1895.07.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 48

τῆς 13 Ἰουλίου 1895.

(Παρασκευὴ)

Ὥρα 11 π. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Ν. Καλλιφρονᾶ).

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἄρχεται ἡ συνεδρίασις).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ θέλουσιν ἀναγνωσθῆ μετὰ μεσημβρίαν, διότι δὲν εἶναι ἕτοιμα εἰσέτι. (Προσέρχεται καὶ ὀμνύει ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου τὸν νενομισμένον ὅρκον ὁ ἄρτι ἀφικόμενος βουλευτὴς Κερκύρας κ. Κωνσταντῖνος Βασιλάκης).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος.

§3ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ ἡμερῶν ἤδη, ἔχων ἀνάγκην νὰ ὑποβάλω ἐπερωτήσεις καὶ συστάσεις τινὰς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν εὗρον εὐκαιρίαν πρὸς τοῦτο, διότι πολλὴ ὑπάρχει ἐπισεσωρευμένη ἐργασία καὶ διότι ἀπέφευγον νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν καθ’ ὥραν προκεχωρηκυῖαν, ὑπὸ τοιαύτας μάλιστα καιρικὰς περιστάσεις. Σήμερον ὅμως εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ πράξω τοῦτο, συναρμολογήσας πᾶν ὅ,τι εἶχον νὰ εἴπω καὶ καταλαβὼν τὸ βῆμα ἐφ’ ἅπαξ, ἵνα ἐπὶ βραχύτατον ἀπασχολήσω ὑμᾶς. Ἀτυχῶς καὶ αὖθις συμπίπτει ἡ ἐκπλήρωσις τῆς ἐπιθυμίας καὶ τοῦ καθήκοντός μου τούτου πρὸς τὴν ἀπουσίαν πλείστων μελῶν τῆς Κυβερνήσεως ἐκ τῆς αἰθούσης· ἡ παρουσία ὅμως τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐπαρκεστάτη δι’ ὅλα. Θὰ καταθέσω ἔγγραφον τὴν διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπερώτησίν μου...

§4Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν μοὶ ἐγένετο γνωστὸν, ὅτι εἶναι κλινήρης· ἐγὼ ἀκούω καὶ θέλω διαβιβάσει ὅλα.

§5ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ. Δὲν ἐκάκισα τὴν ἀπουσίαν αὐτοῦ. Ἀπεναντίας τιμῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὡς ἕνα ἐκ τῶν φιλοπονωτέρων καὶ τακτικωτέρων ἐν τῇ διεξαγωγῇ τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῇ κοινοβουλευτικῇ δράσει αὐτοῦ. Ἐν ἀπωτάτῃ τινὶ χώρᾳ τοῦ κόσμου, εἰς τὰ βάθη τοῦ Εἰρηνικοῦ Ὠκεανοῦ, εἰς τὰς Σανδουΐχας νήσους, τὸ τέως Βασίλειον τῆς Χαβαίας, βιοῦσιν Ἕλληνες ὑπήκοοι, ἐκ Λακεδαίμονος καταγόμενοι. Ἐκεῖ συνέβη κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ ἔτους τούτου ἐπανάστασις, δι’ ἧς φίλαρχός τις, Dole καλούμενος, ἐξεθρόνισε τὴν τέως Βασίλισσαν τῆς χώρας Λιλιουκαλάνην, καὶ κατέλαβε τὴν ἀρχὴν αὐτὸς, ἀνακηρύξας ἐν τῇ χώρᾳ τὴν δημοκρατίαν, ἑαυτὸν δὲ Πρόεδρον αὐτῆς. Ἀλλ’ οἱ Εὐρωπαῖοι, οἱ κατοικοῦντες εἰς τὴν χώραν ἐκείνην, φαίνεται ὅτι ἐκινήθησαν εἰς ἐνεργείας τινὰς, χαρακτηρισθείσας ὡς ἀντεπανάστασιν κατὰ τοῦ νέου καθεστῶτος· ὁ καταλαβὼν τὴν ἀρχὴν δικτατορικῶς, τοὺς μὲν τῶν Εὐρωπαίων ἐφυλάκισε, τοὺς δὲ ἐξώρισεν, ἁπάντων δὲ ἐδήμευσε τὰς περιουσίας. Μεταξὺ τῶν οὕτως ἀδικηθέντων Εὐρωπαίων εἶναι καὶ οἱ τρεῖς ἡμέτεροι συμπολῖται Γεώργιος Λυκοῦργος, Κουτουμάνος καὶ Καμαρινός, ἐκ Λακεδαίμονος, διότι ἀπεδόθη καὶ εἰς αὐτοὺς ὅλως ἀδίκως ἀνάμιξις εἰς τὰς πολιτικὰς ἐνεργείας. Οὗτοι ἀνηνέχθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ζητοῦντες προστασίαν ἐντεῦθεν· ὑπέβαλον δὲ αἰτήσεις, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ μακρότατον ὑπόμνημα, ἀγγλιστὶ, διότι συνετάχθη παρ’ Ἄγγλου δικηγόρου ἐκεῖ καὶ δυναμένου νὰ ἐκθέσῃ τὴν ὑπόθεσιν ἐπὶ τὸ ἀκριβέστερον, τοῦ ὁποίου ἀντίγραφον ἐστάλη καὶ εἰς ἐμὲ, ἀποτελούμενον δὲ ἐξ εἴκοσι τοιούτων, ὡς βλέπετε, σελίδων. Τοῦτο θέλω δώσει πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐὰν θεωρήσῃ αὐτὸ ἀναγκαῖον, ἵνα ἀντλήσῃ πληροφορίας χρησίμους ἐξ αὐτοῦ. Οἱ ἡμέτεροι συμπολῖται ζητοῦσι ν’ ἀνατεθῇ ἡ προστασία αὐτῶν εἴς τινα τῶν πρέσβεων ἢ τῶν προξένων ἐκείνων τῶν εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν, ἅτινα ἔχουσιν ἐπίσης ὑπηκόους ἀδικηθέντες καὶ ὧν οἱ ἀντιπρόσωποι θὰ προβῶσιν εἰς ἐνεργείας ὑπὲρ τῶν ἰδίων ὑπηκόων. Θὰ ἦτο λοιπὸν εὔκολον ν’ ἀνατεθῇ εἰς τινα ἐξ αὐτῶν ἡ προστασία καὶ τῶν ἡμετέρων, καὶ ὡς τοιοῦτος θὰ ἦτο ἁρμοδιώτερος ὁ πρεσβευτὴς ἢ ὁ γενικὸς πρόξενος τῆς Ἀγγλίας, ἢ ὁ τῆς Ἀμερικῆς· ἁρμοδιώτερον μάλιστα θεωρῶ τοῦτον, τὸ μὲν ἕνεκα τῆς γειτνιάσεως τῆς μεγάλης πατρίδος αὐτοῦ πρὸς τὰς Σονδουΐχας νήσους, τὸ δὲ διότι καὶ ὁ ἐν Ἀθήναις πρέσβυς τῆς Ἀμερικῆς, φιλελληνικώτατος ἀνὴρ, ὁ διακεκριμένος διπλωμάτης κ. Alexander, θὰ δεχθῇ προθύμως, ὡς φρονῶ μετὰ πεποιθήσεως, νὰ χορηγήσῃ τὴν κραταιὰν προστασίαν αὐτοῦ πρὸς τοὺς ἡμετέρους συμπολίτας. Ἐπίσης ἀνηνέχθησαν δι’ ἐπιστολῶν των πρὸς ἐμὲ Ἕλληνες κατοικοῦντες ἐν Μπιοὺτ (Butte, Montana) τῆς Μοντάνας, πολιτείας τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς, παρακαλοῦντές με νὰ ὑπομνήσω ὁπωσδήποτε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν παράκλησιν πάντων τῶν ἐκεῖ Ἑλλήνων, ὑποβληθεῖσαν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἀφορῶσαν εἰς τὸν διορισμὸν προξένου ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ, διότι ἡ παρουσία Ἕλληνος προξένου εἶναι ἀναγκαία, ἕνεκα τῆς αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν καὶ ἐν τῇ πολιτείᾳ ἐκείνῃ ἡμετέρων συμπολιτῶν. Ἐν τῇ ἐπιστολῇ τῇ πρὸς ἐμὲ ἀναφέρουσι καὶ ὄνομα συγκεκριμένον τοῦ διοριστέου προσώπου, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ ὑποβάλω, οὔτε κἂν νὰ ὀνομάσω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου· ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν δύναται νὰ ἐκλέξῃ καὶ διορίσῃ αὐτὸς τὸν ἁρμοδιώτερον πρὸς ἀντιπροσώπευσιν τῆς Ἑλλάδος ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ. Καὶ περὶ τούτου θὰ καταθέσω ἔγγραφον ὑπόμνημα. Τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ παρακαλέσω νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἐξετάσῃ καὶ ἐν εὐκαιρίᾳ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἐκτελῆται τὸ ἄρθρον 2 τῆς κατὰ τὸ ἔτος 1881 συναφθείσης συμβάσεως μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἑταιρίας τῶν ἐν τῇ ἡμετέρᾳ πόλει τροχιοδρόμων, ὅσον ἀφορᾷ τοῦτο καὶ μόνον: Οἱ ἀνήλικοι ἐπιβάται καταβάλλουσι κατὰ τὴν σύμβασιν τὸ ἥμισυ τοῦ συμπεφωνημένου διὰ τῆς συμβάσεως ναύλου. Καὶ ὅμως νῦν, ὡς παρατηρῶ, ὑποχρεοῦνται, παρὰ τὴν σύμβασιν, νὰ πληρώνωσιν ἐνίοτε μὲν ὑπὲρ τὸ ἥμισυ, ἐνίοτε δὲ καὶ ὁλόκληρον τὸ διὰ τοὺς μεγάλους συμπεφωνημένον καὶ ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ συμβάσει κόμιστρον. Πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν θέλει ἀνακοινωθῆ παρὰ τοῦ Προεδρείου, ἀναγραφομένη εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, ἡ σύστασίς μου αὕτη· ἐλπίζω δὲ, ὅτι θέλει εὐαρεστηθῆ, διδομένης αὐτῷ εὐκαιρίας, ὡς εἶπον, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τούτου. Συμπίπτει νὰ φθάσω ἐν τῇ σειρᾷ τῶν συστάσεων καὶ ἐπερωτήσεών μου τούτων καὶ εἰς ὄνομα, τὸ ὁποῖον ἡ Βουλή, πρὸ πάντων οἱ παλαιότεροι καὶ ἀρχαιότεροι τῶν κ. κ. Βουλευτῶν, θέλουσιν ἀκούσει εὐχαρίστως, αὐτὸς δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὐχαριστότερον ἔτι, ὡς ἐλπίζω. Εἶναι τὸ ὄνομα ἑνὸς ἐκ τῶν ἐργασθέντων μετὰ τὴν ἐθνικὴν ἀποκατάστασιν τοῦ 1821, ὅσον ὀλίγοι ἄλλοι, πρὸς αὔξησιν καὶ κραταίωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου. Διὰ τῶν ἐνεργειῶν τινων θερμοτάτων Ἑπτανησίων ἐπῆλθεν ἡ ἕνωσις τῆς ἀδελφῆς χώρας πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Τὰ ὀνόματα τῆς χορείας τῶν ἐργατῶν τῆς μακρᾶς, πολυχρονίου, ἐπὶ δεκαετηρίδας ὁλοκλήρους διαρκεσάσης ἐργασίας ἐκείνης, εἰσὶ πρὸς ὅλους γνωστὰ καὶ ἀγαπητὰ καὶ σεβαστά. Τὰ πλεῖστα ἐξέλιπον ἢ ἐκλείπουσιν ὁσημέραι. Ἓν μένει ἔτι, ἀντέχον κρατερῶς εἰς τὴν φορὰν τοῦ χρόνου. Εἶναι τὸ ὄνομα τοῦ κ. Κοσμᾶ Παναρέτου, τοῦ ἄλλοτε ἐπὶ πολλὰς περιόδους ἀντιπροσωπεύσαντος τὴν νῆσον τῶν Κυθήρων ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Κοινοβουλίῳ, ὡς ἀντεπροσώπευε τὴν πατρίδα του καὶ ἐν τῷ Ἰονικῷ Κοινοβουλίῳ, εἰς ὃ ἐπὶ μακρόν, ὡς εἶπον, ἠγωνίσθη ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς συζητήσεως τοῦ κατὰ τὸ 1891 ψηφισθέντος νόμου «περὶ βοηθημάτων», κατ’ εἰσήγησιν τῆς Κυβερνήσεως, ἧς προήδρευεν ὁ καὶ νῦν ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀναμνήσω τὸ ὄνομα αὐτοῦ πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ληφθῇ περὶ αὐτοῦ πρόνοιά τις, ἡ ὁποία μόνον περὶ αὐτοῦ δὲν ἐλήφθη, ἐν ᾧ ἐλήφθη δι’ ἅπαντας τοὺς ἄνδρας τῆς χορείας, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ ὁ Κοσμᾶς Πανάρετος ἀνῆκεν, ἵνα ἀπενέμετο καὶ αὐτῷ βοήθημά τι, ὡς τιμητικὴ περίθαλψις, νῦν κἄν, ὅτε εὑρίσκεται περὶ τὸ τέλος τοῦ βίου του καὶ, κατὰ τὸν γενικὸν κλῆρον τῶν ἀφιερωσάντων τὰς ἐνεργείας τῶν ἡμερῶν αὐτῶν εἰς τὴν πατρίδα, ἐν πενίᾳ διατελεῖ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε ἀνέμνησα αὐτῷ κατὰ τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1891 τὸ ὄνομα τοῦ κ. Παναρέτου, ἐξεφράσθη περὶ αὐτοῦ, ὡς εἰκός, μετὰ μεγίστης εὐμενείας καὶ ἀγάπης. Εἶπεν ὅτι (ἀναγινώσκει): «Ὁ κ. Κοσμᾶς Πανάρετος διετέλεσεν ἀληθῶς εἷς τῶν προταγωνισθέντων ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως τῆς Ἑπτανήσου. Δὲν γνωρίζω ἂν ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῆς πρώην Ἰονίου Πολιτείας (λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς) ἀναφέρωνται ἄλλοι ἀρχαιότεροι αὐτοῦ κατὰ τὸν ἀγῶνα, γνωρίζω ὅμως, ὅτι τὸ μέγιστον μέρος τοῦ βίου αὐτοῦ ἠγωνίσθη τὸν ἀγῶνα τοῦτον καὶ ἠξιώθη νὰ ἴδῃ τοὺς πόθους του στεφανουμένους ὑπὸ τῆς ἐπιτυχίας.» Ἐν τέλει δὲ λέγει, ὅτι (ἀναγινώσκει): «Τὰς ὑπηρεσίας τοῦ κ. Παναρέτου ἀναγνωρίζω, ἀλλὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινα εἰς τὴν Βουλήν, δὲν παρακαλοῦμεν αὐτὴν νὰ ἀπονείμῃ βοηθήματα εἰς νέα πρόσωπα, παρεκάλεσα μόνον αὐτὴν νὰ ἐπιτρέψῃ, ἵνα τὰ κεχορηγημένα μεταβιβάζωνται εἰς τὰς οἰκογενείας αὐτῶν μετὰ θάνατον. Ἀλλ’ ὁμολογῶ, ὅτι εἶναι πρᾶξις δικαιοσύνης νὰ ἀπονεμηθῇ εἰς τὸν Πανάρετον σύνταξις, καὶ ἐλπίζω ὅτι θέλω δυνηθῆ νὰ συμπράξω μετὰ τῆς πλειοψηφίας, ἵνα ἐπιτύχω τὴν ἀπονομὴν τῆς συντάξεως ταύτης.» Τοὺς λόγους τούτους εὐχαρίστως ἐπαναφέρω εἰς τὴν μνήμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι καὶ αὐτὸς ἐμφορεῖται, καὶ τώρα, ὑπὸ τῆς διαθέσεως, ἥτις καὶ τότε ἐνέπνευσεν αὐτῷ τὴν ἔκφρασιν τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἠκούσατε. Ἀλλὰ καὶ ἡ Βουλή, ἐλπίζω, προθύμως θέλει χορηγήσει τὴν συνδρομήν της, ἄνευ ἀντιῤῥήσεων καὶ ἀντιλογιῶν, ἵνα δικαιωθῇ, περὶ τὰς δυσμὰς τοῦ βίου του εὑρισκόμενος, ἀνὴρ ὑπάρξας ἀληθῶς εἷς τῶν ἐργατῶν τῆς Ἑλληνικῆς παλιγγενεσίας. Μετὰ τοῦτο ὑποβάλλω δι’ ὀλίγων ἐρώτησίν μου πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἀφορῶσαν εἰς τὸν τρόπον καὶ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν θέλει ἐφαρμοσθῆ ὁ περὶ διδακτικῶν βιβλίων τῆς δημοτικῆς καὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως ἐσχάτως παρ’ ἡμῶν ψηφισθεὶς καὶ δὴ ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» δημοσιευθεὶς κεκυρωμένος νόμος. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἀπουσιάζει, θεωρῶ περιττὸν ν’ ἀπασχολήσω ὑμᾶς, ἀρκούμενος εἰς τὴν κατάθεσιν ἐγγράφου καὶ τῆς ἐπερωτήσεώς μου ταύτης, ἵνα αὕτη διαβιβασθῇ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅστις βεβαίως θὰ εὐαρεστηθῇ νὰ δώσῃ τὴν ἀπάντησιν, διὰ τὴν ὁποίαν παρακαλῶ αὐτόν. Ὑποβάλλω ἀναφορὰν καταδίκου τινὸς, Θεοδώρου Κρυπωτοῦ, ζητοῦντος τὴν ἀπονομὴν εἰς αὐτὸν βασιλικῆς χάριτος. Παρακαλῶ δὲ νὰ διαβιβασθῇ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν διὰ τὰ περαιτέρω. Πλὴν τούτων, δι’ ὧν ἐλπίζω ὅτι δὲν ἀπησχόλησα ὑμᾶς ἐπὶ πολὺ, ἐσκόπουν νὰ φέρω τὸν λόγον ἐπί τινων θεμάτων, ἀναγομένων πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ καὶ τοῦτον δὲν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ βλέπω ἐνταῦθα παρόντα. Τὸ θέμα, διὰ τὸ ὁποῖον ἐπιθυμῶ ν’ ἀπασχολήσω αὐτὸν, εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δι’ ἐγγράφου ἐπερωτήσεώς μου ὑπέβαλον καὶ ἄλλην ἡμέραν, καθ’ ἣν συνέβη καὶ τότε νὰ μὴ ἦναι παρών. Εἶναι ζήτημα ἀφορῶν εἰς τοὺς προβιβασμοὺς ἀνθυπασπιστῶν καὶ ἀνθυπολοχαγῶν εἰς ἀνώτερον βαθμὸν, κατὰ νόμους τινὰς κειμένους, οὓς μετ’ ἀπορίας βλέπω τεθειμένους ἐν ἀχρηστίᾳ, ἢ τοὐλάχιστον μὴ ἐκτελουμένους, ὡς ἐὰν μὴ ἦναι ἐν ἰσχύϊ. Ἀλλ’ ἀπόντος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὁμολογῶ ὅτι θεωρῶ τὴν συζήτησιν ἄσκοπον. Θέλω ἐπιφυλαχθῆ λοιπὸν εἰς ἄλλην συνεδρίασιν.

§6ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Νομίζω ὅτι σᾶς ἀπήντησε.

§7ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπήντησεν ἀληθῶς προχθὲς, κύριε συνάδελφε, ἀλλ’ ἀκριβῶς ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν, ἤμην διατεθειμένος νὰ φέρω παρατηρήσεις τινὰς, ἐὰν ἦτο παρὼν ὁ κ. Ὑπουργός. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπουσιάζει. Παραιτοῦμαι λοιπὸν τοῦ ἔργου.

§8ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Εἶναι ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§9ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν κ. Πρωθυπουργὸν δὲν θεωρῶ οὔτε ὑποχρεωμένον, οὔτε παρεσκευασμένον ἴσως, νὰ δώσῃ ἀπάντησιν, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν εἶχεν ἐρωτηθῆ, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἠσχολήθη.

§10ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§11ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τούτοις εἶναί τι ζήτημα ἕτερον, περὶ τοῦ ὁποίου ἐπίσης εἶχον πραγματευθῆ κατὰ τὴν αὐτὴν συνεδρίασιν, ποιούμενος σύστασιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ ὁποῖον ὅμως καὶ ἐν ἀπουσίᾳ αὐτοῦ δύναμαι τώρα νὰ θίξω δι’ ὀλίγων λέξεων, ἐπικαλούμενος τὴν προσοχὴν ὅλων ὑμῶν, ἰδίᾳ ὅμως, ἰδιαίτατα, τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἔκαμον τότε σύστασιν, τὴν ὁποίαν διετύπωσα ὡς ἑξῆς· ἀναγινώσκω δὲ αὐτὴν, ὡς διετυπώθη τότε παρ’ ἐμοῦ (ἀναγινώσκει): «Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ συστήσω πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τῶν καθυστερούντων κληρωτῶν πασῶν τῶν παρελθουσῶν ἀπογραφῶν, ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ περὶ γενικῆς στρατολογίας νόμου, καὶ νὰ εἰσαγάγῃ, ἐὰν ἐγκρίνῃ, ὑπὸ τὴν βάσανον καὶ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς νομοθέτημα παραπλήσιον πρὸς τὸ ὑπ’ αὐτῆς ληφθὲν μέτρον διὰ τοὺς καθυστερήσαντας ἐπιστράτους τῶν ἐπιστρατειῶν τοῦ 1880–1881 καὶ 1885 ἕως 1886 (νόμος ΑΩΠΘʹ τῆς 21 Φεβρουαρίου 1892), ἵνα διὰ τοῦ μέτρου τούτου καὶ οἱ στρατολογικοὶ κατάλογοι ἀνακαθαρθῶσιν ἐπὶ τὸ ἀκριβέστερον, πρὸς τὸ συμφέρον τῆς στρατολογικῆς ὑπηρεσίας, ἵνα δὲ καὶ περὶ μεγάλου ἀριθμοῦ Ἑλλήνων πολιτῶν, ἀποδημούντων ἀπὸ ἐτῶν καὶ ἐν ἐκκρεμότητι στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως διατελούντων, ληφθῇ μέτρον τι ἐπιεικὲς, δυνάμενον συγχρόνως ν’ ἀποβῇ καὶ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου διὰ τῆς καταβολῆς ἀναλόγου χρηματικοῦ ποσοῦ παρ’ ἐκείνων, οἵτινες δὲν θὰ ἔστεργον νὰ προσέλθωσι ταχέως πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς κανονισθησομένης στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας.» Σημειωτέον ὅτι τὸν νόμον ΑΩΠΘʹ, ὃν ἐμνημόνευσα ἐν τῇ ἀναγνωσθείσῃ ἐπερωτήσει μου, εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ψηφισθέντα ἐδημοσίευσεν ὁ καὶ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀξιότιμος καὶ νῦν Πρωθυπουργός. Ἐκ τοῦ νομοῦ, τὸν ὁποῖον ἔσχον τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύσω δὶς ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ κατὰ τὴν ἐπικράτησιν τῆς νομαρχιακῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, ἀλλὰ δὴ καὶ ἐκ τῆς ἐπαρχίας, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω νῦν, ἀπεδήμησαν πολλοί, καὶ ἀποδημοῦσιν ἀκατασχέτως κατὰ χιλιάδας, εἰς τὴν Ἀμερικὴν κυρίως, ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλλας χώρας, εἰς τὴν Ρουμανίαν, κατὰ δεύτερον λόγον, εἶτα δὲ εἰς τὰς διαφόρους ἐκτάσεις τοῦ Τουρκικοῦ Κράτους καὶ εἰς τὴν Αἴγυπτον. Μεταξὺ τῶν ἀποδημούντων, καθ’ ἃς ἔλαβον ἰδιαιτέρας πληροφορίας,—διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει τοῦ ἐκ Μήλου συναδέλφου κ. Κουλούρη περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν καθυστερούντων κληρωτῶν ἁπασῶν τῶν παρελθουσῶν ἀπογραφῶν, δὲν προσήγαγε μέχρι τοῦδε πληροφορίας, ἐδέησε λοιπὸν νὰ προσφύγω ἰδιωτικῶς εἰς τὴν ἀναζήτησιν καὶ λῆψιν τοιούτων πληροφοριῶν—κατὰ τὰς πληροφορίας, λέγω, ταύτας, μεταξὺ τῶν ἀποδημούντων περιλαμβάνονται καὶ καθυστεροῦντες κληρωτοὶ ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ γενικῆς στρατολογίας, ἀνερχόμενοι εἰς ἀριθμὸν ἴσως 20,000, βεβαίως ὅμως ἀνώτερον τῶν 15,000. Πολῖται λοιπὸν Ἕλληνες ἀριθμοῦ εὑρισκομένου μεταξὺ τῶν 15 καὶ 20 χιλιάδων, πολῖται οἱ τῆς ἀκμαιοτέρας καὶ ἀλκιμωτέρας ἡλικίας ἀποδημοῦσιν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἥκιστα διατεθειμένοι κατὰ δυστυχίαν, ὡς γνωρίζομεν πάντες, νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἵνα ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν ἀνιαρὰν αὐτήν, τὴν κοπιώδη, τὴν ἀτερπῆ, ὅπως θεωρεῖται, ἂν καὶ εἶναι καθ’ ἑαυτὴν καὶ ἐκ φύσεως καὶ ἀπὸ νομοθετήσεως τετιμημένη καὶ τιμητική, στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν· οὔτε μοὶ φαίνεται παράδοξον, κύριοι συνάδελφοι, τὸ αἴσθημα, τὸ ὁποῖον κατέλαβε τοὺς ἡμετέρους συμπολίτας· εἶναι γενικὸν δι’ ὅλας τὰς χώρας. Ἡ κατὰ χιλιάδας καὶ μυριάδας ἀποδήμησις τῶν Γερμανῶν εἰς τὴν Ἀμερικὴν κυριωτάτην ἀφορμὴν ἔχει, ὡς ὁ ἴδιος ἀντελήφθην ἄλλοτε, ὅτε συνέβη νὰ διατρίψω εἰς τὴν Γερμανίαν, τὴν ἀποφυγὴν τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας· οἱ Γερμανοί, δηλαδὴ οἱ πολῖται τοῦ στρατιωτικωτέρου ἔθνους ἐν τῇ γῇ σήμερον, καὶ κατ’ αὐτὴν μάλιστα τὴν ἐποχὴν, κατὰ τὴν εἰκοσιπενταετίαν τὴν ἀπὸ τοῦ Γαλλογερμανικοῦ πολέμου μέχρι τοῦδε, ὅτε ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἀνεπτύχθη ἡ Γερμανία, ἀλλ’ ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔφθασε, δύναταί τις εἰπεῖν, εἰς τὸ κατακόρυφον σημεῖον τῆς ἀκμῆς, αὐτῆς τῆς Γερμανίας, λέγω, οἱ πολῖται ἀποδημοῦσιν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, φυγαδεύονται διὰ παντὸς, μὲ τὴν πρόθεσιν νὰ μὴ ἐπανέλθωσιν, ἵνα ἀποφύγωσι τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν. Εἶναι βαρεῖα ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ἁπανταχοῦ σήμερον, ὅτε ὁ βίος ἔγεινεν ἀναπαυτικώτερος, μαλθακώτερος· ὁ δυνάμενος ν’ ἀποφύγῃ τὴ, σκληραγωγίαν, τὴν τραχύτητα τῆς ἐν τῷ στρατεύματι καὶ ὑπὸ τὴν στρατιωτικὴν στολὴν καὶ τὸν ὁπλισμὸν βιώσεως ἐπὶ διετίαν, ἀποφεύγει αὐτὴν προθύμως. Πρόκειται λοιπὸν περὶ τῆς δυσχερείας ταύτης ἡμετέρων συμπολιτῶν, οἵτινες (ἔχω δὲ πολλὰς πληροφορίας περὶ τούτου) θὰ ἦσαν διατεθειμένοι, καταβάλλοντες χρηματικόν τι ποσὸν, ὁριζόμενον ὁπωσδήποτε, νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν πατρίδα, ἐὰν ἐξησφάλιζον τὴν ἀποφυγὴν τῆς αὐτοπροσώπου στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Δὲν εὑρίσκω τὸ μέτρον αὐτὸ ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα λαμβάνονται εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχεν, οὔτε προτείνω αὐτὸ εἰς τὴν Βουλὴν ἄνευ δυσκολίας, ἀλλὰ βεβαιῶ ὑμᾶς, ὅτι πράττω τοῦτο ἐκ τῆς σκέψεως ὅτι πρέπει νὰ μὴ ἀπολέσωμεν τόσους συμπολίτας, τοὺς ὁποίους δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου θέλομεν δυνηθῆ νὰ σώσωμεν.

§12Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρόκειται περὶ ὑποχρέων τῶν τακτικῶν ἐτησίων ἀπογραφῶν;

§13ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, τῶν τακτικῶν ἐτησίων ἀπογραφῶν, διὰ τοὺς ὁποίους ὑποστηρίζω νὰ ληφθῇ τὸ μέτρον, τοῦ ὁποίου ὑμεῖς εἴχετε γείνῃ εἰσηγητὴς διὰ τοὺς καθυστεροῦντας τῶν ἐπιστρατεύσεων τῶν ἐτῶν 1880–1881 καὶ 1885–1886. Τὴν σύστασιν ταύτην, ὡς διὰ βραχέων ἀνέπτυξα, ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν τώρα πρὸς ὑμᾶς, ἵνα ληφθῇ ἓν μέτρον. Ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον προέβην εἰς τὴν σύστασιν ταύτην, εἶναι ἡ σκέψις τοῦ νὰ ἀνακτήσωμεν τοὺς ἡμετέρους συμπολίτας, διατεθειμένους νὰ ἀπολεσθῶσι διὰ παντὸς διὰ τὴν χώραν ἡμῶν. Ἀλλ’ ἀφοῦ θὰ ληφθῇ τὸ μέτρον ἀπὸ τοιαύτης ἐπόψεως, δύναται νὰ μελετηθῇ καὶ ὑπὸ ἄλλην τινὰ, ἣν σπεύδω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι θεωρῶ μικρὰν καὶ οὐχὶ ἀνάλογον πρὸς τὸ ὕψος τοῦ ζητήματος τῆς πρὸς τὴν πατρίδα παροχῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, τὴν ἄποψιν τοῦ χρηματικοῦ ὠφελήματος, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ προέλθῃ ἐκ τῆς λήψεως τοιούτου μέτρου, ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου· δύναται δὲ νὰ ἐξιχθῇ εἰς ἑκατομμύρια τὸ ποσὸν, διότι εἶναι χιλιάδες ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι εἶναι πρόθυμοι νὰ πληρώσωσι καὶ χιλίας δραχμὰς καὶ πλέον ἔτι, ἵν’ ἀπαλλαγῶσι. Καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα καὶ, ἂν θεωρήσῃ ἀναγκαῖον, νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὅ,τι ἀνέπτυξα, ἐπειδὴ δὲν ἔχομεν αὐτὸν σήμερον παρόντα ἐνταῦθα.

§14ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἐκ Κυθήρων βουλευτοῦ κ. Στάη περὶ τῆς τροποποιήσεως τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Κλάφα, παρὰ τὴν Ζωοδόχον Πηγήν. Ἐκ τῶν ἐγγράφων τούτων ἐξάγεται, ὅτι συνεπείᾳ παραστάσεως, γενομένης ἐκ μέρους τῶν παροδίων τῆς ὁδοῦ ταύτης, τὸ Ὑπουργεῖον Τρικούπη ἐζήτησε διὰ τοῦ ἀπὸ 30 Νοεμβρίου 1894 ἐγγράφου τὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου γνωμοδότησιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου. Τὸ Δημ. Συμβούλιον Ἀθηναίων διὰ πράξεώς του τῆς 21 Ἰανουαρίου 1895 ἐγνωμοδότησεν ὑπὲρ τῆς προτεινομένης τροποποιήσεως, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι διὰ τοῦ σχεδίου, ὡς εἶχε πρότερον, ῥυμοτομοῦνται οἰκίαι, οἰκοδομηθεῖσαι κατὰ ἐγκεκριμένον σχέδιον, καὶ ὅτι ἡ προτεινομένη τροποποίησις ἐπαναφέρει τὴν οἰκοδομικὴν γραμμὴν, ὡς ἔχει ἐν τῇ φύσει, καὶ εἰς οὐδεμίαν ὑποβάλλει τὸν δῆμον ἀποζημίωσιν, οὐδὲ παραβλάπτει τὸν καλλωπισμὸν τοῦ μέρους τούτου. Τὸ Δημοτικὸν λοιπὸν Συμβούλιον διὰ τῆς πράξεως αὐτοῦ ταύτης ἐνέκρινε τὴν προτεινομένην τροποποίησιν. Κατόπιν τῆς γνωμοδοτήσεως ταύτης τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἐξεδόθη Β. Διάταγμα τῆς 18 Φεβρουαρίου 1895, διὰ τοῦ ὁποίου ἐγκρίνεται ἡ προτεινομένη τροποποίησις. Ἐκ τῶν ἐπισήμων τούτων ἐγγράφων σαφῶς καὶ καθαρῶς προκύπτει, Κύριοι, ὅτι πάντες οἱ τύποι ἐτηρήθησαν, καὶ ὅτι οὐδεὶς νόμος παρεβιάσθη.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐξ Ἠπείρου ὁμογενὴς Γεώργιος Ζέρβας ὑποβάλλει ἀναφορὰν, δι’ ἧς παρακαλεῖ νὰ τῷ χορηγηθῇ χρηματικὸν βοήθημα, ὅπως ἱδρύσῃ ὁπλοποιεῖον.

§16ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ ἀναφερόμενος πρὸ ἐτῶν εὗρεν ἀνακάλυψιν, βελτιοῦσαν τὸ ὅπλον Γκρᾶ. Παρουσιασθεὶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὑπέδειξε τὴν ἀνακάλυψίν του, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἐδέχθη, ὅπως δοκιμασθῇ, καὶ πράγματι δοκιμασθεῖσα, εὑρέθη ὅτι ἔχει ἀξίαν τινά. Ἐπὶ δεκάμηνον καὶ πλέον ἐργάζεται κατ’ ἐντολὴν τῆς Κυβερνήσεως. Πράγματι δὲ ἡ ἀνακάλυψίς του θεωρεῖται, ὅτι εἶναι βελτίωσις τοῦ ὅπλου Σασεπὼ καὶ Γκρᾶ, καὶ ὅτι δύναται διὰ μικρᾶς δαπάνης νὰ βελτιώσῃ τὰ ὅπλα ταῦτα. Παρακαλεῖ ἤδη τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως δοθῇ εἰς αὐτὸν βοήθημά τι πρὸς ἵδρυσιν μικροῦ ἐργοστασίου, ὅπου νὰ ἐργάζηται πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου. Δικαιολογεῖται δὲ, ὅτι, ἐπειδὴ ἦλθεν ἅπαξ εἰς σχέσεις μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, δὲν δύναται νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν πατρίδα του Παραμυθίαν, φοβούμενος μήπως φυλακισθῇ παρὰ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως ἢ ἐξορισθῇ, ὡς ἐξυπηρετήσας Ἑλληνικὰ συμφέροντα. Νομίζω, ὅτι ἡ αἴτησίς του εἶναι δικαιολογημένη, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν κινδύνων, τοὺς ὁποίους διατρέχει, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐργασίας, τὴν ὁποίαν ἐξετέλεσε· πρέπει λοιπὸν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀναφορά του καὶ δοθῇ ἓν βοήθημα εἰς αὐτὸν, ἵνα μὴ ἀποθαῤῥύνωνται πάντες, ὅσοι δύνανται νὰ παρέχωσιν ὑπηρεσίαν τινὰ εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§17ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ὀφείλω νὰ δώσω πληροφορίας τινάς, ἀφορώσας εἰς τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν, ὅστις εἰργάσθη εἰς τὴν τελειοποίησιν τοῦ ὅπλου Γκρᾶ. Οὗτος, παρουσιασθεὶς εἰς τὰς στρατιωτικὰς ἀρχὰς, ἐδήλωσεν, ὅτι ἔχει ἐφεύρεσίν τινα ἐπὶ τοῦ ὅπλου τοῦ ἐν χρήσει ἐν τῷ στρατῷ. Ὡς εἰκὸς, παρεπέμφθη εἰς τὸ συμβουλευτικὸν τμῆμα τοῦ Πυροβολικοῦ, τὸ ὁποῖον ἦτο τὸ ἁρμοδιώτερον ν’ ἀποφανθῇ, ἔνθα ἀπεδείχθη, ὅτι ἀληθῶς ὑπάρχει τελειοποίησίς τις, ἀλλ’ ὅτι αὕτη ἐθεωρήθη ἀνεπαρκὴς, ὡς γενομένη ἐπὶ ὅπλου, οὗτινος ἡ κάνη ἦτο ἀκατάλληλος καὶ συνεπῶς τὰ βλητικὰ ἀποτελέσματα οὐτιδανὰ ἑπομένως δὲν ἦτο δυνατὸν τὸ Ὑπουργεῖον νὰ προβῇ εἰς οὐδεμίαν ἀπόφασιν, οὐχ ἧττον ἐδόθη αὐτῷ ἡ ἄδεια νὰ ἐργασθῇ εἰς τὴν Διεύθυνσιν τοῦ ὑλικοῦ τοῦ πολέμου, ἵνα βελτιώσῃ τὴν ἐφεύρεσίν του, καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἐχορηγήθη εἰς αὐτὸν ἓν ὅπλον Γκρᾶ· ποῖον ὅμως ὑπῆρξε τὸ ἀποτέλεσμα, δὲν γνωρίζω· ἴσως ἡ ὑπηρεσία δύναται καλλιτέρας νὰ παράσχῃ πληροφορίας· προσθέτω ὅμως, ὅτι πλεῖσται ὅσαι ὑπῆρξαν αἱ ὑπὲρ αὐτοῦ συστάσεις.

§18ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ προσθέσω, ὅτι ἔτυχε διπλώματος ἀναγνωρίσεως διὰ τὸ ὅπλον τοῦτο, δι’ ὃ εἰργάσθη ἐπὶ πολλὰ ἔτη· προσθέτω δὲ, ὅτι εἶναι καλὸν, ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐνισχύσῃ τὸν τεχνίτην τοῦτον, ὅπως ἐξακολουθήσῃ τὴν ἀρξαμένην ἐργασίαν.

§19ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον εἶχε πραγματευθῆ ἄλλοτε ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, καὶ ἐγὼ θὰ κάμω μίαν σύστασιν, παρακαλῶν τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως συμπληρώσῃ τὸ ἀρξάμενον ἔργον, καὶ ἐπεκτείνῃ τοὺς προβιβασμοὺς, τοὺς γενομένους εἰς πάντα τὰ σώματα, καὶ εἰς τὸ πεζικὸν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἀνθυπολοχαγοὺς καὶ ἀνθυπασπιστὰς τοῦ εὐεργετικοῦ νόμου, διότι εἶναι βέβαιον, ὅτι δὲν συνεπληρώθησαν αἱ θέσεις τῶν ἀνθυπολοχαγῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν, οὐχὶ αὐθαιρεσίας ἕνεκεν, ἀλλὰ διότι δὲν ὑπῆρχον οἱ πίνακες κατηρτισμένοι. Σήμερον δὲ δὲν δικαιολογεῖται ἡ βραδύτης, διότι καὶ θέσεις χηρεύουσαι ὑπάρχουσι διὰ τοὺς ἀνθυπολοχαγοὺς καὶ ἀνθυπασπιστὰς, εἶναι δὲ ἄτοπον, οὗτοι νὰ μένωσιν ἄνευ προαγωγῆς, ἐνῷ πάντες οἱ συνάδελφοι αὐτῶν εἰς τὰ λοιπὰ ὅπλα καὶ σώματα προεβιβάσθησαν.

§20ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρὸς τοῦτο ἐγένετο ἄλλοτε σύστασις παρ’ ἐμοῦ καὶ παρ’ ἄλλων, ὅπως κατὰ τοὺς προβιβασμοὺς ἑρμηνεύηται συμφωνότερον πρὸς τὸν σκοπόν του ὁ νόμος ὁ εὐεργετικὸς τοῦ 1885 περὶ προβιβασμοῦ ὑπαξιωματικῶν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ. Ὁ νόμος αὐτὸς ἠθέλησε ν’ ἀνοίξῃ στάδιον μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ ὑπολοχαγοῦ, καὶ οὐχὶ πέραν, ὑπὲρ τῶν ὑπαξιωματικῶν μόνον τῶν μὴ ἐγγεγραμμένων εἰς τοὺς εἰδικοὺς πίνακας ὑποψηφίων διὰ τὸν βαθμὸν ὑπολοχαγοῦ, ἐχόντων ὅμως ἀρχαιότητα τοὐλάχιστον 10 ἐτῶν καὶ κεκτημένων τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα ἤθελε κανονίσει μεταγενέστερον διάταγμα. Τὸ διάταγμα ἐπῆλθε κατὰ τὸ 1886, νομίζω, διαστρέψαν τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου τοῦ 1885, διότι τὸ διάταγμα τοῦτο καθιέρωσε τὴν σχετικὴν ἱκανότητα ὡς τὸν τίτλον πρὸς προβιβασμὸν μεταξὺ τῶν ἐχόντων δεκαετῆ ὑπηρεσίαν, ἐνῷ τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου εἶναι νὰ προβιβάζωνται κατὰ σειρὰν ἀρχαιότητος οὗτοι, ἅμα ἔχωσι τὰ προσόντα. Ὅταν πολλοὶ ἐκρίθησαν ἔχοντες τὰ προσόντα τοῦ διατάγματος μεταξὺ τῶν ἀριθμούντων ὑπερδεκαετῆ ὑπηρεσίαν, ἡ ἀρχαιότης θὰ προσδιορίσῃ τοὺς προβιβαστέους, οὐχὶ δὲ οἱ ἀριθμοὶ ἑνὸς ἑκάστου, ἀφοῦ ὅλοι ἔλαβον τὸν ἐλάχιστον ἀριθμόν. Καλὸν θὰ ἦτο, ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν προσεπάθει νὰ προσεγγίσῃ διὰ νέου διατάγματος πλειότερον πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νόμου, ὅπως κατορθωθῇ νὰ προβιβάζωνται οἱ ἔχοντες τὰ προσόντα ὑπαξιωματικοὶ κατὰ σειρὰν ἀρχαιότητος, καὶ οὐχὶ κατὰ τοὺς ἀριθμοὺς, οὓς ἕκαστος ἔλαβεν ἐν τῷ πίνακι τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς.

§21Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἐπιδαύρου τῆς Λιμηρᾶς, δύναμαι νὰ δώσω πληροφορίας μόνον διὰ τὴν σύστασιν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε ὑπὲρ τοῦ πρώην συναδέλφου Κοσμᾶ Παναρέτου, καὶ δεύτερον διὰ τὰς ἐνδείξεις, τὰς ὁποίας ἐποιήσατο πρὸς τὴν Βουλὴν, τῶν γνωμῶν τὰς ὁποίας ἔχει περὶ τῶν καθυστερούντων κληρωτῶν τῶν ἐτησίων ἀπογραφῶν. Καὶ περὶ μὲν τοῦ κ. Κοσμᾶ Παναρέτου δὲν πρέπει νὰ ἐξιστορήσω τὰς ὑπηρεσίας αὐτοῦ, τὰς ἀπὸ πεντηκονταετίας, διότι εἶναι γνωσταὶ εἰς τοὺς συγχρόνους· οἱ νεώτεροι δύνανται νὰ μάθωσιν αὐτὰς ἐκ τῆς ἱστορίας. Ὁ κ. Κοσμᾶς Πανάρετος εἶναι εἷς τῶν πρώτων ἀγωνιστῶν, τῶν ἀγωνισθέντων τὸν εὐκλεᾶ ἀγῶνα τῆς ἑνώσεως τῆς Ἑπτανήσου μετὰ τῆς Ἑλλάδος, τὸν ὁποῖον ηὐτύχησε καὶ ἐκεῖνος καὶ οἱ σύγχρονοί του νὰ ἴδωσι στεφανώμενον ὑπὸ ἐπιτυχίας. Δυστυχῶς δὲν δύναται νὰ ληφθῇ ἀνάλογον μέτρον τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτοῦ. Ὁμολογῶ, ὅτι κατὰ τὰς δύο περιόδους, κατὰ τὰς ὁποίας διετέλεσα ἐν τῇ Κυβερνήσει, δὲν παρέλιπον νὰ προκαλέσω ἐντὸς τῆς νομίμου ἁρμοδιότητός μου τὴν μέριμναν τοῦ Βασιλέως ὑπὲρ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἡ μέριμνα ἐκείνη ἦτο ἀτελὴς, καὶ ἦτο τοιαύτη, διότι δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ χορηγηθῇ σύνταξις εἰς τὸν κ. Πανάρετον. Ἡ σύστασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἐπιδαύρου τῆς Λιμηρᾶς ἔχει λογικὴν καὶ δικαίαν βάσιν. Ἐλπίζω ὅτι ἐν χρόνῳ αἰσιωτέρας οἰκονομικῆς καταστάσεως θέλει ληφθῆ σπουδαιοτέρα πρόνοια περὶ τοῦ κ. Παναρέτου. Ὡς πρὸς τὴν ἑτέραν σύστασιν τοῦ ἐξ Ἐπιδαύρου τῆς Λιμηρᾶς κ. Βουλευτοῦ, περὶ τῶν ὑποχρέων πρὸς στράτευσιν ἐκ τῶν ἐτησίων ἀπογραφῶν, δύναμαι νὰ πληροφορήσω αὐτὸν, ὅτι, πρὸ δύο ἡμερῶν μοὶ ἀνεκοινώθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐργασία τοιαύτη, καὶ ἔλαβον γνῶσιν τῶν μελετῶν τοῦ συναδέλφου μου. Εὑρισκόμεθα ἐν τῇ συζητήσει τοῦ μέτρου, δὲν εἶναι δὲ ἀπίθανον ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν ὁ συνάδελφός μου Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον.

§22ΡΑΖΕΛΟΣ. Πρό τινων ἡμερῶν κατέθηκα ἀναφορὰν πρὸς τὴν Βουλὴν καταδίκων κρατουμένων ἐν ταῖς φυλακαῖς Πύλου, ἤδη δὲ μοὶ ἐστάλη νέα τοιαύτη καταδίκων κρατουμένων ἐν ταῖς σωφρονιστικαῖς φυλακαῖς Συγγροῦ. Ἐν τῇ ἀναφορᾷ των ταύτῃ οἱ κατάδικοι καταγγέλλουσι τόν τε Διευθυντὴν τῶν φυλακῶν καὶ τὰ κατώτερα ὄργανα τῆς ὑπηρεσίας ἐπὶ συνεχέσι βιαιοπραγίαις καὶ κακώσεις κατ’ αὐτῶν, προχθὲς δὲ τρεῖς ἐκ τῶν ὑπαλλήλων τῶν φυλακῶν, τῇ ἐντολῇ καὶ ἐν γνώσει τοῦ Διευθυντοῦ τῶν φυλακῶν καὶ ἐπὶ προθέσει νὰ τιμωρήσωσι κατάδικόν τινα, ὅστις τοὺς κατήγγειλεν ἐπὶ καταχρήσεσιν, εἰσῆλθον νύκτα εἰς τὸ δωμάτιόν του, τὸν ἐκακοποίησαν καὶ τὸν ἀφῆκαν ἡμιθανῆ, ἀναστατώσαντες ὁλόκληρον τὸ κατάστημα τῶν φυλακῶν. Δὲν θέλω, κύριε Πρόεδρε, νὰ προδικάσω ἐπὶ τῆς ἀληθείας τῶν καταγγελλομένων ὑπὸ τῶν καταδίκων, νομίζω ὅμως, ὅτι αἱ ἀδιάκοποι αὗται κραυγαὶ τῆς ὀδύνης καὶ τῆς ἀπογνώσεως, αἱ ὁποῖαι ἐκπέμπονται ἀπὸ τὰ βάθη τῶν Ἑλληνικῶν φυλακῶν, δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἀφήσωσιν ἀδιαφόρους, καθῆκον δ’ ἔχει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ μέτρα δρακόντεια κατὰ τῶν ἐκμεταλλευομένων τὴν θέσιν, ἣν ἀπένειμεν αὐτοῖς ἡ Πολιτεία, διὰ νὰ βασανίζωσι καὶ καταπιέζωσι δυστυχῆ ὄντα, τὰ ὁποῖα ἐπὶ τέλους ἔχουσι τὰ δικαιώματα, ἅτινα ἀπένειμεν εἰς αὐτὰ ἡ ἀνθρωπίνη φύσις. Νομίζω δὲ, ὅτι τὰ μέτρα ταῦτα, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δέον νὰ λάβῃ, πρέπει νὰ ὦσι τοιαῦτα, ὥστε ν’ ἀποτελέσωσι πραγματικὴν ἐπέμβασιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν φυλακῶν καὶ νὰ μὴ συνίστανται εἰς τὴν συνήθη τυπικὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐγγράφων· καὶ φρονῶ ὅτι μεγάλως ἤθελε συντελέσει πρὸς ἄρσιν τοῦ κακοῦ τούτου, ἐὰν οἱ Εἰσαγγελεῖς καὶ οἱ Νομάρχαι διετάσσοντο νὰ ἐπισκέπτωνται τὰς φυλακὰς τακτικῶς καὶ νὰ ἐνεργῶσιν ἐπιθεωρήσεις πραγματικὰς καὶ οὐχὶ τυπικὰς, ἰδίως δὲ νὰ ἐξελέγχωσι τὰ τρόφιμα, τὰ ὁποῖα εἶναι τοιαῦτα, ὥστε διὰ πᾶν ἄλλο δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι, παρὰ διὰ τροφὴν ἀνθρώπων. Καταθέτων τὴν ἀναφορὰν ταύτην, παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ ἀπόντος κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἐπὶ ταύτης, ἰδίᾳ δὲ νὰ συστήσῃ αὐτῷ νὰ μεριμνήσῃ, ὅπως μὴ καὶ ἡ ἀναφορὰ αὕτη συντελέσῃ εἰς τὸ νὰ δημιουργηθῶσι νέα βασανιστήρια κατὰ τῶν ἀναφερομένων καταδίκων.

§23Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ πράξεις αἱ καταγγελλόμεναι δὲν εἶναι διοικητικαὶ παραβάσεις, εἶναι πράξεις ἐγκληματικαὶ, τῶν ὁποίων ἡ καταστολὴ δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἀνήκει εἰς τὴν Ποινικὴν Δικαιοσύνην· ἑπομένως ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἐλπίζω ὅτι, ἀφοῦ λάβῃ γνῶσιν τῶν καταγγελιῶν, θέλει πέμψει εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν, ἵνα ἐνεργηθῶσι τὰ δέοντα· διότι, ἐὰν διαπράττωνται βιαιοπραγίαι ἢ κακώσεις ἐν ταῖς φυλακαῖς, ἢ καὶ πανταχοῦ, ὅπου ἂν τοιαῦται διαπράττωνται ὑπὸ ὀργάνων τῆς ἀρχῆς, πρέπει νὰ καταδιώκωνται καὶ νὰ τιμωρῶνται ἀμειλίκτως.

§24ΡΑΖΕΛΟΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν μέριμναν, τὴν ὁποίαν ἐπιδεικνύει περὶ τῆς διορθώσεως τῶν ἀτόπων τούτων, θὰ παρακαλέσω δ’ αὐτὸν προσέτι, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ τὶ τὸ κωλῦον, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἔγγραφά τινα, σχετιζόμενα πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ τελωνείου Καλαμῶν, ὀνομαστὶ δὲ τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «αʹ) Τὴν ὑπὸ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐπιθεωρητοῦ Ἰακώβου Μαυρίκου ὑποβληθεῖσαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τὴν 29 Μαρτίου ἐ. ἔ. δικογραφίαν κατὰ τοῦ τελώνου Καλαμῶν Λόντου Λοντοπούλου, ἀπαρτιζομένην ἐξ ἐκθέσεων διοικητικῶν ἐξετάσεων, ἐνεργηθεισῶν ὑπὸ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τούτου, ἐξ ἀντιγράφων διαφόρων ἐγγράφων καὶ προσέτι ἐξ ἀντιγράφων τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 16 τῆς 16 Φεβρουαρίου ἐ. ἔ. βουλεύματος τοῦ Συμβουλίου τῶν ἐν Καλάμαις Πλημμελειοδικῶν, τῆς κατὰ τοῦ βουλεύματος τούτου ἀνακοπῆς τοῦ οἰκονομικοῦ ἐπιθεωρητοῦ Ι. Μαυρίκου, ὑπὸ χρονολογίαν 3 Μαρτίου ἐ. ἔ., καὶ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 111 καὶ ὑπὸ χρονολογίαν τῆς 21 Μαρτίου ἐ. ἔ. βουλεύματος τῶν ἐν Ναυπλίῳ Ἐφετῶν. βʹ) Τὴν ὑπ’ ἀριθ. 68 καὶ ὑπὸ χρονολογίαν τῆς 26 Ἰουνίου ἐ. ἔ. ἀναφορὰν τοῦ αὐτοῦ οἰκονομικοῦ ἐπιθεωρητοῦ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, δι’ ἧς ὑποβάλλει οὗτος ἐκθέσεις διοικητικῶν κατὰ τοῦ ἰδίου τελώνου Καλαμῶν ἐξετάσεων, καὶ ἀντίγραφα μηνύσεων κατὰ τούτου ἐνώπιον τοῦ Εἰσαγγελέως Καλαμῶν, ἐπὶ λαθρεμπορίᾳ καὶ παραβάσει καθήκοντος, προτείνει δ’ ἐν τέλει τὴν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἀπόλυσιν τοῦ τε τελώνου ὡς καὶ κατωτέρων τινῶν τελωνειακῶν ὑπαλλήλων.» Ἅμα κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα ταῦτα, θὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Βουλὴν τὸν λόγον, δι’ ὃν τὰ ζητῶ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὅμως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐκθέσω ἐν συντόμῳ τὰ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, καθόσον ἐνδεχόμενον νὰ μὴ περιῆλθεν εἰσέτι εἰς γνῶσιν αὐτοῦ ἡ σχετικὴ ὑπόθεσις.

§25Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποθέτω ὅτι θέλομεν συζητήσει, ὅταν κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα. Τῆς ὑποθέσεως ἔλαβον γνῶσιν, διότι ὁ οἰκονομικὸς ἐπιθεωρητής μοι ἐξέθηκε τὰ ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης.

§26ΡΑΖΕΛΟΣ. Ἀρκοῦμαι εἰς τὴν δήλωσιν ταύτην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἀναμένω τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, ὅπως συζητήσω. Ἤδη δὲ καταθέτω ἔγγραφον τὴν ἐπερώτησιν.

§27Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς παρελθούσης Δευτέρας, μετὰ τὰ παρ’ ἐμοῦ καὶ ἄλλων λεχθέντα, εἶχον προαγγείλει, ὅτι σήμερον πρόκειται νὰ ἐπαναφέρω τὸ ζήτημα τοῦ λιμένος Βόλου καὶ ἀναπτύξω τὴν ἐπερώτησίν μου, ἐπειδὴ δὲ ἡ προκεχωρημένη ὥρα δὲν μοὶ ἐπιτρέπει καὶ σύντομον ἀνάπτυξιν, ὄχι τὴν δέουσαν, θεωρῶ καλὸν νὰ ἀναβάλω, ἐκτὸς ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπρόκειτο νὰ δώσῃ ἀπάντησιν, ἢ ἄλλος τις τῶν κ. κ. Βουλευτῶν, διότι εἰς τὰ παρὰ τοῦ ἐκ Τρικκάλων ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ λεχθέντα ἐγὼ ἀπήντησα. Ἐὰν λοιπὸν ἄλλος τις θέλῃ νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα καὶ δι’ ἐπερωτήσεως προταχθέντα, ἐγὼ προθύμως ἀνταπαντῶ, ἄλλως ἀναβάλλω δι’ ἄλλην συνεδρίασιν, ὁπότε θὰ ὑπάρχῃ περισσότερος χρόνος, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ λάβῃ καιρὸν ἴσως νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν ἐπερώτησιν. Ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀρκοῦμαι εἰς τὰ λεχθέντα καὶ διὰ τῆς ἐπερωτήσεώς μου διατυπωθέντα, διότι, ἐὰν δὲν ληφθῇ ἡ δέουσα πρόνοια, ἡ Βουλὴ θὰ ἔχῃ τὴν δυσαρέσκειαν νὰ ἀκούσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο πολλάκις, ἐπὶ τῷ σκοπῷ τοῦ νὰ προληφθῇ κατάχρησις 880 χιλιάδων δραχμῶν πρὸς ὄφελος κατὰ τὰ ¾ τῶν ἐργολάβων, ἑπομένως καὶ τὸ ἔργον τοῦ λιμένος θέλει κινδυνεύσει. Διὰ τοῦτο ἀναβάλλω σήμερον τὴν συζήτησιν, καὶ ἴσως ἐντὸς τῆς παρούσης Συνόδου, ἐὰν παραστῇ ἀνάγκη, θὰ λάβω τὸν λόγον.

§28Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἴσως, Κύριοι, αὕτη εἶναί τις ἐκ τῶν περιπτώσεων, καθ’ ἃς ἀποδεικνύεται, ὅτι τῷ ὄντι ὑπέρτατον καὶ τιμαλφέστατον τυγχάνει ὄν τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως. Ἔρχομαι ἵνα συμπληρώσω ἀπάντησιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴν, ὅστις δὲν εἶναι πολιτικὸς φίλος ἡμῶν· συμπληρῶν δὲ ταύτην, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς εὑρίσκετο ἐν πλήρει δικαίῳ. Διὰ τῆς ἐπερωτήσεως αὑτοῦ, ἣν προχθὲς εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλήν, συνετέλεσεν ἴσως εἰς τὸ νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως κανονισθῶσι τὰ ζητήματα, περὶ ὧν ὡμίλησε προχθές, κατὰ τὸν νόμον. Ὁ νόμος ὁ περὶ στρατολογίας καὶ εἰδικῶς τὸ ἐκτελεστικὸν τούτου Β. Διάταγμα τοῦ 1884 ἔτους ἔλεγον ὅτι, ἵνα τις καταταχθῇ ἐν τῷ στρατῷ, πρέπει νὰ ἔχῃ ἀνάστημα 1.54. Τοῦτο δ’ ἐφαρμόζεται καὶ διὰ τὸν στρατὸν τῆς θαλάσσης. Ἐν τούτοις ἀληθὲς εἶναι τὸ ῥηθὲν παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅτι κατὰ τὸ 1884 ἔτος, τῇ 16 Ἰουνίου, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐξέδωκεν ἔγγραφον, καθ’ ἡμᾶς βεβαίως ἐναντίον τοῦ νόμου, ἐν ᾧ ὥρισεν, ὅτι ἡ διάταξις περὶ τοῦ ἀναστήματος, ἡ ἐφαρμοζομένη ἐν τῷ στρατῷ τῆς ξηρᾶς, δὲν πρέπει νὰ ἐφαρμόζηται ἐν τῷ στρατῷ τῆς θαλάσσης. Δηλαδὴ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐδέχετο, ὅτι οἱ στρατεύσιμοι τῆς θαλάσσης ἔδει νὰ κατατάσσωνται, καὶ ἂν ἀκόμη εἶχον ἀνάστημα βραχύτερον τοῦ 1.54.

§29ΑΛ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ....

§30Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Περιμείνατε, κ. Βουλευτὰ, καὶ θέλω φθάσει· ἀνέλαβον τὴν ὑπόθεσιν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ὡς ἐγεννήθη, καὶ θέλω φθάσει εἰς τὸ τέρμα. Τοῦτο εἶναι τὸ ἀκριβές, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τῇ 16 Ἰουνίου 1884 ἔτους ἔγραψε τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Πληροφοροῦμεν ὑμᾶς, ὅτι ἡ ὑπ’ αὔξ. ἀριθ. 59 ἐγκύκλιος διαταγὴ ἡμῶν τῆς 25 Μαΐου 1884 περὶ τῶν μὴ ἐχόντων τὸ ἐλάχιστον νόμιμον ἀνάστημα κληρωτῶν, δὲν ἀφορᾷ καὶ τοὺς στρατευσίμους τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ, οἵτινες κατὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν θεωροῦνται ἱκανοὶ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ, καὶ ἂν ἔχωσιν ἀνάστημα μικρότερον τοῦ 1.54.»

§31ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. 1.54 ἢ 1.56;

§32Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. 1.54 εἶναι ἐν τῷ Διατάγματι τῷ πρώτῳ. Δυστυχῶς κατὰ τὸ 1890 ἔτος τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, μὴ λαβὸν ὑπ’ ὄψιν, φαίνεται, ἢ μὴ προσέξαν εἰς τὴν διάταξιν τοῦ νόμου, ἐξέδωκεν ἔγγραφον, ὑπ’ ἀριθ. 17,992 τῆς 4 Σεπτεμβρίου, ἐν ᾧ παρεδέχθη τὴν γνώμην τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τοῦ 1884 ἔτους, συνεπείᾳ ἐπεισοδίου, ἀφορῶντος τὴν κατάταξιν κληρωτοῦ ναύτου. Τὸ τελευταῖον ἔγγραφον εἶναι τὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τῆς 22 Ἰουνίου ἐ. ἔ. ὑπ’ ἀριθ. 30,214. Διὰ τοῦ ἐγγράφου τούτου εἰδοποιεῖται τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, συμφώνως πρὸς τὰ καθιερωμένα ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐποίησεν ἔφεσιν κατ’ ἀποφάσεως τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου Κεφαλληνίας, ὅπερ, συμφώνως πρὸς τὸν νόμον, εἶχεν ἀπαλλάξει κληρωτόν, μὴ ἔχοντα τὸ νόμιμον ἀνάστημα, ὅπερ νόμιμον ἀνάστημα, κατὰ νεώτερον Β. Διάταγμα, εἶναι 1.56. Αὐτὴ εἶναι ἡ τελευταία ἐνέργεια τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Τὸ Ὑπουργεῖον δὲ τῶν Στρατιωτικῶν ἔγραψεν οὕτω τῇ 22 Ἰουνίου ἐ. ἔ, διότι ἀνεφέρετο εἰς ἐγκύκλιον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὑπογεγραμμένην ὑπὸ τοῦ ἐξ Ὕδρας βουλευτοῦ κ. Τσαμαδοῦ, ἥτις ἔλεγεν (ἀναγινώσκει): «Ἀφορμὴν λαβόντες κλπ. εἰς ἐργάτας θαλάσσης, οἵτινες, οἱονδήποτε ἔχουσιν ἀνάστημα, εἰσὶν ἱκανοὶ διὰ τὸν ῥηθέντα στρατὸν κλπ.» Ὥστε, ἐὰν τὸ νῦν Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν περιέπεσεν εἰς τὴν πλάνην ταύτην, (καὶ ἀναμφισβητήτως περιέπεσε) βεβαίως ἀρχικῶς εὐθύνονται ἄλλοι, τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ 1884 ἔτους καὶ ὁ ἔντιμος συνάδελφος, ὁ ὑπογράψας τοιαύτην ἐγκύκλιον, ἐναντίον βεβαίως ῥητῆς διατάξεως τοῦ νόμου. Εὐθὺς ὡς ὁ ἐκ Κυθήρων κύριος Βουλευτὴς ἐπηρώτησε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν περὶ τῶν συμβαινόντων, ἐζήτησα πληροφορίας περὶ τούτων, ἃς μόλις χθὲς τὴν νύκτα μοὶ ἔδωκαν, εἶναι δὲ αὗται, ἃς ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλήν. Συνεπείᾳ τούτων ὅλων ἀπηύθυνα ἔγγραφον πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, δι’ οὗ παρατηρῶ εἰς αὐτὸ, ὅτι τὰ μέχρι τοῦδε γενόμενα ποσῶς δὲν συμφωνοῦσι πρὸς τοὺς νόμους· παρεκάλεσα δὲ τὸν κ. συνάδελφον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα εὐαρεστούμενος διατάξῃ τὰ Στρατολογικὰ Συμβούλια νὰ ἐφαρμόζωσι τὴν σχετικὴν διάταξιν τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας καὶ ὡς πρὸς τοὺς κληρωτοὺς τοῦ ναυτικοῦ. Ἤδη, Κύριοι, δὲν ἔχω ἄλλο τι νὰ προσθέσω, εἰμὴ τὸ ἑξῆς· ὅτι ὁ νόμος ΑΥϞΘʹ ἐν ἄρθρῳ 4 λέγει (ἀναγινώσκει): «Οἱ ἐκ τῆς ναυτικῆς ἀπογραφῆς στρατεύσιμοι ὡς πρὸς τὸν ἀποκλεισμόν, τὰς ἐξαιρέσεις, τὰς ἀπαλλαγὰς ἀπὸ τῆς ναυτικῆς ὑπηρεσίας καὶ τὰς χρηματικὰς καταβολὰς, ὑπάγονται εἰς τὰς σχετικὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας τῆς ξηρᾶς.» Ἀφοῦ ἄρα τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νόμου λέγει, ὅτι καὶ ὡς πρὸς τὰς ἐξαιρέσεις, περὶ ὧν πρόκειται, ἢ τὰς ἀπαλλαγὰς, ἐφαρμόζονται αἱ διατάξεις τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου τῆς ξηρᾶς, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἐγένετο κακὴ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου, ὅτι δὲ ἐν τῷ μέλλοντι πρέπει τὰ Στρατολογικὰ Συμβούλια, ἐφαρμόζοντα τὸν νόμον, νὰ ἀπαλλάττωσι καὶ τοὺς ἐργάτας θαλάσσης, ὅταν οὗτοι, κατὰ τὸ τελευταῖον Διάταγμα, δὲν ἔχωσιν ἀνάστημα 1.56. Ταῦτα ἔχω νὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων. Χθές, συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐπεισοδιακῶς ὅλως ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς παρετήρησεν, ὅτι ἐζήτησε πληροφορίας παρὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν περὶ τινος ζητήματος, ὅτι δὲ αὕτη δὲν ἐχορήγησεν αὐτάς. Τοῦτο δὲ εἶπεν ὁ κ. εἰσηγητής, ὁμιλῶν περὶ γνώμης τινὸς, ὑπογραφείσης παρὰ τριῶν ἐκ τῶν μελῶν τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, τοῦ κ. Ράλλη, τοῦ κ. Σιμοπούλου καὶ τοῦ κυρίου Καραπάνου, οἵτινες ἔγραψαν (ἀναγινώσκει): «Παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐζητήθησαν πληροφορίαι περὶ τῆς διαθέσεως τῆς ἐκ δραχμῶν 950,000 πιστώσεως τοῦ Κεφ. Βʹ ἄρθρου 3 τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τοῦ 1894, ἀλλά, καθ’ ἃ ἀνεκοινώθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν παρὰ τοῦ εἰσηγητοῦ αὐτῆς, ἡ ὑπηρεσία οὐδεμίαν σχετικὴν πληροφορίαν εὐηρεστήθη νὰ χορηγήσῃ κλπ.» Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές. Οὐδεὶς ὑπάλληλος τῆς Βουλῆς ἢ τῆς ἐπιτροπῆς ἐνεφανίσθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἵνα ζητήσῃ πληροφορίας περὶ τοῦ θέματος τούτου, οὐδὲν ἔγγραφον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὑπάρχει τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, δι’ οὗ νὰ ἐμφαίνηται, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἢ ὁ εἰσηγητὴς ζητεῖ πληροφορίας παρὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν.

§33ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὥστε δὲν ἦτο ἀκριβὲς τὸ λεχθὲν παρὰ τοῦ κ. Γεωργαντᾶ;

§34Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Αὐτὸ λέγω, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβές. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν ἐστάλη τις κατ’ ἐντολὴν τοῦ κ. Γεωργαντᾶ καὶ δὲν εὗρε τὸν ὑπάλληλον ἐκεῖ, ἔδωκε δὲ τοιαύτην πληροφορίαν, οἵαν ὁ κ. εἰσηγητὴς λέγει· ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν οὔτε αἴτησιν προφορικὴν ἔλαβεν, οὔτε ἔγγραφον ἔχει. Ἑπομένως παρακαλῶ τὴν ἐπιτροπὴν, ἐὰν νομίζῃ, ὅτι ἔχει ἀνάγκην πληροφοριῶν οἱωνδήποτε, νὰ ἀπευθύνῃ ἐπισήμως ἔγγραφον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, τότε δὲ θέλω καταθέσει τὰς αἰτουμένας πληροφορίας.

§35ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀφοῦ ἤδη ἐλάβετε γνῶσιν, δύνασθε νὰ τὰς καταθέσητε.

§36ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐβασίσθη ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας εἰς ὅ,τι ἐγράψαμεν ἐν τῇ ἐκθέσει. Ἡμεῖς ἐγράψαμεν ἐν τῇ ἐκθέσει ὅ,τι ἀνεκοίνωσεν ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας.

§37Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀλλὰ λέγω τοῦτο, ὅτι ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἐζητήθησαν.

§38ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ δώσω πληροφορίαν περὶ τούτου. Αἱ πληροφορίαι δὲ, τὰς ὁποίας ἐζητήσαμεν, εἶναι σχετικαὶ πρὸς τὴν αἰτηθεῖσαν αὔξησιν τῆς πιστώσεως διὰ μιᾶς τῶν ὑμετέρων πρὸς τὴν Βουλὴν δηλώσεων. Λοιπὸν εἶναι χρήσιμον νὰ κατατεθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν αἱ αἰτηθεῖσαι πληροφορίαι, αἵτινες θέλουσι διευκρινίσει τὸ θέμα, πῶς διετέθη τὸ ποσὸν τὸ ἀναγραφὲν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, καὶ διατὶ ζητεῖται ἡ προσθήκη 150,000 δραχμῶν.

§39ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ἀπορία τῆς ἐπιτροπῆς ἐγεννήθη ἐκ τούτου, ὅτι ἐν τῇ δηλώσει ὑμῶν ἐπροτείνατε τὴν κατάργησιν πιστώσεως ἐκ 235,000 δραχμῶν, προωρισμένης εἰς τὴν ἐπισκευὴν τῶν λεβήτων τοῦ πλοίου «ὁ Βασιλεὺς Γεώργιος», ἀπέναντι δὲ τῶν 235,000 δραχμῶν τῆς ἐλαττώσεως τῆς πιστώσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἐπροτείνατε τὴν αὔξησιν κατὰ 250,000 δραχμὰς, νομίζω, διὰ δαπάνας τοῦ Ναυστάθμου διὰ διάφορα ἔργα καὶ ἐπισκευάς. Τοῦτο ἐγέννησε τὴν ἀπορίαν τῆς ἐπιτροπῆς. Ἐγκαταλιμπάνεται μὲν ἡ ἐπισκευὴ καὶ ἡ βελτίωσις τοῦ πλοίου «ὁ Βασιλεὺς Γεώργιος», προστίθενται δὲ δαπάναι εἰς ἓν κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον ἀκριβῶς, δὲν γνωρίζομεν διατί, κατ’ ἔτος ἀποῤῥοφᾷ διὰ τακτικῶν καὶ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ποσὸν ὑπερβαῖνον τὸ ἑκατομμύριον, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἐδόθησαν αἱ ζητηθεῖσαι πληροφορίαι. Τοῦτο ἀκριβῶς ἐγέννησε τὴν ἀπορίαν ὁλοκλήρου τῆς ἐπιτροπῆς. Ἐὰν δὲ ὑπάρχωσι τρία μόνον μέλη, ὑπογράψαντα τὴν παρατήρησιν αὐτήν, τοῦτο προῆλθεν ἐκ τοῦ ὅτι εἶχεν ἤδη ὑπογραφῆ ἡ ἔκθεσις ἀπὸ τὰ ἄλλα μέλη. Νομίζω ὅμως ὅτι ὅλα τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς συμμερίζονται τὴν ἀπορίαν ταύτην, διότι παμψηφεὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἐξεφράσθη. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ μὴ ζητήσητε τὴν ἐκτέλεσιν τῶν τύπων τῆς ὑποβολῆς ἐγγράφου αἰτήσεως, διότι, ὡς ὑμεῖς βεβαιοῦτε πάντοτε καὶ ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν, δὲν ἔχομεν σήμερον καιρὸν νὰ συμμορφωθῶμεν πρὸς πάντας τοὺς τύπους, καὶ ὀφείλομεν νὰ ἐκτελέσωμεν θετικώτερον τὸ καθῆκον ἡμῶν.

§40Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἐν τῷ συμπεράσματι, ὅπερ εἶχεν ὑπογράψει ἡ μειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, λέγονται τὰ ἑξῆς: «Ἤδη ζητεῖται ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου 3 Κεφ. Ηʹ ἀναπληρωματικὴ πίστωσις ἑτέρων δραχμῶν 15,914.44. Φρονοῦμεν, ὅτι δὲν ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἔγκρισιν αὐτῆς, πρὶν ἢ ἀνακοινωθῇ ἡ χρῆσις τῆς χορηγηθείσης πιστώσεως». Λέγω λοιπόν, ὅτι, ἵνα κατανοήσῃ ἡ Βουλὴ περὶ τίνος πρόκειται, δέον νὰ φέρω εἰς τὴν αἴθουσαν τὰ στελέχη, ὅσα ὑπάρχουσιν, ἢ τοὐλάχιστον νὰ φέρω πίνακα, προκύπτοντα ἐκ τῶν στελέχεων. Κύριοι, νομίζω, ὅτι ἐὰν περισσοτέρα προσοχὴ κατεβάλλετο εἰς τὴν Δήλωσιν, ἣν ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλήν, ἤθελον εὕρει προχείρως τὴν ἀπάντησιν εἰς τὴν ἀπορίαν. Λέγει ἡ δήλωσις ὅτι: «Ἀναβληθείσης κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο τῆς κατασκευῆς νέων ἀτμολεβήτων τῆς θωρακοβάριδος «Β. Γεωργίου», τοῦ δὲ ἔτους πλησιάζοντος εἰς τὴν λῆξιν, καὶ τούτου ἕνεκα μὴ ἐπαρκοῦντος τοῦ ὑπολειπομένου χρόνου πρὸς κατασκευὴν τοσοῦτον σπουδαίου ἔργου, δέον νὰ ἀφαιρεθῇ ὁλόκληρον τὸ ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ σημειούμενον ποσὸν ἐκ δρ. 235,000.» Ὁ λόγος λοιπὸν καὶ ἡ ἀπάντησις προχείρως μὲν ἀπὸ τοῦδε δύνανται νὰ δοθῶσι, διότι εὑρίσκονται δημοσιευμέναι. Ὅταν ὅμως φθάσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἴσως θέλω δυνηθῆ νὰ δώσω λεπτομερεστέρας πληροφορίας. Ἀπὸ τοῦδε ὅμως ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι δυστυχῶς μέχρι τοῦ νῦν οὐδέποτε σχεδὸν ἐλήφθη πρόνοια καὶ οὐδέποτε σχεδὸν ἐγένετο τεχνικὴ μελέτη περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν δέον νὰ ἐπισκευάζωνται καὶ νὰ ἀνανεῶνται οἱ λέβητες τοῦ στόλου, οἵτινες δυστυχῶς δὲν εὑρίσκονται ἐν καλῇ καταστάσει. Ἐσχημάτισα τὴν ἰδέαν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γένηται σήμερον ἐργασία τις πρὸς ἀνανέωσιν τῶν λεβήτων. Ἐνόησα, ὑποθέτω, καὶ ἐγώ, ὅτι τὸ ἔργον εἶναι σπουδαῖον, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ σκεφθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ κανονίσῃ καὶ νὰ ἐκτελῇ τὰ πράγματα οὕτως, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ὑπηρεσία, ἀενάως ἐπιτηροῦσα τὴν καλὴν κατάστασιν τῶν λεβήτων τῶν πλοίων. Μάλιστα, ἐὰν δυνηθῶμεν, καὶ ἐὰν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ προΐσταμαι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, σκέπτομαι ἐν τῇ ἑπομένῃ Συνόδῳ νὰ ὑποβάλω σχέδιον νόμου, ὀργανίζοντος κατὰ τρόπον, μὴ ἐπιδεχόμενον πλέον παράβασιν τὸ σπουδαῖον τοῦτο θέμα. Εὑρίσκω μάλιστα, ὅτι δὲν ἤθελεν εἶσθαι κακόν, ἐὰν τὰ χρήματα, ἅτινα εἰσάγονται εἰς τὸ Κράτος ἐκ τοῦ καθαρισμοῦ τῶν ἰδιωτικῶν πλοίων ἐν τῇ δεξαμενῇ τοῦ Ναυστάθμου, ἐχρησίμευον ὡς κεφάλαιον πρὸς ἵδρυσιν ὁπωσδήποτε εἰδικοῦ ταμείου, ἔχοντος τοῦτον εἰδικῶς τὸν σκοπόν, ἐκ τοῦ ταμείου τούτου νὰ ἔχωμεν τοὺς λέβητας τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ πάντοτε ἐν ἀρίστῃ καταστάσει. Ἠρξάμην περὶ τούτου ἐργαζόμενος, καὶ ἐζήτησα στατιστικὰς πληροφορίας παρὰ τοῦ ἁρμοδίου τμήματος, πόσα π. χ. εἰσεπράχθησαν μέχρι τοῦδε, ἀφ’ ἧς κατηρτίσθη ἡ δεξαμενή. Εὗρον δέ, ὅτι, τό γε νῦν ἔχον, κατὰ μέσον ὅρον ἡ δεξαμενὴ εἰσπράττει περὶ τὰς 38,000 ἢ 40,000 δραχμὰς ἐτησίως. Δὲν ἀμφιβάλλω δέ, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο θέλει, προϊόντος τοῦ χρόνου, αὐξήσει, καθ’ ὅσον ἡ ἐντὸς τεσσάρων ἐτῶν βαθμιαία πρόοδος εἶναι τῷ ὄντι μεγίστη. Βεβαίως δὲν εἶμαι εἰς θέσιν σήμερον νὰ συζητήσω λεπτομερῶς τὸ θέμα τοῦτο. Θέλω ὅμως νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἔγνων, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τῆς διορθώσεως, τῆς ἐπισκευῆς καὶ τῆς ἀνανεώσεως τῶν λεβήτων εἶναι ὑπηρεσία τῷ ὄντι σπουδαιοτάτη, ὅτι ἡ ὑπηρεσία αὕτη καθυστερεῖ, ὅτι δέον νὰ εὑρεθῇ τρόπος νομοθετικὸς, μὴ δυνάμενος νὰ παραβιασθῇ, ἢ νὰ περιγραφῇ, καθ’ ὃν νὰ ἐκτελῆται ἡ λειτουργία αὕτη ἡ ναυτικὴ οὕτως, ὥστε ἑκάστοτε ἡ ὑπηρεσία ἡ ναυτικὴ νὰ ᾖναι βεβαία, ὅτι ἔχει πλοῖα ἔχοντα λέβητας, οὐχὶ δὲ πλοῖα ἄνευ λεβήτων.

§41Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§42Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸ κεφάλαιον Βʹ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἀναγράφονται διαδοχικῶς μεγάλαι πιστώσεις ὑπὸ τὴν ἐπιγραφὴν «ἐπισκευὴ καὶ συντήρησις βασιλικῶν πλοίων». Ἤτοι:

Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐδήλωσε σήμερον ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι πλεῖστοι τῶν λεβήτων ἔχουσιν ἀνάγκην γενικῆς ἐπισκευῆς. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, εἰς τὸ πενταετὲς αὐτὸ διάστημα, καθ’ ὃ ἐδόθησαν διαδοχικῶς πιστώσεις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν 4,728,000 δραχμῶν, πλέον 150,000 ζητουμένων, ἐρωτῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἤδη, τί ἐγένοντο τὰ ποσὰ αὐτά; Ἐδαπανήθησαν εἰς τὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα, τὰ ὁποῖα ῥητῶς κατονομάζει τὸ κεφάλαιον Βʹ ἄρθρον 3; Ἂν δὲ ἐδαπανήθησαν, τίνες ἐργασίαι ἐξετελέσθησαν; Ἐὰν ῥίψωμεν ἓν βλέμμα ἐπὶ τῶν φύλλων λεπτομερείας τοῦ κεφαλαίου Βʹ ἄρθρου 3, θέλομεν παρατηρήσει, ὅτι ἐκεῖ κατατέμνονται εἰς 3 ἢ 4 μέρη τὰ ποσὰ τοῦ κεφαλαίου τούτου, καὶ τὰ μὲν χρησιμοποιοῦνται εἰς προμήθειαν ὑλικῶν, τὰ δὲ εἰς ἐκτέλεσιν ἔργων. Ἀλλὰ ποῖα εἶναι τὰ ἔργα τὰ ἐκτελεσθέντα, ὅταν αὐτοὶ οἱ λέβητες τῶν ἀτμοπλοίων εὑρίσκωνται ἐν κακῇ καταστάσει; Ἐπεσκευάσθη ὁ λέβης τοῦ ἀτμοπλοίου «Κανάρης» διὰ τὸν ὁποῖον ἐζητήθη πίστωσις; Ὁ κόσμος καὶ αἱ ἐφημερίδες δυστυχῶς ἐποιήσαντο μέγαν λόγον περὶ τῶν ἐν τῷ Ναυστάθμῳ δαπανῶν, παρὰ τὰς δεδομένας πιστώσεις. Καθῆκον ἔχομεν, ὡς εἶπον καὶ ἄλλοτε, οὐχὶ μόνον νὰ δίδωμεν πιστώσεις, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐξετάζωμεν λεπτομερῶς, τί γίνονται αἱ πιστώσεις, αἱ ἑκάστοτε διδόμεναι παρὰ τῆς Βουλῆς. Ἐφ’ ὅσον δὲ ἡ Βουλὴ δὲν ἐπιληφθῇ τοῦ ἔργου τοῦ ἐλέγχου, νὰ ἦσθε βέβαιοι, ὅτι εἰς τὸ βάραθρον θέλομεν καταπέσει. Πρέπει λοιπὸν πάντες νὰ ἀρχίσωμεν πορείαν ὅλως νέαν, πορείαν ἐλέγχου, πορείαν, διὰ τῆς ὁποίας νὰ φροντίσωμεν ἕκαστος νὰ πράττῃ τὸ ἑαυτοῦ καθῆκον.

§43Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἐάν τις δὲν εὐθύνηται διὰ τὸ παρελθὸν, ἔχω τοὐλάχιστον τὴν τιμὴν ταύτην καὶ ἐγώ, ὅστις ἐπὶ δυοκαίδεκα συναπτὰ ἔτη παρακαθήσας ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἴσως ἐπὶ ἓν μόνον ἤμην φίλος Κυβερνήσεως. Περὶ τούτου λοιπὸν, περὶ τοῦ παρελθόντος καὶ τῆς εὐθύνης ἐμοῦ δὲν πρόκειται. Πρόκειται περὶ τοῦ παρόντος. Περὶ τούτου ἐστὲ βέβαιος, ὅτι τῷ ὄντι θέλει χαραχθῇ νέα ὁδός. Καὶ ἐν τῷ διμήνῳ τούτῳ διαστήματι, καθ’ ὃ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, αἱ μὲν νόμιμοι αἰτήσεις γίγνονται δεκταὶ, αἱ δὲ μὴ νόμιμοι ἀποῤῥίπτονται. Περὶ τοῦ παρελθόντος βεβαίως δύναται νὰ γένηται εἰδικὴ συζήτησις. Δὲν ἔχετε, εἰμὴ νὰ ζητήσητε πληροφορίας, ἡ δὲ ὑπηρεσία θέλει διαταχθῆ νὰ παραδώσῃ εἰς ὑμᾶς ὅσα ζητήσητε. Τί θέλει γείνῃ ἐν τῷ μέλλοντι; Περὶ τούτου ἐπιτρέψατε νὰ μὴ ἦμαι ἐν θέσει νὰ δώσω διαβεβαιώσεις. Οὐδ’ ἔχω βεβαίως ὑποχρέωσιν ἀπὸ τοῦδε νὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ μέλλοντος. Ἐπιφυλάχθητε, παρακαλῶ, κατὰ τὴν ἑπομένην Σύνοδον, ἵνα κρίνητε τὸ παρελθὸν καὶ τὸ παρόν.

§44Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν σημείωμα λεπτομερές, ποῦ ἐδαπανήθησαν τὰ ποσὰ, τῶν ὁποίων ἐνεκρίθησαν αἱ πιστώσεις κατὰ τὰ ἔτη 1891 ἕως 1895, πόσα ἐδαπανήθησαν εἰς προμήθειαν ὑλικοῦ, πόσα εἰς ἔργα, καὶ ποῖα ἔργα ἐξετελέσθησαν.

§45ΜΑΝΕΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐκ τῶν ἐκτεθέντων σήμερον παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ὅτι κατὰ τὸ 1884 δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ἐξεδόθη ἐγκύκλιος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν πρὸς τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα, ἵνα μὴ ἐφαρμόζωσι τὰ σχετικὰ ἄρθρα περὶ ἀναστήματος διὰ τοὺς ἐργάτας θαλάσσης, ἀληθῶς κατεδείχθη, ὅτι διὰ τῆς ἐγκυκλίου κατηργεῖτο εἷς νόμος. Ἀλλ’ ἤθελον παρακαλέσει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐτροποποιήθη ὁ νόμος κατὰ τοῦτο, προσδιοριζομένου διὰ Β. Διατάγματος τοῦ ἀναστήματος, διότι οἱ καταλληλότεροι ἐργάται τῆς θαλάσσης δὲν εἶναι οἱ τῶν πελωρίων ἀναστημάτων. Οὐδεὶς δὲ θὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἢ ἐγὼ θὰ ἤμεθα ἀκαταλληλότεροι ναῦται τοῦ πελωρίου κ. Καραπάνου. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι τότε εἶχε πεισθῆ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν περὶ τούτου, καὶ δι’ αὐτὸ ἐξεδόθη ἡ ἐγκύκλιος ἐκείνη.

§46Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἀκριβῶς τοῦτο, ὅπερ συνιστᾶτε, καὶ ἔπραξα. Φρονεῖ δὲ καὶ ἡ ὑπηρεσία, ὅτι τὸ ἀνάστημα τῶν ἐργατῶν τῆς θαλάσσης δὲν πρέπει νὰ ἦναι τῶν αὐτῶν ἀναλογιῶν πρὸς τὸ τῶν στρατιωτῶν τῆς ξηρᾶς, καὶ διὰ τοῦτο σκεπτόμεθα, ὅπως διὰ διατάγματος ἢ διὰ νόμου κανονίσωμεν, ἵνα καὶ οἱ βραχυσωμότεροι δύνωνται νὰ ὑπηρετῶσιν ἐν τῷ ναυτικῷ.

§47ΡΑΛΛΗΣ. Κύριοι, ὀφείλω νὰ ἀναλάβω ὁλόκληρον τὴν εὐθύνην τῆς ἄρτι γενομένης συζητήσεως, σχετικῶς πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ κυρίως ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου 2 ἄρθρου 3, διότι ἐγὼ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐζήτησα τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας, εἴτε δι’ ἕνα λόγον εἴτε δι’ ἄλλον, δὲν ηὐτυχήσαμεν νὰ ἔχωμεν. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Βόλου ἐξέθηκεν ὑμῖν, τίνα ποσὰ ὑπέρογκα κατὰ συνεχῆ ἔτη ἐχορηγήθησαν σχετικῶς πρὸς τὸ ἄρθρον 3 κεφ. 2 τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, τὸ ὁποῖον ἄρθρον ἀφορᾷ εἰς ἐπισκευὴν καὶ ἀνακαίνισις πλοίων. Ἐννοεῖται ὅτι τὰ ποσὰ ταῦτα ἦσαν τοιαῦτα, ὥστε ἀναγκαίως ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὤφειλε νὰ ἐξετάσῃ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐχρησιμοποιήθησαν. Εἰς τοῦτο δὲ ἤχθη ἐκ τῆς δηλώσεως, τῆς ἄρτι ὑποβληθείσης παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ἡ ὁποία ἀποδεικνύει τὴν πρόθεσιν πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς αὐτῆς ὁδοῦ, τὴν ὁποίαν ἠκολουθοῦμεν κατὰ τὸ παρελθόν. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἀνεγράφοντο πότε μὲν πιστώσεις 1,000,000 καὶ πλέον, πότε πιστώσεις 950,000, τότε πιστώσεις 800,000, καὶ ἂν πιστεύσῃ τις τὰ διαδιδόμενα, αἱ πιστώσεις αὗται, ἀντὶ νὰ χρησιμοποιηθῶσιν ὑπὲρ τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, ἐχρησιμοποιήθησαν πρὸς ἀνακαίνισιν ἢ πρὸς ἐπισκευὴν θαλαμηγῶν. Ἐννοεῖτε ἤδη, διατὶ εἶπον, ὅτι ἐπιθυμῶ νὰ ἀναλάβω ὁλόκληρον τὴν εὐθύνην τῆς γενομένης συζητήσεως καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Ἀκριβῶς ἕνεκα τῶν διαδόσεων αὐτῶν ἐθεώρησα ὅτι ἦτο συμφέρον εἰς τὸ Κράτος νὰ βεβαιωθῇ πῶς διετέθησαν αἱ ὑπέρογκοι αὗται πιστώσεις, ἐὰν ἦναι ἀληθῆ τὰ διαδιδόμενα ἢ ψευδῆ· διότι ἐφρόνουν, ὅτι ἡ βεβαίωσις τῆς ἀληθείας ἢ μὴ ἀληθείας τῶν λεγομένων θὰ συνετέλει εἰς τὴν καλλιτέραν διάθεσιν τῶν πιστώσεων αὐτῶν, ἢ εἰς τὴν καθησύχασιν τῆς κοινῆς γνώμης. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Λεβαδείας, ὡς εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ κατ’ αὐτὴν τὴν περίστασιν ἔσπευσε νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν αἴτησίν μου περὶ χορηγίας τῶν πληροφοριῶν, μετά τινας δὲ ἡμέρας μᾶς ἀνήγγειλεν, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, πρὸς τὴν ὁποίαν δὲν ἀπετάθη προσωπικῶς, ἀλλὰ δι’ ἑτέρου προσώπου τῆς ἐμπιστοσύνης του, ἀπέφυγε τὴν χορηγίαν πάσης πληροφορίας, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι, ὡς πρὸς μὲν τὴν διάθεσιν τῶν πιστώσεων πρὸς ἀνακαίνισιν καὶ ἐπισκευὴν ἄλλων πλοίων, δὲν δύναται νὰ χορηγήσῃ τοιαύτας ἢ μετὰ δίμηνον διάστημα, ἠρνήθη δὲ διαῤῥήδην πᾶσαν πληροφορίαν ἀφορῶσαν εἰς τὴν μετασκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας» ἀπὸ ὁπλιταγωγοῦ εἰς θαλαμηγόν. Εἶπον ὅτι τὸ ζήτημα ἦλθεν ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς συνεπεία τῆς δηλώσεως τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, μὴ γνωρίζων, μὴ κατέχων τὰς λεπτομερείας τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, παρεσύρθη εἰς τὴν ὑπογραφὴν τῆς δηλώσεως αὐτῆς...

§48Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἔχετε λάθος, δὲν παρασύρομαι.

§49ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον οὕτως ὑπέθεσα, πρὸς τιμὴν ὑμῶν καὶ ὅπως ἐλαφρύνω τὴν εὐθύνην ὑμῶν, διότι ἐκ τῆς δηλώσεως ὑμῶν προκύπτει, ὅτι πρόκειται νὰ ἐξακολουθήσῃ ὁ αὐτὸς τρόπος τῆς διαθέσεως τῶν πιστώσεων πρὸς ἐπισκευὴν καὶ ἀνακαίνισιν τῶν ἐθνικῶν πλοίων, ἡ ἰδία τακτικὴ τῆς διαθέσεως αὐτῶν... Τί δὲ γίνεται ἐν τῇ δηλώσει ταύτῃ; Πίστωσις χορηγηθεῖσα πρὸς ἀνακαίνισιν τῶν ἀτμολεβήτων τοῦ θωρηκτοῦ «Β. Γεωργίου» τρέπεται εἰς ἄλλους σκοπούς, ὅλως δευτερεύοντας καὶ ἐπουσιώδεις. Ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894 εἶχε χορηγηθῆ δι’ αὐτοὺς τοὺς σκοποὺς πίστωσις 950,000 δραχμῶν, ἀλλὰ δὲν ἐξήρκεσεν ὁλόκληρον αὐτὸ τὸ ποσὸν, καὶ ζητεῖται δι’ ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως καὶ τὸ ποσὸν 15,917 δρ. ἔτι. Ἐπὶ τῆς ἀναπληρωματικῆς ταύτης πιστώσεως ὑπέβαλον εἰς τοὺς συναδέλφους τὴν παράκλησιν, ὅπως μὴ ἀποφανθῇ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ, πρὶν ἢ χορηγηθῶσιν αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ἡ αὐτὴ ἐπιτροπή, σχετικῶς πρὸς τὴν διάθεσιν τῆς ὅλης πιστώσεως. Ἐὰν γνωρίζητε σεῖς, Κύριοι, οἱ ὁποῖοι τὸ πρῶτον εἰσήλθετε ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ πῶς διετέθησαν αἱ ὑπέρογκοι αὗται πιστώσεις, γνωρίζομεν καὶ ὑμεῖς πάντες, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ δεκάδων ἐτῶν εὑρισκόμεθα ἐνταῦθα. Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς: δὲν ἔχετε καθῆκον, δὲν ἔχει καθῆκον ἡ Βουλὴ νὰ ἐξετάσῃ μέχρι τίνος ἐξικνεῖται τὸ βάθος τοῦ πίθου τούτου τῶν Δαναΐδων, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πληρωθῇ; Κατὰ τὸ 1894 ἐχορηγήθη πίστωσις δρ. 950,000, κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τὸν ὑπὸ συζήτησιν τῆς Βουλῆς χορηγεῖται πίστωσις 850,000· ἀλλ’ ἡ πίστωσις αὕτη δὲν θεωρεῖται ἐπαρκής, καὶ διὰ τοῦτο ζητεῖται διὰ τῆς προσθέτου δηλώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν μεταφορὰ πιστώσεως 150,000 δρ. πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν, «διὰ τὴν προμήθειαν τῶν ἀπαιτουμένων ὑλικῶν πρὸς συντήρησιν τῶν βασιλικῶν πλοίων κατὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν τρέχοντος ἔτους καὶ διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῆς ἐν τῷ Ναυστάθμῳ γινομένης ἐπισκευῆς διαφόρων πλοίων.»

§50ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδαπανήθησαν αἱ 150,000, καὶ πρόκειται νὰ νομιμοποιηθῶσι διὰ τῆς πιστώσεως, ἢ τώρα πρόκειται νὰ δαπανηθῶσι;

§51ΡΑΛΛΗΣ. Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι ἐδαπανήθησαν κατὰ τὸ 1894 δρ. 950,000, ὅτι δὲν ἐπήρκεσαν αἱ 950,000 αὗται, καὶ διὰ τοῦτο δι’ ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ζητεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἑτέρας 15,917 ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους, τοῦ 1894.

§52ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄρα ἔχουσι δαπανηθῆ.

§53ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως ἐδαπανήθησαν τὸ 1894 δρ. 950,000 πλέον 15,917, περὶ τῶν ὁποίων ζητεῖται ἀναπληρωματικὴ πίστωσις. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1895 ἀναγράφεται πίστωσις διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους, τὴν ἀνακαίνισιν καὶ ἐπισκευὴν βασιλικῶν πλοίων, 850,000 δραχ. μόνον, ἀπέναντι 950,000 τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἀπέναντι 1,100,000 τοῦ προπαρελθόντος ἔτους.

§54Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Δύνασθε νὰ μὲ πληροφορήσητε πότε ἤρχισεν ἡ μεταποίησις τῆς «Μπουμπουλίνας»;

§55ΡΑΛΛΗΣ. Τοῦτο εἶναι ἄγνωστον, διότι δὲν ἔχομεν καμμίαν πληροφορίαν, διότι ποτὲ δὲν κατωρθώθη νὰ λάβωμεν καμμίαν πληροφορίαν. Ἐὰν δὲ ἐζήτησα τὰς πληροφορίας ταύτας, εἶναι ἀκριβῶς, ὅπως ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς νῦν διευθύνσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν εἰς τὸ νὰ σταματήσῃ πλέον τὸ ἄτοπον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον γίνεται. Ἐκεῖ πρόκειται περὶ καταβόθρας· διότι δὲν γνωρίζομεν ἂν εἷς ἧλος, ἂν μία κλεὶς, κατασκευαζομένη ἐν τῷ Ναυστάθμῳ, κοστίζῃ εἰς ἡμᾶς μίαν δραχμὴν, ἢ 100 δραχμὰς, ἢ 1000 δραχμάς. Οὗτος εἶναι ὁ τρόπος, μὲ τὸν ὁποῖον λειτουργεῖ ὁ Β. Ναύσταθμος. Οὐδεμία ἐξέλεγξις ποτὲ ὑπῆρξε, καὶ δὲν θὰ ἀποκρύψω εἰς ὑμᾶς, ὅ,τι εἶπον ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅτι ὑπάρχει περίπτωσις διορισμοῦ ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς τῶν πραγμάτων. Δὲν πρόκειται περὶ εὐθύνης εἴτε τοῦ νῦν εἴτε ἄλλου Ὑπουργείου. Πρόκειται περὶ τοῦ ἂν ἡ Βουλὴ ὀφείλῃ, ὡς κατὰ τὸ παρελθὸν, οὕτω καὶ ἐπὶ τὸ μέλλον νὰ ψηφίζῃ ἑκατομμύρια ὁλόκληρα, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ ποῦ δαπανῶνται τὰ ἑκατομμύρια αὐτὰ, καὶ ἂν δαπανῶνται ἐπωφελῶς. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1895 εἶχε περιληφθῆ πίστωσις 270 χιλιάδων δραχμῶν πρὸς ἐπωφελῆ καὶ ἀναγκαίαν καὶ ἐπείγουσαν ἐργασίαν, τὴν ἀνακαίνισιν τῶν λεβήτων τοῦ «Β. Γεωργίου», ὅστις εἶναι ἐκ τῶν καλλίστων πολεμικῶν ἡμῶν πλοίων· ἀλλὰ παραδόξως ἡ πίστωσις αὕτη, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι δὲν διετέθη ἀπὸ τῆς πρώτης τοῦ ἔτους, ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου, ὡς ἀναγράφει ἡ δήλωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, μετατρέπεται εἰς γυαλιὰ–καρφιὰ, δηλαδὴ συγχωνεύεται εἰς τὴν πίστωσιν ἐκείνην, εἰς τὴν καταβόθραν ἐκείνην τῶν ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν μέχρι τοῦδε. Ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἀναπτύξω τελειότερον τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, λαβὼν γνῶσιν πλέον τῆς παρακλήσεως καὶ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν Βουλευτῶν, εὐαρεστηθῇ νὰ προσαγάγῃ τὰς πιστοποιήσεις, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ προκύψῃ ὁ τρόπος τῆς διαθέσεως τῶν πιστώσεων αὐτῶν τοὐλάχιστον κατὰ τὰ ἔτη 1894 καὶ 1895. Ἐπεθύμουν νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπί τινος διατάγματος, φέροντος τὴν ὑπογραφὴν αὐτοῦ καὶ δημοσιευθέντος ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 150 τῆς 5 Ἰουλίου φύλλῳ τῆς «Ἐφημ. τῆς Κυβερνήσεως». Κατὰ τὸ διάταγμα τοῦτο καὶ τὴν καταχώρισιν ταύτην, «διὰ Β. Διατάγματος ἀπὸ 1 ἀρξαμένου μηνὸς, ἐκδοθέντος προτάσει τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ὑπὸ στοιχ. ᾼϠΜΗʹ νόμου τῆς 29 Μαρτίου 1891, ἐνεκρίθη ἡ ἐκ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου χορήγησις μηνιαίου ἐπιμισθίου ἐκ δραχ. ἑξήκοντα (60) εἰς τὸν ἐπιβλέποντα τὰ λιμενικὰ ἔργα Ναυπλίου ὡς βοηθὸν τοῦ μηχανικοῦ ἐργοδηγὸν κ. Π. Σταθόπουλον ἀπὸ τῆς 15 Μαρτίου 1891, ὅτε ἀνέλαβε τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην». Ἵνα εὕρω τὴν δικαιολογίαν τοῦ ἐκδοθέντος διατάγματος, τὸ ὁποῖον ἔχει κἄτι τι τὸ ἔκτροπον, ἐκ τοῦ ὅτι ἔρχεται ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἀναγνωρίζει ὑπηρεσίας χορηγηθείσας ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1894, ἀνέτρεξα εἰς τὸ ἄρθρον 2 τοῦ ᾼϠΜΗʹ νόμου τῆς 29 Μαρτίου 1891, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται τὸ διάταγμα, τὸ φέρον τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἰδοὺ λοιπὸν τί εὑρίσκω, πρὸς πληροφορίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Βουλῆς, ἰδοὺ τί εὑρίσκω ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 (ἀναγινώσκει): «Τὴν αὐτὴν ἀντιμισθίαν τῶν 140 δραχμῶν θέλουσι λαμβάνει οἱ διὰ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα Θεσσαλίας καὶ τὰ οἰκοδομικὰ ἐν γένει ἔργα προσληφθησόμενοι ἐπιστάται, τῶν ὁποίων ὁ ἀριθμὸς δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὑπερβῇ τοὺς ὀκτώ.» Πρόκειται λοιπὸν, βλέπετε, ἐδῶ περὶ ἐπιστατῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ προσληφθῶσι διὰ τὰ ὑδραυλικὰ ἐκεῖνα ἔργα τῆς Θεσσαλίας, παραδόξως δὲ ἡ διάταξις αὕτη τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου ᾼϠΜΗʹ μετατίθεται εἰς Ναύπλιον καὶ χρησιμεύει πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἀναγνωρισθῇ δικαίωμα εἰς ἐπιμίσθιον βοηθοῦ τῶν λιμενικῶν ἔργων Ναυπλίας, διότι οὐδέποτε εἰργάσθη, κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχω, εἰς τὴν λιμενικὴν ἐπιτροπὴν καὶ εἰς λιμενικὰ ἔργα. Ἐντεῦθεν καὶ ἐκ τοῦ ὅτι τοιαῦτα ἀνεκάλυψα ἐκ τοῦ διατάγματος, ἅτινα δὲν ἠδύνατο βεβαίως νὰ ἀνακαλύψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι γνωρίζω ὅτι δὲν ἔχει τὸν καιρὸν νὰ ἀναδιφῇ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἑκάστοτε τῷ ὑποβάλλονται πρὸς ὑπογραφὴν, προήχθην εἰς τὴν ὑποβολὴν ἐπερωτήσεως σχετικῶς πρὸς ταῦτα· διότι, ὡς εἶπον ἤδη, γνωρίζω ὅτι ὁ ἐν λόγῳ βοηθὸς οὐδέποτε ἐχορήγησε τὰς ὑπηρεσίας, διὰ τὰς ὁποίας ἀμείβεται διὰ τοῦ παρ’ ὑμῶν ἐκδοθέντος Β. Διατάγματος, ἀλλὰ καὶ ἔτι πλέον, ὅτι ὁ ἐργοδηγὸς αὐτὸς διατελεῖ εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ μηχανικοῦ Ναυπλίας καὶ μισθοδοτεῖται ὑπὸ τοῦ Δημοσίου. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, προκύπτει, ὅτι δὲν δικαιολογεῖται διὰ τὴν ἀμοιβὴν, ἡ ὁποία τῷ ἐδόθη, μάλιστα ὅταν τὴν ἀμοιβὴν ταύτην ἠμφισβήτησεν ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ Ναυπλίας. Τὸ ζήτημα θεωρῶ σπουδαῖον, διότι συνδέεται μὲ τὸ ζήτημα τῆς διαθέσεως τῶν χρημάτων τῶν λιμενικῶν. Εἶναι οὗτος ἕτερος βόθρος, εἰς τὸν ὁποῖον χαντακώνονται δεκάδες ἑκατομμυρίων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ πρέπει τέλος πάντων νὰ θέσωμεν τὴν χεῖρα καὶ ἐπὶ τοῦ βόθρου τούτου, καὶ νὰ ἐξετάσωμεν καὶ βεβαιώσωμεν μέχρι τίνος ἐξικνεῖται καὶ τὸ βάθος τοῦτο. Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἐπιληφθῇ ἀμέσως τοῦ ἔργου τῆς ἀναδιοργανώσεως τῶν λιμενικῶν ἐπιτροπῶν, διότι δὲν πρέπει, Κύριοι, νὰ λησμονῶμεν, ὅτι κατὰ τὸ πλεῖστον παρὰ πασῶν τῶν κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεων— καὶ δὲν ὑπάρχει οὐδὲ μία ἐξαίρεσις—κατὰ τὸ πλεῖστον μέλη τῶν λιμενικῶν ἐπιτροπῶν διορίζονται ἄεργοι...

§56Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν ἦτο μόνον τοῦτο τὸ κακὸν, δὲν ἦτο τίποτε· δυστυχῶς εἶναι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι εἶναι πολὺ ἐργατικοί...

§57ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ κακὸν, διότι τοιοῦτοι εὑρίσκονται ἐν τῷ ναῷ, καὶ γνωρίζετε, ὅτι κατὰ τὰς Γραφὰς ὁ ἐν τῷ ναῷ ἐκ τοῦ ναοῦ τραφήσεται.

§58ΣΑΚΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχουν λιμενικὰ χρήματα· εἶναι φαγωμένα κατὰ τὸ πλεῖστον.

§59Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ὀφείλω νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλὴν, προκειμένου ἄλλως περὶ Δηλώσεων, ὅτι διὰ τῆς δηλώσεως, ἣν ἔλαβον τὴν τιμὴν πρὸ ἡμερῶν νὰ ὑποβάλω εἰς τὸ σῶμα, ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν δὲν αὐξάνει ἢ μόνον κατὰ δραχ. 6,077 καὶ 6 λεπτά.

§60ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ποσοῦ.

§61Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Λέγω τοῦτο, ἵνα καταδείξω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ πιστευθῇ, ὅτι συνεπείᾳ τῆς δηλώσεως ταύτης ἐζητήθη ἐπιβάρυνσις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Προκειμένου περὶ διαχειρίσεως τοσούτων ἑκατομμυρίων, νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ γένηται σπουδαῖος λόγος περὶ δηλώσεως, αὐξανούσης τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν κατὰ δραχμὰς 6,077. Ἀλλὰ βεβαίως δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ἄλλο εἶναι τὸ θέμα. Περὶ τοῦ θέματος τούτου εὐρυτάτη δύναται νὰ γένηται συζήτησις κατὰ τὴν μετ’ ὀλίγας ὥρας, ἢ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας, συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Θέλω προσπαθήσει νὰ προσκομίσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅλας ἐκείνας τὰς πληροφορίας, ἃς ἤκουσα, ὅτι ζητοῦσιν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι. Ἐπεθύμουν ὅμως νὰ ἐρωτήσω τὸν ἄρτι καταβάντα τοῦ βήματος ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφον, ὅτε μετεῖχεν ὑπὸ τὸν ἐκ Τριφυλίας Βουλευτὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, εἶχεν ἀρχίσει ἡ μετατροπὴ τῆς «Μπουμπουλίνας» εἰς θαλαμηγόν; Ἴσως ἐνθυμεῖται, καὶ διὰ τοῦτο ἀπέφυγε νὰ ἀπαντήσῃ, ὅταν ἐπὶ τοῦ βήματος ἱστάμενον ἠρώτησα αὐτόν· ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι ἔκτοτε, καὶ πρὸ τοῦ χρονικοῦ ἐκείνου μάλιστα σημείου, εἶχεν ἀρχίσει ἡ μετασκευὴ τῆς «Μπουμπουλίνας»...

§62ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀπὸ τοῦ 1891.

§63Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Τόσῳ τῷ χειρότερον δι’ ὑμᾶς ... Ἐπεθύμουν νὰ ἐρωτήσω τὸν ἀξιότιμον συμπολίτην μου καὶ συνάδελφον, διατὶ τότε τὸ Ὑπουργεῖον, οὗτινος αὐτὸς ἐπιφανὲς ἀπετέλει μέλος, δὲν ἐλάμβανε τὰ μέτρα ἐκεῖνα, ἅτινα ζητεῖ σήμερον νὰ λάβωμεν ἡμεῖς; Καὶ πότε ἤθελεν εἶσθαι μεγαλειτέρα ἡ ζημία τοῦ Κράτους,—ἂν πρόκειται νὰ ζημιωθῇ τὸ Κράτος, — νῦν, ὅτε τὰ τῆς μετατροπῆς τοῦ πλοίου σχεδὸν ἔφθασαν εἰς πέρας, ἐδαπανήθησαν δὲ τοσαῦτα ποσά, ὡς λέγουσιν οἱ περὶ τὸν κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτήν, ἢ τότε, πρὸ διετίας, ὅτε μόλις ἴσως τὸ πλοῖον ἤθελεν εἶσθαι ἐν τῇ ἐνάρξει τῆς μετατροπῆς αὐτοῦ; Ἡμεῖς, Κύριοι, δὲν ἐλάβομεν τὸ χαρτοφυλάκιον τοῦ Ὑπουργοῦ διὰ Β. Διατάγματος· ἄλλοι εἰσὶν ἐκεῖνοι, οἵτινες, ἀπουσιαζούσης τῆς Βουλῆς, ἔλαβον διὰ Β. Διατάγματος τὸν διορισμὸν τοῦ Ὑπουργοῦ, οἱ περὶ τὸν ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴν καὶ αὐτός· οὐδ’ ὑπάρχει κίνδυνος νὰ ἀποδοθῇ εἰς ἡμᾶς, ὅτι πλαγίους ἔχομεν σκοπούς. Ἡμεῖς οὐδέποτε παρεκαθήσαμεν εἰς τὴν Βουλήν, οὐδὲ ἐλάβομεν τὸ χρῖσμα τοῦ Ὑπουργοῦ διὰ Β. Διατάγματος. Βεβαίως χαίρομεν καὶ καυχώμεθα, ὅτι ἔχομεν τὴν ἔγκρισιν καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως· ἀλλ’ ἔχομεν πρὸ αὐτῆς τὴν ἔγκρισιν καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, πανδήμως μάλιστα καὶ πανηγυρικώτατα ἐκφρασθέντος καὶ ὡς πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν, καὶ ἰδίᾳ ὡς πρὸς τὸν διευθύνοντα τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Ὥστε παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον συμπολίτην μου, ὅταν ὁμιλῇ περὶ τοιούτων ζητημάτων, νὰ παραλείπῃ ἐκείνας τὰς ἐκ πλαγίου προσβολὰς καὶ τὰς περιστροφάς, ἅστινας ἐνόμισεν, ὅτι ἐγὼ ἤθελον ἀφήσει ἄνευ ἀπαντήσεως. Ἡμεῖς βεβαίως δὲν ἀναδεχόμεθα νὰ διατάξωμεν τὴν παῦσιν τῆς μετασκευῆς τῆς «Μπουμπουλίνας». Ἂν ἡ μετατροπὴ τοῦ πλοίου τούτου δὲν ἔπρεπε νὰ ἐνεργηθῇ, ἂς εὐθύνωνται ἐκεῖνοι, οἵτινες διέταξαν αὐτήν. Ἂν πάλιν ὤφειλεν ἡ μεταποίησις τοῦ πλοίου ἐκείνου νὰ παύσῃ, ὤφειλε πολὺ περισσότερον νὰ παύσῃ, ὅταν ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς μετεῖχε τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, τῆς δυνάμει Β. Διατάγματος ἐπικαθεσθείσης εἰς τὸν τράχηλον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι θέλομεν εὐθύνεσθαι σπουδαίως, ἂν διατάξωμεν τὴν παῦσιν τοῦ ἔργου, διότι τοῦτο εἶναι ἤδη ἐν τῷ περαιοῦσθαι. Τῷ ὄντι ἐδαπανήθησαν καὶ διὰ τὸ ἔργον τοῦτο ποσά τινα· ἀλλ’ ἂν ἡ δαπάνη αὐτῶν ἐγένετο καλῶς, ἂν ἐγένετο κακῶς, ἡμεῖς οὐδαμῶς εὐθυνόμεθα, οὔτε περὶ τῶν δαπανηθέντων χρημάτων, οὔτε περὶ τῆς ἀδείας πρὸς τὴν δαπάνην αὐτήν. Ἡ ἀτομική μου ὅμως γνώμη εἶναι, ὅτι βεβαίως ἡ Βασιλικὴ Οἰκογένεια ἔχει ἀνάγκην θαλαμηγοῦ τινος διὰ τὴν ἀτομικὴν Αὐτῆς ὑπηρεσίαν, χάριν τῶν Ὑψηλῶν ξένων, οἵτινες πολλάκις ἐπισκέπτονται ἡμᾶς, θαλαμηγοῦ, ἥτις πάλιν εἶναι περιουσία τοῦ Κράτους. Διότι δὲν φαντάζομαι, ὅτι νομίζουσιν οἱ ἀξιότιμοι ἀντιτείνοντες, ὅτι δύναται ἡ Βασιλικὴ Οἰκογένεια νὰ πωλήσῃ ἐξαίφνης τὴν θαλαμηγόν. Ἡ θαλαμηγὸς εἶναι μὲν ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ Βασιλέως, εἶναι ὅμως περιουσία τοῦ Κράτους, χρησιμεύουσα ἁπλῶς πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Αὐλῆς, ὅπως καὶ τὸ Ἀνάκτορον. Εἶπεν ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, ὅτι καὶ ἐγὼ ὡς πρὸς τοῦτο ἠκολούθησα τὸ παράδειγμα τῶν προκατόχων μου. Νομίζω ὅτι σπεύδει, ἐκφέρων ἰδέας τοιαύτας περὶ ἐμοῦ. Παρακαλῶ αὐτὸν νὰ ἀναμείνῃ ὀλίγον χρόνον, καὶ ὅταν ἴδῃ, ὅτι καὶ ἐγὼ ἠκολούθησα τὰ τυχὸν κακῶς παρὰ τῶν προκατόχων γενόμενα, νὰ φέρῃ εἰδικὴν κατ’ ἐμοῦ κατηγορίαν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι τοὐλάχιστον δίκαιον καὶ πρέπον, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, πρὶν ἢ ἐγὼ προβῶ εἰς πρᾶξίν τινα σπουδαίαν, ἀφορῶσαν τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπερ ἔτυχε νὰ διευθύνω, νὰ ἐπιτίθεται, καὶ νὰ ἐπιχειρῇ νὰ συγγράφῃ Παραλλήλους Βίους τῶν παρελθόντων καὶ τῶν παρόντων Ὑπουργῶν. Προχείρως ἐδυνήθην, Κύριοι, νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅσα ὁ κ. συνάδελφος εὐηρεστήθη νὰ εἴπῃ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι λίαν προσεχῶς θέλω παρουσιάσει εἰς τὴν Βουλὴν ὅλας τὰς αἰτηθείσας πληροφορίας, ἐκ τούτων δὲ φωτιζομένη ἡ Βουλὴ, θέλει βεβαίως λάβει τὰς προσηκούσας ἀποφάσεις.

§64ΡΑΛΛΗΣ. Ἀληθῶς θαυμάζω τὸν συμπολίτην μου καὶ καταθλίβομαι, διότι δὲν εὑρέθην καὶ ἐγὼ εἰς οἵαν αὐτὸς εὑρίσκεται θέσιν, συγκεντρώσας περὶ ἑαυτὸν τόσην κοινοβουλευτικὴν δύναμιν καὶ πλειοψηφίαν,—διότι περὶ αὐτοῦ πρὸ ὀλίγου ἐπήρετο.—Ἐγὼ ἀληθῶς διωρίσθην διὰ Β. Διατάγματος,—ὅπως ἄλλως τε διωρίσθη καὶ αὐτὸς—ἐφρόνουν δὲ, ὅτι διοριζόμενος οὕτω, οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον ἡ προσωπικότης μου ἠλαττοῦτο. Ὑπέχω ὁλόκληρον τὴν εὐθύνην τῶν πεπραγμένων, καὶ εἶμαι πρόθυμος νὰ τὴν χορηγήσω εἰς πάντα, ἔχοντα τὸ δικαίωμα νὰ μοὶ ζητήσῃ λόγον. Τοιοῦτο δικαίωμα δὲν ἀναγνωρίζω εἰς τὸν συμπολίτην μου· διότι, ὅσον καὶ ἂν ἐκαυχήθη περὶ τῆς πλειονοψηφίας, δὲν φρονῶ, ὅτι αὐτὸς διαθέτει τὰ κατ’ αὐτήν. Ἐκεῖνος δὲ, ὁ ὁποῖος διαθέτει τὰ κατ’ αὐτήν, εἶναι ἐνταῦθα, καὶ ἐὰν φρονῇ, ὅτι δικαιοῦται νὰ ζητήσῃ λόγον παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τῆς κληθείσης κατὰ Μάϊον τοῦ 1893, βεβαίως δύναται νὰ τὸ πράξῃ, καὶ ἡμεῖς οὐδόλως ἠθέλομεν ἀποστέρξει εἰς τὸ νὰ δώσωμεν τὰς εὐθύνας, διότι αἱ εὐθύναι ἡμῶν εἶναι τοιαῦται, ὥστε θὰ δυνηθῶμεν νὰ καυχηθῶμεν, δίδοντες αὐτάς, νὰ καυχηθῶμεν διὰ τὰ παρ’ ἡμῶν πεπραγμένα. Δὲν ἐπεκαθήσαμεν ἡμεῖς ἐπὶ τὸν τράχηλον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ· ἡμεῖς ἤλθομεν νὰ ἀναλάβωμεν εὐθύνας, αἱ ὁποῖαι ἐβάρυνον ἄλλους, καὶ συνετελέσαμεν νὰ καλύψωμεν εὐτυχῶς διὰ τῆς εὐθύνης ἡμῶν ἐκείνων τὴν εὐθύνην, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπέχωσι τοιαύτην· φρονοῦμεν δὲ, ὅτι ἀναλαβόντες, ἐπὶ ζημίᾳ τῆς δημοτικότητος ἡμῶν, ἐπὶ ζημίᾳ ἀγώνων εἰκοσαετῶν, κατ’ ἐκείνας τὰς δυσχερεῖς περιστάσεις τὴν διεύθυνσιν τῶν τῆς Πολιτείας, παρέσχομεν εἰς αὐτὴν τὰς ὑψίστας ὑπηρεσίας. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὸ πολιτικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον παραδόξως ἑκάστοτε ἐπὶ οἱασδήποτε συζητήσεως προκύπτει ἐνταῦθα...

§65ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δίδει πρῶτος τὸ παράδειγμα.

§66ΡΑΛΛΗΣ. Ἐζητήσαμεν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν τὸν λόγον, δι’ ὅν, πίστωσιν ἀναγραφεῖσαν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τοῦ 1895 ὑπὲρ δαπάνης ἐπωφελοῦς, ἀναγκαίας καὶ ἐπειγούσης, τὴν μετέβαλεν εἰς γυαλιὰ–καρφιὰ, καὶ ἐκεῖνος μᾶς ἐρωτᾷ διατὶ ἀνελάβομεν τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν κατὰ τὸ 1893. Τὴν ἀνελάβομεν, διότι τότε δὲν ἐτύγχανε νὰ ἦναι ἐν τῇ Βουλῇ ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου, ὑποθέτω δὲ, ὅτι θὰ ἦτο εὐτυχέστερος, συγκεντρῶν ὀλιγωτέραν πλειονοψηφίαν κατὰ τὰς ἄρτι διεξαχθείσας βουλευτικὰς ἐκλογὰς, περισσοτέραν δὲ κατὰ τὰς παρελθούσας, περισσοτέραν δὲ καὶ κατὰ τὸ μέλλον. Τὸ ζήτημα εἶναι αὐτὸ κυρίως· ἐπρόκειτο ἢ δὲν ἐπρόκειτο περὶ πιστώσεως ἀναγκαίας, ἐπωφελοῦς καὶ ἐπειγούσης; Ἀναμφισβητήτως ναὶ, διότι ἡ πίστωσις ἐκείνη ἔπρεπε νὰ διατεθῇ ὑπὲρ τῆς ἀνακαινίσεως τῶν λεβήτων ἑνὸς ἐκ τῶν ὀλιγίστων πλοίων ἡμῶν· ἐπὶ τῷ λόγῳ δὲ, ὅτι δὲν παρηγγέλθησαν οἱ λέβητες τὴν 1 Ἰανουαρίου, καὶ ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν δὲν κατώρθωσε μέχρι τοῦδε νὰ μελετήσῃ τὸ τεχνικὸν ζήτημα περὶ τοῦ τρόπου τῆς κατασκευῆς καὶ τοῦ μετάλλου τῆς κατασκευῆς τῶν ἀτμολεβήτων τῶν διαφόρων πλοίων, πρέπει ἡ πίστωσις αὕτη νὰ μετατραπῇ, νὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὸν σκοπὸν, εἰς τὸν ὁποῖον ἀπέβλεπεν, ἀπὸ τὴν ἀντικατάστασιν αὐτὴν τῶν ἀτμολεβήτων τοῦ «Βασιλέως Γεωργίου» καὶ νὰ γείνῃ γυαλιὰ–καρφιὰ, ὅπως ἔγεινε καὶ ἡ ἄλλη πίστωσις; Αὐτὴ εἶναι ἡ συζήτησις, ἐγὼ δὲ τουλάχιστον τὴν εὑρίσκω συμβάλλουσαν εἰς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, εἰς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους. Φρονῶ ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἐγένετο ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου μέχρι τῆς 1 Ἰουνίου, ὅτε ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου ἀνέλαβε τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἀπὸ τῆς 2 Ἰουνίου καὶ κατόπιν. Φρονῶ ὅτι τὰ ζητήματα τὰ τεχνικὰ περὶ τοῦ τρόπου τῆς κατασκευῆς τῶν λεβήτων δὲν θέλει τὰ λύσει αὐτὸς, μολονότι ἀναγνωρίζω ὅλην τὴν εἰδικότητά του ἐπὶ τῶν ζητημάτων αὐτῶν, φρονῶ δὲ, ὅτι ἡ μετατροπὴ τῆς πιστώσεως ἀπὸ τοῦ σκοποῦ, εἰς τὸν ὁποῖον ἀπέβλεπεν, ἀντὶ ὀφέλους θέλει φέρει ζημίαν, ζημίαν πρῶτον διότι δὲν θέλουσιν ἀνακαινισθῆ οἱ λέβητες τοῦ «Βασιλέως Γεωργίου», δεύτερον, διότι ἡ πίστωσις αὕτη θέλει διατεθῆ εἰς ὅ,τι δὲν εἶναι οὐδ’ ἐπεῖγον οὐδὲ χρήσιμον διὰ τὸ πολεμικὸν ναυτικόν.

§67Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§68ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν γνωρίζω ἂν κατὰ τὸ 1893 ἤρχισεν ἡ μετασκευὴ τῆς «Μπουμπουλίνας», διότι δὲν ἠσχολήθην περὶ αὐτῆς. Κατὰ τὴν πρώτην ἀρχὴν τοῦ πολιτικοῦ μου σταδίου μοὶ προσηνέχθη τὸ χαρτοφυλάκιον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἀλλ’ ᾐσθάνθην ἀμέσως τὰ ἀποτελέσματα τῆς ναυτίας, καὶ ἐκήρυξα ἐμαυτὸν ἀνίκανον νὰ ὑπηρετήσω τὸ Κράτος, διοικῶν τὸ σκάφος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ ὀρθῶς, νομίζω, ἀφοῦ κατελαμβανόμην ὑπὸ ναυτίας. Κατὰ τὸ 1893, μὴ ἔχων τὴν εὐτυχίαν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ διευθύνων τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, περιεσπώμην ἀπὸ ἄλλα πολλὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα κατηνάλισκον τὸ πλεῖστον τοῦ χρόνου μου, ὥστε νὰ μὴ δύναμαι νὰ ἐξετάσω, πῶς διετίθετο μία πίστωσις, ἡ ὁποία εἶχε χορηγηθῆ νομίμως, ἀλλ’ ἐθεώρησα καθῆκόν μου ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ἐπρόκειτο νὰ θέσω τὴν ὑπογραφήν μου ὑπὸ ἔκθεσιν ἐπίσημον νομοσχεδίου μετατρέποντος πίστωσιν χορηγηθεῖσαν ὑπὲρ σκοποῦ ἀναγκαίου καὶ ἐπωφελοῦς εἰς σκοποὺς πολυτελεῖς καὶ ἀνωφελεῖς, νὰ ἐξετάσω τοῦτο. Τοῦτο ἔπραξα. Ἴσως ἔσφαλα, ἀλλ’ ἁμαρτίαν δὲν ἔχω, ὁμολογήσας ταύτην.

§69Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἡ ἰδιοσυγκρασία μου φαίνεται, ὅτι εἶναι ἐντελῶς διάφορος τῆς τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, καὶ διὰ τοῦτο ἐγὼ δὲν ἐφοβήθην τὸ πάθημα ἐκεῖνο, ὅπερ προσβάλλει τὸν ἀξιότιμον συμπολίτην μου, ἐτόλμησα δὲ δι’ αὐτὸ νὰ δεχθῶ τὸ χαρτοφυλάκιον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Χαίρω ὅμως, ὅτι ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον αὐτὸ τοὐλάχιστον ποτὲ δὲν θέλει εἰσέλθει. Ἐκεῖνο ὅμως, ὅπερ ὀφείλω πάλιν νὰ παρατηρήσω, εἶναι ὅτι συγχύζονται καὶ περιπλέκονται τὰ πράγματα, ἵνα ἀποδειχθῇ δῆθεν, ὅτι ἡμεῖς, ἑκατοντάδας ὅλας χιλιάδων δραχμῶν ἀφαιρέσαντες ἐκ τοῦ κεφαλαίου τοῦ προϋπολογισμοῦ πρὸς κατασκευὴν νέων ἀτμολεβήτων τῶν πλοίων, προτιθέμεθα νὰ δαπανήσωμεν αὐτὰς χάριν τῆς θαλαμηγοῦ! Λυποῦμαι, Κύριοι, διότι, καίτοι ὑπάρχει τετυπωμένη ἡ δήλωσίς μου, δὲν κωλύονται νὰ παραποιῶσι τὰ κείμενα καὶ τοὺς ἀριθμούς. Τὸ κεφάλαιον Βʹ ἄρθρον 8 τοῦ προϋπολογισμοῦ «περὶ κατασκευῆς νέων ἀτμολεβήτων» ἀναγράφει ποσὸν 235,000 δραχμῶν. — Ἕκαστος, νομίζει, ἀκούων τοὺς ἀξιοτίμους ἀντιτείνοντας, ὅτι ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦτο διὰ μιᾶς ὑπογραφῆς τοῦ Ὑπουργοῦ θέλει γείνῃ, ὡς ἐχαρακτήριζεν αὐτὸ ὁ ἐξ Ἀττικῆς κ. συνάδελφος, γυαλιὰ–καρφιὰ, καὶ θέλει δαπανηθῆ εἰς ἀποπεράτωσιν, ἢ καὶ μὴ ἀποπεράτωσιν τῆς θαλαμηγοῦ. Ὀφείλω ἄρα νὰ ἀναγνώσω τὸ κείμενον τῆς δηλώσεώς μου, ἵνα φωτίσω τὴν Βουλήν. Ἰδοὺ ἡ τροποποίησις (ἀναγινώσκει): «Ἐπισκευὴ καὶ συντήρησις Β. πλοίων». «Δέον νὰ προστεθῶσι: Διὰ μὲν τὰ κατὰ τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν δαπανηθέντα καθ’ ὑπέρβασιν τῶν διὰ τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν προϋπολογισμοῦ αἰτηθεισῶν πιστώσεων, αʹ) ἕνεκα ὑπερτιμήσεως νομίσματος, βʹ) ἕνεκα τῆς πληρωμῆς τῆς νέας δόσεως τῆς ἀξίας τῶν ἀτμολεβήτων τοῦ τορπιλοβόλου «Κανάρη», ὡς μὴ ἐπαρκεσάσης τῆς χορηγηθείσης διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ σχετικῆς πιστώσεως, γʹ) ἕνεκα ἐκτάκτων προμηθειῶν ὑλικοῦ, δʹ) ἕνεκα καθαρισμοῦ καὶ ἐπισκευῆς τῶν τριῶν θωρηκτῶν ἐν τῇ δεξαμενῇ Τάραντος, ὧν ἡ σχετικὴ δαπάνη δὲν εἶχε σημειωθῆ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, καὶ εʹ) ἕνεκα τῆς προμηθείας διαφόρων ἀντικειμένων καὶ ἑτέρων εἰδῶν ὑλικοῦ, δραχ. 122,380.» Διὰ δὲ τὴν προμήθειαν ὑλικοῦ πρὸς συντήρησιν τῶν πλοίων διὰ τὴν βʹ ἑξαμηνίαν ἐνεστῶτος ἔτους καὶ διὰ τὴν ἐπισκευὴν διαφόρων πλοίων ἐν τῷ Ναυστάθμῳ ἀνεγράφη ἐν τῇ δηλώσει μου τὸ ποσὸν 150,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ τὶς εἶπεν εἰς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους καὶ ἀντιτείνοντας ὅτι ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦτο νὰ διαθέσῃ ὑπὲρ τῆς περατώσεως τῆς ἐπισκευῆς τῆς θαλαμηγοῦ «Μπουμπουλίνας»; Ἰδοὺ πῶς χαρακτηρίζεται ἡ μέλλουσα νὰ γένηται δαπάνη τῶν 150,000 δραχμῶν (ἀναγινώσκει): «Διὰ δὲ τὴν προμήθειαν τῶν ἀπαιτουμένων ὑλικῶν πρὸς συντήρησιν τῶν Β. πλοίων μετὰ τὴν βʹ ἑξαμηνίαν τρέχοντος ἔτους καὶ διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῆς ἐν τῷ Ναυστάθμῳ γινομένης ἐπισκευῆς διαφόρων πλοίων δραχ. 150,000.». Ἐφ’ ὅσον αἱ δραχμαὶ αὗται εἰσέτι δὲν ἐδαπανήθησαν, πῶς δύναταί τις νὰ κατηγορήσῃ ἐκείνους, οἵτινες θέλουσι δαπανήσει αὐτὰς, ὅτι προτίθενται νὰ δαπανήσωσιν αὐτὰς εἰς γυαλιὰ–καρφιὰ, ὡς χαρακτηρίζει ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου τὴν μέλλουσαν νὰ γένηται δαπάνην τῶν 150,000 δραχμῶν; Παρακαλῶ αὐτὸν νὰ ἔχῃ ὀλίγην ὑπομονὴν, νὰ ζητήσῃ ἐν καιρῷ τῷ δέοντι τὰς καταστάσεις τῶν δαπανῶν, νὰ ἴδῃ ποῦ ἐδαπανήθησαν τὰ ποσὰ ταῦτα, καὶ τότε, ἂν ἴδῃ ὅτι κακῶς ἐδαπανήθησαν, δύναται νὰ ζητήσῃ παρ’ ἡμῶν λόγον. Ἐκ τῶν προτέρων ὅμως νὰ ὁρίζῃ αὐτὸς ποῦ θέλουσι δαπανηθῆ, καὶ νὰ ἐκφράζῃ τὴν γνώμην, ὅτι ἡ δαπάνη αὕτη εἶναι ἄσκοπος, νομίζω, ὅτι οὔτε δίκαιον εἶναι, οὔτε πρέπον. Διὰ τοῦτο ἐγὼ καὶ πάλιν δηλῶ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, ὅσας μὲν πληροφορίας αὕτη ᾐτήσατο, θέλω προσκομίσει αὐτῇ, ὅταν δὲ γένηται ἡ συζήτησις τοῦ ἁρμοδίου τμήματος τοῦ προϋπολογισμοῦ, θέλω συμπληρώσει ὅ,τι τυχὸν παρέλιπον. Ἐπιφυλάσσομαι δὲ μετὰ τὴν δαπανηθησομένην ταύτην ποσότητα νὰ δώσω λόγον περὶ τῆς δαπάνης αὐτῆς.

§70ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ θὰ συνίστων εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν μὲ πλείονα ἀπάθειαν νὰ ὁμιλῇ περὶ τοιούτων ζητημάτων.

§71Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἔχω ἀπάθειαν· ὁμιλῶ ἴσως ζωηρῶς, ἀλλ’ ὄχι ἐμπαθῶς.

§72ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐὰν ὡμίλει μετ’ ἀπαθείας, δὲν ἤθελε προβῆ εἰς τὸν ἀρκετὰ παράδοξον ἰσχυρισμὸν, κατὰ τὸν ὁποῖον εἶπεν, ὅτι ἄλλοι εἶναι οἱ γινόμενοι Ὑπουργοὶ καὶ Βουλευταὶ διὰ Β. Διαταγμάτων, αὐτὸς δὲ οὔτε Βουλευτὴς οὔτε Ὑπουργὸς ἐγένετο διὰ Β. Διατάγματος! Καὶ βεβαίως, Κύριοι, ὅλοι γνωρίζετε, καὶ θέλει ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος κινήσει τὸ μειδίαμά σας, ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει ἐνταῦθα Βουλευτὴς, γενόμενος Ὑπουργὸς οὐχὶ διὰ Β. Διατάγματος, ὅλοι δ’ ἐπίσης γινώσκετε, ὅτι διὰ Β. Διατάγματος καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐγένετο Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν. Ἂν αὐτὸς δὲν ἀνέγνω τὸ Β. Διάταγμα, ἀλλὰ πάντες ὑμεῖς, ὅσοι λαμβάνετε τὴν «Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως», βεβαίως θὰ ἀνέγνωτε τὸ Β. Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου διωρίσθη Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὁ κ. Λεβίδης.

§73Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Μὴ προσποιεῖσθε ὅτι δὲν ἐννοεῖτε, διότι ἀδικεῖτε τὸν ἑαυτόν σας.

§74ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅλοι ἤκουσαν ἐν τῇ ῥύμῃ τοῦ λόγου καὶ ἐν τῇ παραφορᾷ ὑμῶν ἴσως λεχθέντα, ὅσα ἐγὼ ἐπανέλαβον.

§75Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι γνωστὸν, τί ἐννοεῖ.

§76ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Προκαλεῖ ἡμᾶς περὶ τοῦ ζητήματος, περὶ τοῦ ὁποίου ἠγέρθη ἀπὸ ἡμερῶν συζήτησις ἐκ τῆς σχετικῆς δηλώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐν τῇ οἰκείᾳ ἐπιτροπῇ. Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ θεωρῇ τὸ ζήτημα τόσον ἁπλοῦν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὥστε νὰ νομίζῃ, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ κεφαλαίου καὶ ἄρθρου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἥτις Κύριος οἶδε πότε θὰ γείνῃ, καὶ ἂν θὰ γείνῃ καθόλου, μετὰ μεσονυκτίους ποθ’ ὥρας, — ἵνα μεταχειρισθῶ καὶ ἐγὼ τὴν φράσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, — ὅτε βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ συζήτησις. Αὔριον ἃς προσκομίσῃ τὰς ζητηθείσας πληροφορίας.

§77Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Εἶπον.

§78ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Σκόπως γείνῃ εἰδικὴ συζήτησις πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, διότι δὲν πρόκειται περὶ παρωνυχίδος πλέον, ὅταν ἀκούητε τὸν ἀξιότιμον ἐκ Βόλου συνάδελφον, ὑποστηρίζοντα ὅτι ἐδαπανήθησαν μέχρι τοῦδε, ὑπὸ τὸ πρόσχημα ἐπισκευῆς πλοίων, περὶ τὰ 4 ἑκατομμύρια, χωρὶς νὰ ἠξεύρωμεν πῶς ταῦτα ἐδαπανήθησαν καὶ ἂν πράγματι ἐδαπανήθησαν δι’ ἐπισκευὴν πλοίων. Βεβαίως οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἐνταῦθα θέλει νὰ καταγγείλῃ τὸ γεγονὸς, ὅτι δαπάνη τοῦ Δημοσίου μετασκευάζεται ἓν πλοῖον εἰς θαλαμηγόν. Περὶ τούτου δὲν εἶναι τὸ ζήτημα, καὶ μάτην ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν θέλει νὰ ἐκδηλώσῃ νῦν φιλοβασιλικὰ αἰσθήματα, πλάττων ἐνταῦθα ἰδανικοὺς ἐχθροὺς τῆς τοιαύτης μετασκευῆς καὶ μετασχηματιζόμενος αὐτὸς εἰς ὑπερασπιστὴν τοῦ Στέμματος. Τὸ ζήτημα εἶναι τὸ ἑξῆς: κατὰ τίνα τρόπον ἐδαπανήθησαν πάντα τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν μέχρι τοῦδε ὑπὲρ τῆς μετασκευῆς τῆς «Μπουμπουλίνας» εἰς θαλαμηγὸν βασιλικήν.

§79Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Διατὶ δὲν ἠρωτήσατε τὸν ἑαυτόν σας, ὅτε ἦσθε Ὑπουργὸς, ἀλλ’ ἐρωτᾶτε ἐμὲ, πῶς ἐδαπανήθησαν;

§80ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ σᾶς ἐξηγήσω. Σᾶς παρακαλῶ, μὴ βιάζεσθε. Ἐγὼ θὰ κανονίσω τὴν σειρὰν τῶν συλλογισμῶν μου, τῶν σκέψεών μου... Καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, ἡ μετασκευὴ τῆς «Μπουμπουλίνας» εἰς θαλαμηγὸν ἤρχισεν, ὄχι ἀπὸ τοῦ 1893, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ 1892, καὶ ἔκτοτε ἀναγράφονται τὰ ποσά. Τώρα ἐρωτᾷ ὁ κ. Ὑπουργὸς, διατὶ ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐν τῷ μεταξὺ ἐγεινόμεθα Ὑπουργοὶ δὲν ἐζητήσαμεν λόγον περὶ τούτου; Ἡμεῖς ἤλθομεν εἰς τὰ πράγματα, ὡς εἶπε, διὰ Β. Διατάγματος καὶ ὄχι διὰ τῆς Βουλῆς.

§81Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Αὐτὰ βεβαίως ἐνόουν.

§82ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἤλθομεν ἐν τῷ μέσῳ τοῦ ἔτους, ἐκαλούμεθα δὲ νὰ ἐφαρμόσωμεν εἷς ἕκαστος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον του τὸν προϋπολογισμὸν κατὰ τὰς πιστώσεις τὰς ἐγκριθείσας ὑπὸ τῆς Βουλῆς.

§83Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Σᾶς ἠμπόδιζε τοῦτο;

§84ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὡς πρὸς τοῦτο ἕκαστος τῶν τότε Ὑπουργῶν ηὐθύνετο κυρίως διὰ τὴν διαχείρισιν τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖόν του. Ἐὰν ὅμως τότε, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ναυτικῶν, προέκειτο νὰ ὑποβάλῃ εἰς ἡμᾶς ὁ τότε προκάτοχός σας νέαν πίστωσιν ἀναπληρωματικὴν ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τούτου, βεβαίως θὰ ἐζητοῦμεν ἐξηγήσεις καὶ ἐστὲ βέβαιος, ὅτι, ἐὰν προεκαλεῖτο ὁ μακαρίτης Κριεζῆς, πρὶν ἢ ὑποβάλῃ αὐτὴν τὴν σχετικὴν πίστωσιν εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, θὰ ἐζήτει ὁ ἴδιος νὰ πληροφορηθῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σεῖς δὲν ἐζητήσατε νὰ πληροφορηθῆτε ἀκόμη.

§85Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Δὲν διεχειρίζεσθε ὑμεῖς πιστώσεις;

§86ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πίστωσις συμπληρωματικὴ εἰς τὸ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον τοῦτο δὲν ὑπεβλήθη εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον.

§87Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὑπάρχει πίστωσις ἐν τῷ προϋπολογισμῷ περὶ κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως καὶ ἐπισκευῆς καὶ διασκευῆς πλοίων. Δὲν διεχειρίζετο ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν αὐτήν;

§88ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Φαίνεται ὅτι εἶσθε ἄπειρος περὶ τὰ τοιαῦτα.

§89Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀναγνωρίζω τὴν ἐμπειρίαν ὑμῶν.

§90ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἕκαστος Ὑπουργὸς ὑπὸ ἰδίαν εὐθύνην του διεχειρίζετο τὰς πιστώσεις τοῦ κλάδου του, ἐὰν δὲ ἐζήτει ἀναπληρωματικὴν πίστωσιν, τότε καὶ μόνον ὤφειλε νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον πάσας τὰς σχετικὰς πληροφορίας. Ἰδοὺ ἡ διαφορὰ μεταξὺ ὑμῶν καὶ ἡμῶν. Σεῖς, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, πρόκειται νὰ ζητήσητε ἀναπληρωματικὴν πίστωσιν 150,000 δραχμῶν. Ἐν τούτοις δὲν ἐφροντίσατε νὰ μάθητε τί ἐγένετο ἡ ψηφισθεῖσα ἤδη πίστωσις, πῶς δηλαδὴ αὐτὴ ἐξηντλήθη. Καὶ ταῦτα μὲν ὅσον ἀφορᾷ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν. Ὡς πρὸς τὴν κυρίαν δὲ ὑπόθεσιν, παρακαλῶ αὐτὸν, ἐὰν θέλῃ νὰ ἐπιχύσῃ φῶς, νὰ παρουσιάσῃ πάντα τὰ σχετικὰ ἐντάλματα, διότι ὑπάρχει διάδοσις, τὴν ὁποίαν δὲν θέλω νὰ πιστεύσω, ὅτι πολλὰ ποσὰ ἐδαπανήθησαν διὰ προμηθείας, τὰς ὁποίας διῄρουν εἰς μικρὰ τμήματα, καὶ οὕτω κατεδολιεύοντο τὸν νόμον.

§91Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἐπανειλημμένως σᾶς εἶπον, ὅτι θὰ φέρω τὰ ἔγγραφα.

§92ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οὕτω πως μόνον θὰ ἐπιχυθῇ φῶς εἰς τὴν ὑπόθεσιν, διὰ τὴν ὁποίαν ἐδαπανήθησαν μέχρι 3,000,000 δραχμῶν. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κήδονται τῆς τιμῆς καὶ τῆς ὑπολήψεως τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ τῶν ἀξιωματικῶν, πρέπει νὰ εὔχωνται νὰ προσαχθῶσιν αἱ πληροφορίαι αὗται.

§93ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶπεν, ὅτι ὤφειλον νὰ ἐπιφυλαχθῶ, ἵνα, ὅταν θὰ δαπανηθῶσιν αἱ 850 χιλιάδες, πλὴν τῆς πιστώσεως τῶν 150,000, φέρω τὸν ἔλεγχον· ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζῃ, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου εἶναι ἀνεξάρτητον ἀπὸ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν πιστώσεων. Εἶναι καθῆκον τοῦ Ὑπουργοῦ, ὅστις ἄρχεται καὶ ζητεῖ πίστωσιν, νὰ διατελῇ ἐνήμερος τῶν ἀναγκῶν, ἃς προτίθεται νὰ θεραπεύσῃ, καὶ νὰ γνωρίζῃ, πῶς διατίθενται αἱ ζητούμεναι πιστώσεις. Ἀλλὰ σεῖς τὰ ζητήματα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰ δικαιώματα τῆς Βουλῆς, τὰ ὑπολαμβάνετε ὡς ζητήματα προσωπικά. Τὰ δικαιώματα ταῦτα τῆς Βουλῆς εἶναι ὑπέρτατα, καὶ τὸ γνωρίζετε καλῶς, ἀφοῦ καταγίνεσθε εἰς πολιτειακὰς μελέτας. Χάριν αὐτῶν ἐχύθησαν ποταμοὶ αἱμάτων.

§94Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ πάλιν ἐφθάσαμεν εἰς τὰ δικαιώματα τῆς Βουλῆς· ἀλλὰ ταῦτα εἶναι τόσον ἀνεγνωρισμένα καὶ αὐτωμολογημένα, ὥστε οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ ἀνευλαβῶς περὶ αὐτῶν μελετῶν. Τὰ δικαιώματα τῆς Βουλῆς εἶναι πρὸ πάντων ὁ ἔλεγχος, τὸν ἔλεγχον δὲ εὐκολύνουσιν αἱ πληροφορίαι περὶ τῶν ὑπὸ ἔλεγχον πράξεων ἢ παραλείψεων· διὰ τοῦτο οὐδεὶς ἔχει δικαίωμα ἐλέγχου, πρὶν ἢ κατατεθῶσιν αἱ πληροφορίαι, αἵτινες θέλουσι καταστήσει τὸν ἔλεγχον δυνατὸν καὶ λογικόν. Ἀλλ’ οἱ ἀγορεύοντες νῦν κύριοι Βουλευταὶ δὲν κατάρχονται ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ταύτης, ἀντὶ δὲ νὰ ζητήσωσι νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα τῆς διαχειρίσεως τῶν χορηγηθεισῶν πιστώσεων μέχρι τοῦδε διὰ τὴν μετασκευὴν ἑνὸς πλοίου τοῦ στόλου, καὶ ἐπειδὴ ἐλέχθη ὅτι εἶχον ζητηθῆ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἔστερξε νὰ καταθέσῃ τὰς ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς πληροφορίας, ἀντὶ νὰ ζητήσωσι λόγον ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν, διατὶ δὲν κατέθεσε τὰς ζητηθείσας πληροφορίας, καὶ ἐπειδὴ ὁ Ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι δὲν ἔλαβε γνῶσιν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐζήτησε πληροφορίας, ὅτι δὲ θέλει καταθέσει τὰ ἔγγραφα, οἱ ἐπερωτῶντες κατελήφθησαν ὑπὸ ἱερᾶς ἀγανακτήσεως καὶ ὀργῆς, καὶ κατήγγειλαν ἡμᾶς, ὅτι ἡμεῖς ῥίπτομεν εἰς τὸν πίθον τῶν Δαναΐδων τὰ χρήματα τοῦ Δημοσίου, ἢ ἐντὸς βόθρου, ὡς ἔλεγεν ὁ ἕτερος αὐτῶν, καὶ ἐλέγχουσιν ἡμᾶς ὅτι παραλείπομεν καθῆκον! Ἡμεῖς διοικοῦμεν πρὸ 40 ἡμερῶν, εὕρομεν δὲ, ὡς εἶπεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἐργασίαν ἀρξαμένην πρὸ χρόνων, ὠφείλομεν δὲ νὰ σκεφθῶμεν, ἂν πρέπῃ νὰ ἀφήσωμεν νὰ ἐξακολουθήσῃ, ἢ νὰ παρακωλύσωμεν αὐτήν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶπεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ παρακωλύσωμεν τὴν πρόοδον καὶ τὸ πέρας τοῦ ἔργου τῆς μετασκευῆς, ἀφοῦ εἶναι περὶ τὸ τέλος. Ἀλλ’ ἰσχυρίζονται, ὅτι ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἡμεῖς ἀνελάβομεν τὴν ἀρχὴν συνετελέσθη κατάχρησίς τις, ὅτι παρέβημεν διατάξεις τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ. Ἐὰν περιεπέσαμεν εἴς τινα τῶν παραβάσεων τούτων, εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ δώσωμεν λόγον. Ἀλλ’ ἂν ἐπιθυμῶσι νὰ ἴδωσιν, ἂν οἱ προκάτοχοι ἡμῶν παρέβησαν τὸν νόμον, τοῦτο θὰ γνωσθῇ ἀπὸ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζήτησαν· ἂς περιμένωσιν ἑπομένως νὰ ἔλθωσι τὰ ἔγγραφα. Πρὸς τί ὁ μέγας θόρυβος καὶ οἱ λόγοι, οὓς ἐκτοξεύετε καθ’ ἡμῶν, ἐξ οὗ ὑπολαμβάνουσι πολλοί, ὅτι ἡμεῖς ἐσμὲν οἱ ὑπεύθυνοι διὰ τὴν ἐπιχείρησιν τῆς μετασκευῆς τοῦ πλοίου, ἢ ὅτι παρέβημεν νόμον κατὰ τὴν ὀλιγοήμερον διοίκησιν, τὴν ὁποίαν ἀσκοῦμεν; Τοῦτο εἶναι ἀταξία περὶ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἀποδεικνύει, ὅτι ὑπάρχει κακή τις προαίρεσις. Τὴν προαίρεσιν ταύτην θέλομεν καταδείξει, ὅταν φέρωμεν τὰ ἔγγραφα. Τότε παρακαλοῦμεν νὰ γένηται ὁ ἔλεγχος. Μέχρις οὗ ὅμως κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα, οὐδεὶς ἔχει δικαίωμα οὔτε νὰ κραυγάζῃ, οὔτε νὰ ἀγανακτῇ.

§95ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρεξήγησε τοὺς λόγους μου. Ἐγὼ δὲν ἐζήτησα τὰς πληροφορίας ἵνα ἐλέγξω, ἀλλὰ ἐζήτησα, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπρόκειτο νὰ ψηφίσω μίαν πίστωσιν, ὅπως φωτισθῶ. Τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου εἶναι ἀνεξάρτητον· ἐγὼ ἐζήτησα νὰ μάθω τὸν τρόπον τῆς διαθέσεως τῶν πιστώσεων μέχρι τοῦ Μαΐου 1895, καὶ τὰς διατεθείσας κατόπιν πιστώσεις. Μᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δὲν θέλω ν’ ἀποδώσω εἰς οὐδένα εὐθύνας διὰ πράγματα γενόμενα κατὰ τὸ παρελθόν, καὶ διὰ τοῦτο ἀπέφυγα νὰ ὁρίσω τὸν χρόνον, καθ’ ὃν ἤρχισεν ἡ ἐπισκευὴ τῆς «Μπουμπουλίνας»· ἐζήτησα ὅμως νὰ πληροφορηθῶ, πῶς διετέθησαν αἱ πιστώσεις τοῦ 1894, καὶ πῶς θὰ διατεθῶσι κατὰ τὸ 1895, ὅπως φωτισθῶ. Ὅλα ταῦτα δὲν ἐμφαίνουσι πρόθεσιν κατακρίσεως, ἀλλὰ θέλομεν νὰ μάθωμεν, ἂν αἱ πιστώσεις διετέθησαν ἐπωφελῶς ὑπὲρ τοῦ Κράτους. Ἐννοεῖ πᾶς τις, ὅτι, ὅταν στερῆται ἡ οἰκογένεια τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου, εἶναι περιττὸν νὰ τρέχῃ εἰς τὰ θέατρα. Ἔχομεν ἀπείρους ἀνάγκας ἐν τῷ πολεμικῷ ναυτικῷ καὶ δαπανῶμεν ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν πρὸς μετασκευὴν πλοίου, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ μόνον πρὸς ἄνεσιν. Τὴν ἄνεσιν ὀφείλομεν νὰ παρέχωμεν καὶ πρὸς τοὺς λειτουργοὺς τοῦ Κράτους, καὶ κατὰ μείζονα λόγον πρὸς τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα, ἀλλὰ πρέπει νὰ τὴν παρέχωμεν ἐντὸς τῶν ὅρων τῶν πόρων καὶ τῶν μέσων ἡμῶν.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Πάλλης κ. Φορέστης ὑποβάλλει πρότασιν νόμου περὶ διαχειρίσεως τῆς περιουσίας τοῦ Πετριτσείου Γυμνασίου. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα ἀριθ. 286).

§97ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ὑποβάλλω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγκρίσεως πιστώσεων πρὸς ἀνακαίνισιν δημοσίων κτιρίων, καὶ παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ: (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 287).

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 5ην ὥραν μετὰ μεσημβρίαν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 1 μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 6 μ. μ., προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Ἀλεξ. Θ. Ζαΐμη).

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς γενικῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1895. Ὁ κ. Καραπάνος ἔχει τὸν λόγον.

§101ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἐν τῷ τεύχει τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν, δὲν εὑρίσκομεν πλήρη τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους διὰ τὸ ἔτος 1895. Ὅπως εὕρωμεν αὐτὸν ἰδίως διὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν, ὀφείλομεν νὰ συνδυάσωμεν μετὰ τοῦ ὑποβληθέντος τεύχους καὶ διάφορα ἄλλα στοιχεῖα. Οὕτω δὲ, ὡς εἶπον καὶ χθὲς, δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν τὸ ἔδαφος, ἔστω καὶ ἀνώμαλον, ὅπως συζητήσωμεν αὐτόν. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 ὑπέστη πολλὰς περιπετείας· Ὑπεβλήθη παρὰ τοῦ πρώην ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ καὶ τότε Πρωθυπουργοῦ κ. Τρικούπη κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1894· μετεβλήθη ἐν τῷ τελικῷ αὐτοῦ ἀποτελέσματι παρ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου διὰ διαφόρων δηλώσεων· ὑπεβλήθη ἐκ νέου παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, μεταβάλλεται δὲ καθημερινῶς διὰ δηλώσεων τῶν Ὑπουργῶν καὶ διὰ τῶν ψηφιζομένων νόμων. Ὁ προϋπολογισμὸς ὁ ὑποβληθεὶς παρὰ τοῦ κ. Τρικούπη παρουσιάζει ἔσοδα μὲν δραχ. 91.331,118, ἔξοδα δὲ δρ. 90,150,380, καὶ πλεόνασμα δραχ. 1,280,838. Ὁ αὐτὸς προϋπολογισμὸς ἐντὸς ἑνὸς ἢ δύο μηνῶν ὑπέστη μεταβολὰς διὰ δηλώσεων, αἱ ὁποῖαι προσέθετον νέας δαπάνας ἐκ δρ. 645,800, ἀναβιβαζούσας τὸ ὅλον τῶν ἐξόδων εἰς δραχμὰς 90,796,181, καὶ ἐλαττούσας τὸ περίσσευμα εἰς δρ. 534,937. Ὁ προϋπολογισμὸς ὁ ὑποβληθεὶς παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὴν 2 Ἰουνίου 1895 ἀναγράφει τὰ αὐτὰ ἔσοδα ἐκ δρ. 91,331,118, ἔξοδα δὲ δρ. 89,342,724, καὶ περίσσευμα δρ. 1,988,396. Συγκρίνοντες τοὺς δύο ὑποβληθέντας προϋπολογισμούς, εὑρίσκομεν ἐν τῷ δευτέρῳ ἐλάττωσιν δαπανῶν κατὰ δραχ. 807,656. Ἀλλὰ καὶ ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος διὰ δηλώσεων τῶν διαφόρων Ὑπουργῶν μετεβλήθη, καὶ τὰ μὲν ἔσοδα ὑπεβιβάσθησαν εἰς δρ. 90,198,015, τὰ δὲ ἔξοδα ἀνεβιβάσθησαν εἰς δρ. 91,340,267. Οὕτω δὲ τὸ ἀρχικὸν περίσσευμα μετεβλήθη εἰς ἔλλειμμα ἐκ δρ. 1,142,000 ἡ δὲ ἐκ δραχμῶν 807,656 διαφορὰ τῶν δαπανῶν, ἣν ἀνέγραφεν ἐπὶ πλέον ὁ ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη ὑποβληθεὶς προϋπολογισμὸς, μετεβλήθη εἰς διαφορὰν ἐκ δρ. 544,101 ἐπὶ ἔλαττον ἐν αὐτῷ, καὶ ἐπὶ πλέον ἐν τῷ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὑποβληθέντι προϋπολογισμῷ. Δὲν εἶναι δὲ μόνον αἱ μεταβολαὶ αὗται καὶ τὰ ἐξ αὐτῶν ἀποτελέσματα, ἅτινα ἀποτελοῦσι τὸ ἔδαφος, ἐφ’ οὗ θὰ συζητήσωμεν τὸν προϋπολογισμόν. Ὑπάρχουσιν ἐκτὸς αὐτῶν καὶ ἄλλα στοιχεῖα, σχετιζόμενα μὲ τὰς δαπάνας καὶ μὲ τὰ ἔσοδα, ἅτινα προκύπτουσιν ἐκ τῶν ψηφισθέντων νομοσχεδίων καὶ ἐξ ἄλλων γεγονότων, ἅτινα ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν. Οὕτω δὲ συμπεπληρωμένον θέλω ἐξετάσει τὸν προϋπολογισμὸν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν λογιστικὴν καὶ ταμιευτικήν, δηλαδὴ τὴν τῆς ἀναγραφῆς τῶν ἐσόδων καὶ τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους κατὰ τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν οἰκονομικήν, τοῦ συστήματος δηλαδὴ, ἐφ’ οὗ στηρίζεται, καὶ τῶν μέτρων, ὧν τὴν ἐφαρμογὴν ἐπιδιώκει πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς χώρας. Ὑπὸ τὴν πρώτην ἔποψιν, τὴν ταμιευτικὴν καὶ λογιστικὴν, εὑρίσκω τὸν ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895 ἀνεπαρκῆ καὶ ἀπολήγοντα εἰς ἔλλειμμα ἀρκετὰ σπουδαῖον. Ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὡς ἔσοδα ἀναγράφονται ἐν αὐτῷ δρ. 91,381,118· ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν, κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν δρ. 304,770 ἕνεκα τοῦ ψηφισθέντος νόμου, δι’ οὗ ἐλαττοῦνται τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη, καὶ δρ. 828,333 ἐκ τῶν εἰσφορῶν τῶν δήμων διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν· οὕτω δὲ τὰ ἔσοδα, κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, κατέρχονται εἰς δρ. 90,198,015. Ἀλλ’ εἰς τὰ ἔσοδα ταῦτα, μετὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ψηφισθέντος νομοσχεδίου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ὀφείλομεν ν’ ἀναγράψωμεν ἐκ νέου τὸ ἐκ τῆς εἰσφορᾶς τῶν δήμων ἀφαιρεθὲν ποσὸν τῶν δρ. 828,333. Πρέπει δ’ ἐπίσης νὰ προσθέσωμεν καὶ δρ. 133,000 ἐξ ἀντιτίμου ἐκλογικῶν εἰδῶν. Ὀρθὴν ἐπίσης θεωρῶ τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει ν’ αὐξηθῇ τὸ ἀναγραφόμενον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἔσοδον ἐκ τῶν τελωνειακῶν τελῶν εἰσαγωγῆς. Λαμβάνων δ’ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀπόδοσιν τῶν τελῶν τούτων κατὰ τὸ 1893, ἀνελθοῦσαν εἰς δρ. 22,303,000, καὶ κατὰ τὸ 1894 εἰς δραχ. 26,707,000, καὶ ἐξετάζων συνάμα τὴν πορείαν τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων κατὰ τοὺς πέντε πρώτους μῆνας τοῦ τρέχ. ἔτους, νομίζω ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα εἰς τὰ τελωνιακὰ τέλη εἰσαγωγῆς νὰ προσθέσωμεν ἑτέρας δρ. 2,200,000, ἂν ἐπρόκειτο νὰ λειτουργήσουν ταῦτα ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς ἐλειτούργησαν καὶ κατὰ τὸ 1894. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν τὰς ἐλαττώσεις, αἵτινες θὰ ἐπέλθωσιν ἐκ τῆς μειώσεως διαφόρων τελῶν εἰσαγωγῆς, ἥτις θὰ προκύψῃ ἐκ τῆς συμβάσεως μετὰ τοῦ Βελγίου καὶ ἐκ τῶν σχετικῶν νομοσχεδίων, ἅτινα ἐψήφισεν ἤδη ἡ Βουλή. Τὰς ἐλαττώσεις ταύτας ὑπολογίζω, ἐπὶ τῇ βάσει δοθεισῶν πληροφοριῶν, εἰς δραχ. 650,000 περίπου. Οὕτω δὲ ὑπολείπεται ποσὸν δραχ. 1,550,000, τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν εἰς τὸ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφόμενον ἔσοδον ἐκ τῶν τελωνειακῶν τελῶν εἰσαγωγῆς. Τοῦτο παραδέχεται καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁρίζουσα εἰς δραχμὰς 1,657,000 τὸ προσθετέον ποσόν. Δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὰς ἑτέρας δύο αὐξήσεις ἐσόδων ἐκ δρ. 120,000, τὰς ὁποίας προτείνει αὐτὴ ἡ ἐπιτροπή, ἐκ τῶν μονοπωλίων καὶ ἐκ τῆς ἀπολήψεως τῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐνδέχεται νὰ ἔχωμεν ἐξ αὐτῶν αὔξησίν τινα ἐσόδου, ἀλλὰ δὲν εἶναι ὀλιγώτερον πιθανὸν νὰ ἔχωμεν ἐλάττωσιν ἄλλων ἐσόδων· ἀναφέρω δ’ ὡς παράδειγμα τὸν ἐν τοῖς τελωνείοις εἰσπραττόμενον ἔγγειον φόρον ἐπὶ τῶν προϊόντων τῆς Ἑπτανήσου, ἐκ τοῦ ὁποίου ἀναγράφεται ἔσοδον 2,514,600, ἐνῷ καὶ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ παρελθόντος καὶ ἡ πορεία αὐτοῦ κατὰ τοὺς πρώτους πέντε μῆνας τοῦ τρέχ. ἔτους μᾶς πείθουσιν, ὅτι πρέπει νὰ ἐλαττώσωμεν αὐτὸ κατὰ 400,000 δραχ. περίπου. Τὴν αὔξησιν δὲ ἐκ δρ. 680,000 τοῦ ἐσόδου ἐκ νομισματικῆς διαφορᾶς μεταλλικοῦ καὶ συναλλάγματος, ἣν προτείνει ἡ ἐπιτροπὴ νὰ προστεθῇ διὰ τὰς εἰς μεταλλικὸν εἰσπράξεις ἐκ τῆς πωλήσεως σμύριδος καὶ ἐκ τῶν προξενικῶν τελῶν, δὲν νομίζω ἀναγκαίαν, διότι αὕτη θὰ συμψηφισθῇ δι’ ἀναγραφῆς ἴσου περίπου ποσοῦ ἐν τοῖς ἐξόδοις διὰ διαφορὰν συναλλάγματος καὶ μεταλλικοῦ δαπανηθησομένου διὰ τὰς προμηθείας τῶν διαφόρων Ὑπουργείων. Οὕτω δὲ ἐν τῷ ὑπολογισμῷ, ὃν ποιούμεθα πρὸς ἐξεύρεσιν τοῦ θετικοῦ ἀποτελέσματος τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ, αἱ δύο αὗται ἐγγραφαὶ θὰ ἐξουδετερωθῶσιν ἀμοιβαίως.

§102Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δὲν ὑπεστηρίξατε πάντοτε τοῦτο.

§103ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μάλιστα, ὡς ζήτημα τάξεως. Ἐγὼ εἰσήγαγον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὸ Ιʹ κεφάλαιον τῶν ἐσόδων, ἐν ᾧ περιλαμβάνεται καὶ τὸ ἔσοδον ἐκ νομισματικῆς διαφορᾶς μεταλλικοῦ καὶ συναλλάγματος, ὅπως διὰ τῶν ἐν αὐτῷ ἐγγραφῶν κανονίζηται ἡ διαφορὰ συναλλάγματος, ἥτις ἀποτελεῖ ἐπιπρόσθετον ἔσοδον τοῦ Δημοσίου ἐκ τῶν εἰς μεταλλικὸν εἰσπράξεών του καὶ ἥτις πρέπει νὰ ἐγγράφηται καὶ ἐν τοῖς ἐξόδοις. Ἀλλὰ πρὸς ἐκτέλεσιν τούτου πρέπει ν’ ἀναθεωρήσωμεν συγχρόνως καὶ ὅλα τὰ κονδύλια δαπάνης διὰ τὰς προμηθείας τῶν Ὑπουργείων καὶ προσθέσωμεν ἐν ἑκάστῳ αὐτῶν τὴν κατὰ τὴν τρέχουσαν τιμὴν διαφορὰν συναλλάγματος. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ συνταχθῇ κατὰ τὴν γνώμην μου ὁ προϋπολογισμὸς, βεβαίως ἔπρεπε νὰ γείνῃ τοῦτο. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν ἐγένετο, νομίζω δύσκολον τὴν ἐκτέλεσιν τῶν πράξεων τούτων κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην καὶ ἐκ τοῦ προχείρου. Διὰ τοῦτο θεωρῶ ὡς μὴ δικαιολογημένην τὴν αὔξησιν κατὰ δρ. 680,000 τοῦ ἐκ νομισματικῆς διαφορᾶς ἐσόδου. Ἡ μελέτη δὲ, ἣν ἐποιησάμην, τῶν διαφόρων ἐσόδων μὲ πείθει, ὅτι αἱ αὐξομειώσεις, ἃς εὑρίσκομεν ἐν αὐτοῖς, συμψηφίζονται ἀμοιβαίως, καὶ ὅτι πρέπει μόνον νὰ ἐλαττώσωμεν κατὰ δρ. 300,000 τὸ ἐκ τῆς εἰσφορᾶς τῶν δήμων διὰ τὴν διοικητικὴν ἀστυνομίαν ἔσοδον, διὰ τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὸ ποσὸν δρ. 1,200,000, ἐνῷ ἡ πορεία αὐτοῦ μόλις καθιστᾷ πιθανὴν εἴσπραξιν δραχ. 900,000, ὡς εἶχεν ὁμολογήσει καὶ αὐτὸς ὁ κ. Τρικούπης κατά τινα συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἐσόδου τούτου ἐν τῇ τελευταίᾳ συνόδῳ τῆς διαλυθείσης Βουλῆς. Διὰ τῶν προσθαφαιρέσεων δὲ, ἃς ἀνέφερα, τῶν ἐπὶ τῶν πραγμάτων στηριζομένων, τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου διὰ τὸ 1895 ἀνέρχονται εἰς δρ. 92,409,348, ἀντὶ τῶν δρ. 91,331,118, ἃς ἀναγράφει ὁ ὑποβληθεὶς προϋπολογισμός. Εἰς τὰς δαπάνας δὲ, αἵτινες κατὰ τὸν ὑποβληθέντα προϋπολογισμὸν ἀνέρχονται εἰς δρ. 89,342,724, πρέπει νὰ προστεθῶσιν αἱ αὐξήσεις, αἱ προταθεῖσαι διὰ διαφόρων δηλώσεων τῶν Ὑπουργῶν, καὶ αἵτινες κατὰ τὸν πίνακα, ὃν μετὰ πολλῆς φιλοπονίας συνέταξεν ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀνέρχονται εἰς δραχ. 1,997,558. Οὕτω δὲ τὰ ἔξοδα ἀναβιβάζονται εἰς δρ. 91,340,282. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς προσθήκης ταύτης, ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι δαπάναι, μὴ ἀναγραφόμεναι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, καὶ αἵτινες, προερχόμεναι εἴτε ἐκ λόγων, οὓς δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ κατὰ τὴν σύνταξιν τῆς ἐκθέσεώς της, εἴτε ἐξ ἐσφαλμένων ἀναγραφῶν, πρέπει ἀναφισβητήτως νὰ ἀναγραφῶσιν ἐν αὐτῷ. Κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν ἀποδόσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν πρέπει νὰ προστεθῇ ποσὸν δρ. 327,981 διὰ τὰ ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν ἀποδοθησόμενα εἰς τὸ παρὰ τοῦ νόμου σχηματισθὲν εἰδικὸν κεφάλαιον διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς ἐν γένει ἐκπαιδεύσεως. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἐξ ἐσφαλμένου ὑπολογισμοῦ προσδιωρίσθη τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς δρ. 327,981. Κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὰ τέλη ταῦτα, ἂν δὲν εἶχον ἐλαττωθῆ, ἤθελον ἀποδώσει κατὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν τοῦ 1895 δρ. 914,310. Ἡ ἀπόδοσις ὅμως αὕτη, μετὰ τὰς ψηφισθείσας ἐλαττώσεις τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, πρέπει νὰ μειωθῇ κατὰ τὸ ἓν τρίτον, συμφώνως μὲ τὰ ὑπολογισθέντα ἀποτελέσματα τῶν ἐλαττώσεων τούτων. Οὕτω δὲ ἡ ἀπόδοσις αὐτῶν κατὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν θὰ ἀνέλθῃ εἰς δραχμὰς 609,540. Ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου θέλει μείνῃ εἰς τὸ Δημόσιον τὸ ⅓ τῶν 200,000 δραχμῶν, ἤτοι δρ. 66,666 κατὰ τὸν ψηφισθέντα νόμον, καὶ τὸ ποσὸν τῶν δρ. 37,096, αἵτινες ἤθελον χρησιμεύσει διὰ τὰ ἐποπτικὰ συμβούλια καὶ τοὺς νομαρχιακοὺς ἐπιθεωρητὰς τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, καὶ τὰς ὁποίας δύναται ἴσως νὰ λάβῃ τὸ Δημόσιον, καίτοι μὴ τιθεμένου ἀμέσως εἰς ἐνέργειαν τοῦ ψηφισθέντος νομοσχεδίου περὶ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἤτοι ἐν ὅλῳ δρ. 103,762, ποσὸν, ὅπερ ἰσοδυναμεῖ περίπου πρὸς τὸ ἥμισυ τῶν 200,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ὁ ψηφισθεὶς νόμος ἀποδίδει εἰς τὸ Δημόσιον ἐκ τῶν ἐτησίων εἰσπράξεων ἐξ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν. Ἀφαιροῦντες τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν 103,762 δρ. ἐκ τῶν δραχμῶν 609,540, ἃς θ’ ἀποδώσωσι τὰ ἐλαττωθέντα ἐκπαιδευτικὰ τέλη κατὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν, εὑρίσκομεν δρ. 505,788, καὶ οὐχὶ 327,981, αἵτινες κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρέπει ν’ ἀποδοθῶσι παρὰ τοῦ Δημοσίου καὶ κατατεθῶσιν εἰς τὴν Τράπεζαν εἰς πίστωσιν τοῦ εἰδικοῦ κεφαλαίου ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τῆς ἐν γένει ἐκπαιδεύσεως. Μεταξὺ τῶν δύο τούτων ποσῶν ὑπάρχει διαφορὰ ἐκ δρ. 177,807, αἵτινες πρέπει νὰ προστεθῶσιν εἰς τὰ ἔξοδα ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῶν ἀποδόσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς διαφορᾶς συναλλάγματος διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ προτείνει προσθήκην ἐκ δραχμῶν 300,000 μόνον. Δὲν θεωρῶ τὸ ποσὸν τοῦτο ἐπαρκές. Ὁ προϋπολογισμὸς ὑπολογίζει διαφορὰν συναλλάγματος πρὸς 1,75 τὸ φράγκον· ἀλλ’ ὡς γνωρίζομεν ἐξ ἐπισήμων πληροφοριῶν, ἠγοράσθη ἤδη τὸ ἥμισυ τῶν 9,418,000 φρ., τῶν ἀπαιτουμένων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, εἰς τιμὴν ἀνερχομένην εἰς δρ. 1,85 τὸ φράγκον. Ἐκ τῆς ἀγορᾶς δὲ ταύτης ἐπέρχεται αὔξησις εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου ἐκ δρ. 470,925. Τὸ ἕτερον δ’ ἥμισυ, ὅπερ θέλει προμηθευθῆ τὸ Δημόσιον διὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, δὲν πρέπει νὰ ὑπολογισθῇ εἰς κατωτέραν τῆς σήμερον τρεχούσης τιμῆς τοῦ συναλλάγματος, ὅπερ τιμᾶται πρὸς δρ. 1,78 τὸ φράγκον. Θὰ προκύψῃ δ’ οὕτω ἑτέρα διαφορὰ εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου ἐκ δραχ. 131,277. Τὸ ὅλον ἑπομένως ποσὸν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προσθέσωμεν εἰς τὸ κεφάλαιον «διαφορὰ συναλλάγματος, ἀνέρχεται εἰς δρ. 602,202. Ἑτέρα προσθήκη δαπάνης, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ ἀναγράψωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, εἶναι ἡ ἀναφερομένη εἰς τὴν προσεχῆ σύνοδον τῆς Βουλῆς. Κατεκρίναμεν πάντοτε τὴν εἰκονικότητα τῶν ἀναγραφῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Εἰκονικὴ δὲ ἤθελεν εἶσθαι ἡ μὴ ἀναγραφὴ δαπάνης διὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον τῆς Βουλῆς.

§104Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Εἶναι τακτική;

§105ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦτο δὲν ἔχομεν νὰ τὸ ἐξετάσωμεν σήμερον. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ συνέλθῃ εἴτε τὴν 1 Νοεμβρίου, εἴτε καὶ πρότερον. Ὁπωσδήποτε δὲ καὶ ἂν χαρακτηρισθῇ ἡ σύνοδος αὕτη, τακτικὴ ἢ ἔκτακτος, ἔσται σύνοδος τοῦ 1895. Ὑποθέτω ὅτι ὁ ψηφισθεὶς προϋπολογισμὸς διὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον τῆς Βουλῆς προβλέπει τὸ σύνολον τῶν διαφόρων αὐτῆς δαπανῶν μέχρι τέλους τοῦ ἔτους. Ὑπολείπεται δὲ μόνον ἡ ἀποζημίωσις τῶν Βουλευτῶν, ἥτις, ἀνερχομένη εἰς δραχ. 372,600, πρέπει νὰ προστεθῇ εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Δημοσίου. Οὕτω δ’ εἰς τὰς δαπάνας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν θὰ προστεθῇ ποσὸν ἀνερχόμενον εἰς δρ. 1,152,609. Καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, κατὰ πληροφορίας τῆς ὑπηρεσίας, δοθείσας εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπήν, πρέπει νὰ προστεθῶσι δι’ ἐνοίκια Εἰρηνοδικείων καὶ Πταισματοδικείων δρ. 10,000 ἕτεραι δὲ δρ. 10,000 δι’ ἀποζημίωσιν ἀνακριτῶν, δρ. 150,000 δι’ ἀποζημίωσιν μαρτύρων, καὶ δρ. 15 χιλιάδες δι’ ὁδοιπορικὰ καὶ ἔξοδα μεταθέσεων, ἤτοι ἐν ὅλῳ δρ. 185,000. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ δηλώσεώς του τῆς 15 τρέχ. μηνὸς ζητεῖ προσθήκην δι’ ἐκλογικὰς καὶ διαφόρους ἄλλας δαπάνας δρ. 863,130, δι’ ἑτέρας δὲ δηλώσεώς του τῆς αὐτῆς ἡμερομηνίας ζητεῖ διὰ διάφορα κτίρια καὶ ἄλλα δημόσια ἔργα ἑτέραν προσθήκην δρ. 94,800, ἤτοι ἐν ὅλῳ δρ. 957,930. Ἀλλ’ ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ κατὰ λάθος ὑπολογίζει εἰς δρ. 878,086 τὴν ἐκ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν προσθήκην δαπάνην, ἤτοι ἐπὶ μεῖον δραχμὰς 79,950. Τὸ ποσὸν τοῦτο ὀφείλομεν νὰ προσθέσωμεν εἰς τὰς δαπάνας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως πρέπει νὰ προσθέσωμεν τὸ ὅλον τῶν οἰκονομιῶν, τὰς ὁποίας ἀναγράφει ὁ προϋπολογισμὸς ἐκ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Ὁ νόμος περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως βεβαίως δὲν θὰ ἐκτελεσθῇ ἐντὸς τοῦ 1895. Ὅπως δὲ, ἕνεκα τῆς ἀναβολῆς τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου τούτου, ἀνεγράψαμεν ἐν τοῖς ἐσόδοις τὸ ὅλον τῶν εἰσφορῶν τῶν δήμων διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, προσθέσαντες εἰς αὐτὰ δρ. 828,333, οὕτως ὀφείλομεν νὰ ἀναγράψωμεν ἐν τοῖς ἐξόδοις τὸ ὅλον τῶν οἰκονομιῶν, αἵτινες ὑπελογίσθησαν ὡς δυναταὶ, ἂν ἐφηρμόζετο ὁ νόμος οὗτος, καὶ αἵτινες ἀνέρχονται εἰς δραχ. 1,265,000, μεῖον δρ. 37,096, αἵτινες εἶχον προστεθῆ διὰ τοὺς νομαρχιακοὺς ἐπιθεωρητὰς καὶ τὰ ἐποπτικὰ συμβούλια, ἤτοι δρ. 1,227,936, αἱ ὁποῖαι θὰ διατεθῶσι διὰ τὴν μισθοδοσίαν τῶν δημοδιδασκάλων καὶ γραμματοδιδασκάλων, καὶ διὰ τὰς λοιπὰς δαπάνας τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως Ἐκτὸς τῶν προσθηκῶν τούτων ἔχομεν καὶ ἑτέρας διὰ κεκλεισμένας καὶ διαγεγραμμένας χρήσεις. Τοιαύτας, πλὴν τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἔχομεν ἀναγνωρισθείσας ἐπὶ μὲν τοῦ Ὑπουργείου τοῦ κ. Τρικούπη, μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ πρώτου προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895, δραχμὰς 493,203, ἐπὶ τοῦ διαδεχθέντος δ’ αὐτὸ Ὑπουργείου ἑτέρας δρ. 240,843, ἤτοι ἐν ὅλῳ δρ. 734,046. Δὲν γνωρίζομεν δὲ τί ποσὸν ἀνεγνωρίσθη μετὰ τὴν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑποβολὴν τῆς πληροφορίας, ἐφ’ ἧς στηρίζονται τὰ ἄνω ποσὰ, καὶ τί ποσὸν θέλει ἀναγνωρισθῆ μέχρι τέλους τοῦ τρέχ. ἔτους. Τὸ σύνολον τῶν ἀνωτέρω προσθηκῶν ἀνέρχεται εἰς δραχ. 3,279,441. Προσθέτοντες δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τὰς δραχ. 91.340.282, τὰς ὁποίας ὑπολογίζει ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ συμφώνως μὲ τὰς δηλώσεις τῶν Ὑπουργῶν, εὑρίσκομεν τὸ ὅλον τῶν βεβαίων δαπανῶν τοῦ 1895 ἀνερχόμενον εἰς δρ. 94,619,724. Ἀφαιροῦντες ἐξ αὐτῶν τὰ ἔσοδα, ἅτινα ὑπελογίσαμεν πρὸ ὀλίγου εἰς δρ. 92,409,348, εὑρίσκομεν ἔλλειμμα δρ. 2,210,376. Τὸ ἔλλειμμα δὲ τοῦτο προκύπτει χωρὶς νὰ συνυπολογισθῶσι καὶ αἱ δαπάναι, ἃς θέλει προκαλέσει ἡ ἐκμετάλλευσις τοῦ σιδηροδρόμου Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων καὶ αἵτινες θὰ βαρύνωσιν ἐν μέρει καὶ τὴν χρῆσιν τοῦ 1895, καὶ χωρὶς νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας θέλει ἀπαιτήσει ἡ ἐκτέλεσις τῆς ὑποβληθείσης εἰς τὴν Βουλὴν συμβάσεως περὶ κατασκευῆς τοῦ μὴ συμπληρωθέντος τμήματος τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, αἵτινες θὰ ἐνεργηθῶσιν ἐκ τοῦ εἰδικοῦ κεφαλαίου τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, εἰς τὸ ὁποῖον ὅμως τὸ Δημόσιον ὀφείλει ποσὸν ἀνερχόμενον εἰς 1,000,000 δρ. περίπου. Δὲν λαμβάνω ἐπίσης ὑπ’ ὄψιν εἰς τὸν ὑπολογισμὸν τῶν δαπανῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1895 καὶ τὰ βάρη, ἅτινα δύναται νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸ Δημόσιον ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ψηφισθέντος νόμου περὶ φορολογίας τοῦ σταφιδοκάρπου, διότι δι’ αὐτοῦ συνιστᾶται εἶδος ἐπιχειρήσεως, ἣν ἀνέλαβε τὸ Κράτος, ἀναδεχθὲν ἀφ’ ἑνὸς τὴν θυσίαν 4 δραχ. κατὰ χιλιόλιτρον ἐξαγομένης σταφίδος, καὶ τὰς δαπάνας τῆς ἐν γένει διαχειρίσεως τῆς εἰς αὐτὸ παραδοθησομένης σταφίδος, δικαιούμενον δ’ ἀφ’ ἑτέρου νὰ καλύψῃ τὴν θυσίαν καὶ τὰς δαπάνας, ἃς ἀνεδέχθη ἐκ τοῦ ἀντιτίμου τῆς σταφίδος ταύτης. Ἐνδέχεται νὰ ὑποστῇ ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης ζημίαν, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ πιθανώτερον, ἐνδέχεται ὅμως καὶ νὰ μὴ ὑποστῇ τοιαύτην. Μὴ ἔχοντες βέβαια διδόμενα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐννοῶ νὰ στηρίξω τοὺς ὑπολογισμούς μου, δὲν δυνάμεθα ν’ ἀναγράψωμεν ὡρισμένον ποσὸν δαπάνης ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης. Χωρὶς ἑπομένως νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν μου τὰς διὰ τοὺς σιδηροδρόμους ἐκτάκτους δαπάνας καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐπιχειρήσεως τῆς σταφίδος, ἣν ἀνεδέχθη τὸ Κράτος, εὑρίσκω τὸν προϋπολογισμὸν ἀπολήγοντα εἰς ἔλλειμμα 2,210,000 δραχ. περίπου.

§106ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ἔσοδον τὸ ἐκ τῆς εἰσφορᾶς τῶν δήμων ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως εἰς ποῖον ποσὸν τὸ ὑπολογίζετε;

§107ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς 2,500,000.

§108ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ἀποδέχεσθε αὐτό;

§109ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ὑπολογίζω οὕτω, στηριζόμενος εἰς τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1893, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐκ τοῦ ἐσόδου τούτου εἰσεπράχθησαν δραχ. 2,471,000. Ἔχω καὶ ἐγὼ τὸν φόβον, ὅτι δυσκόλως θὰ εἰσπραχθῇ τὸ αὐτὸ ποσὸν καὶ κατὰ τὸ 1895, διότι διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1894 μέχρι τέλους Ἀπριλίου 1895 εἰσεπράχθη ποσὸν κατώτερον τοῦ εἰσπραχθέντος κατὰ τὸ ἀντίστοιχον χρονικὸν διάστημα τῆς χρήσεως τοῦ 1893. Ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ στηριχθῶ ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς μήπω ληξάσης χρήσεως τοῦ 1894. Διὰ τοῦτο δὲν προτείνω ἐλάττωσιν τοῦ ἐσόδου τούτου, ὡς καὶ ἄλλων, ὧν ἡ ἀπόδοσις ἔσται κατὰ πᾶσαν πιθανότητα μικροτέρα τῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένης, παραδεχόμενος, ὡς εἶπον, ὅτι αἱ ἐξ αὐτῶν ἐλαττώσεις θὰ καλυφθῶσιν ἐκ τῆς ἀνωτέρας ἀποδόσεως ἄλλων ἐσόδων, ἐξ ὧν πιστεύω ὅτι εἶναι πιθανὴ ἡ εἴσπραξις ποσῶν ἀνωτέρων τῶν ἀναγραφομένων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν παρεδέχθην καὶ τὴν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς προτεινομένην αὔξησιν κατὰ 300,000 δραχ. ἐκ τῶν μονοπωλίων, καὶ κατὰ 120.000 ἐξ ἀπολήψεως ἐκ τῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ, καίτοι μὴ θεωρῶν ὡς ἀπιθάνους τὰς αὐξήσεις ταύτας. Ἔχω ἐνώπιόν μου πίνακα, ὃν συνέταξα καὶ ἐν ᾧ σημειῶ τὰς πιθανὰς αὐξομειώσεις τῶν ἀποδοτέων τῶν διαφόρων δημοσίων ἐσόδων, τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένων. Κατ’ αὐτόν, συμψηφίζονται σχεδὸν τὰ ποσὰ τῶν ἐλαττώσεων, μεταξὺ τῶν ὁποίων συμπεριλαμβάνονται καὶ τὰ ἔσοδα ἐκ τῶν προϊόντων τῆς Ἑπτανήσου, ἐκ τῆς εἰσφορᾶς τῶν δήμων διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν κλπ., πρὸς τὰ ποσὰ τῶν αὐξήσεων, μεταξὺ τῶν ὁποίων συμπεριλαμβάνονται καὶ τὰ ἔσοδα ἐκ τῶν μονοπωλίων, ἐξ ἀπολήψεως ἐκ τῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ κλπ. Ἐκτὸς δὲ τῶν τελωνειακῶν ἐσόδων, περὶ ὧν ὡμίλησα προηγουμένως, ὑπολείπεται μόνον τὸ ἔσοδον ἐκ τῆς εἰσφορᾶς τῶν δήμων διὰ τὴν διοικητικὴν ἀστυνομίαν, ἐκ τοῦ ὁποίου, ὡς εἶπον ἤδη, πρέπει νὰ ἐκπέσωμεν δραχ. 300,000. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895, μὴ συντελῶν εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῶν ἐκκρεμῶν δημοσίων ἔργων, ἔχων εἰς βάρος του τὰ ἀποτελέσματα τῆς σταφιδικῆς ἐπιχειρήσεως, ἣν ἀνεδέχθη τὸ Κράτος, καὶ ἀπολήγων εἰς ἔλλειμμα 2,210,000 δραχ., δὲν εἶναι βεβαίως προϋπολογισμὸς ἀνταποκρινόμενος εἰς τὰς ἀνάγκας καὶ εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν εὑρίσκεται σήμερον ἡ χώρα. Εἶναι προϋπολογισμὸς ἀνεπαρκὴς καὶ κατώτερος τῶν περιστάσεων, εἰς ἃς εὑρισκόμεθα. Πτωχεύσαντες καὶ διὰ τοῦ ἀντιτίμου τῆς τιμῆς τοῦ τόπου ἐπιτυχόντες ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους οἰκονομίαν ἀνερχομένην εἰς 21,000,000 φράγκων χρυσῶν, ἤτοι 37,500,000 δρ. περίπου, δὲν δυνάμεθα νὰ δικαιολογηθῶμεν μήτε ἀπέναντι ἡμῶν αὐτῶν, μήτε ἀπέναντι τῶν ξένων, διατηροῦντες τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους ἀπολήγοντα εἰς ἔλλειμμα. Ἐπιτακτικῶς ἐπιβάλλεται εἰς τὸ Κράτος τὸ καθῆκον ἵνα ὁ προϋπολογισμὸς αὐτοῦ ἀπολήγῃ οὐ μόνον εἰς ἰσοζύγιον, ἀλλὰ καὶ εἰς περίσσευμα οἱανδήποτε, τὸ ὁποῖον νὰ εὐκολύνῃ τὴν διὰ τῶν ἰδίων ἡμῶν πόρων ἐξακολούθησιν καὶ βαθμιαίαν περαίωσιν τῶν δημοσίων ἔργων, τὰ ὁποῖα μετὰ μεγάλας δαπάνας ἀφῆκεν ἐκκρεμῆ ἡ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐφαρμοσθεῖσα πολιτική. Δὲν ἐπετρέπετο δ’ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προτείνῃ καὶ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ νομοθετήσῃ ἐλαττώσεις ἐσόδων ἀνερχομένας εἰς δραχ. 1,150,000 περίπου διὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν τοῦ 1895 καὶ εἰς 2,000,000 περίπου κατ’ ἔτος. Δὲν ἐπιτρέπεται ἐπίσης ἡ ἀναγραφὴ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ προσθήκης δαπανῶν πολυειδῶν, ἥτις συντελεῖ εἰς τὴν ἀντισοῤῥοπίαν αὐτοῦ. Οἱοιδήποτε καὶ ἂν ὦσιν οἱ λόγοι οἱ συνιστῶντες τὴν ἐλάττωσιν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου, ἢ τὴν προσθήκην δαπανῶν μὴ ἀπολύτως ἐπιβαλλομένων ἐκ τῶν ἀπαιτήσεων τῆς ἀνορθώσεως τῆς χώρας, ὀφείλομεν τοὺς λόγους τούτους ν’ ἀποκρούσωμεν, ἐπηρεαζόμενοι ἐκ μόνης τῆς ἐπιβλητικῆς ἀνάγκης, ἵνα ὁ προϋπολογισμὸς ἡμῶν ἀποβῇ ἐπαρκὴς πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν, ἃς παρουσιάζει ἡ σημερινὴ τοῦ τόπου κατάστασις. Δὲν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ἐπεκτείνω πλειότερον τὴν ἐξέτασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπὸ τὴν πρώτην αὐτοῦ ἔποψιν, τὴν λογιστικὴν δηλ. καὶ ταμιευτικήν. Θὰ ἐξετάσω αὐτὸν ἤδη ὑπὸ τὴν οἰκονομικὴν αὐτοῦ ἔποψιν, ὡς σύστημα δηλ. οἰκονομικόν, περιλαμβάνον τὰς θεμελιώδεις ἰδέας καὶ τὰ ἐξ αὐτῶν ἀποῤῥέοντα μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ δυνηθῶμεν ν’ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν περιστάσεων, ἐν αἷς διατελοῦμεν, καὶ νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ἀνόρθωσιν τῆς χώρας ἐκ τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν περιῆλθε. Μήτε ἐν τῷ ὑπ’ ὄψει ἡμῶν προϋπολογισμῷ, μήτε ἐν τῇ γενομένῃ παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰσηγήσει αὐτοῦ εὑρίσκομεν σύστημα πλῆρες καὶ ἄρτιον γνωμῶν καὶ μέτρων, τὸ ὁποῖον, ἀποτελοῦν μεμορφωμένην οἰκονομικὴν πολιτικὴν, νὰ δύναται νὰ κριθῇ ἂν ἀνταποκρίνεται ἢ μὴ εἰς τὰς παρούσας τῆς χώρας ἀνάγκας. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι ἡ πολιτικὴ αὐτοῦ συνίσταται εἰς τὴν περισυλλογὴν καὶ τὴν ἀνόρθωσιν τῶν ἐρειπίων, εἰς ἃ περιῆλθον τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας. Τοῦτο εἶναι πόθος, ὅστις κατέχει τὴν καρδίαν παντὸς Ἕλληνος. Οὐδείς, μὴ ἐξαιρουμένων καὶ αὐτῶν, οἵτινες ἀμέσως ἢ ἐμμέσως συνετέλεσαν εἰς τὴν παροῦσαν τῆς χώρας κατάστασιν, ἀρνεῖται σήμερον, ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ περισυλλέξωμεν τὰ ὄρθια εἰσέτι μένοντα ἐρείπια τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, καὶ ν’ ἀνορθώσωμεν τὰ καταπεσόντα. Ἀλλ’ ὁ πόθος οὗτος, ὅπως πραγματοποιηθῇ, ἀνάγκη νὰ στηριχθῇ ἐπὶ οἰκονομικῆς πολιτικῆς, βασιζομένης ἐπὶ ἀρτίου συστήματος γνωμῶν καὶ μέτρων, ὧν ἡ ἄμεσος ἢ ἡ ἀπωτέρα ἐφαρμογὴ νὰ δύναται νὰ συντελέσῃ καὶ εἰς τὴν ἐπωφελῆ διευθέτησιν τῶν καθημερινῶν δυσχερειῶν καὶ εἰς τὴν ὁριστικὴν διόρθωσιν τῶν κακῶς ἐχόντων. Μὴ εὑρίσκοντες ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1895 τοιαύτην μεμορφωμένην πολιτικὴν, ἀναγκαζόμεθα πρὸς ἐξεύρεσιν τῶν ἀρχῶν καὶ θεμελιωδῶν ἰδεῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται οὗτος, νὰ ἀναζητήσωμεν αὐτὰς εἰς τὰ διάφορα νομοσχέδια, ἅτινα ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἰς τοὺς λόγους, ἐκ τῶν ὁποίων αὕτη ὡρμήθη εἴς τε τὴν ὑποβολὴν αὐτῶν καὶ εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ἐν τοῖς ἐσόδοις καὶ ἐξόδοις τοῦ Δημοσίου τροποποιήσεων. Δὲν ἀποκρούω τὴν δικαιολογίαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν, ὅπως ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ σύνολον τῶν μέτρων, διὰ τῶν ὁποίων ἐλπίζει ὅτι δύναται νὰ διορθώσῃ τὴν κατάστασιν τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς χώρας. Δὲν δύναμαι ὅμως νὰ μὴ παρατηρήσω ὅτι δὲν ἀπῃτεῖτο πολὺς χρόνος, ὅπως αὕτη γνωρίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ στηρίξῃ τὴν πολιτικὴν αὑτῆς, καὶ τὰ μέτρα τὰ ἐκ τῆς πολιτικῆς ταύτης ἀποῤῥέοντα καὶ τῶν ὁποίων ἀμέσως ἢ ἀργότερον θὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἐφαρμογήν. Ἂν δικαιολογῆται ἡ Κυβέρνησις, διότι ἐντὸς τοῦ βραχέος χρονικοῦ διαστήματος, τοῦ διαῤῥεύσαντος ἀπὸ τῆς εἰς τὴν ἐξουσίαν ἐλεύσεώς της, δὲν ἠδύνατο νὰ ὑποβάλῃ πάντα τὰ μέτρα, ἅτινα νομίζει ἀναγκαῖα πρὸς ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας, δὲν δικαιολογεῖται ὅμως, μὴ ἔχουσα καὶ μὴ γνωρίζουσα εἰς τὴν Βουλὴν τὴν πολιτικὴν καὶ τὸ σύστημα, ἐφ’ οὗ θὰ στηριχθῶσι καὶ ἐξ οὗ θ’ ἀποῤῥεύσωσι τὰ μέτρα ταῦτα κατὰ τρόπον ἁρμονικὸν καὶ μεθοδικὸν, δυνάμενον νὰ φέρῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν πραγματοποίησιν τοῦ πόθου, ὃν ἔχομεν πάντες. Ἐκ τῶν προταθέντων νομοσχεδίων καὶ μέτρων, τῶν συνδεομένων μὲ τὸν προϋπολογισμὸν, εὑρίσκω ὅτι γενικώτερόν τινα χαρακτῆρα καὶ σκοπὸν παρουσιάζουσι δύο ἐκ τῶν ψηφισθέντων νομοθετημάτων, τὸ περὶ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως καὶ τὸ περὶ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους. Ἀμφότερα τὰ νομοθετήματα ταῦτα ὑπεστήριξα κατ’ ἀρχήν, καὶ νομίζω ὅτι ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν σημερινὴν κατάστασιν καὶ τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας. Ἀλλὰ καὶ τὰ νομοθετήματα ταῦτα τότε μόνον δύνανται ν’ ἀποβῶσιν ἀποτελεσματικῶς ἐπωφελῆ, ὅταν ὦσι πλήρη καὶ στηρίζωνται ἐπὶ θετικῶν βάσεων, ὧν δυστυχῶς στεροῦνται, καθ’ ὃν τρόπον ἐνομοθετήθησαν. Τὸ νομοθετηθὲν ἀποκεντρωτικὸν σύστημα τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ λειτουργήσῃ ἀποτελεσματικῶς, ἂν δὲν συνδυασθῇ μὲ ἀνάλογον μεταῤῥύθμισιν τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ἡμῶν διοικήσεως. Ἡ αὐτοτελὴς δὲ διαχείρισις τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ φέρῃ τὰ προσδοκώμενα ἐπωφελῆ ἀποτελέσματα, ἂν δὲν συμπληρωθῇ διὰ τοῦ προσδιορισμοῦ τῶν εἰς αὐτὴν ἀνηκόντων πόρων καὶ δὲν συνδυασθῇ μὲ τὰ μέτρα τὰ ἀναγκαῖα διὰ τὴν καθημερινὴν ἐπίβλεψιν καὶ διεύθυνσιν τῆς νομισματικῆς ἡμῶν κυκλοφορίας. Δὲν ἐκτείνομαι πλειότερον ἐπὶ τῶν μέτρων τούτων, διότι μετ’ ὀλίγον θὰ λάβω ἀφορμὴν νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν αὐτῶν. Τὰ ἄλλα μέτρα, τὰ σχετιζόμενα μὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, δύνανται νὰ διακριθῶσιν εἰς δύο διαφόρους κατηγορίας, εἰς τὴν ἀφορῶσαν τὰ ἔσοδα καὶ τὰς φορολογικὰς ἐλαττώσεις καὶ εἰς τὴν ἀφορῶσαν τὰ ἔξοδα καὶ τὴν φροντίδα πρὸς ἐξεύρεσιν οἰκονομιῶν ἐν ταῖς διαφόροις ὑπηρεσίαις τοῦ Κράτους. Τὰ ψηφισθέντα φορολογικὰ μέτρα τὰ μειοῦντα τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου, ὡς καὶ πρὸ ὀλίγου, ἐξετάζων λογιστικῶς τὸν προϋπολογισμὸν, εἶπον, εἶναι μέτρα ἀναμφισβητήτως μὴ συμβιβαζόμενα μὲ τὴν σημερινὴν κατάστασιν καὶ μὲ τὰς ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς χώρας. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τῶν ταμιευτικῶν αὐτῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ μέτρα ταῦτα δὲν ἀποῤῥέουσιν ἐκ γενικωτέρας τινὸς ἀρχῆς καὶ ἰδέας συναδούσης πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Μήτε πᾶσαι αἱ ψηφισθεῖσαι ἐλαττώσεις τῶν τελωνειακῶν δασμῶν, μήτε αἱ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν ἐνέχουσι τοιοῦτόν τι· ἠλαττώσαμεν κατὰ τὸ τρίτον τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη, τὰ δὲ ἕτερα δύο τρίτα ἀφηρέσαμεν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ ἀπεδώκαμεν τὸ πλεῖστον μὲν αὐτῶν εἰς εἰδικὸν κεφάλαιον, 200 δὲ χιλιάδας δραχ. εἰς τὸ δημόσιον, τὸ ἀναδεχθὲν ὡρισμένας δαπάνας τοῦ Πανεπιστημίου. Ἀλλὰ μήτε τὴν κατάστασιν τοῦ Πανεπιστημίου βελτιοῦμεν, μήτε τὴν ἐν γένει ἐκπαίδευσιν ἐξυπηρετοῦμεν ἀποτελεσματικῶς, παραδεχόμενοι, ὅπως τὸ εἰδικὸν κεφάλαιον, εἰς ὃ ἀπεδόθη τὸ πλεῖστον τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, διατεθῇ διὰ τὴν ἀνέγερσιν δημοτικῶν σχολείων. Ἐστερήσαμεν τὸ Δημόσιον ἐσόδου 1,500,000 δρ. ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἣν μεγάλη ὑφίσταται ἀνάγκη περαιώσεως τῶν ἐκκρεμῶν δημοσίων ἔργων, τοιαύτη δὲ δὲν ἐπιβάλλεται διὰ τὴν ἀνέγερσιν δημοτικῶν σχολείων, ὧν πάντες μὲν ἀναγνωρίζομεν τὴν χρησιμότητα, τῶν ὁποίων ὅμως ἡ ἀνέγερσις δύναται νὰ ἀναβληθῇ εἰς εὐνοϊκωτέρας περιστάσεις. Διὰ τὴν ἐλάττωσιν διαφόρων τελωνειακῶν τελῶν ἡ Κυβέρνησις ἐπέτυχεν, ὡς εἶπε, τὴν ἀνακούφισιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἢ τὴν προστασίαν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἀνέπτυξα ἤδη κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν σχετικῶν νομοσχεδίων, ὡς δ’ ἀπεδείχθη καὶ τότε, μικρὰ καὶ ἀσήμαντος εἶναι π. χ. ἡ ἀνακούφισις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἡ ἐπελθοῦσα ἐκ τῆς ἐλαττώσεως κατὰ τὸ εἰκοστὸν ἢ τὸ δέκατον πέμπτον τῆς τιμῆς τῶν τεταριχευμένων ἰχθύων καὶ τῶν ὀσπρίων, σημαντικὴ δὲ ἡ βλάβη τοῦ Δημοσίου, ἡ ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τῶν ἐσόδων αὐτοῦ· δύναται δ’ ἐπίσης ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τῶν ὀσπρίων νὰ πάθῃ καὶ μία ἐκ τῶν τοπικῶν ἡμῶν παραγωγῶν, τὰς ὁποίας ὀφείλομεν νὰ ἐνισχύωμεν καὶ ὑποστηρίζωμεν. Ἀνακούφισις σπουδαία καὶ σημαντικὴ θέλει δοθῆ εἰς τὸν ἑλλ. λαὸν, ὅταν ἐπιτευχθῇ ἡ βελτίωσις καὶ ἡ ἀνόρθωσις τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας. Πᾶν δὲ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἕνεκα ἐφημέρου καὶ ἀσημάντου ἀνακουφίσεως συντελεῖ εἰς τὴν παράτασιν τῆς σημερινῆς καταστάσεως διὰ τῆς ἀφαιρέσεως ἀπὸ τοῦ Δημοσίου τῶν πρὸς ἀνόρθωσιν αὐτῆς ἀναγκαίων μέσων, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀληθὴς ἀνακούφισις τοῦ λαοῦ, ἀλλ’ ὡς ἐπιβάρυνσις αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἂν ἐπὶ τῶν φορολογικῶν τούτων μέτρων δὲν ὑπάρχῃ θεμελιώδης τις ἰδέα, κανονίζουσα τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως συμφώνως μὲ τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας, εὑρίσκω ὅμως τοιαύτην ἰδέαν, ἀλλὰ πεπλανημένην εἰς τὰ μέτρα τὰ ἀφορῶντα τὰς δαπάνας τοῦ Δημοσίου καὶ εἰς τὴν φροντίδα τῆς ἐξευρέσεως οἰκονομιῶν ἐν ταῖς διαφόροις ὑπηρεσίαις τοῦ Κράτους. Διὰ τῶν διαφόρων ἐλαττώσεων, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰσήγαγεν εἰς τὰς δαπάνας τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τοῦ τρέχοντος ἔτους, ἐπέτυχεν οἰκονομίας ἀνερχομένας εἰς δραχμὰς 1,196,000, πλὴν τῆς ἐκ τῶν δαπανῶν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἥτις δὲν ὑφίσταται πλέον, μετὰ τὴν ψήφισιν καὶ τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐκτελέσεως τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου. Ἀπέναντι ὅμως τῶν οἰκονομιῶν τούτων ἐγένοντο αὐξήσεις δαπανῶν, ἐν τῷ τεύχει μὲν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκ δρ. 1,575,000, διὰ διαφόρων δὲ δηλώσεων μέχρι σήμερον ἕτεραι ἐκ δρ. 2,023,000, ὑπολείπονται δὲ καὶ ἄλλαι γνωσταὶ, αἵτινες θὰ προστεθῶσιν. Ὥστε ὄχι μόνον δὲν ἐπιτυγχάνεται ὁριστικὴ ἐλάττωσις δαπάνης διὰ τοῦ συστήματος τούτου, ἀλλ’ ἀπεναντίας ἐπέρχεται καὶ αὔξησις σημαντική.

§110Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐνθυμεῖσθε ποῖαι εἶναι αἱ αὐξήσεις;

§111ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μ’ ἐρωτᾷ ἂν ἐνθυμῶμαι, τίνες εἰσὶν αἱ αὐξήσεις. Δὲν θέλω νὰ κουράσω τὴν Βουλὴν, ἀναφέρων αὐτὰς πάσας. Θὰ ἀναφέρω ὅμως ἐξ αὐτῶν τινας, τὰς κυριωτέρας, ὅπως δείξω καὶ τὸ ποιὸν αὐτῶν. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν π. χ. μειοῦνται αἱ δαπάναι διὰ τὴν καλλιέργειαν καὶ βελτίωσιν τῶν ἁλικῶν κατὰ δρ. 184,000, διὰ τὴν ἐξόρυξιν τῶν ὀρυκτῶν κατὰ δρ. 88,700, διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δασῶν κατὰ δραχ. 17,800, διὰ τὸ προσωπικὸν τῶν ταμείων, τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καί τινων ἄλλων ὑπηρεσιῶν κατὰ δρ. 241,000. Τὸ ὅλον δὲ τῶν μειώσεων ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 554,000. Ἀναγράφεται δ’ ἐν τῷ αὐτῷ Ὑπουργείῳ αὔξησις διὰ τὸν γεωμετρικὸν κλάδον δρ. 40,440, αἵτινες μεταφέρονται ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ διὰ προσωπικὸν ὑπηρεσιῶν τινων καὶ διάφορα ἄλλα ἔξοδα δρ. 56,000, πλὴν τοῦ τμήματος διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ προστεθῶσιν ἕτεραι δραχ. 50,000 περίπου. Ὥστε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, κατὰ τὸ τεῦχος πάντοτε τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ πρὸ τῶν γενομένων δηλώσεων τῶν διαφόρων Ὑπουργείων, ἀναγράφεται ἐλάττωσις δαπανῶν ἐκ δρ. 457,000. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἡ μεγαλειτέρα αὔξησις δαπάνης εἶναι ἡ τῶν Πρεσβειῶν, ἀνερχομένη εἰς δρ. 93,000· αἱ ἐν αὐτῷ δ’ αὐξομειώσεις καταλήγουσιν εἰς ὁριστικὴν αὔξησιν ἐκ δραχ. 47,000. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἔχομεν ἐλαττώσεις, ἀνερχομένας εἰς δραχμὰς 123,000, ἐξ αὐτῶν ὅμως, ὡς ἀνέπτυξα, ἐξετάζων τὸν προϋπολογισμὸν ὑπὸ λογιστικὴν ἔποψιν, τινὲς, ὡς π. χ. ἡ τῶν ἐνοικίων τῶν Εἰρηνοδικείων, δὲν θὰ πραγματοποιηθῶσι, θὰ προστεθῶσι δ’ ἀναγκαῖαι αὐξήσεις, ἀνερχόμεναι εἰς δραχ. 185,000. Σπουδαιότεραι εἰσιν αἱ αὐξήσεις τῶν δαπανῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐν αὐτῷ ἀναγράφονται ἐλαττώσεις μὲν ἀνερχόμεναι εἰς δρ. 406,000 ἐν ὅλῳ, ὧν αἱ κυριώτεραι ἐκ κατασκευῆς τηλεγραφικῶν γραμμῶν ἐκ δρ. 127,000, ἐκ τοῦ κτιρίου τοῦ Βουλευτηρίου ἐκ δραχ. 40,000, ἐκ τοῦ τελωνείου Κερκύρας καὶ ἄλλων κτιρίων ἐκ δρ. 38,000 κλπ. Αὐξήσεις δὲ ἀνερχόμεναι εἰς δρ. 1,371,000, ὧν αἱ κυριώτεραί εἰσιν ἡ διὰ τὴν ἀνακαίνισιν καὶ τὴν κατασκευὴν ὁδῶν ἐκ δρ. 800,000, ἡ διὰ βοηθήματα εἰς ἐργολάβους, ἐργάτας καὶ προμηθευτὰς, παθόντας ἐκ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἐκ δρ. 400,000, ἡ διὰ τὴν κατασκευὴν φυλακῶν ἐκ δρ. 35,000 κτλ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὅπερ ἐπαρουσίαζε σημαντικὴν οἰκονομίαν ἐκ δρ. 1,242,000, στηριζομένην εἰς τὴν μεταβολὴν τοῦ συστήματος τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου, ἐστερήθη ταύτης, μετὰ τὴν τροποποίησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐκτελέσεως αὐτοῦ. Τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν εἰς οὐδεμίαν ὑποβάλλονται μεταβολὴν δαπανῶν ἐν τῷ τεύχει τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τὸ σύστημα τῆς ἐξευρέσεως οἰκονομιῶν διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῶν δαπανῶν ἐν ταῖς ὑπηρεσίαις τοῦ Κράτους, ὅπως αὗται λειτουργοῦσι σήμερον κατὰ τοὺς ἰσχύοντας ὀργανισμοὺς, ἀπὸ ἐτῶν ἀπετέλει μίαν ἐκ τῶν βάσεων τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῶν Κυβερνήσεων τῆς Ἑλλάδος. Εἰς ὅλους τοὺς ὑποβληθέντας προϋπολογισμοὺς ἀπὸ δεκαετίας καὶ ἐπέκεινα οἱ ἑκάστοτε Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν κατέφευγον εἰς τοῦτο. Καὶ εἰς αὐτὸν τὸν προταθέντα κατὰ τὸν παρελθόντα Νοέμβριον προϋπολογισμὸν τοῦ 1895 ὁ κ. Τρικούπης παρίστα ὡς κατόρθωμα τὴν διὰ τοῦ συστήματος τούτου ἐπιτυχίαν οἰκονομιῶν ἐκ δρ. 2,000,000 περίπου. Κατέληγεν ὅμως καὶ τότε εἰς προσθήκας δαπανῶν ἐκ δραχ. 3½ ἑκατομμυρίων περίπου, αἵτινες τὰς οἰκονομίας μετέβαλλον εἰς αὐξήσεις ἐξόδων. Ἀναμφισβητήτως ἡ ἐπιδίωξις οἰκονομιῶν εἰς τὰς συνήθεις δαπάνας τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι καθῆκον παντὸς διαχειριζομένου τὰ δημόσια οἰκονομικὰ, ὁσάκις ἡ ἐλάττωσις δαπάνης τινὸς ἦναι ἐφικτὴ ἄνευ βλάβης μεγαλειτέρας ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, ἐν ᾗ γίνεται ἡ ἐλάττωσις. Καθ’ ὃν τρόπον ὅμως ἐνεργοῦνται παρ’ ἡμῖν ἑκάστοτε αἱ αὐξομειώσεις τῶν δαπανῶν, κατὰ τὴν στιγμιαίαν καὶ συνήθως αὐθαίρετον κρίσιν ἑκάστου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν δύνανται νὰ φέρωσιν ὁριστικὴν καὶ σημαντικὴν ὠφέλειαν. Ὁ κ. Τρικούπης π. χ. ἐνόμιζε καλὸν νὰ ἐλαττώσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν πρωτοδικῶν καὶ τῶν Διδασκαλείων, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σήμερον νομίζει καλλίτερον νὰ ἐλαττώσῃ τὴν τῶν ἀντεισαγγελέων καὶ τὸν τοῦ προσωπικοῦ τῶν ταμείων, τοῦ Λογιστηρίου καὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου· ὁ κ. Τρικούπης ἠλάττωσε τὰς δαπάνας τῆς ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐλαττόνει τὰς δαπάνας τῆς καλλιεργείας καὶ βελτιώσεως τῶν ἁλικῶν· ὁ κ. Τρικούπης ἐνόμιζεν ἀναγκαῖον νὰ αὐξήσῃ τὴν δαπάνην τῆς κατασκευῆς τηλεγραφικῶν γραμμῶν, τῆς ἱππωνείας καὶ τοῦ ἱματισμοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ὁπλισμοῦ τῶν πλοίων· ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νομίζει καλὸν νὰ αὐξήσῃ τὴν δαπάνην τῆς ἀνακαινίσεως καὶ κατασκευῆς τῶν ὁδῶν καὶ τῆς ἐπισκευῆς καὶ τῆς συντηρήσεως τῶν πλοίων. Ἕκαστος τῶν Πρωθυπουργῶν καὶ Ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν, ἄνευ θεμελιώδους τινὸς βάσεως καὶ ἀρχῆς καὶ κατὰ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ κρίσιν ἐκτελεῖ ἑκάστοτε αὐξομειώσεις δαπανῶν, ἐπαγγελλόμενος τὴν ἀναζήτησιν οἰκονομιῶν. Ἀλλ’ ὅσον καὶ ἂν ὀφείλωμεν νὰ ἐπιδιώκωμεν οἰκονομίας ἐπωφελεῖς ἐν ταῖς δαπάναις τοῦ Κράτους, διὰ τοιούτου ὅμως συστήματος ἐπιδιώκοντες αὐτὰς, δὲν δυνάμεθα βεβαίως ν’ ἀπολήξωμεν εἰς ἐπωφελῆ ταμιευτικὰ καὶ οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα. Ἀπεναντίας δὲ, ὅπως ἔχουσι σήμερον παρ’ ἡμῖν αἱ δημόσιαι ὑπηρεσίαι, τὸ σύστημα τοῦτο, συντελοῦν εἰς τὴν χειροτέρευσιν αὐτῶν, καταλήγει εἰς περιοδικὴν καὶ διαρκῆ αὔξησιν τῶν δαπανῶν τοῦ Δημοσίου. Αἱ δημόσιαι ὑπηρεσίαι, ὅπως εἰσὶν ὠργανωμέναι, ἔχουσιν ἀνάγκην ἐνισχύσεως. Διὰ τοῦ ἐφαρμοζομένου δὲ συστήματος τῶν αὐξομειώσεων τῶν δι’ αὐτὰς ἀναγκαίων δαπανῶν ἐξασθενοῦμεν αὐτάς. Ἀφαιροῦμεν δαπάνην ἐξ ὑπηρεσίας ἐχούσης ἴσως ἀνάγκην προσθήκης, ὅπως τὴν δαπάνην ταύτην τὴν χρησιμοποιήσωμεν εἰς ἄλλην ὑπηρεσίαν, ἥτις κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, ἢ κατὰ τὸν βαθμὸν τῆς πειστικότητος τῶν ἐπιχειρημάτων τοῦ διευθύνοντος αὐτὴν, χρήζει ἐνισχύσεως. Καταλήγομεν δ’ οὕτω συνήθως εἰς τὸ ὅτι ἡ ὑπηρεσία, τὴν ὁποίαν ἐξησθενήσαμεν, ἐλαττώσαντες τὴν δι’ αὐτὴν ἀναγκαίαν δαπάνην, ὅπως οὕτω ποιήσωμεν οἰκονομίαν, χρησιμοποιηθεῖσαν εἰς τὴν ἐνίσχυσιν ἑτέρας ὑπηρεσίας, ἡ ὑπηρεσία ἐκείνη, ἡ ἐξασθενησθεῖσα, τὸ ἑπόμενον ἢ μεθεπόμενον ἔτος θὰ παρουσιάζῃ ἐπιτακτικωτέραν τὴν ἀνάγκην τῆς ἐνισχύσεώς της, ἥτις θὰ μᾶς ἀναγκάσῃ νὰ δαπανήσωμεν δι’ αὐτὴν ποσὸν πολὺ ἀνώτερον ἐκείνου, ὅπερ προηγουμένως ᾠκονομήσαμεν. Πράττομεν ὅ,τι ἤθελε πράξει ὁ κύριος σαθροῦ οἰκοδομήματος, ὁ θέλων νὰ φράξῃ ὀπήν τινα, ἀφαιρῶν τεμάχιον ὑλικοῦ ἐξ ἄλλου μέρους τοῦ οἰκοδομήματος. Τὸ ἀφαιρούμενον τεμάχιον θέλει ἀνοίξει δύο ὀπάς, αἵτινες, ὅπως φραχθῶσιν ἀκολούθως, θ’ ἀναγκάσωσι τὸν ἀπερίσκεπτον κύριον ν’ ἀφαιρέσῃ ἐκ τοῦ οἰκοδομήματος ἕτερα τεμάχια, ἀνοίγοντα πλειοτέρας ὀπὰς καὶ συντελοῦντα εἰς τὴν ταχυτέραν κατάπτωσιν αὐτοῦ. Παραπλήσιον εἶναι καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἄνευ συστήματος περιοδικῶν αὐξομειώσεων τῶν δαπανῶν, τῶν ἀναγκαίων διὰ τὴν λειτουργίαν τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν κατὰ τοὺς ἰσχύοντας ὀργανισμοὺς αὐτῶν. Ἀπολήγομεν εἰς ἀποτέλεσμα περιοδικῆς καὶ παγίας αὐξήσεως τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους, ἄνευ βελτιώσεως τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν. Εἶναι τὸ σύστημα τῶν ἐμβαλωμάτων, ἐπὶ τοῦ ὁποίου βεβαίως δὲν δυνάμεθα καὶ δὲν πρέπει νὰ στηρίξωμεν τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας καὶ τοῦ Δημοσίου. Τὸ σύστημα τοῦτο ἦτο εἷς ἐκ τῶν παραγόντων τῆς ἀπὸ δεκαετίας καὶ ἐπέκεινα ἐφαρμοσθείσης οἰκονομικῆς πολιτικῆς. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι δὲν εἶναι τοῦτο ὁ παράγων, ὅστις ἔφερε τὴν χώραν εἰς ἣν εὑρίσκεται σήμερον κατάστασιν. Εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην μᾶς ἔφερε ταχέως ἡ δι’ ἁλμάτων αὔξησις τοῦ ἐξωτερικοῦ δημοσίου χρέους καὶ ἡ κατασκευὴ δημοσίων ἔργων κακῶς μεμελετημένων καὶ δυσαναλόγων πρὸς τὰς δυνάμεις καὶ τὴν ἐν γένει κατάστασιν τῆς χώρας. Συνετέλεσεν ὅμως ἐν μέρει καὶ τὸ σύστημα τῶν ἐμβαλωμάτων, ἵνα ἐπιτείνῃ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμοσθείσης οἰκονομικῆς πολιτικῆς. Δὲν δυνάμεθα πλέον σήμερον μήτε δάνεια νὰ συνομολογήσωμεν, μήτε τὴν κατασκευὴν μεγάλων δημοσίων ἔργων νὰ ἐπιδιώξωμεν. Δὲν πρέπει ὅμως καὶ νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν διὰ συστήματος ἀπολήγοντος εἰς ἀντίθετα ἀποτελέσματα. Τοῦτο πράττοντες, θὰ κινδυνεύσωμεν νὰ φθάσωμεν εἰς σημεῖον, ὅπερ πάντες ἀπευχόμεθα, εἰς τὸ σημεῖον ἑτέρας ἀνεπαρκείας πρὸς ἐκπλήρωσιν καὶ τῶν νέων ὑποχρεώσεων τῆς χώρας. Εὑρισκόμεθα ἀναμφισβητήτως ἐνώπιον καταστάσεως ἐκτάκτως δυσχεροῦς. Ἡ κατάστασις δ’ αὕτη ἐπιβάλλει εἰς ἡμᾶς τὸ καθῆκον νὰ κατανοήσωμεν, ὅτι δι’ ἐκτάκτων μόνον φροντίδων καὶ μέτρων θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐξέλθωμεν αὐτῆς. Μετὰ πολλῆς ἑπομένως περισκέψεως καὶ προσοχῆς, ἀλλ’ ἄνευ φόβου καὶ ἄνευ δισταγμῶν, ὀφείλομεν ν’ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν θέσιν ἡμῶν, καὶ νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ἐφαρμογὴν τῶν μέτρων, ἅτινα ἀπαιτεῖ ἡ ἀνόρθωσις τῆς χώρας. Ἄνευ τοιούτων μέτρων μοιραίως θέλει ἐξακολουθεῖ καὶ παγιοῦσθαι ἡ χειροτέρευσις τῆς σημερινῆς καταστάσεως. Δὲν θεωρῶ δὲ βάσιμον τὴν δικαιολογίαν, ἥτις πολλάκις ἐπανελήφθη ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, ὅτι ἡ θέσις ἡμῶν ἀπέναντι τῶν δανειστῶν τοῦ Δημοσίου παρακωλύει τὴν τοιαύτην ἡμῶν ἐνέργειαν. Ἀπεναντίας νομίζω, ὅτι, ἐκτὸς τῆς καταστάσεως τῆς χώρας, καὶ ἡ θέσις ἡμῶν ἀπέναντι τῶν δανειστῶν τοῦ Δημοσίου μᾶς ἐπιβάλλει ἐπιτακτικῶς τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως ἐπιδιώξωμεν τὴν ἄμεσον ἔναρξιν καὶ τὴν ὅσον οἷόν τε ταχυτέραν ἐφαρμογὴν τῶν ῥιζικῶν μέτρων, ἅτινα ἀπαιτεῖ ἡ ἀνόρθωσις τῆς χώρας. Θέτοντες τὰς βάσεις τοιαύτης πορείας, θὰ δυνηθῶμεν ἀναμφισβητήτως οὐ μόνον νὰ ἐξυπηρετήσωμεν τὰ ἐσωτερικὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, ἀλλὰ καὶ νὰ εὐκολύνωμεν τὸν διακανονισμὸν τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους κατὰ τρόπον εὐπρόσδεκτον καὶ παρὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν. Ὁσονδήποτε καὶ ἄν ᾖ τὸ προσδιορισθησόμενον ποσοστὸν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, ἔκ τε τῷ παρόντι καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, τοῦτο θέλει ἔχει διὰ τοὺς δανειστὰς ἡμῶν πλείονα ἀξίαν, ὅταν ἀποδείξωμεν, ὅτι τὰ μέτρα, ἅτινα λαμβάνομεν πρὸς ἀνόρθωσιν τῆς χώρας, εἰσὶ μέτρα ἀνταποκρινόμενα πρὸς τὰς ἀνάγκας αὐτῆς καὶ δυνάμενα νὰ φέρωσι τὸ ἐπιδιωκόμενον ἀποτέλεσμα. Τοιαύτη δὲ γνώμη θέλει λύσει ἐπωφελῶς δι’ ἡμᾶς τὰ ζητήματα τῶν τε ποσοστῶν καὶ τῶν ἐγγυήσεων, ἅτινα γεννῶσι τὰς κυριωτέρας δυσκολίας τοῦ διακανονισμοῦ τοῦ δημοσίου χρέους. Τοιούτων μέτρων ὀφείλοντες νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ἐφαρμογήν, ἀνάγκη προηγουμένως νὰ διαγνώσωμεν ἀκριβῶς καὶ ἀσφαλῶς ὁποία εἶναι ἡ ἀληθὴς νόσος, ἐξ ἧς νοσεῖ ἡ χώρα ἡμῶν. Πρέπει νὰ διαγνώσωμεν αὐτήν, διότι καὶ περὶ αὐτῆς πολλαὶ ὑπῆρξαν καὶ ἐξακολουθοῦσιν ὑπάρχουσαι αἱ πεπλανημέναι γνῶμαι, αἵτινες οὐκ ὀλίγον συνετέλεσαν εἰς τὴν δείνωσιν τῆς καταστάσεως ἡμῶν. Ἡ νόσος, ἐξ ἧς νοσεῖ ἡ χώρα ἡμῶν, εἶναι καθαρῶς οἰκονομική. Δὲν εἶναι ὅμως αὕτη ἁπλῆ, οἵα συχνὰ παρουσιάζεται, εἴτε ἕνεκα δυστυχήματός τινος, εἴτε ἕνεκα κακῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς εἰς πολλὰ ἐκ τῶν πεπολιτισμένων ἐθνῶν, ἔχοντα ὑγιᾶ τὴν διοικητικήν, τὴν πολιτειακὴν καὶ τὴν κοινωνικὴν αὐτῶν κατάστασιν. Ἐν τοῖς ἔθνεσι τούτοις ἡ οἰκονομικὴ νόσος ἀποβαίνει παροδικὴ κρίσις, ἡ δὲ θεραπεία καθίσταται εὔκολος διὰ τῶν συνήθων οἰκονομικῶν καὶ ταμιευτικῶν μέτρων. Παρ’ ἡμῖν ὅμως ἡ νόσος, ἐξ ἧς νοσεῖ ἡ χώρα, δὲν ἔχει δυστυχῶς τοιοῦτον παροδικὸν χαρακτῆρα. Περιπλέκεται αὕτη μὲ κακὴν διοικητικὴν κατάστασιν, καὶ μὲ κοινωνικὴν καὶ πολιτειακὴν κατάστασιν οὐχὶ εὐχάριστον. Οὕτω δὲ περιπλεκομένη, λαμβάνει χαρακτῆρα παγιώτερον, ὅστις καθιστᾷ δυσχερεστέραν τὴν θεραπείαν αὐτῆς. Δὲν δυνάμεθα πλέον νὰ θεραπεύσωμεν αὐτὴν δι’ ἁπλῶν οἰκονομικῶν μέτρων, ἀλλ’ ἔχομεν ἀνάγκην μέτρων γενικωτέρων καὶ ῥιζικωτέρων ἐκείνων, ἅτινα ἄλλα ἔθνη, εὔρωστα κοινωνικῶς, πολιτειακῶς καὶ διοικητικῶς, ἐφαρμόζουσι πρὸς θεραπείαν τῶν εἰς αὐτὰ παροδικῶς ἐνσκηπτουσῶν οἰκονομικῶν νόσων. Τίς ἀγνοεῖ, Κύριοι, ὅτι ἡ κοινωνία ἡμῶν δὲν στερεῖται μόνον ὑλικῆς εὐημερίας, ἀλλὰ καὶ ἠθικῆς εὐρωστίας, καὶ ὅτι δὲν ἔχει αὕτη τὸ ἀναγκαῖον ἠθικὸν σθένος, ὅπως ἀποσείσῃ δρῶσα καὶ ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας τὰ ἐνσκήπτοντα ἐπ’ αὐτῆς ἀτυχήματα; Ἡ πολιτειακὴ καὶ κοινωνικὴ ἡμῶν ἀνατροφὴ μᾶς κατέστησαν ἀληθῶς ἀνατολικὸν λαόν, παραδεχόμενον ὡς μοιραῖα τὰ τοιαῦτα ἀτυχήματα, καὶ μὴ θέλοντα νὰ ἐννοήσῃ τὴν κοινωνικὴν ἀλληλεγγύην καὶ εὐθύνην τῶν ἀτόμων, ὅπως καὶ ἐξ ἰδίας αὐτῶν πρωτοβουλίας ἀντιδράσωσιν οὐ μόνον κατὰ τῶν ἀτομικῶν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τῶν γενικῶν ἀτυχημάτων. Πολλὰ δύναταί τις νὰ εὕρῃ παραδείγματα, ἀποδεικνύοντα τοῦτο· ἀναφέρω δὲ τὸ μᾶλλον πρόσφατον, τὸ τῶν πασχόντων σταφιδικῶν πληθυσμῶν. Καὶ τοῦτο καὶ πλεῖστα ἄλλα δεικνύουσιν ὅτι εἰς τὰς σημερινὰς δυσχερείας, τὰς ὁποίας διατρέχει ἡ χώρα ἡμῶν, ἐλαχίστην ἢ οὐδεμίαν βλέπομεν ἀτομικὴν πρωτοβουλίαν, ἀντιδρῶσαν κατ’ αὐτῶν, καὶ ὅτι πάντες σχεδὸν ἀναμένομεν μοιραίως τὴν θεραπείαν αὐτῶν, εἴτε ἔξωθεν, εἴτε ἔσωθεν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἂν ἡ κοινωνία ἡμῶν στερῆται οὐ μόνον τῆς ὑλικῆς, ἀλλὰ καὶ τῆς ἀναγκαίας ἠθικῆς εὐρωστίας, ἡ Πολιτεία ἡμῶν, ἡμεῖς οἱ πολιτευόμενοι, ἔχομεν ἆρά γε τὴν πολιτικὴν εὐρωστίαν, ἥτις ἐπιβάλλεται ὑπὸ τῶν περιστάσεων καὶ τῶν δυσχερειῶν, τὰς ὁποίας διέρχεται ἡ Πατρὶς ἡμῶν; Δὲν θέλω μήτε νὰ μεμφθῶ, μήτε νὰ ἐξαιρέσω τινά. Δὲν δύναμαι ὅμως νὰ κρύψω, ὅτι στερούμεθα τῆς τοιαύτης εὐρωστίας. Τὴν πολιτικὴν ἡμῶν δρᾶσιν περιωρίσαμεν εἰς κύκλον στενὸν καὶ περιωρισμένον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου χωροῦσι μὲν τὰ στενὰ καὶ ἀτομικὰ συμφέροντα, δὲν εὑρίσκουσι δὲ θέσιν οἱ γενικώτεροι σκοποί. Οὗτοι σπανίως ἑλκύουσι τὰς φροντίδας καὶ τὰς σκέψεις ἡμῶν, αἵτινες ἀποῤῥοφῶνται σχεδὸν ὁλοσχερῶς ὑπὸ τῶν τοπικῶν καὶ ἀτομικῶν ὑπολογισμῶν. Τοιαύτη δυστυχῶς ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἐδόθη διεύθυνσις εἰς τὴν πολιτικὴν ἡμῶν δρᾶσιν καὶ ἀνατροφήν. Ἀποτέλεσμα δὲ τούτου εἶναι ἡ νόθευσις τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν κατὰ τὴν λειτουργίαν αὐτοῦ, ἥτις ἀναιρεῖ τὰ καλά, ἅτινα ἤθελον ἀποφέρει αἱ ἀρεταὶ αὐτοῦ, ἐνισχύει δὲ καὶ ἐντείνει τὰ κακά, τὰ ἐκ τῶν ἐλαττωμάτων αὐτοῦ πηγάζοντα. Δὲν θέλω νὰ ἐκταθῶ ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐγείρει ἀμέσως ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀνέφερον ταῦτα, ὅπως δείξω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν σημασίαν τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν νόσου, ἥτις καὶ ἐκ τῆς πολιτειακῆς καὶ ἐκ τῆς κοινωνικῆς ἡμῶν καταστάσεως ἐπηρεάζεται ἐμμέσως. Θὰ περιορίσω τὴν μελέτην μου εἰς τὸν στενώτερον κύκλον τῶν ζητημάτων, ἅτινα ἐγείρει ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἅτινα ἀφορῶσι τὴν οἰκονομικὴν καὶ τὴν μετ’ αὐτῆς ἀμέσως συνδεομένην διοικητικὴν κατάστασιν τῆς χώρας. Καὶ ἐν τῷ στενωτέρῳ ὅμως τούτῳ κύκλῳ τῆς ἐρεύνης ἡμῶν ἀνάγκη καὶ πάλιν νὰ ἐξετάσωμεν, τίς ἡ νόσος, ἐξ ἧς νοσεῖ ἡ χώρα ἡμῶν, διότι καὶ ἐν τούτῳ πολλοί, ὡς εἶπον, ἐπικρατοῦσι πεπλανημέναι γνῶμαι. Ἡ νόσος, ἐξ ἧς νοσεῖ ἡ χώρα ἡμῶν, εἶναι καθαρῶς οἰκονομική, ἀπόῤῥοια δὲ καὶ συμπτώματα αὐτῆς εἰσιν ἡ ταμιευτικὴ ἀνεπάρκεια τοῦ Δημοσίου καὶ ἡ νομισματικὴ ἀνωμαλία. Νοσοῦμεν δ’ οἰκονομικῶς, διότι ἡ χώρα ἡμῶν δὲν ἐπαρκεῖ διὰ τοῦ συνόλου τῶν πόρων αὐτῆς εἰς τὸ σύνολον τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν ὑποχρεώσεών της. Τὸ σύνολον τῶν πόρων τῆς χώρας ἡμῶν, ὡς καὶ πάσης ἄλλης χώρας, δὲν ἐνδεικνύεται ἐκ μόνης τῆς ἐμπορικῆς αὐτῆς κινήσεως, τῆς ἐξαγωγῆς δηλ. καὶ τῆς εἰσαγωγῆς αὐτῆς, μήτε ἐκ τῆς γνωστῆς καὶ τῆς ἐπιδεκτικῆς καταμετρήσεως παραγωγῆς αὐτῆς. Αὗται ἀποτελοῦσιν ἀναμφισβητήτως τὰ σπουδαιότερα στοιχεῖα. Ἀλλὰ πρὸς ἐξεύρεσιν τοῦ συνόλου τῶν πόρων αὐτῆς πρέπει νὰ προστεθῶσιν εἰς αὐτὰς καὶ οἱ μὴ ἐπιδεκτικοὶ ἀκριβοῦς καταμετρήσεως, οἱ κληθέντες ἄδηλοι πόροι. Τοιοῦτοί εἰσι π. χ. παρ’ ἡμῖν οἱ ἐκ τῆς ναυτιλίας, οἱ ἐκ τῆς σπογγαλιείας, οἱ ἐκ τῶν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν περιουσιῶν τῶν κατοικούντων ἐν Ἑλλάδι, αἱ δαπάναι τῶν ἐνταῦθα ἐρχομένων ξένων κλπ. Τὸ σύνολον δὲ τῶν ἀναγκῶν τῆς κοινωνίας δὲν εἶναι μόνον ἁπλῆ αὐτῆς συντήρησις καὶ ἐργασία διὰ τῆς χρήσεως τῶν ἐν τῇ χώρᾳ παραγομένων καὶ τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων εἰδῶν, ἀλλὰ καὶ ἄλλαι, τὰς ὁποίας δυνάμεθα ἐπίσης νὰ ὀνομάσωμεν ἀδήλους ἀνάγκας καὶ δαπάνας, ὡς π. χ. αἱ πληρωμαὶ εἰς τὴν ξένην ναυτιλίαν, αἱ δαπάναι τῶν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἀπερχομένων Ἑλλήνων, τὰ εἰσοδήματα τῶν ξένων τῶν ἐχόντων περιουσίας ἐν Ἑλλάδι κλπ. Ἐὰν δ’ ἐπρόκειτο περὶ τῶν ἀναγκῶν μόνον τῆς κοινωνίας, ἡ ἰσοῤῥοπία μεταξὺ τῶν ἐσόδων τῆς χώρας καὶ τῶν δαπανῶν αὐτῆς ἤθελεν ἐπέλθει ἐξ ἀνάγκης καὶ κατὰ φυσικὸν νόμον ἀπαράβατον. Ἡ κοινωνία σύγκειται ἐξ ἀτόμων, πᾶν δὲ ἄτομον δὲν δύναται διαρκῶς νὰ δαπανᾷ πλέον τῶν ὅσων ἔχει· ἀφοῦ δὲ ὅλα τὰ μέλη τῆς κοινωνίας εἰσὶν ἠναγκασμένα νὰ δαπανῶσι τόσα μόνον, ὅσα ἔχουσιν, ἡ ἰσοῤῥοπία μεταξὺ τῶν πόρων καὶ τῶν ἐξόδων τῆς κοινωνίας ἐπέρχεται ἀφ’ ἑαυτῆς, δυνάμει τοῦ φυσικοῦ τούτου νόμου. Παρ’ ἡμῖν ὅμως εἰς τὰς ἀνάγκας ἐν γένει τῆς κοινωνίας παρεμβαίνει καὶ ἑτέρα, ἥτις δυσχεραίνει τὴν ὁμαλὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τούτου. Αὕτη δὲ εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς ἐκπληρώσεως τῶν πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου, εἰς τὰς ὁποίας ἐπιπροστίθενται καὶ ὅμοιαι ὑποχρεώσεις διαφόρων Τραπεζῶν καὶ ἀνωνύμων ἑταιριῶν, αἵτινες χάριν τῶν ἐπιχειρήσεών των συνομολόγησαν δάνεια εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Αἱ ὑποχρεώσεις αὗται δὲν δύνανται αὐτοβούλως νὰ περισταλῶσιν ἐντὸς τῆς ἀναλογίας τῶν πόρων τῆς κοινωνίας, ἡ ἐκτέλεσις δ’ αὐτῶν ἐπιβάλλεται, ἐπὶ ποινῇ πτωχεύσεως, ἐπιτακτικῶς εἰς τὴν χώραν, καὶ ἀφαιρεῖ μέγα μέρος τῶν πόρων αὐτῆς. Ἔχομεν δ’ οὕτω λανθάνοντα μέν, ἀλλ’ ἀληθῆ συναγωνισμὸν μεταξὺ τῆς κοινωνίας, ἥτις τείνει εἰς τὴν ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν αὐτῆς διάθεσιν τῶν πόρων της, καὶ τοῦ Δημοσίου, ὅπερ ἀφαιρεῖ τὰ διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεών του ἀναγκαῖα ποσά. Καὶ ἂν μὲν ἡ χώρα ἠδύνατο ἀνέτως νὰ δώσῃ καὶ τὰ ποσὰ ταῦτα, οὐδεμία ἤθελεν ἐπέλθει δυσχέρεια. Ἡ ἀδυναμία ὅμως αὐτῆς νὰ πράξῃ τοῦτο γεννᾷ τὴν ἀνεπάρκειαν καὶ τὰς δυσχερείας, ἐν αἷς εὑρισκόμεθα. Δὲν δύναται δ’ ἡ χώρα ἡμῶν νὰ δώσῃ εἰς τὸ Δημόσιον ἰδίως τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, δηλ. τὸν χρυσόν, οὗτινος τοῦτο ἔχει ἀνάγκην διὰ τὰς ἐξωτερικὰς ὑποχρεώσεις του, διότι δὲν ἔχει χρυσὸν ἐν αὐτῇ καὶ διότι αἱ ἀξίαι αἱ παριστῶσαι χρυσὸν καὶ τὰς ὁποίας δύναται νὰ διαθέσῃ, προσποριζομένη αὐτὰς ἐκ τοῦ ἐξαγωγικοῦ της ἐμπορίου καὶ ἐκ τῶν ἀδήλων αὐτῆς πόρων, δὲν εἶναι ἀρκεταί, ὅπως μετὰ τὴν θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τῆς κοινωνίας, τῶν γνωστῶν καὶ τῶν ἀδήλων, ἀφήσωσιν ἐπαρκὲς περίσσευμα. Ἡ τοιαύτη δὲ ἀνεπάρκεια τῆς χώρας εἶναι ἡ θετικὴ ἀσθένεια, ἐκ τῆς ὁποίας νοσεῖ αὕτη. Ἐνῷ δὲ αὐτὴ εἶναι ἡ ἀληθὴς νόσος τῆς χώρας, ἡμεῖς ἀπὸ ἐτῶν ἐξελάβομεν τὰ συμπτώματα αὐτῆς, ἤτοι τὴν ταμιευτικὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ Δημοσίου καὶ τὴν νομισματικὴν ἀνωμαλίαν, ὡς αὐτοτελεῖς νόσους, καὶ ἐπεδιώξαμεν συμπτωματικῶς τὴν θεραπείαν αὐτῶν. Ἀπετύχαμεν δὲ καὶ ἐδεινώσαμεν τὴν νόσον, ἀντὶ νὰ θεραπεύσωμεν αὐτήν. Δὲν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ἐκταθῶ πολὺ ἐπὶ τοῦ πρώτου συμπτώματος, τῆς ταμιευτικῆς δηλ. ἀνεπαρκείας τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν ἐξ αὐτῆς διαρκῶν καὶ παγίων ἐλλειμμάτων τῶν προϋπολογισμῶν καὶ ἀπολογισμῶν τοῦ Κράτους, διότι νομίζω, ὅτι ἐλάχιστοι ὑπάρχουσι σήμερον οἱ πιστεύοντες ὅτι διὰ συμπτωματικῆς θεραπείας, ἤτοι δι’ αὐξήσεως τῆς φορολογίας καὶ ἐλαττώσεως τῶν δημοσίων δαπανῶν, δυνάμεθα νὰ καταστήσωμεν τὸ Δημόσιον ἐπαρκὲς εἰς τὴν τελείαν ἐκπλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ. Ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν ἡμῖν ἤδη, ὅτι, ὁπωσδήποτε καὶ ἂν αὐξήσωμεν τὴν φορολογίαν ἡμῶν, δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ εἰσπράξωμεν πολὺ πλείονα τῶν σήμερον εἰσπραττομένων, διότι ἡ χώρα δὲν δύναται νὰ δώσῃ πλειότερα. Ἀνέπτυξα δὲ πρὸ ὀλίγου τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους τὸ σύστημα τῶν οἰκονομιῶν διὰ τῆς ἐξασθενήσεως τῶν σήμερον λειτουργουσῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν οὐ μόνον δὲν θεραπεύει, ἀλλὰ καὶ ἐπιτείνει τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ δημοσίου ταμείου. Πολλάκις καὶ διὰ μακρῶν συνεζητήθη τὸ ζήτημα τοῦτο ἐν τῇ Βουλῇ, ἐλάχιστοι δέ, πιστεύω, ἐκ τῶν μελετησάντων τὰ πράγματα δύνανται ν’ ἀμφιβάλλωσιν, ὅτι διὰ τοιαύτης συμπτωματικῆς θεραπείας δὲν εἶναι καὶ δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς ἀληθῆ καὶ παγίαν ἰσοῤῥοπίαν μεταξὺ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Δημοσίου. Νομίζω ὅμως ἀναγκαῖον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις περὶ τοῦ ζητήματος τῆς νομισματικῆς ἡμῶν κυκλοφορίας καὶ τῶν λόγων τῆς ἀνωμαλίας αὐτῆς, περὶ τῶν ὁποίων πεπλανημέναι παρὰ πολλοῖς ἐπικρατοῦσι γνῶμαι. Ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, καὶ ἡ νόσος αὕτη δὲν εἶναι αὐτοτελής, ἀλλ’ ἀπόῤῥοια καὶ σύμπτωμα τῆς ἀνεπαρκείας τῆς χώρας. Εὑρισκόμεθα ὑπὸ τὸ κράτος νομισματικῆς κυκλοφορίας τραπεζικῶν γραμματίων, ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων. Τὸ ἀναγκαστικῶς κυκλοφοροῦν τραπεζικὸν γραμμάτιον δὲν εἶναι μεταλλικὸν νόμισμα, διότι οὐδεμίαν ἔχει ἐσωτερικὴν ἀξίαν· δὲν εἶναι δὲ καὶ καθαρῶς πιστωτικόν, ἐπὶ μόνης τῆς πίστεως περὶ τῆς ἐγκαίρου ἐξαργυρώσεως αὐτοῦ στηριζόμενον. Τοιοῦτον εἶναι τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, τὸ ὁποῖον ἡ ἐκδοῦσα Τράπεζα ὑποχρεοῦται ἐπὶ τῇ παρουσιάσει αὐτοῦ, ἢ ἐντὸς ὡρισμένης βραχείας προθεσμίας, ν’ ἀνταλλάξῃ μὲ μεταλλικὸν νόμισμα. Τοιοῦτον δὲ χαρακτῆρα καὶ πλεονέκτημα δὲν δίδει εἰς τὸ ἀναγκαστικῶς κυκλοφοροῦν γραμμάτιον ἡ ὑπόσχεσις τοῦ Κράτους, ὅτι θέλει ἐξοφλήσει αὐτὸ ἡμέραν τινὰ, καὶ ἡ ἐπ’ αὐτῆς στηριζομένη ἑτέρα ὑπόσχεσις τῶν ἐκδόντων τὸ γραμμάτιον Τραπεζῶν, ὅτι θὰ πράξωσι τοῦτο, ὅταν τὸ Κράτος θὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ὑπόσχεσίν του. Ὁ ἐκ τῆς τοιαύτης ἀορίστου ὑποσχέσεως πιστωτικὸς χαρακτὴρ τῶν παρ’ ἡμῖν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων εἶναι δευτερεύων· πρωτεύων δ’ αὐτῶν χαρακτὴρ εἶναι ὁ τοῦ νομίμου νομίσματος. Τὸ Κράτος ἐν τῇ κυριαρχικῇ αὐτοῦ ἐξουσίᾳ ἔδωκεν ἐπιτακτικῶς εἰς τὰ γραμμάτια ταῦτα τὴν δύναμιν τῆς καταμετρήσεως πασῶν τῶν ἀξιῶν, ἕνεκα τῆς ὁποίας ταῦτα ἀποτελοῦσιν ἐν πάσαις ταῖς ἀνταλλαγαῖς τῆς χώρας τὸ νόμιμον αὐτῶν μέτρον. Ἡ δύναμις αὐτὴ εἶναι ἡ κυρία ἰδιότης καὶ ὁ κύριος χαρακτὴρ τοῦ γραμματίου. Ἐν τῇ ἰδιότητι δ’ αὐτῶν ταύτῃ τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια δὲν φαίνονται ἐπηρεασθέντα ἐν τῇ κυκλοφορίᾳ αὐτῶν ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τῆς πίστεως τοῦ Δημοσίου, ἥτις ἐπηρεάζει τὸν δευτερεύοντα αὐτῶν χαρακτῆρα. Μ’ ὅλας τὰς περιπετείας, τὰς ὁποίας ὑπέστη ἡ πίστις τοῦ Κράτους, ἡ δύναμις καὶ ἡ ἀξία τῶν γραμματίων ὡς νομίμου νομίσματος δὲν ἐπηρεάσθησαν σπουδαίως ἐν ταῖς σχέσεσιν αὐτῶν πρὸς τὰς ἀξίας τὰς κυρίως ἐσωτερικὰς, τὰς μὴ ἐχούσας ἄμεσον σχέσιν πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον καὶ τὰς ὁποίας κυριαρχικῶς καταμετροῦσι ταῦτα. Τοιαῦται δ’ ἀξίαι εἰσὶν αἱ μὴ εἰσαγόμεναι κυρίως ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ μὴ ἐξερχόμεναι τοῦ τόπου, ὡς π. χ. τὰ ἐνοίκια τῶν οἰκιῶν, τὰ ἡμερομίσθια, καὶ τὰ προϊόντα τὰ ἐν τῷ τόπῳ καταναλισκόμενα καὶ μὴ δυνάμενα νὰ ἐξαχθῶσιν, οἱ ἐσωτερικοὶ ναῦλοι κλπ. Πάντων τούτων ἡ τιμὴ οὐδεμίαν ὑπέστη μεταβολὴν, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ κυκλοφοροῦν νόμισμα. Διατηροῦσι περίπου τὴν αὐτὴν τιμὴν, καταμετρούμενα μὲ τὸ νόμισμα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὴν ὁποίαν εἶχον ὅτε δὲν ἴσχυεν αὕτη, ἐπηρεαζόμενα ἐκ μόνου τοῦ νόμου τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως. Τὰ ἐνοίκια π. χ. τὰ ὁποῖα πρὸ 10 ἐτῶν ἐπληρόνοντο εἰς μεταλλικὸν νόμισμα, εἰς πλείστας πόλεις τῆς Ἑλλάδος μένουσι τὰ αὐτὰ, πληρονόμενα εἰς γραμμάτια ἀναγκαστικῶς κυκλοφοροῦντα. Εἴς τινας δὲ πόλεις αἱ οἰκίαι σήμερον ἐνοικιάζονται εἰς τιμὰς κατωτέρας ἐκείνων, εἰς ἃς ἐνοικιάζοντο, ὅταν δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία.

§112Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Διότι ἔγειναν πολλαὶ οἰκοδομαί.

§113ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως· διότι ὑπήχθησαν εἰς τὸν νόμον τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως. Ηὔξησεν ἡ προσφορὰ ἕνεκα τῆς κατασκευῆς νέων οἰκιῶν, ἠλαττώθη δὲ ἡ ζήτησις ἕνεκα τῆς στενοχωρίας τῆς κοινωνίας, καὶ ἐπῆλθε μείωσις τῶν ἐνοικίων. Καίτοι ἐπελθούσης διαφορᾶς ἀνερχομένης εἰς 80% περίπου μεταξὺ τῆς ἀξίας τοῦ χρυσοῦ καὶ τῆς τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, ἡ νομισματικὴ τούτων δύναμις μένει σχεδὸν πλήρης ἐν τῇ καταμετρήσει τῶν ἀξιῶν τῶν καθαρῶς τοπικῶν, αἵτινες ἐπηρεάζονται κυρίως οὐχὶ ἐκ τῆς ἀξίας τοῦ καταμετροῦντος αὐτὰς νομίσματος, ἀλλ’ ἐκ τοῦ νόμου τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως.

§114Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Τὰ ἡμερομίσθια δὲν ὑψώθησαν;

§115ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀλλοῦ ὑψώθησαν καὶ ἀλλοῦ ἠλαττώθησαν, ἀναλόγως τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως αὐτῶν. Δὲν συμβαίνει ὅμως τὸ αὐτὸ καὶ εἰς τὴν καταμέτρησιν τῆς ἀξίας τῶν εἰδῶν, ἅτινα εἴτε εἰσέρχονται ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, εἴτε δύνανται νὰ ἐξαχθῶσι καὶ καταναλωθῶσιν ἐκτὸς τῆς χώρας. Ἐπὶ τῶν εἰδῶν τούτων δὲν ἐκτείνεται ἡ νομισματικὴ δύναμις, ἡ κυριαρχικῶς δοθεῖσα ὑπὸ τοῦ Κράτους εἰς τὸ νόμιμον τῆς χώρας νόμισμα. Καταμετροῦνται δὲ ταῦτα διὰ τοῦ παγκοσμίου νομίσματος, τὸ ὁποῖον σήμερον ἀποτελεῖ κυρίως ὁ χρυσός, ὅστις εἰς τὰς ἀλληλεθνεῖς συναλλαγὰς ἔχει σταθερὰν ἀξίαν καὶ γενικὴν ἀνταλλακτικὴν δύναμιν. Εἰς τὴν αὐτὴν δὲ κατηγορίαν ὑπάγονται καὶ αἱ ἐκ τῶν ἐξωτερικῶν δανείων ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν, αἵτινες πρέπει νὰ ἐκτελεσθῶσι διὰ νομίσματος μεταλλικοῦ, δηλ. διὰ χρυσοῦ. Ὁ χρυσὸς δὲ, κατὰ ἕτερον ἐπίσης οἰκονομικὸν νόμον, ἐξεδιώχθη τῆς χώρας ὑπὸ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, μετεβλήθη δὲ καὶ αὐτὸς, ὅπως καὶ αἱ ἀντιπροσωπεύουσαι αὐτὸν ἀξίαι, ἀπὸ νομίσματος εἰς ἐμπόρευμα. Δὲν καταμετρεῖ πλέον οὗτος τὰς ἀξίας ὡς νόμισμα· ὅπως πράξῃ τοῦτο, πρέπει καὶ αὐτὸς νὰ μεταβληθῇ εἰς νόμιμον νόμισμα, καθὼς καὶ πᾶσα ἄλλη ἀξία. Ὑπόκειται ἑπομένως καὶ οὗτος εἰς τὸν νόμον τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως, εἴτε ὡς μεταλλικὸν νόμισμα προσφερόμενος καὶ ζητούμενος, εἴτε ὡς ἀξία ἀντιπροσωπεύουσα αὐτόν.

§116ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Τὰ ἡμερομίσθια διατὶ ηὔξησαν ἐν Ἑλλάδι;

§117ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ηὔξησαν ὅπου ὑπάρχει ζήτησις αὐτῶν.

§118ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Διότι πληρόνονται εἰς χαρτί.

§119ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅπου δὲν ὑπάρχει ζήτησις, δὲν ηὔξησαν, μολονότι πληρόνονται εἰς χαρτί. Ἠλαττώθησαν δὲ πολλαχοῦ.

§120ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν Πελοπόννησον ἠλαττώθησαν κατὰ πολύ.

§121ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ εἰς τὴν Πελοπόννησον καὶ ἀλλαχοῦ. Τὸ μεταλλικὸν νόμισμα παρ’ ἡμῖν, ὡς καὶ εἰς πάσας τὰς χώρας, ἐν αἷς κρατεῖ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἀπέβη, ὡς εἶπον, ἐμπόρευμα, διεπόμενον ὑπὸ τοῦ νόμου τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως. Ὁσάκις ἑπομένως παρουσιάζεται ζήτησις ἀνωτέρα τῆς προσφορᾶς αὐτοῦ, τὸ νόμισμα τοῦτο, δηλαδὴ ὁ χρυσὸς, ὑπερτιμᾶται, ὑποτιμᾶται δὲ, ὁσάκις συμβαίνῃ τὸ ἐναντίον. Διὰ τοῦτο συνήθως βλέπομεν παρ’ ἡμῖν δι’ ἁλμάτων ὑπερτίμησιν ἢ ὑποτίμησιν τοῦ χρυσοῦ καὶ τοῦ συναλλάγματος, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἄλλης αἰτίας ἢ τῆς ὑπερβολικῆς ζητήσεως ἢ προσφορᾶς αὐτῶν. Πάντες γνωρίζομεν, ὅτι, ὁσάκις ἐν τῇ ἀγορᾷ παρουσιάζηται τὸ Δημόσιον, ἵνα προμηθευθῇ ποσόν τι χρυσοῦ ἢ συναλλάγματος ἄξιον λόγου, ἡ τιμὴ αὐτοῦ ὑψοῦται κατὰ 5 καὶ 10%. Οὐδεὶς δ’ ἀγνοεῖ ἐπίσης, ὅτι ὁσάκις ἐξαγωγὴ τοπικῶν προϊόντων, τῆς σταφίδος π. χ., συντελῇ εἰς τὴν προσφορὰν χρυσοῦ ἢ συναλλάγματος, ἐκπίπτει οὗτος κατὰ 5 καὶ 10%.

§122ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ χρυσὸς δὲν ἐκπίπτει· αὐτὴ εἶναι ἡ πρωτεύουσα ἀρετὴ τοῦ χρυσοῦ.

§123ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι ἡ πρωτεύουσα ἀρετὴ τοῦ χρυσοῦ ἐν τῇ παγκοσμίῳ αὐτοῦ νομισματικῇ χρήσει· ἀλλ’ ἐν τῇ χρήσει αὐτοῦ εἰς τὰς χώρας, αἵτινες ἔχουσιν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ὁ χρυσὸς μεταβάλλεται εἰς ἐμπόρευμα, ἀκριβῶς ἕνεκα τῆς παγκοσμίου αὐτοῦ χρήσεως, ἥτις τὸν καθιστᾷ χρησιμώτερον τοῦ ἀναγκαστικῶς κυκλοφοροῦντος τραπεζικοῦ γραμματίου.

§124ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἔχει τὴν ἀξίαν τοῦ πάντοτε.

§125ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀναμφισβητήτως πολὺ δὲ πλειοτέραν παρ’ ἡμῖν, οἵτινες ἔχομεν ἀνάγκην αὐτοῦ, καὶ εὑρισκόμεθα ἠναγκασμένοι νὰ τὸν ἀγοράζωμεν διὰ τραπεζικῶν γραμματίων, τῶν ὁποίων ἡ νομισματικὴ δύναμις καὶ ἀξία δὲν ἐκτείνεται πέραν τῶν ὁρίων τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου. Δὲν νομίζω ὅτι δύναταί τις σήμερον, ἐπὶ τῶν πραγμάτων στηριζόμενος, ν’ ἀμφισβητήσῃ ὅτι ἡ προσφορὰ καὶ ἡ ζήτησις τοῦ χρυσοῦ εἶναι παρ’ ἡμῖν ἡ κανονίζουσα τὴν ἀξίαν αὐτοῦ ἐν σχέσει πρὸς τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ ὅτι ἡ ὕψωσις τῆς ἀξίας αὐτοῦ, ἡ ἀντιπαρισταμένη καὶ ὡς ἔκπτωσις τῆς τιμῆς τῶν γραμματίων, ἐνδεικνύει τὴν ἔλλειψιν ἐν τῇ χώρᾳ χρυσοῦ καὶ ἀξιῶν, ἀντιπροσωπευουσῶν αὐτόν, ἀρκετῶν, ὅπως ἄνευ νομισματικῶν ἀνωμαλιῶν θεραπευθῶσιν αἱ πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεις καὶ ὀφειλαὶ τῆς κοινωνίας καὶ τοῦ Δημοσίου. Ἂν αἱ νομισματικαὶ ἡμῶν ἀνωμαλίαι ἐστηρίζοντο οὐχὶ ἐπὶ τῆς ὑψώσεως τῆς τιμῆς τοῦ χρυσοῦ, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ ἐξευτελισμοῦ τῆς ἀξίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, ἠθέλομεν ἔχει ἀλλοῖα φαινόμενα. Εἴτε ἐκ δυσπιστίας πρὸς τὸ Κράτος, ἐπηρεαζούσης τὸν δευτερεύοντα χαρακτῆρα τῶν γραμματίων, δηλ. τὸν πιστωτικόν, διὰ τοῦ φόβου ὅτι τὸ Δημόσιον δὲν θὰ ἐξοφλήσῃ ποτὲ αὐτά, εἴτε ἐκ δυσπιστίας πρὸς τὴν ἀνταλλακτικὴν αὐτῶν δύναμιν, ἐπηρεαζούσης τὸν πρωτεύοντα αὐτῶν χαρακτῆρα, τὸν τοῦ νομίμου νομίσματος, διὰ τοῦ φόβου μήπως τὸ Κράτος ἀφαιρέσῃ ἀπ’ αὐτῶν τοιαύτην δύναμιν, ὡς ἐγίνετο ἐν Τουρκίᾳ διὰ τοὺς καϊμέδες, ἐὰν ἤθελε προέλθει ἐξευτελισμὸς τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, ἠθέλομεν ἴδει τότε ὑψουμένας τὰς τιμὰς οὐ μόνον τῶν εἰδῶν τῶν διὰ τῆς εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς συνδεομένων μὲ τὸ ἐξωτερικόν, ἀλλὰ καὶ πάντων τῶν εἰδῶν καὶ τῶν ἀντικειμένων, τῶν ἐν τῇ χώρᾳ μενόντων καὶ ἐν αὐτῇ μόνον καταναλισκομένων. Ἀλλ’ εἰς οὐδενὸς τὴν διάνοιαν διῆλθεν ἡ ὑπόνοια, ὅτι δύναταί ποτε τὸ Κράτος ν’ ἀναιρέσῃ τὴν ὑπόσχεσίν του περὶ τῆς ἄνευ ὡρισμένης προθεσμίας ἐξοφλήσεως τῶν γραμματίων, ἢ νὰ καταργήσῃ τὴν νομισματικὴν αὐτῶν ἀξίαν καὶ τὴν ἀνταλλακτικὴν δύναμιν. Ἐὰν τοιοῦτόν τι ἠδύνατο νὰ ὑποπτεύσῃ ἡ κοινωνία, ἤθελε σπεύσει νὰ ἀνταλλάξῃ τὸ εἰς χεῖρας αὐτῆς γραμμάτιον καὶ μὲ ἀντικείμενα καθαρῶς τοπικῆς χρησιμότητος, μὲ οἰκίας π. χ. ἢ ἄλλα κτήματα, ὧν ἠθέλομεν ἴδει ὑπερτιμωμένην τὴν ἀξίαν, ἣν βλέπομεν σήμερον στάσιμον, ἢ καὶ ὑποτιμωμένην. Ἑτέρα ἀφορμή, ἥτις ἠδύνατο ἀμέσως νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν ἀξίαν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, ἤθελεν εἶσθαι ἡ πληθωρικὴ αὐτῶν κυκλοφορία, ἥτις ἤθελε παραγάγει προσφορὰν νομίσματος ἀνωτέραν τῶν ἀνταλλακτικῶν ἀναγκῶν τῆς κοινωνίας. Ἀλλὰ καὶ ταύτης δὲν βλέπομεν τὰ συνήθη φαινόμενα. Ἄμεσον δ’ ἀποτέλεσμα πληθωρικῆς κυκλοφορίας ἤθελεν εἶσθαι μεγάλη προσφορὰ χρήματος, ἥτις ἤθελε φέρει τὴν ἐλάττωσιν τῶν τόκων καὶ τὴν ὕψωσιν ἐπίσης τῆς τιμῆς τῶν εἰδῶν τῶν ἐν τῷ τόπῳ καταναλισκομένων ἢ ἄλλως ἐν αὐτῷ χρησιμοποιουμένων. Οὐδὲν ὅμως τοιοῦτον φαινόμενον βλέπομεν ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἡμῶν. Καὶ αὐτὸ δ’ ἄλλως τὸ ποσὸν τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων, τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς 120 ἑκατομμύρια δρ. περίπου, διὰ λογαριασμὸν τοῦ τε Δημοσίου καὶ τῶν διαφόρων Τραπεζῶν, δεικνύει ὅτι δὲν ὑπάρχει πληθωρικὴ κυκλοφορία. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ἐν τῷ συνόλῳ τῶν ἀνταλλαγῶν ἡμῶν καὶ τὰ εἴδη ἐκεῖνα, ὧν ἡ τιμὴ κανονίζεται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ χρυσοῦ, εὑρίσκομεν ὅτι ἡ κυκλοφορία ἡμῶν ἀνέρχεται εἰς 50 περίπου δραχμὰς κατ’ ἄτομον, ἐνῷ εἰς ἄλλας χώρας, αἵτινες ἐκτὸς τοῦ νομίσματος ἔχουσι καὶ ἄλλας πιστωτικὰς ἀξίας, ἀντικαθιστώσας αὐτὸ, ἡ κυκλοφορία ἀνέρχεται εἰς ἑκατὸν καὶ πλέον φράγκα κατ’ ἄτομον. Ὑπάρχουσι πολλοὶ, εἰς τοὺς ὁποίους φαίνεται παράδοξος ἡ ἰδέα ὅτι δὲν ἔχομεν παρ’ ἡμῖν ἔκπτωσιν τῆς ἀξίας τοῦ νομίμου νομίσματος, ἀλλ’ ὕψωσιν τῆς τιμῆς τοῦ χρυσοῦ καὶ τῶν μετ’ αὐτοῦ συνοδευομένων ἀξιῶν. Καὶ οὗτοι, πιστεύω, θὰ πεισθῶσι περὶ τούτου, ἂν ὑποθέσωσιν, ὅτι βαθύπλουτός τις ξένος ἤρχετο εἰς τὴν Ἑλλάδα φέρων 30 ἢ 40 ἑκατομμύρια φράγκων, ὅπως διαθέσῃ αὐτὰ εἰς ἀγορὰν κτημάτων καὶ ἄλλων τοπικῶν εἰδῶν. Τὸ γεγονὸς μόνον, ὅτι ἤθελε προσφερθῆ πρὸς πώλησιν τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν φράγκων ἄνευ οὐδεμιᾶς μεταβολῆς μήτε εἰς τὴν πίστιν τοῦ Κράτους, μήτε εἰς τὴν νομισματικὴν ἡμῶν κυκλοφορίαν, ἤθελεν ἀρκέσει νὰ ὑποβιβάσῃ τὴν τιμὴν τοῦ χρυσοῦ καὶ προσπελάσῃ αὐτὴν εἰς τὸ ἄρτιον τῶν τραπεζικῶν γραμματίων.

§126Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Θὰ ἐπέλθῃ ἐξίσωσις τῶν ἀναγκῶν τοῦ χρυσοῦ. Ἐὰν ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, θὰ ἐπέλθῃ ἐξίσωσις μεταξὺ τῶν γραμματίων καὶ τοῦ χρυσοῦ.

§127ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅταν θὰ ἀρθῇ πραγματικῶς· ἀλλ’ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἔσται ὁριστικὴ καὶ πραγματικὴ, μόνον ὅταν πρὸ αὐτῆς ἐπέλθῃ ἡ ἐξίσωσις τῆς ὀνομαστικῆς ἀξίας τῶν γραμματίων πρὸς τὸν χρυσὸν διὰ τῆς οἰκονομικῆς ἀναῤῥώσεως τῆς χώρας, ἥτις θὰ δώσῃ εἰς ἡμᾶς τὰς ἀξίας τὰς ἀντιπροσωπευούσας χρυσὸν, ὧν ἔχομεν ἀνάγκην πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἐξωτερικῶν ἡμῶν ὑποχρεώσεων. Ἡ πλάνη προέρχεται ἐκ τοῦ ὅτι τὴν ὕψωσιν τῆς τιμῆς τοῦ χρυσοῦ ἀντιλαμβανόμεθα ἐν συγκρίσει αὐτῆς πρὸς τὴν νομισματικὴν τιμὴν τῶν γραμματίων. Ὑπάρχουσι δύο ὅροι συγκρίσεως, φυσικῶς δὲ, ὅταν ὁ εἷς ὑψοῦται, ὁ ἕτερος ὑπολείπεται αὐτοῦ. Ἡ ὕψωσις δὲ τῆς τιμῆς τοῦ χρυσοῦ καὶ τοῦ συναλλάγματος παριστᾷ φυσικῶς ὑπολειπομένην, ἐν συγκρίσει πρὸς αὐτὸν, τὴν τιμὴν τῶν γραμματίων. Δὲν ἕπεται ὅμως, ὅτι ὑποβιβάζεται αὕτη, διότι ὑπολείπεται τῆς ὑψωθείσης τιμῆς τοῦ χρυσοῦ. Ἡ λεπτὴ αὕτη διαφορὰ μεταξὺ τῆς ὑψώσεως τοῦ χρυσοῦ καὶ τῶν ἀντιστοίχων αὐτῷ ἀξιῶν, ἢ τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, εἰς τὴν διάκρισιν τῆς ὁποίας τοσοῦτον ἐπέμεινα, δὲν ἔχει, ὡς φαίνεται ἐκ πρώτης ὄψεως, ἁπλῆν θεωρητικὴν καὶ ἐπιστημονικὴν σημασίαν, ἀλλὰ καὶ οὐσιαστικὴν σπουδαιότητα, διότι εἰς τὰς περὶ τῆς διακρίσεως ταύτης ἐπικρατησάσας καὶ ἐπικρατούσας πλάνας ὀφείλομεν μέγα μέρος τῆς ἐφαρμοσθείσης οἰκονομικῆς πολιτικῆς καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῆς. Ἐκ τῶν περὶ αὐτῆς πεπλανημένων ἰδεῶν προέκυψαν τὰ πλεῖστα τῶν μέτρων τῆς συμπτωματικῆς καὶ τεχνητῆς θεραπείας τῶν ἀνωμαλιῶν τῆς παρ’ ἡμῖν νομισματικῆς κυκλοφορίας, ὁτὲ μὲν διὰ τῶν περιστολῶν τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων, ὅτε δὲ καὶ διὰ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἅτινα μέτρα ἐφηρμόσαμεν, αὐξάνοντες τὰς πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου, στενοχωροῦντες τὴν κοινωνίαν καὶ ἐντείνοντες τὴν οἰκονομικὴν νόσον τῆς χώρας καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς. Ἀπὸ τοῦ 1882 ἐπικρατοῦσιν αἱ πεπλανημέναι αὗται ἰδέαι. Τότε τὸ Κράτος ᾐσθάνθη κυρίως τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, λαβούσης χαρακτῆρα πάγιον. Ὑπῆρχεν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἀπὸ ἐτῶν, τὰ ἀποτελέσματα ὅμως αὐτῆς ἦσαν σχεδὸν ἀνεπαίσθητα. Ἡ διαφορὰ τῆς τιμῆς τοῦ χρυσοῦ ἀνήρχετο μόλις εἰς 5–8%, κατὰ μέσον ὅρον. Κατὰ τὸ 1882 ὅμως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εὑρέθη ἐνώπιον καταστάσεως διαφόρου ἐκείνης, ἥτις ὑπῆρχε προηγουμένως. Πρὸ τοῦ 1880 τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον μικρὰς σχετικῶς εἶχεν ὀφειλὰς πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν, τὰς προερχομένας ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δανείου τῆς Ἀνεξαρτησίας καὶ μέρους τοῦ δανείου τῶν 25,000,000 δρ. Αἱ ὀφειλαὶ δ’ αὗται ἀνερχόμεναι εἰς 3 ἑκατομμύρια φρ. περίπου κατ’ ἔτος, δὲν ἀπήτουν ἐξαγωγὴν χρυσοῦ ὑπερτεροῦσαν τὰς δυνάμεις τῆς χώρας. Ἔκτοτε ὅμως τὸ Κράτος, ἐπιδιῶκον τὴν λύσιν ἐθνικοῦ ζητήματος, τὴν προσάρτησιν δηλαδὴ τῶν νέων ἐπαρχιῶν, συνωμολόγησε τὰ δάνεια τῶν 60 καὶ 120 ἑκατομμυρίων φράγ., ἅτινα προσέθηκαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ποσὸν 11 ἑκατομμυρίων φρ. κατ’ ἔτος. Τὴν νέαν ταύτην ἀνάγκην τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον ἐθεράπευσεν ἐκ τῶν εἰσπράξεων αὐτῶν τῶν δανείων μέχρι τοῦ 1882. Κατὰ τὸ 1882 ὅμως ὁ προϋπολογισμὸς ἀφ’ ἑνὸς παρίστα ἔλλειμμα ἴσον πρὸς τὸ ποσὸν τῆς ὑπηρεσίας τῶν δανείων, ἤτοι 11 ἑκατομμυρίων περίπου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὸ Δημόσιον εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην προμηθείας μεταλλικοῦ νομίσματος ἐκ 14 ἑκατομμυρίων φρ. περίπου, δηλαδὴ κατὰ 11 ἑκατομμύρια φρ. πλειότερον ἐκείνων, ὧν εἶχεν ἀνάγκην προηγουμένως πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεών του, καὶ ἅτινα ὁ τόπος ἠδύνατο νὰ δώσῃ εἰς αὐτό. Ἀλλ’ ἂν τὸ Δημόσιον εὑρίσκετο εἰς τὰς δυσχερείας ταύτας, ἡ χώρα ὅμως κατὰ τὸ 1882 ἦτο ἀναμφισβητήτως εἰς καλὴν σχετικῶς οἰκονομικὴν κατάστασιν, πολὺ καλλιτέραν ἐκείνης, εἰς ἣν εὑρίσκεται σήμερον. Ὑπῆρχε τότε ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἀληθὴς παραγωγικὸς ὀργασμός. Πολλαὶ βιομηχανικαὶ ἐπιχειρήσεις ἱδρύθησαν, ἐπεδιώχθη δὲ τὸ πρῶτον ἡ κατασκευὴ σπουδαίων σιδηροδρομικῶν γραμμῶν, οὐχὶ καθ’ ὃν τρόπον ἐπεδιώχθη αὕτη ἀργότερον, εἰς βάρος δηλαδὴ τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ δι’ ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας καὶ διὰ λογαριασμὸν καὶ εἰς βάρος αὐτῶν τῶν ἀναδεχθέντων τὴν κατασκευήν των, ὡς ἐγένετο διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου. Ἡ προσάρτησις δὲ τῶν νέων ἐπαρχιῶν συνετέλεσεν, ὅπως ἐνθαῤῥύνῃ καὶ ἐνισχύσῃ τὸν παραγωγικὸν ὀργασμὸν τῆς κοινωνίας, τὸν ὁποῖον, ἐκτὸς τῆς ἀντιλήψεως πάντων, ὅσοι ἐνθυμοῦνται τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἀποδεικνύει προσέτι καὶ αὐτὴ ἡ πορεία τῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου, καὶ ἰδίως τῶν τελωνειακῶν τελῶν, ὧν ἡ ἀπόδοσις ἀπὸ 10,764,000 παλ. δρ. κατὰ τὸ ἔτος 1871, ἀνῆλθε κατὰ τὸ 1881 εἰς 19 ἑκατομμύρια, μὴ συμπεριλαμβανομένων τῶν νέων ἐπαρχιῶν. Ἡ πίστις δὲ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς κοινωνίας, ἥτις ἠδύνατο νὰ παρέξῃ πᾶσαν ἀναγκαίαν ὑποστήριξιν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς χώρας, ἵστατο ἀκεραία. Ἡ Κυβέρνησις, ὡς εἶπον, εὑρέθη τότε ἀπέναντι ἐλλείμματος τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκ δρ. 11 ἑκατομμυρίων καὶ τῆς ἀνάγκης ἐξευρέσεως χρυσοῦ 14 ἑκατομμυρίων φρ. περίπου διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου. Ἀντὶ δὲ νὰ ἐνισχύσῃ τὴν παραγωγικὴν δρᾶσιν τῆς χώρας καὶ ζητήσῃ ἐν τῇ ἀναπτύξει τῆς παραγωγῆς αὐτῆς τὴν θεραπείαν τῆς ταμιευτικῆς καὶ τῆς νομισματικῆς ἀνεπαρκείας, εἰς ἣν εὑρέθη τὸ Δημόσιον, ἡ τότε Κυβέρνησις ἐπεδίωξε συμπτωματικῶς τὴν θεραπείαν αὐτῶν διὰ τῆς αὐξήσεως ἀφ’ ἑνὸς τῆς φορολογίας καὶ ἀφ’ ἑτέρου διὰ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας διὰ δανείου. Ἐλαχίστην δ’ ἔδωκε προσοχὴν εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν ὅρων, ὑφ’ οὓς ἕδρα οἰκονομικῶς ἡ χώρα, καὶ εἰς τὴν προστασίαν τῆς παραγωγῆς της. Ἀλλ’ ἡ αὔξησις τῆς φορολογίας δὲν ἐθεράπευσε τὴν ταμιευτικὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ Δημοσίου, τοῦ ὁποίου οἱ προϋπολογισμοὶ καὶ οἱ ἀπολογισμοὶ ἀπέληγον τακτικῶς εἰς ἐλλείμματα, ἅτινα ἀπεκρύπτοντο διὰ τῆς στενεύσεως αὐτῶν, τῆς ἐπιτυγχανομένης διὰ τῆς ἀναγραφῆς διαφόρων τακτικῶν τοῦ Κράτους ἐξόδων μεταξὺ τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν, τῶν διὰ δανείων ἐκτελουμένων. Ἡ ἄρσις δὲ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἡ ἐκτελεσθεῖσα κατὰ τὸ 1884, οὐ μόνον δὲν ἔφερεν εἰς τὴν χώραν ὁμαλὴν καὶ ὑγιᾶ νομισματικὴν κυκλοφορίαν, ἀλλὰ διὰ τῆς στενοχωρίας καὶ τοῦ κλονισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἐπέφερεν εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ τὴν παραγωγικὴν αὐτῆς δρᾶσιν, ἐχειροτέρευσε τὴν οἰκονομικὴν αὐτῆς κατάστασιν καὶ συνεπῶς καὶ τὴν νομισματικὴν αὐτῆς κυκλοφορίαν. Τάχιστα δ’ ἐπανῆλθεν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία οὐχὶ τόσον ἕνεκα τῶν ἀναγκῶν τοῦ Δημοσίου διὰ τὴν ἐκ τῶν συμβάντων τῆς Ἀνατολικῆς Ρωμυλίας ἐπελθοῦσαν ἐπιστράτευσιν, ὅσον διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐκ τῶν ταμείων τῆς ὁποίας ἀφῃρεῖτο καθημερινῶς ὁ χρυσὸς, καὶ ἥτις ἄνευ τῆς ἐπανόδου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἤθελεν ἀναγκασθῆ νὰ σταματήσῃ τὰς πληρωμάς της. Τὴν πολιτικὴν τῆς τοιαύτης συμπτωματικῆς θεραπείας ἐγέννησεν ἡ πλάνη περὶ τῆς ἀληθοῦς νόσου τῆς χώρας, καὶ αἱ ἐξ αὐτῆς πηγάσασαι γνῶμαι. Ἐπιστεύθη ὅτι ἡ φορολογία ἠδύνατο νὰ δώσῃ εἰς τὸ Δημόσιον τὰ εἰς αὐτὸ ἀναγκαιοῦντα χρήματα, καὶ ὅτι ἡ ἄρσις τοῦ ἐξηυτελισμένου τραπεζικοῦ γραμματίου ἠδύνατο νὰ δώσῃ εἰς τὴν χώραν τὸν εἰς αὐτὴν ἀναγκαῖον χρυσόν· ἂν ἔκτοτε δὲν εἶχον ἐπικρατήσει πεπλανημέναι ἰδέαι καὶ εἶχε κατανοηθῆ ἡ ἀληθὴς ἡμῶν νόσος, ἤθελον βεβαίως ἐξευρεθῆ τὰ μέσα τῆς θεραπείας αὐτῆς, καὶ δὲν ἤθελε περιέλθει τὸ Δημόσιον εἰς τὴν πτώχευσιν, καὶ ἡ κοινωνία εἰς τὰς δυσχερείας, εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκεται...

§128ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καλὸν εἶναι, κύριε Πρόεδρε, νὰ γείνῃ μικρὰ διακοπή.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν θέλῃ καὶ ὁ ἀγορεύων...

§130ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν. (Μετὰ διακοπὴν μιᾶς ὥρας ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις).

§132ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔλεγον, Κύριοι, ὅτι αἱ πεπλανημέναι ἰδέαι, αἵτινες ἐπεκράτησαν περὶ τῆς διαγνώσεως τῆς νόσου, ἐξ ἧς νοσεῖ ἡ χώρα ἡμῶν, ἐγένετο μία ἐκ τῶν κυρίων ἀφορμῶν τῆς πολιτικῆς, διὰ τῆς ὁποίας ἐπεδιώχθη ἡ συμπτωματικὴ θεραπεία τῆς ταμιευτικῆς ἀνεπαρκείας τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν ἀνωμαλιῶν τῆς νομισματικῆς ἡμῶν κυκλοφορίας. Τὸ κυριώτερον μέτρον τῆς ἐφαρμογῆς τῆς τοιαύτης πολιτικῆς, ὡς πάντες γνωρίζομεν, ἦτο ἡ δι’ ἁλμάτων αὔξησις τῶν ἐξωτερικῶν χρεῶν τοῦ Δημοσίου, καὶ ἡ χάριν τῆς συνομολογήσεως αὐτῶν ἐκτέλεσις δημοσίων ἔργων, ἅτινα παρίσταντο μὲν ὡς σκοποῦντα τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τὴν προαγωγὴν τῆς χώρας, ἅτινα ὅμως, δυσανάλογα ὄντα πρὸς τὰς δυνάμεις καὶ τὴν ἐν γένει κατάστασιν αὐτῆς, ἐλάχιστα συνετέλεσαν εἰς τοῦτο. Ἀποτέλεσμα δ’ αὐτῆς εἶναι ἡ δείνωσις τῆς οἰκονομικῆς τοῦ τόπου καταστάσεως. Δὲν δυνάμεθα πλέον νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συνομολόγησιν δανείων, μήτε τὴν ἐκτέλεσιν δημοσίων ἔργων. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ ἐξακολουθήσωμεν καὶ τὰ ἄλλα ἐλαττώματα τῆς πολιτικῆς ταύτης, ὧν ἓν εἶναι καὶ ἡ ἐξασθένησις τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν δι’ ἀναζητήσεως ἐν αὐταῖς οἰκονομιῶν ἄνευ μεθοδικῆς καὶ συστηματικῆς αὐτῶν ἀνοργανώσεως. Ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὀφείλομεν ν’ ἀντιμετωπίσωμεν ἄνευ φόβων καὶ δισταγμῶν, ἀλλὰ μετὰ περισκέψεως καὶ ἐπιμελείας, τὴν πραγματικὴν κατάστασιν τῆς χώρας καὶ νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ῥιζικωτέρων μέτρων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ θεραπεύσωσιν αὐτήν. Τοῦτο ἀπαιτεῖ οὐ μόνον ἡ ἀνόρθωσις τῆς χώρας ἐσωτερικῶς, ἀλλὰ καὶ ὁ ἐπωφελέστερος δι’ ἡμᾶς διακανονισμὸς τῶν σχέσεων τοῦ Δημοσίου πρὸς τοὺς δανειστὰς αὐτοῦ, ὅστις θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν βαθμιαίαν ἀνάκτησιν τῆς δημοσίας καὶ τῆς ἰδιωτικῆς πίστεως, ἥτις ἀποτελεῖ ἓν ἐκ τῶν ἀναγκαίων στοιχείων τῆς ἀνορθώσεως τῆς χώρας. Τὰ μέτρα, ὧν τὴν ἐφαρμογὴν θεωρῶ ἀναγκαίαν πρὸς ἀνόρθωσιν τῆς χώρας, καὶ ἄλλοτε ὑπέδειξα εἰς τὴν Βουλήν. Νομίζω δὲ ἀναγκαῖον νὰ εἴπω ἐν συντόμῳ τινὰ περὶ αὐτῶν, ὅπως συμπληρώσω τὴν γνώμην μου περὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, ἣν ὀφείλομεν ν’ ἀκολουθήσωμεν, ἂν πράγματι θέλωμεν νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν περισυλλογὴν καὶ τὴν ἀνόρθωσιν τῶν ἐν τῷ τόπῳ ἐρειπίων. Τὰ μέτρα ταῦτα δὲν εἶναι μόνον οἰκονομικὰ, ἀλλὰ καὶ διοικητικά· διότι, ὡς πάντες γνωρίζομεν, οὐδὲν ἔθνος δύναται νὰ ἔχῃ καλὰ οἰκονομικὰ, ἂν δὲν ἔχῃ καλὴν διοίκησιν· οὐδεὶς δ’ ἐκ τῶν γνωριζόντων τὸν τόπον ἀμφισβητεῖ, ὅτι ἡ διοίκησις ἡμῶν δὲν ἔχει καλῶς, καὶ ὅτι ἐν πολλοῖς περιῆλθε σχεδὸν εἰς ἐξάρθρωσιν. Ἡ κυρίως διοίκησις, ἡ ἐνεργουμένη διὰ τῶν Νομαρχιῶν, λειτουργεῖ κατὰ τρόπον ὅλως ἀνεπαρκῆ καὶ ἀτελῆ, καὶ δὲν δύναται νὰ συντελέσῃ μήτε εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν εὑρισκόμεθα, μήτε εἰς τὴν πρόοδον τῆς χώρας. Ἔχομεν Νομαρχίας, αἱ ὁποῖαι καὶ ἕνεκα τῶν ὁρίων καὶ τῆς ἐκτάσεως αὐτῶν, καὶ ἕνεκα τοῦ τρόπου τῆς λειτουργίας των, ἐλαχίστην δύνανται νὰ ἐξασκήσωσιν ἐπωφελῆ ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν πληθυσμῶν, τοὺς ὁποίους διοικοῦσι. Πολλαὶ ἐξ αὐτῶν ἔχουσιν ἔκτασιν μὴ ἐπιτρέπουσαν εἰς τὰ ὄργανα τῆς διοικήσεως νὰ ἐπιβλέπωσι καὶ φροντίζωσι περὶ τῶν διοικητικῶν ἀναγκῶν τῶν ἀπομεμακρυσμένων τῆς πρωτευούσης τοῦ νομοῦ ἐπαρχιῶν. Πλεῖσται δ’ εἰσὶν αἱ τοιαῦται ἐπαρχίαι. Ἐν τῷ νομῷ π. χ. τῆς Αἰτωλοακαρνανίας ἡ Εὐρυτανία καὶ ὁ Βάλτος, ἐν τῷ νομῷ τῆς Ἀρκαδίας ἡ Κυνουρία, ἐν τῷ νομῷ τῆς Ἀργολιδοκορινθίας ἡ τῶν Κυθήρων, ἐν τῷ νομῷ τῆς Φθιώτιδος ἡ Δωρίς. Καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν δὲ τῆς δικαιοδοσίας καὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν λειτουργοῦσι σήμερον αἱ Νομαρχίαι, μικρὰν ἐπίσης δύνανται νὰ ἔχωσιν ἐπωφελῆ δρᾶσιν καὶ ἐπενέργειαν ἐπὶ τῆς καλῆς διοικήσεως καὶ ἐπὶ τῆς ἀναπτύξεως τῶν νομῶν καὶ τῶν ἐπαρχιῶν. Οὐδὲν δύνανται αὗται ἐξ ἰδίας αὐτοβουλίας νὰ πράξωσιν ἄξιον λόγου πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον καὶ ἐντὸς ἀκόμη τῶν ἐπαρχιῶν, τῶν μὴ ἀπομεμακρυσμένων τῆς ἕδρας τοῦ νομοῦ, καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων δύναται νὰ φθάσῃ ἡ ἐνέργεια αὐτῶν. Ὁ νομάρχης, ὁ διέπων τὴν Νομαρχίαν, εἶναι ἁπλοῦν ὄργανον τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας, οὐδεμίαν ἔχον πρωτοβουλίαν καὶ οὐδεμίαν ἀξίαν λόγου δυνάμενον νὰ ἐνεργήσῃ πρᾶξιν, ἀφορῶσαν εἰς ἀνάγκας τοῦ νομοῦ, ἄνευ προηγουμένης διαταγῆς καὶ ἀδείας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Δὲν ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν ἀληθὴς νομαρχιακὴ δρᾶσις καὶ ἐξουσία. Τὸ ἐφαρμοσθὲν συγκεντρωτικὸν σύστημα ἀπεῤῥόφησε πάντα, καὶ ἐμηδένισε πᾶσαν αὐτοβουλίαν τῶν νομῶν, ὡς καὶ τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τῶν δήμων. Ὅπως ἀποκτήσωμεν ἀληθῆ καὶ ἐπωφελῆ διοίκησιν, ἀνάγκη νὰ μεταβάλωμεν τὰ ὅρια τῶν Νομαρχιῶν, αὐξάνοντες τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν εἴτε ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν τῶν νομαρχιῶν, εἴτε καὶ ὑπὸ τὴν τῶν ἐπαρχιῶν. Ἀνάγκη ἐπίσης νὰ ὀργανώσωμεν τὴν λειτουργίαν αὐτῶν ἐπὶ βάσεων ἀποκεντρωτικῶν, χορηγουσῶν εἰς τοὺς νομάρχας τὴν ἀπαιτουμένην αὐτοβουλίαν, ὅπως ὑπὸ τὴν ἰδίαν αὐτῶν εὐθύνην δύνανται νὰ διεξάγωσι τὰ τοπικὰ ζητήματα, ἅτινα, μὴ ἔχοντα γενικώτερον χαρακτῆρα καὶ μὴ συνδεόμενα ἀμέσως μὲ τὰ γενικὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἀποτελοῦσι τὴν τοπικὴν ζωὴν καὶ δρᾶσιν. Πρὸς ἐπίτευξιν δὲ τούτου αἱ Νομαρχίαι ἢ αἱ ἐπαρχίαι πρέπει νὰ ὀργανωθῶσιν κατὰ τρόπον συνδυάζοντα ἐν τῇ λειτουργίᾳ αὐτῶν τὴν ἀντιπροσώπευσιν καὶ ἐνέργειαν τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας διὰ τῶν ὀργάνων αὐτῆς, καὶ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τῶν δήμων δι’ ἀληθοῦς καὶ σοβαρᾶς τοπικῆς αὐτῶν ἀντιπροσωπείας. Οὕτω θὰ ἀποβῇ δυνατὴ ἡ ἐπωφελὴς ἐπήρεια τῆς διοικήσεως ἐπὶ τῆς κοινωνίας, καὶ ἡ λυσιτελὴς διαχείρισις καὶ διεξαγωγὴ τῶν ζητημάτων τῶν σχετιζομένων μὲ τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τὴν πρόοδον ἑκάστης ἐπαρχίας καὶ τοῦ συνόλου τῆς χώρας. Τοιαύτη δ’ ὀργάνωσις τῶν Νομαρχιῶν δὲν θέλει συντελέσει μόνον εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς κυρίως διοικήσεως, ἀλλὰ θέλει συνεπιφέρει καὶ τὴν ἐπωφελεστέραν ἀνοργάνωσιν καὶ τῶν ἄλλων δημοσίων ὑπηρεσιῶν. Θὰ δυνηθῶμεν συνάμα νὰ ὀργανώσωμεν τὰς οἰκονομικὰς ὑπηρεσίας τῆς βεβαιώσεως καὶ τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων οὕτως, ὥστε ἡ λειτουργία αὐτῶν ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν ἐνέργειαν τῶν Νομαρχιῶν νὰ καταστήσῃ λυσιτελεστέραν καὶ ἀκριβεστέραν τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων αὐτῶν πρὸς ὄφελος καὶ τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν φορολογουμένων. Ἐλαττοῦντες τὸν ἀριθμὸν τῶν Ἐφοριῶν καὶ τῶν Ταμείων, θὰ δυνηθῶμεν, ἀμείβοντες καλλίτερον τὸ προσωπικὸν αὐτῶν, νὰ βελτιώσωμεν τὸ ποιὸν αὐτῶν καὶ καταστήσωμεν ἀποτελεσματικωτέραν τὴν ἐνέργειάν του. Τὴν τοιαύτην δὲ βελτιωμένην ὀργάνωσιν τῆς κυρίως διοικήσεως καὶ οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν ἄνευ αὐξήσεως τῶν δι’ αὐτὰς σήμερον πραγματοποιουμένων δαπανῶν. Μετὰ οἰκονομιῶν δὲ εἰς τὰς σημερινὰς δαπάνας δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν βελτίονα ἀνοργάνωσιν τῆς ἐν γένει δημοσίας ἐκπαιδεύσεως. Ὀργανοῦντες τοὺς νομοὺς καὶ τοὺς δήμους ἐπὶ βάσεων ἀποκεντρωτικῶν καὶ συμφώνως μὲ τὸ πνεῦμα καὶ τὰς ἀνάγκας τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν, θέλομεν εὕρει ἐν αὐτοῖς διὰ τὴν ἀνοργάνωσιν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως τὰς βάσεις λυσιτελεστέρας καὶ οἰκονομικωτέρας λειτουργίας. Ἐψηφίσαμεν νόμον περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, σκοποῦντες τὴν ὑπὸ τοιοῦτο πνεῦμα μεταῤῥύθμισιν αὐτῆς. Μολονότι δὲ κατεβάλομεν πολλὴν προσπάθειαν, ὅπως ἀποβῇ οὗτος ὅσον τὸ δυνατὸν τελειότερος, μολονότι εἰλικρινῶς ἐπιθυμῶ τὴν ἐφαρμογήν του, οὐχ ἧττον πολὺ ἀμφιβάλλω, ἂν θὰ ἐπιτευχθῇ αὕτη ἄνευ ἀνυπερβλήτων δυσχερειῶν, διότι στερεῖται τῶν στερεῶν βάσεων τῆς αὐτοτελοῦς δράσεως τῶν νομῶν καὶ τῶν δήμων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ λειτουργία αὐτοῦ θὰ ἠδύνατο ἀποτελεσματικῶς νὰ στηριχθῇ. Ἀλλὰ ἐκτὸς τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως θὰ δυνηθῶμεν ἐπίσης νὰ ὀργανώσωμεν ἐπωφελῶς καὶ ὑπὸ οἰκονομικὴν καὶ ὑπὸ ἐκπαιδευτικὴν ἔποψιν καὶ τὴν μέσην καὶ τὴν ἀνωτέραν ἐκπαίδευσιν, συγχωνεύοντες τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα εἰς τὰ δημοτικά, καθιστῶντες πρακτικωτέραν τὴν ἐκπαίδευσιν ἐν τοῖς Γυμνασίοις, συνιστῶντες ὡρισμένα ἰδιαίτερα Γυμνάσια διὰ τὴν ἐπιστημονικὴν προπαρασκευήν, καὶ πραγματοποιοῦντες τὸν ἀρχικὸν σκοπὸν τῆς ἱδρύσεως τοῦ Πανεπιστημίου, τῆς αὐτοτελοῦς δηλ. αὐτοῦ συντηρήσεως καὶ διοικήσεως. Καὶ τὸ ἰσχῦον δικαστικὸν σύστημα ὀφείλομεν καὶ δυνάμεθα νὰ ἀνοργανώσωμεν ἐπὶ βάσεων οἰκονομικωτέρων καὶ ἐπωφελεστέρων. Καίτοι μὴ ἔχοντες ἴσως ἀρκετὰ διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας δικαστήρια, ἔχομεν ὅμως ἀριθμὸν δικαστῶν ὑπερτεροῦντα αὐτὰς καὶ σχετικῶς ἀνώτερον ἐκείνου, ὃν ἔχουσι τὰ πλεῖστα τῶν πεπολιτισμένων Κρατῶν. Ἡ γνώμη, ἣν ἔχω περὶ τῆς ὀργανώσεως τῶν δικαστηρίων ἡμῶν, θὰ φανῇ ἴσως παράδοξος εἰς ἐκείνους, οἵτινές εἰσιν ἐξῳκειωμένοι μὲ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν λειτουργεῖ σήμερον ἡ δικαιοσύνη παρ’ ἡμῖν. Ἡ γνώμη, ὅπως ἡ ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης πρωτοδικῶν γίνηται παρ’ ἑνὸς μόνον δικαστοῦ, ἐφάνη καὶ εἰς ἐμὲ παράδοξος, ὅτε τὸ πρῶτον, καὶ ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τῶν σήμερον κρατούντων, ἐμελέτησα αὐτήν. Ἄν λάβωμεν ὅμως ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὰ 9/10 τῶν ἐκδιδομένων πρωτοδίκων ἀποφάσεων δὲν εἶναι ἄλλο ἢ ἡ ἔγγραφος εἰσήγησις τοῦ εἰσηγητοῦ δικαστοῦ, καὶ ὅτι ἐπὶ τοῦ ἑτέρου ⅒ αὐτῶν, πολλαὶ ἐκ τῶν ἐν αὐταῖς εἰσαγομένων μεταβολῶν παρὰ τῶν ἄλλων δικαστῶν προέρχονται οὐχὶ σπανίως ἐξ ἐπιῤῥοῶν ξένων πρὸς τὴν δικαιοσύνην, θέλομεν πεισθῆ, ὅτι ἡ γνώμη αὕτη, ἡ καινοφανής, οὐδὲν ἔχει τὸ παράδοξον. Τὴν γνώμην δὲ ταύτην ἀσπάζονται σήμερον πλεῖστοι νομομαθεῖς, οὐχὶ μόνον ἐν Ἀγγλίᾳ, ὅπου ἀνέκαθεν ἰσχύει αὕτη, ἀλλὰ καὶ ἐν ἄλλοις πεπολιτισμένοις ἔθνεσι, καὶ ἰδίως ἐν Ἰταλίᾳ. Ἐξετάζοντες τὰ τῆς διοικήσεως ἐν γένει, δὲν δυνάμεθα νὰ παραβλέψωμεν τὰ ἀφορῶντα τὸν στρατὸν καὶ τὸ ναυτικὸν ἡμῶν. Ἀνεξαρτήτως τῶν ὑψηλοτέρων σκοπῶν, εἰς οὓς ἀποβλέπει ἡ στρατιωτικὴ καὶ ἡ ναυτικὴ ὀργάνωσις τῆς χώρας, στενῶς συνδέεται αὕτη καὶ μετὰ τῆς διοικήσεως καὶ μετὰ τῶν οἰκονομικῶν αὐτῆς. Ἀτυχῶς δὲ, ὁ τοιοῦτος αὐτῶν σύνδεσμος, ἰδίως ἐν τῷ στρατῷ τῆς ξηρᾶς, ὑπερβαίνει τὰ ὅρια, τὰ ἐπιτρεπόμενα ὑπὸ τῆς καλῆς αὐτοῦ ὀργανώσεως καὶ ἐκγυμνάσεως. Ἡ δημοσία ἀσφάλεια, ἡ εἴσπραξις τῶν φόρων, ἡ φύλαξις τῶν φυλακῶν καὶ αἱ ἄλλαι τοιαῦται ὑπηρεσίαι, ἃς παρέχει ὁ στρατὸς εἰς τὴν ἐν γένει διοίκησιν, ἀποῤῥοφῶσι τὸ πλεῖστον τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ. Μεγάλη δὲ προσγίνεται ἐκ τούτου βλάβη εἰς τὸν ὑψηλότερον σκοπὸν τῆς ἐκγυμνάσεως καὶ τῆς ὀργανώσεως αὐτοῦ. Ὁ ὀργανισμὸς δὲ τοῦ στρατοῦ ἡμῶν, ὅστις ὑπὸ θεωρητικὴν ἔποψιν δύναται νὰ στηρίζηται ἐπὶ τῶν καλλιτέρων βάσεων, ἐπὶ ἐκείνων ἀκριβῶς, ἐφ’ ὧν στηρίζονται οἱ στρατιωτικοὶ ὀργανισμοὶ τῶν μεγάλων καὶ ἰσχυρῶν Ἐθνῶν, εἶναι ἀνωφελὴς δι’ ἡμᾶς, τοὺς μὴ ἔχοντας ὅσα τὰ ἔθνη ταῦτα μέσα πρὸς πλήρη καὶ ἐπωφελῆ αὐτοῦ ἐκτέλεσιν. Ἔχομεν στρατιωτικὰς μονάδας, αἵτινες δὲν δύνανται νὰ λειτουργήσωσιν ἀποτελεσματικῶς κατὰ τὸν ἰσχύοντα ὀργανισμὸν, διότι, ὡς πάντες γνωρίζομεν, οὐ μόνον λόχοι καὶ τάγματα, ἀλλὰ καὶ συντάγματα πολλάκις μένουσιν ἄνευ στρατιωτῶν, καὶ ἀδυνατοῦσι νὰ ἐκτελέσωσιν ἀληθῆ στρατιωτικὰ γυμνάσια. Ἄν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν στρατὸν δυνάμενον νὰ δώσῃ καὶ εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς τοὺς ξένους τὴν πεποίθησιν ὅτι δύναται ὁπωσοῦν νὰ δράσῃ ἐν δεδομένῃ ἀνάγκῃ, πρέπει νὰ διακρίνωμεν τὸ μέρος αὐτοῦ, τὸ βοηθοῦν τὰς διαφόρους δημοσίας ὑπηρεσίας, ἐξ ἐκείνου, ὅπερ ὀργανοῦται καὶ ἐκγυμνάζεται πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑψηλοτέρων τοῦ στρατοῦ σκοπῶν. Καὶ ἡ μὲν πρώτη ἐνέργεια ν’ ἀνατεθῇ εἰς τὴν χωροφυλακὴν, ἀναργανουμένην, καὶ εἰς τὰ εὐζωνικὰ τάγματα, εἰς δὲ τὴν δευτέραν πρέπει ν’ ἀφεθῇ ἀποκλειστικῶς ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ, τὴν ὁποίαν τὰ μέσα τῆς Πολιτείας ἐπιτρέπουσι νὰ συντηρήσῃ. Δὲν σκοπῶ νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἐλπίζω ὅτι εἰδικώτεροι ἐμοῦ συνάδελφοι θὰ πραγματευθῶσιν αὐτό. Νομίζω ὅμως, ὅτι πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ σκοποῦ, ὃν ἀνέφερα, ἐπιβάλλεται ἡ σύμπτυξις τῶν διαφόρων στρατιωτικῶν σωμάτων, ἡ ἐλάττωσις αὐτῶν, ὅπως ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μέσων, ἅτινα ἡ Πολιτεία δύναται νὰ διαθέσῃ, ἀποβῇ δυνατὴ ἡ τελειοτέρα αὐτῶν ὀργάνωσις καὶ ἐκγύμνασις. Ἡ τοιαύτη σύμπτυξις τῶν σωμάτων, ἀφ’ ἑνὸς μὲν θὰ ἐλαττώσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν στελεχῶν, ὧν θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην ἐν στιγμῇ δράσεώς τινος, ἀφ’ ἑτέρου δὲ θ’ ἀφήσῃ ἐκτὸς τῶν συμπτυχθέντων σωμάτων μέγαν ἀριθμὸν ἀξιωματικῶν. Τὰ δύο ταῦτα ἄτοπα νομίζω ὅτι δυνάμεθα κατὰ μέγα μέρος νὰ θεραπεύσωμεν, χρησιμοποιοῦντες ἐκ περιτροπῆς τοὺς πλεονάζοντας ἀξιωματικούς, μεθ’ ὅλων αὐτῶν τῶν ἀποδοχῶν καὶ πλεονεκτημάτων, εἰς τὴν τοπικὴν κατ’ ἐπαρχίας ἐγκύμνασιν τῆς χώρας, κατὰ σύστημα οὐχὶ ὅμοιον, διότι τοῦτο δὲν εἶναι εἰς ἡμᾶς δυνατὸν, ἀλλ’ ἀνάλογον τοῦ ἐφαρμοζομένου ἐν Ἑλβετίᾳ. Ἡ αὐτὴ περίπου κατάστασις παρουσιάζεται καὶ ἐν τῷ ναυτικῷ ἡμῶν. Ἔχομεν πλοῖα, οὐδεμίαν ἔχοντα ἄλλην ἀξίαν, εἰμὴ τὴν τοῦ ὑλικοῦ, ἐξ οὗ συνίστανται, καὶ τὰ ὁποῖα εἰς οὐδεμίαν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι ναυτικὴν ὑπηρεσίαν. Τὰ τοιαῦτα πλοῖα συντηροῦμεν δι’ ἁδρῶν δαπανῶν, ἐνῷ δὲν πρέπει νὰ διστάσωμεν νὰ τὰ καταδικάσωμεν εἰς τὴν χρησιμοποίησιν μόνον τῶν ὑλικῶν αὐτῶν. Θὰ συμπτύξωμεν οὕτω τὰς ναυτικὰς ἡμῶν μονάδας, καὶ θὰ καταστήσωμεν τελειοτέραν τὴν ἐνέργειαν καὶ ἐγκύμνασιν αὐτῶν. Θὰ περισσεύσῃ ἐκ τῆς συμπτύξεως ταύτης ἀριθμός τις ἀξιωματικῶν. Τούτους, νομίζω, δυνάμεθα ἐκ περιτροπῆς νὰ χρησιμοποιήσωμεν ἐν τῇ ἐμπορικῇ ναυτιλίᾳ, παραδεχόμενοι σύστημα ἀνάλογον ἐκείνου, ὅπερ ἐφαρμόζει ἡ Ρωσσία, ὅπου ἀξιωματικοὶ τοῦ ναυτικοῦ χρησιμοποιοῦνται ἐφ’ ὡρισμένον χρόνον ἐν τῇ Ρωσσικῇ Ἀτμοπλοϊκῇ Ἑταιρίᾳ.

§133ΠΕΤΑΛΑΣ. Αὐτὸ, ὅπερ προτείνετε, ὑπάρχει εἰς τὴν Δανίαν.

§134ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔχομεν οὕτω καὶ ἕτερον παράδειγμα, ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ ὠφεληθῶμεν. Αἱ ῥιζικαὶ αὗται μεταῤῥυθμίσεις καὶ βελτιώσεις τῶν διαφόρων κλάδων τῆς διοικήσεως θ’ ἀποτελέσωσιν ἀναμφισβητήτως τὴν πρώτην βάσιν τῆς ἀνορθώσεως τῆς χώρας. Δὲν ἀρκεῖ ὅμως αὕτη, ἵνα φέρῃ ἐγκαίρως τὴν θεραπείαν τῆς νόσου, ἐξ ἧς αὕτη νοσεῖ. Ὀφείλομεν συγχρόνως νὰ ἐπιδιώξωμεν καὶ τὴν ἀντικατάστασιν τινων ἐκ τῶν παρ’ ἡμῖν λειτουργούντων φόρων, καὶ τὴν βελτίωσιν ἄλλων. Ἡ φορολογικὴ ἡμῶν νομοθεσία περιέχει φόρους ἀναμφισβητήτως κακούς. Δὲν θεωρῶ δὲ ὀρθὴν τὴν γνώμην, ὅτι δὲν πρέπει τοὺς τοιούτους φόρους νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν, ἢ ν’ ἀντικαταστήσωμεν σήμερον, ὅτε εὑρισκόμεθα εἰς δυσχερεῖς οἰκονομικὰς περιστάσεις. Νομίζω ἀπεναντίας, ὅτι σήμερον ἀκριβῶς, ὅτε εὑρισκόμεθα εἰς τοιαύτας περιστάσεις, ὀφείλομεν νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν τοὺς φόρους ἐκείνους, οἵτινες, κακοὶ ὄντες ὁμολογουμένως, συντελοῦσι καὶ αὐτοὶ εἰς τὴν ἐπίτασιν τῶν δυσχερειῶν, ἐν αἷς εὑρισκόμεθα. Πάντα τὰ ἔθνη προβαίνουσιν εἰς φορολογικὰς μεταῤῥυθμίσεις οὐχὶ ὅταν εὑρίσκωνται εἰς ὁμαλὰς περιστάσεις καὶ ὅταν οὐδεμίαν αἰσθάνωνται ἀνάγκην μεταῤῥυθμίσεως φορολογίας, ἥτις, συμβαδίζουσα μετὰ τῶν ἄλλων θεσμῶν αὐτῶν, συντελεῖ εἰς τὴν ὁμαλὴν καὶ προοδευτικὴν αὐτῶν πορείαν, ἀλλ’ ὅταν εὑρίσκωνται εἰς δυσχερείας καὶ εἰς οἰκονομικὰς στενοχωρίας, τὰς ὁποίας αὐξάνει καὶ ἡ λειτουργοῦσα κακὴ φορολογία. Ὅταν ἔθνος τι εὑρίσκηται εἰς καλὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, μεταῤῥυθμίζει τὴν φορολογίαν αὐτοῦ, μόνον ἐὰν οἱ πόροι αὐτοῦ ἐπιτρέπωσιν ἐλάττωσιν τῶν βαρῶν τοῦ λαοῦ. Ὅταν εὑρίσκηται εἰς οἰκονομικὰς δυσχερείας, ὀφείλει νὰ μεταῤῥυθμίζῃ τοὺς κακοὺς αὐτοῦ φόρους πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς θεραπείας τῶν δυσχερειῶν τούτων καὶ τῆς ἀνορθώσεως τῆς χώρας. Τοῦτο δ’ ὀφείλομεν νὰ πράξωμεν καὶ ἡμεῖς σήμερον μετὰ περισκεμμένης σπουδῆς καὶ ἄνευ ὑπερβολικῶν δισταγμῶν. Μεταξὺ τῶν φόρων, τῶν ὁποίων ἐπιβάλλεται ἡ ῥιζικὴ μεταῤῥύθμισις, ἐν τῇ πρώτῃ γραμμῇ εὑρίσκονται ὁμολογουμένως οἱ φόροι ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ ἐπὶ τοῦ οἴνου, οὓς καὶ αὐτὸς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰσηγούμενος τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀνεγνώρισεν ὡς καταδεδικασμένους. Πολλάκις ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἀναπτύξω τοὺς λόγους, οἵτινες δικαιολογοῦσι τὴν ἀντικατάστασιν τῶν φόρων τούτων. Ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν εἶναι ἡ φορολογία ἐπὶ τῶν προϊόντων τῶν ἀσκεπῶν γαιῶν καὶ ἰδίως ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Ὁ τελειότερος τῶν φόρων ἐπὶ τῶν προϊόντων τῆς γῆς εἶναι ἀναμφισβητήτως ὁ ἐπιβαλλόμενος ἀπ’ εὐθείας ἐπ’ αὐτῶν. Τοιοῦτος ἦτο ὁ φόρος τῆς δεκάτης. Ἀλλὰ ἐν τῇ ἐκτελέσει του ὁ τοιοῦτος φόρος ἀποβαίνει τόσον καταπιεστικὸς καὶ ἄδικος, ὥστε ἀποκρούεται παρὰ παντὸς πεπολιτισμένου ἔθνους. Ἐξ ἀνάγκης ἑπομένως ὁ φόρος ἐπὶ τῆς παραγωγῆς τῆς γῆς ἐπιβάλλεται ἐπὶ τεκμηρίων ἐνδεικνυόντων αὐτήν. Ὡς τοιοῦτον δ’ ἐλήφθη παρ’ ἡμῖν τὸ ἀροτριῶν κτῆνος. Ἀναμφισβητήτως ὅμως τοῦτο εἶναι ἐκ τῶν ἀτελεστέρων καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ποσοστοῦ τοῦ φόρου, διότι μεγάλη ὑπάρχει δυσαναλογία καὶ ἀνισότης τῶν δι’ ἑκάστου ἀροτριῶντος κτήνους παραγομένων προϊόντων, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐκτελέσεως, διότι ὁ ἔλεγχος τῆς βεβαιώσεως τοῦ αὐτοκινήτου τούτου τεκμηρίου πολλὰς συνεπιφέρει πιέσεις καὶ ζημίας εἰς τοὺς φορολογουμένους. Τὸ τελειότερον τεκμήριον διὰ τὸν φόρον τοῦτον εἶναι αὐτὴ ἡ παράγουσα γῆ. Καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐκτελέσεως ὁ ἔλεγχος τῆς μὴ μετακινουμένης γῆς εἶναι εὐκολώτερον καὶ ἀσυγκρίτως ὀλιγώτερον ὀχληρὸς, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ποσοστοῦ τοῦ φόρου αὕτη παρέχει τεκμήριον παραγωγῆς ἀναλογούσης εἰς τὰς διαφόρους αὐτῆς κατηγορίας καὶ ποιότητας πολὺ ἀσφαλέστερον τοῦ ἀροτριῶντος κτήνους. Ἡ κατὰ στρέμμα φορολογία τῆς γῆς ἤθελεν εἶσθαι τελεία, ἐὰν ὑπῆρχε καὶ παρ’ ἡμῖν κτηματολόγιον. Πάντως ὅμως ἔσται τελειοτέρα τῆς σήμερον ἰσχυούσης, ἐφαρμοζομένη καὶ διὰ δηλώσεων τῶν καλλιεργουμένων γαιῶν καὶ διὰ τακτικοῦ τινος ἐλέγχου αὐτῶν. Αἱ ἐξελεγχόμεναι δ’ αὗται δηλώσεις θὰ συντελέσωσι καὶ εἰς τὴν ταχυτέραν περαίωσιν τῶν ἐργασιῶν τῆς γεωδαιτικῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἀσχολεῖται εἰς τὴν καταμέτρησιν τῆς χώρας καὶ τὸν καταρτισμὸν κτηματολογίου. Τὸ σύστημα δὲ τῆς φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς διὰ τῶν δηλώσεων δὲν θὰ ἐφαρμόσωμεν ἡμεῖς πρῶτοι. Ἐφαρμόζεται τοῦτο ἀπὸ ἐτῶν εἰς Κράτη πλειότερον ἡμῶν προηγμένα. Πλεῖσται π. χ. ἰταλικαὶ ἐπαρχίαι, ἀνήκουσαι προηγουμένως εἰς τὰ ἐν τῷ βασιλείῳ τῆς Ἰταλίας συγχωνευθέντα Κράτη, φορολογοῦσι καὶ σήμερον τὴν παραγωγὴν τῆς γῆς κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο. Ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ οἴνου εἶναί τι παραπλήσιον πρὸς τὸν φόρον τῆς δεκάτης ἐπὶ τῶν προϊόντων τῆς γῆς. Ἐπιβάλλεται καὶ αὐτὸς οὐχὶ διὰ τεκμηρίου, ἀλλ’ ἀπ’ εὐθείας ἐπὶ τοῦ παραγομένου οἴνου. Ἀνεξαρτήτως δὲ τοῦ ποσοῦ τοῦ φόρου, τὸ ὁποῖον πολλὰς παρουσιάζει δυσαναλογίας καὶ ἀδικίας, ἕνεκα τῆς διαφόρου ποιότητος καὶ ἀξίας τῶν φορολογουμένων οἴνων, ἡ ἄμεσος ἐπιβολὴ αὐτοῦ ἐπὶ εἴδους τοσοῦτον διαδεδομένου ἐν Ἑλλάδι παρουσιάζει ἐν τῇ βεβαιώσει αὐτοῦ διὰ τοὺς φορολογουμένους πιέσεις καὶ ζημίας, διαπλασιαζούσας ἴσως τὸ διὰ τοῦ φόρου ἐπ’ αὐτῶν ἐπιβαλλόμενον βάρος. Καὶ ὁ φόρος οὗτος, οὗτινος ἐπιβάλλεται ἡ ἀντικατάστασις, δύναται ἐπωφελέστερον καὶ διὰ τὸ Δημόσιον καὶ διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ ἐπιβληθῇ διὰ τῆς στρεμματικῆς φορολογίας τῶν ἀμπέλων. Δὲν συμμερίζομαι δὲ τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει νὰ περιορίσωμεν τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν εἰς μόνας τὰς ἀμπέλους, ὄχι διότι θεωρῶ κακὸν, ἂν ἀρχίσωμεν καὶ ἐξ αὐτῆς, ἀλλὰ διότι πιστεύω, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τῆς στρεμματικῆς φορολογίας θὰ ἀπαιτήσῃ τὸν σχηματισμὸν ἰδιαιτέρας καὶ τελείας ὑπηρεσίας πρὸς ἐκτέλεσιν πλήρους ἐλέγχου τῶν δηλώσεων, καὶ δαπάνας, εἰς τὰς ὁποίας δὲν θὰ δύναται νὰ ὑποβληθῇ τὸ Δημόσιον διὰ τὴν ἐφαρμογὴν μόνον τοῦ περιωρισμένου φόρου ἐπὶ τῶν ἀμπέλων, καὶ τὰς ὁποίας θὰ καταβάλῃ ἐπωφελῶς διὰ τὴν ἐκτέλεσιν φόρου σημαντικωτέρου, οἷος ἔσται ἡ στρεμματικὴ φορολογία ἐπὶ τῶν ἀμπέλων καὶ ἐπὶ τῶν ἀσκεπῶν γαιῶν. Ἑτέρα φορολογία, τῆς ὁποίας ἄνευ ἀναβολῆς πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν μεταῤῥύθμισιν, εἶναι ἡ τῶν τελωνειακῶν τελῶν εἰσαγωγῆς. Τὸ τελωνειακὸν δασμολόγιον, διὰ τοῦ ὁποίου σήμερον ἐπιβάλλονται τὰ τέλη ταῦτα, παρουσιάζει θεμελιώδεις ἐλλείψεις. Εἶναι βαρὺ διὰ πολλὰ ἀντικείμενα πρώτης ἀνάγκης καὶ μὴ δυνάμενα νὰ παραχθῶσιν ἐν τῷ τόπῳ. Εἶναι ἀτελὲς ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς προστασίας τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς, καὶ δὲν προστατεύει ἀρκούντως τὰ ταμιευτικὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου ἐναντίον τοῦ λαθρεμπορίου. Πρὸς διόρθωσιν τῶν τοιούτων ἐλαττωμάτων τοῦ τελωνειακοῦ ἡμῶν δασμολογίου εἶναι ἀνάγκη γενικῆς καὶ συστηματικῆς αὐτοῦ μεταῤῥυθμίσεως, διότι μόνον διὰ τοιαύτης δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ συμβιβασμὸς τῶν ἐν ἀντιθέσει συνήθως εὑρισκομένων σκοπῶν, τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν, τοῦ τῆς προστασίας δηλ. τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς ἐν γένει, τοῦ τῆς δυνατῆς ἐλαφρύνσεως τοῦ πτωχοῦ λαοῦ καὶ τοῦ τῆς προασπίσεως τῶν ταμιευτικῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου. Ἐκτὸς δὲ τῶν σκοπῶν τούτων, μεγάλην ὀφείλομεν νὰ καταβάλωμεν συγχρόνως προσοχὴν, μεταῤῥυθμίζοντες τὸ δασμολόγιον ἡμῶν, καὶ εἰς τὰς ὑφισταμένας νομισματικὰς ἀνωμαλίας, αἵτινες δύνανται νὰ ἐπιταθῶσιν, ἂν αἱ εἰσαγόμεναι μεταῤῥυθμίσεις ἤθελον κατὰ πολὺ εὐκολύνει τὴν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγωγήν. Ἄνευ τοιούτου συστήματος καὶ μεθόδου, μεταβάλλοντες μεμονωμένους τινὰς φορολογικοὺς ὅρους τοῦ δασμολογίου ἡμῶν, ὡς ἐγένετο κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον, οὐ μόνον δὲν βελτιοῦμεν τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας, ἀλλ’ ἀπεναντίας συντελοῦμεν εἰς τὴν χειροτέρευσιν αὐτῶν. Τοιαύτην μεθοδικὴν καὶ συστηματικὴν μελέτην πρὸς μεταῤῥύθμισιν τοῦ τελωνειακοῦ ἡμῶν δασμολογίου εἶχον ἀρχίσει, ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Δυστυχῶς ὅμως ἐγκαταλείφθη αὕτη ἀκολούθως. Εὔχομαι δὲ νὰ ἴδω ταύτην ταχέως ἐπαναλαμβανομένην. Ἀμέσως μετὰ τὴν μεταῤῥύθμισιν τῶν τριῶν τούτων φόρων πρέπει νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ βελτίωσις καὶ ἄλλων. Τοιοῦτος παρουσιάζεται ὁ τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου, διὰ τῶν ὁποίων παρ’ ἡμῖν δὲν φορολογεῖται μόνον ἡ κίνησις τῶν κεφαλαίων, ἀλλὰ καὶ διάφοροι ἄλλαι πράξεις, ὡς π. χ. αἱ δικαστικαὶ καὶ αἱ κτηματικαὶ, αἵτινες ἀλλαχοῦ φορολογοῦνται διὰ τῶν τελῶν τῆς μεταγραφῆς (droits d’ enregistrement). Διὰ τῶν τελῶν χαρτοσήμου φορολογοῦνται παρ’ ἡμῖν πολλαὶ πράξεις καὶ κινήσεις κεφαλαίων διὰ τέλους ἀποβαίνοντος σχεδὸν ἀπαγορευτικοῦ καὶ παρακωλύοντος τὴν ἐκτέλεσιν πλείστων τοιούτων πράξεων πρὸς βλάβην καὶ τῆς κοινωνίας καὶ τοῦ Δημοσίου. Μετὰ τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου ἔρχεται ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων, ὁ φορολογῶν τὴν ἐργασίαν καὶ τὰ δι’ αὐτῆς χρησιμοποιούμενα κεφάλαια καὶ ἔχων χαρακτῆρα φόρου ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος. Καὶ ὁ τρόπος τῆς ἐφαρμογῆς καὶ οἱ φορολογικοὶ ὅροι τοῦ φόρου τούτου πολλὰς παρουσιάζουσιν ἀδικίας καὶ δυσαναλογίας, καθιστώσας ἀναγκαίαν καὶ χρήσιμον τὴν τροποποίησιν πολλῶν ἐκ τῶν διατάξεων τῆς διεπούσης αὐτὸν νομοθεσίας. Ὑπάρχουσι πτωχοὶ καὶ μικροὶ ἐπιτηδευματίαι, πληρόνοντες τὸ πέμπτον καὶ τὸ τέταρτον τοῦ ὅλου τῶν εἰσοδημάτων αὐτῶν, καὶ ἐπιτηδευματίαι μεγάλοι καὶ πλούσιοι, πληρόνοντες μόλις τὸ εἰκοστὸν τῶν κερδῶν των. Δὲν θ’ ἀπαριθμήσω ὅλους τοὺς ἄλλους φόρους, τοὺς ἐπιδεκτικοὺς βελτιώσεων καὶ μεταῤῥυθμίσεων. Ὡς παράδειγμα ἀναφέρω τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ζώων, ὅστις εἶναι εἷς ἐκ τῶν μᾶλλον πιεστικῶν. Καὶ τοῦτον δὲ διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς στρεμματικῆς φορολογίας ἐπὶ τῶν καλλιεργουμένων γαιῶν θὰ δυνηθῶμεν ἐπωφελῶς νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν, ἐπιβάλλοντες αὐτὸν ἐπὶ τῶν ἀκαλλιεργήτων γαιῶν καὶ τῶν καλλιεργουμένων, αἵτινες χρησιμεύουσι πρὸς βοσκήν. Θὰ δυνηθῶμεν δ’ οὕτω ν’ ἀπαλλάξωμεν καὶ τὴν κτηνοτροφίαν ἐκ τῶν ἀδικιῶν καὶ τῶν ἐνοχλήσεων, αἵτινες παρακωλύουσι τὴν ἀνάπτυξιν καὶ βελτίωσιν αὐτῆς. Ἕτερος φόρος, ὅστις πρέπει νὰ μεταῤῥυθμισθῇ, εἶναι ὁ τοῦ ἀνταλλάγματος τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, ὅστις εἶναι δυσανάλογος καὶ ἄδικος, διότι ἐπιβάλλει τὴν αὐτὴν φορολογίαν ἐπὶ τοῦ υἱοῦ τοῦ πτωχοῦ καὶ ἐπὶ τοῦ υἱοῦ τοῦ πλουσίου, ἄνευ ἀναλογίας τινὸς καὶ συσχετίσεως πρὸς τὴν εὐπορίαν καὶ τὴν κατάστασιν ἑκάστου, ἥτις δύναται νὰ ἐξευρεθῇ ἐκ φορολογικοῦ τινος τεκμηρίου.

§135Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Νὰ ἐπιβληθῇ φόρος εἰσοδήματος.

§136ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οὗτος ἤθελεν εἶσθαι ἄριστος, ἂν ἡ κοινωνικὴ καὶ πολιτικὴ ἡμῶν κατάστασις καθίστα δυνατὴν τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ καὶ τὴν ἐξ αὐτοῦ ἀντικατάστασιν τινῶν ἐκ τῶν ἰσχυόντων φόρων ἄνευ διαταράξεως τῆς κοινωνίας, ἣν δύνανται νὰ ἐπιφέρωσιν αἱ πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτοῦ ἀπαιτούμεναι διατυπώσεις καὶ ἐνοχλήσεις. Ἕτερον ἔσοδον τοῦ Δημοσίου, χρῆζον βελτιώσεων, εἶναι τὸ ἐκ τῶν μεταλλείων. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι χώρα μεταλλοῦχος, ἀσήμαντα ὅμως ποσὰ εἰσπράττει τὸ Δημόσιον ἐκ τῶν μεταλλείων καὶ ὀρυχείων τῆς χώρας, ἐνῷ διὰ βελτιώσεως τῆς ἰσχυούσης νομοθεσίας δύναται ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ν’ αὐξήσῃ σπουδαίως τὸ ἐξ αὐτῶν ἔσοδον. Δὲν νομίζω ἀναγκαῖον ν’ ἀναφέρω ἕτερα παραδείγματα φόρων καὶ ἐσόδων τοῦ Δημοσίου χρηζόντων βελτιώσεως. Θεωρῶ ὅμως ὡς ἀπολύτως ἀναγκαῖον συμπλήρωμα οὐ μόνον τῆς βελτιώσεως τῆς φορολογίας ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐν γένει διοικήσεως τοῦ Κράτους, τὴν μόρφωσιν ἀληθοῦς καὶ θετικοῦ ἐλέγχου τῶν διαφόρων οἰκονομικῶν ὑπηρεσιῶν. Τοιούτου ἐλέγχου δυνάμεθα ἄνευ δισταγμοῦ νὰ εἴπωμεν ὅτι στερούμεθα σήμερον. Ἡ ἔλλειψις δ’ αὐτοῦ συνετέλεσεν οὐσιωδῶς εἰς τὴν θλιβερὰν θέσιν, εἰς ἣν εὑρίσκεται καὶ τὸ Δημόσιον καὶ ἡ κοινωνία. Ὁ ἔλεγχος δ’ οὗτος, ὅπως ᾖ πραγματικὸς, πρέπει ν’ ἀρχίσῃ ἐφαρμοζόμενος τοπικῶς ἐπὶ πασῶν τῶν οἰκονομικῶν ὑπηρεσιῶν, διὰ τακτικῆς καὶ συστηματικῆς αὐτῶν ἐπιθεωρήσεως. Μετὰ τὸν τοπικὸν δ’ ἔλεγχον πρέπει νὰ ἔλθῃ βελτιούμενος ὁ διοικητικὸς, ὁ ἐνεργούμενος διὰ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ὅστις ἐπίσης, ὡς πάντες γνωρίζομεν, πλείστας παρουσιάζει ἐλλείψεις. Τοῦτον δὲ πρέπει νὰ συμπληρώσῃ ὁ δικαστικὸς ἔλεγχος, ὅστις δυστυχῶς τοσαύτας παρουσιάζει ἀτελείας, ὥστε δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἐντελῶς ἀργῶν. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, εἰς τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνατεθειμένος ὁ δικαστικὸς ἔλεγχος, περιορίζει τὸ κύριον μέρος τῆς ἐργασίας αὐτοῦ εἰς ἐνασχόλησιν ἔχουσαν χαρακτῆρα μᾶλλον διοικητικὸν, εἰς τὴν ἐξέλεγξιν δηλ. τῶν ἐνταλμάτων τῶν Ὑπουργῶν, φροντίζον ὅπως ταῦτα συμφωνῶσι μὲ τὰς ψηφισθείσας πιστώσεις, καὶ περιλαμβάνον οὕτω πᾶσαν ἐν αὐτοῖς ἀταξίαν. Ἡ δικαστικὴ ὅμως αὐτοῦ ἐνέργεια, διὰ τῆς ὁποίας ἐξασφαλίζεται ἡ τακτικὴ βεβαίωσις καὶ εἴσπραξις τῶν φόρων καὶ ἡ πιστὴ ἐκτέλεσις καὶ αὐτῶν τῶν παρ’ αὐτοῦ ἐγκριθέντων ἐνταλμάτων τῶν Ὑπουργῶν, ἡ τοιαύτη αὐτοῦ ἐνέργεια καθυστερεῖ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς μὴ ὑπάρχουσα, καὶ ὡς ἐλαχίστην, ἂν οὐχὶ οὐδεμίαν, παρέχουσα ὑπηρεσίαν εἰς τὸ Κράτος. Συντόνως δὲ πρέπει νὰ ἑλκύσῃ τὴν προσοχὴν καὶ τῆς Βουλῆς καὶ πάσης Κυβερνήσεως ἡ ἐγκατάστασις ἀληθοῦς καὶ πλήρους ἐλέγχου, διοικητικοῦ τε καὶ δικαστικοῦ, διότι ἄνευ αὐτῶν ἔσται ἀναμφισβητήτως δυσχερὴς, ἴσως δὲ καὶ ἀδύνατος, ἡ ἀνόρθωσις τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας. Ἡ μεταῤῥύθμισις καὶ ἡ βελτίωσις τῆς διοικήσεως καὶ τῆς φορολογίας ἡμῶν δέον ν’ ἀποτελέσωσι τὴν πρωτίστην καὶ σημαντικωτέραν βάσιν τῆς ἀνορθώσεως τῆς χώρας, διὰ τῆς περισυλλογῆς καὶ ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν ἐρειπίων, ἐν μέσῳ τῶν ὁποίων εὑρισκόμεθα σήμερον· ἀλλ’ αὗται δὲν δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσι καὶ φέρωσι τὰ ἀποτελέσματα αὐτῶν ἐντὸς βραχέος χρονικοῦ διαστήματος. Αἱ ἐκτάκτως δὲ δυσχερεῖς περιστάσεις, ἃς διερχόμεθα, δὲν ἐπιτρέπουσι ν’ ἀναμείνωμεν τὴν διὰ μόνων τῶν μέτρων τούτων θεραπείαν τῆς νόσου, ἐξ ἧς νοσεῖ ὁ τόπος. Ὀφείλομεν καὶ δι’ ἄλλων μέτρων νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ταχυτέραν αὐτῶν ἐπίτευξιν, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλουσιν αἱ ἐσωτερικαὶ ἀνάγκαι τῆς χώρας, δύνανται δὲ νὰ ἐπιβάλλωσι καὶ αἱ ἐξωτερικαὶ ὑποχρεώσεις καὶ ἀνάγκαι τοῦ ἔθνους. Ὀφείλομεν δὲ, ὅπως ἐπιτύχωμεν τοῦτο, νὰ ἔλθωμεν ἀμεσώτερον ἀρωγοὶ εἰς τὴν ἐθνικὴν παραγωγήν. Καὶ ἐνταῦθα ὑπεστηρίχθησαν καὶ ὑποστηρίζονται ἀντίθετοι γνῶμαι, αἵτινές εἰσιν ἴσως θεωρητικῶς ἀληθεῖς καὶ αἵτινες διὰ τῆς ἐπιστημονικῆς καὶ θεωρητικῆς αὐτῶν ὀρθοδοξίας ἑλκύουσι τοὺς πολλούς. Ὑποστηρίζεται ἡ γνώμη, ὅτι ἡ Πολιτεία δὲν πρέπει νὰ ἐπεμβαίνῃ εἰς τὴν ἐνέργειαν τῶν ἀτόμων, καὶ ὅτι ἡ παραγωγικὴ αὐτῶν δρᾶσις πρέπει νὰ ἀφίνηται καθ’ ὁλοκληρίαν ἐλευθέρα. Οἱ ὑποστηρίξαντες ὅμως τὴν γνώμην ταύτην λησμονοῦσι νὰ συμπληρώσωσι τὴν ἐπιστημονικὴν ταύτην ἀλήθειαν δι’ ἑτέρας τοιαύτης, καθ’ ἣν ἡ ἀπόλυτος ἐλευθερία τοῦ ἀτόμου, ὅπως ᾖ ἐπωφελὴς καὶ εἰς αὐτὸ καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν, δέον νὰ στηρίζηται ἐπὶ διανοητικῆς ἀναπτύξεως καὶ κοινωνικῆς ἀνατροφῆς, ἱκανῆς νὰ δώσῃ εἰς αὐτὸ τὰ μέσα καὶ τὴν δύναμιν, ὅπως, εἴτε μόνον, εἴτε ἐν κοινοπραξίᾳ μετ’ ἄλλων, ἀντιδράσῃ κατὰ τῶν παρουσιαζομένων δυσχερειῶν καὶ δυνηθῇ νὰ βελτιώσῃ τοὺς ὅρους τῆς παραγωγικῆς αὐτοῦ ἐνεργείας. Ἐὰν ἡ κοινωνία ἡμῶν εἶχε τὴν τοιαύτην ἀνάπτυξιν καὶ ἀνατροφὴν καὶ διέθετε τὰ πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς παραγωγῆς αὐτῆς ἀναγκαῖα μέσα, ἡ παρέμβασις τῆς Πολιτείας ἤθελεν εἶσθαι βεβαίως περιττή. Ἡ στέρησις ὅμως αὐτῶν καθιστᾷ ἀναγκαίαν τὴν ἐπέμβασιν αὐτῆς ἐκεῖ, ὅπου τὸ ἄτομον δὲν δύναται νὰ βελτιώσῃ ἀρκούντως καὶ ἀναπτύξῃ τὴν παραγωγικὴν αὐτοῦ δρᾶσιν, ὅπως θεραπεύσῃ τὰς θετικὰς ἀνάγκας αὐτοῦ τε καὶ τῆς κοινωνίας. Πρόσφατον δὲ παράδειγμα, ὡς πρὸ ὀλίγου ἀνέφερον, βεβαιοῦν τὴν ἀλήθειαν ταύτην, ἔχομεν τὸ ζήτημα τῆς σταφίδος, τὸ ὁποῖον τοσοῦτον μᾶς ἀπησχόλησεν, ὥστε δὲν αἰσθάνομαι τὴν τόλμην καὶ τὴν διάθεσιν νὰ ἐπαναλάβω τὰ κατ’ αὐτό. Ἐὰν οἱ πάσχοντες σταφιδοπαραγωγοὶ εἶχον τὰ ἀναγκαῖα μέσα καὶ τὴν ἕξιν τῆς διὰ κοινοπραξίας ἀντιδράσεως κατὰ τοῦ ἐπελθόντος ἐπ’ αὐτῶν κακοῦ, δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἀνάγκη ἐπεμβάσεως ὑπὲρ αὐτῶν καὶ τῆς Πολιτείας. Ἡ ἔλλειψις ὅμως τούτων παρὰ τοῖς σταφιδοπαραγωγοῖς καὶ αἱ θεωρητικαὶ ἰδέαι παρὰ ταῖς Ἑλληνικαῖς Κυβερνήσεσι συνετέλεσαν, ὅπως μὴ ληφθῇ ἐγκαίρως κατάλληλός τις πρόνοια ὑπὲρ τῆς σταφίδος, καὶ ὅπως ἐπέλθῃ ὀψία καὶ ἀτελὴς λύσις διὰ τοῦ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ψηφισθέντος νομοσχεδίου, οὗτινος ἄδηλος ἡ ἐφαρμογὴ καὶ τ’ ἀποτελέσματα αὐτῆς. Τὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου γνώμην μου ἀνέπτυξα κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Νομίζω δὲ πάντοτε, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας ἐπιβάλλει εἰς τὴν Πολιτείαν τὸ καθῆκον νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς σταφίδος, οὐχὶ ἐπηρεαζομένη ὑπὸ τῶν πιέσεων, ὑφ’ ἃς ἐλήφθη τὸ ψηφισθὲν μέτρον, ἀλλὰ γενικώτερον καὶ ἀνετώτερον σκεπτομένη περὶ αὐτῆς καὶ περὶ τῶν κινδύνων, οἵτινες ἀπειλοῦσι τὴν κατανάλωσίν της. Καθῆκον ἐπιβάλλεται ἐπίσης εἰς τὴν Πολιτείαν νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς καὶ εἰς ἑτέραν ἐθνικὴν παραγωγήν, οὐχὶ ὀλιγώτερον σημαντικὴν τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, εἰς τὴν τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ἥτις, ἂν δὲν εὑρίσκεται σήμερον ἐν ὀξείᾳ κρίσει, εὑρίσκεται ὅμως ἐν μαρασμῷ, διότι οἱ ὅροι, ὑφ’ οὓς ἐνεργεῖται, καθιστῶσιν αὐτὴν ἀνίκανον νὰ συναγωνισθῇ καὶ ἐντὸς τῆς χώρας ἡμῶν πρὸς τὴν σιτοπαραγωγὴν ἄλλων χωρῶν, αἵτινες καὶ ἐκ τῆς φύσεως τοῦ ἐδάφους αὐτῶν καὶ ἕνεκα τῶν ἄλλων εὐκολιῶν τῆς παραγωγῆς των δύνανται νὰ προσφέρωσι τοὺς σίτους των εἰς τιμὰς κατωτέρας τῆς ἀξίας τῶν παρ’ ἡμῖν παραγομένων. Ἡ παραγωγὴ τῶν δημητριακῶν καρπῶν οὐ μόνον παρ’ ἡμῖν, ὅπου ἡ γεωργία παντοίας παρουσιάζει ἀτελείας, ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῖς πλείστοις τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν, ἐν οἷς αὕτη ἐνεργεῖται διὰ τῶν τελειοτέρων μεθόδων, δὲν δύναται νὰ συναγωνισθῇ πρὸς τὴν παραγωγὴν τῆς Ρωσσίας καὶ τῶν μεγάλων γεωργικῶν χωρῶν τῆς Ἀμερικῆς, αἵτινες τόσον ἀφθόνους καὶ ὀλιγοδαπάνους παράγουσι τοὺς καρποὺς τούτους. Δὲν ἀρκεῖ δὲ πρὸς ὑποστήριξιν αὐτῆς μόνη ἡ αὔξησις τῶν τελῶν τῆς εἰσαγωγῆς. Ἀνάγκη καὶ θετικωτέρας αὐτῆς προστασίας. Ἂν διὰ τῆς ἐξαγομένης σταφίδος εἰσήγοντο εἰς τὴν χώραν 40 καὶ 50 ἑκατομ. φράγκων χρυσῶν, διὰ τῶν εἰσαγομένων σιτηρῶν ἐξάγονται ἐξ αὐτῆς περὶ τὰ 30,000,000 δραχ. Ὀφείλοντες δὲ νὰ πράξωμεν πᾶν τὸ ἐφ’ ἡμῖν, ὅπως συντηρήσωμεν τὴν διὰ τῆς σταφίδος εἰσαγωγὴν χρυσοῦ ὡς μίαν ἐκ τῶν κυριωτέρων βάσεων τῆς ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας, καθῆκον ἔχομεν ἐπίσης νὰ πράξωμεν πᾶν ὅ,τι δυνάμεθα, ὅπως διὰ τῆς παραγωγῆς ἐν τῷ τόπῳ σιτηρῶν παρακωλύσωμεν τὴν πρὸς προμήθειαν αὐτῶν ἐξαγωγὴν χρυσοῦ, παρέχοντες οὕτως εἰς τὴν χώραν ἑτέραν ἐκ τῶν κυριωτέρων βάσεων τῆς ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν αὐτῆς. Ἡ φύσις δ’ ἔδωκεν ἡμῖν γαίας ἀρκούσας, ὅπως παραγάγωσι τοὺς πρὸς συντήρησιν ἡμῶν ἀναγκαίους δημητριακοὺς καρπούς. Δὲν παράγομεν δ’ αὐτούς, διότι τὸ ἄτομον δὲν εἶναι ἱκανὸν νὰ ὑπερνικήσῃ τὰς παρουσιαζομένας δυσκολίας, μήτε δύναται, συνεταιριζόμενον μετ’ ἄλλων, νὰ καταπολεμήσῃ αὐτάς. Πνίγονται αἱ παραγωγικαὶ γαῖαι τὸν χειμῶνα, ξηραίνονται δὲ τὸ θέρος, ἡ δὲ ἰδιωτικὴ πρωτοβουλία δὲν δύναται μήτε ν’ ἀποξηράνῃ, μήτε νὰ ἀρδεύσῃ αὐτάς. Στερεῖται αὕτη καὶ τῶν μέσων καὶ τῶν γνώσεων, ὅπως ἐκχερσώσῃ καὶ λιπάνῃ τὰς χέρσους καὶ πτωχὰς γαίας. Ἀνάγκη ἑπομένως ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Πολιτείαν, ὅπως παρεμβαίνουσα ὑποχρεώσῃ τὰ ἄτομα νὰ πράξωσιν ὅ,τι δύναται νὰ γείνῃ ὑπὸ τῆς ἀτομικῆς πρωτοβουλίας καὶ τῆς κοινοπραξίας ὑπὲρ τῆς ἀναπτύξεως τῆς γεωργίας, νὰ πράξῃ δὲ αὕτη ὅ,τι δὲν δύναται νὰ ἐκτελέσῃ ἡ ἀτομικὴ πρωτοβουλία ὑπὲρ αὐτῆς. Καθῆκον δ’ ἔχει ἐπίσης ἡ Πολιτεία νὰ διδάξῃ καὶ καθοδηγήσῃ τοὺς γεωργικοὺς πληθυσμοὺς εἰς τὴν χρῆσιν τελειοτέρων μεθόδων καὶ ὀργάνων καλλιεργείας. Εὐχαρίστως δ’ ἤκουσα τὸν κ. Πρωθυπουργόν, δηλώσαντα προχθές, ὅτι θὰ ὑποβάλῃ κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον νομοσχέδιον, μεταβάλλον τὰς γεωργικὰς σχολὰς εἰς γεωργικοὺς σταθμούς. Τὴν διὰ γεωργικῶν σταθμῶν μόρφωσιν οὐχὶ μαθητῶν, ἀλλὰ γεωργῶν καλλιεργούντων τὴν γῆν, ὑπεστηρίξαμεν ἀπὸ ἐτῶν, ὅτε ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν ὁ νόμος περὶ συστάσεως γεωργικῶν σχολῶν. Ἄν ἔκτοτε εἶχον ἱδρυθῆ οὗτοι, ἠθέλομεν ἔχει σήμερον πλείστους γεωργούς, καλλιεργοῦντας τὰς γαίας των διὰ τελειοτέρων μεθόδων καὶ βελτιωμένων ἐργαλείων, καὶ χρησιμεύοντας ὡς ἀποτελεσματικὸν παράδειγμα εἰς ὅλους τοὺς γεωργικοὺς πληθυσμοὺς τῆς Ἑλλάδος. Ἠθέλομεν δὲ συγχρόνως ἐπιτύχει καὶ τὴν βελτίωσιν τῆς κτηνοτροφίας ἡμῶν, ἥτις σήμερον εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν σχεδὸν νομαδικήν. Διὰ τοιαύτης δ’ ἐνεργείας τῆς Πολιτείας θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν βελτίωσιν καὶ τῶν ἄλλων προϊόντων τῆς χώρας, ὡς π. χ. τοῦ καπνοῦ, οὗτινος ἡ ποιότης μεγάλην ἔχει ἀνάγκην βελτιώσεως, ὅπως δυνηθῇ νὰ συναγωνισθῇ πρὸς τοὺς τουρκικοὺς καπνοὺς εἰς τὰς ἀγορὰς τῆς καταναλώσεως. Καὶ ἡ μικρὰ ἡμῶν βιομηχανία καθ’ ὅλους αὐτῆς τῆς κλάδους, οὓς οἱ ὅροι τῆς τοπικῆς παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως ἐνδεικνύουσιν ὡς δυναμένους νὰ εὐδοκιμήσωσι, καὶ ἡ ναυτιλία ἡμῶν ἔχουσιν ἀνάγκην τῆς ἀμέσου καὶ ἐμμέσου ὑποστηρίξεως τῆς Πολιτείας. Ὀφείλει δ’ αὕτη νὰ παρέξῃ ταύτην, ὅπως ταχύτερον δυνηθῶμεν νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν καὶ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς ἐσωτερικὰς καὶ ἐξωτερικὰς ἀνάγκας τῆς χώρας. Διὰ τῶν διαφόρων μέτρων, ἅτινα ἀνέπτυξα, δυνάμεθα μετὰ πεποιθήσεως νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι θὰ θεραπεύσωμεν τὴν νόσον, ἐξ ἧς νοσεῖ ὁ τόπος. Ἡ συστηματικὴ ἕναρξις τῆς ἐφαρμογῆς τῶν μέτρων τούτων θέλει ἔχει ὡς συνέπειαν τὴν ἐλάττωσιν τῆς νόσου καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῆς· ἡ ἐφαρμογὴ δ’ αὐτῶν θέλει φέρει ἀναμφισβητήτως τὴν θεραπείαν. Τότε δὲ εὐκόλως καὶ ἄνευ κόπων καὶ θυσιῶν θὰ ἐκλείψωσι τὰ συμπτώματα αὐτῆς, ἡ ἀνεπάρκεια δηλ. τοῦ Δημοσίου καὶ ἡ ἀνωμαλία τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας. Ὅταν ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας ἀποβῇ ὑγιής, θὰ δύναται αὕτη εὐκόλως νὰ δώσῃ εἰς τὸ Δημόσιον τὰ μέσα, ὧν ἔχει ἀνάγκην πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν αὐτοῦ καὶ πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ὑποχρεώσεών του. Ἡ νομισματικὴ δὲ ἀνωμαλία θὰ ἐκλείψῃ, ὅταν ἡ χώρα, ἀναῤῥώσασα οἰκονομικῶς, θὰ δυνηθῇ νὰ δώσῃ εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ εἰς τὸ Δημόσιον τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, οὗτινος ἔχουσιν ἀνάγκην. Ἡ ἀναγκαστικὴ δὲ κυκλοφορία, τὴν ὁποίαν εἰς μάτην προσπαθοῦμεν ν’ ἀποβάλωμεν διὰ τεχνητῶν μέτρων, θὰ φύγῃ τότε μόνη της, μὴ δυναμένη νὰ συνυπάρξῃ μὲ ὑγιᾶ οἰκονομικὴν κατάστασιν, ἡ δὲ ἄρσις αὐτῆς θ’ ἀποβῇ ἁπλῶς τυπικὴ πρᾶξις. Τοῦτο δὲν εἶναι γνώμη στηριζομένη ἐπὶ μόνον θεωρητικῶν σκέψεων καὶ μελετῶν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς πείρας τῶν πλείστων πεπολιτισμένων ἐθνῶν. Ὅπου εἰσήχθη ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἔμεινε διαρκὴς, ἐφ’ ὅσον εὕρισκε στήριγμα τὴν κακὴν τῆς χώρας οἰκονομικὴν κατάστασιν· οὐδαμοῦ δ’ ἀπεβλήθη διὰ τεχνητῶν καὶ συμπτωματικῶν μέτρων, διὰ δανείων π. χ. ἢ διὰ περιστολῆς τῶν κυκλοφορούντων μματίων. Ὁσάκις δ’ ἤρετο διὰ τοιούτων μέτρων, ἡ τοιαύτη αὐτῆς ἄρσις ἦτο προσωρινή· ἐπανήρχετο δ’ αὕτη ταχέως. Εἰσαχθεῖσα ἐν Γαλλίᾳ κατὰ τὸ 1870, ἀπῆλθεν ἀνεπαισθήτως καὶ ἄνευ ἐκτάκτου τινὸς μέτρου κατὰ τὸ 1877, ἅμα ἀνέῤῥωσαν τὰ οἰκονομικὰ αὐτῆς. Ἤρθη ἐν Ἰταλίᾳ πρὸ δωδεκαετίας περίπου διὰ δανείου, ἀλλὰ δὲν ἀπῆλθε. Δὲν ὑπάρχει αὕτη σήμερον ἐπισήμως καὶ ἀμέσως ἐν Ἰταλίᾳ, ὑπάρχει ὅμως ἐμμέσως, διότι τὰ κυκλοφοροῦντα γραμμάτια δὲν ἀνταλλάσσονται μὲ τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, τὸ ὁποῖον ἐδανείσθη τὸ Κράτος, ὅπως ἄρῃ αὐτήν, τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν τολμᾷ νὰ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν, ἀλλὰ τὸ κρατεῖ κεκλεισμένον ἐν τοῖς ὑπογείοις τῆς Τραπέζης του, ὡς ἐγγύησιν τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων. Συνήθως δὲ βλέπομεν τὴν ἐπικαταλλαγὴν ἢ μᾶλλον τὴν διαφορὰν τοῦ νομίσματος ἀνερχομένην εἰς 10 καὶ 15% ἐν Ἰταλίᾳ, καίτοι μὴ ὑπαρχούσης ἐπισήμως ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Καὶ ἡ Αὐστρία ἀπὸ τριῶν ἐτῶν ἀπεφάσισε τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, θεωρήσασα ὡς ἀναῤῥώσαντα τὰ οἰκονομικὰ αὐτῆς. Ἐπρομηθεύθη ἤδη τὸ ἀναγκαῖον μεταλλικὸν νόμισμα πρὸς πληρωμὴν τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων, ἀλλὰ καὶ αὕτη κρατεῖ τὸ νόμισμα τοῦτο ἐν τοῖς ὑπογείοις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ δὲν τὸ θέτει εἰς κυκλοφορίαν, μέχρις ὅτου πεισθῇ, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας ἀπέκτησε τὴν ἀπαιτουμένην εὐρωστίαν, ὅπως παρεμποδίσῃ τὴν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν φυγάδευσιν αὐτοῦ. Πεῖραν δὲ τοιαύτην ἐλάβομεν καὶ ἡμεῖς, ὅτε κατὰ τὸ 1884, πρὶν ἐπιτύχωμεν τὴν οἰκονομικὴν ἀνάῤῥωσιν τῆς χώρας, ἤρομεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, συντελέσαντες εἰς τὴν δείνωσιν τῆς νόσου, ἐξ ἧς ἡ χώρα νοσεῖ. Τὰ μέτρα, ὧν θεωρῶ ἀναγκαίαν τὴν ἐφαρμογὴν καὶ σωτήρια τὰ ἀποτελέσματα, δὲν δύνανται ἀμέσως, μήτε ἐν βραχεῖ χρονικῷ διαστήματι νὰ πραγματοποιηθῶσιν. Ἡ ἐφαρμογὴ αὐτῶν θὰ ἀπαιτήσῃ καὶ 2 καὶ 3 ἔτη· μολονότι δὲ θ’ ἀποβῇ ἐπωφελὴς καὶ ἀπὸ τῆς ἐνάρξεώς της, οὐχ ἧττον, ὅπως φέρῃ τὰ θετικὰ αὐτῆς ἀποτελέσματα καὶ τὴν θεραπείαν τῆς νόσου, θ’ ἀπαιτήσῃ πλειότερον χρονικὸν διάστημα. Κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς τὸ καθῆκον νὰ μὴ παραβλέψωμεν καὶ τὰ συμπτώματα τῆς νόσου, ὧν ἡ παραμέλησις καὶ τὰ ἀποτελέσματα δυσχεραίνουσι τὴν θεραπείαν αὐτῆς. Δὲν πρέπει νὰ παρίδωμεν μήτε τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ Δημοσίου, μήτε τὰς ἀνωμαλίας τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιδιώξωμεν συμπτωματικῶς τὴν θεραπείαν αὐτῶν, ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ περιστείλωμεν τὰς ἐξ αὐτῶν συνεπείας. Μὴ δυνάμενοι νὰ ἐπιτύχωμεν ἀμέσως παγίαν ταμιευτικὴν ἐπάρκειαν τοῦ Δημοσίου, ὀφείλομεν νὰ ἐπιτυγχάνωμεν θετικὸν ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, περικόπτοντες πᾶσαν μὴ ἀπολύτως ἐπιβαλλομένην δαπάνην καὶ ἀποφεύγοντες πᾶσαν ἐλάττωσιν τῶν δημοσίων ἐσόδων. Μὴ δυνάμενοι νὰ ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν πρὸ τῆς ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας, ὀφείλομεν ν’ ἀσχοληθῶμεν, ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν, εἰς τὴν περιστολὴν τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῆς, διὰ συστηματικῆς τινος ἐπιβλέψεως καὶ διευθύνσεως τῆς νομισματικῆς ἡμῶν κυκλοφορίας. Καὶ περὶ μὲν τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῆς χρησιμότητος αὐτοῦ εἰς πᾶσαν ἐποχὴν, ἰδίως δὲ σήμερον, ὡμίλησα ἤδη ἀρχόμενος τοῦ λόγου. Ὀλίγα δὲ θέλω εἰπεῖ περὶ τῆς ἀνάγκης, ἥτις ἐπιβάλλεται πανταχοῦ, ἰδίᾳ δὲ εἰς τὰς χώρας, ὅπου ἰσχύει ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἵνα ὑπάρχῃ ἐπίβλεψίς τις καὶ διεύθυνσις τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας, παρεμποδίζουσα, ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν, τὰς ἐκτάκτους καὶ ὑπερβολικὰς διακυμάνσεις τῶν τιμῶν τοῦ νομίσματος. Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἶναι κακὸν ἀναμφισβήτητον, διότι ἀποῤῥέει ἐκ κακῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου. Ἐνέχει ὅμως καὶ τὸ καλὸν ἐν τῇ εὐκολίᾳ, ἣν παρέχει εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς παραγωγῆς τῶν εἰδῶν, ἅτινα συνδέονται πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν, εἴτε ἐξαγόμενα ἐκ τῆς χώρας, εἴτε εἰσαγόμενα εἰς αὐτήν. Ἡ ἐλάττωσις τῶν δαπανῶν τῆς παραγωγῆς, ἡ προερχομένη ἐκ τῆς διατηρήσεως ἐν τῷ τόπῳ τῆς νομισματικῆς δυνάμεως καὶ ἀξίας τοῦ νομίμου νομίσματος, καὶ συνεπῶς ἐκ τῆς μὴ μεταβολῆς τῶν τιμῶν τῶν διαφόρων ἀντικειμένων, τῶν χρησίμων εἰς αὐτὴν, καθιστᾷ ἐπωφελεστέραν καὶ ἐνθαῤῥύνῃ τὴν παραγωγὴν τῶν εἰδῶν, ἅτινα ἐξαγόμενα ἀνταλλάσσονται μὲ χρυσὸν ἢ μὲ ἀξίας ἀντιπροσωπευούσας χρυσὸν, αἱ ὁποῖαι, δι’ οὓς λόγους ἀνέπτυξα ἤδη, ὑπερτιμῶνται ἐν τῇ χώρᾳ, ἕνεκα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Τὴν αὐτὴν δ’ εὑρίσκει ἐνθάῤῥυνσιν καὶ παρότρυνσιν καὶ ἡ παραγωγὴ τῶν ἀντικειμένων, ἅτινα, εἰσαγόμενα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, πληρόνονται εἰς χρυσὸν, ὁπόταν ὑπάρχωσιν ἐν τῷ τόπῳ τὰ στοιχεῖα τῆς παραγωγῆς ὁμοειδῶν ἀντικειμένων, ὑπὸ τοὺς ἐπωφελεστέρους ὅρους, οὓς παρέχει ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Ἄνευ τοῦ καλοῦ τούτου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, δὲν ἠθέλομεν ἰδεῖ τὴν ἀνάπτυξιν, ἣν ἔλαβε τελευταῖον ἡ μικρὰ ἡμῶν βιομηχανία, δὲν ἦτο δὲ δυνατὸν νὰ ἀνθέξωσιν οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ εἰς τὴν κρίσιν, ἣν διέρχεται ἡ σταφὶς, ἕνεκα λόγων ἀνεξαρτήτων τῆς οἰκονομικῆς καὶ νομισματικῆς καταστάσεως τῆς χώρας, ἐὰν πωλοῦντες τὸ προϊὸν αὐτῶν εἰς τὰς τιμὰς, ἃς ἔχει σήμερον ἐν Εὐρώπῃ, δηλ. πρὸς 40 καὶ 50 φρ. χρυσᾶ κατὰ χιλιόλιτρον, ἦσαν ὑποχρεωμένοι νὰ καταβάλλωσι τὰς δαπάνας τῆς παραγωγῆς των ἐπίσης εἰς χρυσᾶς δραχμάς. Τὴν τοιαύτην ἐπωφελῆ ἐπήρειαν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ. Τοὐναντίον, δὲ σήμερον ἡ τοιαύτη ἐπήρεια σπουδαίως ἐπασχολεῖ ἐν Εὐρώπῃ πολλοὺς δημοσιολόγους καὶ πολλοὺς διαχειριζομένους τὰ οἰκονομικὰ τῶν Κρατῶν. Πιστεύουσι δ’ οὗτοι, ὅτι ἡ παραγωγὴ τῶν πλουσίων Κρατῶν, τῶν ἐχόντων νομισματικὴν κυκλοφορίαν εἰς χρυσὸν, οὐ μόνον ἡ γεωργικὴ, ἀλλὰ καὶ ἡ βιομηχανικὴ, δὲν θὰ δυνηθῇ ν’ ἀνθέξῃ, συναγωνιζομένη πρὸς τὴν παραγωγὴν τῶν Κρατῶν τῶν ἐχόντων κυκλοφορίαν νομίσματος κατωτέρας ἀξίας τοῦ χρυσοῦ, εἴτε εἰς ἄργυρον, εἴτε εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀναγκαστικῶς κυκλοφοροῦντα. Ἀλλ’ ἐὰν τὸ καλὸν τοῦτο τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἰσοφαρίζῃ πολλὰ ἐκ τῶν κακῶν αὐτῆς, δὲν ἀναιρεῖ ὅμως τὰ ἐπιβλαβῆ ἀποτελέσματα, ἅτινα φέρουσιν αἱ συχναὶ καὶ ἀπότομοι διακυμάνσεις τῶν τιμῶν τοῦ χρυσοῦ καὶ τοῦ συναλλάγματος, αἵτινες καθιστῶσιν ἀβεβαίαν καὶ ἐπισφαλῆ πᾶσαν ἐμπορικὴν καὶ βιομηχανικὴν ἐπιχείρησιν, συνδεομένην πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν καθ’ οἱονδήποτε τρόπον, εἴτε διὰ τῆς προμηθείας τῶν διὰ τὴν ἐργασίαν αὐτῶν ἀναγκαίων εἰδῶν, τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων, εἴτε διὰ τῆς πωλήσεως τῶν προϊόντων των. Τὴν πρόληψιν, ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν, καὶ τὴν περιστολὴν τῶν τοιούτων διακυμάνσεων τῶν τιμῶν τοῦ νομίσματος δύναται νὰ ἐπιδιώξῃ συστηματικὴ ἐπίβλεψις καὶ διεύθυνσις τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας. Ἡ ἐπίβλεψις αὐτῆς ἀνήκει πανταχοῦ σχεδὸν εἰς τὰς Ἐθνικὰς Τραπέζας, αἵτινες φέρουσι τὸν τίτλον Τράπεζαι Ἐκδόσεως (Banques d’ émission), ἀλλ’ αἱ Ἐθνικαὶ Τράπεζαι ἡμῶν, εἰς ἄλλα παρεκτραπεῖσαι πρὸ ἐτῶν ἔργα, δὲν δύνανται νὰ ἐπιδιώξωσι μόναι των τὴν ἐπίβλεψιν καὶ διεύθυνσιν τούτων. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἀνέπτυξα ἄλλοτε διὰ μακρῶν, δὲν θέλω δὲ, εἰς τὴν προκεχωρηκυῖαν ταύτην ὥραν, νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας αὐτοῦ. Νομίζω ὅμως, ὅτι τὸ ἔργον τοῦτο ὀφείλει νὰ ἐπιδιώξῃ ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους, ἥτις ἐσχηματίσθη διὰ τοῦ πρὸ ἡμερῶν ψηφισθέντος νομοσχεδίου. Ἀτελὴς, ὅπως ἐσχηματίσθη, ἡ ὑπηρεσία αὕτη, δυσκόλως θὰ δυνηθῇ νὰ ἐπιτελέσῃ αὐτό. Ὡς ἐψηφίσθη αὕτη, οὐδὲν ἄλλο δύναται νὰ πράξῃ ἢ τὴν τυπικὴν καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς εἰδικῆς ὠφελείας πληρωμὴν τῶν τόκων τῶν χρεῶν τοῦ Δημοσίου. Πρέπει ὅμως νὰ συμπληρωθῇ, ὅπως διὰ καταλλήλου ὀργανισμοῦ δυνηθῇ νὰ ἐπιδιώξῃ οὐ μόνον τὴν βαθμιαίαν ἐξόφλησιν τοῦ δημοσίου χρέους, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐν συμπράξει μετὰ τῶν Ἐθνικῶν Τραπεζῶν ἐπίβλεψιν καὶ διεύθυνσιν τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας. Διὰ τοιαύτης διευθύνσεως θὰ ἀποβῇ δυνατὴ ἡ παρακώλυσις τῶν ἀποτόμων διακυμάνσεων τῆς τιμῆς τοῦ νομίσματος καὶ τοῦ συναλλάγματος διὰ τῆς προμηθείας τοιούτου κατὰ τὰς ἐποχὰς, καθ’ ἃς προσφέρεται τοῦτο ὑπὸ τῶν παραγωγῶν καὶ ἄλλων εἰσαγόντων χρυσὸν καὶ διὰ τῆς προσφορᾶς αὐτοῦ εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ τὸ ἐμπόριον, ὁσάκις ζητῆται τοῦτο ἕνεκα πραγματικῶν ἀναγκῶν αὐτῶν. Τοιαύτας νομίζω, Κύριοι, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ βάσεις, καὶ τοιούτους ἔπρεπε νὰ ἐπιδιώκῃ σκοποὺς ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 καὶ ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ, ἐφ’ ἧς στηρίζεται οὗτος. Ἀλλ’, ὡς εἶπον, μολονότι ὑπάρχουσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1895 μεμονωμένα τινὰ μέτρα, γενικώτερον ἔχοντα χαρακτῆρα, οὐχ ἧττον μήτε εἰς τὰς ἐγγραφὰς αὐτοῦ, μήτε εἰς τὴν εἰσήγησίν του παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, μήτε εἰς τὰ μέτρα, ἅτινα ἐψηφίσαμεν, εὑρίσκω τὸ σύνολον τοιούτων ἢ ἀναλόγων βάσεων, ἀποῤῥεουσῶν ἐκ συστήματος ἀκεραίου καὶ δυναμένων ν’ ἀποτελέσωσιν οἰκονομικὴν πολιτικὴν, ἐξ ἧς νὰ προκύπτωσι μέτρα, ἐμπνέοντα εἰς ἡμᾶς τὴν ἐλπίδα, ὅτι διὰ τῆς ἐφαρμογῆς των θὰ ἀποβῇ δυνατὴ ἡ ἀνόρθωσις τῆς χώρας. Ἂν ἡ Βουλὴ εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν, ἵνα ἐργασθῇ ἀνέτως, ἤθελον προτείνει εἰς αὐτὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐπὶ τοιούτων βάσεων ἀναθεώρησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895. Τοιαύτην ὅμως πρότασιν δὲν θεωρῶ κατὰ τὴν ὥραν ταύτην ὡς δυναμένην νὰ ἔχῃ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ψηφίσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, ὡς ἔργον ἀνάγκης διὰ τὴν λειτουργίαν τῆς κυβερνητικῆς μηχανῆς. Ψηφίζοντες ὅμως αὐτὸν, ὀφείλομεν συνάμα νὰ συστήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μὴ ἔχουσαν πλέον τὴν δικαιολογίαν τῆς ἐλλείψεως χρόνου, ἵνα κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον τῆς Βουλῆς ὑποβάλῃ διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1896 προϋπολογισμὸν στηριζόμενον ἐπὶ οἰκονομικοῦ συστήματος ἀνταποκρινομένου πρὸς τὰς περιστάσεις, ἃς διέρχεται ἡ χώρα, καὶ δυναμένου ἀποτελεσματικῶς νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἀνόρθωσιν αὐτῆς. Ὀφείλει νὰ πράξῃ τοῦτο πᾶσα Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὅπως ἀποτοβήσωμεν τὸν κίνδυνον, ὃν διατρέχομεν, νὰ ἀκούσωμεν καὶ πάλιν τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Ἑλλάδος ἀγγέλλοντα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι δὲν δυνάμεθα δυστυχῶς νὰ ἐκτελέσωμεν τὰς ὑποχρεώσεις ἡμῶν, καὶ ὅπως ἐπιτύχωμεν τὴν περισυλλογὴν καὶ τὴν ἀνόρθωσιν τῶν ἐν τῇ χώρᾳ ἐρειπίων, ἥτις ἀποτελεῖ τὸν πόθον πάντων ἡμῶν.

§137ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μάταιοι λοιπὸν ἦσαν πάντες οἱ μέχρι τοῦδε κοινοβουλευτικοὶ ἀγῶνες, οἱ στραφέντες περὶ τὴν διάγνωσιν τῶν αἰτίων τοῦ κατατρύχοντος ἡμᾶς οἰκονομικοῦ νοσήματος. Αἴτια τούτου δὲν εἶναι οὔτε ἡ κακὴ διοίκησις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους οὔτε οἱ πλαστοὶ καὶ εἰκονικοὶ προϋπολογισμοί του, οὔτε τὰ μεγάλα ἐλλείμματα τούτων, ὡς ἐζητήσαμεν πολλοὶ πολλάκις ν’ ἀποδείξωμεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ὡς ἐφαίνετο τοῦτο τελευταῖον τοὐλάχιστον κοινῇ ὁμολογούμενον. Αἴτια τοῦ κακοῦ εἶναι ἔνθεν μὲν ἡ ἔλλειψις πάσης κοινωνικῆς καὶ πολιτειακῆς ἀνατροφῆς παρὰ τῷ Ἑλληνικῷ λαῷ, ἡ συνεξομοιοῦσα τοῦτον πρὸς τοὺς τυφλοὺς ὀπαδοὺς τῆς εἱμαρμένης Ἀνατολίτας, ἔνθεν δὲ ἡ ἀνεπάρκεια τῆς χώρας ἡμῶν, τῆς ἀνικάνου ἵνα παράγῃ τὸν ἀπαιτούμενον χρυσὸν οὐ μόνον διὰ τὰς ἰδίας αὑτῆς, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς τοῦ Κράτους πρὸς τὴν ἀλλοδαπὴν ὑποχρεώσεις. Ὅσοι ἠγνοεῖτε τοῦτο, Κύριοι, θὰ τὸ ἐμάθετε νῦν ἐκ τῆς ἀνακαλύψεως, ἣν ἔσπευσε τὴν ἑσπέραν ταύτην ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς, καὶ δὴ κατὰ τρόπον τοιοῦτον, καθ’ ὃν ἐνόμισεν ὅτι θὰ διέσωζε νῦν ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὸ προνόμιον τῆς εὑρεσιτεχνίας, ὅπερ τῷ διημφισβητήθη ἤδη ἐπὶ τῆς ἄλλης ἀνακαλύψεώς του περὶ ἱδρύσεως ἰδίας ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους. Δὲν ἠξεύρω, Κύριοι, ὁποίαν ἐντύπωσιν ἔκαμεν εἰς ὑμᾶς ἡ νέα αὕτη ἀνακάλυψις τοῦ κ. συναδέλφου. Ἐγὼ νομίζω ὅτι, ἐὰν, καθ’ ἣν ὥραν ἔκαμνε τὴν σχετικήν του ἀνακοίνωσιν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἄρτης, παρίστατο ἐνταῦθα ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, καὶ τῷ παρείχετο τὸ δικαίωμα ἵνα ὁμιλήσῃ, θὰ ἔσπευδεν αὐτὸς νὰ τῷ δώσῃ τὴν ἑξῆς ἀπάντησιν: «Καὶ τίνα σχέσιν ἔχει πρὸς τὸ κατατρῦχον ἡμᾶς οἰκονομικὸν νόσημα ἡ ἔλλειψις κοινωνικῆς καὶ πολιτειακῆς ἀνατροφῆς μου; τίνα σχέσιν ἔχει πρὸς αὐτὸ καὶ ἡ ἐπάρκεια ἢ ἀνεπάρκεια τῆς χώρας; Τί ἐζητήσατε παρ’ ἐμοῦ καὶ παρ’ αὐτῆς μέχρι τοῦδε, σεῖς οἱ ἀλληλοδιαδόχως κυβερνήσαντες ἡμᾶς, καὶ δὲν τὸ ἐλάβετε; Ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦ 1886 εἶχον αὐξήσει κατὰ τὸ ἥμισυ τὰ φορολογικὰ ἡμῶν βάρη, ἀνελθόντα εἰς 60 περίπου ἑκατομμύρια. Μολονότι δ’ ἔκτοτε καὶ σεῖς καὶ ὁ τότε πολιτικὸς ἀρχηγός σας καὶ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διεκηρύττετε ὅτι εὑρισκόμεθα ἤδη ἐν φορολογικῷ καμάτῳ καὶ ὅτι ἦτο ἀδύνατον πλέον νὰ καταβάλλωμεν ἐτησίως πέραν τοῦ ποσοῦ ἐκείνου, ἰδοὺ ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης εἰς νέα φορολογικὰ βάρη ἑκάστοτε ὑπαχθέντες, ἐφέρομεν αὐτὰ ἀγογγύστως, καὶ ἀποτίνομεν νῦν εἰς τὸ Δημόσιον τὸ ὑπερδιπλάσιον τοῦ ποσοῦ, ὅπερ εἰσεφέρομεν πρὸ τοῦ ἔτους 1882. Ἰδοὺ ὅτι καὶ κατ’ αὐτὸ τὸ ἔτος 1894, ἔτος οἰκονομικῆς κρίσεως καὶ κακοδαιμονίας, τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους μέλλουσι νὰ ὑπερβῶσι τὰ 95 ἑκατομμύρια. Κατὰ τί δὲ πταίομεν νῦν ἡμεῖς, ἐὰν σεῖς, οἱ ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν ἀλληλοδιαδόχως κυβερνήσαντες ἡμᾶς, νέας πάντοτε δημιουργοῦντες ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ἀπεδεικνύετε τὸν προϋπολογισμὸν τούτου ἀληθῆ πίθον Δαναΐδων, καταλείποντα ἐλλείμματα ἐπὶ ἐλλειμμάτων, ἅτινα δὲν ἠδύναντο ἢ νὰ περιαγάγωσιν αὐτὸ ἐπὶ τέλους εἰς πτώχευσιν, συνταράξασαν ἐκ θεμελίων καὶ τὴν κατ’ ἰδίαν ἡμῶν οἰκονομίαν; Διὰ τοῦτο δὲ νομίζομεν, ὅτι ἡμεῖς μᾶλλον δικαιούμεθα νὰ ζητήσωμεν παρ’ ὑμῶν λόγον καὶ νὰ σᾶς ἐρωτήσωμεν: Τί ἐκάματε τὰς ἑκατοστύας ὅλας ἑκατομμυρίων, ἅτινα εἰσεπράξατε παρ’ ἡμῶν ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν περιπλέον ἐκείνων, ἅτινα εἰσέπραξαν οἱ προκάτοχοί σας κατὰ τὴν προηγουμένην ἀντίστοιχον χρονικὴν περίοδον; Τί ἐκάματε τὰς ἑτέρας ἑκατοστύας ἑκατομμυρίων, ἅτινα ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν εἰσεπράξατε ἐκ νέων δανείων τοῦ Κράτους; Τί ἐκάματε ἔκτοτε τὴν Ἑλλάδα, τὴν ὁποίαν τὸ ἔτος ἐκεῖνο παρελάβετε μὲ τὰς πρὸ μικροῦ προσαρτηθείσας νέας ἐπαρχίας της, μὲ τὴν τότε ἀναζωογονηθεῖσαν πίστιν της, πλήρη ἐλπίδων περὶ αἰσιωτέρου οἰκονομικοῦ καὶ πολιτικοῦ μέλλοντος; Πλὴν δεκάδων ἑκατομμυρίων, δαπανηθέντων ὑπὲρ τῶν τριῶν θωρηκτῶν μας, ἅτινα ἄδηλον ἐὰν θὰ χρησιμοποιήσωμέν ποτε, καὶ ὑπὲρ δημοσίων ἔργων, ἅτινα δὲν ἐξυπηρετοῦσι πάντα ἀληθεῖς οἰκονομικὰς ἡμῶν ἀνάγκας, πῶς διεθέσατε ὅλας τὰς ἄλλας ἑκατοστύας τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος ἑκατομμυρίων; Πόσα ἐξ αὐτῶν ἐδαπανήσατε εἰς βελτίωσιν τῶν τῆς ἐκκλησίας, τῆς παιδείας, τῆς δικαιοσύνης, τῆς διοικήσεως; πόσα εἰς τὴν σύνταξιν τῶν πολεμικῶν ἡμῶν δυνάμεων, ὅπως διασώσωμεν τὸ ἐν τῇ Ἀνατολῇ γόητρον ἡμῶν ἀλώβητον καὶ ὦμεν ἕτοιμοι ἐν δεδομένῃ εὐκαιρίᾳ νὰ διεκδικήσωμεν τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν δίκαια; πόσα ὑπὲρ τῆς ἀναπτύξεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πόρων; πόσα ὑπὲρ τῆς γεωργίας καὶ κτηνοτροφίας; πόσα ὑπὲρ τῆς οἰνοπαραγωγῆς; πόσα ὑπὲρ τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, ἐφ’ ἧς, μὴ ἀρκούμενοι εἰς τὴν μέχρι τοῦδε αὐτόχρημα λῃστρικὴν φορολογίαν της, ἐδράξασθε τῆς ὑφισταμένης κρίσεώς της, ὅπως διὰ τοῦ τελευταῖον ἐπιψηφισθέντος νομοσχεδίου, ὑπὸ τὸ πρόσχημα παρεχομένης δῆθεν εἰς αὐτὴν ἐπικουρίας, ἐπαυξήσητε τὰ ἤδη ἀφόρητα βάρη της; πόσα ἐδαπανήσατε ὑπὲρ τῆς βιομηχανίας; πόσα ὑπὲρ τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς ναυτιλίας, τῶν δύο σπουδαιοτάτων τούτων παραγόντων τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν πλούτου, δι’ οὓς νομίζει τις, ὅτι προώρισεν ἐπίτηδες ἡ φύσις τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐν οἷς αὕτη διεκρίθη καὶ ἐμεγαλούργησεν ἐν τῷ παρελθόντι; Οὐδὲν, ἀπολύτως οὐδέν! Κατεσπαταλήθησαν πᾶσαι αἱ ἑκατοστύες ἐκεῖναι τῶν ἑκατομμυρίων, χωρὶς νὰ γείνῃ τι ἄξιον λόγου οὔτε ὑπὲρ τῆς ἐκκλησίας καὶ τῆς παιδείας, οὔτε ὑπὲρ τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς διοικήσεως, οὔτε ὑπὲρ τῆς συντάξεως τῶν πολεμικῶν ἡμῶν δυνάμεων, οὔτε ὑπὲρ τῆς ἀναπτύξεως τῶν οἰνομικῶν ἡμῶν πόρων. Κατεσπαταλήθησαν, ὅπως πάντα ταῦτα ὀλιγωρηθῶσι τέλεον, ὅπως γείνωμεν τὸ ἐξουθένωμα παντὸς ἄλλου λαοῦ καὶ πάσης ἄλλης χώρας ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Κατεσπαταλήθησαν, ὅπως ἐγκολαφθῇ εἰς τὸ μέτωπον ἡμῶν τὸ στίγμα τῆς χρεωκοπίας τοῦ Δημοσίου, ὅπως τὰ δημόσια ἡμῶν οἰκονομικὰ καταβαραθρωθῶσι, καὶ εἰς τὸ βάραθρον τοῦτο ἐπαπειλῶσι νῦν νὰ συμπαρασύρωσι καὶ τὰ κατ’ ἰδίαν ἡμῶν οἰκονομικά. Καὶ θέλετε νῦν διὰ τὴν τοιαύτην κακοδαιμονίαν, ἧς σεῖς, οἱ ἀλληλοδιαδόχως κυβερνήσαντές μας ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν, ὑπέχετε πλήρη καὶ ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην, νὰ καταστήσητε ὑπαιτίους ἡμᾶς τὰ θύματα, τοὺς πάντη ἀθώους; Αἱ αἰτιάσεις σας εἶναι ὅλως ἄδικοι, ἠδύναντο δὲ, ὡς πρὸς τὴν ἔλλειψιν κοινωνικῆς καὶ πολιτειακῆς ἀνατροφῆς, νὰ ἔχωσιν ὑπόστασίν τινα κατὰ τοῦτο καὶ μόνον, ὅτι σᾶς ἠνέχθημεν ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον κατοργιάζοντας ἐν τῇ Πολιτείᾳ καὶ παίζοντας μὲ τὰς τύχας μας. Ἔπρεπε βεβαίως πρὸ πολλοῦ νὰ θέσωμεν τέρμα εἰς τὴν τοιαύτην κατάστασιν, λαμβάνοντες ἀνὰ χεῖρας φραγγέλιον καὶ ἐκβάλλοντες δι’ αὐτοῦ ἅπαξ διὰ παντὸς ἐκ τοῦ ἱεροῦ τῆς Πολιτείας τοὺς καπήλους τῆς ἐμπιστοσύνης μας, τοὺς αὐτουργοὺς καὶ συνεργοὺς τῆς νῦν κακοδαιμονίας μας. Ἀφοῦ οὐδέποτε ἐσκέφθημεν νὰ ἐπιτελέσωμεν τὸ πρώτιστον καὶ κύριον τοῦτο καθῆκον ἡμῶν, ὡς συνταγματικοὶ πολῖται, ὡς λαὸς φροντίζων περὶ τῆς ἰδίας αὐτοσυντηρησίας, ἔπρεπε νῦν ν’ ἀκούσωμεν τὴν πικρὰν ταύτην εἰρωνείαν παρ’ ὑμῶν, ὅτι στερούμεθα κοινωνικῆς καὶ πολιτειακῆς ἀνατροφῆς, συνεξομοιούμενοι κατὰ τοῦτο πρὸς τοὺς τυφλοὺς ὀπαδοὺς τῆς εἱμαρμένης Ἀνατολίτας, πρὸς αὐτοὺς τοὺς Φελλάχους!» Τοιαῦτά τινα, Κύριοι, θὰ εἶχε ν’ ἀπαντήσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πρὸς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν Ἄρτης, ἱκανά, ὡς νομίζω, ἵν’ ἀποστομώσωσιν αὐτόν. Ἀλλ’ ὅπως μὴ ὑπολειφθῇ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία καὶ περὶ τῆς δῆθεν ἀνεπαρκείας τῆς χώρας καὶ περὶ τῶν ἄλλων οἰκονομικῶν παραδοξολογιῶν του, περὶ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, περὶ πιστωτικοῦ καὶ μεταλλικοῦ νομίσματος—διότι εἰς ταύτας κυρίως περιορίζεται ἡ νέα ἀνακάλυψις τοῦ κ. συναδέλφου,—θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, ἵνα ὑποβάλω καὶ ἐγὼ αὐτὰς εἰς βραχὺν ἔλεγχον. Ἡ θεωρία, Κύριοι, περὶ ἀνεπαρκείας χώρας τινὸς, ἵνα ἐκπληρώσῃ τὰς πρὸς τὴν ἀλλοδαπὴν ὑποχρεώσεις της, εἶναι ἤδη ἀπηρχαιωμένη καὶ ἕωλος παντάπασι. Πάλαι ποτὲ ἐπεκράτει ὄντως καὶ ἐν τῇ θεωρίᾳ καὶ ἐν τῇ πράξει ἡ τοιαύτη γνώμη. Ἐνομίζετο τότε, ὅτι ἦτο δυνατὸν χώρα τις ν’ ἀποστραγγισθῇ τοῦ χρυσοῦ της, νὰ καταστῇ ἀνεπαρκὴς, ὡς πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις της πρὸς τὴν ἀλλοδαπὴν, καὶ νὰ πτωχεύσῃ. Πᾶσα δὲ προσπάθεια κατεβάλλετο τότε καὶ ὑπὸ τῶν ἡγεμόνων καὶ ὑπὸ τῶν διεπόντων τὰς οἰκονομικὰς τύχας τῶν διαφόρων χωρῶν, ἵνα περιβάλωσιν αὐτὰς, εἰ δυνατὸν, διὰ σινικοῦ τείχους, ἀποκλείοντος μὲν τὴν ἐξ αὐτῶν ἐξαγωγὴν τοῦ χρυσοῦ, ἐπιτρέποντος δὲ μόνον τὴν ἔξωθεν εἰσροὴν τούτου. Ἐλαμβάνετο καὶ τότε ὑπ’ ὄψιν ἡ κίνησις τοῦ ἐμπορίου, καὶ εὐθὺς, ὡς ἐφαίνετο ὑπερβάλλουσα ἡ εἰσαγωγὴ αὐτοῦ τὴν ἐξαγωγήν, προσέφευγον εἰς πάντα τὰ δυνατὰ περιοριστικὰ, ἐν ἀνάγκῃ δὲ καὶ ἀπαγορευτικὰ μέτρα, ὅπως τύχωσιν ἀντιθέτων ἀποτελεσμάτων. Ὡς παρατηρεῖτε, Κύριοι, καὶ ἡ περὶ ἀνεπαρκείας τῆς χώρας ἡμῶν ἀνακάλυψις τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἄρτης, ὡς καὶ ἡ περὶ ἱδρύσεως ἰδίας ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, στερεῖται τῆς πρωτοτυπίας, οὐδὲ δύναται ν’ ἀξιώσῃ προνόμιον εὑρεσιτεχνίας, τὸ δὲ χείριστον πάντων δι’ αὐτὸν εἶναι, ὅτι ἡ σχετικὴ θεωρία πρὸ πολλοῦ ἤδη ἔχει ἀποσκορακισθῆ ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης, κέκτηται δὲ τὴν σήμερον μόνον ἱστορικὴν σημασίαν, ἀναφερομένη ἐν τοῖς διαφόροις ἐγχειριδίοις τῆς οἰκονομικῆς ἐπιστήμης, ὡς ἁπλῆ παραδοξολογία τοῦ παρελθόντος. Καὶ ἐν τῇ πράξει δ’ ἔχει ἐγκαταλειφθῆ ἤδη ἀπὸ ἑκατονταετηρίδος καὶ ἐπέκεινα, οὕτως ὥστε ὁ πολιτικὸς ἀνὴρ, ὅστις θὰ ἐτόλμα νὰ ἐφαρμόσῃ αὐτὴν τὴν σήμερον, νὰ θεωρῆται ὡς μὴ ἔχων σώας τὰς φρένας· καὶ δικαίως. Ἡ ἀνεπάρκεια, Κύριοι, χώρας τινὸς εἶναι καθαρὰ οὐτοπία. Πᾶσα χώρα τυγχάνει αὐτάρκης, ἀναλόγως τῶν οἰκονομικῶν της πόρων. Ἡ ἀνεπάρκεια ἐγχωρεῖ ἐπὶ μόνων τῶν ἀτόμων, ἅτινα δύνανται νὰ μὴ ἐπαρκῶσιν εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτῶν, δύνανται οὕτω νὰ ἐξοδεύωσι πλείονα τῶν ἐσόδων, νὰ καταδαπανῶσι καὶ ν’ ἀποβάλλωσι τὴν περιουσίαν των, περιερχόμενα τοιουτοτρόπως εἰς παντελῆ ἔνδειαν καὶ πτωχείαν. Τοῦτο ὅμως δὲν ἐγχωρεῖ, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀποκλείεται παντάπασιν ἐπὶ λαῶν ὁλοκλήρων καὶ χωρῶν. Ἀδύνατον αὗται νὰ εὑρεθῶσιν ἐς ἀεὶ ἐν ἀνεπαρκείᾳ, ἀδύνατον νὰ καταδαπανήσωσι καὶ ἀποβάλωσι τὴν περιουσίαν των, ἀδύνατον νὰ περιέλθωσιν εἰς παντελῆ ἔνδειαν καὶ πτώχευσιν. Καὶ ἂν πρὸς στιγμὴν ὑπερβάλωσι τὰ ἔξοδα τὰ ἔσοδά των, καὶ ἂν πρὸς στιγμὴν παρατηρηθῇ ἀνεπάρκεια, ἡ αὐτάρκεια ἀποκαθίσταται ἀφ’ ἑαυτῆς καὶ κατ’ ἀνάγκην. Ἀφοῦ εἶναι ἀδύνατον χώρα τις ν’ ἀπαλλοτριωθῇ τῶν ἰδίων αὐτῆς πόρων, καὶ ἐὰν ἔτι ἐπί τινα χρόνον ὑπερβῇ ἡ εἰσαγωγὴ τὴν ἐξαγωγήν, θὰ ἐπέλθῃ ἀφ’ ἑαυτῆς ἡ ἀντίδρασις, ἥτις θὰ ἔχῃ ὡς ἐπακόλουθον τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ἰσοῤῥοπίας ἐν ταῖς συναλλαγαῖς αὐτῆς πρὸς τὴν ἀλλοδαπὴν, ἄνευ νομοθετικῶν καὶ διοικητικῶν μέτρων, ἄνευ ἄλλης οἱασδήποτε ἐπηρείας. Τὴν σήμερον μάλιστα, Κύριοι, ἡ κίνησις τοῦ ἐμπορίου τῶν διαφόρων χωρῶν ἀποδεικνύει, κατ’ ἀντίθετον λόγον ἐκείνου, ὃν ἀπεδέχοντο ἀπ’ αὐτῆς κατὰ τὸν παρελθόντα αἰῶνα, ἀποδέχονται δ’ ἔτι καὶ νῦν τινες παρ’ ἡμῖν, τὴν οἰκονομικὴν εὐεξίαν ἢ καχεξίαν αὐτῶν. Τὴν σήμερον ἀσφαλέστατον τεκμήριον τῆς οἰκονομικῆς εὐεξίας χώρας τινὸς ὑπολαμβάνεται οὐχὶ τὸ λεγόμενον ἐμπορικὸν ἰσοζύγιον, ἤτοι ἡ ἐξίσωσις τῆς εἰσαγωγῆς πρὸς τὴν ἐξαγωγὴν ἢ καὶ τὸ ὑπερβάλλον ταύτης πρὸς ἐκείνην, ἀλλὰ πᾶν τοὐναντίον. Καθόσον δηλαδὴ χώρα τις ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ἀνωτέραν εἰσαγωγὴν τῆς ἐξαγωγῆς, κατὰ τοσοῦτον θεωρεῖται αὐξάνουσα καὶ ἐπιδίδουσα ἡ οἰκονομική της εὐεξία, ἥτις δὲν ἐκδηλοῦται βεβαίως ἐν μόνῃ τῇ ἐξαγωγῇ. Ὅπως χώρα τις ἔχῃ ἀνωτέραν εἰσαγωγήν, τοῦτο σημαίνει, ὅτι αὕτη πλὴν τῶν ἐκ τῆς ἐξαγωγῆς της κέκτηται καὶ ἄλλους πόρους τοὺς ἀδήλους λεγομένους, μάλιστα δὲ τὴν ἀκμαίαν πίστιν της καὶ τὰ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ τοποθετημένα κεφάλαιά της. Ἡ ἐλάττωσις ἢ καὶ παντελὴς ἔλλειψις τῶν ἀδήλων πόρων καὶ κατ’ ἐξοχὴν ἡ κατάπτωσις τῆς πίστεώς της, προφανῆ σημεῖα τῆς οἰκονομικῆς καχεξίας, ἔχουσιν ὡς ἀναγκαῖον ἐπακόλουθον τὴν μείωσιν τῆς εἰσαγωγῆς, τὴν ἐξίσωσιν ταύτης πρὸς τὴν ἐξαγωγήν, ἢ καὶ τὴν ἐλάττωσιν αὐτῆς ὡς πρὸς ταύτην. Εἶναι τοῦτο, Κύριοι, ἀλήθεια, ἐπιβεβαιουμένη ὑπὸ τῶν πραγμάτων αὐτῶν, ἀλήθεια, στηριζομένη εἰς τὴν πεῖραν τῶν διαφόρων χωρῶν. Κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ προκειμένου προϋπολογισμοῦ, τὴν γενομένην κατὰ Δεκέμβριον μῆνα τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἐπεκαλέσθην τὴν στατιστικὴν τῆς κινήσεως τοῦ ἐμπορίου τῶν πλείστων χωρῶν τῆς ὑφηλίου τί δ’ ἀπεδείχθη ἐξ αὐτῆς; Ἡ Ἀγγλία, ἡ Γαλλία, ἡ Βελγική, αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Β. Ἀμερικῆς καὶ πᾶσα ἄλλη οἰκονομικῶς εὐεκτοῦσα χώρα ἔχει ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ ἀνωτέραν εἰσαγωγὴν τῆς ἐξαγωγῆς, ἐνῷ τοὐναντίον ἡ Σερβία, ἡ Αἴγυπτος, ἡ Βρασιλία, ἡ Ἀργεντινὴ καὶ πᾶσα ἄλλη ἐν προφανεῖ οἰκονομικῇ καχεξίᾳ διατελοῦσα χώρα ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ἀνωτέραν ἐξαγωγὴν τῆς εἰσαγωγῆς. Καὶ παρ’ ἡμῖν, Κύριοι, ἑνόσῳ παρετηρεῖτο οἰκονομική τις εὐεξία, ἡ εἰσαγωγὴ ὑπερέβαινε τὴν ἐξαγωγὴν κατὰ δεκάδας ὅλας ἑκατομμυρίων, ἅτινα ἐκαλύπτοντο διὰ τῶν ἀδήλων λεγομένων πόρων καὶ διὰ τῆς πίστεως τῆς χώρας ἡμῶν. Ὅτε ὅμως ἐξεῤῥάγη ἡ μεγάλη οἰκονομικὴ κρίσις ἐν ἔτει 1893, ὅτε τὸ Κράτος περιέστη εἰς ἀνικανότητα, ἵνα ἐκπληρώσῃ ἀκεραίας τὰς ὑποχρεώσεις του, ὅτε ὁμοῦ μετὰ τῆς πίστεως αὐτοῦ συνεκλονήθη ἐκ βάθρων καὶ ἡ κατ’ ἰδίαν τῆς χώρας πίστις, τότε ἡ εἰσαγωγὴ ἡμῶν ἐμειώθη μεγάλως, σχεδὸν ἐξισωθεῖσα πρὸς τὴν ἐξαγωγήν, ηὔξησε δὲ πάλιν τὸ 1891, ὅτε μετὰ τὴν ἔναρξιν τῶν περὶ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεων ἀνεθάῤῥησε τὸ ἐμπόριον ἡμῶν ἐπὶ τῇ ἐλπίδι αἰσιωτέρου μέλλοντος. Κατὰ ταῦτα, Κύριοι, οὐτοπία εἶναι καὶ τὸ πιστευόμενον ὑπό τινων παρ’ ἡμῖν καὶ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης συναδέλφου, ὅτι εἶναι δυνατόν ποτε ν’ ἀποστραγγισθῇ ὁ χρυσὸς χώρας τινὸς, καθόσον ἡ εἰσαγωγὴ αὐτῆς ὑπερβαίνει τὴν ἐξαγωγήν. Ἐὰν τοῦτο ἦτο ἀληθὲς, ἔπρεπε πρὸ πολλοῦ νὰ ἔχῃ ἀποστραγγισθῆ ὁ χρυσὸς τῆς Ἀγγλίας τῆς Γαλλίας, τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Β. Ἀμερικῆς, τῆς Βελγικῆς καὶ τόσων ἄλλων χωρῶν, ἐν αἷς ἡ εἰσαγωγὴ ὑπερβαίνει κατὰ πολὺ τὴν ἐξαγωγὴν, καὶ νὰ ἔχωσιν αὗται περιστῆ ἤδη εἰς τὴν ἐσχάτην ἔνδειαν καὶ ἀπορίαν. Ἀλλ’ ἐν αὐταῖς οὐδ’ ἴχνος τοιαύτης ἐνδείας καὶ ἀπορίας ἀπαντᾷ, ὁ δὲ χρυσὸς οὐ μόνον δὲν ἀποστραγγίζεται, ἀλλὰ καὶ αὐξάνει πάντοτε. Τὶ δηλοῖ τοῦτο; ὅτι αἱ περὶ ὧν ὁ λόγος χῶραι, περὶ ὧν εἰρήσθω ἐν παρόδῳ, ὅτι αἱ πλεῖσται δὲν παράγουσι χρυσόν, ὡς στερούμεναι χρυσωρυχείων....

§138ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παράγουσιν.

§139ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Παράγει χρυσὸν ἡ Ἀγγλία;

§140ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παράγει.

§141ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τότε θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε καὶ δι’ αὐτήν σᾶς τὴν ἀνακάλυψιν, τὴν μόνην ἴσως πρωτότυπον, διότι ὁμολογῶ ὅτι εἰς οὐδένα ἄλλον οὔτε πρὸ ὑμῶν οὔτε μεθ’ ὑμᾶς ἐπῆλθε ἢ θὰ ἐπέλθῃ ποτὲ κατὰ νοῦν τοιοῦτό τι, νὰ μὴ σᾶς συγχαρῶ... Ἡ Ἀγγλία, Κύριοι, παράγει ἀξίας μόνον, ἐνεχούσας χρυσὸν, παράγει γαιάνθρακας, χάλυβα, σίδηρον, πλεῖστα ὅσα βιομηχανικὰ προϊόντα, ἅτινα ἀνταλλάσσει πρὸς χρυσόν. Παραπλησίας ἀξίας, ἐνεχούσας χρυσὸν, παράγουσι καὶ αἱ πλεῖσται τῶν ἄλλων χωρῶν, τῶν οἰκονομικῶς εὐεκτουσῶν. Ἀξίας, ἐνεχούσας χρυσὸν, παράγει καὶ ἡ Ἑλλὰς, καθόσον δὲ αἱ πηγαὶ αὐτῶν δὲν στειρεύουσί ποτε, ἀδύνατον νὰ στειρεύσῃ καὶ ἀποστραγγισθῇ ποτε καὶ ὁ χρυσὸς, ὁ ἐνεχόμενος ἐν αὐταῖς. Δυνατὸν νὰ μειωθῇ ἐπί τινα χρόνον ἡ παραγωγὴ τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος ἀξιῶν εἴτε ἐκ θεομηνίας, εἴτε ἐξ ἄλλων λόγων, δυνατὸν νὰ μειωθῇ καὶ ἡ τιμή των ἐξ ἀνισοῤῥοπίας τῆς παραγωγῆς πρὸς τὴν κατανάλωσιν, τῆς προσφορᾶς πρὸς τὴν ζήτησιν, ὡς συμβαίνει νῦν ἐπὶ τῆς σταφίδος· ἀδύνατον ὅμως, πάντη ἀδύνατον νὰ στειρεύσῃ ὁλοσχερῶς ἡ πηγὴ αὐτῶν, κατ’ ἀκολουθίαν δὲ ν’ ἀποστραγγισθῇ καὶ ὁ χρυσὸς, ὃν ἐνέχουσιν αὐταί. Εἶναι ἀλήθεια, Κύριοι, αὕτη, ἣν οὐδενὶ ἐπιτρέπεται νὰ ἀγνοῇ τὴν σήμερον, ἥκιστα δὲ πάντων τῷ διοικήσαντι ἅπαξ τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν καὶ ἀξιοῦντι νὰ διοικήσῃ αὐτὰ καὶ αὖθις, ὡς ὁ κ. Βουλευτὴς Ἄρτης. Ἀλλ’ ἑνὸς ἀτόπου δοθέντος, μυρία ἄλλα ἕπονται. Καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ τῆς μιᾶς οἰκονομικῆς παραδοξολογίας περὶ τῆς δῆθεν ἀνεπαρκείας τῆς χώρας δὲν ἠδύνατο ἢ νὰ περιπέσῃ καὶ εἰς ἄλλας παραδοξολογίας περὶ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ περὶ νομίσματος πιστωτικοῦ καὶ μεταλλικοῦ. Ἐνόμισεν ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἶναι ἀναγκαῖον ἐπακόλουθον τῆς ἀνεπαρκείας χώρας τινὸς, ὡς τοιαύτη ἐπιβαλλομένη, ἐφ’ ὅσον ὑφίσταται ἡ ἀνεπάρκεια αὐτῆς. Καὶ ἐν τούτοις ἡ ἱστορία τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ παρ’ ἡμῖν καὶ παρ’ ἄλλοις λαοῖς διαψεύδει τὴν τοιαύτην γνώμην. Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία παντοῦ καὶ πάντοτε ἐπεβλήθη, ὡς ἐκ τῆς ἀνεπαρκείας τοῦ Κράτους, διαρκεῖ δὲ, ἐφ’ ὅσον ὑφίσταται ἡ τοιαύτη ἀνεπάρκεια. Ἐν τῇ ἀνισοῤῥοπίᾳ τῶν ἐξόδων πρὸς τὰ ἔσοδά των, καταφεύγουσι τὰ Κράτη σὺν ἄλλοις καὶ εἰς τὴν ἐπιβολὴν ἐσωτερικοῦ δανείου διὰ τῆς ἀμέσου ὑπ’ αὐτῶν τῶν ἰδίων ἢ ἐμμέσου διὰ πιστωτικοῦ τινος καταστήματος ἐκδόσεως γραμματίων, ὧν ἡ κυκλοφορία, ὡς νομίμου νομίσματος, καθίσταται ἀναγκαστική. Τὰ γραμμάτια ταῦτα οὐδεμίαν ἐνέχουσιν ἐσωτερικὴν ἀξίαν, διὸ οὐδ’ ὡς μέτρον ἀξιῶν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν, ὡς νομίζει ὁ κ. Βουλευτὴς Ἄρτης. Εἶναι κυρίως εἰπεῖν ἁπλοῦς χάρτης, εἰς ὃν δίδεται μόνον νόμιμος ἀξία, ἀξία, ἣν κυρίως ἀντιπροσωπεύει ἡ πίστις τοῦ ἀμέσου καὶ ἐμμέσου ἐκδότου αὐτοῦ, διὸ καὶ πιστωτικὸν καλεῖται νόμισμα. Καθ’ ὅσον δὲ ἡ προκαλέσασα τὴν εἰς αὐτὸ προσφυγὴν ἀνεπάρκεια τοῦ Κράτους μειοῦται, καθ’ ὅσον οὕτως ὁ κάτοχος αὐτοῦ γινώσκει, ὅτι προσεγγίζει ἡ ἡμέρα τῆς ἐξαργυρώσεώς του, κατὰ τοσοῦτον βελτιοῦται καὶ ἡ ἀξία του. Καθ’ ὅσον αὐξάνει ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ Κράτους, καθ’ ὅσον οὕτως ἀπομακρύνεται καὶ ἡ ἡμέρα τῆς ἐξαργυρώσεώς του, κατὰ τοσοῦτον ἐκπίπτει καὶ ἐξευτελίζεται ἡ ἀξία του, ἐν σχέσει πρὸς τὸ διεθνὲς νόμισμα, τὸν χρυσὸν, ὅστις, μόνος ἐνέχων ἐσωτερικὴν ἀξίαν, εἶναι καὶ τὸ ἀληθὲς μέτρον τῶν ἀξιῶν, ὡς τοιοῦτος δυνάμενος νὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἐμπόρευμα οὐ μόνον ἐν χώραις διατελούσαις ὑπ’ ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ὡς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος νομίζει, ἀλλὰ καὶ ὅπου αὐτὴ δὲν ἀπαντᾷ. Μήπως ἐν Λονδίνῳ λ.χ. δὲν ἀγοράζονται ὡς ἐμπόρευμα, γαλλικὰ εἰκοσάφραγκα, καὶ ἐν Παρισίοις ἀγγλικαὶ λίραι; Τοῦτο προέρχεται, ὡς προεῖπον, ἐκ τῆς ἐσωτερικῆς ἀξίας, ἣν κέκτηται μὲν τὸ εἰς χρυσὸν διεθνὲς νόμισμα, στερεῖται δὲ τὸ νόμιμον ἢ πιστωτικὴν μόνον ἀξίαν κεκτημένον νόμισμα εἰς γραμμάτιον.

§142ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ὁ χρυσὸς δὲν ἐνέχει κυρίως ἐσωτερικὴν ἀξίαν.

§143ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Βεβαίως ἐνέχει τοιαύτην· διὸ, καὶ ἂν ἀφαιρέσητε ἐκ τοῦ χρυσοῦ νομίσματος τὸ σῆμα τοῦ Κράτους, τοῦ ἔχοντος αὐτὸ ἐν κυκλοφορίᾳ, καὶ πάλιν κέκτηται αὐτὸ, ὡς χρυσὸς, τὴν ἀξίαν του. Τίνα δὲ ἀξίαν θὰ ἐνέχῃ τὸ πιστωτικὸν νόμισμα, ὅταν ἀφαιρεθῇ ἐξ αὐτοῦ τὸ σῆμα τοῦ Κράτους ἢ τοῦ εἰς λογαριασμὸν τούτου ἐκδόντος αὐτὸ τραπεζικοῦ καταστήματος; Οὐδεμίαν ἀπολύτως. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ πιστωτικοῦ καὶ μεταλλικοῦ, ἰδίᾳ εἰς χρυσὸν, νομίσματος, ἡ καθιστῶσα τοῦτο μὲν μέτρον μόνιμον καὶ ἀσφαλὲς τῶν διαφόρων ἀξιῶν, ἐκεῖνο δ’ ἐκθέτουσα εἰς διακυμάνσεις, ἀναλόγως τῆς βελτιώσεως ἢ ἐκπτώσεως τῆς πίστεως, ἣν αὐτὸ ἀντιπροσωπεύει. Ὄπισθεν, Κύριοι, τοῦ ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικοῦ ἡμῶν γραμματίου ἵσταται κατὰ πρῶτον λόγον ἡ πίστις τῆς ἀμέσου ἐκδοτρίας αὐτοῦ Τραπέζης, κατὰ δεύτερον δὲ καὶ κύριον λόγον ἡ πίστις τοῦ Κράτους, εἰς λογαριασμὸν τοῦ ὁποίου ἔχει ἐκδοθῆ αὐτό. Καθ’ ὅσον ἡ πίστις αὕτη βελτιοῦται, βελτιοῦται καὶ ἡ ἀξία τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, καθ’ ὅσον δὲ αὐτὴ ἐκπίπτει, ἐκπίπτει καὶ ἐξευτελίζεται καὶ ἡ ἀξία τούτου. Πάνθ’ ὅσα δὲ εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς Ἄρτης περὶ ὑπερτιμήσεως ἢ ὑποτιμήσεως τοῦ χρυσοῦ ἀναλόγως τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως αὐτοῦ, εἶναι ἐκ τῶν συνήθων οἰκονομικῶν του παραδοξολογιῶν. Καὶ ἡ Γαλλία, Κύριοι, εἶχε προσφύγει κατ’ ἀκολουθίαν τοῦ μεγάλου πρὸς τὴν Γερμανίαν πολέμου της ἐν ἔτει 1870–1871 εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ὑφ’ ἣν τὸ τραπεζικόν της γραμμάτιον ὑπετιμᾶτο ἐν ἀρχῇ. Εὐθὺς ὅμως, ὡς ἀνέῤῥωσαν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους καὶ ἐβελτιώθη ἡ πίστις του, τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον ὑπερετιμήθη ἀφ’ ἑαυτοῦ καὶ ἔφθασεν εἰς τὸ ἄρτιον, ἐνίοτε δὲ καὶ ὑπερβαίνει τοῦτο, λόγῳ ἐπικαταλλαγῆς, χωρὶς νὰ ἀρθῇ τὸ παράπαν ἡ ἀναγκαστική του κυκλοφορία. Παρ’ ἡμῖν ἀρχῆθεν τιμᾶται ὑπὸ τὸ ἄρτιον τὸ ἐν ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ τραπεζικὸν ἡμῶν γραμμάτιον, καθόσον ἀρχῆθεν οὔτε τὰ οἰκονομικὰ οὔτε ἡ πίστις τοῦ Κράτους ἦσαν ἐν ἀκμῇ. Ἀφ’ ὅτου ὅμως ἡ δημοσία ἡμῶν πίστις ἤρξατο ἐκπίπτουσα καθ’ ἅλματα, ἔπρεπε νὰ ἐκπίπτῃ καὶ ἐξευτελίζηται καὶ τὸ τραπεζικὸν ἡμῶν γραμμάτιον, ἕως οὗ μὲ τὴν πτώχευσιν τοῦ Κράτους ἔφθασεν αὐτὸ ἐκεῖ, ὅπου εὕρηται σήμερον. Καὶ θὰ ἐξακολουθῇ αὐτὸ διατελοῦν ἐν τῷ αὐτῷ ἐξευτελισμῷ, ἐφ’ ὅσον, τοῦ Κράτους εὑρισκομένου ἐν πτωχεύσει, ἡ πίστις αὐτοῦ εὕρηται ἐν παντελεῖ καταπτώσει, ἐφ’ ὅσον ἐκ τῆς τοιαύτης καταστάσεως τῶν δημοσίων ἡμῶν οἰκονομικῶν συμπάσχει καὶ ἡ Ἐθνικὴ ἡμῶν Τράπεζα, ἡ οὖσα κυρίως Τράπεζα τοῦ Κράτους, ὡς διαθέσασα μέχρι τοῦδε μέγα μέρος τῶν κεφαλαίων της ὑπὲρ αὐτοῦ. Ἡ βελτίωσις τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, κατ’ ἀκολουθίαν δὲ καὶ τῆς κρατούσης νῦν ἐν ἡμῖν νομισματικῆς ἀνωμαλίας, θὰ ἐπέλθῃ εὐθὺς ὡς τὸ Κράτος ἐξέλθῃ τῆς καταστάσεως τῆς πτωχεύσεως, εὐθὺς ὡς εἰσέλθῃ αὐτὸ εἰς τὸ στάδιον τῆς ἀναῤῥώσεως, εὐθὺς ὡς ἀρχίσῃ ν’ ἀναζωογονῆται ἡ νῦν νεκρὰ πίστις του, εὐθὺς ὡς ἀρχίσῃ αὐτὸ ν’ ἀποδίδῃ εἰς τὰς ἐκδοτρίας τῶν ἐν ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ γραμματίων Τραπέζας μέρος τῶν πρὸς αὐτὰς ὀφειλομένων, εὐθὺς ὡς δυνηθῶσιν οὕτω ν’ ἀναλάβωσι καὶ αὐταὶ καὶ ν’ ἀρχίσωσι ν’ ἀνακτῶσι τὴν προτέραν πίστιν των. Πρόκειται λοιπὸν, Κύριοι, περὶ ἀνεπαρκείας τοῦ Κράτους καὶ οὐχὶ τῆς χώρας. Αὕτη καταβάλλει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον πάντας τοὺς φόρους, πάντα τὰ τέλη καὶ δικαιώματα, ἀνερχόμενα ἐτησίως εἰς 90 καὶ ἐπέκεινα ἑκατομμύρια. Ἐὰν ταῦτα κατεβάλλοντο εἰς εἶδος, εἰς ἀξίας, ἐνεχούσας χρυσὸν, τί θὰ συνέβαινε τότε; Τὸ Κράτος θὰ ἠδύνατο κάλλιστα νὰ ἐξάγῃ μέρος αὐτῶν εἰς ἐκπλήρωσιν τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ὑποχρεώσεών του, χωρὶς οὕτω νὰ ἐπιφέρῃ τὴν ἐλαχίστην διατάραξιν εἴτε εἰς τὴν ἀγορὰν ἡμῶν, εἴτε εἰς τὰς κατ’ ἰδίαν συναλλαγὰς ἡμῶν πρὸς τὴν ἀλλοδαπήν. Πλὴν χάριν εὐκολίας καὶ τῶν φορολογουμένων καὶ τοῦ δημοσίου ταμείου οἱ φόροι, τὰ τέλη καὶ δικαιώματα δὲν εἰσπράττονται εἰς εἶδος, εἰς ἀξίας, ἀλλ’ εἰς νόμισμα. Ὑποθέσατε ὅμως, Κύριοι, πρὸς στιγμήν, ὅτι τὸ νόμισμα τοῦτο δὲν εἶναι πιστωτικόν, ἀλλὰ μεταλλικόν. Τί θὰ συνέβαινε καὶ τότε; Ἀφοῦ ἅπαξ τὰ ἐνενήκοντα καὶ ἐπέκεινα ἑκατομμύρια ἐξήρχοντο ἐκ τῶν ἰδιωτικῶν βαλαντίων καὶ εἰσήρχοντο εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, τὸ Κράτος θὰ ἠδύνατο κάλλιστα καὶ οὕτω μέρος αὐτῶν νὰ ἐξαγάγῃ, χάριν τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ὑποχρεώσεών του, χωρὶς νὰ ἐπιφέρῃ ἐπαισθητὴν διατάραξιν εἴτε εἰς τὴν ἐγχωρίαν ἀγοράν, εἴτε εἰς τὰς πρὸς τὴν ἀλλοδαπὴν συναλλαγὰς τῆς χώρας. Θὰ συνετέλει οὕτω εἰς τὴν ὕψωσιν τῆς ἐπικαταλλαγῆς, τῆς διαφορᾶς δηλαδὴ μεταξὺ συναλλάγματος καὶ χρυσοῦ, προκειμένου περὶ πληρωμῶν εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Ἀλλὰ τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, ὡς τοιοῦτον, κέκτηται ἀντοχὴν κατὰ τῆς πιέσεως τῆς ἐπικαταλλαγῆς, ἥτις ὡς ἐκ τούτου οὐδέποτε δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸ 1–1½ ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν, εἰς ὅσον δύνανται νὰ ἀνέλθωσι κατ’ ἀνώτατον ὅρον τὰ ἔξοδα ἀποστολῆς καὶ ἀσφαλείας τοῦ χρυσοῦ αὐτουσίου. Πέραν τοῦ 1½ ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν εἶναι προτιμοτέρα ἡ ἀποστολὴ τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος αὐτουσίου. Ἰδοὺ διατὶ εἶπον, ὅτι ἐπὶ εἰσπράξεων εἰς μεταλλικὸν θὰ ἠδύνατο τὸ Κράτος μέρος αὐτῶν νὰ ἐξαγάγῃ χάριν τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ὑποχρεώσεών του, ἐλάχιστα ἐπηρεάζον οὕτω τὴν ἐγχωρίαν ἀγορὰν καὶ τὰς πρὸς τὴν ἀλλοδαπὴν συναλλαγὰς τῆς χώρας. Πλὴν τὸ Κράτος δὲν εἰσπράττει εἰς μεταλλικὸν τοὺς φόρους, τὰ τέλη καὶ δικαιώματα, ἀλλ’ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωσι τὴν ἀντοχὴν τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος, τὰ ὁποῖα ὡς ἐκ τούτου εἰς πᾶσαν πίεσιν τῆς ἐπικαταλλαγῆς ὑπενδίδουσι, τότῳ μᾶλλον, ὅσῳ σαθρὸν εἶναι καὶ τὸ μόνον ἔρεισμα αὐτῶν, ἡ πίστις τοῦ Κράτους, εἰς λογαριασμὸν τοῦ ὁποίου ἔχουσιν ἐκδοθῆ καὶ κυκλοφοροῦσιν αὐτά. Φυσικὸν ἐπακόλουθον τούτου εἶναι τὸ δυσαπόκτητον τοῦ ἀναγκαιοῦντος εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον χρυσοῦ διὰ τὰς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ὑποχρεώσεις του, ἐντεῦθεν δὲ πρόδηλος καθίσταται ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ Κράτους καὶ οὐχὶ τῆς χώρας διὰ τὴν πλήρωσιν αὐτῶν. Αἱ μέχρι τοῦδε ἐξελεγχθεῖσαι οἰκονομικαὶ παραδοξολογίαι τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ ἐξώθησαν αὐτὸν καὶ εἰς συμπεράσματα οὐχ ἧττον παράδοξα. Εἶπεν ὅτι εἰς οὐδὲν συντελεῖ, ὅπως ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς παρούσης καταστάσεως, πᾶσα δυνατὴ οἰκονομία ἐν τοῖς ἐξόδοις τοῦ προϋπολογισμοῦ, οὐδ’ ἡ ἐξεύρεσις νέων πόρων ἐν τοῖς ἐσόδοις αὐτοῦ...

§144ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Λέγετε ὅ,τι δὲν εἶπον· δὲν με ἐνοήσατε.

§145ΡΑΛΛΗΣ. Τὰ εἴπετε.

§146ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἂς εὑρεθῇ ἕτερός τις συνάδελφας ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συμμεριζόμενος τὴν διάψευσιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἄρτης. Ἀλλ’ οὐδεὶς πράττει τοῦτο. Πάντες ἤκουσαν καὶ ἐνόησαν τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, ὡς ἐγώ.

§147ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν μὲ ἐνοήσατε· τὸ δυστύχημα αὐτὸ ἐπεκτείνεται καὶ εἰς ἄλλους συναδέλφους.

§148ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ τὸ μεγαλείτερον δυστύχημα δι’ ἡμᾶς εἶναι, ὅτι μᾶς ἀπησχολήσατε σεῖς ἐπὶ ὥρας ὁλοκλήρους, ἐν τῷ μέσῳ τοῦ ἀφορήτου καύσωνος, τοῦ κρατοῦντος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, μὲ πράγματα τόσον ἀκατανόητα, ὡς λέγετε καὶ ὁ ἴδιος, εἰς πάντας ἡμᾶς τοὺς ἄλλους, μὲ πράγματα μάλιστα ὀλίγην τὴν σχέσιν ἔχοντα πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα, τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Ἐγὼ τοὐλάχιστον νομίζω, ὅτι ὁ ἰσχυριζόμενος ὅτι πταίει ἡ ἔλλειψις κοινωνικῆς καὶ πολιτειακῆς ἀνατροφῆς παρὰ τῷ λαῷ ἡμῶν, πταίει ἡ ἀνεπάρκεια τῆς χώρας καὶ οὐχὶ ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ Κράτους διὰ τὴν παροῦσαν ἡμῶν κατάστασιν, καὶ ὅτι κατ’ ἀκολουθίαν, ὅπως ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς καταστάσεως ταύτης, δὲν ἀρκοῦσιν αἱ οἰκονομίαι, οὐδ’ ἡ ἐξεύρεσις νέων πόρων ὑπὲρ τοῦ Κράτους, ἀλλὰ ἀνάγκη νὰ διαπαιδαγωγηθῇ κοινωνικῶς καὶ πολιτειακῶς ὁ λαὸς καὶ νὰ καταστῇ ἐπαρκὴς ἡ χώρα, ὁ ἰσχυριζόμενος, λέγω, τὰ τοιαῦτα ἠδύνατο καὶ ἐπ’ ἄλλῃ οἱᾳδήποτε εὐκαιρίᾳ νὰ κάμῃ καὶ μᾶς ἀνακοινώσῃ τὴν σχετικὴν κοινωνικὴν, πολιτειακὴν καὶ οἰκονομικὴν μελέτην του, νὰ μὴ σχετίσῃ δὲ ταύτην πρὸς τὴν προκειμένην συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἡ συζήτησις αὕτη ὀφείλει νὰ στραφῇ κυρίως καὶ κατ’ ἐξοχὴν περὶ τὴν ἐπάρκειαν ἢ ἀνεπάρκειαν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ, περὶ τὴν ἐπάρκειαν ἢ ἀνεπάρκειαν τούτου καθ’ ἑαυτὸν καὶ ἐν σχέσει πρὸς ἣν κατάστασιν εὑρισκόμεθα τὴν σήμερον, ἐν κεφαλαίῳ δὲ περὶ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν τὸ νῦν ἀνεπαρκὲς Κράτος θὰ καθίστατο ἐπαρκὲς, ἵν’ ἀντιμετωπίσῃ πάσας τὰς νῦν ἀντιξόους περιστάσεις καὶ κατορθώσῃ οὕτω καὶ αὐτὸ νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τῶν οἰκονομικῶν δυσχερειῶν, καὶ τὴν χώραν νὰ ὑποβοηθήσῃ εἰς τοῦτο. Οὕτω πως τοὐλάχιστον ἐννοοῦμεν ἡμεῖς τὴν συζήτησιν, καὶ οὕτω πως ἔχομεν ἀπόφασιν νὰ διεξαγάγωμεν αὐτήν. Ὁ προκείμενος, Κύριοι προϋπολογισμὸς εἶναι, πλὴν ἐλαχίστων παραλλαγῶν, ἀντίγραφον τοῦ ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1895 εἰς τὴν τελευταίαν σύνοδον τῆς ἡγουμένης βουλευτικῆς περιόδου ἤδη κατὰ Νοέμβριον μῆνα τοῦ 1894. Ἐπ’ αὐτοῦ ἔλαβον ἤδη ἐγὼ τὸν λόγον κατὰ Δεκέμβριον τοῦ ἔτους ἐκείνου, ἀγορεύσας εἰς δύο ἀλλεπαλλήλους τῆς Βουλῆς συνεδριάσεις. Κατέδειξα τότε, ὅτι αὐτὸς ἦτο καθ’ ἑαυτὸν ἀνεπαρκὴς, ἡ δὲ ἀνεπάρκειά του αὕτη καθίστατο ἔτι μᾶλλον ἐπαισθητὴ ἐν σχέσει πρὸς τὴν νῦν κατάστασιν ἡμῶν. Τὴν γνώμην ταύτην ἀκριβῶς εἶχε τότε καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς τοῦτο ἐξάγεται καὶ ἐκ τῆς ἀγορεύσεώς του περὶ διαπυλίων τελῶν, μάλιστα δ’ ἐκ τῆς ἐκθέσεως, ἣν ὑπέβαλον τότε εἰς τὴν Βουλὴν δύο ἐκ τῶν φίλων του, μέλη τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς. Τὸ συμπέρασμα τῆς ἐκθέσεως ἐκείνης, γραφείσης ὑπὸ τὰς ἐμπνεύσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἦτο, ὅτι ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος προϋπολογισμὸς ὤφειλε νὰ ἐπιστραφῇ, ὡς ἀνεπαρκὴς, εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἀνασυντάξῃ καὶ ὑποβάλῃ αὐτὸν ἐκ νέου εἰς τὴν Βουλήν. Ἔκτοτε ὅμως παρῃτήθη τὸ Ὑπουργεῖον Τρικούπη, διελύθη ἡ Βουλή, καὶ αἱ νέαι αὐτῆς ἐκλογαὶ ἔφεραν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸν κ. Δηλιγιάννην. Ἕκαστος ἐδικαιοῦτο νῦν νὰ προσδοκᾷ, ὅτι θὰ ἔπραττεν αὐτὸς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνεβούλευε πρὶν ὡς ἀντιπολιτευόμενος τὸ Ὑπουργεῖον Τρικούπη, ὅτι δηλαδὴ θ’ ἀνασυνέταττε καὶ θ’ ἀπεδείκνυεν ἐπαρκέστερον καὶ εὐπροσωπότερον τὸν προϋπολογισμὸν ἐκεῖνον, ἀφοῦ καὶ ἄλλως ἦτο κάλλιον αὐτὸς εἰς θέσιν νὰ πράξῃ τοῦτο. Ὁ κ. Τρικούπης συνέταξε τὸν ὑπ’ αὐτοῦ ὑποβληθέντα προϋπολογισμὸν κατὰ Ὀκτώβριον μῆνα τοῦ 1894, ὅτε δὲν εἶχον ἀκόμη συγκεντρωθῆ τὰ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1893, ἡ δὲ χρῆσις τοῦ 1894 διήνυε μόλις τὸν δέκατον αὐτῆς μῆνα. Ὡς ἐκ τούτου ἠδύνατό πως νὰ δικαιολογηθῇ αὐτὸς, ἐὰν ἐν πολλοῖς ἐσφάλη εἰς τὰς προβλέψεις του, ὡς πρὸς τὸν καθορισμὸν καὶ τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων. Τίνα ὅμως δικαιολογίαν δύναται νὰ προβάλῃ νῦν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅστις, καίτοι ἔχων πρὸ ὀφθαλμῶν πλήρη μὲν τὰ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1893, γνωστὰ δὲ κατὰ τὸ πλεῖστον τὰ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1894 ἐκ τῶν 10 πρώτων μηνῶν, πρὸς δὲ τὰ ἀποτελέσματα τῶν τεσσάρων πρώτων μηνῶν αὐτῆς τῆς χρήσεως τοῦ 1895, οὐδὲν ἧττον δὲν ἐδίστασε νὰ ὑποβάλῃ ἐκ νέου, μὲ ὀλίγας παραλλαγὰς, τὸν αὐτὸν ἐκεῖνον προϋπολογισμόν, ὃν τόσον δριμέως κατέκρινε τότε, ὡς ἀνεπαρκῆ ὅλως καὶ ὡς ἄξιον νὰ ἐπιστραφῇ πρὸς ἀναθεώρησιν εἰς τὴν συντάξασαν αὐτὸν Κυβέρνησιν; Ἡ δικαιολογία του, Κύριοι, ὅτι δὲν εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον καιρόν, ἵνα ἀνασυντάξῃ ἐπὶ νέων βάσεων τὸν προϋπολογισμόν, εἶναι ἀναξία καὶ αὐτοῦ καὶ παντὸς ἄλλου ἀξιοῦντος νὰ προΐσταται τῶν κοινῶν. Ἀπὸ τριακονταπενταετίας ἤδη πολιτεύεται, πολλάκις διηύθυνε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ συνέταξε καὶ ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν προϋπολογισμοὺς τοῦ Κράτους, καὶ ὡς ἀντιπολιτευόμενος δὲ ἀείποτε μετέσχε τῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ συζητήσεων, εἰσερχόμενος εἰς πᾶσαν λεπτομέρειαν καὶ τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων αὐτοῦ, καὶ τέλος ἀπὸ μηνῶν ἤδη ἠδύνατο νὰ προΐδῃ, ὅτι θὰ ἐπανήρχετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας· πῶς λοιπὸν ἰσχυρίζεται νῦν, ὅτι δὲν εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον καιρόν, ἵνα συντάξῃ ἴδιον προϋπολογισμὸν διὰ τὸ ἔτος 1895; Τί ἔκαμνε τότε ἐπὶ ἕνα μῆνα καὶ ἐπέκεινα, ἀφ’ ἧς ἡμέρας διὰ τῶν ἐκλογῶν τῆς 16 Ἀπριλίου ἐνδειχθεὶς ὡς ὁ μέλλων Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐκάλει παρ’ ἑαυτῷ τοὺς τμηματάρχας τοῦ λογιστικοῦ ἑκάστου Ὑπουργείου καὶ συνειργάζετο μετ’ αὐτῶν ἰδιαιτέρως εἰς καταρτισμὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ; Πῶς δ’ εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον καιρόν, ἵνα χειροτερεύσῃ, οὐχὶ δὲ ἵνα βελτιώσῃ κατά τι, τὸν ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη ὑποβληθέντα προϋπολογισμόν, καθιστῶν αὐτὸν οὕτως ἀνεπαρκέστερον ἢ πρίν; Πῶς, ἐνῷ ἐθεώρει τὰ ἔσοδα αὐτοῦ ἀνεπαρκῆ, ὡς εἶχον αὐτὰ πρίν, ἐν τούτοις ἐνόμισεν, ὅτι ἦτο εἰς αὐτὸν ἐπιτετραμμένον νῦν νὰ τὰ μειώσῃ κατά τι καὶ νὰ τὰ καταστήσῃ οὕτως ἀνεπαρκέστερα; Πῶς καὶ ἐπὶ τῶν ἐξόδων ἔγνω νὰ προβῇ μὲν εἰς οἰκονομίας τινὰς ἐκεῖ, ὅπου αὗται δὲν ἐπετρέποντο, εἰμὴ μόνον ἐπὶ ζημίᾳ τῶν σχετικῶν ὑπηρεσιῶν ἢ ἄλλων ὑψηλοτέρων συμφερόντων, νὰ δημιουργήσῃ δὲ ἄλλας νέας δαπάνας ἀντ’ αὐτῶν, μὴ ἀπολύτως ἀναγκαίας καὶ μὴ ἐπειγούσας νῦν; Τὸ ἀνεπαρκὲς, Κύριοι, τοῦ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμοῦ κατέδειξεν ἤδη αὐτὴ ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς του διὰ τῆς ἐκθέσεώς της, προτείνουσα διαφόρους, ἀπαραιτήτους κατ’ αὐτήν, μεταβολὰς καὶ ἐν τοῖς ἐσόδοις καὶ ἐν τοῖς ἐξόδοις, μεταβολὰς, καθιστώσας ὅλως ἀλλοῖα τὰ ὁλικὰ ποσὰ καὶ τούτων καὶ ἐκείνων. Καὶ ὅταν αὐτὴ ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ προτείνῃ τοιαύτας μεταβολὰς, δὲν εἶναι τοῦτο ἀπόδειξις τρανή, ὅτι αὐτὴ δὲν θεωρεῖ τὸν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθέντα προϋπολογισμὸν ἐπαρκῆ; Καὶ τὸ ἔργον τῆς ἐκθέσεως τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς συνεπλήρωσεν ἤδη χθὲς ἑσπέρας διὰ τῆς μακρᾶς καὶ ἐξηκριβωμένης ἀγορεύσεώς του ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Παρνασσίδος, ἀποδείξας τὸν προϋπολογισμόν, ὡς οὗτος ὑπεβλήθη ἐκ νέου εἰς τὴν ψῆφον ἡμῶν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, κατὰ πολὺ ἀνεπαρκέστερον τοῦ πρωτοτύπου αὐτοῦ, τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν τελευταίαν σύνοδον τῆς ἡγουμένης βουλευτικῆς περιόδου ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην οὐδὲν νέον προσέθεσε σήμερον ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ, θὰ ἦτο δ’ ἴσως περιττὸν νῦν ν’ ἀγορεύσω καὶ ἐγώ. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἅπαξ ἔλαβον τὸν λόγον, ἵνα κυρίως ἀνασκευάσω τὰς οἰκονομικὰς παραδοξολογίας τοῦ τελευταίου συναδέλφου, ἃς ἠκούσαμεν τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἐνόμισα πρέπον, πρὶν ἢ κατέλθω τοῦ βήματος, νὰ φέρω τὸν λόγον καὶ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅπως οὕτω τοὐλάχιστον ἀφαιρέσω πᾶσαν πρόφασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καθ’ ἣν δῆθεν δὲν δύναται νὰ λάβῃ αὐτὸς τὸν λόγον καὶ νὰ συνηγορήσῃ ὑπὲρ τοῦ προϋπολογισμοῦ του, πρὶν ἢ ἀγορεύσωμεν ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὅσοι συνήθως μετέχομεν τῆς τοιαύτης συζητήσεως. Ἐννοεῖται ὅτι δὲν θὰ μακρηγορήσω τὴν φορὰν ταύτην, ὡς ἄλλοτε, προκειμένου περὶ προϋπολογισμοῦ, ὃν ἐξήλεγξα ἤδη ἐν τοῖς πλείστοις καὶ κυριωτάτοις, ἀγορεύσας περὶ αὐτοῦ, ὡς προεῖπον, κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1894. Διὸ θ’ ἀποφύγω νῦν πᾶσαν λεπτομερῆ αὐτοῦ ἐξέτασιν, ἀναφερόμενος ὡς πρὸς ταύτην εἰς τὴν τότε ἀγόρευσίν μου, θ’ ἀποφύγω δὲ κατὰ τὸ δυνατὸν καὶ πᾶσαν ἐπανάληψιν ἐκείνων, ἅτινα ἀνεπτύχθησαν ἤδη ἱκανῶς εἴτε ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, εἴτε ἐν ταῖς ἀγορεύσεσι τῶν προλαλησάντων ἐκ τῆς πτέρυγος ἡμῶν. Τὰ ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀνεγράφησαν καὶ ἐν τοῖς καθόλου καὶ ἐν τοῖς καθ’ ἕκαστον ἀπαράλλακτα, ὡς εἶχον αὐτὰ καὶ ἐν τῷ ὑποβληθέντι ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη προϋπολογισμῷ. Ἐὰν κατὰ τὴν συζήτησιν τούτου ἀπεδείχθη, ὅτι κακῶς ἐξευρίσκετο ὁ μέσος ὅρος τῶν πλείστων ἐσόδων ἐπὶ τῇ βάσει ἀριθμῶν ἀποδιδόντων ἐσφαλμένως τὰς εἰσπράξεις τῶν τριῶν προηγουμένων χρήσεων 1891–1893, ἐὰν ἀπεδείχθη τότε, ὅτι κακῶς ἐγίνετο ἀποδεκτὸς ὁ μέσος ὅρος ἐπὶ πολλῶν ἐσόδων, ἐφ’ ὧν εἴτε διὰ προϊοῦσαν αὔξησιν, εἴτε διὰ προϊοῦσαν μείωσιν τῶν εἰσπράξεων, εἴτε καὶ δι’ ἐπελθοῦσαν ἐν τῷ μεταξὺ φορολογικὴν μεταῤῥύθμισιν, οὐδαμῶς ἐγχωρεῖ αὐτὸς, τί τοῦτο πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν; Αὐτὸς ἀντέγραψε πιστῶς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων, τὸν ὑποβληθέντα ὑπὸ τοῦ προκατόχου του, μὲ ὅλας τὰς ἐσφαλμένας παραθέσεις τῶν εἰσπράξεων τῶν τριῶν προηγουμένων χρήσεων, μὲ ὅλους τοὺς ἐσφαλμένους μέσους ὅρους. Εἶχε μάλιστα ὡς ἐκ περισσοῦ τὴν ἱερὰν ἀφέλειαν ν’ ἀφήσῃ αὐτὺς ἄθικτα ὅλως καὶ τὰ ἔσοδα ἐκεῖνα, ἅτινα εἶχεν ἀποφασίσει ἤδη νὰ ἐλαττώσῃ καὶ πρὶν ἢ συντάξῃ τὸν προϋπολογισμόν του, ὡς τὴν ἐλάττωσιν διαφόρων εἰσαγωγικῶν δασμῶν, τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν καὶ τῆς εἰσφορᾶς τῶν δήμων ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, εἰ καὶ ἐν τοῖς ἐξόδοις περιέκοπτε τὴν ἀντίστοιχον δαπάνην. Οὕτω κατώρθωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ παρουσιάσῃ τὰ ἔσοδα ὡς ἀνερχόμενα εἰς 91,331,118, ἅτινα ἀπέναντι τῶν ἐξόδων ἐξ 89,342,724 εἶχον νὰ ἐπιδείξωσι καὶ περίσσευμα ἐκ δραχ. 1,988,394, πρὸς χαρὰν καὶ ἀγαλλίασιν καὶ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου καὶ πάντων τῶν θαυμαστῶν καὶ πανηγυριστῶν του. Δυστυχῶς ὅμως ἡ χαρὰ αὕτη καὶ ἀγαλλίασις δὲν διήρκεσεν ἢ μέχρι τῆς διανομῆς τοῦ τεύχους τοῦ προϋπολογισμοῦ, οὗ πρόχειρος ἔλεγχος ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ ἠνάγκασε τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ προβῇ εἰς ἐπανειλημμένας δηλώσεις, ἐπανορθωτικὰς ἐν πολλοῖς καὶ τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων αὐτοῦ. Τὰς δηλώσεις ταύτας συνοψίσασα ἡ πλειονοψηφία τῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτῆς, ἀπέδειξε δι’ αὐτῶν, ὅτι τὰ μὲν ἔσοδα πρέπει νὰ περιορισθῶσιν εἰς 90,198,015, τὰ δ’ ἔξοδα ν’ αὐξήσωσιν εἰς 91,340,202, καὶ οὕτω τὸ περίσσευμα νὰ μεταβληθῇ εἰς ἔλλειμμα ἐξ 1,142,267. Καὶ ταῦτα μὲν, ἐπαναλαμβάνω, κατὰ τὰς δηλώσεις αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἐπιτροπὴ ὅμως ἠναγκάσθη νὰ ὑποδείξῃ καὶ ἀφ’ ἑαυτῆς αὐξήσεις τῶν ἐξόδων, αὐξήσεις ἀπαραιτήτους καὶ ἐπιβαλλομένας ἐν πολλοῖς ὑπ’ αὐτῆς τῆς μέχρι τοῦδε ἐφαρμογῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὡς ἐπὶ τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς διὰ τὴν εἰς χρυσὸν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, ἥτις ὑπερέβη ἤδη τὸ ἀναγραφόμενον ποσὸν κατὰ πολλὰς ἑκατοστύας χιλιάδων δραχ. Διὰ τῶν αὐξήσεων αὐτῶν τὰ ἔξοδα ἐξωγκώθησαν εἰς 92,720,134, κατ’ ἀκολουθίαν δὲ καὶ τὸ ἔλλειμμα ἀνῆλθεν εἰς 2,522,119. Ἀλλὰ πρὸ τοῦ ἐλλείμματος τούτου ἀποτροπιασθεῖσα καὶ ἡ ἰδία, ἔγνω διὰ τεχνητῶν καὶ βεβιασμένων ὅλως μέσων νὰ συγκαλύψῃ αὐτὸ, ἐξογκοῦσα μονομερῶς τινα τῶν ἐσόδων καὶ ἐπωφελουμένη εἰς τοῦτο ἐκείνας μόνον ἐκ τῶν ἐμῶν παρατηρήσεων περὶ αὐτῶν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ὅσαι συνέφερον εἰς τὸν σκοπόν της τοῦτον. Ἐγὼ δηλαδὴ, Κύριοι, πιστεύσας εἰς τὰς πομπικὰς ἀγγελίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἰς ἃς προέβη οὗτος καὶ ὡς ἀντιπολιτευόμενος, ἰδίᾳ κατὰ τὰς ἐκλογικάς του περιοδείας, καὶ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προκειμένου προϋπολογισμοῦ, καὶ καθ’ ἃς ἔπρεπεν ἐφεξῆς νὰ ὦμεν εἰλικρινεῖς καὶ πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ πρὸς τοὺς ξένους, ἀποφεύγοντες ἐκ παντὸς τρόπου τὴν σύνταξιν ψευδῶν προϋπολογισμῶν, μὲ πλαστὰ καὶ εἰκονικὰ ἰσοζύγια καὶ περισσεύματα, ἠθέλησα νὰ συντελέσω, τὸ ἐπ’ ἐμοί, ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ εἰς τὸν καταρτισμὸν ἀληθοῦς καὶ πραγματικοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι πάντοτε μέν, μάλιστα δὲ ὑφ’ ἃς περιστάσεις διατελοῦμεν τὴν σήμερον, ἡ ἀλήθεια καὶ μόνη ἡ ἀλήθεια δύναται νὰ σώσῃ ἡμᾶς. Νομίζω δὲ, ὅτι πρὸς τοῦτο ἐπεβάλλετο εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ πράξῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρέλιπεν ὁ εἰσηγητὴς αὐτοῦ, ἤτοι ν’ ἀναθεωρήσῃ καὶ τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα, καὶ ν’ ἀναγράψῃ καὶ ἐν ἐκείνοις καὶ ἐν τούτοις πάντα τὰ ἀληθῆ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ὑπεδεικνύοντο εἰς ἡμᾶς καὶ ἐκ τῆς πείρας τοῦ παρελθόντος καὶ ἐκ τῆς μελέτης τοῦ ἐνεστῶτος, ἔγνων νὰ ὑποδείξω ἐγὼ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἡ τοιαύτη ἐργασία. Ἠρξάμην ἐκ τῶν ἐσόδων, καταδεικνύων ἐφ’ ἑνὸς ἑκάστου κεφαλαίου καὶ ἄρθρου αὐτῶν, ὁποίας εἰσπράξεις θὰ εἴχομεν, κατὰ πᾶσαν πιθανότητα, τὸ ἐνεστὼς ἔτος, ἐν ἀντιβολῇ οὐ μόνον πρὸς τ’ ἀποτελέσματα τῶν χρήσεων 1891–1893, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰ μέχρι τοῦδε γνωστὰ ἀποτελέσματα τῶν 16 πρώτων μηνῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1894 καὶ τῶν τεσσάρων πρώτων μηνῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1895. Ἐντεῦθεν ἐγίνετο κατάδηλον, ὅτι ἄλλα μὲν ἔσοδα ἔπρεπε ν’ ἀναγραφῶσιν ἐπὶ πλέον καὶ ἄλλα ἐπὶ ἔλαττον τῶν προϋπολογιζομένων. Αἴφνης ὅμως ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐδράξατο μὲν ὡς τελευταίαν σανίδα σωτηρίας τὰς ὑποδεικνυομένας αὐξήσεις ἐσόδων τινῶν, ἀπέκρουσε δὲ ἄνευ λόγου τὰς μειώσεις ἄλλων ἐσόδων, ἀφοῦ οὕτω πως μόνον ἠδύνατο αὐτὴ νὰ συγκαλύψῃ τὸ χαῖνον ἔλλειμμα τοῦ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμοῦ. Πεισθεὶς οὕτω, ὅτι προέκειτο καὶ νῦν νὰ συνεχίσωμεν τὸ αὐτὸ σύστημα τῆς πλαστότητος καὶ εἰκονικότητος τῶν προϋπολογισμῶν, ὅπερ ἤγαγεν ἡμᾶς εἰς ἣν θέσιν εὑρισκόμεθα τὴν σήμερον, ἀπέσχον τῶν περαιτέρω συνεδριάσεων τῆς ἐπιτροπῆς. Ἐπειδὴ ὅμως πολὺς λόγος ἐγένετο χθὲς ἑσπέρας μόνον περὶ τῶν ὑπ’ ἐμοῦ ὑποδειχθεισῶν αὐξήσεων ἐσόδων τινῶν, καὶ ἄλλοι μὲν ἐπεκαλέσθησαν αὐτὰς εἰς ἐνίσχυσιν τῶν ἰσχυρισμῶν τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ἄλλοι δ’ ἀπέκρουσαν αὐτὰς, ὡς ἀπιθάνους, εἶμαι ἠναγκασμένος νῦν νὰ παράσχω τὰς ἑξῆς ἐξηγήσεις περὶ τοῦ πράγματος. Εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφιβολίας, Κύριοι, ὅτι καὶ αἱ τελωνειακαὶ καὶ αἱ ἐκ τῶν μονοπωλίων εἰσπράξεις ἡμῶν θὰ ὦσι πολὺ ἀνώτεραι τῶν ἀναγραφομένων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἐκτὸς ἂν συμβῇ ἀπρόοπτόν τι, ὅπερ ὅμως δὲν δυνάμεθα νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ἀπὸ τοῦδε. Ἐπίσης εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφιβολίας ὅτι πρέπει νὰ παύσῃ πλέον καὶ ἐν τοῖς ἐσόδοις καὶ ἐν τοῖς ἐξόδοις ἡ ἀριθμητικὴ ἐξίσωσις τῶν εἰς χρυσὸν πρὸς τὰς εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια εἰσπράξεις καὶ δαπάνας. Πρέπει πᾶσα εἰς χρυσὸν εἴσπραξις καὶ δαπάνη ν’ ἀναγράφηται ὁμοῦ μετὰ τῆς ἀναλογούσης συναλλαγματικῆς διαφορᾶς, ὅπως οὕτως ἔχωμεν πραγματικὴν αὐτῶν ἐξίσωσιν πρὸς τὰ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἔσοδα καὶ ἔξοδα. Τοῦτο εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον διὰ τὴν τακτοποίησιν τῶν λογαριασμῶν ἡμῶν. Τοῦτο καὶ ἡμεῖς καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπεστηρίξαμεν ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, ἀντιπολιτευόμενοι πρὸς τὸν κ. Τρικούπην, τοῦτο δ’ ἐπιβάλλετο εἰς ἡμᾶς νὰ πράξωμεν νῦν, ἐὰν ἠθέλομεν νὰ φανῶμεν ἀκόλουθοι πρὸς τὰς ἐπαγγελίας ἐκείνας. Ἀλλ’ ἐνῷ ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐδέχθη νὰ προσυπολογίσῃ ἐπὶ τῶν εἰς χρυσὸν εἰσπράξεων ἐκ προξενικῶν τελῶν, ἐκ τελῶν ἀγκυροβολίας καὶ ἐξ ἀντιτίμου τῆς σμύριδος συναλλαγματικὴν διαφορὰν ἐξ 680,000 δραχμῶν, οὐχ ἧττον ἀπέφυγε ν’ ἀναγράψῃ καὶ τὴν ἀντίστοιχον συναλλαγματικὴν διαφορὰν ἐπὶ ἐξόδων τινῶν χάριν προμηθειῶν τῶν διαφόρων Ὑπουργείων ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ.

§149Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Αὐτὸ δὲν τὸ εἴπετε εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§150ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν τὸ εἶπον, διότι, ὡς προεδήλωσα, ἠναγκάσθην ν’ ἀπόσχω τῶν συνεδριάσεων αὐτῆς καθ’ ὅλην τὴν ἐν αὐτῇ προεξέλεγξιν τῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ διατὶ δὲν ἐσκέφθητε μόνοι σας τοῦτο, κύριε εἰσηγητά; Διατὶ δὲν ἐσκέφθητε, ὅτι μέχρι τοῦδε ἡ συναλλαγματικὴ διαφορὰ τῶν εἰς χρυσὸν ἐσόδων δὲν ὑπεξῃρεῖτο ὑπό τινος, ἀλλὰ διετίθετο, καθ’ ὃν τρόπον ὑπέδειξα ἐγώ; Ἔχετε τὴν πεποίθησιν, ὅτι πρόκειται περὶ ἐσόδου, τὸ ὁποῖον ὑπεξῃρεῖτο ὑπό τινος μέχρι τοῦδε; τότε ὀφείλετε νὰ προτείνητε τὴν καταδίωξιν ἐκείνων, οἵτινες ὑπεξήρουν αὐτὸ τέως, ἀφοῦ αὐτὸ ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν συνεποσώθη εἰς ἑκατομμύρια πολλά. Δὲν ἔχετε τὴν πεποίθησιν ταύτην; εἶσθε καὶ σεῖς τῆς γνώμης, ὡς ἐγώ, ὅτι τὰ εἰς χρυσὸν ἔσοδα τοῦ Κράτους διετίθεντο εἰς πληρωμὴν ἐξόδων αὐτοῦ ἐπίσης εἰς χρυσόν, χωρὶς οὕτω νὰ γίνηται κατάχρησίς τις; τότε ἀνάγκη πᾶσα ἢ ν’ ἀναγράψητε τὴν σχετικὴν συναλλαγματικὴν διαφορὰν καὶ ἐπὶ τῶν ἐσόδων καὶ ἐπὶ τῶν ἐξόδων, ἢ νὰ παραλίπηται αὐτὴ ὅλως καὶ ἐπ’ ἐκείνων καὶ ἐπὶ τούτων, ὡς ἐγίνετο μέχρι τοῦδε. Ὁπωσδήποτε, Κύριοι, θὰ συμφωνήσητε πάντες πρὸς ἐμὲ, ὅτι κακῶς ὑπελήφθη ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅτι ἠδύνατο ν’ ἀναγράψῃ μονομερῶς ἐν τοῖς ἐσόδοις τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος συναλλαγματικὴν διαφοράν, χωρὶς ν’ ἀναγράψῃ αὐτὴν καὶ ἐν τοῖς ἐξόδοις, καὶ ὅτι κατ’ ἀκολουθίαν οὐδόλως πρέπει νὰ θεωρηθῇ ἡ ἀναγραφὴ αὕτη ὡς πραγματικὴ καὶ βελτιοῦσα τὸν προϋπολογισμὸν, ἔστω καὶ κατ’ ὀβολὸν μόνον. Ὀρθὴ καὶ δικαία τοὐναντίον εἶναι ἡ αὔξησις τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων κατὰ 1,697,000. Αἱ εἰσπράξεις αὗται ἀνῆλθον ἤδη τὸ 1892 εἰς 26,758,169, κατέπεσαν δὲ τὸ ἐπιὸν ἔτος 1893 εἰς 22,303,838, ἀλλὰ διὰ λόγους εὐεξηγήτους. Ἐν πρώτοις λήγοντος τοῦ ἔτους 1892 ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἀναθεώρησις τοῦ δασμολογίου ἡμῶν, καθ’ ἣν, αὐξάνοντος τοῦ δασμοῦ ἐπὶ διαφόρων ἔξωθεν εἰσαγομένων εἰδῶν, ἔσπευσαν οἱ ἐνδιαφερόμενοι νὰ προβῶσιν εἰς τὰς ἀναγκαίας προμηθείας ὑπὸ τὴν ἰσχὺν τοῦ παλαιοῦ δασμολογίου. Φυσικὸν ἐπακόλουθον τούτου ἦτο, ὅτι τοὺς πρώτους μῆνας τοῦ 1893 εὑρεθεισῶν τῶν παρακαταθηκῶν των πλήρων, ἠλαττώθη ἡ ἔξωθεν εἰσαγωγή. Ἡ ἐλάττωσις αὕτη ἐξηκολούθησε καὶ τοὺς ἐπιόντας μῆνας, καθ’ οὓς ὡς ἐκ τῆς ἀποτυχίας τοῦ τότε ἐπιδιωκομένου ἐξωτερικοῦ δανείου, ὡς ἐκ τῆς ἀνικανότητος τοῦ Κράτους, ἵνα ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν ἐξ ἰδίων πόρων ἐκπλήρωσιν τῶν εἰς χρυσὸν ὑποχρεώσεών του, ἐπεκράτει ἀβεβαιότης περὶ τοῦ μέλλοντος, καὶ ἕκαστος δὲν ἀπεφάσιζε νὰ προβῇ εἰς νέας παραγγελίας. Τὸ κακὸν ἐπετάθη μὲ τὴν ἐκραγεῖσαν ἀπὸ τοῦ τέλους τοῦ Ἰουλίου μηνὸς κρίσιν τῆς σταφίδος, ὡς ἐκ τῆς ἀζητησίας τοῦ προϊόντος ἡμῶν τούτου, ὅπερ ἦτο ἡ κυριωτάτη πηγὴ χρυσοῦ καὶ συναλλάγματος διὰ τὴν ἀγορὰν ἡμῶν, παρετάθη δὲ ἡ ἀγωνιώδης αὕτη κατάστασις μέχρι τέλους τοῦ ἔτους, ὅτε μετὰ τὴν συντελεσθεῖσαν πτώχευσιν τοῦ Κράτους καὶ μετὰ τὰς ἐπαγγελίας τῆς τότε Κυβερνήσεως περὶ συμβιβασμοῦ, τὸ ἐμπόριον ἀνεθάῤῥησε καὶ, ἔχον ἀνάγκην νὰ πληρώσῃ τὰ κενὰ τῶν παρακαταθηκῶν του, ἤρξατο νέων παραγγελιῶν μὲ τὴν ἀρχὴν τοῦ ἔτους 1894. Κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἐπανῆλθεν ἡ εἰσαγωγὴ εἰς ὁμαλὴν ὁπωσδήποτε κατάστασιν, καὶ αἱ τελωνειακαὶ εἰσπράξεις ἐξ 22,303,838 δραχμῶν, εἰς ὅσον ποσὸν εἶχον κατέλθει τὸ 1893, ἀνῆλθον εἰς 26,707,099. Ἀφοῦ δὲ ἐν μὲν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐσόδων παρατίθενται τ’ ἀποτελέσματα τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων κατὰ τὰ ἔτη 1891 καὶ 1892, καθ’ ἃ αὗται ὑπερέθησαν τὰ 26 ἑκατομμύρια, ἐν ἀρχῇ δὲ τοῦ τεύχους τοῦ προϋπολογισμοῦ καταχωρίζεται προσωρινὴ κατάστασις τῶν ἐσόδων τοῦ 1894, ἐξ ἧς συνάγεται, ὅτι καὶ τὸ ἔτος τοῦτο αἱ τελωνειακαὶ εἰσπράξεις ἀνῆλθον εἰς ὃ ποσὸν ἀνέφερα πρότερον, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ προϋπολογίσωμεν εἰς 22,303,000 μόνον τὰ ἔσοδα ἐκ τελωνειακοῦ δασμοῦ εἰσαγωγῆς; Δὲν θὰ παριστάμεθα οὕτως εἰς τὰ ὄμματα τῶν ξένων ὡς ἀνειλικρινεῖς, ὡς κακῆς πίστεως; Εἰρήσθω δ’ ἐν παρόδῳ, ὅτι τοὺς πρώτους μῆνας τοῦ 1895 ἔχομεν ἐλάττωσίν τινα τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων ἐν ἀντιβολῇ πρὸς τοὺς ἀντιστοίχους μῆνας τοῦ 1894· ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ Μαΐου καὶ ἰδίᾳ ἀπὸ τοῦ Ἰουνίου παρατηρεῖται αὔξησις, τοῦτο δὲ θὰ εὕρῃ πᾶς τις εὐεξήγητον, ἂν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι κατὰ τὰ τέλη τοῦ 1894 συνέβη ὅ,τι καὶ κατὰ τέλη τοῦ 1892. Καὶ νῦν δηλαδή, ὡς τότε, ἐπὶ τῇ ὑποβολῇ τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαπυλίων τελῶν, δι’ οὗ ηὔξανον πολλοὶ εἰσαγωγικοὶ δασμοί, ἔκαμαν οἱ ἔμποροι ἐγκαίρως τὰς προμηθείας των διὰ πολλοὺς μῆνας, ἐξ οὗ κατ’ ἀνάγκην ἔπρεπε νὰ ἐπέλθῃ ἐλάττωσις τῆς εἰσαγωγῆς, κατ’ ἀκολουθίαν δὲ καὶ τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων, τοὺς πρώτους μῆνας τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους. Ὁπωσδήποτε, Κύριοι, καλῶς ἐχόντων τῶν πραγμάτων, αἱ τελωνειακαὶ εἰσπράξεις δὲν θὰ κατήρχοντο ἐφέτος κάτω τῶν 25,000,000. Ἀφοῦ ὅμως θὰ ἐλαττωθῶσι νῦν πολλοὶ δασμοί, κατ’ ἀκολουθίαν τῆς συμβάσεως ἡμῶν πρὸς τὴν Βελγικὴν καὶ τῶν δασμολογικῶν ἀνακουφίσεων, ἃς ἐψηφίσαμεν κατ’ αὐτὰς ἐπὶ διαφόρων εἰδῶν, δυνάμεθα μετ’ ἀσφαλείας τινὸς νὰ ὑπολογίσωμεν τὸ ἐνεστὼς ἔτος ἐπὶ τελωνειακὰς εἰσπράξεις ἐξ 24,000,000 τοὐλάχιστον. Ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων ἐξ εἰδῶν τοῦ μονοπωλίου παρατηρεῖται προϊοῦσα πάντοτε αὔξησις, ἥτις δὲν ἐπιτρέπει νὰ προϋπολογίσωμεν τὸ σχετικὸν ἔσοδον ἐπὶ τῇ βάσει μέσου ὅρου. Τὸ 1892 εἴχομεν εἰσπράξεις ἐκ 10,835,644, τὸ 1893 ἐκ 10,913,579, τὸ δὲ 1894, κατὰ τοὺς 16 πρώτους μῆνας, εἴχομεν βεβαιωθέντα 11,471,184, ὧν δὲν θὰ καθυστερήσωσι κατὰ πολὺ αἱ εἰσπράξεις. Ἐπὶ τῇ βάσει λοιπὸν τῶν ἀποτελεσμάτων τούτων, ἐν ἀντιβολῇ πρὸς τὰ ἀποτελέσματα τῶν 5 πρώτων μηνῶν τοῦ 1895, καθ’ οὓς παρατηρεῖται ἐπίσης προϊοῦσα αὔξησις, δυνάμεθα, νομίζω, ἐπίσης μετ’ ἀσφαλείας τινὸς νὰ ὑπολογίσωμεν ἔσοδον ἐξ 11,373,000, ἀντὶ τῶν ἀναγραφομένων 11,073,000, ἤτοι ἐπὶ πλέον κατὰ 300,000 δρ. Δεδικαιολογημένην εὑρίσκω καὶ τὴν αὔξησιν τοῦ ἐσόδου ἐξ ἀπολήψεως ἐκ τῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐξ 120,000 δραχμῶν.

§151Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς δηλώσεως ἀναβιβάζει αὐτὴν εἰς 133,000.

§152ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀποδέχομαι καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο. Ἀλλ’ ὅταν ἀποδεχθῶμεν οὕτω τὴν ἀρχὴν τῶν μεταβολῶν τῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ, τοῦ συνταχθέντος ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη, ἣν ἀπέκρουσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, τότε δὲν πρέπει ν’ ἀρκεσθῶμεν εἰς μόνας τὰς ἐπὶ πλέον μεταβολάς, ἀλλὰ νὰ προβῶμεν καὶ εἰς τὰς ἐπὶ ἔλαττον μεταβολὰς αὐτῶν, τὰς ὑπαγορευομένας ὑπὸ τῶν αὐτῶν ἀποτελεσμάτων τῶν προηγουμένων καὶ τῶν ἐν ἐφαρμογῇ χρήσεων, ὑπὸ τῆς αὐτῆς ἐπιβολῆς τῶν πραγμάτων, ὑφ’ ἧς καὶ αἱ ἐπὶ πλέον μεταβολαί. Κατὰ ταῦτα, ἀνάγκη πᾶσα νὰ προβῶμεν καὶ εἰς ἄλλας μειώσεις ἐσόδων, ὡς ὑπέδειξα ἤδη, ἀγορεύων ἐπὶ τοῦ προκειμένου προϋπολογισμοῦ, κατὰ Δεκέμβριον μῆνα τοῦ 1894, μάλιστα δὲ εἰς τὰς ἑξῆς κυριωτάτας. Κακῶς παρατίθενται αἱ εἰσπράξεις ἐξ ἑπτανησιακῶν προϊόντων κατὰ τὰ ἔτη 1891, 1892 καὶ 1893, καὶ ἀναζητεῖται ὁ μέσος αὐτῶν ὅρος πρὸς προσδιορισμὸν τοῦ ἐσόδου τούτου κατὰ τὸ ἔτος 1894. Τὰ κυριώτατα τῶν ἑπτανησιακῶν προϊόντων, τῶν ὑποβαλλομένων κατὰ τὴν ἐξαγωγήν των εἰς ἔγγειον φόρον, εἶναι ἡ σταφὶς καὶ ἰδίᾳ τὸ ἔλαιον. Τοῦ τελευταίου τούτου ἡ παραγωγὴ τὸ 1891 ἦτο ἔκτακτος ὅλως, τοιαύτη, οἵαν δὲν εἴχομεν ἐπὶ δεκαετηρίδας ὅλας, ἐξ οὗ κυρίως αἱ εἰσπράξεις ἐξ ἑπτανησιακῶν προϊόντων ἀνῆλθον τὸ ἔτος ἐκεῖνο εἰς τὸ μυθῶδες ποσὸν τῶν 4,010,130, ἐνῷ τὸ 1892 κατῆλθον εἰς 1,955,478, τὸ 1893 εἰς 2,088,792, καὶ τὸ 1894 εἰς 1,670,749 μόλις. Ἡ τελευταία αὕτη ἐλάττωσις ὀφείλεται ἰδίᾳ εἰς τὴν ἔκπτωσιν τῶν τιμῶν τῆς σταφίδος. Τὸ προϊὸν τοῦτο ἐν Ἑπτανήσῳ δὲν φορολογεῖται κατὰ χιλιόλιτρον πρὸς 16½ ἢ 19 δρ., ὡς ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι, ἀλλὰ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀγοραίας τιμῆς του, πρὸς 18%. Ἐπειδὴ οἱ Ἑπτανήσιοι εἶναι ἀπηλλαγμένοι παντὸς ἀμέσου φόρου ἀροτριώντων κτηνῶν, οἰκοδομῶν, ἐπιτηδευμάτων, ζώων, οἴνου, βοσκῶν κτλ., ὑπεβλήθησαν οὕτως εἰς βαρυτέραν φορολογίαν, ὡς πρὸς τὴν σταφίδα, ἢ οἱ λοιποὶ σταφιδοπαραγωγοὶ τῆς Ἑλλάδος, οἱ ἀποτίνοντες καὶ ὅλους τοὺς ἀμέσους φόρους. Ἡ διαφορὰ ὅμως αὕτη τοῦ φόρου τῆς σταφίδος εἰς βάρος τῶν Ἑπτανησίων παρετηρεῖτο, ἐν ὅσῳ αἱ τιμαὶ αὐτῆς ἀνήρχοντο εἰς 200 ἕως 300 δραχ. κατὰ χιλιόλιτρον. Τότε, ἐνῷ οἱ λοιποὶ σταφιδοπαραγωγοὶ ἐπλήρονον δι’ ἓν χιλιόλιτρον φόρον μόνον 16½ ἢ 19 δραχ., ἀναλογοῦντα οὕτω πρὸς 5½–6 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν, οἱ Ἑπτανήσιοι ἐπλήρονον δι’ αὐτὸ 36–48 δραχμάς. Νῦν ὅμως, ὅτε ἡ σταφὶς τιμᾶται συνήθως κάτω τῶν 100 δραχ., οἱ ὅροι ἀνεστράφησαν· ὁ φόρος, ὃν καταβάλλουσιν οἱ λοιποὶ σταφιδοπαραγωγοί, ὁμοῦ μεθ’ ὅλων τῶν ἀμέσων φόρων, ἀναλογεῖ πρὸς 25–30 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν, ἐνῷ ἐπὶ τῶν Ἑπτανησίων, τῶν ἀπηλλαγμένων παντὸς ἀμέσου φόρου, μένει πάντοτε ὁ αὐτὸς, ἤτοι 18 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν. Ταῦτα ἐν παρόδῳ, Κύριοι, ὅπως ἀποδειχθῇ ἔνθεν μὲν τὸ δυσανάλογον τῆς φορολογίας ἐν Ἑλλάδι, καθ’ ὅ τινες μὲν τῶν κατοίκων αὐτῆς εἶναι ἀγάδες, οἱ δὲ ἄλλοι ῥαγιάδες, ἔνθεν δὲ τὸ αὐτόχρημα δημευτικὸν καὶ λῃστρικὸν τῆς φορολογίας τῆς σταφίδος ἐν ταῖς λοιπαῖς ἐπαρχίαις, πλὴν τῆς Ἑπτανήσου, ὅπερ εἶχε τὴν ἀσπλαγχνίαν, ἵνα μή τι ἄλλο εἴπω, νὰ ἐπιτείνῃ ἔτι μᾶλλον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τοῦ τελευταῖον ἐπιψηφισθέντος νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τοῦ σταφιδοκάρπου. Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι εἰς τὸ κύριον θέμα. Ἀφοῦ οἱ Ἑπτανήσιοι πληρόνουσι τὸν φόρον τῆς σταφίδος ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀγοραίας αὐτῆς τιμῆς, ἕπεται κατ’ ἀνάγκην, ὅτι τὸ ἐντεῦθεν ἔσοδον τοῦ Κράτους ἀδύνατον νὰ αὐξήσῃ, ἐνόσῳ οὐδεμία ἐλπὶς ὑπάρχει προσεχοῦς βελτιώσεως τῶν τιμῶν τῆς σταφίδος. Ὡς πρὸς τὸ ἔλαιον παρατηρῶ, ὅτι τὸ παρελθὸν ἔτος εἴχομεν καθ’ ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα, ἄρα καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ, ἀφορίαν, τὸ ἔλαιον δὲ ταύτης, ὡς γνωστὸν, δὲν ἐξάγεται κατὰ τὸ ἔτος τῆς παραγωγῆς του, ἀλλὰ κατὰ τὸ ἐπιόν. Δὲν ἠξεύρω, ὁποίαν ἐσοδείαν ἐλαίου θὰ ἔχωμεν ἐφέτος, ἀλλ’ οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι αὕτη, βεβαίως μικρὸν μέρος αὐτῆς θὰ ἐξαχθῇ ἐντὸς τοῦ ἔτους ἐξ Ἑπτανήσου. Διὰ τοὺς λόγους τούτους νομίζω ἐγὼ τοὐλάχιστον, ὅτι ὁ προϋπολογίζων νῦν ἐξ ἑπτανησιακῶν προϊόντων ἔσοδον ἐκ 2,514,600, ἀπέναντι τῶν εἰσπραχθέντων 1,670,749 κατὰ τὸ ἔτος 1894, ὡς γίνεται διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμοῦ, θέλει ἐξεπίτηδες νὰ ἀπατᾷ καὶ ἑαυτὸν καὶ τοὺς ἄλλους, καὶ ἀποδεικνύεται μᾶλλον ἀνειλικρινὴς καὶ κακόπιστος ἢ διὰ τῆς ἐπὶ πλέον ἀναγραφῆς τῶν εἰσπράξεων ἐκ δασμοῦ εἰσαγωγῆς καὶ ἐξ εἰδῶν τῶν μονοπωλίων. Εὐτυχεῖς, Κύριοι, πρέπει νὰ λογιζώμεθα, ἐὰν οὕτως ἀντὶ τῶν προϋπολογιζομένων 2,514,600 εἰσπραχθῶσι τὸ ἐνεστὼς ἔτος 2,000,000 μόνον δραχ., ἤτοι 514,600 δραχ. ἐπὶ ἔλαττον. Καὶ ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν κακῶς λαμβάνεται ὡς βάσις ὁ μέσος ὅρος τῶν ἐξ αὐτοῦ εἰσπράξεων κατὰ τὰς προηγουμένας χρήσεις, ἀφοῦ καὶ ἐπ’ αὐτοῦ παρατηρεῖται προϊοῦσα μείωσις. Ἐνῷ δηλαδὴ τὸ 1892 εἴχομεν ἔσοδον ἐξ αὐτοῦ 2,150,230, τὸ 1893 κατῆλθε τοῦτο εἰς 2,034,835, κατὰ δὲ τοὺς 14 πρώτους μῆνας τοῦ 1894 εἰσεπράχθησαν ἐξ αὐτοῦ μόλις 1,185,298, ἐνῷ κατὰ τοὺς ἀντιστοίχους μῆνας τοῦ 1893 εἶχον εἰσπραχθῆ 1,935,040, ἤτοι τὸ 1894 ἐπὶ ἔλαττον 749,742 δραχ. Ἡ μείωσις αὕτη τοῦ ἐσόδου ἐκ τοῦ φόρου των εἶναι εὐεξήγητος. Ἕνεκα τῆς κρατούσης οἰκονομικῆς καχεξίας πολλαὶ οἰκίαι μένουσι κεναί, αἱ δὲ λοιπαὶ ἐνοικιάζονται νῦν εἰς πολὺ κατωτέρας τιμὰς ἢ πρίν. Οἰκία ἐκμισθουμένη πρὶν ἀντὶ 400 δρ. ἀποφέρει νῦν μόλις 300, καὶ οἰκία ἐνοικιαζομένη τέως ἀντὶ 300 δρ. ἐκμισθοῦται νῦν ἀντὶ 200 μόλις δραχ. κατὰ μῆνα.

§153Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχει σημασίαν αὐτὸ, διότι ὁ φόρος τῶν οἰκοδομῶν κανονίζεται κατὰ τριετίαν.

§154ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ἐκανονίσθη ἤδη τὸ παρελθὸν ἔτος, ὅτε ἤδη εἶχον ὑποτιμηθῆ τὰ ἐνοίκια. Καὶ διὰ τὴν ὑποτίμησιν λοιπὸν τῶν ἐνοικίων καὶ διὰ τὸ ἀνενοικίαστον πολλῶν οἰκιῶν εἶναι φυσικὴ ἡ παρατηρουμένη ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος ἔκπτωσις τοῦ φόρου οἰκοδομῶν. Διὰ τοῦτο δὲν ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ὡς βάσις ὁ μέσος ὅρος τῶν προηγουμένων χρήσεων κατὰ τὸν προσδιορισμὸν αὐτοῦ διὰ τὸ ἔτος 1895, ἀλλ’ αἱ εἰσπράξεις τοῦ τελευταίου ἔτους. Ἐπὶ τῇ βάσει δ’ αὐτῶν ἀδύνατον νὰ ἔχωμεν τὸ ἐνεστὼς ἔτος τὸ προϋπολογιζόμενον ἔσοδον ἐκ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν ἐκ 2,100,000, ἀλλὰ μόλις 1,800,000, ἤτοι κατὰ 300,000 δραχ. ἐπὶ ἔλαττον. Προϊοῦσαν μείωσιν ἔχομεν καὶ ἐπὶ τοῦ ἐσόδου ἐκ προξενικῶν τελῶν. Ἐνῷ δηλαδὴ κατὰ τὸ 1891 ἀνῆλθεν εἰς 543,271, τὸ 1892 κατῆλθεν εἰς 503,626, καὶ τὸ 1893 εἰς 487,797. Κατὰ ταῦτα δὲ, διὰ τὸ 1895 δὲν ἔπρεπε νὰ προϋπολογισθῇ αὐτὸ εἰς 515,000, ἀλλὰ μόλις εἰς 480,000, ἤτοι κατὰ 35 χιλιάδας δραχμὰς ἐπὶ ἔλαττον. Καταπληκτικὴ εἶναι ἡ προϊοῦσα μείωσις ἐπὶ τοῦ ἐσόδου ἐξ ἐκποιήσεως δημοσίων κτημάτων ἀκινήτων καὶ κινητῶν. Ἐνῷ κατὰ τὸ 1892 εἶχεν ἀνέλθει εἰς 1,249,516, τὸ 1893 κατῆλθεν εἰς 861,896 μόλις δραχμὰς, ἐνῷ δὲ κατὰ τοὺς 16 πρώτους μῆνας τοῦ 1893 εἰσεπράχθησαν ἐξ αὐτοῦ 751,674, κατὰ τοὺς ἀντιστοίχους μῆνας τοῦ 1894 εἰσεπράχθησαν μόλις 665,680, ἤτοι κατὰ 110,628 δραχ. ἐπὶ ἔλαττον. Διὰ ταῦτα κακῶς, νομίζω, προϋπολογίζεται τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος ἔσοδον διὰ τὸ ἔτος 1895 εἰς 991,900, καὶ ὅτι ἀνάγκη νὰ μειωθῇ αὐτὸ κατὰ 100,000 δραχ. τοὐλάχιστον. Τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη δὲν πρέπει νὰ μειωθῶσι κατὰ δραχ. 304,770 μόνον, ὡς προτείνει ἡ Κυβέρνησις κακῶς ὑπολογίζουσα ἐπὶ ἔσοδον μιᾶς τετραμηνίας. Τὸν Σεπτέμβριον, ὡς γνωστὸν, γίνονται αἱ ἐγγραφαὶ τῆς αʹ ἑξαμηνίας, καὶ εἰσπράττεται ὁλόκληρον τὸ ἐξ αὐτῶν ποσὸν τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν· διὸ ἡ μείωσις ἐξ αὐτῶν πρέπει νὰ ὑπολογισθῇ ἐπὶ ὁλόκληρον ἑξάμηνον κατὰ 100,000 δραχ. τοὐλάχιστον ἐπὶ πλέον τῆς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προτεινομένης. Ἐπὶ τοῦ ἐσόδου ἐξ εἰσφορᾶς ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἀποδέχεται τὴν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προταθεῖσαν μείωσιν ἐξ 828,333 δραχμῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νομοσχεδίου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Ἀφοῦ δὲ δὲν πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ πλέον ἐντὸς τοῦ 1895 τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, δὲν πρέπει νὰ νομίσῃ τις, ὅτι θὰ εἰσπραχθῇ ὁλόκληρον τὸ ἀρχῆθεν προϋπολογισθὲν ποσὸν ἐκ τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος εἰσφορᾶς, εἰς ὃ μάλιστα προσετέθη τελευταῖον καὶ δῆθεν αὔξησις τῆς εἰσφορᾶς τῶν Μονῶν κατὰ 5,000, συμποσωθὲν οὕτως εἰς τὸ στρογγύλον ποσὸν τῶν 2,500,000 δραχμῶν. Ἡ εἰσφορὰ τῶν Μονῶν θὰ μειωθῇ βεβαίως μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἀφοῦ δι’ αὐτοῦ ἐλαττοῦνται τὰ πληρωτέα ποσοστὰ, ἀπαγορεύεται δὲ εἰς τὸ Δημόσιον πρὸς εἴσπραξιν αὐτῆς νὰ ἐκποιῇ ἀκίνητα μοναστηριακὰ κτήματα. Πλὴν καὶ ἄνευ τούτου ἡ εἰσφορὰ ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἀδύνατον νὰ ὑπερβῇ τὰ 2,000,000 δραχμῶν.

§155ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ἐπιβάλλεται διὰ τοῦ νέου νόμου αὔξησις τῶν ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων τῶν δήμων μέχρις 1%...

§156ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ὁ νέος νόμος θὰ ἐφαρμοσθῇ—ἂν θὰ ἐφαρμοσθῇ καθόλου—ἀπὸ τοῦ προσεχοῦς ἔτους, ὥστε διὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος δυττυχῶς ἐπ’ οὐδεμιᾶς τῶν σωτηρίων αὐτοῦ διατάξεων δυνάμεθα νὰ στηριχθῶμεν. Ἤδη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐπικαλεσθεὶς τὰς εἰσπράξεις τοῦ 1894 ἐξ εἰσφορᾶς ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἰσχυρίσθη, ὅτι ἀδύνατον τὸ ἐξ αὐτῆς ἔσοδον νὰ ὑπερβῇ τὰς 1,700,000 δρ. Ἐγὼ ὅμως, ὢν κατὰ τοῦτο μᾶλλον αἰσιόδοξος αὐτοῦ, ἀναβιβάζω τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος ἔσοδον εἰς 2,000,000, ἀποδεχόμενος οὕτως αὔξησιν τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἀπεδέχθη ἐπὶ τῇ βάσει τῆς δηλώσεως τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ 328,000. Συγκεφαλαιῶν, Κύριοι, τὰ περὶ ἐσόδων τοῦ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμοῦ, παρατηρῶ τὰ ἑξῆς:

Ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα, εἶχε τὴν γενναιότητα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ προβῇ ἐν ἀρχῇ εἰς διαφόρους μεταβολὰς, μειῶν αὐτὰ ἐξ 90,796,181, εἰς ὅσα εἶχον προϋπολογισθῆ ὁμοῦ μετὰ τῶν δηλώσεων παρὰ τοῦ Ὑπουργείου Τρικούπη, εἰς 89,342,724. Ἀλλὰ διὰ νεωτέρων του δηλώσεων ἠναγκάσθη νὰ τ’ αὐξήσῃ πάλιν, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, εἰς 91,340,282. Εἰς τὰς δηλώσεις ταύτας δὲν συμπεριελήφθησαν τὰ ἐν τῷ μεταξὺ ἀναγνωρισθέντα ἔξοδα κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων, ἅτινα ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ὑπολογίζει, κατὰ τὰς γενομένας εἰς αὐτὴν ἀνακοινώσεις, εἰς 587,851. Αὕτη προσυπολογίζει εἰς τὰ ἔξοδα καὶ διὰ συναλλαγματικὴν διαφορὰν 300,000, διὰ τὰ λουτρὰ Ὑπάτης 100,000, διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν 388,068, διὰ στρατιωτικὴν μόρφωσιν μαθητῶν 4,000, καὶ προτείνουσα ἀπάλειψιν τῆς δαπάνης διὰ γενικὰ ἔξοδα σιδηροδρόμων ἐξ 105,000, ἐξευρίσκει οὕτως ὁλικὸν ποσὸν ἐξόδων ἐξ 92,720,134. Ἐν πρώτοις, ὡς πρὸς τὴν συναλλαγματικὴν διαφορὰν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ εἰς χρυσὸν δημοσίου χρέους, παρατηρῶ, ὅτι εἶναι ὅλως ἀνεπαρκὲς τὸ ἐπὶ πλέον ἀναγραφόμενον ποσὸν ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς. Ἀφοῦ ἀντὶ 75, ὡς ἀναγράφεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἐπληρώσαμεν κατὰ τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν 84½–88 ἐπὶ τοῖς ἑκατόν, ἀφοῦ δὲ καὶ κατὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν θὰ ἦναι κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ἄνω τῶν 75 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ἡ συναλλαγματικὴ διαφορά, ἀδύνατον παντάπασι νὰ ἐπαρκέσωσι διὰ τὴν προμήθειαν τοῦ ἀναγκαιοῦντος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους χρυσοῦ ἢ συναλλάγματος αἱ ἐπὶ πλέον ἀναγραφόμεναι 300,000 δρ. Ἀφοῦ κατὰ μόνην τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν ἀπῃτήθη πολὺ ἀνώτερον τούτου ποσὸν, οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι δι’ ὁλόκληρον τὸ ἔτος πρέπει ν’ ἀναγραφῶσι τοὐλάχιστον 500,000 δρ. ἐπὶ πλέον τοῦ προϋπολογιζομένου. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἦτο καὶ νῦν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, θὰ εἶχε βεβαίως ἀνωτέρας ἀξιώσεις καὶ θ’ ἀπῄτει, ὡς ἄλλοτε, καὶ νῦν νὰ μὴ ἀναγραφῇ μόνον τὸ κατὰ πᾶσαν πιθανότητα δαπανηθησόμενον ποσὸν, ἀλλὰ καί τι πλέον τούτου, ὅπως ἔχωμεν οὕτω περιθώριον διὰ πᾶσαν περαιτέρω ὑποτίμησιν τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου. Ὡς Πρωθυπουργὸς ὅμως καὶ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, φαίνεται νῦν τῆς γνώμης, ὅτι πρέπει νὰ μὴ ἀναγράφηται καὶ τὸ ἤδη δαπανηθὲν ἐπὶ πλέον ποσὸν κατὰ τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον τὸ κατὰ πᾶσαν πιθανότητα δαπανηθησόμενον ἐπὶ πλέον ποσὸν κατὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν. Ἀλλ’ ὅσον καὶ ἂν θελήσῃ ν’ ἀποκρύψῃ αὐτὸς τὰ ἐπὶ πλέον ταῦτα ποσὰ, ἀφοῦ ἐν μέρει μὲν ἐπληρώθησαν αὐτά, ἐν μέρει δὲ θὰ πληρωθῶσιν ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἑκόντες ἄκοντες ὀφείλομεν, Κύριοι, νὰ τὰ ὑπολογίσωμεν ἡμεῖς, ὅπως οὕτως ἔχωμεν ἀκριβῆ εἰκόνα τοῦ προκειμένου προϋπολογισμοῦ. Ἔξοδα κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων εἶχεν ἀναγράψει ὁ ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη ὑποβληθεὶς εἰς τὴν τελευταίαν σύνοδον τῆς ἡγουμένης βουλευτικῆς περιόδου προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 ἐν συνόλῳ 1,676,892. Εἰς ταῦτα προσετέθησαν διὰ δηλώσεων τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου...

§157ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι δά!

§158ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· τοσαῦτα ἔτη ἠγωνιζόμεθα ἐνταῦθα πρὸς τὸν κ. Τρικούπην, ὡς Βουλευτὴν Μεσολογγίου, συζητοῦμεν δὲ καὶ προϋπολογισμόν, ὅστις εἶναι κυρίως ἔργον αὐτοῦ· διὸ οὐδεὶς πρέπει νὰ ξενισθῇ, ἐὰν ἐκ παραδρομῆς τῆς γλώσσης ἀποκαλοῦμεν αὐτὸν καὶ νῦν Βουλευτὴν Μεσολογγίου... Ἤθελον νὰ εἴπω, Κύριοι, ὅτι διὰ δηλώσεων τοῦ Ὑπουργείου Τρικούπη, γενομένων πρὸς τὴν Βουλὴν τῇ 12 Δεκεμβρίου 1894, προσετέθησαν ἔτι 495,203 ἔξοδα κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων. Σᾶς ἀναφέρω τὰ ὁλικὰ ποσὰ, ὅπως μὴ χρονοτριβῶ, ἀναφέρων αὐτὰ ἰδιαιτέρως καθ’ Ὑπουργεῖον. Ἔκτοτε καὶ ἄλλα ἔξοδα κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων ἐξεκαθαρίσθησαν καὶ ἀνεγνωρίσθησαν. Καὶ ἐστάλη μὲν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ πίναξ, ἐμφαίνων τὰς σχετικὰς ὀφειλὰς τοῦ Δημοσίου, ἐφ’ ὧν εἶχον ἐκδοθῆ ἤδη ἐντάλματα ἐκ δρ. 240,843, δὲν ὑπεβλήθη ὅμως καὶ ὁ πίναξ, ὁ ἐμφαίνων τὰς ὀφειλὰς ἐκείνας, ἐφ’ ὧν εἴτε ἐξεδόθησαν ἤδη ἐντολαὶ ἐν τοῖς ἁρμοδίοις Ὑπουργείοις, εἴτε δὲν ἐξεδόθησαν ἀκόμη αἱ σχετικαὶ ἐντολαὶ, εἰ καὶ ἔχουσιν ἀναγνωρισθῇ αἱ ὀφειλαί, ἐλλείψει πιστώσεων. Τὰ ποσὰ τῶν ἀνεγνωρισμένων τούτων ὀφειλῶν ἐκ κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων ἀνέρχονται, καθ’ ἃς ἔχω ἰδιαιτέρας πληροφορίας, εἰς 600,000 δρ. περίπου.

§159Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀμφισβητῶ τὰς πληροφορίας σας· ἀλλ’ ἀνακοινῶ ὅτι ἐγὼ ἀπηύθυνα ἐγκύκλιον εἰς τὰ διάφορα λογιστήρια τῶν Ὑπουργείων ὅλων, νὰ πέμψωσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, ὅσα ἔξοδα εἶχον ἐκκαθαρισθῆ, καὶ ταῦτα μετεβίβασα ὅλα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§160Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὑπεβλήθησαν καὶ τὰ ἀναγραφόμενα εἰς τὰ ἔξοδα.

§161ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ ἔχω πληροφορίας, ὅτι, πλὴν τοῦ ὑποβληθέντος ὀνομαστικοῦ πίνακος τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα ποσὰ, ἀναγνωρισθέντα ἐν τοῖς εἰδικοῖς λογιστηρίοις καὶ ἐφ’ ὧν εἴτε ἔχουσιν ἐκδοθῆ ἐντολαὶ, εἴτε καθυστεροῦσιν αὗται ἔτι, ἐλλείψει πιστώσεων. Ἡ ἔκθεσις τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἀναγράφει ἐπὶ ἔλαττον τὰ ὁλικὰ ποσὰ τῶν ἐξόδων τῶν κεκλεισμένων ἢ διαγεγραμμένων χρήσεων Ὑπουργείων τινῶν, καὶ δὴ ἐπὶ τῇ βάσει μόνων τῶν ποσῶν τοῦ ἀρχικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ κ. Τρικούπη, τῶν δηλώσεων τούτου καὶ τοῦ πίνακος τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Οὕτως ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἀναγράφει, ἀντὶ τοῦ πραγματικοῦ ὁλικοῦ ποσοῦ 168,371.10, μόνον 131,885, ἐπὶ δὲ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἀντὶ τοῦ πραγματικοῦ ποσοῦ 12,233.36, μόνον 7,975.77. Κατὰ ταῦτα καὶ τὸ σύνολον τῶν ἐξόδων κεκλεισμένων ἢ διαγεγραμμένων χρήσεων, ἀντὶ τοῦ πραγματικοῦ ποσοῦ 2,410,940.71, περιορίζεται εἰς 2,370,176.08 ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς πλειονοψηφίας. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω ὅτι, καθ’ ἃς ἐγὼ ἔχω ἰδιαιτέρας πληροφορίας, πιθανὸν τὰ ἔξοδα ἐκ κεκλεισμένων ἢ διαγεγραμμένων χρήσεων νὰ ἀνέλθωσιν εἰς 3,000,000 περίπου, οὕτω δὲ νὰ χρειασθῶσι δι’ αὐτὰ ἀκόμη 600,000 δρ. τοὐλάχιστον. Περίεργος μοὶ φαίνεται καὶ ἡ παράλειψις ἀναγραφῆς πιστώσεως διὰ δευτέραν βουλευτικὴν σύνοδον κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος. Ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας ἐδικαιολόγησε τὴν παράλειψιν ταύτην ὑπὸ τὴν πρόφασιν τοῦ ὅτι δὲν εἶναι βέβαιον, ἂν θὰ ἔχωμεν δευτέραν σύνοδον τὸ ἔτος τοῦτο. Ἀλλ’ ἀφοῦ εἶναι βέβαιον, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους διὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος 1896, ἡ δ’ ἐπιψήφισις αὐτοῦ ἀνάγκη νὰ γείνῃ κατὰ τοὺς δύο τελευταίους μῆνας τοῦ 1895, πῶς θὰ κατορθωθῇ αὕτη ἄνευ νέας βουλευτικῆς συνόδου;

§162Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Πῶς τὸ ἠξεύρετε; πιθανὸν νὰ συνέλθῃ ἐκ νέου ἡ παροῦσα σύνοδος.

§163ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι πλέον ἀστεῖον καὶ νὰ τὸ φαντασθῇ κἄν τις. Ἡ παροῦσα σύνοδος μόλις καὶ μετὰ βίας παραμένει ἐνταῦθα, ἕως οὗ ψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895, καὶ θέλετε νὰ συνέλθῃ αὕτη πάλιν, ἄνευ νέας ἀποζημιώσεως, ὅπως ψηφίσῃ καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1896;

§164ΠΕΡΡΟΣ. Τὰ ἔξοδα τῆς συνόδου, ἡ ὁποία θὰ ψηφίσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1896, θὰ καταλογισθῶσιν εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους ἐκείνου.

§165ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ εἶναι καθιερωμένον, ἑκάστη βουλευτικὴ σύνοδος νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ ἔτος, ἐντὸς τοῦ ὁποίου συγκαλεῖται, οὐχὶ δὲ τὸ ἐπιόν. Καὶ ἐὰν δὲ ἦτο ὀρθὴ ἡ γνώμη τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, καὶ πάλιν τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους 1895 θὰ ἐπεβάρυνον δύο σύνοδοι, ἡ τελευταία τῆς ἡγουμένης καὶ ἡ πρώτη τῆς παρούσης βουλευτικῆς περιόδου, ἀφοῦ καὶ αἱ δύο συνεκλήθησαν διὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ αὐτοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895.

§166Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Πῶς ὅμως εἶναι δυνατὸν νὰ γείνωσι δύο σύνοδοι βουλευτικαὶ ἐντὸς ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους;

§167ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν πρόκειται νὰ γείνῃ τοῦτο πρώτην φορὰν τώρα. Ἐγένετο καὶ ἄλλοτε, κατὰ τὰ ἔτη 1885, 1887 καὶ 1892, ἵνα μὴ ἀναδράμωμεν εἰς παλαιοτέραν ἐποχήν. Δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ διαφωνία τις ὡς πρὸς τοῦτο, ἐὰν δύνανται νὰ συγκληθῶσιν ἐντὸς ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους δύο τακτικαὶ σύνοδοι τῆς Βουλῆς, ἢ μία τακτικὴ καὶ μία ἔκτακτος. Ὑπάρχουσι δηλαδὴ οἱ δοξάζοντες, ὅτι κατὰ τὸ Σύνταγμα ἡμῶν καθορίζεται ὡς ἐλάχιστον ὅριον ἡ σύγκλησις μιᾶς συνόδου βουλευτικῆς κατ’ ἔτος, καὶ ὅτι κατ’ ἀκολουθίαν δύνανται ἐν ἀνάγκῃ καὶ δύο καὶ πλείονες τοιαῦται νὰ συγκληθῶσιν. Ὑπάρχουσι πρὸς τούτοις οἱ νομίζοντες, ὅτι τὸ Σύνταγμα ἐπιτρέπει τὴν σύγκλησιν μιᾶς καὶ μόνης τακτικῆς συνόδου, πλὴν καὶ οὗτοι ἀποδέχονται, ὅτι ἐν ἀνάγκῃ δύνανται νὰ συγκληθῶσι καὶ μία καὶ πλείονες ἔκτακτοι σύνοδοι πρὸς τῇ τακτικῇ ἐντὸς ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους. Τὴν τελευταίαν γνώμην ἔχων ὁ κ. Δηλιγιάννης, συνεκάλεσε τὴν Βουλὴν τὸ 1885 κατ’ ἀρχὰς εἰς τακτικὴν καὶ εἶτα εἰς ἔκτακτον σύνοδον. Τὴν ἀντίθετον γνώμην ἔχων ὁ κ. Τρικούπης, συνεκάλεσεν αὐτὴν εἰς δύο τακτικὰς συνόδους καὶ τὸ 1887 καὶ τὸ 1892. Ὁποιανδήποτε δὲ γνώμην καὶ ἂν ἀποδεχθῇ τις νῦν, ἀδύνατον ἀπολύτως νὰ παρίδῃ τὴν ἀνάγκην, τὴν ἐπιβάλλουσαν τὸ ἔτος τοῦτο τὴν σύγκλησιν τῆς Βουλῆς καὶ εἰς δευτέραν σύνοδον, τακτικὴν ἢ ἔκτακτον, ἀδύνατον ἄρα νὰ παρίδῃ τὴν ἀνάγκην ἀναγραφῆς πιστώσεως ἐκ 400,000 δρ. τοὐλάχιστον διὰ τὴν δευτέραν ταύτην σύνοδον. Ἡ ἔκθεσις τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἀναγράφει ἐπὶ πλέον δαπάνην τοῦ Κράτους διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν ἐκ δρ. 388,068.40, μετὰ τὴν μείωσιν τῆς σχετικῆς πιστώσεως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ κατὰ 1,227,936.70, ἐπὶ τῇ προσδοκωμένῃ ἐφαρμογῇ τοῦ νομοσχεδίου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἐντὸς τοῦ ἔτους 1895. Ἀλλὰ μετὰ τὴν τροποποίησιν τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ἣν οὐδὲν σχολεῖον θὰ καταργηθῇ, μετὰ τὴν δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ ψηφισθὲν νομοσχέδιον θὰ ἐφαρμοσθῇ μόλις ἀπὸ τοῦ ἐπιόντος ἔτους, ἀνάγκη ν’ ἀντικατασταθῇ ἡ σχετικὴ πίστωσις, ὡς ἀρχῆθεν εἶχεν αὐτὴ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῷ ὑποβληθέντι ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη. Οὕτω δὲ, ἀφαιρουμένων τῶν ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἀναγραφεισῶν δρ. 388,068.40 ἐκ τῶν 1,227,936.70, πρέπει νὰ προστεθῇ νῦν καὶ τὸ ὑπόλοιπον αὐτῶν ἐξ 839,868.30. Κατὰ ταῦτα, Κύριοι, ἐὰν ἐκ τοῦ ὁλικοῦ ποσοῦ τῶν ἐξόδων ἐξ 92,720,134.40, ὡς ὑπολογίζει αὐτὸ ἡ ἔκθεσις τῆς πλειονοψηφίας, ἀφαιρέσωμεν τὰς προτεινομένας ὑπ’ αὐτῆς αὐξήσεις ἐξ 100,000 δρ. διὰ τὰ λουτρὰ Ὑπάτης καὶ ἐκ 4,000 διὰ στρατιωτικὴν μόρφωσιν μαθητῶν, ἃς πιστεύω ὅτι δὲν θ’ ἀποδεχθῇ ἡ Κυβέρνησις, προσθέσωμεν δὲ τὴν ἄνευ λόγου διαγραφομένην ὑπ’ αὐτῆς πίστωσιν ἐξ 105,000 διὰ γενικὰ ἔξοδα σιδηροδρόμων, ἔχομεν ὑπόλοιπον ἐξόδων ἐξ 92,721,134.40. Εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο ἀνάγκη νὰ προσθέσωμεν, καθ’ ἃ ἀπέδειξα:

Ἀλλ’ οὕτω θὰ ἴδωμεν τὸ ὁλικὸν ποσὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους διὰ τὸ ἔτος 1895 ἀνερχόμενον εἰς 94,861,002,70. Ἀφαιρέσατε νῦν ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου τὰ ἔσοδα ἐξ 91,594,108, καὶ θὰ ἔχητε τὸ ἔλλειμμα τοῦ προκειμένου προϋπολογισμοῦ, ἀνερχόμενον εἰς 3,267,894.70. Καὶ δύναται, Κύριοι, νὰ θεωρηθῇ ἐπαρκὴς ὁ προκείμενος προϋπολογισμὸς ὁ ἐνέχων ἔλλειμμα ὑπερβαῖνον τὰ 3 ἑκατομμύρια; Πῶς δὲ θὰ καλυφθῇ τὸ ἔλλειμα τοῦτο, ἀφοῦ ἡ μὲν πηγὴ τῶν δανείων, ἐξ ὧν ἐκαλύπτομεν τὰ ἐλλείμματα ἄλλοτε, ἔχει στειρεύσει πρὸ πολλοῦ ἤδη δι’ ἡμᾶς, οὐδὲ ὑπολείπεται ἄλλος τις ἔκτακτος πόρος, ἐξ οὗ νὰ ἐλπίζωμεν τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ ἰσοζυγίου, ἔστω καὶ πλαστὴν καὶ εἰκονικήν, ὡς ἄλλοτε; Ἀλλ’ ἡ ἀνεπάρκεια αὕτη τοῦ προϋπολογισμοῦ αὐτοῦ καθ’ ἑαυτὸν καθίσταται ἔτι μᾶλλον ἐπαισθητή, ἐν σχέσει πρὸς τὴν παροῦσαν οἰκονομικὴν ἡμῶν κατάστασιν, ἐν σχέσει πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς πιστωτάς του. Πῶς θὰ δυνηθῆτε, κύριε Πρωθυπουργὲ, μὲ τοιοῦτον προϋπολογισμὸν ἀνὰ χεῖρας νὰ ἐμφανισθῆτε ἐνώπιον αὐτῶν καὶ νὰ προέλθητε εἰς διαπραγματεύσεις περὶ συμβιβασμοῦ; Ὅσον ἁπλοϊκοὶ καὶ ἂν ὦσιν αὐτοὶ, θὰ ἔχωσι πάντοτε τὸν κοινὸν νοῦν, ἵνα σκεφθῶσιν, ὅτι ὁ τοιοῦτος προϋπολογισμὸς ἐνέχει τὰ σπέρματα νέας, χείρονος τῆς πρώτης, χρεωκοπίας, καθ’ ἧς θ’ ἀπαιτήσωσι νὰ ἐξασφαλισθῶσιν αὐτοὶ διὰ νέων ἐγγυήσεων, δι’ ἐγγυήσεων, ἁπτομένων ἴσως τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τοῦ Κράτους. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, πιστὸς εἰς τὰς διακηρύξεις του καὶ ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει καὶ ἐν τῇ Κυβερνήσει τῆς χώρας, θ’ ἀποκρούσῃ ἐκ παντὸς τρόπου πᾶσαν τοιαύτην ἀξίωσιν τῶν πιστωτῶν μας· ἀλλὰ τί τὸ κέρδος δι’ ἡμᾶς, ἂν οὕτως ἀποτύχωσιν ἐκ νέου αἱ περὶ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεις καὶ καταδικασθῶμεν ἡμεῖς εἰς παράτασιν τοῦ νῦν οἰκονομικοῦ ἀποκλεισμοῦ, ὑφ’ ὃν κινδυνεύομεν νὰ πάθωμεν ἐξ ἀσφυξίας; Πλὴν, καὶ ἐὰν οἱ πιστωταὶ ἡμῶν κλείσωσι τοὺς ὀφθαλμοὺς, τὸ δὴ λεγόμενον, καὶ δεχθῶσι νὰ συμβιβασθῶσι πρὸς ἡμᾶς ἄνευ νέων ἐγγυήσεων, ἁπτομένων τῶν κυριαρχικῶν ἡμῶν δικαιωμάτων, καὶ πάλιν τί τὸ κέρδος δι’ ἡμᾶς, ὅταν διὰ τῶν πραγμάτων ἀποδειχθῇ ὕστερον ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ Κράτους, ἵνα ἐκπληρώσῃ ἀκεραίας καὶ τὰς νέας ὑποχρεώσεις του, ὅταν οὕτω τάχιον ἢ βράδιον περιστῇ αὐτὸ εἰς νέαν ἀναστολὴν τῶν πληρωμῶν του, εἰς νέαν πτώχευσιν; Εἶναι καιρὸς, Κύριοι, νὰ ἐννοήσωμεν πάντες, καὶ οἱ ἐν τῇ Κυβερνήσει καὶ οἱ ἐκτὸς αὐτῆς, καὶ ἄρχοντες καὶ ἀρχόμενοι, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται πλέον εἰς ἡμᾶς οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ν’ ἀναβάλωμεν τὴν λῆψιν παντὸς μέτρου, συντελεστικοῦ εἰς τὸ νὰ ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς παρούσης ἀφορήτου καταστάσεως. Καὶ τὸ πρῶτον καὶ κύριον συντελεστικὸν εἰς τοῦτο μέτρον εἶναι ὁ καταρτισμὸς προϋπολογισμοῦ ἀρτίου, προϋπολογισμοῦ ἐνέχοντος ἀληθὲς καὶ πραγματικὸν ἰσοζύγιον. Οὕτω πως μόνον δυνάμεθα νὰ ὦμεν εἰλικρινεῖς καὶ πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ πρὸς τοὺς ξένους, οὕτω πως μόνον δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ ν’ ἀνακτήσωμεν τὴν πεποίθησιν, καὶ εἰς τοὺς ἄλλους νὰ ἐμπνεύσωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην, ὅτι ἀπεφασίσαμεν πλέον ὁριστικῶς καὶ ἀμετακλήτως νὰ λάβωμεν διαζύγιον πρὸς τὸ παρελθὸν, τὸ περιαγαγὸν ἡμᾶς ἐκεῖ, ὅπου εὑρισκόμεθα τὴν σήμερον, ὅτι ὁριστικῶς καὶ ἀμετακλήτως ἀπεφασίσαμεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ὁδὸν τῆς ἀναῤῥώσεως. Τὸν καταρτισμὸν τοιούτου προϋπολογισμοῦ ἐπ’ οὐδενὶ οὐδέποτε λόγῳ ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς ν’ ἀναβάλωμεν εἰς τὸ μέλλον. Αὐτὸς πρέπει νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἡ πρώτη καὶ κυρία βάσις τῶν διαπραγματεύσεων καὶ τοῦ συμβιβασμοῦ ἡμῶν πρὸς τοὺς πιστωτὰς τοῦ Κράτους. Δι’ αὐτοῦ θὰ πεισθῶμεν καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ, θὰ πείσωμεν δὲ καὶ τοὺς ἄλλους, τί ἔχομεν καὶ τί δὲν ἔχομεν, τί ὀφείλομεν νὰ διαθέσωμεν ὑπὲρ τῶν ἄλλων ἀναγκῶν τοῦ Κράτους καὶ τί δυνάμεθα νὰ παραχωρήσωμεν πρὸς τοὺς πιστωτάς μας, ἂν θέλωμεν οὕτω καὶ τὰ θεμέλια κρείττονος οἰκονομικοῦ μέλλοντος νὰ καταθέσωμεν καὶ πᾶσαν ὑποτροπὴν τοῦ παθήματος τῆς 10 Δεκεμβρίου νὰ προλάβωμεν ἐφεξῆς. Ἰδοὺ διατὶ, Κύριοι, ἡμεῖς εἴμεθα τῆς γνώμης, ὅτι, ἀφοῦ πάντες σχεδὸν ἐπείσθημεν περὶ τοῦ ἀνεπαρκοῦς τοῦ παρόντος προϋπολογισμοῦ, αὐτοῦ καθ’ ἑαυτὸν καὶ ἐν σχέσει πρὸς τὴν παροῦσαν οἰκονομικὴν ἡμῶν κατάστασιν, ἀνάγκη καὶ ἀνάγκη ἀπόλυτος νὰ ἐπιστραφῇ αὐτὸς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μὲ τὴν πρόσκλησιν, ἵν’ ἀναθεωρήσῃ καὶ συντάξῃ αὐτὸν ἐπὶ νέων βάσεων, ἐπὶ βάσεων ἀναδεικνυουσῶν αὐτὸν ἐπαρκῆ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν. Ἡμεῖς διαφωνοῦμεν καὶ κατὰ τοῦτο ἐκ διαμέτρου πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴν, ὅστις, καίτοι θεωρῶν καὶ αὐτὸς ἀνεπαρκῆ ὅλως τὸν προκείμενον προϋπολογισμὸν, οὐδὲν ἧττον νομίζει, ὅτι δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν αὐτὸν νῦν, ὡς ἔχει, καὶ νὰ δώσωμεν καιρὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ προσεχοῦς ἔτους 1896 συντάξῃ ἐπὶ νέων ὑγιεστέρων βάσεων. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι τὴν αὐτὴν ἀκριβῶς γνώμην θὰ ἔχῃ καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι καὶ αὐτὸς θὰ παρέλθῃ ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο καὶ θ’ ἀνομολογήσῃ μὲν τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ προκειμένου προϋπολογισμοῦ, θὰ θελήσῃ δὲ νὰ δικαιολογηθῇ, ὅτι, ἀφοῦ δὲν εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν, ἵνα συντάξῃ αὐτὸν κάλλιον νῦν, ἐπιφυλάσσεται νὰ πράξῃ τοῦτο διὰ τὸ προσεχὲς ἔτος. Ἀλλ’ ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι αὐτὸς καὶ πρὶν εἶχε τὸν κατάλληλον καιρὸν εἰς τοῦτο, καὶ νῦν δὲν παρῆλθεν ἡ εὐκαιρία. Ἡ νέα Βουλὴ, ἥτις πρώτην καὶ κυρίαν ἀποστολὴν ἔχει τὴν διαῤῥύθμισιν τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος, ὀφείλει νὰ παρατείνῃ ἐν ἀνάγκῃ τὰς ἐργασίας της καὶ ἐπὶ δύο καὶ τρεῖς ἑβδομάδας ἔτι.

§168ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἔχομεν δημοτικὰς ἐκλογάς.

§169ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς, Κύριοι, ἔχομεν καιρὸν ἔτι. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν δὲν εἴχομεν καιρὸν, νομίζω ὅτι ὑπεράνω τοῦ κομματικοῦ συμφέροντος, ὅπερ θὰ ἐξυπηρετοῦμεν δι’ αὐτῶν, ἵσταται τὸ κοινῇ συμφέρον, τὸ συμφέρον τῆς διαῤῥυθμίσεως τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος, ὅπερ οὐδεμίαν ἀναβολὴν ἐπιδέχεται, ἐξ οὗ καὶ τὸ ἐνεστὼς καὶ τὸ μέλλον ἡμῶν ἐξήρτηται. Ἀλλὰ πῶς δυνάμεθα νὰ θέσωμεν τὰς πρώτας ἀσφαλεῖς βάσεις τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν ἀνορθώσεως; πῶς δυνάμεθα νὰ συντάξωμεν ἄρτιον καὶ ἐπαρκῆ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους; Καὶ περὶ τούτου ὀφείλω νὰ προσθέσω ὀλίγα τινὰ, διότι ἡμεῖς, Κύριοι, ἔχομεν τὴν ἀρχὴν, καθ’ ἣν ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς, ὄχι μόνον νὰ κατακρίνωμεν, ἀλλὰ καὶ νὰ ὑποδεικνύωμεν πάντοτε τὰ δέοντα γενέσθαι.

§170ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Καλὲ δὲν βαρειέσαι! ποιὸς τ’ ἀκούει αὐτὰ τώρα; ’πέρασεν ἡ ὥρα.

§171ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ἀγνοῶ, Κύριοι, ὅτι οὔτε ἡ ὥρα τοῦ ἔτους οὔτε ἡ ὥρα τοῦ ἡμερονυκτίου εἶναι κατάλληλος εἰς τοιαύτην συζήτησιν, ἀφοῦ εὑρισκόμεθα ἐν μεσοῦντι Ἰουλίῳ μηνὶ καὶ συζητοῦμεν ἐν μεσονυκτίοις ποθ’ ὥραις, ὡς θὰ ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής. Ἀλλ’ ἐξ ἡμῶν δὲν ἐξήρτητο νὰ ἐκλέξωμεν τὴν κατάλληλον εἰς τοῦτο ὥραν. Εἰς ἡμᾶς ἐπιβάλλεται νὰ ἐπιτελέσωμεν ἓν καθῆκον, δι’ ὃ ἀπέστειλεν ἡμᾶς ἐνταῦθα ἡ πατρὶς, καὶ τὸ καθῆκον τοῦτο ἐννοοῦμεν νὰ ἐπιτελέσωμεν, ὅσον καὶ ἂν ᾖναι αὐτὸ ἀνιαρὸν, ἐν παντὶ καιρῷ καὶ πάσῃ ὥρᾳ, καὶ τὸν χειμῶνα καὶ τὸ θέρος, καὶ τὴν μεσημβρίαν καὶ τὸ μεσονύκτιον, ὡς νῦν. Ἐγὼ, Κύριοι, ἔχω ἀπόφασιν τὸ προκείμενον ποτήριον νὰ ἐκκενώσω ἐφ’ ἅπαξ, ὅσον πικρὸν καὶ ἂν ᾖ τοῦτο, χωρὶς νὰ διακόψω καὶ ἀναβάλω τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ἀγορεύσεώς μου εἰς τὴν ἄλλην συνεδρίασιν.

§172ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι!

§173ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ τότε ἔχετε τὴν ὑπομονὴν, ὅσοι θέλητε, νὰ μὲ ἀκούσητε, ὅσοι δὲ βαρύνονται, ἂς ἀπέλθωσιν οἴκαδε καὶ ἂς ἡσυχάσωσι. Διὰ μακρῶν ἄλλοτε ὑπέδειξα τὰ δέοντα γενέσθαι, ἰδίᾳ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893. Εἶπον τότε, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην, καὶ ἀνάγκην ἀπόλυτον, ἀναδιοργανώσεως τῆς ὅλης οἰκονομικῆς ἡμῶν ὑπηρεσίας, ἰδίᾳ δὲ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου καὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Τὸ πρῶτον ἀντιπροσωπεύει τὸν διοικητικὸν, τὸ δεύτερον τὸν δικαστικὸν ἔλεγχον ἐν τῇ οἰκονομικῇ ἡμῶν διαχειρίσει. Καὶ οἱ δύο οὗτοι ἔλεγχοι καθυστεροῦσιν ἐν πολλοῖς, καὶ λειτουργοῦσιν ἐλλιπῶς. Ἡ ἀναδιοργάνωσίς των σκοπεῖ εἰς τοῦτο, εἰς τὸ νὰ καταστῇ καὶ ἐν ἡμῖν ὅ τε διοικητικὸς καὶ ὁ δικαστικὸς ἔλεγχος ζῶν, ἐνεργὸς πρὸ πάντων δ’ ἐνήμερος. Ἀντὶ ὅμως τῆς τοιαύτης ἀναδιοργανώσεως, ἣν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνωμολόγει ἄλλοτε, διακηρύττων ὅτι, εὐθὺς ὡς θὰ ἐπανήρχετο εἰς τὰ πράγματα, θὰ ἐθεώρει αὐτὴν ἐκ τῶν πρωτίστων μελημάτων του, παρέλυσε μὲν τὸ Γενικὸν Λογιστήριον διὰ τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἀπεδείχθη κατὰ τὴν συζήτησιν τούτου, κατήργησε δὲ τὰ προσόντα τῶν μελῶν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἐναντίον τῆς σχετικῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος, ὅπως δυνηθῇ οὕτως ἀκωλύτως νὰ εἰσαγάγῃ εἰς αὐτὸ, τίς οἶδεν, ὁποίας ἀνικανότητας. Πλὴν τῆς ἀναδιοργανώσεως τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν ὑπηρεσίας, ὑπέδειξα ἐγὼ ἄλλοτε, οὐχὶ διὰ γενικῶν ἀοριστολογιῶν, ἀλλ’ εἰσερχόμενος εἰς ὅλας τὰς λεπτομερείας τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὰς οἰκονομίας, αἵτινες ἠδύναντο νὰ γείνωσιν ἐν ἑκάστῳ κεφαλαίῳ καὶ ἄρθρῳ τῶν διαφόρων Ὑπουργείων, καὶ δὴ ἔνθεν μὲν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐν ἰσχύϊ ὀργανικῶν νόμων, ἔνθεν δ’ ἐπὶ τῇ βάσει ῥιζικῆς τούτων μεταῤῥυθμίσεως...

§174ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί σεῖς δὲν ἐκάμετε οἰκονομίας, ὅταν ἐγείνατε Ὑπουργός;

§175ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ διακόψας με συνάδελφος, οὗτινος ἀγνοῶ τὸ ὄνομα, δὲν θὰ ἔζη μέχρι τοῦδε, ὡς φαίνεται, ἐν Ἑλλάδι.

§176ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ ζῶ καὶ ὑπάρχω.

§177ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ τότε δὲν θ’ ἀναγινώσκετέ ποτε, ὡς φαίνεται, οὔτε «Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως», οὔτε ἄλλην τινὰ ἐφημερίδα.

§178ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰς παραναγινώσκω μάλιστα, καὶ σᾶς ἐρωτῶ καὶ πάλιν, διατὶ δὲν ἐκάμετε σεῖς, ὡς Ὑπουργὸς, τὰς οἰκονομίας, τὰς ὁποίας κηρύττετε;

§179ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀφοῦ μ’ ἐρωτᾶτε, ἔχετε τὴν ὑπομονὴν νὰ ἀκούσητε τὴν ἀπάντησιν.

§180ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλοι γιὰ λόγια εἴμεθα μόνον, καὶ ὄχι γιὰ ἔργα.

§181ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὡς φαίνεται, ἡ ὥρα, καθ’ ἣν συζητοῦμεν, σᾶς καθιστᾷ πολὺ ἀνυπόμονον.

§182ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ δὲν ἐπαύσατε τοὺς τμηματάρχας τοῦ Ὑπουργείου σας;

§183ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ τότε ἡσυχάσατε, παρακαλῶ, μή με διακόπτετε πλέον... Κύριε Πρόεδρε, ἐφαρμόσατε τὸν κανονισμὸν καὶ ἀπαγορεύσατε τὰς διακοπάς.

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, Κύριοι.

§185ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τοὺς τμηματάρχας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν δὲν ἔπαυσα, ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν ν’ ἀναλάβω τὴν διεύθυνσιν αὐτοῦ, διότι εἶχον ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτοὺς καὶ διότι ἐνόμιζον ὅτι δὲν ἠδυνάμην ἄνευ αὐτῶν νὰ διεξαγάγω τὴν ἀνατεθεῖσάν μοι ὑπηρεσίαν. Ὅταν ποτὲ γείνῃ Ὑπουργὸς ὁ διακόψας με συνάδελφος, ἂς παύσῃ αὐτὸς ὅλους τοὺς τμηματάρχας τοῦ Ὑπουργείου του καὶ ἂς διοικήσῃ μόνος του· ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν εἶχον τὴν τοιαύτην ἱκανότητα. Ἐὰν δὲ ἔζη ἐν Ἑλλάδι καὶ ἀνεγίνωσκε τὴν «Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως» καὶ ἄλλας ἐφημερίδας, τότε δὲν θὰ εἶχεν ἀνάγκην νὰ μάθῃ τώρα παρ’ ἐμοῦ, ἐὰν καὶ ὁποίας οἰκονομίας ἔκαμα ἐγὼ, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Θὰ ἐγίνωσκεν ἤδη, ὅτι ἐγὼ ἀπέλυσα ὑπὲρ τοὺς δέκα ὑπαλλήλους ἐκ τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου, κατήργησα ὑπὲρ τὰ 70 ἑλληνικὰ σχολεῖα, ἔκλεισα τὰς ἱερατικὰς σχολὰς, ἀπέλυσα ὅλους τοὺς βοηθοὺς τῶν ἑλληνικῶν σχολείων καὶ ὅλους τοὺς γραμματοδιδασκάλους...

§186ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ τοὺς διωρίσατε πάλιν.

§187ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τοὺς βοηθοὺς τῶν ἑλληνικῶν σχολείων οὔτε ἐγὼ οὔτε ἄλλος τις τῶν διαδόχων μου ἐπανέφερεν εὐτυχῶς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Τοὺς γραμματοδιδασκάλους ἀπέλυσα μόνον κατὰ τὰς διακοπὰς τῶν μαθημάτων ἐν τοῖς χωρίοις, ὅπου αὗται διαρκοῦσιν, ὡς γνωστὸν, ἐφ’ ὅσον καὶ αἱ ἀγροτικαὶ ἐργασίαι τοῦ θέρους, ἤτοι ἀπὸ τῆς 1 Ἰουνίου μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου. Κατὰ τὰ διακοπὰς ἀπέλυσα καὶ ὁλόκληρον τὸ βοηθητικὸν καὶ ὑπηρετικὸν προσωπικὸν τῆς μέσης καὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ὡς τοὺς καλλιγράφους, ἰχνογράφους, γυμναστάς, ἐπιστάτας, ὑπεπιστάτας κτλ. Ταῦτα πάντα εἶχον δημοσιευθῆ τότε ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως», ἐξ αὐτῆς δὲ ἀνεδημοσιεύθησαν ἐν πολλοῖς καὶ εἰς τὰς ἄλλας ἐφημερίδας. Ἠξεύρετε δὲ, Κύριοι, ὁποία οἰκονομία προῆλθεν ἐντεῦθεν; Ρίψατε ἓν βλέμμα εἰς τὸν προταττόμενον τοῦ τεύχους τοῦ προκειμένου προϋπολογισμοῦ προσωρινὸν ἀπολογισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1893, ἐν αὐτῷ δὲ (σελ. 10–11) θὰ ἀναγνώσητε, ὅτι εἶχον ψηφισθῆ διὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο πιστώσεις ὑπὲρ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐξ 7,397,989. διετέθησαν δ’ ἐκ τούτων καθ’ ὅλην τὴν χρῆσιν 6,542,612, καὶ ἔμεινεν ὑπόλοιπον ἀδιάθετον ἐξ 895,377. Αὐταὶ εἶναι. Κύριοι, αἱ οἰκονομίαι, ἃς ἐγώ, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐπὶ ἓξ μόνον μῆνας, κατώρθωσα νὰ πραγματοποιήσω καὶ δι’ ἃς ὕβρεις, διαβολὰς καὶ συκοφαντίας ἤκουσα μόνον παρ’ ἐκείνων, οἵτινες οὐ μόνον εἰς οἰκονομίας δὲν προβαίνουσιν ἐν τοῖς Ὑπουργείοις αὑτῶν, ἀλλὰ καὶ πέραν τῶν ψηφισθεισῶν πιστώσεων δαπανῶσι συνήθως, καταφεύγοντες πρὸς τοῦτο εἰς τὰς λεγομένας ἀναπληρωτικὰς πιστώσεις. Διὰ τὰς ἐπενεχθείσας ὑπ’ ἐμοῦ οἰκονομίας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν οὐδενὸς οὐδέποτε ἐπεζήτησα τὴν ἀναγνώρισιν, ἀλλὰ καὶ εἰς οὐδένα οὐδέποτε πλέον θὰ ἐπιτρέψω νὰ μὲ διαβάλῃ, ἀφοῦ δύναμαι διὰ τοῦ ἤδη δημοσιευθέντος προσωρινοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1893 ν’ ἀποστομώσω πλέον πάντα συκοφάντην μου. Εἰς οἰκονομίας, Κύριοι, ἐξ 895,000 δρ. προέβην ἐγὼ ἐντὸς ἑξαμήνου μόνον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, καὶ δὴ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων ὀργανικῶν νόμων. Ἐντεῦθεν δύνασθε νὰ ἐννοήσητε, ἐὰν ἡμεῖς ἔχωμεν λόγια μόνον, ἢ καὶ ἔργα νὰ ἐπιδείξωμεν εἰς πίστωσιν αὐτῶν. Ἐντεῦθεν δύνασθε νὰ ἐννοήσητε, ὁπόσον δίκαιον ἔχομεν ἡμεῖς, ἰσχυριζόμενοι ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γείνωσιν οἰκονομίαι, καὶ οἰκονομίαι πολλοῦ λόγου ἄξιαι, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑφισταμένων ὀργανικῶν νόμων καὶ μετὰ μεταῤῥύθμισιν αὐτῶν ῥιζικήν. Ἡμεῖς εἴμεθα ὑπὲρ τῆς μεταῤῥυθμίσεως τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως τῆς χώρας. Προτείνομεν τὴν σύστασιν 24–26 νομαρχιῶν ἢ διοικήσεων, εἰς ἃς νὰ συγχωνευθῶσι καὶ αἱ νῦν ἐπαρχιακαὶ διοικήσεις. Τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας ἐπιτρέπουσι νῦν τοῦτο. Πλὴν δὲ τῆς ἁπλοποιήσεως τῆς ὑπηρεσίας θὰ ἔχωμεν οὕτω συγκεντρωμένας ἐπὶ τὸ αὐτὸ καὶ πάσας τὰς πολιτικάς, οἰκονομικάς, στρατιωτικάς, δικαστικὰς καὶ ἐκκλησιαστικὰς ἀρχάς, οὕτως ὥστε ὁ πολίτης, ὁ μεταβαίνων ἅπαξ εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ του, νὰ δύναται νὰ διεκπεραιώνῃ συγχρόνως πάσας τὰς ὑποθέσεις του. Ἡμεῖς εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ῥιζικῆς μεταῤῥυθμίσεως τοῦ νόμου περὶ συντάξεων, οὕτως ὥστε καὶ ὁ χρόνος ὑπηρεσίας, ὁ παρέχων νῦν εἰς αὐτὰς δικαίωμα, νὰ παραταθῇ ἐπὶ μακρότερον, καὶ πᾶσα θυρὶς, ἀνοικτὴ νῦν εἰς παντοίας καταδολιεύσεις τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος νόμου, νὰ κλεισθῇ ἐφεξῆς ἑρμητικῶς. Δὲν εἶναι δυνατὸν, Κύριοι, ἡ παροῦσα κατάστασις νὰ παραταθῇ ἐπὶ πλέον. Ἐντὸς δεκαετίας ἐδιπλασιάσθησαν αἱ παρὰ τοῦ δημοσίου ταμείου πληρωνόμεναι συντάξεις, ἀνερχόμεναι ἤδη εἰς 5,177,100. Τὸ ποσὸν θὰ ἐξογκωθῇ ἔτι μᾶλλον νῦν, ὅτε διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων καταργεῖται ἡ μονιμότης τούτων. Ἅμα τῇ ἐφαρμογῇ αὐτοῦ, ὡς νόμου τοῦ Κράτους, θ’ ἀρχίσῃ ἡ καθ’ ἑκατοστύας ἀπόλυσις τῶν ὑπαρχόντων ὑπαλλήλων, ὧν οἱ πλεῖστοι ἀρχαῖοι καὶ δεδοκιμασμένοι, ἔχοντες ἤδη κεκτημένον τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως. Οὕτως ἐννοεῖ δυστυχῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν ἀνόρθωσιν καὶ τῆς διοικήσεως καὶ τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, ἣν ἐπηγγέλλετο ἄλλοτε πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς, ἐπαναλαμβάνει δὲ καὶ νῦν ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν, ὡς πικρὰν πάντως εἰρωνείαν δι’ ἐκείνους, οἵτινες ἐπίστευσαν εἰς τὰς ἐπαγγελίας του καὶ τὸν ὑπεβοήθησαν διὰ τῆς ψήφου των, ἵνα ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ἀρχήν. Ἡμεῖς εἴμεθα ὑπὲρ πάσης δυνατῆς οἰκονομίας ἐν παντὶ κλάδῳ τῆς δημοσίας ἡμῶν ὑπηρεσίας, ὡς ἀπέδειξα ἤδη ἐν λεπτομερείᾳ κατὰ προηγουμένας τοῦ προϋπολογισμοῦ συζητήσεις. Ὄντες δὲ ὑπὲρ τοιούτων οἰκονομιῶν, ἀποκρούομεν πάσας τὰς ἀστόχους ἢ καὶ εἰκονικὰς οἰκονομίας, εἰς ἃς ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἐνόμισε καλὸν νὰ προβῇ κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ παρόντος προϋπολογισμοῦ. Τὰς οἰκονομίας ταύτας ἐξήλεγξαν ἤδη οἱ ἀξιότιμοι ἐκ Παρνασσίδος καὶ ἐξ Ἄρτης Βουλευταὶ μίαν πρὸς μίαν, ἀποδείξαντες ὅτι ὑπ’ ἄλλας μὲν αὐτῶν κρύπτεται κυρίως ἀναβολὴ τῶν σχετικῶν πληρωμῶν τοῦ δημοσίου ταμείου, ὑπ’ ἄλλας δὲ μέλλει νὰ ἐπέλθῃ ζημία σπουδαία εἰς τὰς σχετικὰς ὑπηρεσίας. Ἐγὼ ὑπολαμβάνω περιττὸν νὰ ἐπανέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος οἰκονομιῶν, ἃς ἐξήλεγξαν ἤδη ἐπαρκῶς οἱ μνημονευθέντες συνάδελφοι. Δὲν δύναμαι ὅμως νὰ μὴ ἐξάρω ἰδιαιτέρως μίαν τῶν οἰκονομιῶν αὐτῶν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὴν τιμὴν καὶ ἀξιοπρέπειαν τοῦ Κράτους, τὴν ἁπτομένην τιμαλφεστάτων ἐθνικῶν ἡμῶν συμφερόντων. Καταργοῦνται, Κύριοι, διάφοροι προξενικαὶ θέσεις, οὕτως ὥστε ἐνιαχοῦ μὲν νὰ μείνωμεν ἄνευ προξένων, ἀλλαχοῦ δὲ ν’ ἀφήσωμεν αὐτοὺς ἄνευ διερμηνέως, ἄνευ γραμματέως καὶ γραφέως. Καὶ πότε γίνεται τοῦτο; καθ’ ὃν χρόνον ἐξακολουθοῦμεν, πλὴν τῶν ἐχόντων θέσεις ἀπὸ 200 δρ. καὶ κατωτέρω, πάντας τοὺς ἀνωτέρους προξενικοὺς ὑπαλλήλους νὰ μισθοδοτῶμεν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, καθιστῶντες οὕτω τὸν βίον αὐτῶν ἀβίωτον ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, εἰ καὶ εἰσπράττομεν τὰ προξενικὰ τέλη εἰς χρυσὸν, εἰ καὶ ἀνελάβομεν κατὰ τὴν αὔξησιν τούτων διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1887 τὴν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν πρὸς τοὺς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ὑπηκόους ἡμῶν νὰ βελτιώσωμεν ὑλικῶς τὴν θέσιν τῶν προξενικῶν ἀρχῶν. Πῶς δὲ θέλετε νῦν διάφοροι πρόξενοι, μὴ δυνάμενοι διὰ τοῦ μισθοῦ των νὰ ζήσωσι κἂν αὐτοί, νὰ ἔχωσι τὰ μέσα, ἵνα ἐξ ἰδίων ἀναπληρῶσι τὴν ἔλλειψιν διερμηνέως, γραφέως καὶ αὐτοῦ τοῦ κλητῆρος; Ἐξ ἀνάγκης, Κύριοι, θὰ προέλθῃ ἐντεῦθεν ζημία μεγάλη εἰς τὴν προξενικὴν ἡμῶν ὑπηρεσίαν. Ἀλλὰ καὶ τοιαύτη οὖσα ἡ ζημία αὕτη, εἰς οὐδὲν δύναται νὰ λογισθῇ ἀπέναντι τῆς ἄλλης ζημίας, ἥτις θὰ προσγείνῃ εἰς αὐτὰ τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν συμφέροντα ἐκ τῆς καταργήσεως θέσεων, οἷαι αἱ τῶν γραμματέων Προξενείων ἐν Μοναστηρίῳ τῆς Μακεδονίας καὶ ἐν Φιλιππουπόλει τῆς Ἀνατολικῆς Ῥωμυλίας καὶ τοῦ διερμηνέως ἐν Σκοπίοις. Πότε δὲ γίνονται αἱ καταργήσεις αὗται; ἀκριβῶς καθ’ ὃν χρόνον ἤρξαντο νέφη μελανὰ ἀναφαινόμενα ἐν τῷ πολιτικῷ ὁρίζοντι τῆς Ἰλλυρικῆς Χερσονήσου, καθ’ ὃν χρόνον ἤρξατο ἀνακινούμενον τὸ Μακεδονικὸν ζήτημα, καθ’ ὃν χρόνον ἀπόλυτος παρίσταται ἀνάγκη νὰ διπλασιάσωμεν, εἰ δυνατόν, τοὺς προξενικούς μας ὑπαλλήλους ἐν Θρᾴκῃ καὶ ἐν Μακεδονίᾳ. Καὶ μήπως γίνονται τοὐλάχιστον αἱ οἰκονομίαι αὗται πρὸς ἀποκατάστασιν τοῦ ἰσοζυγίου; Ὄχι, μυριάκις ὄχι. Διὰ τῶν οἰκονομιῶν αὐτῶν, δι’ ὧν παραβλάπτονται τόσαι ὑπηρεσίαι, δι’ ὧν ζημιοῦνται ζωτικώτατα ἐθνικὰ συμφέροντα, πρόκειται νὰ καλυφθῶσιν ἄλλαι δαπάναι. Πρόκειται νὰ ἐξοικονομηθῶσιν αἱ 400,000 δραχμαὶ, ἃς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπεσχέθη εἰς τοὺς κατοίκους Τριπόλεως, κατὰ τὴν ἐκεῖσε μετάβασίν του ἐν καιρῷ τῶν ἐκλογῶν, ὑπὸ τὸ πρόσχημα ἀποζημιώσεως αὐτῶν, δι’ ἃς ζημίας ὑπέστησαν τὸ 1891 ἐκ τῆς τότε πτωχεύσεως τῆς ἐργολάβου ἑταιρίας τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἃς ὅμως τότε παρεγνώρισεν αὐτός, ὡς Πρωθυπουργὸς, νῦν δ’ ἐνεθυμήθη, ὅπως δελεάσῃ οὕτω τὸ φρόνημα τῶν ἐκλογέων τῆς Μαντινείας καὶ τὸ διαθέσῃ κατὰ τῶν κ. κ. Κωνσταντοπούλου καὶ Μανέτα καὶ ὑπὲρ τοῦ ἰδικοῦ του συνδυασμοῦ. Διὰ τῶν οἰκονομιῶν αὐτῶν θέλει νὰ καλύψῃ τὰς δαπάνας διαφόρων ἡμιτελῶν δημοσίων ἔργων ἐν Ἀρκαδίᾳ καὶ κατ’ ἐξοχὴν ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ αὐτοῦ ἐπαρχίᾳ Γόρτυνι. Οὐδ’ ὀβολὸν ἐννοεῖ νὰ διαθέσῃ ὑπὲρ τοῦ ἡμιτελοῦς μεγάλου δημοσίου ἡμῶν ἔργου, τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, εἰ καὶ ἔχουσι δαπανηθῆ ὑπὲρ αὐτοῦ πολλαὶ δεκάδες ἑκατομμυρίων μέχρι τοῦδε, ἐκ τῆς ἀναβολῆς δὲ τῆς ἐξακολουθήσεως τῆς κατασκευῆς αὐτοῦ ἐπέρχεται ζημία εἰς τὸ Δημόσιον οὐχὶ δεκάδων χιλιάδων δραχ. μόνον, ὡς ἐπὶ τῶν δημοσίων ἔργων τῆς Ἀρκαδίας, ἀλλ’ ἑκατομμυρίων ὅλων. Οὐδ’ ὀβολὸν ἐννοεῖ νὰ δαπανήσῃ διὰ τὴν συντέλεσιν τῆς σπουδαιοτάτης ὑπὸ στρατηγικὴν καὶ οἰκονομικὴν ἔποψιν ἁμαξιτοῦ Ἀθηνῶν–Θηβῶν–Ἀταλάντης–Λαμίας, εἰ καὶ ὑπολείπεται πρὸς κατασκευὴν ἐλάχιστον μόνον τμῆμα αὐτῆς, τὸ μεταξὺ Μαρτίνου τῆς Λοκρίδος καὶ Καρδίτσης τῶν Θηβῶν, δι’ ὃ μόλις 200–300 χιλιάδες δρ. θὰ ἀπῃτοῦντο. Διὰ τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος οἰκονομιῶν ζητεῖ νὰ καλύψῃ δαπάνας, ὅλως ἀκαίρους ἢ καὶ πάντη περιττὰς, οἷα σὺν ἄλλαις καὶ ἡ διὰ τὰς φυλακὰς Λευκάδος, ὡσεὰν εἴχομεν ὅλα τὰ ἄλλα, Κύριοι, καὶ μόνον αἱ φυλακαὶ μᾶς ἔλειπον, καὶ δὴ αἱ φυλακαὶ οὐχὶ τῶν πρωτευουσῶν τῶν νομῶν, ἀλλὰ τῶν ἐπαρχιῶν. Ἐν Λευκάδι, ὡς καὶ ἀλλαχοῦ, ἔχει ἐνοικιάσει τὸ Δημόσιον ἰδιωτικὴν οἰκίαν διὰ φυλακὰς, κειμένην εἰς λαμπρὰν τοποθεσίαν καὶ κατάλληλον ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν διὰ φυλακὰς...

§188ΛΑΠΠΑΣ. Εἰς ποῖον ἀνήκει αὐτή, κύριε Εὐταξία;

§189ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν τὸ πρόσωπον. Ἀλλ’ ἂν ἐπιμένητε, σᾶς λέγω ὅτι ἀνήκει εἰς τὸν κ. Ξενοφῶντα Βαλαωρίτην.

§190ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε Εὐταξία, μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν παρατήρησιν; Αἱ φυλακαὶ Λευκάδος εἶναι, κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχω, αἱ χειρότεραι φυλακαὶ τοῦ Κράτους αʹ) διότι εὑρίσκονται εἰς τὴν εἴσοδον τῆς πόλεως, βʹ) διότι εἶναι χαμηλαί, εἶναι σκοτειναί, στεροῦνται ἀερισμοῦ καὶ φωτός. Ὅταν βρέχῃ, ὁλόκληρος ἡ βροχὴ εἰσέρχεται ποταμηδὸν ἐντὸς τῶν δωματίων, εἶναι τοσοῦτον χαμηλαὶ, ὥστε οἱ φρουροῦντες ἀναγκάζονται νὰ ἵστανται ἐπὶ τῶν κεραμιδίων.

§191ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ἀλλὰ διὰ τὸν λόγον τῆς ἀποδράσεως.

§192ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὸ ὕψος τῶν φυλακῶν εἶναι μόνον 2½ μέτρα· δὲν ὑπάρχουσι χειρότεραι φυλακαὶ τοῦ Κράτους.

§193ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐπεσκέφθητε ἄλλας φυλακὰς τοῦ Κράτους;

§194ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἐπεσκέφθην. Ἔχω ἐκθέσεις τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν, ὑπογεγραμμένας ὑπὸ μηχανικῶν, τὰς ὁποίας θὰ φέρω.

§195ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐπισκεφθῆτε τὰς φυλακὰς Παλαμηδίου, τὰς φυλακὰς Ρίου, τὰς φυλακὰς Χαλκίδος καὶ ἄλλων μερῶν τοῦ Κράτους, νὰ ἐπισκεφθῆτε δὲ εἶτα καὶ τὰς φυλακὰς Λευκάδος, καὶ θὰ ἴδητε, ἐὰν αὐταὶ ἦναι αἱ χειρότεραι φυλακαὶ τοῦ Κράτους. Ἐγὼ θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὅστις ἐχρημάτισεν Ὑπουργὸς καὶ ἐνώπιον τοῦ ὁποίου ἤχθη τότε τὸ ζήτημα τοῦτο, ὅπως εὐαρεστούμενος λάβῃ τὸν λόγον καὶ δηλώσῃ, διατὶ αὐτὸς ἀπέκρουσε τότε τὴν κατασκευὴν φυλακῶν ἐν Λευκάδι.

§196ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἔχω ἀνάγκην τῆς μαρτυρίας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, ὅταν ἔχω τὰς ἐκθέσεις, τὰς ὁποίας θὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν.

§197ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ τὰς ὑποβάλητε. Ἀλλ’ οἱανδήποτε ἔκθεσιν ἂν ἔχητε, καθ’ ὃν χρόνον αἱ πλεῖσται φυλακαὶ τοῦ Κράτους εὑρίσκονται εἰς χείρονα κατάστασιν τῶν τῆς Λευκάδος...

§198ΡΑΛΛΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι ὅλαι αἱ ἐκθέσεις, τὰς ὁποίας ἀναφέρει ὁ κ. Ὑπουργὸς, κατὰ παραδρομὴν εὑρίσκονται εἰς χεῖράς του, διότι ἡ διεύθυνσις τῶν φυλακῶν ἀνετέθη εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Ἐὰν γίνεται λόγος περὶ ἀνεγέρσεως φυλακῶν Λευκάδος ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι πάντα τὰ δημόσια ἔργα διευθύνονται παρὰ τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων. Ἀλλὰ τὰς ἐκθέσεις τὰς ἀφορώσας τὴν κατάστασιν τῶν φυλακῶν ὑποθέτω ὅτι τὰς κατέχει ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, καὶ παρ’ ἐκείνου ὀφείλομεν νὰ τὰς ζητήσωμεν.

§199ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πλὴν ἐγὼ ἐξετάζω ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν τὸ ζήτημα. Καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει Κύριοι, ὅτι αἱ φυλακαὶ τῆς Λευκάδος δὲν εὑρίσκονται ἐν καλῇ καταστάσει, δὲν εἶναι μόναι αἱ φυλακαὶ αὗται τοῦ Κράτους αἱ εὑρισκόμεναι εἰς τοιαύτην κατάστασιν· τοὐλάχιστον αἱ πλεῖσται εὑρίσκονται εἰς παραπλησίαν ἢ καὶ χείρονα θέσιν. Ἐὰν πρόκειται νὰ κάμωμεν φυλακὰς, διατὶ νὰ μὴ κάμωμεν φυλακὰς εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας τοῦ Κράτους συγχρόνως; Πλὴν ἐγὼ νομίζω, ὅτι τάχιον ἢ βράδιον θὰ περιέλθωμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προβῶμεν εἰς σπουδαίαν οἰκονομίαν διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῶν φυλακῶν εἰς μόνας τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν. Ἡ οἰκονομία θὰ ἐπήρχετο οὕτω καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν, ὑπὸ ἔποψιν φρουρᾶς. Ἐὰν θέλωμεν νὰ ἀποδώσωμέν ποτε τὸν στρατὸν ἡμῶν εἰς τὸ κυριώτατον αὐτοῦ ἔργον, τὸ ἐκπαιδευτικὸν, ἀποσπῶντες αὐτὸν ἐκ τοῦ ὑπηρεσιακοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον κυρίως ἐκτελεῖ τὴν σήμερον, πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν σπουδαίως ἀπὸ τοῦδε περὶ συγκεντρώσεως τῶν φυλακῶν εἰς μόνας τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, τίς δὲν ἀποδέχεται, ὅτι ἡ κατασκευὴ φυλακῶν νῦν ἐν Λευκάδι ἀντὶ 95,000 δραχμῶν, αἵτινες μέχρις ἀποπερατώσεως τοῦ ἔργου θὰ διπλασιασθῶσι βεβαίως, ὡς τοῦτο συμβαίνει συνήθως ἐπὶ παντὸς δημοσίου ἡμῶν ἔργου, εἶναι ὅλως ἄκαιρος καὶ ἄστοχος, εἶναι ἀληθὴς σπατάλη τοῦ δημοσίου πλούτου; Ἔχετε, Κύριοι, οὕτω πρὸ ὀφθαλμῶν τὰς δῆθεν οἰκονομίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δι’ ὧν παραβλάπτονται αἱ ὑπ’ αὐτῶν πληττόμεναι ὑπηρεσίαι τοῦ Κράτους καὶ ζημιοῦνται σπουδαιότατα ἐθνικὰ συμφέροντα· καὶ ταῦτα πάντα γίνονται, ὅπως καλυφθῶσιν ἄλλαι δαπάναι, ἄκαιροι, μάταιαι καὶ μόνον τὴν συναλλαγὴν ἐξυπηρετοῦσαι, ὑπὸ τὴν ἀπεχθεστέραν αὐτῆς μορφήν. Ἔχετε ἀφ’ ἑτέρου καὶ τὰς ὑφ’ ἡμῶν προτεινομένας οἰκονομίας, τὰς ἀληθεῖς, τὰς πραγματικὰς, τὰς εἰς ἑκατομμύρια ὅλα ἀνερχομένας, χωρὶς νὰ ζημιώσωσιν ὑπηρεσίαν τινὰ, χωρὶς νὰ παραβλάψωσι κανὲν δημόσιον καὶ ἐθνικὸν συμφέρον. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν περιοριζόμεθα εἰς τὴν ὑπόδειξιν μόνον οἰκονομιῶν, ἐπενεκτέων εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων. Ἡμεῖς εἴμεθα τῆς γνώμης, ὅτι πλὴν τῶν οἰκονομιῶν ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς ν’ ἀναθεωρήσωμεν καὶ τὴν ὅλην φορολογικὴν ἡμῶν νομοθεσίαν, τὴν ἤδη ἀπηρχαιωμένην, τὴν ἄνισον, ἄδικον καὶ δυσανάλογον. Καὶ τὸ Σύνταγμα, Κύριοι, καθορίζει τὴν φορολογικὴν ἀναλογίαν καὶ ἡ ἐπιστήμη· ἀλλὰ ποῦ ἴχνος τοιαύτης ἀναλογίας παρ’ ἡμῖν; Εἴδομεν πρὶν, ὅτι οἱ Ἑπτανήσιοι εἶναι ἀπηλλαγμένοι πάντων τῶν ἀμέσων φόρων καὶ πάσης ἐνοχλήσεως, συμπαρομαρτούσης εἰς τὴν βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τούτων. Αὐτοὶ ἀγνοοῦσι, τί σημαίνουσι δηλώσεις καὶ πρωτόκολλα, τί σημαίνουσιν ἀπαριθμηταὶ, καταμετρηταὶ, εἰσπράκτορες, στρατιωτικὰ καταλύματα, πρόσθετος φόρος καὶ τόκος, κατάσχεσις καὶ ἀναγκαστικὴ ἐκποίησις περιουσίας καὶ προσωπικὴ κράτησις διὰ χρέη πρὸς τὸ Δημόσιον. Αὐτοὶ, ἀπηλλαγμένοι ὅλων αὐτῶν τῶν φόρων καὶ ἐνοχλήσεων, πληρόνουσι μόνον φόρον ἐξαγωγῆς ἐπὶ τοῦ ἐλαίου καὶ τῆς σταφίδος, ὅστις ἔπρεπε νὰ ᾖναι ἀνώτερος ἐκείνου, τὸν ὁποῖον καταβάλλουσιν οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος, οἱ ὑποβαλλόμενοι καὶ εἰς ὅλους τοὺς ἀμέσους φόρους καὶ εἰς τὰ ἐπακόλουθα τούτων. Ἀλλ’ ἀφ’ ὅτου ἐξέπεσαν αἱ τιμαὶ τῆς σταφίδος, ἀνεστράφησαν οἱ ὅροι, καὶ οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος πληρόνουσι νῦν ἀνώτερον φόρον καὶ διὰ τὴν σταφίδα ἢ οἱ Ἑπτανήσιοι. Εἶναι αὐτὴ φορολογικὴ ἀναλογία καὶ δικαιοσύνη; Ποῦ ἴχνος αὐτῆς καὶ μεταξὺ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν μεγάλων κτηματιῶν; Οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ πληρόνουσι νῦν 25–30% ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου, ἐνῷ οἱ ἰδιοκτῆται τῶν μεγάλων ἀγροτικῶν κτημάτων μέρος μὲν τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπιῤῥίπτουσιν εἰς τοὺς καλλιεργητάς, εἰς τὰ ἀροτριῶντα τούτων κτήνη, μέρος δὲ μόνον καταβάλλουσιν αὐτοί, χωρὶς καὶ τὸ μέρος τοῦτο καὶ τὸ ὅλον τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν νὰ ὑπερβαίνῃ τὰ 5% ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου. Ποῦ ἴχνος φορολογικῆς ἀναλογίας καὶ δικαιοσύνης μεταξὺ τῶν μεγάλων κτηματιῶν καὶ τῶν ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν; Ποῦ ἴχνος αὐτῆς καὶ μεταξὺ τῶν μικρῶν καὶ μεγάλων ἐπιτηδευματιῶν; Ἐπὶ τῶν μικρῶν ἐπιτηδευματιῶν ἀναλογεῖ ὁ φόρος τοῦ ἐπιτηδεύματος πρὸς 10 καὶ ἐπέκεινα ἐπὶ τοῖς ἑκατόν. Πόσοι ἐξ αὐτῶν ἐπὶ εἰσοδήματος 500 μόλις δρ. δὲν ἐπιβαρύνονται μὲ φόρον 60 δραχμῶν; Καὶ ἐν τούτοις οἱ μεγάλοι ἐπιτηδευματίαι καὶ εἰσοδηματίαι, οἱ μεγάλοι ἡμῶν τραπεζῖται, φορολογοῦνται ἐπὶ εἰσοδήματος 500,000–1,000,000 πρὸς 1500 δρ. κατ’ ἀνώτατον ὅρον, ἤτοι πρὸς 1½–3 ἐπὶ τοῖς χιλίοις.

§200ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν πληρόνουν αὐτοὶ ἄλλους φόρους;

§201ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τοὺς ἄλλους φόρους κατ’ ἀναλογίαν πληρόνουσι καὶ οἱ μικροὶ ἐπιτηδευματίαι. Φόρον οἰκοδομῶν καταβάλλουσι καὶ οὗτοι, μὲ μόνην τὴν διαφοράν, ὅτι ἐπ’ αὐτῶν δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν, ἐὰν αἱ οἰκίαι των ᾖναι ἐπιβεβαρυμέναι μὲ χρέη καὶ τόκους δυσβαστάκτους. Τοὺς ἐμμέσους φόρους, τὰ τέλη καὶ δικαιώματα καταβάλλουσιν ἀναλόγως καὶ αὐτοί, τινὰς μάλιστα τούτων μᾶλλον οἱ μικροὶ ἐπιτηδευματίαι ἢ οἱ μεγάλοι. Ὁ φόρος λ. χ. τοῦ ἅλατος ἐπιβαρύνει μᾶλλον τὸν μικρὸν ἐπιτηδευματίαν καὶ παραγωγὸν ἢ τὸν μέγαν τραπεζίτην. Ὁ φόρος τοῦ πετρελαίου πλήττει ἐπίσης τὴν κατωτέραν καὶ μέσην τάξιν, ἐνῷ ἡ εὐπορωτέρα τάξις, μεταχειριζομένη ἴσως ἀεριόφως ἢ ἠλεκτρικὸν φῶς, εἶναι πάντη ἀπηλλαγμένη τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος φόρου. Ὑφ’ οἱανδήποτε, Κύριοι, ἔποψιν καὶ ἂν ἐξετάσῃ τις τὴν φορολογίαν ἡμῶν, θὰ εὕρῃ αὐτὴν δυσανάλογον καὶ ἄδικον ὅλως. Ὡς τοιαύτη χρῄζει ῥιζικῆς μεταῤῥυθμίσεως. Πρέπει νὰ μεταῤῥυθμισθῇ ἡ ἔγγειος φορολογία ἡμῶν, ἀντικαθισταμένων ἰδίᾳ τῶν νῦν φόρων τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τοῦ οἴνου διὰ τῆς ἐγγείου στρεμματικῆς φορολογίας. Πρέπει νὰ μεταῤῥυθμισθῇ ὁ φόρος τῆς σταφίδος, ἀποδιδομένης δικαιοσύνης εἰς τοὺς νῦν ληστευομένους δι’ αὐτοῦ σταφιδοπαραγωγούς μας. Πρέπει νὰ μεταῤῥυθμισθῇ ὁ φόρος τῶν ἐπιτηδευμάτων κατὰ τρόπον ἀνακουφίζοντά πως τοὺς μικροὺς ἐπιτηδευματίας, ἐπιβαρύνοντα δὲ μᾶλλον τοὺς μεγάλους ἐπιτηδευματίας καὶ εἰσοδηματίας. Πρέπει νὰ μεταῤῥυθμισθῇ τὸ δασμολόγιον ἡμῶν κατὰ τρόπον καθιστῶντα εὐωνότερα μὲν τὰ ἀντικείμενα τῆς πρώτης ἀνάγκης, δυσχερέστερον δὲ τὸν ἀνταγωνισμὸν ἐπ’ αὐτῶν τοῦ λαθρεμπορίου πρὸς τὸ τίμιον ἐμπόριον. Πρέπει καὶ πᾶς ἄλλος φόρος νὰ μεταῤῥυθμισθῇ ἐπὶ βάσεων ὑγιεστέρων καὶ δικαιοτέρων. Δι’ ὅλων δὲ αὐτῶν τῶν μεταῤῥυθμίσεων εἶναι δυνατόν, ὡς ἀπέδειξα ἄλλοτε, νὰ ἔχωμεν μὲν φορολογικὴν κατὰ τὸ δυνατὸν ἀναλογίαν, καθ’ ἣν, ἀνακουφιζομένων πως τῶν νῦν καταπεπονημένων τάξεων τῶν ἀπορωτέρων καὶ τῶν ἀστῶν, θὰ ἐπεβαρύνετο ἡ νῦν σχεδὸν ἀσύδοτος διατελοῦσα εὐπορωτέρα τάξις, ν’ αὐξήσωμεν δὲ τὰ δημόσια ἔσοδα καθ’ ἑκατομμύρια ὅλα, καὶ δὴ κατὰ τρόπον ἐξασφαλίζοντα ἐκ τοῦ προτέρου τὴν αὔξησιν ταύτην. Δὲν εἶναι, Κύριοι, τοῦ παρόντος νὰ εἰσέλθω εἰς ὅλας τὰς σχετικὰς λεπτομερείας τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος μεταῤῥυθμίσεων. Ἀναφερόμενος δὲ δι’ αὐτὰς εἰς τὰς ἡγουμένας ἀγορεύσεις μου περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, ἐπάναγκες νομίζω νὰ ἐνδιατρίψω νῦν διὰ βραχέων εἰς τὴν μεταῤῥύθμισιν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὰ μονοπώλια. Ὑπάρχουσι παρ’ ἡμῖν πολλοὶ οἱ ἀποδυσπετοῦντες πρὸ τῆς ἰδέας τοῦ μονοπωλίου, ὡς ἀναιρούσης τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἀτόμου ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικήν. Καὶ ὅμως οἱ πολλοὶ οὗτοι, καίτοι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίοι παντὸς μονοπωλίου τοῦ Κράτους, οὐδὲν ἧττον ἀνέχονται τὰ παρ’ ἡμῖν ἀπαντῶντα μονοπώλια, ὡς κακὰ εὖ κείμενα, ἐνῷ, ἂν ὑπάρχωσι μονοπώλια, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε ν’ ἀποκρούσωσι καὶ αὐτοὶ οἱ κατ’ ἀρχὴν ὄντες ὑπὲρ τῶν μονοπωλίων τοῦ Κράτους, τοιαῦτα εἶναι τὰ παρ’ ἡμῖν καθιερωμένα. Τὸ μονοπώλιον καὶ ἡ ἐπιστήμη ἀναγνωρίζει τὴν σήμερον, ὡς κακὸν ἀνεκτὸν, καὶ ἐν τῇ πράξει ἐφαρμόζεται ἀλλαχοῦ ἐπὶ μόνων τῶν εἰδῶν, τῶν θεωρουμένων ἐπιτηδείων, ἵνα ὑπαχθῶσιν εἰς οἱανδήποτε φορολογικὴν ἀφαίμαξιν, ἐξασφαλιζομένην ὑπὸ μόνον τὸν τύπον τοῦ μονοπωλίου. Ἀλλὰ εἴδη, δυνάμενα νὰ ὑποστῶσι πᾶσαν φορολογικὴν ἀφαίμαξιν, δὲν θεωροῦνται ἐκεῖ τὰ ἀντικείμενα πρώτης ἀνάγκης καὶ γενικῆς καταναλώσεως, ὡς τὸ ἅλας, τὰ πυρεῖα καὶ τὸ πετρέλαιον, ἀλλὰ τὰ ἀπολαυστικὰ καὶ ἐπιβλαβῆ εἰς τὴν δημοσίαν ὑγείαν καὶ ἀσφάλειαν, οἷα εἶναι ὁ καπνὸς, αἱ ἐκρηκτικαὶ ὗλαι καὶ τὰ οἰνοπνεύματα. Τὸ μονοπώλιον τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν ἐπιβάλλεται ὑπὸ διττοῦ συμφέροντος τοῦ Κράτους, ὑπὸ τοῦ συμφέροντος, καθ’ ὃ δύναται αὐτὸ νὰ ἀνανεώνῃ ἑκάστοτε καὶ νὰ ἔχῃ πρόχειρον πᾶσαν τὴν ἀναγκαίαν εἰς τὸν κατὰ γῆν καὶ θάλασσαν στρατὸν πυρίτιδα, καὶ ὑπὸ τοῦ συμφέροντος, καθ’ ὃ τὸ μονοπώλιον αὐτὸ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς πηγὴ ἀξίας λόγου προσόδου τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἀλλ’ ὑπεράνω τῶν συμφερόντων τούτων τοῦ Κράτους ἵσταται τὸ συμφέρον τῆς κοινωνίας, ἥτις διὰ τοῦ τοιούτου μονοπωλίου ἐξασφαλίζεται κατὰ τὸ δυνατὸν ἐναντίον πολλῶν καὶ ποικίλων κινδύνων. Τοὺς κινδύνους τούτους παραγνωρίζομεν ἡμεῖς παντάπασι, καίτοι καθ’ ἑκάστην ἀριθμοῦντες θύματα πολλά, ὡς ἐκ τῆς ἐλευθέρας παραγωγῆς καὶ ἐμπορίας τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν· διατί; διότι ἐννοοῦμεν, ὡς ἐν ἄλλοις πολλοῖς, καὶ ἐν τούτῳ νὰ ὦμεν ἡμεῖς πρωτότυποι, νὰ φορολογῶμεν δηλαδὴ βαρύτατα, ἤτοι 200 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν τὸ πετρέλαιον, 400 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν τὸ ἅλας, καὶ ν’ ἀφίνωμεν σχεδὸν ἀφορολόγητον τὴν πυρίτιδα καὶ τὴν δυναμίτιδα, ὅπως οὕτω διευκολύνωμεν τὸ καταστρεπτικὸν ἔργον τῆς διὰ δυναμίτιδος ἁλιείας, καθ’ ἣν τόσοι ἀκρωτηριάζονται ἢ καὶ φονεύονται, καὶ τὸ ἔργον τῆς ἀλληλοκτονίας! Τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ ἐπιβάλλεται πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, πρὸς τὸ συμφέρον τῶν φορολογουμένων καὶ πρὸς τὸ συμφέρον αὐτῆς τῆς παραγωγῆς. Τὸ Κράτος δύναται ὑπ’ αὐτὸ νὰ πατάξῃ κατὰ κεφαλῆς τὸ λαθρεμπόριον τοῦ καπνοῦ ἀπὸ τῆς παραγωγῆς μέχρι τῆς καταναλώσεώς του. Νῦν φορολογοῦνται 1,000,000–1,100,000 ὀκάδες καπνοῦ, ἐνῷ εἶναι βέβαιον, ὅτι τὸ διπλάσιον τούτου ποσὸν καταναλίσκεται εἰς τὴν χώραν, ὅπερ, ὑπαγόμενον εἰς φόρον, θ’ ἀπέφερε βεβαίως πολὺ ἀνωτέραν πρόσοδον τῆς νῦν ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου. Δὲν εἶναι δὲ ἄδικον, ἄλλοι μὲν τῶν Ἑλλήνων νὰ ὑποβάλλωνται εἰς αὐτὴν τὴν φορολογίαν καὶ ἄλλοι νὰ ὦσιν αὐτῆς ἀπηλλαγμένοι; Δὲν εἶναι ἄδικον νὰ πληρόνωσιν ὑπ’ αὐτὴν τὸν αὐτὸν φόρον καὶ πλούσιοι καὶ πένητες, καὶ οἱ καπνίζοντες καπνὸν ἀξίας μιᾶς μόλις δραχμῆς καὶ οἱ καπνίζοντες τοιοῦτον ἀξίας 10, 20 καὶ ἐπέκεινα δραχμῶν; Ἀλλὰ ἡ ἀναλογία τοῦ φόρου τούτου ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διαφόρων ποιοτήτων τοῦ καπνοῦ ἐπιτυγχάνεται ὑπὸ μόνον τὸ μονοπώλιον, ὑφ’ ὃ ἐξυπηρετεῖται οὕτω καὶ τὸ συμφέρον τῶν φορολογουμένων. Τέλος ὑπὸ τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ θὰ περιορισθῇ μὲν κατά τι ἐν ἀρχῇ ἡ παραγωγή, ὅπως ὅμως αὕτη βελτιωθῇ καὶ ἀναπτυχθῇ βραδύτερον, ἐπ’ ἀγαθῷ καὶ τῶν παραγωγῶν καὶ τῆς χώρας καθόλου. Τὸ μονοπώλιον, Κύριοι, τοῦ καπνοῦ, ἐκδιδόμενον εἰς ἑταιρίαν, διαθέτουσαν ἄξια λόγου ἠθικὰ καὶ ὑλικὰ κεφάλαια, δὲν θὰ ἐξυπηρέτει μόνην τὴν ἐγχώριον κατανάλωσιν, ἀλλὰ καὶ θὰ διήνοιγε νέας ὁδοὺς καταναλώσεως εἰς τὴν καπνοπαραγωγὴν ἡμῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ. Ἡ ἑταιρία αὕτη θὰ ἐξηρεύνα, τίνα εἴδη καπνοῦ εἶναι τὰ μᾶλλον περιζήτητα ἀλλαχοῦ, καὶ θὰ ἐφρόντιζε νὰ καλλιεργηθῶσιν αὐτὰ καὶ ἐν Ἑλλάδι, θὰ παρῆγε δὲ, πλὴν τῶν φυσικῶν ποιοτήτων, καὶ πλείστας ὅσας ἄλλας τεχνητὰς ποιότητας διὰ τῆς μίξεως καὶ συσκευῆς ἐκείνων, ὡς τοῦτο γίνεται νῦν καὶ ἀλλαχοῦ. Οὕτω θὰ ηὔξανεν ἡ νῦν εἰς ἐλάχιστον μόνον ποσὸν περιοριζομένη ἐξαγωγὴ τοῦ καπνοῦ ἡμῶν καὶ θ’ ἀπέβαινε τὸ προϊὸν ἡμῶν τοῦτο ἀληθὴς πηγὴ ἐθνικοῦ πλούτου διὰ τὴν Ἑλλάδα...

§202ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ εἶναι καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§203ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τόσῳ τὸ καλλίτερον... Τὸ μονοπώλιον τῶν οἰνοπνευμάτων πρόκειται νῦν νὰ εἰσαχθῇ ἐν Γαλλίᾳ ἐκ λόγων ταμιευτικῶν καὶ δημοσίας ὑγείας. Παρ’ ἡμῖν ἐπιβάλλει αὐτὸ καὶ τρίτος λόγος, ἡ δι’ αὐτοῦ ἐνίσχυσις δύο σπουδαιοτάτων κλάδων τῆς ἐγχωρίας παραγωγῆς, τῆς σταφίδος καὶ τοῦ οἴνου. Καὶ τὸ Κράτος ἡμῶν δύναται νὰ προσδοκᾷ ἐξ αὐτοῦ σπουδαίαν πρόσοδον, καὶ ἐλπὶς εἶναι νὰ περισταλῇ οὕτω κατά τι καὶ ἐν Ἑλλάδι ἡ κατάχρησις τῶν οἰνοπνευματωδῶν ποτῶν, ὁ ἀλκοολισμός· ἀλλὰ τὸ κυριώτατον πάντων εἶναι, ὅτι διὰ τοῦ μονοπωλίου τῶν οἰνοπνευμάτων δύναται νὰ εὕρῃ διέξοδον τό γε νῦν ἔχον ἡ σταφιδικὴ, βραδύτερον καὶ ἡ τοῦ οἴνου κρίσις. Τὴν περὶ τούτου γνώμην μου ἀνέπτυξα ἐμπεριστατωμένως μόλις πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς σταφιδικῆς συζητήσεως, ὥστε περιττὸν νομίζω νὰ ἐπαναλάβω νῦν, ὅσα τότε εἶπον. Πρόκειται, Κύριοι, ὡς παρατηρεῖτε, περὶ μέτρων γενναίων καὶ ἀποφασιστικῶν, περὶ μέτρων, δι’ ὧν καὶ μόνον δυνάμεθα νὰ ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς νῦν ἀφορήτου καταστάσεως. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς φαίνεται, δὲν ἀντιλαμβάνεται κἂν τῆς τοιαύτης καταστάσεως. Ἐὰν εἶχε σαφῆ αὐτῆς ἀντίληψιν, θὰ ἔσπευδε βεβαίως νὰ προβῇ ἀπὸ τοῦδε εἰς ἀναδιοργάνωσιν τῆς οἰκονομικῆς μας ὑπηρεσίας, εἰς πᾶσαν δυνατὴν οἰκονομίαν ἐν τοῖς ἐξόδοις τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ εἰς τὰς μᾶλλον ἐπειγούσας φορολογικὰς μεταῤῥυθμίσεις. Ἀλλ’ εἴδομεν ἤδη, ὁποῖαι ἦσαν αἱ ὑπ’ αὐτοῦ ἐπενεχθεῖσαι οἰκονομίαι. Περιέκοψε δαπάνας ἐν πολλοῖς ἀναγκαίας καὶ ἐπὶ βλάβῃ τῶν σχετικῶν ὑπηρεσιῶν, ἐπὶ ζημίᾳ μάλιστα καὶ αὐτῶν τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν συμφερόντων, ὅπως τὰ ἐντεῦθεν ἐξοικονομηθέντα ποσὰ κατασπαταλήσῃ ἐφ’ ἃ μὴ δεῖ. Καὶ ἐπὶ τῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ὑπῆρξεν εὐστοχώτερος. Ὡς ἐὰν μὴ διετελοῦμεν ἐν πτωχεύσει, ὡς ἐὰν μὴ εὑρισκόμεθα ἐν παραμοναῖς διαπραγματεύσεων περὶ συμβιβασμοῦ, ὡς ἐὰν μὴ εἴχομεν, καθῆκον, εἴπερ ποτὲ καὶ ἄλλοτε, νῦν νὰ ἐντείνωμεν τὰς φορολογικάς μας δυνάμεις, αὐτός, ἀντὶ νὰ προβῇ εἰς οἱανδήποτε φορολογικὴν μεταῤῥύθμισιν, ἀποβλέπουσαν εἰς τὴν αὔξησιν τῶν προσόδων τοῦ δημοσίου ταμείου, ἐνόμισεν ὅτι τῷ ἐπετρέπετο νῦν νὰ προβῇ εἰς μείωσιν αὐτῶν, μόνον καὶ μόνον, ὅπως τὸ ἤδη χαῖνον ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ καταστήσῃ ἔτι μεῖζον καὶ δυσχεράνῃ οὕτως, ἀντὶ νὰ βελτιώσῃ τὴν θέσιν τῶν πραγμάτων. Ἡ πρόφασίς του, ὅτι δὲν εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν, ἵνα προβῇ εἰς τὰς ἀναγκαίας φορολογικὰς μεταῤῥυθμίσεις, εἶναι παλαιὰ καὶ τετριμμένη πλέον. Τὴν ἠκούσαμεν παρ’ αὐτοῦ καὶ κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1885 καὶ κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1886 καὶ κατὰ τὴν εἰσήγησιν τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ 1891 καὶ 1892. Ὡς τότε διεβουκόλει ἡμᾶς πάντοτε μὲ κενὰς ἐλπίδας, καὶ νῦν ζητεῖ νὰ καθησυχάσῃ ἡμᾶς μόνον μὲ τὰς περὶ μέλλοντος ὑποσχέσεις του, μὲ τὴν κενὴν, ὡς πάντοτε, ἐπαγγελίαν, ὅτι κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον τῆς Βουλῆς θὰ δυνηθῇ νὰ παρασκευάσῃ καὶ ὑποβάλῃ εἰς ἡμᾶς τοιαύτην νομοθετικὴν ἐργασίαν. Αὐτὸς οὐδέποτε ἐσκέφθη νὰ προβῇ εἰς γενναῖόν τι μέτρον μεταῤῥυθμιστικόν, διότι οὐδέποτε ἐπῆλθε τοιοῦτόν τι εἰς τὸν νοῦν του. Αὐτὸς καὶ κατὰ τὸ 1885 καὶ κατὰ τὸ 1890 καὶ νῦν ἦλθεν εἰς τὴν ἀρχὴν μὲ τὴν ἀπόφασιν μόνον ν’ ἀνατρέψῃ καὶ καταστρέψῃ πᾶν ὅ,τι καλὸν εἶχε νὰ ἐπιδείξῃ ἡ νομοθεσία ἡμῶν, ἀφοῦ αὐτὸς εἶναι ἀνίκανος νὰ δημιουργήσῃ τι ἴδιον. Διὰ τὸ καταστρεπτικὸν αὐτοῦ ἔργον εἶχε βεβαίως, ὡς τότε, καὶ νῦν τὸν ἀπαιτούμενον καιρόν. Ὡς τότε, καὶ νῦν εἶχε τὸν καιρὸν, ἵνα συντάξῃ καὶ ὑποβάλῃ εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς σωρείαν νομοσχεδίων, ἀνατρεπτικῶν μόνον τοῦ καθεστῶτος. Μήπως διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως δὲν καταστρέφει πᾶν ὅ,τι καλὸν ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ αὕτη, μόνον καὶ μόνον ὅπως δημιουργήσῃ θέσεις τινὰς ἐπιθεωρητῶν αὐτῆς χάριν ὡρισμένων ὀπαδῶν του; Μήπως διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους δὲν παραλύει τὴν λογιστικὴν ἡμῶν ὑπηρεσίαν καὶ δὲν δυσχεραίνει τὰς περὶ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεις, μόνον καὶ μόνον ὅπως δημιουργήσῃ οὕτω θέσιν γενικοῦ γραμματέως ἐπὶ πενταετίαν διά τινα τῶν εὐνοουμένων του; Μήπως διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν δὲν καταστρέφει ἕνα πόρον τοῦ Κράτους; Μήπως διὰ τῶν δασμολογικῶν του νομοσχεδίων δὲν καταστρέφει ἄλλους πόρους αὐτοῦ, μόνον καὶ μόνον ὅπως ὠφελήσῃ οὕτω βιομηχάνους τινὰς ἐν Τριπόλει καὶ ὀλίγους ἐμπόρους ἐν Πειραιεῖ; Μήπως διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τοῦ Ἀρχηγείου τῆς χωροφυλακῆς δὲν ἀποστερεῖ τὸν θεσμὸν τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, τὸ μόνον ἐχέγγυον περὶ τοῦ ἀφατριάστου αὐτοῦ, ἀψηφῶν, ἐὰν οὕτως ἐξαρθροῦται ὁ θεσμὸς αὐτὸς καὶ ἀνοίγεται πάλιν ἡ θύρα τοῦ ἐγκλήματος καὶ τοῦ λαθρεμπορίου; Μήπως διὰ τῶν νομοσχεδίων του περὶ οἰκονομικῶν ἐπιθεωρητῶν, περὶ οἰκονομικῶν ἐφοριῶν, περὶ ταμείων καὶ ὑποταμείων καὶ περὶ τελωνειακῶν θέσεων δὲν παραλύει τὰς σχετικὰς ὑπηρεσίας, φροντίζων μόνον δι’ αὐτῶν νὰ δημιουργήσῃ θέσεις καὶ προσόντα ὑπέρ τινων εὐνοουμένων του; Μήπως διὰ τῶν νομοσχεδίων περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν, τῶν Οἰκονομικῶν, τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης δὲν καταργεῖ τὴν μονιμότητα καὶ δὲν μεταβάλλει τὰ προσόντα αὐτῶν, μόνον καὶ μόνον ὅπως δυνηθῇ οὕτω νὰ ῥίψῃ εἰς τοὺς δρόμους πλείστους ὅσους ἀρχαίους καὶ δεδοκιμασμένους ὑπαλλήλους, πρὸς ἐπαύξησιν τῆς πιστώσεως τῶν συντάξεων, καὶ ἀναπληρώσῃ αὐτοὺς δι’ ἰδίων του φίλων, ἐπὶ ζημίᾳ τῶν σχετικῶν ὑπηρεσιῶν; Μήπως διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἑδρῶν τοῦ Πανεπιστημίου δὲν ἐπαναφέρει τὸ πρὶν χάος εἰς τὸ ἀνώτατον ἡμῶν ἐκπαιδευτήριον, καθ’ ὅ τινες ἐπιστημονικοὶ κλάδοι καὶ σχολαὶ ὑπερεπληροῦντο καθηγητῶν περιττῶν, ὅπως ἄλλοι κλάδοι καὶ σχολαὶ στερῶνται καὶ τῶν ἀπολύτως ἀναγκαίων τοιούτων; Μήπως διὰ τῶν διαφόρων νομοσχεδίων του δὲν μετέβαλεν εἰς ῥάκος καὶ αὐτὸ τὸ Σύνταγμα, ὑπὲρ οὗ ὡς ἀντιπολιτευόμενος ἐκόπτετο πάντοτε, λέγων ὅτι ἦτο τεταγμένος φρουρὸς αὐτοῦ μὲ τὸ ὅπλον παρὰ πόδας; Διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἑδρῶν τοῦ Πανεπιστημίου καταργεῖται ὁ νόμος περὶ αὐτῶν καὶ οὕτω θὰ διορίζωνται καθηγηταὶ ἐφεξῆς εἰς θέσεις μὴ νενομοθετημένας, ἐναντίον τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ Συντάγματος. Πλεῖστοι ὅσοι νόμοι καὶ διατάξεις αὐτῶν, καταργηθεῖσαι ἤδη, ἀνακαλοῦνται εἰς ἰσχὺν διὰ τῶν διαφόρων νομοσχεδίων, ἐναντίον τοῦ ἄρθρου 57 τοῦ Συντάγματος, καθ’ ὃ ἔπρεπεν οἱ ἅπαξ καταργηθέντες νόμοι νὰ εἰσαχθῶσιν ἐκ νέου ὡς νομοσχέδια εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ψηφοφορηθῶσιν ὑπ’ αὐτῆς «ἄρθρον πρὸς ἄρθρον, τρὶς κατ’ ἐπανάληψιν κατὰ τρεῖς διαφόρους ἡμέρας.» Διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν κατηργήθησαν λαθραίως τὰ προσόντα τῶν μελῶν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἐπὶ προφανεῖ ἀθετήσει τοῦ ἄρθρου 89 τοῦ Συντάγματος. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λοιπόν, ὡς παρατηρεῖτε, εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν, ἵνα συντάξῃ καὶ ὑποβάλῃ εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς σωρείαν νομοσχεδίων ἀνατρεπτικῶν τοῦ καθεστῶτος καὶ αὐτοῦ τοῦ συνταγματικοῦ ἡμῶν χάρτου, δὲν εἶχεν ὅμως τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν, ἵνα συντάξῃ καὶ προβάλῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν ἡμῶν κανὲν νομοσχέδιον, πληροῦν ἀληθῆ τινα ἀνάγκην. Εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν, ἵν’ ἀντιγράψῃ κακοζήλως καὶ διαστρεβλώσῃ ἐν πολλοῖς τὸν ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη συνταχθέντα προϋπολογισμὸν τοῦ 1895· δὲν εἶχεν ὅμως τὸν καιρόν, ἵνα διορθώσῃ καὶ βελτιώσῃ αὐτὸν κατά τι! Ἀλλ’ αὐτὰ, Κύριοι, εἶναι καὶ λέγονται προφάσεις ἐν ἁμαρτίαις. Εἶπον καὶ ἀπέδειξα ἤδη, ὅτι ὁ προκείμενος προϋπολογισμὸς εἶναι ἀνεπαρκὴς ὅλως αὐτὸς καθ’ ἑαυτὸν καὶ ἐν σχέσει πρὸς τὴν παροῦσαν ἡμῶν κατάστασιν, ὡς τοιοῦτον δ’ ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιστρέψῃ αὐτὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡμεῖς, Κύριοι, ἔχομεν ἀνάγκην πάντοτε μὲν, μάλιστα δὲ νῦν, προϋπολογισμοῦ προβλέποντος ἐν πᾶσιν οὐ μόνον περὶ τῶν συνήθων ἀναγκῶν τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν μέσων, δι’ ὧν θὰ κατωρθοῦμεν νὰ ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς νῦν καταστάσεως ἡμῶν. Ἀλλ’ ὅπως τύχωμεν τοιούτου προϋπολογισμοῦ, ἀνάγκη πᾶσα νὰ ἐφαρμοσθῶσιν ὅλαι αἱ δυναταὶ οἰκονομίαι ἐπὶ τῶν περιττῶν ἢ καὶ μὴ ἀπαραιτήτων πάντη δαπανῶν, ἐπὶ τούτῳ μεταῤῥυθμιζομένων, ἂν δεήσῃ, καὶ τῶν σχετικῶν ὀργανικῶν ἡμῶν νόμων. Ἀνάγκη πᾶσα νὰ γείνωσι καὶ ὅλαι αἱ δυναταὶ φορολογικαὶ μεταῤῥυθμίσεις, ἐξ ὧν θὰ προσεδοκᾶτο αὔξησις τῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀνάγκη πᾶσα νὰ συνταχθῇ οὗτος ἐπὶ τῇ βάσει εὐρυτάτου ἰσοζυγίου, ἐπιτρέποντος οὐ μόνον τὴν πλήρωσιν πασῶν τῶν ἀπαραιτήτων ἀναγκῶν τοῦ Κράτους, ὡς Κράτους, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀνόρθωσιν τῶν τε δημοσίων καὶ τῶν κατ’ ἰδίαν ἡμῶν οἰκονομικῶν. Ἀνάγκη πᾶσα μεταξὺ τῶν συνήθων ἐξόδων καὶ ἐσόδων νὰ ὑπάρχῃ περιθώριον μέγα, ἐπιτρέπον τὰ μέσα εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν ἀνόρθωσιν. Μεταξὺ τῶν τακτικῶν πλέον καὶ ἀπαραιτήτων δαπανῶν τοῦ Κράτους πρέπει νὰ καταλεγῶσι καὶ τὰ ἔξοδα διὰ τὴν ἐξακολούθησιν τῶν δημοσίων ἡμῶν ἔργων, ἰδίᾳ διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσης. Ἡ ἐγκατάλειψις καὶ τῶν ἄλλων, κατ’ ἐξοχὴν δὲ τοῦ ἔργου τούτου εἰς τὴν τύχην του, θὰ ἐμαρτύρει, ὅτι ἡμεῖς οὐδεμίαν ὁριστικὴν ἀπόφασιν ἐλάβομεν, ἵνα εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ὁδὸν τῆς ἀναῤῥώσεως. Ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Λαρίσης στοιχίζει ἤδη εἰς τὸ Κράτος δεκάδας ὅλας ἑκατομμυρίων, πᾶσα δὲ ἀναβολὴ ἐξακολουθήσεως τῆς κατασκευῆς του ἐπιφέρει φθορὰν εἰς τὰ ἡμιτελῆ του ἔργα, εἰς τὸ ἐκτεθειμένον ὑλικόν του, ἀνερχομένην κατ’ ἔτος εἰς ἑκατομμύρια ὅλα. Πάντες σχεδὸν οἱ ξύλινοι αὐτοῦ στρωτῆρες ἔχουσι καταστῆ ἤδη ἄχρηστοι, τὰ δὲ τεχνικά του ἔργα εἶναι ἡμικατεστραμμένα. Δάνειον δὲν δυνάμεθα, οὐδὲ συμφέρει νὰ συνομολογήσωμεν πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος σιδηροδρόμου. Ἀνάγκη λοιπὸν καὶ ἀνάγκη πᾶσα ν’ ἀναγράφωμεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων ἐτησίαν δαπάνην δι’ αὐτὸν ἐκ 2–3 ἑκατομμυρίων τοὐλάχιστον. Οὕτως πως μόνον θὰ ἐμπνεύσωμεν καὶ εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ εἰς τοὺς ἄλλους τὴν ἐμπιστοσύνην, ὅτι ἀπεφασίσαμεν πλέον, ὡς καλοὶ οἰκοκυραῖοι, νὰ θέσωμεν τάξιν εἰς τὰ καθ’ ἡμᾶς. Μεταξὺ τῶν μέσων, ἅτινα ὀφείλομεν νὰ προορίσωμεν ὑπὲρ τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν ἀνορθώσεως, τὴν πρώτην θέσιν πρέπει νὰ καταλάβῃ ἡ διάθεσις ποσοῦ τινος ἐτησίως, ἔστω καὶ ἐκ 3 ἑκατομμυρίων, ὑπὲρ τοῦ βαθμιαίου περιορισμοῦ τῶν ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων καὶ τοῦ ἐσωτερικοῦ κυμαίνοντος χρέους. Οὕτω πως οὐ μόνον τὰς ἐγχωρίας Τραπέζας θὰ ἐνισχύσωμεν κατὰ τὸ δυνατὸν εἰς ἀνάκτησιν τῆς προτέρας πίστεώς των, ἀλλὰ καὶ θὰ παράσχωμεν εἰς πάντας τὴν τρανωτάτην ἀπόδειξιν περὶ τῆς ἀποφάσεως ἡμῶν, ἵνα λάβωμεν διαζύγιον ὁριστικὸν πρὸς τὸ παρελθόν. Μόνον μὲ τοιοῦτον προϋπολογισμὸν ἀνὰ χεῖρας θὰ δυνηθῶμεν νὰ εὐπροσωπήσωμεν καὶ ἀπέναντι τῶν ξένων, καὶ νὰ τύχωμεν ἐπιεικῶν ὅρων κατὰ τὴν συνομολόγησιν τοῦ συμβιβασμοῦ τοῦ Κράτους πρὸς αὐτούς. Προϋπολογισμὸς τοιοῦτος θὰ ἦτο ἡ καλλιτέρα ἀσφάλεια καὶ ἐγγύησις δι’ αὐτοὺς, καλλιτέρα καὶ τῆς ἱδρύσεως ἰδίας ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους ἐν ἡμῖν καὶ αὐτοῦ τοῦ διεθνοῦς ἐλέγχου. Προϋπολογισμὸς τοιοῦτος θὰ τοὺς ἔπειθε νὰ παραιτηθῶσι καὶ πάσης ἀξιώσεως ἐπὶ συμμετοχῆς αὐτῶν εἰς τὴν προσαύξησιν τῶν ὑπὲρ τοῦ δημοσίου χρέους διατεθησομένων προσόδων, ἀξιώσεως, ἥτις θὰ συνεπήγετο καὶ τὴν συμμετοχὴν αὐτῶν εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος προσόδων καὶ τὸν διεθνῆ ἔλεγχον. Θὰ τοὺς ἔπειθε ν’ ἀρκεσθῶσιν εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, τοῦ ποσοστοῦ αὐτῶν καθοριζομένου ἐφάπαξ εἰς 40 ἕως 45%, καὶ εἰς τὴν προσαύξησιν τοῦ πληρωτέου εἰς αὐτοὺς ποσοῦ ἐκ τῆς βελτιώσεως τοῦ πιστωτικοῦ ἡμῶν νομίσματος. Προϋπολογισμὸς τοιοῦτος θὰ καθίστα ἡμᾶς ἱκανοὺς νὰ σκεφθῶμεν καὶ περὶ ἐνισχύσεως τῆς ἐγχωρίας παραγωγῆς καὶ περὶ ἀναπτύξεως τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν πόρων. Τοιοῦτος προϋπολογισμὸς μόνον θὰ ὑπεβοήθει ἡμᾶς, ἵνα ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς νῦν ἀφορήτου καταστάσεως, καὶ θὰ ἐπλήρου ἡμᾶς ἐλπίδων περὶ μέλλοντος αἰσιωτέρου.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 2 καὶ 30′ π.μ. τῆς ἑπομένης.