1896.03.06

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 33

Τῆς 6 Μαρτίου 1896.

(Τετάρτη)

Ὥρα 9 καὶ 20′ π. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ἐν Ἀθήναις καλαποδοποιοὶ ὑπέβαλον ἀναφορὰν περὶ ὑποστηρίξεως τῆς βιομηχανίας αὑτῶν διὰ τῆς ἐπιβολῆς βαρυτέρου δασμοῦ ἐπὶ τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων καλαποδίων. Ὁ βουλευτὴς Ἁγυιᾶς κ. Δάλλας ὑποβάλλει ἔγγραφον ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς.

§2ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ τὴν ἐπίσημον ἀλληλογραφίαν, τὴν σχετιζομένην πρὸς τὰ αἴτια, διὰ τὰ ὁποῖα τῷ 1890 ἀπεμακρύνθη ἐκ Κωνσταντινουπόλεως ὁ ἰατρὸς κ. Γ. Καραπαναγιώτης, καὶ πρὸς τὰς ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐνεργείας τῆς Πρεσβείας καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν σχέσει πρὸς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, παρακαλῶ νὰ κατατεθῇ ὡσαύτως καὶ ἡ ὑπ’ ἀριθ. 267 ἀπὸ 5 Μαΐου 1880 ἔκθεσις τοῦ ἐν Ἀδριανουπόλει Προξενείου, μεθ’ ὅλων τῶν σχετικῶν ἐγγράφων.»

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἔχει τὸν λόγον.

§4Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἀπὸ τῆς παρελθούσης Δευτέρας, κύριοι Βουλευταὶ, ἀρξαμένης τῆς συνεδριάσεως, ᾐτησάμην τὸν λόγον παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, ὅπως λάβω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν ζητηθείσας παρ’ ἀξιοτίμων συναδέλφων πληροφορίας, ἀπαντῶν εἰς τὰς γενομένας παρ’ αὐτῶν ἐπερωτήσεις, εἰσαγάγω δὲ καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου· ἀλλὰ παρεμπεσόντος τοῦ ἐπεισοδίου τῆς συζητήσεως περὶ κανονισμοῦ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, δὲν μοὶ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ λάβω τὸν λόγον, οὔτε ὁ κ. Πρόεδρος μὲ ἐκάλεσε. Σπεύδω σήμερον νὰ πράξω τοῦτο, καὶ ἄρχομαι ἀπὸ τοῦ δευτέρου. Τὸ Πανεπιστήμιον, κύριοι Βουλευταὶ, ὡς γινώσκετε, διέπει προσωρινὸς ὀργανισμὸς, ἐπὶ τῆς Ἀντιβασιλείας κατὰ τὸ 1837 νομοθετηθείς. Τὸ διάταγμα ἐκεῖνο εἶναι νόμος προσωρινὸς, διὰ τοῦ ὁποίου κανονίζονται ἡ λειτουργία καὶ πᾶσαι αἱ σχέσεις τοῦ Πανεπιστημίου. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ ἐκδοὺς τὸ νόμου κῦρος ἔχον Β. Διάταγμα, ὡς βλέπετε, ὠνόμασε τοῦτο προσωρινὸν ὀργανισμὸν, διότι βεβαίως δὲν εἶχεν ὅ,τι κατὰ τὸν νομοθέτην ἔδει νὰ ἔχῃ, ὅπως λάβῃ τὴν σφραγῖδα τῆς τελειότητος, ὥστε νὰ ἦναι εἷς διαρκὴς τοῦ Πανεπιστημίου ὀργανισμός. Τετράκις δ’ ἀπὸ τῆς συστάσεως αὐτοῦ ἐγένετο ἀπόπειρα πρὸς θεραπείαν καὶ συμπλήρωσιν τοῦ προσωρινοῦ τούτου ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, ἰδίως δὲ ἡ σπουδαιοτέρα πασῶν εἶναι ἡ κατὰ τὸ 1860 ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Θρασυβούλου Ζαΐμη, Ὑπουργοῦ τότε τῆς Ἐκπαιδεύσεως· ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοῦ 1844 ἀκόμη, ὑπουργοῦντος τοῦ μακαρίτου Σπυρίδωνος Τρικούπη, ἐγένετο ἀπόπειρα πρὸς ψήφισιν ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ ὁ κ. Βαλασόπουλος κατόπιν καὶ εἴ τις ἄλλος, νομίζω, τὴν αὐτὴν ἐποιήσαντο ἀπόπειραν, ἀλλὰ ἕνεκα περιστάσεων δὲν κατωρθώθη νὰ ψηφισθῇ ὁ ὁριστικὸς ὁ κανονισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου· ἀπὸ δὲ τοῦ βήματος τούτου συχνάκις κατὰ τὰς τελευταίας βουλευτικὰς περιόδους ἠγέρθησαν διαμαρτυρίαι κατὰ πολλῶν διατάξεων τοῦ ὑπάρχοντος προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ καὶ θερμαὶ εὐχαὶ περὶ συμπληρώσεως αὐτοῦ. Τὸ Πανεπιστήμιον, κύριοι Βουλευταί, ὡς γινώσκετε, εἶναι ὁ πνευματικὸς τοῦ Πανελληνίου λαμπτὴρ, ὁ σελαγίζων τὸ ἐθνικὸν φῶς πανταχοῦ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, εἶναι ὁ λουτὴρ, ἐν ᾧ ὁλόκληρος ἡ ἀναγεννηθεῖσα Ἑλλὰς ἐλούσθη καὶ λούεται διαρκῶς, τῶν γενεῶν παρερχομένων, τὸ τῆς ἐθνικῆς παλιγγενεσίας λουτρόν. Τοσοῦτον δὲ συνδέει τὴν σήμερον ἀναγεννηθεῖσαν Ἑλλάδα πρὸς τὴν ἀρχαίαν ἡ μυστηριώδης αὕτη, ἡ διὰ τῆς κλίμακος τῶν αἰώνων τῆς δουλείας μυστηριωδῶς περισωθεῖσα, ἐθνικὴ ἰδέα, ἡ ἔνστικτος ἀπὸ φυλετικοῦ χαρακτῆρος τοῦ Ἑλληνισμοῦ πρὸς τὴν παιδείαν, ὥστε αὐτοὶ οἱ γίγαντες, οἱ ἐλευθερώσαντες τὴν πατρίδα, καταλιπόντες τὸ ξίφος ἀνέλαβον τὴν σκαπάνην, ὅπως ἀνιδρύσωσι τὸ Πανεπιστήμιον ἅμα τῇ παλιγγενεσίᾳ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους διὰ τῆς ἀπελευθερώσεως τοῦ τμήματος τοῦ ἐλευθερωθέντος· αὐτοὶ δὲ οἱ λογάδες ἄνδρες, οἱ ἐν αὐτῷ κληθέντες τὸ πρῶτον, ὅπως διδάξωσιν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ἢ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν, ἦσαν ἀγωνισταί, μετασχόντες ἀμέσως ἢ ἐμμέσως τοῦ ἀγῶνος. Ἀλλὰ πλὴν τούτου τὸ Πανεπιστήμιον ἐχρησίμευσεν ὡς ὁ μυστηριώδης δεσμὸς, ὁ ὁποῖος συνέδεσε καὶ συνδέει τὸ Πανελλήνιον. Ἐν αὐτῷ συνέρχονται ἀπὸ πάσης ἐσχατιᾶς, ἀπὸ πάσης γωνίας Ἑλληνικῆς γῆς, οἱ Ἑλληνόπαιδες, καὶ μυοῦνται τὰ γράμματα, τὴν γλῶσσαν, τὴν ἐπιστήμην τὴν Ἑλληνικὴν, καὶ μορφούμενοι οὕτω τὸν χαρακτῆρα διὰ τοῦ ἐθνικοῦ ἰδανικοῦ, καὶ τὴν λαμπάδα τοῦ πατριωτισμοῦ ἀνάπτοντες, μεταφέρουσιν αὐτὸ τὸ πῦρ τῆς ἐθνικῆς ἰδέας πανταχοῦ. Αἱ πρὸς τὸ ἔθνος ὑπηρεσίαι, αἱ πρὸς τὸ Πανελλήνιον, τὰς ὁποίας παρέσχε τὸ Πανεπιστήμιον, ἐξηγοῦσι προδήλως τὴν θερμὴν ἀφοσίωσιν, τὴν μεγάλην στοργὴν, τὴν ὁποίαν ἐξεδήλωσεν ὄχι μόνον ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία, ὄχι μόνον ἡ πεφωτισμένη Ἑλληνικὴ κοινωνία, ὄχι μόνον τὸ Κράτος, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ ἀμαθὴς λαὸς, μέχρι τοῦ κουρέως, μέχρι τοῦ ἀποχειροβιώτου. Βλέπετε, ἔχομεν πλεῖστα τοιαῦτα μαρτύρια, ὅτι ἀποθνήσκοντες ἄνθρωποι ἀποχειροβίωτοι ἀφῆκαν τὸν ὀβολόν των εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ὡς εἰς ἱερὸν καὶ ἅγιον ἐθνικὸν τέμενος, ὡς εἰς ἐθνικὸν προσκύνημα. Εἶναι τῷ ὄντι τοῦτο ἐκδήλωσις ἐνστίκτου φυλετικοῦ μεγάλου χαρακτῆρος τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ τὸ Πανεπιστήμιον, ἐπαναλαμβάνω, πλὴν τῶν πρὸς τὸ ἔθνος ὑψίστων ὑπηρεσιῶν, παρέσχεν οὐχ ἧττον βαρυσημάντους, ἀνεκτιμήτους ἐκδουλεύσεις καὶ εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰς τὴν ἀρτιπαγῆ Ἑλληνικὴν κοινωνίαν, τὴν ἀπελευθερωθεῖσαν· διότι τί θὰ ἦτο τὸ Κράτος ἄνευ τῆς λειτουργίας τοῦ Πανεπιστημίου, ἄνευ τῆς ἐργασίας τοῦ πανδιδακτηρίου τούτου, ἐν ᾧ πάντες οἱ ἰθύντορες τῆς Κυβερνήσεως, πάντες οἱ τοὺς διαφόρους κλάδους τῆς ὑπηρεσίας ἀναλαβόντες, οἱ τὴν Δικαιοσύνην, οἱ τὴν Ἐκκλησίαν, οἱ τὴν Διοίκησιν, οἱ τὴν Πολιτείαν, πάντες οἱ πολιτευταὶ, ἐκεῖθεν ἤντλησαν τὰς δυνάμεις, διὰ τῶν ὁποίων ἀνέλαβον τοὺς οἴακας τῆς Πολιτείας καὶ διηύθυναν τὴν Πολιτείαν; Μεγίστας ὡσαύτως ὑπηρεσίας παρέσχε τὸ ἀνώτατον ἐκπαιδευτικὸν ἵδρυμα καὶ πρὸς τὴν κοινωνίαν, τὴν ἐν ἐσχάτῃ πνευματικῇ πενίᾳ διατελοῦσαν μετὰ τὸν μέγαν ἀγῶνα. Οἱ ἱερεῖς, οἱ ἱεροκήρυκες, οἱ ἀρχιερεῖς, οἱ διδάσκαλοι, οἱ ἔμποροι καὶ πάντες οἱ ἐν τῇ κοινωνίᾳ δράσαντες ἐμορφώθησαν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Ἂν ἀφαιρέσητε τὴν πνευματικὴν ἐργασίαν τοῦ Πανεπιστημίου, ἡ νεωτέρα Ἑλληνικὴ κοινωνία βεβαίως ἤθελεν ἀποδειχθῆ ἀνεπαρκῶς ἔχουσα πρὸς τὴν σταδιοδρομίαν αὐτῆς, ἐλλιπεστάτη. Τοιοῦτον λοιπὸν εἶναι τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον. Τὸ Πανεπιστήμιον παρέσχε τῷ ὄντι μεγίστας ὑπηρεσίας εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ εἰς τὸ Κράτος, τὸ ἀρτισύστατον, τὸ Ἑλληνικὸν, ἀλλὰ καὶ ὑπόσχεται νὰ παράσχῃ, διότι, μεθ’ ὅλας τὰς γενομένας κατ’ αὐτοῦ αἰτιάσεις, μεθ’ ὅλας τὰς κατ’ αὐτοῦ μεμψιμοιρίας, ἐξακολουθεῖ νὰ ᾖναι θεμέλιον ἐπιστημονικῆς μορφώσεως καὶ ἐπιστημονικῆς προαγωγῆς τῆς Ἑλλάδος. Κατὰ τὸ βαρυσήμαντον δὲ ἀξίωμα, ἡ ἐπιστήμη εἶναι ἡ δύναμις ἐν τῇ νεωτέρᾳ κοινωνίᾳ. Ἀλλ’ ἐνῷ τοιοῦτον ἐφάνη τὸ Πανεπιστήμιον, καὶ ἐκίνησε καὶ τὸν θαυμασμὸν καὶ τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ Κράτους, ἐν τῇ ἐξελίξει τῶν ἐργασιῶν του ἔδειξεν ἀτελείας πανθομολογουμένας, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ σπεύσωμεν νὰ θεραπεύσωμεν. Καὶ τὸ ζήτημα περὶ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν μαθητῶν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, καὶ τὸ κεφάλαιον περὶ ἐξετάσεων αὐτῶν, καὶ τὸ περὶ ὑφηγητῶν σύστημα, καὶ τὸ περὶ ἐκτάκτων καθηγητῶν καὶ ἐν τῇ διδασκαλίᾳ καὶ ἐν τῇ διαιρέσει τῶν Σχολῶν, ἀνωμολόγησαν διὰ μακρᾶς πείρας, κατὰ τὰς τελευταίας μάλιστα δύο δεκαετηρίδας, ἐλλείψεις, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ σπεύσωμεν νὰ θεραπεύσωμεν ἐκ τῶν ἐνόντων. Εὐθὺς ὡς ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ κληθῶ ἐπὶ τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου, ἀνέλαβον ἐν ἐνδελεχεῖ μελέτῃ τὴν σοβαρὰν ταύτην ἐργασίαν, ὅπως συντελέσω διὰ τῶν ἀσθενῶν μου δυνάμεων, ἵνα ἐπιτευχθῇ ὀργανισμὸς πάγιος, θεραπεύων τὰς ἀτελείας τὰς ὁποίας ὁ χρόνος καὶ ἡ πεῖρα ἐνέδειξαν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Καὶ πρῶτον μὲν ἐκάλεσα αὐτὰς τὰς Σχολὰς τοῦ Πανεπιστημίου, ἵνα γνωμοδοτήσωσιν ἐπὶ ὡρισμένων θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἔταξα αὐταῖς, καὶ ἐφ’ ὅσων ἄλλων ἐξ ἰδίας αὐτοβουλίας ἢ πρωτοβουλίας ἤθελον κρίνει χρήσιμον καὶ ἀναγκαῖον νὰ μοὶ παράσχωσι τὰ φῶτά των. Ὁμολογουμένως δὲ αἱ Σχολαὶ, μετὰ σύντονον ἐργασίαν καὶ ἐπιμελῆ μελέτην, ἀνεκοίνωσαν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τὰς γνώμας αὐτῶν, τὰς ὁποίας ἔσπευσα ἀμέσως νὰ δημοσιεύσω διὰ τῶν ἐφημερίδων, ὥστε τὸ ζήτημα νὰ γένηται ἀντικείμενον γενικῆς μελέτης, καὶ πᾶς, ὅστις ἔχει νὰ συμβουλεύσῃ κἄτι τι πρὸς βελτίωσιν τοῦ Πανεπιστημίου, νὰ μὴ ἔχῃ λόγον νὰ ἀρνηθῇ. Μετὰ τοῦτο συνεκάλεσα ἐπιτροπὴν, τὴν ὁποίαν ἀπετέλεσαν εἷς ἐξ ἑκάστης Σχολῆς ἐκ τῶν μᾶλλον ἐμπείρων καὶ σοφῶν καθηγητῶν μεταξὺ τῶν συναδέλφων αὐτῶν, μετ’ αὐτῶν συνεκάλεσα καὶ δύο ἐγκρίτους νομομαθεῖς καὶ τὸν ἔφορον τῆς Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης, καὶ οὕτω συνεκροτήθη σοβαρὰ ἐπιτροπή, ἐν τῇ ὁποίᾳ συνεζητήσαμεν πάσας τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ὑπέβαλον αἱ τέσσαρες τοῦ Πανεπιστημίου Σχολαί, καὶ ἐπὶ τέλους ἤλθομεν εἰς ἓν συμπέρασμα, καὶ κατόπιν συνηρμολογήσαμεν ἓν πλῆρες νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖται ἐκ κεφαλαίων, ἐν οἷς κανονίζονται ἅπαντα τὰ τοῦ Πανεπιστημιακοῦ ὀργανισμοῦ, ἐτηρήσαμεν δὲ καὶ ἐκ τοῦ νῦν ἰσχύοντος προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ πάσας τὰς διατάξεις, αἵτινες ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ἀπεδείχθησαν ὀρθαὶ καὶ χρήσιμοι. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θίγει καὶ βελτιοῖ τὸ ζήτημα τῆς κατατάξεως τῶν μαθητῶν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, τάσσον ἐξετάσεις πρακτικὰς τῶν ἀπολυομένων ἀπὸ τῶν Γυμνασίων. Διὰ τοῦ θεσμοῦ τούτου θέλομεν καὶ τὰ Γυμνάσια βελτιώσει καὶ τὸ Πανεπιστήμιον καταστήσει χρησιμώτερον, ἀναγκάζοντες τοὺς ἐγγραφομένους ἐν αὐτῷ φοιτητὰς νὰ γίνωνται τελειότεροι ἐν τοῖς μαθήμασι. Δεύτερον βελτιοῖ τὸν θεσμὸν τῆς ὑφηγεσίας, καὶ ἀνασυνιστᾷ τὸν θεσμὸν τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, διότι ἀπὸ τῶν δύο τούτων τάξεων μετὰ δοκιμασίαν ἐν διδασκαλίᾳ καὶ συγγραφαῖς πρόκειται νὰ στρατολογῶμεν ἑκάστοτε τοὺς καθηγητάς. Ἐπρονοήσαμεν πάσει δυνάμει νὰ βελτιώσωμεν καταλλήλως τοὺς θεσμοὺς τούτους, ἵνα παράσχωμεν φυτώριον, ἵνα ἀντλῶμεν ἑκάστοτε τοὺς ἐπιστήμονας, δι’ ὧν μέλλουσι νὰ πληρῶνται αἱ ἑκάστοτε χηρεύουσαι καθηγητικαὶ ἕδραι τοῦ Πανεπιστημίου. Ἐκανονίσαμεν τὰς Σχολὰς, ἀντὶ τεσσάρων, εἰς πέντε, διαιρέσαντες τὴν Φιλοσοφικὴν Σχολὴν καὶ δόντες αὐτοτέλειαν πλήρη εἰς τὴν Σχολὴν τῶν φυσικομαθηματικῶν ἐπιστημῶν· διότι, ὡς σᾶς εἶπε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πρὸ καιροῦ ἐσκέφθη ἡ Κυβέρνησις, ὅπως τὴν ῥοπὴν, ἣν ἔχουσιν οἱ Ἑλληνόπαιδες πρὸς τὰς θεωρητικὰς ἐπιστήμας, τρέψωμεν ἐπὶ τὸ πρακτικώτερον, ὑποβοηθοῦντες εὐσκόπως τὰς πρακτικὰς ἐπιστήμας. Ἐπιζητοῦμεν δὲ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ γενικοῦ τούτου μέτρου ἀπὸ τοῦ Πανεπιστημίου, καθιστῶντες αὐτοτελῆ καὶ ἀνυψοῦντες οὕτω τὴν Φυσικομαθηματικὴν Σχολήν. Πρὸς τὸν αὐτὸν γενικὸν σκοπὸν ἐτροποποιήσαμεν τὴν Πολυτεχνικὴν Σχολὴν, καὶ ἐν τῷ ὑποβληθέντι ἀρτίως καὶ μελετωμένῳ ὑπὸ τῆς ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς ὀργανισμῷ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως διῃρέσαμεν τὴν γυμναστικὴν ἐκπαίδευσιν εἰς πρακτικὰ καὶ θεωρητικὰ Γυμνάσια, καὶ ἐφθάσαμεν μέχρι τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων, ἐν οἷς ἐκανονίσθη νὰ διορίζηται ἑλληνοδιδάσκαλος διδάκτωρ τῶν φυσικῶν ἐπιστημῶν. Ἠλεγξάν τινες τὸ ὄνομα τῶν πρακτικῶν Γυμνασίων, ἰσχυρισθέντες ὅτι ἐν Γερμανίᾳ ταῦτα καλοῦνται Realschulen, ἤτοι πραγματικὰ Γυμνάσια· ἀλλ’ ἡμεῖς εἴμεθα Ἕλληνες, ἡ ἑλληνικὴ λέξις ἔχει τὴν δύναμιν νὰ δίδῃ εἰς τοὺς ξένους τὰς λέξεις καὶ τοὺς ὅρους. Καὶ οἱ Γερμανοὶ καὶ οἱ Βέλγαι καὶ οἱ Ἄγγλοι καὶ οἱ Γάλλοι τὰς ἀνακαλύψεις των καὶ τοὺς ἐπιστημονικοὺς ἐν γένει ὅρους πλάττουσι δι’ ἑλληνικῶν λέξεων, διότι οὐδεμία γλῶσσα ἔχει τοιαύτην παραστατικὴν καὶ κυριολεκτικὴν δύναμιν, ὅσον ἡ Ἑλληνική. Ἡμεῖς ἠκολουθήσαμεν τὴν Ἀριστοτελικὴν φιλοσοφίαν. Ὁ Ἀριστοτέλης διαιρεῖ τὴν ψυχὴν εἰς γνωστικὸν καὶ πρακτικὸν, καὶ ἡμεῖς ὠνομάσαμεν πρακτικὰ Γυμνάσια τὰ μεταδίδοντα πρακτικὰς γνώσεις, δηλαδὴ τὰς ἐμπειρικὰς ἐπιστήμας. Ταῦτα εἶναι τὰ κεφάλαια, εἰς τὰ ὁποῖα ἐδώσαμεν ἰδίως μεγάλην προσοχὴν, καὶ τοιαῦται ἐν μεγάλαις γραμμαῖς αἱ περὶ παιδείας τῶν Ἑλληνοπαίδων γνῶμαι ἡμῶν. Γινώσκοντες πόσον εἶναι ἐπὶ τοῦ παρόντος πεπυκνωμένη ἡ νομοθετικὴ ἐργασία κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον, δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι, ἂν κατορθωθῇ νὰ συνεχισθῇ ἡ ἐργασία τῆς Βουλῆς μετὰ τὰς ἑορτὰς τοῦ Πάσχα, οἱ κύριοι Βουλευταὶ θὰ θελήσωσι νὰ συζητήσωσι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ μετὰ τὴν προσήκουσαν μελέτην ψηφίσωσιν αὐτό. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι δὲν θὰ κατορθωθῇ τοῦτο, καὶ δὲν κατορθωθῇ νὰ συνέλθῃ μετὰ τὸ Πάσχα ἡ Βουλή, παραδίδεται τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν δημοσιότητα, τιθέμενον ὑπὸ τὴν ἄνετον μελέτην τῶν κυρίων Βουλευτῶν καὶ ἄλλων ἐκτὸς τῆς Βουλῆς λογίων καὶ ἁρμοδίων. Ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τόσον σοβαρὰν καὶ ἐθνωφελῆ ἐργασίαν, παρακαλῶ δὲ καὶ τὸ Προεδρεῖον νὰ συστήσῃ εἰδικὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις νὰ μελετήσῃ κατὰ τὸ διάλειμμα τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Διότι, μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν χθὲς οὐχὶ εὐπρεπῶς, φρονῶ ὅτι ὁ ὀργανισμὸς τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ ὁ ὀργανισμὸς, ὃν σήμερον ὑποβάλλω, τοῦ Πανεπιστημίου, καταρτισθέντες μετὰ μελέτην ὥριμον, θέλουσι δώσει τροπὴν ἐπὶ τὰ βελτίω εἰς τὴν παιδείαν τοῦ ἔθνους καὶ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ τόπου καὶ εἰς τὴν ὑλικὴν τῆς κοινωνίας προαγωγὴν, καὶ θέλουσι συντελέσει κατὰ ποικίλας ὄψεις εἰς τὴν εὐημερίαν τοῦ ἔθνους. Διὰ τοῦτο εἶναι τὸ θέμα ἄξιον μεγίστης προσοχῆς. Ἡ ἐπιστήμη, κατὰ μέγα φιλοσοφικὸν ἀξίωμα νεωτέρου πολιτειολόγου, εἶναι δύναμις, ἡ δὲ δύναμις εὐημερία τοῦ λαοῦ. Διὰ τοῦτο βεβαίως προδήλως τὸ θέμα εἶναι ἄξιον μεγίστου ἐνδιαφέροντος τοῦ Κοινοβουλίου, πρὸς ὃ ἐν συγκινήσει συνιστῶ τὸ εἰσαγόμενον σήμερον νομοσχέδιον. Νῦν σπεύδω νὰ ἀνακοινώσω ὅ,τι προχθὲς δὲν ἠδυνήθην ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων τῶν ἀξιοτίμων κυρίων Βουλευτῶν. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαμῶν βουλευτὴς κ. Φλέσσας ἐζήτησε τὴν κατάθεσιν ἐγγράφων περὶ σκανδαλώδους τινὸς ὑποθέσεως ἐν τῷ Σχολαρχείῳ Καλαμῶν. Ἀμέσως ἔσπευσα νὰ ζητήσω πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι ἔφθασαν τὴν 28 παρελθόντος ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ Ὑπουργείου. Ἐκ τῶν ληφθέντων ἐγγράφων προκύπτει, ὅτι εἶχε γείνῃ καταγγελία τοῦ σχολάρχου κατά τινος ἑλληνοδιδασκάλου. Εἶχον διατάξει τὸν γυμνασιάρχην νὰ ἐνεργήσῃ ἀνάκρισιν καὶ πληροφορήσῃ τὸ Ὑπουργεῖον. Ὑπέβαλε τὰ ἔγγραφα, καὶ ὁ κ. γυμνασιάρχης καὶ ὁ κ. σχολάρχης μοὶ γράφουσιν, ὅτι ἐπῆλθε μετὰ τὴν ἔριδα πλήρης νῦν ἁρμονία μεταξὺ τοῦ προσωπικοῦ. Ἐγὼ δὲν ἀπεφάνθην εἰσέτι ἐπὶ τοῦ ἐπεισοδίου, ἀλλὰ τὸ Σχολαρχεῖον ἐξακολουθεῖ νὰ λειτουργῇ κανονικῶς, διότι ἐπῆλθεν ἁρμονία μεταξὺ τῶν διδασκάλων, ἐξακολουθούντων ἐπιμελῶς τὸ ἔργον αὐτῶν. Μετὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καθυποβάλω πληροφορίας, τὰς ὁποίας οἱ ἀξιότιμοι Βουλευταὶ Ἄρτης, Κεφαλληνίας καί τινες ἄλλοι ἐζήτησαν, περὶ τοῦ ἀναλισκομένου κηροῦ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, περὶ τῶν εἰσοδημάτων καὶ τῶν εἰσφορῶν τῶν ἱερῶν Μονῶν, καὶ περὶ τοῦ εἰσοδήματος τῶν ἱερῶν Μονῶν, τῶν ἐχουσῶν ὀλιγωτέρους τῶν ἑπτὰ μοναχῶν.

§5ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τυπωθῶσι.

§6ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι πλήρεις· δὲν περιέχουσιν ὅ,τι ἐζήτησα.

§7Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἀφοῦ ἴδητε τὰ κατατεθέντα ἔγγραφα, τότε, ἐὰν λείπῃ τι, ζητεῖτε συμπλήρωσιν. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω ἔγγραφα, ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Λοκρίδος. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐζήτησε πίνακα, ἐμφαίνοντα τοὺς ὑποστάντας ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις κατὰ μῆνα Σεπτέμβριον ἐν τοῖς Γυμνασίοις Ἀθηνῶν. Τοιοῦτοι εἶναι 47, καὶ 21 οἱ λαβόντες τὴν ἄδειαν νὰ ὑποστῶσι τοιαύτας. Πλὴν τοῦ πίνακος τούτου κατατίθημι καὶ τὰς τέσσαρας ἐκθέσεις τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, τοὺς ὁποίους εἶχον παρακαλέσει νὰ ἐπισκεφθῶσιν ἕκαστος ἀνὰ ἓν Γυμνάσιον. Ἐπίσης κατατίθημι τὰς πληροφορίας, ὅσον ἀφορᾷ τὰ Σχολαρχεῖα, μετὰ ὀνομαστικοῦ καταλόγου. Ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει τοῦ αὐτοῦ κ. Βουλευτοῦ προσεκόμισα πρὸς τὴν Βουλὴν τὸν φάκελλον τὸν ἀφορῶντα εἰς τὴν ἀπόλυσιν τοῦ πρώην διευθυντοῦ τοῦ Διδασκαλείου Λαρίσης κ. Θεμ. Μιχαλοπούλου. Ὁ αὐτὸς Βουλευτὴς ἐπηρώτησε καὶ περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ Πρακτικοῦ Λυκείου Ἀθηνῶν. Ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει ταύτῃ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἢ καὶ ἄλλου συναδέλφου του, τὴν ἑπομένην παρεκάλεσα τὸν καθηγητὴν τοῦ Πανεπιστημίου κ. Χατζηδάκην, λίαν ἁρμόδιον διὰ τὴν ἐπιθεώρησιν τοῦ Πρακτικοῦ Λυκείου, ὅπως ἐνεργήσῃ τὴν ἐπιθεώρησιν καὶ μοὶ ὑποβάλῃ τὰς παρατηρήσεις αὐτοῦ· μοὶ ὑπέβαλε δὲ χθὲς ἔκθεσιν, ἐν ᾗ ἀναφέρει, ὅτι πάντες οἱ καθηγηταὶ ἐκπληροῦσιν ἀνελλιπῶς τὰ καθήκοντα αὐτῶν, καὶ ὅτι ἡ διδασκαλία γίνεται κατὰ τρόπον ἁρμόζοντα, εὐμέθοδος καὶ καρποφόρος. Ἐπίσης, ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει τοῦ αὐτοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, ὑποβάλλω πίνακα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν προσελθόντων εἰς προαγωγικὰς ἐξετάσεις δημοδιδασκάλων. Ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει τοῦ αὐτοῦ κ. Βουλευτοῦ ἀναγινώσκω ἔγγραφον τοῦ διευθυντοῦ τοῦ ἀρχείου τοῦ Ὑπουργείου, ἑνὸς γραφέως, περιγράφοντος τὴν ἐλεεινὴν κατάστασιν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐζήτησε νὰ προσαγάγω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἐκθέσεις ἐπὶ τῶν ἐξετάσεων τῶν Διδασκαλείων Ἀθηνῶν καὶ Λαρίσης· ἀλλ’ ἐκ τοῦ ἐγγράφου τούτου τοῦ ὑπαλλήλου τοῦ ἀρχείου ἀποδεικνύεται ἡ ἐλεεινὴ κατάστασις, εἰς ἣν περιῆλθε κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη τὸ ἀρχεῖον τοῦ Ὑπουργείου, τὴν ὁποίαν παρετήρησα, ἅμα ἀναλαβὼν τὴν διεύθυνσιν αὐτοῦ, ἀλλὰ, μεθ’ ὅλας μου τὰς προσπαθείας, δὲν κατωρθώθη εἰσέτι ἡ τακτοποίησις αὐτοῦ. Πλεῖστα ἔγγραφα ἔχουσι διασπαρῆ κατὰ τὰ τμήματα καὶ ἀποτελοῦσι σωροὺς ἐν αὐτοῖς, ἔχει ἀνεπάρκειαν τὸ γραφεῖον τοῦτο προσωπικοῦ, καὶ διευθύνεται μέχρι τοῦδε ὑπὸ ἑνὸς ἐπιμελοῦς γραφέως, ὁ ὁποῖος ὅμως ἀδύνατον μόνος νὰ ἐπαρκέσῃ. Οὐδεὶς τῶν ὑπαλλήλων γνωρίζει τὸν μηχανισμὸν τῆς ὑπηρεσίας τῆς ταξινομήσεως τοῦ ἀρχείου, ὅπως παράσχῃ αὐτῷ συνδρομήν, καὶ εὑρισκόμεθα πρὸ δυσκολίας ἀνυπερβλήτου, μὴ εὑρίσκοντες τὰ ἔγγραφα πάντα κατατεθειμένα εἰς τὰς θυρίδας· ἐζήτησα ἔγγραφα ἀφορῶντα τὰς πράξεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος, ὡς Ὑπουργοῦ, καὶ οὐδεμία πρᾶξις εὑρέθη ἐξ ἐκείνων, δι’ ὧν ἀπεφασίζοντο αἱ κατὰ χιλιάδας ἐνεργηθεῖσαι παρ’ αὐτοῦ μεταβολαί. Ὑπάρχει νόμος, καθ’ ὃν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως δὲν δύναται νὰ φέρῃ μεταβολὴν ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν λειτουργῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἂν μὴ γνωμοδοτήσῃ περὶ τούτου τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον· ὁ νόμος οὗτος ἐνομοθετήθη μόνον, ἵνα καλύπτῃ πλαστῶς τὴν εὐθύνην τοῦ Ὑπουργοῦ, εἶναι δὲ παράδοξον, πῶς τοιαύτη κωμική, οὕτως εἰπεῖν, ἐγγύησις ἐζητήθη· διότι εἶναι δυνατόν ποτε, κ. Βουλευταί, ὁ κ. Καρολίδης ἢ ὁ κ. Μιστριώτης νὰ γνωμοδοτήσωσιν εἰλικρινῶς καὶ ἐν συνειδήσει ἐπὶ 2,000 μεταβολῶν, ἐνεργουμένων ἐντὸς δέκα ἡμερῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, χωρὶς νὰ γνωρίζωσι τὰς ἰδιότητας, τὴν ἱκανότητα, τὴν ἐπιμέλειαν ἢ τὴν χρηστότητα τῶν διδασκάλων, περὶ τῆς τύχης τῶν ὁποίων γνωματεύουσι; Φαντάζεσθε τί νόμος εἶναι οὗτος, καὶ ὁποίαν παρέχει ἐγγύησιν περὶ βελτιώσεως τοῦ κλάδου τούτου! Πᾶσαι αἱ μεταβολαὶ ἐγένοντο καὶ γίνονται κατ’ ἔτος ὑπὸ τοιαύτην ἐγγύησιν· ἐγένοντο συνεπεία γνωμοδοτήσεως ὑπαλλήλων οὔτε ἐπιθεωρούντων τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, οὐδὲ γινωσκόντων οὐδὲν περὶ αὐτῶν. Πῶς θὰ ἀναγκάζητε ἕνα καθηγητὴν τοῦ Πανεπιστημίου νὰ ὑπογράφῃ τοσαύτας πράξεις καὶ νὰ γνωμοδοτῇ περὶ προσώπων ἀγνώστων αὐτῷ παντελῶς; Ἐζητήσαμεν λοιπὸν παρὰ τῆς ὑπηρεσίας πράξεις τοιαύτας, δυνάμει τῶν ὁποίων ἐνηργήθησαν αἱ μεταβολαὶ ὑπὸ τοῦ κ. Εὐταξία, ὡς Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ δὲν εὕρομεν καμμίαν, μετὰ πολυήμερον ἔρευναν. Ἀλλὰ τί, νομίζετε, μετὰ μικρὸν ἀνεκαλύφθη; ὅτι ὁ κ. Εὐταξίας, ἀποχωρήσας τοῦ Ὑπουργείου, παρέλαβε μεθ’ ἑαυτοῦ ταῦτα τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα καὶ τὰ εἰσήγαγε κατόπιν εἰς τὴν Βουλήν, ὅταν συνήφθη ἡ φοβερὰ ἐκείνη γιγαντομαχία μεταξὺ τοῦ ἐκ Κυθήρων Βουλευτοῦ καὶ τοῦ κ. Εὐταξία κατὰ τὸ σωτήριον ἔτος 1893. Τότε ὁ ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴς ἐξετραγώδησε διὰ γλώσσης ὁμοίας τῇ χθεσινῇ τὰς πράξεις τοῦ τότε Ὑπουργοῦ κ. Εὐταξία. Παρέλαβε δὲ οὐχὶ ἀντίγραφα, ἀλλ’ αὐτὰ τὰ πρωτότυπα, ὡς ὁ ἴδιος ὁμολογεῖ ἀγορεύων, ὅτι αἱ πράξεις φέρουσι τὰς ὑπογραφὰς τῶν μελῶν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου. Ἰδού, παρατίθημι καὶ ἀπόσπασμα τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Εὐταξία περὶ τούτου.

§8ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀναγνώσατέ το.

§9Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. (ἀναγινώσκει). «Δυστυχῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἀντὶ τούτων, μᾶς προσήγαγε τὰ σχέδια αὐτῶν, τὰ ἄνευ μονογραφῆς. Εὐτυχῶς ὅμως ἐγώ, οἱονεὶ προβλέπων, ὁπόσον κακῆς πίστεως θὰ ἦσαν οἱ διάδοχοί μου, ἐφρόντισα ἐγκαίρως καὶ ἐφωδιάσθην δι’ ἀντιγράφων, φερόντων τὰς μονογραφὰς τῶν ἁρμοδίων. Καὶ ἰδού, Κύριοι, σᾶς ὑποβάλλω ὅλας τὰς πράξεις τῶν διδασκαλικῶν μεταβολῶν, φερούσας τὰς μονογραφὰς ὁλοκλήρου τοῦ Συμβουλίου τῆς δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως...» Δὲν λέγω ταῦτα, ἵνα κατακρίνω τινά, ἀλλ’ ἁπλῶς μνημονεύω ταῦτα, ὅπως καταδείξω τὴν ἀθλιότητα καὶ τὴν ἀνακρίβειαν, ἡ ὁποία τηρεῖται ἐν τῷ ἀρχείῳ τοῦ Ὑπουργείου, ἀφοῦ ὁλόκληρος φάκελλος σπουδαίων ἐγγράφων, ἀφορώντων εἰς τὰς μεταβολὰς τὰς ἀθρόως γενομένας ὑπὸ τοῦ ἐκ Λοκρίδος κ. Βουλευτοῦ, λείπει. Ὁ ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος ἰσχυρίζεται, ὅτι πάντα εἶναι προσυπογεγραμμένα ἀπὸ τοὺς καθηγητάς, καὶ ὅτι ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τὰ ἄλλα μέλη...

§10ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ποῖα εἶναι τὰ ἄλλα μέλη;

§11Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶναι τὰ μέλη, τὰ ὁποῖα διώρισεν ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις. Εἶναι ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου κ. Πανταζίδης, ὁ ὁποῖος φυσικῶς ἦτο ἀδύνατον νὰ γνωρίζῃ τι περὶ τοσούτων διδασκάλων πολλῶν ἑκατοστύων, εἰς οὓς ἀφορῶσιν αἱ μεταβολαί, τὰς ὁποίας ἐκάματε, ὄχι τὰς 4,500, ὅσας ὑπελόγισε ταύτας ὁ ἐκ Κυθήρων συνάδελφος, ὄχι τὰς 3,000, ὄχι, ὅπως λέγετε σεῖς, τὰς δύο χιλιάδας, ἀλλ’ οὔτε τὰς χιλίας, οὔτε τὰς διακοσίας μόνον. Εἶναι ἀδύνατον νὰ φρονῆτε, ὅτι ὁ κ. Πανταζίδης, ἀνὴρ πεπαιδευμένος καὶ ἔντιμος ἄνθρωπος, ἠδύνατο νὰ γνωμοδοτήσῃ περὶ τῶν σχολείων τῶν ἀπωτάτων μερῶν τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν διδασκάλων αὐτῶν. Εἶναι δικαιολογήματα ταῦτα, εἰς τὰ ὁποῖα ἐπετρέπετο νὰ καταφύγητε; Εἶναι νόμος σοβαρὸς οὗτος; Αὐτὰ εἶναι πράγματα γελοῖα καὶ ἀνάξια προσοχῆς, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ ἀπασχολῶσι τὴν Βουλήν. Ἡμεῖς διὰ τοῦτο κατηργήσαμεν ταῦτα. Τί εἴπατε εἰς τὸν κ. Πανταζίδην; «Πρόκειται νὰ γείνωσι τρεῖς χιλιάδες διδασκαλικαὶ μεταβολαί· δὸς τὴν ὑπογραφήν σου, ὅτι εἶναι καλαί.» Πόθεν ἠδύνατο νὰ πορισθῇ τὰ στοιχεῖα, ἐξ ὧν νὰ σχηματίσῃ γνώμην σαφῆ καὶ ἀκριβῆ;

§12ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ἦτο νόμος τοῦ Κράτους;

§13Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἦτο γελοῖον τὸ πρᾶγμα, ὅ,τι καὶ ἂν ἦτο. Ὥστε δὲν δυνάμεθα νὰ προσαγάγωμεν, ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει τοῦ κ. ἐκ Λοκρίδος συναδέλφου, εἰμὴ δύο ἐκθέσεις, τὰς ἐν τῷ φακέλλῳ, τὰς ὁποίας καὶ ὑποβάλλω· διότι ἄλλας δὲν ἔχομεν. Παρακαλῶ δὲ τοὺς ἐνδιαφερομένους περὶ τοῦ θέματος νὰ ἀναγνώσωσι ταύτας, ἵνα μὴ ἀπασχολῶ τὴν Βουλήν. Ὡσαύτως νὰ ἀναγνώσωσι καὶ τὸ ἔγγραφον, διὰ τοῦ ὁποίου μοὶ ἔδωκε πληροφορίας ὁ γενικὸς ἐπιθεωρητὴς τῶν δημοτικῶν σχολείων, προσκληθείς, καὶ εἶναι εὐρεῖα καὶ ἀκριβὴς ἡ ἔκθεσις αὕτη, ὡς καὶ τὴν ἔκθεσιν τοῦ ὑπαλλήλου ἐπὶ τοῦ ἀρχείου. Ὡς γινώσκετε, ἐν τῷ Ὑπουργείῳ παρεδρεύει ἀρχή τις ἀνωτάτη τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, αὐτοτελής, εἰσάγουσα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τὰς ὑποθέσεις τὰς σχετιζομένας πρὸς τὸν κλάδον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὁ διευθύνων τὸ τμῆμα τοῦτο γενικὸς ἐπιθεωρητὴς ἔχει αὐτοτελῆ ἐξουσίαν ἐπὶ τῶν διδασκάλων, τεταγμένος νὰ ἔχῃ ἐπ’ αὐτῶν τὴν ἐπίβλεψιν, διότι καὶ πρόστιμα καὶ ἐπιπλήξεις δύναται νὰ ἐπιβάλλῃ ἐπ’ αὐτῶν, καὶ πάσας τὰς περὶ τῶν σχολείων ἀποφάσεις τοῦ Ὑπουργείου εἰσηγεῖται ὁ γενικὸς ἐπιθεωρητής. Ὁ γενικὸς ἐπιθεωρητὴς τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἔχει ἴδιον γραφεῖον καὶ ἰδιαιτέραν σφραγῖδα. Τὸ τμῆμα τοῦτο, ὡς καὶ τὸ Ἀρχαιολογικόν, δὲν ἀποτελοῦσι μέρος τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου· οἱ διευθύνοντες ταῦτα ἀνώτεροι ὑπάλληλοι παρεδρεύουσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπως εἰσάγωσι τὰς σχετικὰς ὑποθέσεις πρὸς τὸν Ὑπουργὸν, μὴ ἀποτελοῦντες μέρος τῆς δυνάμεως τοῦ Ὑπουργείου. Ὅταν εἰσῆλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, εὗρον κενὴν τὴν θέσιν τοῦ γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ, πλὴν δὲ τούτου δὲν εὗρον οὐδὲ ἕνα γραμματέα ἐν τῷ τμήματι τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλ’ εὗρον τέσσαρας ἕως πέντε δημοδιδασκάλους, τοὺς ὁποίους εἶχον ἀποσπάσει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἐκ τῶν ἐν Ἀθήναις δημοτικῶν σχολείων, καὶ οἵτινες ἐν εἴδει ἀγγαρείας ἐξεπλήρουν τὰ καθήκοντα τοῦ τμήματος τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ δὲν εὗρον μόνον τοῦτον τὸν κυκεῶνα, εὗρον ἐρείπια ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, ὅπερ πρὸ ὀλιγίστων ἐτῶν ἦτο τύπος ἀκριβείας καὶ τάξεως· ὁ γενικὸς γραμματεὺς καὶ ὁ γενικὸς ἐπιθεωρητὴς τῶν δημοτικῶν σχολείων εἶχον ἀπέλθει εὐθὺς ὡς ἐκλήθην ἐπὶ τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τούτου· οὐδένα εὗρον ὑπάλληλον, οὐδὲν μέτρον, οὐδὲν βιβλίον ποιότητος· οὐδαμοῦ εὗρον βιβλίον, ἐκ τοῦ ὁποίου νὰ προκύπτῃ, ὅτι ἐνηργήθη ἐπιθεώρησίς τις ἐν τοῖς δημοτικοῖς σχολείοις τοῦ Βασιλείου, ὡς ἐγίνετο ἀπὸ τοῦ ἔτους 1888 καὶ ἐφεξῆς, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ βιβλίον ποιότητος, ἐν ᾧ νὰ ἐνδεικνύηται, ὅτι ὁ δεῖνα διδάσκαλος διωρίσθη κατὰ τὸ δεῖνα ἔτος, ὅτι ἐδίδαξεν ἐπιμελῶς, εὐμεθόδως καὶ καρποφόρως, ὅτι ἠμέλησεν ἢ ἐξετράπη τοῦ καθήκοντος, ὅτι ἐτιμωρήθη, ὅτι ἔδειξε τοιαύτην ἢ τοιαύτην διαγωγὴν κτλ., καθὼς ἐγώ, ὅταν διηύθυνον τὸ τμῆμα ἐν ἀρχαιοτέρα ἐποχῇ, εἶχον καταρτίσει βιβλίον, ἐν ᾧ ὡς ἐν κατόπτρῳ ἠδύνατό τις νὰ βλέπῃ τὴν ποιότητα τῶν διδασκάλων, ἐκ τοῦ ὁποίου ἠδύνατο ὁ Ὑπουργὸς νὰ λαμβάνῃ ἑκάστοτε πᾶσαν πληροφορίαν περὶ τῶν διδασκάλων. Νῦν οὐδὲν γινώσκει ὁ Ὑπουργός. Φαντασθῆτε εἰς ὁποίαν ἀμηχανίαν εὑρέθην, ὅταν ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, οὐδὲν ἔχων στοιχεῖον, ἐφ’ οὗ νὰ βασισθῶ, προκειμένου περὶ τριῶν χιλιάδων ὑπαλλήλων, μετὰ μίαν ἐκλογήν, ἡ ὁποία εἶχεν ἐξεγείρει πάσας τὰς κοινότητας κατὰ πλείστων διδασκάλων, τοὺς ὁποίους εἶχεν ἀποθρασύνει ἡ ἔλλειψις πάσης ἐπιβλέψεως καὶ ἐπιθεωρήσεως ὑπὸ ἀνδρῶν εἰδικῶν καὶ ἀνωτέρων πάσης τοπικῆς σχέσεως, εἶχεν ἀποθρασύνει ἡ ἐπικράτησις ἡ κομματικὴ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, καὶ εἶχον προσκολληθῆ εἰς τοὺς κομματάρχισκους τῶν χωρίων, καὶ τοσοῦτον, ὥστε κατὰ τὰς ἐκλογὰς παρημέλουν τὴν ὑπηρεσίαν αὑτῶν καὶ ἀνεμιγνύοντο διαφοροτρόπως εἰς κομματικὰς ἐκδηλώσεις σκανδαλώδεις· ὡς ἐκ τούτου, ἂν μὴ πᾶσαι, ἀλλὰ βεβαίως αἱ πλεῖσται τῶν κοινοτήτων εἶχον ἐξεγερθῆ, καὶ ἐπεσωρεύθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἄπειρα παράπονα, εὔλογα καὶ δίκαια, κατὰ πλείστων διδασκάλων· δὲν ἠδυνάμην δὲ ἐγὼ οὐδαμόθεν νὰ ἀντλήσω πληροφορίαν τινὰ, ἂν τὰ παράπονα ταῦτα ἦσαν βάσιμα, καὶ ἂν ὁ Α ἢ Β διδάσκαλος ἦναι ἐπιμελὴς ἢ χρηστὸς, καὶ ὅτι αἱ αἰτιάσεις ἦσαν ἀνυπόστατοι. Ἀλλὰ δὲν ἤρκει τοῦτο, δὲν ἤρκει ὁ μέγας οὗτος κατὰ τῆς συμπεριφορᾶς πολλῶν δημοδιδασκάλων θόρυβος. Ὁ νόμος περὶ μονοπωλίου τῶν διδακτικῶν βιβλίων, κατὰ τὸν ὁποῖον ἓν βιβλίον ἀποκλειστικῶς ἐνέκρινετο δι’ ἕκαστον μάθημα ἐπὶ τρία ἔτη, εἶχε συγκεντρώσει μεγάλα ὑλικὰ συμφέροντα· τὰ μεγάλα κέρδη τῶν ἐγκρινομένων ἐν τῷ διαγωνισμῷ βιβλίων εἶχον κινήσει τὴν ὄρεξιν πολλῶν, διότι ἐπρόκειτο περὶ ἑκατομμυρίου ἴσως ὅλου. Ἡ φιλοκέρδεια εἶχε προκαλέσει τὴν συγκέντρωσιν περὶ τοὺς ἀνωτέρους ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου τῶν βιβλιοκαπήλων, καὶ εἶχε συντελέσει νὰ σχεδιάζωνται οὐχὶ ἠθικοὶ δεσμοὶ πολλῶν ἐκ τῶν κριτῶν τῶν βιβλίων, ὥστε νὰ συνάπτηται ἀφανῶς συνεταιρισμὸς, οὐχὶ βεβαίως θεμιτὸς, ὃν καὶ ὁ τύπος ἐξετραγῴδησε, καὶ ὁμολογῶ ὅτι, ἂν τελευταῖον ὁ Ὑπουργὸς κ. Δ. Καλλιφρονᾶς, ἀνὴρ τοῦ ὁποίου τὸ ἦθος τιμῶ, δὲν ἐπρολάμβανε νὰ διαλύσῃ τὴν σκευωρίαν αὐτὴν, ἠθέλομεν ἔχει ἄπειρα σκάνδαλα μεταξὺ κριτῶν καὶ βιβλιοκαπήλων. Καὶ οὐ μόνον δὲν ἠδυνάμην νὰ σωθῶ ἀπὸ τοιούτων σκευωρημάτων τῶν βιβλιοκαπήλων, ἀλλὰ οὐδὲ νὰ εὕρω ἄνθρωπον, ἵνα τάξω ὡς διευθυντὴν τοῦ τμήματος, ὁ ὁποῖος νὰ ἔχῃ γνώσεις παιδαγωγικὰς καὶ ἐμπειρίαν διοικητικὴν, ἀλλὰ νὰ μὴ ἦναι καὶ συγγραφεὺς διδακτικῶν βιβλίων. Εὐτυχῶς μετὰ βραχὺ κατώρθωσα νὰ εὕρω εἰδικὸν λόγιον, εὐδοκίμως διδάξαντα ἐν τῷ Διδασκαλείῳ Τριπόλεως, οὐδόλως δὲ ἀσχοληθέντα εἰς συγγραφὴν διδακτικῶν βιβλίων. Ἔσπευσα λοιπὸν ἀμέσως νὰ συντάξω νόμον, καταργοῦντα τὴν ἀφορμὴν τοῦ σκανδάλου, τὸ μονοπώλιον τῶν διδακτικῶν βιβλίων. Ὑπέβαλον νομοσχέδιον περὶ διδακτικῶν βιβλίων, ἐπὶ διαφόρου βάσεως ἐρειδόμενον, ὅπερ καὶ ἐψηφίσθη, καὶ οὕτω κατηργήθη τὸ μονοπώλιον τοῦ ἑνὸς βιβλίου, ὅπερ ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς σκάνδαλα, οὐχὶ ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν μαθητῶν τῶν σχολείων· ἀφέθη ἐλεύθερος ὁ συναγωνισμὸς μεταξὺ τῶν λογίων, καὶ ἐν ᾧ ἀποῤῥίπτονται τὰ βιβλία, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ κριθῶσιν ἀτελῆ ἢ βλαπτικὰ τῇ νεότητι, ἐγκρίνονται τὰ εὐμεθόδως συντεταγμένα, καὶ ἐξ αὐτῶν ἐκλέγει ἐλευθέρως ὁ διδάσκαλος. Οὕτω πως δὲν δύναται νὰ γείνῃ συνεταιρισμὸς μεταξὺ βιβλιοπωλῶν καὶ κριτῶν, οὐδὲ νὰ παρέχωνται ὑπόνοιαι ἀναμίξεως τῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, διότι τὰ κέρδη δὲν εἶναι πολλὰ, διότι ἀριθμητικαὶ ἢ γεωγραφίαι ἐγκρίνονται δέκα ἱστορίαι ἐγκρίνονται ὀκτὼ κτλ., καὶ τὰ ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν βιβλίων τούτων κατανέμονται εἰς πολλοὺς συγγραφεῖς. Γίνεται ἡ ἐκλογὴ μεταξὺ πολλῶν βιβλίων τοῦ αὐτοῦ εἴδους· ἐνῷ διὰ τοῦ καταργηθέντος νόμου ἐκεῖνος, τοῦ ὁποίου ἐνεκρίνετο τὸ βιβλίον, εἶχε τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα νὰ εἰσάγῃ τοῦτο ἀποκλειστικῶς εἰς ἅπαντα τὰ σχολεῖα τοῦ Κράτους, καὶ οὕτως ὠφελεῖτο εἴκοσι, τριάκοντα, ἴσως καὶ ἑβδομήκοντα, καὶ πλέον, χιλιάδας δραχμάς· ἠδύνατο λοιπὸν νὰ προσφέρῃ ἐκ τῶν μεγάλων τούτων κερδῶν καί τινας χιλιάδας, ἂν ἦτο εὔκολον νὰ τύχῃ οὕτω τῆς ἐγκρίσεως. Τοιαύτην κατάστασιν εὗρον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ. Τὰ τμήματα τῆς ἐκπαιδεύσεως ἄνευ οὐδενὸς βιβλίου, ἐλέγχοντος τὴν ποιότηταν τῶν διδασκάλων, τὸ δὲ φρόνημα τῶν διδασκάλων ἐκ τῶν ἀμειλίκτων μεταβολῶν καταπεπτωκός, καὶ τὸν φατριασμὸν τῶ πλείστων ἐξ αὐτῶν ἐν τοῖς χωρίοις εἰς τὸν ὕψιστον βαθμὸν Φαντασθῆτε, κ. Βουλευταί, ὅτι πολλοὶ διδάσκαλοι τοσοῦτο ἐξετράπησαν τῆς ἐπαγγελίας αὐτῶν, ὥστε ἐπὶ κεφαλῆς τῶ μαθητῶν αὐτῶν μετεῖχον διαδηλώσεων! Ἀναλογίσθητε, ἂν τὴν κατάστασιν ταύτην ἠδυνάμεθα νὰ θεραπεύσωμεν ἐντὸς ἕξ μηνῶν, ἀφοῦ εἶχε καταστῆ χρονία ἡ νόσος καὶ τὰ αἴτια ἐξ ὧν ἐπήγασεν. Ἐσπεύσαμεν καὶ εἰσηγάγομεν νόμον, ἐψηφίσθη ὁ νόμος, καὶ ἐφηρμόσθη, ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς δὲ τοῦ νόμου τούτου ἐθεραπεύθη ἓν αἴτιον, ἐξ οὗ ὑπετρέφετο ἡ τῶ σχολείων νόσος. Ἡ ἐξουσία τῶν Ὑπουργῶν τοῦ παύειν καὶ μεταθέτειν τοὺς διδασκάλους αὐτογνωμόνως κατελύθη· οἱ δὲ διδάσκαλοι ἐκηρύχθησαν σχεδὸν ἰσόβιοι, ἐφ’ ὅσον ἐκπληροῦσι τὸ ἑαυτῶν καθῆκον καὶ διάγουσι βίον κόσμιον καὶ σεμνόν. Κατὰ τὸν νέον νόμον, ἐτάχθησαν οἱ δημοδιδάσκαλοι ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν ἀνδρῶν ἐπιστημόνων, διακριθέντων ἐπὶ ἱκανότητι καὶ ἐπὶ ἀφοσιώσει εἰς τὸ καθῆκον, τοὺς ὁποίους διώρισα μετὰ προσοχῆς ἀποφυγὼν πᾶσαν σύστασιν πολιτικὴν, ἢ ἄλλην. Ἐπέστησα τὴν προσοχήν μου εἰς τὸν χαρακτῆρα αὐτῶν ἰδίως. Τοῦτο ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν ὑπερηφάνως· οἱ πλείονες τῶν ἐπιθεωρητῶν ἔμαθον τὸν διορισμὸν αὑτῶν διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διὰ τοῦτό τινες ἐξ αὐτῶν καὶ παρῃτήθησαν διορισθέντες. Ἐκλέξας οὕτω 14 νομαρχιακοὺς ἐπιθεωρητὰς, ἀπέστειλα αὐτοὺς ἐπὶ τὴν ἐπιθεώρησιν τῶν σχολείων. Πληροφορῶ δὲ τὴν Βουλὴν, ὅτι καὶ οἱ 14 ἐπεδόθησαν μετὰ ζήλου καὶ ἐνθουσιασμοῦ εἰς τὴν ὑψηλὴν αὐτῶν ἐργασίαν, καὶ τ’ ἀποτελέσματα ἤρξαντο νὰ φαίνωνται, ἔχω δὲ δι’ ἐλπίδος, ὅτι, ἂν ὁ νόμος λειτουργήσῃ ἀπροσκόπτως, θὰ ἔχητε πρόδηλον τὴν ἀπὸ τῆς νάρκης ἐξέγερσιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Προεικάζω δ’ ἀσφαλῶς τοῦτο ἐξ ἰδίας πείρας· διότι κατὰ τὰ ἔτη 1878, 1879, 1880 εἴχομεν ἀποστείλει τοιούτους ἐκτάκτους ἐπιθεωρητὰς, καίτοι μὴ ἔχοντες νόμον, καὶ ἐντὸς τριετίας, διὰ τῆς ἐπιβλέψεως τὴν ὁποίαν ἐξήσκουν, διὰ τῶν τιμωριῶν καὶ τῶν ἀμοιβῶν, τῶν ἐπιβαλλομένων συμφώνως πρὸς τὰς ἐκθέσεις αὐτῶν, ἐπήνεγκον τοιαύτην μεταβολὴν ἐπὶ τὰ βελτίω εἰς τὰ σχολεῖα, ὥστε ἐγὼ εὗρον ἐπελθοῦσαν ἐπὶ τὰ κρείττω διαφορὰν κατὰ 40%, ἐνῷ δὲν εἴχομεν οὔτε δημοδιδασκάλους ἀπὸ Διδασκαλείων νέων ἀναγνωρισθέντας, οὔτε εἰδικοὺς ἐπιθεωρητὰς ἐνῷ ἤδη ἔχομεν καὶ εἰδικῶς μεμορφωμένους διδασκάλους ἐν τοῖς νέοις Διδασκαλείοις, καὶ ἐπιθεωρητὰς τακτικοὺς καὶ εὐπαιδεύτους, καὶ νὰ ἦσθε βέβαιοι, ὅτι μόλις θὰ αἰσθανθῶσιν οἱ δημοδιδάσκαλοι, ὅτι θὰ εἰσέλθῃ ὄμμα ἐπιθεωρητοῦ ἐν τῷ σχολείῳ καὶ ὅτι μέλλουσι νὰ κριθῶσι παρ’ αὐτοῦ, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι θὰ ἐπιτελέσωσι τὸ καθῆκόν των. Ἀπὸ τοῦδε μὲ πληροφοροῦσιν, ὅτι ἐπῆλθεν αἰσθητὴ βελτίωσις ἐπὶ τῆς ἐπιμελείας τῶν διδασκάλων. Ὁμιλοῦσι περὶ συστήματος ἐκπαιδεύσεως. Καὶ τί νομίζετε ὅτι ἐννοοῦσι μὲ τὸ σύστημα τῆς ἐκπαιδεύσεως; Τὸν τρόπον τῆς πληρωμῆς τῶν διδασκάλων. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι πᾶν ἄλλο ἢ ἐκπαιδευτικὸν σύστημα. Τὸ ἐκπαιδευτικὸν σύστημα στηρίζεται εἰς τὴν θεμελιώδη ἔννοιαν περὶ τῆς ἀνατροφῆς τῶν παίδων, τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος φρονεῖ, ὅτι συμφέρει νὰ δώσῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, καὶ περὶ τοῦ τύπου, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ μορφώσῃ τὸ ὄργανον τῆς ἀνατροφῆς, τὸν διδάσκαλον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ μεταδοθῇ αὐτὴ ἡ ἀνατροφή. Ἡ ἵδρυσις τῶν Διδασκαλείων καὶ ἡ ἵδρυσις τῶν Προτύπων, ἐν οἷς γίνεται τῶν μεθόδων ἡ ἐφαρμογὴ καὶ ὁ ἄλλος ὀργανισμὸς, αὐτὸ ἐν ὅλῳ ἀποτελεῖ τὸ σύστημα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Καυχῶμαι δὲ, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο, τὸ λειτουργοῦν, ἐθεμελιώθη τῇ προτάσει τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἐμοῦ, ὡς τμηματάρχου, καὶ οὐδεμία μεταβολὴ ἐγένετο ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐγένετο ἀπόπειρα νὰ καταργήσωσι τὸ σύστημα τοῦτο, καθ’ ὃ μορφοῦνται ἱκανοὶ οἱ διδάσκαλοι τοῦ λαοῦ, διὰ τῶν Ὑποδιδασκαλείων, τὰ ὁποῖα συνέστησαν, ἵνα διαλυθῶσι τὰ Διδασκαλεῖα τοῦ Κράτους, καὶ ἐκ τοῦ φόβου τούτου εἶχε καταπέσει τὸ φρόνημα τῶν διδασκάλων. Ποίαν δὲ μεταβολὴν διενοοῦντο; Τὴν διάλυσιν τῶν Διδασκαλείων! Ἀπεκόπη ἡ πρώτη τάξις τὸ πρῶτον ἔτος, ἡ δευτέρα θ’ ἀπεκόπτετο τὸ δεύτερον, καὶ κατὰ τὸ τρίτον θὰ διελύοντο τὰ Διδασκαλεῖα, ἡ βάσις τῆς ἐκπαιδεύσεως· ἂν ἔμενον δὲ ἐν τῇ ἐξουσίᾳ, σήμερον οὐδὲν Διδασκαλεῖον θὰ εἴχομεν. Ἰδοὺ τὸ ἐκπαιδευτικὸν σύστημα τῶν φίλων καὶ αὐτοῦ τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ Κυθήρων! Εἰς τοιαύτην ἐλεεινὴν κατάστασιν εὗρον τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ εἰργάσθην, ὅση μοι δύναμις, ἵνα τὴν σώσω. Πρέπει δὲ νὰ γνωρίζητε, ὅτι, προκειμένου περὶ ἐργασίας ὀργανιστικῆς καὶ ἐφαρμογῆς νέων νόμων ἐν τῇ ἡμετέρᾳ πατρίδι, τοσαῦτα προσκόμματα κατὰ βῆμα ἀπαντᾷ ὁ κεκλημένος περὶ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῶν, ὥστε εἶναι ἄξιος ἐπιεικοῦς καὶ λελογισμένου ἐλέγχου, δικαίου τοὐλάχιστον· διότι οἱ ἀγῶνες, τοὺς ὁποίους καταβάλλει, πολλάκις ἀποβαίνουσιν ἄκαρποι, ὡς ἐκ τῶν κωλυμάτων, τὰ ὁποῖα αἱ κοινωνικαὶ καὶ πολιτικαὶ συνθῆκαι παρεμβάλλουσι. Καὶ ὁμιλῶ περὶ ἐκείνων τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ἄνευ φατριαστικῆς προθέσεως κρατοῦσι τὸν ἔλεγχον ἐκεῖ, ὅπου πρέπει νὰ ἵσταται οὗτος, οὐδεμίαν δὲ προσοχὴν δίδω εἰς τοὺς φατριαστικῶς ἐλέγχοντας καὶ φερομένους, ἐν ἐμπαθείᾳ ἀναξίᾳ προσοχῆς, ὡς κορυβαντιῶντες, φωνασκοῦντες καὶ κραυγάζοντες. Τοιαύτη ἦτο ἡ κατάστασις τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐπικαλοῦμαι δὲ μάρτυρας τῶν λόγων μου τοὺς διευθύναντας τὸ Ὑπουργεῖον, ἂν τὰ λεγόμενά μου δὲν ἦναι πιστὴ εἰκὼν τῆς καταστάσεως. Αὐτὰ ὡς πρὸς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος. Μετὰ τοῦτο ἀπαντῶ εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κυθήρων συναδέλφου, καὶ ἀπαντῶ ἐν κεφαλαίῳ. Τελευταῖον εἶχε ψηφισθῆ νόμος, ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ πρώην Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, ἔκειντο δὲ δύο νόμοι, κατὰ τοὺς ὁποίους διείποντο τὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως, ὁ νόμος τοῦ 1887 καὶ ὁ νόμος τοῦ 1892. Ἑκάτεροι ἤδη κατηργήθησαν. Ἀλλ’ ὡς νόμους λειτουργοῦντας ἔτι, ὅτε ἐνηργοῦντο αἱ μεταβολαὶ, ὠφείλαμεν νὰ σεβασθῶμεν. Ἐπέστησα διὰ τοῦτο τὴν προσοχὴν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ὅπως οὐδεμία διάταξις τῶν νόμων τούτων παραβιασθῇ, καίτοι καταργηθέντων. Ἀλλὰ δὲν εἶχε τεθῆ κατ’ Αὔγουστον καὶ Σεπτέμβριον εἰς ἐνέργειαν ὁ νέος νόμος. Ἰδοὺ τί ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὸν ἐκ Κυθήρων συνάδελφον νὰ ἀποδώσῃ διὰ λόγων ἀνοικείων ὅ,τι ἀπέδωσεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου. Καὶ περὶ μὲν τῶν καθέκαστα αὐτῶν καὶ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου, κατατίθημι τὴν ἀπολογίαν, τὴν πρὸς ἐμὲ, τοῦ γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἵνα πληροφορηθῇ ἡ Βουλὴ μετὰ πόσης ἀκριβείας ἐτηρήθησαν οἱ νόμοι, διότι δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ ἐπεκτείνω τὸν λόγον, ἕνεκα τῆς ἐπειγούσης νομοθετικῆς ἐργασίας. Ὁ κ. Βουλευτὴς φρονεῖ, ὅτι ἐγένετο παρανομία, ὅτι τινὲς τῶν διδασκάλων τῶν ἀπολυθέντων ἐπανεδιωρίσθησαν προτοῦ παρέλθῃ ἓν ἔτος ἀπὸ τῆς παύσεως αὐτῶν, ἐνῷ ῥητῶς λέγει ὁ συνάδελφος, ὅτι τὸ ἄρθρον 7 τοῦ νόμου τοῦ 1887 καθορίζει νὰ μὴ ἐπαναδιορίζωνται, εἰμὴ μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς ἔτους ἀπὸ τῆς ἀπολύσεως αὐτῶν. Λοιπὸν ἡ ὑπηρεσία μοὶ ἀνεκοίνωσε,—διότι ἐγὼ δὲν εἶχον καιρὸν νὰ μελετήσω πάντα ταῦτα τὰ ζητήματα ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ, κατὰ πᾶσαν γενομένην μεταβολὴν, ἀφοῦ μάλιστα ἐγένετο τόση νομοθετικὴ ἐργασία ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, ἐπείγουσα λίαν, ὥστε δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχω πάσας αὐτὰς τὰς λεπτομερείας ὑπ’ ὄψιν, ἀφοῦ ἄλλως ὁ διευθύνων τὸ τμῆμα μοὶ παρεῖχε πᾶσαν ἐγγύησιν περὶ τῆς ἀκριβείας καὶ προσοχῆς του,—ὁ κ. γενικὸς ἐπιθεωρητής, λέγω, ἀνὴρ τιμιώτατος, τύπος χρηστότητος καὶ ἀκριβείας, ὁ κ. Παπασωτηρίου, περὶ τοῦ ὁποίου εἶχον καὶ ἔχω ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην καὶ τὴν ἀρίστην ἰδέαν, μοὶ εἶπεν, ὅτι ἐν τῇ παραδόσει τῆς ὑπηρεσίας ἐπεκράτησεν ἡ γνώμη, ὅτι τὸ ἄρθρον 7, κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπεται νὰ διορίζωνται οἱ δημοδιδάσκαλοι, εἰμὴ μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς ἔτους ἀπὸ τῆς ἀπολύσεως αὐτῶν, ἐφαρμόζεται μόνον εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἐδαφίου βʹ τοῦ ἄρθρου 5, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι οἱ δημοδιδάσκαλοι ἀπολύονται τῆς ὑπηρεσίας, ἂν ἐντὸς ἑνὸς ἔτους τιμωρηθῶσι πειθαρχικῶς δὶς ἢ τρίς· μία κατηγορία αὕτη· ἡ δὲ ἑτέρα εἶναι ἡ τοῦ ἐδαφίου εʹ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου, ἀναφέροντος ὡς λόγους ἀπολύσεως τῶν διδασκάλων τὴν ἀσυμβίβαστον πρὸς τὴν θέσιν των διαγωγὴν, τὴν ἀμέλειαν καὶ τὰ τοιαῦτα. Λοιπὸν, ἐάν τις δημοδιδάσκαλος παυθῇ διότι ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ ἔτους ὑπέπεσε δὶς ἢ τρὶς εἰς πειθαρχικὴν τιμωρίαν, τότε αὐτὸς, ἐπειδὴ ὁ νομοθέτης ἐφρόνει ὅτι δέον αὐστηρότερον νὰ τιμωρηθῇ, ἀφοῦ δὶς τιμωρηθεὶς κατ’ οὐδὲν ἐβελτιώθη ἢ διωρθώθη, ὥρισε νὰ μὴ δύναται νὰ διορισθῇ ἢ μετὰ ἓν ἔτος, ὥστε νὰ συναισθανθῇ τὴν τιμωρίαν καὶ σωφρονισθῇ. Ἀλλ’ οἱ δυνάμει τοῦ ἑβδόμου ἐδαφίου, δηλ. τῆς δευτέρας κατηγορίας, παυόμενοι, αὐτοὶ δύνανται νὰ ἀναδιορίζωνται, κατὰ τὴν ἑρμηνείαν, ἡ ὁποία ἐπεκράτησε περὶ τοῦ νόμου. Αὕτη ἦτο ἡ ἐξήγησις, τὴν ὁποίαν μοὶ ἀνεκοίνωσεν ὁ γενικὸς ἐπιθεωρητής, καὶ αὐτὴν ἔχετε ἀναγεγραμμένην ἐν τῇ κατατιθεμένῃ σήμερον ἐκθέσει. Ἀλλὰ δὲν ἦτο μόνον τοῦτο· προηγήθη ἡ ἐξέτασις ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ Ὑπουργείου, καὶ συνετάχθησαν πίνακες, τοὺς ὁποίους λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καθυποβάλω σήμερον πρὸς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐξ ὧν προκύπτει, ὅτι καὶ ὁ κ. Εὐταξίας καὶ ὁ κ. Κοσσονάκος καὶ ὁ κ. Καλλιφρονᾶς, οἱ μετὰ τὸ ἔτος 1892 Ὑπουργοὶ, οὕτως ἡρμήνευσαν καὶ οὕτως ἐφήρμοσαν τὸν ῥηθέντα νόμον περὶ ἀναδιορισμοῦ τῶν διδασκάλων· ἠκολούθησαν ἀκριβῶς ταύτην τὴν ἑρμηνείαν· οἱ συνυποβαλλόμενοι σήμερον πίνακες ὀνομαστικοὶ μαρτυροῦσι τοῦτο. Ἔχω δὲ ἀναγράψει ὡρισμένας πράξεις τοῦ κ. Καλλιφρονᾶ, τοῦ κ. Εὐταξία καὶ τοῦ κ. Κοσσονάκου, ὑπάρχουσι μάλιστα καὶ πράξεις, διὰ τῶν ὁποίων ὄχι μόνον διωρίσθησαν παυθέντες ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ ἔτους, ἀλλὰ καὶ ἀνεκλήθησαν τιμωρίαι, ἐπιβληθεῖσαι εἰς δημοδιδασκάλους. Πάντα ταῦτα εἶναι ζητήματα τυπικῆς ὑπηρεσίας καὶ ὄχι πράξεις, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἀναχθῶσιν εἰς Κυβερνητικὸν ζήτημα. Ἀλλ’ ὅταν ἦτο Ὑπουργὸς ὁ κ. Καλλιφρονᾶς, δὲν ἀνῆλθε τὸ βῆμα ὁ ἐκ Κυθήρων συνάδελφος, οὐδὲ διεμαρτύρετο τότε, ὅτι διὰ τῶν τοιούτων πράξεων κατεστρέφετο ὁ διδασκαλικὸς κλάδος καὶ ἡ ὑπηρεσία, ἀλλ’ ἀπεδέχετο εὐγνωμόνως, ἢ χειροκροτῶν, τὰς πράξεις ταύτας, δι’ ἃς τόσον σήμερον ἐξεγείρεται ἡ φιλονομία του. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἦτο ἐντελῶς παρημελημένη ἡ ὑπηρεσία, περιελθοῦσα εἰς πράξεις δυναμένας νὰ προσβάλωσι τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, δυναμένου νὰ καταδικασθῇ εἰς ἀποζημίωσιν. Προσήγαγον πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ κατατίθημι πράξεις δέκα ὀκτὼ, διὰ τῶν ὁποίων ἐγένοντο ἐπὶ Καλλιφρονᾶ, τοῦ φίλου τοῦ Βουλευτοῦ Κυθήρων, μεταβολαὶ 500 διδασκάλων, μεταθέσεις καὶ παύσεις ἐντελῶς ἄκυροι, ὡς μὴ φέρουσαι τὴν ἔγκρισιν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, καθ’ ἃ ῥητῶς καὶ κατηγορικῶς διατάσσει ὁ νόμος. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων εἶπεν, ὅτι ἀναλαμβάνει ὅλην τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριζεν· ἀλλ’ οὐδέποτε ἐπηρώτησε τὸν κ. Καλλιφρονᾶν, οὐδέποτε ἠξίωσε νὰ φέρῃ τοιαῦτα ζητήματα εἰς τὴν Βουλὴν ὁ νέος αὐτὸς Κάτων τῆς καθηκοντολογίας. Πᾶσαι αὗται αἱ πράξεις (ἐπιδεικνύει τὰ ἔγγραφα) εἶναι ἄκυροι, παρέχουσαι τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ζημιωθέντας νὰ ἐγείρωσι καὶ ἀγωγάς. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων δὲν ἐνόμισεν ὅτι εἶχε καθῆκον νὰ ποιήσηται λόγον, δὲν εἶχεν ἔτι θερμανθῆ ὁ πρὸς τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν καθηκοντολογίαν ζῆλός του, ἀλλὰ σήμερον ἔσπευσε νὰ ἐπιτεθῇ κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, ἐπὶ θυσίᾳ τῆς ὑγείας αὐτῶν, ἔσπευσαν νὰ καθάρωσι τὴν ὑπηρεσίαν, νὰ καταργήσωσι τὴν βιβλιοκαπηλείαν, νὰ λύσωσι τὰ δεσμὰ τῶν δημοδιδασκάλων καὶ ἀπαλλάξωσιν αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ κομματάρχισκου τοῦ χωρίου, καὶ ἐν γένει ἐπιτελέσωσι τὸ καθῆκον αὑτῶν μετὰ τόσης ἐπιμελείας καὶ ἀκριβείας, ὥστε ἡ ἐργασία, τὴν ὁποίαν ἤρχισαν, ἀμέσως νὰ ἐπιφέρῃ ἀγαθὰ καὶ εὐοίωνα ἀποτελέσματα. Καὶ οἱ τὰ σωστικὰ ταῦτα μέτρα προτείνοντες καὶ ἐφαρμόζοντες παρουσιάζονται εἰς τὴν Βουλὴν ὡς ἐλθόντες νὰ καταστρέψωσι τὸ Σύνταγμα καὶ νὰ παραλύσωσι τὴν ἐκπαίδευσιν! Καὶ δὲν λέγω ταῦτα περὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων, διότι ὁ κ. Βουλευτὴς μὲ ἐδικαίωσεν, εἰπὼν ὅτι ἐχειροκρότησεν, ἅμα πληροφορηθεὶς τὴν πρόσκλησίν μου ἐπὶ τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ἦλθεν εἰς λόγους, ἐκφραζόμενος ὑπὲρ ἐμοῦ, πρὸς φίλους του, μετήλλαξε δὲ τὴν περὶ ἐμοῦ γνώμην εὐθὺς ὡς ἐγενόμην Ὑπουργός. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἤμην ἀφανὴς καὶ λανθάνων· εἶχον 35 ἐτῶν βίον δημόσιον, καὶ κατὰ τὰ 35 ταῦτα ἔτη οὐδὲν ἐπαρουσίασα ἐκ τῶν μειονεκτημάτων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα μετὰ τηλικαύτης ἐμπαθείας καθ’ ἑκάστην διατυποῖ· ὑπελείπετο δὲ νὰ γείνω Ὑπουργὸς, διὰ νὰ φανῶσι πάντα ταῦτα τὰ ἐλαττώματα! Ἀλλ’ ἐγὼ ὑπηρέτησα ἐπὶ μακρὰ ἔτη εἰς θέσεις ἀνωτέρας. Δὲν λέγω ὅτι ἀνεκάλυψα τὴν πυρίτιδα, ἀλλὰ διετέλεσα καὶ τμηματάρχης καὶ ἐπιθεωρητὴς τῶν Διδασκαλείων. Νομίζω, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι πρέπει νὰ ἤμεθα σοβαρώτεροι, κινοῦντες ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ζητήματα ἐλέγχου. Ἐννοῶ τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ ἐφαρμόζωσι σοβαρὸν ἔλεγχον, ἀλλ’ οὐχὶ νὰ κινῶνται ἐξ εὐτελῶν ἐλατηρίων ἐμπαθῶν, οὐδὲ νὰ ὑποβιβάζωσι τοῦτον ἐπὶ ζητημάτων μικρολογίας μεστῶν, ἀλλὰ ἀπὸ καλῆς πίστεως καὶ ἀπὸ χρηστοῦ συνειδότος· διότι κατὰ τὸν τρόπον, ὃν ἀκολουθεῖ ὁ Βουλευτὴς Κυθήρων, ἐξευτελίζομεν καὶ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ τὴν διοίκησιν καὶ τὰ Ὑπουργεῖα καὶ τὴν Βουλήν. Διώρισα 14 ἐπιθεωρητὰς, δυνάμει τοῦ νέου νόμου, μεταδοὺς πρὸς αὐτοὺς σχεδὸν αὐτὴν τὴν ὑπουργικὴν ἐξουσίαν. Ἐρωτῶ τοὺς κυρίους συναδέλφους, ἐὰν ἐγίνωσκέ τις ἐξ αὐτῶν, τίς τούτων ἐπρόκειτο νὰ διορισθῇ νομαρχιακὸς ἐπιθεωρητὴς ἐν τῷ νομῷ αὐτοῦ.

§14ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Οὐδὲν ἐγνωρίζομεν.

§15Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶναι δὲ ἄξιον προσοχῆς, ὅτι ὁ τύπος ὁ Ἑλληνικὸς, ἡ δημοσιογραφία ἡ Ἑλληνικὴ, ἐχειροκρότησεν εἰς τὴν πρᾶξιν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως, καὶ αὐταὶ δὲ αἱ δυσμενέστερον διακείμεναι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐφημερίδες δὲν ἐτόλμησαν νὰ γράψωσι μίαν γραμμὴν ἐναντίον τοῦ διορισμοῦ τῶν ἐπιθεωρητῶν τούτων· ἐκ τούτου δὲ ἠδύνατο πᾶς καλῆς πίστεως κριτὴς νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν εἰλικρινῆ πρόθεσιν τῆς Κυβερνήσεως περὶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ περὶ βελτιώσεως τῶν σχολείων νόμου. Καὶ αὐτοὶ δὲ οἱ διορισθέντες νομαρχιακοὶ ἐπιθεωρηταὶ ἔμαθον τὸν διορισμόν των ἀπὸ τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ πολιτεύομαι ἀπὸ ἐτῶν, καὶ γινώσκω τὰ συμβαίνοντα περὶ τοιούτους διορισμοὺς, ὥστε θεωρῶ σοβαρὰν τὴν ἀπόφασιν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν ἀποκρύπτω, ὅτι καυχῶμαι, ὅτι δεκατέσσαρες νομαρχιακοὶ ἐπιθεωρηταὶ διωρίσθησαν ἄνευ τῆς ἐλαχίστης παρ’ οὐδενὸς Βουλευτοῦ συστάσεως, ἐκλεχθέντες μεταξὺ τῶν ἀρίστων λειτουργῶν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, χωρὶς οὐδὲ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι νὰ γινώσκωσιν ὅτι ἐπρόκειτο νὰ διορισθῶσιν. Ἐὰν εἴχομεν τὴν προαίρεσιν τοῦ φατριασμοῦ, ἣν ἀποδίδει ἡμῖν ὁ ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴς, δὲν ἠδυνάμεθα, ἀντὶ νὰ ὑπογράψωμεν μεταβολὰς κατὰ τὸν μῆνα Σεπτέμβριον μὲ χρονολογίαν 31 Αὐγούστου, ὅπως μᾶς κατηγόρησαν, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ διορίσωμεν ἐπιθεωρητὰς ὄργανα ἡμῶν τυφλὰ, καὶ διὰ τούτων νὰ διενεργήσωμεν ἄνευ τῆς ἐλαχίστης εὐθύνης πᾶν ὅ,τι συνέφερεν ἡμῖν κομματικῶς; Ἐγὼ ἀφῆκα νὰ τελειώσωσιν αἱ ἐξετάσεις πάντων τῶν σχολείων τοῦ Κράτους, καὶ ἀνέβαλον ἵνα κοινοποιήσω τὰς μεταβολὰς, ἐπικαλοῦμαι δὲ τὴν μαρτυρίαν πλείστων συναδέλφων, δυσαρεστηθέντων ἐπὶ τῇ ἀναβολῇ ταύτῃ, διότι εἶχον διαμαρτυρηθῆ δικαίως κατὰ τῆς φατριαστικῆς τῶν διδασκάλων διαγωγῆς κατὰ τὸν χρόνον τῶν ἐκλογῶν, καὶ ὅμως οὐδὲν ἐνήργησα κατ’ αὐτῶν, ἐνῷ εἶναι γνωστὸν, τί δύναται εἷς διδάσκαλος φατριάζων νὰ κατορθώσῃ ἐν καιρῷ ἐκλογῶν. Καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν πάντων, ἐὰν μία μεταβολὴ τοιούτου φατριάζοντος δημοδιδασκάλου, γιγνομένη ἐν παραμοναῖς ἐκλογῶν, δὲν ἦτο κέρδος μέγιστον. Κατέκριναν τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ὅλοι οἱ λόγοι οὗτοι ἀφορῶσιν εἰς τὰς ὀλίγας λέξεις, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἀπηύθυνε, παρατηρήσας ὅτι ἔθεσε τὴν σμίλην ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων καὶ εὗρε τὴν πληγήν. Ὁμολογῶ ὅτι ἡ κρίσις αὕτη μὲ ἐπίκρανε, διότι ἀνέμενον νὰ φανῇ ὁ ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς δίκαιος, καὶ ἐπιεικῶς νὰ κρίνῃ πράξεις Ὑπουργοῦ, ἐπιβεβλημένας ἐκ τῶν πραγμάτων καὶ τῆς φατριαστικῆς συμπεριφορᾶς πλείστων διδασκάλων.

§16ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἴχετε ἀνάγκην ἐπιεικείας· τὴν εἰλικρίνειάν των ἐδικαιοῦσθε νὰ ἀπαιτήσητε.

§17Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἔπρεπε νὰ κρίνῃ, εἶπον, δικαίως, ἀλλὰ ἐπιεικῶς, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, διότι γνωρίζει τὸν τόπον, πολλάκις δ’ ἐγένετο Ὑπουργὸς καὶ γινώσκει κατὰ τίνων δυσχερειῶν καὶ κωλυμάτων ἔχει ὁ Ὑπουργὸς νὰ παλαίσῃ ἐν τῇ ἐπιτελέσει τοῦ ἑαυτοῦ καθήκοντος. Δὲν ἔπρεπε νὰ μὲ προκαλέσῃ, διότι ἐγὼ δὲν ἀρέσκομαι εἰς ἀντεγκλήσεις· ἐὰν ἠρεσκόμην εἰς ἀντεγκλήσεις, ἤθελον προσαγάγει ἀμέσως ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τοὺς πίνακας, ἐξ ὧν ἤθελον ἀποδειχθῆ, ὅτι ὁ συνάδελφος καὶ φίλος αὐτοῦ Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος, ἄνευ Βουλῆς καὶ ἄνευ πιέσεων, ἐν βραχυτάτῳ χρόνῳ, καθ’ ὃν δὲν ἐγένοντο ἐκλογαὶ, προκαλέσασαι σκανδαλώδεις ἀναμίξεις τῶν διδασκάλων, ἐνήργησε 4,000 μεταβολάς. Λυποῦμαι ὅτι ποιοῦμαι λόγον περὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος, διότι ἐκτιμῶ αὐτὸν, καὶ ἐπιθυμῶ πολὺ νὰ τὸν ἴδω προκόπτοντα ἐν τῇ πολιτικῇ σταδιοδρομίᾳ, ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος, ὁ τόσον αὐστηρῶς ἐλέγξας με, προέβη εἰς μεταβολὰς ἥκιστα ἀναγκαίας, ἥκιστα χρησίμους εἰς βελτίωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ τόσων χιλιάδων, ὅσας ὁ κ. Βουλευτὴς Κυθήρων ἠρίθμησεν ἐν τῇ ἀγορεύσει του τοῦ ἔτους 1893 κατὰ τοῦ νῦν συναγωνιστοῦ του κ. Εὐταξία. Διότι ὀγδοήκοντα πέντε καθηγηταὶ ἀπελύθησαν ὑπὸ τοῦ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτοῦ καὶ διακόσιοι ἑπτὰ ἑλληνοδιδάσκαλοι, ἀριθμὸς ὅστις, εἰ μή τι ἄλλο, ἔδει νὰ κρατῇ αὐτὸν ἐν σιγῇ μεταμελείας. Καὶ ὅμως τολμῶσι νὰ λέγωσιν, ὅτι ἡμεῖς ὑψώσαμεν τὰς μεταβολὰς εἰς συναλλαγὴν, ἐνῷ αὐτοὶ προέβησαν εἰς 4,000 μεταβολὰς, οὐχὶ διότι εἶχον Βουλευτὰς, εἰς τὰς συστάσεις τῶν ὁποίων ἠδύναντο νὰ δώσωσι προσοχήν τινα, ἀλλὰ ἐνήργησαν ταύτας, ἵνα προσελκύσωσιν ἐκ τῶν Βουλευτῶν, ἵνα ἀποκτήσωσι φίλους! Ἐνθυμοῦμαι δὲ, ὅτι τοσοῦτον κατέκρινε τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Λοκρίδος ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων, ὥστε ἐπρότεινε, κατειρωνευόμενος αὐτοῦ, ἵνα ἀνεγερθῇ αὐτῷ καὶ ἀνδριάς. Ταῦτα λέγω, οὐχὶ διότι συμμερίζομαι τὴν γνώμην τοῦ κ. ἐκ Κυθήρων Βουλευτοῦ, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι δὲν ἐδικαιοῦντο νὰ προβάλωσι τοιαύτας αἰτιάσεις καὶ μομφὰς καθ’ ἡμῶν, μὴ δυνηθέντων εὐτυχῶς νὰ προσεγγίσωμεν αὐτοὺς, αὐτόχρημα καταστρέψαντας τὰ σχολεῖα τοῦ Κράτους. Ὑψώσατε τὸ ζήτημα τῆς διδασκαλίσσης Δουζίνα εἰς ζήτημα Κυβερνητικόν. Καὶ τί νομίζετε ὅτι ἐγένετο περὶ τῆς διδασκαλίσσης Δουζίνα; Ὑπῆρχον δύο διδασκάλισσαι, ὀνομαζόμεναι Δουζίνα· ὁ δήμαρχος δὲ Βελεστίνου, ὅπου ὑπηρέτει ἡ ἑτέρα τούτων, μοὶ τηλεγραφεῖ, ὅτι ἡ Δουζίνα δὲν εἶναι γυνὴ εὐπρεπὴς κατὰ τὴν συμπεριφορὰν, περὶ τούτου δὲ καὶ ἄλλοι μοὶ ἐβεβαίωσαν. Ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀπολυθῇ, δι’ ὅσα κατ’ αὐτῆς κατηγγέλθησαν. Μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ὁ γενικὸς ἐπιθεωρητὴς, χρηστὸς ἄνθρωπος, ἐπὶ τῇ βάσει πεπλανημένων πληροφοριῶν τοῦ ὑπογραμματέως, μοὶ ὑποβάλλει διορισμὸν δημοδιδασκαλίσσης Δουζίνα, γράφων μοι, ὅτι αὕτη εἶναι ἡ ἄλλη, ὄχι ἐκείνη ἡ τοῦ Βελεστίνου, ἣν ἀρτίως ἀπελύσαμεν διὰ τὴν ἄκοσμον αὐτῆς συμπεριφοράν. Προέβημεν εἰς τὸν διορισμὸν αὐτῆς, ἀλλὰ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἐγένοντο ἡμῖν παραστάσεις ἀπὸ τοὺς ἰδίους τοὺς καταγγείλαντας αὐτὴν, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἔλεγχον ὅτι ἀναδιωρίσαμεν ταύτην, ἀπολυθεῖσαν πρὸ μικροῦ δι’ ἀσυμβίβαστον διαγωγήν. Ἐννοεῖται ὅτι ἐπεβάλλετο τότε εἰς ἡμᾶς νὰ ἀπολύσωμεν ἐκ νέου ταύτην, τὴν ἐκ πλάνης ἐκ τῆς συνωνυμίας πρὸς ἄλλην διορισθεῖσαν. Εἰς ταῦτα, ἐπαναλαμβάνω, ἀπαντῶ, διότι ὁ κ. Ράλλης ἀδυσώπητος ἐπετέθη κατ’ ἐμοῦ. Ἄλλως οὐδόλως θὰ ἔδιδον προσοχὴν εἰς αἰτιάσεις καὶ μομφὰς προσοχῆς ἀναξίας. Κατατίθημι ἤδη τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. ἐπιθεωρητοῦ μετὰ τῶν πινάκων, ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται, ὅτι ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἐπικρατεῖ ἑρμηνεία τοῦ νόμου, τὴν ὁποίαν ἀναφέρει ὁ κ. ἐπιθεωρητὴς, καὶ συμφώνως τῇ ὁποίᾳ ἐνηργήθησαν παρὰ πάντων τῶν προκατόχων μου Ὑπουργῶν αἱ μεταβολαὶ ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν δημοδιδασκάλων, ἤτοι ὑπὸ τῶν κυρίων Εὐταξία, Κοσσονάκου καὶ Καλλιφρονᾶ. Ὡσαύτως κατατίθημι τὰς πράξεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἄκυραι ἐντελῶς, δι’ ὧν 500 μεταθέσεις καὶ ἀπολύσεις δημοδιδασκάλων ἐνηργήθησαν παρὰ τὸν νόμον, καὶ εἰσὶν ἄκυροι. Κατατίθημι καὶ πίνακας συνοπτικοὺς τῶν μεταβολῶν, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο κατὰ τὰ τέσσαρα τελευταῖα ἔτη ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ αἱ ὁποῖαι ἀνέρχονται, κατὰ μὲν τὸ ἔτος 1892 εἰς 3268, κατὰ τὸ 1893 εἰς 4940, κατὰ τὸ 1894 εἰς 4948, κατὰ τὸ 1895 εἰς 5042, περιλαμβανομένων καὶ τῶν 600 μεταβολῶν, ἃς κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, τὸ 1895, ἐνήργησεν ὁ προκάτοχός μου κ. Βλάχος.

§18ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἔπρεπε νὰ διακρίνητε ποῖοι ἦσαν Ὑπουργοὶ κατὰ τὸ 1893, καὶ πόσας μεταβολὰς ἔκαμα ἐγώ.

§19Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁ κ. Εὐταξίας ἐνήργησε μόνον 2928 δημοδιδασκαλικὰς μεταβολάς· τὰς ἄλλας ἐνήργησαν οἱ ἄλλοι Ὑπουργοί. Κατατίθημι καὶ τὸν πίνακα τῶν μεταβολῶν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Εἰς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ἐνήργησεν ἀπολύσεις—ὁμιλῶ περὶ ἀπολύσεων, διότι περὶ μεταθέσεων δὲν εἶναι λόγος,—84 καθηγητῶν καὶ 11 γυμνασιαρχῶν, 95 ἀνωτέρων λειτουργῶν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, καὶ 207 ἑλληνοδιδασκάλων...

§20Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Συνεπείᾳ ἐκθέσεων;

§21Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἰς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν ὑπάρχει ἀπόλυτος ἐλευθερία... Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ἐνήργησεν 993 μεταβολὰς εἰς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν, ἡμεῖς δὲ 901, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι ἡμεῖς ἐνεργήσαμεν πολλὰς μεταθέσεις. Δὲν πρόκειται περὶ συγκρίσεως, διότι δὲν πρόκειται νὰ καλύψω τὴν εὐθύνην τῶν πράξεών μου ὄπισθεν τῆς εὐθύνης οὐδενός· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐζητήθησαν αἱ πίνακες, τοὺς προσάγω. Φέρω τὴν εὐθύνην τῶν πράξεών μου πλήρη, ἐκπληρώσας εὐσυνειδήτως τὸ καθῆκόν μου, καὶ ἐπιζητήσας νὰ διορίσω διδασκάλους καὶ γραμματοδιδασκάλους ἐν ἅπασι τοῖς σχολείοις, ἀφοῦ ἐπρόκειτο νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νέος νόμος. Ἄν δὲ ἔμενον σχολεῖα κενὰ, ἤθελον μένει ἐπὶ τέσσαρας ἴσως μῆνας ἄνευ διδασκάλων τὰ σχολεῖα, μέχρι οὗ καταρτισθῶσι τὰ ἐποπτικὰ συμβούλια καὶ γνωμοδοτήσωσι τὰ δημοτικὰ συμβούλια περὶ πληρώσεως τῶν κενῶν σχολείων. Ἰδοὺ ὁ λόγος, δι’ ὃν ἐγένοντο πλείονες μεταβολαὶ ἀπὸ χρηστοῦ συνειδότος, ἵνα μὴ ἀργῶσι τὰ σχολεῖα. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων προχθὲς ἤλεγξεν ἐπὶ πλαστογραφίᾳ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἀντελήφθην τοιοῦτόν τι, οὔτε σήμερον γινώσκω καλῶς περὶ τίνος πρόκειται. Ἀλλ’ ὁ ἁρμόδιος ὑπάλληλος, ὁ ὑπεύθυνος γενικὸς ἐπιθεωρητής, μοὶ ὑπέβαλεν ἀναφοράν, τὴν ὁποίαν μοὶ προσεκόμισε ταύτην τὴν στιγμήν· σᾶς βεβαιῶ δὲ, ὅτι δὲν τὴν ἀνέγνωσα. Κατατίθημι ταύτην, καὶ ἐξ αὐτῆς λύεται καὶ τὸ φοβερὸν ζήτημα τῆς πλαστογραφίας, διότι δὲν ὑποθέτω ὅτι ἀπηύθυνε πρὸς ἐμὲ ὁ κ. Βουλευτὴς τὴν αἰτίασιν ταύτην. Ἔχω καὶ πίνακα τῶν ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας διδασκάλων, τῶν πεπαυμένων ἐπὶ Κυβερνήσεως τοῦ κ. Τρικούπη. Συμποσοῦνται εἰς πεντακοσίους καὶ πλείονας οἱ ἐκτὸς ὑπηρεσίας, καὶ ἦσαν οὗτοι ἐπίσης ἱκανοὶ διδάσκαλοι, μὲ τὰ διπλώματά των, πεινῶντες ὅμως πρὸ ἐτῶν· ἀλλ’ ὁ Βουλευτὴς Κυθήρων δὲν εἶχε τότε τὸν ὑπὲρ τοῦ καθήκοντος θερμὸν ἔρωτα, ὅστις σήμερον φλέγει αὐτόν. Ἦτο δίκαιον ὅμως νὰ δοθῇ καὶ πρὸς αὐτοὺς ἄρτος, διὰ νὰ ζήσωσιν. Ἀπελύθησαν δὲ τῆς ὑπηρεσίας ἕνεκα λόγων κομματικῶν καὶ οὐχὶ δικαίως. Εἶχον παυθῆ, διότι δὲν ἐγένοντο ὄργανα τῆς γραμματοκαπηλείας τῶν ἀνωτέρων ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου διὰ τὰ ἴδια αὐτῶν διδακτικὰ βιβλία.

§22ΣΤΑΗΣ. Νὰ δημοσιευθοῦν οἱ πίνακες αὐτοί.

§23Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Μάλιστα. Βεβαίως πρέπει νὰ δημοσιευθῶσι. Καταλήγων, κύριοι Βουλευταί, ὀφείλω νὰ ἐκφράσω βαθυτάτην λύπην, τὴν ὁποίαν ᾐσθάνθην ἐπὶ τοῖς ῥηθεῖσι τόσον ἀνακριβέσι μομφαῖς κατὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐνδέχεται νὰ χαρακτηρίζωνται ἐπὶ ἀπειρίᾳ τινί, ἀλλ’ εἶναι ἄνδρες ἔχοντες παιδείαν, καὶ παιδείαν εἰδικήν, καὶ ἄνδρες διακριθέντες ἐν τῷ διδακτικῷ αὐτῶν σταδίῳ. Εἶναι δὲ λυπηρὸν, ἀπόντες ὑπάλληλοι, πότε μὲν ὁ ἔφορος τῶν ἀρχαιοτήτων, μετὰ τῶν μελῶν τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, πότε δὲ ὁ διευθυντὴς τῶν σχολείων, νὰ διασύρωνται διὰ τοιούτου σκανδαλωδῶς ἀνοικείου τρόπου ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ νὰ ἀπασχολῶνται 200 ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους περὶ τῆς διδασκαλίσσης Δουζίνα, ἡ ὁποῖα διωρίσθη ἀντὶ ἄλλης, φερούσης τὸ αὐτὸ ὄνομα, καὶ τῶν τοιούτων μικρολογημάτων. Ὁμολογῶ ὅτι δέχομαι τὸν ἔλεγχον, ὅτι ὁ ἔλεγχος εἶναι τὸ ἔρεισμα τοῦ πολιτεύματος, εἶναι ἡ βάσις, ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ τὸ πολίτευμα, ἀλλ’ ἐννοῶ ὁ ἔλεγχος νὰ ἦναι σοβαρός, σπουδαῖος, νὰ ἐρείδηται ἐπὶ καλῆς πίστεως, νὰ μὴ προέρχηται ἐκ προσωπικῆς ἐμπαθείας πολιτικῆς, διότι τότε ὑποβιβάζομεν τὸ Κοινοβούλιον, καὶ μειοῦμεν τὴν ἀξιοπρέπειαν καὶ τὴν σεμνότητα αὐτοῦ.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὄρα Παράρτημα, ἀριθ. 225).

§25Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. συνάδελφός μου Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἦτο ἠναγκασμένος νὰ μεταβῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, διότι σήμερον εἶναι ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν δεξιοῦται τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ξένων Δυνάμεων, μὲ ἐπεφόρτισε δὲ νὰ ποιήσωμαι ἀνακοίνωσιν εἰς τὴν Βουλήν, συνεπείᾳ τῆς ἐπιθυμίας, ἣν πολλοὶ ἐξέφρασαν, ἵνα μάθωσιν ἂν ἦναι ἀληθεῖς αἱ διαδοθεῖσαι εἰδήσεις περὶ ἐπιβολῆς δασμοῦ εἰσαγωγικοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος τῆς εἰσαγομένης εἰς τὴν Ρωσσίαν. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἔλαβε παρὰ τῆς ἐν Πετρουπόλει Πρεσβείας, εἶχε συστηθῆ ἐπιτροπή, ἵνα μελετήσῃ τὰ μέτρα, ἅτινα ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ λάβῃ περὶ τῆς μεταποιήσεως τῆς σταφίδος εἰς οἶνον, καὶ περὶ τῆς νοθεύσεως τῶν οἴνων. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη συνεζήτησε πολλὰς γνώμας, ἀλλὰ εἰς οὐδεμίαν ἠδυνήθη νὰ καταλήξῃ· ἑπομένως τὸ πόρισμα τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐπιτροπῆς δὲν ἦτο πόρισμα θετικόν, τοῦτο δὲ ἀνεκοινώθη εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον. Περὶ δὲ τῶν μελετῶν, τῶν γιγνομένων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, κατὰ τὰς πληροφορίας τῆς Πρεσβείας, εἶναι ἀδύνατον, ἢ δυσκολώτατον, νὰ λάβῃ τις πληροφορίαν τινά. Ἑπομένως ἡ εἴδησις, ὅτι ἐπεβλήθη βαρὺς εἰσαγωγικὸς δασμὸς ἐπὶ τῆς ἐν Ρωσσίᾳ εἰσαγομένης σταφίδος, δὲν εἶναι ἀκριβής.

§26ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς ἐπικείμενος παρεστάθη.

§27Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὰ περὶ τῶν μελετῶν τῶν γενομένων ἐπὶ τῆς σταφίδος σᾶς ἀνεκοίνωσα. Καὶ ἐπροτάθησαν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ὡς φαίνεται, πολλαὶ γνῶμαι, ἀλλ’ εἰς οὐδὲν κατέληξεν ἀποτέλεσμα. Εἰσάγω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιά τινα, τὰ ὁποῖα εἶναι χαρακτῆρος κατεπείγοντος. Ἐν πρώτοις νομοσχέδιον περὶ τῆς διαχειρίσεως τῆς περιουσίας τοῦ μακαρίτου Ἀλεξάνδρου Σούτσου. Ὁ μακαρίτης Ἀλέξανδρος Σοῦτσος διὰ διαθήκης κατέλιπε κληρονόμον τὸ Κράτος, ἀφῆκε δ’ ἐπικαρπωτὴν τὴν σύζυγον αὐτοῦ κυρίαν Ναταλίαν Σούτσου, ὥρισε δὲ τὸν σκοπὸν, εἰς τὸν ὁποῖον προώρισε τὴν περιουσίαν αὐτοῦ. Ὑπάρχουσιν ὅμως χρέη, διότι ὀφείλει νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὴν κυρίαν Σούτσου τὴν προῖκα αὐτῆς, ἥτις ἀνέρχεται εἰς διακοσίας πεντήκοντα χιλιάδας δραχμῶν, ἂν δὲν σφάλλωμαι· ἔχει ὡσαύτως τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώσῃ κληροδότημα εἰς τὴν ἀδελφὴν αὐτοῦ, ἔχει δ’ ἄλλας ὀφειλάς. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχομεν, καὶ τὰς ὁποίας ἐπορίσθημεν ἀπὸ τὰς Τραπέζας, τήν τε Ἐθνικὴν καὶ τὴν Ἰονικήν, τὰ πρὸς ταύτας ὀφειλόμενα δὲν εἶναι ὀλίγα, διότι ὑπάρχει χρέος πρὸς τὴν Ἰονικὴν ἐκ δραχμῶν 164,500, καὶ ἕτερον ἐκ δραχμῶν 34,000, καὶ ἕτερον ἐκ δραχμῶν 40,000, καὶ ἕτερον πρὸς τὴν αὐτὴν ἐκ δραχμῶν 69,000, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν χρέη ἐκ τεσσάρων συναλλαγμάτων, τὸ μὲν ἐκ 30,000, τὸ δὲ ἐκ 4,000, ἄλλο ἐκ 3,600, καὶ ἄλλο ἐκ 5,000 δρ. Ἐπιβάλλεται λοιπὸν ἡμῖν τὸ καθῆκον νὰ προβῶμεν εἰς διαχείρισιν, διότι ἰδίως πολλὰ τῶν χρεῶν τούτων εἶναι ληξιπρόθεσμα, θέλει δ’ ἄλλως ἐπέλθει ἐκβιαστικὴ ἡ ἐξόφλησις αὐτῶν, καὶ ἀπαιτεῖται ἵνα τὸ Δημόσιον, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς διαθήκης ἐκλήθη εἰς τὴν κληρονομίαν, κανονίσῃ τὰ τῆς διαχειρίσεως, καὶ ἰδίᾳ τὰ τῆς ἀποδόσεως τῆς προικός. Ἐπειδὴ δὲ ἡ κυρία Σούτσου ἐδήλωσε τὴν ἐπιθυμίαν νὰ λάβῃ ἀπέναντι τῆς προικὸς μίαν τῶν οἰκιῶν τοῦ συζύγου αὐτῆς, ἡ ὁποία κεῖται ἐπὶ τῆς Λεωφόρου Πανεπιστημίου, καὶ ἥτις εἶχεν ἀγορασθῆ ἀντὶ 225,000 δραχμῶν, κρίνω ὅτι συμφέρει εἰς τὸ Δημόσιον νὰ παραχωρήσῃ τὴν οἰκίαν ἀντὶ τῆς προικός. Πάντα ταῦτα ἀπαιτοῦσι νομοθετικὴν διάταξιν, ἐπειδὴ δ’ ὁ χρόνος σπεύδει, ὤφειλον νὰ μὴ ἀναβάλω νὰ εἰσαγάγω τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μετὰ τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως. Ἕτερον νομοσχέδιον εἰσάγω πρὸς κανονισμὸν τῶν ὑποχρεώσεων τῶν καλλιεργούντων γαίας ἢ φυτείας ἐθνικὰς ἢ ἐκκλησιαστικὰς πρὸς ἀπότισιν δικαιώματος ἐπικαρπίας. Ἕτερον νομοσχέδιον περὶ δασμολογικῶν μεταβολῶν, αἵτινες κρίνονται ἀναγκαῖαι, ἤτοι πρὸς κανονισμὸν τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τῶν ξύλων τῶν γνωστῶν ὑπὸ τὸ ὄνομα ὀξειαὶ, διότι αἱ ἐν τῷ δασμολογίῳ ἀναγραφαί εἰσι συγκεχυμέναι, καὶ ἕνεκα τούτου διαφοροτρόπως αὗται ἡρμηνεύθησαν, κατὰ τὸ πλεῖστον δ’ ἐσφαλμένως καὶ ἐγὼ δ’ αὐτὸς ἠναγκάσθην νὰ ποιήσωμαι λύσιν σχεδὸν αὐθαίρετον, διότι, ἐὰν ἐξετέλουν κατὰ γράμμα τὰς ἀναγραφὰς τοῦ δασμολογίου, τὰ ἀποτελέσματα ἤθελον εἶσθαι παράλογα. Ἕτερον νομοσχέδιον περὶ τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τοῦ θείου τοῦ εἰσαγομένου εἰς ὄγκους, πρὸς ἐνίσχυσιν βιομηχανίας τινὸς, ἡ ὁποία συνέστη ἐν Πάτραις πρὸς τρίψιν τοῦ θείου τοῦ εἰς ὄγκους εἰσαγομένου. Ἕτερον νομοσχέδιον περὶ τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τῶν παρακοπῶν, ἤτοι τῶν τεμαχίων τῶν ὑφασμάτων. Ἐπίσης εἰσάγω καὶ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 780,879.31 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1895, καὶ δύο δηλώσεις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργείου. Πλὴν τούτων ὅμως ὀφείλω νὰ δώσω πληροφορίας ἐπὶ ἐπερωτήσεων, αἵτινες ἐγένοντο, καὶ δι’ ὧν ἴσως θέλει κατασταθῆ εὐχερεστέρα ἡ ἐπ’ αὐτῶν συζήτησις. Πρῶτον μοὶ ἐζητήθησαν πληροφορίαι ὑπὸ τοῦ ἐκ Βονίτσης κ. Βουλευτοῦ, ὅστις ὑποθέτω ὅτι εἶναι ὁ κύριος Μαυρομμάτης, περὶ τοῦ ἰχθυοτροφείου τῶν Παπαδατῶν. Καταθέτω δὲ τὴν διακήρυξιν, τὴν ὁποίαν ἐζήτησεν ὁ κ. Μαυρομμάτης, καὶ προσέτι τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν συνέταξε καὶ ὑπέβαλεν ὁ νομάρχης Ἀκαρνανίας καὶ Αἰτωλίας μετὰ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου Μεσολογγίου καὶ τοῦ νομομηχανικοῦ Αἰτωλίας, περὶ τῶν καταστροφῶν, οἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὸ ἰχθυοτροφεῖον τοῦτο. Καταθέτω προσέτι τὴν διαταγὴν, τὴν ὁποίαν τὸ Ὑπουργεῖον ἐξέδωκε, ζητῆσαν νὰ βασανίσῃ τὴν ὑπόθεσιν περαιτέρω, καὶ τὴν διακήρυξιν, τὴν ὁποίαν κατὰ διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου ἐξέδωκεν ὁ νομάρχης Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, ἵνα ἐκθέσῃ εἰς νέον πλειστηριασμὸν τὸ ἰχθυοτροφεῖον, ὡς καὶ τὴν ἀναφορὰν τοῦ ἐνοικιαστοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπεκαλέσθη τὴν καταστροφήν. Ἐπίσης ἕτερος Βουλευτὴς, ὅστις νομίζω ὅτι εἶναι ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς, ἐζήτησε πληροφορίας περὶ κτήματός τινος ἐν Βρεσθένοις τῆς Λακεδαίμονος. Ἀληθῶς ἐν Βρεσθένοις τοῦ δήμου Οἰνοῦντος τῆς ἐπαρχίας Λακεδαίμονος ὑπῆρχε κοινόν τι καὶ ἀδιανέμητον κτῆμα τοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ Ἰωάννου Σκλήρη, ὅπερ ὁλόκληρον κατεῖχε καὶ ἐκαρποῦτο ὁ Σκλήρης, ἐγείραντος ὅμως τοῦ Δημοσίου δίκην κατ’ αὐτοῦ, ὑπεχρεώθη οὗτος νὰ παραλίπῃ τὴν κατοχὴν τοῦ ἡμίσεως κτήματος, ἀνεγνωρίσθη ὅμως αὐτῷ τὸ δικαίωμα τῆς κατοχῆς τοῦ ἑτέρου ἡμίσεως· τοῦτο ὅμως, τὸ εἰς αὐτὸν ἐπιδικασθὲν, περιῆλθε δι’ ἀναγκαστικῆς ἐκποιήσεως εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, πρὸς τὴν ὁποίαν ἠγέρθη ὑπὸ τοῦ Δημοσίου νέα δίκη περὶ διανομῆς τοῦ κοινοῦ κτήματος, ἐξεδόθη δὲ κατὰ τὸ 1884 ἀπόφασις ὑπ’ ἀριθ. 1053 τοῦ Πρωτοδικείου Σπάρτης, δι’ ἧς διετάχθη νὰ γένηται ἡ διανομὴ διὰ κληρώσεως. Καὶ ἐγένετο ἡ κλήρωσις, καὶ ἔλαχεν εἰς τὸ Δημόσιον τὸ ἥμισυ τοῦ κτήματος, ἐκ στρεμμάτων 1573, μέτρων 51 καὶ 25/100, περιλαμβάνον γαίας καλλιεργησίμους στρέμματα 561 μ.239, βοσκησίμους στρέμματα 986 μ.145 καὶ ἐλαιοφυτείαν στρέμματα 25 μ.666. Ἡ ἔκθεσις τῆς διανομῆς μετεγράφη ἐν τοῖς βιβλίοις τῶν μεταγραφῶν κατὰ τὰ τέλη τοῦ 1894, ἔκτοτε δ’ ἤρξαντο αἱ ἐργασίαι περὶ διακρίσεως τῶν ὁμοειδῶν τεμαχίων τοῦ κτήματος, διὰ καταμετρήσεως αὐτοῦ καὶ σχεδιογραφήσεως ἐκείνων, ὑποβληθέντος τοῦ διαγράμματος κατὰ Αὔγουστον τοῦ 1885· ἔκτοτε δὲ διετάχθη ὁ ἔφορος Λακεδαίμονος νὰ καταρτίσῃ σχέδιον διακηρύξεως περὶ πενταετοῦς ἐνοικιάσεως τοῦ κτήματος, ἀλλὰ ἔκτοτε μέχρι τοῦ 1889 δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ κανονισθῇ ἡ διαχείρισις τοῦ κτήματος τούτου, ἐκ τῶν πολλάκις δὲ γενομένων δημοπρασιῶν οὐδεμία κατέληξεν εἰς ἀποτέλεσμα, καὶ μέχρι τοῦ 1891 οὕτως εἶχον τὰ πράγματα. Μία δὲ τῶν αἰτιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐκώλυον τοὺς ἐπιθυμοῦντας νὰ ἐνοικιάσωσι τὸ κτῆμα, ἦτο, ὅτι ἐλέγετο ὅτι πολλαὶ δηλώσεις εἶχον γενῆ ἐπὶ τῶν γαιῶν αὐτοῦ, ἐδίσταζον δὲ οἱ πολλοὶ νὰ παρασταθῶσι καὶ συναγωνισθῶσιν. Ἐν τούτοις οἱ κληρονόμοι τοῦ παλαιοῦ συνιδιοκτήτου Σκλήρη ἐξηκολούθουν νὰ κατέχωσι τὸ κτῆμα, ἢ μέρος αὐτοῦ, ἂν καὶ κατὰ τὸ 1884 ἐγένετο ἡ διανομὴ καὶ ἡ μεταγραφή. Ἔπρεπε λοιπὸν πρῶτον νὰ ἐξακριβωθῇ, ἐὰν ἐγένοντο δηλώσεις πολιτῶν ἐπὶ τοῦ κτήματος, δεύτερον νὰ διαταχθῶσι τὰ δέοντα, ὅπως ἀποδιωχθῇ ὁ παρανόμως κατέχων. Ἀλλὰ τὸ στάδιον τῶν ἐνεργειῶν τούτων ὑπῆρξέ τι, τὸ ὁποῖον ἔδωκεν ἴσως ἀφορμὴν εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς πρὸς τὴν ἐπερώτησιν. Ὁ Εἰσαγγελεὺς, ὅστις τυγχάνει ἀδελφὸς τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἥτις ἐνδιαφέρεται εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, προέβη εἰς πράξεις, τῶν ὁποίων τὴν νομιμότητα ἠμφισβήτησάν τινες, τὰ περὶ τούτου δὲ διεβιβάσθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ἁρμόδιον· ἡμεῖς δ’ ἀσχολούμεθα νὰ ἐξακριβώσωμεν, ἐὰν ὑπάρχωσι δηλώσεις ἐπὶ τοῦ κτήματος, καὶ νὰ ἐγκαταστήσωμεν τὸ Δημόσιον, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ὁριστικὴν διάθεσιν τοῦ κτήματος. Παράπονα ἀνεκοινώθησαν εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ποιότητος τοῦ σιγαροχάρτου, καὶ ἐκλήθην νὰ ἀνακοινώσω πληροφορίας ἐπ’ αὐτῶν. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ἀνεκοίνωσε τὰ παράπονα ταῦτα.

§28ΚΡΙΤΣΑΣ. Ὄχι ἐγώ.

§29Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν οὐδὲν μέχρι τοῦδε ἀνεκοινώθη παράπονον περὶ τῆς ποιότητος τοῦ σιγαροχάρτου, ἑπομένως δὲν ὑπάρχει οὔτε ἔγγραφος ἀναφορὰ, οὔτε ἐμέσως ἀνεκοινώθη ἡμῖν παράπονον. Τὸ σιγαρόχαρτον διὰ συμφωνίας ἰδίας, ὑπὸ τῶν προκατόχων Ὑπουργείων συνωμολογημένης, ἐπρομηθεύετο ἀπὸ ἐργοστάσιόν τι τῶν κυρίων Σμὶθ καὶ Μενιέ. Κατὰ τὴν συμφωνίαν ταύτην, οὗτοι ἐχορήγουν τὸν χάρτην, ἐπειδὴ δὲ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον οὗτοι εἶχον ἀποστείλει, δὲν ἦτο ἐπαρκὲς, τὸ Ὑπουργεῖον προσέφυγε καὶ εἰς ἄλλο κατάστημα, τοῦ Ὀλλεγχάουερ, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐπρομηθεύθη μέρος τοῦ χάρτου. Ἑπομένως εἶχον τεθῆ ἐν χρήσει δύο εἴδη σιγαροχάρτου, τὸ σιγαρόχαρτον τὸ χορηγούμενον παρὰ τοῦ καταστήματος Σμὶθ καὶ Μενιὲ καὶ τὸ χορηγηθὲν κατὰ μικρὸν ποσὸν ἀπὸ τὸ κατάστημα Ὀλλεγχάουερ. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔλαβον ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου, εἶναι, ὅτι ἡ ποιότης τοῦ σιγαροχάρτου, ἡ χορηγουμένη ἀπὸ τὰ δύο αὐτὰ καταστήματα, δὲν ἦτο ἐντελῶς ὁμοία πρὸς τὸ δεῖγμα, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου εἶχε γενῆ ἡ συμφωνία, ἀλλ’ ἔλεγχός τις δὲν ἐνησκήθη, τὰ δὲ παράπονα γίγνονται ἴσως ὑπ’ ἐκείνων, οἵτινες ἀγοράζουσι καὶ ποιοῦνται χρῆσιν τοῦ σιγαροχάρτου. Συνέπεσεν ὅμως νὰ λήγῃ ἡ μετὰ τῶν εἰρημένων καταστημάτων σύμβασις κατ’ αὐτὰς, καὶ ἐπεβλήθη ἡμῖν νὰ φροντίσωμεν νὰ εὕρωμεν χορηγητὰς σιγαροχάρτου. Ὅθεν προεκηρύξαμεν δημοπρασίαν, ὑπεβλήθησαν δ’ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἑπτὰ δείγματα χάρτου ἀπό τε τὸ Σμὶθ καὶ Μενιὲ καὶ ἀπὸ τὸν Ὀλλεγχάουερ καὶ ἀπὸ διαφόρους ἄλλους. Τὰ δείγματα τοῦ χάρτου ὑπεβάλομεν εἰς τὴν ἐξέτασιν χημικῶν. Ἐξητάσθησαν δὲ παρ’ αὐτῶν, ἀγνοούντων τὰ ὀνόματα τῶν καταθέντων τὰ δείγματα χορηγητῶν, ἀλλὰ μετὰ διακρίσεως τῶν δειγμάτων ἀπ’ ἀλλήλων δι’ ἀλφαβητικοῦ στοιχείου· ἡ δ’ ἐξέτασις ἀπέδειξεν, ὅτι δὲν ἦτο πρώτης ποιότητος τὸ σιγαρόχαρτον τοῦ Σμὶθ καὶ Μενιὲ, ἀλλ’ ἕτερον δεύτερον ἦτο τὸ τοῦ Ὀλλεγχάουερ, τρίτον τὸ τοῦ Μενιὲ, καὶ τὰ ἄλλα εἶχον τάξιν πέμπτου, ἕκτου καὶ ἑβδόμου. Οἱ προκάτοχοί μου ἠγόραζον τὸ σιγαρόχαρτον ἀντὶ φράγκων χρυσῶν ἐννέα καὶ 35/00 τὴν δεσμίδα, διὰ τῆς δημοπρασίας δὲ, ἣν προεκήρυξα πρὸς προσδιορισμὸν τῆς τιμῆς τοῦ σιγαροχάρτου, ἂν καὶ ἦτο ἀνισότης μεταξὺ τῶν προτεινόντων, ἐγένετο δεκτὸν νὰ εὕρωμεν χορηγητὰς τοῦ σιγαροχάρτου τῆς πρώτης ποιότητος ἀντὶ φράγκων χρυσῶν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, 6 καὶ 98/00 κατὰ δεσμίδα. Ὥστε ἐπετύχομεν μείωσιν τῆς τιμῆς κατὰ δύο φράγκα χρυσᾶ καὶ 37/00 κατὰ δεσμίδα. Ἡ ἔναρξις τῆς χορηγίας τοῦ σιγαροχάρτου δὲν ἐγένετο ἐντελῶς ἀκόμη· ἐν τοσούτῳ ἡ πρώτη δόσις ἐστάλη εἰς τὴν Κέρκυραν, εἰς τὸ ἐργοστάσιον τοῦ κ. Ἀσπιώτου, τὸ ὁποῖον, κατὰ σύμβασιν μὲ τὸ Κράτος, διασκευάζει τὸ σιγαρόχαρτον καὶ προπαρασκευάζει τὴν μεταποίησιν αὐτοῦ εἰς φυλλάδια καὶ εἰς κυλίνδρους. Παρὰ τοῦ ἐργοστασίου δὲ τούτου ἐλάβομεν τὴν πληροφορίαν, ὅτι ἡ ποιότης τοῦ σιγαροχάρτου, τὸ ὁποῖον ἐστάλη, εἶναι ἀρίστη, καὶ ὅτι οὐδέποτε εἶχε σταλῆ τοιοῦτο σιγαρόχαρτον ἐκ τῆς Εὐρώπης. Ὑποθέτω λοιπὸν, ὅτι τὰ περὶ ὧν εἴρηται παράπονα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγένοντο κατὰ τῆς ποιότητος τοῦ ἀρτίως παραδοθέντος εἰς χρῆσιν σιγαροχάρτου.

§30ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ προσθέσω, ὅτι τοῦτο ἀνάγεται εἰς τὰς ἡμέρας ἄλλων Ὑπουργείων.

§31Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εὐτυχῶς ἔληξεν ἡ διάρκεια τῆς συμβάσεως καὶ δὲν θὰ ἔχωμεν πλέον παράπονα.

§32ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἐζήτησα μόνον παρ’ ὑμῶν νὰ λάβητε πρόνοιαν, ὅπως ἐφοδιασθῇ τὸ ἐν Λαμίᾳ ταμεῖον.

§33Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀφήνω σημείωσιν αὐτῶν, τὰ ὁποῖα εἶπον, περὶ τῆς προμηθείας τοῦ σιγαροχάρτου, εἰς τὸ γραφεῖον.

§34ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ διὰ τὰ πυρεῖα νὰ ληφθῇ πρόνοια.

§35Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀμέσως. Ἐπὶ τῆς ἄλλης ἐπερωτήσεως τοῦ κ. ἐκ Φθιώτιδος, νομίζω, Βουλευτοῦ...

§36ΚΡΙΤΣΑΣ. Πρόκειται περὶ πυρείων;

§37Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι περὶ πυρείων. Ἐγένετο ἐπερώτησις, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Φθιώτιδος ἀρκετὴ ποσότης φυλλαδίων σιγαροχάρτου καὶ ἐντεῦθεν ὑπῆρξεν ἔλλειψις. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐπορίσθην, ὁ ταμίας Φθιώτιδος ἐζήτησε κατὰ Ἰανουάριον τοῦ 1896 παρὰ τοῦ ἐν Ἀθήναις ταμίου τοῦ σφραγιστοῦ χάρτου φυλλάδια τῶν 15 φυλλαρίων, ὁ δὲ ταμίας τοῦ σφραγιστοῦ χάρτου, ἕνεκα ἐλλείψεως τοιούτων κατ’ ἐκεῖνον τὸν μῆνα, ἀπέστειλεν αὐτῷ τὰ ζητηθέντα τὸν ἑπόμενον μῆνα. Τὸ Ὑπουργεῖον, λαβὸν γνῶσιν τῆς ἐλλείψεως ἐκ τοῦ ταμείου Πατρῶν, διέταξε τὸν ἐν Κερκύρᾳ ἀντιπρόσωπον τοῦ Δημοσίου ταγματάρχην τοῦ μηχανικοῦ κ. Δρόσον, διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 3559 ἀπὸ 22 Ἰανουαρίου διαταγῆς, ὅπως φροντίσῃ, ἵνα τοῦ λοιποῦ ἀποστέλλωνται τακτικῶς κατὰ μῆνα εἴκοσι κιβώτια, περιέχοντα φυλλάδια τῶν 15 φυλλαρίων. Ὁ κ. ἐκ Βόλου Βουλευτὴς ἐζήτησε πίνακα τῶν ποσοστῶν, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ 1893 καὶ 1894 ἔλαβον οἱ διάφοροι ταμίαι τοῦ Κράτους. Τὸν πίνακα τοῦτον καταθέτω.

§38Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Τοῦ 1893 καὶ 1894;

§39Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα· διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ἀκόμη συμπεπληρωμένον τὸν πίνακα τῶν διὰ τὸ 1895 πληρωτέων ποσοστῶν. Κατὰ τὸ 1893 ἐπληρώθησαν εἰς ποσοστὰ δραχ. 109,575.95, κατὰ τὸ 1894 δραχ. 109,295.23. Ἐζητήθη νὰ καταθέσω τὸ Β. Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου προσδιωρίσθη, ἵνα ἀποδίδωνται εἰς τὸν ἐν Βελιγραδίῳ γεν. πρόξενον ἢ ἐπιτετραμμένον κ. Δ. Μεταξᾶν φράγκα χρυσᾶ 25 τὴν ἡμέραν, ἐν ὅσῳ διαμένει ἐν Λονδίνῳ, ἔνθα διετάχθη νὰ μεταβῇ, ἵνα διευθύνῃ τὰς ἐργασίας τῆς Πρεσβείας. Καταθέτω αὐτό. Ἐπειδὴ δ’ ἐζητήθη καὶ ἡ παραγγελία τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ πρὸς ἔκδοσιν ἐντάλματος, παρέλαβον μίαν τῶν ὑπαρχουσῶν διαφόρων ἐντολῶν, τὴν τῆς 12 Ἰουνίου 1895, ἡ ὁποία φέρει τὴν ὑπογραφήν μου, καὶ καταθέτω καὶ αὐτήν. Ὁ κ. ἐκ Βόλου Βουλευτής, νομίζω, ἐζήτησε πληροφορίας, ἂν καὶ δυνάμει τίνος νόμου τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰσέπραξε τέλη χαρτοσήμου εἰς χρυσᾶ ἢ ἀργυρᾶ νομίσματα, δι’ οἱανδήποτε αἰτίαν, καὶ εἰδικώτερον διὰ τὰ τέλη ἐπὶ τῶν εἰσιτηρίων τῶν ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιριῶν. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας συνέλεξα, τέλη ἢ φόροι εἰς χρυσὸν δὲν εἰσεπράχθησαν, εἰμὴ ἐφ’ ὅσον ἴσχυεν ὁ νόμος ͵ΒΡΙΕʹ τῆς 22 Δεκεμβρίου 1892 περὶ τῆς πληρωμῆς τῶν ἐν αὐτῷ ἀναφερομένων δικαιωμάτων καὶ τελῶν, ἤτοι τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος, ἐπὶ τῶν σύκων, ἐπὶ τῶν κουκουλίων, τοῦ ἐγγείου φόρου καὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπικαρπίας ἐπὶ τῶν βαλανιδίων καὶ κικκιδίων, τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος, καὶ τῶν τελῶν ἐπὶ τῶν μερισμάτων τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν, τῶν τελῶν ἐπὶ τῶν διὰ τὸ ἐξωτερικὸν ἐκδιδομένων εἰσιτηρίων τῶν ἀτμοπλοίων, τοῦ φόρου καὶ τῶν δικαιωμάτων ἐπὶ τῶν μεταλλείων καὶ τῶν ὀρυχείων, τοῦ δικαιώματος ἐπὶ τῆς προσόδου τῶν σκωριῶν τοῦ Λαυρίου, καὶ τῶν τριῶν πέμπτων τοῦ ἐξαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τῆς σταφίδος καὶ τοῦ ἐλαίου τῆς Ἑπτανήσου. Εὐθὺς δ’ ὡς ἔπαυσεν ἡ ἰσχὺς τοῦ εἰρημένου νόμου, ἔπαυσε καὶ ἡ εἴσπραξις εἰς χρυσὸν τῶν εἰρημένων δικαιωμάτων καὶ τελῶν. Ἄλλη ἐπερώτησις ἐγένετο παρὰ τοῦ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτοῦ περὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν. Περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Βασιλειάδης, βουλευτὴς ὡσαύτως ἐκ Λοκρίδος, μοὶ ἐνεχείρισεν ἀναφορὰν πρὸ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ συναδέλφου του κυρίου Εὐταξίου, ἐγὼ δὲ, συνεπείᾳ τῆς εἰρημένης ἀναφορᾶς, εἶχον δώσει παραγγελίας ἀπὸ τῆς 29ης Δεκεμβρίου 1895. Διὰ τοῦτο ἀπὸ τῆς 24 Ἰανουαρίου ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος Λοκρίδος εἶχεν ἀναφέρει, ὅτι ἡ ἐπιτροπή, ἡ κατὰ τὸν νόμον ἀσχολουμένη εἰς τὴν σύνταξιν τῶν φορολογικῶν καταλόγων τῶν οἰκοδομῶν, συνῆλθε τὴν 2 Αὐγούστου 1895 καὶ συνέταξε πρᾶξιν, διὰ τῆς ὁποίας διέγραψε τοῦ καταλόγου τοῦ διὰ τὸ 1894 φόρου τῶν οἰκοδομῶν τὰς πλείστας οἰκοδομὰς, ἄλλας μὲν ὡς ἐντελῶς καταστραφείσας, ἄλλας δὲ ὡς διαῤῥαγείσας ἐκ τοῦ σεισμοῦ καὶ μὴ χρησιμοποιηθείσας· διὰ δὲ τὸ 1895 καὶ διὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη διέγραψε μόνον τὰς ἐντελῶς καταστραφείσας, οὐχὶ δὲ καὶ τὰς διαῤῥαγείσας ἢ ὁπωσδήποτε βλαβθείσας, ἐπισκευασθείσας δὲ κατόπιν καὶ χρησιμοποιηθείσας ὑπὸ τῶν ἰδιοκτητῶν, ἃς ἀφῆκεν ὡς εἶχον εἰς τὸν κατάλογον, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πράξεως ταύτης ἐβεβαίωσε τὸν φόρον τῶν ἐτῶν 1894 καὶ 1895. Μεταξὺ τῶν τελευταίων τούτων οἰκοδομῶν συγκαταλέγονται αἱ ἐν τῇ ἐγκρίσει τοῦ οἰκονομ. ἐφόρου σημειούμεναι τοῦ Ἀγγελῆ Σταύρου, αἵτινες, ἐπισκευασθεῖσαι παρ’ αὐτοῦ ἐχρησιμοποιήθησαν κατὰ τὸ ἔτος 1895, ἐνοικιασθεῖσαι εἰς διαφόρους. Καὶ δὲν ἐχρησίμευσαν κατὰ τὸ 1895 οὔτε ὡς ἐφοριακὸν οὔτε ὡς εἰρηνοδικειακὸν κατάστημα, ὅπως εἶχον χρησιμεύσει κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ φορολογικοῦ καταλόγου τῶν οἰκοδομῶν καὶ μέχρι τοῦ σεισμοῦ τοῦ 1894. Ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος προσθέτει, ὅτι πόῤῥω ἀπέχει τῆς ἀληθείας ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ Ἀγγελῆ Σταύρου, ὅτι ὁ ὑδρόμυλος αὐτοῦ, καταῤῥεύσας ἐκ τοῦ σεισμοῦ καὶ καλυφθεὶς ὑπὸ τῶν ὑδάτων τῆς θαλάσσης, δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ, οὔτε λειτουργεῖ ἀπὸ τῆς 15 Ἀπριλίου 1894, διότι ὁ ὑδρόμυλος οὗτος εἶναι μὲν παραθαλάσσιος καὶ ἐβλάφθη ἐκ τοῦ σεισμοῦ, ἀλλὰ κατόπιν ἐπισκευασθεὶς παρ’ αὐτοῦ καὶ οὐδόλως προσβαλλόμενος ἐκ τῶν ὑδάτων τῆς θαλάσσης, πρὸ πολλοῦ λειτουργεῖ, «ὡς ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὸ Ὑπουργεῖον», λέγει ὁ ἔφορος. Ἀφοῦ εἶχον λάβει τὰς πληροφορίας ταύτας, ἐγένετο ἡ ἐπερώτησις τοῦ ἑτέρου ἐκ Λοκρίδος κ. Βουλευτοῦ, μοὶ ἐδόθη δὲ καὶ ἄλλη ἀναφορά, ἐξέδωκα δ’ ἕνεκα τούτων νέας διαταγὰς πρὸς τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον, καὶ ἐζήτησα ἀκριβεῖς ἐπὶ τῶν νέων παραπόνων πληροφορίας.

§40ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε;

§41Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα.

§42ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡ ἀναφορὰ προήρχετο ἐκ μόνων τῶν κατοίκων Ἀταλάντης· ἐγὼ ὅμως ἐπεξέτεινα τὴν ἐπερώτησίν μου ἐφ’ ὅλους τοὺς δήμους, τοὺς παθόντας ἐκ τοῦ σεισμοῦ, εἶναι δὲ οὗτοι τρεῖς, ὁ τῆς Ἀταλάντης, ὁ τῆς Λαρύμνης καὶ ὁ τῶν Δαφνησίων. Ἐκεῖνοι οἱ δῆμοι, ὧν ἰδίως αἱ οἰκίαι κατεστράφησαν ὁλοσχερῶς, εἶναι οἱ δύο, ὁ τῆς Λαρύμνης καὶ ὁ τῶν Δαφνησίων. Λοιπὸν θὰ παρακαλέσω νὰ κληθῇ ὁ ἔφορος Λοκρίδος, ὅπως ὑπὸ ἰδίαν του εὐθύνην βεβαιώσῃ, ἂν δὲν ἀνετράπησαν αἱ οἰκίαι τῶν δύο τούτων δήμων ἐκ τοῦ σεισμοῦ, καὶ ἂν δὲν καλοῦνται οἱ κάτοικοι αὐτῶν καὶ οὕτω νὰ πληρώσωσι φόρον οἰκοδομῶν.

§43Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα· θέλει κληθῆ αὐθημερόν. Ἐπερώτησις τοῦ κ. ἐκ Γυθείου Βουλευτοῦ εἶχε γείνῃ περὶ τοῦ καπνοκοπτηρίου Γυθείου. Ἔχω τὰς ἑξῆς πληροφορίας νὰ μεταδώσω εἰς τὴν Βουλήν. Μόνον εἷς ἐν Γυθείῳ καπνοπώλης ὑπέβαλε τὸν Μάϊον τοῦ 1894 αἴτησιν, δι’ ἧς ἐζητεῖτο νὰ ἀποσταλῇ εἰς τὸ ἐκεῖ καπνοκοπτήριον ἀγγλικὸν μηχάνημα κοπῆς καπνοῦ. Ἀλλὰ τοιοῦτον μηχάνημα εἰς οὐδὲν τῶν καπνοκοπτηρίων περισσεύει. Κατὰ δὲ τὸν νόμον ͵ΒΗʹ τῆς 7 Ἰουλίου 1892, τὸ Δημόσιον ἀπηλλάγη τῆς ὑποχρεώσεως τῆς προμηθείας τοιούτων, οἱ δὲ καπνοπῶλαι δύνανται νὰ εἰσαγάγωσι τοιαῦτα ἰδίαις αὐτῶν δαπάναις.

§44Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε;

§45Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα.

§46ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δύο καὶ μόνον ὑπάρχουσι καπνοπωλεῖα ἐν Γυθείῳ. Ἐν Γυθείῳ γίνεται μεγάλη κατανάλωσις καπνοῦ, φθάνουσα μέχρι 2,000 ὀκάδων πολλάκις κατὰ μῆνα. Πέρυσι τὸν Μάϊον ὑπεβλήθη αἴτησις ἐκ μέρους τοῦ ἑτέρου τῶν καπνοπωλῶν περὶ ἀποστολῆς ἑνὸς μηχανήματος κοπῆς καπνοῦ. Ἐπανειλημμένως δὲ συνέστησα ὑμῖν τὴν αἴτησιν ταύτην καὶ σᾶς παρεκάλεσα, ὅπως ἀποσταλῇ τὸ μηχάνημα τοῦτο, διότι οἱ καπνοπῶλαι οὗτοι οὐ μόνον δὲν δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὴν κοπὴν τοῦ καπνοῦ αὐτῶν, ἀλλὰ δὲν εὑρίσκουσι καὶ εἰδικοὺς ἐργάτας, ὁ κόπτης δὲ ὁ ἀποσταλησόμενος θὰ ἦναι εἰδικός, καὶ ἑπομένως θέλει ἐπαρκέσει.

§47Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ναί. Ἀλλὰ ὁ νόμος τοῦ 1892;...

§48ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι ὑπάρχει ἓν μηχάνημα ἐν Σύρῳ.

§49Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πάντα τὰ μηχανήματά εἰσι διανεμημένα εἰς τὰ καπνοκοπτήρια, ἐπειδὴ δὲ πανταχοῦ ἰσχυρίζονται, ὅτι εἰσὶν ἀναγκαῖα, οὐδὲν ἐξ αὐτῶν δύναμαι νὰ ἀφαιρέσω. Δὲν μένει λοιπὸν, παρὰ ἡ προμήθεια τοιούτου μηχανήματος, ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ἀπαιτεῖται νὰ ζητήσω τὴν συνδρομὴν ὑμῶν, ἵνα γράψωμεν νὰ σταλῇ μηχάνημα τοιοῦτον. Καὶ τοῦτο μὲν δύναμαι νὰ πράξω εὐχαρίστως, ἀλλὰ δαπάναις αὐτῶν, καὶ οὐχὶ τοῦ Δημοσίου.

§50ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Νὰ ὑποβάλητε νομοσχέδιον περὶ προμηθείας μηχανήματος δαπάναις τοῦ Δημοσίου.

§51Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κύριος ἐξ Ὕδρας Βουλευτὴς ἀπηύθυνεν ἐπερώτησιν, δι’ ἧς ἐζήτησε νὰ δώσω πληροφορίας περὶ τῆς εἰσφορᾶς τοῦ δήμου Ὕδρας διὰ τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐν τῷ φακέλλῳ τούτῳ, ὃν καταθέτω, ὑπάρχουσι σημειωμένα τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ὁ δῆμος Ὕδρας συνεισήνεγκε καθ’ ἕκαστον τῶν ἐτῶν 1891, 1892, 1893, 1894 καὶ 1895, δηλαδὴ τῶν πέντε ἐτῶν. Ὑπάρχουσι δὲ σημειωμένα ὡσαύτως καὶ τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἐδαπανῶντο διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ δήμου Ὕδρας, καὶ δι’ ἓν μόνον ἔτος ὑπάρχει διαφορὰ 1260 δραχμῶν, τὸ 1893, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ μὲν δῆμος Ὕδρας ὤφειλε νὰ δαπανήσῃ 15,978 δραχμὰς, εἰσήνεγκε δὲ εἰς τὸ Δημόσιον 17,238, ἤτοι 1260 δραχμὰς περισσότερον. Διὰ δὲ τὰ ἐνοίκια τῶν δημοτικῶν σχολείων, ἐπειδὴ ὁ δῆμος Ὕδρας ἔχει ἰδιωτικὰ κτίρια, δὲν ἐνοικιάσθη τοιοῦτον.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθέντα νομοσχέδια καὶ αἱ δηλώσεις θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 224–229). Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§53ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Γενικοῦ Διευθυντοῦ τῶν Ταχυδρομείων καὶ Τηλεγράφων καὶ τῶν κ. κ. Πατρικίου καὶ Βαλλιάνου, ἰδιοκτητῶν τοῦ ἀτμοπλοίου «Κεφαλληνίας». Ἐπίσης ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ κοινοτήτων τῶν νομῶν Ἄρτης, Λαρίσης κλπ., συνοδευόμενον ὑπὸ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, καὶ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ ἀναδιοργανισμοῦ τοῦ σώματος τῶν ἐργοδηγῶν.

§54Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τὸ περὶ κοινοτήτων θὰ ἦναι μεταξὺ τῶν κατεπειγόντων;

§55ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἔχομεν καιρόν.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα ἀριθ.230–252).

§57Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ὅτε εἰσηγούμην νομοσχέδιά τινα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀφορῶντα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ἔλαβον τὴν τιμὴν, χωρὶς νὰ ζητηθῇ, νὰ καταθέσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πίνακα τῶν ὑπεραρίθμων ὑπαξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ. Μετὰ ταῦτα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ψαρῶν ἐζήτησεν, ὅπως ἐν τῷ πίνακι τούτῳ σημειωθῶσιν αἱ χρονολογίαι ἑκάστου τῶν προβιβασμῶν. Τὴν συμπλήρωσιν τοῦ πίνακος τούτου καταθέτω. Ἐν τῷ κατατιθεμένῳ ἄρα πίνακι θέλετε ἴδει ἐπακριβῶς τὰ ὀνόματα τῶν ὑπεραρίθμων ὑπαξιωματικῶν καὶ τὰς χρονολογίας τοῦ προβιβασμοῦ ἑκάστου αὐτῶν, ἐξ οὗ κατέστησαν οὗτοι ὑπεράριθμοι.

§58ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἐπιτρέπετε;

§59Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Μάλιστα, Κύριε.

§60ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Τί προτίθεσθε νὰ κάμητε περὶ αὐτῶν; Θὰ ἐξακολουθήσητε τηροῦντες αὐτοὺς εἰς τὴν διαθεσιμότητα, μέχρις οὗ κενωθῶσι θέσεις, τὰς ὁποίας αὐτοὶ θὰ καταλάβωσιν, ἢ θὰ τοὺς ἐπαναφέρητε εἰς ἐνέργειαν; Διότι νομίζω, ὅτι μένοντες οὗτοι εἰς τὴν διαθεσιμότητα, θὰ καταστραφῶσι, καὶ ὅταν θὰ τοὺς ζητήσητε, δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ τοὺς ἀνεύρητε. Ἄλλως τε αὐτοὶ εἶναι ὑπαξιωματικοὶ ἐργάται θαλάσσης, καὶ ἑπομένως μένοντες ἐκτὸς ὑπηρεσίας ἐπὶ μακρὸν, βεβαίως θὰ κατασταθῶσιν ἄχρηστοι διὰ τὴν ναυτικὴν ὑπηρεσίαν. Γνωρίζετε δὲ, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἀνακατατάξεως δὲν παρέχει τὴν εὐκολίαν, ὅπως ταχέως κενωθῶσι θέσεις, τὰς ὁποίας μέλλουσιν οὗτοι νὰ καταλάβωσι.

§61Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Καὶ ἂν τοῦτο συμβῇ, κ. συνάδελφε, ἡμεῖς βεβαίως οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην εὐθύνην φέρομεν, διότι ἐγὼ τοὐλάχιστον, διοικῶν ἤδη ἐπὶ ἐννέα μῆνας τὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, οὐδένα προβιβασμὸν ἐνήργησα ὑπαξιωματικοῦ, οὐδὲ κἂν ἁπλοῦ διόπου. Διόπων ἔχει ἀνάγκην ὁ στόλος, ἴσως μάλιστα τριάκοντα ἢ τεσσαράκοντα, ἀφῆκα ὅμως νὰ μελετηθῶσι καλλίτερον τὰ πράγματα, καὶ τότε θέλω προβῆ εἰς προβιβασμοὺς ναυτῶν εἰς διόπους. Διόπων ὑπάρχουσι κεναὶ θέσεις, ὡς πρὸς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς ὅμως, δὲν δύνασθε νὰ ἐπιῤῥίψητε εἰς ἡμᾶς τὴν εὐθύνην, διότι ἐθέσαμεν αὐτοὺς, ὑπεραρίθμους ὄντας, εἰς διαθεσιμότητα...

§62ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ εὐθύνης.

§63Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. .. διότι ἡμεῖς, ἐπαναλέγω, οὐδένα προβιβασμὸν ἐνηργήσαμεν, καίτοι ἴσως καὶ ἡμεῖς θὰ ἐπιέσθημεν. Ἑπομένως, ἂν πρόκειται νὰ καταστραφῶσιν, ἢ ἂν πρόκειται νὰ μὴ καταστραφῶσιν οἱ ὑπεράριθμοι ὑπαξιωματικοὶ, εὐθύνονται ἐκεῖνοι, οἵτινες, ἐναντίον τῶν ὀργανισμῶν καὶ τῶν προϋπολογισμῶν, ἐνήργησαν τοὺς προβιβασμούς. Ἐγὼ εἶπον, εἰσηγούμενος τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, τὰ ἑξῆς· ὅτι μελέτη ἐγένετο καὶ γίνεται, ὅπως τὸ δυσάρεστον τοῦτο συμβεβηκὸς, τοῦ νὰ μείνωσι δηλαδὴ οἱ ὑπαξιωματικοὶ οὗτοι ἐν διαθεσιμότητι καὶ οὐχὶ ἐν ἐνεργείᾳ, προληφθῇ. Τὰ ἀποτελέσματα τῆς μελέτης ταύτης δὲν δύναμαι εἰσέτι νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν. Ἐγένετο σκέψις, ὅπως οἱ ὑπεράριθμοι ὑπαξιωματικοὶ τοποθετηθῶσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν φάρων καὶ φανῶν. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἐμελετήθη, ἀλλ’ εἰσέτι δὲν εἶναι ὥριμον. Ἐὰν βεβαίως ἐτοποθετοῦντο ἐκεῖ, ἤθελον ἐπέλθει εὐάρεστά τινα ἀποτελέσματα, διότι καὶ ἡ ὑπηρεσία τῶν φάρων καὶ φανῶν εὐρυθμότερον ἤθελε λειτουργήσει, καὶ οἱ ὑπαξιωματικοὶ οὗτοι ἤθελον μισθοδοτεῖσθαι ὡς ὑπαξιωματικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ, ἀφοῦ ἅπαξ ἐγένοντο ὑπαξιωματικοί. Ἤδη, Κύριοι, καταθέτω τοὺς ζητηθέντας πίνακας περὶ τῶν δαπανῶν, αἵτινες ἐνηργήθησαν διὰ τὸ θαλαμηγὸν «Μπουμπουλίνα», καθὼς καὶ τὰ σχετιζόμενα πρὸς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ἔγγραφα. Πρὸς εὐκολίαν δὲ τῶν κυρίων συναδέλφων Βουλευτῶν, θέλει μοὶ ἐπιτραπῆ νὰ ποιήσωμαί τινας ἀνακοινώσεις, χρησίμους βεβαίως πρὸς τὴν μελέτην τόσον τῶν πινάκων, ὅσον καὶ τῶν ἐγγράφων. Τῇ 11 Ἀπριλίου 1892 ἔτους ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κ. Κ. Σαχτούρης ἔθηκε διὰ Β. Διατάγματος τὸ πλοῖον ἐκεῖνο εἰς παροπλισμόν. Κατόπιν διὰ Β. Διατάγματος τῆς 21 Αὐγούστου 1892 ἔτους ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κ. Σκουλούδης ὥρισεν, ἵνα τὸ ὁπλιταγωγὸν «Μπουμπουλίνα» μετατραπῇ εἰς θαλαμηγὸν, ἀντὶ τῆς μέχρι τότε θαλαμηγοῦ «Ἀμφιτρίτης». Πρὸς ἔκδοσιν τοῦ Β. Διατάγματος ὑπῆρξε δικαιολογητικὴ ἔκθεσις πρὸς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τῆς 21 Ἰουνίου 1892 ἔτους, ἧς ἐπίσης τὸ πρωτότυπον καταθέτω. Ἐκ τῆς ἐκθέσεως δὲ ταύτης προκύπτει, ὅτι ἤδη τὸ ὁπλιταγωγὸν «Μπουμπουλίνα» εὑρίσκετο ὑπὸ ἐπισκευὴν, διότι ἡ ἔκθεσις λέγει (ἀναγινώσκει): «... τὸ ἤδη ὑπὸ ἐπισκευὴν εὑρισκόμενον ὁπλιταγωγὸν «Μπουμπουλίνα»... Ἑπομένως πρὸ τῆς 21 Ἰουνίου 1892 ἔτους εἶχεν ἀρχίσει ἡ ἐπισκευή. Ὡς ἐξάγεται ἐκ τοῦ φακέλλου τῆς ὑποθέσεως ταύτης, πρὶν ἢ τὸ πλοῖον τοῦτο ἀποφασισθῇ νὰ μεταβληθῇ εἰς θαλαμηγὸν, εἶχεν ἀνάγκην πολλῶν καὶ μεγάλων ἐπισκευῶν, πρὸ πάντων δ’ οἱ λέβητες ἐδέοντο ταχείας ἐπισκευῆς. Τοῦτο προκύπτει ἐξ ἐκθέσεως τοῦ διοικητοῦ τῶν συνεργείων κ. Λαζαρίμου τῆς 16 Ἰανουαρίου 1891 ἔτους, ὅστις, ὁμιλῶν περὶ τῆς καταστάσεως τῶν λεβήτων πάντων τῶν πλοίων τοῦ στόλου, λέγει καὶ περὶ τῶν τοῦ ὁπλιταγωγοῦ «Μπουμπουλίνας», ὅτι «οἱ ὑπάρχοντες ἐν τῷ σκάφει λέβητες εἶναι ἄχρηστοι, οἱ δὲ κατασκευαζόμενοι ἐν τοῖς συνεργείοις περατοῦνται μετὰ μίαν ἑξαμηνίαν». Καὶ τὴν ἔκθεσιν ταύτην μετὰ τῶν συνοδευόντων αὐτὴν ἐγγράφων καταθέτω. Οὕτω, Κύριοι, εὗρον τὰ πράγματα, ὅτε ἀνέλαβον τὴν διοίκησιν τοῦ Ὑπουργείου. Ἡ Κυβέρνησις, ὡς γνωρίζετε, ἀνέλαβε τὰ καθήκοντα αὐτῆς τῇ 1ῃ Ἰουνίου 1895 ἔτους. Τῇ 25 Ἰουλίου ἀπηύθυνα πρὸς τὸν Ναύσταθμον τὸ ἑξῆς ἔγγραφον, ὑπ’ ἀριθ. 15146 (ἀναγινώσκει):

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΝΑΥΤΙΚΩΝ

Τμῆμα Ὑλικοῦ. Πρὸς τὸ Διευθυντήριον τοῦ Β. Ναυστάθμου. «Ὡς καὶ προφορικῶς πρό τινων ἡμερῶν ἀνεκοινώθη ὑμῖν, ἐπιθυμοῦντες νὰ γνωρίζωμεν τὴν διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῶν ἐργασιῶν τῆς θαλαμηγοῦ «Μπουμπουλίνας» ἀπαιτηθησομένην δαπάνην, παραγγέλλομεν, ὅπως διατάξητε τὴν ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων σύνταξιν λεπτομερῶν πινάκων, ἐμφαινόντων τ’ ἀναγκαιοῦντα ὑλικὰ καὶ τὴν ἀξίαν αὐτῶν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἁπασῶν τῶν ἐργασιῶν, καὶ συνοδευομένων δι’ ἐκθέσεως ἑκάστου τῶν ἁρμοδίων, ἐν ᾗ θὰ ὁρίζηται ὁ χρόνος τῆς ἀποπερατώσεως ἑκάστης ἐργασίας, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐργασθησομένων δι’ αὐτὰς ἡμερομισθίων, καὶ τὸ ἡμερομίσθιον ἑκάστου. Κατὰ τὴν σύνταξιν τῶν πινάκων τούτων δέον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχυτέρα περαίωσις τῶν ἐργασιῶν τῆς θαλαμηγοῦ, ἣν ἐπειγόμεθα νὰ φέρωμεν εἰς πέρας. Τοὺς πίνακας καὶ τὰς συνοδευούσας αὐτὰς ἐκθέσεις θέλετε ὑποβάλει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἐκθέτοντες καὶ τὴν ὑμετέραν γνώμην, καὶ ὁρίζοντες τὸν ὁλικὸν χρόνον τῆς ἀποπερατώσεως τῶν ἐργασιῶν καὶ τὰ κατ’ ἀνάγκην ληφθησόμενα μέτρα διὰ τὴν ταχυτέραν, ὡς ἐῤῥήθη, περαίωσιν αὐτῶν. Συγχρόνως δὲ θέλετε ὑποβάλει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἕτερον πίνακα, ἐμφαίνοντα τὰ ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐπὶ τοῦ πλοίου ἐργασιῶν ἐκ τῶν ἀποθηκῶν τοῦ Β. Ναυστάθμου ἐξαχθέντα ὑλικὰ διὰ τὰς ἐργασίας τῆς «Μπουμπουλίνας», χωριστὰ διὰ τὴν μετασκευὴν αὐτῆς ὡς θαλαμηγοῦ καὶ χωριστὰ διὰ τὴν ἐπισκευὴν τοῦ πλοίου, τὰ ἐν τοῖς συνεργείοις καταναλωθέντα ὑλικὰ διὰ τὸ εἰρημένον πλοῖον, καὶ τὰ δαπανηθέντα δι’ αὐτὸ ἡμερομίσθια. Ταῦτα πάντα δέον νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον μέχρι τῆς ἕκτης τὸ πολὺ τοῦ ἐλευσομένου μηνὸς Αὐγούστου, καὶ ταύτης συμπεριλαμβανομένης, ὅπως δυνηθῶμεν ἐγκαίρως νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τῆς προμηθείας τῶν ἀπαιτηθησομένων ὑλικῶν, μηδὲ ἐπέλθῃ ἡ ἐλαχίστη ἀργοπορία περὶ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ ῥηθέντος πλοίου, ὅπερ δέον ὅσον τάχιστα νὰ χρησιμοποιηθῇ ὑπὲρ τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας.» «Ὁ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς Ν. Λεβίδης.» Συμφώνως πρὸς τὴν διαταγὴν ταύτην τοῦ Ὑπουργείου ὁ Ναύσταθμος ὑπέβαλε τοὺς ἀναγκαίους πίνακας, περιέχοντας τὰς λεπτομερείας, ἃς ἠκούσατε, ὅτι ἐζήτουν. Τὸ ἔγγραφον τοῦτο τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὡς καὶ τὸ ἔγγραφον τοῦ Ναυστάθμου ἐπίσης, κατατίθημι εἰς τὸ Προεδρεῖον. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν 22 Νοεμβρίου 1895 ἔτους τὸ Ὑπουργεῖον ἀπηύθυνεν ἔγγραφον εἰς τὸν Ναύσταθμον, δι’ οὗ ἐπίσης παρήγγελλε τὴν ἐπίσπευσιν τῆς ἐργασίας ταύτης, καὶ ἄλλας τινὰς ἀναγκαίας ὁδηγίας ἔδιδεν. Ἐπίσης καὶ τοῦτο καταθέτω. Καταθέτω καὶ ἄλλα τινὰ ἔγγραφα, ἐν τῷ φακέλλῳ τούτῳ εὑρισκόμενα, περὶ τῆς αὐτῆς ὑποθέσεως. Ἤδη, Κύριοι, καταθέτω τὸν πίνακα τοῦτον, ὅστις εἶναι ἀνακεφαλαιωτικὸς τῶν γενομένων μέχρι τοῦδε δαπανῶν. αʹ) Διὰ τῶν συνεργείων τοῦ Ναυστάθμου, ἐπὶ τῶν προκατόχων ἡμῶν ἐδαπανήθησαν τὰ ἑξῆς χρηματικὰ ποσά, κατὰ τοὺς πίνακας Αʹ καὶ Βʹ. Δραχμαὶ 84,298.33 ὡς θαλαμηγὸν, δραχ. 157,641.44 ὡς ὁπλιταγωγόν. βʹ) Διὰ τῆς Ἐφορείας τῶν νεωρείων τοῦ Ναυστάθμου, ἐπὶ τῶν προκατόχων ἡμῶν ἐδαπανήθησαν τὰ ἑξῆς χρηματικὰ ποσά, κατὰ τοὺς πίνακας Γʹ καὶ Δʹ. Δραχμαὶ 84,555.92 ὡς θαλαμηγόν, δραχμαὶ 99,023.26 ὡς ὁπλιταγωγόν. γʹ) Διὰ προμηθείας γενομένας ὑπὸ τῶν προκατόχων Ὑπουργείων ἐδαπανήθησαν τὰ ἑξῆς χρηματικὰ ποσά, κατὰ τὸν ὑπὸ στοιχ. Εʹ πίνακα. Δραχμαὶ 105,030.54 ὡς θαλαμηγὸν, δραχ. 104,865.98 ὡς ὁπλιταγωγόν. Ὅθεν ὑπὸ τῶν προκατόχων ἐδαπανήθησαν ἐν συνόλῳ δραχμαὶ 638,415.47, ἐξ ὧν διὰ θαλαμηγὸν δραχ. 276,884.79, καὶ δι’ ὁπλιταγωγὸν δραχ. 361,530.68. Ἀπὸ τῆς πρώτης δὲ Ἰουνίου 1895 ἔτους, ὅτε ἦλθεν ἡ νέα Κυβέρνησις, μέχρι σήμερον, κατὰ λεπτομερεῖς πίνακας, ὑπὸ στοιχ. Ζʹ, οὓς ἐπίσης καταθέτω, ἐδαπανήθησαν αʹ) διὰ θαλαμηγὸν δρ. 41,581.63, καὶ βʹ) δι’ ὁπλιταγωγὸν δραχ. 133,804.77. Ἤτοι ἐν ὅλῳ ὑφ’ ἡμῶν ἐδαπανήθησαν δραχ. 175,386.40. Ἑπομένως τὸ ὅλον τῆς δαπάνης μέχρι τοῦδε διὰ τὰς δύο ἰδιότητας τοῦ πλοίου ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 813,801.87. Κατὰ δὲ τοὺς πίνακας, οὓς συνεπείᾳ τῶν ἐγγράφων μου, ἅτινα ἠκούσατε, ὑπέβαλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὁ Ναύσταθμος, θέλει ἀπαιτηθῆ εἰσέτι ἀπὸ σήμερον δαπάνη δραχ. 106,198 καὶ 13/00. Ἑπομένως τὸ σύνολον τῶν δαπανηθέντων καὶ δαπανηθησομένων χρημάτων, ὅπως τὸ πλοῖον τοῦτο περατωθῇ καὶ ὡς θαλαμηγὸν καὶ ὡς ὁπλιταγωγόν, ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 920,000. Ταῦτα, Κύριοι, προκύπτουσιν ἐκ τῶν ἐγγράφων, ἅτινα κατέθεσα, καὶ ἐκ τῶν πινάκων.

§64ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἠθέλησα νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν, διότι, ἂν τὸ Κράτος προήγαγε τοὺς ὑπαξιωματικοὺς αὐτοὺς εἰς θέσεις μὴ χηρευούσας, δὲν ἕπεται ὅτι οἱ νέοι οὗτοι ὑπαξιωματικοὶ πρέπει νὰ ἀπολεσθῶσι διὰ παντὸς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας,—διότι, τιθέμενοι εἰς τὴν διαθεσιμότητα καὶ διαμένοντες ἐκεῖ ἐπὶ μακρὸν χρόνον, βεβαίως δὲν θὰ ἦναι πλέον χρήσιμοι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ναυτικοῦ. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅστις οὐδεμίαν ὑπέχει εὐθύνην τῶν πράξεων τοῦ προκατόχου του, ἐκ φιλανθρωπίας νὰ λάβῃ οἱονδήποτε μέτρον, δι’ οὗ νὰ ἐπανορθώσῃ τὸ ἀδίκημα, ὅπερ τοῖς ἐγένετο· διότι, ἂν ὁ προκάτοχος Ὑπουργὸς προέβη εἰς προβιβασμοὺς παρὰ τὸν νόμον, μὴ ὑπαρχουσῶν κενῶν θέσεων, κατὰ τί εὐθύνονται οἱ δυστυχεῖς οὗτοι ὑπαξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ παραμένωσιν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, κατέχοντες τὸν βαθμὸν, τὸν ὁποῖον εἶχον μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης; Δι’ αὐτὸ καὶ αὖθις θὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ αὐτῶν καὶ νὰ τοὺς ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν.

§65ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σχετικῶς πρὸς τοῦτο τὸ ζήτημα, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν καὶ συνιστῶ πρὸς αὐτὸν νὰ προσέξῃ πολὺ ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ μέτρου. Εἶναι περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω ὅσα εἶπεν ὁ ἐξ Ὕδρας κ. συνάδελφος, προσθέτω μόνον, ὅτι οἱ ὑπαξιωματικοὶ αὐτοὶ, καὶ τιθέμενοι εἰς διαθεσιμότητα, πρέπει πάντως νὰ ζήσωσιν ἑαυτοὺς καὶ τὰς οἰκογενείας αὐτῶν. Ὁ μισθὸς τῆς διαθεσιμότητος ἀνέρχεται μόλις εἰς 40 δραχμὰς, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ζήσωσι διὰ 40 δραχμῶν ἄνθρωποι συνειθισμένοι νὰ ζῶσι τέως μὲ μισθὸν 80 δραχμῶν. Ἐπεδόθησαν λοιπὸν εἰς ἔργα, τὰ ὁποῖα εἶναι ὅλως διόλου ἀνάρμοστα εἰς ὑπαξιωματικοὺς, προωρισμένους καὶ ὑπὸ τῆς Πολιτείας καὶ ὑπὸ τῆς ἑαυτῶν διαθέσεως νὰ ὑπηρετῶσι τὸ Κράτος στρατιωτικῶς. Κατέστησάν τινες τούτων ἐκφορτωταὶ φορτηγίδων, δηλονότι ἀχθοφόροι, καὶ ἐργάζονται ἐν τῇ ἐργασίᾳ αὐτῇ, τῇ ἄλλως ἐντίμῳ, ἀλλὰ μετ’ ἄλλων, οἵτινες αὔριον θὰ καταταχθῶσιν εἰς τὸ Ναυτικὸν, ἂν δ’ ἐπανέλθωσιν καὶ οὗτοι, θὰ εὑρίσκωνται ὡς ἴσοι πρὸς ἴσους πρὸς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι τοὺς διέτασσον ἴσως ἐν τῇ ἐκφορτωτικῇ ἐργασίᾳ, οὐχὶ δὲ ἐν τῇ ἠθικῇ ὑπεροχῇ τοῦ ἀνωτέρου, ὡς προσήκει. Δὲν πταίει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, διότι εὑρίσκονται ὑπεράριθμοι οἱ ὑπαξιωματικοὶ οὗτοι· ἀλλὰ καὶ οἱ ὑπαξιωματικοὶ δὲν πταίουσιν, οὔτε εἶναι δίκαιον νὰ πληρώσωσιν αὐτοὶ τὰς ἁμαρτίας τῶν διαφόρων πρώην Ὑπουργῶν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν. Κυρίως ὅμως ἐπιθυμῶ νὰ ἀποδείξω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, ὅτι μεγίστας δυσκολίας θὰ παρουσιάσῃ εἰς αὐτὸν ἡ ἐκτέλεσις τοῦ μέτρου περὶ διαθεσιμότητος. Οἱ κυβερνῆται τῶν πλοίων— τοῦτο δὲν εἶναι μυστικὸν πλέον—ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ναυστάθμου, οἱ ἀρχηγοὶ τῶν διαφόρων ἄλλων ὑπηρεσιῶν, προέβαλον παρατηρήσεις καὶ ἀντιῤῥήσεις, ὅτι ἡ ἐκτέλεσις τοῦ μέτρου φέρει πλήρη ἀναστάτωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Διὰ τοῦτο λοιπὸν, διότι καὶ ἡ ὑπηρεσία θὰ βλαφθῇ, διότι καὶ τὰ ἄτομα αὐτὰ ἀδικοῦνται—καὶ πρέπει νὰ τονισθῇ τοῦτο, ὅτι ἀδικοῦνται καὶ καλοῦνται νὰ πληρώσωσι τὰς ἁμαρτίας ἄλλων,—παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν νὰ ἐξεύρῃ τρόπον, ἵνα τηρήσῃ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς ἐν ἐνεργείᾳ, ὡς ἔχουσι.

§66Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐπειδὴ βλέπω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν νὰ διατηρήσῃ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοὺς περὶ ὧν ὁ λόγος ὑπαξιωματικούς, διότι ὁμολογουμένως εἶναι ὑπεράριθμοι, θὰ παρακαλέσω αὐτὸν νὰ εὕρῃ τρόπον, ἵνα ἐξοικονομήσῃ αὐτούς. Δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν προλαλήσαντα, ὅτι πρέπει νὰ τοὺς τοποθετήσῃ εἰς τοὺς φάρους καὶ φανοὺς, διότι ἐξέρχονται τοῦ εἴδους των, ἂν σταλῶσι νὰ ἀνάπτωσι φανάρια. Δύναται νὰ τοὺς ἐξοικονομήσῃ εἰς τὸν Ναύσταθμον ἢ ἀλλαχοῦ, ἀκόμη δύναται νὰ ἐλαττώσῃ καὶ τὸν χρόνον τῆς διαθεσιμότητος ἀπὸ ἑνὸς ἔτους εἰς τρεῖς μῆνας, ἵνα ἐκ περιτροπῆς μεταβαίνωσιν εἰς τὸν Ναύσταθμον.

§67Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Εἶπον καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν πρὸ πολλοῦ σκέπτεται περὶ τῆς τύχης τῶν ἀτυχῶν αὐτῶν ὑπαξιωματικῶν, καὶ μελετᾷ διάφορα θέματα, ἅτινα θέλει δυνηθῆ νὰ φέρῃ, ἐλπίζω, εἰς πέρας. Δυστυχῶς ἠσθένει ὁ κ. ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς Βουλευτὴς πρό τινων ἡμερῶν, καὶ δὲν ἦτο παρών, ἵνα ἀκούσῃ, ὅτι ὁ τρόπος καὶ τὸ σύστημα, καθ’ ὃ οἱ ῥηθέντες ὑπαξιωματικοὶ ἐτέθησαν εἰς διαθεσιμότητα, ἦν ὁ δικαιότερος καὶ ὁ λογικώτερος πάντων. Διότι ἠρξάμεθα ἀπὸ ἐκείνων, οἵτινες τελευταῖον εἶχον προβιβασθῆ, καὶ ἐπροχωρήσαμεν εἰς τοὺς ἀρχαιοτέρους. Ἄλλο μέσον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ. Διότι, ἂν ἀρχίσωμεν νὰ κρίνωμεν τὴν ἱκανότητα ἑκάστου συνεπείᾳ προτάσεως, τὸ τοιοῦτον θέλει εἶσθαι ἐπικινδυνωδέστατον. Τώρα τί θέλει γείνῃ ἐν τῷ μέλλοντι, βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ Ὑπουργὸς κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ἀπαντήσῃ ὡρισμένως. Ἐμπνεόμεθα, εἴπερ τις καὶ ἄλλος, ὅπως μὴ διατεθῶσιν οὗτοι ἐν διαθεσιμότητι, καὶ γίνεται φροντίς, ὅπως εὑρεθῶσι θέσεις, ἐν αἷς οὗτοι νὰ τοποθετηθῶσι.

§68ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ὅπως διευκολύνω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὑπομιμνήσκω αὐτῷ, ὅτι καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εὑρέθη πάλαι ποτὲ εἰς ὁμοίαν θέσιν, ἀνέγραψε δὲ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πίστωσιν, καὶ ἐτοποθέτησε τοὺς καθ’ ὑπέρβασιν τῶν κανονικῶν θέσεων προαχθέντας ὑπαξιωματικοὺς ὡς ὑπεραρίθμους, παραμείναντας ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ μέχρι ἐξαντλήσεως τοῦ ἀριθμοῦ. Ὥστε νομίζω, ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο δὲν εἶναι ποσῶς ἀλυσιτελές.

§69Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Χρειάζονται χρήματα.

§70ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἡ δαπάνη δὲν θὰ ὑπερβῇ τὸ ποσὸν τῶν 25–30 χιλιάδων δραχμῶν, καὶ δύναται νὰ ἐξοικονομηθῇ ἡ δαπάνη αὕτη, ὥστε νὰ παραμένωσιν ὡς ὑπεράριθμοι ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, μέχρις οὗ καταλάβωσι θέσεις χηρευούσας ἐν τῷ Ναυτικῷ.

§71ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συζήτησιν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ὑπέδειξε μέτρον τι, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ὡς πρός τινας τῶν ὑπαξιωματικῶν αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἀνῆκον εἰς τὸν κλάδον τῶν ξυλουργῶν καὶ τοὺς ὁποίους ἀπέστειλεν, ὡς εἶπεν, εἰς τὸν Ναύσταθμον. Τοῦτο δύναται νὰ πράξῃ καὶ δι’ ἄλλας κατηγορίας αὐτῶν. Ἐκεῖ ὑπάρχει ἀρκετὸς ἀριθμὸς ἡμερομισθίων ἐργατῶν, καὶ δυνάμεθα νὰ μεταχειρισθῶμεν ὡς τοιούτους τοὺς εἰρημένους ὑπαξιωματικούς.

§72Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἄλλους κλάδους, δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο.

§73ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὡς πρὸς τοὺς τεθέντας εἰς διαθεσιμότητα ὑπαξιωματικούς, ὅτι οὗτοι εἶναι οἱ ἄρτι προβιβασθέντες, δὲν ἀποδεικνύεται ἀκριβὴς ἐκ τοῦ πίνακος.

§74Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Εἶναι καὶ εἰδικότητες.

§75ΡΑΛΛΗΣ. Βλέπω, ὅτι ἐτέθησαν εἰς διαθεσιμότητα ἀρμενισταὶ ἀπὸ τοῦ ἀριθμοῦ 154 μέχρι τοῦ 186· πάντες οὗτοι εἶχον προβιβασθῆ, ἐκτὸς τεσσάρων ἢ πέντε, τὴν 23 Μαΐου 1892, ἐν τούτοις εὑρίσκω ἀρμενιστὰς προβιβασθέντας κατὰ Μάϊον τοῦ 1895 διατελοῦντας ἐν ἐνεργείᾳ. Ἡ διάκρισις αὕτη, ἡ ὁποία ἐγένετο λόγῳ ἐλλείψεως πιστώσεως, δὲν δύναται νὰ ἐξηγηθῇ, οὐδὲ δύναται νὰ δικαιολογηθῇ τοιαύτη αὐθαίρετος πρᾶξις, διὰ τῆς ὁποίας 84 ὑπαξιωματικοὶ ἱκανώτατοι ἐτέθησαν εἰς διαθεσιμότητα καὶ ἀπελύθησαν ἐκ τοῦ Ναυτικοῦ.

§76ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὡς ἠκούσατε, δὲν προσήγαγε τὸν ἀρχικὸν προϋπολογισμὸν, ὁ ὁποῖος εἶχε γείνῃ διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας». Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ προσαγάγῃ αὐτὸν, καθὼς καὶ πίνακα τῶν δαπανῶν ἑνὸς ἑκάστου πλοίου πολεμικοῦ, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἐφέτος, ἐπὶ τῆς ὑπουργίας αὐτοῦ, ἵνα φωτισθῶμεν καὶ ἡμεῖς καὶ συζητήσωμεν· ἀλλὰ ἡ προσαγωγὴ αὐτοῦ εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ ἐγκαίρως, καὶ νὰ μὴ ἀναβληθῇ ἐπὶ πολὺν χρόνον, διότι, ὡς ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἶπε, μετὰ τὸ Πάσχα δὲν θέλομεν ἔχει συνεδριάσεις.

§77Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν κάμνω καὶ ἑτέραν ὑπόμνησιν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ πίνακα τῶν ὑλικῶν, τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν.

§78Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Σᾶς παρατηρῶ, ὅτι κατέθηκα τὸν γενικὸν πίνακα, συνοδευόμενον ὑπὸ λεπτομερῶν πινάκων, ἐν οἷς ἐμφαίνεται πᾶν ὅ,τι ζητεῖτε.

§79ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ πάντα ἄλλον, θέλοντα νὰ μιμηθῇ ποτὲ τὸ παράδειγμά του, ἵνα, ὅταν πρόκειται περὶ πράξεων ἐμοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ζητῇ λόγον παρ’ ἐμοῦ καὶ μόνου, διότι δὲν εἶχον ἄλλον συνυπεύθυνον εἰς τὴν ὑπουργίαν μου, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ θελήσῃ νὰ καταστήσῃ νῦν ὑπεύθυνον δι’ αὐτήν καὶ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτήν. Καὶ αὐτὸς καὶ πᾶς τις ἄλλος γινώσκει καλῶς, κατὰ πόσον ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἐπεβάλλετο εἰς ἐμέ, καὶ γινώσκει τοῦτο, ἂν ὄχι ἐξ ἄλλων λόγων, τοὐλάχιστον ἐκ τοῦ παραδείγματος, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἴδιος. Εἶπεν ὅτι ἐπρόκειτο νὰ διορίσω ἐγὼ γενικὸν ἐπιθεωρητὴν τὸν κ. Παπασωτηρίου, ἀλλὰ παρ’ αὐτοῦ τούτου θὰ ἐμάνθανεν, ὅτι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀπηύθυνε θερμοτάτας συστάσεις ὑπὲρ αὐτοῦ, ἦτο ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής, διότι συγγενεῖς αὐτοῦ ἦσαν ἐν Ἀθήναις κραταιοὶ κομματάρχαι τοῦ κ. Ράλλη. Ἀλλά, διότι ἐγὼ καλέσας τὸν Παπασωτηρίου εἰς ἐπιτροπήν τινα, προκειμένου περὶ ζητήματος τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἐκ τῆς γενομένης συζητήσεως ἐπείσθην, ὅτι δὲν ἦτο ὁ ἀνήρ, εἰς τὸν ὁποῖον ἠδυνάμην νὰ ἀναθέσω τὴν γενικὴν ἐπιθεώρησιν τοῦ κλάδου τούτου, ἀπέκρουσα τὴν σύστασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, καὶ ὀφείλω πρὸς τιμήν του νὰ ὁμολογήσω, ὅτι καὶ οὗτος, μετὰ τὰς γενομένας παραστάσεις, δὲν ἐπέμενε πλέον εἰς τὴν σύστασίν του. Δὲν ἠξεύρω, ἂν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργὸς δύναται νὰ εἴπῃ τὸ ἴδιον ὡς πρὸς τὰς σχέσεις του μετὰ τοῦ προϊσταμένου τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν θὰ εἰσέλθω σήμερον εἰς τὸν ἔλεγχον τῶν πράξεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Ἐπιφυλάττομαι νὰ πράξω τοῦτο ἐν ἄλλῃ εὐκαιρίᾳ, ἀφοῦ προηγουμένως καταθέσῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχομεν ζητήσει παρ’ αὐτοῦ, πρὸ πάντων δὲ τὸν παρακαλῶ νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἔκθεσιν τῶν κριτῶν τῶν ἐγκριθέντων βιβλίων, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐπιφορτίσῃ ὑπαλλήλους ἐπὶ ὑπαλλήλων, ἀρκεῖ ἁπλούστατα νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸ ἀρχεῖον τὸν σχετικὸν φάκελλον...

§80ΣΤΑΗΣ. Δὲν ὑπάρχει κρίσις βιβλίων.

§81ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὑπάρχει, καὶ θ’ ἀποδειχθῇ, ὅτι παρὰ τὴν ἔκθεσιν τῶν κριτῶν ἐνεκρίθησαν βιβλία οὐδένα ἄλλον σκοπὸν ἔχοντα ἢ τὴν διαστρέβλωσιν τῆς διανοίας τῆς νεολαίας... Ἰδίως τὸν παρακαλῶ νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσιν γεωγραφίας τινὸς, γραφείσης παρὰ στενωτάτου συγγενοῦς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Ἀκολούθως νὰ ὑποβάλῃ καὶ τὰς ἐκθέσεις περὶ τῶν ἐξετάσεων τῶν Διδασκαλείων, οὐχὶ μόνον τοῦ 1892, αἵτινες εἶναι ἀληθὲς κατηγορητήριον κατὰ τοῦ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης διευθύναντας τὰ τοῦ Ὑπουργείου, ἀλλὰ καὶ τὰς ἐκθέσεις τῶν ἐπιτροπῶν τοῦ 1893, 1894 καὶ 1895. Σεῖς λέγετε, ὅτι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ὑπῆρχεν ἀταξία, καὶ ὅτι σήμερον ἐπῆλθε τάξις· ἀλλὰ πῶς ηὕρατε τὰς ἐκθέσεις τὰς ἀφορώσας εἰς τὸ Διδασκαλεῖον Λαρίσης καὶ δὲν ηὕρατε τὰς ἀφορώσας εἰς τὸ Διδασκαλεῖον Ἀθηνῶν; Ὅταν αὗται ὑποβληθῶσι, θὰ φέρω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἐλέγχου τῶν πράξεών σας. Νῦν θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ἓν μόνον νὰ προσθέσω, ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἔμμεσον μομφὴν κατ’ ἐμοῦ περὶ τῶν σχέσεων, αἱ ὁποῖαι μὲ συνδέουσι πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτήν. Ὡς πρὸς τὴν ὑπουργίαν μου, οὐδεμίαν τοιαύτην ἀπόδειξιν ἔχετε νὰ προσαγάγητε. Ἐγὼ ὅμως ἔχω νὰ ἀναφέρω πολλὰ ὡς πρὸς τὰς σχέσεις ὑμῶν πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Σᾶς εἶναι γνωστὸς ὁ καθηγητὴς Γεώργιος Παπαχρηστόπουλος; Ἐνθυμεῖσθε πότε διωρίσατε αὐτὸν καὶ πότε τὸν μετεθέσατε; Ὁ κύριος αὐτὸς ἕλκει τὸ γένος ἐκ Γόρτυνος. Κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν σᾶς ἐπεβλήθη καὶ ἐγένετο ὁ διορισμός του. Ἐπειδὴ ὅμως εἶχε ληφθῆ τὸ μέτρον ν’ ἀναβληθῶσιν οἱ τοιοῦτοι διορισμοὶ μετὰ τὸ πέρας τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, ὅπως μὴ ἐκ τῆς δημοσιεύσεως αὐτῶν ἐγερθῶσιν ἀξιώσεις καὶ ἐντεῦθεν πολλοὶ δυσαρεστηθῶσι κατὰ τὰς ἐκλογὰς, ἐδέησε νὰ ἀναβληθῇ καὶ ἡ δημοσίευσις τοῦ διορισμοῦ τοῦ Παπαχρηστοπούλου μετὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς. Ἀλλ’ ὁ πονηρὸς Γορτύνιος ἐπέμενε νὰ λάβῃ πρῶτον αὐτὸς τὸν διορισμὸν ἀνὰ χεῖρας, ὅπως οὕτω οἱ συγγενεῖς του κηρυχθῶσιν ὑπὲρ τοῦ ὑποψηφίου δημάρχου τῆς Κυβερνήσεως ἐν Γορτυνίᾳ. Ἵνα μὴ γείνῃ ὅμως γνωστὸν τὸ πρᾶγμα, τῷ δίδεται ὁ διορισμὸς, χωρὶς νὰ δημοσιευθῇ εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ὑπηρεσία ἐνόμισε μετ’ ὀλίγον, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ διορισμοῦ δημοσιευθέντος ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως. Μετά τινα χρόνον δημοσιεύεται μετάθεσις αὐτοῦ ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 238 φύλλῳ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως τῆς 3 Ὀκτωβρίου ἀπὸ τὸ ἐν Πύργῳ Γυμνάσιον. Ἀλλ’ ἀμέσως κατηγγέλθη τοῦτο εἰς τὰς ἐφημερίδας, προβληθείσης τῆς ἀπορίας, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ μετατεθῇ τις, χωρὶς νὰ λάβῃ διορισμὸν ὅτι διωρίσθη. Εἰς ἀπάντησιν δημοσιεύεται τὴν 14 Ὀκτωβρίου ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως ὁ διορισμὸς, προχρονολογημένος ἀπὸ τῆς 26 Αὐγούστου...

§82Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Δὲν εἶναι ἀκριβῆ αὐτά.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριε Ὑπουργέ! (θόρυβος).

§84ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὀφείλετε νὰ δίδητε ἄδειαν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ὁμιλῇ.

§85Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐτέθη ὁ κανὼν, ὅτι οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἐγγράφως πρέπει νὰ ὑποβάλλωσι τὰς ἐπερωτήσεις των, νὰ προσάγωνται αἱ πληροφορίαι παρὰ τῶν Ὑπουργῶν, καὶ τότε νὰ λαμβάνωσι χώραν αἱ συζητήσεις. Ἀλλ’ ἐναντίον τούτων τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον συζητεῖ ἤδη ὁ κ. Βουλευτὴς, δὲν ἦτο ὑποβεβλημένον, καὶ δὲν ἦτο προσῆκον νὰ ἄρξηται ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησις.

§86ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἰδοὺ τὸ σῶμα τοῦ ἐγκλήματος, τὰ σχετικὰ φύλλα τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα καθιστῶσι περιττὴν πᾶσαν ἄλλην πληροφορίαν, καὶ συγχρόνως σᾶς ἀποστομώνουν διὰ τὴν ἰταμότητα, μεθ’ ἧς ἀρνεῖσθε τοιαῦτα ἀναντίλεκτα γεγονότα.

§87Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὅλα τὰ ἀρνοῦμαι, ἐνόσῳ δὲν ζητεῖτε πληροφορίας, ἵνα λάβω καὶ ἐγὼ πληροφορίας καὶ σᾶς ἀπαντήσω.

§88ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ καταγγέλλω ἓν γεγονὸς, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἠπόρησεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, πῶς ἐγὼ ἐτόλμησα νὰ προβῶ εἰς διδασκαλικὰς μεταβολὰς, καὶ μάλιστα τόσον πολλάς. Τὴν ἀπορίαν του δὲ ταύτην ἐξῆρε τόσῳ μᾶλλον ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅσον ἐνόμιζεν, ὅτι αὐτὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προβῇ οὐχὶ εἰς τὰς 6,000, ἀλλὰ καὶ εἰς πολλαπλασίας τούτων μεταβολὰς, ἀθετῶν τοὺς νόμους τοῦ Κράτους καὶ κατοργιάζων ἐπὶ τοῦ διδασκαλικοῦ κλάδου.

§89Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν εἶπον ἐγὼ τοῦτο.

§90ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἴπατε, ὅτι ὑμεῖς εἶσθε Ὑπουργὸς κοινοβουλευτικὸς, ἐνῷ ἐγὼ δὲν ἤμην τοιοῦτος Ὑπουργός· καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν ὅλων τῶν κυρίων συναδέλφων. Καὶ εἶναι, Κύριοι, ὁ τὰ τοιαῦτα λέγων σύμβουλος τοῦ Στέμματος, καὶ ἀγνοεῖ, ὅτι διωρίσθη καὶ εἶναι Ὑπουργὸς παρὰ τοῦ Βασιλέως, καὶ ὅτι πᾶσαν μεταβολὴν, τὴν ὁποίαν ἐνεργεῖ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ του, δὲν τὴν ἐνεργεῖ ἐν ὀνόματι τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἐν ὀνόματι τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἐν ὀνόματι τοῦ ἀρχηγοῦ ταύτης, τοῦ Βασιλέως, ὅστις ἐνεπιστεύθη εἰς αὐτὸν τὸ ἀξίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ δύναται κατὰ τὸ Σύνταγμα νὰ τὸ ἀνακαλέσῃ κατὰ πᾶσαν στιγμήν. Εἶπε δὲ τοῦτο οὐχὶ διὰ νὰ σᾶς κολακεύσῃ, οὐχὶ διὰ νὰ σᾶς περιποιηθῇ, ἀλλὰ διὰ νὰ ῥίψῃ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ εὐθύνην ἐφ’ ὑμῶν. Ἠθέλησε ν’ ἀποδείξῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ γράφηται εἰς διαφόρους ἐφημερίδας, ὅτι ἡ Βουλὴ σήμερον διοικεῖ καὶ κυβερνᾷ, ἡ δὲ Κυβέρνησις νομοθετεῖ, ὅτι εἶναι ἀληθές, καὶ τὸ εἶπεν αὐτός, ὡς Ὑπουργός. Ἠθέλησεν οὕτω πως ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι, ἂν ἔκαμεν αὐτὸς 6,220 μεταβολὰς, ὅλαι αὐταὶ ἀνήκουσιν εἰς ὑμᾶς, ὅτι ἕκαστος ἐξ ὑμῶν διεμερίσατο τὰ ἱμάτια τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ ἔλαβε τὴν μερίδα του. Ἐγὼ, Κύριοι, εἰς ὅσας μεταβολὰς προέβην, προέβην καθ’ ὃ εἶχον δικαίωμα καὶ καθῆκον, ὡς Ὑπουργὸς, καὶ διαχειριζόμενος ἐν ὀνόματι τοῦ Βασιλέως τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας, καυχῶμαι ὅτι προέβην εἰς αὐτὰς χωρὶς νὰ ζητήσω τὴν γνώμην οὐδενὸς Βουλευτοῦ, ἀλλὰ μόνης τῆς ὑπηρεσίας τὰς ἀπαιτήσεις καὶ ἀνάγκας λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὑπέβαλε πίνακα, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐμφαίνεται, ὅτι ἐγὼ προέβην ἐν τῷ κλάδῳ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως εἰς μεταβολὰς ἀνερχομένας ἐν ὅλῳ εἰς 2928. Δὲν εἶναι ἀκριβὴς ἡ στατιστικὴ αὕτη, καὶ τοῦτο ἀποδεικνύει εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται σήμερον ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὑπ’ αὐτόν. Ἀλλ’ ἐγὼ ἀποδέχομαι τὸν ἀριθμὸν αὐτόν. Ἀκούσατε ποῖαι εἶναι αἱ μεταβολαὶ αὗται. Ἡμεῖς εἰς τὰ 1893 ἐκλήθημεν ὑπὸ τοῦ Στέμματος εἰς τὴν κυβέρνησιν τῆς χώρας, ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένης ἐπαγγελίας, ἐπαγγελίας οἰκονομιῶν μεγάλων. Ἐπηγγέλθημεν τότε δύο εἰδῶν οἰκονομίας, οἰκονομίας ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων ὀργανικῶν νόμων καὶ οἰκονομίας ἐπὶ τῇ βάσει τῆς μεταῤῥυθμίσεως τῶν ὀργανικῶν νόμων. Καὶ ὅταν ἐκλήθημεν εἰς τὰ πράγματα, ἀπεφασίσαμεν νὰ ἀποδείξωμεν ποίας οἰκονομίας ἠδυνάμεθα νὰ φέρωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τότε κειμένων ὀργανικῶν νόμων. Καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νόμων τούτων, ἐνόμισα ὅτι ἐδικαιούμην, λήγοντος τοῦ Μαΐου μηνὸς τοῦ ἔτους ἐκείνου καὶ ἅμα τῇ ἐνάρξει τῶν ἀγροτικῶν ἐργασιῶν τοῦ θέρους, νὰ προβῶ εἰς τὴν ἀπόλυσιν ὅλων τῶν γραμματοδιδασκάλων· διότι οἱ γραμματοδιδάσκαλοι συνήθως διορίζονται εἰς τὰς ἀγροτικὰς κοινότητας, τῶν ὁποίων οἱ κάτοικοι ἅμα ἄρξωνται αἱ ἐργασίαι τοῦ θέρους ἀποσύρουσιν ὅλα τὰ τέκνα των ἐκ τῶν σχολείων, ἑπομένως δὲν ὑπάρχουσι μαθηταί, ἵνα διδαχθῶσιν ἐν αὐτοῖς. Ἀπέλυσα τότε τοὺς γραμματοδιδασκάλους, περὶ τῶν ὁποίων εἶχον καὶ τότε τὴν πεποίθησιν, ὡς καὶ σήμερον, ὅτι δὲν εἶναι κατάλληλοι νὰ μεταδώσωσι τὰ πρῶτα γράμματα εἰς τὰ τέκνα τοῦ λαοῦ. Καὶ ὅταν ἐθεώρουν αὐτοὺς ὅλως περιττοὺς, ὅταν εὕρισκον ὅτι οἱ διορισθέντες 800 ἐν ὅλῳ γραμματοδιδάσκαλοι, οὐ μόνον ἀγαθοῦ τινος πρόξενοι δὲν ἐγένοντο, ἀλλὰ καὶ βλάβης, ὅτι δὲ δὲν ἐπρόκειτο κἂν νὰ διδάξωσιν, ἕνεκα τῶν θερινῶν ἐργασιῶν, ἐνόμισα ὅτι μοὶ ἐπεβάλλετο τὸ καθῆκον νὰ ἀπολύσω αὐτοὺς ἀθρόους. Ἀκολουθῶν τὴν αὐτὴν τακτικὴν τῶν οἰκονομιῶν, εἰς οὐδεμίαν μετάθεσιν δημοδιδασκάλου προέβην αὐτεπαγγέλτως, εἶχον δὲ δηλώσει τότε, ὅτι, ὅσοι ἤθελον νὰ μετατεθῶσι καὶ εἶχον λόγον νὰ ἀπαιτήσωσι τὴν μετάθεσίν των, ὤφειλον νὰ ὑποβάλωσιν εἰς ἐμὲ αἴτησιν περὶ μεταθέσεως, ἵνα ἀπαλλαχθῇ οὕτω τὸ δημόσιον ταμεῖον τῶν ὁδοιπορικῶν ἐξόδων. Ἀλλ’ ὑπῆρχον καὶ ἄλλοι, οἵτινες ἔπρεπε τὴν μετάθεσιν νὰ ὑποστῶσιν ὡς ποινήν· διότι εἶχον κατορθώσει διὰ διαφόρων μέσων, διὰ πολλῶν ἐνεργειῶν, ἐναντίον τῶν ἀπαιτήσεων τῆς ὑπηρεσίας, νὰ μετατεθῶσιν εἰς θέσεις, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἔπρεπε νὰ μετατεθῶσι, καὶ νὰ ἐξώσωσιν ἐκεῖθεν ἄλλους δημοδιδασκάλους, οἵτινες εἶχον ἤδη εὐδοκιμήσει εἰς τὰς θέσεις ἐκείνας. Λοιπὸν προκειμένου περὶ μεταθέσεων, αἵτινες ἐπεβάλλοντο ὡς ποινή, ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀπολύσω τοὺς οὕτω πως μετατιθεμένους ἐκ τῆς θέσεως, ἣν κατεῖχον, νὰ διορίσω δὲ αὐτοὺς ἐκ νέου εἰς ἄλλην. Οὕτω πως ἐπεβαρύνοντο αὐτοὶ διὰ τῶν ὁδοιπορικῶν ἐξόδων, καὶ εἰς αὐτὸ συνίστατο ἡ τιμωρία των καὶ ἡ οἰκονομία τοῦ Δημοσίου, ἐνῷ κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἠκολούθησε, μεταθέσας χιλιάδας δημοδιδασκάλων ὑπηρεσιακῶς, δὲν τιμωροῦνται κυρίως οἱ μετατιθέμενοι. Αὐτοὶ ἀλλάζουν μόνον τὸν ἀέρα, καὶ εἶναι οὕτως εὐχαριστημένοι, τιμωρεῖται δὲ μόνον τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὅπερ καταβάλλει τὰς δαπάνας τῆς μεταθέσεώς των. Λοιπὸν ἔχομεν ἀπολύσεις δημοδιδασκάλων ὑπ’ ἐμὲ 687, αἱ ὁποῖαι κυρίως ἐγένοντο ἐπ’ ἀγαθῷ καὶ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως καὶ τοῦ ταμείου τοῦ Κράτους. Ἔχομεν 193 μόνον ἀναδιορισμοὺς τὸν Ὀκτώβριον μῆνα τῶν κατὰ Μάϊον ἀπολυθέντων γραμματοδιδασκάλων. Ἐὰν ἤθελον ἐγὼ νὰ μεταχειρισθῶ πρὸς ψηφοθηρίαν μεταξὺ Βουλευτῶν τὸ ὑπουργικόν μου ἀξίωμα, ἔστε βέβαιοι, ὅτι θὰ ἐφρόντιζον νὰ κάμω καὶ ἐγὼ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐκάμετε σεῖς, νὰ ἀντικαθιστῶ δηλαδὴ τοὺς ὑπάρχοντας δι’ ἄλλων γραμματοδιδασκάλων, συνιστωμένων παρὰ φίλων. Ἀλλ’ ἐγὼ τοὺς ἀπέλυσα μὲ τὴν ἀπόφασιν, ἐναντίον οἱασδήποτε συστάσεως, νὰ ἀφήσω αὐτοὺς μακρὰν τῆς ὑπηρεσίας ἐπὶ τέσσαρας μῆνας· ὅταν ἀπεφάσισα νὰ προβῶ εἰς ἀναδιορισμοὺς αὐτῶν, προέβην εἰς τὸν ἀναδιορισμὸν ἐκείνων καὶ μόνον, οἱ ὁποῖοι κατ’ ἐμὲ εἶχον τὰ προσόντα νὰ γείνωσι γραμματοδιδάσκαλοι, καὶ δι’ αὐτὸ ἀντὶ 687 ἀναδιώρισα μόνον 193. Πράξεις λοιπὸν τοιαῦται, γενόμεναι πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας καὶ τοῦ δημοσίου ταμείου, πρέπει νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ἄρθρον κατηγορίας κατ’ ἐμοῦ; Ἀλλ’ ἔχομεν οὕτω πως νὰ ἀφαιρέσωμεν ἐκ τῶν μεταβολῶν, αἵτινες ἀποδίδονται εἰς ἐμὲ, ὡς ἐπὶ καταχρήσει τῆς ἐξουσίας μου γενόμεναι, 687, καὶ 193 ἀναδιορισμούς, 880· προσέτι τὰς μεταθέσεις τὰς γενομένας ἐπὶ ποινῇ τῶν μετατιθεμένων δημοδιδασκάλων, ἤτοι 644 ἀπολύσεις πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, καὶ 600 διορισμοὺς τῶν αὐτῶν, διότι μόλις 44 ἔμειναν ἔξω τῆς ὑπηρεσίας. Ὥστε, ἐπειδὴ ἡ ἀπόλυσις καὶ ὁ ἀναδιορισμὸς δὲν ἀποτελεῖ ἢ μόνον μίαν μετάθεσιν, πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν προσέτι 600 μεταβολάς. Ἔχομεν ἐν ὅλῳ 1480. Ἔχομεν προσέτι 657 γενομένας τῇ αἰτήσει τῶν μετατεθέντων, χωρὶς τὸ Δημόσιον νὰ ὑποστῇ οὐδεμίαν δαπάνην. Ἐν ὅλῳ πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν 2137 μεταβολὰς, καὶ περιορίζονται οὕτω αἱ χιλιάδες χιλιάδων μεταβολαὶ, τὰς ὁποίας ἠθέλησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἐπιῤῥίψῃ εἰς τὴν ῥάχιν μου, εἰς μόνον 788. Ταῦτα ὡς πρὸς τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν. Ὡς πρὸς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν, μὲ κατήγγειλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅτι ἔκαμα 901 μεταβολάς· ἀλλὰ ποῖαι εἶναι αὗται; Μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὑπῆρχον δεκάδες πολλαὶ βοηθῶν λεγομένων, διωρισμένων εἰς τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα, οἱ ὁποῖοι ἦσαν φοιτηταὶ τῆς Ἰατρικῆς, τῆς Νομικῆς κτλ., οὐδεμίαν ἔχοντες σχέσιν πρὸς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν καὶ διοριζόμενοι μόνον καὶ μόνον, ὅπως λαμβάνωσιν ἕνα μισθὸν κατὰ μῆνα. Ἐγὼ ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε νὰ τοὺς ἀπολύσω· καὶ ὅτι εἶχον δίκαιον νὰ πράξω τοῦτο, ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι οὐδεὶς Ὑπουργὸς μετ’ ἐμὲ ἐτόλμησε νὰ ἐπαναφέρῃ τοὺς βοηθοὺς εἰς τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα. Καὶ εἶναι αἱ ἀπολύσεις αὗται ὡς 80 τὸν ἀριθμόν. Ἀκολουθῶν τὴν ἀρχὴν τῶν οἰκονομιῶν, προέβην εἰς τὴν κατάργησιν 57 ἑλληνικῶν σχολείων, τὰ ὁποῖα ἦσαν πάντη περιττὰ, κατ’ ἐμὲ, διότι περιελάμβανον ἀνὰ 5, 7, 15 μαθητάς, δι’ οὓς ἐπλήρονε τὸ Δημόσιον σχολάρχην, ἑλληνοδιδασκάλους, ἐπιστάτην, ὑπηρέτην, ἐνοίκια καὶ ἄλλα ἔξοδα. Ἐνταῦθεν ἐδέησε νὰ ἀπολυθῶσι περὶ τοὺς 100 σχολάρχαι καὶ ἑλληνοδιδάσκαλοι. Καὶ διὰ τὴν ἀπόλυσιν τῶν βοηθῶν, διὰ τὴν ἀπόλυσιν τῶν ἑλληνοδιδασκάλων τούτων, βεβαίως οὐδεὶς λογικῶς σκεπτόμενος, οὐδεὶς σεβόμενος ἑαυτὸν ἔπρεπε ποτὲ νὰ ἀπευθύνῃ τὴν ἐλαχίστην μομφὴν κατ’ ἐμοῦ. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ σᾶς παρατηρήσω, Κύριοι, ὅτι ὑπ’ ἐμοῦ οὐδεμία ἀπόλυσις οὔτε ἐν τῇ μέσῃ ἐκπαιδεύσει οὔτε ἐν τῇ στοιχειώδει, τῇ ἀληθεῖ στοιχειώδει ἐκπαιδεύσει, ἐγένετο ἀπὸ τῶν ἀρχῶν Μαΐου, ἀφ’ ὅτου ἐκλήθημεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μέχρι τοῦ τέλους τοῦ σχολικοῦ ἔτους, καθ’ ἃ ἐπιτρέπει ὁ νόμος τὰς μεταβολὰς, παρὰ μόνον ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι προβλέπονται καὶ ἐπιβάλλονται ὑπὸ τοῦ νόμου. Ὁσάκις ἐγίνοντο εἰς ἐμὲ καταγγελίαι, συνεπείᾳ τῶν ὁποίων ὤφειλον νὰ διατάξω ἀνακρίσεις, ἐὰν ἐκ τῶν ἀνακρίσεων τούτων ἀπεδεικνύετο ἡ ἀλήθεια τῶν καταγγελλομένων, καὶ καλούμενος οὗτος νὰ ἀπολογηθῇ, ἔμενεν ἀναπολόγητος, τότε ἐνόμιζον ὅτι ἐπεβάλλετο εἰς ἐμὲ τὸ καθῆκον ν’ ἀπολύσω αὐτόν. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅστις ἔχει ὅλην τὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν διάκρισίν του, νὰ μοὶ ἀποδείξῃ μίαν οἱανδήποτε τοιαύτην μεταβολὴν, ἄνευ τοιούτου λόγου γενομένην. Καὶ ὅταν ἐπῆλθε τὸ τέλος τοῦ σχολικοῦ ἔτους, καὶ ἠδυνάμην, καθ’ ὃ εἶχον δικαίωμα, νὰ προβῶ εἰς τὰς μεταβολὰς, ἠθέλησα νὰ τάμω νέαν ὁδὸν, εἰς οὐδεμίαν σχεδὸν μεταβολὴν νὰ προβῶ ἄνευ λόγου ἀποχρῶντος. Πρὸς τοῦτο εἶχον τὰς παραμονὰς τῶν ἐξετάσεων ἀποστείλει ἐπιθεωρητὰς ἐγκρίτους καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου, τὸν κ. Λάμπρον, τὸν κ. Σακελλαρόπουλον, τὸν κ. Χατζηδάκην, χωρὶς νὰ περιμένω νὰ ψηφισθῇ ὁ νόμος περὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Τοὺς ἀπέστειλα εἰς τὰ πλεῖστα τῶν Γυμνασίων τοῦ Κράτους, τοὺς παρήγγειλα δὲ νὰ μοὶ ὑποβάλωσιν ἀμερολήπτως καὶ ἀπαθῶς τὰς κρίσεις των περὶ τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ εὕρισκον τὰ Γυμνάσια, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐκθέσεων αὐτῶν προέβην εἰς μεταβολὰς, εἴτε ἀπολύων ὁριστικῶς, ὁσάκις ἐκ τῶν ἐκθέσεων ἐκείνων μοὶ κατηγγέλλοντο γυμνασιάρχαι καὶ καθηγηταὶ ἀνίκανοι πλέον νὰ παραμένωσιν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, εἴτε πρὸς ποινὴν μόνον πειθαρχικὴν ἀπολύων αὐτοὺς προσωρινῶς, ἐπὶ τῷ σκοπῷ νὰ τοὺς ἀναδιορίσω καὶ πάλιν. Καὶ σᾶς ἀναφέρω, Κύριοι, ἓν παράδειγμα. Μοὶ κατηγγέλθησαν ἄτοπα πολλὰ, συμβάντα κατὰ τὰς ἐξετάσεις τοῦ Αʹ ἐνταῦθα Γυμνασίου. Εἶχον συγκεντρωθῆ εἰς τὸ Γυμνάσιον τοῦτο πολλοὶ μαθηταὶ ἀνίκανοι· διότι ὑπάρχουσι τοιαῦτα Γυμνάσια δυστυχῶς, εἰς τὰ ὁποῖα συγκεντροῦται πολλάκις ἡ ἡμιμάθεια καὶ ἡ ἀμάθεια, διότι οἱ καθηγηταὶ θεωροῦνται χαλαρώτεροι τῶν ἄλλων, διότι θεωροῦνται εὐκολώτεροι εἰς τὴν ἀπονομὴν τῶν βαθμῶν. Ὡς τοιοῦτο Γυμνάσιον μοὶ εἶχε καταγγελθῆ τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος Αʹ Γυμνάσιον τῶν Ἀθηνῶν. Εἰς αὐτὸ εἶχον συγκεντρωθῆ οἱ πλεῖστοι τῶν ἡμιμαθῶν μαθητῶν, καὶ αἴφνης καὶ παρ’ ἐλπίδα μανθάνω, ὅτι ἀπελύθησαν ὅλοι αὐτοὶ, τυχόντες ἀπολυτηρίου Γυμνασίου, μηδενὸς ἐξαιρουμένου! Ἐζήτησα τότε νὰ μοὶ ὑποβληθῶσι τὰ γραπτὰ, καὶ ἐκ τῶν γραπτῶν, τὰ ὁποῖα ἐγὼ αὐτὸς ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν, ἀνεκάλυψα ὅτι πλεῖστοι ὅσοι τῶν ἀπολυθέντων διὰ τὸ Πανεπιστήμιον ἦσαν ἀνίκανοι νὰ ἦναι καὶ μαθηταὶ ἑλληνικοῦ σχολείου! Ἔλαβον ἀνὰ χεῖρας τὰ πρακτικὰ τοῦ συλλόγου τῶν καθηγητῶν, καὶ εἶδον ἐκεῖ, ὅτι ὁ πρῶτος καὶ κυρίως ὑπεύθυνος, ὁ ἐπιβληθεὶς εἰς τοὺς ἄλλους συναδέλφους του, ἦτο αὐτὸς ὁ γυμνασιάρχης, ἀλλὰ καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοί του, καίτοι τινὲς διαμαρτυρηθέντες, δὲν ἔδειξαν τὸ ἀπαιτούμενον σθένος ἀπέναντι αὐτοῦ, δὲν μοὶ κατήγγειλαν ἐκείνην τὴν πρᾶξιν ἐγκαίρως, ὅπως προλάβω αὐτήν. Προέβην λοιπὸν τότε εἰς ἀπόλυσιν ἀθρόαν τοῦ συλλόγου ἐκείνου. Ἀλλὰ ἠθέλατε νὰ τάξω εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν τὸν γυμνασιάρχην μὲ τοὺς καθηγητὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔδειξαν ἀσθένειαν χαρακτῆρος ἀπέναντί του; Ἀπέλυσα μὲν πάντας, ἀλλὰ μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν τοὺς καθηγητὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἄλλως νὰ ἐπιδείξωσιν ἱκανότητα περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός των, νὰ τοὺς ἐπαναφέρω, καὶ τοὺς ἐπανέφερα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Αὐτὴν τὴν μέθοδον ἠκολούθησα τότε, καὶ ἠκούσατε τὸν ἐξ Ἀττικῆς ἀξιότιμον συνάδελφον ἀναφωνοῦντα, ὅτι ἀπέλυον καὶ διώριζον, θέλοντα δηλαδὴ νὰ συγχύσῃ τὸ γενόμενον ὑπ’ ἐμοῦ ἐν τῇ μέσῃ ἐκπαιδεύσει πρὸς τὴν ἀληθῆ παρανομίαν, τὴν ὁποίαν διέπραξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἐν τῇ στοιχειώδει ἐκπαιδεύσει· διότι, Κύριοι, ἐπὶ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ὅταν ἀπολυθῇ ὁ δημοδιδάσκαλος ἐν τῷ μέσῳ τοῦ ἔτους, ἢ καὶ ἐν τῷ τέλει τοῦ ἔτους, διὰ διαγωγὴν ἀσυμβίβαστον, δὲν δύναται νὰ ἐπανέλθῃ, παρὰ μόνον μετὰ ἓν ἔτος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἐνταῦθα δὲ πρόκειται τῳόντι περὶ προφανοῦς παρανομίας. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ μεταβολῆς ἐν τῇ μέσῃ ἐκπαιδεύσει, οὐδεὶς νόμος ἰσχύει, ἐπιβάλλων τὴν μὴ ἐπάνοδον καθηγητοῦ τινος, ἀπολυθέντος ἐκ τῆς ὑπηρεσίας· ἀλλὰ καὶ ἂν νόμος τοιοῦτος ἴσχυε, Κύριοι, ὅταν ἡ ἀπόλυσις γίνεται μόνον χάριν πειθαρχικῶν λόγων, πρὸς σωφρονισμὸν, βεβαίως δὲν πρέπει νὰ συγχίζῃ τις ταύτην πρὸς τὴν ἀπόλυσιν ἐκείνην, ἥτις εἶναι ὁριστικὴ, πρὸς ἀποκοπὴν σεσηπότος μέλους ἐκ τοῦ σώματος τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀπέλυσα λοιπὸν, Κύριοι, γυμνασιάρχας, καὶ τοὺς ἀπέλυσα, ὅπως μὴ τοὺς ἐπαναφέρω εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, διότι καὶ ἐκ τῶν ἐκθέσεων τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἐκ τῶν πληροφοριῶν τῆς ὑπηρεσίας εἶχον πεισθῆ, ὅτι οὗτοι ἦσαν ἀληθὴς λύμη διὰ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν. Ἠδύνατο ἄλλος μετ’ ἐμὲ καὶ αὐτὸς ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, λησμονῶν τὰς ἐκθέσεις ἐκείνας, νὰ ἐπαναφέρῃ αὐτοὺς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, αὐτὸς μάλιστα, ὅστις ἦτο εἰς θέσιν ὑπὲρ πάντα ἄλλον νὰ γινώσκῃ, τίνες εἶναι οἱ ἐπαναχθέντες εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ὑπ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἀπευθύνῃ κατ’ ἐμοῦ κατηγορητήριον, ὅστις ἐπετέλεσα τὸ καθῆκόν μου, καὶ οὐδὲν ἄλλο ἢ τὸ καθῆκόν μου, ἐν τῇ περιστάσει ἐκείνῃ. Προέβην, Κύριοι, ἐν τῇ μέσῃ ἐκπαιδεύσει εἰς ἀπολύσεις ὁριστικὰς γυμνασιαρχῶν, καθηγητῶν, σχολαρχῶν καὶ ἑλληνοδιδασκάλων, οἵτινες, τοὐλάχιστον ἐφ’ ὅσον ἐγὼ ἤμην εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, δὲν ἐπανῆλθον εἰς αὐτὴν, διότι τοὺς ἀπέλυσα, ὅπως ὁριστικῶς ἀπομείνωσιν ἔξω τῆς ὑπηρεσίας. Ἀπέλυσα ἄλλους πρὸς καιρὸν μόνον, διὰ μικρὰ παραπτώματα, ἵνα συνετίσω αὐτοὺς, μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν νὰ ἐπαναφέρω, καὶ ἐπανέφερα αὐτοὺς ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ· διότι, ἐὰν ὅλους τοὺς τιμωρηθέντας, καὶ δυστυχῶς ἦσαν πλεῖστοι τοιοῦτοι, — αὐτὸ τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέφερα ὅτι συνέβη εἰς τὸ Αʹ Γυμνάσιον ἐνταῦθα, συνέβη εἰς πλεῖστα ὅσα ἄλλα Γυμνάσια, συνέβη εἰς τὸ Γυμνάσιον τῶν Καλαμῶν, συνέβη εἰς τὸ Γυμνάσιον τῆς Χαλκίδος, συνέβη εἰς τὸ Γυμνάσιον τῆς Λαμίας καὶ ἀλλαχοῦ, — ἐὰν, λέγω, ἄφηνον ἐκτὸς ὑπηρεσίας ὅλους τοὺς τιμωρηθέντας, τότε ἔπρεπε νὰ μείνωσι κλειστὰ τὰ πλεῖστα τῶν Γυμνασίων τοῦ Κράτους. Ἐγένοντο ὑπ’ ἐμοῦ μεταθέσεις περὶ τὰς 182 ἐν τῇ μέσῃ ἐκπαιδεύσει, πᾶσαι τῇ αἰτήσει τῶν μετατεθέντων. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, Κύριοι, ὅτι ἐλέχθη ἄλλοτε, ὅτι αἱ αἰτήσεις ἐκεῖναι δὲν ἦσαν ἀληθεῖς, ἀλλ’ ὑποβολιμαῖαι· προσήχθησαν ὅμως αἱ αἰτήσεις αὐταὶ, χωρὶς νὰ δυνηθῇ τις νὰ ἀποδείξῃ τότε τὴν πλαστότητα οἱασδήποτε ἐξ αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐγὼ τότε προέβην ἔτι περαιτέρω. Προεκάλεσα, καθ’ ὃν χρόνον δὲν ἤμην πλέον Ὑπουργὸς, καὶ εἶχον ἤδη παρέλθει δύο μῆνες, ἀφ’ ἧς ἐκαθήμην ἐν τῇ πτέρυγι ἐκείνῃ, ὡς ἀντιπολιτευόμενος, προσεκάλεσα, λέγω, τὸν διάδοχόν μου Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ ἀπευθύνῃ πρόκλησιν πρὸς ὅλον τὸν διδασκαλικὸν κόσμον καὶ τῆς μέσης καὶ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, καὶ νὰ ἀναφέρῃ ἕνα, ἕνα καὶ μόνον, ὅστις εἶχε τὸ παράπονον, ὅτι μετετέθη ὑπ’ ἐμοῦ τῇ αἰτήσει του, χωρὶς νὰ ἔχῃ ὑποβάλει αἴτησιν. Ἀλλ’ οὐδεμία τοιαύτη περίπτωσις παρουσιάσθη· διότι ἐγὼ ἐφρόντιζον νὰ ἐξακριβώνω πάντοτε τὰ πράγματα, καὶ ὅταν ἐβεβαιούμην ὅτι πρόκειται τῷ ὄντι περὶ αἰτήσεως ἀληθοῦς, γνησίας, πρὸς μετάθεσιν, καὶ ἐβεβαιούμην ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ὅτι ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἡ μετάθεσις αὕτη, τότε προέβαινον εἰς αὐτήν. Καὶ μεταθέσεις, Κύριοι, γενόμεναι τῇ αἰτήσει τῶν μετατιθεμένων, γενόμεναι τῇ συστάσει τῆς ὑπηρεσίας, δύνανται νὰ καταλογισθῶσιν ὡς μεταβολαὶ αὐθαιρέτως γενόμεναι, ἀφοῦ ἄλλως τε τὸ δημόσιον ταμεῖον οὐδ’ ὀβολὸν ἐπλήρωσεν; Ἐπρόκειτο καὶ περὶ ἄλλων μεταθέσεων, γενομένων πρὸς ποινὴν, καὶ εἰς τὰς μεταθέσεις ταύτας ἠκολούθησα τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἠκολούθησα καὶ εἰς τὰς μεταθέσεις τὰς γενομένας διὰ παραπλήσιον λόγον ἐν τῇ στοιχειώδει ἐκπαιδεύσει. Ὅταν ἀνεύρισκον καθηγητὰς εἰς πόλεις, ἔνθα ἠδύναντο νὰ ἐπηρεασθῶσιν εἴτε ὑπὸ τῆς πολιτικῆς, εἴτε ὑπὸ ἄλλων λόγων, καὶ νὰ μὴ ἐκπληρῶσι τὸ καθῆκόν των, ἐνῷ, ὅταν μετέβαινον εἰς ἄλλην πόλιν, ἠδύναντο νὰ ἐπιτελέσωσιν αὐτὸ πιστῶς καὶ εὐόρκως, ὅταν ἀνεκάλυπτον ὅτι ἐν τῇ θέσει, τὴν ὁποίαν κατεῖχον τέως, εἶχον παραβῆ τὸ καθῆκόν των ὁπωσδήποτε, πρὸς τιμωρίαν τοὺς μετέθετον, ἀλλὰ δὲν ἐνόουν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ τιμωρήσω τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὡς ἔπραξεν ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν διὰ τῶν πολλῶν μεταθέσεων αὐτοῦ. Ἐγὼ ἐνόουν νὰ τιμωρήσω αὐτοὺς, διὸ τοὺς ἀπέλυον ἐκ τῆς μιᾶς θέσεως καὶ τοὺς διώριζον εἰς τὴν ἄλλην. Ὅταν, Κύριοι, οὕτω πως ἀφαιρέσητε ἐκ τῶν μεταβολῶν, τὰς ὁποίας μοὶ ἀποδίδει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν—καὶ τὰς ὁποίας αὐτὸς ὑπολογίζει εἰς 907,—67 ἀπολύσεις βοηθῶν, διὰ τὰς ὁποίας βραβεῖον μᾶλλον δύναμαι νὰ ἀξιώσω καὶ ὄχι κατηγορίαν παρ’ ἄλλου τινὸς, ἥκιστα δὲ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, προσέτι ὡς 100 ἀπολύσεις, συνεπείᾳ καταργήσεως ἑλληνικῶν σχολείων, 182 μεταθέσεις γενομένας τῇ αἰτήσει τῶν μετατεθέντων, καὶ 250 μεταθέσεις γενομένας δι’ ἀπολύσεως καὶ ἀναδιορισμοῦ, πρὸς τιμωρίαν τῶν οὕτω μετατεθέντων, ἐὰν ἀφαιρέσητε ἐν ὅλῳ οὕτω 609 μεταβολὰς ἐκ τῶν ἀποδιδομένων μοι 901, θὰ ἴδητε ἐναπολειπομένας εἰς βάρος τῆς διοικήσεώς μου μεταβολὰς μόλις 292 ἐν τῇ μέσῃ ἐκπαιδεύσει, καὶ 788 ἐν τῇ στοιχειώδει ἐκπαιδεύσει, ἐν ὅλῳ 1080 ἐπὶ ἕξ μῆνας. Καὶ τί ἐπετεύχθη, Κύριοι, δι’ αὐτῶν τῶν μεταβολῶν, ὅπως ἐφήρμοσα ἐγὼ αὐτάς; Ἡ ἀπολύμανσις καὶ τῆς μέσης καὶ τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως ἐξ ὅλων τῶν στοιχείων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶχον περιαγάγει αὐτὰς εἰς τὴν θέσιν, εἰς ἣν καὶ τότε εὑρίσκοντο καὶ νῦν θὰ ἐπανέλθωσιν εἰς ἀκόμη χείρονα, ἅμα ἐξακολουθήσῃ τις ἐφαρμόζων τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Ἀλλὰ τὸ κυριώτατον πάντων, δι’ ὧν μέτρων ἐγὼ ἐνόμισα ὅτι ὤφειλον νὰ λάβω, ἐπῆλθεν οἰκονομία εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐντὸς ἕξ μηνῶν, οἰκονομία, τὴν ὁποίαν δὲν λέγω ἐγὼ ἁπλῶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλ’ ἐπιμαρτυρεῖ ἤδη ὁ ἀπολογισμὸς ὁ προσωρινὸς τοῦ 1893, ὁ δημοσιευθεὶς ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκ τοῦ ἀπολογισμοῦ τούτου ἀποδεικνύεται, ὅτι κατὰ πρώτην φορὰν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας ἀπὸ καταβολῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου ἐγένετο ἀντὶ ὑπερβάσεως οἰκονομία δαπανῶν 900 ὡς ἔγγιστα χιλιάδων δραχμῶν. Ἰδοὺ διατί μὲ κατηγορεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, διότι, συνεπὴς ὤν, ὅτε ἐκλήθην ὑπὸ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Βασιλέως εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, συνεπής, λέγω, ὢν εἰς τὰς ἐπαγγελίας, τὰς ὁποίας ἔκαμα ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει περὶ οἰκονομιῶν, δυνάμενον νὰ ἐπέλθωσιν εἰς πάντα κλάδον, κατώρθωσα νὰ ἐπιφέρω ἐντὸς ἓξ μηνῶν τὴν οἰκονομίαν αὐτὴν τῶν 900 χιλιάδων δραχμῶν εἰς ἓν καὶ μόνον Ὑπουργεῖον. Μὲ κατηγορεῖ διὰ μεταβολὰς, αἱ ὁποῖαι περιορίζονται μόνον εἰς 1080, τίς; Ἐκεῖνος ὅστις προέβη εἰς μεταβολὰς 6220, εἰς μεταβολὰς, τῶν ὁποίων αἱ πλεῖσται εἶναι ὡς ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας κατήγγειλεν ὁ ἐκ Κυθήρων ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ὡς ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ἐγὼ σήμερον σᾶς ἀνέφερα ἐντεῦθεν, εἰς μεταβολὰς, τὰς ὁποίας καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων καὶ ἐγὼ θὰ σᾶς ἀπαριθμήσω μίαν πρὸς μίαν, ἐλέγχων πανταχοῦ εἴτε παράβασιν νόμου, εἴτε ἀθέτησιν τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ κύριος Ὑπουργὸς πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν του. Προέβη εἰς 6220 μεταβολὰς, ὄχι ὅπως ἐπιφέρῃ τὴν ἐλαχίστην οἰκονομίαν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὄχι ἵνα οἰκονομήσῃ ἐκ τοῦ χρήματος, τὸ ὁποῖον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου του καταβάλλει, 900 χιλιάδας δραχμῶν, ὅσας ἐγώ, ἀλλὰ ἵνα κατασπαταλήσῃ ἑκατοστύας χιλιάδων δραχμῶν, διότι εἰς τόσας θὰ ἀνέλθωσι τὰ ὁδοιπορικὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα θ’ ἀπαιτήσωσιν ὅλαι αὗται αἱ χιλιάδες μεταβολαί, καὶ αἱ συντάξεις, εἰς ἃς χάριν αὐτῶν θὰ ὑποβληθῇ ἐφεξῆς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἐγώ, Κύριοι, καὶ τότε ἤμην ἕτοιμος ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ δώσω λόγων τῶν πράξεών μου, καὶ νῦν, ὡς βλέπετε, ἂν καὶ ἀπροπαράσκευος ὅλως κατελήφθην ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἔδωσα τὴν προσήκουσαν εἰς αὐτὸν ἀπάντησιν. Ἔχω τὴν συνείδησίν μου ἀναπαυμένην δι’ ὅ,τι ἔπραξα, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, θὰ ηὐχόμην δὲ καὶ ἄλλοι, — ὄχι βεβαίως ὁ νῦν Ὑπουργὸς, διότι αὐτὸς οὐδέποτε θὰ φθάσῃ εἰς τοιοῦτον ὕψος, — καὶ ἄλλοι νὰ φανῶσι μιμηταὶ τοῦ παραδείγματός μου, διότι, ἐὰν καὶ ἄλλοι ὑπῆρχον μιμηταὶ ἐμοῦ, βεβαίως οὔτε ἡ ἐκπαίδευσις θὰ περιήρχετο εἰς ἣν οἰκτρὰν κατάστασιν εὑρίσκεται σήμερον, οὔτε τὸ δημόσιον ταμεῖον θὰ κατεσπατάλα κατ’ ἔτος τοσαῦτα εἰς τοιαύτας ἀδικαιολογήτους μεταβολὰς, οὔτε τὸ Κράτος θὰ ἔφθανεν εἰς χρεωκοπίαν καὶ θὰ καθίστατο σήμερον τὸ ἀντικείμενον τῶν ὕβρεων καὶ τῶν χλευασμῶν παντὸς πεπολιτισμένου λαοῦ. Τοσαῦτα, Κύριοι εἶχον νὰ εἴπω περὶ τῆς ἐμῆς διοικήσεως, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Ἐὰν θέλετε τώρα, δύνασθε νὰ λάβητε γνῶσιν, πῶς ἐγὼ προέβαινον εἰς τὰς ἀπολύσεις τότε, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον προβαίνει νῦν εἰς αὐτὰς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Ἐζήτησα νὰ μοὶ ὑποβάλῃ τὸν φάκελλον, τὸν ἀναφερόμενον εἰς τὴν ἀπόλυσιν τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Διδασκαλείου Λαρίσης Θ. Μιχαλοπούλου. Αὐτὸς ὅμως δὲν ὑπέβαλεν ὅλα τὰ σχετικὰ ὑπέβαλε μόνον τὴν ἔκθεσιν τοῦ τότε νομάρχου Λαρίσης κ. Γονατᾶ καὶ τὰς ἀνακρίσεις, τὰς ὁποίας οὗτος ἐνήργησεν, ὑπέβαλε δὲ συγχρόνως καὶ τὸ διάταγμα τῆς ἀπολύσεως ἐν σχεδίῳ, μὲ τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν εἶχον ὑποβάλει ἐγὼ εἰς τὸν Βασιλέα. Διότι, Κύριοι, — καὶ ἄλλοτε εἶπον τοῦτο καὶ νῦν τὸ ἐπαναλαμβάνω, — ἐγὼ καὶ οἱ συνάδελφοί μου τότε, ὁσάκις ἐπρόκειτο νὰ ὑποβάλωμεν διατάγματα εἰς τὴν Α. Μεγαλειότητα καὶ νὰ ζητήσωμεν οἰανδήποτε μεταβολὴν, πάντοτε ἐννοοῦμεν νὰ συνοδεύωμεν αὐτὰ δι’ ἐκθέσεως, καὶ συνιστῶμεν εἰς τὴν Α. Μεγαλειότητα καὶ ἀπῃτοῦμεν παρ’ αὐτῆς, πρὶν ἢ ἀναγνώσῃ τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν καὶ πρὶν ἢ πεισθῇ ὅτι ἐξυπηρετοῦμεν ἀληθῆ ἀνάγκην τῆς ὑπηρεσίας, προβαίνοντες εἰς τὴν τοιαύτην πρᾶξιν, νὰ μὴ ὑπογράφῃ τὸ διάταγμα. Σωρεία, Κύριοι, καταγγελιῶν εἶχεν ἀπευθυνθῆ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κατὰ τοῦ τότε διευθυντοῦ τοῦ ἐν Λαρίσῃ Διδασκαλείου κ. Θεμ. Μιχαλοπούλου. Τὰς καταγγελίας ταύτας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐνόμισε καλὸν νὰ μὴ προσθέσῃ εἰς τὸν φάκελλον τοῦτον.

§91Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Αὐτὰ μοὶ ἔφερεν ἡ ὑπηρεσία.

§92ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς λέγει, ὅτι αὐτὰ τῷ ἔφερεν ἡ ὑπηρεσία· ἀλλ’ ἆρά γε ὑπῆρχε λόγος τις, ὥστε ἡ ὑπηρεσία νὰ μὴ θελήσῃ νὰ παρουσιάσῃ ὅλα τὰ ἔγγραφα; Ἀλλὰ ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ νομάρχου Γονατᾶ ἀναφέρονται δεκατέσσαρες περιπτώσεις, ἐφ’ ὧν εἶχον ὑποβληθῆ καταγγελίαι κατὰ τοῦ τότε διευθυντοῦ τοῦ Διδασκαλείου Λαρίσης κ. Μιχαλοπούλου, καὶ ἐξ ὅλων αὐτῶν τῶν καταγγελιῶν οὐδεμία προσάγεται ἐνταῦθα. Ἀνετέθη εἰς τὸν κ. Γονατᾶν νὰ κάμῃ διοικητικὰς ἀνακρίσεις καὶ νὰ ὑποβάλῃ τὸ πόρισμα αὐτῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Αὐτὸς ἀνέκρινεν ὅλους τοὺς καθηγητὰς, ὅλους τοὺς ἰδιώτας καὶ τοὺς συναλλαγέντας μετὰ τοῦ τότε διευθυντοῦ τοῦ ἐν Θεσσαλίᾳ Διδασκαλείου καὶ ἀναγκασθέντας, συνεπείᾳ τῆς συναλλαγῆς, τὴν ὁποίαν ἔκαμον πρὸς αὐτὸν, νὰ ἀπευθύνωσι καταγγελίας. Ἐκ τῶν ἀνακρίσεων δὲ αὐτῶν τί συνάγεται; τὸ φίλερι, τὸ ἀσυμβίβαστον, τὸ αὐταρχικὸν, τὸ ὑβριστικὸν τοῦ τότε διευθυντοῦ Μιχαλοπούλου, καὶ ἡ παράλυσις, εἰς ἣν, ὡς ἐκ τοῦ τοιούτου χαρακτῆρος αὐτοῦ, εἶχε περιστῆ τὸ Διδασκαλεῖον Λαρίσης. Δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰς μακροσκελεῖς καταθέσεις τῶν μαρτύρων. Ἐὰν σᾶς ἀναγνώσω περικοπάς τινας τῆς ἐκθέσεως τοῦ νομάρχου, αὗται εἶναι ἱκαναὶ νὰ σᾶς πείσουν περὶ τῆς ὀρθότητος τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου. Ἀκούσατε αὐτὰς (ἀναγινώσκει): «Ὡς πρὸς τὸ ἀσυμβίβαστον τοῦ χαρακτῆρός του, τὸ φίλερι, τὸ ἐπίμονον, τὸ ἐγωϊστικὸν καὶ τὸ δύσκολον αὐτοῦ, ὅλη ἡ δικογραφία ἀποδεικνύει, ὅτι ἕνεκα τῶν ἰδιοτήτων του αὐτῶν σχεδὸν πάντες οἱ μετ’ αὐτοῦ ἐλθόντες εἰς σχέσιν τινὰ ὑπηρεσιακὴν ἐψυχράνθησαν ἐκ τοῦ τρόπου του. Γυμνασιάρχης, καθηγηταὶ τοῦ Γυμνασίου, νομάρχαι, καθηγηταὶ τοῦ Διδασκαλείου, ἔλαβον ἀφορμὰς δυσαρεσκείας...» Καὶ εἰς τὰς ἀφορμὰς, τὰς ὁποίας ἀνέφερον οἱ ἄλλοι, οἱ ἐξεταζόμενοι, προστίθεται καὶ ἡ προσωπικὴ τοῦ νομάρχου ἀφορμή. Ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τοὺς μαθητάς του ἀκόμη λέγει, ὡς πόρισμα τῶν γενομένων ὑπ’ αὐτοῦ ἀνακρίσεων, ὅτι «ἀπροσέκτως ἐπιθυμῶν νὰ ἐπιδείξῃ πρωτοτύπους ἢ ὠφελίμους καινοτομίας, εἰσέπραξε παρὰ τῶν γονέων τῶν μαθητῶν τοῦ Προτύπου χρήματα διὰ τὴν ἑορτὴν τοῦ Δένδρου κλπ. Καὶ ταῦτα ἔπραξε παρὰ τὴν γνώμην τῶν συναδέλφων του». Ἀναφέρει προηγουμένως τὰς καταγγελίας, καὶ ὕστερον καταλήγει αὐτὸς εἰς τὸ ἑξῆς πόρισμα τῶν ἀνακρίσεων (ἀναγινώσκει): «... Ταῦτα ἀποδεικνύουσι μόνον τὴν ἐλαφρότητα, μεθ’ ἧς κατορθώνει νὰ ἐγείρῃ καθ’ ἑαυτοῦ ὑπονοίας τοιαύτας ἄνευ ἀνάγκης.» Συνεπείᾳ, Κύριοι, τῶν ἀνακρίσεων τούτων, τῆς ἐκθέσεως τοῦ νομάρχου, τῆς ἐκθέσεως τῆς τότε ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν, κύριε Ὑπουργὲ, ἡ ὑπηρεσία σας ἀφῄρεσεν ἀπὸ σκοποῦ ἐκ τοῦ φακέλλου, διότι ἡ ἔκθεσις ἐκείνη ἔλεγε τοῦτο, ὅτι ἦτο ἔγκλημα ἡ περαιτέρω διαμονὴ τοῦ Μιχαλοπούλου ἐν τῇ διευθύνσει τοῦ Διδασκαλείου Λαρίσης, τὸ Ὑπουργεῖον περιῆλθεν εἰς τὴν ἀναπόδραστον ἀνάγκην τῆς ἀπολύσεως τοῦ τότε διευθυντοῦ. Ἐγὼ ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τὴν 3 Μαΐου, προέβην δὲ εἰς τὴν ἀπόλυσιν τοῦ Μιχαλοπούλου τὸ πρῶτον τὴν 21 Ἰουλίου. Εἶχον εὕρει ἐνώπιόν μου αὐτὰς τὰς ἐκθέσεις καὶ τὰς καταγγελίας, φάκελλον τόσον ὀγκώδη, ἀπαρτιζόμενον ἐκ δεκάδων πολλῶν ἐγγράφων. Ἐν τούτοις δὲν ἠθέλησα νὰ προβῶ εἰς τὴν ἀπόλυσίν του ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν καὶ μόνων. Ἀφοῦ δὲ ἔλαβον τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς καὶ εἶδον ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἦτο ἀνοικονόμητος ἐκεῖ, τότε καὶ μόνον ἠναγκάσθην νὰ προβῶ εἰς τὴν ἀπόλυσιν αὐτοῦ διὰ διατάγματος, τὸ ὁποῖον συνώδευε μακρὰ ἔκθεσις, εἰς τὴν ὁποίαν ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ ἐξέθετον ὅλους τοὺς λόγους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μὲ ἠνάγκαζον νὰ προβῶ εἰς τὴν ἀπόλυσίν του. Ἡ δὲ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς, ἀφοῦ ἀνέγνω τὴν ἔκθεσίν μου τὴν αἰτιολογικὴν, καὶ ἐπείσθη περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐπιτακτικῆς, ἥτις ἐπέβαλλε τὴν ἀπόλυσιν τοῦ Μιχαλοπούλου, ὑπέγραψε τὸ σχετικὸν διάταγμα. Μετὰ τὴν ἀπόλυσιν τοῦ Μιχαλοπούλου ἦλθεν ἔκθεσίς τις τοῦ τότε νομαρχοῦντος κ. Τροχάνη. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν γνωρίζετε τὸν ἄνδρα πολλοὶ ἐξ ὑμῶν. Ὅσοι ὅμως ἦσθε ποτὲ ἐν Θεσσαλίᾳ, θὰ ἔχετε ἀκούσει περὶ αὐτοῦ. Εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις ἀξιοῖ ὅτι εἶναι ἔγγονος τοῦ Τουρχὰν–πασσᾶ, τοῦ κατακτητοῦ τῆς Θεσσαλίας! (ἱλαρότης). Λοιπὸν ἀφοῦ ἔχει τοιαύτας ἀξιώσεις ἐπὶ τῆς κατακτήσεως τῆς Θεσσαλίας, ἐννοεῖ πᾶς τις τὴν ἀξίωσιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν, ὥστε νὰ ἐπιβάλληται καὶ εἰς τοὺς διορισμοὺς καὶ εἰς τὰς ἀπολύσεις τῶν ὑπαλλήλων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς, γινώσκων κάλλιστα, ὁποῖος ὁ ἀπευθύνας τὴν ἔκθεσιν ἐκείνην, δὲν ἠθέλησεν ὁ ἴδιος νὰ ἀναγνώσῃ αὐτὴν, τὴν παρέδωκε δὲ πρὸς ἀνάγνωσιν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Μαντινείας Βουλευτὴν, ὁ ὁποῖος καλῇ τῇ πίστει, ἀγνοῶν βεβαίως ὅλα τὰ ἄλλα, ἀνέγνω περικοπάς τινας ἐξ αὐτῆς. Ἀλλ’ ἡ ἔκθεσις τοῦ διευθυντοῦ τῆς Νομαρχίας Τροχάνη δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν πρὸς τὴν ἀπόλυσιν τοῦ Μιχαλοπούλου, διότι ἡ ἀπόλυσις τούτου εἶχε συντελεσθῆ ἤδη ἐπὶ τῇ βάσει διοικητικῶν ἀνακρίσεων ἐκθέσεων καὶ ἄλλων καὶ αὐτῆς τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς. Ἰδοὺ, Κύριοι, μεθ’ ὁποίας εὐλαβείας καὶ ὑπείκων εἰς ἐπιτακτικὴν καὶ ἀναπόδραστον ἀνάγκην τῆς ὑπηρεσίας, προέβην ἐγὼ εἰς τὴν ἀπόλυσιν τοῦ τότε διευθυντοῦ τοῦ Διδασκαλείου Μιχαλοπούλου, τὸν ὁποῖον, μὲ ὅλον τὸ φίλερι, τὸ ἀσυμβίβαστον, τὸ δύσκολον, τὸ παραλειπτικὸν εἰς τὰς ἐνεργείας του, τὸ ὁποῖον καταγγέλλουσι καὶ ἀποδεικνύουσι καὶ αἱ ἐκθέσεις καὶ τὰ πάντα, ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐνόμισεν ἐπάναγκες νῦν νὰ διορίσῃ ἐπιθεωρητὴν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Κράτους, ἐν τῷ πρωτεύοντι νομῷ τῆς Ἑλλάδος. Πῶς δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς προβαίνει εἰς ἀπολύσεις; Ἐζήτησα, Κύριοι, νὰ μοὶ ὑποβάλῃ τὰς ἐκθέσεις τῶν ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν τοῦ Διδασκαλείου Ἀθηνῶν τοῦ 1893, 1894 καὶ 1895 καὶ ἀπέφυγε νὰ πράξῃ τοῦτο, μολονότι ὑπάρχουσιν αἱ ἐκθέσεις. Διατί; Διότι θ’ ἀπεδεικνύετο ἐξ αὐτῶν, ὅτι ὁ κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα διευθυντὴς τοῦ Διδασκαλείου Ἀθηνῶν κ. Γεωργαντᾶς ἦτο ἀδάμας τῆς δημοτικῆς ἡμῶν Ἐκπαιδεύσεως καὶ ὑπὸ ἔποψιν μορφώσεως καὶ ὑπὸ ἔποψιν διευθύνσεως καὶ ὑπὸ ἔποψιν—τοῦτο, παρακαλῶ, σημειώσατε—χαρακτῆρος. Καὶ ἐνῷ εἶχε τοιαύτας ἐκθέσεις ἐνώπιόν του ὁ Ὑπουργὸς, προέβη εἰς ἀληθὲς ἔγκλημα διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, εἰς τὴν ἀπόλυσιν τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος διευθυντοῦ τοῦ Διδασκαλείου, εἰς ἀπόλυσιν ἄνευ ἐκθέσεως· διότι τί εἶχε νὰ δικαιολογήσῃ δι’ αὐτῆς ἀπέναντι τοῦ Βασιλέως; Τὸ πραξικόπημα, τὸ ὁποῖον δυνάμει τῆς ἀπολύσεως ταύτης συνετελεῖτο ἐναντίον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως; Αὐτὸς, λέγει, ὡς Ὑπουργὸς κοινοβουλευτικὸς, εἶχε δικαίωμα νὰ ἀπολύσῃ ἕνα τοιοῦτον διευθυντὴν Διδασκαλείου, χωρὶς νὰ δώσῃ λόγον εἴς τινα. Ἐπίσης προέβη εἰς τὴν ἀπόλυσιν τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Διδασκαλείου Λαρίσης κ. Ζαγγογιάννη, περὶ τοῦ ὁποίου θὰ παρακαλέσω νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ, ἵνα κάμω ἰδιαίτερον λόγον. Εἶναι ὁ μόνος ἀνὴρ, ὅστις ἔχει δημοσιεύσει τὰς ἀρίστας παιδαγωγικὰς διατριβὰς ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἐκπαιδευτικὸν ζήτημα παρ’ ἡμῖν. Αἱ πραγματεῖαί του αὗται ἔχουσι ληφθῆ ὑπ’ ὄψει καὶ ἐν Εὐρώπῃ, καὶ ἔχει ἤδη γείνῃ λόγος εὔφημος περὶ αὐτοῦ ἐν περιοδικοῖς συγγράμμασι τῆς Γερμανίας, λόγος τιμῶν τὸ ἔθνος ἡμῶν. Τὸν κ. Ζαγγογιάννην διώρισα ἐγὼ διευθυντὴν τοῦ Διδασκαλείου, χωρὶς νὰ γινώσκω κἄν αὐτὸν κατὰ πρόσωπον. Τὸ ἄλλοτε λεχθὲν, ὅτι εἶναι συγγενής μου, στερεῖται πάσης ὑποστάσεως· διότι ἐγὼ μὲν εἶμαι ἐκ Λοκρίδος, ἐκεῖνος δ’ ἐκ Φθιώτιδος. Τὸν ἐγνώρισα ἀφοῦ τὸν διώρισα καὶ ἦλθε νὰ μὲ εὐχαριστήσῃ. Περὶ τοῦ κ. Ζαγγογιάννη ἰδοὺ τί γράφει ἡ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἐστάλη ἐφέτος εἰς Λάρισαν, ἀποτελουμένη ἐκ τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου κ.κ. Μιστριώτου καὶ Χατζηδάκη. Πιστεύω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν θὰ ἔχῃ καμμίαν παρατήρησιν ὡς πρὸς τὰ πρόσωπα, τῶν ἐπιθεωρητῶν. Ἀφοῦ τοὺς ἔστειλεν ὁ ἴδιος, τοῦτο σημαίνει ὅτι ἔχει ἐμπιστοσύνην πρὸς αὐτούς...

§93ΜΑΝΕΣΗΣ. Θὰ ἐξακολουθήσητε πολύ;

§94ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὄχι· ὀλίγας λέξεις, καὶ θὰ τελειώσω... Ἰδοὺ τί γράφουσιν αὐτοὶ ἐν τῇ ἐκθέσει των (ἀναγινώσκει): «Ἐν μὲν τοῖς παιδαγωγικοῖς, τοῖς φιλοσοφικοῖς μαθήμασι (ἅτινα ἐδίδασκεν ὁ κ. Ζαγγογιάννης) καθὰ καὶ ἐν τοῖς τεχνικοῖς, (ἅτινα ἐδίδασκεν ὁ κ. Λύδεκε) πάντας τοὺς μαθητὰς κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον εὕρομεν ἄριστα συγκεκροτημένους, ἐν δὲ τοῖς λοιποῖς οὐχ ὁμοίως, ἰδίᾳ δ’ ἐν τῷ ἐθνικωτάτῳ μαθήματι τῆς ἱστορίας καὶ τῷ τῆς γεωγραφίας.» Ἐξακολουθεῖ εἶτα ἡ ἔκθεσις, Κύριοι, καὶ τί ἀναφέρει; Δὲν ὑπῆρχον οἱ ἁρμόδιοι καθηγηταὶ διὰ τὰ ἄλλα μαθήματα! Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, σκεπτομένη νὰ καταργήσῃ τὸ Διδασκαλεῖον Λαρίσης, εἶχεν ἀφήσει αὐτὸ σχεδὸν εἰς παραλυσίαν. Ἀφοῦ δὲ δὲν εἶχε τὰ κατάλληλα ὄργανα ὁ διευθυντής, ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ κανεὶς λόγον παρ’ αὐτοῦ, ὡς πρὸς τὴν διδασκαλίαν μόνων τῶν φιλοσοφικῶν καὶ τῶν παιδαγωγικῶν μαθημάτων, καὶ ὡς πρὸς ταῦτα ἡ ἐπιτροπὴ ἀνεῦρεν ἄριστα τοὺς μαθητὰς τοῦ Διδασκαλείου ἐκείνου, καὶ ἐπαίνους μόνον ἀπέτεινε πρὸς αὐτόν. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν πρακτικῶν ἀσκήσεων, ἡ ἐπιτροπὴ εὑρέθη εἰς διαφωνίαν πρὸς τὸν διευθυντήν. Ὁ διευθυντὴς εἶχεν ἴδιον σύστημα, τὸ ὁποῖον ἠκολούθει καὶ ἐφήρμοζεν ἐκεῖ, καὶ τὸ ὁποῖον ἡ ἐπιτροπὴ, ἂν καὶ διαφωνοῦσα πρὸς αὐτὸν, ἐν τούτοις δὲν ἀρνεῖται, ὅτι ἔχει τὴν ἀξίαν του αὐτὸ τὸ σύστημα, πρὸ παντὸς δὲ θαυμάζει τὴν ἐπιμέλειαν τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος διευθυντοῦ (ἀναγινώσκει): «Τελευταῖον δὲ μέσον μετεχειρίζετο ὁ διευθυντὴς, τὰς λεγομένας παιδαγωγικὰς συνεδρίας, δὶς τοῦ μηνὸς γιγνομένας, ἐν αἷς ἐκτενῶς συνεζητεῖτο καὶ ἐκρίνετο ἐνώπιον πάντων τῶν μαθητῶν τῆς Γʹ τάξεως καὶ τῶν διδασκάλων τοῦ Προτύπου ἡ διδακτικὴ μέθοδος καὶ τὰ σφάλματα ἑκάστου.» Καὶ ἀνωτέρω (ἀναγινώσκει): «Τοιαύτας ἐγγράφους προπαρασκευὰς, πάσας λεπτομερῶς διωρθωμένας ἰδιοχείρως ὑπὸ τοῦ διευθυντοῦ, εἶχεν ἕκαστος τῶν μαθητῶν, ὅπως ἡμεῖς ἰδίοις ὄμμασιν εἴδομεν». Δὲν ἠξεύρω, Κύριοι, ἐὰν δύναται νὰ ὑπάρξῃ μεγαλείτερος ἔπαινος τούτου δι’ ἕνα διευθυντήν, διδάσκοντα θεωρητικὰ μαθήματα, οἷα τὰ φιλοσοφικὰ καὶ τὰ παιδαγωγικὰ, ἔχοντα τὴν διεύθυνσιν τοῦ ὑπ’ αὐτὸν Διδασκαλείου, παρακολουθοῦντα τὰς πρακτικὰς τῶν μαθητῶν ἀσκήσεις καὶ δυνάμενον πάσας τὰς ἐγγράφους προπαρασκευὰς νὰ διορθώνῃ μόνος αὐτός, καθ’ ὃν χρόνον ἕκαστος τῶν μαθητῶν εἶχε νὰ ἐπιδείξῃ ἀνὰ εἴκοσι δύο τοιαύτας ἐγγράφους προπαρασκευάς. Τοιοῦτον διευθυντὴν ἔπρεπε νὰ ἀμείψῃ βεβαίως ἡ ὑπηρεσία, καὶ ἔπρεπε νὰ τὸ πράξῃ ἐκ καθήκοντος ὁ κ. Ὑπουργός. Ἀλλὰ ὑπῆρχον ἄλλαι συστάσεις! Ἡ ἔκθεσις αὕτη ἐγένετο ἐν Λαρίσῃ καὶ ὑπεγράφη τὴν 30 Ἰουνίου 1895—φέρονται αἱ ὑπογραφαὶ «Γ. Μιστριώτης καὶ Γ. Ν. Χατζηδάκης».—Φαίνεται, ὅτι ἠγνόουν οἱ Κύριοι αὐτοὶ ἐν Λαρίσῃ, ὅτι εἶχεν ἀποφασισθῆ ἡ ἀπόλυσις τοῦ κ. Ζαγγογιάννη ἐνταῦθα, καὶ συνέταξαν ὑπηρεσιακὴν ἔκθεσιν, καὶ ὁ μὲν κ. Χατζηδάκις, ἀνὴρ σεβόμενος ἑαυτὸν, ἀπέσχε νὰ μεταβάλῃ τι ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶχε γράψει ὁμοῦ μετὰ τοῦ κ. Μιστριώτου. Ὁ κ. Μιστριώτης ὅμως ἐθεώρησε καλὸν, ἐπιλήσμων γενόμενος τῆς ἐκθέσεως, τὴν ὁποίαν εἶχε συντάξει μετὰ τοῦ κ. Χατζηδάκη, νὰ συντάξῃ νέαν ἔκθεσιν αὐτὸς, ἐν Ἀθήναις ὅμως. Ἐκείνη χρονολογεῖται τὴν 30 Ἰουνίου, αὕτη τὴν 11 Ἰουλίου. Ἐν τῇ τελευταίᾳ ταύτῃ ἐκθέσει λέγει ὁ κ. Μιστριώτης περὶ τοῦ κυρίου Ζαγγογιάννη (ἀναγινώσκει): «... εἶχε πάθει ἐρεθισμὸν τῶν νεύρων, καὶ ἕνεκα τοῦ παθήματος τούτου τὸ ἦθος αὐτοῦ ἐγένετο ὀργίλον καὶ φιλόνεικον. Ὁ διευθυντὴς ὅμως Διδασκαλείου πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ ἦθος πρᾶον, ὅπως τοῦτο χρησιμεύῃ ὡς πρότυπον τοῖς μέλλουσι δημοδιδασκάλοις...» Τώρα, ὅπως ἐννοήσητε, διατὶ ἐγράφη αὐτὴ ἡ ἔκθεσις, πρέπει νὰ ἔλθω εἰς ἓν ἄλλο ζήτημα, δι’ ὀλίγων λέξεων, εἰς τὸ ζήτημα τῶν γενομένων ἀπολυτηρίων ἐξετάσεων ἐν τοῖς ἐνταῦθα Γυμνασίοις, ἐπὶ προφανεῖ καταδολιεύσει τοῦ νόμου περὶ ἀπολυτηρίων ἐξετάσεων τῶν Γυμνασίων καὶ Ἑλληνικῶν σχολείων, τοῦ ψηφισθέντος ὑφ’ ἡμῶν πρὸ ὀλίγων μηνῶν, τῇ εἰσηγήσει αὐτοῦ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Διωρίσθη ἐνταῦθα γυμνασιάρχης στενώτατος συγγενὴς τοῦ κ. Μιστριώτου...

§95ΑΝΤ. ΚΑΡΑΤΖΑΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§96ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅταν σᾶς ἀναφέρω τὸ ὄνομα τοῦ κ. Μιστριώτου, δύνασθε εὐκόλως νὰ ἐννοήσητε, τίς εἶναι αὐτός... Εἰς τὸ Γυμνάσιον, ἐν ᾧ διωρίσθη γυμνασιάρχης ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος Κύριος, παρεπέμφθησαν νὰ ὑποστῶσιν ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις οἱ πλεῖστοι τῶν μὴ ἐχόντων νὰ ἐπιδείξωσι φοίτησιν εἰς τὴν Δʹ τάξιν τοῦ Γυμνασίου, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐλάμβανον ἀποδείξεις πλαστὰς, ὅπως τὰς καταγγέλλει εἷς τῶν ἐπιθεωρητῶν, ἐξ ἐκείνων, οὓς ἀπέστειλεν ὁ Ὑπουργὸς, ἀλλὰ χωρὶς τὰς καταγγελίας αὐτῶν νὰ λάβῃ τὸ παράπαν ὑπ’ ὄψει. Ὁ Ὑπουργὸς ἀκριβῶς, ἀφ’ ὅτου ἔλαβε τὰς καταγγελίας τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἐξακολουθεῖ νὰ παραπέμπῃ ἀκόμη καὶ τώρα εἰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις τοὺς μὴ ἔχοντας νὰ ἐπιδείξωσι φοίτησιν εἰς Δʹ γυμνασιακὴν τάξιν, ἰσχυριζόμενος, ὅτι ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν ἡμεῖς, τῇ εἰσηγήσει του, δὲν πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ ὡς πρὸς ἐκείνους, οἵτινες παρουσιάζουσι προχρονολογημένας ἀποδείξεις, ἀψηφῶν ἐὰν οὕτω δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς πάντα τὸν δυνάμενον νὰ ἐπιδείξῃ προχρονολογημένας ἀποδείξεις, νὰ ὑφίσταται εἰς αἰῶνα τὸν ἅπαντα ἐξετάσεις ἀπολυτηρίους, χωρὶς νὰ φοιτήσῃ εἰς Δʹ τοῦ Γυμνασίου τάξιν. Ἐδῶ ὑπῆρχον καὶ ἄλλα Γυμνάσια, Κύριοι, ὅπως τὸ διευθυνόμενον παρὰ τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου. Οὐδεὶς ὅμως ἀπεστάλη παρὰ τοῦ εἰδικοῦ Ὑπουργοῦ, ἵνα ἐξετασθῇ εἰς αὐτὰ, διότι γυμνασιάρχαι, ὡς κ. Κωνσταντόπουλος, εἶναι ἄκαμπτοι. Εἰς ὡρισμένα μόνον Γυμνάσια παρεπέμφθησαν πρὸς ἀπολυτήριον ἐξέτασιν, καὶ ἓν ἐξ αὐτῶν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον βλέπομεν, ὅτι σχετίζεται μὲ τὴν παρὰ συνείδησιν — ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω — ἀπόλυσιν τοῦ ἀρίστου τῶν διευθυντῶν Διδασκαλείου, τοῦ κ. Ζαγγογιάννη, ἀνδρὸς χαίροντος ὑπόληψιν καὶ ἐν αὐτῇ τῇ σοφῇ Γερμανίᾳ. Ἀκούσατε, Κύριοι, νῦν τί γράφει εἷς τῶν μνημονευθέντων ἐπιθεωρητῶν Γυμνασίων, ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου κ. Σπ. Λάμπρος εἰς τὴν ἔκθεσίν του πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον. Προηγουμένως ποιεῖται λόγον περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις εἰς τὰ Γυμνάσια, μετ’ ἀκρόασιν τακτικὴν ἐν αὐτοῖς τοῖς Γυμνασίοις. Ἔρχεται εἶτα εἰς τοὺς παραπεμφθέντας πρὸς ἐξέτασιν εἰς τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος Γυμνάσια δυνάμει ἀποδείξεων ἰδιαιτέρας διδασκαλίας, καὶ ἰδοὺ τί γράφει (ἀναγινώσκει): «Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ εἴπω τὸ αὐτὸ καὶ περὶ τῶν ἰδιωτικῶν διδασκάλων, ὧν ἀποδείξεις φέροντες, προσῆλθον εἰς ἐξετάσεις οἱ ἐφιέμενοι ἀπολυτηρίου.» (Καταγγέλλει δ’ ὁριστικῶς καὶ τοὺς πλαστογράφους καθηγητάς). «Εἶναι οὗτοι οἱ κύριοι Κλήμης, ἰδιωτικὸς διδάσκαλος τῆς Γαλλικῆς, καὶ Χαριάτης, διδάκτωρ τῆς Φιλολογίας καὶ τῶν φυσικῶν ἐπιστημῶν, μετὰ θαυμαστῆς ὄντως παγγνωσίας καὶ ἀξιοζήλου ἐλευθερίας συνειδήσεως ἐγγράφως ἐπὶ χαρτοσήμου πιστοποιῶν, ὅτι ἐδίδαξεν ἐντὸς ἑνὸς ἢ δύο τὸ πολὺ ἐτῶν τὰ μαθήματα τῆς τετάρτης ἢ καὶ τῆς τρίτης γυμνασιακῆς τάξεως ἅπαντα, πλὴν τῶν γαλλικῶν, κατ’ οἶκον. Ὡς μανθάνω, οἱ δύο οὗτοι Κύριοι ἔχουσι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐκδώσει ἀμύθητον σωρείαν τοιούτων πιστοποιητικῶν, δι’ ὧν βεβαιοῦται ἡ εἰκονικὴ διδασκαλία τῶν μαθημάτων τῶν δύο τελευταίων γυμνασιακῶν τάξεων, ἰδίως δὲ τῆς τετάρτης. «Νομίζω ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἔπρεπεν εἰς τὴν τοιαύτην ὤνιον πιστοποίησιν νὰ ἀντιτάξῃ αὐστηροτάτας διατάξεις. Εἶναι δὲ τοῦτο τοσούτῳ μᾶλλον ἀναγκαῖον, καθόσον οἱ πλεῖστοι τῶν τὰ τοιαῦτα πιστοποιητικὰ λαμβανόντων ἐπὶ χρήμασιν, ἢ μᾶλλον ἐπὶ τακτῇ διατιμήσει, εἶναι πτυχιγοῦχοι δημοδιδάσκαλοι. Καὶ ἐφ’ ὅσον μὲν τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἠδύνατο νὰ ἦναι βέβαιον, ὅτι ἔχει ἐνώπιόν του εὐσυνειδήτους γυμνασιακοὺς καθηγητὰς, οἷοι οἱ τοῦ Αʹ Γυμνασίου, περιφρουροῦντας σθεναρῶς τὰ δικαιώματα τῆς παιδείας, τὸ κακὸν εἶναι μικρὸν, ἀπολῆγον εἰς τὴν ἀπώλειαν ὀλίγου χρήματος φιλοδόξων πτυχιούχων δημοδιδασκάλων καὶ εἰς τὸν πλουτισμὸν τοῦ βαλαντίου ἀσυνειδήτων ψευδοδιδασκάλων. Ἀλλ’ ἂν πρὸς τὴν τοιαύτην ἀσυνειδησίαν κλείηταί που ὁ ὀφθαλμὸς τῶν γυμνασιακῶν καθηγητῶν, φόβος, ὅτι ταχέως θ’ αὐξηθῇ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἡ φάλαγξ ἀκαταρτίστων φοιτητῶν, θ’ ἀπογυμνωθῶσι δὲ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα τῶν ἱκανῶς ἤδη ἀραιῶν δημοδιδασκάλων.» Τοιαύτην καταγγελίαν ἔχει παρ’ ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἐνεπιστεύθη ὡς ἐπιθεωρητὴν ὁ Ὑπουργὸς, καὶ ἐνῷ ὤφειλεν ἀμέσως νὰ διατάξῃ τὴν ποινικὴν καταδίωξιν τῶν πλαστογράφων ἐκείνων καθηγητῶν, καὶ ἐνῷ ὤφειλε νὰ μὴ παραπέμψῃ πλέον τινὰ φέροντα τοιαύτας ψευδεῖς ἀποδείξεις πρὸς ἐξέτασιν, ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὡς ἠκούσατε προχθὲς ἀξιότιμον συνάδελφον, ἐξακολουθεῖ παραπέμπων τοιούτους δημοδιδασκάλους, τοὺς ὁποίους μετακαλεῖ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν, ὅπως ὑποστῶσι, δυνάμει τῶν πλαστῶν ἀποδείξεων, πλαστὰς ἐξετάσεις, διὰ νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον! Τοιοῦτος συνδυασμὸς συμφερόντων, Κύριοι, ἠνάγκασε τὸν κ. Μιστριώτην νὰ μεταβάλῃ ἐνταῦθα γνώμην καὶ νὰ συντάξῃ νεωτέραν περὶ Ζαγγογιάννη ἔκθεσιν, ἐν ᾗ μετὰ δισταγμοῦ τινος ἀναφέρει, ὅτι ὁ ἀνὴρ, ὡς ἐκ τοῦ θανάτου τῆς ἀδελφῆς του, εἶχε καταστῆ νευρικὸς, ἀλλ’ ἀνομολογεῖ τὴν ἔξοχον παιδαγωγικήν του ἱκανότητα, καὶ συνιστᾷ νὰ χρησιμοποιηθῇ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου εἰς ἄλλην θέσιν. Καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκθέσεως ταύτης, ἐν γνώσει μάλιστα καὶ τῆς πρώτης ἐγκωμιαστικῆς ὑπὲρ τοῦ κ. Ζαγγογιάννη ἐκθέσεως, ἔγνω ὁ εἰδικὸς κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ν’ ἀπολύσῃ αὐτὸν, καὶ νὰ τηρήσῃ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοὺς καθηγητὰς τοῦ Διδασκαλείου, περὶ ὧν τόσον δυσμενῶς ἀποφαίνεται ἡ ἔκθεσις τῶν ἐπιθεωρητῶν! Ταῦτα, Κύριοι, εἶχον νὰ παρατηρήσω σήμερον ἐκ τοῦ προχείρου, ὅπως ἀποκρούσω τὰς ἀνυποστάτους ὅλως μομφὰς, τὰς ὁποίας ἐνόμισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι ὤφειλε ν’ ἀπευθύνῃ κατ’ ἐμοῦ, ὡς προκατόχου του. Ὅταν καταθέσῃ πάσας τὰς αἰτηθείσας πληροφορίας, τότε θὰ ἀνοιχθῶσιν αἱ βίβλοι, καὶ αἱ πράξεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἀποκαλυφθήσονται. Εὔχομαι δὲ τότε νὰ δυνηθῇ καὶ αὐτὸς, ὡς ἐγὼ, μετὰ ἔτη ὅλα ὑπεραμυνόμενος τῆς ἐμῆς ὑπουργίας, εὔχομαι, λέγω, νὰ δυνηθῇ καὶ αὐτὸς, ὡς ἐγὼ, νὰ ἀποδείξῃ ἁγνὴν τὴν ὑπουργίαν του. Εὔχομαι ἐκ καρδίας, καὶ ἄλλοι Ὑπουργοὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ καταλίπωσι τὸ ἀξίωμά των, κρατοῦντες ὑψηλὰ τὸ μέτωπον, ὡς ἐγώ. Διότι οὕτω πως καὶ ἡ ἐκπαίδευσις ἡμῶν θὰ εἰσέλθῃ εἰς ἄλλο στάδιον, εἰς στάδιον ἀναῤῥώσεως, καὶ τὸ δημόσιον χρῆμα δὲν θὰ κατασπαταλᾶται, ὡς μέχρι τοῦδε, ὑπὸ τοιούτων διαχειρίσεων, οἵα ἡ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. (Εὖγε! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς τετάρτης ὥρας μετὰ μεσημβρίαν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 12. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 4 καὶ 10′ μ. μ.)

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Στάης.

§99ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ τοῦ κυρίου Στάη, παρακαλῶ, δύο λέξεις. Ὑποβάλλων ἐγγράφως ἐπερώτησιν, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του ἀναφορὰν οἰνοπωλῶν ἐκ Λαυρίου, διαβιβασθησομένην αὐτῷ διὰ τοῦ κ. Προέδρου, παραπονουμένων κατὰ τῶν ἐνοικιαστῶν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀδηλώτων οἴνων. Ἡ ἀναφορὰ περιέχει συγκεκριμένα γεγονότα, τὰ ὁποῖα καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν θὰ κάμωσιν ἐντύπωσιν.

§100ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἡ μετριοπάθεια, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπέδειξε κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίαν, μὲ ἀναγκάζει νὰ περιορίσω τὸν λόγον, ὅσον εἶναι δυνατὸν, διότι εἶναι πανθομολογούμενον, ὅτι ἡ ἑκατέρωθεν ἀμοιβαία ὑποχώρησις εἶναι ἡ μᾶλλον συντελοῦσα πρὸς εὐόδωσιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου. Ἐνῷ εἶχεν ἀποφασισθῆ κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίαν, ἵνα αἱ πρὸ μεσημβρίας ἐργασίαι τῆς Βουλῆς ἐξακολουθῶσι μέχρις οὗ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως συνήνεσε νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίαν τὴν πρωΐαν, πρὶν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ νὰ ἐξακολουθήσωμεν αὐτὴν μετὰ μεσημβρίαν. Τοῦτο δὲ ἀποδεικνύει σαφῶς, ὅτι θέλει νὰ ὑποβοηθήσῃ ἡμᾶς εἰς τὸν προκείμενον ἔλεγχον, τὸν ὁποῖον καὶ ἡμεῖς οὕτω πρέπει νὰ περιορίσωμεν ἐντὸς τῶν κατὰ δύναμιν στενῶν ὁρίων...

§101Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ἑρμηνείας τῶν λόγων μου, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς διακόψω. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιθυμήσω οὔτε ἐγὼ οὔτε ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς νὰ μὴ σᾶς ἐπιτραπῇ ν’ ἀγορεύσητε, ἀφοῦ ὑμεῖς ἐξεδηλώσατε τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην, καὶ βεβαίως, ἐκδηλοῦντες τὴν ἐπιθυμίαν ν’ ἀγορεύσητε σήμερον καὶ ὄχι αὔριον, ἐνδεικνύετε ὅτι ἔχετε κατεπεῖγόν τι νὰ συζητήσητε. Ἡ ἀπόφασις ὅμως τῆς Βουλῆς εἶναι, ὅπως μετὰ μεσημβρίαν εἰσέρχηται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§102ΣΤΑΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπικυροῖ ὅσα πρὸ μικροῦ εἶπον. Διὰ τοῦτο δὲ δὲν θ’ ἀκολουθήσω τὴν τακτικὴν τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κ. Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος ἐδήλωσεν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅτι εἶναι ἀνάξια πάνθ’ ὅσα ἡμεῖς εἴπομεν, καὶ ὅτι ἑπομένως, ὡς τοιαῦτα, δὲν ἔπρεπε νὰ τύχωσιν οὔτε κἂν μνείας. Ὁ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κ. Ὑπουργὸς ἀπήντησε πρὸς πάντας τοὺς ἄλλους, τοὺς κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίαν ὁμιλήσαντας καὶ ὑποβαλόντας ἐπερωτήσεις, δὲν ἀπήντησε μόνον πρὸς τὰς ἐπερωτήσεις τὰς παρ’ ἐμοῦ ὑποβληθείσας. Εἰς οὐδεμίαν τῶν ἐπερωτήσεων, ἃς ἐγὼ ὑπέβαλον εἰς τὸ Προεδρεῖον ἐγγράφως πρὸ πολλῶν ἡμερῶν, ἠθέλησε ν’ ἀπαντήσῃ, τοῦτο ὅμως δὲν με κωλύει, ἵνα λάβω τὸν λόγον καὶ ἀναπτύξω αὐτὰς συντόμως. Ὁ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κ. Ὑπουργὸς ἀπεκάλεσε στεντορείᾳ τῇ φωνῇ ἀπὸ τῆς θέσεως ἐκείνης κορυβαντιῶντας καὶ ἐμπαθεῖς πολιτευομένους, πάντας ἡμᾶς, τοὺς ἐπικρίναντας τὰς παρανομίας του, ἠπόρησα δὲ, πῶς ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὁ διακρινόμενος ἐπὶ εὐγενείᾳ καὶ μαθήσει καὶ αὐστηρᾷ τοῦ καθήκοντος ἐπιτελέσει, — ὀφείλομεν δὲ νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι καὶ ὁ τακτικὸς Πρόεδρος καὶ ὁ ἀντιπρόεδρος ἀξιότιμος κ. Ρώμας, ἄνδρες διακεκριμένοι, χειρίζονται τὸ ἀξίωμα αὑτῶν ὅλως ἀφατριάστως,—ἠπόρησα, λέγω, πῶς, τοιοῦτος ὢν ὁ κ. Πρόεδρος, δὲν διέκοψε τὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κ. Ὑπουργὸν, ἵνα ἀνακαλέσῃ αὐτὸν εἰς τὴν τάξιν, διότι βεβαίως δὲν εἴμεθα ἡμεῖς κορυβαντιῶντες, οἱ τὰς ἀσχημίας του, τὰς ἐπὶ 6 μῆνας διαπραχθείσας, ἀποκαλύψαντες· ἡμεῖς οἱ καταθέτοντες ἔγγραφα ἐπίσημα, ἵνα καταδείξωμεν ἀσχημίας καὶ παρανομίας, καὶ πρόθυμοι πάλιν μετὰ τὴν συζήτησιν, ἐὰν ἠθέλομεν πεισθῆ ὅτι ἀδίκως κατηγορήσαμέν τινος, νὰ ζητήσωμεν συγγνώμην παρ’ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους τυχὸν ἠθέλομεν ἀδικήσει. Ἀλλοίμονον, κύριοι συνάδελφοι, ἂν ἦναι κορύβαντες πάντες ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀγωνίζονται ὑπὲρ τοῦ ἀγαθοῦ τοῦ τόπου, ὅπως ἀγωνίζονται τόσοι συνάδελφοι, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἐγὼ, λαμβάνω τὴν τιμὴν καὶ τὸ θάῤῥος νὰ εἴπω, ὅτι καταλέγομαι! Ἐπιπολαίως, ἔλεγε σήμερον τὴν πρωΐαν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς, ἐξετάσαντες τὰς πράξεις του, ἀντεπεξήλθομεν κατ’ αὐτοῦ κορυβαντιῶντες. Ἤθελον ὅμως ἐρωτήσει αὐτὸν, τίνες εἶναι οἱ ἀληθῶς κορυβαντιῶντες; Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κατεπάτησαν καὶ κατεξέσχισαν πάντα νόμον ἠθικὸν καὶ πολιτειακὸν, ἢ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ ταῖς ἀσχημίαις ταύταις φρικιῶσιν; Ἐγὼ οὐδὲν ἄλλο ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἢ νὰ διαψεύσῃ ἢ μεταπείσῃ ἡμᾶς, ἀλλ’ οὐδέτερον τούτων δυστυχῶς ἔπραξεν. Ἐὰν δὲ, ὡς παρ’ ἄλλου τινὸς συναδέλφου ἐχαρακτηρίσθησαν, τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα ἦσαν ὡς μύδροι πεπυρακτωμένοι, κατὰ τῆς κεφαλῆς τοῦ Ὑπουργοῦ πίπτοντες, βεβαίως τὰ παρ’ αὐτοῦ σήμερον λεχθέντα πρὸς δικαιολογίαν του ἦσαν πρίων ὀδοντωτὸς, ὁ ὁποῖος κατέσχιζε τὰς σάρκας τῆς Κυβερνήσεως. Διότι ἀγνοεῖ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς, ὅτι ἡ σιωπὴ παριστᾷ τὸν νεκρὸν, καὶ πρὸς τοὺς νεκροὺς πάντες ἐπιεικῶς φέρονται, καὶ συμπαθοῦν μάλιστα ἐνίοτε· ἐὰν δ’ ἐσίγα καὶ αὐτὸς, ἠθέλομεν συμπαθήσει πρὸς αὐτὸν, ὡς εἰς νεκρόν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως μόνον διὰ λέξεών τινων ἐπετέθη καθ’ ἡμῶν, μετὰ ταῦτα ἐστράφη κατὰ τῆς ὑπηρεσίας του καὶ τοῦ ἑαυτοῦ του, διότι ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους εὑρίσκεται ἐν τῷ Ὑπουργείῳ καὶ δὲν ἐφρόντισε νὰ κανονίσῃ τὰς κατ’ αὐτὸν πλημμελεστάτας ὑπηρεσίας αἱ ὁποῖαι ὅμως—τὸν διαβεβαιῶ ἐπισήμως—ἄριστα ἔχουσι, διότι εἶναι τοῖς πᾶσι γνωστὸν καὶ μάλιστα πρὸς τοὺς οἰκείως ἔχοντας πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως, ὅτι τὸ τμῆμα τῆς διεκπεραιώσεως τοῦ Ὑπουργείου τούτου εἶναι ἄριστα διωργανωμένον χάρις εἰς τὸν ἱκανώτατον ὑπάλληλον κ. Λάσην, τὸν διευθύνοντα αὐτὸ ἀπὸ μακροῦ χρόνου. Οἱονδήποτε ἔγγραφον καὶ ἂν ζητήσητε εἰς τὸν κυκεῶνα αὐτὸν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, θὰ τὸ ἔχητε τὴν αὐτὴν στιγμήν, χάρις τῷ ἁρμοδίῳ τούτῳ ὑπαλλήλῳ, πρὸς ὅν, εἶναι πολὺ λυπηρὸν, ὅτι ὕβρεις ἀντὶ ἀμοιβῆς ὁ προϊστάμενος αὐτοῦ δημοσίᾳ ἀποδίδει, ἵνα καλύψῃ τὴν ἀτυχῆ αὐτοῦ δρᾶσιν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, δὲν ἐδίστασε δὲ ὁ περίεργος Ὑπουργὸς, πρὸς δικαιολογίαν του, νὰ βεβαιώσῃ τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας «δὲν ὑπάρχει ἀρχεῖον». Καὶ ἔλεγε τ’ ἀληθῆ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅταν ἔλεγε ταῦτα; Ὅταν ἀναγνώσητε τὴν ὁμιλίαν σας, ἐν τοῖς ἐστενογραφημένοις πρακτικοῖς, κύριε Ὑπουργὲ, παρακαλῶ νὰ μ’ ἐνθυμηθῆτε, ἀλλὰ νὰ μὴ διαγράψητε τὰς σχετικὰς περικοπάς σας, τὰς ὁποίας καὶ ἐγὼ ἐστενογράφουν. Εἶπε προσέτι ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἤμεθα ἐπιεικεῖς πρὸς αὐτόν! Πρὸς ποῖον; πρὸς τὸν ἀναμορφωτὴν, ἔλεγε, τῆς ἐκπαιδεύσεως, διότι εἶχε τὴν τόλμην νὰ ἀποκαλέσῃ τὸν ἑαυτόν του ἀναμορφωτὴν τῆς ἐκπαιδεύσεως!! ποῖος; αὐτὸς, ὁ ὁποῖος κατεπάτησε πάντα πολιτειακὸν καὶ ἠθικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος ἀπεδείχθη ὅτι ἀγνοεῖ καὶ τὰ στοιχεῖα τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τοῦ 1878, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς δηλαδὴ ἔγραψεν, ὡς γενικὸς ἐπιθεωρητὴς, τὰς «στοιχειώδεις πρακτικὰς ὁδηγίας περὶ διδασκαλίας ἐν τοῖς δημοτικοῖς σχολείοις», ἐγκατέλειψεν ἐντελῶς τὴν πνευματικὴν κίνησιν, ἡ ὁποία γίνεται ἐν τῷ ἐκπαιδευτικῷ καὶ φιλολογικῷ κόσμῳ, ὁ ὁποῖος ἐνώπιον ἐπιτροπῆς ἀπεδείχθη ὅτι δὲν γινώσκει τὰς βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται ἡ θεωρητικὴ καὶ πρακτικὴ ἐν τοῖς Γυμνασίοις διδασκαλία ἐν Γερμανίᾳ, καὶ ὁ ὁποῖος σήμερον ἔλεγεν, ὅτι δὲν γινώσκομεν ἡμεῖς, τί σημαίνει τὸ realschule, ἐν ᾧ αὐτὸς καταδείκνυται ἔκ τε τῆς ἐκθέσεως καὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως ὅτι οὐδεμίαν τούτων ἔχει γνῶσιν, ἐν ᾧ ἀφ’ ἑτέρου πρὸ μικροῦ ἔλεγεν, ὅτι τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια κατηρτίσθησαν μετὰ μελέτην μακρὰν καὶ ἐπίπονον ὑπὸ σοφωτάτων ἀνδρῶν, χωρὶς αὐτὸς, ὁ ἐπὶ 25 ἔτη κατατρίψας τὸν βίον ἐν τοῖς διδασκαλικοῖς, νὰ λάβῃ τὸ ἐλάχιστον μέρος! Μᾶς ἐκάκιζε δὲ, διότι δὲν εἴμεθα εὐμενεῖς πρὸς ὑπάλληλον, ὁ ὁποῖος διήγαγε βίον ἐναρετώτατον, ὡς αὐτός. Καὶ τίς ἤθελε κατέλθει εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε νὰ ἐξετάσῃ τὰ καθ’ ὑμᾶς, ὅτε δὲν ἦσθε Ὑπουργὸς, ἀλλὰ δάσκαλος; Ἡμεῖς σᾶς ἐξετάζομεν ὡς Ὑπουργὸν, σᾶς διαβεβαιοῦμεν δὲ, ὅτι εὐθὺς, ὡς ἐγκαταλείψετε τὸ ὑπουργικὸν ἑδώλιον, θὰ σᾶς λησμονήσωμεν ἐντελῶς, ἵνα σᾶς παραλάβῃ ἡ ἱστορία, χάριν τῶν περιβοήτων πράξεών σας, αἱ ὁποῖαι ἀφῆκαν εἰς τὴν παρ’ ἡμῖν ἱστορίαν τῆς ἐκπαιδεύσεως στίγμα ἀνεξίτηλον. Καὶ ἀφοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κατεξηυτέλισεν ἐνώπιόν σας, ἐκαυχήθη κατὰ τίνα τρόπον δι’ αὐτῆς ἐπολέμησε τὴν σωρείαν τῶν βιβλιοκαπήλων, οἱ ὁποῖοι εἶχον περικυκλώσει τὸ Ὑπουργεῖον. Τί δὲ πράγματι ἔλαβε χώραν; ἀκριβῶς τοὐναντίον. Περιεμάζευσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς περὶ ἑαυτὸν πάντας τοὺς βιβλιοκαπήλους, δι’ ὧν ἐπολέμησε τὰ βιβλία, τὰ ὁποῖα ἐν αὐτῇ ταύτῃ Γερμανίᾳ θαυμάζονται σήμερον! Ἐν ᾧ δὲ κατέστρεψε ταῦτα, σπεῖρα συγγενῶν αὐτοῦ καὶ φίλων, βιβλιοκαπήλων, ἐῤῥίφθη πρὸς τοὺς 185 χιλιάδας Ἑλληνόπαιδας, μαθητὰς τῶν δημοτικῶν σχολείων, ἵνα πληρώσῃ τὰ πρὸ πολλοῦ κενὰ αὑτῆς βαλάντια! Καὶ πράγματι τοῦτο γίνεται σήμερον διὰ τῶν δῆθεν ἐγκεκριμένων βιβλίων. Νομίζω δὲ, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὅλη ἡ κοινωνία πρέπει νὰ στρέψωσι σύντονον τὴν προσοχὴν αὐτῶν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, διότι εἶναι ἔγκλημα νὰ φορολογῆται διὰ τῆς μεθόδου τῶν διδακτικῶν βιβλίων ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ποσὰ μεγάλα, τὰ ὁποῖα, παρὰ τῆς Πολιτείας εἰσπραττόμενα, καὶ οὐχὶ παρὰ τῶν συγγενῶν καὶ φίλων τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας καὶ τοῦ κόμματος, θὰ ἠδύναντο νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, προστιθέμενα εἰς τὰ παρὰ τῶν δήμων καταβαλλόμενα. Αὐτὸ δὲ τοῦτο πρὸ μικροῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐβεβαίου, ὅταν ἔλεγεν, ὅτι ἀπὸ ἓν μόνον βιβλίον δύναται νὰ κερδήσῃ ὁ συγγραφεὺς 50 ἕως 60 χιλιάδας δραχμάς. Τὰ δὲ ὑπερβολικὰ ταῦτα κέρδη καρποῦται σήμερον ἡ σπεῖρα τῶν συγγενῶν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ καὶ τῶν γνωστῶν φίλων, διὰ τῆς καταργήσεως τοῦ νόμου ͵ΒΡΛʹ τῆς 14 Ἰανουαρίου 1893, ὁ ὁποῖος ἴσως εἶχεν ἀτελείας, ἀλλὰ πάντως εἶχε καταστρέψει τὴν βιβλιοκαπηλείαν, τὴν ὁποίαν ὁ εἰδικὸς Ὑπουργὸς διὰ τοῦ εἰδικοῦ νόμου ἀνύψωσε καὶ πάλιν εἰς ἐπιστήμην. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸν νόμον ͵ΒΤΓʹ τῆς 12 Ἰουλίου 1895, τὸν ψηφισθέντα τῇ εἰσηγήσει αὐτοῦ τούτου, κατεπάτησεν ἀσυστόλως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Διότι κατὰ τὸ 19 ἄρθρον τοῦ νόμου τούτου: «τὰ δυνάμει τοῦ ͵ΒΡΛʹ νόμου τῆς 14 Ἰανουαρίου 1893 βραβευθέντα διδακτικὰ βιβλία ἐν τοῖς γενομένοις διαγωνισμοῖς διατηροῦνται ἐν ἀποκλειστικῇ χρήσει, μέχρις οὗ ἐκπνεύσῃ ἡ χρονικὴ διάρκεια, δι’ ἣν ἐνεκρίθησαν, διὰ δὲ τὰ μὴ βραβευθέντα ἰσχύουσιν αἱ διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου, καθ’ ἃ Β. Διάταγμα θέλει καθορίσει». Ἑπομένως διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου ἦτο ὑποχρεωμένον τὸ Ὑπουργεῖον νὰ παραδεχθῇ ὡς ἐγκεκριμένα βιβλία ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶχον ἐγκριθῆ ἐπὶ τριετίαν μετὰ τὸν διαγωνισμὸν τοῦ 1894, καὶ ἐνῷ ἦτο ῥητὴ ἡ διάταξις αὕτη, ἦλθεν ὁ ἴδιος ὁ Ὑπουργός, ὁ μὴ εἰδικὸς πλέον,—διότι ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ἐγένετο μὴ εἰδικὸς—καὶ ἐπέτρεψε νὰ γείνῃ διαγωνισμὸς ἐπὶ βιβλίων, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἐγκεκριμένα...

§103Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ποίων βιβλίων;

§104ΣΤΑΗΣ. Δὲν ἐνθυμεῖσθε τὴν ἱστορίαν μεταξὺ ὑμῶν καὶ τοῦ Κασδόνη; Δὲν ἐνθυμεῖσθε ὅτι τὸν ἐκαλέσατε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον;

§105Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Αὐτὰ εἶναι ψεύματα! τ’ ἀνῄρεσεν ὁ ἴδιος διὰ τῆς ὑπογραφῆς του.

§106ΣΤΑΗΣ. Ψεύματα εἶναι αὐτά!... Ὁ Μηλιαράκης εἶχε βιβλίον ἐγκεκριμένον κατὰ τὸν διαγωνισμὸν τοῦ 1894 ἐπὶ 3 ἔτη, δυνάμει νόμου. Κατὰ τὸ 19 δὲ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον πρὸ μικροῦ σᾶς ἀνέγνωσα, δὲν εἴχετε δικαίωμα νὰ κηρύξητε διαγωνισμὸν καὶ διὰ τὸ βιβλίον τοῦτο, τουτέστι διὰ τὴν Ἀνθρωπολογίαν καὶ Ζωολογίαν τοῦ κ. Μηλιαράκη, καὶ ἐν τούτοις μεταξὺ τῶν προταθέντων εἰς διαγωνισμὸν βιβλίων ἦτο καὶ τοῦτο. Ἐνεκρίθη δὲ ὑπὸ τῆς παρὰ τὸν νόμον συσταθείσης ἐπιτροπείας οὐχὶ τὸ ἤδη ἐγκεκριμένον, ἀλλὰ τὸ τοῦ γαμβροῦ σας, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄθλιον ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν. Ὅτε δὲ ἔμαθε ταῦτα ἐκ τῶν ἐφημερίδων ὁ κύριος Κασδόνης, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἀγοράσει παρὰ τοῦ κ. Μηλιαράκη ἀντὶ 14,000 δραχμῶν τὸ ἐγκεκριμένον βιβλίον του, ἔσπευσε πρὸς τὸν κ. Ὑπουργόν, καὶ διεμαρτυρήθη· ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδήλωσεν, ὅτι ἠγνόει πάντα ταῦτα!

§107ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Εἶναι ἀκριβὲς τοῦτο, κύριε συνάδελφε. Ἤμην παρὼν κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμήν· ὁ κ. Ὑπουργὸς διετέλει ἐν πλήρει ἀγνοίᾳ τῆς ὑποθέσεως.

§108ΣΤΑΗΣ. Καὶ εἶναι δυνατὸν ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἀγνοῇ τὸ σπουδαιότατον πάντων τῶν καθηκόντων του, ποῖα τουτέστιν εἶναι τὰ ἐγκεκριμένα βιβλία, ποῖα θὰ ὑποβληθῶσιν εἰς διαγωνισμόν, καὶ ποῖα ἐνεκρίθησαν; Ἀλλ’ εἶναι παράδοξον, ὅτι, ἐνῷ ἐγίνωσκε καλῶς τὰ τῶν ἄλλων, ἠγνόει ὅμως τὰ τοῦ γαμβροῦ του! καὶ ἐνῷ ταῦτα ἔλεγε τὴν μίαν ἡμέραν εἰς τὸν κ. Κασδόνην, ὁ ὁποῖος ἤδη εἶχε γράψει τὴν διατριβὴν εἰς τὸ «Ἄστυ», ὑπὸ τὸν τίτλον «Αἱ ἀθεμιτουργίαι τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας», τὴν ἑπομένην ἐδημοσίευε διὰ τῆς «Πρωΐας» τῆς 3 Σεπτεμβρίου τὸν κατάλογον τῶν ἐγκριθέντων βιβλίων, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἦτο καὶ τὸ παρανόμως ἐγκριθὲν βιβλίον τοῦ γαμβροῦ! Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν, κύριοι συνάδελφοι, ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Ὑπουργοῦ νὰ λαμβάνωσι χώραν ταῦτα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ; Ἔπειτα εἶναι ἐπιτετραμμένον, οὐχὶ εἰς εἰδικὸν, ἀλλ’ εἰς πάντα Ὑπουργὸν, νὰ διατελῇ ἐν ἀγνοίᾳ τῶν λαμβανόντων χώραν μέσ’ στὴν μύτη του, προκειμένου μάλιστα περὶ χιλιάδων δραχμῶν;

§109Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς διακόψω;

§110ΣΤΑΗΣ. Εὐχαρίστως, ἀλλὰ σᾶς εἰδοποιῶ, ὅτι ἡ διακοπὴ θὰ ἦναι πρὸς βλάβην σας.

§111Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἐλύθη ἔκτοτε. Ἐγένετο μία παράβασις τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἀνέλαβε νὰ κρίνῃ βιβλία, ἅτινα κατὰ ἐπιστημονικὴν θεωρίαν ἀπετέλουν τμῆμα ἐγκεκριμένου βιβλίου. Ὅτε ὁ κ. Κασδόνης ἦλθε πρὸς ἐμὲ, μοὶ ἀνεκοίνωσεν, ὅτι οἱ κύριοι κριταὶ δύο βιβλία, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο ν’ ἀποτελέσωσι μέρος τῆς Ζωολογίας, τὰ ἀνέγραψαν κακῶς. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι εἶχε δίκαιον, κατὰ τὴν γνώμην μου. Ἐζήτησα μὲν περὶ τοῦ ἀναφυέντος τούτου μεταξὺ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν κριτῶν καὶ τοῦ κ. Κασδόνη καὶ ἀμφισβητουμένου ἐπιστημονικοῦ ζητήματος καὶ τὴν γνώμην τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς, ἀλλ’ ἀμέσως ἐδήλωσα αὐτῷ, ὅτι θέλω ἀκυρώσει τὴν πρᾶξιν αὐτῆς, καὶ αὐτοστιγμεὶ ἠκύρωσα ταύτην. Διὰ τοῦτο τὴν ἑπομένην ἡμέραν ἐδημοσίευσε διὰ τῆς ὑπογραφῆς του ὁ κ. Κασδόνης, ὅτι ἐπείσθη, ὅτι ἠγνόουν τὸ πρᾶγμα, καὶ ἀπένειμα αὐτῷ τὸ δίκαιον. Οὕτως ἐλύθη ἡ ὑπόθεσις αὕτη, ἡ ὁποία ἦτο καὶ ἀμφισβητήσιμος· καὶ ἀπόδειξις αὐτὴ ἡ ἔκθεσις τῶν καθηγητῶν τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς, ἂν δύναται νὰ χωρισθῇ ἡ Ἀνθρωπολογία ἀπὸ τὴν Ζωολογίαν. Ἐπειδὴ ὁ κ. Κασδόνης εἶχεν ἀγοράσει τὸ βιβλίον ἀπὸ τὸν κ. Μηλιαράκην, ἐγὼ ἠκύρωσα τὴν ἀπόφασιν τῶν κριτῶν καὶ πρὸ τῆς ἀπαντήσεως τῆς Σχολῆς, ἥτις ἀπήντησεν, ὅτι καλῶς ἔπραξα καὶ ἀπέκλεισα τὰ λοιπὰ βιβλία. Ὁ κ. Κασδόνης δὲ ὡμολόγησεν, ὅτι δικαιωθεὶς ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ ἱκανοποιήθη. Τίνα λόγον ἔχουσι τὰ λεγόμενα πρὸς τὴν εὐθύνην τὴν ἰδικήν μου, ἀφοῦ ἐγὼ ἠκύρωσα τὴν πρᾶξιν τῆς ἐπιτροπῆς; Εἶναι πράγματα ἀνακριβῆ καὶ ἀνάξια ν’ ἀπασχολῶσι τὴν Βουλήν.

§112ΣΤΑΗΣ. Εὐχαριστῶ, κύριε Ὑπουργέ, διότι ἐβεβαιώσατε τὸ γεγονός, τὸ ὁποῖον ἐξέθηκα πρὸ μικροῦ, τουτέστιν, ὅτι δὲν εἴχετε γνῶσιν τῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ σας λαμβανόντων χώραν! Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἠκυρώσατε τὴν παράνομον ἀπόφασιν τῆς ἐπιτροπῆς, ὡς εἴπατε, ἀλλ’ ἐλησμονήσατε νὰ προσθέσητε, ὅτι πρὶν ἀκυρώσητε τὴν ἀπόφασιν ταύτην περὶ τῶν ἐγκεκριμένων βιβλίων, καὶ πρὶν ἢ δημοσιεύσητε τὴν γνωστὴν ἐγκύκλιον, ἡ ἐφημερὶς «Πρωΐα» εἶχε δημοσιεύσει τὴν 3 Σεπτεμβρίου τὰ παρανόμως ἐγκριθέντα παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς βιβλία, ἐμάνθανε δὲ ἐξ αὐτῆς ὅλος ὁ διδασκαλικὸς ὑπαλληλικὸς κόσμος, ὅτι ἀπεῤῥίφθη τὸ ἐγκεκριμένον βιβλίον τοῦ Μηλιαράκη, ἐνεκρίθη δὲ τὸ τοῦ γαμβροῦ σας. Μετὰ ἡμέρας δὲ πολλὰς καὶ ἑβδομάδας ἐγνώσθη, ὅτι ἠκυρώσατε τὴν ἀπόφασιν τῆς ἐπιτροπῆς ὡς πρὸς τὸ βιβλίον τοῦ γαμβροῦ σας, ἀλλὰ ἦτο ἤδη ἀργά, διότι οἱ μαθηταὶ εἶχον προμηθευθῆ τὰ βιβλία των, καὶ ἡ σπεῖρα τῶν βιβλιοκαπήλων εἶχε κάμει τὴν δουλειά της! Ἂς μεταβῇ δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὰ δημοτικὰ ἐν Ἀθήναις Σχολεῖα, ἵνα ἴδῃ ποῖα εἶναι τὰ ἐν χρήσει βιβλία...

§113Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τὰ γνωρίζει ὁ ἐπιθεωρητής.

§114ΣΤΑΗΣ. .. διότι πράγματι ὑφίσταται συστηματικὴ βιβλιοκαπηλεία εἰς βάρος τῶν πτωχῶν, διότι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ πτωχὰ εἶναι τὰ παιδιὰ, τὰ ὁποῖα φοιτῶσιν εἰς τὰ δημόσια δημοτικὰ σχολεῖα τῆς πόλεως. Ἀλλὰ περὶ τῶν διδακτικῶν βιβλίων δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσω σήμερον, διότι ἐπιμένω νὰ καταθέσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως τὰς ἐκθέσεις τῶν διαφόρων ἐπιτροπειῶν πρὸς ἔγκρισιν τῶν ὑποβληθέντων εἰς διαγωνισμὸν ἑκατὸν εἴκοσιν ἐν ὅλῳ συγγραμμάτων, τὰ ὁποῖα ἐν διαστήματι δεκαπέντε μόνον ἡμερῶν οἱ ἀλάθητοι κριταὶ ἐμελέτησαν καὶ ἔκριναν! Τότε θὰ ἀναπτύξω ὅλας τὰς παρανομίας, τὰς ὁποίας καὶ Ὑπουργὸς καὶ τμηματάρχαι καὶ ἐπιτροπαὶ διέπραξαν. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς θέλει καταθέσει τὰς πρὸ πολλοῦ αἰτηθείσας ταύτας ἐκθέσεις. Ἐὰν ὅμως δὲν ἐγένοντο ἐκθέσεις, ἂς τὸ εἴπῃ, ἵνα τὸ μάθῃ καὶ ἡ Βουλή, καὶ οἱ ὁπωσδήποτε ἐνδιαφερόμενοι.

§115Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν γνωρίζω.

§116ΣΤΑΗΣ. Σεῖς ἔπρεπε πρῶτος νὰ ἔχετε ἀναγνώσει τὰς ἐκθέσεις ταύτας· ἀλλὰ ποίας ἐκθέσεις ἀληθῶς; ἐκείνας τὰς ὁποίας ἐξηναγκάζατε τοὺς κριτὰς νὰ γράψωσι κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν σας, ἵνα διορισθῶσι καθηγηταὶ παρὰ τοῦ εἰδικοῦ Ὑπουργοῦ; (θόρυβος). Γενικῶς δὲ δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι πᾶσα πρᾶξις τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας εἶναι καὶ μία παρανομία. Πρὸ ἡμερῶν σᾶς ἀπέδειξα, διὰ τῆς ἀναγνώσεως τῶν σχετικῶν νόμων, ὅτι πᾶσα διδασκαλικὴ μεταβολὴ, γενομένη μετὰ τὴν 31 Αὐγούστου 1895, ἦτο παράνομος. Ἐπειδὴ καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐγίνωσκε τοῦτο, εἰς πᾶσαν τοιαύτην πρᾶξίν του, γενομένην μετὰ τὴν 31 Αὐγούστου, ἔθετε χρονολογίαν πρὸ τῆς 1 Σεπτεμβρίου. Ὥστε πᾶσα τοιαύτη πρᾶξις περιεῖχε καὶ μίαν παρανομίαν. Ἠκούσατε δὲ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἀνήρεσεν ἢ δὲν διέψευσε τὰ γεγονότα ταῦτα, ἀλλὰ ἠρκέσθη νὰ μὲ παραπέμψῃ εἰς ἔκθεσίν τινα τοῦ τμηματάρχου του, πᾶν ἄλλο δυναμένην νὰ ἀναιρέσῃ ἢ τὰ ἐκ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως ἐξαγόμενα ταῦτα γεγονότα. Πολλοὶ δὲ δημοδιδάσκαλοι, μετατεθέντες μετὰ τὴν πρώτην Σεπτεμβρίου, ἢ καὶ ἀπολυθέντες παρὰ τὸν νόμον, ἔκαμαν αἴτησιν θεραπείας κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς ἀντιπροσώπου τοῦ Δημοσίου, οὐδεμία δ’ ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι τὰ δικαστήρια θὰ δικαιώσωσιν αὐτοὺς, καὶ θὰ ἐξαναγκάσωσι τὸ Δημόσιον νὰ πληρώσῃ αὐτοῖς τοὺς μισθούς των, τοὺς ὁποίους νῦν λαμβάνουσιν ἄλλοι δημοδιδάσκαλοι, παρανόμως διορισθέντες. Ὁ κύριος ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς μᾶς ἐκάκισεν, ὅτι δὲν ἔχομεν καμμίαν ἰδέαν, τί σημαίνει ἐκπαίδευσις, ἔλεγε δ’ ὅτι ὁ κ. ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος ἐκπαίδευσιν νομίζει τὴν ἐφαρμογὴν τῶν προγραμμάτων καὶ τὴν καταβολὴν τῶν μισθῶν τῶν δημοδιδασκάλων. Ἐν τούτοις εἶναι πολὺ παράδοξον, ὅτι ὁ εἰδικὸς Ὑπουργὸς ἐξελέγχεται αὐτὸς τοιαῦτα φρονῶν περὶ τῆς καθόλου ἐκπαιδεύσεως ἐκ τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχεδίου του περὶ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, τοῦ ὁποίου σᾶς ἀνέγνωσα ἄλλοτε περικοπὴν ἐκ τῆς εἰσηγητικῆς αὐτοῦ ἐκθέσεως, τῆς ἤδη, πιστεύω, ἀπαθανατισθείσης. Δὲν θεωρῶ προσέτι ἄσκοπον ν’ ἀκούσητε ἐκ τῆς αὐτῆς ἐκθέσεως καὶ τὴν περίοδον ταύτην, ἵνα θαυμάσητε τὸν συντάκτην αὐτῆς! Πρόκειται πάντοτε περὶ τῆς κλασικῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως (ἀναγινώσκει): «Καὶ ἐν ἀρχῇ μὲν τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ἀποκαταστάσεως πλείστας καὶ σπουδαιοτάτας παρέσχε τῇ νεοπαγεῖ Ἑλληνικῇ κοινωνίᾳ καὶ Πολιτείᾳ ὑπηρεσίας· διότι ἐν τοῖς σχολείοις τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως ἐμορφώθησαν οἱ τὰ παντοῖα δημόσια λειτουργήματα καταλαβόντες ἐν τῇ ἱεραρχικῇ κλίμακι τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους, ὧν ἄνευ ἦτο ἀδύνατος ἡ εὔρυθμος καὶ πεφωτισμένη τῆς χώρας διοίκησις, ἡ στερουμένη ὀργάνων, καὶ ἡ κοινωνικὴ ἀνάπλασις.» Ἀπορεῖ τί πρῶτον νὰ θαυμάσῃ τις, τὸ ὕφος, τὴν καλλιέπειαν, τὴν σύνταξιν, τὸ νόημα! Καὶ ταῦτα ἔγραψεν ὁ εἰδικὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς, ὁ ἐπὶ 30 ἔτη διδάξας τὰ ἑλληνικὰ γράμματα! Ἀκούσατε καὶ ἄλλους μαργαρίτας (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀναλογία μεταξὺ τῶν ἀναγκῶν τῆς κοινωνίας καὶ τῆς παραγωγικῆς δυνάμεως τῆς θεωρητικῆς ἐκπαιδεύσεως πρὸ πολλοῦ ἐξέλιπε, καὶ σὺν ταύτῃ συνεξέλιπε καὶ ἡ χρησιμότης τῶν καθ’ ἑκάστην λειτουργιῶν τῆς ἐπιστημονικῆς παιδεύσεως». Ἐδῶ ἐφαρμόζεται ἀληθῶς τὸ «ἀπὸ τὴν πόλιν ἔρχομαι καὶ ’ς τὴν κορφὴ κανέλλα» κτλ. Ἀλλ’ ἵνα μὴ σᾶς ἀπασχολῶ διὰ τῆς ἀναγνώσεως τῆς ἐκθέσεως ταύτης, σᾶς συνιστῶ θερμῶς ν’ ἀναγινώσκητε αὐτὴν, ὁπόταν εὑρίσκησθε ἐν δυσθύμῳ ψυχικῇ καταστάσει, ἵνα πάραυτα ἀνακτᾶτε τὴν προτέραν ὑμῶν εὐθυμίαν. Ἐκ τῆς ἐκθέσεως δὲ ταύτης ἐξάγεται σαφῶς, ὅτι ὁ ἀναμορφωτὴς κ. Ὑπουργὸς νομίζει, ὅτι διὰ τῶν πρακτικῶν σχολείων ἢ Γυμνασίων, τῶν realschulen τουτέστιν, οἱ νέοι θὰ τραπῶσι περὶ τὰ πρακτικὰ ἢ βιωτικὰ ἐπαγγέλματα. Τοῦτο δὲ καταδεικνύει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔλεγον χθὲς, ὅτι οὐδεμίαν ἔχει γνῶσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς διακρίσεως μεταξὺ τῶν θεωρητικῶν Γυμνασίων καὶ τῶν πρακτικῶν Γυμνασίων.

§117Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τίνος πρόκειται;

§118ΣΤΑΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ γράψω ἄρθρον ἐφημερίδος ἵνα ζητήσω τὴν συνδρομήν σας.

§119Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε ὑπομονὴν νὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, καὶ τότε δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν, ἵνα ἤμεθα καλῆς πίστεως.

§120ΣΤΑΗΣ. Ἐὰν ἤμεθα ἡμεῖς καλῆς πίστεως, δὲν εἶσθε σεῖς ὁ κατάλληλος νὰ τὸ κρίνητε. Αὐτὸ δὲν θὰ τὸ κρίνῃ ἄνθρωπος τοῦ φυράματος τοῦ ἰδικοῦ σας (θόρυβος), καὶ προσέχετε, ὅταν διακόπτητε, ἵνα μὴ φθάσωμεν τόσον ταχέως ἐκεῖ, ὅπου μᾶς ὑπεδείκνυε καὶ μᾶς παρώτρυνε προχθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπιθυμῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ μάθῃ περὶ τῶν θεωρητικῶν καὶ τῶν πρακτικῶν Γυμνασίων, ἂς ἀναγνώσῃ τὸ σύγγραμμα «Ἡ μεταῤῥύθμισις τῶν Γυμνασίων ἐν Γερμανίᾳ» κλπ. τοῦ Δ. Κ. Ζαγγογιάννη, τέως διευθυντοῦ τοῦ ἐν Θεσσαλίᾳ Διδασκαλείου, ἀπολυθέντος καὶ αὐτοῦ παρὰ τοῦ εἰδικοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, τὸν διαβεβαιῶ δὲ, ὅτι θέλει πολλὰ μάθει καὶ ἔτι πλείονα ἀπομάθει· ὁπόταν δ’ ἀπομάθῃ καὶ τέλεον λησμονήσῃ ὅσα νῦν διδασκαλικὰ γινώσκει, ἴσως κηρυχθῇ ἀναμορφωτὴς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὡς αὐτὸς ἑαυτὸν σήμερον ἐκήρυξεν! Ἐπειδὴ δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὡμίλησε καὶ περὶ μισθοδοσίας τῶν δημοδιδασκάλων, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τὸν παρακαλέσω νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα λάβωσι πρόνοιαν περὶ πληρωμῆς τοῦ μισθοῦ αὐτῶν, διότι οὔτε τὸν Ἰανουάριον, οὔτε τὸν Φεβρουάριον ἐπληρώθησαν ἔτι, ἕνεκα τῶν ἀτελῶν διατάξεων τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως· ἡ δὲ ἐγκύκλιος, τὴν ὁποίαν ἀπέστειλεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, πρὸς τοὺς ταμίας τοῦ Κράτους, δὲν ἠδύνατο νὰ διατάξῃ αὐτοὺς νὰ πληρώσωσι, παρὰ τὸν νόμον, τοὺς μισθοὺς τῶν δημοδιδασκάλων. Κατὰ τὸ ἄρθρον 55 τοῦ ͵ΒΤΜΘʹ νόμου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, «κατὰ τὴν σύνταξιν τῶν δημοτικῶν προϋπολογισμῶν τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως προσδιορίζονται πρὸ πάντων τῶν ἄλλων». Κατὰ δὲ τὸ ἄρθρον 63 τοῦ αὐτοῦ νόμου, «τὰ πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐξόδων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως χρηματικὰ ἐντάλματα ἐκδίδονται ὑπὸ τοῦ δημάρχου ἐντὸς τοῦ πρώτου δεκαημέρου τοῦ ἑπομένου μηνὸς, ἐξοφλοῦνται δὲ ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου ἐντὸς πέντε τὸ βραδύτερον ἡμερῶν ἀπὸ τῆς πρώτης αἰτήσεως τοῦ δικαιούχου». Ἑπομένως ἔπρεπε κατὰ τὸ πρῶτον δεκαήμερον τοῦ Φεβρουαρίου νὰ ἐκδοθῶσι παρὰ τοῦ δημάρχου τὰ ἐντάλματα τοῦ Ἰανουαρίου. Ἀλλὰ ταῦτα δὲν ἐξεδόθησαν, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκδοθῶσι, διότι οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν δήμων δὲν ἐνεκρίθησαν, οὔτε κατὰ τὸν Ἰανουάριον οὔτε κατὰ τὸν Φεβρουάριον, καὶ δι’ ἄλλους μὲν λόγους, ἀλλὰ καὶ διότι πολλὰ Δημοτικὰ Συμβούλια δὲν ἐψήφισαν τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν δήμων καὶ δὲν ἀπέστειλαν αὐτοὺς ἑπομένως πρὸς ἔγκρισιν εἰς τοὺς νομάρχας. Ἑπομένως ἀσκόπως διέταξεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τοὺς ταμίας τοῦ Κράτους διὰ τῆς γνωστῆς ἐγκυκλίου του νὰ πληρώσωσι τοὺς μισθοὺς τῶν δημοδιδασκάλων, προκαταβάλλοντες αὐτοὺς ἐπὶ λογαριασμῷ τῶν δήμων, χωρὶς νὰ ἐκδοθῶσι τὰ σχετικὰ ἐντάλματα ὑπὸ τῶν δημάρχων, καὶ χωρὶς νὰ βεβαιωθῇ, ὅτι ὑπάρχουσι δημοτικὰ χρήματα ἐν τῷ δημοσίῳ ταμείῳ, ἢ ἐὰν πρόκειται νὰ εἰσπραχθῶσι τοιαῦτα, ἢ ἐὰν θ’ αὐξηθῶσιν οἱ φόροι τῶν δήμων, ὅπως ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰς δαπάνας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐὰν οἱ ταμίαι τοῦ Κράτους συμμορφωθῶσι πρὸς τὴν ἐγκύκλιον ταύτην, θὰ ἦναι προσωπικῶς ὑπεύθυνοι, καὶ οὐδεὶς, πιστεύω, ταμίας πρὸς χάριν τῶν δημοδιδασκάλων θὰ διακινδυνεύσῃ τὴν θέσιν του. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἤδη ἔπρεπε, κατὰ τὸ 64 ἄρθρον τοῦ τραγελαφικοῦ τούτου νόμου, νὰ ἔχῃ τιμωρηθῆ καὶ ὁ δήμαρχος Ἀθηναίων καὶ πλεῖστοι ἄλλοι δήμαρχοι, ὡς μὴ ἐκδώσαντες τὰ ἐντάλματα τῶν μηνιαίων ἐξόδων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐντὸς τοῦ πρώτου δεκαημέρου τοῦ ἑπομένου μηνὸς, ὡσαύτως δὲ καὶ οἱ κατὰ τόπους ἁρμόδιοι ταμίαι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐξηργύρωσαν τὰς ἀποδείξεις τῶν δημοδιδασκάλων, καίτοι τὰ σχετικὰ μηνιαῖα ἐντάλματα ἐστάλησαν ὑπὸ τῶν δημάρχων πρὸς αὐτούς. Οὕτως οἱ δήμαρχοι Ἀχαρνῶν, Κρωπίας, Θορικίων, κλπ. ἀπέστειλαν πρὸς τὸν ἐνταῦθα ταμίαν τῶν ἐπαρχιακῶν ἐξόδων Ἀττικῆς τὰ σχετικὰ ἐντάλματα, ἀλλ’ ὁ ταμίας ἀπεποιήθη τὴν ἐξαργύρωσιν τῶν ἀποδείξεων τῶν δημοδιδασκάλων, ἰσχυρισθεὶς ὅτι οὐδὲ γνῶσιν κἄν ἔχει περὶ τίνος πρόκειται. Διὰ ταῦτα παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὸ ζήτημα καὶ νὰ σπεύσῃ νομοθετικῶς νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς πληρωμῆς τῶν λειτουργῶν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, διότι καὶ ἄδικον καὶ ἀπάνθρωπον καὶ ἀσύμφορον τῇ Πολιτείᾳ εἶναι νὰ ὑφίστανται τοιαύτας στενοχωρίας οἱ τὰ πρῶτα θεμέλια πάσης κοινωνίας ἐπιμελούμενοι. Περὶ ταῦτα δὲ κυρίως ἔπρεπε νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν του ὁ εἰδικὸς Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ οὐχὶ νὰ προσπαθῇ νὰ διαψεύσῃ ἢ νὰ δικαιολογήσῃ τὰς ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως δημοσιευθείσας παρανόμους πράξεις του, ἐφευρίσκων ὁτὲ μὲν διπλᾶ ὀνόματα, ὡς ἔλεγε τὴν πρωΐαν, ὅπερ ψευδέστατον, ὁτὲ δὲ ἐκθέσεις τῶν τμηματαρχῶν του, ἵνα ἐπιῤῥίψῃ εἰς ἄλλους τὴν εὐθύνην. Πολὺ δὲ ἠδίκησε τὴν νοημοσύνην του ὁ κ. εἰδικὸς Ὑπουργὸς, θελήσας νὰ δικαιολογήσῃ τὰς 6,273 προσωπικὰς μεταβολάς του, εἰπὼν ὅτι καὶ ἄλλοι προκάτοχοί του διέπραξαν 4,000. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ πιστεύσῃ, ὅτι οὐδὲν ἔχω κατ’ αὐτοῦ προσωπικῶς. Θερμῶς δ’ ἱκετεύω αὐτὸν νὰ μελετήσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς ἀπὸ τοῦ 1892 καὶ ἐντεῦθεν, ἵνα ἴδῃ, ὅτι ἀείποτε τὴν αὐτὴν ἠκολούθησα πορείαν καὶ πρὸς τοὺς Ὑπουργοὺς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐκείνους, μεθ’ ὧν συνέπιπτε νὰ ἔχωμεν τὰ αὐτὰ πολιτικὰ φρονήματα· Θὰ μάθῃ μάλιστα, ὅτι καὶ νομοσχέδια ἐκπαιδευτικὰ, ὑποβληθέντα εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ φίλου Ὑπουργοῦ, κατεπολεμήθησαν σφόδρα παρ’ ἐμοῦ, ὡς ἐπιβλαβῆ εἰς τὴν καθόλου ἐκπαίδευσιν, καὶ μετὰ τὴν πρώτην συζήτησιν δὲν ἀνεγράφησαν πλέον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὑπόσχομαι δὲ καὶ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ λησμονήσω τελείως αὐτὸν εὐθὺς ὡς ἀποχωρήσῃ τοῦ ὑπουργικοῦ ἀξιώματος, ἢ ἐγκαταλίπῃ τὴν σκολιὰν ὁδὸν, ἣν πρὸς μεγίστην βλάβην τῆς νεολαίας καὶ τοῦ ἔθνους ἀκολουθεῖ. Ἀλλ’ εἶναι δύσκολον νὰ πεισθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι πρέπει νὰ κτυπηθῇ τέλος πάντων ἡ παρ’ ἡμῖν σπεῖρα τῶν ἐπιτηδείων. Διότι, ἐὰν ἐπεθύμει νὰ βοηθήσῃ ἡμᾶς εἰς τὸ ἔργον τοῦτο, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ καταθέσει πρὸ πολλοῦ ἀντίγραφα τῶν αἰτηθέντων ἐνταλμάτων τοῦ ἀρχαιολογικοῦ τμήματος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας ...

§121Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ταύτην τὴν στιγμὴν κατὰ πρῶτον ἀκούω τὸ πρᾶγμα. Δόσατε ἔγγραφον σημείωσιν, καὶ θέλω προσκομίσει πρὸς τὴν Βουλὴν πᾶσαν πληροφορίαν.

§122ΣΤΑΗΣ. Οὐ μόνον ἔγγραφον σημείωσιν τῶν ἐνταλμάτων κατέθηκα εἰς τὸ Προεδρεῖον ἐν τῇ ἐπερωτήσει μου πρὸ ἡμερῶν, ἀλλὰ καὶ ἰδίᾳ θερμῶς παρεκάλεσα νὰ κατατεθῶσι ταχέως. Καὶ ἤδη ἐπιμένω νὰ εὑρεθῶσι καὶ κατατεθῶσι τὰ ἐντάλματα ταῦτα, διότι θὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν ἀνεύρεσιν τῆς ἀληθείας, μὲ ὅλην τὴν προδικαστικὴν ἀπόφασιν.

§123Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐὰν πρόκειται περὶ τῶν ἀρχαιολογικῶν, ἔχω καλέσει ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία ἐργάζεται, ἵνα μοὶ ὑποβάλῃ ἔκθεσιν περὶ ὅλων τῶν πραγμάτων, τῶν ἀφορώντων τὰ ἀρχαιολογικά. Μετὰ μίαν ἢ δύο ἡμέρας θὰ ἔχητε τὸ ἀποτέλεσμα.

§124ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ περιμένω τὴν ἀπόφασιν τῆς ἐπιτροπῆς σας, ἡ ὁποία ἀμφιβάλλω ἐὰν θὰ περατώσῃ τὸ ἔργον της κατὰ τὴν Βουλευτικὴν ταύτην σύνοδον, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχομεν καὶ ἄλλας ἀσχολίας, πλὴν τῶν ἐκπαιδευτικῶν. Τὸ Β. Διάταγμα τῆς 25 Νοεμβρίου 1885 περὶ διοργανισμοῦ τοῦ ἐν Ἀθήναις Μουσείου ἐκηρύχθη πρὸ ἡμερῶν ὑπὸ δικαστικῆς τινος ἀρχῆς ἄκυρον. Νομίζω δὲ, ὅτι καὶ τότε ἦτο Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὁ καὶ νῦν ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής. Ἀναμένω τὴν κατάθεσιν τῶν ἐκδοθέντων χρημ. ἐνταλμάτων ὑπὸ τοῦ ἀρχαιολογικοῦ τμήματος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας πρὸς ἐκτύπωσιν τῶν ἀρχαιολογικῶν δελτίων καὶ τῶν καταλόγων, ἵνα τότε ἐξετάσω, ἐὰν τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος Β. Διάταγμα ἦναι ἔγκυρον μὲν διὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν χρημάτων ἐκ τῆς πωλήσεως τῶν καταλόγων καὶ τῶν δελτίων, ἄκυρον δὲ διὰ τὴν κατάθεσιν τῶν χρημάτων τούτων ὑπὸ τοῦ γενικοῦ ἐφόρου τῶν ἀρχαιοτήτων εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Τότε θὰ ἐξετάσω, ἐὰν τὰ κατὰ τὸ ἔννατον ἄρθρον τοῦ μνησθέντος Β. Διατάγματος ἔσοδα ἐκ τῶν εἰσιτηρίων εἰς τὴν Ἀκρόπολιν καὶ τὰ Μουσεῖα, ἐκ τῆς πωλήσεως τῶν ἀρχαιολογικῶν δελτίων, τῶν καταλόγων καὶ τῶν ἐκμαγείων ἔπρεπε νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ θυλάκιον τοῦ γενικοῦ ἐφόρου τῶν ἀρχαιοτήτων, τὸν ὁποῖον τὸ δικαστικὸν προβούλευμα ἀπήλλαξεν ἀπὸ τὴν ποινικὴν καταδίωξιν, οὐχὶ ὅμως καὶ ἀπὸ τὴν ἠθικὴν εὐθύνην καὶ τὴν διοικητικὴν τιμωρίαν. Τότε θὰ μάθητε, πῶς ἐδαπανήθησαν αἱ ἐκ τῶν εἰσιτηρίων τῆς Ἀκροπόλεως εἰσπραχθεῖσαι 5,000 δραχμαὶ, καὶ πῶς ἐχρησιμοποιήθησαν αὗται, ἵνα μὴ δημοσιεύσωσί τι αἱ ἐφημερίδες περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, καίτοι τοσοῦτος θόρυβος ἠγέρθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καίτοι ἀπησχόλησα ἐπὶ τόσον χρόνον πρὸ ἡμερῶν τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Τὸ δὲ ὑπόλοιπον τῶν 5,000 ἀμέσως διετέθη πρὸς ἀγορὰν τριάκοντα στολῶν τῶν ἐν τοῖς Μουσείοις φυλάκων, δι’ ἃς ἐδαπανήθησαν 2,100 δραχμαὶ, ἵνα οὕτω δυνηθῇ νὰ δικαιολογηθῇ ἡ δαπάνη τῶν χρημάτων τούτων, συμφώνως τῷ μνησθέντι Β. Διατάγματι, ὁρίζοντι τὰ τῆς χρήσεως αὐτῶν.

§125Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶναι ἕνεκα τῶν ἑορτῶν.

§126ΣΤΑΗΣ. Ναὶ, ἀπὸ τὰ χρήματα, τὰ εἰσπραχθέντα τὸ 1885 καὶ ἔκτοτε μένοντα εἰς τὰς ξένας τσέπας! Παρακαλῶ, κύριε Ὑπουργὲ, νὰ ἦσθε περισσότερον σοβαρὸς, διότι δὲν πρόκειται περὶ ἀσημάντων πραγμάτων. Καὶ ταῦτα περὶ τῶν χρημάτων τῶν δυνάμει τοῦ μνησθέντος Β. Δ. εἰσπραχθέντων ἐκ τῶν εἰσιτηρίων τῆς Ἀκροπόλεως. Ἰδοὺ δὲ καὶ τὸ Ἀρχαιολογικὸν Δελτίον, τὸ ὁποῖον ἐξεδίδετο δαπάνῃ τοῦ Δημοσίου, τουτέστιν ὁ χάρτης καὶ τὰ τυπωτικὰ ἐπληρόνοντο ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, δυνάμει τῶν ἐνταλμάτων, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερα καὶ τὰ ὁποῖα ἐζήτησα νὰ κατατεθῶσι, συνεγράφετο δὲ παρὰ δημοσίων ὑπαλλήλων, παρὰ τῶν ἐφόρων τουτέστι καὶ ἄλλων λογίων, καὶ οὐχὶ παρὰ τοῦ γενικοῦ ἐφόρου τῶν ἀρχαιοτήτων, ὡς ἐξάγεται ἐκ τῶν ἐν αὐτῷ εὑρισκομένων ἐνυπογράφων ἐπιστημονικῶν πραγματειῶν, τὸ ὁποῖον ἐν ἀγνοίᾳ ἴσως τὸ δικαστικὸν προβούλευμα ἀποκρύπτει. Σημειώσατε δὲ, Κύριοι, ὅτι ἐν τῷ τμήματι τῷ ἀρχαιολογικῷ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας εἶχεν ἱδρυθῆ πλῆρες γραφεῖον διεκπεραιώσεως, χάριν τῶν συνδρομητῶν τοῦ Ἀρχαιολογικοῦ Δελτίου, τὸ ὁποῖον εἶχε τοιούτους καὶ ἐν Γερμανίᾳ καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ, καὶ ἐν Ἀμερικῇ καὶ ἀλλαχοῦ. Ἡ δὲ ἐτησία συνδρομὴ ἀνήρχετο εἰς 52 φράγκα χρυσᾶ. Ἐντεῦθεν ἐννοεῖται πόσα εἰσπράχθησαν εἰς ὄφελος οὐχὶ τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου, ὁ ὁποῖος καλεῖται γενικὸς ἔφορος τῶν ἀρχαιοτήτων! Ἰδοὺ καὶ ὁ ἐπίσημος κατάλογος, εἷς ἐκ τῶν πολλῶν τοῦ Μουσείου, ὁ ὁποῖος πωλεῖται 12 φράγκα χρυσᾶ! Πολὺ σπανίως δὲ εἰσέρχεται ξένος ἐν τοῖς Μουσείοις ἡμῶν, χωρὶς νὰ ἀγοράσῃ ἕνα κατάλογον, ἕνα ὁδηγὸν τουτέστιν, ἀδιάφορον ἐὰν ὁ κατάλογος ἦναι ἀτελέστατος, καίτοι ἀντιγραφὴ ἐκ ξένων συγγραμμάτων. Σημειώσατε καὶ πάλιν, Κύριοι, ὅτι καὶ τοὺς καταλόγους τούτους ἔγραψαν καὶ μετέφρασαν ὑπάλληλοι τοῦ Δημοσίου, οἱ ἔφοροι τῶν ἀρχαιοτήτων, καὶ οὐχὶ ὁ γενικὸς ἔφορος τῶν ἀρχαιοτήτων, ὡς ψευδῶς ἀναφέρεται ἐν τῷ γνωστῷ δικαστικῷ προβουλεύματι. Ἐνῷ ἡ ἐπιστημονικὴ ἀξία τῶν καταλόγων τούτων εἶναι ἀσήμαντος, ἡ χρηματικὴ αὐτῶν ἀξία εἶναι μυθώδης! Διότι ὁ κατάλογος τοῦ Βρεττανικοῦ Μουσείου, ἀπὸ τοὺς σπουδαιοτέρους καταλόγους τοῦ κόσμου,—εἶναι αὐτός, τὸν ὁποῖον κρατῶ ἀνὰ χεῖρας, —ἔχει δὲ καὶ ἐπιστημονικὴν εἰσαγωγήν, ἡ ὁποία ἐθαυμάσθη πανταχοῦ τοῦ κόσμου, μελέτην σπουδαιοτάτην, πόσα νομίζετε, ὅτι πωλεῖται, ὡς εἶναι δεδεμένος; 6 πέννας, ἤτοι ἑξήκοντα χρυσᾶ λεπτὰ! Οὕτω δὲ λῃστεύονται διὰ τῶν καταλόγων τῶν ἡμετέρων Μουσείων ἀφ’ ἑνὸς οἱ ξένοι, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ζημιοῦται σπουδαίως τὸ Δημόσιον, διότι καταλλήλως ἐκμεταλλευόμενοι οἱ πόροι οὗτοι ἠδύναντο νὰ χορηγῶσι σπουδαῖα χρηματικὰ ποσά, ἄνευ οὐδεμιᾶς προσθέτου δαπάνης, ἐπειδὴ ὑπάρχει τὸ προσωπικόν, τὸ ὁποῖον μισθοδοτεῖται ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι ὑποχρεωμένον ὑπὸ τῶν ὑφισταμένων ἀρχαιολογικῶν νόμων εἰς τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων καὶ τῶν δελτίων. Ἀντὶ δὲ νὰ ἀσχολῶνται εἰς τὸ κύριον τοῦτο, ἐκ τῶν καθηκόντων των, ἔργον οἱ ἔφοροι τῶν ἀρχαιοτήτων, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ παρεμποδίζονται ὑπὸ τῶν ἁρμοδίως προϊσταμένων αὐτῶν, εὐνόητον τίνων ἕνεκα λόγων. Ἀλλὰ περὶ τὰ τοιαῦτα ὁ εἰδικὸς Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δὲν ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν του, τὴν ὁποίαν ἀπεῤῥόφησαν αἱ προσωπικαὶ μεταβολαί. Δὲν ἐθεώρησε σπουδαῖον νὰ ῥίψῃ καὶ ἓν μόνον βλέμμα ἐπὶ τοῦ Ηʹ κεφαλαίου τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἐκ παραλλήλου δὲ νὰ ἴδῃ καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας. Γνωρίζετε πολὺ καλά, ὅτι ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία ἔχει 450,000 δραχ. ἔσοδα μόνον ἐκ τοῦ λαχείου, ὅτι ἔχει περιουσίαν, ἔχει λαχειοφόρους μετοχάς, ἔχει οἰκόπεδα, κτήματα καὶ ἄλλα διάφορα, τὰ ὁποῖα δίδουν ἄλλας 70–80 χιλιάδας δραχ. ἔσοδα, καὶ οὕτως ἀνέρχονται εἰς πλέον τοῦ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου τὰ ἔσοδα αὐτῆς ἐτησίως. Τὸ ἥμισυ δὲ τοῦτο ἑκατομμύριον δὲν ἐπαρκεῖ διὰ τὰς δαπάνας αὐτῆς, ἀλλὰ ἐν ἰδίοις ἄρθροις τοῦ Ηʹ κεφαλαίου τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας ἀναγράφονται σπουδαῖα χρηματικὰ ποσά, ἀκριβῶς διὰ τὰς αὐτὰς ἐργασίας, δι’ ἃς δαπανῶνται καὶ ὑπὸ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας σπουδαῖα ποσά. Ἀποζημιώσεις κτημάτων ἐδῶ, ἀποζημιώσεις κτημάτων ἐκεῖ! Διὰ συντήρησιν, ἀναστήλωσιν, ἐξωραϊσμὸν καὶ ἐπιτήρησιν τῶν ἀρχαίων τόπων καὶ μνημείων χιλιάδες δραχμῶν ἐδῶ, δεκάδες χιλιάδων ἐκεῖ! Δὲν εἶναι αὐτὰ σπουδαῖα, κύριε Ὑπουργέ; Πάντα ταῦτα δὲν εἶναι ἐκ τῶν καθηκόντων σας; Ἀφοῦ ἔχομεν τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν, ἧς μόνος σκοπὸς εἶναι αἱ ἀνασκαφαὶ καὶ ἡ συντήρησις τῶν μνημείων τῆς ἀρχαιότητος, ἡ ὁποία ἔχει σπουδαίους χρηματικοὺς πόρους, διατὶ ἐπιτρέπετε τὴν διασπάθισιν τῶν πόρων αὐτῆς εἰς ἀλλοτρίους σκοπούς, καὶ ἐπιβαρύνετε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους διὰ δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι ἄλλοτε ἀνήρχοντο εἰς πολλὰς ἑκατοστύας χιλιάδων δραχμῶν; Ἀλλὰ θὰ εἴπητε, ὅτι δὲν εἶναι ταῦτα προσωπικὰ, καὶ ὅτι σεῖς δὲν εἶσθε εἷς τῶν κορυβαντιώντων, ἵνα ἀσχολῆσθε μὲ τοιαῦτα ζητήματα. Ἐπιτρέψατέ μοι δὲ, προκειμένου περὶ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἰδίᾳ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου αὐτῆς, ἐπὶ τῶν ἑκάστοτε λαμβανόντων χώραν σκανδάλων κατὰ τὰς πυκνὰς τροποποιήσεις τῶν ὀργανισμῶν καὶ τῶν καταστατικῶν αὐτῆς, διὰ τῶν ὁποίων οὐ μόνον δὲν εἶναι εὐχερὴς ἡ ἐξέλεγξις τῶν πεπραγμένων, ἀλλὰ λίαν εὐλόγως ἤθελέ τις ἀπορήσει διὰ τὴν προσπάθειαν τῶν ἁρμοδίων, ἵνα ἀποφύγωσι τὴν ἐξέλεγξιν ταύτην, καὶ καταστήσωσιν ὅσον τὸ δυνατὸν εὐχερεστέραν τὴν διασπάθησιν τῶν χρημάτων αὐτῆς. Εἶναι δὲ ἄξιον ἀπορίας, πῶς ἐνέκρινεν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας τὸ τελευταῖον καταστατικὸν τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ γενικὸς ἔφορος τῶν Ἀρχαιοτήτων λαμβάνει μηνιαίως δραχμὰς ἑκατὸν εἴκοσιν, αὐτὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος παρὰ τοῦ νόμου εἶναι ὁ ἐπόπτης, ὁ ἐλεγκτὴς τῶν λαμβανόντων χώραν ἐν τῇ Ἀρχαιολογικῇ Ἑταιρίᾳ. Οὕτω δὲ εὐλόγως δύναταί τις νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει ἔλεγχος ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας κατὰ τὰς ἀγορὰς τῶν οἰκοπέδων (ὅρα καὶ προϋπολογισμὸν Ὑπουργείου Παιδείας ἄρθρον 8ον Κεφάλαιον Ηʹ, ὡς καὶ τοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας) καὶ τὰς δαπάνας καὶ ἀποζημιώσεις, τὰς ὁποίας οὐδεὶς ἐπιβλέπει καὶ οὐδεὶς ἐξελέγχει. Ἔμαθον μάλιστα, Κύριοι, ὅτι συνεπείᾳ τοῦ πατάγου, ὃν κατ’ αὐτὰς τὰ ἀρχαιολογικὰ σκάνδαλα ἤγειραν, ἀπεφάσισάν τινες τῶν συμβούλων τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας νὰ καλέσωσι τὴν προσεχῆ Κυριακὴν συνέλευσιν τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, ἵνα τροποποιήσῃ τὸ ἄρθρον 1ον τοῦ Καταστατικοῦ, τὸ 8ον, τὸ 9ον, τὸ 14ον, τὸ 22ον, καὶ τὸ 24ον· τροποποιουμένων δὲ τῶν ἄρθρων αὐτῶν, καὶ ἰδίως τοῦ 8ου, νὰ ἐκλεχθῇ ἰσόβιος πρόεδρος καὶ διαχειριστὴς διὰ τοῦ Καταστατικοῦ ὁ διάδοχος τοῦ Ἑλληνικοῦ θρόνου Κωνσταντῖνος. Ἔμαθον μάλιστα, ὅτι ἔλαβον ἤδη τὴν συγκατάθεσιν τοῦ Διαδόχου, εὐχαρίστως ἀναδεχομένου τὰς φροντίδας καὶ τὰς εὐθύνας τοῦ Προέδρου τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας. Μὴ ἔχετε δὲ καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι, ἐὰν τοῦτο γείνῃ, θὰ ἔχωμεν δευτέραν ἔκδοσιν τῶν σκανδάλων τῆς Στρατιωτικῆς Ἑνώσεως, διότι μεταξὺ τῶν ἄλλων πολλῶν καθηκόντων τοῦ προέδρου τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, κατὰ τὸ δʹ ἐδάφιον τοῦ 15 ἄρθρου τοῦ Καταστατικοῦ αὐτῆς, εἶναι καὶ ἡ ἐντολὴ πάσης δαπάνης διὰ τακτικῶν ἐνταλμάτων ὑπ’ αὐτοῦ ὑπογεγραμμένων. Ὥστε ἰδοὺ ὁ Διάδοχος τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου, καὶ αὔριον ἴσως ὁ Ἀντιβασιλεὺς, καὶ εἶδος προέδρου Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἄνευ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ ὁποίου οὐδὲν ἔνταλμα ἐξαργυροῦται! Ἀλλὰ τίς ἀμφιβάλλει, Κύριοι, ὅτι διὰ τῆς μελετωμένης ταύτης πράξεως οὐδὲν ἄλλο σκοποῦσιν οἱ περὶ τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν ἢ τὴν ἀποφυγὴν τοῦ ἐλέγχου; Διότι, ἐὰν σήμερον ἐγὼ δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι κατεχράσθησαν 2,000 δρ. τῇ συναινέσει καὶ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, ἐγκρίναντες ἴσην δαπάνην διὰ τὴν παράστασιν τῆς «Ἀντιγόνης», βεβαίως αὔριον δὲν θὰ ἔχῃ πᾶς τις τὴν τόλμην νὰ εἴπῃ τοιοῦτόν τι, ἢ καὶ χεῖρον, ὅταν ἀντιμέτωπον ἔχῃ τὸν Διάδοχον τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου... Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐγκρίνητε, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, κατ’ οὐδένα λόγον τοιοῦτον Καταστατικὸν, ἔχετε δὲ τὸ δικαίωμα τοῦτο ἐκ τοῦ Ἀρχαιολογικοῦ νόμου. Σᾶς βεβαιῶ δὲ, ὅτι, ἂν δὲν προλάβητε τὴν ἀσύνετον καὶ ἀτοπωτάτην ταύτην ἐκλογὴν, αὔριον δὲν θὰ τολμήσῃ τις νὰ εἴπῃ πρὸς τοὺς κυρίους ἀρχαιολογικούς, ὅτι κακῶς ἔπραξαν, ψηφίσαντες καὶ χορηγήσαντες δύο χιλιάδας δραχμὰς ὡς συνδρομὴν διὰ τὴν συγγραφὴν ἱστορίας τινὸς, παρὰ τὸν ὀργανισμὸν αὐτῆς ταύτης τῆς ἑταιρίας, τῆς ὁποίας ὁ σκοπὸς ἀναγράφεται ἐν τῷ 1 ἄρθρῳ τοῦ ὀργανισμοῦ τούτου. Ἵνα λάβητε δὲ γνῶσιν, πῶς καταρτίζεται ὁ προϋπολογισμὸς τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, ἀρκεῖ νὰ μάθητε, ὅτι πρὸ ἡμερῶν ἐζητήθη ν’ ἀναγραφῇ—καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ προσέξῃ—πίστωσις 4,000 δραχμῶν δι’ ἀπρόβλεπτα ἔξοδα τοῦ παρελθόντος! Ἀλλ’ ἡ παρατήρησις ἑνὸς τῶν μελῶν τῆς ἑταιρίας, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι ἀπρόβλεπτα, ἀφοῦ εἶναι τοῦ παρελθόντος, ἠνάγκασε τοὺς κυρίους συμβούλους νὰ ἐξηγήσωσι περὶ τίνος ἐπρόκειτο, καὶ τότε ἀνέγραψαν πίστωσιν 2,000 δρ. μόνον. Ἰδοὺ ἡ τροφὴ διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, τὸν εἰδικὸν, τὸν ἀναμορφωτὴν, ὄχι αἱ 6227 προσωπικαὶ μεταβολαί του καὶ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα (στρέφεται πρὸς τὸν Ὑπουργὸν) σεῖς ὅμως δὲν συνετάξατε. Καὶ Ὑπουργὸς εἰδικὸς ἐζημίωσε σπουδαίως τὸ Κράτος, διότι βεβαίως ἐκ τῶν μεταβολῶν, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, θὰ ζημιωθῇ τὸ Δημόσιον ἄνω τῶν 300 χιλιάδων δραχμῶν. Ἐὰν δὲ θέλητε νὰ γελάσητε, ἀρκεῖ νὰ μάθητε, ὅτι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας διὰ μεταθέσεις τοῦ προσωπικοῦ αὐτοῦ εἶναι ἀναγεγραμμένη πίστωσις μόνον 30,000 δραχμῶν, ἐνῷ ἑκατὸν μόνον δραχμὰς, ὅπερ εἶναι τὸ ἐλάχιστον ὅριον, ἐὰν καταβάλῃ δι’ ἑκάστην μετάθεσιν, θ’ ἀπαιτηθῇ δαπάνη πλέον τῶν 300 χιλιάδων δραχμῶν. Ὑπεσχέθην ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, ὅτι δὲν θὰ μακρηγορήσω, χάριν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἤδη καὶ χάριν τοῦ κ. εἰδικοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὁ ὁποῖος ὡμολόγησε σήμερον, ὅτι πάντα ὅσα ἐγὼ κατήγγειλα πρὸ ἡμερῶν, ἦσαν ὅλα ἀληθῆ, διότι ἓν μόνον προσεπάθησε νὰ διαψεύσῃ, ὅτι διώρισε διδασκάλισσάν τινα, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀπολύσει δι’ ἀσυμβίβαστον καὶ ἀναξιοπρεπῆ πρὸς τὸ ἐπάγγελμά της διαγωγὴν, ἐνῷ ὄχι μόνον μίαν, ἀλλὰ πολλὰς καὶ πολλοὺς ἀπέλυσεν ἐπὶ τῷ λόγῳ τούτῳ, εἶτα δὲ πάλιν διώρισε, παρὰ ῥητὴν ἀπαγόρευσιν τοῦ νόμου. Περὶ πάντων δὲ τῶν ἄλλων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερον, οὐδεμίαν διάψευσιν ἠκούσαμεν. Ἑπομένως παρεδέχθη ὁ κύριος Ὑπουργὸς, ὅτι κατὰ παράβασιν πάντων τῶν νόμων διέπραξε πάσας τὰς μεταβολὰς, τὰς μετὰ τὴν 31 Αὐγούστου γενομένας· ὡμολόγησεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς, ὅτι παρεβίασε τοὺς νόμους, διότι ἐπρόκειτο νὰ τοὺς καταργήσῃ νομοθετικῶς! ὡμολόγησεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς, ὅτι πράγματι ἔλαβον χώραν παρὰ τὸν νόμον ἀπολυτήριοι ἐξετάσεις περὶ τὸ μέσον τοῦ ἔτους ἐν μέσαις Ἀθήναις· ὡμολόγησεν, ὅτι πολλοὶ δημοδιδάσκαλοι ἐν ὑπηρεσίᾳ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους ὑφίστανται σήμερον ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις· ὡμολόγησεν, ὅτι ὅσα εἶπον ἐγὼ περὶ τῶν ἀρχαιολογικῶν σκανδάλων, ἦσαν πάντα ἀληθῆ· ὡμολόγησεν ὅτι τὰ ὄργια, τὰ λαβόντα χώραν κατὰ τὸν διαγωνισμὸν περὶ διδακτικῶν βιβλίων, ἦσαν ἀληθῆ. Κατόπιν δὲ τῆς ὁμολογίας του ταύτης δὲν πιστεύω νὰ ἐξακολουθῇ πλέον φρονῶν, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα οἱ κορυβαντιῶντες, ἡμεῖς, οἱ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς Πολιτείας ἀγωνιζόμενοι ἐνταῦθα.

§127ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Δὲν εἶμαι ἁρμόδιος νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ εἴπω δύο λέξεις ἐπὶ τοῦ παρεμπεσόντος προσωπικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ Βουλῇ πάντες ὑμεῖς ἠκούσατε. Ἐλέχθησαν τοσαῦτα κατὰ τοῦ διευθύναντος ἐπὶ τριετίαν τὸ Διδασκαλεῖον Λαρίσης, παρεστάθη ὡς ἰδιότροπος, ὡς πάντη ἀκατάλληλος διὰ τὴν θέσιν, ἣν κατεῖχεν, ἀνυψώθησαν δὲ αἱ ἀρεταὶ ἐκείνου, ὅστις διεδέχθη αὐτὸν μετὰ τὴν παῦσίν του. Δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλὴν, καὶ ἔχω καθῆκον νὰ ὑψώσω τὴν φωνήν μου, διότι ἐξεγείρεται ἡ συνείδησίς μου κατὰ τοῦ τοιούτου χαρακτηρισμοῦ, διότι ἐπὶ τριετίαν παρηκολούθησα βῆμα πρὸς βῆμα τὴν πορείαν, τὸν τρόπον τῆς διευθύνσεως τοῦ Διδασκαλείου Λαρίσης παρὰ τοῦ κ. Μιχαλοπούλου, δὲν ἔχω δὲ, παρὰ νὰ ἐκφράσω, ἐγὼ τοὐλάχιστον, εὐχαριστίας. Χρηστὸς τὸ ἦθος, παρέχων ἑαυτὸν τύπον καλῆς ἀνατροφῆς, καλῆς συμπεριφορᾶς, ἐμφορούμενος ὑπὸ αἰσθημάτων πατριωτικῶν, μεταδίδων ταῦτα εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μετέχουσι τῆς διδασκαλίας του, τίποτε ἄλλο δὲν εἶχε κατὰ νοῦν, εἰμὴ πῶς οἱ μαθηταὶ ἐκεῖνοι νὰ ἀποκτήσωσιν ὄχι μόνον γνώσεις τινὰς, ἀλλὰ καὶ πατριωτισμὸν καὶ πάντα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ διδάσκαλος πρέπει νὰ ἔχῃ ὡς ἐφόδιον, μεταβαίνων εἰς τὰ χωρία καὶ εἰς τὸ ἄκρον τῆς Ἑλλάδος, διὰ νὰ μεταδώσῃ φῶς καὶ τοιαῦτα αἰσθήματα. Τὸν τοιοῦτον ἄνθρωπον, ὅστις ὁμολογουμένως εἶναι καύχημα διὰ τὴν Ἑλλάδα, τὸν τοιοῦτον ἄνθρωπον, τὸν ὁποῖον τὸ Συμβούλιον τῆς Ριζαρείου Σχολῆς εἶχε προτείνει, ὅπως διορισθῇ καθηγητὴς ἐν τῇ Σχολῇ, ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς προετίμησε νὰ διορίσῃ ἐπόπτην τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀντὶ νὰ ἀποστείλῃ εἰς τὴν Ριζάρειον Σχολὴν, ὅπου ἐζητεῖτο παρὰ τοῦ Συμβουλίου, τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖνον ἐχαρακτήρισαν διὰ τοιούτων μελανῶν χρωμάτων! Ἐγὼ συγχαίρω ἐκείνους τοὺς Ὑπουργοὺς, οἱ ὁποῖοι διετήρησαν τὸν κ. Μιχαλόπουλον ὡς διευθυντὴν τοῦ Διδασκαλείου, δὲν δύναμαι δὲ τὸ αὐτὸ νὰ πράξω δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὸν ἀντικατέστησαν δι’ ἐκείνου, ὅστις δύναται νὰ ἦναι σοφὸς, ὡς ὁ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς εἶπεν, ἀλλ’ ἀναμφισβητήτως δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς τύπος συμπεριφορᾶς ἐκείνων, οἵτινες πρόκειται νὰ διδάσκωσι τοὺς Ἑλληνόπαιδας.

§128ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξ ὅσων γνωρίζω ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως καὶ πείρας καὶ ἐξ ἰδιαιτέρων πληροφοριῶν περὶ τοῦ κ. Μιχαλοπούλου, ἔχω μεμορφωμένην ἀρίστην ἰδέαν περὶ αὐτοῦ· ἠπόρησα δὲ, ὅταν ἤκουσα, ὅτι προβάλλεται περὶ αὐτοῦ χαρακτηρισμὸς ὅλως διάφορος ἐκείνου, ὁ ὁποῖος, ὡς ἐγὼ νομίζω, ἀνήκει εἰς τὸν ἄνδρα, καὶ τὸν ὁποῖον μετὰ μεγάλης ζωηρότητος ἐξέφρασε καὶ παρέστησεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁ προλαλήσας ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Τυρνάβου κ. Λιμπρίτης. Τὸν κ. Μιχαλόπουλον νομίζω ἕνα ἐκ τῶν ἀρίστων παιδαγωγῶν, ἕνα ἐκ τῶν ἐχόντων μεγάλην διοικητικὴν ἱκανότητα καὶ τῶν δυναμένων νὰ χρησιμεύσωσιν ἄριστα εἰς τὸν σκοπὸν, πρὸς τὸν ὁποῖον ἐχρησιμοποιήθη νῦν. Πάντοτε καὶ νῦν εἶναι ἀκμαῖος ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, χρηστότατος τὸ ἦθος, αὐστηρὸς τὸν χαρακτῆρα, ἐπιμελέστατος καὶ ἀφωσιωμένος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν του. Ταῦτα ὤφειλον καὶ ἐγὼ ἐξ ὑπαγορεύσεως τῆς συνειδήσεώς μου νὰ εἴπω περὶ τοῦ ἀνθρώπου, ἀδικουμένου καὶ ἀπόντος.

§129ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν κ. Μιχαλόπουλον, Κύριοι, δὲν ἔχω τὴν εὐχαρίστησιν νὰ γνωρίζω οὔτε ἐξ ὄψεως· ἀναγκάζομαι ὅμως νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ ἐλάχιστον, οὐχὶ ἐκ φίλτρου, τὸ ὁποῖον αἰσθάνομαι πρὸς τὸν κ. Μιχαλόπουλον, τὸν ὁποῖον δὲν γνωρίζω, οὔτε διὰ ν’ ἀπαντήσω εἰς τὰς αἰτιάσεις τῶν ἀξιοτίμων προαγορευσάντων, τὰς ὁποίας κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐπέῤῥιψαν, διότι, καὶ ἂν ἠδυνάμην νὰ ἐπιχειρήσω τοῦτο, φοβοῦμαι μήπως προυτείνετο ἔνστασις νομιμοποιήσεως, καὶ ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἔχω οὔτε τὸ στοιχειῶδες πληρεξούσιον, ἵνα ἀντιπροσωπεύσω ἐν τῇ Βουλῇ τὸν παρόντα κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅστις ἄλλως τε καὶ νοημοσύνην καὶ δύναμιν λόγου ἔχει, ἵνα ἀπαντήσῃ εἰς τὰς αἰτιάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπεῤῥίφθησαν κατ’ αὐτοῦ καὶ αἱ ὁποῖαι περιστρέφονται εἰς τὴν παῦσιν, τὸν διορισμὸν καὶ τὴν ἐπανειλημμένην παῦσιν τῆς Φανῆς (!) καὶ τὸν διορισμὸν ὡς ἐπιθεωρητοῦ τῶν δημοτικῶν σχολείων τῆς Ἀττικῆς τοῦ ἄλλοτε διευθυντοῦ τοῦ Διδασκαλείου Λαρίσης, τὸν ὁποῖον ὁ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς, ὡς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, κατὰ τὸ θέρος τοῦ 1893 ἀπέλυσε, στηριζόμενος ἐπὶ ἐκθέσεων νομαρχῶν, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ χρησιμεύσωσιν οὐχὶ ὡς ἀφορμὴ ἀπολύσεως τοῦ διευθυντοῦ ἐκείνου, ἀλλὰ μᾶλλον ὡς αἰτία νὰ προκληθῇ διάταγμα περὶ ἀπονομῆς παρασήμου εἰς τὸν διευθυντὴν ἐκεῖνον τοῦ Διδασκαλείου Λαρίσης. Ἠναγκάσθην, λέγω, νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι πρὸ δύο ἡμερῶν συνέπεσε νὰ κάθημαι ὄπισθεν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος βουλευτὴς κ. Εὐταξίας ἐπέπεσε λαῦρος κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διότι ἐτόλμησε νὰ διορίσῃ ὡς ἐπιθεωρητὴν τῶν δημοτικῶν σχολείων Ἀττικῆς ἄνθρωπον, τὸν ὁποῖον αὐτὸς εἶχεν ἀπολύσει ἀπὸ τῆς θέσεως τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Διδασκαλείου Λαρίσης, στηριζόμενος ἐπὶ ἐπισήμων ἐγγράφων καὶ δὴ τῶν ἐκθέσεων τοῦ νομαρχοῦντος τότε Λαρίσης. Ἀλλὰ καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς ἔλεγε ταῦτα, ἐγὼ ἔλαβον τὴν ἔκθεσιν τοῦ νομαρχοῦντος, ἢ μᾶλλον τὴν ἥρπασα ἐκ τῶν χειρῶν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, καὶ ἐνόμισα καθῆκον νὰ ἀναγνώσω αὐτὴν, ὡς εἶναι καθῆκον ὄχι μόνον ἐμοῦ, ἀλλὰ παντὸς ἐντίμου ἀνθρώπου, νὰ πατάσσῃ τὴν συκοφαντίαν, ὁπουδήποτε καὶ ἂν εὑρίσκῃ αὐτὴν, εἴτε ἐντὸς εἴτε καὶ ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου. Ἐσυκοφαντεῖτο λοιπὸν τὴν στιγμὴν ἐκείνην ὁ ἐπιθεωρητὴς τῶν δημοτικῶν σχολείων Ἀττικῆς, καὶ ἐγὼ ἐνόμισα καθῆκον, ὅτι οἱ ἀκούοντες τοῦ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτοῦ δὲν ἔπρεπεν οὐδ’ ἐπὶ μίαν στιγμὴν νὰ μείνωσι μὲ τὴν ἐντύπωσιν τῆς εὐγλωττίας του, διότι τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀκριβῶς ἐπεκαλεῖτο ὁ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς, ἔπλεκον τὸν στέφανον τοῦ τότε διευθυντοῦ τοῦ Διδασκαλείου Λαρίσης. Ἥρπασα λοιπὸν τὴν ἔκθεσιν τοῦ νομαρχοῦντος τότε ἐν Λαρίσῃ καὶ ἀνέγνωσα ταύτην· τοῦτο δ’ εὗρεν ὡς μέγα σφάλμα μου ὁ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς, καὶ τὴν πρωΐαν, ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, μὲ ἠξίωσε μνείας, ἰσχυρισθεὶς ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς μετεχειρίσθη ἐμὲ, ἵνα ἀναγνώσω ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον αὐτὸς δὲν ἤθελε νὰ ἀναγνώσῃ...

§130ΤΖΑΝΕΤΑΚΗΣ. Τὸ εἶπεν ἰδιαιτέρως;

§131ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος... Τὸ ἔγγραφον αὐτὸ δὲν μοὶ τὸ ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργός· τὸ ἥρπασα ἐκ τῶν χειρῶν του, διότι ἐνόμισα καθῆκον νὰ ἀποκρούσω μίαν συκοφαντίαν καθ’ ἑνὸς ἀνθρώπου, τὸν ὁποῖον οὔτε ἐξ ὄψεως γινώσκω. Καὶ ὅταν τὸ ἔγγραφον αὐτὸ ἐχρησίμευσε πρὸς ἀπόκρουσιν τῆς αἰτιάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι τὸ ἔγγραφον αὐτὸ δὲν τὸ ἐζήτησεν αὐτὸς, δὲν ἐζήτησε τὸ ἔγγραφον τοῦ Τροχάνη, ὁ ὁποῖος, εἶπε, πάσχει ἀπὸ τὴν μεγαλομανίαν νὰ ἐξυμνῇ τὴν καταγωγήν του, ἀλλὰ ἐζήτησε τὸ ἔγγραφον τοῦ νομάρχου Λαρίσης, Γονατᾶ. Καὶ ἔρχεται σήμερον ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Γονατᾶ, καὶ πάλιν ὁ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς θεωρεῖ ἀνεπαρκῆ τὴν ἔκθεσιν ταύτην τοῦ ἀξιοτίμου τότε νομάρχου κ. Γονατᾶ, καὶ ζητεῖ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Διδασκαλείου Λαρίσης, ἡ ὁποία δὲν ὑπάρχει ἐν τῷ φακέλλῳ, τὸν ὁποῖον προσήγαγεν ὁ κύριος Ὑπουργός. Καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ τοιαύτη ἔκθεσις ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας καὶ εὐηρεστεῖτο ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ προσαγάγῃ ταύτην, βεβαίως καὶ ἐκείνην ἤθελεν εὕρει ἀνεπαρκῆ ὁ ἀξιότιμος πρώην Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, καὶ ἤθελε ζητήσει, Κύριος οἶδε, ποῖα ἀνύπαρκτα ἔγγραφα, μέχρις οὗ ἤθελε καταλήξει εἰς τὴν κατηγορίαν κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὅτι ἀφῄρεσε τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα τότε ἐκεῖνος εἶχε λάβει ὑπ’ ὄψιν του, διὰ νὰ ἀπολύσῃ τὸν διευθυντὴν τοῦ Διδασκαλείου Λαρίσης καὶ ἤδη ἐπιθεωρητὴν τῶν δημοτικῶν σχολείων Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας. Ἀλλ’ ἂν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος παρῄνεσε τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν πρωΐαν νὰ μὴ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἔκθεσιν τοῦ τότε νομαρχοῦντος ἐν Λαρίσῃ κ. Τροχάνη, ὡς πάσχοντος ἀπὸ τὴν μεγαλομανίαν νὰ λέγῃ, ὅτι κατάγεται ἀπὸ τοῦ Τουρχὰν πασσᾶ, ἐρωτῶ αὐτὸν, πῶς τότε, Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ὤν, ὅταν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸ ἔγγραφον αὐτὸ τοῦ νομαρχοῦντος Λαρίσης, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ ὡς ἀνάξιος ἀπολυθεὶς τῆς ὑπηρεσίας παρίστατο ὡς ἀδάμας, πῶς τότε ὁ ἀξιότιμος πρώην Ὑπουργὸς δὲν ἐσύστησεν εἰς τὸν προϊστάμενόν του τότε Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἀποπέμψῃ τοῦτον τῆς ὑπηρεσίας;

§132ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκώλυεν ὁ νόμος περὶ προσόντων.

§133ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν πρωΐαν ὁ κ. Εὐταξίας, συγκρίνων ἑαυτὸν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, εἶπεν: «ἰδοὺ ποία εἶναι ἡ θέσις σου ἀπέναντι τοῦ προϊσταμένου σου κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐνῷ ἡ θέσις ἡ ἰδική μου ἀπέναντι τοῦ προϊσταμένου μου ἦτο ὅλως ἀνεξάρτητος, καὶ δὲν ὑπήκουσα εἰς τὸν προϊστάμενόν μου νὰ διορίσω τότε τὸν Παπασωτηρίου γενικὸν ἐπιθεωρητὴν τῶν δημοτικῶν σχολείων».

§134ΜΑΝΕΣΗΣ....

§135ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠξεύρω ἐγὼ τὰς σχέσεις τῶν Ὑπουργῶν πρὸς ἀλλήλους, ἀλλὰ προϊστάμενόν του ὠνόμασε τὸν κ. Ράλλην (διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§136ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀληθές.

§137ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι μάρτυρες ὅλοι.

§138ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οὐδείς! Εἶναι ἐσχάτη περιφρόνησις τοῦτο!

§139ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπετε διὰ τὸν Ὑπουργὸν, ὅτι αὐτὸς δὲν εἶναι ὅμοιος πρὸς ὑμᾶς, καὶ τὸν ἠρωτήσατε, ποία ἡ θέσις αὐτοῦ ἀπέναντι τοῦ προϊσταμένου του κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐνῷ ἡ ἰδική σας ἦτο ὅλως ἀνεξάρτητος ἀπέναντι τοῦ ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ καὶ δὲν ἠθελήσατε νὰ πεισθῆτε εἰς αὐτὸν, ἵνα διορίσητε τὸν Παπασωτηρίου. Δὲν ὠνομάσατε λοιπὸν προϊστάμενόν σας τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτήν;

§140ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀπὸ τὴν Πόλιν ἔρχομαι καὶ στὴν κορφὴ κανέλλα!

§141ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν κρίσιν σας, ἀλλὰ κατὰ τοὺς κανόνας τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης ὁ μνησθεὶς ἰσχυρισμός σας δὲν ἐπιδέχεται ἄλλην ἑρμηνείαν. Λοιπὸν ἀπορῶ, πῶς δὲν συνεστήσατε τότε εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν ἀποπομπὴν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ μεγαλομανοῦς αὐτοῦ διευθυντοῦ τῆς Νομαρχίας, τὸν ὁποῖον εἴχετε ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεώς σας εἰς τὴν μᾶλλον ἐμπιστευτικὴν θέσιν, ἡ ὁποία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἐν τῇ ἱεραρχίᾳ τῆς Ἑλληνικῆς Διοικήσεως, τὸν εἴχετε διευθυντὴν τῆς Νομαρχίας Λαρίσης, νομαρχοῦντα μάλιστα, ἡ σπουδαιότης δὲ τῆς θέσεως ταύτης εἶναι οὐ μόνον ὑπὸ διοικητικὴν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἐθνικὴν ἔποψιν, λίαν σοβαρὰ καὶ ἐμπιστευτική.

§142ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἦτο ὁ νόμος περὶ προσόντων.

§143ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ νόμος περὶ προσόντων δὲν ἐπροστάτευε τοὺς ὑπαλλήλους ἐκείνους, οἵτινες πάσχουσιν ἀπὸ μανίαν τοῦ χειροτέρου εἴδους, ὡς ἰσχυρίζεται ὁ κ. Εὐταξίας, καὶ οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τῇ ἐπισημότητι τῆς ἀρχῆς των ἐβεβαίουν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ἐν ἐκθέσεσιν ἐπισήμοις ψευδῆ γεγονότα ὡς ἀληθῆ· διότι ἐπὶ τοιαύταις αἰτιάσεσιν ἐκακίσθη πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Τροχάνης, ὁ τότε διευθυντὴς τῆς Νομαρχίας, ὅτι ἐβεβαίωσε διὰ τῆς ἐκθέσεώς του ταύτης ψευδῆ γεγονότα ὡς ἀληθῆ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν νόμος περὶ προσόντων, προστατεύων τοιούτους ὑπαλλήλους, καὶ ἠδύνατο νὰ τοῦ ζητηθῇ ἀπολογία, καὶ μετὰ μίαν πειθαρχικὴν παράβασιν νὰ παυθῇ. Ἀλλὰ καὶ τὴν πρωΐαν, Κύριοι, ἐπεκαλέσθη ὁ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς τὴν περιλάλητον ἔκθεσιν τοῦ νομάρχου Λαρίσης κ. Γονατᾶ, καὶ πρὶν ἢ ἀνέλθῃ ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ ποιήσηται χρῆσιν τῆς ἐκθέσεως ταύτης, μοὶ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ μοὶ τὴν ἐπιδείξῃ καὶ μοὶ εἴπῃ: «ἰδοὺ ἡ ἔκθεσις, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἐζήτησα· δὲν εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν σοὶ ἔδωκεν ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἀναγνώσῃς». Καὶ τῷ ὄντι τὴν ἀνέγνωσα μετὰ προσοχῆς, καὶ τῷ ἀπήντησα, ὅτι αὐτὴ ἡ ἔκθεσις δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀφορμὴ εἰς μίαν Κυβέρνησιν, ἐὰν εἶχε τὸ δικαίωμα, νὰ προκαλέσῃ τὴν ἀπονομὴν τοῦ μεγαλοσταύρου εἰς τὸν κ. Μιχαλόπουλον καὶ ὄχι τὴν παῦσιν, διότι ἀφορμὴ πρὸς σύνταξιν τῆς ἐκθέσεως ταύτης ἦτο ἓν ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, ὑπουργοῦντος τότε τοῦ κ. Κοσσονάκου, ὁ ὁποῖος Κοσσονάκος, ὅπως ἐμφαίνεται ἐκ τῆς μελέτης ὅλων τῶν ἐγγράφων αὐτῶν, ἔλαβεν ἀφορμὴν ἀπὸ μίαν καταγγελίαν ἑνὸς μαραγκοῦ κατὰ τοῦ τότε διευθυντοῦ τοῦ Διδασκαλείου Λαρίσης, ὅτι ἠρνήθη νὰ πληρώσῃ μίαν τράπεζαν, τὴν ὁποίαν εἶχε λάβει παρ’ αὐτοῦ πρὸς χρῆσιν τοῦ Διδασκαλείου, καὶ ὅτι ἦτο φίλερις, διότι κατὰ τὸν ἐξετασθέντα μάρτυρα κ. Ἰωάννην Κορφιωτάκην, γυμνασιάρχην τότε Λαρίσης καὶ ἤδη καθηγητὴν ἐν Ἀθήναις, ὁ Μιχαλόπουλος, διορισθεὶς διευθυντὴς τοῦ Διδασκαλείου Λαρίσης, ἠρνεῖτο νὰ παραλάβῃ παρὰ τοῦ τότε γυμνασιάρχου κ. Κορφιωτάκη τὸ κατάστημα τοῦ Διδασκαλείου ἄνευ συντάξεως ἐκθέσεως, περιγραφούσης τὴν κατάστασιν τοῦ καταστήματος, τοῦ χρησιμεύοντος ὡς Διδασκαλείου. Ὁ κ. Κορφιωτάκης παρέδιδε τὰς κλεῖδας τοῦ καταστήματος εἰς τὸν διευθυντὴν τοῦ Διδασκαλείου· ὁ διευθυντὴς τοῦ Διδασκαλείου ἀπήντα: «θέλω νὰ περιγραφῇ ἐν ἐκθέσει ἡ κατάστασις τοῦ Διδασκαλείου τούτου»...

§144ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νὰ τὰς ἀναγνώσῃς τὰς ἐκθέσεις.

§145ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω τὰς ἀναγνώσει μίαν πρὸς μίαν.

§146ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ τὰς ἀναγνώσω ἐγὼ ὅλας.

§147ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τὰς ἀναγνώσω ἐγώ, πρὶν τὰς ἀναγνώσητε σεῖς... Λοιπὸν ἀκούσατε, Κύριοι, παρακαλῶ, ὁποία εἶναι ἡ ἀπάντησις τοῦ νομάρχου κ. Γονατᾶ ἐπὶ τῶν αἰτιάσεων τῶν ἐπιῤῥιφθεισῶν κατὰ τοῦ τότε διευθυντοῦ τοῦ Διδασκαλείου, καὶ ἐπὶ ποίας βάσεως ἐστηρίχθη ὁ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς νὰ προκαλέσῃ τὴν ἀπόλυσιν τοῦ διευθυντοῦ ἐκείνου τοῦ Διδασκαλείου, διὰ τὸν ἀναδιορισμὸν τοῦ ὁποίου ἐκάκισε πολὺ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, διατὶ νὰ ἀναθέσῃ τὸ ὑπούργημα τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν δημοτικῶν σχολείων Ἀττικῆς εἰς ἕνα ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος ἦτο ἀνάξιος, κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν Λοκρίδος, ὡς διευθυντὴς τοῦ Διδασκαλείου, εἰς ἕνα ἄνθρωπον, τὸν ὁποῖον αὐτὸς ἔπαυσε συνεπείᾳ ἐκθέσεως τῶν νομαρχῶν. Ὁ κ. νομάρχης διὰ τῆς ἐκθέσεώς του κατὰ τοῦ Μιχαλοπούλου οὐδὲν ἄλλο ἀποδεικνύει ἢ τὸ προσωπικὸν μῖσος, τὸ ὁποῖον εἶχε πρὸς τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖνον· διατί; διότι ὁ νομάρχης παρήγγειλε τὸν διευθυντὴν τοῦ Διδασκαλείου νὰ παραχωρήσῃ τὰς αἰθούσας τοῦ Διδασκαλείου, ὅπως δοθῇ μία θεατρικὴ παράστασις, αἱ εἰσπράξεις τῆς ὁποίας νὰ χρησιμεύσωσιν ὑπὲρ τοῦ Νοσοκομείου Λαρίσης, καὶ ἐπειδὴ δὲν ὑπήκουσεν εἰς τὰ κελεύσματα τοῦ κ. νομάρχου, διὰ τοῦτο ἦτο φίλερις (!), καὶ προὐκάλεσεν ὁ νομάρχης διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ὅταν ὁ διευθυντὴς τοῦ Διδασκαλείου ἔλαβε τὴν διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου, πάραυτα παρεχώρησε τὴν αἴθουσαν τοῦ Διδασκαλείου, ὅπως μετατραπῇ εἰς θέατρον, αἱ εἰσπράξεις τοῦ ὁποίου νὰ χρησιμεύσωσιν ὑπὲρ τοῦ Νοσοκομείου Λαρίσης. Ὅλαι ὅμως αἱ ἄλλαι αἰτιάσεις, αἱ ὁποῖαι ἀποδίδονται κατὰ τοῦ διευθυντοῦ ἐκείνου, ἀναιροῦνται ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ νομάρχου κ. Γονατᾶ μία πρὸς μίαν (ἀναγινώσκει): «Πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν διαταγῶν τούτων ἐνήργησα ἀνακρίσεις, ἐξ ὧν προκύπτουσι τὰ ἑξῆς, κατὰ κατηγορίαν: 1) Ὡς πρὸς τὴν διαχείρισιν τῶν χορηγηθεισῶν αὐτῷ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου πιστώσεων πρὸς κατασκευὴν ἐπίπλων καὶ σκευῶν τοῦ Διδασκαλείου, προέκυψεν ἐκ τῆς ἀνακρίσεως καὶ τῆς ἐκτιμήσεως τῶν κατασκευασθέντων, ὅτι ἡ διαχείρισις ὑπῆρξε πιστὴ καὶ ἐγένετο μετὰ τῆς πρεπούσης φειδοῦς τοῦ δημοσίου χρήματος, τὰ δὲ κατασκευασθέντα πράγματά εἰσιν ἄριστα ἐξειργασμένα... Ἀλλ’ ὁ κ. Μιχαλόπουλος» (ἐδῶ ἔρχονται πλέον αἱ κρίσεις τοῦ νομάρχου, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι εὐνοϊκαὶ ὑπὲρ αὐτοῦ, ἕνεκα τοῦ προσωπικοῦ του μίσους, τὰ γεγονότα ὅμως ἂν τὰ κρίνῃ οἱοσδήποτε ἀκέραιος δικαστής, δὲν θὰ δυνηθῇ παρὰ νὰ εἴπῃ ὅτι ἐπαινοῦν τὸν Μιχαλόπουλον). «Ἀλλ’ ὁ κ. Μιχαλόπουλος ἔδωκεν ἀφορμὴν ὑπονοιῶν ἐπὶ νοσφίσει χρημάτων, διὰ τοὺς ἑξῆς κυρίως λόγους· διότι, ἀγνοῶν τὴν ἐποχὴν, ἐν ᾗ ζῇ, ἐν ᾗ πάντες οἱ διαχειρισταὶ ἀλλοτρίων χρημάτων εἰσὶν ὕποπτοι τοῖς πολλοῖς, δὲν συνέταξε τὰς καταστάσεις τῆς πληρωμῆς τῶν τεχνιτῶν ἐπ’ ὀνόματι αὐτῶν τούτων, ἵνα καὶ τὰ χρηματικὰ ἐντάλματα ἐκδοθῶσιν ἐπ’ ὀνόματι αὐτῶν καὶ ἀποφύγῃ οὕτω τὴν διαχείρισιν ξένων χρημάτων, ἀλλὰ λαβὼν παρὰ τῶν τεχνιτῶν ἀποδείξεις, ὅτι ἐπλήρωσεν αὐτούς, πρὶν τοὺς πληρώσῃ, ἐζήτησε τὴν ἐπ’ ὀνόματί του ἔκδοσιν τῶν ἐνταλμάτων, καὶ ἐξαργυρώνων αὐτά, ἐπλήρωσεν αὐτούς.» Διὰ δὲ τὴν τράπεζαν, ἡ ὁποία προὐκάλεσε τὰς ἀνακρίσεις κατ’ αὐτοῦ, τί λέγει ὁ νομάρχης; Ὁ διευθυντὴς τοῦ Διδασκαλείου εἶχε λάβει μίαν τράπεζαν προσωρινῶς ἀπὸ ἕνα τεχνίτην, ὁ τεχνίτης ἐζήτει τὴν πληρωμὴν τῆς τραπέζης, ὁ δὲ διευθυντὴς τοῦ Διδασκαλείου τῷ τὴν ἐπέστρεψεν. Ὁ διευθυντὴς ἤθελε νὰ θέση εἰς τάξιν τοὺς ὑφισταμένους, οἱ δὲ ὑφιστάμενοι δὲν ἤθελον νὰ ὑπακούσωσι, διότι «τοῦ Ἕλληνος ὁ τράχηλος ζυγὸν δὲν ὑποφέρει». Δὲν γνωρίζω, Κύριοι, ὑπάλληλον ἐκπληροῦντα τὸ καθῆκόν του, μὴ ἀποκαλούμενον φίλεριν. Εἶναι ὅμως εὐτυχὴς ὁ τόπος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει ὑπαλλήλους μὴ ὑποχωροῦντας εἰς τοὺς πάντας καὶ πρὸς πάσας τὰς ἀπαιτήσεις. Ὁ δὲ Μιχαλόπουλος, ὡς ἐμφαίνεται ἐκ τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων, ἀποδεικνύεται ὡς ἄνθρωπος θελήσεως, ὡς ἄνθρωπος ῥέκτης, ὡς ἄνθρωπος μὴ ὑποτάσσων τὴν θέλησίν του ἀπέναντι τῶν παραλόγων ἀξιώσεων οἱουδήποτε. Αὐτὴ εἶναι ἡ αἰτίασις, Κύριοι, ἡ ἐπιῤῥιπτομένη κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, τὸν ὁποῖον ἤλεγξαν ὡς ἀνευλαβῆ εἰς τὰ διέποντα ἡμᾶς νόμιμα, καὶ ἡ ὑπόθεσις, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ ἐκ Λοκρίδος κ. Βουλευτὴς ἠξίωσε τῆς μνείας τοῦ ὀνόματός μου, ὅτι δῆθεν ἐγὼ κατέστην ὄργανον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας καὶ ἠθέλησα νὰ ὑπερασπίσω αὐτὸν ἀπὸ τοῦ κινδύνου, εἰς τὸν ὁποῖον τὸν ἔῤῥιψεν ὁ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς διὰ τὸν ἀναδιορισμὸν τοῦ Μιχαλοπούλου. Γνωρίζω ὅτι, ὁσάκις ἐζητήθη διὰ τὸ Διδασκαλεῖον τῆς πατρίδος μου διευθυντὴς ἱκανὸς καὶ δυνάμενος νὰ κρατήσῃ εἰς τὴν πρέπουσαν περιωπὴν τὸ Διδασκαλεῖον, διωρίσθη ὁ Μιχαλόπουλος, ἀλλ’ οὗτος ἀπέστερξε νὰ ἐγκαταλείψῃ τὰς Ἀθήνας, αἱ ὁποῖαι κατέστησαν ὑδροκέφαλον τὴν χώραν ταύτην. Εὔχομαι δὲ, Κύριοι, πᾶσαι αἱ αἰτιάσεις, τὰς ὁποίας θέλουσιν ἐπιῤῥίψει κατὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, νὰ ἦναι τοιαῦται, οἷαι εἶναι ἡ ἐπὶ τῷ ἀναδιορισμῷ τοῦ κ. Μιχαλοπούλου καὶ ἡ ἐπὶ τῇ παύσει καὶ τῷ ἀναδιορισμῷ τῆς Φανῆς Δουζίνα. Ὡς πρὸς δὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν μεταβολῶν τῶν δημοδιδασκάλων καὶ ἑλληνοδιδασκάλων, ἐγὼ θεωρῶ, Κύριοι, ἀνάξιον νὰ συζητηθῇ τοῦτο ἐν τῇ Βουλῇ, διότι ἐκ τῶν διατελεσάντων Ὑπουργῶν τῆς Παιδείας, ὁ ἀναμάρτητος τὸν λίθον βαλέτω. Φέρουν τοὺς ὑπολογισμούς των καὶ ἰσχυρίζονται ὅτι αὐτοὶ ἔκαμαν εἰς τὸ διάστημα τῆς ἑξαμήνου ὑπουργίας των κατὰ τὸν κύριον Στάην,—τὸν Στάην τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893,—ὅτι κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἑξαμήνου ὑπουργίας τοῦ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτοῦ ἐγένοντο 4,505 μεταβολαί, γνωρίζω δὲ, ὅτι τότε ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ μου ἐπαρχίᾳ οὐδεὶς δημοδιδάσκαλος, οὐδεὶς ἑλληνοδιδάσκαλος, οὐδεὶς καθηγητὴς ἔμεινεν εἰς τὴν θέσιν του, καίτοι ὁ φίλος τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης ὑπῆρξε καὶ φίλος τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ εἶχε λάβει τὴν μερίδα τοῦ λέοντος, ἐνῷ ἡμεῖς ἐστερήθημεν καὶ τῆς ἐλαχίστης μερίδος. Τρεῖς δημοδιδάσκαλοι εἶχον τὴν ἀδιακρισίαν νὰ μὲ ὑποστηρίξουν εἰς τὰς ἐκλογὰς, καὶ ἔμειναν ἐκτὸς θέσεως ἄχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου, διότι ὁ κατακρινόμενος Ὑπουργὸς ἐκώφευεν εἰς τὰς συστάσεις μου. Αὐτὸ εἶναι τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον ἐπικρίνετε σεῖς, ὡς λεηλατοῦν τὰ δημόσια! Παρακαλῶ λοιπὸν, ἂν θέλετε νὰ κατηγορήσητε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, νὰ φέρητε βασίμους καὶ συγκεκριμένας παραβάσεις, καὶ νὰ μὴ καταγίνεσθε εἰς αἰτιάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐξελεγχόμεναι ἀποδεικνύονται ἀνυπόστατοι, διότι θὰ φέρητε εἰς θέσιν τὴν Βουλὴν, καὶ ἀληθῆ ἐὰν ὑποστηρίξητέ ποτε, νὰ μὴ γίνεσθε πιστευτοί.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐκ Βόλου βουλευτὴς κ. Ν. Σχινᾶς ὑποβάλλει τὰς ἑξῆς ἐπερωτήσεις.

§149ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλῶ καὶ ἐκ τρίτου τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὴν κατὰ τὴν ΙΖʹ συνεδρίαν τῆς 15 Φεβρουαρίου 1896 ἀπευθυνθεῖσαν αὐτῷ ἐπερώτησίν μου περὶ καταθέσεως πληροφοριῶν τινων, καὶ διὰ τῆς ὁποίας τῷ ὑπενθύμισα προγενεστέρας ἐπερωτήσεις μου κατὰ τὰς Νʹ καὶ ΝΑʹ συνεδρίας τοῦ 1895 (ὅρα σελ. ἐπισήμων πρακτικῶν 499 καὶ 515).» «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸν προϋπολογισμὸν τῶν δαπανῶν διὰ τὴν ἐπισκευὴν καὶ μετασκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας», ὑποβληθέντα παρὰ τοῦ Β. Ναυστάθμου πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 7,254 τῆς 17 Ἰουνίου 1892 ἐγγράφου.»

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον.

§151ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρώτη καὶ κυρία ὑπόθεσις τῶν συζητήσεων ἐν τῇ Βουλῇ εἶναι αὐτή· ὁ θέλων νὰ μετάσχῃ αὐτῶν ὀφείλει νὰ παρακολουθήσῃ τὰ τέως συμβαίνοντα, καὶ ἐν καλῇ τῇ πίστει εὑρισκόμενος νὰ μὴ λέγῃ ἄλλα ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν. Πῶς προῆλθε τὸ ἐπεισόδιον, τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος; Ἐγὼ ἀπηύθυνα παρατηρήσεις εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὅτι, καίτοι ὑπάρχουσι κεναὶ θέσεις ἐν τοῖς ἐνταῦθα δημοτικοῖς σχολείοις ἀπὸ τῆς 1ης Ἰανουαρίου ἑπτὰ τὸν ἀριθμὸν, ἐν τούτοις ὁ ἐπιθεωρητὴς τοῦ νομοῦ τούτου δὲν ἔσπευσε μέχρι τοῦδε, καθ’ ὃ εἶχε καθῆκον, νὰ προκαλέσῃ πρότασιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου περὶ πληρώσεως αὐτῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἀπαντῶν εἰς ταῦτα μετὰ ἡμέρας, ἐνόμισε καλὸν νὰ μᾶς ἀνακοινώσῃ ἔκθεσιν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τούτου, καὶ αἴφνης, ἐνῷ ἀνεγίνωσκεν ἐπιτροχάδην, ἵσταται εἰς ἓν μέρος τῆς ἐκθέσεως καὶ λέγει: «ἐδῶ παραιτοῦμαι, διότι ὁ ἐπιθεωρητὴς κάμνει προσωπικὸν ὑπαινιγμὸν κατὰ τοῦ κ. Εὐταξίου». Ἐγὼ εὑρέθην τότε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐξηγήσω τὸν λόγον, διατὶ ἀπέλυσα αὐτὸν τὸν κύριον, καὶ εἶπον, ὅτι τὸν ἀπέλυσα συνεπείᾳ ἐκθέσεων καὶ διοικητικῶν ἀνακρίσεων, συνεπείᾳ ἐκθέσεως ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς. Τί δὲ εἶπον ὅτι περιέχουν αἱ ἐκθέσεις; ὅτι εἶναι φίλερις καὶ ἀσυμβίβαστος πρὸς τοὺς ἄλλους, καὶ ὡς ἐκ τούτου εἶχε περιέλθει εἰς παντελῆ ἀταξίαν τὸ Διδασκαλεῖον Λαρίσης. Τὸν Μιχαλόπουλον προσωπικῶς οὔτε ὕβρισα, οὔτε ἐσυκοφάντησα, οὔτε κατηγόρησα, νομίζω δὲ, ὅτι εὑρισκόμην ἐν τῷ δικαίῳ μου, ἐὰν ἐλάμβανον τὸν λόγον, ἵνα ἐξηγήσω, διατὶ τὸν ἀπέλυσα. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἠθέλησε ν’ ἀμφισβητήσῃ τὴν ἀλήθειαν τῶν ὑπ’ ἐμοῦ λεχθέντων, τὸν προσεκάλεσα νὰ ὑποβάλῃ ὄχι μόνον τὴν ἔκθεσιν τοῦ τότε νομάρχου Λαρίσης, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρον τὸν σχετικὸν φάκελλον. Καὶ ἐνῷ προεκάλουν νὰ ὑποβάλῃ ὁλόκληρον τὸν φάκελλον, αἴφνης ἀκούω τὸν ἐκ Μαντινείας συνάδελφον λαμβάνοντα τὸν λόγον, ἵνα ἀναγνώσῃ ἐν τῷ μέσῳ θορύβου ἔκθεσιν τοῦ νομάρχου Λαρίσης, οὐχὶ κατὰ τοῦ Μιχαλοπούλου, ἀλλὰ ὑπὲρ αὐτοῦ συντεταγμένην. Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι ἔμεινα ἐμβρόντητος κατ’ ἀρχὰς, διότι ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι εἶχον ἀναγνώσει ἔκθεσιν κατηγορητήριον κατ’ αὐτοῦ, καὶ τότε ἠρώτησα: τίς ὁ νομάρχης ὁ ὑπογράψας τὴν ἔκθεσιν ταύτην; Τροχάνης, μοὶ ἀπαντᾷ, ὁ διευθυντὴς τότε τῆς Νομαρχίας. Τότε ὑπέμνησα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅτι ἡ ἔκθεσις, περὶ τῆς ὁποίας ἐγὼ ὡμίλησα, εἶναι ἡ τοῦ νομάρχου Γονατᾶ, καὶ αὐτὴν ὤφειλε νὰ φέρῃ. Ἀναγκασθεὶς δὲ καὶ ἐκ δευτέρου νὰ ἐπαναλάβω τὴν αἴτησίν μου ἐγγράφως, ἐζήτησα νὰ κατατεθῇ ὁλόκληρος ὁ φάκελλος, ὁ ἀφορῶν εἰς τὴν ἀπόλυσιν τοῦ Μιχαλοπούλου, νὰ μὴ λείπῃ δὲ ἐξ αὐτοῦ ἡ ἔκθεσις τοῦ νομάρχου Λαρίσης. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐνόμισε καλὸν, ἀντὶ ὁλοκλήρου τοῦ φακέλλου, τὸν ὁποῖον ἐζήτησα καὶ εἰς τὸν ὁποῖον θὰ εὑρίσκοντο πᾶσαι αἱ καταγγελίαι κατὰ τοῦ Μιχαλοπούλου, καὶ εἰς τὸν ὁποῖον ὑπῆρχεν ὄχι μόνον ἡ ὑποβληθεῖσα ἔκθεσις τοῦ νομάρχου μετὰ τῶν σχετικῶν ἀνακρίσεων, ἀλλὰ καὶ ἄλλα πολλὰ ἔγγραφα, ἰδίως δὲ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ 1893, ἐνόμισε, λέγω, καλὸν ἀντὶ τούτων νὰ προσαγάγῃ μόνον ὅ,τι τὸν συνέφερε. Τώρα ὅλα αὐτὰ ὁ προαγορεύσας ἠθέλησε νὰ τὰ παραστήσῃ ἐπὶ τὸ δικηγορικώτερον, ἠθέλησε νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐγὼ εἶχον πρόθεσιν, τίς οἶδε πῶς ζηλώσας τὴν δόξαν αὐτοῦ, νὰ τὸν συκοφαντήσω, διότι βεβαίως δὲν ἀποδίδω σημασίαν εἰς τὰς λέξεις τὰς ὁποίας μεταχειρίζεται. Ἠθέλησε νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐγὼ ἐζήτησα κατ’ ἀρχὰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ Τροχάνη καὶ ὕστερον τὴν τοῦ Γονατᾶ, καὶ τώρα ζητῶ νὰ μοὶ ὑποβληθῇ ἄλλη ἔκθεσις. Ἐγὼ ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας ἐζήτησα νὰ κατατεθῇ ὁλόκληρος ὁ φάκελλος, ὁ ὁποῖος περιέχει ὑπὲρ τὰ 50 ἔγγραφα. Τοῦτο τὸ ἠκούσατε καλῶς· διατὶ νῦν ἔρχεσθε διαστρέφοντες τὰ πράγματα καὶ λέγοντες ὅτι κατ’ ἀρχὰς ἐζήτησα μίαν ἔκθεσιν, ὕστερον ἄλλην ἔκθεσιν καὶ ὕστερον ἄλλην; Δόσατε, Κύριοι, προσοχὴν εἰς τοῦτο. Ἐγὼ δὲν τὸν κατηγόρησα οὔτε ὑπὸ ἔποψιν γραμματικὴν, οὔτε ὑπὸ ἔποψιν ἠθικήν· ἀπέδωκα ὡρισμένας κατηγορίας, αἱ ὁποῖαι, κατ’ ἐμὲ, ἔχουν ἀποδειχθῆ. Ὑπῆρξεν ἀσυμβίβαστος, ὡς ἐκ τούτου εἶχεν ἐπέλθει παράλυσις καὶ ἐν καιρῷ διδασκαλίας καὶ ἐν καιρῷ τῶν ἐξετάσεων, κατὰ τὰς ὁποίας ἤθελε νὰ βαθμολογήσῃ μόνος του, χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του οὔτε τοὺς ἄλλους καθηγητὰς οὔτε τὸν γυμνασιάρχην. Ἀφοῦ δὲ μοὶ ὑπεβλήθη ἔκθεσις ἀπὸ τὴν ἐξεταστικὴν ἐπιτροπὴν, καθ’ ἣν ἦτο ἀδύνατος ἡ περαιτέρω διαμονὴ αὐτοῦ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἐκείνῃ, τότε ἠναγκάσθην νὰ προβῶ εἰς τὴν ἀπόλυσίν του τὴν 21 Ἰουλίου. Μίαν ἑβδομάδα μετὰ τὴν ἀπόλυσίν του λαμβάνω ἔκθεσιν τοῦ τότε διευθυντοῦ τῆς Νομαρχίας Λαρίσης κ. Τροχάνη. Ὁ συνάδελφος ἐγίνωσκε κάλλιστα, ὅτι ἡ ἔκθεσις τοῦ Τροχάνη ἦλθε κατόπιν ἑορτῆς· πῶς λοιπὸν ἠθέλησε νὰ διαῤῥήξῃ τὰ ἱμάτιά του, ὅτι δῆθεν δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ἡ ἔκθεσις αὕτη τοῦ Τροχάνη κατὰ τὴν ἀπόλυσιν τοῦ Μιχαλοπούλου; Τώρα λέγει, ὅτι, «ἀφοῦ ὁ Τροχάνης ἐτόλμησε νὰ ὑποβάλῃ ἔκθεσιν ἐναντίαν, διατί δὲν τὸν ἀπέλυες ἀμέσως ἐκ τῆς θέσεως τοῦ διευθυντοῦ τῆς Νομαρχίας;» Δὲν ἠξεύρω, Κύριοι, ἂν ὁ συνάδελφος αὔριον γείνῃ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἂν θὰ νομίζῃ ὅτι δικαιοῦται, ὡς τοιοῦτος, νὰ ἀπολύῃ τοὺς διευθυντὰς τῶν Νομαρχιῶν. Ἐγὼ βεβαίως δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα τοῦτο, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν· καὶ ἂν τὸ εἶχον, δὲν θὰ ἔσπευδον ν’ ἀπολύσω ὑπάλληλόν τινα, εὐθὺς ὡς ὑπέβαλλε μίαν ἔκθεσιν, ἡ ὁποία δὲν θὰ συνεβιβάζετο πρὸς προηγουμένην ἔκθεσιν ἄλλου ὑπαλλήλου. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τὴν γνώμην αὐτήν, ἀλλὰ καὶ ἂν τὴν εἴχομεν, αἱ χεῖρες ἡμῶν ἦσαν τότε δεσμευμέναι, διότι τότε ὑπῆρχεν ὁ νόμος τῆς μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως δὲ ἀπολυθῇ διευθυντὴς Νομαρχίας, δὲν ἤρκει ἡ ὑποβολὴ τοιαύτης πλαστῆς, ὡς λέγεται, ἐκθέσεως πρὸς ἀπόλυσιν αὐτοῦ. Ὁ νόμος προέβλεπεν ὡρισμένας περιπτώσεις, καθ’ ἃς ἠδύνατο νὰ ἀπολυθῇ. Ἀπῃτεῖτο δὲ ὡρισμένη καταγγελία πρῶτον, ἀπῃτεῖτο νὰ διαταχθοῦν διοικητικαὶ ἀνακρίσεις καὶ νὰ εἰσαχθῇ ἐνώπιον Συμβουλίου, ἀποτελουμένου ἀπὸ δύο νομικοὺς συμβούλους, ἀπὸ τὸν νομάρχην τῆς πρωτευούσης, ἀπὸ τοὺς εἰσαγγελεῖς τῶν Ἐφετῶν καὶ τοῦ Ἀρείου Πάγου, καὶ ἂν αὐτοὶ ἐγνωμοδότουν, ἠδύνατο νὰ ἀπολυθῇ. Ἡμεῖς, οὐχὶ διὰ τὴν ἔκθεσιν ταύτην, ἀλλὰ διότι εἴχομεν ἄλλους λόγους νὰ ἀπομακρύνωμεν αὐτὸν ἐκ Λαρίσης, τὸν ἀπεμακρύναμεν διὰ τοῦ μόνου μέσου, τὸ ὁποῖον ἐπέτρεπεν ὁ νόμος ἐκεῖνος, μεταθέσαντες αὐτόν. Ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἡ μετάθεσίς του οὐδεμίαν σχέσιν εἶχε πρὸς τὴν ἔκθεσίν του ἐκείνην. Τώρα νομίζω, ὅτι, ὅταν τις λαμβάνῃ ἀνὰ χεῖρας μίαν ἔκθεσιν, δὲν πρέπει νὰ ἀρκῆται εἰς τὴν πρώτην σελίδα καὶ νὰ παρέρχηται τὰ μετὰ ταῦτα. Ἐγὼ σᾶς εἶπον τὴν πρωΐαν, ὅτι ἀπεδίδοντο δεκαπέντε ὡρισμέναι κατηγορίαι κατὰ τοῦ Μιχαλοπούλου. Ἐπὶ τῶν 15 αὐτῶν κατηγοριῶν ἐκλήθη ὁ τότε νομάρχης νὰ προβῇ εἰς διοικητικὰς ἀνακρίσεις. Λοιπὸν ὡς πρὸς τὴν πρώτην κατηγορίαν ἀποφαίνεται, ὡς ἀποφαίνεται ὁ νομάρχης. Ἀλλ’ ἔρχονται ἀκολούθως αἱ ἄλλαι κατηγορίαι, ὡς πρὸς τὴν συμπεριφορὰν τοῦ διευθυντοῦ πρὸς τοὺς συναδέλφους του καὶ πρὸς τοὺς μαθητὰς, διότι ὑπῆρχον καταγγελίαι ὄχι μόνον τοῦ μαραγκοῦ, ὁ ὁποῖος ἔλεγεν, ὅτι, ἀφοῦ κατεσκεύασε τὴν τράπεζαν καὶ τὰ θρανία, δὲν τὸν ἐπλήρωνεν ὁ Μιχαλόπουλος, διότι δυστροπῶν δὲν ἤθελε νὰ ἐξαργυρώσῃ τὸ ἔνταλμα, ἀλλὰ ὑπῆρχον καταγγελίαι κατ’ αὐτοῦ καὶ παρ’ ἑκάστου τῶν συναδέλφων του καὶ παρὰ τοῦ γυμνασιάρχου καὶ παρ’ ὅλων τῶν ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκοντο εἰς σχέσιν πρὸς αὐτὸν, καὶ παρὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ’ οἱ μαθηταὶ παρεπονοῦντο, ὅτι τοὺς μετεχειρίζετο ὡς ὑπηρέτας, οἱ συνάδελφοί του παρεπονοῦντο, ὅτι ἐφέρετο πρὸς αὐτοὺς ὑβριστικῶς καὶ ἀλαζονικῶς. Λοιπὸν ὑπῆρχον 15 καταγγελίαι, ὑποστηριζόμεναι ἀπὸ διαφόρους καταγγελεῖς. Τὰς καταγγελίας αὐτὰς ὅλας παρέπεμψεν ὁ προκάτοχός μου κ. Κοσονάκος εἰς τὸν νομάρχην, ὁ νομάρχης ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσιν αὐτοῦ, ἐπισυνῆψε δὲ εἰς αὐτὴν ὅλας τὰς ἀνακρίσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμε, παριστῶν τὸ ἀνοικονόμητον τοῦ ἀνθρώπου αὐτοῦ ἐν Λαρίσῃ. Ἐγὼ δὲ καὶ τότε δὲν προέβην εἰς τὴν ἀπόλυσίν του’ δὲν ἠρκέσθην εἰς μόνας ταύτας τὰς ἀνακρίσεις, ἀλλ’ ὠνόμασα ἐξεταστικὴν ἐπιτροπὴν, καὶ ἀνέθεσα εἰς αὐτὴν νὰ μοὶ ὑποβάλῃ ἔκθεσιν τόσον περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ Διδασκαλείου, ὅσον καὶ περὶ τῶν διαφόρων ζητημάτων, τῶν καταγγελθέντων, ὡς πρὸς τὴν συμπεριφορὰν τοῦ διευθυντοῦ, ἡ δὲ ἐπιτροπὴ ἐκείνη μοὶ ὑπέβαλεν ἔκθεσιν, ἥτις εἶναι ἀληθὲς κατηγορητήριον κατὰ τοῦ Μιχαλοπούλου, καὶ τότε μόνον προέβην εἰς τὴν ἀπόλυσιν αὐτοῦ τοῦ κυρίου. Λοιπὸν σᾶς ἐρωτῶ νῦν, ὑπῆρξε πρόθεσις ἐκ μέρους μου οὐχὶ συκοφαντίας, ἀλλὰ κατηγορίας κατ’ αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου; Καὶ ὅμως ὁ κ. Βουλευτὴς Μαντινείας, ὁ ὁποῖος φαίνεται ὅτι ἀγνοεῖ τὴν σημασίαν τῶν λέξεων, μοὶ ἀπέδωκε πρόθεσιν συκοφαντίας, ἐνῷ ἐκ τῶν ἐγγράφων ἀποδεικνύεται ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ εἶπον (ἀναγινώσκει): «Ὡς πρὸς τὸ ἀσυμβίβαστον τοῦ χαρακτῆρός του, τὸ φίλερι, τὸ ἐπίμονον, τὸ ἐγωϊστικὸν καὶ τὸ δύσκολον αὐτοῦ, ὅλη ἡ δικογραφία ἀποδεικνύει, ὅτι ἕνεκα τῶν ἰδιοτήτων του αὐτῶν σχεδὸν πάντες οἱ μετ’ αὐτοῦ ἐλθόντες εἰς σχέσιν τινὰ ὑπηρεσιακὴν ἐψυχράνθησαν ἐκ τοῦ τρόπου του. Γυμνασιάρχης, καθηγηταὶ τοῦ Διδασκαλείου, ἔλαβον ἀφορμὰς δυσαρεσκείας...» Αὐτὰ λέγει ἡ ἔκθεσις· διὰ τοῦτον τὸν λόγον ἀπέλυσα τὸν Μιχαλόπουλον. Σᾶς ἐρωτῶ, Κύριοι, καὶ πάλιν, ὑπάρχει ἴχνος συκοφαντίας ἐν ἐμοὶ ἢ κατηγορίας κατ’ αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου; Ἐγὼ παρετήρησα εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν, ὅτι ἔπρεπε νὰ προκαλέσῃ κατὰ τὸν νόμον πρότασιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἵνα διορισθῶσι δημοδιδάσκαλοι, ὁ δὲ ἐπιθεωρητὴς Μιχαλόπουλος ἐν τῇ ἐκθέσει του ἀπέτεινεν ὑπαινιγμοὺς κατ’ ἐμοῦ. Ὑπάρχει ἴχνος τῆς ἰδιότητος ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Μαντινείας ἀπέδωκεν εἰς ἐμέ; Ἐγὼ τοὐναντίον νομίζω, ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἀπευθύνω παράπονον κατὰ τοῦ κ. συναδέλφου, ὅστις καλῇ τῇ πίστει ἥρπασε τὴν ἔκθεσιν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος ἀντὶ ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἐπεκαλέσθην ἐγὼ, τῷ ἔδωκε τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Τροχάνη, διὰ τοῦτο ἐγὼ λέγω, ὅτι καλῇ τῇ πίστει ὡμίλησεν ὁ κ. συνάδελφος. Ὀφείλω, Κύριοι, ἀφοῦ ἀνῆλθον ἅπαξ ἐπὶ τοῦ βήματος, νὰ ἀποκρούσω ὑπαινιγμόν τινα, τὸν ὁποῖον ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐνόμισεν ὅτι ἥρμοζεν εἰς αὐτὸν νὰ ἀπευθύνῃ τὴν πρωΐαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατ’ ἀρχαίου καὶ ἐγκρίτου καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου...

§152Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Τίνος;

§153ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τοῦ κ. Πανταζίδου.

§154Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβές.

§155ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅταν ἐγενόμην Ὑπουργὸς, ἴσχυεν ὁ νόμος τοῦ 1892, κατὰ τὸν ὁποῖον οὐδεμία διδασκαλικὴ μεταβολὴ ἠδύνατο νὰ γείνῃ, ἂν δὲν ἐλάμβανον γνῶσιν αὐτῆς καὶ δὲν προσυπέγραφον ὁ γενικὸς ἐπιθεωρητὴς τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ὁ γενικὸς γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου καὶ εἷς τῶν καθηγητῶν τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου, διοριζόμενος ἐπὶ τούτῳ διὰ Β. Διατάγματος. Τοιοῦτος διωρίσθη, ἅμα τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ σχετικοῦ νόμου, ὁ κ. Πανταζίδης. Ἐὰν, Κύριοι, ἤθελον καὶ ἐγὼ νὰ ὀργιάσω ἐπὶ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ὡς ὁ κ. Πετρίδης, ἐὰν ἤθελον καὶ ἐγὼ νὰ ἀναστατώσω ὁλόκληρον τὸν δημοδιδασκαλικὸν κλάδον, ὡς αὐτὸς, ὑπείκων εἰς τὰς συστάσεις καὶ ἀπαιτήσεις τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου καὶ εἰς τὰ ἰδιαίτερα ἐκεῖνα ἐλατήρια, τὰ γνωστὰ εἰς αὐτὸν καὶ μόνον, τί ἔπρεπε νὰ πράξω πρὸ παντὸς, ὅπως ἐπιτύχω ἀσφαλῶς τοῦ σκοποῦ μου; Ἔπρεπε νὰ πράξω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπραξεν αὐτὸς, ἔπρεπε προηγουμένως νὰ ἀντικαταστήσω τὸν γενικὸν ἐπιθεωρητὴν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, τὸν γενικὸν γραμματέα τοῦ Ὑπουργείου καὶ τὸν καθηγητὴν κ. Πανταζίδην, οἵτινες εἶχον διορισθῆ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ Ὑπουργείου Τρικούπη καὶ οἵτινες ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ θὰ συγκατετίθεντο νὰ ἐγκρίνωσι καὶ προσυπογράψωσι τὰς διδασκαλικάς μου μεταβολὰς, δι’ ἄλλων πειθηνίων μου ὀργάνων. Ἀλλ’ ἐγὼ, λαβὼν τὴν ἀπόφασιν νὰ προβῶ εἰς μόνας τὰς ἀναγκαίας μεταβολὰς, τὰς ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας ἐνδεικνυομένας, ἐπ’ ἀγαθῷ αὐτῆς τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, διετήρησα ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ταύτῃ τοὺς περὶ ὧν ὁ λόγος ὑπαλλήλους, καίτοι μὴ φίλα φρονοῦντας πολιτικῶς πρὸς ἡμᾶς. Ὀφείλω δὲ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι καὶ ὁ τότε γενικὸς ἐπιθεωρητὴς τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τὰ λοιπὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἦσαν οἱ μόνοι ἁρμόδιοι νὰ γνωρίζωσι τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας καὶ τὰς ὑπ’ αὐτῶν ὑπαγορευομένας μεταβολὰς, ὅτι δὲ αὐτοὶ δὲν ὑπέγραψαν ἀσυνειδήτως τὰς ὑπ’ ἐμοῦ γενομένας μεταβολάς. Διαβεβαιῶ δὲ ἰδίᾳ, ὅτι ὁ κ. Πανταζίδης, καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου, ὑπῆρξεν ἀνώτερος τῶν ταπεινῶν ὑπαινιγμῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, διότι αὐτὸς μετὰ προηγουμένην μελέτην καὶ βάσανον τῶν μεταβολῶν ἐκείνων, καὶ ἀφοῦ ἐζήτησε πολλὰς σχετικὰς πληροφορίας παρ’ ἐμοῦ, προσυπέγραψεν ἐν συνειδήσει αὐτάς. Ὅστις δὲ ἰσχυρίζεται περὶ αὐτοῦ, ἀνδρὸς διακεκριμένου ἐπὶ χρηστότητι χαρακτῆρος, ἐπὶ ἀκεραιότητι καὶ εὐσυνειδησίᾳ, ὅτι ὑπέγραψεν ἀσυνειδήτως, ἀδικεῖ τὸ ἀνώτατον ἡμῶν ἐκπαιδευτήριον, τοῦ ὁποίου αὐτὸς εἶναι κόσμημα. Ἀλλὰ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν διὰ τὰς 6,220 μεταβολὰς, εἰς τὰς ὁποίας αὐτὸς προέβη, τί ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ; τὴν ἀθέτησιν τοῦ νόμου τοῦ 1892, τὸν ὁποῖον δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν, διότι, ὡς λέγει, ὁ νόμος ἐκεῖνος κατηργήθη διὰ τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Ὁ νέος ὅμως νόμος ἔμελλε νὰ ἐφαρμοσθῇ τὴν πρώτην Ἰανουαρίου ἐ. ἔ., μέχρι δὲ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἴσχυεν ὁ παλαιὸς νόμος, τὸν ὁποῖον αὐτὸς παρέβη, ἀθετήσας ἐνταὐτῷ καὶ τὸν νόμον τοῦ 1895: διότι, ἀφοῦ διὰ τούτου ἐπρόκειτο νὰ τεθῇ μία κατακλεὶς εἰς τὴν παραλυσίαν, τὴν τέως ἐπικρατοῦσαν, ἀφοῦ ἐπρόκειτο νὰ χειραφετηθῶσιν αὐτὰ τὰ δυστυχῆ πλάσματα, οἱ δημοδιδάσκαλοι, διατὶ εἰς τὰς παραμονὰς τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου συστήματος, τῆς χειραφετήσεως ταύτης, προέβη ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς 6,220 μεταβολὰς ἐπ’ αὐτῶν; Βεβαίως οὐδεὶς Ὑπουργὸς ἀπὸ καταβολῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου ἔκαμε ποτὲ τοσαύτας καὶ τοιαύτας μεταβολάς. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς—καὶ ὀφείλω περὶ τούτου νὰ εἴπω δύο λέξεις πρὸς δικαιολογίαν τοῦ προκατόχου μου—εἶναι, λέγω, ἀληθές, ὅτι πολλαὶ μεταβολαὶ ἐγένοντο λήγοντος τοῦ ἔτους 1892 καὶ ἀρχομένου τοῦ 1893· ἀλλ’ ἠξεύρετε διατὶ ἐγένοντο αὐταί; διότι κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1892 οἱ δημοδιδάσκαλοι δὲν διωρίζοντο εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχεν, ὡς πρὶν, ὅτε τὸ κακὸν εἶχε φθάσει εἰς τὸ κατακόρυφον, ὅτε πρωτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι διωρίζοντο εἰς σχολεῖα τριτοβάθμια, τριτοβάθμιοι δὲ καὶ δευτεροβάθμιοι εἰς σχολεῖα πλήρη ἐν πρωτευούσαις, ὅτε ἀδιακρίτως διωρίζοντο ἀλλοῦ πλείονες καὶ ἀλλοῦ ἐλάττονες τοῦ δέοντος δημοδιδάσκαλοι, ὅτε μάλιστα εἰς μίαν πόλιν, τὴν ὁποίαν παραλείπω νὰ ὀνομάσω, ἔτυχε νὰ εὑρεθῶσιν εἰς ἐξετάσεις σχολείου πλείονες διδασκάλισσαι ἀπὸ τὰς ἐξεταζομένας μαθητρίας. Πρὸ τοῦ νόμου τοῦ 1892 τὸ Ὑπουργεῖον συνείθιζε νὰ διορίζῃ ὅπου ἤθελε καὶ ὅσους καὶ οἵους ἤθελε διδασκάλους, κατὰ τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου. Ἀλλ’ ἀφοῦ διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1892 καθωρίσθη ὁ ἀριθμὸς καὶ ὁ κατὰ βαθμὸν διορισμὸς τῶν δημοδιδασκάλων, κατ’ ἀνάγκην ἔπρεπεν ἅμα τῇ ἐφαρμογῇ αὐτοῦ νὰ γείνῃ ἀναστάτωσις τῶν δημοδιδασκάλων, ὅπως οὕτως ἐγκατασταθῶσιν οἱ πρωτοβάθμιοι εἰς θέσεις πρωτοβαθμίων, οἱ δευτεροβάθμιοι εἰς θέσεις δευτεροβαθμίων, καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς. Προκειμένου λοιπὸν περὶ ἐφαρμογῆς τοιούτου νέου συστήματος, ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἡ ἀναστάτωσις ἐκείνη, ἔπρεπε πολλὰ σχολεῖα νὰ καταργηθῶσι καὶ ἄλλα νὰ συσταθῶσι. Μολονότι δὲ τότε ἐγένοντο τοσαῦται μεταβολαὶ, οὐχ ἧττον ὑστεροῦσιν αὐταὶ τῶν μεταβολῶν, ἃς ἔκαμε νῦν, ἄνευ ἀνάγκης τινὸς καὶ μόνον πρὸς καταστρατήγησιν, πρὸς καταδολίευσιν, πρὸς ἀθέτησιν τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν τῇ εἰσηγήσει αὐτοῦ τούτου, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως περὶ μὴ ἐφαρμογῆς τῆς βʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς κατὰ τὰς συνεδρίας τῆς Βʹ συνόδου τῆς ΙΔʹ Βουλευτικῆς Περιόδου. Ὁ κ. Φιλάρετος ἔχει τὸν λόγον.

§157Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἡ ὑποβληθεῖσα πρότασις εἶναι ὑπογεγραμμένη ὑπὸ τοῦ κ. Λαμπρινοπούλου, ἀλλ’ ἐὰν κρίνῃ τις ἐξ ὅσων ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ὑποβολῆς, φαίνεται ὅτι τυγχάνει τῆς προστασίας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐζήτησα τὸν λόγον, ἵνα ὁμιλήσω ἐπ’ αὐτῆς καὶ ἀντικρούσω αὐτήν, διὰ πολλοὺς λόγους· ἀλλὰ κηδόμενος τοῦ χρόνου τῆς Βουλῆς, πρὸ πάσης συζητήσεως ἤθελον συστήσει εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὑπὸ τύπον φιλικὸν, καὶ ἐνδιαφερόμενος διὰ τὸν χρόνον τῆς Βουλῆς, νὰ μὴ ἐπιμείνῃ νὰ καταστρέψῃ τὸ μόνον καλὸν, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσαμεν κατὰ τὴν τελευταίαν τροποποίησιν τοῦ Κανονισμοῦ, διότι θὰ μετανοήσῃ. Νομίζω ὅτι ἔλαβε πικρὰν πεῖραν τοῦ ἀστόχου τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Δευτέρας, διότι νομίζω ὅτι τὸ πολὺ, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ γείνῃ, ἦτο νὰ μεταβληθῇ ἡ ὥρα τῶν συνεδριάσεων, ἵνα ἀρχίζωμεν τὴν 9ην τῆς πρωΐας. Ὡς ἀπεδείχθη δὲ ἐκ τῶν συζητήσεων, ἀποτέλεσμα ἦτο νὰ ἀπολεσθῇ ὁλόκληρος ἡ συνεδρίασις τῆς Δευτέρας, νὰ ματαιωθῇ δὲ καὶ ἡ χθεσινὴ συνεδρίασις, ἔλαβε δὲ καὶ πεῖραν τῆς σημερινῆς, ἐὰν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ ἡ ἑτέρα πρότασίς του. Πρὶν λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τῆς τελευταίας προτάσεως, ἐκ σεβασμοῦ πρὸς τὸν Κανονισμὸν, λέγω ὅτι δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ ἡ πρότασις αὕτη, οὔτε οὐσιαστικῶς, διότι κατὰ τὸν Κανονισμὸν καὶ μετὰ τὰς τροποποιήσεις, αἵτινες ἐγένοντο τῇ προτάσει τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων, πᾶσα πρότασις περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ παραδίδεται εἰς τὸ Προεδρεῖον, συνοδευομένη ὑπὸ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως. Ἡ πρότασις αὕτη δὲν ἔχει αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν, δὲν εὐηρεστήθη δὲ ὁ ὑποβαλὼν αὐτὴν οὔτε προφορικὴν ἀνάπτυξιν νὰ κάμῃ. Μὴ ὑπαρχούσης λοιπὸν αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν συζήτησιν. Ἀρκοῦμαι εἰς ταῦτα. Ἐὰν μοὶ δοθῇ ἀπάντησις, θὰ ἐξακολουθήσω τὴν συζήτησιν. Τί φρονεῖ τὸ Προεδρεῖον ἐπὶ τῆς τυπικῆς ἀντιῤῥήσεως, τῆς ἐρειδομένης εἰς τὸ ἄρθρον 34 τοῦ Κανονισμοῦ;

§158Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι ἡ ἔλλειψις αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς δικαιολογίαν τῆς προτεινομένης ἀναβολῆς, διότι ἡ πρότασις ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος μετὰ ἑξάωρον συζήτησιν, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ὑπῆρχεν αἰτιολογικὴ ἔκθεσις, ἀλλ’ ὑπῆρξαν αἰτιολογικαὶ ἐκθέσεις, αἵτινες προὐτάθησαν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὑπὲρ τῆς προτάσεως καὶ κατὰ τῆς προτάσεως.

§159Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριοι, λαμβάνω τὸν λόγον, ἵνα προστατεύσω τὴν γενομένην τροπολογίαν ἀπὸ τὰς ἀδίκους ἐπιθέσεις, ἀπὸ τὰς καταδρομὰς τῆς ἰνφλουέντζας καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις ἐπετέθη κατ’ αὐτῆς ἀμειλίκτως. Ἡ τροπολογία τοῦ Κανονισμοῦ, γενομένη τῇ εἰσηγήσει τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων, εἶχε μεγάλην ἀτυχίαν, τὸ βουλευτικὸν αὐτὸ τέκνον του· διότι, ἐνῷ ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῇ, ἠσθένησεν ἐξ ἰνφλουέντζας ὁ κ. Πρόεδρος, κατόπιν δὲ ἐψηφίσθη, καὶ ἡ μόνη διάταξις, ἡ ἀληθῶς ἀναγκαία, εἶναι αὕτη, κατὰ πόσον δὲ εἶναι σπουδαία, τὸ ἀντελήφθητε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Δευτέραν καὶ σήμερον, ἀλλ’ ἀκριβῶς διότι ἐγένετο κἄτι τι καλὸν, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἀπὸ ὅλα τὰ νομοσχέδια τὸ μόνον ἄξιον λόγου ἦτο τοῦτο, διὰ τοῦτο καὶ ὁ κ. Πρόεδρος ἐκήρυξεν ἀμείλικτον πόλεμον. Εἶναι περίεργον πρᾶγμα, πῶς δὲν δύναται νὰ γείνῃ κανὲν καλὸν εἰς αὐτὸν τὸν τόπον, καὶ τοῦτο μᾶς ὑπενθυμίζει τὴν παροιμίαν «ὅστις συνείθισε νὰ γυρίζῃ γυμνὸς, ἐντρέπεται ἐνδεδυμένος». συνειθίσαμεν εἰς τὴν ἀταξίαν, εἰς τὸ ῥεμπελιὸ, καὶ ὅταν πρόκειται νὰ ἔλθωμεν εἰς τάξιν τινὰ, στενοχωρούμεθα. Ὁποῖον εἶναι τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως; ἡ περισυλλογὴ τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας ὡς πρὸς τὸ παρελθὸν, ἡ σύνταξις τοῦ ἐνεστῶτος καὶ ἡ βελτίωσις τοῦ μέλλοντος. Καὶ ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν, ἀπὸ τῆς 1ης Φεβρουαρίου μέχρι σήμερον τί ἐκάμαμεν; ἀλλ’ ἐρωτῶ, καὶ τί πρόκειται νὰ κάμωμεν εἰς τὰς ὑπολειπομένας δώδεκα συνεδριάσεις; Δύνασθε νὰ κρίνητε ἀπὸ τὰ ἄχρι τοῦδε γενόμενα. Εἶναι ἀνάγκη διὰ τοὺς μὴ παρευρεθέντας κατὰ τὸ μεσονύκτιον τῆς παρελθούσης Δευτέρας νὰ ἀναμνήσω τὴν ἱστορίαν τῆς συζητουμένης προτάσεως, διότι ταὐτοχρόνως θὰ λάβωσι καὶ μίαν ἰδέαν, πῶς γράφεται ἡ ἐπίσημος ἱστορία. Πράγματι μετ’ εὐχαριστήσεως, μετ’ ἀγαλλιάσεως, ὅλοι οἱ Βουλευταὶ εἶδον τὴν παρελθοῦσαν Δευτέραν, ὅτι, ἐνῷ ἤρξατο ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου τὴν τετάρτην, τὴν τετάρτην καὶ ἓν τέταρτον ἦτο ἀπαρτία. Τίς ἠδύνατο ὅμως νὰ φαντασθῇ, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀντὶ νὰ λάβῃ πρῶτος τὸν λόγον, ἵνα ἐκφράσῃ τὴν εὐαρέσκειάν του εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπήκουσαν εἰς τὴν πρόσκλησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, θὰ προέβαινεν εἰς τόσον ἄδικον ἐπίθεσιν κατὰ τοῦ βουλευτικοῦ τέκνου τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων;—τοῦ ὁποίου, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι εἶμαι καὶ ἐγὼ ἀνάδοχος, διότι καὶ ἐγὼ ἐπροστάτευσα αὐτὴν τὴν πρότασιν κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς συζητήσεως καὶ ἔρχομαι ἤδη νὰ ἐκτελέσω τὰ καθήκοντα τοῦ ἀναδόχου. Ἐννοεῖτε ὅτι ἤμην ἠναγκασμένος νὰ ὁμιλήσω καὶ ὑπερασπίσω τὴν γνώμην μου, ἀφοῦ ἐγκαίρως εἰδοποίησα τὸ μάταιον αὐτῆς τῆς συζητήσεως, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσῃ, οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, εἴτε ὁ τακτικὸς Πρόεδρος εἴτε ὁ πρῶτος ἀντιπρόεδρος, ὅστις πρὸ μικροῦ ἦτο, εἴτε ὁ καταλαβὼν τὴν στιγμὴν ταύτην τὴν ἕδραν δεύτερος ἀντιπρόεδρος, (τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου καταλαμβάνει ἐνταῦθα ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Ν. Δρόσος) διότι ἐγὼ δὲν ὁμιλῶ περὶ προσώπων. Δὲν εἶναι δυνατὸν κανεὶς Πρόεδρος νὰ προβῇ εἰς τοιοῦτο πραξικόπημα. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐζήτησεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς· μεταβολὴν τῆς ὥρας τῆς ἐνάρξεως τῶν συνεδριάσεων ἀπὸ τῆς 4ης μ. μ. εἰς τὴν 9ην τῆς πρωΐας, διακοπὴν τῆς συζητήσεως τῶν ἐπερωτήσεων κατὰ τὴν 12ην τῆς μεσημβρίας, συνέχισιν τῆς ἐργασίας κατὰ τὴν 4ην μ. μ., διακοπὴν ἀπὸ τῆς 7½–8½, λῆξιν τῆς συνεδριάσεως τὸ μεσονύκτιον. Ἐκτὸς τούτων ἐζήτησε νὰ γείνῃ δεκτὴ μία προφορικὴ πρότασίς του περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Ὅταν δ’ ἐγὼ ὑπέβαλον τὴν ἀντίῤῥησιν τοῦ Κανονισμοῦ, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ παρακάμψῃ τὸν σκόπελον, καλέσας ἁπλῶς τὴν ἀντίῤῥησίν μου δικανικὴν, διαδικαστικήν. Τοῦτο μὲ ἔφερεν ἐκ νέου εἰς τὸ βῆμα, καὶ ὅταν τῷ ἀνέγνωσα τὸν Κανονισμὸν, συνεμορφώθη μὲ τὰς ὑποδείξεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, πιστεύω, πρὸς τὸν Κανονισμόν. Ὡμίλησα κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην ἐπὶ πολλὰς ὥρας· τώρα τί νομίζετε, ὅτι γράφουσι τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ (ἀναγινώσκει): «Ὁ αὐτὸς (ὁ κ. Πρωθυπουργὸς) προέτεινεν, ὅπως ἡ Βουλὴ συνεδριάζῃ ἀπὸ τῆς 9 π.μ. ὥρας, διακόπτηται δὲ ἡ συνεδρία μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τῶν ἐπερωτήσεων καὶ τὴν μετάβασιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἐπαναλαμβανομένη τὴν 4 μ. μ. ὥραν.» Περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ δὲν θὰ εὕρητε τίποτε εἰς τὰ πρακτικά. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία τῆς συζητουμένης προτάσεως, τὴν ὁποίαν δὲν θὰ εὕρητε εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, καὶ διὰ τοῦτο εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, ἵνα, ἐὰν ἀποφασίσῃ τις νὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ αὐτῆς,—ὅπερ δὲν πιστεύω— ἦναι τοὐλάχιστον ἐν γνώσει τῶν συνεπειῶν. Τί προτείνει ὁ ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς κ. Λαμπρινόπουλος (ἀναγινώσκει): «Ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς δὲν ἐφαρμόζεται κατὰ τὰς συνεδρίας τῆς Βʹ συνόδου τῆς ΙΔʹ Βουλευτικῆς περιόδου.» Πρὶν ἢ ἀποκρούσω τὴν πρότασιν ταύτην, ὑποβάλλω τὴν ἀντίῤῥησιν, τὴν στηριζομένην εἰς τὸν Κανονισμὸν, ὅτι ὁ κύριος Πρόεδρος δὲν δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ συζήτησιν ἐπὶ τῆς οὐσίας, διότι δὲν ὑπάρχει αἰτιολογικὴ ἔκθεσις, ἐκτὸς ἐὰν θέλῃ ὁ κύριος Πρόεδρος νὰ γείνῃ ἀνώτερος τοῦ Κανονισμοῦ.

§160ΜΑΝΕΣΗΣ. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀκούων ἀναγινωσκομένην τὴν πρότασιν, ἐφώνησεν: «οὐχὶ διὰ πάσας τὰς συνεδριάσεις, ἀλλὰ μέχρι τῶν ἡμερῶν τοῦ Πάσχα.»

§161Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τὸ ἐνθυμοῦμαι ἄριστα, καὶ περὶ τούτου εἶχον σκοπὸν νὰ ὁμιλήσω, ἐὰν εἰσήρχετο ἡ Βουλὴ εἰς τὴν συζήτησιν τῆς οὐσίας. Γνωρίζω καλῶς τὴν ἱστορίαν τῆς ὑποθέσεως· εἶδον συνάδελφόν τινα, τὸν κ. Λαμπρινόπουλον, ὑποβάλλοντα τὴν πρότασιν εἰς τὸ Προεδρεῖον· ὁ κ. Πρόεδρος ἀνέγνωσεν αὐτήν, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς ἀμέσως ἐζήτησε τὴν τροποποίησίν της, ὅτε δ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἠθέλησε νὰ διορθώσῃ αὐτήν, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς παρετήρησεν, ὅτι ἀπορεῖ, πῶς πρότασις ὑποβληθεῖσα ὑπὸ Βουλευτοῦ διορθοῦται ὑπὸ τοῦ Προέδρου!

§162ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Ἔλαβον τὴν πρότασιν, ἵνα γράψω ἐπ’ αὐτῆς «τυπωθήτω» καὶ τὴν ἀποστείλω εἰς τὸ τυπογραφεῖον.

§163Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Αὐτὰ ἐγένοντο. Ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς, ὁ πρὶν ἰσχύων, λέγει: «Πᾶσα πρότασις νόμου παραδίδεται εἰς τὸ Προεδρεῖον ἔγγραφος καὶ ἰδιοχείρως παρὰ τοῦ εἰσάγοντος αὐτὴν ὑπογεγραμμένη κλπ.» Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων προσέθηκε τὰς ἑξῆς λέξεις: «Ἡ πρότασις περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς παραδίδεται εἰς τὸ Προεδρεῖον, συνοδευομένη ὑπὸ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως.» Τώρα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐξακολουθῶν νὰ ὑποτιμᾷ ὑπὲρ τὸ δέον τὴν νοημοσύνην τῶν κυρίων Βουλευτῶν, νομίζει ὅτι δύναται ν’ ἀντικαταστήσῃ τὴν ὑποβολὴν αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως διὰ προφορικῆς ἀγορεύσεως, καὶ μάλιστα διὰ προφορικῆς ἀγορεύσεως παντὸς ἄλλου, πλὴν τοῦ ὑποβαλόντος τὴν πρότασιν. Βλέπετε ὅτι τὸ πρᾶγμα οἰκονομεῖται· εἶναι τὸ χεροῦλι, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ κολληθῇ ἀπὸ ὅλα τὰ μέρη! Κύριοι, δὲν θέλω νὰ ἐξακολουθήσω ἐπὶ τῆς οὐσίας τοιαύτης προτάσεως, καὶ σιωπῶ. Δὲν δύναμαι νὰ ἀμφιβάλω οὔτε περὶ τοῦ τακτικοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, οὔτε περὶ τοῦ πρότερον κατέχοντος τὴν ἕδραν ἀντιπροέδρου, οὔτε περὶ τοῦ νῦν προεδρεύοντος, ὅτι θὰ τολμήσωσι νὰ παραβιάσωσι, νὰ σχίσωσι τὸν Κανονισμόν, διότι εἶναι πολὺ εὔκολον νὰ γείνωσιν αὐτά, ἀλλὰ δὲν δύνανται νὰ μὴ ἔχωσι συνεπείας.

§164Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, εἶναι δύσκολος ἡ θέσις ἑνὸς μέλους τοῦ Κοινοβουλίου, τὸ ὁποῖον δὲν λαμβάνει καθ’ ἑκάστην τὸν λόγον, ἵνα μὴ ἀπασχολήσῃ ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις τὴν Βουλήν, καὶ μάλιστα ὅταν πρόκειται ν’ ἀντικρούσῃ ἀγαπητὸν φίλον του, τὸν ὁποῖον ἐκτιμᾷ. Ἐπειδὴ ὁ ἔντιμος ἐκ Βόλου συνάδελφος δὲν ἠθέλησε νὰ ἐγκύψῃ εἰς τοὺς λόγους, οἵτινες προὐκάλεσαν τὴν συζήτησιν, οὐδὲ εἰς τὰς περιστάσεις, αἵτινες ἐγέννησαν τὸ ὑπὸ συζήτησιν ζήτημα, διὰ τοῦτο ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω ἐγὼ τοὺς λόγους, δι’ οὓς διαφωνῶ πρὸς αὐτόν. Ὁ ὑποβαλὼν τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς τῆς ἰσχύος τῆς διατάξεως ταύτης τοῦ Κανονισμοῦ ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον, εἶναι αὐτὸς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος, ὡς γνωρίζετε, ὀφείλει νὰ διευθύνῃ τὰ τῶν συνεδριάσεων, κανονίζων τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξέθηκε τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκα ἐζήτησε τὴν ἀναβολήν· εἶπεν ὅτι δυνατὸν οἱ κύριοι συνάδελφοι νὰ μὴ λάβωσιν ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὸ ζήτημα τοῦτο τοῦ Κανονισμοῦ, καὶ ἕνεκα τούτου καὶ τῶν μεγάλων ἀποστάσεων καὶ τῶν πολλῶν ὑποθέσεών των νὰ μὴ προσέρχωνται ἐντὸς τῆς τεταγμένης ὥρας, τῆς ἐπιβαλλομένης ὑπὸ τοῦ νέου Κανονισμοῦ, καὶ παρακωλύσωσι τὴν πρόοδον τῶν ἐργασιῶν. Διὰ τοῦτο κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας, καθ’ ἃς ὑπάρχει πολλὴ ἐργασία καὶ ἐπείγουσα, ἐπιβάλλεται ἡμῖν νὰ μὴ τεθῇ ἐν ἰσχύϊ τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ νέου Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς ὡς ἐψηφίσθη. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βόλου φέρει τὴν ἔνστασιν κατὰ τῆς παραδοχῆς τῆς ὑπὸ συζήτησιν προτάσεως, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἡ ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ Κανονισμοῦ ὁριζομένη αἰτιολογικὴ ἔκθεσις. Ἀληθῶς ἡ διάταξις αὕτη ὑπάρχει, ἀλλ’ ὁ νομοθέτης δὲν ἠθέλησε νὰ ἐπιβάλῃ τὴν στενὴν ἔννοιαν τοῦ γράμματος τοῦ νόμου, ἀλλὰ ἠθέλησε νὰ περιφρουρήσῃ τὰ δικαιώματα τῆς Βουλῆς, ὅταν πρόκειται νὰ παρουσιασθῶσι νέαι προτάσεις, ἵνα μὴ αἱ προτάσεις αὗται ὦσιν ὅλως ξέναι, ἵνα μὴ συζητῶνται αὗται ὑπὸ τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ἀγνοούντων τελέως περὶ τίνος πρόκειται, ἀλλ’ ἵνα τοὐναντίον ὦσι πάντες μεμελετημένοι. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, δι’ οὓς ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐζήτησε τὴν ἀναβολὴν τῆς ἰσχύος τῆς διατάξεως ταύτης, καὶ μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι περίστασις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἠδύνατο ὁ ἔντιμος ἐκ Βόλου συνάδελφος ν’ ἀπαιτήσῃ τὴν ἐφαρμογὴν τὴν στενὴν τοῦ γράμματος τοῦ νόμου, καὶ νὰ μὴ δέχηται τὴν ἀναβολήν.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ ἐκ Γόρτυνος βουλευτοῦ κ. Λαμπρινοπούλου...

§166Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅτε ἡ πρότασις αὕτη προὐτάθη, προέτεινα τροπολογίαν αὐτῆς προφορικῶς. Δὲν ἔκρινα ὅτι προσῆκε νὰ ψηφισθῇ ὡς ἐπροτάθη, ἤτοι «ἡ βʹ § τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς δὲν ἐφαρμόζεται κατὰ τὰς συνεδριάσεις τῆς Βʹ συνόδου τῆς ΙΔʹ περιόδου». Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ δυνηθῆ νὰ ἐργασθῇ καὶ μετὰ τὰς ἑορτὰς τοῦ Πάσχα· ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐσκόπουν, εἶναι, νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ εὐκολύνῃ τὴν ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ περατώσῃ τὰ νομοσχέδια κατὰ τὸ μικρὸν διάστημα, τὸ μέχρι τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα. Διὰ τοῦτο ἐζήτησα νὰ περιορισθῇ ἡ ἰσχὺς τῆς προτάσεως, καὶ ἑπομένως ἡ ἐφαρμογὴ αὐτῆς, ἐπὶ μόνας τὰς ὑπολοίπους 12 ἡμέρας, μέχρι τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα. Ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ἐγὼ προέβαλον, δὲν εἶναι πρότασις τροποποιήσεως, ἀναιρέσεως τοῦ Κανονισμοῦ, εἶναι πρότασις διὰ τῆς ὁποίας ἐπιτρέπει ἡ Βουλὴ νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ Κανονισμοῦ κατὰ τὰς δώδεκα ὑπολειπομένας συνεδριάσεις. Ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις, ἡ ὁποία κατὰ τὸ ἄρθρον 34 ἀναγράφεται ὡς ἀναγκαία διὰ πᾶσαν πρότασιν, εἶναι ὄντως ἀναγκαία λογικῶς, ὅταν πρόκειται περὶ νομοσχεδίων, ἢ περὶ προτάσεως μεταβολῆς διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ ὁριστικῆς καὶ μονίμου. Εἶναι ἀληθῶς ἀναγκαῖον νὰ αἰτιολογηθῇ διατὶ ζητεῖται ἡ μεταβολὴ τοῦ Κανονισμοῦ, ἀλλὰ νῦν δὲν πρόκειται περὶ μεταβολῆς τοῦ Κανονισμοῦ, πρόκειται περὶ ἀδείας νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ ὡρισμένη διάταξις ἐξαιρετικῶς ἐπὶ τὰς δώδεκα αὐτὰς συνεδριάσεις. Ποία ἀνάγκη ὑπηγόρευσε τὴν πρότασιν ταύτην, ἐξέθηκα ἐπανειλημμένως καὶ διὰ μακρῶν, ἑπομένως ἦτο περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω ταῦτα ἐν εἰσηγητικῇ ἐκθέσει.

§167ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Διὰ τῆς ἐπιμονῆς του ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ψηφισθῇ ἡ πρότασις, ὅπως ἡ διάταξις αὕτη τοῦ Κανονισμοῦ κοιμηθῇ διά τινας ἡμέρας, ἔρχεται νὰ βεβαιώσῃ ἐπισήμως, ὅτι, ἐνῷ μέχρι σήμερον καταστρέφονται οἱ ψηφιζόμενοι νόμοι ἐκ μέρους μιᾶς Βουλῆς ἀπὸ τὴν ἐπερχομένην, ἤδη βεβαιοῖ, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ ἰδία Βουλὴ ὅ,τι ἐψήφισε χθὲς ἔρχεται νὰ τὸ καταστρέψῃ σήμερον, διὰ νὰ μὴ πιστεύῃ πλέον κανείς, ὅτι εἶναι δυνατὸν νόμος ψηφιζόμενος ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου νὰ ἔχῃ κῦρος. Ἡ τοιαύτη κωμῳδία, τὴν ὁποίαν παίζομεν, εἶναι κωμῳδία, ἡ ὁποία πρέπει νὰ παύσῃ ἐν τῷ μέλλοντι, διότι τοῦτο δὲν δύναται ἢ νὰ φέρῃ μεγίστην ζημίαν εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα. Ἡ διάταξις αὕτη τοῦ Κανονισμοῦ, τῆς ὁποίας ζητεῖται ἡ ἀναβολὴ, ἐφηρμόσθη εὐθὺς ἀμέσως, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§168Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε Βουλευτὰ, πρὸ παντὸς πρέπει νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα, ἐὰν θὰ γείνῃ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§169ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὀλίγα θὰ εἴπω... Καὶ ἐν τούτοις οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἔσπευσαν, καὶ ἡ ἀπαρτία ἐγένετο τὴν 4 καὶ 10′. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μολονότι οἱ Βουλευταὶ ἐφάνησαν πρόθυμοι νὰ σεβασθῶσι τὴν πρόσκλησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἔρχεται καὶ μᾶς λέγει, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη πρέπει νὰ κοιμηθῇ, διότι ὑπολείπονται ὀλίγαι ἡμέραι καὶ διότι δὲν προλαμβάνουσι νὰ ἔλθωσιν. Αὐτὰ δὲν ὠφελοῦσι. Διὰ τοῦτο ἐπιθυμῶ νὰ μάθω ἐκ στόματος τοῦ προεδρεύοντος σήμερον, ἂν ἔχῃ σκοπὸν νὰ σεβασθῇ τὸν νόμον ἢ οὔ. Θὰ σεβασθῇ τὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ, ἢ ἐννοεῖ νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλὴν, παρὰ τὸν νόμον; (Ὡραῖα! ὡραῖα!).

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν δύο προτάσεις, τὴν πρότασιν περὶ ἀπαραδέκτου τοῦ κ. Γ. Φιλαρέτου καὶ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Λαμπρινοπούλου. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω πρῶτον τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ ἀπαραδέκτου...

§171ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν ἐρώτησιν ἔχω νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν γιωρίζω, κύριε Πρόεδρε, ποίαν τύχην θὰ λάβῃ ἡ πρότασις τοῦ ἐκ Βόλου ἀξιοτίμου συναδέλφου, περὶ ἀπαραδέκτου τῆς προτάσεως τῆς ἀναγεγραμμένης ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἐὰν τουτέστι θὰ γείνῃ δεκτὴ, ἢ θὰ ἀποῤῥιφθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν μου τὸ ἐνδεχόμενον, ὅτι θέλει ἀποῤῥιφθῇ ἡ πρότασις τοῦ ἐκ Βόλου ἀξιοτίμου συναδέλφου. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, κατ’ ἀνάγκην ἡ Βουλὴ θὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως τοῦ ἐκ Γόρτυνος ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, τῆς ἀναγεγραμμένης μεταξὺ τῶν πρώτων ἀντικειμένων τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ἀλλὰ προχωρῶ καὶ περαιτέρω ἀκόμη· κάμνω τὴν ὑπόθεσιν, ὅτι ἡ Βουλὴ ψηφίζει τὴν πρότασιν τοῦ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, καὶ οὕτως ἡ πρότασις αὕτη γίνεται διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ, ἥτις μέλλει νὰ ἰσχύσῃ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, θὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις εἰσήγαγε τροπολογίαν τῆς προτάσεως ταύτης, ὅτι πρό τινων ἡμερῶν, πρὸ μιᾶς ἑβδομάδος, νομίζω, ἡ Βουλὴ ἔλαβεν ἀφορμὴν, προκειμένου περὶ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἀρτίως ψηφισθέντος Κανονισμοῦ, νὰ ἀποφανθῇ διὰ ψήφου της, ὅτι ὁ νέος Κανονισμὸς, ὁ ἀρτίως ψηφισθεὶς, ὅστις ἦτο τέλειος καθ’ ὅλα, τὰ πρακτικὰ τοῦ ὁποίου εἶχον ἤδη ἐπικυρωθῆ παρὰ τῆς Βουλῆς, δὲν ἴσχυεν ἀκόμη ὡς Κανονισμὸς καὶ νόμος, διέπων τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Καὶ ἡ παράδοξος αὕτη γνώμη δὲν ἔμεινεν ἀναιτιολόγητος· ὁ Κανονισμὸς δὲν ἴσχυε, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ἐκώλυε τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ τὸ ἄρθρον 74 τοῦ παλαιοῦ Κανονισμοῦ, τὸ ἄρθρον ἐπίσης 74 τοῦ νέου Κανονισμοῦ, κατὰ τὸ ὁποῖον, «ὅταν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ προσθήκην τινὰ ἢ τροπολογίαν τοῦ Κανονισμοῦ, οἱ γραμματεῖς συναρμόζουσι τὰς μεταβολὰς ταύτας μὲ τὰ ἄρθρα αὐτοῦ, τυποῦται δὲ ἐκ νέου ὁ Κανονισμὸς καὶ διανέμεται εἰς τοὺς Βουλευτάς.» Τὸ Προεδρεῖον τότε τῆς Βουλῆς εἶχε τὴν γνώμην, ὅτι ὁ νέος Κανονισμὸς δὲν ἠδύνατο νὰ ἐφαρμοσθῇ, διότι ἀντέκειτο ἡ διάταξις αὕτη τοῦ 74 ἄρθρου τοῦ παλαιοῦ Κανονισμοῦ. Σήμερον δὲν ἔχομεν πλέον τὸν παλαιὸν Κανονισμὸν, ἀλλὰ τὸν νέον, ὁ ὁποῖος αὐτολεξεὶ ἐπαναλαμβάνει τὴν αὐτὴν διάταξιν τοῦ παλαιοῦ. Ἐρωτᾶται λοιπὸν ἤδη, τί θέλει γείνῃ; Ἡ Βουλὴ ἐξήνεγκε πρότερον τὴν γνώμην της περὶ τούτου, εἶπεν ὅτι δὲν δύναται νὰ ἰσχύσῃ ὁ νέος Κανονισμὸς, ἐὰν δὲν συναρμολογηθῇ καὶ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ εἰς τοὺς Βουλευτάς. Πρόκειται λοιπὸν ἤδη νὰ μεταβληθῇ τὸ ἄρθρον 18 τοῦ νέου Κανονισμοῦ διὰ προσθήκης νέας διατάξεως, οὕτω δὲ προκύπτει νέος Κανονισμός· τότε δὲ τί θέλει γείνῃ; Ἀπὸ πότε θὰ ἰσχύσῃ ὁ Κανονισμὸς οὗτος ὁ νέος; Ταύτην τὴν ἀπορίαν ἔχω, καὶ τὴν ἀπορίαν μου προβάλλω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν ἐκ Γόρτυνος ἀξιότιμον Βουλευτήν, οἵτινες εἶναι εἰσηγηταὶ τῆς προτάσεως τῆς ἀναγεγραμμένης ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Ἡ πρότασις αὐτῶν, γινομένη μέρος τοῦ Κανονισμοῦ, θὰ ἰσχύσῃ ἀπὸ τῆς συναρμολογήσεως καὶ τῆς τυπώσεως καὶ τῆς διανομῆς εἰς τοὺς κ. Βουλευτάς, ἢ ἀπὸ τῆς ἑπομένης τῆς ψηφίσεως αὐτῆς;

§172Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Προθύμως ἀπαντῶ εἰς τὴν ἐρώτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσήνης, καὶ λύω τὴν ἀπορίαν αὐτοῦ. Ἡ πρότασις ἡ πρὸς συζήτησιν δὲν εἶναι πρότασις νόμου, δὲν εἶναι πρότασις τροπολογίας, δὲν εἶναι πρότασις ὑποτροπολογίας, εἶναι αἴτησις πρὸς τὴν Βουλήν, ἵνα ἐπιτρέψῃ νὰ μὴ ἐκτελεσθῇ ἡ περὶ ἧς πρόκειται διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ ἐπὶ τὰς προσεχεῖς δώδεκα συνεδριάσεις. Ἡ τοιαύτη πρότασις δύναται νὰ συζητηθῇ ἀμέσως· ἴσως δὲν ἦτο ἀνάγκη οὔτε νὰ ἐκτυπωθῇ. Καὶ ὅτι δύναται νὰ συζητηθῇ ἀμέσως, σᾶς ἀναφέρω αὐτὸ τὸ κείμενον τοῦ Κανονισμοῦ. Ἀνάγνωτε τὸ ἄρθρον 34, αὐτὸ τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ τὴν γραπτὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν καὶ τὴν ἰδιόχειρον ὑπογραφὴν—ὡς ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπογράψῃ τις δι’ ἄλλης χειρός.—Τὸ ἄρθρον 34 τοῦ Κανονισμοῦ ἰδοὺ τί ἀναγράφει (ἀναγινώσκει): «Πᾶσα πρότασις νόμου, ἢ πρότασις περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, παραδίδεται εἰς τὸ Προεδρεῖον, συνοδευομένη ὑπὸ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, ἔγγραφος καὶ ἰδιοχείρως παρὰ τοῦ εἰσάγοντος αὐτὴν ὑπογεγραμμένη, καταχωριζομένη δὲ εἰς ἰδιαίτερον βιβλίον, καθ’ ἣν εἰσάγεται τάξιν, τυποῦται καὶ διανέμεται εἰς τοὺς Βουλευτάς. Ἐγγραφομένη δὲ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει μετὰ παρέλευσιν 24 τοὐλάχιστον ὡρῶν ἀπὸ τῆς διανομῆς τοῦ ἐντύπου εἰς τοὺς Βουλευτὰς, συζητεῖται κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς της. Δύναται ὅμως ἡ Βουλή, κηρύττουσα κατεπείγουσαν πρότασίν τινα, νὰ διατάξῃ νὰ προταχθῇ τῶν ἄλλων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένων προτάσεων. Πᾶσαι αἱ προτάσεις, ὅσαι δὲν εἶναι προτάσεις νόμου, ἢ τροπολογίαι ἢ ὑποτροπολογίαι τοιούτων, ὡς ἐπίσης αἱ προτάσεις αἱ πηγάζουσαι ἐκ τῆς διατάξεως τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 42, δύνανται νὰ συζητηθῶσιν ἅμα τῇ ὑποβολῇ αὐτῶν καὶ ἀφοῦ ἀναγνωσθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ Προέδρου ἢ τοῦ γραμματέως. Ἐπὶ τοιούτων προτάσεων δύναται ν’ ἀποφαίνηται ἀμέσως ἡ Βουλή.» Ἡ πρότασις λοιπὸν, ἡ ὁποία συζητεῖται σήμερον, εἶναι πρότασις νόμου; εἶναι πρότασις τροπολογίας; εἶναι πρότασις ὑποτροπολογίας; Ἀνήκει εἰς τὰς προτάσεις ἐκείνας, αἵτινες δὲν ὑπάγονται εἰς τὴν κατηγορίαν αὐτὴν, ἑπομένως δύνανται νὰ ψηφισθῶσιν ἀμέσως. Εἶναι πρότασις, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται ἡ συναίνεσις τῆς Βουλῆς, ὅπως μὴ ἐκτελεσθῇ ἐπὶ δώδεκα συνεδριάσεις ἡ διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Διατί; Μέτρον ἐξαιρετικὸν, τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη κατ’ ἀρχὴν, ὅταν ἀπεδέχθη καὶ τὴν μεταβολὴν τῆς ὥρας τῆς ἐνάρξεως τῶν συνεδριάσεων, διότι ἀνεγνώρισεν, ὅτι κατ’ αὐτὰς τὰς δώδεκα ἡμέρας πρέπει νὰ ἐργασθῶμεν συντόνως, ἵνα ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς μᾶλλον κατεπειγούσας καὶ μᾶλλον ἐπιβαλλομένας ἀνάγκας τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης ἐπροέτεινε καὶ ἄλλην ἀπορίαν: ἐὰν ἤθελε ψηφισθῆ ἡ πρότασις, ἀπὸ πότε ἡ ἰσχὺς αὐτῆς ἄρχεται; Ἄρχεται ἀπὸ τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον, διὰ τῆς ἀναγνώσεως τῶν πρακτικῶν τῆς κατὰ τὴν προτεραίαν συνεδριάσεως κυροῦνται τὰ κατ’ αὐτὴν ἀποφασισθέντα· ἑπομένως, ἐὰν ἐν τῇ συνεδριάσει τῆς σήμερον ἤθελε γένηται δεκτὴ ἡ πρότασις, ἡ ἰσχὺς αὐτῆς ἄρχεται ἀπὸ αὔριον, ἀφ’ ἧς ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως. Δὲν πρόκειται περὶ μεταβολῆς τοῦ Κανονισμοῦ, περὶ μεταβολῆς νομοθετήματος, διότι ὁ Κανονισμὸς εἶναι τῷ ὄντι ὁ νόμος τῆς Βουλῆς, πρόκειται περὶ ἐξαιρετικοῦ τινος μέτρου.

§173ΒΑΛΕΤΑΣ. Ὄταν ἤκουον τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐνόμιζον ὅτι δὲν ὡμίλει περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος, καὶ ἐζήτησα τὴν πρότασιν τὴν ἀναγραφομένην ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἵνα ἴδω τί περιέχει. Ἐν ταύτῃ βλέπω τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς προστίθεται ὡς ἄρθρον 97 ἡ ἑξῆς διάταξις. «Ἅρθρον 97. Ἡ βʹ παράγραφος τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς δὲν ἐφαρμόζεται κατὰ τὰς συνεδρίας τῆς Βʹ Συνόδου τῆς ΙΔʹ Βουλευτικῆς Περιόδου.» Τοῦτο δὲν εἶναι, οὔτε δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς τροπολογία τοῦ Κανονισμοῦ· εἶναι κἄτι πλέον, εἶναι προσθήκη ὁλοκλήρου ἄρθρου. Μία τοιαύτη πρότασις εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ὑπαχθῇ εἰς τὸ αʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ Κανονισμοῦ; Τὸ ἄρθρον 34 καθαρῶς λέγει (ἀναγινώσκει): «Πᾶσα πρότασις νόμου, ἢ πρότασις περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, παραδίδεται εἰς τὸ Προεδρεῖον, συνοδευομένη ὑπὸ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, ἔγγραφος καὶ ἰδιοχείρως παρὰ τοῦ εἰσάγοντος αὐτὴν ὑπογεγραμμένη, καταχωριζομένη δὲ εἰς ἰδιαίτερον βιβλίον, καθ’ ἣν εἰσάγεται τάξιν, τυποῦται καὶ διανέμεται εἰς τοὺς Βουλευτάς». Δὲν ἐννοῶ λοιπὸν, πῶς δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ σήμερον ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὑπὸ συζήτησιν πρότασις ἄλλως παρ’ ὅ,τι ἦναι ἐν τῷ κειμένῳ, τὸ ὁποῖον μᾶς διενεμήθη, καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν. Ὁ ἄλλος ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ τοιαύτη πρότασις ὑπάγεται εἰς τὴν τελευταίαν τοῦ ἄρθρου 34 περίοδον, ἡ ὁποία λέγει ὅτι «Πᾶσαι αἱ προτάσεις, ὅσαι δὲν εἶναι προτάσεις νόμου, ἢ τροπολογίαι ἢ ὑποτροπολογίαι τοιούτων, ὡς ἐπίσης αἱ προτάσεις αἱ πηγάζουσαι ἐκ τῆς διατάξεως τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 42, δύνανται νὰ συζητηθῶσιν ἅμα τῇ ὑποβολῇ αὐτῶν καὶ ἀφοῦ ἀναγνωσθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ Προέδρου ἢ τοῦ γραμματέως. Ἐπὶ τοιούτων προτάσεων δύναται νὰ ἀποφαίνηται ἀμέσως ἡ Βουλή», ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος δὲν εἶναι ὀρθὸς, διότι ῥητῶς ὁ Κανονισμὸς ἐχαρακτηρίσθη ὡς νόμος, καὶ πρὸ ὀλίγων στιγμῶν ἀκόμη ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Πλὴν τούτου, ὅταν οὕτως ὑπεβλήθη ἡ πρότασις, οὕτως ἐτυπώθη καὶ οὕτω συζητοῦμεν ἐπ’ αὐτῆς, νομίζω ὅτι ἐντελῶς ἰσχύουσιν ὅσα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης εἶπε περὶ τῆς ἐφορμογῆς τοῦ ἄρθρου 74, τουτέστιν, ὅτι μετὰ τὴν ψήφισιν, ἐὰν ψηφισθῇ τοιοῦτον ἄρθρον καὶ ἐὰν τὸ ἀπαράδεκτον ἀποῤῥιφθῇ, εἶναι ἀνάγκη νὰ συναρμολογηθῇ πρὸς τὸν Κανονισμὸν, νὰ ἀνατυπωθῇ ὁ Κανονισμὸς, νὰ διανεμηθῇ εἰς τοὺς Βουλευτὰς καὶ ὕστερον νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἰσχὺς αὐτοῦ. Ἐννοῶ πολὺ καλὰ, ὅτι κατ’ οὐσίαν ἡ συζήτησις, τὴν ὁποίαν κάμνομεν, εἶναι ὀλίγον ἀβδηριτικὴ, τοῦτο δὲ προέρχεται οὐχὶ ἐξ ἡμῶν, ἀλλ’ ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι προτείνουσι τοιαύτας μεταβολὰς εἰς τοιαύτην ὥραν, τοσοῦτον προκεχωρηκυῖαν, τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ εἴμεθα ἠναγκασμένοι καὶ ὀφείλομεν νὰ τηρήσωμεν τοὺς τύπους, τοὺς ὁποίους πρὸ ὀλίγου ἐψηφίσαμεν. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἴδῃ, ὅτι χάνομεν χρόνον ἀδίκως καὶ ματαίως, καὶ ὅτι θ’ ἀποφασίσῃ χάριν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐπείγουσαι, νὰ ἀποσύρῃ τοιαύτην πρότασιν.

§174ΒΟΖΙΚΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§175Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἡ τελευταία περίοδος τοῦ ἄρθρου 34 ἔχῃ ἔννοιαν,—καὶ ἔχει ἔννοιαν—ἐὰν ἡ ἔννοια, τὴν ὁποίαν ἔχει, ἦναι νὰ καταδηλωθῇ, ὅτι ἡ ἀνάγκη αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως γραπτῆς εἶναι ἀπολύτως ἐπιβαλλομένη κατὰ τὴν εἰσήγησιν νόμων καὶ τροπολογιῶν καὶ ὑποτροπολογιῶν, ἐὰν ἐντεῦθεν γίνεται διαστολὴ τῶν προτάσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι προτάσεις νόμων, οὔτε προτάσεις τροπολογιῶν ἢ ὑποτροπολογιῶν, ἕπεται ὅτι ἡ τελευταία διάταξις τοῦ ἄρθρου 34 μᾶς ἀπαλλάττει τῆς ἀνάγκης αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως διὰ τὴν περὶ ἧς πρόκειται πρότασιν. Καὶ ἐξακολουθῶ νὰ ἐπιμένω, ὅτι ἡ παροῦσα πρότασις δὲν εἶναι πρότασις τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ, δὲν εἶναι πρότασις σκοποῦσα νὰ μεταβάλῃ τὸ κῦρος, τὴν ἰσχὺν τοῦ Κανονισμοῦ ἢ μόνον ἐπὶ ὡρισμένον τμῆμα χρόνου βραχύτατον, 12 ἢ 14 ἡμερῶν· ἑπομένως, νομίζω, ὁ χαρακτηρισμὸς, ὁ ὁποῖος ἐδόθη, ἄγνωστον μετὰ ποίας προαιρέσεως, εἶναι ἀνεπιτυχής.

§176ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι ἡ συζήτησις αὕτη εἶναι συζήτησις ἀβδηριτικὴ, τοὐναντίον ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἡ συζήτησις αὕτη ἔχει καί τινα ἀξίαν, ἀξίαν πηγάζουσαν ὄχι ἐκ τῆς σπουδαιότητος τοῦ θέματος τοῦ συζητουμένου, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων, ἀλλὰ σημασίαν καὶ ἀξίαν ὡς πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς, καὶ ὡς πρὸς τὰ ἐπακόλουθα, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ ἔχῃ διὰ τὴν Βουλὴν ἀπόφασις ἐκ τοῦ προχείρου λαμβανομένη καὶ ἴσως καὶ ἐκ πείσματος. Ἤκουσα πρὸ ὀλίγου τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀπαντῶντα εἰς τὴν ἀπορίαν μου καὶ λύοντα, καθ’ ἃ νομίζει, τὴν ἀπορίαν μου, τὴν ὁποίαν προέβαλον· ὁμολογῶ δὲ, ὅτι οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους προέβαλε, δὲν μὲ ἔπεισαν ὅτι ἔχει δίκαιον. Ἀληθῶς ἐγὼ τάσσομαι μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ νομίζω ὅτι, ἐὰν ψηφισθῇ ἡ τροπολογία αὕτη τοῦ Κανονισμοῦ, θὰ ἰσχύσῃ ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις αὕτη, ἀλλὰ δὲν θὰ ἰσχύσῃ ἡ διάταξις αὕτη δι’ οὓς λόγους ἀνέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, θὰ ἰσχύσῃ διότι τοῦτο πρέπει νὰ γείνῃ, διότι, προκειμένου περὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, δὲν χρειάζεται ἄλλο τι, εἰμὴ ἡ λῆψις ἀποφάσεως ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς. Λέγω δὲ τοῦτο, ἵνα καταδείξω εἰς τὴν Βουλὴν εἰς ποῖα ἄτοπα προέρχεται ἡ Βουλὴ, ὁδηγουμένη εἰς τὰς ἀποφάσεις αὐτῆς μόνον ἐκ πείσματος, αἵτινες ὕστερον ἀποδεικνύονται ὅτι δὲν συμβιβάζονται μὲ τὴν ἔννοιαν τοῦ νόμου. Τοιαύτη δὲ ἀπόφασις ἦτο ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἤδη ἡ Βουλὴ καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἠδύνατο νὰ ἰσχύσῃ ὁ νέος Κανονισμὸς, ἐὰν δὲν συνηρμολογεῖτο καὶ δὲν ἐτυποῦτο καὶ δὲν διενέμετο εἰς τοὺς Βουλευτὰς, ὡς ἐὰν τὰ γεγονότα ταῦτα ἀποτελοῦσι στοιχεῖα ἀπαραίτητα καὶ ἀναγκαῖα πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ νέου Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, ἐνῷ ὁ νέος Κανονισμὸς ὑπῆρχεν, ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν, ἵνα οὕτω κανονίζωνται αἱ ἐργασίαι αὐτῆς, καὶ ἀφοῦ μάλιστα ὁ Κανονισμὸς εὑρίσκετο κατακεχωρισμένος ἐν τοῖς πρακτικοῖς, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἤδη ἐπικυρώσει ἡ Βουλή. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι ἀποδίδω καί τινα σημασίαν εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην, διότι δύναται ἐντεῦθεν νὰ ἴδῃ ἡ Βουλὴ καὶ ἐννοήσῃ εἰς ποῖα ἄτοπα προέρχεται, ὅταν ἐκ πείσματος καὶ ἐκ τοῦ προχείρου λαμβάνῃ ἀποφάσεις, αἵτινες κατ’ ἀνάγκην δυσαρέστους ἔχουσι συνεπείας.

§177Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸ Προεδρεῖον, ὅτι δὲν ἐκανόνισε προσηκόντως τὴν συζήτησιν, καὶ ἐπειδὴ βλέπω ἀμφιβολίας καὶ δισταγμοὺς, ἴσως ὁ τακτικὸς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος εἶναι παρὼν, ἔπρεπε νὰ λάβῃ τὴν θέσιν του, ἵνα ἐκφράσῃ τὴν γνώμην του, καὶ προστατεύσῃ τὴν διάταξιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε, διότι δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἀναπτύξω ἐγὼ τὴν πρότασιν· διότι, ἐὰν ἐπρόκειτο ν’ ἀναπτύξω τὴν πρότασιν, ἤθελον ἀποδείξει ἡλίου φαεινότερον, ὅτι ἀβδηριτικαὶ ὄντως εἶναι αἱ ἀντιῤῥήσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀβδηριτισμὸς εἶναι, ὅταν νομίζῃ ὁ κ. Πρόεδρος, ὅτι δύναται νὰ μεταβάλῃ τὴν σαφῆ διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ, τὸν ὁποῖον προχθὲς ἐψηφίσαμεν (διακοπαί). Κύριε Πρόεδρε, ἀναγνώσατε τὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ, ἡ ὁποία δὲν ἐπιτρέπει τὰς διακοπάς.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ δίδετε ἀφορμὰς εἰς τὰς διακοπάς.

§179ΠΕΤΣΑΛΗΣ (πρὸς τὸν ἀγορεύοντα). Δὲν σοῦ ἐπιτρέπω νὰ ὁμιλῇς μὲ τοιοῦτον ὕφος πρὸς τὸν ἡγέτην τῆς Κυβερνήσεως! (Θόρυβος).

§180Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δόσατέ μοι δὰ τὴν ἄδειαν!... Ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Ξηροχωρίου, ἐνῷ εἶναι τόσον ἀγαθὸς ἄνθρωπος, ταράσσεται εὐκόλως, καὶ μετανοεῖ ὁ ἴδιος, διότι δὲν γνωρίζει τί λέγει. Λοιπὸν ἀβδηριτικὴ δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ἡ ἀντίῤῥησις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀντιστρατεύεται εἰς τὸ σαφέστατον γράμμα ὡρισμένης διατάξεως τοῦ Κανονισμοῦ. Ἠναγκάσθην νὰ καταφύγω εἰς τὰς ἀντιῤῥήσεις ταύτας, ἵνα προστατεύσω τὸ ἔργον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, τὸ ὁποῖον υἱοθέτησεν ὁλόκληρος ἡ Βουλή, καὶ τὸ ὁποῖον ἀπειλεῖται ὑπὸ κινδύνων παντοίων, πρωτοστατοῦντος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἔχει δὲ καὶ μικρὰν σημασίαν, διότι δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῆς παρούσης περιστάσεως, πρόκειται περὶ τοῦ προηγουμένου, ἂν δυνάμεθα κατὰ τοιοῦτον τρόπον νὰ μὴ σχίζωμεν τὸν Κανονισμόν, καὶ διὰ τοῦτο, πρὶν ἢ ἀναπτύξω τὴν πρότασιν, εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον ν’ ἀποφανθῇ, ἐὰν δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ συζήτησιν εἰς πρότασιν οὕτως ἀντικανονικῶς ὑποβληθεῖσαν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἄλλοι συνάδελφοι εἰσῆλθον εἰς τὴν οὐσίαν, διὰ νὰ καταδείξω τοῖς πᾶσι τὸ ἄσκοπον, τὸ ἄστοχον, τὸ ἀβδηριτικὸν πραγματικῶς τῆς συζητήσεως, θέλω ἀποδείξει ψηλαφητῶς, καὶ δὲν θέλει μείνῃ κανείς, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ πιστεύσῃ ἀκραδάντως,—καὶ αὐτὸς ὁ φίλος μου, ὁ ἐξ Ξηροχωρίου εὐερέθιστος συνάδελφος,—ὅτι ἡ πρότασις εἶχε μεγίστην ἀνάγκην αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, καὶ ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔσπευσε νὰ υἱοθετήσῃ πρότασιν λίαν ἀμελέτητον—καὶ τοῦτο δίδει εἰς ἡμᾶς τὸν τρόπον, τὸν ὁποῖον ἀσπάζεται καὶ καθ’ ὃν ὑποβάλει πάσας τὰς προτάσεις τῶν νόμων.—Ἀκούσατε παρακαλῶ, Κύριοι. Ἐκτὸς τῶν ὅσων σᾶς ἀπέδειξαν οἱ προαγορεύσαντες, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ὑμᾶς νὰ ἐφαρμόσητε τὴν διάταξιν ταύτην, πρὶν ἢ τυπωθῇ συνηρμολογημένος ὁ Κανονισμὸς, συμφώνως πρὸς τὴν νέαν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν σεῖς οἱ ἴδιοι ἐλάβετε κατὰ τὴν 26 Φεβρουαρίου διὰ ψήφων 99 κατὰ 33, τριῶν ἀρνηθέντων, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νέος Κανονισμὸς πρὸ τῆς νέας τυπώσεως αὐτοῦ καὶ διανομῆς, καὶ δὲν δύνασθε νὰ πράξητε τοῦτο, εἰμὴ ἀναιροῦντες τὴν ὑμετέραν ἀπόφασιν· ἐκτὸς ὅλων αὐτῶν, ἀκούσατε τί σᾶς προτείνει ὁ ἐκ Γόρτυνος συμπατριώτης σας, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως· σᾶς προτείνει νὰ ἀναβάλητε τὴν ἐφαρμογὴν τῆς δευτέρας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ Κανονισμοῦ. Τὴν ἀνέγνωσεν ὁ φίλος μου ἐξ Ξηροχωρίου συνάδελφος τὴν δευτέραν αὐτὴν παράγραφον; Παρακαλῶ νὰ λάβητε τὸν κόπον νὰ ἀκούσητε τί λέγει (ἀναγινώσκει): «Ὅταν ἀποτελεσθῇ ἡ νόμιμος ἀπαρτία, ὁ Πρόεδρος κηρύσσει τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδρίας». Προτείνει ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος συνάδελφος νὰ ἀπαλειφθῇ τὸ βʹ ἐδάφιον! Ὥστε καθ’ ὅλας τὰς συνεδριάσεις αὐτὰς ὁ Πρόεδρος δὲν πρέπει νὰ κηρύσσῃ τὴν ἔναρξιν τῶν συνεδριάσεων!! Καὶ τοῦτο, ἐν τῇ μεγάλῃ του σπουδῇ, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ υἱοθέτησε! Καὶ ἐπιμένει ἀκόμη νὰ λέγῃ τοὺς ἄλλους Ἀβδηρίτας, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τοιαύτας ἀντιῤῥήσεις, διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ τοιαύτη πραγματικῶς ἀντικανονικὴ πρὸς τὸν Κανονισμὸν διάταξις! Ζητεῖται ἡ ψῆφός σας, νὰ ἀναβάλητε τὴν ἐφαρμογὴν τῆς βʹ παραγράφου. Ἐπαναλαμβάνω καὶ παρακαλῶ, κύριοι συνάδελφοι, λάβετε τὸν Κανονισμὸν, καὶ ὑμεῖς, κύριε ἐκ Κυνουρίας συνάδελφε...

§181ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὴν δευτέραν περίοδον τοῦ βʹ ἐδαφίου νὰ ἀναγνώσητε.

§182Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. «Ἡ βʹ παράγραφος τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς δὲν ἐφκρμόζεται κατὰ τὰς συνεδρίας τῆς Βʹ συνόδου τῆς ΙΔʹ βουλευτικῆς περιόδου», λέγει ἡ πρότασις. Θὰ ἀναγνώσω τὴν αʹ παράγραφον τοῦ ἄρθρου 18. Ἐγὼ θὰ ἦμαι σύντομος. Ἐὰν θέλητε νὰ ἐκταθῶ, σεῖς πταίετε. Ἡ αʹ παράγραφος ἄρχεται καὶ λήγει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς συνεδριάσεως ἀναγινώσκεται μεγαλοφώνως ὑφ’ ἑνὸς τῶν γραμματέων ὁ κατ’ ἀλφαβητικὴν τάξιν τῶν ἐπαρχιῶν ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν Βουλευτῶν, ἐν ᾧ σημειοῦνται ἀκριβῶς τὰ ὀνόματα τῶν ἀπόντων. Ὁ κατάλογος οὗτος, ὑπογραφόμενος ὑπό τε τοῦ Προέδρου καὶ δύο γραμματέων, κατατίθεται εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς»... Εἶσθε σύμφωνοι;

§183ΒΟΖΙΚΗΣ. Μάλιστα. Δὲν διαφωνοῦμεν.

§184Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἔρχεται ἡ βʹ παράγραφος. Τί λέγει ἡ βʹ παράγραφος; (ἀναγινώσκει): «Ὅταν ἀποτελεσθῇ ἡ νόμιμος ἀπαρτία, ὁ Πρόεδρος κηρύσσει τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδρίας...»

§185ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ δεύτερον μέρος τῆς βʹ παραγράφου νὰ ἀναγνώσητε.

§186Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἆ! τὸ δεύτερον μέρος!... Εἶναι ἄλλη πρότασις. Ἐννοεῖτε λοιπὸν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν φέρομεν δικανικὰς ἀντιῤῥήσεις καὶ τὰ τοιαῦτα, ὅσα θέλετε νὰ μᾶς ἀποδώσητε, ἀλλὰ θέλομεν νὰ συντελῶμεν εἰς τὸ νὰ προλαμβάνωμεν τοιαῦτα ἄτοπα. Ἰδοὺ τίνα πρότασιν υἱοθέτησεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως! Καὶ θὰ ἐπιμένητε ἀκόμη νὰ ἀναβάλητε τὴν ἐφαρμογὴν τῆς διατάξεως, διὰ τῆς ὁποίας κηρύσσεται ἡ ἔναρξις τῆς συνεδριάσεως; Καὶ νομίζετε ὅτι θὰ γείνῃ συζήτησις; ἢ θὰ μᾶς ἐκφράσῃ εὐγνωμοσύνην, διότι δὲν τὸν ἀφήσαμεν νὰ προβῇ εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε νὰ ζητήσῃ τὴν ψῆφον, διὰ τῆς ὁποίας νὰ καταργηθῇ ἡ διάταξις, τὴν ὁποίαν δὲν ἐννοεῖ νὰ καταργήσῃ; Λέγω ταῦτα, διὰ νὰ πείσω πάντας, καὶ αὐτὸν τὸν ἐκ Ξηροχωρίου ὑπὲρ τὸ δέον ὀργιζόμενον κ. συνάδελφον, περὶ τοῦ ὁποίου ἐξακολουθῶ νὰ φρονῶ, ὅτι εἶναι ἀγαθώτατος, ἀλλ’ ἐξάπτεται ἐνίοτε (γέλωτες). Λοιπὸν τὸ ζήτημα, Κύριοι, ἂς τὸ ἐξετάσωμεν. Νομίζετε ὅτι πολεμοῦμεν ἢ ἀγωνιζόμεθα ἐκ πνεύματος ἀντιπολιτεύσεως ἐνταῦθα κατὰ τοιοῦτόν τινα τρόπον; Ἐρχόμεθα νὰ προστατεύσωμεν μίαν διάταξιν σωτηριωδεστάτην, τὴν ἀξίαν τῆς ὁποίας μόνον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔμειναν ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἐν τῇ Βουλῇ, δύνανται νὰ ἐννοήσωσιν ἐπαρκῶς, καὶ τὴν ἀξίαν τῆς ὁποίας δὲν εἶναι, φαίνεται, πάντες εἰς θέσιν νὰ ἐννοήσωσιν ἐπαρκῶς, καὶ διὰ τοῦτο τὴν ἀφῆκαν ἀπροστάτευτον εἰς τὰ βέλη παντὸς θέλοντος νὰ τὴν καταργήσῃ. Ἂν ἐψηφίσθη τι ἄξιον λόγου, εἶναι ἡ διάταξις αὕτη. Ἂν τὴν προστατεύσητε καὶ ὑμεῖς, θὰ ἔλθῃ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ μᾶς ἐκφράσητε τὴν εὐγνωμοσύνην σας διὰ τῶν ἀγῶνα, τὸν ὁποῖον διεξάγομεν τὴν στιγμὴν ταύτην. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ἔχομεν ἕνα Κανονισμόν· οὐχὶ μόνον διότι ὁ Κανονισμὸς δὲν εἶναι ἀπαράλλακτος μὲ τὸν παλαιὸν, ἀλλὰ καὶ ἀπαράλλακτος ἂν ἦτο, ὀφείλομεν νὰ τὸν σεβασθῶμεν, διότι θὰ σεβασθῶμεν τὸ ἡμέτερον ἔργον, διότι θὰ σεβασθῶμεν τὸν θεμελιώδη ἰδιαίτερον ἐσωτερικὸν ἡμῶν νόμον, διότι δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ μὴ τὸν σεβασθῶμεν, καὶ ὁ κ. Πρόεδρος, πρὸ παντὸς, ὁ ὁποῖος εἶναι τεταγμένος νὰ προστατεύσῃ τὸν Κανονισμὸν, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιτρέψῃ συζήτησιν ἐπὶ τῆς προτάσεως, ἕνεκα τῆς οὐσιωδεστάτης αὐτῆς ἐλλείψεως. Τοῦτο εἶχον νὰ προβάλω, καὶ εἰς τοῦτο ἐπιμένω· διότι δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρξῃ τις, ὁ ὁποῖος νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ἡ σοφὴ ἐκείνη διάταξις περὶ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως εἶχε τὸν λόγον της· διότι, ἂν ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, ὁ συμπατριώτης τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐπελαμβάνετο νὰ συντάξῃ ἔκθεσιν, βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διατυπώσῃ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ δὲν δύναταί ποτε νὰ ἀναπληρωθῇ ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις μὲ τὰ λεγόμενα παρὰ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου, ἀφοῦ ὁ ἴδιος οὐδὲν ὑπέβαλε.

§187ΣΠ. ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀναγινώσκω τὸ ἄρθρον 11 τοῦ Κανονισμοῦ, λέγον τάδε: «Τὸν Πρόεδρον, ἀπόντα ἢ ὁπωςδήποτε κωλυόμενον, ἀναπληροῦσιν αὐτοδικαίως οἱ ἀντιπρόεδροι...» Τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς ἐγὼ βλέπω παρόντα. Δὲν πρόκειται περὶ ζητήματος προσωπικοῦ· τοὐναντίον μάλιστα, πρόκειται περὶ διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ, καὶ διατάξεων σπουδαιοτάτων. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἔχει καθῆκον νὰ ἀναλάβῃ τὰ καθήκοντά του. Ἄν δὲ ἔχῃ ἄλλο κώλυμα, ἂς τὸ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ τότε βεβαίως δὲν θὰ ἐπιμείνωμεν. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ ἀναλάβῃ τὰ καθήκοντά του, προκειμένου περὶ προστασίας τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ, ἐκείνων μάλιστα, τῶν ὁποίων αὐτὸς ὑπῆρξεν εἰσηγητής. Πρόκειται δὲ περὶ διατάξεως, τὴν ὁποίαν πάντες, καὶ πρῶτος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ ὑποστηρίξωμεν, διότι ἄνευ αὐτῆς βεβαίως δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ φέρωμεν εἰς πέρας τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς πρὸ τοῦ Πάσχα.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ κωλύεται;

§189ΣΤΑΗΣ. Διατί;

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἰδικός του λογαριασμός. Ἄλλος τις ἔχει τὸν λόγον;

§191ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἐνώπιόν μας τυπωμένην, δὲν εἶναι βεβαίως τὸ πόρισμα τῆς συζητήσεως τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως μὴ διαλύωνται αἱ συνεδριάσεις ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐντὸς ἡμισείας ὥρας δὲν καταρτισθῇ ἡ ἀπαρτία τοῦ Σώματος. Ἡ πρότασις αὕτη εἶναι ὅλως διάφορος, διότι, ὅπως παρετήρησε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βόλου συνάδελφος, ἡ πρότασις αὕτη προτείνει τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐφαρμογῆς ὡρισμένης διατάξεως τοῦ ἄρθρου 18. Ἡ διάταξις αὕτη δὲν ἀφορᾷ μόνον τὴν διάλυσιν τῶν συνεδριάσεων ἐν περιπτώσει μὴ σχηματισμοῦ ἀπαρτίας ἐντὸς ἡμισείας ὥρας· ἀφορᾷ τὸ βʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 18, αὐτὴν τὴν ἀπαρτίαν, διότι τὸ βʹ ἐδάφιον καθιεροῖ διάταξιν συνταγματικὴν, ὅτι κηρύσσεται ἡ ἔναρξις τῆς συνεδριάσεως τότε μόνον, ὅταν ἀποτελεσθῇ νόμιμος ἀπαρτία. Ἄν θελήσωμεν νὰ ἀναβάλωμεν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ βʹ ἐδαφίου, ἕπεται ὅτι ἡμεῖς ἀποφασίζομεν, ὅτι δὲν ὑφίσταται ἡ ἀνάγκη τῆς ἀπαρτίας, ὅπως ἄρχηται ἡ συνεδρίασις τῆς Βουλῆς. Δὲν πρόκειται, ψηφίζοντες τὴν πρότασιν ταύτην, νὰ καταργήσωμεν τὴν μὴ διάλυσιν τῆς συνεδριάσεως, ἥτις εἶναι πόρισμα τῆς συζητήσεως, τῆς γενομένης ἐπὶ τῶν προτάσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Πρόκειται νὰ καταργήσωμεν τὴν διάταξιν τοῦ βʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 18 καὶ συνάμα μέρος τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 34. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, ὁ κ. Λαμπρινόπουλος, εἰσάγων τοιαύτην διάταξιν, βεβαίως ὤφειλε νὰ μᾶς εἴπῃ, ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι, οἵτινες τὸν ἔπεισαν, ὅτι πρέπει ἢ ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ ἄνευ ἀπαρτίας νὰ ἄρξηται τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς.

§192ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν εἶπεν αὐτό.

§193ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ πρότασις ἡ γραπτὴ τοῦτο ἐμπεριέχει. Τὰ γραπτὰ εἶναι γραπτά. Ἡ γραπτὴ πρότασις λέγει: «Ἡ βʹ § τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς δὲν ἐφαρμόζεται κατὰ τὰς συνεδρίας τῆς Βʹ Συνόδου τῆς ΙΔʹ Βουλευτικῆς Περιόδου.» Ἑπομένως εἶναι κἄτι τι ὅλως διάφορον τοῦ ζητήματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον συνεζητήσαμεν κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν. Ἔχει λόγον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος νὰ πιστεύῃ, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἐργασθῇ ἄνευ ἀπαρτίας;

§194ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει λόγος. Συζητοῦμεν περὶ πράγματος, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀληθές.

§195Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ θὰ ἦτο ὄχι μόνον ἐναντίον τοῦ Κανονισμοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐναντίον τοῦ Συντάγματος. Ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν προέβαλεν ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, εἶναι δεκτικὴ τροπολογιῶν. Ἐγὼ αὐτός, εὐθὺς ὡς ἀνεγνώσθη, ἔσπευσα νὰ προβάλω τροπολογίαν. Σήμερον προβάλλονται ἄλλαι τροπολογίαι· προσέτι δὲ ἡ πρότασις αὕτη ἠξιώθη ἐπιγραφῆς. Ἡ πρότασις, ὅπως ἔφερεν αὐτὴν ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής, δὲν εἶχεν ἐπιγραφήν· ἐτέθη ὅμως ἐπιγραφὴ κατόπιν, οὐχὶ τῇ προτάσει ἢ τῇ συναινέσει τοῦ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ. Λοιπὸν ἐγὼ προέτεινα τὴν ἑξῆς τροπολογίαν: «... κατὰ τὰς συνεδρίας τῆς Βʹ Συνόδου τῆς ΙΔʹ Βουλευτικῆς Περιόδου, τὰς γενησομένας μέχρι τέλους τοῦ μηνὸς Μαρτίου»· ἐπρότεινα δηλαδὴ νὰ προστεθῇ ἡ περίοδος «τὰς γενησομένας μέχρι τέλους τοῦ μηνὸς Μαρτίου.» Ὁ κ. ἐκ Βόλου Βουλευτὴς προέβαλε τροπολογίαν τοῦ πρώτου μέρους, καὶ αὐτὴν ὑποστηρίζει καὶ νῦν, καὶ αὐτὴν εὑρίσκω ὀρθὴν (ἀναγινώσκει): «Τὸ δεύτερον τμῆμα τῆς βʹ § τοῦ ἄρθρου 18 δὲν ἐφαρμόζεται κατὰ τὰς συνεδριάσεις τῆς Βʹ Συνόδου τῆς ΙΔʹ Βουλευτικῆς Περιόδου.»

§196ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τότε ἔχομεν νέαν πρότασιν.

§197Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἴχετε τὸ εὐτύχημα νὰ μὴ μείνωσιν ἐκ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Λαμπροπούλου ἢ ὀλίγαι λέξεις. Σᾶς θαυμάζω! (ἱλαρότης).

§198ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι μεγάλη δόξα, ὅτι κατωρθώσαμεν τοῦτο. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι βέβαιον, εἶναι ὅτι δὲν ἔχομεν ἐνώπιόν μας τὴν πρότασιν τὴν ὑποβληθεῖσαν. Λοιπὸν ἐπὶ τῆς νέας ταύτης προτάσεως πρόκειται νὰ προβῶμεν εἰς συζήτησιν. Τώρα τί πρέπει νὰ γείνῃ; Ἡ Βουλὴ θέλει ἀποφασίσει, ἂν πρέπῃ νὰ προβῇ εἰς συζήτησιν.

§199ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν δίδει, τοῦ ἄρθρου 33 τοῦ Κανονισμοῦ. Ἐγὼ δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι βεβαίως πρέπει νὰ παρασχεθῶσιν εὐκολίαι εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων, καὶ τὰς εὐκολίας αὐτὰς πρέπει τῷ ὄντι νὰ τὰς παράσχωμεν, ἀλλ’ ἐκ τούτου δὲν ἕπεται, ὅτι πρέπει νὰ παροραθῶσι καὶ αἱ διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ. Τὸ ἄρθρον 34 εἶναι ῥητόν (ἀναγινώσκει): «Πᾶσα πρότασις νόμου, ἢ πρότασις περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, παραδίδεται εἰς τὸ Προεδρεῖον, συνοδευομένη ὑπὸ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, ἔγγραφος καὶ ἰδιοχείρως παρὰ τοῦ εἰσάγοντος αὐτὴν ὑπογεγραμμένη· καταχωριζομένη δὲ κλπ.» Καὶ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου τούτου εἶναι λογική, διότι ὁ Κανονισμὸς ἠθέλησε ν’ ἀπαγορεύσῃ τὰς προτάσεις περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ, τὰς γιγνομένας ἐκ παραφορᾶς, ἐν ἐξάψει τῆς συζητήσεως, καὶ νὰ ἐπιβάλῃ, ἵνα ἐν ἐπιγνώσει γίνηται ἡ πρότασις περὶ μεταβολῆς τοῦ Κανονισμοῦ καὶ μεμελετημένη. Ἴσως ἠδύνατο νὰ μὴ γείνῃ ἔνστασις τοῦ ἀπαραδέκτου· ἅμα ὅμως, κύριε Πρόεδρε, ἐγένετο, ἐννοεῖται ὅτι τὸ ἀπαράδεκτον εἶναι ἀσφαλές. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θέλων νὰ ἀποφύγῃ τὸ ἀπαράδεκτον, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθόν. Εἴτε προτείνεται κατάργησις νόμου ἢ τροποποίησις νόμου ὁριστική, εἴτε προτείνεται τροποποίησις νόμου ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον, πάντοτε πάντως εἶναι τροποποίησις τοῦ νόμου. Ὁ νόμος εἶναι διαρκής. Εἴτε ἔρχεται πρότασις, ἵνα τροποποιήσῃ ἄρθρα τοῦ νόμου ἀπολύτως, εἴτε ἔρχεται πρότασις, ἵνα καταστήσῃ ἀργὰ ἄρθρα τινὰ τοῦ νόμου ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον, πάντοτε πάντως εἶναι τροποποίησις τοῦ νόμου. Σήμερον λοιπὸν τί ζητεῖται καὶ κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως; Νὰ μείνῃ ἀργὴ ἡ διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ. Ἡ ἄλλη ἡ πρότασις εἶναι τροποποίησις τοῦ νόμου, διότι ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς εἶναι διαρκὴς, δὲν δύναται νὰ μεταβληθῇ οὔτε διὰ μίαν ἡμέραν, οὔτε διὰ μίαν ὥραν. Ἄλλως τε παρακαλῶ πολὺ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐμβλέψῃ εἰς τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους θὰ προκαλέσῃ μία τοιαύτη πρότασίς του. Ἄν παραδεχθῶμεν, ὅτι δύναται νὰ μεταβάλλωνται αἱ διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ προσωρινῶς καὶ ἄνευ τῶν ἐγγυήσεων, τὰς ὁποίας δίδει τὸ ἄρθρον 34, ἀλλοίμονον, Κύριοι! Ἐν ταῖς σπουδαιοτέραις τῶν συζητήσεων δύναται ἡ πλειοψηφία νὰ ζητῇ, τί; νὰ ἀργήσωσιν αἱ διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ αἱ σπουδαιότεραι, καὶ τότε, κατὰ τὴν αἰτιολογίαν ἐκείνην, ἐπειδὴ ζητεῖται ἡ προσωρινὴ κατάργησις τῶν διατάξεων, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην τῶν ἐγγυήσεων τοῦ ἄρθρου 34, καὶ κατὰ συνέπειαν τοιαύτη πρότασις δύναται νὰ συζητῆται καὶ νὰ ψηφίζηται ἀμέσως, καὶ νὰ καταργῶνται προσωρινῶς αἱ διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ! Τότε, Κύριοι, ποίαν ἐγγυοδοσίαν θὰ παρέχῃ πλέον ὁ Κανονισμός; Νομίζω λοιπὸν, ὅτι χάνομεν χρόνον μάταιον, καὶ θὰ παρακαλέσω πολὺ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ ἐπιμείνῃ, πρὶν ἔλθῃ ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις, ἵνα τὴν συζητήσωμεν αὔριον, νὰ μὴ ἐπιμείνῃ, διὰ τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους θέλει προκαλέσει εἰς τὸ μέλλον μία τοιαύτη ἑρμηνεία, τὸ προηγούμενον τοῦτο, τὸ ὁποῖον θὰ καθιερώσῃ.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις.

§201ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἀπαραδέκτου;

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύο προτάσεις ὑπάρχουσι.

§203ΣΤΑΗΣ. Ποῖον εἶναι τὸ ἀπαράδεκτον;

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἀπαράδεκτον εἶναι ἡ πρότασις τοῦ κ. Λαμπρινοπούλου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. ἐκ Βόλου Βουλευτοῦ, ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτος ἡ πρότασις τοῦ κ. Λαμπρινοπούλου, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Λαμπρινοπούλου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§205ΣΤΑΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως τὸ ἀπαράδεκτον.

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγέρθητε 15 (θόρυβος ἐν τῇ ἀριστερᾷ). Δὲν εἶσθε 15.

§207ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Εἴμεθα πλείονες τῶν 15.

§208ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρόκειται νὰ βεβαιωθῇ τὸ Προεδρεῖον, ἂν 15 ζητοῦσι τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐγερθῆτε. (Ἐγείρονται 15).

§210ΔΑΓΡΕΣ. Οὐδεμία ἀνάγκη παρίσταται ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ γείνῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Φιλαρέτου περὶ ἀπαραδέκτου τῆς προτάσεως τοῦ κ. Λαμπρινοπούλου, λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Χρήστου Τζίνου καὶ Ἀλεξ. Μ. Κανάρη, ὡς ψηφολεκτῶν, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 135. Ἐκ τούτων 110 εἶπον Ὄχι καὶ 25 εἶπον Ναί. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη.

§213Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τοῦ κειμένου τῆς προτάσεως ἀνεκοίνωσα τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν εἶχον. Ἐπὶ τῆς προτάσεως εἶχε γραφῆ ἐπιγραφὴ κατόπιν πρὸς χαρακτηρισμὸν αὐτῆς. Κατὰ τὴν ἐπιγραφήν, τὸ κείμενον τῆς προτάσεως ἔπρεπε ν’ ἀναγραφῇ ἐν τῷ Κανονισμῷ ὡς ἄρθρον ἴδιον. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἦτο ἡ προαίρεσις τοῦ προτείναντος. Ἐγὼ θεωρῶ ταύτην αἴτησιν ἀδείας τῆς Βουλῆς· ἑπομένως τὸ κείμενον τῆς προτάσεως ταύτης δὲν εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀναγραφῇ ἐν τῷ Κανονισμῷ, ἀλλ’ ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς Βουλῆς.

§214Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα ὀλίγον μὲ ἐνδιαφέρει. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν διάνοιαν τοῦ ὑποβαλόντος τὴν πρότασιν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠδυνήθη νὰ εἰσδύσῃ εἰς αὐτὴν, καὶ μᾶς εἶπε, ποία ἦτο ἡ προαίρεσις τοῦ προτείναντος. Παρὼν εἶναι ὁ προτείνας, καὶ δύναται νὰ μᾶς εἴπῃ, ἂν ἀσπάζεται τὴν ἑρμηνείαν, ἣν δίδει ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἀλλὰ ἀφοῦ ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις καὶ ἤρχισεν ἡ ψηφοφορία, πῶς δύναται νὰ γείνῃ τροπολογία κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ψηφοφορίας, τροπολογία μεταβάλλουσα ῥιζικῶς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς συζητήσεως; Συνεζητοῦμεν πρότασιν περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως λέγει εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τούτου, ἀλλὰ, καθ’ ἣν δίδει ἑρμηνείαν, περὶ μιᾶς ἄλλης ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία θὰ ἦτο καλὸν νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ τὰ ἐπίσημα. Ἐγὼ διαμαρτύρομαι κατὰ τοῦ τρόπου τούτου τοῦ συζητεῖν τὸν Κανονισμὸν, διότι καθιεροῦμεν ἓν προηγούμενον, ὅτι δὲν ὑπάρχει Κανονισμός. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι, καθ’ ἣν στιγμὴν γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, Κανονισμὸς δὲν ὑφίσταται.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑποβληθεῖσα τροπολογία ἔχει ὡς ἑξῆς: «Τὸ δεύτερον τμῆμα τῆς βʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς δὲν ἐφαρμόζεται κατὰ τὰς συνεδρίας τῆς Βʹ συνόδου τῆς ΙΔʹ Βουλευτικῆς περιόδου, τὰς γενησομένας μέχρι τέλους Μαρτίου τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ μίαν ὥραν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 9 μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 καὶ 35′ μ. μ.)

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ἐπειδὴ κατὰ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ μὴ εὑρεθῶμεν ἐν ἀπαρτίᾳ, θ’ ἀναγνωσθῶσιν ἤδη τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως, τὰ μέχρι τοῦ σημείου τούτου, ὅπως ἐπικυρωθῶσιν. (Ἀναγινώσκονται τὰ μέχρι τοῦδε πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως καὶ ἐπικυροῦνται ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.)

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς τακτικῆς δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ διὰ τὸ ἔτος 1896.

§218Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ὁ ὀργανισμὸς τῶν πλοίων τῶν ἐν ἐνεργείᾳ εἶναι πλήρης, καὶ ἂν διὰ τῆς δυνάμεως ταύτης δύνανται σήμερον τὰ θωρηκτὰ, ὅπως εὑρίσκονται, νὰ ἐκπλεύσωσιν ἐντὸς 24 ὡρῶν. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι ὄχι μόνον ὡς πρὸς τὸν ὀργανισμὸν δὲν ἐπαρκοῦσι τὰ θωρηκτὰ, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ ἐκθέσεις τῶν μηχανικῶν πρὸς τοὺς κυβερνήτας, οἱ ὁποῖοι διαμαρτύρονται, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἐκπλεύσωσιν, ἕνεκα ἐλλείψεως θερμαστῶν. Ἕκαστον θωρηκτὸν πρέπει νὰ φέρῃ 76 θερμαστὰς, καθ’ ἃς δ’ ἔχω πληροφορίας, δὲν ὑπάρχουσι περισσότεροι τῶν 24 ἢ 25 εἰς ἕκαστον τῶν πλοίων αὐτῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τούτου.

§219Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἐὰν ἀνατρέξητε εἰς τὸ τεῦχος τοῦ Προϋπολογισμοῦ, μετὰ τὴν σελίδα 21 τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, θέλετε ἴδει προσηρτημένον τὸν πίνακα τῆς δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ. Ἐκεῖ θέλετε εὕρει, ὅτι τὰ θωρηκτὰ πλοῖα «Ὕδρα» καὶ «Σπέτσαι» εἰσὶν ἐν ἐνεργείᾳ, τὰ δὲ «Ψαρὰ» ἐν ἐφεδρείᾳ. Ὁ πίναξ οὗτος θέλει ἀπαντήσει εἰς τὴν πληροφορίαν, ἣν ζητεῖτε. Τὰ πρόσωπα δὲ, ἅτινα ἀναφέρει ὁ πίναξ, εὑρίσκονται ἐπὶ τῶν θωρηκτῶν. Ἐπειδὴ δὲ ἐρωτᾶτε, ἐὰν τὰ πλοῖα δύνανται νὰ ἐκπλεύσωσιν ἐντὸς 24 ὡρῶν, δύναμαι ἀπὸ τοῦδε νὰ ἀπαντήσω ὑμῖν, ὅτι τὰ πλοῖα ταῦτα δύνανται νὰ ἐκπλεύσωσιν ἐντὸς τοσούτου χρόνου, ὅσος ἀπαιτεῖται, ἵνα ὑψώσωσι τὸν ἀτμόν, δηλ. ἐντὸς δέκα ἢ δώδεκα ὡρῶν.

§220Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Πράγματι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ὑπάρχει ἓν θωρηκτὸν ἐν ἐφεδρείᾳ, καὶ τοῦτο, ἵνα ἐκ τοῦ πληρώματος τοῦ πλοίου αὐτοῦ συμπληρῶνται τὰ κενὰ τῶν ἄλλων δύο πλοίων, ἀλλ’ ἄς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ τῷ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς τοῦτο, διότι τὸν ἀριθμὸν τῶν θερμαστῶν, τὸν ἀπαιτούμενον διὰ τὰ δύο θωρηκτὰ, ὄχι ἀπὸ αὐτὸ τὸ πλοῖον, τὸ ὁποῖον θέτει σήμερον ἐν ἐφεδρείᾳ, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ὅλα τὰ ἄλλα πλοῖα ἐὰν θελήσῃ νὰ τοὺς λάβῃ, εἶναι ἀδύνατον νὰ τὸν συμπληρώσῃ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως.) Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως δραχ. 3596 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1895).

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 70,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1895. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§222ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γινώσκω τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον αἱ πιστώσεις ἐπὶ τῶν ἐξόδων τῆς αὐτῆς χρήσεως καὶ τῶν αὐτῶν Ὑπουργείων ζητοῦνται δι’ εἰδικῶν νομοσχεδίων, ἐνῷ ἠδύναντο πᾶσαι αὗται αἱ πιστώσεις νὰ αἰτῶνται δι’ ἑνὸς νομοσχεδίου, νὰ ὑπάρχῃ εἷς νόμος, ἀναγράφων τὰς πιστώσεις ταύτας, νὰ παρέχηται δὲ ἐκ τούτου καὶ εὐκολία εἰς τὴν λογιστικὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλὰ δὲν ἦτο βεβαίως ἡ παρατήρησις αὕτη, ἡ ἀναγκάσασά με νὰ λάβω τὸν λόγον. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου αἰτεῖται πίστωσις ἀναπληρωματικὴ ἐκ δραχ. 15,000 δι’ ἐνοίκια τῶν καταστημάτων τῶν Εἰρηνοδικείων καὶ τῶν Πταισματοδικείων. Ὡς γνωστὸν, πρὸ τοῦ νόμου περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας τὰ ἐνοίκια τῶν Εἰρηνοδικείων καὶ τῶν Πταισματοδικείων ἐπεβάρυνον τοὺς δήμους, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου τούτου, ἤτοι ἀπὸ τοῦ 1894, τὰ ἐνοίκια ταῦτα ἐπιβαρύνουσι τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὡς ἐκ τούτου τὸ πρῶτον ἀνεγράφη ἡ διὰ τὰ ἐνοίκια τῶν Εἰρηνοδικείων καὶ Πταισματοδικείων πίστωσις ἐκ δραχ. 100,000 εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης τοῦ 1894, ὅτε δὲν ὑπῆρχεν ἡ πεῖρα περὶ τοῦ ἀπαιτουμένου ποσοῦ διὰ τὰ ἐνοίκια ταῦτα. Ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀπεδείχθη ἡ πίστωσις αὕτη ἀνεπαρκὴς, καὶ ἐζητήθη ἀναπληρωματικὴ πίστωσις, δὲν ἐνθυμοῦμαι τίνος ποσοῦ. Κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895 ὁ ὑποβληθεὶς εἰς τὴν Βουλὴν προϋπολογισμὸς ἀνέγραψε πίστωσιν δραχμῶν 150,000, διότι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της τὴν πεῖραν τοῦ 1894, ἀλλὰ ὅταν παρεστάθη ἀνάγκη νὰ συνταχθῇ δεύτερος προϋπολογισμὸς διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1895, ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ περιορίσῃ τὴν πίστωσιν ἀπὸ 150,000 εἰς 100,000 δραχμάς. Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐγένετο ἡ παρατήρησις, ὅτι δὲν δικαιολογεῖται ὁ περιορισμὸς τῆς πιστώσεως. Αἱ πιστώσεις πολλῶν ὑπηρεσιῶν ἐμειώθησαν, διότι ἐπρόκειτο νὰ φανῇ ὁ ὑπὸ τῆς νῦν Κυβερνήσεως ὑποβληθεὶς προϋπολογισμὸς οἰκονομικώτερος τοῦ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ὑποβληθέντος. Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ προσῆλθεν ἀνώτερος ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος δὲν ἠδυνήθη νὰ δικαιολογήσῃ τὸν περιορισμὸν τοῦτον· ἐν τούτοις, τῇ προτάσει τῆς Κυβερνήσεως, ἡ πίστωσις ἐψηφίσθη, περιορισθεῖσα εἰς μόνον 100,000 δραχ. Σήμερον ζητεῖται ἀναπληρωματικὴ πίστωσις, ἐνῷ ἦτο γνωστὸν, ὅτι ἡ πίστωσις τῶν 100,000 δραχμῶν ἦτο ἀνεπαρκής. Πλὴν τούτου ζητεῖται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀναπληρωματικὴ πίστωσις ἐκ δραχμῶν 45,000 δι’ ὁδοιπορικὰ ἔξοδα τῶν μετατιθεμένων δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὄχι μόνον τοῦ 1895, ἀλλὰ καὶ ὅλων τῶν παρελθόντων ἐτῶν, ἀνεγράφετο πίστωσις ἐκ δραχμῶν 50,000, αὕτη δὲ ὑπῆρξε πάντοτε ἐπαρκής. Πρώτην ἤδη φορὰν ζητεῖται ἀναπληρωματικὴ πίστωσις δραχ. 45,000 ἐπὶ τοῦ κεφαλ. 5 ἄρθρου 2 τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργείου δι’ ὁδοιπορικὰ ἔξοδα τῶν μετατιθεμένων δικαστικῶν ὑπαλλήλων, διότι κατὰ τὸ 1895 βεβαίως ἐγένοντο, ἕνεκα τῆς κρατούσης καταστάσεως, μεταθέσεις πλείονες τῶν συνήθως γιγνομένων. Ἰδοὺ λοιπὸν ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον παρίσταται ἀνάγκη τῆς ἀναπληρωματικῆς ταύτης πιστώσεως.

§223Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ μὲν τὴν πίστωσιν τὴν προοριζομένην δι’ ἐνοίκια τῶν Εἰρηνοδικείων καὶ Πταισματοδικείων, ἀληθῶς ὁ μὲν προϋπολογισμὸς ὁ κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1894 εἰσαχθεὶς εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ τότε ὑπάρχοντος Ὑπουργείου εἶχεν ἀναγράψει πίστωσιν δραχ. 150,000, ὁ δὲ προϋπολογισμὸς ὁ εἰσαχθεὶς παρ’ ἡμῶν κατὰ Ἰούνιον τοῦ 1895 ἀνέγραψε μόνον 100,000, ἤτοι ἠλάττωσε κατὰ τὸ ἓν τρίτον τὸ ποσὸν τῆς πιστώσεως, διότι αἱ 50,000 εἶναι τὸ τρίτον τῶν 150,000. Τοῦτο δ’ ἐγένετο, διότι προσεδοκῶμεν, ὅτι ἐντὸς τοῦ μηνὸς Ἰουνίου ἢ Ἰουλίου ἤθελε γείνῃ δεκτὸν νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ὅτι ἑπομένως τὰ ἐνοίκια τῶν Εἰρηνοδικείων καὶ Πταισματοδικείων ἤθελον ἐπαναχθῆ εἰς λογαριασμὸν τῶν δήμων, καὶ τοιουτοτρόπως κατὰ τὸ τελευταῖον τετράμηνον τοῦ ἔτους 1895 δὲν ἤθελε πληρώσει τὸ Δημόσιον τὰ ἐνοίκια αὐτῶν, καὶ συνεπῶς ἠλαττώσαμεν κατὰ τὸ τρίτον τὴν πίστωσιν. Ἐπειδὴ ὅμως αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, αἱ κατὰ Ἰούνιον καὶ Ἰούλιον γενόμεναι, δὲν ἀφῆκαν καιρὸν πρὸς συζήτησιν καὶ ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ νομοσχέδιον εἰσήχθη κατὰ τὴν 20 Ἰουλίου, δὲν ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐντὸς τοῦ 1895, δὲν ἐξετελέσθησαν διὰ τοῦτο αἱ διατάξεις αὐτοῦ, ἐπῆλθεν ἀνάγκη τοῦ ἐλλείποντος τῆς πιστώσεως, καὶ ἀντὶ 50,000 δραχ. ζητοῦμεν μόνον 15,000, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσι τὴν συμπλήρωσιν. Ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὰ ὁδοιπορικὰ ἔξοδα τῶν μετατιθεμένων δικαστικῶν ὑπαλλήλων, ἐνθυμοῦμαι ὅτι καὶ πρὶν ἢ ἡμεῖς ἔλθωμεν εἰς τὴν ἀρχὴν, τὸ πρὸ ἡμῶν Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον διηύθυνε τὴν διεξαγωγὴν τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν, ἔκρινεν ὅτι ἔπρεπε νὰ προβῇ εἰς μετακινήσεις εἰρηνοδικῶν, ἐπὶ τῇ ἐπιθυμίᾳ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἀμεροληψίαν τῶν ἀρχῶν καὶ νὰ ἄρῃ πᾶσαν ὑπόνοιαν, ἥτις ἠδύνατο νὰ προκύψῃ ἐπὶ μεροληψίᾳ τῶν δικαστικῶν ὀργάνων· ἐνήργησε λοιπὸν ἱκανὰς μεταθέσεις εἰρηνοδικῶν. Μετὰ τοῦτο ἐπῆλθε τὸ Ὑπουργεῖον, τοῦ ὁποίου ἡμεῖς ἀποτελοῦμεν μέρος, τὸ ὁποῖον ὡσαύτως προέβη εἰς μετακινήσεις. Διὰ τοῦτο αἱ μετακινήσεις αἱ γενόμεναι κατὰ τὸ 1895 δὲν ἦσαν αἱ συνήθεις, ἐντεῦθεν δ’ ἐπῆλθεν ἡ αὔξησις τῶν ἐξόδων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ μόνον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ, εἰς βʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Εἶτα γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὰ νομοσχέδια: 1) Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 6,054.94 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1895. 2) Περὶ χορηγήσεως ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1895).

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ γενικῶν ἀποθηκῶν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 αὐτοῦ, ὡς ἔχει).

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἄδεια πρὸς σύστασιν γενικῆς ἀποθήκης χορηγεῖται διὰ Β. Διατάγματος, προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. αʹ) Εἰς Τραπέζας. βʹ) Εἰς νομίμως ὑρεστώσας ἀνωνύμους ἑταιρίας. γʹ) Εἰς κεφαλαιούχους, τραπεζίτας ἢ ἐμπόρους, κοινῶς ἀνεγνωρισμένους ὡς τοιούτους, τηροῦντας τὰ ὑπὸ τοῦ ἐμπορικοῦ νόμου κεκανονισμένα βιβλία καὶ πληρόνοντας τὸν ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ ἐπιτηδευμάτων ὡρισμένου ἀνώτερον φόρον τῆς οἰκείας κλάσεως.»

§226ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν ἐγένετο ἡ παρατήρησις, ἀντὶ νὰ ἦναι δύο ἐδάφια «αʹ) Εἰς Τραπέζας, βʹ) Εἰς νομίμως ὑρεστώσας ἀνωνύμους ἑταιρίας», νὰ τεθῇ ἓν ἐδάφιον: «αʹ) Εἰς Τραπέζας καὶ εἰς ἀνωνύμους ἑταιρίας».

§227ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. «Εἰς ἀνωνύμους ἑταιρίας» μόνον ἀρκεῖ.

§228ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἀκριβῶς πρέπει νὰ τεθῇ, διὰ νὰ γίνεται ἡ διαστολή, ὅτι εἶναι καὶ ἑταιρίαι ἀνώνυμοι, ἀλλ’ ὄχι αἱ Τράπεζαι.

§229ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν θέλητε νὰ θέσητε περιττὰς λέξεις, δὲν βλάπτει.

§230Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Λοιπὸν νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς: ν’ ἀπαλειφθῇ τὸ βʹ ἐδάφιον, καὶ εἰς τὸ αʹ νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «καὶ εἰς ἑτέρας ἀνωνύμους ἑταιρίας». (Οὕτω τροποποιηθὲν τὸ ἄρθρον 2 γίνεται δεκτόν).

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκει): «Οἱ κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον ζητοῦντες καὶ λαμβάνοντες ἄδειαν συστάσεως ἀποθηκῶν ὑποχρεοῦνται νὰ καταθέσωσιν ἐγγύησιν, ἧς τὸ ποσὸν, ἂν ἦναι χρηματικὴ, προσδιορίζεται διὰ τοῦ περὶ τῆς ἀδείας πρὸς σύστασιν τῆς ἀποθήκης Β. Διατάγματος, δὲν ἐπιτρέπεται δὲ νὰ ἦναι οὔτε ἔλασσον τῶν εἴκοσι καὶ πέντε χιλιάδων δραχμῶν, οὐδὲ νὰ ὑπερβαίνῃ τὰς ἑκατὸν χιλιάδας. Ἂν ὅμως ἡ κατατιθεμένη ἐγγύησις ἦναι εἰς χρεώγραφα, ταῦτα πρέπει ἀναγκαίως νὰ ἦναι εἴτε χρεώγραφα τοῦ Κράτους, εἴτε μετοχαὶ ἀνεγνωρισμένων Τραπεζῶν, εἴτε λαχειοφόροι ὁμολογίαι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τῆς ἐγγυήσεως δ’ ἀπαλλάσσονται αἱ Τράπεζαι καὶ αἱ ἀνώνυμοι ἑταιρίαι, ὅταν τὸ καταβεβλημένον μετοχικὸν κεφάλαιον αὐτῶν ἦναι ἀνώτερον τῆς ἀπαιτουμένης ἐγγυήσεως.»

§232ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Καὶ ἐδῶ ἐγένετο ἡ παρατήρησις, ἀντὶ «εἴτε μετοχαὶ ἀνεγνωρισμένων Τραπεζῶν, εἴτε λαχειοφόροι ὁμολογίαι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης» νὰ τεθῇ «εἴτε ὁμολογίαι ἀνεγνωρισμένων Τραπεζῶν ἢ ἄλλων ἀνωνύμων ἑταιριῶν...»

§233ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπὶ τῇ πραγματικῇ αὐτῶν ἀξίᾳ.»

§234ΣΚΟΥΖΕΣ. «... ἐπὶ τῇ ἀγοραίᾳ αὐτῶν ἀξίᾳ». Ν’ ἀπαλειφθῇ δὲ ἡ δευτέρα παράγραφος ὁλόκληρος, καὶ νὰ προστεθῇ ἐν τέλει τῆς πρώτης παραγράφου: «Ἡ ὡς ἄνω ἐγγύησις χρησιμεύει διὰ τὰς κατὰ τὸ ἄρθρον 12 εὐθύνας» (Οὕτω τροποποιηθὲν τὸ ἄρθρον 5, γίνεται δεκτὸν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 4–7 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8.

§236ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Οἱ κατὰ τὸ ἀνωτέρω ἄρθρον 2 ἀναλαμβάνοντες τὴν σύστασιν μιᾶς ἢ πλειόνων γεν. ἀποθηκῶν ὀφείλουσι νὰ δέχωνται ἐντὸς τῶν ἀποθηκῶν πᾶν ἐμπόρευμα ἢ προϊόν, προσκομιζόμενον ὑπὸ τοῦ ἰδιοκτήτου ἢ τοῦ ἀντιπροσώπου αὐτοῦ, ἐφ’ ὅσον ἐπιτρέπει ὁ τῶν ἀποθηκῶν χῶρος. Ἀπαγορεύεται ὅμως ἡ εἰσαγωγὴ εὐφλέκτων ἢ ἐκρηκτικῶν ὑλῶν, ὡς καὶ ἀντικειμένων, ὧν αἱ φυσικαὶ ἰδιότητες ἐπάγονται βλάβην εἰς τὰ ἐν ταῖς ἀποθήκαις ἀποτεταμιευμένα ἐμπορεύματα ἢ προϊόντα. Ἀπαγορεύεται ὡσαύτως ἡ εἰσαγωγὴ προϊόντων νενοθευμένων, ἢ μὴ καλῶς κεκαθαρμένων καὶ ἀπεξηραμένων. Ἐὰν ἐγείρηται ἀμφισβήτησις μεταξὺ τοῦ αἰτοῦντος τὴν ἀποταμίευσιν καὶ τοῦ διαχειριστοῦ τῶν γενικῶν ἀποθηκῶν, ἀποφαίνεται ἐπὶ ταύτης πραγματογνώμων, διοριζόμενος ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν ἢ ὑπὸ τοῦ εἰρηνοδίκου, ὅπου δὲν ὑπάρχει ἕδρα Πρωτοδικείου. Τὰ μὴ συσκευασμένα προϊόντα εἰσὶ δεκτὰ ἐν ταῖς ἀποθήκαις, ὅταν ὁ αἰτῶν τὴν ἀποταμίευσιν αὐτῶν ἀποδέχηται ἐκ τῶν προτέρων τὴν μετ’ ἄλλων ὁμοειδῶν προϊόντων συναποθήκευσιν, ἢ ὅταν ὁ χῶρος τῆς ἀποθήκης ἐπιτρέπῃ τὴν ἀποταμίευσιν ἐν ἰδιαιτέρῳ διαμερίσματι.»

§237ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Προτείνω, ὅπως εἰς τὸ τέλος τῆς γʹ παραγράφου προστεθῶσιν αἱ λέξεις «τῆς πράξεως συντασσομένης ἐπὶ τῆς αἰτήσεως καὶ ἐκτελουμένης ἐν πρωτοτύπῳ.»

§238ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἔχομεν ἀντίῤῥησιν. (Οὕτω τροποποιηθὲν τὸ ἄρθρον 8, γίνεται δεκτόν).

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 9 (ἀναγινώσκει): «Ἡ μακροτέρα χρονικὴ διάρκεια τῆς ἀποταμιεύσεως ὁρίζεται εἰς ἓν ἔτος, δύναται ὅμως νὰ παραταθῇ διὰ συνεννοήσεως τοῦ καταθέτου πρὸς τὸν διαχειριζόμενον τὴν γενικὴν ἀποθήκην καὶ ἐπὶ ἓν ἕτερον ἔτος, ἀλλ’ εἰς τὸν καθορισμὸν τοῦ χρόνου τῆς ἀποταμιεύσεως λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν τὸ εἶδος τοῦ ἀποταμιευομένου πράγματος καὶ ἡ ἐπὶ τὴν ποιότητα αὐτοῦ ἐπήρεια τοῦ χρόνου.»

§240ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ αὐτῷ δὲν γίνεται λόγος, τί θὰ γίνηται ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν παρέλθῃ τὸ ἔτος ἢ ἡ συμφωνηθεῖσα προθεσμία, χωρὶς νὰ παραληφθῇ τὸ πρᾶγμα. Τὸ ἄρθρον λέγει μόνον, ὅτι ἡ μακροτέρα προθεσμία ἀποθηκεύσεως εἶναι ἓν ἔτος, δυναμένη νὰ παραταθῇ. Ἀλλὰ σπουδαῖον εἶναι νὰ γινώσκωμεν, τί γίνεται, ἂν εἰς τὸ τέλος αὐτῆς δὲν παρελήφθη τὸ πρᾶγμα. Τὰ πράγματα δὲν πρέπει νὰ μένωσιν ἀπροσδιορίστως ἐν ταῖς γεν. ἀποθήκαις. Ἀλλὰ τί θὰ γίνηται; Ἀφοῦ ὁρίζεται ἐν παραπλησίαις περιστάσεσι συνοπτική τις διαδικασία πρὸς ἀφαίρεσιν τοῦ πράγματος, πρέπει καὶ ἐνταῦθα νὰ τεθῇ ὁμοία τις διάταξις, διότι δὲν εἶναι πρέπον νὰ μένῃ τὸ πρᾶγμα ἐντὸς τῶν ἀποθηκῶν, παρὰ τὴν θέλησιν τῆς Διευθύνσεως, πρὸς ζημίαν τοῦ ἐμπορίου, οὐδὲ πάλιν νὰ ῥίπτηται εἰς τοὺς δρόμους. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον προτείνω, ἐὰν ἐγκρίνῃ ἡ Βουλὴ, νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς ὡς βʹ ἐδάφιον: «Ἐὰν παρέλθῃ ὁ συμφωνηθεὶς χρόνος ἢ τὸ ἔτος, χωρὶς νὰ ἀναληφθῶσι τὰ ἀποτεθέντα προϊόντα ἢ ἐμπορεύματα, ὁ διαχειριζόμενος τὴν γενικὴν ἀποθήκην δύναται μετὰ παρέλευσιν μηνὸς νὰ προβῇ εἰς ἐκποίησιν αὐτῶν, διεξαγομένην ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου κατὰ τὰς διατάξεις τῆς βʹ παραγράφου τοῦ ἑπομένου ἄρθρου 25. Τὸ καθαρὸν τίμημα τοῦ ἐκποιηθέντος πράγματος μένει παρὰ τῇ γενικῇ ἀποθήκῃ εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ δικαιούχου.» Τὸ ἄρθρον 25 ἐν ὁμοίᾳ περιπτώσει λέγει (ἀναγινώσκει): «Μὴ ἐξοφληθέντος τοῦ χρέους κατὰ τὴν λῆξιν, ὁ κομιστὴς τοῦ ἐνεχυρογράφου δανειστὴς συντάσσει διαμαρτυρικόν, κατὰ τὸ ἄρθρον 162 τοῦ Ἐμπορικοῦ Νόμου, μεθ’ ὃ δύναται νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν ἐκποίησιν τοῦ ἐνεχύρου. «Δέκα ἡμέρας πρὸ τῆς διὰ τὴν ἐκποίησιν ὁρισθείσης δημοσιεύεται ὑπὸ τοῦ ἐπισπεύδοντος ἡ περὶ τῆς ἐκποιήσεως εἰδοποίησις, ἀναγράφουσα τὰ ἐκποιηθησόμενα προϊόντα ἢ ἐμπορεύματα, κατὰ τὴν περὶ ἀποθηκεύσεως ἀπόδειξιν. Ἡ εἰδοποίησις τοιχοκολλᾶται εἰς τὴν θύραν τοῦ ἁρμοδίου εἰρηνοδικείου καὶ τοῦ καταστήματος τῆς γενικῆς ἀποθήκης, ἐν ᾗ εἰσιν ἀποτεταμιευμένα τὰ ἐκποιητέα πράγματα. Περὶ τῆς τοιχοκολλήσεως ταύτης συντάσσεται ἔκθεσις ὑπὸ δικαστικοῦ κλητῆρος. Ἡ ἐκποίησις γίνεται διὰ δημοπρασίας, διεξαγομένης ἐνώπιον τοῦ διευθύνοντος τὴν γενικὴν ἀποθήκην, ἢ τοῦ πρὸς τοῦτο τεταγμένου ὑπ’ αὐτοῦ ὑπαλλήλου, συντασσομένου ἐπὶ τούτῳ πρωτοκόλλου.» Λοιπὸν κατ’ αὐτὴν τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 25 δίκαιον εἶναι νὰ γίνηται καὶ ἐκποίησις τῶν τοιούτων πραγμάτων, διότι πιθανὸν τὰ πράγματα αὐτὰ πρῶτον νὰ ὀφείλωσι τὰ δικαιώματα τῆς ἀποθηκεύσεως, πιθανὸν νὰ ὀφείλωσι φόρους δημοσίους, πιθανὸν νὰ ἦναι ἐνέχυρον, ἢ ἄλλο τι βάρος νὰ φέρωσι. Λοιπὸν δὲν δύνανται ὅλαι αὐταὶ αἱ ἀπαιτήσεις νὰ ἀναμένουν τὸν κύριον νὰ ἔλθῃ, ὁπόταν θελήσῃ, νὰ τὰ λάβῃ, ὅπως ἱκανοποιηθῶσι· πρέπει ἡ ἀποθήκη νὰ μὴ κρατῇ πράγματα, τὰ ὁποῖα μετὰ τὴν προθεσμίαν δὲν θέλει νὰ κρατῇ πλέον, εἴτε πράγματα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἦναι...

§241ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τὰ ὁποῖα νὰ ὑπόκεινται εἰς φθοράν.

§242ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι περὶ αὐτῆς τῆς περιπτώσεως. Πρόκειται περὶ τῆς περιπτώσεως, καθ’ ἣν δὲν παρουσιάζεται ὁ κύριος νὰ παραλάβῃ τὰ ἀποτεθέντα. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἀρκετὴν ἐγγύησιν παρέχει ἡ ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου ἐκποίησις κατὰ τὸ ἄρθρον 25. Μάλιστα ἔθεσα ἕνα μῆνα, καὶ μόνον μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς προθεσμίας αὐτῆς γίνεται ἡ εἰδοποίησις, ἢ ἔκθεσις τοῦ πλειστηριασμοῦ κλπ. Ἐπειδὴ δὲ πρέπει νὰ ὁρισθῇ καὶ τί γίνεται τὸ τίμημα, ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ προσθέσω καὶ περὶ τούτου διάταξιν, ὅτι τὸ καθαρὸν τίμημα, ὅπως ἐν ἄλλῳ ἄρθρῳ τοῦ νομοσχεδίου λέγεται, εἶναι τὸ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων. Νομίζω, ὅτι θὰ ἦναι ἕν κενὸν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἂν δὲν κανονισθῇ καὶ ἡ περίπτωσις αὕτη.

§243ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἔχομεν δυσκολίαν, πρὸς εὐκολωτέραν ἐπεξήγησιν καὶ ἀποφυγὴν ἀμφιβολιῶν, νὰ παραδεχθῶμεν τὴν τροποποίησιν, τὴν ὁποίαν προτείνει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἂν καὶ ἠδύνατο ἐν συσχετίσει τῶν ἄρθρων 10 καὶ 25 νὰ λυθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§244ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι καὶ σύμφωνος πρὸς τὸ πνεῦμα τῶν ἄλλων διατάξεων.

§245ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι περιττὸν νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 25, διότι τὸ ἄρθρον 10 λέγει ὡρισμένως: «... Παρελθούσης ὅμως μάτην τῆς διορίας ταύτης, δικαιοῦται ὁ διαχειριστὴς τῶν γενικῶν ἀποθηκῶν νὰ ἐκποιήσῃ τὸ πρᾶγμα διὰ δημοπρασίας, διεξαγομένης ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου, καὶ νὰ κρατήσῃ παρ’ ἑαυτῷ εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ δικαιούχου τὸ καθαρὸν τίμημα τοῦ ἐκποιηθέντος». Νομίζω ὅτι παρέχει τοῦτο ἐπαρκεῖς ἐγγυήσεις.

§246ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρῶτον πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐνταῦθα πρόκειται περὶ κυρίου πράγματος ἀποθηκευθέντος, ὁ ὁποῖος ἁπλῶς ἀμέλειαν δεικνύει, ἴσως κωλυόμενος καὶ ἐξ ἀνωτέρας βίας, νὰ προσέλθῃ κατὰ τὴν προθεσμίαν καὶ παραλάβῃ τὸ πρᾶγμα. Δεύτερον τὸ ἄρθρον 10 προβλέπει περίπτωσιν, καθ’ ἣν πρᾶγμά τι ἀπειλεῖ βλάβην εἰς τὰ ἄλλα πράγματα τῆς ἀποθήκης. Ἡ περίπτωσις εἶναι ἀνεπίδεκτος ἀναβολῆς, καὶ ἑπομένως ἄλλη ἡ διαδικασία. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἀντὶ τοῦ ἄρθρου 10 πρέπει νὰ προτιμηθῇ καὶ τεθῇ τὸ ἄρθρον 25, τὸ προσφέρον περισσοτέρας ἐγγυήσεις,

§247ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὸ ἄρθρον 10 ἔχει προθεσμίαν δεκαπενθήμερον ἐπίσης. Ἔχομεν δὲ μίαν πρόσθετον ἐγγύησιν, ὅτι γίνεται ἡ δημοπρασία ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου, ἐνῷ κατὰ τὸ ἄρθρον 25 γίνεται ἐνώπιον τοῦ διευθυντοῦ τῆς γενικῆς ἀποθήκης.

§248ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ δεκαπενθήμερος προθεσμία τοῦ ἄρθρου 10 εἶναι ὁ ἀνώτατος ὅρος· ὁ διευθυντὴς ὅμως τῆς ἀποθήκης δύναται νὰ ὁρίσῃ καὶ συντομωτέραν. Ἐκτὸς τούτου οὐδεμίαν ἄλλην διατάσσει διατύπωσιν τὸ ἄρθρον 10, ἐνῷ τὸ 25 διατάσσει τοιαύτην, λέγον (ἀναγινώσκει): «Ἡ εἰδοποίησις τοιχοκολλᾶται εἰς τὴν θύραν τοῦ ἁρμοδίου Εἰρηνοδικείου καὶ τοῦ καταστήματος τῆς γενικῆς ἀποθήκης, ἐν ᾗ εἰσιν ἀποτεταμιευμένα τὰ ἐκποιητέα πράγματα. Περὶ τῆς τοιχοκολλήσεως ταύτης συντάσσεται ἔκθεσις ὑπὸ δικαστικοῦ κλητῆρος». (Ἐγγύησις, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχει τὸ ἄρθρον 10). «Δέκα ἡμέρας πρὸ τῆς διὰ τὴν ἐκποίησιν ὁρισθείσης δημοσιεύεται ὑπὸ τοῦ ἐπισπεύδοντος ἡ περὶ τῆς ἐκποιήσεως εἰδοποίησις, ἀναγράφουσα τὰ ἐκποιηθησόμενα προϊόντα ἢ ἐμπορεύματα κτλ.»

§249ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ εἰς τὸ ἄρθρον 10 θέλετε ἴδει, ὅτι θὰ ἦναι ὑπόχρεως ὁ διευθυντὴς τῆς ἀποθήκης νὰ προσκαλέσῃ αὐτὸν διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος (ἀναγινώσκει) «...νὰ προσκαλῇ δι’ εἰδοποιήσεως, δημοσιευομένης διά τινος τῶν ἐγχωρίων ἐφημερίδων, τὸν δικαιοῦχον, νὰ ἄρῃ ἐκ τῶν ἀποθηκῶν τὸ βλαβὲν ἐμπόρευμα ἢ προϊόν ἐντὸς διορίας τὸ βραδύτερον δεκαπενθημέρου.» Ὥστε γίνεται πρόσκλησις πρὸς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος φαίνεται κάτοχος τῆς ἀποδείξεως αὐτῆς.

§250ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ταῦτα γίνονται μόνον διὰ νὰ βεβαιωθῇ ἡ ἐπικειμένη βλάβη. Ἀλλὰ ἡ διαμονὴ τοῦ ἐπίσης ἐνδέχεται νὰ μὴ ἦναι γνωστή.

§251ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 10 εἶναι πληρέστερον.

§252ΒΟΤΣΗΣ. «Νὰ προσκαλῇ δι’ εἰδοποιήσεως, ἡ ὁποία νὰ ἐπιδίδεται εἰς τὸν ἐνδιαφερόμενον.» Διότι οἱ ἐνδιαφερόμενοι δὲν δύνανται ν’ ἀναγινώσκουν τὰς ἐφημερίδας, καὶ ἠμπορεῖ νὰ πωληθῇ τὸ πρᾶγμα χωρὶς οὐδεμίαν αὐτοὶ νὰ λάβωσι γνῶσιν.

§253ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν ὑπάρχῃ ἐνδιαφερόμενος. Δὲν εἶναι γνωστὸς εἰς τὴν ἀποθήκην, κύριε Βουλευτά, ὁ ἐνδιαφερόμενος, ὁ κάτοχος τῆς ἀποδείξεως, διότι ἡ ἀπόδειξις τῆς ἀποταμιεύσεως ἐνδέχεται νὰ περιέλθῃ εἰς δέκα χεῖρας.

§254ΒΟΤΣΗΣ. Νὰ εἰδοποιηθῇ τέλος πάντων ὁ πρῶτος, διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν. Οἱ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἔγειναν κομισταὶ τοῦ ἐνεχυρογράφου ἢ τῶν ἀποδείξεων, ἂς αἰτιῶνται ἑαυτοὺς, ἂν δὲν ἔλαβον πρόνοιαν. Ἀλλὰ νὰ πωλῆται ἡ περιουσία των χωρὶς νὰ λάβωσι γνῶσιν! — διότι, ὡς γνωρίζετε, γνωστοποιεῖται ἡ δημοπρασία διὰ τῶν ἐφημερίδων συνήθως, χωρὶς νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν κανείς. — Νὰ γείνῃ οὕτω λοιπὸν (ἀναγινώσκει): «νὰ προσκαλῇ διὰ τοῦ ἁρμοδίου εἰρηνοδίκου, δι’ εἰδοποιήσεως ἐπιδιδομένης εἰς τὸν καταθέσαντα».

§255ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ αὐτὸ, διότι πιθανὸν νὰ ἦναι ἄγνωστος ἡ διαμονή του.

§256ΒΟΤΣΗΣ. Ὁ καταθέτων ὀφείλει νὰ διορίσῃ ἀντίκλητον.

§257ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν τὸ σύστημα τῶν ἀποθηκῶν νὰ περιβάλωμεν μὲ τοιαύτας διατυπώσεις. Ἅπαξ κατεθέσατε, πρέπει νὰ προνοήσητε.

§258ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἶναι δυνατὸν ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος κατέθηκε, νὰ μὴ γνωρίζῃ ὅτι ἔλαβε προθεσμίαν;

§259ΒΟΤΣΗΣ. Παρέρχεται ἡ προθεσμία καὶ δὲν ἠξεύρει τίποτε. Πρέπει νὰ πωληθῇ τὸ πρᾶγμά του;

§260ΣΚΟΥΖΕΣ. Πῶς δὲν ἠξεύρει;

§261ΒΟΤΣΗΣ. Μήπως εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ τὸ γνωρίζῃ ἐκ τῶν προτέρων; (Διάλογοι).

§262ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Νομίζω ὅτι καθαρώτερον θὰ ἦναι νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐὰν κατὰ τὴν λῆξιν τῆς προθεσμίας ὁ κύριος τοῦ ἀποθηκευμένου πράγματος δὲν προσέλθῃ νὰ παραλάβῃ αὐτὸ, ἐφαρμόζονται αἱ διατάξεις τῆς § βʹ τοῦ ἄρθρου 25 τοῦ παρόντος νόμου. Ἀλλ’ ἡ πρὸς ἐκποίησιν δημοπρασία γίνεται ἐνώπιον τοῦ ἁρμοδίου εἰρηνοδίκου».

§263ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ ἐπίσης τὸ ἄρθρον 25 εἶχον ὑπ’ ὄψει, ἀλλὰ προσέθεσα τὴν διάταξιν περὶ προθεσμίας 15 ἡμερῶν ἀντὶ δέκα καὶ τὴν ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου διεξαγωγὴν τῆς ἐκποιήσεως. Νομίζω μάλιστα, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ, ὅτι ὁ διαχειριζόμενος τὴν γενικὴν ἀποθήκην δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς αὐτὴν ἢ μετὰ παρέλευσιν μηνός. Ἐνταῦθα δὲν πρόκειται περίπτωσις μὴ πληρωμῆς, ἀλλὰ πρόκειται περὶ μὴ παραλαβῆς, καὶ δὲν πρέπει νὰ σπεύσωμεν.

§264ΣΚΟΥΖΕΣ. Τὸ ἄρθρον 25 λέγει «δέκα ἡμέρας». Δὲν ἀρκοῦσι;

§265ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὸ ἄρθρον 10 λέγει «δεκαπενθημέρου.»

§266ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νὰ προσθέσωμεν δέκα πέντε. Δηλαδὴ «ὁ διαχειριζόμενος κτλ. ἐντὸς διορίας τὸ βραδύτερον 15 ἡμερῶν».

§267ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἡμεῖς ἠρύσθημεν τὸ ἄρθρον 25 ἀπὸ τὸν Ἰταλικὸν κώδικα. Ἐκεῖ, νομίζω, ἀναγράφεται πέντε μόνον ἡμερῶν προθεσμία.

§268ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ὑπάρχει εἰς τὸν Ἰταλικὸν νόμον τοιαύτη περίπτωσις, καθ’ ἣν δηλ. δὲν ἐμφανίζεται ὁ κύριος τοῦ ἀποθηκευμένου πράγματος.

§269ΣΚΟΥΖΕΣ. Δὲν ὑπάρχει! Ἔχετε ὑπομονὴν νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἄρθρον;

§270ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μάλιστα.

§271ΣΚΟΥΖΕΣ. Εἶναι τὸ ἄρθρον 478 τοῦ Ἰταλικοῦ κώδικος, κύριε συνάδελφε.

§272ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τί λέγει;

§273ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἔχω σημειώσει μόνον τὸ ἄρθρον 478. Δὲν ἐγνώριζον ὅτι θὰ παραστῇ ἀνάγκη, ἵνα ἔχω τὸ κείμενον.

§274ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκεῖ γίνεται ὡς ἑξῆς. Ὅταν τις ἔχῃ κατατεθειμένον, ὀφείλει νὰ παραλάβῃ τὸ πρᾶγμά του· ἂν ἐντὸς τῆς τεταγμένης προθεσμίας δὲν τὸ παραλάβῃ, ἐννοεῖται, ὅτι ὁ διαχειριστὴς τῶν ἀποθηκῶν θὰ προέλθῃ εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν ἐκποίησιν αὐτοῦ.

§275ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶναι τὸ αὐτό· διότι ὅστις καταθέτει ἓν πρᾶγμα ἢ ὁπωσδήποτε τέλος πάντων ἐνεργεῖ ἐργασίαν, δὲν ὑποτίθεται ὅτι θέλει ἐκτελέσει ἐμπροθέσμως τὴν ὑποχρέωσίν του, καὶ ὅτι περιττὸν νὰ προβλέψῃ ὁ νόμος. Τότε μόνον δὲν θὰ εἶχον οἱ νόμοι αὐτὴν τὴν διάταξιν. Ὁ Ρωσσικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος εἶναι τοῦ 1878, ἐκ τῶν νεωτέρων, ῥητῶς ἀναγράφει τὴν διάταξιν αὐτήν.

§276Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι δύο διαφωνίαι ὑπάρχουσιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἡ μία εἶναι, ὅτι τινὲς φρονοῦσιν, ὅτι ἡ δεκαήμερος προθεσμία εἶναι ἐπαρκὴς, οἱ δὲ, ὅτι πρέπει νὰ ἦναι δεκαπενθήμερος. Αὐτὴ εἶναι ἡ μία διαφωνία. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη διαφωνία, ὅτι οἱ μὲν νομίζουσιν, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη ὁ πλειστηριασμὸς νὰ γίνεται ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου, οἱ δὲ φρονοῦσιν ὅτι πρέπει νὰ γίνεται ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου. Νομίζω ὅτι ἡ πρώτη διαφωνία δὲν εἶναι οὐσιώδης. Δεκαήμερος προθεσμία ἀρκεῖ διὰ νὰ ἐκτελεσθῶσι τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου κελευόμενα, ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ κύριος τοῦ πράγματος δὲν μεταβῇ εἰς τὴν ἀποθήκην, διὰ νὰ παραλάβῃ τὸ πρᾶγμα. Ἐγνώριζε τὴν ἐποχὴν, μέχρι τῆς ὁποίας ὤφειλε νὰ παραλάβῃ τὸ πρᾶγμα, ὅπερ εἶχεν ἀποταμιεύσει· ἀφοῦ ἡ προθεσμία ἔληξεν, αὐτὸς δ’ ἐλησμόνησε νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του, θέλει ὑποστῆ τὰς συνεπείας. Κατὰ τὴν δευτέραν ὅμως περίπτωσιν, ἂν νομίζωσιν ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἡ ἐγγύησις, στέργομεν νὰ τεθῇ «ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου».

§277ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τὸ σπουδαῖον τῆς διαφωνίας ἐγὼ ἀνευρίσκω εἰς τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῶν ἄρθρων 25 καὶ 10, καὶ φρονῶ, ὅτι ἡ παρατήρησις ἡ γενομένη παρὰ τοῦ κ. ἐκ Πατρῶν συναδέλφου, ὅστις νομίζει, ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ προσωπικὴ κοινοποίησις πρὸς τὸν παρακαταθέτην, εἶναι ὀρθοτάτη, διότι εἰς τὸ ἄρθρον 25 πρόκειται περὶ ἐξοφλήσεως πράγματι χρέους κατὰ τὴν λῆξιν, ἤτοι ἀποβλέπει ἡ διάταξις εἰς προθεσμίαν γνωστὴν εἰς τὸν ὀφειλέτην καὶ κατὰ συνέπειαν, ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ ὀφειλέτης δὲν προσέλθῃ, γνωρίζει καλῶς, ὅτι τὸ παρακατατεθὲν θὰ ἐκτεθῇ εἰς πλειστηριασμὸν, καὶ ἑπομένως ἂς αἰτιᾶται ἑαυτὸν, ἐν ᾗ περιπτώσει πάθῃ ζημίαν. Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον 10 προβλέπει περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ὀφειλέτης δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ γνωρίζῃ ἂν πρέπῃ νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τοῦ κυρίου τῆς γενικῆς ἀποθήκης, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἔχει τὸ πρᾶγμα, διότι πρόκειται περὶ πράγματος ὑποκειμένου εἰς βλάβην (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 10. Ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν τὸ ἀποτεταμιευμένον προϊόν ἢ ἐμπόρευμα περιῆλθε, διαρκοῦντος τοῦ χρόνου τῆς ἀποταμιεύσεως, εἰς κατάστασιν, ἥτις ἀπειλεῖ βλάβην καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἐν τῇ ἀποθήκῃ πραγμάτων, ὁ διαχειριζόμενος τὴν γενικὴν ἀποθήκην δικαιοῦται νὰ προκαλῇ διὰ τοῦ ἁρμοδίου Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν, ἢ, ὅπου δὲν ὑπάρχει Πρωτοδικεῖον, διὰ τοῦ ἁρμοδίου εἰρηνοδίκου, τὴν ἀπόφανσιν πραγματογνώμονος, καὶ, ἂν βεβαιωθῇ δι’ αὐτῆς ἡ ἐπικειμένη βλάβη, νὰ προσκαλῇ δι’ εἰδοποιήσεως, δημοσιευομένης διά τινος τῶν ἐγχωρίων ἐφημερίδων, τὸν δικαιοῦχον νὰ ἄρῃ ἐκ τῶν ἀποθηκῶν τὸ βλαβὲν ἐμπόρευμα ἢ προϊὸν ἐντὸς διορίας τὸ βραδύτερον δεκαπενθημέρου. Παρελθούσης ὅμως μάτην τῆς διορίας ταύτης, δικαιοῦται ὁ διαχειριστὴς τῶν γενικῶν ἀποθηκῶν νὰ ἐκποιήσῃ τὸ πρᾶγμα διὰ δημοπρασίας, διεξαγομένης ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου, καὶ νὰ κρατήσῃ παρ’ ἑαυτῷ εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ δικαιούχου τὸ καθαρὸν τίμημα τοῦ ἐκποιηθέντος.» Παρατηρεῖτε ὅτι κατὰ τὴν διάταξιν ταύτην ὁ κύριος τῆς ἀποθήκης ἀρκεῖ νὰ νομίζῃ, ὅτι τὸ πρᾶγμα, τὸ εἰς χεῖράς του εὑρισκόμενον, ἀπειλεῖ νὰ βλάψῃ ὡς ἐκ τῆς ἰδιότητός του κλπ. τὰ ἐν τῇ ἀποθήκῃ πράγματα, ἵνα προκαλέσῃ τὴν ἀπόφανσιν ἑνὸς πραγματογνώμονος καὶ ζητήσῃ τὸν πλειστηριασμόν, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ ὁ κύριος τοῦ πράγματος τοῦτο, καὶ ἐν ἀγνοίᾳ του νὰ πλειστηριασθῇ· ὅπερ δύναται νὰ τὸν ζημιώσῃ μεγάλως. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, φρονῶ ὅτι ἡ παρατήρησις τοῦ κ. ἐκ Πατρῶν Βουλευτοῦ εἶναι πολὺ σπουδαία, καὶ θεραπεύεται τὸ κακὸν, ἐὰν ὁ παρακαταθέτων τὸ πρᾶγμα εἰς τὴν γενικὴν ἀποθήκην διορίζῃ καὶ ἀντίκλητον, νὰ ὑποχρεοῦται δὲ ὁ κύριος τῆς ἀποθήκης νὰ εἰδοποιῇ τοὐλάχιστον τὸν ἀντίκλητον.

§278Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι συζητεῖτε ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 10, ἐνῷ συζητοῦμεν ἔτι τὸ ἄρθρον 9, ἐπὶ τοῦ ὁποίου προὐτάθη νὰ προστεθῇ δευτέρα παράγραφος, ἵνα κανονίσῃ περίπτωσιν, τὴν ὁποίαν δὲν προβλέπει τὸ ἄρθρον 10. Τὸ ἄρθρον 10 προβλέπει περίπτωσιν, καθ’ ἣν δὲν πρέπει νὰ μείνῃ τὸ πρᾶγμα ἐντὸς τῆς ἀποθήκης, διὰ τὴν βλάβην. Ἡ παρατήρησις ὑμῶν ἁρμόζει, ὅταν συζητήσωμεν τὸ ἄρθρον 10.

§279ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Βεβαίως.

§280Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Λοιπὸν ὡς βʹ παράγραφος τοῦ ἄρθρου 9 νομίζω ὅτι δύναται νὰ προστεθῇ ἡ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐὰν παρέλθῃ ἡ προθεσμία καὶ ὁ κύριος τοῦ ἀποτεθηκευμένου πράγματος δὲν προσέλθῃ νὰ παραλάβῃ αὐτὸ, ἐφαρμόζονται αἱ διατάξεις τῆς § βʹ τοῦ ἄρθρου 25 τοῦ παρόντος νόμου. Ἀλλ’ ἡ πρὸς ἐκποίησιν δημοπρασία γίνεται ἐνώπιον τοῦ ἁρμοδίου εἰρηνοδίκου.»

§281ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ «ἐὰν παρέλθῃ ἡ προθεσμία» εἶναι ἐλλιπὲς, διότι τὸ ἄρθρον ὁρίζει, ὅτι «ἡ μακροτέρα χρονικὴ διάρκεια τῆς ἀποταμιεύσεως ὁρίζεται εἰς ἓν ἔτος, δύναται ὅμως νὰ παραταθῇ διὰ συνεννοήσεως κλπ.» Ἑπομένως, ἂν δὲν συνεφωνήθη προθεσμία, τότε ἰσχύει τὸ ἔτος.

§282Α. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ προθεσμία συμφωνεῖται.

§283ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἀναγράφεται εἰς τὴν ἀπόδειξιν τῆς ἀποταμιεύσεως.

§284ΣΚΟΥΖΕΣ. Καὶ ἀναγράφεται εἰς τὴν ἀπόδειξιν τῆς ἀποταμιεύσεως ἐπὶ ἕνα, δύο, τρεῖς μῆνας, ἀναλόγως.

§285ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἄν δὲν ὁρισθῇ;

§286ΣΚΟΥΖΕΣ. Δὲν ἠμπορεῖ. Ὅταν τις καταθέσῃ τὸ ἐμπόρευμά του, θὰ δηλώσῃ ὅτι τὸ καταθέτει π.χ. ἐπὶ τρεῖς μῆνας, καὶ θὰ πληρώσῃ τὰ δικαιώματα τῆς τριμηνίας. Πῶς θὰ ἐκδοθῇ ὁ τίτλος, ἂν δὲν ἔχῃ προθεσμίαν; Εἶναι ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἀφ’ ἑαυτοῦ νοεῖται.

§287ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 9 ἐτροποποιήθη οὕτω. Προσετέθη δευτέρα παράγραφος, ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Ἐὰν κατὰ τὴν λῆξιν τῆς προθεσμίας ὁ κύριος τοῦ ἀποτεθηκευμένου πράγματος δὲν προσέλθῃ νὰ παραλάβῃ αὐτὸ, ἐφαρμόζονται αἱ διατάξεις τῆς § βʹ τοῦ ἄρθρου 25 τοῦ παρόντος νόμου. Ἀλλ’ ἡ πρὸς ἐκποίησιν δημοπρασία γίνεται ἐνώπιον τοῦ ἁρμοδίου εἰρηνοδίκου.» Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 9, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 10.

§288ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν τὸ ἀποτεταμιευμένον προϊὸν ἢ ἐμπόρευμα περιῆλθε, διαρκοῦντος τοῦ χρόνου τῆς ἀποταμιεύσεως, εἰς κατάστασιν, ἥτις ἀπειλεῖ βλάβην καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἐν τῇ ἀποθήκῃ πραγμάτων, ὁ διαχειριζόμενος τὴν γενικὴν ἀποθήκην δικαιοῦται νὰ προκαλῇ διὰ τοῦ ἁρμοδίου εἰρηνοδίκου τὴν ἀπόφανσιν πραγματογνώμονος, καὶ, ἂν βεβαιωθῇ δι’ αὐτῆς ἡ ἐπικειμένη βλάβη, νὰ προσκαλῇ δι’ εἰδοποιήσεως, δημοσιευομένης διά τινος τῶν ἐγχωρίων ἐφημερίδων, τὸν δικαιοῦχον νὰ ἄρῃ ἐκ τῶν ἀποθηκῶν τὸ βλαβὲν ἐμπόρευμα ἢ προϊὸν ἐντὸς διορίας τὸ βραδύτερον δεκαπενθημέρου. Παρελθούσης ὅμως μάτην τῆς διορίας ταύτης, δικαιοῦται ὁ διαχειριστὴς οὗτος τῶν γενικῶν ἀποθηκῶν νὰ ἐκποιήσῃ τὸ πρᾶγμα διὰ δημοπρασίας, διεξαγομένης ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου, καὶ νὰ κρατήσῃ παρ’ ἑαυτῷ εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ δικαιούχου τὸ καθαρὸν τίμημα τοῦ ἐκποιηθέντος.»

§289Α. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἰς τὸν πέμπτον στίχον, ἀντὶ «διὰ τοῦ ἁρμοδίου εἰρηνοδίκου» νὰ τεθῇ «διὰ τοῦ ἁρμοδίου Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν, ἤ, ὅπου δὲν ὑπάρχει Πρωτοδικεῖον, διὰ τοῦ ἁρμοδίου εἰρηνοδίκου.»

§290ΒΟΤΣΗΣ. Αἱ προηγούμεναι παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κεφαλληνίας Βουλευτοῦ εἶναι πολὺ λογικαί. Τρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ χάσωμεν τὴν περιουσίαν, τὴν ὁποίαν θὰ παρακαταθέσωμεν, χωρὶς νὰ εἰδοποιηθῶμεν. Εἷς ἀποθηκάριος —ἀφοῦ μάλιστα λαμβάνομεν τὴν βάσιν νὰ κάμωμεν ἀποθηκαρίους οἱουσδήποτε—εἷς ἀποθηκάριος θὰ εἴπῃ, ὅτι τὸ ἐμπόρευμα, τὸ ὁποῖον τις ἔθεσεν εἰς τὴν ἀποθήκην, δύναται νὰ βλάψῃ τὰ ἄλλα, καὶ νὰ δηλώσῃ εἰς μίαν ἐφημερίδα —καὶ ἠξεύρομεν πῶς γίνονται αἱ δημοσιεύσεις —καὶ νὰ τὸ πλειστηριάσῃ. Λῃστρικωτέρα διάταξις δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ! Νὰ λάβωμεν λοιπὸν πρόνοιαν καὶ νὰ εἴπωμεν, πρῶτον ὅτι ὀφείλει νὰ εἰδοποιήσῃ τὸν καταθέτην διὰ προσκλήσεως. Ἠμποροῦμεν νὰ ἁπλοποιήσωμεν τοὺς τύπους τῆς ἐπιδόσεως, ὅπως ἄν θέλητε, ἔστω καὶ διὰ κλητῆρος, ἢ καὶ δι’ ἀστυφύλακος, ἀλλὰ τέλος πάντων πρέπει νὰ εἰδοποιῆται ὁ καταθέτης τοῦ πράγματος. Θέλετε, ἐπειδὴ προσβάλλονται αἱ ἐπιδόσεις συνήθως ἐκ στρεψοδικίας, νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸ ἄλλο σημεῖον, νὰ πλειστηριάζηται ἡ περιουσία τοῦ ἀνθρώπου καὶ νὰ μὴ λαμβάνῃ γνῶσιν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ λῃστεύηται; Λοιπὸν πρέπει νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον, ὅτι ἡ πρόσκλησις κοινοποιεῖται εἰς τὸν ὀφειλέτην.

§291ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Δὲν εἶναι γνωστὸς πάντοτε.

§292ΒΟΤΣΗΣ. Ὁ ἀρχικῶς καταθέσας εἶναι πάντοτε γνωστός. Ἄν αὐτὸς, ὁ ὁποῖος κατέθεσε τὰ ἐμπορεύματα, τὰ μεταβιβάσῃ εἰς ἄλλον, ἂς λάβῃ πρόνοιαν ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἀγοράσῃ αὐτά. Τουλάχιστον ὁ καταθέσας, ὁ ὁποῖος νομίζεται κύριος, νὰ εἰδοποιῆται.

§293ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ πρόνοια, τὴν ὁποίαν ἀναφέρει ὁ κ. συνάδελφος, ἐνδέχεται νὰ ἦναι βάσιμος, ἀλλὰ λησμονεῖ, ὅτι ὁ καταθέτης ἀναχωρεῖ καὶ μεταβαίνει εἰς τὴν Εὐρώπην ἢ τὴν Ἀμερικὴν ἢ ἀλλοῦ. Τότε τί γίνεται;

§294ΒΟΤΣΗΣ. Ἄς διορίσῃ ἀντίκλητον.

§295ΣΚΟΥΖΕΣ. Ὀφείλει νὰ διορίσῃ αὐτοδικαίως τὸν γραμματέα τῶν Πρωτοδικῶν, διότι ὁ καταθέσας ἀναχωρεῖ, ὡς σᾶς εἶπον, εἴτε ἐπίτηδες, εἴτε τυχαίως. Εἶναι ἡ ἀβεβαιότης τῆς κοινοποιήσεως. Πῶς θὰ γείνῃ; Καὶ τὰ ἀντικείμενα αὐτὰ δὲν ἐπιδέχονται τοιαύτην ἀνωμαλίαν.

§296ΒΟΤΣΗΣ. Νὰ προσκαλῆται δι’ εἰδοποιήσεως ὁ καταθέσας, ἂν κατοικῇ ἐν τῇ ἕδρᾳ, ἔνθα αὐτὸς ἀποθηκεύει· ἄλλως, νὰ εἰδοποιῆται ὁ γραμματεὺς τῶν Πρωτοδικῶν, ὡς νόμιμος ἀντίκλητος αὐτοῦ.

§297ΣΚΟΥΖΕΣ. Αὐτὸ μάλιστα.

§298ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Νομίζω ὅτι, ἂν τοιχοκολλᾶται εἰς τὸ Δημαρχεῖον, θὰ ἦναι ἐπαρκές.

§299ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι, ἂν οὕτω τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον, ὁ σκοπὸς εἰς τὸν ὁποῖον ἀφορᾷ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἐκπληροῦται (ἀναγινώσκει): «... νὰ προσκαλῇ τὸν κατὰ τὰ βιβλία τῶν ἀποθηκῶν καταθέσαντα, ἂν οὗτος διαμένῃ ἐν τῇ ἕδρᾳ, ἔνθα ἡ ἀποθήκη, ἢ ἐν ἀπουσίᾳ τούτου δι’ εἰδοποιήσεως κοινοποιουμένης εἰς τὸν γραμματέα τοῦ δικαστηρίου τῶν Πρωτοδικῶν καὶ δημοσιευομένης διά τινος ἐφημερίδος, νὰ ἄρῃ ἐκ τῶν ἀποθηκῶν κτλ.»

§300Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν, εἶναι λίαν ὀρθὴ, καὶ νομίζω ὅτι πληροῖ τὸ κενὸν τροποποίησις τοῦ ἄρθρου, γιγνομένη κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον. Μετὰ τὸ «ὁ διαχειριζόμενος τὴν γενικὴν ἀποθήκην δικαιοῦται νὰ προσκαλῇ διὰ τοῦ ἁρμοδίου», νὰ τεθῇ: «Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν, ἢ ὅπου δὲν ὑπάρχει Πρωτοδικεῖον διὰ τοῦ ἁρμοδίου εἰρηνοδίκου κλπ.» Κατόπιν, μετὰ τὴν φράσιν «τὸ βλαβὲν ἐμπόρευμα ἢ προϊὸν ἐντὸς διορίας τὸ βραδύτερον δεκαπενθημέρου», νὰ τεθῇ: «Ἡ πρὸς τὸν δικαιοῦχον πρόσκλησις κοινοποιεῖται αὐτῷ διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος, ἐὰν οὗτος τυγχάνῃ ἐν τῷ τόπῳ, ἐν ᾧ κεῖται ἡ ἀποθήκη, ἢ, ἂν οὗτος δὲν ἦναι ἐκεῖ, ἡ πρόσκλησις κοινοποιεῖται πρὸς τὸν γραμματέα τοῦ δικαστηρίου τῶν Πρωτοδικῶν». Κατὰ τὰ δὲ λοιπὰ, μέχρι τέλους, νὰ μείνῃ τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 11–14 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§301ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 15 (ἀναγινώσκεται).

§302ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἰς τὸ ἐδάφιον αʹ, ἀντὶ τοῦ «ἡ ἐπωνυμία» νὰ τεθῇ «τὸ ὄνομα καὶ ἐπώνυμον ἢ ἡ ἐμπορικὴ ἐπωνυμία». Εἰς τὸ γʹ ἐδάφιον, εἰς τὸ τέλος, νὰ προστεθῇ «καὶ τοῦ χρόνου, ἐφ’ ὃν κατετέθη τὸ ἐμπόρευμα». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 15, ὡς ἐτροποποιήθη παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 16, ὡς ἔχει).

§303ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 17 (ἀναγινώσκει): «Ὁ κατέχων τὴν ἀπόδειξιν ἀποθηκεύσεως καὶ τὸ ἐνεχυρόγραφον συνάμα δικαιοῦχος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ παρὰ τοῦ διαχειριστοῦ τῆς γενικῆς ἀποθήκης τὴν ὑποδιαίρεσιν τοῦ τίτλου ἀποθηκεύσεως εἰς μικρότερα τμήματα, καὶ τὴν ἔκδοσιν νέων τίτλων ἀποθηκεύσεως δι’ ἕκαστον τῶν τμημάτων τούτων. Τὸν ὑπ’ αὐτοῦ κατεχόμενον τίτλον ἀποδίδωσι πρὸς ἀκύρωσιν, δι’ ἑκάστην δὲ πρᾶξιν ὑποδιαιρέσεως καταβάλλει δικαίωμα δύο δραχμῶν.»

§304ΒΟΤΣΗΣ. Δύο δραχμαὶ μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι πολλαί· μία δραχμὴ ἀρκεῖ. Ὥστε ἀντὶ «δύο δραχμῶν» νὰ τεθῇ «μιᾶς δραχμῆς».

§305ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἔχομεν ἀντίῤῥησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 17, ὡς ἐτροποποιήθη).

§306ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 18 (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀπόδειξις ἀποθηκεύσεως καὶ τὸ ἐνεχυρόγραφον μεταβιβάζονται ὁμοῦ ἢ κεχωρισμένως δι’ ὀπισθογραφήσεως. Ἡ ὀπισθογράφησις τῶν δύο τμημάτων τοῦ τίτλου ἀποθηκεύσεως συνεπάγεται τὴν μεταβίβασιν τῆς κυριότητος τοῦ ἀποτεταμιευμένου ἐν ταῖς ἀποθήκαις ἐμπορεύματος ἢ προϊόντος. Ἡ ὀπισθογράφησις μόνου τοῦ ἐνεχυρογράφου παρέχει ἐκείνῳ, ἐπ’ ὀνόματι τοῦ ὁποίου ὠπισθογραφήθη, δικαίωμα ἐνεχύρου ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος. Ἡ ὀπισθογράφησις μόνης τῆς ἀποδείξεως ἀποθηκεύσεως μεταβιβάζει τὴν κυριότητα, φυλασσομένων ἀκεραίων τῶν δικαιωμάτων τοῦ κομιστοῦ τοῦ ἐνεχυρογράφου δανειστοῦ.»

§307ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Πάντα τὰ προηγούμενα ἄρθρα εἶναι πιστὴ ἀντιγραφὴ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω. Ἐνταῦθα, μετὰ τὰς λέξεις «Ἡ ἀπόδειξις ἀποθηκεύσεως καὶ τὸ ἐνεχυρόγραφον μεταβιβάζονται ὁμοῦ ἢ κεχωρισμένως δι’ ὀπισθογραφήσεως», παρελείφθη τὸ «Ἡ ὀπισθογράφησις χρονολογεῖται». Ἐπειδὴ νομίζω, ὅτι ἡ χρονολογία τῆς ὀπισθογραφήσεως ἔχει πολλὴν τὴν σπουδαιότητα καὶ πολλὰς τὰς νομικὰς συνεπείας, καὶ περιττὸν ἐὰν ἤθελε θεωρηθῆ, νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ὑπάρχῃ ῥητῶς ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ νόμῳ. Κατόπιν λέγει: «Ἡ ὀπισθογράφησις τῶν δύο τμημάτων τοῦ τίτλου ἀποθηκεύσεως...» Ἐνταῦθα νομίζω καλὸν, πρὸς μείζονα διασάφησιν, νὰ τεθῇ οὕτω: «Ἡ ὀπισθογράφησις καὶ τῶν δύο τμημάτων τοῦ τίτλου ἀποθηκεύσεως».

§308ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὀρθὸν εἶναι νὰ προστεθῇ, ὅτι «ἡ ὀπισθογράφησις χρονολογεῖται». Δέχομαι δὲ καὶ τὴν ἑτέραν τροποποίησιν, ἤτοι τὴν προσθήκην τοῦ «καί». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 18, οὕτω τροποποιηθέν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 19–24 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§309ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 25 (ἀναγινώσκεται).

§310ΒΟΤΣΗΣ. Παρακαλῶ πρὸ παντὸς, μετὰ τὸ ἐν τῇ αʹ παραγράφῳ «συντάσσει διαμαρτυρικὸν κατὰ τὸ ἄρθρον 162 τοῦ ἐμπορικοῦ νόμου», νὰ τεθῇ «ἐνώπιον ἑνὸς τῶν συμβολαιογράφων τοῦ τόπου, ἐν ᾧ κεῖται ἡ ἀποθήκη».

§311ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Μάλιστα.

§312ΒΟΤΣΗΣ. Κατόπιν, ἐν τῇ βʹ παραγράφῳ, ἀντὶ τοῦ «Ἡ ἐκποίησις γίνεται διὰ δημοπρασίας διεξαγομένης ἐνώπιον τοῦ διευθύνοντος τὴν γενικὴν ἀποθήκην», νὰ τεθῇ: «Ἡ ἐκποίησις γίνεται διὰ δημοπρασίας διεξαγομένης ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου τοῦ τόπου τῆς ἀποθήκης καὶ τοῦ διευθύνοντος τὴν γενικὴν ἀποθήκην» κλπ., ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον.

§313ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἔχομεν ἀντίῤῥησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 25, ὡς ἐτροποποιήθη. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 26, 27 καὶ 28, ὡς ἔχουσιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§314ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὶν φθάσωμεν εἰς τὸ 29, θὰ παρακαλέσω τὸν συντάκτην τοῦ νομοσχεδίου νὰ μοὶ εἴπῃ, διατὶ παρέλιπε τὸ ἄρθρον 28 τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλήν; Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο, «αἱ οἰκοδομαὶ τῶν ἀποθηκῶν, τὰ προσαρτήματα καὶ παραρτήματα αὐτῶν, τ’ ἀποτελοῦντα τὴν ἀκίνητον κτῆσιν τῆς ἑταιρίας, εἰσὶν ὑπέγγυα ὑπὲρ τῶν ἐν αὐταῖς ἀποταμιευσάντων τὰ προϊόντα ἢ ἐμπορεύματά των ἢ τῶν ἐκδοχέων ἢ δανειστῶν αὐτῶν» κλπ.

§315ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ ἐγγύησις αὕτη καταντᾷ ἰδανική· μία ἀποθήκη, ἡ ὁποία ἀξίζει 50,000 δραχμὰς, δύναται νὰ περιέχῃ ἐμπορεύματα 500,000 δρ. Ὥστε ἡ ἐγγύησις, ἡ ὁποία ἀπομένει ὑπὲρ τῶν καταθεσάντων τὰ ἐμπορεύματα, εἶναι ἰδανική· οὔτε ἓν πρὸς 10.

§316ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε ἦτο περιττὸν νὰ ζητήσωμεν καὶ τὴν ἐγγύησιν τῶν 25,000 δραχμῶν, διότι πιθανὸν νὰ ὑπάρχῃ ἀποθήκη μεγαλειτέρας ἀξίας. Δὲν ἐννοῶ διατὶ μία ἐγγύησις, ἡ ὁποία εἶναι φυσικωτάτη, νὰ μὴ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν.

§317ΣΚΟΥΖΕΣ. Διότι τὸ νομοσχέδιον στηρίζεται ἐπὶ ἑτέρας βάσεως ἢ τὸ ἰδικόν σας. Ὑμεῖς παραδέχεσθε, ὅτι θὰ ἱδρυθῶσιν ἀποθῆκαι ἐπὶ τούτῳ, ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον παρεδέχθη τὴν ἀρχὴν, ὅτι καὶ αἱ ὑπάρχουσαι δύνανται νὰ λαμβάνωνται ὑπὸ ἐνοίκιον· ἑπομένως ἔχει τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν ὁ ἐκμεταλλευόμενος τὴν ἀποθήκην ἐπιτύχῃ, τότε δύναται νὰ ἱδρύσῃ γενικὰς ἀποθήκας, ἐπὶ τούτῳ κτιζομένας, καὶ τότε δύνανται αὗται, κατὰ τὸ νόημα τοῦ ἰδικοῦ σας νομοσχεδίου, νὰ ἦναι μία ἐγγύησις, ἐνῷ σήμερον, μὴ γνωρίζων ὅτι θὰ ἐπιτύχῃ, δὲν θέλει νὰ κινητοποιήσῃ τὰ κεφάλαιά του ἐπὶ ἀβεβαίῳ, καὶ λαμβάνει ἀποθήκας ἐπὶ ἐνοικίῳ.

§318ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶχον τὴν ἰδέαν, ὅτι ἠθέλατε ἐξευτελίσει τὸν θεσμὸν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε νὰ παραδεχθῆτε ἀποθήκας ὑπὸ ἐνοίκιον. Ὑπέθετον πάντοτε, ὅτι θὰ ἦτο ὁ ἀποθηκάριος ἰδιοκτήτης. Ἐὰν πρόκειται εἰς τὸν τυχόντα νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα αὐτὸ, καὶ εἰς τὸν μὴ ἔχοντα ἀποθήκας ἰδίας, τότε διαφέρει.

§319ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὴ, διότι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπιζητήσωμεν, εἶναι αἱ ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας οἱ κύριοι τῶν ἀποθηκῶν θὰ παρέχωσιν εἰς τοὺς ἀποθηκεύοντας τὰ προϊόντα των. Μία δὲ τῶν ἐγγυήσεων εἶναι καὶ τὸ οἰκοδόμημα. Βεβαίως δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν παραπήγματα, οὐδὲ ἀποθήκας ὑπὸ ἐνοίκιον, ὡς δυναμένας νὰ παρέχωσιν ἐγγύησιν. Πρέπει τὴν ἀσφάλειαν ταύτην ν’ ἀπαιτήσωμεν, ἡ ὁποία ἐπιπροστιθεμένη εἰς τὴν καταβολὴν τῶν 25,000 δρ. δίδει σοβαρότητα εἰς τὸ ἀσφαλὲς τῆς ἀποθήκης. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος πρέπει νὰ γείνῃ δεκτή. Τὰ καταστήματα, τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ἀποθῆκαι, πρέπει νὰ εὐθύνωνται διὰ τὰ ἐν αὐτοῖς ἀποθηκευόμενα ἐμπορεύματα.

§320ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς ἀρχῆς καὶ τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νομοσχεδίου, ὅπου ὁ λόγος περὶ τῶν κτιρίων, τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμεύσωσιν ὡς γενικαὶ ἀποθῆκαι καὶ ὅπου οὐδεμία πρόνοια ἐλήφθη, δὲν δυνάμεθα ἐν τῷ ἄρθρῳ 29 ν’ ἀποδεχθῶμεν τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. ἐκ Παρνασσίδος συνάδελφος. Τὸ νομοσχέδιον ἐννοεῖ, ὅτι θὰ ἦναι πλήρης ἐλευθερία εἰς τὸν πρῶτον τυχόντα σταφιδαποθηκάριον νὰ μεταβάλλῃ τὸ πρῶτον τυχὸν παράπηγμα εἰς ἀποθήκην. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὀλίγον ἀργὰ σκεπτόμεθα περὶ τούτου. Ἀφοῦ ἐψηφίσθη τὸ πλεῖστον μέρος τοῦ νομοσχεδίου, δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ ληφθῇ μέτρον τι ὑπὲρ τοῦ μέλλοντος νὰ κατατεθῇ σταφιδοκάρπου. Ἐγώ, ὤν κατ’ ἀρχὴν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἐθεώρησα περιττὸν νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν.

§321Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Συμβαίνει ἐκ τῶν μεταβολῶν τῆς γνώμης τοῦ κ. Βουλευτοῦ νὰ μὴ ἐπέρχηται μεταβολὴ εἰς τὰ βουλεύματα τῆς πλειοψηφίας, διότι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ἤθελε ψηφίσει πάντως κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἐγίνετο δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ. Ἀλλ’ ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος παρέχει ἐγγυήσεις, διότι πλὴν τῆς χρηματικῆς ἐγγυήσεως προστίθεται καὶ τὸ οἰκοδόμημα, ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον πραγματεύεται περὶ ἐκμεταλλεύσεως τοῦ λαβόντος τὴν ἄδειαν, ἑπομένως δύναταί τις νὰ ἐπιχειρήσῃ καὶ νὰ ἐνοικιάσῃ ἀποθήκας. Οὐχ ἧττον παραδέχομαι τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος, διότι ὁμολογουμένως παρέχει πλειοτέρας ἐγγυήσεις.

§322ΒΟΤΣΗΣ. Ἀφοῦ παρεδέχθημεν, ὅτι καὶ ὑπάρχοντα κτίρια δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ἀποθῆκαι, θὰ ἔλθωμεν εἰς ἀντίφασιν, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν· διότι δὲν ἐθέσαμεν ὡς ἀπαραίτητον τὸν ὅρον, ὅτι τὰ κτίρια πρέπει νὰ ἀνήκωσιν εἰς τὸν λαμβάνοντα τὸ προνόμιον.

§323Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ ἀποθῆκαι πρέπει νὰ ἦναι ἐλεύθεραι πάσης ὑποθήκης.

§324ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ καὶ ἐπὶ τοῦ συνόλου θὰ ψηφίσω κατὰ, ὡς καὶ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, μεθ’ ὅλην τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος, τὴν ὁποίαν παρεδέχθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς τελευταίαν σανίδα σωτηρίας. Περὶ τούτου ὤφειλε νὰ λάβῃ πρόνοιαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4, ὅπου γίνεται λόγος περὶ ἰδιοκτησίας. Ἔχει σημασίαν ἡ τοιαύτη διάταξις ἐκεῖ, ὅπου δὲν δίδεται ἡ ἄδεια πρὸς σύστασιν γενικῆς ἀποθήκης εἰς τὸν πρῶτον τυχόντα. Αὐτὴ προϋποθέτει κεφαλαιούχους, οἵτινες διαθέτουν ἑκατομμύρια, καὶ ὅταν τὰ κτίρια ἔχωσιν ἀξίαν πολλῶν ἑκατοντάδων χιλιάδων καὶ ἑκατομμυρίων, βεβαίως ἀρκοῦσι πρὸς ἀσφάλειαν τῶν ἀποθηκευόντων τὰ προϊόντα ἢ τὰ ἐμπορεύματά των. Ἀλλ’ ὅταν δὲν λαμβάνηται τοιαύτη πρόνοια, ἀλλ’ ἐπαφίηται εἰς τὸν πρῶτον τυχόντα νὰ χρησιμοποιήσῃ ὡς ἀποθήκην ἕν παράπηγμα 3,000 δραχμῶν, βεβαίως οὐδεμία ἀσφάλεια ὑπάρχει.

§325ΒΟΤΣΗΣ. Πολλάκις ἀνεφέρθη ἐνταῦθα, ὅτι πρόκειται περὶ παραπηγμάτων· ἀλλὰ θὰ ἴδητε, ὅτι περὶ τούτου προβλέπει ὁ νόμος, ὅταν ἀναγνώσητε τὸ ἄρθρον 6, ἐν τῷ ὁποίῳ ἀναφέροντα κτίρια, καὶ ὁρίζεται καὶ ἐπιτροπὴ, ἥτις ἐξετάζει περὶ τῆς ἀκριβοῦς ἐκτελέσεως τοῦ ὑποβληθέντος διαγράμματος καὶ περὶ τῆς στερεότητος τοῦ κτιρίου.

§326ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ ἄρθρον 6 πρέπει νὰ ἀναγνωσθῇ ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸ ἄρθρον 4. Ἔχουσι δὲ ταῦτα οὕτως: «Ἄρθρον 4. Ἡ πρὸς χορήγησιν ἀδείας αἴτησις ὑποβάλλεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐν αὐτῇ δὲ δηλοῦται ὅσον οἷόν τε λεπτομερῶς τὸ ἔδαφος, ἐφ’ οὗ ἀνεγερθήσεται ἡ οἰκοδομή, ἡ συνοικία τῆς πόλεως, ἡ ὁδὸς καὶ ἡ χωρητικότης τῆς ἀνεγερθησομένης ἀποθήκης... Ὡς γενικαὶ ἀποθῆκαι δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι καὶ ὑπάρχοντα ἤδη κτίρια.» «Ἄρθρον 6. Πρὸ τῆς εἰς δημοσίαν χρῆσιν παραδόσεως τῶν γενικῶν ἀποθηκῶν ἐπιτροπὴ ἐκ τριῶν μηχανικῶν ἐξετάζει τὰ κτίρια, καὶ ἀποφαίνεται δι’ ἠτιολογημένης ἐκθέσεως περὶ τῆς ἀκριβοῦς ἐκτελέσεως τοῦ ὑποβληθέντος διαγράμματος καὶ περὶ τῆς στερεότητος αὐτῶν...» Ὥστε ἐνταῦθα πρόκειται περὶ τῶν νέων ἀποθηκῶν, περὶ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ διαγράμματος, περὶ δὲ τῶν παλαιῶν ἀποθηκῶν, περὶ τῶν ὑπαρχόντων κτιρίων, τὸ ἄρθρον 6 οὐδεμίαν πρόνοιαν λαμβάνει.

§327ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὸ ἄρθρον 6 δὲν ποιεῖται διαστολήν· ἀναφέρεται ἐν γένει εἰς τὰς γενικὰς ἀποθήκας.

§328ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πάντοτε εἶναι ἀνάγκη νὰ καθορισθῇ ἀκριβῶς διὰ τοῦ νόμου, ὅτι τὰ κτίρια ταῦτα πρέπει νὰ ἔχωσιν ἀξίαν ὡρισμένην, διότι ἄλλως δὲν ὑπάρχει τὸ ἐχέγγυον, ὅτι τὰ κτίρια θὰ ἔχωσι τὴν ἀξίαν, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται διὰ νὰ καλύψῃ πᾶσαν ζημίαν.

§329ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 28 τῆς προτάσεως νόμου τοῦ κ. Σιμοπούλου...

§330ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἀλλὰ πρέπει νὰ τροποποιηθῇ οὕτω πως (ἀναγινώσκει): «Αἱ οἰκοδομαὶ τῶν γενικῶν ἀποθηκῶν, τὰ προσαρτήματα καὶ παραρτήματα αὐτῶν εἰσιν ὑπέγγυα ὑπὲρ τῶν ἐν αὐταῖς ἀποταμιευσάντων τὰ προϊόντα ἢ ἐμπορεύματά των, ἢ τῶν ἐκδοχέων ἢ δανειστῶν αὐτῶν. Ὑπὲρ τούτων καὶ μόνων πρὸς ἀνόρθωσιν ἐπελθούσης τυχὸν ζημίας κατὰ τὸ ἄρθρον 12 τοῦ νόμου τούτου ἐπιτρέπεται ὑποθήκευσις.»

§331ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§332ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ θὰ ψηφισθῇ ὡς νέον ἄρθρον 30. Πρὸ τούτου θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 29 τοῦ νομοσχεδίου. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 29 τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ γίνεται δεκτὸν τὸ νέον ἄρθρον 30, ὡς τροποποιηθὲν ἀνεγνώσθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν).

§333ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 30 τοῦ νομοσχεδίου, ἤτοι 31 κατὰ κατὰ τὴν νέαν τάξιν.

§334ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Οἱ ἐκμεταλλευόμενοι τὰς γενικὰς ἀποθήκας διευθυνταὶ καὶ πάντες οἱ μετέχοντες εἰς τὴν διαχείρισιν αὐτῶν ὑπάλληλοι ἢ ὑπηρέται ὑπόκεινται εἰς τὸν ἔλεγχον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀσκούμενον διὰ τῶν ὑπ’ αὐτοῦ τασσομένων ἑκάστοτε πρὸς τοῦτο ὑπαλλήλων. Ἐπὶ πάσῃ δὲ ἐλλείψει τῆς διαχειρίσεως αὐτῶν, καταγγελθείσῃ ὑπὸ τοῦ ἀνακαλύψαντος αὐτὴν δημοσίου ὑπαλλήλου, ἢ ὑπὸ τῆς Διευθύνσεως τῆς Ἑταιρίας, καταδιώκονται ἐπὶ ἰδιοποιήσει, κατὰ τὸ ἄρθρον 394 τοῦ Ποιν. Νόμου.»

§335ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει μόνον οἱ ὑπάλληλοι τῶν γεν. ἀποθηκῶν νὰ τίθενται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ καὶ αὐταὶ αἱ ἀποθῆκαι.

§336ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὅταν λέγωμεν «οἱ ἐκμεταλλευόμενοι τὰς γενικὰς ἀποθήκας διευθυνταὶ κλπ. ὑπόκεινται εἰς τὸν ἔλεγχον», πιστεύω ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ἐλέγχου τῆς σωματικῆς αὐτῶν καταστάσεως.

§337ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐδῶ δὲν πρόκειται νὰ πιστεύωμεν, ἐδῶ νομοθετοῦμεν, καὶ δέον νὰ ἦναι σαφεῖς αἱ διατάξεις.

§338ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καραπάνος προτείνει νὰ προστεθῶσιν ἐν ἀρχῇ τοῦ ἄρθρου αἱ λέξεις «Αἱ γενικαὶ ἀποθῆκαι».

§339ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἂς προστεθῶσι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κατὰ τὴν νέαν τάξιν ἄρθρον 51 μετὰ τῆς ἀνωτέρω προσθήκης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 51 τοῦ νομοσχεδίου, ἤτοι 52 κατὰ τὴν νέαν τάξιν).

§340ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 32 τοῦ νομοσχεδίου, ἤτοι 33 κατὰ τὴν νέαν τάξιν (ἀναγινώσκει): «Αἱ ἀποδείξεις ἀποθηκεύσεως ὑπόκεινται εἰς τέλος χαρτοσήμου λεπτῶν 50, τὰ δὲ ἐνεχυρόγραφα πρὸ τῆς ὀπισθογραφήσεως αὐτῶν εἰς τὸ εἰς τὰς συναλλαγματικὰς ἐπιβαλλόμενον κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ᾼΧΚΕʹ νόμου τέλος χαρτοσήμου. Τὰ πρωτόκολλα ἐκποιήσεως, τὰ πιστοποιητικὰ καὶ αἱ περὶ εἰσπράξεως ἀποδείξεις τῶν γενικῶν ἀποθηκῶν ὑπάγονται εἰς πάγιον τέλος δραχμῆς.»

§341ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ὑπεβλήθη προχθὲς τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθημεν, καθ’ ἣν ἀντὶ τῶν λέξεων «ἐπιβαλλόμενον κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ᾼΧΚΕʹ νόμου τέλος χαρτοσήμου» τίθενται αἱ λέξεις «ἐπιβαλλόμενον τέλος κατὰ τὰς διατάξεις τῶν περὶ χαρτοσήμου νόμων».

§342ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι θέλοντες νὰ ἐνισχύσωμεν τὸν θεσμὸν καὶ τὴν ἕξιν τῆς ἀποθηκεύσεως τῶν ἐμπορευμάτων, δὲν πρέπει νὰ βαρύνωμεν πᾶσαν ἀποθήκευσιν διὰ βαρέως φόρου. Βαρύνομεν δὲ αὐτήν, καὶ καθιστῶμεν δυσχερῆ τὴν ἐφαρμογήν, ὅταν ζητῶμεν ἐπὶ τῇ ἁπλῇ ἀποθηκεύσει καὶ τῇ ἁπλῇ ἐκδόσει τοῦ ἐνεχυρογράφου νὰ φορολογήσωμεν δι’ ἀναλογικοῦ τέλους τὴν πρᾶξιν. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ἐπιδιώκομεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ταμιευτικὸν σκοπόν, ἀλλὰ τὴν ἐνθάῤῥυνσιν τοῦ ἐμπορίου καὶ τὴν εὐκολίαν τῶν παραγωγῶν ἐν γένει τῆς Ἑλλάδος, φρονῶ ὅτι εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς δὲν πρέπει νὰ φορολογήσωμεν οὕτω τὰς πράξεις.

§343ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Νομίζω ὅτι ἀπατᾶσθε, κύριε συνάδελφε. Δὲν πρόκειται νὰ φορολογηθῶσι τὰ ἐνεχυρόγραφα, εἰμὴ κατὰ τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν θὰ ὀπισθογραφηθῶσιν, ἵνα μεταβιβασθῶσιν· ὅταν ἐκδοθῶσιν ἀπὸ τὴν ἀποθήκην, ὑπόκεινται εἰς 50 λεπτῶν χαρτόσημον. Τοῦτο τοὐλάχιστον λέγει τὸ ἄρθρον.

§344ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ἄρθρον εἶναι ἑλληνιστὶ γεγραμμένον. Λέγει: «Αἱ ἀποδείξεις ἀποθηκεύσεως ὑπόκεινται εἰς τέλος χαρτοσήμου λεπτῶν 50, τὰ δὲ ἐνεχυρόγραφα πρὸ τῆς ὀπισθογραφήσεως εἰς τὸ εἰς τὰς συναλλαγματικὰς ἐπιβαλλόμενον κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ᾼΧΚΕʹ νόμου τέλος χαρτοσήμου.» Καὶ ἐπειδὴ αἱ περὶ χαρτοσήμου διατάξεις εἶναι γνωσταὶ εἰς πάντας, ἕπεται ὅτι, ὅπως τὰ συναλλάγματα πρέπει νὰ χαρτοσημαίνωνται ἐπὶ τῇ ἐκδόσει ἐπὶ ἀναλογικοῦ χαρτοσήμου, οὕτω θὰ χαρτοσημαίνωνται καὶ τὰ ἐνεχυρόγραφα. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι ἠθέλομεν τροποποιήσει τὸ ἄρθρον, ὅπως κατὰ τὴν ὀπισθογράφησίν των χαρτοσημανθῶσι, διατὶ νὰ ἐπιβαρύνωμεν αὐτὰ διὰ τέλους τόσον βαρέος; Φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ φορολογήσωμεν ἀναλογικῶς τὰς πράξεις ταύτας, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας νὰ ἐνισχύσωμεν αὐτάς, ὑποβάλλοντες καὶ τὸ ἐνεχυρόγραφον εἰς μέτριον πάγιον χαρτόσημον, ὅπως καὶ τὰς ἀποδείξεις ἀποθηκεύσεως.

§345ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Δύο τινὰ ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος· τὸ μὲν, ὅτι ἐκ τοῦ γράμματος τοῦ ἄρθρου προκύπτει, ὅτι τὸ ἐνεχυρόγραφον ὑποβάλλεται εἰς χαρτόσημον ἀναλογικὸν κατὰ τὴν σύνταξιν αὐτοῦ. Εἰς τοῦτο νομίζω ὅτι ἔχει ἐντελῶς ἄδικον, διότι διὰ τῆς διαστολῆς, ἡ ὁποία γίνεται ἐν τῷ ἄρθρῳ, «πρὸ τῆς ὀπισθογραφήσεως αὐτῶν», ἐξάγεται, ὅτι θὰ χαρτοσημαίνηται τὸ ἐνεχυρόγραφον μόνον ὅταν διὰ τῆς ὀπισθογραφήσεως γίνηται χρῆσις αὐτοῦ. Ὡς δὲ σᾶς εἶπον καὶ κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, τὰ ἐνεχυρόγραφα ἐπέχουσι τόπον ἐμπορικοῦ ἐγγράφου, γραμματίου εἰς διαταγὴν, ἑπομένως, ἐὰν νομίζητε ὅτι ὡρισμένην τάξιν τοιούτων ἐγγράφων δὲν πρέπει νὰ τὴν ὑπαγάγωμεν εἰς φόρον χαρτοσήμου, τότε δυνάμεθα νὰ τὸ συζητήσωμεν, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν θεωρῶ ὀρθὸν νὰ νομοθετήσωμεν ἐξαίρεσιν ὑπὲρ μιᾶς τάξεως ἐμπορικῶν ἐγγράφων. Ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς χαρτοσημάνσεως, ὅτι πρέπει νὰ γίνεται διὰ παγίου σφραγιστοῦ χάρτου καὶ οὐχὶ δι’ ἐπισήματος, αὐτὸ εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ κανονίσῃ Β. Διάταγμα.

§346ΒΟΤΣΗΣ. Ὅλαι αὐταὶ αἱ συζητήσεις εἶναι μάταιαι, διότι κατὰ τὸ ἄρθρον 15 (ἀναγινώσκει) «αἱ ὑπὸ τῶν γενικῶν ἀποθηκῶν ἐκδιδόμεναι ἀποδείξεις περὶ τῶν ἐν αὐταῖς ἀποτεταμιευμένων προϊόντων ἢ ἐμπορευμάτων (τίτλοι ἀποθηκεύσεως) ἀποκόπτονται ἐκ τριπλοτύπου βιβλίου, τηρουμένου ὑπὸ τῶν ἐκμεταλλευομένων τὴν γενικὴν ἀποθήκην.» Λοιπὸν ἐκ τοῦ βιβλίου θ’ ἀποκοποῦν τὰ δύο, τὸ τῆς ἀποθηκεύσεως καὶ τὸ τοῦ ἐνεχυρογράφου· δὲν πρόκειται περὶ χαρτοσήμου, ὅταν θὰ ἀποκοποῦν ἀπὸ τὸ βιβλίον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου. Λοιπὸν ἐκ τῶν δύο αὐτῶν ἀποδείξεων, τὰς ὁποίας θέλει ἐκδώσει ὁ ἀποθηκάριος τῶν γενικῶν ἀποθηκῶν, τὸ ἓν εἶναι ἀπόδειξις ἀποθηκεύσεως καὶ τὸ ἄλλο τίτλος ἐνεχυρογράφου. Αὗται ἀπ’ ἀρχῆς δὲν εἶναι εἰς χαρτόσημον. Τὸ δὲ ἄρθρον 32 λέγει (ἀναγινώσκει): «Αἱ ἀποδείξεις ἀποθηκεύσεως ὑπόκεινται εἰς τέλος χαρτοσήμου λεπτῶν 50, τὰ δὲ ἐνεχυρόγραφα πρὸ τῆς ὀπισθογραφήσεως αὐτῶν εἰς τὸ εἰς τὰς συναλλαγματικὰς ἐπιβαλλόμενον κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ΑΧΚΕʹ νόμου τέλος χαρτοσήμου...» Πρέπει ὅμως νὰ προστεθῇ καὶ τὸ ἑξῆς· νὰ ἐπιβάλληται τοιοῦτον χαρτόσημον καὶ ἐπὶ τοῦ ἐνεχυρογράφου. Ἀρχικῶς λοιπὸν εἶναι ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου, διότι ἀποκόπτονται ἀπὸ τὸ πρωτότυπον βιβλίον, ὅταν δὲ πρόκειται νὰ μεταβιβάσῃ τις τὸ ἐνεχυρόγραφον, δηλαδὴ νὰ τὸ δώσῃ εἰς ἐνέχυρον, θὰ δανεισθῇ χρήματα, καὶ εἶναι δίκαιον νὰ πληρώσῃ φόρον χαρτοσήμου, τοσούτῳ μᾶλλον, ἀφοῦ θὰ δανείζηται καὶ θὰ πληρόνῃ χαρτόσημον μὲ τὴν ἐμπορικὴν κλίμακα. Εἶναι δικαιότατον λοιπὸν νὰ πληρώσῃ φόρον· καὶ δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ἐνεχύρου μόνον, πρόκειται καὶ περὶ τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον θὰ κάμῃ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἄλλας παρατηρήσεις, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν, καὶ ἐγὼ, ὅστις δανείζομαι π. χ. χιλίας δραχμὰς χαρτίνας, νὰ πληρόνω μίαν δραχμὴν, καὶ ἐκεῖνος ὅστις δανείζεται χίλια χρυσᾶ φράγκα, νὰ πληρόνῃ ἐπίσης μίαν δραχμήν. Καλλίτερον εἶναι νὰ εἴπωμεν, ὅτι θὰ ὑπόκειται εἰς τὸ ὡρισμένον τέλος χαρτοσήμου κατὰ τοὺς ἰσχύοντες νόμους, δηλαδὴ διὰ χίλια φράγκα χρυσᾶ θὰ πληρόνῃ μίαν δραχμὴν χρυσῆν.

§347ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ παρ’ ἐμοῦ ὑποβληθὲν, ἀναγράφει, ὅτι αἱ ἀποδείξεις ἀποθηκεύσεως καθὼς καὶ τὰ ἐνεχυρόγραφα δὲν ὑπόκεινται εἰς κανὲν τέλος. Ἀλλ’ ἐὰν πρόκειται περὶ τῶν ἐνεχυρογράφων, ἐὰν πρόκειται δηλαδὴ νὰ γείνῃ χρῆσις δι’ ὀπισθογραφήσεως τοῦ ἐνεχυρογράφου πρὸς συνομολόγησιν δανείου, ἴσως ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἁπλοῦν τέλος, ἐπιβαλλόμενον καὶ εἰς τὰς συναλλαγματικὰς, δύναται νὰ ἐπιβληθῇ. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει δὲν δικαιολογεῖται ἡ ὑποβολὴ τῆς ἀποδείξεως ἀποθηκεύσεως εἰς χαρτόσημον, διότι κατὰ τίνα τρόπον θὰ κρατῆται τὸ τριπλότυπον, ἐκ τοῦ ὁποίου ἀποκόπτεται ἡ ἀπόδειξις τῆς καταθέσεως; Κατ’ ἐμὲ, θὰ ἦτο προτιμότερον, ἐὰν τὸ ἄρθρον 32 μετεβάλλετο ὡς ἑξῆς: «Αἱ ἀποδείξεις ἀποθηκεύσεως, τὰ πρωτόκολλα ἐκποιήσεως, τὰ πιστοποιητικὰ καὶ αἱ περὶ εἰσπράξεως ἀποδείξεις τοῦ διαχειριστοῦ τῆς γενικῆς ἀποθήκης ἀπαλλάσσονται τέλους χαρτοσήμου. Τὰ ἐνεχυρόγραφα ὑπόκεινται εἰς τὸ διὰ τὰ ἐμπορικὰ ἔγγραφα χαρτόσημον.»

§348ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Λοιπὸν ἀντὶ «πρὸ τῆς ὀπισθογραφήσεως» νὰ εἴπωμεν «ὅταν πρόκειται νὰ ὀπισθογραφηθῶσι».

§349ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ ἀποδείξεις ἀποθηκεύσεως πρέπει νὰ μὴ ὑπόκεινται εἰς κανὲν χαρτόσημον, διότι ἄλλως θέλει καταστῆ δύσκολος ἡ κράτησις τοῦ τριπλοτύπου.

§350ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Σεῖς ἠξεύρετε, ὅτι εἰς ὅλα τὰ μέρη, ἐν Γαλλίᾳ π.χ., ὑπεβάλλοντο κατ’ ἀρχὰς εἰς φόρον ἑνὸς καὶ ἡμίσεως φράγκου, κατόπιν εἰς ἑνὸς φράγκου, καὶ ἔπειτα εἰς 50 centimes εἰς τὴν Ἰταλίαν ἐπίσης εἰς φόρον ἑνὸς φράγκου. Πάντοτε ὑπόκεινται εἰς ἕνα μικρὸν φόρον. Δὲν εἶναι βαρὺς ὁ φόρος αὐτός.

§351ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν βεβαιοῖ τι, ὅπερ δὲν εἶναι σύμφωνον μὲ τὸ πνεῦμα τοῦ νομοσχεδίου. Ἐνταῦθα δὲν πρόκειται νὰ ζητήσωμεν εἰσφορὰν διὰ φόρους παρὰ θεσμοῦ λειτουργοῦντος καὶ παρὰ πράξεων, αἱ ὁποῖαι εἶναι γνωσταὶ ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν, πρόκειται ἀπεναντίας διὰ παντὸς τρόπου νὰ εἰσαγάγωμεν τὴν ἕξιν καὶ τὴν ἐνέργειαν τοιούτων πράξεων. Μήτε εἰς τὴν Γαλλίαν μήτε εἰς τὴν Ἰταλίαν, τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐφαντάσθησαν κἄν, ὅτι δύνανται νὰ εἰσαγάγωσιν ἕνα νέον θεσμὸν, μίαν νέαν ἐργασίαν ἐμπορικὴν ἢ παραγωγικὴν ὁπωσδήποτε, ἀρχόμενοι ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς αὐτῶν εἰς φορολογίαν· ἐν Γαλλίᾳ καὶ Ἰταλίᾳ ὁ θεσμὸς οὗτος εἶναι ἀπὸ πολλῶν δεκαετηρίδων ἐν λειτουργίᾳ, καὶ λειτουργῶν ὁ θεσμὸς οὗτος παρέχει εἰς τὸ Δημόσιον τὸ δικαίωμα νὰ σκεφθῇ περὶ ταμιευτικοῦ σκοποῦ ἐπὶ τῆς λειτουργίας του. Ἐνταῦθα ὅμως δὲν ἔχομεν τὸν θεσμὸν τοῦτον, καὶ παρεδέχθημεν πολλὰς, ἐλαττωματικὰς κατ’ ἐμὲ, ὑπὸ τὴν ἀπόλυτον θεωρίαν τοῦ θεσμοῦ τούτου, διατάξεις, ὅπως εὐκολύνωμεν τὴν εἰσαγωγὴν αὐτοῦ. Ἐνῷ λοιπὸν παρεδέχθημεν διαφόρους ἐλαττωματικὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας δὲν παραδέχονται ἐν Γαλλίᾳ καὶ Ἰταλίᾳ, ἵνα εὐκολύνωμεν τὸν θεσμὸν, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ εἴπωμεν, ὅτι, ἐπειδὴ ἀπὸ τὰς συναλλαγματικὰς λαμβάνωμεν φορολογίαν χαρτοσήμου, πρέπει νὰ λάβωμεν καὶ ἀπὸ τὰ ἐνεχυρόγραφα. Σᾶς παρακαλῶ, προσέξατε, διὰ νὰ ἐννοήσητε διὰ ποῖον σκοπὸν ὑποστηρίζω τὴν μὴ φορολογίαν· διότι ἡ μὴ φορολογία θὰ συντελέσῃ καὶ αὕτη εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ θεσμοῦ. Ὅταν μετὰ ἔτη ἐξοικειωθῇ ἡ χώρα μὲ τὸν θεσμὸν τοῦτον καὶ λειτουργῇ ὁ θεσμὸς, τότε ἂς σκεφθῇ τὸ Δημόσιον, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐπιδιώξῃ ταμιευτικοὺς σκοποὺς, τότε ἂς σκεφθῇ, ἐὰν πρέπῃ τὰ ἐνεχυρόγραφα νὰ τὰ φορολογήσῃ δι’ ἀναλογικοῦ τέλους. Σήμερον ὅμως, νομίζω, χάριν τοῦ θεσμοῦ, δὲν πρέπει νὰ πράξωμεν τοῦτο. Ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν Βουλευτὴς ἀνέπτυξε, δὲν νομίζω ὅτι χρειάζεται πολὺ πρὸς ἀπόδειξιν ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν εἶναι ἐξοικειωμένος μὲ τὴν λειτουργίαν τῶν ταμιευτικῶν νόμων. Εἶναι ὡρισμέναι αἱ περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ὁ περὶ χαρτοσήμου νόμος ἐπιτρέπει τὴν διὰ κινητοῦ χαρτοσήμου φορολογίαν. Ἐνταῦθα ἢ πρέπει νὰ συμπεριλάβωμεν νέαν διάταξιν, ἐπιτρέπουσαν τὴν διὰ κινητοῦ χαρτοσήμου φορολογίαν, ἢ καὶ τὰ στελέχη καὶ αἱ ἀποδείξεις ἀποθηκεύσεως καὶ τὰ ἐνεχυρόγραφα, κατὰ τὰς σήμερον ἰσχυούσας διατάξεις τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου, θὰ χαρτοσημανθῶσι διὰ σφραγίσεως, διότι ἄλλως θὰ εὑρεθῶσιν ἐν παραβάσει πρὸς ἄλλην διάταξιν τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου. Ἀλλὰ δὲν προτείνω νὰ εἰσαγάγωμεν διάταξιν ἐπιτρέπουσαν τὴν διὰ κινητοῦ χαρτοσήμου φορολογίαν τούτων, διότι ἀπολύτως ὑποστηρίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ φορολογήσωμεν ταῦτα. Τὸ Δημόσιον οὐδὲν εἰσπράττει σήμερον ἐκ τῶν τοιούτων πράξεων· διατὶ θέλει νὰ εἰσπράξῃ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ ἦναι ἀσήμαντον, θὰ συντελέσῃ ὅμως, ἔστω καὶ κατ’ ἐλάχιστον, εἰς τὴν παρακώλυσιν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ θεσμοῦ τῶν γενικῶν ἀποθηκῶν; Ἀπ’ ἐναντίας τὸ Δημόσιον, οὐδὲν ἔχον νὰ χάσῃ, ἀφῆνον ἀφορολόγητα τὰ ἔγγραφα ταῦτα, ὀφείλει νὰ τὰ ἀφήσῃ ἀφορολόγητα μέχρι τῆς ἐξοικειώσεως τῆς χώρας, καὶ ἀκολούθως ἂς ἔλθῃ τὸ Δημόσιον νὰ φορολογήσῃ, ἀναλόγως τῆς σημασίας, τὴν ὁποίαν θὰ παρουσιάσῃ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ θεσμοῦ. Αὐτὸ ἠθέλησα νὰ ὑποστηρίξω, καὶ ἀπορῶ, πῶς πάντες οἱ ἐπιθυμοῦντες τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ θεσμοῦ τούτου ἐνόμισαν ὅτι πρέπει νὰ πολεμηθῇ ἡ ἀντιταμιευτικὴ αὕτη πρότασίς μου, ἀφοῦ δὲν πρόκειται νὰ πάθῃ τι τὸ Δημόσιον, διότι οὐδὲν εἰσπράττει σήμερον ἐκ τῶν πράξεων τούτων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ πρόκειται νὰ δοθῇ μία ἑτέρα ἐνίσχυσις εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ θεσμοῦ, ὃν πάντες ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἴδωμεν ἐγκλιματιζόμενον ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν.

§352ΒΟΤΣΗΣ. Ἡ φορολογία ὅμως τῶν ἐμπορικῶν γραμματίων ἐν ταῖς συναλλαγαῖς δὲν εἶναι βαρεῖα· ἄλλη εἶναι ἡ φορολογία, ἡ ὁποία πιέζει τὸν λαὸν, ἡ φορολογία τῶν πολιτικῶν ἐγγράφων. Ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. Καραπάνον νὰ μοὶ εἴπῃ, ἀφοῦ ἔχει εἰδικότητα εἰς τὰ τῶν περὶ χαρτοσήμου νόμων, πῶς θ’ ἀποφύγωμεν τὴν κατάχρησιν; Διὰ ν’ ἀποφύγωμεν τὸ χαρτόσημον 100 δραχμῶν καὶ 200, θὰ συντάσσωμεν ἐνεχυρόγραφον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ δανειζώμεθα πολλὰς χιλιάδας δραχμῶν ἀπέναντι καταβολῆς ἐλαχίστης· ἐγὼ δανειζόμενος π.χ. 1000 δραχμὰς νὰ μὴ πληρόνω τίποτε, διότι δίδω ἐνεχυρόγραφον, ὅταν δὲ δὲν δίδω ἐνεχυρόγραφον, νὰ πληρόνω φόρον βαρύν! Διατὶ νὰ ἀπαλλαγῶσι τὰ ἔγγραφα ταῦτα παντὸς φόρου; Ἐὰν πρόκειται νὰ ἀπαλλάξωμεν ἀπὸ τοῦ φόρου τοῦ χαρτοσήμου πράξεις τινὰς, ἄλλαι εἶναι αἱ πράξεις αὗται.

§353ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Παραδεχόμεθα τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ὁ ἐκ Παρνασσίδος ἀξιότιμος Βουλευτὴς ὑπέβαλε. Συνεπῶς τὸ ἄρθρον 32 τοῦ νομοσχεδίου, ἢ 33 κατὰ τὴν νέαν τάξιν, τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Αἱ ἀποδείξεις ἀποθηκεύσεως ὑπόκεινται εἰς τέλος χαρτοσήμου λεπτῶν 50, τὰ δὲ ἐνεχυρόγραφα, μόνον ὅταν πρόκειται νὰ ὀπισθογραφηθῶσιν, ὑπόκεινται εἰς τὸ εἰς τὰς συναλλαγματικὰς ἐπιβαλλόμενον τέλος κατὰ τὰς διατάξεις τῶν περὶ χαρτοσήμου νόμων. Τὰ πρωτόκολλα ἐκποιήσεως, τὰ πιστοποιητικὰ καὶ αἱ περὶ εἰσπράξεως ἀποδείξεις τῶν γενικῶν ἀποθηκῶν ὑπάγονται εἰς πάγιον τέλος δραχμῆς.»

§354ΣΠ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Νομίζω ὅτι πρὸς διάκρισιν πρέπει νὰ προστεθῇ ὡς ἄρθρον 35 τὸ ἀκόλουθον: «Μὴ ἰσχύοντος ἐν Ἑπτανήσῳ τοῦ νόμου περὶ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων, τὸ δεύτερον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ παρόντος νόμου δὲν ἐφαρμόζεται ἐν Ἑπτανήσῳ».

§355ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἔχομεν ἀντίῤῥησιν νὰ προστεθῇ τοιοῦτόν τι.

§356ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 33 ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§357ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρὶν μεταβῶμεν εἰς ἄλλο ἄρθρον, ἤθελον νὰ παρατηρήσω ἔλλειψίν τινα, καὶ ἐὰν δέχηται ἡ Κυβέρνησις, νὰ συμπληρωθῇ. Σκοπὸς τοῦ νόμου περὶ γενικῶν ἀποθηκῶν πρέπει νὰ ἦναι βεβαίως ἡ ταχεῖα κίνησις τῶν τίτλων, οὓς ἐκδίδουν, καὶ ἑπομένως ἡ περιβολὴ αὐτῶν δι’ ὅσων τὸ δυνατὸν περισσοτέρων ἐγγυήσεων. Νομίζω ὅτι τοῦτο θὰ κατορθωθῇ μὲν πρὸ παντὸς διὰ τοῦ νόμου, ὡς ὠργανίσθη, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀδύνατον διά τινων διατάξεων νὰ διευκολύνωμεν τήν τε κυκλοφορίαν καὶ τὴν αὔξησιν τῆς πίστεως τῶν τίτλων αὐτῶν. Ἓν τῶν μέσων θεωρῶ τὸ νὰ γίνωνται δεκτοὶ εἰς τὰς τραπέζας, ἰδίως εἰς τὰς προνομιούχους, καὶ προεξοφλῶνται. Ὡς εἶναι γνωστὸν, σήμερον αἱ Τράπεζαι, ἡ Ἐθνικὴ τοὐλάχιστον, δὲν δύναται νὰ τοὺς δέχηται, ὡς δέχεται τὰς συναλλαγματικάς. Βεβαίως δύναται νὰ τοὺς δέχηται, ἀλλὰ κατὰ τὸ καταστατικὸν αὐτῆς, ἵνα θεωρῶνται ὡς ἀξίαι (valeurs), ἀποτελοῦσαι μέρος τοῦ χαρτοφυλακίου τῆς Τραπέζης, δὲν εἶναι δεκτοί. Ἐν Γαλλίᾳ, ὅπου ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν παραδοχὴν τῶν συναλλαγμάτων ἐν τῇ Γαλλικῇ Τραπέζῃ τρεῖς ὑπογραφαὶ, ἐγένετο ἡ ἑξῆς τροποποίησις, τῇ αἰτήσει αὐτῆς· γίνονται δεκτὰ εἰς προεξόφλησιν τὰ ἐνεχυρόγραφα τῶν γεν. ἀποθηκῶν μέχρι 40–80% τῆς ἀξίας των μὲ μόνον δύο ὑπογραφὰς, θεωρουμένου τοῦ ἐνεχύρου ἰσοδυνάμου πρὸς τρίτην ὑπογραφήν. Παρ’ ἡμῖν ἀρκοῦσι διὰ συναλλαγματικὴν δύο ὑπογραφαί. Ἐὰν λοιπὸν θέλετε, ἀρκεῖ μόνον νὰ θέσωμεν τὴν ἑξῆς διάταξιν ἐν τῷ νόμῳ, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὰς προνομιούχους Τραπέζας νὰ δέχωνται τὰ ἐνεχυρόγραφα τῶν γενικῶν ἀποθηκῶν εἰς προεξόφλησιν, ὡς τὰς συναλλαγματικάς. Αὐτὸ θὰ διευκολύνῃ τὰς ἐργασίας τῶν γενικῶν ἀποθηκῶν, ὀψέποτε ἀποκτήσωσι πίστιν τοιαύτην, ὥστε ἡ Τράπεζα νὰ ἐμπιστεύηται αὐτάς. Ἀλλὰ πρέπει νὰ μὴ ἀπαντῶσιν αἱ Τράπεζαι πρόσκομμα ἐκ τοῦ καταστατικοῦ αὐτῶν. Ἂς ἀφεθῶσι δ’ ὅλως ἐλεύθεραι νὰ δέχωνται αὐτὰ, ἐννοεῖται μὲ δύο ὑπογραφάς.

§358ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἔχομεν δυσκολίαν νὰ τὸ παραδεχθῶμεν, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν προέτεινα, καὶ μὲ ἤλεγξεν ὁ ἐκ Βόλου ἀξιότιμος συνάδελφος, καὶ ἕτερος ἐκ Λοκρίδος, ὅτι αὐτὰ τὰ ἐνεχυρόγραφα κυκλοφοροῦσι παντοῦ ὡς ἀποδείξεις ἁπλαῖ.

§359ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς τῶν ἐνεχυρογράφων.

§360ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτὸ, διότι καὶ ἡ Τράπεζα θὰ τὰ δέχηται, ὡς τώρα τὰς συναλλαγματικάς, μὲ δύο ὑπογραφάς. Ἐν Γαλλίᾳ, ὡς ἐλέγετε, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τῆς Γαλλίας τὰ ἐνεχυρόγραφα τὰ ἐδέχετο, ὡς τὰ ἐμπορικὰ ἔγγραφα, δηλαδὴ ἐπὶ τῇ βάσει τριῶν ὑπογραφῶν· τὰ δὲ ἕτερα, τὰ Comptoirs καὶ Sous-Comptoirs d'Escompte, τὰ, οὕτως εἰπεῖν, ἰδιωτικὰ ἱδρύματα, τὰ ἐδέχοντο, ἀντὶ τριῶν, διὰ δύο μόνον ὑπογραφῶν, καὶ ὁ νόμος τοῦ 1858 ἐν Γαλλίᾳ ὥρισεν, ὅτι ἐπιτρέπεται εἴς τε τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἢ Τράπεζαν τῆς Γαλλίας, ὡς λέγεται, καὶ εἰς τὰ ἰδιωτικὰ ἱδρύματα νὰ τὰ δέχωνται, κατὰ τὸ καταστατικόν των, μὲ μίαν ὑπογραφὴν ὀλιγώτερον, διότι ἡ ἐλλείπουσα ὑπογραφὴ ἀντικαθίσταται ἀπὸ τὸ ἐμπόρευμα, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει τὸ ἐνεχυρόγραφον. Ὁ τρόπος, καθ’ ὃν θὰ τὰ δέχωνται ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα καὶ αἱ προνομιοῦχοι Τράπεζαι, ὁρίζεται ἀπὸ τὸ καταστατικόν των, τὰ δὲ ἰδιωτικὰ ἱδρύματα, αὐτὰ εἶναι ἐλεύθερα νὰ τὰ λαμβάνωσι καὶ μὲ μίαν μόνον ὑπογραφήν. Δὲν ἔχομεν λοιπὸν ἀντίῤῥησιν νὰ θέσωμεν ἄρθρον εἰς τὸν νόμον, ὅτι αἱ προνομιοῦχοι Τράπεζαι δύνανται νὰ τὰ δέχωνται ὡς τὰς συναλλαγματικάς.

§361ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πῶς εἶναι δυνατόν;

§362ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σήμερον, δυνάμει ἀποφάσεως τῆς Γεν. Συνελεύσεως τῶν μετόχων, ἐγκριθείσης καὶ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, αἱ συναλλαγματικαὶ εἶναι δεκταὶ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν μὲ δύο μόνον ὑπογραφάς. Λοιπὸν δὲν πρόκειται ἤδη νὰ ἐλαττώσωμεν μίαν ὑπογραφήν, ἀλλὰ ν’ ἀπαιτήσωμεν τὰς δύο πάντοτε ὑπογραφάς. Τί θὰ γίνηται ἐπὶ τῶν τίτλων αὐτῶν; Ὁ δικαιοῦχος αὐτῶν, ὅστις συνήθως δὲν εἶναι ὁ ἀρχικὸς κύριος τοῦ ἀποτεθειμένου πράγματος, ἀλλ’ ὁ δι’ ὀπισθογραφήσεως κομιστής, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον δ’ ἀλλαχοῦ τραπεζίτης τις ἢ κεφαλαιοῦχος, γνωστὸς τῇ Τραπέζῃ καὶ δανείσας χρήματα ἐπὶ τῇ ὀπισθογραφήσει τοῦ ἐνεχυρογράφου, ἐμφανίζει αὐτὸ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ καὶ ἐπὶ τῇ ὀπισθογραφήσει αὐτοῦ τὸ προεξοφλεῖ. Ἡ Τράπεζα εἶναι ἀσφαλής, διότι ἐκτὸς τῶν δύο ὑπογραφῶν ἔχει καὶ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ ἐνεχύρου. Διὰ τοῦτο καὶ τὰ ἐνεχυρόγραφα αὐτὰ ἀποτελοῦν μέρος τοῦ χαρτοφυλακίου τῆς Γαλλικῆς Τραπέζης, ὡς αἱ συναλλαγματικαί, καὶ προσδιορίζουν μετ’ αὐτῶν τὸ ποσὸν, ὅπερ κατὰ τὸ καταστατικὸν ἀσφαλίζει τὰ κυκλοφοροῦντα τραπεζικὰ γραμμάτια. Ὥστε αὐτὸ μόνον ἤδη ζητῶ, νὰ δώσωμεν διὰ τοῦ νόμου τὴν ἄδειαν εἰς τὰς Τραπέζας τὰς προνομιούχους τῆς Ἑλλάδος, ἐὰν θέλωσι, νὰ δέχωνται τὰ ἐνεχυρόγραφα μὲ δύο ὑπογραφὰς, ὡς τὰς συναλλαγματικὰς, εἰς προεξόφλησιν.

§363ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι οὐδὲν κοινὸν ὑπάρχει μεταξὺ τῆς ὑπογραφῆς ἐμπόρων ἢ ἄλλων ἰδιωτῶν, οἵτινες προεξοφλοῦσι τὰ συναλλάγματά των εἰς τὴν Τράπεζαν, καὶ τῆς ὀπισθογραφήσεως τοῦ ἐνεχυρογράφου. Τὸ ἐνεχυρόγραφον ἀντιπροσωπεύει ἐνέχυρον, αἱ Τράπεζαι δὲ, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸ καταστατικόν των δανείζουσιν ἐπὶ ἐνεχύρῳ, δὲν θὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τὴν διάταξιν τοῦ καταστατικοῦ των, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ τρεῖς ἤδη ὑπογραφὰς, χορηγούσας δάνειον ἐπὶ ἐνεχυρογράφου, διότι τοιοῦτον δάνειον δὲν εἶναι προσωπικὸν, στηριζόμενον ἐπὶ τοῦ ἀξιοχρέου τῆς ὑπογραφῆς τοῦ δανειζομένου, ἀλλὰ πραγματικὸν, στηριζόμενον ἐπὶ τῆς ἀξίας τοῦ ἐνεχύρου, τοῦ ἐμπορεύματος δηλαδὴ, τὸ ὁποῖον ἀπεθηκεύθη, καὶ τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύεται διὰ τῆς ἀποδείξεως τῆς ἀποθηκεύσεως καὶ τοῦ ἐνεχυρογράφου. Πρόκειται ἑπομένως περὶ δύο διαφόρων ἰδεῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν πρέπει νὰ συγχέωνται. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι πρόκειται νὰ δώσωμεν ἄδειάν τινα εἰς τὰς Τραπέζας, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἀναγκαία, δι’ οὓς λόγους εἶπον, πάλιν δὲν δυνάμεθα καὶ δὲν πρέπει ἁπλῶς διὰ νόμου νὰ τροποποιήσωμεν τὰς διατάξεις τοῦ καταστατικοῦ τῶν Τραπεζῶν. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ εἰσαγάγωμεν μίαν τοιαύτην διάταξιν, τί θὰ κάμωμεν; Θὰ περιορίσωμεν τὴν ἐνέργειαν τῶν Τραπεζῶν, διότι θὰ χαρακτηρίσωμεν τὰ ἐνεχυρόγραφα ὡς ἀντιπροσωπεύοντα οὐχὶ πραγματικὴν πίστιν, ἀλλὰ προσωπικὴν, τὴν πίστιν τοῦ ὑπογράφοντος. Θὰ εἰσαγάγωμεν δ’ οὕτω διάταξιν εὑρισκομένην εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὴν θεμελιώδη ἔννοιαν τοῦ ἐνεχυρογράφου. Δὲν νομίζω ἑπομένως, ὅτι πρέπει τοιαύτη διάταξις νὰ συμπεριληφθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ.

§364ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν θὰ ἤμεθα ἡμεῖς πρωτότυποι εἰς ὅ,τι κάμνομεν, ἐν τῷ κόσμῳ· ἡμεῖς δὲν κάμνομεν ἄλλο τι, παρὰ ν’ ἀπομιμώμεθα, ἐπωφελούμενοι τῶν προόδων, τῶν τελειοποιήσεων, τῶν εὐκολιῶν, τὰς ὁποίας ἄλλα Κράτη, πλέον προωδευμένα ἡμῶν εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν, εἰσήγαγον. Λοιπὸν ἰδοὺ τί περὶ τῶν ἀποδείξεων ἀποθηκεύσεως καὶ τῶν ἐνεχυρογράφων, τὰ ὁποῖα εἰσήχθησαν ἀπὸ τοῦ 1848 εἰς τὴν Γαλλίαν προεβλέπετο (ἀναγινώσκει): «Οἱ ἰδιῶται καὶ τὰ ἰδιωτικὰ πιστωτικὰ ἱδρύματα δύνανται νὰ προεξοφλῶσιν, ὅπως ἂν θέλωσιν· οὐχ οὕτως ὅμως ἔχει διὰ τὴν Τράπεζαν τῆς Γαλλίας καὶ τὰ Comptoirs καὶ Sous-Comptoirs d'Escompte. Ἡ Τράπεζα τῆς Γαλλίας δὲν προεξοφλεῖ τὰ ἐμπορικὰ γραμμάτια, ἂν μὴ φέρωσι τοὐλάχιστον τρεῖς ὑπογραφὰς ἐγνωσμένης φερεγγυότητος. Ὅπως τὰ Comptoirs καὶ Sous-Comptoirs d'Escompte δύνανται νὰ τὰ προεξοφλῶσι, πρέπει νὰ φέρωσι δύο τοὐλάχιστον ὑπογραφάς. Ὅπως εὐνοήσῃ τὰ ἐνεχυρόγραφα ὁ νόμος τοῦ 1858 (ἄρθρον 11), ὥρισε ὅτι τὰ δημόσια πιστωτικὰ ἱδρύματα δύνανται νὰ δέχωνται τὰ ἐνεχυρόγραφα ὡς ἐμπορικὰ γραμμάτια, μὲ μίαν ὑπογραφὴν ὀλιγώτερον ἀπὸ ὅσας ἀπαιτοῦσι τὰ καταστατικὰ αὐτῶν. Οὕτως ἡ Τράπεζα τῆς Γαλλίας δύναται νὰ προεξοφλῇ ἐνεχυρόγραφα φέροντα δύο μόνον ὑπογραφάς· τὰ Comptoirs καὶ Sous-Comptoirs d’ Escompte δύνανται νὰ ἀρκῶνται εἰς μίαν μόνην. Ἡ ἐγγύησις ἡ ἀπορρέουσα ἐκ τοῦ προνομίου τοῦ εἰς τὸ ἐνεχυρόγραφον ἀπονεμομένου, ἀντικαθιστᾷ ἐπωφελῶς μίαν ὑπογραφήν». (Ἴδε Lyon-Caen et Renault. Tom. Ι. N° 732). Ὥστε βλέπετε, ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς προτείνομεν, δὲν εἶναι ἰδική μας ἐπινόησις· ἐν Γαλλίᾳ, ὅπου τὸ ἐμπόριον, νομίζω, εἶναι κἄπως πλέον προωδευμένον ἢ ὅσον εἶναι ἐδῶ, καὶ ἡ Τράπεζα τῆς Γαλλίας, καὶ τὰ ἰδιαίτερα, τὰ Comptoirs καὶ τὰ Sous-Comptoirs d’ Escompte, καὶ αὐτὰ δύνανται νὰ τὰ λαμβάνωσι μὲ μίαν ὑπογραφὴν ὀλιγώτερον τῶν ἀπαιτουμένων διὰ τὰ ἐμπορικὰ συναλλάγματα, ἡ μὲν Τράπεζα τῆς Γαλλίας, ἀντὶ τριῶν ὑπογραφῶν, μὲ δύο, τὰ δὲ ἄλλα ἱδρύματα, ἀντὶ δύο, μὲ μίαν, διότι ὑποτίθεται ὅτι ἡ ἐλλείπουσα ὑπογραφὴ ἀντικαθίσταται ἀπὸ τὸ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ὄπισθεν τοῦ ἐνεχυρογράφου· ἑπομένως δὲν ἔχετε δίκαιον νὰ λέγητε, ὅτι ἡμεῖς παρεμβάλλομεν προσκόμματα. Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν νὰ κάμωμεν ὅ,τι εἶναι δυνατὸν, διὰ νὰ εὐκολύνωμεν, ἀλλ’ ἐντὸς τῶν ὅρων τῆς ἀσφαλείας.