1896.03.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 32

Τῆς 4 Μαρτίου 1896.

(Δευτέρα)

Ὥρᾳ 4 καὶ 30′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζωέμποροι καὶ κρεωπῶλαι Ἀθηνῶν δι’ ἀναφορᾶς των πρὸς τὴν Βουλὴν παραπονοῦνται κατὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἐν ἰσχύϊ περὶ ποιμνιοβοσκῆς νόμου, καὶ ζητοῦσι τὴν τροποποίησιν αὐτοῦ. Ἡ χήρα τοῦ πρώην βουλευτοῦ Ἰθάκης μακαρίτου Παΐζη δι’ ἀναφορᾶς της ἐξαιτεῖται μηνιαίαν βοήθειαν παρὰ τῆς Βουλῆς. Ἡ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως εἰδικοῦ ταμείου κατασκευῆς καὶ ἐπισκευῆς ἀτμολεβήτων καὶ ἀτμομηχανῶν τῶν πολεμικῶν πλοίων.» Ὁ βουλευτὴς Ὕδρας κ. Π. Γκίκας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ νόμου περὶ Ναυτικοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου. Ἑτέραν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου ὑποβάλλει ὁ βουλευτὴς Σύρου κ. Παγανέλης. Ἥ τε ἔκθεσις καὶ αἱ τροπολογίαι θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 213–215). Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ὁρίσῃ ἡμέραν πρὸς ἐκλογὴν τοῦ κοσμήτορος τῆς Βουλῆς, συμφώνως πρὸς τὴν νέαν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ. Ὡς τοιαύτην προτείνω τὴν προσεχῆ Τετάρτην.

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὴν Τετάρτην γενήσεται ἡ ἐκλογὴ τοῦ κοσμήτορος. Ὁ βουλευτὴς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς κ. Παπαμιχαλόπουλος ὑποβάλλει ἐκθέσεις αὑτοῦ ἐπὶ 6 ἐκ τῶν ναυτικῶν νομοσχεδίων. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 215 δὶς).

§4Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου προτείνεται, ἵνα ἐγκρίνῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀπαλλαγῶσι τοῦ τέλους τὰ κατὰ τὴν τέλεσιν τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων ἐκδοθησόμενα εἰσιτήρια εἰσόδου εἰς τὰ διάφορα ἱδρύματα αὐτῶν. Λαμβάνω τὴν τιμὴν ὡσαύτως νὰ προτείνω νομοσχέδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπεται, ἵνα ὁ φόρος ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν τοῦ 1894 τῆς πόλεως Λαμίας πληρωθῇ μέχρι τέλους τοῦ μηνὸς Αὐγούστου 1896. Προσέτι δύο νομοσχέδια περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων τῆς χρήσεως 1895, τὸ μὲν ἐκ δραχ. 222,650 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, τὸ δὲ ἐκ δρ. 742,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 216–219).

§6Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ ἐπιτρέψατέ μοι προσέτι, Κύριοι, νὰ ἐφελκύσω τὴν προσοχήν σας καὶ ἐπί τινος ἄλλου. Ἡμεῖς εἰσηγάγομεν νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὁσημέραι κατ’ ἀριθμὸν αὐξάνουσι, καὶ ἐξογκοῦται ἡ ἡμερησία διάταξις. Τινὰ τῶν νομοσχεδίων τούτων, ἴσως οὐχὶ ὀλίγα, πρέπει νὰ ψηφισθῶσι κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην, τροποποιούμενα, βελτιούμενα ἢ ἀποῤῥιπτόμενα, ἀναγκαῖον δ’ ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τούτων· ἐκτὸς δὲ τούτων ὑπολείπεται ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1896, ὁ ὁποῖος καὶ οὗτος πρέπει νὰ ψηφισθῇ πρὸ παντὸς, διότι ἄγομεν τὸν τρίτον μῆνα, κατὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἔχομεν οὔτε τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς νὰ δαπανῶμεν. Ὑπολείπονται ἐν τούτοις μέχρι τῆς Μεγάλης Τετάρτης, συμπεριλαμβανομένης, δέκα καὶ τέσσαρες μόνον συνεδριάσεις, ἂν δὲ βαίνωμεν ὡς βαίνομεν, θέλει κατασταθῆ ἀδύνατον νὰ ψηφίσωμεν ἄλλο τι, πλὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ πολλὰ τῶν νομοσχεδίων τούτων ἐπηρεάζουσι τὸν Προϋπολογισμὸν, καὶ σήμερον ἀναγκαζόμεθα νὰ ζητήσωμεν πίστωσιν ἀναπληρωτικὴν, διότι αἱ διατάξεις τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν ἐφηρμόσθησαν προτήτερα, προέβησαν δ’ οἱ μῆνες, καὶ δαπανῶμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νόμων τῶν ἰσχυόντων κατὰ τὸ 1895. Τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν πρώτην σύνοδον, μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι πολὺ χρήσιμον· κατὰ τὸ μέτρον ἐκεῖνο, τὸ μὲν δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως ἐνησκεῖτο ἀπόλυτον κατὰ τὰς πρωϊνὰς συνεδριάσεις, ἀλλὰ κατὰ τὰς μεταμεσημβρινὰς συνεδριάσεις ἡ Βουλὴ ἐπελαμβάνετο τῶν νομοθετικῶν μέτρων. Τὸ μέτρον τοῦτο νὰ ἀποδεχθῶμεν καὶ κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην διὰ τὸ ὑπόλοιπον μέχρι τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα διάστημα. Κατὰ τὴν πρότασίν μου, ἡ Βουλὴ δύναται νὰ συνέρχηται ἀπὸ τῆς ἐννάτης πρωϊνῆς ὥρας, καὶ νὰ ἐργάζηται εἰς ἐπερωτήσεις μέχρι τῆς δωδεκάτης· ἂν αἱ ἐπερωτήσεις ἐξαντληθῶσι κατ’ αὐτὸ τὸ διάστημα, δύναται νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἂν δὲν ἐξαντληθῶσι, σταματᾷ τὴν μεσημβρίαν ἡ συνεδρίασις, καὶ ἡ Βουλὴ ἐπανέρχεται τὴν τετάρτην ὥραν, καὶ τότε προβαίνει εἰς τὴν νομοθετικὴν αὐτῆς ἐργασίαν. Ἂν αἱ ἐπερωτήσεις δὲν ἐξηντλήθησαν, ὡς εἶπον, ἐξακολουθοῦσι τὴν πρωΐαν τῆς ἐπιούσης, ἐξασφαλίζονται δὲ οὕτω καὶ μερικαὶ ὧραι νομοθετικῆς ἐργασίας. Καὶ πάλιν θέλομεν διακόπτει τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν κατὰ τὴν ἑσπερινὴν ὥραν ἑβδόμην καὶ ἡμίσειαν, ἐπανερχόμενοι κατὰ τὴν ὀγδόην καὶ ἡμίσειαν καὶ ἐργαζόμενοι μέχρι τοῦ μεσονυκτίου. Οὕτω θέλομεν δυνηθῆ νὰ ψηφίσωμεν τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα νομοσχέδια, ἂν δὲ γένηται δυνατὸν μετὰ τὰς ἑορτὰς τοῦ Πάσχα νὰ καταρτισθῇ Βουλὴ, τότε προβαίνομεν εἰς τὴν ψήφισιν καὶ τῶν ὑπολοίπων νομοσχεδίων, ἄλλως ταῦτα θέλουσιν ἀναβληθῆ διὰ τὴν συγκροτηθησομένην κατὰ τὸ φθινόπωρον ἔκτακτον σύνοδον τῆς Βουλῆς. Ἐπειδὴ δὲ πρόκειται περὶ δέκα καὶ τεσσάρων μόνον συνεδριάσεων, πρέπει ν’ ἀποφύγωμεν τὰς δοκιμὰς, διότι καὶ μιᾶς συνεδριάσεως ἡ ἀπώλεια παρακωλύει ἡμᾶς ἀπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας, καὶ παρεμβάλλει προσκόμματα πρὸς ἀποπεράτωσιν τῶν ἐργασιῶν, αἵτινες εἶναι ἀναγκαῖαι. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ, ἵνα μὴ ἐφαρμοσθῇ κατὰ τὰς δέκα καὶ τέσσαρας ταύτας συνεδριάσεις ἡ διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ, καθ’ ἣν, ἂν ἐντὸς ἡμισείας ὥρας ἀπὸ τῆς ὡρισμένης ὥρας τῶν συνεδριάσεων δὲν γένηται ἀπαρτία, διαλύεται ἡ Βουλή· διότι, ἂν ἤθελε συμβῆ ἐκ τῶν δέκα καὶ τεσσάρων τούτων συνεδριάσεων νὰ ἀπολεσθῇ μία ἕνεκα αὐτοῦ τοῦ λόγου, θέλουσιν ὑπολειφθῆ δέκα καὶ τρεῖς συνεδριάσεις, θέλει δ’ ἕνεκα τούτου ἐλαττωθῆ ὁ χρόνος καὶ ἡ πιθανότης ὅτι θέλουσι ψηφισθῆ τὰ ἀναγκαῖα νομοσχέδια. Πρὸ παντὸς νομίζω, Κύριοι, ὅτι, ἐφ’ ὅσον προβάλλονται νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα κρίνομεν ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖα νὰ συζητηθῶσιν ἢ ψηφισθῶσι, πρέπει νὰ προηγηθῇ ἡ εἰρημένη πρότασίς μου πάσης δικονομικῆς διατάξεως τοῦ Κανονισμοῦ, τῆς ὁποίας ἡ δοκιμὴ δύναται νὰ γένηται κατόπιν, ἀφοῦ παρέλθῃ αὐτὴ ἡ ἀνάγκη, ἑπομένως νὰ ἀναβληθῇ ἡ δοκιμὴ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο, διότι ἐνδέχεται νὰ περιορίσῃ τὸν χρόνον τῶν συνεδριάσεων.

§7ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Εἰς τὰς 14 ἡμέρας συμπεριλαμβάνετε καὶ τὰς Κυριακάς;

§8Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι· ἀλλ’ ἂν θέλῃ ἡ Βουλή, καὶ αὐτὸ τὸ δέχομαι.

§9ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι· ἀρκετὰ θὰ ἐργαζώμεθα.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν, ἂν παραδέχηται, ἵνα αἱ συνεδριάσεις ἄρχωνται κατὰ τὴν ἐννάτην πρωϊνὴν ὥραν.

§11ΣΠ. ΣΤΑΗΣ. Τὸ ζήτημα τῆς ἐνάρξεως δὲν πιστεύω νὰ ἦναι τόσον σπουδαῖον, ἂν μάλιστα αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς πρόκειται νὰ λήξωσιν ἐντὸς 14 ἡμερῶν. Τοῦτο σεῖς θὰ τὸ κανονίσητε. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα ἂν ἐπερωτήσεις θὰ περιορισθῶσι καὶ θὰ γίνωνται μόνον κατὰ τὸ τρίωρον διάστημα τὸ πρὸ τῆς μεσημβρίας, δὲν εἶναι ὀρθὸν, διότι εἶναι ἀναμφίβολον, ὅτι κατὰ τὴν ἐννάτην π. μ. δὲν θὰ εὑρίσκηται ἡ Βουλὴ ἐν ἀπαρτίᾳ, θὰ γίνηται δὲ ἀπαρτία κατὰ τὴν ἑνδεκάτην π. μ. Λοιπὸν ἀπὸ τὰς ἕνδεκα μέχρι τῶν δώδεκα θὰ ἐπιτρέπηται ὁ ἔλεγχος τῶν κυβερνητικῶν πράξεων! Τοῦτο εἶναι ἐναντίον τῶν ἀρχῶν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὸν ὁποῖον ἐνθυμοῦμαι ἄλλοτε πολεμήσαντα παρομοίαν πρότασιν. Ἑπομένως, συνεπὴς φαινόμενος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὰς ἀρχὰς αὑτοῦ, ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὸ νὰ περιορισθῇ ὁ ἔλεγχος.

§12Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἐπρότεινα, ἵνα ἡ συνεδρίασις τῆς Βουλῆς διαιρῆται εἰς δύο τμήματα, καὶ τὸ μὲν πρῶτον τμῆμα νὰ ἄρχηται ἀπὸ τῆς ἐννάτης πρωϊνῆς ὥρας καὶ λήγει τὴν δωδεκάτην, τὸ δεύτερον νὰ ἄρχηται ἀπὸ τῆς τετάρτης μετὰ μεσημβρίαν, νὰ γίνεται διακοπὴ κατὰ τὰς 7½ ὥρας τῆς ἑσπέρας, νὰ ἐπαναλαμβάνηται κατὰ τὰς ὀκτὼ καὶ ἡμίσειαν, καὶ νὰ λήγῃ τὸ μεσονύκτιον. Ἐπρότεινα ἵνα τὸ πρῶτον τμῆμα τῆς συνεδριάσεως τῆς Βουλῆς ἀφιερωθῇ ἐντελῶς εἰς ἐπερωτήσεις. Τοῦτο εἶναι περιορισμὸς τοῦ λόγου; Οὐδὲ εἶναι ἀντίφασις ἐμοῦ, ὁ ὁποῖος ἄλλοτε δὲν ἔστερξα νὰ προσδιορισθῇ μία ἡμέρα τῆς ἑβδομάδος διὰ τὰς ἐπερωτήσεις, διότι τότε ἐπρόκειτο περὶ προσδιορισμοῦ μιᾶς ἡμέρας τὴν ἑβδομάδα, καὶ τελευταῖον μάλιστα προὐτάθη κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Κανονισμοῦ, ἵνα εἰς δύο ἡμέρας τῆς ἑβδομάδος συζητῶνται αἱ ἐπερωτήσεις, ἐνῷ ἐγὼ προτείνω, ἵνα καθ’ ἡμέραν, ἀλλ’ ἐν ὡρισμένῳ χρόνῳ τῆς ἡμέρας, συζητῶνται αἱ ἐπερωτήσεις, ὅπως ὑπολείπηται χρόνος ἐπαρκὴς διὰ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν. Ἀληθῶς, ἐὰν αἱ ἐπερωτήσεις ἀφαιρῶσιν ὅλον τὸν χρόνον τῆς συνεδριάσεως, βεβαίως δὲν ὑπολείπεται τοιοῦτος διὰ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν. Καὶ ἀφοῦ ταῦτα οὕτως ἔχουσι, γίνονται παράπονα, ὅτι ἐργαζόμεθα μέχρι τῆς πρωΐας! Ἡ πρότασίς μου λοιπὸν δὲν ἔχει περιοριστικὸν χαρακτῆρα, ἀλλὰ παρέχει πᾶσαν δυνατὴν εὐρύτητα. Ἄν αἱ ἐπερωτήσεις δὲν ἐξαντληθῶσι μέχρι τῆς δωδεκάτης, τὴν ἐπιοῦσαν ἐξακολουθοῦσιν αἱ ἐπερωτήσεις, ἑπομένως οὐδεὶς ἐπέρχεται περιορισμός.

§13ΜΑΝΕΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐ μόνον προτείνει νὰ γίνηται δὶς τῆς ἡμέρας συνεδρίασις,—καὶ πρὸ μεσημβρίας καὶ μετὰ μεσημβρίαν—ἀλλὰ προβάλλει καὶ νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ τὸ ἄρθρ. 18 τοῦ ἄρτι ψηφισθέντος Κανονισμοῦ, ὅπως λύηται ἡ συνεδρίασις μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, διαρκοῦσαν ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν, ὅταν δὲν σχηματισθῇ ἀπαρτία. Ἐὰν καὶ τοῦτο ψηφισθῇ, τότε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔστω βέβαιος, ὅτι οὔτε τὴν ἑνδεκάτην θὰ ἔχωμεν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως, καὶ συνεπῶς ὁ ἔλεγχος ἐντελῶς θὰ παύσῃ. Ὅλοι οἱ Βουλευταὶ, κύριε Πρόεδρε, ἐπασχολοῦνται οὐ μόνον εἰς τὰς ἀπολύτους ἰδιωτικάς των ἀνάγκας τὴν πρωΐαν, ἀλλὰ οἱ ὑπουργικοὶ καὶ εἰς ἐκτέλεσιν ἐντολῶν τῶν ἐκλογέων των καὶ εἰς ἐπισκέψεις εἰς τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα. Λοιπὸν εἶναι βέβαιον, ὅτι ἀπαρτίαν δὲν θὰ ἔχωμεν πρὸ τῆς ἑνδεκάτης, καὶ ἑπομένως ὁ ἔλεγχος θὰ παύσῃ. Τί δὲ γίνεται; ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λέγει, ὅτι πάντα τὰ νομοσχέδια εἶναι ἀναγκαῖα καὶ ὅτι πρέπει νὰ τὰ ψηφίσωμεν ἐντὸς 14 ἡμερῶν, καὶ ἂν δὲν ἐπαρκέσῃ ὁ χρόνος οὗτος πρὸς ἐπιψήφισιν πάντων τῶν νομοσχεδίων, ἀναβάλλομεν τὴν ἐπιψήφισιν τῶν λοιπῶν διὰ τὸ φθινόπωρον. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἰς οὐδὲν μέρος τοῦ κόσμου εἶναι δυνατὸν νὰ συσσωρεύηται τόσος ὁρμαθὸς νομοσχεδίων εἰς μίαν σύνοδον, ὅσος συσσωρεύεται ἐδῶ. Ἐρωτῶ πάντα συνάδελφον, εἴτε ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης εἴτε ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης, νὰ μοῦ εἴπῃ, ἂν ἦναι δυνατὸν μόνον ἔστω τὰς ἐπικεφαλίδας τοσούτων νομοσχεδίων νὰ κρατήσῃ ἐν νῷ. Εἶναι διακωμῴδησις τοῦ πολιτεύματος ἡ τοιαύτη τακτικὴ, ἡ ὁποία ἀπό τινος καιροῦ ἤρξατο, καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τὸν ὁποῖον ἤκουσα πλειστάκις ἀγορεύοντα περὶ τούτου, ὤφειλε νὰ καταργήσῃ τὸ κακὸν τοῦτο, διότι, οὕτω νομοθετοῦντες, δὲν ἔχομεν συνείδησιν κἄν περὶ τίνος νομοθετοῦμεν· διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβῃ τις γνῶσιν οὔτε τῶν ἐπικεφαλίδων τῶν νομοσχεδίων. Ἐρωτῶ τοὺς κ. Ὑπουργοὺς, ἐὰν ἔχωσι γνῶσιν τῶν νομοσχεδίων τῶν παρὰ τῶν συναδέλφων των προτεινομένων, ἐὰν ἐμελέτησαν ταῦτα λεπτομερῶς. Εἶναι ἢ δὲν εἶναι τοῦτο διακωμώδησις τοῦ νομοθετεῖν; Ἐγὼ ἔρχομαι ἐνταῦθα τακτικῶς, καὶ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἐκ ζήλου ἔρχομαι καὶ ἡμίσειαν ὥραν πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς συνεδριάσεως, ἀλλὰ μετὰ πέντε καὶ ἓξ ὡρῶν ἐργασίαν εἶναι δυνατὸν ὁ νοῦς νὰ ἀνθέξῃ εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ σπουδαίων θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις προτείνει; Αὐτὸ εἶναι, Κύριοι, ἐναντίον τῶν φυσικῶν δυνάμεων τοῦ ἀνθρώπου· διότι, καὶ ἂν τὸ σῶμα ἀντέχει, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ θολωθῇ ὁ νοῦς μετὰ ἑξάωρον συζήτησιν καὶ ἑπτάωρον ἐπὶ σπουδαίων θεμάτων. Ἡμεῖς ἔπρεπε, νομίζω, νὰ ἀποφεύγωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τόσον ἐκφραστικῶς δηλοῖ ἡ κοινὴ παροιμία, διότι νομοθετοῦντες κατεσπευσμένως ἀναγκαζόμεθα τὴν ἑπομένην σύνοδον νὰ ἀνατρέπωμεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τὴν προηγουμένην ἐνομοθετήσαμεν, καὶ δὲν κάμνομεν τίποτε ἄλλο, παρὰ «ῥάβε, ξύλωνε, δουλειὰ νὰ μὴ σοῦ λείπῃ». Δὲν εἶναι, νομίζω, ἄξιον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τῶν ἀρχῶν αὐτοῦ, τὰς ὁποίας καὶ ἐφέτος ἐμνημόνευσε, νὰ πιέσῃ τὴν Βουλήν, ὅπως κατεσπευσμένως καὶ ἄνευ συνειδήσεως προβῇ εἰς ἐπιψήφισιν ἔργων τόσῳ σπουδαίων. Ἐγὼ ἀνέμενον ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν Βουλήν: «Κύριοι, τὸ Σύνταγμα θέλει τὴν Βουλὴν δρῶσαν τοὐλάχιστον ἐπὶ τρεῖς μῆνας, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐργασθῶμεν τοὐλάχιστον ἐπὶ τρεῖς μῆνας, καὶ δὲν εἰργάσθημεν οὐδὲ 30 ἡμέρας». Ἐὰν οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἦναι πρόθυμοι νὰ ἐπανέλθωσι μετὰ τὸ Πάσχα, ἔχει καλῶς· ἐὰν βλέπῃ ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπανέλθωσιν, εἶναι προτιμότερον, καὶ ὀλιγώτερον τὸ κακὸν, νὰ καλέσῃ ἐκτάκτως τὴν Βουλήν, ἐὰν νομίζῃ ὅτι τὰ ὑπολειφθησόμενα νομοθετήματα εἶναι σπουδαῖα καὶ ἀπαραίτητα διὰ τὴν διοίκησιν τῆς χώρας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι λογικὸν, δὲν εἶναι κοινοβουλευτικὸν, νὰ ἐπιβάλληται καὶ νὰ ἀπαιτῇ παρὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους τοιαύτην κατεσπευσμένην ἐργασίαν, τοιαύτην—ἐπιτρέψατέ μοι τὴν φράσιν—ἀσυνείδητον ἐργασίαν. Ἐγὼ δὲν ἀρνοῦμαι εἰς τοὺς συναδέλφους οὐδὲ πατριωτισμὸν, οὐδὲ πόνον πρὸς τὴν πατρίδα· δὲν διαφέρουσιν ἡμῶν ἢ κατὰ τὰς ἰδέας καὶ τὰς ἀρχὰς περὶ τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἂς μοὶ εἴπωσι καὶ ἐκεῖνοι, ἐὰν τῷ ὄντι ἦναι εἰς κατάστασιν νὰ νομοθετῶσιν, οὕτω πως κανονίζοντος τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὰ τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν. Θὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας των, θὰ ἐρωτῶνται, τί ἐνομοθέτησαν, καὶ θὰ διατελῶσιν ἐν πλήρει ἀγνοίᾳ! Ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀνθρωπίνως ἀδύνατον εὑρίσκω τὸ πολυώρως ἐργάζεσθαι, καὶ λίαν ἐπιζήμιον τὸ ἐσπευσμένως νομοθετεῖν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις ἔχουσι καθῆκον, εἰς ἑκάστην σύνοδον νὰ ψηφίζωσι τρία ἢ τέσσαρα μεταῤῥυθμιστικὰ σπουδαῖα νομοσχέδια, καὶ ταῦτα νὰ προαναγγέλλωνται εἰς τὴν κοινὴν γνώμην, νὰ ἐξετάζωνται καὶ βασανίζωνται πρὸ τῆς συνόδου καὶ ὑπὸ τοῦ τύπου καὶ ὑπὸ τοῦ κοινοῦ, καὶ νὰ ἐκδηλῶται ἐπ’ αὐτῶν ἡ κοινὴ γνώμη, οἱ δὲ Βουλευταὶ νὰ μελετῶσιν ἐπὶ τρεῖς καὶ τέσσαρας συνεδριάσεις ἕκαστον τῶν νομοσχεδίων, ἵνα δύνανται κατὰ συνείδησιν νὰ ἀποφαίνωνται ἐπ’ αὐτῶν, διότι καὶ οἱ μὴ εἰδικοὶ, μελετῶντες, παρακολουθοῦντες τὰς συζητήσεις, φωτίζονται καὶ δύνανται ἐν γνώσει νὰ δώσωσι τὴν ψῆφον αὐτῶν. Τοιαύτην τινὰ τακτικὴν περιέμενον παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλὰ νὰ ἔρχηται ἐνταῦθα καὶ νὰ μᾶς λέγῃ «ψηφίσατε νομοσχέδια ἀπὸ τῆς πρωΐας μέχρι τῆς ἄλλης πρωΐας», δὲν τὸ ἐννοῶ. Προχθὲς ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν ἀγανακτήσει εἶπεν «ἕως τὸ πρωΐ θὰ μείνωμεν!» Καὶ τίς μᾶς ἐγγυᾶται, ὅτι δὲν θὰ θυμώσῃ πάλιν καὶ δὲν θὰ ἐπαναλάβῃ τὸ αὐτό; Λοιπὸν τοιαύτην τακτικὴν, τὴν ὁποίαν κατεκρίνομεν ἄλλοτε ὅλοι, καὶ ἰδίᾳ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, οὐδέποτε πρέπει ν’ ἀποφασίσῃ νὰ ἐφαρμόσῃ ὁ ἴδιος. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δύναται νὰ ἐκλέξῃ τὰ ἀπαραίτητα νομοσχέδια διὰ τὴν διοίκησιν τῆς χώρας, 4 ἢ 5, ἐκτὸς τῶν ὑπηρεσιακῶν, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπιδέχονται συζήτησιν, καὶ οὕτω νὰ προβῶμεν ἠρέμα ἐπὶ τὰ ἔργα ἡμῶν. Διότι δὲν θὰ ἀρνηθῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡμεῖς παντὶ σθένει προσεπαθήσαμεν νὰ εὐκολύνωμεν τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου καὶ νὰ συνδράμωμεν τὸ νομοθετικὸν ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, νὰ μὴ ἐπιμείνωσιν εἰς τὴν τοιαύτην ἐκβίασιν, ἐκβίασιν σωματικήν, ἐκβίασιν τοῦ νοῦ, ἐκβίασιν τῆς συνειδήσεως.

§14ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ, κύριε Πρόεδρε, νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν κρίνω εὔλογον τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς μεταβολῆς τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ καὶ ὡς πρὸς τὴν ὥραν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὡρίσθη νὰ ἄρχωνται αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἑτέραν τροποποίησιν τοῦ Κανονισμοῦ, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ συνεδριάσεις θέλουσιν ἄρχεσθαι τὴν πρωΐαν. Δὲν κρίνω δὲ εὔλογον τὴν τροποποίησιν ταύτην τοῦ Κανονισμοῦ, διὰ πολλοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι καὶ οἱ ἐντεῦθεν καὶ οἱ ἐκεῖθεν καθήμενοι θὰ ἀποδεχθῶσιν ὡς ὀρθούς. Προτείνει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μεταβολὴν τῆς διατάξεως τοῦ Κανονισμοῦ, τῆς ὁριζούσης ὥραν ἐνάρξεως τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς τὴν 4ην μετὰ μεσημβρίαν. Ἀλλὰ τίς ὁ λόγος τῆς μεταβολῆς ταύτης; Ὅπως πολὺ ὀρθῶς παρετήρησε πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τριχωνίας συνάδελφος, ἡ ἐργασία τῆς Βουλῆς, ἡ μέχρι τοῦδε γενομένη, εἶναι τοσαύτη, ὥστε δὲν ἀπομένει καιρὸς πλέον, ἵνα καὶ τὴν πρωΐαν ἐρχώμεθα ἐνταῦθα, ἀφοῦ φεύγωμεν ἀπὸ τῆς αἰθούσης τῆς Βουλῆς τὴν 12 ἢ τὴν 1 μετὰ τὸ μεσονύκτιον. Κατηντήσαμεν νὰ ἀσχολώμεθα ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ νὰ παραιτῶμεν, ἕνεκα τῶν βουλευτικῶν ἡμῶν ἔργων, πᾶσαν ἄλλην ἐργασίαν. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους γινομένη ἐργασία, ἀποβαίνει ὄχι μόνον κουραστική, ἀλλὰ καθαρὰ ματαιοπονία. Προτείνει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν μεταβολὴν τῆς διατάξεως τοῦ Κανονισμοῦ, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐὰν ἡμίσειαν ὥραν ἀπὸ τῆς ὁρισθείσης δὲν κατορθωθῇ ἀπαρτία, λύεται ἡ συνεδρίασις. Ἀλλὰ πρὸς τί, Κύριοι, προτείνεται ἡ μεταβολὴ αὕτη τοῦ Κανονισμοῦ, Κανονισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἀρτίως ἐψηφίσθη, Κανονισμοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν ἐφηρμόσθη ἀκόμη, Κανονισμοῦ, ὁ ὁποῖος μόλις σήμερον τίθεται εἰς ἐφαρμογήν; Ἐφηρμόσθη ἡ διάταξις αὕτη τοῦ Κανονισμοῦ καὶ εὕρατε αὐτὴν δυσκόλως ἐφαρμοζομένην, ἢ καὶ ἀνεφάρμοστον, καὶ προτείνετε τὴν μεταβολὴν τῆς διατάξεως ταύτης; Τίς λόγος ὑπαγορεύει, ὅπως κατ’ ἄλλον τρόπον νομοθετήσωμεν περὶ τῆς ὥρας τῆς ἐνάρξεως τῶν συνεδριάσεων, ἐνῷ ἀκόμη δὲν ἐφηρμόσαμεν τὰ ἀρτίως ψηφισθέντα; Ἀλλὰ ἔλεγεν ὁ κ. Πρωθυπουργός: «δὲν ὑπολείπονται ἡμῖν, Κύριοι, παρὰ 14 μόνον συνεδριάσεις μέχρι τῶν ἡμερῶν τοῦ Πάσχα.» Ἀλλὰ τίς τολμᾷ νὰ εἴπῃ, ὅτι μόνον 14 συνεδριάσεις ὑπολείπονται ἡμῖν; Αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅστις καυχᾶται ὅτι εἶναι φύλαξ καὶ φρουρὸς ὑπέρμαχος τῶν θεσμῶν τῆς χώρας! Ἀκριβῶς δὲ τοῦτο—ὑποστηρίζομεν ἡμεῖς—συνεπάγεται προφανῆ παραβίασιν τοῦ Συντάγματος. Ποῦ εἶναι, Κύριοι, τὸ τρίμηνον διάστημα, τὸ ὁποῖον ὡς ἐλάχιστον χρονικὸν ὅριον τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς προσδιώρισε τὸ Σύνταγμα; δὲν ὁμιλῶ περὶ τοῦ ἑξαμήνου, ἀλλὰ τὸ Σύνταγμα ἀπαιτεῖ τοὐλάχιστον τρίμηνον πραγματικὴν ἐργασίαν τῆς Βουλῆς πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων αὐτῆς. Ποῦ λοιπὸν εἶναι τὸ τρίμηνον τοῦτο διάστημα; Ἐκλήθημεν εἰς πρώτην τακτικὴν συνεδρίασιν τῆς συνόδου ταύτης, ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, τὴν 8 Ἰανουαρίου. Ἀπὸ τῆς 8 Ἰανουαρίου δὲ δὲν συνεπληρώσαμεν μέχρι σήμερον οὐδὲ δίμηνον ἐργασίαν ἀκόμη, ἀλλὰ κυρίως εἰπεῖν δὲν συνεπληρώσαμεν οὐδὲ μηνιαίαν ἀκόμη ἐργασίαν, ἀφ’ ἧς συνήλθομεν καὶ ἠρξάμεθα ἐργαζόμενοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Καὶ ἰδοὺ ἀπόδειξις, τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς. Ἐν τῇ συνεδριάσει τῆς 20 Ἰανουαρίου καλούμεθα παρὰ τοῦ προσωρινοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, ὅπως κανονίσωμεν τὴν ἡμέραν τῆς ἐκλογῆς τοῦ ὁριστικοῦ Προέδρου· ἐν τῇ συνεδριάσει τῆς 24 Ἰανουαρίου γίνεται ἡ ἐκλογὴ τοῦ Προέδρου· ἐν τῇ συνεδριάσει τῆς 25 Ἰανουαρίου γίνεται ἡ ἐκλογὴ τῶν ἀντιπροέδρων τῆς Βουλῆς καὶ τῶν γραμματέων, ἐν τῇ συνεδριάσει τῆς 26 Ἰανουαρίου ἐκλέγονται αἱ ἐπιτροπαί, καὶ ἐντεῦθεν, καταρτισθέντος τοῦ Σώματος, ἄρχεται ἡ πραγματικὴ ἐργασία τῆς Βουλῆς. Μόλις, Κύριοι, πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, κατὰ τὸ τέλος τοῦ λήξαντος μηνὸς συνεπληρώθη μηνιαῖον διάστημα, ἀφ’ ἧς ἠρξάμεθα τῶν νομοθετικῶν ἡμῶν ἔργων, καὶ θέλετε μετὰ 15 ἡμέρας νὰ παύσωμεν ἐργαζόμενοι, νὰ θεωρηθῇ δὲ ὡς ἐκπληρώσασα τὸ ἔργον αὐτῆς ἡ σύνοδος αὕτη ἡ βουλευτική! Ποῖος νόμος, ποῖος λόγος ὑπαγορεύει τοῦτο; Ἀλλὰ βεβαίως, ὅταν εἰσάγωμεν σωρείαν νομοσχεδίων καὶ ἔχωμεν τὴν ἀξίωσιν, ὅπως ἡ Βουλὴ τυφλοῖς ὄμμασιν, ἀσυνειδήτως, ὡς ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τριχωνίας συνάδελφος, ψηφίσῃ τὸν ὁρμαθὸν τῶν νομοσχεδίων τούτων, χωρὶς οὐχὶ νὰ συζητήσῃ αὐτά, ἀλλ’ οὐδὲ νὰ ἴδῃ κἄν τὰς ἐπιγραφὰς αὐτῶν, ὅταν καταρτίζωμεν ἡμερησίαν διάταξιν, ἐπὶ τῇ θέᾳ τῆς ὁποίας ἰλιγγιᾷ καὶ ὁ νοῦς καὶ ἡ ἀντίληψις, τοιαύτην ἡμερησίαν διάταξιν, ὡς ἡ σημερινὴ, περιέχουσαν 67 ἐν ὅλῳ νομοσχέδια, βεβαίως φυσικὸν εἶναι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ εὑρίσκηται εἰς τὴν ἀνάγκην, ἵνα ζητήσῃ καὶ πρωϊνὴν συνεδρίασιν καὶ νυκτερινὴν συνεδρίασιν, καὶ διαρκῶς τέλος συνεδρίασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ μὴ γίνηται διακοπὴ οὐδὲ πρὸς γεῦμα. Καὶ δὲν ἀρκοῦσι τὰ νομοσχέδια τὰ ἤδη ὑποβεβλημένα εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλεπάλληλα, ἀκαταπαύστως ἐξακολουθοῦσι νὰ εἰσάγωνται νομοσχέδια ἀκόμη· καὶ σήμερον δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἐδίστασε νὰ εἰσαγάγῃ καὶ ἄλλα νομοσχέδια, ὅπως τυφλοῖς ὄμμασι ψηφίσωμεν καὶ ταῦτα, καὶ πλουτίσωμεν οὕτω τὴν ἄλλως τε πλουσιωτάτην νομοθετικὴν ἐσοδείαν τῆς συνόδου ταύτης διὰ προϊόντων ἀώρων, ἀμελετήτων καὶ ἀσυζητήτων. Ἀλλὰ τοιαύτη τακτικὴ, κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ὑπερβαίνει καὶ τῆς ἀνθρωπίνης ἀντοχῆς τὰ ὅρια, ἀλλὰ καὶ τῆς στοιχειωδεστέρας εὐσυνειδησίας ἐν τῇ ἐργασίᾳ τὰς ἀπαιτήσεις. Διὰ τοὺς λόγους τούτους λοιπὸν, κ. Πρόεδρε, φρονῶ, ὡς προεῖπον, ὅτι καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν τῆς αἰθούσης ταύτης δὲν θὰ εὑρεθῇ τις, ὁ ὁποῖος ἐν συνειδήσει νὰ ἐπιδοκιμάσῃ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§15ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, κατὰ τὴν ὁποίαν καλεῖται ἡ Βουλὴ, ἵνα συνεδριάζῃ καὶ πρὸ μεσημβρίας καὶ μετὰ μεσημβρίαν καὶ ἐν καιρῷ νυκτός. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ ἐξαιρετικὸν ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι τοῦτο, ὅτι, ἐνῷ ἄλλοτε ἡ Βουλὴ μόνον μετὰ μακρὰν ἐργασίαν δύο καὶ πλέον μηνῶν εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀνάγκην, χάριν ἐπιψηφίσεως τῶν ἐπειγόντων νομοσχεδίων καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, νὰ συνεδριάζῃ ἐπὶ πλείονας ὥρας, νῦν προτείνεται ἡ λῆψις τοῦ μέτρου τούτου, ἐνῷ εὑρισκόμεθα ἀκόμη ἐν ἀρχῇ τῶν ἐργασιῶν τῆς συνόδου ταύτης. Λέγω δ’ ἐν ἀρχῇ, κύριε Πρόεδρε, διότι δὲν πρέπει νὰ λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν, πότε συνεκλήθη ἡ Βουλὴ, ἀλλ’ ἀπὸ πότε ἤρξατο κυρίως τῶν νομοθετικῶν ἐργασιῶν αὐτῆς. Τῶν νομοθετικῶν ἐργασιῶν αὐτῆς ἤρξατο μόλις περὶ τὸ τέλος τῆς πρώτης ἑβδομάδος τῆς Τεσσαρακοστῆς. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἐὰν δὲν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ποίαν συνεδρίασιν ἔχομεν σήμερον; Πρὸ μικροῦ ἐπεκυρώθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς 31 συνεδριάσεως, καὶ σήμερον μόλις ἔχομεν τὴν 32 συνεδρίασιν. Καὶ ἐν περιπτώσει λοιπὸν, καθ’ ἣν, κατὰ τὸ ῥητὸν γράμμα τοῦ Συντάγματος, ἡ σύνοδος θὰ περιορισθῇ εἰς τρεῖς μόνον μῆνας, ἔχομεν ἀκόμη ὑπολειπομένας ἐνώπιον ἡμῶν συνεδριάσεις τοὐλάχιστον περὶ τὰς 40, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἤμεθα ἐντὸς τῶν ὅρων τοῦ Συντάγματος. Κατ’ αὐτὰς τὰς ὑπολειπομένας 40 συνεδριάσεις νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν πᾶν ὅ,τι συνδέεται ἀναποσπάστως μὲ τὸν Προϋπολογισμὸν, πᾶν ὅ,τι θεωρεῖται κατεπεῖγον, νὰ μελετηθῇ, νὰ συζητηθῇ καὶ νὰ ἐπιψηφισθῇ ἐν πάσῃ ἀνέσει. Διὸ δὲν βλέπω τὸν λόγον, Κύριοι, διὰ τὸν ὁποῖον πρέπει ἀπὸ τοῦδε νὰ περιορίσωμεν τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς εἰς 14 μόνον συνεδριάσεις, καὶ νὰ θελήσωμεν νὰ συνεδριάζωμεν καὶ τὴν πρωΐαν καὶ μετὰ μεσημβρίαν, καὶ τὴν νύκτα, μέχρι τοῦ μεσονυκτίου καὶ ἐπέκεινα. Ἡμεῖς, εὑρισκόμενοι ἄλλοτε ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐπολεμήσαμεν μετὰ πάσης σφοδρότητος τὰς προτάσεις, ἃς προέβαλλεν ἡ τότε πλειοψηφία, περὶ τοιούτων ἡμερησίων ὁλονυκτίων συνεδριάσεων· καὶ πότε; περὶ τὸ τέλος τῶν συνόδων. Πολὺ μᾶλλον πρέπει νῦν, συνεπεῖς φαινόμενοι πρὸς ὅσα τότε ὑπεστηρίζομεν, νὰ ἀποκρούσωμεν τοιαύτην πρότασιν, ὑποβαλλομένην εἰς τὴν Βουλὴν εὐθὺς κατὰ τὸ πρῶτον στάδιον τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς. Εἶχε λόγον τινὰ ἡ τοιαύτη πρότασις καὶ ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν πρώτην σύνοδον αὐτῆς, διατί; διότι ἕνεκα περιστάσεων ἀνεξαρτήτων τῆς θελήσεως καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς τὸ νομοθετικὸν σῶμα εἶχε κληθῆ κατὰ τὸν Ἀπρίλιον μῆνα· ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ ταχέως καὶ νὰ ψηφισθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς μὲ ὅλα τὰ συναφῆ νομοσχέδιά του, ἵνα ἐφαρμοσθῇ τοὐλάχιστον ἀπὸ τοῦ μέσου τοῦ ἔτους, καὶ οἱ Βουλευταὶ τότε ἦσαν ἠναγκασμένοι νὰ ἀπέλθωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας των χάριν ἐργασιῶν, τὰς ὁποίας δὲν ἠδύναντο νὰ παρίδωσιν. Ἀλλὰ τίς λόγος, Κύριοι, ἐπιβάλλει εἰς ἡμᾶς νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν τακτικὴν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσαμεν κατὰ τὴν πρώτην σύνοδον, ὑπείκοντες εἰς σιδηρᾶν ἀνάγκην; Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις λέγει, ὅτι φοβεῖται μήπως μετὰ τὸ Πάσχα δὲν ἐπανέλθωμεν ἐνταῦθα καὶ δὲν δυνηθῶμεν νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὰς συνεδριάσεις ἡμῶν. Ἐγὼ ὅμως νομίζω, ὅτι τοῦτο ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸ προΐδῃ ἐγκαίρως καὶ οὐχὶ νῦν ὤφειλε νὰ τὸ προΐδῃ τότε, ὅτε δὲν συνεκάλει τὴν Βουλὴν ἐντὸς τῆς ὑπὸ τοῦ Συντάγματος τεταγμένης προθεσμίας, κατὰ τὸ τέλος τοῦ Ὀκτωβρίου, ἢ τοὐλάχιστον εἰς τὰς ἀρχὰς Νοεμβρίου, ὅτε αὐτοδικαίως αὕτη ὤφειλε νὰ συνέλθῃ. Διότι, ἐὰν συνεκαλεῖτο ἡ Βουλὴ τότε καὶ εἶχεν ἑτοίμην ἡ Κυβέρνησις ὅλην τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, θὰ εἴχομεν καιρὸν μέχρι τοῦ Πάσχα νὰ τελειώσωμεν ὅλας τὰς ἐργασίας ἡμῶν. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἀνέβαλε νὰ συγκαλέσῃ τὴν Βουλὴν, ἀθετοῦσα κατὰ τοῦτο ῥητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος (Φωναί: ψύχωσις! ψύχωσις!). Ἡ ψύχωσις, Κύριοι, ἡ ὀλεθρία διὰ τὸν τόπον, εἶναι ἡ ψύχωσις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀθετοῦσι τὸν θεμελιώδη ἡμῶν χάρτην, ἐφ’ οὗ ἑδράζονται καὶ αἱ ἐλευθερίαι ἡμῶν καὶ ὅλον τὸ πολιτικὸν ἡμῶν οἰκοδόμημα, καὶ οὐχὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἠναγκασμένοι τὰς τοιαύτας ἀθετήσεις τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν νὰ καταγγέλλωσιν, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ προληφθῶσι μείζονα κακὰ διὰ τὸν τόπον. Τὸ ζήτημα ἀνεκινήθη, καὶ ἠγόρευσαν τότε ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βόλου Βουλευτὴς καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς, καὶ ἀπέδειξαν ὅτι ἦτο τῷ ὄντι ἀθέτησις θεμελιώδους διατάξεως τοῦ Συντάγματος ἡ μὴ σύγκλησις τῆς Βουλῆς ἐντὸς τοῦ Νοεμβρίου μηνός. Διότι, Κύριοι, ποῖαι εἶναι αἱ ἀρχαὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος; Ὅσοι παρηκολουθήσατε τὴν ἱστορίαν αὐτοῦ ἐν τῇ πρώτῃ αὐτοῦ κοιτίδι, ἐν Ἀγγλίᾳ, γινώσκετε, ὅτι τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἔσχεν ὡς πρώτην ἀφετηρίαν ἀκριβῶς ταύτην, τὴν ἀπαίτησιν δηλονότι τῆς χώρας, ὅπως αὐτὴ ψηφίζῃ καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους καὶ τοὺς φόρους καὶ ὅπως ἄνευ τούτου τὸ Κράτος μήτε δαπανᾷ τι, μήτε εἰσπράττῃ. Αὕτη εἶναι ἡ πρώτη βάσις τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Καὶ ὅμως ἡ Κυβέρνησις, τὴν βάσιν ταύτην ἀθετοῦσα, δὲν συνεκάλεσεν ἐγκαίρως τὴν Βουλήν, ὅπως αὕτη ψηφίσῃ τὸν Προϋπολογισμὸν διὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος, μὴ συγκαλέσασα δὲ τὴν Βουλὴν ἐγκαίρως, ἀντισυνταγματικῶς κατὰ τὸν πρῶτον μῆνα, τὸν Ἰανουάριον, καὶ ἐδαπάνησε καὶ εἰσέπραξεν. Εἶναι δὲ ὅλως ἀδικαιολόγητος νὰ ἔρχηται νῦν καὶ νὰ λέγῃ: «ἔχομεν σωρείαν νομοσχεδίων ἐνώπιόν μας· πρέπει ταῦτα ἐντὸς 15 ἡμερῶν νὰ τὰ ψηφίσωμεν.» Κινδυνεύει, Κύριοι, νὰ πιστεύσῃ τις, ὅτι ἐξεπίτηδες καὶ τὸ Σύνταγμα ἠθετήθη καὶ ἡ σύγκλησις τῆς Βουλῆς ἀνεβλήθη ἐπὶ τοσοῦτον, ὅπως περιορισθῇ τῷ ὄντι ἡ νομοθετικὴ ἐργασία ἡμῶν εἰς τόσον ὀλίγας ἡμέρας. Κινδυνεύει τις νὰ πιστεύσῃ, ὅτι τοῦτο δὲν γίνεται δι’ ἄλλον λόγον ἢ διὰ ν’ ἀποδειχθῇ ὅτι ὁ κοινοβουλευτικὸς θεσμὸς εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι παρῳδία· διότι βεβαίως δὲν εἶναι ἢ παρῳδία καθαρὰ ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐργασία αὕτη, κατὰ τὴν ὁποίαν εἰσάγονται οὐχὶ δεκάδες, ἀλλὰ ἑκατοντάδες ὅλαι νομοσχεδίων,—διότι εἰς ἑκατὸν καὶ ἐπέκεινα ἀνέρχονται τὰ νομοσχέδια ὅλα, τὰ ὑποβληθέντα εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ἐπιψήφισιν,—ἐνῷ δὲν εἶναι δυνατόν, οὐχὶ νὰ συζητηθῶσιν αὐτὰ ὡς δεῖ, οὐχὶ νὰ μελετηθῶσιν, ἀλλὰ οὐδὲ νὰ ἀναγνωσθῶσι κἂν ἐπισταμένως παρὰ τῶν κ. Βουλευτῶν. Καὶ ἠξεύρετε, ὁποία ἡ νομοθετικὴ αὕτη ἐργασία; Πάντα τὰ νομοσχέδια σχεδὸν συντάσσονται παρὰ τοῦ τυχόντος τμηματάρχου, παρὰ τοῦ πρώτου τυχόντος ὑπουργικοῦ γραμματέως, παρὰ τοῦ πρώτου τυχόντος ἐξ ἐπαγγέλματος νομοσχεδιοποιοῦ, ἢ μεταφραστοῦ. Οὕτω συντεταγμένα εἰσήχθησαν αὐτὰ εἰς τὴν Βουλὴν ἀκολούθως παρὰ τῶν κυρίων Ὑπουργῶν, ἐκ τῶν ὁποίων πολλοὶ μέχρι τοῦδε ἀπεδείχθη ὅτι εἰσήγαγον αὐτὰ χωρὶς προηγουμένως οἱ ἴδιοι νὰ τὰ ἀναγνώσωσι! Τοιαῦτα δὲ νομοσχέδια ψηφίζονται, χωρὶς κἂν νὰ προφθάσωμεν ἡμεῖς οἱ Βουλευταὶ πολλὰ ἐξ αὐτῶν νὰ τὰ διέλθωμεν ἅπαξ, ἡ δὲ γιγνομένη ὑπὸ τοῦ Γραμματέως ἀνάγνωσίς των εἰς πᾶν ἄλλο συντελεῖ ἢ εἰς τὴν κατάληψιν τῶν νομοσχεδίων. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ ἐπιμονὴ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐντὸς δεκατεσσάρων συνεδριάσεων ψηφίσωμεν ἑκατὸν νομοσχέδια, εἰς οὐδὲν ἄλλο σκοπεῖ ἢ εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν χρεωκοπίαν τῆς Ἑλλάδος, ἀφοῦ συνετελέσθη ἡ οἰκονομική, καὶ θὰ ἀποδειχθῇ ὅτι τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα δὲν ἔχει πλέον λόγον ὑποστάσεως ἐν ἡμῖν. Ἀλλὰ ἡ ἐπιμονὴ τοῦ κ. Προέδρου κινδυνεύει νὰ περιαγάγῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς ἄλλο ἄτοπον. Ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς θὰ καταπέσῃ τὸ γόητρον τοῦ Κοινοβουλίου διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως νομοσχεδίων δι’ ἁπλῆς ἀναγνώσεως, καὶ θὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἡ Βουλή δὲν νομοθετεῖ, οὐδὲ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ οἱ ὑποβάλλοντες εἰς αὐτὴν τὰ νομοσχέδια, ἐπίκειται καὶ ὁ κίνδυνος νὰ παραλύσῃ ἡ κυβερνητικὴ μηχανὴ κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας. Διότι δὲν ἠξεύρω εἰς τί θὰ ἐπαρκέσωσι κατ’ αὐτὰς τὰς ἡμέρας οἱ κύριοι Ὑπουργοί, παραμένοντες ἐνταῦθα καὶ πρὸ μεσημβρίας καὶ μετὰ μεσημβρίαν καὶ καθ’ ὅλην τὴν νύκτα. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσωσιν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, θὰ δυνηθῶσι νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰ πρῶτα καὶ κύρια καθήκοντά των, ὡς Ὑπουργοὶ τοῦ Κράτους; Καὶ ἀφοῦ οὕτω πως ἀποσυντίθεται ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, πρόκειται νὰ ἀποσυντεθῇ καὶ ἡ ἐκτελεστικὴ καὶ ἡ καθόλου διοίκησις τῆς χώρας. Ἐλπίζω ὅτι, μεθ’ ὅλα ταῦτα, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡριμώτερον σκεπτόμενος, θὰ ἀποσύρῃ τὴν πρότασίν του, καὶ θὰ ἀφήσῃ τὴν Βουλὴν ν’ ἀκολουθήσῃ ἀνέτως τὰς ἐργασίας της, τοὐλάχιστον ἕως οὗ συμπληρωθῇ ὁ χρόνος, ὁ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ἀπαιτούμενος, τῶν τριῶν μηνῶν, καὶ ἂν παρατηρήσωμεν ὅτι ὑπολείπεται ἀκόμη κατεπείγουσα νομοθετικὴ ἐργασία, τῆς ὁποίας ἡ ἀναβολὴ ἤθελε βλάψει σπουδαῖα συμφέροντα τοῦ Κράτους, τότε, ἀλλὰ τότε καὶ μόνον, δυνάμεθα νὰ συνεδριάσωμεν καὶ 10 καὶ 15 ὥρας τὸ ἡμερονύκτιον. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλει νὰ ἔχῃ ὅσον τάχος τὸν Προϋπολογισμόν· ἂς προτάξῃ αὐτὸν, καὶ ἐκεῖνα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θεωρεῖ ἀναποσπάστως συνδεδεμένα μετ’ αὐτοῦ, ἂς τὰ ἀναγράψῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς αὔριον, ἵνα δυνηθῶμεν καὶ ἡμεῖς νὰ ἀσχοληθῶμεν εἰς αὐτά. Διότι τώρα, πρὸς Θεοῦ, πῶς εἶναι δυνατὸν τὰ 67 νομοσχέδια, τὰ ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, νὰ τὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν; Ἀλλὰ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀπαραίτητα διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους, δύνανται νὰ ἀναβληθῶσιν εἰς ἄλλην σύνοδον,—διότι ἐλπίζω ὅτι κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο θὰ ἔχωμεν καὶ ἔκτακτον σύνοδον. Αἱ διπλαῖ συνεδριάσεις πάντοτε ἔχουσί τι τὸ προσκροῦον εἰς τὴν τιμὴν καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Κοινοβουλίου, ὅταν γίνωνται ἄνευ σπουδαίου λόγου. Πρέπει δὲ νὰ διασώσωμεν, κατὰ πρόσχημα τοὐλάχιστον, τὴν ὑπόληψιν καὶ νὰ κηδώμεθα τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Κοινοβουλίου, ψηφίζοντες νόμους, οὓς προηγουμένως ἀνεγνώσαμεν. Τοῦτο ἀπαιτεῖ αὐτὴ ἡ τιμή μας, αὐτὸς ὁ ἀνθρωπισμός μας.

§16Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἄν, κύριοι Βουλευταί, τὸ «ἁμαρτίαι γονέων παιδεύουσι τέκνα» ἦναι σκληρόν, σκληρότερον εἶναι αἱ ἁμαρτίαι τῶν Πρωθυπουργῶν νὰ παιδεύωσι τοὺς Βουλευτὰς καὶ νὰ καταπιέζωσι καὶ τυραννῶσι τὸν τόπον· διότι, ἂν ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δὲν ἐκπροσωπῇ τὸν τόπον, ἀλλὰ φέρεται ὡς τύραννος, πιέζων τοὺς νομοθέτας, ἵνα νομοθετήσωσι, τότε δὲν βλέπω, κύριοι Βουλευταί, καμμίαν διαφορὰν τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος πρὸς τὴν ἀπόλυτον μοναρχίαν, καὶ ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ διαμαρτυρηθῶμεν. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εἰσάγων τὸν Προϋπολογισμόν, μᾶς ὑπεσχέθη τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, ἔκτοτε δὲ ὑπέβαλεν ἑκατοντάδα νομοσχεδίων διὰ τὴν βελτίωσιν τῶν πραγμάτων, καὶ πρὸ μικροῦ ἐδήλωσεν εἰς ἡμᾶς, ὅτι ὑπολογίζει ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ σειρὰ θὰ ψηφισθῇ ἐντὸς ὀλίγου, ἢ ὅτι θὰ κινδυνεύσῃ νὰ μὴ ψηφισθῶσιν οὐδὲ τὰ ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖα. Καὶ δύναμαι νὰ διακρίνω παράπονον οὐχὶ πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἀλλὰ πρὸς τοὺς φίλους του, οἱ ὁποῖοι δὲν τὸν ἐβοήθησαν ἐπαρκῶς, ὅπως συνεδριάζῃ ἐπὶ πολλὰς ὥρας ἡ Βουλή, ὥστε νὰ παρατείνωνται αἱ συνεδριάσεις πέραν τῶν λογικῶν καὶ φυσικῶν ὁρίων. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, μετὰ σοβαρότητος, τὴν ὁποίαν δὲν ἠδυνάμην νὰ περιμείνω παρ’ αὐτοῦ, ἐνόμισεν, ὅτι καὶ τὸ πρόγραμμα τὸ ὑποβληθὲν ἐκτελεῖ καὶ τὸ καθῆκον πρὸς τὴν πατρίδα, ἐὰν ἀρχίσωμεν διπλᾶς συνεδριάσεις, ἵνα δώσωμεν τέρμα εἰς τὴν σύνοδον. Ὁ προαγορεύσας ἱκανὰ εἶπεν, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ μὴ ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τὴν ἐρώτησιν, τίς ὁ πταίων, ἂν δὲν ὑπάρχῃ χρόνος; Μὴ τὸ Σύνταγμα δὲν προέβλεψε περὶ τούτου; Διατὶ νὰ μὴ εὑρίσκηται παροῦσα ἡ Βουλή; διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν εἰς ἡμᾶς, ὅτι θὰ εἶχε τὸν συμβιβασμὸν τετελεσμένον, καὶ ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ταύτῃ ἀνέβαλε τὴν σύγκλησιν τῆς συνόδου. Δὲν ἠξεύρω πόσοι εἶχον θεωρήσει τὴν τοιαύτην θεωρίαν βάσιμον· ἐγὼ δὲν τὴν ἐπίστευσα. Ἰδοὺ διατὶ λέγω, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον, τὰς ἁμαρτίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ πληρώσωσιν οἱ Βουλευταί· διότι ὅλοι ἔχομεν καθῆκον πρὸς τὴν πατρίδα, ἀλλὰ τίς δύναται νὰ φέρῃ τὸ βάρος τῆς τοιαύτης ἐργασίας; Δὲν πρέπει νὰ τὸ ἀποκρύπτωμεν· δύνανται νὰ ὑπάρξωσι καὶ ἥρωες, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν, ὅτι δύνανται, ν’ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τοιαύτας ὑποχρεώσεις. Τί λέγει; νὰ ἐρχώμεθα τὴν ἐννάτην ὥραν πρωϊνὴν, νὰ ἐνασκῶμεν τὸν ἔλεγχον, νὰ διακόπτωμεν τὴν μεσημβρίαν, νὰ ἐπαναλαμβάνωμεν τὴν 4ην ὥραν μετὰ μεσημβρίαν, νὰ διακόπτωμεν εἰς τὰς 7 καὶ ἡμίσειαν, καὶ νὰ ἐπανερχώμεθα εἰς τὰς 9, παραμένοντες μέχρι τοῦ μεσονυκτίου καὶ πέραν τούτου. Ἀλλὰ πόσαι ἡμέραι παρῆλθον, ἀφ’ ἧς ἄλλο πρόγραμμα ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν, τὸ ὁποῖον δὲν ἐτήρησε; Κύριοι Βουλευταί, θεωρῶ σπουδαιοτάτην τὴν πρόκλησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὴν θεωρῶ ἐξόχως σπουδαίαν, τὴν θεωρῶ ὡς καθιεροῦσαν ἓν ἔτι προηγούμενον διὰ τὴν δυστυχίαν τοῦ τόπου· διότι οὐδὲν χεῖρον τῆς πρωθυπουργικῆς τυραννίας. Δὲν ἀμφιβάλλω, Κύριοι, ἂν αὔριον ἢ μεθαύριον εἷς τῶν Βουλευτῶν μεταβῇ εἰς γωνίαν τινὰ καὶ εἴπῃ: «ἔχετε τοὺς ἀριθμούς, ἀλλὰ δικαίωμά μας εἶναι, καὶ ἡμεῖς νὰ ἀντιτάξωμεν τὴν ἄμυναν, ἵνα σώσωμεν τὸ Σύνταγμα», κατὰ τὴν θεωρίαν τοῦ ἰδίου κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ ἐξακολουθῇ οὐδὲν ἕτερον πράττων ἢ νὰ ὑποβάλλῃ ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, θὰ εἴπητε δικαίωμά του εἶναι. Τί ἐδίδαξε δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸς τοὺς νεωτέρους; Ἰδοὺ τί ἔλεγε, συζητῶν τὸν Κανονισμὸν, κατὰ τὴν 21 παρελθόντος Φεβρουαρίου. Ἀκούσατε, διότι πιθανόν τινες ἐξ ὑμῶν νὰ μὴ ἦσθε τότε παρόντες (ἀναγινώσκει). «... Ἀλλ’ ἐπίσης ὀφείλω, ἕνεκα τῆς ἰδιότητος, τὴν ὁποίαν ἔχω, νὰ ἀποφύγω νὰ ἀναμνησθῶ καὶ τῆς ἄλλης παρελθούσης περιόδου τῆς Βουλῆς· χρεωστῶ δὲ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι, ἐὰν ὁ Κανονισμὸς σκοπῇ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ κῦρος τῶν θελήσεων τῆς πλειοψηφίας, πρέπει ὡσαύτως νὰ ἐφοπλίσῃ τὰς μειοψηφίας, ἵνα ἀμύνωνται κατὰ πάσης καταχρήσεως τῆς θελήσεως τῶν πλειόνων... Καὶ τί ἐγίνετο ἐν Ἀγγλίᾳ τόσα ἔτη; Καὶ τί ἐγίνετο ἐν Οὑγγαρίᾳ τόσους μῆνας; Καὶ τί ἐγίνετο καὶ παρ’ ἡμῖν; Μήπως δὲν συνετελεῖτο παρ’ ἡμῖν κωλυσιεργία; Καὶ βεβαιωθῆτε—χωρὶς νὰ ἀφήσω κανένα ὑπαινιγμὸν, δηλοῦντα τὴν προαίρεσίν μου ἵνα ἀναμνήσω εἰς ὑμᾶς τὸ παρελθὸν καὶ ἐπιβαρύνω τοὺς τότε κυβερνῶντας— βεβαιωθῆτε, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐπράττομεν οὕτω ἐν πλήρει συνειδήσει, ὅτι ἐκπληροῦμεν καθῆκον...» «ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ.... Ἡ κωλυσιεργία εἶναι ἐπανάστασις. Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ἡ κωλυσιεργία ἦναι ἐπανάστασις, ἡ αὐθαίρετος καὶ ἄλογος πλειοψηφία εἶναι τυραννία, ὅταν δὲ τυραννῇ ἡ πλειοψηφία, δικαιολογεῖται ἡ μειοψηφία κωλυσιεργοῦσα.» Ἔχετε τὸ δικαίωμα, κύριε Πρωθυπουργὲ, νὰ ἐνασκῆτε τὴν πρωθυπουργικὴν δικτατορίαν, καὶ ἐμιμήθητε ἄλλους, οἱ ὁποῖοι τὴν ἀνέπτυξαν ὡς δόγμα, ἀλλὰ θὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα οἱ καταπιεζόμενοι νὰ ἀντιτάξωσι τὴν κωλυσιεργίαν· διότι, ὡς ὑμεῖς ἔχετε τὴν πεποίθησιν ὅτι ὑπηρετεῖτε τὴν πατρίδα, οὕτω καὶ ἐκεῖνοι. Σπουδαιολογοῦμεν; ἢ παίζομεν καὶ ἐμπαιζόμεθα; Πρὸς τί ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, Κανονισμὸν, διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ὁποίου κατετρίψαμεν τόσον χρόνον συζητοῦντες, ζητεῖ μετ’ ὀλίγας ὥρας νὰ μεταβάλῃ; Μήπως ἔχει παράπονον, ὅτι ἡ πλειοψηφία καὶ ἡ μειοψηφία δὲν παρευρέθησαν εἰς τὰς θέσεις των τὴν 4ην ἀκριβῶς ὥραν; Ἔχετε Κανονισμὸν, ὅστις λέγει ἐν ἄρθρῳ 18, ὅτι, ἂν δὲν σχηματισθῇ ἀπαρτία ἡμίσειαν ὥραν ἀπὸ τῆς ὁρισθείσης, λύεται ἡ συνεδρίασις. Καὶ μόλις ἔζησεν ἡμίσειαν ὥραν ὁ Κανονισμὸς, ἀπεφάσισεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, μὴ ὑπολογίσας ὁποίαν ἐντύπωσιν ἤθελε προξενήσει ἡ πρότασις αὕτη, ἀπεφάσισε νὰ προτείνῃ τροποποίησιν τοῦ Κανονισμοῦ, χωρὶς νὰ ὑποβάλῃ ἔγγραφον πρότασιν, χωρὶς αὕτη νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ, χωρὶς νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, χωρὶς νὰ συζητηθῇ, χωρὶς νὰ ἐπικυρωθῶσι τὰ πρακτικὰ, χωρὶς νὰ συναρμολογηθῇ ὁ Κανονισμός. Πότε λοιπὸν ἐσπουδαιολόγει ὁ κ. Πρωθυπουργός; ὅταν συνίστα εἰς τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην ἀπόφασιν, ἢ σήμερον; Ἀκόμη εἶναι νωπὴ ἡ τυπογραφικὴ μελάνη τοῦ Κανονισμοῦ. Διὰ τοῦτο, Κύριοι νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προκληθῇ ἐπὶ τοῦ προκειμένου πλειότερον ἡ προσοχὴ τῆς Βουλῆς, ἀδιακρίτως πτέρυγος καὶ ἀποχρώσεων κομματικῶν. Δὲν πρόκειται πλέον περὶ μικρῶν. Εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ Συντάγματι, ὅτι ἡ τακτικὴ σύνοδος ὀφείλει νὰ ἔχῃ διάρκειαν τοὐλάχιστον τριῶν μηνῶν καὶ τὸ πολὺ ἓξ μηνῶν; Καὶ ὅταν ἦναι ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ Συντάγματι, διατὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπολογίζει τὴν διάρκειαν τῆς συνόδου 50 ἡμερῶν, καὶ πιέζει κατὰ τρόπον τοιοῦτον τὰ μέλη τοῦ νομοθετικοῦ σώματος; Δὲν γνωρίζω, κύριοι Βουλευταὶ, πόσοι εἶχον τὸν καιρὸν νὰ μελετήσωσι τὰ διανεμηθέντα νομοσχέδια· ἐγὼ διακηρύσσω, ὅτι ἐλάχιστα ἠδυνήθην νὰ ἀναγνώσω, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον νὰ μελετήσω. Μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχουσί τινα, τὰ ὁποῖα ψηφίζονται κατὰ τρόπον—ἂς τὸ εἴπωμεν ἐπὶ τὸ ἐλαφρότερον—λίαν περίεργον, ἀλλὰ καὶ ὕποπτον. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς ἀναφέρω, ὡς παράδειγμα,—διότι ἀλλοίμονον, ἂν ἐπρόκειτο νὰ προβῶ εἰς σύντομόν τινα ἀνάλυσιν τῆς σπουδαιότητος τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα σᾶς καλεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ψηφίσητε,—ἀρκεῖ, λέγω, νὰ σᾶς ἀναφέρω τὸ ὑπ’ αὔξοντα ἀριθμὸν 27 εἰς τρίτην συζήτησιν νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῶν πράξεων τῶν ἐκδοθεισῶν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς Ἀντιβασιλείας τοῦ 1895.» Ἐψηφίσθη εἰς δύο ἀναγνώσεις, καὶ ἐρωτῶ ὄχι πλέον ὅλους τοὺς Βουλευτὰς, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι εἰς θέσιν, διότι δὲν εἶναι παρεσκευασμένοι μὲ τὴν γνῶσιν τῶν νομικῶν, ἵνα παρακολουθῶσι τοὺς συζητουμένους νόμους, ἐρωτῶ τοὺς νομομαθεῖς, ἔλαβον καιρὸν νὰ μελετήσωσι, τί ἀπεφάσισεν ἡ Κυβέρνησις, τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλήν; Μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς εἶναι ἄγνωστον, διότι οὐδεὶς ἔλαβε τὸν λόγον περὶ αὐτοῦ· ὅσα ἠκούσατε λεγόμενα περὶ ἑρμηνευτικῶν νόμων καὶ ἀναπτυσσόμενα τοσοῦτον εὐγλώττως παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας εἶναι μηδὲν ἀπέναντι τούτου, διότι αὐτὸ δὲν εἶναι ἑρμηνευτικὸν νομοσχέδιον, εἶναι μία ὕπουλος πρότασις περὶ καταργήσεως τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν. Λέγει ἐν αἰτιολογικῇ ἐκθέσει τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον: «Παρενομήσαμεν, διότι χωρὶς νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἰσχὺς τοῦ νόμου περὶ Ἀντιβασιλείας ἀπεφασίσαμεν νὰ δώσωμεν δικαιώματα Βασιλέως εἰς τὸν Ἀντιβασιλέα· παρενομήσαμεν, διότι πρὶν παρέλθῃ τὸ δεκαήμερον ἐγένοντο πράξεις, ἐπειδὴ δὲ ἐγεννήθησαν δικαιώματα περὶ ἀποζημιώσεων, σεῖς δὲ δὲν εἶσθε ἱκανοὶ νὰ ζητήσητε τὴν τιμωρίαν μας, διότι ἡμεῖς ἔχομεν τὴν πλειονοψηφίαν, ἀλλὰ δὲν πρέπει καὶ οἱ ζημιωθέντες νὰ ἔχωσι δικαιώματα καθ’ ἡμῶν, διὰ τοῦτο σᾶς προκαλοῦμεν νὰ κυρώσητε ὅλας αὐτὰς τὰς πράξεις.» Εἶναί τι τερατῶδες αὐτὸ, εἶναί τι ἀκατανόητον, εἶναί τι τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ σκεφθῇ ὁ ἄνθρωπος. Ἐὰν ὁ νόμος περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν καθιστᾷ τοὺς Ὑπουργοὺς ὑπευθύνους ποινικῶς καὶ ἀστικῶς, πῶς ζητεῖτε νὰ ἀπαλλαχθῆτε τῆς εὐθύνης ταύτης μὲ τοιοῦτον ὕπουλον τρόπον; Σᾶς ἀνέφερα ἓν μόνον παράδειγμα, διὰ νὰ ἴδητε περὶ τίνος πρόκειται. Σᾶς ζητῶ συγνώμην, κύριοι Βουλευταὶ, διότι ἐμακρηγόρησα, ἀλλὰ τὸ ζήτημα τὸ θεωρῶ ἐξόχως σπουδαῖον. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ εἴπω, ὅτι δύναται νὰ ἐξακολουθῇ κυβερνῶν τὸν τόπον ὡς Πρωθυπουργὸς δικτάκτωρ, ἀλλὰ ἂς μὴ αἰτιᾶται ἄλλου Πρωθυπουργοῦ, ὅστις ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη ἐκυβέρνησε, καὶ ἂς μὴ αἰτιᾶται ἡμῶν, οὓς ὠθεῖ εἰς δικαίαν ἄμυναν.

§17Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνάγκη νὰ εὑρεθῇ λόγος τις ἢ ἐπιχείρημα, ὅπως δικαιολογηθῇ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν ἡ Κυβέρνησις, νομίζω ὅτι τὸν λόγον τοῦτον καὶ τὸ ἐπιχείρημα τὸ ἰσχυρότερον ἤθελεν ἀνεύρει τις, ἀποβλέπων εἰς αὐτὰ τὰ λεγόμενα ἀπὸ μιᾶς ὥρας ἐν τῷ περιβόλῳ τῆς Βουλῆς. Μόλις κατῆλθεν ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ἐδόθη τὸ σύνθημα ἀμέσως φλυαρίας στομφώδους (θόρυβος), ἡ ὁποία κατετυράννησε τὰ ἀκουστικὰ ἡμῶν τύμπανα, ἀλλ’ ἥτις ἔπεισε συγχρόνως, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη οὐχὶ διπλῶν συνεδριάσεων, ἀλλὰ τριπλῶν καὶ τετραπλῶν εἰς Κοινοβούλιον, εἰς τὸ ὁποῖον ἁπλούστατον μέτρον ἐγέννησε τοσοῦτον θόρυβον, καὶ τοσαύτας καταναλίσκει ῥητορικὰς δυνάμεις. Εἰς ποῖον, ἐρωτῶσι, μέρος τοῦ κόσμου καὶ εἰς ποῖον Κοινοβούλιον ἐργάζονται οἱ Βουλευταὶ ἐπὶ τόσον χρόνον, ὅσον ἐργάζονται παρ’ ἡμῖν; Ἀλλὰ ἐρωτῶ καὶ ἐγὼ αὐτοὺς, εἰς ποῖον μέρος τοῦ κόσμου καὶ εἰς ποῖον Κοινοβούλιον γίνεται τοσαύτη κατάχρησις καὶ τοσαύτη ἀκολασία λόγων, ὅση παρ’ ἡμῖν; εἰς ποῖον μέρος τοῦ κόσμου 4 καὶ 5 ὧραι καταδαπανῶνται εἰς ἐπερωτήσεις ἐντελῶς ἀσημάντους; Καὶ βλέπετε σήμερον ἀκριβῶς, ὅτι ἐπὶ μίαν καὶ ἡμίσειαν ὥραν ἐξακολουθεῖ ἡ προκειμένη συζήτησις, ἐὰν πρέπῃ νὰ συνεδριάζωμεν τὴν πρωΐαν, ἢ πρέπῃ νὰ συνεδριάζωμεν μόνον μετὰ μεσημβρίαν. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν Βουλευτῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἰς πᾶν μέτρον, τὸ ὁποῖον προτείνεται ἐνταῦθα, βλέπουσιν ὅτι θέλομεν νὰ παραβιάσωμεν τὸ Σύνταγμα· εἶναι ψύχωσις, τὴν ὁποίαν ἔχουσι, καὶ τὴν ὁποίαν τοὺς ἀφήνομεν νὰ ἔχωσι, διότι δὲν ἔχομεν εἰς τὴν διάθεσιν ἡμῶν κανὲν μέσον θεραπείας. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι, ἐφ’ ὅσον οἱ Κύριοι οὗτοι ἐξακολουθοῦσι καταστρέφοντες τὰς ἀληθεῖς ὥρας τῆς ἐργασίας διὰ τοιούτων ματαιοσχόλων συζητήσεων, ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς ἐξ ἀνάγκης, ἀφοῦ τὸ Σύνταγμα, ἀφοῦ ὁ Κανονισμὸς δὲν παρέχει εἰς ἡμᾶς ἄλλο ὅπλον κατὰ τῆς βεβουλευμένης αὐτῆς καταχρήσεως, ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς νὰ συνεδριάζωμεν δὶς καὶ τρὶς τῆς ἡμέρας, ἵνα ἐγκαίρως περατώσωμεν τὰ ἀληθῆ ἔργα ἡμῶν.

§18ΣΠ. ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸς τὸν πρὸ ὀλίγου ὁμιλήσαντα δὲν νομίζω ἄξιον νὰ δώσω ἀπάντησιν, διότι ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν θέλω δώσει πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐμπεριέχει καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν ὀφειλομένην. Βεβαίως ἡ πρότασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι πρότασις, διότι πρότασις τείνουσα νὰ περιορίσῃ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ τοιαύτη. Πρότασις παρὰ τὸ 23 ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ δὲν εἶναι πρότασις. Κατὰ τὸ 23 ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ, «ὁ λόγος εἶναι ἐλεύθερος»· ἀλλ’ ὁ λόγος δὲν εἶναι ἐλεύθερος, λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ δὲν εἶναι ἀληθῶς ἐλεύθερος ὁ λόγος, ὁπόταν τὸ ὕψιστον τῶν καθηκόντων καὶ δικαιωμάτων τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ ἔθνους, ὁ ἔλεγχος τῶν κυβερνητικῶν πράξεων, δὲν ἐπιτρέπηται. Οὐδὲν ἄλλο δὲ ζητοῦμεν ἢ νὰ ἐλέγχωμεν τὰς κυβερνητικὰς πράξεις, καὶ μάλιστα τὰς παρανόμους, τὰς ὁποίας ἡ κοινωνία σύμπασα καὶ αὐτὴ ἡ Βουλὴ, ἀνεγνώρισε πρὸ ἡμερῶν, τῇ εἰσηγήσει ἡμῶν, ὡς παρανόμους· ἀναγκάζομαι δὲ νὰ ζητήσω τὴν προσαγωγὴν τῶν ἐγγράφων, ἵνα ἀποδείξω, ὅτι ἀληθῆ ἔλεγον. Ἀλλὰ σήμερον ἴσως εἶναι ἡ τελευταία ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου καὶ τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου. Μὴ ἔχετε καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως θὰ ψηφισθῇ, ἡ δὲ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λοκρίδος συναδέλφου θὰ καταψηφισθῇ. Γινώσκομεν ἤδη, ὅτι τοῦτο ἀπεφασίσθη σήμερον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν.

§19ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Χθὲς ἀπεφασίσθη, τῇ συναινέσει ἁπάντων.

§20ΣΤΑΗΣ. Ἐπειδὴ πολὺς λόγος περὶ ψυχώσεως ἐγένετο, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ προσθέσω καὶ ἐγὼ ὀλίγας λέξεις περὶ ψυχώσεως. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἡ ψύχωσις καθόλου δὲν εἶναι κακόν τι, διότι ὑπάρχει ψύχωσις ἐπὶ κακῷ καὶ ψύχωσις ἐπὶ καλῷ· εἶναι γνωστὸν, ὅτι τὰ εὐγενέστερα αἰσθήματα τοῦ ἀνθρώπου καταλέγονται εἰς ψυχώσεις, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει ψύχωσίν τινα εὐγενεστάτην, τὴν ψύχωσιν τῶν συνταγματικῶν ἐλευθεριῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἀναγνωρίζει ὡς πρωτεύουσαν τὴν κωλυσιεργίαν. Ἐπειδὴ δὲ πρὸ χρόνου πολλοῦ δὲν εἶδεν ἐξασκουμένην τὴν συνταγματικὴν ταύτην ἐλευθερίαν ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ἐπειδὴ ἐφοβήθη μὴ ὑποπέσῃ εἰς ἀχρηστίαν ἡ προσφιλὴς αὐτῷ κωλυσιεργία, ἐσκέφθη καὶ ἀπεφάσισε νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν ὑπὸ συζήτησιν πρότασιν, ἵνα μᾶς ἐξαναγκάσῃ εἰς κωλυσιεργίαν. Ἀποδεχόμεθα τὴν πρόκλησιν, ἔστω καὶ ἂν πρόκειται ν’ ἀναχωρήσωμεν ἐντεῦθεν μεθαύριον. Ἀλλ’ ἐπαναλέγω, ὅτι δὲν εἶναι πρότασις, διότι εἰς οὐδὲν ἀποτέλεσμα δυνάμεθα νὰ ἔλθωμεν διὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Πῶς θὰ περιορίσητε τὸν λόγον; Θὰ ἄρχηται ἡ συνεδρίασις τὴν 9ην π. μ. καὶ θὰ λήγῃ τὴν 12ην, κατὰ τὸ τρίωρον δὲ τοῦτο διάστημα ἐπιτρέπεται ὁ ἔλεγχος τῶν κυβερνητικῶν πράξεων. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν ν’ ἀπαγορεύσητε τὸν λόγον; Μήπως νομίζετε, ὅτι θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ κατορθώσητε νὰ μᾶς ἐμποδίσητε νὰ ὁμιλήσωμεν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος καὶ μετὰ μεσημβρίαν; Ὁ λόγος εἶναι ἐλεύθερος· καὶ ἐν μέσῳ τῆς συζητήσεως νομοσχεδίου τινὸς δύναταί τις νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ οἱουδήποτε ἀντικειμένου. Ἡ Ἀντιπολίτευσις μέχρι τοῦδε οὐδέποτε οὐδεμίαν ἔφερεν ἀντίστασιν εἰς τὴν συζήτησιν κυβερνητικῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐχαρακτήρισεν ὡς νομοσχέδια τῆς ῥουτίνας, καταρτιζόμενα ὑπὸ τῶν τμηματαρχῶν καὶ τῶν γραμματέων κατὰ γνωστὸν τρόπον! Ἀνέφερε πρὸ μικροῦ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βόλου συνάδελφος ἓν νομοσχέδιον, θὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ ἐγὼ ἓν, ἵνα σᾶς καταδείξω κατὰ ποῖον τρόπον συντάσσονται τὰ νομοσχέδια, καὶ τὸ ὁποῖον, ἐὰν ψηφισθῇ, βεβαίως θὰ ἦναι ἡ καταστροφὴ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως...

§21ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἄλλη ψύχωσις! (ἱλαρότης).

§22ΣΤΑΗΣ. Ἀλλ’ εὐγενὴς καὶ αὐτή... Τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ, διότι νομοσχέδιον συγκείμενον ἀπὸ 90 ἄρθρα, νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ὁλόκληρον ἀπεῤῥίφθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἐκπαιδευτικῶν, νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἁπλῆ ἀνάγνωσις ἀποδεικνύει ὅλως ἀσύστατον, τὸ ὁποῖον συνέταξαν ἄνθρωποι ἀγραμματώτατοι, τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν ἀνέγνωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διότι, ἐὰν τὸ ἀνεγίνωσκε, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὸ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν, νομοσχέδιον τοιοῦτον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλή. Δὲν ὑπάρχει δὲ ἀμφιβολία, ὅτι οὐδὲ τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου ἀνέγνωσεν ὁ εἰδικὸς Ὑπουργὸς, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν διδάσκαλος ἐπὶ 25 ἔτη νὰ ὑπογράψῃ περίοδον δεκαπεντάστιχον, ἐκ τῆς ὁποίας εἶναι ἀδύνατον νὰ εὕρῃ τις τὸ νόημα. Ἐλπίζω ὅτι θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν περίοδον αὐτήν. Προκαλῶ δὲ πάντας ὑμᾶς, ἀφοῦ ἀναγνώσω τρὶς τὴν περίοδον ταύτην, νὰ ὁμολογήσητε, ἐὰν ἐνοήσατε περὶ τίνος πρόκειται. Ἀκούσατε: «Πρὸς τὴν Βουλήν. Τῆς ἀναγεννηθείσης Ἑλλάδος περίφροντι μέλημα ὑπεδεικνύετο ἀναγκαίως ἐκ τῶν πραγμάτων ἐπιβαλλόμενον ἡ ἀποκατάστασις δι’ εὐρύθμου διοικήσεως καὶ διὰ μορφωτικῆς παιδεύσεως διαπλαττούσης τὸν χαρακτῆρα τοῦ Ἕλληνος ἐν τῷ ἐθνικῷ ἰδανικῷ καὶ πρὸς τὰς βιωτικὰς χρείας καὶ τὰς ἀξιώσεις τῆς νεωτέρας κοινωνίας ἐπαρκούσης Κοινωνίας καὶ Πολιτείας ἀξίων τῶν θυσιῶν τοῦ Γένους καὶ τῶν προσδοκιῶν τοῦ τε πεπολιτισμένου κόσμου καὶ τοῦ λοιποῦ Ἑλληνισμοῦ ἐνατενίζοντος πρὸς αὐτὸν μετ’ ἐλπίδων». Εἶναι μία πρότασις, ἄνευ κόμματος, ἄνευ ὑποστιγμῆς, ἄνευ τελείας! Πρέπει νὰ σκάσῃ τις, ἵνα τὴν ἀπαγγείλῃ! (γέλως). Ἐὰν δ’ ἀναλύσητε τὴν εἰσηγητικὴν ταύτην ἔκθεσιν, σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι κινδυνεύετε, ὁτὲ μὲν ἀπὸ τοὺς γέλωτας, ὁτὲ δὲ ἀπὸ τὴν στενοχωρίαν, μὴ δυνάμενοι νὰ ἐννοήσητε περὶ τίνος πρόκειται· ἀπορεῖτε δὲ, μὴ ἐξέστη τῶν φρενῶν ὁ συντάκτης αὐτῆς, ὁ ὁποῖος ὑπερέβαλε καὶ τὸν ἔσχατον τῶν σχολαστικῶν διδασκάλων εἰς τὸ μακαρονικὸν ὕφος καὶ εἰς τὴν συλλογὴν ἀνοησιῶν! Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐστάλη εἰς τὴν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἐπιτροπείαν πρὸς μελέτην! Τὸ ἀσυνάρτητον, τὸ ἀνόητον, τὸ γελοῖον τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶναι ἀπερίγραπτα. Κολακεύομαι νὰ πιστεύω, ὅτι οὔτε τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν οὔτε τὸ νομοσχέδιον θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ συνέταξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως· διότι οὔτε περὶ τίνος ἐπρόκειτο νὰ νομοθετήσῃ ἐγίνωσκεν ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐξάγεται καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἐπικεφαλίδος, ἡ ὁποία ἁπλᾶ–ἁπλᾶ λέγει «σχέδιον νόμου». Ἀλλὰ εἶναι περίεργον, ὅτι ὁ εἰδικὸς Ὑπουργὸς οὐδεμίαν γνῶσιν ἔχει, ὡς ἐκ τῆς ὑποβολῆς τοιούτου νομοσχεδίου ἐξάγεται, τῆς μεγάλης ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ ἐκπαιδευτικῆς ἀναμορφώσεως. Εἶναι περίεργον, ὅτι οἱ γράψαντες τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου ἀγνοοῦσι ποία ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν θεωρητικῶν καὶ τῶν πρακτικῶν γυμνασίων, τῶν ἐν Γερμανίᾳ Realschulen καλουμένων, διότι ἐν τῇ ἐκθέσει συγχέουσι τὰ Realschulen μὲ τὰς πρακτικὰς Σχολάς· νομίζει δὲ ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου— καὶ ἐλπίζω ὅτι δὲν εἶναι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως, ἂν καὶ φέρῃ τὴν ὑπογραφήν του,—νομίζει ὅτι τὸ Realschule τῆς Γερμανίας, εἶναι Σχολὴ, ἐκ τῆς ὁποίας ἐξέρχονται οἱ πρὸς τὰ βιωτικὰ ἐπαγγέλματα μέλλοντες νὰ τραπῶσιν, ἐνῷ οὐδὲν τούτου σφαλερώτερον, διότι ἐν Γερμανίᾳ τὰ Realschulen ἔχουσι σκοπὸν μορφωτικὸν καὶ προπαρασκευαστικὸν καὶ διὰ τὰς ἐπιστήμας, ἀλλὰ πρὸ πάντων τὰς θετικὰς ἐπιστήμας, ἐνῷ σεῖς νομίζετε, ὅτι πρόκειται διὰ τῶν πρακτικῶν Σχολῶν, τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ ἱδρύσητε, νὰ προπαρασκευάσητε τοὺς ἐπαγγελματίας. Τοιαύτη σύγχυσις ἐπικρατεῖ ἐν τῇ κεφαλῇ τοῦ συντάκτου τοῦ νομοσχεδίου τούτου! Ἄλλη δὲ σύγχυσις ἐπικρατεῖ εἰς τὴν κεφαλὴν τοῦ συντάκτου τῆς ἐκθέσεως, διότι ἄλλως ἀντιλαμβάνεται ὁ συντάκτης τῆς ἐκθέσεως καὶ ἄλλως ἀντιλαμβάνεται ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου τῶν πρακτικῶν σχολείων τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Φαίνεται ὅμως πράγματι, ὅτι ἡ πρώτη ἐπιτροπὴ, ἡ συνελθοῦσα καὶ τὰς βάσεις θέσασα τοῦ νομοσχεδίου τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, εἶχέ τι ἄρτιον ἐν τῷ νῷ αὐτῆς...

§23ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Ὁμιλεῖτε ἐπὶ τῆς προτάσεως, ἢ κωλυσιεργεῖτε;

§24ΣΤΑΗΣ. Καὶ τὰ δύο (ἱλαρότης). Ἀλλ’ ὅ,τι κάμνω δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ δώσω λογαριασμόν· ἐὰν ὅμως θέλητε νὰ μοὶ εἴπητε, ὅτι πρόκειται νὰ ψηφισθῶσι τὰ Θεσσαλικὰ νομοσχέδια, περὶ τῶν ὁποίων ἐνδιαφέρεσθε πολύ...

§25ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Δὲν σᾶς εἶπον τίποτε, ἵνα πειραχθῆτε.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§27ΣΤΑΗΣ. Ἐὰν διακόπτετε, εἶναι πρὸς βλάβην σας,

§28Γ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Στάης δὲν δέχεται διακοπάς.

§29ΣΤΑΗΣ. Δέχομαι, τοὐναντίον (γέλως). Ἔλεγον λοιπὸν, ὅτι πράγματι ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ κληθεῖσα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἵνα γνωματεύσῃ περὶ τῆς ἀναδιοργανώσεως τέλος πάντων τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, ἐκείνη εἶχε κἄτι τι ἐν τῷ νῷ, ἐκείνη ἐσκέπτετο νὰ ἐφαρμόσῃ κἄτι ὀρθὸν, ἀλλὰ τὰς σκέψεις της τὰς μετέδωκε πρὸς ἄλλην τινὰ ὑποεπιτροπὴν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως, ἀπαρτιζομένην ἐκ γνωστῶν δασκάλων. Ἡ δευτέρα αὕτη ὑποεπιτροπὴ ἐσύγχισε τὰ πράγματα ἐν τῇ ἀμαθείᾳ καὶ τῇ ἀγνοίᾳ, ἐν τῇ ὁποίᾳ εὑρίσκετο, καὶ παρήγαγε τὸ ἀνώνυμον κρᾶμα, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα ψηφισθῇ, καὶ τὸ ὁποῖον βεβαίως, ἐὰν γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ψηφισθῇ ἐν μεσονυκτίοις ποθ’ ὥραις...

§30ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε συμφωνεῖτε, ὅτι ὅλοι οἱ δάσκαλοι εἶναι ἀγράμματοι.

§31ΣΤΑΗΣ. Ἐὰν λάβωμεν ὡς μέτρον τὸν κύριον Ὑπουργὸν, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι ἔτσι εἶναι (γέλως.) Ἀλλ’ ἡ ὑποεπιτροπὴ κατήρτησε τὰ πράγματα καὶ τὰ διετύπωσεν ἔν τινι ἀσυναρτήτῳ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον, σχεδὸν καθ’ ὁμόφωνον ἀπόφασιν τῆς ἐπὶ τῶν Ἐκπαιδευτικῶν ἐπιτροπῆς, ἔπρεπε νὰ ἐπιστραφῇ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἵνα τὸ ἀναπλάσῃ ὁ εἰδικὸς κ. Ὑπουργὸς καὶ τὸ ἐπιστρέψῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν εὐπαῤῥησίαστον· σημειώσατε δὲ, ὅτι τοῦτο διεμηνύθη πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι οὐδεμίαν γνῶσιν εἶχε περὶ τούτου, ἐγὼ ὅμως καὶ πάλιν διαβεβαιῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ τμηματάρχης, ὁ ἀντιπροσωπεύων τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως εἰς τὰς συνεδρίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν Ἐκπαιδευτικῶν, ὁ τμηματάρχης, λέγω, ἀνέλαβε νὰ μεταφέρῃ τὰς ἰδέας τῆς ἐπιτροπῆς εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ, ἐὰν δέχηται ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν ἐπιστροφὴν τοῦ νομοσχεδίου· ἀλλὰ ἔκτοτε ἐγένετο ἔκλειψις τοῦ τμηματάρχου ἀπὸ τὰς συνεδρίας τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἑπομένως δὲν ἠξεύρομεν τὴν ἀπάντησιν. Ἵνα ἐννοήσητε κάλλιον, ὁποίου εἴδους εἶναι τὰ νομοσχέδια τὰ ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, τὴν ὁποίαν πάντες βλέπετε, καὶ ἂς ἴδωσι καὶ τὰ ἀκροατήρια (ἐπιδεικύνει αὐτήν) διότι 67 νομοσχέδια πρόκειται νὰ γείνωσι νόμοι τοῦ Κράτους, φαντασθῆτε ὅτι ὁ εἰδικὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ σπουδαιότατον τῶν νομοσχεδίων ἄνευ ἐπικεφαλίδος. Δὲν γνωρίζετε περὶ τίνος πρόκειται· λάβετε αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, τὰ πολυσέλιδον, τὸ συνιστάμενον ἐξ 97 ἄρθρων, καὶ εἴπετέ μοι περὶ τίνος πρόκειται. Ἐδῶ ἐπάνω λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς «σχέδιον νόμου»· τίνος νόμου ἆρά γε; περὶ στρατιωτικοῦ, περὶ ναυτικοῦ, περὶ ἐκπαιδευτικοῦ; Καὶ ἐπὶ τοῦ σχεδίου αὐτοῦ ἐρχόμεθα νὰ ἐκφέρωμεν γνώμην! Πρόκειται περὶ ἀκεφάλου νομοσχεδίου, κ. Ὑπουργὲ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἀφ’ ἧς ἐποχῆς διευθύνετε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, βεβαίως εἶναι ἀκέφαλος καὶ ἡ στοιχειώδης καὶ ἡ μέση καὶ ἡ ἀνωτάτη ἐκπαίδευσις...

§32Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι δὲν συνήλθομεν ἐδῶ, ἵνα ὑβρίζωμεν ἀλλήλους. Ἐὰν συνήλθομεν διὰ τοῦτο, παρακαλῶ νὰ ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς γνῶσιν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀληθῆ εὐγλωττίαν, εἶναι κρίμα νὰ ἐκτρέπηται τῶν κανόνων τοῦ προσήκοντος, ὑβρίζων τοὺς Ὑπουργοὺς ἀκεφάλους, καὶ τὰ Ὑπουργεῖα γενόμενα ἀκέφαλα, ἀφ’ ὅτου ἐτάχθησαν εἰς τὴν διεύθυνσιν αὐτῶν οἱ νῦν Ὑπουργοί. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ ἐκτελέσῃ τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ.

§33ΣΤΑΗΣ. Δὲν εἶπον ὅτι εἶναι ἀκέφαλος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, διότι ἡ κεφαλή του φαίνεται (γέλως), εἶπον ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀκέφαλον.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴπετε ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας εἶναι ἀκέφαλον, ἀφ’ ἧς εἰσῆλθεν ἐν αὐτῷ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας.

§35ΣΤΑΗΣ. Ἐν σχέσει μὲ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλε, καὶ τὰς πράξεις του, διότι ἄλλως τὸ πραγματικὸν γεγονὸς δὲν δύναταί τις νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἔχει κεφαλήν· περὶ τούτου οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, καὶ ἐγὼ δὲν ἠθέλησα πραγματικὸν γεγονὸς νὰ τὸ παραστήσω ὡς μὴ πραγματικὸν, οὔτε ἠθέλησα νὰ τὸ ἀποδώσω ἀτομικῶς εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, διότι δὲν ἔχω κανένα λόγον πρὸς τοῦτο. Ὀφείλω μάλιστα νὰ ὁμολογήσω, ὅτι, ὅτε ἐπὶ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς νῦν Κυβερνήσεως προσελαμβάνετο ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ὁ ἐκ Κορινθίας ἀξιότιμος συνάδελφος, ἐσκέφθην πρὸς στιγμὴν νὰ συγχαρῶ καὶ αὐτὸν καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, εἰ καὶ δὲν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ τὸν γνωρίζω προσωπικῶς, διότι ἀκραδάντως ἐπίστευον καὶ τὸ ἀνεκήρυττον πανταχοῦ, καὶ ἂν θέλητε μάλιστα, μικροῦ δεῖν περιηρχόμην εἰς ἔριδας πρὸς τοὺς ὁμοφρονοῦντας συναδέλφους μου, διότι ἔλεγον, ὅτι ἐπιτυχεστέρα ἐκλογὴ ἀπὸ τὴν ἐκλογὴν τοῦ ἐκ Κορινθίας ἀξιοτίμου συναδέλφου, ὡς Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ. Τοῦτο ἐπίστευον ἐν πεποιθήσει. Ἀλλὰ δυστυχῶς τὰ ἀποτελέσματα μὲ ἔπεισαν περὶ τοῦ ἐναντίου· διότι, ὅταν εἶδον ὅτι ἐν διαστήματι πέντε μηνῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως διέπραξε μεταβολὰς 6277, καὶ ὅταν εἶδον, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως κατὰ τοὺς μῆνας, καθ’ οὓς δὲν ἐπιτρέπεται ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ οὔτε μετάθεσις οὔτε παῦσις, διέπραξεν... ἃς ἀφήσωμεν τὰς μεταβολὰς τοῦ Ἰουνίου, αἱ ὁποῖαι εἶναι 334, ἃς ἀφήσωμεν τὰς μεταβολὰς τοῦ Ἰουλίου, αἱ ὁποῖαι εἶναι 486, ἃς ἀφήσωμεν τὰς μεταβολὰς τοῦ Αὐγούστου, αἱ ὁποῖαι εἶναι 1167, αἵτινες ἠδύναντο νὰ δικαιολογηθῶσι, καὶ ἃς λάβωμεν ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου καὶ ἐντεῦθεν, ὅτε ἀπαγορεύεται διὰ νόμων ῥητῶν πᾶσα μετάθεσις καὶ ἀπόλυσις δημοδιδασκάλων καὶ ἑλληνοδιδασκάλων καὶ καθηγητῶν, καὶ μάθετε τώρα, ὅτι κατὰ Σεπτέμβριον διέπραξεν ὁ εἰδικὸς Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν 2096 μεταβολὰς ἐν ὅλῳ...

§36ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Ἔχετε τὰς μεταβολὰς τῶν γραμματοδιδασκάλων;

§37ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα· κατόπιν θὰ σᾶς εἴπω... Κατὰ Ὀκτώβριον διέπραξεν 983, κατὰ Νοέμβριον 646, κατὰ Δεκέμβριον 669, καὶ τὸ σύνολον κατὰ τὸ διάστημα ἑπτὰ μηνῶν 6277 μεταβολὰς ἐπὶ προσωπικοῦ 5225! Ὅταν βλέπω λοιπὸν, ὅτι νόμοι ῥητοὶ ἀπαγορεύουσι τὰς μεταβολὰς καὶ τὰς ἀπολύσεις τῶν δημοδιδασκάλων καὶ τῶν δημοδιδασκαλισσῶν καὶ τῶν ἑλληνοδιδασκάλων καὶ σχολαρχῶν καὶ τῶν καθηγητῶν, καὶ τοὺς ῥητοὺς αὐτοὺς νόμους ἔρχεται ὁ εἰδικὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς καὶ τοὺς καταπατεῖ, θέλετε νὰ μὴ ἀγανακτήσω;

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύνασθε νὰ ἀγανακτήσητε, ἀλλὰ νὰ μεταχειρίζησθε φράσεις κοινοβουλευτικάς. Διὰ τοῦτο σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀποσύρητε τὴν φράσιν σας.

§39ΣΤΑΗΣ. Δέχομαι τὴν παρατήρησίν σας, κ. Πρόεδρε, καὶ ἀποσύρω τὴν φράσιν μου. Ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος μὲ ἠρώτησεν, ἐὰν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὰς τῶν γραμματοδιδασκάλων μεταβολὰς, λέγω πρὸς αὐτὸν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔκαμεν ἀπολύσεις μὲν γραμματοδιδασκάλων 496, διορισμοὺς 625, καὶ ἀνακλήσεις παύσεων καὶ μεταθέσεων 165, ἤτοι ἐν ὅλῳ μεταβολὰς 1286 γραμματοδιδασκάλων καὶ γραμματιστῶν ἐπὶ προσωπικοῦ ἐν συνόλῳ 925· τὸ σύνολον τῶν μεταβολῶν 1286. Ἀφαιροῦντες ἑπομένως ἐκ τῶν 6277, θὰ εὕρητε τὸ ὑπόλοιπον τῶν διδασκαλικῶν μεταβολῶν κατὰ τοὺς ἑπτὰ μῆνας. Ἵνα ὅμως σᾶς εὐχαριστήσω, θὰ σᾶς εἴπω τὰς μεταβολὰς τῶν δημοδιδασκάλων κεχωρισμένως. Ἀπελύθησαν κατὰ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἀπαγορεύεται πᾶσα μεταβολὴ, παρὰ τὸν νόμον, 181, διωρίσθησαν 234, μετετέθησαν 260, καὶ ἀνεκλήθησαν, εἴτε μετατεθέντες εἴτε ἀπολυθέντες, 16, ἐπὶ προσωπικοῦ 615. Προκειμένου περὶ δημοδιδασκαλισσῶν, ἔκαμε μεταβολὰς ὁ κ. Ὑπουργὸς 694. Πάντα δὲ ταῦτα ἐκ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν δὲ θέλῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, δύναμαι νὰ τῷ κάμω καὶ ἓν δῶρον, τοὺς πίνακας τούτους, οἱ ὁποῖοι ἐμφαίνουν τὰς μεταβολὰς κατὰ χρόνον καὶ τόπον ἑκάστου δημοδιδασκάλου, ἑκάστης δημοδιδασκαλίσσης, ἑκάστου ἑλληνοδιδασκάλου ἢ σχολάρχου καὶ ἑκάστου καθηγητοῦ. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς νομίζῃ, ὅτι δὲν λέγω τὰ ἀληθῆ, θὰ παρακαλέσω νὰ τυπωθῶσι, καὶ ἂν εὑρεθῶσι μαθηματικῶς ἀκριβεῖς, νὰ ἐγερθῇ στήλη ἀναθηματικὴ πρὸς τιμήν του. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ἐλέγχου, καὶ ἐπειδή τινες τῶν συναδέλφων, τῶν παρακαθημένων ἐν τῇ πτέρυγι ἐκείνῃ, ἐνίοτε, ὄχι πάντοτε, δυσανασχετοῦσιν, ὅταν βλέπωσιν ἐμὲ λαῦρον ἐπεξερχόμενον κατὰ τῶν παρανομιῶν τούτων, θὰ παρακαλέσω αὐτοὺς νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν των, ὅτι ἐγὼ δὲν ἀντεπεξέρχομαι ἀτομικῶς κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἀλλ’ ὅτι ἐγὼ καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν,—τοὐλάχιστον ἀφ’ ἧς ἐποχῆς εἰσῆλθον ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ, ἀπὸ τοῦ 1892,— τὴν αὐτὴν πορείαν ἠκολούθησα, εἴτε ἐπρόκειτο περὶ Ὑπουργοῦ ἀνήκοντος εἰς τὴν ἐναντίαν πολιτικὴν μερίδα, εἴτε ἐπρόκειτο περὶ Ὑπουργοῦ ἀνήκοντος εἰς τὴν πολιτικὴν μερίδα, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ἀνῆκον· ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι ἔν τινι συζητήσει νομοσχεδίου τινὸς, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑποβάλει Ὑπουργὸς ἀνήκων εἰς τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ ὑπεστήριζον, ἠναγκάσθην νὰ σχίσω τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, οὕτω δὲ ἀπέσυρεν ὁ τότε Ὑπουργὸς τὸ νομοσχέδιον, διότι τὸ νομοσχέδιον ἦτο προσωπικόν. Δὲν καταφέρομαι ἑπομένως κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἀτομικῶς· ἐγὼ ψέγω τὴν συναλλαγὴν, διότι ἡ συναλλαγὴ εἶναι ὁμολογούμενον ὅτι κατέστρεψε τὴν Ἑλλάδα, ἡ συναλλαγὴ, ἡ ἐν ὀνόματι ὑμῶν γινομένη, ἐνῷ σεῖς, οἱ πλεῖστοι τῶν Βουλευτῶν, οὐδεμίαν ἔχετε γνῶσιν τῶν ἐπ’ ὀνόματί σας γινομένων παρανομιῶν. Ἐγὼ σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι συνάδελφοι, νὰ μοὶ εἴπητε, ἐκ τῶν 6277 ῥουσφετίων, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἔδωκε, πόσα ἐπήρατε; Εἶσθε 150, ἀπὸ 10 ὁ καθεὶς, 1500, ἀπὸ εἴκοσι, 3000. Ποῖος ἀπὸ σᾶς ἐπῆρε 20 ῥουσφέτια εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως; Καὶ ὅμως διασύρεται τὸ ὄνομα πάντων τῶν Βουλευτῶν, διασύρεται τὸ ὄνομα τοῦ Κοινοβουλίου! Πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι κατέπεσεν ἀπὸ τὸ ὕψος, εἰς τὸ ὁποῖον ἄλλοτέ ποτε εὑρίσκετο τὸ Κοινοβούλιον, πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι σήμερον ὑπάρχουσι σύλλογοι, ἕνα καὶ μόνον ἔχοντες σκοπὸν, τὴν μεταβολὴν τοῦ Συνταγματικοῦ πολιτεύματος· πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν πάντες καὶ νὰ καταπολεμήσωμεν τὰ γεγονότα ταῦτα, ἵνα ἐπέλθῃ ἡ διόρθωσις. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι δὲν κωλυσιεργῶ, ὅταν ἀντεπεξέρχωμαι κατὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, διότι δὲν ἔχω οὔτε τὴν εἰδικότητα τοῦ κωλυσιεργοῦ, οὔτε τὸν ἀπαιτούμενον πρὸς τοῦτο διαθέσιμον χρόνον, ἀλλὰ καταγγέλλω τὰ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως συμβαίνοντα, ὡς γινώσκων κάλλιον τὰ κατ’ αὐτό· νομίζω δὲ, ὅτι οὕτω συντελῶ καὶ ἐγὼ εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν κακῶς κειμένων. Ἕνα λοιπὸν ἔχομεν σκοπὸν, τὸν κατὰ τῆς συναλλαγῆς πόλεμον, ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ζητεῖ νὰ ἀπαγορεύσῃ τὸν λόγον, ἵνα μὴ ἀκούῃ τὰς ἀσχημίας τὰς λαβούσας χώραν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας. Ἀλλὰ ταῦτα, τὰ ὁποῖα φαίνονται ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι τὰ μόνα παράνομα; Εἶναι πλεῖστα τὰ ὄργια, τὰ τελούμενα ἐν ὀνόματι ὅλων ὑμῶν, τῶν συμπολιτευομένων Βουλευτῶν, ὑπὸ τῶν ὀργάνων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα περιστοιχίζουσι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως· διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει σπεῖραν ὁλόκληρον, ἡ ὁποία ἐκμεταλλεύεται τὴν θέσιν του, τὴν Κυβέρνησιν, τοὺς Βουλευτάς. Καὶ δὲν θέλετε νὰ ἐξεγερθῶμεν κατὰ τοιούτων πράξεων! Ἀρκεῖ μόνον νὰ μάθῃ τις ἐλάχιστα τῶν τελεσθέντων ἐπὶ τοῦ διαγωνισμοῦ τῶν διδακτικῶν βιβλίων, ἵνα φρικιάσῃ. Ἤθελον δὲ ἐρωτήσει τὸν ἀξιότιμον ἐκ Ναυπλίας συνάδελφον, τὸν κ. Γ. Φαρμακόπουλον, ἐὰν γνωρίζῃ τι περὶ τῶν διδακτικῶν βιβλίων.

§40Γ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τίποτε.

§41ΣΤΑΗΣ. Καὶ ὅμως λέγεται, ὅτι εἶσθε συμμέτοχος τῶν ἀθεμίτων κερδῶν· ἐγὼ δὲ πιστεύω ἀκραδάντως, ὅτι οὐδὲ γνῶσιν τούτων ἔχετε. Ὡσαύτως ἔχω ἀκράδαντον πεποίθησιν, ὅτι πάντα, ὅσα ἐγένοντο ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τούτῳ, ἐτελέσθησαν ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως· ἤκουσα μάλιστα, ὅτι τὰ γενόμενα ἀπεδοκιμάσθησαν παρ’ αὐτοῦ. Οὐδὲ ἦσαν, Κύριοι, οἱ Βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι συνετέλεσαν εἰς τοῦτο, διότι οἱ Βουλευταὶ οὐδέποτε ἔχουσι τὴν τόλμην νὰ ζητήσωσί τι κακόηθες παρ’ οὐδενὸς Ὑπουργοῦ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι δὲν ἦσαν Βουλευταὶ οἱ ζητήσαντες νὰ στιγματίσωσι τὰς ἀπολυθείσας δημοδιδασκαλίσσας, περὶ ὧν ὡμίλησα πρὸ ἡμερῶν, σᾶς ὑπέδειξα δὲ καὶ τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, ἐν ᾗ ῥητῶς ἐμνημονεύετο, ὅτι ἀπελύθησαν δι’ ἀσυμβίβαστον διαγωγὴν πρὸς τὸ ἀξίωμά των, χωρὶς νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν οἱ εἰς τὰς ἀπολύσεις προβάντες, ὅτι διέπραττον ἔγκλημα, στιγματίζοντες ἀδίκως πτωχὰς νεάνιδας, τὰς ὁποίας μετά τινας πάλιν ἡμέρας αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ἐπανέφερον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Γινώσκω θετικῶς, ὅτι πάντες ἐξεγείρεσθε κατὰ τῶν τοιούτων θηριωδῶν πράξεων τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, ἀλλ’ οἱ πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως δεσμοί σας καταπνίγουσι τὴν ἀγανάκτησίν σας, τὴν ὁποίαν ὅμως ἐκτὸς τοῦ περιβόλου τούτου ἀναφανδὸν κατὰ τῶν ὑπευθύνων ἐκδηλοῦτε. Ἀναγνώσατε, παρακαλῶ, τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως τὸ ὑπ’ ἀριθ. 158 φύλλον τῆς 14 Ἰουλίου, σελὶς 419, ἵνα ἴδητε τὰς ὑπ’ ἀριθμοὺς 10443, 10444, 10445 καὶ 10446 ὑπουργικὰς ἀποφάσεις, δι’ ὧν στιγματίζονται ἄριστοι λειτουργοὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως...

§42Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ εἴπετε καὶ προχθές.

§43ΣΤΑΗΣ. Τὰ εἶπον· ἀλλὰ διὰ τὰ ἰδικά σας τὰ αὐτιὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπαναληφθῶσιν ἑκατοντάκις (γέλωτες). Μία ἐκ τῶν περιστάσεων, κατὰ τὰς ὁποίας ἐπιτρέπει ὁ νόμος ᾼΦΝΗʹ τῆς 28 Μαΐου 1887 τὴν ἀπόλυσιν δημοδιδασκάλου ἢ δημοδιδασκαλίσσης, ἀναφέρεται εἰς τὸ εʹ ἐδάφιον τοῦ 5 ἄρθρου· εἰς ταύτην δὲ στηρίζονται καὶ αἱ μνησθεῖσαι ὑπουργικαὶ ἀποφάσεις. Ἀλλὰ πάντως, κατὰ τὸ αὐτὸ ἄρθρον, ἵνα ἐπέλθῃ ἡ παῦσις, πρέπει νὰ κληθῶσιν εἰς ἀπολογίαν οἱ ἀπολυόμενοι, καὶ νὰ γνωμοδοτήσῃ ὑπὲρ τῆς παύσεως ὁ γενικὸς ἐπιθεωρητὴς τῶν δημοτικῶν σχολείων. Καὶ διὰ τοῦτο πρὸ ἡμερῶν ἐζήτουν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως τὰς ἀπολογίας τῶν ἀπολυθέντων καὶ τὰς γνωμοδοτήσεις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν δημοτικῶν σχολείων· ἀλλ’ οὔτε φωνή, οὔτε ἀκρόασις! Τώρα ἀκούσατε καὶ τὸ ἄρθρον 7 τοῦ αὐτοῦ νόμου (ἀναγινώσκει): «Οἱ διὰ πειθαρχικοὺς λόγους ἀπολυόμενοι τῆς ὑπηρεσίας δύνανται νὰ ἀναδιορισθῶσι μετὰ τὴν παρέλευσιν τοὐλάχιστον ἑνὸς ἔτους ἀπὸ τῆς ἐπιβολῆς τῆς ποινῆς.» Ἀναγνώσατε δὲ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 219 φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως τῆς 12 Σεπτεμβρίου, ἵνα ἴδητε, ὅτι αἱ πρὸ δύο μηνῶν ἀπολυθεῖσαι δημοδιδασκάλισσαι διὰ τὴν ἀναξιοπρεπῆ καὶ ἀσυμβίβαστον αὐτῶν διαγωγὴν καὶ πάλιν διορίζονται, καὶ προβιβάζονται μάλιστα, τοποθετούμεναι πλησίον τῶν Ἀθηνῶν, εἰς Νέα Λιόσια. Ἰδοὺ ἡ Ἐφημερὶς τῆς Κυβερνήσεως, δι’ ἧς ἀπολύονται αἱ δημοδιδασκάλισσαι, ὡς ἀμελεῖς καὶ ἀναξιοπρεπεῖς κλπ. Κατὰ τὸ 7 ἄρθρον τοῦ νόμου ΑΦΝΗʹ, τὸ ὁποῖον πρὸ μικροῦ σᾶς ἀνέγνωσα, δὲν ἠδύνατο ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ τὰς ἐπαναδιορίσῃ, καὶ ἐν τούτοις μετὰ ἑξήκοντα ἡμέρας τὰς ἐπανέφερεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Δὲν ἐγένοντο δὲ ταῦτα κατὰ παραδρομὴν ἢ κατὰ λάθος, διότι ἑκατοντάδες εἶναι αἱ τοιούτου εἴδους διδασκαλικαὶ μεταβολαί. Βεβαίως δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν μὲ τὰς ἑκατοντάδας ταύτας, ἀλλὰ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας ἰδίᾳ εἰς τὰς ἀπολύσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο λόγῳ ἀνικανότητος ἢ ἀνηθικότητος, καὶ πῶς μετεβλήθη μετά τινας ἡμέρας ἡ ἀνικανότης εἰς ἱκανότητα, ἵνα καὶ πάλιν, διορισθῶσι, καὶ πῶς ἡ ἀνηθικότης τῶν δημοδιδασκαλισσῶν μετὰ μίαν ἐπίσκεψιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας μετεβλήθη εἰς τύπον ἠθικῆς ... ὥστε μετὰ τινας ἡμέρας (ὅρα φύλλον Ἐφημ. Κυβερνήσεως τῆς 5 Σεπτεμβρίου) νὰ διορίζωνται καὶ νὰ προάγωνται! (γέλωτες). Νομίζετε, Κύριοι, ὅτι τοιαῦτα πράγματα δὲν πρέπει νὰ ἐκτυλίσσωνται ἐνώπιον ὑμῶν, εἰς βάρος τῶν ὁποίων διαπράττονται; Τίς ἐξ ὑμῶν ἔχει γνῶσιν τῆς καταστάσεως; Πόσους δημοδιδασκάλους θέλετε νὰ σᾶς φέρω, ἀπολυθέντας δι’ ἀναξιοπρεπῆ καὶ ἀσυμβίβαστον διαγωγὴν πρὸς τὸ ἐπάγγελμά των, καὶ ἐπαναδιορισθέντας μετ’ ὀλίγας ἡμέρας; Καὶ εἶναι πράγματα αὐτά, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ καλύπτωμεν! Τὸ ἐπαναλέγω, Κύριοι, πρὸς τιμὴν τοῦ Κοινοβουλίου, αἱ διοικητικαὶ αὗται καταχρήσεις δὲν ἐγένοντο τῇ ἀπαιτήσει τῶν Βουλευτῶν, ἀλλὰ τῆς καμαρίλλας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, καὶ ἂν τολμᾷ, ἂς μὲ διαψεύσῃ, ἵνα ἀκούσῃ καὶ τὸ συμπλήρωμα τῶν παρανόμων πράξεων σήμερον. Αἱ παρανομίαι, Κύριοι, τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας εἶναι ἄπειροι. Δὲν ὑπῆρξε νόμος, τὸν ὁποῖον νὰ μὴ κατεπάτησεν, ἰδίως τοὺς διευθύνοντας τὰ τῆς στοιχειώδους καὶ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως οἱ ὁποῖοι εἶναι μόνον τέσσαρες, καὶ τοὺς ὁποίους κατεπάτησεν ἀνὰ χιλίας φορὰς τοὐλάχιστον ἕκαστον! Καὶ ἵνα πεισθῇ πᾶς τις, ἂς ἀναγνώσῃ τοὺς νόμους τούτους καὶ ἂς ῥίψῃ βλέμμα ἐπὶ τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τῆς 1 Σεπτεμβρίου καὶ ἐντεῦθεν, ἵνα ἀμέσως ἴδῃ, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως παρέβαινεν αὐτοὺς εἰς πᾶσαν πρᾶξίν του! Διὰ τῆς καταπατήσεως δὲ ταύτης τῶν νόμων ἐζημίωσε σπουδαίως τὸ Δημόσιον, διότι ἤδη ἠγέρθησαν ἀγωγαὶ κατὰ τοῦ Δημοσίου ἐπὶ παρανόμῳ ἀπολύσει, βεβαίως δὲ οἱ ἐγείραντες αὐτὰς ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων θὰ κερδήσωσι, καὶ θ’ ἀναγκασθῇ τότε τὸ Δημόσιον νὰ καταβάλῃ πολλὰς χιλιάδας δραχμῶν πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν παρὰ τὸν νόμον ἀπολυθέντων λειτουργῶν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλ’ ὁ κύριος Ὑπουργὸς, ἐπειδὴ κατ’ ἀρχὰς — παρακαλῶ δὲ νὰ προσέξητε, Κύριοι, — ἐνόμιζεν ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν τὰς παρανομίας καὶ τὰς ὑπερβασίας νὰ συγκαλύψῃ, ἐπέτρεψε νὰ πλαστογραφηθῶσι χιλιάδες ὑπουργικῶν ἀποφάσεων τοῦ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τμήματος τῆς διεκπεραιώσεως. Παρακαλῶ δὲ τὸν ἀξιότιμον κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ μὲ ἀνακαλέσῃ εἰς τὴν τάξιν, ἐὰν δὲν ἀποδείξω τὰ λεγόμενά μου.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖος;

§45ΣΤΑΗΣ. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐπλαστογράφησε χιλιάδας χιλιάδων ἀποφάσεων τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἄν, λέγω, δὲν ἀποδείξω δι’ ἐγγράφων ἀμέσως τοῦτο, παρακαλῶ νὰ μὲ ἀνακαλέσητε εἰς τὴν τάξιν. Ἰδοὺ τὰ ἔγγραφα, δι’ ὧν θὰ πεισθῇ πᾶς τις περὶ τῶν ἀπιστεύστων πλαστογραφιῶν...

§46ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸ Προεδρεῖον τὸ ἄρθρον 13 τοῦ Κανονισμοῦ. Ὁ κ. Βουλευτὴς Κυθήρων σήμερον συζητεῖ ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως; ἢ τί ἄλλο κάμνει; Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι εἰς τὸ προκείμενον, καὶ τὸ Προεδρεῖον ὀφείλει νὰ τὸν ἐπαναφέρῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, διότι λέγει ῥητῶς ὁ Κανονισμὸς, ὅτι ἓν τῶν καθηκόντων τοῦ Προέδρου εἶναι «νὰ ἐπανάγῃ τοὺς ἀγορεύοντας εἰς τὸ προκείμενον». Νομίζω ὅτι ὅσα ὁ κ. Βουλευτὴς ἀνέφερεν, ἠμπορεῖ νὰ ἀποτελῶσιν ἓν τῶν δικαιωμάτων του, ἀλλ’ ὄχι εἰς τὴν περίστασιν αὐτήν. Ὀφείλει πρὸ πάντων νὰ συζητήσῃ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νὰ προβῇ εἰς ἀπόφασιν, κατόπιν δ’ ἂς ἔλθῃ ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ ὁμιλήσῃ περὶ οὗτινος δήποτ’ ἂν θέλῃ.

§47ΜΑΣΤΡΑΠΑΣ. Ἐπὶ τῆς προτάσεως εἶναι.

§48ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ παρακαλῶ νὰ ἐφαρμόσητε τὸ ἄρθρον 28 τοῦ Κανονισμοῦ κατὰ τοῦ κ. ἐκ Καλαμπάκας Βουλευτοῦ (γέλωτες). Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαμπάκας συνάδελφος γνωρίζει τὰ τοῦ Κανονισμοῦ, καὶ δὲν ἔχει ἀνάγκην, πιστεύω, νὰ τῷ ὑπομνήσω τί λέγει τὸ ἄρθρον 28.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς παρετήρησεν, ὅτι παρεβιάσθη διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ. Εἶχε δικαίωμα.

§50ΣΤΑΗΣ. Πρόκειται περὶ τῶν πλαστογραφιῶν, τὰς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους—ἐπὶ δύο μῆνας—διέπραττε συνεχῶς, μολονότι, ὡς σᾶς εἶπον, οἱ νόμοι ἀπαγορεύουσι πᾶσαν μεταβολὴν διδασκαλικὴν μετὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ σχολικοῦ ἔτους. Σημειώσατε δὲ, ὅτι ὑπῆρξέ ποτε ἀμφισβήτησις, ὁποία ἆρά γε νὰ ἦναι ἡ χρονικὴ περίοδος, κατὰ τὴν ὁποίαν γίνεται ἡ ἔναρξις τοῦ σχολικοῦ ἔτους, ἀλλὰ ἐλύθη τοῦτο διὰ τοῦ Διατάγματος τοῦ 1892, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη, νομίζω, ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς συναδέλφου, καὶ καθώρισε τέλεον τὴν ἀρχὴν καὶ τὸ τέλος τοῦ σχολικοῦ ἔτους ὡς πρὸς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα καὶ τὰ γραμματοδιδασκαλεῖα, διότι καὶ διὰ τὰ Γυμνάσια καὶ τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα τὸ Διάταγμα τὸ ὀργανικὸν τοῦ 1834 ὥριζε ῥητῶς (κατὰ τὸ ἄρθρον 17 καὶ 24), ὅτι ἡ ἔναρξις τοῦ σχολικοῦ ἔτους γίνεται τὴν 3 Σεπτεμβρίου καὶ λήγει τὴν 1 Ἰουλίου. Τὸ Διάταγμα τοῦ 1892 ἐν τρισὶν ἄρθροις καθορίζει, ὅτι τὸ σχολικὸν ἔτος λήγει ἅμα τῇ ἐνάρξει τῶν κατὰ τὸ θέρος ἐξετάσεων, αἱ ὁποῖα λήγουσι τὸ πρῶτον δεκαήμερον τοῦ Ἰουλίου· μετὰ ταῦτα ἀκολουθεῖ εἰκοσαήμερος διακοπὴ, μεθ’ ἣν ἐπαναλαμβάνονται τὰ μαθήματα. Ἑπομένως, κατὰ τὸ Διάταγμα τοῦτο, τὸ μὴ καταργηθὲν οὔτε δι’ ἄλλου Διατάγματος, οὔτε διὰ νόμου, ἡ ἔναρξις τοῦ σχολικοῦ ἔτους γίνεται τὴν 1 Αὐγούστου διὰ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, στηριχθεὶς εἰς τὸ Β. Διάταγμα τῆς 23 Αὐγούστου 1878 περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Διδασκαλείου καὶ τοῦ Προτύπου, τὸ ἐκδοθὲν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ΧΘʹ τῆς 11 Ἰανουαρίου 1878, ἰσχυρίσθη ὅτι ἄρχεται τὸ σχολικὸν ἔτος, κατὰ τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ μνησθέντος Β. Διατάγματος, τὴν πρώτην Σεπτεμβρίου. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἐὰν ἦτο ἀκριβές, πάλιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ δημοσιεύσῃ τὴν πληθὺν τῶν μεταβολῶν, τῶν διαπραχθεισῶν κατὰ τοὺς μῆνας Σεπτέμβριον, Ὀκτώβριον, Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον. Διὰ τοῦτο λοιπὸν ἠναγκάσθη ἡ ὑπηρεσία του νὰ πλαστογραφήσῃ ὅλα τὰ ἔγγραφα, προχρονολογοῦσα αὐτά. Οὕτω διδασκαλικὰς μεταβολὰς, δημοσιευθείσας περὶ τὰς ἀρχὰς καὶ τὸ τέλος τοῦ μηνὸς Σεπτεμβρίου, ἐχρονολόγει μὲ ἡμερομηνίαν 31 Αὐγούστου, καὶ δὲν ἠμποροῦσε κανεὶς νὰ εἴπῃ τίποτε, διότι σᾶς ἔλεγεν, ὅτι δι’ ἀποφάσεων τῆς 31 Αὐγούστου ἀπελύθησαν. Ἀλλὰ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος διευθύνει τὰ πάντα, διηυθέτησε τὰ πράγματα οὕτω πως, ὥστε νὰ ὑποπέσῃ εἰς λάθος τι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον ἀναγκασθεῖσα νὰ διορθώσῃ, συνελήφθη ὡς πλαστογράφος. Ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ νὰ προσέξητε, διότι εἶναι ὀλίγον λεπτεπίλεπτον τὸ ζήτημα. Ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 199 φύλλῳ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως τῆς 24 Αὐγούστου ἀπέλυσε διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 13536 πράξεως καὶ ὑπὸ χρονολογίαν 23 Αὐγούστου ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως τὸν δημοδιδάσκαλον Γεώργιον Παπαϊωάννου ἐκ Δοῦκα τοῦ δήμου Ὀλυμπίων Ἠλείας, τὴν 28 Αὐγούστου ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 203 φύλλῳ τῆς Ἐφημ. τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 13699 ἀποφάσεως καὶ ἀπὸ 26 Αὐγούστου 1895 ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἀνακαλεῖ τὴν ἀπόλυσιν ταύτην (ἀναγινώσκει): «Δι’ ὑπουργικῆς ἀποφάσεως ὑπ’ ἀριθ. 13699 καὶ ἀπὸ 26 Αὐγούστου 1895 ἀνακαλεῖται, ὡς μήπω ἐκτελεσθεῖσα, ἡ ὑπ’ ἀριθ. 13536 ὑπουργικὴ πρᾶξις, καταχωρισθεῖσα ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 199 φύλλῳ τῆς Ἐφημερ. τῆς Κυβερνήσεως τῆς 24 λήγοντος, ὡς πρὸς τὴν ἀπόλυσιν τοῦ δημοδιδασκάλου Βάχλιας τοῦ δήμου Ἐλευσῖνος Γεωργίου Παπαϊωάννου». Ἀπελύθη λοιπὸν τὴν 24, ἀνεκλήθη ἡ ἀπόλυσις τὴν 29. Ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὸ φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως τῆς 1 Σεπτεμβρίου καὶ ἀναγινώσκομεν τάδε (ἀναγινώσκει): «Διορθώσεις ἡμαρτημένων. Ἡ ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 203 φύλλῳ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως δημοσιευθεῖσα ὑπουργικὴ ἀπόφασις ὑπ’ ἀριθ. 13699 καὶ ἀπὸ 26 Αὐγούστου 1895, δι’ ἧς ἀνακαλεῖται, ὡς μήπω κοινοποιηθεῖσα, ἡ ὑπ’ ἀριθ. 13536 ὑπουργικὴ πρᾶξις, καταχωρισθεῖσα ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 199 φύλλῳ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως τῆς 24 λήγοντος, ὡς πρὸς τὴν ἀπόλυσιν τοῦ δημοδιδασκάλου Βάχλιας τοῦ δήμου Ἐλευσῖνος Γεωργίου Παπαϊωάννου, διορθοῦται εἰς Δοῦκα τοῦ δήμου Ὀλυμπίων». Ἔχομεν λοιπὸν βεβαιωμένον, ὅτι ἡ διόρθωσις τοῦ λάθους εἶχε γείνῃ τὴν πρώτην Σεπτεμβρίου, τὴν δὲ πρώτην Σεπτεμβρίου ἐπιστοποιεῖτο τὸ γεγονὸς δι’ αὐτῆς τῆς ἐπισήμου Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. Μετὰ ταῦτα ἐρχόμεθα εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 215 τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως φύλλον τῆς 8 Σεπτεμβρίου. Καὶ εἰς τὸ φύλλον αὐτὸ τῆς 8 Σεπτεμβρίου τί ἀναγινώσκομεν; «Δι’ ὑπουργικῆς ἀποφάσεως, ὑπ’ ἀριθ. 14181 καὶ ἀπὸ 31 Αὐγούστου 1895, ἀπολύεται ὁ δημοδιδάσκαλος Γ. Παπαϊωάννου ἐκ Δοῦκα Ὀλυμπίων». Ἑπομένως ἡ ὀρθὴ ἀπόλυσις φαίνεται γινομένη πρὸ τῆς διορθώσεως, ὅπερ ἀδύνατον· ἄρα ἡ ἀπόλυσις ἐγένετο μετὰ τὴν διόρθωσιν, ἤτοι μετὰ τὴν 1 Σεπτεμβρίου 1895. Ὥστε πᾶσαι αἱ δημοσιευθεῖσαι πράξεις ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τὴν πρώτην Σεπτεμβρίου καὶ φέρουσαι ἡμερομηνίαν τοῦ μηνὸς Αὐγούστου εἶναι πλαστογραφίαι! Φέρω λοιπὸν ἡμερομηνίας, ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἐξαφανίσητε,—διότι τὰ πρωτόκολλα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας ἠμπορεῖτε νὰ τὰ ἐξαφανίσητε, ἀλλὰ τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως ἀδύνατον,—δι’ ὧν ἀποδεικνύονται μαθηματικῶς αἱ πλαστογραφίαι τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας. Διὰ τοιούτων λοιπὸν μέσων κατωρθώσατε νὰ καταπατήσητε τοὺς νόμους! Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἂν νομίζῃ ὅτι δὲν ἀπέδειξα ὅ,τι εἶπον, νὰ μὲ ἀνακαλέσῃ εἰς τὴν τάξιν.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως πρέπει νὰ ἀνακληθῆτε εἰς τὴν τάξιν, ἐὰν δὲν ἀνακαλέσητε τὴν φράσιν.

§52ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνεκλήθη.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πῶς;

§54ΣΤΑΗΣ. Δὲν ὑπάρχει μεγαλειτέρα τιμὴ δι’ ἐμὲ ἢ νὰ ἀνακαλῶμαι εἰς τὴν τάξιν, ἐν ᾧ, ἐπιτελῶν τὸ καθῆκόν μου, ἀποδεικνύω τὰς καταχρήσεις τῆς Διοικήσεως, αἱ ὁποῖαι καταλήγουσιν εἰς βάρος τῆς πλειοψηφίας, αἱ ὁποῖαι καταῤῥίπτουσι τὸ γόητρον τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς, αἱ ὁποῖαι ἠνάγκασαν ἤδη τὸν κόσμον σύμπαντα νὰ θεωρῇ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ὡς μόνον αἴτιον τῆς κακοδαιμονίας μας, καὶ ὑπὲρ τῆς τροποποιήσεως τοῦ ὁποίου ἀγωνίζονται πρὸ πολλοῦ σύλλογοι ἐκ λογίων καὶ ἐντίμων πολιτῶν ἀπαρτιζόμενοι. Εἶναι ἀπελπιστικὸν νὰ ἀνακαλῶνται εἰς τὴν τάξιν οἱ ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τοῦ ἔθνους καὶ τῆς διατηρήσεως τῶν θεσμῶν τῆς χώρας ἀγωνιζόμενοι! Οὐχὶ δὲ τὸ πρῶτον σήμερον, ἀλλὰ πολλάκις καὶ ἄλλοτε ἔλαβον τὸν λόγον καὶ ἐκάκισα, ἀπὸ τοῦ κατωτάτου μέχρι τοῦ ἀνωτάτου, πάντα παραβάτην τῶν νόμων τῆς πατρίδος. Ἔλεγον πρὸ μικροῦ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν εἶναι τὸ πρῶτον σήμερον, ὅτε ἐγὼ ταῦτα ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς λέγω, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ 1892 ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐξηγέρθη ὅλη ἡ τότε πλειοψηφία ἐναντίον μου, διότι ὡμίλησα κατὰ τῆς συναλλαγῆς! Εὐτυχῶς δὲν ἦσθε σεῖς τότε Πρόεδρος, ἵνα μὲ ἀνακαλέσητε εἰς τὴν τάξιν (γέλωτες). Τί ἄλλο κακίζομεν, εἰμὴ μόνον τὴν παράλειψιν τοῦ καθήκοντος; Εἴμεθα ἀρχηγοὶ τοῦ τόπου, τοῦ στρατοῦ τοῦ κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν, καὶ ἀγνοοῦμεν ἂν ἦναι εἰς κατάστασιν ὁ στόλος νὰ ἐκπλεύσῃ, ἔστω καὶ διὰ μίαν ἡμέραν! (αἴσθησις).

§55Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, δικαιοῦμαι νὰ ἐρωτήσω τὸ Προεδρεῖον, ἂν ἤμεθα εἰς τὸ στάδιον τῶν ἐπερωτήσεων, ἂν ἀπηυθύνθη ἐπερώτησίς τις κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἂν ἐζητήθησαν ἔγγραφα νὰ καταθέσῃ, ἂν κατέθεσεν ὁ Ὑπουργὸς τὰ ἔγγραφα τὰ ζητηθέντα, καὶ ἂν προσδιωρίσθη ἡ σήμερον ἡμέρα πρὸς συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεως. Ἂν ἔχωσιν οὕτω τὰ πράγματα, βεβαίως ὁ κ. Βουλευτὴς ἂς ἐξακολουθήσῃ ἀγορεύων· ἀλλὰ νομίζω ὅτι, ἂν ἡμεῖς σιωπῶμεν, δὲν ἕπεται ὅτι ὁ κύριος Βουλευτὴς εἶναι ἐν δέοντι. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἀγνοῶν ἰσχυρίζεται, ὅτι περιορίζομεν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου. Οὐδεὶς περιορίζει τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου· ὁ κ. Βουλευτὴς ἔχει τὸ ἀπόλυτον δικαίωμα νὰ ζητήσῃ νὰ ἐξασκηθῇ ὁ ἔλεγχος ἐπὶ τῶν πράξεων τῶν Ὑπουργῶν· ἂς καταθέσῃ ἐπερώτησιν, ἂς ζητήσῃ ὅ,τι ἐπιθυμεῖ νὰ καταθέσῃ ὁ Ὑπουργὸς, νὰ κατατεθῶσι τότε τὰ ἔγγραφα, νὰ ἐξετασθῶσι καὶ νὰ βεβαιωθῇ ἡ ἀλήθεια· ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν νὰ καταγγέλλῃ πλαστογραφίας, πρὶν ἢ αὗται ἀποδειχθῶσι, διότι πλαστογραφία εἶναι πρᾶξις καταδιωκομένη εἰς βαθμὸν κακουργήματος, καὶ ἀποδίδει οὕτως εἰς Ὑπουργὸν πρᾶξιν κακουργήματος. Ὅθεν ἰσχυρίζομαι, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς αὐτὸν τοιαύτας νὰ προβάλλῃ προτάσεις, οὐδὲ εἰς ἡμᾶς νὰ ἀκούωμεν αὐτάς, διότι οὐδείς, ἐνόσῳ δὲν ἀποδειχθῇ τὸ ἔγκλημα, ἠμπορεῖ νὰ ὀνομασθῇ ἐγκληματίας, πολλῷ δὲ μᾶλλον νὰ ὀνομασθῇ κακοῦργος ἢ πλαστογράφος. Παρακαλῶ τὸ Προεδρεῖον νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν Κανονισμὸν, διότι ἄλλως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἐργαζόμενοι.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ παρακάλεσα τὸν κ. Βουλευτὴν νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν φράσιν του· ὑποθέτω δὲ, ὅτι θὰ τὴν ἀνακαλέσῃ. Ἐγὼ ἐκλαμβάνω ὅτι ὅσα λέγει τὰ λέγει πρὸς δικαιολογίαν του.

§57ΣΤΑΗΣ. Νὰ σταλῇ ἐδῶ εἷς κλητὴρ, ἵνα δώσω τὰ ἔγγραφα ταῦτα εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως πεισθῇ ὁ ἴδιος περὶ τῆς ἀληθείας τῶν λόγων μου.

§58Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἐκτελεσθῇ ὁ Κανονισμός· ὄχι νὰ στείλῃ τὰ ἔγγραφα διὰ τοῦ κλητῆρος, διὰ νὰ τὰ μελετήσω ἐγώ. Αὐτὸ δὲν εἶναι τάξις, εἶναι ἀταξία.

§59ΣΤΑΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε...

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ πάντων ν’ ἀνακαλέσητε τὴν φράσιν «πλαστογραφία».

§61ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ ἀπέδειξα ὅ,τι εἶπον.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν παραδεχόμεθα ὅτι ἀπεδείξατε τίποτε.

§63ΣΤΑΗΣ. Ἐγώ, κ. Πρόεδρε, στηρίζομαι ἐπὶ ἐγγράφων. Καταθέτω τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν πᾶς τις ἔχει ἀνὰ χεῖρας. Δὲν πρόκειται νὰ εἴπω κατηγορίας μὴ στηριζομένας ἐπὶ πραγμάτων, πρόκειται νὰ ἐκθέσω τὰς ἰδέας μου, τὸν δὲ συνειρμὸν τῶν ἰδεῶν μου ἐγὼ μόνος θὰ κανονίσω.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴπετε τὴν λέξιν «πλαστογραφία»· σᾶς προσεκάλεσα, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 27 τοῦ Κανονισμοῦ, ν’ ἀνακαλέσητε αὐτήν· ὑμεῖς δὲν ἀνακαλεῖτε. Λοιπὸν, ἐφαρμόζων τὸν Κανονισμὸν, σᾶς ἀνακαλῶ εἰς τὴν τάξιν.

§65ΣΤΑΗΣ. Θεωρῶ τιμήν μου τὴν ἀνάκλησιν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἐκάμετε, διότι...

§66ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι πρέπει νὰ τοῦ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον (Θόρυβος).

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριε Βουλευτὰ, δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ διακόψητε τὸν ἀγορεύοντα.

§68ΣΤΑΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ, κ. Πρόεδρε, διότι ἀφῃρέσατε, κρούοντες τὸν προεδρικὸν κώδωνα, τὸν λόγον ἀπὸ τὸν κ. Βουλευτὴν (ἱλαρότης).

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα ν’ ἀφαιρέσω τὸν λόγον ἀπὸ κανένα. Ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ σᾶς διακόψῃ. Αὐτὸ τῷ ὑπέμνησα.

§70ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρέπει νὰ τεθῇ φραγμὸς τῆς συναλλαγῆς, ἡ ὁποία γίνεται ὑπὸ τῶν ἀτόμων τῶν περικυκλούντων τὰς Κυβερνήσεις. Ἐγὼ ἄλλοτε αὐτὰ κατήγγελλον, ὅτι οἱ περικυκλοῦντες τὰς Κυβερνήσεις διαπράττουσιν ὄργια, καὶ ἐν τούτοις δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν οἱ λόγοι μου· σήμερον δ’ εὑρισκόμεθα εἰς ὁμοίαν περίπτωσιν...

§71Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἴμεθα εἰς συζήτησιν ἐπερωτήσεων. Τὸ Προεδρεῖον εἶναι ἐντεταλμένον νὰ τηρῇ τὸν Κανονισμόν· διότι, ἐὰν ἤμεθα εἰς συζήτησιν ἐπερωτήσεων, θὰ ἐλαμβάνομεν τὸν λόγον νὰ ἀναιρέσωμεν τὰ λεγόμενα, ἢ νὰ φέρωμεν δικαιολογήσεις. Ἀλλὰ, ὡς νῦν τὰ πράγματα συζητοῦνται ἐν οὐ δέοντι καὶ ἐν μὴ ὡρισμένῳ χρόνῳ, ἡμεῖς τηροῦμεν σιωπήν. Ποία ἰσότης ὑπάρχει μεταξὺ ὑμῶν καὶ τῶν Ὑπουργῶν, τοὺς ὁποίους ἐγκαλεῖτε; Ζητήσατε ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ προσδιορίσῃ ἡμέραν τῆς ἐπερωτήσεώς σας, διὰ νὰ συζητήσωμεν ἀπὸ ἴσου. Ἄλλως τὰ γιγνόμενα δὲν εἶναι ἀνεκτὰ ἐν τῇ Βουλῇ. Δὲν τὸ ἐννοῶ, δυνάμει τίνος διατάξεως τοῦ Κανονισμοῦ εἶναι ταῦτα ἀνεκτά.

§72ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ κατ’ ἐπανάληψιν ἐζήτησα κατὰ τὸν Κανονισμὸν νὰ ἐπέλθῃ ἡ συζήτησις, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκω, ἀλλὰ ὁ ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος κ. Εὐταξίας ὑπεβάλομεν ἐγγράφως τὰς ἐπερωτήσεις μας, ἀλλὰ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἀπήντησε. Λοιπὸν εἶμαι εἰς τὸ προκείμενον, διότι πρόκειται περὶ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἐλέγχου, εἶναι δὲ περιορισμὸς τοῦ ἐλέγχου, ὅταν μᾶς λέγουν, ὅτι μόνον ἀπὸ τῆς 9 π. μ. μέχρι τῆς 12 θὰ κάμνωμεν ἐπερωτήσεις. Τίς θὰ ἔλθῃ τὴν 9ην πρωϊνὴν ὥραν; Βεβαίως οὐδὲ αὐτὸς ὁ Πρωθυπουργὸς θὰ ἔλθῃ, ἀφοῦ θ’ ἀναχωρήσῃ ἐντεῦθεν τὴν 4ην πρωϊνήν. Λοιπὸν ὁ σκοπὸς εἶναι νὰ ματαιωθῇ ὁ ἔλεγχος; διότι κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ἡ συνεδρίασις θὰ ἄρχηται τὴν 11ην ὥραν, θὰ λήγῃ τὴν μεσημβρίαν, μετὰ μεσημβρίαν δὲ θὰ ψηφίζωνται τὰ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει 67 νομοσχέδια, καὶ θὰ μᾶς ἀφήσουν νὰ περιμένωμεν τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας, διὰ νὰ ἐξελέγχωμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Ἐγὼ θὰ ἐγκαταλείψω τὸ θέμα τοῦτο, διότι, ἂν πρόκειται νὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν ἀσχημιῶν, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, σᾶς βεβαιῶ, Κύριοι, ὅτι δὲν μὲ ἀρκεῖ ὁλόκληρος ἡ σύνοδος. Παρακαλῶ ἑπομένως τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν πλειονοψηφίαν νὰ μὴ ἐξωθῇ τὰ πράγματα ἐκεῖ, ὅπου καὶ ἡμεῖς δὲν ἐπιθυμοῦμεν νὰ φθάσωσι. Λοιπὸν παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ διατυπώσῃ τὴν πρότασίν του οὕτως, ὥστε νὰ μὴ φαίνηται ὅτι ζητεῖ νὰ περιορισθῇ ὁ ἔλεγχος τῶν κυβερνητικῶν πράξεων. Δυνάμεθα νὰ ἐργαζώμεθα καὶ μέχρι τοῦ μεσονυκτίου, καὶ πέραν τούτου, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου, οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ περιορίσῃ, χωρὶς νὰ καταργήσῃ τὸ κοινοβουλευτικὸν ἡμῶν πολίτευμα.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μερλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§74ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν τις τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συνεδριαζόντων πάσχῃ ψύχωσίν τινα, βεβαίως οὗτος δὲν εὑρίσκεται μεταξὺ τῶν ἐν τῇ πτέρυγι ταύτῃ (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) παρακαθημένων, δύναμαι δὲ νὰ εἴπω, χωρὶς νὰ περιαυτολογήσω, ὅτι πάντες οἱ παρακαθήμενοι ἐν τῇ πτέρυγι ταύτῃ, ἂν πάσχωσι ψύχωσίν τινα, πάσχουσι ψύχωσιν εὔλογον, πάσχουσι τὴν ψύχωσιν νὰ ἀμύνωνται καὶ διαμαρτύρωνται, ὅταν τὸ πολιτειακὸν οἰκοδόμημα, ἐν ᾧ κατοικοῦμεν καὶ ὑπὸ τὸ ὁποῖον στεγαζόμεθα, σαλεύεται ἀπὸ τῶν θεμελίων αὐτοῦ. Διότι σαλεύεται τῷ ὄντι ἀπὸ τῶν θεμελίων αὐτοῦ, ὅταν σχεδὸν καθ’ ἑκάστην παραβιάζηται αὐτὸς ὁ καταστατικὸς τῆς Πολιτείας νόμος. Καὶ μᾶς ψέγουσι, διότι, οὕτω σαλευομένου τούτου, ἐτολμήσαμεν νὰ ἀμυνθῶμεν καὶ διαμαρτυρηθῶμεν! μᾶς ψέγουσι, διότι ἐκτελοῦμεν τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, καὶ ὡς Βουλευταὶ καὶ ὡς ἁπλοῖ πολῖται Ἕλληνες, νὰ ἀμυνώμεθα ὑπὲρ τῶν θεσμῶν τῆς χώρας ἡμῶν! Ἐάν τις, κύριε Πρόεδρε, ἔπαθεν ὄντως ψύχωσίν τινα, οὗτος βεβαίως εἶναι ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς, ὅστις ἔπαθε πάθημα δεινὸν καὶ ψύχωσιν ἀνίατον, τὴν ψύχωσιν, ὅπως συνηγορῇ καὶ ἀμύνηται ὑπὲρ πάσης προτάσεως, ὑπὲρ παντὸς νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ φροντίζων πάντοτε, ἵνα τὴν πρότασιν ταύτην καὶ τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου θὰ συνηγορήσῃ, ἐκλέξῃ μεταξὺ τῶν πλέον ἀβασίμων, τῶν πλέον ἀμελετήτων, τῶν πλέον ἀσυστάτων καὶ σαθρῶν, ὡς εἶναι ἡ πρότασις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ...

§75Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶσθε πολὺ μετριόφρων.

§76ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Περισσότερον ὑμῶν, κύριε συνάδελφε, ὁ ὁποῖος, μὲ τὴν ἀξίωσιν ἑκάστοτε νὰ διαφωτίσητε τὸ συζητούμενον θέμα, ἀνέρχεσθε εἰς τὸ βῆμα καὶ ἀφηγεῖσθε ἐντεῦθεν ὅλην τὴν Ἑλληνικὴν μυθολογίαν, ἀποστέργοντες νὰ εἰσέλθητε εἰς τὸ ζήτημα, ὁ ὁποῖος πάσχετε ὄντως τὴν ἀκολασίαν τῶν λόγων, ὑποστηρίζοντες διὰ λόγων ἀτελευτήτων, ἀλλ’ οὐδαμῶς πειστικῶν, πᾶν ὅ,τι σαθρὸν καὶ ἀβάσιμον εἰσάγει ἡ Κυβέρνησις. Καὶ ψέγουν ἡμᾶς, ὅτι πάσχομεν ἀκολασίαν περὶ τὸ λέγειν, ἐνῷ ἡμεῖς συνεβουλεύσαμεν πάντοτε εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα μὴ ἀποδεχθῇ προτάσεις, αἵτινες, ὄχι μόνον δὲν συντελοῦσιν εἰς τὴν εὐκοσμίαν τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ τοὐναντίον παραλύουσι τὰς ἐργασίας αὐτῆς! Τοιαύτη δὲ ἡ πρότασις, ἣν εἰσηγήσατο ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἐλάβομεν ἤδη, κύριε Πρόεδρε, πεῖραν τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν αἱ συζητήσεις, κατὰ τοιοῦτον τρόπον διεξαγόμεναι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἐγὼ δὲν ἔχω μακρὰν πεῖραν τῆς ἱστορίας τοῦ Κοινοβουλίου, ἀλλ’ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι, οἱ ἀπὸ ἐτῶν παρακαθήμενοι ἐνταῦθα, δύνανται νὰ μαρτυρήσωσι, ποῖαι εἶναι αἱ συνέπειαι τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νομοθετημάτων, τῶν κατὰ τοιοῦτον τρόπον ψηφισθέντων παρὰ τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ ἔθνους. Ὅταν εἰσάγωνται νομοσχέδια κατὰ σωρείαν, ὅταν ἀσυζητητεί, ἀμελέτητα καὶ ἀνεξέλεγκτα ψηφίζωνται τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ποῖα ἔσονται τὰ ἀποτελέσματα τῆς τοιαύτης νομοθεσίας; Ἀναμφισβητήτως οἰκτρά. Καὶ ἐκ τῆς ἀπόψεως λοιπὸν ταύτης, ὄχι τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος πλέον, ἀλλὰ τοῦ τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς, πρέπει νὰ μὴ γένηται δεκτὴ ἡ πρότασις, διότι κατὰ τὴν τάξιν τῆς προτάσεως νομοθετοῦντες, ἠθέλομεν ψηφίσει νόμους, οἵτινες δὲν θὰ δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσιν, ἀλλὰ καὶ ἐφαρμοζόμενοι θὰ ἀποδειχθῶσι τὰ μάλα ἐπιβλαβεῖς εἰς τὴν χώραν καὶ τὰ δημόσια συμφέροντα. Ἡ Ἀντιπολίτευσις, κύριε Πρόεδρε, οὐ μόνον δὲν παρακωλύει τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ μετὰ προθυμίας συντρέχει ἐν τῇ ἐκπληρώσει τῶν ἔργων αὐτῆς. Ἀπόδειξις δὲ, ὅτι αἱ διεξαγόμεναι ἐργασίαι τῆς Βουλῆς διεξήχθησαν μὲ τὴν πρόθυμον συνδρομὴν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ μὲ τὴν πρόθεσιν, ὅπως συνδράμῃ αὕτη τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν εἰς τὰ νομοθετικὰ αὐτῆς ἔργα, εἶναι αἱ ἐργασίαι ἐν ταῖς ἐπιτροπαῖς. Ἀλλὰ πῶς θέλετε νὰ ἐργασθῶσιν αἱ ἐπιτροπαὶ, ὅταν ἀφαιρῆται ἀπὸ αὐτὰς ὁ χρόνος τῆς ἐργασίας; Καλούμεθα κατὰ τὰς δέκα νὰ συνέλθωμεν εἰς ἐργασίαν μιᾶς ἐπιτροπῆς, καλούμεθα εἰς τὰς δύο νὰ συνέλθωμεν εἰς ἄλλην ἐπιτροπήν, καλούμεθα τὴν 4ην μ. μ. διὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, καλούμεθα δὲ νῦν, ἵνα συνεδριάζωμεν ἀπὸ τῆς ἐννάτης πρωϊνῆς μέχρι τῆς δωδεκάτης ὥρας, καὶ ἀπὸ τῆς τετάρτης μ. μ. μέχρι τῆς ἑβδόμης καὶ ἡμισείας, καὶ ἀπὸ τῆς ὀγδόης καὶ ἡμισείας μέχρι τοῦ μεσονυκτίου, εὑρισκόμενοι σχεδὸν διαρκῶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ! Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἔργον ἀνθρώπινον, τοῦτο ὑπερβαίνει τὰ ὅρια τῆς ἀνθρωπίνης ἀντοχῆς καὶ τῆς ἀνθρωπίνης ἀξιοπρεπείας! Μὴ νομίσητε δὲ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι εἶναι μικρὸν καὶ ἀσήμαντον τὸ ἔργον τῶν ἐπιτροπῶν, εἰς τὰς ὁποίας σπουδαιότατα νομοσχέδια παρεπέμφθησαν. Δὲν θέλω εἰσέλθει εἰς λεπτομερείας περὶ τοῦ θέματος τούτου, ἵνα μὴ θεωρηθῶ, καθὼς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυθήρων συνάδελφος, ὡς ἀπομακρυνόμενος τοῦ κυρίου θέματος, τοῦ ἤδη συζητουμένου· θὰ ἠδυνάμην ὅμως πλείστας ὅσας ἀτελείας νὰ καταδείξω εἰς τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, ἅτινα παρεπέμφθησαν εἰς τὰς ἐπιτροπάς, ὧν ἐγὼ τυγχάνω μέλος, ἀλλὰ εἶπον, ὅτι φοβούμενος τὸν κίνδυνον, μὴ θεωρηθῶ ὡς σκοπίμως κωλυσιεργῶν καὶ ἀπομακρυνόμενος τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ τὴν Βουλήν, δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὰς λεπτομερείας ταύτας, διότι θὰ ἦτο τότε ἐνδεχόμενον, ἂν τοιαύτην συζήτησιν ἤθελον κάμει, νὰ ἀκούσω συνάδελφόν τινα ἐπικαλούμενον τὴν συνδρομὴν τοῦ Προέδρου καὶ ζητοῦντα ἀπὸ τὸν Πρόεδρον νὰ μοὶ ἀφαιρέσῃ τὸν λόγον. Κατ’ ἐμὲ, τοιαύτη πρόκλησις τοῦ κ. συναδέλφου δὲν θὰ ἦτο ἀξία ἐπαίνων, οὔτε ὁ τοιοῦτος ζῆλος αὐτοῦ εἰς τὸ συντρέχειν τὴν Κυβέρνησιν ἤθελεν ἐπισπάσει τοὺς ἐπαίνους τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς. Ὁ ζῆλος οὗτος μαρτυρεῖ ἄλλο τι, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπεται νὰ εἴπω ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ ὁ τοιοῦτος ζῆλος πρέπει νὰ δεικνύηται οὐχὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ ἐν τῇ αἰθούσῃ ἐκείνῃ, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις καὶ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον σήμερον ζητεῖται νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν Βουλήν, ἐν τῇ αἰθούσῃ ἐκείνῃ, ἐν ᾗ δὲν ἐγίνοντο συζητήσεις, ἀλλ’ ἐλαμβάνοντο διαταγαί...

§77ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ λέγητε ὅ,τι θέλετε ἐδῶ!

§78ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω δικαίωμα νὰ λέγω ὅ,τι γνωρίζω μετὰ θετικότητος, καὶ τὰ ὅσα εἶπον γνωρίζει κάλλιον ἐμοῦ ὁ κ. συνάδελφος... Μᾶς ἔφεραν σωρείαν νομοσχεδίων, ἑκατὸν δὲ εἶναι ἀκόμη τὰ μὴ συζητηθέντα νομοσχέδια, καὶ ζητοῦσιν, ἵνα πάντα ταῦτα γείνωσι νόμοι ἐντὸς 14 ἡμερῶν Ἀλλ’ εἶναι τοῦτο δυνατόν; Ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένῃ, ὅπως λάβῃ ἐψηφισμένα τὰ νομοσχέδια, ἂς προβῇ εἰς ἄλλο μέτρον, τὸ ὁποῖον ἴσως εἶναι σκοπιμώτερον, καὶ ὀλιγώτερον προσβάλλει τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως· ἂς προβῇ εἰς τὸ μέτρον τοῦ νὰ εἰσαγάγῃ ἓν καὶ μόνον νομοσχέδιον, μὲ μοναδικὸν ἄρθρον, τὸ ὁποῖον νὰ λέγῃ «μεταβάλλονται εἰς νόμους πάντα τὰ νομοσχέδια, τὰ ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει», ἵνα οὕτως ἀπαλλαγῶμεν ἀπὸ τῆς ἀνιαρᾶς ὑποχρεώσεως τοῦ παρίστασθαι ἐνταῦθα καὶ συζητεῖν ματαίως. Ἐπιμένω, κύριε Πρόεδρε, φρονῶν, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον, ὅτι ἀντίκειται καὶ εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, νὰ γένηται δεκτὴ πρότασις ἄντικρυς ἀντικειμένη εἰς αὐτήν.

§79Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπέθετον, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης, ὅστις διανύει τὰ ἔτη τῆς ἀκμῆς τοῦ βίου, καὶ ὅστις ἀκόμη δὲν ἐκαθάρισε τὰ ὑποδήματα αὐτοῦ ἀπὸ τὴν κόνιν τοῦ σπουδαστηρίου καὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν καταστημάτων, ἔχει δ’ ἕνεκα τούτου νωπότατα τὰ πορίσματα τῶν μελετῶν αὐτοῦ, δὲν ἐπίστευον, ὅτι ἤθελε παραστήσει ὡς αὐθαίρετον καὶ αὐτοκρατορικὸν τὸ διάβημα, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἐποιήσαμεθα χθὲς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν.

§80ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§81Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δύναται νὰ ὑπάρξῃ μεγαλειτέρα συνταγματικότης ἢ ὅταν συνέρχωνται τὰ μέλη ἑνὸς πολιτικοῦ κόμματος, ἵνα συσκεφθῶσι περὶ τῆς πορείας αὐτῶν; Ὑπάρχει ὑποχρέωσις μείζων, ὅπως διασώζηται ἡ αὐτοβουλία ἑκάστου τῶν μελῶν τοῦ κόμματος, ἢ ἡ ὑποχρέωσις τοῦ εἰσηγουμένου τὴν πολιτικὴν, τοῦ χαράσσοντος τὴν πορείαν τοῦ κόμματος, ὅπως κοινωνῇ μετὰ τῶν μελῶν τοῦ κόμματος, ὅπως προβάλλῃ εἰς τοὺς φίλους του τὰς γνώμας του καὶ ἀκούῃ τὰς γνώμας αὐτῶν, ὅπως συζητῇ μετ’ αὐτῶν καὶ τῇ συνδρομῇ πάντων τῶν μελῶν τοῦ κόμματος ζητῇ νὰ ἐξεύρῃ τὴν ἀλήθειαν καὶ νὰ ἐκλέξῃ χρήσιμον καὶ ὠφέλιμον πρότασιν; Ἴσως, διότι ἔλεγέ τις πρὸ μικροῦ, ὅτι ἐγὼ ἐγενόμην δικτάτωρ τῆς Ἑλλάδος, ἴσως ὑπέλαβεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης, ὅτι ἤθελε χρησιμεύσει εἰς ἀπόδειξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ του, ὅτι ἐγὼ ὁ δικτάτωρ ἐπέβαλον τὴν ἐμὴν γνώμην εἰς τοὺς φίλους μου, ἐνῷ τοὐναντίον ἐζήτησα μετ’ αὐτῶν, ἵνα κοινῇ γνώμῃ ἐξεύρωμεν κατὰ τίνα τρόπον ἡ Κυβέρνησις, τὴν ὁποίαν οἱ φίλοι μου ὑποστηρίζουσι, θέλει δυνηθῆ νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἔχει πρὸς τόπον, πρὸς τὰ συμφέροντα αὐτοῦ, πρὸς τὸ Σύνταγμα. Καὶ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐγένετο χθὲς, εἶναι κανὼν τηρούμενος ἐν πᾶσι τοῖς συνταγματικοῖς Κράτεσιν, εἶναι κανὼν, τὸν ὁποῖον οὐδέποτε παρέβημεν καὶ ὅτε εἴμεθα ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, καὶ ὅτε εἴμεθα ἐν τῇ Κυβερνήσει. Δικτάτορες εἶναι ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων ἡ θέλησις ἀναβιβάζεται ὑπὲρ τοὺς νόμους, ἀναβιβάζεται ὑπὲρ τὸ κοινὸν συμφέρον, οἵτινες ἐπιβάλλουσι τὴν ἰδίαν αὐτῶν θέλησιν εἰς τοὺς συμπολίτας των, καὶ οἵτινες δὲν ἐξευτελίζουσι μόνον, ἀλλὰ ταπεινώνουσι καὶ τοὺς φίλους καὶ τοὺς μὴ φίλους. Ἡμεῖς τοὺς φίλους ἡμῶν σεβόμεθα, καὶ θεωροῦμεν ὡς θεωροῦμεν ἡμᾶς αὐτοὺς, ἐσμὲν ἴσοι πρὸς αὐτοὺς, καὶ προσπαθοῦμεν νὰ ἤμεθα διερμηνεῖς τῶν φρονημάτων αὐτῶν, ὡς αὐτοὶ εἶναι διερμηνεῖς τῶν φρονημάτων τοῦ ἔθνους. Αὕτη εἶναι ἡ συνάφεια, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τῶν κυβερνώντων ἐν κοινοβουλευτικοῖς Κράτεσι καὶ τοῦ λαοῦ. Ἐὰν τὰ μέλη τῆς πλειοψηφίας διερμηνεύωσι τὸ φρόνημα τοῦ ἔθνους, ὀφείλουσιν ἐπίσης οἱ εἰσηγηταὶ τῆς πλειοψηφίας νὰ διερμηνεύωσι τὸ φρόνημα τῆς πλειοψηφίας, διότι εἰσὶν ἔμμεσοι διερμηνεῖς τοῦ φρονήματος τοῦ λαοῦ, οὐδέποτε δ’ ἡμεῖς ἀπεμακρύνθημεν ἀπὸ τὰ ὅρια τοῦ καθήκοντος τούτου, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει εἰς ἡμᾶς τὸ πολίτευμα. Ἤθελον μακαρίσει τοὺς λαοὺς καὶ τὰ ἔθνη, τὰ ὁποῖα ἤθελον τύχει δικτατόρων τοιούτων, ὁποῖοι εἴμεθα ἡμεῖς, οἱ κοινοβουλευτικοὶ Ὑπουργοί. Ἀλλὰ μεταχειρίζονται ὅρους καὶ ἐπωνυμίας καὶ ἰδιότητας καὶ χαρακτηρισμούς, οἱ ὁποῖοι τῳόντι καθιστῶσιν ἥκιστα σπουδαίαν καὶ τὴν σοβαρωτέραν τῶν ἐννοιῶν καὶ τὴν σπουδαιότητα τῶν χαρακτηρισμῶν, τοὺς ὁποίους μᾶς δίδουσι, διότι ἥκιστα σπουδαῖον εἶναι νὰ ἐγκαλῶσιν ἐν Ἑλλάδι ὡς δικτάτορας Ὑπουργοὺς, οἱ ὁποῖοι διατελοῦσιν ἀπέναντι τῆς Βουλῆς ὡς οἱ τελευταῖοι θεράποντες αὐτῆς, καὶ οἱ ὁποῖοι διανοοῦνται, ὅτι ποτὲ δὲν πρέπει ν’ ἀπομακρυνθῶσιν ἀπὸ τοὺς δεσμοὺς, οἱ ὁποῖοι συνέδεσαν αὐτοὺς μετὰ τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ πρῶτος ἐντολεὺς αὐτῶν. Καὶ ἠκούετε πρὸ μικροῦ, ὅτι σήμερον εἶναι ἡ τελευταία ἡμέρα τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ! Πῶς θέλετε πλέον νὰ δοθῇ ἀξία ἢ προσοχὴ εἰς κραυγὰς τοιαύτας, ὅταν τὴν σήμερον παριστῶσιν ὡς τελευταίαν ἡμέραν τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ; Διατί; Διότι, συνειδότες τὴν ἡμετέραν εὐθύνην, ἐζητήσαμεν παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ μᾶς συνδράμῃ, ἵνα ἐκτελέσωμεν τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἡ θέλησις τοῦ Βασιλέως, τῇ ἐνδείξει τοῦ Κοινοβουλίου, μᾶς ἀνέθηκε. Καὶ ὁμιλοῦσι περὶ τῶν γινομένων ἐν τοῖς Κοινοβουλίοις τῶν ἄλλων Κρατῶν, καὶ ἰσχυρίζονται ὅτι ἐν Ἀγγλίᾳ ἢ ἐν Γαλλίᾳ ἢ ἐν Βελγίῳ τρία μόνον ἢ τέσσαρα ἢ πέντε εἰσάγονται νομοσχέδια, καὶ ἐκπλήσσονται, διότι ἡμεῖς εἰσηγάγομεν οὐχὶ πέντε, ἀλλὰ πεντήκοντα. Λησμονοῦσιν ὅτι σήμερον, ἐὰν δὲν ἦναι ἡ τελευταία ἡμέρα τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι ὅμως ἡ ἐπιοῦσα τῆς πτωχεύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους (εὖγε! εὖγε!), καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν ἀτυχίαν νὰ καλῶνται ἵνα ἀναλαμβάνωσι τὴν κυβέρνησιν Κράτους ὑπὸ τοιούτους ὅρους, ἔχουσι μεγάλα, βαρύτατα καθήκοντα, καθήκοντα ἵνα περισυλλέξωσι τὸ παρελθὸν, καθήκοντα ἵνα συντάξωσι τὸ ἐνεστὼς, καθήκοντα ἵνα φροντίσωσι περὶ τῆς βελτιώσεως τοῦ μέλλοντος. Καὶ μήπως τὰ καθήκοντα ἡμῶν εἶναι μόνον καθήκοντα, τὰ ὁποῖα μᾶς τρέπουσιν εἰς τὰς μελέτας περὶ τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων τοῦ Κράτους ἢ τῆς χώρας; Μόνον τοῦτο τὸ μέλημα ἐκλήθημεν ν’ ἀναλάβωμεν; Ἐν χρόνῳ κατὰ τὸν ὁποῖον δὲν δύναται πλέον νὰ εἴπῃ τις ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπερηφάνως ἄλλοτε ἔλεγον ἐγὼ, ὡς λειτουργὸς τῆς διοικήσεως, ὅτι ἡ διοίκησις ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἐντιμοτάτη μεταξὺ τῶν διοικήσεων τῶν μεγάλων Κρατῶν, ὅταν ἔχῃ τὴν δυστυχίαν κατὰ τὸν χρόνον τοῦτον νὰ μὴ μένῃ ἥσυχος, προσβλέπων πρὸς τὸ μέλλον, καὶ ἐπισκοπῶν πάντα τὰ πέριξ ἡμῶν γινόμενα, καὶ ἀναλογιζόμενος τὰς διαφόρους πλοκὰς τῶν συμβεβηκότων, καὶ ἐνθυμούμενος τὴν ἐπίδρασιν, τὴν ὁποίαν αἱ πλοκαὶ αὐταί τῶν συμβεβηκότων δύνανται νὰ ἀσκήσωσιν ἐπὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους καὶ τοῦ ἔθνους· ὅταν ἀφ’ ἑτέρου γνωρίζῃ ποία τυγχάνει ἡ κατάστασις τοῦ τόπου καὶ ἐν τῇ διοικήσει καὶ ἐν τῇ οἰκονομίᾳ, νομίζετε ὅτι ἐκπληροῖ τὸ καθῆκον, εἰσάγων τρία ἢ τέσσαρα νομοσχέδια, μηδόλως δὲ προνοῶν περὶ οὐδενὸς ἄλλου πράγματος; Τῇ ἀληθείᾳ ἐξίσταμαι, ἀκούων τοιαύτας ν’ ἀποφαίνωνται γνώμας ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ. Ἐπίστευον ὅτι οἱ ἀντιπολιτευόμενοι ἤθελον ἐλέγξει ἡμᾶς, διότι δὲν ἐπρονοήσαμεν περὶ πάντων, ἀλλ’ ἐπρονοήσαμεν μόνον περί τινων. Δὲν ἐπίστευον ποτὲ, ὅτι ἀντιπολιτευόμενοι ἤθελον ἐλέγξει ἡμᾶς, ὅτι ἐπρονοήσαμεν περὶ πλειόνων ἢ περὶ ὅσων ὀφείλομεν νὰ προνοήσωμεν. Ἐὰν τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα προεβάλομεν, ἦναι ἄξια ἐλέγχου καὶ ἐπικρίσεως, δι’ αὐτὸ τοῦτο ὑπεβάλομεν αὐτὰ, καὶ δι’ αὐτὸ τοῦτο συνεργαζόμεθα μεθ’ ὑμῶν, ζητοῦντες τὴν συνδρομὴν τοῦ Κοινοβουλίου, ἵνα συμπράξῃ, ὅπως βελτιώσωμεν ταῦτα, ἢ συμπληρώσωμεν ταῦτα, ἢ τροποποιήσωμεν ταῦτα. Καὶ καθ’ ὃν χρόνον ἡμεῖς ἐπανειλημμένως ἐπανελάβομεν πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν θεωροῦμεν ἡμᾶς αὐτοὺς ἀλαθήτους, καὶ προσερχόμεθα καθ’ ἑκάστην ζητοῦντες τὰ φῶτα τῆς Βουλῆς, ἵνα συμπληρωθῶσι καὶ βελτιωθῶσι τὰ ἔργα ἡμῶν, κατὰ τὸν χρόνον τοῦτον μᾶς ἀποκαλοῦσι δικτάτορας καὶ μᾶς συμβουλεύουσι νὰ εἰσαγάγωμεν ἓν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ζητήσωμεν παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ δώσῃ ζωὴν νομοθετικὴν εἰς πάντα τὰ σχέδια τῶν νόμων, τὰ ὁποῖα εἰσηγάγομεν! Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἦναι ὀλίγα ἢ πολλὰ τὰ ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα ἐκράτει ἄλλο σύστημα μεταξὺ τῶν Ὑπουργῶν καὶ τοῦ Κοινοβουλίου. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτε εἴμεθα ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, ὅτι ἄλλοι σύμβουλοι τοῦ Στέμματος τότε διεξῆγον τὰς σχέσεις των μετὰ τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ ὅτι οὗτοι οὐχὶ λόγῳ ἀλλὰ πράγματι καὶ ἔργῳ κατεδήλουν ἀξιώσεις βεβαίως περιοριζούσας τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἐνασκούντων τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Καὶ εἴδετε ἐμὲ κατὰ τὰς ὀλίγας ἐργασίας, τὰς ὁποίας διεξηγάγομεν μέχρι τοῦδε, ἢ εἴδετε τοὺς συναδέλφους ἐμοῦ, εἴδετε ποτὲ τοιαύτας νὰ ἐκδηλώσωμεν ἀξιώσεις, ἡμεῖς, οἵτινες μετὰ μεγάλης ἀφελείας καὶ ἁπλότητος ὡμολογήσαμεν ἡμᾶς αὐτοὺς ἀτελεῖς, καὶ ἐζητήσαμεν νὰ συμπληρώσητε ὑμεῖς; «Ἀλλὰ διατί, ἐνῷ ἠδύνασθε νὰ ἔχητε πολὺν χρόνον εἰς τὴν διάθεσιν ὑμῶν, ὅπως ἡ Βουλὴ ἐν ἀνέσει συζητήσῃ καὶ ψηφίσῃ τὰ ὑποβαλλόμενα νομοσχέδια, διατὶ τόσον βραδέως προσεκαλέσατε τὴν σύγκλησιν αὐτῆς; Διατὶ δὲν προσεκαλεῖτε τὴν σύγκλησιν αὐτῆς κατὰ τὸ ἔτος 1895;» Ἡμεῖς δὲν ἀμφισβητοῦμεν τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς φρονοῦντας ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ συγκληθῇ ἡ Βουλὴ κατὰ τὸ 1895, νὰ ἐκφράζωσι τὸ φρόνημα αὐτῶν· ἀλλὰ πρέπει οἱ ταῦτα φρονοῦντες νὰ ἀναγνωρίζωσι καὶ εἰς ἡμᾶς τὸ δικαίωμα νὰ μὴ φρονῶμεν οὕτως, ἀλλὰ νὰ φρονῶμεν ὅτι δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον εἰς ἡμᾶς ὑπὸ τοῦ Συντάγματος νὰ ζητήσωμεν παρὰ τοῦ Βασιλέως νὰ συγκαλέσῃ τὴν Βουλὴν κατὰ τὸ 1895. Ἀλλὰ τὸ θέμα τοῦτο ἐπροτάθη, συνεζητήθη, καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη. Πῶς ἐπανέρχεσθε;

§82ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ἀπεφάνθη.

§83Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πῶς ἐπανέρχεσθε ἐπὶ τοὺς αὐτοὺς ἰσχυρισμοὺς, ἐπαναφέροντες ζητήματα, τὰ ὁποῖα συνεζητήθησαν, ὡσανεὶ ταῦτα εἶχον λυθῆ συμφώνως πρὸς τὴν γνώμην ὑμῶν; Καὶ ἐψιθύρισέ τις, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἀπεφάνθη, ἡ Βουλὴ, ἥτις μετὰ τὰς παραστάσεις τοῦ Ὑπουργείου μετέβη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Προσῆκεν εἰς ἡμᾶς νὰ ζητήσωμεν νὰ ἀποφήνηται ἡ Βουλὴ γνώμην, ὅπως ἀναιρέσῃ τοὺς ἰσχυρισμοὺς ὑμῶν; Καὶ ὑποθέτετε ὅτι, ἐὰν ἐζητοῦμεν, δὲν ἠθέλομεν ἔχει τὴν ἐπιδοκιμασίαν αὐτῆς; Καὶ λέγετε ἀκόμη, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἀπεφάνθη! Ἐὰν δὲ ἡμεῖς ἐφρονοῦμεν, ὅτι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν τὴν σύγκλησιν τῆς Βουλῆς ἐντὸς τοῦ 1895, διότι ἐντὸς τοῦ ἔτους ἐκείνου εἶχεν ἤδη ἡ Βουλὴ συγκληθῆ εἰς τὴν πρώτην σύνοδον, πότε ἔπρεπε νὰ συγκληθῇ ἢ κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1896; Καὶ ὡς ἂν κατῆλθον οἱ ἀγορεύσαντες ἀπὸ τὴν Σελήνην, καὶ δὲν γνωρίζουσι τὴν κατάστασιν τῶν Ἑλληνικῶν πραγμάτων, καὶ δὲν ζῶσιν ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ, καὶ δὲν γνωρίζουσι τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελεῖ ἕκαστος ἐξ ἡμῶν, ὡς ἄτομον, δυσφοροῦσι, διότι οἱ Βουλευταὶ δὲν ἔδραμον ἀμέσως τὴν 8 Ἰανουαρίου νὰ ἔλθωσιν εἰς Ἀθήνας ἢ διότι οἱ Βουλευταὶ ἴσως κρίνουσιν, ὅτι εἶναι δύσκολον εἰς αὐτοὺς ἢ εἴς τινας ἐξ αὐτῶν, νὰ παρατείνωσι τὴν διαμονήν των ἐν Ἀθήναις μετὰ τὸ Πάσχα. Καὶ ὡς ἂν μὴ γνωρίζωσιν ὅτι κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο συμβαίνει καὶ ἐξαιρετικόν τι συμβεβηκὸς, ὅτι τελοῦνται ἀμέσως μετὰ τὸ Πάσχα αἱ ἑορταὶ τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων, κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ὁποίων μεταβάλλονται οἱ κοινωνικοὶ ὅροι καὶ καθίσταται δυσχερεστέρα ἡ διαμονὴ τῶν Βουλευτῶν, οἵτινες εἶναι Ἕλληνες, καὶ ἐὰν ἔχωσι τὴν τιμὴν νὰ ἦναι Ἕλληνες, ἔχουσι καὶ τὴν δυστυχίαν νὰ εὑρίσκωνται ἐν ταῖς περιστάσεσιν, ἐν ταῖς ὁποίαις εὑρίσκονται οἱ Ἕλληνες. Νομίζω ὅτι, ὅταν συζητῇ τις περὶ τῶν δημοσίων πραγμάτων, πρέπει ἰδίως νὰ μὴ ἀπομακρύνηται ἀπὸ τὴν ἀγαθὴν πίστιν. Ὑπάρχει μάλιστα κανὼν ἀναγεγραμμένος, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ὁδηγῇ τὰ Κοινοβούλια εἰς τὰς ἐργασίας αὐτῶν, ὁ κανὼν ὅτι πρέπει νὰ συζητῶνται μόνον τὰ πράγματα καὶ αἱ πράξεις, μόνον τὰ μέτρα καὶ αἱ ἰδέαι, οὐχὶ νὰ συζητῶνται τὰ πρόσωπα. Ἠκούσατε πρὸ μικροῦ οὐχὶ συζήτησιν πλέον περὶ προσώπων, ἀλλά τι, τὸ ὁποῖον σπανίως λαμβάνει χώραν ἐν συζητήσεσι πολιτικοῦ σώματος. Ἠμπορεῖ νὰ ἀναφέρωνται παραδείγματα, ὅτι ἐν τῷ Ἀμερικανικῷ Κοινοβουλίῳ συνέβη νὰ ἀντικρούωσιν ἄλληλα μέλη τινὰ τοῦ Κοινοβουλίου διὰ τοῦ ῥεβόλβερ, ἢ διὰ τῆς ῥάβδου, καὶ μετ’ ὀλίγον εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ συμβῇ καὶ παρ’ ἡμῖν τοιοῦτον τι, ὅταν ἀναιρῆται ἡ τιμὴ ἑκάστου τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου παρ’ ἄλλων συναδέλφων αὐτῶν. Καὶ ἐνῶ ῥητῶς ἐγὼ ἔλεγον εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ συζητηθῶσι τὰ 67 νομοσχέδια, ἢ τὰ 367 νομοσχέδια,—διότι ἐνδεχόμενον ἦτο καὶ 367 νὰ εἶχον προταθῆ— ἀλλ’ ὅτι πρόκειται ἐξ αὐτῶν νὰ ἐκλέξωμεν τὰ συνδεόμενα ἀχωρίστως μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἢ ἐκεῖνα τῶν ὁποίων ἡ ἐξέτασις καὶ ἡ ἐπιψήφισις ἐνδείκνυται ὡς ἐπείγουσα καὶ ἀναγκαία ὑπὸ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, τοὺς λόγους μου τούτους εἴτε ἐλησμόνουν, εἴτε παρίστων ἀλλοίους, ἵνα δυνηθῶσι νὰ παραστήσωσιν ἑαυτοὺς ὡς ὀρθολογοῦντας, ὅταν ἀνήρουν ὅσα ἡμεῖς προετείνομεν. Καὶ ἐνῷ ἐγὼ ἐπρότεινα, τὸ πρῶτον τμῆμα τῆς συνεδριάσεως, τὸ ὁποῖον διαρκεῖ τρεῖς ὥρας, ἀπὸ τῆς ἐννάτης πρωϊνῆς μέχρι τῆς μεσημβρίας, νὰ διατεθῇ ὅλον εἰς τὴν ἔρευναν τῶν πράξεων ἡμῶν καὶ εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Διοικήσεως, ἐδημιούργουν ὑποθέσεις, ὅτι ἡμεῖς, ὅτι ἡ πλειοψηφία, σεῖς, ἄνδρες κακῆς πίστεως, θέλετε ἔρχεσθαι εἰς τὴν Βουλὴν μόλις τὴν ἑνδεκάτην, διὰ ν’ ἀπέλθητε τὴν ἑνδεκάτην καὶ ἡμίσειαν, ὥστε νὰ ἀφαιρέσητε ἀπὸ αὐτοὺς τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου! Ἐξίσταμαι πραγματικῶς, διότι τοιαῦτα προεκάλεσεν ἡ ἐμὴ πρότασις σχόλια καὶ παρατηρήσεις. Ἠξίουν ἴσως, ὅτι ἡμεῖς δὲν εἴχομεν καθῆκον νὰ προβλέψωμεν, ἂν καὶ κατὰ τίνα τρόπον θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἐπιτύχωμεν τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καί τινων ἀπολύτως ἀναγκαίων νομοθετημάτων. Ἠξίουν ἴσως, ὅτι ἡμεῖς ἠθέλομεν κλείσει τοὺς ὀφθαλμοὺς, καὶ δὲν ἠθέλομεν δυνηθῆ νὰ ἑρμηνεύσωμεν τὰ γιγνόμενα, καὶ ἠθέλομεν ἀφεθῆ εἰς τὸν ῥοῦν τῶν πραγμάτων, καὶ ἠθέλομεν εὑρεθῆ μίαν ἡμέραν ἄνευ Προϋπολογισμοῦ καὶ ἄνευ τῶν ἀναγκαιούντων νομοθετημάτων, διότι οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἤθελον ἀπέλθει τῶν Ἀθηνῶν, καὶ παραστήσωσιν ἡμᾶς, ὅτι δῆθεν ἐπιβουλευόμεθα τὸ πολίτευμα, διότι, ἐνῷ τὸ Σύνταγμα προσδιώρισεν ἑξάμηνον τὴν διάρκειαν τῶν βουλευτικῶν ἐργασιῶν κατ’ ἀνώτατον ὅρον, καὶ τρίμηνον κατ’ ἐλάχιστον, ἡμεῖς ἐπιβάλλομεν τὴν ἡμετέραν θέλησιν εἰς ὑμᾶς, καὶ συντελοῦμεν μὲ ὑμᾶς, ἵνα μὴ ἐργάζησθε ἐπὶ τρεῖς μῆνας! Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἐν Ἀμερικῇ τοιαῦται συζητήσεις θὰ διεξήγοντο μετὰ τοσαύτης ἀνοχῆς καὶ ὑπομονῆς. Ἀλλ’ ἡμεῖς εἴμεθα ἐφωπλισμένοι διὰ τῆς ὑπομονῆς, διότι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες ἔχουσι καθῆκον νὰ ὑπομένωσι. Καί τις τῶν ἀγορευσάντων παρέστησεν ἐμὲ ὠργισμένον ἑσπέραν τινὰ, ὅταν ἔλεγον, ὅτι θὰ μείνωμεν μέχρι τῆς πρωΐας, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἐν ἄλλοις Κοινοβουλίοις ἤθελε συμβῆ νὰ ἄρξωνται τῶν νομοθετικῶν ἐργασιῶν τὴν δεκάτην μετὰ μεσημβρίαν, ἤθελον δ’ ἐκεῖ ἀποφανθῆ μετὰ χριστιανικῆς ἀνοχῆς, ὅτι καλῶς ἤρξατο ἡ νομοθετικὴ ἐργασία τὴν δεκάτην καὶ ὅτι πρέπει νὰ λήξῃ κατὰ τὴν ἑνδεκάτην ἡ ἐργασία. Δὲν περιορίζομεν τὸ δικαίωμα τοῦ λόγου, διότι χρεωστοῦμεν νὰ ἀφήνωμεν αὐτὸ ἐλεύθερον, διότι τὴν ἐλευθερίαν ἐξησφάλισεν οὐχὶ ὁ Κανονισμός, ἀλλὰ τὸ πολίτευμα. Ἀλλὰ σεβόμενοι τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, ὀφείλομεν νὰ σεβώμεθα καὶ ἡμᾶς αὐτούς. Δὲν ἠθέλομεν δὲ σέβεσθαι ἡμᾶς αὐτούς, ἐὰν δὲν ἐμεριμνῶμεν πῶς θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἐκπληρώσωμεν τὰ καθήκοντα ἡμῶν. Τὴν μέριμναν ταύτην ἐξεδηλώσαμεν διὰ τῆς προτάσεως ἡμῶν. Καὶ τί κοινὸν ἔχει ἡ πρότασις αὕτη μετὰ τοῦ δικαιώματος τῆς μειοψηφίας νὰ ἀμύνηται κατὰ τῶν καταχρήσεων τῆς πλειοψηφίας, ἥτις ἔχει τὴν ἰσχύν; Ἐγὼ καὶ ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει καὶ ἐν τῇ Κυβερνήσει ἔχω τὰ αὐτὰ φρονήματα. Δὲν ἐκπλήσσομαι ἐὰν αἱ μειοψηφίαι, καὶ ἂν εἰλικρινῶς φρονοῦσιν ὅσα λέγουσι, προσπαθῶσι νὰ ἀμύνωνται κατὰ τῶν πλειοψηφιῶν διὰ παντὸς μέσου. Τῷ ὄντι ἡ περιστολὴ τῆς ἰσχύος κατορθοῦται δι’ αὐτῆς τῆς ἀμύνης, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ ἄμυνα ἔχει ὅρια, καὶ ταῦτα εἶναι τὸ δικαστήριον τοῦ λαοῦ, ἡ γνώμη τοῦ κοινοῦ. Ἀλλοίμονον εἰς τὰς πλειοψηφίας, αἵτινες καταχρῶνται τὰς δυνάμεις αὐτῶν, μετερχόμεναι αὐτὰς ἵνα θυσιάζωσι καὶ καταδολιεύωσι τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους! ἀλλὰ ἀλλοίμονον καὶ εἰς τὰς μειοψηφίας, ἂν αὗται καταχρῶνται τοῦ δικαιώματος τῆς ἀμύνης καὶ παρέχωσι τὸ θέαμα ἀνθρώπων, οἵτινες, ὑπὸ μόνου τοῦ ἐγωϊστικοῦ φρονήματος ἐλαυνόμενοι, προσπαθοῦσι νὰ παραλύσωσι τὴν ὁμαλὴν καὶ νόμιμον κίνησιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος! Βεβαίως διακωμῳδοῦσι δεινῶς τὸ πολίτευμα ἐκεῖναι αἱ πλειοψηφίαι, αἱ ὁποῖαι, τυφλώττουσαι πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, πράττουσι τὰ ἴδια αὐτῶν συμφέροντα, καὶ χάριν τούτων θυσιάζουσι τὸ κοινὸν συμφέρον. Ἀλλὰ τί πράττουσιν αἱ μειοψηφίαι, αἵτινες παραλύουσι τὴν νόμιμον καὶ ὁμαλὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος, αἵτινες ζητοῦσι νὰ παραλύσωσι τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου; Τί ἄλλο, εἰμὴ ἐμπορεύονται τὸ πολίτευμα, προτάττουσαι τὰ φρονήματα αὐτῶν πρὸς τὰ φρονήματα τῶν πλειόνων, ἀγωνιζόμενοι νὰ ἐπιβάλλωσιν αὐτὰ εἰς τοὺς πλείονας; Δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀσχοληθῶ νὰ ἀναιρέσω δυνατὴν ἀντίῤῥησίν τινος τῶν προαγορευσάντων. Μοὶ ἐφάνη ὅτι δὲν ἀποτροπιάζεται μόνον τὴν ἔννοιαν τῆς προτάσεως, ἣν ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλ’ ἐκπλήσσεται, πῶς ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν περιελάβομεν ἐν τῷ Κανονισμῷ κατὰ τὴν τελευταίαν ἀναθεώρησιν αὐτοῦ, καθ’ ἥν, ἐὰν ἐντὸς ἡμισείας ὥρας δὲν συνέλθωσιν οἱ κύριοι Βουλευταὶ εἰς ἀπαρτίαν, πρέπει νὰ κηρύσσηται ἡ λῆξις τῆς συνεδριάσεως, ἐκπλήσσεται, πῶς ἐγὼ ἐζήτησα νὰ μὴ ἐκτελεσθῇ ἡ διάταξις αὕτη ἐπὶ τῶν ὑπολειπομένων συνεδριάσεων μέχρι τοῦ Πάσχα, χωρὶς νὰ ὑποβάλω γραπτὴν πρότασιν, ἡ ὁποία νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ καὶ μετὰ 24 ὥρας συζητηθῇ. Ἀπὸ τὸ ὕψος, εἰς τὸ ὁποῖον εἶχεν ὁ κ. Βουλευτής, ὃν ὑπαινίσσομαι, ἀναχθῆ, ἀπὸ τὸ ὕψος τοῦ μεγάλου κινδύνου, τοῦ ἀπειλοῦντος τὸ Σύνταγμα, ἀπὸ τὸ ὕψος τῆς ἰσχύος τῆς δικτατορίας, ἀπὸ τὸ ὕψος τῆς ἀναιρέσεως τῶν ἑλληνικῶν ἐλευθεριῶν, ἀπὸ τὴν ἐπώδυνον καὶ ἀπαισίαν ἡμέραν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐφθάσαμεν, ὥστε ἠδυνήθη νὰ ἀποκαλέσῃ αὐτὴν τελευταίαν ἡμέραν τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, μετέστημεν εἰς τὴν δικανικὴν ἔνστασιν, τὴν ὁποίαν συνήθως προβάλλουσιν ἐνώπιον τῶν τελευταίων δικαστηρίων, τὰ ὁποῖα καλοῦνται νὰ λύτωσι τὰς διαφορὰς τῶν ἀτόμων πρὸς ἄλληλα. Ἐὰν ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν ἐπὶ μίαν μόνην ἑβδομάδα, καὶ συνέπεσε κατὰ τὸ παρελθὸν νὰ ἀπασχολήσῃ αὐτὴν ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας, τί ὑπολείπεται διὰ τὰς λεπτομερείας τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ διὰ τὰ ἄλλα κατεπείγοντα καὶ ἀχωρίστως μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ συνδεόμενα νομοθετήματα; Ἐὰν δὲν κατορθωθῇ νὰ μείνωσιν οἱ κύριοι Βουλευταὶ μετὰ τὸ Πάσχα, καὶ ὁ μὲν Προϋπολογισμὸς δὲν ψηφισθῇ, οὐδὲ τὰ λοιπὰ νομοθετήματα, οἱ δὲ κύριοι Βουλευταὶ ἀπέλθωσιν ἕνεκα λόγων ἀνυπερβλήτων, καὶ Βουλὴ δὲν ὑπάρχῃ, τίς ἐξ ἡμῶν, εἴτε Ὑπουργὸς, εἴτε Βουλευτὴς τῆς πλειοψηφίας, ἤθελεν ἔχει τὸ θάῤῥος νὰ ἀναλάβῃ τοιαύτην εὐθύνην; Καὶ διότι ἡμεῖς, ὀῤῥωδοῦντες πρὸ τῆς εὐθύνης, ὑπεβάλομεν τοιαύτην πρότασιν, μετεβλήθημεν εἰς δικτάτορας, καὶ ἀπειλοῦμεν τὴν Ἑλλάδα καὶ τὸν Ἑλληνισμὸν νὰ στερήσωμεν ἀπὸ τῆς ἐπιούσης τῶν ἐλευθεριῶν αὐτοῦ! Ἐστὲ βέβαιοι, Κύριοι, ὅτι οὐδεὶς θέλει ποτὲ ἀπολέσει τὴν Ἑλλάδα διὰ τῆς στερήσεως τῶν ἐλευθεριῶν αὐτῆς. Παρῆλθον ἀπὸ τῶν ἑδωλίων, εἰς τὰ ὁποῖα ἡμεῖς σήμερον καθήμεθα, ἑκατοντάδες καὶ ἑκατοντάδες, ἔχοντες ἕκαστος ἰδίας ἰδέας, καὶ ἕκαστος ἀλλοίως ἔκρινε περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου, ἀλλὰ οὐδεὶς ἐτόλμησε νὰ ἐπιβάλῃ χεῖρα εἰς τὸ οἰκοδόμημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τὰ αἵματα τῶν πατέρων ἡμῶν ἀνήγειρον. Ἀλλ’ ἡ πτωχὴ αὕτη πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, ἔφερεν ἐν τῷ μέσῳ καὶ τὴν συναλλαγὴν καὶ τὴν διαφθοράν, καὶ κατέληξεν εἰς τοὺς δημοδιδασκάλους τοῦ δήμου Φερῶν ἢ τοῦ δήμου...

§84ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐλευσῖνος.

§85Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πολὺ κακῶς σκέπτεσθε περὶ ἐμοῦ, καὶ ἴσως ἁρμόζει εἰς ὑμᾶς νὰ ἔχητε τοιαύτην ἰδέαν περὶ ἐμοῦ. Εὔχομαι πάντες ὑμεῖς νὰ μεριμνᾶτε περὶ τῶν συμφερόντων τῶν ἐκλογέων σας, ὡς ἐγὼ μεριμνῶ περὶ αὐτῶν. Καὶ εὔχομαι, ὅταν ἀναβιβασθῆτε εἰς τὸ ἑδώλιον τοῦ Πρωθυπουργοῦ, νὰ ἀγνοῆτε, ὡς ἐγώ, ποῖος εἶναι ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος τῆς ἐπαρχίας σας, καὶ πῶς εἶναι κατηρτισμένον τὸ δικαστήριον τοῦ νομοῦ σας· ἀλλὰ τὸ ἀνάστημά σας δὲν εἶναι τοιοῦτον, καὶ δυσκόλως θέλετε ἀνυψωθῆ· ὅσον καὶ ἂν σταθῆτε ἐπὶ τῶν δακτύλων τῶν ποδῶν σας, δὲν θέλετε δυνηθῆ νὰ φθάσητε μέχρις ἐμοῦ. (Εὖγε! εὖγε! ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ὁμιλοῦσι περὶ συναλλαγῆς, χωρὶς νὰ ἐννοῶσι τί ἐστὶ συναλλαγή. Προσάπτουσιν εἰς ἡμᾶς τὴν συναλλαγήν, ἵνα ἀποδείξωσιν, ὅτι σεῖς διεφθάρητε διὰ τῶν παροχῶν, τὰς ὁποίας ἡμεῖς ἐποιησάμεθα πρὸς σᾶς, ἐν ᾧ χρόνῳ ἡμεῖς οὐδέποτε οὐδὲ ἕνα διορισμὸν προϊσταμένου οἱουδήποτε κλάδου διοικήσεως ἐν τῇ μικροτέρᾳ ἐπαρχίᾳ ἐκάμομεν τῇ ἐνδείξει ἢ τῇ συστάσει φίλου ἡμῶν. Καὶ ἠρνήθημεν νὰ παράσχωμεν αὐτοῖς παροχὰς, αἵτινες τόσον ἦσαν εἰθισμέναι, ἕνεκα τῆς διαγωγῆς τῶν κατὰ τὸ παρελθὸν κυβερνησάντων, ὥστε εὐλόγως ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἤθελεν ὑποληφθῆ περὶ τῶν μελῶν τῆς πλειοψηφίας ἡ ἰδέα ὅτι δὲν εἶναι φίλοι τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ὑπερηφανευόμεθα ἀληθῶς, ὅτι ἔχομεν φίλους τοιούτους, οἵτινες, ἐκτιμῶντες τὴν ἐντολὴν αὐτῶν, διεξάγουσι τὰς μεθ’ ἡμῶν σχέσεις των μετὰ τοσαύτης αὐταπαρνησίας. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἀποκρύπτω ὅ,τι ὡς ἀντιπολιτευόμενος πολλάκις ἔλεγον, ὅτι, ἂν πρόκειται νὰ ζητήσω πληροφορίας περὶ ἀτόμων, τὰ ὁποῖα εἶμαι κεκλημένος νὰ ἐκλέξω, ἵνα ἐργασθῶσιν ἐν τῇ διοικήσει ἐπαρχίας τινὸς, περισσοτέραν πίστιν θέλω δώσει εἰς τὰς πληροφορίας τῶν Βουλευτῶν, παρὰ εἰς τὰς πληροφορίας τῶν ὀργάνων τῆς διοικήσεως, τὰ ὁποῖά εἰσιν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἐκείναις, παρὰ εἰς τὰς πληροφορίας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται ἐν τοῖς γραφείοις τῶν Ὑπουργείων. Ἐὰν ἡ ἀνθρωπίνη ἀτέλεια εὑρίσκηται πανταχοῦ, καὶ ἐν τοῖς διοικουμένοις καὶ ἐν τοῖς διοικοῦσι, καὶ ἐν τοῖς κυβερνωμένοις καὶ ἐν τοῖς κυβερνῶσι, διατὶ ἀρνεῖσθε, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἦναι ἀτελεῖς καὶ αὐτοί, τοὺς ὁποίους διορίζομεν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ἵνα ἐκτελῶσιν ἐργασίαν τινά; διατὶ ἀξιοῦτε ὅτι δὲν εἶναι ἀτελεῖς καὶ αὐτοί, οἵτινες συνεργάζονται μεθ’ ἡμῶν; Ὅταν ζητῶ πληροφορίαν τινὰ περὶ προσώπου, τὸ ὁποῖον καλοῦμαι νὰ διορίσω ἐν ὑπηρεσίᾳ τινί, πρέπει νὰ δώσω περισσοτέραν ἐμπιστοσύνην εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος κατώρθωσε νὰ ἐμπνεύσῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς συμπολίτας του, ὥστε νὰ ἀναθέσωσιν εἰς αὐτὸν τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τουλάχιστον δὲν θέλω ἐνισχύσει οὐδὲ τὴν γραφειοκρατίαν, οὐδὲ τὸν νεπωτισμόν. Ἀλλοίμονον εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἔρχονται νὰ διοικήσωσιν ὡς Ὑπουργοί, καὶ οἵτινες δὲν συμπράττουσι μετὰ τῆς πλειοψηφίας τοῦ Κοινοβουλίου, ἀλλ’ ἀναγκάζονται νὰ ἀκούωσι τὴν εἰσήγησιν τῶν δημοσίων ὑποθέσεων ἀπὸ τὰς τροφοὺς τῶν τέκνων των, ἢ ἀπὸ τοὺς μαγείρους τῶν μαγειρείων των, ἢ ἀπὸ τοὺς ἡνιόχους τῶν ἁμαξῶν των! Ἀλλὰ ταῦτά εἰσι θέματα ἀλλότρια τῆς συζητουμένης προτάσεως. Ἡ πρότασις, ἡ ὁποία ἐτέθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἶναι αὕτη: Στέργει ἡ Βουλὴ αἱ συνεδριάσεις της νὰ ἄρχωνται οὐχὶ ἀπὸ τῆς τετάρτης μετὰ μεσημβρίαν, ἀλλὰ ἀπὸ τῆς 9ης πρωϊνῆς ὥρας, καὶ κατὰ τὴν 12ην τῆς μεσημβρίας νὰ γίνηται διακοπὴ μέχρι τῆς 4ης ὥρας μ. μ., καὶ τὴν 4ην νὰ ἐξακολουθῇ ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς 7½, ὅτε νὰ γίνηται διακοπὴ μιᾶς ὥρας καὶ κατόπιν νὰ ἐπαναλαμβάνηται ἡ συνεδρίασις; Τί κοινὸν ἔχει ἡ πρότασις αὕτη μὲ τὸ Σύνταγμα, μὲ τοὺς θεσμοὺς καὶ μὲ ὅλα τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα τοσοῦτον ἀπροσέκτως ἔψαυσεν ὁ κ. ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς ἀπροσεξίας ταύτης ἠθέλησε νὰ μᾶς δώσῃ ἀπόδειξιν τῆς μεγάλης ὀξύτητος τοῦ πνεύματος αὐτοῦ; — διότι τῷ ὄντι ἡ ὀξύτης τοῦ πνεύματος ἐνίοτε καθιστᾷ τοὺς ἀνθρώπους ἀπροσέκτους. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι ἡ ὀξύτης τοῦ πνεύματος εἶναι φυσικὸν χάρισμα, ἀλλὰ συνιστῶ εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Κυθήρων, τὸν ὁποῖον τοσοῦτον ηὐνόησεν ἡ φύσις, νὰ προσπαθήσῃ νὰ καθάρῃ τὴν ὀξύτητα τοῦ χαρίσματος τούτου, καθιστάμενος προσεκτικὸς καὶ εὐλαβὴς πρὸς τοὺς ἄλλους.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ σειρὰ τῆς ἐγγραφῆς τῶν ζητησάντων τὸν λόγον εἶναι αὕτη: Εὐταξίας, Μάνεσης, Μερλόπουλος, Φιλάρετος.

§87Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ διακόψωμεν.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 7 καὶ 20′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 9 καὶ 10′ μ. μ.)

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον.

§90ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶναι, Κύριοι κοινὴ καὶ τετριμμένη, εἶναι ἀναξία παντὸς πολιτικοῦ ἀνδρός, σεβομένου καὶ ἑαυτὸν καὶ τοὺς ἄλλους, ἡ τακτική, καθ’ ἥν τινες, ἔρημοι παντὸς πραγματικοῦ ἐπιχειρήματος, νομίζουσιν ὅτι δύνανται νὰ παρελκύσωσι τὴν κυρίαν συζήτησιν, παρεκτρεπόμενοι εἰς προσωπικοὺς ὑπαινιγμούς, εἰς ὕβρεις καὶ λοιδορίας κατὰ τῶν ἀντιπάλων. Τὴν τακτικὴν ταύτην καὶ ἄλλοτε, ὡς μὴ ὤφελε, καὶ σήμερον μετῆλθε καθ’ ἡμῶν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐν τῇ ἀπατηλῇ ἐλπίδι, ὅτι οὕτω θὰ συμπαρέσυρε καὶ ἡμᾶς εἰς ἁμίλλας πονηρὰς, εἰς ἃς αὐτὸς συνήθως ἐνασμενίζει, καὶ θὰ μᾶς ἐξηνάγκαζε τοιουτοτρόπως, ἵνα, ἐπιλήσμονες γινόμενοι τοῦ κυρίου θέματος, ὅπερ εἶναι τόσον λυπηρὸν δι’ αὐτὸν, ἀντεπεξέλθημεν καὶ ἡμεῖς ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ τελματώδους ἐδάφους, εἰς ὃ αὐτὸς προσέφυγεν, ἀναζητῶν τὴν σωτηρίαν του. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν θὰ μιμηθῶμεν τὸ παράδειγμά του. Ἡμεῖς θὰ ἐμμείνωμεν ἐν τῇ εὐθείᾳ καὶ βασιλικῇ ὁδῷ, ἐν τῇ κυρίᾳ καὶ πραγματικῇ συζητήσει, ἐν παρόδῳ μόνον ἀποκρούοντες καὶ τοὺς προσωπικοὺς ὑπαινιγμούς του καὶ τὰς ὕβρεις καὶ λοιδορίας του, καὶ δὴ καθ’ ὅσον τοῦτο συντελεῖ εἰς τὴν διαλεύκανσιν τοῦ ἀπασχολοῦντος ἡμᾶς πραγματικοῦ ζητήματος. Ποῖον δὲ τοῦτο; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπαιτεῖ, ἵνα ἡ Βουλὴ ἐφεξῆς συνεδριάζῃ τρὶς τῆς ἡμέρας ἤτοι ἀπὸ πρωΐας μέχρι μεσημβρίας, καὶ ἀπὸ τῆς 4ης μέχρι τῆς 8ης ὥρας, καὶ τὸ ἑσπέρας ἀπὸ τῆς 9ης ὥρας μέχρι τοῦ μεσονυκτίου καὶ ἐπέκεινα. Ἡμεῖς ἀπεδείξαμεν, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀνθρωπίνως ἀδύνατον, ἀντίκειται δὲ πρὸς τὴν τιμὴν καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ ὅτι, ἀποδεκτῆς γιγνομένης τῆς ἀξιώσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα θὰ παρῳδεῖτο τέλεον ἐν ἡμῖν. Τί δὲ ἀντέταξεν αὐτὸς εἰς ἀναίρεσιν τῶν λόγων ἡμῶν; Ἰσχυρίσθη μόνον, ὅτι ἡ ἐπιψήφισις ὅλων τῶν εἰς τὴν ψῆφον ἡμῶν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων, τῶν ἀνερχομένων εἰς 100 καὶ ἐπέκεινα τὸν ἀριθμὸν, ἐπείγει, διότι δι’ αὐτῶν σκοπεῖται ἡ ἀνόρθωσις ὅλων τῶν κακῶς κειμένων ἐν ἡμῖν, δι’ ἣν οὐδεμία ἀναβολὴ ἐπιτρέπεται. Ἀλλὰ ἔχει, Κύριοι, ἴχνος κἆν ὑποστάσεως ὁ ἰσχυρισμός του οὗτος; Ἐγὼ πρὸς χάριν του ἀποδέχομαι, ὅτι διὰ τῶν προταθέντων εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχεδίων πρόκειται τῳόντι νὰ ἀνορθωθῇ ἡ δημοσία καὶ ἡ κατ’ ἰδίαν ἡμῶν πίστις, νὰ βελτιωθῇ δὲ πᾶς κλάδος δημοσίας ὑπηρεσίας καὶ ἡ ὅλη κατάστασις καὶ τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, πῶς εἶναι δυνατὸν ποτε, περὶ τοιούτων ἀκριβῶς νομοσχεδίων προκειμένου, ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ καὶ ἐπιψηφίσῃ αὐτὰ, νυχθημερὸν σχεδὸν συνεδριάζουσα; ἐρωτῶ, Κύριοι, ὑμᾶς, τοὺς ἀπαρτίζοντας τὴν πλειονοψηφίαν, πῶς εἶναι δυνατόν ποτε, δωδεκάωρον ἢ δεκαπεντάωρον συνεδριάζοντες, νὰ εἴπητε πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὅτι οὕτω, καὶ φενακίζοντες τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, βουλεύεσθε περὶ τῶν συμφερόντων αὐτοῦ, ὅτι συζητεῖτε καὶ ψηφίζετε ἐν συνειδήσει, ἐνῷ πράγματι δὲν εἶσθε εἰς θέσιν νὰ βουλεύησθε, ἐνῷ πράγματι ψηφίζετε μόνον ἀσυνειδήτως πᾶν τὸ ἀναγινωσκόμενον; Διὰ τοῦτο εἶχε δίκαιον ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσήνης συνάδελφος θεωρήσας εἰλικρινέστερον καὶ ἐντιμότερον, ἵνα ἡ Κυβέρνησις, ἀντὶ τῆς ὅλης αὐτῆς σωρείας τῶν νομοσχεδίων, ὑποβάλῃ ἁπλούστατα ἓν καὶ μόνον νομοσχέδιον, μὲ ἓν καὶ μόνον ἄρθρον, δι’ οὗ νὰ ἐξουσιοδοτῆται αὐτή, ὅπως πάντα τὰ προταθέντα εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδια ὑποβάλῃ εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ Στέμματος καὶ δημοσιεύσῃ διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως ὡς νόμους τοῦ Κράτους. Τοῦτο βεβαίως θὰ ἦτο ἐντιμότερον καὶ εἰλικρινέστερον καὶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ τὴν Βουλὴν, διότι καὶ ἐν τῇ μιᾷ καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ περιπτώσει δὲν νομοθετεῖ ἡ Βουλή, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, μὲ μόνην τὴν διαφοράν, ὅτι κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μερλοπούλου ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἐφαίνετο πλέον ψηφίζουσα ἀσυνειδήτως νομοσχέδια, ὧν δὲν ἔχει πολλάκις τὴν ἐλαχίστην ἔννοιαν. Οὕτω πως θὰ ἀνελάμβανε πλήρη καὶ ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην ἡ Κυβέρνησις διὰ τὰ ὑπ’ αὐτῆς προβαλλόμενα νομοθετήματα, καὶ θὰ ἔδιδεν εἰς αὐτὰ ὁπωσδήποτε μείζονα προσοχὴν ἐκείνης, ἣν δίδει τὴν σήμερον. Θὰ ἐμελέτα τοὐλάχιστον αὐτὰ τὰ νομοσχέδια καὶ δὲν θὰ παριστάμεθα μάρτυρες τοῦ νῦν ἀτόπου, καθ’ ὃ ὁ πρῶτος τυχὼν τμηματάρχης, ἢ γραμματεὺς Ὑπουργείου, ἢ καὶ ἰδιώτης, συντάττει καὶ ὑποβάλλει εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς νομοσχέδια, ἅτινα οὗτοι σπεύδουσι νὰ προτείνωσιν εἰς τὴν Βουλὴν, χωρὶς κἆν νὰ ἀναγνώσωσιν αὐτὰ προηγουμένως. Τοῦτο ἔγεινε τοῖς πᾶσι κατάδηλον κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας, καθ’ ἃς πολλὰς διατάξεις τῶν συζητουμένων νομοσχεδίων, ἀσαφεῖς ἢ διφορουμένας, δὲν ἦσαν εἰς θέσιν νὰ ἐξηγήσωσιν εἰς ἡμᾶς αὐτοὶ οἱ εἰσηγηταί των Ὑπουργοί. Ἡ κατάστασις αὕτη, Κύριοι, εἶναι ἀνατρεπτικὴ αὐτοῦ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος· ἂν δὲ πρόκειται νὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ, καθ’ ὃν τρόπον μάλιστα προτείνει νῦν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ μὴ γείνῃ δεκτὴ καὶ αὐτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ Μεσσήνης, ἀλλὰ ν’ ἀπέλθωμεν ἡμεῖς εἰς τὰς ἑστίας μας καὶ νὰ κληθῇ ὁ λαὸς νὰ ἐκλέξῃ μεταξὺ μόνον τῶν ὑποψηφίων Πρωθυπουργῶν, ὅστις δ’ ἐκ τούτων τύχῃ τῆς πλειονοψηφίας, νὰ ἀναλάβῃ ἐπὶ τετραετίαν τὴν ἀπόλυτον ἐξουσίαν, οὐ μόνον νὰ κυβερνᾷ, ἀλλὰ καὶ νὰ νομοθετῇ κατὰ τὸ ἴδιον δοκοῦν. Οὕτω πως θὰ ἀπηλλάσσετο καὶ τὸ δημόσιον ταμεῖον τῶν ἐξόδων τοὐλάχιστον τῆς Βουλῆς, θὰ ἔπαυε δὲ ἡ νῦν παιζομένη κοινοβουλευτικὴ κωμῳδία, καθ’ ἣν καλούμεθα νὰ ψηφίζωμεν ἀσυνειδήτως πᾶν ὅ,τι προτείνουσιν εἰς ἡμᾶς οἱ κύριοι Ὑπουργοί, καθ’ ἣν εἷς Βουλευτὴς ἐκ τῶν τῆς πλειονοψηφίας, ὁ κ. Ταρμπάζης, ἔσχε τὴν εἰλικρίνειαν πρό τινων ἡμερῶν νὰ εἴπῃ: «Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἀναγνώσωμεν τὰ ψηφιζόμενα νομοσχέδια, διότι ἔχομεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν»! Ἀλλὰ δὲν ἀνατρέπεται μόνον τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα διὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Δι’ αὐτῆς, Κύριοι, πρόκειται νὰ παραλύσῃ ἐπὶ ἑβδομάδας ὅλας καὶ αὐτὴ ἡ κυβερνητικὴ μηχανή. Εἶναι ὑψηλὰ καὶ μεγάλα τὰ καθήκοντα, τὰ ἐπιβαλλόμενα εἰς τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς, ὡς συμβούλους τοῦ Στέμματος, ὡς διαχειριζομένους τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Πῶς ὅμως εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελέσωσιν αὐτοὶ τὰ καθήκοντά των ταῦτα, ὅταν ἦναι ἠναγκασμένοι καθ’ ὅλας τὰς πρὸ μεσημβρίας, τὰς μετὰ μεσημβρίαν καὶ τὰς ἑσπερινὰς ὥρας, ἐνίοτε καὶ τὸ πλεῖστον τῆς νυκτὸς, νὰ παραμένωσιν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, νὰ ἀπαντῶσιν εἰς ἐπερωτήσεις, καὶ νὰ συζητῶσι μεθ’ ἡμῶν τὰ νομοσχέδιά των; Δὲν πρόκειται λοιπὸν διὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μόνον ἡ Βουλὴ νὰ ἀποστερηθῇ τῶν δικαιωμάτων αὐτῆς καὶ διακωμῳδηθῇ οὕτω τὸ διέπον ἡμᾶς πολίτευμα, ἀλλὰ πρόκειται νὰ παύσῃ λειτουργοῦσα ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον καὶ αὐτὴ ἡ κυβερνητικὴ μηχανή. Ἰδοὺ, Κύριοι, τὰ ἐπιχειρήματα, ἅτινα ἐγὼ προέβαλον κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου ἐναντίον τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Πρὸς ταῦτα οὐδὲν λογικὸν, οὐδὲν πραγματικὸν ἐπιχείρημα ἀντέταξεν αὐτός· διότι οἱ προσωπικοί του ὑπαινιγμοὶ κατ’ ἐμοῦ ὑπ’ οὐδενὸς δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ἱκανοί, ἵν’ ἀναιρέσωσιν ὅσα εἶπον ἐγὼ, οὐδ’ ὑπ’ αὐτῶν τῶν τυφλῶς ὑπεικόντων εἰς τὴν θέλησίν του. Ὅσην δὲ προσπάθειαν καὶ ἂν καταβάλῃ, ὅπως ἀποδείξῃ τὸ ἐναντίον, οὐδεὶς θὰ πιστεύσῃ εἰς αὐτὸν, ὅτι διὰ τῆς προτάσεώς του δὲν ἐννοεῖ νὰ ἐνασκήσῃ ἐν τῇ Βουλῇ δικτατορικὴν ἐξουσίαν τοῦ χειρίστου εἴδους. Ἄν γείνῃ ἀποδεκτὴ ἡ ἀντισυνταγματικὴ, ἡ ἀνατρεπτικὴ καὶ τοῦ πολιτεύματος καὶ τῆς διοικήσεως πρότασίς του, δὲν εἶναι τοῦτο καὶ μόνον τρανὴ καὶ ἀναντίλεκτος ἀπόδειξις, ὅτι τὸ πρῶτον καὶ ἔσχατον ἐπιχείρημα ὑπὲρ αὐτῆς θὰ ἦναι ἡ θέλησίς του, τὸ γνωστὸν λόγιον «sic volo sic jubeo»; Πλὴν τί ἄλλο ἐχαρακτήριζε καὶ τὴν παρὰ Ῥωμαίοις δικτατορικὴν ἐξουσίαν; Ἀλλὰ μικροῦ δεῖν ἐπελαθόμην ἑνὸς λόγου, ὃν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προέβαλεν ὑπὲρ τῆς προτάσεώς του. Εἶπεν ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ὑστεραίαν τῆς πτωχεύσεως, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς, ἐκ παντὸς τρόπου καὶ ἀντὶ πάσης θυσίας νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ἀνόρθωσιν καὶ περισυλλογὴν, ὅτι δὲ ὡς ἐκ τούτου εἶναι ἠναγκασμέναι καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ καὶ ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ ἐν πάσῃ σπουδῇ πάντα τὰ νομοσχέδια, τὰ σκοποῦντα τὴν περισυλλογὴν καὶ ἀνόρθωσιν. Πλὴν καὶ τοῦτο ἐὰν ἦτο ἀληθὲς, Κύριοι, ἐπιτρέπεται χάριν τοιαύτης ἀνάγκης νὰ ἀθετηθῇ ῥητὴ διάταξις τοῦ Συντάγματος καὶ νὰ παύσῃ μὲν ἡ Βουλὴ οὖσα νομοθετικὸν σῶμα, νὰ παραλύσῃ δὲ καὶ πᾶσα κυβερνητικὴ ἐνέργεια; Οὐδεὶς βεβαίως εὖ φρονῶν δύναται νὰ συμφωνήσῃ πρὸς τὴν τοιαύτην ἀξίωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ πρόκειται τῷ ὄντι νὰ ἐπέλθῃ ἡ περισυλλογὴ καὶ ἀνόρθωσις δι’ ὅλων τῶν μέτρων, δι’ ὅλης τῆς σωρείας τῶν νομοσχεδίων, ἅτινα προέτεινεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλήν; πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ ἡ περισυλλογὴ καὶ ἀνόρθωσις, ἐπιψηφιζόμενων αὐτῶν, καθ’ ὃν τρόπον ἐπιζητεῖ ἡ Κυβέρνησις; Ποία εἶναι ἡ πρώτη καὶ κυρία αἰτία, ἥτις περιήγαγε τὸ Κράτος καὶ τὴν χώραν εἰς οἵαν θέσιν εὑρίσκονται τὴν σήμερον; Καὶ ἐλησμόνησε τόσον ταχέως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τί ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη καὶ αὐτὸς καὶ ἡμεῖς, ὡς ἀντιπολιτευόμενοι πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτήν, κατὰ πρῶτον καὶ κύριον λόγον ἀντετάττομεν κατ’ αὐτοῦ; Προεβάλλομεν τότε τὴν πληθώραν τῶν νομοσχεδίων, τῶν ὑποβαλλομένων εἰς ἑκάστην σχεδὸν σύνοδον τῶν προηγουμένων βουλευτικῶν περιόδων, καὶ τὴν ἐπιμονὴν τοῦ τότε προϊσταμένου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ταῦτα ἐπιψηφίζωνται ἐν πάσῃ σπουδῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἰδοὺ ἡ πρώτη καὶ κυρία αἰτία τοῦ κακοῦ, τοῦ κατατρύχοντος ἡμᾶς τὴν σήμερον, ἣν ἀνέκαθεν προεβάλλομεν ἡμεῖς. Διὰ τῶν νομοθετημάτων ἐκείνων μετεβλήθη εἰς ἀληθῆ κυκεῶνα ἡ νομοθεσία ἡμῶν· διὰ τῶν νομοθετημάτων ἐκείνων ἐπῆλθεν ἐν πολλοῖς σύγχυσις εἰς πάντα κλάδον τῆς δημοσίας ἡμῶν ὑπηρεσίας· διὰ τῶν νομοθετημάτων ἐκείνων οὐ μόνον δὲν προελαμβάνετο τὸ ἐπελθὸν οἰκονομικὸν ναυάγιον, ἀλλὰ καὶ ἐπεσπεύδετο αὐτὸ ἐκ παντὸς τρόπου. Πῶς δὲ εἶναι δυνατόν, ἀκριβῶς διὰ τῆς αὐτῆς μεθόδου, διὰ τῆς ὁποίας περιήλθομεν εἰς οἵαν εὑρισκόμεθα τὴν σήμερον θέσιν, νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξέλθωμεν ἐκ ταύτης; Ἡ πληθώρα τῶν νομοσχεδίων, τῶν ὑποβαλλομένων εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἡ ψῆφος, ἡ διδομένη ὑπὸ ταύτης, ἄνευ τῆς ἀπαιτουμένης ἐπεξεργασίας καὶ μελέτης αὐτῶν, εἶναι ἡ πρώτη καὶ κυρία αἰτία τῆς σημερινῆς ἡμῶν κακοδαιμονίας. Ἄν ἐξακολουθήσωμεν τὴν αὐτὴν σκολιὰν ὁδὸν καὶ νῦν, οὐχὶ τὴν θεραπείαν τοῦ κακοῦ, ἀλλὰ τὴν ἐπιδείνωσιν αὐτοῦ ἐπιδιώκομεν. Καὶ ἐπὶ τέλους, Κύριοι, ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων ἐλπίζει ἡ Κυβέρνησις τὴν περισυλλογὴν καὶ ἀνόρθωσιν ἡμῶν ἐκ τῆς νῦν καταστάσεως; Διατελοῦμεν ὑπὸ κατάστασιν πτωχεύσεως, καὶ τὸ πρῶτον καὶ κύριον ἔργον, ὅπερ ἐπεβάλλετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ποῖον ἦτο; Νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν συνομολόγησιν τοῦ συμβιβασμοῦ. Παρῆλθον ὅμως ἤδη ἐννέα μῆνες, ἀφ’ ὅτου ἀνῆλθεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής, καὶ τί ἔπραξε μέχρι τοῦδε; Μᾶς εἶπεν ὅτι ἐξηκολούθησαν μέχρι τινὸς αἱ περὶ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεις, ὅτι δὲ αὗται ἐν τῷ μεταξὺ διεκόπησαν, καὶ ἦτο ἐλπὶς νὰ ἐπαναληφθῶσιν, ὁπότε, ἂν μὲν καταλήξωσιν εἰς αἴσιον πέρας, θ’ ἀνακοινώσῃ αὐτὰς εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως ὁ οὕτω ἐπιτευχθησόμενος συμβιβασμὸς τύχῃ τῆς κυρώσεως ἡμῶν, ἂν δὲ δὲν ἀχθῶσιν εἰς πέρας, θὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτάς! Ὥστε περὶ συμβιβασμοῦ οὐδόλως ἔχομεν ν’ ἀσχοληθῶμεν νῦν. Καὶ ἐὰν δὲ προέκειτο περὶ τούτου, ὁ συμβιβασμὸς μόνος δὲν ἀρκεῖ βεβαίως νὰ ἐξαγάγῃ ἡμᾶς ἐκ τῆς παρούσης καταστάσεως. Εἶναι πλάνη, Κύριοι, καὶ πλάνη μεγάλη, νὰ νομίζῃ τις, ὅτι ὁ συμβιβασμὸς θὰ ἦτο πανάκεια δι’ ἡμᾶς. Ἔπρεπε καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους νὰ συνταχθῇ ὅλως ἐπὶ νέων βάσεων, καὶ οὐχὶ ἐπὶ ἐκείνων τῶν βάσεων, αἵτινες ἤγαγον ἡμᾶς εἰς τὸ οἰκονομικὸν ναυάγιον. Ἔπρεπε νὰ προσφύγωμεν εἰς πᾶσαν δυνατὴν οἰκονομίαν, περιορίζοντες κατὰ τὸ ἐφικτὸν τὰς δαπάνας καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων ὀργανικῶν νόμων καὶ ἐπὶ τῇ βάσει μεταῤῥυθμίσεως αὐτῶν ῥιζικῆς ἐν ἀνάγκῃ. Ἔπρεπε προσέτι νὰ προσφύγωμεν εἰς φορολογικὰς μεταῤῥυθμίσεις, ἀπὸ πολλοῦ ἐπιτακτικῶς ἐπιβαλλομένας εἰς ἡμᾶς, ὅπως δι’ αὐτῶν αὐξήσωμεν κατὰ τὸ δυνατὸν τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους. Δὲν μᾶς λέγει δὲ ὁ κ. Πρωπουργὸς, ποῖα μέτρα ἔλαβεν ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην καθ’ ὅλον τὸ χρονικὸν διάστημα, καθ’ ὃ διατελεῖ ἐν τῇ Κυβερνήσει, καὶ ὑπέβαλε καὶ εἰς τὴν προηγουμένην καὶ εἰς τὴν παροῦσαν τῆς Βουλῆς σύνοδον, συντελοῦντα εἰς ἀληθεῖς οἰκονομίας καὶ εἰς ἀληθεῖς φορολογικὰς μεταῤῥυθμίσεις.; Ποῖον φορολογικὸν μέτρον ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ τοῦ ὁποίου θ’ ἀνεκουφίζοντο αἱ πράγματι καταπεπονημέναι τάξεις τοῦ λαοῦ ἐν Ἑλλάδι, θὰ ἐπεβαρύνοντο δ’ ἐπὶ μᾶλλον αἱ τάξεις ἐκεῖναι, αἵτινες δὲν φορολογοῦνται ἐπαρκῶς, καὶ θὰ ἦτο δυνατὸν οὕτως, ἐνῷ αἱ κατώτεραι τάξεις τοῦ λαοῦ θ’ ἀνεκουφίζοντο κατὰ τὸ δυνατὸν, τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους οὐχὶ νὰ ἐλαττωθῶσιν, ἀλλὰ νὰ αὐξηθῶσιν; Ἐγὼ, Κύριοι, οὐδὲν τοιοῦτον μέτρον ἀνευρίσκω οὔτε μεταξὺ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐψηφίσθησαν κατὰ τὴν Αʹ σύνοδον, οὔτε μεταξὺ τῆς ἑκατοντάδος τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα πρόκεινται εἰς τὴν ἐπιψήφισιν ἡμῶν κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον. Ἀλλ’ ἴσως ἀντείπῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως: «ἄν δὲν ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδια, ἐφαπτόμενα ἀμέσως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, εἴτε πρὸς ἐπίτευξιν οἰκονομιῶν ἐν τοῖς ἐξόδοις αὐτοῦ, εἴτε πρὸς αὔξησιν τῶν ἐσόδων διὰ φορολογικῶν μεταῤῥυθμίσεων, ὑπεβλήθησαν ὅμως ἄλλα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα σκοποῦσιν εἰς τὴν καθόλου ἀνόρθωσιν τῶν κακῶς κειμένων παρ’ ἡμῖν· σωρεία νομοσχεδίων στρατιωτικῶν, ναυτικῶν, ἐκπαιδευτικῶν, ἐκκλησιαστικῶν, ἀγροτικῶν, διὰ τῶν ὁποίων ἐπιδιώκεται ἡ βελτίωσις ὅλων τῶν σχετικῶν κλάδων, ἡ ἀνάπτυξις τῶν οἰκονομικῶν πόρων τῆς χώρας.» Ἴσως, Κύριοι, πολλοὶ ἐξ ὑμῶν νομίζουσιν, ὅτι, ἂν ἐπρόκειτο τῷ ὄντι περὶ τοιούτων νομοσχεδίων, δυναμένων ὡς διὰ μαγικῆς ῥάβδου νὰ μεταβάλωσι τὴν Ἑλλάδα εἰς ἐπίγειον παράδεισον, νὰ μᾶς ἐξαγάγωσιν ἐκ τῆς νῦν κακοδαιμονίας καὶ νὰ μᾶς ὁδηγήσωσιν εἰς αἰσιώτερον μέλλον, ἴσως, λέγω, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἠδύνατό τις νὰ κλείσῃ τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ πρὸ τῆς ἀθετήσεως τοῦ Συντάγματος καὶ πρὸ τῆς ταπεινώσεως καὶ τοῦ ἐξευτελισμοῦ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας καὶ πρὸ τῆς παραλύσεως τῆς κυβερνητικῆς μηχανῆς, καὶ νὰ συμφωνήσῃ εἰς τὴν ἄμεσον ἐπιψήφισιν ὅλων αὐτῶν τῶν νομοσχεδίων. Ἀλλὰ ποῖά τινα τὰ νομοσχέδια ταῦτα; Ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ἐπαγγέλλεται διὰ τῶν ὑπ’ αὐτοῦ ὑποβληθέντων νομοσχεδίων τὴν ἀνασύνταξιν τῶν πολεμικῶν ἡμῶν δυνάμεων, τῶν κατὰ γῆν. Δὲν ἠξεύρω ἄν τις ἐξ ὑμῶν εἶχε μέχρι τοῦδε τὴν εὐκαιρίαν νὰ μελετήσῃ ταῦτα. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι οὐδὲ τὰ ἀνέγνων ἀκόμη. Νομίζω ὅμως, καὶ μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ μεθ’ ὅσα ἀκριβῶς τὴν ἑσπέραν ταύτην εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, νομίζω ὅτι τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια ἔχουσιν ἤδη παραπεμφθῆ εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας. Τὰ ναυτικὰ νομοσχέδια, Κύριοι... δὲν ἠξεύρω ἂν ἀνέγνωτε ὑμεῖς αὐτὰ, ἀλλὰ ἐκ μιᾶς καὶ μόνης συζητήσεως, τὴν ὁποίαν ἐπὶ ἑνὸς ἐξ αὐτῶν διεξηγάγομεν κατά τινα τῶν τελευταίων συνεδριάσεων, ἐνοήσατε ὅτι πᾶν ἄλλο ἐπιδιώκεται δι’ αὐτῶν ἢ ἀνασύνταξις τῆς κατὰ θάλασσαν ἡμῶν δυνάμεως. Ἔχομεν τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια, ἐκ τῶν ὁποίων ἓν καὶ μόνον ὑπεβλήθη μέχρι τοῦδε εἰς τὴν Βουλήν, εἰ καὶ πλείονα τοιαῦτα ἔχουσι προαναγγελθῆ. Καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου, ὁποίαν τύχην ἔσχεν ἐν τῇ ἁρμοδίᾳ ἐπιτροπῇ. Ἠκούσατε τοῦτο παρ’ αὐτοῦ τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων. Πρόκειται περὶ νομοσχεδίου αὐτὸ τοῦτο τραγελαφικοῦ, περὶ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον, χωρὶς νὰ πληρώσῃ καμμίαν ἀληθῆ ἐκπαιδευτικὴν ἀνάγκην, μέλλει πάντως νὰ ἀνατρέψῃ καὶ νὰ ἀναστατώσῃ καὶ τὰ καλῶς κείμενα ἐν τῇ μέσῃ ἡμῶν ἐκπαιδεύει· πρόκειται περὶ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον θὰ συμπληρώσῃ τὸ ἔργον τῆς συγχύσεως καὶ ἀνατροπῆς τοῦ νόμου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ὅστις, ὡς ἠξεύρετε πάντες ὑμεῖς, εἰς παντελῆ ἀναστάτωσιν ἐνέβαλε τὴν πρώτην πνευματικὴν τροφὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Πιστεύω, Κύριοι, ὅτι πολλοὶ ἐξ ὑμῶν ἔχουσι λάβει ἤδη γνῶσιν τῆς τοιαύτης ἀναστατώσεως· πιστεύω ὅτι εἰς πολλῶν ἐξ ὑμῶν τὴν γνῶσιν ἔχει περιέλθη μέχρι τοῦδε, ὅτι οἱ ἀτυχεῖς δημοδιδάσκαλοι, μὴ δυνάμενοι νὰ πληρωθῶσι τὸν μισθόν των ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου μηνὸς, καὶ κινδυνεύοντες νὰ ὑποστῶσι τὸν ἐξ ἀσιτίας θάνατον, σκέπτονται ἐπὶ τέλους νὰ καταφύγωσιν εἰς τὸ ἔσχατον μέτρον, εἰς τὴν ἀπεργίαν. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ἀπεστάλη τηλεγραφικὴ ἐγκύκλιος παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, πρὸς τοὺς ἐκκατταχοῦ ταμίας, ἵνα προκαταβάλωσιν εἰς τοὺς δημοδιδασκάλους τοὺς μισθοὺς τούτους, ἀλλ’ οὐδεὶς τῶν ταμιῶν συνεμορφώθη πρὸς τὴν τοιαύτην ἐγκύκλιον, ἥτις εἰς οὐδένα νόμον τοῦ Κράτους στηρίζεται, οἱ δὲ δημοδιδάσκαλοι, μεθ’ ὅλην τὴν ἐγκύκλιον ταύτην, ἐξακολουθοῦσι μὴ λαμβάνοντες μισθὸν, στερούμενοι δηλ. καὶ αὐτοὶ καὶ αἱ οἰκογένειαί των τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου. Καὶ τὸ ἔργον τοῦτο, Κύριοι, τῆς ἀνατροπῆς, πρόκειται, ἄν ποτε, ὃ μὴ γένοιτο, ἐπιψηφισθῇ καὶ γείνῃ νόμος τοῦ Κράτους καὶ τὸ περὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως νομοσχέδιον, νὰ μεταδοθῇ καὶ εἰς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν. Ἔχομεν τὰ ἐκκλησιαστικὰ νομοσχέδια. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὁ εἰσηγητὴς αὐτῶν, ἐπηγγέλθη τὴν ἀνόρθωσιν τῶν κακῶς κειμένων ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ἡμῶν, εἶπεν ὅτι πρόκειται δι’ αὐτῶν νὰ ἔχωμεν τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ κατωτέρου κλήρου, τὴν ἀποκατάστασιν τὴν ὑλικὴν, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ παρακολουθήσῃ βεβαίως καὶ ἡ ἐκπαίδευσις καὶ ἡ ἠθικὴ αὐτοῦ ἀνύψωσις. Ἀλλὰ πρόκειται τῷ ὄντι περὶ τοιούτου τινός; Ὅσοι ἐξ ὑμῶν ῥίψητε ἔστω καὶ ἓν βλέμμα ἐπιπολῆς εἰς τὰ νομοσχέδια ταῦτα, θὰ κατανοήσητε ὅτι πρόκειται περὶ νέων φορολογιῶν, αἱ ὁποῖαι δι’ αὐτῶν μέλλουσι νὰ ἐπιβληθῶσιν εἰς τὸν ἀπὸ πολλοῦ ἤδη, καθ’ ἣν γνώμην ἔχει καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καταπεπονημένον καὶ ἐξηντλημένον ὑπὸ τὸ βάρος τῆς φορολογίας Ἑλληνικὸν λαὸν, χωρὶς ὅμως ν’ ἀποκατασταθῶσι πράγματι ὑλικῶς καὶ οἱ ἱερεῖς του. Εἶναι ζήτημα, Κύριοι, ἂν θὰ κατορθωθῇ ν’ ἀποδοθῶσιν εἰς τοὺς ἐφημερίους ἡμῶν, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑποβληθέντων εἰς ἡμᾶς νομοσχεδίων, καὶ 200 μόνον δραχμαὶ τὸ ἔτος, καὶ ἀπέναντι τούτων πρόκειται νὰ στερηθῶσιν αὐτοὶ ὅλων τῶν δικαιωμάτων ἐκείνων, τῶν παπαδικῶν λεγομένων, τὰ ὁποῖα ἐλάμβανον μέχρι τοῦδε. Δὲν γνωρίζω, τί συμβαίνει εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου ἕκαστος ἱερεὺς λαμβάνει σήμερον ἐξ ἑκάστης οἰκογενείας ἓν ἢ δύο κοιλὰ σίτου κατ’ ἔτος, καὶ ὅταν ἔχῃ 50–60 οἰκογενείας, ἔχει ἐτήσιον εἰσόδημα 50–100 κοιλὰ, τὰ ὁποῖα τιμῶνται συνήθως 350–700 δραχ. Καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο ἀπαρτίζει τὸν ἐπιούσιον αὐτῶν ἄρτον, καὶ τοῦτον ἔρχεται ν’ ἀποστερήσῃ αὐτοὺς, καταργῶν ὅλα τὰ σχετικὰ δικαιώματα, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, διὰ νὰ χορηγήσῃ εἰς τὸ μέλλον 200 καὶ μόνον δραχμάς! Ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ διοικητικῆς ἀστυνομίας. Θὰ ἐνόουν, Κύριοι, τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἄν, ἐμμένων πιστῶς εἰς τὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας ὡς ἀντιπολιτευόμενος ὑπεστήριζεν, ὅτε συνεζητεῖτο τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, καὶ νῦν, ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐζήτει νὰ ἐφαρμόσῃ τὰς ἀρχὰς ἐκείνας. Ἦτο τότε αὐτὸς οὐ μόνον κατὰ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ἀλλὰ καὶ κατὰ τῆς διοικητικῆς, ἀνεχόμενος ταύτην μόνον ἐνταῦθα, ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ. Θὰ ἐνόουν λοιπὸν αὐτὸν, ὅτε περιεβλήθη διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Στέμματος, νὰ παρέλθῃ ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο, καὶ νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ κατηργεῖτο πάραυτα ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος θεσμὸς, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ τὸν θεσμὸν ἐκεῖνον, διὰ τοῦ ὁποίου προέτεινε τὴν κατάργησιν τοῦ Ἀρχηγείου τῆς Χωροφυλακῆς, τοῦ μόνου ἐρείσματος, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὁ θεσμὸς τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ὡς πρὸς τὸ ἀφατρίαστον αὐτοῦ, δὲν ἐννοῶ τὴν τοιαύτην ἐξάρθρωσιν τοῦ θεσμοῦ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ὡς δὲν ἐννοῶ καὶ νῦν τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐξουσιοδοτεῖται νὰ καταργήσῃ τὴν στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν, ὁπόταν αὐτὸς νομίσῃ τὴν κατάλληλον ὥραν ἐπιστᾶσαν πρὸς τοῦτο, νὰ διατηρήσῃ δὲ ἓν μικρὸν σύστημα διοικητικῆς καὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν καὶ τὰς ἄλλας πόλεις, τὰς ὁποίας προβλέπει τὸ νομοσχέδιον. Ἐγὼ, Κύριοι, νομίζω, ὅτι δὲν πρόκειται, διὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, οὔτε αἱ ἐλευθερίαι ἡμῶν νὰ ἐξυπηρετηθῶσιν, οὔτε ἡ δημοσία τάξις καὶ ἀσφάλεια, διότι τὰς δημοτικὰς ἡμῶν ἐλευθερίας ἀνατρέπει καὶ αὐτὸς ὁ θεσμὸς τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας. Ὑπὸ τὸν θεσμὸν δὲ τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας, καὶ ὑπὸ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον καθόλου ἐνέχει τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, πρόκειται νὰ κατενέγκωμεν καίριον τραῦμα κατὰ τῆς δημοσίας τάξεως καὶ ἀσφαλείας, καὶ προκειμένου περὶ τῆς ἐπιψηφίσεως τοιούτου νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου πᾶν ἄλλο ἐπιδιώκεται ἢ ἀνόρθωσις καὶ περισυλλογὴ, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτείνεται ἡ οἰκονομικὴ ἡμῶν παράλυσις, θὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ἡ διοικητικὴ ἡμῶν ἀποσύνθεσις, θὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπιτεινομένη ἡ καθόλου κακοδαιμονία ἡμῶν· προκειμένου, λέγω, περὶ ἐπιψηφίσεως τοιούτου νομοσχεδίου, πρέπει νὰ δεχθῶμεν, ὅπως ἀθετηθῇ τὸ Σύνταγμα, ὅπως ἀποβάλωμεν ἡμεῖς, ὡς μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, πᾶν δικαίωμα, καὶ ὅπως παύσῃ λειτουργοῦσα ἡ κυβερνητικὴ μηχανή; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐνόμισε καλὸν νὰ ἀπαντήσῃ πρὸς ὅσα καὶ ἐγὼ καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βόλου Βουλευτὴς εἴπομεν, περὶ τῆς βραδείας συγκλήσεως τῆς Βουλῆς. Ἡμεῖς, Κύριοι, δὲν εἴπομεν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπεδείξαμεν, ὅτι ἡ βραδύτης αὕτη ἐπῆλθεν ἐπὶ ζημίᾳ, ἐπὶ ἀνατροπῇ θεμελιώδους διατάξεως τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἡμῶν πολιτεύματος. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀπήντησεν εἰς τοῦτο· εἶπε μόνον ὅτι ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὴν γνώμην, ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ σύγκλησις τῆς Βουλῆς καὶ δὶς καὶ τρὶς τοῦ ἔτους· αὐτὸς ἔχει τὴν γνώμην, ὅτι ἡ σύγκλησις τῆς Βουλῆς δὲν ἐπιτρέπεται, παρὰ ἅπαξ μόνον τοῦ ἔτους. Κύριοι, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὡς πρὸς τὴν σύγκλησιν τῆς Βουλῆς πλέον ἢ ἅπαξ τοῦ ἔτους εἰς τακτικὴν σύνοδον, διΐστανται αἱ γνῶμαι. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι ἔχω τὴν γνώμην, καθ’ ἣν, κατὰ τὸ Σύνταγμα ἡμῶν, ὡς ἐλάχιστος ὅρος ἀναγράφεται ἡ σύγκλησις ἅπαξ τοῦ ἔτους τακτικῆς συνόδου, καὶ ὅτι ἑπομένως δυνατὸν νὰ συγκληθῶσι καὶ δύο σύνοδοι, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐγένετο παρ’ ἡμῖν τὸ 1887 καὶ τὸ 1892. Ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες ἀποδέχονται ὅτι εἶναι ἀνώτατος ὅρος ἡ μία τακτικὴ σύνοδος, δὲν ἀποκρούουσιν ὅτι δύνανται νὰ συγκληθῶσι πλὴν τῆς μιᾶς τακτικῆς συνόδου, καὶ δύο καὶ πλείονες ἔκτακτοι σύνοδοι. Τοῦτο ἀναγράφεται ῥητῶς ἐν τῷ Συντάγματι ἡμῶν. Τὴν γνώμην ταύτην δὲν πρόκειται νῦν νὰ ἀποκτήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὴν εἶχε καὶ ἄλλοτε. Εἰς τὰ 1885 συνεκάλεσε τὴν Βουλὴν εἰς τακτικὴν σύνοδον κατὰ Ἀπρίλιον μῆνα, ἀκολούθως συνεκάλεσεν αὐτὴν καὶ τὸν Σεπτέμβριον εἰς ἔκτακτον σύνοδον. Καὶ τότε λοιπὸν εἶχε τὴν γνώμην ταύτην καὶ νῦν. Ὑπηνίχθη ἰδίᾳ, εἰσηγούμενος τὸν Προϋπολογισμὸν, ὅτι πρόκειται νὰ ἔχωμεν ἔκτακτον σύνοδον τοῦ 1896. Ὅστις ἐξ ἡμῶν λάβῃ τὸ τεῦχος τοῦ Προϋπολογισμοῦ, θὰ ἴδῃ ὅτι προενόησεν ἤδη νὰ ἀναγράψῃ καὶ τὴν σχετικὴν πίστωσιν ἐν αὐτῷ. Ἀλλ’ ἀφοῦ πρόκειται οὕτω νὰ ἔχωμεν δευτέραν σύνοδον, ἔστω καὶ ἔκτακτον, κατὰ τὸ 1896, διατὶ νὰ μὴ ἔχωμεν αὐτὴν καὶ τὸ 1895; διατὶ νὰ μὴ συγκληθῇ οὕτως ἐγκαίρως ἡ Βουλή, ὅπως ἐγκαίρως ψηφίσῃ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ μὴ δημιουργηθῇ ἄνευ λόγου καὶ ἀνάγκης ἡ ἀντισυνταγματικότης, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπὶ ἕνα μῆνα ὁλόκληρον ἡ Κυβέρνησις εἰσέπραξε φόρους παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ προέβη εἰς δαπάνας ἄνευ προϋπολογισμοῦ, ἐπὶ ἀθετήσει τῆς πρώτης βάσεως τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος; Πρὸς τὰ ἐπιχειρήματα ἡμῶν ταῦτα τί ἀντέταξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; ὅτι ἐγένετο ἄλλοτε λόγος ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπεδοκίμασε τὴν γνώμην ἡμῶν διὰ τῆς ψήφου της· ἐγὼ παρετήρησα εἰς αὐτὸν, ὅτι δὲν προεκλήθη ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς, ἠγόρευσεν ὁ ἐκ Βόλου κ. Βουλευτὴς, ἀπήντησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀνταπήντησεν ὁ κ. Βουλευτὴς Ἄρτης, καὶ ἀπέναντι τῶν ἐπιχειρημάτων τούτων οὐδὲν ἔχων πλέον νὰ ἀντιτάξῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐνόμισε προτιμότερον νὰ σιωπήσῃ. Ψῆφος τῆς Βουλῆς δὲν προεκλήθη. Τώρα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως «καὶ τί νομίζετε, ὅτι, ἐὰν ἠθέλομεν, δὲν θὰ ἐτυγχάνομεν τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς;» Δὲν γνωρίζω, κατὰ πόσον ὁ ἰσχυρισμός του οὗτος τιμᾷ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ἂν νομίζῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὴν θέλησίν της, τὴν γνώμην της, τὴν ψῆφόν της ἔχει ἐν τῷ θυλακίῳ του, καὶ δύναται νὰ τὴν διαθέσῃ ὅπως καὶ ὁπόταν θέλῃ αὐτός. Ἐγὼ ἐξακολουθῶ νὰ νομίζω, ὅτι ἐπὶ τοσοῦτον προφανοῦς καταστρατηγήσεως τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν, ἐπὶ τοσοῦτον προφανοῦς ἀθετήσεως μιᾶς θεμελιώδους διατάξεως τοῦ καταστατικοῦ ἡμῶν χάρτου, ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς θὰ ἐσκέπτετο, ἂν θὰ ἔδιδε ψῆφον ἐμπιστοσύνης· ταῦτα δὲ φρονῶν, Κύριοι, νομίζω ὅτι σέβομαι καὶ ἐκτιμῶ πολὺ περισσότερον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τὴν ψῆφον τῆς πλειονοψηφίας καὶ τὴν γνώμην αὐτῆς. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι προκαλουμένη ἡ Βουλὴ θὰ ἔδιδε διὰ τῆς πλειονοψηφίας αὐτῆς ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου εἰς τὴν Κυβέρνησιν, θὰ ἦτο λόγος οὗτος, ὅπως ἡμεῖς μὴ ἔχωμεν τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχομεν; Ὄχι μίαν ψῆφον, κύριε Πρωθυπουργὲ, ἀλλὰ καὶ 100 ψήφους ἂν λάβητε παρὰ τῆς Βουλῆς, δὲν εἶναι ποτὲ δυνατὸν ἡ ἀθέτησις τοῦ Συντάγματος, ἥτις ἔχει διαπραχθῆ ὑφ’ ὑμῶν, νὰ καλυφθῇ διὰ τοιούτων ψήφων. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐγκολπούμενος τὴν πρότασίν μου ἐν μέρει, ἐνόμισεν ὅτι μὲ καθίστα ἀναπολόγητον, διότι ἀπεδέχθην ἐγὼ τὴν πρότασίν του. Ἐγὼ τί εἶπον; εἶπον ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αἱ ἐργασίαι τῆς παρούσης συνόδου θὰ ἐπεκταθῶσι τοὐλάχιστον ἐπὶ τρίμηνον, δυνατὸν δὲ ἐξ ἀνάγκης καὶ μέχρις ἑξαμήνου νὰ ἐπεκταθῶσιν, ἐνόσῳ δὲ ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν τὸ ὑπολειπόμενον χρονικὸν διάστημα, δὲν ἔπρεπε νὰ σπεύσωμεν ἀπὸ τοῦδε εἰς διπλᾶς συνεδριάσεις. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἀμφιβολίας, —καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ τοιαύτας — ὅτι εἶναι δυνατὸν ὅλη ἡ σωρεία αὐτῶν τῶν νομοσχεδίων, τῶν ὑποβληθέντων εἰς τὴν Βουλήν, νομοσχεδίων ἀφορώντων οὐχὶ εἰς μεταῤῥυθμίσεις, ἀλλ’ εἰς ἀνατροπὰς παντὸς κλάδου τῆς δημοσίας ἡμῶν ὑπηρεσίας, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ τὴν γνώμην, ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν πάντα τὰ νομοσχέδια ταῦτα νὰ τύχωσι τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς ἐντὸς τῆς παρούσης συνόδου, ἂς ἐκλέξῃ μεταξὺ αὐτῶν τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, ἅτινα εὑρίσκονται εἰς ἄμεσον συνάφειαν πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν, τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εὑρίσκει ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖα, ὅπως τύχωσιν ἀμέσως τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς, καὶ ἂς καταρτίσῃ οὕτω τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ ἂς προβῶμεν ἐπί τινας ἡμέρας συνεδριάζοντες ὡς μέχρι τοῦδε, δηλαδὴ ἀπὸ τῆς 4 μ. μ. μέχρι τῆς 12 καὶ ἐπέκεινα τῆς νυκτὸς, καὶ ἂν ἐβλέπομεν ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ καταλήξωμεν εἰς ἓν συμπέρασμα, τότε, ἀλλὰ τότε καὶ μόνον, ἠδυνάμεθα νὰ καταφύγωμεν εἰς τὰς διπλᾶς ἢ μᾶλλον τριπλᾶς συνεδριάσεις. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀποδέχεται ὅτι πρέπει νὰ μεταῤῥυθμίσῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ νὰ περιορισθῇ εἰς τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θεωρεῖ μᾶλλον συναφῆ πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ μᾶλλον ἐπείγοντα πρὸς ἐπιψήφισιν. Ἀλλ’ ἐννοεῖ ἀπὸ τοῦδε νὰ ἀρχίσῃ οὐχὶ τὰς διπλᾶς, ἀλλὰ τὰς τριπλᾶς συνεδριάσεις· καὶ νομίζει ὅτι οὕτω πως πράττων δὲν προσκρούει οὔτε πρὸς τὴν τιμὴν οὔτε πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς! Ἀλλά, Κύριοι, δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῆς πληθώρας τῶν νομοσχεδίων, πρόκειται καὶ περὶ τῆς ὑπερανθρώπου ἐργασίας, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρ’ ἡμῶν. Ὑποθέσατε δὲ, ὅτι ἀντὶ τῶν ἑκατὸν καὶ ἐπέκεινα νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἔχουν ὑποβληθῆ εἰς τὴν ψῆφον ἡμῶν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀρκεῖται εἰς μόνον 15 ἢ 20 νομοσχέδια, καὶ μεταξὺ τούτων εἶναι τὰ ἐκπαιδευτικὰ καὶ τὰ ἐκκλησιαστικὰ, τὸ περὶ ἀνωνύμων ἑταιριῶν, τὰ Θεσσαλικὰ, αὐτὰ καὶ μόνα· καὶ νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατὸν τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ἂν πρόκειται νὰ τύχωσιν ἐμβριθοῦς μελέτης, ἐμβριθοῦς συζητήσεως, καὶ οὕτω ψηφισθῶσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, νομίζετε ὅτι πρὸς τοῦτο θὰ ἐξήρκουν, καὶ ἐπὶ 10 ἢ 15 ὥρας τὴν ἡμέραν συνεδριαζούσης τῆς Βουλῆς, ἐργασίαι 14 ἡμερῶν μόνον; Ἡμεῖς λέγομεν ὅτι εἶναι ἀνθρωπίνως ἀδύνατον καὶ εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς σᾶς νὰ ἐργαζώμεθα, συνερχόμενοι τρὶς τῆς ἡμέρας, νὰ ἐργαζώμεθα ἐπὶ 15 περίπου ὥρας, διότι οὔτε σωματικῶς οὔτε διανοητικῶς δυνάμεθα νὰ ἐκτελέσωμεν τοιαύτην ἐργασίαν, καὶ ἂν θελήσωμεν, ὑπείκοντες εἰς τὰ κελεύσματα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἀναλάβωμεν τοιοῦτον ἔργον, δὲν πρόκειται οὕτω νὰ νομοθετήσωμεν ἐν συνειδήσει, δὲν πρόκειται νὰ βουλευθῶμεν, καθ’ ὃν τίτλον φέρομεν, ἀλλὰ πρόκειται—ἐπιτρέψατέ μοι τὴν φράσιν, διότι δὲν εὑρίσκω ἄλλην κατάλληλον λέξιν πρὸς τοῦτο,—ἀσυνειδήτως νὰ ψηφίσωμεν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θὰ ἀπαιτήσῃ παρ’ ἡμῶν ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐπανέρχεται πλήρης καὶ ἀκεραία ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσσήνης Βουλευτοῦ. Ἀντὶ τῆς τοιαύτης παρῳδίας τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος δὲν εἶναι ἐντιμότερον, δὲν εἶναι εἰλικρινέστερον, δι’ ἑνὸς καὶ μόνου ἄρθρου, εἰς τρεῖς ἀλλεπαλλήλους συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, νὰ ἐξουσιοδοτήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως πάντα τὰ νομοσχέδια ὑποβάλῃ εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ Στέμματος καὶ δημοσιεύσῃ ὡς νόμους τοῦ Κράτους; Δὲν εἶναι προτιμότερον τοῦτο, ἀφοῦ εἶναι τὸ εὐθύτερον καὶ εἰλικρινέστερον; Βεβαίως καὶ τοῦτο εἶναι παραίτησις τῶν νομοθετικῶν ἡμῶν δικαιωμάτων, ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐταπάτη, δὲν εἶναι φενάκη καὶ δι’ ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ διὰ τοὺς ἄλλους, ὅτι νομοθετοῦμεν μετὰ μελέτην καὶ συζήτησιν τῶν ὑποβαλλομένων ἡμῖν νομοσχεδίων. Ταῦτα, Κύριοι, εἶχον νὰ παρατηρήσω ὡς πρὸς τὴν πρότασιν τὴν ὑποβληθεῖσαν παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ταύτην τὴν ἑσπέραν ὑπὸ τὴν ψῆφον ἡμῶν. Ἀπέδειξα, νομίζω, ὅτι οὐδὲν ἐκ τῶν πραγματικῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ἀντετάξαμεν κατὰ τῆς προτάσεως ταύτης, κατώρθωσεν αὐτὸς νὰ ἀναιρέσῃ οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον. Καὶ ἐν ἐλλείψει παντὸς πραγματικοῦ ἐπιχειρήματος, ἐνόμισεν ὅτι τῷ ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ καταφύγῃ εἰς τοὺς ὑπαινιγμοὺς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἔκαμεν. Εἶπεν ὅτι ἡμεῖς ὑβρίζομεν τὴν πλειονοψηφίαν, ὑβρίζομεν τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ δὲν ἠξεύρω, Κύριοι, πότε ἠκούσθη ὑβριστικὴ ἔκφρασις ἐκ μέρους ἡμῶν εἴτε κατὰ τῆς πλειονοψηφίας, εἴτε κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡμεῖς περιοριζόμεθα εἰς τὸ νὰ ἐλέγχωμεν πράξεις ὡρισμένας τῶν κυρίων Ὑπουργῶν, ἀλλὰ διὰ τὰς πράξεις ταύτας δὲν ἐννοοῦμεν ποτὲ συνυπεύθυνον τὴν πλειονοψηφίαν. Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν, ὅσον ἐξήρτηται ἀπὸ ἡμᾶς, νὰ κρατήσωμεν ὑψηλὰ τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα, νὰ κρατήσωμεν ὑψηλὰ τὸ γόητρον καὶ τὴν αἴγλην τοῦ Κοινοβουλίου. Ἐξηνέχθησαν καθ’ ἡμῶν ὕβρεις, καὶ ἀπηξιώσαμεν οἱανδήποτε πρὸς αὐτὰς ἀπάντησιν. Ἐπίσης δὲν νομίζομεν ὅτι ἁρμόζει εἰς ἡμᾶς νὰ ἀπαντήσωμεν καὶ εἰς τοὺς ὑπαινιγμοὺς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἔκαμε τὴν ἑσπέραν ταύτην ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ἐλπίζω, πρὸς τιμὴν αὐτοῦ, ὅτι τὰς ἔκαμεν ἐν στιγμῇ παραφορᾶς, χωρὶς νὰ ἔχῃ αὐτὸς συνείδησιν τῆς βαρύτητος τῶν τοιούτων ὑπαινιγμῶν. Εἶπεν ὅτι, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ τοιαύτη τακτικὴ, ἡ τακτικὴ τοῦ ἐλέγχου τῶν κυβερνητικῶν πράξεων, θὰ ἐξαναγκασθῇ ἡ πλειονοψηφία νὰ μιμηθῇ τὸ παράδειγμα ἄλλης χώρας, τῆς Ἀμερικῆς, νὰ καταφύγῃ εἰς ῥεβόλβερ καὶ εἰς ῥαβδισμοὺς (διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἐγὼ, Κύριοι, διαμαρτύρομαι, οὐχὶ ἐξ ὀνόματος τῆς μειοψηφίας, ἀλλ’ ἐξ ὀνόματος τῆς πλειοψηφίας, κατὰ τοῦ τοιούτου ὑπαινιγμοῦ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι τὸν ὑπαινιγμὸν τοῦτον τὸν θεωρῶ ὡς τὴν μεγίστην ὕβριν, ὡς τὸν μεγαλείτερον ἐξευτελισμὸν τοῦ Κοινοβουλίου ἡμῶν (θόρυβος). Ὡμίλησε καὶ περὶ ἀναστήματος πολιτικοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐφαντάσθη ἑαυτὸν ὡς γίγαντα ὑψηλὸν καὶ τεράστιον, πρὸς τὸν ὁποῖον ἀδυνατοῦμεν ἡμεῖς, οἱ μικροὶ τὸ δέμας, νὰ παραβληθῶμεν ποτὲ, καὶ ἤλεγξεν ἐμὲ, ὅτι ζηλῶ μὲν τὸ ὕψος τοῦ Πρωθυπουργικοῦ του ἀξιώματος καὶ ἐπιθυμῶ νὰ φθάσω ποτὲ εἰς αὐτὸ, ἀλλ’ εἶμαι πολὺ μικρὸς τὸ ἀνάστημα, καὶ ὁσονδήποτε καὶ ἂν θελήσω νὰ ὑψωθῶ ἐπὶ τῶν δακτύλων τῶν ποδῶν μου, δὲν θὰ φθάσω ποτὲ αὐτό. Τὸν βεβαιῶ, Κύριοι, ὅτι οὐδέποτε ἐζήλωσα τὸ ἀνάστημά του. Δὲν εἰσῆλθον τὸ πρῶτον νῦν εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Ἀπὸ τοῦ 1885 τιμῶμαι διὰ τῆς ψήφου τῆς ἐπαρχίας μου, καὶ εἶμαι ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους· καὶ πρὸ τοῦ 1885 ἤμην εἰς ἡλικίαν καὶ εἰς θέσιν νὰ παρακολουθῶ τοὺς διαχειριζομένους τὰ κοινά. Γινώσκω, τίς εἶναι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὸν βεβαιῶ, ὅτι οὐδέποτε θὰ ζηλώσω τὸ ἀνάστημά του, οὐδὲ τὸ παρελθὸν, οὐδὲ τὸ ἐνεστὼς αὐτοῦ· οὐδέποτε θὰ ζηλώσω νὰ γείνω Πρωθυπουργὸς, τυγχάνων μονονουχὶ τῆς παμψηφίας τοῦ ἔθνους, νὰ διαχειρίζωμαι πλειονοψηφίαν κατὰ τὰ ¾ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, καὶ ἐντὸς ἑνὸς ἔτους νὰ κατορθώσω καὶ τὴν πλειονοψηφίαν αὐτὴν νὰ κατασυντρίψω καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ ἔθνους νὰ διακυβεύσω, ὡς αὐτὸς ἐν ἔτει 1885–1886 (θόρυβος). Δὲν θὰ ἐπιθυμήσω ποτὲ νὰ γείνω Πρωθυπουργὸς τῆς Πατρίδος μου, ἵνα καλέσω ὑπὸ τὰ ὅπλα 8 μυριάδας πολιτῶν (θόρυβος), καὶ νὰ καταδικάσω ὑπὸ τὰς σημαίας 4,000 ἀκμαίους ἄνδρας Ἕλληνας εἰς ἄδοξον θάνατον, καὶ νὰ καυχῶμαι μόνον, ὅτι οὐδέποτε ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τῶν Μηδικῶν καὶ Περσικῶν χρόνων εἶδε τοσούτους ἄνδρας ὑπὸ τὰς σημαίας. Δὲν θὰ ζηλώσω τὴν τύχην του, ἵνα γείνω Πρωθυπουργὸς καὶ διακηρύττω ὅτι δὲν θὰ πράξω τι, ἐπὶ ποινῇ τοῦ νὰ ἴδω ἀποκεκομμένην τὴν χεῖρά μου· δὲν θὰ ζηλώσω ποτὲ νὰ γείνω Πρωθυπουργὸς, ἐπαγγελλόμενος εἰς τὸν λαὸν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπαγγέλλεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐκτὸς τῆς ἀρχῆς διατελῶν, μόνον καὶ μόνον, ὅπως πάσας τὰς ἐπαγγελίας μου διαψεύσω, ἐρχόμενος εἰς τὴν ἀρχήν. Δὲν θὰ ζηλώσω τὸ ἀξίωμά του, καὶ οὐδέποτε βεβαίως θὰ ἐπιθυμήσω νὰ ἔλθω εἰς τὰ πράγματα μὲ τὴν ἐπαγγελίαν τῆς ἀνορθώσεως τῶν κακῶς ἐχόντων, πράγματι δὲ, ἵνα συντελέσω, ὅπως αὐτὸς σήμερον, εἰς ἐπιδείνωσιν τῆς καταστάσεως. Τὸν διαβεβαιῶ δὲ, ὅτι ἐκεῖ, ὅπου κατήντησε καὶ τὸ Ὑπουργικὸν καὶ τὸ Πρωθυπουργικὸν ἀξίωμα ὑπ’ αὐτὸν, βεβαίως πᾶν ἄλλο ἔχει τις νὰ πράξῃ ἢ νὰ ζηλώσῃ τὸ ἀνάστημα τοῦ κατέχοντος αὐτό. (Ἀποδοκιμασίαι καὶ ποδοκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς, χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§91ΜΑΝΕΣΗΣ. Μετὰ τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πρωθυπουργοῦ, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ λάβω πρῶτος τὸν λόγον καὶ νὰ ἀντιταχθῶ ὅλαις δυνάμεσι κατ’ αὐτῆς, λέγων ὅτι τοῦτο ὑπερβαίνει τὰς ἀνθρωπίνους δυνάμεις, τουτέστι τὸ ἐπὶ 20, ἐπὶ 18 ἐπὶ 16 ὥρας ἐργάζεσθαι, βουλεύεσθαι, νομοθετεῖν. Καὶ ὅταν, Κύριοι, προέτεινεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως μὴ ἐφαρμοσθῇ ἡ ἐν ἰσχύϊ διάταξις, τοῦ διαλύειν τὴν συνεδρίασιν μετὰ τὸν μὴ καταρτισμὸν ἀπαρτίας μετὰ παρέλευσιν ἡμισείας ὥρας ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου, τότε εἶπον πρὸς αὐτὸν, ὅτι ἡ κατάργησις τῆς διατάξεως ταύτης, ἡ πρότασις ὑμῶν, ἀξιότιμε κύριε Πρωθυπουργὲ, ἵνα τὸ στάδιον τῶν ἐπερωτήσεων καὶ τοῦ ἐλέγχου περιορίζηται ἐν τῇ πρωϊνῇ συνεδριάσει, εἶναι αὐτὴ ἡ παῦσις τοῦ ἐλέγχου· διότι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι, ἀφ’ ἧς συνεδριάζομεν, ὄχι μόνον κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον, μόλις κατορθοῦμεν μετὰ δίωρον ἀπὸ τῆς προσδιωρισμένης ὥρας νὰ ἀρχίζωμεν τὰ ἔργα ἡμῶν. Μία λοιπὸν καὶ μόνη ὥρα, ἴσως καὶ ἡμίσεια ἀκόμη ὥρα, θὰ μένῃ πρὸς ἔλεγχον τῶν κυβερνητικῶν πράξεων, ἤτοι πρὸς ἐπερωτήσεις. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς, ἐπαναλαβὼν τὸν λόγον, ἐλησμόνησεν ὅσα εἶχεν εἰπεῖ, καὶ ὡμίλησε περὶ ἐξακολουθήσεως τῆς συζητήσεως,—οὕτως ἐγὼ τοὐλάχιστον ὑπέλαβον,— περὶ ἐξακολουθήσεως τοῦ ἐπερωτᾶν καὶ τοῦ ἐλέγχειν ἐν τῇ πρωϊνῇ συνεδριάσει, ἄνευ διακοπῆς. Καὶ τί ἄλλο εἶναι ἢ περιορισμὸς τοῦ ἐλέγχου; καὶ τί ἄλλο εἶναι ἢ περιορισμὸς τῆς ἐλευθερίας τοῦ Βουλευτοῦ, ἵνα ἐλέγχῃ τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν τὸ δικαίωμα τοῦτο περιορίζηται ἐντὸς χρονικοῦ διαστήματος ἡμισείας ἢ καὶ μιᾶς ὥρας μόνον; Καὶ ἔλεγον πρὸς ὑμᾶς: σᾶς ἐρωτῶ, ἐν συνειδήσει νὰ εἴπητε, εἶσθε εἰς κατάστασιν 100 νομοσχέδια νὰ μελετήσητε καὶ νὰ συζητήσητε ἐντὸς 14 ἡμερῶν; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, οὐχὶ ὅλα. Καὶ τί εἶπον ἐγώ; φέρετε τὰ συναφῆ πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν νομοσχέδια, φέρετε ὅσα νομίζετε ἀπαραίτητα πρὸς τελεσφόρησιν τῶν μέτρων σας, καὶ συζητήσατε τὸν Προϋπολογισμόν. Ἄς ἐξακολουθήσῃ ἡ Βουλὴ τὰ ἔργα της καὶ μετὰ τὰς ἑορτὰς τοῦ Πάσχα, ἐὰν δὲ δὲν ἦναι δυνατὸν τοῦτο καὶ νομίζητε ὅτι σᾶς ἀπομένουσιν ἀκόμη νομοθετήματα ἀναγκαῖα πρὸς τελεσφόρησιν τῶν μέτρων σας, εἶναι προτιμότερον νὰ καλέσητε εἰς ἔκτακτον σύνοδον τὴν Βουλὴν τῆς ζημίας τῆς μεγίστης, ἥτις θέλει ἐπέλθει, ἐὰν νομοθετῶμεν χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν τί νομοθετοῦμεν. Ἐρωτῶ τοὺς Ὑπουργοὺς, ἐν συνειδήσει νὰ μοὶ εἴπωσιν, ἐὰν ὁ εἷς γνωρίζει τὰ νομοσχέδια τὰ προταθέντα παρὰ τοῦ ἄλλου, ἐὰν ἐμελέτησαν αὐτὰ, καὶ ἐὰν εἶναι ἕτοιμοι νὰ δώσωσι ψῆφον ἐπ’ αὐτῶν· ἐρωτῶ πάντας ὑμᾶς, τοὺς ὁποίους θεωρῶ εὐσυνειδήτους, νὰ μοὶ εἴπητε, ὄχι μόνον ἐὰν ἠδυνήθητε νὰ μελετήσητε πάντα ταῦτα, ἢ τοὐλάχιστον τὸ τέταρτον, τὸ ὄγδοον αὐτῶν, ἀλλὰ ἐὰν ἠδυνήθητε νὰ διέλθητε ἁπλῶς αὐτά· διότι καὶ ἄλλο τι τερατῶδες συμβαίνει παρ’ ἡμῖν, καὶ εἶναι ἴσως πρωτοφανὲς, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν γνωρίζω, ἐὰν συμβαίνει ἀλλαχοῦ. Ἔχετε σήμερον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ νομοσχέδιον Α, ἐργάζεσθε ἐπ’ αὐτοῦ, μελετᾶτε αὐτὸ, ὡς καὶ τὰ ἑπόμενα Β, Γ, Δ, κατὰ σειρὰν, καὶ τί βλέπετε τὴν ἐπιοῦσαν; τὸ Α ἐγένετο Ω! Καὶ ἰδοὺ, κύριε Πρωθυπουργὲ, κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν ἦτο τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 34 § αʹ τοῦ νόμου περὶ ὁδοποιΐας» πρῶτον, σήμερον δ’ ἀναγράφεται τριακοστόν...

§92Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ δίδετε τὴν ἄδειαν νὰ σᾶς ἀπαντήσω;

§93ΜΑΝΕΣΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ μάλιστα.

§94Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τοῦτο συμβαίνει, διότι κατὰ τὴν γνώμην μου πρέπει πάντοτε νὰ μεσολαβῇ μεταξὺ τῶν τριῶν ἀναγνώσεων χρονικόν τι διάστημα, πρέπει μεταξὺ τῆς πρώτης καὶ τῆς δευτέρας ἀναγνώσεως νὰ μεσολαβῶσι δύο ἢ τρεῖς ἡμέραι, ἵνα μελετῶσιν οἱ κ. Βουλευταί, καὶ μεταξὺ τῆς δευτέρας καὶ τρίτης ἀναγνώσεως νὰ μεσολαβῶσιν ἐπίσης δύο ἢ τρεῖς ἡμέραι, διότι ἡ συζήτησις τότε γίνεται εὐρύτερα, ἄλλως δὲν μένει εἰς τοὺς κ. Βουλευτὰς χρόνος πρὸς μελέτην.

§95ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἐγνώριζον τὴν ἀπάντησίν σας, κύριε Πρωθυπουργέ. Ἀλλ’ ὅταν τὸ νομοσχέδιον ἔρχεται διὰ πρώτην φορὰν νὰ συζητηθῇ, χωρὶς νὰ ἔχωσι γνῶσιν οἱ Βουλευταὶ περὶ τούτου, καὶ λαμβάνωσιν ὅλοι τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συζητήσωσιν, ἀφοῦ δὲν ἔχουσι, λέγω, γνῶσιν αὐτοῦ; Ἐγὼ δὲν νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι λογικὸν, καὶ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι δὲν ἔχομεν τὴν δύναμιν νὰ μελετῶμεν ταὐτοχρόνως 30 καὶ 40 νομοσχέδια, διότι δὲν εἴμεθα εἰδικοὶ πάντες, ἀλλὰ βλέπομεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἀναγράφουσαν τὰ νομοσχέδια, ἀρχίζομεν ἀπὸ τοῦ πρώτου, μελετῶμεν μέχρι τοῦ δεκάτου ἢ δεκάτου πέμπτου, ὅσον δυνάμεθα, ἐρχόμεθα, ἀκούομεν τῶν εἰδικῶν, καὶ φωτιζόμενοι δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν. Ἀλλ’ ὅταν τὸ Α γίνεται Ω, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συζητήσωμεν περὶ τῆς ἀρχῆς τῶν νομοσχεδίων; Τοῦτο ἠδύνατο νὰ ἦναι λογικὸν, μόνον ὡς πρὸς τὰς λεπτομερείας, ὅταν χωνευθῇ τὸ νομοσχέδιον, ὅταν ἡ Βουλὴ σχηματίσῃ γνώμην, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἢ δὲν εἶναι παραδεκτόν. Ἀλλὰ ἐγὼ, Κύριοι, σᾶς ὁμολογῶ, μὲ ὅλον τὸν σεβασμὸν, τὸν ὁποῖον τρέφω πρὸς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως,—διότι βεβαίως ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι σημερινὸς, ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη πολιτεύεται, καὶ τοσάκις ἀνέλαβε τὴν ἀρχὴν,—σᾶς ὁμολογῶ ὅτι δὲν τὸν ἀνεγνώρισα κατὰ τὴν δευτέραν αὐτοῦ ὁμιλίαν. Βεβαίως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διετέλει ἐν ψυχικῇ ταραχῇ, λέγων ὅτι τὰ ἀλλαχοῦ ἐπικρατοῦντα ἔθιμα καὶ ἐνταῦθα θὰ κρατήσωσι, καὶ συμβουλεύων, οὕτως εἰπεῖν, τὴν ἀντίθεσιν τῶν γνωμῶν καὶ τῶν πολιτικῶν ἰδεῶν νὰ μετατρέψωμεν εἰς προσωπικὴν διαμάχην. Μόνον ἓν στρατήγημα ἐνόησα ἐν τούτῳ, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤθελε διὰ τούτου, εἰ δυνατὸν, νὰ φανατίσῃ τοὺς φίλους αὑτοῦ· ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παραγνωρίζει τὴν ἀξίαν τῶν φίλων του, παραγνωρίζει ὅτι οὗτοι εἶναι Ἕλληνες Βουλευταί, ὅτι οὗτοι συνδέονται μεθ’ ἡμῶν καὶ διὰ γνωριμίας καὶ διὰ φιλίας καὶ διὰ προσωπικῆς ἀκόμη ἐκτιμήσεως. Ἀλλοίμονον εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθνη, ἐὰν οἱ προϊστάμενοι τῶν πλειονοψηφιῶν, ἐὰν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων συνεβούλευον τοιαῦτα τοῖς φίλοις αὐτῶν! Τοιουτοτρόπως δὲν ἤθελον ὑπάρχει κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα, ἀλλὰ θὰ μετετρέποντο πάντα εἰς τυραννικὰ πολιτεύματα. Δὲν ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ πλειονοψηφία ἡ νῦν— διότι ἔχω τὴν τιμὴν νὰ γνωρίζωμαι καὶ νὰ συνδέωμαι μετὰ τῶν πλείστων μελῶν αὐτῆς—δὲν ἔχω τὴν ἰδέαν, λέγω, ὅτι ἡ πλειονοψηφία αὕτη θὰ ὁμοιάσῃ πρὸς ἄλλας πλειονοψηφίας, διότι τότε θὰ ἔχω δίκαιον νὰ ἐπαναλάβω ὅ,τι καὶ ἄλλοτε εἶπον, ὅτι πληγὴ διὰ τὸν τόπον, τραῦμα τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος εἶναι αἱ ὀγκώδεις πλειονοψηφίαι, διότι αἱ ὀγκώδεις πλειονοψηφίαι γεννῶσι τὴν δικτατορίαν τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων. Καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐπεκροτήθην τότε ὑπὸ τῆς Βουλῆς, καὶ ἰδίᾳ παρὰ τοῦ διασήμου ἐκείνου πολιτευτοῦ, τοῦ ἀειμνήστου Μεσσηνέζη, καὶ ἐθεώρησα τὸ εὖγε ἐκείνου ὡς ἐπισφράγισιν τῆς γνώμης μου, διότι ὁ πολιτευτὴς ἐκεῖνος, γνωρίζετε μετὰ ποίου σθένους ἐμάχετο κατὰ τῶν τοιούτων παρεκτροπῶν. Δὲν ἀνεγνώρισα τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν εἶδον αὐτὸν πρὸ ὀλίγου ἐπιτιθέμενον καθ’ ἑνὸς μέλους τῆς πτέρυγος ταύτης (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν), οὐδὲν εἰπόντος καὶ οὐδαμῶς προσενεχθέντος ἀνευλαβῶς πρὸς αὐτόν. Καὶ πῶς ὁμιλεῖτε περὶ ὑπερβάσεως τῶν ὁρίων τῆς ἀμύνης; Ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐμείναμεν ἐντὸς τῶν ὁρίων, διότι ἐννοοῦμεν, τὸ δικαίωμα τοῦ ἐπερωτᾶν νὰ ἀσκῶμεν μετὰ πάσης εὐλαβείας. Καὶ ἐπικαλούμεθα ὑμῶν αὐτῶν τὴν ὁμολογίαν. Καὶ τίς ἠρνήθη νὰ συμπράξῃ μεθ’ ὑμῶν; Ἀλλ’ ὅταν λέγητε, ὅτι ἀπὸ τῆς 9ης τῆς πρωΐας μέχρι τῆς 9ης τῆς ἐπιούσης πρέπει νὰ ἐργαζώμεθα, λέγετέ τι σοβαρὸν καὶ ἄξιον ὑμῶν, κύριε Πρωθυπουργέ; Εἶπον καὶ προηγουμένως, ὅτι ἐπανερχόμενοι εἰς τὰς ἐπαρχίας ἡμῶν, δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ εἴπωμεν, τί ἐψηφίσαμεν.

§96Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Τί ἠλέγξαμεν.

§97ΜΑΝΕΣΗΣ. Δὲν εὑρίσκω τι πρακτικὸν εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὁ ἴδιος συνεβούλευε προχθές, ὅτι, ὅταν αἱ μειονοψηφίαι πιέζωνται, πρέπει νὰ μεταχειρίζωνται τὰ πάντα, καὶ αὐτὴν τὴν κωλυσιεργίαν. Ἀλλ’ ἐξ ἡμῶν οὐδεὶς ἔπραξε τοῦτο σήμερον. Καὶ τί θέλετε διὰ τῆς τοιαύτης πιέσεως; Θέλετε νὰ συζητήσωμεν σοβαρῶς; Εὑρίσκει ἡ Κυβέρνησις καὶ τὰ 100 νομοσχέδια ἀπαραίτητα; Τότε βεβαίως δὲν σπουδάζει, ζητοῦσα τὴν ψήφισιν αὐτῶν οὕτως ἐσπευσμένως. Δὲν θέλω νὰ φέρω τὸν λόγον ἀλλαχοῦ, ἵνα μὴ παρεξηγηθῶ, ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς ἔδωκε τὸ δικαίωμα τοῦτο. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐξάρῃ τὴν κυβερνητικὴν αὐτοῦ πορείαν· ἔπρεπε νὰ ἀναμείνῃ τὴν κρίσιν τῆς κοινῆς γνώμης, ἔπρεπε νὰ ἀναμείνῃ τὸν Ἑλληνισμὸν νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὸ ἐρώτημα τοῦτο, διότι ὁ ἑαυτὸν ἐπαινῶν δὲν δύναται νὰ πείσῃ εὐκόλως, καὶ δὲν φαίνεται σοβαρός. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τοιαύτη ἐργασία ἐσπευσμένη δὲν εἶναι ἐργασία, εἶναι ἀβδηριτισμὸς,—ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ λέξις. Ὁ ἀξιότιμος καὶ χαριτολόγος Βουλευτὴς Ἀττικῆς εἶπεν, ὅτι μικροῦ λόγου ἀξία εἶναι ἡ πρότασις. Τί ζητεῖτε; νὰ συνεδριάζωμεν ἀπὸ τῆς 9ης τῆς πρωΐας μέχρι μεσονυκτίου· καὶ ἐρωτῶ αὐτὸν, ὁ ὁποῖος φαίνεται ἀντιπροσωπεύων τὴν πτέρυγα ταύτην...

§98Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μόνον τὸν ἑαυτόν μου.

§99ΜΑΝΕΣΗΣ. .. ἐρωτῶ αὐτὸν, ἂν πάντα τὰ νομοσχέδια ἐμελέτησε, καὶ ἂν εἶναι εἰς κατάστασιν περὶ πάντων νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Νομίζω ὅτι ὅσα εἶπεν εἶναι μᾶλλον ἀστεῖα ἢ σοβαρά. Ἂν σπεύδετε, ὁρίσατε τὰ ἀπαραίτητα νομοσχέδια, τὰ συναφῆ πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν, καὶ καλέσατε ἡμᾶς πρὸς σύμπραξιν. Ταύτην οὐδέποτε ἠρνήθημεν. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν—καὶ ἀποτείνομαι πρὸς τὴν εὐσυνειδησίαν τῆς πλειονοψηφίας, διότι εἶναι δικαίωμά της ν’ ἀποφασίσῃ,—νὰ σκεφθῇ, ὅτι τοιαύτη ψῆφος, ἀντὶ νὰ σώσῃ τὸν τόπον, θὰ αὐξήσῃ τὴν κακοδαιμονίαν αὐτοῦ, ἀντὶ δὲ νὰ κρατύνῃ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, θὰ συντελέσῃ μᾶλλον εἰς τὴν διακωμῴδησιν αὐτοῦ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι, ἂν δὲν προφθάσωμεν νὰ ψηφίσωμέν τινα τῶν νομοσχεδίων, τὰ ἀφήνομεν. Τοῦτο ἐπρότεινεν ἡ πτέρυξ αὕτη (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν), ἥτις δὲν ἦτο ἀξία τῆς χλεύης τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, τοὐναντίον νομίζω, ὅτι ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀπῄτει νὰ ἐπαινέσῃ αὐτὴν, θέλουσαν νὰ συμπράξῃ μετ’ αὐτοῦ. Ἂς σκεφθῇ καλῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι, ἂν ἐπιμένῃ εἰς τὴν ἔναρξιν τῶν συνεδριάσεων ἀπὸ τῆς 9ης ὥρας, καθ’ ὃν τρόπον ἐννοεῖ, αἱ περαιτέρω συζητήσεις εἰς οὐδὲν θὰ καταλήξωσι, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐργασθῶμεν καὶ σκεφθῶμεν καὶ νομοθετήσωμεν ἀπὸ τῆς 9ης ὥρας πρὸ μεσημβρίας, οὔτε ἡ ψῆφος τῆς πλειονοψηφίας εἰς τοῦτο δύναται νὰ μᾶς ἐπιβληθῇ. Ἡμεῖς ἐκ τῶν ἐπερωτήσεων δὲν ἐζητήσαμεν νὰ καταναλώσωμεν χρόνον. Φρονῶ ὅτι ἀπὸ τῆς 4ης ὥρας ἀκριβῶς ἐργαζόμενοι δυνάμεθα ἀνθρωπίνως καὶ λογικῶς νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα. Πᾶσα ἄλλη πίεσις εἶναι κατάχρησις καὶ διακωμώδησις τοῦ πολιτεύματος.

§100Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ὅταν προέβαλον τὴν πρότασιν, καὶ ὅταν ἠγόρευσα τὸ δεύτερον, ἐδήλωσα ῥητῶς, ὅτι θέλομεν ἀσχοληθῆ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ εἰς τὰ νομοσχέδια τὰ στενῶς συνδεόμενα μετ’ αὐτοῦ καὶ ἔχοντα χαρακτῆρα κατεπείγοντα. Δὲν ὡμίλησα περὶ ὀργανικῶν, οὔτε περὶ στρατιωτικῶν, οὔτε περὶ δικαιοσύνης.

§101ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δύνανται νὰ ὁρισθῶσιν, ἂν οὐχὶ ὀνομαστὶ ὅλα, τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις κατὰ προτίμησιν;

§102Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν θὰ ἀναγραφῇ ὁ Προϋπολογισμὸς εὐθὺς ὡς τυπωθῇ ἡ ἔκθεσις. Πλὴν τούτου θέλουσιν ἀναγραφῆ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐπηρεάζουσι τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα. Δὲν θέλουσιν εἶσθαι ταῦτα ὀργανισμοί, δὲν θέλει εἶσθαι μεταξὺ αὐτῶν τὸ περὶ ἑταιριῶν, ἀλλὰ νομοσχέδια συνδεόμενα μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ νομοσχέδια τὰ λεγόμενα ὑπηρεσιακά.

§103ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, προκειμένου περὶ τῶν μικρῶν νομοσχεδίων καὶ οὐχὶ τῶν κεφαλαιωδῶν, νὰ προταχθῶσι τὸ περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τὸ περὶ συμπληρώσεως τῶν κενῶν θέσεων, τὰ ὁποῖα εἶναι μικρᾶς σημασίας.

§104Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν εἶμαι ἐκ τῶν φρονούντων ὅτι ἐλέχθησαν πλείω τοῦ δέοντος ἐπὶ τῆς προκειμένης προτάσεως. Ἡ πρότασις εἶναι τοιαύτη, ὥστε ἐδικαιοῦτο Ἰρλανδικῆς ἐπιμονῆς. Εἰς τρία μέρη ἡ πρότασις δύναται νὰ διαιρεθῇ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ηὔξησε τὰς ἐργασίμους ὥρας ὑπὲρ τὰ φυσικὰ καὶ τὰ λογικὰ ὅρια. Προτείνει τὸν περιορισμὸν τοῦ χρόνου τοῦ ἐλέγχου καὶ ἴσως–ἴσως, ὁσάκις δὲν σχηματίζηται ἀπαρτία ἐγκαίρως, καὶ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ δικαιώματος. Ἀλλ’ ἂν τὰ δύο ταῦτα μέρη ἦναι σπουδαῖα, τὸ τρίτον εἶναι τερατῶδες· καὶ ἀπορῶ, πῶς οἱ προαγορεύσαντες ἔδωκαν πλειοτέραν σημασίαν εἰς τὰ δύο πρῶτα μέρη, καὶ δὲν ὡμίλησαν ἐπὶ τοῦ τρίτου, τῆς τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ. Προτείνεται ἡ παράβασις τοῦ Κανονισμοῦ κατὰ τρόπον — ἃς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ λέξις — ἀσύστολον. Ἂν τὸ πρῶτον μέρος τῆς προτάσεως δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἀπόπειρα πρὸς βουλευτοκτονίαν (ἱλαρότης), τὸ δεύτερον πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐμπαιγμὸς τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Δὲν ἔχω τοὺς ἰσχυροὺς πνεύμονας τοῦ θαλεροῦ πρεσβύτου, οὐδὲ τὴν εὐγλωττίαν αὐτοῦ, ἀλλὰ θὰ δανεισθῶ αὐτὴν ταύτην τὴν εὐγλωττίαν του, διότι δὲν ἐξήντλησα προηγουμένως τὰ ἐπιχειρήματά του· ἐνόμισα ὅτι θὰ ἤρκουν αἱ ἤδη παρ’ ἐμοῦ ὑποβληθεῖσαι παρατηρήσεις, ἵνα ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ ὅρια τῆς λογικῆς· ἠρκέσθην νὰ ἀναγνώσω ὀλίγας περικοπὰς τοῦ λόγου του, διότι συνείθισα ἐν τῷ ἀγῶνι νὰ ἔχω τὰ ὅπλα μαζύ μου, κατὰ τὴν πρωθυπουργικὴν συμβουλήν...

§105ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ρεβόλβερ;

§106Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὄχι· χάρτινα ὅπλα... Οἱ προαγορεύσαντες ἀνέπτυξαν ἐπαρκῶς τὸ θέμα, καὶ δὲν θέλω ἐπανέλθει διὰ μακρῶν. Ὁποία εἶναι ἡ πρότασις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; Ἠκούσατε αὐτὸν πρὸ ὀλίγου, ὁμιλήσαντα κατὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων καὶ ὅλων ἡμῶν, ἀλλὰ περὶ παντὸς ἄλλου ἢ ἐπὶ τοῦ θέματος. Ὡμίλησε περὶ τῆς πενίας τῶν Ἑλλήνων Βουλευτῶν ἀλλ’ οὐχὶ ἐπὶ τοῦ συζητουμένου θέματος. Ἔχει μεγάλην φαντασίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ὅταν εὑρίσκηται εἰς στενοχωρίαν, ἐντείνει τὴν φωνήν, λαμβάνει δόσεις τινὰς πατριωτισμοῦ, θίγει τὰς εὐαισθήτους χορδὰς τῶν καρδιῶν τῶν ἀκροατῶν του, καὶ πλέον οὔ. Σπουδάζει ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἢ ἀστεΐζεται; Ἐγὼ τὸν ὑποθέτω σπουδαιολογοῦντα. Ἀλλ’ ἂν σπουδαιολογῇ, μὰ τὴν ἀλήθειαν δὲν γνωρίζω πῶς θέλουσιν ἐκτιμηθῆ οἱ λόγοι, οὓς τὴν ἑσπέραν ταύτην ἀπήγγειλε, καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ἦσαν ἄξιοι τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, τοῦ πεπειραμένου πολιτευτοῦ, τοῦ παραγνωρίζοντος ὅμως τὴν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν ἔλαβε τῇ 16 Ἀπριλίου 1895 παρὰ τοῦ λαοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ. Τίς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι πιέζει τὴν Βουλὴν διὰ τοιαύτης προτάσεως; τίς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι οὐδὲν ἄλλο ἐνασκεῖ ἢ τὴν πρωθυπουργικὴν τυραννίαν, καταχρώμενος, ἐν τῇ μέθῃ τῆς ἰσχύος του, τῆς ἐμπιστοσύνης, ὑπὸ τῆς ὁποίας τιμᾶται ὑπὸ τῶν συναδέλφων του, οἵτινες βεβαίως ἐκ πεποιθήσεως ὅτι θέλουσι συντελέσει ὑπὲρ τοῦ καλοῦ τοῦ τόπου, παρέχουσι τὴν βοήθειάν των εἰς τὴν Κυβέρνησιν; Ἀλλὰ θ’ ἀπολέσῃ βεβαίως τὴν ἐμπιστοσύνην ταύτην, καὶ θὰ τὸ ἐννοήσῃ μίαν ἡμέραν, ὡς τὸ ἐνόησαν ἄλλοι πρὸ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν τυραννῇ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου σήμερον τὴν Βουλὴν ὁλόκληρον, ὄχι μόνον τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἐὰν ἀπειλῇ τὸν τόπον διὰ δυστυχημάτων,—διότι μέγα δυστύχημα εἶναι ἡ ψήφισις νόμων ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας—δὲν ἔχει ἄρα ἐφαρμογὴν ἡ εὔγλωττος διακοπὴ, τὴν ὁποίαν ἔκαμε πρὸς τὸν ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Κανονισμοῦ; Δὲν παρῆλθον πολλαὶ ἡμέραι, Κύριοι· ὅσοι ἦσθε παρόντες, τὸ ἠκούσατε· χάρις δὲ εἰς τὴν τέχνην τοῦ Γουτεμβέργου, τὸ ἔχετε ἐνταῦθα. Διακόπτων τὸν κ. Χατζόπουλον ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τῇ 21 Φεβρουαρίου, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Κανονισμοῦ, ἔλεγεν (ἀναγινώσκει): «Ἐὰν ἡ κωλυσιεργία ἦναι ἐπανάστασις, ἡ αὐθαίρετος καὶ ἄλογος πλειοψηφία εἶναι τυραννία, ὅταν δὲ τυραννῇ ἡ πλειοψηφία, δικαιοῦται ἡ μειοψηφία κωλυσιεργοῦσα». Δὲν παρῆλθον πολλαὶ ἡμέραι, μόνον 13, ἀλλὰ τοσαύτην εἶχεν ἐπιθυμίαν νὰ ἀναπτύξῃ τὸ δόγμα τῆς κωλυσιεργίας, ὥστε εὐθὺς κατόπιν ἔλεγε—καὶ δανείζομαι τὴν εὐγλωττίαν τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἵνα ἀντικρούσω τὴν σημερινὴν πρότασίν του—(ἀναγινώσκει): «Νομίζω ὅμως, ὅτι οἱ λαοὶ πρέπει νὰ ἀπαιτῶσι πάντοτε τὴν εὐσυνείδητον λειτουργίαν τῶν νόμων, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ὑπέβαλον ἑαυτούς. Τοὺς συμβουλεύω νὰ ἀνέχωνται τὴν τυραννίαν. Ἂν διακρίνωσιν, ὅτι ἡ τυραννία δὲν ὁδηγεῖται ὑπὸ νομιμοφροσύνης, συμβουλεύω αὐτοὺς νὰ ἐκλέξωσι τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ἀλλὰ νὰ ἦναι ἄγρυπνοι, ἵνα τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα λειτουργῇ ἀκωλύτως καὶ εὐσυνειδήτως, διότι καὶ τὰ ἐλεύθερα πολιτεύματα, ὅταν κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν παραβαίνωνται αἱ βάσεις ἢ οἱ κυριώτεροι κανόνες αὐτῶν, ἀποβαίνουσι τυραννία, εἶναι δὲ τυραννικὸν πολίτευμα τὸ κοινοβουλευτικὸν, ὅταν ἡ πλειοψηφία πολιτεύηται κατὰ τρόπον τόσον ἰσχυρογνώμονα, ὥστε δὲν διακρίνει τὸ δίκαιον ἀπὸ τὸ ἄδικον. Εἷς περιώνυμος συγγραφεὺς τὰς πλειοψηφίας τῶν πολιτικῶν σωμάτων, μάλιστα ὅταν ταῦτα δὲν ὑπόκεινται εἰς τὴν προνομίαν τῆς διαλύσεως, τὰς παραβάλλει πρὸς θηρία, τὰ ὁποῖα κατατρώγουσι πᾶν τὸ προστυχόν». (Καὶ ἀληθῶς ἀπειλεῖ νὰ φάγῃ τὴν ζωήν μας.) «Ἐγὼ εὔχομαι, προσέθετεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπειδὴ δὲν ἔχω πολλὰ ἔτη νὰ ζήσω ἀκόμη, εὔχομαι νὰ μὴ δοθῶσι παραδείγματα τοιούτων πλειοψηφιῶν ἐν τῇ πατρίδι μου, ἀλλ’ ἐὰν κακὴ μοῖρα τῆς χώρας ἤθελεν ἐπιτρέψει, ἵνα ἐμφανισθῶσι τοιαῦται πλειοψηφίαι, δίδω συμβουλὴν εἰς τοὺς συμπολίτας μου, οἱ ὁποῖοι ἤθελον ἀποτελεῖ τὰς μειοψηφίας, νὰ μεταχειρισθῶσι πᾶν μέσον, ἵνα περιστείλωσι τὴν αὐθαιρεσίαν τῶν πλειοψηφιῶν ἐκείνων (εὖγε! εὖγε!)». (Ἀναγινώσκω ἐκ τῆς «Πρωΐας» τὴν ἀγόρευσίν του). Ταῦτα ἔλεγε, Κύριοι, περὶ τῆς τυραννίας, περὶ κωλυσιεργίας, περὶ ἀμύνης. Ἀλλὰ μὴ ἔλεγεν ὀλιγώτερα περὶ ἐλέγχου; μὴ τὸ ἱερὸν αἴσθημα δὲν τὸν διακρίνει, ὅταν ὁμιλῇ ἐδῶ περὶ συνταγματικῶν δικαιωμάτων; Τί λέγει περὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπερωτήσεως (ἀναγινώσκει): «Ἐὰν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐπερωτᾷν ἦναι συνταγματικὸν, διότι εἰς τοῦτο συνίσταται ὁ ἔλεγχος τῶν κυβερνώντων, ἂν ἑπομένως ὁ ἔλεγχος τῶν κυβερνώντων, ὁ διὰ τῶν ἐπερωτήσεων γιγνόμενος, ἦναι ἡ πρωτίστη ἐγγύησις τῆς ἀκριβοῦς ἐκτελέσεως τῶν νόμων, τῆς προνοίας ὑπὲρ τῆς διασώσεως τῶν συμφερόντων, εἴτε τῶν τοπικῶν, ἐπαρχιακῶν ἢ δημοτικῶν, εἴτε τοῦ δημοσίου ταμείου, πρέπει τὸ δικαίωμα αὐτῶν νὰ μείνῃ ἀκώλυτον, νὰ μὴ περιορίζηται αὐτὸ κατὰ χρόνον, ἀλλὰ κατὰ τρόπον.» Καὶ ἀνέπτυξεν ὅτι πρέπει νὰ ὑποβάληται ἡ ἐπερώτησις, νὰ κατατίθενται τὰ ἔγγραφα, νὰ γίνεται συζήτησις, ἀλλὰ οὐδέποτε νὰ περιορίζηται ὁ ἔλεγχος κατὰ χρόνον. Δέκα τρεῖς μόνον ἡμέραι παρῆλθον, ἀφ’ ὅτου ἐδίδασκεν εἰς ἡμᾶς ταῦτα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ πῶς προσποιεῖται ὅτι τὰ ἐλησμόνησεν; Ὀγδοήκοντα ἐννέα ὑπουργικὰ νομοσχέδια ὑπεβλήθησαν μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης εἰς τὴν Βουλὴν· 31 παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, 16 παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, 5 ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἓν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, 13 ὑπὸ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, 15 ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, 8 ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ἐν ὅλῳ 89· ἐψηφίσθησαν 11, ὑπολείπονται 78. Ὑπεβλήθησαν προσέτι 25 βουλευτικαὶ προτάσεις νόμων, ἐψηφίσθησαν δύο· ὅθεν ἐν ὅλῳ 114· ἀφαιρέσει τῶν 13, ὑπολείπονται 101. Καὶ ἔρχεται ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ λέγει πρὸς τὴν Βουλὴν, λέγει πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἥτις μετὰ χριστιανικῆς ἀνοχῆς συζητεῖ πάντοτε καὶ ἐν καλῇ πίστει τὰ νομοσχέδια τῆς Κυβερνήσεως, —καὶ χωρὶς νὰ θέλωμεν νὰ περιαυτολογήσωμεν, νομίζομεν ὅτι δὲν ἐφάνημεν ὅλως διόλου ἀνωφελεῖς εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ὑπουργικῶν νομοσχεδίων,— λέγει: «ἰδοὺ, συζητήσατε· ἡμεῖς σᾶς προσκαλοῦμεν νὰ συζητήσητε· διατὶ παραπονεῖσθε;» Ὀρθότατα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ἀνέμνησε τὸ «εἶναι ἐλεύθερος ὁ τύπος, φθάνει μόνον νὰ μὴ γράφῃ...» Ἀλλὰ μὴ μόνον τὰ νομοσχέδια αὐτὰ, τὰ νομοσχέδια τοιούτου εἴδους εἶναι ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα καλεῖται νὰ συζητήσῃ ἡ Βουλή; Εἶναι καὶ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ μέλλοντος. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον μετὰ δεκαετηρίδας πολιτικοῦ βίου, ὑπέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς Προϋπολογισμὸν, ἀλλ’ ἦτο ἀντιγραφὴ τοῦ προηγουμένου· μᾶς ὑπεσχέθη ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ μέλλοντος ἤθελεν ὑποβληθῆ κατὰ τὴν δευτέραν σύνοδον, καὶ ἔρχεται ἡ δευτέρα σύνοδος, καὶ αὐτὸν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ μέλλοντος, τὸν προαγγελθέντα Μεσσίαν, ἀφοῦ ἐκράτησε μυστικὸν ἐπὶ πολλοὺς μῆνας, παρὰ τὸ Σύνταγμα, ἦλθε καὶ ὑπέβαλε τελευταίως, σχεδὸν ἀντίγραφον τοῦ πρὸ μικροῦ ψηφισθέντος, καὶ καλεῖ τὴν Βουλὴν, ἐν τῇ νευροπαθείᾳ τῶν ἀγρυπνιῶν, καὶ λέγει πρὸς ἡμᾶς: συζητήσατε τὸν Προϋπολογισμὸν αὐτὸν τοῦ μέλλοντος! Ἔδωκεν ἐπαγγελίας περὶ συμβιβασμοῦ κατὰ τὴν προηγουμένην σύνοδον, καὶ ἠκούσατε μάλιστα, ὅτι αὐτὸς ὁ πάθος τὸν ἠνάγκασε νὰ μὴ καλέσῃ προηγουμένως τὴν Βουλήν. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἄλλοι, ἐμοῦ εὐτυχέστεροι, γνωρίζωσί τι πλέον περὶ τῶν διαβημάτων τοῦ συμβιβασμοῦ. Καλούμεθα νὰ συζητήσωμεν ὑπὸ τοιαύτην συνθήκην, καὶ νομίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἐντολήν, τὴν ὁποίαν ἔλαβε παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐὰν ἀντιγράφῃ ὅλα τὰ σφάλματα τοῦ παρελθόντος, τὰ ὁποῖα μᾶς ἔφερον ἐκεῖ, ὅπου μᾶς ἔφερον! Ταῦτα, Κύριοι, ὡς πρὸς τὰ δύο πρῶτα μέρη. Ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ὅτι πολὺ σπουδαιότερον τῶν δύο πρώτων μερῶν εἶναι τὸ τελευταῖον, καὶ εἶναι ἡ τροποποίησις τοῦ Κανονισμοῦ, τὴν ὁποίαν παρέκαμψε πολὺ ἐπιτηδείως ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὁμιλήσας περὶ δικανικῆς ἀντιῤῥήσεως, περὶ διαδικαστικῆς, ὡς εἶπεν· ἐκεῖ ἐτελείωσε, χωρὶς νὰ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τῆς γενομένης ἀντιῤῥήσεως. Λυποῦμαι, Κύριοι, διότι ὑπετίμησεν, οὐχὶ πλέον τοῦ δέοντος, ἀλλ’ εἰς βαθμὸν προσβλητικόν, δύναμαι νὰ εἴπω, τὴν νοημοσύνην τῶν παρακαθημένων ἐνταῦθα, καὶ ἐτόλμησε νὰ ὑποβάλῃ τοιαύτην πρότασιν, ἡ ὁποία παραλύει πᾶσαν νόμιμον κίνησιν τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀκούσατε, Κύριοι, ὁ Κανονισμὸς, τὸ Σύνταγμα τῶν Βουλευτῶν, τί λέγει ἐν ἄρθρῳ 18. Ἀφοῦ συνεζήτησεν ἡ Βουλὴ ἐπὶ ἱκανὰς συνεδριάσεις, τῇ πρωτοβουλίᾳ τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀνέγραψεν ὡς βʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 18 ταῦτα (ἀναγιγνώσκει): «Ὅταν ἀποτελεσθῇ ἡ νόμιμος ἀπαρτία, ὁ Πρόεδρος κηρύσσει τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδρίας. Ἐὰν ὅμως μετὰ παρέλευσιν ἡμισείας ὥρας δὲν καταρτισθῇ ἀπαρτία, ὁ Πρόεδρος λύει τὴν συνεδρίαν.» Αὐτὴ εἶναι μία διάταξις, ψηφισθεῖσα καὶ κυρωθεῖσα ὑπὸ τῆς Βουλῆς τὴν 23 Φεβρουαρίου 1896, ἡ ὁποία ὅμως δὲν ἐπρόφθασε νὰ ἐφαρμοσθῇ συμφώνως πρὸς τὴν ἐγκύκλιον ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν μόλις σήμερον, καὶ δὲν τὴν ἀπηλαύσαμεν κἄν, διότι ἅμα τῇ καταρτίσει τῆς ἀπαρτίας τῇ προθύμῳ συνδρομῇ ὅλων τῶν Βουλευτῶν, κατέλαβε τὸ βῆμα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ὑποβάλῃ τὰς προτάσεις του, ἁπλούστατα καὶ ἀφελέστατα, νὰ κοιμηθῇ αὐτὴ ἡ διάταξις, ὡς ἂν μὴ ἐψηφίσθη, καὶ κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον δοκιμάζομεν, ἂν πρέπῃ νὰ ἐφαρμοσθῇ ἢ ὄχι. Τί λέγει, Κύριοι, τὸ ἄρθρον 34; — καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μὲ διακόπτῃ, νὰ μὲ διορθώνῃ, ἂν κάμνω λάθος, ἵνα μὴ ματαιοπονῶ — (ἀναγιγνώσκει): «Πᾶσα πρότασις νόμου, ἢ πρότασις περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, παραδίδεται εἰς τὸ Προεδρεῖον, συνοδευομένη ὑπὸ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, ἔγγραφος καὶ ἰδιοχείρως παρὰ τοῦ εἰσάγοντος αὐτὴν ὑπογεγραμμένη, καταχωριζομένη δὲ εἰς ἰδιαίτερον βιβλίον, καθ’ ἣν εἰσάγεται τάξιν, τυποῦται καὶ διανέμεται εἰς τοὺς Βουλευτάς. Ἐγγραφομένη δὲ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει μετὰ παρέλευσιν 24 τοὐλάχιστον ὡρῶν ἀπὸ τῆς διανομῆς τοῦ ἐντύπου εἰς τοὺς Βουλευτὰς, συζητεῖται κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς της. Δύναται ὅμως ἡ Βουλή, κηρύττουσα κατεπείγουσαν πρότασίν τινα, νὰ διατάξῃ νὰ προταχθῇ τῶν ἄλλων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένων προτάσεων.» Πότε; ὅταν γείνωσιν ὅλα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἀνέφερον, τότε ἐπιτρέπεται ἡ τροποποίησις. Ἤδη δύο πράγματα ζητοῦνται προφορικῶς, νὰ ἐφαρμοσθῇ ἢ νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ ὁ Κανονισμός. Νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ! Δὲν γνωρίζω πῶς δύναται νὰ συμβιβασθῇ τοῦτο. Ἂν εἴχομεν τὸ μέσον νὰ τὸν ναρκώσωμεν, ἂς τὸν ἐναρκώναμεν. Ἀλλὰ, Κύριοι, προχωρεῖ τὸ πρᾶγμα, καὶ μὲ ἀγανάκτησιν ὁμιλῶ, διότι βεβαίως ὑπετιμήθη πολὺ ἡ νοημοσύνη τῶν εὑρισκομένων ἐνταῦθα, ἵνα ὑποβληθῇ τοιαύτη πρότασις. Ὅταν τινὲς τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἐζήτησαν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Κανονισμοῦ, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ὑπεστήριξεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ γείνῃ τοῦτο, ἕνεκα τοῦ ἄρθρου 74 τοῦ Κανονισμοῦ, ὅπερ ἔχει οὕτω (ἀναγινώσκει): «Ὅταν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ προσθήκην τινὰ ἢ τροπολογίαν τοῦ Κανονισμοῦ, οἱ Γραμματεῖς συναρμόζουσι τὰς μεταβολὰς ταύτας μὲ τὰ ἄρθρα αὐτοῦ· τυποῦται δὲ ἐκ νέου ὁ Κανονισμὸς καὶ διανέμεται εἰς τοὺς Βουλευτάς.» Ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς καὶ ἡ πλειοψηφία, ἡ ὁποία ἀπεφάνθη τὴν 26 Φεβρουαρίου· ἀλλ’ ἐν τούτοις ἡ ἐπιμονὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατώρθωσε νὰ ψηφισθῇ ἡ πρότασις ἐκείνη. Εἰς τὰ πρακτικὰ εὑρίσκομεν τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Εἷς τῶν Βουλευτῶν Μεσήνης προέτεινε τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ τροποποιηθέντος Κανονισμοῦ ὡς πρὸς τὴν σύνταξιν τῶν πρακτικῶν, τοῦ δὲ Προέδρου ἀντιτάξαντος τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 74 τοῦ Κανονισμοῦ, ἀπαιτοῦντος τὴν συναρμολόγησιν τῶν τροποποιήσεων, τὴν τύπωσιν τοῦ τροποποιηθέντος Κανονισμοῦ καὶ τὴν διανομὴν τοῦ τεύχους εἰς τοὺς Βουλευτὰς, προέκυψε συζήτησις, ἧς μετέσχον εἷς τῶν Βουλευτῶν Βόλου, εἷς τῶν Βουλευτῶν Θήρας, εἷς τῶν Βουλευτῶν Μαντινείας, εἷς τῶν Βουλευτῶν Ἀττικῆς, εἷς τῶν Βουλευτῶν Εὐρυτανίας, ἕτερος τῶν Βουλευτῶν Ἀττικῆς, εἷς τῶν Βουλευτῶν Τριχωνίας, ὁ Βουλευτὴς Ξηροχωρίου καὶ ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργείου. «Μετὰ τὸ πέρας τῆς συζητήσεως ἠρωτήθη ἡ Βουλὴ, ἂν ἡ ἰσχὺς τοῦ Κανονισμοῦ, ὡς ἐτροποποιήθη, ἄρχεται ἀπὸ τῆς ἐπικυρώσεως τῶν πρακτικῶν, τῶν περιεχόντων τὸ κείμενον τῶν τροποποιήσεων, καὶ γενομένης ψηφοφορίας κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν, προέκυψεν ἐκ τῆς διαλογῆς, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἀπεδέχθη τὴν πρότασιν τῆς ἀμέσου ἐφαρμογῆς τοῦ τροποποιηθέντος Κανονισμοῦ.» Ἡ Πρωθυπουργικὴ λοιπὸν πρότασις, προφορικῶς ὑποβληθεῖσα, ἀνάγκη νὰ διατυπωθῇ ἐγγράφως, μετὰ ἐκθέσεως, νὰ ἐγχειρισθῇ ἰδιοχείρως, νὰ τυπωθῇ, νὰ διανεμηθῇ, νὰ παρέλθωσιν 24 ὧραι, μετὰ τοῦτο θ’ ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, καὶ τότε ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προτιμήσῃ τὴν συζήτησιν. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἤδη μόνον συζήτησις ἐγένετο, θὰ ἐπικυρωθῶσι τὰ πρακτικὰ, καὶ κατὰ τὴν νομολογίαν τῆς πλειοψηφίας, τὴν ὁποίαν παρέσυρεν ἡ γνώμη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, πρέπει νὰ ἀνατυπωθῇ συνηρμολογημένος ὁ Κανονισμὸς, διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐν τῷ μέλλοντι. Δὲν γνωρίζω ποίαν ἄλλην οἱ κύριοι Βουλευταὶ δίδουσι σημασίαν εἰς τὴν πρότασιν ταύτην, ἀλλ’ ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, παραλαμβάνων τὴν προεδρίαν, εἰς τὴν ὁποίαν τὸν ἀνεβίβασεν ἐπαξίως πλειοψηφία προελθοῦσα ἀπὸ τὰ σπλάχνα τοῦ λαοῦ, ἔλεγεν, ὅτι «ἡ Ἑλλὰς κυβερνᾶται κοινοβουλευτικῶς, καὶ θὰ κυβερνᾶται κοινοβουλευτικῶς, διότι τοιαύτη εἶναι ἡ θέλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ·» αὕτη δὲ καὶ ἐδικαιολόγησε τὴν ὑποβολὴν προτάσεως πρὸς τροποποίησιν τοῦ Κανονισμοῦ. Δὲν γνωρίζω, ἂν πρῶτος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς θὰ ἀνεχθῇ νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλήν, παραβιάζων τὸν Κανονισμὸν, ἐπὶ τοιαύτης προτάσεως, ἡ ὁποία θὰ ἦναι ὁ τελευταῖος ἐμπαιγμὸς τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Ἐγὼ ἔχω πεποίθησιν, ὅτι δὲν θὰ τὸ πράξῃ. Ὄχι ὁ κ. Πρόεδρος, ἀλλ’ οἷος δήποτε καὶ ἂν ἦτο, δὲν ἠδύνατο νὰ παρασυρθῇ ἐπὶ τοσοῦτον. Ἀλλ’ ἐγὼ, ἐὰν εὑρίσκετο τοιοῦτος Πρόεδρος, μίαν μόνην θὰ ἔδιδον συμβουλὴν, τὴν παραίτησιν ὅλων τῶν Βουλευτῶν τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἵνα ἐπιῤῥιφθῇ ἀμέριστος ἡ εὐθύνη εἰς τὴν πλειοψηφίαν, καὶ ἰδίως εἰς τὴν ἡγουμένην ταύτης Κυβέρνησιν.

§107ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τῆς χθὲς, κύριε Πρόεδρε, διεδόθη ἀνὰ τὴν πόλιν, σήμερον δὲ καὶ διὰ τῶν ἐφημερίδων ἐπεβεβαιώθη, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου συνεκάλεσε παρ’ ἑαυτῷ τοὺς ὑποστηρίζοντας αὐτὸν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ συναδέλφους, ἵνα συνεννοηθῇ μετ’ αὐτῶν περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ διακανονισθῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, ὅπως διευκολυνθῇ ἡ νομοθετικὴ αὐτῆς ἐργασία. Τὸν τρόπον τοῦτον τοῦ συνεννοεῖσθαι μεταξὺ τοῦ ἀρχηγοῦ ἑνὸς πολιτικοῦ κόμματος καὶ τῶν ὀπαδῶν αὐτοῦ θεωρῶ λυσιτελῆ, ἐφ’ ὅσον ἐκ τῆς συνεννοήσεως ταύτης δὲν πρόκειται νὰ προέλθωσιν ἀποφάσεις ἀντιβαίνουσαι εἴτε εἰς τὸ πολίτευμα ἡμῶν, εἴτε εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα ἡμῶν, εἴτε εἰς τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὴν δικονομίαν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου. Πάντες λοιπὸν οἱ ἐν γνώσει τῆς γενομένης χθὲς συνελεύσεως διατελοῦντες ἐφρονοῦμεν, ὅτι ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας σήμερον ἤθελε ζητήσει παρὰ τῆς Βουλῆς ὄχι βεβαίως ὅ,τι ἐζήτησεν, ἀλλὰ μόνον τὴν προσθήκην ἐργασίμων ὡρῶν, ὅπως διευκολυνθῇ ἡ νομοθετικὴ ἐργασία, ὅπως κατορθωθῇ ἡ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν μετ’ αὐτοῦ συνδεομένων νομοθετημάτων ἐπιψήφισις πρὸ τῆς προσεχοῦς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου. Ἐνομίζομεν πάντες, ὅτι ἐπρόκειτο σήμερον ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας νὰ δηλώσῃ πρὸς τὴν Βουλὴν, ὡς ἐγένετο καὶ εἰς παρελθούσας περιόδους, ὅτι, ἐπειδὴ διὰ λόγον, τοῦ ὁποίου ἡ ἐκτίμησις δὲν ἀποτελεῖ τὸν σκοπὸν τῶν ὁποίων προβάλλω παρατηρήσεων, ὑπολείπονται 14 καὶ μόνον συνεδριάσεις τοῦ Κοινοβουλίου, εἶναι προσῆκον, εἶναι συμφέρον τῇ Πολιτείᾳ, τὰ τῆς ἡμερησίας διατάξεως νὰ κανονισθῶσιν οὕτως, ὥστε νὰ περιορισθῇ τὸ Κοινοβούλιον εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ συνάμα εἰς τὴν ἐπιψήφισιν καθωρισμένων νομοσχεδίων, ὡς συνδεομένων ἀῤῥήκτως πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν εἴτε τῶν ἐσόδων εἴτε τῶν ἐξόδων. Οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἐφαντάσθη, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἀκούσωμεν παρὰ τοῦ κ. εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας πρότασιν ἀντιβαίνουσαν οὐ μόνον εἰς τὸ πολίτευμα ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν κανονισμὸν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς καὶ εἰς αὐτὰ τὰ διὰ τοσούτου χρόνου καθιερωθέντα παρ’ ἡμῖν κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα. Ὅταν ἔλεγε πρὸς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅτι εἶναι προσῆκον νὰ προστεθῶσιν εἰς τὰς μέχρι τοῦδε καθωρισμένας πρὸς ἐργασίαν τοῦ Κοινοβουλίου ὥρας καὶ 2 ἢ 3 πρωϊναὶ ὧραι, τοῦτο καὶ μόνον ἠδύνατο νὰ συζητηθῇ ὑπὸ τὴν ἄποψιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἀξιότιμοι συνάδελφοι προλαλήσαντες ἐξήτασαν τὸ θέμα, ἀσχοληθέντες νὰ ἀποδείξωσιν, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπάρχῃ ἡ προσήκουσα ἀντοχὴ τοῦ τε σώματος καὶ τῆς διανοίας εἰς συζητήσεις τοσοῦτον σοβαράς. Ἀλλ’ ὅταν προσέθηκεν, ὅτι εἰς μόνην τὴν πρωϊνὴν συνεδρίασιν προσήκει ἡ ἄσκησις τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, ἤτοι τὸ δικαίωμα τοῦ ἐπερωτᾷν, βεβαίως δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του τὸ πολίτευμα, τὸ ὁποῖον καθιεροῖ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας, ὁσάκις εὑρίσκηται εἰς ἀμήχανόν τινα θέσιν, νομίζει ὅτι δύναται νὰ ἐπικαλῆται τὰ ἐν τῷ παρελθόντι γενόμενα, ὑπέλαβεν, ὅτι δυνατὸν νὰ ἀποπλανήσῃ τοὺς μὴ παρακολουθοῦντας τὰ ἐν τῷ παρελθόντι γενόμενα, ἰσχυρισθεὶς, ὅτι ἄλλοτε ὄχι τοῦτο, ἀλλὰ καί τι πλέον ἐγίνετο ὑπὸ ἄλλων εἰσηγητῶν πλειοψηφιῶν κοινοβουλευτικῶν.

§108Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι.

§109ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, συμπληρῶ τὸ 22ον ἔτος τοῦ κοινοβουλευτικοῦ μου βίου, οὐδέποτε δ’ ἐνθυμοῦμαι νὰ προετάχθη ἢ νὰ προετάθη εἴτε ὑπὸ τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας, εἴτε ὑπὸ ἑτέρου, ὁ προσδιορισμὸς τοῦ χρόνου τῶν ἐπερωτήσεων. Πολλάκις ἐγένοντο τοιαῦται συζητήσεις, πολλάκις ἐξεδηλώθησαν ὑπαινιγμοὶ, ὅπως καθορισθῇ εἴτε ὡρισμένη τῆς ἑβδομάδος ἡμέρα διὰ τὰς ἐπερωτήσεις, εἴτε ὡρισμένη τῆς συνεδριάσεως ὥρα, ἀλλὰ πᾶσαι αὗται αἱ προτάσεις, θεωρηθεῖσαι ἄντικρυς ἀντιβαίνουσαι πρὸς τὸ πολίτευμα ἡμῶν, ἀπεῤῥίφθησαν μετὰ πολλῶν ἐπαίνων. Καὶ ὅταν περὶ τὸ τέλος τῶν συνόδων προὐτάθη νὰ γίνωνται καὶ πρωϊναὶ συνεδριάσεις, ὅπως διευκολυνθῇ ἡ νομοθετικὴ τοῦ Κοινοβουλίου ἐργασία, καὶ πάλιν οὐδεὶς ἐτόλμησε νὰ προσθέσῃ εἰς τὴν πρότασιν ταύτην, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ καθορισθῇ ὁ χρόνος τῶν ἐπερωτήσεων, πάντες δ’ ἐνθυμούμεθα, ὅτι, καὶ ὅταν εἴχομεν πρωϊνὰς συνεδριάσεις, πολλάκις ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος, ἤτοι αἱ ἐπερωτήσεις, συνέβη νὰ ἀπασχολήσωσι τὴν Βουλὴν καὶ μέχρι τοῦ μεσονυκτίου, χωρὶς νὰ δυνηθῇ ἡ Βουλὴ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἀλλ’ ἐάν τις βαθύτερον ἐξετάσῃ τὸ πνεῦμα καὶ τὸν σκοπὸν τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν, δύναται νὰ ἀνεύρῃ τὸν περιορισμὸν τοῦ λόγου καὶ ἀφοῦ ἡ Βουλὴ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν; Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, οὔτε τότε εἶναι δυνατὸν, τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου τῶν κυβερνητικῶν πράξεων, ἤτοι τὸ δικαίωμα τοῦ ἐπερωτᾶν, νὰ ὑποβληθῇ εἰς περιορισμόν τινα. Δὲν νομίζω νὰ ὑπάρχῃ δευτέρα γνώμη, ὅτι, καὶ ἀφοῦ εἰσέλθῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὅταν τις ἐκ τῶν ῥητόρων ἤθελε περατώσει τὴν ἑαυτοῦ ἀγόρευσιν, εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς πάντα Βουλευτὴν νὰ προβάλῃ ἐπερώτησιν, ἢ νὰ προβάλῃ ὑπὸ τύπον ἐπερωτήσεως ἔλεγχον κυβερνητικῶν πράξεων, καὶ ἔχομεν τοιαῦτα ἐν τῷ παρελθόντι παραδείγματα. Ἐνθυμοῦμαι εἰς συνεδρίασίν τινα τοῦ Κοινοβουλίου, ἀφοῦ ἤδη ἡ Βουλὴ ἦτο ἐν τῷ μέσῳ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καὶ ἀφοῦ δὲν εἶχε περατωθῆ ἀκόμη ἡ συζήτησις ἡ ἀφορῶσα εἰς ὡρισμένον νομοθέτημα, προεβλήθη ἐπερώτησις, ἀφορῶσα εἰς τὸ ζήτημα, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τῆς Κούτρας, καὶ ἡ Βουλὴ δὲν ἀπέκλεισε τὸν ῥήτορα ἀπὸ τῆς συζητήσεως τῆς ἐπερωτήσεως αὐτοῦ, καὶ ἡ Βουλὴ τὸ ὑπόλοιπον τῆς συνεδριάσεως ἀπησχόλησεν εἰς τὴν ἐπερώτησιν ἐκείνην, διότι κατὰ τὸ πολίτευμα ἡμῶν ὁ λόγος εἶναι ἐλεύθερος. Ἀλλ’ ἐνταῦθα δὲν εἶχε μόνον ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τὴν ἔννοιαν τοῦ περιορισμοῦ τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, εἶχεν ἀκόμη καὶ τὴν ἔννοιαν τοῦ περιορισμοῦ τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐπερωτᾶν, τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐλέγχου τῶν κυβερνητικῶν πράξεων· διότι εἶπεν ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας, ὅτι ὄχι μόνον πρέπει εἰς τὰς πρωϊνὰς ὥρας τῆς συνεδριάσεως νὰ περιορίζηται τὸ δικαίωμα τοῦ ἐπερωτᾶν, ἀλλὰ πρέπει συνάμα νὰ τεθῇ ἐν ἀδρανείᾳ καὶ ἡ διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ, καθ’ ἣν, ἐὰν μετὰ ἡμίσειαν ὥραν ἀπὸ τῆς καθωρισμένης πρὸς ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως ἡ Βουλὴ δὲν εὑρεθῇ ἐν ἀπαρτίᾳ, ὁ Πρόεδρος λύει τὴν συνεδρίασιν. Προὐτάθη τῆς διατάξεως ταύτης ἡ παραβίασις, προφανὴς παραβίασις, καὶ προὐτάθη κατὰ τρόπον, ὡς ἀπέδειξεν ὁ ἐκ Βόλου ἀξιότιμος συνάδελφος πρὸ ὀλίγου, κατὰ τρόπον ὅστις δὲν διαγράφεται ἐν τῷ Κανονισμῷ τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας προέτεινεν, ὅπως ἐπὶ τὰς 14 ταύτας συνεδριάσεις τὴν διάταξιν ταύτην τοῦ Κανονισμοῦ θέσητε ἐν ἀργίᾳ, ὡσεὶ εἶχε τὸ δικαίωμα, εἴτε Πρωθυπουργός τις εἶναι, εἴτε καὶ ἀνώτερον αὐτοῦ ἀξίωμα ἐὰν εἶχε, νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐπὶ ὡρισμένας ἡμέρας ὡρισμένος τις νόμος τοῦ Κράτους ἄνευ εἰδικοῦ νόμου δέον νὰ τεθῇ ἐν ἀργίᾳ, ἤτοι νὰ ὑποστῇ τὸν ὕπνον τοῦ Ἐπιμενίδου. Ἐὰν συγκεκριμένως ἐξετάσωμεν τὰς δύο ταύτας προτάσεις, ποῦ ἀγόμεθα; Προσδιορίζεται ἡ 9η πρωϊνὴ ὥρα πρὸς ἔναρξιν τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ εὑρίσκεται ἐν ἀπαρτίᾳ τὴν 11½, δὲν ὑπολείπεται, εἰμὴ ἡμίσεια ὥρα καὶ μόνον διὰ τὴν ἄσκησιν τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐπερωτᾶν· ἀλλὰ καὶ ἂν πρότερον ἤθελε τυχὸν καταρτισθῇ ἡ ἀπαρτία, νομίζετε ὅτι ἀποκλείεται τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ὁ Κανονισμὸς ἐχορήγησεν εἰς τὴν Βουλήν, ἰδίως εἰς τὰς μειοψηφίας; — διότι, ὡς ὀρθῶς πάντες οἱ τὰ τοῦ θέματος τούτου πραγματευθέντες συγγραφεῖς ἀποφαίνονται, τὸν Κανονισμὸν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς κυρίως ἐθεώρησαν ὡς ἐγγύησιν ὑπὲρ τῶν μειοψηφιῶν. Οὐδὲν ἄλλο ἔχει ἡ μειοψηφία νὰ ἐπικαλεσθῇ κατὰ τῶν παρεκτροπῶν τῆς πλειοψηφίας, εἰμὴ μόνον τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Κανονισμοῦ. Ἐὰν λοιπὸν συμβῇ νὰ ἐγγραφῶσι πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ὡς μέλλοντα ν’ ἀγορεύσωσιν, ὡρισμένα τινὰ μέλη τῆς πλειοψηφίας καὶ κατορθώσωσι ταῦτα τὴν μίαν ἢ τὰς δύο ὥρας, αἵτινες ὑπολείπονται μέχρι τῆς 12ης, νὰ καταναλώσωσιν, ἀπασχολοῦντα τὴν Βουλὴν, ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, εἶναι δυνατὸν τότε εἰς τὰ μέλη τῆς μειοψηφίας νὰ ἀσκήσωσι τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου τῶν κυβερνητικῶν πράξεων; Μετὰ τὰς συζητήσεις ὅμως τὰς γενομένας, νομίζω ὅτι ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας ἐπείσθη, ὅτι ἡ πρότασίς του εἶχέ τι τὸ ἔκτροπον, καὶ ἐφάνη ὑποχωρήσας, ἀλλ’ ὄχι ὅσον ἔπρεπε νὰ ὑποχωρήσῃ. Εἶπεν ὅτι, ἐὰν συμβῇ ἡ ἀπαρτία τῆς Βουλῆς ν’ ἀποτελεσθῇ ὄχι τὴν 9ην, ἀλλὰ τὴν 10ην ὥραν, τότε συγχωρεῖ νὰ γείνῃ ἓν μικρὸν δάνειον ἀπὸ τὸ τμῆμα τῆς μετὰ μεσημβρίαν συνεδριάσεως πρὸς τὴν συνεδρίασιν τῶν πρωϊνῶν ὡρῶν, καὶ οὕτω νὰ συμπληρωθῶσι τρεῖς ὧραι διὰ τὴν ἄσκησιν τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐπερωτᾷν. Νομίζω, ὅτι καὶ διὰ τῆς προτάσεως ταύτης οὐδὲν ἄλλο ἔπραξεν, εἰμὴ νὰ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι δὲν εἶναι δικαίωμα οὔτε τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας, οὔτε τῆς Βουλῆς, νὰ καθορίσῃ ἐκ τῶν προτέρων τὸν χρόνον, τὸν καθωρισμένον διὰ τὴν ἄσκησιν τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐπερωτᾷν, καὶ ἐὰν ἤθελε τυχὸν ἡ Βουλὴ ἀποδεχθῆ νὰ προστεθῶσιν εἰς τὰς ἤδη καθωρισμένας διὰ τὰς συνεδριάσεις ὥρας δύο ἢ τρεῖς ὧραι τῆς πρωΐας. Νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ περιορισθῇ ὁ χρόνος τῶν ἐπερωτήσεων. Ἐὰν ἤθελον τυχὸν ἐξαντληθῆ αἱ ἐπερωτήσεις καὶ ἐνόσῳ διαρκεῖ ἡ πρωϊνὴ συνεδρίασις, φυσικώτατον εἶναι, ὅτι ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἀλλ’ ἐὰν τυχὸν αἱ ἐπερωτήσεις δὲν ἤθελον ἐξαντληθῆ, βεβαίως θέλουσιν ἐξακολουθεῖ καὶ κατὰ τὸ τμῆμα τῆς συνεδριάσεως, τὸ μετὰ μεσημβρίαν λαμβάνον χώραν. Περιττὸν εἶναι ν’ ἀπαριθμήσω τὰ ἄτοπα, ὅσα ἤθελον προκύψει ἐκ τῆς τοιαύτης τμηματικῆς διαιρέσεως τῶν συνεδριάσεων πρὸς καθορισμὸν χρόνου πρὸς ἄσκησιν τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐπερωτᾷν· διότι, ἐὰν συμβῇ ἐπὶ τοῦ βήματος νὰ εὑρίσκηται Βουλευτής τις ἐν τῇ ἀναπτύξει ἐπερωτήσεώς τού τινος καὶ καταλαμβάνηται ὑπὸ τῆς δωδεκάτης ὥρας, ὁ Πρόεδρος θέλει διακόψει αὐτὸν, ὅπως ἐξακολουθήσῃ τὴν ἑπομένην πρωΐαν, καὶ ἂν αὐτὸ τὸ πάθῃ ἐπὶ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας, φυσικὸν εἶναι, ὅτι θέλει ἀποκάμει, οὕτω δὲ θὰ πιστευθῇ, ὅτι δὲν παρέχεται εἰς τὸν Βουλευτὴν οὔτε ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ οὔτε ὑπὸ τοῦ πολιτεύματος τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλευθέρως ἀπὸ τοῦ βήματος λαλεῖν καὶ ἀσκεῖν τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον τῶν κυβερνητικῶν πράξεων. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, λαβὼν τὸν λόγον μετά τινας ἐκ τῶν προαγορευσάντων, ἐξετάθη ἐπὶ θέματα ἐντελῶς ἄσχετα πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν, καὶ ἀκριβῶς τὸ ἔπραξε καθ’ ὃν χρόνον ἤλεγχε τοὺς προαγορεύσαντας, διότι εἶχον ἐγκαταλείψει τὸ κύριον θέμα καὶ εἶχον παρεκτραπῆ ἐπὶ συζητήσεις ἀσχέτους. Ὡμίλησε καὶ πάλιν περὶ τῆς συναλλαγῆς, ὅπως ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀντιλαμβάνεται ταύτην, καὶ εἰκοστὴν ἢ ἑβδομηκοστὴν ταύτην φορὰν ἀνεκήρυξε καὶ πάλιν τὴν συναλλαγὴν ὡς δόγμα πολιτικὸν, καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος διεκήρυξε καὶ αὖθις, ὅτι δι’ αὐτὸν, ἐφ’ ὅσον διαχειρίζεται τὰ κοινὰ, εἶναι προτιμότερον νὰ προσέχῃ εἰς πάσας τὰς συστάσεις ἐκείνων τῶν Βουλευτῶν, οἵτινες περιβάλλουσιν αὐτὸν διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης των, παρὰ εἰς πάντα τὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα αὐτὸς οὗτος ἐξέλεξε διὰ τὴν διεύθυνσιν καὶ διαχείρισιν τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἡ ὥρα ἡ κατάλληλος, ὅπως τὸ θέμα τοῦτο συζητηθῇ ἐκτενῶς. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, ἐπεθύμουν νὰ εὑρίσκετο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐκεῖνος, ὅστις προΐσταται τοῦ κυβερνητικοῦ οἰκοδομήματος, ἵνα ἀκούσῃ κατὰ τίνα τρόπον ὁ πρῶτος σύμβουλος τοῦ Στέμματος ἐννοεῖ τὴν διαχείρισιν τῆς ἐμπεπιστευμένης αὐτῷ ἐξουσίας. Ἐπεθύμουν νὰ παρίσταντο ἐνταῦθά τινες ἔτι τῶν περὶ τοῦ τρόπου τῆς διοικήσεως τῶν ἐθνῶν συγγραψάντων, ἵνα ἀκούσωσι, πῶς ἡμεῖς ἐννοοῦμεν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Ἐὰν ἦτο ἐπιτετραμμένον, ὁ διαχειριζόμενος τὰ κοινὰ εἰς πάσας τὰς κυβερνητικὰς πράξεις νὰ ἀκούσῃ μόνους τοὺς Βουλευτὰς, τότε ὁμολογῶ, ὅτι ἡ εὐθύνη ἡ κυβερνητικὴ ἀπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας θὰ μετετίθετο προδήλως καὶ καταφανῶς ἐπὶ τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ παράσχωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κυβερνῶντα τὴν χώραν, ὁσάκις ἤθελε τυχὸν νὰ ἀσκήσῃ κυβερνητικὴν πρᾶξιν πλημμελῆ, νὰ ζητῇ συνένοχον εἰς τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ὑπέχει, ἐκ τῶν Βουλευτῶν ἐκεῖνον, ὅστις τυχὸν προέβαλεν εἰς αὐτὸν τὴν σύστασιν εἴτε τοῦ διορισμοῦ ὡρισμένου προσώπου, εἴτε τῆς διεξαγωγῆς ὡρισμένης ὑποθέσεως. Ἐπαναλαμβάνω ὅμως, ὅτι δὲν νομίζω τὴν ἑσπέραν ταύτην κατάλληλον πρὸς σκόπιμον τοῦ θέματος τούτου συζήτησιν. Κατ’ ἀκολουθίαν, ἐπανερχόμενος εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα, δικαιοῦμαι νὰ παρακαλέσω καὶ τὸν εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας καὶ τὴν πλειοψηφίαν, νὰ μὴ ἐπιμείνωσιν εἰς τὴν πρότασιν, τὴν προβληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι νὰ παρακαλέσω τὸν εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας νὰ μὴ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν δήλωσιν αὐτὴν, τὴν γενικὴν, περὶ νομοθετημάτων συνδεομένων πως εἴτε πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν, εἴτε πρὸς τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας, ἀλλὰ νὰ καθορίσῃ, ὡς καὶ ἄλλοτε ἐγένετο, τίνα τῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένων νομοσχεδίων νομίζει ὡς συνδεόμενα πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, ὅπως καὶ ἡμεῖς οἱ Βουλευταὶ, ἐκ τῶν προτέρων γινώσκοντες ἐπὶ τίνων κυρίως κατὰ τὰς 14 ταύτας συνεδριάσεις θέλομεν περιορισθῆ συζητοῦντες, παρασκευασθῶμεν, οὕτω δὲ ἡ συζήτησις τῶν νομοσχεδίων τούτων καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καταστῇ ἀξία τῆς ἀποστολῆς τοῦ Κοινοβουλίου.

§110Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ φέρω πλέον τὸν λόγον ἐπὶ ἐκείνων, περὶ ὧν ἠγόρευσα. Συνήθως ὁμιλῶ διὰ γλώσσης μεμετρημένης, συνειθίζω δὲ πάντοτε νὰ ἔχω τὴν αὐτὴν γνώμην, καὶ ὅταν ἦμαι ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει καὶ ὅταν ἦμαι ἐν τῇ Κυβερνήσει. Ταῦτα, τὰ ὁποῖα εἶπον σήμερον, διότι ἔτυχε νὰ ἦμαι ἐν τῇ Κυβερνήσει, τὰ εἶπον πολλάκις, ὅταν ἤμην ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει. Δὲν μεριμνῶ ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ τρόπος, ὅπως ἀναπληρωθῇ ἡ ἀπουσία ἐκείνου, ὅστις εἶναι ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ κυβερνητικοῦ οἰκοδομήματος· ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος ἐπιθυμεῖ, ἐὰν ἦτο δυνατὸν, νὰ ἦτο παρὼν, ἵνα ἀκούσῃ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής. Ὑποθέτω ὅτι θέλει τὰ μάθει, διότι πολλοὶ ἴσως θέλουσιν εὑρεθῆ νὰ σπεύσωσι νὰ τ’ ἀνακοινώσωσιν Αὐτῷ. Ἀλλ’ ἐγὼ ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι λέγω τυγχάνων ἐν τῇ Κυβερνήσει τὰ αὐτὰ, ὅσα ἔλεγον καὶ ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει. Ποίας ἔχει ἰδέας ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος περὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ἴσως θέλει ποτὲ δοθῆ εὐκαιρία εἰς αὐτὸν νὰ τὰς ἀναπτύξῃ, ὡς καὶ ποίας ἔχει γνώμας περὶ συναλλαγῆς, διότι δὲν ἐνθυμοῦμαι, ἐὰν τὰς ἀνέπτυξε κατὰ τὸ παρελθὸν, ὅτε ἠσχολεῖτο ἰδίως εἰς τὴν ἔρευναν τῶν προϋπολογισμῶν, ὡς εἰσηγητὴς καὶ πρόεδρος τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς. Ἴσως θέλει ὠφεληθῆ ἀπὸ τὴν πρώτην εὐκαιρίαν νὰ ἀναπτύξῃ αὐτὰς, καὶ μάλιστα κατ’ αὐτὰς τὰς ὑπολοίπους δέκα καὶ τέσσαρας συνεδριάσεις, μετὰ τῆς γλυκείας ἐλπίδος, ὅτι θέλει καταναλώσει μέρος αὐτῶν εἰς τὰς κοινοβουλευτικοοικονομικὰς μελέτας του. Ἄλλως θέλει ποικίλει καὶ τὰς νομοθετικὰς ἐργασίας ἡμῶν. Μεθ’ ὅλα ταῦτα, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐγκρίνῃ, εἶναι, ἡ συνεδρίασις νὰ ἄρχηται τὴν ἐννάτην πρωϊνὴν ὥραν, καὶ νὰ ἐξακολουθῇ μέχρι τῆς μεσημβρίας, νὰ διακόπτηται δὲ τότε καὶ νὰ μεταβαίνωσιν οἱ κύριοι Βουλευταὶ, ἵνα προγευθῶσι καὶ ἀσχοληθῶσιν εἰς ἄλλας ἐργασίας των, κατὰ δὲ τὴν τετάρτην μεταμεσημβρινὴν ὥραν νὰ ἐξακολουθῇ ἡ συνεδρίασις μέχρι τοῦ μεσονυκτίου, μετά τινος διακοπῆς διὰ τὸ δεῖπνον. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προσέθηκα, εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γίνεται μέχρι τοῦδε· αἱ ἐπερωτήσεις προβάλλονται εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καὶ προβάλλονται κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον. Ὁ ἐπερωτῶν κατατίθησι τὴν ἐπερώτησίν του γραπτὴν, αὕτη κοινοποιεῖται εἰς τὸν Ὑπουργὸν, ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς, ὁ ἐπερωτώμενος, καταθέτει τὰ ζητούμενα ἔγγραφα, ἢ παρέχει εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ζητουμένας πληροφορίας, ἡ Βουλὴ προσδιορίζει ἡμέραν συζητήσεως, καθ’ ἣν συζητεῖται ἡ ἐπερώτησις. Δὲν ἐζήτησα νὰ μεταβληθῇ ὁ τρόπος οὗτος, ὅστις εὐκολύνει καὶ τὴν ἐργασίαν τῶν ἐπερωτήσεων καὶ τὴν ἐργασίαν τὴν νομοθετικήν. Τὸ σήμερον γιγνόμενον εἶναι εἰθισμένον, αὐτὸ δ’ εἶναι ἐνδεδειγμένον ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ. Καὶ ἐπικαλοῦμαι τὸν κ. Πρόεδρον νὰ βεβαιώσῃ, ἂν, συζητουμένης τῆς προτάσεώς μου περὶ τῆς ἐνάρξεως τῆς συνεδριάσεως ἀπὸ τῆς ἐννάτης πρωϊνῆς ὥρας, κατὰ τὴν συζήτησιν ἐγένετο ὁμιλία περὶ νομοσχεδίων καὶ περὶ ἐπερωτήσεων. Ταῦτα, ἄν ποτε συμβῶσιν, εἰσὶν ἀταξία, οὐχὶ δ’ ὁ κανών. Ἀλλὰ συνέβη ποτὲ νὰ γένηται ἐπερώτησις περὶ Κούτρας ἐν τῷ μέσῳ τῶν νομοθετικῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ διακοπῶσιν αἱ νομοθετικαὶ ἐργασίαι, καὶ νὰ ἐπερωτηθῇ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς περὶ τῆς Κούτρας. Συμφορὰ μεγάλη ἐθνική! Ἄν ἤθελεν, ὃ μὴ γένοιτο, συμβῇ συμφορὰ τοιαύτη, ἢ ἂν ἤθελε δοθῇ ἄγγελμα εὐχάριστον εὐτυχῶν συμβεβηκότων διὰ τὴν Ἑλλάδα, εἶναί τις, ὁ ὁποῖος ἤθελε συμβουλεύσει τὴν Βουλὴν νὰ κλείσῃ τὰ ὦτα αὐτῆς, νὰ μὴ ἀκούσῃ τὰ ἀγγέλματα ταῦτα; Ταῦτα κανονίζονται ἀπὸ τὴν Βουλήν. Ἡ Βουλὴ εἶναι παροῦσα, καὶ δέχεται τὸ εὐτυχὲς ἄγγελμα, ἢ, ἂν θέλῃ, ἀναβάλλει δι’ αὔριον. Δὲν εἶναι ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ προταθῇ ἢ νὰ ὑποστηριχθῇ, τί; Ὅτι αἱ ἐπερωτήσεις γίνονται κατὰ πᾶσαν ὥραν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, κατὰ πᾶσαν στιγμήν, συζητουμένων νομοθετημάτων, εἰς τὴν ἀρχὴν, ἐν τῷ μέσῳ, ἐν τῷ τέλει, ὅτι γίνονται πάντοτε ἐπερωτήσεις! Αὐτὸ δὲν συνέβη ποτέ. Ὅσα ἐλέχθησαν, ὅτι καὶ ἐγὼ ὑπεχώρησα δῆθεν—εἰς ποῖον;—καὶ ὅτι ἀνεγνώρισα τὸ λάθος μου, αὐτὰ τὰ φαντάζεται ὁ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴς, καὶ ἐπειδὴ τῷ εἶναι εὐχάριστα, τὸν ἀφήνω νὰ εὐχαριστῆται· ἂς τὰ φαντάζηται, διὰ νὰ εὐχαριστῆται. Ἐγὼ δὲν εἶπόν τι ἄλλο, ὅταν ἐπρότεινα τὴν πρότασίν μου, ἀπ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγω τώρα. Ἀλλὰ λέγουσιν: «ἆ! αὐτὸ ἀντιβαίνει εἰς τὸν Κανονισμὸν», καὶ παρετήρησα εἰς τοὺς λέγοντας ταῦτα, ὅτι αὐτὸ εἶναι δικονομικὴ πρότασις. Τὸ ζήτημα εἶχεν ἀνυψωθῆ εἰς τὸ ὕψος τοῦ συνταγματικοῦ ζητήματος· παρεστήθη ὅτι ἀθετεῖται τὸ Σύνταγμα, ὅτι κίνδυνος ἐλευθεριῶν ἐπῆλθεν, ὅτι εἶναι ἡ τελευταία ἡμέρα τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι ἐγενόμην δικτάτωρ. Καὶ ὅταν ἤκουσα, ὅτι δὲν ὑπεβλήθη τις πρότασις γραπτή, εἶπον ὅτι αὐτὸ εἶναι τρόπος τῆς ἐκδόσεως τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ θὰ ἐκδώσῃ ἀπόφασιν ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου, ἂν πρέπῃ νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐκτέλεσις τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ Κανονισμοῦ· διὰ νὰ ἐκδώσῃ ἀπόφασιν, πρέπει βεβαίως νὰ γένηται πρότασις, νὰ γραφῇ, νὰ τυπωθῇ, νὰ διανεμηθῇ, καὶ μετὰ 24 ὥρας νὰ συζητηθῇ. Ἐγὼ δὲν ἐζήτησα νὰ ὑπερβῶ τοὺς κανόνας τοῦ Κανονισμοῦ· ἐζήτησα νὰ ἐφαρμοσθῶσιν αἱ διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ, τοῦτο ὅμως διαφέρει ἀπὸ τὴν ἀρχήν. Ἡ ἀρχὴ εἶναι ἄλλη: εἶναι ἀπαράδεκτος ἡ πρότασίς μου περὶ ἐνάρξεως τῶν συνεδριάσεων ἀπὸ τῆς ἐννάτης πρωϊνῆς ὥρας; Τοῦτο ἐλέχθη, τοῦτο ὑπεστηρίχθη. Διατί; διότι ἐγνωμοδότησαν ὅτι εἶναι ἀντισυνταγματική. Ἑπομένως περὶ τοῦ ἀπαραδέκτου ὡμιλήσαμεν, περὶ τοῦ τρόπου δὲ, καθ’ ὃν ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐξενέγκῃ τὴν ἀπόφασίν της εἴτε ἐπὶ τῆς πρώτης περιστάσεως, εἴτε ἐπὶ τῆς δευτέρας, οὐδεὶς λόγος, ὅτι πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῶσιν αἱ διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ. Ἡ ἀπόφασις γίνεται ἢ δι’ ἀναστάσεως, ἢ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Ἐπὶ τῆς δευτέρας ἡ ἀπόφασις θέλει γενῇ ἐπὶ προτάσεως γραπτῆς βεβαίως.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λαμπρινόπουλος ὑπέβαλε τὴν ἑξῆς πρότασιν: «Εἰς τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς προστίθεται ἡ ἑξῆς διάταξις: «Ἡ βʹ § τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς δὲν ἐφαρμόζεται κατὰ τὰς συνεδρίας τῆς Βʹ Συνόδου τῆς ΙΔʹ Βουλευτικῆς Περιόδου.»

§112Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, ὄχι· διότι ἐνδέχεται νὰ ἔχωμεν συνεδριάσεις καὶ μετὰ τὸ Πάσχα. «Δὲν ἐφαρμόζεται κατὰ τὰς συνεδριάσεις τὰς γενησομένας ἐντὸς τοῦ μηνὸς Μαρτίου.»

§113ΡΑΛΛΗΣ. Πρόκειται περὶ προτάσεως Βουλευτοῦ. Βλέπω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος λαμβάνει τὴν πέναν, ὅπως τὴν διορθώσῃ κατὰ τὰς ἐνδείξεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§114Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ εἶπον διὰ νὰ ἀκούσῃ ὁ κ. Βουλευτής.

§115ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁμιλῶν πρὸ μικροῦ, εἶπεν ὅτι ἀκριβῶς, ὅ,τι ἔλεγεν ἄλλοτε ὡς ἀντιπολιτευόμενος, αὐτὸ τοῦτο ὑποστηρίζει καὶ ἤδη ὡς Πρωθυπουργὸς, ἐνῷ μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν συμβαίνει τοῦτο, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἄλλα ἔλεγεν ὡς ἀντιπολιτευόμενος κατὰ τὰ 1887, 1888, 1889 καὶ 1890 ἀκόμη, ὅτε προΐστατο τῆς Κυβερνήσεως ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτής, ὅστις δὲν παρευρίσκεται μεθ’ ἡμῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ· διότι καὶ ἐκεῖνος ἴσα νομοσχέδια πρὸς ὅσα σήμερον παρουσιάζει ἡ ἡμερησία διάταξις ὑπέβαλλεν...

§116ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὀλιγώτερα.

§117ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἔστω ὀλιγώτερα κατὰ δέκα... καὶ ἐκεῖνος ἐπέμενεν, ἵνα ἐν μιᾷ νυκτὶ, ἂν ἦτο δυνατὸν, ἐπιψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, καὶ συνεδρίαζεν ἡ Βουλὴ μέχρι πρωΐας, ἀπὸ τῆς 4 ἢ 3 μ. μ. μέχρι πρωΐας, μέχρι τῆς ἑβδόμης καὶ ὀγδόης πολλάκις ὥρας π. μ. Ἐν τούτοις οὐδέποτε ἠθέλησε νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν μειοψηφίαν τὸν περιορισμὸν τοῦ λόγου ἐπὶ τοῦ ἐλέγχου· ὁ δὲ νῦν κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πολλάκις ὡμίλησεν ἐπὶ τούτου, ὑποστηρίξας ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβληθῇ ὁ περιορισμὸς τοῦ ἐλέγχου, καὶ οὐδέποτε τῷ ὄντι ἐπεβλήθη, ἀλλ’ ἐξηκολουθήσαμεν ἐπερωτῶντες καὶ ἐλέγχοντες τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, ὅσον ἠδυνάμεθα, εἰς ὅλα τὰ ζητήματα. Ἤδη ἔρχεται καὶ ζητεῖ νὰ μᾶς περιορίσῃ τὸν λόγον. Ἐγὼ, δὲν εἶμαι βεβαίως συνταγματολόγος, ἀλλ’ ἐπειδὴ παρ’ αὐτοῦ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐδιδάχθην καὶ πιστεύω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρεμποδισθῇ ὁ ἔλεγχος, διὰ τοῦτο δηλῶ ἐνώπιον τοῦ νομοθετικοῦ σώματος, ὅτι τοιαύτην θέλησιν, καὶ ἂν θελήσῃ ἡ πλειοψηφία νὰ τὴν ἐπιβάλῃ, δὲν θέλω τὴν σεβασθῇ, ἂν δὲ ψηφισθῇ, αὔριον μετὰ τὸ μεσημέρι, ὅτε ἡ Βουλὴ θὰ ἄρξηται τῶν ἐργασιῶν της, θέλω λάβει τὸν λόγον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ ὅστις θελήσῃ, ἂς μὲ ἐμποδίσῃ· δὲν δύναται κανεὶς, διότι θὰ ἦμαι ἐντὸς τοῦ νόμου ἐγώ, καὶ θὰ ἦναι ἐκτὸς τοῦ νόμου ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ μὲ ἐμποδίσῃ.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιθυμεῖ ἄλλος τις νὰ ἀγορεύσῃ;

§119ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Περὶ τίνος πρόκειται;

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ προσδιορισμοῦ ὡς ὥρας ἐνάρξεως τῶν συνεδριάσεων τῆς 9ης πρωϊνῆς.

§121ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι! Πρόκειται νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου; Μετεβλήθη ὁ τρόπος τῆς συζητήσεως, ὁ ὁριζόμενος ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ, ὅστις ἀπαιτεῖ τὴν ὑποβολὴν προτάσεως ἐγγράφου, ἥτις θέλει τυπωθῆ, διανεμηθῆ καὶ συζητηθῆ; Ἂν πρόκειται περὶ τοῦ τελευταίου τούτου, τότε νομίζω καὶ ἐγώ, ὅτι δὲν ἔχομεν καιρὸν νὰ συζητήσωμεν.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις ἐστάλη εἰς τύπωσιν.

§123ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἔχομεν μήτε ἀπόφασίν τινα νὰ κάμωμεν, μήτε συζήτησιν ἐπὶ πλέον νὰ ἐξακολουθήσωμεν, διότι τὴν συζήτησιν θὰ τὴν ἐξακολουθήσωμεν, ὅταν ἔλθῃ ἐνώπιον ἡμῶν ἡ πρότασις, ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ ψηφοφορήσωμεν. Ἂν ὅμως πρόκειται νὰ ἐπιμένῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως πρὸ τῆς τυπώσεως καὶ διανομῆς τῆς προτάσεως ληφθῇ ἀπόφασίς τις παρὰ τῆς Βουλῆς, τότε βεβαίως θέλομεν ἐξακολουθήσει τὴν συζήτησιν.

§124Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς τῆς ἐφαρμογῆς τῆς διατάξεως τῆς βʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ Κανονισμοῦ προετάθη, κατετέθη, καὶ θέλει συζητηθῆ, ὅταν ἔλθῃ ὁ καιρὸς κατὰ τὸν Κανονισμόν. Ἀλλὰ πλὴν τῆς προτάσεως ταύτης, ἡ ὁποία δὲν θέλει τεθῆ ἐν ἐφαρμογῇ, εἰμὴ ἀφοῦ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, μέχρις οὗ θέλῃ ἐξακολουθήσει ἡ ἐφαρμογὴ τῆς εἰρημένης βʹ παραγράφου, πλὴν ταύτης ὑπάρχει καὶ ἄλλη πρότασις, νὰ γίνεται ἔναρξις τὴν ἐννάτην πρωϊνὴν ὥραν. Κατ’ αὐτῆς ἂν θέλητε νὰ ἀγορεύσητε, βεβαίως δύνασθε νὰ λάβητε τὸν λόγον.

§125ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι περιτὸν νὰ ψηφισθῇ ἡ πρότασις ἡ γενομένη. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἠλέγχθη διὰ δύο τινά· πρῶτον, ὅτι ἐπιβαρύνει μὲ πολλὰς ὥρας τὴν Βουλήν, ἀλλὰ κυρίως διότι προσκρούει εἰς τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλευθέρου ἐλέγχου τῶν κυβερνητικῶν πράξεων. Τὸν περιορισμὸν αὐτὸν ἐπέκριναν πάντες οἱ προλαλήσαντες διὰ δύο τινά· πρῶτον, ὅτι ἀπῄτει ἡ πρότασις, ὅπως μὴ διαλύηται ἡ συνεδρίασις κατὰ τὸν νέον Κανονισμὸν ἡμίσειαν ὥραν μετὰ τὴν ἐννάτην πρωϊνὴν ὥραν, καὶ δεύτερον, ὅτι ἐπέβαλλεν, ἵνα ἡ λῆξις τῶν ἐπερωτήσεων γίνηται τὴν πρωΐαν μέχρι τῆς δωδεκάτης. Ἐν ἀρχῇ, ὡς διετυπώθη ἡ πρότασις, ἐχαρακτηρίσθη, ἕνεκα τῶν δύο ὅρων, ὡς περιορίζουσα τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου. Ἀφήνω τὰ τῆς διατυπώσεως, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἀκολουθήσῃ ἡ πρότασις, συμφώνως μὲ τὸν Κανονισμόν, ὅπως συζητηθῇ καὶ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ παρατηρῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἀναγκαῖον εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐντὸς τῶν 14 ἡμερῶν, τὰς ὁποίας μόνον ὑπολογίζει ὅτι θὰ ἔχῃ ἡ Βουλή, ἵνα ἐργασθῇ μέχρι τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων καὶ τῶν ἑορτῶν, δὲν εἶναι ἀναγκαῖον, ὅπως ἀνακληθῇ ἡ διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ περὶ τῆς διαλύσεως τῶν συνεδριάσεων ἡμίσειαν ὥραν μετὰ τὴν ὡρισμένην ὥραν, ἐὰν μὴ ὑπάρχῃ ἀπαρτία. Οὐδεὶς πρέπει νὰ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι ἡ Βουλὴ καὶ κατὰ τὴν ἐννάτην ὥραν, μεθ’ ὅλας τὰς διαμαρτυρίας, τὰς ὁποίας ἐποιησάμεθα, λόγῳ τοῦ μεγάλου βάρους τῶν ἐργασιῶν, τὰς ὁποίας μᾶς ἐπιβάλλει ἡ νέα πρότασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, οὐδεὶς, λέγω, ἐκ τῶν Βουλευτῶν, προκειμένου ἐντὸς δώδεκα συνεδριάσεων ν’ ἀποπερατώσωμεν τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις νομίζει ὅτι πρέπει νὰ περατώσῃ ἡ Βουλή, θὰ ἀρνηθῇ νὰ προσέλθῃ, διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ καθήκοντα αὑτοῦ. Ἡ Ἀντιπολίτευσις μέχρι τοῦδε οὐδὲν ἔπραξεν, ὅπως δώσῃ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ πιστεύῃ, ὅτι ἐν τῷ μέλλοντι θὰ παρακωλύσῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Μέχρι τοῦδε οὐδὲν δικαιολογεῖ τοιαύτην ὑπόνοιαν. Παραπονοῦνται οἱ τῆς πλειοψηφίας, ὅτι δῆθεν δαπανᾷ πολὺν χρόνον ἡ Ἀντιπολίτευσις, καὶ μόνη ἡ Ἀντιπολίτευσις, εἰς τὰς ἐπερωτήσεις. Ἀλλὰ πότε εἴδομεν Βουλὴν Ἑλληνικὴν, δαπανῶσαν ὀλιγώτερον χρόνον ἢ ὅσον δαπανᾷ ἡ Βουλὴ ἡ ἐνεστῶσα εἰς τὰς ἐπερωτήσεις; Πότε ἐνθυμεῖται ἰδίως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ πολλάκις ὡς ἡγέτης ὁδηγήσας Ἀντιπολιτεύσεις, νὰ δαπανήσῃ ὀλιγώτερον χρόνον καὶ εἰς τόσον οὐσιώδη ἀντικείμενα ἢ ὅσον δαπανᾷ ἡ σημερινὴ Ἀντιπολίτευσις διὰ τὸν ἔλεγχον τῶν κυβερνητικῶν πράξεων; Εἶναι δυνατὸν οἱονδήποτε Κοινοβούλιον, καὶ ἐκ τῶν ξένων, ἂν εἰσέλθητε εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἐργασιῶν αὐτοῦ, νὰ εὕρητε ὀλιγώτερον χρόνον δαπανῶν εἰς τὸν ἔλεγχον; Καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ Κοινοβούλιον, συγκεκροτημένον κομματικῶς, καὶ Κυβέρνησις προερχομένη ἐκ κόμματος καὶ στηριζομένη ἐπὶ κόμματος, νὰ διεξάγωσι τὰς κοινοβουλευτικὰς ἐργασίας ἄνευ μεγάλης δαπάνης χρόνου διὰ τὴν ἐξέλεγξιν καὶ τὴν ὑπεράσπισιν τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως; Παρουσιάζει τοῦτο ἔκτροπόν τι σήμερον καὶ ὑπερβολικόν; Δὲν εἴδομεν ἄλλοτε συνεδριάσεις ὁλοκλήρους, δαπανωμένας εἰς ἐπερωτήσεις καὶ ἀποῤῥοφώσας ἅπαντα τὸν χρόνον τῶν ἐργασιῶν, παννυχίους ἐνίοτε, ἁπλῶς καὶ μόνον παρασκευαζομένας πρὸς κατανάλωσιν χρόνου, ἄνευ ἄλλου σκοποῦ καὶ ἄνευ δυστυχῶς μηδενὸς πρακτικοῦ ἀποτελέσματος; Ὁ μέχρι τοῦδε ἔλεγχος, ὁ γενόμενος ἐν τῇ ἐνεστώσῃ Βουλῇ, οὐδεὶς θέλει ἀρνηθῆ, ὅτι ἐγένετο πάντοτε ἐπὶ κυβερνητικῶν πράξεων, ἐπὶ πραγματικῶν καὶ οὐσιωδῶν γεγονότων, μετὰ σκοποῦ καὶ μέτρου, καὶ οὐχὶ ἁπλῶς πρὸς δαπάνην χρόνου. Ἂν ὑπάρχωσι καί τινες μᾶλλον ὑπερβολικοὶ, ἂν ἐκτρέπωνταί τινες καὶ παρεμβάλλωσιν ἐνίοτε ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν σχετίζονται ἀμέσως μετὰ τοῦ θέματος, αὐτὸ πότε ἔλειψεν ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Κοινοβουλίῳ, ἢ καὶ ἐν ἄλλοις; Σύστασις ὅμως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅπως μετατρέψῃ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἐλέγχου διὰ τῆς καταχρήσεως εἰς κωλυσιεργίαν, δὲν ἐξεδηλώθη ἐν τῇ ἐνεστώσῃ Βουλῇ, μέχρι τοῦδε τοὐλάχιστον. Ποῦ ἡ συστηματική, ἡ προσποιητὴ πολυλογία; ποῦ αἱ ἀποχωρήσεις; ποῦ τὰ ἄλλα μέσα, τὰ ματαιοῦντα ἄλλοτε καθ’ ἡμέραν τὰς συνεδριάσεις; Κανὲν τοιοῦτον εἶδεν ἡ σημερινὴ πλειοψηφία, ὅπως ἀπελπισθῇ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ὅτι ἐν ταῖς δέκα καὶ τέτταρσι συνεδριάσεσιν, αἱ ὁποῖαι ὑπολείπονται, δὲν θὰ παραστῇ ἡ Ἀντιπολίτευσις καὶ δὲν θὰ συντελέσῃ καὶ αὐτὴ εἰς τὴν ἀπαρτίαν καὶ τὴν ἔγκαιρον διεξαγωγὴν τῶν ἀναποφεύκτων ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς; Ἀλλὰ καὶ τοσοῦτοι σήμερον Βουλευταὶ τῆς πλειοψηφίας ὑπάρχουσιν ἐν Ἀθήναις, ὥστε, καὶ ἂν οὐδεὶς ἐκ τῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἤθελε προσέλθει, μόνη ἡ πλειοψηφία ἀρκεῖ, ἂν θέλῃ, ὅπως ἀποτελέσῃ ἀπαρτίαν, καὶ ἐργασθῇ. Ὡς μανθάνω, ὑπάρχουσιν 130 σήμερον Βουλευταὶ τῆς πλειοψηφίας ἐν Ἀθήναις...

§126ΠΕΤΣΑΛΗΣ. 135.

§127ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. 140.

§128ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τόσον τὸ καλλίτερον... Λοιπὸν τίς σᾶς ἐμποδίζει, ἂν δὲν προσέλθῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὡς δῆθεν φοβεῖσθε, νὰ συνέλθητε μόνοι, καὶ νὰ δώσητε ὅλα, ὅσα ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ; Λοιπὸν οὔτε ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως οὔτε ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως θὰ ὑπάρξῃ δυσκολία, ὅπως καταρτισθῇ κατὰ τὰς 14 αὐτὰς συνεδριάσεις ἡ ἀπαρτία, καὶ μάλιστα ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους, ἀφοῦ μόνον περὶ δεκατεσσάρων συνεδριάσεων πρόκειται. Διὰ τοῦτο δὲν θεωρῶ, ὅτι εἶναι ἀναγκαία τροποποίησις τοῦ Κανονισμοῦ. Ἡ ἀργία τοῦ Κανονισμοῦ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς παράγει κακίστην ἐντύπωσιν περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἀναγκάζεται ἡ Βουλὴ, ὅπως ὑποβάλληται εἰς κανόνας ἢ εἰς ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐλήφθησαν ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας. Δύνασθε νὰ τὸ πράξητε, ἀφοῦ ἔχετε τὴν πλειονοψηφίαν, ἀλλὰ τοιαύτας ἀποφάσεις πάντοτε ἀπέφυγαν νὰ λάβουν αἱ πλειονοψηφίαι, καὶ πάντοτε πρέπει ν’ ἀποφεύγουν, ἂν δὲν καταστήσουν ἀδύνατον τὴν ἐργασίαν αἱ καταχρήσεις. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν δευτέραν ἐπίκρισιν, ἥτις ἐγένετο κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐν ἀρχῇ,—διότι ἔπειτα εἴδομεν ὅτι ἐτροποποιήθη—νομίζω ὅτι ἠδύνατο ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ τὴν ἑξῆς ἀπόφασιν. Νὰ συνέρχηται κατὰ τὴν ἐννάτην ἢ ἐννάτην καὶ ἡμίσειαν, καὶ ἐπιλαμβάνηται τῶν ἐπερωτήσεων. Ἂν αἱ ἐπερωτήσεις περατῶνται πρὸ τῆς δωδεκάτης, δύναται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἡ Βουλή· ἂν ὅμως δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ περατωθῶσιν αἱ ἐπερωτήσεις, νὰ ἐξακολουθῇ καὶ μέχρι τῆς μιᾶς καὶ τῶν δύο καὶ τῶν τριῶν μετὰ μεσημβρίαν τῶν ἐπερωτήσεων ἡ συζήτησις.

§129ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τί λέγετε! Τί εἶναι αὐτά! (κίνησις ἐν τῇ ἀριστερᾷ).

§130ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ἠξεύρω αὐτό. Ἀκριβῶς ὅμως φρονῶ, ὅτι οὐδέποτε θὰ συμβῇ ὅ,τι ὑποθέτει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δηλ. εἰς τὰς δώδεκα δὲν θὰ περατῶνται αἱ ἐπερωτήσεις, καὶ πρέπει νὰ διακόπτηται ἡ συνεδρίασις, διότι ὡρίσθη ἡ δωδεκάτη πρὸς διακοπὴν τοῦ πρώτου μέρους τῆς συνεδριάσεως. Ἂν θέλῃ, δύναται νὰ ἐξαναγκάζῃ. Ἂν νομίζῃ ὅτι ἐπίτηδες παρακωλύεται δι’ ἐπερωτήσεων ἡ πρόοδος τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, δύναται νὰ προτείνῃ κατὰ τὴν πρωΐαν νὰ ἐξακολουθῶσιν ἄνευ διακοπῆς αἱ ἐπερωτήσεις, μέχρις ὅτου τελειώσουν. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ παραταθῶσιν, ἂν θὰ ἄρχηται εἰς τὰς ἐννέα ἡ συνεδρίασις, ἀδύνατον νὰ παραταθῶσι καὶ πέραν τῆς δωδεκάτης, μέχρι τῆς δωδεκάτης καὶ ἡμισείας τὸ πολύ. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι καὶ ὡς πρὸς τοῦτο...

§131ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τί θὰ σᾶς ὠφελήσῃ; Μετὰ τὰς δώδεκα ἔχει τις ὄρεξιν νὰ κάθηται ἐνταῦθα; (διάλογοι).

§132ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ τὸ εἶπον· καθ’ ἣν περίπτωσιν δὲν γείνῃ δεκτὸν παρὰ τοῦ ἡγέτου τῆς πλειονοψηφίας νὰ διακοπῇ, ὅπως ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις τῶν ἐπερωτήσεων μετὰ μεσημβρίαν. Ἂν λοιπὸν θέλῃ, ἵνα τὴν τετάρτην μετὰ μεσημβρίαν ἐξ ἅπαντος ἐπιλαμβάνηται τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἡ Βουλή, δύναται νὰ ὁρίσῃ, ὅτι κατὰ τὴν πρωΐαν θὰ ἐξακολουθῇ ἄνευ διακοπῆς τὸ ἔργον τῶν ἐπερωτήσεων, ἂν ἀποφασίσῃ τοῦτο ἡ πλειονοψηφία. Ἂν ὅμως προτιμᾷ νὰ ἐξακολουθήσῃ κατὰ τὴν μετὰ μεσημβρίαν συνεδρίασιν τὰς ἐπερωτήσεις, τότε ἡ συνεδρίασις θὰ διακόπτηται κατὰ τὴν δωδεκάτην καὶ θὰ ἐπαναλαμβάνηται κατὰ τὴν τετάρτην, θὰ ἐξακολουθῶσιν αἱ ἐπερωτήσεις, καὶ μόνον μετ’ αὐτὰς θὰ ἐπιλαμβάνηται ἡ Βουλὴ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§133ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ ὅτι ἡ πρόθεσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἥτις τὸν παρεκίνησε νὰ ὑποβάλῃ τὴν πρότασιν, ἣν συζητοῦμεν, εἶναι ἡ διευκόλυνσις τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς καὶ ἡ ταχυτέρα περάτωσις τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς. Δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, καὶ νὰ ἀδικήσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐπίστευσεν ὁ ἴδιος, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ Ἀντιπολίτευσις, οἱαδήποτε καὶ ὁσηδήποτε καὶ ἂν ἦναι, ὅτι θέλει ἐγκαταλείψει τὰ δικαιώματα καὶ τὰ καθήκοντα αὑτῆς, κατὰ τὰ ὁποῖα ὀφείλει ἐν πάσῃ εὐρύτητι νὰ ἐπιδιώκῃ καὶ τὸν ἔλεγχον τῶν κυβερνητικῶν πράξεων καὶ τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων τῆς Κυβερνήσεως. Ἤθελον ἀδικήσει αὐτὸν, παραδεχόμενος ὅτι ἐλησμόνησε πεῖραν πολλῶν ἐτῶν, κατὰ τὰ ὁποῖα ἐφηρμόσθησαν ἰδέαι καὶ μέτρα, τὰ πλεῖστα τῶν ὁποίων ἀνήκουσιν εἰς τὴν ἰδίαν αὐτοῦ πρωτοβουλίαν, δραστικά, πρὸς ὑποστήριξιν τῶν δικαιωμάτων καὶ καθηκόντων τούτων. Ὁσάκις ἡ πλειοψηφία ἠθέλησε νὰ πιέσῃ τὴν μειοψηφίαν, ὅπως ταχύτερον ψηφίσῃ αὕτη ὅ,τιδήποτε ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλλεν εἰς τὴν Βουλήν, ἢ ὅπως αὕτη ἀποφύγῃ τὸν ἔλεγχον, ἠναγκάσθη ἡ πλειοψηφία εἰς τὴν ἐπιμονὴν καὶ ἐνέργειαν τῆς μειοψηφίας νὰ ὑποχωρήσῃ. Ἐπὶ δεκαετίαν ἤδη ἐπαλαίσαμεν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, τοσοῦτον δὲ ὑπεστηρίξαμεν τὰ δικαιώματα τῆς μειοψηφίας, ὥστε καὶ μέχρι τοῦ μέτρου τῆς ἀποχωρήσεως ἀπὸ τῆς Βουλῆς ἐφθάσαμεν κατὰ τὸ 1887. Ἐπρόκειτο καὶ τότε νὰ πιεσθῇ ἡ μειοψηφία, ὅπως ἄρξηται τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐντὸς βραχέος χρονικοῦ διαστήματος, διότι καὶ τότε οἱ Βουλευταὶ ἐβιάζοντο νὰ ἀπέλθωσι τῶν Ἀθηνῶν. Μόνον δὲ διότι ἡ τότε πλειοψηφία δὲν συγκατετίθετο νὰ δώσῃ προθεσμίαν εἰς τὴν μειοψηφίαν διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἡ μειοψηφία κατέφυγεν εἰς τὸ ἔσχατον μέτρον τῆς ἀποχωρήσεως ἀπὸ τῆς Βουλῆς. Ὁσάκις δὲ εἰσήχθη τὸ σύστημα τῆς διαρκοῦς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ὡς προτείνεται νὰ εἰσαχθῇ σήμερον, τότε μόνον ἐγίνετο τοῦτο, ὅταν ἐπρόκειτο διὰ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας, ἐπὶ περισσότερον ὅμως χρόνον οὐδέποτε συγκατετέθη ἡ Βουλή. Τοῦτο ἄριστα γνωρίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλησμόνησε τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν μετῆλθεν ὁ ἴδιος, καὶ τῆς ὁποίας πάντες σχεδὸν, ἐκτὸς ὡρισμένων ἐξαιρέσεων, συμμετέσχομεν. Διὰ τοῦτο εἶπον ἀπ’ ἀρχῆς, ὅτι δυσκολεύομαι νὰ πιστεύσω, ὅτι ἔχει πεποίθησιν ὅτι διευκολύνει τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, τοιοῦτόν τι προτείνων. Ἀλλὰ τί ζητεῖ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, προτείνων τὸ τοιοῦτον; Βεβαίως ψυχολογῶν τις δύναται νὰ συλλάβῃ διαφόρους ὑπονοίας, δύναται νὰ ὑποπτεύσῃ ὅτι ἠθέλησεν ἐπὶ τέλους νὰ ἴδῃ ἐν τῇ Βουλῇ ἐπαναλαμβανομένην τὴν ἰδέαν τῆς κωλυσιεργείας, φοβούμενος μήπως χαθῇ ἡ ἰδέα αὐτή. Πιθανὴ εἶναι ἐπίσης καὶ ἡ ὑπόνοια, ὅτι ἠθέλησε νὰ μὴ ὑστερήσῃ ἐν τῇ μιμήσει τοῦ παρελθόντος καὶ τῆς εὐχαριστήσεως, ὧν ἐν τῇ ἐξουσίᾳ, νὰ ποιήσηται χρῆσιν τῆς πιέσεως τῆς μειοψηφίας, πρὸς βεβιασμένην διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Πιθανὴ εἶναι ἡ τοιαύτη ὑπόνοια, ἀλλὰ ἡ ὑπόνοια, ἡ φαινομένη μᾶλλον βάσιμος, εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν δύναταί τις νὰ ἐξαγάγῃ ἐκ τῆς προτελευταίας κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἀγορεύσεώς του, πρὸ τῆς γενομένης διακοπῆς, ὅτι δηλ. ἠθέλησε νὰ συσφίγξῃ τὴν πλειοψηφίαν. Διατί; δὲν τὸ γνωρίζω· ἀλλὰ βεβαίως τοιοῦτόν τι ἐπεδίωξεν, ὅταν ἐν τῇ ῥύμῃ τοῦ λόγου του ἔφθασε μέχρι τῆς γνώμης, ὅτι καὶ διὰ ῥεβόλβερ ἀκόμη πρέπει νὰ ἐργασθῶμεν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ! Δὲν ἐπρότεινε βεβαίως τοιοῦτόν τι, — διότι τοιαύτη πρότασις ἤθελεν εἶσθαι τερατώδης — ἀλλ’ ἡ ἐπανειλημμένως ἐκφρασθεῖσα ἰδέα τῆς τοιαύτης ἐργασίας δὲν ἠδύνατο νὰ σημαίνῃ ἄλλο τι ἢ ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ καὶ αὐτὴ ὑπ’ ὄψιν, ὡς ἀντίδρασις κατὰ τῆς μειοψηφίας. Ἀλλὰ διατὶ θέλει τοῦτο ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; Ἂν ἐπιδιώκῃ πράγματι τὴν ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα συνδέονται ἀμέσως μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἢ τὰ ὁποῖα παρουσιάζουσι χαρακτῆρα ἐπείγοντα, χάριν τῶν συμφερόντων τῆς χώρας, μικρῶν ἢ μεγάλων, ἂν, λέγω, ἐπιδιώκῃ τοῦτο, οὐδεμία ἀμφιβολία ὑπάρχει, ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ καταπονήσῃ καὶ πιέσῃ τὴν Βουλήν, ὅπως ἐργάζηται ἀπὸ πρωΐας μέχρι μεσονυκτίου. Δύναται νὰ ἔχῃ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Βουλή, ἐργαζομένη ὡς εἰργάσθη μέχρι τοῦδε, ἀπὸ τῆς 4ης ὥρας μέχρι μεσονυκτίου, θὰ προφθάσῃ νὰ ψηφίσῃ καὶ τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα παρουσιάζουσι χαρακτῆρα ἐπείγοντα. Ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὡς πολλάκις ἐπανελήφθη, οὐ μόνον δὲν ἠθέλησε νὰ φέρῃ παρεμπόδισίν τινα εἰς τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου, ἀλλ’ ἀπεναντίας διηυκόλυνεν αὐτάς. Μέχρι σήμερον δ’ ἐψηφίσθησαν πλέον τῶν 30 νομοσχεδίων, ἐκ τῶν ὁποίων πολλὰ προεκάλεσαν μακρὰν συζήτησιν. Ὅταν ἐψηφίσθησαν ἐντὸς 20 μόλις συνεδριάσεων —διότι μόλις ἐπὶ 20 συνεδριάσεις εἰργάσθημεν νομοθετικῶς— 30 καὶ πλέον νομοσχέδια, δύναται νὰ ἀμφιβάλλῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ πλειοψηφία, ὅτι ἐντὸς τῶν 14 ἢ 15 συνεδριάσεων, αἵτινες ὑπολείπονται, θὰ ψηφισθῶσι καὶ τὰ νομοσχέδια τὰ ἐπείγοντα καὶ ὁ Προϋπολογισμός; Δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, ἂν εἰλικρινῶς ἑρμηνευθῇ ἡ διάθεσις καὶ ἡ πρόθεσις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἂν ἀποφασίσωσι καὶ οἱ Βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως νὰ ὦσι φειδωλότεροι εἰς τὰς ἰδίας αὐτῶν ἐπερωτήσεις, ὅπως μή, εἴτε χάριν ἐπιδείξεως, εἴτε χάριν μικροτέρων συμφερόντων, ἀπασχολῶσι τὴν Βουλὴν μὲ ὑποθέσεις, τῶν ὁποίων, φίλοι ὄντες τῆς Κυβερνήσεως, δύνανται νὰ ἐπιδιώξωσι τὴν διεκπεραίωσιν ἄνευ ἐπερωτήσεων. Ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν δύναται νὰ ἔχῃ βάσιμον ἀμφιβολίαν, ὅτι θὰ διεξαχθῇ ἡ ἀναγκαία καὶ ἐπείγουσα ἐργασία ἡ νομοθετικὴ ἐντὸς τοῦ ὑπολειπομένου χρόνου. Ἀλλὰ βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἔχῃ τοιαύτην πεποίθησιν, ἂν θελήσῃ, πιέζουσα τὴν Βουλήν, πιέζουσα τὴν μειοψηφίαν, νὰ ψηφίσῃ ἐκτὸς τῶν ἀναγκαίων καὶ ἄλλα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα οὐδὲν παρουσιάζουσι τὸ ἐπεῖγον ἢ τὸ ἀναγκαῖον, ἢ τὰ ὁποῖα, σπουδαιότατα θίγοντα ζητήματα, παρουσιάσθησαν εἰς τὴν Βουλὴν ἄνευ τῆς δεούσης μελέτης καὶ ἐπεξεργασίας καὶ τὰ ὁποῖα, ὅπως ἀποβῶσιν ἐπωφελῆ εἰς τὸν τόπον, πρέπει σπουδαίως νὰ μελετηθῶσι καὶ βασανισθῶσιν. Ἐγὼ δὲν παραπονοῦμαι ὅτι ὑπεβλήθησαν πολλὰ νομοσχέδια, ἀπ’ ἐναντίας, ἂν πρόκειται νὰ ἐκφράσω παράπονόν τι, τοῦτο θὰ ἦτο, ὅτι δὲν ὑπεβλήθησαν ἀρκοῦντα νομοσχέδια. Δὲν ὑπεβλήθησαν ἀρκοῦντα νομοσχέδια πρὸς ὀργάνωσιν τῶν κλάδων καὶ τῶν ὑπηρεσιῶν ἐκείνων, τῶν ὁποίων ἡ ὀργάνωσις ἐπιβάλλεται ἐκ τῆς καταστάσεως τῆς χώρας. Δὲν εἶναι τὸ ποσὸν τῶν νομοσχεδίων, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ ποιὸν αὐτῶν· ἂν ὑπεβλήθη ἑκατοντὰς νομοσχεδίων, ἐξ αὐτῶν ἀφαιρέσατε τρία ἢ τέσσαρα, τὰ ὁποῖα θίγουσι σπουδαῖα ζητήματα· τὰ ἄλλα εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον νομοσχέδια ὑπηρεσίας. Ἀλλ’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θίγουσιν οὐσιαστικὰ ζητήματα, δυστυχῶς εἶναι νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δὲν ἐμελετήθησαν, τὰ ὁποῖα δὲν συμβιβάζονται μὲ τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς περιστάσεις τῆς χώρας, τὰ ὁποῖα ἀνατρέπουσιν ὑπηρεσίας σπουδαίας, χωρὶς ν’ ἀντικαθιστῶσιν αὐτὰς δι’ ἄλλων, δυναμένων ἐπωφελῶς νὰ λειτουργῶσι. Δὲν παραπονοῦμαι ἐγώ, ὅτι ὑπεβλήθησαν πολλὰ νομοσχέδια, ἀλλ’ ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον δικαιοῦται πᾶς τις νὰ παραπονῆται, εἶναι, ὅτι Κυβέρνησις ἐλθοῦσα εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν ἐν τῇ ἐξουσίᾳ, ἐλθοῦσα μὲ τὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὁποίας πάντες γνωρίζομεν, ὄχι μόνον δὲν ἐφρόντισε νὰ μελετήσῃ καὶ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐπέβαλλον αἱ περιστάσεις, ἀλλὰ ἐφρόντισεν, ὅπως ἡ Βουλὴ εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις μὴ ἐργασθῇ, εἰμὴ μόνον ἐπὶ 30 ἢ 40 ἡμέρας, καὶ ὅπως διὰ συναρπαγῆς καὶ διὰ πιέσεως ψηφισθῶσι νομοσχέδια θίγοντα, ὡς εἶπον, ἀμελετήτως σπουδαιότατα καὶ ῥιζικὰ τῆς χώρας ζητήματα. Ἂν πρόκειται, Κύριοι, νὰ ἦναι τοιαύτη ἡ λειτουργία τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, βεβαίως οὐδεὶς ἐχέφρων, οὐδεὶς κηδόμενος τοῦ τόπου αὐτοῦ δύναται νὰ ὑπερασπισθῇ τὸ πολίτευμα, οὕτω λειτουργοῦν. Συνερχόμενοι ἐνταῦθα, ὅπως διὰ πιέσεως, καὶ διὰ βίας ἐκτελῶμεν τὴν νομοθετικὴν ἡμῶν ἐργασίαν, ὅπως ἐγκαταλείπωμεν τὸ καθῆκον τοῦ ἐλέγχου, καὶ μετὰ ἕνα μῆνα τοιαύτης βεβιασμένης ἐργασίας ἀπερχώμεθα εἰς τὰς οἰκίας μας, δὲν ἐκτελοῦμεν τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλει εἰς ἡμᾶς ἡ ἐντολή, ἣν δυνάμει τοῦ πολιτεύματος ἐλάβομεν παρὰ τοῦ λαοῦ. Ἂν αἱ περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκονται οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, παρεμποδίζωσιν αὐτοὺς νὰ παρευρίσκωνται ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλει τὸ Σύνταγμα, ἂν αἱ περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας ζητεῖται ἡ ἐργασία ἡμῶν, μεταβάλλωσι τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ τὸ πολίτευμα ἡμῶν εἰς ἐργασίαν μηχανικὴν καὶ ἀσήμαντον, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν σπουδαίως, πῶς πρέπει νὰ λειτουργήσῃ τὸ πολίτευμα ἡμῶν, διότι λειτουργοῦν ὡς λειτουργεῖ, δὲν πράττει ἄλλο τι, εἰμὴ νὰ ὑποσκάπτῃ τὰ θεμέλια οὐ μόνον τῆς προόδου, ἀλλὰ καὶ τῆς ὑπάρξεως τῆς χώρας αὐτῆς. Πρέπει νὰ ἐργασθῶμεν σοβαρώτερον, καὶ νὰ ἐκτελέσωμεν τὰ καθήκοντα, τὰ ἐκ τοῦ πολιτεύματος ἐπιβαλλόμενα ἡμῖν. Πρέπει νὰ ἐργασθῶμεν ὡς ἐργάζονται εἰς πάντα τὰ Κοινοβούλια, τὰ ὁποῖα σέβονται τὸ καθῆκον αὑτῶν πρὸς τὴν πατρίδα των. Ἄν δὲν ἤμεθα ἱκανοὶ διὰ τοιαύτην ἐργασίαν, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν, πῶς θὰ διοικηθῇ ὁ τόπος οὗτος. Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα. Ἄν, ὡς εἶπον, ἡ Κυβέρνησις μόνον ὡρισμένου ἀριθμοῦ νομοσχεδίων, συνδεομείων μὲ τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ παρουσιαζόντων ἐπεῖγόν τι, ζητῇ τὴν ψήφισιν, θὰ ἐπιτύχῃ τοῦτο, ἐμμένουσα εἰς τὸν τρόπον τῆς ἐνεργείας καὶ τῆς ἐργασίας ἡμῶν, τὸν ὁποῖον ἐφηρμόσαμεν μέχρι σήμερον. Νομίζω δὲ, ὅτι δὲν πρέπει χάριν πείσματος νὰ θελήσωμεν νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν ὁδὸν, τὴν ὁποίαν ἠρξάμεθα ἀπόψε. Δὲν πρέπει χάριν πείσματος νὰ θελήσωμεν νὰ καταπονήσωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς, διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν τί; κἄτι τι, τὸ ὁποῖον θὰ καταλήξῃ εἰς τὸ ἀντίθετον τοῦ παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐπιδιωκομένου ἀποτελέσματος. Νομίζω ὅτι ἡ πρότασις τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου ἀπὸ τῆς ἐννάτης ὥρας, ὅπως διακοπῇ δὶς ἐντὸς τῆς ἡμέρας, ὡς πρότασις μὴ δυναμένη νὰ φθάσῃ εἰς τὸ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἐπιθυμοῦμεν, ἡ πρότασις αὕτη δὲν πρέπει χάριν πείσματος νὰ ὑποστηριχθῇ παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ νὰ συστηθῇ εἰς πάντας ἡμᾶς, ὅπως, συμφώνως μὲ τὸν Κανονισμὸν, ἀρχώμεθα τὴν 4ην ὥραν καὶ ἐργαζώμεθα μέχρι τοῦ μεσονυκτίου, μὲ διακοπὴν μιᾶς ὥρας. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι οὕτω θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων, περὶ ὧν ὡμίλησα, ἔχω δὲ τὸν φόβον, ἀντιθέτως, ὅτι θέλοντες διὰ πιέσεως νὰ ἐργασθῶμεν, θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα.

§134Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχω δικαίωμα νὰ παραπονεθῶ κατὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, διατὶ τοσοῦτον βραδέως νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Ἄν ἐλάμβανε πρότερον τὸν λόγον, μόλις ἐγὼ κατῆλθον τοῦ βήματος, καὶ μᾶς ἔδιδε τὰ φῶτα, τὰ ὁποῖα μᾶς παρέσχε πρὸ ὀλίγου, ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ μᾶς πείσῃ καὶ νὰ μὴ χάσωμεν ἓξ ὥρας συζητοῦντες. Ἀφοῦ μᾶς ἀφῆκε νὰ ἀπολέσωμεν ἓξ ὥρας, ἦλθε νὰ μᾶς προτείνῃ νὰ ἀπέλθωμεν ἥσυχοι εἰς τὰς ἑστίας μας. Δὲν γνωρίζω, ἂν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ὅταν αἱ περιστάσεις εὐδοκήσωσιν, ἵνα εὐκολύνωσι τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν πόθων του, δὲν ἠξεύρω, λέγω, ἂν θὰ διευθύνῃ οὕτω τὴν πλειοψηφίαν, τῆς ὁποίας θέλει εἶσθαι τότε εἰσηγητὴς, ἂν θέλῃ ἀφήνει τὴν Βουλὴν νὰ συζητῇ ἓξ ὥρας, καὶ μετὰ τοῦτο νὰ συμβουλεύῃ τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ ἀπέρχωνται εἰς τοὺς οἴκους των, ἵνα ἡσυχάσωσι.

§135ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τώρα μοὶ ἐδόθη ὁ λόγος· τὸν εἶχον ἄλλοι πρὸ ἐμοῦ.

§136Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης δὲν περιωρίσθη εἰς τοῦτο, ἐξέτεινε τὸν λόγον καὶ ἐπὶ πολιτικὰς μελέτας, καὶ μοὶ φαίνεται, ὅτι, ἄν τὰ πράγματα ἐξακολουθήσωσι διά τινα καιρὸν οὕτως, ὥστε νὰ μὴ δοθῇ ἀφορμὴ, ἵνα ἐφαρμοσθῇ τὸ προοδευτικὸν πρόγραμμα, θέλει προτιμήσει νὰ καταργηθῇ τὸ πολίτευμα, διὰ νὰ διοικηθῇ ὁ τόπος κατ’ ἄλλον τρόπον. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἔχει γνώμας, αἱ γνῶμαί του εἶναι σεβασταί, ἀλλὰ θέλει συγχωρήσει ἡμᾶς νὰ μὴ ἀποδεχθῶμεν αὐτάς. Ἴσως δοθῇ ἄλλη εὐκαιρία, ἵνα δώσω τότε τὴν προσήκουσαν ἀπάντησιν εἰς τὸν κ. ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴν, ὁ ὁποῖος τοσοῦτον ἐξετράπη τοῦ προκειμένου. Εἶναι δύσκολον νὰ προβαίνῃ τις ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ ἐκφέρῃ τοιαύτας γνώμας ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Κοινοβουλίῳ. Δύσκολον εἶναι νὰ εἴπῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὅτι, ἂν οὕτω βαίνωσι τὰ πράγματα, πρέπει νὰ ῥίψωμεν τὸ πολίτευμα, διὰ νὰ ἴδωμεν, πῶς θὰ κυβερνηθῶμεν ἄλλως. Θαυμάζω δὲ, πῶς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ὅστις ἔρχεται κατόπιν πάντων ἡμῶν, διότι εἶναι νεώτερος κατὰ τὴν ἰθαγένειαν τὴν Ἑλληνικὴν, θαυμάζω πῶς τολμᾷ νὰ μᾶς δίδῃ τοιαύτας συμβουλάς! (εὖγε! εὖγε! ἐκ τῆς δεξιᾶς). Εἰς τὴν ἀπειλὴν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἐξηκόντισεν, ὅτι ὁ τρόπος οὗτος, τὸν ὁποῖον θεωρεῖ πιεστικὸν, δύναται νὰ καταλήξῃ εἰς ἄλλα ἀποτελέσματα, ἀπαντῶ, ὅτι βεβαίως δὲν θέλομεν ὑποκύψει εἰς πάντα τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα, ἂν ἤθελον ἐπέλθει, ἀλλ’ ἕκαστος νὰ μὴ λησμονῇ, ὅτι αὐτὸς εὐθύνεται διὰ τὰς ἰδίας αὐτοῦ πράξεις.

§137ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶμαι βεβαίως ἐκ τῶν νεωτέρων, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον τὴν ἰθαγένειαν τὴν Ἑλληνικὴν, ἀκολουθήσας τὴν πατρίδα μου εἰς ὅλας τὰς περιπετείας αὐτῆς. Ὅπως δὲ αὕτη, οὕτω καὶ ἐγὼ ἀνήκω εἰς τὴν τάξιν ἐκείνων, τῶν ὁποίων αἱ οἰκογένειαι ἐπολέμησαν καὶ ὑπέστησαν θυσίας ὄχι κατωτέρας ἐκείνων, τὰς ὁποίας ὑπέστη ἡ πατρὶς καὶ ἡ οἰκογένεια τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Πᾶς, ὅστις γνωρίζει τὴν ἱστορίαν τῆς χώρας ἡμῶν, δὲν δύναται νὰ μὴ ἀναγνωρίσῃ τοῦτο.

§138ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀληθές.

§139ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀκολουθῶν τὴν πατρίδα μου, ἦλθον μετ’ αὐτῆς εἰς τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα. Ἀλλὰ καὶ πρὶν ἢ ἔλθω, αἱ ἐργασίαι μου καὶ τὰ αἰσθήματά μου ἦσαν τοιαῦτα, ὁποῖά εἰσι καὶ σήμερον. Τὰς ἐνεργείας μου δὲ καὶ τὰ αἰσθήματά μου δὲν τὰ θέτω κατωτέρω τῶν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν νομίζω ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς ἐμὲ νὰ περιαυτολογήσω, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται βεβαίως εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ νομίζῃ, ὅτι οἱ Ἕλληνες, οἵτινες ἀκολουθοῦσι τὴν πατρίδα των καὶ οἵτινες ἔρχονται εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀργότερον ἢ ἐνωρίτερον, δύνανται νὰ ἔχωσι διαφορὰν αἰσθημάτων ἢ διαφορὰν ἐνδιαφέροντος ὑπὲρ τῆς κοινῆς καὶ γενικῆς πατρίδος. Εἶναι στενὴ καὶ ταπεινὴ ἡ ἰδέα, ἥτις θέλει νὰ περιορίσῃ τὸν πατριωτισμὸν τῶν Ἑλλήνων ἐντὸς περιωρισμένων ὁρίων. Ὁ πατριωτισμὸς τῶν Ἑλλήνων, εὐτυχῶς διὰ τὸ ἔθνος ἡμῶν, δὲν περιορίζεται ἐντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου· ὁ πατριωτισμὸς τῶν Ἑλλήνων ἐκτείνεται πανταχοῦ, ὅπου ὑπάρχει Ἕλλην, ὅπου ὑπάρχει Ἑλληνικὴ παροικία, εἴτε ἐλευθέρα, εἴτε ὑπὸ ζυγόν. Λυποῦμαι πραγματικῶς, διότι ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ Προέδρου τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀλλοία ἐξεφράσθη ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ἰδέα. Δὲν ἐννοεῖ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀκούσῃ ἰδέας ἄλλων,—τὸ γνωρίζομεν τοῦτο—ἀλλὰ δὲν ἀρνεῖται νὰ λάβῃ τὰς ἰδέας ἄλλων, καὶ λαμβάνων αὐτὰς νὰ τὰς κολοβώνῃ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ των. Τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ὑπεστήριξα πάντοτε, ὁσάκις τὰς λαμβάνῃ, ἂς τὰς λαμβάνῃ καὶ ἂς μὴ τὸ ὁμολογῇ, οὐχὶ ὅμως κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὅρους δηλ. τῆς κολοβώσεως. Δὲν ἀπορῶ δὲ, διότι ψέγει τὴν γνώμην, ἣν ἐξέφερα, ὅτι τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, λειτουργοῦν ὅπως ἐννοεῖ τὴν λειτουργίαν αὐτοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, βεβαίως θέλει παραβλάψει τὰ συμφέροντα τῆς χώρας. Δὲν εἶπον, ὡς ἰσχυρίσθη, ὅτι πρέπει νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὸ πολίτευμα ἡμῶν, ἀλλ’ ὅτι πρέπει καὶ παρ’ ἡμῖν νὰ λειτουργήσῃ εἰλικρινῶς τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ὅπως ἐπιβάλλουσι τὰ συμφέροντα τῆς χώρας. Πρέπει νὰ λείψῃ ἡ διακωμώδησις αὐτοῦ. Διακωμῴδησις δὲ εἶναι, ὅταν θέλωμεν νὰ ἀνοργανώσωμεν τὴν χώραν ἐντὸς δεκατεσσάρων συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς. Τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα πρέπει νὰ λειτουργήσῃ, ἀλλὰ πρέπει νὰ λειτουργήσῃ ὅπως ἐννοεῖ ὁ καταστατικὸς ἡμῶν νόμος καὶ ὅπως ἀπαιτοῦσι τὰ συμφέροντα τῆς χώρας· λειτουργοῦν δ’ ὅπως λειτουργεῖ ἀπὸ 12 ἐτῶν περίπου, διὰ τῆς αὐθαιρέτου ἐπιβολῆς τῆς θελήσεως ἑνὸς καὶ μόνου προσώπου, λειτουργοῦν κατ’ αὐτὸν τρόπον, δὲν δύναται ἢ νὰ φέρῃ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἔφερε καὶ ἐν τῷ προσφάτῳ παρελθόντι. Ἐὰν τοιαῦτα ἀποτελέσματα ἐπιδιώκητε, ἐξακολουθεῖτε ὑποστηρίζοντες τὴν τοιαύτην λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος. Ἐὰν ὅμως εἰλικρινῶς ποθῆτε τὴν περισυλλογὴν τῶν ἐρειπίων, ἅτινα ἔμειναν ἐν τῇ χώρᾳ, καὶ τὴν ἀνόρθωσιν τοῦ τόπου, ἀναγνωρίσατε ὅτι τὸ πολίτευμα ἡμῶν πρέπει νὰ λειτουργήσῃ εἰλικρινέστερον καὶ θετικώτερον.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ εἰδικὴ ἐπιτροπὴ πρὸς μελέτην τοῦ νομοσχεδίου περὶ παραχωρήσεως γαιῶν ταῖς ἐν τοῖς χωρίοις τῆς Θεσσαλίας γεωργικαῖς οἰκογενείαις ὑπέβαλε δύο ἐκθέσεις ἐπὶ τούτου, μίαν ἡ πλειοψηφία καὶ ἑτέραν ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 220–221).

§141ΡΑΛΛΗΣ. Ἀργὰ, Κύριοι, ἔρχομαι νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ μετὰ δέους ἀληθῶς, διότι φοβοῦμαι μὴ προκαλέσω, ὡς καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἄρτης, τὰς εἰρωνείας αὐτοῦ. Νὰ τὸν μεταπείσῃ τις, εἶναι ἀδύνατον. Πρὸς τί λοιπὸν οἱ τοσοῦτοι λόγοι; Πρὸς ἓν καὶ μόνον· διὰ νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι οὐχὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου καθ’ ἡμέραν τοσαῦτα ἐξαγγέλλει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ κατ’ αὐτοῦ εἶναι ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν προέβαλε σήμερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Παραδόξως δὲ, ἀκριβῶς καθ’ ἣν στιγμὴν διὰ τῆς τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ κατώρθωσε νὰ συνέλθῃ ἅπαξ ἐν τῇ συνόδῳ ταύτῃ ἐγκαίρως ἡ Βουλὴ, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔρχεται νὰ προτείνῃ, ὅπως ἡ διάταξις ἐκείνη τοῦ Κανονισμοῦ, ἡ ὁποία συνετέλεσεν ἀκριβῶς εἰς τὸ εὐχάριστον αὐτὸ ἀποτέλεσμα, ἐξοβελισθῇ ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, ἢ ἀποκοιμηθῇ τοὐλάχιστον διά τινας συνεδριάσεις. Ἡ πρότασις ἐκείνη, ὅπως διετυπώθη, ὀρθῶς ἀπεκρούσθη, ὡς ἀπαράδεκτος, καὶ μεθ’ ὅλας τὰς εὐφυολογίας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἠναγκάσθη οὗτος νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὸ ἐπιτακτικὸν γράμμα τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ Κανονισμοῦ, ᾐσθάνθη τὸν χαλινὸν σχίζοντα τὸ στόμα αὐτοῦ, —διότι χαλινὸς τῆς πλειοψηφίας εἶναι ὁ Κανονισμὸς, ὁ ἅπαξ ψηφισθεὶς παρὰ τῆς Βουλῆς,—καὶ ἠναγκάσθη νὰ ὑποκύψῃ εἰς αὐτόν. Ἡ πρότασις δὲν θὰ ψηφισθῇ σήμερον, ἡ πρότασις ὅμως θὰ ψηφισθῇ αὔριον, καὶ θέλω νὰ ἐρευνήσω εἰς τί ἀποβλέπει ἡ πρότασις αὕτη. Ἀποβλέπει πραγματικῶς εἰς τὸ νὰ καταστήσῃ εὐρυθμοτέραν τὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος, εἰς τὸ νὰ διευκολύνῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ἢ ἀποβλέπει εἰς τὸ νὰ καταστήσῃ εὐκολωτέραν τὴν συναρπαγὴν ἐν ταῖς ἐργασίαις ἡμῶν, νὰ περιορίσῃ τὸν ἔλεγχον, ἀλλὰ καὶ νὰ συντρίψῃ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν διὰ τῆς ὑποκαταστάσεως τῆς θελήσεως καὶ τῶν σχεδίων ἑνὸς καὶ μόνου εἰς τὰς γνώμας καὶ εἰς τὰς ψήφους τῶν πολλῶν; Διατὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νομίζει, ὅτι ὁ Κανονισμὸς καὶ τὸ ἄρθρον 18, ὅπως διετυπώθη διὰ τῶν μεταῤῥυθμίσεων τῶν ὑποβληθεισῶν παρὰ τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Βουλῆς, πρέπει ἀναγκαίως νὰ ἐκλείψῃ πρὸς τὴν εὐρυθμοτέραν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος, πρὸς τὴν κανονικωτέραν διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς; Ἡ πεῖρα, ἡ ὁποία εἶναι πεῖρα σημερινὴ, δὲν ἀπέδειξεν ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον; δὲν ἀπέδειξεν ὅτι ἡ διάταξις αὕτη δύναται νὰ συντελέσῃ, ὅπως τέλος συνερχώμεθα ἐνταῦθα καὶ ἐκ τοῦ συστάδην διεξάγωμεν τὸν ἀγῶνα περὶ τὰς γνώμας ἡμῶν καὶ ὑπὲρ αὐτῶν; Ζητεῖ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀμέσως τὴν μεταβολὴν, διότι ἐκ ταύτης θὰ ἐπέλθῃ ἀκριβῶς ἡ παράλυσις τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Δῆθεν θὰ συνερχώμεθα τὴν 9ην ὥραν π. μ., ἀλλὰ οἱ μὲν κύριοι Ὑπουργοί, ἀσχολούμενοι περὶ τὰς ἐργασίας αὐτῶν, περὶ τὴν διοίκησιν, δύνανται νὰ ἔρχωνται καὶ περὶ τὴν 10ην ἢ περὶ τὴν 10 καὶ ἡμίσειαν καὶ περὶ τὴν 11ην, οἱ δὲ συνάδελφοι, οἱ ἔχοντες εἴσοδον ἐν τοῖς γραφείοις, μεριμνῶντες καὶ οὗτοι περὶ τῆς ὑπερασπίσεως τῶν συμφερόντων τῶν συμπολιτῶν των, δύνανται νὰ ἔρχωνται καὶ περὶ τὴν 11ην καὶ καθεξῆς. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους νομίζω ὅτι θέλει λειτουργήσει ὁ Κανονισμὸς ὁ μεταῤῥυθμισθείς, τροποποιούμενος ἐκ νέου. Καὶ ἐρωτῶ, πράγματι πρὸς τὸ συμφέρον τῆς κανονικωτέρας καὶ εὐπρεπεστέρας διεξαγωγῆς τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν προεβλήθη ἡ τροποποίησις, ἡ ὁποία θὰ συζητηθῇ αὔριον; Βεβαίως ὄχι. Ἡ πρότασις δὲ ἐκείνη, καίτοι δὲν πρόκειται νὰ φέρωμεν ἀμέσως ψῆφον ἐπ’ αὐτῆς, μαρτυρεῖ περὶ τοῦ τίς εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἠδύνατο νὰ εἴπῃ ὁ συμπολίτης μου, δύο πήρας ἔχει,—ἄνθρωπος καὶ αὐτὸς, δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ ὑποστῇ τὰ ἀνθρώπινα,—βλέπει μὲν τὰ ἐλαττώματα τοῦ προκατόχου του, βλέπει τὴν πήραν τὴν ἔμπροσθεν αὑτοῦ, ἀλλὰ τὴν ἰδίαν πήραν οὐδόλως δύναται νὰ ἴδῃ. Καὶ ἐν τῇ ἰδίᾳ πήρᾳ θὰ ἴδῃ ἀκριβῶς, ὅτι φέρει ἐν τῇ λειτουργίᾳ τοῦ πολιτεύματος καὶ ἐν τῇ διευθύνσει τῶν κοινῶν αὐτὰ τὰ ἐλαττώματα,—ἂν θέλῃ, αὐτὰ τὰ προτερήματα, —τὰ ὁποῖα ἤγαγον τὴν Πολιτείαν ἡμῶν εἰς ἣν ἀκμὴν εὑρισκόμεθα σήμερον. Κατὰ τί διαφέρει ἡ πολιτεία αὐτοῦ ἀπὸ τὴν πολιτείαν τοῦ προκατόχου του; Καθ’ ἓν καὶ μόνον· ὅτι ἐκεῖνος, εἰλικρινέστερος, ἐξέφερεν ἐντεῦθεν ἄνευ περιστροφῶν τὴν θέλησιν αὑτοῦ, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πλέον εὐλύγιστος εἰς τοὺς λόγους του καὶ μᾶλλον ἀσθενὴς τὸν χαρακτῆρα, προσπαθεῖ νὰ παραπλανήσῃ ἡμᾶς διὰ τῶν ὡραίων λόγων, ὅταν ὄπισθεν αὐτῶν οὐδὲν ἕτερον κρύπτηται ἢ ἡ αὐθαιρεσία ἑνὸς καὶ μόνου. Καὶ εἴδετε σήμερον ἀκριβῶς, καθ’ ἣν στιγμὴν ἠδύνατο, δυνάμει τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ, νὰ ἀποστομώσῃ τὸν κ. Βουλευτὴν Κυθήρων, νὰ τὸν ἐξαναγκάσῃ νὰ περιορισθῇ ἐντὸς τοῦ θέματος, εἴδετε αὐτὸν πτήσσοντα πρὸ αὐτοῦ καὶ κολακεύοντα τὸν ἀμείλικτον ἐκεῖνον κατήγορον, ὁ ὁποῖος, μὲ τὴν σμίλην εἰς χεῖρας, ἐπὶ ὥρας δύο ἐνώπιον ἡμῶν ἀναπαρίστα τὰς πληγὰς τῆς διοικήσεως τῆς Κυβερνήσεώς σας, πτήσσοντα, λέγω, ἐνώπιον αὐτοῦ καὶ κολακεύοντα αὐτόν. Δὶς καὶ τρὶς προσεπάθησε νὰ τὸν διακόψῃ, καὶ δὶς καὶ τρὶς συνάδελφοι προσεπάθησαν νὰ τὸν διακόψωσι, καὶ ὅτε ἐν ὅλῃ τῇ ἐξάψει του οὐδὲν ἕτερον κατώρθωσεν ἢ νὰ περισπάσῃ ἀκόμη ἐντονώτερον τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, οὐδὲ νὰ σείσῃ κἄν τὸν κώδωνα τοῦ Προέδρου, ἠναγκάσθη νὰ λάβῃ τὸν λόγον, καὶ διὰ λέξεων ἀληθῶς κενῶν ἐννοίας, ἀπέναντι τῶν πράξεων, τὰς ὁποίας μετέρχεται ἐν τῇ πολιτείᾳ του, νὰ προσπαθήσῃ νὰ καλύψῃ τὴν πολιτείαν ταύτην, τὴν ὅλως ἀντίθετον πρὸς τὰς ἐπαγγελίας του. Ἤλεγχε τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης, διότι μετὰ 7 ὥρας ἔλαβε τὸν λόγον, ὡσανεὶ αἱ 7 ἐκεῖναι ὧραι εἰς μάτην κατηναλώθησαν. Ἐὰν ὑπάρχῃ συνεδρίασις ἁδρὰ εἰς διδάγματα, ἡ συνεδρίασις αὕτη ἦτο ἡ σημερινὴ, καὶ τοῦτο ὀφείλεται ἀκριβῶς εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν Κυθήρων. Ἐξετυλίχθη ἐνώπιον ἡμῶν ἡ οἰκτρὰ εἰκὼν τῆς διοικήσεως, τῆς ὁποίας τὴν εὐθύνην φέρει ἀκεραίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι οὐδεὶς ὑπολαμβάνει ὅτι διὰ τὸν δημοδιδάσκαλον Ἐλευσῖνος εὐθύνεται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ ἀκριβῶς, διότι οὐδ’ αὐτὸς ὑπολαμβάνει ὅτι διὰ τὸν δημοδιδάσκαλον ἐκεῖνον εὐθύνεται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, τὸν εἴδετε παραφερόμενον μέχρι τοῦ σημείου, εἰς τὸ ὁποῖον παρεφέρθη, ὅτε πρὸς ὑπόμνησιν καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Λοκρίδος καὶ ἐγὼ ἀνεφέραμεν τὸ ὄνομα τοῦ δήμου, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνήκει. Καὶ τὸν εἴδομεν ὀρθούμενον εἰς τὰ ἄκρα τῶν ποδῶν του, ὅπως ἐπιδείξῃ τὸ ἀνάστημά του, τὸ ὁποῖον αὐτὴ ἡ πρᾶξις, ἡ ὁποία καταγγέλλεται παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κυθήρων, ἀποδεικνύει ὁποῖον εἶναι. Ἀλλοίμονον εἰς ἡμᾶς, ἄν ποτε ἀποβλέψωμεν εἰς τὸ ὕψος τοιούτου ἀναστήματος, ἄν ποτε θελήσωμεν νὰ θεραπεύσωμεν τὰ μικρὰ ἡμῶν πάθη καὶ τὰς μικρὰς ἡμῶν ἀξιώσεις εἰς βάρος τῶν συμπολιτῶν μας, καὶ ἄν ποτε θεωρήσωμεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα καὶ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ὑπὸ τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἐννοεῖ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δύναται νὰ λειτουργήσῃ! Ἄλλοτε ἀνέφερε τὸν κουρέα αὑτοῦ, ὡς ἐκεῖνον, ἀπὸ τοῦ ὁποίου θὰ ἐλάμβανεν ὁδηγίας περὶ τῆς διοικήσεως, ἂν δὲν ἐλάμβανε παρὰ τῶν Βουλευτῶν· σήμερον ἀνέφερε τοὺς ὑπηρέτας του, ὡσανεὶ ἐπρόκειτο νὰ διδάξωμεν ἡμεῖς αὐτῷ τοιαῦτά τινα, ὡσανεὶ ἡμεῖς ἐλέγομεν αὐτῷ νὰ μὴ ζητῇ συμβουλὰς παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ τὸν διδάξωσι, τίς πρέπει νὰ ἦναι ἡ διοίκησις, ὡσανεὶ ἀναγκαίως ἔπρεπεν, ἀφοῦ τῷ ἐλέγομεν ν’ ἀποφεύγῃ τὴν σύγχυσιν τῶν ἐξουσιῶν, νὰ ἀφήσῃ ἀκέραιον τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου εἰς τὰς χεῖρας τοῦ Βουλευτοῦ, κρατῶν αὐτὸς τὴν διοίκησιν, ὡσανεὶ ἔπρεπε νὰ καταρτίσῃ περὶ ἑαυτὸν καμαρίλλαν, διὰ τῆς ὁποίας νὰ διοικῇ τὸν τόπον. Αὗται εἶναι θεωρίαι ἀληθῶς ἀκατονόητοι εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἔννοιάν τινα περὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, θεωρίαι, αἱ ὁποῖαι ἄγουσιν εἰς τὸ νὰ συμπεράνῃ τις, ὅτι τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα εἶναι ἓν εἶδος συνεταιρισμοῦ, σκοποῦντος τὴν λεηλασίαν τῶν κοινῶν, τὴν κατασπάθησιν τοῦ δημοσίου πλούτου, τὴν σύλησιν τῆς διοικήσεως. Δύνανται, Κύριοι, αἱ θεωρίαι αὗται νὰ ὑποληφθῶσιν ὡς κολακεύουσαι τὰ μικρὰ ἔνστικτα, δὲν θεωρῶ ὅμως ὑμᾶς τοσοῦτον μικροὺς, ὥστε νὰ νομίσω, ὅτι κατώρθωσε τὸν σκοπόν του, τὸν ὁποῖον ἐπεζήτει, τοιαῦτά τινα ἐξαγγέλλων ἐντεῦθεν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησε νὰ περισπάσῃ τὴν προσοχὴν ἡμῶν καὶ κολακεύσῃ καὶ αὐτὸν τὸν ἀμείλικτον κατήγορον αὐτοῦ, καὶ ἐκολάκευσε καὶ ὑμᾶς καὶ ἠθέλησε τὴν εὐθύνην τῶν ἰδίων του πράξεων νὰ ἐπιῤῥίψῃ ἐφ’ ὑμᾶς, καὶ νὰ καταστήσῃ ὑμᾶς κοινωνοὺς τῆς εὐθύνης ἀληθοῦς κακοδιοικήσεως, ὁποία παρεστάθη διὰ τῶν ἐπισήμων φύλλων τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἐκολάκευε καὶ συνεβούλευε, καὶ συμβουλεύων πάλιν ἐκολάκευε τὸν Βουλευτὴν Κυθήρων, ὅστις ἀληθὲς φάσγανον ἐκράτει εἰς χεῖρας, ἐκράτει εἰς χεῖρας τὰ φύλλα τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως· ἐνόμισε δὲ διὰ τῆς συνήθους του εὐγλωττίας καὶ διὰ τῶν συνήθων κενῶν λόγων, ὅτι ἠδύνατο νὰ περισπάσῃ τὴν Βουλὴν ἀπὸ τῆς ἐξελέγξεως πράξεων, ὁποῖαι ἐκεῖναι, αἵτινες ἐξετυλίχθησαν κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως. Ἀκριβῶς δὲ ὁ ἔλεγχος, ὁ διεξαχθεὶς παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κυθήρων, ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ πρότασις περὶ περιορισμοῦ τοῦ χρόνου τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐπερωτήσεων ὄχι μόνον δὲν τείνει πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Πολιτείας, ἀλλὰ τοὐναντίον τείνει εἰς τὸ νὰ κάμῃ, ὥστε νὰ ἐκλείψῃ ἐκ τῶν χειρῶν ἡμῶν τὸ μόνον μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ περιορίσωμεν κατά τι τὴν κακοδιοίκησιν, καὶ τείνει εἰς τὸν περιορισμὸν τοῦ χρόνου τῆς ἐξελέγξεως, τείνει εἰς τὸν περιορισμὸν τῆς παραστάσεως τῶν Βουλευτῶν ἐνταῦθα. Ἀφῆκεν ὁ κ. Πρόεδρος ὑπαινιγμὸν, ὅτι θὰ ἔχωμεν συνεδριάσεις καὶ μετὰ τὸ Πάσχα· ἀλλὰ τίς δύναται νὰ πιστεύσῃ εἰς τοὺς λόγους του; Ὁ περιορισμὸς τοῦ χρόνου τῆς συνόδου εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς προτάσεώς του, καὶ εἶναι οὗτος ἀντισυνταγματικὸς, ἀφοῦ τὸ Σύνταγμα ὥρισε τρίμηνον διὰ τὴν παράστασιν τοῦ Κοινοβουλίου ἐν τακτικῇ συνόδῳ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σᾶς παρέστησεν, ὅτι δὲν ζητεῖ πάντα τὰ νομοσχέδια, τὰ ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, καὶ θέλει διὰ τούτου νὰ πείσῃ ἡμᾶς, ὅτι δὲν ζητεῖ τὴν ἐκ συναρπαγῆς ἐπιψήφισιν αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ αὐτὸν νὰ ἐπιδείξῃ, τίνα τὰ συναφῆ πρὸς τὸν Προϋπολογισμόν; Νομίζετε ὅτι τὰ γνωρίζετε; Καὶ πῶς θέλετε νὰ τὰ γνωρίζωμεν, μετὰ τὴν εἰσήγησιν, τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1896; Ἐνθυμεῖσθε τί εἶπε· καθ’ ὅσον ψηφίζεται ἓν νομοσχέδιον, θὰ ἀποσπᾶται ἓν φύλλον τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ θὰ προστίθεται ἕτερον. Τὰ νομοσχέδια εἶναι 67, τὰ συναφῆ εἶναι 62· λοιπὸν θὰ ἀποσπάσητε 62 φύλλα ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ; Ἄν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤθελεν εἰλικρινῶς τὴν συνεργασίαν τοῦ Κοινοβουλίου τὴν νομοθετικὴν, οὐχὶ τὸν ἔλεγχον, διότι τοῦτον ἀνεξαρτήτως τῆς θελήσεώς του δυνάμεθα νὰ τὸν διεξαγάγωμεν, ὤφειλε νὰ προσδιορίσῃ ποῖα νομοσχέδια θεωρεῖ συναφῆ πρὸς τὸν Προϋπολογισμόν. Ἀλλ’ ἄν προέβαινεν εἰς τοῦτο, ἤθελε διαψεύσει τὸν σκοπὸν, ὃν ἐπαγγέλλεται διὰ τῆς προτάσεώς του. Ἐὰν πρόκειται νὰ ψηφισθῶσι 4 ἢ 5 νομοσχέδια, ἐὰν πρόκειται νὰ ψηφισθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς, νομίζετε ὅτι δὲν ἐξήρκουν αἱ 14 συνεδριάσεις, ὅταν ἀρχώμεθα ἀπὸ τῆς 4ης μ. μ. καὶ τελειώνωμεν περὶ τὸ μεσονύκτιον; Δύο τινὰ βλέπω ὅτι ἐπιδιώκονται διὰ τῆς προτάσεως ταύτης· πρῶτον, εἰς τὴν ὀπωσδήποτε κατασταθεῖσαν τάξιν διὰ τὴν ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς νὰ ὑποκατασταθῇ πάλιν ἡ ἀταξία, καὶ δεύτερον, εἰς τὸ νὰ φθάσωμεν εἰς τοιοῦτον σημεῖον ἐξαντλήσεως, ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν. Ἀλλὰ ἡ πεῖρα, τὴν ὁποίαν ἔλαβε κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας, δὲν ὑπῆρξεν εἰς αὐτὸν τόσον πικρὰ, ὥστε νὰ μὴ τὴν λησμονήσῃ τόσον ταχέως; Καὶ ποῖον ἐκ τῶν σχεδίων αὐτοῦ ἠδυνήθη νὰ ψηφισθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς ἄνευ οὐσιωδεστάτων τροποποιήσεων; Δύναται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπαγγέλληται τὸν κοινοβουλευτικὸν, δύναται νὰ ἐπαγγέλληται, ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς τὸ ἄκρον ἄωτον τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, καὶ ὅτι οὐριοδρομεῖ ἡ Πολιτεία ἡμῶν, ἀλλὰ μετ’ οὐ πολὺ θέλει ἰδεῖ τὰ ἀποτελέσματα τῆς πολιτείας του, καὶ θέλει μετανοήσει, διότι διαχειριζόμενος τοιαύτην πλειοψηφίαν δὲν ἠθέλησε νὰ ἀνορθώσῃ τὸ πολίτευμα καὶ νὰ προασπίσῃ αὐτὰ τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἡ πρότασις εἶναι νὰ ἄρχωνται αἱ συνεδριάσεις ἀπὸ τῆς 9ης ὥρας πρὸ μεσημβρίας.

§143ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διῄρεσε τὴν συνεδρίασιν εἰς τρία τμήματα, νὰ ἄρχηται ἡ συνεδρίασις τὴν 9ην π. μ., νὰ διακόπτηται τὴν μεσημβρίαν, νὰ ἐπαναλαμβάνηται τὴν 4ην μ. μ., νὰ διακόπτηται τὴν 7ην καὶ ἡμίσειαν, καὶ νὰ ἐπαναλαμβάνηται τὴν 8ην καὶ ἡμίσειαν. Ἡ πρότασις εἶναι σύνθετος.

§144Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν ἡ Βουλὴ στέρξῃ νὰ ἄρχηται ἡ συνεδρίασις τὴν 9ην πρὸ μεσημβρίας, μένει ἐλευθέρα εἰς ὅλα τὰ ἄλλα.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅπως ἀπὸ τῆς αὔριον αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς ἄρχωνται τὴν 9ην ὥραν πρὸ μεσημβρίας, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§146ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἰσχύῃ ὅμως ἡ διάταξις ἡ ἑπομένη, ὅτι θὰ διαλύηται ἡ συνεδρίασις, ἄν μετὰ ἡμίσειαν ὥραν ἀπὸ τῆς προσδιωρισμένης δὲν ὑπάρχῃ ἀπαρτία.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως.

§148Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δεύτερον θέμα εἶναι, ὅτι αἱ συνεδριάσεις αἱ ἀρχόμεναι τὴν 9ην θέλουσιν ἐξακολουθεῖ μέχρι τῆς δωδεκάτης, ἀλλ’ ἐὰν ἡ συζήτησις τῶν ἐπερωτήσεων ἐξακολουθῇ, θὰ ἐξακολουθῇ καὶ ἡ συνεδρίασις μέχρι τοῦ πέρατος αὐτῶν (Θόρυβος ἐν τῇ ἀριστερᾷ).

§149ΣΤΑΗΣ. Οὕτω περιορίζετε τὸν ἔλεγχον.

§150Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Οὐδεὶς περιορίζει τὸν ἔλεγχον.

§151ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δηλαδὴ πρὶν περατωθῶσιν αἱ ἐπερωτήσεις δὲν δύνασθε νὰ προγευθῆτε. Τοῦτο εἶναι περιορισμὸς τοῦ ἐλέγχου διὰ τῆς πείνης! (Θόρυβος).

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἰσχυρίσθη, ὅτι περιορίζεται τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου.

§153ΣΤΑΗΣ. Ἤκουσα λεγόμενον ὅτι πρόκειται νὰ περιορισθῇ ὁ ἔλεγχος, καὶ ὅτι θὰ γείνῃ ἀπόπειρα πρὸς περιορισμὸν τοῦ ἐλέγχου, ἵνα μὴ ἐρχώμεθα νὰ ἐξελέγξωμεν καὶ ἄλλα μὲν πολλά, ἰδίᾳ δὲ τὰ τῆς «Μπουμπουλίνας» (Θόρυβος).

§154ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἐννοῶ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν, διότι ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς πλειοψηφίας, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν θεωρεῖ ὅτι δὲν πρέπει νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις, νὰ μὴ τὴν διακόπτῃ. Τοῦτο εἶναι ζήτημα τάξεως. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον αἱ ἐπερωτήσεις ἔκλειον μὲ τὸ πρῶτον τμῆμα, ἀλλ’ ὑπῆρξαν συνεδριάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας αἱ ἐπερωτήσεις παραταθεῖσαι ἐπανελήφθησαν μετὰ τὴν διακοπήν.

§155Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Στέργω νὰ ἐξακολουθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων μέχρις ἐξαντλήσεως.

§156ΡΑΛΛΗΣ. Τοῦτο ἀφορᾷ τὴν πλειοψηφίαν, μέχρι τίνος ὥρας πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ· δὲν δύναται νὰ καθορισθῇ ἐκ τῶν προτέρων· διότι, ἂν αἱ ἐπερωτήσεις παρατείνωνται, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξακολουθήσωμεν διαρκῆ συνεδρίασιν, ἄνευ διακοπῆς.

§157Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν οἱ ἐπερωτῶντες ἐξακολουθῶσι τὴν συζήτησιν, ἡμεῖς θὰ παραμένωμεν ἐνταῦθα.

§158ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι δικαίωμά σας νὰ ἐξακολουθήσητε τὴν συζήτησιν. Αἱ διακοπαὶ δὲν εἶναι ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, ἀλλὰ γίνονται πρὸς ἄνεσιν. Διατί ἡ πλειοψηφία νὰ δεσμευθῇ εἰς τοιαύτην ἀπόφασιν;

§159Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ διακόπτωμεν ὅταν τελειώνωσιν αἱ ἐπερωτήσεις καὶ ἂν ἔτι αὗται ἤθελον διαρκεῖ ἐπὶ πολλὰς ὥρας. Ἡμεῖς θὰ μένωμεν ἐνταῦθα, ἐνόσῳ διαρκοῦσι. Τί ἄλλο ἀπαιτεῖτε ἀπὸ ἡμᾶς;

§160ΡΑΛΛΗΣ. Δύνασθε νὰ τὸ κάμητε, χωρὶς νὰ τὸ ψηφίσητε. Ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς πλειοψηφίας νὰ διακόψῃ τὴν συνεδρίασιν.

§161ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὡς ὑποβάλλεται ἡ πρότασις, μίαν ἔχει ἔννοιαν, ὅτι μετὰ τὴν πρώτην διακοπὴν δὲν θὰ ἐπιτραπῇ ἡ συζήτησις ἐπερωτήσεων. Καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν πρέπει νὰ συζητηθῇ ἡ πρότασις. Νομίζω ὅτι δὲν δικαιοῦται ἡ Βουλὴ νὰ ἀπαγορεύσῃ εἰς οἱονδήποτε Βουλευτὴν νὰ κάμῃ ἐπερώτησιν κατὰ τὴν δευτέραν ἐπανάληψιν τῆς συνεδριάσεως. Ἐὰν τοιοῦτόν τι ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ, θ’ ἀποφασίσῃ περιορισμὸν τῶν δικαιωμάτων της.

§162Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ περατωθῶσιν αἱ ἐπερωτήσεις, ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Αἱ ἐπερωτήσεις δὲν γίνονται κατὰ πᾶσαν στιγμήν.

§163ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν πρότασιν, ὅπως συνεδριάζῃ ἡ Βουλὴ καὶ πρὸ μεσημβρίας, ὑπελόγισεν ὅτι εἰς τὸ διάστημα τῶν 14 ἡμερῶν, ἃς ἔχομεν, ἵνα συνεδριάσωμεν, ἀναλογοῦσι 42 ὧραι· ζητεῖ λοιπόν, ἵνα ἐντὸς αὐτῶν περιορίσῃ τὸν ἔλεγχον. Ἐγὼ ἤθελον ἀποτρέψει τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς ἀπὸ τὸν περιορισμὸν τοῦ ἐλέγχου, διότι πολὺ καλὰ γνωρίζει, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι εὔκολον. Ἂν ἡ πλειοψηφία θέλῃ νὰ παραμένῃ ἐνταῦθα ἀπὸ τῆς 9ης π. μ. μέχρι τοῦ μεσονυκτίου, εἶναι δικαίωμά της, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ παρεμποδίσῃ ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ νὰ ἐλέγχωμεν τὴν Κυβέρνησιν. Ἄν νομίζητε ὅτι θὰ καταπονηθῶμεν ἢ θὰ πεινάσωμεν, θὰ τὸ ἴδωμεν αὔριον.

§164Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ ἑξῆς: Ἡ ἀρξαμένη κατὰ τὴν 9ην ὥραν π.μ. συνεδρίασις θὰ διακόπτηται, ὅταν ἐξαντληθῇ πᾶσα συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων. Μετὰ τὴν διακοπὴν δὲ θὰ ἐπανέρχηται ἡ Βουλή, ἵνα ἐπιληφθῇ τῶν θεμάτων τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§165ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου παρεμορφώθη οὕτως, ὥστε νὰ μὴ ἦναι ἡ πρότασις ἡ ἀρχικῶς ὑποβληθεῖσα. Πάντες οἱ κύριοι συνάδελφοι ἐνθυμοῦνται, ὅτι, ὅταν ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ κ. εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας ἡ πρότασις αὕτη, εἶχεν ὡς ἑξῆς: Ἡ Βουλὴ θὰ συνεδριάζῃ ἀπὸ τῆς ἐννάτης π. μ. μέχρι τῆς δωδεκάτης, ἤτοι μέχρι τῆς μεσημβρίας, καὶ ἀπὸ τῆς 4 μ.μ. μέχρι τῆς 7½ μ. μ., καὶ ἀπὸ τῆς 8½ μ. μ. μέχρι τοῦ μεσονυκτίου. Συνάμα δὲ προὐτάθη ἐν ἀρχῇ ὁ περιορισμὸς τῶν ἐπερωτήσεων εἰς τὰς πρωϊνὰς συνεδριάσεις, διότι, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἐπαρκὴς ὁ χρόνος πρὸς ἄσκησιν τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐπερωτᾷν. Ἀλλὰ ὅταν ὑπεβλήθη αὐτῷ ἡ παρατήρησις, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιορισθῇ ὁ χρόνος τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐπερωτᾷν, ἐτροποποίησε τὴν πρότασιν αὐτοῦ, λαβὼν ὡς σανίδα τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ. Ἀλλὰ δευτέραν ἤδη ὑπέβαλε πρότασιν, νὰ ἐξακολουθῇ ἡ πρωϊνὴ συνεδρίασις μέχρις οὗ ἐξαντληθῶσιν αἱ ἐπερωτήσεις. Οὐδὲν ἕτερον προτείνει, εἰμὴ νὰ ἐξαντλῶνται αἱ ἐπερωτήσεις μὲ τὴν ἐξάντλησιν τῶν σωματικῶν δυνάμεων τῶν κ. Βουλευτῶν. Τοιαύτην προβάλλων πρότασιν, καταλήγει εἰς τὸ αὐτὸ συμπέρασμα, νὰ προσδιορισθῇ ὁ χρόνος τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐπερωτᾷν τῶν κ. Βουλευτῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος ἀπεριόριστος. Νομίζω, ὅτι εἰς οὐδὲν ἀποτέλεσμα θέλομεν φθάσει διὰ τῆς προτάσεως ταύτης· διότι, ἐὰν συμβῇ νὰ παρατείνωνται αἱ ἐπερωτήσεις μετὰ τὴν μεσημβρίαν, ὁ δὲ ἐπὶ τοῦ βήματος εὑρισκόμενος καταληφθῇ ὑπὸ τῆς πείνης, θὰ ὑποβάλῃ ἔνστασιν μὴ ἀπαρτίας καὶ θὰ μεταβῇ νὰ γευματίσῃ, ἀφήνων τὸ δικαίωμα τῆς ἐνστάσεως εἰς ἕτερον συνάδελφον. Διατὶ λοιπὸν νὰ ἀναγκάζωσι τοὺς Βουλευτὰς, οἱ ὁποῖοι συζητοῦσιν ἀπὸ χρηστοῦ τοῦ συνειδότος, νὰ καταφεύγωσιν εἰς τοιαῦτα μέσα, εἰς ἐνστάσεις μὴ ἀπαρτίας, αἱ ὁποῖαι καὶ τὸ Κοινοβούλιον δὲν συνιστῶσι, καὶ ἐκτρέπουσιν αὐτὸ ἀπὸ τῶν κυρίων ἐργασιῶν του; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι οὐδὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα θὰ ἔχῃ ἡ πρότασις αὕτη, ἥτις φαίνεται μᾶλλον ἐκ πείσματος ὑπαγορευθεῖσα. Φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει οἱ προτείναντες νὰ ἐπιμένωσιν εἰς αὐτὴν, διότι αὕτη θὰ παραβλάψῃ τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου.

§166Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος εὑρίσκει πεῖσμα, ἐνῷ ὁμολογεῖ, ὅτι ἐγὼ ὑπεχώρησα εἰς ὅλα. Ἐγὼ ὑπεχώρησα εἰς τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, ὑπεχώρησα εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Κανονισμοῦ, εἰς ὅλα ὑπεχώρησα· δὲν γνωρίζω λοιπὸν ποῦ εὑρίσκει τὸ πεῖσμα.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις ἔχει ὡς ἑξῆς. Ἡ ἀρξαμένη κατὰ τὴν 9ην ὥραν π. μ. συνεδρίασις θὰ διακόπτηται μετὰ τὴν ἐξάντλησιν πάσης συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων καὶ τὴν μετάβασιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Μετὰ δὲ τὴν διακοπὴν θὰ ἐπανέρχηται ἡ Βουλὴ πρὸς συζήτησιν τῶν θεμάτων τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι...

§168ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Κ. Χατζηπέτρου καὶ Γ. Καποδίστρια, ὡς ψηφολεκτῶν, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 147, ἐξ ὧν 120 εἶπον Ναὶ καὶ 27 εἶπον Ὄχι. Συνεπῶς ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Λαμπρινοπούλου περὶ ἀναβολῆς τῆς ἰσχύος τῆς βʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ Κανονισμοῦ θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 222). Ἀπὸ αὔριον λοιπὸν εἰς τὰς 9 π.μ. ἀκριβῶς ἄρχεται ἡ συνεδρίασις, διότι ἐφαρμόζεται ὁ Κανονισμός, καὶ ἐὰν μετὰ ἡμίσειαν ὥραν δὲν καταρτισθῇ ἀπαρτία, θὰ λύηται ἡ συνεδρίασις. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 1 καὶ 10′ π. μ. τῆς ἐπιούσης.