1896.02.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 14

Τῆς 12 Φεβρουαρίου 1896.

(Δευτέρα).

Ὥρα 4 καὶ 30′ μ. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Ἀλεξ. Σπ. Κ. Ρώμα).

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἑξῆς ἀναφορὰς. Πολῖται Μεσσήνης παρακαλοῦσι νὰ ψηφισθῇ ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Ἀντωνοπούλου, βουλευτοῦ Πατρῶν, ὑποβληθεῖσα πρότασις νόμου περὶ σταφιδοκάρπου. Πολῖται Καρδαμύλης παραπονοῦνται κατὰ τοῦ αὐτόθι δημάρχου, ὡς εἰσπράττοντος φόρους κηρυχθέντας παρανόμους δι’ ἀποφάσεως τοῦ Πρωτοδικείου Καλαμῶν. Ἐπιτροπὴ γεωργοκτημόνων Λαρίσης φέρει παρατηρήσεις ἐπὶ τῶν ὑποβληθέντων θεσσαλικῶν νομοσχεδίων.

§2ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπὴν τῆς Βουλῆς.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως.

§4ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ὅλαι αἱ ἀναφοραὶ, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὰ θεσσαλικὰ νομοσχέδια, νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως. Κτηματίαι ἀγροτικῶν καὶ ἀστικῶν κτημάτων ἐξαιτοῦνται τὴν ψήφισιν νόμου πρὸς βελτίωσιν τοῦ νόμου περὶ ἐξώσεως τῶν δυστροπούντων μισθωτῶν.

§6ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη, διότι πρόκειται περὶ ζητήματος ἐνδιαφέροντος ὅλον τὸν ἀγροτικὸν κόσμον.

§7ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει τὴν ἀναφοράν).

§8ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Εἶναι πρότασις νόμου, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ παραπέμψῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Δικαιοσύνης. Τὴν ὑποστηρίζομεν ἄλλως τε πολλοὶ Βουλευταί.

§9Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη ἀναφορᾶς. Ἀρκεῖ ἡ πρότασις ἑνὸς οἱουδήποτε Βουλευτοῦ, ἵνα ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ ἐξώσεως τῶν δυστροπούντων μισθωτῶν, τὸ ὁποῖον καὶ ἐπεψηφίσθη ἤδη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, μεθ’ ἣν ἡ Βουλὴ τὸ ἀπέστειλεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Δικαιοσύνης, ἡ δὲ ἐπιτροπὴ ἐργασθεῖσα συνέταξεν ἔκθεσιν καὶ νομοσχέδιον. Ὥστε, ἀντὶ συναινέσεως κἂν τῆς Βουλῆς, ἁπλῆ αἴτησις ἀρκεῖ, ὅπως ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Ὡς πρὸς τὴν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει σειρὰν μόνον, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐν καιρῷ. Ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲ νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καραπάνος ὑποβάλλει ἔγγραφον ἐπερώτησιν διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς.

§11ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, διατὶ δὲν ἐνέκρινεν ἐγκαίρως τὸν μεταξὺ τῆς ἐν Τρικκάλοις Μονῆς Κορμπόβου καὶ τοῦ δανειστοῦ αὐτῆς πρώην ἀρχιεπισκόπου Τρίκκης κ. Μελετίου συμβιβασμόν, διὰ τοῦ ὁποίου ἠλαττοῦτο τὸ πρὸς αὐτὸν χρέος τῆς ἀπὸ λίρας ὀθωμ. 400 εἰς λίρας 115, καὶ ἐγένετο οὕτω πρόξενος ζημίας 285 λιρῶν εἰς τὴν Μονήν, τῆς ὁποίας ἐξεποιήθησαν τὰ κτήματα πρὸς πληρωμὴν τοῦ χρέους της τούτου;»

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡσαύτως ὁ βουλευτὴς Βόλου κ. Γ. Φιλάρετος ὑποβάλλει εἰς τὸν αὐτὸν Ὑπουργὸν τὴν ἑξῆς σύστασιν.

§13ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Τὰ ἐπὶ Τουρκοκρατίας καλῶς λειτουργοῦντα Ἑλληνικὰ σχολεῖα Κισσοῦ καὶ Μουρέως τοῦ Πηλίου κατηργήθησαν, τὸ τοῦ Νεοχωρίου χωλαίνει, ἕνεκεν ἐλλείψεως δευτέρας τάξεως, καὶ τὸ Σχολαρχεῖον τοῦ Λαύκου, ἕνεκεν ἀνεπαρκείας προσωπικοῦ· ἀλλὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἐν Πηλίῳ οὐκ ὀλίγας ἔχουσιν ἐλλείψεις. Ἡ τοιαύτη κατάστασις ἐξεγείρει τὰς δικαίας διαμαρτυρίας τῶν συμπολιτῶν μου, συνιστῶ δὲ τῷ κ. ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργῷ νὰ λάβῃ ταχέως τὴν δέουσαν μέριμναν πρὸς θεραπείαν, διότι τῇ ἀληθείᾳ ἀσύγγνωστον εἶναι, ἐν ἐποχῇ καυχήσεως περὶ βελτιώσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως, ν’ ἀναμιμνησκώμεθα, ὅτι τὰ σχολεῖα τοῦ Πηλίου ἐλειτούργουν ἄριστα κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς προσαρτήσεως τῆς Θεσσαλίας, ἤδη δὲ ποῦ μὲν μεγάλως ἐχειροτέρευσαν, ἀλλαχοῦ δὲ καὶ ἐντελῶς κατηργήθησαν.»

§14Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἡ σύστασίς μου παρακαλῶ νὰ σταλῇ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὁ ὁποῖος αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν προσέχει.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§16Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Θὰ ἦτο μάταιον, κύριοι βουλευταί, νὰ ἀπασχολήσω ὑμᾶς, ὅπως ἀναπτύξω διὰ μακρῶν τὴν ὑψηλὴν κοινωνικὴν σημασίαν τῆς τοῦ ἱεροῦ κλήρου λειτουργίας, τῆς ἐμπεπιστευμένης πρὸς αὐτόν. Ὡς γινώσκετε, ἡ ἀνατροφὴ τοῦ ἀνθρώπου, ἡ ἀρχομένη ἀπὸ τῆς ἁπαλῆς ἡλικίας ἐν τῷ οἴκῳ, καὶ ἐν τῷ σχολείῳ ἐφεξῆς συμπληρουμένη, καὶ διὰ τῆς νομοθεσίας καὶ τῶν ποινῶν καὶ τῶν κατὰ τὸν νόμον τιμωριῶν καὶ κολάσεων ἐνισχυομένη ἐν τῷ βίῳ κατὰ τὴν περαιτέρω ἡλικίαν, εἶναι ἀνεπαρκής, ὅπως ὑποστηρίξῃ τὸν ἄνθρωπον εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ παντοίου καθήκοντος αὐτοῦ. Ἄνευ τῆς θείας ἐπικουρίας, ἄνευ ζωπυρώσεως τοῦ θρησκευτικοῦ αἰσθήματος, ἄνευ τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ, ἄνευ τῆς εὐσυνειδήτου ἀγάπης πρὸς τὸν πλησίον, ἐμπνεομένης διὰ τῆς πίστεως πρὸς τὸν Ἰησοῦν, ἡ ἐπιστέλεσις τοῦ καθήκοντος καθίσταται δυσχερὴς ἐν τῇ βιωτικῇ πάλη, ἐν τῇ συγκρούσει τῶν συμφερόντων καὶ τῶν παθῶν. Ἀπεδείχθη κατὰ τὸν νεώτερον πολιτισμόν, ὅτι ἡ πρὸς τὰ πρόσω πρόοδος τῶν κοινωνιῶν καθίσταται ἀδύνατος ἄνευ τῆς ἀπὸ τῆς θρησκείας ἐπικουρίας. Καὶ τοῦ σχολείου τὰ μαθήματα, τὰ κρατύνοντα τὸν χαρακτῆρα καὶ μορφοῦντα τὴν καρδίαν, καὶ τῶν νόμων αἱ ποιναί, ὅσον καὶ ἂν ἦναι ἀδυσώπητοι, ἀπεδείχθησαν ἀνεπαρκεῖς, ὅπως ἐνισχύσωσι καὶ κρατύνωσι τὸν ἄνθρωπον καὶ τὸν πολίτην ἐν τῇ ὁδῷ τοῦ καθήκοντος· ἡ δὲ ἠθικὴ εὐρωστία τῶν νεωτέρων κοινωνιῶν κρίνεται πρὸ πάντων ἐκ τῆς ἐν αὐταῖς ἰσχύος τοῦ θρησκευτικοῦ αἰσθήματος. Ἡ θρησκευτικὴ μόρφωσις συμπληροῖ καὶ τοῦ σχολείου τὴν λειτουργίαν καὶ τῶν νόμων τὴν εὐεργετικὴν ἐπίδρασιν, καὶ αὐτῶν τὴν ἐπανορθωτικὴν δύναμιν κρατύνει ἡ τοῦ θρησκευτικοῦ αἰσθήματος καλλιέργεια καὶ ζωπύρωσις. Καὶ αἱ βαρύταται ποιναί, ἐπιβαλλόμεναι ὑπὸ τῶν νόμων καὶ τῆς Πολιτείας, ἀπεδείχθησαν ἀνεπαρκεῖς, ὅπως συγκρατήσωσι τὸν ἄνθρωπον ἐν τῇ ὁδῷ τοῦ καθήκοντος, ἐκ μυρίων ἐλατηρίων ἀποτρεπόμενον ταύτης, ἥτις εἶναι ἀνάντης. Ἑπομένως πάντες οἱ φιλόσοφοι, πάντες οἱ πολιτειολόγοι, πάντες οἱ ὁπωσδήποτε δράσαντες ἐν τῇ διευθύνσει τῶν νεωτέρων κοινωνιῶν, εἴτε ὡς ἡγεμόνες, εἴτε ὡς κυβερνῆται, εἴτε ἐν ἄλλοις ὑψίστοις ἀξιώμασι τὰς κοινωνίας ποδηγετήσαντες, ὁμοφώνως ἀπεφάνθησαν, ὅτι τὸ μόνον καὶ ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον συμπλήρωμα τῆς ἠθικῆς μορφώσεως μιᾶς κοινωνίας εἶναι ἡ τοῦ θρησκευτικοῦ αἰσθήματος καλλιέργεια διὰ τῆς θρησκευτικῆς διδασκαλίας καὶ τῆς θρησκευτικῆς ἐμπνεύσεως. Τούτου τεθέντος, τίς ἤθελεν ἀρνηθῆ, ὅτι παρ’ ἡμῖν τὸ θρησκευτικὸν αἴσθημα δὲν εἶναι τοιοῦτον, ὁποῖον ἡ ἀρτιπαγὴς Ἑλληνικὴ κοινωνία ἀδυσωπήτως ἠξίου; ὁ δὲ πολιτισμός, ἐν ᾧ εἰσήρχετο κατὰ τὴν γενικὴν σημασίαν τῆς λέξεως ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία, τί ἄλλο ἐφόδιον ἔδει νὰ ἔχῃ, εἰμὴ τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ εὐλογίαν καὶ τὴν χριστιανικὴν ποδηγέτησιν τῶν πολιτῶν μετὰ τὴν παλιγγενεσίαν τοῦ ἔθνους; Τίς ἐξ ὑμῶν ἀγνοεῖ, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, χρηστὸς κατὰ φύσιν, ὡς φυλή, καὶ νομοταγής, δι’ ἔλλειψιν θρησκευτικῆς διδασκαλίας στερεῖται τοῦ πυρὸς ἐκείνου τῆς πρὸς τὸν Θεὸν καὶ τὸν πλησίον ἀγάπης, τὸ ὁποῖον νὰ καθιστᾷ αὐτὸν πάντοτε ἕτοιμον εἰς πᾶσαν θυσίαν, εἰς πᾶσαν ἐκπλήρωσιν τοῦ ἑαυτοῦ καθήκοντος; Νομίζω ὅτι πάντες ἀπὸ τῶν ἐπαρχιῶν σας ἀποκομίζετε, ἑκάστοτε ἐκεῖ μεταβαίνοντες, οὐχὶ εὐαρέστους ἐντυπώσεις, ἐξετάζοντες τὸν λαὸν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς θρησκευτικῆς αὐτοῦ μορφώσεως. Ἡ ὑψηλὴ θρησκεία τοῦ Χριστοῦ, ἡ οὐρανοπετής, εἶναι καθαρῶς πνευματική. Λαλεῖ εἰς τὴν καρδίαν, ἐμπνέει αὐτὴν διὰ τῆς ἀγάπης καὶ τῆς ἐλπίδος, θωρακίζει αὐτὴν ἀπὸ παντὸς ταπεινοῦ ἐλατηρίου, ἀνυψοῦσα τὸ αἴσθημα. Καὶ ὅμως, ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν, παρ’ ἡμῖν τοσοῦτον κατέπεσεν ἀπὸ τοῦ ὕψους τούτου ἡ θρησκεία, ἂν ὄχι πανταχοῦ, ἀλλὰ βεβαίως παρὰ τῷ μεγάλῳ ἀγροτικῷ πληθυσμῷ, ὥστε κατήντησεν ἁπλοῦς τύπος, καὶ θὰ ἦτο λυπηρὸν νὰ ἐκτραγῳδήσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν ἀληθῆ κατάστασιν τοῦ θρησκευτικοῦ αἰσθήματος παρὰ τῷ Ἑλληνικῷ λαῷ. Καὶ πῶς τοῦτο; Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι χρηστὸς, εἶναι νηφάλιος καὶ νομοταγής, διετήρησε δὲ τὸ θρησκευτικὸν αἴσθημα κατὰ τοὺς παγεροὺς ἐκείνους καὶ σκοτεινοὺς τῆς δουλείας αἰῶνας· πῶς ἤδη, μετὰ 70 ἐτῶν ἐλεύθερον βίον, δὲν κατώρθωσε νὰ ἀνακύψῃ ἀπὸ τοῦ ὁμολογουμένου σημερινοῦ ληθάργου, εἰς τὸν ὁποῖον διατελεῖ, τὸ θρησκευτικὸν αἴσθημα; Εἰς τὴν ἐρώτησιν ταύτην ἡ ἀπάντησις εἶναι εὔκολος, καὶ τὴν ἔχετε πάντες ἐν τῇ ὑμετέρᾳ συνειδήσει, ἐκ πεφωτισμένης ὑμῶν πείρας. Τὸ θρησκευτικὸν αἴσθημα, ὡς καὶ πᾶν αἴσθημα ἀνθρώπινον, εἶναι δεκτικὸν ἐξεγέρσεως καὶ ἐνισχύσεως διὰ τῆς προσηκούσης καλλιεργείας, εἶναι δεκτικὸν ζωπυρώσεως· εἶναι δὲ πασίγνωστον, ὅτι τότε ζωπυροῦται τὸ θρησκευτικὸν αἴσθημα, ὅταν οἱ λειτουργοὶ τοῦ Θεοῦ, ἐμπεπνευσμένοι ὑπὸ τῆς θείας χάριτος καὶ τυχόντες τῆς προσηκούσης μορφώσεως, χρησιμεύωσιν ὡς ἑστία ἀκτινοβόλος τοῦ θρησκευτικοῦ αἰσθήματος, ὡς κέντρον ἠθικόν, καὶ διὰ τῆς χάριτος τοῦ Οὐρανοῦ, καὶ διὰ τῆς χάριτος τοῦ λόγου, καὶ διὰ τοῦ ἰδίου παραδείγματος καὶ τοῦ θείου αὐτῶν ζήλου δύνανται νὰ μεταδώσωσι τὸ πῦρ τὸ θρησκευτικόν, καὶ νὰ τὸ ζωπυρώσωσι καὶ νὰ τὸ καταστήσωσι τοιοῦτον, ὥστε νὰ ποδηγετήσῃ ἕνα λαὸν εἰς τὴν ὁδὸν τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τοῦ καθήκοντος, διότι πολιτισμὸς οὐδαμοῦ ἀλλοῦ ἔγκειται ἢ ἐν τῇ ἐπιτελέσει τοῦ καθήκοντος. Πολλάκις ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Βασιλείου, ἀπὸ τῆς ἀρχῆς μάλιστα τῆς πρώτης Δυναστείας, ἐγένετο ἀπόπειρα περὶ βελτιώσεως τοῦ κλήρου, ἀλλ’ ἀτυχῶς μέχρι τῶν καθ’ ἡμᾶς χρόνων, καίτοι ἐλήφθη πρόνοια ἱκανὴ περὶ τῆς μορφώσεως καὶ τῶν προσόντων τοῦ ἀνωτέρου κλήρου, καίτοι παρέσχεν ἡ Πολιτεία εἰς τὸν ἀνώτερον κλῆρον πᾶν ὅ,τι ἠδύνατο, ὅπως ἀνυψώσῃ αὐτὸν,—καὶ εἶναι ἀνυψωμένος ὁμολογουμένως, ἐκτὸς ἴσως ὀλιγίστων ἐξαιρέσεων,—οὐδεμία κατωρθώθη νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ βελτιώσεως τοῦ κατωτέρου κλήρου, περὶ τοῦ ἱερέως ἐκείνου, ὅστις, ἔχων τὴν χάριν τοῦ Οὐρανοῦ, εἰσέρχεται εἰς τὴν οἰκογένειαν, θερμαίνει καὶ κρατύνει τοὺς δεσμοὺς τοὺς οἰκογενειακούς, τοὺς δεσμοὺς τῆς στοργῆς πρὸς τὰ τέκνα, τοῦ σεβασμοῦ αὐτῶν πρὸς τοὺς γονεῖς, τῆς ἀγάπης πρὸς ἄλληλα τῶν μελῶν τῆς οἰκογενείας. Ὁ ἱερεὺς ἐμπνέει τὴν πρᾳότητα καὶ τὴν μετριοπάθειαν καὶ τὴν ἀγάπην ἐν τῇ ἐνορίᾳ του μεταξὺ τῶν ἀποτελουσῶν τὴν ἐνορίαν οἰκογενειῶν. Οὕτως ὁ ἐφημέριος καθίσταται ὁ ἀληθὴς κηδεμὼν τῆς δημοσίας συνειδήσεως, ὁ ἀληθὴς ποδηγέτης ἐν τῇ ἠθικῇ μιᾶς ἐνορίας, μιᾶς κοινότητος. Τίς δὲν ἐνθυμεῖται σήμερον, ὅτι ὑπάρχουσι πολλάκις εἰς τὰς κοινότητας ἄνδρες μὴ φέροντες τὸ χάρισμα τὸ οὐράνιον, ἄνευ δηλαδὴ ἱερατικοῦ ἀξιώματος, ἄνευ χειροτονίας, διὰ μόνων τῶν προσωπικῶν των ἀρετῶν καὶ τοῦ συναισθήματος τοῦ καθήκοντος, ἐκδηλωθέντος ἐν τῷ βίῳ των καὶ γνωσθέντος εἰς τὰς μικρὰς κοινότητας, κατορθώσαντες οὕτω νὰ ἐφελκύσωσι τὸν σεβασμὸν καὶ τὴν πεποίθησιν τῶν κατοίκων τῶν μικρῶν κοινοτήτων, ὥστε νὰ χρησιμεύωσιν ἐν αὐταῖς ὡς διδάσκαλοι καὶ διαιτηταὶ διὰ τὰς ἀναφυομένας ἔριδας, πολλάκις ἐξικνουμένας μέχρι ῥήξεων; Πανταχοῦ προσκτῶνται οἱ τοιοῦτοι ἐνάρετοι πολῖται ἰσχυρὸν κοινωνικὸν ἀξίωμα, καὶ ἀσκοῦσι παρὰ ταῖς κοινότησιν ἀληθῆ αὐθεντίαν. «Ἂς ἐρωτήσωμεν καὶ τὸν γέροντα συμπολίτην ἡμῶν, ἵνα ἴδωμεν τίνα γνώμην ἔχει ὁ σεβαστὸς οὗτος γέρων, καὶ τίνα προτείνει λύσιν τῆς ἀναφυείσης μεταξὺ ἡμῶν ἔριδος.» Καὶ πολλάκις, ἄνευ, λέγω, τοῦ χαρίσματος τοῦ θείου, ἄνευ τοῦ ἀξιώματος τοῦ θρησκευτικοῦ, οἱ τοιοῦτοι ἠθικοὶ γέροντες χρησιμεύουσιν ὡς ποδηγέται καὶ ἠθικοὶ διδάσκαλοι τῶν κοινωνιῶν. Βεβαιώθητε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι, ἂν τοιούτους τινὰς παρασκευάσωμεν τοὺς ἱερεῖς, τοὺς ἐφημερίους τοῦ λαοῦ, ἂν παράσχωμεν εἰς αὐτοὺς τὰ μέσα καὶ νὰ ἀναπτύξωσιν ἑαυτοὺς καὶ νὰ μορφώσωσιν ἑαυτοὺς καὶ νὰ ἐφελκύσωσιν οὕτω ἐφ’ ἑαυτοὺς τὸν σεβασμὸν τοῦ λαοῦ, βεβαιώθητε ὅτι καὶ ἡ Πολιτεία ἡμῶν καὶ ἡ κοινωνία θὰ ἀπαλλαγῶσι πολλῶν, τοῖς πᾶσι γνωστῶν, πλημμελειῶν ἢ πληγῶν, τὰς ὁποίας βεβαίως δὲν εἶναι καιρὸς σήμερον νὰ ἀπαριθμήσω ἐντεῦθεν. Καὶ ἡ τραχύτης τῶν χαρακτήρων καὶ τὸ ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον ἐπεπόλασε καὶ διὰ τὸ ὁποῖον πολλάκις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξεφωνήθησαν ἱερεμιάδες, καὶ ἄλλαι πολλαὶ καὶ σοβαραὶ κοινωνικαὶ ἀτέλειαι θὰ θεραπευθῶσι καὶ θὰ μεταβάλωσι τὴν κοινωνικὴν φυσιογνωμίαν. Εὐθὺς ὡς κατορθώσωμεν νὰ ἀναζωπυρώσωμεν εἰς τὰς ψυχὰς τὸ αἴσθημα τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ, τὸ αἴσθημα τῆς ἀγάπης πρὸς τὸν πλησίον δι’ ἑνὸς ἱερέως μεμορφωμένου, θὰ ἀνυψώσωμεν τὴν κοινωνικὴν συνείδησιν, θὰ ἐνισχύσωμεν τὴν ἔννομον τάξιν, θὰ καταστήσωμεν εὔρωστον τὴν κοινωνίαν ἡμῶν. Ὁμολογουμένως ὁ κλῆρος, κύριοι Βουλευταί, ἐν Ἑλλάδι τυγχάνει ἐξαιρέτου σεβασμοῦ, μεθ’ ὅλας τὰς ὁποίας ἔχει τυχὸν πνευματικὰς ἢ καὶ ἠθικὰς ἀτελείας, διότι ὁμολογουμένως ὁ κλῆρος καὶ ἡ ἱστορία αὐτοῦ συνδέεται πρὸς τὴν ἱστορίαν τῆς ἡμετέρας πατρίδος. Ὁ κλῆρος, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἦτο ἀμόρφωτος καὶ ἀπαίδευτος κατὰ τοὺς στυγνοὺς τῆς δουλείας αἰῶνας, μετέσχεν ἐν τοῖς πρώτοις τοῦ ἐθνικοῦ μαρτυρίου, παρηκολούθει τὸν τυραννούμενον καὶ δεινοπαθοῦντα οἰκτρῶς Ἑλληνικὸν λαὸν πανταχοῦ, καὶ ἐνεστάλαζεν εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ τὴν ἐξ οὐρανοῦ παραμυθίαν, τὸ θεῖον τοῦτο βάλσαμον, ἐξ οὗ ἡ ἐγκαρτέρησις ἐν τοῖς δεινοῖς καὶ ἡ ἐλπὶς ὅτι θὰ ἀνατείλῃ ἐν τῷ μέλλοντι εἰς αὐτὸν ἡ ἡμέρα τῆς ἀπελευθερώσεως καὶ τῆς παλιγγενεσίας. Ὁμολογουμένως ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατὰ τοὺς σκοτεινοὺς τούτους καὶ ταλαιπώρους τῆς δουλείας χρόνους ἠτένιζε πρὸς τοὺς ἱερεῖς ὡς πατέρας αὐτοῦ, ὡς τὸ ἔρεισμα τῆς καρδίας αὐτοῦ. Ὅταν δ’ ἐπῆλθεν ἡ στιγμὴ τοῦ μεγάλου ἐθνικοῦ ἀγῶνος, ὁ ἱερὸς κλῆρος, ὁ τὸ μαρτύριον τῆς ἐθνικῆς δουλείας ὑποστὰς, ἤρατο τὸν σταυρόν. Οἱ ἱερεῖς καὶ ὁ Ἑλληνικὸς κλῆρος, ἀπὸ τοῦ Πατριάρχου μέχρι τοῦ τελευταίου μοναχοῦ, πρωτηγωνίστησε καὶ διὰ τοῦ αἵματος, τοῦ ἀφθόνως χυθέντος, ἐπότισε τὸ δένδρον τῆς ἐλευθερίας, ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἡμεῖς σήμερον διατελοῦμεν. Πᾶσαι αὗται αἱ θυσίαι εἶναι γνωσταὶ εἰς τὸν λαὸν, καὶ διὰ τοῦτο ἐνστίκτως, οὕτως εἰπεῖν, σέβεται τὸν ἱερὸν κλῆρον, μεθ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς ἀτελείας. Ἀλλ’ ἀνάγκη νὰ κρατύνωμεν τὸν σεβασμὸν τοῦτον, ἐφελκύοντες ἐπὶ τὴν ἱερωσύνην ἄνδρας πεπαιδευμένους καὶ ἠθικοὺς ἐκ τῆς ἀνωτέρας κοινωνίας. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς, εἶναι τοῦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας; Ἀναλαβόντες τὴν Κυβέρνησιν τοῦ τόπου, εὑρέθημεν πρὸ τῆς ἐπειγούσης ταύτης ἀνάγκης, ἐσκέφθημεν περὶ τοῦ μεγάλου τούτου κοινωνικοῦ ζητήματος καὶ ἐκ τῶν ἐνόντων ἐνομίσαμεν ἐπιβεβλημένον ἡμῖν νὰ προβῶμεν εἰς νομοθετικὴν πρόνοιαν καὶ προέλθωμεν εἰς συμπεράσματα καὶ πορίσματα, τὰ ὁποῖα ἐν τοῖς νομοσχεδίοις διατυπωθέντα λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρὸς τὴν Βουλήν. Ὡς γνωστὸν, περὶ τοῦ κατωτέρου κλήρου οὐδεμία ἐλήφθη μέχρι τοῦδε πρόνοια, καὶ διὰ τοῦτο ἐγεννήθη ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἔλλειψις ἀγάπης πρὸς τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ἱερέως. Καὶ τοσοῦτον ἐξεδηλώθη ἡ ὑποτίμησις αὕτη, ὥστε, ἂν ἀποταθῆτε εἰς ἐπιστήμονα, ἢ εἰς πολιτευτὴν, ἢ εἴς τινα ἀνωτέρας τάξεως, καὶ τῷ εἴπητε νὰ μορφώσῃ τὸν υἱόν του εἰς ἱερέα τοῦ Ὑψίστου, θὰ ἀκούσῃ μετὰ περιφρονητικοῦ μειδιάματος τὴν πρότασιν ὑμῶν. Διατὶ τάχα εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὁ υἱὸς τοῦ Γλάδστωνος ἐγκαυχᾶται ὅτι εἶναι ἱερεύς; μήπως τὸ ἀξίωμα δὲν εἶναι ὑψηλόν; μήπως δὲν ἐθεωρεῖτο ὑψηλὸν καὶ κατὰ τοὺς χρόνους αὐτοὺς τῆς δουλείας; Ἀλλ’ ὑπεβιβάσθη ὡς ἐκ τῆς ἀπαιδευσίας καὶ τῶν στερήσεων ὁ κλῆρος, ὥστε δὲν δύναται νὰ προσελκύσῃ πλέον τὴν ἀγάπην τῶν ἀνεπτυγμένων τάξεων. Πρόδηλον ἄρα, ὅτι, ὅπως ἄρωμεν τὸ κακὸν, εἶναι ἀνάγκη νὰ φροντίσωμεν περὶ μορφώσεως ἱερέων ἐκ τῶν ἀνωτέρων κοινωνικῶν στρωμάτων· ἀνάγκη νὰ προσελκύσωμεν ἐπὶ τὸ ὑψηλὸν ἐπάγγελμα ἄνδρας πνευματικῶς καὶ ἠθικῶς τελειοτέρους. Ἀλλὰ πρὸ παντὸς εἶναι ἀνάγκη, ὅπως ἐπιτύχωμεν τοῦτο, νὰ μεριμνήσωμεν, νὰ προνοήσωμεν καὶ περὶ τοῦ πῶς δύνανται νὰ ζήσωσιν οἱ ἱερεῖς τοῦ Ὑψίστου ἔν τινι ἀξιοπρεπείᾳ. Διότι ἄνευ τούτου δὲν ἐνθυμεῖσθε τὸ περὶ ἱερέων δίστιχον τοῦ ἀειμνήστου Κοραῆ, τὸ ὁποῖον ἔγραφεν ἐκ Παρισίων; Ὑφ’ ἃς σήμερον οἱ ἱερεῖς βιοῦσι συνθήκας, οὐχὶ τὸν σεβασμὸν, ἀλλ’ ἄλλο τι αἴσθημα τοῦ λαοῦ προκαλοῦσιν. Ὅπως λοιπὸν ἔλθωμεν πρὸς λύσιν τοῦ μεγάλου τούτου κοινωνικοῦ ζητήματος, ἔπρεπε νὰ ζητήσωμεν πόρους τινὰς, ἐξ ὧν νὰ γένηται δυνατὸν νὰ παράσχωμεν χορηγηματά τινα, ἐν ἀρχῇ μὲν μικρὰ, τοῦ χρόνου δὲ προϊόντος, δυνάμενα ν’ αὐξηθῶσι. Διότι οὕτως ἀναντιλέκτως θὰ δυνηθῶμεν νὰ προσελκύσωμεν εἰς τὴν ἱερωσύνην ἀνθρώπους πνευματικῶς καὶ ἠθικῶς μεμορφωμένους καὶ ἀξίους τοῦ ὑψηλοῦ τούτου ἀξιώματος. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνη ἡ δυσκολία αὕτη, καθ’ ἧς ἔχομεν νὰ παλαίσωμεν. Ὡς κατοικεῖται ἡ χώρα, σποράδην, κατὰ μικρὰς κώμας καὶ ἀγροικίας, παρέχει μεγάλας δυσκολίας. Ἡ χώρα ἡ Ἑλληνικὴ κατοικεῖται ἀραιοπληθῶς· εἶναι κατεσπαρμένοι οἱ κάτοικοι εἰς χαράδρας καὶ ὄρη, εἰς δυσχωρίας καὶ εἰς μεγάλας ἀποστάσεις, καὶ καθίσταται ἀδύνατον νὰ συγκεντρωθῶσιν ἐνορίαι, ὥστε νὰ διευκολυνθῇ ἡ συντήρησις ἡ ἀξιοπρεπὴς καὶ ἄνετος τῶν ἱερέων διὰ τῶν πόρων, δι’ ὧν θὰ ἀμείβωνται. Ὑπάρχουσι χωρία, ἐκ τεσσαράκοντα ἢ καὶ ἐκ τριάκοντα οἰκογενειῶν ἀποτελούμενα, ἀλλὰ ἀπέχοντα ἀπ’ ἀλλήλων δύο καὶ τρεῖς ὥρας. Πῶς νὰ λύσωμεν τὴν δυσκολίαν; Προδήλως εἶναι ἀδύνατον νὰ εὕρωμεν πόρους ἐπαρκεῖς, ὅπως εἰς τόσην πληθὺν ἐφημερίων δώσωμεν ἐπαρκὲς χορήγημα. Ἰδοὺ μεγαλειτέρα δυσκολία, εἰς ἣν προσεκρούσαμεν ἐν τῇ μελέτῃ τοῦ ζητήματος. Ἐν τούτοις διὰ τῆς φειδοῦς καὶ τῆς οἰκονομίας εὕρομεν λύσιν. Διὰ τῶν εἰσαγομένων νομοσχεδίων περὶ κλήρου, τεσσάρων τὸν ἀριθμὸν, προσεπαθήσαμεν νὰ ὑπερνικήσωμεν τὰς δυσχερείας ταύτας καὶ ἄλλας. Διὰ μὲν τοῦ πρώτου νομοσχεδίου διῃρέσαμεν τὰς ἐνορίας εἰς τέσσαρας τάξεις. Ἡ πρώτη τάξις περιλαμβάνει τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν καὶ πόλεις ἐχούσας πληθυσμὸν ὑπὲρ τὰς 12 χιλιάδας, ἡ δευτέρα περιλαμβάνει τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν καὶ πόλεις ἐχούσας πληθυσμὸν ὑπὲρ τὰς πεντακισχιλίας ψυχάς. Ἡ τρίτη περιλαμβάνει τὰς ἐνορίας κωμοπόλεων, ἐχουσῶν πληθυσμὸν μείζονα τῶν 2,000 ψυχῶν. Ἡ τετάρτη εἶναι τῶν μικρῶν χωρίων. Ἐν ἑκάστῃ τάξει ἐτάξαμεν καὶ προσόντα διὰ τοὺς χειροτονηθησομένους ἱερεῖς, ἀνάλογα πρὸς τὴν τάξιν τῆς ἐνορίας. Ἑπόμενον ἦτο νὰ ζητήσωμεν μείζονα προσόντα διὰ τοὺς ἱερεῖς μεγάλων πόλεων, ἀνάλογα δὲ διὰ τὰς ἄλλας τάξεις· διότι, ἐὰν εἰς τὴν τελευταίαν τάξιν τῶν χωρίων ἐπιζητηθῶσιν αὐστηρότερα προσόντα, ἠθέλομεν εὑρεθῆ πρὸ τοῦ ἀπροχωρήτου. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ἠγέρθησαν διαμαρτυρίαι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κατὰ τοῦ ἀρτίως ἐκδοθέντος διατάγματος, καθ’ ὃ δὲν ἐπετρέπετο νὰ χειροτονηθῇ ἱερεὺς, μὴ ἔχων τοὐλάχιστον ἀπολυτήριον Σχολαρχείου, καὶ ἀπετάθησαν πρὸ ἐμὲ, καὶ ἐζήτησαν τὴν κατάργησιν τοῦ διατάγματος, διότι ἐκινδύνευον νὰ μείνωσιν ἄνευ ἱερέως πολλὰ χωρία. Ἡ δυσκολία αὕτη ἤρθη, διότι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐκανονίσθη ὅτι διὰ τοὺς ἱερεῖς τῆς τετάρτης τάξεως ἀρκεῖ ἀπολυτήριον Ἑλληνικοῦ σχολείου, ἢ καὶ δευτέρας τάξεως, ἢ, καὶ τούτου μὴ ὑπάρχοντος, τὸ προσὸν τοῦ γραμματοδιδασκάλου. Ἐννοεῖται ὅτι τοῦ χρόνου προϊόντος δύνανται νὰ ἐνταθῶσι τὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὁριζόμενα προσόντα τῶν ἐφημερίων. Ὡρίσαμεν δὲ ἀνάλογον χορήγημα εἰς τοὺς ἱερεῖς ἑκάστης τῶν ἐνοριῶν· καὶ εἰς μὲν τοὺς νῦν ὑπάρχοντας ἱερεῖς, τοὺς μὴ κεκτημένους τὰ τοῦ νομοσχεδίου προσόντα, παρέχομεν μικρότερον χορήγημα, συμφώνως πρὸς τὸ δίκαιον. Ἀλλ’ εἰς τοὺς μέλλοντας νὰ χειροτονηθῶσι, κεκτημένους τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ κανονιζόμενα προσόντα, τάσσεται διπλάσιον τὸ χορήγημα, ἀνάλογον πρὸς τὴν παιδείαν καὶ τοὺς κόπους πρὸς ἀπόκτησιν αὐτῆς. Καὶ τοῦτο, ἵνα ἐφελκύσωμεν εἰς τὰς τάξεις τῶν ἱερέων ἀνθρώπους μεμορφωμένους ἐν τῇ Θεωλογικῇ Σχολῇ, ἢ ἐν τῇ Ῥιζαρείῳ, ἢ καὶ ἐξ ἄλλων Ἱερατικῶν Σχολῶν, ἢ καὶ ἐκ τοῦ κλάδου τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ διδασκάλους παντὸς βαθμοῦ. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο πρὸ πάντων ἔπρεπε νὰ ληφθῇ φροντὶς πρὸς εὕρεσιν τῶν πόρων, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ παροχὴ τοῦ ἐπιδόματος τοῦ ἱεροῦ κλήρου. Πρὸς τοῦτο συνετάξαμεν τὸ δεύτερον νομοσχέδιον, ὅπερ λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω, τὸ περὶ ἱδρύσεως Ἱερατικοῦ ταμείου. Ἀφοῦ τὸ Κράτος δὲν δύναται, εἰς ἃς διατελεῖ σήμερον οἰκονομικὰς περιστάσεις, ἀφειδέστερον νὰ παράσχῃ τὴν συνδρομὴν πρὸς ἀνύψωσιν τοῦ κλήρου, ἀνεζητήσαμεν ἄλλους πόρους, καὶ ἐλπίζω ὅτι ἀνεύρομεν τοιούτους ἱκανοὺς, ὅπως πληρωθῇ ἡ ἐπείγουσα αὕτη κοινωνικὴ ἀνάγκη. Συνιστᾶται ταμεῖον ἱερατικὸν, ἐντελῶς κεχωρισμένον ἀπὸ τὴν Πολιτείαν, διατελοῦν μόνον ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, καὶ διοικούμενον δι’ ἰδίου Συμβουλίου, προεδρευομένου ὑπὸ μέλους τῆς Ἱερᾶς Συνόδου. Ἐκ τῶν πόρων τοῦ ταμείου τούτου σᾶς ἀναφέρω δύο, τοὺς κυριωτάτους. Πρῶτον εἶναι τὸ μονοπώλιον τοῦ κηροῦ. Ὁ κηρὸς ὡς γνωρίζετε, εἶναι ὕλη, τῆς ὁποίας πρὸ πάντων γίνεται χρῆσις ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, ὡς προσφορὰ πρὸς τὸ Θεὸν ἐν τῇ λειτουργίᾳ καὶ ἐν πάσῃ ἄλλῃ ἱεροτελεστίᾳ. Ἐνομίσαμεν ὅτι τὸ μονοπώλιον τοῦ κηροῦ οὐδόλως προσκρούει εἰς τὰ κοινωνικὰ συμφέροντα, συνάδει μάλιστα πρὸς τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν ὁ κηρὸς καταναλίσκεται. Ὑπελογίσαμεν ὅτι ἡ κατανάλωσις τοῦ κηροῦ θὰ ἀνέλθῃ εἰς 200,000 ὀκάδας· εὕρομεν δι’ ὑπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἐν τῇ ἐκθέσει θὰ ἀναγνώσητε, ὅτι θὰ ἔχωμεν ἔσοδα ἑνὸς ἑκατομμυρίου, ἴσως καί τινων ἔτι ἑκατοντάδων χιλιάδων δραχμῶν. Διότι καὶ κατὰ τὰς ἑορτὰς καὶ κατὰ τὸ Πάσχα καὶ καθ’ ὅλας τὰς ἱεροτελεστίας τὸ ἁγιοκήριον, αἱ λαμπάδες, εἰσὶν ἀναποδράστως ἀναγκαῖαι, ἀπαραιτήτως καιόμεναι, ὡς προσφορὰ πρὸς τὸν Θεόν. Ἐφροντίσαμεν ὅμως νὰ μὴ ἀνυψώσωμεν τὰς τιμὰς τοῦ κηρίου εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε νὰ βαρύνωμεν τὴν κοινωνίαν, ἢ νὰ προσβάλωμεν τὰ συμφέροντα τῶν ἐνοριτῶν. Τὰ κηρία τὰ μικρὰ, τὰ ὁποῖα κατὰ τὰς γενομένας μελέτας εἶναι 20 δραμίων ἕκαστον καὶ ὀλιγώτερον, δηλ. 20 κηρία ἔχουσι βάρος μιᾶς ὀκᾶς, θὰ πωλῶνται, ὡς καὶ μέχρι τοῦδε πωλοῦνται, ὥστε οὐδεμίαν ἔχει νὰ ὑποστῇ δαπάνην ὁ Χριστιανός. Ἐπειδὴ δὲ ἐνδεχόμενον τῶν ἐκκλησιῶν τὰ συμφέροντα νὰ μειῶνται ὀλίγον, διότι ἐκ τοῦ κηροῦ ὑπολογίζεται ἔσοδον ἀξιόλογον, παρέχομεν εἰς τοὺς ναοὺς οὐ μόνον 10% ἐπὶ τοῦ κηροῦ ὄφελος καθαρὸν, ἀλλὰ καὶ τὸ δικαίωμα νὰ μεταπωλῶσιν εἰς τὸ μονοπώλιον τὰ ἀπόκηρα, τὰ ὁποῖα κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῶν ἐμπείρων εἶναι τὸ ἥμισυ τοῦ προσφερομένου κηροῦ, ἀντὶ 5 ἢ 6 δραχμῶν. Οὕτω πως τὰ εἰσοδήματα τῶν ναῶν ἀπὸ τῶν κηρίων δὲν θὰ ἐλαττωθοῦν, εἰμὴ κατ’ ἐλάχιστον· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ ἐλάττωσις αὕτη γίνεται βεβαίως χάριν ὑψηλοτάτου σκοποῦ, χάριν τῆς βελτιώσεως τοῦ κλήρου, νομίζομεν ὅτι καὶ οἱ ἐνορῖται καὶ οἱ ἐπίτροποι ἀγογγύστως καὶ προθύμως θέλουσι παράσχει τὴν συνδρομὴν αὐτῶν, χάριν τοῦ μεγάλου σκοποῦ. Δεύτερον πόρον, οὐχ ἧττον σπουδαῖον, ἔχομεν ἀπὸ τῆς μοναστηριακῆς περιουσίας. Ὡς γνωρίζετε, ἡ μοναστηριακὴ περιουσία σήμερον δὲν διοικεῖται, οὔτε οἰκονομεῖται ἐν ὅλῃ τῇ ἀκριβείᾳ. Διὰ τὰς μικρὰς λοιπὸν Μονὰς, αἵτινες ἔχουσιν ὀλιγωτέρους τῶν 6 μοναχῶν καὶ αἵτινες κατὰ τὸν κείμενον νόμον εἶναι διαλυτέαι, ἀντὶ νὰ προβῶμεν εἰς ἐφαρμογὴν τοῦ κειμένου νόμου, ἐνομοθετήσαμεν τὴν ἕνωσιν αὐτῶν τῶν μικρῶν Μονῶν εἰς μίαν, καὶ οὕτω καὶ καλλίτερον θέλουσι συντηρεῖσθαι οἱ μοναχοὶ, καὶ μέρος τῆς περιουσίας ἑκάστης τῶν συγχωνευθησομένων Μονῶν θέλει χρησιμεύσει εἰς μισθοδοσίαν τοῦ κλήρου καὶ εἰς ἐκπαίδευσιν καὶ τοῦ ἀγάμου κλήρου, ἐφ’ ὅσον εἶναι ἀναγκαία αὕτη διὰ τὴν μόρφωσιν ἀρχιερέων, ἱεροκηρύκων καὶ καθ’ ἑξῆς.

§17ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Πόσα ὑπολογίζετε ἐκ τοῦ πόρου τούτου;

§18Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὄχι ὀλιγώτερα τῶν 400 χιλιάδων δραχμῶν.

§19ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Μόνον;

§20Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τόσον ὑπολογίζομεν, διότι ἀπὸ μὲν τὰς μεγάλας Μονὰς, τὰς μὴ ἑνουμένας, λαμβάνομεν 8% ἐπὶ τῶν εἰσοδημάτων αὐτῶν, διότι βαρύνονται καὶ μὲ ἄλλας τινὰς χορηγίας διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ καθ’ ἑξῆς, καὶ δὲν ἠθελήσαμεν νὰ τὰς βαρύνωμεν διὰ μείζονος εἰσφορᾶς, ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον, ἕως ὅτου εὑρεθῇ τρόπος βελτίονος διοικήσεως τῶν Μονῶν· ἐκ δὲ τῶν ἑνουμένων Μονῶν λαμβάνομεν τὸ ἥμισυ τῶν εἰσοδημάτων αὐτῶν. Ἔχω δὲ πίνακα ἐνταῦθα, ἐκ τοῦ ὁποίου προχείρως σᾶς λέγω τὰ ἑξῆς. Μοναὶ ἔχουσαι ὀλιγώτερον τῶν 6 μοναχῶν ἑκάστη εἰσὶν 78· αἱ Μοναὶ αὗται ἔχουσιν εἰσόδημα 615 χιλιάδων δραχμῶν...

§21ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι ὀνομαστικὸς ὁ πίναξ;

§22Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Βεβαίως, ὅσῳ τὸ δυνατὸν ἀκριβής... Ἐξ αὐτῶν τῶν 615 χιλιάδων δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἔχουσιν εἰσοδήματα αἱ Μοναὶ αὗται κατὰ τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ 1894, ὑπολογίζομεν ὅτι τὰς 308 χιλιάδας δραχμὰς θὰ τὰς οἰκονομήσωμεν· ἀλλὰ πλὴν τούτων θὰ ἔχωμεν καὶ τὸ 8% ἀπὸ τὰς ἄλλας Μονὰς, ὥστε δυνάμεθα νὰ οἰκονομήσωμεν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον ἐκ τῆς μοναστηριακῆς περιουσίας.

§23ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αἱ 615 χιλιάδες δραχμαί, τὰς ὁποίας ἀνεφέρατε, εἶναι μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν δαπανῶν διὰ τὴν συντήρησιν τῶν Μονῶν;

§24Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὄχι· θὰ ἀφήσωμεν εἰς αὐτὰς τὰς 300 χιλιάδας, διὰ νὰ συντηρηθοῦν. Τοὺς λοιποὺς πόρους θέλετε τοὺς ἀναγνώσει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει. Τὸ τρίτον νομοσχέδιον ἀφορᾷ τὴν νομοθέτησιν τῆς μονοπωλίας τοῦ κηροῦ, τὰς ἀπαγορευτικὰς διατάξεις, τὰς ποινὰς καὶ καθ’ ἑξῆς, ὥστε νὰ ἐξασφαλισθῇ τὸ ἔσοδον, καὶ οὕτω πως τὰ τρία ταῦτα συναφῆ νομοσχέδια θέλουσι συντελέσει εἰς τὸ νὰ ἀσφαλίσωσι μίαν πρόσοδον, ἱκανὴν νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰ ἤδη τασσόμενα χορηγήματα. Βεβαίως, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς μισθοδοσίας, τάσσομεν μίαν διετίαν, ἕως ὅτου ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου ἀποδείξῃ ἐμπράκτως, ὅτι θέλει παράσχῃ τὰ μέσα εἰς τὸ νὰ βελτιωθῇ καὶ ἀνυψωθῇ ὁ Ἑλληνικὸς κλῆρος.

§25ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔχετε ἀντίῤῥησιν νὰ τυπωθῇ ὁ πίναξ τῶν Μονῶν;

§26Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὄχι. Τέταρτον νομοσχέδιον περὶ ἱεροκηρύκων. Τοῦτο εἶναι κατ’ ἔννοιαν συναφὲς, ἀλλὰ χωριστὸν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐφαρμογῆς, καὶ συνδέεται μὲ τὸν προϋπολογισμόν. Ὡς γνωρίζετε, ἡ ἔλλειψις ἐφημερίων ἀνεπτυγμένων καὶ ἱκανῶν, ὥστε νὰ διδάσκωσι τοὺς πιστοὺς κατὰ Κυριακὴν καὶ τὰς ἑορτὰς τὸν θεῖον λόγον, ἡ ἔλλειψις αὕτη ἐπήνεγκε τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ νομοθετηθῇ ὁ νόμος περὶ ἱεροκηρύκων· διότι, ὅταν κατορθωθῇ νὰ μορφώσωμεν ἐφημερίους, ἱκανοὺς ἐν τῇ ἱερουργίᾳ αὐτῶν νὰ διδάσκωσι τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, οἱ ἱεροκήρυκες θὰ ἦναι περιττοὶ, ὡς εἶναι περιττοὶ πανταχοῦ, ὅπου ὁ κλῆρος μορφοῦται διὰ τὸ ἐκκλησιαστικὸν βῆμα. Ἤδη ὅμως ὁ ἀριθμὸς τῶν ἱεροκηρύκων εἶναι ἀνεπαρκὴς, καὶ ἂν ἐπέτρεπον οἱ πόροι τοῦ Κράτους, ἔπρεπε νὰ προβῶμεν εἰς ἐνίσχυσιν τοῦ θείου κηρύγματος διὰ πολλαπλασιασμοῦ τῶν ἱεροκηρύκων· διότι συλλογισθῆτε, κύριοι Βουλευταί, τί δύναται νὰ κάμῃ εἷς ἱεροκῆρυξ εἰς ἕνα ὁλόκληρον νομὸν, κατὰ τοὺς θερινοὺς μόνον μῆνας ἐξερχόμενος εἰς περιοδίαν. Δὲν δύναται οὔτε ἅπαξ τοῦ ἔτους νὰ κηρύξῃ τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ εἰς τὰς πλείστας κοινότητας. Τούτου ἕνεκα ἐνομίσαμεν ὅτι διὰ μεγάλας ἐπαρχίας καὶ ἰδίως δι’ ἐπαρχίας, τῶν ὁποίων ἡ κοινωνικὴ φυσιογνωμία παρουσιάζει ἀνωμαλίας, ἐνομίσαμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ λάβωμεν τὴν πρόνοιαν νὰ ἀποστείλωμεν εἰδικοὺς ἱεροκήρυκας, καὶ διὰ τοῦτο νομοθετοῦμεν τὴν μισθοδοσίαν 10 ἱεροκηρύκων δευτέρας τάξεως, οἱ ὁποῖοι εἶναι προωρισμένοι διὰ τὰς ἑξῆς ἐπαρχίας: 1 ἐν Εὐρυτανίᾳ, 1 ἐν Δωρίδι καὶ Ναυπακτίᾳ, 1 ἐν Καρυστίᾳ, 1 ἐν Βόλῳ, 1 ἐν Καρδίτσῃ, 1 ἐν Κορινθίᾳ, 1 ἐν Ἠλείᾳ, 1 ἐν Γόρτυνι, 1 ἐν Οἰτύλῳ καὶ Γυθείῳ, 1 ἐν Ἰθάκῃ καὶ Λευκάδι. Οὕτω πως ἀνακουφιζόμενοι οἱ ἱεροκήρυκες τῶν νομῶν, θέλουσιν ἐπιτελεῖ λυσιτελέστερον τὸ καθῆκον αὐτῶν. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τὰ νομοσχέδια ταῦτα, καὶ παρακαλῶ τὴν ἐπιτροπὴν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ συνέλθῃ καὶ λάβῃ ταῦτα ὑπ’ ὄψιν καὶ συντάξῃ τὴν ἑαυτῆς ἔκθεσιν, ὥστε ὅσον τάχιον νὰ συζητηθῶσι καὶ ἐπιψηφισθῶσι, χάριν τῆς σοβαρότητος τοῦ σκοποῦ, ὃν ἐπιδιώκει ἡ ἐφαρμογή των.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὑποβληθέντα νομοσχέδια θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 107–110).

§28Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ νόμον ἐκδοθέντα κατὰ τὸ 1894, ὅταν ὑποβάλληται εἰς τὴν Βουλὴν αἴτησις περὶ χορηγίας πιστώσεως προωρισμένης δι’ ἐκτέλεσιν δημοσίων ἔργων, πρέπει νὰ συνυποβάλληται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ προϋπολογισμὸς τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης, ὅστις ὑπόκειται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς. Καὶ τῶν μὲν ἄλλων δημοσίων ἔργων, διὰ τὰ ὁποῖα ἐζητήθη πίστωσις, τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1896, κατετέθησαν οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν ἀπαιτουμένων δαπανῶν μετὰ τοῦ γενικοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἀποτελοῦσι παράρτημα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ τινῶν ἐκ τῶν ἀναγεγραμμένων ἔργων δὲν εἶχον ὑποβληθῆ οἱ προϋπολογισμοὶ, διότι δὲν ἦσαν συντεταγμένοι καθ’ ὃν χρόνον εἰσήγετο ὁ προϋπολογισμὸς εἰς τὴν Βουλήν· περατωθείσης ἤδη τῆς συντάξεως αὐτῶν, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω καὶ τοὺς προϋπολογισμοὺς τούτους. Καταθέτω ὡσαύτως καὶ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως 70 χιλιάδων δραχμῶν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης τῆς χρήσεως τοῦ 1895.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἵ τε προϋπολογισμοὶ καὶ τὸ νομοσχέδιον θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 111–112).

§30ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἐπειδὴ κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν περὶ πληρώσεως τῶν χηρευουσῶν θέσεων ἐν τῷ στρατῷ δὲν ἀνταποκρίνεται ἐντελῶς πρὸς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει, ἀλλὰ τοὐναντίον δυσχεραίνει, ἀντὶ νὰ διευκολύνῃ, τὴν καλὴν πρόθεσιν αὐτοῦ, διὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρότασιν νόμου, ἐξ ἑνὸς μόνον ἄρθρου, διὰ τοῦ ὁποίου τοῦτο κατορθοῦται. Δὲν θ’ ἀναπτύξω ἤδη, ἐν οὐ δέοντι, τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους προέβην εἰς τοῦτο, ἀλλὰ ἐπιφυλάττομαι καὶ ἐν τῇ συνδιασκέψει τῆς ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν θέλει παραπεμφθῆ, καὶ κατὰ τὴν ἐν τῇ Βουλῇ συζήτησιν. Παρακαλῶ δὲ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ καὶ, εἰ δυνατὸν, παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὔριον, ὅπως τὸ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της κατὰ τὴν συνδιάσκεψιν αὐτῆς. Δραττόμενος τῆς εὐκαιρίας, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω μίαν προσθήκην ἐπὶ τῆς πρώτης παραγράφου τοῦ 121 ἄρθρου τοῦ περὶ στρατολογίας τοῦ κατὰ ξηρὰν στρατοῦ νόμου, διὰ τῆς ὁποίας αἴρεται ἓν ἄτομον προσγινόμενον, τὸ ὁποῖον πάντες ὑμεῖς, ὑποθέτω, ὡς ἐγὼ, ἀντελήφθητε. Ὡς γνωρίζετε, τὸ ἄρθρον 121 λέγει, ὅτι οἱ κατὰ τὸ 33 ἄρθρον τοῦ αὐτοῦ νόμου ἀπαλλασσόμενοι, πλὴν τῶν ὡς ὀρφανῶν ἀπαλλασσομένων καὶ προϋπηρετησάντων ἐθελοντῶν, ἀποτίνουσιν ὡς ἀντισήκωμα χρηματικὸν τίμημα δραχμῶν 100 ἅμα τῇ ὑποβολῇ τῆς περὶ ἀπαλλαγῆς αἰτήσεως. Ἐγὼ ἐπιπροσθέτω: «ἢ καὶ βραδύτερον μέχρι 30 Σεπτεμβρίου». Πρὸς τούτοις προσθέτω, ὅτι ἡ μὴ κατάθεσις τοῦ χρηματικοῦ τιμήματος μέχρι τῆς ἀνωτέρω ὁρισθείσης προθεσμίας καθίστησιν ἄκυρον τὴν περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπόφασιν τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου. Ὡς γνωρίζετε, Κύριοι, τὸ ὡς ἀντισήκωμα χρηματικὸν τίμημα ἐπεβλήθη ὑπὸ τοῦ νόμου, ἀντὶ τῆς ὑποχρεώσεως τῆς προσωπικῆς ὑπηρεσίας. Ἡ προσωπικὴ ὑποχρέωσις ὁρίζεται τὴν 1 Ὀκτωβρίου, ἡ δὲ κατάθεσις τοῦ χρηματικοῦ τιμήματος, ἅμα τῇ ὑποβολῇ τῆς αἰτήσεως περὶ ἀπαλλαγῆς, τουτέστι κατὰ τὴν διέλευσιν τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου κατὰ τοὺς ἀγόνους ἐκείνους μῆνας, κατὰ τοὺς ὁποίους εἶναι δυσεύρετον τὸ χρῆμα, καὶ καθ’ οὓς πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς διατάξεως ταύτης οἱ πτωχοὶ πολῖται ἐκποιοῦσιν εἰς εὐτελῆ τιμὴν τὸ ὅλον ἢ μέρος τῆς περιουσίας αὐτῶν, ὅπως καταβάλωσι τὸ τίμημα πρὸς ἀπαλλαγὴν τῶν τέκνων των. Ἐὰν δὲ δὲν πράξωσι τοῦτο, εἰς τί ὑποχρεοῦνται; Εἰς πληρωμὴν διακοσίων δραχμῶν, τουτέστι τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃ τὸ Δημόσιον κατὰ τὸν Μάρτιον καὶ Ἀπρίλιον, τὸ τοκίζει καὶ λαμβάνει 100%. Τὸ ἄτοπον τοῦτο εἶχε προΐδει ἄλλοτε, διευθύνων, νομίζω, τότε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ πρώην Βουλευτὴς καὶ Πρωθυπουργὸς κ. Τρικούπης, καὶ δι’ ἐγκυκλίου ἠθέλητε τότε, ἀπούσης τῆς Βουλῆς, νὰ διευκολύνῃ τοὺς ὑποχρέους καὶ νὰ παρατείνῃ τὴν προθεσμίαν· ἀλλὰ δυστυχῶς τί συνέβη; κατεστρατηγήθη ὁ νόμος, καὶ ἠναγκάσθη, μετὰ ταῦτα ὁ νέος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ. Βουλευτὴς ἐξ Ὕδρας νὰ ἄρῃ τὴν ἐγκύκλιον, διότι τινὲς ἔλαβον τὴν ἀπόφασιν περὶ ἀπαλλαγῆς καὶ δὲν εἶχον καταθέσει τὸ χρῆμα, μετὰ ταῦτα δὲ ἐδυστρόπουν, λέγοντες: «ἡμεῖς ἀπηλλάγημεν· δὲν ἔχομεν τίποτε νὰ καταθέσωμεν»· τὸ δὲ Νομικὸν Συμβούλιον εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπῃ: ἐπειδὴ ὁ νόμος ἐπιβάλλει τὴν κατάθεσιν τοῦ χρήματος ἅμα τῇ ὑποβολῇ τῆς αἰτήσεως, δὲν δυνάμεθα νὰ τοῖς ἐπιβάλωμεν τὴν κατάθεσιν τοῦ χρήματος ἤδη. Διὰ τοῦτο ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἠναγκάσθη νὰ ἄρῃ τὴν ἐγκύκλιον. Ἐκ τούτου δὲ λαμβάνων ἀφορμήν, προσθέτω ὅτι ἡ μὴ κατάθεσις τοῦ χρήματος μέχρι τῆς ταχθείσης προθεσμίας καθίστησιν ἄκυρον τὴν περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπόφασιν τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου. Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι ὅλοι θὰ παραδεχθῆτε τὸ δίκαιον τῆς τροπολογίας ταύτης, ἡ ὁποία παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ, διανεμηθῇ καὶ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἐν καιρῷ.

§31ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Τριχωνίας ὑποβληθεῖσαι δύο προτάσεις νόμων θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 115–114).

§33ΣΤΑΗΣ. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ ἄρθρον 146 τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται τρίμηνος πρόσθετος ὑπηρεσία εἰς τοὺς μὴ ἐμφανιζομένους ἐνώπιον τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου πρὸς ἐξέτασιν τῆς σωματικῆς αὐτῶν ἱκανότητος. Τῆς προσθέτου ταύτης ὑπηρεσίας, κατὰ τὸ ἄρθρον 146 τοῦ μνησθέντος νόμου, ἐξαιροῦνται οἱ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ διαμένοντες καὶ προσάγοντες εἰς τὸ στρατολογικὸν γραφεῖον κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς κατατάξεώς των πιστοποιητικὸν τῆς ἁρμοδίας προξενικῆς ἀρχῆς, ἐκ τοῦ ὁποίου νὰ ἐμφαίνηται, ὅτι διέμενον ἐν τῷ ἐξωτερικῷ κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς κληρώσεως. Ἀλλ’ οἱ πλεῖστοι, ἐὰν μὴ πάντες, τῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ εὑρισκομένων, ἀγνοοῦντες τὴν εὐεργετικὴν ταύτην διάταξιν, προσέρχονται πρὸς κατάταξιν τὴν 1 Ὀκτωβρίου, μὴ φέροντες καὶ τὸ ἀπαιτούμενον πιστοποιητικὸν τῆς ἁρμοδίας προξενικῆς ἀρχῆς, δι’ ἧς θὰ ἐπιστοῦτο ἡ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ διαμονὴ τοῦ κληρωτοῦ κατὰ τὸν χρόνον τῆς κληρώσεως. Σημειώσατε δὲ, ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν κληρωτῶν τούτων εἶναι ἐργατικοὶ, ἐργαζόμενοι ἐν τῇ ξένῃ καὶ μεταφέροντες τὰς οἰκονομίας αὐτῶν ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι. Νομίζω ἑπομένως δίκαιον νὰ ἐπιτραπῇ ἡ προσαγωγὴ τοῦ πιστοποιητικοῦ τούτου καὶ μετὰ τὴν ἡμέραν τῆς κατατάξεως ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον, πάντως ὅμως ἱκανὸν, ἵνα δύνηται ὁ κληρωτὸς νὰ προμηθευθῇ τὸ πιστοποιητικὸν τῆς προξενικῆς ἀρχῆς τοῦ τόπου, εἰς ὃν διέμενε κατὰ τὸν χρόνον τῆς κληρώσεώς του. Δὲν δύναμαι δὲ νὰ ἐννοήσω διὰ τίνα λόγον ὁ νομοθέτης θεωρεῖ ἔγκυρον τὸ προσαγόμενον πιστοποιητικὸν τὴν ἡμέραν τῆς κατατάξεως τοῦ κληρωτοῦ καὶ οὐχὶ τὸ προσαγόμενον μετὰ μίαν ἡμέραν ἢ ἕνα μῆνα ἢ καὶ δύο, ἀφοῦ μάλιστα ἐπὶ ἔτη τοὐλάχιστον δύο πρόκειται νὰ ὑπηρετήσῃ ὁ προσερχόμενος κληρωτός. Ὁ φερόμενος λόγος περὶ καταστρατηγήσεως τοῦ νόμου δὲν μοὶ φαίνεται σοβαρός. Πολλάκις καὶ αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐξ ἐπιεικείας λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν τὰ προσαγόμενα ταῦτα πιστοποιητικὰ, καὶ ἀπαλλάσσει τῆς τριμήνου προσθέτου ὑπηρεσίας τοὺς κληρωτοὺς τοὺς προσάγοντας καὶ μετὰ τὴν 1ην Ὀκτωβρίου τὰ πιστοποιητικὰ τῆς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ διαμονῆς των. Παρακαλῶ ἑπομένως τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν παρατήρησιν ταύτην καὶ ἐγκαίρως νὰ φέρῃ τὴν ἀναγκαίαν τροπολογίαν εἰς τὸ ὑποβληθὲν σχετικὸν νομοσχέδιον.

§34ΚΑΙΡΗΣ. Καιρὸς εἶναι, νομίζω, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ δώσῃ πληροφορίας περὶ γεγονότος, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν, ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, κατὰ τὰ μέσα Δεκεμβρίου, καὶ τὸ ὁποῖον προὐξένησε ζωηρὰν αἴσθησιν καὶ παρὰ τῇ κοινωνίᾳ καὶ ἐν τῷ τύπῳ, διὰ τὴν σπουδὴν καὶ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐνήργησεν ἡ Κυβέρνησις. Τὸ γεγονὸς τοῦτο ἀφορᾷ τὴν ἔκδοσιν τοῦ Πρώσσου πρόσφυγος βαρώνου Χαμμερστάϊν. Περὶ τοῦ γεγονότος τούτου ἡ δημοσιογραφία ἔσπευσε νὰ κάμῃ κατ’ ἐπανάληψιν ἐκτενῆ λόγον, καὶ ἐξήνεγκε κρίσεις καὶ γνώμας λίαν δυσμενεῖς κατὰ τὸ πλεῖστον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ἐδημοσιεύθη διὰ τῶν ἐφημερίδων, ὅτι ὁ πρόσφυξ οὗτος διέμενεν ἐνταῦθα ὑπὸ ψευδώνυμον, ὅτι κατεδιώκετο παρὰ τῆς δικαιοσύνης τῆς πατρίδος του δι’ ἐγκληματικὰς πράξεις καὶ ὅτι ἀνεγνωρίσθη ἐνταῦθα παρὰ τοῦ διώκοντος αὐτὸν Γερμανοῦ ὑπαστυνόμου Βόλφ· ὅτι ἅμα τῇ ἀναγνωρίσει του ἡ Α. Ἐξ. ὁ πρέσβυς τῆς Γερμανίας μετεκαλέσατο ἐκ μιᾶς τῶν ἑσπερίδων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ᾔτησε τὴν παράδοσιν αὐτοῦ· ὅτι κατὰ τὴν νύκτα ἐκείνην τῆς αἰτήσεως ἀστυνομικὰ ὄργανα, ἄνευ ἐντάλματος συλλήψεως καὶ ἐν ἀπουσίᾳ οἱασδήποτε ἀνακριτικῆς ἀρχῆς, εἰσῆλθον εἰς τὸ ξενοδοχεῖον, ὅπου διέμενεν ὁ Χαμμερστάϊν, συνέλαβον αὐτὸν, ἔθεσαν χεῖρα ἐπὶ τῶν πραγμάτων του, καὶ μετέφερον αὐτὸν ἐκ τοῦ ξενοδοχείου εἰς τὴν Ἀστυνομίαν, ἀφ’ ὅπου τὴν ἐπιοῦσαν, ὑπὸ αὐστηρὰν συνοδίαν ἀστυφυλάκων, ἐπεβίβασαν εἰς τὸ διὰ Βρενδήσιον ἀναχωροῦν Ἰταλικὸν ἀτμόπλοιον, ὅπου ἐπεβιβάσθη ταὐτοχρόνως καὶ ὁ διώκτης αὐτοῦ Βόλφ. Τὰ περαιτέρω δὲν ἀφορῶσι τὴν Κυβέρνησιν. Τὸ γεγονὸς τοῦτο, τὸ ὁποῖον, ὡς εἶπον, προὐξένησε ζωηρὰν αἴσθησιν παρὰ τῇ κοινωνίᾳ καὶ ἤγειρε θόρυβον ἐν τῷ τύπῳ, ἅπτεται τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ διέλθῃ ἀπαρατήρητον παρὰ τῆς Βουλῆς. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργοὺς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Ἐξωτερικῶν νὰ πληροφορήσωσι τὴν Βουλὴν, ἐὰν τὴν νύκτα τῆς συλλήψεως τὸ πρῶτον ἡ Α. Ἐξ. ὁ πρέσβυς τῆς Γερμανίας ἐποιήσατο τὴν αἴτησιν τῆς ἐκδόσεως, ἐπὶ τίσιν ἐγκλήμασι καὶ ἐπὶ τίσι βεβαιωτικοῖς ἐγγράφοις· ἐὰν ἡ Κυβέρνησις παρέδωκε τὸν βαρῶνον Χαμμερστάϊν κατὰ τοὺς ὡρισμένους τύπους καὶ ἐπ’ ἀμοιβαιότητι, ἢ ἂν τοῦτο δὲν ἔπραξεν, ἀλλ’ ἀπήλασεν αὐτὸν, διὰ ποίους λόγους δημοσίας τάξεως, καὶ εἰς τίνα νόμον στηριζομένη ἡ Κυβέρνησις, ἐνήργησε τὴν βιαίαν αὐτοῦ ἀποβολήν. Ἐλπίζω ὅτι οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ θὰ σπεύσωσι νὰ ὑποβάλωσι τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ζητῶ, καὶ ἐπιφυλάσσομαι μετὰ τὴν προσαγωγὴν αὐτῶν νὰ λάβω τὸν λόγον.

§35ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Θὰ ἀπήντων ἀμέσως εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ἐὰν δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ προσαγάγω μερικὰ ἔγγραφα.

§36ΚΑΙΡΗΣ. Ὁπόταν ἀγαπᾶτε.

§37Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν.

§38ΣΚΟΥΖΕΣ. Αὔριον ἢ μεθαύριον θὰ φέρω τὰ ἔγγραφα, καὶ θὰ ἦμαι εἰς θέσιν νὰ ἀπαντήσω.

§39ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ διατάξῃ, ὥστε νὰ δημοσιευθῇ ἡ κατάστασις τῶν εἰσπράξεων καὶ δαπανῶν τῶν πέραν τοῦ Σεπτεμβρίου μηνῶν, διότι ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως ἐδημοσιεύθη κατάστασις τῶν εἰσπράξεων καὶ δαπανῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1895 μόνον μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου, δὲν ἐδημοσιεύθη δὲ ἀπὸ τοῦ μηνὸς Σεπτεμβρίου καὶ ἐντεῦθεν ὁ πίναξ τῆς γενικῆς ληψοδοσίας τοῦ Κράτους. Ὡς γνωστόν, αἱ δύο αὗται καταστάσεις χρησιμεύουσι πρὸς ἔλεγχον τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν διοίκησιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Νομίζω δὲ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀποδίδει τὴν προσήκουσαν σπουδαιότητα εἰς τὴν δημοσίευσιν τῶν δύο τούτων πινάκων, καὶ θὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὥστε ἐγκαίρως νὰ δημοσιευθῶσιν, ἵνα χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§40Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ μὲν τὸν πίνακα τῶν εἰσπραττομένων ἐσόδων καὶ τῶν γενομένων ἐξόδων, ἐὰν ὑπάρχωσι πληροφορίαι περὶ τῶν πέραν τοῦ Σεπτεμβρίου μηνῶν, θέλω δώσει ἐντολὴν, ἵνα καταρτισθῇ καὶ δημοσιευθῇ, περὶ δὲ τοῦ πίνακος τῆς γενικῆς ληψοδοσίας τοῦ Κράτους θέλω ὡσαύτως παραγγείλει εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον νὰ παρασκευάσῃ αὐτόν.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Θὰ ἐπαναληφθῇ ἡ κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν ψηφοφορία ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου ͵ΒΤΘʹ περὶ φορολογίας τοῦ σταφιδοκάρπου» εἰς γʹ συζήτησιν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Δ. Ε. Καλογεροπούλου καὶ Σπ. Ε. Στάη, ὡς ψηφολεκτῶν, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 115. Ἐκ τούτων 84 εἶπον Ναὶ, 21 εἶπον Ὄχι, καὶ 10 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τῆς προτάσεως νόμου εἰς τρίτην συζήτησιν. Ἄρθρον μοναδικὸν (ἀναγινώσκεται).

§43ΒΟΤΣΗΣ. Τὸ ἄρθρον τοῦτο παρακαλῶ νὰ γείνῃ ἄρθρον 1, νὰ προστεθῇ δὲ καὶ ἄρθρον 2, καθ’ ὃ «ἡ ἰσχὺς τοῦ παρόντος νόμου ἄρχεται ἀπὸ τῆς ἑπομένης τῆς δημοσιεύσεώς του ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως».

§44ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ μοναδικὸν ἄρθρον τῆς προτάσεως νόμου, λαβὸν τὴν θέσιν ἄρθρου 1. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Βότση προταθὲν ἄρθρον 2).

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ συνόλου.

§46ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§47ΣΠ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Ἐγὼ τοὐναντίον νομίζω ὅτι πρέπει ὅσον τὸ δυνατὸν νὰ σπεύσωμεν.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παναγιωτόπουλος προτείνει πρότασιν ἀναβολῆς τοῦ νομοσχεδίου. Ὑποστηρίζεται αὕτη ὑπὸ 10; (Ἐγείρονται πλείονες τῶν 10). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§49ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ζητεῖται ὑπὸ 15 Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τῆς προτάσεως νόμου εἰς γʹ συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παρατάσεως μέχρι τέλους Φεβρουαρίου 1896 τῆς πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου προθεσμίας. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§51ΒΟΖΙΚΗΣ. Οἱ λόγοι οἱ προκαλέσαντες τὴν ὑποβολὴν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἐξακολουθοῦσιν ὑφιστάμενοι· διηνύσαμεν δὲ τὸ ἥμισυ τοῦ μηνὸς Φεβρουαρίου, καὶ δὲν εἶναι ἐλπὶς νὰ ἐκλείψωσι μέχρι τέλους τοῦ μηνὸς, ὥστε νὰ ἦναι εὔκολον νὰ πληρώσωσι τοὺς φόρους οἱ μέχρι τοῦδε καθυστεροῦντες. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι θὰ ἦναι πλήρης ἡ λαμβανομένη μέριμνα, ἐὰν παραταθῇ ἡ προθεσμία μέχρι τέλους Μαρτίου.

§52ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ τοσοῦτο μᾶλλον ἔχω δίκαιον νὰ λάβω τὸν λόγον, καθόσον καὶ ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει ῥητῶς γίνεται μνεία τῆς ἐπαρχίας, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω. Ἀναφέρεται μάλιστα δῆμος ὡρισμένος, ὁ δῆμος Δολόπων. Χρεωστῶ λοιπὸν νὰ εἴπω, ὅτι, ἀφοῦ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος τοῦ νομοσχεδίου, ἡ πληθώρα δηλαδὴ τῶν χιόνων, ὁ λόγος αὐτὸς θὰ ἐξακολουθήσῃ, μετ’ ἐπιτάσεως μάλιστα, διότι εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα ὁ χειμὼν ὁ περισσότερος, ἂν θέλετε, εἶναι κατὰ τοὺς μῆνας Φεβρουάριον καὶ Μάρτιον, νομίζω δὲ, ὅτι, ἀφοῦ ἅπαξ παρεδέχθη ἡ Βουλὴ καὶ ἀνεγνωρίσθη ἡ ἀρχὴ αὕτη τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ λίαν δεδικαιολογημένου, δὲν γίνεται καμμία οὐσιώδης τροποποίησις, ἀλλ’ ἀπεναντίας συμπλήρωσις καὶ τελειοποίησις πρακτικὴ τοῦ νομοσχεδίου, ἐὰν παρατείνωμεν ἐπ’ ὀλίγον ἔτι διάστημα τὴν προθεσμίαν, ἵνα γείνῃ πραγματικῶς τὸ μέτρον τελεσφόρον.

§53ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ἡ πρότασις δὲν φέρῃ δυσκολίας ὡς πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχει τὸ Δημόσιον, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν ταύτην. Ἐὰν ὅμως νομίζῃ, ὅτι δύναται νὰ φέρῃ δυσκολίας εἰς τὰς πληρωμὰς κλπ., τότε ἂς ἀποφανθῇ ἄλλως.

§54Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως, ὅταν αἱ εἰσπράξεις δὲν γίνωνται ἐγκαίρως, παρέχεται δυσκολία τις εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων, διότι αἱ μὲν εἰσπράξεις δὲν γίνονται ἐγκαίρως, αἱ πληρωμαὶ ὅμως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ γείνωσιν ἐγκαίρως, κατὰ συνέπειαν ἐπέρχονται δυσχέρειαι. Ἐγὼ κατὰ τὴν παρασκευὴν τοῦ νομοσχεδίου ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν παραστάσεις περὶ δυσκολιῶν, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζοντο εἴς τινα μέρη, ἕνεκα τῆς ἐκτάκτου δριμύτητος τοῦ χειμῶνος. Ἀφ’ ὅτου προετάθη τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εἴχομεν 10–12 ἡμέρας καλοκαιρίας, κατὰ τὰς ὁποίας βεβαίως διευκολύνθη ἡ συγκοινωνία. Τώρα ἐνδέχεται καὶ κατὰ τὸ τέλος Φεβρουαρίου νὰ ἔχωμεν χειμῶνα, ἐνδέχεται νὰ ἔχωμεν καὶ κατὰ τὸν Μάρτιον, ἐνδέχεται νὰ ἔχωμεν καὶ κατὰ τὸν Ἀπρίλιον, ἀλλ’ οὕτως ἡ ἀνάγκη τῆς παρατάσεως θέλει ἐξακολουθεῖ διὰ τοῦτο, ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ παρατείνωμεν τὴν προθεσμίαν μέχρι τῶν μέσων Μαρτίου, δύναται νὰ τὸ πράξῃ, ἀλλὰ πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἔχομεν καὶ πληρωμάς.

§55Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Αἱ μεγάλαι ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους φρονῶ ὅτι τελοῦνται κατὰ τριμηνίαν, τὰ δὲ μέρη τὰ ὑπὸ μεγάλου ὕψους χιόνων καλυπτόμενα, ὡς τυγχάνει καὶ ἡ Θεσταλομαγνησία, ἤτοι τὸ Πήλιον, δὲν ἀπαλλάσσονται τῶν χιόνων ἐν διαστήματι καλοκαιρίας δύο ἢ τριῶν ἡμερῶν. Δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὡς καὶ τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, ὡς περιηγηθεὶς τὰ πλεῖστα μέρη τῆς Ἑλλάδος, ὅτι τὰ πλεῖστα τῶν ὀρεινῶν χωρίων τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἐντελῶς ἀποκεκλεισμένα, ὅτι ἀκόμη εἰς τὴν μίαν ὥραν ἀπέχουσαν τοῦ Βόλου κωμόπολιν Πορταριὰν ἡ χιὼν ὑψοῦται εἰς ὕψος 4 καὶ 5 σπιθαμῶν, ὅτι τὰ ἀνατολικὰ χωρία τοῦ Πηλίου εἶναι ἐντελῶς ἀποκεκλεισμένα ἀπὸ τοῦ Βόλου, καὶ διὰ νὰ μεταβῆτε ἤδη ἐκ Ζαγορᾶς εἰς Βόλον, ὀφείλετε νὰ ὁδοιπορήσητε ἐπὶ 4 ἢ 5 ἡμέρας, ἐνῷ κατὰ τὸ ἔαρ ἡ ἀπόστασις εἶναι 5 ὡρῶν. Καὶ εἰς πολλὰ δὲ μέρη τῆς Φθιώτιδος καὶ τῆς Εὐρυτανίας, τῆς ἐπαρχίας τοῦ κ. συναδέλφου, καὶ εἰς ἄλλα μέρη ἡ συγκοινωνία εἶναι ἐντελῶς διακεκομμένη, καὶ μόνον πεζῇ, μὲ τοὺς ἐγκύκλους ὑπὸ τοὺς πόδας, δύναταί τις νὰ βαδίζῃ, μετὰ κινδύνου καὶ μεγάλης δυσκολίας. Αἱ ἡμέραι αἱ καλαὶ, αἱ ὁποῖαι φαίνονται εἰς τὸν ὁρίζοντα τὸν Ἀττικὸν, δὲν εἶναι δυστυχῶς ἐξ ἴσου ὡραῖαι καὶ εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα. Εἰς τὰ χιονώδη ἐκεῖνα μέρη κατὰ τοιαύτας ἡμέρας ἡ πορεία καθίσταται ἔτι δυσκολωτέρα, διότι διαλύονται αἱ χιόνες· ἡ πορεία εὐκολύνεται μόνον εἰς τὰς παγετώδεις ἡμέρας. Ἑπομένως ἐὰν ἡ δυσκολία, ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Ξηροχωρίου προταθεῖσα, δὲν ὑπάρχῃ, ἤτοι ἀπαραίτητοι τοῦ Κράτους ὑποχρεώσεις, καλὸν θεωρῶ καὶ ἐγὼ, ἵνα συγκατατεθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ παραταθῇ ἡ προθεσμία αὕτη, καὶ πέπεισμαι ὅτι αἱ εἰσπράξεις τῶν πεδινῶν χωρίων, ὅπου δὲν ὑπάρχει ἡ δυσκολία τῆς συγκοινωνίας, θὰ συντελέσωσιν εἰς τὸ νὰ μὴ ἐπέλθῃ δυσκολία εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν συνήθων ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους.

§56ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Χρεωστῶ νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, σήμερον μαθὼν τοῦτο, ὅτι τώρα ἀκριβῶς ἔπεσεν ἡ περισσοτέρα χιὼν εἰς τὴν Εὐρυτανίαν. Ὀφείλω λοιπὸν νὰ εἴπω, ὅτι ἡ παρεχομένη εὐκολία εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην εἶναι φαινομενική.

§57ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Καὶ κατὰ τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν καὶ μεθ’ ὅσα προσέθηκεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς, νομίζω ὅτι ὁ σκοπὸς τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου εἶναι νὰ παραχωρηθῇ προθεσμία ἑνὸς τοὐλάχιστον μηνὸς εἰς τοὺς ὀφείλοντας πρὸς τὸ Δημόσιον, ἕνεκα τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους καὶ οἱ προαγορεύσαντες ἀνέφερον. Νομίζω ὅτι ὁ σκοπὸς αὐτὸς ἐκπληροῦται, ἐὰν τὸ τελευταῖον ἄρθρον τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς· ὅτι παρέχεται προθεσμία μηνιαία, ἀρχομένη ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου.

§58Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω μίαν ἐρώτησιν, τὴν ὁποίαν ἀπευθύνω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ἡ προθεσμία κατὰ τοὺς κειμένους νόμους εἶναι μέχρι τῆς 31 Ἰανουαρίου· ἀπὸ τῆς 1 Φεβρουαρίου μέχρι τῆς ἡμέρας, ἀπὸ τῆς ὁποίας θὰ ἀρχίσῃ ἡ ἰσχὺς τοῦ συζητουμένου νόμου, ἐμεσολάβησε χρονικὸν διάστημα, ἐν τῷ μεταξὺ ἐγένοντο πληρωμαὶ καὶ μὲ τὰ πρόσθετα βάρη· τί θὰ γείνωσι ταῦτα;

§59Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλουσιν ἐπιστραφῆ.

§60Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀρκεῖ ἡ δήλωσις, ἢ πρέπει νὰ ἀναγραφῇ διάταξις περὶ τούτου;

§61Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου εἶναι νὰ μὴ ἐπιβληθῶσι πρόσθετοι φόροι εἰς τοὺς ὀφείλοντας νὰ ἀποδώσωσιν εἰς τὸ Δημόσιον φόρους καὶ δικαιώματα, ἐὰν ἀποδώσωσιν αὐτὰ μέχρι τέλους Φεβρουαρίου· ἑπομένως, ἐάν τινες ἀπέδωκαν τοιαῦτα, θέλει συνταχθῆ πρωτόκολλον ἐκπτώσεως καὶ θέλουσιν ἀποδοθῆ εἰς αὐτούς.

§62Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐὰν δὲν ἔχητε κανένα λόγον, δύναται νὰ προστεθῇ τοιαύτη διάταξις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§63Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω κανένα λόγον· ἀλλὰ καὶ ὁ νόμος, νομίζω, εἶναι σαφὴς, διότι ὁ νόμος ῥητῶς λέγει «τὰ ὀφειλόμενα, ἂν δὲν πληρωθῶσι μέχρι 31 Ἰανουαρίου 1896.»

§64Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀλλ’ ἡ ἰσχύς του θὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως.

§65Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ δήλωσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καταχωριζομένη εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, ἀρκεῖ.

§66Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν βλέπω κανένα λόγον, ὅπως μὴ συνταχθῇ ὁ νόμος σαφέστερος· ἀλλ’ ἂν ὑπάρχῃ τοιοῦτος λόγος, δὲν ἀντιλέγω νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ ἡ δήλωσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§67Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως. Τὴν δήλωσιν ταύτην ἐποιησάμην καὶ προχθές.

§68ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ δημιουργηθῇ ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἔλθῃ καὶ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Ἐγὼ δὲν λέγω, ὅτι ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι θὰ γείνῃ ἡ ἐπιστροφὴ αὕτη· ἀλλ’ ὑποθέσατε—πρᾶγμα τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν θὰ συμβῇ—ὅτι ἄλλος τις ἀποφαίνεται περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ οὐχὶ ὁ κ. Πρόεδρος. Νομίζω ὅτι ἔρχεται ἓν ζήτημα ὀπισθενεργείας τοῦ νόμου, ἡ ὁποία, μὴ ῥητῶς διατασσομένη ὑπὸ τοῦ νόμου, δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ. Καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπλήρωσε τὸν τόκον τῆς ὑπερημερίας καὶ τὸν φόρον τὸν πρόσθετον ὁ ὀφείλων πρὸς τὸ Δημόσιον, ὤφειλε νὰ τὸν πληρώσῃ. Ἐπέρχεται κατόπιν μία εὐεργετικὴ διάταξις τοῦ νόμου· ἡ εὐεργετικὴ αὕτη διάταξις καθιστᾷ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὠφείλετο τότε, μὴ ὀφειλόμενον, καὶ ἑπομένως ὑπάρχει μία ἀπαίτησις ἀχρεωστήτου κατὰ τὸν νομικὸν ὅρον· ἀλλ’ ἀπαίτησις ἀχρεωστήτου ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομικῶς δὲν θὰ ὑπάρχῃ. Ὁ ὀφειλέτης τότε ὤφειλε τὸν τόκον τῆς ὑπερημερίας καὶ τὸ τέλος τὸ πρόσθετον, τὸ ὁποῖον ἐπλήρωσεν· ἐπλήρωσε λοιπὸν ὀφειλόμενα, διότι ὁ τότε ἰσχύων νόμος δὲν ἀνεγνώριζε τὸ δικαίωμα, ἂν ὑπάρχῃ χειμὼν ἢ δὲν ὑπάρχῃ χειμών· παρῆλθεν ἡ προθεσμία, ἡ τασσομένη ὑπ’ αὐτοῦ; ὑπάρχει ἓν τεκμήριον ἐκ τοῦ νόμου, τὸ ἀπόλυτον τεκμήριον, juris et de jure, κατὰ τοῦ ὁποίου ἀπόδειξις ἐναντία δὲν ἐπιτρέπεται. Τοιαύτης φύσεως εἶναι ἡ προθεσμία αὕτη, εἶναι προθεσμία ἀποκρουστικὴ πάσης ἄλλης δικαιολογίας. Τὴν στιγμὴν ταύτην, ἐπειδὴ ὤφειλον πρὸς τὸ Δημόσιον, τὸ Δημόσιον ἑπομένως εἰσέπραξεν ὀφειλόμενα. Δύναταί τις νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην νὰ διατάξῃ νὰ ἐπιστραφῶσι τὰ καλῶς τότε πληρωθέντα; Νομίζω λοιπὸν, ὅτι θὰ σφάλωμεν νομικῶς, ἂν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ δὲν θέσωμεν ὡρισμένην διάταξιν, διότι πρόκειται περὶ ὀπισθενεργείας τοῦ νόμου, ἡ ὁποία πρέπει ῥητῶς νὰ ἀναγραφῇ ἐν αὐτῷ.

§69Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις θὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον τοῦτον, ὅταν μεταβληθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς νόμον, δὲν θὰ περιπέσῃ εἰς δισταγμὸν περὶ τῆς ἀληθοῦς ἐννοίας αὐτοῦ. Ἡ αὐθεντικὴ ἑρμηνεία τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καταχωριζομένη εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, ἴσα δύναται τῷ νόμῳ.

§70ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν λέγεται αὐτὸ αὐθεντικὴ ἑρμηνεία, τυπικῶς τοὐλάχιστον, ἂν ὄχι καὶ οὐσιαστικῶς.

§71Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἴσα, λέγω, δύναται τῷ νόμῳ. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος θὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον, βεβαίως θὰ συμβουλευθῇ τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως ταύτης, καὶ λαμβάνων ὑπ’ ὄψει τὴν ἐπίσημον ἑρμηνείαν αὐτοῦ, θὰ δώσῃ δίκαιον εἰς τοὺς ἀχρεωστήτως πληρώσαντας εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ θὰ διατάξῃ τὴν ἐπιστροφὴν τῶν δοθέντων.

§72Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Σκεφθῆτε τοὺς ταμίας, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐφαρμόσωσι τὸν νόμον καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ νομίζωσιν, ὅτι προσφέρουσιν ὑπηρεσίαν, ἀρνούμενοι τὴν ἐπιστροφήν.

§73Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δηλῶ ἐν πρώτοις, ὅτι, ἂν ἡ Βουλὴ θεωρῇ τὸ κείμενον ἀσαφὲς, ἐγὼ δέχομαι οἱανδήποτε διασάφησιν ἤθελε κρίνει ἀναγκαίαν, ἀλλὰ περιέχουσαν τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἐδήλωσαν. Μετὰ τοῦτο δὲ ποιοῦμαι τὴν ἑξῆς παρατήρησιν, ὅτι ἡ διασάφησις ἡ ζητουμένη εἶναι κατ’ ἐμὴν γνώμην ὅλως περιττή· διότι, ἂς ὑποθέσωμεν ὅλας τὰς περιπτώσεις, τὰς ὁποίας προέβλεψαν οἱ κύριοι Βουλευταὶ, οἱ προβάλλοντες τὴν ἀνάγκην τῆς σαφεστέρας διατάξεως τοῦ νόμου. Ὑπεθέσατε ὅτι κατὰ τὸ διάστημα, τὸ μετὰ τὴν 31 Ἰανουαρίου μέχρι τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου τούτου, εὑρέθησαν ὀφειλέται, οἱ ὁποῖοι προσῆλθον εἰς τοὺς ταμίας καὶ ὑπεβλήθησαν εἰς πρόσθετα τέλη, καὶ ἐπλήρωσαν αὐτὰ, ὅτι μετὰ τοῦτο τὸ γεγονὸς δημοσιεύεται ὁ νόμος οὗτος, καὶ οἱ ὀφειλέται, οἱ πληρώσαντες τὸ πρόσθετον τέλος, παρουσιάζονται ἐκ νέου εἰς τὸν ταμίαν καὶ λέγουσιν αὐτῷ, ὅτι ὁ νόμος ὁ ἄρτι ἐκδοθεὶς ἐτροποποίησε τὸν νόμον τὸν πρότερον ἰσχύοντα, ἑπομένως κατὰ τὸν πρότερον ἰσχύοντα νόμον ὑπεχρεούμεθα εἰς πρόσθετον τέλος, ἐὰν δὲν ἐπληρόναμεν ἐγκαίρως τὸν φόρον, κατὰ τὸν νεώτερον δὲ νόμον δὲν ὑποχρεούμεθα εἰς τέλος, ἂν δὲν πληρώσωμεν μέχρι τέλους Ἰανουαρίου, ὑποχρεούμεθα δὲ, ἂν δὲν πληρώσωμεν μέχρι τέλους Φεβρουαρίου. Ἡμεῖς ἐπληρώσαμεν πρὸ τοῦ τέλους Φεβρουαρίου, καὶ πρέπει νὰ μᾶς ἐπιστραφῇ τὸ πρόσθετον τέλος. Ποῖος θέλει ἀρνηθῆ τὴν αἴτησιν ταύτην; Ποῖος θέλει ἰσχυρισθῆ, ὅτι ἡ αἴτησις δὲν στηρίζεται εἰς τὸν νόμον; Ποῖος θέλει προβάλει, ὅτι, ἐπειδὴ ἡ ἰσχὺς τοῦ νόμου ἄρχεται ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως αὐτοῦ, ἄρα τὰ πρὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου πληρωθέντα πρόσθετα τέλη καλῶς ἐπληρώθησαν καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐπιστραφῶσι; Νομίζω ὅτι οὐδεὶς ἑρμηνευτικὸς κανὼν ἀφήνει δισταγμὸν περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ νόμου.

§74Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ δώσῃ τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸν φορολογούμενον, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία περὶ αὐτῆς· ἀλλ’ ἂς λάβωμεν ὑπ’ ὄψει, τί συνήθως γίνεται. Ὁ δικαιοῦχος θὰ ἐμφανισθῇ πρὸ τοῦ ταμίου καὶ θὰ ζητήσῃ νὰ τῷ ἐπιστραφῶσι τὰ πληρωθέντα· ὁ ταμίας θὰ τῷ εἴπῃ: «ἐπλήρωσες; εἶναι καλὰ πληρωμένα», μόνον διὰ νὰ ἀποφύγῃ τὸν κόπον τῆς ἐπιστροφῆς, ἢ καὶ νομίζων ὅτι προσφέρει ὑπηρεσίαν. Ἀλλ’ οἱ δικολάβοι ἔχουσιν ὑπ’ ὄψει τὸ κείμενον τοῦ νόμου. Ἐὰν συμπεριληφθῇ τοιαύτη διάταξις δὲν θὰ τολμήσῃ νὰ ἀρνηθῇ ὁ ταμίας. Ἀλλὰ τίς θὰ ἀναγνώσῃ τὰ ἐπίσημα πρακτικά; τὸν νόμον ὅμως θὰ τὸν ἀναγνώσουν. Ὅταν ἐν τῷ νόμῳ ὑπάρχῃ διάταξις, τότε ὁ ταμίας θὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν του. Ἰδοὺ διατὶ ἐζήτησα τὴν προσθήκην.

§75Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ νόμοι δὲν ἐκτελοῦνται ἀφ’ ἑαυτῶν, οἱ νόμοι κοινοποιοῦνται διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ Ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος εἶναι ὑπεύθυνος, σπεύδει νὰ προκαλέσῃ τὰ πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν νόμων ἀναγκαῖα, καὶ ἄλλοτε μὲν προκαλεῖ Β. Διατάγματα κανονιστικά, ἄλλοτε δὲ ἐκδίδει ἐγκυκλίους, δι’ ὧν δίδει ὁδηγίας πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν νόμων, ἑπομένως οὐδεὶς θέλει εἶσθαι ἐν ἀγνοίᾳ τῶν διατάξεων τοῦ νόμου· ἐὰν δέ τις τῶν ὑπαλλήλων ἤθελεν ἀρνηθῆ, παρὰ τὸν νόμον, νὰ ἐκτελέσῃ τὰ τοῦ νόμου, ὁ φορολογούμενος δὲν ἔχει νὰ πράξῃ ἄλλο τι ἢ νὰ συντάξῃ καὶ ὑποβάλῃ ἀναφορὰν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπως ζητήσῃ τὴν ἐπιστροφὴν τῶν χρημάτων του.

§76Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἔχω ἀτυχῶς πεῖραν αὐτῶν τῶν ἀναφορῶν· διὰ νὰ ξεκολλήσητε αὐτὰς τὰς ἀναφορὰς ἀπὸ τὸ συρτάρι τῶν ὑπαλλήλων, πρέπει νὰ ἔχητε ὑπομονὴν, τὰ μέσα, τὸν χρόνον καὶ ὑποδήματα ἱκανῶς στερεὰ, ὑπομονὴν καὶ καρτερίαν. Ἤκουσα ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκτελέσεως τῶν νόμων. Ταῦτα περίπου ἐγνώριζα, ἀλλ’ ἐπίσης γνωρίζω ἀτυχῶς, ὅτι οὐδεὶς λαμβάνει γνῶσιν τοῦ τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖον συζητοῦνται οἱ νόμοι. Αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγομεν ἐνταῦθα, οὐδεὶς ἄλλος θὰ τὰ μάθῃ, πλὴν ὀλίγων ἀκροατῶν· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ μάθωσι πολλοὶ φορολογούμενοι, θὰ ἦναι τὸ κείμενον τοῦ νόμου, καὶ ἂν δὲν τὸ ἀναγνώσῃ ὁ φορολογούμενος, θὰ τὸ ἀναγνώσῃ ὁ δικηγόρος, ὁ δικολάβος, καὶ διὰ τοῦτο ἐζήτησα νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῷ νόμῳ ῥητὴ διάταξις· διότι, μεθ’ ὅλην τὴν καλὴν πρόθεσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀτυχῶς χωλαίνει ἡ διοίκησις εἰς βαθμὸν ἀνήκουστον, εἰς βαθμὸν ἀφόρητον. Ἀλλοίμονον εἰς ἐκεῖνον τὸν φορολογούμενον, ὅστις ἤθελε πληρώσει χρήματα ἐξαναγκαζόμενος ἀπὸ εἰσπράκτορα, καὶ ὅστις ἤθελε ζητήσει τὴν ἐπιστροφὴν αὐτῶν ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον! Τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὅταν θέλῃ νὰ εἰσπράξῃ, ἔχει πολλὰ μέσα, ἔχει τὸν ζῆλον τῶν ὑπαλλήλων, ἔχει τὸν ζῆλον τῶν ποσοστῶν αὐτῶν, τὸν ζῆλον τῆς καταπιέσεως τῶν ἀντιπολιτευομένων. Διὰ τοῦτο ἐπιμένω ν’ ἀναγραφῇ ὡς πρῶτον ἐδάφιον τοῦ δευτέρου ἄρθρου ἡ τροπολογία μου, ἔχουσα οὕτω (ἀναγινώσκει): «Τὰ ἀπὸ τῆς 1 Φεβρουαρίου 1896 μέχρι τέλους Μαρτίου 1896 πληρωθέντα ἕνεκα ὑπερημερίας, ἐπιστρέφονται εἰς τοὺς πληρώσαντας.»

§77Δ. ΚΑΙΡΗΣ. Ὅ,τι εἶπον οἱ κύριοι Βουλευταὶ Βόλου καὶ Εὐρυτανίας, εἶναι ὀρθόν· ὑπὸ ἔποψιν πρακτικὴν δὲν θὰ παρουσιασθῇ περίστασις, ὑπὸ ἔποψιν ὅμως νομοθετικὴν παρουσιάζεται τοιαύτη· διότι ὅσοι κατέβαλον μέχρι τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου, κατέβαλον ἐκ νομίμου αἰτίας, διότι ὑφίσταται νόμος, ὁ ὁποῖος τοὺς ὑποχρεοῖ εἰς τὴν καταβολήν. Καταβαλόντες αὐτὸ, δὲν δύνανται ν’ ἀναλάβωσι τὸ καταβληθὲν οὔτε διὰ τῆς ἀγωγῆς περὶ ἀχρεωστήτου, οὔτε ἄνευ αἰτίας· ἀλλ’ ὑπὸ ἔποψιν πρακτικὴν δὲν θὰ παρουσιασθῇ ἡ περίστασις, διότι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις θὰ ἦναι βεβαίως καὶ τὸν Φεβρουάριον, καὶ ὑπάρχει ἡ καλὴ θέλησις εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διατάξῃ τὴν ἐπιστροφὴν ὅσων κατέβαλον οἱ φορολογούμενοι πρὸ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου· ὁπωσδήποτε ὅμως ἡ τροπολογία εἶναι ἀναγκαία.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει πρῶτον ἡ τροπολογία τοῦ κ. Βοζίκη, καθ’ ἣν ἐν τέλει τοῦ πρώτου καὶ δευτέρου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 1, ἀντὶ «Φεβρουαρίου» τίθεται «Μαρτίου». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί· ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα). Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Βοζίκη. Ἔχομεν ἤδη τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Φιλαρέτου, καθ’ ἣν «τὰ ἀπὸ 1 Φεβρουαρίου μέχρι τέλους Μαρτίου 1896 πληρωθέντα ἕνεκα ὑπερημερίας ἐπιστρέφονται εἰς τοὺς πληρώσαντας». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, εἰς γʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 369,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως 1895.

§80ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐπὶ μακρὸν ἠγωνιζόμεθα τὸν κοινὸν ἀγῶνα τῆς ἀντιπολιτεύσεως μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐπεῤῥίπτομεν κατὰ τοῦ τότε κρατοῦντος συστήματος, ὅτι κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων δὲν ἐλαμβάνοντο ὑπ’ ὄψιν αἱ ἀληθεῖς ἀνάγκαι καὶ ὅτι κατόπιν δι’ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐκαλύπτοντο τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναπληρωθῶσι διὰ τῶν ἀναγεγραμμένων πιστώσεων. Κατὰ τὸν ἀγῶνα ἐκεῖνον ἕκαστος θὰ προσεδόκα, ὅτι ἐρχόμενος εἰς τὰ πράγματα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἤθελεν ἀποφύγει τὴν ἔλλειψιν ἐκείνην. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου καὶ τῶν ἑπομένων αὐτῷ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀποδείκνυται, ὅτι ἀκολουθοῦμεν τὴν αὐτὴν σφαλερὰν ὁδόν. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν ἀρχομένου τοῦ Ἰουνίου μηνὸς, ἐψηφίσθη δὲ περὶ τὰ μέσα Ἰουλίου, καθ’ ὃν χρόνον ἦτο γνωστὸν ὁποῖαι δαπάναι ἀπῃτοῦντο διὰ τὰ νομοθετικὰ σώματα, τόσον διὰ τὴν τελευταίαν σύνοδον τῆς προηγουμένης, ὅσον καὶ διὰ τὴν πρώτην τῆς ἐνεστώσης περιόδου. Παραδόξως ὅμως ἀνεγράφη πίστωσις ἀπαιτουμένη μόνον διὰ τὴν πρώτην σύνοδον τῆς ἐνεστώσης βουλευτικῆς περιόδου. Περὶ τὰ μέσα τοῦ ἔτους 1895 ἠγνόει ἡ εἰσαγαγοῦσα τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἔτους ἐκείνου Κυβέρνησις, ὅτι δὲν εἶχον πληρωθῆ αἱ δαπάναι τῆς τελευταίας συνόδου τῆς προηγουμένης περιόδου. Ὁμολογῶ ὅτι ἐξεπλάγην διὰ τὴν ἄγνοιαν, τὴν ὁποίαν προβάλλει ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ἐπίτηδες ὑπέπεσεν εἰς τὸ λάθος τοῦτο, ἀλλ’ εἰς τὰ ὄμματα τῶν πολλῶν θὰ παρασταθῇ ὁ προϋπολογισμός του, ὅτι ἔχει ὅλα τὰ ἐλαττώματα τῆς προηγουμένης δωδεκαετίας, καθ’ ἣν ὑπεβάλλοντο καὶ ἐψηφίζοντο προϋπολογισμοὶ εἰκονικοί. Τοῦτο ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τῆς ἑτέρας πιστώσεως, ἡ ὁποία ζητεῖται παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα μαρτύρων. Ἐν τῇ ἐκθέσει, ἣν ὑποβάλλει τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπαναλαμβάνονται ἀκριβῶς οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι συνάδελφοί μου εἴχομεν ἀπευθύνει πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895, ἐπανελάβομεν δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ δὲν εἰσηκούσθημεν τότε, διατί; Ἵνα παρουσιασθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων κατὰ 120,000 δρ. μικρότερος ἐκ τῆς πιστώσεως ταύτης τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, κατὰ 369,000 μικρότερος ἐκ τῆς πιστώσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Αὐταί, Κύριοι, εἶναι γενικαὶ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἐνόμισα ὅτι ὤφειλον ν’ ἀπευθύνω, πιστὸς ἐμμένων εἰς τὰς ἀρχὰς ἐκείνας, τὰς ὁποίας καὶ ἡμεῖς καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὸν αὐτὸν κοινὸν ἀγῶνα ἀγωνιζόμενοι πρὶν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, ὑπεστηρίζομεν κατὰ τοῦ τέως κρατοῦντος συστήματος. Μετὰ τὰς γενικὰς ταύτας παρατηρήσεις ἔχω νὰ ἐκδηλώσω ἀπορίας τινὰς, τὰς ὁποίας νομίζω ὅτι μᾶλλον τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς θὰ ἦτο εἰς θέσιν νὰ ἐπιλύσῃ. Κατὰ τὴν κατάστασιν, τὴν συνοδεύουσαν τὴν πίστωσιν ταύτην, ἐπληρώθησαν ὡς ἔξοδα διὰ μισθοὺς προσωπικοῦ Βουλῆς καὶ Βιβλιοθήκης, διὰ τὸν Ἰανουάριον μῆνα τοῦ 1895 δραχ. 7,000, διὰ τὸν Φεβρουάριον μῆνα 6,603, διὰ τὸν Μάϊον μῆνα 8,000· ἀκολούθως, ὅταν ἤρξαντο αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, ὁπότε, ὡς γνωστὸν, προστίθενται ἔκτακτοι κλητῆρες καὶ γραφεῖς, ηὔξησαν τὰ ποσὰ ταῦτα εἰς 10,000 δραχμὰς, βραδύτερον δ’ ἔφθασαν εἰς 15,000, ὅτε ὅμως ἔπαυσαν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς καὶ κατ’ ἀκολουθίαν ἔπρεπε νὰ ἀπολυθῇ τὸ ἔκτακτον προσωπικὸν, ἐξηκολούθησεν ἀνερχομένη ἡ δαπάνη εἰς 10,000 δραχμάς. Ἐγεννήθη δικαία ἀπορία ἐν ἐμοὶ, καθόσον ὅτε ἐψηφίσθη καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τῆς Βουλῆς διὰ τὸ 1895 καὶ τροποποιήσεις τινὲς τοῦ Κανονισμοῦ ὑπεβλήθησαν παρὰ τοῦ κ. ἐκ Πυλίας Βουλευτοῦ, συνωδεύθησαν αὗται ὑπὸ τοῦ ἰσχυρισμοῦ, ὅτι δι’ αὐτῶν οὐδὲν ἄλλο ἐπεδιώκετο ἢ ἐλάττωσις δαπανῶν διὰ τοὺς μισθοὺς τοῦ προσωπικοῦ τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ παρατηρῶ μετ’ ἀπορίας, τὴν ὁποίαν ἐλπίζω ὅτι θὰ λύσῃ τὸ Προεδρεῖον, ὅτι ἀντὶ ἐλαττώσεως ἔχομεν αὔξησιν, ἀντὶ 7,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας εἴχομεν πρὶν, ἔχομεν νῦν 10,000 δραχμῶν μηνιαίαν δαπάνην. Πλὴν τούτου δαπανῶμεν ἱκανὰς χιλιάδας δραχμῶν πρὸς προμήθειαν βιβλίων χάριν τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς. Ἐγὼ ἄλλοτε ὑπεστήριξα, ὅτι ἔπρεπε νὰ συσταθῇ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ, ἐξ εἰδικῶν ἀνδρῶν περὶ τὰ τοιαῦτα, δυναμένων νὰ καθορίζωσι τίνα τὰ βιβλία, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ προσκτῶνται εἰς τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς, τὴν προωρισμένην διὰ νομοθετικὸν σῶμα. Ὅσοι ἐξ ὑμῶν ἐλάβετε ἀφορμὴν νὰ ἐπισκεφθῆτε τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς, θὰ εἴδετε, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐν αὐτῇ ἐναποτεθειμένα πλεῖστα ὅσα συγγράμματα καὶ περιοδικὰ βαρύτιμα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀνάγονται ἀμέσως εἰς τοὺς κλάδους ἐκείνους, οἵτινες δύνανται νὰ ἐνδιαφέρωσι καὶ ἀπασχολῶσι τὰ κοινοβουλευτικὰ σώματα. Ἐννοῶ π. χ. τοὺς κλάδους τῶν πολιτικῶν, οἰκονομολογικῶν καὶ κοινωνικῶν ἐπιστημῶν, τὸν κλάδον τὸν ἱστορικὸν, τὸν νομικὸν ὡς ἐκ περισσοῦ, τὸν κλάδον τὸν στρατιωτικὸν, τὸν κλάδον τὸν ναυτικὸν, ἀναγομένους εἰς τὸ κοινοβουλευτικὸν σῶμα. Ἀλλ’ ὅταν ἀνευρίσκητε εἰς αὐτὴν πλεῖστα ὅσα βιβλία βαρύτιμα, ἐπιστημονικὰ, τῆς Θεολογίας καὶ τοιαῦτα, νομίζω ὅτι δὲν ἀνάγονται αὐτὰ ἀκριβῶς εἰς μίαν βιβλιοθήκην νομοθετικοῦ σώματος. Δὲν θέλω νὰ ἰσχυρισθῶ, ταῦτα λέγων, ὅτι ὑπῆρχε κακὴ πρόθεσις εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προσεκτήσαντο τὰ βιβλία ταῦτα καὶ ἐξακολουθοῦσιν ἔτι προσκτώμενοι τοιαῦτα, καὶ μάλιστα περιοδικὰ, μὴ ἔχοντα ἄμεσον σχέσιν πρὸς τὸ ἔργον τοῦ κοινοβουλευτικοῦ σώματος, ὡς λ. χ. περιοδικὰ εἰκονογραφημένα καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἀλλ’ ἐὰν ὑπῆρχε κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ, ἥτις νὰ καθορίζῃ τὰ βιβλία καὶ τὰ περιοδικὰ, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ προσκτᾶται ἡ Βουλὴ, θὰ εἴχομεν οὕτω πως τὰ κυρίως ἀναγκαῖα βιβλία εἰς τὸ νομοθετικὸν σῶμα, καὶ θὰ εἴχομεν καὶ μίαν ἐγγύησιν περὶ πλέον, ὅταν ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἀπηρτίζετο ἐξ εἰδικῶν ἀνδρῶν, ὅτι τὰ βιβλία ταῦτα θὰ ἠγοράζοντο εἰς τιμὰς μετριωτέρας ὁπωσδήποτε ἐκείνων, εἰς ἃς ἀγοράζονται νῦν παρ’ ἑνὸς καὶ μόνου, ὅστις δὲν δύναται νὰ ᾖναι εἰδικὸς εἰς ὅλους τοὺς κλάδους. Ἐὰν εἴχομεν κατάλογον τῶν βιβλίων τῶν ἀγορασθέντων, μὲ σημειωμένας τὰς τιμὰς τῆς ἀγορᾶς των, θὰ ἠδυνάμεθα ν’ ἀπευθύνωμεν καὶ ἡμεῖς παρατηρήσεις. Εἰς ἐμὲ ἐπὶ παραδείγματι ἔκαμεν ἐντύπωσιν ἡ ἀγορὰ ἑνὸς καὶ μόνου βιβλίου, τοῦ ὁποίου ἡ τιμὴ σημειοῦται, ἤτοι τῶν δύο σωμάτων τοῦ Στρατιωτικοῦ Θεσμολογίου, τὰ ὁποῖα ἠγοράσθησαν ἀντὶ 80 δραχμῶν. Ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι εἶμαι φιλόβιβλος, ἀγοράζω δηλ. βιβλία, καὶ ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ προσκτήσωμαι καὶ τὸ βιβλίον τοῦτο, τὸ ἠγόρασα δὲ ἀντὶ 12 δραχμῶν μόνον τὸ σῶμα. Ἠδύναντο νὰ πληρωθῶσι τὰ διὰ τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς πρὸς 15, ἔστω καὶ 20, ἀλλὰ οὐχὶ πρὸς 40 δραχμὰς τὸ σῶμα. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι θὰ ἦτο καλὸν, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἦτο σύμφωνος, νὰ γείνῃ μία κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία ν’ ἀποφασίζῃ περὶ τῆς προσκτήσεως τῶν ἀναγκαίων εἰς τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς βιβλίων καὶ περιοδικῶν συγγραμμάτων, καὶ νὰ ὑποβάλλῃ εἰς ἡμᾶς ἑκάστοτε πίνακα, ἐμφαίνοντα τὰ ἀγοραζόμενα βιβλία καὶ τὰς τιμὰς, εἰς ἃς ταῦτα ἀγοράζονται.

§81ΣΑΚΚΗΣ. Τὰ δύο σώματα τοῦ Στρατιωτικοῦ Θεσμολογίου εἶναι τοῦ μακαρίτου Βουγιούκα, προσεφέρθησαν δὲ ἀντὶ τῆς ἀναγεγραμμένης τιμῆς παρὰ τῆς χήρας Βουγιούκα εἰς τὴν Βιβλιοθήκην, καὶ ἐνόμισεν ἡ Ἐφορία αὐτῆς, ὅτι θέλει παράσχει εἰς μίαν πενομένην οἰκογένειαν βοήθειαν, μὴ ζητοῦσα νὰ ἐλαττώσῃ τὴν ζητηθεῖσαν τιμήν.

§82Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ περὶ τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς ὁ λόγος, — διότι ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου κατέληξεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος — καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ Βιβλιοθήκη τῆς Βουλῆς ἐξετράπη τοῦ προορισμοῦ αὐτῆς. Ἡ Βιβλιοθήκη τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ περιέχῃ τὰ βιβλία, τὰ ὁποῖα εἰσι χρήσιμα εἰς τὴν λειτουργίαν τοῦ Κοινοβουλίου, ὅπως προσφεύγωσιν εἰς ταῦτα καὶ ποιῶνται χρῆσιν αὐτῶν τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου· ἀλλ’ ἡ Βιβλιοθήκη τῆς Βουλῆς περιέχει παντοῖα βιβλία πάσης γνώσεως καὶ παντὸς εἴδους μαθήσεως, μοὶ φαίνεται δὲ, ὅτι εἶναι πλοῦτος, ὑπερβαίνων τὰς ἀνάγκας τοῦ Κοινοβουλίου. Καὶ ὅ,τι μὲν ἐγένετο μέχρι τοῦδε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπογένηται· νομίζω ὅμως, ὅτι πρέπει νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ τὸ γιγνόμενον, καὶ νὰ περιοριζώμεθα εἰς τὸ μέλλον μόνον εἰς τὴν ἀγορὰν βιβλίων τῆς Πολιτικῆς Οἰκονομίας, τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ Δικαίου, τοῦ Διεθνοῦς Δικαίου, τοῦ Διοικητικοῦ Δικαίου, συγγραμμάτων πολιτειογραφίας καὶ ἐθνολογίας, ἔργων πολιτικῆς ἱστορίας, δηλ. βιβλίων, τὰ ὁποῖά εἰσι χρήσιμα εἰς τὴν λειτουργίαν τοῦ Κοινοβουλίου. Προσέτι δὲ νὰ ἐξακολουθῶμεν λαμβάνοντες τὴν συνέχειαν τῶν περιοδικῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα καὶ ταῦτα ἔχουσι συνάφειάν τινα καὶ συγγένειαν πρὸς τὴν λειτουργίαν τοῦ Κοινοβουλίου, ὄχι δὲ παντὸς περιοδικοῦ. Αἱ ἀνάγκαι μάλιστα αἱ οἰκονομικαὶ τοῦ δημοσίου ταμείου ἴσως ἐνδεικνύουσιν, ὅτι πρέπει νὰ ἀναβάλωμεν τὸν πόθον πρὸς πλουτισμὸν τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς πέραν τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κοινοβουλίου. Ὁμολογῶ ἐπὶ τῶν ἄλλων παρατηρήσεων τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος, ὅτι, ὅσον καὶ ἂν ἀγαπῶ ἐμαυτὸν, ὅσον καὶ ἂν φρονῶ ὅτι εἶμαι ὀλιγώτερον ἀτελὴς, ἠσθάνθην ὅμως παρηγορίαν τινὰ, ὅταν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ἐβεβαίωσε τὴν Βουλὴν, ὅτι θέλει μείνῃ πιστὸς εἰς τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ὡς ἀντιπολιτευόμενος ἐξέφρασε πολλάκις· ἐλπίζω δὲ, ὅτι, ὅταν θέλῃ κληθῆ νὰ συντάξῃ προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, δὲν θέλει δώσει ἀφορμὴν εἰς παρατήρησίν τινα ἐπὶ ἀνεπαρκείᾳ ἀναγραφεισῶν ἐν αὐτῷ πιστώσεων. Ἀλλὰ καὶ ἐγὼ νομίζω, ὁ τάλας, ὅτι δὲν εἶμαι ἄξιος τοσούτῳ σοβαρῶν ἐπιτιμήσεων· διότι ἔδωκα τὸν ὅρκον τοῦ Ὑπουργοῦ ἐνώπιον τοῦ Ἡγεμόνος κατὰ τὴν 1 Ἰουνίου 1895, κατὰ δὲ τὴν 7 εἰσῆγον τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895. Βεβαίως ἐγὼ δὲν ἀξιῶ νὰ ἀποδώσῃ κανεὶς εἰς ἐμὲ ἰδιότητας ὑπερβαινούσας τὰς ἀνθρωπίνους δυνάμεις, ὥστε νὰ ἠδυνάμην ἐντὸς ἑπτὰ ἡμερῶν νὰ καταρτίσω τὸν προϋπολογισμὸν καὶ νὰ κανονίσω ἰδίως λεπτομερείας διοικήσεως,—διότι λεπτομέρεια διοικήσεως εἶναι ὁ προσδιορισμὸς τοῦ ποσοῦ τῆς πιστώσεως, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ διὰ τὰ ἔξοδα τῆς Βουλῆς. Εὗρον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένην πίστωσιν δραχ. 490,320, καὶ ὑπέθεσα ὅτι ἡ πίστωσις αὕτη εἶναι ὑπεραρκής· ἀνέγραψα λοιπὸν αὐτὴν, οὐδ’ ἦτο δυνατὸν νὰ φαντασθῶ, ὅτι τὰ ἔξοδα τῆς παρελθούσης Βουλῆς, δηλαδὴ τῆς τελευταίας συνόδου τῆς διαλυθείσης Βουλῆς, δὲν εἶχον πληρωθῆ, καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ πληρωθῶσιν ἀπὸ τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἀνεγράφοντο διὰ τὴν πρώτην σύνοδον τῆς νέας Βουλῆς. Τὸ σφάλμα λοιπὸν εἶναι ἐμὸν κατὰ τοσοῦτον, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπέθεσα ὅτι ἦτο δυνατὸν τὰ ἔξοδα τῆς ληξάσης συνόδου τῆς διαλυθείσης Βουλῆς νὰ πληρωθῶσιν ἐκ τῆς πιστώσεως τῆς ἀναγραφείσης ἐν τῷ προϋπολογισμῷ διὰ τὰ ἔξοδα τῆς πρώτης συνόδου τῆς νέας Βουλῆς. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ἔφερε τὸν λόγον καὶ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖται πίστωσις 120,000 δραχ. δι’ ἔξοδα μαρτύρων. Ὅτε εἰσήγαγον τὸν προϋπολογισμὸν εἰς τὴν Βουλὴν, ἀφῆκα ὡς εὗρον τὰς πιστώσεις τὰς ἀναγεγραμμένας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ἠσχολήθην δὲ νὰ περιορίσω μόνον τὰ μεταβλητὰ ἔξοδα, διότι τὰ ἔξοδα τὰ μεταβλητὰ μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι πάντοτε δεκτικὰ ἐλαττώσεως, καὶ ἐπήνεγκον ἐλαττώσεις 150,000 δραχ. Δὲν ἠλάττωσα τὴν πίστωσιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης δι’ ἀποζημίωσιν μαρτύρων, ἀλλ’ ἀφῆκα τὴν αὐτήν· ἐὰν δὲν εἶχε προϋπολογισθῆ ἐπακριβῶς ὑπὸ τοῦ πρὸ ἐμοῦ Ὑπουργοῦ, τοῦ συντάξαντος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895 καὶ εἰσαγαγόντος αὐτὸν εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν, ἴσως πρέπει νὰ γνωσθῇ ὡς λάθος αὐτοῦ, ἐὰν ἦτο δυνατὸν κατὰ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν συνέταξε τὸν προϋπολογισμὸν, νὰ γνωρίζῃ τὰ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1894, οὐδέποτε δ’ ὡς λάθος ἐμὸν, διότι ἐγὼ ἀπεδέχθην αὐτὴν ὡς εἶχε, καὶ διετήρησα τὴν ἀναγραφὴν τῆς αὐτῆς πιστώσεως. Ὁμολογῶ ὅτι, ἐὰν ὁ προκάτοχός μου Ὑπουργὸς ἢ ἐγὼ αὐτὸς ἐγνωρίζομεν πόσα ἦσαν τὰ ἔξοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1894, τὰ ἔξοδα δι’ ἀποζημίωσιν μαρτύρων, βεβαίως ἐκεῖνος παρέλιπε, καὶ ἐγὼ, διαδεξάμενος ἐκεῖνον, παρέλιπον τὸ καθῆκον, ἀναγράψας μόνον 800,000 δραχμὰς· διὰ τοῦτο εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1896 δὲν ἀνέγραψα πλέον 800,000 δραχ., ὡς κατὰ τὸ 1895, ἀλλὰ μεγαλείτερον ποσὸν, διότι ἦσαν ἀναγεγραμμέναι 800,000 δραχμαὶ, καὶ τόσας ἀφῆκα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, θεωρήσας αὐτὰς ἐπαρκεῖς, ὄχι διότι ἔκρινα αὐτὰς ἐπαρκεῖς, ἀλλὰ διότι ἠρκέσθην ν’ ἀποδεχθῶ τὴν γνώμην τοῦ προκατόχου μου, ὅτι εἰσὶν ἐπαρκεῖς, διότι ὑπέθεσα ὅτι ὁ ἐμὸς προκάτοχος ἐθεώρησεν αὐτὰς ἐπαρκεῖς, δὲν ὑπέθεσα δὲ, ὅτι ὁ ἐμὸς προκάτοχος ἐκ προθέσεως ἀνέγραψε πίστωσιν ὀλιγωτέραν, διότι ἐξετάσας τὰς χρονολογίας, εὗρον ὅτι καὶ αὐτὸς δὲν ἐγνώριζε τὰ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1894· διότι, ἂν τὰ ἐγνώριζεν, ἤθελε πληροφορηθῆ, ὅτι κατὰ τὸ 1894 εἶχον δαπανηθῆ 920,000 δραχ. καὶ δὲν ἤθελεν ἀναγράψει μόνον 800,000. Ἐγὼ ὅμως βεβαίως δὲν ἐγνώριζον τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ κατὰ τὸ 1894, καὶ ἠρκέσθην εἰς τὴν ἀναγραφὴν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ὁ ἐμὸς προκάτοχος εἶχεν ἀναγράψει. Ὁμολογῶ, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα θνητοὶ ἄνθρωποι, ἀλλ’ ἐλπίζω ὅτι αἱ ἀλλαγαὶ τῶν Ὑπουργείων θέλουσι φέρει καὶ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι νὰ δύνανται νὰ ἔχωσι προβλέψεις ὑπερτέρας καὶ μαντικωτέρας, καὶ νὰ μὴ περιπίπτωσιν εἰς τὰ λάθη, εἰς τὰ ὁποῖα περιεπέσαμεν ἡμεῖς, συντάξαντες τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895.

§83ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δυστυχῶς ὅμως, Κύριοι, δὲν πρόκειται περὶ προβλέψεως. Βεβαίως εἶναι σπάνιοι οἱ θνητοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἦναι εἰς τὰς προβλέψεις των τόσον ἀκριβεῖς, ὥστε νὰ μὴ περιπίπτωσιν εἰς λάθη. Ὁ εἰσηγητὴς τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895, ὁ πρῶτος, ὁ ὑποβαλὼν αὐτὸν εἰς τὴν τελευταίαν σύνοδον τῆς προηγουμένης βουλευτικῆς περιόδου, κατὰ Νοέμβριον μῆνα, ἠδύνατο νὰ ὑποπέσῃ εἰς τοιαῦτα λάθη, ἠδύνατο νὰ μὴ προβλέψῃ ἀκριβῶς, τί θὰ ἐδαπανᾶτο κατὰ τὸ 1895, καθόσον δὲν εἶχεν ἀκόμη ὑπ’ ὄψει τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐξόδων τοῦ 1894, ἀλλ’ ὁ ἐν μέσῳ τοῦ ἔτους 1895 ἀναθεωρήσας τὸν προϋπολογισμὸν ἐκεῖνον καὶ ἔχων ὑπ’ ὄψει καὶ τὰς μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης γενομένας δαπάνας τοῦ 1895 καὶ τὰς δαπάνας τοῦ 1894, αἵτινες ἦσαν ἤδη πρὸ πολλοῦ γνωσταὶ ἐκ τῶν κατὰ μῆνα δημοσιευομένων καταστάσεων, δὲν πρόκειται νὰ ἦναι πλέον Προμηθεὺς, ἀλλὰ νὰ ἦναι τοὐλάχιστον Ἐπιμηθεύς. Δυστυχῶς ὅμως οὔτε τοῦτο φαίνεται ὢν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐταλάνισεν ἑαυτὸν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διότι κατὰ μῆνα Ἰούνιον τοῦ 1895 ἠγνόει ὅτι δὲν ἐπληρώθησαν αἱ δαπάναι τῆς τελευταίας συνόδου τῆς ἡγουμένης βουλευτικῆς περιόδου, ἐταλάνισεν ἑαυτὸν προσέτι, διότι κατὰ μῆνα Ἰούνιον, ὅτε ἀνεθεώρει τὸν προϋπολογισμὸν, ἠγνόει τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐξόδων τοῦ 1894. Καὶ ὅμως, Κύριοι, κατὰ τὴν αὐτὴν τότε ἐποχὴν εἶχεν ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐζήτει ἀναπληρωτικὴν πίστωσιν διὰ τὸ 1894, διότι δὲν εἶχεν ἀρκέσει ἡ πίστωσις τῶν 800,000, ἡμεῖς δὲ καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου ἀπῃτήσαμεν νὰ ἀναγραφῇ ἐπιπλέον δαπάνη ὄχι 120,000, ὡς τώρα ζητεῖται, ἀλλὰ 100,000· καὶ τότε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μὲ τὴν συνήθη γλῶσσάν του ἔλεγεν, ὅτι ἡμεῖς ἀντιπολιτευόμεθα, ἁπλῶς διὰ νὰ ἀντιπολιτευώμεθα, ὅτι σοφιστευόμεθα, ὅτι θέλομεν νὰ διαβάλλωμεν καὶ νὰ κατασυκοφαντῶμεν τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, καὶ δὲν ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς λόγους ἡμῶν. Δὲν ἠξεύρω ποῖον αἴσθημα εἰς ἄλλον τινὰ ἐξ ὑμῶν γεννᾶται ἐκ τῆς τοιαύτης καταστάσεως, ἀλλ’ ἐγὼ ἠθέλησα μόνον νὰ ἀποδείξω, ὅτι ἡμεῖς εἴχομεν τότε δίκαιον, καὶ αὐτὸς ἄδικον, καὶ ὅτι δὲν εἶναι ὄχι Προμηθεὺς ἀλλ’ οὐδὲ κἄν Ἐπιμηθεύς. Ταῦτα ὡς πρὸς τὸ γενικὸν μέρος. Ὡς πρὸς τὸ τῆς Βιβλιοθήκης, νομίζω ὅτι, ὅπως ἔχωσι πρακτικόν τινα σκοπὸν αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, αἱ ὁποῖαι ἦσαν κυρίως ἀποδοχὴ κατὰ τὸ πλεῖστον τῆς γνώμης μου, πρέπει νὰ καταλήξωμεν εἰς ἕν συμπέρασμα, εἴτε ἀποδεχόμενοι τὸ σύστημα τὸ παρ’ ἐμοῦ προτεινόμενον, ὅπως συσταθῇ ἐπιτροπὴ πρὸς προμήθειαν τῶν ἀναγκαιούντων συγγραμμάτων, εἴτε κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ παύοντες νὰ προμηθευώμεθα, ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθῇ ἡ σημερινὴ κατάστασις, περιοδικὰ συγγράμματα, μολονότι ἐγὼ νομίζω, ὅτι καὶ τοῦτο εἶναι ἄδικον. Ἰδίως διὰ τὰ συγγράμματα τὰ περιοδικὰ, τὰ ἀναφερόμενα εἰς τὸν πολιτικὸν καὶ οἰκονομικὸν κλάδον καὶ τοὺς συναφεῖς αὐτῶν κλάδους, πρέπει νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συνέχειαν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι προτιμότερον εἶναι νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν γνώμην μου, νὰ καθορίσωμεν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία ν’ ἀποφασίζῃ ποῖα συγγράμματα καὶ περιοδικὰ πρέπει νὰ ἐξακολουθήσωμεν λαμβάνοντες. Ὡς πρὸς τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. ἐφόρου τοῦ Βουλευτηρίου, ἔχω νὰ εἴπω τὰς ἑξῆς λέξεις. Ὡς πάντες ἐνοήσατε, δὲν ἠθέλησα νὰ ἐκφράσω ὑπόνοιάν τινα. Εἶπον μόνον, ὅτι ἐξ ἀπειρίας δύνανται νὰ συμβαίνωσι τοιαῦτα λάθη. Ὁ κ. ἔφορος τοῦ Βουλευτηρίου ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον νὰ ἀναιρέσῃ, λέγων, ὅτι, ἐγίνωσκεν ὅτι τὰ σώματα τοῦ Θεσμολογίου τοῦ Βουγιούκα δὲν εἶχον αὐτὴν τὴν ἀξίαν, ἀλλ’ ἂν ἔδωσέ τι περιπλέον, τὸ ἔπραξεν, ὅπως ἐπέλθῃ ἐπίκουρος εἰς μίαν ἀναξιοπαθοῦσαν οἰκογένειαν. Δὲν εἶμαι ἐναντίος εἰς τὸ νὰ ἐρχώμεθα ἐπίκουροι εἴς τινα οἰκογένειαν, ὅταν αὕτη ἀναξιοπαθῇ, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐρχώμεθα ἐπίκουροι διὰ τῆς εὐθείας ὁδοῦ, διὰ τῶν βοηθημάτων, ἅτινα διαθέτει πρὸς τοῦτο τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ οὐχὶ διὰ τῶν χρημάτων τῶν προωρισμένων δι’ ἀγορὰν βιβλίων. Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν, ὄχι δι’ ὀγδοήκοντα δραχμὰς, ἀλλὰ καὶ διὰ 800, νὰ δοθῶσιν εἰς βοήθειαν καὶ εἰς αὐτὴν τὴν οἰκογένειαν καὶ εἰς ἄλλην οἰκογένειαν, ἂν ἐπαρκῶσιν οἱ πόροι τοῦ Κράτους, ἀλλὰ νὰ μὴ διαθέτωμεν οὕτω τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι προωρισμένα δι’ ἄλλον σκοπὸν, ἤτοι πρὸς ἀγορὰν βιβλίων ὑπὲρ τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία πρέπει νὰ γίνηται μετὰ πάσης φειδοῦς.

§84ΣΑΚΚΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ δήλωσίς μου ἦτο εἰλικρινὴς, καὶ ἀρκετὰ σαφῶς ἐδήλωσα εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐγὼ δὲν ἠθέλησα νὰ παρατηρήσω, ἂν ἡ τιμὴ, εἰς ἣν προσεφέροντο τὰ Θεσμολόγια, ἀνταπεκρίνετο πρὸς τὴν τιμὴν τῶν παλαιοπωλείων ἢ τὴν τιμὴν τὴν ἀναγεγραμμένην ἐν τοῖς συγγράμμασι. Τὰ συγγράμματα αὐτὰ τιμῶνται τεσσαράκοντα δραχ. ἕκαστον· ἡ ὑπηρεσία τῆς Βιβλιοθήκης δὲν ἠθέλησεν, ἕνεκα τῆς ἀναξιοπαθούσης αὐτῆς οἰκογενείας, νὰ ἔλθῃ εἰς ἰδιαιτέρας συμφωνίας, λέγουσα εἰς τὴν πωλοῦσαν τὰ βιβλία ταῦτα κ. Βουγιούκα: «σοὶ δίδω 15 δραχμὰς, ἀντὶ τῶν τεσσαράκοντα ἢ τριάκοντα δραχμῶν, ἃς ζητεῖς.» Ὁ ἔφορος, νομίζω, δὲν εἶναι ὑποχρεωμένος, ἐκτὸς τούτου, νὰ περιτρέχῃ τὰ παλαιοπωλεῖα, διὰ νὰ ἴδῃ, ἂν δύναται νὰ ἐπιτύχῃ τιμὴν μικροτέραν ἢ μεγαλειτέραν ἑνὸς βιβλίου. Ἐγὼ λοιπὸν καθαρῶς ἐδήλωσα εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ, ἀποβλέπων εἰς τὴν ἀναξιοπαθοῦσαν οἰκογένειαν, δὲν ἠθέλησα νὰ λεπτολογήσω ὡς πρὸς τὴν τιμὴν τῶν προσφερθέντων συγγραμμάτων. Ὡς πρὸς τὴν ἑτέραν παρατήρησιν τοῦ κ. συναδέλφου, ὀφείλω νὰ καταστήσω γνωστὸν εἰς αὐτὸν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, ἐπειδὴ πολλάκις συνέβη νὰ μὴ ἀγοράζωνται βιβλία προωρισμένα ἀκριβῶς διὰ τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς, δι’ αὐτὸ ἐξηκολούθησα τὴν τακτικὴν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε καὶ ὁ προκάτοχός μου κ. Καλογερόπουλος, δηλ. νὰ ἀγοράζω βιβλία προωρισμένα ἀκριβῶς διὰ τὸν προορισμὸν τῆς Βιβλιοθήκης. Ἀποβλέπων δὲ εἰς τὴν αὐστηρὰν ἐκτέλεσιν τοῦ τοιούτου σκοποῦ, ἔχω ἑτοίμην τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβάλω κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, καὶ ἡ ὁποία προστίθεται ὡς τελευταία παράγραφος τοῦ τελευταίου ἄρθρου, ἔχουσα οὕτω: «Οὐδεμία ὡσαύτως δαπάνη ἐπιτρέπεται πρὸς ἀγορὰν βιβλίων, ἂν μὴ προηγουμένως ἐγκριθῇ ὑπὸ ἐπιτροπῆς ἐκλεγομένης ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς εἰς ἑκάστην σύνοδον αὐτῆς.»

§85Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ περὶ τούτου θὰ συζητήσωμεν ἄλλοτε, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Κανονισμοῦ.

§86ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἀνακουφίσεως τῆς οἰκογενείας, δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τι. Μίαν μόνον παρατήρησιν κάμνω. Ὁ κύριος ἔφορος εἶπεν ὅτι, ὁσάκις προμηθεύηται βιβλία, δὲν θεωρεῖ καθῆκόν του νὰ περιέρχηται τὰ διάφορα παλαιοπωλεῖα καὶ νὰ ζητῇ νὰ προμηθεύηται τὰ σχετικῶς εὐθηνότερα. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἀκριβῶς τοῦτο εἶναι τὸ πρῶτον καὶ κύριον τοῦ προμηθευτοῦ βιβλίων βιβλιοθήκης τινός· διότι ἠξεύρετε ποίαν διαφορὰν δύναται νὰ ἐπιτύχῃ εἰς τὰς τιμάς; Ἄν τις ἐξ ὑμῶν ἐδύνατο νὰ λάβῃ ἀνὰ χεῖρας καταλόγους παλαιοπωλικοὺς βιβλιοθηκῶν ἐν Εὐρώπῃ, θὰ ἔβλεπεν, ὅτι ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος ἐκπίπτουσιν αἱ τιμαὶ κατὰ 30, 50 καὶ πλέον τοῖς ἑκατὸν. Ἀλλοίμονον, ἂν ὄχι προϊστάμενος δημοσίας βιβλιοθήκης, ἀλλὰ καὶ ἰδιωτικῆς ἀκόμη, εἶχε τὴν ἀρχὴν νὰ προμηθεύηται βιβλία ἐπὶ τῇ βάσει τῆς τιμῆς τῆς ἀναγραφομένης εἰς τὸ ἐξώφυλλον τοῦ βιβλίου! Θὰ ἐδαπάνα τότε ὅλην τὴν περιουσίαν του, διὰ νὰ ἀποκτήσῃ τὰ βιβλία, τῶν ὁποίων εἶχεν ἀνάγκην. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, ὁσάκις πρόκειται νὰ προμηθευθῶ βιβλία, ἀναζητῶ τοὺς παλαιοπωλικοὺς καταλόγους, καὶ μεταβαίνω ὁ ἴδιος καὶ ἀποστέλλω καὶ ἄνθρωπόν μου εἰς τὰ διάφορα παλαιοπωλεῖα, καὶ ἀγοράζω τὸ σχετικῶς εὐθηνότερον. Αὐτὸ πράττει ἕκαστος, προκειμένου περὶ τῆς διαχειρίσεως τῆς ἰδιωτικῆς αὑτοῦ περιουσίας, πολὺ περισσότερον πρέπει νὰ πράξῃ τοῦτο, προκειμένου περὶ διαχειρίσεως δημοσίας περιουσίας. Ἐγὼ δὲ ὑποθέτω, πρὸς τιμὴν τοῦ ἐφόρου τοῦ Βουλευτηρίου, ὅτι τῷ ἐξέφυγεν ἁπλῶς αὐτὴ ἡ φράσις, καὶ ὅτι, ὁσάκις προμηθεύηται βιβλία, θὰ ἐπισκέπτηται βεβαίως καὶ τὰ παλαιοπωλεῖα, ὅταν πρόκειται περὶ παλαιοτέρων ἐκδόσεων, καὶ ὅτι γινώσκει καὶ ὀφείλει νὰ γινώσκῃ κάλλιον παντὸς ἄλλου, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δύναται νὰ κάμῃ ἑκάστοτε οἰκονομίαν πολλῶν χιλιάδων δραχμῶν.

§87ΣΑΚΚΗΣ. Ὀφείλω νὰ καταστήσω ὡσαύτως γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ κατὰ τὸ τρέχον ἔτος εἰς οὐδεμίαν σχεδὸν ἀγορὰν βιβλίων προέβην, διότι εὗρον λογαριασμοὺς ἀνεξοφλήτους, συνεπείᾳ παραγγελιῶν τοῦ προκατόχου μου καὶ ἤδη ἀκόμη μένουσιν ἀνεξόφλητοι λογαριασμοὶ βιβλίων, τὰ ὁποῖα παρηγγέλθησαν ὑπὸ τοῦ προκατόχου μου κ. Καλογεροπούλου, ὡς λ. χ. τοῦ ἐκδότου κ. Ὀγκάνια, βιβλιοπώλου Ἰταλοῦ, καὶ πολλῶν ἄλλων, ὡς καὶ τοῦ βιβλιοπώλου κ. Μπέκ. Δαπάνη οὐδεμία ἄλλη, ἐκτὸς τῆς ἀγορᾶς τῶν Θεσμολογίων καί τινων μικρῶν παραγγελιῶν διαφόρων συγγραμμάτων, ἐγένετο ὑπ’ ἐμοῦ δι’ ἀγορὰν βιβλίων. Ὀφείλω προσέτι νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ἠλάττωσα τὸ δι’ ἀγορὰν βιβλίων τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς κεφάλαιον τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀπὸ 5,000 δρ. εἰς 3,000, καὶ ἤδη τὸ αὐτὸ προτείνω, διότι καὶ ἤδη ἡ ἀγορὰ δὲν ἀφορᾷ, παρὰ εἰς ἀγορὰν βιβλίων ἀπολύτως ἀναγκαίων διὰ τὴν χρῆσιν τῆς Βιβλιοθήκης. Ἀλλ’ ἐξακολουθῶ ἐπιμένων, ὅτι ἐν Ἑλλάδι τοὐλάχιστον, ὅπου τὰ παλαιοπωλεῖα δὲν εἶναι ὠργανωμένα ὡς ἐν Εὐρώπῃ, δὲν εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ ἔφορος νὰ περιέρχηται αὐτὰ, διότι δὲν τῷ μένει καιρὸς πρὸς τοῦτο, καθόσον δὲν ἔχουσι καταλόγους, ἵνα δύνηται εὐχερῶς νὰ ἐρευνᾷ τὰ τῶν τιμῶν τῶν βιβλίων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως δραχ. 220,000 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895).

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως δραχμῶν 120,000 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895.

§89ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶχον ζητήσει μερικὰς πληροφορίας...

§90Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔδωκα παραγγελίαν εἰς τὸ δικαστικὸν τμῆμα, μοὶ ὑπεσχέθη δ’ ὅτι τὴν προσεχῆ Τετάρτην θέλουσιν εἶσθαι ἕτοιμοι οἱ ζητηθέντες πίνακες, ἵνα καταθέσω αὐτούς.

§91ΕΥΤΑΞΙΑΣ. .. Καὶ ὡς εἶναι ἀναγεγραμμένον εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά, ἐζήτητα καὶ τὸν φάκελλον περὶ τῆς ἐκμισθώσεως τῆς ἁλικῆς Γαντζοῦς.

§92Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἦσθε ἐδῶ, διὰ τοῦτο διακόπτω τὴν συζήτησιν, ὅπως σᾶς δώσω τὰς πληροφορίας. Ὁ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν κατά τινα τῶν παρελθουσῶν συνεδριάσεων, ὅτι ἀπετάθησαν πρὸς αὐτὸν πολλοὶ συμπολῖταί του, παραπονούμενοι, ὅτι ἡ ποιότης τοῦ ἅλατος, τοῦ παραχθέντος ἐκ τῆς ἁλικῆς Γαντζοῦς, εἶναι κακή, διότι εἶναι ἅλατα μεστὰ χωμάτων. Ἐζήτησα πληροφορίας περὶ τῆς καλλιεργείας τῆς ἁλικῆς, περὶ τῆς ἐξαγωγῆς καὶ τῆς παραδόσεως τῶν ἁλάτων, τὰς πληροφορίας δὲ ταύτας ἔσπευσα νὰ συγκεντρώσω καὶ ἀνακοινώσω ἑπομένως εἰς τὴν Βουλὴν τάδε (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἁλικὴ Γαντζοῦς ἐκαλλιεργεῖτο μέχρι τοῦ παρελθόντος ἔτους ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τοῦ δημάρχου δι’ ἡμερομισθίων ἐργατῶν, ἐπιτηρουμένων ὑπὸ τοῦ κατ’ ἔτος διοριζομένου ἐπιτηρητοῦ τῆς καλλιεργείας καὶ ἑνὸς ἀρχιτεχνίτου. Κατὰ δὲ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐξεδόθη ἡ καλλιέργεια αὐτῆς ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου, ὡς καὶ ἡ μεταφορὰ καὶ ἡ παράδοσις τῶν ἁλάτων, εἰς μονοετῆ ἐργολαβίαν, ἀνεδείχθη δ’ ἐργολάβος κατ’ αὐτὴν ὁ ὁ Ἰωάννης Καρατζᾶς, ἐπὶ ἀμοιβῇ δραχμῶν 20 καὶ 90/00 κατὰ χιλιάδα ὀκάδων ἅλατος, κατὰ τὴν γενομένην τῇ 29 Μαρτίου 1895 τελευταίαν μειοδοτικὴν δημοπρασίαν» (ἤτοι πρὶν ἢ ἡμεῖς κληθῶμεν εἰς τὴν ἀρχήν). «Τὰ παραχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀνωτέρω ἐργολάβου ἅλατα ἐξ ὀκάδων 1,109,742 παρεδόθησαν διὰ ζυγίσεως ὑπ’ αὐτοῦ ἐνώπιον τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου Φθιώτιδος καὶ τοῦ ἐπιτηρητοῦ τῆς ἁλικῆς, παρισταμένου, διαταγῇ τοῦ Ὑπουργείου, καὶ τοῦ ἐκεῖ ἀξιωματικοῦ τῆς φρουρᾶς, εἰς τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων Β. Τρίγκαν, διὰ πρωτοκόλλων ὑποβληθέντων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ ἐτοποθετήθησαν ἐν τῇ ἀποθήκῃ τῆς ἁλικῆς, ἄνευ τινὸς ἐνστάσεως αὐτοῦ περὶ κακῆς ποιότητος αὐτῶν, ὡς μαρτυροῦσι τὰ ὑπογραφέντα ὑπ’ αὐτοῦ πρωτόκολλα παραδόσεως καὶ παραλαβῆς.»

§93ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἴσως δὲν διεβιβάσθη ἀκριβῶς ἡ παράκλησίς μου πρὸς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἢ ἴσως δὲν ἐξεφράσθην ἐγὼ καλῶς κατὰ τὴν προηγουμένην ἀνάγνωσιν.

§94Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δύνασθε νὰ συμπληρώσητε.

§95ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγώ, γινώσκων κάλλιστα, ὅτι στοιχίζει βεβαίως εὐθηνότερον εἰς τὸ Δημόσιον ἡ καλλιέργεια τῆς ἁλικῆς δι’ ἐργολαβίας, παρὰ δι’ ὑπαλλήλων καὶ ἐργατῶν, ὑπ’ αὐτοῦ μισθουμένων, ἐζήτησα τὸ ἑξῆς. Νὰ κατατεθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ἡ διακήρυξις τῆς δημοπρασίας,—διότι βεβαίως ἐξεδόθη εἰς δημοπρασίαν ἡ ἐργολαβία τῆς ἁλικῆς αὐτῆς—τὸ συμβόλαιον τῆς ἐργολαβίας καὶ ἡ ἔκθεσις τῶν πραγματογνωμόνων ὡς πρὸς τὴν ποιότητα τοῦ ἅλατος, ἐὰν δηλαδὴ ἡ παραδοθεῖσα ὑπὸ τοῦ ἐργολάβου ποιότης τοῦ ἅλατος συνεφώνει πρὸς τοὺς ὅρους τῆς δημοπρασίας, ἤτοι, ἐν ἄλλαις λέξεσιν, ἐὰν τὸ ἅλας, τὸ παραδοθὲν ὑπ’ αὐτοῦ, περιεῖχε τόσας ξένας οὐσίας, ἢ μᾶλλον τόσα ποσοστὰ ξένων οὐσιῶν, ὅσα ἀνέγραφον οἱ ὅροι τῆς δημοπρασίας. Ἐὰν θέλετε, δύναμαι νὰ περιορίσω τὴν παράκλησίν μου εἰς τὰ δύο ταῦτα ἀντικείμενα, εἰς τὴν διακήρυξιν τῆς δημοπρασίας, εἰς τὴν ὁποίαν καθορίζεται πόσα ποσοστὰ ξένων οὐσιῶν θὰ περιέχῃ τὸ ἅλας τὸ παραχθησόμενον, καὶ δεύτερον εἰς τὴν ἔκθεσιν τῶν πραγματογνωμόνων περὶ τῆς ποιότητος τοῦ ἅλατος, ἐὰν τῷ ὄντι συνεφώνει πρὸς τοὺς ὅρους τῆς δημοπρασίας.

§96Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ περιορίσητε παντάπασι τὰς ἐρωτήσεις σας. Ἐκθέσατέ τας, ὅσας θέλετε, εἰς φύλλον χάρτου, δόσατέ μοι αὐτὰς, ἵνα σᾶς δώσω αὔριον τὰς πληροφορίας. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως δραχ. 24,000 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895.

§98ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν νομίζει καλὸν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀναβληθῇ;

§99Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεμία ἀντίῤῥησις.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἑρμηνείας τοῦ περὶ ἐξοφλήσεως τῶν χρεῶν τῶν δήμων νόμου τῆς 24 Ἰανουαρίου 1852. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1.

§101ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἡ ἔννοια τοῦ τρίτου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ ἀπὸ 24 Ἰανουαρίου 1852 νόμου περὶ ἐξοφλήσεως τῶν χρεῶν τῶν δήμων, συνδυαζομένου πρὸς τὸ ἄρθρον 4 τοῦ αὐτοῦ νόμου καὶ πρὸς τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νόμου τῆς 23 Ἰουνίου 1837, εἶναι, ὅτι κατάσχεσις ἐπιτρέπεται εἰς χεῖρας τοῦ δημοτικοῦ εἰσπράκτορος ἐπὶ τῶν πεμπτημορίων τῶν εἰσπράξεων τοῦ δήμου καὶ μόνον διὰ τὸ ἓν πέμπτον τῆς ἀπαιτήσεως τοῦ πιστωτοῦ, οὐχὶ δὲ εἰς χεῖρας τρίτων ὀφειλετῶν τοῦ δήμου.»

§102Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν, εἰς τὴν τελευταίαν παράγραφον, εὑρίσκω (ἀναγινώσκει): «Ἕνεκα τῶν ἀμφιβολιῶν καὶ τῶν ζητημάτων, ἅτινα ὡς ἀνωτέρω προέκυψαν, ἐθεωρήσαμεν ὀρθὸν νὰ προτείνωμεν ἑρμηνευτικὸν νόμον, ὅστις τοῦ λοιποῦ θέλει ῥυθμίζει τὰς μεταξὺ τῶν δήμων καὶ τῶν πιστωτῶν αὐτῶν σχέσεις.» Ἡ ἑρμηνευτικὴ διάταξις δὲν θέλει μόνον ῥυθμίζει «τοῦ λοιποῦ», ἀλλὰ θέλει ῥυθμίσει καὶ τὸ παρελθόν. Ἑπομένως ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις ἔρχεται εἰς ἀντίφασιν μὲ τὸ κείμενον τοῦ νόμου. Ἀλλ’ ἐὰν προχωρήσῃ ἡ ἰσχὺς τοῦ νόμου αὐτοῦ μέχρι τῆς χρονολογίας του, ἐν τῷ μεταξὺ ὑπάρχουσι τελεσιδικίαι· τί ἐννοεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι γίνεται διὰ τὰς τελεσιδικίας; Καταστρέφονται; Ἴσως περὶ τούτου καλὸν εἶναι νὰ δώσῃ μίαν ἐξήγησιν.

§103ΡΑΛΛΗΣ. Μετεβλήθη ὁ τίτλος.

§104Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν παρετηρήθη ὑπ’ ἐμοῦ ἤδη, ὅτι οἱ δύο τελευταῖοι στίχοι τοῦ ἄρθρου 1, ἐὰν δὲν περιττεύωσιν ὅλως, δὲν εἶναι ὅμως σαφεῖς, διότι ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν δύναταί τις νὰ δώσῃ εἰς τὸν νόμον τοῦ 1837 καὶ εἰς τὸν νόμον τοῦ 1852, εἶναι ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀφαιρῶνται τὰ πρὸς λειτουργίαν τῶν δήμων ἀναγκαῖα ποσὰ, καὶ διὰ τοῦτο ἐπετράπη συνεπῶς νὰ γίνεται κατάσχεσις μόνον κατὰ τὸ ⅕. Τοῦτο πρόκειται νὰ ἑρμηνεύσωμεν. Ἀλλ’ ἐν τῷ τελευταίῳ στίχῳ προσετέθη: «καὶ μόνον διὰ τὸ ⅕ τῆς ἀπαιτήσεως τοῦ πιστωτοῦ». Ἐνδέχεται ὅμως νὰ μὴ ἦναι εἷς ὁ πιστωτής· διότι, ἂν ἦναι πιστωταὶ 30, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ κατάσχεσις μόνον διὰ τὸ ⅕, ἀφοῦ τὰ 30/5 ὑπερβαίνουσι τὸ ⅕; Διὰ νὰ μὴ γένηται ὑπέρβασις τοῦ ⅕, πρέπει νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὴν ἑρμηνείαν, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται κατάσχεσις μείζονος ποσοῦ ἐσόδων, ὑπερβαίνοντος τὸ ⅕ τῶν ἐσόδων τοῦ δήμου, καὶ διὰ τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐγὼ προτείνομεν νὰ ἐκλείψωσιν οἱ δύο τελευταῖοι στίχοι, ἤτοι τὸ «καὶ μόνον διὰ τὸ ἓν πέμπτον τῆς ἀπαιτήσεως τοῦ πιστωτοῦ, οὐχὶ δὲ εἰς χεῖρας τρίτων ὀφειλετῶν τοῦ δήμου», καὶ ν’ ἀντικατασταθῶσι διὰ τῶν ἑξῆς: «διὰ ποσοστὸν ἀνάλογον πρὸς τὴν κατὰ τοῦ δήμου ἀπαίτησίν του, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος πίνακος τῶν κατατάξεων ἐπὶ τοῦ πεμπτημορίου, ὡς ἂν ἦτο καὶ ἡ ἀπαίτησις αὐτοῦ κατατεταγμένη ἐν τῷ πίνακι.»

§105Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Διὰ τὴν ἐρώτησίν μου;

§106Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἤκουσα, διότι ἤμην ἀπησχολημένος ἐνταῦθα. Παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ ἔχητε τὴν καλωσύνην νὰ τὴν ἐπαναλάβητε.

§107Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἶπον ὅτι ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις ἐν τῇ τελευταίᾳ παραγράφῳ ἀναφέρει ταῦτα (ἀναγινώσκει): «Ἕνεκα τῶν ἀμφιβολιῶν καὶ τῶν ζητημάτων ἅτινα, ὡς ἀνωτέρω, προέκυψαν, ἐθεωρήσαμεν ὀρθὸν νὰ προτείνωμεν ἑρμηνευτικὸν νόμον, ὅστις τοῦ λοιποῦ θέλει ῥυθμίζει τὰς μεταξὺ τῶν δήμων καὶ τῶν πιστωτῶν αὐτῶν σχέσεις.»

§108Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι κακὴ ἔκθεσις.

§109Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πρέπει ν’ ἀφαιρεθῶσιν αἱ λέξεις «τοῦ λοιποῦ».

§110Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅταν λέγω ἑρμηνευτικὸν νόμον, δὲν ἠμπορῶ νὰ δώσω τὴν ἐξήγησιν αὐτὴν, διότι οἱ ἑρμηνευτικοὶ νόμοι ἀνατρέχουσιν εἰς τὸ παρελθόν.

§111Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τῆς παρατηρήσεώς μου ὑπῆρχεν ἀνάγκη· καὶ καλῶς ἐγένετο δεκτή.

§112Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ πρὶν ἢ τὸ εἴπητε, ὁ κ. Μαυρομιχάλης μὲ ἀπησχόλησε.

§113Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τώρα ἔχω μίαν ἄλλην ἀμφιβολίαν, κύριε Πρωθυπουργέ. Ὁ ἑρμηνευτικὸς νόμος ἀνατρέχει μέχρι τῆς ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἰσχύει ὁ ἑρμηνευόμενος νόμος. Ἀλλὰ μεσολαβοῦσι πολλὰ αἴτια· ἐν τῷ μεταξὺ ἐγεννήθησαν δικαιώματα ἐκ τελεσιδικιῶν. Ἐννοεῖτε ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἀνατρέπει καὶ αὐτὰ τὰ δικαιώματα;

§114ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θὰ γείνῃ ἀγωγὴ περὶ ἀχρεωστήτου.

§115Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἑρμηνευτικὸς νόμος ἔχει κυρίως ἔννοιαν καὶ βάσιν νὰ διασαφήσῃ εἰς τὸ κοινὸν, ποία εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἑρμηνεύει, καὶ ἑπομένως πᾶν ὅ,τι ἐγένετο, ἐγένετο κατὰ παραδρομὴν τοῦ νόμου, καὶ ἑπομένως ἔχει ἀκυρότητα κατὰ τὴν βάσιν. Ὅθεν πᾶν ὅ,τι ἐτελέσθη κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο, κατὰ παράβασιν τῆς διατάξεως τῆς περὶ κατασχέσεως, ἂν δὲν ἐξεδικάσθη ὁριστικῶς, παύει καὶ δὲν ὑφίσταται πλέον.

§116Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὥστε καταστρέφετε τὰς τελεσιδικίας;

§117Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἠμπορεῖ νὰ γεννηθῇ ἀγωγὴ ἀχρεωστήτου.

§118ΠΕΡΡΟΣ. Ὄχι, ὄχι!.

§119ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως ὄχι, διότι τότε ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία θὰ ὑπεισήρχετο εἰς τὰ δικιώματα τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, καὶ θέλομεν ἐπιφέρει πλήρη σύγχυσιν εἰς τὴν διάκρισιν τῶν ἐξουσιῶν. Ἐξέλιπεν ὁ ἀρχικὸς τίτλος, ὑφίσταται δὲ ὁ τίτλος ὁ ἐκ τῆς τελεσιδικίας.

§120Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τότε πρέπει ῥητῶς νὰ δηλωθῇ, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ νόμου δὲν ἐπεκτείνονται ἐπὶ τῆς τελεσιδικίας.

§121ΠΕΡΡΟΣ. Καὶ ἂν δὲν τὸ εἴπωμεν αὐτὸ, ἡ ἔννοια τοῦ ἑρμηνευτικοῦ νόμου εἶναι τοιαύτη. Κατὰ γενικὴν ἀρχὴν, ὁ ἑρμηνευτικὸς νόμος οὐδέποτε δύναται νὰ θίξῃ τὴν τελεσιδικίαν. Μίαν ἄλλην ἀπορίαν ἔχω νὰ ὑποβάλω. Λέγει τὸ νομοσχέδιον ὅτι «κατάσχεσις ἐπιτρέπεται εἰς χεῖρας τοῦ δημοτικοῦ εἰσπράκτορος ἐπὶ τῶν πεμπτημορίων τῶν εἰσπράξεων τοῦ δήμου.» Ἀλλ’ ἤδη ὁ δῆμος ἔχει κανονίσει τὴν διανομὴν τῶν πεμπτημορίων, διότι τότε ἐπιτρέπεται κατάσχεσις, ὅταν δὲν περιληφθῇ ὁ δανειστὴς εἰς τὸν κατάλογον· ἐν ᾗ ὅμως περιπτώσει αὐτὸς ἔχει κάμει ἐπιταγὴν, δυνάμει τῆς ὁποίας ἐδικαιοῦτο νὰ περιληφθῇ εἰς τὸν κατάλογον τῶν πεμπτημορίων, πῶς δύναται νὰ ἐνεργήσῃ κατάσχεσιν; ὁ δῆμος ἐν ἀρχῇ τοῦ ἔτους συντάσσει τὸν κατάλογον, κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὁ δανειστὴς ὁ μὴ περιληφθεὶς εἰς τὸ πεμπτημόριον δικαιοῦται νὰ ἐνεργήσῃ κατάσχεσιν ἐπὶ τῶν πεμπτημορίων, διότι βεβαίως ὁ περιλαμβανόμενος δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κατάσχῃ· ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ κατάσχῃ τὸ πεμπτημόριον, τὸ ἤδη διανεμόμενον, τὸ πεμπτημόριον, τὸ ὁποῖον ὁ εἰσπράκτωρ ὀφείλει νὰ διανείμῃ εἰς τοὺς ἐν τῷ καταλόγῳ σημειωθέντας δανειστάς;

§122Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ δῆμος δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀποκλείῃ ἀπὸ τοῦ πεμπτημορίου δανειστάς. Ἐὰν ἀποκλεισθῶσι, θ’ ἀνατραπῇ ἡ πρᾶξις τοῦ Συμβουλίου.

§123ΠΕΡΡΟΣ. Ὅταν ὁ παραλειφθεὶς δανειστὴς ἐνεργήσῃ κατάσχεσιν, ὁ εἰσπράκτωρ, ὁ ἔχων εἰς χεῖράς του τὸν κατάλογον, δὲν θὰ πληρώσῃ κανένα ἐκ τῶν δανειστῶν, θὰ συμβῇ δὲ, οἱ ἀναγεγραμμένοι ἐν τῷ καταλόγῳ νὰ πληρωθῶσι μετὰ δύο ἢ τρία ἔτη, ὅταν περατωθῇ ἡ δίκη περὶ τῆς κατασχέσεως. Τοῦτο θεωρῶ, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν, καὶ φρονῶ ὅτι ὁ δανειστὴς, ὁ παραλειφθεὶς ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, πρέπει νὰ δύναται νὰ ἐνεργῇ κατάσχεσιν, ἀλλ’ ἡ κατάσχεσις αὐτοῦ νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ καταλόγου τοῦ ἑπομένου ἔτους, κατὰ τὸ ὁποῖον νὰ πληρόνηται τῶν δύο ἐτῶν τὰ ἀναλογοῦντα ποσὰ ἐκ τοῦ πεμπτημορίου.

§124ΡΑΛΛΗΣ. Πρόκειται περὶ ποσοῦ κατασχομένου, τὸ ποσὸν δὲ τὸ κατασχόμενον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι τὸ ποσὸν τοῦ ἐπιόντος ἔτους, τὸ ὁποῖον εἰσέτι δὲν ὑπάρχει· ὥστε ἡ πρότασις τοῦ κ. συναδέλφου φρονῶ ὅτι δὲν δύναται νὰ γείνῃ δεκτή. Νομίζω ὅμως, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καθὼς καὶ τὸ κατόπιν, ἔπρεπε νὰ ἐπεξεργασθῇ ὑπὸ μιᾶς ἐπιτροπῆς, διότι ἀφορᾷ σχέσεις πολλαπλᾶς καὶ ποικίλας, τὰς ὁποίας δὲν δυνάμεθα ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει νὰ κανονίσωμεν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ συναινέσωσιν εἰς τὴν παραπομπὴν τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν εἰς τὰς οἰκείας ἐπιτροπάς.

§125Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἴμεθα εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν. Μετὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§126Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὑποβάλλω τὴν παρατήρησιν, ὅτι συμβαίνει εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου αὐτοῦ ἓν ἄτοπον. Ἀναγράφεται ὁ δικαιοῦχος ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἀλλ’ ὁ εἰσπράκτωρ, μὴ ἔχων συμπάθειαν πρὸς τὸν δικαιοῦχον, δὲν τὸν πληρόνει· δύναται νὰ ὑπάρξῃ καὶ ἄλλο ἐλατήριον, ὄχι πολὺ καθαρὸν, δι’ ὃ ἀναβάλλει τὴν πληρωμὴν καὶ τὸν παραπέμπει εἰς προεξοφλητήν τινα, καὶ ὁ προεξοφλητὴς ἐκεῖνος ἐξαργυρώνει τὸ ἔνταλμα μὲ τὸ ἀζημίωτον. Νομίζω ὅτι ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ ἡ ἁπλῆ ποινὴ τῆς παραβάσεως τοῦ καθήκοντος δὲν εἶναι ἡ καταλληλοτέρα ποινή· ἔπρεπε νὰ διαταχθῇ ὅτι, ὅταν ἡ πίστωσις ἀναγραφῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ὁ εἰσπράκτωρ ὀφείλει νὰ πληρώσῃ τὸν δικαιοῦχον, ὑπὲρ οὗ ἀνεγράφη, πᾶσα δὲ καθυστέρησις νὰ θεωρῆται ὡς ὑπεξαίρεσις. Ἡ παρατήρησις αὕτη παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ ἐπεξεργασθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§127Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πᾶσαι αὗται αἱ παραβάσεις δύνανται νὰ συμβῶσιν· εἶναι ὅμως ἀτέλειαι τῆς διοικήσεως τῶν δήμων καὶ τῆς διοικήσεως τῶν ἐπαρχιῶν. Ἀλλὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αἱ παραβάσεις αὗται κρίνονται κατὰ τὴν φυσικὴν τάξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν εἰσπράττονται τὰ ἔσοδα τοῦ δήμου, διότι ὁ δῆμος δὲν ἔχει πάντα τὰ ἔσοδα αὑτοῦ ἐν τῷ ταμείῳ του, ἐνδέχεται δὲ ὁ δικαιοῦχος νὰ ἀποταθῇ πρὸς τὸν εἰσπράκτορα, ὁ δὲ εἰσπράκτωρ νὰ μὴ ἔχῃ χρήματα ἐν τῷ ταμείῳ, ἵνα πληρώσῃ εἰς αὐτὸν τὰ ὀφειλόμενα, ἢ νὰ ἀποταθῇ πρὸς τὸν ταμίαν τοῦ Κράτους, καὶ ὁ ταμίας διὰ τὸν αὐτὸν λόγον νὰ μὴ δύναται νὰ καταβάλῃ τὸ ζητούμενον ποσὸν, διότι δὲν ἔχει εἰσπράξει χρήματα τοῦ δήμου.

§128ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ἐγὼ καὶ δι’ ἄλλον λόγον παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν παραπομπήν. Πρόκειται περὶ ἑρμηνευτικοῦ νόμου, ὁ δὲ ἑρμηνευτικὸς νόμος, ὡς πάντες γνωρίζετε, ἐνέχει μομφήν τινα· μομφὴν κατὰ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, ἐὰν ἐπιμένῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἀποδίδουσα ἐναντίαν γνώμην τῆς δικαστικῆς ἑρμηνείας, ἢ κατὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἐὰν δίδῃ τὴν αὐτὴν ἑρμηνείαν· ὥστε καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον, ἀφοῦ κατὰ τὴν γνώμην ὑμῶν ὁ νόμος δεῖται τῆς ἑρμηνείας τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, εἶμαι ὑπὲρ τῆς παραπομπῆς εἰς ἐπιτροπὴν πρὸς ἐπεξεργασίαν.

§129Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγώ, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχω τὴν γνώμην ὑμῶν, οὐδόλως ἀντιλέγω νὰ παραπεμφθῶσιν ἀμφότερα τὰ νομοσχέδια εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ὡς δὲν ἀντέλεγον κατὰ τὸ παρελθὸν, οὐδὲ θέλω ἀντιλέξει κατὰ τὸ μέλλον. Λέγω ὅτι δὲν ἔχω τὴν γνώμην ὑμῶν, παρακαλῶ δὲ, τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν θέλω σᾶς ἀνακοινώσει, νὰ τὴν κρίνητε ὡς γνώμην ἐμοῦ ὡς ἀτόμου. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη ἑρμηνευτικοῦ νόμου, διότι τοσοῦτον σαφεῖς ὑπῆρξαν αἱ διατάξεις, ὅτι οἱ δῆμοι δὲν ὑποχρεοῦνται νὰ ἀποτίνωσι πρὸς ἐξόφλησιν τῶν χρεῶν των πλέον τοῦ πεμπτημορίου τῶν ἐσόδων αὐτῶν, ὥστε ἀπορῶ, πῶς ἡρμηνεύθησαν αἱ περὶ τούτου διατάξεις κατ’ ἄλλον τρόπον· διὰ νὰ ἑρμηνευθῶσι δὲ κατ’ ἄλλον τρόπον καὶ διαπραχθῶσιν ὅσα διεπράχθησαν, ὑποθέτω, ὅτι βεβαίως ἔλαβον ταῦτα χώραν ἐπὶ περιπλοκῶν, αἱ ὁποῖαι ἐστηρίζοντο ἐπὶ κακῆς ἑρμηνείας τοῦ νόμου ἢ παρεξηγήσεως τοῦ νόμου. Ἐπίσης καὶ τὸ ἕτερον νομοσχέδιον ἐβασανίσθη ἤδη πρὸ πολοῦ, διότι δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν εἰσάγεται. Ἀλλὰ ταῦτα λέγω οὐχὶ διὰ νὰ ἀρνηθῶ τὴν πρότασίν σας, διότι, ὡς εἶπον, συναινῶ νὰ παραπεμφθῶσιν ἀμφότερα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἀλλὰ διὰ νὰ διακοινώσω, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, ὅτι διαφωνῶ ὡς ἄτομον πρὸς τὴν γνώμην σας.

§130ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι πᾶς ἑρμηνευτικὸς νόμος εἶναι νόμος ἐξαιρετικὸς, ἀποδεικνύει δὲ, ὅτι ὁ νόμος ἡρμηνεύθη κακῶς ὑπὸ τῶν δικαστηρίων. Ὅταν λοιπὸν ἔρχηται σήμερον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ λέγῃ, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ νόμου εἶναι σαφεῖς καὶ δὲν χρήζουσιν ἑρμηνείας, καὶ ἡ Βουλὴ ἔλθῃ ἀμέσως καὶ συμφωνήσῃ πρὸς τοῦτο ἄνευ οὐδεμιᾶς προεξεργασίας, θὰ ἦναι τοῦτο ἀκριβῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προηγουμένως εἶπον, μία μομφὴ ἔμμεσος κατὰ τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς, ὅτι αὕτη μίαν τόσῳ σαφῆ διάταξιν παρηρμήνευσε.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ συζητηθὲν νομοσχέδιον «περὶ ἑρμηνείας τοῦ περὶ ἐξοφλήσεως τῶν χρεῶν τῶν δήμων νόμου τῆς 24 Ἰανουαρίου 1852» θ’ ἀποσταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§132ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀποσταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 34 § αʹ τοῦ περὶ ὁδοποιΐας νόμου.

§134Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ αὐτὸ θ’ ἀποσταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§136Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἑπομένου, ὑπ’ ἀριθ. 9.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 726,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τῆς χρήσεως 1895. Ζητεῖ τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§138ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Δὲν εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου, διότι δέον αἱ πιστώσεις νὰ παραχωρηθῶσιν, ὡς ἀνήκουσαι εἰς τὸ παρελθὸν ἔτος. Οὐχ ἧττον, ὅτε κατὰ τὸ παρελθὸν συνεζητεῖτο ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἐν ταὐτῷ δὲ συνεζητοῦντο καὶ αἱ πιστώσεις αἱ ἀναγεγραμμέναι διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους, ἐποιησάμην τὴν παρατήρησιν τῆς ἀνεπαρκείας, καὶ ἐζήτησα νὰ αὐξηθῶσιν αἱ πιστώσεις αἱ ἀναγόμεναι εἰς τὰ κεφάλαια τῶν προβιβασμῶν τῶν ἀξιωματικῶν, καθόσον οἱ ἐπελθόντες προβιβασμοὶ ἀναγκαίως ἀπῄτουν τὴν αὔξησιν τῶν πιστώσεων τοῦ ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπέμενε λέγων, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη αὐξήσεως τῶν πιστώσεων, διότι ἐπήρκουν αἱ ἀναγεγραμμέναι, καί τινες μάλιστα τῶν συναδέλφων ἔσπευσαν νὰ διαψεύσωσιν ἐμὲ, ὡς κακῶς ὑπολογίζοντα τὰς πιστώσεις ἐκείνας, καὶ νὰ ὑποστηρίξωσιν, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη αὐξήσεως αὐτῶν. Ἐν τούτοις σήμερον παρουσιάζεται ἡ ἀνάγκη οὐ μόνον νὰ πληρωθῶσιν αἱ 250,000 δραχμαὶ, ἃς ἐγὼ ὑπελόγιζον, ἀλλὰ καὶ ν’ ἀναβιβασθῶσιν αὗται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 750,000. Ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐν αὐτῇ τῇ ἐκθέσει αὑτοῦ λέγει, ὅτι μέρος τῶν πιστώσεων τούτων κατηναλώθη εἰς τὰ κεφάλαια τῶν προβιβασμῶν ἀνθυπασπιστῶν κτλ. Ἀλλὰ πλὴν τούτων ὑπάρχει καὶ τὸ 9ον κεφάλαιον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν χωροφυλακήν, καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι ἄρθρον μόνον, ἐννοεῖται δέ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ καμμία διάκρισις, διότι πᾶσαι αἱ δαπάναι, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦτο, ἀνήκουσιν εἰς τοὺς ὁπλίτας καὶ τοὺς ἀξιωματικούς. Ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον μοὶ ἔκαμε περισσοτέραν ἐντύπωσιν, εἶναι, ὅτι ζητεῖται ἀναπληρωματικὴ πίστωσις, διότι ἐγένετο ὑπέρβασις εἰς τὸ κεφάλαιον 19 τῶν ἰδιωτικῶν ὑπηρεσιῶν πρὸς διορισμὸν φαρμακοποιῶν ἰδιωτῶν. Ὁμολογῶ τῇ ἀληθείᾳ, ὅτι εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον, ἐφ’ ὅσον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον, οὐδέποτε παρουσιάσθη ἡ ἀνάγκη αὕτη τοῦ διορισμοῦ βοηθῶν φαρμακοποιῶν εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, δὲν ἐννοῶ δὲ πῶς, μὴ ὑπαρχούσης πιστώσεως, ἡ Κυβέρνησις—δὲν γνωρίζω ἂν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἢ ἡ προκάτοχος αὐτῆς—προέβη εἰς τὴν ὑπέρβασιν τοῦ κεφαλαίου τούτου ἀδικαιολογήτως, διότι δὲν εἶναι ἐκ τῶν κεφαλαίων ἐκείνων, εἰς τὰ ὁποῖα δύναται κατὰ τὸν νόμον νὰ γείνῃ ὑπέρβασις τῆς πιστώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§139Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἠρωτήθην, νομίζω, τότε, ἂν οἱ γενόμενοι προβιβασμοὶ ἐπὶ τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου θὰ προεκάλουν τὴν ἀνάγκην ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως, οὐχὶ τῶν ἀνθυπασπιστῶν, καὶ εἶπον τότε, ὅτι δὲν θὰ ληφθῇ ἀνάγκη, καὶ ἂν τοὐναντίον, ἴσως θὰ ληφθῇ ἐλαχίστη. Ἐπαναλαμβάνω καὶ τώρα νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς, συμφώνως πρὸς σημείωσιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου (ἀναγινώσκει): «Αἱ ζητούμεναι ἀναπληρωτικαὶ πιστώσεις δι’ ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ ἔτους 1895 ἀνάγονται εἰς κανονικὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ οὐδὲ λεπτὸν ἐζητήθη δι’ ἀξιωματικούς...» Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ὑπάρχουσι τὰ σχετικὰ βιβλία, καὶ δύναται πᾶς τις νὰ τὰ ἴδῃ.

§140ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι τὸ κεφάλαιον 8 εἶναι ἄρθρον μόνον, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ διάκρισις ὁπλιτῶν καὶ ἀξιωματικῶν, διότι πᾶσαι αἱ δαπάναι ἐντέλλονται ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου 8, ἄρθρου μόνου, εἴτε ἀφορῶσιν εἰς τοὺς ὑπαξιωματικούς, εἴτε εἰς τοὺς ὁπλίτας, εἴτε εἰς τοὺς ἀξιωματικούς.

§141Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Νομίζω ὅτι ὁ βουλευτὴς ἐκ Τριχωνίας κ. Μάνεσης μὲ ἠρώτησε τότε εἰδικῶς, ἐὰν οἱ γενόμενοι προβιβασμοὶ ἐπὶ τοῦ ἀχρόου Ὑπουργείου θὰ προκαλέσωσι τὴν ἀνάγκην ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως.

§142Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Λυποῦμαι μεγάλως, διότι εὑρίσκομαι εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὸν κ. συνάδελφον ἐξ Ὕδρας ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν προβιβασμῶν, ὅπερ ὁ κ. συνάδελφος ἔθιξε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον καὶ προσεπάθησε τότε ὅλαις δυνάμεσι νὰ παραστήσῃ καὶ πείσῃ καὶ τὴν Βουλήν, ὅτι οἱ παρὰ τοῦ προκατόχου διαβατικοῦ Ὑπουργείου γενόμενοι προβιβασμοὶ ἐγένοντο καθ’ ὑπέρβασιν τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πιστώσεων. Οἱ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἰσχυρισμοὶ τοῦ κ. συναδέλφου, δηλῶ καὶ αὖθις, ὅτι δὲν στηρίζονται ἐπὶ τῆς ἀληθείας· διότι ἐγὼ αὐτὸς, ὁμιλήσας, ἢ μᾶλλον ἀπαντήσας πρὸς τὸν τυχαίως ἀπουσιάσαντα τότε κ. συνάδελφον, ὑπέβαλον πίνακας, οἱ ὁποῖοι ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὴν σελίδα 154 τοῦ Παραρτήματος τῆς Αʹ Συνόδου. Τοὺς πίνακας τούτους συνέταξα ὡς ἀκολούθως. Ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν μου ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν ἐπίσημον κατάστασιν τῆς δυνάμεως τῶν ἀξιωματικῶν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. συνάδελφος, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, κατὰ τὴν 1ην Ὀκτωβρίου 1894 ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν μετὰ τοὺς προβιβασμοὺς, ἐπὶ αἰτήσει ἡμῶν, ὑπέβαλεν ὁ νῦν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς κατὰ τὸ 1895· παρέβαλον τοὺς διαφόρους βαθμοὺς, δηλαδὴ παρετήρησα κατὰ τὸν τὸ πρῶτον ὑποβληθέντα πίνακα τὴν 1ην Ὀκτωβρίου, πόσοι ἦσαν συνταγματάρχαι καὶ πόσοι εἰς τὸν δεύτερον, μετὰ τοὺς προβιβασμοὺς, καὶ ἦσαν ἀληθῶς 42, ἐγένοντο δὲ 43, ἤτοι ἐπὶ πλέον εἷς συνταγματάρχης, ὁμοίως διὰ τοὺς ἀντισυνταγματάρχας ἦσαν 63, καὶ ἐγένοντο 66, ἤτοι ἐπὶ πλέον τρεῖς, ὁμοίως δὲ καὶ εἰς τοὺς ἑπομένους· οὕτω δὲ, λοχαγοὶ βʹ τάξεως ἦσαν 167 καὶ ἔμειναν μετὰ τοὺς προβιβασμοὺς 146, ἤτοι ἐπὶ μεῖον 21, ἀνθυπολοχαγοὶ δʹ ἦσαν 895, καὶ ἔμειναν 715 μετὰ τοὺς προβιβασμούς. Λογίζοντες δὲ τοὺς μισθοὺς τῶν ἐπὶ πλέον βαθμοφόρων ὡς καὶ τῶν ἐπὶ μεῖον, καὶ συγκρίνοντες τὰ ποσὰ ταῦτα, παρατηροῦμεν ὅτι διὰ τῶν γενομένων προβιβασμῶν δὲν ἐγένετο ὑπέρβασις τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πιστώσεων, ὡς ἰσχυρίσθη, ἀνακριβῶς πάντοτε, ὁ ἐξ Ὕδρας κ. συνάδελφος, ἀλλ’ οἰκονομία δραχ. 81,160, καὶ δι’ αὐτὸ διὰ μισθοὺς ἀξιωματικῶν δὲν ζητεῖται ἡ πίστωσις. Ἴσως, κύριοι συνάδελφοι, θέλετε μ’ ἐρωτήσει, ὡς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἄρτης μὲ ἠρώτησε τότε, πῶς ἐγένετο οἰκονομία; Θὰ σᾶς ἀπαντήσω εὐκόλως. Ὁ κ. ἐξ Ἄρτης συνάδελφος δὲν ἔῤῥιψε ποτὲ τὸ βλέμμα του εἰς τὰς δημοσιευομένας μηνιαίας καταστάσεις τῶν ἐπερχομένων εἰς τὸν στρατὸν μεταβολῶν. Οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν εἶναι ἀθάνατοι, εἶναι θνητοί· ἑπομένως κατὰ τὸ μεσολαβῆσαν χρονικὸν διάστημα ἀφ’ ὅτου δηλ. ὑπεβλήθη ἡ πρώτη κατάστασις, κατὰ τὴν 1 Ὀκτωβρίου, μέχρι τοῦ Ἰουνίου, ὅτε ὑπέβαλε τὴν κατάστασιν ὁ νῦν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς, ἐμεσολάβησαν ὀκτὼ ὅλοι μῆνες, κατὰ δὲ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα ἀπεστρατεύθησαν καὶ ἀπέθανον πλείονες τῶν 40 ἢ 45 ἀξιωματικῶν, ὁ ἀριθμὸς δ’ αὐτῶν δὲν συμπεριλαμβάνεται πλέον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν φέρονται εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν καὶ ἑπομένως τὰς θέσεις αὐτῶν συνεπλήρωσαν οἱ προβιβασθέντες. Ἀλλ’ ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Ὕδρας καὶ πρώην ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς εἶχε λάβει πρόνοιάν τινα, καὶ ἐξ αὐτῆς φρονεῖ ἴσως, ὅτι ἐπέρχεται ὑπέρβασις τῶν δοθεισῶν πιστώσεων, διότι ἀτυχῶς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ὑπῆρχεν ἡ τακτικὴ, ἥτις ὑπάρχει εἰς τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα, ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς τῶν ὁποίων ἀναγράφονται ἅπασαι αἱ θέσεις, αἱ διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ κεκανονισμέναι, ἀλλ’ ἵνα παρουσιάσωσι ψευδῆ προϋπολογισμὸν, ἵνα δείξωσιν ὅτι ἔκαμνον οἰκονομίας, τί ἔπραττον; ἀνέγραφον μόνον τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπαρχόντων ἀξιωματικῶν, τὰς δὲ κενὰς θέσεις δὲν τὰς συνεπλήρουν, οὐδὲ τοὺς μισθοὺς αὐτῶν ἀνέγραφον, ἐνῷ ὅλα τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα ἀναγράφουν ἁπάσας τὰς θέσεις· εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης π.χ. ἂν πρέπῃ νὰ ὦσιν 20 ἐφέται, θὰ ἀναγραφῇ ὁ μισθὸς τῶν 20 ἐφετῶν, ἐὰν δὲ κενωθῇ θέσις τις ἐφέτου, ἡ θέσις αὕτη θὰ συμπληρωθῇ διὰ προαγωγῆς ἑνὸς πρωτοδίκου, ἢ προέδρου, ἢ εἰσαγγελέως· ὁμοίως, ἐὰν κενωθῇ θέσις πρωτοδίκου, θὰ συμπληρωθῇ αὕτη. Εἰς τὸν στρατὸν ὅμως ἀτυχῶς ἠκολούθουν ἄλλην τακτικὴν, διὰ τὴν ὁποίαν ἐκάκισα αὐτούς. Ἔχομεν, Κύριοι, ὀργανισμὸν, δι’ οὗ ἀναγνωρίζεται παρὰ τοῦ ἔθνους, ὅτι ὁ στρατὸς ἔχει ἀνάγκην αὐτῶν τῶν ἀξιωματικῶν, ἀφοῦ δὲ ἀναγνωρίζει τοὺς ἀριθμοὺς αὐτῶν ὁ ὀργανισμὸς, ὀφείλει ἀναγκαίως ὁ προϋπολογισμὸς νὰ ἀναγράψῃ ὅλας τὰς μισθοδοσίας, διότι ὁ προϋπολογισμὸς οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ ἐφαρμογὴ τῶν κειμένων νόμων· τοῦτο διατάσσει ὁ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ΣΙΒʹ νόμος τοῦ 1852, λέγων ὅτι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγράφονται ἅπασαι αἱ θέσεις, αἱ διὰ νόμου ὡρισμέναι, οὐδεμίαν δὲ δαπάνην δύναται νὰ ἀναγράψῃ, ἄνευ προηγουμένης ψηφίσεως νόμου, καὶ οὐδεμίαν νὰ ἀφαιρέσῃ ὁ Ὑπουργός· δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦτο. Ἀλλὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἠκολούθουν καὶ ἀκολουθοῦν ἀτυχῶς ἄλλην τακτικήν· ἀφοῦ ἀνέγραφον τοὺς μισθοὺς τῶν ἀξιωματικῶν, ἐφήρμοζον καὶ ἄλλην τέχνην, ἐξέπιπτον μετὰ τὴν ἄθροισιν ποσὰ οὐκ εὐκαταφρόνητα δι’ ἐνδεχομένην μείωσιν, καὶ ἀφῄρουν τὸ ποσόν, δηλαδὴ ἐνομοθέτουν ὅτι, ἐὰν ἀποθάνῃ τις, νὰ μὴ συμπληρώσωσι τὴν θέσιν. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, ποῦ εὕρατε τὸ δικαίωμα αὐτὸ, τοῦ νὰ ἀφαιρῆτε ὅ,τι δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἀφαιρέσητε; Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι διὰ τῶν γενομένων προβιβασμῶν ἐν τῷ στρατῷ κατὰ τὸν παρελθόντα Μάϊον δὲν ἐγένετο καμμία ὑπέρβασις τῶν δοθεισῶν ὑπὸ τῆς Βουλῆς πιστώσεων, ἀλλὰ ἀπεναντίας, ὡς ἐμφαίνεται ἐκ τῶν ἐπισήμων καταστάσεων, αἱ ὁποῖαι εἶναι δημοσιευμέναι εἰς τὴν σελ. 154 τοῦ Παραρτήματος, ὑποβληθεῖσαι παρ’ ἐμοῦ, ἐκ τῶν μισθοδοσιῶν τῶν ἀξιωματικῶν ἀπέμεινε πίστωσις πλέον τῶν 81 χιλιάδων δραχμῶν.

§143ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βόλου φαίνεται ὅτι δὲν ἠσχολήθη πολὺ εἰς τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι, ἐὰν ἐξήταζεν ὀλίγον τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν παρελθόντων ἐτῶν, ὡς καὶ τοῦ τρέχοντος ἔτους, ἤθελεν ἴδει, ὅτι ὅλα, ὅσα εἶπεν, εἰσὶν ἀβάσιμα, καθόσον καὶ οἱ παλαιοὶ προϋπολογισμοὶ καὶ ὁ νῦν ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς κείμενος εἶναι συντεταγμένοι ἐπὶ τῶν αὐτῶν βάσεων. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν συντάσσεται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, οὐδεμία δὲ θέσις ὀργανικὴ παραλείπεται, ἔτι δὲ ἀφαιροῦνται ποσὰ ἐκ τῶν διαφόρων πιστώσεων, λόγῳ κενῶν θέσεων, καὶ ταύτας τὰς ἐλαττώσεις ἔχει καὶ ὁ ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς προϋπολογισμὸς τοῦ 1896. Οὐδὲν λοιπὸν νεώτερον περιέχει ὁ προϋπολογισμὸς, ὁ σήμερον ὑποβληθεὶς, τῶν ἐν τοῖς προηγουμένοις προϋπολογισμοῖς. Ὡς πρὸς τοὺς προβιβασμοὺς δὲ, καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω, ὅτι αἱ πιστώσεις αἱ ἀναγραφόμεναι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895 ἦσαν ἀνεπαρκεῖς. Τοῦτο δὲ μαρτυροῦσιν αἱ σήμερον αἰτούμεναι πιστώσεις. Ἄλλην διαβεβαίωσιν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ τις, παρὰ τὸ γεγονὸς, τὸ ὁποῖον σήμερον κεῖται ἐνώπιόν μας, ὅτι αἱ 726,000 δραχμαὶ πρόκειται νὰ καλύψωσιν ἐλλείμματα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895.

§144Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ὀφείλω μίαν ἔτι ἀπάντησιν εἰς τὸν ἐξ Ὕδρας κ. συνάδελφον. Ἐὰν λάβῃ τὸν κόπον νὰ ἐπισκεφθῇ τὸ πτωχικόν μου γραφεῖον, θέλει εὕρει ἐν αὐτῷ προϋπολογισμοὺς πρὸ 25 ἐτῶν, τοὺς ὁποίους ἴσως οὐδ’ ἀφορμὴν κἄν ἔλαβε νὰ φυλλολογήσῃ ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, θὰ εὕρῃ πρὸς τούτοις ὅλους τοὺς ἀπολογισμοὺς, ὡς καὶ τοὺς προϋπολογισμοὺς, ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, θὰ εὕρῃ ὅλα τὰ ἐμπορικὰ δελτία, ἀφ’ ὅτου ἤρχισαν νὰ ἐκδίδωνται, θὰ εὕρῃ καὶ πλεῖστα ἄλλα. Ἑπομένως τοὺς προϋπολογισμοὺς τοὺς γνωρίζω καλῶς, καὶ πῶς συντάσσονται καὶ πῶς λειτουργοῦσιν. Ἐὰν δὲ λάβῃ τὸν κόπον ὁ κ. συνάδελφος νὰ ῥίψῃ ἓν βλέμμα εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ἐτῶν 1845, 1850, 1855, θὰ ἴδῃ ὅτι οἱ προϋπολογισμοὶ ἐκεῖνοι συνοψίζονται εἰς ὀλίγας μόνον σελίδας, καταληπτοὶ ὄντες εἰς πάντα πολιτευόμενον· ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ 1882 ἐπεκράτησε σύστημα ποικίλον, καὶ τοιοῦτον, ὥστε νὰ καταστῶσιν οἱ προϋπολογισμοὶ διὰ τῶν περιπλοκῶν ἀκατάληπτοι εἰς τοὺς Βουλευτὰς, μόνον δὲ εἷς πεπειραμένος λογιστικὸς δύναται νὰ ἀνεύρῃ τὸ νῆμα τῶν προϋπολογισμῶν αὐτῶν. Ἀλλὰ τὴν παρατήρησιν ταύτην, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, ὅτι δὲν τὴν περιώρισα μόνον εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ Κράτους, τὴν ἐπεξέτεινα καὶ εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς καὶ εἰς τοὺς ἀπολογισμοὺς τῆς ὁδοποιΐας· ἂν δὲ θελήσητε νὰ κάμητε παραβολὴν τῶν μὲν πρὸς τοὺς δὲ, θὰ ναυαγήσητε. Τίς ὁ δημιουργός; Τὸν γνωρίζω. Θὰ παρακαλέσω μόνον τὸν κ. συνάδελφον ἐξ Ὕδρας νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλον καὶ ὁ ὁποῖος κατεχωρίσθη εἰς τὴν σελίδα 754 τοῦ Παραρτήματος τῆς παρελθούσης Συνόδου, καὶ εἰς τὴν ἐρχομένην συζήτησιν ἂς διαψεύσῃ ὅτι ὁ πίναξ αὐτὸς δὲν παρουσιάζει πλεόνασμα ἐκ τῶν τότε πιστώσεων πρὸς τοὺς γενομένους προβιβασμοὺς δραχ. 81,000 καὶ πλέον.

§145ΠΕΤΑΛΑΣ. Ἐν τῷ πίνακι τῆς προκειμένης πιστώσεως ἐμφαίνονται τὰ κεφάλαια, διὰ τὰ ὁποῖα ζητεῖται αὕτη. Ἐξ αὐτοῦ τοῦ πίνακος καταδεικνύεται ὅτι αἱ πιστώσεις δὲν προῆλθον ἐκ διαφορᾶς προβιβασμῶν ἀξιωματικῶν· διότι τὸ κεφ. Βʹ ἄρθρον 2ον ἀναγράφει: «Μισθὸς ὑπαξιωματικῶν τοῦ μηχανικοῦ», τὸ κεφ. Βʹ ἄρθρον 3ον ἀναγράφει «Μισθὸς στρατιωτῶν», καὶ οὕτω καθεξῆς. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὸ κεφ. 8 ἄρθρ. μόνον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσῃ τις, ὅτι ἡ διαφορὰ ἀνταποκρίνεται εἰς πιστώσεις προελθούσας μόνον ἐκ προβιβασμῶν ἀξιωματικῶν. Ἄν δὲ εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦτο ὑπάρχῃ καὶ πίστωσίς τις διὰ τὸν προβιβασμὸν τῶν ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς, αὐτὴ βεβαίως εἶναι μικρά. Ὅλα δὲ τὰ ἄλλα ποσὰ δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τοὺς γενομένους προβιβασμούς.

§146ΒΑΛΕΤΑΣ. Καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ἐγένετο λόγος περὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ σήμερον. Τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλούστατον. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ φέρῃ κατάστασιν, ἐν τῇ ὁποίᾳ νὰ σημειῶνται τὰ ποσὰ, τὰ χορηγούμενα διὰ τὴν μισθοδοσίαν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ, κεχωρισμένως, ἤτοι τὸ ποσὸν, ὅπερ ἀπῃτεῖτο πρὸς τοῦτο πρὶν ἢ γείνωσιν οἱ περὶ ὧν ὁ λόγος προβιβασμοί, καὶ τὸ ποσὸν τὸ χορηγούμενον διὰ τοὺς γενομένους προβιβασμούς. Ἅμα τοῦτο γείνῃ, θὰ λείψῃ πᾶσα συζήτησις.

§147ΠΕΤΑΛΑΣ. Ὀφείλω νὰ προσθέσω ἔτι δύο λέξεις. Δὲν ὑποστηρίζω ὅτι οἱ γενόμενοι προβιβασμοὶ δὲν ἐπέφερον αὔξησιν δαπάνης. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ ἐξηγήσω, εἶναι ὅτι αἱ ζητούμεναι ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου δὲν ἀφορῶσι πληρωμὰς μισθῶν ἕνεκα τῶν προβιβασμῶν.

§148ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ ἀναφέρῃ, λέγω ὅτι ἀληθῶς κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἠρώτησα, ἂν πράγματι ἐγένοντο ὑπερβάσεις κατὰ τοὺς γενομένους προβιβασμούς· ἐπειδὴ δὲ ἔλαβον τὴν ἀπάντησιν, ὅτι οὐδεμία ἐγένετο ὑπέρβασις ἕνεκα τῶν προβιβασμῶν, ὑπέθεσα εὐλόγως, ὅτι εἰς τὸ ἀφαιρεθὲν ποσὸν λόγῳ κενῶν θέσεων δὲν περιελαμβάνοντο παρὰ τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου, τοῦ συντάξαντος τὸν προϋπολογισμὸν, αἱ κεναὶ ὀργανικαὶ θέσεις. Τοῦτο καταδεικνύεται ἐκ τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, ὅπου ἀναφέρονται οἱ λόγοι οἱ δικαιολογοῦντες τὴν ὑπέρβασιν ἐκ τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου. Ἐκεῖνο, εἰς ὃ ἔχει δίκαιον ἐκ πρώτης ὄψεως ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ὕδρας, εἶναι ὅτι ἐν τῷ κεφαλαίῳ 8 τοῦ προϋπολογισμοῦ συλλήβδην φέρονται αἱ δαπάναι δι’ ἓν ὁλόκληρον σῶμα. Ἑπομένως ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ διακρίνωμεν ἂν ἐγένετο ὑπέρβασις λόγῳ προβιβασμῶν. Διὰ τοῦτο ἀπαιτεῖται μία λεπτομερὴς κατάστασις. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ περὶ μεταλλείων νόμου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§150Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁ ἀφελὴς τρόπος, δι’ οὗ συντάσσονται τὰ νομοσχέδια, μᾶς φέρει εἰς δυσχερῆ θέσιν, ἀφήνει ἀμφιβολίας, περιπλοκὰς, δίκας, στενοχωρίας. Τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νόμου τοῦ 1861 διατάσσει, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως παραχωρεῖται διὰ βασιλικοῦ διατάγματος, προτάσσει κτλ. Ἦλθεν ὁ νόμος τοῦ 1882, ὁ ὁποῖος μὲ τρεῖς γραμμὰς μεταβάλλει τοῦτο, καὶ ἀντὶ νὰ τροποποιήσῃ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νόμου, ὡς ἐτροποποιήθη διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1867, εἶπεν, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως παραχωρεῖται διὰ νόμου, ἐνῷ ἠδύνατο νὰ τροποποιήσῃ τὴν σχετικὴν διάταξιν. Ἔρχεται ἤδη τὸ παρὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον κατὰ τρόπον οὐχὶ τακτικὸν λέγει, ὅτι «τὸ δικαίωμα τῆς μεταλλεύσεως τῶν μεταλλείων καὶ ὀρυχείων παρέχεται κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ΧϚʹ περὶ μεταλλείων νόμου τῆς 22 Αὐγούστου 1861 διὰ Β. Διατάγματος, ἐπὶ τῇ προτάσει τῶν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν Ὑπουργῶν.» Δηλαδὴ νόμος καταργηθεὶς ἀναβιοῖ, ἐνῷ ἦτο κανονικώτερον νὰ διατυπώσῃ τὸ ἄρθρον 6, διότι ἄλλως πρέπει νὰ ἀνατρέξωμεν εἰς αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶχε τροποποιηθῆ διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1882.

§151Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ νόμος τοῦ 1882 ἐτροποποίησε τὴν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ παραχώρησις τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν μεταλλείων ἐγίνετο διὰ βασιλικοῦ διατάγματος, καὶ διέταξε νὰ γίνεται διὰ νόμου. Ὡς πρὸς τὰ λοιπὰ, ὁ νόμος ἐκεῖνος ἔμενεν ἐν ἰσχύϊ. Τώρα καταργεῖται ὁ νόμος τοῦ 1882, καὶ ἐπανερχόμεθα εἰς τὸ σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐγίνετο ἡ παραχώρησις κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1861. Τὸ ἄρθρον πραγματεύεται γενικῶς περὶ τοῦ τρόπου τῆς παραχωρήσεως, καὶ διατάσσει ὅτι αὕτη γίνεται κατὰ τοὺς ὁρισμοὺς τοῦ νόμου τοῦ 1861. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2.

§153ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ὁ κύριος τοῦ ματαλλείου ἢ ὀρυχείου ὑποχρεοῦται νὰ ἐκμεταλλεύηται αὐτὸ, ἐὰν εἰς τὴν παῦσιν ἢ τὴν διακοπὴν τῆς ἐκμεταλλεύσεως δὲν ἀντίκεινται κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ ἐπὶ τῶν μεταλλείων μηχανικοῦ λόγοι δημοσίου συμφέροντος. «Ὁ ἐπὶ τῶν μεταλλείων μηχανικὸς ὀφείλει ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ προσκαλέσῃ τὸν ἰδιοκτήτην, ἀφοῦ προηγουμένως ἀκούσῃ τῶν ὑπ’ αὐτοῦ προτεινομένων λόγων, νὰ ἐπιχειρήσῃ ἢ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἐὰν δ’ οὗτος καὶ μετὰ τοῦτο φανῇ ὀκνῶν, νὰ ἀπειλήσῃ ὅτι θέλει προκαλέσει τὴν ἀνάκλησιν τῆς παραχωρήσεως.»

§154ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Λάθος τι συμβαίνει ἐν τῇ συντάξει τοῦ ἄρθρου τούτου, διότι ὑπάρχει σύνδεσμός τις, ὁ ὁποῖος ἀνατρέπει τὴν ἔννοιαν. «Ὁ κύριος τοῦ μεταλλείου ἢ ὀρυχείου ὑποχρεοῦται νὰ ἐκμεταλλεύηται αὐτὸ, ἐὰν εἰς τὴν παῦσιν ἢ τὴν διακοπὴν τῆς ἐκμεταλλεύσεως δὲν ἀντίκεινται λόγοι δημοσίου συμφέροντος», λέγει τὸ ἄρθρον, ἐνῷ φρονῶ, ὅτι ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου ἀποβλέπει εἰς τὸ ἀντίθετον· δηλαδὴ, ὅταν λόγοι δημοσίου συμφέροντος δὲν ὑπαγορεύωσι τὴν παῦσιν, τότε ὁ κύριος τοῦ μεταλλείου ὑποχρεοῦται εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν. Ὥστε ὁ δὲν παρέλκει. Ὑπάρχει πάντως τυπογραφικὸν λάθος.

§155ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ὁ προαγορεύσας ἔχει δίκαιον. Παρετήρησα καὶ ἐγὼ τὴν ἀσάφειαν· ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔχω τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβάλω αὔριον, καὶ διὰ τῆς ὁποίας μετατρέπω τὴν περίοδον ταύτην ὡς ἑξῆς: «Ὁ κύριος τοῦ μεταλλείου ἢ ὀρυχείου ὑποχρεοῦται νὰ ἐκμεταλλεύηται αὐτὸ, ἐκτὸς ἐὰν τὴν παῦσιν ἢ τὴν διακοπὴν τῆς ἐκμεταλλεύσεως προκαλοῦσι κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ ἐπὶ τῶν μεταλλείων μηχανικοῦ λόγοι δημοσίου συμφέροντος.»

§156ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ ἄρθρον ἔχει ὀρθῶς. Λέγει ὅτι ὁ κύριος τοῦ μεταλλείου ἔχει τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἂν δὲν ἀντίκειται εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα, ἢ δὲν ὑπάρχῃ κίνδυνος· δὲν ὑποχρεοῦται δὲ εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν καὶ ὅταν δὲν ὑπάρχῃ κίνδυνος. Ἐὰν ἀντίκειται, ὀφείλει νὰ παύσῃ, ὄχι νὰ ἐκμεταλλεύηται.

§157ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Ὄχι· τὸ ἐναντίον λέγει τὸ ἄρθρον.

§158ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ἐγὼ ἐπιμένω λέγων, ὅτι εἶναι ὀρθὸν τὸ ἄρθρον, ὡς ἔχει.

§159ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἶναι, ὄχι.

§160ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Νὰ συνεννοηθῶμεν ἐπὶ τέλους (ἀναγινώσκει): «Ὁ κύριος τοῦ μεταλλείου ἢ ὀρυχείου ὑποχρεοῦται νὰ ἐκμεταλλεύηται αὐτὸ, ἐὰν εἰς τὴν παῦσιν ἢ τὴν διακοπὴν τῆς ἐκμεταλλεύσεως δὲν ἀντίκεινται λόγοι δημοσίου συμφέροντος...» Ὑποχρεοῦται λοιπὸν ὁ κύριος τοῦ μεταλλείου ἢ τοῦ ὀρυχείου νὰ ἐκμεταλλεύηται αὐτὸ πότε; ἐὰν εἰς τὴν παῦσιν ἢ τὴν διακοπὴν τῆς ἐκμεταλλεύσεως δὲν ἀντίκεινται λόγοι δημοσίου συμφέροντος, κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ ἐπὶ τῶν μεταλλείων μηχανικοῦ. Ποῦ βλέπετε τὴν ἀσάφειαν;

§161Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ......

§162Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν ἔχω δισταγμόν, ὅτι ὁ ἐξ Ἀττικῆς κ. Βουλευτὴς ἠδυνήθη νὰ ἐννοήσῃ περὶ τίνος πρόκειται. Ἐξ ὅσων τοὐλάχιστον καὶ ἐγὼ ἀντελήφθην, καὶ συνδυάζεται τοῦτο καὶ μὲ τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νόμου, ὁ κύριος σκοπὸς τῆς διατάξεως καὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ καὶ τῶν λοιπῶν ἄρθρων συνίσταται εἰς τοῦτο, ὅτι γίνονται παραχωρήσεις μεταλλείων, διὰ νὰ μεταβιβάζωνται ἀπὸ τὸν Α εἰς τὸν Β καὶ ἀπὸ τὸν Β εἰς τὸν Γ τόσαι μετοχαὶ, χωρὶς νὰ γίνηται καμμία ἐκμετάλλευσις. Ἔρχεται λοιπὸν ὁ νόμος αὐτὸς, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ θεραπεύσῃ αὐτὸ τὸ κακὸν, καὶ ἐπιβάλλει εἰς τὸν κύριον τοῦ μεταλλείου ἢ τοῦ ὀρυχείου τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ὡς εἶπε καὶ ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος, ἀλλὰ προβλέπει καὶ τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν δύνανται νὰ ὑπάρξωσι λόγοι δημοσίου συμφέροντος, ἕνεκα τῶν ὁποίων νὰ μὴ πρέπῃ νὰ γίνηται ἡ ἐκμετάλλευσις, καὶ τὸ φέρει αὐτὸ ὡς ἐξαίρεσιν τοῦ κανόνος, τῆς ὑποχρεώσεως· εἶναι ἀληθὲς ὅμως, ὅτι εἶναι ὀλίγον σκοτεινῶς διατετυπωμένον, καὶ εἶναι πολὺ προτιμότερον νὰ εὑρεθῶσιν ἄλλαι λέξεις, — εὐτυχῶς δὲ ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα εἶναι πλουσία, — ἵνα δώσωμεν νόημα τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία. Ἀφοῦ ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ συνεννοηθῶμεν, φαντασθῆτε τί θέλει συμβῆ τὴν ἐπιοῦσαν τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου. Ἀλλ’ ἔχω νὰ ὑποβάλω μίαν παρατήρησιν οὐσιαστικὴν ἐπὶ τῆς διατάξεως. Ἐπαινῶ τὸν σκοπὸν τῆς διατάξεως καὶ συμφωνῶ μὲ αὐτήν. Εἶναι πολὺ ἄδικον, ὁ πλοῦτος τῶν μεταλλείων νὰ μένῃ νεκρὸς καὶ πρὸς σκοποὺς κέρδους ἀποκλειστικοῦ τοῦ κατορθώσαντος νὰ ἀποκτήσῃ τὸ δικαίωμα, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐκμεταλλευθῇ τὸ μεταλλεῖον, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὁ τρόπος ὁ προτεινόμενος δὲν εἶναι ὁ καλλίτερος, καὶ ὀφείλω νὰ ὁμιλήσω καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἄρθρων, περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἐννοεῖ ὁ νομοθέτης νὰ κανονίσῃ τοῦτο. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου καθιεροῦται μία διαδικασία, καθ’ ἣν δύναται νὰ ἀποξενωθῇ ὁ κύριος τοῦ μεταλλείου ἢ τοῦ ὀρυχείου. Ὁ μηχανικὸς θὰ προσκαλέσῃ τὸν ἰδιοκτήτην νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ὑποχρέωσίν του, «ἐὰν δ’ οὗτος καὶ μετὰ τοῦτο φανῇ ὀκνῶν, θὰ ἀπειλήσῃ ὅτι θέλει προκαλέσει τὴν ἀνάκλησιν τῆς παραχωρήσεως», λέγει τὸ ἄρθρον. Δὲν τίθεται κανεὶς περιορισμὸς ἐν τῷ νόμῳ· μένει εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τοῦ μηχανικοῦ, εἰς τὴν ἐκτίμησιν αὐτοῦ, πότε ὁ ἰδιοκτήτης φαίνεται ἢ δὲν φαίνεται ὀκνῶν, καὶ λαμβάνει εἰς χεῖράς του ὁ μηχανικὸς ἓν δικαίωμα πολὺ εὐρύ. Ἀλλὰ προχωρῶ· τὸ ἄρθρον 3 λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἐὰν ἐξακριβωθῇ ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν μεταλλείων μηχανικοῦ, ὅτι κύριός τις μεταλλείου δὲν ὑπήκουσε κτλ., δύναται, διὰ Β. Διατάγματος, ἐκδιδομένου μετὰ προηγουμένην γνωμοδότησιν τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νόμου τῆς 22 Αὐγούστου 1861 Συμβουλίου, νὰ κηρυχθῇ οὗτος ἔκπτωτος τοῦ ἐπὶ τοῦ μεταλλείου δικαιώματος αὐτοῦ». Πάλιν μένει εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τῆς γνωμοδοτικῆς ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἀλλὰ δίδεται τὸ δικαίωμα διὰ τοῦ ἑπομένου ἄρθρου εἰς τὸν ἰδιοκτήτην μεταλλείου, ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας νὰ προσφύγῃ ἐνώπιον τοῦ Πρωτοδικείου. Ὁ νόμος δὲν ὁρίζει τί γίνεται ἡ ἀπόφασις τοῦ Πρωτοδικείου· ὑποβάλλεται εἰς ἔφεσιν; Σημειώσατε ὅτι τὸ Πρωτοδικεῖον θ’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς γνωμοδοτικῆς, οὕτως εἰπεῖν, ἀποφάσεως τοῦ ἐπὶ τῶν μεταλλείων Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον σύγκειται ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, τὸν παρ’ αὐτῷ Ἐπίτροπον, τὸν Εἰσαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ τὸν Εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν, καὶ θ’ ἀποφασίσῃ ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως αὐτοῦ καὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου τὸ Πρωτοδικεῖον, ἀλλὰ δὲν λέγει ὁ νόμος τί γίνεται—καὶ πρέπει νὰ τὸ εἴπῃ—ἡ ἀπόφασις τοῦ Πρωτοδικείου. Ὑποβάλλεται εἰς ἔφεσιν; Ἐὰν κρίνω ἐκ τοῦ ἄρθρου 5, πρέπει νὰ παραδεχθῶ, ὅτι θέλει νὰ μὴ γίνηται ἡ ἔφεσις καὶ ἡ ἀναίρεσις· ἀλλ’ ὅλα ταῦτα πρέπει νὰ σαφηνισθῶσι. Διὰ τοῦτο, ἐκτὸς τῶν ἀοριστιῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν ἐν τῷ νόμῳ καὶ ὁποῖαι δύνανται νὰ θεραπευθῶσιν εὐκόλως διὰ τοῦ ὁρισμοῦ αὐτῶν, ἡ κυρία παρατήρησις, τὴν ὁποίαν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν, εἶναι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δεχθῇ τὸν τρόπον τῆς θεραπείας, τὸν προτεινόμενον ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου, ὅλης αὐτῆς τῆς διαδικασίας· εἶναι προτιμότερον νὰ ὁρίζηται προθεσμία ἐν τῇ παραχωρήσει τοῦ Διατάγματος, ἢ ἐν τῇ ἀποφάσει τοῦ ἐπὶ τῶν μεταλλείων Συμβουλίου, παρελθούσης δὲ τῆς προθεσμίας ταύτης, νὰ κηρύσσηται ἔκπτωτος ἀναγκαίως. Τοιούτῳ τρόπῳ δὲν περιπίπτομεν ἀπὸ τῆς Σκύλλης εἰς τὴν Χάρυβδιν· διότι σήμερον ἔχομεν τὸν ἰδιοκτήτην τοῦ μεταλλείου, ὁ ὁποῖος ἔλαβε μίαν παραχώρησιν καὶ μετεχειρίσθη αὐτὴν πρὸς ἴδιόν του ὄφελος, ἀδιάφορον ἐὰν ἐκ τῆς ἀναβολῆς ζημιοῦται τὸ Δημόσιον ἐν γένει. Ἐὰν λοιπὸν εἰς τὸν νόμον ἔχωμεν ὡρισμένον τοῦτο, νομίζω ὅτι προλαμβάνομεν πολλὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ συμβῶσι, καὶ εἶναι δυνατόν, ἐπαναλαμβάνω, ἐὰν ἐν τῷ ἰδίῳ νόμῳ ὁρίσωμεν προθεσμίαν, νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὸ γνωμοδοτικὸν Συμβούλιον, λαμβάνον ὑπ’ ὄψιν τὰς ἰδιαιτέρας περιπτώσεις τοῦ μεταλλείου, νὰ ὁρίσῃ προθεσμίαν, παρελθούσης τῆς ὁποίας, νὰ ἦναι ἔκπτωτος ὁ εἰς ὃν παρεχωρήθη τοῦτο.

§163ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ.....

§164ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζω ὅτι καὶ τὸ γράμμα τοῦ νόμου, αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ, εἶναι ἀσαφὲς, ἀλλὰ καὶ ὁ διορθωτὴς συνετέλεσε, τὸ ἐφ’ ἑαυτῷ, ἵνα ἀποβῇ αὐτὸ ὅλως διόλου ἀκατάληπτον. Κατ’ ἐμὴν γνώμην, τοῦτο εἶναι κυρίως τὸ νόημα, ὅτι ὁ κύριος τοῦ μεταλλείου ἢ ὀρυχείου ὀφείλει νὰ ἐξακολουθῇ τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἐκτὸς ἐὰν λόγοι δημοσίου συμφέροντος ἐπιβάλλωσι τὴν διακοπὴν ἢ τὴν παῦσιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ἔρχεται δὲ ἀκολούθως ἄλλη παράγραφος, καθ’ ἣν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελε παύσει ἄνευ λόγου δημοσίου συμφέροντος τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἐπέρχονται αἱ συνέπειαι, καθ’ ἃς ὁ μηχανικὸς, ὁ ἐπιτετραμμένος, ἐνεργεῖ τὰ τῆς ἀνακλήσεως τῆς ἀδείας. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀνασυνταχθῇ τὸ ἄρθρον αὐτὸ, ὄχι μόνον, ἵνα γένηται λόγος περὶ τῆς περιπτώσεως, καθ’ ἣν θὰ ἔπαυεν ἡ ἐκμετάλλευσις, ἀλλ’ ἵνα διασωθῶσι καὶ αἱ ἐν ἰσχύϊ διατάξεις, καθ’ ἃς τάσσεται προθεσμία, ἐντὸς τῆς ὁποίας ὁ λαβὼν παραχώρησιν μεταλλείου ὀφείλει νὰ ἄρξηται τῆς ἐκμεταλλεύσεως, διότι ἄλλως, ὡς ἔχει τὸ γράμμα, δύναται νὰ παράσχῃ ἀφορμὴν εἰς ἄτοπα. Δυνατὸν οὕτω νὰ θεωρηθῇ καταργηθεῖσα ἡ νῦν ἐν ἰσχύϊ διάταξις, καθ’ ἣν ὑποχρεοῦταί τις ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας νὰ ἄρξηται τῆς ἐκμεταλλεύσεως, οὕτω δὲ νὰ περιμένῃ ἔτη πολλὰ, ἕως οὗ εὑρεθῇ ἀγοραστὴς τοῦ μεταλλείου· διότι αὐτὸς δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι κατὰ τὸ γράμμα τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, μόνον ὅταν ἀρχίσῃ αὐτὸς τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἔχει δικαίωμα τὸ Δημόσιον νὰ διατάξῃ τὴν ἀνάκλησιν τῆς παραχωρήσεως. Πρέπει λοιπὸν νὰ καθορισθῇ πρῶτον ἡ προθεσμία, ἐντὸς τῆς ὁποίας ὀφείλει νὰ ἄρξηται τῆς ἐκμεταλλεύσεως, δεύτερον νὰ καθορισθῇ, ὅτι δύναται νὰ παύσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν, μόνον ὅταν λόγοι δημοσίου συμφέροντος, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ ἁρμοδίου μηχανικοῦ, ἐπιβάλλωσι τὴν διακοπὴν ἢ τὴν παῦσιν.

§165ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς λέγω καὶ ἐγώ.

§166Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Διαφωνῶ πρὸς τοὺς συναδέλφους. Ὁ νομοθέτης οὐδέποτε ἠθέλησε νὰ δώσῃ δικαίωμα νὰ διακόψῃ ὁ μηχανικὸς τὰς ἐργασίας λόγῳ δημοσίου συμφέροντος. Δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ νόημα. Πολλάκις ὡς ἐκ τῶν ἔργων, τῶν τελουμένων ἐν ταῖς ὑπογείοις στοαῖς, εἶναι ἀνάγκη ἐκτελέσεως τεχνικῶν τινων ἔργων ἢ ὑποστηρίξεως, ἐκ τῆς παραλείψεως τῶν ὁποίων δύνανται νὰ ἐπέλθωσιν δυστυχήματα εἰς τοὺς ἐργαζομένους, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει διακόπτεται ἡ ἐργασία τοῦ μεταλλείου, ὅπως τὸ δικαίωμα τοῦτο ὑπάρχει καὶ σήμερον εἰς τὸν περὶ μεταλλείων νόμον.

§167ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι εἰς αὐτό.

§168Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Φρονῶ, ὅτι δυνάμεθα νὰ περιφρουρήσωμεν τὰ μεταλλεῖα διὰ μιᾶς ἄλλης διατάξεως, ἵνα ἐξαναγκάσωμεν τοὺς κυρίους μεταλλείων νὰ ἐργασθῶσιν· ἐὰν μεταλλεῖόν τι ἐπὶ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα μένῃ ἀνεκμετάλλευτον, νὰ ἐπιβληθῇ τριπλάσιος ἢ τετραπλάσιος φόρος κατὰ στρέμμα, ἐπειδὴ ὑπάρχει ὁ στρεμματικὸς φόρος ἐπὶ τῶν μεταλλείων· εἶναι 3 λεπτά, νὰ γείνῃ 12 ἢ 15, καὶ τότε, ἐὰν θέλῃ ὁ κύριος τοῦ μεταλλείου, ἂς τὸ ἀφήσῃ ἀνεκμετάλλευτον ἐπὶ 2 ἢ 3 ἔτη. Ἐὰν ἐπίσης διακόψῃ τὴν ἐργασίαν πέραν ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος, διότι κάλλιστα δύναται νὰ συμβῇ ἀπρόοπτόν τι, τὸ ὁποῖον νὰ τὸν ἀναγκάσῃ νὰ μὴ ἐργάζηται ἐπί τι διάστημα, ἐὰν, λέγω, παρατείνῃ τὴν διακοπὴν πέραν ὡρισμένης προθεσμίας, δύο, τριῶν, τεσσάρων ἢ πέντε μηνῶν, τότε πάλιν νὰ ὑποχρεῶται εἰς πληρωμὴν τοῦ πολλαπλοῦ φόρου.

§169Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εὐτυχῶς δὲν ἠμφισβητήθη τὸ δικαίωμα τοῦ Κράτους, ἵνα κηρύττῃ ἔκπτωτον ἐκεῖνον, εἰς ὃν εἶχε παραχωρήσει τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως μεταλλείου ἢ ὀρυχείου. Ἐὰν τοῦτο ἔχῃ οὕτως, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ κανεὶς περὶ τούτου δισταγμὸς, κατὰ τὰ ἄλλα τὸ νομοσχέδιον ἔχει καλῶς. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἠκολούθησε καὶ ἀνέγραψεν, εἶναι πλῆρες· τὰ δικαιώματα τῶν ἀτόμων ἐξασφαλίζονται, καὶ ἐπίσης ἐξασφαλίζονται τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου ταμείου, τὸ ὁποῖον, ὡς ῥητῶς ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις ἀναφέρει, δὲν ἔχει συμφέρον νὰ μένῃ ἀνεκμετάλλευτον τὸ μεταλλεῖον ἢ ὀρυχεῖον. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς ἀσαφείας καὶ περὶ ἑνὸς τυπογραφικοῦ λάθους, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐν τῇ πρώτῃ παραγράφῳ τοῦ δευτέρου ἄρθρου. Περὶ τούτου θέλω ὁμιλήσει βραδύτερον. Ὁ λαμβάνων παραχώρησιν ἐκμεταλλεύσεως ὀρυχείου ἢ μεταλλείου εἶναι ἐργολάβος, ὁ ὁποῖος ἀνέλαβεν ἀπὸ τὸ Κράτος τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν του, δηλ. τὴν ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἀναλαμβάνει. Ἂν ἦτο δυνατὸν κατὰ τὸν χρόνον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἄρχονται αἱ ἐργασίαι ἢ κατὰ τὴν παραμονὴν τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἦτο γνωστὸν πόσος καιρὸς ἤθελεν ἀπαιτηθῆ, ἵνα δυνηθῇ τις νὰ ἄρξηται τῆς ἐκμεταλλεύσεως μεταλλείου ἢ ὀρυχείου, εὔκολον ἦτο νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῷ νόμῳ, ὅτι πᾶς, ὅστις λαμβάνει δικαίωμα ἐκμεταλλεύσεως μεταλλείου ἢ ὀρυχείου, ὀφείλει ἐντὸς ἓξ μηνῶν ἢ ἑνὸς ἔτους νὰ ἄρξηται τῶν ἐργασιῶν αὑτοῦ, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν, διότι ἐξαρτᾶται ἀπὸ ποικίλας περιπτώσεις, ἀπὸ συνδυασμοὺς χρηματικούς, ἀπὸ φροντίδας παρασκευῆς ὀργάνων καὶ ἐργαλείων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναπόφευκτα διὰ τὴν ἐκμετάλλευσιν. Διὰ τοῦτο ὁ νόμος δὲν τίθησι προθεσμίαν, ἀλλ’ ἔταξεν ἐπιτηρητὴν ἄγρυπνον τὸν μηχανικὸν ἐπὶ τῶν μεταλλείων. Οὗτος, ἂν ἀγγελθῇ, ὅτι διεκόπησαν εἰς μεταλλεῖόν τι αἱ ἐργασίαι, μεταβαίνει ἐπὶ τόπου καὶ ἐξετάζει, καὶ ἂν πεισθῇ, ὅτι κακῶς ἔπαυσαν αἱ ἐργασίαι, θέλει διατάξει τὴν ἐξακολούθησιν τῶν ἐργασιῶν, ἂν δὲ δὲν ἐξακολουθήσωσι, θέλει ἀπειλήσει, ὅτι, ἂν ἐντὸς τόσων ἡμερῶν δὲν ἐπαναληφθῶσι, θέλει ἀπευθύνει καταγγελίαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἂν δὲ δὲν ἐπαναληφθῶσιν αἱ ἐργασίαι καὶ πάλιν, θέλει καταγγελθῆ ὁ ἀναλαβὼν τὴν ἐκμετάλλευσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὁ δὲ Ὑπουργὸς κηρύττει αὐτὸν ἔκπτωτον. Ἀλλὰ νὰ ἀφεθῶσι τὰ δικαιώματα τοῦ ἀτόμου εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ! Ἔχει δικαίωμα ὁ ἀναλαβὼν τὴν ἐκμετάλλευσιν καὶ κηρυχθεὶς ἔκπτωτος νὰ ἀπευθύνῃ ἀγωγὴν εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον καὶ οὕτω νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ συμφέροντα αὑτοῦ. Ἂν ἀποφασίσῃ τὸ Πρωτοδικεῖον, ὅτι κακῶς ἀφῃρέθη τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως, αὐτὸς ἐξακολουθεῖ νὰ ἦναι κύριος τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ἂν εἴπῃ τὸ Πρωτοδικεῖον, ὅτι καλῶς ἀνεκλήθη τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως, τότε καλῶς ἀνεκλήθη, καὶ οὐδεὶς ἄλλος βαθμὸς δύναται νὰ ἐπιτραπῇ, διότι ἄλλως ἡ δικαστικὴ ἐξουσία ἤθελε παραχωρήσει τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἐνῷ ἡ ὑπόθεσις εἶναι τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ, ἐδόθη δὲ ὡς δεύτερος βαθμὸς προσφυγῆς τὸ Πρωτοδικεῖον. Διὰ τοῦτο μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη ἀναβολῆς τινος, ὅπως ψηφισθῇ ἡ διάταξις περὶ τοῦ συστήματος, κατὰ τὸ ὁποῖον γίνεται ἡ ἀνάκλησις τῆς ἐκμεταλλεύσεως μεταλλείου ἢ ὀρυχείου. Ἀλλ’ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ εἰσέδυσε παρόραμα, καὶ ἐντεῦθεν ἐγεννήθη ἀσάφεια, καὶ δὲν εἶναι ἀσάφεια, ἐξετέθη ἐμμέσως ἔννοια ἐναντία ἐκείνης, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ ἐκτεθῇ. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἡ φράσις νὰ γείνῃ σαφεστέρα, ἀλλ’ ἐπειδὴ οἱ ὅροι τῆς παύσεως ἢ τῆς διακοπῆς εἶναι ὅροι ἀναγκαῖοι, οἱ ὁποῖοι δὲν πρέπει νὰ λείψωσι, διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἐκτεθῇ οὕτω, διὰ νὰ γείνῃ σαφέστερον: «Ὁ κύριος τοῦ ὀρυχείου ἢ μεταλλείου δικαιοῦται νὰ ἐκμεταλλεύηται αὐτό, ἂν τὴν παῦσιν ἢ τὴν διακοπὴν τῆς ἐκμεταλλεύσεως δὲν ἐνδεικνύουν κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ ἐπὶ τῶν μεταλλείων μηχανικοῦ λόγοι δημοσίου συμφέροντος.»

§170ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ, κ. Πρόεδρε, νομίζω ὅτι, ὡς ἔχει ἡ διάταξις, περὶ τῆς ἐννοίας τῆς ὁποίας οὐδεὶς πλέον ὑπάρχει ὁ ἀμφιβάλλων μετὰ τὰς ἐξηγήσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, οὐδένα σκοπὸν πρακτικὸν ἔχει αὕτη. Τί ἐπιζητεῖται κυρίως διὰ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ καὶ διὰ τοῦ ἑπομένου; τὸ Δημόσιον νὰ ἐξασφαλίσῃ μίαν πρόσοδον ἐκ τῶν μεταλλείων ὑπὲρ ἑαυτοῦ. Πρὸς τοῦτο, καθ’ ἣν ἐγὼ ἔχω γνώμην, δὲν ἐκδίδει εἰς ἐργολάβον διὰ τῶν παραχωρήσεων τὴν ἄδειαν τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἀλλὰ μεταβιβάζει ἀληθῆ ἐξουσίαν ἐπ’ αὐτῆς εἰς τοὺς ἰδιώτας, τὴν μεταβιβάζει ὅμως ἢ ὀφείλει νὰ τὴν μεταβιβάσῃ ὑπὸ ὅρους, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐξησφάλιζεν εἰς ἑαυτὸ τὴν ἀπαιτουμένην πρόσοδον ἐκ τῶν μεταλλείων, ἅτινα οὕτω δὲν θὰ ἔμενον ἀνεκμετάλλευτα. Ἀλλ’ ὅταν λαμβάνωμεν πρόνοιαν, ὅπως παρὰ τοῦ ἰδιοκτήτου τοῦ μεταλλείου ἐξασφαλίσωμεν τὴν μὴ διακοπὴν μόνον τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἀλλ’ ὄχι καὶ τὴν ἔναρξιν αὐτῆς, τί κατορθοῦμεν; Ὅλοι οἱ λαμβάνοντες παραχωρήσεις μεταλλείων, τὰς λαμβάνουν μόνον καὶ μόνον, ὅπως μεταβιβάσωσιν εἰς ἄλλους τὸ δικαίωμά των τοῦτο. Ὅλοι δηλ. οὗτοι, καταδολιευόμενοι καὶ τὸν νόμον καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, δὲν ἔχουσι τίποτε νὰ φοβηθῶσι. Κατὰ τίνων δ’ ἔρχεται νὰ ἀπειλήσῃ ὁ νόμος τὴν ἀνάκλησιν τῆς παραχωρήσεως; κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι βεβαίως θὰ παύσουν ἐκμεταλλευόμενοι τὰ μεταλλεῖα, ὅταν δὲν ἔχουν συμφέρον ἐν τούτῳ, ὅταν θὰ παραδώσουν ἴσως τὰ μεταλλεῖα ταῦτα εἰς τὸ Δημόσιον ἄνευ μεταλλεύματος. Ποῖοι σήμερον ἐκμεταλλεύονται ἐν Ἑλλάδι, κατὰ τῶν ὁποίων καὶ μόνον φαίνεται ὅτι συνετάχθη τὸ ἄρθρον τοῦτο; Ὡς εἶναι γνωστὸν, αἱ δύο ἑταιρίαι ἐν Λαυρίῳ, ἡ Γαλλικὴ καὶ ἡ Ἑλληνική. Ἐνόσῳ αἱ ἑταιρίαι αὗται ἔχουσι συμφέρον ἐν τῇ ἐκμεταλλεύσει ταύτῃ, οὐδέποτε θὰ παύσουν, καὶ εἶναι ὅλως περιττὴ δι’ αὐτὰς ἡ διάταξις. Καὶ ἐν Εὐβοίᾳ ἐπίσης θὰ ἐξακολουθοῦν τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἐνόσῳ ἔχουν συμφέρον, θὰ τὴν παύσουν δὲ ἅμα δὲν ἔχουν συμφέρον. Τί κερδίζει ἐντεῦθεν τὸ Κράτος; Τὸ Κράτος ὀφείλει νὰ ἐξασφαλισθῇ ἀπέναντι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι λαμβάνουν τὰς παραχωρήσεις καὶ δὲν ἐννοοῦν τὰς παραχωρήσεις ταύτας νὰ μεταχειρισθῶσι πρὸς ὄφελος τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ πρὸς ὄφελος ἑαυτῶν μόνον. Λοιπὸν ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἑνὸς καὶ μόνου κυρίως καὶ κατ’ ἐξοχὴν ἔχομεν ἀνάγκην, νὰ ἐξασφαλισθῇ τὸ Δημόσιον ἀπέναντι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι λαμβάνουν τὴν παραχώρησιν, ὅπως ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας ἄρξωνται τῆς ἐκμεταλλεύσεως’ ἄλλως θὰ συμβαίνῃ ὅ,τι μέχρι τοῦδε. Πλεῖστοι ὅσοι, λαβόντες παραχωρήσεις μεταλλείων, δὲν προέβησαν εἰς ἐκμετάλλευσιν, ἀναμένοντες τὸν καιρὸν πρὸς ἀνεύρεσιν ἄλλων, εἰς τοὺς ὁποίους νὰ μεταβιβάσωσι τὸ δικαίωμά των ἐπὶ κέρδει. Τοιοῦτοι δὲν παρουσιάζονται συνήθως, καὶ τὰ μεταλλεῖα μένουσιν ἀνεκμετάλλευτα, καὶ οὕτω τὸ Δημόσιον στερεῖται τοῦ δικαιώματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἀνέμενε νὰ λάβῃ ἐξ αὐτῶν, ὅταν τοῖς ἐξεχώρει τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Λοιπὸν πρέπει πρὸ παντὸς νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὰ δικαιώματα τοῦ Δημοσίου ἀπέναντι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι λαμβάνουσι τὴν παραχώρησιν, ὅτι ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας θὰ ἄρξωνται τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Τώρα δὲν λέγω, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ διορία ἑνὸς, δύο ἢ τριῶν μηνῶν· οἱ ἁρμόδιοι περὶ τὰ τοιαῦτα θὰ ἦσαν εἰς θέσιν νὰ γινώσκωσιν, ἐντὸς ποσοῦ χρόνου εἶναι δυνατὸν νὰ καταρτισθῇ ἑταιρία, νὰ ἐξευρεθῶσι τὰ κεφάλαια, καὶ νὰ ταχθῇ οὕτω προθεσμία, ἐν ἀνάγκῃ, ἑνὸς καὶ δύο ἐτῶν, ἀλλὰ νὰ μὴ μένῃ τὸ πρᾶγμα ἐπ’ ἄπειρον ἐκκρεμὲς, ὡς μέχρι τοῦδε, ὅτε πολλοὶ ἔχουν λάβει τὰς παραχωρήσεις πρὸ εἰκοσαετίας καὶ τριακονταετίας καὶ δὲν προβαίνουν εἰς ἐκμετάλλευσιν, καὶ τοῦτο πρὸς ζημίαν τοῦ Κράτους.

§171Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Περὶ τῆς προθεσμίας συμφωνῶ καὶ ἐγὼ, ὅτι πρέπει νὰ ταχθῇ, ἀλλὰ κλίνω μᾶλλον μὲ τὴν γνώμην, ἵνα ἡ προθεσμία μὴ ταχθῇ ἐν τῷ νόμῳ, ἀλλὰ νὰ ἐχορηγεῖτο τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὸ Συμβούλιον τὸ Μεταλλευτικόν, διότι τοῦτο, ἔχον ὑπ’ ὄψιν του τὸ μεταλλεῖον καὶ τὰς συγκεκριμένας περιστάσεις, θέλει ἐκτιμήσει τὰ πράγματα ὁριστικῶς καὶ ἀμετακλήτως, καὶ θέλει ὁρίσει τὴν προθεσμίαν. Βεβαίως τὸ νομοσχέδιον δὲν δύναται νὰ ἐπιτύχῃ τοῦ ἐπιδιωκομένου σκοποῦ, ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα συμβιβάζεται, ἂν τὸ δικαίωμα τοῦτο δοθῇ εἰς τὸ Συμβούλιον τὸ Μεταλλευτικὸν, διότι τοῦτο ἔχει ὅλα τὰ στοιχεῖα, ὅπως ἐκτιμήσῃ. Μίαν προθεσμίαν πρέπει νὰ τάξωμεν, καὶ ἡ προθεσμία πρέπει νὰ ἦναι ἀμετάκλητος, διότι ὅσα εἶπεν ὁ κ. Εὐταξίας θέλουσι συμβῆ, καὶ ἤδη σκιαμαχοῦμεν μᾶλλον, θὰ ἀφήσωμεν δὲ εἰς ἄλλους ἐξουσίαν, ὅταν λέγωμεν, ὅτι ὁ μηχανικὸς ἢ ἄλλος τις ἀποφαίνεται ὅτι πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὀκνηρὸς ὁ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἰδιοκτήτης καὶ πρέπει νὰ ἐκπέσῃ τοῦ τῆς κυριότητος δικαιώματος.

§172ΒΑΛΕΤΑΣ. Ἐγὼ ἄλλως ἐνόησα τοὺς προλαλήσαντας περὶ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νομοσχεδίου, καὶ δι’ αὐτὸ ἐσκεπτόμην νὰ προτείνω προθεσμίαν ὡς πρὸς τὸν πρῶτον ὅρον, περὶ τοῦ ὁποίου ἔκαμαν λόγον. Ἀλλὰ μετὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐνόησα, ὅτι τὸ τυπογραφικὸν λάθος δὲν ὑπῆρχε μόνον ἐν τῇ περιόδῳ, τὴν ὁποίαν ἀνέγνων, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἑπομένην περίοδον καὶ εἰς τὸ ἑπόμενον ἄρθρον, διότι τὸ νομοσχέδιον λέγει τὰ ἀκόλουθα: «Ὁ ἐπὶ τῶν μεταλλείων μηχανικὸς ὀφείλει ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει...», δηλ. ἐν τῇ περιπτώσει, καθ’ ἣν ὁ ἰδιοκτήτης δὲν ἐκμεταλλεύεται τὸ μεταλλεῖον, ἢ δὲν ἤρχισε νὰ τὸ ἐκμεταλλεύηται, ἢ διέκοψε τὴν ἐκμετάλλευσιν, «ὀφείλει νὰ προσκαλέσῃ τὸν ἰδιοκτήτην νὰ ἐπιχειρήσῃ ἢ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν». Ὑπάρχει μία διαφορὰ βεβαίως μεταξὺ τοῦ νὰ ἐπιχειρήσῃ καὶ τοῦ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν. Ἐνόησα δὲ ἐγὼ, ὅταν ἀνέγνωσα τὸ νομοσχέδιον, ὅτι τὸ νὰ ἐπιχειρήσῃ ἀφορᾷ τὴν ἔναρξιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως.

§173Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεὶς εἶπε τὸ ἐναντίον.

§174ΒΑΛΕΤΑΣ. Ἐκ τῆς ὁμιλίας ὑμῶν ὅμως οἱ προαγορεύσαντες ἐνόησαν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ὑποχρεώσεως τοῦ λαβόντος τὴν ἄδειαν τῆς παραχωρήσεως τῆς ἐκμεταλλεύσεως πρὸς ἔναρξιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως.

§175Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀφοῦ τὸ λέγει ὁ νόμος; ...

§176ΒΑΛΕΤΑΣ. Καὶ ὅμως αὐτὴ ἡ συζήτησις...

§177Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εὐθύνομαι ἐγώ.

§178ΒΑΛΕΤΑΣ. Λοιπὸν, ἂν αὐτὴ ἦναι ἡ ἔννοια, τὴν ὁποίαν ἐγὼ εὑρίσκω ἐν τοῖς ἄρθροις ἐκείνοις, αὐτὴ τὴν ὁποίαν καὶ ὑμεῖς παραδέχεσθε, τότε βεβαίως διὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως πρέπει νὰ τεθῇ ἡ προθεσμία, αὕτη δὲ θὰ ἦναι χαλινὸς πρὸς ἀποφυγὴν αὐθαιρεσιῶν, τὰς ὁποίας δύναται, δὲν λέγω ὑμεῖς, ἀλλὰ ἄλλη Κυβέρνησις νὰ κάμῃ.

§179Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καλὸν εἶναι νὰ ἀναδράμωμεν εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν ἄρθρων τούτων, νὰ μὴ λησμονήσωμεν ὅμως τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία παρήχθη ἐκ τῆς πρώτης μεταλλευτικῆς ἐπιχειρήσεως, τῆς ἐπιχειρήσεως τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν σκωριῶν τοῦ Λαυρίου. Τοιαῦται τότε μετεδόθησαν εἰς τὸν κόσμον ἐλπίδες καὶ πεποιθήσεις, ὥστε πάντες ὑπέλαβον, ὅτι ἔπρεπε νὰ καταβάλωσι προσπάθειαν, ὅπως ἀποκτήσωσι τὴν παραχώρησιν μεταλλείου τινὸς, ἕκαστος δ’ αὐτῶν ὑπέθετεν, ὅτι ἤθελεν εὑρεθῆ εἰς τὴν αὐτὴν τύχην, ἐν ᾗ καὶ οἱ τὸ πρῶτον εὑρόντες τὰς σκωρίας. Ἂν ἀναγνώσητε τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως τῶν ἐτῶν 1872, 1873 καὶ 1874, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι τὰ δύο τρίτα τοῦ τόμου ἑκάστου ἔτους περιλαμβάνουσι διατάγματα περὶ παραχωρήσεως μεταλλείων. Ἐντεῦθεν συνέβαινε τὸ ἑξῆς ἄτοπον, ὅτι ἕκαστος κατώρθωνε νὰ ἐκπληροῖ διατυπώσεις τινὰς καὶ νὰ παριστᾷ ἑαυτὸν ἔχοντα δικαίωμα, ἵνα ζητήσῃ τὴν παραχώρησιν ἐκμεταλλεύσεως μεταλλείου τινὸς, οὕτω δὲ ἡ αἴτησις αὐτοῦ εἰσήγετο εἰς τὸ Μεταλλευτικὸν Συμβούλιον, καὶ ἀπέκτα τὴν γνωμοδότησιν αὐτοῦ, καὶ ἀπελάμβανε τὴν παραχώρησιν. Ἀπελάμβανε τὴν παραχώρησιν διὰ νὰ ἐκμεταλλευθῇ; Παντάπασι. Δὲν εἶχε τὰ χρηματικὰ κεφάλαια, οὐδὲ τὰ ἐπιστημονικά.

§180ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ νόμου. Αὐτὴ ἦτο ἡ κατάχρησις τοῦ νόμου.

§181Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Μετ’ ἐμὲ δίδετε πᾶσαν διασάφησιν. Ἕκαστος λοιπὸν εἶχεν εἰς τὸ θυλάκιόν του μίαν ἢ δύο ἢ τρεῖς παραχωρήσεις μεταλλείων, καὶ μετέβαλλεν ἑαυτὸν εἰς προμηθευτήν. Ὄντως ἐγίνετο ἁπλοῦς προμηθευτὴς, ὁ ὁποῖος ἐζήτει κεφαλαιοῦχον ἢ τεχνίτην, διὰ νὰ πωλήσῃ τὴν παραχώρησίν του, ὅπως κερδήσῃ τὴν προμήθειάν του, ἡ δὲ προμήθεια αὕτη ἀνέβαινεν εἰς δεκάδας χιλιάδων δραχμῶν. Τοῦτο ἔφερεν ἀληθῆ παράλυσιν τῆς μεταλλευτικῆς βιομηχανίας, ἧς ἕνεκα ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1882 νὰ προκαλέσῃ ἀπότομον νομοθετικὸν μέτρον, τὴν παῦσιν τῆς παραχωρήσεως μεταλλείου διὰ διατάγματος. Ἐγὼ, ἂν καὶ ἐγνώριζον τὴν ἀφορμὴν, δὲν ἐνέκρινα τὸ μέτρον· μοὶ ἐφαίνετο ὅτι ἦτο προτιμότερον νὰ κανονισθῶσι τὰ τῆς παραχωρήσεως τῶν μεταλλείων, καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ νὰ κανονισθῶσιν αἱ ὑποχρεώσεις τῶν ἀναλαμβανόντων παραχώρησιν ἐκμεταλλεύσεως μεταλλείων ἰδιωτῶν. Ἡ κοινωνία ὅμως εἶχεν ἀπαυδήσει ἀπὸ τὰς παραχωρήσεις, εἶχε θολωθῆ ἀπὸ τὰς διαφόρους διαδόσεις, καὶ οὐ μόνον ἀπεδέχθη, ἀλλὰ καὶ ἐπεκρότησεν εἰς τὸ μέτρον τὸ ἀπότομον, τὸ νομοθετηθὲν τὸ 1882. Ἔκτοτε ἡ μεταλλευτικὴ βιομηχανία ἔμεινε νεκρά. Ἡμεῖς, ἐπιθυμοῦντες νὰ πράττωμεν ὅ,τι εἶναι δυνατὸν, ἵνα συντελέσωμεν εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς μεταλλευτικῆς βιομηχανίας, ἐνομίσαμεν ὅτι πρέπει νὰ παρακαλέσωμεν τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἵνα ἐπιτρέψῃ νὰ κατασταθῇ ἐνεργὸς ἡ μεταλλευτικὴ βιομηχανία, ἀλλ’ ἐνομίσαμεν ὅτι εἴχομεν καθῆκον νὰ προλάβωμεν τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον ἐγίνετο πρότερον. Πρότερον οἱ λαμβάνοντες δικαίωμα ἐκμεταλλεύσεως μεταλλείου ἢ ὀρυχείου ἦσαν ἀνεξάρτητοι. Οὐδεὶς ἠρώτησεν αὐτοὺς, ἂν ἤρξαντο μεταλλευτικῶν ἐπιχειρήσεων, οὐδεὶς ἠρώτησεν αὐτοὺς, ἐὰν ἀρξάμενοι ἔπαυσαν ἢ ἂν ἀρξάμενοι διέκοψαν, ἀλλὰ κατὰ τὰς περιπτώσεις ἤρχοντο προχείρων τινῶν ἐργασιῶν, ἢ ἔκοπτον ἓν τεμάχιον μεταλλεύματος καὶ ἔσπευδον ἐπιδεικνύοντες αὐτὸ, ἵνα πείσωσιν ἄλλους καὶ γένωνται ἀγορασταί. Λοιπὸν ἐνομίσαμεν ὅτι διὰ τοῦ νόμου πρέπει νὰ διαταχθῶσι τρία τινά· 1) νὰ ἀναγραφῇ ὑποχρέωσις τοῦ ἀναλαμβάνοντος παραχώρησιν ἐκμεταλλεύσεως μεταλλείου ἢ ὀρυχείου νὰ ἄρξηται τῆς ἐκμεταλλεύσεως· 2) ἀφοῦ ἄρξηται, νὰ μὴ ἐπιτραπῇ αὐτῷ, ἡ διακοπὴ ἄνευ λόγου, καὶ 3) ἐν ᾗ περιπτώσει παύεται τῶν ἐργασιῶν ἄνευ λόγου, νὰ ἀφαιρεθῇ ἀπ’ αὐτὸν τὸ δικαίωμα. Ἀνεγράφη λοιπὸν ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 τοῦ νομοσχεδίου ἡ ἀρχὴ «ὁ κύριος τοῦ μεταλλείου ἢ ὀρυχείου ὑποχρεοῦται νὰ ἐκμεταλλεύηται αὐτό.» Δὲν ἐνομίσαμεν ὅμως, ὅτι πρέπει τὸν κανονισμὸν τῆς ἀρχῆς αὐτῆς νὰ ὑποτάξωμεν εἰς χρονικοὺς περιορισμοὺς, διότι ἡ ἀναγραφὴ τοιούτων ἐν τῷ νόμῳ ἠδύνατο νὰ παραλύσῃ πᾶσαν ἐργασίαν μεταλλευτικήν. Ἀφήκαμεν λοιπὸν εἰς τὴν Διοίκησιν τὸ δικαίωμα ἢ τὸ καθῆκον νὰ καταστήσῃ ἐνεργὸν τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἀνέγραψε τὸ ἄρθρον 2, καὶ διὰ τοῦτο ἐν τῇ § βʹ τοῦ ἄρθρου 2 γίνεται λόγος περὶ πασῶν τῶν περιπτώσεων, περὶ τῆς περιπτώσεως καθ’ ἣν δὲν ἤρξατο τῆς ἐπιχειρήσεως, καὶ περὶ τῆς περιπτώσεως καθ’ ἣν ἤρξατο μὲν, ἀλλὰ διέκοψεν ἢ ἔπαυσεν αὐτὴν, καὶ τὸ ἄρθρον 2 λέγει, ὅτι «ὁ ἐπὶ τῶν μεταλλείων μηχανικὸς ὀφείλει ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει»—ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, δηλαδὴ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἔπαυσεν ἢ δὲν ἤρξατο,— «νὰ προσκαλέσῃ τὸν ἰδιοκτήτην, ἀφοῦ προηγουμένως ἀκούσῃ τῶν ὑπ’ αὐτοῦ προτεινομένων λόγων, νὰ ἐπιχειρήσῃ ἢ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἐὰν δ’ οὗτος καὶ μετὰ τοῦτο φανῇ ὀκνῶν, νὰ ἀπειλήσῃ ὅτι θέλει προκαλέσει τὴν ἀνάκλησιν τῆς παραχωρήσεως» δηλ. νὰ ἄρξηται ἢ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἐὰν δὲ οὗτος καὶ μετὰ τοῦτο φανῇ ὀκνῶν, νὰ ἀπειλήσῃ ὅτι θέλει προκαλέσει τὴν ἀνάκλησιν τῆς παραχωρήσεως. Τὸ ἄρθρον 3 συμπληροῖ τὴν δικονομίαν ταύτην τοῦ νόμου (ἀναγινώσκει): «Ἐὰν ἐξακριβωθῇ ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν μεταλλείων μηχανικοῦ, ὅτι κύριός τις μεταλλείου δὲν ὑπήκουσεν εἰς τὴν κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον γενομένην αὐτῷ πρόσκλησιν πρὸς ἐκμετάλλευσιν ἢ πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς διακοπείσης ἐκμεταλλεύσεως, δύναται, διὰ Β. Διατάγματος, ἐκδιδομένου μετὰ προηγουμένην γνωμοδότησιν τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νόμου τῆς 22 Αὐγούστου 1861 Συμβουλίου, νὰ κηρυχθῇ οὗτος ἔκπτωτος τοῦ ἐπὶ τοῦ μεταλλείου δικαιώματος αὐτοῦ.» Ἡ ἐπιθυμία τοῦ κ. Φιλαρέτου ἐκπληροῦται ἐκ τοῦ κειμένου τοῦ νόμου, «νὰ κηρυχθῇ οὗτος ἔκπτωτος τοῦ ἐπὶ τοῦ μεταλλείου δικαιώματος αὐτοῦ.» Τοιουτοτρόπως ἐξασφαλίζεται πρῶτον ἡ ἐκτέλεσις τῆς ὑποχρεώσεως, ἢ νὰ ἄρξηται τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἢ ἀρξάμενος νὰ μὴ διακόπτῃ τὰς ἐργασίας του ἄνευ ἀνάγκης, ἄνευ δηλαδὴ λόγων δημοσίου συμφέροντος, ἐνδεικνύντων ἀναγκαίαν τὴν διακοπὴν, νὰ μὴ παύσῃ δὲ αὐτὰς ἄνευ λόγου ἀποχρῶντος. Ἀλλ’ ἅπαν τὸ πόρισμα τῶν ἐργασιῶν τῆς Διοικήσεως ὑπεβλήθη εἰς τὴν μελέτην τοῦ Μεταλλευτικοῦ Συμβουλίου, πρὸς δὲ ὑπεβλήθησαν εἰς αὐτὸ καὶ αἱ γνωμοδοτήσεις, ἂν πρέπῃ νὰ ἀνακληθῇ ἀπ’ αὐτὸν τὸ δικαίωμα, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἤρξατο ἢ ἂν ἀρξάμενος ἔπαυσεν ἢ διέκοψε τὰς ἐργασίας του. Μετὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Διοικήσεως ἐδόθη πλήρης ἐξασφάλισις τῶν δικαιωμάτων· ἐπιτρέπεται εἰς αὐτὸν νὰ προσφύγῃ εἰς τὰ δικαστήρια. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν ὑπολείπεται, εἰμὴ τὸ σύστημα τῆς προθεσμίας. Τὸ σύστημα τῆς προθεσμίας μοὶ ἐφάνη δεινόν· μοὶ φαίνεται ὅτι θέλομεν ματαιώσει τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον ἐκάμομεν τὸ νομοσχέδιον.

§182ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς διωρθώσατε τὸ ἄρθρον 2, σᾶς παρακαλῶ;

§183Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (ἀναγινώσκει). «Ὁ κύριος τοῦ μεταλλείου ἢ ὀρυχείου ὑποχρεοῦται νὰ ἐκμεταλλεύηται αὐτὸ, ἂν τὴν παῦσιν ἢ τὴν διακοπὴν δὲν ἐνδεικνύωσι λόγοι δημοσίου συμφέροντος.»

§184ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν σᾶς φαίνεται, ὅτι, διὰ νὰ ἦναι σαφεστέρα ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου, πρέπει κατά τινα ἄλλον τρόπον νὰ ἐκφρασθῇ ἡ ἰδέα ὑμῶν;

§185Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Γραμματικῶς;

§186ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Γραμματικῶς, ἐννοεῖται, ὑπὸ τὴν ἔποψιν αὐτήν· νὰ ἐκφράζῃ τὴν ἔννοιαν (ἀναγινώσκει): «Ὁ κύριος τοῦ μεταλλείου ὑποχρεοῦται νὰ ἐκμεταλλεύηται αὐτὸ, ἐὰν εἰς τὴν παῦσιν ἢ τὴν διακοπὴν τῆς ἐκμεταλλεύσεως δὲν ἀντίκεινται κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ ἐπὶ τῶν μεταλλείων μηχανικοῦ λόγοι δημοσίου συμφέροντος.» Τότε δὲν ὑποχρεοῦται δηλαδή. Ἀλλ’ ὅταν τὴν διακοπὴν ἐπιβάλλωσι λόγοι δημοσίου συμφέροντος, τότε οὐχὶ δὲν ὑποχρεοῦται, ἀλλὰ δὲν δικαιοῦται κἄν.

§187Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ «ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει» παρέλκει.

§188ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ θέλω νὰ εἴπω (ἀναγινώσκει): «Ὁ ἐπὶ τῶν μεταλλείων μηχανικὸς ὀφείλει, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, νὰ προσκαλέσῃ τὸν ἰδιοκτήτην, ἀφοῦ προηγουμένως ἀκούσῃ τῶν ὑπ’ αὐτοῦ προτεινομένων λόγων, νὰ ἐπιχειρήσῃ ἢ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν κλπ.» Ἡ τοιαύτη περίπτωσις εἶναι ἡ καθ’ ἣν ὁ ἀναλαβὼν τὴν ἐκμετάλλευσιν δὲν ἐκτελεῖ τὴν ὑποχρέωσιν αὐτοῦ, τοῦ νὰ ἐνεργῇ τὴν ἐκμετάλλευσιν· ἀλλὰ τοιαύτην περίπτωσιν, καθ’ ἣν ὁ ἀναλαβὼν τὴν ἐκμετάλλευσιν δὲν ἐκτελεῖ αὐτήν, δὲν περιέχει ἡ ἔννοια τῆς πρώτης παραγράφου. Ἡ ἔννοια τῆς αʹ §, προκειμένου περὶ παύσεως ἢ διακοπῆς, σχετίζεται μὲ τὴν παῦσιν ἢ διακοπήν, τὴν ὁποίαν οὐχὶ ὁ ἀναλαβὼν τὴν ἐκμετάλλευσιν διαπράττει, ἀλλὰ τὴν παῦσιν ἢ διακοπήν, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλουσι λόγοι δημοσίου συμφέροντος. Λοιπὸν τὸ βʹ ἐδάφιον, λέγον «ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει», παραπέμπει εἰς μίαν περίπτωσιν, τὴν ὁποίαν δὲν προβλέπει τὸ αʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 2, διότι τὸ αʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 2 προνοεῖ περὶ παύσεως ἢ διακοπῆς οὐχὶ ἐπερχομένης ἐκ τῆς αὐθαιρέτου παραβάσεως τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ ἀναλαβόντος τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἀλλὰ περὶ παύσεως ἢ διακοπῆς ἐπερχομένης ὑπὸ τοῦ δημοσίου συμφέροντος. Ἔχομεν δύο εἰδῶν παύσεις, ἔχομεν τὴν παῦσιν ἢ τὴν διακοπήν, ἡ ὁποία γίνεται κατὰ παράβασιν καθήκοντος, καὶ ἔχομεν καὶ τὴν παῦσιν ἢ διακοπήν, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται ὑπὸ λόγων δημοσίου συμφέροντος. Ἀλλὰ τὸ «ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει», τὸ ὁποῖον προϋποθέτει μνείαν τοιαύτης περιπτώσεως ἐν τῷ αʹ ἐδαφ. τοῦ ἄρθρου 2, ἀναφέρει μίαν περίπτωσιν, ἡ ὁποία οὐδαμῶς ὑπάρχει ἐν τῷ βʹ ἐδαφ. τοῦ ἄρθρου 2.

§189Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). «Ἄν τὴν παῦσιν ἢ τὴν διακοπὴν δὲν ἐνδεικνύωσι λόγοι δημοσίου συμφέροντος». Δὲν θεωρεῖτε ὅτι εἶναι ἡ περίπτωσις αὕτη, τὴν ὁποίαν λέγει τὸ ἄρθρον 2;

§190ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ παῦσις αὕτη, τὴν ὁποίαν λόγοι δημοσίου συμφέροντος ἐνδεικνύουσι, δὲν εἶναι ἐκείνη, διὰ τὴν ὁποίαν ἔχει εὐθύνην ὁ ἐργολάβος· ὁ ἐργολάβος δὲν εἶναι ὁ σκεπτόμενος ἢ μεριμνῶν περὶ τοῦ δημοσίου συμφέροντος. Ὁ ἐργολάβος εὐθύνεται, ἂν τὴν παῦσιν ἢ τὴν διακοπὴν τὴν κάμνῃ ἐξ ἰδιοτελείας. Τὸ ἐδάφ. αʹ τοῦ ἄρθρου 2 προνοεῖ περὶ παύσεως ἢ διακοπῆς ἐπιβαλλομένης ὑπὸ τῶν λόγων τοῦ δημοσίου συμφέροντος, οὐχὶ περὶ παύσεως ἐπιβαλλομένης ὑπὸ τῆς ἰδιοτελείας τοῦ ἐργολάβου.

§191Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ «ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει» δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὸ αʹ ἐδάφιον.

§192ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι, ἐπειδὴ τὸ ἄρθρον ἐκφράζεται ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὁ κύριος τοῦ μεταλλείου ἢ ὀρυχείου ὑποχρεοῦται νὰ ἐκμεταλλεύηται αὐτό, ἐὰν εἰς τὴν παῦσιν ἢ τὴν διακοπὴν τῆς ἐκμεταλλεύσεως δὲν ἀντίκεινται κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ ἐπὶ τῶν μεταλλείων μηχανικοῦ λόγοι δημοσίου συμφέροντος», ἐπειδὴ πάλιν δὲν ὑποχρεοῦται ὅταν τὴν παῦσιν ἢ τὴν διακοπὴν ἐνδεικνύωσι λόγοι δημοσίου συμφέροντος, ὑποτίθεται ὅτι ὄχι ἁπλῶς δὲν ὑποχρεοῦται, ἀλλὰ δὲν δικαιοῦται τότε. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἐκφρασθῇ σαφέστερον καὶ τοῦτο ἀκόμη· διότι, ὅταν τὴν παῦσιν ἢ τὴν διακοπὴν τὴν ἐνδεικνύωσι λόγοι δημοσίου συμφέροντος, δὲν εἶναι ἡ συνέπεια, ὅτι ἁπλῶς δὲν ὑποχρεοῦται τότε ὁ ἐργολάβος διὰ τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἀλλὰ δὲν δικαιοῦται. Λοιπὸν πρέπει ὅλα αὐτὰ νὰ ἐκφρασθῶσι σαφέστερον, συμφώνως πρὸς τὰ ἰδέας, τὰς ὁποίας εἴπετε.

§193ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, δὲν εἰσέρχομαι πλέον εἰς τὴν λεκτικὴν, οὕτως εἰπεῖν, συζήτησιν τοῦ ἄρθρου. Νομίζω ὅτι γενικὴ πεποίθησις ἐσχηματίσθη ἤδη, ὅτι αὐτὸ εἶναι ἀσαφὲς, καὶ χρήζει ἀνασυντάξεως· διότι, ἂν μεταξὺ ἡμῶν γίνεται τοιαύτη συζήτησις, τί θέλει γείνῃ κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ, ἂν ψηφισθῇ ὡς ἔχει; Εἶμαι λοιπὸν τῆς γνώμης, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὀφείλει νὰ συντάξῃ αὐτὸ σαφέστερον. Ἔχω μόνον νὰ ἀπαντήσω ὡς πρὸς τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ κ. Προέδρου, καθ’ ὃν δῆθεν προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἔχει, καὶ περὶ τῆς ὑποχρεώσεως, ἣν ἔχει ὁ ἀναλαβὼν τὴν παραχώρησιν ἑνὸς μεταλλείου, ἵνα ἄρξηται τῆς ἐκμεταλλεύσεως αὐτοῦ. Ἂν δὲν καθορισθῇ προθεσμία πρὸς ταῦτο, ἂν δὲν ληφθῶσιν ἄλλα μέτρα, ἐξασφαλίζοντα κατὰ τὸ δυνατὸν τὴν ἰδιοκτησίαν αὐτοῦ, θὰ μεταπέσωμεν εἰς τὸ ἀντίθετον ἄκρον. Κατὰ τὴν πρώτην μου ἀγόρευσιν ἀνέφερον ὅτι κινδυνεύουσι συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, ἐὰν ἠθέλομεν νομίσει, ὅπως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχωσι συμφέροντα ἰδιωτικά· διότι, ἂν ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν δύναται ὁ μηχανικὸς νὰ γνωμοδοτῇ περὶ τῆς μὴ ἐγκαίρου ἐνάρξεως τῆς ἐκμεταλλεύσεως αὐτοῦ, καὶ νὰ ἀποφασίζῃ ἀκολούθως ἡ Διοίκησις τὴν ἀνάκλησιν τῆς παραχωρήσεως, τότε δὲν ἠξεύρω τίς πλέον ἤθελεν εὑρεθῆ κεφαλαιοῦχος, θέλων πράγματι νὰ ἐκμεταλλευθῇ μεταλλεῖον ἐν Ἑλλάδι, νὰ διαθέσῃ κεφάλαια μεγάλα, καὶ αἴφνης, ἐν τῷ μέσῳ τῶν ἐργασιῶν του, νὰ γνωρίζῃ ὅτι ἐπικρέμαται ἐπὶ τῆς κεφαλῆς του ἡ Δαμόκλειος αὕτη σπάθη. Διὰ ταῦτα νομίζω, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον εἴτε προθεσμία τις νὰ τεθῇ, εἴτε ἐν τῷ νόμῳ νὰ καθορισθῶσιν ἀκριβέστερον οἱ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους εἶναι δυνατὸν καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου νὰ ἐξασφαλισθῶσιν, ἀλλὰ καὶ οἱ μέλλοντες νὰ λάβωσι παραχωρήσεις μεταλλείων νὰ μὴ ἦναι ἕρμαια τοῦ πρώτου μηχανικοῦ.

§194Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος εὑρίσκει ἐκτεθειμένα τὰ συμφέροντα τοῦ ἀναλαβόντος τὴν ἐκμετάλλευσιν μεταλλείου εἰς τὴν διάκρισιν τοῦ μηχανικοῦ. Ὑποθέτω ὅτι κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου δὲν θέλει ἔχει τοὺς ἐνδοιασμοὺς αὐτούς, διότι θέλει λάβει ἕως τότε καιρὸν νὰ μελετήσῃ τὸ νομοσχέδιον καὶ μάθῃ ὅτι, μετὰ τὴν ὑπὸ τοῦ μηχανικοῦ πρόσκλησιν καὶ τὴν ἀπειλὴν περὶ ἀνακλήσεως τῆς παραχωρήσεως, δύναται νὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος τοῦ ἐπὶ τοῦ μεταλλείου δικαιώματος αὐτοῦ, ἐὰν δὲν ὑπήκουσεν εἰς τὴν πρόσκλησιν, μόνον διὰ βασιλικοῦ διατάγματος, ἐκδιδομένου μετὰ προηγουμένην γνωμοδότησιν τοῦ Μεταλλευτικοῦ Συμβουλίου, ὁ δὲ κύριος τοῦ μεταλλείου, ἐὰν φρονῇ ὅτι ἠδικήθη, δύναται νὰ προσφύγῃ καὶ ἐνώπιον τοῦ Πρωτοδικείου.

§195ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἔχω ἐπίσης μίαν ἀπορίαν. Βλέπω ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ γίνεται διάκρισις μεταξὺ παύσεως καὶ διακοπῆς τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Μήπως ἡ διακοπὴ δὲν εἶναι παῦσις; Ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ παύσεως καὶ διακοπῆς; Ἐν ᾗ περιπτώσει ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ παύσεως καὶ διακοπῆς, τότε κατ’ ἀνάγκην πρέπει νὰ διορθωθῇ τὸ ἄρθρον 3, τὸ ὁποῖον μόνον περὶ διακοπῆς κάμνει λόγον· «ἐὰν ἐξακριβωθῇ ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν μεταλλείων μηχανικοῦ, ὅτι κύριός τις μεταλλείου δὲν ὑπήκουσεν εἰς τὴν κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον γενομένην αὐτῷ πρόσκλησιν πρὸς ἐκμετάλλευσιν καὶ πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς διακοπείσης ἐκμεταλλεύσεως...» Πρέπει τότε ἐνταῦθα, ἐὰν ὑπάρχῃ διαφορὰ μεταξὺ παύσεως καὶ διακοπῆς, νὰ προστεθῇ: «ἢ πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς παυσάσης ἢ διακοπείσης ἐκμεταλλεύσεως». Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ὅτι παρέλκει ἡ λέξις παῦσις.

§196Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Νομίζω ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὴν λυπηρὰν ἀνάγκην νὰ παρακαλέσω τοὺς κ. συναδέλφους νὰ λάβωσιν ὑπομονὴν νὰ ὁμιλήσω ἐκ νέου. Ὅτι πρέπει νὰ διατυπωθῇ ἄλλως τὸ ἄρθρον 2, περὶ τούτου οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, ἀλλ’ ἀκριβῶς οἱ ὁμιλήσαντες συνάδελφοι κ. κ. Χατζόπουλος καὶ Ταταράκης μὲ ἔφεραν εἰς συμπεράσματα ἀκόμη λυπηρότερα· διότι, ἐὰν μείνῃ ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον, θὰ κινδυνεύσωσιν οἱ ἰδιοκτῆται μεταλλείων νὰ στερηθῶσι τῆς ἰδιοκτησίας των, δυνάμει μιᾶς ἀποφάσεως τοῦ μηχανικοῦ· διατί; διότι δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὸν μηχανικόν, ἕνεκα λόγων δημοσίου συμφέροντος, νὰ παύσῃ πᾶσαν ἐργασίαν. Βεβαίως ὑπάρχει κἄποια σημασία εἰς τὴν λέξιν διακοπὴ, διότι δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε· διὰ νὰ προσθέσῃ τὴν διακοπὴν, δίδει ἔννοιάν τινα ἄλλην ἢ εἰς τὴν παῦσιν· παῦσιν ἐννοεῖ τὴν ὁριστικὴν παῦσιν τοῦ ἔργου, τὴν ἐγκατάλειψιν τοῦ μεταλλείου· ἄλλως δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὴν παῦσιν. Ὥστε νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐξαλειφθῇ καθ’ ὁλοκληρίαν ἡ λέξις παῦσις, καὶ νὰ μείνῃ ἡ διακοπὴ ἕνεκα λόγων δημοσίου συμφέροντος. Ἀλλὰ πολὺ ὀρθῶς ἐπίσης ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος παρετήρησεν, ὅτι κατὰ τὸν συντάξαντα τὸ νομοσχέδιον διακρίνονται δύο περιπτώσεις παύσεως ἢ διακοπῆς, ἡ πρώτη, ἡ περίπτωσις τοῦ δημοσίου συμφέροντος, ἡ ἄλλη, ἡ τῆς μὴ ἐκμεταλλεύσεως· ἡ πρώτη εἶναι δημοσίας τάξεως, προβλεπομένη ἀπὸ τοῦ μηχανικοῦ, ἡ δευτέρα εἶναι ἐξ ὑποκειμένου ἀπὸ τὸν ἰδιοκτήτην. Ἀλλ’ ἐὰν ταῦτα οὕτως ἔχωσι, — καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοηθῶσιν ἄλλως, τοὐλάχιστον μὲ τὸ λεξικὸν τὸ Ἑλληνικὸν, — τίνα ἔννοιαν ἔχει μετὰ τὸ πρῶτον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 2 τὸ δεύτερον ἐδάφιον, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι «ὁ ἐπὶ τῶν μεταλλείων μηχανικὸς ὀφείλει ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ προσκαλέσῃ τὸν ἰδιοκτήτην, ἀφοῦ προηγουμένως ἀκούσῃ τῶν ὑπ’ αὐτοῦ προτεινομένων λόγων, νὰ ἐπιχειρήσῃ ἢ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν ἐὰν δὲ οὗτος καὶ μετὰ ταῦτα φανῇ ὀκνῶν, νὰ ἀπειλήσῃ ὅτι θέλει προκαλέσει τὴν ἀνάκλησιν τῆς παραχωρήσεως»; Δηλαδὴ εἰς τὴν περίπτωσιν τῶν λόγων τοῦ δημοσίου συμφέροντος, τότε θ’ ἀρχίσῃ ἡ διαδικασία, ἀλλὰ δὲν θὰ δυνηθῇ ὁ μηχανικὸς εἰς τὴν τοιαύτην περίπτωσιν νὰ ἐκτελέσῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διατάσσει ὁ νόμος. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους νομίζω ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα ν’ ἀποφύγωμεν κατὰ τὸ δυνατὸν τὴν ἀνωμαλίαν ταύτην διὰ τῆς προχείρου ταύτης διατυπώσεως, τῆς ὁποίας τὸ πλῆρες καὶ ἐγὼ δὲν ἐγγυῶμαι, διότι πρέπει νὰ μελετηθῇ ἐμβριθέστερον τὸ πρᾶγμα. (Ἀναγινώσκει τὴν τροπολογίαν του).

§197ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Μία ἄλλη παράλειψις γίνεται ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὁμιλήσας προηγουμένως, νομίζω ἀσχέτως, παρέστησεν, ὅτι αἱ ἐγγυήσεις εἶναι πλέον ἢ ἀποχρῶσαι, διότι ἀποφαίνεται ὁ μηχανικὸς, κατόπιν τὸ Συμβούλιον καὶ οὕτω καθεξῆς· ἀλλ’ αἱ ἐγγυήσεις αὗται κανονίζονται διὰ τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ὁ μηχανικὸς ἤθελε προσκαλέσει τὸν ἀναλαβόντα τὴν ἐκμετάλλευσιν νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν. Ἀλλὰ, παρακαλῶ, ὅταν πρόκειται ὁ μηχανικὸς νὰ κρίνῃ, ὅτι πρέπει, ἕνεκα λόγων δημοσίου συμφέροντος, νὰ παύσῃ ἡ ἐκμετάλλευσις, πρὸς ἣν βεβαίως δύναται νὰ ἔχῃ συμφέρον ὁ ἀναλαβὼν αὐτὴν, ποία ἄλλη ἐγγύησις ὑπάρχει, ἐκτὸς τῆς κλήσεως αὐτῆς τοῦ μηχανικοῦ, ἡ ὁποία εἶναι τόσῳ μᾶλλον ἐλευθέρα, καθόσον κάμνομεν χρῆσιν τῆς λέξεως «ἐνδείκνυται»; Οὐδεμία προσφυγὴ ὑπάρχει εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν, ἡ προσφυγὴ ὑπάρχει καθ’ ἣν περίπτωσιν πρόκειται περὶ τῆς ὑποχρεώσεως αὐτοῦ νὰ ἐκμεταλλευθῇ. Διότι βλέπετε, ὅτι κατ’ ἀρχὴν ἐξαιρετικὴν διὰ τὸ θέμα τοῦτο ἔχομεν καὶ τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ἐπιχειρήσεως καὶ τὴν παῦσιν, ἐντεῦθεν δὲ ἡ σύγχυσις. Λοιπὸν, προκειμένου περὶ τοῦ συμφέροντος ἐκείνου τοῦ συνήθους, τὸ ὁποῖον ἔγκειται εἰς τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον ζητεῖ τις τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ μεταλλείου, ὁ μηχανικὸς, ἐὰν ἁπλῶς ἐνδείκνυται δημόσιον συμφέρον, συνιστᾷ τὴν ἀπαγόρευσιν αὐτοῦ, καὶ οὐδεμία ὑπάρχει προσφυγή· ἡ προσφυγὴ ὑπάρχει ὑπὲρ τοῦ ἀναλαβόντος τὴν ἐκμετάλλευσιν, ὅταν παραγγελθῇ νὰ ἐκτελέσῃ αὐτήν.

§198Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζητοῦσι παρ’ ἡμῶν οἱ ἀξιότιμοι Βουλευταὶ ἐκ Λοκρίδος καὶ Βόλου, νὰ προσδιορίσωμεν δηλονότι χρονικὸν διάστημα, ἀπὸ τοῦ ὁποίου νὰ ὑποχρεώσωμεν τὸν κύριον τοῦ μεταλλείου νὰ ἄρξηται τῆς ἐκμεταλλεύσεως, αὐτὸ τοῦτο ἀντίκειται εἰς αὐτὴν τὴν φύσιν τοῦ μεταλλείου. Τὰ μεταλλεῖα καὶ ὀρυχεῖα εἶναι διάφορα, ἀναλόγως τῆς φύσεως αὐτῶν. Ἐπί τινων ἐξ αὐτῶν ἐξ ἀνάγκης θὰ ἀρχίσῃ βραδέως ἡ ἐκμετάλλευσις, ἐπὶ ἄλλων ἐνωρίτερον, ἐπὶ ἄλλων βραδύτερον. Διότι ἐκτὸς τῶν ἄλλων καὶ ἡ θέσις τοῦ μεταλλείου συντελεῖ πολὺ πρὸς τοῦτο. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι θὰ περιέλθωμεν, ἐὰν θελήσωμεν νὰ συμφωνήσωμεν μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Εὐταξία καὶ ὁρίσωμεν χρονικὸν διάστημα ἐνάρξεως, θὰ περιέλθωμεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ ὁρίσωμεν τὸν χρόνον, ἀπὸ τοῦ ὁποίου ὀφείλει ὁ ἰδιοκτήτης νὰ ἀρχίσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν. Διὰ τοῦτο εἶναι προτιμότερον νὰ ἀφήσωμεν τὸ διάστημα τὸ χρονικὸν ἀόριστον.

§199ΡΑΛΛΗΣ. Ἴσως προὐχώρησεν ἡ ἐξέτασις πέραν τοῦ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν, διότι ἤκουσα τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν συζήτησιν καὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Νομίζω ὅτι ἤδη ἐπὶ τῆς πρώτης ἀναγνώσεως δὲν ἐπιτρέπεται νὰ εἰσέλθωμεν εἰς συζήτησιν τῆς ψηφισθείσης ἀρχῆς, ὡς πρὸς ἣν δηλῶ ἀπὸ τοῦδε, ὅτι εἶμαι ἐναντίος, διὰ τοῦτο δ’ ἐπιφυλάσσομαι κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν νὰ ἐπιληφθῶ τῆς ἐξετάσεως αὐτῆς. Εἶμαι δὲ ἐναντίος τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, διότι φρονῶ, ὅτι διὰ τῶν διατάξεων αὐτοῦ ἀνατρέπεται ἄρδην ἡ ἰδιοκτησία τῶν μεταλλείων. Ἀλλ’ εἶπον ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ἐπιτρέπεται δὲ τοῦτο καὶ ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ καὶ ἐκ τῆς ὥρας, διὰ τοῦτο δὲ θὰ περιορισθῶ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν διατάξεων αὐτοῦ. Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι τὸ ἄρθρον 2 πλημμελῶς συνετάχθη, ἀλλὰ πρέπει νὰ εὕρωμεν, τίς ἡ ἔννοια, τὴν ὁποίαν ὁ συντάκτης αὐτοῦ ἠθέλησε νὰ δώσῃ, συντάξας αὐτὸ ὅπως ἔχει. Ὁ συντάκτης τοῦ ἄρθρου, διατυπώσας αὐτὸ ὡς ἔχει, ἠθέλησε νὰ περιορίσῃ τὴν ἐπ’ ἄπειρον ἀναβολὴν τῆς ἐκμεταλλεύσεως, καὶ ὥρισεν ὅτι ἐκεῖνος, ὑπὲρ οὗ ἐγένετο ἡ παραχώρησις, ὤφειλε ν’ ἀρχίσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν. Ὤρισε δ’ ὅτι, ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελε παύσει τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἢ ἤθελε διακόψει τὴν ἐκμετάλλευσιν, δύναται ὁ μηχανικὸς, ὁ ἐπὶ τῶν μεταλλείων, νὰ προσκαλέσῃ αὐτὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἐκτὸς ἂν λόγοι δημοσίου συμφέροντος ἐπιβάλλωσι τὴν παῦσιν. Καὶ ἐντεῦθέν τινες τῶν κ. συναδέλφων ὑπέθεσαν, ὅτι πρόκειται περὶ παύσεως ἢ διακοπῆς, ἐπιβαλλομένης ὑπὸ τοῦ μηχανικοῦ τῶν μεταλλείων, ἐνῷ πρόκειται περὶ παύσεως γενομένης ὑπὸ τοῦ κυρίου τοῦ μεταλλείου, διὰ τὴν ὁποίαν ἔρχεται ὁ μηχανικὸς νὰ ἐκτιμήσῃ, ἂν ἐγένετο ἐκ λόγων δημοσίου συμφέροντος· ὡς λ. χ. ὅταν πρόκειται περὶ καταπτώσεως στοᾶς, ἐπιβαλλούσης τὴν διακοπὴν τῆς ἐργασίας. Ποτὲ ὁ συντάξας τὸ ἄρθρον 2 δὲν ἠθέλησε νὰ δώσῃ εἰς τὸν μηχανικὸν τὸν ἐπὶ τῶν μεταλλείων τὸ δικαίωμα νὰ παύσῃ ἢ διακόψῃ τὴν ἐργασίαν τῶν μεταλλείων, ἔδωκε μόνον εἰς αὐτὸν τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ, ἐὰν ἡ διακοπὴ ἢ ἡ παῦσις τῆς ἐργασίας ἐπιβάλληται ἐκ λόγων δημοσίου συμφέροντος. Ἐνταῦθα δὲν πρόκειται περὶ τοῦ δικαιώματος τῆς Διοικήσεως, νὰ ἐπιβλέπῃ τὴν καλλιέργειαν τῶν μεταλλείων, καὶ καθ’ ὅσον ἐκ τῆς καλλιεργείας ἐπίκειται κίνδυνός τις, εἰδικὸς ἢ γενικὸς, νὰ διακόπτῃ τὴν καλλιέργειαν αὐτὴν, οὐδὲ πρόκειται νὰ δημιουργήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο τὸ ἄρθρον 2. Τὸ ἄρθρον 2 ὁρίζει, ὅτι ὁ μηχανικὸς εὑρίσκεται πρὸ τοῦ γεγονότος τῆς παύσεως τῆς καλλιεργείας τοῦ μεταλλείου, καὶ ἐρωτᾷ τὸν πρὸς ὃν ἐγένετο ἡ παραχώρησις τοῦ μεταλλείου: διατὶ ἔπαυσες, διατὶ διέκοψες τὰς ἐργασίας; Κατὰ τοσοῦτον δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀτελὲς τὸ νομοσχέδιον, διότι ἀποδίδει τοιοῦτον δικαίωμα εἰς τὸν μηχανικὸν ἀνεκκλήτως πλέον. Ἡ γνώμη τοῦ μηχανικοῦ, καθ’ ὅσον ἤθελε συμπέσει μὲ τὴν γνώμην τοῦ ἰδιοκτήτου τοῦ μεταλλείου, εἶναι ἀνέκκλητος. Διότι, ἐὰν ὁ μηχανικὸς θεωρήσῃ, ὅτι ἡ διακοπὴ ἐπιβάλλεται ἐκ λόγων δημοσίου συμφέροντος, οὐδεὶς δικαιοῦται ν’ ἀποφανθῇ ἀντιθέτως. Ἐὰν ὅμως ἀπεφήνατο ἤδη ὁ μηχανικὸς, ὅτι δὲν ἐπιβάλλεται ἡ παῦσις ἢ ἡ διακοπὴ ἐκ λόγων δημοσίου συμφέροντος, τότε ἀναγκαίως φθάνομεν εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν, ἢ εἰς ἔκπτωσιν. Καὶ ἐνταῦθα θίγομεν ἀμέσως τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ μὴ προχωρήσω.

§200ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνῶ μὲ τὴν ἰδέαν τῆς φιλοπατρίας τῶν πολιτῶν τοῦ Κράτους, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω μὲ τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. συνάδελφος ἔδωκεν εἰς τὸ ἄρθρον 2. Παραδέχεται μίαν ἐξήγησιν, ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης τοῦ μεταλλείου ἐσταμάτησε, διότι λόγοι δημοσίου συμφέροντος ἐπιτρέπουσι τὴν διακοπὴν, καὶ τότε ἔρχεται ὁ μηχανικὸς, ὁ ὁποῖος θὰ ἴδῃ, ἐὰν εὐλόγως ἐσταμάτησεν ὁ ἰδιοκτήτης ἢ ὄχι. Ἀλλ’ ὁ νόμος δὲν ἔχει συνήθως ὑπ’ ὄψιν τὰς τοιαύτας ἐκτάκτους περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ὁ πολίτης σκέπτεται αὐτὸς περὶ τῶν δημοσίων συμφερόντων. Ὁ νόμος συνήθως λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν τὸν ἐνεργοῦντα κερδοσκοπικὴν ἐπιχείρησιν ὡς ἄτομον, εἰς τὸ ἴδιον συμφέρον ἀποβλέπον. Δὲν ὑπάρχει εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ νομοθέτου, καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ, ἡ περίπτωσις αὕτη. Ἡ περίπτωσις τοῦ αʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 2 εἶναι αὕτη· ὁ ἀναλαβὼν τὴν ἐκμετάλλευσιν μεταλλείου ἐκ τοῦ ἰδίου συμφέροντος ἐπιχειρεῖ τὴν ἐκμετάλλευσιν καὶ προβαίνει,—τοῦτο εἶναι τὸ σύνηθες, —ἀλλ’ ὁ μηχανικὸς ἔρχεται καὶ σταματᾷ αὐτήν...

§201ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν τὸ λέγει αὐτό.

§202ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ .... διότι δημόσιον συμφέρον ἐνδεικνύει τὴν παῦσιν ἢ τὴν διακοπήν. Αὕτη εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ πρώτου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 2, ὅπως ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διώρθωσε τὴν κατὰ τυπογραφικὸν λάθος σφαλερὰν ἔκφρασιν τοῦ ἐδαφίου αὐτοῦ. Καθ’ ἃ διώρθωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ αʹ ἐδάφιον, ὁ κύριος τοῦ μεταλλείου ἢ ὀρυχείου ὑποχρεοῦται νὰ ἐκμεταλλεύηται αὐτὸ, ἐὰν τὴν παῦσιν ἢ τὴν διακοπὴν τῆς ἐκμεταλλεύσεως δὲν ἐνδεικνύωσι κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ ἐπὶ τοῦ μεταλλείου μηχανικοῦ λόγοι δημοσίου συμφέροντος· ἐὰν ὅμως ὁ μηχανικὸς, ὁ ὁποῖος εἶναι τεταγμένος νὰ κρίνῃ περὶ τῶν δημοσίων συμφερόντων, τὸν σταματήσῃ, τότε βεβαίως ὁ κύριος τοῦ μεταλλείου ἢ ὀρυχείου ὄχι μόνον δὲν ὑποχρεοῦται, ἀλλὰ καὶ δὲν δικαιοῦται—καὶ εἶπον τοῦτο προηγουμένως—νὰ ἐκμεταλλευθῇ τὸ μεταλλεῖον. Ἄλλη εἶναι ἡ περίστασις ἐκείνη, τὴν ὁποίαν προβλέπουσι τὰ ἄλλα ἐδάφια καὶ τὸ ἑπόμενον ἄρθρον· εἶναι ἡ περίστασις, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἀναλαβὼν τὴν ἐκμετάλλευσιν μεταλλείου, οὐχὶ ἐκ σκέψεως περὶ δημοσίου συμφέροντος, τοῦ ὁποίου ἡ ἐκτίμησις ἀπόκειται εἰς τὸν μηχανικὸν, ἀλλ’ ἐκ σκέψεως ἰδιοτελοῦς, δὲν προβαίνει εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν. Τότε ὁ μηχανικὸς προσκαλεῖ αὐτὸν, ἵνα ἐκτελέσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν, καὶ ἕπονται ἡ διαδικασία ἐκείνη καὶ αἱ ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας προβλέπουσι τὰ ἑπόμενα ἄρθρα. Ὁ ἀναλαβὼν τὴν ἐκμετάλλευσιν ἂν θὰ διακόψῃ, θὰ διακόψῃ πρὸ παντὸς βεβαίως ἐκ τοῦ ἰδίου συμφέροντος καὶ τοῦ ἰδίου δικαιώματος, καὶ δὲν θὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν. Τὴν τοιαύτην περίπτωσιν, τὴν μόνην ἀνθρωπίνως δυνατὴν ὡς πρὸς τὴν διακοπὴν ἢ τὴν παῦσιν, προβλέπει ὁ νόμος, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ ἀναλαβὼν τὴν ἐκμετάλλευσιν προσκαλεῖται ἵνα ἐξακολουθήσῃ. Ὅταν παύσῃ αὐτὴν, παύει βεβαίως διότι θέλει νὰ παύσῃ, καὶ προσκαλεῖται ἵνα ἐξακολουθήσῃ· ὅταν ὑπάρχῃ λόγος δημοσίου συμφέροντος, τότε, κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ ἀναλαβόντος τὴν ἐκμετάλλευσιν, ὁ μηχανικὸς τὸν παύει, τοῦ ἀπαγορεύει τὴν ἐκμετάλλευσιν. Λοιπὸν φρονῶ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος, θεωρήσας ὅτι ὁ κύριος τοῦ μεταλλείου παύει ἐκ λόγων δημοσίου συμφέροντος καὶ ἔρχεται ὁ μηχανικὸς νὰ κρίνῃ, ἂν αὐτὸς καλῶς ἔπαυσεν ἕνεκα λόγων δημοσίου συμφέροντος, δὲν στηρίζεται ἐπὶ τῶν πραγμάτων. Ὅταν παύσῃ αὐτὸς, προβλέπεται ὑπὸ τοῦ νόμου τί γίνεται· προσκαλεῖται ἵνα ἐξακολουθήσῃ. Ποῖα εἶναι τὰ ἐλατήρια, ἕνεκα τῶν ὁποίων παύει, δὲν ἐξετάζεται ἐν τῷ νόμῳ· ὑποτίθεται, ὅπως συνήθως γίνεται, ὅτι παύει ἕνεκα λόγων ἰδίου συμφέροντος καὶ οὐχὶ ἕνεκα λόγων δημοσίου συμφέροντος.

§203ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ἀκριβῶς ἐπὶ τῆς τελευταίας ὁμιλίας τοῦ κ. συναδέλφου, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῆς τελευταίας αὐτοῦ ἰδέας, ἡ ὁποία μοὶ φαίνεται κυριώδης· διότι, ἐὰν παύσῃ ἡ ἐργασία τοῦ μεταλλείου διὰ λόγους δημοσίου συμφέροντος, εἶναι κἄτι τι ἐξαιρετικόν· ἐὰν ὅμως παύσῃ ἡ ἐργασία ἀκριβῶς ἐκ τοῦ ἰδιωτικοῦ συμφέροντος;... Ὁ ἰδιοκτήτης μεταλλείου ἐκμεταλλεύεται λ. χ. σίδηρον, μανθάνει δὲ ἢ πείθεται ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι δὲν συμφέρει εἰς αὐτὸν ἡ ἐκμετάλλευσις, διότι ὁ σίδηρος ὑπέστη ἔκπτωσιν, αἱ δὲ δαπάναι τῆς ἐκμεταλλεύσεως εἶναι ὑπερβολικαί, λόγῳ ὑπερόγκων ἡμερομισθίων κτλ., παύει δὲ ἀκριβῶς, διότι τὸ συμφέρον του δὲν τὸ ἐπιτρέπει· ἐρωτῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου, τίνα ἔννοιαν ἔχει ὁ νόμος; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, δύναται ὁ μηχανικὸς εἰς τὸν παύσαντα τὴν ἐργασίαν του ἕνεκα ἰδιωτικοῦ συμφέροντος νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ἐργασίας του; καὶ δὲν δύναται νὰ τῷ εἴπῃ ὀρθῶς ὁ ἰδιοκτήτης: «ἔπαυσα τὰς ἐργασίας ἀληθῶς, ἀλλὰ τὰς ἔπαυσα, διότι ζημιοῦμαι»; Δύναται νὰ ὑποβάλῃ τοιαύτην ἀντίῤῥησιν ὁ ἰδιοκτήτης; Ἐὰν τὰ πράγματα οὕτως ἔχωσιν, ἐὰν εἰς τὴν κρίσιν τοῦ μηχανικοῦ καὶ ἑπομένως εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Συμβουλίου κατόπιν ἀπόκειται νὰ ἐκτιμήσῃ τὸν λόγον τοῦτον τῆς ἐπιβολῆς, οὕτως εἰπεῖν, τῆς παύσεως τῆς ἐκμεταλλεύσεως λόγῳ ζημίας, ἐὰν δοθῇ τοιαύτη ἑρμηνεία εἰς τὸ νομοσχέδιον, τότε νομίζω, ὅτι, μὲ ὅλην τὴν ἀπέχθειαν, τὴν ὁποίαν ἀπέδειξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἔχει εἰς τὰς προθεσμίας, τοὐλάχιστον ὅσον ἀφορᾷ τὸ 2ον ἄρθρον, διότι εἰς τὰ παρακατιόντα ἄρθρα πολλὰς προθεσμίας θέτει, τότε μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον νὰ τεθῇ προθεσμία τις εἰς τὸ δεύτερον ἐδάφιον, ἵνα ἐξασφαλίσωμεν τὸν ἰδιοκτήτην ἀπέναντι τῆς αὐθαιρεσίας τοῦ μηχανικοῦ ἢ καὶ τῆς Διοικήσεως· διότι λέγει τὸ ἄρθρον αὐτὸ ὅτι, «ἐὰν προσκληθῇ ὁ ἰδιοκτήτης νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν, οὗτος δὲ δὲν ὑπακούσῃ, τότε ἀπειλεῖται ἡ ἀνάκλησις τῆς παραχωρήσεως.» Δὲν νομίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐνταῦθα εἶναι ἀνάγκη νὰ τεθῇ προθεσμία τις, ὥστε μεταξὺ τῆς προσκλήσεως ἐκ μέρους τοῦ μηχανικοῦ πρὸς ἐξακολούθησιν ἢ πρὸς ἔναρξιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως καὶ τῆς ἀπειλῆς τῆς ἀνακλήσεως νὰ ὑπάρχῃ ὡρισμένον τι χρονικὸν διάστημα, ὥστε νὰ δίδωται καιρὸς εἰς τὸν ἰδιοκτήτην νὰ ἐπαναλάβῃ τὰς ἐργασίας αὐτοῦ, νὰ ὑπάρχῃ δὲ καὶ μία ἀπόδειξις ἐκ τῆς παραμελήσεως ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον, ὅτι τῷ ὄντι ἠμέλησεν ὁ ἰδιοκτήτης; ἐὰν π. χ. τεθῇ «ἐὰν μετὰ τὴν πρόσκλησιν ἐντὸς προθεσμίας τριμήνου»; λέγω τριμήνου, διότι εἰς τὰ περισσότερα τῶν ἄρθρων ἀπαντᾷ ἡ προθεσμία ἡ τρίμηνος, εἶναι δὲ ἀρετὴ τοῦ νόμου, αἱ προθεσμίαι αἱ ἐπιβαλλόμεναι ἐκ τῶν περιστάσεων νὰ ἦναι ὁμοιόμορφοι, ὅπως μὴ ἀναγκάζωνται οἱ πολῖται, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ γνωρίζωσι τοὺς νόμους, νὰ κρατῶσιν ἐν τῇ μνήμῃ των πολλὰς προθεσμίας. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι, ἐὰν ἡ ἑρμηνεία τοῦ νομοσχεδίου ἦναι τοιαύτη, πρέπει νὰ τεθῇ προθεσμία τις, ὥστε μετὰ τὴν ἐν ἀπραξίᾳ πάροδον τῆς προθεσμίας ἀπὸ τῆς προσκλήσεως ἐκ μέρους τοῦ μηχανικοῦ νὰ δύναται οὗτος νὰ ἀπειλήσῃ τὴν ἀνάκλησιν. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν παρατήρησίν μου.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 2 ἐτροποποιήθη ἐν τῷ αʹ ἐδαφίῳ, συμφώνως τῇ προτάσει τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἑξῆς: «Ὁ κύριος τοῦ μεταλλείου ἢ ὀρυχείου ὑποχρεοῦται νὰ ἐκμεταλλεύηται αὐτὸ, ἐὰν τὴν παῦσιν ἢ τὴν διακοπὴν τῆς ἐκμεταλλεύσεως δὲν ἐνδεικνύωσι λόγοι δημοσίου συμφέροντος.» Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν, ὡς ἔχει, τὸ ἄρθρον 5, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4.

§206ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ὁ κύριος μεταλλείου ἔχει δικαίωμα, ἐντὸς τεσσάρων ἑβδομάδων ἀπὸ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐπεδόθη αὐτῷ ἡ περὶ ἐκπτώσεως ἀπόφασις, νὰ προσφύγῃ ἐνώπιον τοῦ Πρωτοδικείου, ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ ὁποίου ὑπάρχει μεταλλεῖον, κατὰ τῆς εἰρημένης ἀποφάσεως, ζητῶν τὴν ἀνάκλησιν αὐτῆς. Ἄλλως στερεῖται παντὸς δικαιώματος ἀντιῤῥήσεως.»

§207Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Νομίζω ὅτι, ἐὰν μείνῃ τὸ νομοσχέδιον μέχρι τέλους ὡς ἔχει, προτιμότερον ἀντὶ τῶν τεσσάρων ἑβδομάδων νὰ ὁρισθῇ τριακονθήμερος προθεσμία.

§208Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν. Τὸ αὐτὸ εἶναι.

§209Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς μέχρι τοῦδε ἔκαμεν, ὁμιλῶν ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι κρίνω λίαν ἐπάναγκες νὰ ὁρισθῇ, ἄν ὑπάρχῃ δικαίωμα ἐφέσεως ἢ ἀναιρέσεως.

§210Π. ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Τίς λέγει ὄχι;

§211Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πρέπει νὰ γραφῇ· καὶ ἰδοὺ διατί· διότι, ἀφοῦ ἡ ὑπόθεσις ἔρχεται ἐνώπιον τακτικῶν δικαστηρίων, κατὰ γενικὸν κανόνα ὑπόκειται καὶ εἰς ἔφεσιν καὶ εἰς ἀναίρεσιν...

§212Π. ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Καὶ εἰς ἀνακοπήν.

§213Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἰς ὅλα τὰ ἔνδικα μέσα... Εἶναι λοιπὸν ἐπάναγκες νὰ ὁρισθῇ. Ἐὰν μείνῃ μέχρι τέλους ἡ διάταξις αὕτη, θὰ λάβω τὸν λόγον. Σήμερον ἀρκοῦμαι νὰ ὑποβάλω τὴν παρατήρησιν ταύτην.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντὶ τῶν λέξεων «τεσσάρων ἑβδομάδων» ἐτέθη «τριάκοντα ἡμερῶν». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 5–12 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 13.

§216ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἕνεκα τῶν διατάξεων τοῦ παρόντος νόμου δὲν παράγεται δικαίωμα πρὸς ἀποζημίωσιν κατὰ τοῦ Δημοσίου, οὐδ’ ἀγωγὴ ἑπομένως ἀποζημιώσεως κατ’ αὐτοῦ.»

§217Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐπὶ τοῦ τελευταίου ἄρθρου, κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ μίαν παρατήρησιν. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ γίνεται λόγος ὄχι μόνον διὰ τὰς γενησομένας παραχωρήσεις, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς ἤδη γενομένας, διότι οὕτω λέγει τὸ ἄρθρον 13, ἀλλ’ αἱ παραχωρήσεις ἐγένοντο, ὅπως δοθῇ τὸ δικαίωμα διηνεκοῦς κυριότητος καὶ ἐκμεταλλεύσεως. Τὸ δικαίωμα αὐτὸ θὰ συζητήσωμεν ἄλλοτε, ἄν πρέπῃ νὰ ἀναιρεθῇ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον· ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ μία εἰδικὴ πρόνοια διὰ τὰς μέχρι τοῦδε γενομένας παραχωρήσεις, κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἐφαρμοσθῇ· διότι οἱ ἰδιοκτῆται θὰ εὑρεθῶσιν ἀπαράσκευοι, οὕτως εἰπεῖν, ἀπέναντι τῶν συνεπειῶν τοῦ νόμου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 13, ὡς ἔχει, εἶτα δὲ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν, ὡς ἐτροποποιήθη).

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 10 μ. μ.