1895.07.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 49

Τῆς 14 Ἰουλίου 1895.

(Σάββατον)

Ὥρα 11 π.μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Ν. Καλλιφρονᾶ).

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἄρχεται ἡ συνεδρίασις).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως, μὴ τυπωθέντα εἰσέτι, θέλουσιν ἀναγνωσθῆ μετὰ μεσημβρίαν. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Δαδίου τῆς Λοκρίδος, παραπονουμένων κατὰ τῶν διδασκάλων τοῦ ἐκεῖ Ὑποδιδασκαλείου. Θέλει ἀποσταλῆ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§2ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ κατασκευῆς ὑδραγωγείου ἐν Πύλῳ ἐκ τῶν χρημάτων τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας. Ἐπίσης καταθέτω καὶ τὰ ἔγγραφα, τὰ ζητηθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Βόλου Βουλευτοῦ, περὶ κατασκευῆς τοῦ λιμένος Βόλου. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν πρώτην ἐρώτησιν, ἐὰν μετέβαλον τὴν προτεραιότητα τῶν ἔργων, ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσα ἐπιμελῶς, ἐπείσθην, ὅτι ἡ τάξις τῆς προτεραιότητος κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων δὲν μετεβλήθη. Ἐπετράπη μόνον εἰς τὸν ἐργολάβον, ἵνα μὴ ἀργῶσι τὰ ἐργαλεῖά του καὶ ἡ βυθοκόρος, ὅπως ταὐτοχρόνως μὲ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τοῦ λιμένος Βόλου προβῇ καὶ εἰς τὴν ἐκβάθυνσιν αὐτοῦ, ὑπὸ τὸν ῥητὸν ὅμως ὅρον, ὅπως καταμετρηθῶσι τὰ ὕδατα σήμερον, πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐργασίας, καὶ ὕστερον δὲ πάλιν καταμετρηθῶσιν, ὅτε θὰ συντελεσθῇ ἡ ἐργασία. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν τρίτην ἐρώτησιν, διατὶ ὁ ἐργολάβος δὲν ἐκηρύχθη ἔκπτωτος, ἡ ὑπηρεσία ἀπαντᾷ, ὅτι οὐδέποτε ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ ἐζήτησεν, ὅπως κηρυχθῇ ἔκπτωτος ὁ ἐργολάβος, καὶ τοῦτο, διότι κατηναλώθησαν ὀκτὼ ὁλόκληροι μῆνες, μέχρις ὅτου ὁρισθῇ ἀκριβῶς τὸ μέρος, ἔνθα ἐπρόκειτο νὰ ἐκτελεσθῶσι τὰ ἔργα, τοῦ μὲν ἐργολάβου ζητοῦντος, ὅπως τὸ ἐργοστάσιόν του ἱδρυθῇ ἐντὸς τῆς πόλεως, τῶν ἄλλων δὲ ζητούντων, ὅπως ἱδρυθῇ ἐκτός. Ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ κατανάλωσις τοῦ χρόνου τούτου, καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν ἐκηρύχθη ἔκπτωτος. Αὗται εἶναι αἱ πληροφορίαι, ἃς συνέλεξα ἐπὶ τοῦ προκειμένου καὶ καταθέτω.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑποβληθὲν νομοσχέδιον θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 288).

§4Δ. Ε. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῇ ὑποβολῇ νομοσχεδίου χορηγοῦντος τὰ μέσα πρὸς ἐπισκευὴν καὶ κατασκευὴν τελείαν τοῦ ὑδραγωγείου Πύλου, μοὶ ἐπιβάλλεται καθῆκον, ὅπως εὐχαριστήσω θερμῶς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὴν μέριμναν, ἣν ἔλαβε περὶ τούτου. Διὰ τοῦ μέτρου τούτου παρέχεται μεγάλη ἐκδούλευσις ὄχι μόνον εἰς τοὺς κατοίκους τῆς πόλεως Πύλου, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν φρουρὰν καὶ εἰς τοὺς καταδίκους, περὶ τοὺς τετρακοσίους τὸν ἀριθμὸν, διότι τοῖς χορηγεῖται πόσιμον ὕδωρ, οὗ ἐστεροῦντο ἕνεκα τῆς κακῆς καταστάσεως τοῦ ὑδραγωγείου, καθ’ ὅλον τὸ ἔτος.

§5Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀτελεστάτων πληροφοριῶν καὶ ἐγγράφων, ἅτινα εἶχον κατατεθῆ τῇ αἰτήσει τοῦ κ. Βουλευτοῦ Τρικκάλων καὶ ἐμοῦ, ἐζητήθησαν καὶ ἄλλα ἔγγραφα, ἅτινα κατατίθενται. Ἐπ’ αὐτῶν θέλω ἀπαντήσει, καὶ ὡρισμένως τὴν προσεχῆ Δευτέραν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τινὲς τῶν κ. κ. Βουλευτῶν, τῶν ἀκριβῶς ἐρχομένων κατὰ τὴν ὡρισμένην ὥραν, παρεπονέθησαν πρὸς τὸν Πρόεδρον, ὅτι βραδύνει πάντοτε ἡ ἔναρξις τῶν συνεδριάσεων. Ἤθελον παρακαλέσει τοὺς κ. Βουλευτὰς νὰ ἔρχωνται τακτικῶς εἰς τὴν ὥραν τὴν προσδιωρισμένην.

§7ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρέπει πρῶτον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ παρίσταται, ἵνα μὴ γίνηται ἀφορμὴ εἰς τοὺς Βουλευτὰς νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὰ Ὑπουργεῖα.

§8Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ποίαν ὥραν θὰ ἔλθωμεν μετὰ μεσημβρίαν;

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ μεσημβρίας εἶναι ἡ δεκάτη ὡρισμένη, μετὰ μεσημβρίαν ἡ πέμπτη ὥρα.

§10Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Χθὲς ἤρχισεν ἡ συνεδρίασις εἰς τὰς 6 καὶ τέταρτον μ. μ.

§11ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, οἱ παραπονούμενοι ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἴσως εἶναι ἐκ τῶν κανονικῶς ἐρχομένων, ἀλλὰ μὴ κανονικῶς ἀποχωρούντων, διότι εἰς τὰς 3 μετὰ τὸ μεσονύκτιον, ὅτε λήγουσιν αἱ συνεδριάσεις, μόλις εἴμεθα ἐδῶ 30 ἕως 40 τὸ πολύ.

§12Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐὰν τοῦτο τρέπεται κατ’ ἐμοῦ,

§13ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι.

§14Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐφ’ ὅσον αἱ σωματικαί μου δυνάμεις ἐπιτρέπουν, μένω ἐδῶ καρφωμένος.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἀρχίζωμεν ἐγκαίρως, βεβαίως θὰ τελειόνωμεν ἐνωρίτερον. Ὁ κ. Βελλίνης ἔχει τὸν λόγον.

§16ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Ἐν Βελεστίνῳ τῆς Θεσσαλίας εἶναι ἓν ὑποδιδασκαλεῖον. Ἀγνοῶ διατί, ἐπεκράτησε νὰ διατάσσωνται οἱ μαθηταὶ διὰ τὰς ἐξετάσεις των νὰ μεταβαίνωσιν εἰς Τρίπολιν ἢ εἰς Ἀθήνας. Εἶναι πτωχοὶ νέοι, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ διορισθῶσιν εἰς θέσεις 40 δραχμῶν, καὶ δὲν ἔχουν 100 δραχμὰς νὰ ἐξοδεύσουν, ὅπως μεταβῶσιν εἰς Τρίπολιν ἢ Ἀθήνας, ἵνα δώσωσιν ἐξετάσεις. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ διατάξῃ, ἢ νὰ ἐξετασθῶσιν ἐν Λαρίσῃ, ἢ νὰ μεταβῇ ἐπιτροπὴ ἐκ καθηγητῶν εἰς Βελεστῖνον καὶ τοὺς ὑποβάλῃ εἰς ἐξετάσεις.

§17ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Καθ’ ἃς ἔχω θετικὰς πληροφορίας ἐκ τῆς ἐπαρχίας, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω ἐνταῦθα, συνελθόντες ἐκεῖ πάντες οἱ κτηματίαι καὶ οἱ ἐμπορευόμενοι τὸν λεμονόκαρπον, συνδιεσκέφθησαν καὶ ὑπέγραψαν ἀναφορὰν πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, διὰ τῆς ὁποίας ἐξαιτοῦνται ἀκριβῶς ἐκεῖνα, ἅπερ ἡμεῖς ἐπανειλημμένως ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης συνεστήσαμεν διὰ τὸν ἐν κρίσει εὑρισκόμενον λεμονόκαρπον. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη, ἐθεωρήθη προσῆκον ἐκ μέρους τῶν ὑπογραψάντων ταύτην, ν’ ἀποσταλῇ πρὸς τὸν κυβερνητικὸν συνάδελφον, ὅπως οὗτος τὴν ἐπιδώσῃ πρὸς τοὺς ἁρμοδίους. Δὲν ἀμφιβάλλω δ’ ὅτι ὁ κ. συνάδελφος θὰ ἐξετέλεσε τὴν ἐντολὴν τῶν συμπολιτῶν μας. Νομίζω ὅμως, ὅτι, ἐπειδὴ ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἀπηυθύνετο καὶ πρὸς τὴν Βουλήν, ὤφειλε νὰ κατατεθῇ καὶ ἐνταῦθα, ὅπως οἱ κύριοι Βουλευταὶ λάβωσι γνῶσιν. Ἐκ τῆς ἀναφορᾶς δὲ ταύτης θὰ ἐμάνθανον οἱ κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν πάσχουσι μόνον ἐκεῖ, ὅπου φύεται ἡ σταφιδάμπελος, ἀλλὰ πάσχουσι καὶ ἐκεῖ, ἔνθα ἀνθεῖ ἡ λεμονέα καὶ ἡ πορτοκαλέα. Εὐτυχῶς διὰ τὴν νῆσόν μας, ἰδού, ὅτι ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ συνέστησεν εἰς τὴν Βουλὴν μίαν τῶν αἰτήσεων, τὰς ὁποίας πρὸ ἡμερῶν εἴχομεν ἡμεῖς ὑποβάλει ἐνταῦθα, περὶ τῆς καταργήσεως δηλονότι τοῦ ἐγγείου φόρου τῶν λεμονοπεριβολίων. Νομίζω ὅτι τὸ Κράτος δὲν εἰσπράττει πλέον τῶν 12 χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος ἐκ τοῦ φόρου τούτου, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι, προκειμένου περὶ τοσοῦτον εὐτελοῦς ποσοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν ἀπειλεῖ νὰ διαταράξῃ τὸ ἰσοζύγιον τῶν ἐξόδων καὶ τῶν ἐσόδων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, θ’ ἀποφασίσῃ ἐπὶ τέλους ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν συζήτησιν, κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον, τοῦ παρ’ ἡμῶν καὶ ἄλλων συναδέλφων ὑποβληθέντος καὶ ἀναγεγραμμένου ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νομοσχεδίου. Εἰς τὰς παρακλήσεις τῶν συμπολιτῶν μου προσθέτω καὶ ἐγὼ τὰς ἐπανειλημμένως ἄλλως τε ἀπευθυνθείσας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἰδικάς μου, καὶ ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ παρίδῃ αὕτη τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος ἀναφορὰν τῶν συμπολιτῶν μου, ἀλλὰ θὰ φροντίσῃ νὰ χορηγηθῶσι ταχέως τὰ ζητούμενα, ἐὰν δὲν ἐπιθυμῇ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν καταστροφὴν τόσης ἐργασίας ἐπὶ τῶν ὡραίων λεμονοπεριβολίων μας, ἀντιπροσωπευούσης ἑκατομμύρια.

§18ΤΟΠΑΛΗΣ. Πολὺς ἐγένετο λόγος κατ’ αὐτὰς περὶ τῶν λιμενικῶν ἔργων Βόλου, πολλοὶ δὲ ἐκ Θεσσαλίας Βουλευταὶ ἐποιήσαντο ἐπερωτήσεις περὶ αὐτῶν, συνεπείᾳ τῶν ὁποίων ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν προσήγαγε τὰ ζητηθέντα ἐπὶ τούτου ἔγγραφα. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τοὺς κυρίους συναδέλφους, ἰδίᾳ δὲ τὸν ἐκ Βόλου κ. Φιλάρετον, ὅπως ἀρχίσῃ ἐπὶ τέλους τὴν περίφημον ταύτην συζήτησιν περὶ τῶν λιμενικῶν ἔργων Βόλου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς νομίζω ὅτι ἔδωκεν ἀρκούσας ἐξηγήσεις σήμερον ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. ἐκ Βόλου συναδέλφου, τὴν ὁποίαν οὗτος ἐγγράφως ὑπέβαλεν, ὥστε θεωρῶ πλέον παράλογον τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως ταύτης, καὶ παρακαλῶ τοὺς εἰρημένους Βουλευτάς, ἵνα συζητήσωσι τὴν ὑπόθεσιν ταύτην σήμερον, ἐκτὸς ἐὰν ἐπείσθησαν ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα κατετέθησαν, καὶ ἐκ τῶν ἐξηγήσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅτι οὐδεὶς λόγος ὑφίσταται πλέον συζητήσεως περὶ τῶν λιμενικῶν ἔργων Βόλου.

§19Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Χαίρω πολύ, ὅτι κατέχεται ὑπὸ μεγάλης ἀνυπομονησίας ὁ κ. συνάδελφος, ἵνα συζητηθῇ τὸ ζήτημα περὶ τῶν λιμενικῶν ἔργων Βόλου. Τοῦτο εἶναι πολὺ εὐχάριστον, διότι θὰ συντελέσῃ ἀκριβῶς εἰς τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον καὶ ἐγὼ ἐπιδιώκω, ἵνα συντελεσθῇ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον τοσοῦτον ἐνδιαφέρει τὸν Βόλον καὶ ὁλόκληρον τὴν Θεσσαλίαν. Πρὸ μικροῦ ἐξήγησα τὸν λόγον, ἕνεκα τοῦ ὁποίου δὲν πρέπει νὰ γείνῃ σήμερον ἡ συζήτησις αὕτη. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τρικκάλων ἐζήτησε τὴν κατάθεσιν ἐγγράφων, βραδύτερον ἐζήτησα καὶ ἐγώ. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου, κατὰ τὸ σύστημα ἀτυχῶς, τὸ ὁποῖον πάντοτε κρατεῖ εἰς τὰ Ὑπουργεῖα, κατέθεσεν ἀτελεστάτας πληροφορίας καὶ οὐχὶ ὅλα τὰ ἔγγραφα. Ἐζήτησα τὴν συμπλήρωσιν τῶν ἐγγράφων, καὶ κατετέθησαν οἱ ὅροι τῆς συγγραφῆς, δὲν κατετέθησαν δὲ ἄλλα ἔγγραφα, π. χ. τὰ πρακτικὰ τοῦ Συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων, οὐδὲ ἡ διαταγή, ἡ ὁποία ἐδόθη τελευταῖον, ἧς δὲν γνωρίζω τὴν χρονολογίαν. Ἐπὶ τῇ ὑποβολῇ ἐπερωτήσεως, διατυπωθείσης ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κατατεθέντων ἐγγράφων, ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ καταθέσῃ πρὸ ὀλίγων λεπτῶν τῆς ὥρας ἔγγραφά τινα, καὶ νὰ δώσῃ πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐπισταμένως ἤκουσα, καὶ τὸν εὐχαριστῶ. Εἶπον ὅτι τακτικὸν εἶναι νὰ λάβω γνῶσιν τῶν ἐγγράφων αὐτῶν καὶ νὰ ὁμιλήσω τὴν Δευτέραν. Ἐὰν ὅμως ὁ κ. συνάδελφος κατέχεται ὑπὸ ἀνυπομονησίας, τὴν ὁποίαν δὲν ἔδειξε μέχρι σήμερον, τὸ βῆμα εἶναι ἐλεύθερον, καὶ δύναται νὰ ὁμιλήσῃ, δὲν δύναται ὅμως νὰ ἐξαναγκάσῃ ἕτερον νὰ ὁμιλήσῃ, ὅταν δὲν θέλῃ καὶ ὅταν δὲν ἔχῃ φθάσει ἡ στιγμή. Θὰ ἦτο πολὺ ἁπλοῦς, ἐὰν παρεδέχετο, ὅτι ἠδυνάμην νὰ παραιτηθῶ πρὸς χάριν του τῶν αἰτιάσεων, τὰς ὁποίας ὑπέβαλον διὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, διότι πρὶν ἢ ὑποβάλω αὐτὰς ἐσκέφθην ὡρίμως. Ἐὰν τώρα ἡ ἐπερώτησις διετυπώθη οὐχὶ ἀκριβῶς, διότι εἶχον ὑπ’ ὄψιν ἔγγραφα ἀτελῆ, ἐπιφυλάττομαι νὰ ἀναπτύξω αὐτὴν ἐν καιρῷ τῷ δέοντι, ὅταν λάβω γνῶσιν ὅλων τῶν ἐγγράφων.

§20ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Βόλου νομίζει ὅτι δὲν εἶναι εἰς θέσιν σήμερον νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως περὶ τοῦ ζητήματος τῶν λιμενικῶν ἔργων Βόλου, καὶ ἀφοῦ ὁ ἕτερος κ. συνάδελφος ἐκ Βόλου ἐνδιαφέρεται νὰ λάβῃ ὁπωσδήποτε ἓν πέρας ἡ ὑπόθεσις αὕτη, καὶ διευκρινισθῇ, τίς εἶναι ὁ αἴτιος, ὅστις ἔχει παρεμβάλει προσκόμματα διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν λιμενικῶν ἔργων καὶ ἕνεκα τοῦ ὁποίου διετέθησαν πρόσοδοι τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς εἰς ἄλλους σκοποὺς ἢ εἰς ἐκείνους, διὰ τοὺς ὁποίους προωρίσθησαν, νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον καὶ ὀρθὸν νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις αὕτη μέχρι τῆς προσεχοῦς Δευτέρας, ὅτε δύναται νὰ γείνῃ εὐρυτέρα συζήτησις καὶ ὅτε ὁ κ. Φιλάρετος δὲν θὰ ἔχῃ πλέον λόγους νὰ παραπονῆται, ὅτι δὲν εἶναι ἐν πλήρει γνώσει τῆς ὑποθέσεως καὶ ὅτι ἑπομένως δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως. Θεωρῶ λοιπὸν ὀρθότερον νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις διὰ τὴν προσεχῆ Δευτέραν.

§21ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Νομίζω ὅτι, ἀνεξαρτήτως τῆς ὑποθέσεως τοῦ λιμένος Βόλου, ὀφείλω, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. συνάδελφον, νὰ δικαιολογήσω τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου. Αἱ ζητηθεῖσαι παρὰ πολλῶν Βουλευτῶν πληροφορίαι περὶ τῶν λιμενικῶν ἔργων Βόλου καὶ ἄλλων λιμενικῶν ἔργων, εἶναι τόσον πολλαὶ, ὥστε, καὶ ἂν ἦσαν διπλάσιοι οἱ ὑπάλληλοι, δὲν θὰ ἐπήρκουν, ἵνα ἀπαντήσωσιν εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς ἐπερωτήσεις. Τοῦτο ὤφειλον νὰ εἴπω, ὅπως δικαιολογήσω τοὺς ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι πολὺ ἐργάζονται, ἵνα δύνανται νὰ ὦσιν ἐνήμεροι εἰς ὅλας τὰς ἐπερωτήσεις τῶν κ. Βουλευτῶν.

§22ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐγὼ ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, κατετέθησαν ἐγκαίρως. Ἑπομένως ἐγὼ δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ παραπονεθῶ. Ἐὰν ὁ κ. Φιλάρετος δὲν εἶχεν ὁρίσει σαφῶς τὴν ἐπερώτησίν του τὸ πρῶτον, καὶ ἠναγκάσθη κατόπιν νὰ ζητήσῃ συμπληρωτικὰς πληροφορίας, νομίζω ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ αἴτιος τῆς ἀναβολῆς ταύτης καὶ τῆς βραδύτητος.

§23ΤΟΠΑΛΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἀκριβῶς τὴν αὐτὴν ἰδέαν ἔχω, ὅτι ὁ κ. Φιλάρετος θέλει νὰ ἀναβάλληται ἡ συζήτησις, καὶ πολὺ πιθανὸν τὴν Δευτέραν νὰ ζητήσῃ καὶ ἑτέρας πληροφορίας, ὅπως ἀναβληθῇ καὶ πάλιν ἡ συζήτησις. Ἐγὼ δὲν κατέχομαι ὑπὸ οὐδεμιᾶς ἀνυπομονησίας, ὅπως ἡ συζήτησις αὕτη ἔλθῃ τὸ ταχύτερον, ἀλλ’ ἐνόμιζον ὅτι ἀρκετὸς παρῆλθε χρόνος καὶ ὅτι ὁ κ. Φιλάρετος θὰ ἦτο προητοιμασμένος, ἵνα ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὥστε μικρὰν ἀνάγκην νὰ ἔχῃ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα θὰ προσαγάγῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Μόνον ὑπ’ αὐτῆς τῆς ἰδέας κινούμενος, ἐπρότεινα εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ἵνα ὁμιλήσῃ σήμερον. Ἐὰν ἔχῃ λόγους, ἵνα ζητήσῃ τὴν ἐπιβράδυνσιν τῆς συζητήσεως ταύτης, ἐγὼ δὲν ἔχω βεβαίως ἐναντίαν γνώμην.

§24Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι σκιαμαχία τὸ γενόμενον. Οἱ κ. συνάδελφοι θέλουσι νὰ μοὶ ἐπιῤῥίψωσι τὴν μομφήν, ὅτι ἐζήτησα ἀτελεῖς πληροφορίας. Λυποῦμαι τοὺς κ. συναδέλφους, καὶ δὲν ἀπαντῶ τίποτε πλέον τῶν ὅσων εἶπον.

§25Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχω ἀλλεπάλληλα τηλεγραφήματα, δι’ ὧν κατ’ ἐπανάληψιν καὶ μετ’ ἐπιμονῆς πληροφοροῦμαι παρὰ διαφόρων πολιτῶν ἐκ Καλαβρύτων, ὅτι διάφοροι καταχρήσεις λαμβάνουσι χώραν εἰς τὴν σιδηροδρομικὴν γραμμὴν Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων ὑπὸ τοῦ διευθύνοντος ἐκεῖ τὸ ἔργον. Ἔχω δ’ ἀντίγραφον καταγγελίας, τῆς τελευταίας, ἡ ὁποία ἀναφέρεται εἰς ἄλλας προηγουμένας καὶ διὰ τῆς ὁποίας ἀποδίδονται ὡρισμέναι καταχρήσεις. Δὲν ἐκφέρω καμμίαν γνώμην περὶ αὐτῶν ἀλλὰ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του, ἴσως δ’ ἔλαβε γνῶσιν τῶν καταγγελιῶν αὐτῶν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν αὐτὸν νὰ ζητήσῃ τὰ περὶ τούτου ἐκ τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων καὶ νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του, διότι μεγάλαι καταχρήσεις καταγγέλλονται. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, καὶ ἄλλην τινὰ σύστασιν θὰ ὑποβάλω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐκ τοῦ χωρίου Σουδενῶν εἷς φρενοβλαβὴς ἐφόνευσεν ἄλλον τινὰ πολίτην, ἐν φρενοβλαβείᾳ διατελῶν, ἐφ’ ᾧ παρεπέμφθη εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον, ἀλλ’ ὅτε ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ ἡ δίκη του, τὸ δικαστήριον εὑρέθη εἰς ἀμφιβολίαν, ἐὰν δύναται νὰ δικάσῃ φρενοβλαβῆ· ἡ ὑπόθεσις λοιπὸν ἀνεβλήθη, καὶ ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ἔμεινεν ἐπὶ τέσσαρα ἔτη ὁλόκληρα ὡς ὑπόδικος, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ δίκη. Ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν ἀνεφέρθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ἐζήτησε νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς σταλῇ εἰς φρενοκομεῖον καὶ μετὰ τὴν θεραπείαν γείνῃ ἡ δίκη. Ἐν τούτοις ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐκώφευσεν εἰς τὴν ἀναφορὰν τοῦ Εἰσαγγελέως, καὶ ἐπὶ τέλους ὁ Εἰσαγγελεὺς ἠναγκάσθη νὰ προσδιορίσῃ τὴν δίκην τοῦ κατηγορουμένου, διότι διέτρεχε κίνδυνον καὶ ἡ ζωὴ τῶν ἄλλων φυλακισμένων, καθόσον αὐτὸς εἶναι μανιώδης. Ἔγεινεν ἡ δίκη αὐτοῦ, καίτοι διετέλει ἐν φρενοβλαβείᾳ, καὶ τὸ δικαστήριον, ἐπιεικῶς δικάσαν, τὸν ἐκήρυξεν ἀθῶον, ἐστάλη δὲ εἰς τὸ χωρίον του, συνοδευόμενος ὑπὸ χωροφυλάκων, ἵνα μὴ καθ’ ὁδὸν διαπράξῃ ἕτερον ἔγκλημα. Εἰς τὸ χωρίον ὅμως ἔγεινεν ἀναστάτωσις, διότι πάντες φοβοῦνται, καθόσον αὐτὸς ἔχει τὴν μονομανίαν νὰ φρονῇ, ὅτι οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1821 κατεφέροντο κατὰ τοῦ πάππου του, καὶ ἐπὶ τῷ λόγῳ τούτῳ μαίνεται κατὰ πάντων. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα λάβῃ πρόνοιαν περὶ τοῦ ἀνθρώπου τούτου καὶ τὸν ἀποστείλῃ εἰς ἓν φρενοκομεῖον, διότι τρέχει κίνδυνον ἡ ζωὴ τῶν κατοίκων, καὶ ἡ οἰκογένειά του φοβεῖται νὰ μένῃ ἐν τῇ οἰκίᾳ. Ἔχω μάλιστα καὶ ἐπιστολὴν ἐκ τῆς οἰκογενείας του.

§26ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Πῶς ὀνομάζεται;

§27Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὀνομάζεται Σπυρίδων Ἀργυρόπουλος. Κατοικεῖ εἰς τὸ χωρίον Σουδενά. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης γνωρίζει περὶ τούτου, διότι ἔχει γείνῃ μακρὰ ἀλληλογραφία περὶ αὐτοῦ, καὶ δύναται νὰ λάβῃ πληροφορίας καὶ ἀπὸ τὸν Εἰσαγγελέα τῶν ἐν Πάτραις Ἐφετῶν. Παρακαλῶ, κ. Ὑπουργέ, νὰ λάβητε πρόνοιαν περὶ αὐτοῦ, διότι διατρέχει κίνδυνον ἡ ζωὴ τῶν κατοίκων.

§28ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ἀναφορικῶς πρὸς τὸ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ἐγγεγραμμένον νομοσχέδιον περὶ χορηγίας βοηθημάτων εἰς τοὺς δυστυχήσαντας ἐργάτας τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἔλαβον τηλεγράφημα ἐκ Τριπόλεως, ὑπογεγραμμένον ὑπὸ ἀξιοτίμων συμπολιτῶν μου ὑπεργολάβων, ἀπευθυνόμενον δὲ καὶ πρὸς τοὺς λοιποὺς συναδέλφους, δι’ οὗ οἱ συμπολῖταί μου ὑπεργολάβοι παραπονοῦνται, ὅτι δὲν συμπεριλαμβάνονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἐν τῷ τηλεγραφήματι ἐκτίθενται λεπτομερῶς αἱ αἰτήσεις τῶν συμπολιτῶν μου, ὑποστηρίζουσαι τὴν ὑπ’ ἐμοῦ ἐν τῇ πρώτῃ συζητήσει τοῦ νομοσχεδίου ὑποβληθεῖσαν τροπολογίαν, καθ’ ἣν ἡ συνδρομὴ καὶ περίθαλψις τοῦ Κράτους θὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἐπὶ τοὺς ἡμεδαποὺς ὑπεργολάβους. Συνιστῶ τὴν τηλεγραφικὴν ταύτην ἀναφορὰν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, παρακαλῶ δέ, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου. Τὸ τηλεγράφημα καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς.

§29ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, λυποῦμαι, διότι κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου λόγοι ὑπερτάτης ἀνάγκης δὲν μοὶ ἐπέτρεψαν νὰ παρασταθῶ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Ἐν Τριπόλει ἔλαβον γνῶσιν τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἀμέσως ἀνεχώρησα ἐκεῖθεν· ὡς ἀφίχθην δὲ ἐνταῦθα, εὐθὺς ἔλαβον γνῶσιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ εὗρον ἀτελὲς καὶ μὴ ἐκπληροῦν τὸν σκοπόν, δι’ ὃν ὑπεβλήθη, οὐδὲ θεραπεῦον τὸν πόθον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ παραστήσω τοῦτο. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοὶ ὑπεσχέθη, ὅτι θέλει ἐξετάσει τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ἂν τῳόντι οἱ ὑπεργολάβοι ἔχωσι δίκαιον, θέλει λάβει πρόνοιαν καὶ περὶ αὐτῶν. Τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Τριανταφυλλάκος, ἀπηυθύνετο καὶ εἰς ἐμέ, καὶ ἀπήντησα τηλεγραφικῶς εἰς τοὺς ὑπεργολάβους, πόσον πόνον ἔχει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῶν ζημιωθέντων συμπολιτῶν μας, καὶ ὅτι ἀρχικὸς σκοπὸς τοῦ κ. Προέδρου, εἰσαγαγόντος τὸ νομοσχέδιον, ἦτο, ὅπως ἱκανοποιηθῶσιν ὅλοι οἱ ζημιωθέντες ἐκ τῆς ἀτυχοῦς ἐκείνης ὑποθέσεως τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν· ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὰ δίκαια τῶν ὑπεργολάβων θέλουσιν ἀναγνωρισθῆ, καὶ πρὸς τοῦτο ἔχω συντάξει τροπολογίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, τὰς ὁποίας θέλω ὑποστηρίξει κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν αὐτοῦ, ἐλπίζων, ὅτι θέλουσι γείνῃ ἀποδεκταὶ ὑπό τε τῆς Βουλῆς καὶ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πρωθυπουργοῦ.

§30Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ὁ κ. ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴς ἐπηρώτησε προχθὲς τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐπίσης νὰ ἐξετασθῇ, ἐπὶ τίνι λόγῳ οἱ ὡς ναυτικοὶ ἐγγεγραμμένοι ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως», οἱ μὴ τουτέστι λαβόντες φυλλάδιον ἐργάτου θαλάσσης πρὸ ἑνὸς ἔτους, τιμωροῦνται διὰ τῆς τριμήνου προσθέτου ὑπηρεσίας, ἡ ὁποία κατηργήθη διὰ νόμου ὡς πρὸς τοὺς ἐργάτας θαλάσσης. Ἐὰν ἄλλως δὲν ἦναι ἐργάται θαλάσσης, πῶς θεωροῦνται τοιοῦτοι;» Ὡς πρὸς τὴν ἐπερώτησιν ταύτην, δυστυχῶς ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἔχει δίκαιον· εὐτυχῶς διὰ τὴν ὑπηρεσίαν. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΣΛʹ οἱ ἐργάται θαλάσσης, οἱ ἐφωδιασμένοι διὰ ναυτικοῦ φυλλαδίου, δὲν ὑποχρεοῦνται νὰ παρουσιασθῶσιν ἐνώπιον τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου πρὸς ἐξέτασιν τῆς σωματικῆς αὐτῶν ἱκανότητος. Ἑπομένως οὐδενὶ τούτων ἐπιβάλλεται τρίμηνος πρόσθετος ὑπηρεσία, ἂν δὲν προσέλθῃ. Ὑπόκεινται ὅμως εἰς τὴν ναυτικὴν ἀπογραφὴν, καὶ ἐκπληροῦσιν ἑπομένως εἰς τὸν κατὰ θάλασσαν στρατὸν τὴν στρατολογικὴν αὐτῶν ὑποχρέωσιν ὑποχρεωτικῶς, καὶ οἱ ἐξασκοῦντες ναυτικὰ ἐπαγγέλματα, π. χ. οἱ θερμασταί, οἱ ναυπηγοί, οἱ μηχανουργοὶ καὶ λοιποί, οὓς κατονομάζει τὸ ἄρθρον 14 τοῦ ᾼΥϞΘʹ νόμου περὶ ναυτικῆς στρατολογίας. Εἰς αὐτοὺς μὴ ἐμφανιζομένους ἐνώπιον τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου, ἐπιβάλλεται τρίμηνος πρόσθετος ὑπηρεσία, διότι ὁ νόμος ͵ΒΣΛʹ δὲν συμπεριέλαβεν αὐτοὺς εἰς τὸ εὐεργέτημα, ὅπερ ἀφορᾷ τοὺς ἐργάτας θαλάσσης. Καὶ εἶναι εὔκολον νὰ ἐννοήσῃ τις τὸν λόγον τῆς διακρίσεως ταύτης. Οἱ θαλάσσης ἐργάται συμπίπτει πολλάκις, ἔχοντες ναυτικὸν φυλλάδιον, ὄντες δὲ ναυτολογημένοι, νὰ μὴ εὑρίσκωνται ἐν τῷ τόπῳ, ἔνθα γίγνεται ἡ κλήρωσις, καὶ ἑπομένως νὰ μὴ ἦναι πρόχειροι εἰς ἐμφάνισιν ἐνώπιον τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου. Ὁ νόμος βεβαίως ἤθελεν εἶσθαι ἄδικος, ἐὰν ἐπέβαλλεν αὐτοῖς τὴν πρόσθετον ὑπηρεσίαν. Διὰ τοῦτο οὗτοι μόνον ἀπαλλάσσονται. Οἱ μὴ ἔχοντες ὅμως ναυτικὸν φυλλάδιον καὶ μὴ ὄντες θαλάσσης ἐργάται, ὡς ἐκεῖνοι, οὓς ἀνέφερον ἤδη, οἱ θερμασταί, οἱ ναυπηγοί, οἱ μηχανουργοί, ὡς πρὸς αὐτοὺς, λέγω, ἤθελεν εἶσθαι τῷ ὄντι μεγάλη τις συγκατάβασις, ἂν μὴ ἐπέβαλλεν αὐτοῖς ὁ νόμος τὴν τρίμηνον πρόσθετον ὑπηρεσίαν, εἴποτε δὲν ἐνεφανίζοντο ἐγκαίρως ἐνώπιον τῶν Στρατολογικῶν Συμβουλίων. Πρόκειται λοιπὸν περὶ τούτων, οἵτινες δικαίως ἐτιμωρήθησαν διὰ τῆς προσθέτου ὑπηρεσίας (διάλογοι). Πρόκειται, ἂν ἐγένετο παράβασις νόμου. Ὁ νόμος δὲν συμπεριέλαβεν αὐτοὺς εἰς τὴν εὐεργετικὴν διάταξιν. Ἐὰν νομίζητε, ὅτι πρέπει νὰ συμπεριληφθῶσιν, ὑποβάλετε πρότασιν νόμου. Ἀπαντῶ εἰς ἄλλην ἐπερώτησιν. Ὁ κ. ἐκ Ξηροχωρίου Βουλευτὴς ἐπηρώτησε: πρῶτον, ἐὰν ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Δ. Κριεζῆ προεβιβάσθη ὁ ὑποκελευστὴς Γεώρ. Πολιδάκης, πρὸ τριετίας ἀποθανών. Εὐτυχῶς, Κύριοι, εἰσὶ τοσοῦτον πολλοὶ οἱ ζῶντες, ἔχοντες δὲ ἀξιώσεις παρὰ τῶν Ὑπουργῶν καὶ τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ὥστε δὲν πιστεύω νὰ εὑρέθη Ὑπουργὸς, ποιούμενος παροχὰς καὶ πρὸς τεθνεῶτας. Ἑπομένως δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι τεθνεὼς προεβιβάσθη.

§31ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ, ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι σᾶς ἠπάτησεν ἡ ὑπηρεσία. Διότι ὁ προβιβασμὸς ἐστάλη, ὅτε τὰ πλοῖα ἦσαν εἰς Τάραντα. Λέγω ταῦτα, ἵνα καταδείξω μετὰ πόσης θρασύτητος παρανομοῦσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι καὶ τὸν τίτλον ὑπασπιστοῦ τοῦ Βασιλέως.

§32Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Εἰς ἐμὲ ἡ ὑπηρεσία αὐτὴν τὴν πληροφορίαν ἔδωκεν, αὐτὴν τὴν πληροφορίαν δίδω καὶ ἐγὼ εἰς τὴν Βουλήν.

§33ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι τὸ πρᾶγμα ἔχει ὡς ἐγὼ λέγω· καὶ θὰ φέρω καὶ ἀντίγραφον. Ἡ ὑπηρεσία σᾶς ἀπατᾷ.

§34ΛΕΒΙΔΗΣ. Μέχρι τοῦδε δὲν ἔχω ἀφορμὴν τοιαῦτα νὰ πιστεύω· εὐθὺς ὡς λάβω τοιαύτην, βεβαίως θέλω μεταβάλει τὴν ὑπηρεσίαν.

§35ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Λαμβάνετε τώρα.

§36Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀλλὰ νὰ προσαγάγητε ἔγγραφα.

§37ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Θὰ φέρω ἀντίγραφα· εἶναι δὲ μάρτυρες καὶ ὅλοι οἱ πλοίαρχοι καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ οἱ ναῦται, οἱ ὁποῖοι ἠκολούθησαν τὰ πλοῖα, ὅταν μετέβησαν εἰς Τάραντα.

§38ΛΕΒΙΔΗΣ. Πιθανὸν νὰ ἔχετε δίκαιον. Ἀλλὰ μέχρι τοῦδε δὲν ἐβεβαιώθησαν ὅσα λέγετε. Ἐπερωτᾷ δεύτερον ὁ κ. Βουλευτὴς (ἀναγινώσκει): «Προήχθη εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ κελευστοῦ ἁρμένων ὁ Γεώργιος Ποῦλος, στάσιμος (75 ἐτῶν), καὶ ἐξακολουθεῖ ὑπηρετῶν ἐπὶ τῆς Αὔρας»; Ὡς πρὸς τοῦτο ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ξηροχωρίου εὑρίσκεται ἐν πλήρει δικαίῳ. Ὥστε παρατηρεῖτε, ὅτι ἡ ὑπηρεσία ὡς πρὸς αὐτὸ εἶναι σύμφωνος μὲ ὑμᾶς. Τῷ ὄντι ἐδῶ παρεβιάσθη ὁ νόμος (ἀναγινώσκει): «Ὁ ὑποκελευστὴς αʹ τάξεως ἁρμένων Γ. Ποῦλος προήχθη εἰς κελευστὴν τῇ 28 Μαΐου 1895, καίτοι εἶχεν ὑπερβῆ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, ἤτοι τὸ 50ὸν ἔτος.» Τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νόμου ΑΥϞΖʹ ὁρίζει, ὅτι εὐθὺς ὡς ὑπερβῇ τὸ πεντηκοστὸν ἔτος, δὲν δύναται νὰ προάγηται εἰς ἀνώτερον βαθμόν.

§39ΚΡΙΤΣΑΣ. Μήπως δὲν συνεπλήρωσε τὰ ἔτη τῆς συντάξεως;

§40ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας τῶν ὑποκελευστῶν εἶναι τὸ ἔτος 50 τῆς ἡλικίας, κατὰ τὸν νόμον ΑΥϞΖʹ. (Ἀναγινώσκει τὸ κείμενον τοῦ νόμου). Αὐτὸς δὲ, καίπερ ὑπερβὰς τὸ πεντηκοστὸν ἔτος, προεβιβάσθη παρὰ τὸν νόμον. Ὑπηρετεῖ δὲ ἀληθῶς ἐπὶ τῆς «Αὔρας», ἐφ’ ἧς ἐπιβαίνει πλήρωμα ἐκ τοῦ Ναυστάθμου, διότι τὸ πλοῖον τοῦτο, ὡς γνωρίζετε, εἶναι παρωπλισμένον, ἐπὶ δὲ τῶν παρωπλισμένων πλοίων, κατὰ τὸν νόμον, ἐπιβαίνει πλήρωμα ἐκ τοῦ Ναυστάθμου. Ἐὰν τώρα, Κύριοι, καλῶς ἢ κακῶς ὑπηρετῇ, δύναμαι νὰ δώσω τὴν ἑξῆς πληροφορίαν, ὅτι κακῶς μὲν προεβιβάσθη, καλῶς δὲ ὑπηρετεῖ· καὶ ἰδοὺ διατί· διότι δὲν ἔχει συμπεπληρωμένην ὑπηρεσίαν ἐτῶν πέντε καὶ εἴκοσι· δύναται ἑπομένως νὰ μένῃ ἐν ταῖς τάξεσι κατὰ τὸ 2ον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 2 (ἀναγινώσκει τὸ ἐδάφιον). Ὁ ῥηθεὶς λοιπὸν δὲν συνεπλήρωσε τὴν εἰκοσιπενταετῆ ὑπηρεσίαν, νομίμως ἄρα δύναται νὰ ὑπηρετῇ, καίτοι παρανόμως προεβιβάσθη. Τρίτη ἐρώτησις εἶναι ἡ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Προήχθησαν οἱ ἑξῆς ὑποκελευσταὶ νοσοκόμοι εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ κελευστοῦ νοσοκόμου, ἐνῷ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ οὐδεμία ἀναγράφεται τοιαύτη θέσις, Π. Σκλέπας, Γ. Πιπῖνος, Δ. Μπουζακίτης, Π. Γεωργιάδης κλπ.»; Καὶ ἡ παρατήρησις αὕτη τοῦ κ. ἐκ Ξηροχωρίου Βουλευτοῦ εἶναι ὀρθὴ καὶ δικαία. Τῷ ὄντι οἱ ὑποκελευσταὶ οὗτοι αʹ τάξεως νοσοκόμοι προήχθησαν τῇ 28 Μαΐου ἐ. ἔ. εἰς κελευστὰς, ἐνῷ δὲν ὑπῆρχον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμέναι τοσαῦται θέσεις καὶ τοσαύτη πίστωσις. Ἑπομένως τῷ ὄντι ἐγένετο παράβασις τοῦ νόμου, καθόσον προήχθησαν εἰς τὸν βαθμὸν, περὶ οὗ ἠρώτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ἄνδρες ἐναντίον τῶν ἀριθμῶν, οὓς ἀναγράφει ὁ προϋπολογισμός. Κελευσταὶ κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν ὑπάρχουσιν 72, δι’ οὓς τὸ Δημόσιον καταβάλλει κατὰ μῆνα δραχμὰς 6,480, ἀπὸ 72 δὲ ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς ἀνεβίβασεν αὐτοὺς εἰς 107, δηλ. ὑπερέβη τὰ κεκανονισμένα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ κατὰ δραχμὰς 3,150 κατὰ μῆνα. Ὑποκελευσταὶ ὅμως κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν δέον νὰ ὦσιν 195, εἶναι ἐν τούτοις μόνον 163· ἑπομένως ἐπέρχεται πίστωσις εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἐκ δραχμῶν 2,560 κατὰ μῆνα. Δίοποι κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν πρέπει νὰ ὦσι 210, ὑπάρχουσιν ὅμως μόνον 191· ἑπομένως καταβάλλονται εἰς τούτους διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπὶ ἔλαττον δραχ. 1,755 κατὰ μῆνα. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐνῷ ἀληθῶς ἐγένετο παράβασις τοῦ προϋπολογισμοῦ ὡς πρὸς τὴν αὔξησιν τῶν ῥηθέντων ὑπαξιωματικῶν, καθόσον οὗτοι προεβιβάσθησαν χωρὶς νὰ ὑπάρχωσιν ἀριθμοὶ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, αὔξησις τῆς ὑπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀναγραφομένης δαπάνης δὲν ἐπῆλθεν· ἐξ ἐναντίας ὑπάρχει ἐλάττωσις κατὰ δραχμὰς 645 κατὰ μῆνα, καθόσον δὲν συνεπληρώθησαν οἱ ἀριθμοὶ πάντων τῶν βαθμῶν τῶν ὑπαξιωματικῶν, τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ σημειουμένων. Λέγω ταῦτα, οὐχὶ ἵνα καλύψω τὰ κακῶς γενόμενα, διότι τῷ ὄντι κακῶς προεβιβάσθησαν οἱ ὑπαξιωματικοί, ἀλλὰ διότι ὀφείλω νὰ πιστοποιήσω συγχρόνως, ὅτι δὲν ἐπῆλθεν ἐκ τούτου ὑπέρβασις τοῦ ποσοῦ, τοῦ ἀναγεγραμμένου ὁλικῶς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ διὰ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τοῦ στόλου.

§41ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ποία ἡ τάξις ἡ ὑπερβαίνουσα;

§42ΛΕΒΙΔΗΣ. Οἱ κελευσταὶ ἀπὸ 72 ἀνῆλθον εἰς 107.

§43ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβές. Σήμερον κελευσταί, κατὰ τὸν ὀνομαστικὸν κατάλογον, ὃν κατεθέσατε, εἶναι 118.

§44ΛΕΒΙΔΗΣ. Δηλαδὴ εἶναι περισσότεροι ἀπὸ ὅ,τι πρέπει νὰ ᾖναι.

§45ΔΕΙΜΕΖΗΣ. 108 εἶχεν ὁ προϋπολογισμός, ὁ ὑποβληθεὶς πρὸ ἡμερῶν, ἀλλ’ ἡ κατάστασις, ἣν κατεθέσατε, ἔχει 118.

§46ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. 107 εἶναι κατὰ τὸ σημείωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ κ. Ὑπουργός.

§47ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τροιζηνίας ἀπηύθυνε τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν (ἀναγινώσκει): «Κατὰ τὸ ἄρθρον 12 τοῦ νόμου ᾼΨΚΗ’ τῆς 28 Μαΐου 1887 ἡ διάρκεια τῆς διαμονῆς τῶν ἀξιωματικῶν ὡς καὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐν πᾶσι τοῖς ἱδρύμασι τοῦ ἐν Πόρῳ κατὰ τὸ ἄρθρον 2 συσταθέντος Προγυμναστηρίου εἶναι δύο ἐτῶν ...» Ὡς πρὸς τοῦτο ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν εὑρίσκεται ἐν τῇ ἀκριβείᾳ, καθόσον τὸ ἄρθρον 12 τοῦ νόμου ᾼΨΚΗ’ λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ διάρκεια τῆς διαμονῆς τῶν ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν καὶ προγυμναστῶν ἐν πᾶσι τοῖς ἀνωτέρω ἱδρύμασιν εἶναι διετὴς τοὐλάχιστον.» Λέγει λοιπὸν τὸ ἄρθρον «εἶναι διετὴς τοὐλάχιστον.» Ἑπομένως τί ἐξάγεται ἐκ τοῦ νόμου; Ὅτι δὲν δύναται νὰ ᾖναι ὀλιγωτέρα τῶν 2 ἐτῶν ἡ διάρκεια τῆς ὑπηρεσίας ταύτης, περισσοτέρα ὅμως δύναται νὰ ᾖναι· ὥστε, ἐὰν ὑπάρχωσι βαθμοφόροι ἐν τῷ Γυμναστηρίῳ τοῦ Πόρου, ἔχοντες ὑπηρεσίαν ἐν τῷ Πόρῳ πλέον τῶν δύο ἐτῶν, νομίμως οὗτοι ὑπηρετοῦσι, διότι ὁ νόμος ἀπαιτεῖ τοὐλάχιστον νὰ ᾖναι διετὴς ἡ ὑπηρεσία. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, ὑπάρχει καὶ τεχνικὸς λόγος, δι’ ὃν εἶναι ἴσως ἐπιβεβλημένον νὰ ᾖναι καὶ μακροτέρα τῶν δύο καὶ τῶν τριῶν καὶ τῶν τεσσάρων ἐτῶν ἡ ὑπηρεσία τῶν ἐν τῷ Πόρῳ βαθμοφόρων· διότι οὗτοι, ὡς γνωρίζετε, χρησιμεύουσιν εἰς εἰδικὴν προγύμνασιν τῶν πληρωμάτων τοῦ στόλου, ἥτις βεβαίως δὲν δύναται νὰ ᾖναι τελεσφόρος, ἐὰν ἑκάστοτε μεταβάλλωνται οἱ ἐκεῖ βαθμοφόροι. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τροιζηνίας ἀνέφερε Διάταγμά τι τῆς 23 Δεκεμβρίου 1867 ἔτους, καθ’ ὃ οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ ὑπηρετοῦσιν ἐκ περιτροπῆς κατὰ θάλασσαν, μὴ ὑπερβαινούσης τῆς διαρκείας τῆς ὑπηρεσίας ταύτης τὰ δύο ἔτη. Ἀλλὰ τὸ Διάταγμα τοῦτο, ὅπερ εὑρίσκεται ἐν τόμῳ Βʹ σελίδι 44 τοῦ «Ναυτικοῦ Συνεκδήμου», φέρει χρονολογίαν τοῦ 1867, ὡς ἐῤῥήθη, ἐγένετο δὲ παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ Δ. Σαχτούρη. Οὐδέποτε ἐν τούτοις τὸ Διάταγμα ἐτηρήθη, καὶ πρὶν ἢ νομοθετηθῇ ὁ νόμος περὶ τῆς Προπαιδευτικῆς Σχολῆς ἐν Πόρῳ. Αὐτὸς ὁ Ὑπουργός, ὅστις ἐξέδωκε τὸ Διάταγμα τοῦτο, δὲν ἠδυνήθη νὰ τηρήσῃ αὐτό. Ἐπίσης ἠρώτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τροιζηνίας (ἀναγινώσκει): «Οἱ ἀξιωματικοὶ ἀπολαμβάνουσιν (ἐν Πόρῳ) κατ’ οἶκον τὰ πλεονεκτήματα τῆς κατὰ θάλασσαν ὑπηρεσίας;» Ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν εὑρίσκεται ἐν τῷ δικαίῳ, διότι ὁ νόμος, οὗτινος ἐμνήσθην, ἐν ἐδαφίῳ βʹ τοῦ ἄρθρου 12 λέγει, ὅτι «τὸ εἰδικὸν προσωπικὸν τοῦ Κεντρικοῦ Προγυμναστηρίου κατοικεῖ ἐν τοῖς καταστήμασι τοῦ ἀρχαίου ναυστάθμου, κατὰ τὴν ἀνήκουσαν ἑκάστῳ τάξιν· λαμβάνει δὲ θαλασσίους ἀποδοχάς, καὶ ἡ ὑπηρεσία αὐτοῦ λογίζεται θαλάσσιος.» Ταῦτα, Κύριοι, εἶχον νὰ ἀπαντήσω σήμερον εἰς ὅσα οἱ κύριοι συνάδελφοι μὲ ἐπηρώτησαν.

§48ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Πρὶν ἐπανέλθω ἐπὶ τὴν ἐπερώτησιν, ἣν ἐν προηγουμένῃ συνεδριάσει εἶχον ἀπευθύνει πρὸς τὸν ἔντιμον ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸν, πληροφορῶ αὐτόν, ὅτι αἱ σημειώσεις περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαξιωματικῶν, τὰς ὁποίας ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου, οὗ προΐσταται, τῷ ἐχορήγησε, διαφωνοῦσι πρὸς τοὺς νόμους, πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν, ὃν ἀρχικῶς ὑπέβαλε, καὶ πρὸς τὴν δήλωσιν, ἣν τελευταῖον ἐποιήσατο πρὸς τὴν Βουλήν. Τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀρχικελευστῶν ὁ νόμος ὁρίζει διὰ μὲν τὰς διαφόρους κατηγορίας εἰς 15, διὰ δὲ τοὺς μηχανικοὺς εἰς 24, ἐν συνόλῳ εἰς 39 (νόμος ᾼΤΜΖ’ τοῦ 1885). Κατὰ τὸν αὐτὸν νόμον, ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαξιωματικῶν τῶν ὑπολοίπων βαθμῶν προσδιορίζεται διὰ τοῦ ἐτησίου προϋπολογισμοῦ, μέχρις οὗ διὰ τοῦ ὁριστικοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ καθορισθῇ οὗτος. Ὁ ὀργανισμὸς οὗτος ἐψηφίσθη διὰ τοῦ νόμου ᾼΦΕ’ τοῦ 1887, ἀλλὰ καὶ πάλιν ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαξιωματικῶν δὲν καθωρίσθη, ἐπανελήφθη δὲ καὶ ἐν τούτῳ ἡ εἰρημένη διάταξις, ὥστε ἔμεινεν εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Ὑπουργοῦ ὁ κατ’ ἔτος κανονισμὸς μιᾶς σπουδαιοτάτης δαπάνης καὶ τῆς τύχης τῆς χρησιμωτέρας μερίδος τῶν ἀνδρῶν τοῦ στόλου. Τῆς σπουδαίας ταύτης ἐλλείψεως τὴν συμπλήρωσιν πιστεύω νὰ συμπεριλάβῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὰς περὶ βελτιώσεως τῆς ναυτικῆς ὑπηρεσίας μελέτας του. Σήμερον λοιπόν, κατὰ τὸν ὀνομαστικὸν κατάλογον, ὃν ὁ κ. Ὑπουργὸς κατέθεσεν εἰς τὴν Βουλήν, τὸν βαθμὸν τοῦ ἀρχικελευστοῦ φέρουσι 47 ἄτομα ἐν συνόλῳ, ἤτοι 8 πλέον τοῦ ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζομένου ἀριθμοῦ. Κατὰ τὸν ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργοῦ ὑποβληθέντα προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, τὸν συνταχθέντα κατόπιν τῶν ὑπὸ τοῦ προκατόχου του γενομένων προβιβασμῶν, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀρχικελευστῶν περιορίζεται εἰς 43, ἤτοι κατὰ 4 πλέον τοῦ ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζομένου ἀριθμοῦ. Κατὰ τὴν σημείωσιν ἢ τὴν δήλωσιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, — ὅπως θέλετε ὀνομάσατέ την — τὴν ὁποίαν χθὲς ὑπέβαλεν ἡμῖν ὁ ἴδιος Ὑπουργός, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀρχικελευστῶν ἀναβιβάζεται εἰς πεντήκοντα, ἤτοι κατὰ ἕνδεκα περισσοτέρους τοῦ νομίμου ἀριθμοῦ, κατὰ τρεῖς περισσοτέρους τῶν πραγματικῶς ὑπαρχόντων καὶ κατὰ ἑπτὰ πλειοτέρους τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1895, τῷ ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργοῦ ὑποβληθέντι, ἀναγραφομένων. Πρόκειται περὶ νέων προβιβασμῶν; ἀγνοῶ. Ἓν μόνον γινώσκω, ὅτι τὰ λεγόμενα ἐξάγονται ἀπὸ τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα τοῦ Ὑπουργείου, τὰ ὁποῖα πάντες φέρετε ἀνὰ χεῖρας...

§49ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐναντίον τοῦ γράμματος τοῦ νόμου ἐγένετο ὑπέρβασις ἀριθμῶν;

§50ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Μάλιστα, κ. συνάδελφε, καὶ ἐπειδὴ ἔχετε τὴν ἀρχὴν τῆς ἀκριβολογίας, σᾶς ἀναγινώσκω τὸ κείμενον (ἀναγινώσκει): Νόμος ΨΒʹ τῆς 9 Νοεμβρίου 1861 περὶ ναυτικῶν προβιβασμῶν. Ἄρθρ. 18. «Οὐδεὶς γίνεται προβιβασμός, θέσεως κενῆς ἐν τοῖς ἀριθμοῖς μὴ ὑπαρχούσης, οὐδὲ βαθμὸς ἐπίτιμος χορηγεῖται». Προστίθημι δέ, ὅτι ἀρχικελευσταί εἰσιν ἀξιωματικοί.

§51ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐναντίον καὶ τῆς ἀναγραφῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ;

§52ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Μάλιστα, τὸ προεῖπον.... Ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν ἐπιτρέπεται ἀριθμὸς, ἤτοι θέσις ἀξιωματικοῦ, ἡ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφὴ πιστώσεως οὐδεμίαν ἔχει ἔννοιαν.

§53Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ σημείωμα, τὸ ὁποῖον κατέθεσα, ὑπῆρχε πάλιν ὑπέρβασις.

§54ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Μάλιστα, λεπτομερέστατα σᾶς ὑπέδειξα τὰς ὑπερβάσεις τῶν ἀριθμῶν τοῦ νόμου, ὅπως προκύπτουν ἐκ τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἐκ τοῦ σημειώματος ἢ τῆς δηλώσεώς σας, πάντων τῆς αὐτῆς προελεύσεως. Ταῦτα περὶ ἀρχικελευστῶν. Ἄς ἴδωμεν τώρα τοὺς ἐπιλοίπους βαθμοὺς τῶν ὑπαξιωματικῶν, τῶν ὁποίων ὁ ἀριθμὸς δὲν ὁρίζεται διὰ νόμου, ἀλλὰ κανονίζεται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, καὶ κατανέμεται δι’ ἀποφάσεως αὐτοῦ εἰς τὰς διαφόρους κατηγορίας. Κελευσταί. Ὁ ἀριθμὸς τούτων διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895 ὁρίζεται εἰς 97, κατανεμομένους εἰς τοὺς διαφόρους κλάδους τῆς ὑπηρεσίας. Ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος, ὃν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν, ἀναφέρει, ὅτι τὸν βαθμὸν τοῦτον φέρουσιν 118, ἤτοι περιπλέον 21. Ἡ δήλωσις, ἣν ἐποιήσατο ὁ αὐτὸς κ. Ὑπουργὸς, ἀναβιβάζει τὸν ἀριθμὸν τῶν κελευστῶν εἰς 122, ἤτοι κατὰ 25 περισσοτέρους τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅστις, ὡς προεῖπον, προσδιορίζει κατὰ τὸν νόμον τὸν ἀριθμόν. Ὑποκελευσταὶ Αʹ καὶ Βʹ τάξεως. Ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν ὁρίζεται διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς 250. Εἰς τὸν ὀνομαστικὸν ὅμως κατάλογον ἀναγράφονται 219, ἤτοι μένουσι κεναὶ θέσεις 31. Ἡ ἐξαίρεσις ἐν τῷ βαθμῷ τούτῳ προέρχεται ἐκ τοῦ ὅτι προεβιβάσθησαν εἰς τὴν Αʹ τάξιν πάντες οἱ τῆς Βʹ τάξεως, καὶ ἑπομένως δὲν ὑπῆρχον ἄνδρες πρὸς προβιβασμόν. Ἄν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ προσαγάγῃ τὸν ἀναλυτικὸν πίνακα τῆς τοποθετήσεως τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν, ὃν δι’ ἐγγράφου ἐπερωτήσεως κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 30 Ἰουνίου ἐζήτησα, τὸν ὁποῖον καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ προηγουμένως εἶχε ζητήσει, ἤθελε μάθει ἡ Βουλὴ πολὺ περισσοτέρας ὑπερβάσεις καὶ παρανόμους τοποθετήσεις, ἤθελε δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Ὑπουργὸς ἐκτιμήσει τὴν ἀξίαν τῶν πληροφοριῶν τῆς ὑπηρεσίας του, καὶ κανονίσει τὰς μετ’ αὐτῆς σχέσεις του κατὰ τρόπον ἀσφαλίζοντα τὴν ἰδίαν αὐτοῦ φιλοτιμίαν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἀπαντῶν εἰς ἐπερώτησιν, ἣν ἀπηύθυνα αὐτῷ τῇ 7ῃ Ἰουλίου, οὔτε κατηγορηματικῶς ἀπαντᾷ, ἂν κατὰ παράβασιν τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ νόμου ΑΥϞΗʹ τοῦ 1887 ὑπηρετοῦσιν ἐν τῇ Προπαιδευτικῇ Σχολῇ ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοὶ πέραν τῶν δύο ἐτῶν, οὔτε ῥητῶς ἐξεφράσθη, τί σκέπτεται περὶ τούτων νὰ πράξῃ. Ἐνδεικνύει ὅμως τὴν ἰδέαν, ὅτι, ἐπειδὴ τὸ ῥηθὲν ἄρθρον τοῦ νόμου ὁρίζει τὸν ἐλάχιστον ὅρον τῆς διορίας, ἄρα ὁ ἀνώτατος μένει ἀπροσδιόριστος. Ἡ γνώμη αὕτη βεβαίως δὲν εἶναι ἡ τοῦ διακεκριμένου νομομαθοῦς κ. Ὑπουργοῦ· εἶναι γνώμη τῆς ὑπηρεσίας, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἀρκετὰς ἤδη ἔλαβεν ἀφορμὰς, ὅπως προφυλάττηται. Ἁπλῆ μελέτη τοῦ νόμου ΑΥϞΠʹ καὶ τοῦ ὀργανικοῦ τῆς Σχολῆς διατάγματος τοῦ 1888 πείθει, ὅτι τὸ Προγυμναστήριον εἶναι Σχολὴ ἀλληλοδιδακτική, εἰς τὴν ὁποίαν ἐκπαιδεύονται οἱ ναῦται εἰς τὰ διάφορα εἰδικὰ μαθήματα ὑπὸ ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν. Οἱ ἀξιωματικοί, βοηθούμενοι ὑπὸ ὑπαξιωματικῶν, διδάσκουσιν εἰς τὰς διαφόρους εἰδικὰς Σχολάς, ἀποτελοῦσι δὲ τὰς ἐξεταστικὰς ἐπιτροπάς. Ὁ χρόνος τῆς μαθητεύσεως τῶν ναυτῶν ἐν ἑκάστῃ Σχολῇ προσδιορίζεται ὑπὸ τοῦ νόμου, ἀναλόγως τῆς σπουδαιότητος ἑκάστου μαθήματος. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς κουράσω, ἀναγινώσκων μακρὰ κείμενα τῆς σχετικῆς νομοθεσίας. Ὁ θέλων ἂς ἀναγνώσῃ τὸν νόμον καὶ τὸ διάταγμα, ὅπερ προεμνημόνευσα, ἵνα πεισθῇ. Σχετικῶς ἑπομένως πρὸς τὸν ὡρισμένον χρόνον τῆς μαθητεύσεως τῶν ναυτῶν, πρὸς τὰς ἐτησίους περιόδους τῆς προσελεύσεως τῶν κληρωτῶν, ὁ νόμος ὑποχρεοῖ τοὺς διδάσκοντας ἀξιωματικοὺς καὶ ὑπαξιωματικοὺς νὰ παραμένωσιν ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον ἐν τῇ Σχολῇ, ἀπολαμβάνοντες καὶ τοῦ εὐεργετήματος τῆς κατὰ θάλασσαν ὑπηρεσίας, ὅπως συμπληρῶσι καὶ τὰς ἐξετάσεις τῶν σειρῶν τῶν ναυτῶν, οὓς ἐδίδαξαν, χωρὶς νὰ δύνανται νὰ μετατεθῶσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ξηρᾶς ἢ εἰς διαθεσιμότητα. Τὸν ὅρον ὅμως τῶν δύο ἐτῶν ἔλαβεν ὁ νόμος ἐξ ἄλλης αἰτίας, ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως, ἣν ἐκ τοῦ νόμου ΨΙΒʹ τοῦ 1861 ἄρθρ. 5 καὶ ἑπ. καὶ τοῦ Διατάγματος τῆς 25 Δεκεμβρίου 1867 ἔχουσιν οἱ ἀξιωματικοί, ὅπως ἐκ περιτροπῆς ὑπηρετήσωσι κατὰ θάλασσαν ἐπὶ δύο ἔτη. Ἀλλὰ, κύριοι συνάδελφοι, καὶ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς κατὰ θάλασσαν διετοῦς ὑπηρεσίας, ἀμφισβητεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, πειθόμενος εἰς τὰς παραστάσεις τῆς ὑπ’ αὐτὸν ὑπηρεσίας. Ἐγὼ ἂν ἤλπιζον ν’ ἀκουσθῶ, ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐξελέγξῃ τοὐλάχιστον τὴν ἀκρίβειαν τῶν ἐπὶ τοῦ προκειμένου πληροφοριῶν, ἐρωτῶν τὸν πρῶτον ἀξιωματικόν, ὃν τυχαίως ἤθελε συναντήσει. Θὰ εἶχον μάλιστα τὸ θάῤῥος νὰ τῷ ἀναφέρω γεγονότα σχετικὰ τῆς ἰδίας ἀντιλήψεώς μου. Ὅταν ὁ πλοίαρχος Ράϊνεκ προΐστατο τοῦ Προγυμναστηρίου, ἕνεκα λόγων ὑγείας ἐπεθύμει νὰ μείνῃ ὀλίγας ἑβδομάδας μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς θαλασσίας ὑπηρεσίας, ἀλλὰ, μολονότι μέγα ἴσχυε παρὰ τῇ τότε Κυβερνήσει, δὲν τὸ κατώρθωσε, διότι ὁ μετ’ αὐτὸν ἐνδιαφερόμενος Βότσαρης ἔλαβε τὴν θέσιν του. Ἡ αὐτὴ ἀνάγκη παρουσιάσθη εἰς τὸν δεύτερον, ὃν διεδέχθη ὁ σήμερον διευθύνων τὸ Προγυμναστήριον, ὃν μετὰ 5–6 μῆνας θ’ ἀντικαταστήσῃ ὁ μετ’ αὐτὸν ἐρχόμενος.

§55Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἐν Πόρῳ δὲν θὰ ἔχῃ θαλασσίαν ὑπηρεσίαν;

§56ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς προεῖπον. Ἐπειδὴ ἡ ἐν Πόρῳ ὑπηρεσία θεωρεῖται ἀτόπως ὡς θαλασσία, διορίζονται ἐκ περιτροπῆς πάντες οἱ δικαιούμενοι ἀξιωματικοὶ τῶν διαφόρων βαθμῶν. Ἐξαίρεσις γίνεται εἰς δύο ὑποπλοιάρχους ἐντοπίους, οἵτινες ἀπὸ ὀκτὼ ἐτῶν διατηροῦνται ἀμετακίνητοι εἰς τὸ Προγυμναστήριον, ἀδικοῦντες τριάκοντα τρεῖς ἄλλους συναδέλφους των, ἔχοντας δικαιώματα νόμιμα ἐπὶ τῶν θέσεων τούτων, καὶ λόγῳ ἐκπληρώσεως τῆς ὑποχρεώσεως τῆς θαλασσίας ὑπηρεσίας, καὶ λόγῳ ἐκγυμνάσεως ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῆς Σχολῆς, οἷοι μάλιστα οἱ νεώτεροι, οἱ ἐξερχόμενοι ἐκ τῆς Σχολῆς τῶν δοκίμων, τοὺς ὁποίους, ἐπιστημονικῶς μορφουμένους, δὲν ἔχει δυστυχῶς τὰ μέσα τὸ Κράτος νὰ ἐκγυμνάσῃ καὶ πρακτικῶς εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν γνώσεων, ἃς θεωρητικῶς ἔλαβον.

§57Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Δηλαδὴ προπαιδεύουσι τοὺς ναύτας, ἵνα ἀποστέλλωσιν αὐτοὺς εἰς τὰ πλοῖα.

§58ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Ἀκριβῶς αὐτὸ προεῖπον. Λυποῦμαι διότι προκαλοῦμαι εἰς λεπτομερείας περὶ προσώπων, ὅπερ οὔτε ἐπιθυμῶ, οὔτε μὲ ἐνδιαφέρει, καὶ περὶ πραγμάτων, τῶν ὁποίων ἡ ἀνάμνησις πληγώνει τὴν καρδίαν παντὸς Ἕλληνος. Πάντες ἀναγνωρίζομεν, ὅτι ἡ μόνη δύναμις, πρὸς τὴν ὁποίαν μετ’ ἐλπίδος δυνάμεθα ν’ ἀποβλέπωμεν, εἶναι τὸ Ναυτικόν. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα δαπανῶμεν κατ’ ἔτος ὑπέρτερα τῶν δυνάμεών μας, καὶ ναυτικὴν δύναμιν δὲν ἔχομεν εἰς πρόσωπα, εἴτε εἰς πράγματα. Ναῦται δὲν γίνονται οἱ γυμναζόμενοι ἐν τῷ λιμένι τοῦ Πόρου ἢ τῆς Σαλαμῖνος, ἢ οἱ ἐπιβαίνοντες ἐπὶ πλοίων ναυλοχούντων διαρκῶς ἐν Πειραιεῖ ἢ Πόρῳ. Ἡ κυρία τοῦ ναύτου ἀρετὴ συνίσταται εἰς τὸ θάῤῥος καὶ τὴν γενναιότητα πρὸς τοὺς κινδύνους τῆς θαλάσσης, εἰς τὴν ἀντοχὴν κατὰ τῆς τρικυμίας, τῶν ταραχῶν τῆς ἀτμοσφαίρας, καὶ τὴν ἐξοικείωσιν πρὸς τοὺς κλυδωνισμοὺς τοῦ πλοίου. Τί χρησιμεύει ὁ πεπαιδευμένος ναύτης, ὁ ἐπιστήμων ἀξιωματικός, ὅταν εἰς τὴν ἐλαφρὰν κίνησιν τοῦ πλοίου καταλαμβάνηται ὑπὸ κεφαλαλγίας, ὑπὸ στομαχικῆς συνταράξεως; Ἀφοῦ λοιπὸν δὲν ἔχωμεν τὰ μέσα νὰ καταστήσωμεν ναυτικοὺς τελείους, φρόνιμον εἶναι εἰς ὅ,τι ἔχομεν νὰ προγυμνάζωμεν τοὺς νεωτέρους, οἵτινες φυσικῶς διαδέχονται τοὺς ἐκλείποντας ἀρχαιοτέρους, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὰ μέσα ἄλλοτε νὰ γείνωσιν ἀληθεῖς ναῦται. Ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς λάβῃ καιρὸν ἐκ τῶν πολλῶν ἀσχολιῶν του, ἂς μελετήσῃ τὸν νόμον ΑΨΚΗʹ τοῦ 1887 καὶ τὸ ἐκτελεστικὸν Διάταγμα τοῦ 1888, διὰ νὰ πεισθῇ, ὅτι τὸ Προγυμναστήριον Πόρου εἶναι Σχολή, διῃρημένη εἰς διάφορα τμήματα, ὅτι οἱ ἐν ταύτῃ τοποθετημένοι ἀξιωματικοί εἰσι διδάσκαλοι μαθημάτων ἐπιστημονικῶν, τὰ ὁποῖα οὐδέποτε ἐδιδάχθησαν, εἰσὶν ἐξετασταὶ τῶν μαθητευομένων, καὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν τῶν διαφόρων βαθμῶν, ὅσοι δικαιοῦνται εἰς προβιβασμόν, ἐπὶ προβλημάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐννοοῦν. Τότε ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ συμφωνήσῃ, εἶμαι βέβαιος, ὅτι οἱ ἐμποροπλοίαρχοι καὶ οἱ παλαιοὶ ὑπαξιωματικοί, τοὺς ὁποίους ἐν ἐκτάκτῳ ἀνάγκῃ προσέλαβε τὸ Κράτος ἐκ τῶν ἐχόντων πρακτικὰς γνώσεις, ἥκιστα δύνανται νὰ μεταβληθῶσιν εἰς διδασκάλους καὶ ἐξεταστάς, ὅταν μάλιστα ἀπέναντι τούτων ὑπάρχουν ἀξιωματικοὶ ἐπιστήμονες, ἱκανώτατοι διὰ τὸ ἔργον τοῦτο. Ἀλλὰ ἐκτὸς τῆς ἀκαταλληλότητος τῶν ἐν τῷ Προγυμναστηρίῳ ὑποπλοιάρχων, ἐκτὸς τῆς ὑπὲρ τὸν νόμιμον χρόνον διαμονῆς αὐτῶν ἐν τῇ Προγυμναστηρίῳ, καὶ ἕτερος λόγος σπουδαιότερος, ἀναγόμενος εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τῆς Κυβερνήσεως, ὑποχρεοῖ τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀπομακρύνῃ τοῦ Πόρου τοὺς ἐν λόγῳ ἀξιωματικούς, ὁ λόγος ὅτι ταράττουν τὴν ἤρεμον κοινωνίαν τοῦ τόπου ἐκείνου.

§59Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Τίνι τρόπῳ τὴν ταράττουν;

§60ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐρώτησίν του, διότι οὔτε θέλω, οὔτε σκοπὸν ἔχω νὰ κατέλθω μέχρι τοιούτων ἀναπτύξεων.

§61ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὄχι, Κύριε, ὀφείλετε ν’ ἀπαντήσητε.

§62ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Μετὰ λύπης ὑποτάσσομαι εἰς τὴν ἐπιμονὴν τῶν κ. συναδέλφων, καί μετ’ αὐστηρᾶς συντομίας θὰ ἐκθέσω τὰ γεγονότα. Οἱ Κύριοι οὗτοί εἰσιν ἐντόπιοι, ἀνήκουσι δὲ εἰς οἰκογενείας ἐκ τῶν πολιτευομένων ἐν τῇ πρώτει τάξει. Ὡς γενναῖοι καὶ ἀτρόμητοι ναυτίλοι, ἔχουσι γενναῖον καὶ ἀνένδοτον τὸ πολιτικὸν φρόνημα. Οἱ στενώτατοι συγγενεῖς των ἀντιπροσωπεύουν πολιτικὸν κόμμα, τὸ ἐπὶ μακρὸν διοικῆσαν τὴν Ἑλλάδα, τῇ συνδρομῇ δὲ τοῦ κόμματος τούτου, μένουσιν ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη ἐν τῇ αὐτῇ θέσει. Εἰς ὅλας τὰς πολιτικὰς ἐνεργείας οἱ κύριοι ἀξιωματικοὶ ἔχουν τὴν πρώτην καὶ ἐνεργητικωτέραν θέσιν. Εἰς τοὺς πολιτικοὺς συνδυασμοὺς αὐτοὶ ἔχουν τὴν νικῶσαν ψῆφον· αὐτοὶ ἀνταποκρίνονται μετὰ τῶν ἐνταῦθα κορυφαίων τοῦ κόμματος. Δικαίως δὲ ἀπολαμβάνουν τῆς προτιμήσεως ταύτης, διότι, ὡς προεῖπον, δυνάμει τῆς ἐπισήμου θέσεώς των, κυριαρχοῦν τοῦ πολιτικοῦ φρονήματος τετρακοσίων καὶ πλέον οἰκογενειῶν, τῶν ὁποίων μέλη ὑπηρετοῦσιν ἐν τῷ ναυτικῷ. Ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν συντρεχόμενοι ὑπὸ τοῦ κρατοῦντος κόμματος, ἐσχημάτισαν καὶ τὸ ὑποδεέστερον προσωπικὸν ὑπαξιωματικῶν καὶ ναυτῶν ἀπὸ ὁμόφρονας, καὶ διατηροῦσι καὶ τούτους, ἐναντίον τοῦ νόμου, οὗ πολλάκις ἐμνήσθην, οὐχὶ ἐπὶ 2, ἀλλὰ ἐπὶ 6, 8 καὶ 10 ἔτη ἐν τῷ Προγυμναστηρίῳ. Συνδεδεμένοι δὲ μετὰ πολιτικῶς ὁμοφρονούντων ἀνωτέρων, ἁρμοδίων ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Ὑπουργείου, μεταθέτουν, καταδιώκουν πάντα μὴ ὑποτασσόμενον εἰς τὰς ἀξιώσεις των, προβιβάζουν τοὺς εὐνοουμένους καὶ διατηροῦν ἐν τῷ Προγυμναστηρίῳ πλείστους ὑπεραρίθμους ὑπαξιωματικοὺς καὶ ἄλλους τῶν ἐν τῷ ὀργανικῷ διατάγματι ἀναφερομένων βαθμῶν καὶ κατηγοριῶν. Ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδέχετο αὐτὸς προσωπικῶς νὰ ἑρμηνεύῃ τοὺς νόμους, ἀφοῦ μάλιστα διακρίνεται ἐπὶ νομομαθείᾳ, καὶ δὲν ἐδέχετο τὰς γνώμας τῶν μὴ νομικῶν προσώπων τῆς ὑπηρεσίας, ἤθελον ὑποταχθῆ ἀσυζητητεὶ εἰς τὴν γνώμην, ἣν θὰ ἐξέφερε, περὶ τοῦ ἂν ὁ νόμος ΦΜʹ περὶ ἐντοπίων, ἢ τοὐλάχιστον ἂν ὁ σκοπὸς αὐτοῦ δὲν ἔχῃ ἐφαρμογὴν καὶ ἐπὶ τῶν ἐν Πόρῳ ἐντοπίων ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν. Ὁ νόμος ἐκεῖνος, ὡς γινώσκετε, ἀπαγορεύει εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ ὑπαξιωματικοὺς νὰ ὑπηρετῶσι κατὰ ξηρὰν ἐν τῷ τόπῳ τῆς ἀποκαταστάσεώς των, μάλιστα ἐν καιρῷ ἐκλογῶν.

§63Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Αὐτὸ, ὅπερ θέλω νὰ ἐξετάσω, εἶναι, ἂν ἐγένετο παράβασις τοῦ νόμου, ἂν δὲ αὕτη ἐξακολουθῇ ὑφισταμένη. Περὶ τούτων βεβαίως, περὶ ὧν εἴπετε, θέλει γείνῃ μελέτη, θέλω δὲ δώσει πληροφορίας ὑμῖν.

§64ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Ἀρκετὰ σᾶς ἐκούρασα, ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ ἀναπτύσσων τοὺς νόμους τοὺς παραβιασθέντας καὶ παραβιαζομένους κατ’ ἐξακολούθησιν. Ὑμεῖς ὑπὲρ πάντα ἄλλον κατέχετε καὶ πλήρη τὴν ἱκανότητα καὶ τὰ ἐπίσημα στοιχεῖα. Μελετήσατε ὑμεῖς αὐτοὶ τὰ γινόμενα, ὡς νομοδιδάσκαλος καὶ ὡς Ὑπουργὸς συνταγματικὸς, καὶ ἐστὲ βέβαιος, ὅτι οὐδὲν θὰ ἀντείπω κατὰ τῆς προσωπικῆς ὑμῶν γνώμης. Εἴπατε, κύριε Ὑπουργὲ, πρὸ μικροῦ περὶ ἑνὸς ὑπαξιωματικοῦ Γ. Πούλου, περὶ οὗ ἐπηρώτησεν ὁ ἐκ Ξηροχωρίου ἔντιμος συνάδελφος...

§65Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Τεθνεῶτος;

§66ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Ὄχι τεθνεῶτος... Ὁ ὑπαξιωματικὸς αὐτὸς ζῇ, διὰ νὰ ἦναι ἡ πέτρα τοῦ σκανδάλου ἐν τῷ Ναυτικῷ. Αὐτὸς, κατὰ τὸν ὀνομαστικὸν κατάλογον, ὃν προσηγάγετε ἐν τῇ Βουλῇ, ἐγεννήθη τὸ 1835, κατετάχθη ἐν τῷ Ναυτικῷ τὴν 5 Νοεμβρίου 1875, ἔλαβε τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποκελευστοῦ τὴν 1 Ἰουλίου 1893, προήχθη δὲ εἰς κελευστὴν τὴν 28 Μαΐου 1895, καταπατηθείσης τῆς ἀρχαιότητος 45 ἄλλων ὁμοιοβάθμων του· ὁ ὑπαξιωματικὸς αὐτὸς παρανόμως κατετάχθη ἐν τῷ ναυτικῷ, διότι ἦτο ὑπερῆλιξ, παρανόμως καὶ ἤδη προήχθη εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ κελευστοῦ, διότι ὑπερβαίνει κατὰ δέκα ὅλα ἔτη τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, τὸ καθωρισμένον εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποκελευστοῦ· οὗτος, μὴ ἔχων εἰσέτι συμπεπληρωμένον τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως, ἠδύνατο κατὰ τὰ ἄρθρα τοῦ νόμου ΛΥϞΖʹ νὰ μένῃ ἐν τῷ αὐτῷ βαθμῷ μέχρι συμπληρώσεως τοῦ δικαιώματος τῆς συντάξεως. Καὶ ὄχι μόνον εἰς βαθμὸν, ὃν εἶχε κατὰ τὸν Μάϊον ἐ. ἔ., ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν κατώτερον, τὸν τοῦ διόπου, διότι, καὶ ὅταν ἐγένετο ὑποκελευστὴς τὸ 1893, ἦτο πάλιν ὑπερῆλιξ. Λέγεται μάλιστα μεταξὺ τῶν ἠγανακτημένων συναδέλφων του, ὅτι οὔτε εἰς ἐξετάσεις ὑπεβλήθη, διότι δὲν εἶχε δικαίωμα. Τὰς ἐξετάσεις καὶ τὴν πρότασιν ἐποιήσαντο οἱ ἐν τῷ Προγυμναστηρίῳ ἀξιωματικοί, περὶ ὧν εἴπομεν πολλά. Παρακαλῶ τὸν ἐκ Βονίτσης ἔντιμον συνάδελφον νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ, πρὶν κατέλθω τοῦ βήματος, νὰ συμπληρώσω, ἀφοῦ προκαλοῦμαι, ὅσα ἐν τῇ προηγουμένῃ συνεδριάσει εἶπον περὶ τῶν δύο καθ’ ὑπέρβασιν προβιβασθέντων πλωταρχῶν, τοῦ Ἐλ. Μεθενίτου καὶ τοῦ Ι. Δροῦδε. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, συμφώνως τῷ νόμῳ, ἐβεβαίωσεν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν πλωταρχῶν ὁρίζεται εἰς εἴκοσιν, ὅτι καθ’ ὃν χρόνον ὁ προκάτοχός του ἐπροβίβασε τοὺς ῥηθέντας, δὲν ὑπῆρχε κενὴ θέσις, καὶ συνεπῶς, ὅτι παρέβη τὸν νόμον, ὑπερβὰς κατὰ δύο τὸν νόμιμον ἀριθμὸν, ἀλλ’ ὅτι δὲν ἐπῆλθε μεγάλη ζημία, διότι βραδύτερον ἐπροβίβασε καὶ ἄλλους. Ἐννοεῖ, ὑποθέτω, ἀζήμιον τὸν προβιβασμὸν τῶν δύο ὑπεραρίθμων, διότι ὑποθέτει, ὅτι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας, ἐνεργήσας γενικοὺς προβιβασμοὺς, ἠδύνατο νὰ περιλάβῃ καὶ τούτους καὶ νὰ περιορίσῃ τοὺς πλωτάρχας ἐντὸς τοῦ νομίμου ἀριθμοῦ. Καὶ ἡ ὑπόθεσις αὕτη δὲν εἶναι ἀκριβής, διότι ὁ Ὑπουργὸς ἠδύνατο νὰ προβιβάσῃ μόνον τὸ ἓν τρίτον κατ’ ἐκλογὴν, τὸ προνόμιον δὲ τοῦτο δὲν ἠδύνατο νὰ χορηγήσῃ εἰς ἐπικούρους, εἰς τὸ ἀριστερὸν τῶν ἄλλων φερομένους, καὶ νὰ παρατρέξῃ ἄνευ ἠτιολογημένης μομφῆς τοὺς ἀρχαιοτέρους, ἐπιστημονικῶς μεμορφωμένους ὑποπλοιάρχους. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἡ ὑπόθεσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἦτο ἀκριβὴς, ἡ μεγάλη ζημία ἐπέρχεται κατὰ τὸ δεύτερον στάδιον τῆς ὑποθέσεως, κατὰ τὴν ἀπονομὴν τῆς συντάξεως. Καὶ ἐπὶ τούτου ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως.

§67ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὰ ἔγγραφα κατετέθησαν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν;

§68ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Μάλιστα.

§69ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Περὶ τούτων παρακαλῶ ὁμιλήσατε, διότι ἐκ τῶν ἐγγράφων θέλει ἀποδειχθῆ, ὅτι ἐζημιώθη τὸ Δημόσιον, ἐνῷ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶπεν, ἐξ ἁβροφροσύνης, ὅτι οὐδεμία ἐγένετο ζημία εἰς τὸ Δημόσιον, ἐνῷ γνωρίζει θετικῶς, ὅτι τὸ Δημόσιον ὑπέστη μεγάλας ζημίας.

§70ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν σᾶς ὡμίλησα ἐξ ὑπολογισμοῦ· σήμερον λαλῶ μὲ τὴν γλῶσσαν τῶν ἀνὰ χεῖρας ἐγγράφων. Τὴν 27 Μαρτίου 1895 ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν προκαλεῖ Β. Διάταγμα, δι’ οὗ προβιβάζει εἰς πλωτάρχας κατ’ ἐκλογὴν τοὺς 24ον καὶ 28ον ὑποπλοιάρχους ἐπικούρους Ἐλευθέριον Μεθενίτην καὶ Ι. Δροῦδεν, τὴν δὲ 29 τοῦ ἰδίου μηνὸς δημοσιεύει τὸ διάταγμα ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως. Τὴν αὐτὴν ἡμέραν, πρὶν ἢ ἐκδοθῇ τὸ φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, (διότι πάντοτε τὴν νύκτα ἐκτυποῦται) ἑπομένως πρὶν κοινοποιηθῇ ἁρμοδίως ὁ προβιβασμὸς, οἱ νέοι πλωτάρχαι, ὑπηρετοῦντες ὁ μὲν ἐν Σαλαμῖνι, ὁ δὲ ἐν Πόρῳ, ὑποβάλλουσιν αἴτησιν ἀποστρατεύσεως, γεγραμμένην ἐν Ἀθήναις, ἐπισυνάπτοντες ὡς μόνον δικαιολογητικόν, συμφώνως μὲ τὸν νόμον, ἀποδεικνύον τὸ πρὸς σύνταξιν δικαίωμα, ἀπόσπασμα τοῦ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν κρατουμένου μητρῴου τῶν ἀξιωματικῶν, ἐπικεκυρωμένον ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ τμηματάρχου τοῦ Ὑπουργείου. Αἱ αἰτήσεις διαβιβάζονται πρὸς τὴν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἐξεταστικὴν τῶν συντάξεων ἐπιτροπὴν δι’ ἐγγράφου, ὑπογεγραμμένου κατ’ ἐντολὴν τοῦ Ὑπουργοῦ ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ τμηματάρχου. Ἡ ἐπιτροπή, ἐξετάσασα τὰς αἰτήσεις, ἀναγνωρίζει, ὅτι ὁ μὲν Μεθενίτης ὑπηρέτησε 45 ἔτη, ὁ δὲ Δροῦδες 39. Ἐπειδή ὅμως, ὅτε ἤρξαντο ὑπηρετοῦντες, δὲν εἶχον συμπληρώσει τὴν ἡλικίαν 17 ἐτῶν, ἀφ’ ἧς κατὰ τὸν νόμον ΣΚΗʹ τοῦ 1853 ἄρχεται τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως, περιώρισε τὴν συντάξιμον ὑπηρεσίαν τοῦ μὲν εἰς 36 ἔτη, τοῦ δὲ εἰς 37, καὶ ἐκανόνισε τὴν εἰς τούτους ἀναλογοῦσαν σύνταξιν. Οἱ φάκελλοι ἐπιστρέφονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπερ δι’ ἐγγράφου, ὑπογεγραμμένου ὑπὸ τοῦ τμηματάρχου ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ κατ’ ἐντολὴν τοῦ Ὑπουργοῦ, παραπέμπει αὐτοὺς εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἄνευ οὐδεμιᾶς παρατηρήσεως περὶ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας, ἣν, ὡς εἶπον, ἐποιήσατο ἡ ἐπιτροπή. Ἐν τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ παρουσιάζονται δύο πιστοποιητικὰ, ὑπογεγραμμένα ἀπὸ ἰδιώτας, μεταγενεστέρως τῆς αἰτήσεως τῶν ἐνδιαφερομένων, περὶ ἀπονομῆς συντάξεως, δι’ ὧν βεβαιοῦται ἡ ἡλικία τῶν ἐν λόγῳ ἀξιωματικῶν ἀνωτέρα τῆς ἐν τῷ ἐπισήμῳ μητρῴῳ δεδηλωμένης κατὰ περίοδον καλύπτουσαν τὸν χρόνον τῆς ὑπηρεσίας, ὃν ἡ ἐπιτροπὴ λόγῳ ἀνηλικιότητος ἀφῄρεσε. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ συζητήσωμεν τὴν ἀξίαν τῶν πιστοποιητικῶν, ἢ νὰ φαντασθῶμεν κἄν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνθυμῆταί τις μετὰ 45 ἔτη, ὅτι ἐγεννήθη εἰς ὡρισμένον χρόνον ὁ υἱὸς ἑνὸς ἁπλοῦ ναύτου, διότι οὐδεὶς νόμος ἐπιτρέπει τοιαύτας ἀποδείξεις, οὐχὶ ψευδεῖς, ἀλλὰ καὶ ἀληθεῖς ἄν ὦσιν. Ἀλλ’ εἴτε οὕτως, εἴτε ἄλλως, οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἐστήριξαν τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως ἐπὶ τοῦ νομίμου τίτλου, ὅστις εἶναι μόνον τὸ μητρῷον τῶν ἀξιωματικῶν, ἡ δὲ προεξεταστικὴ ἐπιτροπή, συμφώνως μὲ τὸ μητρῷον, ὥρισε τὸν χρόνον τὸν παρέχοντα σύνταξιν. Κατὰ τῆς ἀποφάσεως ταύτης, οὔτε ὁ Ὑπουργὸς οὔτε οἱ ἐνδιαφερόμενοι φέρουν ἔνστασιν, οὔτε προσάγουν νέα ἔγγραφα, καίτοι κατὰ νόμον ἀπαράδεκτα. Ἐν τούτοις τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, παραδεχόμενον τὰ ἀγνώστου προελεύσεως πιστοποιητικὰ, αὐξάνει τὴν ἡλικίαν τῶν ἐν λόγῳ ἀξιωματικῶν, καὶ ἀπονέμει σύνταξιν δι’ ὁλόκληρον τὸν χρόνον τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν, χωρὶς νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι κατὰ τὴν ἀπόφασίν του οἱ δικαιοῦχοι ὤφειλον νὰ ὦσιν ὁ μὲν πρὸ ἐννέα, ὁ δὲ πρὸ δύο ἐτῶν ἀπεστρατευμένοι, δυνάμει τοῦ νόμου περὶ ὁρίου ἡλικίας.

§71Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον δὲν εἶδε τὴν ἔλλειψιν ταύτην;

§72ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Μὲ ὁδηγεῖτε, κ. Ὑπουργὲ, ἐκτὸς τοῦ προκειμένου· Θὰ ἐξέλθω μ’ ὅλα ταῦτα, ὅπως προκαταρκτικῶς, ὡς καὶ ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐξέθηκα, προδιαθέσω τὴν Βουλὴν περὶ τῆς σοβαρότητος τῆς ἀνάγκης, ἣν ἐπιβάλλει ἡ ἀναθεώρησις τῆς ἐν γένει νομοθεσίας περὶ συντάξεων, τὴν ὁποίαν ἄλλοτε ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἀναπτύξω, διότι ἡ μεγαλοδωρία τῶν νόμων, ἡ ἀτέλεια τῶν διατάξεων καὶ αἱ περὶ τὴν ἐκτέλεσιν ποικίλαι διαστροφαὶ κινδυνεύουν νὰ δημιουργήσωσι προϋπολογισμὸν συντάξεων ἐφάμιλλον ἐκείνου τῶν ἐξόδων τῆς διοικήσεως. Κατὰ τὸν νόμον ΜΓʹ τῆς 13 Μαρτίου 1864, οὐδεμία στρατιωτικὴ, ναυτικὴ ἢ πολιτικὴ σύνταξις ἀπονέμεται, ἂν μὴ προηγουμένως ἐξελεγχθῇ ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἐπὶ τούτῳ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς, πρὶν προκαλέσῃ τὸ περὶ ἀπονομῆς συντάξεως Β. Διάταγμα, ὀφείλει νὰ διαβιβάσῃ εἰς τὸ Συνέδριον πάντα τὰ ἔγγραφα, ἐφ’ ὧν στηρίζεται τὸ δικαίωμα τοῦ συνταξιούχου. Τὸ Συνέδριον ὅμως ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διατάσσῃ ἐξετάσεις, ἢ νὰ ζητῇ παρὰ τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν τοῦ Κράτους πληροφορίας, ὁσάκις νομίζῃ, ὅτι ἐκ τῶν προσαγομένων ἐγγράφων δὲν ἀποδεικνύονται προσηκόντως τὰ δικαιώματα τοῦ συνταξιούχου. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου οἱ δικαιοῦχοι μόνον ἔγγραφον, ἀποδεικνύον τὰ δικαιώματά των, ἐπεσυνῆψαν ἐν τῇ αἰτήσει αὐτῶν ἀπόσπασμα τοῦ μητρώου ἐπισήμου τῶν ἀξιωματικῶν. Ὁ Ὑπουργὸς αὐτὸ καὶ μόνον τὸ δικαιολογητικὸν παρέπεμψεν εἰς τὸ Συνέδριον. Ἀμφιβολία κατὰ τοῦ μητρώου δὲν φαίνεται προκύπτουτα. Ἐνέργεια τοῦ Συνεδρίου πρὸς ἐνέργειαν ἐξετάσεων ἢ χορήγησιν πληροφοριῶν παρὰ ἀρχῆς τινος τοῦ Κράτους, οὔτε ἐν τῷ φακέλλῳ ἀπαντᾶται, οὔτε ἐν τῇ πράξει τοῦ Συνεδρίου ἀναφέρεται. Τὸ τελικὸν ἀποτέλεσμα εἶναι, ὅτι ἀπενεμήθη σύνταξις, εἰς τὸν μὲν δρ. 112, εἰς τὸν δὲ δρ. 76 κατὰ μῆνα, πλέον τοῦ κατὰ νόμον ὀφειλομένου ποσοῦ. Τὴν πρᾶξιν τοῦ Συνεδρίου, οὕτως ἔχουσαν, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἀποδέχεται, καὶ προκαλεῖ τὸ διάταγμα τῆς ἀπονομῆς τῆς συντάξεως, ἐνῷ ὤφειλεν, ἀφοῦ ἀναγνωρίζῃ ὡς ἀνωτέραν τῆς ἐν τῷ μητρῴῳ ἀναγραφομένης τὴν ἡλικίαν τῶν ἀξιωματικῶν, ν’ ἀνακαλέσῃ τὰ διατάγματα τοῦ προβιβασμοῦ καὶ τῆς ἀποστρατεύσεώς των τῆς 27 καὶ 29 Μαρτίου 1895, ν’ ἀποστρατεύσῃ αὐτοὺς μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποπλοιάρχου, τὸν μὲν πρὸ ἐννέα, τὸν δὲ πρὸ δύο ἐτῶν, καὶ νὰ καταδιώξῃ τούτους ποινικῶς. Βλέπετε ὅτι μὲ ὠθήσατε ἐκτὸς τοῦ προκειμένου, καὶ δὲν δύναμαι, παρὰ νὰ σᾶς ἀπασχολήσω πέραν τοῦ δέοντος. Εἰς τὸν κυκεῶνα, ὃν ἀπετέλεσεν ἡ ὑπὸ συζήτησιν ὑπόθεσις, δὲν ἔμεινεν ἀμέτοχος καὶ ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις κατὰ τὸν Λογιστικὸν νόμον ἀποδίδει τὴν τελειωτικὴν πραγματοποίησιν τῶν συντάξεων ἐν γένει. Ὁ Ὑπουργὸς οὗτος, κατὰ τὸ ἄρθρ. 120 τοῦ Λογιστικοῦ νόμου, δὲν συγχωρεῖ νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὸ μητρῷον τῶν συνταξιούχων οὐδεὶς, τοῦ ὁποίου ἡ σύνταξις δὲν εἶναι ἐγκεκριμένη δι’ εἰδικοῦ νόμου ἢ διὰ Β. Διατάγματος, στηριζομένου εἰς γενικὸν νόμον καὶ περιλαμβάνοντος τοὺς λόγους, δι’ οὓς χορηγεῖται ἡ σύνταξις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅμως, ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, λαβὼν τὰ ἔγγραφα, περὶ ὧν προεῖπον, ἀποδέχεται ταῦτα ὡς στηριζόμενα εἰς τοὺς νόμους, ἐπιτρέπει τὴν ἐγγραφὴν τῶν συνταξιούχων εἰς τὸ οἰκεῖον μητρῷον, ἐφοδιάζει τοὺς συνταξιούχους μὲ διπλώματα, καὶ ἐξακολουθεῖ μέχρι σήμερον πληρόνων τὰς κατὰ τὸν ἐκτεθέντα τρόπον ἀπονεμηθείσας συντάξεις.

§73Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πιστεύω νὰ ἦναι χρήσιμα τὰ ἔγγραφα ταῦτα εἰς τὴν Βουλήν, διότι ἐπιθυμῶ νὰ τὰ λάβω, ὄχι διὰ νὰ τὰ καταθέσω εἰς τὸ ἀρχεῖον, ἀλλὰ διὰ νὰ τὰ μελετήσω μετ’ ὀλίγας ἡμέρας.

§74ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς ἀφήσω καὶ τὰς σημειώσεις μου;

§75Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα· ἐπιθυμῶ νὰ τὰς μελετήσω ὁμαλῶς.

§76ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πόση εἶναι ἡ ζημία, ἥτις ἐπῆλθεν εἰς τὸ Δημόσιον;

§77ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Δὲν εἶναι μόνοι οἱ δύο ἀξιωματικοί, περὶ ὧν συζητοῦμεν· εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν ὑπάγεται, κατὰ τὸν αὐτὸν ἀκριβῶς τρόπον ἀπεστρατεύθη καὶ εἷς οἰκονομικὸς ἀξιωματικός, Γαλασίδης καλούμενος. Πιθανὸν νὰ ἦναι καὶ ἄλλοι, —δὲν γνωρίζω.—Ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὑποθέτω, λαβὼν ἤδη ἀφορμὴν, θὰ ἐξετάσῃ καὶ θὰ ἐξακριβώσῃ τὰ πάντα. Ἡ ζημία ἡ πραγματικὴ τοῦ Δημοσίου εἶναι ἡ ἑξῆς. Ἡ σύνταξις, τὴν ὁποίαν κατὰ τοὺς νόμους ἐδικαιοῦντο νὰ λάβωσι κατὰ μῆνα, εἶναι: Τοῦ Ἐλ. Μεθενίτου δρ. 140+Ι. Δροῦδε δρ. 148+Γαλασίδου δρ. 88. Τὸ ὅλον 376.—Ἔλαβον: Ἐλ. Μεθενίτης δρ. 252+ Ι. Δροῦδε δρ. 224+Γαλασίδης 136. Τὸ ὅλον 612. Ἐπὶ πλέον κατὰ μῆνα δρ. 236, κατ’ ἔτος 2,832. Ἄν, ἄνθρωποι ὑγιεῖς καὶ ἀκμαίας ἡλικίας 55 ἐτῶν, ζήσωσιν εἴκοσι τοὐλάχιστον ἀκόμη ἔτη, θὰ λάβωσιν ἀδίκως καὶ παραλόγως 56,640 δρ. Κατόπιν αἱ χῆραι καὶ τὰ τέκνα των κατ’ ἀναλογίαν· ἔπειτα ἄλλα ποσά, ἀνώτερα τοῦ δέοντος, ἀπὸ τὰ ἐπαρχιακὰ ταμεῖα κλπ.

§78ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ ἐντὸς ὀλίγου πρόκειται νὰ λήξῃ τὰς ἐργασίας της, καὶ ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει ὁ ἀπαιτούμενος χρόνος, ἐπιφυλάσσομαι εἰς τὴν ἐρχομένην σύνοδον νὰ ζητήσω παρὰ τῆς Βουλῆς, ὅπως συστηθῇ ἐπιτροπὴ ἐξεταστικὴ ἐπὶ τῶν πραγμάτων, ἵνα ἐξετάσῃ τὰς παρανόμους πράξεις τοῦ πρώην ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ κ. Κριεζῆ.

§79ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Τώρα, τώρα.

§80ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ἔχομεν καιρόν.

§81ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ τὴν ζητήσωμεν ἡμεῖς τώρα. Πῶς κατηγόρησες τοὺς πρώην Ὑπουργούς;

§82ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πρέπει νὰ δώσωσι λόγον τῶν πράξεών των, ὅταν μάλιστα ἐπέρχηται ζημία μεγάλη καὶ τοσοῦτον ἀνερυθριάστως καταπατῶνται οἱ νόμοι καὶ οἱ ὀργανισμοὶ τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ.

§83Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ εἰς ἑκάστην σχεδὸν συνεδρίασιν ἐπιτελοῦμεν μετὰ ζήλου θρησκευτικοῦ τὸ μνημόσυνον τῶν ἀχρόων, ἔρχομαι καὶ ἐγὼ νὰ ἐκθέσω μίαν τινὰ ἁμαρτίαν αὐτῶν, ὅπως καὶ δι’ αὐτὴν ζητηθῇ ἄφεσις καὶ συγγνώμη, διότι ὑποθέτω, ὅτι ὅλα, ὅσα καταγγέλλομεν τοιαῦτα ἐνταῦθα, εἰς ἄφεσιν καὶ συγγνώμην θέλουσι καταλήξει. Εἶναι ἱκανῶς σπουδαία, ὅσον ἐγὼ τουλάχιστον κρίνω, καὶ ὅσον ἴσως θὰ κρίνητε καὶ ὑμεῖς. Ὁ ἄχρους ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς προεβίβασε δύο μηχανικοὺς πρώτης τάξεως κατ’ ἐκλογὴν εἰς ἐπιμηχανικούς. Οἱ προβιβασθέντες εἶναι ὁ Λ. Ζῶτος καὶ ὁ Δ. Λιτάκης. Ἀλλ’ ὁ νόμος ῥητῶς κελεύει, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν πρέπει νὰ προβιβάζῃ κατὰ τὸ ἥμισυ μὲν κατ’ ἐκλογήν, κατὰ τὸ ἕτερον δ’ ἥμισυ κατ’ ἀρχαιότητα. Οἱ δύο οὗτοι, περὶ ὧν πρόκειται, ἐπαναλαμβάνω, προεβιβάσθησαν κατ’ ἐκλογήν, εἶναι δὲ κατὰ σειρὰν ἀρχαιότητος ὁ μὲν τέταρτος, ὁ δὲ πέμπτος, διότι προηγοῦνται αὐτῶν ὁ Ι. Μπούχλας, ὁ Λαζαρῖμος καὶ ὁ Νικητόπουλος. Οἱ ἀδικηθέντες, εἶναι φανερὸν, ὅτι θέλουσι προσφύγει εἰς τὰ δικαστήρια, θέλουσι ζητήσει τὴν ἐπανόρθωσιν τοῦ ἀδίκου, καὶ ἐπειδὴ τὸ γράμμα τοῦ νόμου εἶναι σαφὲς καὶ ῥητὸν, θὰ λάβωσιν παρὰ τῶν δικαστηρίων τὸν βαθμόν των καὶ οἱ τρεῖς, καὶ θὰ γείνωσιν ἐπιμηχανικοί.

§84Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ὑπεβλήθησαν καὶ αἰτήσεις θεραπείας.

§85Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ οὕτω, ἀντὶ δύο ἐπιμηχανικῶν, ὅσων ἔχομεν ἀνάγκην καὶ ὡς προβλέπει ὁ προϋπολογισμὸς, ἔχομεν 5 ἐπιμηχανικούς. Τί δὲ εἶναι τὸ περίεργον; Τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι αὐτὰ ταῦτα τὰ πρόσωπα, δηλαδὴ οἱ δύο παρὰ νόμον προβιβασθέντες, πρὸ 5 ἐτῶν, ὑπὸ ἄλλον Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ἐπίσης προεβιβάσθησαν, παραβιασθέντος τοῦ αὐτοῦ νόμου. Οἱ ἀδικηθέντες διὰ τοῦ παρανόμου τούτου προβιβασμοῦ ἐζήτησαν τότε, πρὸ πέντε ἐτῶν, διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ τὸ ὑπὸ τοῦ νόμου χορηγηθὲν αὐτοῖς πρὸς προβιβασμὸν δικαίωμα, ἐξεδόθη δὲ ὑπὲρ αὐτῶν, ὡς ἦτο ἑπόμενον, δικαστικὴ ἀπόφασις, ἥτις ἐκανόνισε σὺν τῷ βαθμῷ καὶ τὴν ἀρχαιότητα αὐτῶν. Ὥστε βλέπετε, ὅτι ἔχομεν καθ’ ὑποτροπὴν παραβίασιν τοῦ νόμου περὶ προβιβασμῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν. Δὲν γνωρίζω ἐὰν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν συμβαίνῃ τι παρόμοιον, ἀλλὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν φαίνεται, ὅτι, ὅταν δὲν δύνανται οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Ναυτικῶν νὰ προβιβάσωσι κατὰ τὸν νόμον ἐκείνους, τοὺς ὁποίους θέλουσι, τοὺς προβιβάζουσι παρὰ τὸν νόμον. Οἱ δικαιούμενοι νὰ προβιβασθῶσι κατὰ τὸν νόμον ἔρχονται κατόπιν διὰ τῶν δικαστηρίων καὶ λαμβάνουσι τὰ δικαιώματά των, εἰς τρόπον ὥστε ὅλος ὁ κόσμος μένει εὐχαριστημένος, ἀφοῦ οἱ Ὑπουργοὶ προβιβάζουσιν ὅπως θέλουσιν αὐτοί, καὶ τὰ δικαστήρια προβιβάζουσιν ὅπως θέλει ὁ νόμος, ἐκτὸς τοῦ Κράτους καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁ ὁποῖος πληρόνει ὅλα αὐτὰ τὰ ἔξοδα τῆς παρανομίας.

§86Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Προσθέσατε «οἱ πρώην Ὑπουργοί».

§87Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ πρώην... Σημειώσατε δὲ, ὅτι ὁ εἷς ἐκ τῶν προβιβασθέντων, ὁ Λιτάκης, δὲν ἔχει κἂν οὔτε τὰ προσόντα πρὸς προβιβασμὸν, διότι ὁ νόμος ΑΡΟϚʹ ἀπαιτεῖ νὰ διετέλεσεν ὁ προβιβαζόμενος μηχανικὸς ὡς διευθυντὴς μηχανῆς πλοίου ἐν ἐνεργείᾳ δυνάμεως ἄνω τῶν 300 ἵππων, τοῦτο δὲ δὲν ὑπῆρχε διὰ τὸν Λιτάκην. Ἕνεκα τῆς ἐπαναλήψεως ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν τῆς προφανοῦς καὶ ἐπιζημίου ταύτης παρανομίας, νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον γενικόν· διότι, ἐὰν καθιερώσωμεν ὡς δόγμα, ὅτι οἱ βαθμοὶ, τοὺς ὁποίους λαμβάνουν οἱ ἀξιωματικοὶ, παρανόμως προβιβαζόμενοι, δὲν δύνανται ν’ ἀφαιρεθῶσι, θὰ περιπέσωμεν εἰς πολλὰ ἄτοπα, θ’ αὐξήσωμεν ὑπερμέτρως τὰ στελέχη· ἐὰν εὑρίσκωνται Ὑπουργοὶ, ὅμοιοι πρὸς τοὺς δὶς ἐπὶ πενταετίαν εὑρεθέντας Ὑπουργοὺς τῶν Ναυτικῶν, θὰ πληθύνωμεν τὰ στελέχη εἰς βαθμὸν ἀφόρητον, θὰ προβιβάζωμεν παρανόμως ὅσους θέλομεν, οἱ ἄλλοι θὰ προβιβάζωνται διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ, καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ἔχωμεν στράτευμα, τὸ ὁποῖον θ’ ἀποτελῆται μόνον ἐξ ἀξιωματικῶν καὶ ἐξ ὁπλιτῶν ἢ ναυτῶν, ἀλλ’ ὁ πτωχὸς ἡμῶν προϋπολογισμὸς δὲν θὰ δύναται πλέον νὰ ἀντέχῃ εἰς τὰς μισθοδοσίας τοσούτων ἀξιωματικῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ ἐξετάσῃ καὶ ταύτην τὴν παρανομίαν, περὶ ἧς ὡμίλησα, καὶ νὰ λάβῃ ἓν μέτρον, οἱονδήποτε, τὸ ὁποῖον ἤθελε κρίνει προσφορώτερον, μέτρον ὅμως ἐπαγγελλόμενον τὴν πλήρη θεραπείαν τοῦ κακοῦ τούτου· διότι, ὡς βλέπετε, δὶς ἤδη διὰ τὰ αὐτὰ πρόσωπα παρεβιάσθη ῥητὸς καὶ σαφὴς νόμος, καὶ δὶς ἤδη τὸ Δημόσιον ὑπέστη ζημίας ἱκανῶς σπουδαίας.

§88Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Παρακαλῶ νὰ καταθέσητε αὐτὰ τὰ ἔγγραφα.

§89Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§90ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἐκ τῶν ἐκτεθέντων, παρετήρησα, Κύριοι, ὅτι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν ὑπάρχουσι πρὸ χρόνων ἀνωμαλίαι τινές, τὰς ὁποίας εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν διὰ τῆς χαρακτηριζούσης αὐτὸν νοημοσύνης θέλει φροντίσει κατὰ τὴν ἐρχομένην σύνοδον διὰ τῶν σχετικῶν νομοθετημάτων νὰ κανονίσῃ. Φρονῶ ὅμως, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προτρέχωμεν εἰς τὰς εὐχὰς ἡμῶν πρὸς τὸν Ὑπουργὸν, ὡς ἔπραξε χθὲς ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Τριχωνίας, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἀντὶ νὰ συντελέσωμεν εἰς τὸ νὰ κανονισθῶσιν αἱ ἀνωμαλίαι αὗται, τοὐναντίον θὰ πληθυνθῶσιν. Ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον χθὲς ἐξετέθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, κληρωτοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἔδωκε τὴν ἀπάντησιν εἰς τὴν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν ἐζήτει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐξαίρεσιν κληρωτοῦ τινος λόγῳ τοῦ ἀναστήματος. Οἱ στρατιωτικοὶ νόμοι βεβαίως δὲν εἶναι μεγάλη φιλοσοφία, ἀλλὰ καθ’ ὅσον σχετίζονται μὲ λεπτομερείας τῶν στρατιωτικῶν διατάξεων καὶ τῶν κανονισμῶν, εἶναι πολὺ φυσικὸν, εἰς τοὺς μὴ στρατιωτικοὺς μάλιστα, νὰ παρέχωσιν ἔδαφος κρίσεων ὄχι ἀσφαλῶν. Μοὶ φαίνεται λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὄχι μόνον εἶναι συγγνωστὸς κατὰ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ πολὺ φυσικὸν εἶναι νὰ ἀγνοῇ τὰς λεπτομερείας αὐτὰς τῶν κανονισμῶν, τὰς ὁποίας καὶ πολλοὶ ἐξ ἡμῶν τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν λησμονοῦμεν ἐνίοτε, νὰ ὑποπέσῃ δ’ εἰς σκέψεις καὶ ἀποφάσεις ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν νόμων, αἱ ὁποῖαι νὰ μὴ ἦναι ἀλάνθαστοι, ἀλλ’ εἰς ἡμᾶς τοὺς στρατιωτικοὺς τοῦτο δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον. Ὁ στρατολογικὸς νόμος τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς ἐφαρμόζεται κατὰ τὸ πλεῖστον καὶ εἰς τὸ ναυτικὸν, καὶ δι’ αὐτὸ ὁ εἰδικὸς στρατολογικὸς νόμος τοῦ ναυτικοῦ παραπέμπει εἰς τὸν στρατολογικὸν νόμον τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, ἐφ’ ὅσον δὲν προβλέπει δι’ εἰδικῶν διατάξεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Μία τῶν διατάξεων αὐτοῦ εἶναι καὶ αἱ ἐξαιρέσεις, εἰς τὰς ὁποίας παραπέμπει ὁ στρατολογικὸς ναυτικὸς νόμος, εἰς τὸν νόμον τὸν στρατολογικὸν τῆς ξηρᾶς. Κατὰ τὸ 1892 ἐτροποποιήθησαν αἱ ἐξαιρέσεις καὶ αἱ ἀπαλλαγαί· εἷς λόγος τῶν ἐξαιρέσεων, οὐχὶ τῶν ἀπαλλαγῶν, εἶναι τὸ ἀνάστημα καὶ αἱ διαστάσεις τοῦ θώρακος. Κατὰ τὰς τροποποιήσεις τοῦ νόμου κατὰ τὸ 1892 ἐτροποποιήθη τὸ ἄρθρον 33 οὕτως, ὥστε διὰ βασιλικοῦ διατάγματος ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔμενε κύριος νὰ κανονίσῃ τόσον τὰς διαστάσεις τοῦ θώρακος, ὡς καὶ τὸ ἀνάστημα, ἐνῷ εἰς τὸ ἀντίστοιχον ἄρθρον τοῦ προηγουμένου νόμου ἀνεγράφετο ῥητῶς, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἦναι 1 καὶ 56/00. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἔπρεπε καὶ αὐτὸς διὰ βασιλικοῦ διατάγματος νὰ κανονίσῃ, ὡς ἐφρόνει, τὰ τοῦ ἀναστήματος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ναυτικοῦ, ἂν δηλαδὴ πρέπῃ νὰ ἔχουν ἀνάστημα 1 μέτρου, ἢ 1 καὶ 40/00 ἢ 1 καὶ 50/00, ἀφοῦ ὅμως δὲν ἐπροκάλεσε τοιοῦτον, ἕπεται ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἀφῆκε τὸ ἀνάστημα ἐλεύθερον διὰ τοὺς ναυτιλλομένους, καὶ διὰ τοῦτο κατὰ τὸ 1892, ἐκ συνεννοήσεως μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, προεκλήθη ἡ ἐγκύκλιος ἐκείνη πρὸς τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα, ὅπως μὴ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν τὸ ἀνάστημα ὡς πρὸς τοὺς ἄνδρας τοῦ ναυτικοῦ. Πολὺ δικαίως ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Τριχωνίας παρετήρησε χθὲς, ὅτι τὸ ἀνάστημα δὲν ἔχει σημασίαν εἰς τὸ ναυτικὸν, ἀλλὰ δὲν ἔπρεπε νὰ ἐκφράσῃ καὶ τὴν εὐχὴν πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὅπως διὰ νόμου κανονίσῃ τὸ ἀνάστημα. Διαβεβαιῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ προκαλέσῃ νόμον, ἀλλὰ δύναται αὔριον νὰ διατάξῃ νὰ συνταχθῇ διάταγμα, τὸ ὁποῖον νὰ κανονίζῃ τὸ ἀνάστημα, διότι ὁ νόμος ἔδωκεν αὐτῷ τὸ δικαίωμα νὰ κανονίζῃ διὰ διατάγματος τὰ τοῦ ἀναστήματος καὶ τοῦ θώρακος τῶν ἀνδρῶν, τῶν κατατασσομένων εἰς τὸ ναυτικόν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν κληρωτὸν αὐτὸν, ἠξεύρετε τί ἔγεινε; ὁ κληρωτὸς θὰ ὑπηρετήσῃ, καίτοι ἔχων ἀνάστημα ὀλιγώτερον τοῦ 1 καὶ 56/00, διότι τὸ στρατολογικὸν συμβούλιον, κακῶς ποιοῦν, τὸν ἀπήλλαξεν, ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, εἰς τὸ ὁποῖον ἀποστέλλονται αἱ ἀποφάσεις αὐταί, ἐφεσίβαλε τὴν ἀπόφασιν ταύτην ἐνώπιον τῆς ἀνωτάτης ἐπιτροπῆς, ἥτις ἀπέῤῥιψε τὴν ἀπόφασιν τοῦ στρατολογικοῦ συμβουλίου, αὐτὴ δὲ ἡ ἀπόφασις τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι ἀνέκκλητος. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἀφοῦ σκεφθῇ καὶ ἀποφασίσῃ ποῖον ἀνάστημα εἶναι κατάλληλον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ναυτικὴν, δὲν ἔχει παρὰ νὰ προκαλέσῃ τὸ σχετικὸν Β. Διάταγμα καὶ οὐχὶ νόμον.

§91ΜΑΝΕΣΗΣ. Χθὲς δὲν ἐξέφρασα εὐχὴν πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶπεν ὁ ἴδιος, ὅτι ἐπανέφερε διὰ διατάγματος τὴν ἰσχὺν τοῦ νόμου, καταργήσας τὴν ἐγκύκλιον τοῦ 1892, εἶπον ὅτι, ἂν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐξετάσῃ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ καὶ βεβαιωθῇ, ὅτι δύναται νὰ κανονίσῃ τὸ ἀνάστημα, ἀνάστημα βεβαίως πολὺ μικρότερον τοῦ ἀναστήματος τοῦ ἀπαιτουμένου ἐν τῷ στρατῷ, νὰ κανονίσῃ τοῦτο· ἠθέλησα τουτέστι νὰ εἴπω, ὅτι καλῶς ἔπραξε νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν ἰσχὺν τοῦ νόμου, ἂν ἠκολούθησε τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ στρατολογικοῦ νόμου ὡς πρὸς τὸ ἀνάστημα. Ἀλλ’ ἐν τούτοις, ἐπειδὴ εἰς τὸ ναυτικὸν ἀπαιτεῖται τὸ ἀνάστημα ὡς ἐν τῷ στρατῷ νὰ κανονίσῃ τοῦτο, καὶ ἑπομένως νὰ παύσῃ ἡ ἀπαλλαγὴ εἰς τὸ ναυτικὸν τῶν ἀνδρῶν τῶν ἐχόντων ἀνάστημα ὀλιγώτερον τῶν 1 καὶ 56/00, ἐξέφρασα τὴν εὐχὴν νὰ κανονίσῃ τὸ ἀνάστημα τὸ κατάλληλον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν. Εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν κ. Βουλευτὴν Λοκρίδος, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλει φροντίσει διὰ τοῦτο καὶ δι’ ὅλας τὰς καταγγελθείσας πράξεις, καὶ διὰ τοὺς βόθρους, εἰς τοὺς ὁποίους χωνεύεται ὁ πλοῦτος τοῦ Δημοσίου· δι’ ὅλα ταῦτα νὰ λάβῃ πρόνοιαν, διότι εὐχῆς ἔργον αἱ Κυβερνήσεις νὰ θέσουν ἐπὶ τέλους τὸν δάκτυλον ἐπὶ τὸν τύπον τῶν ἥλων, διότι τότε καὶ μόνον ἐλπίζομεν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν.

§92ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἤκουσα πολλάκις ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς πλειονοψηφίας νὰ κατηγορῶσι τοὺς πρώην Ὑπουργοὺς καὶ ἰδίᾳ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν. Σήμερον δὲ ἠκούσαμεν τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν εἰπόντα, ὅτι ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν παρηνόμησε, καὶ ἐρωτηθεὶς παρ’ ἐμοῦ, ὁποίαν παρανομίαν ἔπραξεν, εἶπεν, ὅτι ἐπροβίβασεν ἀξιωματικοὺς παρὰ τὸν νόμον. Ἑπομένως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὡς καὶ οἱ συνάδελφοι αὐτοῦ, οἱ ὁδηγοῦντες τὴν πλειονοψηφίαν, ἂν νομίζωσιν, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς παρηνόμησεν, ὀφείλουσι νὰ ἐγκαλέσωσιν αὐτὸν, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος προέβη εἰς τοιούτους παρανόμους προβιβασμοὺς καὶ ἐπεβάρυνε τὸν προϋπολογισμὸν τοσοῦτον· διότι ἄλλως οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἡ Βουλὴ, ἀποδεχομένη τὰς παρανόμους πράξεις τῶν ἀχρόων Ὑπουργῶν, ἢ μηχανὴ ἀναλαμβάνουσα καὶ ἐπικυροῦσα τὰς παρανόμους πράξεις τῶν τοιούτων Ὑπουργείων. Καὶ ἀποτείνομαι πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν, διότι αὕτη ἔχει τὴν δύναμιν, ὅπως προβῇ εἰς τοιαύτην κατηγορίαν.

§93ΒΟΖΙΚΗΣ. Καὶ διατὶ ὄχι πρὸς τὴν μειονοψηφίαν;

§94ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Διότι, σεῖς, οἱ ὁποῖοι κατηγορήσατε τὸν πρώην Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὀφείλετε νὰ ἐγκαλέσητε αὐτὸν διὰ τὰς παρανόμους πράξεις αὐτοῦ καὶ ὡς Κυβέρνησις καὶ ὡς πλειονοψηφία, ἀλλὰ καὶ ἅπασαν τὴν πρώην Κυβέρνησιν, ὡς συνυπεύθυνον διὰ τὰς παρανόμους πράξεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, διότι οὐδεμία ἄλλη κοινοβουλευτικὴ Κυβέρνησις ἐπεβάρυνε τὸν προϋπολογισμὸν ἐπὶ τοσοῦτον, ὅσον αὕτη διὰ τῶν νέων προβιβασμῶν.

§95ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Καὶ σήμερον καὶ ἄλλοτε ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κατηγγέλθη ἐπὶ ῥηταῖς παραβάσεσι τῶν νόμων, ἐπὶ ῥηταῖς παραβάσεσι τοῦ καθήκοντος, πρὸς βλάβην τοῦ Δημοσίου, προφανῶς δὲ αἱ παραβάσεις αὗται ἐγένοντο, ἂν ὄχι ἐκ προθέσεως, βεβαίως ὅμως ἐξ ἀσυγγνώστου ἀμελείας. Ἐγένοντο δὲ ἐπερωτήσεις περὶ τούτου, καὶ πληροφορίαι ἐζητήθησαν παρὰ τοῦ Ὑπουργείου. Τὸ Ὑπουργεῖον διὰ τῶν ἀπαντήσεών του εἰς τὰς ἐπερωτήσεις ταύτας, διὰ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἀπέδειξεν, ὅτι αἱ γενόμεναι καταγγελίαι εἶναι ἀκριβέσταται. Καὶ ὄντως ἐπιθυμῶ δ’ ἐν ὀλίγοις νὰ ἀνακεφαλαιώσω αὐτάς. Κατήγγειλα τὸν τέως Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὅτι ἐν γνώσει καὶ παρὰ τὰς πληροφορίας τὰς ἰδικάς μου, διώρισε κελευστὴν πρὸς καταδίωξιν τοῦ λαθρεμπορίου γνωστόν τινα λαθρέμπορον Μηλάκαν. Ἐπῆλθον τὰ ἀποτελέσματα τοῦ τοιούτου διορισμοῦ, διότι ἐξέλιπον ὅλως διόλου τὰ ἔσοδα τοῦ τελωνείου Βονίτσης. Κατήγγειλεν ὁ τελώνης Βονίτσης εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τὴν κατάστασιν ταύτην, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν διεβίβασε τὴν καταγγελίαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς ὁ τέως τῶν Ναυτικῶν ἀγρὸν ἠγόρασε, καὶ μόλις ἐπ’ ἐσχάτων ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἀπέλυσε τὸν κελευστὴν λαθρέμπορον. Ἐγένοντο δὲ ταῦτα πάντα πρὸς προφανῆ βλάβην τοῦ Δημοσίου. Κατηγγέλθη πρὸς τούτοις παρ’ ἐμοῦ ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὅτι, κατὰ ῥητὴν παράβασιν τοῦ νόμου περὶ προβιβασμῶν καὶ τοῦ περὶ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν, προεβίβασεν ἀξιωματικοὺς πρὸς βλάβην τοῦ Δημοσίου. Κατηγγέλθησαν δὲ καὶ ἀπεδείχθησαν καὶ διάφοροι ἄλλαι παραβάσεις. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐβεβαίωσε τὰς παραβάσεις ταύτας, ἀλλ’ εἴτε ἐξ ἁβροφροσύνης, εἴτε ἐξ ἐπιφυλάξεως, διϊσχυρίσθη, ὅτι δὲν ἐπῆλθε βλάβη, διότι θὰ ἠδύνατο ὁ Ὑπουργὸς νὰ προβιβάσῃ κατὰ τοὺς γενικοὺς προβιβασμοὺς τοὺς προβιβασθέντας. Δὲν ἠδύνατο ὅμως νὰ γείνῃ τοῦτο, διότι οἱ προβιβασθέντες ἀξιωματικοὶ ἦσαν πολὺ κάτω τῶν προβιβαστέων. Ἀλλὰ τοῦτο ἐγένετο, διότι ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶχεν ἀνάγκην θέσεων κενῶν, διὰ νὰ προβιβάσῃ οἰκείους του ἀνθυποπλοιάρχους, καὶ πρὸς προφανῆ βλάβην τοῦ Δημοσίου. Ὁ φίλος μου Βουλευτὴς ἐξ Ἠλείας, μὲ τὸν ἱπποτισμὸν, ὁ ὁποῖος τὸν διακρίνει, ἀλλὰ μετὰ θέρμης ἀξίας κρείττονος ὑποθέσεως, εἶπε προχθές, ὅτι πρόκειται περὶ διϋλίσεως κώνωπος. Δὲν πρόκειται, Κύριοι, περὶ διϋλίσεως κώνωπος, ἀλλὰ περὶ ῥητῶν καὶ ἐπανειλημμένων παραβάσεων τῶν νόμων. Τὸ νῦν Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ὑπεδείχθη ὑπὸ τοῦ ἔθνους, καὶ τὸ ὁποῖον παρακολουθεῖται ὑπὸ μεγάλης πλειονοψηφίας, ἐὰν ἐτόλμα νὰ κάμῃ ἀναλόγους παραβάσεις, φαντασθῆτε ἡλίκον θὰ διήγειρε θόρυβον! Καὶ ἐὰν δὲν ὑφίστατο τὰς συνεπείας ἐν τῇ παρούσῃ ὥρᾳ, θὰ τὰς ὑφίστατο βεβαίως ἐν μέλλοντι προσεχεῖ ἢ ἀπωτέρῳ. Ὁ δὲ τέως Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κατὰ τοσοῦτον μᾶλλον ὤφειλε νὰ ἦναι εὐλαβέστερος πρὸς τὰ καθήκοντά του, καθόσον ἦτο ἀπόῤῥοια τῆς ἐκλογῆς τοῦ Βασιλέως. Ὁ Βασιλεὺς ἐνόμισεν ἴσως, ὅτι ἐκλέγων ὑπασπιστήν τού τινα ὡς Ὑπουργὸν, θὰ παρεῖχε πλείονας ἐγγυήσεις εἰς τὴν ἐλευθέραν διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων· ἀλλ’ ἀπεδείχθη, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς οὗτος ἐξετέλεσε παραβάσεις, ὅσας οὐδεὶς ἄλλος Ὑπουργὸς μέχρι τοῦδε. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι, μεθ’ ὅσα κατεδείχθησαν καὶ σήμερον καὶ πρό τινων ἡμερῶν, μεθ’ ὅσα αὐτὸς ὁ ἴδιος Ὑπουργὸς ἐμαρτύρησεν, ὅτι πράγματι ἐγένοντο παραβάσεις τοῦ νόμου, πρέπει νὰ λειτουργήσῃ, ἂν ὄχι, ἐπὶ τοῦ παρόντος, ὁ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμος, ἀλλὰ τὸ ἄρθρον 58 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον διατάσσει ἐξεταστικὴν τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴν, καὶ ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὑποβάλω τὴν περὶ τούτου πρότασιν· παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ ταύτην καὶ ὁρίσῃ ἡμέραν πρὸς συζήτησιν τὴν προσεχῆ Δευτέραν.

§96ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ διατυπωθῇ πρότασις ὡρισμένη.

§97Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦτο ἀφορᾷ τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως. Ὁ προτείνας ἔχει συμφέρον νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν, καὶ ἑπομένως θὰ προσδιορίσῃ τὰ θέματα.

§98ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν παράκλησίν μου, τὴν ὁποίαν πρό τινων ἡμερῶν ἀπηύθυνα πρὸς αὐτόν, τὴν παράκλησιν, ὅπως παράσχῃ εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας σχετικὰς πρὸς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνεκίνησα. Ἐὰν ἤδη εἶχον τὰς ζητηθείσας πληροφορίας, θὰ ἠδυνάμην νὰ πείσω τὴν Βουλὴν, ὅτι οὐχὶ μόνον αἱ ἄχροοι Κυβερνήσεις παραβαίνουσι καὶ παραβιάζουσι τοὺς νόμους, ἀλλὰ καὶ αἱ ἐκ τοῦ Κοινοβουλίου ἀποῤῥέουσαι, ὁσάκις δὲν φέρωσιν ἐν ἑαυταῖς ἀνεπτυγμένον τὸ ἠθικὸν αἰσθητήριον, ὡς ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βονίτσης συνάδελφος, καὶ τὸ αἴσθημα τοῦ σεβασμοῦ πρὸς τοὺς νόμους. Τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἀνέπτυξα εἰς τὴν Βουλὴν, ἀπέβλεπε τὴν παράβασιν νόμου δημοσιευθέντος τὴν 9 Μαρτίου 1894, παράβασιν γενομένην παρ’ αὐτῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν εἰσηγηταὶ τοῦ νόμου. Κατὰ τὸν νόμον τοῦτον, τὸν τροποποιήσαντα τὸν περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμον, εἰς πᾶν δημόσιον ἔργον, τοῦ ὁποίου ἡ δαπάνη ἤθελεν ὑπερβῆ τὰς 10,000 δραχμῶν, ἀπαιτεῖται ἡ ἔκδοσις εἰδικοῦ νόμου καὶ ἡ ἀναγραφὴ πιστώσεως εἰς τὸν ἐτήσιον προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Ἐπὶ προφανεῖ δὲ παραβιάσει τοῦ νόμου, ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ πρώην ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς ἐσχάτως καταλιπούσης τὴν ἀρχὴν Κυβερνήσεως, ἐξετέθησαν εἰς δημοπρασίαν ἔργα, ὧν ἕκαστον ὑπερβαίνει τὰς 10,000 δραχμῶν· ἐξετέθησαν δὲ ἄνευ ψηφίσεως εἰδικοῦ νόμου, οὐδὲ ἐγγραφῆς πιστώσεως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, συνεπείᾳ τῆς παρακλήσεώς μου, προσήγαγε πίνακα, τὸν ὁποῖον ἐχαρακτήρισα ὡς ἀτελῆ, ἐμφαίνοντα τὰ δημόσια ἔργα, τὰ δημοπρατηθέντα καὶ ἐγκριθέντα παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ πίναξ ὅμως εἶναι λίαν ἀτελής, διότι πλεῖστα τῶν ἐγκριθέντων ἔργων δὲν εἶναι ἀναγεγραμμένα ἐν αὐτῷ· ἀναφέρει δὲ τινὰ μόνον, ὧν ἡ ἀξία ὑπερβαίνει τὰς 10,000 δραχμῶν. Διὰ τοῦτο ὑπομιμνήσκω καὶ πάλιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τὴν παράκλησίν μου ἐκείνην, καὶ παρακαλῶ αὐτὸν, ὅπως ὅσον ἔνεστι τάχιον προσαγάγῃ πίνακα ἀκριβῆ καὶ λεπτομερῆ πάντων τῶν δημοσίων ἔργων, τῶν ἐκτελεσθέντων ἀπὸ τῆς 19 Μαρτίου 1894 καὶ ἐντεῦθεν, καὶ τῶν ἐκτεθέντων εἰς δημοπρασίαν ἔργων, ὧν ἡ δαπάνη ὑπερβαίνει τὰς 10,000 δραχμὰς ἢ τὰς 2,000. Τὸ θέμα τοῦτο κατὰ δύο τινὰ ἐνδιαφέρει ἡμᾶς· πρῶτον ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἔλεγχον τῶν Κυβερνήσεων ἐκείνων, αἵτινες, ἐπὶ προφανεῖ παραβιάσει τῶν νόμων, ἐξεχώρησαν τὴν κατασκευὴν τοιούτων ἔργων, καὶ δεύτερον ὅσον ἀφορᾷ τὴν μέριμναν, τὴν ὁποίαν ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ λάβῃ περὶ τῶν ἔργων τούτων· διότι, ὡς εἶπον, κατὰ τὰς ἐμὰς πληροφορίας, πολλὰ τῶν ἔργων ἐκείνων, τῶν ὁποίων πρὸ ἡμερῶν ἐμνημόνευτα, καὶ τῶν ὁποίων ἡ ἀξία ἀνέρχεται εἰς 1,060,000 δραχμὰς, οὐ μόνον ἐδημοπρατήθησαν, ἀλλὰ καὶ ἐνεκρίθησαν, τὸ δὲ Δημόσιον θέλει εὑρεθῆ ἀπέναντι τῆς ὑποχρεώσεως, ὅπως καταβάλῃ τὴν δαπάνην. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δὲ τῷ ὑποβληθέντι οὐδὲν ποσὸν ἀναγράφεται διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τούτων. Τὸ πρᾶγμα ἐπείγει, διότι ἐπίκειται ἡ ψήφισις τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἐπιμένω παρακαλῶν τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅπως τάχιστα προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς αἰτηθείσας πληροφορίας.

§99ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὡς σᾶς εἶπον καὶ προηγουμένως, δὲν δυνάμεθα νὰ πιέσωμεν τὴν ὑπηρεσίαν, διότι αἱ ζητηθεῖσαι πληροφορίαι εἶναι πολλαί. Ἐλπίζω αὔριον τὴν πρωΐαν νὰ φέρω πάσας τὰς πληροφορίας.

§100ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ ἐργολάβος τοῦ δρόμου Τσαούση–Λουτροῦ ἔχει κηρυχθῆ ἔκπτωτος πρὸ πολλοῦ. Ἐπληροφορήθην δὲ, ὅτι πρόκειται νὰ ἀνακληθῇ ἡ ἔκπτωσίς του παρὰ τοῦ Ὑπουργείου καὶ ἐπανέλθῃ αὐτὸς οὗτος, ὁ ὁποῖος ἔχει λάβει καὶ ὅλα τὰ χρήματα. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, τί συμβαίνει, καὶ διατάξῃ, ἵνα περατωθῇ τὸ ἔργον δι’ ἡμερομισθίων, διότι ἐλάχιστον μέρος ὑπολείπεται, καθόσον ἔχουσι παρέλθει τέσσαρα περίπου ἔτη, ἀφ’ ἧς ἐγένετο ἔναρξις τοῦ ἔργου.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 5ην ὥραν μετὰ μεσημβρίαν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 4 μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 6 καὶ 15′ μ. μ., προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Ἀλέξ. Θ. Ζαΐμη).

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φιλάρετος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1895.

§104Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐὰν, κύριοι Βουλευταὶ, ἤρχετό τις ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ τὴν στιγμὴν ταύτην καὶ ἀνερχόμενος εἰς τὰ θεωρεῖα, ἠρώτα τὸ συζητούμενον θέμα καὶ ἐμάνθανεν, ὅτι πρόκειται περὶ γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἔῤῥιπτε δὲ τὸ βλέμμα καὶ παρετήρει, ὅτι μόνον τὰ 2/7 τῶν κ. κ. Ὑπουργῶν παρίστανται, καὶ ἔβλεπε τὰ ἑδώλια τῶν Βουλευτῶν οὐχὶ ὅσον ἔδει πυκνὰ, δὲν θὰ ἐπείθετο, ὅτι πρόκειται περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τοῦτο ἔχει πολλοὺς λόγους. Βεβαίως εἷς εἶναι ὁ ἐκ τῶν ἀγρυπνιῶν καὶ τοῦ καύσωνος κάματος, εἰς ὃν περιῆλθον οἱ κ.κ. Βουλευταὶ, ἄλλοι δὲ ἴσως νομίζουσιν ἄσκοπον τὴν συζήτησιν, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε τὸν προϋπολογισμὸν καὶ θὰ ψηφισθῇ. Καὶ τῇ ἀληθείᾳ ἐσκέφθην, ἐὰν μὴ ἦτο προτιμότερον νὰ γράψω ἐνυπόγραφον ἄρθρον εἴς τινα ἐφημερίδα ἢ νὰ ὁμιλήσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Οὐχ ἧττον προὐτίμησα τὸ δεύτερον, νομίζων ὅτι ἐκπληρῶ καθῆκον. Μεταξὺ τῆς εὐρείας ἀναπτύξεως, ἧς ἄξιον εἶναι τὸ θέμα, καὶ τῆς ἄκρας σιγῆς, ἔκρινα καλὸν νὰ τηρήσω τὴν μέσην ὁδόν. Προτίθεμαι νὰ ὑποβάλω βραχείας τινὰς παρατηρήσεις, ἄνευ ὅμως τῶν κουραστικῶν ἀριθμῶν, δι’ ὧν σᾶς διεσκέδασαν οἱ προλαλήσαντες. Δὲν γνωρίζω θέματα ἐπιτρέποντα εὐρεῖαν πολιτικὴν συζήτησιν ἄλλα, ἐκτὸς τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, ὅταν ὑπάρχῃ περίπτωσις, καὶ τῆς γενικῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐὰν δὲ πάντοτε ἡ τοιαύτη γενικὴ συζήτησις ἦναι θέμα κατ’ ἐξοχὴν πολιτικῆς συζητήσεως καὶ σφόδρα ἐνδιαφέρον, πόσῳ μᾶλλον ὅταν συζητῆται ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ μέλλοντος; Διότι δὲν συζητοῦμεν ξηρῶς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895. Εἶναι ὁ πρῶτος προϋπολογισμὸς, ὅστις συζητεῖται μετὰ τὴν λαϊκὴν ἐντολὴν τῆς 16ης Ἀπριλίου 1895. Δὲν λησμονῶ, ὅτι συνεζητήθη καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1894, μετὰ τὸ ἐθνικὸν οἰκονομικὸν δυστύχημα. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐξ ὅλων τῶν Ἑλλήνων ἀνεξαιρέτως, τῶν ἔν τε τῇ ἐλευθέρᾳ καὶ τῇ δούλῃ Ἑλλάδι οἰκούντων, ὁ ἀκαταλληλότερος ὡς κυβερνήτης, ὅστις ἠδύνατο νὰ προτείνῃ προϋπολογισμὸν ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις, ἦτο ὁ κ. Τρικούπης· ἡ ἀκαταλληλοτέρα δὲ ὅλων τῶν Βουλῶν ἦτο ἡ ἁμαρτωλὴ τῆς 3ης Μαΐου 1892. Ἕνεκα τούτων δὲν λαμβάνω ὑπὸ σημείωσιν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1894, εἰ καὶ εἶναι ὁ πρῶτος μετὰ τὸ κήρυγμα τῆς πτωχεύσεως. Ἡ τοιαύτη ἀνάμνησις μὲ ἀναγκάζει εἰς μικράν τινα ἀναδρομὴν πρὸς τὸ παρελθόν. Ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου 1893, μετὰ τὴν βεβαίωσιν τῆς ἀποτυχίας τῶν διαπραγματεύσεων πρὸς σύναψιν δανείου, ἦτο βεβαιωμένη ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ Ἑλληνικοῦ δημοσίου ταμείου· ἠκούσθη τότε φωνὴ εἰλικρινὴς, ἥτις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μετὰ παῤῥησίας ἔλεγε τῇ 22 καὶ 23 Ἰανουαρίου 1893 πρὸς τοὺς ζητοῦντας, ἵνα αὐξήσωσι τὰ χρέη τοῦ Δημοσίου καὶ πρὸς τοὺς ἐξαρτήσαντας τὸ οἰκονομικὸν μέλλον ἐκ τῆς συνάψεως τοῦ δανείου, ὡσεὶ προέκειτο διὰ τῆς ὁμοιοπαθητικῆς νὰ θεραπευθῶμεν, ἀφοῦ βεβαιωμένον ἦτο, ὅτι ἐκ τῶν ὑπερβολικῶν καὶ ἐπαχθῶν δανείων εἴχομεν περιέλθει εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, ὑπῆρξε, λέγω, φωνὴ, ἥτις μετὰ πατριωτικοῦ πόνου ἔλεγε πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους: «Στῆτε! ἀρκοῦσι τὰ δάνεια! διὰ τῶν δανείων δὲν θεραπευόμεθα· εἴμεθα ἐν ἀνεπαρκείᾳ. Συσκεφθῶμεν εἰλικρινῶς περὶ τοῦ πρακτέου!» Ἀλλ’ ἡ φωνὴ ἐκείνη ἐθεωρήθη προδοτική. Ὁ Βουλευτὴς ἐκεῖνος, ἐναντίον τοῦ πολιτικοῦ του συμφέροντος λαλῶν, εἶχε τὸ θάῤῥος νὰ λαλήσῃ τὴν ἀλήθειαν· τότε δὲ ἄλλοι, οἵτινες προσεποιοῦντο, ὅτι ἐξεπροσώπουν τὴν πολιτικὴν τῆς ἐπαρκείας, σχεδὸν ἐζήτησαν νὰ ἐκδιώξωσι τῆς βουλευτικῆς αἰθούσης τὸν ἀντιπρόσωπον ἐκεῖνον, ὅστις εἶχε τὴν τόλμην νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην του καὶ τὸ φρόνημά του, ἔχων καὶ αὐτὸς τὸ δικαίωμα, ὡς πᾶς ἄλλος Βουλευτής...

§105ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀνομάσατέ τον, διότι πρέπει νὰ γείνῃ γνωστός.

§106Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἶναι τοσοῦτον γνωστός, ὥστε καὶ ἡ μνεία τοῦ ὀνόματός του ἦτο περιττή. Τίς δὲν ἐνόησεν, ὅτι πρόκειται περὶ τοῦ πρώην βουλευτοῦ Μαντινείας κ. Κωνσταντοπούλου;... Ἔπρεπεν ἔκτοτε οἱ τεταγμένοι, ἵνα προασπίζωσιν ἀπὸ ὑψηλοτέρας ἀπόψεως τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα, νὰ λάβωσιν ἐγκαίρως τὰ κατάλληλα μέτρα· ἀλλὰ δὲν τὰ ἔλαβον οὔτε τότε, οὔτε ὅτε ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς παραιτήσεώς της ἐβεβαίωσεν ἐπισήμως τὴν ἀνεπάρκειαν· διότι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, παραιτουμένη μετὰ τὴν ἐντολήν, ἣν εἶχε λάβει τῇ 3ῃ Μαΐου 1892, οὐδὲν ἄλλο ἔλεγεν, εἰμὴ ὅτι ἦτο ἀνεπαρκὴς καὶ ἀνεπαρκὲς τὸ δημόσιον ταμεῖον νὰ πληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις αὐτοῦ. Ἀπὸ τῆς 28 Ἀπριλίου 1893, ἡμέρας τῆς παραιτήσεως τῆς ὑπὸ τὸν κ. Τρικούπην Κυβερνήσεως, ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἦτο καταδεδικασμένη εἰς θάνατον, καὶ μόνον διὰ γαλβανισμοῦ ἔζησεν. Ἔκτοτε πολλαὶ αἱ προξενηθεῖσαι ἐθνικαὶ ζημίαι, διότι ἡ ἔλλειψις ὡρισμένου καὶ καλοῦ σχεδίου πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς ἐκραγείσης κρίσεως προὐκάλεσεν ἀπώλειαν χρόνου πολυτίμου καὶ τὸν σχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως τῆς 3ης Μαΐου 1893, ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Τριφυλίας. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, συγκεκροτημένη ἐξ ὁμάδος πολιτικῆς, ἐξελθούσης ἐκ τῆς Βουλῆς, συμπληρωθεῖσα ἐξ ἄλλων πρώην Βουλευτῶν καὶ εἰδικῶν ἐν τοῖς κλάδοις, ὧν τοῖς ἐνεπιστεύθη ἡ διεύθυνσις, ἐπηγγέλθη τὴν πολιτικὴν τῆς ἐπαρκείας, τὴν πληρωμὴν εἰς ἀκέραιον, εἰς χρυσὸν (en or sonnant). Ἀλλὰ τὸ εἰκονικὸν ἐκεῖνο πρόγραμμα ἔζησε μόνον 7 ἡμέρας, διότι μετὰ τὴν παρέλευσιν ἑβδομάδος τὰ χρυσᾶ νομίσματα μετεβλήθησαν εἰς ὁμολογίας τῆς ὑπομονῆς, ὡς ἐκλήθησαν τὰ περίφημα ἐκεῖνα Σκρὶπ καὶ Φαῖντιγγ, τὰ ὁποῖα συνωμολογήθησαν μὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διὰ διατάγματος, συνετρίβησαν δὲ εὐθύς, ὡς συνῆλθεν ἡ Βουλὴ ἐκείνη, μολονότι ἁμαρτωλὴ καὶ πολὺ ὀρθῶς, διότι ὁλόκληρον τὸ σύστημα ἐκεῖνο ἦτο κεκαλυμμένη χρεωκοπία. Ἐσχηματίσθη ἡ Κυβέρνησις τῆς 30 Ὀκτωβρίου 1893, ὑπὸ τὸν ἡγέτην τῆς πλειοψηφίας ἐκείνης, ὅστις ἐπηγγέλθη τὸ «ἡ Ἑλλὰς προώρισται νὰ ζήσῃ καὶ θὰ ζήσῃ», ὅστις διεσάλπισεν ἀρειμανίως τὸν ὑπερήφανον κυματισμὸν τῆς ἑλληνικῆς σημαίας ἀνὰ τὴν Μεσόγειον, ὅστις διετυμπάνισεν ἐπιδεικτικῶς, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι «τὸ χρηματιστήριον τῆς Ἀνατολῆς», ἐκεῖνος ὅστις δὲν ἀφῆκε λέξιν μεγάλην καὶ πομπώδη, ἣν νὰ μὴ ἔῤῥιψεν ὡς δόλωμα. Ὁ ἡγέτης τῆς πλειοψηφίας τῆς 3 Μαΐου 1892, εἰς ὃν προσετέθη μεταξὺ τόσων ἄλλων κοσμητικῶν ἐπιθέτων καὶ τὸ τοῦ Σωτῆρος, εἶχε τὸ θάῤῥος—ἐὰν θέλετε, διορθώσατε τὴν λέξιν—νὰ δεχθῇ καὶ νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν, διὰ νὰ κηρύξῃ τὴν χρεωκοπίαν, ἐπευφημούσης τῆς ἰδίας πλειοψηφίας! Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἦτο ἡ ἀκαταλληλοτέρα πασῶν διὰ τὸν συμβιβασμόν, διότι ἦτο ἐκτεθειμένη ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἀπέναντι τῶν δανειστῶν διὰ τῶν εἰκονικῶν προϋπολογισμῶν, διὰ τῶν ψευδῶν διαβεβαιώσεων· ἦτο ἡ μόνη Κυβέρνησις ἐκείνη, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἔπρεπε νὰ δοθῇ τοιαύτη ἐντολή. Ἔχομεν δύο Κυβερνήσεις, αἵτινες ἀποῤῥέουσιν ἀπὸ τὴν Βουλήν· ἀλλ’ ἔχομεν καὶ τρίτην, τὴν τῆς 12 Ἰανουαρίου 1895, ἥτις δὲν εἶναι ἄχρους, κ. Βουλευτὰ ἐκ Ξηροχωρίου, ἀλλὰ εἶναι αὐλική, βασιλική...

§107ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τόσον χειρότερα.

§108Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. .. Ἡ λέξις αὕτη μοὶ ὑπενθυμίζει, ὅτι ἡμέραν τινὰ μοὶ ἀπηυθύνοντο ὑπαινιγμοὶ περὶ τῶν πολιτικῶν μου φρονημάτων παρὰ τοῦ Βουλευτοῦ ἐκ Ξηροχωρίου, εἰς τοὺς ὁποίους ὑπεσχέθην, ὅτι ἤθελον ἀπαντήσει. Ἡ λέξις Αὐλικὸν Ὑπουργεῖον μοὶ ὑπενθυμίζει ἑτέραν διακοπὴν τοῦ ἐκ Μεσσήνης Βουλευτοῦ, εἰς ὃν εἶπον, ὅτι ἐν καιρῷ τῷ δέοντι θ’ ἀπαντήσω. Εἶναι ἀμφότερα χρέη, τὰ ὁποῖα θὰ πληρώσω σήμερον. Οἱ γνωρίζοντές με δὲν πιστεύω νὰ παραδέχωνται, ὅτι ἔχω τάσιν εἰς περιαυτολογίαν, οὐδὲ εἰς ἐπίδειξιν πολιτικοῦ φρονήματος, φιλελευθέρου ἢ δημοκρατικοῦ. Ὅ,τι εἶμαι, καλὸς ἢ κακὸς, προσεπάθησα διὰ τῶν ἔργων νὰ ἦμαι, οὐχὶ διὰ τῶν λόγων· ἀναγκάζομαι ὅμως ἅπαξ διὰ παντὸς νὰ προβῶ εἰς δηλώσεις, καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἀνοίξω μίαν παρένθεσιν ἐπὶ τοῦ προτωπικοῦ τούτου ζητήματος, ἥτις ἔχει κυρίως τὴν θέσιν της ἐν τῇ πολιτικῇ ταύτῃ συζητήσει. Μετὰ τῶν ἐκλογέων μου ἐσυνείθισα νὰ συνεννοῶμαι δι’ ἐκλογικῶν προγραμμάτων, ἀλλὰ καὶ διὰ λογοδοσιῶν. Ὅστις συνέπεσε ν’ ἀναγνώσῃ τὰ μὲν καὶ τὰ δὲ, δὲν ἔχει ἀνάγκην ἄλλου τινὸς στοιχείου· ἀλλ’ ὅσοι δὲν εἶχον τὴν τοιαύτην εὐκαιρίαν, δύνανται νὰ καταφύγωσιν εἰς τὴν βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς, ἔνθα διὰ τῆς προνοίας μου εὑρίσκονται ὅλα τὰ ἐκλογικὰ δημοσιεύματά μου, διὰ νὰ ἐλέγξωσι τὰ παρ’ ἐμοῦ ἤδη λεγόμενα, ἐὰν δηλαδὴ ἦναι σύμφωνα πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔκτοτε εἶπον, ἀφ’ ὅτου ἐνεφανίσθην ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ καὶ ἐπὶ τῆς πολιτικῆς σκηνῆς. Θὰ ἠδυνάμην καὶ ἄνευ τούτων ἁπλῶς νὰ παραπέμψω καὶ τοὺς διακόψαντάς με, ἐπίσης ἐκείνους, οἵτινες ἤθελον ἔχει τὴν γνώμην αὐτῶν, εἰς τὴν ἐκ τετάρτου ἀνανέωσιν τοῦ ἐκλογικοῦ πληρεξουσίου μου, τὴν ἁγνότητα, τοῦ ὁποίου πιστεύω νὰ μὴ ἀμφισβητήσῃ τις, διότι δὲν εἶναι προϊὸν συνδυασμοῦ ἐκλογικῶν κεφαλαίων, οὔτε τὸ ἰσότιμον χρηματικῶν δαπανῶν ἢ ἄλλων παροχῶν, χωρὶς νὰ ἐννοῶ διὰ τούτων νὰ μειώσω τὴν ἐκλογικὴν ἐντολὴν ἄλλων. Θὰ ἠδυνάμην νὰ παραπέμψω εἰς τὴν πρὸ τῶν τελευταίων ἐκλογῶν δημοσιευθεῖσαν πολιτικὴν λογοδοσίαν μου ὑπὸ τὸν τίτλον «Εὐθύναι», ἐν ᾗ τὰ πάντα ἐξέθετον, καὶ εἰς ἣν οἱ ἐκλογεῖς ἀπήντησαν διὰ τῶν λευκῶν των ψήφων τῇ 16 Ἀπριλίου 1895. Ἀλλ’ οὔτε εἰς ταῦτα ἀρκοῦμαι, ἵνα μὴ ὑποτεθῇ, ὅτι ἀποφεύγω σαφῆ ἀπάντησιν· θέλω νὰ προσθέσω ὅ,τι πάντοτε εἶπον, καὶ ὅταν ἔτι περιεβαλλόμην διὰ τοῦ Ὑπουργικοῦ ἀξιώματος, ὅ,τι δὲν θὰ παύσω λέγων: ἡ Βασιλεία βεβαίως εἶναι κηδεμονία τῶν ἀνηλίκων λαῶν. Ἐὰν ἐν τῇ νηπιακῇ αὐτῶν ἡλικίᾳ κυβερνῶνται διὰ τῆς ἀπολύτου μοναρχίας, καθ’ ὅλην τὴν ἀνηλικότητά των στεγάζονται βεβαίως ἐν τῇ συνταγματικῇ μοναρχίᾳ, ἥτις μάλιστα, ἐπὶ τὸ φιλελευθερώτερον διαῤῥυθμιζομένη, διαφέρει τῆς δημοκρατίας μόνον κατὰ τὴν κληρονομικὴν διαδοχήν· ἀλλὰ τίς δύναται ν’ ἀντείπῃ, ὅτι τὸ φυσικὸν καὶ μόνον προσῆκον πολίτευμα διὰ τοὺς ἐνηλίκους λαοὺς εἶναι τὸ δημοκρατικόν; ἀλλὰ καὶ τίς δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ἐγὼ παρέστησα τὸν ἑλληνικὸν λαὸν ὡς ἐνηλικιωθέντα; τοὐναντίον κατέδειξα πάντοτε, ὅτι τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, τό γε νῦν, εἶναι τὸ προσῆκον διὰ τὸν ἑλληνικὸν λαὸν, τὸν μὴ συντελέσαντα μάλιστα καὶ τὴν ἐθνικὴν ἕνωσίν του. Τὸ πότε δὲ δύναται νὰ θεωρηθῇ ἐνήλικος ὁ λαὸς, εἶναι ζήτημα ἐκτιμήσεως, ἀλλὰ βεβαίως ἡ ἐποχὴ αὕτη ἀνήκει εἰς τὸ ἀπώτερον μέλλον. Ἄλλαις λέξεσιν, εἶμαι συνταγματικὸς φιλελεύθερος διὰ τὸ ἐνεστὼς, δημοκρατικὸς τοῦ μέλλοντος. Ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι συνάδελφοι, πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ὅσων ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω ὑμῖν πρὸ μικροῦ, ν’ ἀναγνώσω ὅσα ἔγραφον τελευταῖον πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς μου εἰς ὀλίγας γραμμὰς, ἔνθα διατυπῶ ἀκριβέστερον τὴν περὶ τούτων γνώμην μου (ἀναγινώσκει): «Τολμῶμεν νὰ προχωρήσωμεν μέχρι τοῦ σημείου, καθ’ ὃ καταδικάζομεν ἀνενδοιάστως τοὺς ἐν βρασμῷ ψυχικῆς ὁρμῆς εὐαριθμοτάτους—εἶναι ἀληθὲς—καὶ οὐχὶ σπουδαίως νομίζοντας, ὅτι ἡ θεραπεία θὰ ἐπήρχετο διὰ τῆς ἀπολύτου μοναρχίας ἢ καὶ διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῶν συνταγματικῶν ἐλευθεριῶν. Ὑπολαμβάνομεν καὶ ἤδη—ὡς καὶ πάντοτε ἐδηλώσαμεν—ὅτι ἄνευ προηγουμένης μορφώσεως πολιτῶν, ἐπαρκῶς συναισθανομένων ἐκτὸς τῶν δικαιωμάτων καὶ τὰ πρὸς τὴν Πολιτείαν καθήκοντά των, πρόωρος εἶναι ἡ ἀγαθὴ ἔφεσις ἄλλων, οὐχὶ βεβαίως πολυαρίθμων ἔτι, πρὸς ἀπόκτησιν δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, ὑπὲρ οὗ ὅμως ὁ τόπος κατ’ ἀνάγκην, καὶ οὐχὶ ἴσως πρὸς ἴδιον αὑτοῦ ὄφελος, θὰ ἐσκέπτετο, μόνον ἂν ἀποτόμως ἐτίθετο πρὸ τοῦ διλήμματος: «ἢ ἀπόλυτος μοναρχία ἢ δημοκρατία.» Πιστεύομεν, ὅτι, ἀδικαιολογήτως καταδικάζεται τὸ ἐν Ἑλλάδι συνταγματικὸν πολίτευμα, ἀφοῦ οὐδέποτε σχεδὸν ἐδοκιμάσθη ἡ παρ’ ὅλων τῶν ἐξουσιῶν εἰλικρινὴς καὶ προσήκουσα αὐτοῦ ἐφαρμογὴ ἐπί τινα συνεχῆ ὁπωσδήποτε χρόνον, ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένου συστήματος, συμφώνου πρὸς τὸ νόημα αὐτοῦ. Πεποίθαμεν δὲ, ὅτι, τό γε νῦν, καὶ ἕνεκα τῆς μὴ συντελεσθείσης ἐθνικῆς ἡμῶν ἑνώσεως, ἐν τῇ Συνταγματικῇ μοναρχίᾳ δικαιούμεθα νὰ προσδοκῶμεν τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, ἀλλ’ ὑπὸ τοὺς ῥητοὺς καὶ ἀπαραβάτους ὅρους: τῆς ἁρμονίας τοῦ συνταγματικοῦ ἡμῶν χάρτου πρὸς τοὺς ὀργανικοὺς νόμους, τῆς ἀμέσου συστάσεως νομοπροπαρασκευαστικῆς ἐπιτροπῆς ἢ Συμβουλίου ἐπικρατείας καὶ τῆς ἀπροσωπολήπτου, συνεχοῦς, ἀείποτε δ’ ἐντὸς τῶν συνταγματικῶν ὁρίων ἐποπτείας τοῦ Στέμματος. «Ἄριστον πολίτευμα εἶναι τὸ ἔχον τὰ ἥττονα ἐλαττώματα», εἶπέ τις τῶν δημοσιολόγων. Τὸ ἐλάττωμα τῶν πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς παροχῶν—κοινὸν εἰς ὅλα τὰ κοινοβουλευτικὰ Κράτη—εἶναι μηδαμινὸν, ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ δεινὰ τῶν λαῶν ὑπὸ ἀπόλυτον μοναρχίαν. Πανάκειά τις πρὸς ἐκρίζωσιν τοῦ κακοῦ ἀτυχῶς δὲν ὑπάρχει· ἀλλ’ ὁ μετριασμὸς διὰ τῆς χαλαρώσεως τῶν δεσμῶν τοῦ ἐκλογέως μετὰ τῶν κομματαρχῶν,—ὧν τινες ἀκριβέστερον ἠδύναντο νὰ ὀνομασθῶσι μεταπράται τῆς ἐκλογικῆς ψήφου—μετὰ τῶν δημάρχων, Βουλευτῶν, Ὑπουργῶν καὶ κατ’ ἐξοχὴν μετὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὅστις ἵσταται ὑπεράνω ὅλων, ὡς ἐν πυραμίδι, δὲν εἶναι ἀνέφικτος, ἐὰν ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει τὰ ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς πείρας, ὡς ἀνωτέρω, ὑποδειχθέντα μέτρα.» Ἀλλὰ, Κύριοι, μὴ τὸ Ὑπουργικὸν ἀξίωμα παρέχεται ὑπὸ τοῦ Βασιλέως ἐκ φιλίας καὶ ἰδίας, οὕτως εἰπεῖν, ἐξουσίας; οὐχί· εἶναι ἐντολὴ, ἣν ἔχει λάβει διὰ τοῦ ἄρθρου 21 τοῦ Συντάγματος, καθ’ ὃ ἅπασαι αἱ ἐξουσίαι πηγάζουσιν ἐκ τοῦ ἔθνους, ἐνεργοῦνται δὲ καθ’ ὃν τρόπον ὁρίζει τὸ Σύνταγμα. Ὁ Βασιλεύς, ὡς ἐντολοδόχος καὶ προϊστάμενος ἐν τῇ ἐκτελεστικῇ ἐξουσίᾳ, διορίζει καὶ παύει τοὺς Ὑπουργούς. Οὐδὲ νομίζω, ὅτι τὰ πολιτικὰ φρονήματα, οἷα δήποτε, εἶναι ἀσυμβίβαστα πρὸς τὸ Ὑπουργικὸν ἀξίωμα. Οἱ δημόσιοι λειτουργοί, ἐπίσης οἱ πολῖται, ἐλεύθεροι εἰς τὰ ἴδια αὑτῶν φρονήματα, ὀφείλουσι νὰ ἀνέχωνται καὶ νὰ σέβωνται τὸ καθεστὼς, ὅπερ ἐπιβάλλει ἡ ἐθνικὴ πλειοψηφία. Ἐπεθύμουν ν’ ἀναγνώσω, καὶ ἄλλην τινὰ περικοπὴν, ἐὰν ἡ Βουλὴ τὸ ἐπιτρέπῃ, ἐκ δημοσιεύματος, ὅπερ ἀπηύθυνα κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1892, ὅτε ἄλλοι πολιτικοί μου ἀντίπαλοι ἐνόμισαν, ὅτι ἠδύναντο νὰ ἐκμεταλλευθῶσιν ἐπὶ ζημίᾳ μου τὴν εἰλικρίνειαν τῶν κατὰ καιροὺς πολιτικῶν μου δηλώσεων (ἀναγινώσκει): «Λυποῦμαι περιαυτολογῶν ἀκουσίως· ἀλλ’ ὁ πολιτικός μου βίος εἶναι, ὑποθέτω, ἱκανῶς γνωστὸς, ὅπως μὴ λάβω τὸν κόπον νὰ ἀναφέρω κἄν, ὅτι οὐδέποτε ὑπῆρξα ὑπουργοθήρας. Ἐκ φύσεως καὶ ἐκ πολιτικῆς ἀνατροφῆς ἀρέσκομαι μᾶλλον ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει. «Ἄλλως δὲ οὔτε τὸ Ὑπουργικὸν ἀξίωμα, ὡς μάλιστα τὸ κατήντησαν, ἦτο τόσῳ μέγα, οὔτε ἡ ἀπόκτησις αὐτοῦ ἦτο τόσῳ δυσχερής· ἤρκει νὰ καταταχθῶ κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ ἑνδεκαετοῦς περίπου βουλευτικοῦ μου βίου εἰς ἓν ἐκ τῶν δύο προσωπικῶν κομμάτων, καὶ νὰ ἐπιζητήσω τὸ χαρτοφυλάκιον διὰ τῶν συνήθων μέσων. Κατακριθεὶς ἐν τούτοις ὑπὸ πολλῶν, καὶ μάλιστα ὑπὸ ἐκλογέων μου, ἴσως δὲ καὶ οὐχὶ ἀδίκως, ὅτι κοπιάζω ἀσκόπως, ὡς ἐλεύθερος σκοπευτὴς—δίκην καλάμου ἐν τῷ μέσῳ πεδιάδος, πληττόμενος πανταχόθεν ὑπὸ τῶν ὀχυρωμάτων συντεταγμένων στρατοπέδων,—ἐνόμισα, ὅτι μοὶ ἐδίδετο ἡ κατάλληλος εὐκαιρία, ὅπως συμπράξω ἐν κόμματι νέῳ, οὗτινος τὰ μέλη συνηντήθησαν εἰς τὰ σπουδαιότερα σημεῖα τοῦ προγράμματός μου, πρὸς κοινὴν πολιτικὴν ἐνέργειαν· ὅθεν καὶ τὴν ὑποχρέωσιν ἀνέλαβον, ἐὰν ὁμαλῶς ἐδίδετο εὐκαιρία, ν’ ἀποδείξω, ὅτι ἠδυνάμην, ὑπὸ τῆς καλῆς πίστεως ὁδηγούμενος, καὶ ὑπὸ τοῦ πόθου τῆς ἐκπληρώσεως τοῦ πρὸς τὴν πατρίδα καθήκοντος ἐνισχυόμενος, νὰ ὑπηρετήσω αὐτὴν καὶ ὡς συμπολιτευόμενος, νὰ ἐπιχειρήσω δὲ τὴν δυνατὴν ἐφαρμογὴν μεταῤῥυθμίσεων ἐν τῷ δικαστικῷ κλάδῳ, εἰς ὃν ἀπὸ δεκαετηρίδων μετὰ ἰδιαιτέρου ζήλου ἠσχολήθην.» Ἐν τέλει, Κύριοι, κατὰ τὸν Βίσμαρκ, μόνον οἱ βόες σκέπτονται κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, διότι οὐδὲν σκέπτονται. Πολλάκις δύναται εὐλόγως νὰ μεταβάλῃ τις τὰ φρονήματά του, ἕνεκα μεταβολῆς τῶν περιστάσεων, ἢ ἕνεκα ὡριμωτέρας σκέψεως, ἀρκεῖ νὰ μὴ ὁδηγῆται εἰς τοῦτο ὑπὸ ἀρχομανίας. Ἐνταῦθα, Κύριοι, κλείω τὴν ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ ζητήματος παρένθεσιν. Σᾶς ζητῶ δὲ συγγνώμην, διότι ἠναγκάσθην νὰ περιαυτολογήσω, ἵνα πληρώσω χρέος ὀφειλόμενον. Ἤδη ἔχω μικράν τινα ὀφειλὴν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὁ ὁποῖος, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Αἰγίου εἰς τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, ἔλεγεν, ὅτι κατὰ τὴν ἀντισυνταγματικὴν θύελλαν τῆς 3ης Μαΐου 1892 διήρχετο ἐν Αἰγίῳ ὑπὸ τὴν ἁψῖδα, ἐφ’ ἧς ἦτο ἀναγεγραμμένον τὸ ὄνομά του καὶ ὑπὸ τὴν ὁποίαν ὁ Ὑπουργὸς τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἔκυπτε τὸν αὐχένα. Ἐχαρακτήρισε δηλαδὴ ὁ κ. Πρόεδρος τὴν ἐκλογὴν τὴν 3ης Μαΐου 1893 ἀντισυνταγματικήν, ἴσως καὶ τὸ Βασιλικὸν διάβημα τῆς 18 Φεβρουαρίου 1892. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ...

§109Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι τὴν διάλυσιν, ἀλλὰ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐνηργήθησαν αἱ ἐκλογαί. Τοῦτο δὲν ἀφορᾷ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἀφορᾷ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀντηγωνίζοντο κατὰ τὰς ἐκλογάς, διότι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀντηγωνίζοντο, μετῆλθον ἐκλογικὰ ἐπιχειρήματα μὴ συνταγματικά. Ἐγώ, ὁμιλῶν περὶ ἀντισυνταγματικῆς θυέλλης, ἐνόουν τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐγένοντο αἱ ἐκλογαί· διότι τὰ ἀνταγωνιζόμενα κατὰ τὰς ἐκλογὰς κόμματα ἢ ἄτομα μετῆλθον μέσα μὴ συνταγματικά.

§110Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἤθελον ν’ ἀποδείξω, ὅτι τὸ διάβημα τῆς 18 Φεβρουαρίου βεβαίως ἦτο συνταγματικόν.

§111Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅσα εἶπον προχθὲς δὲν ἀνήγοντο εἰς τὸ διάβημα τῆς 18 Φεβρουαρίου.

§112Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Καλῶς· τότε εἶναι περιττὸν νὰ ὑπομνήσω καὶ τὴν ἀπὸ 17 Φεβρουαρίου 1892 ἐπιστολὴν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εὑρισκομένην εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά...

§113ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Προϋπολογισμὸν ἔχετε;

§114Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ναί, προϋπολογισμὸν ἔχω, καὶ διδάσκω τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης, ἂν καὶ εἶμαι νεώτερος αὐτοῦ, ὅτι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἔχουσι τὴν θέσιν των ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ πολιτικὰ ζητήματα.

§115ΜΠΟΥΤΟΣ. Ὄχι καὶ οἱ ἐκκρεμεῖς λογαριασμοί.

§116ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὅλα, ὅλα.

§117Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πᾶν πολιτικὸν ζήτημα.

§118ΜΠΟΥΤΟΣ. Τότε πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἔχομεν δικαίωμα νὰ σᾶς ἀπαντήσωμεν ἔπειτα.

§119Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Βεβαιότατα, πᾶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ καταλάβῃ τὸ βῆμα καὶ νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ εἰς τοῦτο· πάντα προκαλῶ.

§120ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι δύο λέξεις. Σᾶς διέκοψα, ὄχι διότι θεωρῶ τὰ θέματα ταῦτα μὴ ἄξια συζητήσεως, ἀλλ’ ἀπεναντίας θεωρῶ αὐτὰ ἄξια πολλῆς συζητήσεως, καὶ διὰ τοῦτο δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ ἀνακινηθῶσι, διότι δὲν θὰ συζητηθῶσιν ἐν ἐκτάσει.

§121Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Διαφωνῶ. Ἐπειδὴ ὁ λόγος μ’ ἔφερεν εἰς τὰ συμβάντα τῆς 18 Φεβρουαρίου, ὀφείλω νὰ προσθέσω, ὅτι ἡ ἐκτίμησις τῆς σκοπιμότητος τοῦ βασιλικοῦ διαβήματος ἀνήκει εἰς τὴν ἱστορίαν· τὴν εὐθύνην τῶν μετέπειτα βεβαίως δὲν ἔχουσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐξετέλεσαν ὑπ’ εὐθύνην των τὸ διάβημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐξελήφθη ὑπ’ αὐτῶν τε καὶ ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὡς βασιλικὴ δρᾶσις ἐντὸς τῶν συνταγματικῶν ὁρίων, ἀλλὰ μὲ συνέχειαν ἀνάλογον. Ἐὰν ἠδικήθη ἢ μὴ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἴσως μέχρι τοῦδε διελευκάνθη τὸ ζήτημα.

§122Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ ὑπηρετοῦντες τὰ κοινὰ δὲν ἔχουσι δικαίωμα νὰ ὑπηρετῶσι τὰ κοινὰ, ἀλλ’ ἐκπληροῦσιν ἐντολὴν δημοσίαν, ἤτοι ἐκπληροῦσι καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἀνετέθη αὐτοῖς. Ἑπομένως, ἂν ἡ ἐντολὴ αὕτη ἀφαιρεθῇ ἀπὸ αὐτοὺς, ἂν οὕτως ἀπαλλαχθῶσι τοῦ καθήκοντος, δὲν ἔχουσι δικαίωμα νὰ παραπονεθῶσι, διότι δὲν ἀδικοῦνται αὐτοί. Ἐκεῖνος ὅστις ἀδικεῖται ἐν πᾶσι τούτοις, εἰσὶ τὰ κοινὰ πράγματα.

§123Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐὰν ἡ ἐκτίμησις τῶν πραγμάτων ἠδίκησε τὰ ἔργα τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, βεβαίως τοῦτο διελευκάνθη ἢ διαλευκανθήσεται· ἀλλ’ ἡ εὐθύνη τῶν μετέπειτα, ἡ μὲν συνταγματικὴ ζητηθήσεται παρὰ τῶν μεταγενεστέρων Κυβερνήσεων, ἡ δὲ ἠθικὴ παρὰ τῶν ἐκλογέων τῆς 3ης Μαΐου 1892, ἢ καὶ παρὰ τοῦ Στέμματος, τοῦ σχηματίσαντος τὰς τρεῖς τελευταίας Κυβερνήσεις. Ἐνταῦθα ἔχει τὴν θέσιν της—μάλιστα καθ’ ἃς ἡμέρας πολὺ συχνὰ γίνεται λόγος περὶ ἀχρόων καὶ χρωματισμένων Ὑπουργείων—μία ἐξήγησις. Ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ χρωματισμένα καὶ ἀχρωμάτιστα Ὑπουργεῖα; Ἂς μοὶ ἐπιτρέψωσι νὰ εἴπω, ὅτι πολλοὶ τῶν κ.κ. συναδέλφων κακὴν ποιοῦνται χρῆσιν τῶν λέξεων Ἄχρουν Ὑπουργεῖον. Νομίζω, ὅτι πρέπει τὰ Ὑπουργεῖα νὰ διαιρεθῶσιν εἰς κοινοβουλευτικὰ, εἰς ἄχροα καὶ εἰς αὐλικὰ ἢ βασιλικά. Τὰ κοινοβουλευτικὰ δύνανται νὰ ὑποδιαιρεθῶσιν εἰς κοινοβουλευτικὰ καταρτιζόμενα ἐκ τῶν πλειοψηφιῶν, καὶ κοινοβουλευτικὰ σχηματιζόμενα ἐκ τῶν μειοψηφιῶν...

§124Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Τότε δὲν εἶναι κοινοβουλευτικά.

§125Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κοινοβουλευτικά· ἐκ τῆς Βουλῆς ἀποῤῥέουσιν, ἀλλ’ ἐκ τῶν μειονοψηφιῶν.

§126Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός.). Κυρωθέντα μετὰ ταῦτα διὰ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ἐκλογῆς.

§127Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Βεβαιότατα· ἢ βαπτίζονται εἰς τὴν κολυμβήθραν τῶν καλπῶν διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ τῶν ἐκλογέων, ἢ, ταύτης μὴ χορηγουμένης, ἀποχωροῦσι τῆς ἀρχῆς. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ διαλύωσι τὴν Βουλήν. Βεβαίως τὰ συνηθέστερα καὶ τὰ κανονικώτερα Ὑπουργεῖα εἶναι τὰ κοινοβουλευτικὰ τῶν πλειοψηφιῶν, μάλιστα κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν αὐτὰ ἐπεκράτησαν σχεδὸν, ὡσεὶ πρόεκειτο περὶ μονομαχίας πρωθυπουργικῆς τῶν κ.κ. Τρικούπη καὶ Δηλιγιάννη· ἀλλὰ δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσι περιστάσεις, δικαιολογοῦσαι τὸν σχηματισμὸν Κυβερνήσεων ἐκ τῶν μειονοψηφιῶν. Προηγήθη—ὑπενθυμίζω εἰς τὴν Βουλὴν—ἡ Κυβέρνησις τῆς 27 Ἀπριλίου 1875 ὑπὸ τὸν κ. Τρικούπην, ὁ ὁποῖος δὲν ἦτο Βουλευτὴς, εἶχεν ὅμως ἄλλους Βουλευτὰς περὶ ἑαυτόν. Τοιαύτη ἦτο καὶ ἡ Κυβέρνησις τῆς 18 Φεβρουαρίου 1892. Τοιαύτη καὶ ἡ τῆς 3 Μαΐου 1893, διότι ναὶ μὲν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δὲν ἦτο Βουλευτὴς, ἀλλὰ ὑπῆρχε βουλευτικὴ ὁμάς, ἥτις εὑρίσκετο ἐν τῇ Κυβερνήσει, καὶ ἀνέλαβε τὴν εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ ἔθνους. Ἰδιαιτέρως ὅμως, ὡς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τῆς 18 Φεβρουαρίου 1892, ὀφείλω νὰ ὑπομνήσω, ὅτι μετὰ τὰ συμβάντα τῆς 17 Φεβρουαρίου ἐκλήθη πρὸς σχηματισμὸν Κυβερνήσεως ὁ ἀρχηγὸς τῆς μείζονος μερίδος ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, ὁ κ. Τρικούπης, ὁ ὁποῖος δὲν ἐδέχθη μὲν τὴν ἐντολὴν, ὑπέδειξεν ὅμως τὴν ἀνάγκην σχηματισμοῦ ἀχρόου Κυβερνήσεως. Τὸ Στέμμα διεφώνησε, καὶ τότε ἀπετάθη εἰς τὴν ἥττονα μερίδα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὸ λεγόμενον τότε τρίτον κόμμα, ἐξ οὗ ἐσχηματίσθη ἡ Κυβέρνησις, ἥτις, ταχέως διαλύσασα τὴν Βουλὴν, ἀπηύθυνε καὶ πρόγραμμα πρὸς τὸν λαὸν κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 3ης Μαΐου. Δεκάδες μάλιστα τινὲς τῶν ὑποψηφίων ἐπέτυχον διὰ τοῦ προγράμματος ἐκείνου, ἀδιάφορον ἂν ἀκολούθως ἐτάχθησαν εἰς ἄλλα κόμματα. Ἄχρουν Κυβέρνησιν γνωρίζω τὴν τῆς 30 Ἀπριλίου 1886, ὑπὸ τὸν μακαρίτην Βάλβην, ζήσασαν 13 περίπου ἡμέρας καὶ σχηματισθεῖσαν μὲ τὴν εἰδικὴν ἐντολὴν τῆς συγκλήσεως τῆς Βουλῆς πρὸς ἐκλογὴν Προέδρου. Ἀλλὰ πάντα ταῦτα τὰ Ὑπουργεῖα βεβαίως διαφέρουσι τοῦ σχηματισθέντος κατὰ τὴν 12 Ἰανουαρίου 1895, ὅπερ δὲν ἦτο ἄχρουν, ἀλλὰ σφόδρα κεχρωματισμένον ἐκ χρώματος βασιλικοῦ. Ὀφείλω νὰ εἴπω μετὰ παῤῥησίας τὴν γνώμην μου, μάλιστα ἐν ἡμέραις, καθ’ ἃς ἐν τῇ Βουλῇ τοσοῦτος ἐγένετο λόγος περὶ αὐτοῦ, ὅτι θεωρῶ ἔκτροπα, ἐπικίνδυνα καὶ οὐχὶ συνταγματικὰ τὰ Ὑπουργεῖα, τὰ σχηματιζόμενα ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας· τὰ θεωρῶ δὲ τοιαῦτα, διότι ἐπέρχεται σύγχυσις τῶν ἐξουσιῶν. Ὑπουργεῖα, σχηματιζόμενα ἀπὸ ὑπασπιστὰς τοῦ Βασιλέως, φέρουσι τὴν ταυτότητα τῶν Ὑπουργῶν μετὰ τοῦ Στέμματος, ἐν ᾧ τὸ πρόσωπον τοῦ Βασιλέως εἶναι ἀνεύθυνον, κατὰ τὸ ἄρθρον 29 τοῦ Συντάγματος. Ὑπουργεῖον, συνεδριάζον ὑπὸ τὴν προεδρίαν αὐτοῦ τούτου τοῦ Βασιλέως καὶ συγκροτούμενον ὑπὸ ὑπασπιστῶν του, εἶναι ἐπιζήμιον εἰς τὸν τόπον, ἐπικίνδυνον εἰς αὐτὸ τὸ Στέμμα. Δὲν εἶναι βεβαίως διόλου συντελεστικαὶ εἰς τὴν διατήρησιν τῆς αἴγλης τοῦ Στέμματος αἱ κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας γενόμεναι ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεις περὶ ὑπουργικῆς εὐθύνης πράξεων τοῦ Ὑπουργικοῦ ἐκείνου Συμβουλίου, οὗτινος αἱ συνεδριάσεις ἐγίνοντο ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ Βασιλέως. Καὶ θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ εἴπω ἄνευ περιστροφῶν τὴν γνώμην μου, ὅτι τοιαύτη βασιλικὴ δρᾶσις ἐξέρχεται τῶν ὁρίων τοῦ Συντάγματος, θὰ ἦτο δὲ αἱρετώτερον νὰ σχηματίζωνται αἱ Κυβερνήσεις ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν, ἢ ἐν ἀνάγκῃ ἀπὸ τὴν μειοψηφίαν, ἐκτάκτως δὲ, λίαν ἐκτάκτως, ἀπὸ ἄχρουν Κυβέρνησιν, οὐδέποτε ὅμως αὐλικὰ ἢ βασιλικὰ Ὑπουργεῖα. Ἄλλως δὲ ὑπασπισταὶ τοῦ Βασιλέως, ἐξερχόμενοι ἐκ τῶν ἀνακτόρων, λαμβάνοντες τὴν θέσιν τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ ἐπανερχόμενοι μετὰ ταῦτα εἰς τὰ ἀνάκτορα, δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι τὴν ἀνεξάρτητον ἐκείνην θέσιν, ἣν ἀπαιτεῖ τὸ Σύνταγμα ἀπὸ τὸν Ὑπουργόν. Δὲν εἶμαι βεβαίως κατὰ τῆς βασιλικῆς δράσεως ἀπὸ ὑψηλοτέρας ἀπόψεως καὶ ἐντὸς τοῦ περιθωρίου τοῦ Συντάγματος· ἀλλ’ εἶναι πολὺ λεπτεπίλεπτος ἡ προσήκουσα διαχείρισις τῆς τοιαύτης ἐντολῆς. Εἰλικρίνεια, σταθερότης, ἀπόφασις καὶ ὡρισμένον σχέδιον μετὰ σεβασμοῦ πρὸς τὰς συνταγματικὰς ἐλευθερίας εἶναι τὰ ἄριστα πρὸς τοῦτο ἐφόδια· ἄλλως, πρὸς ἀποφυγὴν ὁμοίων σκοπέλων, προτιμότερον τὸ ἐπίσης ἐλαττωματικὸν σύστημα τῆς δεδηλωμένης, ὅπερ ὅμως μᾶς ἤγαγεν ὅπου περιήλθομεν. Κύριοι, συγχωρήσατέ μοι, διότι προέβην εἰς τοιαύτην ἐξέτασιν, ἐὰν θεωρηθῇ παρέκβασις, διότι εἶχε τὴν θέσιν της ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἤδη εἰσέρχομαι εἰδικώτερον εἰς τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δὲν παρακάθημαι ἐν τῇ πτέρυγι ταύτῃ, (δεικνύει τὴν Συμπολίτευσιν) ἀλλὰ, πιστεύσατε, δὲν ἐνδιαφέρομαι ἴσως ὀλιγώτερον τῶν παρακολουθούντων τὸν ἀρχηγὸν τῆς Κυβερνήσεως. Αἱ περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐσχηματίσθη ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις, αἱ ἐκτάκτως σπουδαῖαι καὶ κρίσιμοι, ἡ καλὴ πρόθεσις, — ἂς τὸ ὁμολογήσω — ἡ ὁποία βεβαίως ὑπάρχει καὶ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ εἰς ὅλα τὰ μέλη τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἰδίως εἰς τὸν κ. Πρόεδρον, ὁ ὁποῖος πρὸ δεκαετηρίδων ἀγωνίζεται ὑπὲρ τοῦ τόπου, ἐπιβάλλει εἰς πάντα Βουλευτὴν νὰ μὴ ματαιώσῃ τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἀνῆλθον, ὡς ἐννοεῖτε διὰ τούτων, εἰς τὸ βῆμα προκατειλημμένος κατὰ τοῦ ἔργου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ μετὰ πάσης εἰλικρινείας θὰ εἴπω τὴν γνώμην μου καὶ θὰ ἦμαι εὐτυχής, ἐὰν δυνηθῶ νὰ μεταδώσω τινὰς τῶν ἰδεῶν μου, ἐὰν αὗται ἦναι καλαί, διότι, ὡς εἶπον, δὲν ἀνήκω εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἡ ὁποία ἐκ προκαταλήψεως κατακρίνει πάσας τὰς ὑπουργικὰς πράξεις...

§128ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει τοιαύτη Ἀντιπολίτευσις.

§129Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ, τόσῳ τὸ καλλίτερον· ἄλλως, τόσῳ τὸ χειρότερον... Αἱ περιστάσεις, ἐπαναλαμβάνω, καθ’ ἃς ἐκλήθη ἡ Κυβέρνησις νὰ προχωρήσῃ πρὸς τὰ πρόσω, εἶναι τόσῳ κρίσιμοι, τόσῳ σπουδαῖαι, ὥστε εἰς πάντα ἐπιβάλλεται νὰ παράσχῃ τὴν δυνατὴν συνδρομήν, ὅπως ἐξέλθωμεν τῶν δυσχερειῶν, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα, διότι ἡ ἀποτυχία τῆς Κυβερνήσεως βεβαίως ἔσται ἐθνικὴ, μεγίστη ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ζημία, συνταγματική τε καὶ οἰκονομική. Ἄς μοι ἐπιτραπῇ ὅμως νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ εἰς τὰ μέλη αὐτοῦ, ὅτι ὁ ὑποβληθεὶς προϋπολογισμὸς βεβαίως δὲν ἀντιποκρίνεται εἰς τὰς περιστάσεις ταύτας. Εἶναι λυπηρὸν, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ἐπὶ τῆς πολιτικῆς σκηνῆς πρὸ 32 ἐτῶν,—διότι, ἐὰν ἡ σημείωσίς μου ἦναι ἀκριβὴς, ἀπὸ τῆς 27 Μαρτίου τοῦ 1863 παρουσιάζεται ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν,—ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅστις ἀριθμεῖ τόσον μακρὰν ὑπηρεσίαν πολιτικὴν, ὥστε ἀπὸ τοῦ θανάτου τοῦ μακαρίτου Κουμουνδούρου ἐγένετο ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅστις πρὸ δεκαετίας ἐγένετο Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ καλεῖται τὸ τρίτον ἤδη πανηγυρικῶς καὶ μετ’ ἐνθουσιασμοῦ παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι λυπηρὸν, ὅτι δὲν εὑρέθη ὅσον ἔδει παρεσκευασμένος, καὶ δὲν εὑρέθη παρεσκευασμένος οὔτε κατὰ τὸ 1885, συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1886, οὔτε κατὰ τὸ 1890, συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1891, οὔτε σήμερον. Ἐῤῥήθη κατ’ ἐπανάληψιν, ὅτι τὸ ὀλιγοχρόνιον διάστημα, τὸ ὁποῖον ἐμεσολάβησεν ἀπὸ τῆς ὁρκίσεως τῶν Ὑπουργῶν μέχρι τῆς ὑποβολῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἶναι τὸ αἴτιον, ἕνεκα τοῦ ὁποίου δὲν ἠδυνήθησαν νὰ παρασκευάσωσι τὸν προϋπολογισμόν. Ἄς μοι ἐπιτραπῇ νὰ διαφωνήσω. Βεβαίως τοῦτο εἶναι εἷς λόγος, ὅπως παραδεχθῇ τις, ὅτι δὲν ὑπῆρχε χρόνος πρὸς ἐργασίαν ἐν ἀνέσει· ἀλλ’ ἐνδεδειγμένος ὡς μέλλων Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἦτο πρὸ μηνῶν, τὸ βραδύτερον δὲ ἀπὸ τῆς ἐπιούσης τῶν ἐκλογῶν, ὥστε πρέπει νὰ καταλογισθῇ, οὕτως εἰπεῖν, ὅλος ὁ χρόνος οὗτος εἰς αὐτόν. Δὲν εἶναι ὅμως, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ἡ ἔλλειψις χρόνου τὸ αἴτιον· ὁ λόγος εἶναι ὁ τρόπος, καθ’ ὃν πολιτεύεται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐξ οὗ δὲν ἠδύνατο νὰ παραχθῇ ἄλλο ἀποτέλεσμα, εἰμὴ αὐτό. Ἀντιπολιτεύεται ἀρνητικῶς. Διότι ἄλλως, ὡς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θὰ ἠδύνατο νὰ ὑποβάλῃ ὁλόκληρον προϋπολογισμὸν καὶ νομοσχέδια, ὥστε ἐρχόμενος νὰ ἐπαναλάβῃ ἁπλῶς αὐτὰ καὶ νὰ τὰ ἐφαρμόσῃ. Τὸ ἕτερον τῶν αἰτίων εἶναι, ὅ,τι πάντοτε παρετηρήθη, ὁ τρόπος τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως· αὐτοὶ οἱ Ὑπουργοὶ μέχρι τῆς στιγμῆς τῆς ὁρκίσεώς των δὲν γνωρίζουσιν ἐὰν θὰ γείνωσιν Ὑπουργοὶ καὶ εἰς ποῖον Ὑπουργεῖον! Ὅσον Ἄτλας καὶ ἐὰν ἐκληφθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δὲν δύναται νὰ φέρῃ εἰς τὴν ῥάχιν του ὅλον αὐτὸ τὸ βάρος τῶν ἑπτὰ Ὑπουργείων, ὥστε νὰ ἔχῃ παρεσκευασμένον προϋπολογισμὸν διὰ τὰ ἑπτὰ Ὑπουργεῖα. Κύριοι, τὸν συζητούμενον προϋπολογισμὸν θεωρῶ πολὺ σπουδαῖον· τὸν ὠνόμασα προϋπολογισμὸν τοῦ μέλλοντος, καὶ θέλω θεωρήσει πολὺ ἐπικίνδυνον, πολὺ ἐπιζήμιον, ἐὰν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου κανονισθῶσιν αἱ σχέσεις τοῦ Κράτους μετὰ τῶν δανειστῶν του. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐν καλῇ πίστει —διότι βεβαίως δὲν ἀρνοῦμαι αὐτῷ πᾶσαν καλὴν πρόθεσιν— ὑπόσχεται πολλὰ διὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον· ἀλλὰ συνεσωρεύθησαν τόσαι πολλαὶ ὑποσχέσεις δι’ αὐτήν, ὥστε ἐπιτρέψατέ μοι ν’ ἀρχίσω νὰ ἀμφιβάλλω περὶ τῆς ἐκτελέσεώς των. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτε συνεζητοῦμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1891, ἀκριβῶς τὰς αὐτὰς περίπου εἶχεν ὑποβάλει τῇ 28 Φεβρουαρίου 1891 παρατηρήσεις, ἂν καὶ τότε δὲν εἶχε συμβῆ τὸ ἐθνικὸν δυστύχημα· ὁ δὲ τότε πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ συμπολίτης μου κ. Γεωργιάδης, λαβὼν τὸν λόγον, δι’ εὐγλώττου ὁμιλίας του προσεπάθησε νὰ καθησυχάσῃ τὴν Βουλήν, καὶ ὑπεσχέθη, οἱονεὶ κατ’ ἐντολὴν τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον «λαγοὺς μὲ πετραχήλια». Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω μέρος τῆς ὁμιλίας ταύτης τοῦ κ. Γεωργιάδου τῆς 28 Φεβρουαρίου 1891 (ἀναγινώσκει περικοπάς).

§130ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ὑπῆρχον προτάσεις περὶ Κτηματικῆς Τραπέζης· ἀλλ’ ὅτε ἡ Κυβέρνησις, διότι οὕτως ἐνομίσθη καλόν, ἐῤῥίφθη εἰς τὰς ὁδούς, πᾶνε καὶ τὰ ἔργα, πᾶνε καὶ αἱ διαπραγματεύσεις.

§131Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἡ ὁμιλία ἐγένετο τὴν 28 Φεβρουαρίου 1891, ἓν ἔτος πρὸ τῆς παύσεως τῆς Κυβερνήσεως.

§132ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὁ κ. Νόελ διεπραγματεύετο μὲ κεφάλαια ἀγγλικὰ νὰ φέρῃ Γεωργικὴν Τράπεζαν· ἀλλὰ ταῦτα δὲν γίνονται ἀμέσως.

§133Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐνταῦθα, Κύριοι, ἀναφαίνεται ὁ ἀξιότιμος ἐκ Παρνασσίδος συνάδελφος, ὅστις μὲ τρίχινον ἀληθῶς σάκκον καὶ μὲ σποδὸν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα, ἵν’ ἀποφανθῇ περὶ τῆς τύχης του, ἐὰν πρέπῃ νὰ κλείσῃ τὸ πολιτικόν του στάδιον, ἢ ἐὰν ὀφείλῃ νὰ μεταβῇ εἰς μοναστήριον, ὅπως συντάξῃ τὸ τροπάριον τῆς Κασσιανῆς...

§134ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἐξετάσω καὶ νὰ πείσω ἐμαυτόν, ἐὰν ἐγὼ πρέπῃ νὰ λάβω τὴν ὁδὸν τῆς μετανοίας ἢ ἄλλος τις.

§135Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀτυχῶς, κ. συνάδελφε, καὶ ἡ ὁμιλία σας, καὶ ἡ πρώτη καὶ ἡ δευτέρα, καὶ ἡ ἀπάντησίς σας δεικνύει, ἐὰν μοὶ ἐπιτρέπητε νὰ ἐκφράσω γνώμην,—καὶ ἴσως δικαιοῦμαι εἰς τοῦτο, ἀφοῦ πρὸς τὴν Βουλὴν ὡμιλήσατε,— ὅτι δὲν ὑπάρχει στάδιον ἐκλογῆς μεταξὺ τῶν δύο σας. Διότι ὅταν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, ὅστις τὰς ἑξαώρους ἀγορεύσεις του ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τὰς ἐσυντόμευε μετὰ τὸ ἐθνικὸν δυστύχημα εἰς τριώρους, καὶ τὸν ὁποῖον τοσάκις εἴχομεν τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ἀκούσωμεν λαλοῦντα ἐνθουσιωδῶς, ὡς εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας τῶν τρικουπικῶν προϋπολογισμῶν, ὅταν, λέγω, ὁ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴς καὶ μετὰ τὸ ἐθνικὸν δυστύχημα ἔχῃ ἀκόμη τὴν δύναμιν νὰ ὑψώνῃ τὴν φωνήν του καὶ νὰ εὑρίσκῃ λέξεις, ὅπως συνηγορῇ ὑπὲρ τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος ἐκείνου, τῇ ἀληθείᾳ δὲν μένει δι’ αὐτὸν ἄλλη πλέον ὁδός, ἐκτὸς τῆς πρὸς μοναστήριον ἀγούσης, ἐὰν μὴ προτιμᾷ τὸ humanum errare, perseverare diabolicum, ἀνθρώπινον τὸ πλανᾶσθαι, διαβολικὸν τὸ ἐμμένειν εἰς τὴν πλάνην. Δὲν ἤκουσα τὸν ἀξιότιμον ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴν, διότι ἀργὰ ὡμίλησεν ἐπὶ νομοσχεδίου, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπερήσπιζε δικαιοτάτην ὑπόθεσιν, τὴν μὴ κατάργησιν τῶν προσόντων τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ὅπου ὅμως μετὰ πολλῆς τόλμης ἀνεπέτασε τὴν σημαίαν κατὰ τῆς συναλλαγῆς. Ἐὰν ἤμην ἐδῶ, ἴσως θὰ ἐλάμβανον ἀμέσως τὸν λόγον, ἵνα τὸν παρακαλέσω νὰ μοὶ δώσῃ πληροφορίας τινάς· τί ἔκαμεν ὁ κ. ἐκ Παρνασσίδος συνάδελφός μας, ὅταν μὲ τὴν ἱκανότητα, τὴν ὁποίαν ἔχει εἰς τὴν ἐξήγησιν τῶν ἀριθμῶν,—ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν σᾶς ζαλίζω μὲ ἀριθμοὺς — ἀνεύρισκε τὴν παράβασιν τοῦ δημοσίου λογιστικοῦ εἰς τὴν ὁδοποιΐαν, χάριν τῆς συναλλαγῆς, ἀλλὰ δὲν ἔκρινεν ἀναγκαῖον νὰ γράψῃ γραμμάς τινας ἐν ταῖς ἐκθέσεσί του, ἵνα τὰς καταγγείλῃ; Ἠκούσαμεν πρό τινων ἡμερῶν ἀξιότιμον ἐκ Μεσσήνης συνάδελφον, ὅστις ἀπηρίθμει δημόσια ἔργα οὐχὶ κατώτερα τοῦ 1,000,000 δραχμῶν, τὰ ὁποῖα ἐνηργήθησαν παρὰ τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ...

§136ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§137Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εὔχομαι νὰ μὴ ἦναι ἀληθές. Ἀλλὰ δὲν ἤκουσα τὸν ἀξιότιμον ἐκ Παρνασσίδος συνάδελφον ν’ ἀπαντήσῃ εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑπευθύνως ἀνέπτυξα, περὶ κατασκευῆς μιᾶς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ καὶ ἑτέρας σιδηροδρομικῆς, ἀπὸ σημείου τινὸς τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ μέχρις ἐπαύλεως Βουλευτοῦ, ἰσχυροῦ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐκρημνίζοντο εἰς τοὺς βραχώδεις δρόμους οἱ συμπολῖταί μου, ὁδοῦ καὶ σιδηροδρόμου κατασκευασθέντων ἐναντίον τοῦ νόμου τοῦ 1867 περὶ ὁδοποιΐας καὶ ἐκείνου τοῦ 1878, καὶ παρὰ τὸ διάταγμα τοῦ 1891, τὸ ἐκδοθὲν περὶ χαρακτηρισμοῦ τῆς ἀπὸ Βόλου εἰς Μηλίναν ὁδοῦ, ἄνευ δημοπρασίας.

§138ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ ἀποτείνεσθε πρὸς ἐμὲ ὡς Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι ἐγὼ δὲν ἤμην Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§139Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀπευθύνομαι πρὸς τὸν κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴν, ὁ ὁποῖος ἐπὶ πολλὰς περιόδους ἦτο σχεδὸν συνεχῶς εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἢ καὶ πρόεδρος αὐτῆς.

§140ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζω, ὅτι εἶσθε πολὺ δυνατὸς εἰς τὸ Συνταγματικὸν δίκαιον, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω ἐὰν ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας εὐθύνεται διὰ τὰς πράξεις τῶν Ὑπουργῶν. Ἐὰν ὑπάρχῃ που τοῦ Συντάγματος διάταξίς τις, ἀναγράφουσα τοῦτο, παρακαλῶ νὰ μοῦ τὴν ὑποδείξητε.

§141Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν σᾶς θεωρῶ νομικῶς ὑπεύθυνον, ἀλλ’ ὡς πολιτικῶς ὑπεύθυνον· διότι, κύριε συνάδελφε, εἰς τὰς ἑξαώρους ἀγορεύσεις σας καὶ τὰς πολυτελίδους ἐκθέσεις σας, κατὰ τὰς ὁποίας μετὰ τόσης θέρμης ὑπεστηρίξατε τὸ ὀλέθριον ἐκεῖνο σύστημα, τὸ ὁποῖον μᾶς κατέστρεψε, καὶ τὸ ὁποῖον ἀκόμη ὑποστηρίζετε, δὲν ἤκουσα νὰ ποιῆτε λόγον περὶ μιᾶς τοὐλάχιστον ἐκνόμου πράξεως τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἀξίας παρατηρήσεως καὶ προσοχῆς, ἂν οὐχὶ ψόγου. Καὶ ὅταν κατηγγέλλετο ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη διὰ ῥητὰς καὶ σαφεῖς παραβάσεις καὶ ὡς συναλλασσομένη συνεχῶς μεθ’ ὅλων καὶ περὶ ὅλων, δὲν σᾶς ἤκουσα διαμαρτυρόμενον. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε λοιπὸν νὰ μὴ θεωρῶ δίκαιον τὸν ἔλεγχον ὑμῶν κατὰ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, θὰ μοὶ ἐπιτρέψετε νὰ σᾶς δηλώσω, ὅτι δὲν μοὶ ἐμπνέετε ἐμπιστοσύνην διὰ τὸν πόλεμον, τὸν ὁποῖον ἀπεφασίσατε νὰ κηρύξητε κατὰ τῆς συναλλαγῆς. Κύριοι, ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ μίαν θεμελιώδη ἔχω νὰ ὑποβάλω παρατήρησιν, ἡ ὁποία προέχει ὅλων τῶν ἄλλων. Πιθανὸν νὰ πλανῶμαι· σεῖς θὰ τὸ κρίνητε. Ὡρίμως σκεφθεὶς, νομίζω, ὅτι ἐκπληρῶ καθῆκον, ὑποστηρίζων τοῦτο. Πέποιθα, ὅτι πρὸ τοῦ συμβιβασμοῦ πρέπει νὰ γείνῃ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ μέλλοντος· διότι, ἐὰν τοῦτο δὲν γείνῃ, θ’ ἀποκρυσταλλωθῇ τὸ ὀλέθριον οἰκονομικὸν σύστημα τοῦ πρώην ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν εἰς ἡμᾶς ἐναπολείπεται πλέον τότε ἡ ἐλευθερία, τὴν ὁποίαν ἤδη ἔχομεν, νὰ ἐπαναφέρωμεν τὰ πράγματα εἰς τὴν ἀλήθειαν,—διότι ἤδη εἴμεθα εἰς τὸ ψεῦδος, δηλαδὴ εἰς τοὺς εἰκονικοὺς προϋπολογισμούς· εἰκονικὰ τὰ ἔσοδα, εἰκονικὰ τὰ ἔξοδα· πάντοτε περισσεύματα εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς, πάντοτε ἐλλείμματα τεράστια εἰς τοὺς ἀπολογισμούς. Ἐὰν, ἐπαναλαμβάνω, μὴ λάβωμεν τὰ προσήκοντα μέτρα, ὅπως μορφώσωμεν προϋπολογισμὸν, ἀνταποκρινόμενον εἰς τὰς πραγματικὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου, κινδυνεύομεν νὰ βαρυνθῶμεν ἡμεῖς μὲν ἰσοβίως, νὰ κληροδοτήσωμεν δὲ εἰς τὰς ἐπερχομένας γενεὰς τὸ ὀλέθριον αὐτὸ οἰκονομικὸν σύστημα. Ἄλλως, τοῦτο νομίζω, ὅτι ἀπαιτεῖ ἡ καλὴ πίστις μεταξὺ τῶν συμβαλλομένων μερῶν, διότι εἶχε φουσκωθῆ ὡς ἀσκὸς ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ παρελθόντος εἰς τὰ ἔσοδα· διότι διὰ διαφόρων ταχυδακτυλουργιῶν ἐπαρουσιάζοντο τὰ πράγματα κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἐφαίνετο ἀνθηροτάτη ἡ κατάστασις ἡμῶν πάντοτε εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς, κακίστη δὲ εἰς τοὺς ἀπολογισμούς. Αὐτὴν τὴν θεμελιώδη ἔχω νὰ ὑποβάλω παρατήρησιν. Ἑτέραν δὲ, ὅτι ὑπάρχει σύγχυσις εἰς τὴν λέξιν οἰκονομία. Ἔλαβον τὴν τιμὴν κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς μεταβολῆς τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς νὰ ὑποβάλω τότε συντόμως τὰς σκέψεις μου· ἁπλῶς ὑπενθυμίζω καὶ ἤδη, ὅτι δὲν εἶναι οἰκονομία, ὅταν ἀφήσῃ τις τοὺς ὑπαλλήλους νήστεις· ἀλλὰ βεβαίως εἶναι σπατάλη, ὅταν πληρόνῃ ἀργομίσθους. Ψαλὶς λοιπὸν καὶ ψαλὶς γενναία εἰς τοὺς κηφῆνας καὶ τοὺς ἀργομίσθους, ἢ τοὺς τυχὸν διεφθαρμένους. Ταύτην θεωρῶ οἰκονομίαν. Ἀλλ’ ἱκανοποίησις ἐπαρκὴς εἰς τοὺς ἐργαζομένους καὶ ἐναρέτους ὑπαλλήλους. Χωρὶς, Κύριοι, νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἔχω ὡρισμένην τινὰ προσωπικὴν ἀφορμὴν, σᾶς φέρω ἓν πρόχειρον, ὅσον εὔγλωττον παράδειγμα. Κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τῆς Βουλῆς, ἔχομεν 12 τακτικοὺς κλητῆρας καὶ 18 ἐκτάκτους, τὸ ὅλον 30. Καὶ τότε ἔλεγον· «ἔχετε νὰ κόψητε περιττούς; κόψατέ τους. Ἐκείνους τοὺς ὁποίους θὰ κρατήσητε, πληρώσατέ τους καλῶς.» Ἀτυχῶς δὲν εἰσηκούσθην, διότι δὲν ἐργάζονται ὅλοι· ἐγὼ βλέπω 4 ἢ 5 ἢ 10, τὸ πολὺ 15, ἐὰν θέλετε, εἰς τοὺς ὁποίους πίπτει ὅλον τὸ βάρος· οἱ λοιποὶ τί γίνονται; ποῦ εὑρίσκονται; Ἰδοὺ τί ἐννοῶ οἰκονομίαν· ἀντὶ τῶν 30, 15 πληρονομένους καλῶς, ἀλλ’ ὑπηρετοῦντας εὐσυνειδήτως. Τὰ αὐτὰ ἐπαναλαμβάνω διὰ τὸ προσωπικὸν ὅλων τῶν κλάδων, ὅλων τῶν ὑπηρεσιῶν· ἡ ψαλὶς νὰ ψαλιδίσῃ τοὺς κηφῆνας καὶ τοὺς ἀργομίσθους, νὰ περικόψῃ πᾶσαν κατάχρησιν, ὅπου ὑπάρχει. Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη καὶ προσθήκης δαπανῶν, αὐξήσεως μισθῶν καὶ ἱκανοποιήσεως πολλῶν ἀπαραιτήτων πολιτειακῶν ἀναγκῶν. Αὐτὰ κατὰ γενικὸν κανόνα ἤθελον συστήσει εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Βουλήν· διότι δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι οἰκονομία, ὅταν περικόψητε π. χ., ὅπως θὰ λάβω ἀφορμὴν βραδύτερον νὰ εἴπω, ὡς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος περιέκοψε, τρεῖς εἰσαγγελικὰς θέσεις. Ἐνόμιζεν, ὅτι οἰκονομεῖ ἑκατοντάδραχμά τινα· ἀλλ’ ἀφῆκε τρία Πρωτοδικεῖα ἄνευ Εἰσαγγελέων ἐπὶ ἓν ἢ δύο ἔτη! Ἵνα μὴ μακρύνω τὸν λόγον μου, παραλείπω τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἠδυνάμην νὰ ὑποβάλω ἐπὶ τῶν Ὑπουργείων τῶν Στρατιωτικῶν, τῶν Ναυτικῶν καὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἐπίσης περὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Κατὰ τὴν 28 Φεβρουαρίου 1891 εἶχον ὁμιλήσει διὰ μακρῶν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ πολλὰ ἔκτοτε δὲν μετεβλήθησαν· εἶχον ἐκφράσει ἔκτοτε τὰς ἰδέας μου περὶ τούτων. Ἄλλως τε ταῦτα δὲν χρησιμεύουσι διὰ τὸν σημερινὸν προϋπολογισμὸν, ἀλλ’ εἶναι μᾶλλον ἐνδείξεις, αἵτινες δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὸ μέλλον, θὰ δοθῇ δὲ καὶ ἄλλοτε εὐκαιρία νὰ τὰ ἐπαναλάβω. Ἐπιτραπήτω νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις εἰδικώτερον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, τοῦ ὁποίου τοὺς ἀριθμοὺς ἐννοῶ καλλίτερον, καὶ εἰς τὸν ὁποῖον δίδω περισσοτέραν σημασίαν, ἕνεκα λόγων εὐνοήτων. Ὁποία ἡ κατάστασις τῆς Δικαιοσύνης, θὰ ἦτο οὐχὶ περιττὸν, ἀλλ’ οὔτε ἀνάλογον μὲ τὴν σπουδαιότητα τῆς συζητήσεως, νὰ ἐκθέσω εἰς ὑμᾶς. Τίς δὲν τὴν γνωρίζει; Αἱ ἀλλεπάλληλοι ἐπερωτήσεις περὶ αὐτῆς δὲν εἶναι ἀρκεταί; Ἐν τούτοις, πρὸ τῆς τοιαύτης καταστάσεως, τί προτείνει ἡ Κυβέρνησις πρὸς βελτίωσιν; Μίαν ἐγκύκλιον, πιστοποιοῦσαν τὴν κατάστασιν ταύτην, ὀφειλομένην εἰς τὴν χαλάρωσιν τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας, καὶ τρία νομοσχέδια, ὧν τὸ ἓν, τὸ περὶ ἐξώσεως τῶν δυστροπούντων μισθωτῶν, κατεβιβάσθη πολὺ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἵνα συζητηθῇ, ὑποθέτω, κατὰ τὴν ἄλλην σύνοδον· τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ προληπτικοῦ συμβιβασμοῦ καὶ τὸ περὶ προσόντων τῶν Εἰσαγγελέων καὶ ἄλλων τινῶν δικαστικῶν λειτουργῶν. Ἐὰν δὲν λέγω τι διὰ τὴν κατάστασιν τῆς πολιτικῆς δικαιοσύνης, εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης πρέπει νὰ ἐφελκύσῃ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν παντὸς Ἕλληνος;—ὄχι μόνον τῆς Κυβερνήσεως, διότι καθίσταται πλέον ἀμφίβολος ἡ ὕπαρξις αὐτῆς τῆς Πολιτείας, ὅταν καλπαστικῶς αὐξάνωσιν αἱ ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις. Κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1891 ὑπῆρχον ἐκκρεμεῖς ποινικαὶ ὑποθέσεις 89,648· κατὰ τὸ τέλος τῆς γʹ τριμηνίας τοῦ 1893 ἦσαν 106,861, ἤτοι ἐπὶ πλέον 17,213· ἤδη βεβαίως θὰ ἦναι πολὺ πλείονες. Οὕτω τὰ ἔτη διαδέχονται ἄλληλα, καὶ δεκάδες χιλιάδων ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις κληροδοτοῦνται εἰς τὰ ἑπόμενα ἔτη. Ὑπολογίσατε ὅλας τὰς ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις, τὰ ἐν αὐταῖς καλυπτόμενα ἐγκλήματα, τὸ ποσὸν τῶν κατηγορουμένων, καὶ θέλετε ἴδει, ὅτι ἀληθῶς καθίσταται ἀμφίβολος ἡ ὕπαρξις τῆς Πολιτείας ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας. Ἀλλὰ ποία λαμβάνεται πρόνοια, ὅπως καθαρισθῶσι τ’ ἀνακριτικὰ Γραφεῖα ἀπὸ τὰς ἑκατοστύας χιλιάδας τῶν ἐκκρεμῶν ὑποθέσεων; Ὑπάρχει ἀπέχθεια κατὰ τῆς στατιστικῆς ἐν Ἑλλάδι. Θεωρεῖται ἐχθρὸς ἄσπονδος. Ἡ στατιστικὴ εἰς τὰ ἄλλα Κράτη εἶναι μία ἐκ τῶν καλλιτέρων φίλων· ἐνταῦθα ἡ στατιστικὴ εἶναι ἐχθρὰ τῆς ὑπηρεσίας, διότι ἐπιῤῥίπτει φῶς εἰς τὴν ὀκνηρίαν! Ἐλειτούργει ἄλλοτε στατιστικὸν γραφεῖον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Δικαιοσύνης. Ἤδη ἐξέλιπε σχεδὸν καθ’ ὁλοκληρίαν. Ὁ συζητούμενος προϋπολογισμὸς περικόπτει 1500 δραχμὰς, ἵνα ἡ ἀτελεστάτη στατιστικὴ ὑπηρεσία ἐκτελῆται ἀτελεστέρα. Καὶ τοῦτο λέγεται οἰκονομία! Ὑπάρχουσιν εἰσαγγελικὰ γραφεῖα, βεβαρυμένα ὑπὸ δεκάδων χιλιάδων ὑποθέσεων, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχει εἷς κἂν ἀντεισαγγελεύς· μόνον δύο ἀντεισαγγελεῖς ἔχομεν. Ὥστε εἴκοσι Πρωτοδικεῖα δὲν ἔχουσιν ἀντεισαγγελεῖς! Καὶ ναὶ μὲν ὑπάρχει ὁ θεσμὸς τῶν ἐμμίσθων παρέδρων, ὃν εἰσήγαγεν ὁ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴς, ὅστις ἐν τῇ βάσει μὲν αὐτοῦ εἶναι καλὸς, ἀλλ’ ἐν ταῖς λεπτομερείαις οὐχὶ, διότι δίδει δικαίωμα ψήφου εἰς μὴ ἰσοβίους δικαστὰς, ἀλλὰ τοῦτο δύναται νὰ βελτιωθῇ· οἱ ἔμμισθοι ὅμως οὗτοι πάρεδροι, μόνον ἐπὶ ἔτος ἀναπληροῦντες ἀντεισαγγελεῖς, εἰς τὴν θέσιν δὲ τοῦ πρωτοδίκου ἀτενίζοντες, δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς εἰσαγγελικῆς ὑπηρεσίας· καὶ οὕτως ἡ ποινικὴ δικαιοσύνη πάσχει, χάριν τοιούτων οἰκονομιῶν. Τοῦτο ἐγὼ, κύριοι συνάδελφοι, δὲν τὸ ὀνομάζω οἰκονομίαν, ἀλλὰ μεγίστην σπατάλην. Ἔχομεν πέντε Ἐφετεῖα, καὶ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν μόνον τρεῖς ἀντεισαγγελεῖς ἐφετῶν· ἐν τούτοις ἔχομεν νόμον, δῆθεν ἰσχύοντα, τῆς 28 Μαΐου 1887 «περὶ ἐποπτείας καὶ ἐπιθεωρήσεως τῶν δικαστικῶν γραφείων», κατὰ τὸν ὁποῖον ὀφείλουσιν οἱ Εἰσαγγελεῖς ἀνὰ πᾶσαν τριμηνίαν νὰ ἐνεργῶσι παντοίας ἐπιθεωρήσεις τῶν δικαστικῶν γραφείων κτλ., καὶ οὐδὲν τούτων γίνεται, ἢ συντάσσονται ἀτυχῶς ἐνίοτε εἰκονικαὶ ἐκθέσεις. Καὶ ἐζήτησα μὲν ἀπὸ τῆς 27 Ἰουνίου 1895 πληροφορίας ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, καὶ παρεκάλεσα αὐτὸν νὰ καταθέσῃ τὰς σχετικὰς πληροφορίας ὡς πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν ἢ μὴ τοῦ νόμου τούτου, ἐπίσης ὡς πρὸς τὴν μὴ ἐφαρμογὴν τοῦ διατάγματος ἀπὸ 23 Ὀκτωβρίου 1872 περὶ στατιστικῆς, ἀλλὰ δὲν εὐηρεστήθη νὰ τὰς καταθέσῃ μέχρι σήμερον. Χαλάρωσις τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας, ὡς ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐν τῇ ἐγκυκλίῳ του, εἶναι τὸ κύριον αἴτιον, εἰς τὸ ὁποῖον ὀφείλεται ἡ ἀσθένεια τῆς δικαιοσύνης καὶ εἰς ὃ πρέπει νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν του· ἀλλὰ οὐχὶ διὰ λόγων· πρέπει νὰ λάβῃ τὰ ἀνάλογα μέτρα. Καὶ ἐπαναλαμβάνω ἐνταῦθα μίαν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν καὶ ἄλλοτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν. Εἶμαι βεβαιότατος, ὅτι αἱ χιλιάδες τῶν νόμων δὲν φέρουσι θεραπείαν· πρέπει νὰ εὑρεθῇ ἡ κλείς, ὁ μοχλὸς τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων, καὶ μοχλὸς εἶναι ὁ δικαστικὸς ὀργανισμός. Ἂς στρέψωμεν λοιπὸν ὅλοι τὴν προσοχὴν ἐκεῖ, ἂς εἴπῃ ἕκαστος τὴν γνώμην του, ἂς εὑρεθῇ ἡ πασῶν καλλιτέρα, καὶ ἂς βελτιωθῇ ὁ δικαστικὸς ὀργανισμὸς, ἢ, ἀκριβέστερον, ἐξασφαλισθήτω ἡ ἀκριβὴς αὐτοῦ ἐφαρμογή, διότι τότε καὶ μὲ ὀλιγωτέρους νόμους θὰ βαδίσωμεν καλῶς, καὶ αὐτῶν τῶν κακῶν νόμων ἡ ἐφαρμογὴ ἔσεται ἧττον ἐπιζήμιος. Ἔλεγον ἄλλοτε, ὅτι ἀπὸ τῆς 8 Φεβρουαρίου τοῦ 1845 μέχρι τῆς 17 Φεβρουαρίου 1864 ἐψηφίσθησαν 92 νόμοι, ἐνῷ ἀπὸ τῆς 17 Φεβρουαρίου 1864 μέχρι σήμερον — εἰς ἄλλην συνεδρίασιν εἶχον εἴπει μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης — 2188! Ὡς μέσος ὅρος ἐτήσιος τῆς πρώτης συνταγματικῆς περιόδου εἶναι 4–5 νόμοι· ὁ μέσος ὅρος τῆς δευτέρας συνταγματικῆς περιόδου εἶναι 70 περίπου. Πρὸς τί οἱ νόμοι, ἀφοῦ δὲν εἴμεθα ἄξιοι νὰ τοὺς ἐφαρμόζωμεν; Ἄριστος ὁ νόμος περὶ ἐποπτείας καὶ ἐπιθεωρήσεως τῶν δικαστικῶν γραφείων· ὁποῖον ὅμως τὸ ἐξ αὐτοῦ ὄφελος, ἀφοῦ δὲν λειτουργεῖ; Πρὸς τί ἡ πληθὺς τῶν νόμων; πρὸς τί τὰ διατάγματα; Ὅταν συνέπεσε νὰ διευθύνω ἐπ’ ὀλίγον τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, δὲν συνέπραττεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη μετὰ τῆς Βουλῆς, ὥστε νὰ φέρω νομοθετικὰς προτάσεις· δὲν ἐξέδωκα κἂν πολλὰ διατάγματα, ἓν ἐθεώρησα ὅμως καλὸν νὰ ἐκδοθῇ διάταγμα κανονιστικὸν, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ τηρῶνται βιβλία ἀπουσίας τῶν δικαστικῶν λειτουργῶν καὶ ὑπηρετῶν, διότι τὸ Ὑπουργεῖον οὐδέποτε ἐγίνωσκε, ποῦ εὑρίσκοντο οἱ δικαστικοὶ λειτουργοὶ καὶ ὑπηρέται, καθόσον ἀπουσίαζον ἄνευ ἀδειῶν καὶ μὲ τὰς ἀμοιβαίας ἐκείνας παραχωρήσεις τῶν Προέδρων καὶ τῶν Εἰσαγγελέων. Τὸ διάταγμα ἐκεῖνο ἐγένετο μετὰ τὴν δέουσαν βάσανον, τῇ βοηθείᾳ καὶ ἐπιτροπῆς· τὸ ἐφήρμοσα, ἐφ’ ὅσον ἔμενον, ἀλλ’ ὡς ἔμαθον, ὁ διάδοχος Ὑπουργὸς, ὁ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴς, δὲν τὸ ἐτήρησε. Δὲν ἠξεύρω, ἂν ἦναι ἀκριβὴς ἡ πληροφορία· εἶναι παρὼν καὶ δύναται νὰ μὲ πληροφορήσῃ.

§142ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τοὐναντίον τὸ ἐτήρησα καὶ διέταξα νὰ τηρῆται ἀκριβέστατα.

§143Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τότε ἀνακαλῶ. Ἀλλὰ μοὶ εἶχε δοθῆ πληροφορία ἀντίθετος· χαίρω ὅμως πολὺ, ἀκούων τὸ ἐναντίον. Ἂν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶχε καταθέσει τὴν ζητηθεῖσαν σχετικὴν πληροφορίαν, δὲν θὰ εἶχον τὴν ἀτυχίαν νὰ εἴπω ὅ,τι εἶπον, καὶ σᾶς ἐπαναλαμβάνω, ὅτι χαίρω, ὅτι τὸ ἐξετελέσατε.

§144ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ συνεπλήρωσα μάλιστα.

§145Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀλλ’ ὁ διάδοχός σας δὲν τὸ ἐξετέλεσε, τοὐλάχιστον ὡς ἐπληροφορήθην. Καὶ ἠδύνατο μὲν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ μὴ τὸ θεωρήσῃ χρήσιμον, ἀλλὰ ὤφειλε νὰ τὸ ἀνακαλέσῃ, ὄχι ὅμως νὰ ἐκδίδωνται διατάγματα, νὰ ψηφίζωνται νόμοι καὶ νὰ μὴ ἐφαρμόζωνται. Ἐπίσης λέγω καὶ περὶ τῆς ἐποπτείας καὶ ἐπιθεωρήσεως τῶν δικαστικῶν γραφείων· καταργήσατε τὸν νόμον, ἐὰν δὲν ἦναι συντελεστικός· ἀλλ’ ἐὰν τὸν διατηρῆτε ἐν ἰσχύϊ, ἐφαρμόσατέ τον, καὶ διὰ νὰ τὸν ἐφαρμόσητε, ἔχετε ἀνάγκην τμήματος πειθαρχίας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ. Τὴν πειθαρχικὴν ἐξουσίαν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τὴν ἐκτελεῖ εἷς εὐσυνειδητότατος ὑπάλληλος, πληρονόμενος γλίσχρως διὰ διακοσίων δραχμῶν, νομίζω, ἀκέραιος τὸν χαρακτῆρα καὶ ἐργατικώτατος, ἀλλὰ μόνος αὐτὸς δὲν ἐπαρκεῖ. Τὸ τμῆμα, ὅπερ ἔπρεπε νὰ ἦναι ἄριστα κατηρτισμένον, εἶναι τὸ πειθαρχικὸν, καὶ ἀκριβῶς ἐκεῖνο εἶναι τὸ ἐπουσιωδέστερον ὅλων.

§146ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Σχεδὸν δὲν ὑπάρχει.

§147Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πῶς λοιπὸν θὰ ἐφαρμόσητε αὐτὴν τὴν πειθαρχικὴν ἐξουσίαν, ὅταν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν δὲν καταρτίζητε τοιοῦτον τμῆμα, τὸ ὁποῖον νὰ ἔχῃ βιβλία ποιότητος, ἅτινα εἰσήγαγε τὸ διάταγμα τῆς 30 Αὐγούστου 1833, δι’ ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους, ἅτινα καλῶς λειτουργοῦσιν εἰς τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος τῆς 14 Μαΐου 1884 περὶ προσόντων καθιεροῖ ἐν ἄρθρῳ 11, χωρὶς νὰ ἀναφέρῃ ἂν συμπεριλαμβάνωνται καὶ οἱ δικαστικοὶ λειτουργοὶ καὶ ὑπηρέται; Τὰ βιβλία ποιότητος, ἐχρησίμευον εἰς τὸν Ὄθωνα, καὶ αὐτὰ συνεβουλεύετο εἰς πᾶσαν μεταβολήν. Τοιοῦτος θεσμὸς ἄριστα λειτουργεῖ εἰς τὴν Βαυαρίαν. Ἀλλὰ καὶ ἂν νομίζητε, ὅτι αὐτὰ δὲν δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσι, διότι τινὲς εἶναι ἐκ προκαταλήψεως ἐναντίοι πάσης καινοτομίας, διὰ νὰ λειτουργήσῃ ἡ πειθαρχικὴ ἐξουσία, ὑπάρχει ἀπαραίτητος ἀνάγκη τμήματος, ἐπαναλαμβάνω, πειθαρχικοῦ, καλῶς ὠργανισμένου. Οὔτε ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐπαρκεῖ, οὔτε ὁ ὑπάλληλος ἐκεῖνος ὁ μοναδικός. Ἐν γένει δὲ οὐδεμία πρόνοια τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης φαίνεται πρὸς τοῦτο, πάντοτε χάριν οἰκονομίας, ὡς λέγουσιν. Ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ βεβαίως νὰ προσθέσωμεν θέσεις καὶ νὰ εἰσδύσωσιν ἀργόμισθοι...

§148ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω κἄτι;

§149Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Μάλιστα.

§150ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐν Ἰταλίᾳ εἶναι τμῆμα τῆς στατιστικῆς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Δικαιοσύνης παμμέγιστον, εἰς τὸ ὁποῖον λαμβάνουσι μέρος γερουσιασταὶ καὶ βουλευταὶ καὶ ἀνώτεροι δικαστικοὶ ὑπάλληλοι. Ἀλλ’ εἶναι τμῆμα, τὸ ὁποῖον ἔχει 30–40 ὑπαλλήλους· ἀλλ’ ἐδῶ τίς ποτε ἐφρόντισε περὶ τούτου; Ἐδῶ τὰ θέλομεν ἄνευ χρήματος ὅλα, μὲ ἕνα κομμάτι ψωμὶ, διὰ νὰ μὴ ἔχωμεν εἰς ἐντέλειαν κανὲν πρᾶγμα.

§151ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἐν Ἑλλάδι στατιστική, καὶ ἂν ὑπάρχῃ, εἶναι ἀναξία λόγου, καὶ προτιμότερον θὰ ἦτο νὰ καταργηθῇ, διότι οὐδεμίαν παρέχει ὑπηρεσίαν.

§152ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πῶς δὲν ὑπάρχει; Ὁ πατήρ μου πρῶτος συνέστησε τὸ τμῆμα αὐτό.

§153Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὑπάρχει, Κύριοι, ἀνεπάρκεια προσωπικοῦ, καὶ πρέπει νὰ τὸ ἐννοήσωσιν οἱ ἁρμόδιοι· ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἀνεπάρκεια μισθῶν, ἀτυχῶς δὲ καὶ κακὴ ποιότης. Βεβαίως ὁ δικαστικὸς κλάδος προσήνεγκε καὶ προσφέρει μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὸ Κράτος. Ἂς τὸ εἴπωμεν εἰλικρινῶς, εἶναι ὁ ὑγιέστερος σχετικῶς κλάδος· καὶ ἀπόδειξις τρανὴ τούτου εἶναι, ὅτι πάντοτε, ὁσάκις θέλωμεν νὰ περιφρουρήσωμεν θεσμόν τινα, καταφεύγομεν εἰς τὴν δικαστικὴν ὑπαλληλίαν· ἀλλ’ ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ χειροτερεύει αὕτη, τοῦτο δὲ φυσικόν, διότι παρημελήθη, καὶ πρέπει τοῦτο νὰ ἐφελκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Τὴν βελτίωσιν ὅμως πρέπει ν’ ἀναζητήσωμεν, ἀρχίζοντες ἀπὸ τοὺς εἰρηνοδίκας, ἀπὸ τὰ δυστυχῆ αὐτὰ πλάσματα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι τὸ μεγαλείτερον μέρος ἐν τῇ ἀπονομῇ τῆς δικαιοσύνης πρὸς τὸν λαὸν, καὶ τὰ ὁποῖα ἐν τούτοις εἶναι τὸ ἕρμαιον τῆς πολιτικῆς. Ὀφείλω, Κύριοι, νὰ ὁμολογήσω, ὅτι προέβην χωρὶς νὰ θέλω εἰς μεταθέσεις εἰρηνοδικῶν, καὶ τοῦτο, διότι δὲν ὑπῆρχεν ὁ ἀπαιτούμενος καιρὸς, οὔτε ἡ εὐκολία ἡ ὑπηρεσιακή, οὔτε ἡ ἐπαρκὴς ἐγγύησις, ἵνα ἐξακριβώσω τὰ παράπονα ἐν παραμοναῖς ἐκλογῶν. Δύναμαι νὰ προσθέσω, ὅτι ὁ μόνος Ὑπουργὸς, ὅστις εἶχε προβῆ εἰς μέτρα τινὰ προστατευτικὰ τῆς ἠθικῆς τῶν ἀνεξαρτησίας, εἶναι ὁ κ. Βουλπιώτης, τῇ προτάσει τοῦ ὁποίου εἶχεν ἡ Βουλὴ ψηφίσει νόμους καὶ περὶ εἰρηνοδικῶν καὶ περὶ ἀμεταθέτου ἐπὶ διετίαν τῶν πρωτοδικῶν καὶ τῶν ἐφετῶν, οἱ ὁποῖοι ὅμως νόμοι κατὰ τὸ 1890 κατηργήθησαν κατὰ τὸ πλεῖστον. Εἶναι ἀνάγκη νὰ βελτιωθῇ τὸ ποιὸν τῶν εἰρηνοδικῶν, νὰ καταργηθῶσιν αἱ τάξεις, ἢ νὰ περιορισθῶσιν εἰς δύο· εἶναι ἀνάγκη νὰ σκεφθῶμεν, ἂν ἦναι δυνατὸν νὰ νομοθετήσωμεν μεταβατικοὺς εἰρηνοδίκας καὶ πταισματοδίκας, συνεδριάζοντας εἰς πόλεις πληθυσμοῦ ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζομένου, εἰρηνοδίκας ἰσοβαθμίους καὶ ἰσομίσθους μὲ τοὺς πρωτοδίκας σχεδὸν, ἀναπληρουμένους ὑπὸ τῶν γραμματέων, εἰς τὰς θέσεις τῶν ὁποίων νὰ διορισθῶσιν ὅσοι δὲν θὰ εἶχον τυχὸν τὰ πρὸς διορισμὸν εἰρηνοδίκου προσόντα, τῶν ὁποίων τὸ δρομολόγιον νὰ καταρτίζηται ἀπὸ τὸ δικαστικὸν συμβούλιον τῶν ἐφετῶν. Ἐὰν τοῦτο παρουσιάζῃ ἀνωμαλίας τινὰς κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν, τοὐλάχιστον νὰ γείνῃ πρόνοια περὶ μεταβατικῶν εἰρηνοδικῶν εἰς τὰς ἕδρας τῶν δήμων. Ἀλλ’ ἐὰν καὶ τοῦτο δὲν ἀποφασισθῇ, βεβαίως πρέπει νὰ γείνῃ ἀναθεώρησις τῶν εἰρηνοδικειακῶν περιφερειῶν, διότι εἰς πολλὰ μέρη ἀδικοῦνται οἱ πολῖται. Εἶναι ἀνάγκη νὰ προσέξῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, καὶ συντόμως, περὶ τῶν Πρωτοδικείων, τὰ ὁποῖα παρουσιάζουσιν εἰκονικὴν κατάστασιν, οἰκτράν· νομίζομεν, ὅτι ἔχομεν πολυμελῆ Πρωτοδικεῖα, πολυμελῆ Πλημμελειοδικεῖα, πολυμελῆ Ἐφετεῖα, ἐνῷ πάντες γινώσκομεν, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές· συμπληροῦνται ἀπὸ τοὺς ἀργοὺς δικηγόρους, τῶν ὁποίων πολλοί δυνατὸν νὰ ἦναι ἀξιότιμοι, μεμορφωμένοι καὶ ἐνάρετοι, ἀλλ’ ὡς ἐκ τῆς ἐν γένει πολιτειακῆς καὶ κοινωνικῆς καταστάσεως, μένοντες ἐν τῇ ἰδίᾳ πόλει καὶ εἰς στενὰς σχέσεις μετὰ διαδίκων καὶ δικηγόρων εὑρισκόμενοι, βεβαίως δὲν εἶναι ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ἐννοεῖ τὸ Σύνταγμα ὡς τοὺς καταλληλοτέρους διὰ τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης. Δύνασθε νὰ διατηρήσητε τὰ πολυμελῆ δικαστήρια; Διατηρήσατέ τα· τὸ προτιμῶ, διότι εἰς τὰ πολυμελῆ δικαστήρια εὑρίσκω περισσοτέρας ἐγγυήσεις· ἀλλὰ βεβαίως μὲ τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἔχετε καὶ σεῖς ἀτυχῶς καὶ οἱ πλείονες, μάλιστα δὲ οἱ κ.κ. Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν θὰ δυνηθῆτε, διότι τοῦτο θέλει ἀπαιτήσει μεγάλην αὔξησιν προσωπικοῦ. Εἶναι ἐπάναγκες νὰ καταργηθῇ ἡ ἀναπλήρωσις καὶ ἡ συμπλήρωσις τῶν πολυμελῶν δικαστηρίων διὰ δικηγόρων καὶ παρέδρων ἀμίσθων ἢ καὶ ἐμμίσθων. Ἂν λοιπὸν δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε τακτικοὺς δικαστὰς, στρέψατε τὴν προσοχήν σας πρὸς τὸ ἀγγλικὸν σύστημα, πρὸς τὸν πρακτικὸν Ἄγγλον, ὁ ὁποῖος ζητεῖ ἕνα,—διότι ὁ κανὼν ἐκεῖ εἶναι τὰ μονομελῆ δικαστήρια—τὸν καλοπληρόνει, καὶ ἀπαιτεῖ ἀπ’ αὐτὸν ὅ,τι πρέπει ν’ ἀπαιτήσῃ τις παρὰ δικαστοῦ. Σκεφθῆτε καὶ μελετήσατε ἐπισταμένως τὸ ἓν ἐκ τῶν δύο, ἀλλ’ ἀποφασίσατε· ἢ νὰ λειτουργήσωσι καλῶς τὰ πολυμελῆ δικαστήρια διὰ τακτικῶν δικαστῶν ὑπευθύνων, ἢ μορφώσατε μονομελῆ πρωτοβάθμια δικαστήρια, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἦναι καὶ αὐτὰ μεταβατικὰ, οἱ δὲ δικασταὶ νὰ ἐκτελῶσι καὶ τὰ ἀνακριτικὰ καθήκοντα, τοιουτοτρόπως δὲ νὰ πλησιάσητε τοὺς δικαζομένους πρὸς τὴν δικαιοσύνην, νὰ οἰκονομήσητε δὲ καὶ χρῆμα πολὺ καὶ ἐκ τῶν μαρτυρικῶν δικαιωμάτων καὶ ἐξ ἄλλων δαπανῶν.

§154Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν;

§155Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Μάλιστα.

§156Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Πολλὰ, ἐξ ὅσων εἴπετε, ἐγὼ τὰ εὑρίσκω ὀρθὰ, ὡς πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης· ἀλλὰ τοὺς ὑπάρχοντας δικαστὰς, αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι θὰ περισσεύσουν, δὲν μᾶς λέγετε, τί νὰ τοὺς κάμωμεν;

§157Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν θὰ περισσεύσουν, ἀλλὰ θὰ ἔχητε τὴν ἐνημερότητα ἀναμφισβητήτως· ἄλλως, ἅμα κενωθῇ ἡ θέσις, δὲν θὰ τὴν συμπληρώσητε. Ἐὰν ὅμως παραδεχθῆτε τὰ μονομελῆ πρωτοβάθμια δικαστήρια, ἅτινα οὕτω θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ πολλαπλασιασθῶσι, βεβαίως πρέπει νὰ παραδεχθῆτε τὰ τριμελῆ Ἐφετεῖα, καὶ πρὸς τοῦτο συμφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴν, ὁ ὁποῖος προέτεινε καὶ τὴν μεταβολὴν τῶν διοικητικῶν περιφερειῶν, οὐχὶ ὅμως εἰς νομαρχίας, ἀλλὰ συμφώνως μὲ τὸ Σύνταγμα εἰς ἐπαρχίας· νὰ ὀνομασθῶσιν ἐπαρχίαι αὐταὶ, τὰς ὁποίας λέγομεν σήμερον νομαρχίας. Ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τοιούτου διοικητικοῦ συστήματος νὰ κανονισθῶσι τὰ μονομελῆ πρωτοβάθμια δικαστήρια καὶ τριμελῆ Πλημμελειοδικεῖα, εἰς δὲ τὰ μεγαλείτερα κέντρα τὰ τριμελῆ Ἐφετεῖα.

§158Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ὥστε νὰ γείνουν περισσότερα δικαστήρια.

§159Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Βεβαίως.

§160ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀλλὰ τότε πόσα χρήματα θέλετε;

§161Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα ὑπολογισμοῦ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, βεβαίως θὰ ἔχητε πενταμελῆ καὶ τὸν Ἄρειον Πάγον, ὅπερ θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐνήμερότητά του, διότι ἤδη μένει 6 ἔτη περίπου ὀπίσω, διότι τὰ τελευταῖα ἔτη εἰργάσθη πλειότερον. Ἀλλὰ θέλουσι χρειασθῆ χρήματα, μοὶ λέγει ὁ κ. Ὑπουργός. Βεβαίως· καὶ πρέπει νὰ πληρωθῶσι,— καὶ ἴσως θὰ χρειασθῇ καὶ περὶ τὸ ἑκατομμύριον—διότι εἶμαι ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τῶν μισθῶν, ἀλλὰ μὲ τὸ μαστίγιον τῆς εἰσαγγελικῆς καὶ τῆς ὑπουργικῆς ἐποπτείας εἰς τὴν κεφαλήν. Αὔξησις μισθῶν καὶ ἔλεγχος. Θέλουσι χρειασθῆ χρήματα, καὶ πρέπει νὰ πληρωθῶσι, διότι δὲν εἶναι δαπάνη ἄγονος, διότι ἡ Πολιτεία δὲν δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι χορηγεῖ τόσην δικαιοσύνην, ὅσα χρήματα δύναται νὰ πληρόνῃ· θέλει δὲ χρειασθῆ καὶ πρόνοια διὰ δικαστικὰ καταστήματα καὶ διὰ φυλακάς. Τὰς ὀλίγας ταύτας λέξεις—διότι εἶναι ὀλίγαι πραγματικῶς, ἀναλόγως τοῦ θέματος,—εἶχον νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Παρατηρήσεις τινὰς ἔτι θέλω νὰ προσθέσω περὶ δαπανῶν παραγωγικῶν. Ὡς ἄλλοτε ἔλεγον, εἶναι πολὺ εὔκολον νὰ εἴπῃ τις: «οἰκονομῶ τὸ ἀντίτιμον τοῦ ἐνδύματος, οὗτινος ἔχω ἀνάγκην, ἵν’ ἀγοράσω· ἀλλὰ θὰ ἦμαι χωρὶς ἔνδυμα. Οἰκονομῶ τὴν δαπάνην τῆς καλλιεργείας τῶν κτημάτων μου, ἀλλὰ θὰ ἦμαι χωρὶς εἰσόδημα καὶ θὰ στερῶμαι τοῦ τόκου τοῦ κεφαλαίου». Εὐελπιστῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει ἀσχοληθῆ περὶ ζητήματος ἐθνικωτάτου, περὶ ἱδρύσεως καὶ κανονικῆς λειτουργίας μεγάλης ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας· ἀλλ’ ἂς μὴ λησμονήσῃ εἰς τὰς μελέτας της τὸ σύστημα τῆς Ῥωσσικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ὅπερ εἶναι τὸ ἄριστον καὶ ὅπερ συμβιβάζεται μὲ τὰς εἰδικὰς τοῦ τόπου καὶ τὰς ἐθνικὰς περιστάσεις, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐν συνόψει οἱ ναῦται, οἱ ὑπαξιωματικοὶ καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ στόλου μετὰ τὴν ἐκγύμνασίν των εἰσέρχονται εἰς τὰ ἀτμόπλοια τῆς ἑταιρίας καὶ γυμνάζονται εἰς τὰ κύματα. Κυρίως ὅμως, προκειμένου λόγου περὶ παραγωγικῶν δαπανῶν, θέλω νὰ εἴπω, ὅτι κακῶς ἐστρέψαμεν τὴν προσοχὴν εἰς μόνον τὸ προϊὸν τῆς σταφίδος· οὐχὶ μόνον σταφίδα, οὐχὶ μονογενῆ υἱὸν καὶ νὰ τρέμῃ ἡ καρδία μας εἰς πᾶσαν ἀδιαθεσίαν του· ἀνάγκη νὰ ζητήσωμεν καὶ ἄλλα προϊόντα, καὶ βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν τοιαῦτα, ἐννοῶ, εἰς μεγάλας ποσότητας, ἐκτὸς τῶν δημητριακῶν καρπῶν καὶ κυρίως τοῦ σίτου καὶ τοῦ καπνοῦ. Καὶ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας δύναται νὰ ζητηθῶσι ταῦτα, ἀλλ’ εἰς εὐρυτέραν κλίμακα βεβαίως θὰ ζητηθῶσιν εἰς τὴν Θεσσαλίαν. Τοὺς κ.κ. συναδέλφους ἐκ Θεσσαλίας ὅλους ἀπασχολεῖ τὸ ζήτημα τοῦτο, οὐχὶ μόνον ἐμέ. Ἐζήτησα πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑποθέτω, δὲν θὰ ἔλαβε τὸν καιρὸν νὰ καταθέσῃ, διότι τὰς ἐζήτησα καὶ ὀλίγον ἀργὰ, αἵτινες ἂν ἦσαν κατατεθειμέναι, εὐρύτερον θὰ ἠδυνάμην ν’ ἀναπτύξω τὸ θέμα· ἀλλὰ δὲν θέλω κωλυθῆ εἰς ἄλλην εὐκαιρίαν. Δύναται νὰ συνοψισθῇ τὸ λεγόμενον Θεσσαλικὸν ζήτημα εἰς τρεῖς γενικὰς γραμμάς: Εἰς τὸν κανονισμὸν τῶν σχέσεων τῶν καλλιεργητῶν πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας,—διότι 200,000 περίπου δουλοπαροίκων εὑρίσκονται ἐκεῖ—ἀλλὰ μὲ ὅλον τὸν σεβασμὸν πρὸς τὰ κεκτημένα δικαιώματα καὶ τὸ ἱερὸν τῆς ἰδιοκτησίας δικαίωμα βεβαίως. Ἀρίστη δὲ ἀφετηρία πρὸς τοῦτο εἶναι ἡ διανομὴ τῆς ἐθνικῆς περιουσίας τοῦ Κωνσταντίνου Ζάππα εἰς τοὺς καλλιεργητάς, περὶ οὗ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν ὡμίλησα καὶ εἰς ὃ θέλω ἄλλοτε ἐπανέλθει. Τὸ δεύτερον ζήτημα εἶναι τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα, ὅπως προφυλαχθῶσιν αἱ εὔφοροι πεδιάδες ἐκ τῶν πλημμυρῶν καὶ ἵνα χρησιμοποιηθῶσιν οἱ ποταμοὶ πρὸς ἄρδευσιν. Τὸ τελευταῖον εἶναι, πᾶς δυνατὸς τρόπος πρὸς αὔξησιν τοῦ πληθυσμοῦ, τοῦ κατὰ πολὺ ἐλαττωθέντος. Σχετικαὶ εἶναι αἱ ἐρωτήσεις μου πρὸς αὐτὰ τὰ θέματα. Ἔχω ἐνταῦθα ὑπόμνημα τοῦ ἀξιοτίμου διευθυντοῦ τῶν Θεσσαλικῶν σιδηροδρόμων, τοῦ κ. Κηρύκου, λίαν ἐπισταμένως μελετήσαντος τὰ θεσσαλικὰ ζητήματα, εὐρύτατα δὲ ἐξετάζοντος τὰ τοιαῦτα θέματα, τὰ ὁποῖα θεωρῶ ἄσκοπον ν’ ἀναπτύξω ἐν πλάτει σήμερον· ἀναβάλλω νὰ πράξω τοῦτο ἐν καλλιτέρᾳ εὐκαιρίᾳ· ἁπλῶς μόνον τὰ ἀνέφερα πρὸς ὑπόμνησιν, ὑποθέτω δὲ, ὅτι ἐστάλη εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅμοιον ὑπόμνημα...

§162Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ἐδόθη ὅτε ἤμην ἰδιώτης.

§163Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἶναι ὑπόμνημα ἄξιον ἐμβριθεστάτης μελέτης. Ἐπίσης ἔχω ἕτερον ὑπόμνημα, συνταχθὲν ὑπὸ καπνεμπόρου, περὶ τῆς καλλιεργείας καὶ τῆς ἐμπορίας τοῦ καπνοῦ ἐν Ἑλλάδι· ἀλλ’ ἀμφότερα τὰ θέματα ταῦτα ἐπιφυλάσσομαι εἰς ἄλλην εὐκαιρίαν ν’ ἀναπτύξω· ἁπλῶς περιορίζομαι νὰ καταδείξω τὰ σημεῖα, τὰ ὁποῖα, κατὰ τὴν ἐμὴν ταπεινὴν γνώμην, πρέπει ἰδιαιτέρως νὰ προσελκύσωσι τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, προκειμένου λόγου περὶ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου, διὰ τῆς ὁποίας πρέπει νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ τέως ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς ἤρξατο ἔργων τινῶν, ἀλλ’ οὐχὶ ἀναλόγων πρὸς τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα διέθετε τὴν ἐποχὴν ἐκείνην.

§164ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπὶ πληρωμῇ ἰδίου θεσσαλικοῦ φόρου.

§165Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀκριβῶς ταῦτα ἐγένετο, διότι ἐξεδόθη πρῶτον ὁ νόμος ᾼΦΚΓ’ τῆς 27 Μαΐου 1887 περὶ ἐπιβολῆς εἰδικοῦ φόρου πρὸς μηχανικὰς μελέτας τῶν ἐκτελεστέων ἐν Θεσσαλίᾳ ὑδραυλικῶν ἔργων, ἀλλὰ τὸ μέτρον ἐκεῖνο ἦτο προσωρινόν· εἰσεπράχθη ποσόν τι, τὸ ὁποῖον ἐζήτησα νὰ ἴδω ποῦ ἐδαπανήθη, ἀλλ’ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς δὲν κατέθηκε τὴν ζητηθεῖσαν πληροφορίαν. Ἀκολούθως ἐγένετο ὁ νόμος ᾼΧΛΓ’ τῆς 2 Φεβρουαρίου 1889, ἐπὶ τῇ βάσει εἰδικοῦ Θεσσαλικοῦ φόρου, χωρὶς νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ προϋπολογισμὸς περὶ ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν Θεσσαλίᾳ, ὁ ὁποῖος ἐξηρτήθη ἀπὸ τὴν συνομολόγησιν δανείου, τὴν ἄδειαν δὲ τοῦ δανείου τούτου ἀνεκάλεσεν ἡ Βουλὴ τελευταῖον διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΣΟΘʹ τῆς 6 Ἰουλίου 1895. Εἶχεν ἐκδοθῆ καὶ τὸ μὴ ἐφαρμοσθὲν διάταγμα τῆς 29 Σεπτεμβρίου 1890. Καὶ ἀνεκλήθη μὲν ἡ ἄδεια πρὸς συνομολόγησιν δανείου· ἀλλ’ ὑπάρχει ἡ νομοθετικὴ ἐκείνη βάσις, ἡ ὁποία δύναται νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς μελέτην. Ἐπίσης ἐγένοντο δύο ἄλλοι νόμοι· ὁ τῆς 30 Μαΐου 1890 περὶ ἐγγυήσεως τοῦ Κράτους εἰς ἐνυπόθηκα δάνεια γεωργοκτηματιῶν, καὶ ὁ τῆς 3|16 Ἀπριλίου 1891 ᾼϠΟʹ περὶ τροποποιήσεως τοῦ προηγουμένου, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔφερον τὸ ποθούμενον ἀποτέλεσμα τῆς χειραφετήσεως τῶν δουλοπαροίκων, ἕνεκα τῶν ἀτελειῶν των. Πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀναγράψῃ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ Θεσσαλικὸν ζήτημα, ὄχι διότι ἐνδιαφέρει τὴν Θεσσαλίαν, μιᾶς περιφερείας τῆς ὁποίας εἶμαι ἀντιπρόσωπος, ἀλλὰ διότι τὸ ζήτημα συνδέεται μὲ τὸ γενικὸν οἰκονομικὸν καὶ μὲ ὅλα τὰ συναφῆ ἐθνικὰ ζητήματα, γειτνιάζει δὲ ἡ Θεσσαλία μετὰ τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Ἠπείρου. Συμπέρασμά μου εἶναι, ὅτι ὄχι μόνον σταφίδα, ἀλλὰ καὶ σῖτον καὶ καπνὸν ὀφείλει νὰ καλλιεργήσῃ ἡ Ἑλλάς. Θέλω προσθέσει παρατηρήσεις τινὰς περὶ τῆς φορολογικῆς μεταῤῥυθμίσεως. Οὐδέποτε ἐμελετήθη ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων οἰκονομολόγων τὸ σοφὸν ἀξίωμα τοῦ Montesquieu, ὅτι οἱ φόροι δὲν πρέπει νὰ ὁρίζωνται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ὁ λαὸς δύναται ἐφάπαξ νὰ πληρώσῃ, ἀλλ’ ἐπὶ ἐκείνου, εἰς ὃ δύναται διαρκῶς νὰ ἀνθέξῃ, διότι ὁ λαὸς δὲν πρέπει νὰ στερῆται τῶν ἀναγκαίων, ἵνα θεραπεύωσιν οἱ ἄρχοντες τὰς φαντασιώδεις αὐτῶν ὀρέξεις. Δὲν νομίζω, ὅτι, ἐπειδὴ ἐπεβλήθησαν φόροι ἄγριοι καὶ ἀπάνθρωποι, πρέπει νὰ μείνωσι, μόνον καὶ μόνον διότι εὑρισκόμεθα εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν. Ὅταν γνωρίζωμεν, ὅτι οἱ παραγωγοὶ τῆς σταφίδος εὑρίσκονται εἰς τὸ σημεῖον, εἰς ὃ περιῆλθον, καὶ ὅτι ἡ πληρωμὴ φόρου ἐπαχθεστάτου εἶναι ἀδικαιολόγητος σχεδὸν, δὲν νομίζω ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς νὰ εἴπωμεν: πρέπει νὰ πληρώσητε, ἵνα μὴ μᾶς παρεξηγήσωσιν οἱ δανεισταί. Εἶναι φανερὸν, ὅτι ἡ μείωσις ἐπιβάλλεται. Τὰ αὐτὰ δύναμαι νὰ εἴπω διὰ τὴν ἁρπακτικὴν φορολογίαν τοῦ ἐλαίου, καθ’ ἣν ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος ἀναλογεῖ ἴσως μέχρι 40%, ζήτημα τὸ ὁποῖον πολλάκις ἀνέπτυξα καὶ θέλω ἐπαναλάβει κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον, εἰς ὃ ἦτο πάντοτε ἐναντίος ὁ κ. Τρικούπης, εἶναι ἐναντίος καὶ ὁ κ. Καραπάνος, ἐξ αἰτίας τοῦ ὁποίου κατὰ τὸ 1890 οὐδεμία ἐπῆλθε βελτίωσις. Ἀλλὰ τὸ φορολογικὸν ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐφιστῶ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν ὑμῶν, εἶναι τὸ τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου καὶ ἰδίᾳ τῶν δικαστικῶν. Ἡ Πολιτεία δὲν ἐπιτρέπεται νὰ κλείῃ τὴν θύραν τῆς δικαιοσύνης, ἀτυχῶς δὲ, πρὸ ἐτῶν ἔπραξε τοῦτο, ἐπὶ ζημίᾳ τῆς κοινωνίας, τῆς Πολιτείας καὶ τοῦ δημοσίου ταμείου· διότι ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι δικαστικά τινα τέλη, μειούμενα, θέλουσιν αὐξήσει τὰ εἰσοδήματα τοῦ Δημοσίου. Τὴν περὶ τούτου γνώμην μου ἀνέπτυξα πλατύτερον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν. Δὲν εἶμαι μόνον ὑπὲρ τῆς μειώσεως φόρων, εἶμαι καὶ ὑπὲρ αὐξήσεώς τινων. Οἱ πλεῖστοι τῶν ἰδιοκτητῶν τῶν τσιφλικίων δὲν πληρώνουσι φόρον, καὶ μάλιστα οἱ ἐν Θεσσαλίᾳ, ὧν οἱ πλεῖστοι διαμένουσιν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, οὕτω δὲ ἀφαιροῦσι καὶ τὸν χρυσόν. Εἴτε ἡ στρεμματικὴ φορολογία μελετηθῇ, εἴτε δι’ ἄλλου τρόπου, βεβαίως θέλει ἐπέλθει αὔξησις. Ἀλλὰ καὶ φόρος ἐπὶ τῶν πράξεων τοῦ χρηματιστηρίου ἐπιβληθήτω. Αὐτὰ εἶναι ζητήματα ἀπαιτοῦντα ἀνάπτυξιν εὐρυτάτην, πρὸς τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι κατάλληλος ἡ ἐποχή· ἁπλῶς ὑποδεικνύω, ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ἐπιβλητέοι φόροι. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀνακουφισθῇ ὁ πτωχὸς Ἑλληνικὸς λαὸς, τοῦ ὁποίου ἡ ῥάχις ἐκυρτώθη ἀπανθρώπως ἐπὶ δεκαπενταετίαν. Καταλήγω τὰς παρατηρήσεις μου, ζητῶν συγγνώμην, ἂν ἐπὶ πολὺ ἐκράτησα τὸ βῆμα, διότι τὸ θέμα ἀπῄτει ἀνάπτυξίν τινα, καὶ νομίζω, ὅτι αἱ ἔκτακτοι περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα, δὲν δύνανται νὰ θεραπευθῶσι δι’ ἐμβαλωμάτων, διὰ προϋπολογισμοῦ, οἷος ὁ ὑποβληθείς. Ἀπαιτοῦνται μέτρα ῥιζικά. Ὁ προϋπολογισμὸς, ὡς κατὰ κόρον ἐλέχθη, εἶναι τὸ κάτοπτρον τῆς πολιτικῆς πορείας τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλ’ αὐτὸ τὸ κάτοπτρον δὲν εἶναι διόλου ἐνθαῤῥυντικόν. Ἀνάγκη ῥιζικῶν μέτρων, καὶ τοιαῦτα, ἂν ἡ Κυβέρνησις, δεδικαιολογημένως ἢ μή, δὲν ἔλαβεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1895, πρέπει ἀφεύκτως νὰ τὰ λάβῃ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1896· διότι, ἂν συγκαταβατικῶς ἐκρίθη,—καὶ ἐνδιαφέρομαι, ἐπαναλαμβάνω, νὰ μὴ ἀποτύχῃ ἡ Κυβέρνησις—ἂν συγκαταβατικῶς ἐκρίθη κατὰ τὸ 1895, πολὺ αὐστηρῶς κριθήσεται κατὰ τὸ 1896· τοῦτο δὲ καὶ πολὺ δικαίως. Μεταξὺ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐφελκύσωσι τὴν προσοχὴν αὐτῆς, εἶναι καὶ ἡ ἀνάγκη τῆς χαλαρώσεως τῆς πρωθυπουργικῆς παντοδυναμίας, καὶ ὁμολογῶ ὅτι τοιαύτας τάσεις δεικνύει ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀλλ’ ἡ δόσις εἶναι πολὺ μικρά. Πρὸς τοῦτο ὑπάρχει ἀνάγκη καὶ νομοθετημάτων. Ἀνάγκη ἐπίσης νὰ λειτουργήσῃ καὶ ὁ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμος, διότι ἡ ὑπουργικὴ ἀτιμωρησία πολλῶν κακῶν πρόξενος εἶναι· Ἰδοὺ ὅτι ἔχομεν τὰ τῆς ὁδοποιΐας. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ ἐκ Μεσσήνης συνάδελφος κ. Μερλόπουλος εἶπε, θ’ ἀποδειχθῶσιν ἀκριβῆ· ἀλλὰ δύναμαι νὰ ἐγγυηθῶ, ὅτι παράβασις νόμων πολλῶν καὶ τοῦ Συντάγματος ἐγένετο ἐπὶ τῆς ὁδοποιΐας, ὡς ἀνέπτυξα εἴς τινα προηγουμένην συνεδρίαν. Πρέπει νὰ βελτιωθῇ ὁ τρόπος τοῦ νομοθετεῖν· ὁ νῦν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ εἶναι τῇ ἀληθείᾳ παρῳδία. Κατὰ τίνα τρόπον θὰ βελτιωθῇ; Δύνανται νὰ ὑπάρχωσι διάφοροι τρόποι, καὶ ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ Συντάγματος δύνανται νὰ εὑρεθῶσι τοιοῦτοι, π. χ. μία προπαρασκευαστικὴ ἐπιτροπή, ἐπεξεργαζομένη τὰ διατάγματα καὶ τὰ νομοσχέδια, ἐφαρμογὴ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς αὐστηροτέρα, πρόνοια περὶ τὴν μὴ ὑποβολὴν νομοσχεδίων ἀώρων· ἀλλὰ πρέπει νὰ βελτιωθῇ, διότι εἶναι οἰκτρὸν τὸ θέαμα τῶν χιλιάδων αὐτῶν νόμων· πολυνομία καὶ κακονομία μᾶς βασανίζει δεινῶς. Ἀλλὰ οὐδὲν δύναται νὰ θεραπευθῇ, ἂν ἡ ἐκπαίδευσις καὶ ἡ δικαιοσύνη δὲν ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν κανονικὴν αὐτῶν τροχιάν. Ἐπιτρέψατε νὰ σᾶς ἀναγνώσω ὀλίγας γραμμὰς, τὰς ὁποίας ἐν προλόγῳ ἔργου μου ἔγραφον περὶ τούτου (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἐκπαίδευσις μετὰ τῆς οἰκογενειακῆς ἀνατροφῆς προδήλως εἶναι—κατὰ τὴν ἡμετέραν ἀκράδαντον πεποίθησιν— τὸ ἀσφαλὲς ἔδαφος, ἐφ’ οὗ στερεῶς καὶ ἀφόβως ἵσταται πᾶσα Πολιτεία, καὶ μάλιστα συνταγματική, ἐν ᾗ ἰσχύει ἡ καθολικὴ ψηφοφορία· μόνη ὅμως ἡ δικαιοσύνη εἶναι ὁ μοχλός, δι’ οὗ αὕτη δύναται νὰ κινήσῃ ἐπιτυχῶς πάσας τὰς ἐθνικὰς δυνάμεις καὶ νὰ κρατήσῃ κατὰ τοὺς φυσικοὺς νόμους τῆς ἕλξεως καὶ τῆς ἀπώσεως ἐν ἰσοῤῥοπίᾳ τὴν κοινωνικότητα τοῦ ἀνθρώπου πρὸς τὸν εὐδαιμόνως συζῆν.» Ἡ Ἑλλάς, ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι εἶναι πλουσία· ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς βεβαίως εἶναι ἐκ τῶν καλλιτέρων λαῶν τῆς Εὐρώπης. Τὸ κρίσιμον τῶν περιστάσεων, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα, δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἀπελπίσῃ· ἀνάγκη νὰ ἐντείνωμεν ὅλας τὰς δυνάμεις ἡμῶν· πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν παντὶ τρόπῳ νὰ ἐξέλθωμεν ἐκ τοῦ βαράθρου, εἰς τὸ ὁποῖον μᾶς ἔῤῥιψε κακὸς δαίμων. Ἄς μὴ λησμονῶμεν, κυβερνῶντες καὶ Βουλευταί, ὅτι ὁ λαὸς ἵσταται ἄγρυπνος, καὶ ὅτι δι’ ἀναθεμάτων κατεκρήμνισε Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας τὸ σύστημα κατεδίκασεν. Ἄν ἤδη φαίνεται ἠρεμῶν, διατελεῖ ὑπὸ τὰς προσδοκίας τοῦ μέλλοντος καὶ τῆς βελτιώσεως τῆς θέσεώς του, ἀλλ’ ἵσταται πάντοτε ἐγγύτατα ἡμῶν, διὰ νὰ κρίνῃ τὰς πράξεις μας. Προσπαθήσωμεν ν’ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς προσδοκίας καὶ τοὺς πόθους τῶν ἐκλογέων τῆς 16 Ἀπριλίου 1895.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πεταλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§167ΠΕΤΑΛΑΣ. Δὲν ἐσκόπουν νὰ κουράσω ὑμᾶς, μετὰ τόσον κάματον, λαμβάνων τὸν λόγον ἐπὶ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ αἱ ἐκφρασθεῖσαι ἰδέαι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καθὼς καὶ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ περὶ οἰκονομιῶν εἰς τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, μὲ ἀναγκάζουσι νὰ πράξω τοῦτο. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπεδαψίλευσε πᾶσαν αὐτῆς τὴν γενναιοδωρίαν εἰς ὅλους τοὺς κλάδους, καὶ μάλιστα προέτεινε καὶ τὴν ἀναγραφὴν πιστώσεως πρὸς ἐκτύπωσιν τῶν χαρτῶν τοῦ κ. Πετρώφ...

§168ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πολυτιμότατον ἔργον.

§169ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν τὸ γνωρίζει ὁ κ. Πεταλᾶς.

§170ΠΕΤΑΛΑΣ. Τὸ γνωρίζω κάλλιστα, ὡς καὶ τὸν κ. Πετρώφ... Ἐπίσης προτείνει ἡ ἐπιτροπὴ καὶ τὴν ἀναβίωσιν τοῦ θεσμοῦ τῶν παιδικῶν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων, ὁ ὁποῖος ἐλειτούργει ἄλλοτε καὶ κατηργήθη, διότι ἀπέτυχεν οἰκτρῶς, πρὸς βλάβην τῆς ὑγείας τῶν μαθητῶν. Οἱ μόνοι κλάδοι, τοὺς ὁποίους ἡ ἐπιτροπὴ ἐστέρησε τῆς γενναιοδωρίας ταύτης, εἶναι οἱ κλάδοι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, μὴ ὀκνήσασα νὰ ὑποδείξῃ καὶ τὸν τρόπον τῶν τοιούτων οἰκονομιῶν, καὶ ἄς μοὶ ἐπιτρέψωσι νὰ ὁμολογήσω, ὅτι εἶναι ὁ παραδοξότερος, διότι προτείνει τὴν μείωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν στρατιωτῶν διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῆς θητείας εἰς ἑξάμηνον...

§171ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν προτείνει· εἶναι γνώμη τινῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς.

§172Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Τὴν γνώμην ταύτην ὑπεστήριξα ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ ἐξακολουθῶ νὰ ὑποστηρίζω αὐτήν. Ἐπειδὴ λοιπὸν πᾶσα γνώμη ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἡ ὁποία δὲν ἀντιπροσωπεύει τὴν ὁλομέλειαν αὐτῆς, ἐκφράζεται διὰ τοῦ «μέλη τινὰ τῆς ἐπιτροπῆς», δηλῶ ὅτι ἡ γνώμη αὕτη εἶναι ἰδική μου.

§173ΠΕΤΑΛΑΣ. Δὲν ἐγνώριζον ὅτι εἶναι ἰδική σας γνώμη, διότι ἐγὼ βλέπω ἐδῶ, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ συνιστᾶ τὴν ἀναθεώρησιν κτλ. καὶ κατ’ ἐξακολούθησιν συνιστᾷ καὶ αὐτό... Ἔλεγον ὅτι κατὰ τρόπον παράδοξον προτείνει τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν στρατιωτῶν, μεταβαλλομένης τῆς θητείας εἰς ἑξάμηνον ἀπὸ μονοετοῦς. Μονοετὴς θητεία βεβαίως πρὸ πολλοῦ ἔπαυσε νὰ ὑπάρχῃ· εἶναι πικρὰ ἀνάμνησις παρελθόντος, ἀνήκουσα εὐτυχῶς εἰς τὴν ἱστορίαν. Τὸ ζήτημα τῆς θητείας δὲν εἶναι τόσον ἁπλοῦν, εἶναι ζήτημα σοβαρὸν, ἐξαρτᾶται ἀπὸ πολλῶν παραγόντων. Πρόκειται δηλ. νὰ λυθῇ ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον εἰσέρχονται πολλὰ ἀντίθετα συμφέροντα. Τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ ἀπαιτεῖ, ὅπως ἡ θητεία ᾖ ὅσον τὸ δυνατὸν μακροχρονιωτέρα, πρὸς τελείαν ἐκγύμνασιν τοῦ στρατιώτου καὶ πρὸς ἀποκατάστασιν αὐτοῦ στερεωτέρου. Ἀλλὰ ἡ κοινωνία καὶ ἡ δημοσία οἰκονομία ἀπαιτοῦσιν, ὅπως ὅσον τὸ δυνατὸν ἀπασχολῶνται ὀλιγώτεραι χεῖρες εἰς τὸν στρατὸν, αἱ ὁποῖαι εἶναι χρήσιμοι διὰ τὴν βιομηχανίαν καὶ τὴν γεωργίαν. Πάντα τὰ πεπολιτισμένα Κράτη καὶ τὰ στρατιωτικῶς ὠργανωμένα ἔλυσαν τὸ ζήτημα τοῦτο διὰ μέσου τινὸς ὅρου, πληροῦντος καὶ τὰς ἀπαιτήσεις τῆς κοινωνίας καὶ τὰς ἀπαιτήσεις τὰς στρατιωτικὰς, παραδεχθέντα τριετῆ θητείαν. Ὅταν ἡ θητεία ἦναι ὀλιγοχρόνιος, δὲν ἐξαρτᾶται μόνον ἐκ τῶν δύο τούτων παραγόντων, τῶν στρατιωτικῶν καὶ κοινωνικῶν ἀπαιτήσεων· ὑπάρχει καὶ ἕτερος παράγων, κανονίζων τὸ ζήτημα τῆς θητείας, καὶ ὁ παράγων οὗτος εἶναι ὁ ἀριθμὸς, ὁ ἀπαιτούμενος ἐτησίως, ἵνα πληρώσῃ τὰ κενὰ τοῦ στρατοῦ. Γενικῶς εἶναι παραδεδειγμένον, ὅτι τὸ ἑκατοστὸν τοῦ πληθυσμοῦ ἑνὸς Κράτους ἀποτελεῖ τὸν μόνιμον στρατὸν, αἱ δὲ δαπάναι διὰ τὸν στρατὸν τοῦτον ἰσοῦνται πρὸς τὸ τέταρτον τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ὅλων δαπανῶν. Λοιπὸν ἡ Ἑλλὰς θὰ ἔχῃ 22,000 στρατόν...

§174ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους;

§175ΠΕΤΑΛΑΣ. Ἐπὶ τοῦ συνόλου... Ἡ Ἑλλὰς λοιπὸν πρέπει νὰ διατηρῇ 22,000 στρατόν. Ἡ ἐτησία ἀπογραφὴ χορηγεῖ 22,000 κληρωτούς· ἐκ τούτων πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν περὶ τὰς 12,000, οἱ ὁποῖοι ἀπαλλάσσονται, ἢ ὡς ἀνίκανοι ἢ ὡς ἔχοντες ἄλλους λόγους ἀπαλλαγῆς, καὶ ἑπομένως ἐναπομένουσι 10,000 κληρωτοὶ ἐτησίως. Εἴπομεν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τοῦ στρατοῦ εἶναι 22,000, ἀλλ’ ἐκ τούτων πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν 2,000 ἀξιωματικούς· μένει λοιπὸν ὁ ἀριθμὸς τῶν 20,000 ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ συμπληρῶται διὰ τῆς ἐτησίας ἀπογραφῆς. Ἑπομένως διετὴς τουλάχιστον θητεία δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ πρὸς συμπλήρωσιν τῶν κενῶν, τῶν κατ’ ἔτος προερχομένων.

§176ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλησμονήσατε τοὺς ὑπαξιωματικούς, τοὺς τεχνίτας, τοὺς μουσικοὺς καὶ ἄλλους εἰδικούς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀντικαθίστανται.

§177ΠΕΤΑΛΑΣ. Ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀνακατατασσομένων ὑπαξιωματικῶν συμπεριλαμβάνεται εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 12,000 ἀπαλλασσομένων κτλ., καθόσον συμπληροῦται ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀνακατατασσομένων ὑπαξιωματικῶν διὰ τῆς ἀποστολῆς ἰσαρίθμων ἀνδρῶν εἰς διαθεσιμότητα. Δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ ἐκθέσω ὁποῖαι ἐργασίαι πρέπει νὰ γένωνται διὰ τὴν μόρφωσιν καὶ ἐκπαίδευσιν τῶν κληρωτῶν τοῦ στρατοῦ ξηρᾶς καὶ θαλάσσης. Ἴσως εἰς καταλληλοτέραν περίστασιν, ὅταν συζητηθῇ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, ἐκφέρω τὴν περὶ τούτου γνώμην μου. Ἐπειδὴ ὅμως ἐγένετο λόγος καὶ περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις καὶ περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Τὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ παρ’ ἡμῖν κανονίζουσι 10 διάφοροι νόμοι, εἰς τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ προστεθῶσι δύο ἀκόμη, ὁ περὶ καταργήσεως τοῦ Ἀρχηγείου τῆς Χωροφυλακῆς, ἐν τῷ ὁποίῳ περιελήφθη διάταξις, ἀτόπως, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἀναφερομένη εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ καὶ τοὺς πίνακας αὐτοῦ, καὶ ὁ ψηφισθεὶς περὶ τῆς μεταβολῆς τῶν πινάκων τοῦ ὑγειονομικοῦ κλάδου. Ἐννοεῖται ὅτι τοιοῦτον ὀργανισμὸν δυνάμεθα νὰ ὀνομάσωμεν μᾶλλον μωσαϊκόν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου δὲν ἐκπληροῖ καὶ τὸν προορισμὸν αὐτοῦ, διότι ὁ ὀργανισμὸς στρατοῦ τινος δὲν ἔχει σκοπὸν τὸν σχηματισμὸν μόνον αὐτοῦ ἐν εἰρήνῃ, ἀλλὰ καὶ ἐν πολέμῳ. Καὶ πρέπει νὰ περιλαμβάνῃ ὅλας τὰς διατάξεις, αἱ ὁποῖαι χρειάζονται, ἵνα μεταβῇ ὁ στρατὸς ἐκ τῆς ἐν εἰρήνῃ καταστάσεως εἰς τὴν ἐν πολέμῳ, ἄνευ οὐδεμιᾶς πλέον νομοθετικῆς ἐργασίας, καὶ τότε βεβαίως δύναται νὰ τεθῇ ὁ στρατὸς ἐν καταστάσει πολέμου, διὰ τῆς ἐκδόσεως ἑνὸς Β. Διατάγματος, τὸ ὁποῖον θὰ περιέχῃ μόνον ὀλίγας λέξεις, τουτέστι «Τίθεμεν τὸν στρατὸν εἰς ἐπιστράτευσιν». Ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ ἐξαρτᾶται ἐκ πολλῶν παραγόντων, πρὸ πάντων ἀπὸ τὸν σκοπόν, διὰ τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ χρησιμοποιήσῃ αὐτὸν τὸ Κράτος. Ἕκαστον δὲ Κράτος δὲν ἔχει τοὺς αὐτοὺς σκοπούς. Ἀνέφερον τὴν Ἑλβετίαν. Πρῶτον ἡ Ἑλβετία εὑρίσκεται ὑπὸ ἄλλας συνθήκας καὶ ὑπὸ ἄλλας εὑρίσκεται ἡ Ἑλλάς. Δεύτερον δὲν εἶναι ἀκριβές, ὅτι ἡ Ἑλβετία δὲν ἔχει στρατόν. Ὁ Ἑλβετικὸς στρατὸς ἀποτελεῖται ἀπὸ 8 μεραχίας, ἑκάστη δὲ μεραρχία ἀποτελεῖται ἀπὸ ἓν ἐπιτελεῖον, ἕνα λόχον συνοδείας, δύο ταξιαρχίας πεζικοῦ, ἓν τάγμα καραβινοφόρων, μίαν ταξιαρχίαν πυροβολικοῦ, ἕνα ὄρχον πυροβολικοῦ, ἓν σύνταγμα δραγόνων, ἓν τάγμα μεταγωγικῆς ὑπηρεσίας, ἓν τάγμα μηχανικοῦ, πέντε χειρουργεῖα καὶ ἕνα λόχον οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας. Ἡ ἐκπαίδευσις καὶ ἡ ἐκγύμνασις εἶπον ὅτι διαφέρει ἐν Ἑλβετίᾳ...

§178ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχει 12,000 μόνιμον στρατόν, νομίζω.

§179ΠΕΤΑΛΑΣ. Ἔλεγον, ὅτι ὁ μόνιμος στρατὸς ἀποτελεῖται ἀπὸ αὐτὰς τὰς μονάδας, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι τὰ στελέχη των, ἅτινα διατηροῦνται διαρκῶς ὑπὸ τὰς σημαίας. Ἡ ἐκγύμνασις καὶ ἐκπαίδευτις εἶναι διάφορος, ἤτοι οἱ ἄνδρες ἐκγυμνάζονται κατὰ διαφόρους περιόδους ἐπὶ 4 μῆνας.

§180ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μόνον τὰ στελέχη τῶν ἀξιωματικῶν. Ἐγὼ ἐγνώρισα συνταγματάρχην διοικητὴν συντάγματος, τὸν ὁποῖον μετὰ ἓν ἔτος εἶδον διευθυντὴν ἐργοστασίου μεταξωτῶν ἐν Ἑλβετίᾳ.

§181ΠΕΤΑΛΑΣ. Αὐτὸ δὲν σημαίνει τίποτε, διότι τὴν θέσιν αὐτοῦ τὴν κατέλαβεν ἕτερος. Ἐν τούτοις ὑπάρχουσι μόνιμα στελέχη, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι βαθμοφόροι ὡρισμένοι, οὓς πληρόνουσιν. Ἔλεγον καὶ πάλιν, ὅτι διάφορος ἡ ἐκπαίδευσις καὶ ἐκγύμνασις τοῦ στρατοῦ ἐν Ἑλβετίᾳ, ἀλλ’ εἶναι διάφορος καὶ ὁ πολιτικὸς ὀργανισμὸς τοῦ Κράτους καὶ ἡ γεωγραφικὴ θέσις καὶ ἡ ἐθνικὴ ὑπόστασις. Δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ τὸ αὐτὸ καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα, διότι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἔχει ὑποχρεώσεις πολὺ διαφόρους. Ἑπομένως ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς πρέπει νὰ ὀργανωθῇ κατὰ σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον εἶναι ὠργανωμένα τὰ πλεῖστα τῶν Κρατῶν τοῦ Αἵμου, τοὐλάχιστον ἵνα μὴ ὑστερῇ πρὸς αὐτά. Ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ δέον νὰ ἦναι ὁ αὐτὸς καὶ ἐν εἰρήνῃ καὶ ἐν πολέμῳ, διότι ἐν εἰρήνῃ μορφοῦται ἡ διοίκησις, ὥστε νὰ δύναται ἐν πολέμῳ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμόν της. Παρ’ ἡμῖν ἀτυχῶς παρελείφθη ἐντελῶς τὸ τοιοῦτον, καὶ ὁσάκις λαμβάνωμεν ἀνάγκην ἐπιστρατεύσεως, καλοῦμεν τοὺς πρώτους ἀρχαιοτέρους ἀξιωματικούς, ὅπως καταλάβωσι τὰς θέσεις τῶν διοικήσεων τῶν μεραρχιῶν, τῶν ταξιαρχιῶν καὶ συνταγμάτων, μονάδας τὰς ὁποίας ἐντελῶς ἀγνοοῦσιν. Ἐὰν πᾶσαι αἱ διοικήσεις ἦναι δυσχερεῖς, ἡ στρατιωτικὴ διοίκησις εἶναι δυσχερεστάτη. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ὑπάρχουσι πνεύματά τινα, ἐκ φύσεως προικισθέντα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ διοικήσωσι στρατὸν ἄνευ μεγάλης ἀσκήσεως, καθόσον ἐν τῷ νῷ αὐτῶν παρουσιάζονται, ὡς ἐν κατόπτρῳ, οὐ μόνον αἱ φάσεις ἐπιχειρήσεώς τινος, ἀλλὰ καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῶν. Τὰ πλεῖστα ὅμως πνεύματα εἶναι συνήθη, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ μορφῶνται ἐν καιρῷ εἰρήνης, ἵνα δύνανται ἐν καιρῷ πολέμου νὰ ἐκτελῶσι τὸ καθῆκόν των. Τοῦτο δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ μόνον, ὅταν ὁ σχηματισμὸς τοῦ στρατοῦ ἦναι ὁ αὐτὸς ἐν εἰρήνῃ καὶ ἐν πολέμῳ. Κατὰ γενικὸν κανόνα, εἰς τοὺς στρατοὺς εἶναι παραδεδεγμένον τὸ σῶμα στρατιᾶς, ὡς βάσις σχηματισμοῦ τοῦ στρατοῦ, καθότι περιλαμβάνει ἅπαντα τὰ στοιχεῖα, διὰ τῶν ὁποίων δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ ἐπιχείρησις σπουδαιότητός τινος. Ἀλλὰ πολλοὶ τῶν συγγραφέων, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι καὶ ὁ στρατηγὸς Derrécagaix, εἷς τῶν ὑπαρχηγῶν τοῦ Γαλλικοῦ ἐπιτελείου, συμβουλεύουσιν ὡς βάσιν σχηματισμοῦ τῶν ὀλιγαρίθμων στρατῶν τὴν μεραρχίαν, ἵνα μὴ στερῶνται τῶν ἐφεδρειῶν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ἡμέτερον στράτευμα εἶναι ὀλιγάριθμον, δύναται νὰ γείνῃ δεκτὸς ὁ σχηματισμὸς αὐτοῦ κατὰ μεραρχίας, καὶ ἐπειδὴ δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν 36 τάγματα, θὰ ὑπάρχωσι 3 μεραρχίαι. Ὀλίγον ἔλειψε νὰ λησμονήσω, τί εἶπον προηγουμένως, ὅτι δηλ. δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ ἐκφέρω περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ γνώμην, διότι σήμερον πρόκειται περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἀλλ’ εἰς τοῦτο δὲν πταίω ἐγώ, ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης συνάδελφος, ὁ ὁποῖος μὲ παρέσυρε.

§182ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Συνδέεται. Εἶσθε ἐντὸς τοῦ θέματος.

§183ΠΕΤΑΛΑΣ. Ἀλλὰ μ’ ἐπανεφέρετε πάλιν εἰς τὸ θέμα διὰ τοῦ φάσματος τοῦ ἐλλείμματος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ ὁμιλίᾳ σας ἀνεφέρατε, καὶ μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ σκεφθῶ περὶ οἰκονομιῶν. Ἔλεγον προηγουμένως, ὅτι αἱ δαπάναι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἰς πάντα τὰ Κράτη, μὴ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς δαπάνης διὰ τὴν χωροφυλακὴν, ἥτις ἐπιβαρύνει εἰς τὰ Κράτη ταῦτα τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, εἶναι τὸ τέταρτον τῆς δαπάνης τοῦ προϋπολογισμοῦ. Μὴ τυχὸν αἱ δαπάναι αὗται ὑπερβαίνουσι τὸ ποσὸν τοῦτο ἐν τῷ ἡμετέρῳ προϋπολογισμῷ, καὶ ἐξέπληξε τὴν ἐπιτροπὴν, καὶ διὰ τοῦτο προτείνει οἰκονομίας;

§184Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὄχι. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἐπιβάλλονται αἱ οἰκονομίαι ἐπὶ τοῦ παρόντος.

§185ΠΕΤΑΛΑΣ. Λοιπὸν πρέπει νὰ ὁρισθῇ σαφῶς: θέλομεν στρατὸν ἢ δὲν θέλομεν; Ἐὰν θέλωμεν στρατὸν, πρέπει νὰ δαπανήσωμεν, ἐὰν δὲν θέλωμεν, πρέπει νὰ τὸν καταργήσωμεν. Νομίζω ὅτι ἐξηγήθην ἀρκούντως, εἰπὼν ὅτι εἰς ὅλα τὰ Κράτη τὸ ¼ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀφιεροῦται διὰ τὸν στρατόν...

§186ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων, μὴ λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν τοῦ δημοσίου χρέους.

§187ΠΕΤΑΛΑΣ. Τὸ τέταρτον εἰς τὸν ἰδικόν μας προϋπολογισμὸν, ἔστω μὴ συμπεριλαμβανομένου τοῦ δημοσίου χρέους, εἶναι δέκα ἓξ περίπου ἑκατομμύρια, ἀλλ’ εἰς τὸν ἰδικόν μας προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν διατίθεται τὸ ποσὸν δεκαπέντε καὶ ἥμισυ ἑκατομμυρίων περίπου ὄχι μόνον διὰ τὸν στρατὸν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν χωροφυλακήν. Δι’ αὐτὸ λέγω, ὅτι, ἂν δὲν θέλωμεν νὰ δαπανήσωμεν ὅσα χρειάζονται διὰ τὸν στρατὸν, νὰ τὸν καταργήσωμεν, ἀλλὰ τότε νὰ μὴ γράφωμεν τὰς ὡραίας αὐτὰς φράσεις (ἀναγινώσκει): «Πᾶς Ἕλλην δὲν δύναται οὐδὲ πρέπει νὰ λησμονῇ τὰς ἀπέναντι τῆς ἱστορίας καὶ τῶν ὁμαιμόνων καὶ ὑπὸ δουλείαν διατελούντων ἀδελφῶν ὑποχρεώσεις κτλ.», αἵτινες ἀπαντῶνται ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐπιτροπῆς, οὐδὲ νὰ ἀπορῇ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Παπαμιχαλόπουλος, ἐὰν δὲν ἀπαντῶσιν εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Εὐταξία περὶ Βουλγαρικῶν βερατίων οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν. Διότι τὸν στρατὸν δυστυχῶς τὸν ἐνθυμεῖται ἡ Βουλὴ μόνον εἰς περιστάσεις ἐκτάκτους· εἰς τὰς συνήθεις περιστάσεις λησμονεῖ αὐτὸν, καὶ προτείνει οἰκονομίας μέχρις ἀποσυνθέσεως. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι εἰς τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις χορηγεῖ ἀφθόνως τὰς πιστώσεις, ἀλλὰ τότε δὲν ὠφελοῦσιν αἱ πιστώσεις αὗται, μᾶλλον βλάπτουσιν, ὅπως βλάπτουσιν ὅλαι αἱ πυρετώδεις ἐργασίαι. Αἱ δαπάναι πρέπει νὰ γίνωνται μεμελετημένως καὶ ἐπὶ ὡρισμένου σχεδίου, καὶ τότε ἄγουσιν εἰς εὐάρεστα ἀποτελέσματα. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες δὲν ἐπιθυμοῦσι τὰς οἰκονομίας, ἀπ’ ἐναντίας αἱ περὶ οἰκονομιῶν ἰδέαι μου ἀφικνοῦνται μέχρι τῶν ἄκρων. Ἐννοῶ ὅμως αἱ οἰκονομίαι αὗται νὰ ἐπεκτείνωνται εἰς ἅπαντας τοὺς κλάδους τῆς ὑπηρεσίας ἁπάντων τῶν Ὑπουργείων μεθοδικῶς, ἵνα μὴ παραλύωνται οἱ κλάδοι οὗτοι. Θὰ ἐνόουν τὰς ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἢ τοῦ εἰσηγητοῦ προτεινομένας οἰκονομίας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν...

§188Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν δὲν προὐτάθησαν οἰκονομίαι.

§189ΠΕΤΑΛΑΣ. Πραγματικῶς δὲν εὑρίσκω ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐπιτροπῆς, πρότασιν περὶ οἰκονομιῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν... Θὰ ἐνόουν λοιπὸν τὰς προτεινομένας οἰκονομίας εἰς τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς, ἐὰν ἔβλεπον προτεινομένας τοιαύτας καὶ εἰς τὰ λοιπὰ Ὑπουργεῖα, διότι τότε θὰ ἐπραγματοποιοῦντο οἰκονομίαι, αἵτινες ἠδύναντο νὰ καταστήσωσι τὸν προϋπολογισμὸν ἱκανὸν εἰς τὸ νὰ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὰς ἀπαιτουμένας ἀνάγκας καὶ νὰ ἔχῃ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα· ὅταν δὲ θὰ καθίστατο δυνατὸν, νὰ προσδιορισθῇ ποσὸν πρὸς αὔξησιν καὶ βελτίωσιν τῶν διαφόρων κλάδων, καὶ εἰδικῶς τῶν κλάδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, διὰ νὰ μὴ ὑπολειπώμεθα ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο ἁπάντων σχεδὸν τῶν Κρατῶν. Ἀπορῶ λοιπὸν, πῶς οἱ προτείναντες οἰκονομίας εἰς τοὺς κλάδους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν δὲν προέτειναν τοιαύτας καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς κλάδους τῶν ἄλλων Ὑπουργείων. Μὴ τυχὸν τὸ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἀναγραφόμενον ποσὸν τῶν 400,000 δραχμῶν διὰ ποσοστὰ εἰσπράξεων, τὸ ὁποῖον ἐπιφέρει πολλὰ κακὰ καὶ καταπιέσεις εἰς τοὺς ἀνισχύρους φορολογουμένους, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὐχηθῇ τις νὰ ἴδῃ αὐτὸ ἀπαλειφόμενον; Οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ διαχειρίζονται τὸ τέταρτον περίπου τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, καὶ ὄχι μόνον δὲν λαμβάνουσι ποσοστὰ, καίτοι καὶ αὐτοὶ ἔχουσιν εὐθύνας, ἀλλὰ καὶ τὸν γλίσχρον μισθόν των πρὸ δύο ἐτῶν ἡ Βουλὴ ἠλάττωσε. Μήπως τυχὸν ἐν τῷ ἀριθμῷ τῶν ὑπαλλήλων τῆς Κεντρικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ εἴς τινας ἄλλους κλάδους, καὶ ἰδίᾳ εἰς τὸν κλάδον τῶν καπνοκοπτηρίων, δὲν ἤθελέ τις εὐχηθῆ νὰ ἴδῃ οἰκονομίας τινάς; Μὴ τυχὸν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὐχηθῇ τις οἰκονομίας εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπαλλήλων τῆς Κεντρικῆς ὑπηρεσίας καί τινων Προξενείων; δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὐχηθῇ νὰ περιορισθῇ ἡ πίστωσις διὰ προμήθειαν παρασήμων εἰς τὸ ἀπολύτως ἀναγκαῖον ποσὸν διὰ τὰ παράσημα τὰ ἀπονεμόμενα μόνον εἰς τοὺς ξένους; Μήπως ὁ διορισμὸς εἴς τινα Προξενεῖα ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, καταλλήλως μεμορφωμένων, δὲν ἠδύνατο νὰ φέρῃ οἰκονομίας καὶ νὰ προσφέρῃ μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὸ Κράτος; Ἡ γείτων ἐπικράτεια μᾶς ἔδωκε τὸ παράδειγμα, διορίσασα ὡς γενικὸν πρόξενον ἐν Λαρίσῃ ἔγκριτον αὐτῆς ἀξιωματικόν. Καὶ ἀπορῶ μάλιστα, πῶς ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν οὐδὲ ἀπάντησιν ἐπὶ τῆς τοιαύτης συστάσεως, γενομένης κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς Προξενικῆς ὑπηρεσίας παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Σάκκη, ἔδωκε. Μὴ τυχὸν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης δὲν ἠδύνατό τις νὰ εὐχηθῇ τὸν περιορισμὸν Εἰρηνοδικείων τινῶν καὶ Πρωτοδικείων; Γνωρίζετε πάντες τὴν πληγὴν Εἰρηνοδικῶν τινων. Θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τούτων, καὶ ἡ ἐκλογὴ νὰ γίνηται μεταξὺ προσώπων καλῶς πληρονομένων καὶ παρεχόντων τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης. Δὲν κρίνω ἄσκοπον ν’ ἀναφέρω ἐνταῦθα, ὅτι ἡ ἐν ἑκάστῃ περιφερείᾳ Πρωτοδικείου ἵδρυσις ἐξεταστικῶν φυλακῶν, συνεχομένων μετὰ τῶν στρατώνων τῆς χωροφυλακῆς, καὶ ἡ ἐν περιωρισμένοις σημείοις ἵδρυσις σωφρονιστικῶν φυλακῶν καὶ ὁ διορισμὸς εἰς ταύτας ἀξιωματικῶν καταλλήλως μεμορφωμένων, μεγάλην οἰκονομίαν ἤθελεν ἐπιφέρει καὶ ὑπηρεσίας ἤθελε προσφέρει. Μὴ τυχὸν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἠδύνατο νὰ εὐχηθῇ τις ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαλλήλων τῆς Κεντρικῆς ὑπηρεσίας, τῶν Νομαρχιῶν, τῶν ὁδοιπορικῶν καὶ ἐπιμισθίων τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, τοῦ μισθοῦ τοῦ ὑγειονόμου Κερκύρας, λαμβάνοντος πολὺ μεγαλείτερον μισθὸν τοῦ μισθοῦ τοῦ ὑγειονόμου Πειραιῶς, τὴν κατάργησιν τοῦ εἰς ἓν καὶ μόνον ὑγειονομεῖον ὑπάρχοντος γραμματέως, τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαλλήλων τῆς πολυτελοῦς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων καὶ τῶν ὁδοιπορικῶν αὐτῶν; Μὴ τυχὸν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας δὲν ἠδύνατό τις νὰ εὐχηθῇ πολλὰς οἰκονομίας; Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῇ ἡ μέση καὶ ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις. Ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν ἐπιστημόνων ἐπιφέρει πολλὰ κακὰ, ηὔξησε τὴν θεσιθηρίαν, κατέστησε τὸν βίον τῶν ἰδίων ἐπιστημόνων προβληματικὸν, καὶ ἕνεκα τοῦ περὶ ὑπάρξεως ἀγῶνος ἀναγκάζονται νὰ διαπράττωσιν οὗτοι ἑκάστοτε πράξεις, αἵτινες μεγάλην βλάβην, φέρουσιν εἰς τὴν κοινωνίαν. Ἐπίσης ὁ πλατυασμὸς τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως ἐπιφέρει τὴν ἐλάττωσιν τῆς προόδου τῶν τεχνῶν, τῆς βιομηχανίας καὶ τῆς γεωργίας, ὡς ἐκ τῆς μὴ διαδοχῆς εἰς αὐτάς. Νομίζω δὲ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς κατ’ ἐξοχὴν ἔχει ἀνάγκην βιοτεχνικῆς, βιομηχανικῆς καὶ γεωργικῆς ἀναπτύξεως, καὶ εἰς αὐτὰ πρέπει νὰ ἐπιδοθῇ ὁ λαὸς, καὶ πρὸς τὸ ἴδιον συμφέρον καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω κατὰ πόσον δικαιολογεῖται ἡ προτεινομένη αὔξησις τῶν μισθῶν τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου...

§190ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Προτείνεται τοιαύτη αὔξησις;

§191ΠΕΤΑΛΑΣ. Πρότασις, σύστασις,—δὲν γνωρίζω πῶς θέλετε νὰ τὴν ὀνομάσητε κοινοβουλευτικῶς—ἐν τούτοις ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐπιτροπῆς ὑπάρχει τοιοῦτόν τι.

§192Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ λέγει ἐν τῇ ἐκθέσει, ὅτι οἱ μισθοὶ τῶν καθηγητῶν δὲν πρέπει νὰ ἦναι ὅμοιοι διὰ πάσας τὰς ἕδρας. Οὐδεμίαν προτείνει αὔξησιν.

§193ΠΕΤΑΛΑΣ. Ἐν τῇ ἐκθέσει ὡρισμένως ἀναφέρεται αὔξησις μισθοδοσιῶν τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, τὸ ὁποῖον κατὰ γενικὴν ὁμολογίαν κατέστη, ἐκτὸς ἐννοεῖται ἐξαιρέσεων, πρυτανεῖον... Ἀλλὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μοὶ προξενεῖ ἀπορίαν, εἶναι, πῶς διέφυγε τὴν οἰκονομικὴν ἔρευναν τῆς ἐπιτροπῆς ὁ ἀναγραφόμενος μισθὸς τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Ἀστεροσκοπείου, καὶ δὲν ἐπρότεινε τὴν ἐξομοίωσιν αὐτοῦ πρὸς τὸν μισθὸν ὅλων τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους, ἢ τὸ πολὺ πρὸς τὸν μισθὸν τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, ἀφοῦ προτείνεται τοιαύτη ἐξομοίωσις διὰ τοὺς μισθοὺς τῶν νομικῶν συμβούλων.

§194Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δι’ αὐτοὺς προὐτάθη, διότι χάριν τῶν μεγάλων μισθῶν ἀφαιροῦνται ἀπὸ τὰ δικαστήρια πεπειραμένοι δικασταὶ, καὶ δὲν ἠξεύρω ἄν τοῦτο πρέπῃ νὰ γίγνηται.

§195ΠΕΤΑΛΑΣ. Ἐὰν τοιαύτας οἰκονομίας ἔβλεπον προτεινομένας, τότε βεβαίως μετὰ θάῤῥους θὰ ἀνηρχόμην ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου, ἵνα ἀποδείξω, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἀνοδυνώτερον ἤθελον ἐπενεχθῆ αἱ προτεινόμεναι οἰκονομίαι εἰς τὸν στρατόν. Τοῦτο ὅμως θὰ πράξω καὶ ἤδη, ἀλλὰ πρὸ τούτου θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐκφράσω ἓν παράπονον κατὰ τῶν καθημερινῶν μεμψιμοιριῶν ἐναντίον τῶν προβιβασμῶν τῶν ἀξιωματικῶν, ὡσὰν οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι νὰ μὴ ἐξεπλήρουν τὸ καθῆκόν των, ὡς ἐκπληροῦσιν αὐτὸ καὶ πάντες οἱ ἄλλοι ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι ἀμέσως προάγονται, ἅμα κενωθῇ θέσις...

§196Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐκφράζει τοιοῦτον παράπονον.

§197ΠΕΤΑΛΑΣ. Δὲν εἶπον διὰ τὴν ἐπιτροπήν.

§198ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. Κατὰ τίνος ἐκφράζετε τὸ παράπονον;

§199ΠΕΤΑΛΑΣ. Κατὰ τῶν ἐκφραζόντων ἑκάστοτε καθημερινῶς ἐνταῦθα μεμψιμοιρίας διὰ τοὺς γενομένους προβιβασμούς.

§200ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. Ἀπὸ τοῦ βήματος δὲν διετυπώθησαν ποτὲ τοιαῦτα παράπονα.

§201ΠΕΤΑΛΑΣ. Μάλιστα, ἐγὼ ἤκουσα κατ’ ἐπανάληψιν... Ἀλλὰ καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκτελοῦσι καὶ αὐτοὶ τὴν ἀνατεθειμένην εἰς αὐτοὺς ὑπηρεσίαν μετὰ ζήλου καὶ αὐταπαρνήσεως, λαμβάνοντες κατ’ ἔτος 10,000 πολίτας, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀξέστους καὶ ἀγραμμάτους, καὶ ἀποστέλλοντες αὐτοὺς εἰς τὰς ἑστίας των μεμορφωμένους καὶ γνωρίζοντας ἐκτὸς τῶν ἄλλων καὶ ἀνάγνωσιν, γραφὴν καὶ τὰς 4 πράξεις τῆς ἀριθμητικῆς. Ἐξετάσωμεν ἤδη, τίνες οἰκονομίαι δύνανται νὰ ἐπενεχθῶσι κατὰ τὸν ἀνοδυνώτερον τρόπον ἐπὶ τοῦ κλάδου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Αἱ οἰκονομίαι, αἵτινες δύνανται νὰ ἐπενεχθῶσιν, εἶναι: αʹ) ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν κατὰ πρῶτον λόγον καὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαξιωματικῶν κατὰ δεύτερον λόγον· βʹ) ἐκ τῆς καταργήσεως ὑπηρεσιῶν τινων· γʹ) ἐκ τοῦ καταλλήλου συνδυασμοῦ τῆς σπουδῆς καὶ τῆς ἐξόδου εἰς τὸν στρατὸν τῶν ἀξιωματικῶν· δʹ) ἐκ τῆς καταλλήλου κατασκευῆς τοῦ ἱματισμοῦ· εʹ) ἐκ τῆς ἱππωνείας. Ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν δύναται νὰ προέλθῃ: αʹ) ἐκ τῆς ἀναδιοργανώσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, περιοριζομένου τοῦ ἀριθμοῦ τῶν τμημάτων εἰς τέσσαρα καὶ μόνα...

§202ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Αὐτὰ εἶναι ἀντικείμενα τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ· ἐδῶ δὲν ὁμιλοῦμεν περὶ αὐτῶν.

§203ΠΕΤΑΛΑΣ. Σᾶς ἐνοχλοῦσι ταῦτα;

§204ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ὄχι· ἀλλὰ δὲν ἔχουσι σχέσιν.

§205ΠΕΤΑΛΑΣ. Λυποῦμαι. Λέγω λοιπόν, ὅτι ἐκ τῆς ἀναδιοργανώσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, περιοριζομένου τοῦ ἀριθμοῦ τῶν τμημάτων εἰς 4 καὶ μετασχηματιζομένων τῶν λοιπῶν τμημάτων εἰς γραφεῖα, διὰ τῆς ἀναδιοργανώσεως ταύτης θέλει ἐπέλθει οἰκονομία, ὡς ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τῆς βαθμολογικῆς κλίμακος καὶ ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν. βʹ) Ἐκ τῆς ἀναδιοργανώσεως καὶ τοῦ σχηματισμοῦ τοῦ στρατοῦ κατὰ μεραρχίας, ταξιαρχίας καὶ συντάγματα, καὶ τῆς ἐλαττώσεως τῆς βαθμολογικῆς κλίμακος τῶν διοικητῶν· τουτέστι τῶν μεραρχιῶν διοικουμένων ὑπὸ ὑποστρατήγων, τῶν ταξιαρχιῶν ὑπὸ συνταγματαρχῶν καὶ τῶν συνταγμάτων ὑπὸ ἀντισυνταγματαρχῶν, διότι πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ὁ βαθμὸς τοῦ συνταγματάρχου καὶ ἔτι μᾶλλον ὁ τοῦ στρατηγοῦ εἶναι βαρὺς διὰ τὰς παρούσας περιστάσεις καὶ διὰ τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν, ὁ ὁποῖος εἶναι τόσον ὀλιγάριθμος.

§206ΜΑΝΕΣΗΣ. Τότε τὸ σύνταγμα θὰ λέγηται ἀντισύνταγμα.

§207ΠΕΤΑΛΑΣ. Ὄχι· εἶναι μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζεται καὶ εἰς τὴν Ἑλβετίαν, εἰς τὴν ὁποίαν τὰ συντάγματα διοικοῦνται ἀπὸ ἀντισυνταγματάρχας.

§208ΜΑΝΕΣΗΣ. Καὶ ἄλλοτε ἐλέχθη τοῦτο, καὶ κατέκρινα τὴν ἰδέαν. Γνωρίζομεν βεβαίως, ὅτι ἐν Βουλγαρίᾳ λοχαγοὶ διώκησαν συντάγματα· ἀλλὰ τοῦτο γίνεται εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις. Δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τὸ καθιερώσωμεν, οὔτε νομίζω ὅτι δύναται νὰ ἐπέλθῃ οἰκονομία, ὡς προτείνετε. Παραδέχομαι τὰ ἄλλα, ἀλλὰ νὰ καταβιβάσωμεν, οὕτως εἰπεῖν, τοὺς βαθμοὺς καὶ νὰ κάμωμεν οἰκονομίαν, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθόν. Πρῶτον τοὺς ὑπάρχοντας τί θὰ τοὺς κάμωμεν; καὶ δεύτερον διατὶ νὰ προβῶμεν εἰς αὐτὸ, ἐνῷ διὰ παντοίων μέτρων, ὡς ἄλλοτε ἀνέπτυξα, θὰ ἔχωμεν μεγίστην οἰκονομίαν, χωρὶς, ὡς προτείνετε, νὰ καθιερώσωμεν τὸ ἀκανόνιστον τῆς στρατιωτικῆς λειτουργίας;

§209ΠΕΤΑΛΑΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδέα σας· ἡ ἰδέα ἡ ἰδική μου εἶναι ἡ ἄλλη. Πιθανὸν νὰ ἦναι λανθασμένη· ἀντικρούσατέ την. Βεβαίως ἐκπληρῶ καθῆκον πολὺ δυσχερὲς καὶ δυσάρεστον, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ τὸ ἐκπληρώσω. Ἐπίσης δύναται νὰ λείψωσιν οἱ πρόεδροι τῶν Οἰκονομικῶν Συμβουλίων, καὶ νὰ ἀνατεθῶσι τὰ καθήκοντα αὐτῶν εἰς τοὺς ὑποδιοικητὰς, ὡς τοῦτο καὶ ἄλλοτε ἐγίνετο. Ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαξιωματικῶν δύναται νὰ προέλθῃ ἐκ τῆς μειώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν λοχιῶν καὶ δεκανέων ἐν τοῖς λόχοις. Αἱ ἐλαττώσεις αὗται καὶ τῆς βαθμολογικῆς κλίμακος καὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βαθμοφόρων δικαιολογοῦνται καὶ ἐκ τοῦ μικροῦ ἀριθμοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ ἐκ τῶν δυσχερῶν περιστάσεων. Αἱ θέσεις, τῶν ὁποίων τὴν κατάργησιν δύναταί τις νὰ προτείνῃ, (φοβοῦμαι ὅτι καὶ ἐδῶ θὰ ἔχω ἀντιῤῥήσεις) εἶναι: αʹ) Τὰ τρία Ἀρχηγεῖα στρατοῦ, ἀντικαθιστάμενα διὰ τῶν μεραρχιῶν· βʹ) ἡ Ἐπιθεώρησις καὶ τὸ Συμβουλευτικὸν τμῆμα τοῦ Πυροβολικοῦ· γʹ) αἱ Ἐφορίαι ὑλικοῦ Πυροβολικοῦ Πατρῶν, Πειραιῶς, Χαλκίδος, Βόλου, Λευκάδος· δʹ) Ὁ λόχος τῆς σκευῆς τοῦ Πυροβολικοῦ· εʹ) ἡ Ἐπιθεώρησις καὶ τὸ Συμβουλευτικὸν τμῆμα τοῦ Μηχανικοῦ· ϛʹ) τὸ Σχολεῖον συντάγματος τοῦ Μηχανικοῦ, ἀνατιθεμένης τῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς τὸ σύνταγμα τοῦ Μηχανικοῦ, ὡς γίνεται τοῦτο καὶ εἰς τὰ λοιπὰ ὅπλα· ζʹ) τὸ Τοπογραφικὸν τμῆμα τοῦ Μηχανικοῦ· ηʹ) ὁ λόχος τῶν τηλεγραφητῶν, καταρτιζομένου ὡς τοιούτου ἑνὸς λόχου τοῦ συντάγματος τοῦ Μηχανικοῦ· θʹ) τὸ Φρουραρχεῖον Ἀθηνῶν, ἀνατιθεμένης τῆς ὑπηρεσίας αὐτοῦ εἰς τὸν ἀρχαιότερον σωματάρχην· ιʹ) μία Ἀποθήκη ὑλικοῦ στρατοῦ· ιαʹ) τὰ δύο ἀρτοποιεῖα.

§210ΡΑΛΛΗΣ. Τὰ Στρατοδικεῖα;

§211ΚΟΥΛΟΥΡΗΣ. Περὶ Ὁπλοστασίου;

§212ΠΕΤΑΛΑΣ. Τὸ Ὁπλοστάσιον εἶναι ἀναγκαῖον· ἔχει ἀνάγκην ἀναδιοργανώσεως, ἀλλ’ ὄχι καταργήσεως. Αἱ ἐργασίαι τοῦ τεχνικοῦ Συμβουλευτικοῦ τμήματος τοῦ Πυροβολικοῦ καὶ τοῦ Μηχανικοῦ δύνανται νὰ ἀνατεθῶσιν εἰς τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, καλῶς καταρτιζομένην· καὶ πρέπει νὰ καταρτισθῇ καλῶς, διότι στρατὸς ἄνευ καλῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας εἶναι καθὼς πλοῖον ἄνευ πηδαλίου.

§213ΒΑΛΕΤΑΣ. Τὸ Ὁπλοστάσιον δὲν δύναται νὰ συγχωνευθῇ μὲ τὸν Ναύσταθμον;

§214ΠΕΤΑΛΑΣ. Δὲν εἶναι συμφέρουσα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν οὔτε ἡ κατάργησις τοῦ Ὁπλοστασίου, οὔτε ἡ συγχώνευσις αὐτοῦ μετὰ τοῦ Ναυστάθμου.

§215ΚΟΥΛΟΥΡΗΣ. Περὶ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ὁπλοστασίου δὲν ἔχετε καμμίαν γνώμην;

§216ΠΕΤΑΛΑΣ. Τίνα γνώμην θέλετε νὰ σᾶς εἴπω;

§217ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ δέχεσθε διακοπάς, διότι δὲν θὰ τελειώσωμεν ποτέ.

§218ΠΕΤΑΛΑΣ. Ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία, ἐκτὸς τῆς σπουδαίας αὐτῆς ὑπηρεσίας ἐν πολέμῳ, ἐκτελεῖ καὶ πολλὰς ἐργασίας ἐν εἰρήνῃ· ἤτοι τὴν ἐπιστράτευσιν τοῦ στρατοῦ κατὰ τὰς γενικὰς ἀσκήσεις, τὴν σύνταξιν στατιστικῆς καὶ στρατιωτικῶν πληροφοριῶν τοῦ τε ἐσωτερικοῦ καὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ, τὴν σπουδὴν τῆς ἀμύνης τῆς χώρας, τὴν σπουδὴν τοῦ Θεάτρου τοῦ πολέμου, τὴν σπουδὴν τῆς ὀχυρώσεως, τὴν χαρτογραφίαν, τὴν σπουδὴν τῶν διαφόρων ὁπλισμῶν, ὀργανισμῶν καὶ κανονισμῶν, καὶ τὴν διεύθυνσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ στρατοῦ. Βλέπετε ὅτι εἰς τὰς ἐργασίας ταύτας ἐμπεριλαμβάνονται καὶ αἱ ἐργασίαι τῶν τεχνικῶν Συμβουλευτικῶν τμημάτων τοῦ Πυροβολικοῦ καὶ Μηχανικοῦ. Βεβαίως ὁ θεσμὸς αὐτῶν ὑπάρχει καὶ εἰς τοὺς ἄλλους στρατούς, ἀλλ’ οἱ στρατοὶ ἐκεῖνοι εἶναι πολυάριθμοι, καὶ αἱ ὑπηρεσίαι, αἱ ἀνατιθέμεναι εἰς τὰ Συμβουλευτικὰ τμήματα, εἶναι πολὺ μεγάλαι, ὥστε τὴν εἰδικὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν δὲν δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ, ὅπως ἐκτελέσῃ ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία τῶν Κρατῶν τούτων. Αἱ ἐφορίαι ὑλικοῦ Πατρῶν, Πειραιῶς, Χαλκίδος, Βόλου καὶ Λευκάδος οὐδεμίαν χρησιμότητα ἔχουσι· χρησιμεύουσι μόνον, ἵνα χορηγῶσι τὸν ὁπλισμὸν τῶν σωμάτων εἰς τὰς πόλεις εἰς τὰς ὁποίας αὐτὰ ἑδρεύουσιν, ἐνῷ τὸ τοιοῦτον ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἐκ τῶν ἀποθηκῶν τῶν συνταγμάτων, αἱ ὁποῖαι ἀποθῆκαι δύνανται νὰ προμηθευθῶσι τὸν ἀναγκαιοῦντα ὁπλισμὸν τῶν σωμάτων ἅπαξ ἐκ τῶν Κεντρικῶν ἀποθηκῶν τοῦ ὑλικοῦ πολέμου, αἵτινες πρέπει νὰ ἱδρυθῶσιν ἐπὶ σημείων, ἅτινα θὰ ὑποδείξῃ ἡ σπουδὴ τῆς ἀμύνης τῆς χώρας. Ἡ ὕπαρξις τῶν ἀρτοποιείων νομίζω ὅτι εἶναι οὐ μόνον περιττή, ἀλλὰ καὶ ἐπιζήμιος, διότι τὰ ἀρτοποιεῖα δὲν χρησιμεύουσιν ἵνα παρασκευάζωσι τεχνίτας, ὅπως οὗτοι χρησιμοποιηθῶσιν ἐν καιρῷ πολέμου, ἀλλ’ ἀφαιροῦσιν ἀπὸ τὸν στρατὸν ἀριθμὸν τεχνιτῶν, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουσι τὴν τέχνην τοῦ κλιβανέως καὶ τοῦ ἀρτοποιοῦ· ἑπομένως δὲν προσφέρουσι καμμίαν ὑπηρεσίαν, ὑπὸ ἔποψιν ἐκπαιδεύσεως, οὔτε ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομίας, διότι ἐπιβαρύνουσι τὸν ἄρτον διὰ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ἀρτοποιείων, διὰ τὴν πληρωμὴν τῆς μισθοδοσίας τοῦ προσωπικοῦ κλπ. Εἰς ὅλας τὰς φρουρὰς ὁ ἄρτος χορηγεῖται δι’ ἐργολαβιῶν· μόνον εἰς τὰς φρουρὰς Ἀθηνῶν καὶ Ναυπλίου ὁ ἄρτος κατασκευάζεται εἰς τὰ στρατιωτικὰ ἀρτοποιεῖα. Φρονῶ ὅτι πολὺ εὐκολώτερον ἠδύνατο ἡ ἐργολαβία αὕτη νὰ ἐκτελεσθῇ εἰς αὐτὰς τὰς πόλεις, παρὰ εἰς τὰς πόλεις καὶ τὰ χωρία, εἰς τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται διάφοροι φρουραί. Θὰ προέλθῃ δὲ καὶ ἄλλο καλὸν ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν ἀρτοποιείων, δὲν θ’ ἀπασχολῆται ἀριθμός τις στρατιωτῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι χρήσιμος διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ. Ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν μέτρων τούτων θὰ ἔχωμεν πλεονάζοντας, ἀξιωματικοὺς μὲν, 2 στρατηγοὺς, 29 συνταγματάρχας, 23 ἀντισυνταγματάρχας, 7 ταγματάρχας, 53 λοχαγοὺς καὶ 140 ἀνθυπολοχαγούς...

§219ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐκ τῆς σημερινῆς δυνάμεως;

§220ΠΕΤΑΛΑΣ. Ἐκ τῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐν μιᾷ καταστάσει... Θὰ ἔχωμεν δὲ καὶ 700 ὑπαξιωματικούς.

§221Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πλεονάζοντες ὅλοι αὐτοί;

§222ΠΕΤΑΛΑΣ. Μάλιστα. Τὰ μέτρα αὐτὰ δὲν θὰ φέρωσι τ’ ἀποτελέσματα ἀμέσως. Ἡ ἐφαρμογὴ ἑνὸς τοιούτου ὀργανισμοῦ θὰ ἐπιφέρῃ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν, βαθμιαίως ἀποστρατευομένων τῶν ἀξιωματικῶν καὶ μὴ πληρουμένων τῶν θέσεων, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοῦδε δύνανται οἱ πλεονάζοντες ἀξιωματικοὶ νὰ χρησιμοποιηθῶσιν εἰς ἄλλας ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, ὡς εἰς τὰ Προξενεῖα, εἰς τὴν διοικητικὴν ἀστυνομίαν, ἥτις θ’ ἀντικαταστήσῃ τὴν στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν, ἢ τέλος νὰ τίθενται ἐκ περιτροπῆς ἐτησίως εἰς διαθεσιμότητα. Ὡς πρὸς δὲ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς, ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν δύναται νὰ γείνῃ, μὴ προαγομένων νέων τοιούτων. Ἐκ τοῦ καταλλήλου συνδυασμοῦ τῆς σπουδῆς τῶν ἀξιωματικῶν ἐπίσης δύναται νὰ ἐπέλθῃ οἰκονομία, καταργουμένης τῆς Σχολῆς τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν, καταργουμένου τοῦ θεωρητικοῦ τμήματος τοῦ στρατιωτικοῦ Σχολείου τῶν Εὐελπίδων, συνδυαζομένου δὲ τοῦ Σχολείου τῶν Βιομηχάνων τεχνῶν μετὰ τοῦ Σχολείου τῶν Εὐελπίδων. Ἐκ τοῦ ἱματισμοῦ δύναται ἐπίσης νὰ ἐπέλθῃ οἰκονομία διὰ τῆς ἁπλοποιήσεως τοῦ ἱματισμοῦ καὶ διὰ τῆς κατασκευῆς ἐξ ὑφασμάτων προερχομένων ἐκ τοῦ τόπου. Τοῦτο διπλῆν ὠφέλειαν θὰ δώσῃ. Πρῶτον δὲν θὰ ἐξέρχωνται χρήματα εἰς τὸ ἐξωτερικόν· δεύτερον, ἐν περιπτώσει ἀνάγκης, δυνάμεθα νὰ κατασκευάσωμεν τὸν ἱματισμὸν ἐν τῷ τόπῳ καὶ νὰ μὴ πάθωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπάθομεν ἄλλοτε, ἱματισμὸς παραγγελθεὶς καὶ πληρωθεὶς ὑφ’ ἡμῶν, νὰ κρατηθῇ ὑπὸ ξένης Δυνάμεως, καίτοι φίλα φρονούσης πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Τὸ ζήτημα τῆς ἱππωνείας εἶναι σπουδαιότατον καὶ διὰ τὸν στρατὸν καὶ διὰ τὸ Κράτος· διότι ὑποθέσατε ὅτι ἔχετε καθ’ ὅλα ἕτοιμον στρατὸν, ἀποτελούμενον, ὄχι πολὺ, ἀπὸ 60,000 ἄνδρας· νομίζετε ὅτι δύναται ὁ στρατὸς οὗτος νὰ ἐκκινήσῃ; Πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Χρειάζονται 60,000 ζῶα, ἵνα ἐκκινήσῃ. Ποῦ θὰ εὑρεθῶσι τόσα ζῶα; Ποῖον Κράτος θὰ χορηγήσῃ 60,000 ἵππους καὶ ἡμιόνους;

§223Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε ἓν ζῶον καὶ εἷς ἄνθρωπος;

§224ΠΕΤΑΛΑΣ. Μάλιστα, περίπου. Διὰ τὴν προμήθειαν δὲ τῶν ζώων τούτων θὰ χρειασθῶσι περίπου 50,000,000 δραχμῶν εἰς χρυσόν. Ἐν τῷ τόπῳ μας ἐντοσούτῳ ὑπάρχει ὁ ἀριθμὸς τῶν ζώων, διότι βλέπω ἀναγεγραμμένον εἰς πίνακα, ὑποβληθέντα καὶ ἐμφαίνοντα τὸ εἶδος καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν φορολογηθέντων καθ’ ὅλον τὸ Κράτος ζώων, ὅτι κατὰ τὸ 1894 ἐδηλώθησαν 87,153 ἵπποι καὶ 48,199 ἡμίονοι. Ἀλλὰ καὶ οἱ ἵπποι αὐτοὶ καὶ οἱ ἡμίονοι, ὡς ἐκ τῆς γενεᾶς αὐτῶν, δὲν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι διὰ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ἑπομένως πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς βελτιώσεως τῆς γενεᾶς αὐτῶν. Δύο συστήματα ὑπάρχουσι βελτιώσεως. Εἶναι τὸ σύστημα τῶν ἱπποφορβείων, τὸ ὁποῖον εἶναι σύστημα πολυδάπανον καὶ ἀπαιτεῖ πολὺν χρόνον, καὶ τὸ σύστημα τῶν σταθμῶν τῶν ἐπιβητόρων, τὸ ὁποῖον, συνδυαζόμενον μετὰ τοῦ συστήματος τῶν γεωργικῶν σταθμῶν, δύναται νὰ ᾖναι οἰκονομικώτερον καὶ νὰ ἐπιφέρῃ μεγάλην ὠφέλειαν. Διότι ἐκτὸς τοῦ ὅτι θὰ χορηγῇ τὴν ἐτησίαν ἱππωνείαν τοῦ στρατοῦ, ἐκ τῆς ὁποίας τὸ Κράτος δύναται νὰ ἔχῃ μέγα κέρδος, θ’ ἀναπτυχθῇ καὶ μία παραγωγὴ ἐν τῷ τόπῳ. Τὸ σύνολον δὲ τῶν οἰκονομιῶν τούτων δύναται νὰ ἀνέλθῃ περίπου εἰς 1,450,000 δραχμῶν. Ἐν τῷ κλάδῳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἡ μόνη οἰκονομία, τὴν ὁποίαν δύναταί τις προχείρως νὰ προτείνῃ, εἶναι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν φάρων καὶ φανῶν. Δύναται ν’ ἀντικατασταθῇ ἡ ὑπηρεσία τῶν ἐμμίσθων φυλάκων διὰ ναυτῶν, ἑκάστου τῶν ὁποίων ἡ δαπάνη εἶναι πολὺ μικροτέρα τῆς μισθοδοσίας τῆς διδομένης εἰς ἕκαστον τῶν φανοφυλάκων. Τὸ ναυτικὸν ἔχει βεβαίως ἀνάγκην πολλῆς ἐργασίας πρὸς διοργάνωσιν καὶ ἐκπαίδευσιν καὶ κανονικὴν λειτουργίαν αὐτοῦ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ ἀναπτύξω τὸ θέμα τοῦτο.

§225ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὅσα ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἰθάκης σχετίζονται στενώτατα μετὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ δὲν εἶναι ἄρτιος, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου δὲν εἶναι δυνατὸν ἤδη νὰ γείνῃ συζήτησις, καθόσον δὲν ὑπάρχει καιρὸς πρὸς τοιαύτην, πολλῷ δ’ ἧττον πρὸς λῆψιν ὁριστικῆς ἀποφάσεως ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Περὶ τοῦ ἀναδιοργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ θὰ ληφθῇ μέριμνα κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον, μετὰ ἐπισταμένην μελέτην, καθόσον εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον οὐ μόνον πρέπει νὰ βασίζηται ἐπὶ τῆς συγχρόνου τακτικῆς, ἀλλ’ ἰδίως καὶ ἐπὶ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ διαθέσῃ ἡ χώρα, καὶ ἐν μέρει ἐπὶ τῶν ἐθνικῶν παραδόσεων. Ἑπομένως, ὅ,τι καὶ ἂν εἴπῃ τις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου τώρα, νομίζω ὅτι εἶναι πρόωρον, καὶ χρήσιμον μᾶλλον πρὸς κατανάλωσιν χρόνου.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Σχινᾶς ἔχει τὸν λόγον,

§227Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἀνέρχομαι, Κύριοι, τὸ βῆμα, οὐχὶ ἵνα κατὰ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κ. Σιμόπουλον ψάλω τὸ τροπάριον τῆς Κασσιανῆς, ἀλλ’ ἵνα ἐκφωνήσω τὸν ἐπικήδειον καὶ ἐπιτάφιον τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου. Θὰ ἐκφωνήσω τὸν ἐπικήδειον τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου, καθόσον εὐελπιστῶ, ὅτι ὅμοιον τούτου δὲν θὰ ἴδῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὸ μέλλον, ἤτοι προϋπολογισμὸν ἐρειδόμενον ἐπὶ τῶν αὐτῶν φορολογικῶν ὅρων τῶν τε ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων· εὐελπιστῶ ὅτι μετ’ ὀλίγον χρόνον τὰ πράγματα θέλουσιν ἀλλάξει καὶ ὅτι νέον σύστημα προϋπολογισμοῦ θέλει ἐγκαθιδρυθῆ, τὸ ὁποῖον δὲν θέλει ἔχει πολυσέλιδους καὶ δυσνοήτους λεπτομερείας προϋπολογισμῶν, τοὺς ὁποίους ἀδύνατον εἶναι οἱοσδήποτε τῶν κ. Βουλευτῶν εὐκόλως καὶ ἄνευ μακρᾶς μελέτης νὰ κατανοήσῃ, ἀλλὰ τοὺς προϋπολογισμοὺς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους εἴχομεν πρὸ ὀλίγων δεκαετηρίδων, οἱ ὁποῖοι ἦσαν κατανοητοὶ εἰς πάντα Βουλευτήν. Θὰ ἀποδείξω δὲ διὰ τῆς ἐξετάσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου, πόσον περιπεπλεγμένα εἶναι τὰ διάφορα ἄρθρα καὶ κεφάλαια, καὶ τόσον, ὥστε λίαν δυσκατάληπτα κατήντησαν. Ἐπίστευον ὅτι ὁ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴς, ἤθελε συντελέσει εἰς τὸ νὰ καλύψωμεν τὰς ἀναμνήσεις τοῦ παρελθόντος, καὶ δὲν ἤθελε δώσει εἰς ἡμᾶς ἀφορμὴν νὰ ἐκτείνωμεν ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον...

§228ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, βλέπετε ὅτι μόλις εἴμεθα τριάκοντα Βουλευταὶ ἐνταῦθα, καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν ἐπὶ μίαν ὥραν· διότι καὶ πρὸς τὸν ἀγορεύοντα εἶναι ἓν εἶδος περιφρονήσεως καὶ πρὸς τὴν Βουλήν.

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν. (Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις, ὥρα 9 καὶ 10′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ὥρᾳ 10 καὶ 15′ μ. μ.)

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σχινᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§231Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ὀφείλομεν, Κύριοι, ὡς προεῖπον, νὰ ψάλωμεν τὸν ἐπικήδειον τοῦ παρόντος προϋπολογισμοῦ, λέγω δὲ τοῦτο, διότι εὐελπιστῶ, ὅτι ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους δὲν θὰ παρουσιάσῃ ἡ Κυβέρνησις ἄλλον προϋπολογισμόν· ἀλλὰ ἡ νῦν Κυβέρνησις ἠναγκάσθη νὰ παρουσιάσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦτον, ὑπείκουσα εἰς τὰς διατάξεις τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου τὰ πάντα κανονίζονται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων φορολογικῶν νόμων καὶ τῶν νόμων, οἱ ὁποῖοι κανονίζουσι τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τούτων ὤφειλε νὰ καταρτίσῃ τὸν προϋπολογισμόν. Εὐελπιστῶ ὅτι δὲν θὰ παρουσιάσῃ ἄλλον ὅμοιον προϋπολογισμόν, ὁ ὁποῖος ἀνυψοῦτο ὑπὸ τῶν μελῶν καὶ τῶν ἐθελοτυφλούντων φίλων τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ὥς τι τέλειον καὶ δυσκατάληπτον, ἀλλ’ ὅτι θὰ παρουσιάσῃ προϋπολογισμὸν καθαρὸν, σαφῆ καὶ εὔληπτον. Ἐὰν, κύριοι συνάδελφοι, θελήσητε νὰ ἐλέγξητε τὰς καταστάσεις, αἱ ὁποῖαι προσαρτῶνται εἰς τοὺς διαφόρους προϋπολογισμοὺς τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως, θέλετε ἴδει μετ’ ἐκπλήξεως, ὅτι τὰ πάντα εἶναι σφαλερά. Ἐὰν θελήσητε νὰ ῥίψητε ἓν βλέμμα μόνον ἐπὶ τοῦ πρώτου πίνακος, τοῦ κανονίζοντος τὰ δάνεια, πρὸς τὸν πίνακα ὁ ὁποῖος κανονίζει τοὺς πληρονομένους τόκους ἀπέναντι τῶν διαφόρων δανείων, θέλετε εὕρει διαφορὰς μεγίστας. Αἱ μέγισται αὗται διαφοραὶ καταδεικνύουσι τρανῶς καὶ πασιφανῶς, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος πᾶν ἄλλο εἶναι ἢ προϋπολογισμὸς ἀληθής. Ἐπεζήτουν διὰ τῶν ἐπισυναπτομένων διαφόρων πινάκων, διὰ τῶν διαφόρων περιπλοκῶν νὰ φέρωσι τὸν μελετῶντα τὸν προϋπολογισμὸν εἰς σύγχυσιν τοιαύτην, ὥστε νὰ μὴ ἐννοῇ τὸ ἓν ἢ τὸ ἄλλο ἀντικείμενον τοῦ προϋπολογισμοῦ. Λυποῦμαι διότι ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Παρνασσίδος ἀπουσιάζει τὴν στιγμὴν ταύτην, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐνδιαφέρει ἐμέ· ἐγὼ ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος. Ἐπίστευον ὅτι, ἀνελθὼν τὸ βῆμα, ἤθελε πλέξει τὸν πανηγυρικὸν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ ἤθελε προσπαθήσει νὰ δικαιολογήσῃ, κατὰ τὸ ἐφικτὸν, τὰς κατ’ αὐτῆς αἰτιάσεις. Δυστυχῶς ὅμως ὁ κ. ἐκ Παρνασσίδος συνάδελφος ἠκολούθησε τὸ αὐτὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἠκολούθει πάντοτε, τὸ σύστημα τῆς παρενθέσεως ἀριθμῶν ἐπὶ ἀριθμῶν, ἀκαταλήπτων ὅλως εἰς τοὺς ἀκούοντας, ἀντὶ δὲ νὰ ἐξετάσῃ τὸν προϋπολογισμὸν ὑπὸ τὴν οἰκονομολογικὴν αὐτοῦ ἔποψιν, τὸν ἐξήτασεν ὑπὸ λογιστικὴν ἔποψιν. Ὁ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴς, ὁμιλῶν ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐξεθείαζε τὴν ἐπάρκειαν καὶ τὰ πλεονάσματα τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν δὲν εἶχον εἰσέλθει εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ Κράτους τὰ χρήματα τοῦ καταργηθέντος εὐεργετικοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Διὰ τῆς καταργήσεως τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας εἰσῆλθον 5½ ἕως 6 ἑκατομμύρια σχεδὸν κατ’ ἔτος εἰς τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον, καὶ ἑπομένως καὶ τὰ ἔσοδα κατ’ ἴσον ποσὸν ηὔξησαν. Ἐνῷ δὲ σήμερον, δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ Δεκεμβρίου 1893, ἐμειώθησαν οἱ τόκοι τῶν πρὸς τοὺς δανειστάς μας ὑποχρεώσεων εἰς 30%, σήμερον, λέγω, ἀνέρχεται τὸ βῆμα ὁ κ. Σιμόπουλος καὶ τί ἰσχυρίζεται; ὅτι δὲν ὑπάρχει ἰσοζύγιον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ! Δὲν ὑπάρχει σήμερον ἰσοζύγιον, καὶ ἰσχυρίζετο ὅτι ὑπῆρχε τότε, ὅτε ἐπληρόνομεν εἰς τὸ ἄρτιον τοὺς τόκους τῶν χρεῶν ἡμῶν. Ἰδοὺ ἡ λογικὴ, μὲ τὴν ὁποίαν ἐκυβέρνων, ἰδοὺ ἡ τακτικὴ, τὴν ὁποίαν ἠκολούθουν! Ἐψεύδοντο ἀπέναντι ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνισμοῦ, καὶ προσεπάθουν νὰ ἐξαπατήσωσι τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὅτι εἶχε πλεονάσματα· σήμερον δὲ, μετά τε τὴν μείωσιν τῶν τόκων καὶ τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων διὰ τῶν χρημάτων τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, παρέρχονται οἱ ἴδιοι ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ προσπαθοῦσι ν’ ἀποδείξωσιν ἀνερυθριάστως, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἰσοζύγιον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ! Ἵνα κατανοήσῃ ἥ τε Βουλὴ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ὤθησε τὸ Κράτος ὁ πρώην Βουλευτὴς Μεσολογγίου κατὰ τὸ δεκαετὲς διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐκυβέρνα, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἐκφέρω ἀριθμούς τινας, δεικνύοντας τὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους κατὰ διαφόρους ἐποχὰς, καὶ τὴν φορολογίαν αὐτοῦ κατ’ ἄτομον. Κατὰ τὸ ἔτος 1845, ἐπὶ τοῦ τότε πληθυσμοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ἀνελόγουν εἰς ἕκαστον ἄτομον δραχ. 18,11. Κατὰ τὸ ἔτος 1861 ἡ κατ’ ἄτομον ἀναλογία ἀνῆλθεν εἰς δρ. 22,84. Κατὰ τὸ ἔτος 1865, ὅτε προσηρτήθη ἡ Ἑπτάνησος, τὸ ποσὸν τοῦτο κατῆλθεν εἰς δρ. 20,20 κατ’ ἄτομον. Κατὰ τὸ ἔτος 1882, ὅτε προσηρτήθη ἡ Θεσσαλία, ἀνῆλθε τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς 38,94. Κατὰ δὲ τὸ 1891 ἀνεβιβάσθη ἡ ἀναλογία εἰς τὸ οὐκ εὐκαταφρόνητον κατ’ ἄτομον ποσὸν τῶν δρ. 43,90. Ἐντὸς 45 λοιπὸν ἐτῶν σχεδὸν ἐτριπλασιάσθη ἡ κατ’ ἄτομον φορολογία. Ἀλλ’ ἤδη ἂς ἴδωμεν καὶ τίνας ὑποχρεώσεις εἶχε τὸ Κράτος κατὰ διαφόρους ἐποχάς. Παραλείπων τὰ πρὸ εἰκοσαετίας ἔτη, ἄρχομαι ἀπὸ τοῦ ἔτους 1876, καθ’ ὃ ἐπληρώθησαν διὰ τόκους 6,435,499. Κατὰ τὸ 1878 δρ. 9,141,955. Κατὰ τὸ 1880 δρ. 19,589,572. Κατὰ τὸ 1883 δραχμαὶ 23,114,571. Κατὰ τὸ 1884 δρ. 24,685,822. Κατὰ τὸ 1885 δραχ. 30,384,666. Τέλος δὲ κατὰ τὸ 1892 δραχμαὶ 36,360,344. Μὲ τοιαῦτα λοιπὸν ἅλματα ἔβαινον αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς δανειστὰς, ἕνεκα τῶν κατ’ ἔτος συνομολογουμένων δανείων. Ἀλλὰ δὲν ἤρκει αὐτὸ, κύριοι συνάδελφοι. Εἰς ἐπίμετρον διέπραξαν καὶ ἄλλο ἀνοσιούργημα κατὰ τοῦ ἔθνους οἱ ἐπαγγελλόμενοι ὅτι ἤθελον διαῤῥυθμίσει τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας. Κατώρθωσαν νὰ μεταβάλωσι τοὺς κανόνας αὐτοὺς τῆς οἰκονομολογίας, διὰ τῶν νόμων, τοὺς ὁποίους ἤθελον νὰ ἐπιβάλωσιν εἰς τὸ ἔθνος, κατώρθωσαν, λέγω, νὰ μεταβάλωστι τὰ ἐσωτερικὰ ἡμῶν δάνεια εἰς ἐξωτερικά. Κατὰ τὸ 1880 εἴχομεν ὑποχρεώσεις εἰς χρυσὸν 10,000,000 περίπου, καὶ εἰς χαρτονόμ. 14,345,032. Τὸ 1892 ἀνεβιβάσαμεν τὰς ὑποχρεώσεις μας εἰς χρυσὸν εἰς 23,603,267, δηλ. πλέον τοῦ διπλασίου. Οἱ ἀριθμοὶ οὗτοι καταδεικνύουσι τὸ μέτρον, μὲ τὸ ὁποῖον ἐνόουν νὰ διοικήσωσι τὸ ἔθνος. Ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Παρνασσίδος παρέλειψεν ἐπὶ πλέον νὰ δικαιολογήσῃ, τί ἐγένοντο τὰ 60–70 ἑκατομμύρια τῆς ὁδοποιΐας, καὶ ποῖα ἔργα ἐξετελέσθησαν, ἀφοῦ τὰ τῶν ἡμιτελῶν σιδηροδρόμων δι’ ἐπαχθῶν λίαν δανείων, ὧν ἐπελήφθη ὁ πρώην ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, πάντες γνωρίζομεν, ποίαν ἐπήνεγκον βελτίωσιν εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, ἂν δι’ αὐτῶν ἀνεπτύχθησαν οἱ πόροι τῆς χώρας, καὶ ἂν γαῖαι ἀκαλλιέργητοι ἐκαλλιεργήθησαν καὶ προϊόντα εὑρισκόμενα εἰς τὰ ἐνδότερα μετηνέχθησαν εἰς τὰ παράλια, καὶ οὕτω μετέβαλον τὴν κατάστασιν τῆς χώρας. Παρέλειψεν ἐπίσης ὁ κ. συνάδελφος νὰ μᾶς εἴπῃ, ὑπὸ ποίας ὡραίας συνθήκας κατηρτίσθησαν αἱ συμβάσεις περὶ ἐκτελέσεως τῶν σιδηροδρόμων. Δυστυχῶς δύο γραμμαὶ σιδηροδρομικαὶ ἤρχισαν, αἱ τῶν Μύλων–Καλαμῶν καὶ Πειραιῶς–Λαρίσης, τρίτη δὲ ἡ τοῦ Μεσολογγίου–Ἀγρινίου, ἡ δοθεῖσα εἰς χρῆσιν, ἀλλ’ ἥτις εἰς οὐδὲν ἐχρησίμευσεν, οὐδὲ θέλει χρησιμεύσει, οὐδὲν δὲ κενὸν ἐπλήρωσεν, ἀφοῦ ἀρίστη ἁμαξιτὸς συνέδεε τὰς δύο πόλεις. Ὁ ἐκ Τριχωνίας κ. συνάδελφος δύναται νὰ διαβεβαιώσῃ τὴν Βουλὴν μετὰ πόσης ἀκριβείας, στερεότητος καὶ τέχνης ἐξετελέσθη ὁ σιδηρόδρομος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἰς ἑκάστην τοῦ χειμῶνος βροχερὰν περίοδον διακόπτει τὴν συγκοινωνίαν του, ἕνεκεν πολλῶν αἰτίων, ἰδίᾳ δὲ τῆς καταῤῥεύσεως ἀδικαιολογήτων καὶ κακῶς λίαν ἐκτελεσθέντων ἐπιχωμάτων, τὰ ὁποῖα οὐδόλως ἐμελετήθησαν παρὰ τῶν σοφῶν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, τοὺς ὁποίους μετεκαλέσαντο ἐνταῦθα, ἵνα μάθωσιν εἰς τὴν ῥάχιν μας καὶ μὲ τὸ αἷμα τῆς καρδίας τοῦ Ἕλληνος ἐργάτου τὰ καθήκοντα τοῦ μηχανικοῦ.

§232ΜΑΝΕΣΗΣ. Δὲν εὐθύνεται ὁ κ. Βουλευτὴς Παρνασσίδος ἐπὶ ταῖς πράξεσι τῆς τότε Κυβερνήσεως.

§233Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος ἦτο ὁ τότε ἐξηγῶν καὶ διερμηνεύων τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξηκολούθει ὑποστηρίζων τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, καὶ ἐπιδεικνύων οὐ μόνον ἰσοζύγια, ἀλλὰ καὶ περισσεύματα, καὶ προσπαθῶν νὰ παραπείσῃ τὸ πνεῦμα τοῦ λαοῦ, ὅπερ καὶ κατώρθωσε, καὶ ὅστις ἐξύμνει τὰς πράξεις της, τὰς συμβάσεις της καὶ τὰ ἔργα της, ἅτινα ἔφερον ἤδη τὸ ἔθνος εἰς τὸ βάραθρον. Ὁ κ. ἐκ Παρνασσίδος συνάδελφος διὰ τῶν ἐκθέσεών του καὶ τῶν ἀγορεύσεών του ἔπειθε τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι πράγματι εἴχομεν περισσεύματα, καὶ εἰς τὰς ἐπιθέσεις ὅλων τῶν τότε ἀντιπολιτευομένων ἀντεπεξήρχετο μετὰ τοῦ σθένους ἐκείνου, διὰ τοῦ ὁποίου προσπαθεῖ ἀείποτε νὰ πείσῃ καὶ μεταπείσῃ τοὺς ἀντιῤῥονοῦντας, ὅτι πράγματι εἴχομεν περισσεύματα· ἑπομένως ἕκαστος διὰ τῶν λόγων του καὶ διὰ τῶν πράξεών του φέρει, ἄλλος μὲν τὴν πολιτικὴν εὐθύνην, ἄλλος δὲ τὴν ἠθικὴν εὐθύνην. Ἐάν τις συμπράττῃ καὶ συνεργάζηται πρός τινα Κυβέρνησιν, εἶναι ἠθικῶς συνυπεύθυνος διὰ τὰς πράξεις αὐτῆς. Ἑπομένως τὸν κ. συνάδελφον ἐκ Παρνασσίδος ὄχι μόνον ἐγώ, ἀλλ’ οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ὀφείλει ν’ ἀπαλλάξῃ τῆς εὐθύνης. Ἴσως δὲν ἔχει τὴν ποινικὴν, οὕτως εἰπεῖν, ἐνοχὴν, ἀλλ’ ἔχει τὴν ἠθικὴν τὴν ἠθικὴν δὲ εὐθύνην θεωρῶ πολὺ ὑπερτέραν τῆς πραγματικῆς εὐθύνης. Ἐπελήφθησαν τῆς ἐκτελέσεως τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων– Καλαμῶν καὶ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ 1890, ὅτε τὸ πρῶτον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ὕψωσα στεντορείαν τὴν φωνὴν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, διαμαρτυρόμενος κατὰ τῶν πράξεων ἐκείνων, διότι δυστυχῶς οὐ μόνον προεῖδον, ἀλλὰ καὶ προεῖπον τὴν ἐπελθοῦσαν καταστροφήν. Πολλοί, οἵτινες μὲ ἤκουσαν τότε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατακοπτόμενον καὶ διαμαρτυρόμενον, μὲ ἐκάκιζον. Ἀλλὰ ἀφοῦ ἐπῆλθε τὸ μοιραῖον τέλος τοῦ σιδηροδρόμου, ἦλθον οἱ συνάδελφοι καὶ μὲ συνέχαιρον, λυπούμενοι καὶ αὐτοὶ καί τινες ἴσως αὐτῶν πλειότερον ἐμοῦ. Ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ φθάσῃ εἰς ὃ σημεῖον ἔφθασε, διότι τὰ πάντα εἶχον προετοιμασθῆ καταλλήλως, ὥστε ὁ σιδηρόδρομος ἐκεῖνος νὰ λάβῃ τὴν τύχην, τὴν ὁποίαν ἔλαβε, καὶ σήμερον τὸ ἔθνος νὰ ἦναι ὑποχρεωμένον εἰς νέας πληρωμὰς καὶ ἀποζημιώσεις, καὶ ἐπὶ πλέον ἡ γραμμὴ αὕτη νὰ διακοπῇ ἐπὶ πενταετίαν ὅλην. Ἐπανῆλθον εἰς τὴν ἀρχὴν ἐπὶ τριετίαν ὁλόκληρον, ἀλλὰ οὐδὲν κατώρθωσαν νὰ φέρωσιν εἰς πέρας. Ὅ,τι δὲ ἔπραξαν διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν, τὸ αὐτὸ ἔπραξαν καὶ διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσης. Ἀλλὰ δὲν ἔπραξαν τοῦτο μόνον, ἔπραξαν καί τι ἄλλο· ἐγνώριζον λίαν καλῶς, ὁποία τις δαπάνη ἀπῃτεῖτο διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Ἡ γραμμὴ αὕτη ἦτο κατὰ τὴν σύμβασιν μήκους 345,000 μέτρων· πρὸς 140 φρ. τὸ χιλιόμετρον, ἔφερον δαπάνην 48,300,000 φράγκων· αἱ δὲ διακλαδώσεις μέχρι 45 χιλιομέτρων, πρὸς 90 χιλιάδας κατὰ χιλιόμετρον, φέρουσι δαπάνην φράγκων 4,050,000. Κύριοι, τὸ δάνειον αὐτὸ ἐγένετο διὰ νὰ πληρωθῶσιν εἰς τὸ χρονικὸν αὐτὸ διάστημα οἱ μεσολαβοῦντες τόκοι. Εἶπον ὅτι ὁ κ. ἐξ Ἄρτης συνάδελφος δὲν θέλει ὑπολογίσει τοὺς τόκους εἰς 38–40 ἑκατομμύρια διὰ τὸν χρόνον τῆς κατασκευῆς, ὁ ὁποῖος ἦτο προωρισμένος διὰ τὸ τριετὲς διάστημα· ἂν δὲ ἀπαιτῶνται ἄλλαι τινὲς δαπάναι, αὐταὶ εἶναι ἄλλου λόγου. Ἀλλὰ δὲν περιωρίσθησαν εἰς ὅλα ταῦτα. Τὴν ἀστοργίαν, τὴν ὁποίαν ἔδειξεν, ἡ μητρυιὰ πρὸς τὰ τέκνα της κατὰ τὴν σπατάλην τῶν 60 περίπου ἑκατομμυρίων δραχμῶν, τὰ ὁποῖα ἐδαπάνησεν ἀπὸ τοῦ 1880 μέχρι τοῦ 1890, τὴν αὐτὴν ἀγάπην τῆς μητρυιᾶς ἐξηκολούθησε πρὸς τὰ διάφορα μέρη. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὸν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπ’ ἐσχάτων ὑποβληθέντα κατάλογον τῶν ἐκτελεσθέντων ἔργων· δυστυχῶς ὁ κατάλογος οὗτος δὲν φέρει χρονολογίαν οὔτε ἐνάρξεως, οὔτε τέλους. Ὑποθέτω ὅμως, ὅτι ὁ κατάλογος αὐτὸς περιλαμβάνει τὸ χρονικὸν διάστημα ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς καταργήσεως τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας μέχρι τῆς σήμερον. Κατ’ αὐτὸν τὸν κατάλογον λοιπόν, ἐδαπανήθησαν εἰς τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν δραχ. 8,058,173, διὰ τὴν ἐπαρχιακὴν ὁδοποιΐαν 1,167,294, καὶ διὰ τὴν δημοτικὴν 353,000.

§234ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐντὸς πόσου χρονικοῦ διαστήματος;

§235Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἄγνωστον· δὲν φαίνεται.

§236ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τότε δὲν ἔχει ἔννοιαν.

§237Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἔχει τὴν ἔννοιάν του,—μὴ σπεύδετε, θὰ φθάσω εἰς τὸ ἀποτέλεσμα·—εἰς οἱονδήποτε χρονικὸν διάστημα καὶ ἂν ἐδαπανήθησαν, τὸ ὁποῖον δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω, ἐδαπανήθησαν τὰ ποσὰ αὐτά. Τί δὲ ἐδαπανήθη; Ἐδαπανήθη διὰ μὲν τὸν νομὸν Λαρίσης ποσὸν δρ. 264,881, διὰ δὲ τὸν νομὸν Τρικκάλων 292,157 ἐκ τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας. Ἀλλὰ ὁ μὲν νομὸς Λαρίσης ἀποτελεῖ ὡς ἔγγιστα τὸ 1/13 τοῦ ὅλου πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος· ἑπομένως αἱ διὰ τὸν νομὸν τοῦτον, πρὸς ὃν ἡ Κυβέρνησις ἔχει πολὺ περισσοτέρας ὑποχρεώσεις (διὰ τε τὴν καλλιέργειαν τῶν σιτηρῶν, καὶ διότι εἶναι ἡ τελευταία τῶν ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι προσετέθησαν εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ παράκειται τῇ μεθορίῳ γραμμῇ,) εἰς τὸ νὰ ἐκτελέσῃ ἔργα ὁδοποιΐας,—διότι θὰ ἔλθῃ ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ φωνάζωμεν ὅλοι περὶ ὁδοποιΐας καὶ περὶ συγκοινωνίας, καὶ συγκοινωνίαν δὲν θὰ ἔχωμεν εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἀναπόφευκτον ἀνάγκην νὰ ἔχωμεν ὁδοποιΐαν,—διὰ τὸν νομὸν Λαρίσης, λέγω, ἀντὶ 619,859 δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι ἀναλογοῦσιν εἰς αὐτὸν, ἐδαπάνησε μόνον 264,881· διὰ δὲ τὸν νομὸν Τρικκάλων, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὸ 1/15 τοῦ ὅλου πληθυσμοῦ, ἀντὶ νὰ δαπανήσῃ δραχ. 537,211, ἐδαπάνησε 292,157 ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας. Ἔπειτα ἐκ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα διετίθεντο δι’ ἐπαρχιακὴν δαπάνην, ἐδαπανήθησαν, ὡς προεῖπον, 1,167,234 δραχ. Τί δὲ ἐδαπανήθη διὰ τὸν νομὸν Λαρίσης; Μηδὲν, κύριε Πρόεδρε! Τί δὲ ἐδαπανήθη διὰ τὸν νομὸν Τρικκάλων; Μηδὲν, κύριε Πρόεδρε!

§238ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Τὰ ἐπῆρεν ἡ Εὔβοια αὐτά.

§239Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἔρχομαι εἰς τὴν δημοτικὴν ὁδοποιΐαν. Διὰ ταύτην ἀνεγράφησαν δαπάναι δραχ. 382,213. Τί δὲ ἐδαπανήθη διὰ τὸν νομὸν Λαρίσης; Μηδέν! Τί ἐδαπανήθη διὰ τὸν νομὸν Τρικκάλων; 16,120 δραχμαί. Δὲν εἶναι μητρυιὰ τοιαύτη Κυβέρνησις, κύριοι συνάδελφοι, ἡ ὁποία πρὸς μὲν τὰ τέκνα αὐτῆς δίδει τὸν ἄρτον καὶ τὴν τροφὴν ἐν πλούτῳ καὶ εὐτυχίᾳ, τὰ δὲ ἄλλα ἀποστερεῖ, ἵνα ἀποθάνωσι τῆς πείνης; Μητρυιὰ ἀληθῶς, καὶ δι’ αὐτὸ καλῶς ἔπραξε καὶ ἡ Θεσσαλία, μαυρίσασα τοὺς ὑποψηφίους Τρικουπικούς. Ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ποῖα εἶναι τὰ φιλόστοργα τέκνα, τὰ τέκνα ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ἤνοιξε τὰς ἀγκάλας καὶ τὰ περιέθαλψεν. Εἰς τὸν νομὸν Εὐβοίας, ὁ ὁποῖος ἔχει 103,000 ὡς ἔγγιστα κατοίκους, ἐδαπανήθησαν 856,055 δραχμαί.

§240ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Δι’ αὐτὸ ἐπέτυχεν ὁ Βουδούρης.

§241Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Οἱ κύριοι συνάδελφοι θὰ ἐνθυμοῦνται ἀγορεύσεις μου ἄλλας ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τῆς ὁδοποιίας, κατὰ τὰς ὁποίας κατεδείκνυον, ὅτι διὰ ὁδὸν ἐντελῶς ἄχρηστον, ἐπὶ τῆς ὁποίας καὶ σήμερον ἔτι οὐδὲ μία ἅμαξα κυκλοφορεῖ κατὰ μῆνα, ἐδαπανήθησαν 3½ ἑκατομμύρια· καὶ αὕτη εἶναι ἡ ἀπὸ Χαλκίδος εἰς Ξηροχώριον.

§242Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἕως τὸ Μαντοῦδι.

§243Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Εἰς τὸν νομὸν Χαλκίδος, ὁ ὁποῖος ἔχει πληθυσμὸν 213,000 κατοίκων, ἤτοι ὀλιγώτερον τοῦ πληθυσμοῦ Λαρίσης, ἐδαπανήθησαν δραχ. 613,301.

§244ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε; Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτό. Ἡ ὁδὸς ἔφθασε μὲν μέχρι τῆς Ἁγίας Ἄννης, ἀλλ’ ἀπ’ ἐκεῖ ἡ Κυβέρνησις τῆς 3 Μαΐου, μόλις ἦλθε, διέταξε τὴν κατάπαυσιν τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Ἁγίας Ἄννης μέχρι Ξηροχωρίου, διὰ νὰ τιμωρήσῃ τὴν ἐπαρχίαν, ἡ ὁποία τότε δὲν εἶχε Βουλευτὴν ἐμέ· ὥστε ἡ ὁδὸς ἐκείνη ἔμεινεν ὅπως ἦτο, ἀφοῦ ἐδαπανήθησαν πλέον τῶν 80,000 δραχμῶν.

§245Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ποῦ ἐσταμάτησε;

§246ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μέχρι τοῦ κτήματος τοῦ κ. Βουδούρη.

§247Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Εἰς τὸν νομὸν Μεσσηνίας, ἐπὶ πληθυσμοῦ 103,000 κατοίκων, ἤτοι περιέχοντος τὰ ¾ τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ νομοῦ Λαρίσης, ἐδαπανήθησαν δραχμαὶ 1,001,703. Καὶ εἰς τὸν νομὸν Ἀρκαδίας, ἔχοντα πληθυσμὸν κατοίκων 148,000 μόνον, ἐδαπανήθησαν, ἐκτὸς τῶν ἔργων τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, δραχ. 3,291,312.

§248ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Δὲν μᾶς λέγετε ὅμως καὶ τί εἰσφέρει ἕκαστος νομός.

§249Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Κύριε συνάδελφε, οἱ ἀριθμοὶ εἶναι οἱ ἀψευδέστεροι μάρτυρες. Ὡς ἔγγιστα, ἅμα ἔχητε τὸν πληθυσμὸν, ἔχετε καὶ τὰς εἰσφοράς. Αἱ διαφοραὶ εἶναι ἐλάχισται. Ἀλλ’ ὅταν ἔχητε ἕνα πληθυσμὸν 150,000 ἀπέναντι 250,000, δὲν ἠμπορεῖτε εἰς τὸν πληθυσμὸν τῶν 150,000 νὰ δώσητε δραχ. 3,300,000 ὡς ἔγγιστα, καὶ εἰς τὸν πληθυσμὸν τῆς Λαρίσης νὰ δώσητε μόνον 264,000.

§250ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἰσότης εἶναι.

§251ΣΧΙΝΑΣ. Δὲν εἶναι μέτρον, κύριε συνάδελφε, διότι ἡ Πελοπόννησος καθὼς καὶ ἡ Στερεὰ ἀπέκτησαν σιδηροδρόμους κατασκευασθέντας διὰ δανείων, τῶν δὲ δανείων αὐτῶν μετέχει ἐξ ἀναλογίας ἅπασα ἡ Θεσσαλία καὶ ἡ Ἤπειρος, πληρόνουσαι τοὺς τόκους καὶ ὑφιστάμεναι τὰ βάρη ἐξίσου, χωρὶς ὅμως ν’ ἀπολαμβάνωσιν οὔτε ὑπὸ ἐμπορικὴν οὔτε ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν.

§252ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἡ Θεσσαλία ἔχει σιδηρόδρομον.

§253Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἡ Θεσσαλία ὀμνύει εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Κουμουνδούρου σήμερον, καὶ ὀφείλει νὰ ὀμνύῃ, διότι ἦτο ὁ μόνος ἀνὴρ, ὁ ὁποῖος προὐνόησε νὰ προσφέρῃ εἰς τὴν Θεσσαλίαν τὸν σιδηρόδρομον Βόλου–Λαρίσης, δι’ ἐλαχίστης δὲ ἀποζημιώσεως ν’ ἀποκτήσῃ τὸν ἕτερον σιδηρόδρομον μέχρι Καλαμπάκας. Ἐὰν δὲ, κύριε συνάδελφε, δὲν ἦτο ὁ σιδηρόδρομος αὐτὸς κατεσκευασμένος εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ἀλλοίμονον καὶ εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ἀλλοίμονον καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα!

§254ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Διατὶ τὸ λέγετε αὐτό;

§255Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Διατί; Διότι ἡ Θεσσαλία εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, ἡ τροφὸς, ἡ ὁποία τρέφει τὴν Ἑλλάδα. Μετὰ τοῦτο ἐπίστευον, ὅτι ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Παρνασσίδος θὰ μᾶς ἔλεγε τὰς βελτιώσεις, τὰς ὁποίας μετὰ τόσας καὶ τόσας δαπάνας, μετὰ τόσας καὶ τόσας ἐπαγγελίας, ἔφερον ἐπὶ τῶν δύο τῆς Ἑλλάδος μαστῶν τῶν δύο καὶ μόνον μαστῶν. Τί ἔπραξαν ὑπὲρ τῆς γεωργίας; τί δὲ ὑπὲρ τῆς κτηνοτροφίας; Ἐγκατέλειψαν καὶ τοὺς δύο τούτους μαστοὺς· ἐγκατέλειψαν καὶ τὴν μητέρα, ἥτις διέτρεφε τούτους, τὴν θάλασσαν, τὴν ναυτιλίαν. Ἡ ναυτιλία κατέῤῥευσεν, αἱ ἄλλοτε ἀνθοῦσαι νῆσοι τῆς Ὕδρας καὶ τῶν Σπετσῶν εὑρίσκονται ἐν πτωχείᾳ· τὰ ἑλληνικὰ πλοῖα, ἀντὶ νὰ εὕρωσι προστάτας εἰς τὰ διάφορα μέρη, εὗρον τοὺς μεγαλειτέρους ἐχθροὺς, καὶ οἱ μεγαλείτεροι οὗτοι ἐχθροὶ εἶναι —τὸ λέγω μετὰ λύπης —ὁ προξενικός μας κλάδος. Οἱ πρόξενοί μας εἶναι οἱ τύραννοι τῆς ναυτιλίας, οἱ πρόξενοί μας εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι, ἀντὶ νὰ προστατεύωσι, παραδίδουσι πολλάκις τοὺς ἄνδρας τῆς θαλάσσης, τοὺς ἐργάτας ἐκείνους, τοὺς παραδίδουσιν εἰς τὰς χεῖρας τῶν διαφόρων ἀρχῶν, χωρὶς νὰ τοὺς προστατεύσωσιν! Ἀκόμη σήμερον ἔχω ἐπιστολὰς ἐκ διαφόρων μερῶν τῆς Τουρκίας, αἱ ὁποῖαι διεκτραγῳδοῦσι τὴν κατάστασιν, ἕνεκα τῆς διαγωγῆς τῶν προξένων μας· εἶναι δὲ λυπηρὸν νὰ εὑρίσκεται τις εἰς θέσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἀναφέρῃ, ὅτι σύζυγος ὑποπροξένου ἐν χώρᾳ κατοικουμένῃ ὑπὸ Βουλγάρων τῆς Ἀνατολικῆς Ρωμυλίας, τοῦ νομοῦ Πύργου, ὁ ὁποῖος καλεῖται Βουργᾶς ὑπὸ τῶν Βουλγάρων, ἐκτελεῖ τὰ καθήκοντα τῆς μαίας! (αἴσθησις).

§256ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἀφοῦ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ζήσῃ διαφορετικὰ, τί θὰ κάμῃ;

§257Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Σᾶς συγχαίρω, κύριε συνάδελφε, διότι δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται, ὡς ἐκ τῆς θέσεως ἐδῶ, ὑπὸ τὴν ἀσπίδα, ὑπὸ τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα ἅπαντες, νὰ εἴπω τι πλειότερον· θέτω φυλακὴν ἐν τῷ στόματί μου, καὶ ἀρκοῦμαι μόνον εἰς ὅ,τι εἶπον. Ἐπίστευον ὅτι ἤθελεν ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Παρνασσίδος ἀναπτύξει τὰ καλὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τὸ δάνειον τὸ δωρεὰν, τὸ ὁποῖον ἐβρόντησεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἤθελεν ἐπιφέρει· ἀλλ’ ἐπροτίμησε νὰ τηρήσῃ σιγὴν ἰχθύος, παρὰ νὰ θίξῃ τὸν ὄφιν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἥσυχος καθίζει εἰς τὴν ψυχράν του θέσιν. Ἀλλὰ δυστυχῶς εἶμαι ἐχθρὸς τῶν μονοπωλίων. Δὲν θέλω συμφωνήσει κατ’ οὐδὲν μὲ τὸν φίλον μου ἐκ Λοκρίδος Βουλευτήν, οὔτε θέλω παραδεχθῆ τὰς ἀρχάς του. Χθὲς ὁ κ. ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος ἐξῆρε τὰ μονοπώλια καὶ ἔλεγεν: «ἂς δώσωμεν τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ, διὰ νὰ βελτιώσωμεν τὴν κατάστασιν τοῦ καπνοῦ· μόνον διὰ τοῦ μέσου τούτου δυνάμεθα νὰ βελτιώσωμεν τὴν ποιότητα, ἄλλως ἀπελπισία!» Ἀλλ’ ὁ κ. ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος, καίτοι καταγόμενος ἐκ καπνοφόρου ἐπαρχίας, παραγούσης μάλιστα ἄριστον καπνόν, δὲν ἐπίστευον ποτὲ ὅτι ἤθελε διὰ τοιούτου τρόπου ζητήσει τὴν βελτίωσιν τῆς ποιότητος τοῦ καπνοῦ· ἐπίστευον μᾶλλον, ὅτι ὁ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς ἤθελεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ζητήσει τὴν σύστασιν εἰδικῆς Σχολῆς, εἰδικοῦ σταθμοῦ γεωργικοῦ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ του, μὲ ἐντολὴν νὰ ἐργασθῇ ὁ σταθμὸς οὗτος διὰ τὴν διάδοσιν καὶ βελτίωσιν τῆς καλλιεργείας τοῦ καπνοῦ. Δὲν θέλω νὰ ἐπιδειχθῶ, Κύριοι, οὔτε νὰ ἐπαναλάβω εἰς ὑμᾶς ποῖα εἶναι τὰ μέσα τῆς βελτιώσεως τοῦ καπνοῦ, οὔτε ποῖος πρέπει νὰ ἦναι ὁ τρόπος τῆς καλλιεργείας τοῦ καπνοῦ. Ἓν γνωρίζω εἰς τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι ἡ ποιότης τοῦ ἐδάφους εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία παράγει τὸν καλὸν καπνὸν, δὲν εἶναι ὁ σπόρος· γνωρίζω δὲ εἰς τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι ὁ σπόρος, μεταφυτευόμενος εἰς ἄλλον τόπον, μεταβάλλεται τὸ δεύτερον ἔτος, καὶ πᾶν ἄλλο εἶναι ἢ ὁ πρῶτος σπόρος. Ὡς δεῖγμα δὲ φέρω, ὅτι καὶ ὁ σπόρος, τὸν ὁποῖον φέρουσιν ἐδῶ οἱ λαχανοπῶλαι διὰ τὰ ῥαπανάκια τὰ στρογγυλὰ, εἶναι τοιοῦτος, ὥστε τὸ τρίτον ἔτος γίνονται μακρυὰ (γέλωτες). Διὰ νὰ ἀποδείξω τὴν ἐντελῆ μεταβολὴν, σᾶς λέγω ὅτι καὶ ὁ σπόρος, τὸν ὁποῖον παράγουσιν αἱ μπάμιες τῶν Πατρῶν, ὅταν μεταφυτευθῇ ἐδῶ, μεταβάλλεται. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὁ σπόρος μόνον, δὲν εἶναι ὁ τρόπος τῆς καλλιεργείας, εἶναι ἰδίως τὸ ἔδαφος. Τὰ καπνὰ οὐχὶ τῆς Καβάλλας, ὡς λέγονται, ἀλλὰ τῆς Δράμας, τῆς Νζούτσας καὶ τῶν ἄλλων πλησιοχώρων μερῶν δὲν θὰ γείνωσι ποτὲ ἐν Θεσσαλίᾳ, διότι δὲν ἔχομεν ἐδάφη ὅμοια, παράγοντα ὅμοιον καπνόν. Ὁ κ. ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος ἀγνοεῖ, νομίζω, ὅτι οἱ ἐν Θεσσαλίᾳ καπνέμποροι ἐφρόντισαν νὰ μὴ ἀφήσωσι μονομερῶς τὸ ἐμπόριον εἰς χεῖρας τῶν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ καπνεμπόρων, ἀλλὰ, φίλεργοι καὶ φίλοι τῆς ἀναπτύξεως τοῦ ἐμπορίου, ἐπεζήτησαν ὁδοὺς ἄλλας καταναλώσεως τοῦ Θεσσαλικοῦ καπνοῦ, ἐζήτησαν τὴν εἰσαγωγὴν σιγαρέτων εἰς Ὁλλανδίαν· δύναμαι δὲ σήμερον νὰ διαβεβαιώσω, ὅτι ἤρχισεν ἡ ἐκεῖ εἰσαγωγὴ, καὶ βαίνει αὐξάνουσα ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ. Δυστυχῶς, ὡς εἶπον καὶ ἄλλοτε, ὁ πρώην ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς ὑπῆρξε τοσοῦτον προστάτης τῆς γεωργίας καὶ τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τοῦ τόπου, ὥστε διὰ τοῦ ὑπ’ αὐτοῦ προταθέντος καὶ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ψηφισθέντος νόμου ΒΡΙΑʹ τῆς 21 Δεκεμβρίου 1892 ὑποχρεοῖ τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὸν πλοῦτον αὐτῶν κινδυνεύουσιν, οἱ ὁποῖοι τὰ χρήματά των ἐκθέτουσιν, οἱ ὁποῖοι διὰ τῶν ἀποστολῶν των διατρέχουσι τοὺς μεγαλειτέρους κινδύνους, νὰ χάσωσι καὶ τὰ χρήματά των, ὑποχρεοῖ, λέγω, τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς νὰ πληρόνωσι διὰ τὴν λῆψιν τῆς ἀδείας, τί νομίζετε; 1000 δραχμὰς τὸ ἔτος. Τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νόμου ἐκείνου ὁρίζει ὅτι, διὰ νὰ λάβῃ τὴν ἄδειαν ὁ καπνέμπορος καὶ διὰ μόνον ἓν ἔτος, ὀφείλει νὰ πληρώσῃ χιλίας δραχμὰς, τὴν ἀξίαν τοῦ χαρτοσήμου, ἐφ’ οὗ θὰ γραφῇ ἡ ἄδεια! Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ μόνον αὐτό· ὑποχρεοῖ τοὺς αὐτοὺς ἐμπόρους, ὁ προστάτης τῆς γεωργίας καὶ τοῦ λαοῦ, ὡς ἐπηγγέλλετο τότε, ὑποχρεοῖ τὸν καπνέμπορον νὰ καταθέσῃ ὡς ἐγγύησιν 4,000 δραχμὰς, εἴτε εἰς χρήματα, εἴτε εἰς ὁμόλογα, ἀλλὰ τοῦτο, ἂν ζητήσῃ τὴν ἄδειαν διὰ καπνοκοπτήριον αʹ τάξεως. Ἀλλ’ ἂν ἐτόλμα αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος, ὁ καπνέμπορος, νὰ κάμῃ αὐτὸ τὸ ἐργοστάσιον τῶν σιγαρέτων εἰς τὸ καπνοκοπτήριον τοῦ Ἁλμυροῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι βʹ τάξεως, θὰ ὑποχρεοῦτο, πολὺ λογικῶς, νὰ πληρώσῃ 2,000 φράγκα διὰ τὴν ἄδειαν καὶ 8,000 δι’ ἐγγύησιν. Αὐτὸς εἶναι ὁ νόμος. Αὐτοὶ εἶναι οἱ προστατευτικοὶ νόμοι τοῦ λαοῦ, τοὺς ὁποίους ἐπρότεινεν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1892, ὅταν ἀφήρπασε τὴν ἐξουσίαν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἔστειλεν ὁ λαὸς, καὶ ἦλθε καὶ ἐγκατεστάθη ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ τούτῳ! Ὑπὸ τοιαύτας λοιπὸν συνθήκας, ἐρωτῶ ὑμᾶς, εἶναι δυνατὸν νὰ προαχθῇ ἡ γεωργία; εἶναι δυνατὸν νὰ βελτιωθῇ ἡ κατάστασις τῶν καπνοφόρων ἐπαρχιῶν; Πρὸ ἡμερῶν ἔφερον τὸν λόγον ἐπὶ ἐρωτήσεώς μού τινος ὡς πρὸς τοὺς ἀναγραφομένους τόκους τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων τοῦ «δωρεάν». Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, εἰς τὴν σελίδα 20, ἀναγράφεται ἐτήσιος τόκος ὁμολογιῶν 266,000—πρὸς φράγκα 20 ἑκάστη, ἤτοι δρ. 30 —τὸ ποσὸν τῶν δρ. 1,596,540, ἤτοι ὑπολογίζει τὴν ὕπαρξιν 266 χιλιάδων μετοχῶν. Τὸ δάνειον τοῦτο ἐξεδόθη διὰ τοῦ νόμου ΑΥΟΔʹ τῆς 28 Μαΐου 1887. Διὰ τοῦ νόμου τούτου ἑκάστη μετοχὴ ἐτιμήθη πρὸς 377 φράγκα, ἤτοι ἐπραγματοποιήθη πρὸ 67 καὶ 40%. Διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης τὸ δάνειον ἀπηρτίζετο ἐκ 270,000 μετοχῶν, αἵτινες ἔπρεπε νὰ ἐξοφληθῶσιν εἰς 75 ἔτη· ἤτοι ἔπρεπε νὰ ἐξοφλῶνται ἐτησίως 3,600 μετοχαί. Ἑπομένως ἀπὸ τοῦ 1887 ἕως τοῦ 1895 εἶναι 7 ἔτη· ὅθεν ἔδει νὰ ἦσαν ἐξωφλημέναι 25,000 μετοχαί.

§258ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι τὸ σύστημα τῆς συνθέτου χρεωλυσίας.

§259ΣΧΙΝΑΣ. Οὕτως ἐννοῶ ἐγὼ τὴν σύμβασιν, καὶ τοῦτ’ αὐτὸ δηλοῦται ἔν τε τῷ νόμῳ καὶ ἐν τῇ συμβάσει, συμφώνως τῇ ὁποίᾳ ἔδει νὰ ἔμενον ἤδη 244,800 μετοχαί, νῦν δὲ σημειοῦνται ἐπὶ πλέον 21,200. Ἡ ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων, ἡ ὁποία ἀπήλαυσε τοῦ προνομίου (διότι, ὡς ποτε ἐλέχθη, μᾶς τὸ ἔκαμε δωρεὰν) νὰ ἔχῃ τὰ μονοπώλια τῶν πυρείων, τοῦ σιγαροχάρτου καὶ τοῦ πετρελαίου, προσέθετο καὶ τὸ μονοπώλιον τοῦ ἅλατος. Ἐκ μικροῦ βλέμματος, τὸ ὁποῖον ἔῤῥιψα ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐκτὸς τοῦ πίνακος τὸν ὁποῖον πρὸ ἡμερῶν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ὁ ὁποῖος ἐτυπώθη καὶ εὑρίσκεται εἰς χεῖρας τῶν κ.κ. Βουλευτῶν, συνάγω ὅτι ἡ καλοκάγαθος καὶ εὐεργετικὴ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων κατὰ τὰ ἔτη 1888 ἕως 1893, συμπεριλαμβανομένου, εἰσέπραξεν:

Ἔλαβε δὲ ἐκ τούτων 4%, ἤτοι 731,517.25. Ἐκ πωλήσεως πετρελαίου εἰσέπραξε δρ. 27.839,315.95, ἔλαβε δέ, πρὸς 8,25, δρ. 2,296,743.56. Ἐξ ἅλατος εἰσέπραξε δρ. 13,309,002.02, ἔλαβε δὲ τὸ ⅓, ἤτοι δρ. 4,436,334.01. Ἤτοι κατὰ τὸ εἰρημένον ἑξαετὲς διάστημα ἔλαβεν ὡς ποσοστὰ δραχ. 7,464,594.84, ἤτοι ἐτησίως κατὰ μέσον ὅρον 1,244,145.80. Κατὰ δὲ τὸ ἔτος 1895 θέλει λάβει ἡ πτωχὴ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων ἀπέναντι τῶν μεγάλων κόπων της 1,278,718. Θὰ παρατηρήσω ὅμως, ὅτι εἰς τὴν σελίδα 52 τοῦ προϋπολογισμοῦ, Κεφάλ. 2, δὲν ἀναγράφονται τὰ ποσοστὰ ταῦτα, ἢ ἐγώ, ὡς ἀδαής, δὲν ἠδυνήθην νὰ τὰ εὕρω. Εὗρον ὅμως εἰς τὸ Κεφάλαιον «πώλησις τοῦ σιγαροχάρτου» ἀντὶ προμηθείας 153,000 ἐγγεγραμμένας 2,000 δρ. Ἠρώτησα τοὺς ὁπωσοῦν γνωρίζοντας, (διότι κατήντησαν οἱ προϋπολογισμοὶ δυσκατανόητοι) καί μοὶ εἶπον, ὅτι τὰς δραχμὰς ταύτας λαμβάνουσιν οἱ ταμίαι διότι τὸ σιγαρόχαρτον, ἐρχόμενον ἐδῶ, σφραγίζεται παρὰ τῶν ἰδίων, καὶ παραδίδεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία δι’ ἐξόδων της τὸ μεταφέρει εἰς τὰ διάφορα ταμεῖα τοῦ Κράτους. Ἤτοι εἰσπράττει ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων ἄνευ οὐδενὸς ἐξόδου ἀπὸ τὸ σιγαρόχαρτον 90 ἕως 95 χιλ. δραχμῶν. Ἐκ τῆς ἐτησίας πωλήσεως τῶν πετρελαίων εἰσπράττει ἐτησίως ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων ἄλλας 450 χιλιάδας, ὡς ἔγγιστα, αἵτινες προστίθενται εἰς τὰς 90 ἢ 95 χιλιάδας, τὰς ὁποίας εἰσπράττει ἐκ τοῦ σιγαροχάρτου. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο· ἔχομεν καὶ τὰ ἅλατα. Δὲν θέλω ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, ἐκθέτων τί γίνεται εἰς τὰς ἁλικὰς καὶ ἁλαταποθήκας. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κάμῃ μίαν ἐπιδρομὴν εἰς τὰς ἁλαταποθήκας, θέλει εὕρει ἓν λησταρχεῖον, ἐγκατεστημένον ἐκεῖ. Ἀρκεῖ νὰ ῥίψῃ ἓν βλέμμα εἰς τὴν ἁλικὴν τοῦ Βόλου, καὶ ἐρωτήσῃ τί παρῆγε πρὶν καὶ τί παράγει σήμερον, καθὼς καὶ τί ἐδαπανᾶτο πρὶν καὶ τί δαπανᾶται σήμερον, καὶ θὰ μάθῃ, ὅτι ἐκεῖ τεκταίνονται μύρια ὅσα μεταξὺ τῶν ἐπιστατῶν καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων. Ἄς προέλθῃ ὁ θέλων νὰ μὲ διαψεύσῃ, διότι οὐδὲν λέγω πρὶν ἢ θέσω τὴν χεῖρά μου εἰς τὸν τύπον τῶν ἥλων. Ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων κατορθώνει διὰ τῶν ἰσολογισμῶν, τοὺς ὁποίους δημοσιεύει, νὰ παρουσιάζῃ ὡς καθαρὸν κέρδος της, ἡ πτωχή, 230,000 δρ., τὸ τελευταῖον ποσόν, τὸ ὁποῖον ἀπολαμβάνουν οἱ μεγάλοι εὐεργέται τοῦ ἔθνους, οἱ λαβόντες τοὺς Μεγαλοσταύρους, ἢ μᾶλλον ἐξαγοράσαντες αὐτοὺς διὰ τοῦ χρήματος, οὐκ οἶδα πῶς ἀποκτηθέντος, καὶ τοὺς ὁποίους οἱ μεγάλοι τοῦ ἔθνους ἀγωνισταί, οἱ σώσαντες τὸ ἔθνος, οὐδέποτε περιεβλήθησαν. Μόνον δ’ ἡ περίστασις αὕτη πρέπει νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, ἵνα ζητήσῃ τὴν κατάργησιν τῶν τενεκέδων αὐτῶν· νὰ καταργηθῶσι, λέγω, τὰ παράσημα, τὰ ὁποῖα διέφθειραν πολλοὺς καὶ τῶν ἔξω καὶ τῶν ἔσω, πολλοὶ δὲ ὕβρισαν τὴν Ἑλλάδα, διὰ νὰ λάβωσι παράσημα! Ἀλλὰ, Κύριοι, τί δέον γενέσθαι; Θὰ μ’ ἐρωτήσῃ ἴσως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐρωτῶ καὶ ἐγώ: ὑπάγεται τὸ δάνειον τῶν 135,000,000 εἰς τὸν νόμον τῆς 10 Δεκεμβρίου, ἢ ὄχι; Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν βλέπω, ὅτι καὶ ὁ κ. Τρικούπης καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ φέρουν εἰς τὸν νόμον τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893. Ἀλλ’ ἐὰν τὸ δάνειον ὑπάγεται εἰς τὸν νόμον αὐτὸν, διατὶ ἐξακολουθεῖ ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων λῃστεύουσα τὸ ἔθνος; διατὶ διώκομεν τὸν ὀφειλέτην τῶν 5 δραχμῶν, καὶ δὲν συλλαμβάνομεν αὐτοὺς, τοὺς λῃστεύοντας καθ’ ἑκάστην καὶ λαὸν καὶ ἔθνος; Καὶ ἄλλοτε, εἰς τὰ 1890, ὑπέδειξα εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς νῦν καὶ τότε Κυβερνήσεως τὴν ἀντικατάστασιν τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων πρὸς ὄφελος τοῦ Κράτους, καὶ ὁ κ. Πρόεδρος μοὶ ἔδειξε διὰ τοῦ δακτύλου τὴν ἀνάγκην χρήματος. Ἀπαντῶ, ὅτι τὸ ἄρθρον 8 τῆς συμβάσεως παρεῖχε καὶ παρέχει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα ν’ ἀντικαταστήσῃ τὸ ποσὸν δι’ ἑτέρας προσόδου τοῦ Κράτους· ἄπορον δὲ μοὶ φαίνεται, πῶς ὁ κ. ἐξ Ἄρτης συνάδελφος δὲν προέβη εἰς τὸ διάβημα τοῦτο, ἀναδειχθεὶς τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἂς εὐαρεστηθῇ νὰ στρέψῃ τὸ βλέμμα—καὶ δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι μετὰ πολλῆς ζέσεως θέλει τὸ πράξει,—πρὸς τοὺς κυρίους μαστοὺς τῆς Ἑλλάδος, τὴν γεωργίαν καὶ κτηνοτροφίαν. Λέγω μαστοὺς, διότι οὕτω τοὺς ὠνόμασεν ὁ Ὑπουργὸς τοῦ Ἑῤῥίκου Δʹ. M. Sully, εἰπὼν, ὅτι αὐτοὶ οἱ δύο μαστοὶ τρέφουν τὴν Γαλλίαν. Πρὸς αὐτοὺς πᾶσα Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ στρέφῃ τὰ βλέμματά της, οὐχὶ μόνον ἵνα μειωθῇ διαδοχικῶς ἡ ἐξαγωγὴ 28 ἑκατομμυρίων δραχμῶν πρὸς εἰσαγωγὴν σιτηρῶν, ἀλλ’ ἵνα ἐπέλθῃ καὶ βελτίωσίς τις εἰς τὴν κατάστασιν τῶν ἀγελῶν καὶ ποιμνίων, καὶ νὰ ἔχωμεν οὕτω κρέας ἀρίστης ποιότητος, δέρματα καὶ μαλλία κατάλληλα πρὸς ὑφαντουργίαν, συντελοῦντα εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐργοστασίων. Ἄλλοτε, πρὸ τῆς προσαρτήσεως τῆς Θεσσαλίας, κατήρχοντο εἰς Θεσσαλίαν καὶ παρεχείμαζον ποίμνια τῆς Βορείου Μακεδονίας, τὰ ὁποῖα εἶχον ἔριον καλλίστης ποιότητος. Τοῦ ἐρίου τούτου ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην, ἵνα εὐδοκιμήσουν τὰ ἐριουργεῖα καὶ ἵνα δι’ ἰδίων ἐνδύωμεν καὶ ὑποδύωμεν τὸν στρατόν. Ἡ σύστασις ἐριουργείου ἐν Θεσσαλίᾳ θέλει φέρει μέγιστα ἀποτελέσματα, εἰς αὐτὸ δὲ δύνασθε νὰ ἀποσπάσητε τοὺς ἐλαφροποίνους καταδίκους, καὶ νὰ τοὺς καταστήσητε τεχνίτας ἡμέραν τινά.

§260ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Εἴχομεν ἄλλοτε.

§261ΣΧΙΝΑΣ. Ἄλλοτε, πρὸ τοῦ 1862, εἰς τὰς φυλακὰς τοῦ Παλαμηδίου κατεσκευάζοντο σκεπάσματα στρατιωτικά. Τὰ σκεπάσματα ταῦτα κατεσκευάζοντο ὑπὸ τῶν φυλακισμένων, καὶ ἡ διάρκεια αὐτῶν ὑπερέβαινε τὰ 15 ἔτη· μετεφέροντο παρὰ τὴν Λερναίαν Ὕδραν, καὶ ἐκεῖ ὑφίσταντο τὰ τῆς νεροτριβῆς, κατόπιν δὲ παρεδίδοντο εἰς χρῆσιν τοῦ στρατοῦ. Ἀπὸ τοῦ 1862 ἐξέλιπεν ἡ ἐργασία αὕτη, καὶ σήμερον λαμβάνομεν ἀπὸ τὴν Εὐρώπην σκεπάσματα, τὰ ὁποῖα μετὰ δύο ἔτη καθίστανται ἄχρηστα. Ἂν δὲ ζητήσητε τὴν κατάστασιν τῶν πωλουμένων ὡς ἀχρήστων, θὰ φρίξητε, διότι θὰ ἴδητε μέγιστον ἀριθμὸν ἀχρήστων καὶ ἐφθαρμένων, καὶ τοῦτο, διότι τὰ περισσότερα τῶν μαλλίων, ἐξ ὧν κατασκευάζονται, εἶναι ταμβακόμαλλα, ἤτοι ἐκ τῶν μαλλίων, τὰ ὁποῖα κουρεύονται ἀπὸ τὰ δέρματα τῆς βυρσοδεψίας, ἀφοῦ ὑποστοῦν τὴν πάθησιν τῆς ἀσβέστου, καὶ ἐντεῦθεν γίνονται καὶ ἄγρια, καὶ πρὸς αὐτὰ ὁ σκόρος βαίνει γοργῷ τῷ βήματι. Δι’ αὐτὸ, μεθ’ ὅλας τὰς προσπαθείας, τὰς ὁποίας καταβάλλουν πολλοὶ ἀξιωματικοὶ τοῦ οἰκονομικοῦ κλάδου, εἶναι ἀδύνατον νὰ τὰ συντηρήσωσιν. Ἐκτὸς δὲ τούτων, ἐν καιρῷ ἐπιστρατεύσεως εὑρισκόμεθα ἐστερημένοι σκεπασμάτων καὶ ὑποδήσεως καὶ ἐνδυμάτων. Ἂν δὲ ὑπολογίσητε, ὅτι ἕκαστος στρατιώτης στοιχίζει ἑκατὸν δραχμὰς κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, ἐπὶ 20,000 στρατιωτῶν ὑπολογίσατε τί ποσὸν θέλετε, καὶ τί κέρδος θὰ ἔχητε. Ἐπὶ σπουδαίου ἑτέρου ἀντικειμένου θέλω φέρει τὸν λόγον, ἤτοι ἐπὶ τῶν δημοσίων ἔργων. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ὅσοι ἦσθε ἐνταῦθα καὶ κατὰ τὸ 1890, ἐνθυμεῖσθε τοὺς συγκριτικοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους ὑπέβαλον πρὸς ὑμᾶς, (καὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι δημοσιευμένοι ἐν τοῖς παραρτήμασι τῶν πρακτικῶν τῆς Βουλῆς τῆς ἐποχῆς ἐκείνης) δι’ ὧν κατεδείκνυον ποῖος ὁ λόγος τῶν μισθοδοσιῶν πρὸς τὰς δαπάνας κατὰ τὸ 1878 καὶ 1890. Ἐκ τῶν πινάκων ἐκείνων καταδεικνύεται, ὅτι εἰς τὰ 1878, ἤτοι τὸ τελευταῖον ἔτος, καθ’ ὃ τὰ δημόσια ἔργα ἀνῆκον εἰς τὸ σῶμα τοῦ μηχανικοῦ καὶ ἐξετελοῦντο ἅπαντα διὰ τῶν 76 ἀξιωματικῶν τοῦ μηχανικοῦ καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, ἀνελόγει δαπάνη 5,91%. Βεβαίως κατόπιν τὰ ἔργα ηὔξησαν, καὶ διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ἔργων ηὔξησε καὶ ἡ δαπάνη, ἀλλ’ ἡ ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν δαπάνη, κ. συνάδελφοι, βαίνει ἀντιθέτως. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Ἂν κατάστημά τι κάμῃ τὸ ἔτος τοῦτο, ὡς λέγουσιν, ἐργασίας ἢ γῦρον 100,000 δραχμῶν, ἐδαπάνησε π. χ. 5,000 ἤτοι ἔρχεται 5% ἂν τὸ αὐτὸ κατάστημα κάμῃ γῦρον 200,000 δραχμῶν, θὰ δαπανήσῃ περισσότερα 7 ἢ 8 χιλιάδας· ἀλλὰ τότε ἡ ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν δαπάνη θὰ γείνῃ 4· καὶ ἂν 300,000, ἡ ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν δαπάνη θὰ γείνῃ 3. Τότε δὲ διὰ τῶν ὑποβληθεισῶν καταστάσεων κατέδειξα, ὅτι, ἀντὶ νὰ ἐλαττωθῇ, ἀνῆλθεν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 25,48%. Ἐπέστησα δὲ τότε τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλὰ δυστυχῶς οὐδεμία εἰσέτι μέριμνα ἐλήφθη. Ἀλλ’ ἂς ῥίψωμεν καὶ ἓν βλέμμα ἐπὶ τοῦ ὑποβαλλομένου προϋπολογισμοῦ. Μολονότι συνδέομαι μεγάλως μεθ’ ὅλων τῶν ἀξιωματικῶν, τῶν ἀποτελούντων τὸ σῶμα τοῦ μηχανικοῦ, ἐν τούτοις φρονῶ, ὅτι ἡ ἀλήθεια ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρέπει νὰ λέγηται. Τούτου ἕνεκα θὰ σᾶς ἀναφέρω, ὅτι κατὰ τὸ κεφάλ. 10 τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἄρθρ. 1–9, τὸ κεφ. 15. ἐδ. 2, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ τῶν ὁδοστατῶν, καὶ τὸ κεφ. 20, ἐδάφ. 1, 2 καὶ 3, αἱ ὁλικαὶ δαπάναι τῶν μισθοδοσιῶν ἀνέρχονται εἰς δραχμὰς 1,764,650· ἀλλὰ τίνα ἔργα θὰ ἐκτελεσθῶσι δι’ αὐτῶν; Σημειοῦνται ταῦτα εἰς τὸ κεφάλαιον 10, ἄρθρ. 10 κτλ. ἐν ὅλῳ δρ. 2,154,000 ἐφέτος· λοιπὸν τῶν ἔργων ἡ ἀξία ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν δρ. 2,154,000, αἱ δὲ μισθοδοσίαι εἰς δραχ. 1,764,650, ὑπολογιζομένου εἰς ταύτας καὶ τοῦ μισθοῦ τῶν ὁδοστατῶν, ἔρχονται δὲ διὰ τῆς συγκρίσεως ταύτης εἰς 82%. Αὐτὴ εἶναι ἡ δαπάνη, ἡ ὁποία πρέπει νὰ προκαλέσῃ πολὺ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον διὰ τῆς κατατμήσεως τῶν ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας ὑπεδείκνυον εἰς τὴν συζήτησιν ἄλλων νομοσχεδίων, νὰ αὐξάνωμεν τὰς δαπάνας· φρονῶ καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ αὐτὸ ἄτομον, ὅπως ἐγίνετο ἄλλοτε, δύναται πολλὰς ὑπηρεσίας νὰ ἐκτελῇ. Ἐγὼ εἶχον τὰ ἔργα τοῦ τότε ἀναπτυσσομένου λιμένος τοῦ Πειραιῶς, εἶχον τὰ ὑδραυλικὰ, εἶχον τὸ νοσοκομεῖον, τὸ χρηματιστήριον, τὴν ἐκκλησίαν, τὸν λιμένα Σπετσῶν, καὶ ἤμην μόνος· ἐκτὸς δὲ τούτου, εἶχον τὰ ἔργα τῶν στρατώνων, καὶ ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν ἐλάμβανον καὶ διαταγὰς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Τὰ ἐξετέλουν δὲ μόνος μου, ἄνευ ἐργοδηγοῦ, ἄνευ βοηθοῦ. Σήμερον εἶναι εἰς τὸν Πειραιᾶ τρεῖς γεωμέτραι πρώτης τάξεως, καὶ τί κάμνουν; Τίποτε! Διότι τὰ μὲν οἰκόπεδα ἀνήκουσιν εἰς δύο κατηγορίας, (τὰ μὲν τῆς ὑδραϊκῆς συνοικίας, τὰ δὲ τῆς χιακῆς) εἶναι δὲ ὅλα διανεμημένα, ὅλα ἐπωλήθησαν, καὶ ποῦ καὶ ποῦ παρουσιάζεται ἀνάγκη καταμετρήσεως. Ὅτε συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐργοδηγῶν, εἶπον ὅτι ἐν τῇ ἐποχῇ τῇ ἰδικῇ μας ἦσαν 76 μηχανικοὶ καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, ἐκτὸς τῆς Θεσσαλίας, καὶ ἐνῷ εἴχομεν ὅλας τὰς ἐργασίας, τότε ἦσαν μόνον 26 γεωμέτραι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, σήμερον δὲ 51! Βεβαίως, Κύριοι, πρέπει νὰ γείνῃ ἐγχείρισις, ἀκρωτηριασμὸς, πρέπει νὰ κόψωμεν ἓν πόδι, διὰ νὰ σώσωμεν τὸ σῶμα! Ἢ λάβετε τὴν μάχαιραν νὰ ἐγχειρίσητε, ἢ ἄλλως μὴ τολμᾶτε νὰ ξύητε μόνον τὴν πληγὴν, καὶ νὰ τὴν ἀφίνετε βόσκουσαν ὑπὸ τὰς σάρκας καὶ καταβιβρώσκουσαν τὸ σῶμα (συγκίνησις ἐν τῇ αἰθούσῃ).

§262ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δι’ ὄνομα Θεοῦ! ποῦ ἠκούσθη ἡ δαπάνη τῆς συντηρήσεως τοῦ προσωπικοῦ πρὸς συντήρησιν καὶ κατασκευὴν δημοσίων ἔργων νὰ φθάνῃ τὴν ἀξίαν αὐτῶν τῶν ἔργων!

§263Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔδειξε μεγάλην στοργὴν διὰ τὴν προστασίαν τῆς γεωργίας, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι ὑπάρχει στάδιον λίαν καλὸν καὶ μέγα, ἵνα προσελκύσῃ τὴν προσοχήν του. Ἂν, κύριοι συνάδελφοι, ῥίψητε ἓν μικρὸν βλέμμα, διαβατικὸν, ἐπὶ μερικῶν κτιρίων, κατεσπαρμένων εἰς ὅλα τὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος, τὰ ὁποῖα εἶναι τὰ καταγώγια πάσης διαφθορᾶς καὶ κακίας, καὶ ἀπὸ τοῦ ἐπιστυλίου τῶν ὁποίων διεγράφη ἡ λέξις τοῦ μεγάλου τῆς ἀνθρωπότητος Σωτῆρος «ἀγαπᾶτε ἀλλήλους», καὶ ἀντεκατεστάθη διὰ τοῦ «μισῆτε καὶ καταστρέφετε ἀλλήλους», ἂν ἐκεῖ ῥίψητε τὰ βλέμματά σας, θέλετε εὕρει τὰ μοναστήρια. Πόσα δὲ νομίζετε, ὅτι εἶναι τοιαῦτα κακουργεῖα ἐν Ἑλλάδι; ἀναβαίνουσιν ἐν μὲν ἐν τῇ παλαιᾷ Ἑλλάδι εἰς 166, ἐν δὲ τῇ Θεσσαλίᾳ εἰς 74, ἤτοι τὸ ὅλον 240. Ἐν ταῖς Μοναῖς ταύταις βιοῦσι 2,198 μοναχοὶ ἐν τῇ παλαιᾷ Ἑλλάδι, καὶ 488 ἐν Θεσσαλίᾳ, ἤτοι 2,608 ἐν ὅλῳ. Ἐκ τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλει τὴν εἰσφορὰν εἰς τὰς Μονὰς, βλέπομεν ὅτι εἰσπράττεται ποσὸν δρ. 150,000. Ἀλλ’ ἐκ τῶν Μονῶν τούτων ὀλίγισται εἶναι αἱ ἔχουσαι ἀριθμὸν μέγαν, καὶ τὰς τάσσω εἰς τὰς ἑξῆς κατηγορίας· ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι ἔχομεν Μονὰς, ἐχούσας ἀπὸ 1 ἕως 5 μοναχούς, 25, ἀπὸ 5 ἕως 10 μοναχούς, 84, ἀπὸ 10 ἕως 20 μοναχούς, 41, καὶ ἀπὸ 20 καὶ πλέον, 16, τὸ ὅλον 166. Ὥστε βλέπετε, ὅτι Μοναὶ δύνανται νὰ κληθῶσιν ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἀριθμόν τινα καλογήρων, αἱ ἔχουσαι 20 καὶ ἄνω καλογήρους, αἱ δὲ ἄλλαι δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, παρὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖον εἶπον πρὸ μικροῦ. Ἐν δὲ Θεσσαλίᾳ Μονὰς μὲ ἀριθμὸν μοναχῶν 20 καὶ πλέον δὲν ἔχομεν, παρὰ μόνον τρεῖς. Αἱ Μοναὶ, ὡς γνωστὸν τοῖς πᾶσιν, εὑρίσκονται εἰς τὰ καλλίτερα μέρη καὶ τὰ καλλίτερα κέντρα, αἱ δὲ Μοναὶ αὗται εἶναι περιττὸν σήμερον νὰ ὑπάρχωσι, διὰ πολλοὺς λόγους, κυρίως δὲ διότι εἶναι ἑστία διαφθορᾶς, ἀγραμματοσύνης καὶ ῥαδιουργιῶν· ἀφίνω δὲ τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα, ἄν σηκώσῃ τις τὸν πέπλον, θὰ εὕρῃ εἰς τὴν Μονὴν τῆς Πεντέλης. Ἐὰν σηκώσητε ὀλίγον τὸν πέπλον, θέλετε εὕρει ἐκεῖ τοὺς κακούργους μοναχούς, τοὺς φαύλους καὶ διεφθαρμένους. Ἂν θελήσῃ ἡ δικαστικὴ ἐξουσία νὰ θέσῃ τὸν πόδα της ἐντὸς τῆς Μονῆς ἐκείνης, θέλει εὕρει τὰ μεγαλείτερα κακουργήματα, ἀλλ’ οἱ ἰσχυροὶ τῆς ἐποχῆς, λαμβάνοντες τὰ δῶρα, καὶ τὰ μὲν καὶ τὰ δὲ, τρέχουσι καὶ προστατεύουσι. Δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ ἀναφέρω καὶ πρόσωπόν τι, περιβαλλόμενον ποδήρη χιτῶνα, τὸ ὁποῖον τρέχει ὑπερασπιζόμενον φίλον του Ἡγούμενον. Θὰ παρακαλέσω δὲ τὴν Κυβέρνησιν—καὶ θὰ καταθέσω ἔγγραφον ἐπερώτησιν—νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὅλας τὰς καταγγελίας κατὰ τῶν μοναχῶν τῆς Μονῆς ταύτης, καὶ θὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἐκεῖ ἐγένοντο καὶ δηλητηριάσεις καὶ φόνοι καὶ μυρία ὅσα ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα, δὲν ἠξεύρω πῶς, κατώρθωσαν νὰ καλύψωσι διὰ τοῦ πέπλου. Δυστυχῶς δὲν εἶμαι ἀνακριτικὸς ὑπάλληλος, οὐδὲ Εἰσαγγελεύς. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μελετήσῃ σπουδαίως τὸ ζήτημα τῶν Μονῶν, καὶ ὅπως κατὰ τὸ 1833 διελύθησαν 33 Μοναὶ διὰ Β. Διατάγματος, οὕτω καὶ σήμερον, ἐφαρμόζων τὸν νόμον τοῦ 1833 καὶ τὸν τοῦ 1858, νὰ καταργήσῃ τὰς Μονὰς τὰς ἐχούσας ὀλίγους μοναχούς, νὰ διατηρήσῃ δὲ ὀλίγας, ἐν αἷς νὰ συγκεντρώσῃ τοὺς καλογήρους τῶν διαλυομένων Μονῶν, αὐτὰς δὲ νὰ καταστήσῃ κτηνοτροφικοὺς καὶ γεωργικοὺς σταθμούς, ἔτι δὲ καὶ σχολεῖα ἱερέων, καὶ νὰ εὐεργετήσῃ τὴν κοινωνίαν, ἥτις οὕτω θ’ ἀπαλλαγῇ ἐκ τῶν τεράτων αὐτῶν. Ἐπιθυμῶ νὰ περάνω τὸν λόγον· ἀλλὰ πρὶν κατέλθω ἔχω καὶ μίαν ὀφειλὴν πρὸς τὸ σῶμα, εἰς ὃ ἀνήκω. Εἶμαι στρατιωτικός, δὲν πρέπει δέ, λαμβάνων μέρος εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ παραλείψω νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις περὶ τοῦ στρατοῦ. Ἡ πρώτη γάγγραινα τοῦ στρατοῦ εἶναι ἡ χωροφυλακή. Ἐφ’ ὅσον ἔχετε χωροφυλακὴν κατηρτισμένην ὑπὸ τὰς συνθήκας, ὑφ’ ἃς σήμερον καταρτίζεται, ὄχι 5 χιλιάδας ἀνδρῶν ἂν ἔχητε, ἀλλὰ καὶ 15 χιλιάδας, ἡ χωροφυλακὴ ἔσεται ἀνίκανος νὰ ἐκπληρώσῃ καὶ τὰ ἐλάχιστα τῶν καθηκόντων της. Δὲν δύνασθε νὰ περιμένητε τίποτε ἀπὸ πολίτην, ὁ ὁποῖος περιβάλλεται τὸ ἔνδυμα τοῦ στρατιώτου, λαμβάνει τὸ ὅπλον, καὶ μετὰ τρεῖς μῆνας ἐντέλλεται νὰ φρουρήσῃ τὴν τιμήν σας, τὴν περιουσίαν σας, νὰ ἐκτελέσῃ ἀνακρίσεις, ἄνθρωπος, τοῦ ὁποίου τὴν διαγωγὴν δὲν γνωρίζετε· πῶς θέλετε τοιοῦτος ἄνθρωπος νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ ὑψηλὰ καθήκοντα τοῦ χωροφύλακος; Καθ’ ἡμέραν ἀκούομεν δραπετεύσεις φυλακισμένων, διότι οἱ φρουροὶ αὐτοὶ εἶναι ἐντελῶς ἄμοιροι τῶν καθηκόντων των· δὲν γνωρίζουσι τὸ παραμικρόν, δὲν συναναστράφησαν μετ’ ἄλλων, οἱ ὁποῖοι νὰ γνωρίζωσιν, οἱ δὲ ἐπὶ κεφαλῆς αὐτῶν λαμβάνοντες ἐκ τῶν τάξεων τῶν πολιτῶν, καὶ λαμβάνοντες τὸν βαθμὸν τοῦ ὑπενωμοτάρχου ἢ ἐνωμοτάρχου πρώτης τάξεως, πᾶν ἄλλο εἶναι ἢ στρατιωτικοί. Ἠμπορεῖ εἷς νὰ γνωρίζῃ γράμματα πολλά, νὰ ἦναι σοφός, δὲν εἶναι ὅμως δυνατὸν ὁ τοιοῦτος νὰ ἦναι καὶ στρατιώτης· δύναται νὰ ἦναι στρατιώτης καὶ νὰ ἦναι ἀγράμματος, ἀλλ’ ὁ ἐγγράμματος δὲν εἶναι καὶ στρατιώτης. Ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία, καὶ μάλιστα ἡ τῆς χωροφυλακῆς, ἀπαιτεῖ καὶ νοημοσύνην καὶ εἰδικότητα καὶ ἄλλα τινὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα μόνον ὁ κάτοχος τῶν καθηκόντων καὶ ὑποχρεώσεων τοῦ χωροφύλακος δύναται νὰ ἐκτιμήσῃ. Ὁ κ. ἐξ Ἰθάκης συνάδελφος ἔθιξε τὸ ζήτημα τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, τῆς συντάξεως τοῦ στρατοῦ, δὲν εἶναι ζήτημα τοῦ βήματος αὐτοῦ, οὔτε τῆς ἤδη συζητήσεως· ἡ συζήτησις θὰ γείνῃ εἰς τὰ σώματα τοῦ στρατοῦ, θὰ κληθῶσι δὲ εἰς αὐτὴν καὶ οἱ στρατιωτικοὶ Βουλευταί, ἵνα λάβωσι μέρος· μετὰ τὴν λεπτομερῆ δὲ σύνταξιν ὅλων τῶν ἀντικειμένων θὰ κληθῇ ἡ Βουλὴ νὰ κυρώσῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν συζητήσεων. Ἓν πρᾶγμα θεωρῶ λίαν ἀναγκαῖον ἐν τῇ Βουλῇ καὶ τῷ ὀργανισμῷ τοῦ στρατοῦ· Ἀφ’ ὅτου, Κύριοι, ἠρχίσαμεν ἀντιγράφοντες τὰ γινόμενα εἰς τὰ ἄλλα ἔθνη καὶ ἀπομιμούμενοι ταῦτα παπαγαληδόν, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης κατεστράφησαν καὶ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ τόπου μας καὶ ἡ εὐφορία τοῦ τόπου μας καὶ αὐτὸς ὁ οἰκογενειακὸς βίος μας. Πρέπει νὰ ἀκολουθήσωμεν τὰς διδαχὰς τῶν πατέρων μας, κατὰ τὸ ἐφικτὸν, καὶ νὰ μελετήσωμεν καὶ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ μας ἀναλόγως τῶν παρουσιαζομένων ἀναγκῶν. Τὸ βλέμμα δὲ αὐτοῦ πρέπει νὰ ῥίψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τῆς χωροφυλακῆς, καὶ ἔστω βέβαιος, ὅτι τότε διὰ τοῦ ἡμίσεως ἀριθμοῦ χωροφυλάκων θὰ ἔχῃ καλλίτερα ἀποτελέσματα. Ἔτυχα τῆς εὐκαιρίας νὰ περιοδεύσω ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἐκ τοῦ σύνεγγυς εἶδον τὰ πράγματα, καὶ δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι προτιμῶ νὰ ἔχω παρ’ ἐμοὶ δύο καλοὺς χωροφύλακας ἢ δέκα στρατιώτας ἐξ αὐτῶν τῶν στρατιωτῶν. Τὸ Κράτος δὲ ἡμῶν δὲν δύναται νὰ συντηρηθῇ ὑπὸ τακτικὰς περιστάσεις, ἀλλ’ εὑρίσκεται πάντοτε εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις, καὶ πρέπει πάντοτε νὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ παρατάξῃ εὐθὺς τοὐλάχιστον 10,000 στρατοῦ. Πρέπει λοιπὸν ὁ ὀργανισμός μας νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν φύλαξιν τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς διὰ 5,000 στρατιωτῶν ἀληθῶν καὶ οὐχὶ ἀγυμνάστων, νὰ ἦναι δὲ τοιουτοτρόπως τὰ στελέχη κατηρτισμένα, ὅπως ἐμελετήθησαν ἀπὸ τὸν μακαρίτην Μπότσαρην κατὰ τὸ 1861. Τότε ὁ μακαρίτης Μπότσαρης καθὼς καὶ ὁ ὑπάρχων ὀργανισμὸς ἐθεώρησαν, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἀριθμὸς βαθμοφόρων καὶ ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι νὰ δύνανται ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ σχηματίσωσι τὰ στελέχη τῆς κληθησομένης ἐφεδρείας. Ὑπὸ τοιαύτας δὲ περιστάσεις μεριμνῶντες καὶ φροντίζοντες, φρονῶ ὅτι δυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν στρατὸν ἄξιον τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ, καὶ νὰ ἐπιτελέσωμεν τὰ πρὸς τὴν πατρίδα καθήκοντά μας.

§264Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπὸ ποικίλας ἐπόψεις ἐξητάσθη καὶ ἐπεκρίθη ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895, ἐπὶ τοῦ ὁποίου γίνεται σήμερον ἡ γενικὴ συζήτησις. Καὶ ἐπεκρίθη ὑπὸ τὴν λογιστικὴν ἔρευναν αὐτοῦ, ἐπεκρίθη ὑπὸ τὴν οἰκονομικὴν πρόβλεψιν, καὶ ἐπεκρίθη καὶ ὑπὸ τὴν παράστασιν τῶν πολιτικῶν ἐννοιῶν, τὰς ὁποίας ἐνέχει. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν εὑρίσκω τὰς ἐπικρίσεις παραλόγους, ἐὰν οἱ ἐπικρίνοντες ἔχωσι τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βόλου ἐξήνεγκεν, ἀγορεύων ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βόλου ὠνόμασε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895 προϋπολογισμὸν μέλλοντος, ἐὰν δὲ τῷ ὄντι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 εἶναι προϋπολογισμὸς τοῦ μέλλοντος, αἱ ἐπικρίσεις ἔχουσι βάσιν καὶ λόγον· ἐγὼ ὅμως δὲν ὑπέλαβον, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 ἦναι προϋπολογισμὸς τοῦ μέλλος, καὶ δὲν πιστεύω νὰ ἐσφαλλόμην. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ μέλλοντος θέλει εἶσθαι ὁ προϋπολογισμός, ὁ ὁποῖος ἠδύνατο νὰ ὀνομασθῇ προϋπολογισμὸς τύπος, οὐχὶ ἀποκλείων μεταβολὰς καὶ τροποποιήσεις κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη, ἀλλὰ προϋπολογισμὸς, τιθεὶς τὰς βάσεις τῆς διαῤῥυθμίσεως τῶν οἰκονομικῶν, τὰς βάσεις τῶν κανόνων, ὑφ’ οὓς τὸ Κράτος θέλει διοικηθῆ, τὰς βάσεις τῆς πολιτικῆς ἐνεργείας αὐτοῦ. Μοὶ φαίνεται δὲ, ὅτι ἦτο λίαν πρόωρον νὰ ἀξιώσῃ τις παρὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895 τοιαύτην τινὰ ἀποστολήν. Ἐὰν συνετελεῖτο ὅ,τι πολλοὶ ἐξ ἡμῶν ἐφρόνουν ὡς ἀναπόφευκτον καὶ ἀναγκαῖον, εὐθὺς ὡς συνωμολογήθη ὑπὸ τῶν κυβερνώντων τὴν χώραν ἡ πτώχευσις τοῦ Κράτους, ἠθέλομεν βεβαίως εἶσθαι κατὰ τὸ 1895 εἰς χρόνον νὰ συζητήσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν καὶ θέσωμεν δι’ αὐτοῦ τὰς βάσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐκανόνιζον τὸ μέλλον. Ἐὰν ὅταν οἱ κυβερνῶντες ἀνήγγειλαν τέλος πάντων τὴν πτώχευσιν, ἥτις εἶχεν ἤδη συντελεσθῆ, τότε ἐκαλεῖτο ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἀποστείλῃ ἀντιπροσώπους, ὅπως αὐτοὶ μεριμνήσωσι περὶ τῶν συνεπειῶν τῆς πτωχεύσεως, τότε ἡ Βουλὴ, ἡ σήμερον συνελθοῦσα, ἤθελε λάβει ἀπὸ τοῦ 1894 κατὰ πᾶσαν πιθανότητα τὴν ἐντολὴν ταύτην, φρονῶ δ’ ὅτι ἤθελον κανονισθῆ αἱ σχέσεις τοῦ Κράτους μετὰ τῶν δανειστῶν αὐτοῦ· ἐν ὅσῳ δὲ δὲν ἔχομεν τὸν κανονισμὸν τῶν σχέσεων τούτων, ἡ μελέτη περὶ κανονισμοῦ τοῦ μέλλοντος, ἢ μᾶλλον περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ μέλλοντος, εἶναι βεβαίως πρόωρος, καὶ ἂν ἐγίγνετο, ἐνδεχόμενον νὰ μὴ ἦτο πλήρης καὶ ἀρτία. Διὰ τοῦτο ἐγὼ ὑπέλαβον, ὅτι τὸ ἔτος 1895 εἶναι ἔτος διαβατικόν, εἶναι κατάστασις ἐντελῶς διαβατικὴ καὶ προσωρινή, ἡ ὁποία θέλει λήξει καθ’ ἣν ἡμέραν συντελεσθῇ ὁ κανονισμὸς τῶν σχέσεων τοῦ Κράτους μετὰ τῶν δανειστῶν του, ὑπέλαβον δέ, ὅτι τότε ἔπρεπεν οὐχὶ μόνον νὰ κανονισθῇ τὸ μέλλον, ἀλλὰ νὰ ληφθῇ καὶ ἡ ὀφειλομένη πρόνοια πρὸς μείωσιν τῶν ἄλλων οἰκονομικῶν καὶ νομισματικῶν ἀνωμαλιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπιπροσθοῦσιν εἰς τὴν οἰκονομικὴν πρόοδον καὶ τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας. Κατὰ τὸ 1895 ὁ προϋπολογισμὸς συνετάχθη καὶ εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔτους, ἀπὸ τοῦ μηνὸς Νοεμβρίου, ἀλλὰ δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ συζητηθῇ καὶ ψηφισθῇ. Ἐπῆλθεν Ὑπουργικὴ μεταβολή, ἐκρίθη ὅτι ἔπρεπε νὰ σχηματισθῇ μεσάζουσά τις Κυβέρνησις, ἵνα ἐνεργήσῃ ἐκλογάς, καὶ οὕτως ἡ κατὰ τὰς ὑποδείξεις τὰς ἐκ τῆς ἐκβάσεως τῶν ἐκλογῶν σχηματιστέα Κυβέρνησις ἐκλήθη ἐπὶ τὴν ἀρχὴν κατὰ τὸ δεύτερον ἑξάμηνον. Ἕξ μῆνας εἶχεν ἤδη ἐφαρμοσθῆ ὁ προϋπολογισμὸς καὶ τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων, ἐφρόνουν δ’ ὅτι ἔπρεπε νὰ πράξωμεν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν πρὸς μείωσιν τῶν ἐξόδων, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πράξωμέν τι πρὸς μεταβολὴν τῶν ἐσόδων. Οἱ ἐπικρίναντες τὸν προϋπολογισμὸν ἐξέτειναν τὰς ἐπικρίσεις των καὶ ἐπ’ ἐμέ, καὶ ἰδίως ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, δὲν ἐνθυμοῦμαι δὲ καὶ εἴ τις ἄλλος, μοὶ ἀπέδιδον ὅτι εὑρέθην ἐν ἀσυνεπείᾳ, διότι ἄλλως ἔκρινα ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ κ. πρώην Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, καὶ ἄλλως ἔκρινα τελευταῖον, ὅτε ἐγὼ ἐπεξειργάσθην αὐτὸν καὶ εἰσήγαγον εἰς τὴν Βουλήν. Ἰσχυρίζονται οἱ Κύριοι οὗτοι, ὅτι ἐγώ, ὅτε συνεζητεῖτο ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895, διὰ τῶν πολιτικῶν φίλων μου, οἵτινες εἶχον λάβει μέρος εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐδήλωσα γνώμας, τὰς ὁποίας κατόπιν ἐλησμόνησα, καὶ δὲν ἠκολούθησα αὐτάς, ὡς ἐξήχθη ἐκ τῶν σκέψεων μου περὶ τῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Νομίζω ὅτι σφάλλονται, διότι δὲν ἀνέγνων ἀκριβῶς τὴν ἔκθεσιν τῶν φίλων μου, τῶν ἀποτελεσάντων μέρος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ κατὰ τὴν τελευταίαν σύνοδον. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἀμφότεροι οἱ περὶ ὧν εἴρηται φίλοι μου, καὶ ὁ κ. Ι. Ἀντωνόπουλος καὶ ὁ κ. Δάλλας, δὲν διερμήνευσαν ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτῶν γνώμας, τὰς ὁποίας ἐγὼ ἀπέστεργον, διότι μᾶς συνδέει κοινότης φρονήματος, καὶ ἑπομένως αἱ γνῶμαι, τὰς ὁποίας προέβαλον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν ἦσαν γνῶμαι ἐντελῶς ἀλλότριαι τῶν ἐμῶν γνωμῶν. Οἱ δύο εἰρημένοι φίλοι μου, ἐξετάζοντες τὰ ἔσοδα, εὕρισκον, ὅτι καταδεικνύουσι ταῦτα τὸν κάματον τῆς οἰκονομικῆς δυνάμεως τῆς χώρας, τὸν κάματον τῆς φορολογικῆς δυνάμεως αὐτῆς, καὶ ὅτι ἡ τοιαύτη ἐκδήλωσις, τὴν ὁποίαν τὰ ἔσοδα ταῦτα παρεῖχον εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἔπρεπε νὰ ἀποθαῤῥύνῃ αὐτὴν ἀπὸ τοῦ μέτρου περὶ ἐπιβολῆς νέων φόρων ἢ αὐξήσεως τῶν ὑπαρχόντων. Παρέβαλον τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἀναγράψει ὁ πρώην κ. Πρωθυπουργὸς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1895, πρὸς τὰ ἔσοδα τοῦ τελευταίου ἔτους, τοῦ ὁποίου ὁ ἀπολογισμὸς εἶχε δημοσιευθῆ, τοῦ 1891. Ἐξετάζων πόσαι ἦσαν αἱ φορολογικαὶ αὐξήσεις ἀπὸ τοῦ 1892 μέχρι τοῦ 1894, ποῖοι οἱ ὑπολογισμοὶ τῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα προσεδόκων ὅτι ἤθελον εἰσπράξει ἀπὸ τὰς εἰρημένας φορολογικὰς αὐξήσεις, καὶ οἵτινες ὡδήγησαν τὴν Βουλήν, τὴν ψηφίσασαν αὐτάς, περὶ τῶν ποσῶν τὰ ὁποῖα ἔμελλον νὰ εἰσπραχθῶσιν ἐκ τῶν φορολογικῶν αὐξήσεων, προσέθηκα τὰ ποσὰ ταῦτα πρὸς τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τὸ 1891, καὶ εὗρον ὅτι κατὰ τὸ 1893 καὶ 1894 ἔπρεπε νὰ εἰσπραχθῶσιν ἔσοδα πολλῷ περισσότερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἰσεπράχθησαν· ἰσχυρίζοντο ἑπομένως διὰ τῆς ἐκθέσεώς των οἱ ἐμοὶ φίλοι, ὅτι αἱ φορολογικαὶ αὐξήσεις δὲν ἀπήνεγκον τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ὑπελόγιζον καὶ προσεδόκων οἱ προβαλόντες αὐτάς, καὶ ἐπεκαλοῦντο τοῦτο πρὸς ἀπόδειξιν, ὅτι δὲν ἔπρεπεν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ν’ ἀποβλέψῃ, τό γε νῦν ἔχον, εἰς προσθήκην νέων φόρων ἢ αὔξησιν τῶν ὑπαρχόντων. Τὸ πνεῦμα τοῦτο ὡδήγει αὐτοὺς, ἵνα συναγάγωσι τότε, ὅτι τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα εἶχον ἀναγραφῆ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ καλυφθῶσιν ἀπὸ τὰ ἐν αὐτῷ ἀναγραφέντα ἔσοδα, ἂν δὲ, ὅπερ πιθανὸν, τὰ ἔξοδα ἦναι ὀλιγώτερα τῶν ἀληθῶν ἐξόδων, ὁ προϋπολογισμὸς δὲν εἶναι οὐδ’ εἰλικρινής. Κατήγγειλαν λοιπὸν τὴν ἀναγραφὴν τῶν ἐσόδων καὶ τὴν ἀναγραφὴν τῶν ἐξόδων ὡς μὴ γενομένην μετ’ εἰλικρινείας, τὴν ἔλλειψιν δὲ ταύτην τῆς εἰλικρινείας τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀπέδιδον εἰς τὸν συντάκτην αὐτοῦ. Δὲν ἀνεγνώριζον, δὲν ἀνεκήρυσσον οἱ κύριοι Ἀντωνόπουλος καὶ Δάλλας τὰ ἔσοδα ὡς κακῶς προϋπολογισθέντα, οὔτε παρίστων αὐτὰ ὡς ἀνώτερα ἢ ὡς ὑποδεέστερα τῶν ἀληθῶν, ἀλλὰ μόνον ἐξήταζον αὐτὰ ὡς πόρισμα τῶν γενομένων προσθηκῶν ἢ αὐξήσεων τῶν φόρων κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν παρελθόντων ἐτῶν. Ἐὰν λοιπὸν τοιαύτην εἶχον γνώμην οἱ πολιτικοὶ φίλοι μου, ἡ γνώμη δὲ αὐτῶν δὲν ἦτο ἀλλοτρία καὶ τῆς ἐμῆς γνώμης, δὲν ἤμην εἰς ἀντίφασιν, ὅταν ἔκρινα, ὅτι, ἀφοῦ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι προϋπολογισμὸς τοῦ μέλλοντος, ἀφοῦ εἰσήγετο τὸν ἕκτον μῆνα, εἶχον δὲ συμπληρωθῆ πέντε μῆνες, κατὰ τοὺς ὁποίους ἐφηρμόζετο, ἔπρεπε νὰ μὴ μεταβάλω, ἀλλὰ ν’ ἀφήσω ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, τὸν ὁποῖον εἰσῆγον εἰς τὴν Βουλήν, τὰ ἔσοδα, ὡς εἶχον ἀναγραφῆ κατὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1894, ὅτε ὁ προϋπολογισμὸς εἰσήχθη ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη εἰς τὴν Βουλήν. Ἀπορῶ λοιπὸν, εὐλόγως, ἐκ ποίων δεδομένων συνήγαγον οἱ προαγορεύσαντες, ὅτι ἡ πρᾶξίς μου αὕτη εὑρίσκεται ἐν ἀντιφάσει πρὸς τὴν γνώμην τῶν πολιτικῶν φίλων μου, τῶν ἀποτελεσάντων μέρος τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ κατὰ τὴν τελευταίαν σύνοδον τῆς παρελθούσης περιόδου. Τῷ ὄντι, ὅτε χθὲς καὶ προχθὲς ἀνεγίνωσκον τὴν ἔκθεσιν τῶν κ.κ. Ἀντωνοπούλου καὶ Δάλλα, ἠπόρουν, πῶς καὶ ποῦ στηριζόμενοι ἐξετόξευσαν κατ’ ἐμοῦ τοιαύτας αἰτιάσεις οἱ ἐπικρίναντες τὸν συζητούμενον προϋπολογισμὸν τοῦ 1895. Ἡ ὑπόνοια τῶν κ.κ. Δάλλα καὶ Ἀντωνοπούλου, ἣν τότε ἐδήλωσαν, ὅτι εἶχον ἀναγραφῆ ἔξοδα ὀλιγώτερα τῶν ἀληθῶν, ἀπεδείχθη ἀπὸ τὰ πράγματα ἀληθής. Ἐγὼ ἔκρινα, ὡς εἶπον, ὅτι δὲν μοὶ ἐπετρέπετο νὰ παρασκευάσω τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ μέλλοντος κατὰ τὸ 1895 πρὸ τῆς συνομολογήσεως τοῦ συμβιβασμοῦ, πρὸ τῆς ἐνάρξεως μάλιστα τῶν διαπραγματεύσεων πρὸς κανονισμὸν τῶν σχέσεων τοῦ Κράτους μετὰ τῶν δανειστῶν, καὶ τοῦτο κατὰ τὸν ἕκτον ἢ ἕβδομον μῆνα τοῦ ἐνιαυτοῦ, καὶ ἀνέγραψα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, τὸν ὁποῖον εἰσήγαγον ἐν τῇ Βουλῇ, τὰ ἔσοδα, ὡς εἶχον ἀναγραφῆ τότε, ὅθεν δὲν ἔπραττόν τε, ὅπερ εἶχον ἀποστέρξει νὰ πράξω ἄλλοτε. Ἠσχολήθην ὅμως εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἐξόδων, τὴν ὁποίαν ἐνόμιζον καὶ ἐξακολουθῶ νὰ νομίζω ἐπιβαλλομένην, ἕνεκα τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται καὶ τὸ Κράτος καὶ ἡ χώρα. Περιωρίσθην λοιπὸν μόνον, ἵνα ἐπενέγκω ἐλάττωσιν τῶν ἐξόδων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔκρινα ὅτι δὲν εἶχον ἀναγραφῆ ὀλιγώτερα τῶν ἀληθῶν, διότι εἶχον ἀναγραφῆ ἔξοδά τινα ὀλιγώτερα τῶν ἀληθῶν, ἔξοδα πραγματικὰ, ἐνῷ ἐγὼ ἐπήνεγκον ἐλαττώσεις τῶν ἐξόδων τῶν προσωπικῶν. Τὰ προσωπικὰ ἔξοδα εἶχον ὄντως ἀναγραφῆ ὑπὸ τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τοῦ συντάξαντος τὸν προϋπολογισμὸν τὸν εἰσαχθέντα κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1894, περισσότερα τῶν ἀναγκαιούντων, τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1891, διότι μετὰ τὰ ἔτη ἐκεῖνα ηὐξήθησαν τὰ πρόσωπα ἐν πολλοῖς τῶν κλάδων τῆς δημοσίας διοικήσεως. Αἱ ἐλαττώσεις λοιπὸν, τὰς ὁποίας ἐπήνεγκον, περιωρίσθησαν μόνον εἰς ἐλαττώσεις ἐξόδων μισθῶν ἢ ἄλλων παροχῶν εἰς τὰ πρόσωπα, ὄχι εἰς ἐλαττώσεις ἐξόδων πραγματικῶν, τινὰ τῶν ὁποίων, ἓν ἢ δύο, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ηὔξησα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ὃν εἰσήγαγον, διότι ὑπώπτευον, ὅτι εἶχον ἀναγραφῆ ὀλιγώτερα τῶν ἀναγκαιούντων. Τὴν τακτικὴν τοῦ ἀναγράφειν τὰ πραγματικὰ ἔξοδα ὀλιγώτερα τῶν πιθανῶς δαπανηθησομένων, πολλάκις εἴδομεν ἐφαρμοσθεῖσαν κατὰ τὸ παρελθόν· οἱ ἐφαρμόσαντες δ’ αὐτὴν, ἀναλογιζόμενοι ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρνηθῇ ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις ἐπὶ ἐξόδων πραγματικῶν, διότι τῶν ἐξόδων τούτων τὴν προσθήκην καθίστα ἀναπόφευκτον ἡ ἀνάγκη, πολλάκις παρέλειπον νὰ ἀναγράψωσιν ὅσα ἀπῃτοῦντο νὰ ἀναγραφῶσιν ἔξοδα πραγματικὰ, ἵνα παραστήσωσι τὸν προϋπολογισμὸν ἐν ἰσοζυγίῳ, ἢ ἐν περισσεύματι, πεπεισμένοι ὅτι ἕνεκα τούτου οὐδὲν ἤθελε παρασχεθῆ αὐτοῖς πρόσκομμα, ἀπέφευγον δ’ οὕτω νὰ παραστήσωσι τὸ ἀληθὲς ποσὸν τῶν ἐξόδων καὶ τὸν προϋπολογισμὸν αὐτὸν ἐξωγκωμένον, ἐπιδιώκοντες εἰκονικὰ πλεονάσματα. Ὁ προϋπολογισμὸς, ὡς εἰσήγαγον αὐτὸν, προδιώριζε τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους εἰς δραχ. 89,342,724.74· ἐὰν δ’ ἀπὸ τοῦ ποσοῦ τούτου ἤθελον ἀφαιρεθῆ τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸν νόμον τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893 ἀναγράφονται διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους καὶ τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται εἰς 21,616,326.66, τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως συνίστανται εἰς 67,726,398.08. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος ἐπεχείρησε νὰ παραβάλῃ τὰ ποσὰ ταῦτα πρὸς τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ὁ ἡγέτης τοῦ κόμματος, εἰς ὃ ἀνήκει ὁ κ. Βουλευτὴς, ἤτοι ὁ συντάξας τὸν προϋπολογισμὸν τὸν εἰσαχθέντα κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1894 Πρωθυπουργὸς, εἶχεν ἀναγράψει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ αὑτοῦ. Ἔλεγε λοιπὸν προχθὲς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς, τὸν ὁποῖον εἰσαγάγομεν, ἀναγράφει ἔξοδα περισσότερα καὶ ἀπὸ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα εἶχαν ἀναγράψει ὁ κ. Τρικούπης ἐν τῷ προϋπολογισμῷ του, καὶ κατήγγελλεν ἡμᾶς, ὅτι ἀντὶ οἰκονομιῶν καὶ ἐλαττώσεων, ἃς εἴχομεν ἐπαγγελθῆ, εἰσηγάγομεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ προσθήκας, καὶ ἀνεγράψαμεν ἐν αὐτῷ αὐξήσεις ἐξόδων. Καὶ ἔλεγεν ὁ κ. Σιμόπουλος: 87,693,158.05 εἶχον προσδιορισθῆ τὰ ἔξοδα τοῦ 1894 ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, τὸν ὁποῖον εἰσήγαγε κατὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1894· ἀφαιρουμένων ἀπὸ ταῦτα τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα προορίζονται διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, τῶν 21,626,326.66, ὑπολείπονται ὡς ἔξοδα διοικήσεως 66,066,831.39· καὶ ἀπεφαίνετο, ὅτι, ἐνῷ ὁ πρώην Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ὁ κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1894 εἰσαγαγὼν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895 Πρωθυπουργὸς, εἶχε περιορίσει δι’ αὐτοῦ τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως εἰς 66,066,831.39, ὁ παρ’ ἡμῶν συνταχθεὶς προϋπολογισμὸς ἀνεβίβασεν αὐτὰ εἰς 67,726,398.08, ἤτοι ηὔξησε τὰ ἔξοδα κατὰ 1,659,566.69. Ἀλλ’ ἐν γνώσει τάχα ἢ ἐξ ἀμελείας παρέλιπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος τὰς πιστώσεις, τὰς ὁποίας αὐτὸς ὁ τὸν εἰρημένον προϋπολογισμὸν εἰσαγαγὼν Πρωθυπουργὸς ἐζήτησε παρὰ τῆς Βουλῆς ἐντὸς τοῦ ἔτους 1894; Αἱ πιστώσεις αὗται ἀνῆλθον εἰς 3,179,772.03, ἂν δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο προσετίθετο εἰς τὰ διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ προσδιορισθέντα 87,693,158.08 ὡς ἔξοδα, ὁ προαγορεύσας ἤθελεν ἀναφέρει εἰς τὴν Βουλὴν ὡς ἔξοδα τοῦ 1895 προσδιορισθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη οὐχὶ 87,693,158.08, ὅσα εἶχον ἀναγραφῆ ἐν τῷ προϋπ/γισμῷ, ἀλλὰ 90,872,930.11, ὅσα ἀπετελοῦντο ἀπὸ τὰ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφέντα καὶ ἀπὸ τὰ διὰ τῶν ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων ζητηθέντα· ἐὰν δ’ ἀπὸ τὸ ποσὸν τοῦτο ἤθελεν ἀφαιρέσει τὰ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἀναγκαιοῦντα 21,626,326.66, ἤθελε παραστήσει εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὑπελείποντο κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ κ. Τρικούπη ὡς ἔξοδα διοικήσεως οὐχὶ 66,066,831.39, ὅσα παρέστησεν, ἀλλὰ 69,246,603.45, ἤτοι πλειότερα τῶν κατὰ τὸν παρ’ ἡμῶν εἰσαχθέντα προϋπολογισμὸν ἐξόδων τῆς διοικήσεως κατὰ 1,520,205.37. Καὶ ἂν ἐπί τινων ἐξόδων ἀνεγράψαμεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἡμῶν αὐξήσεις, τὰς αὐξήσεις ταύτας δὲν ἐνεκρίναμεν ἡμεῖς, ἀλλὰ τὴν αἰτίαν αὐτῶν εὕρομεν ἐν αὐτῷ τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ κ. Τρικούπη ἐγκειμένην, ἐν αὐτοῖς τοῖς ἀριθμοῖς τοῦ ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη εἰσαχθέντος προϋπολογισμοῦ ἐνυπάρχουσαν, διότι τὰ διά τινας τῶν ἀναγκῶν ἀναγεγραμμένα ἔξοδα ἦσαν ἀνεπαρκῆ, καὶ ἠναγκάσθημεν ἕνεκα τούτου νὰ προσθέσωμεν 1,205,475 ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, 35 περίπου χιλιάδας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, 12 χιλιάδας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπερ δηλοῖ, ὅτι τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἀναγράψει ὁ συντάξας τὸν προϋπολογισμὸν κατὰ Νοέμβριον 1894, ἦσαν ὀλιγώτερα τῶν κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν ἀπαιτουμένων κατὰ 1,267,181. Δὲν ἐξετράπημεν λοιπὸν εἰς σπατάλας, δὲν ἐλησμονήσαμεν ὅσα εἴχομεν ἐπαγγελθῆ, ἀλλ’ ἀνορθοῦμεν τὰς ἐλλείψεις τοῦ παρὰ τοῦ προκατόχου ἡμῶν εἰσαχθέντος προϋπολογισμοῦ, καθιστῶντες αὐτὸν ἀπὸ ἐλλιποῦς ἄρτιον καὶ ἀληθῆ. Ἐὰν δὲ ἀναγνωρίσητε, ὅτι ὁ προϋπολογισμός, ὁ συνταχθεὶς ὑπὸ τοῦ πρώην Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, εἶχεν ἀναγράψει ἔξοδα κατὰ 1,520,205.37 πλείω τῶν παρ’ ἡμῶν ἀναγραφέντων, ἐὰν δὲ προσέτι λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι, ἐνῷ ἐν τῷ εἰσαχθέντι κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1894 προϋπολογισμῷ εἶχον ἀναγραφῆ ὡς ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων 1,079,333.16, ἐν τῷ παρ’ ἡμῶν δ’ εἰσαχθέντι ἀνεγράφησαν τοιαῦτα 1,413,023.60, ἤτοι προσετέθησαν παρ’ ἡμῶν 333,690.44, τὰ ὁποῖα εἶχον ἐκκαθαρισθῆ μετὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1894, θέλετε πεισθῆ, ὅτι τὰ ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ κ. Τρικούπη ἔξοδα ἦσαν περισσότερα τῶν παρ’ ἡμῶν περιληφθέντων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ κατὰ δραχ. 1,833,895.81. Καὶ τὰ παρ’ ἡμῶν ἀναγραφέντα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἔξοδα ἦσαν ὀλιγώτερα, ἐνῷ ηὐξήσαμέν τινα ἐξ αὐτῶν οὕτως ἐκρίναμεν ἀνεπαρκὲς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὁ εἰσαγαγὼν κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1894 τὸν προϋπολογισμὸν εἶχεν ἀναγράψει ἐν αὐτῷ διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν, καὶ προσεθήκαμεν δραχ. 74,500, ὡς προσεθήκαμεν ὡσαύτως διὰ τὸν αὐτὸν λόγον εἰς τὰ ἔξοδα τῆς ἀνακαινίσεως τῶν ὁδῶν 100 χιλιάδας δραχμῶν, ὡς προσεθήκαμεν 720 χιλιάδας δραχμῶν εἰς τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς τῶν ὁδῶν, ὡς προσεθήκαμεν 30 χιλιάδας δραχ. εἰς τὰ ἔξοδα τῆς ἀποζημιώσεως τῶν κτημάτων, ὡς τέλος πάντων ἀνεγράψαμεν 400 χιλιάδας δραχμῶν διὰ τὴν βοήθειαν τῶν δυστυχησάντων ἐργατῶν καὶ χορηγητῶν ἕνεκα τῆς πτωχεύσεως τοῦ ἀναλαβόντος τὴν κατασκευὴν τῶν ἔργων τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν ἐργολάβου κ. Ρολέν. Ἐνῷ λοιπὸν ἀνεγράψαμεν κατὰ 1,833,895.81 ὀλιγώτερα τὰ ἐν τῷ εἰσαχθέντι παρ’ ἡμῶν προϋπολογισμῷ ἔξοδα, προσεθήκαμεν εἰς τὰ ὑπὸ τοῦ εἰσαγαγόντος κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1894 τὸν προϋπολογισμὸν ἀναγεγραμμένα ἐν αὐτῷ ἔξοδα 1,324,000 δραχμῶν. Ὥστε ἡ αἰτίασις, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, δὲν ἦτο βάσιμος· ἴσως ἔπρεπε νὰ χαρακτηρίσω αὐτὴν διὰ χαρακτηρισμοῦ ἄλλου, καὶ ὄχι διὰ τοῦ ἐπιεικοῦς χαρακτηρισμοῦ ὅτι δὲν ἦτο βάσιμος, καὶ βεβαίως ἤθελον εἶσθαι δεδικαιολογημένος, ἐὰν τὸ ἔπραττον, διότι ἔπρεπε νὰ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ πλανηθῶσιν εἰς τοὺς ὑπολογισμούς, καὶ νὰ μὴ ἀνεύρωσιν ἐν αὐτοῖς πάντας τοὺς συνδυασμούς. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι σφοδρὰν αἰτίασιν ἀπηύθυνε κατ’ ἐμοῦ ἄλλοτε ὁ μὴ συνεδριάζων μεθ’ ἡμῶν ἡγέτης τοῦ κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνῆκεν ὁ κ. Σιμόπουλος, τὴν αἰτίασιν ὅτι δὲν εἶχον τὴν δύναμιν νὰ δίδω ζωὴν εἰς τοὺς ἀριθμούς· ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος πολλάκις μὲ ᾤκτειρε, διότι δὲν ἐζωογόνουν ὡς ἔπρεπε τοὺς ἀριθμούς, τοὺς ὁποίους διεχειριζόμην· κατὰ τοῦτο δ’ ὑπερβάλλει πάντας ὁ ἐκ Παρνασσίδος συνάδελφος. Ἐπειδὴ δ’ ἐξετοξεύθη κατ’ ἐμοῦ καὶ ἄλλη αἰτίασις, ὅτι ἐγὼ ἐλησμόνησα ὅσα ἀγορεύων πρὸς τοὺς ἐν Βόλῳ συμπολίτας ἰσχυριζόμην, καὶ ἐνῷ πρὸς ἐκείνους ἔλεγον, ὅτι πρὸ παντὸς πρέπει νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους, καὶ πρὸς τοῦτο νὰ περιορίσωμεν τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως εἰς 65 ἢ 66 ἑκατομμύρια, ἀναβιβάζω ταῦτα εἰς 69 ἑκατομμύρια, καὶ σφοδρὸς καὶ ἐπὶ τούτῳ παρέστη κατήγορος ὁ κ. Σιμόπουλος, ἀναγκάζομαι νὰ παρατηρήσω καὶ πρὸς ταῦτα, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς λησμονεῖ ὅτι αἱ ἐλαττώσεις τοῦ 1,833,895.81 εἰσὶν ἐλαττώσεις ἑνὸς ἑξαμήνου, ὅτι αἱ ἐλαττώσεις αὗται τοῦ ἑξαμήνου, ἐὰν διπλασιασθῶσιν, ἐφαρμοζόμεναι ἐπὶ δύο ἑξάμηνα, ἤτοι ἐπὶ ἔτος ὁλόκληρον, ἀνέρχονται εἰς 3,667,791.62, ἡ ἐλάττωσις δὲ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους κατὰ τοσοῦτον ποσὸν καταβιβάζει τὰ ἔξοδα εἰς τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἐνεδείκνυον εἰς τοὺς ἐκλογεῖς τοῦ Βόλου, ὅταν ἠγόρευον πρὸς αὐτούς. Ἐὰν δ’ ἤθελον δυνηθῆ νὰ εἰσαγάγω εἰς τὴν Βουλὴν ἐγκαίρως, ὅπως γείνῃ δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ ὑπ’ αὐτῆς καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ προσεχοῦς ἔτους, τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως τῶν νόμων περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ἡ οἰκονομία θέλει εἶσθαι βεβαίως μεγαλειτέρα. Καὶ δύναμαι νὰ ἀνακοινώσω ἀμέσως εἰς τὴν Βουλὴν, πόσα δαπανῶνται διὰ τὴν στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν, πόσα δ’ ἐξ αὐτῶν ἐπιβαρύνουσι τὸ δημόσιον ταμεῖον, καὶ ἑπομένως πόση θέλει εἶσθαι ἡ ἐλάττωσις τῶν ἐξόδων τοῦ ταμείου, ἥτις θέλει ἐπέλθει ἐκ τῆς προταθησομένης μεταῤῥυθμίσεως τοῦ νόμου περὶ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας. Κατὰ τὸν εἰσαχθέντα εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, τὰ ἔξοδα τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας ἀνέρχονται εἰς 3,044,842 δραχμάς, εἰς τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο δὲν περιλαμβάνονται τὰ διὰ δηλώσεων ζητηθέντα τελευταῖον, διότι 52 ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοὶ εἶχον προσκολληθῆ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας καθ’ ὑπέρβασιν τοῦ ἀριθμοῦ, ὅστις ἀνεγράφετο ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἐκείνῳ, ἐὰν δὲ ἤθελον προστεθῆ καὶ τὰ ποσὰ ταῦτα, τότε τὰ ἔξοδα τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας ἤθελον ἀναβιβασθῆ εἰς 3,350,000 δραχμάς· ἐκ τῶν 3,350,000 δραχμῶν, ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον κατ’ αὐτὰς τὰς ἡμέρας θέλω εἰσαγάγει εἰς τὴν Βουλὴν, τὰ ἔξοδα διὰ τὴν ἀστυνομίαν θέλουσι περιορισθῆ μεταξὺ τῶν 438 καὶ 450 χιλιάδων δραχμῶν. Ἀλλ’ ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι θέλουσιν ἀνέλθει εἰς 500 χιλιάδας ἢ εἰς 700 χιλιάδας· τότε θέλουσιν ὑπολειφθῆ ὡς ἔξοδα, τὰ ὁποῖα κατεβάλλοντο ὑπὲρ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, δρ. 2,300,000· ἀφαιρουμένων δὲ ἀπὸ τοῦ ποσοῦ τούτου τῶν πληρωθέντων εἰς τὸ Δημόσιον ὑπὸ τῶν δήμων ἀπὸ 1ης Ἰανουαρίου 1894 μέχρι 30 Ἀπριλίου 1895, ἤτοι ἐπὶ μῆνας 16, δρ. 547,272 ὑπολείπονται 1,752,728, ἀφαιρουμένου δ’ ἀπὸ τούτων καὶ τοῦ ποσοῦ, κατὰ τὸ ὁποῖον ἠλαττώθησαν καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἤτοι 762,499 δραχμῶν, ὑπολείπονται 990,229, δι’ ὧν ἐπιβαρύνεται νῦν τὸ δημόσιον ταμεῖον, δὲν θέλει δ’ ἐπιβαρύνεσθαι διὰ τοῦ ἀστυνομικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον θέλει εἰσαχθῆ, ἐὰν ἐπιψηφισθῇ τὸ περὶ τούτου εἰσαχθησόμενον νομοσχέδιον. Ἡ Βουλὴ ἐξ ἄλλης ἀφορμῆς εἶχε πληροφορίας, ὅτι ἐν μὲν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἀνεγράφοντο πάντες οἱ μισθοὶ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν, οἵτινες ἀπετέλουν μέρος τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, καὶ αὐτοὶ οἱ μισθοὶ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν, οἵτινες εἶχον προσκολληθῆ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ἐν δὲ τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνεγράφοντο οἱ μισθοὶ αὐτῶν τούτων τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν, οἵτινες ὑπηρέτουν ἐν τῇ στρατιωτικῇ ἀστυνομίᾳ. Οὕτως οἱ μισθοὶ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν, τῶν προσκολληθέντων εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν, περιείχοντο ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐπειδὴ δὲ κατεβάλλοντο ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἔμειναν ἀδιάθετοι πιστώσεις ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐὰν λοιπὸν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θέλω εἰσαγάγει εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἐφαρμοσθῇ κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου, κατὰ τὸ ἔτος 1896 θέλομεν ἔχει ἔξοδα ὀλιγώτερα διὰ τὴν ἀστυνομικὴν ὑπηρεσίαν, τὰ ὁποῖα καὶ ταῦτα πρέπει νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ ποσὸν τῶν ἐλαττώσεων, ὅπερ ἀνωτέρω ἀνέφερον. Τῷ ὄντι φρονῶ, ὅτι ἡ ἐλάττωσις τῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁ περιορισμὸς αὐτῶν μέχρι ποσοῦ 65 ἢ 66 τὸ πολὺ ἑκατομμυρίων, ἐπιβάλλεται ἀναποφεύκτως, ὅτι οὐδεὶς λόγος πρέπει νὰ ἀναστείλῃ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ἀπὸ τοῦ νὰ ψηφίσῃ τὸν περιορισμὸν τοῦτον· διότι, ἐὰν εἰς τοσοῦτον μόνον ποσὸν περιορισθῶσι τὰ συνήθη ἔξοδα τοῦ Κράτους, θέλει ὑπολειφθῆ ὑπόλοιπον οὐχὶ μόνον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, ἥτις θὰ κατασταθῇ μετὰ τὸν κανονισμὸν τῶν σχέσεων τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς δανειστὰς, ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλας δαπάνας, τὰς ὁποίας ὀφείλει τὸ Κράτος νὰ καταβάλῃ, ὅπως συντελέσῃ εἰς τὴν μείωσιν τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας καὶ εἰς τὴν ἄλλην βελτίωσιν τῆς λειτουργίας τῶν οἰκονομικῶν τοῦ δημοσίου ταμείου. Κατὰ τὴν ὥραν ταύτην βεβαίως δὲν γνωρίζομεν πόσον ποσὸν θέλει ἀπαιτήσει ἡ λειτουργία τοῦ δημοσίου χρέους, ἀλλὰ θέλομεν μάθει αὐτὸ, ὅταν περατωθῇ ἡ συνεννόησις μετὰ τῶν δανειστῶν τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ μόνος ὁ συμβιβασμὸς, δηλ. ὁ κανονισμὸς τῶν σχέσεων τοῦ Κράτους μετὰ τῶν δανειστῶν δὲν ἀρκεῖ, ἵνα βελτιώσῃ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ τῆς χώρας. Ἐὰν φρονῶμεν ὅτι τῷ ὄντι ἡ φορολογικὴ δύναμις τῆς χώρας ἐμειώθη καὶ διατελεῖ ὑπὸ κάματον, ἐὰν φρονῶμεν ὅτι ἡ ἀνικανότης τοῦ Κράτους πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ δὲν ἦτο ἀποτέλεσμα τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας, δὲν ἦτο ἀποτέλεσμα τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου κατὰ τούτους, ἢ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ χρυσοῦ κατ’ ἐκείνους, ἀλλὰ ἦτο ἀποτέλεσμα ἀνεπαρκείας τῶν ἐσόδων πρὸς τὰ ἔξοδα, — καὶ τοῦτο τὸ φρονῶ ἐγὼ πεποιθότως καὶ τὸ ἐδήλωσα πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893 καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894, — πρέπει νὰ ἐργασθῶμεν, οὐχὶ μόνον νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ ἔξοδα, ἀλλὰ καὶ νὰ ἀναπτύξωμεν τὰ ἔσοδα. Τὰ δὲ ἔσοδα δὲν δύνανται νὰ ἀναπτυχθῶσιν, εἰμὴ δι’ ἐνισχύσεως τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς. Ἡ ἐθνικὴ παραγωγὴ, ἡ γεωργία καὶ ἡ βιομηχανία, οἱ δύο πρώτιστοι οὗτοι κλάδοι, πρέπει νὰ ἐνισχυθῶσι, καὶ πρέπει νὰ καταβάλωμεν μεγάλην πρὸς τοῦτο μέριμναν καὶ φροντίδα. Γνωστὸν δὲ εἶναι, ὅτι ἡ ἐνίσχυσις τῶν δύο τούτων παραγωγικῶν κλάδων δὲν γίνεται διὰ λόγων, ἀλλὰ γίνεται διὰ πράξεων. Αἱ πράξεις αὗταί εἰσιν ἡ προστασία τῶν προϊόντων τῶν ἰθαγενῶν κατὰ τῶν ὁμοειδῶν προϊόντων τῆς ἀλλοδαπῆς καὶ δι’ αὐξήσεως τῶν ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς τούτων τελῶν, ἀλλ’ ἡ προστασία τῆς παραγωγῆς τῶν ἐγχωρίων προϊόντων δύναται νὰ ἐνασκῆται καὶ διὰ βραβείων, καὶ δι’ ἄλλης χρηματικῆς ἢ φορολογικῆς ἐνισχύσεως τῆς παραγωγῆς, καὶ διὰ συνδρομῆς τοῦ Κράτους εἰς παροχὴν κεφαλαίων εὐθηνοτέρων, καὶ αὕτη δὲ, εἴτε ἤθελε γείνῃ διὰ χρημάτων, εἴτε δι’ ἐγγυήσεων, ἀποτελεῖ πάντοτε δαπάνην τοῦ δημοσίου ταμείου. Εἰς τὴν δαπάνην δὲ ταύτην ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ διστάσῃ νὰ προβῇ, ἐὰν πεισθῇ, ὅτι δι’ αὐτῆς θέλει ἐνισχυθῆ ἥ τε γεωργία καὶ ἡ βιομηχανία. Καὶ ἐγὼ δὲν παραγνωρίζω ὅσα εἶπον οἱ κ. κ. Βουλευταὶ ἐκ Βόλου, ὅ τε προαγορεύσας καὶ ὁ μετ’ αὐτὸν ἀναβὰς ἐπὶ τὸ βῆμα. Ἀναγνωρίζω ὅτι ἡ Θεσσαλία, τῆς ὁποίας ἡ εὐφορία ἐξυμνεῖται ἀπὸ ἀρχαιοτάτων χρόνων, εἶναι χώρα, τῆς ὁποίας ἡ ἐκμετάλλευσις πρέπει νὰ γένηται πληρεστέρα καὶ τελειοτέρα· ἀναγνωρίζω ὅτι μία ἐκ τῶν ἐργασιῶν, αἵτινες πρέπει νὰ γένωνται, εἶναι ἡ διαῤῥύθμισις τοῦ ῥοῦ τῶν ἐν αὐτῇ ὑδάτων, ὅπως προφυλάσσηται τὸ ἓν τμῆμα αὐτῆς ἀπὸ τῶν κατακλυσμῶν, γίνηται δὲ δυνατὸν νὰ ἀρδεύωνται αἱ γαῖαι τοῦ ἄλλου τμήματος, αἱ ὁποῖαι ἐνίοτε περιπίπτουν εἰς ξηρασίαν. Γνωρίζω ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν περιέχει ἀνισότητας καὶ ἀδικίας ἐπαισθητὰς, ἕνεκα τῶν ὁποίων εἶναι ἐν κρείττονι μοίρᾳ οἱ κύριοι τῶν μεγάλων κτημάτων, τῆς μεγάλης ἰδιοκτησίας, ἐν παραβολῇ πρὸς τοὺς καλλιεργητὰς ἢ τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν μικρῶν περιοχῶν. Γνωρίζω ὅτι αἱ σχέσεις τῶν γεωργῶν πρὸς τοὺς κυρίους τῶν κτημάτων δέονται διαῤῥυθμίσεώς τινος. Ἀλλὰ πάντα ταῦτα εἶναι γενικαὶ γνῶμαι. Τὰ λέγομεν πάντες, ἀλλὰ πρέπει νὰ τὰ ἐξετάσωμεν καὶ νὰ ἴδωμεν, τί πρέπει ἀκριβῶς νὰ γείνῃ. Εὗρον ἀληθῶς μελέτην, τὴν ὁποίαν εἶχε συντάξει ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ, περὶ ὑδραυλικῶν ἔργων. Ταύτην δὲ τὴν μελέτην εἶχεν ἀποδεχθῆ ὁ ἡγέτης τοῦ κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, τοῦ ὁποίου ἡ εὐστάθεια καὶ τὸ ἐνδιαφέρον, ἀλλὰ καὶ τὸ θάῤῥος καὶ τὸ ἀδίστακτον, μοὶ ἐνεποίησαν ἰσχυρὰν ἐντύπωσιν, ὅταν εἶδον ὅτι συνηγόρει ὑπὲρ πράξεων, διὰ τὰς ὁποίας καὶ αὐτὸς ηὐθύνετο. Ἀλλ’ ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἐπείσθην ὅτι ἡ μελέτη ἐκείνη εἶναι ἔργον, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε ν’ ἀποδεχθῶ. Ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἐμελέτησε τὰ πράγματα ὑπὸ τύπον εὐρὺν, καὶ πολλαχοῦ ἐπεχείρησε τὰ ἔργα μετ’ ἐπιθυμίας νὰ ἐκτείνῃ αὐτὰ εἰς κύκλον μεγαλείτερον, δὲν εἶμαι δὲ τῆς γνώμης, ὅτι πρέπει οὕτω πως νὰ ἐργαζώμεθα. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐργαζώμεθα μετὰ περισκέψεως, οὐδὲ νὰ προβαίνωμεν εἰς δαπάνας ἀνωτέρας τοῦ προσήκοντος, διότι αἱ ἀνώτεραι τοῦ προσήκοντος δαπάναι καθιστῶσι τὰς ὠφελείας, τὰς ὁποίας προσδοκῶμεν, ἀμφιβόλους, πολλάκις δὲ ἀποῤῥοφῶσι καὶ ἄνευ ὀφέλους τινὸς τὰ μέσα ἡμῶν. Περὶ τῶν σχέσεων τῶν γεωργῶν πρὸς τοὺς κυρίους τῆς γῆς, χιλιάκις ἐγένετο ἐνταῦθα λόγος. Καὶ ὅταν διέβην διά τινων ἐπαρχιῶν τῆς Θεσσαλίας, ἐζήτησα νὰ φωτισθῶ, καλέσας πολλάκις φίλους μου εἰς συζήτησιν περὶ τούτου. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι καὶ τὸ θέμα τοῦτο δεῖται μεγάλης προσοχῆς, ὅπως ἐξακριβωθῶσιν οἱ λόγοι καὶ νομοθετηθῶσι τὰ προσήκοντα καὶ οὐχὶ πλέον τοῦ προσήκοντος.

§265Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε; Εἰς τὰς μελέτασας σας, παρακαλῶ, ἐλάβατε ὑπ’ ὄψιν τὴν κτηματικὴν περιουσίαν τοῦ κ. Ζάππα.

§266Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Γνωρίζω ὅτι ἡ διαχείρισις τῆς ἀκινήτου περιουσίας τοῦ κ. Ζάππα ἐγένετο ἐκ τοῦ προχείρου, καὶ ὑποθέτω ὅτι οἱ κανονίσαντες τὰ κατ’ αὐτὴν εἰργάζοντο μετὰ εἰλικρινίας οὐχὶ δὲ καὶ μετὰ πλαγίας προαιρέσεως, ἀλλὰ νομίζω ὅτι τὰ περὶ τούτου δέονται μεταῤῥυθμίσεως. Ἓν Θέμα δὲ, τὸ ὁποῖον μοὶ φαίνεται εὐκολώτερον ὅλων, εἶναι τὸ θέμα τῆς ἐξισώσεως τῆς φορολογίας τῶν μεγάλων κτημάτων καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν τῶν μεγάλων κτημάτων. Αὐτὸ κατὰ τὴν γνώμην μου δεῖται ὀλιγωτέρας ἐπιστασίας ἢ ὅσης δέονται ἐπιστασίας τὰ δύο ἄλλα θέματα. Ἀλλ’ ὅπως καὶ ἂν ἔχῃ τὸ πρᾶγμα, εἴτε ἡμεῖς ἐὰν ἤμεθα ἐν τῇ ἀρχῇ, εἴτε ἄλλοι ἤθελον διαδεχθῆ ἡμᾶς, πρέπει νὰ σκεφθῶσι καὶ νὰ ἐργασθῶσι μετὰ παντὸς ζήλου εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν Θεσσαλικῶν πραγμάτων, ὅπως παρασκευασθῇ ἡ ὀφειλομένη λύσις, διότι ἡ χώρα ἐκείνη δύναται μεγάλως νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν αὔξησιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς. Ταῦτα λέγων, δὲν ἐννοῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἐγκαταλειφθῶσι καὶ τὰ ἄλλα τμήματα τοῦ Κράτους, καὶ μολονότι ὁ καιρὸς ἐπεῖγε, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ προχείρως, ὅ,τι ἠδυνάμην, ἐπρότεινα εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς βιομηχανίας. Βεβαίως ἡ βιομηχανία πολλῆς ἄλλης δεῖται ἐνισχύσεως, κατὰ τὸ διάλειμμα δὲ, τὸ μεταξὺ τῆς συνόδου ταύτης καὶ τῆς ἑπομένης, θέλω ἀσχοληθῆ περὶ τὴν μελέτην ταύτην, καὶ ἴσως δυνηθῶ νὰ παρουσιάσω ἔργον πληρέστερον. Ἀλλ’ ἡ ἐνίσχυσις τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, ἡ αὔξησις τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, εἶναι ἀναπόφευκτος· οὔτε πρέπει νὰ ὑπολάβωμεν, ὅτι κανονίσαντες τὰς σχέσεις ἡμῶν μετὰ τῶν δανειστῶν, ἐξεπληρώσαμεν τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον εἴχομεν. Ὁμιλοῦσι περὶ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ χρυσοῦ ἢ τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, ὡς αἰτίας τῆς πτωχεύσεως. Δὲν τὸ ἐφρόνουν ποτὲ, καὶ διὰ τοῦτο καὶ κατ’ ἄλλην εὐκαιρίαν, ἡ ὁποία μοὶ ἐδόθη κατὰ τὴν ἐξέτασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893, ἐπέκρινα τὴν ἔκθεσιν τοῦ κυρίου Λόου, ἡ ὁποία ἐστηρίζετο ἀκριβῶς ἐπὶ τῶν ἰσχυρισμῶν, τοὺς ὁποίους ὁ κ. Τρικούπης ἔδιδεν εἰς αὐτὸν, ὡς ἐπέκρινον καὶ τὰς μελέτας τοῦ ἐπιτετραμμένου τὴν ἐξέτασιν τῶν οἰκονομικῶν τῆς Ἑλλάδος δευτέρου γραμματέως τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, αἵτινες ἐδημοσιεύθησαν διὰ τῆς Κυανῆς Βίβλου τῆς Ἀγγλίας. Καὶ αἱ μὲν καὶ αἱ δὲ ἐστηρίζοντο εἰς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔδιδεν ὁ κ. Τρικούπης. Ὁ δὲ πρώην Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ὅσον καὶ ἂν ἐπιθυμῶ νὰ μὴ ἐπιβαρύνω αὐτόν, ἢ ἐπλανᾶτο, ἢ δὲν ἐπλανᾶτο καὶ ἔλεγεν ὅ,τι ἐφρόνει καὶ ἐτύγχανε πεπεισμένος ὅτι ἡ ἀνικανότης τοῦ Κράτους περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ ἐπῆλθεν ἕνεκα τῆς ἀνάγκης νὰ ἀγοράζῃ τὸν χρυσὸν καὶ τὸ συνάλλαγμα διὰ μεγάλων ποσῶν. Ἐὰν ὁ χρυσὸς καὶ τὸ συνάλλαγμα ἦτο ἐν ἰσοτιμίᾳ πρὸς τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, ἡ ἀνισότης τῶν ἐξόδων πρὸς τὰ ἔσοδα ἤθελεν εἶσθαι ἐπίσης καταφανὴς, τὰ δ’ ἔσοδα ἡμῶν ἤθελον εἶσθαι ἥσσονα τῶν ἐξόδων, διότι τοιαῦτα ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν μετῆλθεν ὁ πρώην Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου καὶ ἐφήρμοσε κατὰ τὴν δεκαετίαν. Ἐνθυμοῦμαι πολλάκις, ὅτι μὲ ἐπέκρινον, καὶ δὲν πρέπει τις νὰ δυσφορῇ, οὔτε νὰ μνησικακῇ, διὰ τὰς ἐπικρίσεις ἐν τῷ πολιτικῷ ἀνταγωνισμῷ, ἀλλὰ μὲ ἐπέκρινον, ἀπευθύνοντες πρός με τὴν ἐρώτησιν: ποῖον εἶναι τὸ πρόγραμμα ὑμῶν; Κληθεὶς ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὸ 1890, ποῖον πρόγραμμα εἶχον; Ἔλεγον ὅτι ἀντέγραψα τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ προκατόχου μου, τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, διότι ἴσως δὲν τὸ ἐνόουν, ἢ, ἐὰν τὸ ἐνόουν, δὲν ἦσαν ἀγαθῆς πίστεως, τοιαύτας προβάλλοντες κατ’ ἐμοῦ αἰτιάσεις. Ποῖον ἦτο τὸ πολιτικὸν πρόγραμμα τοῦ πολιτικοῦ ἀνδρὸς, ὁ ὁποῖος δὲν συνεδριάζει σήμερον μεθ’ ἡμῶν; Ἡ δανειστικὴ πολιτική. Πρὸς τίνα σκοπόν; Ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι κατασκευάζονται ἔργα δημόσια. Στρώνει τὴν Ἑλλάδα διὰ σιδηροδρόμων, ἀποξηραίνει τέλματα καὶ λίμνας, εὐρύνει τὸν πορθμὸν τοῦ Εὐρίπου, κατασκευάζει ἄλλα ἔργα δημόσια, ἔχει ἀνάγκην χρημάτων, διότι τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους δὲν ἐπαρκοῦσι. Παραλείπω, ὅτι διὰ τῶν χρημάτων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἐδανείζετο, δὲν ἐξετέλει μόνον τὰ ἔργα ταῦτα, ἀλλὰ ἐκάλυπτε καὶ τὰ ἐλλείμματα τῆς διαχειρίσεώς του. Ἀλλ’ ὅταν ἀρχίσητε τὴν ἐφαρμογὴν τῆς πολιτικῆς ταύτης, ποῖος δύναται νὰ τὴν μεταβάλῃ; Ἤλθομεν κατὰ τὸ 1890, ἀλλ’ ἠδυνάμεθα νὰ σταματήσωμεν τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν; εἶχον ἤδη ἐξοδευθῆ 16 ἑκατομμύρια, εἶχε φθάσει ἡ κατασκευὴ αὐτοῦ εἰς τὸ Παρθένιον ὄρος, ὀλίγον ἔλειπεν, ἵνα φθάσῃ εἰς Τρίπολιν. Ἠδυνάμεθα νὰ σταματήσωμεν τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς– Λαρίσης; Εἴχομεν δανεισθῆ 40 ἑκατομμύρια, καὶ εἶχον δαπανηθῆ ἴσως 10 ἑκατομμύρια. Δὲν ἐπρόκειτο νὰ κρίνωμεν ἡμεῖς, ἂν πρέπῃ νὰ γείνῃ ἢ νὰ μὴ γείνῃ ἡ ἐπιχείρησις τοιούτων ἔργων· οἵαν καὶ ἂν εἴχομεν ἡμεῖς γνώμην, εἴτε ἂν ἐκρίνομεν συμφέρον νὰ γένωνται αἱ ἐπιχειρήσεις αὗται, εἴτε ἂν δὲν τὸ ἐκρίνομεν, ἡ Βουλὴ εἶχεν ἤδη ἀποφασίσει καὶ ἐγκρίνει, καὶ ὁ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος εἶχεν ἀρχίσει τὴν ἐργασίαν. Ἠδυνάμεθα νὰ σταματήσωμεν τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων; Εἶχον ἐξοδευθῆ ἤδη δι’ αὐτὸν 600 καὶ πλέον χιλιάδες δραχμῶν. Ἢ τὸν σιδηρόδρομον Μεσολογγίου–Ἀγρινίου, τὸ ἐλεεινὸν ἐκεῖνο ἔργον; Εἶχεν ἐκτελεσθῆ ἤδη. Ἑκόντες ἄκοντες ἐβαίνομεν, εἰ καὶ ἀπεδοκιμάζομεν τὴν δανειστικὴν πολιτικήν, διότι ὀφείλομεν νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων ἀρξαμένων. Ποῖον πρόγραμμα ἐζήτουν λοιπὸν παρ’ ἡμῶν; Ἐζήτουν παρ’ ἐμοῦ νὰ ἀπαγγείλω, ὅτι ἀπεδοκίμαζον τὴν δανειστικὴν πολιτικήν; Χιλιάκις εἶπον τοῦτο εἰς τὴν Βουλήν· ἀλλ’ ὅτε ἐκαλούμην Ὑπουργὸς τοῦ Βασιλέως νὰ κυβερνήσω, ὤφειλον νὰ ἐξακολουθήσω τὴν πολιτικὴν τὴν δανειστικήν, δηλαδὴ τὴν πολιτικὴν τῶν δημοσίων ἔργων, ἀφοῦ αὕτη εἶχεν ἀρχίσει καὶ πρὸς ἐφαρμογὴν αὐτῆς εἶχον δαπανηθῆ δεκάδες ἑκατομμυρίων. Τὸ αὐτὸ ἔπραττον προχθές, ὅτε ᾐτιῶντο τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, τοῦ ἐμοῦ συναδέλφου Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν. Τὴν εὐθύνην ἔχουσιν οἱ ἀρχόμενοι ἔργου τοιούτου, ἀλλ’ ἀφοῦ ἤρξαντο ταῦτα νὰ ἐκτελῶνται, ἀφοῦ ἐδαπανήθησαν ἕν, δέκα, εἴκοσι, πενῆντα, ἑκατὸν ἑκατομμύρια, ἐδεσμεύθησαν πάντες οἱ ἄλλοι, καὶ ἂν εἶχον ἐναντίαν γνώμην. Διὰ τοιαῦτα ᾐτιῶντο ἐμοῦ; Ἀλλ’ οἱ αἰτιώμενοι διατὶ δὲν ἀντέπραττον εἰς τὸν κ. Τρικούπην, ἐξακολουθοῦντα τὸ ἔργον τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν καὶ τὰ ἔργα τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης; Ἀλλὰ ποῖον πρόγραμμα μοὶ ἔλεγον κατὰ τὸ 1893; Ὁμολογῶ ὅτι ἐγὼ μετὰ τὴν μεταβολήν, τὴν ἐπελθοῦσαν κατὰ τὸ 1892, ἤμην βέβαιος ὅτι δὲν ἦτο πλέον δυνατὸν νὰ σωθῇ τὸ Κράτος ἀπὸ τῆς πτωχεύσεως. Ἐὰν ἄλλος τις ἤρχετο ἐν τῇ Κυβερνήσει κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1890, ὡς ἐκλήθημεν ἡμεῖς, ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ κηρύξῃ ἐκεῖνος ἀπὸ τότε τὸ Κράτος ἐν πτωχεύσει· ἀλλ’ ἡμεῖς ἐπειδὴ διεγινώσκομεν ὅτι ἐσώζοντο πιθανότητές τινες, ὀλίγαι ἀληθῶς, ἀλλ’ ἐσώζοντο πιθανότητες, ὅτι ἡ πτώχευσις ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποσοβηθῇ, ἂν καὶ αἱ σωζόμεναι πιθανότητες ἠδύναντο νὰ προσδιορισθῶσιν εἰς 10%, ὅπως ἀποσοβηθῇ ἡ πτώχευσις, ἡ συνείδησίς μου δὲν μοὶ ἐπέτρεπε νὰ κηρύξω τὴν πτώχευσιν, παρορῶν τὰς πιθανότητας, αἱ ὁποῖα ἐσώζοντο ἀκόμη. Καὶ ὄχι μόνον δὲν μοὶ τὸ ἐπέτρεπεν ἡ συνείδησίς μου, ἀλλ’ ἤμην βέβαιος, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐργάται τῆς πτωχεύσεως, ἤθελον μ’ ἐγκαλέσει ὡς πλαστογραφήσαντα τὴν κατάστασιν τῆς χώρας καὶ ὡς ὑβρίσαντα τὴν τιμὴν τοῦ ἔθνους καὶ κηρύξαντα τὴν πτώχευσιν, πρὶν ἢ ἀκόμη ἐξαντληθῇ πᾶσα πιθανότης ἀποσοβήσεως αὐτῆς. Ὁ ἀγὼν ἦτο μέγας καὶ ἀφόρητος, καὶ ὁμολογῶ ὅτι δεκαπέντε μῆνας εἰργάσθην, ὡς ὀλίγοι ἐργάζονται, ἵνα δυνηθῶμεν ν’ αὐξήσωμεν τὰς πιθανότητας τῆς ἀπαλλαγῆς τοῦ τόπου ἀπὸ τῆς πτωχεύσεως. Εἶχε τῳόντι εὐλογήσει τὴν χώραν ἡ τύχη κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο, καὶ ἡ εὐφορία ἦτο αἰσθητὴ καὶ ἀσυνήθης. Αἱ πιθανότητες λοιπὸν, τὰς ὁποίας εὕρομεν ἐν ὀλίγῳ κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1890, εἶχον αὐξήσει κατὰ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1892· ἀλλὰ δὲν εἴχομεν ἔτι βεβαιότητα, ὅτι εἴχομεν ἀποσοβήσει τὴν πτώχευσιν. Ὅταν ὅμως ἐπῆλθεν ἡ μεταβολὴ, — ὄχι διότι ἐζημίωσε τὰ πολιτικὰ συμφέροντα ἡμῶν, ἀλλὰ παριστῶ τὰ πράγματα ὡς εἶναι, παριστῶ τὴν ἀληθῆ, τὴν εἰλικρινῆ παράστασιν τῶν πραγμάτων, — ἤμην βέβαιος πλέον, ὅτι δὲν ἠθέλομεν σωθῆ ἀπὸ τὴν πτώχευσιν. Ἀλλὰ μολονότι ταῦτα ἐφρόνουν, προσεπάθησα ν’ ἀποτρέψω τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης νὰ κηρύξῃ τὴν πτώχευσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Τότε δὲν εἶχον δικαίωμα νὰ δίδω πλέον γνώμας εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Μαντινείας, καὶ διὰ τοῦτο δὲν εἶπον αὐτῷ τίποτε, ἀλλ’ εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης, ὅστις μοὶ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ ἐρωτήσῃ τὴν γνώμην μου, πρὶν ἢ ἀνέλθῃ εἰς τὸ βῆμα, εἶπον καὶ αὐτῷ νὰ ἀγορεύσῃ ὡς θέλει, ἀλλὰ νὰ μὴ ἀναφέρῃ τὴν πτώχευσιν. Τῷ ἔλεγον τοῦτο ὄχι διότι ἤθελον νὰ κρύψω τὴν ἀλήθειαν, ἀλλὰ διότι ἐνόμιζον, ὅτι οὐδεὶς ἄλλος ὤφειλε νὰ εἴπῃ τὴν ἀλήθειαν ἢ μόνον ἡ Κυβέρνησις, διότι οἱ ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἴχομεν δικαίωμα νὰ εἴπωμεν τὴν ἀλήθειαν, διότι λέγοντες τὴν ἀλήθειαν, ἐδημιουργοῦμεν ἐπιχειρήματα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα εἴπῃ, ὅτι, ἐὰν ἐκλονίσθη ἡ πίστις τοῦ Κράτους, ἐὰν δὲν παρείχετο εἰς αὐτὴν εὐκολία, πταίει ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἥτις ἐδυσφήμησε τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους, κηρύξασα τὴν πτώχευσιν, ἐν ᾧ ἀκόμη ἡ πτώχευσις δὲν εἶχε κατασταθῆ ἀναπόφευκτος. Καὶ ὅτε ὡμίλουν κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893, ὑπεφηνάμην αὐτὴν ταύτην τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν νῦν λέγω, οὐχὶ ἐπικρίνων τὸν κ. πρώην Βουλευτὴν ἐκ Μαντινείας, ἢ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης, ἀλλὰ πειθόμενος ὅτι ἡ εἰλικρίνεια αὐτῶν ἦτο ἀνωτέρα τῆς ὀφειλομένης. Ἀλλ’ ὅτε τέλος πάντων ἡ πτώχευσις δὲν ἦτο δυνατὸν πλέον νὰ καλυφθῇ, καὶ αὐτὸς ὁ ἐργάτης αὐτῆς ἔβλεπεν ἔβλεπεν ὅτι ἦτο ἀδύνατον πλέον νὰ ἰσχυρίζηται ὅτι ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ Κράτους ἦτο ἀποτέλεσμα τῆς ἀνισοῤῥοπίας τῆς νομισματικῆς, καὶ ἐκήρυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τὴν πτώχευσιν, τότε ἐφρόνουν, ὅτι ἔπρεπε πάντες νὰ σκεφθῶμεν, ἵνα ἴδωμεν, τί πρέπει νὰ πράξωμεν, ὅπως μὴ παραταθῇ ἡ κατάστασις αὕτη· διότι τῳόντι ἡ παράτασις τῆς ἐκκρεμότητος μέχρι τοῦδε ἐχειροτέρευσε πολὺ τὴν πίστιν τοῦ Κράτους, καὶ μάλιστα ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον διεξήχθησαν αἱ πρὸς κανονισμὸν τῶν σχέσεων τοῦ Κράτους μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν διαπραγματεύσεις. Δὲν λέγω ταῦτα, ἵνα ἀποθαῤῥύνω τὴν Βουλὴν, ἢ ἵνα ἀποθαῤῥύνω τοὺς ἀκούοντας τὰς γνώμας ταύτας συμπολίτας ἡμῶν. Λέγω ὅμως ταῦτα, ἵνα δικαιολογήσω τὴν συμβουλὴν, τὴν ὁποίαν ὀφείλω νὰ δώσω καὶ εἰς τοὺς συμπολίτας ἡμῶν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι πρέπει νὰ πολιτευθῶμεν εἰς τὸ μέλλον σωφρόνως. Τὴν γνώμην ταύτην ἐζήτησα νὰ καταδηλώσω καὶ διὰ πράξεων, οὐχὶ ἐκ φόβου ὅτι, ἐὰν διετέλουν ἐν ἰσχύϊ αἱ πολλαπλαῖ ἄδειαι, αἱ ὁποῖαι εἶχον δοθῆ πρὸς συνομολόγησιν δανείων, ἐτρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ συνομολογηθῶσι τὰ δάνεια ταῦτα, — διότι ἦτο δύσκολον νὰ εὑρεθῶσι, τό γε νῦν ἔχον, χρήματα, ἵνα δανεισθῶμεν, — ἀλλὰ διότι ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε νὰ γείνῃ εἰς πάντας κατάδηλον, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δανειζώμεθα πλέον, ἢ, ἂν ἤθελε παρουσιασθῆ ἀνάγκη νὰ δανεισθῶμεν, νὰ μὴ παρουσιαζώμεθα ἔχοντες τὰ θυλάκιά μας γεμάτα ἀπὸ ἀδείας δανείων καὶ νὰ δανειζώμεθα δυνάμει αὐτῶν ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Βουλῆς καὶ χωρὶς νὰ ἐξετασθῇ ἡ ἀνάγκη τοῦ δανείου, ἀλλὰ νὰ ἤμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἐρχώμεθα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅπως δίδωμεν τὴν ἀφορμὴν εἰς αὐτὴν νὰ ἐξετάζῃ ἀκριβῶς καὶ νὰ μὴ δίδῃ ἄδειαν πρὸς δανεισμὸν ἢ ὅταν πεισθῇ, ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη τῆς τοιαύτης ἀδείας. Ἡ σωφροσύνη ἐν τῇ διαχειρίσει, ἥτις συνίσταται εἰς τὴν μετὰ πάσης οἰκονομίας διαχείρισιν τῶν δημοσίων χρημάτων, ὅπως δαπανῶμεν ὅσον εἶναι δυνατὸν ὀλιγώτερα διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς διοικήσεως, ὅπως συντηρῶμεν καὶ μὴ ἀφίνωμεν νὰ χάνωνται αἱ δαπάναι, τὰς ὁποίας κατεβάλομεν πρὸς ἕνα οἱονδήποτε σκοπὸν, ἡ σωφροσύνη, λέγω, ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν οἰκονομικῶν, καὶ αὐτὴ δὲν ἀρκεῖ μόνη· διότι, καὶ ἂν ἀσχοληθῶμεν νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν ἐθνικὴν παραγωγὴν οὕτως, ὥστε νὰ κατορθώσωμεν τὰ ἔσοδα τοῦ δημοσίου ταμείου νὰ ὑπερβαίνωσι τὰ ἔξοδα, καὶ ἂν κατορθώσωμεν νὰ συνομολογήσωμεν τὸν συμβιβασμὸν, καὶ ἂν κατορθώσωμεν νὰ μειώσωμεν μετὰ λογικῆς προόδου τὴν νομισματικὴν ἀναλογίαν, καὶ ἂν ἐγκαταστήσωμεν ἀληθῆ σωφροσύνην ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν οἰκονομικῶν, πρέπει ὅμως νὰ βελτιώσωμεν καὶ τὴν διοίκησιν καὶ τὴν πολιτικήν. Ἤκουσα χαρακτηρισμὸν, ὅστις ἐδόθη εἰς τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησιν, ἀλλὰ δὲν εὑρίσκω τὸν χαρακτηρισμὸν ἀκριβῶς ἠκριβολογημένον. Εἶπέ τις τῶν κ. κ. Βουλευτῶν, ὅτι ἡ διοίκησις εἶναι ἐξηρθρωμένη. Ἡ διοίκησις δὲν εἶναι ἐξηρθρωμένη· ἡ διοίκησις εἶναι ἀτελὴς, ἢ εἶναι πλημμελής. Μάλιστα, ἐπειδὴ ἔζησα ἐν τῇ διοικήσει πολλὰ ἔτη τοῦ βίου μου, διότι ὑπερέβην τὸν ἥμισυν αἰῶνα ἀσχολούμενος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν κοινῶν, εἴτε ὡς ὄργανον τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, εἴτε ὡς πολιτευόμενος, ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἡ διοίκησις ἡ Ἑλληνικὴ ἦτο διοίκησις, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ σεμνύνηται ἐπὶ χρηστότητι. Ὅταν συνέπεσε νὰ παραμείνω ἐργαζόμενος ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς Γαλλίας, μεθ’ ὑπερηφανείας ἀνέφερον τὴν ἐντιμότητα τῆς διοικήσεως τῆς Ἑλληνικῆς, ἐν παραβολῇ πρὸς τὴν τότε διοίκησιν τοῦ Κράτους ἐκείνου. Ἀλλὰ θέλω διστάσει νὰ ἐπιδειχθῶ ἤδη σεμνυνόμενος καὶ ὑπερηφανευόμενος διὰ τὴν χρηστότητα τῆς ἐνεστώσης ἡμῶν διοικήσεως· καὶ δὲν θέλω διστάσει μόνον, ἀλλὰ καὶ θέλω βεβαιώσει, ὅτι ἡ ἐνεστῶσα διοίκησις δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ διακρινομένη διὰ τὴν ἱκανότητα αὐτῆς, διὰ τὴν μάθησιν αὐτῆς, διὰ τὴν ἐπιστημονικότητα αὐτῆς. Λοιπὸν αὐτὴν τὴν διοίκησιν πρέπει νὰ βελτιώσωμεν, πρέπει νὰ τὴν καταστήσωμεν σοφωτέραν, πρέπει νὰ τὴν καταστήσωμεν δραστηριωτέραν, πρέπει νὰ τὴν καταστήσωμεν ἔχουσαν στοργὴν μεγαλειτέραν πρὸς τὰ κοινὰ πράγματα. Ἡ ἀλήθεια τῆς διοικήσεως, ἡ πληρότης αὐτῆς ἀπαιτεῖ, ἵνα οἱ πολῖται μὴ ζητῶσι τὸ δίκαιόν των· τὸ δίκαιον νὰ ἀπονέμηται εἰς τοὺς πολίτας, χωρὶς οὗτοι νὰ ζητῶσιν αὐτό· ὅταν ὅμως ὁ πολίτης ἦναι ἠναγκασμένος νὰ κρούῃ τὰς θύρας τῶν δημοσίων γραφείων, καὶ νὰ διημερεύῃ ἐκεῖ, καὶ νὰ πηγαινοέρχηται ἑκατοντάκις, καὶ νὰ δαπανᾷ τὸ χρῆμά του, ὁδοιπορῶν ἀπὸ τόπου εἰς τόπον, καὶ νὰ χάνῃ τὸν καιρόν του πρὸς τοῦτο, ἡ διοίκησις ἐκείνη δὲν εἶναι ἀκριβής. Δὲν λέγω ὅτι ἐλπίζω νὰ φθάσωμεν εἰς τοσοῦτον τελειότητος, ἀλλὰ πρέπει ν’ ἀσχοληθῶμεν, ἵνα βελτιώσωμεν τὴν ἐνεστῶσαν κατάστασιν αὐτῆς, πρὸ παντὸς δὲ πρέπει ν’ ἀσχοληθῶμεν, ἵνα καταστήσωμεν ὁμαλὴν τὴν λειτουργίαν τῶν θεσμῶν. Καὶ οὐδεὶς μὲν ὑπάρχει κίνδυνος, ἀπειλῶν τοὺς θεσμοὺς, ἀλλ’ ὅμως ἑκάστοτε διαδίδονται μεταξὺ τῶν πολλῶν εἰδήσεις ἢ γνῶμαι, αἱ ὁποῖαι παριστῶσι τὴν λειτουργίαν μὴ ὁμαλὴν εἰς τε τὰ πολιτικὰ συμφέροντα καὶ εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα καὶ εἰς τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας. Δυστυχῶς εἰς τοῦτο δὲν μᾶς βοηθεῖ ἡ δημοσιογραφία. Ἀπό τινος ἰδίως καιροῦ, δὲν γνωρίζω πῶς, ἐξετράπη ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ἠδύνατό τις νὰ ἀμφιβάλλῃ, ἐὰν οἱ γράφοντες ἦναι πολῖται Ἕλληνες. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας τῆς χώρας, ἵνα συντελέσωσιν εἰς τὴν ἄρσιν τοιούτων ἀνωμαλιῶν καὶ εἰς τὴν ἀποκατάστασιν ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ κοινοῦ τῆς πεποιθήσεως, ὅτι ἡ πολιτικὴ λειτουργία εἶναι ὁμαλή, ἐπὶ τοσοῦτον θέλομεν συντελεῖ εἰς τὴν ἄρσιν τῆς ἀνησυχίας ἐκείνης, τῆς ἠθικῆς ἢ τῆς πνευματικῆς, ἥτις ἀπασχολεῖ τὸν κόσμον, κλονίζει τὴν πεποίθησιν αὐτοῦ ἐπὶ τὸ κράτος καὶ τὴν τύχην τῶν νόμων, κλονίζει τὴν πεποίθησιν αὐτοῦ περὶ τῆς ἀσφαλείας τῆς χώρας ἢ τῆς δημοσίας τάξεως. Τοιαύτας ἔχω γνώμας, καὶ ταύτας ἐν λεπτομερείᾳ ἀπήγγειλα πρὸς τοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους, περιερχόμενος πρὸ τριῶν μηνῶν ἐπαρχίας τοῦ Κράτους. Ἐλπίζω ὅτι δὲν θέλω δώσει εὔλογον ἀφορμὴν νὰ αἰτιαθῶσιν ἐμοῦ, ὡς λησμονοῦντος τὰς ἐπαγγελίας καὶ τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας δημοσίᾳ ἀπήγγειλα κατὰ μῆνα Φεβρουάριον καὶ Μάρτιον. Ἐνδέχεται νὰ τὸ πράξωσιν οἱ ἔχοντες ἐνδιαφέρον ἐν τῷ πολιτικῷ ἀνταγωνισμῷ νὰ παραστήσωσιν ἑαυτοὺς Κάτωνας, ἡμᾶς δὲ ἀγύρτας· ἀλλ’ ἐλπίζω, καὶ ἂν ἤθελον τὸ πράξει, νὰ ἐπιδείξω ὄχι μόνον τὰ διανοήματα ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ τὰς πράξεις ἡμῶν, ὅπως ἀποσοβήσω τοιαύτας αἰτιάσεις. Ἐν χρόνῳ, καθ’ ὅν, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶπον, ἐνδιαφερόμεθα περὶ τῆς ὑστεροφημίας, δὲν πρέπει ν’ ἀφήσωμεν οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην ὑπόνοιαν, ὅτι δὲν διεχειρίσθημεν εὐσυνειδήτως τὴν ἐντολήν, τὴν ὁποίαν τῇ ἐνδείξει τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὁ Βασιλεὺς τῆς Ἑλλάδος ἐνεπιστεύθη εἰς ἡμᾶς. Ἐν τούτοις καταθέτω εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα, δηλοῦντα τὰς μεταβολὰς τοῦ ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ 1895, ἐκτίθενται δὲ ἐν τῇ δευτέρᾳ σελίδι αἱ λεπτομέρειαι τῶν μεταβολῶν τούτων· προσέτι πίνακα δηλοῦντα τὰς μεταβολὰς τοῦ εἰσαχθέντος παρ’ ἡμῶν προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1895 ἐν κεφαλαίῳ, ἐκτίθενται δὲ ὡσαύτως αἱ λεπτομέρειαι τούτων ἐν ταῖς ἑπομέναις σελίσι. Προσέτι καταθέτω τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων, ὡς μετεβλήθη, καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων, ὡς ἐτροποποιήθη. Κατὰ τὰ νομοσχέδια ταῦτα, τὰ μὲν ἔξοδα τοῦ Κράτους ἀναβιβάζονται εἰς δρ. 93,035,649.47, τὰ δὲ ἔσοδα εἰς 93,461,348, ὑπολείπεται δὲ περίσσευμα δραχ. 425,698.53. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἀπεδέχθημεν καὶ ἀνεγράψαμεν ἐν τοῖς ἐσόδοις 1,600,000, κατὰ τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, λόγῳ αὐξήσεως τῶν τελωνειακῶν ἐσόδων, ὡς ἀνεγράψαμεν τὰς 300 χιλιάδας ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν ἐσόδων τῶν μονοπωλίων, ὅτι ἠλαττώσαμεν τὸ ποσὸν τῶν 720,000, τὸ ὁποῖον εἴχομεν ἀναγράψει διὰ κατασκευὴν ὁδῶν, εἰς 370 χιλιάδας, διότι διὰ τὸ ὑπόλοιπον τοῦ ἐνιαυτοῦ, δηλαδὴ διὰ τοὺς πέντε ὑπολοίπους μῆνας, ἐπαρκεῖ τὸ ποσὸν τοῦτο, ἑπομένως ἠλαττώσαμεν κατὰ τοσοῦτον ποσὸν τὰ ἔξοδα τὰ ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Δὲν ἀπεδέχθημεν τὰς ἄλλας γνώμας περὶ ἐλαττώσεως τῶν ἐσόδων, τὰς ὁποίας ἄλλοι τῶν κυρίων Βουλευτῶν ὑπεστήριξαν ἐν τῇ Βουλῇ, διότι δὲν εὕρομεν ταύτας κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν ἐπαρκεῖς, ὅπως πεισθῶμεν νὰ ἀποδεχθῶμεν τὰς προταθείσας ὑπ’ αὐτῶν ἐλαττώσεις. Ἐπειδὴ δὲ ἐγένετο λόγος περὶ σπατάλης, τὴν ὁποίαν ἀνεῦρον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων, μολονότι ὑποθέτω ὅτι δὲν εἶναι ἡ ὥρα, ἵνα ἀνασκευάσω τὴν αἰτίασιν, δύναμαι νὰ εἴπω καὶ ἀπὸ τοῦδε ὀλίγας λέξεις. Ἡ σπατάλη ἰδίως κατηγγέλθη δι’ ἀναγραφὴν δύο ἐξόδων, διὰ τὴν ἀναγραφὴν τοῦ ἐξόδου τῆς ὁδοποιΐας, τῆς κατασκευῆς ὁδῶν· καὶ διὰ τὴν ἀναγραφὴν ποσοῦ τινος πρὸς κατασκευὴν φυλακῶν ἐν Λευκάδι. Διὰ τὴν κατασκευὴν φυλακῶν ἐν Λευκάδι ἡ ὑπόθεσις δὲν εἶναι νέα, ἡ ὑπόθεσις χρονολογεῖται πρὸ πέντε καὶ πλέον ἐνιαυτῶν, διότι αἱ παραστάσεις τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν εἶχον πείσει τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ληφθῇ μέτρον πρὸς ἀλλαγὴν τοῦ οἰκήματος, τὸ ὁποῖον ἐχρησίμευεν εἰς φυλακάς· ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἦτο εὔκολον νὰ εὑρεθῇ οἴκημα ἄλλο, ἡ οἰκοδομὴ οἰκήματος τοιούτου ἐφάνη εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς ὑπηρεσίας, ὅτι εἶναι μέτρον οἰκονομικὸν, καὶ τῷ ὄντι, ἐὰν ὑπολογισθῇ ἡ δαπάνη εἰς 90,000 δραχμὰς, ὅσας ἀνέγραψεν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ἔργου, οἱ τόκοι τῶν χρημάτων εἶναι ὀλιγώτεροι τοῦ ποσοῦ τοῦ ἐνοικίου, τὸ ὁποῖον καταβάλλεται νῦν. Ἐνῷ δὲ οὕτω θέλομεν δαπανᾷ ὀλιγώτερα ὅσων νῦν δαπανῶμεν, θέλομεν παρασκευάσει ἐνδιαίτημα τῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς καθειργμένων ἀνεκτότερον, καὶ μᾶλλον εὐάερον καὶ ὑγιεινότερον ἢ τὸ ὑπάρχον. Ἡ κατασκευὴ τῶν ὁδῶν ὑπὸ τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ἐπέτρεψεν αὐτὴν ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ, δὲν ἐννοῶ διατὶ ἐφείλκυσε τὴν προσοχὴν τῶν κ.κ. Βουλευτῶν, οἵτινες ἠγόρευσαν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἰδίως ἐσκανδάλισεν αὐτοὺς, ὅτι ἐν τῷ νομῷ Ἀρκαδίας κατασκευάζεται πρὸ χρόνων ὁδὸς, ἡ ὁποία δὲν συνετελέσθη, ἐπειδὴ δὲ ἐν τῷ νομῷ Ἀρκαδίας κεῖται ἡ Γόρτυς καὶ διέρχεται ἡ ὁδὸς διὰ τῆς Γόρτυνος, ὑπέλαβον ὅτι ἤθελον μὲ παραστήσει ταπεινὸν ἄνθρωπον, μὴ δυνάμενον ν’ ἀναβιβασθῇ εἰς τὰ ὕψη, εἰς τὰ ὁποῖα οἱ εἰρημένοι Κύριοι ἴσως περιΐπτανται, διότι ἠσχολήθην, ἐν τῷ μέσῳ τῆς τοσαύτης δυστυχίας, νὰ φροντίσω νὰ θεραπεύσω ἐπαρχιακὴν ἀνάγκην. Δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ μεταβάλω τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἔχουσι περὶ ἐμοῦ, περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον σκέπτομαι ἐν τῇ πολιτικῇ, ἢ κατὰ τὸν ὁποῖον ἐκτελῶ τὰ καθήκοντά μου, ἑπομένως ὅσα θέλω εἰπεῖ, δὲν λέγω διὰ νὰ μεταπείσω τοὺς Κυρίους· ἐπειδὴ ὅμως οἱ λόγοι αὐτῶν ἠκούσθησαν, ὁμιλῶ διὰ νὰ τὰ ἀκούσωσιν οἱ ἀκούσαντες τῶν λόγων αὐτῶν. Ἡ ὁδὸς ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Πύργον εἶναι μία τῶν ἀρτηριῶν τῆς Πελοποννήσου, διὰ τῶν ὁποίων συνδέεται τὸ κέντρον τῆς Πελοποννήσου, ἡ Τρίπολις, μετὰ τῶν κόλπων τῆς Πελοποννήσου. Πρὸ τοῦ 1862 εἶχε κατασκευασθῇ μία τῶν ἀρτηριῶν τούτων διὰ δαπάνης τοῦ δημοσίου ταμείου, χάρις εἰς πολιτικὸν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, νοημονέστατον ἄνδρα, ἄκρως φιλόπατριν, ὁ ὁποῖος ἔπεσε θῦμα τῆς διαβολῆς καὶ τῆς συκοφαντίας. Δευτέρα ἀρτηρία εἶναι ἡ κατασκευασθεῖσα καὶ συνδέσασα τὴν Τρίπολιν μὲ τὴν Σπάρτην, μὲ τὸν κόλπον τὸν Λακωνικόν· διότι ἡ Σπάρτη συνδέεται μὲ τὸ Γύθειον. Ὁ τόπος ἀπὸ τῆς ἀφετηρίας τῆς ὁδοῦ καὶ ὁ τόπος, εἰς τὸν ὁποῖον καταλήγει, εἶναι δύο τόποι κλιματικῶς ἐντελῶς ἀντίθετοι· ἄλλα προϊόντα παράγει τὸ κέντρον τῆς Πελοποννήσου, ἄλλα δὲ αἱ ἀκταὶ, αἱ χῶραι αἱ παρὰ τὸν Εὐρώταν καὶ τὸν Λακωνικὸν κόλπον. Ἡ ὁδὸς αὕτη φέρει εἰς συγκοινωνίαν τὸ κέντρον τῆς Πελοποννήσου, ἐπαρχίαν κεντρῴαν, μετὰ τῶν παραλίων, καὶ εὐκολύνει τὴν ἀνταλλαγὴν προϊόντων ἀντιθέτων, τὰ ὁποῖα παράγουσιν αἱ χῶραι αὗται. Ἡ ἄλλη ὁδὸς, ἡ ὁποία πρέπει νὰ κατασκευασθῇ, διὰ τὴν ὁποίαν ἐξωδεύθησαν ἕως τώρα μόνον 180–200 χιλιάδες δραχμῶν, εἶναι ἡ ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Καλάβρυτα, ἡ ὁποία ὅμως ἐγκατελείφθη ἀπὸ τοὺς προκατόχους μου, δὲν γνωρίζω δὲ εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται· ἀλλὰ πρέπει νὰ κατασκευασθῇ καὶ ἄλλη ὁδὸς, διὰ τὴν ὁποίαν ἔχουσιν ἐξοδευθῇ 1,100,000 περίπου δραχμῶν, ἡ ὁδὸς ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Πύργον, καὶ αὐτὸ τὸ ἓν ἑκατομμύριον καὶ 100 χιλιάδες ἐδαπανήθησαν εἰς κατασκευὴν τριῶν τμημάτων, τῶν ὁποίων κανὲν δὲν ἐπερατώθη· ἡ ἐργασία μέχρι τοῦ μέσου ἑκάστου τῶν τμημάτων τούτων κατεσκευάσθη, τὸ ὑπόλοιπον ἑκάστου τούτων δὲν κατεσκευάσθη, καὶ δὲν κατεσκευάσθησαν καὶ τὰ ἄλλα τμήματα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὴν ὅλην γραμμὴν τῆς ὁδοῦ. Τοιουτοτρόπως ὁ κίνδυνος εἶναι προφανὴς, τὸ 1,100,000 θέλει ἀπολεσθῆ, ἐὰν δὲν ἐξακολουθήσῃ ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοῦ. Ἡ στοργὴ πρὸς τὰ χρήματα τοῦ Δημοσίου, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχομεν ἄφθονα, καὶ ἡ ἐπιθυμία νὰ σωθῇ χρῆμα τοσοῦτον ὀγκῶδες, ὅσον εἶναι τὸ 1,100,000, μοὶ ἐνέδειξαν, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ μὴ ἀφήσω νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ διακοπὴ τῶν ἔργων τούτων. Ἐὰν τοῦτο παρίσταται ἀπό τινος ὅτι συντελεῖ εἰς ἐξυπηρέτησιν ἀτομικοῦ μου συμφέροντος, εἶναι οἱ Κύριοι ἐλεύθεροι νὰ τὸ φρονῶσιν· ἐγὼ ἀδιαφορῶ, διότι ἔχω τὴν συνείδησίν μου ἥσυχον, ὅτι ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου. Μὲ ἐνεκάλεσαν προσέτι, ὅτι προετίμησα τὴν ἐξακολούθησιν τῆς διακοπῆς τῆς ὁδοποιΐας ἀπὸ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσης, καὶ ἰσχυρίσθησαν μάλιστα, ὅτι ἐγὼ εἶμαι ἐν πλήρει ἀντιφάσει, διότι ἀγορεύων πρὸς τοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους, ἔλεγον ὅτι πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ κατασκευή, ἡ περάτωσις τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἡ περάτωσις τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, καὶ τὰ ἄλλα ἔργα τῆς ὁδοποιΐας. Ἠρώτων λοιπὸν χθὲς καὶ προχθές, διατὶ προτείνω δαπάνην χρημάτων διὰ τὴν κατασκευὴν ὁδῶν καὶ δὲν προτείνω δαπάνην διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, διὰ νὰ τελειώσῃ ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς– Λαρίσης; Ἡ ἀπόκρισις, τὴν ὁποίαν θέλω δώσει, εἶναι φυσική· διότι ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, ἐὰν μὲν πρόκειται περὶ τῆς διακλαδώσεως μέχρι Χαλκίδος, θέλει ἀπαιτήσει δύο ἢ καὶ πλέον ἑκατομμύρια, ἐὰν δὲ πρόκειται νὰ φθάσῃ μέχρι Θηβῶν–Λεβαδείας, ὁ προκάτοχος Πρωθυπουργὸς εἶχεν εἰσαγάγει εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου παρίστα, ὅτι ἀπαιτοῦνται 13 ἑκατομμύρια, ἐγὼ δὲ δὲν ἔχω νὰ διαθέσω, εἰμὴ 400 ἢ 500 χιλιάδας, τὰς ὁποίας ἔτρεψα πρὸς ὁδοποιΐαν. Ὡμίλουν μάλιστα, ὅτι πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης· ἀλλὰ δὲν δύναται διὰ τῶν οἰκονομιῶν, τὰς ὁποίας διαπράττει τις ἐπὶ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους, νὰ ἐκτελῇ συγχρόνως πάντα τὰ ἔργα, ὅταν ταῦτα ἀπαιτῶσιν ἑκατομμύρια. Εὐτύχημα θὰ ἦναι, ἐὰν ἐντὸς δύο ἐτῶν δυνηθῶμεν νὰ τελειώσωμεν τὰς ὁδοὺς τὰς ἀρξαμένας, καὶ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν ἐντὸς τριῶν ἐτῶν. Ἐὰν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν εὐπλοήσωσιν οὕτως, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ ἀναθέσωμεν τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης μέχρι Θηβῶν τουλάχιστον καὶ Λεβαδείας καὶ Χαλκίδος διά τινος συνδυασμοῦ, περιέχοντος ἔστω καὶ δάνειον, ἀλλ’ ὑπὸ ὅρους συμφέροντας, πρέπει νὰ τὸ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἐὰν ὅμως τοῦτο δὲν ἦναι δυνατὸν, ἀφοῦ τελειώσωμεν τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν, πρέπει νὰ διαθέσωμεν τὰ περισσεύοντα διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς διακλαδώσεως Χαλκίδος ἢ καὶ Θηβῶν–Λεβαδείας, ἀλλ’ ἂν δυνάμεθα. Ἀλλὰ συγχρόνως τίς δύναται νὰ ἐπιχειρήσῃ ὅλα, ὅταν μάλιστα δὲν πρόκειται νὰ διαθέσῃ πρὸς τοῦτο πολυχρονίους οἰκονομίας, τὰς ὁποίας κατώρθωσε νὰ κάμῃ ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους; Νομίζω ὅτι τὸ προτεινόμενον ἔργον διαφέρει ὅλως τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐπιχειρήσει καὶ ἐξετέλει ὁ πρώην ἐκ Μετολογγίου Πρωθυπουργὸς, ὅστις εἶχεν ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων εἰς τὴν διάθεσίν του.

§267ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθέντες πίνακες καὶ τὰ δύο νομοσχέδια περὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους, ὡς ἐτροποποιήθησαν, θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 290–292).

§268Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ ἐκτυπωθῶσιν αἱ μεταβολαὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς καὶ ὁ νόμος ὁ οἰκονομικὸς, νομίζω ὅτι ὀφείλω νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν. Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνήγγειλεν ὅτι ἀπεδέχθη τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων ἐκ τελωνειακῶν τελῶν καὶ ἐκ τῶν τελωνείων ἐν γένει, συμφώνως πρὸς τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς· παρετήρησα ὅμως πρὸ ὀλίγου καὶ ἄλλο ἔσοδον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου, νομίζω, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, δὲν εἶχε περιέλθει δὲ εἰς γνῶσίν μου προηγουμένως, ὅπως ἀναγράψω αὐτὸ ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ προϋπολογισμοῦ. Παρατηρῶ, ὅτι εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ 1895 ἀναγράφεται ἔσοδον ἐκ νομισματοποιΐας ἐξ 167,000 δραχμῶν.

§269ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦ 1895; Θὰ κατασκευασθῶσιν;

§270Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Μάλιστα.

§271Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δηλαδὴ ἐλάβομεν μερικὰ νικέλια, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐκκαθαρισμένος ὁ λογαριασμός.

§272Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἀναγράφεται εἰς τὴν προσωρινὴν κατάστασιν τῶν ἐσόδων τοῦ 1895· εἶναι δηλ. 166,923.78.

§273Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς ἐμὲ δὲν ἐπαρουσιάσθη λογαριασμὸς ἐκκαθαρισμένος.

§274Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Εἶναι εἰς τὴν κατάστασιν, καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τὰ προσθέσωμεν.

§275ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νὰ τυπωθῶσιν αὐτοὶ οἱ πίνακες. Νομίζω μάλιστα, ὅτι θὰ ἦτο καλὸν, ἵνα αὔριον π. μ. συνέλθῃ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅπως συντάξῃ τὴν ἔκθεσίν της.

§276Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως.

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἄλλος τις νὰ ἀγορεύσῃ;

§278ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§279Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὅτε εἶδον, Κύριοι, τὸν ἔντιμον ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴν ἀνελθόντα ἐπὶ τὸ βῆμα, ἤλπισα ὅτι ἤθελε συγχαρῆ τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐπὶ τῇ καταθέσει τῶν μεταβολῶν, ἃς ἐπήνεγκεν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀποδεχόμενος οὕτω κατὰ τὰ 90 ἑκατοστὰ τὰς προτάσεις καὶ τὰς γνώμας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τοῦθ’ ὅπερ ἴσως διὰ πρώτην φορὰν γίνεται. Λέγω δὲ ὅτι ἤλπισα νὰ ἀκούσω νὰ ἀποτείνῃ συγχαρητήρια εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς δὲν ἦτο γνώμη μόνον τοῦ εἰσηγητοῦ αὐτῆς ἢ τῶν μελῶν τῆς πλειονοψηφίας, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν τῶν μελῶν τῆς μειονοψηφίας. Ἀπόδειξις δὲ τούτου εἶναι, ὅτι πάντα τὰ ἀγορεύσαντα μέλη τῆς μειονοψηφίας ἀπεδέχθησαν τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων ἐπὶ τῶν τελῶν τῆς εἰσαγωγῆς καὶ τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων ἐπὶ τῶν μονοπωλίων· αὐτὸς δὲ ὁ ἔντιμος ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς χθὲς ἀγορεύων, οὐδὲν ἄλλο ἔπραττεν ἢ νὰ ἐγκαυχᾶται, ὅτι δῆθεν αὐτὸς ὑπῆρξεν ὁ φωτοδότης τῆς ἐπιτροπῆς, αὐτὸς ὑποδεικνύων τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ἀποδεχθῶμεν. Καὶ ὁμολογῶ ὅτι ἀπελάμβανον τὸν ἔντιμον τοῦτον φίλον μου. Τὸν ἀπελάμβανον, διότι ὑποθέτει ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ, ὅτι αὐτὸς ὑπῆρξεν ὁ δωρητὴς δύο ἢ δύο καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα, ἐὰν οὗτος δὲν ἀνεύρισκεν, ἤθελον ἴσως ἀπολεσθῆ. Αὐτὴν δὲ τὴν ἑσπέραν ἤκουσα τὸν ἔντιμον ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴν τὰ αὐτὰ λέγοντα καὶ ἰσχυριζόμενον, ὅτι καὶ ἐγὼ καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εὕρομεν ἄγκυραν σωτηρίας εἰς τοὺς λόγους καὶ τὰς προτάσεις τοῦ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτοῦ. Καὶ ὅμως ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς διαφωνεῖ πρὸς τὸν παρακαθήμενον αὐτῷ φίλον του, καὶ εἶναι ὁ μόνος ἐκ τῶν διαφωνούντων, ἐξ ὅσων μέχρι τοῦδε ὡμίλησαν ἐκ τῶν μελῶν τῆς μειονοψηφίας. Καὶ θὰ εἶχε δίκαιον νὰ διαφωνῇ πρὸς τοὺς ὁμόφρονάς του ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, ἐὰν τὰς γνώμας του περὶ τῶν ἐσόδων ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν ἐστήριζε βασιζόμενος μόνον ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν τεσσάρων πρώτων μηνῶν τοῦ ἔτους, διότι ὁμολογουμένως τὰ ἀποτελέσματα τῶν μηνῶν τούτων ὑπῆρξαν δυσάρεστα. Τὰ ἔσοδα ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν κατὰ τοὺς τέσσαρας πρώτους μῆνας τοῦ ἔτους 1895 ἀνῆλθον εἰς δρ. 6,754,088, ἀπέναντι ἐσόδων τῶν ἀντιστοίχων μηνῶν τοῦ παρελθόντος ἔτους ἐκ δραχ. 7,566,776, ἤτοι τὰ ἔσοδα ταῦτα κατὰ τοὺς τέσσαρας πρώτους μῆνας ἐνεστῶτος ἔτους κατέλιπον 800,000 περίπου δραχμῶν ἔλλειμμα. Ἡ μείωσις τῶν ἐσόδων τούτων προέρχεται ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τῆς εἰσαγωγῆς τῶν σιτηρῶν. Καὶ ὁμολογῶ, ὅτι ὁ ἔντιμος ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς προέτεινεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τὴν αὔξησιν τοῦ ἐσόδου ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν ἀπὸ δρ. 22,303,000, ὅσα ἀναγράφονται ἐν τῷ ὑποβληθέντι προϋπολογισμῷ, εἰς 25,000,000, ἰσχυρισθεὶς μάλιστα, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν διὰ τῆς αὐξήσεως ταύτης κατὰ 3,000,000 νὰ καταργηθῇ ἢ ἐλαττωθῇ ὁ φόρος ἐπὶ τῆς σταφίδος. Ἀλλὰ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην αἱ προβλέψεις τοῦ ἐντίμου ἐκ Λοκρίδος Βουλευτοῦ δὲν ἦσαν βάσιμοι, διότι δὲν ὑπῆρχον ἢ τὰ ἀποτελέσματα τῶν τεσσάρων πρώτων μηνῶν ἐ. ἔ., ἅτινα ἦσαν λίαν ἀποθαῤῥυντικά. Κατόπιν ὅμως ἔσχομεν τὰ ἀποτελέσματα τῶν εἰσπράξεων τοῦ μηνὸς Μαΐου, τὸν μῆνα δὲ Μάϊον αἱ εἰσπράξεις ἀνῆλθον εἰς 1,986,763, ἐνῷ κατὰ τὸν Μάϊον τοῦ 1894 αὗται δὲν ὑπερέβησαν τὸ ποσὸν τοῦ 1,928,913. Ἔχομεν ἑπομένως πλεόνασμα τὸν Μάϊον ἐ. ἔ. ἐκ δρ. 57,750 ἀπέναντι τῶν εἰσπράξεων τοῦ μηνὸς Μαΐου παρελθόντος ἔτους. Ἀλλ’ ἡ αὔξησις αὕτη δὲν ἐσταμάτησε μόνον εἰς τὸν μῆνα Μάϊον. Ἐπῆλθον κατόπιν καὶ αἱ εἰσπράξεις τοῦ μηνὸς Ἰουνίου. Τὸν Ἰούνιον ἐ. ἔ. εἰσεπράχθησαν 1,999,059, ἀπέναντι εἰσπράξεων τοῦ Ἰουνίου παρελθόντος ἔτους ἐκ δρ. 1,758,849. Ἤτοι αἱ εἰσπράξεις τοῦ μηνὸς Ἰουνίου ἐ. ἔ. παρουσίασαν πλεόνασμα ἐκ δρ. 240,210. Καὶ εἶπε, νομίζω, πρὸ ὀλίγου ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής, ὅτι ὑπάρχει τοιαύτη παρακαταθήκη σιτηρῶν, ὥστε ἴσως ἐπὶ μακρὸν χρόνον δὲν ἤθελεν εὑρεθῆ ἡ ἀγορὰ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προμηθευθῇ τοιαῦτα...

§280ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§281Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὁπωσδήποτε, Κύριοι, ὀφείλω νὰ διακρίνω ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ Ἰουνίου τὰς εἰσπράξεις ἐκ τῶν σιτηρῶν, διότι τοῦτο βαρύνει πολὺ εἰς τοὺς ὑπολογισμούς. Ἐνῷ λοιπὸν τὸν Ἰούνιον παρελθόντος ἔτους εἴχομεν εἰσπράξεις ἐκ σιτηρῶν δραχ. 443,598, τὸν Ἰούνιον ἐ.ἔ. ἔχομεν τοιαύτας ἐκ δραχ. 593,848, καὶ ἑπομένως ὑπέρβασιν ἐκ δραχ. 150,000. Βλέπετε λοιπόν, Κύριοι, ὅτι αἱ εἰσπράξεις ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν πανταχόθεν βαίνουσιν αὐξανόμεναι. Καὶ νομίζει κατόπιν τούτων ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀττικῆς, Βουλευτής, ὅτι δὲν δικαιολογεῖται ὁ προσδιορισμὸς τοῦ ἐσόδου ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν εἰς 24,000,000, ἀντὶ τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ 22,303,000; Κατὰ τοὺς τέσσαρας πρώτους μῆνας εἴχομεν μείωσιν ἐσόδων κατὰ 800,000 δραχμῶν, ἀλλὰ κατὰ τοὺς δύο ἑπομένους μῆνας ἡ μείωσις αὕτη περιορίζεται μόνον εἰς 500,000 δραχμῶν. Ἐὰν δὲ, ὡς πιστεύεται, αἱ εἰσπράξεις ἐξακολουθήσωσι τὴν αὐτὴν πορείαν, τὸ ἔλλειμμα τῶν τεσσάρων πρώτων μηνῶν θὰ καλυφθῇ καθ’ ὁλοκληρίαν, ἐνδεχόμενον δ’ εἶναι νὰ φθάσωσιν αὗται τὰς τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἐὰν δὲν ὑπερβῶσιν αὐτάς. Λυποῦμαι διὰ τὸν ἔντιμον συνάδελφον, ὅστις ὑπέθεσεν, ὅτι εἰς τὰς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ μελέτας ἠδύνατο νὰ ἐπικρατήσῃ ἄλλη πρόθεσις, πλὴν ἐκείνης πρὸς ἐξεύρεσιν τῆς ἀληθείας. Οὐδεὶς δὲ, πολλῷ δὲ μᾶλλον ἐγὼ δὲν ἔχω λόγον νὰ παραστήσω ψευδῆ περισσεύματα. Ὁσάκις δὲ κατὰ τὸ παρελθὸν ἀνεμίχθην εἰς τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, προσεπάθησα πάντοτε νὰ ἐργασθῶ μετ’ εἰλικρινείας, εἴτε ἐν τῇ Συμπολιτεύσει εὑρισκόμενος, εἴτε ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι, ὅτε συνάδελφος, παρακαθήμενος ἤδη ἐν τῇ ἀριστερᾷ πτέρυγι, εἰσηγητὴς δὲ τυγχάνων τῆς μειοψηφίας ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ, μοὶ ἐπαρουσίασε νὰ ὑπογράψω ἔκθεσιν παριστῶσαν ἔλλειμμα ἐξ 24 ἑκατομμυρίων, ἠρνήθην νὰ ὑπογράψω, εἰπὼν εἰς αὐτὸν, ὅτι τὸ ἔλλειμμα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπερβῇ τὰ 8,000,000, (καὶ τὰ πράγματα κατόπιν ἐδικαίωσαν τὴν γνώμην μου) ἐτροποποίησε δὲ τὴν ἔκθεσιν, ἀρκεσθεὶς νὰ ἀναγράψῃ, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς θὰ κατέλειπε μέγα ἔλλειμμα. Ὅθεν ἐπιθυμῶ νὰ πιστεύω, ὅτι ἅπαντα τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς εἰργάσθησαν εἰλικρινῶς, μὴ ἐξαιρουμένων οὐδὲ τῶν μελῶν τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ὁμολογουμένως ἀπετελεῖτο ἐκ τῶν ἐξοχωτέρων μελῶν αὐτῆς. Νομίζω προσέτι, ὅτι, ὅπου ἔπρεπε νὰ αὐξηθῶσι τὰ ἔξοδα τοῦ 1895, πρῶτος ἐγὼ ἐπρότεινα τοῦτο, ἢ ἀπεδέχθην τὴν γνώμην ἄλλων, ἂν δ’ ὄχι πᾶσαι αἱ προσθῆκαι τῆς ἐπιτροπῆς, αἱ πλεῖσται ὅμως καὶ αἱ ὀγκωδέστεραι ἐξ αὐτῶν ἐγένοντο ἀποδεκταὶ παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§282ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι, τὰς ὁποίας δὲν ἀπεδέχθη, ὡς εἶναι αἱ τῶν κεκλεισμένων χρήσεων.

§283Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Αὐταὶ στηρίζονται ἐπὶ πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας μόνος ὑμεῖς ἔχετε.

§284Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 ἐψηφίζετο κατὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1894, δὲν ἤθελε περιλάβει τὰς 700 καὶ πλέον χιλιάδας δραχμῶν, ἃς περιελάβομεν ἡμεῖς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ κατὰ προσθήκην εἰς τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων. Λέγουσι δ’ ὅτι ὑπάρχουσι πλὴν αὐτῶν καὶ ἄλλαι ἐντολαὶ ὑπογεγραμμέναι πρὸς πληρωμὴν ἐξόδων κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων, ἀλλ’ οὐδεμία πληροφορία ἐδόθη μοι ὑπὸ τοῦ Γεν. Λογιστηρίου καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ὑπάρχουσι τοιαῦται ἐντολαί. Ἐξ ἐναντίας ὑπέγραψα ἐγκύκλιον ἔγγραφον πρὸς πάντα τὰ Ὑπουργεῖα, καὶ παρεκάλεσα αὐτὰ νὰ διαβιβάσωσιν εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον πάσας τὰς ἐκκαθαρισμένας τοιαύτας ὑποχρεώσεις τοῦ δημοσίου ταμείου· ἀλλὰ τὰ Ὑπουργεῖα δὲν ἐζήτησαν νὰ ὑποβάλωμεν δηλώσεις δι’ ἄλλας ἀπαιτήσεις, πλὴν ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας.

§285Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δὲν ἔπρεπε, λέγουσι, νὰ προστεθῶσι 300,000 δραχμῶν εἰς τὰ ἔσοδα ἐκ μονοπωλίων. Διατί, παρακαλῶ, δὲν ἔπρεπε νὰ προστεθῶσιν, ἀφοῦ 300,000 δραχ. ἐπὶ πλέον εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ 1894; Ἐὰν τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν ἀνεγράφετο, ἴσως θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ παραπονεθῇ ὁ ἔντιμος ἐκ Λοκρίδος Βουλευτής. Καὶ ἔπρεπε νὰ προβληθῇ ἀντίῤῥησις καὶ διὰ τοῦτο; Ἐγὼ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οὐδένα λόγον ἔχω νὰ παρουσιάσω περίσσευμα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ὅπου τοιοῦτον δὲν ὑπάρχει. Ἡ ἰδιοσυγκρασία μου μοὶ ἐπιβάλλει τὴν ἀνεξαρτησίαν εἰς τὰ φρονήματα καὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν πρὸ πάντων εἰς τὴν ἐργασίαν μου ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐν πεποιθήσει εἰργάσθην καὶ ἐν πεποιθήσει ὑποστηρίζω ὅσα ὑπεστήριξα καὶ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐπαναλαμβάνω. Ἀλλ’ ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς εἶπεν, ὅτι τρεῖς ἐκ τῶν ἀγορευσάντων παρέστησαν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς θὰ παρουσιάσῃ ἔλλειμμα ἐκ 2½ περίπου ἑκατομμυρίων. Βεβαίως διὰ μόνων τῶν λόγων πᾶς τις δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ τοιαῦτα, ἀλλὰ πρέπει καὶ τὰ πράγματα νὰ δικαιολογῶσι τοὺς τοιούτους ὑπολογισμούς. Προχθές, Κύριοι, ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐκ τοῦ προχείρου πρὸς ἀνασκευὴν τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ ἐντίμου ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ. Κατὰ τὸν ἔντιμον ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτήν, τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀναβιβάζονται εἰς 94,046,849, τὰ δὲ ἔσοδα εἰς 91,116,118, ἑπομένως ἀπομένει ἔλλειμμα 2,930,711. Ἀλλὰ ποῦ βασίζονται οἱ ὑπολογισμοὶ οὗτοι τοῦ ἐκ Παρνασσίδος ἐντίμου συναδέλφου; Πρῶτον λαμβάνει ὡς βάσιν τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ, τοῦ εἰσαχθέντος ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἐκ δραχ. 89,342,724, τὴν ἐπελθοῦσαν αὔξησιν διὰ τῶν δηλώσεων τῶν Ὑπουργῶν ἐκ δραχ. 1,997,558, τὸ ποσὸν τῶν κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων ἐξ 734,047, τὴν ὑπέρβασιν δι’ ὑπερτίμησιν συναλλάγματος 500,000, τὴν δαπάνην διὰ τὴν δευτέραν τακτικὴν Σύνοδον τοῦ 1895 ἐκ δραχ. 350,000, δι’ αὔξησιν μισθῶν πρέσβεων 22,500, καὶ διὰ τὴν δαπάνην πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν διὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος ἐξ 1,000,000, ἐπίσης δὲ 100,000 δι’ ἐκείνην τοῦ Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὰς αὐξήσεις τὰς διὰ τῶν δηλώσεων τῶν Ὑπουργῶν ἐπελθούσας, περὶ τούτων δὲν ὑπάρχει ζήτημα. Ὡσαύτως καὶ διὰ τὰς κεκλεισμένας χρήσεις, μετὰ τὴν ἀποδοχὴν τῶν προτάσεων τῆς ἐπιτροπῆς ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Διαφωνία ὅμως ὑπάρχει ὅσον ἀφορᾷ τὸν ὑπολογισμὸν τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ συναλλάγματος διὰ τοὺς ὑπολειπομένους μῆνας τοῦ ἔτους. Ἡ ἐπιτροπὴ ὁμολογουμένως ἀνέγραψεν ἔξοδον 300,000 δραχμῶν, διότι τ’ ἀποτελέσματα τῶν πρώτων μηνῶν τοῦ ἔτους ἀπέδειξαν, ὅτι δὲν θὰ ἐπαρκέσωσι τὰ ποσὰ, ἅτινα ὁ προϋπολογισμὸς προεῖδεν. Ὁ ἐκ Παρνασσίδος ὅμως ἔντιμος Βουλευτὴς ηὔξησε τὸ ποσὸν τοῦτο κατὰ 200 ἔτι χιλιάδας δραχμὰς. Δὲν γνωρίζω ἂν εἰς τὰς μεταβολὰς, τὰς ὁποίας πρὸ ὀλίγου ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, περιλαμβάνεται καὶ τὸ ποσὸν τὸ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἀναγραφὲν, διότι εἰς τοῦτο δύναται ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ ἔχῃ τὴν αὐτὴν γνώμην, φρονῶν ἴσως, ὅτι τὸ συνάλλαγμα θὰ ἐκπέσῃ καὶ ἑπομένως δὲν θὰ ὑπάρξῃ ὑπέρβασις τῆς πιστώσεως, ἡ ἐπιτροπὴ ὅμως ἐνόμισε, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψει τὰ μέχρι τοῦδε δαπανηθέντα, ὅτι ἔπρεπε ν’ αὐξηθῇ ἡ πίστωσις αὐτὴ κατὰ 300,000...

§286ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν τὴν ἀποδέχεται μόνον τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων ἀποδέχεται, κατὰ τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ ἴδιος.

§287Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Εἶναι γνώμη σας αὐτὴ, ὅτι μόνον τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων ἀποδέχεται. Ἀλλὰ τότε πῶς ἀποδέχεται 736,000 δραχ. ἐκ κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων, ἃς ἡ ἐπιτροπὴ ἐπρότεινεν; ... Ὁ ἐκ Παρνασσίδος ἔντιμος Βουλευτὴς ὑπεστήριξεν ἐπίσης, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀναγραφῇ δαπάνη 350,000 δραχμῶν διὰ τὴν δευτέραν τακτικὴν Σύνοδον τοῦ 1895. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναγραφῇ δαπάνη 350,000 δραχ. διὰ τὴν δευτέραν τακτικὴν Σύνοδον τοῦ 1895; Δὲν δύναται νὰ γείνῃ τακτικὴ Σύνοδος τῷ 1895, ἐκτὸς ἂν φρονῶμεν, ὅτι πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ πράξῃ ὅ,τι ἄλλαι Κυβερνήσεις ἔπραξαν ἄλλοτε, παραβαίνουσαι τὸ Σύνταγμα. Εὐθὺς λοιπὸν, ὡς δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ τακτικὴ Σύνοδος, δὲν δύναται νὰ ἀναγραφῇ καὶ ἡ σχετικὴ δαπάνη· διότι, χωρὶς βεβαίως νὰ ἐκφράζω τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τὴν ἐμὴν, δὲν εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξακολουθήσωσιν αἱ ἐργασίαι τῆς παρούσης Συνόδου δι’ ἀναβολῆς ἢ διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, δὲν εἶναι ἐπίσης ἀπίθανον νὰ συγκληθῇ ἡ νέα Βουλὴ κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας τοῦ 1896. Πιθανώτατα δὲ νὰ συγκληθῇ καὶ ἔκτακτος Σύνοδος. Ἀλλὰ δύναται νὰ προΐδῃ ἀπὸ τοῦδε ὁ προϋπολογισμὸς δαπάνην δι’ ἔκτακτον Σύνοδον, ἥτις δύναται καὶ νὰ μὴ πραγματοποιηθῇ; Ἑπομένως νομίζω, ὅτι δὲν δικαιοῦνται νὰ ἐπιμένωσιν οἱ ὑποστηρίζοντες, ὅτι πρέπει νὰ ἀναγραφῇ δαπάνη 350,000 δραχ. διὰ τὴν δευτέραν Σύνοδον τοῦ 1895, δυστυχῶς δὲ πάντες οἱ μέχρι τοῦδε ἀγορεύσαντες ἐκ τῆς μειονοψηφίας ὑπεστήριξαν, ὅτι πρέπει νὰ ἀναγραφῇ τοιαύτη. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον ποσὸν, διὰ τὸ ὁποῖον ὁ ἐκ Παρνασσίδος ἔντιμος Βουλευτὴς ἐπέμεινε νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, εἶναι τὸ ποσὸν ἑνὸς ἑκατομμυρίου διὰ δαπάνας πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Ποῦ δὲ στηρίζει τὴν γνώμην του ταύτην ὁ ἐκ Παρνασσίδος ἔντιμος Βουλευτής; Τὴν στηρίζει εἰς τὸν λόγον, ὅτι τὸ ὑπόλοιπον τοῦ δανείου τῶν 24,000,000, τοῦ συναφθέντος πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, εἰσήχθη ἤδη εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἀλλ’ ὅμως ἔχω ἐνώπιόν μου δήλωσιν ἐπίσημον, διὰ τῆς ὁποίας ἀποδεικνύεται, ὅτι 1,062,000 δραχμῶν εἶναι κατατεθειμένον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν· ἀφοῦ δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι κατατεθειμένον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, δὲν βλέπω πῶς εἶναι δυνατὸν διὰ τὸ τρέχον ἔτος τοὐλάχιστον νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ προϋπολογισμός. Δὲν ἠξεύρω τί θὰ συμβῇ διὰ τὸ ὑπόλοιπον ποσὸν πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου, ἀλλὰ διὰ τὸ 1895 δὲν δύναται νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ προϋπολογισμὸς μὲ ἓν ἑκατομμύριον, ὡς ὑποστηρίζει ὁ ἔντιμος συνάδελφος. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τὰ ἔξοδα, ὅπως ὑπολογίζει αὐτὰ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴς, ὑποβιβάζονται κατὰ ἓν ἑκατομμύριον ἐκ τῆς δαπάνης διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν, κατὰ 350,000, διὰ τὴν δευτέραν τακτικὴν Σύνοδον τοῦ 1895, καὶ κατὰ 200,000 (διότι ἐγὼ ἐμμένω πάντοτε εἰς τὰς 300,000, τὰς ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἀναγραφείσας,) δι’ ὑπερτίμησιν συναλλάγματος· ἤτοι τὸ ὅλον κατὰ 1,550,000· ἑπομένως τὰ 94,000,000, ὅσα ὑπολογίζει ὡς ἔξοδα ὁ ἐκ Παρνασσίδος συνάδελφος, ὑποβιβάζονται ἀμέσως εἰς 92,500,000. Ἀλλ’ ὁ ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴς ὑπεβίβασε καὶ τὰ ἔσοδα. Ἡ ἐπιτροπὴ προέτεινεν ἔσοδον ἐκ νομισματικῆς διαφορᾶς, τὸ ὁποῖον, ὁμολογῶ, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω διατὶ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀπεδέχθη διὰ τῶν νέων δηλώσεών του, ἔσοδον ἐξ 680,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ἀναντιῤῥήτως πρέπει νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἀφοῦ καὶ ἡ μειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς δὲν ἀπέκρουσεν αὐτὸ, οἱ δύο τοὐλάχιστον ἐκ τῶν τριῶν μέχρι τοῦδε ἀγορευσάντων ὑπεστήριξαν μόνον, ὅτι πρέπει μὲν νὰ ἀναγραφῇ τὸ ἔσοδον τοῦτο, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου πρέπει νὰ ἀναγραφῇ καὶ δαπάνη ἐκ νομισματικῆς διαφορᾶς διὰ προμηθείας εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὑπὸ τῶν Ὑπουργείων τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν. Ἀλλὰ βεβαίως δὲν ἐπρόσεξαν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν οἱ Κύριοι οὗτοι, διότι ἄλλως ἤθελον ἴδει, ὅτι δὲν ὑφίσταται ἀνάγκη τοιαύτης ἀναγραφῆς. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἀναγράφεται δαπάνη πρὸς προμήθειαν γαιανθράκων δι’ 6,000 τόννους, πρὸς 40 δρ. ὁ τόννος, 240,000 δραχμῶν. Εἰς ποῖον ποσὸν ὑπολογίζεται ἡ τιμὴ τῶν γαιανθράκων κατὰ τόννον; Εἰς 40 δραχμὰς ἀλλὰ ποία εἶναι ἡ τιμὴ αὐτῶν εἰς χρυσὸν κατὰ τόννον; εἶναι 17 ἢ 18 σελλίνια, περίπου 21 ἢ 22 φρ. χρυσᾶ, ἑπομένως ἐν τῇ ἀναγραφομένῃ τιμῇ τῶν 40 δραχμῶν περιλαμβάνεται καὶ διαφορὰ ἐξ ὑπερτιμήσεως συναλλαγματικῆς.

§288ΠΕΤΑΛΑΣ. Δὲν φθάνει μάλιστα εἰς αὐτὸ τὸ ποσόν.

§289ΙΩ. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Βεβαίως εἶναι κατωτέρα. Καὶ ἰδοὺ, ὅτι καταπίπτει ἀμέσως τὸ ἔδαφος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστηρίζοντο τὰ ἔντιμα μέλη, τὰ ἀγορεύσαντα χθὲς τὴν ἑσπέραν, ὑποστηρίζοντα ὅτι πρέπει νὰ συμψηφισθῇ ἡ ἀναγραφὴ ἐσόδου ἐξ ὑπερτιμήσεως συναλλάγματος πρὸς τὴν ἀναγραφὴν ἐξόδου ἕνεκα τῶν προμηθειῶν τῶν γενομένων εἰς τὸ ἐξωτερικόν...

§290ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἠξεύρετε πόθεν προμηθεύεται τὸ Δημόσιον τοὺς γαιάνθρακας;

§291Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἠξεύρω ὅτι τιμῶνται 21 φράγκα εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, καὶ ὁ προϋπολογισμὸς ἀναγράφει 40 δραχ. κατὰ τόννον.

§292ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ναὶ, ἀλλὰ δὲν τοὺς προμηθεύεται ἀπ’ εὐθείας, τοὺς πληρόνει ἐδῶ· πρόκειται περὶ εἰδῶν, τὰ ὁποῖα φέρει ἀπ’ εὐθείας τὸ Ὑπουργεῖον.

§293Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δὲν εἶναι σοβαρὰ ταῦτα... Ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὰς προμηθείας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τὸν ἱματισμὸν, ὁπλισμὸν καὶ ἱππωνείαν, ἐν τῷ εἰδικῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τούτου ἀναγράφονται τὰ ποσὰ εἰς δραχμάς, τὰ ποσὰ δὲ ταῦτα δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ ἡ προμήθεια τῶν εἰδῶν τούτων· θὰ περιορισθῇ ἐντὸς αὐτῶν, μεταβάλλουσα τὰς δραχμὰς εἰς χρυσόν. Δὲν βλέπω λοιπὸν ποῦ ὑφίσταται δαπάνη, τὴν ὁποίαν δὲν προεῖδεν ὁ προϋπολογισμός, ὥστε νὰ δικαιολογηθῇ ἡ μὴ αὔξησις τῶν ἐσόδων κατὰ 680,000 δραχμῶν ἐκ νομισματικῆς διαφορᾶς, προερχομένης ἐκ προξενικῶν τελῶν, δικαιωμάτων ἀγκυροβολίας καὶ πωλήσεως προϊόντων σμύριδος. Ἐννοῶ τὸν ἐκ Παρνασσίδος ἀξιότιμον Βουλευτήν, ὅστις, συνεπὴς εἰς τὴν ἀνέκαθεν γνώμην του, ὅτι ὁ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰσερχόμενος χρυσὸς πρέπει νὰ μένῃ αὐτούσιος καὶ νὰ μὴ μεταβάλληται εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, εἶναι σύμφωνος κατὰ ταῦτα μὲ τὰς ἀρχὰς τοῦ τέως ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, ὅστις δὲν ἀνέγραφε καὶ ὑπερτίμησιν ἐκ συναλλαγματικῆς διαφορᾶς διὰ τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς δανειστὰς αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἡμεῖς ὑπεστηρίξαμεν πάντοτε τὸ ἐναντίον, ὅτι τὸ εἰσερχόμενον χρῆμα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον πρέπει νὰ εἰσέρχηται εἰς τὸ νόμιμον νόμισμα, νόμιμον δὲ νόμισμα εἶναι τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον. Ἑπομένως δὲν δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ἡ μὴ ἀναγραφὴ τοῦ ἐξ 680,000 δραχ. ἐσόδου τούτου, καὶ λυποῦμαι, διότι τὰς παρατηρήσεις ταύτας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ παρεδέχθη ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ὅμως λέγουσιν, ὅτι εὕρομεν ἄγκυραν σωτηρίας εἰς τὰς προτάσεις ὑμῶν, εἰς τὰ φῶτα ὑμῶν! Βεβαίως τὰ φῶτα ὑμῶν συνετέλεσαν εἰς τὴν καλὴν διεξαγωγὴν τοῦ ἔργου τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν ἕπεται ὅμως ἐκ τούτου, ὅτι μόνον ταῦτα ὑπῆρξαν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα παρέστησαν τὰ πράγματα ὡς ἀληθῶς εἶπον. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ὁ ἐκ Παρνασσίδος ἔντιμος Βουλευτὴς ὑποβιβάζει τὰ ἔσοδα κατὰ 600,000 δραχμῶν, λόγῳ τῆς τροποποιήσεως τοῦ δασμολογίου διὰ τὰ γνωστὰ εἴδη, τὰ ὁποῖα θεωρῶ περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω, τῶν τεταριχευμένων ἰχθύων, τῶν ὀσπρίων κλπ., καὶ τῆς μειώσεως τῶν ἐσόδων ἐκ τῆς ψηφίσεως τῆς συνθήκης μετὰ τοῦ Βελγίου. Ἀλλὰ ἡ μείωσις αὕτη περιελαμβάνετο εἰς τὰς σκέψεις τῆς ἐπιτροπῆς. Ὅταν ἡ ἐπιτροπὴ ὑπελόγισε τὸ ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν ἔσοδον εἰς 24 ἑκατομμύρια, εἶχεν ὑπ’ ὄψει τὴν μείωσιν ταύτην, ὅπως δ’ ἀπέδειξα πρὸ ὀλίγου, τὸ ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν ἔσοδον θ’ ἀποδειχθῇ ἀνώτερον τοῦ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ὑπολογισθέντος καὶ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δεκτοῦ γενομένου, ἴσως προσεγγίσῃ εἰς τὸ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος εἰσπραχθέν. Δὲν δικαιολογεῖται ἑπομένως ἡ μείωσις τοῦ ἐσόδου τούτου· ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει ποῖα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς γνώμης τοῦ ἐντίμου ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ; Ἐκ τοῦ προχείρου ἰσοζύγιον. Ὁ ἐξ Ἄρτης ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἔκαμεν ἰδίους ὑπολογισμούς. Κατὰ τὸν κ. Βουλευτήν, τὰ μὲν ἔξοδα ἀναβιβάζονται εἰς 94,962,405 τὰ δὲ ἔσοδα εἰς 92,409,000, καὶ ἀπομένει ἔλλειμμα ἐκ 2,553,000 δραχμῶν.

§294ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. 2,210,000.

§295Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἔστω, 2,210,000. Ἀλλὰ ὑμεῖς ἔχετε ἄλλον τρόπον καταρτισμοῦ προϋπολογισμοῦ, διαφέροντα ἀπὸ ἐκεῖνον τοῦ ἐκ Παρνασσίδος ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, τὴν βάσιν δ’ αὐτοῦ ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω, διότι ὑμεῖς περιλαμβάνετε μείωσιν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν. Δὲν γνωρίζω πῶς περιλαμβάνετε τοῦτο, μετὰ τὴν δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ ψηφισθεὶς νόμος δὲν θέλει ἐφαρμοσθῇ πρὸ τοῦ 1896, καὶ ὑπολογίζετε 505,000 δραχ.

§296ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀπόδοσιν εἰς τὸ εἰδικὸν κεφάλαιον.

§297Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὑπολογίζετε δηλαδή, ὅτι αἱ 324,000 δὲν εἶναι ἀρκεταί, καὶ ὅτι δέον ν’ αὐξηθῶσιν εἰς 500,000 δραχ. Ἀλλὰ μετὰ τὴν δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἀνεῦρεν ἀκριβῶς τὰ ἀναλογοῦντα ποσὰ, νομίζω ὅτι τὸ θέμα δὲν ἐπιδέχεται συζήτησιν.

§298ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ στηρίζομαι ἐπὶ τῆς δηλώσεως τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ποσὸν, ὅπερ θὰ εἰσπραχθῇ περίπου κατὰ τὴν βʹ ἑξαμηνίαν τοῦ 1895, ἀνέρχεται εἰς δραχ. 609,000· ἐξ αὐτῶν θὰ μείνῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, κατὰ τὸν ψηφισθέντα νόμον, ποσὸν 103,000 δραχ. περίπου, τὸ ὑπόλοιπον δὲ, ἐκ δραχ. 506,000 περίπου, θὰ κατατεθῇ εἰς τὴν Τράπεζαν διὰ λ)σμὸν τοῦ εἰδικοῦ κεφαλαίου ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τῆς ἐν γένει ἐκπαιδεύσεως.

§299Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἀναγράφετε δαπάνην ἐπίσης διὰ τὴν δευτέραν Σύνοδον τοῦ 1895. Εἰς τοῦτο δὲν ἔχω ἢ νὰ ἐπαναλάβω ὅ,τι εἶπον καὶ ὡς πρὸς τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ ἐκ Παρνασσίδος ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, καὶ ὑποθέτω, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον νὰ ἐπιμένῃ πλέον τις εἰς τοῦτο.

§300ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅταν δεχθῆτε ὅτι θὰ συνέλθῃ ἡ Βουλή;...

§301ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ ἔχωμεν προϋπολογισμὸν τοῦ 1896 ἢ ὄχι;

§302Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Βεβαίως θὰ ἔχωμεν· ἀλλὰ διατὶ δὲν παραδέχεσθε, ὅτι ἡ παροῦσα Σύνοδος θὰ ἐξακολουθήσῃ τὰς ἐργασίας της;

§303ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ πιστεύετε καὶ σεῖς αὐτό;

§304Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὅ,τι πιστεύω εἶναι, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀναγράψωμεν δαπάνην ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἢ μόνον ὅταν πρόκειται περὶ συγκλήσεως τακτικῆς Συνόδου, εὐθὺς δὲ ὡς δὲν πρόκειται περὶ συγκλήσεως τακτικῆς Συνόδου, δὲν δύναται νὰ ἀναγραφῇ τοιαύτη δαπάνη. Ἐπίσης ὁ ἐξ Ἄρτης ἔντιμος Βουλευτὴς ἀποδέχεται αὔξησιν δι’ ἀποζημίωσιν μαρτύρων ἐξ 150,000 δραχμῶν. Περὶ τούτου ὑπάρχει γνώμη, ὅτι δὲν θ’ ἀπαιτηθῇ αὔξησις πιστώσεως διὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος, ὡς τοῦτο ἐγένετο τὸ παρελθὸν ἔτος, διότι τὰ δικαστήρια, ἕνεκα τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν καὶ τῶν προσεχῶν δημοτικῶν, δὲν ἐλειτούργησαν καὶ δὲν θὰ λειτουργήσωσιν, ὅπως ἐλειτούργησαν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Βεβαίως δὲν δύναται νὰ εἶναί τις βέβαιος περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τούτων, ἀναμφισβήτητον ὅμως εἶναι, ὅτι αἱ βουλευτικαὶ καὶ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ θὰ φέρωσιν ἐλάττωσιν δικῶν, ἑπομένως δὲν δυνάμεθα ἀπὸ τοῦδε νὰ ὑπολογίσωμεν αὔξησιν δαπάνης. Ἀναγράφετε δαπάνην καὶ διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν ἐξ 1,127,936· ἀλλ’ ἐφροντίσασε, ἔντιμε συνάδελφε, ν’ αὐξήσητε καὶ τὰ ἔσοδα ἐξ εἰσφορᾶς τῶν δήμων κατὰ δραχ. 833,333, ἀφοῦ δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος, ἐλάβετε δ’ ὑπ’ ὄψιν εἰς τοὺς ὑπολογισμούς σας καὶ τὰς παρατηρήσεις τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις προσθέτει ποσὸν ἐκ δραχ. 500,000 μεῖον 112,000, ἤτοι 388,000;

§305ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν σχετίζεται πλέον, διότι ἀνεβλήθη ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου.

§306Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δὲν ἐλάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ προσθέτει δαπάνην 358 χιλιάδων δραχμῶν;

§307ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αὐτὰ ὅλα τὰ ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν. (Διάλογοι).

§308ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ἐπισκευὴ τῶν Ἀνακτόρων, ἡ μεταῤῥύθμισις τοῦ παλαιοῦ στρατῶνος, αὐτὰ δὲν εἶναι δαπάναι; Ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο νὰ γείνουν αἱ δαπάναι αὗται, δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ γείνῃ δήλωσις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ νὰ ζητηθῇ ἡ ἐγγραφὴ αὐτῶν εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ὁ νόμος λέγει, ὅτι, ὅταν πρόκειται περὶ δαπάνης ἄνω τῶν 10,000 δραχμῶν, χρειάζεται εἰδικὸς νόμος· τὸ ποσὸν δὲ ἑκάστης τῶν δαπανῶν τούτων, τὸ ὁποῖον θὰ βαρύνῃ τὴν παροῦσαν χρῆσιν, ἀναγράφεται εἰς τὸν προϋπολογισμόν· ὅταν ὅμως πρόκειται περὶ ἔργων, ὧν ἡ δαπάνη δὲν θὰ ὑπερβῇ τὰς 10,000 δραχμῶν, διὰ τὸ ἔργον τοῦτο δὲν ἀπαιτεῖται εἰδικὸς νόμος, ἀλλ’ ἀναγράφεται ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἡ δι’ αὐτὸ ἀναγκαία πίστωσις.

§309Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως, εἰμὴ μόνον διὰ τὸν στρατῶνα Μονεμβασίας ἐκ 5,000 δραχ. καὶ τὸ λοιμοκαθαρτήριον Σύρου ἐξ 9,950· διὰ τὰ λοιπὰ ὑποβάλλονται μόνον οἱ προϋπολογισμοί, σχετιζόμενοι μὲ τὴν ἀναγραφομένην ἤδη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1895 δαπάνην. Ἑπομένως δὲν πρόκειται περὶ νέας δαπάνης.

§310ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως.

§311Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα. Ἐπίσης ὁ ἔντιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς ἀποδέχεται μὲν τὸ ἔσοδον τῶν 680,000 δραχμῶν, ἀλλὰ συμψηφίζει αὐτὸ εἰς τὰς προμηθείας. Ἀλλὰ ἤδη ἀπέδειξα, ὅτι διὰ τὰς ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ προμηθείας προβλέπει ὁ προϋπολογισμὸς, καὶ ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ ἐγγραφῇ νέα τοιαύτη πίστωσις. Ἡ προμήθεια δηλαδὴ θὰ περιορισθῇ ἐντὸς τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται ἤδη. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν προμήθειαν τῶν γαιανθράκων, εἰς τὴν τιμὴν τῶν 40 δραχμῶν περιλαμβάνεται καὶ ἡ διαφορὰ τοῦ συναλλάγματος. Τοιοῦτοι εἶναι οἱ ὑπολογισμοί, καὶ λέγουσιν, ὅτι ἔχομεν 2½ ἑκατομμύρια ἔλλειμμα! Δικαίωμά σας εἶναι νὰ φρονῆτε, ὅτι ἔσοδά τινα δὲν θ’ ἀποδώσωσι τὰ ποσὰ τὰ ἀναγραφόμενα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ἀλλ’ ἐπὶ τοιούτων θεμάτων δὲν δυνάμεθα βεβαίως νὰ συνεννοηθῶμεν.

§312ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ποσὸν 730,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ἐζητήθη διὰ τὴν πληρωμὴν καθυστερουμένων τοκομεριδίων τοῦ 1893;...

§313Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Τὸ ἔχομεν ἀναγεγραμμένον.

§314ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀλλ’ εἰς τὰς νέας δηλώσεις δὲν τὸ ἀνέγραψεν ἡ Κυβέρνησις.

§315Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Πιστεύσατε, Κύριοι, ὅτι δὲν ἐσκόπουν νὰ λάβω τὸν λόγον, ἰδίως μετὰ τὰς ὑποβληθείσας ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μεταβολὰς, αἵτινες πληρέστατα δικαιοῦσι τὰς σκέψεις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐζήτησα δὲ αὐτὸν, μόνον ὅταν εἶδον τὸν ἔντιμον ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴν στενοχωρούμενον, διότι ἴσως ὁ ἔντιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπεδέχθη τὰς προτάσεις τῆς ἐπιτροπῆς, αἵτινες δικαιολογοῦνται ἐκ τῶν πραγμάτων. Εὑρισκόμενος ὅμως ἐπὶ τοῦ βήματος, νομίζω, ὅτι ὀφείλω νὰ εἴπω δύο λέξεις πρὸς τὸν ἔντιμον ἐξ Ἰθάκης Βουλευτὴν καὶ φίλον προσφιλῆ. Νομίζω, ὅτι ὁ ἔντιμος ἐξ Ἰθάκης Βουλευτὴς παρεξήγησε τὰς ἐν τῇ ἐκθέσει γνώμας εἴτε τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, εἴτε τῆς μειονοψηφίας, εἴτε καὶ μόνης τῆς ἐμῆς, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, διότι ἐνόμισεν ἴσως, ὅτι, ὡς εἰσηγητὴς προτείνας τὴν γνώμην ταύτην, ἐσκόπουν εἰς βάρος τοῦ στρατοῦ νὰ παρίδω τὴν ἐλάττωσιν δαπανῶν εἰς ἄλλας ὑπηρεσίας. Ἀνέφερε δὲ, ὅτι, ἐνῷ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ὑποστηρίζει τὴν χορηγίαν 20 χιλιάδων δραχμῶν πρὸς ἐκτύπωσιν τοῦ Ἄτλαντος τῆς Μακεδονίας, ἀφ’ ἑτέρου προτείνει τὴν ἐλάττωσιν τῶν δαπανῶν τοῦ στρατοῦ· ὅτι, ἐνῷ δὲν ἐλαττώνει τὸν μισθὸν τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Ἀστεροσκοπείου, φροντίζει νὰ ἐλαττώσῃ τὰς δαπάνας διὰ τὸν στρατόν· ὅτι, ἐνῷ δὲν ἔλαβε πρόνοιαν περὶ περικοπῆς τοῦ μισθοῦ τοῦ ὑγιεινόμου Κερκύρας ἐφρόντισε νὰ ἐλαττώσῃ τὴν δαπάνην τοῦ στρατοῦ. Νομίζω, ὅτι ἐπλανήθη ὁ ἔντιμος συνάδελφος ὡς πρὸς τὰς σκέψεις, αἵτινες προήγαγον ἐμὲ τοὐλάχιστον νὰ προτείνω τροποποίησιν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἀναλόγως πρὸς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας καὶ τῆς ὑποχρεώσεως αὐτῆς ἀπέναντι τῆς ἱστορίας καὶ τῶν ὑποδούλων ἀδελφῶν ἡμῶν. Διότι τοιαύτη εἶναι ἡ δικαιολογία, ἥτις ἀναγράφεται ἐν τῇ ἐκθέσει. Εὐτυχῶς ἐπίσημος γλῶσσα, ἡ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀνελθόντος τὴν ἑσπέραν ταύτην τὸ βῆμα, ἐδικαίωσε τὰς κρίσεις τῆς ἐπιτροπῆς, ἀφοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδήλωσεν ἐν ὀλίγοις, ὅτι ἐντὸς ὀλίγου θὰ εἰσαγάγῃ νέον ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, ὀργανισμὸν, ὁ ὁποῖος θὰ ᾖναι ἀνάλογος πρὸς τὰ μέσα τῆς χώρας καὶ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας τὸ ἔθνος ἔχει καὶ ἀπέναντι τῆς ἱστορίας καὶ ἀπέναντι τῶν ὑποδούλων ἀδελφῶν. Ἐλπίζω ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὅτι ὁ ἔντιμος ἐξ Ἰθάκης Βουλευτὴς δὲν ἐξακολουθεῖ νὰ ἔχῃ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἀρχῆθεν ἐφάνη, ὅτι εἶχεν. Ἐλησμόνησα, Κύριοι, νὰ ἀναφέρω, ὅπως ἀποδειχθῇ κατὰ πόσον εὕρομεν ἄγκυραν σωτηρίας καὶ ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰς ἐκεῖθεν προερχομένας γνώμας περὶ αὐξήσεως τῶν ἐσόδων, ὅτι πρὸ ὀλίγου ὑπέμνησα πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐζήτησα παρ’ αὐτοῦ ν’ ἀναγράψῃ ἔσοδον 167,000 δραχμῶν, προερχόμενον ἐκ νομισματοποιΐας, τὸ ὁποῖον δὲν ἀναγράφεται εἰς τοὺς κατατεθέντας τὴν ἑσπέραν ταύτην πίνακας τῶν ἐπενεχθεισῶν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ μεταβολῶν καὶ τὸ ὁποῖον ἔχει ἤδη εἰσαχθῆ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὡς ἐμφαίνεται ἐκ τῶν προσωρινῶν καταστάσεων.

§316ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζω ὅτι εἶμαι ὁ μόνος ἁρμόδιος νὰ διερμηνεύω τὰ διανοήματά μου, καὶ ὅταν ἐγὼ διερμηνεύω ταῦτα, εἰς οὐδένα ἐπιτρέπω νὰ παρερμηνεύῃ αὐτά. Ἐγὼ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐδήλωσα, ὅτι ἔπρεπε νὰ γείνῃ ῥιζικὴ ἐπεξεργασία αὐτοῦ καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς αὐτὸς δὲν εἶναι πολιτικός. Ἔπρεπεν ἐξ ἀνάγκης νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν εἴχομεν παρασκευάσει. Ὅταν τις καθιερώσῃ τὴν ἀρχὴν ταύτην, πρέπει νὰ μὴ ἐξέρχηται αὐτῆς, πρέπει νὰ ὑποστῇ ὅλας τὰς συνεπείας, νὰ ἐπεξεργασθῇ ὅλα τὰ ἔσοδα κατ’ ἄρθρον, καὶ ὅπου εὑρίσκῃ αὐτὰ ἐπὶ πλέον, νὰ τὰ ὑπολογίσῃ ἐπὶ ἔλαττον, ὅπου τὰ εὑρίσκῃ ἐπὶ ἔλαττον, νὰ τὰ ὑπολογίσῃ ἐπὶ πλέον. Ἐγὼ ὑπέδειξα ὄχι μόνον αὐξήσεις, ἀλλὰ καὶ ἐλαττώσεις, καὶ ἂν δὲν ἠθέλατε νὰ ἐξέλθητε τοῦ καθεστῶτος, τὸ ὁποῖον εἶχε καθιερώσει ὁ κ. Τρικούπης, ἔπρεπεν οὐδὲν τῶν ἐσόδων νὰ θίξητε. Ἀλλ’ ἅμα ἠθέλατε νὰ ἐξέλθητε ἐκ τῆς ἀρχῆς ταύτης, ἔπρεπε καὶ διὰ τὰς αὐξήσεις καὶ διὰ τὰς ἐλαττώσεις νὰ ἐξέλθητε, διότι, ὅπως ἐρείδεσθε ἐπὶ τὴν προϊοῦσαν αὔξησιν τῶν ἐσόδων τοῦ Μονοπωλίου, ἔπρεπε νὰ στηριχθῆτε καὶ ἐπὶ τὴν προϊοῦσαν μείωσιν τῶν ἐσόδων ἐκ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν καὶ τῶν ἐσόδων ἐκ τῶν ἑπτανησιακῶν προϊόντων, ἔπρεπεν ἐπίσης καὶ ὡς πρὸς τὰ ἄλλα ἔσοδα, τῶν ὁποίων παρατηρεῖται προϊοῦσα μείωσις, νὰ στηριχθῆτε εἰς τὰ ἀποτελέσματα τοῦ 1894 ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ τοῦ 1893, καὶ ν’ ἀναγράψητε αὐτὰ διὰ τὸ 1895. Δὲν σᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ εἴπητε, προκειμένου περὶ τοιούτων μειώσεων, «δὲν θέλομεν νὰ θίξωμεν τὸ ἔργον τοῦ κ. Τρικούπη», προκειμένου ὅμως περὶ αὐξήσεων, νὰ τὰς ἐγγράψητε. Τὰ ἑπτανησιακὰ προϊόντα ἀπέφεραν κατὰ τοὺς ἓξ πρώτους μῆνας τῆς χρήσεως τοῦ 1894 δραχ. 1,770,000, ἐνῷ κατὰ τοὺς ἀντιστοίχους μῆνας τοῦ 1893 ἀπέφεραν 2,150,000. Ὁ φόρος ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν ἀπέφερε δρ. 1,185,000 τὸ 1894, ἐνῷ κατὰ τὸ 1893 εἶχεν ἀποδώσει 1,955,000, δηλ. κατὰ τὸ 1894 ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1893 ἔχομεν ἐλάττωσιν τοῦ ἐσόδου κατὰ 749,000 δρ. Ἐὰν θέλητε νὰ ἦσθε συνεπεῖς, πρέπει νὰ παραδεχθῆτε καὶ τὰς μειώσεις. Εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἐπὶ τῆς σταφίδος, ἐξήγησα χθὲς, ὅτι ἐκεῖ ἔχομεν προϊοῦσαν ἔκπτωσιν τῶν τιμῶν. Εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἡ φορολογία γίνεται ἐπὶ τῆς ἀγοραίας τιμῆς, καὶ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ λάβητε τὴν εἴσπραξιν τῶν τριῶν προηγουμένων ἐτῶν, ὅπως πράττει ὁ συντάκτης τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν εἶναι προφανὴς ἡ διαφορά, ὡς σᾶς ἐξήγησα ἤδη τοὺς λόγους’ ἐπίσης καὶ ἐπὶ τῶν ἑπτανησιακῶν προϊόντων, διατὶ θὰ ἔχωμεν ἐφέτος ἐλάττωσιν ἐπὶ τοῦ ἐλαίου, διότι ὡς πρὸς τὸ ἔλαιον τὸ ἔσοδον τοῦ 1894 θὰ τὸ εἰσπράξωμεν εἰς τὰ 1895. Δὲν νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἦτο ἐπιτετραμμένον εἴτε εἰς τὸν ἀξιότιμον εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας εἴτε εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δράξωνται μονομερῶς τῆς τελευταίας ταύτης σανίδος πρὸς σωτηρίαν, διὰ νὰ παρουσιάσωσι τὸ περίσσευμα, διότι τὸ περίσσευμα αὐτὸ μόνον ἐκ τῶν δύο τούτων ἐσόδων, ἐπὶ τῶν ἑπτανησιακῶν προϊόντων καὶ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν, ἀνατρέπεται ἀμέσως, καὶ γίνεται ἔλλειμμα. Πλὴν τούτου, ἔχομεν ἐπὶ τῶν ἐξόδων ἄλλο ἔλλειμμα, τὸ ἐκ τῆς ἐπὶ πλέον συναλλαγματικῆς διαφορᾶς, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, φοβούμενος μὴ τῷ ἀνατραπῇ τὸ περίσσευμα, δὲν ἀναγράφει τὴν δαπάνην διὰ τὴν βουλευτικὴν σύνοδον ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας νομίζει ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ ἀναβάλωμεν εἰς ἄλλην σύνοδον, ἀλλ’ ὅστις γινώσκει ὅτι τὸ Κράτος ἄνευ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1896 δὲν ἠμπορεῖ νὰ κυβερνηθῇ, καὶ διὰ τοῦτο τοὐλάχιστον εἶναι ἀνάγκη νὰ συγκληθῇ ἡ Βουλὴ ἐκ νέου...

§317Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὅταν συγκληθῇ, θ’ ἀναγραφῇ.

§318ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τότε ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν δαπάνην διὰ τρεῖς συνόδους τοῦ ἔτους. Ἡ δαπάνη διὰ τὴν σύνοδον πρέπει νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἔτους, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνήκει. Αὐτὰ εἶναι κοινότατα πράγματα, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία. Λοιπὸν ἔχομεν ἤδη ἐκ τῶν ἐσόδων τὸ δῆθεν περίσσευμα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀνατετραμμένον. Ἐπέρχεται εἶτα τὸ ἔλλειμμα τὸ ἐκ τῶν ἐξόδων. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς ἄλλας λεπτομερείας. Ἀφοῦ ἐκτυπωθῶσιν οἱ πίνακες καὶ λάβωμεν αὐτοὺς ἀνὰ χεῖρας, τότε θὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, ἀλλὰ μόνον τὰ δύο ταῦτα κονδύλια, τὸ τῆς διαφορᾶς τῆς συναλλαγματικῆς, τὸ ὁποῖον καὶ αὐτὴ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς ἀποδέχεται, καὶ ἡ δαπάνη διὰ τὴν βʹ σύνοδον, ἀποδεικνύουσιν ὅτι τὸ ἔλλειμμα θὰ ὑπερβῇ τὸ 1 ἑκατομμύριον, κατ’ αὐτοὺς τοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους ὑπέβαλεν ἤδη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ὡς πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ μέλλοντος, βεβαίως ἡμεῖς δὲν ἔχομεν νὰ εἴπωμέν τι σήμερον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, οὐχὶ διὰ πολλῶν, ἀλλὰ διὰ μιᾶς γενικῆς γραμμῆς μᾶς ὑπέδειξεν ὁποῖοι θὰ ἦναι οὗτοι· θὰ ἐλαττώσῃ, λέγει, τὰ ἔξοδα κατὰ 1,400,000 διὰ τοῦ νέου ἀστυνομικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσαγάγῃ καὶ τὸ ὁποῖον θὰ ἦναι βεβαίως ἡ κατάργησις τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας· ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐλησμόνησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀφαιρέσῃ καὶ ἔσοδα...

§319ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀφῄρεσεν.

§320ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Παρακαλῶ. Ἄλλα ἔσοδα ἐννοῶ. Εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν ὀφείλεται ἡ αὔξησις κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος τῶν ἐσόδων ἐκ τοῦ καπνοῦ κατὰ 700,000, τῶν ἐσόδων ἐκ τῶν μονοπωλίων κατὰ 1,000,000 καὶ τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων κατὰ ἑκατομμύρια ὅλα (θόρυβος). Ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία καὶ δὲν ἐπάτασσε κατακέφαλα τὸ λαθρεμπόριον, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τοιαύτας αὐξήσεις ἐν σχέσει πρὸς τὸ 1893, αὐξήσεις ἐκ τῶν μονοπωλίων, ἐκ τοῦ καπνοῦ καὶ ἐκ τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων. Λοιπὸν ἀπὸ τοῦδε, Κύριοι, ἐννοεῖτε, ὁποῖον μέλλον παρασκευάζει διὰ τοῦ προσεχοῦς προϋπολογισμοῦ του ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἐννοεῖ νὰ ἀφήσῃ ἀνοικτὴν τὴν θύραν πάλιν εἰς τὸ λαθρεμπόριον, ὅπως ἄλλοτε, καὶ τότε θὰ ἴδωμεν, ἐὰν θὰ ἐπέλθῃ οἰκονομία διὰ τῆς τοιαύτης καταργήσεως τοῦ θεσμοῦ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, καὶ δὲν θὰ ἐπέλθῃ ἡ σπατάλη, ἡ ὁποία ἐπέρχεται ἐκ τῶν ἔργων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§321Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πολὺ ἐρεθίζεται ὁ κ. Βουλευτὴς Λοκρίδος, καὶ τὸν ἐρεθισμὸν αὐτοῦ ἀποδεικνύει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διέφυγεν ἀπὸ τὴν γλῶσσαν αὐτοῦ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ἔλεγεν, ὅτι, ἀφοῦ παραδεχόμεθα νὰ μεταβάλωμεν τὰ ἔσοδα, τὰ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένα ὑπὸ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, ἀναγράψαντες αὔξησιν τῶν τελωνειακῶν ἐσόδων, διατὶ δὲν δεχόμεθα καὶ τὴν ἀναθεώρησιν πάντων τῶν ἐσόδων, ἵνα ἀναγράψωμεν τὰς ἐλαττώσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι δὲν ὠφελοῦσιν; Ὅσα μᾶς ὠφελοῦσιν, ἔλεγε, τὰ δεχόμεθα καὶ ὅσα δὲν μᾶς ὠφελοῦσι, δὲν τὰ δεχόμεθα, καὶ εὑρίσκομεν σανίδα σωτηρίας, καὶ ἐπιβαίνομεν ἐπ’ αὐτῆς. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν καμμίαν προσωπικὴν ὠφέλειαν. Ἐὰν σεῖς νομίζητε, ὅτι ὠφελεῖσθε, ἐὰν ἀποδείξητε ὅτι ὑπάρχει ἔλλειμμα, παραβαίνετε τὸ καθῆκόν σας· διότι οὐδεὶς ὠφελεῖται ἐνταῦθα, ἐὰν ἦναι ἔλλειμμα, ἢ ἐὰν ἦναι περίσσευμα. Ἐὰν ἦναι περίσσευμα, ὠφελεῖται ὁ τόπος, ἐὰν ἦναι ἔλλειμμα, ὁ τόπος ἔχει ζημίαν. Ἐὰν νομίζῃ τις, ὅτι ὠφελεῖται, παριστῶν περίσσευμα, ἢ ὅτι ζημιοῦται, παριστῶν ἔλλειμμα, ἡ τάσις αὕτη παράγει τοὺς ψευδεῖς προϋπολογισμούς. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἔλλειμμα, καὶ διότι τὸ νομίζομεν, διὰ τοῦτο ἐπιμένομεν εἰς τοῦτο. Ἀλλὰ διατὶ ἐπιμένουσιν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν πρὸς ἀπόδειξιν ὅτι ὑπάρχει ἔλλειμμα; Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης πρὸ μικροῦ ἐκόπτετο, ἵνα ἀποδείξῃ, ὅτι 90 χιλιάδες παρελείφθησαν. Ὑποθέσατε ὅτι ἀληθῶς παρελείφθησαν 90 χιλιάδες, καὶ ὑπάρχει ἔλλειμμα 90 χιλιάδων. Τί ἐκ τούτου; Ποῖον κέρδος θέλει προσπορισθῆ ὁ τόπος, ἢ ποῖον πολιτικὸν κέρδος προσδοκᾷ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης;

§322ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§323Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἢ ὑποθέσατε, ὅτι τὸ ἔλλειμμα εἶναι ἓν ἑκατομμύριον· τί ἐκ τούτου προέρχεται; Θέλετε ἡμεῖς νὰ μεταβάλωμεν τὸ ἔλλειμμα εἰς περίσσευμα; Θέλετε νὰ μεταβάλωμεν τὸ φορολογικὸν σύστημα, ἵνα εἰσπράξωμεν περισσότερα ἢ ὅσα πρόκειται νὰ εἰσπράξωμεν νῦν; Νομίζω ὅτι τὸ ὑπερβολικὸν αὐτὸ ἐνδιαφέρον δὲν ἁρμόζει εἰς πολιτικὰς συζητήσεις, μάλιστα τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ μάλιστα ἐν χρόνῳ, κατὰ τὸν ὁποῖον τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπηρεάζουσιν ἄλλα μεγαλείτερα συμφέροντα, ἐκτὸς ἐὰν ὑπολαμβάνωσιν ὅτι ἐπιτρέπει αὐτοῖς τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκον νὰ ζητῶσι νὰ ἐπηρεάσωσιν οὕτω τὰ μεγαλείτερα αὐτὰ συμφέροντα. Ἡ τακτικὴ αὕτη δὲν μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι τακτικὴ ὑπαγορευομένη ὑπὸ τοῦ καθήκοντος. Ἀλλὰ τί λέγει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος; Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ζητεῖ νὰ πείσῃ τοὺς ἀκούοντας αὐτὸν, ὅτι τῷ ὄντι προσήκει ν’ ἀναγράψωμεν συναλλαγματικὴν διαφοράν, ὅτι τῷ ὄντι προσήκει ν’ ἀναγράψωμεν ἔξοδα τῆς ἑπομένης συνόδου τῆς Βουλῆς. Ἐὰν θὰ γείνῃ σύνοδος βουλευτική, καὶ ποία σύνοδος θέλει γενῆ, καὶ πότε, τὸ μέτρον εἶναι κυβερνητικόν, καὶ ἡμεῖς, ὡς Κυβέρνησις, δὲν προτείνομεν εἰς τὴν Βουλὴν τίποτε, ἑπομένως οὐδεὶς ἔχει δικαίωμα νὰ μᾶς ἀναγκάσῃ ν’ ἀναγράψωμεν πίστωσιν. Θέλομεν τάχα συγκαλέσει ἔκτακτον σύνοδον; Πότε θὰ συγκληθῇ αὕτη; Θέλομεν τάχα συγκαλέσει τακτικὴν σύνοδον; Ἔχομεν δικαίωμα; δὲν ἔχομεν; Ταῦτα εἶναι μέριμναι κυβερνητικαί, αἱ ὁποῖαι ὅταν ἐξωτερικευθῶσι, τότε ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα νὰ ἐλέγξῃ αὐτάς, ἐὰν ἦναι νόμιμοι ἢ ὄχι. Ἀλλὰ συναλλαγματικὴν διαφορὰν πῶς θ’ ἀναγράψωμεν; ἔχομεν πιστώσεις εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, τὰς πιστώσεις δὲ ταύτας ἔχομεν δικαίωμα νὰ μεταχειρισθῶμεν, δὲν ἔχομεν δὲ δικαίωμα νὰ δαπανήσωμεν ὑπὲρ τὰς πιστώσεις ταύτας. Ἑπομένως, ἐὰν πρόκειται διὰ τῶν πιστώσεων τούτων ν’ ἀποκτήσωμεν ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα θέλουσι πληρωθῆ εἰς χρυσὸν, πρέπει τὰς πιστώσεις ταύτας νὰ μεταβάλωμεν εἰς χρυσὸν, καὶ διὰ τοῦ χρυσοῦ ν’ ἀποκτήσωμεν τόσα ἀντικείμενα, ὅσα δυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν δι’ αὐτοῦ. Πῶς ζητοῦσι ν’ ἀναγράψωμεν μείζονα δαπάνην; Διότι θέλουσι νὰ ἀναγράψωμεν τοιαύτην δαπάνην, διότι νομίζουσιν, ὅτι, ἐὰν δὲν ἀναγράψωμεν, ὠφελούμεθα ἡμεῖς. Ἑπομένως φρονοῦσιν, ὅτι, ἐὰν ἀναγράψωμεν, θέλουσιν ὠφεληθῆ οἱ Κύριοι. Διατὶ θὰ ὠφεληθῶσιν;

§324ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§325Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω ὅτι αἱ συζητήσεις αὗται, καὶ μάλιστα καθ’ ὃν τρόπον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος θέλει νὰ διεξάγῃ ταύτας, δὲν μοὶ ἐπιτρέπουσι πλέον νὰ ἐξακολουθῶ συζητῶν μετ’ αὐτοῦ.

§326ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§327Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς, ὑποστηρίζοντες τὰς γνώμας τὰς ὁποίας ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔχομεν, τοὺς λογισμοὺς τοὺς ὁποίους διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκδηλοῦμεν, δὲν ζητοῦμεν νὰ κερδοσκοπήσωμεν, δὲν ζητοῦμεν νὰ παραποιήσωμεν τοὺς ἀριθμοὺς, ἢ ν’ ἀποπλανήσωμεν τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, διότι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 οὐδένα δύναται ν’ ἀποπλανήσῃ περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους. Ὅταν θὰ ἔλθωμεν ἡμεῖς εἰς συνεννοήσεις μετὰ τῶν δανειστῶν, γνωρίζομεν τί ἔχομεν νὰ προβάλωμεν εἰς αὐτούς· ἔχομεν νὰ προβάλωμεν ὁλοκλήρου δεκαετίας ἔσοδα καὶ ἔξοδα τοῦ Κράτους, ἀναλελυμένα μέχρι τῆς τελευταίας λεπτομερείας αὐτῶν, καὶ ἀποδεικνύοντα τὴν ἀληθῆ οἰκονομικὴν δύναμιν τῆς χώρας, τὴν ἀληθῆ οἰκονομικὴν δύναμιν τοῦ Κράτους. Ἐκπλήσσομαι, πῶς τινες ὑπέλαβον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι ἡμεῖς συνετάξαμεν τὸν προϋπολογισμὸν διὰ νὰ ἀποπλανήσωμεν τοὺς ξένους. Ὁ σκοπὸς ἡμῶν δὲν εἶναι αὐτός· ἐὰν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 καταλήγῃ εἰς ἔλλειμμα, θέλομεν εἰπεῖ τὴν ἀλήθειαν, ὅτι καταλήγει εἰς ἔλλειμμα, δὲν θέλομεν ζητήσει τὸ ἔλλειμμα νὰ τὸ παραποιήσωμεν εἰς περίσσευμα· δὲν εἶναι δὲ ἐντελῶς ἀληθὴς ἡ παραβολὴ, τὴν ὁποίαν ἐποιήσατε, ὅταν μοὶ ὑπεμνήσατε πῶς προσεπάθουν νὰ ἀποκαλύψω τὰ ἐλλείμματα τῶν προϋπολογισμῶν τῆς προκατόχου διοικήσεως, ὅταν κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐξήλεγχον τὸν προϋπολογισμόν. Τότε εἶχον καθῆκον νὰ τὸ πράξω, διότι ἔπρεπεν οὐχὶ μόνον νὰ φωτίσω τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ὀλισθηρᾶς ὁδοῦ, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἐτράπη, οὐχὶ μόνον νὰ φωτίσω τὴν Κυβέρνησιν περὶ τῆς πλάνης, εἰς τὴν ὁποίαν, ἂν ἐπλανᾶτο, εἶχεν ὀλισθήσει, ἀλλὰ νὰ φωτίσω ἀκόμη καὶ τοὺς δανειστὰς, τὰ κεφάλαια, διὰ νὰ μὴ ἔρχωνται ἐπίκουρα εἰς τὴν κυβερνητικὴν πολιτικὴν, ἡ ὁποία ἤθελε βλάψει τὸν τόπον, διότι, ὅσον δυσκολώτερον ἦτο εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν ἐκεῖνον νὰ εὑρίσκῃ δάνεια, τοσοῦτον ἀσφαλεστέρα ἤθελεν εἶναι ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος, ὅσον δὲ εὐκολώτερον εὕρισκε τὰ δάνεια, τοσοῦτον βεβαιοτέρα ἦτο ἡ πτώχευσις τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ τί κοινὸν ἔχει τοῦτο μὲ τὴν σημερινὴν συζήτησιν, κατὰ τὴν ὁποίαν, οὐχὶ ὑμεῖς (ἀποτείνεται πρὸς τὸν κ. Καραπάνον) —δὲν ὁμιλῶ περὶ ὑμῶν, διότι μετὰ μεγάλης ἀπαθείας καὶ ψυχρότητος ἐσυζητήσατε,— τί κοινὸν, λέγω, ἔχει τοῦτο μὲ τὴν σημερινὴν συζήτησιν, καθ’ ἣν συζητοῦσι μετὰ τοιαύτης θερμότητος, μετὰ τοιαύτης ἐμπαθείας, μετὰ τοιούτου ἐρεθισμοῦ, ὡς ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ σώσωσι τὴν Ἑλλάδα καταστρεφομένην; Ἐφρόντιζον μήπως τυχὸν πλανηθῶσιν οἱ δανεισταί, καὶ μᾶς ἔλεγον ὅτι: «βεβαίως αὐτὰ θέλουσι νὰ πλανήσωσι τοὺς δανειστάς ἐὰν δὲν τὰ μάθωσι, θὰ τὰ ἐννοήσωσι· τί ἐνομίσατε; ὅτι δὲν θὰ τὰ ἐννοήσωσιν;» Εἶναι παραστάσεις αὗται ἁρμόζουσαι εἰς μέλη τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου, καὶ ἂν ἐπρόκειτο ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν γνώμην τῶν δανειστῶν; Ἀλλ’ ὁ προϋπολογισμὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπηρεάσῃ, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι. Ἐὰν ἡμεῖς λέγωμεν ὅτι εἶναι περίσσευμα, τὸ λέγομεν, διότι τὸ πιστεύομεν, διότι δὲν πιστεύομεν ὅτι τὰ ἑπταννησιακὰ προϊόντα εἶναι εἰς μείωσιν, καὶ ὅτι, ἐπειδὴ κατὰ τὸ 1894 εἰσεπράχθησαν ὀλιγώτερα χρήματα ἀπὸ τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τὸ 1893, ἕπεται ὅτι κατὰ τὸ 1895 θέλουσιν εἰσπραχθῆ ὀλιγώτερα ἀπὸ τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τὸ 1894; διότι, ἐὰν ἐπέλθῃ μείωσις τῶν ἐσόδων τῶν ἑπτανησιακῶν προϊόντων, θέλει ἐπέλθει ἐκ τῆς καταστροφῆς τῆς οἰνοπαραγωγῆς ἐν Κερκύρᾳ. Δὲν εἶναι ἀκριβές, ὅτι ὁ φόρος τῶν οἰκοδομῶν τοῦ 1893 εἶναι ἀνώτερος τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν τοῦ 1894, διότι ὁ φόρος τῶν οἰκοδομῶν εἶναι ἐλάσσων κατὰ τὸ 1893, διότι κατὰ τὸ 1893 εἰσεπράχθη ὁ φόρος τῶν οἰκοδομῶν τοῦ 1892, καὶ ἦτο οὐχὶ μόνον τοῦ 1892, ἀλλὰ καὶ τοῦ 1891 καὶ τοῦ 1893, καὶ ἦσαν τριῶν ἐτῶν φόροι, ἐνῷ τοῦ 1894 εἶναι ὁ ἐτήσιος φόρος τῶν οἰκοδομῶν. Ἑπομένως πῶς θέλετε νὰ ἐπιμένητε νὰ ὁδηγηθῶμεν ἀπὸ τοιαύτας εἰσπράξεις τῶν οἰκοδομῶν τοῦ 1894 καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀναγράψωμεν ὀλιγώτερον ποσὸν κατὰ τὸ 1895; Αὐτὸ τοῦτο ἔπραττεν ὁ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτής. κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴς ἐνίστατο, διότι τὰ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν παρεστάθησαν εἰς τὴν Βουλὴν διὰ παραρτήματος τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἔλεγεν ὅτι «τὸ ὑπόλοιπον κεφάλαιον τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἂν τὸ ἀναγράψωμεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, παράγει ἔλλειμμα, διότι θέλει ἀναγραφῆ ὡσαύτως καὶ τὸ ποσὸν τῶν ἐξοδευθησομένων· ἀλλ’ ἀναγράψατε, ἔλεγε, ταῦτα, διὰ νὰ ἴδητε ὅτι τὸ ἔλλειμμά σας ἀναβαίνει εἰς ἑκατομμύρια.» Λησμονεῖ τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος κανονίζει τὰ τοῦ δανείου περὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. (Ὁ νόμος ΑΦΠΕʹ, ὁ ὁποῖος κανονίζει τὰ τοῦ δανείου τῆς 14 Δεκεμβρίου 1887, ἐν ἄρθροις 10 καὶ 11 κανονίζει τὰ τῶν χρημάτων τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρ. 10. Πρὸς τελείαν ἀποπεράτωσιν τῆς ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 τοῦ παρόντος σιδηροδρομικῆς γραμμῆς καὶ πληρωμὴν τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 4 καθοριζομένων τιμήματος καὶ ἀποζημιώσεως τῶν διαρκῶς ἢ προσκαίρως καταλαμβανομένων ἰδιωτικῶν κτημάτων, ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐκδόσῃ ἢ νὰ συνομολογήσῃ τὴν ἔκδοσιν χρεωλυτικοῦ δανείου πραγματικοῦ κεφαλαίου μέχρι δραχμῶν 24,000,000, καταβαλλομένου ἐν συνόλῳ ἢ ἐν μέρει εἰς μεταλλικὸν ἢ τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ νὰ παραχωρήσῃ πρὸς ἐγγύησιν αὐτοῦ τὰς προσόδους τοῦ ἰδίου σιδηροδρόμου, καὶ ἐν ἀνεπαρκείᾳ τούτων καὶ ἄλλας προσόδους τοῦ Κράτους ἐλευθέρας ὑποχρεώσεων.» «Ἄρθρον 11. Ὁλόκληρον τὸ προϊόν τοῦ ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ δανείου, προοριζόμενον ἀποκλειστικῶς εἰς μόνην τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ δι’ ὃν ἐπιτρέπεται σιδηροδρόμου, κατατίθεται ἀπ’ εὐθείας εἰς μίαν τῶν ἐν Ἑλλάδι Τραπεζῶν, καὶ διατίθεται ὑπ’ αὐτῆς, δυνάμει ἐπιταγῶν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τακτικῶν γραμματίων παραλαβῆς τοῦ ἁρμοδίου ταμίου, εἰς μόνας τὰς ἀνάγκας, εἰς ἃς προορίζεται.» Πῶς λοιπὸν συνεχωνεύθη μὲ τὰ δημόσια ἔσοδα τὸ ἐκ δραχ. 1,062,823.56 κεφάλαιον τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, διότι εἰς τὰ δημόσια ἔσοδα ἀνήκει τὸ εἰς λογαριασμὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἀνῆκον κεφάλαιον; Καὶ δὲν ἐκανόνισε ταῦτα οὕτω μόνος ὁ νόμος, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀπὸ 30 Ἰουλίου 1888 σύμβασις, ἐν τῷ ἄρθρῳ 11 τῆς ὁποίας ἀναφέρονται ταῦτα: «Ἐντὸς 10 ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τῶν καταστάσεων, ὁ Ὑπουργὸς θὰ ἐκδίδῃ ἐπιταγὴν πληρωτέαν ἀπὸ τὰ διὰ τὴν κατασκευὴν προωρισμένα κεφάλαια, τῇ προηγουμένῃ κρατήσει 10% λόγῳ ἐγγυήσεως. Αἱ μηνιαῖαι καταστάσεις θὰ καταρτίζωνται ἐπὶ τῇ βάσει τιμήματος κατὰ χιλιόμετρον καὶ κατὰ τμήματα τῆς γραμμῆς, λογιζομένου τοῦ τμήματος τούτου ἀναλόγως τῶν ἐπὶ τῶν διαφόρων τμημάτων ἐκτελεστέων ἔργων. Ἐφ’ ὅσον καὶ καθ’ ὅσον ἀποπερατοῦνται τὰ ἔργα τμήματός τινος καὶ παραλαμβάνεται τοῦτο ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, πληρωθήσεται τὸ ὅλον τίμημα εἰς τὸν ἀνάδοχον.» Τὰ κεφάλαια λοιπὸν ταῦτα δὲν ἔπρεπε νὰ συγχωνευθῶσι μὲ τὰ χρήματα τοῦ Δημοσίου· ἔπρεπε νὰ μένωσι κεχωρισμένα, κατατεθειμένα ἐν τῇ Τραπέζῃ, καὶ ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν διατιθέμενα. Διὰ τοῦτο συνέταξα παράρτημα τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἰς τὸ ὁποῖον ἐν τῇ μιᾷ σελίδι εἰσὶν ἀναγεγραμμένα τὰ κεφάλαια εἰς ἐνεργητικόν, ἐν τῇ ἄλλῃ εἰς παθητικόν, ἤτοι ἀναγεγραμμένα τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ζητοῦμεν νὰ δαπανηθῶσι κατὰ τὸ 1895. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος ἤλεγχεν ἡμᾶς διὰ τὴν ἰδιοτροπίαν ἡμῶν ταύτην, καὶ ἀπῄτει, τὰ μὲν κεφάλαια νὰ θεωρηθῶσιν ὡς χρήματα τοῦ Δημοσίου, συγχωνευόμενα μετὰ τῶν ἄλλων ἐσόδων, τὰ δὲ ἔξοδα ν’ ἀναγραφῶσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου, ἵνα ἐπιβαρύνῃ περισσότερον τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895!

§328ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἐσκόπουν νὰ λάβω τὸν λόγον, ἐὰν δὲν ἐπροκαλούμην παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως· ἐνόμισα μάλιστα, ὅτι ἐν τῇ ἀγορεύσει, τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο πρὸ ὀλίγου, διεῖδον ἐν τοῖς πλείστοις συμφωνίαν μεταξὺ τῶν ἰδεῶν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν θεμελιωδῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξα χθές, ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ προκληθείς, ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον. Οὐδὲν ἔχω ἐνδιαφέρον, μήτε νομίζω ὅτι ἐπιτρέπεται εἴς τινα νὰ ἔχῃ ἐνδιαφέρον, ὅπως ἐπιδιώξῃ τὴν ἐπίδειξιν ἐλλείμματος ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἡμῶν, ἐὰν τοιοῦτον δὲν ὑπάρχῃ. Δὲν συμφωνῶ μὲ τοὺς θεωροῦντας τὰ ἀποτελέσματα τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡμῶν ὡς τὴν κυρίαν αἰτίαν τῆς νόσου, ὑφ’ ἧς πάσχει ἡ χώρα ἡμῶν· ἀλλὰ καίτοι μὴ συμφωνῶν εἰς τοῦτο, θεωρῶ ὅμως ὡς ἀμέσως συνδεομένην μετὰ τῆς καταστάσεως τῆς χώρας τὴν κατάστασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, τὸ δὲ πραγματικὸν ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ εἰ δυνατὸν, καὶ θετικὸν ἐν αὐτῷ περίσσευμα, τὰ θεωρῶ, ὅπως διὰ μακρῶν ἀνέπτυξα, ὡς ἀνάγκην ἐπιβαλλομένην ὑπὸ τῆς καταστάσεως τοῦ τόπου. Τοιοῦτον ἐπιδιώκοντες ἐπαρκῆ προϋπολογισμόν, θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ἐφαρμογὴν τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα θέλουσι μᾶς ἐξαγάγει ἐκ τῆς καταστάσεως, ἐν ᾗ εὑρισκόμεθα. Τοιαύτην δίδων ἔννοιαν εἰς τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ, τότε μόνον τὸ θεωρῶ ὠφέλιμον, ὅταν ἦναι θετικὸν καὶ πραγματικόν. Διὰ τοῦτο, ὅταν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέπτυξε τὸ περιεχόμενον τῶν πρὸ ὀλίγου ὑποβληθέντων πινάκων τῶν ὁριστικῶν ἀναγραφῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895, ἔθεσα ἐν ἐμαυτῷ τὸ ἐρώτημα: διατὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θέλει νὰ ἐπιδείξῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895 ἐν περισσεύματι; Δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ τοσοῦτον πεπειραμένος περὶ τὰ λογιστικὰ ἐν γένει καὶ περὶ τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡμῶν, πιστεύει ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀναγραφῶσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δαπάναι ἐπιβαλλόμεναι καὶ ἀναμφισβήτητοι. Ὑποπτεύω δὲ, ὅτι δὲν θέλει τοῦτο, διότι ἡ ἀναγραφὴ αὐτῶν καθιστᾷ τὸν προϋπολογισμὸν ἡμῶν ἀνισοσκελῆ καὶ ἐν ἐλλείμματι. Δὲν θέλει ἆρά γε τοῦτο ἕνεκα προσωπικῆς φιλοτιμίας; Δὲν νομίζω ὅτι ἐπὶ ζητημάτων τοσοῦτον σπουδαίων, οἷά εἰσι τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡμῶν, ἐπιτρέπεται νὰ ἐπηρεαζώμεθα ἐξ αἰσθημάτων προσωπικῆς φιλοτιμίας οἱασδήποτε· σημασίαν δὲ σπουδαίαν ἔχει ἡ εἰλικρίνεια τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἡ στήριξις αὐτοῦ ἐπὶ θετικῶν καὶ ἀσφαλῶν βάσεων. Δὲν εἶναι δὲ θετικαὶ αἱ βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπιδιώκεται ἡ στήριξις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895. Παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ δώσῃ ἄλλην ἔννοιαν εἰς τὴν γνώμην ταύτην, εἰμὴ τὴν τῆς ἀποῤῥοίας αὐτῆς ἐκ τῆς πεποιθήσεώς μου περὶ τῶν γνωμῶν καὶ τῶν μέτρων, ἅτινα ἀνέπτυξα χθὲς ἐν ἐκτάσει. Ὡς ἐν παραδείγματι δὲ, θὰ ἀρκεσθῶ ν’ ἀποδείξω εἰς τὸν κ. εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅτι ἔχει ἄδικον, προτείνων τὴν ἐν τοῖς ἐσόδοις τοῦ Δημοσίου ἀναγραφὴν τῆς διαφορᾶς συναλλάγματος ἐπὶ τῶν εἰς χρυσὸν εἰσπράξεων ἐκ προξενικῶν τελῶν καὶ ἐκ πωλήσεως σμύριδος. Εἰς τοῦτο δὲ, βλέπω εὐχαρίστως, ὅτι εἶναι σύμφωνος καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μὴ ἀναγράψας τὸ ἔσοδον τοῦτο εἰς τοὺς πρὸ ὀλίγου ὑποβληθέντας πίνακας. Τὸ ἔσοδον τοῦτο ἐκ διαφορᾶς συναλλάγματος, ὡς εἶπον καὶ χθὲς, συμψηφίζεται μὲ τὴν ἀπαιτουμένην ὁμοίαν διαφορὰν διὰ προμηθείας διαφόρων Ὑπουργείων. Τοιαῦται δὲ προμήθειαι δὲν εἶναι μόνον αἱ μνημονευθεῖσαι παρὰ τοῦ κ. εἰσηγητοῦ τῆς ἐπιτροπῆς. Τοιαῦταί εἰσι προσέτι αἱ τῶν εἰδῶν τῶν μονοπωλίων, ἅτινα προμηθευόμεθα εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δ’ ἀναγράφονται διὰ τὸ σιγαρόχαρτον δρ. 300,000, διὰ τὰ παιγνιόχαρτα δρ. 150,000, διὰ τὰ πυρεῖα 400,000, καὶ διὰ τὸ πετρέλαιον 1,700,000. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἀπολογισμοὺς τῶν τελευταίων ἐτῶν, ἐν οἷς ὑπάρχει πάντοτε ὑπέρβασις τῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένης δαπάνης, καὶ ὑπολογίσητε τὴν τιμὴν, τὴν ὁποίαν ἔχει σήμερον τὸ συνάλλαγμα καὶ τὸ πετρέλαιον, θέλετε πεισθῆ, ὅτι μόνον τὰ τέσσαρα ταῦτα κεφάλαια δύνανται ν’ ἀποῤῥοφήσωσι σχεδὸν τὸ ὅλον τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος, τῆς ὁποίας προτείνεται ἡ ἀναγραφὴ ἐν τοῖς ἐσόδοις. Ἐκτὸς τοῦ κονδυλίου τούτου τῶν ἐσόδων, ἔχομεν ἐν τοῖς ἐξόδοις τὴν διαφορὰν συναλλάγματος διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους. Εἰς αὐτὴν, ἐκτὸς τοῦ ποσοῦ τοῦ ἀναγραφομένου ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, πρέπει νὰ προστεθῇ ἄνευ ἀμφισβητήσεως τὸ ποσὸν, ὅπερ ἐπρότεινα, διότι 450,000 δραχ. ἐπληρώθησαν ἤδη παρὰ τοῦ Δημοσίου διὰ τὸ παρ’ αὐτοῦ ἀγορασθὲν ποσὸν πρὸς δρ. 1,85, ἀντὶ τῆς τιμῆς τῶν δρ. 1,75, ἣν ἀναγράφει ὁ προϋπολογισμός. Διὰ δὲ τὸ ἕτερον ἥμισυ τοῦ συναλλάγματος, ὅπερ μένει ν’ ἀγορασθῇ παρὰ τοῦ Δημοσίου, πρέπει νὰ ὑπολογίσωμεν τὴν σημερινὴν τιμὴν τοῦ συναλλάγματος, ἥτις εἶναι δρ. 1,78, καὶ οὐχὶ τὴν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ὅστις σημειοῖ αὐτὴν εἰς δρ. 1,75. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς πλειοτέρας λεπτομερείας, διότι καὶ ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρημένη καὶ τὸ θέμα εἶναι ἐξηντλημένον. Ἐπανέρχομαι δὲ εἰς τὸ ἐρώτημά μου: διατὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μετὰ τοῦ ὁποίου ἐπὶ πολλὰ ἔτη κατεκρίνομεν τοὺς προϋπολογισμοὺς τοὺς μὴ ἐγγράφοντας τακτικῶς καὶ ἀκριβῶς τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα, θέλει μὴ θετικὸν περίσσευμα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1895; Ἐὰν ἐπείσθημεν ὅτι συμφέροντα οὐσιαστικὰ ὑπὲρ τῆς χώρας ἐπιβάλλουσι τοῦτο, δὲν ἤθελον βεβαίως λάβει τὸν λόγον. Δὲν βλέπω ὅμως τοιοῦτόν τι. Ἂν τὸ περίσσευμα ἦναι θετικὸν, ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς νὰ τὸ χρησιμοποιήσωμεν, εὐκολύνοντες τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἐκκρεμῶν δημοσίων ἔργων. Ἀλλ’ ὑπάρχει τοῦτο; Θὰ εὕρωμεν τὰ ὡς περισσεύοντα παριστώμενα χρήματα ἐν τῷ ταμείῳ; Μὴ ὑπαρχόντων δὲ τούτων, θὰ ἐξασκήσῃ ἐπιβλαβῆ ἐπίδρασιν προϋπολογισμὸς ἐν περισσεύματι, ὅταν τὸ περίσσευμα τοῦτο δὲν πρόκειται νὰ δώσῃ τὰ μέσα καὶ νὰ εὐκολύνῃ τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων ἐπιβαλλομένων ὑπὸ τῆς καταστάσεως τῆς χώρας. Ἐὰν ἔχωμεν τὸ περίσσευμα, διατὶ δὲν ἀρχίζομεν τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσης;

§329Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὲ 800 χιλιάδας;

§330ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀρκοῦσι διὰ τὴν ἐξακολούθησιν ἐντὸς τοῦ 1895 τῶν ἔργων τοῦ μικροῦ τμήματος Ἀθηνῶν–Χαλκίδος· διότι, ἂν θὰ ἔχωμεν διὰ τὸ 1895 περίσσευμα 800,000, θὰ ἔχωμεν τοιοῦτο διὰ τὸ 1896 ἴσως δύο καὶ τριῶν ἑκατομμυρίων. Διὰ τὸ 1895 δὲν θ’ ἀπαιτηθῇ περισσότερον ποσόν. Ἀλλὰ δὲν θὰ εὕρωμεν καὶ τὰ χρήματα ταῦτα ἐν τῷ περισσεύματι τοῦ προϋπολογισμοῦ. Μὴ εὑρίσκοντες δ’ αὐτά, ἐπιδιώκομεν περίσσευμα μὴ στηριζόμενον ἐπὶ τῶν πραγμάτων. Ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι τοῦτο βλάβην δύναται νὰ φέρῃ καὶ εἰς τὰ ἐντὸς καὶ εἰς τὰ ἐκτὸς τῆς χώρας συμφέροντα. Δὲν δικαιούμεθα νὰ ἐπιδεικνύωμεν εὐρωστίαν μὴ ὑπάρχουσαν ἐν τῇ χώρᾳ. Περίσσευμα δέ, ὑπὸ τοὺς ὅρους ὑφ’ οὓς συνετάχθη ὁ προϋπολογισμὸς, ἐξ 800,000 δρ. δεικνύει σχετικήν τινα εὐρωστίαν, ἡ ὁποία δὲν ὑπάρχει. Εὑρίσκω ἐν τῇ δηλώσει τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δύο βελτιώσεις, τὴν τῆς ἐλαττώσεως κατὰ 350,000 δραχ. τῶν δαπανῶν πρὸς κατασκευὴν καὶ τὴν ἑτέραν κατὰ 100,000 δρ. διὰ τὰ δοθησόμενα βοηθήματα εἰς τοὺς παθόντας ἐκ τῆς ἀναστολῆς τῶν ἔργων τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων – Καλαμῶν. Λυποῦμαι δὲ, διότι δὲν ἐγγράφονται ἐν αὐτῷ δαπάναι ἐπιβαλλόμεναι, ὅπως εἶναι ἡ δαπάνη τῆς προσεχοῦς συνόδου τῆς Βουλῆς, δίδουται οὕτω εἰς αὐτὸν χαρακτῆρα εἰκονικότητος, τὴν ὁποίαν πάντοτε κατεκρίναμεν. Οὐδεὶς ἀμφιβάλλει, ὅτι κατὰ Νοέμβριον θὰ συνέλθωμεν ἐνταῦθα, καὶ ὅτι θ’ ἀπαιτηθῇ βουλευτικὴ ἀποζημίωσις, διότι οἱ Βουλευταὶ δὲν δύνανται νὰ ἐγκαταλίπωσι τὴν βουλευτικήν των ἀποζημίωσιν. Ἡ μὴ ἐγγραφὴ τοιούτων δαπανῶν ἐνθυμίζει τὴν ἐποχὴν, τὴν ὁποίαν ὠνόμαζεν ὁ πρώην Βουλευτὴς Μεσολογγίου ἀξιομνημόνευτον, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ ἰσοζύγια τῶν προϋπολογισμῶν ἀπεκαλοῦντο στενὰ διὰ τῆς μὴ ἀναγραφῆς ἐν αὐτοῖς βεβαίων δαπανῶν. Ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ πολεμῶμεν ὅ,τι δὲν εἶναι εἰλικρινές. Ἐὰν δὲ τότε δὲν ἀπεδειλιῶμεν ἀπέναντι τῶν μομφῶν, τῶν ὕβρεων καὶ τῶν συκοφαντιῶν, τὰς ὁποίας ἐξετόξευον καθημέραν ἐναντίον ἡμῶν οἱ ἰσχυριζόμενοι ὅτι ὑπονομεύομεν τὴν πίστιν τοῦ Κράτους καὶ ἐμποδίζομεν τὴν ἀπεριόριστον αὔξησιν τῶν ἐξωτερικῶν δανείων, ἂν δὲν ἐδιστάζομεν τότε, ὅτε μᾶς ἐπαρουσίαζον τὸ λεπτὸν τοῦτο ζήτημα τῆς δημοσίας πίστεως, σήμερον ἔτι μᾶλλον ὀφείλομεν νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν εἰλικρίνειαν καὶ τὴν ἀλήθειαν, διότι ἐπ’ αὐτῶν μόνον δυνάμεθα νὰ στηρίξωμεν τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν καὶ τῆς πίστεως τοῦ Δημοσίου. Ἐπὶ τούτων στηριζόμενοι, δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν ἐπωφελῆ καὶ ἀσφαλῆ κανονισμὸν τοῦ δημοσίου χρέους, καὶ ν’ ἀποσοβήσωμεν τὸν κίνδυνον νέας πτωχεύσεως. Διὰ τοῦτο ἐπιμένομεν, ὅπως ὁ προϋπολογισμὸς βασίζεται ἐπὶ βάσεων θετικῶν, διὰ νὰ μὴ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς κανένα ἐκ τῶν ἐμπνεομένων ἐκ κακῶν πρὸς ἡμᾶς αἰσθημάτων νὰ παριστᾷ ὡς εἰκονικὸν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895. Τοιαῦται σκέψεις μὲ ὠθοῦσι νὰ θεωρῶ συμφερώτερον διὰ τὸν τόπον, ἐὰν ἦναι πράγματι ἀδύνατον νὰ φθάσωμεν εἰς ἀληθὲς ἰσοζύγιον, νὰ ἀφήσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν ἐν ἐλλείμματι, ἀντὶ νὰ ἐπιδείξωμεν ἀνύπαρκτον περίσσευμα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐμπνεύσῃ νέας ὑπονοίας εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσιν ἤδη ἐμπιστοσύνην πρὸς ἡμᾶς, διότι μᾶς θεωροῦσιν ὅτι ἐφέρθημεν ὡς ἔθνος οὐχὶ καλῆς πίστεως. Τοῦτο μὲ παρακινεῖ νὰ ἐπιμένω εἰς τὴν τοιαύτην γνώμην μου, καὶ οὐχὶ ἡ ὑπόθεσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις βεβαίως μὲ παρεξήγησε. Δὲν θέλω νὰ ἐκταθῶ πλειότερον.

§331Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκπλήσσομαι νὰ ἐξακολουθῇ ἐπιμένων ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ὅτι ζητοῦμεν νὰ παρουσιάσωμεν περισσεύματα, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουσιν, ἐκπλήσσομαι νὰ ἀποδίδῃ ἡμῖν τὴν προαίρεσιν, ὅτι θέλομεν ν’ ἀποπλανήσωμεν τοὺς ἀκούοντας ἡμᾶς, παρουσιάζοντες περισσεύματα ἀνύπαρκτα. Ἐν τῇ ἐπιμονῇ ὑπάρχει ὑβριστικὴ διάθεσις, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν προσέχω. Ἐὰν ἠθέλομεν νὰ παρουσιάσωμεν περισσεύματα, ἠδυνάμεθα νὰ ἀναγράψωμεν αὐξήσεις, καὶ μετὰ λόγου μάλιστα, ἄλλων ἐσόδων τοῦ Δημοσίου. Ζητήσατε τὴν σελίδα 54 τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων, ἵνα εὕρητε ἐν αὐτῇ, ὅτι ὑπολογίζομεν ὅτι θέλουσιν ἐξορυχθῆ 152,000 στατῆρες σμύριδος, καὶ ὅτι θέλομεν πληρώσει ἔξοδα εἰς τοὺς σμυριδορύκτας 2 δρ. καθ’ ἕκαστον στατῆρα, καὶ ἀναγράφομεν ἔξοδα μετὰ τοῦ ναύλου κλπ. 564 χιλιάδας δραχμῶν· ἐνῷ δὲ ἀναγράφομεν ταῦτα, ὑπελογίσαμεν ὡς ἔσοδον ἐν σελίδι 74 τοῦ κεφαλαίου 5 ἄρθρου 3 «τίμημα Ναξίας σμύριδος» δραχ. 400,000.

§332ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Χρυσῶν.

§333Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι, τραπεζικῶν γραμματίων. Ἐὰν ὑπολογίσωμεν τὴν σμύριδα πρὸς 5 δρ. τὸν στατῆρα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀδύνατον, αἱ 152,000 στατῆρες θέλουσιν ἀποφέρει 760,000 δραχμάς. Καὶ ἐνῷ ἠδυνάμεθα ἀντὶ 400,000 δραχμῶν νὰ ἀναγράψωμεν 760,000, δὲν τὸ ἐπράξαμεν. Διατί; Καὶ ἐὰν ὑπεθέτομεν ὅτι δὲν ἠθέλομεν εἰσπράξει τόσα, ἀλλὰ μόνον 400,000, ἤτοι ὅτι ἠθέλομεν πωλήσει οὐχὶ 152,000, ἀλλὰ 80,000 στατήρων, διατὶ δὲν ὑπελογίζομεν τὰ ἔξοδα τῆς ἐξορύξεως τῶν 80,000, ἀλλ’ ὑπελογίσαμεν ἔξοδα 152,000 στατήρων; Διατὶ δὲν ἠλαττώσαμεν κἄν τὰ ἔξοδα, διὰ νὰ παρασκευάσωμεν τὰ περισσεύματα; Τοιαύτη προαίρεσις ἡμῶν ἀποδείκνυται, ὅπως δημιουργήσωμεν πλαστὰ περισσεύματα; Ἰδοὺ μία εὐκαιρία νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ ἔξοδα, ἢ νὰ αὐξήσωμεν τὰ ἔσοδα. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης εἶπεν ἄλλο τι, ἄξιον μεγαλειτέρας ἐκπλήξεως. Ἀφοῦ ἔχετε 800 χιλιάδων δραχμῶν περίσσευμα, ἔλεγε, διατὶ δὲν προβαίνετε εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης; 800 χιλιάδες εἰσὶ τὸ ἓν ἑκατοστὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ ὑπάρχει Κράτος, τὸ ὁποῖον προϋπολογίζον τὰ ἔσοδα, ἔχει τὴν εὐτυχίαν νὰ εἰσπράττῃ ταῦτα μέχρι λεπτοῦ; Ἢ ὑπάρχει Κράτος, τὸ ὁποῖον, προϋπολογίζον τὰ ἔξοδα, δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δαπανήσῃ περισσότερα; Καὶ ἂν ἐπὶ προϋπολογισμοῦ 80 ἑκατομμυρίων ἀφίνωμεν 800 χιλιάδας περιθώριον, ἵνα μὴ ἔχωμεν ἔλλειμμα, αἰτιᾶται ἡμῶν ὁ κ. Βουλευτής, διότι δὲν ἀναγράφομεν καὶ δαπάνην διὰ τὰς 800 ταύτας χιλιάδας, δὲν προσδιορίζομεν νὰ κατασκευάσωμεν δι’ αὐτῶν τμῆμα μικρὸν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, ἢ καὶ νὰ ἀρχίσωμεν ταὐτοχρόνως τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν!

§334ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔχετε κεφάλαια.

§335Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἔχομεν κεφάλαια, διότι ἔχομεν ὑποχρεώσεις ἄλλας. Ἐὰν ἐφέτος δαπανήσωμεν τὰ κεφάλαια, τὰ ὑπάρχοντα ἐν τῇ Τραπέζῃ, τῶν 1,062,823.56, ἐπειδὴ δὲν ἔχομεν πιθανότητα ὅτι θέλομεν εἰσπράξει τὰ κατατεθέντα παρὰ τοῖς κ.κ. Γκὶψ καὶ υἱῷ, θέλομεν ὑποχρεωθῆ νὰ καταβάλωμεν ταῦτα ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐὰν δ’ ἀρχίσωμεν καὶ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, θέλομεν ὑποχρεωθῆ νὰ δαπανήσωμεν τρία ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ ἐσμὲν τόσον κύριοι τῶν περιστάσεων τῆς παραγωγῆς, ὥστε νὰ ἐπιχειρήσωμεν ἔργα, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι θέλομεν ἔχει ἐν τῷ μέλλοντι 4 ἢ 5 ἑκατομμύρια περίσσευμα; Τοιαύτη ἦτο ἡ τακτική, τὴν ὁποίαν μετήρχοντο ἄλλοι, ὅταν ἐπεχείρησαν ἔργα. Ἡμεῖς δὲν σκοποῦμεν νὰ προβῶμεν εἰς τοιαῦτα ἢ μόνον ὅταν θέλωμεν ἔχει χρήματα. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης οὐ μόνον ἐξακολουθεῖ νὰ διακηρύττῃ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ θέλει νὰ πιστευθῇ, δυσφημῶν ἡμᾶς, ὅτι λέγομεν ψεύματα, καὶ ὅτι θέλομεν διεγείρει δυσπιστίαν, καὶ θέλομεν ἐνισχύσει τὴν δυσπιστίαν, τὴν ὁποίαν οἱ προκάτοχοι διήγειραν πρὸς τοὺς ξένους. Ταῦτα ἥκιστα ἁρμόζουσιν εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης, ἄνδρα τόσῳ πεφωτισμένον καὶ ἱκανῶς παρεσκευασμένον νὰ ἀναλάβῃ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ τόπου, ὅταν ὁ τόπος τὴν ἐμπιστευθῇ εἰς αὐτόν. Εὐλόγως δὲ ἐγὼ ἐκπλήσσομαι, διότι δὲν ἤλπιζον τοιαῦτα νὰ λεχθῶσι παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ.

§336ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ θὰ περιορισθῶ μόνον εἰς μικρὰν ἀπάντησιν ἐπὶ καθαρῶς προσωπικοῦ ζητήματος. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν γνωρίζω τίνας λόγους εἶχεν, ὡς ἀντιπολιτευόμενος, νὰ ἀναζητῇ καὶ ἀνευρίσκῃ μόνον ἐλλείμματα ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς, τοὺς ὁποίους εἰσῆγεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτής. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὡς ἀντιπολιτευόμενος οὐδένα λόγον ἔχω νὰ ἀναζητῶ καὶ ἀνευρίσκω ἐλλείμματα. Ἀπόδειξις τούτου ἡ τακτική, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησα καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἐνταῦθα· ὅπου εἶδον ὅτι πρέπει νὰ ἀναγραφῇ ἐπὶ πλέον ἔσοδόν τι, προέτεινα τοῦτο, ἀψηφῶν τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἔφερον περὶ τούτου, ὅπου δὲ ἐνόμιζον ὅτι ὑπῆρχεν ἔσοδον ἐπὶ πλέον, ὑπεδείκνυον αὐτό. Ἐγώ, κ. Πρόεδρε, νομίζω ὅτι, ἐὰν ἐφθάσαμεν ἐκεῖ, ὅπου ἐφθάσαμεν, ἐφθάσαμεν διὰ τῆς πολιτικῆς τῆς ἀπάτης καὶ τοῦ ψεύδους. Ἐγὼ ἠκολούθησα τὴν τακτικὴν τῆς εἰλικρινείας καὶ τῆς εὐσυνειδήτου ἐργασίας, καὶ πάντες ἀνεγνώρισαν τὴν τακτικήν μου ταύτην, πλὴν ἴσως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος, δὲν γνωρίζω διατί, δὲν παύει νὰ ποιῆται κατ’ ἐμοῦ ἀποστροφὰς καὶ νὰ ἐκδηλοῖ αἰσθήματα κατὰ τρόπον, τὸν ὁποῖον αὐτὸς μὲν θεωρεῖ ὅτι συνάδει πρὸς τὸ πρωθυπουργικὸν ἀξίωμά του, ἐγὼ ὅμως νομίζω ὅτι ἀπάδει καὶ πρὸς τὸ βουλευτικόν μου ἀξίωμα καὶ πρὸς τὴν ἀγωγήν μου καθόλου νὰ τὸν μιμηθῶ.

§337Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὁ ἔντιμος κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἀπέδωκεν εἰς ἐμὲ κακὴν πίστιν.

§338ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι· δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι.

§339Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ τὸ ἀποδεχθῶ.

§340ΡΑΛΛΗΣ. Μοὶ ἀποδίδετέ τι, τὸ ὁποῖον δὲν εἶπον.

§341Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι βεβαίως, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ λάβωμεν τὰ ἀποτελέσματα τῶν τεσσάρων μηνῶν, βεβαίως δὲν θὰ ἐδικαιολογοῦντο αἱ προβλέψεις τῆς αὐξήσεως. Ἀλλὰ μετὰ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ Μαΐου καὶ Ἰουνίου, πρέπει νὰ ἀναγραφῇ ἡ ἀναγκαία πίστωσις. Εἶπον ὅτι μετὰ τὰ ἀποτελέσματα αὐτὰ δὲν πρέπει νὰ ἐπιμένητε· ὑμεῖς ὅμως εἴπετε, ὅτι δὲν περιέλαβον τὰ ἀποτελέσματα ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐπιτροπῆς. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς παρατηρήσω, ὅτι ὑμεῖς δὲν δικαιοῦσθε νὰ ὑποβάλητε τοιαύτας παρατηρήσεις, διότι ὑμεῖς διεφωνεῖτε καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ καὶ δὲν ὑπεγράψατε τὴν ἔκθεσιν.

§342ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος εἶναι ἐγγεγραμμένος. Κηρύσσω περατωμένην τὴν γενικὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§343Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, μετὰ τὰ λεχθέντα, ἰδίως μετὰ τὴν ἐπιμονὴν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, φρονῶ ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ψηφίσῃ πρότασιν· πρὸς τοῦτο δὲ προτείνω τὴν ἑξῆς πρότασιν: «Ἡ Βουλή, πειθομένη μετὰ τὰ λεχθέντα, ὅτι καὶ τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀνεγράφησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πραγματικῶν πιθανοτήτων, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν». Παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ ἡ πρότασις δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§344ΡΑΛΛΗΣ. Οὐδόλως εὑρίσκομεν ὅτι δικαιολογεῖται ἡ τοιαύτη ψηφοφορία. Τοιαύτη ψηφοφορία δὲν καλύπτει βεβαίως τὰ ἐλλείμματα· διὰ τοῦτο ἡμεῖς δὲν θὰ λάβωμεν μέρος εἰς αὐτήν.

§345ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τοιαύτας ψηφοφορίας προεκάλει καὶ ὁ κ. Τρικούπης, ἀλλ’ οὐδεμίαν ἔχουσι σημασίαν.

§346Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλει μάθει ὅμως τὸ κοινόν, ὅτι ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, τόσοι κατ’ ἀριθμὸν, ὅσοι θέλουσι ψηφοφορήσει, ἀνεγνώρισαν ὅτι τὰ λεχθέντα κατὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐστεροῦντο πάσης βάσεως.

§347ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθεῖσαν πρότασιν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Π. Σάκκη καὶ Σ. Τσιτσάρα, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§348ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 112, ἐξ ὧν 111 εἶπον Ναὶ, καὶ 1 εἶπεν Ὄχι. Ἑπομένως ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν πρότασιν. Αὔριον εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 4 π. μ. τῆς ἐπομένης.