πάθημα, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας ὅτι ἔπαθεν ἅπασα ἡ Βουλή, ἢ μὲ τὴν ἐπιθυμίαν νὰ εἰσέλθωμεν τὸ ταχύτερον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἵνα γείνῃ ἡ ψηφοφορία ἐκείνη, ἡ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ προικίσεως τῆς βασιλόπαιδος· ἀλλὰ βεβαίως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν εἶχε σκοπὸν νὰ διαπράξῃ ἀπόπειραν κατὰ τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου. Ὑποθέτω ἑπομένως, ὅτι ἀδίκως παρέρχεται ὁ χρόνος, ἡμεῖς δὲ δὲν ἔχομεν σκοπὸν νὰ παρεμβάλωμεν προσκόμματα εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ὡς ἀπέδειξε μέχρι τοῦδε ἡ ἀνάμιξις ἡμῶν ἐν ταῖς συζητήσεσι τοῦ Κοινοβουλίου, διότι ὁ μόνος σκοπὸς ἡμῶν εἶναι νὰ διαφωτισθῶμεν καὶ ἡμεῖς καὶ διαφωτίσωμεν τὴν συζήτησιν. Λαμβάνομεν μέρος πολλάκις καὶ κατὰ τὴν 11 τῆς νυκτὸς καὶ κατὰ τὸ μεσονύκτιον καὶ κατὰ τὴν 1 τῆς πρωΐας, ἐνῷ ἠδυνάμεθα ν’ ἀναχωρήσωμεν, ὡς πράττουσιν οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως, οἱ ὁποῖοι πολὺ σπανίως εὑρίσκονται ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἔπραξεν ἡ Ἀντιπολίτευσις, καὶ οὐδὲ ἅπαξ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔφερεν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, ἢ ἐζήτησε νὰ παρακωλύσῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Χθὲς, κύριε Πρόεδρε, ἐγένετο ψηφοφορία. Γνωρίζετε πολὺ καλὰ, ὅτι ἦσαν 13 ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) παρόντες καὶ 92 ἐκ τῆς ἄλλης, καὶ γινώσκετε ὅτι, ἂν ἤθελον 2 ἢ 3 ἐκ τῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ν’ ἀναχωρήσουν, ἀπαρτία δὲν θὰ ὑπῆρχεν, ἀλλὰ δὲν ἀνεχωρήσαμεν, διότι δὲν κυριαρχεῖ εἰς τὰς ἐργασίας ἡμῶν τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον θέλετε ν’ ἀποδώσητε ἡμῖν. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ εὑρεθῇ λύσις τις, ἵνα ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, εἰσερχομένης τῆς Βουλῆς εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§210ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἀρκετὰ ἐλέχθησαν, ὥστε ν’ ἀποδειχθῇ ὅτι ἀσχέτως πρὸς τὸ δίκαιον καὶ πρὸς τὸ πρέπον ὑπάρχει ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐπίμονος διάθεσις καὶ ἀπόφασις τοῦ ἡγέτου τῆς πλειοψηφίας περὶ τῆς προκλήσεως ἀποφάνσεως τῆς Βουλῆς. Τὰ μετὰ τὴν πρότασιν λεχθέντα καθιστῶσιν αὐτὴν περιττὴν, καὶ ἤλπιζον ὅτι δὲν θὰ ἠδύναντο ἄλλοι νὰ ἔχωσιν ἐναντίαν γνώμην. Λυποῦμαι ὅτι παρὰ ταῦτα ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δεικνύει ὅτι αἰσθάνεται ὅτι ὑπάρχει αἰτία ἐπιβάλλουσα τὴν ἀνάγκην τῆς προκλήσεως τοιαύτης γνώμης. Ὁπωσδήποτε, καὶ ἂν πρὸς εὐχαρίστησίν μου παρῃτεῖτο αὐτῆς τῆς γνώμης, καὶ ἂν πρὸς λύπην μου ἐπιμείνῃ εἰς αὐτὴν τὴν γνώμην, δὲν λησμονῶ ὅτι, ὡς πρὸ ὀλίγου ἔλεγον, τὴν ἐμπιστοσύνην ἡμῶν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ πρὸς τὸ Προεδρεῖον δὲν ἔχομεν ἀφορμὴν νὰ ἀρνηθῶμεν, ἐμπιστοσύνην δηλαδὴ ἐπιβαλλομένην ἐκ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον διεξήγαγε μέχρι τοῦδε τὰς συνεδριάσεις· διότι πολιτικὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸ Προεδρεῖον, ὡς πρὸς τὸ κατασκεύασμα τῆς πλειοψηφίας, βεβαίως δὲν ἔχομεν, καὶ διὰ τοῦτο τὸ Προεδρεῖον δὲν ἐγένετο καὶ διὰ τῆς ψήφου ἡμῶν. Ἐμπιστοσύνην ὅμως ὡς πρὸς τὴν ἄσκησιν τῶν ὑψηλῶν καθηκόντων τοῦ Προέδρου ἔχομεν, καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην ταύτην δυνάμεθα νὰ χαρακτηρίσωμεν κάλλιον ὡς ἔλλειψιν παραπόνων. Διὰ τοῦτο δὲ, ἐὰν προκληθῶ ἵνα ψηφίσω περὶ τοιαύτης ἐμπιστοσύνης, θέλω ψηφίσει ὑπὲρ ταύτης. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ διατυπώσει τῆς γνώμης του περὶ τῆς ἀνάγκης τοιαύτης τινὸς ἀποφάνσεως ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς παρήνειρεν ἐννοίας ἑρμηνευτικὰς τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, τοῦτο καθιστᾷ δύσκολον τὴν ψῆφον ὑπὲρ τῆς προτάσεως εἰς ἐκείνους, οἵτινες δὲν ἀσπάζονται οὐχὶ τὰς περὶ ἀμερολήπτου διεξαγωγῆς τῶν συνεδριάσεων γνώμας τοῦ ἡγέτου τῆς πλειοψηφίας, τὰς ὁποίας συμμερίζομαι, ἀλλὰ τὰς περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ Κανονισμοῦ ἑρμηνείας καὶ τὰς γνώμας περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ διεξάγωνται αἱ συνεδριάσεις. Καὶ εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν παραδέχονται τὴν ἑρμηνείαν τὴν ὑπὸ τοῦ κυρίου Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὑποστηριζομένην. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ἐφάνη ἀγωνιζόμενος νὰ περιστείλῃ τὰ ὅρια τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐλέγχου, τοῦ ἀσκουμένου διὰ τῶν ἐπερωτήσεων, καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι εἰς τὴν διατύπωσιν τοιούτων ἰδεῶν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου προέβη κατεχόμενος ἀκόμη ἀπὸ τὴν ὀργὴν, ἡ ὁποία, ὡς ἐκ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον ἤρξατο τὸ ἐπεισόδιον τοῦτο, τὸν κατέλαβε. Διότι πλειστάκις ἤκουσα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑπερμαχοῦντος τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, δὲν νομίζω δὲ, ὅτι συμβιβάζονται πρὸς ταύτην ὅσα πρὸ ὀλίγου ἐλέχθησαν, καὶ δι’ ὧν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὑποστηρίζει, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν οὔτε πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ μέχρι τοῦδε κρατῆσαν ὁμοιομόρφως πάντοτε καὶ ἀπαρεγκλίτως σύστημα, ὁσάκις πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως προβάλλονται ἐπερωτήσεις καί τινες ἐξ αὐτῶν περατοῦνται καὶ ἐξαντλεῖται ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐγγεγραμμένων ὅπως ἀγορεύσωσι, νὰ ἐρωτᾷ ὁ κ. Πρόεδρος, ἂν ὑπάρχῃ τις θέλων νὰ ἀγορεύσῃ καὶ νὰ μὴ περιορίζηται εἰς μόνον τὸ σημείωμα αὐτοῦ, ἐὰν ἦναί τις ἐγγεγραμμένος. Τοῦτο ἀκαταπαύστως γίνεται τακτικῶς, καὶ πάντοτε ἐν τῇ Βουλῇ, τοῦτο δὲ καὶ κατ’ αὐτὴν τὴν Σύνοδον καὶ κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν ἐτηρήθη ἐν ἀρχῇ αὐτῆς ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου. Θεωρῶ δὲ πολὺ ἐπικίνδυνον τὸ δόγμα, ὅτι, ὅταν τις ἀγορεύῃ πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, πρέπει πᾶς θέλων νὰ ὁμιλήσῃ νὰ ἦναι προσηλωμένος εἰς τὰ χείλη τοῦ ἀγορεύοντος, καὶ ἢ νὰ σπεύσῃ νὰ δηλώσῃ ὅτι θέλει νὰ λάβῃ τὸν λόγον, ἢ νὰ περιμένῃ πότε θὰ καταπέσῃ, οὕτως εἰπεῖν, ἡ τελευταία λέξις ἐκ τοῦ στόματος τοῦ ἀγορεύοντος, ἵνα ζητήσῃ τὸν λόγον. Ὅταν τοῦτο ὑποστηρίζηται ὡς ἔννοια τοῦ Κανονισμοῦ, ὑποστηρίζηται ὡς ἑρμηνεία, παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὁ ὁποῖος ἔχει μακροτέραν ἡμῶν πεῖραν, νὰ ἐνθυμηθῇ ποσάκις ἔσχομεν ἀφορμὴν νὰ ὑποδείξωμεν, ὅτι κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν συζητήσεων δὲν ἐπεκράτει ἡ ἀμεροληψία, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Ζαΐμης διεξάγει τὰς συνεδριάσεις. Καὶ εἶναι μὲν ἐπιθυμητὸν νὰ μὴ λάβωμεν ποτὲ ἀφορμὴν νὰ μετανοήσωμεν διὰ τοιαύτην ἑρμηνείαν, ἀλλ’ εἶναι ἐπιθυμητότερον νὰ μὴ δοθῇ ἡ ἑρμηνεία αὕτη. Εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ εὑρεθῇ Πρόεδρος μὴ ἔχων ἐστραμμένα συνήθως τὰ βλέμματα πρὸς τὴν πλευρὰν τὴν ἀποτείνουσαν τὰς ἐπερωτήσεις, καὶ ὅταν ἐπερωτῶν τις διακόψῃ πρὸς στιγμὴν τὸν λόγον διὰ νὰ ἀναπνεύσῃ ἢ νὰ σπογγίσῃ ἁπλῶς τὸν ἱδρῶτα αὑτοῦ, νὰ εἴπῃ ἀμέσως «εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.» Αὐτὸ θέλει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; Καὶ ἐπειδὴ τοιαῦταί τινες ἰδέαι ἐξεφράσθησαν παρὰ τοῦ διατυπώσαντος, τὴν γνώμην ὅτι πρέπει ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ εἰς πρότασιν, ἡ ὁποία ἐνέχει τοιαύτας ἐννοίας, δὲν θὰ δώσω ψῆφον, χωρὶς διὰ τούτου νὰ δηλῶ ὅτι αἰσθάνομαι λόγον τινὰ νὰ ἀρνηθῶ, ὅτι ἀμερολήπτως καὶ ἀφατριάστως ὁ κ. Πρόεδρος διεξάγει μέχρι τοῦδε τὰ ἔργα αὑτοῦ. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους ἐκφράζω καὶ πάλιν τὴν ἐπιθυμίαν νὰ μὴ κατήντα ἡ Βουλὴ εἰς ἀπόφανσιν ἐπὶ ζητήματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἠκούσθη ἐναντία γνώμη. Ἐὰν ὅμως προκληθῇ ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς, ἐπαναλαμβάνω ὅτι, καίτοι δὲν ἔχω ἀφορμὴν ψόγου ἢ ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον καὶ τὸ Προεδρεῖον, πρότασιν ὅμως περὶ τούτων, ἐνέχουσαν τὰς ἐννοίας καὶ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξέφερε, βεβαίως δὲν θὰ ψηφίσω, ὡς ἀντιβαίνουσαν πρὸς τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἔχω.

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Τριφυλίας κ. Γεωργακοπούλου.

§212ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἡ Βουλή, καταδηλοῦσα πλήρη ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸν Πρόεδρον αὐτῆς, μεταβαίνει εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένων»

§213ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι ἐντελῶς ἐλεύθερος ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ προκαλέσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης, τὴν ὁποίαν νομίζει ὅτι πρέπει νὰ προκαλέσῃ, ἀλλὰ οὐδόλως θὰ ἐμποδίσῃ ἡμᾶς κατόπιν νὰ παρακαλέσωμεν τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ, ἐὰν εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἢ ὄχι.

§214ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸ ζήτημα τὸ ἔθεσε καθαρῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὅστις μετὰ τῆς χαρακτηριζούσης αὐτὸν ἀξιοπρεπείας καὶ ἀμεροληψίας, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς τῷ ἀμφισβητεῖ, σᾶς εἶπε καθαρῶς, πῶς ἀντελήφθη τὰ πράγματα, καὶ πῶς μετέβη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Σᾶς εἶπε δὲ, ὅτι, ἐὰν ἄλλος τις ἐζήτησε νὰ κάμῃ ἐπερώτησιν, καὶ μὴ ἀντιληφθεὶς αὐτοῦ δὲν τῷ ἔδωκε τὸν λόγον, διὰ τοῦτο νομίζει ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν πάλιν εἰς τὸ στάδιον τῶν ἐπερωτήσεων. Τοῦτο θεωρῶ ὡς δυνάμενον νὰ ἀπειλήσῃ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Προεδρείου καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην, τὴν ὁποίαν δικαιοῦται νὰ ζητῇ παρὰ τῆς Βουλῆς ὁ Πρόεδρος αὐτῆς. Οὐδεὶς, κύριε Πρόεδρε, ἀμφιβάλλει, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς οὕτως ἐσκέφθη, διότι, ὡς ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας κ. Βουλπιώτης ὡμολόγησε καὶ πάντες ὁμολογοῦσιν, ἡ ἀξιοπρέπεια καὶ ἡ ἀνατροφὴ καὶ τὸ παρελθὸν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ ἐπιβάλλωσιν αὐτῷ μετ’ ἀμεροληψίας νὰ διευθύνῃ τὰς συνεδριάσεις. Ὅταν τοιαύτην ἔχωμεν πάντες πεποίθησιν, δὲν ἀνέμενον ποτὲ νὰ γείνῃ τοσαύτη συζήτησις ἐπὶ τοιούτου ἀντικειμένου. Τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως εἶναι δικαίωμα ἀπεριόριστον· οὐδείς ποτε ἐφαντάσθη νὰ ἀφαιρέσῃ τὸν λόγον ἢ νὰ μειώσῃ τὸ δικαίωμα ἢ νὰ περιορίσῃ αὐτὸ, πολλῷ δὲ μᾶλλον δὲν ἠδύνατο νὰ πράξῃ τοῦτο ὁ υἱὸς τοῦ Ζαΐμη καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς. Ὅταν ταῦτα πάντα συντρέχωσι, δὲν γνωρίζω διατὶ ὁ ἡγέτης τῆς ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπιμένει ὅτι ἠδύνατο νὰ περιορισθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως, ἐὰν μεταβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Οὔτε ὁ χρόνος, οὔτε αἱ περιστάσεις, οὔτε τὸ πρᾶγμα σπεύδει, κύριε Πρόεδρε, καὶ νομίζω ὅτι καὶ ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἡ ἐξαιρετικὴ θέσις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς ἀπαιτοῦσι νὰ μεταβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, δικαιοῦντες οὕτω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς.

§215ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πιθανὸν νὰ ἐκορέσθητε τῆς συζητήσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο, καὶ εὐλόγως, διότι, ὡς μανθάνω τὴν στιγμὴν ταύτην, ὑπῆρξε μακρά. Ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι δὲν παρευρέθην καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς προηγηθείσης συζητήσεως, καὶ εἰσῆλθον μόλις περὶ τὰ τέλη αὐτῆς, ἀλλ’ ἀσχέτως πρὸς τὴν συζήτησιν, ἀσχέτως πρὸς τὸ προκαλέσαν αὐτὴν ἐπεισόδιον, εἰς ἀπορίαν εὑρίσκομαι, ὑπὸ ποίαν ἆρά γε ἔννοιαν πρόκειται νὰ ψηφισθῇ πρότασις περὶ ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς πρὸς τὸ Προεδρεῖον. Μοὶ φαίνεται ὅτι θὰ ἦναι πρωτοφανὴς εἰς τὰ χρονικὰ τῶν Κοινοβουλίων τοιαύτη ψῆφος. Νομίζω μάλιστα, ὅτι εἶναι ἀληθὴς ταπείνωσις τῆς θέσεως τοῦ Προέδρου τὸ νὰ ζητῆτε νὰ ἐκφράσῃ ἡ Βουλὴ πρὸς αὐτὸν τὴν ἐμπιστοσύνην της. Ζητεῖτε νὰ ἐκφράσῃ ἡ πλειονοψηφία τὴν ἐμπιστοσύνην της πρὸς τὸν Πρόεδρον, καὶ προκαλεῖτε οὕτω τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ ἐκφράσῃ τὴν δυσπιστίαν αὐτῆς. Τὸ τοιοῦτον μοὶ φαίνεται πρωτοφανὲς, τὸ ὁποῖον μόνον εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον ἦτο δυνατὸν νὰ λάβῃ χώραν. Καὶ ἀφοῦ μάλιστα, ὡς γνωστὸν, ἡ Ἀντιπολίτευσις κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Προέδρου ἔδωκε λευκὰ ψηφοδέλτια, ἤδη διὰ τῆς ψήφου ἴσως, τὴν ὁποίαν προκαλεῖτε, ζητεῖτε εἰς τὰ λευκὰ ἐκεῖνα ψηφοδέλτια νὰ ἐγγράψῃ καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις τὸ ὄνομα τοῦ ἐκλεχθέντος ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας Προέδρου, ἐκφράζουσα καὶ αὐτὴ πρὸς αὐτὸν τὴν ἐμπιστοσύνην της· ἀλλ’ ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς διευθύνῃ μὲν τὰς συνεδριάσεις μετ’ ἀμεροληψίας, συμβῇ ὅμως νὰ μὴ ἀκούσῃ, ὡς ἄνθρωπος, ὅτι ἐζήτησέ τις τὸν λόγον, ἢ προβαίνει παραιτέρω, νὰ μὴ συμπεριφερθῇ καλῶς πρός τινα Βουλευτὴν, εἶναι τοῦτο λόγος ἐκφράσεως ἐμπιστοσύνης; Μὴ ἆρά γε πρόκειται ἡ ψηφοφορία αὕτη ν’ ἀντιτάσσηται κατὰ παντὸς, ὅστις ἤθελε παρουσιασθῆ εἰς τὸ μέλλον παραπονούμενος κατὰ τοῦ Προέδρου; Τίνος εἴδους ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς ζητεῖτε τὴν ἔκφρασιν; Μήπως ζητεῖτε τὴν ἔκφρασιν ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸν χαρακτῆρα τὸν ἀτομικὸν τοῦ κ. Προέδρου; πρὸς τὴν εὐσυνειδησίαν αὐτοῦ; Μήπως θέλετε νὰ θεωρηθῇ, ὅτι ἠγέρθη ἐν τῇ Βουλῇ τοιοῦτον ζήτημα, ζήτημα περὶ τῆς εὐσυνειδησίας, ζήτημα περὶ τοῦ χαρακτῆρος τοῦ κ. Προέδρου; Ψῆφος ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς ζητεῖται ὑπὲρ τῶν κοινοβουλευτικῶν Κυβερνήσεων, διότι πρόκειται νὰ ἐπιδοκιμάζηται ἡ πολιτικὴ αὐτῶν· ἀλλὰ ἔχει ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὡς τοιοῦτος πολιτικήν; Περὶ τίνος ἐπρόκειτο; Ἐπρόκειτο περὶ συγκεκριμένου τινὸς περιστατικοῦ, ἐὰν εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὅτε ἐζήτησέ τις τὸν λόγον, ἐὰν εἶχε δίκαιον ὁ Βουλευτὴς ἢ ἄδικον, ἢ μᾶλλον ἐὰν ὁ Βουλευτὴς οὐδόλως ἀπίθανον νὰ εἶχε δίκαιον, ἐναντίον τῆς ἀντιλήψεως τοῦ κ. Προέδρου· μήπως τοιοῦτον προηγούμενον καὶ τεκμήριον ἀλάνθαστον θέλετε νὰ καθιερώσητε διὰ τὸ μέλλον; Τί σημαίνει αὐτὴ ἡ ἐμπιστοσύνη; Σημαίνει τι, ἀλλὰ δυστυχῶς δυσάρεστον· προτείνεται ἡ ἔκφρασις ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς πρὸς τὸν Πρόεδρον, καὶ ἐξευτελίζεται οὕτω τὸ ἀξίωμα αὐτοῦ, διότι προφανῶς γίνεται χρῆσις τῆς θέσεως τοῦ Προέδρου, ὡς ὀργάνου, ἵνα ἐκφρασθῇ ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς Βουλῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Τὸ ἀξίωμα τοῦ Προέδρου οὕτω πως ὑποβιβάζεται ἀπὸ τὴν ὑψηλὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ διατηρεῖ ὁ Κανονισμὸς καὶ τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα. Ἀλλὰ μήπως ἠκούσατε ἔκφρασιν μομφῆς παρά τινος τῶν Βουλευτῶν; Οὐχί. Δωρεὰν λοιπὸν θέλετε νὰ καταβιβάσητε τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς οὐ μόνον ἀπὸ τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν θέτει αὐτὸν ὁ Κανονισμὸς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὴν θέσιν, εἰς ἣν ἔθεσαν αὐτὸν αἱ ἐκφράσεις τῆς ὑπολήψεως τῶν μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰς ὁποίας ἠκούσατε· θέλετε νὰ καταβιβάσητε αὐτὸν εἰς τὴν κονίστραν τοῦ κομματισμοῦ. Καὶ ἂν κακῶς παρ’ ἡμῖν ἐθεωρήθη ἡ ἐκλογὴ τοῦ Προέδρου ὡς ζήτημα πολιτικὸν, ἀφήσατε νὰ μείνῃ εἰς τοῦτο καὶ μόνον ἡ κατάχρησις αὕτη, καὶ μὴ θεωρεῖτε τὸν Πρόεδρον ὡς κομματάρχην ἐντὸς τῆς Βουλῆς. Μὴ ἀναμιγνύετε τὰ ζητήματα τὰ πολιτικὰ μὲ τὰ ζητήματα τῆς ἐκτιμήσεως πρὸς τὸ Προεδρεῖον. Ἐὰν περιτυλίξητε τὸν Πρόεδρον εἰς τὰ δίκτυα τοῦ κομματισμοῦ, καταστρέφετε τὸ Προεδρεῖον.

§216Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψουν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἐπανειλημμένως ἔλαβον τὸν λόγον, ὅπως πείσωσι τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῶν συζητήσεων, ὅτι εὑρίσκεται ἐν τῷ ἀδίκῳ, νὰ εἴπω αὐτοῖς, ὅτι ματαιοπονοῦσιν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει μακρὰν κοινοβουλευτικὴν πεῖραν, καὶ γνωρίζει κάλλιστα, ὅτι ἐπιμένων δὲν συμμορφοῦται μὲ τὸν Κανοισμὸν, ὅτι δὲν εὑρίσκεται ἐν τῷ δικαίῳ. Ὥστε πᾶσα συμβουλὴ καὶ προτροπὴ δὲν θὰ πείσῃ αὐτὸν, ὅτι ἔχει ἄδικον, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἄλλα ἔχει ἐν τῷ νῷ καὶ ἄλλα λέγει. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θέλει νὰ φανατίσῃ τὴν πλειοψηφίαν (θόρυβος ἐν τῇ δεξιᾷ). Μὴ θορυβεῖτε! Θὰ πεισθῆτε περὶ αὐτοῦ. Θέλει νὰ φανατίσῃ τὴν πλειοψηφίαν, ἵνα ἐξακολουθήσῃ τὰς συνειθισμένας παννυχίδας καὶ οὕτω μετὰ 3 ἢ 4 ἡμέρας ἀπαλλαγῇ καὶ τῶν ἐπερωτήσεων καὶ τῆς μειοψηφίας. Ὥστε δὲν βλέπω διατὶ οἱ ἀξιότιμοι ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως θέλουσι νὰ πείσωσι τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως περὶ τοῦ ἐναντίου.

§217ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἐγὼ ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὡς καὶ τὴν πλειοψηφίαν, νὰ μὴ ἐπιμένῃ εἰς τὴν ψηφοφορίαν, καθόσον δὲν βλέπω τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ἐπιμένει. Διότι, εὐθὺς ὡς ἤρχισεν ἡ συζήτησις, διευκρινίσθησαν τὰ πράγματα, καὶ αὐτὸς ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῇ τις, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εὑρίσκεται ἐν τῷ ἀδίκῳ, ἀλλ’ ὅτι προέβη εἰς τοῦτο, διότι δὲν ἀντελήφθη καλῶς, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Μεσσήνης ἐζήτησε τὸν λόγον. Ἐγὼ λέγω, ὅτι καὶ καλῶς ἔπραξε, θέλων ν’ ἀποφύγῃ τὴν ταραχὴν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἀνεφάνη ἐν τῇ Βουλῇ· τοῦτο δὲ δὲν τὸ ἔπραξεν ἐκ κακῆς προθέσεως. Ἑπομένως, ἀφοῦ οὐδεὶς ἀποδίδει κακὴν πρόθεσιν, ἀφοῦ καλῶς διευκρίνησε τὰ λεχθέντα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι οὐδεὶς ἔχει παράπονον κατὰ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, τί ἐπιμένετε νὰ δείξητε σήμερον; πρὸς τί ἡ ἐπιμονή; Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπιμένῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς ψηφοφορίαν, ἀλλὰ νὰ προβῶμεν εἰς τὰς ἐργασίας μας.

§218ΚΟΡΠΑΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, καὶ διὰ τοῦτο θὰ εἴπω δύο λέξεις. Ὁ κ. Μερλόπουλος ἀληθῶς ἐζήτησε τὸν λόγον πρὶν ἢ ὁ κ. Πρόεδρος εἴπῃ «εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν»· εἶναι ἀναμφισβήτητον...

§219ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ὄχι! ὄχι!

§220ΚΟΡΠΑΣ. Μάλιστα, εἶναι ἀναμφισβήτητον. Ἀλλ’ ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος δὲν ἀντελήφθη τοῦτο, εἶναι ἐπίσης βεβαιότατον· καὶ ἐγὼ, ὀλίγας στιγμὰς πρὸ τούτου ἐγερθεὶς διὰ νὰ ζητήσω τὸν λόγον, παρετήρησα ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος δὲν μὲ ἀντελήφθη. Προκειμένου ὅμως νὰ ψηφίσω, ἐὰν ἔχω ἐμπιστοσύνην, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος διευθύνει τὰς συνεδριάσεις μετ’ εὐσυνειδησίας καὶ ἀμεροληψίας, θὰ δώσω ψῆφον ὑπὲρ τῆς προτάσεως ταύτης, διότι τοιαύτην ἔχω πεποίθησιν.

§221ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αἰσθάνομαι καὶ ἐγὼ τὴν ἀνάγκην νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου. Ὑπάρχουσιν ἀκριβῶς ἐν τῇ προτάσει, ἥτις ὑπεβλήθη, δύο ἰδέαι· ἡ μία ἐκφράζει ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, ἡ ἑτέρα, ἡ οὐσιαστικὴ, εἶναι ἐὰν εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἡ πρώτη ἰδέα οὐδεμίαν ἀπήντησεν ἐν τῇ Βουλῇ ἀμφισβήτησιν, οὐδεὶς τῶν ἀγορευσάντων ἐξέφερε δυσπιστίαν πρὸς τὸ Προεδρεῖον· δὲν ὑπάρχει ἑπομένως θέμα ψηφοφορίας. Ἀλλὰ μὴ ὑπάρχοντος θέματος, διότι δὲν ὑπάρχει ἀμφισβήτησις, εἶναι καθ’ ὁλοκληρίαν ἀπώλεια χρόνου ἡ ψηφοφορία· καὶ ἐγὼ τοὐλάχιστον θέλω ἀρνηθῆ ψῆφον, διότι δὲν δύναμαι νὰ ψηφοφορήσω ἐπὶ θέματος μὴ ὑπάρχοντος. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις θέλῃ νὰ προκαλέσῃ ψῆφον τῆς Βουλῆς ἐπὶ οὐσιαστικοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον εἶναι, ἐὰν εἰσήλθομεν ἢ ὄχι εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἐπὶ τούτου δύναται νὰ γείνῃ ψηφοφορία, ἐπὶ τοῦ ἄλλου ὅμως θέματος δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ, διότι δὲν ὑπάρχει ἀμφισβήτησις.

§222ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ ἐγὼ θέλω δι’ ὀλίγων ἐξηγήσει τὴν ἄρνησιν τῆς ψήφου μου. Ἂν ἐπρόκειτο περὶ ἐκφράσεως ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, καὶ ἐγὼ οὐδένα δισταγμὸν θὰ εἶχον νὰ ἐκφράσω τὴν ἐμπιστοσύνην μου, ἀλλὰ τὰ συμβάντα κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην οὐδόλως ἐκλόνισαν τὴν πρὸς αὐτὸν ἐμπιστοσύνην. Ἀλλ’ ἐπειδὴ αἱ λέξεις, δι’ ὧν συνώδευσε τὴν αἴτησιν αὐτοῦ πρὸς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, περιεῖχον περιορισμοὺς τοῦ δικαιώματος τῆς Βουλῆς ἐν τῷ ἐλέγχῳ τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως, ἐπειδὴ δὲ ἐλέχθησαν καὶ μετά τινος μομφῆς κατὰ τῆς συμπεριφορᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει, ἕνεκα τῆς ἐμπιστοσύνης, τὴν ὁποίαν αἰσθάνομαι πρὸς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς προτάσεως, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη, καὶ διὰ τοῦτο θέλω ἀπόσχει.

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ράλλης ἐζήτησε τὸν χωρισμὸν τῆς προτάσεως.

§224Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχομεν ἀντίῤῥησιν. Ἐγράφη οὕτως ἡ πρότασις, διότι αὕτη εἶναι ἡ τακτικὴ ἐν τοῖς Κοινοβουλίοις τῆς Εὐρώπης· ὅταν μετὰ συζήτησιν ἐπερωτήσεων πρόκειται νὰ κηρυχθῇ τὸ πέρας τῆς συζητήσεως τῶν ἐπερωτήσεων, τότε ψηφίζει ἡ Βουλὴ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, δηλ. ψηφίζει τὸ τέρμα τῆς συζητήσεως. Διὰ τῆς προτάσεως ταύτης ἡμεῖς δὲν ἐννοοῦμεν ὅτι ἀποκλείεται τὸ δικαίωμα τῶν κ.κ. Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ ψηφοφορηθῇ, ἂν ἡ Βουλὴ μετέβη ἢ μὴ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἡμεῖς θέτομεν τὸ ζήτημα, ἂν ἡ Βουλὴ ἔχῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ Προεδρεῖον ἢ οὔ· ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐκφέρῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ Προεδρεῖον, δύναται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, ἐὰν μετέβη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἢ οὔ.

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐρωτᾶται ἐπὶ τοῦ πρώτου μέρους τῆς προτάσεως, ἔχοντος ὡς ἑξῆς: «Ἡ Βουλή, καταδηλοῦσα πλήρη ἐμπιστοσύνην πρὸν τὸν Πρόεδρον αὐτῆς...» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Τρ. Σχινᾶ καὶ Ι. Γ. Λάππα, ὡς ψηφολεκτῶν, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 129. Ἐκ τούτων 125 ἐψήφισαν ὑπὲρ τῆς προτάσεως, κατὰ τῆς προτάσεως οὐδείς, καὶ 4 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ Βουλὴ ἐξεδήλωσε πλήρη ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς διὰ ψήφων 125. Ἤδη πρόκειται εἰς ψηφοφορίαν ἡ δευτέρα πρότασις, ἐὰν δηλ. ἡ Βουλὴ εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§227ΚΩΝ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Δι’ ἀναστάσεως.

§228Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅπως θέλουσιν οἱ Κύριοι.

§229ΡΑΛΛΗΣ. Δι’ ἡμᾶς εἶναι ἀδιάφορον, ἐὰν θὰ γείνῃ δι’ ἀναστάσεως ἢ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Θεωρῶ ὅμως, ὅτι εἶναι κάκιστον προηγούμενον, τὸ ὁποῖον εἰσάγεται εἰς τὴν νομολογίαν τῆς Βουλῆς, ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφαίνηται ἐὰν εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἢ ὄχι.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἡ Βουλὴ εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§231Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τώρα ἔχομεν τὴν ψήφισιν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ προικὸς τῆς βασιλόπαιδος Μαρίας. Ἐγένετο ψηφοφορία, ἐὰν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου θὰ γείνῃ φανερὰ ἢ μυστικὴ ψηφοφορία. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη, ὅτι θὰ γείνῃ φανερά. Τώρα λοιπὸν πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§232ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§233ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Μεταξὺ δύο ψηφοφοριῶν δὲν δύνασθε νὰ ὁμιλήσητε.

§234Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ψῆφόν του.

§235ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Πρόκειται μόνον περὶ δικαιολογίας τῆς ψήφου μου, καὶ νομίζω ὅτι ἔχω τοιοῦτον δικαίωμα.

§236ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Βεβαίως, βεβαίως.

§237ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Φρονῶ ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς νομοσχεδίου, ὡς ἐγένετο, ὑπῆρξε σφάλμα τῆς Κυβερνήσεως, διότι αὕτη δὲν ἐξετίμησε τὰς περιστάσεις, τὰς ὁποίας διέρχεται ὁ τόπος, περιστάσεις ἐξωτερικὰς, περιστάσεις ἐσωτερικὰς, ὑφεστώσας καὶ ὑποφαινομένας. Διὰ τοῦτο θὰ καταψηφίσω τὸ νομοσχέδιον· ἐλπίζω δὲ, ὅτι τὸ σφάλμα, τὸ ὁποῖον διέπραξεν ἡ Κυβέρνησις, θὰ ἐπανορθώσῃ ἡ σύνεσις καὶ ἡ μεγαλοφροσύνη τοῦ Ἡγεμόνος, ἀρνουμένου νὰ κυρώσῃ τὸν νόμον.

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Ἀλεξ. Μ. Κανάρη καὶ Ι. Τσερτίδου, ὡς ψηφολεκτῶν, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 134. Ἐκ τούτων 118 εἶπον Ναί, 14 Ὄχι, καὶ 2 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἐγένετο δεκτὴ διὰ ψήφων 118. Προβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν).

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ μίαν ὥραν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 8 καὶ 50′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 μ. μ.).

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια: 1) Περὶ καταργήσεως τῆς εἰσπράξεως προσθέτου τέλους ἐπὶ τῶν βραχειῶν ἐπιστολῶν κτ.λ. 2) Περὶ ἀνταλλαγῆς ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ τῆς Ἀγγλίας. 5) Περὶ ἐκποιήσεως κτημάτων τῆς Βαλλιανείου δωρεᾶς ὑπὲρ τῆς Βαλλιανείου Βιβλιοθήκης. 4) Περὶ κυρώσεως Β. Διαταγμάτων, δι’ ὧν ἐχορηγήθησαν ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1896 ἐκ δραχ. 154,940. 5) Περὶ κυρώσεως Β. Διαταγμάτων, δι’ ὧν ἐχορηγήθησαν ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1895 ἐκ δραχμῶν 159,142.51. 6) Περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τοῦ 1896 ἐκ δραχ. 52,922.50. 7) Περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ ἔτους 1896 ἐκ δραχμῶν 750,000. 8) Περὶ χορηγίας πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 50,000 πρὸς βοήθειαν τῶν ἐκ πλημμύρας ζημιωθέντων).

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 10 ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νομοσχέδιον πρέπει νὰ ἀναβληθῇ, διότι ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατετέθη μὲν σήμερον, ἀλλὰ οὔτε ἐτυπώθη, οὔτε διενεμήθη. Προβαίνομεν εἰς τὸ ἀμέσως ἑπόμενον, ἤτοι εἰς τὸ ἑνδέκατον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταβολῆς ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου δρ. 421,519.88 διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν καὶ περὶ εἰσαγωγῆς εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον φράγκων χρυσῶν 312,236.95. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια: Περὶ τῶν πρὸς πληρωμὴν τῶν κατασκευαζομένων ἔργων τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν ἀναγραφομένων ἐν τοῖς περὶ τούτου παραρτήμασι τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐσόδων καὶ ἐξόδων. Περὶ ἐξόδων μεταφορᾶς καὶ ἀποστολῆς τῶν δημοσίων χρημάτων. Περὶ ἐγκρίσεως προϋπολογισμῶν δαπάνης πρὸς συμπλήρωσιν ἐλλείψεων ἐν τῷ Ἐφηβείῳ Ἀβέρωφ κτλ. Περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως περὶ κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως σιδηροδρομικῆς διακλαδώσεως τῆς γραμμῆς Ἀγρινίου–Μεσολογγίου).

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεων μετὰ τῆς νέας Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας, τῆς Πανελληνίου Ἀτμοπλοΐας καὶ τῶν ἑταιριῶν Γουδῆ, Μακ–Δούαλ καὶ Διακάκη.

§244Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπέβαλε τροπολογίαν, πρὸς ἐκπλήρωσιν ἐπιθυμίας ἐκδηλωθείσης ἐνταῦθα. Καλὸν εἶναι νὰ τὸ ἀναβάλωμεν ἕως ὅτου ἔλθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῶν θέσεων τῶν βοηθῶν καὶ περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐπιστατῶν τῶν δημοσίων ἔργων. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–5, ὡς ἔχουσι).

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχει τροπολογία τῶν βουλευτῶν κ.κ. Λεβέντη, Τοπάλη, Νεγρεπόντη, Δρόσου καὶ Παγανέλη, περὶ προσθήκης δευτέρας παραγράφου, ἐχούσης ὡς ἑξῆς: «Οἱ κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο διοριζόμενοι ὡς προσωρινοὶ ἐπιστάται, ὧν ὁ μισθὸς ἐπιβαρύνει τὰ λιμενικὰ ταμεῖα, πλὴν τοῦ προϊσταμένου αὐτῶν, διορίζονται προτάσει τῶν οἰκείων λιμενικῶν ἐπιτροπῶν, αἵτινες ὁρίζουσι καὶ τὰ τῆς μισθοδοσίας των.»

§247ΔΑΛΛΑΣ. Δὲν πρέπει νὰ ὁρίζηται διὰ τοῦ νόμου ἡ μισθοδοσία;

§248Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ προτείνουν τὸν μισθὸν αὐτοί, ἀλλὰ θὰ διορίζῃ ὁ Ὑπουργός. Διατηρεῖται ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ.

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναγνωσθεῖσαν τροπολογίαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6, ὡς ἐτροποποιήθη. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ εἰς γʹ συζήτησιν).

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαχειρίσεως καὶ προστασίας τῶν δασῶν. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ, ὡς ἔχουσι, τὰ ἄρθρα αὐτοῦ 1–18)

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 19 (ἀναγινώσκεται).

§252ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νὰ ᾖναι ἀναπαλλοτρίωτον καὶ ἀπαράγραπτον, εἶναι καταληπτόν· ἀλλὰ τὸ «οἱ ὁπωσδήποτε καταλαβόντες δάσος ἀποβάλλονται διοικητικῶς», δὲν τὸ ἐννοῶ.

§253Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δηλ. ἡ κατοχὴ αὐτῶν δὲν ἀναγνωρίζεται· εἶναι κατοχὴ, τὴν ὁποίαν λαμβάνουσιν ἐκνόμως, ἡ διάταξις δὲ θέτει εἰς τὴν θέσιν τοῦ ἐναγομένου τὸ Δημόσιον.

§254ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὁ ἰδιώτης καὶ τὸ Δημόσιον δύνανται νὰ ἐξωθοῦν τὴν βίαν διὰ τῆς βίας. Ἂν πρόκειται περὶ τοῦ δικαιώματος τούτου τοῦ ἰδιώτου, ἠδύνατο καὶ νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἡ διάταξις αὕτη. Τί προσθέτει τοῦτο εἰς τὰς διατάξεις τοῦ κοινοῦ δικαίου; Ὑποθέσατε ὅτι κατέχει τις δάσος ἰδιωτικόν· ἔρχεται ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ καὶ τὸν ἀποβάλλει διοικητικῶς, διότι κατέχει δάσος. Ποῖος θὰ κρίνῃ, ἂν τὸ δάσος δὲν εἶναι δημόσιον;

§255Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ δικαστήρια.

§256ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν δὲν ἀποβάλλεται διοικητικῶς. Λοιπὸν, ἂν πρόκειται περὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ κατὰ τὸ κοινὸν δίκαιον ὑπάρχοντος, δὲν προσθέτει τίποτε ἡ διάταξις αὕτη· διότι καὶ ἐγὼ παραδέχομαι, ὅτι καὶ τὸ Δημόσιον ἔχει τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ ἰδιώτης, δηλ. νὰ ἀποβάλλῃ διὰ τῶν ὀργάνων του τὸν ἐξωθοῦντα αὐτὸ ἐκ τῆς νομῆς, καὶ νὰ τὸν ἀποβάλλῃ κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς εἰσβολῆς τῆς βιαίας. Λοιπὸν τὸ «ἀποβάλλεται διοικητικῶς» τί προσθέτει; προσθέτει τὴν ἄρνησιν τῆς δικαιοδοσίας τῆς δικαστικῆς.

§257Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ ἔννοια τοῦ νομοσχεδίου.

§258ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν δύναται νὰ παρεξηγῆται.

§259Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πραγματεύεται περὶ τῶν δασῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι γνωστὰ ὡς ἀνήκοντα εἰς τὸ Δημόσιον, ὅτε πρέπει νὰ ἐξωθῆται ὁ καταλαμβάνων.

§260ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος θὰ κρίνῃ, ἂν δάσος τι εἶναι δημόσιον ἢ ἰδιωτικόν;

§261Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂν τὸ Δημόσιον ἤθελεν ἀποδιώξει τὸν ἰδιώτην ἑνὸς δάσους μὴ ἀνεγνωρισμένου ὡς δημοσίου, αὐτὸς θέλει προσφύγει ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου καὶ θέλει πληρωθῆ καὶ ἀποζημίωσιν.

§262ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγετε, γίνεται σήμερον ὄχι μόνον διὰ δημόσια κτήματα, ἀλλὰ καὶ διὰ τρίτους. Τὸ Δημόσιον βοηθεῖ πολλάκις ἰδιώτας, ὅπως ἐπανέλθουν εἰς τὴν κατοχήν· ἰδίως εἰς ἐκείνας τὰς περιπτώσεις, καθ’ ἃς παράγουν τὰ δικαιώματά των ἐκ τοῦ Δημοσίου, τὸ Δημόσιον βοηθεῖ ἰδιώτας, ὅπως ἐπανέλθουν εἰς τὴν κατοχήν. Ἐπίσης καὶ τὸ Δημόσιον πράττει τοῦτο δι’ ἑαυτό. Δὲν ἦτο ἀνάγκη τῆς ἀναγραφῆς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅπως ἀποκτήσῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἀποβάλλῃ τῆς κατοχῆς τὸν ἐν αὐτῇ βίᾳ εἰσελθόντα. Τὸ νὰ ἀναγράφηται τοῦτο ἰδικιτέρως, ὅτι ἀποβάλλει διοικητικῶς τὸν εἰσβαλόντα, ἔχει ἄλλην ἔννοιαν.

§263Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ πᾶσα ἡ νομοθεσία ἡ μέχρι τοῦδε περὶ δασῶν καταργεῖται, δὲν ὑπάρχει τι πλέον, τὸ δὲ νομοσχέδιον προτίθεται τὴν κωδικοποίησιν τῶν περὶ δασῶν διατάξεων, διὰ τοῦτο ἐτέθη, ὅτι τὸ Δημόσιον δύναται ν’ ἀποδιώξῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καταλαμβάνουσι βίᾳ δάσος δημόσιον.

§264ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ ὑπάρχει ἐν τῷ ἀστικῷ δικαίῳ.

§265Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂν παρανόμως ἀποδιωχθῇ, θὰ ζητήσῃ ἀποζημιώσεις.

§266ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἀναπτύξω τὴν ἰδέαν μου, ἵνα γείνω σαφέστερος. Καὶ ὡς πρὸς τοῦτο δύναμαι ἴσως ν’ ἀναφερθῶ καὶ εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς νομοθεσίας περὶ δασῶν, διότι, ὡς γνωστὸν, ὑπῆρξεν ἓν διάταγμα, τὸ διάταγμα τοῦ 1836, τὸ ὁποῖον, ὄχι ἴσως ἀδικαιολογήτως, ἐχαρακτηρίσθη ὡς διάταγμα δημευτικόν. Κατὰ τὸ διάταγμα ἐκεῖνο, ὅστις εἶχεν ἀξιώσεις ἐπὶ δασῶν, ἀξιώσεις ἰδιοκτησίας, ἔπρεπε νὰ προσαγάγῃ τοὺς τίτλους του ἐντὸς ἑνὸς ἔτους· ἐὰν δὲν ἤθελε πράξει τοῦτο, ἐθεωρεῖτο ἔκπτωτος παντὸς δικαιώματος. Τὸ διάταγμα βεβαίως εἶχέ τι τὸ δημευτικὸν, ἀλλὰ τέλος πάντων καὶ τὰ δικαστήρια ἐθεώρησαν ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένα νὰ σεβασθοῦν τὸ διάταγμα ἐκεῖνο, περιεστράφη δὲ ἡ νομολογία εἰς ἄλλο, εἰς τὸ ζήτημα, τί εἶναι δάσος. Καὶ ὑπάρχουν ἀποφάσεις τοῦ Ἀρείου Πάγου, κατὰ τὰς ὁποίας δάσος εἶναι ὅταν ἔχῃ τινὰ σχετικὴν πυκνότητα, ὅτι δάσος δὲν εἶναι ὅταν ὑπάρχωσι δένδρα ἀραιὰ ἐπὶ μιᾶς μεγάλης ἐκτάσεως. Τὸ ζήτημα βεβαίως ἀπέβαινε πραγματικόν, ἀλλ’ εἰς τοῦτο κυρίως περιεστράφη ἡ νομολογία, ἀποδίδουσα δάση εἰς ἰδιώτας πολλούς, οἱ ὁποῖοι ἠξίουν ἰδιοκτησίαν ἐπὶ δασῶν, χωρὶς νὰ ἔχωσι παρουσιάσει τοὺς τίτλους των. Ἔτυχε νὰ μελετήσω τὰ σχετικὰ πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο ἀπὸ ἐτῶν πολλῶν, διότι συνέπεσε νὰ ἔχω ἓν ἀναμφισβήτητον, ἀνεγνωρισμένον δάσος, τὸ ὁποῖον εἶναι κατακεχωρισμένον ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν.

§267Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἠξεύρω ὅτι εἶσθε ἰδιοκτήτης δάσους, ἀλλὰ τὰς λεπτομερείας δὲν γνωρίζω.

§268ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπῆρξε δὲ μία ἄλλη κατηγορία τῶν διαφιλονεικουμένων δασῶν, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ θεωρηθοῦν ὡς δάση ἀφιέμενα εἰς μίαν τινὰ καταχρηστικὴν νομήν. Δίδουσιν ἐγγυήσεις καὶ νέμονται ἐπὶ ἔτη οἱ ἔχοντες ἀξιώσεις, εἶναι δὲ καὶ ἔσονται διαφιλονεικούμενα, διότι δὲν ἐπερατώθησαν εἰσέτι οὔτε ἐπισπεύδονται πρὸς περάτωσιν αἱ ἀμφισβητήσεις περὶ τῶν τοιούτων δασῶν. Εἶναι αὐταὶ αἱ δύο κατηγορίαι. Εἶναι καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἴσως κατέχονται ὑπὸ ἰδιωτῶν, διότι πιθανὸν νὰ περιέπεσεν εἰς ἀχρηστίαν τὸ διάταγμα ἐκεῖνο τοῦ 1836.

§269Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ ἀμφιβάλλω.

§270ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠξεύρω κατὰ πόσον γίνεται χρῆσις αὐτοῦ τοῦ διατάγματος, ἢ κατὰ πόσον ἡ διάταξις αὕτη ὑπονοεῖ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ διατάγματος ἐκείνου.

§271Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι τὰ εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν τῆς οἰκογενείας μου δάση περιῆλθον ὅλα εἰς τὸ Δημόσιον, διότι δὲν ἐφρόντισαν οἱ ἰδιοκτῆται ἐγκαίρως νὰ παρουσιάσουν τοὺς τίτλους.

§272ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ διάταξις αὕτη, ἡ ὁποία τίθεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, μήπως ὑπονοεῖ τὰς συνεπείας τοῦ διατάγματος ἐκείνου; Διότι, ἐὰν ὑπονοῇ τοῦτο, τότε πάντες ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπαρουσίασαν τίτλους, καὶ οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ εὑρίσκωνται εἰς τὰ δικαστήρια, καὶ πολλοὶ τῶν ὁποίων δύνανται νὰ κατέχωσιν ἀπὸ ἐτῶν δάση, ἀποβάλλονται αὐτῶν διοικητικῶς. Τότε ἐννοῶ τὴν διάταξιν αὐτήν.

§273Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτοί, ὅσοι δὲν ἐπαρουσίασαν ἐμπροθέσμως τοὺς τίτλους των, ὅσοι ἐθεωρήθησαν ὅτι δὲν εἶναι πλέον ἰδιοκτῆται τῶν δασῶν καὶ ἔχουσι δίκας ἐν τῷ δικαστηρίῳ, καὶ κατέχουσι δάση ἐπίδικα, αὐτοὶ δὲν δύνανται νὰ διωχθῶσι.

§274ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα ἐπὶ τούτῳ ἐπαναλαμβάνω τὴν ἐρώτησίν μου. Οἱ κατέχοντες δάση δημόσια ἀποβάλλονται διοικητικῶς. Τὸ ζήτημα πάντοτε ἔγκειται εἰς τοῦτο, ποῖος θὰ κρίνῃ τὴν προϋπόθεσιν αὐτήν, τὴν ἀναγκαίαν καὶ ἀπαραίτητον, τῆς διοικητικῆς αὐτῆς ἀποβολῆς; Περὶ τούτου πρόκειται· διότι, ἅμα δὲν πρόκειται νὰ κρίνῃ τοῦτο ἡ διοικητικὴ ἀρχή, δὲν ἔχετε ἀνάγκην τῆς διατάξεως αὐτῆς.

§275Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν πρόκειται μόνον περὶ ἀμφισβητήσεως τοῦ δάσους καὶ περὶ καταλήψεως δάσους, πρόκειται προσέτι καὶ περὶ ἄλλου τινός, περὶ καταλήψεως γαιῶν. Ἐν τῷ δάσει εἰσέρχονται, κόπτουν μερικὰ δένδρα, παρασκευάζουσιν ἕνα ἀγρὸν, φυτεύουν μίαν ἄμπελον· λοιπὸν τὸ Δημόσιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνεγνωρισμένος καὶ ἀναντίῤῥητος ἰδιοκτήτης τοῦ δάσους, λαμβάνει τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς διώξῃ.

§276ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν μᾶς ἐπιτρέπεται νὰ μεταβάλωμεν τοὺς κανόνας τοῦ δικαίου ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§277Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν μεταβάλλονται.

§278ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Μεταβάλλονται· διότι, ὅταν λέγητε ὅτι «οἱ καταλαβόντες δάση δημόσια ἀποβάλλονται διοικητικῶς», καταργεῖτε τὸ δικαίωμα τῆς κατοχῆς· διότι κατέλαβε δάσος δημόσιον ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος τὸ κατέλαβε λ. χ. πρὸ πενταετίας...

§279ΡΑΛΛΗΣ. Πρὸ ἑνὸς ἔτους καὶ μιᾶς ἡμέρας.

§280ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφήνω τὸ «πρὸ ἑνὸς ἔτους καὶ μιᾶς ἡμέρας». Ἀλλ’ ἐγὼ προβαίνω περκιτέρω, ἵνα καταστήσω τὸ πρᾶγμα μᾶλλον αἰσθητόν... Λοιπὸν ὁ καταλαβὼν πρὸ πενταετίας ἢ δεκαετίας δάσος τίθεται ὑπὸ τοὺς ὅρους τῆς διατάξεως αὐτῆς, διότι δύναται ὁ ἔφορος νὰ τῷ εἴπῃ: «Κύριε, ἀποβάλλεσαι διοικητικῶς, διότι κατέλαβες πρὸ δεκαετίας δημόσιον δάσος· πήγαινε εἰς τὰ δικαστήρια νὰ διεκδικήσῃς». Μεταβάλλετε τὸ δικαίωμα τῆς κατοχῆς, προσδιορίζετε τὴν θέσιν ἐνάγοντος καὶ ἐναγομένου, καὶ τὴν προσδιορίζετε διοικητικῶς, καὶ νομίζετε ὅτι δὲν μεταβάλλετε τὴν δικαιοδοσίαν τὴν δικαστικὴν, δὲν προσκρούετε ἀμέσως εἰς τὰς θεμελιώδεις βάσεις τῆς Πολιτείας, καὶ τοῦτο ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου!

§281Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ὑπάρχῃ δισταγμὸς, δὲν ἔχω δυσκολίαν ν’ ἀποδεχθῶ τὴν διαγραφὴν τοῦ ἄρθρου εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§282ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς μελετηθῇ τὸ πρᾶγμα.

§283ΣΑΚΚΗΣ. Ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας λαβὼν ἀφορμὴν, θέλω νὰ παραστήσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν συγκεκριμένην περίπτωσιν καὶ ἀναγομένην εἰς τὴν ἐπαρχίαν, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω. Ἐν τῇ ἡμετέρᾳ ἐπαρχίᾳ ὑπάρχει δάσος, Χίλια Χωριὰ καλούμενον, κατεστραμμένον πρὸ ἀμνημονεύτων ἐτῶν κατὰ τὸ πλεῖστον, καὶ ἡ καταστροφὴ αὕτη ἐξηκολούθησε μέχρι σήμερον, ὥστε δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι τὸ δάσος τοῦτο δὲν ὑφίσταται πλέον, μεταβληθὲν εἰς ἀγροὺς, ἀμπέλους, σταφιδαμπέλους καὶ διαφόρους ἄλλας φυτείας. Δυστυχῶς ἡ καταστροφὴ τῆς δασικῆς ταύτης περιοχῆς ἐγένετο πρόξενος μεγίστων συμφορῶν εἰς τοὺς κατόχους ἀγρῶν ἢ ἄλλων κτημάτων ἐν τῇ περιοχῇ ταύτῃ, διότι αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις ζητοῦσι τὴν ἀποβολήν των ἐκ τῶν κτημάτων τούτων, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι καλλιεργοῦσιν ἐν δασικῇ περιφερείᾳ. Εἰς μάτην διαμαρτύρονται οἱ κάτοχοι τῶν γαιῶν τούτων, ὅτι δάσος δὲν ὑφίσταται, ὅτι κατέχουσι τὰς γαίας ταύτας πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων καὶ ἐδήλωσαν οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν συμφώνως πρὸς τὸν νόμον περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς. Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις προέβη, εἶναι ἀληθὲς, εἰς ἓν βῆμα βελτιώσεως τῆς καταστάσεως ταύτης, ἀναγνωρίσασα, συνεπείᾳ παραστάσεών μου, τὰς ἀντιῤῥήσεις τὰς γενομένας ὑπὸ τῶν κατόχων τῶν γαιῶν τούτων, ἀλλὰ τὰς ἀντιῤῥήσεις τὰς ἀναγομένας μόνον εἰς φυτείας, τὸ τοιοῦτον δὲ δὲν ἀρκεῖ. Νομίζω ὅτι δίκαιον εἶναι νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως τοὐλάχιστον ὄχι μόνον ἐν τῇ ἡμετέρᾳ ἐπαρχίᾳ, ἀλλὰ καὶ εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας, ἀπαλλαγῶσιν εἰς τὸ μέλον τῆς ἀφορήτου ταύτης καταστάσεως, ἥτις ἄλλως, ἐνῷ οὐδὲν κέρδος θέλει προσπορίσει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, καθόσον πρόκειται περὶ ἀνυπάρκτων δασικῶν περιφερειῶν, τοὐναντίον χρησιμεύει εἰς τὸ νὰ ἐπαυξάνῃ τὴν αἰσχροκέρδειαν ἐνίων ὀργάνων τῆς ἐξουσίας, ἐντεταλμένων τὴν φύλαξιν τῶν δασῶν. Γνωρίζω, Κύριοι, ὑπὸ ποίας συνθήκας φυλάσσονται τὰ δάση σήμερον, καὶ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐξηγηθῶ περισσότερον ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποστηρίζω ἐν τῇ Βουλῇ, ἀληθῶς διὰ τῶν νομοθετημάτων, ἅτινα ἐπαρουσίασεν ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἅτινα τὴν στιγμὴν ταύτην εὑρίσκονται ὑπὸ συζήτησιν, ἐπιδιώκει ὄχι μόνον τὴν διάσωσιν τῶν δασῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐν τῷ μέλλοντι εὐκολωτέραν διαχείρισιν καὶ διοίκησιν αὐτῶν. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν ἀρκεῖ τοῦτο. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 19, ἂν μὴ σαφέστερον καθορισθῇ, θέλει ἐξακολουθήσει νὰ μᾶς φέρῃ εἰς τὰ αὐτὰ ἀτοπήματα τοῦ παρελθόντος, διὰ τὰ ὁποῖα καὶ αὐτὸς ὁ σεβαστός μοι ἀρχηγὸς καὶ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀρχηγὸς ὢν τότε τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτε συνεπείᾳ ἐπερωτήσεώς μου συνεζητεῖτο τὸ ζήτημα τοῦτο ἐν τῇ Βουλῇ, ἀνεγνώρισε τὴν μεγίστην ἀδικίαν, ἡ ὁποία προσεγίνετο εἰς τοὺς κατοίκους τοῦ δήμου Βουφράδος, τοὺς καλλιεργοῦντας ἀγροὺς ἐν τῷ ἀνυπάρκτῳ πλέον δάσει τῶν Χιλίων Χωρίων, καὶ ἔσπευσε νὰ μεθέξῃ τῆς συζητήσεως καὶ ὑποστηρίξῃ τὴν ἐπερώτησίν μου, συνέπεια τῆς ὁποίας ὑπῆρξεν ἡ ἀναστολὴ τῶν διαταγῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, δι’ ὧν ἐζητεῖτο ἡ ἀποβολὴ τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος ἀγροτῶν τοῦ δήμου Βουφράδος.

§284Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν εὐλόγως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πυλίας ἔχῃ ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῶν συμπολιτῶν του, καὶ ἐὰν ἕκαστος τῶν κ. κ. Βουλευτῶν ἔχῃ ἐνδιαφέρον, ἵνα προστατευθῶσιν οἱ συμπολῖται αὐτοῦ, ὅπως μὴ ἀδικῶνται, θέλετε ἀποδώσει καὶ εἰς ἐμὲ τὸ ἐνδιαφέρον τοῦτο· γνωρίζει δὲ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πυλίας, ὅτι περὶ μὲν τοῦ δάσους τοῦ ἐν Πυλίᾳ, περὶ τοῦ ὁποίου ἠγόρευσε, πλεῖστοι τῶν εἰς τὸ δάσος τοῦτο εἰσελθόντων εἰσὶ Γορτύνιοι, ὡσαύτως γνωρίζουσιν οἱ κ. κ. Βουλευταὶ ἐξ Ὀλυμπίας, ὅτι καὶ οἱ εἰσδύσαντες εἰς τὰ δάση τῶν δήμων Βώλακος καὶ Σκιλλοῦντος τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης εἰσὶν ἐπίσης κατὰ τὸ πλεῖστον Γορτύνιοι. Ἑπομένως θέλετε ἀποδεχθῆ, ὅτι ἔχω καὶ ἐγὼ τὸ αὐτὸ ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον ἔχετε καὶ ὑμεῖς, δὲν θὰ νομίσητε δὲ, ὅτι ἐγὼ ἐκ πνεύματος ἴσως ταμιευτικοῦ θέλω νὰ ἀναιρέσω τὰ δικαιώματα τῶν συνεπαρχιωτῶν μου καὶ ἀποδιώξω αὐτοὺς τοῦ δάσους. Χρεωστῶ ὅμως νὰ ποιήσωμαι τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἐκείνους μὲν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐφείλκυσαν τὴν προσοχὴν τῆς διοικήσεως, εἰσέδυσαν εἰς τὰ δάση, καὶ λανθανόντως κατώρθωσαν ν’ ἀποψιλώσωσιν ἐκτάσεις ἐν τοῖς δάσεσι καὶ νὰ καταβάλωσι κεφάλαια, νὰ ἐμφυτεύσωσιν ἀμπέλους καὶ σταφιδαμπέλους, εἶναι σκληρὸν νὰ ζητήσωμεν ν’ ἀποβάλωμεν ἡμεῖς· ἀλλ’ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἰσέδυσαν καὶ κατέλαβον ἀγροὺς, οἱ ὁποῖοι δὲν κατέβαλον κεφάλαια διὰ τοὺς ἀγροὺς τούτους, νομίζω ὅτι δὲν δύνανται εὐλόγως νὰ ἀξιώσωσιν, ὅτι ἔχουσι δικαίωμα εἰς τὴν ἐπιείκειαν τοῦ Κράτους, καὶ θέλουσιν ἀναγνωρίσει, ὅτι τὸ Κράτος δύναται εὐλόγως νὰ εἴπῃ αὐτοῖς, ὅτι τὸ μέρος ἐκεῖνο ἦτο δάσος, ὅτι δὲ οὗτοι εἰσέδυσαν ἐν τῷ μέσῳ τοῦ δάσους, ὅτι ἔκοψαν δένδρα, παρεσκεύασαν οὕτως ἔκτασιν στρεμμάτων τινῶν, τὰ ὁποῖα περικυκλοῦνται ἀπὸ τὸ δάσος, καὶ ἑπομένως νὰ εἴπῃ αὐτοῖς, ὅτι οὐδὲν ἔχουσι δικαίωμα. Ἡ τοιαύτη ἀξίωσις τοῦ Δημοσίου δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς σκληρὰ καὶ ἄδικος. Αὐτὴν ἔχω τὴν γνώμην, καὶ ἐνθυμεῖσθε καλῶς, ὅτι, ὅταν ἐπρόκειτο περὶ συμπολιτῶν σας ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου τοῦ Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, ἔλαβον καὶ ἐγὼ μέρος πρὸς ὑπεράσπισιν αὐτῶν, καὶ ἐντὸς τῶν ὁρίων τούτων ὑπερησπίσθην αὐτούς. Λοιπὸν δὲν πρέπει νὰ ζητῶμεν νὰ ἀναγνωρισθῶσιν ὅτι οὗτοι ἔχουσι δικαίωμα ἰδιοκτησίας καὶ κατοχῆς ἐπὶ ἀγρῶν, τοὺς ὁποίους παρεσκεύασαν ἐντὸς δασικῆς περιφερείας, δηλ. ἐντὸς περιφερείας, ἡ ὁποία κυκλοῦται ἀπὸ δάσος.

§285ΣΑΚΚΗΣ. Τὸ ἐν λόγῳ δάσος, τὸ ὁποῖον ἐμνημόνευσα, εἶναι κατεστραμμένον πρὸ 50 ἐτῶν καὶ πλέον.

§286Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ὑπάρχουσι δένδρα;

§287ΣΑΚΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχουσιν. Ὁλόκληρος ὁ δῆμος Βουφράδος ἦτο δασικὴ περιφέρεια, ἀλλ’ ἤδη δὲν ὑφίσταται τοιαύτη.

§288Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ οὔτε δασικὴ περιφέρεια, ἀφοῦ πρὸ 50 ἐτῶν ἔπαυσε νὰ ἦναι δάσος.

§289ΣΑΚΚΗΣ. Πρὸ δύο ἀκόμη μηνῶν ἐζήτησεν ἡ Διοίκησις νὰ ἀποβάλῃ τοὺς πλείστους τῶν καλλιεργητῶν τῶν ἀγρῶν τούτων, καὶ ἐγὼ ἔσπευσα νὰ ἀναφέρω τὰ παράπονα ταῦτα τῶν συμπολιτῶν μου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ δὲ Ὑπουργεῖον, ἀναγνωρίσαν τὸ δίκαιον αὐτῶν, ἔσπευσε νὰ διατάξῃ τοὺς ἁρμοδίους, ὅπως παύσωσι τὴν παρεμπόδισιν τῆς καλλιεργείας τῶν τοιούτων ἀγρῶν.

§290ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἴσως εἰς τὴν Πυλίαν συμβαίνει ἐξαιρετικῶς.

§291ΣΑΚΚΗΣ. Ἡ ἔκτασις τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος δάσους ἀνήρχετο εἰς 50,000 στρεμμάτων, δὲν ὑφίστανται ὅμως σήμερον οὔτε 5,000 στρέμματα, καὶ ταῦτα κατὰ τὸ πλεῖστον κατεστραμμένα. Καὶ διὰ νὰ σωθῇ τὸ ἐλάχιστον τοῦτο, παρέστησα πλειστάκις τὴν ἀνάγκην τῆς ὁροθετήσεως τοῦ δάσους τούτου καὶ τὸν περιορισμὸν αὐτοῦ εἰς τὸ ὄρος Μπαγκλαβᾶ, καὶ οὕτω διὰ τῆς ὁροθετήσεως ταύτης ἤθελε σωθῆ δάσος πλουσιώτατον καὶ χρησιμώτατον, τὸ ὁποῖον καὶ κατὰ τὴν ἀρχαιότητα ἀκόμη ἐχρησίμευεν εἰς τὸ νὰ προμηθεύῃ ναυπηγήσιμον ξυλείαν εἰς τοὺς Ἀθηναίους πρὸς κατασκευὴν τοῦ στόλου των. Ὑπάρχουν δρῦς ἐν αὐτῷ πανάρχαιαι. Ἐὰν ἀναγνώσητε τὸν Παυσανίαν, θὰ ἴδητε, ὅτι τὰ πλοῖα τότε τῶν Ἀθηναίων, αἱ τριήρεις, κατεσκευάζοντο ἐκ τοῦ δάσους αὐτοῦ. Καὶ ἐν τούτοις τὸ δάσος τοῦτο, τὸ τόσον πολύτιμον, δυστυχῶς καταστρέφεται ὁλονὲν, ἕνεκα τῆς ἀκηδίας τῶν ἁρμοδίων, οἵτινες δὲν ἔσπευσαν νὰ ὁροθετήσωσι τὸ πραγματικὸν δάσος, ἀλλὰ ζητοῦσι νὰ ἐπαναφέρωσιν εἰς τὴν ζωὴν τὸ μὴ ὑπάρχον τοιοῦτον. Ἐπαναλαμβάνω λέγων, ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη εἰς οὐδὲν ἄλλο συντελεῖ, παρὰ εἰς τὸ νὰ πιέζωνται οἱ πολῖται, οἱ καλλιεργοῦντες ἐν τῇ δασικῇ ταύτῃ περιφερείᾳ, τῇ μὴ ὑφισταμένῃ πλέον, καὶ εἰς τὸ νὰ θεραπεύηται ἡ αἰσχροκέρδεια τῶν ἐπιτετραμμένων τὴν φύλαξιν τῆς περιφερείας ταύτης ὀργάνων.

§292Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκτὸς τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας πρὸ ὀλίγου ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19, καὶ τὰς ὁποίας θεωρῶ εὐλόγους καὶ ὀρθοτάτας, ἀφοῦ καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου ὑπεστήριξε...

§293Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον, ὅτι δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν νὰ δεχθῶ τὴν διαγραφὴν κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, διότι πρέπει νὰ λάβω πληροφορίας.

§294ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. .. Ἐκτὸς τῶν παρατηρήσεων τούτων, ἔχω ἄλλην τινὰ παρατήρησιν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου, καὶ δὴ ὡς πρὸς τὴν πρώτην διάταξιν. Κατὰ τὴν πρώτην διάταξιν τοῦ ἄρθρου τούτου, τὰ δημόσια δάση εἶναι ἀναπαλλοτρίωτα καὶ ἀπαράγραπτα. Καὶ τὸν μὲν χαρακτηρισμὸν τοῦ ἀναπαλλοτριώτου τῶν δημοσίων δασῶν τὸν ἐννοῶ, διότι δύναται ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ κηρύξῃ ἓν κτῆμα δημόσιον ἀναπαλλοτρίωτον, ἀλλὰ τὸν ὅρον τοῦ ἀπαραγράπτου δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω.

§295Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ δεκαετὴς παραγραφὴ καὶ ἡ τριακονταετὴς καὶ ἡ τεσσαρακονταετὴς ἀργοῦσι.

§296ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῷ μέλλοντι;

§297Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα.

§298ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι, ἐὰν ἐννοῇ τὸ νομοσχέδιον, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη ἰσχύει καὶ διὰ τὸ παρελθόν...

§299Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν. Μόνον διὰ τὸ μέλλον νομοθετοῦμεν.

§300ΡΑΛΛΗΣ. Πρόκειται περὶ διατάξεως, Κύριοι, ἡ ὁποία ἀνατρέπει ἄρδην τὰς ἀρχὰς, τὰς διεπούσας μέχρι τοῦδε τὴν ἰδιοκτησίαν τῶν δασῶν. Ἀναγράφει ἐν τῇ πρώτῃ διατάξει τὸ ἄρθρον 19 τοῦ νομοσχεδίου, νομοσχεδίου ἀφορῶντος μόνον εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν δασῶν, τὴν ἀρχὴν, ὅτι τὰ δάση τὰ δημόσια εἶναι ἀναπαλλοτρίωτα καὶ ἀπαράγραπτα, χαρακτηρίζει δηλαδὴ τὰ δάση πλέον ὡς ἀνήκοντα ὄχι εἰς τὴν ἰδιωτικὴν κτῆσιν τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ὡς ἀνήκοντα εἰς τὴν τάξιν ἐκείνην τῶν ἀκινήτων κτημάτων, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς τὴν κοινὴν χρῆσιν· διότι μόνον τὰ ἀκίνητα ταῦτα ἡ νομοθεσία ἡμῶν, συμφώνως μὲ τὸν νόμον περὶ διακρίσεως κτημάτων, θεωρεῖ ὡς ἀναπαλλοτρίωτα καὶ ἀπαράγραπτα. Ἠδύνατο κάλλιστα ὁ νομοθέτης — καὶ οὐδεμία διάταξις συνταγματικὴ ἠμπόδιζεν αὐτὸν — νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀνακήρυξιν ταύτην τῆς ἀρχῆς, ἵνα, ὡς αἱ ὁδοὶ, ὡς αἱ πλατεῖαι, ὡς ὁ αἰγιαλὸς, ἐπίσης καὶ τὰ δάση χαρακτηρισθῶσιν ὡς ἀναπαλλοτρίωτα καὶ ἐντεῦθεν ἀπαράγραπτα. Ἡ δευτέρα λέξις «ἀπαράγραπτα» συμπληροῖ τὴν ἔννοιαν τῆς πρώτης λέξεως «ἀναπαλλοτρίωτα»· πᾶν ὅ,τι εἶναι ἀναπαλλοτρίωτον, ἀναγκαίως εἶναι καὶ ἀπαράγραπτον. Καὶ εἶπον ἤδη, ὅτι οὐδεμία δυσχέρεια εἶναι, καὶ δὲν δύναταί τις νὰ θεωρήσῃ, ὅτι ἀντιστρατεύεται ἡ διάταξις αὕτη τῆς πρώτης περιόδου τοῦ ἄρθρου, αὐτὴ καθ’ ἑαυτήν, πρὸς τὸ Σύνταγμα, ἢ πρὸς τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας, ἀλλ’ ἐκ τῆς γενικότητος τῆς διατάξεως ἄμεσος συνέπεια καὶ ἀποτέλεσμα εἶναι, ὅτι, ἀφ’ ἧς στιγμῆς κηρύσσονται τὰ δάση τὰ δημόσια ἀναπαλλοτρίωτα, ἀπαράγραπτα, ἐπέρχεται, λέγω, ἐκ τῆς τοιαύτης ἀνακηρύξεως τῆς ἀρχῆς τοῦ ἀναπαλλοτριώτου καὶ ἀπαραγράπτου τῶν δασῶν, τὸ ἀναδρομικὸν τῆς διατάξεως. Πῶς θὰ διακρίνῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἔλεγε πρὸ μικροῦ ὁ ἐκ Μεσσήνης ἀξιότιμος συνάδελφος, τὰ δάση τοῦ Δημοσίου, τὰ πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως καὶ τῆς κυρώσεως τοῦ νόμου αὐτοῦ, καὶ τὰ δάση τοῦ Δημοσίου, τὰ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν καὶ κύρωσιν τοῦ νόμου; Οἱονδήποτε δάσος δημόσιον καθίσταται, δυνάμει τῆς πρώτης διατάξεως τοῦ ἄρθρου 19, δάσος ἀναπαλλοτρίωτον καὶ ἀπαράγραπτον, ἀλλ’ ἐντεῦθεν ἀναγκαίως φθάνομεν εἰς ἑτέραν συνέπειαν, ἡ ὁποία ἔχει τὸ συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον ἐξῆγον πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἀνατρέπει ἄρδην τὰς διατάξεις τῆς νομοθεσίας ἡμῶν ἐπὶ τῆς ἐν γένει ἰδιοκτησίας, προσβάλλει κεκτημένα δικαιώματα, ἀφαιρεῖ δὲ τὸ δικαίωμα τοῦ ἀποφαίνεσθαι περὶ ζητήματος ἰδιοκτησίας ἀπὸ τὴν δικαστικὴν ἀρχὴν καὶ τὸ μεταθέτει εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχήν. Ἐὰν δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ περιορίσῃ τις τὴν διάταξιν ταύτην τοῦ ἄρθρου 19, νὰ χαρακτηρίσῃ δηλαδή τις ὡς ἀναπαλλοτρίωτα καὶ ἀπαράγραπτα ὄχι μόνον τὰ τοῦ Δημοσίου δάση, τὰ εὑρισκόμενα ἤδη εἰς τὴν κατοχὴν τοῦ Α, καὶ τὰ δάση ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται τυχὸν εἰς τὴν κατοχὴν ἰδιωτῶν, τεινόντων εἰς παραγραφὴν δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου, ἀναγκαίως φθάνομεν εἰς τὴν συνέπειαν, ὅτι καὶ τὰ κεκτημένα ἐντεῦθεν δικαιώματα ἐπὶ τῶν δασῶν, τὸ κεκτημένον δηλαδὴ δικαίωμα τῆς νομῆς, θὰ κριθῇ διοικητικῶς. Ἀφαιρεῖται ἐντεῦθεν ἐκ τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς ἡ κρίσις ἐπὶ ζητήματος καθαρῶς δικαστικῆς φύσεως, ἐπὶ ζητήματος ἀμφισβητουμένης ἰδιοκτησίας, διότι, ὡς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς Εὐρυτανίας, ἡ προϋπόθεσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἔχει νὰ σταθμίσῃ ἡ Διοίκησις, εἶναι, ἐὰν τὸ δάσος, περὶ οὗ πρόκειται, ἦναι δημόσιον ἢ ἰδιωτικόν. Τί ὠφελεῖ αὐτὴ ἡ προϋπόθεσις, ἀφοῦ διοικητικῶς δύναται νὰ προβαίνῃ ἡ Διοίκησις; Σημειώσατε ὅτι ψηφίζομεν νόμον, ὁ ὁποῖος θὰ καθορίσῃ τὰ δικαιώματα τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς καὶ θὰ περιορίσῃ τὰ τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς. Ἀφοῦ, λέγω, ἀφαιροῦμεν ἀπὸ τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς καὶ δίδομεν εἰς τὴν διοικητικὴν τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ ἐὰν δύναται τὸ Δημόσιον νὰ ἀποβάλλῃ τινὰ ἀπὸ τῆς κατοχῆς τοῦ δάσους, ἐννοεῖται ὅτι ἀναγνωρίζομεν εἰς τὴν Διοίκησιν τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ, ἐὰν τὸ δάσος ἦναι δημόσιον ἢ ἰδιωτικόν. Αὐτὸ προσβάλλει τὴν συνταγματικὴν ἀρχὴν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὴν διάκρισιν τῶν ἐξουσιῶν. Τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ προστατεύῃ τὸ Δημόσιον τὰ τῆς κοινῆς χρήσεως ἀντικείμενα εἶναι ἀναμφισβήτητον, ἀλλὰ πάλιν τὸ δικαίωμα τοῦτο δὲν ὑπάγεται εἰς τὴν Διοίκησιν. Βεβαίως, ἐὰν πρόκειται περὶ μιᾶς πλατείας, ἡ ὁποία εἶναι ἀνεγνωρισμένη ὡς τοιαύτη καὶ λειτουργεῖ, οὐδεὶς θὰ σκεφθῇ ὅτι ἔχει ἀνάγκην τὸ Δημόσιον νὰ προσκαλέσῃ τὸν εἰρηνοδίκην ἢ τὸν ἀστυνόμον, ὅπως καταῤῥίψῃ ἓν οἰκοδόμημα, τὸ ὁποῖον ἐκεῖ προχείρως κατεσκευάσθη ὑπό τινος, ὅπως ἀποκτήσῃ δικαίωμα κατοχῆς, ἀλλὰ διὰ νὰ δυνηθῇ τὸ Δημόσιον νὰ προασπίσῃ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς ἰδιοκτησίαν κοινῆς χρήσεως, πάλιν ἔχει ἀνάγκην νὰ προσφύγῃ εἰς τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν. Ἀλλὰ κατόπιν τῆς νέας διατάξεως φθάνομεν εἰς τὴν ἐντελῶς ἀντισυνταγματικὴν συνέπειαν, ὅτι ἀρκεῖ διοικητικῶς νὰ χαρακτηρισθῇ ἓν δάσος ὡς δημόσιον, διὰ νὰ δυνηθῇ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ διατάξῃ διοικητικῶς τὴν ἀποβολὴν τοῦ κατέχοντος. Καὶ τότε καταργοῦμεν ὅλας τὰς διατάξεις τοῦ ἀστικοῦ ἡμῶν νόμου, τὰς ἀφορώσας εἰς τὴν κτῆσιν τῶν κτημάτων. Τὸ διάταγμα τοῦ 1836, τὸ ὁποῖον ἐχαρακτηρίσθη ἀληθῶς ὡς δημευτικόν, ὑπῆρξε πολὺ πλέον προστατευτικὸν εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ, καίτοι ἐνομοθετήθη πολὺ πρὸ τοῦ Συντάγματος. Ἰδοὺ ὅμως μετὰ πόσης ἐπιφυλακτικότητος ἐκφράζεται τὸ ἄρθρον 3 αὐτοῦ (ἀναγινώσκει): «Ἐντὸς ἑνὸς ἔτους ἀπὸ τὴν ἡμέραν τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου ὀφείλουν οἱ ἰδιοκτῆται τῶν ὑπὸ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 δασῶν νὰ παρουσιάσωσιν εἰς τὴν ἡμετέραν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Γραμματείαν, ἢ ἀπ’ εὐθείας διὰ τῶν ἁρμοδίων ὑπαλλήλων, τοὺς νομίμους τίτλους τῆς ἰδιοκτησίας των. Ἡ Γραμματεία θέλει ἐξετάσει αὐτοὺς, θέλει τοὺς ἀναγνωρίσει ἢ ἀποῤῥίψει, καὶ εἰς τὴν πρώτην περίπτωσιν θέλει ἐπισήμως δώσει τὴν κατοχὴν εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, εἰς δὲ τὴν δευτέραν θέλει ἀποπέμψει τὰς ἐλλειπούσας νομίμων ἀποδείξεων ἀξιώσεις αὐτῶν ἐνώπιον τῶν ἁρμοδίων δικαστηρίων...» Ὁρίζει μίαν προθεσμίαν ἑνὸς ἔτους, ὅπως οἱ κάτοχοι δασῶν ὑποβάλωσι τοὺς τίτλους των καὶ δικαιολογήσωσι τὴν κατοχήν των· ἀλλ’ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι δὲν ἤθελον συμμορφωθῆ πρὸς τὴν διάταξιν αὐτὴν, δὲν ἐπιλαμβάνεται ἀμέσως τοῦ ζητήματος τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν ἐπιλαμβάνεται δυνάμει τοῦ διατάγματος τοῦ 1836 τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ ἀναγνωρίσῃ τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ ἂν τὸ δάσος ἀνήκῃ εἰς τὸ Δημόσιον ἢ εἰς ἰδιοκτήτην, ἀλλὰ παραπέμπει τὴν ὑπόθεσιν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Καὶ ἀμέσως κατωτέρω λέγει: «... Εἰς τὴν περίστασιν ταύτην ὅμως μέχρι τῆς τελευταίας δικαστικῆς ἀποφάσεως περὶ τῆς ἰδιοκτησίας μένει ἡ κατοχὴ τοῦ διαφιλονεικουμένου δάσους ἀναφαίρετος εἰς ὃν εὑρίσκεται.» Καὶ τότε ἀντὶ νὰ ἀποδεικνύηται δημευτικὸν τὸ διάταγμα τοῦ 1836, τὸ ὁποῖον ὅμως καθ’ ἑαυτὸ δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ τοιοῦτον, διότι τὴν παραγραφὴν τὴν τεσσαρακονταετῆ τὴν καθώρισε μονοετῆ, ἀποδεικνύεται προστατευτικὸν τῆς ἰδιοκτησίας. Ἐδῶ δὲ τί λέγομεν; Ἡμεῖς ἀνεκηρύξαμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ ἀναπαλλοτριώτου καὶ τοῦ ἀπαραγράπτου, ἐμμέσως δὲ καθαιροῦμεν αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, ἀφαιροῦντες ἀπὸ τὸν ἰδιοκτήτην τυχὸν τοῦ δάσους, τὸν ὁπωσδήποτε νεμόμενον τὸ δάσος, ἀφαιροῦντες τὸ δικαίωμα νὰ προσφύγῃ εἰς τὴν δικαιοσύνην. Καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἀποζημιώσεως εἶναι ἀναφαίρετον, ἀλλ’ ἐπίσης ἀναφαίρετον εἶναι τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας καὶ τῆς νομῆς. Ἀνατρέπετε τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ἀνατρέπετε καὶ τὰς διατάξεις τὰς ἀφορώσας εἰς τὴν προστασίαν τῆς ἰδιοκτησίας. Αὐτὰ εἶναι τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἔρχονται κατόπιν τῆς διατάξεως ταύτης, καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν αὑτῆς καὶ νὰ προσπαθήσῃ ὁπωσδήποτε διὰ μιᾶς τροποποιήσεως νὰ ἀσφαλίσῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας, νὰ περιορίσῃ δὲ ἐντὸς τῆς δικαιοδοσίας της τὴν Διοίκησιν, ἀποδίδουσα τὸ δικαίωμα τῆς ἐκτιμήσεως πάλιν εἰς τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν, κατὰ τὰ νόμιμα τὰ ἐκ τοῦ Συντάγματος καὶ ἐκ τῶν κειμένων νόμων.

§301Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶχον ποιήσει τὴν ἀνακοίνωσιν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν δὲν ἤθελον ἔχει ἀντίῤῥησιν, ἵνα ἀντικατασταθῇ ἡ διάταξις, ἐὰν ἐκ τῆς μεταγενεστέρας μελέτης, τὴν ὁποίαν ἤθελον ποιήσει μεταξὺ τῆς δευτέρας καὶ τῆς τρίτης ἀναγνώσεως, ἤθελον πεισθῆ περὶ τούτου. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ ἀφήσω ἄνευ παρατηρήσεως καὶ πάντα τὰ λεχθέντα. Ἐν πρώτοις δὲν συμφωνῶ μετὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ ἀπαραγράπτου εἶναι συνέπεια τοῦ δικαιώματος τοῦ ἀναπαλλοτριώτου, καὶ ὅτι ταῦτα τὰ δύο ἀναιροῦσι τὸ κεκτημένον δικαίωμα. Ἡ ἀναγραφὴ τοῦ ἀναπαλλοτριώτου προσβάλει τὸ δικαίωμα τοῦ Δημοσίου, διότι ἀφαιρεῖ ἀπὸ αὐτὸ τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαλλοτριώσῃ τὸ κτῆμά του, ἐπειδὴ ἰδιώτης τις ἔχει διανοηθῆ νὰ κατέχῃ καὶ νὰ νέμηται καὶ νὰ πωλῇ δάσος, τὸ δικαίωμα δὲ τοῦ ἀπαραγράπτου δὲν προσβάλλει δικαίωμα τοῦ Δημοσίου, προσβάλλει ὅμως δικαίωμα τρίτων, οἱ ὁποῖοι, ἐνῷ ἠδυνήθησαν νὰ καταλάβωσι τὸ δάσος καὶ νὰ νέμωνται αὐτὸ, ὁ νόμος ἀπαγορεύει αὐτοῖς νὰ ὠφεληθῶσιν ἀπὸ τὴν παραγραφήν. Ἑπομένως τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναπαλλοτριώτου καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ ἀπαραγράπτου εἶναι δύο διάφορα δικαιώματα, τῶν ὁποίων ἑκάτερον προσβάλλει καὶ ἀναιρεῖ κεκτημένα δικαιώματα. Ἡ περίπτωσις ὅμως τοῦ ἄρθρου 19 οὐδὲν ἔχει κοινὸν μὲ τὸ διάταγμα τοῦ 1836. Τὸ διάταγμα τοῦ 1836 ἐξεδόθη ἐν χρόνῳ, ὁ ὁποῖος ὁμοιάζει μὲ τὴν ἐπιοῦσαν τῆς δημιουργίας τοῦ κόσμου. Τὸ Κράτος ἐσχηματίσθη, δὲν ἐγνώριζε δὲ, ἐὰν ἔχῃ δάση ἀνήκοντα εἰς αὐτό. Εἶχε μὲν δικαίωμα νὰ διεκδικήσῃ τὰ δάση ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνῆκον εἰς τὸ Ὀθωμανικὸν Δημόσιον, ἀλλὰ δὲν ἐγνώριζε ποῖα εἶναι αὐτά. Διὰ τοῦτο προσέφυγεν εἰς τρόπον ὅμοιον πρὸς ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον μεταχειρίζονται εἰς τὴν μετατροπὴν τῶν δανείων. Εἶπεν ὅτι ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ἀποδείξω ὅτι ἔχω δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ σεῖς πρέπει νὰ ἔχητε τίτλους, ἂν δὲ δὲν ἔχετε τίτλους, τοῦτο σημαίνει, ὅτι τὸ δάσος δὲν ἀνήκει εἰς σᾶς, ἀλλ’ εἰς τὸ Δημόσιον.» Τοῦτο εἶναι, σχεδὸν εἰπεῖν, δημευτικὸν ἐν τῷ διατάγματι, διότι τὸ Δημόσιον, ἐνῷ δὲν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ τίτλους, ἵνα ἀποδείξῃ τὴν κυριότητα ἐπὶ τοῦ δάσους, ἐκήρυσσεν ὅμως ἑαυτὸ ἰδιοκτήτην παντὸς δάσους, ἐπὶ τοῦ ὁποίου οἱ ἰδιῶται δὲν εἶχον τίτλους ἰδιοκτησίας. Ἀλλὰ τὸ διάταγμα τοῦτο ἐκτελεῖται ἤδη ἐπὶ 64 ἔτη, δὲν εἴμεθα δὲ πλέον εἰς τὴν ἐπιοῦσαν τῆς δημιουργίας τοῦ Κόσμου, εἴμεθα Βασίλειον ἀπὸ 64 ἐτῶν, δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὰς περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εὑρέθη τότε τὸ Κράτος, ὅτε ἐπήγετο νὰ ἀνεύρῃ ποῖα δάση ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα κατεῖχον οἱ πολῖται, ἀνῆκον εἰς αὐτούς, καὶ τίνες αὐτῶν εἶχον τίτλους, τίνες δὲ δὲν εἶχον, ἵνα σεβασθῇ τὴν ἰδιοκτησίαν ἐκείνων, οἵτινες εἶχον τίτλους. Ἤθελεν εἶσθαι πρᾶξις αὐθαίρετος καὶ ἀγρία τοῦ Δημοσίου, ἐὰν, ἐνῷ αὐτὸ δὲν εἶχε τίτλους, ἤθελε διώξει ἀπὸ τὰ δάση καὶ τοὺς ἔχοντας τίτλους. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις, τὴν ὁποίαν ἀναγράφει ὁ Νόμος, δὲν εἶναι τόσον ἄδικος, ὅσον παρεστάθη. Ἀλλὰ οἱ καταλαβόντες δάση κατέλαβον δάση, ἢ κατέλαβον χώραν κειμένην ἐν δάσει; Οἱ εἰσελθόντες εἰς τὰ δάση δὲν κατέλαβον δάση, εἰσῆλθον εἰς τὰ δάση, διὰ νὰ μεταβάλουν τὰ δάση εἰς γῆν ὑποκειμένην εἰς καλλιέργειαν· αὐτοὺς λοιπὸν πῶς θέλετε νὰ τοὺς παραπέμψωμεν εἰς τὰ δικαστήρια, ὅπως παραστήσωσι τὴν πρὸ χρόνων κατοχὴν αὐτῶν; Ἀλλὰ πάντα ταῦτα, εἶπον, ὅτι λέγω μόνον ἐπειδὴ ἐλέχθησαν, καὶ ἐπιμένω εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι, ἐὰν μετὰ μελέτην, τὴν ὁποίαν ἤθελον ἐπιχειρήσει κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, δὲν πορισθῶ ἀντίῤῥησίν τινα, δὲν θέλω διστάσει κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν νὰ διαγράψω τὸ ἄρθρον.

§302ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐθεώρησεν ὅτι διὰ τῆς ἐκφράσεως τοῦ ἄρθρου 19, λέγοντος ὅτι τὰ δάση εἶναι ἀναπαλλοτρίωτα, τίθεται περιορισμὸς εἰς τὸ Δημόσιον νὰ πωλῇ τὸ δάσος. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές. Μήπως διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ ἀπαγορεύεται νὰ εἰσαχθῇ ἄλλος νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ δίδωται τὸ δικαίωμα τῆς πωλήσεως;

§303Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι ἐν ὅσῳ ἰσχύει ὁ νόμος.

§304ΡΑΛΛΗΣ. Ἀφοῦ τὸ Δημόσιον δύναται διὰ τῆς εἰσαγωγῆς ἑνὸς νόμου νὰ προβῇ κατόπιν εἰς ἀπαλλοτρίωσιν, τοῦτο σημαίνει, ὅτι δὲν εἶναι ἀπαλλοτρίωτον τὴν σήμερον. Μήπως τὸ Δημόσιον δύναται ὡρισμένων κτημάτων ν’ ἀπαλλοτριώσῃ τὴν ἰδιοκτησίαν; Καὶ διὰ νὰ ὑπάρξῃ τοιοῦτον δικαίωμα ἀπαλλοτριώσεως, πρέπει τὸ κτῆμα νὰ ἀνήκῃ εἰς τὴν κατηγορίαν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἐκποιηθῶσι, πρέπει νὰ πρόκειται περὶ φθαρτῶν κτημάτων, ἢ περὶ ἄλλων τοιούτων. Ἀλλὰ τὸ Δημόσιον διὰ μόνης διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, εἴτε δι’ ἐκδόσεως Β. Διατάγματος, δὲν δύναται νὰ ἐκποιήσῃ περιουσίαν ἐθνικήν. Ἀναγκαίως πρέπει νὰ ὑπάρξῃ νόμος, ὁ ὁποῖος νὰ ἐπιτρέπῃ τὴν ἐκποίησιν, καὶ τοιοῦτος νόμος ἀπαιτεῖται διὰ τὴν ἐκποίησιν τοῦ δάσους. Ἐντεῦθεν ἕπεται, ὅτι ἡ λέξις «ἀναπαλλοτρίωτος» δὲν ἀποβλέπει εἰς περιορισμὸν τοῦ Δημοσίου· ἡ λέξις ἐτέθη ἐκεῖ, ὅπως ἐκφράσῃ τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ἀποδίδουν οἱ νομικοὶ εἰς τὰς δύο ἐκφράσεις, «ἀναπαλλοτρίωτον» καὶ «ἀπαράγραπτον». Ὅ,τι εἶναι ἀναπαλλοτρίωτον, εἶναι καὶ ἀπαράγραπτον· ἠθέλησαν δηλαδὴ νὰ καθορίσουν, ὅτι οὐδεὶς τρίτος ἰδιώτης δύναται νὰ ἀποκτήσῃ δικαίωμα ἐπὶ δάσους. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχει παρὰ νὰ ἀναγνώσῃ τὸν νόμον περὶ διακρίσεως τῶν κτημάτων, καὶ θὰ ἴδῃ ὅτι τὰ κτήματα τοῦ Δημοσίου, τὰ τῆς κοινῆς χρήσεως, αὐτὰ εἶναι ἀναπαλλοτρίωτα καὶ ἀπαράγραπτα. Αὐτὴ ἡ ἔκφρασις «ἀναπαλλοτρίωτος» ἐνέχει ἐν ἑαυτῇ καὶ τὴν ἰδέαν, ὅτι τὸ Δημόσιον δὲν δύναται νὰ τ’ ἀπαλλοτριώσῃ, διότι τὸ Δημόσιον δὲν δύναται, ἔστω καὶ διὰ νόμου, ν’ ἀπαλλοτριώσῃ τὸν αἰγιαλόν. Ἀλλὰ ὅταν πρόκειται περὶ κτήματος ἀναπαλλοτριώτου, δύναται διὰ νόμου νὰ τὸ ἀπαλλοτριώσῃ. Τοῦτο ὅμως δὲν ἔχει καμμίαν σπουδαιότητα, διότι εἴτε εἰς τὴν μίαν ἔννοιαν ἀφορᾷ ἡ λέξις «ἀναπαλλοτρίωτος», εἴτε εἰς τὰς δύο ἐννοίας, εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτό. Τὸ ζήτημα εἶναι, τίς θὰ ἦναι ἡ συνέπεια τῆς ἀναγραφῆς ἐν τῷ παρόντι νόμῳ. Συνέπεια ἄμεσος θὰ ἦναι, ὅτι προσβάλλονται ὅλα τὰ μέχρι τοῦδε κεκτημένα δικαιώματα, διότι δὲν καθορίζεται ὅτι ἀναπαλλοτρίωτα καὶ ἀπαράγραπτα εἶναι μόνα τὰ δάση ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατέχει σήμερον τὸ Δημόσιον. Ἐὰν σήμερον ἀποκαλυφθῇ ὅτι δάσος τοῦ Δημοσίου κατέχεται παρ’ ἰδιώτου, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἔχον εἰς χεῖρας τὴν διάταξιν ταύτην, θέλει προβῆ εἰς τὴν ἀνακήρυξιν τοῦ δάσους ὡς δημοσίου καὶ θέλει διατάξει τὴν ἀποβολὴν ἐκ τῆς κατοχῆς τοῦ κατέχοντος αὐτό. Οὔτε σημασίαν τινὰ ἔχει ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἐὰν πρόκειται περὶ χώρου ἐντὸς τοῦ δάσους ἢ περὶ τοῦ δάσους, διότι ὅ,τι καθορίζεται περὶ τοῦ ὅλου, καθορίζεται καὶ περὶ τοῦ μέρους, διότι εἴτε τὸ ὅλον εἴτε μέρος καταλάβῃ, ἀναγκαίως ψηφίζεται τὸ ἀναπαλλοτρίωτον καὶ ἀπαράγραπτον, ἐν περιπτώσει δὲ, καθ’ ἣν ἀφήσωμεν τὴν διάταξιν ὡς ἔχει, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ τὴν ἐφαρμόσωμεν εἰς τὸ μέρος, ὅπως εἰς τὸ ὅλον, ἀλλὰ πάντοτε θ’ ἀντιστρατευθῶμεν εἰς τὴν συνταγματικὴν διάταξιν τῶν ἐξουσιῶν, διότι δι’ αὐτῆς δίδομεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τὸ δικαίωμα νὰ χαρακτηρίζῃ οἱανδήποτε κτῆσιν ὡς δημοσίαν, καὶ ἐντεῦθεν διοικητικῶς νὰ ἐπιλαμβάνηται αὐτῆς, ἀποδιωκομένου παρὰ τῶν ὀργάνων τῆς ἐξουσίας τοῦ κατέχοντος. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 19, ὡς ἔχει).

§305ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 20 (ἀναγινώσκεται).

§306ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπεσχέθη ὅτι θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς παρατηρήσεις τὰς γενομένας, καὶ δὲν εἶναι ζήτημα, ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο θὰ βελτιωθῇ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ συζήτησις τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ λαμβάνει χαρακτῆρα νομικὸν, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὑπενθυμίσω εἰς αὐτὸν, ὅτι ἓν ἐκ τῶν πρωτίστων, περὶ τῶν ὁποίων δέον νὰ σκεφθῇ, εἶναι, ὅτι πρέπει πρὸ παντὸς, προκειμένου περὶ δασῶν, νὰ παύσῃ ἐκείνη ἡ ἀβεβαιότης, ἥτις ὑπάρχει ὡς πρὸς τὴν ἰδιοκτησίαν τῶν δασῶν, καὶ τοῦτο δὲν θὰ ἦτο ἀδύνατον. Τῷ ὄντι εἶναι ἄδικον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐν Ἑλλάδι. Εἶναι κάτι τι λίαν ἄτοπον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει, προκειμένου περὶ δασῶν, τὰ ὁποῖα καὶ ἡμεῖς ἀναγνωρίζομεν ὥς τι ἄξιον πολιτικῆς μερίμνης, χάριν τοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ Κράτους. Ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι δάση τινὰ εὐάριθμα, ἀνεγνωρισμένα ὡς ἰδιόκτητα, καὶ ἔχομεν μίαν κατηγορίαν διαφιλονεικουμένων δασῶν· ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχῃ ἀντικείμενον ἰδιοκτησίας, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ ὑπάγηται εἰς τοιαύτην κατηγορίαν, εἶναι τὰ δάση. Εἶναι προτιμότερον, τὸ Δημόσιον ν’ ἀποφασίσῃ νὰ παραχωρήσῃ ὁριστικῶς εἰς τοὺς ἔχοντας τοιαύτας ἀξιώσεις καὶ νεμομένους τὰ δάση αὐτὰ, ἢ νὰ μένωσι ταῦτα ὑπὸ ἀβεβαιότητα. Ὁ κύριος ὁ ὁριστικὸς τοῦ δάσους θέλει φροντίσει περὶ τῆς διασώσεως αὐτοῦ, ἀλλ’ ὅταν ἀφήνητε αὐτὸν, τὸν κατέχοντα τὸ δάσος, ἐν τῇ ἀβεβαιότητι, θέλει φροντίσει οὗτος νὰ ἁρπάσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερα εἰσοδήματα καὶ μὲ κατανάλωσιν τοῦ κεφαλαίου. Διὰ τοῦτο θεωρῶ προτιμότερον νὰ σπεύσῃ τὸ Δημόσιον, καθ’ ἕνα οἱονδήποτε τρόπον, νὰ περατώσῃ τὰς δίκας, παραβλέπον καὶ χαρίζον ἀκόμη, ἵνα θέση τέρμα εἰς τὴν παροῦσαν κατάστασιν τῆς ἀβεβαιότητος. Πρὸς τοῦτο πρέπει νὰ ληφθῶσι μέτρα, ὅπως καθορισθῇ ἡ ἰδιοκτησία τοῦ Δημοσίου ἐπὶ τῶν δασῶν διὰ συντάξεως κτηματολογίου, ἢ ἄλλως.

§307Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑπὸ μίαν ἄλλην ἔποψιν θεωρῶ καὶ ἐγὼ ἀτυχῆ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 19. Τὸ ἄρθρον 19 θέλει νὰ καθιερώσῃ τὴν ἀρχὴν, ὅτι τὰ δημόσια δάση εἶναι ἀναπαλλοτρίωτα καὶ ἀπαράγραπτα. Τοιαύτη διάταξις περὶ ἀναπαλλοτριώτου καὶ ἀπαραγράπτου ὑπάρχει καθιερωμένη ἐν τῷ νόμῳ ὡς πρὸς τὰ δημόσια ἢ δημοτικὰ κοινὰ κτήματα. Καθιερουμένη ἡ ἀρχὴ αὕτη ἐπὶ τοιούτων πραγμάτων, ἐννοεῖται ὅτι ἀσφαλῶς εἶναι καθιερωμένη, διότι ταῦτα ἐκ τοῦ νόμου εἶναι γνωστά· π. χ. εἶναι ἀπαράγραπτα καὶ ἀναπαλλοτρίωτα ὁ αἰγιαλὸς, αἱ πλατεῖαι, αἱ δημόσιαι ὁδοί, οὐδεμία δὲ ἀμφισβήτησις δύναται νὰ γεννηθῇ, ἐὰν αἰγιαλός τις ἦναι αἰγιαλὸς, ἐὰν πλατεῖά τις ἦναι πλατεῖα, ἐὰν ὁδὸς δημοσία ἦναι ὁδὸς δημοσία. Ἀλλ’ ὅταν ὁ νόμος λέγῃ, ὅτι τὰ δημόσια δάση εἶναι ἀναπαλλοτρίωτα καὶ ἀπαράγραπτα, γεννᾶται εὐθὺς τὸ ζήτημα, ποῖα εἶναι τὰ δημόσια δάση; Ὑπάρχουσιν ἐκ τοῦ νόμου καθωρισμένα; Ὄχι. Εἶναι μάλιστα πραγματικὸν γεγονὸς, καὶ πραγματικὸν γεγονὸς, κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἀποδεικνύεται τὸ Δημόσιον κύριον ἐκ τίτλων βεβαίων, ἀλλ’ ἐκ τοῦ ὅτι κάτοχός τις π. χ. ἐντὸς τῆς προθεσμίας δὲν ἐπαρουσίασεν ἰδιοκτησίας τίτλους. Ἐὰν λοιπὸν τὸ Δημόσιον ἰσχυρίζεται ὅτι δάσος τι εἶναι ἀπαράγραπτον καὶ ἄλλος τις ἰσχυρίζεται ὅτι τὸ δάσος αὐτὸ δὲν ἀνῆκε ποτὲ εἰς τὸ Δημόσιον, πρέπει νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι εἶναι δημόσιον τὸ δάσος. Καλὸν λοιπὸν εἶναι, ὅπως τὸ Δημόσιον, εἴτε διὰ νομοθετικῶν μέτρων, εἴτε κατ’ ἄλλον τρόπον, καθορίσῃ ποῖα εἶναι τὰ δημόσια δάση. Ἀλλαχοῦ ὑπάρχουσι τὰ κτηματολόγια, τὰ ὁποῖα βεβαίως δὲν εἶναι ἀπόδειξις ἀναμφισβήτητος, ἀλλὰ μετὰ θετικότητος δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ τις, ὅτι δάσος τι, τὸ ὁποῖον ἐσημειώθη εἰς τὸ κτηματολόγιον μετὰ διαδικασίαν ὡρισμένην, τὴν παρομαρτοῦσαν εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ κτηματολογίου, εἶναι ἰδιωτικὸν ἢ δημόσιον. Ἀλλ’ ὅπως ἔχουσι τὰ πράγματα ἐν Ἑλλάδι, δὲν θὰ τύχῃ ὁ νομοθέτης τοῦ σκοποῦ, ἐὰν δὲν φροντίσῃ νὰ ὁρισθῇ κατά τινα τρόπον ποῖα δάση εἶναι εἶναι δημόσια ἐν Ἑλλάδι. Πρό τινος καιροῦ ἤρχισαν νὰ καθορίζωνται δι’ ὁροθετήσεως τὰ δάση τὰ ἰδιωτικὰ, ἀλλὰ δάση δύνανται νὰ παράγωνται ἐπ’ ἄπειρον· ἐκεῖ, ὅπου σήμερον δὲν ὑπάρχει δάσος, δύναται μετὰ 10 ἢ μετὰ 20 ἔτη νὰ ὑπάρξῃ δάσος. Πρέπει λοιπὸν γενικώτερον τὰ τῶν δημοσίων καὶ ἰδιωτικῶν δασῶν νὰ καθορισθῶσι, καὶ νὰ ὑπάρχῃ ἐκ τοῦ νόμου κεκυρωμένη καὶ γνωστὴ ἡ ἰδιοκτησία τοῦ Δημοσίου ἐπὶ ὡρισμένων δασῶν, τῶν ὁποίων καὶ ἡ ὁροθέτησις ἐγένετο καὶ ἐπισημοποιήθη καθ’ ὡρισμένον τρόπον. Ἐφ’ ὅσον μένουσιν ἀόριστα, ἀμφισβητήσιμα τὰ τῶν δημοσίων δασῶν, ἡ διάταξις αὕτη, μεθ’ ὅλον τὸ ἀπόλυτον, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει, δυνατὸν νὰ μὴ κλείσῃ τὴν θύραν πρὸς τὰς ἀμφισβητήσεις καὶ τὰς καταλήψεις τὰς ἀδίκους καὶ αὐθαιρέτους. Οὐδὲ δύναται ἡ ἀποβολὴ ὑπὸ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς ἀπὸ τῆς κατοχῆς δάσους τινὸς, τὸ ὁποῖον ἀμφισβητεῖ τὸ Δημόσιον, νὰ ἐξασφαλίσῃ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου τὸ δάσος τοῦτο, τοὐλάχιστον κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον.

§308Κ. ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τοὺς ἀξιοτίμους προαγορεύσαντας νὰ σχετίσωσι τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 19 πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρ. 1 τοῦ νόμου ᾼΧΝʹ τοῦ ἔτους 1888· καθόσον διαφωνῶ πρὸς τὴν γνώμην ὅτι διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου ἀποκλείονται τὰ δικαιώματα τῶν ἰδιωτῶν καὶ περιορίζονται· τοὐναντίον φρονῶ, ὅτι διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου παρέχονται πλείονα δικαιώματα εἰς αὐτοὺς ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐδίδοντο διὰ τοῦ νόμου ΑΧΝʹ, ὅστις καὶ σήμερον ἐξακολουθεῖ μένων ἐν ἰσχύϊ. Διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου ὡρίζετο ἐπιτροπὴ ἀποτελουμένη ἀπὸ τὸν δήμαρχον, τὸν γεωμέτρην καὶ τὸν ἔφορον, ἥτις ἐξετέλει τὴν ὁροθέτησιν καὶ ἀποτερμάτισιν τῶν δασῶν, δὲν ἐπετρέπετο δὲ κατὰ τῆς ἀποφάσεως ταύτης οὐδὲν ἕτερον ἔνδικον μέσον ἢ μόνον προσφυγὴ ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἤδη δίδεται τοὐλάχιστον τὸ δικαίωμα εἰς αὐτοὺς νὰ προσφύγωσιν εἰς τὰ δικαστήρια. Νομίζω ὅμως, ὅτι, ἐπειδὴ διὰ τοῦ νόμου τούτου ἐξακολουθεῖ διατελῶν ἐν ἰσχύϊ ὁ νόμος ΑΧΝʹ, καὶ ἑπομένως προϋποτίθεται ὅτι αἱ διατάξεις αὐτοῦ, καίτοι δὲν ἐξετελέσθησαν, θὰ ἐκτελεσθῶσι, νομίζω καλὸν εἰς τὸ δεύτερον μέρος τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 19 νὰ τεθῇ, ὅπως ἀρθῇ πᾶσα ἀμφιβολία, ὅτι οἱ ὁπωσδήποτε καταλαβόντες δημόσια δάση, μετὰ τὴν ἀποτερμάτισιν αὐτῶν ἀποβάλλονται διοικητικῶς· διότι τότε θὰ ἔχωμεν τὴν περιφέρειαν τῶν δασῶν ὡρισμένην, καὶ πᾶς ὅστις ἤθελεν εἰσέλθει εἰς δάση, προφανῶς ἤθελε καταλάβει γαίας τοῦ Δημοσίου. Θὰ προτείνω τὴν τροποποίησιν ταύτην, ἡ ὁποία ἐλπίζω ὅτι ὁπωσδήποτε φέρει τὸ ἄρθρον αὐτὸ εἰς συμβιβασμὸν πρός τε τὸ δίκαιον καὶ τὰς διατάξεις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας καὶ τοῦ ἀστικοῦ δικαίου.

§309ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 19 ἔχει ψηφισθῆ· ὥστε ἡ συζήτησις νῦν εἶναι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 20.

§310ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε ἐγὼ ὡμίλουν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19 μετὰ τὴν ψήφισίν του. Ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ μὴ θεωρηθῇ ὅτι ὡμίλησα διὰ τὴν τρίτην συζήτησιν.

§311ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ἄρθρον 20 θὰ παρατηρήσω ὅτι ἀκριβῶς ἔρχεται νὰ κυρώσῃ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους πρὸ ὀλίγου ἐξήνεγκον. Τὸ ἄρθρον τοῦτο λέγει, ὅτι ἀπαγορεύεται ἡ ἐκχέρσωσις, ἐκρίζωσις ἢ ἀπαλλοτρίωσις ἄνευ νόμου τῶν εἰς διαχειριστικὸν σύστημα ὑπαγομένων κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ παρόντος νόμου δασῶν, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται ἡ διανομὴ τῶν κοινοτικῶν μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς κοινότητος, οὐδὲ ἡ ἀπαλλοτρίωσις αὐτῶν. Λέγει ὅτι τὰ δάση τοῦ Δημοσίου δύνανται ν’ ἀπαλλοτριωθῶσι, καὶ μένει μόνη ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 19, ὅτι εἶναι ἀπαράγραπτα. Θέλω ὅμως νὰ παρατηρήσω, ὅτι διὰ τὰ δάση τὰ ἀνήκοντα εἰς διαχειριστικὸν σύστημα ἀπαγορεύεται ἡ ἐκχέρσωσις, ἐκρίζωσις ἢ ἀπαλλοτρίωσις, ὡς πρὸς δὲ τὰ κοινοτικὰ, ἡ διανομή. Ὡς πρὸς αὐτὰ τὰ δάση, πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια, διότι ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ληφθῇ τοιαύτη, θέλομεν θίξει τὴν ἰδιωτικὴν ἰδιοκτησίαν, κατὰ τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον παρ’ ἡμῖν ἡ διανομὴ θεωρεῖται ὡς μεταβιβαστικὴ τῆς κυριότητος, ἐπειδὴ δὲ διὰ τῆς διανομῆς ἐπέρχεται ἡ ἀπαλλοτρίωσις, ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 20 ἀπαγορεύει καὶ τὴν διανομὴν τῆς ἰδιοκτησίας τῶν δασῶν, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν ἀπὸ κοινοῦ καὶ ἀδιαιρέτως μεταξὺ ἰδιωτῶν καὶ Δημοσίου.

§312ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ τοιαῦτα θέματα τῆς διανομῆς δὲν ἐννοεῖ νὰ περιορίσῃ ὁ νόμος· ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸ ἀναπαλλοτρίωτον, φαίνεται ὅτι ἡ διάταξις αὕτη τοῦ νόμου δὲν ἐννοεῖ ἢ νὰ καθιερώσῃ μίαν γενικὴν ἀρχὴν ἀναλλοίωτον καὶ, οὕτως εἰπεῖν, μὴ ἐπιδεχομένην μεταβολήν. Τώρα δὲν εἶναι ζήτημα, ὅτι εἷς νόμος νεώτερος δύναται νὰ ἀνατρέψῃ τὸν προηγούμενον, ἀλλ’ ὑπάρχουσι νόμοι τινὲς, οἱ ὁποῖοι χαρακτηρίζονται τοσοῦτον θεμελιώδεις, ὥστε δύναται νὰ θεωρήσῃ τις ὡς ἀνατροπὴν θεμελιωδῶν νόμων τὴν μεταβολὴν τοιούτου νόμου. Οἱ τοιοῦτοι νόμοι, προκειμένου ν’ ἀναγνωρίσωσι γενικὴν ἀρχὴν, καταντῶσιν, οὕτως εἰπεῖν, ἔχοντες ἀξιώσεις αἰωνιότητος. Τοιοῦτόν τι ἠθέλησεν ὁ νόμος νὰ καθιερώσῃ διὰ τοῦ ἄρθρου 19, νὰ περιλάβῃ τὰ δημόσια δάση εἰς τὴν χορείαν ἐκείνων τῶν κτημάτων τοῦ Δημοσίου, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπιτρέπεται ν’ ἀπαλλοτριῶνται, ἵνα δώσῃ τὴν σημασίαν ταύτην, τὴν πολύτιμον, εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν τῶν δασῶν. Ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον, εἰ καὶ ἐκ πρώτης ὄψεως εἶναι εὔλογον, προκειμένου περὶ δασῶν, διότι εἶναι γνωστὸν τὸ πολύτιμον τοῦ ἀντικειμένου τῆς ἰδιοκτησίας ταύτης, πρέπει ἆρά γε ἐν νόμῳ ν’ ἀναγνωρισθῇ; Νομίζω ὅτι, ὅσον καὶ ἂν ἀποδέχηταί τις τὴν ἰδέαν αὐτὴν, δὲν πρέπει νὰ τεθῇ αὕτη ἐν τῷ νόμῳ, διότι πιθανὸν νὰ ὑπάρξῃ περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἓν δάσος π. χ. διὰ πράξεως νομοθετικῆς νὰ θεωρηθῇ χρήσιμον διὰ τὰ δημόσια συμφέροντα νὰ ἐκποιηθῇ διὰ νόμου πρός τινα ἑταιρίαν, πρός τινα ἰδιώτην, ὁ ὁποῖος ὑπόσχεται, παρέχων τὴν ἀναγκαίαν ἐγγύησιν, κάρπωσιν τοῦ δάσους ἐπωφελῆ. Πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὁ νόμος αὐτὸς, ὁ νέος, ἀνατρέπων μίαν ἀρχὴν θεωρηθεῖσαν διηνεκῆ;

§313Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ νόμος τροποποιεῖ νόμον.

§314ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο εἶπον ἐξ ἀρχῆς, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη ἔχει τὴν ἔννοιαν νὰ κατατάξῃ τὰ δάση εἰς ἐκείνας τὰς κτήσεις τοῦ Δημοσίου, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναπαλλοτρίωτοι.

§315Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν γενικὸν τι συμφέρον ἤθελεν ὑπαγορεύσει εἰς Κυβέρνησίν τινα, ἵνα ἀποφασίσῃ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν νόμον, ὅπως ἐκποιηθῇ δάσος τι, πρὸς ἐξυπηρέτησιν ἐθνικοῦ συμφέροντος, βεβαίως ὁ νόμος οὗτος δύναται νὰ ψηφισθῇ.

§316ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε δύναται νὰ μεταβληθῇ καὶ τὸ ἀναπαλλοτρίωτον τῶν αἰγιαλῶν. Μήπως τὸ ἀναπαλλοτρίωτον τῶν αἰγιαλῶν εἶναι διὰ τοῦ Συντάγματος καθιερωμένον; διὰ νόμου εἶναι καὶ τοῦτο καθιερωμένον. Αἱ διατάξεις αὗται τοῦ νόμου δύνανται βεβαίως νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς μεταβολὰς νομοθετικάς. Ἀλλ’ ὁ νόμος περὶ διακρίσεως κτημάτων ἤθελεν οὐχὶ νὰ κανονίσῃ ἰδιοκτησίαν τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ νὰ ἀναγνωρίσῃ θεμελιωδῶς καὶ αἰωνίως ἀρχήν τινα, ἡ ὁποία πηγάζει οὐχὶ ἐκ περιστάσεων τοπικῶν, παροδικῶν, αἱ ὁποῖαι πολλάκις κανονίζουσι τὴν νομοθέτησιν, ἀλλὰ ἐκ περιστάσεων διαρκῶν εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, τὸ φυσικὸν δίκαιον τῆς ἰδιοκτησίας. Ὁ νόμος, ἀποδίδων σημασίαν εἰς τὰ δάση, ἠθέλησε νὰ κατατάξῃ ταῦτα εἰς τὴν κατηγορίαν ταύτην. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ νόμου.

§317Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τοῦτο θέτει τὴν δευτέραν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 19, διότι, προκειμένου νὰ καταληφθῇ ὡς ἰδιοκτησία τὸ δάσος, τὸ Δημόσιον δὲν προστρέχει εἰς τὰ δικαστήρια, ἀλλ’ ἐξάγει τὸν καταλαβόντα διὰ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, ὅπως ἤθελεν ἀποδιώξει τις ἐκεῖνον, ὅστις ἤθελε καταλάβει αἰγιαλόν.

§318ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Χαίρω, διότι οὕτω ἐσυστηματοποιήθη ἡ διαφωνία μας· διότι ἑκάτερος τῶν διαφωνούντων εἶναι συνεπὴς πρὸς τὴν βάσιν, τὴν ὁποίαν θέτει. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος εἶπεν, ὅτι αὕτη εἶναι ἡ ἰδέα τοῦ ἄρθρου, ὅτι τὰ δημόσια δάση ἐννοεῖ νὰ τὰ ἀναγάγῃ εἰς τὴν περιωπὴν τῶν αἰγιαλῶν καὶ τῶν φρουρίων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναπαλλοτρίωτα, καὶ συνεπὴς πρὸς ἑαυτὸν, συμπεραίνει ὅτι, ὅπως ἀπὸ τοῦ αἰγιαλοῦ δύναται νὰ ἐξώσῃ τὸν ἰδιώτην τὸ Κράτος, οὕτω καὶ ἀπὸ τῶν δασῶν. Τὸ ἀναπαλλοτρίωτον ὅμως, προκειμένου περὶ τῶν δασῶν, δὲν πρέπει, κατ’ ἐμὲ, νὰ ἀναγνωρισθῇ ὡς τοιαύτη ἀρχή, διότι πιθανώτατον, ὡς ἔχουσι τὰ καθ’ ἡμᾶς, νὰ θεωρηθῶσι πλειστάκις ἴσως ὅλα τὰ δάση ἀπαλλοτριώσιμα ὑπὸ ὅρους. Δὲν εἶναι ἀνάγκη, ἀφοῦ ἔχομεν τὴν ἐγγύησιν τοῦ νόμου, νὰ ἀναγνωρίσωμεν τὸ ἀναπολλοτρίωτον τῶν δασῶν ὡς ἀρχήν. Διὰ τοῦτο ὑποθέτω, ὅτι ἐν γένει τὸ ἄρθρον θὰ ἐγκαταλειφθῇ.

§319ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 20. Εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο συμπεριλαμβάνονται ὅλα τὰ δάση, τὰ ὑπαγόμενα εἰς τὸ ἄρθρον 1 τοῦ παρόντος νόμου, δηλαδὴ τὰ ὑπαγόμενα εἰς τὸ διαχειριστικὸν σύστημα...

§320ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ συμπληρώσω τὴν ἰδέαν σας. Μεταξὺ τῶν δασῶν τῶν ὑπαγομένων εἰς τὸ διαχειριστικὸν σύστημα εἶναι καὶ τὰ δάση, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν ἐξ ἀδιαιρέτου εἰς τὸ Δημόσιον καὶ εἰς ἰδιώτας, ἀλλὰ διὰ τῆς διατάξεως ταύτης ἀπαγορεύεται εἰς τὸν ἰδιώτην νὰ ἐκποιήσῃ τὴν μερίδα του, καὶ εἰς τοῦτο ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως τὸ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 20, ὡς ἔχει).

§321ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 21 (ἀναγινώσκεται).

§322ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδὲν πρακτικώτερον καὶ πολυτιμότερον, παρὰ τὸ νὰ κατορθωθῇ, ὅσον εἶναι δυνατὸν, ἡ ἀναδάσωσις. Ἡ γενικὴ ἀναδάσωσις εἶναι ὄνειρον, καὶ δυσχερὲς νὰ πραγματοποιηθῇ. Ἴσως ἐν Ἑλλάδι δὲν παρουσιάζει τὰς δυσχερείας, τὰς ὁποίας παρουσιάζει ἀλλαχοῦ. Καὶ ξένοι ἀληθῶς παρετήρησαν, ὅτι ἐν Ἑλλάδι ἡ αὔξησις τῶν δένδρων εἶναι καταπληκτικῶς ἀνωτέρα ἢ ἀλλαχοῦ, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐπινοήσωμεν πάντα τὰ μέσα καὶ μετὰ θυσιῶν, ἵνα φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα ἀναδασώσεως. Ἀλλ’ ἐνταῦθα τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου λέγει, ὅτι ἐπὶ 30 ἔτη θὰ ἀπαλλάσσηται τοῦ φόρου ὁ ἐπιχειρῶν τὴν ἀναδάσωσιν. Θὰ ἐνόουν τοῦτο, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ φόρου στρεμματικοῦ, ἀλλ’ ἐδῶ στρεμματικὸν φόρον δὲν ἔχομεν· ἐγὼ ἐπιλαμβάνομαι τῆς ἀναδασώσεως ἑνὸς μέρους γυμνοῦ καὶ φυτεύω κάμποσα δένδρα· θὰ ἀπαλλάττωμαι ἐπὶ 30 ἔτη παντὸς φόρου ἢ δικαιώματος τοῦ Δημοσίου; Δὲν σᾶς φαίνεται τοῦτο, ὅτι δὲν παρέχει τὴν ἀπαιτουμένην ἐγγύησιν ἐναντίον μιᾶς καταχρήσεως; Διότι, ἐὰν πρόκειται συγχρόνως νὰ καλλιεργήσῃ τὴν ἔκτασιν αὐτὴν, καὶ διότι ἐφύτευσεν ὀλίγα δένδρα, νὰ ἀπαλλάσσηται τοῦ φόρου, τὸ πρᾶγμα εἶναι ὑπερβολικὸν, διότι τοῦτο δύναται νὰ κατορθώσῃ τις ἐπὶ μιᾶς ἐκτάσεως μεγίστης.

§323Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ ὁρίσωμεν, τί ἐστὶ ἀναδάσωσις, καὶ τότε θέλομεν φθάσει εἰς λύσιν τῆς ἀπορίας, ἣν προβάλλετε. Ἀναδάσωσις εἶναι ἡ ἐμφύτευσις, εἴτε διὰ σπορᾶς εἴτε διὰ φύτρων, ἐκτάσεως μεγάλης διὰ δένδρων ἀγρίων· ἡ ἔκτασις αὕτη τῆς γῆς ἐπὶ διάστημα 30 ἐτῶν ἀπαλλάσσεται παντὸς φόρου καὶ δικαιώματος, ἐννοεῖται δὲ φόρου καὶ δικαιώματος ἐπὶ τῶν παραγομένων ἐκ τοῦ δάσους προϊόντων, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν κατὰ τὸ διάστημα τῶν 30 ἐτῶν ὁ ἰδιοκτήτης νὰ παραγάγῃ· τοιαῦτα προϊόντα εἶναι καύσιμα ξύλα, τὰ ὁποῖα πληρόνουν τέλος, κηκίδια, καὶ ἄλλα τινὰ τῶν δένδρων προϊόντα, τὰ ὁποῖα λέγονται δασικά.

§324ΔΑΛΛΑΣ. Εἶναι ὀλίγα τὰ 30 ἔτη.

§325Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ τὸ ἐξετάσωμεν τοῦτο.

§326ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς ἀνέφερε προϊόντα, τὰ ὁποῖα θὰ προκύψωσι μετὰ 30 ἔτη.

§327Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐντὸς τῶν 30 ἐτῶν δύναται νὰ παραγάγῃ καυσόξυλα, ῥητίνην καὶ ἄλλα δασικὰ προϊόντα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 21, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 22–26).

§328ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 27 (ἀναγινώσκεται).

§329ΔΑΛΛΑΣ. Περὶ τοῦ ποινικοῦ μέρους τῶν διατάξεων τοῦ νόμου τούτου ἐπιφυλάσσομαι νὰ κάμω ἐκτενῆ λόγον κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν. Περιορίζομαι ἤδη νὰ ὑποβάλω ὑπ’ ὄψιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δύο παρατηρήσεις. Καλὸν θὰ ἦτο, ἐὰν ἔθετεν ὡς βάσιν τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ὅρου τοῦ προστίμου καὶ οὐχὶ τὴν αὔξησιν.

§330Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιθυμῶ νὰ ἀκούσω τὸν ὅρον, τὸν ὁποῖον ὑμεῖς ὁρίζετε.

§331ΔΑΛΛΑΣ. Ἀπὸ τριῶν δραχμῶν μέχρις 60. Διότι εἶναι πασίγνωστον, ὅτι καὶ ὁ νῦν ἰσχύων νόμος, ὁ ὁποῖος θέτει τὸν ἐλάχιστον ὅρον τῶν 30 δραχμῶν, δὲν ἐφαρμόζεται εἰς τὰ Πταισματοδικεῖα, διότι εἶναι φυσικὸν, ὅταν ὁ δικαστὴς βλέπῃ ὅτι εἷς παραβάτης τῶν διατάξεων περὶ δασῶν ἔκαμε παράβασιν 10 δραχμῶν, νὰ διστάζῃ νὰ τὸν τιμωρήσῃ μὲ ποινὴν 60 δραχμῶν. Εἶναι μία δυσαναλογία μεταξὺ τῆς παραβάσεως καὶ τῆς ποινῆς. Καὶ νομίζω ὅτι τοιουτοτρόπως δὲν προστατεύομεν τὰ δάση, ἀλλὰ καθιεροῦμεν ἀτιμωρησίαν.

§332Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔλαβον σημείωσιν.

§333ΔΑΛΛΑΣ. Ἐπίσης εἶχον νὰ ὑποβάλω δευτέραν παρατήρησιν ἐπὶ τοῦ βʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 27. Τὸ ἐδάφιον τοῦτο ὁρίζει, ὅτι ἐξαιροῦνται τοῦ φόρου τῆς ὑλοτομίας τὰ καυσόξυλα, ὅταν ἐνεργῆται ἡ μεταφορὰ κατὰ ἓν φορτίον. Ὁ παλαιὸς νόμος, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ὥριζε τρία φορτία, ἀλλὰ καὶ ἐκείνη ἡ διάταξις ἦτο πολὺ καταθλιπτική. Μοὶ φαίνεται ὅτι ὁ ὁρισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ζώων ἔχει τι τὸ καταθλιπτικὸν καὶ τὸ ὅλως ἀλυσιτελές· διότι, ὅταν ὑποθέσητε ὅτι ὑπάρχει εἷς ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἔχει ἤδη δύο ἢ τρία ὑποζύγια, ὁ τοιοῦτος δὲν εἶναι ἔμπορος, ἀλλ’ ἀναγκάζεται ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς νὰ μετέρχηται πρὸς πορισμὸν τῶν πρὸς τὸ ζῆν τὴν πώλησιν καυσοξύλων· τοῦτον εἶναι περιττὸν νὰ ὑποβάλωμεν εἰς ἀριθμὸν ζώων, διότι τὸ τοιοῦτον θὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς καταχρήσεις τῶν δασοφυλάκων, οὐδὲ μοὶ φαίνεται ὅτι προλαμβάνεται κατάχρησίς τις διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ζώων, ἀφοῦ ἀναγνωρίζετε ὅτι τὰ μεταφερόμενα ὑπὸ τῶν χωρικῶν πρὸς πώλησιν διὰ τῶν ἰδίων ὑποζυγίων καυσόξυλα ἐξαιροῦνται τῆς φορολογίας. Μοὶ φαίνεται ὅτι ἓν τοιοῦτον μικρὸν ἐμπόριον δὲν πρέπει νὰ τὸ περιορίσητε. Ἄλλως τε εἶναι γνωστὸν, ὅτι οἱ ἐνεργοῦντες τὴν ὑλοτομίαν τῶν καυσοξύλων δὲν δύνανται νὰ τὴν ἐνεργήσωσι μόνοι, ἀλλὰ συνεταιρίζονται δύο ἢ τρεῖς, καὶ ὁ μὲν ὑλοτομεῖ, ὁ δ’ ἕτερος μεταφέρει τὰ καυσόξυλα πρὸς πώλησιν. Διὰ τοὺς λόγους τούτους φρονῶ, ὅτι, ἀφοῦ ἔχομεν τοὺς ὅρους «πρὸς πώλησιν διὰ τῶν ἰδίων ὑποζυγίων μεταφερόμενα», θὰ ἦτο περιττὸν καὶ μάταιον, προκειμένου μάλιστα περὶ μεταφορᾶς καυσοξύλων, νὰ ὁρίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ζώων.

§334ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν λέγει τοιοῦτόν τι τὸ νομοσχέδιον.

§335ΔΑΛΛΑΣ. Λέγει «μέχρις ἑνὸς φορτίου».

§336ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἅπαξ καθ’ ἡμέραν ἢ καθ’ ἑβδομάδα;

§337ΔΑΛΛΑΣ. Ἀσχέτως πρὸς χρονικὰς διαιρέσεις.

§338ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰσερχόμεθα ἤδη εἰς διατάξεις, αἱ ὁποῖαι βεβαίως εἶναι σπουδαιόταται καὶ πρέπει νὰ ἐφελκύσωσιν ἰδιαζόντως τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, διότι εἶναι καὶ διατάξεις ποινικαὶ καὶ διατάξεις ἁπτόμεναι τῶν στοιχειωδῶν δικαιωμάτων καὶ συμφερόντων καὶ τῶν πρωτίστων ἀναγκῶν αὐτοῦ τοῦ λαοῦ, καὶ δὴ τοῦ μᾶλλον πενομένου λαοῦ καὶ τῆς πολυπληθεστέρας ἐν παντὶ τόπῳ τάξεως. Εἰς τὰ θέματα ταῦτα βεβαίως πρέπει πολὺ νὰ προσέξωμεν, καὶ πᾶς τις θὰ ἦτο διατεθειμένος ἀμέσως ἐναντίον πάσης φορολογίας, προκειμένου περὶ καυσοξύλων, ἀποβλέπων ἰδίως εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ λαοῦ τῶν ἐπαρχιῶν, τῶν πτωχῶν τάξεων· ἀλλὰ μία ἄλλη ἰδέα εἶναι, ἡ ὁποία ἀναχαιτίζει αὐτὴν τὴν τόσον εὔλογον συμπάθειάν μας, ἡ ἰδέα μήπως πρόκειται περί κινδύνου τῶν δασῶν, ἐὰν ἀφήσωμεν ἐλευθέραν, ἐὰν ἀφήσωμεν ἀφορολόγητον τὴν ξύλευσιν· διότι δὲν πιστεύω ὅτι προεδρεύει ἐν τῷ θέματι τούτῳ ἡ ἰδέα τῆς φορολογίας, ἡ ἰδέα ἡ ταμιευτική.

§339Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ ἰδέα αὕτη νὰ κρατήσῃ.

§340ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κρατήσῃ ἰδιαζόντως ἡ ἰδέα ἡ ταμιευτική, διότι δὲν θὰ πρόκειται περὶ σπουδαίας τινὸς εἰσπράξεως.

§341Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τοιαύτην ἀστυνομίαν δασονομικὴν, ὥστε νὰ ἤμεθα βέβαιοι, ὅτι δὲν ἤθελον πωλεῖσθαι ὡς καυσόξυλα ἢ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος ὁρίζει, βεβαίως ἔπρεπε ν’ ἀφεθῇ πᾶσα ποινικὴ διάταξις, διότι ὁ σκοπὸς τῆς διατάξεως δὲν εἶναι παντάπασι ταμιευτικὸς, ὁ σκοπὸς τῆς διατάξεως εἶναι νὰ περιστείλῃ τὰς καταχρήσεις, ὁ δὲ νόμος προσδιορίζει τίνα εἴδη ξυλείας πρέπει νὰ γίνωνται καυσόξυλα, καὶ κατωτέρω ἀναγράφει τὰ εἴδη ταῦτα, ἀπεξηραμένα δένδρα, ῥάβδους, ῥίζας, ξηράδια, βλαστοὺς, κλαδία, θάμνους χωρὶς κορμῶν, καὶ κορμοὺς σκολιοὺς ἢ βεβλαμμένους, καὶ τὰ λοιπά.

§342ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ «κατακείμενα» εἶναι τὸ χειρότερον.

§343ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐδῶ, μετὰ τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν προσεδόκων, τὴν δοθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὠθούμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην καὶ τὸ καθῆκον νὰ ἐννοήσωμεν καλῶς τὸ ἀντικείμενον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θέλομεν νὰ νομοθετήσωμεν, ἵνα νομοθετήσωμεν σκοπίμως, νὰ γνωρίζωμεν πρὸς τί νομοθετοῦμεν καὶ ἐὰν αἱ διατάξεις τῶν νομοσχεδίων, τὰς ὁποίας ψηφίζομεν, φθάνουσιν εἰς τὸ σκοπούμενον, καὶ πρὸ πάντων νὰ μὴ περιερχώμεθα εἰς σύγχυσιν ἰδεῶν καὶ εἰς σύγχυσιν σκοπῶν. Καὶ εἴδετε ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ταμιευτικοῦ σκοποῦ, καὶ ὅτι, ἐὰν εἶχε βεβαιότητα ὅτι δὲν θὰ συνέβαινον καταχρήσεις, βεβαίως ἤθελεν ἀφήσει ἀπόλυτον ἐλευθερίαν, προκειμένου περὶ καυσοξύλων. Λοιπὸν ἐπιβάλλομεν τοὺς περιορισμοὺς εἰς τὰ καυσόξυλα, τοὺς ὁποίους ἐπιβάλλομεν ἐνταῦθα, ὄχι διότι θέλομεν νὰ περιορίσωμεν τὴν κατάχρησιν· μὴ δυνάμενοι νὰ περιορίσωμεν τὴν κατάχρησιν, περιορίζομεν τὸ δικαίωμα τοῦ πενομένου λαοῦ. Ἐδῶ εἶναι ἡ σύγκρουσις τῶν σκοπῶν. Δὲν δυνάμεθα νὰ περιορίσωμεν τὴν κατάχρησιν, διότι θὰ κόπτωνται ἀντὶ καυσοξύλων ἄλλα ξύλα, καὶ ἵνα περιορίσωμεν τὴν κατάχρησιν, περιορίζομεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζομεν ὡς ἀναμφισβήτητον δικαίωμα, φυσικόν, οὕτως εἰπεῖν, δικαίωμα, τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ θερμαίνηταί τις ἐκ τῶν ξηρῶν ξύλων, τὰ ὁποῖα ἔχει ἓν δάσος.

§344Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δηλαδὴ ὑλοτομία πρὸς ξύλευσιν καυσοξύλων δὲν ἐπιτρέπεται· χρησιμοποιοῦνται τὰ ξηρὰ καὶ κατακείμενα.

§345ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐπιβάλλομεν περιορισμοὺς εἰς τὰ ξηρὰ καὶ τὰ κατακείμενα, καὶ ἐπιβάλλομεν περιορισμούς, διότι φοβούμεθα τὴν κατάχρησιν καὶ διότι δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἀσφαλῆ τὴν φύλαξιν. Πρέπει νὰ τακτοποιήσωμεν καὶ ταξινομήσωμεν, οὕτως εἰπεῖν, τὰς ἰδέας ἡμῶν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, διότι εἶναι προφανεστάτη ἀλήθεια, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν φύλαξιν τῶν δασῶν, ὠθούμεθα εἰς τὰς διατάξεις ταύτας. Ἐὰν ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν φύλαξιν τῶν δασῶν ἐν Ἑλλάδι, ἐκ προχείρου παρατηρήσεως ἐπὶ τῶν προχειροτέρων στατιστικῶν πληροφοριῶν ἠθέλομεν συναγάγει, ὅτι οὐδεὶς κίνδυνος θὰ ὑπῆρχε νὰ μείνῃ ἡ Ἑλλὰς ἄνευ δασῶν, νὰ ἠλαττοῦτο τὸ κεφάλαιον, διότι ἡ κατ’ ἔτος παραγωγὴ θὰ ἦτο πλέον ἢ ἐπαρκὴς διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου· δὲν ἠθέλομεν φοβεῖσθαι παντάπασιν ἀπώλειαν κεφαλαίου. Ἀλλὰ ποῖον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον φθείρει ἐν Ἑλλάδι τὰ δάση; Εἶναι ἆρά γε ἡ κάρπωσις τῶν δασῶν, ἔστω καὶ μετά τινος καταχρήσεως; Αὐτὴ εἶναι, ἡ ὁποία ἀπειλεῖ τὴν ἀπώλειαν τοῦ κεφαλαίου; Διότι περὶ τούτου πρόκειται πάντοτε, νὰ μὴ ἀπόλλυται τὸ κεφάλαιον· ἄν ἦτο δυνατόν, κατὰ πᾶν ἔτος νὰ καταναλίσκηται τόσον ποσόν, ὅση εἶναι ἡ ἐτησία παραγωγή, δηλαδὴ ἐφ’ ὅσον αὐξάνει ὑλικῶς τὸ ποσὸν τὸ δασικόν, ἡ ξυλεία καὶ ἐν Ἑλλάδι θὰ ἔχῃ πλέον ἑκατομμυρίου κυβικῶν μέτρων παραγωγήν, μὲ ὅλην τὴν καταστροφήν, τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν τὰ δάση· διότι, ἐὰν παρατηρήσητε εἰς στατιστικάς, καὶ ἰδίως εἰς μίαν τῶν νεωτέρων στατιστικῶν τοῦ Foville, θέλετε εὕρει τὴν Ἑλλάδα κατατασσομένην μεταξὺ τῶν ἐπικρατειῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι τὸν μέσον ὅρον— ἵνα μὴ εἴπω τι περισσότερον—τῶν δασικῶν ἐκτάσεων, ἀναλόγως τῆς ὅλης ἐκτάσεως. Ἐὰν ἐξαιρέσητε τὴν Ρωσσίαν καὶ τὴν Σουηδίαν καὶ τὴν Νορβηγίαν καὶ ἓν ἢ δύο ἄλλα Κράτη, ἡ Ἑλλὰς προηγεῖται πολλῶν ἄλλων ἐπικρατειῶν ὡς πρὸς τὴν ἔκτασιν τὴν δασικήν. Καὶ δύναμαι προχείρως νὰ δώσω σημείωσιν ληφθεῖσαν ἐκ στατιστικῶν. Ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ ἐκτείνω τὸν λόγον. Καὶ ἐνῷ ἔχομεν ἔκτασιν δασικὴν ἱκανήν, ἐὰν ὑπολογίσωμεν καὶ τὸν πληθυσμόν, εὑρίσκομεν ὅτι ἡ δασικὴ ἔκτασις τῆς Ἑλλάδος ἔπρεπε νὰ ἦναι λίαν ἐπαρκής, διότι δὲν λαμβάνεται μόνον ὑπ’ ὄψιν ἡ ἔκτασις, λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν καὶ ὁ πληθυσμός. Καὶ ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸν πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος, τότε θὰ ἴδητε, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει δασικὴν ἔκτασιν μεγαλειτέραν ἴσως τῶν πλείστων ἐπικρατειῶν, αἱ ὁποῖαι ὄχι μόνον ἐπαρκοῦσιν εἰς ἑαυτὰς διὰ τῶν δασῶν των, ἀλλ’ ἔχουσι καὶ ἐξαγωγὴν.

§346ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ποίαν θέσιν ἔχει ἡ Ἑλλὰς κατ’ ἔκτασιν;

§347ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀμέσως νὰ σᾶς εἴπω. (Ἀναγινώσκει ἐκ στατιστικῶν τοῦ Foville καὶ ἄλλων καὶ ἐξ ἰδίας δημοσιευθείσης πραγματείας στατιστικὴν ἀναλογίαν πασῶν τῶν χωρῶν). Ἀλλ’ ἐνῷ κατ’ ἔκτασιν δασικήν, κατ’ ἀναλογίαν πρὸς τὴν ὅλην ἔκτασιν, ἡ Ἑλλὰς δὲν καθυστερεῖ ἐκείνων τῶν ἐπικρατειῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπαρκοῦσι διὰ τῶν δασῶν των εἰς τὸν πληθυσμὸν αὐτῶν, ὅταν ὑπολογίσητε τὴν ἀραιότητα τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος, θὰ εὕρητε ὅτι ἡ Ἑλλὰς προηγεῖται ὅλων αὐτῶν, καὶ ὅτι ἡ Ἑλλὰς πλησιάζει ἴσως πρὸς τὴν Σουηδίαν καὶ τὴν Ρωσσίαν...

§348ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Τὸ ποιὸν τῶν δασῶν νὰ μᾶς εἴπητε.

§349ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Θὰ ἔλθω καὶ εἰς αὐτό... Ἐὰν ὑπολογίσητε τὴν ἀναλογίαν τοῦ πληθυσμοῦ, —διότι ὁ πληθυσμὸς θὰ καταναλώσῃ τὸ δάσος, δὲν τὸ καταναλίσκει ἡ ἔκτασις τῆς χώρας,—θὰ ἴδητε τὴν διαφοράν. Ἡ Γερμανία ἔχει 86 κατοίκους ἐπὶ 10 ἐκταρίων. Ἡ Γαλλία ἔχει 72. Ἡ Ἑλλὰς τί ἔχει; 31. Λοιπὸν κατ’ ἀναλογίαν πληθυσμοῦ ἡ Ἑλλὰς ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ὀλιγώτερα τοῦ ἡμίσεως ἐπὶ τῆς ἀναλογίας τῆς ἐκτάσεως. Ἀλλὰ προσθέτω ἄλλο τι. Τὰ δάση τὰ ἐν Ἑλλάδι εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ χρησιμοποιήσητε, ὅπως χρησιμοποιοῦνται ἀλλαχοῦ τὰ δάση, ἵνα γίνηται κατανάλωσις αὐτῶν; Τὰ δάση τὰ ἐν Ἑλλάδι μένουσι κατὰ τὸ πλεῖστον ἀχρησιμοποίητα, πρῶτον διότι δὲν ἔχετε συγκοινωνίαν, ἡ ὁποία θὰ φέρῃ τὸν καταλανωτὴν μέχρι τῶν ὀρέων, τῶν κορυφῶν, ἵνα καταναλώσῃ τὸ δάσος, δεύτερον, διότι δὲν ἔχομεν τὴν ποιότητα τῆς ξυλείας· ὥστε, οἱανδήποτε ἐλευθερίαν καὶ ἂν ἀφήσητε εἰς τὰ κέντρα τῆς καταναλώσεως τὰ μεγαλεῖτερα, θὰ φέρητε ξυλείαν εὐρωπαϊκήν. Ὅταν λάβητε λοιπὸν αὐτὰ τὰ τρία ὑπ’ ὄψει, τὴν ἀραιότητα τοῦ πλυθυσμοῦ, τὴν ἀκαταλληλότητα τῆς ξυλείας τῆς Ἑλληνικῆς καὶ τὴν δυσκολίαν τῆς συγκοινωνίας καὶ τῆς μεταφορᾶς, θέλετε ἐκπλαγῆ βεβαίως, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ φοβώμεθα ἐξάντλησιν τοῦ δασικοῦ κεφαλαίου ἐν Ἑλλάδι ἐκ τῆς καταναλώσεως. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα καταστρέφονται. Ἀπὸ τὴν κατανάλωσιν ἆρά γε; Διόλου. Ὁσηνδήποτε καὶ ἂν κάμητε κατανάλωσιν, δὲν καταστρέφονται ἀπὸ τὴν κατανάλωσιν, Ἀπὸ τί; Ἀπὸ τὴν κατάχρησιν. Ἀπὸ ποίαν κατάχρησιν; Νομίζετε μόνον ἀπὸ τὸ κόψιμον, ἀπὸ τὴν ὑλοτομίαν; Καὶ εἰς τοῦτο ἀπατᾶσθε. Καὶ ἠπόρησα, ὅταν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος εἶπεν, ὅτι περισσοτέρα κατανάλωσις γίνεται διὰ τῶν ὑλοτομιῶν, ἐνῷ ἀκούομεν πλειστάκις καὶ συχνότατα βλέπομεν εἰς τὰς ἐφημερίδας: «ἐπυρπολήθησαν τόσαι χιλιάδες πεῦκα καὶ ἐλάται». Καὶ νὰ ἀφήσητε ὁλόκληρα χωρία νὰ κόπτωσιν ἀδιακόπως ἐπὶ ἔτη, δὲν θὰ κατορθώσητε νὰ κάμητε τὴν καταστροφήν, τὴν ὁποίαν ἡ πυρκαϊὰ ἐπροξένησεν εἰς ἓν δάσος! Μόνον λοιπὸν αἱ πυρκαϊαὶ ἐν Ἑλλάδι φέρουσιν ἢ ἀπειλοῦσι τὴν καταστροφὴν τῶν δασῶν. Μία πυρκαϊὰ εἰς δάσος ἰσοδυναμεῖ μὲ ἀπειρίαν ἄλλων καταχρήσεων.

§350ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία.

§351ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν δὲν δυνάμεθα νὰ φοβώμεθα τὴν ἔλλειψιν δασῶν ἐν Ἑλλάδι καὶ τὴν μὴ ἀνάπτυξιν αὐτῶν, ἐὰν δὲν ὑπῆρχε τὸ κακὸν αὐτὸ τῶν πυρκαϊῶν. Ἀλλ’ ὅταν λέγωμεν περὶ φυλάξεως δασῶν, ἐδῶ πλέον θὰ σᾶς εἴπω ὅτι θέλομεν νὰ ἀπατῶμεν ἡμᾶς αὐτούς. Πῶς φυλάσσονται τὰ δάση ἐν Εὐρώπῃ; Ἐλάβετε ὑπ’ ὄψιν πόσοι φύλακες ἀναλογοῦσι κατ’ ἔκτασιν εἰς τὰ Κράτη τὰ πεπολιτισμένα, ὅπου ὑπάρχει συγκοινωνία, ὑπάρχουσι δάση συμπεπυκνωμένα; Γνωρίζετε ποίας δαπάνας καταβάλλουσι τὰ Κράτη ἐκεῖνα διὰ τὴν συντήρησιν τῶν δασῶν; Ἡμεῖς θέλομεν, δαπανῶντες 144 χιλιάδας δρ. κατ’ ἔτος, νὰ εἰσπράττωμεν ἐκ δασῶν,—καὶ ποίων δασῶν; Ἑλληνικῶν δασῶν, διεσπαρμένων,—νὰ εἰσπράττωμεν 1½ ἑκατομμύριον· νὰ εἰσπράττωμεν 1½ ἑκατομμύριον καὶ νὰ δαπανῶμεν 144 χιλιάδας διὰ τὴν φύλαξιν! Καὶ νομίζομεν ὅτι ἔχομεν φύλαξιν! Ἠξεύρετε, Κύριοι, τί δαπανᾷ ἡ Γερμανία διὰ τὴν φύλαξιν τῶν δασῶν καὶ τί εἰσπράττει; Εἰσπράττει 60 ἑκατομμύρια, δαπανᾷ 37. Ὑπάρχουσι δὲ Κράτη ἐν Εὐρώπῃ, τὰ ὁποῖα δαπανῶσιν 80%. Ἀρκοῦνται νὰ ἔχωσιν 20 ἑκατομμύρια, δαπανῶντα 80. Ἀρκοῦνται νὰ ἔχωσιν 20 ἑκατομμύρια κέρδος, δαπανῶντα 80 ἑκατομμύρια. Διατὶ πράττουσι τοῦτο; Διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι πρόκειται περὶ ἀντικειμένου πολυτίμου, περὶ ἀντικειμένου, τοῦ ὁποίου ἡ διατήρησις συνδέεται μὲ τὴν ὕπαρξιν τῶν ἀνθρώπων. Ἡμεῖς τί θέλομεν; Δαπανῶμεν 144 χιλιάδας διὰ τὰ δάση, τὰ διεσκορπισμένα, τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἀποροῦμεν διατὶ καταστρέφονται τὰ δάση!

§352Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ διὰ ποίαν αἰτίαν δαπανῶμεν τόσον ὀλίγα;

§353ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι δὲν ἔχομεν.

§354Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶναι αὐτὸ μόνον.

§355ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ διατί;

§356Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διότι δὲν ἔχομεν ὄργανα, οὔτε φύλακας οὔτε διοικητάς.

§357ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλετε δὲ φύλακας 298, καὶ 50 ἀστυφύλακας, 348,— πλησιάζουσι τὸν ἀριθμὸν τῶν 400— ἵνα φυλάξωσι τὴν δασικὴν ἔκτασιν. Ἀναλογεῖ εἷς φύλαξ ἐν Ἑλλάδι ἐπὶ 20,000 στρεμμάτων δασικῆς ἐκτάσεως. Πόσην ἔκτασιν φυλάττει ὁ δασοφύλαξ ἐν Γαλλίᾳ; 230 ἑκτάρια.

§358Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ναί· ἀλλὰ ὁ φύλαξ ἐν Γαλλίᾳ δὲν εἶναι ὁ δασοφύλαξ τῆς Ἑλλάδος. Ἐκεῖνος ἠξεύρει τί φυλάττει, ὁ ἰδικός μας δὲν ἠξεύρει.

§359ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τί νὰ ἠξεύρῃ; Λοιπὸν ὁ δασοφύλαξ ἐν Γαλλίᾳ, ὅπου ἔχει τὴν συγκοινωνίαν, ὅπου πρόκειται νὰ φυλάξῃ δάσος συμπεπυκνωμένον καὶ μονοκόμματον, οὕτως εἰπεῖν, ὅπως εἶπον, ἔχει νὰ φυλάξῃ 2 χιλιάδας στρέμματα· ὁ δασοφύλαξ τῆς Ἑλλάδος πρέπει νὰ φυλάξῃ 20 χιλιάδας. Καὶ σπουδαιολογεῖτε τότε, φρονοῦντες ὅτι θὰ ἔχητε φύλαξιν δασῶν! Ὁ δασοφύλαξ θὰ περιέλθῃ καὶ θὰ μεταβῇ εἰς τὸ χωρίον ἐκεῖ, ὅπου εἶναι ὁ δεῖνα, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐχθρὸς ἐκείνου, ὁ ὁποῖος τὸν ἔστειλε τὸν δασοφύλακα ἐκεῖνον, καὶ θὰ ὑπάγῃ νὰ κόψῃ πρωτόκολλον ἐκεῖ, καὶ κατόπιν θὰ ὑπάγῃ εἰς ἄλλο χωρίον, διὰ νὰ εὕρῃ ἄλλον ἐχθρόν.

§360ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἔδωκε σημείωσιν εἰς αὐτὸν ὁ ἀποστείλας.

§361ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι τοῦ ἔδωκε σημείωσιν τοιαύτην. Ἐὰν ἐπρόκειτο ὁ δασοφύλαξ αὐτὸς νὰ ἀνακαλύψῃ ἐκείνους πράγματι, οἱ ὁποῖοι εἶναι πρόξενοι τῆς καταστροφῆς, καὶ ἐὰν ἤθελεν ἐξομολογηθῆ εἰς ὑμᾶς, θὰ σᾶς ἔλεγεν, ὅτι «μοὶ ἀναθέτετε ἓν ἔργον, τὸ ὁποῖον...»

§362ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἕκαστος χωροφύλαξ ἔχει ταρίφαν· ὅστις δώσῃ τόσον, τοῦ ἐπιτρέπεται.

§363ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. .. «Ἐφ’ ὅσον δὲ καὶ καλὰ θέλετε νὰ ἦμαι δασοφύλαξ, ἀναγκάζομαι καὶ ἐγὼ νὰ πιστεύσω, ὅτι μὲ θέλετε...»

§364ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε, κύριε συνάδελφε; Δὲν τὰ ἀναπτύσσετε καλλίτερα ἐκτενέστερον εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, διὰ νὰ μὴ ἦναι καὶ ἡ Βουλὴ κεκμηκυῖα, ὅπως σᾶς ἀκούσῃ μετὰ περισσοτέρας εὐχαριστήσεως;—διότι εἶναι πολὺ ὡραῖα αὐτά· ἔχετε τόσον καλὰ μελετήσει τὸ ζήτημα αὐτό...

§365ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ παράκλησίς μου, τὴν ὁποίαν ἠδυνάμην νὰ κάμω, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ τὰ ἀφήσω εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν· ἀλλ’ ἐπειδὴ θὰ χρησιμεύσωσιν ὅπως μελετηθῶσιν ἐγκαίρως διὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, δι’ αὐτὸ ἀναγκάζομαι νὰ ὑποβάλω τὰς παρατηρήσεις μου.

§366ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Δὲν ὑποβάλλετε τροπολογίας, ὅπου νομίζετε ὅτι χρειάζονται;

§367ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς τὸ ἀφήσωμεν. Δὲν θέλω νὰ σᾶς κουράσω. Θέλω ὅμως ἐκ προοιμίων παρακαλέσει, εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν νὰ μὴ σπεύσωμεν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 27, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν).

§368ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 12 καὶ 30′ τῆς νυκτός.