1895.07.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 47

Τῆς 12 Ἰουλίου 1895

Τετάρτη

Ὥρα 11 π. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Ν. Καλλιφρονᾶ).

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἄρχεται ἡ συνεδρίασις).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ θὰ ἀναγνωσθῶσι μετὰ μεσημβρίαν, διότι δὲν ἐτυπώθησαν εἰσέτι. Ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τέσσαρας ἐκθέσεις ἐπὶ διαφόρων πιστώσεων. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 278–281). Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§2ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως τῶν ταχυδρομείων καὶ τῆς Ρωσσικῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 282). Χθὲς ἀνεβλήθη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ παρεμπεσόντος ζητήματος περὶ τῶν δασῶν, ἵνα ἐξακολουθήσῃ σήμερον. Ὁ κ. Καραπάνος, ὁ ὁποῖος ἔχει πρῶτος τὸν λόγον, ἀπουσιάζει. Κατὰ σειρὰν μετ’ αὐτὸν ἔρχεται ὁ κ. Κοζάκης Τυπάλδος.

§4Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, ὄχι ὅπως ὁμιλήσω ἐν ἐκτάσει περὶ τοῦ ζητήματος, διότι, γνωρίζων τὴν κατάστασιν τῆς Βουλῆς, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀπασχολήσω ἐπὶ πολὺ αὐτήν. Ἀλλὰ δύο ἐκ τῶν ὁμιλησάντων ἐνταῦθα ἀνέφερον τὴν γιγνομένην ἐκμετάλλευσιν εἰς δάση ἐν Ἀκαρνανίᾳ, νομίζω, παρὰ βιομηχανικῶν καταστημάτων ἐν Πάτραις, καὶ ἐδόθησαν πληροφορίαι περὶ τούτου, καὶ μάλιστα ἐῤῥήθη παρὰ τοῦ κ. Εὐταξίου, ὅστις ἔλαβε τὸν λόγον, ὅτι ἡ ἐκμετάλλευσις ἐκείνη γίνεται πρὸς ὠφέλειαν τῶν δασῶν, καὶ μάλιστα μετὰ τῆς δεούσης ἐπιστημονικῆς προσοχῆς. Τοῦτο ἐγὼ θεωρῶ καταστρεπτικὸν διὰ τὰ δάση, καὶ ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, ὅπως διαμαρτυρηθῶ, οὕτως εἰπεῖν, ἐναντίον γνώμης, ἥτις ἀποβαίνει πρὸς καταστροφὴν τοῦ δασικοῦ πλούτου. Κατὰ γενικὴν ἀρχήν, τὸ Κράτος πρέπει νὰ ἔχῃ ὅλην τὴν εὐθύνην καὶ ὅλην τὴν διεύθυνσιν πάσης δασικῆς ἐκμεταλλεύσεως, εἴτε εἰς ἰδιώτας ἀνήκει τὸ δάσος, εἴτε εἰς κοινότητα, διότι πρὸς ἐκμετάλλευσιν τοῦ δάσους δὲν ἀρκεῖ ἡ καλὴ θέλησις, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἐπιστήμη καὶ πεῖρα. Πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπὸν βιομηχανικὰ καταστήματα, τὰ ὁποῖα ἐργάζονται χάριν κερδοσκοπίας, πῶς εἶναι δυνατὸν ἄνθρωποι, οἵτινες δὲν εἶναι παρεσκευασμένοι οὔτε ἐκ θεωρίας, οὔτε ἐκ πείρας, ἐπὶ τοῦ τόσον ἐπιλέπτου αὐτοῦ ζητήματος τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν δασῶν, νὰ λαμβάνωσι τὴν ἄδειαν νὰ ἐνεργῶσι τὴν ἐργασίαν ταύτην;

§5ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀφίνεται εἰς αὐτοὺς ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν δασῶν. Ἄνευ τῆς ἀδείας τῶν ἁρμοδίων ὑπαλλήλων δὲν δύνανται νὰ κόψωσιν οὔτε ἓν δένδρον.

§6Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Τοῦτο εἶναι ἡ θεωρία· καὶ σχετικῶς πρὸς τὸν σεβαστὸν φίλον μου κ. Σωτηρόπουλον θὰ διηγηθῶ συμβεβηκός τι. Τοιαύτη θεωρία ἐπικρατεῖ καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀδείας, τὰς ὁποίας χορηγοῦσιν οἱ ἔφοροι εἰς τοὺς ἐγκαθιδρύοντας ἐντὸς τῶν δασῶν τὰς ἀσβεστοκαμίνους, αἱ ὁποῖαι ἐγκαθιδρύονται δυνάμει τακτικωτάτης ἀδείας. Ἀλλ’ οὐδὲν καταστρεπτικώτερον τούτου ὑπάρχει διὰ τὰ δάση, διότι αἱ ἄδειαι χορηγοῦνται εἰς τοὺς τυχόντας, καὶ οὐδεμία ἐπιτήρησις κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἐργασιῶν ὑπάρχει. Ἡ καταστροφὴ διὰ πυρκαϊᾶς εἶναι βεβαία, ἐκτὸς ἐὰν συμβῇ νὰ παρακληθῇ κανεὶς Ὑπουργὸς νὰ παρέμβῃ, ὡς συνέβη εἰς ἐμὲ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Σωτηρόπουλον, χάριν καλαισθητικῶν λόγων. Ὑπῆρχεν ἀσβεστοκάμινος ἐγκατεστημένη εἰς τὸ δάσος τοῦ Δαφνίου, ἐκ τῆς ὁποίας τρὶς ἢ τετράκις ἐκινδύνευσε νὰ μεταδοθῇ πυρκαϊὰ εἰς αὐτὸ, προληφθεῖσα ὑπὸ τῶν χωροφυλάκων. Ἐν τούτοις ἐπληροφορήθην, ὅτι εἶχε δοθῆ ἄδεια πρὸς ἐγκαθίδρυσιν τῆς ἀσβεστοκαμίνου ἐκείνης. Βλέπων κινδυνεῦον τὸ δάσος ἐκεῖνο καὶ μετ’ αὐτοῦ καὶ τὴν ἐκκλησίαν Δαφνίου, ἥτις ἔχει μεγάλην ἀρχαιολογικὴν καὶ καλλιτεχνικὴν ἀξίαν, ἀπετάθην εἰς τὸν κ. Σωτηρόπουλον, Πρωθυπουργὸν τότε καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ ἀποδιώξῃ ἐκεῖθεν τὴν κάμινον (;) ὁ κ. Σωτηρόπουλος διέταξε νὰ ἐκδιωχθῇ ἐκεῖθεν ἡ ἀσβεστοκάμινος, καὶ οὕτως ἐσώθη τὸ δάσος καὶ ἡ ἐκκλησία. Ἐγὼ διὰ τοῦτο ἔλαβον τὸν λόγον, ὅπως διαμαρτυρηθῶ ἐναντίον ἰδεῶν, αἱ ὁποῖαι ἀποκρούονται ἀπὸ ὅλα τὰ πεπολιτισμένα ἔθνη, καὶ αἱ ὁποῖαι συντελοῦσιν ἐν Ἑλλάδι εἰς τὴν ἀποψίλωσιν τῶν δασῶν. Ὅσα εἶπεν ἤδη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ τοῦ ζητήματος τούτου εἶναι ἀληθῶς παρήγορα, διότι ἐμάθομεν ὅτι εὑρέθη πολιτικὸς ἀνὴρ, ὅστις ἐμελέτησεν ἐμβριθῶς τὸ ζήτημα, καὶ δύναται νὰ δώσῃ πληροφορίας περὶ τῆς ἐργασίας, ἡ ὁποία γίνεται καὶ ἥτις δύναται νὰ ἀπολήξῃ μίαν ἡμέραν εἰς σωτηρίαν. Διότι μέχρι τοῦδε τοῦτο δὲν ἐγένετο. Ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω τὸν λόγον ἐν ἐκτάσει κατὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον.

§7ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν νομίζω ὅτι ἡ στιγμὴ αὕτη εἶναι ἡ κατάλληλος, ἵνα συζητήσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἀναμφισβητήτως ἔχει πολλὴν τὴν σπουδαιότητα. Χθὲς ἐζήτησα τὸν λόγον, ὑποθέτων ὅτι ἤθελεν ἐξακολουθήσει ἡ συζήτησις, σήμερον δὲ ὀλίγας μόνον λέξεις θὰ εἴπω, λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τῆς περὶ τοῦ ἀντικεμένου τούτου ἀγορεύσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Δὲν δύναμαι ἢ νὰ ἦμαι καὶ ἐγὼ καθ’ ὁλοκληρίαν σύμφωνος μὲ τὴν ἰδέαν τῆς μορφώσεως προσωπικοῦ διὰ τὰ δάση, τὸ προσωπικὸν δὲ τοῦτο δὲν θὰ ἔχῃ μόνον τὴν ἐντολὴν τῆς ἐπιτηρήσεως τῶν δασῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν φροντίδα τῆς καλλιεργείας αὐτῶν τῆς ἐπιστημονικῆς. Διὰ τοῦτο ἅπαντες βεβαίως θέλομεν ὑποστηρίξει πᾶν μέτρον, ὑποβαλλόμενον πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ μέχρις ὅτου ληφθῇ τὸ τοιοῦτον μέτρον, νομίζω ὅτι ὀφείλομεν νὰ φροντίσωμεν περὶ τῆς ἐπιβλέψεως τῶν δασῶν κατὰ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα παρέχει εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ἡ νομοθεσία. Παρέχει δὲ ἡ νομοθεσία μας εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν τὰ μέσα, ὅπως προστατεύσῃ τὰ δάση κατὰ τῶν πολλῶν καταχρήσεων, αἱ ὁποῖαι γίνονται εἰς αὐτά. Καὶ καταχρήσεις γίνονται κατὰ τὴν ξύλευσιν· κατάχρησις εἶναι, ὅτι μεταξὺ τῶν μεγάλων δένδρων, τὰ ὁποῖα εἶναι χρήσιμα καὶ τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ κόπτωνται καὶ χάριν τῶν δασῶν καὶ χάριν τῆς βιομηχανίας τοῦ τόπου, κόπτονται καὶ διπλάσια μικρὰ δένδρα, τὰ ὁποῖα μένουσιν ἄχρηστα. Ἡ κατὰ τοιούτων καταχρήσεων προστασία τῶν δασῶν δὲν ἀπαιτεῖ εἰδικωτέρας γνώσεις, ἀλλ’ ἀρκεῖ νὰ ὑπάρχῃ ἐπίβλεψις τακτικωτέρα καὶ ἐπιθεώρησις πραγματικὴ διὰ τακτικῆς καὶ ἐπιτοπίου ἐπισκέψεως τῶν μερῶν, εἰς τὰ ὁποῖα γίνεται ἡ ξύλευσις, παρὰ τῶν ἁρμοδίων καὶ διὰ τῆς τιμωρίας τῶν γιγνομένων παραβάσεων εἴτε παρὰ τῶν φυλάκων, εἴτε παρ’ ἄλλων. Ἡ μεγαλειτέρα ὅμως καταστροφὴ τῶν δασῶν ἐπέρχεται ἐκ τῆς ἀνθρακοποιΐας, ἡ ὁποία ἀπεψίλωσε πλείστας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι πρὸ δεκαετίας διῆλθον ἐπαρχίας καταφύτους δασῶν, ὅταν δὲ πρὸ διετίας διῆλθον πάλιν αὐτὰς, τὰς εὗρον ἀπεψιλωμένας. Ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, εἶχον ἀπαγορεύσει, στηριζόμενος εἰς τὸ γράμμα τοῦ νόμου, τὴν ἀνθρακοποιΐαν πρὸς ἐμπορίαν, καὶ ἐπέτρεψα αὐτὴν μόνον ἐντὸς τῆς ἐπαρχίας, ἀλλ’ ἕνεκα ἄλλων περιστάσεων ἡ ἀπαγόρευσις ἤρθη, καὶ ἐδόθη πλήρης ἐλευθερία εἰς τὴν ἀνθρακοποιΐαν, ἡ ὁποία ἐξακολουθεῖ ἀποψιλώνουσα τὰς διαφόρους ἐπαρχίας, καὶ ἕνεκα τῆς ὁποίας θὰ καταντήσωμεν νὰ ἔχωμεν ὅλας τὰς ἐπαρχίας ξηρὰς, ὡς εἶναι ἡ Ἀττική. Ἤθελεν εἶσθαι προτιμότερον, ἐὰν εἰσήγομεν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ τοὺς ἄνθρακας, ὧν ἔχομεν ἀνάγκην, παρὰ νὰ ἐπιτρέπωμεν νὰ ἐκτελῆται ἡ ἀνθρακοποιΐα, ὅπως ἐκτελεῖται. Λέγω δὲ τοῦτο ἐγὼ, ὅστις πρεσβεύω ὅτι καὶ τὴν παραμικροτέραν παραγωγὴν τοῦ τόπου πρέπει νὰ ὑποστηρίξωμεν, ὅπως ἐμποδίσωμεν τὴν ἐξαγωγὴν χρυσοῦ ἔξω τῆς χώρας. Λέγω τοῦτο εἰδικῶς διὰ τὰ δάση, διότι πρόκειται οὐ μόνον νὰ σώσωμεν αὐτὰ, ἀλλὰ καὶ εἰς γενικωτέραν ὠφέλειαν τοῦ τόπου νὰ συντελέσωμεν καὶ πρὸς ἐνίσχυσιν ἀκόμη τῆς ξυλεύσεως τῆς χρησίμου ξυλείας νὰ ἐργασθῶμεν. Δὲν θέλω ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν πλειότερον, διότι, ὡς εἶπον ἐξ ἀρχῆς, δὲν νομίζω ὅτι σήμερον δυνάμεθα σπουδαιότερον νὰ συζητήσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο. Εἶπον ταῦτα, ὅπως συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα, ὡς συντόμως ἀνέφερα, ἀπαιτοῦνται, ὅπως σωθῶσι τὰ δάση ἀπὸ τῆς ἀπειλούσης αὐτὰ καταστροφῆς.

§8Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Προχθὲς εἶπον εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἐσκόπουν νὰ ὑποβάλω παράρτημα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον παριστᾷ τὴν κατάστασιν τοῦ εἰδικοῦ κεφαλαίου, τοῦ προωρισμένου διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπόλοιπον τοῦ μεγάλου κεφαλαίου τῶν 24 ἑκατομμυρίων, ἅτινα εἶχον προσδιορισθῆ διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου. Τὸ παράρτημα τοῦτο καταθέτω, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ διατάξῃ τὴν ἐκτύπωσίν του. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 283). Ἐν τῷ παραρτήματι ὑπάρχει ἡ μερὶς τῶν ἐσόδων, τῶν ὁποίων τὸ κεφάλαιον ἀποτελεῖται πρῶτον ἀπὸ 1,062,823.56, κατατεθειμένων ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ. Τὸ ποσὸν τοῦτο οἱ προκάτοχοί μου εἶχον καταθέσει εἰς τὴν Τράπεζαν εἰς λογαριασμὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Δὲν πιστεύω ὅτι ἦτο τακτικόν, διότι δὲν ἦτο χρῆμα ἀνῆκον εἰς τὰ δημόσια ἔσοδα, ἀλλ’ ἦτο χρῆμα προωρισμένον εἰς εἰδικὴν ἀνάγκην, εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων– Καλαμῶν, ἑπομένως θέλω ἀναλάβει αὐτό, ἵνα διατεθῇ πρὸς τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν εἶχε προορισθῆ· δεύτερον ἀπὸ 547,667.52, ἰσότιμον πρὸς φράγκα 405,679.65, ἐπὶ τιμῇ τοῦ φράγκου εἰς λεπτὰ 135, προερχόμενα ἀπὸ χρεώγραφα λιρῶν 20,200, ὑπολοίπου τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων, αἵτινες, ὑπολογιζόμεναι ἐπὶ τῇ τιμῇ, ἣν εἶχε τὸ φράγκον κατὰ τὸ 1891, φέρουσι φράγ. 321,331.50, καὶ ἀπὸ μετρητὰ χρυσᾶ φράγ. 84,338.15, κατατεθειμένα πάντα παρὰ τῇ ἐν Λονδίνῳ Τραπέζῃ Gibbs et Son. Τοῦ κεφαλαίου τούτου ἡ τιμὴ ὑπετιμήθη βεβαίως, διότι ἡ ἀξία τῶν χρεωγράφων ὑπετιμήθη ὡσαύτως.

§9ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μόνον 547,667.52;

§10Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τόσον ποσὸν κατὰ τὴν ἀξίαν τοῦ φράγκου, τὴν ὁποίαν εἶχον κατὰ τὸ 1891, δηλ. ἐκ φράγκων χρυσῶν 321,331.50 καὶ 84,348.15, ἤτοι φράγκα χρυσᾶ 405,679.65, πρὸς 1,35, ὅσον εἶχε τὸ φράγκον κατὰ τὸ 1891, δραχμαὶ 547,667.52. Ἀλλ’ ἡ τιμὴ αὕτη εἶναι ἰδανικὴ ἤδη, διότι ἡ τιμὴ τῶν χρεωγράφων ἠλαττώθη πολὺ ἀπὸ ὀφειλὰς τοῦ δημοσίου ταμείου: αʹ) τὴν προερχομένην ἀπὸ μὴ πληρωθέντας τόκους ἐντόκου γραμματίου 358,000· βʹ) ἀπὸ ὅσα τὸ ταμεῖον εἰσέπραξεν ἐκ τῆς ἐκ φρ. χρ. 450,000 ἐγγυήσεως τῆς ἐκπτώτου ἑταιρίας Ρολὲν, διὰ τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐγγυηθῆ ἡ Βιομηχανικὴ Τράπεζα. Ἡ ἐγγύησις αὕτη κατέπεσεν, ὡς εἰκός, πρὸς ὄφελος τοῦ Δημοσίου, συνεψήφισε δὲ ἡ Βιομηχανικὴ Τράπεζα πρὸς χρέος ἄλλο τοῦ Δημοσίου.

§11ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ποσὸν λοιπὸν αὐτὸ ὀφείλεται παρὰ τοῦ Δημοσίου;

§12Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὀφείλεται, διότι τὸ Δημόσιον διέθεσε τὸ κεφάλαιον πρὸς ἀπόσβεσιν χρέους, τὸ ὁποῖον εἶχε πρὸς τὴν Βιομηχανικὴν Τράπεζαν, ἑπομένως ὀφείλει νὰ ἀποδώσῃ αὐτό.

§13ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Οἱ τόκοι εἶναι παρακρατημένοι ἀπὸ τότε;

§14Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ Ρολὲν παρέλειψε νὰ ἐξαργυρώσῃ ἐγκαίρως τὸ ἔντοκον γραμμάτιον, καὶ δὲν ἔλαβε τοὺς τόκους. Πρὸς τούτοις ὑπάρχει καὶ ἡ μερὶς τῶν ἐξόδων, ἐν ᾗ ὑπάρχει ἀναγεγραμμένον ποσὸν 1,000,000, τὸ ὁποῖον ὑποτίθεται ὅτι θέλει ἀρκέσει διὰ τὰ ἐντὸς τοῦ 1895 ἐκτελεσθησόμενα ἔργα τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν.

§15ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Gibbs παραδέχεται ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ ἔχει τὴν ἐλευθέραν διάθεσιν τῶν παρ’ αὐτῷ κατατεθειμένων χρημάτων καὶ χρεωγράφων;

§16Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Περὶ τούτου θέλομεν συζητήσει ὅταν γείνῃ ἡ συζήτησις ἡ σχετική. Καταθέτω καὶ δήλωσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν περὶ προσθήκης ἐξόδων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῆς χρήσεως τοῦ 1895.

§17Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ὁ θεσμὸς, κύριοι συνάδελφοι, δι’ οὗ οἱοιδήποτε πολῖται, ἄνευ οὐδενὸς προσόντος, διωρίζοντο δασοφύλακες πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς σπουδαίας ὑπηρεσίας τῶν δασῶν, ὁ θεσμὸς, λέγω, οὗτος ἀντικατέστη κατὰ τὸ 1877, εἰσηγήσει τοῦ μακαρίτου Δεληγεώργη. Οὗτος, ἰδὼν τὰς καταστροφὰς, αἱ ὁποῖαι ἐπήρχοντο εἰς τὰ δάση, καὶ τὰς αἰωνίως ἐπιζητουμένας ἀντικαταστάσεις τῶν δασοφυλάκων, ἔλαβε τὸ μέτρον, ἐπὶ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως νὰ δώσῃ, προσωρινῶς ὅμως, τὴν σπουδαίαν ταύτην ὑπηρεσίαν εἰς τὸ σῶμα τῆς χωροφυλακῆς. Ἀλλ’ ἐν τῷ νόμῳ, ὁ ὁποῖος τότε ἐψηφίσθη, ῥητὸν ἐτέθη ἄρθρον, ὅτι οἱ ἐκτελοῦντες τὴν ὑπηρεσίαν τῆς δασοφυλακῆς ἐν τῷ Κράτει, ὀφείλουσι νὰ ὦσι χωροφύλακες, ἔχοντες τὰ προσόντα τὰ ὑπὸ τοῦ ἀρχικοῦ νόμου περὶ συντάξεως τῆς χωροφυλακῆς ὁριζόμενα, δηλαδὴ οἱ ἐν τῷ σώματι τῆς χωροφυλακῆς ὑπηρετοῦντες χωροφύλακες ἔπρεπε νὰ ὦσι στρατιῶται, ἀφυπηρετήσαντες ἐκ τοῦ στρατοῦ μὲ ἄφεσιν ἄμεμπτον ἢ ἐξαίρετον, νὰ ὦσι κάτοχοι γραμματικῶν γνώσεων, καὶ ἐπὶ πλέον νὰ ἔχωσιν ὄπισθεν τῆς ἀφέσεως αὐτῶν σημείωσιν τοῦ διοικητοῦ τοῦ σώματος, ὅτι εἶναι ἱκανοὶ διὰ τὸ σῶμα τῆς χωροφυλακῆς· διότι δὲν ἀρκεῖ τις νὰ ἔχῃ ἄφεσιν ἄμεμπτον ἢ ἐξαίρετον, δὲν ἀρκεῖ νὰ γνωρίζῃ ὀλίγα γράμματα, ἵνα ἡ χωροφύλαξ κατὰ τὸν ἀρχικὸν νόμον, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ καὶ προσόντα φυσικὰ, νοημοσύνην, ἀγχίνοιαν, ὠκυποδίαν κτλ. ταῦτα δὲ ἀπέκειντο εἰς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ διοικητοῦ του μόνον. Δυστυχῶς ἡ εἰδικὴ αὕτη διάταξις παρωράθη καθ’ ὁλοκληρίαν, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι σήμερον οἱ χωροφύλακες, οἱ ἐντεταλμένοι τὴν ὑπηρεσίαν τὴν δασικὴν, δὲν ἔχουσι κανὲν ἐξ αὐτῶν τῶν προσόντων, τὰ ὁποῖα ὁρίζονται ὑπὸ τοῦ νόμου, εἶναι στρατιῶται ληφθέντες ἐκ τῆς κληρώσεως, ὑπηρετήσαντες, οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν, ἕνα μῆνα ἢ 40 ἡμέρας εἰς τὸν στρατὸν, μὴ τυχόντες οὐδεμιᾶς στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως, μὴ ἔχοντες κανὲν προσὸν, καὶ οἱ τοιοῦτοι κατατάσσονται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς δασοφυλακῆς, ἀγνοοῦντες τὰ πάντα. Ὑπὸ τοιούτους λοιπὸν ὅρους δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν δασοφυλακὴν, ἔχομεν ληστρικὴν δασοφυλακὴν, εἶναι λῃσταρχεῖον εἰς ὅλα τὰ μέρη καὶ ὅλας τὰς περιφερείας, δὲν κάμνει τίποτε ἄλλο, παρὰ ληστρικὰς ἐπιδρομάς. Ἐὰν ἡ ὑπηρεσία θελήσῃ νὰ ἐρευνήσῃ κατὰ βάθος, θέλει μάθει, ὅτι ὅλοι αὐτοὶ οἱ χωροφύλακες ἀπέκτησαν περιουσίας καὶ οἰκήματα, καὶ ἐχάλασαν τὸν κόσμον, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον, ἰδίως δὲ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν ὀκταετίαν καὶ δεκαετίαν· τέλος ὅ,τι δύνασθε νὰ φαντασθῆτε φαῦλον διέπραξαν. Ὁπόθεν δήποτε καὶ ἂν διέλθητε, θέλετε ἴδει, ὅτι ἔφεραν τὴν καταστροφὴν αὐτοὶ οἱ δασοφύλακες. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε, ποῖα μέτρα δυνάμεθα νὰ λάβωμεν, ἵνα ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐξασφαλίσωμεν τὰ δάση μας; Βεβαίως δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ περιττολογήσω καὶ ἐκθέσω ὁποίαν σπουδαιότητα ἔχουσι τὰ δάση, ὁποῖα καλὰ ἐπιφέρουσι καὶ ποία μέριμνα παρὰ πάντων πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπὲρ αὐτῶν. Δὲν ἀρκοῦσιν οἱ νόμοι· νόμους ἔχομεν πρὸς προστασίαν τῶν δασῶν, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν προστασίαν αὐτὴν τῶν νόμων κατεστράφησαν τὰ δάση μας. Δάσος ὡραῖον περίφημον, τὸ δάσος τοῦ Μακρυνόρους, ὅπερ ἠσφάλιζε πᾶσαν ἐπιδρομὴν τῶν τουρκικῶν ὀρδῶν εἰς τὴν ἡμεδαπὴν, ὅπερ εἶναι προπύργιον τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐχρησίμευσεν ὡς προπύργιον κατὰ τὴν ἐπανάστασιν, αὐτὸ κατεστράφη, δοθὲν εἰς τοὺς φίλους τῆς φατρίας πρὸς ἀνθρακοποιΐαν ἑκατομμύρια ὀκάδων ἀνθράκων ἐξάγονται ἐκεῖθεν. Ἐὰν, Κύριοι, τὸ βλέμμα μας ῥίψωμεν εἰς τὴν Θεσσαλίαν καὶ Ἤπειρον, εἰς τὰ δάση τῶν ὁποίων ἄνευ τῶν νόμων αὐτῶν ἐνηργεῖτο ὑλοτομία τακτικῶς ἀπ’ αἰώνων, συλλογὴ φλοιοῦ καὶ καυσοξύλων, καὶ παραγωγὴ ἀνθράκων, θέλομεν ἴδει, ὅτι μ’ ὅλα ταῦτα δὲν κατεστράφησαν τὰ δάση, κατεστράφησαν δὲ σήμερον, διότι ὑπὸ τὴν αἰγίδα τῶν νόμων αὐτῶν καὶ ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοιούτων δασοφυλάκων καὶ δασαρχῶν, ἑπόμενον ἦτο νὰ ἐπέλθῃ τὸ ἀποτέλεσμα, ὅπερ ἐπῆλθε. Σήμερον δυνάμεθα νὰ ἀναστείλωμεν τὴν καταστροφὴν, μέχρις ὅτου Σχολὴ εἰδικὴ χορηγήσῃ δασοφύλακας καὶ δασάρχας. Δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐφαρμόζων τὴν ῥητὴν διάταξιν τοῦ νόμου, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ ἀφυπηρετήσαντας στρατιώτας διὰ τὴν χωροφυλακὴν, τὴν ἔχουσαν τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δασῶν, δύναται νὰ λάβῃ στρατιώτας ἐθελοντὰς, οὓς νὰ κατατάξῃ εἰς τὸ εἰδικὸν σῶμα τῆς χωροφυλακῆς, νὰ τοὺς ἐνδύσῃ τὸ ἔνδυμα τοῦ εἰδικοῦ δασοφύλακος ἢ καὶ χωροφύλακος, ἀλλὰ νὰ τοὺς προορίσῃ ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν δασοφυλακὴν, νὰ ζητήσῃ δὲ παρ’ αὐτῶν, ὁσάκις ἦναι δυνατὸν, πλειοτέρας ἐγγυήσεις. Ἀλλὰ μόνη ἡ ἐπιτήρησις δὲν ἀρκεῖ· ὁ δασοφύλαξ ἔχει ἴδια καθήκοντα, πρέπει νὰ μάθῃ μερικὰ πράγματα. Ὅθεν τὸν τοιοῦτον ἀφυπηρετήσαντα στρατιώτην δύνασθε νὰ προσκολλήσητε εἰς ἓν σῶμα, ἐκ τῶν τεχνικῶν λεγομένων, εἰς τὸ ὁποῖον παρὰ τῶν ἀξιωματικῶν νὰ τῷ γίνηται διδασκαλία τις, δηλ. πῶς μετροῦνται αἱ περιφέρειαι τῶν δένδρων, ποῖα εἶναι τὰ ὑλοτομήσιμα δένδρα, καὶ ἄλλα τινὰ, καὶ κατόπιν τῆς διδασκαλίας ταύτης καὶ ἐξετάσεων νὰ ἀποσπασθῶσι βαθμηδὸν οἱ ἄνδρες αὐτοὶ καὶ νὰ ἐκτελῶσι τὴν δασικὴν ὑπηρεσίαν. Φρονῶ δὲ, ὅτι ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς χωροφυλακῆς, οἵτινες ἔχουσι καθήκοντα ἄλλα, παρὰ τὰ καθήκοντα τοῦ δασάρχου, διότι ἀγνοοῦσι καὶ τί θὰ εἴπῃ κυβισμὸς καὶ τὰ πάντα, πρέπει νὰ ἀφαιρεθῇ ἡ ὑπηρεσία αὕτη καὶ νὰ δοθῇ εἰς πρόσωπα ἔχοντα γνώσεις τινὰς καὶ τυχόντα μορφώσεώς τινος, μέχρις ὅτου εὐδοκήσῃ ὁ Θεὸς νὰ καταρτισθῇ τέλειον σῶμα. Ὁμιλῶ περὶ προσωρινῆς ἀνάγκης, διότι καὶ ὁ κανονισμὸς ἢ ὁ νόμος ἐκεῖνος περὶ δασοφυλακῆς ἐγένετο προσωρινός. Ἤμην ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν τότε, καὶ μετὰ τοῦ μακαρίτου Δεληγεώργη ἦλθον εἰς μακρὰς συζητήσεις, εἶχε δὲ τὰς ὡραιοτέρας ἰδέας περὶ τῆς μορφώσεως τοῦ σώματος τῆς χωροφυλακῆς.

§18ΠΕΤΣΑΛΗΣ....

§19Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐὰν ἐφηρμόζετο, ἐπαναλαμβάνω, ἡ διάταξις ἡ ῥητὴ, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐν τῷ νόμῳ, ὅτι οἱ δασοφύλακες θὰ ἦναι χωροφύλακες ἀφυπηρετήσαντες μὲ διαγωγὴν ἄμεμπτον ἢ ἐξαίρετον, κάτοχοι γραμματικῶν γνώσεων, τυχόντες μορφώσεως κλπ., βεβαίως οἱ χωροφύλακες ἐκεῖνοι θὰ ἐπετέλουν τὸ καθῆκόν των, ὅπως τὸ ἐπετέλεσαν εἰς τὴν ἀρχήν. Ἐὰν ἐρευνήσωμεν τὰ ἀρχεῖα, θέλομεν ἴδει, ὅτι κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη, καθ’ ἃ δὲν εἶχε διαφθαρῆ, ὡς διεφθάρη, ἡ χωροφυλακή, τὰ δάση ἐφυλάσσοντο καὶ ἐπροστατεύοντο, σήμερον ὅμως δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν προφύλαξιν τῶν δασῶν, μήτε ἐποπτείαν, ἀπ’ ἐναντίας ἔχομεν καταστροφὴν αὐτῶν!

§20ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Θὰ εἴπω φράσιν, ἡ ὁποία εἶναι τολμηρά. Ἠξεύρετε πότε σώζονται τὰ δάση μας; Ὅταν τακτοποιηθῇ ἡ κατάχρησις, δηλαδὴ νὰ τοὺς κάμωμεν νὰ πέρνουν ὀλίγα.

§21Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Αὐτὸ ὠνόμασα λῃσταρχεῖον. Ἐὰν εὑρεθῶσι 5 ἢ 10 ἄτομα, εἰς τὰ ὁποῖα ν’ ἀνατεθῇ ἡ ἐπιτήρησις αὕτη, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ περιστείλουν τὰς καταχρήσεις αὐτὰς, διότι εἶναι γνωσταὶ πανταχοῦ, ὅπου καὶ ἂν μεταβῆτε, θέλετε τὰς ἴδει καὶ τὰς ἀκούσει. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ χωροφυλακή, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχουσιν ἀνατεθῆ πολλὰ καὶ ποικίλα καθήκοντα, νὰ ἐκτελέσῃ καὶ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην.

§22ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Οἱ δασάρχαι δὲν ἔχουσι καμμίαν ἄλλην ὑπηρεσίαν ἢ αὐτήν.

§23ΠΕΡΡΟΣ. Εἶναι εἰδικοὶ δασάρχαι.

§24Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Μάλιστα, ἀλλ’ ἔχουσιν ὑπηρεσίαν ἐν τῇ κεντρικῇ ὑπηρεσίᾳ, δὲν ἔχουσι τὴν ἐποπτείαν τῶν δασῶν μόνον, ἔχουσιν ἀλληλογραφίαν καὶ ἄλλα. Ἐκτὸς τούτου, Κύριοι, διὰ τοῦ τελευταίου νόμου περὶ δασῶν ἐπῆλθε καὶ ἄλλου εἴδους φορολογία. Εἰς τὰ κοινοτικὰ δάση, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς διαφόρους κοινότητας καὶ τὰ ὁποῖα ἐπροστατεύοντο ὑπὸ τῶν κοινοτήτων τούτων, διότι εἶχον αὗται ἄμεσον συμφέρον νὰ τὰ προστατεύωσιν, εἰς τὰ δάση ταῦτα δυστυχῶς ἐπέβαλον ἓν ἄλλο σύστημα φορολογίας, τῆς ἐπιβολῆς δασοφυλάκων ξένων ὅλως διόλου. Καὶ κατὰ μὲν τὸν νόμον αἱ κοινοτικαὶ ἐπιτροπαὶ ἔχουσι τὸ δικαίωμα, καὶ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν εἰς αὐτό, νὰ προτείνωσί τινα ξένον τῆς ἐπαρχίας των δασοφύλακα, ἀλλ’ ὁ δασάρχης, ἀφοῦ διορισθῇ ὁ δασοφύλαξ, δὲν ἔχει τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ γράφῃ, ὅτι τὸν προταθέντα θεωρεῖ ἀνίκανον διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ὑπηρεσίας ταύτης, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ δασάρχης, γινόμενος κύριος τοῦ δάσους, προτείνει οἱονδήποτε θέλει, τὸν ἐπιβάλλει ἐν τῇ κοινότητι καὶ μέχρις ὅτου ἡ κοινότης ἐκ νέου συνέλθῃ καὶ προτείνῃ νέον δασοφύλακα, ὁ διορισθεὶς ὑπὸ τοῦ δασάρχου παραμένει καὶ ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς κατοίκους. Τὸν θεσμὸν τοῦτον θεωρῶ ὅλως ἔκτροπον, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ὄχι τὰ δάση τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος, τὰ πλεῖστα τῶν ὁποίων διῆλθον, ἀλλὰ τὰ τῆς πατρίδος μου, τὰ ὁποῖα ἐπὶ τόσους αἰῶνας διετηρήθησαν. Ἀνήκουσιν εἰς κοινότητας καὶ ἰδιοκτήτας, διετηρήθησαν δὲ καὶ διατηροῦνται, διότι γίνεται κανονικὴ ὑλοτομία τῶν δασῶν, συλλέγεται τὸ προϊόν των, ἐπειδὴ εἶναι καστανεῶνες, κόπτονται τακτικῶς κατὰ περιόδους καὶ πάλιν ἀναβλαστάνουν. Δὲν ἐννοῶ λοιπὸν σήμερον, πῶς εἰς τὰ κοινοτικὰ ταῦτα δάση καὶ τὰ ἰδιωτικὰ ἐπιβάλλεται φορολογία καὶ ἀφαιρεῖται πᾶσα πρόσοδος τῆς κοινοτικῆς ἐπιτροπῆς. Ἔχομεν δάση, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσι πρόσοδον ἀνωτέραν τῶν 500 δραχμῶν, καὶ διορίζουν δασοφύλακα, ὁ ὁποῖος ἀποῤῥοφᾷ ὁλόκληρον τὴν πρόσοδον ταύτην· μὴ λησμονεῖτε δὲ, ὅτι τὰ χρήματα τὰ ἐκ τῶν κοινοτικῶν τούτων περιφερειῶν ἐχρησίμευον πρὸς ἐκτέλεσιν δημοτικῶν τινων ἔργων, κατασκευὴν μικρᾶς τινος γεφύρας, ἐπισκευὴν ἀτραποῦ τινος, ἢ πρὸς ὑποστήριξιν καταπίπτοντος μέρους ὁδοῦ τινος· σήμερον ἐξέλιπον καὶ ταῦτα, διότι ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον νὰ διορίζωμεν σμῆνος μισθοφόρων. Τὸ ζήτημα τοῦτο, ὡς καὶ ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας εἶπεν, εἶναι σπουδαῖον, σπουδαιότατον, δέον δὲ νὰ προσελκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὄχι νὰ τὸ ἀναβάλωμεν ἐπὶ αἰῶνα, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ προσπαθήσωμεν νὰ ἀντικαταστήσωμεν αὐτὴν τὴν γάγγραιναν, ἡ ὁποία σήμερον κατατρύχει καὶ κατατρώγει τὰ δάση, νὰ ἀντικαταστήσωμεν αὐτὴν τὴν γάγγραιναν δι’ ἑνὸς ἄλλου συστήματος καλλιτέρου, μέχρις ὅτου εἴτε διὰ Σχολῶν εἴτε δι’ ἄλλων μέσων δυνηθῶμεν ν’ ἀντικαταστήσωμεν τὸ προσωπικὸν τὸ ὑπάρχον. Θὰ παρακαλέσω ἑπομένως τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἰδίως, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει καὶ ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ἅπαντες οἱ Θεσσαλοὶ Βουλευταὶ ἐν κοινῷ συμβουλίῳ καὶ ἐν ὁμοφωνίᾳ πληρεστάτῃ ὑπεβάλομεν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ζητοῦντες θεραπείαν τῶν κακῶς κειμένων διατάξεων περὶ ὑλοτομίας καὶ ἀνθρακοποιΐας. Ἄμεσον συμφέρον ἅπαντες ἔχομεν, πολὺ δὲ περισσότερον οἱ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις εὑρισκόμενοι, νὰ προστατεύωσι τὰ ἴδια αὐτῶν δάση. Δὲν ἐννοοῦμεν νὰ τὰ καταστρέψωμεν, ἀλλὰ νὰ παράσχωμεν καὶ τὰ μέσα ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων οἱ πολῖται νὰ δύνανται νὰ ἐργάζωνται, μὴ πιεζόμενοι. Οἱ καθήμενοι ἐν Ἀθήναις καὶ διευθύνοντες ταῦτα μηδέποτε δὲ τὸν χειμῶνα ἐκφεύγοντες τῆς ἑστίας αὐτῶν, ἀγνοοῦσι τὰ παθήματα τῶν ἀνθρακέων καὶ τῶν ὑλοτόμων. Βεβαίως καὶ ὑμεῖς αὐτοὶ δὲν θὰ πιστεύσητέ ποτε, ὅτι ὁ Βόλος, ἡ παράλιος αὕτη πόλις, καὶ ἐν γένει ὅλη ἡ χερσόνησος ἡ Μαγνησία, ὅτι αὕτη καλύπτεται εἰς ἡμισείας ὥρας ἀπόστασιν ἀπὸ χιόνας, αἱ ὁποῖαι φθάνουσιν εἰς ὕψος τριῶν μέτρων· καταντοῦν οἱ ἄνθρωποι νὰ ἐξέρχωνται ἐκ τῶν ἐξωστῶν καὶ ὄχι ἐκ τῶν θυρῶν τῶν οἰκιῶν των· ἀποκλείονται καθ’ ὁλοκληρίαν! Εἶναι ἀπίστευτον, καὶ εἰς ἐμὲ ἐφάνη ἀπίστευτον, ὅταν μοὶ τὸ διηγήθησαν, καὶ ὅμως εἶναι ἀληθές. Αἱ διατάξεις αἱ γενόμεναι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον εἶναι διὰ τὰ μέρη τὰ μὴ καλυπτόμενα ὑπὸ χιόνων, διὰ τὰ ὀρεινὰ ὅμως μέρη αἱ διατάξεις αὗται δὲν δύνανται νὰ ἰσχύωσιν. Ὅθεν παρακαλῶ καὶ αὖθις, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ἡ σύστασίς μας τὸ ταχύτερον καὶ ἐπέλθῃ ἡ δέουσα θεραπεία.

§25ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἠδυνάμην νὰ κάμω λόγον τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον καὶ δημοσίευμα ἔχω, τὸ ὁποῖον εἶχον γράψει, ἔχων ὑπ’ ὄψιν καὶ ἄλλας διατριβὰς καὶ συγγράμματα ξένα. Συνέπεσε δὲ νὰ ἦμαι εἰς θέσιν νὰ κατανοῶ καὶ ἐκ πείρας τὸ ἀντικείμενον, καθόσον συνέπεσε νὰ ἔχω καὶ μικρὸν δάσος ἰδιόκτητον. Νομίζω ὅτι ἤθελε θεωρήσει τις ματαιολογίαν πάντα τὰ λεγόμενα περὶ δασῶν, διότι ἐν Ἑλλάδι μετ’ ὀλίγον αὐτοὶ οἱ ἐπιστήμονες, οἱ ὁποῖοι θὰ μορφωθοῦν, δὲν θὰ ἔχουν ἀσχολίας πρακτικὰς, θὰ καταγίνωνται μόνον θεωρητικῶς, διότι τοσοῦτον προοδεύει ἡ καταστροφὴ τῶν δασῶν, ὥστε μετ’ ὀλίγον ἐν Ἑλλάδι θὰ ἐκλείψουν τὰ δάση. Καὶ ἀρκεῖ νὰ ῥίψῃ τις ἓν βλέμμα εἰς τὴν πραγματικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου καὶ εἰς τὰ ἀλλαχοῦ κρατοῦντα, ἵνα ἐννοήσῃ, ὅτι ὀνειροπολοῦμεν, ἀξιοῦντες νὰ φυλάξωμεν τὰ δάση δι’ ἑνὸς ἀριθμοῦ χωροφυλάκων ἐντελῶς ἀνεπαρκοῦς. Ἐὰν παρατηρήσητε εἰς Κράτη ἄλλα τὴν ἀναλογίαν τῶν δασοφυλάκων πρὸς τὴν ἔκτασιν, θὰ ἴδητε, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ ὑπάρχουν 4,313 δασοφύλακες, καὶ ἡμεῖς ἔχομεν 200, καὶ ἐκ πρώτης ὄψεως ἤθελε νομίσει τις, ὅτι ὑπάρχει ἀναλογία, ἀλλ’ ἡ Γαλλία δὲν ἔχει κυρίως, παρὰ 2,000,000 ἑκτάρια, καὶ ἡ Ἑλλὰς ἔχει 200,000. Λοιπὸν ἔπρεπεν ἡμεῖς κατ’ ἀναλογίαν νὰ ἔχωμεν 400 δασοφύλακας, καὶ ἔχομεν 200. Ἀλλ’ ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας, τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, τὴν κατατομὴν τῶν δασῶν εἰς μεγάλας ἀποστάσεις, θὰ ἴδητε ὅτι εἶναι γελοῖον νὰ φανταζώμεθα φύλαξιν δασῶν διὰ τοσούτου ἀριθμοῦ φυλάκων. Ἔπειτα αὐτοὶ οἱ φύλακες πόσον μισθὸν λαμβάνουν, ἐνδιαιτώμενοι εἰς ἀπόκεντρα καὶ ἔρημα μέρη, διὰ νὰ ἔχωμεν τὴν ἀξίωσιν νὰ ἐκτελοῦν τὸ καθῆκόν των; Ἐὰν πρόκειται νὰ φυλάξωμεν διὰ διωργανωμένης ὑπηρεσίας τὰ ὑπάρχοντα δάση, πρέπει ἐπὶ τοσοῦτον νὰ πολλαπλασιάσωμεν τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, ὥστε κατάπληξιν νὰ αἰσθανθῶμεν ἀπέναντι τῆς δαπάνης, ἀλλὰ τὴν κατάπληξιν ταύτην δὲν ἔπρεπε νὰ αἰσθανώμεθα, ἐὰν ἠδυνάμεθα νὰ καρπωθῶμεν καρποὺς ἀναλόγους. Ἡ Πρωσσία δαπανᾷ 60% καὶ 80% ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου τῶν δασῶν, ἡ Γαλλία δαπανᾷ τὸ ἥμισυ, ἀλλὰ δαπανῶσι καὶ παράγουν. Εἶναι δὲ ἓν ἀντικείμενον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ καταβολὴ δαπανῶν δὲν ἀργοπορεῖ νὰ παράγῃ τοὺς καρπούς. Παράγει ἀμέσως, καὶ εἶναι καταπληκτικὴ τῷ ὄντι ἡ τοιαύτη παραγωγή. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω τεμάχια συγγράμματος Εὐρωπαίου, ἐν ᾧ ἀναφέρεται παράδειγμα καταπληκτικῆς προσόδου ἐκ δάσους διὰ μικρᾶς σχετικῶς δαπάνης (ἀναγινώσκει περικοπάς). Λοιπὸν δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ δαπανήσωμεν διὰ νὰ φυλάξωμεν τὰ δάση, ἀλλὰ πρέπει νὰ καταστήσωμεν σύστημα λογικόν. Ἐπὶ τοῦ παρόντος πρέπει νὰ σκεφθῶμεν περὶ προκλήσεως τοῦ ἐνδιαφέροντος τῶν κατοίκων. Μὴ μοῦ ὁμιλεῖτε περὶ διωργανισμένης ὑπηρεσίας, ὅταν διερχόμενός τις δάσος, ὅπως εἶναι τὰ δάση ἡμῶν πλήρη καὶ ἐστρωμένα ἀπὸ ξηρὰ κλαδία καὶ φύλλα, ἐὰν ἀπροσέκτως ῥίψῃ τὸ σιγάρον του, δύναται χιλιάδας στρεμμάτων νὰ καταστρέψῃ. Ἕν πυρεῖον δύναται ν’ ἀποτεφρώσῃ ἀπέραντον ἔκτασιν, διότι τὸ ἔδαφος τῶν δασῶν μας εἶναι οἱονεὶ ἐστρωμένον μὲ πυρίτιδα. Λοιπὸν ὅλα τὰ ἄλλα καταντοῦν μάταια. Ἀλλὰ βεβαίως πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως σωθῶσι τὸ ταχύτερον τὰ ὑπολειπόμενα δάση τῆς Ἑλλάδος καὶ ληφθῇ φροντὶς καὶ περὶ ἀναδασώσεως, διὰ νὰ σώσωμεν τὸν τόπον, ἀπειλούμενον ἀπὸ τίποτε ὀλιγώτερον, παρὰ ἀπὸ πλήρη ἀποτέφρωσιν.

§26ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ συμπέρασμα ὅλων αὐτῶν εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι κατεχόμεθα δυστυχῶς ὑπὸ δύο πλανῶν. Κατεχόμεθα ὑπὸ τῆς ἰδέας, ὅτι πρέπει καὶ ἐπὶ τῆς ξυλείας νὰ ἐφαρμόζωμεν τὴν οἰκονομικὴν ἀρχὴν, ὅτι ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερα χρήματα πρέπει νὰ ἐξάγωμεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν πρὸς προμήθειαν αὐτῆς, καὶ ὅτι εὐχάριστον γεγονὸς εἶναι, ὅταν βλέπωμεν ὅτι μέγα ποσὸν ξυλείας κόπτεται ἐκ τῶν δασῶν ἡμῶν ἐν τῷ τόπῳ. Ἡ ἀρχὴ ὅμως αὕτη, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἦναι ὀρθὴ, ἐφαρμοζομένη ἐπὶ ἄλλων εἰδῶν, εἶναι καταστρεπτικὴ, ἐφαρμοζομένη ἐπὶ τῶν δασῶν, διότι δὲν παράγομεν δυστυχῶς δάση, οὐδὲ καλλιεργοῦμεν αὐτὰ, ἀλλὰ κόπτομεν ἀδιακρίτως πᾶν δένδρον, καὶ καταστρέφομεν τὸ κεφάλαιον πολλάκις διὰ παντὸς, καὶ οὕτως ἐφαρμόζομεν ἀρχὴν καταστροφῆς τῶν δασῶν καὶ οὐχὶ ἐκμεταλλεύσεως τῶν δασῶν ἡμῶν, ὡς ὑποθέτουν οἱ προστατευτικοὶ τελωνειακοὶ δασμοί. Ἄλλη ἀρχὴ ἐσφαλμένη ἐπικρατεῖ παρ’ ἡμῖν, ὅτι εἶναι δῆθεν σήμερον δυνατὴ ἐν Ἑλλάδι ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν δασῶν, δηλ. ἡ κατ’ εἴδη καὶ ἡλικίας κοπὴ δένδρων, μὴ παραβλάπτουσα τὸ δάσος, ἀλλὰ ζωογονοῦσα αὐτὸ καὶ προπαρασκευάζουσα διὰ τὸ μέλλον καλλίτερα τὰ πρὸς κοπὴν δένδρα. Ἐν Ἑλλάδι ὅμως γίνεται, ὡς πασίγνωστον, καταστροφὴ τῶν δασῶν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, καὶ πλανῶνται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι νομίζουν, ὅτι διὰ κανονισμῶν περὶ ἐπιστημονικῆς ἐκμεταλλεύσεως δασῶν καὶ δι’ ἀδειῶν ξυλεύσεως κατορθοῦται αὐτὸ, τὸ ὁποῖον γίνεται καὶ ἐν Εὐρώπῃ. Ἐν Ἑλλάδι οὐδὲν τηρεῖται ἐξ αὐτῶν, καὶ δὲν τηρεῖται οὐ μόνον ὑπὸ τῶν κοπτόντων τὰ δάση, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τῶν ἀρχῶν, τῶν ἐντεταλμένων τὴν φύλαξιν αὐτῶν. Αἱ ἄδειαι ἐκδίδονται τακτικὰ, ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι, ὅτι εἰς τὰς πλείστας ἐπαρχίας ὁλοκλήρων ὡρῶν ἐκτάσεις, κατεχόμεναι ὑπὸ ὡραίων δασῶν, ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν ἐντελῶς κατεστράφησαν. Οὐδ’ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνεται ἄλλο τι μὲ τὰς κρατούσας πλάνας. Ἀνάγκη νὰ ἐκλίπωσι μεταξὺ ἡμῶν αὐταὶ αἱ δύο ἰδέαι, τοῦ νὰ εἰσάγωμεν δηλαδὴ ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγωτέραν ἔξωθεν ξυλείαν καὶ νὰ κόπτωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέραν ἐντοπίαν, καὶ δεύτερον ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐκμεταλλευώμεθα καὶ ἡμεῖς, ὅπως ἐν Εὐρώπῃ, τὰ δάση, δηλ. κατ’ εἴδη, κατ’ ἐποχὰς, καθ’ ἡλικίας, συμφώνως πρὸς τοὺς κανονισμούς. Κατ’ ἐμὴν ἰδέαν, ἤθελον εὐχηθῆ νὰ παύσῃ πᾶσα ἐκμετάλλευσις τῶν δασῶν, καὶ τοπικῶς μόνον νὰ γίνεται ἡ ξύλευσις πρὸς πᾶσαν τοπικὴν ἀνάγκην εἰς τὰ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ προμηθεύωνται τὴν ἀναγκαιοῦσαν ξυλείαν οἱ κάτοικοι. Ἡ ἐμπορία τῆς ξυλείας τῶν ἡμετέρων δασῶν ἂς παύσῃ, ἂς καταργηθῇ ἢ ἐλαττωθῇ ὁ δασμὸς τῆς ξένης ξυλείας καὶ ἂς προμηθευώμεθα ταύτην ἔξωθεν, ἕως οὗ δυνηθῶμεν νὰ ἐκμεταλλευώμεθα καὶ ἡμεῖς ἀνθρωπίνως τὰ δάση μας. Σήμερον δὲν θὰ κάμνωμεν ἄλλο ἢ νὰ τὰ καταστρέφωμεν. Ἂν θέλωμεν νὰ τὰ διατηρήσωμεν, πρέπει νὰ πληρόνωμεν καὶ ἀγοράζωμεν τὴν ξένην ξυλείαν.

§27ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕκαστον φορτίον ξυλείας, ἐρχόμενον ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἀντιπροσωπεύει μίαν πυρκαϊὰν δάσους. Ἐπὶ τοῦ παρόντος βεβαίως εἶναι ἁπλῆ εὐχὴ, νὰ μὴ εἰσάγωμεν ἔξωθεν ξυλείαν, ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει ἐπαρκῆ ἔκτασιν δασῶν; Ἔχω στατιστικὰς πληροφορίας ἀκριβεῖς, καθ’ ἃς ἡ Ἑλλὰς, ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ, ἔχει δασικὴν ἔκτασιν πλειοτέραν ἀπὸ ἄλλα Κράτη, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἐξαγωγήν. Ἀλλὰ γίνεται κατάχρησις, καὶ ἡ κατάχρησις καταστρέφει βεβαίως, ὡς καὶ ἡ ὑλοτομία, ἐὰν γίνηται ὑπέρμετρος· ἀλλὰ πρὸ παντὸς τί ὁμιλεῖτε περὶ αὐτῶν τῶν καταχρήσεων, ὅταν ἔχητε τὰς πυρκαϊὰς λυμαινομένας τὴν Ἑλλάδα; Αἱ πυρκαϊαὶ σπουδαίως ἠλαττώθησαν εἰς τὰ μέρη μας, ἀφ’ ὅτου ὑπάρχουν τὰ ἐργοστάσια τῶν Πατρῶν, τὰ ὁποῖα προσδιορίζουν τὸ μῆκος καὶ τὸ πάχος τῶν ξύλων, ὧν ποιοῦνται χρῆσιν. Οὕτω λαμβάνει τὸ Δημόσιον εἰσόδημα, λαμβάνει καὶ ὁ ἰδιοκτήτης, ἀλλ’ οὗτος ἐλάχιστον μέρος, διότι εἶναι ληστεία αὐτὸ, τὸ ὁποῖον γίνεται· ἐπιβάλλεται ὡς φόρος ὑλοτομίας ἐπὶ ἰδιωτικῶν δασῶν. Ἐφέτος ἐπῆρα ἐγὼ μετὰ τοῦ ἀδελφοῦ μου 12,000 δραχμὰς, καὶ 30,000 τὸ Δημόσιον.

§28ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ περὶ καταπαύσεως τῶν πυρκαϊῶν ἐν Ἑλλάδι εἶναι πόθος ἀδύνατος. Ἀφοῦ βλέπομεν ἐν αὐτῇ τῇ μεσημβρινῇ Γαλλίᾳ, ἡ ὁποία εὑρίσκεται ὑπὸ ὅρους κλιματολογικοὺς ὁμοίους περίπου, ἀλλὰ βεβαίως καλλιτέρους τῶν ἐν Ἑλλάδι, ὅτι συχνότατα ὑφίστανται τὰ δάση αὐτῆς καταστροφὰς φοβερὰς, μεθ’ ὅλον τὸν τέλειον διοικητικὸν ὀργανισμὸν τῆς ὑπηρεσίας, εἶναι ἀπελπισία, ὅτι ἡμεῖς θὰ δυνηθῶμεν νὰ διοργανώσωμεν ταχέως δασικὴν διοίκησιν τοιαύτην ἐν Ἑλλάδι, ὥστε νὰ μὴ συμβαίνουν ἢ σπανίως νὰ συμβαίνουν πυρκαϊαί. Ὁ ἴδιος προλαλήσας περιέγραψε τὴν ἐπικίνδυνον, λόγῳ τοῦ κλίματος καὶ τοῦ μακροῦ καὶ ξηροῦ θέρους, κατάστασιν τῶν δασῶν, ἅτινα κατὰ τὸ μέγιστον μέρος τοῦ ἔτους εἶναι λόγῳ τῶν ξηρῶν χόρτων ἐστρωμένα ὡς διὰ πυρίτιδος. Καὶ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ πρῶτος κυνηγὸς ἢ διαβάτης, ῥίπτων τὸ ὅπλον του ἢ ἓν σιγάρον, ἢ ὁ σιδηρόδρομος τοὺς σπινθῆράς του ἐν τινι δάσει, δύναται νὰ καταστρέψῃ ὁλοκλήρους ἐκτάσεις, βοηθοῦντος τοῦ ἀνέμου, ὅστις σπάνιον νὰ μὴ φυσᾷ. Λοιπὸν δυσκολώτατον πρᾶγμα νὰ καταπαύσωμεν ἢ νὰ περιορίσωμεν τὰς ἐκ τῶν πυρκαϊῶν καταστροφάς. Αὗται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἶναι τυχηραί. Ἀλλ’ αἱ καταστροφαὶ αἱ προερχόμεναι ἐκ τῆς λεγομένης ἐπιστημονικῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν δασῶν εἶναι μεγαλείτεραι ἀπὸ τὰς ἐκ τῶν πυρκαϊῶν, καὶ βεβαίως δύνανται νὰ περιορισθῶσι σπουδαίως, ἂν θέλωμεν, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ πρέπει νὰ σκεφθῶμεν, ἂν θέλωμεν νὰ προσφέρωμεν πραγματικὰς ὑπηρεσίας πρὸς σωτηρίαν τῶν δασῶν ἡμῶν. Ἀποδίδοντες τὴν ἐλάττωσιν τῶν δασῶν εἰς τὰς πυρκαϊὰς, καὶ κατ’ αὐτῶν μόνον φωνάζοντες, οὐδόλως σταματῶμεν τὸ κακόν. Τοῦτο κατὰ μέγα μέρος ὀφείλεται εἰς τὴν κακὴν διοίκησιν τῶν δασῶν, καὶ κατ’ αὐτῆς δέον νὰ γείνῃ ὁ ἀγών.

§29Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἐκ Κυθήρων βουλευτὴς κ. Στάης, ἐπερωτῶν χθὲς τὸ Ὑπουργεῖον, ἔλεγεν, ὅτι ἡ Ἀνωτάτη Ὑγειονομικὴ Ἐπιτροπὴ τοῦ Ναυτικοῦ δὲν προβαίνει εἰς τὴν ἐξαίρεσιν τῶν ναυτῶν ἐκείνων, οἵτινες δὲν ἔχουσι τὸ παρὰ τοῦ νόμου κεκανονισμένον ἀνάστημα. Παρεκάλεσα τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅπως ἐν τῇ ἐγγράφῳ αὐτοῦ ἐπερωτήσει ὀνομάσῃ ῥητῶς τοὺς ναύτας ἐκείνους, οἵτινες, καίπερ μὴ ἔχοντες τὸ κεκανονισμένον ἀνάστημα, οὐχ ἧττον ἐκρίθησαν ἱκανοί. Δυστυχῶς ἐν τῇ τυπωθείσῃ ἐπερωτήσει δὲν εὑρίσκω τὰ ὀνόματα τῶν κληρωτῶν τούτων. Τοῦτο μὲ ἄγει νὰ πιστεύσω, ὅτι αἱ πληροφορίαι τοῦ κ. Βουλευτοῦ δὲν εἶναι ἐντελῶς ἀκριβεῖς. Ἐζήτησα πληροφορίας παρὰ τοῦ ἁρμοδίου τμήματος· τὸ τμῆμα μὲ διεβεβαίωσεν, ὅτι ταῦτα, ὅσα ἰσχυρίζεται ὁ κ. Βουλευτὴς, δὲν εἶναι ἀκριβῆ. Τοὐναντίον μάλιστα μοὶ ἔδωκε καὶ ἀπόφασιν τῆς Ἀνωτάτης Ὑγειονομικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Ναυτικοῦ, ὑπὸ ἡμερομηνίαν 27 Φεβρουαρίου 1895 ἔτους, καθ’ ἣν «ὁ ναύτης Ἰωτὴρ Κατσίγαρης, ἔχων ἀνάστημα 1 καὶ 40 ἑκατοστῶν, ἐκρίθη ἀνίκανος διὰ τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν.» Ἐκ τοῦ ἐγγράφου τούτου φαίνεται, ὅτι ἡ Ἀνωτάτη Ὑγειονομικὴ Ἐπιτροπὴ ἐξήρεσε κληρωτὸν ναύτην, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι οὗτος δὲν εἶχε τὸ κεκανονισμένον ἀνάστημα. Ἑπομένως παρακαλῶ ὑμᾶς, ἀξιότιμε κύριε Βουλευτὰ, ἐὰν ἐπιμένητε, ὅτι ἔχετε πληροφορίας, ὅτι ταῦτα, ὅσα ἰσχυρίζεσθε, εἰσὶν ἀκριβῆ, νὰ καταθέσητε τὰ ὀνόματα τῶν ναυτῶν ἐκείνων, οἵτινες, καίπερ μὴ ἔχοντες τὸ κεκανονισμένον ἀνάστημα, κατετάχθησαν, ὅπως ζητήσω καὶ ἐξετάσω τὸ πρᾶγμα. Οὐχ ἧττον ἐπιθυμῶν, ὅπως μὴ ἀδικηθαί τις, συνέστησα ἤδη εἰς τὸ ἁρμόδιον τμῆμα, ἵνα δι’ ἐγγράφου καταστήσῃ γνωστὴν τὴν ἐπερώτησιν ὑμῶν εἰς τὸ ἁρμόδιον Συμβούλιον, ὅπως μὴ τυχὸν προβαίνῃ εἰς παράβασιν τοιαύτην τῶν νόμων, ἣν ὑμεῖς καταγγέλλετε.

§30ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εὐχαριστῶ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν διὰ τὴν ταχεῖαν ἀπάντησιν, ἣν εὐηρεστήθη νὰ μοὶ χορηγήσῃ· ἀλλ’ ἀκριβῶς ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν δὲν ἔδωκεν αὐτῷ σαφεῖς καὶ ἀκριβεῖς πληροφορίας περὶ ὅσων ἐγὼ κατὰ προλαβοῦσαν συνεδρίασιν ἐλάλησα, διότι καὶ τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἐπικαλεῖται, ἀποδεικνύει, ὅτι τὰ στρατολογικὰ συμβούλια δὲν ἐξετάζουσι τοὺς ἐργάτας θαλάσσης, ὡς πρὸς τὸ ἀνάστημα, τὸ ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 33 τοῦ στρατολογικοῦ νόμου προβλεπόμενον καὶ ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 4 τῆς ναυτικῆς στρατολογίας, διότι τὰ δύο ταῦτα ἄρθρα, ἐν συνδυασμῷ μετὰ τοῦ σχετικοῦ Β. Διατάγματος, ὁρίζουσιν, ὅτι οἱ ἐργάται θαλάσσης, οἱ μὴ ἔχοντες τὸ κεκανονισμένον ἀνάστημα, θεωροῦνται ὡς βοηθητικοί. Ἀπορῶ δὲ, πῶς ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἡ ὁποία, ὡς γινώσκω, εἶναι πολὺ ἐνήμερος εἰς τὰ καθ’ ἑαυτήν, δὲν ἐπληροφόρησε τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅτι ὑφίσταται παρὰ τῷ Νομικῷ Συμβουλίῳ ἐκκρεμὲς τοιοῦτον ζήτημα, διότι τὸ τακτικὸν στρατολογικὸν συμβούλιον τοῦ νομοῦ Κεφαλληνίας δὲν ἀπήλλαξεν ἐργάτην θαλάσσης — ἐπικαλοῦμαι δὲ τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Φορέστη.

§31ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Μάλιστα, οὐδέποτε ἀπαλλάττουσι.

§32ΣΤΑΗΣ. .. δὲν ἀπήλλαξεν ἐργάτην θαλάσσης μὴ ἔχοντα τὸ κεκανονισμένον ἀνάστημα, ἀναγκασθέντα δὲ νὰ προσφύγῃ δι’ αἰτήσεώς του εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Ἡ ὑπόθεσις αὕτη μένει ἀκόμη ἐκκρεμής. Σᾶς ἀνέφερον δὲ, ὅτι ὑπάρχει ἐγκύκλιος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ἐκδοθεῖσα κατὰ τὸ 1892, ἡ ὁποία, κοινῇ συνεννοήσει μετὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, συνιστᾷ πρὸς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια νὰ μὴ ἐξετάζωσι τὸ ἀνάστημα τῶν ἐργατῶν θαλάσσης, ἐὰν ἦναι ἢ δὲν ἦναι τὸ κεκανονισμένον. Τοῦτο εἶναι ἄντικρυς παρὰ τὸν νόμον, διότι, ἐπαναλαμβάνω, τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νόμου περὶ ναυτικῆς στρατολογίας καὶ τὸ ἄρθρον 33 ἐδαφ. ζʹ τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας, ἐν συνδυασμῷ μετὰ τοῦ σχετικοῦ Β. Διατάγματος, ἀπαλλάττουσι τοὺς ἐργάτας θαλάσσης, τοὺς μὴ ἔχοντας τὸ κεκανονισμένον ἀνάστημα 1,56. Τὸ παράδειγμα δὲ, τὸ ὁποῖον φέρετε, ἀκριβῶς ἀποδεικνύει, ὅτι κατετάχθη ὁ στρατιώτης, περὶ τοῦ ὁποίου ἐλαλήσατε. Διότι, ἵνα ἐξετασθῇ παρὰ τῆς Ἀνωτάτης Ὑγειενομικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ναυτικοῦ, ἕπεται ὅτι παρὰ τοῦ τακτικοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου, ἀφοῦ προσῆλθεν εἰς αὐτὸ, δὲν ἐξητάσθη καὶ ὡς πρὸς τὸ ἀνάστημα, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῇ καὶ ν’ ἀπαλλαγῇ, ἀφοῦ ἔχει ἀνάστημα 1,40. Ἑπομένως ἐπαναλαμβάνω τὴν παράκλησίν μου, συνιστῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργόν, ἵνα ἐξετάσῃ ἐὰν ἦναι ἀληθές, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν διέταξε τὰ τακτικὰ καὶ τὰ ἔκτακτα στρατολογικὰ συμβούλια τῶν νομῶν νὰ μὴ ἀπαλλάττωσι τοὺς ἐργάτας θαλάσσης τοὺς μὴ ἔχοντας τὸ κεκανονισμένον ἀνάστημα, καὶ ἐὰν ἦναι ἀληθές, ὅτι ὑπάρχει σήμερον τοιαύτη ὑπόθεσις ἐκκρεμὴς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, προκειμένου περὶ ἐργάτου θαλάσσης ἐκ τοῦ νομοῦ Κεφαλληνίας. Ἐνδιαφέρομαι δὲ καὶ ἐγὼ νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα ὡς τάχιστα, διότι ἔχω συμπατριώτην τοιοῦτον ἐργάτην θαλάσσης, μὴ ἔχοντα τὸ κεκανονισμένον ἀνάστημα, καὶ ὁ ὁποῖος πρόκειται κατ’ αὐτὰς νὰ προσέλθῃ πρὸς κατάταξιν.

§33Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Κύριε Βουλευτά, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τῶν Ὑπουργείων, βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἀντιτάσσηται τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν περὶ ζητήματός τινος, ὅπως καὶ τἀνάπαλιν. Τὰ δὲ Ναυτικὰ Στρατολογικὰ Συμβούλια, ἡ Ἀνωτάτη Ὑγειονομικὴ Ἐπιτροπὴ τοῦ Ναυτικοῦ, βεβαίως δὲν ὑπάγονται εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἑπομένως τοῦτο, ὅπερ διϊσχυρίζεσθε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι ἀκριβές. Ἐκεῖνο, ὅπερ ἐγὼ λέγω, εἶναι τὸ ἑξῆς. Ἰσχυρίζεσθε, ὅτι ἐγένετο ἐν οἱᾳδήποτε ἐποχῇ παράβασις τοῦ νόμου. Περὶ τῆς ἐποχῆς κατὰ τοῦτο μόνον βεβαίως ἐνδιαφέρομαι. Διότι ἐπ’ ἐμοῦ τοιαύτη παράβασις ἀναμφιβόλως δὲν ἐγένετο. Ἐγένετο, λέγετε, παράβασις τοῦ νόμου ἐκείνου, τοῦ κανονίζοντος τὸ ἀνάστημα εἰς 1,56. Νομίζω ὅτι καθῆκον ἔχετε νὰ ἀναφέρητε τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, δι’ ἃ παρεβιάσθησαν οἱ νόμοι. Ἐφ’ ὅσον γενικῶς ὁμιλεῖτε, νομίζω, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ ἦσθε ἐν πλήρει δικαίῳ. Οὐχ ἧττον παρετήρησα ὑμῖν, καὶ πάλιν παρατηρῶ, ὅτι θέλω ἐνεργήσει λεπτομερεστέραν ἔρευναν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ περὶ τῆς σχετικῆς ὑποθέσεως, ἵνα βεβαιωθῶ, ἐὰν ταῦτα, ὅσα λέγετε, ἦναι ἀκριβῆ. Φρονῶ ὅμως, ὅτι ἐκ τοῦ ἐγγράφου τούτου δὲν δικαιολογοῦνται αἱ παρατηρήσεις ὑμῶν· διότι δι’ αὐτὸ ἴσα–ἴσα ἐγένετο ἡ Ἀνωτάτη Ὑγειονομικὴ Ἐπιτροπὴ, ὅπως, ὁσάκις δὲν ἐκτελῶνται τὰ τοῦ νόμου παρὰ τοῦ τακτικοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου, ἐπέρχηται ἡ Ἀνωτάτη Ὑγειονομικὴ Ἐπιτροπὴ καὶ διορθοῖ τὰ πράγματα. Νομίζω, ὅτι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔδωκαν εἰς ὑμᾶς τὰς πληροφορίας ταύτας, — διότι ὑμεῖς βεβαίως ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως δὲν δύνασθε νὰ γνωρίζητε τὰς παραβάσεις αὐτὰς τῶν νόμων, — ὤφειλον νὰ δώσωσιν ὑμῖν ὡρισμένως τὴν πληροφορίαν, τίνα πρόσωπα, μὴ ἔχοντα τὸ κεκανονισμένον ἀνάστημα, κατετάχθησαν ἐν τῇ ναυτικῇ ὑπηρεσίᾳ, καὶ ὑπηρετοῦσιν ἐν αὐτῇ, ἢ ἔστω καὶ ἀπελύθησαν, ὑπηρετήσαντα ἄλλοτε παρανόμως. Οὐχ ἧττον καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐγὼ θέλω καταγείνῃ νὰ εὕρω, ἐὰν ταῦτα, ὅσα λέγετε, ἦναι ἀκριβῆ, καὶ θέλω προσπαθήσει νὰ ἄρω τὸ τυχὸν γενόμενον ἀδίκημα.

§34ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι προσωπικόν· δὲν πρόκειται περὶ προσώπων, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἐγκυκλίου ἀπευθυνθείσης ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ τῶν Ναυτικῶν πρὸς τὰ διάφορα στρατολογικὰ συμβούλια κατὰ τὸ 1892, διὰ τῆς ὁποίας παρεβιάσθη τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νόμου περὶ ναυτικῆς στρατολογίας καὶ τὸ ἄρθρ. 38 τοῦ νόμου περὶ τῆς κατὰ ξηρὰν στρατολογίας.

§35ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Παρακαλῶ, εἶναι δυνατόν, ὑπάρχοντος νόμου κανονίζοντος τὸ ἀνάστημα, τὸ ἀναγκαῖον πρὸς κατάταξιν ἐν τῷ Ναυτικῷ, νὰ ἐκδοθῇ ἐγκύκλιος, λέγουσα ὅτι δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ διάταξις αὕτη τοῦ νόμου;

§36ΣΤΑΗΣ. Σᾶς λέγω, ὅτι ἔχει ἐκδοθῆ.

§37ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος ἦτο Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν;

§38ΣΤΑΗΣ. Τὴν ἐγκύκλιον παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸ ἁρμόδιον τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, τὸ ὁποῖον τὴν ἔχει πρόχειρον, καὶ ἐκ τῆς ἐγκυκλίου ταύτης θὰ ἴδῃ, ὅτι τὸ ζήτημα ἔχει ἀκριβῶς, ὡς ἐγὼ ἐξέθηκα. Ἡ δὲ Ἀνωτάτη Ὑγειονομικὴ Ἐπιτροπὴ τοῦ Ναυστάθμου δὲν ἔχει τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς πρὸ μικροῦ εἶπεν. Ὁ σκοπὸς τῆς Ὑγειονομικῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς ἑδρευούσης ἐν Ναυττάθμῳ, δὲν εἶναι νὰ ἐξετάζῃ τοὺς λόγους ἀπαλλαγῆς τῶν στρατευσίμων, τῶν ἐργατῶν θαλάσσης· διότι οἱ λόγοι οὗτοι ἐξετάζονται παρὰ τοῦ τακτικοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου, ὅταν γίνηται ἡ κλήρωσις. Ὁ σκοπὸς τῆς Ἀνωτάτης Ὑγειονομικῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς ἐν Ναυττάθμῳ, εἶναι νὰ ἐξετάζῃ τοὺς λόγους ἀπαλλαγῆς, τοὺς γεννηθέντας μετὰ τὴν ἐποχὴν τῆς κατατάξεως ἢ τῆς ἐξετάσεως ἐν τοῖς τακτικοῖς στρατολογικοῖς συμβουλίοις· ἑπομένως τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἐφέρατε, δὲν ἀποδεικνύει ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγω, δὲν εἶναι ἀκριβές.

§39Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ὄχι. Νομίζω, ὅτι, ὅταν τις κληρωτὸς ἀδικηθεὶς φρονῇ, ὅτι τῷ ὄντι ἐγένετο παράβασις τοῦ νόμου, δύναται νὰ ἀναφερθῇ εἰς τὴν προϊσταμένην ἀρχὴν, ὅπως παραπέμψῃ αὐτὸν πρὸς ἐξέτασιν εἰς τὴν Ἀνωτάτην Ὑγειονομικὴν Ἐπιτροπήν.

§40ΣΤΑΗΣ. Τότε δὲν ἀποστέλλεται εἰς τὴν Ἀνωτάτην Ὑγειονομικὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Ναυστάθμου, ἀλλ’ ὑπάρχει ἕτερον ἔκτακτον Στρατολογικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἐξετάζει τὰ τῆς αἰτήσεως τοῦ παραπονουμένου.

§41ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖον Στρατολογικὸν Συμβούλιον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ἐγκύκλιον ὑπουργικὴν ἀντικειμένην εἰς τὸν νόμον;

§42Α. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Κύριε Στάη, τὸ ἄτοπον τοῦτο συμβαίνει οὐ μόνον ὡς πρὸς τὸ ἀνάστημα, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὰ λοιπὰ σωματικὰ νοσήματα, ἅτινα λόγῳ τοῦ νόμου συντελοῦσιν εἰς τὴν ἀπαλλαγὴν ἢ τὴν ἐξαίρεσιν τῶν στρατευσίμων. Τὰ στρατολογικὰ συμβούλια οὐδέποτε ἐξετάζουσι τοὺς ἐργάτας θαλάσσης, ἀλλὰ κατατάττουσιν εὐθὺς ἅμα τῇ ἐμφανίσει ἐνώπιον αὐτῶν, καὶ ὅταν κληθῶσιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως πρὸς κατάταξιν, τότε καὶ μόνον ἐξετάζονται ὑπὸ τοῦ ἰατροῦ τοῦ πλοίου, εἰς ὃ παραπέμπονται ὑπὸ τοῦ Διευθυντηρίου τοῦ Ναυστάθμου, ἵνα ὑπηρετήσωσιν. Ἐὰν δὲ ὁ ἰατρὸς τοῦ πλοίου πεισθῇ ἐκ τῆς ἐξετάσεως, ὅτι ὁ στρατεύσιμος ἔχει νόσημα ἀναγραφόμενον ἐν τῷ νόμῳ, καὶ δι’ οὗ ἐπέρχεται ἡ ἀπαλλαγή, ἢ ἡ ἐξαίρεσις, τότε δι’ ἐνδείξεως ἰατρικῆς ἀποστέλλεται εἰς τὴν Ἀνωτάτην Ὑγειονομικὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Ναυτικοῦ, ἥτις γνωμοδοτεῖ περὶ τῆς ἐξαιρέσεως ἢ τῆς ἀπαλλαγῆς, ἢ τῆς διατηρήσεως τοῦ κληρωτοῦ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ. Τοῦτο, ἐνῷ ἀντίκειται εἰς τὸν νόμον, ὑποβάλλει τοὺς δυστυχεῖς τούτους καὶ εἰς δαπάνας.

§43ΣΤΑΗΣ. Ἄλλο ἄτοπον, τὸ ὁποῖον συμβαίνει ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ τὸ ὁποῖον παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ ἐξετάσῃ, εἶναι ὅτι, ἐνῷ οἱ ἐργάται θαλάσσης, κατὰ νόμον ψηφισθέντα τὸ 1893, νομίζω, δὲν ὑπάγονται εἰς τὴν πρόσθετον τρίμηνον ὑπηρεσίαν, ἐὰν δὲν προσέλθωσι νὰ ἀναλάβωσι τὸν κλῆρον αὐτῶν καὶ νὰ ὑποστῶσι τὴν ἐπιθεώρησιν παρὰ τοῦ ἰατροῦ, ἐν τούτοις τιμωροῦνται διὰ τριμήνου προσθέτου ὑπηρεσίας, διότι ἐγκαίρως δὲν ἔλαβον τὸ φυλλάδιον αὐτῶν.

§44Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ὅταν δὲν ἔχῃ ἑνὸς ἔτους ὑπηρεσίαν, δὲν κατατάσσεται.

§45ΣΤΑΗΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν προσκαλεῖ διὰ δημοσιεύσεως ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως τοὺς ἐργάτας θαλάσσης δύο, νομίζω, μῆνας πρὸ τῆς ἐποχῆς τῆς κατατάξεώς των. Τιμωρεῖ δὲ διὰ τριμήνου προσθέτου ὑπηρεσίας τοὺς μὴ λαβόντας ἐγκαίρως φυλλάδιον ἐργάτου θαλάσσης, ἐνῷ οὗτοι ἤδη ὑπηρετοῦσιν εἰς ναυτικὴν ὑπηρεσίαν.

§46ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Προβλέπει περὶ τούτου ὁ νόμος.

§47ΣΤΑΗΣ. Ἀκριβῶς διότι προβλέπει περὶ τούτου ὁ νόμος, σᾶς παραπέμπω εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ἴδητε ὅτι εἰς τοὺς ἐργάτας θαλάσσης ποῦ μὲν ἔχει τὸν ἀριθμὸν τοῦ φυλλαδίου, ποῦ δὲ ἔχει μόνον τὴν λέξιν «ναυτικὸς», εἰς τοὺς τελευταίους δ’ ἐπιβάλλεται τρίμηνος πρόσθετος ὑπηρεσία, καὶ τοῦτο εἶναι ἄδικον. Τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου τοῦ ψηφισθέντος κατὰ τὸ 1893 δὲν ἦτο αὐτὸ, διότι ὁ ἐργάτης θαλάσσης, ὡς εἶπον, δὲν ἀναμένει νὰ ἔλθῃ ἡ ἐποχὴ τῆς κληρώσεώς του, ἵνα προσέλθῃ πρὸς ἐξέτασιν, ἀλλ’ ἐργάζεται εἰς τὰ πλοῖα, καὶ ὅταν εἰδοποιηθῇ κανονικῶς διὰ τοῦ δημάρχου του, ὅτι ἐκλήθη ἡ σειρά του, τότε προσέρχεται πρὸς κατάταξιν.

§48ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Παρακαλῶ νὰ λάβητε τὴν καλωσύνην νὰ διατυπώσητε ἐγγράφως τὴν ἐπερώτησίν σας.

§49ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἔλαβε καιρὸν νὰ ἐξετάσῃ πότε ἐξεδόθη καὶ παρὰ τίνος Ὑπουργοῦ ὑπεγράφη τὸ Β. Διάταγμα, τὸ τροποποιοῦν τὸ πλάτος τῆς ὁδοῦ Κλάφας ἀπὸ 5 μέτρων εἰς 2½.

§50ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ ὑπηρεσία δὲν μοὶ ἔδωκεν ἀκόμη τὴν ζητηθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων πληροφορίαν. Ἐλπίζω μέχρι τῆς αὔριον νὰ δυνηθῶ νὰ παράσχω ὑμῖν ταύτην.

§51ΣΤΑΗΣ. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ τὸν διορισμὸν τοῦ ἀστυνόμου Κυθήρων, καὶ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, πότε διωρίσθη οὗτος, καὶ ἂν μετέβη εἰς Κύθηρα ἄνευ διορισμοῦ, ἵνα παραλάβῃ τὴν ἀστυνομίαν παρὰ τοῦ τέως ἀστυνόμου, ἐνῷ εἶχε διορισθῆ ἄλλος ἀντ’ αὐτοῦ.

§52ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὡς γνωρίζετε, ὁ ἐν λόγῳ ἀστυνόμος διωρίσθη ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ καταργηθέντος νόμου περὶ Ἀρχηγείου τῆς Χωροφυλακῆς· συνεπῶς δὲν ὑπήγετο εἰς τὴν ἡμετέραν ἁρμοδιότητα. Ἐὰν δὲ ἄνευ ἀδείας διευθύνθη εἰς Κύθηρα, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μοὶ φαίνεται ἁρμοδιώτερος νὰ πληροφορήσῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὴν Βουλὴν. Ἑπομένως θέλω μεταβιβάσει εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου καὶ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κυθήρων.

§53Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν πάντων σχεδὸν τῶν κατοίκων τῶν δήμων Τρινάσου καὶ Κροκεῶν τῆς Λακεδαίμονος, αἰτούντων τὴν ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν τῆς πεδιάδος τοῦ δήμου Τρινάσου. Κατὰ τὰς ἐκβολὰς τοῦ Εὐρώτα ἐκτείνεται πεδιὰς εὐφορωτάτη, ἐκ πολλῶν χιλιάδων στρεμμάτων, ἀλλὰ δυστυχῶς ἄγονος, διότι κατακλυζομένη ὑπὸ τῶν ὑδάτων τοῦ Βασιλοποτάμου σχηματίζει ἕλη, τὰ ὁποῖα εἶναι διαρκῆ καὶ παρεμποδίζουσι τὴν καλλιέργειαν, χρησιμεύουσι δὲ μόνον ὡς ἑστία μολυσμάτων, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ ὑγεία τῶν κατοίκων δεινῶς ὑποφέρει. Ἡ ἀνάγκη τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν ἐκείνων καὶ τὸ εὔκολον τοῦ πράγματος προὐκάλεσεν ἐπανειλημμένως τὴν προσοχὴν τῶν Κυβερνήσεων. Ἤδη ἐπὶ Ὄθωνος ἀπεφασίσθη καὶ ἐγένετο δαπάνη 20,000 δραχμῶν πρὸς ἀνόρυξιν χάνδακος. Ἀνωρύχθη εἷς μικρὸς χάνδαξ, ἐννοεῖται μὲ τὴν ἀτέλειαν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἀλλ’ ὅμως κατωρθώθη ἡ ἀποξήρανσις 5–6 χιλιάδων στρεμμάτων. Τὰ στρέμματα ταῦτα ἐκαλλιεργήθησαν ἐπὶ σειράν ἐτῶν, ἐφ’ ὅσον δηλ. ὑπῆρχεν ὁ χάνδαξ ἐν καλῇ καταστάσει, καὶ τὸ Δημόσιον ἀπελάμβανεν οὕτως ἐτήσιον εἰσόδημα τὸ τριπλάσιον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἐδαπάνησε. Πρό τινων ἐτῶν παρηγγέλθη ὁ μηχανικὸς κ. Γράβαρης, ὁ ὁποῖος, μεταβὰς ἐκεῖ, ἔκαμε μελέτας, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἀλλὰ μένουσιν ἀνεκτέλεστοι. Κατὰ τὰς μελέτας τοῦ κ. Γράβαρη, αἱ γαῖαι, αἱ ὁποῖαι πρόκειται ν’ ἀποξηρανθῶσιν, ἀνέρχονται εἰς 38,000 στρέμματα, ἡ δὲ δαπάνη εἰς 94,000 δραχμῶν. Φαντασθῆτε, ὅτι, ἐὰν ἅπασαι αἱ 38,000 στρεμμάτων καλλιεργηθῶσι, θὰ ἀποφέρωσι πρόσοδον τριακοντάκις μεγαλειτέραν τῆς ποσότητος, ἡ ὁποία μέλλει νὰ δαπανηθῇ.

§54ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Προτείνετε νὰ γείνῃ ἀποξήρανσις διὰ χρημάτων τοῦ Δημοσίου;

§55Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶναι πολλοὶ τρόποι. Δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποχρεώσῃ τοὺς κατοίκους νὰ εἰσφέρωσι, δύναται νὰ φέρῃ μίαν ἑταιρίαν. Δὲν συζητῶ τὸ ζήτημα τῶν τρόπων. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις πεισθῇ νὰ φέρῃ νομοσχέδιον, θὰ συζητήσωμεν καὶ περὶ τῶν τρόπων, διότι ἔχομεν ἰδέαν τινά. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλήν, ἵνα συστήσῃ τὴν δημοσίαν ταύτην ἀνάγκην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον.

§56ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὅσα ἐξέθηκεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λακεδαίμονος Βουλευτὴς, τὰ γνωρίζω καὶ ἐγὼ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, καθόσον, ὡς γνωστόν, κατάγομαι ἐκ τοῦ νομοῦ ἐκείνου. Ἀληθὲς εἶναι, ὅτι τὰ μέρη ἐκεῖνα, ὡς ἐκ τῶν μεγάλων καὶ πολλῶν ἑλῶν, κατέστησαν λίαν νοσώδη, καὶ ὅτι ἀπεράντου ἐκτάσεως γαῖαι μένουσιν ἀκαλλιέργητοι. Φρονῶ καὶ ἐγὼ καὶ συμφωνῶ μετὰ τοῦ προλαλήσαντος, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ νομοθετική τις πρόνοια, ἂν ὄχι κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον, διότι τοῦτο μοὶ φαίνεται δύσκολον, τοὐλάχιστον κατὰ τὴν ἑπομένην, ὅτε δυνατὸν νὰ προηγηθῇ καὶ ἐπισταμένη ἐπὶ τοῦ προκειμένου μελέτη.

§57Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Νὰ διαταχθῇ, κ. Ὑπουργέ, νὰ γείνῃ μία τακτικὴ μελέτη.

§58ΜΑΝΟΥΣΑΚΗΣ. Ἡ ἀποξήρανσις τῶν ἑλῶν αὐτῶν θὰ συντελέσῃ εἰς σωτηρίαν τῆς ὑγείας ὅλων τῶν Λακεδαιμονίων.

§59ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ ἡ ὥρα παρῆλθε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναβληθῶσιν αἱ ἐπερωτήσεις δι’ αὔριον καὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ συνόλου τοῦ σταφιδικοῦ νομοσχεδίου;

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἀκόμη ἐγγεγραμμένοι πολλοί.

§61ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Θὰ παρακαλέσωμεν τοὺς κ. Βουλευτὰς νὰ ἀναβάλωσι τὰς ἐπερωτήσεις των.

§62ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Ὀλίγας λέξεις, κ. Βουλευταί, θὰ σᾶς εἴπω, καὶ ὅταν ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου προκαλῶ σήμερον τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, γείνῃ συζήτησις, θὰ ἀναπτύξω τοὺς λόγους, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζω τὴν πρότασίν μου. Ὑποβάλλω πρότασιν νόμου, διὰ τῆς ὁποίας ζητῶ νὰ κανονισθῶσιν αἱ σχέσεις τῶν καλλιεργητῶν πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας τῆς Θεσσαλίας, διότι εἶναι ἀνάγκη κατεπείγουσα ἡ ἐξομάλυνσις τοῦ ζητήματος τούτου, καθόσον εἶναι κοινῶς ἀνεγνωρισμένον, ὅτι εἷς τῶν σπουδαιοτέρων λόγων, ἕνεκα τοῦ ὁποίου, ἐὰν δὲν ἐπῆλθεν ἄλλο τι, ἐπῆλθε τοὐλάχιστον στασιμότης ἐν τῇ παραγωγῇ...

§63ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Περὶ ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν;

§64ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Περὶ ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν... ἕνεκα τοῦ ὁποίου, λέγω, ἐπῆλθε τοὐλάχιστον στασιμότης ἐν τῇ παραγωγῇ, εἶναι ἡ ἀνωμαλία τῶν σχέσεων τούτων. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω, ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καθιερωθῶσι νέοι ὅροι, ἢ νὰ κανονισθῶσι σχέσεις νέαι, καθόσον, κατὰ τὴν συνθήκην τῆς προσαρτήσεως τῆς Θεσσαλίας, «οὐδεμία τροποποίησις θέλει εἰσαχθῆ εἰς τὰς μεταξὺ ἰδιοκτητῶν καὶ καλλιεργητῶν σχέσεις ἢ διὰ νόμου γενικοῦ, ἐφαρμοστέου καθ’ ὅλον τὸ Βασίλειον», δὲν φρονῶ δὲ, ὅτι σήμερον παρίσταται ἀνάγκη, ὥστε νὰ νομοθετηθῇ νόμος γενικὸς τοῦ Κράτους, κανονίζων τὰς σχέσεις τῶν καλλιεργητῶν πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας, ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τοὺς ὅρους τοὺς μέχρι τοῦδε ἰσχύοντα, τὰς συνηθείας, τὰ ἔθιμα καὶ τοὺς κανονισμοὺς, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ὑφίσταται ἡ σχέσις τῶν καλλιεργητῶν ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ ζητῶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω, νὰ δοθῇ, οὕτως εἰπεῖν, νομοθετικὸν κῦρος εἰς τοὺς ὅρους καὶ τὰς συνηθείας καὶ τὰ ἔθιμα καὶ τοὺς κανονισμοὺς, ὅπως ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τὰ δικαστήρια εὑρίσκωνται εἰς θέσιν, ὁσάκις γενῶνται διαφοραὶ μεταξὺ καλλιεργητῶν καὶ ἰδιοκτητῶν, νὰ λύωσιν ἀπροσκόπτως ταύτας.

§65ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Γενικὸς νόμος πρέπει νὰ γείνῃ.

§66ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ... Ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐπίσης πρόκειται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ λυθῇ, καὶ εἶναι ἀνάγκη τοῦτο νὰ λυθῇ, εἶναι ὁ χαρακτηρισμὸς τῆς σχέσεως· διότι τὰ δικαστήρια, κυμαινόμενα μεταξὺ τοῦ ἂν ἡ σχέσις ἦναι μίσθωσις ἢ ἑταιρία, εὑρίσκονται εἰς δυσχερείας, αἱ δὲ δυσχέρειαι αὗται ἀποβαίνουσι πάντοτε ἐναντίον τῶν καλλιεργητῶν. Ὑποβάλλων τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ, νὰ διανεμηθῇ καὶ νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἐπιφυλάσσομαι δὲ, ὅταν ἐν καιρῷ ἔλθῃ ἡ συζήτησις, νὰ ἀναπτύξω τοὺς λόγους, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζω τὸ νομοσχέδιον.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 284).

§68ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Εἰς τὰς πρωινὰς ἐφημερίδας ἀνέγνων τηλεγράφημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπερατώθησαν αἱ διαπραγματεύσεις περὶ τῆς συνάψεως τῆς ἐμπορικῆς συνθήκης τῆς Ἑλλάδος μετὰ τῆς Ρωσσίας. Τὸ ἄγγελμα αὐτὸ ὁμολογουμένως θὰ ἀσκήσῃ μεγάλην ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν προϊόντων καὶ ἰδίως τῶν Μεσσηνιακῶν. Θὰ ἦναι δὲ τόσον μεγάλη ἡ ἀνυπομονησία τῶν συμπολιτῶν μου, ὥστε δὲν θέλω θεωρηθῆ ἀνυπόμονος, ἂν παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ πληροφορήσωσι τὴν Βουλὴν, ἂν ἀληθεύῃ τὸ ἄγγελμα τοῦτο.

§69Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δυστυχῶς κατὰ τὴν ὥραν ταύτην δὲν εἶναι ἐνταῦθα ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι ἁρμόδιος νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὸν κ. Βουλευτήν. Παρατηρῶ δὲ εἰς αὐτὸν, ὅτι, καὶ ἂν ἦτο παρὼν, δὲν ἤθελε δυνηθῆ νὰ εὐχαριστήσῃ αὐτὸν, διότι δὲν εἶναι εὔκολον εἰς ἡμᾶς νὰ ἀναγγέλλωμεν ἢ νὰ δημοσιεύωμεν ἑκάστοτε τὴν μετάβασιν τῶν διαπραγματεύσεων ἀπὸ τοῦ ἑνὸς σταδίου εἰς τὸ ἄλλο. Ἐν ὅσῳ ἡ ὑπόθεσις εἶναι ἐκκρεμὴς, ἐν ὅσῳ δὲν δυνάμεθα νὰ ἀναγγείλωμεν τὴν ὑπογραφὴν τῆς συνθήκης, δὲν δυνάμεθα νὰ γνωστοποιῶμεν εἰς ποῖον στάδιον εὑρίσκονται αἱ διαπραγματεύσεις.

§70ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἠρώτησα, ἂν ὑπάρχῃ εἴδησις, ὅτι ἀπεπερατώθησαν αἱ διαπραγματεύσεις.

§71Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω. Ἐὰν ἔχῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν... Ἕως τώρα δὲν μοὶ ἀνεκοίνωσε.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μερλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§73ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Παρῃτήθη τοῦ λόγου.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος.

§75ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἶναι παρών.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετροπουλάκης.

§77Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἀνομολογῶ ὅτι ὅσα ὁ ἐκ Λακεδαίμονος ἀξιότιμος Βουλευτὴς εἶπε περὶ ἀποξηράνσεως τῶν καλυπτομένων ὑπὸ τῶν ὑδάτων γαιῶν ἐν τῷ δήμῳ Τρινάσου, εἶναι ἀληθῶς ζήτημα πολλοῦ λόγου ἄξιον, διότι ἡ ἔκτασις τούτων ἀνέρχεται εἰς 40,000 περίπου στρεμμάτων, ἐξ ὧν τὰ ἡμίση ἀνήκουσιν εἰς τὸ Δημόσιον, εἶναι δὲ τόσον προσοδοφόροι αἱ γαῖαι, ὥστε, ἐὰν ἤθελον ἀποξηρανθῆ, τὸ Δημόσιον ἤθελεν εἰσπράττει, ὡς φόρον ἐπικαρπίας, πλέον τῶν 100,000 δραχμῶν, ἐνῷ ἡ προϋπολογισθεῖσα δαπάνη διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῶν γαιῶν τούτων ἀνέρχεται εἰς 90,000 μόνον δραχμῶν.

§78Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν ἠθέλησα νὰ ἀπασχολήσω ἐπὶ πλέον τὴν Βουλὴν, ἄλλως ἠδυνάμην νὰ ἀποδείξω, ὅτι ἡ πεδιὰς ἐκείνη θὰ φέρῃ πρόσοδον ἐν ὅλῳ τὸ 1/12 τοῦ ποσοῦ τῶν σιτηρῶν, τὸ ὁποῖον εἰσέρχεται ἔξωθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§79Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα εἰς τοῦτο, καὶ ἀκριβῶς τοῦτο θέλω νὰ ἀποδείξω εἰς τὴν Βουλήν.

§80Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶναι δὲ, ὡς δὲν ἀγνοεῖτε ὑμεῖς, αἱ γαῖαι αὗται εὐφορώταται, καὶ τὸ ἥμισυ τούτων, ἀνερχόμενον εἰς 38,000 στρέμματα, εἶναι περιουσία ἀνήκουσα εἰς τὸ Δημόσιον.

§81ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ γείνῃ συζήτησις σήμερον, κ. συνάδελφε· τὸ ζήτημα προηγουμένως θὰ τὸ μελετήσῃ ὁ κ. Ὑπουργός.

§82Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δι’ αὐτὸ δὲν θὰ μακρηγορήσω σήμερον, κ. Βουλευτά· προσθέτω μόνον, ὅτι ἐκτὸς τῆς ὠφελείας ταύτης θέλει εὐεργετήσει καὶ τοὺς κατοίκους τῶν πέριξ χωρίων, οἵτινες πάσχουσι δεινῶς καὶ εἶναι πάντες καχεκτικοὶ, ἕνεκεν τῶν λιμναζόντων ὑδάτων, ἐξ ὧν μυρίαι ὅσαι γεννῶνται ἀσθένειαι, καὶ οὐ μόνον τὰ χωρία ταῦτα θέλει εὐεργετήσει, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν πόλιν τοῦ Γυθείου, ἥτις κεῖται ἀντικρὺ τῆς πεδιάδος Τρινάσου, καὶ ὡς ἐκ τούτου προσβάλλεται ὑπὸ διαφόρων νοσημάτων, ὅταν πνέῃ ὁ ἄνεμος ὁ καλούμενος Λίβας, ὅστις ἐκεῖθεν ἔρχεται πρὸς τὴν πόλιν τοῦ Γυθείου. Ἐὰν δὲ, ὡς δὲν ἀμφιβάλλω, ἡ Κυβέρνησις λάβῃ τὴν καλωσύνην νὰ ἐνεργήσῃ τὸ σωστικὸν τοῦτο ἔργον, συνιστῶ ἰδιαιτέρως εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του, ὅτι κατὰ τὸν προπαρελθόντα χειμῶνα ἐστάλη ὑπὸ τῆς τότε Κυβερνήσεως καραβάνιον ὁλόκληρον ἐξ ὀκτὼ ἐργοδηγῶν καὶ ἄλλων διαφόρων μηχανικῶν πρὸς καταμέτρησιν τῶν γαιῶν ἐκείνων, καθ’ ἣν ἐποχὴν αἱ περὶ ὧν πρόκειται γαῖαι ἦσαν κεκαλυμμέναι ὑπὸ τῶν ὑδάτων, χωρὶς νὰ δυνηθῶσι νὰ προβῶσιν εἰς οὐδεμίαν μελέτην, ἀλλὰ καθ’ ὅλον τὸ χρονικὸν διάστημα τοῦ χειμῶνος διέτριβον ἐν Γυθείῳ, ἐνῷ τὸ ἀτυχὲς Δημόσιον ὑφίστατο τὴν ἀφαίμαξιν τῶν ὁδοιπορικῶν καὶ ἐπιμισθίων· ἑπομένως πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ ἐπαναληφθῇ ἡ τοιαύτη μόνον πρὸς τὸ θεαθῆναι ἐνέργεια. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ὑπομιμνήσκω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι εἰς μίαν τῶν παρελθουσῶν συνεδριάσεων ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης παρεκάλεσα αὐτὸν, ἵνα εὐαρεστηθῇ καὶ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἔγγραφά τινα, σχετιζόμενα πρὸς τὰ λιμενικὰ ἔργα Γυθείου, καὶ τῷ ὄντι εὐαρεστηθεὶς κατέθηκε μέρος τούτων· παρακαλῶ ὅμως αὐτὸν καὶ αὖθις, ἵνα καταθέσῃ καὶ τὰ ἐλλείποντα τέσσαρα ἐκ τῶν αἰτηθέντων.

§83ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἕν μόνον νομίζω ὅτι δὲν κατετέθη, κ. Βουλευτὰ, συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον τηλεγραφικῶς ἐζητήσαμεν ἐκ Γυθείου.

§84Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὄχι, κύριε Ὑπουργὲ, ἐλλείπουσι τέσσαρα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα θὰ ἴδητε ἐν τῇ σημειώσει μου, ἣν θέλω καταθέσει εἰς τὸ Προεδρεῖον· ἐπιμένω δὲ εἰς τὴν κατάθεσιν καὶ τούτων, διότι δι’ αὐτῶν θέλει ἀποδειχθῆ, ὅτι τὸ λιμενικὸν ἐκεῖνο ταμεῖον ἔσχε τὴν ἀτυχίαν νὰ ὑποστῇ ὁλοσχερῆ καταστροφὴν, διότι οἱ Ὑπουργοὶ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, οἵτινες ἐπέτρεψαν τὴν ἐκτέλεσιν τῶν τοιούτων ἔργων, ἔδειξαν ἀτυχῶς μεγάλην ἀστοργίαν εἰς τὸ ἀτυχὲς ἐκεῖνο λιμενικὸν ταμεῖον, καὶ μάλιστα εἷς ἐξ ἐκείνων νομίζω ὅτι παρηνόμησε μέχρις ἐγκλήματος, διότι ἐπέτρεψε τὴν σύνταξιν συμβολαίου μεταξὺ τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ ἐργολάβου ἐπὶ ἐργασίας προϋπολογισθείσης εἰς 500,000 δραχ., διότι ἐπέτρεψε, λέγω, τὴν σύνταξιν τοιούτου συμβολαίου ἄνευ δημοπρασίας καὶ δι’ ὅλως ἰδιαιτέρας συμφωνίας, ἐπέτρεψε δὲ ἐπίσης νὰ δωρηθῶσι, λόγῳ συμβιβασμοῦ, εἰς τὸν ἐργολάβον ὀφειλόμενα παρ’ αὐτοῦ εἰς τὸ λιμενικὸν ταμεῖον χρήματα καὶ ἐργαλεῖα διάφορα, ὡς καὶ πολλὰ ὑλικά, ἀνερχόμενα εἰς 300,000 περίπου δραχμάς.

§85Χ. ΤΖΑΝΕΤΑΚΗΣ. Τίς ἦτο Ὑπουργός;

§86Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὁ κ. Μπουφίδης.

§87ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Καὶ δὲν ἐγένετο καμμία δημοπρασία, κύριε συνάδελφε;

§88Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Βεβαίως ὄχι.

§89ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ἐναντίον τοῦ νόμου.

§90Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἦτο ἢ δὲν ἦτο ἐναντίον τοῦ νόμου, ἐν τούτοις ἐγένετο, κ. Βουλευτά. Καὶ ἐπειδὴ θεωρῶ τὸ ζήτημα πολὺ σοβαρὸν καὶ σπουδαῖον διὰ τὴν ἐπαρχίαν, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, παρακαλῶ καὶ πάλιν νὰ κατατεθῶσιν ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν τὰ αἰτούμενα ἔγγραφα, ὅπως μοὶ δοθῇ καιρὸς νὰ ἀναπτύξω τὸ ζήτημα ἐκτενέστερον ἐντὸς τῆς παρούσης συνόδου, διότι φρονῶ, ὅτι θέλουσι παρουσιασθῆ τοιαῦται καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι θ’ ἀπασχολήσωσι καὶ τὴν δικαιοσύνην. Ἀδιαφορῶν τίνες θέλουσιν εἶσθαι οἱ ἐνεχόμενοι, ἐλπίζω ὅτι θέλω τύχει παρὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς ταχείας τῶν ἐγγράφων καταθέσεως.

§91ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀληθὲς εἶναι, ὅτι τὰ λιμενικὰ ἔργα Γυθείου ὑπέστησαν ἀτυχήματα, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου δὲν εἶναι τῆς παρούσης ὥρας. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς, δύνανται νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς δύο κατηγορίας· εἰς πράξεις ἀναφερομένας εἰς τὰς κατὰ καιροὺς προκατόχους Κυβερνήσεις, καὶ εἰς μίαν καὶ μόνην πρᾶξιν ἀναφερομένην εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. Τὰ ἔγγραφα τὰ ζητηθέντα κατέθηκα πάντα, ἐκτὸς ἑνός, νομίζω...

§92Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Τριῶν.

§93ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. .. τοῦ συμβολαίου τοῦ δανείου τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς, τὸ ὁποῖον τηλεγραφικῶς ἐζήτησα, καὶ μοὶ ὑπεσχέθη ἡ ὑπηρεσία, ὅτι ἐντὸς 2–3 ἡμερῶν θὰ τὸ ἀποστείλῃ. Ἄν ὑπάρχῃ ἄλλο τι ἔγγραφον, παρακαλῶ νὰ τὸ ζητήσητε ἐγγράφως.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κρίτσας ἔχει τὸν λόγον.

§95ΚΡΙΤΣΑΣ. Μοὶ γράφουσιν ἐκ Λαμίας, ὅτι τὸ κατάστρωμα τῆς ἐπὶ τοῦ Σπερχειοῦ καὶ παρὰ τὸ χωρίον Φραντζῆ γεφύρας ἐφθάρη εἰς τρόπον ὥστε παρεμποδίσθη ἐντελῶς ἡ διὰ τῆς γέφυρας ταύτης συγκοινωνία μεταξὺ Λαμίας καὶ δήμου Ἡρακλειωτῶν. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα, καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει πεισθῇ — εἶμαι δὲ περὶ τούτου βέβαιος — ὅτι ὄντως εἶναι ἀνάγκη τῆς ἀνακαινίσεως τοῦ καταστρώματος, νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ διατάξῃ ταύτην, καὶ τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ἡ ἐργασία αὕτη δὲν θ’ ἀπαιτήσῃ δαπάνην μείζονα τῶν 3 χιλιάδων δραχμῶν. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, παρακαλῶ τὸν αὐτὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ γνωρίσῃ ἡμῖν, τί ἀπεφάσισεν ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου κατόπιν τῆς παρακλήσεώς μου, τῆς πρὸ μηνὸς καὶ πλέον ἀπευθυνθείσης αὐτῷ, περὶ τῆς ἐπὶ τοῦ Σπερχειοῦ καὶ παρὰ τὸ χωρίον Λιανοκλάδιον γεφύρας, διὰ τῆς ὁποίας, ὡς καὶ διὰ τοῦ ἀμφοτέρωθεν αὐτῆς ὑπολειπομένου ἐλαχίστου τμήματος ὁδοῦ, πρόκειται ν’ ἀποκατασταθῇ ἡ συγκοινωνία μεταξὺ Λαμίας καὶ δήμου Ὑπάτης, ἐν τῷ ὁποίῳ εὑρίσκονται καὶ τὰ γνωστὰ ἰαματικὰ λουτρὰ, ἡ μετάβασις εἰς τὰ ὁποῖα, ὡς εἶπον ἄλλοτε, καὶ ὡς ἔχουσι νῦν τὰ πράγματα, εἶναι δυσκολωτάτη. Ἐπαναλαμβάνω νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ κατασκευὴ τῆς γεφύρας ταύτης ἀπεφασίσθη πρὸ ἐτῶν, καὶ ὅτι, ὅταν τὰ βάθρα αὐτῆς κατεσκευάσθησαν, ἐστάλησαν ἐκ Βελγίου, ὅπου εἶχον παραγγελθῆ, τὰ σιδηρᾶ μέρη τοῦ καταστρώματος αὐτῆς, τὰ ὁποῖα, ἔκτοτε ῥιφθέντα εἰς οἰκόπεδόν τι τῆς Λαμίας, ἐπὶ ἐνοικίῳ μάλιστα σχετικῶς ἁδρῷ, εἶναι δυνατὸν νὰ καταστραφῶσι. Τὰ μέρη λοιπὸν ταῦτα πρόκειται νὰ μεταφέρωμεν καὶ νὰ συναρμολογήσωμεν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐλαχίστην θ’ ἀπαιτήσῃ δαπάνην, ἐν σχέσει πρὸς τὴν δαπάνην, εἰς ἣν θὰ ὑποβληθῇ τὸ Δημόσιον, προμηθευόμενον νέον κατάστρωμα, ἂν τὸ ὑπάρχον καταστραφῇ. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν ἐνέργειαν δημοπρασίας πρὸς ἀποπεράτωσιν τῆς γεφύρας ταύτης καὶ πρὸς κατασκευὴν τοῦ ἀμφοτέρωθεν αὐτῆς ἐλαχίστου, ὡς καὶ πρότερον εἶπον, τμήματος τῆς ὁδοῦ ἐκείνης, ὅπως οὕτω λείψῃ ἡ ἀσχημία, τὴν ὁποίαν βλέπουσιν οἱ ξένοι, οἱ ἐπισκεπτόμενοι τὰ λουτρὰ ἐκεῖνα.

§96ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Σᾶς παρακαλῶ ν’ ἀναμείνητε 2 ἢ 3 ἡμέρας, διότι δὲν συνέλεξα ἀκόμη ὅλας τὰς πληροφορίας.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§98ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ σταφιδικοῦ νομοσχεδίου πότε θὰ γείνῃ;

§99ΕΤΕΡΟΙ. Μετὰ μεσημβρίαν.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 5ην ὥραν μετὰ μεσημβρίαν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρα 1 μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρα 6 μ. μ., προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Ἀλεξ. Θ. Ζαΐμη).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§102Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον ἐξ ἑνὸς ἄρθρου, ἀφορῶν εἰς τὴν συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου Μεσσήνης, τὸ ὁποῖον συνετηρεῖτο διὰ προσθέτου φόρου ἐπὶ τῶν σύκων, τοῦ ἐλαίου καὶ τῆς σταφίδος, δυνάμει εἰδικοῦ νόμου· ἀλλ’ ἡ ἐπελθοῦσα καταστροφὴ τῶν προϊόντων τούτων κατέστησεν ἀνεπαρκῆ τὴν εἰσφοράν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Παμίσου ἐζήτησεν, ὅπως συντηρῆται ἐκ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου, ὑποβάλλω τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διὰ τοῦ ὁποίου αἱ συμπληρωτικαὶ δαπάναι τῆς συντηρήσεως τοῦ ἐν Μεσσήνῃ Γυμνασίου καταβάλλονται ἀπὸ τὸ λιμενικὸν ταμεῖον Μεσσήνης.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 285). Μεταβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τοῦ σταφιδοκάρπου. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§104ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§105ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχουν πολλοὶ νὰ λάβωσι τὸν λόγον.

§106ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἐγένετο ἤδη ψηφοφορία.

§107ΣΠ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Ἐπὶ τοῦ συνόλου ἔχω νὰ ὁμιλήσω. Κύριοι Βουλευταί, ἐπὶ τοῦ ψηφισθέντος νομοσχεδίου δὲν ἔλαβον τὸν λόγον, ὅπως ἐπὶ τῶν ἄλλων σταφιδικῶν, ὅπου ἐξέφρασα τὴν γνώμην μου, περιωρίσθην δὲ νὰ κάμω δήλωσιν κατὰ τὰς ἀρχὰς Ἰουλίου, ὅτε εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον, τὴν ὁποίαν θὰ ἀναγνώσω εἰς τὴν Βουλὴν, διότι δὲν θέλω νὰ φαίνωμαι ἀνακόλουθος εἰς ὅσα εἶπον προηγουμένως. (Ἀναγινώσκει αὐτήν). Θὰ καταψηφίσω τὸ προταχθὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νομοσχέδιον, καθόσον δὲν θεωρῶ αὐτὸ ἱκανὸν, ἵνα συντηρήσῃ τὰς τιμὰς τοῦ σταφιδοκάρπου τῆς ἐνεστώσης συγκομιδῆς, τὸ δὲ παρακρατούμενον ποσὸν δὲν εἶναι ἀνάλογον μὲ τὸ πλεόνασμα, τὸ ὁποῖον προμηνύεται ὅτι θὰ ἀνέλθῃ ἐπὶ πολὺ, ὡς ἐκ τῆς προμηνυομένης μεγάλης ἐσοδείας, ἐὰν ἀτμοσφαιρικαὶ μεταβολαὶ δὲν περιορίσωσιν αὐτήν. Ἔχω δὲ καὶ ἄλλον λόγον νὰ κηρυχθῶ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὰς ἐπ’ αὐτοῦ τροπολογίας τῶν κ.κ. Παναγιωτοπούλου καὶ Γεροκωστοπούλου, διότι αὗται τείνουσιν εἰς ἐπιπρόσθετον φορολογίαν, ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον ἔχει σκοπὸν τὴν ἀνακούφισιν τῶν παραγωγῶν τῆς σταφίδος. Προσέτι πρέπει νὰ προστεθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ ἐσοδεία δὲν ἀνέρχεται πλέον τῶν 300 ἑκατομμυρίων κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος, ὁ νόμος νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ. Διὰ τῆς ἀποδοχῆς τῆς τροπολογίας τῶν κ. κ. Γεροκωστοπούλου καὶ Παναγιωτοπούλου, ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ἀφ’ ἑνὸς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀφαιρεῖται, εἶναι 45 ἕως 50 ἑκατομμύρια, καὶ δὲν εἶναι ἀρκετὸν νὰ φέρῃ οὐδεμίαν ἀνατίμησιν τιμῶν, διότι ἔχομεν περίσσευμα 80 ἑκατομμυρίων. Ἐὰν ἀφαιρέσητε 40 ἑκατομμύρια, θὰ σᾶς μείνωσιν ἄλλα τόσα, ἑπομένως οὐδὲν ἐπράξαμεν ἢ νὰ προσθέσωμεν νέον φόρον 15% εἰς τὴν δυστυχίαν μας. Διὰ τῆς τροπολογίας αὐτῆς κάμνομεν ἔμπορον τὸ Δημόσιον, δίδοντες εἰς αὐτὸ σταφίδα μικροτέρας ἀξίας ἐκείνης, τὴν ὁποίαν κρατοῦμεν. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ καταψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον, διότι εἶναι καταστρεπτικὸν εἰς τὰς μικρὰς ἐπαρχίας, τὰς μὴ ἐξαγούσας καρπὸν πρώτης ποιότητος.

§108ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐχὶ, Κύριοι, διά τινας μόνον ἐπαρχίας εἶναι καταστρεπτικὸν τὸ νομοσχέδιον, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πάλλης συνάδελφος, ἀλλὰ διὰ πάσας· καὶ τοῦτο θέλω ἀποδείξει. Πρόκειται ἤδη νὰ δώσωμεν τὴν ψῆφόν μας ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν. Οὕτως οἱ ἀρχῆθεν ἀντιταχθέντες κατὰ παντὸς θεσμοῦ περιέχοντος καὶ νομοθετοῦντος τὴν ἰδέαν τῆς παρακρατήσεως, εὑρισκόμεθα ἤδη ἐν τῷ τελευταίῳ ὀχυρώματι ἡμῶν. Τούτου πίπτοντος, τὸ νομοσχέδιον μεταβάλλεται εἰς νόμον, τοῦ ὁποίου δὲν ἔχομεν πλέον ἢ νὰ ὑποστῶμεν τὰς συνεπείας, αἱ ὁποῖαι θέλουσιν εἶσθαι βαρύταται, καὶ ν’ ἀναλάβωμεν τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα θέλουσι γονατίσει τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας καὶ τὸ ἐμπόριον ἐν γένει τῆς σταφίδος. Τούτου ἕνεκα καὶ ἐπειδὴ δὲν ἔλαβον τὸν λόγον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ κυβερνητικοῦ νομοσχεδίου, αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, καὶ νὰ ἀμυνθῶ διὰ τελευταίαν φορὰν ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν συμφερόντων τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, τῶν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀναιρουμένων. Δύο τινὰ ἐπαγγέλλεται τὸ κυβερνητικὸν νομοσχέδιον, ἐὰν καλῶς ἀντελήφθην τῶν λόγων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἰσηγουμένου τὸ νομοσχέδιον, μολονότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δικαιολογῶν τὸ περὶ τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν λεγόμενον, ἐμερίμνησε διὰ τοῦ λόγου του, οὐχὶ νὰ δηλώσῃ τὴν σκέψιν του, ἀλλὰ νὰ καλύψῃ αὐτήν. Δύο τινὰ ἀγαθὰ ἐπαγγέλλεται· ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν δωρεὰν 4 δραχμῶν ἐπὶ ἑκάστης χιλιάδος σταφιδοκάρπου, τὴν ὁποίαν ποιεῖται τὸ Δημόσιον εἰς τοὺς ἐξάγοντας αὐτὸν, πρὸς ἀνακούφισιν τῶν παραγωγῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ ποσοστοῦ τῶν 15%, ὡς δυνάμενα νὰ συνεπαγάγωνται, συνδυαζόμενα πρὸς ἄλληλα, τὴν ἀνατίμησιν τοῦ προϊόντος ἡμῶν. Ἀλλ’ ἐγὼ κατ’ ἀμφότερα τὰ μέρη ταῦτα εὑρίσκω τὸ νομοσχέδιον ἐντελῶς ἀτελέσφορον, μὴ παρέχον οὐδεμίαν ἀνακούφισιν, μὴ ἐγγυώμενον τὴν ἐλαχίστην ἀνατίμησιν τῆς σταφίδος. Ἐὰν δὲν ἐφοβούμην, Κύριοι, ὅτι ἤθελον περιπέσει εἰς παλλιλογίαν, ἠδυνάμην ἐν πλάτει νὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅσα ἐλέχθησαν περὶ τοῦ θέματος τούτου, τουτέστι τί πρέπει νὰ ἀφαιρεθῇ ἐκ τῆς παραγωγῆς, ὅπως λειτουργήσῃ ἐφαρμοζομένη ἡ ἰδέα τῆς παρακρατήσεως, καὶ ἀποφέρῃ τὰ ἀγαθὰ αὑτῆς ἀποτελέσματα, δηλαδὴ τὴν ἀνατίμησιν. Δὲν πιστεύω ὅμως νὰ ἀμφιβάλλῃ τις, ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον προσδιορίζει τὸ νομοσχέδιον ὡς ἀφαιρετέον ἐκ τῆς παραγωγῆς, εἶναι ἀνεπαρκές. Ἐγένετο δὲ ἀνεπαρκέστερον μετὰ τὴν ὑποβληθεῖσαν τροπολογίαν, καθ’ ἣν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τοὺς ἐξάγοντας σταφίδα νὰ καταβάλλωσι τὸν συμπληρωτικὸν φόρον, ἀντὶ τῶν 15% εἰς εἶδος, εἰς χρήματα, προσφέροντες ἐπὶ ἑκάστης χιλιάδος δρ. 90. Οὕτως οὐδὲν πλέον ὑφίσταται ἴχνος παρακρατήσεως, μολονότι ἤθελε ματαιωθῆ ἡ πραγματοποίησις τῆς ἰδέας ταύτης, καὶ ἂν ἀκόμη εἰσεπράττετο οὐχὶ τὸ ποσὸν τῶν 15%, ἀλλὰ καὶ 20% καὶ 30%, ἐφ’ ὅσον τὸ ἀφαιρούμενον ποσοστὸν θὰ προωρίζετο νὰ δοθῇ εἰς χρῆσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐξηκολούθει καὶ μέχρι τοῦδε νὰ δίδεται, εἴτε δηλ. εἰς βρῶσιν, εἴτε εἰς βιομηχανικὴν κατεργασίαν. Τοῦτο δὲ προβλέπει τὸ νομοσχέδιον ἐπιβάλλον εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν διάθεσιν τοῦ ποσοῦ τοῦ ἀφαιρεθησομένου πρὸς βιομηχανικὴν χρῆσιν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ. Κατὰ ταῦτα δὲν ὑπάρχει, Κύριοι, οὐδεὶς τῶν ὅρων, οἵτινες ἠδύναντο τὴν ἰδέαν τῆς παρακρατήσεως, ἥτις κατ’ ἐμὲ εἶναι, ὡς εἶπον, ἡ πλέον παράδοξος, ἡ πλέον πρωτοφανὴς καὶ ἀσύστατος, δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς τῶν ὅρων ἐκείνων, οἵτινες τὴν ἰδέαν ταύτην, νομοθετουμένην καὶ ἐφαρμοζομένην, ἠδύναντο νὰ καταστήσωσι τελεσφόρον. Ἐξέλιπεν οὕτως ἡ μία τῶν βάσεων τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἀπεδείχθη ἀνεπίτευκτος ὁ σκοπὸς, τὸν ὁποῖον διὰ τῆς ἀρχῆς ταύτης τὸ νομοσχέδιον ἐπιδιώκει, ὁ σκοπὸς τῆς ἀνατιμήσεως τοῦ προϊόντος. Ὑπολείπεται ἡ ἀνακούφισις τῆς πασχούσης τάξεως τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἀνακουφίζομεν εἴτε αὐτοὺς, εἴτε τοὺς σταφιδεμπόρους, δωροῦντες ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀφαιροῦμεν κατ’ ἄλλον τρόπον πολλαπλάσιον; Νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἥρμοζεν εἰς ἡμᾶς νὰ βουλευώμεθα ἐνταῦθα, καὶ νὰ ψηφίζωμεν νόμους, οἵτινες θέλουσιν ἔχει ἐφαρμογὴν ἐπὶ πάσης τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, ἐὰν κατὰ τοιοῦτον τρόπον σκεπτώμεθα. Διότι τί γίνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου; ἐνῷ διὰ τῆς μιᾶς χειρὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δωρεῖται εἰς ἡμᾶς δραχμὰς 4 ἐφ’ ἑκάστης χιλιάδος, ἐξ ἄλλου διὰ τῆς ἑτέρας χειρὸς ἀφαιρεῖ ποσὸν πολλαπλάσιον. Περὶ τούτου ἐγένετο μακρὸς λόγος, ὥστε δὲν θέλω νὰ κουράσω τὴν Βουλὴν, ἐπαναλαμβάνων τὰ αὐτά. Τὸ πρᾶγμα εἶναι καταφανὲς, εἶναι χειροπιαστὸν, οὐδεμιᾶς δὲ δεῖται ἀποδείξεως ἢ λεπτομεροῦς ἐρεύνης, ἵνα ἐννοηθῇ. Ἐὰν πρὸς 70 δραχμὰς ὑπολογίσωμεν κατὰ χιλιάδα τὴν σημερινὴν εὐτελῆ ἀξίαν τοῦ σταφιδοκάρπου, θέλομεν ἔχει τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι τριπλάσιον περίπου ποσὸν τοῦ δωρουμένου ὑπὸ τῆς Πολιτείας φόρου διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀφαιρεῖται ἀντιστοίχως πρὸς τὴν δωρεὰν ταύτην. Καὶ ἵνα ὁμιλήσω δι’ ἀριθμῶν, ὑποθέσατε ἔμπορον, ὅστις ἔχει νὰ ἐξαγάγῃ 100,000 λίτρας σταφίδος. Ἐπὶ τούτων λόγῳ τῆς δωρεᾶς θέλει κερδήσει ἐκ φόρου τοῦ Δημοσίου δραχ. 100, ἀντιστοίχως ὅμως θέλει ὑποχρεωθῆ, ὅπως παραδώσῃ εἰς τὰς Δημοσίας ἀποθήκας λόγῳ συμπληρωτικοῦ φόρου 15 χιλιάδας λίτρας σταφίδος, καὶ ἐὰν ὑπολογίσωμεν ἑκάστην χιλιάδα πρὸς 70 δραχμὰς μόνον, θέλει ὑποχρεωθῆ νὰ καταβάλῃ εἰς τὸ Δημόσιον δραχμὰς 1050, ἤτοι φόρον δραχμῶν 650 ἐπὶ πλέον τοῦ μέχρι τοῦδε καταβαλλομένου. Πλέον λοιπὸν ἢ τὸ διπλάσιον ἀφαιρεῖ τὸ Δημόσιον ἀπὸ τὸν ἔμπορον, συνεπῶς δὲ καὶ ἀπὸ τὸν παραγωγόν. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι χειροπιαστὸν, δὲν δεῖται δὲ μακρᾶς ἐρεύνης καὶ ἀποδείξεως, ἵνα ἐννοηθῇ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου οὔτε ὁ εἷς οὔτε ὁ ἕτερος τῶν σκοπῶν τῶν ἐπιδιωκομένων ἐπιτυγχάνεται. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἰσερχόμεθα εἰς στάδιον φορολογίας ἐντελῶς νέας τοῦ προϊόντος ἡμῶν. Μεταβάλλομεν τὴν φορολογίαν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε καθιστῶμεν αὐτήν, τὴν μέχρι τοῦδε δυσβάστακτον, ἔτι βαρυτέραν, μᾶλλον ἄδικον καὶ παράλογον. Μέτρον οὐχὶ βεβαίως ἀπολύτως σωστικόν, ἀλλὰ μέτρον ἐσχάτης δικαιοσύνης καὶ οὐχὶ ἐπιεικείας, θὰ ἦτο ἡ ἐλάττωσις τοῦ φόρου, εἰς ἣν δυσπραγίαν εὑρίσκονται οἱ σταφιδοπαραγωγοί. Ἐντούτοις, ἀντὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὸ μέτρον τοῦτο, ἀνακουφίζοντες τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς, προβαίνομεν εἰς αὔξησιν τῆς φορολογίας διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν τὸν ἐμόν, ὅστις ἐλπίζω, ὅτι δὲν εἶναι λανθασμένος, καὶ ἐπὶ ὑπολογισμῷ τῆς ἀξίας τοῦ ποσοῦ τοῦ λόγῳ συμπληρωτικοῦ φόρου καταβληθησομένου πρὸς 70 μόνον δραχμὰς κατὰ χιλιόλιτρον, ὁ φόρος, τὸν ὁποῖον ἐν τῷ μέλλοντι θέλομεν καταβάλλει εἰς τὸ Δημόσιον, δι’ ἐκείνας μὲν τὰς ἐπαρχίας, αἵτινες ἐπλήρονον μέχρι τοῦδε 16½ δραχμὰς κατὰ χιλιάδα, ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 33 περίπου τοῖς 100 ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου, δι’ ἐκείνας δέ, αἱ ὁποῖαι κατέβαλλον δραχμὰς 19, ὁ φόρος ἀνέρχεται εἰς 36½% Ἡ βεβαίωσις τοῦ πράγματος μόνον ἀρκεῖ, νομίζω, ἵνα χαρακτηρίσῃ τὴν φορολογίαν ἐν τῷ σταδίῳ τούτῳ τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, ἀπέχω δὲ νὰ σᾶς ἐρωτήσω, ἐὰν εὑρίσκεται τις μεταξὺ ὑμῶν, ὅστις νὰ θεωρῇ τὸν φόρον τοῦτον δίκαιον, λογικόν, ἀνθρώπινον. Ἀλλ’ ἐνῷ ταῦτα, Κύριοι, εἶναι τὰ καταφανῆ κακὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὰ γινόμενα προχείρως καταληπτά, ἔχομεν ἐπὶ πλέον καὶ τὰς συνεπείας αὐτοῦ, τὰς πλέον μεμακρυσμένας, τὰς ὁποίας, δὲν θὰ θεωρηθῶ ὑπερβολικός, ἐὰν χαρακτηρίσω ἀπὸ τοῦδε ὡς ὀλεθρίας. Ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ἥτις μεταβάλλεται εἰς βεβαιότητα, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ ἐτησία ἐξαγωγὴ ἀνέρχεται εἰς 300 περίπου ἑκατομμύρια, κατὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι κατ’ ἔτος, λόγῳ καταβολῆς 15% εἰς εἶδος, θέλομεν ἀφαιρέσει ἀπὸ τὴν παραγωγὴν ποσὸν ἀνερχόμενον εἰς 45 ἢ 50 ἑκατομμύρια καὶ θέλομεν διαθέσει τὸ ποσὸν τοῦτο, ὡς ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον, εἰς χρῆσιν βιομηχανικὴν μόνον ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, ποῖον θέλομεν ἔχει ἀποτέλεσμα; Νομίζω ὅτι εἷς μόνον ἐκ τῶν κ. συναδέλφων ἰσχυρίσθη, ὅτι ἡ ἐγχώριος βιομηχανία κατηνάλωσε 30 ἢ 35 ἑκατομμύρια, ἀλλ’ οὐδεὶς ἄλλος ἐτόλμησε νὰ εἴπῃ τοιαύτην ὑπερβολὴν, πόῤῥω ἀπέχουσαν τῆς ἀληθείας. Ὅλαι οἱ καταγόμενοι ἐξ ἐπαρχιῶν σταφιδοφόρων γνωρίζομεν, ὅτι ἡ ἐγχώριος βιομηχανία τῆς οἰνοπνευματοποιΐας, μὲ ὅλην τὴν ἐπίδοσιν, ἣν ἔλαβεν ἀφ’ ὅτου ἐνέσκηψεν ἡ κρίσις, καὶ ἰδίως ἀφ’ ὅτου κατηργήθη ὁ φόρος τῆς ἀποστάξεως, δὲν ἠδυνήθη νὰ καταναλώσῃ πλέον τῶν 15 ἑκατομμυρίων λιτρῶν. Ἐκ τούτου τί θὰ προκύψῃ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἐὰν ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὴν παραγωγὴν 50 ἢ 45 ἑκατομμύρια, ταῦτα δὲ δώσωμεν ἅπαντα εἰς τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν τῆς πνευματοποιΐας; Εἶναι προφανὲς, ὅτι ἡ βιομηχανία αὕτη δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ τριπλασιάσῃ τὸ ποσὸν πρώτης ὕλης, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε κατηνάλισκε. Θέλει λοιπὸν πάλιν περιορισθῆ εἰς τὸ ποσὸν τῶν 15 ἑκατομμυρίων, ἐὰν καὶ τοῦτο δὲν μειωθῇ. Τί δὲ θέλει ἐντεῦθεν συμβῆ; Θὰ ὑπολειφθῶσιν ἕτερα 30 ἑκατομμύρια σταφίδος διαθεσίμου· Θὰ μένῃ δηλαδὴ ἀπόθεμα σταφιδοκάρπου, ἢ καὶ οἰνοπνεύματος, ἂν ἅπαν τὸ ποσὸν τῶν 45 ἢ 50 ἑκατομμυρίων ἀποσταχθῇ διὰ μιᾶς, ἀντιστοιχοῦν πρὸς 30 ἑκατομμύρια σταφίδος. Τοῦτο τὸ ἀποτέλεσμα θέλομεν ἔχει ἐκ τῆς διαθέσεως τοῦ πράγματος μόνον τῆς ἐπικειμένης ἐσοδείας, διότι δι’ ἓν μόνον ἔτος θέλει ἰσχύσει ὁ νόμος. Ἡ παραγωγὴ ὅμως ἡ ἐγχώριος ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐξακολουθήσῃ παρέχουσα εἰς τὴν βιομηχανίαν τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν 15 ἑκατομμυρίων καὶ διὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη· ἀλλὰ ἡ βιομηχανία, ἔχουσα ἀπόθεμα 30,000,000 καὶ κεκορεσμένη διὰ δύο τοὐλάχιστον ἔτη ἀκόμη, δὲν θὰ ζητήσῃ οὔτε ῥάγα σταφίδος. Ἀφαιροῦμεν λοιπὸν ἀπὸ τὴν παραγωγὴν ἕνα σπουδαῖον πελάτην ὁλοσχερῶς διὰ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε κατηνάλισκεν οὗτος. Διότι, λαμβάνοντες ὡς ὑπόθεσιν διὰ τὴν κατανάλωσιν τῶν προϊόντων τῆς βιομηχανίας ταύτης καὶ αὐτὰς τὰς εὐνοϊκωτέρας περιστάσεις, δὲν δυνάμεθα ν’ ἀρνηθῶμεν, ὅτι τὸ ἀπόθεμα τῶν 30 ἑκατομμυρίων θὰ ἐπαρκέσῃ διὰ δύο τοὐλάχιστον ἔτη. Ἐπὶ τρία λοιπὸν ἔτη δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐλπίσῃ τις, ὅτι ἡ ἐγχώριος παραγωγὴ θὰ διαθέτῃ τὸ ποσὸν αὐτὸ χάριν τῆς ἐσωτερικῆς βιομηχανίας, διότι τὸ Δημόσιον θὰ ἔχῃ ἤδη διαθέσει αὐτὸ καὶ μάλιστα ἐπὶ τιμαῖς πολὺ κατωτέραις ἐκείνων, τὰς ὁποίας θὰ ἐπετύγχανεν ἡ παραγωγή, πωλοῦσα κατ’ ἐλάχιστον ὅρον πρὸς 70 δραχμάς. Οὕτω δὲ, ἐνῷ τὸ Δημόσιον, πωλοῦν ἴσως πρὸς 32 δραχμὰς, ὡς ἐδήλωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δὲν θέλει ὠφεληθῆ, ζημιοῦνται οἱ παραγωγοί, τῶν ὁποίων ἀφαιρεῖται ἡ περιουσία καὶ λιχνίζεται εἰς τοὺς ἀνέμους, πρὸς ἐξυπηρέτησιν προσωπικῶν συμφερόντων. Αὕτη εἶναι μία τῶν συνεπειῶν τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἵνα ἐπιτευχθῇ ὥστε τὸ ποσὸν τὸ διατεθησόμενον παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ν’ ἀφιερωθῇ ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἐσωτερικὴν βιομηχανίαν, ὑπάρχουσι διατάξεις τοιαῦται, αἵτινες συνεπάγονται ζημίας ὀλεθρίας ἐν γένει διὰ τὸ ἐμπόριον. Καθῆκον ἔχομεν καὶ ἡμεῖς, ὡς καὶ πᾶσα ἄλλη Πολιτεία, ἵνα τὸ ἐμπόριον προστατεύωμεν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε οὐδὲν νὰ παρεμβάλλωμεν πρόσκομμα εἰς τὴν ἐλευθέραν ἐνάσκησιν τῶν πράξεων, διὰ τῶν ὁποίων ἐπιτυγχάνεται τὸ θεμιτὸν κέρδος ἐν τῇ ἀγορᾷ καὶ μεταπωλήσει τῶν ἐμπορευσίμων ἀντικειμένων. Ἀλλὰ ἡμεῖς διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα ἐπιτύχωμεν τὸν σκοπόν του, τὸν σκοπὸν δηλαδὴ τῆς διαθέσεως τοῦ ἀφαιρουμένου ποσοῦ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, ἐπιτρέπομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα παρακολουθῇ τὸ προϊὸν τοῦτο, μεταπωλούμενον ἀπὸ μιᾶς χειρὸς εἰς ἄλλην, καὶ ἐλέγχῃ τὸν ἔμπορον καὶ τὸν βιομήχανον, τὸν κατέχοντα αὐτό, καὶ ποτὲ μὲν νὰ ἐπιτρέπῃ εἰς αὐτὸν τὴν τοιαύτην ἢ τὴν τοιαύτην αὐτοῦ μεταποίησιν διὰ τῆς βιομηχανικῆς κατεργασίας, ποτὲ δὲ ν’ ἀπαγορεύῃ αὐτήν, καὶ ἄλλοτε νὰ ἐπιβάλλῃ πρόστιμα καὶ τιμωρίας, ὡς ὁρίζουσι τὰ ἄρθρα 11 καὶ 12, καὶ ἰδίως τὸ ἄρθρον 18, καὶ ἐν γένει μυρίας νὰ παρεμβάλλῃ δυσχερείας εἰς τὴν ἐλευθέραν λειτουργίαν τοῦ ἐμπορίου, ἥτις εἶναι ὅρος ὑπάρξεως δι’ αὐτό· καὶ ταῦτα πάντα χάριν μιᾶς ἑώλου καὶ ματαίας ἐλπίδος. Ὅλα ταῦτα, Κύριοι, δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι καθιστῶσιν ἐμπόδια παρεμβαλλόμενα εἰς τὴν ἐλευθέραν λειτουργίαν τοῦ ἐμπορίου, ἅτινα ἀναμφισβητήτως θὰ ἔχωσιν ὡς συνέπειαν τὴν ζημίαν τοῦ ἐμπορίου, κατ’ ἀντανάκλασιν δὲ καὶ τὴν ζημίαν αὐτῆς τῆς παραγωγῆς. Τὸ ἄρθρον 12 εἰσάγει τὴν ἀπαγόρευσιν, ὅπως εἰς τὴν βιομηχανίαν τῆς πνευματοποιΐας χρησιμοποιηθῶσιν ἄλλαι ὗλαι, πλὴν τῶν προϊόντων τῆς ἀμπέλου καὶ τῆς σταφιδαμπέλου. Τοῦτο δὲ μόνον τὸ γεγονὸς εἶναι ἀρκετὸν νὰ καταδείξῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ποῖαι ἔσονται αἱ συνέπειαι τῆς διατάξεως ταύτης. Εἰς τὴν χώραν ἡμῶν ἔχομεν, Κύριοι, καὶ ἄλλα προϊόντα, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε χρησιμεύουσιν ὡς πρώτη ὕλη πρὸς παραγωγὴν οἰνοπνευμάτων. Ταῦτα δὲ τὰ προϊόντα ἀποκλείομεν τῆς μέχρι τοῦδε διαθέσεως αὐτῶν, ἄνευ ἐλπίδος ὅτι θέλουσιν εὑρεῖ ἐν τῷ μέλλοντι τοιαύτην, καὶ ἐὰν διαμαρτύρωνται οἱ παράγοντες αὐτὰ, οὐ φροντὶς Ἱπποκλείδῃ’ ἡμεῖς ἀδιαφοροῦμεν.

§109ΤΟΜΑΝ. Θεωρεῖτε ὡς δεδομένον καὶ βέβαιον, ὅτι τὸ ποσὸν τὸ παρακρατηθησόμενον θὰ χρησιμοποιηθῇ ἀποκλειστικῶς πρὸς κατασκευὴν οἰνοπνεύματος; Δὲν ὑπάρχει ἐλπὶς διαθέσεως ἄλλης;

§110ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θεωρῶ τοῦτο μᾶλλον ὡς γεγονὸς, διότι γνωρίζω ἐκ θετικῆς, δύναμαι νὰ εἴπω, πηγῆς πρᾶγμα, τὴν ἀκρίβειαν τοῦ ὁποίου οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, διότι ταύτην ἀμφισβητῶν θ’ ἀμφισβητήσῃ τὴν ἀξιοπιστίαν ἑνὸς ἐκ τῶν ἀξιοπιστοτέρων συναδέλφων ἡμῶν. Γνωρίζω ὅτι εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐγένετο ἤδη πρότασις, ὅπως ἀγορασθῇ παρὰ ἑταιρίας ἅπαν τὸ ποσὸν ἐπὶ τιμῇ 32 δραχμῶν κατὰ χιλιάδα καὶ μὲ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἑταιρίας, ὅπως ἅπαν τὸ ποσὸν τοῦτο μεταποιήσῃ εἰς σταφιδίνην, οὐχὶ δὲ εἰς οἰνόπνευμα, πρᾶγμα, ὅπερ ἤθελεν εἶσθαι πολὺ δι’ ἡμᾶς ὠφελιμώτερον, ἢ, διὰ νὰ ἀκριβολογήσω, ὀλιγώτερον ἐπιζήμιον. Ἐν τούτοις, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, ἡ Κυβέρνησις ἠρνήθη νὰ ἀκούσῃ τὴν πρότασιν ταύτην.

§111Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν γνωρίζω τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὁ ὁποῖος ἔδωκεν εἰς ὑμᾶς τὴν πληροφορίαν ταύτην. Δὲν ἀμφισβητῶ δὲ τὸ ἀξιόπιστον αὐτοῦ, οὐδὲ τὸν χαρακτῆρα αὐτοῦ, ἀλλὰ ἐκ τοῦ ὡρισμένου τούτου γεγονότος δὲν δύναμαι νὰ τὸν συγχαρῶ διὰ τὴν ἀκρίβειαν τῆς πληροφορίας, ἣν ἔδωκεν ὑμῖν.

§112ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲν δύναμαι νὰ ἀναλάβω τὴν εὐθύνην πράγματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἀντελήφθην ἐγὼ αὐτός, ἔχω δὲ καὶ τὴν ἄδειαν τοῦ συναδέλφου, ὅπως τὸν ὀνομάσω, δὲν δυσκολεύομαι παντάπασι νὰ εἴπω ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐζήτησαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τὴν διάθεσιν τοῦ ποσοῦ τούτου ἐπὶ σκοπῷ παραγωγῆς σταφιδίνης, νὰ ὀνομάσω καὶ τὸν κ. συνάδελφον. Ἡ ἑταιρία ἡ ζητήσασα παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τὴν πώλησιν τοῦ ποσοῦ τούτου εἶναι ἡ ἑταιρία τῶν ἐργοληψιῶν, ἥτις ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ ἀντιπροσωπεύει καὶ τὴν ἑταιρίαν Ζάννου καὶ Ρὼς, τῆς μὲν πρώτης καταβαλλούσης τὰ χρηματικὰ κεφάλαια πρὸς προμήθειαν τῆς πρώτης ὕλης, τῆς δὲ τὰ ἐπιστημονικὰ καὶ βιομηχανικὰ κεφάλαια, τὰ ἀπαιτούμενα πρὸς κατεργασίαν αὐτῆς καὶ μεταποίησιν εἰς εἶδος βιομηχανικόν. Ὁ δὲ συνάδελφος, ὅστις μοὶ ἔδωκε τὴν πληροφορίαν ταύτην, εἶναι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄνδρου βουλευτὴς κ. Ἐμπειρῖκος.

§113ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Οἱ κύριοι Ζάννος καὶ Ρὼς ὄχι μόνον πρὸς ἐμὲ ἔδωκαν τὴν πληροφορίαν ταύτην, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἄλλους ἐκ τῶν κ. συναδέλφων.

§114Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸν κ. Ζάννον καὶ τὸν κ. Ρὼς δὲν μοὶ ἐδόθη εὐχαρίστησις νὰ ἴδω. Ἐδέχθην τὸν κ. Βλάγκαλην, καὶ μετ’ αὐτοῦ συνωμίλησα; καὶ μετὰ τὴν συνδιάλεξιν, τὴν ὁποίαν εἶχον μετ’ αὐτοῦ, ὁ κ. Βλάγκαλης μοὶ ἔστειλε γραπτὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔχω ὑπὸ μελέτην καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας οὐδεμίαν ἔδωκα ἀπάντησιν μέχρι τοῦδε, καὶ μάλιστα ἀρνητικήν.

§115ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὐτὸ τὸ ἀνεγνώσαμεν ὅλοι.

§116ΤΟΜΑΝ. Κολακεύομαι νὰ πιστεύω, ὅτι ὑπάρχει ἐλπὶς διαθέσεως τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ καὶ πρὸς ἄλλην χρῆσιν.

§117ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω νὰ χρονοτριβήσω περισσότερον ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον καὶ ἐμὲ ἐνδιαφέρει, ἀλλὰ πολὺ περισσότερον ἐνδιαφέρει τοὺς κ. ἐκ τῶν συναδέλφων, τοὺς καταγομένους ἐξ ἐπαρχιῶν οἰνοφόρων.

§118ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μᾶς τὰ εἶπον ὅλα αὐτά.

§119ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ ἀσχάλλετε· δὲν θὰ σᾶς εἴπω ὅσα ἐλέχθησαν καὶ ἀπεδείχθησαν τρανώτατα καὶ παρ’ ἀνδρῶν εἰδικωτέρων ἐμοῦ. Θὰ ἐπιστήσω ὅμως τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ἀντικειμένου. Κατὰ τὸ ἄρθρον 9, «ὁ κατὰ τὸ ἄρθρον 2 σταφιδόκαρπος ἐκποιεῖται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἐν ὅλῳ ἢ κατὰ μέρη οὐχὶ ἐλάσσονα τῶν 50,000 λιτρῶν, εἴτε διὰ δημοσίου πλειστηριασμοῦ, εἴτε καὶ ἄνευ τοιούτου, ἐπὶ τιμῇ ὁριζομένῃ ἑκάστοτε διὰ Β. Διατάγματος, πρὸς βιομηχανικὴν ἀποκλειστικῶς κατεργασίαν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ. Ἀπαγορεύεται δὲ ἡ εἴτε ὑπὸ τοῦ Δημοσίου εἴτε ὑπὸ τῶν ἀγοραστῶν ἐξαγωγὴ τοῦ σταφιδοκάρπου τούτου, μὴ βιομηχανικῶς κατειργασμένου, αὐτουσίου καὶ ἐπιτηδείου πρὸς βρῶσιν, ὡς καὶ ἡ ἐμπορία αὐτοῦ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ· ἐπιτρέπεται δὲ μόνον ἡ μεταβίβασις αὐτοῦ παρὰ τῶν ἀγοραστῶν εἰς ἄλλους βιομηχάνους πρὸς κατεργασίαν, ἐκδιδομένης πρὸς τοῦτο ἀδείας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν.» Δὲν ὑπολείπεται, Κύριοι, ἄλλη διάθεσις τοῦ προϊόντος τοῦ ἀφαιρετέου, εἰμὴ μόνον ἡ πρὸς βιομηχανίαν χρῆσις ἐν τῷ ἐσωτερικῷ. Πῶς δὲ θὰ γείνῃ ἡ διάθεσις αὕτη; Ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἔχει τὸ δικαίωμα, ὅπως κατὰ μερίδας 50,000 λιτρῶν διαθέτῃ τὸ ποσὸν τοῦτο, εἴτε διὰ πλειστηριασμοῦ, εἴτε καὶ ἄνευ πλειστηριασμοῦ, εἴτε καὶ ἐν ὅλῳ διὰ συμφωνίας ἰδιαιτέρας. Ποία ἐγγύησις δίδεται ἐντεῦθεν εἰς ἡμᾶς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὔριον, ὅτε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θὰ μεταβληθῇ εἰς νόμον τοῦ Κράτους, δὲν θὰ ἔλθῃ εἰς συμφωνίας μὲ ἕνα ἰδιώτην, μὲ ἓν κατάστημα, ἵνα πωλήσῃ εἰς αὐτὸ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, τὸ πιθανῶς ἀφαιρεθησόμενον, τῶν 50 ἑκατομμυρίων, ἐπὶ τιμῇ οὐχὶ ἀνωτέρᾳ τῶν δραχμῶν 16 καὶ 50/00 —διότι εἰς ταύτην ἀρκεῖται τὸ Δημόσιον, ἀφοῦ δι’ αὐτῆς δύναται νὰ εἰσπράξῃ τὸν ἀνήκοντα εἰς αὐτὸ φόρον,— τίς, ἐπαναλαμβάνω, ἐγγυᾶται ἡμῖν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει πωλήσει τὸ ποσὸν ὁλόκληρον, διὰ λόγους, οὓς αὐτὴ γνωρίζει, εἰς ἓν μόνον κατάστημα, καὶ ἄνευ πλειστηριασμοῦ, ἤτοι ἄνευ συναγωνισμοῦ διὰ τὴν τιμὴν, ὅστις δύναται νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἀνωτέραν τοιαύτην, ἀλλὰ καὶ νὰ παράσχῃ εἰς ἅπαντα τὰ ἐγχώρια ἐργοστάσια πνευματοποιΐας τὰ μέσα τῆς ἀμύνης; Ἀλλὰ καὶ ἂν ἐπιτευχθῇ τιμὴ ἀνωτέρα τῆς τῶν δραχμῶν 16,50 κατὰ χιλιόλιτρον, ἥτις εἶναι τὸ ἔσχατον ὅριον, ποίαν ἐγγύησιν ἔχομεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει πωλήσει ἅπαν τὸ ποσὸν εἰς ἓν καὶ μόνον κατάστημα καὶ ἐπὶ τιμῇ, τὴν ὁποίαν ἤδη ἐδήλωσε, νομίζω, ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ, θεωρῶν ἴσως αὐτὴν ἱκανοποιητικὴν καὶ ἀξιοζήλευτον, τὴν τιμὴν δηλαδὴ τῶν 32 ἢ τὸ πολὺ τῶν 35 δραχμῶν, τὰς ὁποίας, ὡς εἶπε πρό τινων ἡμερῶν, δύναται νὰ ἐλπίζῃ; Τίς ἐγγυᾶται ἡμῖν, ὅτι ἅπαν τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν 45 ἢ τῶν 50 ἑκατομμυρίων δὲν θέλει πωληθῆ εἰς ἓν καὶ μόνον ἐργοστάσιον, καθιστάμενον οὕτω ἀκατανοήτως προνομιοῦχον; Ποῖαι ἔσονται αἱ συνέπειαι τῆς τοιαύτης κυβερνητικῆς πράξεως; Ὅτι, κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἀποκλειομένου τοῦ συναγωνισμοῦ ἐν τῇ ἀποκτήσει τοῦ ποσοῦ τούτου, τὰ τῆς διαθέσεως αὐτοῦ θέλουσι ῥυθμίζεσθαι κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι, ἀφοῦ ἐπιτρέπεται ἡ ἀθρόα ἐκποίησις ὁλοκλήρου τοῦ ἀφαιρεθησομένου σταφιδοκάρπου καὶ εἰς ἓν μόνον ἄτομον, ἓν κατάστημα ἐγχώριον, γινόμενον κύριον ποσοῦ σταφιδοκάρπου τοσοῦτον μεγάλου, θὰ καταστήσῃ φόρου ὑποτελῆ εἰς ἑαυτὸ ἅπαντα τὰ ἄλλα καταστήματα, τὰ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ ἀσχολούμενα εἰς τὴν οἰνοπνευματοποιΐαν, ἐὰν δὲν προτιμήσῃ νὰ ἐξολοθρεύσῃ αὐτὰ, μὴ χορηγοῦν, ἔστω καὶ ἐπὶ ἁδρῷ κέρδει, οὐδὲ πολλοστημόριον τοῦ εἰς αὐτὸ ἀνήκοντος ποσοῦ· διότι τὸ κατάστημα τοῦτο, ἀγοράζον τὴν σταφίδα πρὸς δραχμὰς 32 ἢ ἔστω καὶ 35 κατὰ χιλιάδα, θὰ ἔχῃ στάδιον εὐρύτατον, στάδιον μέγα, ἐντὸς τοῦ ὁποίου δύναται ἐπὶ σημαντικῷ κέρδει νὰ μεταπωλῇ τὸ προϊὸν ἡμῶν εἰς τὰ ἄλλα καταστήματα, καθιστῶν αὐτὰ, ὡς εἶπον, φόρου ὑποτελῆ εἰς ἑαυτό. Ἀλλὰ φρονεῖτε, Κύριοι, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ προσέλθουν τὰ ἄλλα καταστήματα, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ εὐτυχήσουν νὰ ἀπολαύσωσι τῆς εὐνοίας ταύτης τῆς Κυβερνήσεως, φρονεῖτε, λέγω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ προσέλθουν ὅπως ἀγοράσωσι παρὰ τοῦ μεταπωλητοῦ τούτου μέρος τοῦ ποσοῦ, τοῦ ὁποίου εἷς καὶ μόνος θὰ ἦναι ὁ κύριος; Τὸ νὰ ζητηθῇ ἀπὸ τὰ καταστήματα ταῦτα, τὰ μὴ εὐνοηθησόμενα παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ πρώτη ὕλη, ἔστω καὶ ἐπὶ ζημίᾳ, εἶναι δυνατὸν, ἀλλὰ εἶναι ὅλως ἀδύνατον νὰ εὕρωσι τὴν πρώτην ὕλην, ἧς θὰ ἔχωσιν ἀνάγκην. Ὁ δὲ λόγος τούτου εἶναι αὐτονόητος. Τὸ ἐργοστάσιον τὸ προνομιοῦχον, δυνάμενον ν’ ἀποστάξῃ τὰ οἰνοπνεύματα αὑτοῦ ἐξ ὕλης, ἥτις μηδαμινὴν θὰ ἔχῃ δι’ αὐτὸ ἀξίαν, ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς ἄλλας ὕλας, αἵτινες κατὰ τὸ νομοσχέδιον θὰ ἦναι ἐπιτετραμμένον, ὅπως χρησιμοποιῶνται εἰς τὴν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ ἀπόσταξιν, δὲν θὰ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ μεταπωλῇ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον κατὰ τοιαύτην παράβασιν τῶν ὅρων τῆς δικαιοσύνης θὰ περιέλθῃ εἰς τὴν κυριότητά του· τοὐναντίον συμφέρον μέγιστον θὰ ἔχῃ, νὰ ἀποθηκεύσῃ ἅπαν τὸ ποσὸν τοῦτο καὶ νὰ χρησιμοποιῇ αὐτὸ, ἂν ὄχι διὰ μιᾶς, ἀλλὰ κατὰ διαλείμματα χρονικὰ, κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον ἀπέχοντα. Καὶ τότε εἶναι δυνατὸς πλέον ὁ συναγωνισμὸς μεταξὺ καταστήματος ἀπολαύοντος τόσης κυβερνητικῆς εὐνοίας καὶ προστατευομένου ὑπὸ τοιούτων προνομίων ἐξαιρετικῶν, καὶ τῶν ἄλλων καταστημάτων, τὰ ὁποῖα οὔτε τῆς κυβερνητικῆς αὐτῆς εὐνοίας ἀπολαμβάνουσιν, οὔτε τῶν προνομίων; Καὶ ταῦτα πάντα, διότι ἐπιτρέπομεν τὴν ἀθρόαν διάθεσιν ὁλοκλήρου τοῦ ἀφαιρετέου ποσοῦ εἰς ἓν μόνον ἄτομον, διότι ἐπιτρέπομεν αὐτὴν ἄνευ συναγωνισμοῦ· ἐνῷ κατὰ τὸν ἐναντίον τρόπον, καὶ πάντας τοὺς ἔχοντας ἀνάγκην σταφίδος πρὸς βιομηχανικὴν κατεργασίαν δυνάμεθα νὰ ἐφοδιάσωμεν μὲ τὰ ἀναγκαῖα ποσὰ, καὶ τὰς κατὰ τὸ δυνατὸν ἀνωτέρας τιμὰς νὰ ἐπιτύχωμεν ἐν τῇ διαθέσει τοῦ προϊόντος ἡμῶν. Κατὰ τὸν τρόπον ὅμως, ὃν ἡ Κυβέρνησις ηὐδόκησε νὰ θεωρήσῃ ὡς λογικὸν καὶ δίκαιον, ἀποκλείομεν, πλὴν ἑνὸς, πάντα τὰ ἄλλα βιομηχανικὰ ἐργοστάσια, τὰ δραστηρίως ἤδη λειτουργοῦντα ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν, ἀπὸ τῆς ἀποκτήσεως εὐωνοῦ πρώτης ὕλης, καὶ περιάγομεν αὐτὰ εἰς τὴν ἀνάγκην, ἢ νὰ παύσωσιν ἐργαζόμενα, ἢ νὰ ἐξακολουθήσωσιν ἐργαζόμενα, ἀλλὰ μὲ πρώτην ὕλην διάφορον, ἥτις, καὶ ἂν ἀκόμη ὑπῆρχε συναγωνισμὸς ἐπὶ τῆς σταφίδος, θὰ ἦτο πολὺ ἀνωτέρας πάντοτε ἀξίας ἀπὸ τὴν ἀξίαν, ἣν ἔχει ἡ σταφὶς ἡμῶν· διότι ἐβεβαιώθη ἤδη, Κύριοι, ἐντεῦθεν, καὶ μάλιστα κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον, ὅτι καὶ πρὸς 90 δραχμὰς ἂν ὑπολογισθῇ ἡ ἀξία τῆς σταφίδος, μόλις τότε εἶναι δυνατὸν νὰ συναγωνισθῇ πρὸς τὸ ἐξ αὐτῆς οἰνόπνευμα τὸ οἰνόπνευμα τὸ παραγόμενον ἐξ ἄλλων οὐσιῶν καὶ μάλιστα ἐξ οἴνου. Οὐδόλως δεῖται, Κύριοι, μακρᾶς ἐρεύνης τὸ πρᾶγμα, οὔτε λεπτολόγου συζητήσεως διὰ νὰ γείνῃ καταληπτόν. Τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ἄμεσον τῆς διατάξεως ταύτης θὰ ἦναι τὸ κλείσιμον τόσων ἐργοστασίων, τὰ ὁποῖα ἐργάζονται ἀπό τινων ἐτῶν καὶ τὰ ὁποῖα κατέστησαν ἐν ἡμῖν βιομηχανίαν ὄντως ἀξίαν θαυμασμοῦ καὶ ἀξίαν λόγου, καὶ τοῦτο, ἵνα προστατεύσωμεν ἀποκλειστικῶς ἓν καὶ μόνον ἄτομον, ἓν καὶ μόνον ἐργοστάσιον. Τὸ ἄτοπον τοῦτο, ἡ ὀλέθρια αὕτη συνέπεια θὰ ἦτο ἴσως δυνατὸν νὰ προληφθῇ, ἐὰν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐλαμβάνετο πρόνοια, ὥστε τὸ Διάταγμα, τὸ ἐκδιδόμενον καὶ τὸ προσδιορίζον τὴν τιμὴν, ἐπὶ τῇ ὁποίᾳ θὰ πωληθῇ, ἔστω καὶ ἄνευ δημοπρασίας, ἀλλὰ κατὰ μικρὰς μερίδας ὁ σταφιδόκαρπος, ἐὰν, λέγω, τὸ Διάταγμα τοῦτο προσδιώριζε μὲν τὸν κατώτατον ὅρον τῆς τιμῆς, ἄφινε δὲ πρὸς τὰ ἄνω ἐλεύθερον τὸ στάδιον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐκλέξῃ τὰς ἀνωτέρας τιμάς. Ἀλλὰ οὔτε τοῦτο ἐγένετο. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, θέλει ἐκδίδοσθαι Διάταγμα, ὅπερ θὰ ἐπιτρέπῃ ἐπὶ ὡρισμένῃ τιμῇ τὴν ἐκποίησιν, καὶ ἄνευ δημοπρασίας, εἴτε μέρους εἴτε ὁλοκλήρου τοῦ ἀφαιρεθησομένου ποσοῦ. Ἀφοῦ δὲ οὕτω προφανεῖς πρόκεινται ἡμῖν αἱ ὀλέθριαι συνέπειαι τοῦ νομοσχεδίου, αἵτινες βεβαίως δὲν διέφυγον τὴν προσοχὴν τοῦ συντάξαντος αὐτὸ, εὐλόγως δύναταί τις νὰ εἰκάσῃ, ὅτι ταύτας, καὶ οὐχὶ τὴν προστασίαν τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, ἐπιδιώκει τὸ νομοσχέδιον. Εἰς ἀντίῤῥοπον ὅμως, Κύριοι, ὅλων τούτων τῶν ἐπιζημίων, τῶν ὀλεθρίων συνεπειῶν, τὰς ὁποίας ἀφεύκτως θέλει συνεπαγάγει ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, εἰς ἀντίῤῥοπον, λέγω, τῶν ὀλεθρίων τούτων συνεπειῶν, ἐπιδεικνύεται ἡμῖν μακρόθεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου μία ἐλπὶς, ἥτις ἴσως συναδέλφων τινῶν ἐγαργάλισε τὴν καρδίαν καὶ προσείλκυσε τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῶν ἐπὶ τὸ νομοσχέδιον, καὶ τὴν πεποίθησίν των περὶ τοῦ μέλλοντος τῆς σταφίδος· ἡ ἐλπὶς, ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ προκύψῃ ἐκ τῆς διαθέσεως τοῦ προϊόντος ἡμῶν, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ ποσοῦ τοῦ ἀναλογοῦντος εἰς τὸν φόρον τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν ἐν γένει δαπανῶν, θέλει διατεθῆ ὑπὲρ μέτρων ἐπωφελῶν εἰς τὴν σταφιδοπαραγωγήν· ἐλπὶς, ἡ πραγματοποίησις τῆς ὁποίας κεῖται ἐν τῷ ἀπωτέρῳ μέλλοντι. Ἐγὼ ὅμως νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, μίαν ἔχουσα πρόθεσιν, ν’ ἀπαλλαγῇ ὅσον ἔνεστι τάχιον τῶν παρὰ τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν ἐνοχλήσεων καὶ διαμαρτυριῶν, διὰ τῆς ψηφίσεως ἑνὸς οἱουδήποτε μέτρου, δὲν θὰ ἀποβλέψῃ εἰς ἄλλο τι, εἰμὴ εἰς τὴν ταχυτέραν διάθεσιν καὶ ἀπαλλαγὴν αὑτῆς ἀπὸ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ ἀφαιρέσῃ λόγῳ συμπληρωτικοῦ φόρου, εἰς τὴν ἀπαλλαγὴν, λέγω, αὑτῆς, ἀρκεῖ νὰ εὕρῃ τὴν τιμὴν, ἥτις θὰ ἀντιστοιχῇ εἰς τὴν κάλυψιν τοῦ ποσοῦ τοῦ ὀφειλομένου εἰς τὸ Δημόσιον λόγῳ φόρου. Ἡ ἐλπὶς λοιπὸν αὕτη εἶναι πλέον ἢ φρούδη, βεβαίως δ’ ἐγένετο ἡ περὶ αὐτῆς ἐπαγγελία ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἵνα τοὺς εὐπιστοτέρους ἐξ ἡμῶν καὶ ἐκ τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν κολακεύσῃ καὶ παραπείσῃ, ὅτι λαμβάνεται καί τις πρόνοια περὶ τοῦ μέλλοντος. Ἡ προσδοκία ὅμως, ἡ μόνη πραγματικὴ δυστυχῶς, περὶ τῆς πραγματοποιήσεως τῆς ὁποίας ὑπάρχει βεβαιότης, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, εἶναι αὕτη· ὅτι διὰ τῆς νομοθετήσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ καταστήσωμεν ἰδιαίτερον ὀργανισμὸν δημοσίας ὑπηρεσίας, κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον πλήρη, ὀργανισμὸν δημοσίας ὑπηρεσίας, ἥτις καὶ τὴν ἐνοικίασιν ἰδιωτικῶν ἀποθηκῶν θὰ ἀπαιτήσῃ, καὶ τὸν διορισμὸν ἀποθηκαρίων, καὶ τὸν διορισμὸν λογιστῶν, καὶ τὸν διορισμὸν φυλάκων καὶ ἐργατῶν ἐν γένει, ὀργανισμὸν δημοσίας ὑπηρεσίας, ἥτις, ἵνα λειτουργήσῃ, θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν στρατολογίαν ἐκ τῶν φίλων τοῦ κόμματος ἀριθμοῦ ἀρκετὰ σημαντικοῦ ἀργομίσθων, ἵνα χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τούτου. Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη ἐλπὶς, ἥτις ὑπολείπεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἐλπὶς πραγματικὴ καὶ βεβαία, ἥτις ἀναμφισβητήτως θέλει πληρωθῆ. Ἵνα δὲ πληρωθῇ ἡ ἐλπὶς αὕτη, Κύριοι, τί γίνεται; Ἀφαιροῦμεν ἀπὸ τοὺς πενομένους, ἀπὸ τοὺς δυσπραγοῦντας σταφιδοπαραγωγοὺς συμπολίτας ἡμῶν ἓν ποσὸν 300 χιλιάδων δραχμῶν, — διότι, νομίζω, περὶ τοῦ ποσοῦ τούτου προβλέπει τὸ νομοσχέδιον διὰ τὴν διαχείρισιν ἐν γένει, καὶ εὔχομαι ἵνα αἱ ἀνάγκαι τῆς διαχειρίσεως περιορισθῶσι μέχρι τοῦ ποσοῦ τούτου μόνον, ἀφαιροῦμεν ἓν ποσὸν ἐκ 300 χιλιάδων δραχμῶν, ἵνα τὸ διαθέσωμεν χάριν τῶν φίλων τοῦ κόμματος. Ἀλλ’ ἡ ἐλπὶς αὕτη εἶναι ἐλπὶς μόνον ἐκείνων, οἵτινες περισταίνουσι τοὺς ἐν τῇ ἐξουσίᾳ, ἐκλιπαροῦντες δημοσίας θέσεις καὶ ἀμοιβὰς, εἶναι ἐλπὶς ἐκείνων, οἵτινες ἀξιοῦσι νὰ τρέφωνται, μηδὲν ἐργαζόμενοι, ἐκ τῆς ἐργασίας καὶ τοῦ ἱδρῶτος τῶν ἄλλων· δὲν εἶναι ὅμως ἐλπὶς τοῦ πενομένου, τοῦ ἐργατικοῦ, τοῦ παραγωγοῦ, τοῦ δικαίαν ἐπικουρίαν ζητοῦντος Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐὰν δὲ, Κύριοι, ὑμεῖς φρονῆτε, ὅτι τοιαῦτα εἶναι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐζήτησαν παρ’ ὑμῶν οἱ συμπολῖται ὑμῶν, ὅπως λάβητε, χάριν προστασίας τῆς παραγωγῆς καὶ τοῦ ἐμπορίου τῆς σταφίδος, ἐὰν φρονῆτε, ὅτι διὰ τῆς λήψεως τοιούτων μέτρων ἀνακουφίζετε ὁπωσδήποτε τὴν πάσχουσαν σταφιδοπαραγωγὴν καὶ ἐπιτυγχάνετε ἔστω καὶ τὴν ἐλαχίστην ἀνατίμησιν τοῦ σπουδαιοτέρου ἐθνικοῦ προϊόντος ἡμῶν, προβῆτε εἰς τὴν ψήφισιν αὐτῶν· ἡμεῖς, δι’ οὓς λόγους ἐξέθηκα, θέλομεν ἀρνηθῆ τὴν ψῆφον ἡμῶν εἰς νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον οὐ μόνον ἀνακούφισίν τινα δὲν ἐγγυᾶται, οὐ μόνον ἁπλῶς ἐπιζήμιον εἶναι, ἀλλὰ θέλει ἀποβῆ, αὐτὸ τοῦτο, ὀλέθριον καὶ διὰ τὸ παρὸν καὶ διὰ τὸ μέλλον.

§120ΡΩΜΑΝΟΣ. Ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω μόνον, κύριε Πρόεδρε, ὅπως δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου. Ἐχάρην, ἀκούσας τοῦ ἀξιοτίμου συμπολίτου μου καὶ φίλου Βουλευτοῦ ἐκ Πάλλης, δηλώσαντος ὅτι, ἐνῷ πρότερον ἦτο ὑπὲρ τῶν μέτρων, ἅτινα ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς τεχνητὴν ὕψωσιν τῶν τιμῶν τοῦ σταφιδοκάρπου, νῦν θέλει καταψηφίσει τοῦ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν ψηφιζομένου νομοσχεδίου. Ἐγὼ, κ. Πρόεδρε, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὑπεβλήθησαν τὰ περὶ παρακρατήσεως μέτρα, ἤμην ἐναντίος αὐτῶν, κατὰ πάσας δὲ τὰς ψηφοφορίας ἐψήφισα κατὰ τῶν μέτρων ἐκείνων. Τὰ ἐθεώρησα ἐπιζήμια εἰς τὰ καλῶς ἐννοούμενα συμφέροντα τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, ἰδίως δὲ ἐπιζήμια εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς τῆς Κεφαλληνίας. Ἐλπίζω ὅτι καὶ οἱ λοιποὶ συνάδελφοί μου ἐκ Κεφαλληνίας θὰ ἑνώσωσι τὰς ψήφους των μετὰ τῆς ἐμῆς ψήφου, κηδόμενοι τῶν συμφερόντων τῶν δεινοπαθούντων σταφιδοπαραγωγῶν, πρὸς οὓς τόσον ἀστόργους διαθέσεις δεικνύει ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ πλειονοψηφία.

§121ΜΑΝΕΣΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δὲν ἀνήκω εἰς σταφιδοφόρον ἐπαρχίαν, εἶμαι μόνον κάτοχος ὀλίγων στρεμμάτων σταφιδοφυτείας, ἀλλὰ τὸ προσωπικὸν συμφέρον δὲν πρέπει νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τὴν ψῆφόν μου. Ἀλλὰ, καίπερ μὴ ἀνήκων εἰς σταφιδοφόρον ἐπαρχίαν, εἰς ἣν τάξιν κατατάσσονται ἴσως 150 τῶν Βουλευτῶν, καλοῦμαι μετὰ τῶν ἄλλων, ὅπως δώσωμεν ψῆφον, δι’ ἧς δυνάμεθα νὰ ὠφελήσωμεν ἢ νὰ βλάψωμεν. Ὅθεν ὀφείλομεν νὰ σκεφθῶμεν ἀπαθῶς περὶ τῶν συγκρουομένων συμφερόντων καὶ δώσωμεν τὴν ψῆφόν μας, λευκὴν ἢ μέλαιναν. Ὀφείλω λοιπὸν νὰ δικαιολογηθῶ διὰ τὴν ψῆφον, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ δώσω. Δὲν θὰ χρονοτριβήσω, ὅπως ἐκταθῶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις τοῦ ζητήματος, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, καὶ μετ’ ἐμοῦ ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι θὰ ὁμολογήσωσι καὶ οἱ 207 Βουλευταὶ τῆς διαλυθείσης Βουλῆς καὶ οἱ 207 τῆς παρούσης, ὅτι πάντες ἐποθοῦμεν καὶ τότε, ποθοῦμεν καὶ νῦν, ὅπως εὑρεθῇ φάρμακον λυσιτελὲς καὶ ἐφαρμόσιμον διὰ τοὺς πάσχοντας σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς, ἀλλὰ τὸ φάρμακον ἀνθρωπίνως δὲν δύναται νὰ εὑρεθῇ, διότι τὸ ζήτημα εἶναι τοιαύτης φύσεως. Ἐπὶ τρία ὁλόκληρα ἔτη μαστίζει τὴν Βουλὴν τὸ σταφιδικὸν ζήτημα ἐν ἴσῳ βαθμῷ, ἐν ᾧ μαστίζει τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας ἡ κρίσις. Δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε καὶ εἰς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τὸν πρώην Πρωθυπουργὸν κατὰ τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν τὴν ἔλλειψιν καλῆς θελήσεως πρὸς τοῦτο· ἐν τούτοις δὲν ἠδυνήθησαν νὰ βεβαιώσωσιν, ὅτι ὑπάρχει τοιοῦτον μέτρον, ἐπιστημονικῶς καὶ πρακτικῶς δίκαιον καὶ ὠφέλιμον διὰ πάσας τὰς πασχούσας σταφιδοφόρους ἐπαρχίας. Ἤθελον ἐννοήσει, Κύριοι, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ δώσωμεν εἰς τὸν δεινῶς πάσχοντα ἀσθενῆ, ὅπως ἔστω καὶ δι’ ἀπάτης παρηγορήσωμεν αὐτόν, φιαλίδιον πλῆρες ὕδατος μετ’ ὀλίγων σταγόνων ἀρωματικοῦ ὑγροῦ· διατὶ νὰ ἀντιστρατευθῶμεν κατὰ τοιούτου μέτρου, ἐνῷ, ἀφοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ τὸν ὠφελήσωμεν, βεβαίως ὅμως δὲν θὰ τὸν βλάψωμεν, καὶ ἀφοῦ τοῦτο ἐπιμόνως ἀπαιτεῖ παρ’ ἡμῶν; Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῇ τις, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου τὸ σύνολον ζητεῖτε σήμερον νὰ ἐπιψηφισθῇ, δὲν βλάπτει; εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρνηθῇ τις, ὅτι βλάπτει τὰς οἰνοφόρους ἐπαρχίας, τὰς τροφοδοτούσας μέχρι τοῦδε τὴν οἰνοπνευματοποιΐαν, ἔστω κατὰ ποσὸν οἱονδήποτε θέλετε; εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ παραδεχθῇ τις, ὅτι ἐπὶ τέλους ὁ σκοπὸς αὐτὸς τοῦ νομοσχεδίου κατέπεσεν, ἐμηδενίσθη διὰ τῆς χθὲς ἀποδεκτῆς γενομένης τροπολογίας τῶν ἀξιοτίμων δύο Βουλευτῶν ἐκ Πατρῶν καὶ Αἰγιαλείας, εἰς τὸν δεύτερον τῶν ὁποίων λέγω ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ πλῆρες τὸ γέρας τοῦ θριάμβου, διότι ἐμηδένισε τὸν σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου διὰ τὴν Αἰγιάλειαν καὶ τὴν Κορινθίαν; Δὲν φρονῶ, Κύριοι, ὅτι σπουδαιολογοῦμεν, ἀποφασίζοντες ἓν μέτρον, ὅπερ, ἀντὶ νὰ ὠφελήσῃ τοὺς πάσχοντας θετικῶς, θὰ βλάψῃ αὐτούς. Εἶναι πανθομολογούμενον, ὅτι σήμερον βλάπτει τοὺς οἰνοπαραγωγοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπεδόθησαν εἰς ἀμπελοφυτείας, ἐκ τῆς ὁποίας οἱ οἰνοπνευματοποιοὶ ἀρύονται τὴν πρώτην ὕλην πρὸς κατασκευὴν οἰνοπνεύματος καὶ κονιάκ. Ἐνῷ λοιπὸν φέρει βλάβην εἰς τούτους, δὲν εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ φέρῃ ὠφέλειαν εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας. Καὶ τί ἄλλο; Μετατρέπετε τὴν Κυβέρνησιν εἰς ἔμπορον, διὰ νὰ μὴ εἴπω ἄλλο τι. Ὅταν, Κύριοι, ἡ τιμὴ τῆς σταφίδος ἐλαττωθῇ κατὰ μίαν δραχμὴν κάτω τῶν 90, τότε ἡ Κυβέρνησις θὰ λαμβάνῃ τὸ ποσὸν τοῦ φόρου εἰς εἶδος, καὶ ἀντὶ τιμήματος 89 δραχμῶν κατὰ χιλιάδα, εἰς τὰς ὁποίας θὰ τὸ ἀγοράζῃ, θὰ τὸ πωλῇ εἰς 30 καὶ 32 δραχμάς, πρὸς βλάβην τῶν κτηματιῶν, ὧν τὴν περιουσίαν οὕτω δημεύετε. Ἀλλ’ ὁ ἀσθενὴς δύναται νὰ ζητήσῃ καὶ δηλητήριον· θὰ τῷ δώσητε τοῦτο; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι, σπουδαίως ἡ Βουλὴ σκεπτομένη, πρέπει νὰ ἴδῃ, ὅτι τὸ μέτρον εἶναι λίαν ἐπιζήμιον· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι πάντες ἐπείσθησαν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνθρωπίνως μέτρον νομοθετικόν, δυνάμενον νὰ βοηθήσῃ, μόνον ὁ Θεὸς ἠδύνατο νὰ τὸ εὕρῃ, ἐμπνέων μανίαν εἰς ὅλον τὸν κόσμον νὰ τρώγῃ σταφίδα ἀντὶ ἄρτου. Ἀλλὰ νὰ λέγητε καὶ νὰ σπουδαιολογῆτε, ὅτι ἐπὶ ἓν ἔτος ἐπιβάλλετε καὶ ψηφίζετε τοιοῦτον μέτρον, ἐκ τοῦ ὁποίου θέλουσιν ἐπέλθει ἀποτελέσματα καλά, ἐνῷ εἶσθε πεπεισμένοι ὅτι τοῦτο φέρει βεβαίαν βλάβην καὶ εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς καὶ εἰς ἄλλας τάξεις ἀνθρώπων, νομίζω ὅτι δὲν σπουδαιολογεῖτε, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τοὐλάχιστον ἐκείνους, οἵτινες δὲν ἀνήκουσιν εἰς ἐπαρχίας σταφιδοφόρους καὶ οἱ ὁποῖοι συνεπῶς δὲν πιέζονται ὑπὸ τῶν ἰδιαιτέρων συμφερόντων τῶν ἐπαρχιῶν των, νὰ δώσωσι τοιαύτην τὴν ψῆφον αὐτῶν, ὥστε νὰ μὴ νομοθετηθῇ μέτρον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποβῇ ἐπιβλαβὲς εἴς τινα τάξιν ἀνθρώπων, καὶ μὴ ὠφέλιμον, ἂν ὄχι ἐπιβλαβὲς, εἰς τὴν τάξιν αὐτῶν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, τὴν θεραπείαν τῶν κακῶν τῶν ὁποίων διὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ ἐπιδιώκομεν.

§122ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§123ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ὄχι μόνον δὲν ἀνακουφίζει τὸν πάσχοντα λαόν, ἀλλὰ τοὐναντίον, ὅπως εἶπον καὶ οἱ προλαλήσαντες, ἐπιβάλλει νέαν φορολογίαν, ἡ ὁποία βεβαίως θέλει ἔχει μεγάλας συνεπείας. Λέγω δὲ τοῦτο ἀπὸ τοῦδε, διότι καὶ Κυβέρνησις καὶ Βουλευταί, εἰς τὴν μέλλουσαν Σύνοδον θέλετε γνωρίσει τὴν κατάστασιν τοῦ λαοῦ, εἰς ποίαν θέσιν θέλει εὑρεθῆ διὰ τῆς ἐπιβολῆς ταύτης τοῦ φόρου, διότι εἰς οὐδὲν ἄλλο ἀποβλέπει ἡ φορολογία αὕτη, εἰμὴ εἰς πρόσωπα καὶ εἰς ἑταιρίας ὑποκρυπτομένας, οἱ ὁποῖοι διὰ τρόπου τοιούτου φροντίζουσι πῶς θέλει σχηματισθῆ τοιοῦτον ἀποθεματικὸν κεφάλαιον, ὅπως ἁρπάσωσιν αὐτοὶ ἐκ τοῦ δυστυχοῦς αὐτοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος πάσχει σήμερον, καὶ ἄλλοι σᾶς λέγουσιν, ὅτι προσφέρουσι τόσην ἐξευτελιστικὴν τιμὴν δι’ ἑκάστην χιλιάδα καὶ ἄλλοι ἄλλην, οὐχὶ ἀνωτέραν, χωρὶς νὰ σκεφθῶσιν, ἐὰν διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἀνακουφίζεται ὁ λαὸς ἐκεῖνος, καὶ ἕκαστος ἰδίας σκέψεις καὶ ἰδίας κρίσεις φέρει ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, διότι νομίζει, ὅτι ἐξ αὐτοῦ θέλει ἐπέλθει ἀποτέλεσμά τι εἴτε δι’ ἀτομικὸν συμφέρον, εἴτε διὰ συμφέρον ἄλλων. Ἐγὼ λέγω μετὰ παῤῥησίας, ὅτι ἀμφιβάλλω, ἂν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ δεχθῇ νὰ φορολογηθῇ τοιουτοτρόπως, ἁρπαζομένης τῆς περιουσίας αὐτοῦ, διότι οὐδὲν δικαίωμα ἔχομεν, ἵνα ἐπιβάλλωμεν νέαν φορολογίαν εἰς τὸν λαόν. Ταῦτα ὤφειλον νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, τὸ ὁποῖον εἶναι βεβαίως ἐξηντλημένον, ἂν καὶ πολλὰ εἶχον νὰ εἴπω, διότι κατάγομαι ἐκ σταφιδοφόρου ἐπαρχίας καὶ πολλὰ γνωρίζω καὶ περὶ καλλιεργείας καὶ περὶ τιμῶν καὶ περὶ ὅλων τῶν ἄλλων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἐπὶ τόσον καιρὸν ἠκούσατε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐπαναλαμβανόμενα. Οὐδόλως ἀνακουφίζονται οἱ δυστυχεῖς σταφιδοκτήμονες, ὑπὲρ τῶν ὁποίων δῆθεν νομοθετοῦμεν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐπιβαρύνομεν αὐτούς. Ἑπομένως ὄχι μόνον ἤδη θέλω καταψηφίσει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ πάντοτε θέλω καταψηφίζει τοιαῦτα μέτρα, διότι τὰ θεωρῶ καταστρεπτικὰ εἰς τὸ ἔθνος καὶ εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἄλλοτε τοσοῦτος χρυσὸς ἔῤῥεεν εἰς τὸ ἔθνος.

§124ΡΑΖΕΛΟΣ. Δικαιολογῶν τὴν ψῆφόν μου, δηλῶ ὅτι θὰ καταψηφίσω τὸ νομοσχέδιον, διότι θεωρῶ αὐτὸ μὴ λύον τὸ ζήτημα τῆς σταφίδος, ἀλλὰ τοὐναντίον συνεπάγον ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα θεωρῶ βλαβερὰ ἐν γένει μὲν διὰ τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, ἰδίᾳ δὲ διά τινας ἐξ αὐτῶν.

§125ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὡμίλησα, Κύριοι, ἐν ἐκτάσει ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου κατὰ τὴν δευτέραν αὐτοῦ ἀνάγνωσιν, καὶ δὲν ἔχω νὰ προσθέσω ἢ ὀλίγας μόνον λέξεις, ἃς προκαλεῖ ἡ νέα αὐτοῦ τροπολογία, καθ’ ἣν ἐπιτρέπεται ἀντὶ τοῦ εἰς εἶδος φόρου, νὰ καταβάλληται οὗτος εἰς χρήματα, ἀποτιμωμένης τῆς σταφίδος πρὸς 90 δραχμὰς κατὰ χιλιόλιτρον. Ἡ τροπολογία αὕτη καθιστᾷ τὸ μέτρον χειρότερον πάντων τῶν μέχρι τοῦδε προταθέντων, καὶ προσθέτει μίαν ἔτι ἰσχυρὰν δικαιολογίαν εἰς τοὺς καταψηφίσοντας αὐτοῦ. Νομίζω ὅτι δι’ αὐτῆς τῆς τροπολογίας ματαιοῦται ὅλως διόλου ὁ σκοπὸς, διὰ τὸν ὁποῖον εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον. Ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι αἱ σταφίδες δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτιμηθῶσι κάτω τῶν 90 δραχμῶν, διότι ἡ ἀγορὰ τῆς Ῥωσσίας ἀπὸ μηνὸς εἰς μῆνα προβαίνει εἰς αὔξησιν ζητήσεως. Πιστεύω δὲ, ὅτι καὶ ἡ ἐσοδεία ἡ ἐφετεινὴ δὲν θὰ ἦναι ὑπερβολικὴ, ὥστε νὰ αὐξήσῃ ἐπὶ πλέον τὸ ἀπόθεμα. Ἀλλ’ αἱ τιμαὶ αἱ περιστρεφόμεναι εἰς τὰς 90 δραχμὰς, εἶναι βέβαιον ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς δαπάνας τῆς καλλιεργείας, διότι ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι διὰ νὰ παραχθῇ μία χιλιὰς, ἀπαιτοῦνται δύο στρέμματα, καὶ διὰ τὴν καλλιέργειαν τῶν δύο στρεμμάτων ἀπαιτοῦνται πλέον τῶν 80 δραχμῶν, καὶ διὰ τὸν τρυγητὸν δὲ ἑκάστης χιλιάδος ἀπαιτεῖται δαπάνη 20 καὶ πλέον δραχμῶν. Διὰ νὰ ἱκανοποιηθῇ λοιπὸν ὁ σταφιδοπαραγωγὸς, πρέπει αἱ τιμαὶ νὰ ἦναι ἀνώτεραι τῶν 120 δραχμῶν κατὰ χιλιάδα. Ἐν τούτοις τὸ νομοσχέδιον μετεσκευάσθη οὕτως, ὥστε, ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι αἱ τιμαὶ εἶναι ὀλίγον ἀνώτεραι τῶν 90 δραχμῶν, οὐδεὶς ἐκ τῶν παραγωγῶν θὰ καταβάλλῃ φόρον εἰς εἶδος, ἀλλὰ πάντες θὰ ἔχωσι συμφέρον νὰ καταβάλλωσιν εἰς χρήματα 90 δραχμὰς κατὰ χιλιάδα. Ὁ μέσος ὅρος δὲ τῶν τιμῶν εἶναι καὶ ἤδη ἀνώτερος τῶν 90 δραχμῶν, καὶ μάλιστα ἐν ταῖς ἐπαρχίαις Κορινθίας, Αἰγιαλείας καὶ ἄλλαις, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι προϊόν ἐκλεκτότερον καὶ ἤδη τὸ πωλοῦσιν εἰς ἀνωτέρας τιμάς. Οὐδεμία λοιπὸν χιλιὰς θὰ παρακρατηθῇ, καὶ ἑπομένως οὐδαμῶς τὸ νομοσχέδιον θὰ συμβάλῃ εἰς τὸν περιορισμὸν τοῦ πλεονάσματος· καὶ ἐν τούτοις θὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὸν πάσχοντα σταφιδικὸν πληθυσμὸν μία πρόσθετος φορολογία ἐκ 1,500,000 δραχμῶν· διότι τὰ 50,000,000 σταφιδοκάρπου, εἰς ἃ ὑπολογίζεται τὸ παρακράτημα, ἀποτιμώμενα πρὸς 90 δραχμὰς, δίδουσι τὸ ποσὸν τοῦτο. Ἐνῷ λοιπὸν ὁ σκοπὸς δὲν ἐπέρχεται, ἐνῷ ὁ λαὸς φωνάζει, ὅτι ὁ φόρος τῆς σταφίδος τὸν πιέζει, ὅτι ἡ κρίσις τὸν μαστίζει εἰς τοιοῦτον βαθμόν, ὥστε δὲν δύναται νὰ συντηρηθῇ, ἡμεῖς λέγομεν πρὸς αὐτόν: «ἀποφασίζομεν ἓν μέτρον, τὸ ὁποῖον προφανῶς δὲν δύναται νὰ φέρῃ βελτίωσιν τῶν τιμῶν, ἀλλὰ σοὶ ἐπιβάλλει ἐν τούτοις νέον φόρον 1,500,000 δραχμῶν». Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀγανακτήσῃ καθ’ ἡμῶν, ἐὰν τοιοῦτον μέτρον ἐπιβάλωμεν εἰς αὐτόν, καὶ ἡ ἀγανάκτησις τοῦ λαοῦ δὲν γνωρίζω τί δύναται νὰ φέρῃ. Ἤκουσα νὰ ἀπειληθῇ ὁ λαὸς οὗτος εἰς ἄλλην συνεδρίασιν, ἐπὶ τῇ ὑπονοίᾳ, τὴν ὁποίαν εἷς τῶν κ. συναδέλφων ἐξέφρασεν, ὅτι ὁ λαὸς, οὕτω μαστιζόμενος, δύναται νὰ παρεκτραπῇ, ἤκουσα τότε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν εἰπόντα: «ἄν τολμήσωσι νὰ ἐξέλθωσι τῶν ὁρίων τῆς νομιμότητος, θὰ τοὺς θεωρήσωμεν ὡς ἐχθροὺς τῆς Πολιτείας καὶ ὡς τοιούτους θὰ τοὺς μεταχειρισθῶμεν!» Οἱ σταφιδοκτήμονες δὲν ἐξῆλθον ποσῶς τῶν ὁρίων τοῦ νόμου· ἐὰν ἀνεφέρθησαν, ἐὰν παρεπονέθησαν διὰ τὴν δυστυχίαν των, δὲν παρεξετράπησαν ὅμως ποσῶς. Δὲν ἔχουσι δικαίωμα νὰ συνέρχωνται καὶ νὰ ἀναφέρωνται εἰς τὴν Κυβέρνησίν των; Δὲν ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ παραστήσωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησίν των, ὅτι ἡ κατάστασίς των εἶναι ἀπελπιστικὴ καὶ δυνατὸν νὰ ἔχῃ δεινὰς συνεπείας; Μοὶ ἐφάνη βαρὺς ὁ χαρακτηρισμὸς οὗτος ἑνὸς μεγάλου πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος ὡς ἐχθρῶν τῆς Πολιτείας. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ῥοπὴ τοῦ λόγου μὲ ἔφερεν εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τοῦ ἀτόπου καὶ ἀπρεποῦς τούτου χαρακτηρισμοῦ, διότι οἱ σταφιδοκτήμονες δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ἐχθροὶ τῆς Πολιτείας, ἀλλ’ εἶναι οἱ τροφοδόται αὐτῆς. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἰσφέρουσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον κατ’ ἔτος ἑκατομμύρια, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἰσάγουσιν εἰς τὴν χώραν ἑκατομμύρια χρυσοῦ, οἱ ἐξυπηρετοῦντες ὑπὲρ πάντα ἄλλον πληθυσμὸν τὴν οἰκονομίαν καὶ τῆς χώρας καὶ τοῦ Κράτους, δὲν εἶναι ἐχθροὶ τῆς Πολιτείας, ἀλλ’ εἶναι αἱ μέλισσαι τῆς Ἑλληνικῆς χώρας. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐὰν λάβωμεν τοιοῦτον μέτρον, δημεῦον τὴν περιουσίαν των, χωρὶς λόγον, χωρὶς νὰ ἐπέρχηται ἀποτέλεσμά τι, δυνάμενον νὰ εὐεργετήσῃ αὐτοὺς, δὲν θὰ ἔχωσι δίκαιον νὰ ἀγανακτήσωσι κατὰ τῆς Πολιτείας; Καὶ ἡ τοιαύτη ἀγανάκτησις τοῦ λαοῦ, κύριοι Βουλευταὶ, δὲν δύναται νὰ γεννήσῃ τὴν ὑπόνοιαν τοὐλάχιστον, ὅτι ἡ δυσφορία του, ἡ ἀπελπισία του, ἡ ἀπόγνωσίς του, δυνατὸν νὰ ἔχῃ δεινὰς συνεπείας διὰ τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν; Εἶναι, Κύριοι, παράδοξον, ἐνῷ εἷς λαὸς σᾶς λέγει ὅτι πάσχει, καὶ σᾶς ζητεῖ βοήθειαν, ὅπως τὸν σώσητε ἀπὸ τὴν δυστυχίαν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται, σεῖς νὰ τῷ ἐπιβάλλητε νέους φόρους, μεγαλειτέρους ἐκείνων, τοὺς ὁποίους δὲν ἠδύνατο νὰ καταβάλλῃ. Σᾶς ὑπενθυμίζω, Κύριοι, ὅτι καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν, ὅτε τοιοῦτον μέτρον ἐπροτάθη, συνδυαζόμενον μάλιστα μετὰ Τραπέζης, ἡ ὁποία πολλὰ κεφάλαια ὑπέσχετο νὰ χορηγήσῃ εἰς τὴν σταφιδοπαραγωγὴν, ἐπὶ μόνη τῇ ὑπονοίᾳ ὅτι ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ ἐλαμβάνετο παρὰ τῶν σταφιδοκτημόνων πρὸς σκοποὺς κερδοσκοπικοὺς, πᾶσα ἡ Βουλὴ μετ’ ἀγανακτήσεως ἀπέῤῥιψε τὸ μέτρον ἐκεῖνο. Ἀλλὰ τὸ μέτρον τοῦτο δὲν εἶναι πολλῷ χεῖρον ἐκείνου, ἀφοῦ ἐπιβάλλει τὸ αὐτὸ βάρος, χωρὶς νὰ ὑπόσχηται οὐδεμίαν ὠφέλειαν καὶ οὐδεμίαν συνδρομήν; Τί θὰ συμβῇ δι’ αὐτοῦ; Ἐὰν αἱ τιμαὶ ἦναι ἄνω τῶν 90 δραχμῶν, τὸ Δημόσιον θὰ εἰσπράξῃ 4,500,000 ἀπὸ τὸν δυστυχοῦντα καὶ ζητοῦντα βοήθειαν σταφιδικὸν πληθυσμόν. Ἐὰν δὲ ἦναι κατά τι κατώτεραι τῶν 90 δραχμῶν, ἐὰν συμπέσῃ ἕνεκα περιστάσεων, νὰ ἐλαττωθῶσι κατά τι αἱ τιμαί, τότε τὸ Δημόσιον μὲ τὰ χρήματα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα θὰ παραλάβῃ ἀπὸ τοὺς σταφιδοκτήμονας, θὰ δυνηθῇ νὰ ἀγοράσῃ σταφιδόκαρπον εἰς τὰς 89, εἰς τὰς 88 δραχμάς, ἢ καὶ κατωτέρω τῆς τιμῆς ταύτης. Καὶ τί θὰ τὸν κάμῃ; Θὰ τὸν πωλήσῃ εἰς τὴν ἑταιρίαν, μεθ’ ἧς ἀπὸ τοῦδε συμβάλλεται, εἰς τὴν τιμὴν τῶν 32 ἢ τῶν 35 δραχμῶν. Ρίπτομεν, βλέπετε, Κύριοι, εἰς τὸν ἀέρα 60 δραχμὰς κατὰ χιλιάδα, τὴν διαφορὰν δηλαδὴ μεταξὺ τῆς καταβολῆς καὶ τῆς τιμῆς τῆς ὑπὸ τοῦ Δημοσίου πωλήσεως, καὶ τοῦτο εἰς βάρος τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Ἐὰν δυνηθῇ τὸ Κράτος, θὰ ἀγοράσῃ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν 50,000,000 διὰ τῶν 90 δραχμῶν κατὰ χιλιάδα, τὰς ὁποίας θὰ λάβῃ ἀπὸ τοὺς σταφιδοκτήμονας, ἵνα οὕτω συντελέσῃ πρὸς τὴν ἀσφαλῆ κερδοσκοπίαν τῶν μετ’ αὐτοῦ συμβαλλομένων. Ἐὰν ὅμως αἱ τιμαὶ ἦναι ἀνώτεραι τῶν 90 δραχμῶν, τότε δὲν θὰ ἀγοράσῃ τίποτε, καὶ αἱ 90 δραχμαὶ κατὰ χιλιάδα θὰ δοθῶσιν ἄνευ λόγου καὶ θὰ κατατεθῶσιν εἰς τὰ ταμεῖα τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτοί, Κύριοι, εἶναι πρόσθετοι λόγοι, πρὸς ἀπόκρουσιν τοῦ νομοσχεδίου, οἵτινες προέρχονται ἐκ τῆς μεταῤῥυθμίσεως ταύτης, ἡ ὁποία ὑπὲρ πάντας τοὺς ἄλλους μὲ ἐξαναγκάζει νὰ ἦμαι καὶ νὰ ψηφίσω κατ’ αὐτοῦ. Παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλήν, ἐν ὀνόματι τοῦ συμφέροντος καὶ τοῦ λαοῦ καὶ αὐτῆς, νὰ καταψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐὰν δὲν θέλῃ ὁ σταφιδικὸς πληθυσμὸς νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν πρόθεσιν δημεύσεως τῆς περιουσίας του.

§126ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Εἶπον προχθὲς, Κύριοι, τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἤθελον καταψηφίσει καὶ κατεψήφισα τὸ νομοσχέδιον· σήμερον ὅμως ἡ τελευταία προστεθεῖσα διάταξις ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ μοὶ παρέχει τὴν ἐλπίδα, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν θὰ ἐκτελεσθῇ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔλαβε πρόνοιαν νὰ προσθέσῃ τελευταῖον ἄρθρον εἰς τὸ νομοσχέδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον διὰ Β. Διατάγματος θὰ ὁρισθῇ ὁ χρόνος, ἀπὸ τοῦ ὁποίου θ’ ἀρχίσῃ ἡ ἰσχὺς τοῦ νόμου. Ἑπομένως, καὶ ἂν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο γείνῃ δεκτὸν παρ’ ὑμῶν, καίτοι θὰ κυρωθῇ ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, καίτοι θὰ δημοσιευθῇ ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, δὲν θὰ ἰσχύσῃ, ἐὰν δὲν δημοσιευθῇ Β. Διάταγμα, ὁρίζον τὸν χρόνον. Ἡ διάταξις αὕτη, ἡ προστεθεῖσα ὀρθότατα ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, μαρτυρεῖ, ὅτι ἐκ τῶν περιστάσεων ἐξήρτηται ἡ ἐκτέλεσις ἢ μὴ τοῦ νόμου· καὶ λέγων, Κύριοι, «ἐκ τῶν περιστάσεων», δὲν θέλω νὰ ἐκταθῶ, ὁμολογῶ ὅμως, ὅτι ἀμφιβάλλω, ἂν θὰ ἐκτελεσθῇ. Ἐγὼ περιορίζομαι μόνον νὰ ὑπομνήσω, ὅτι καὶ ἐκ καιρικῶν ἐγχωρίων περιστάσεων δύναται νὰ ἐμποδισθῇ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ νόμου. Περιορίζομαι μόνον εἰς αὐτὰ, χωρὶς νὰ ὑπομνήσω καὶ ἄλλας αἰτίας, δι’ ἃς ἐνδέχεται νὰ ἐμποδισθῇ ἡ ἐκτέλεσίς του. Ἀλλ’ ὅταν, Κύριοι, ἔχητε τὴν διάταξιν αὐτήν, ὡς ἔχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἐκτιμᾶτε ποίαν ἐπιῤῥοὴν ἔχει αὕτη ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς; Ἐπικρέμαται, Κύριοι, ὡς ξίφος Δαμοκλέους ἐπ’ αὐτῆς. Σᾶς ἐρωτῶ, ἐὰν αἱ περιστάσεις δικαιολογήσωσι τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ διατάξῃ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου τούτου, κατὰ τίνα τρόπον θὰ κανονίζωνται πλέον αἱ ἀγοραὶ τοῦ σταφιδοκάρπου, ὅταν ὁ ἔμπορος, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ ἀγοράσῃ σταφιδόκαρπον, ἢ ὁ ἰδιοκτήτης, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ τὸν πωλήσῃ, γνωρίζῃ ὅτι ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ ὁ νόμος καὶ νὰ ἐπέλθῃ ἡ παρακράτησις, ἥτις ὁμολογουμένως θὰ ἔχῃ συνεπείας μεγίστας ἐπὶ τῆς τύχης τοῦ σταφιδοκάρπου; Ἡ διάταξις αὕτη, ἡ προστεθεῖσα, θὰ κρατῇ μετεώρους τὰς συναλλαγὰς ἐπὶ τοῦ σταφιδοκάρπου. Ἄν λοιπὸν πρόκειται, καὶ ὀρθῶς, τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἡ ἐκτέλεσις νὰ ἀρχίσῃ ὅταν ἐκδοθῇ Β. Διάταγμα, ὁρίζον τὸν χρόνον τῆς ἐνάρξεως, εἶναι προτιμότερον νὰ ἀποσυρθῇ τὸ νομοσχέδιον, διότι αἱ συνέπειαι αὐτοῦ ἔσονται δειναὶ διὰ τοὺς κτηματίας, καὶ εἴθε νὰ διαψευσθῶ ἐκ τῶν πραγμάτων.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἄλλος τις τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ συνόλου; Κηρύσσεται ἡ συζήτησις περατωμένη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ ἀνάγνωσιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§128ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ φορολογίας τοῦ σταφιδοκάρπου» εἰς γʹ συζήτησιν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Π. Μερλοπούλου καὶ Ι. Τσερτίδου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 131. Ἐκ τούτων 92 εἶπον Ναὶ, 38 εἶπον Ὄχι, καὶ 1 ἠρνήθη ψῆφον. Ἑπομένως τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου ἐγένετο δεκτὸν εἰς τρίτην καὶ τελευταίαν συζήτησιν. Προβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ 1895. Ὁ κ. Σιμόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§131ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Παρελθών, Κύριοι, ἐπὶ τὸ βῆμα, ἵνα μετάσχω τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὀφείλω νὰ ποιήσωμαι πρὸς τὴν Βουλὴν μίαν ἀναγκαίαν ἐξομολόγησιν, τοῦτο δὲ, διὰ νὰ ἀπαλλάξω τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κόπου νὰ ἀναμνήσῃ εἰς ἐμὲ τὸ παρελθόν. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι οὗτος, εἰσηγούμενος εἰς τὴν Βουλὴν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, διεκήρυττεν, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἀσχοληθῶμεν εἰς τὸ παρὸν, νὰ ἀφήσωμεν δὲ ἐν ἄλλῳ τινὶ χρόνῳ τὴν περὶ τοῦ παρελθόντος ἔρευναν καὶ κρίσιν. Ἀλλὰ ὁσάκις τις ἐξ ἡμῶν, τῶν ὑποστηριξάντων τὴν ὑπὸ τοῦ κυρίου Τρικούπη προεδρευομένην Κυβέρνησιν, ἀγορεύων μετέδιδεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ὁποίας εἶχε γνώμας ἐπὶ τῶν ὑποβληθέντων ὑπὸ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχεδίων, πάντοτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐγειρόμενος ἀπήντα εἰς ἡμᾶς διὰ τῆς αἰτιάσεως, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἐνθυμώμεθα ὅτι μᾶς συνδέει ἀλληλεγγύη πρὸς τὸ παρελθὸν καὶ ὅτι ὑπέχομεν εὐθύνην ἐπὶ τοῖς κατὰ τὸ παρελθὸν πεπραγμένοις. Εἰς ἐμὲ μάλιστα, κατὰ μίαν τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων, ὅτε ἠγόρευον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν τροποποίησιν τῶν περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων νόμων, ἐποιήσατο τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἡ ἀγόρευσίς μου ἐνθυμίζει αὐτῷ τὸν προφήτην Γὰδ, ὅστις προσῆλθε πρὸς τὸν Δαβὶδ ἐν ὀνόματι τοῦ Θεοῦ καὶ ὑπέδειξεν αὐτῷ τοὺς τρόπους τῆς μετανοίας καὶ ἐξιλεώσεως, τῷ ἐνθυμίζει δὲ συνάμα καὶ τὴν ἱστορίαν τῆς Κασσιανῆς, ἥτις ἀπελθοῦσα εἰς Μονὴν ἔγραψε τὸ γνωστὸν τροπάριον. Πολλὰς ἐγίνωσκον ἀτομικὰς ἀρετὰς τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συβουλίου· δὲν ἐγίνωσκον ὅμως, ὅτι ἀσχολεῖται καὶ εἰς τὴν μελέτην τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης καὶ ὅτι εἶναι ἐνήμερος εἰς τὰ ἐπεισόδια τῆς βυζαντινῆς χριστιανικῆς ἱστορίας. Ὁμολογῶ ὅμως εἰλικρινῶς, ὅτι δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω, τίνα εἶχον σκοπὸν τὰ ὑπ’ αὐτοῦ μνημονευθέντα ἱστορικὰ παραδείγματα ἐν τῇ πρὸς με ἀπαντήσει του. Ἐσκόπει ἆρά γε νὰ μὲ ἐξομοιώσῃ πρὸς τὸν Δαβὶδ μετανοοῦντα, ἢ πρὸς τὴν Κασσιανήν; Εὐχαρίστως ἀποδέχομαι τὴν ἐξομοίωσιν πρὸς τὰ δύο ταῦτα πρόσωπα, καθόσον κατὰ τὴν ἱστορίαν ὁ μὲν Δαβὶδ διεκρίθη ἐπὶ εἰλικρινείᾳ καὶ ἐθελοθυσίᾳ, ἡ δὲ Κασσιανὴ δὲν ἔλαβε τὴν εἰς Μονὴν ἄγουσαν ἕνεκα διαπραχθέντων ὑπ’ αὐτῆς ἁμαρτημάτων. Ὅπωςδήποτε ἡ ἔννοια τῶν λόγων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐνεδείκνυεν εἰς ἐμὲ τὴν ἀνάγκην νὰ ἀναμολογήσω μεταμέλειαν ἐπὶ τῇ κατὰ τὸ παρελθὸν πολιτικῇ πορείᾳ. Ὡς ἐκ τούτου μοὶ ἐπιβάλλεται ἡ ἐξομολόγησις, ἧς ἐμνήσθην, ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου. Δὲν λησμονῶ, ὅτι ἀνῆκον εἰς πολιτικὸν κόμμα, ὅπερ ἡττήθη κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς. Δὲν λησμονῶ ὡσαύτως, ὅ,τι ὅσοι ἐξ ὑμῶν διετέλεσατε μέλη παρελθουσῶν βουλευτικῶν περιόδων ἐνθυμεῖσθε, τουτέστιν, ὅτι ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν παρηρχόμην ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο, ὡς πρόεδρος καὶ εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ὑπεστήριζον ἐκθύμως τὸ σύστημα, ὅπερ, κατὰ συνταγματικὸν πλάσμα, ὑποτίθεται καταδικασθὲν ὑπὸ τῆς ἐτυμηγορίας τῶν ἐκλογέων τῆς 16 Ἀπριλίου. Ἡ παρατήρησις δὲ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ἐνθυμίζοντος εἰς ἐμὲ τοὺς πρὸς τὸ παρελθὸν πολιτικοὺς δεσμούς μου, ἐπιβάλλει εἰς ἐμὲ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σκεφθῶ ὄχι πλέον ὡς Βουλευτὴς, ἀλλ’ ὡς χριστιανὸς, καὶ νὰ ῥίψω βραχὺ ἐταστικὸν βλέμμα εἰς τὴν κατὰ τὸ παρελθὸν πορείαν μου, ἵνα πείσω ἐμαυτὸν, ἂν πρέπῃ νὰ ἐμμείνω ἐν τῷ πολιτικῷ σταδίῳ, ἢ νὰ τραπῶ τὴν ἄγουσαν εἰς Μονήν τινα, ἵνα συντάξω τὸ τροπάριον τῆς Κασσιανῆς. Ἀνέδραμον λοιπὸν εἰς τὴν μελέτην τῆς κατὰ τὸ παρελθὸν πολιτικῆς μου πορείας. Αἰτοῦμαι παρ’ ὑμῶν συγγνώμην, ἠναγκασμένος νὰ ὁμιλήσω περὶ ἐμαυτοῦ. Ἴσως πλανῶμαι, κρίνων ἐμαυτὸν, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι δὲν ἀνεγνώρισα εἰς ἐμαυτὸν τὸ ἐλάττωμα τοῦ ἐγωϊστοῦ ἢ τοῦ πείσμονος, ἐλάττωμα, ὅπερ ἀποκλείει τὴν ἐξομολόγησιν τῶν ἁμαρτημάτων. Πλὴν τούτου, ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ὁ πολιτευόμενος ὀφείλει νὰ ἀνομολογῇ τὰ ἐν τῷ παρελθόντι σφάλματα αὐτοῦ· φρονῶ μάλιστα, ὅτι τὸ σπουδαιότερον ἐφόδιον τοῦ πολιτευομένου εἶναι τὰ ἐν τῷ παρελθόντι διαπραχθέντα ὑπ’ αὐτοῦ σφάλματα. Οὕτω σκεπτόμενος, μεταδίδω ὑμῖν ἐν γενικωτάταις γραμμαῖς βραχυτάτην μελέτην τῶν ἀφορώντων εἰς τὸ παρελθόν· τοῦτο δὲ, ἵνα συμμορφωθῶ πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι πρέπει πρὸ παντὸς νὰ ἀσχοληθῶμεν εἰς τὸ παρόν. Εἶναι ἐνταῦθα προσῆκον, πρὶν ἢ προχωρήσω περαιτέρω, νὰ ποιήσωμαι μίαν παρατήρησιν, ὅτι καθ’ ὅλον σχεδὸν τὸν χρόνον τοῦτον ἐγὼ ἤμην ἁπλοῦν μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, διατέλεσα Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐπὶ ἕνδεκα μόνον μῆνας, δὲν εἶχον τιμὴν νὰ διαχειρίζωμαι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, οὐδὲ νὰ διευθύνω τὰς ἐργασίας πολιτικοῦ τινος κόμματος· ἑπομένως ἡ σύγκρισις πρὸς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, διατελέσαντα πολλάκις Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ δὶς Πρωθυπουργὸν, δύναται νὰ ὑποληφθῇ ἄνισος. Συνεπλήρωσα ἤδη τὸ 21 ἔτος, ἀφ’ ἧς διατελῶ ἐν τῷ ἐνεργῷ πολιτικῷ βίῳ, καθ’ ὅλον δὲ σχεδὸν τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα ἐπολιτευόμην συνεργαζόμενος μετὰ τοῦ τέως ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ. Ἐν ἀρχῇ τὸ πολιτικὸν τοῦτο κόμμα ἠρίθμει ὀπαδοὺς μετρουμένους ἐν τοῖς δακτύλοις, ὠνομάσθη δὲ τοῦτο ὑπ’ ἄλλων μὲν πέμπτον κόμμα, ὑπ’ ἄλλων δὲ ἀπρόσωπον κόμμα. Ἀφ’ ἧς ὅμως ὁ ἐκ Μεσολογγίου τέως Βουλευτὴς ἐκλήθη εἰς τὴν διεύθυνσιν τῶν κοινῶν κατὰ τὸ 1875, ἀνεδείχθη ὁ ἡγέτης αὐτοῦ. Κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον ἡ ἀποστολὴ τοῦ τέως Βουλευτοῦ Μεσολογγίου, ὡς κυβερνήτου, ἀφεώρα κυρίως εἰς τὴν ἀνεπηρέαστον διεξαγωγὴν τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν. Μετὰ τὸ 1875 τὸ κόμμα τοῦτο ἠρίθμει ὀπαδοὺς ἐν ἀρχῇ 12, βραδύτερον 17, παρέμενε δ’ ἐν τῇ Βουλῇ κεχωρισμένον τῶν λοιπῶν κομμάτων, οὕτω δὲ πολιτευόμενον, προσήνεγκε πολυτίμους ὑπηρεσίας καὶ εἰς τὴν ἐν γένει διοίκησιν τῶν κοινῶν καὶ εἰς τὴν λειτουργίαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, τασσόμενον ἐκ πεποιθήσεως πρὸς ταύτην ἢ ἐκείνην τῶν γνωμῶν, πρὸς τοῦτο ἢ ἐκεῖνο τὸ κόμμα. Κατὰ τὸ 1880, κατ’ ἔνδειξιν ἀσθενοῦς κοινοβουλευτικῆς πλειοψηφίας, ἀνῆλθεν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν πρὸς πραγματοποίησιν προγράμματος, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀποδεχθῆ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς ἐκείνης. Εἰργάσθη ἐπὶ δύο περίπου μῆνας μόνον μετὰ τῆς Βουλῆς, καὶ ἐπραγματοποίησε πλῆρες τὸ πρόγραμμα αὐτοῦ, ἐνομιμοποίησε τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης, καθ’ ἧς εἶχε κηρυχθῆ καθ’ ὅλον τὸ προηγούμενον διάστημα, καὶ περιέστειλεν εἰς τὸ ἔσχατον ὅριον τὰς δημοσίας δαπάνας. Εὐθὺς ὡς συνῆλθεν ἐκ νέου ἡ Βουλή, ἀπεχώρησε τῆς ἐξουσίας, ἀναλαβόντος τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους τοῦ μακαρίτου Κουμουνδούρου. Ἡ δρᾶσις τοῦ κόμματος τούτου ἄρχεται κυρίως ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν. Ὄτε ἀνῆλθεν ἐπὶ τὴν ἀρχήν, κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1882, εὑρέθη ἀπέναντι δύο σπουδαίων γεγονότων, ἑνὸς μὲν εὐχαρίστου, ἑτέρου δὲ δυσάρεστου. Τὸ πρῶτον ἦτο, ὅτι εἶχε συντελεσθῆ ἤδη ἡ εἰς τὸ λοιπὸν Βασίλειον ἕνωσις τῆς Θεσσαλίας καὶ ἑνὸς τμήματος τῆς Ἠπείρου, τὸ δὲ δυσάρεστον ἦτο, ὅτι παρελάμβανε τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ἐν χειρίστῃ καταστάσει. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην ἐκληροδοτήθη δημόσιον χρέος ἀνερχόμενον εἰς 412,000,000, ὁμοῦ μὲ τὸ ἀσκεπὲς παθητικὸν τοῦ Κράτους· εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην ἐκληροδοτήθη ἐτησία ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους ὑπὲρ τὰ 19,000,000, πάντα σχεδὸν εἰς χρυσόν, ἐκληροδοτήθη δὲ προϋπολογισμὸς ἐσόδων ἐκ παλαιῶν δραχμῶν 49,000,000, ἤτοι νέων δρ. 43,800,000. Ἡ ἀναλογία τοῦ ἀπαιτουμένου διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ποσοῦ ἐτησίως ἀνήρχετο εἰς 45% ἐπὶ τῶν ἐτησίων ἐσόδων. Ἐὰν οἱ κρατοῦντες τότε τὰς ἡνίας τοῦ Κράτους ἦσαν ἰδιῶται ἢ ἔμποροι, βεβαίως ὤφειλον νὰ προβῶσιν εἰς τὴν κήρυξιν τῆς πτωχεύσεως ἀλλ’ ἐσκέφθησαν ὡς κυβερνῆται χώρας προσβλεπούσης εἰς κρεῖσσον μέλλον, διότι, ὡς εἶπον, εἶχεν ἄρτι συντελεσθῆ ἡ προσάρτησις τῶν νέων ἐπαρχιῶν. Ὑπέλαβον ἑπομένως, ὅτι ἐπεβάλλετο εἰς αὐτοὺς τὸ καθῆκον νὰ αὐξήσωσι τὰ φορολογικὰ βάρη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ὑπάρχουσα φορολογία ὑπελαμβάνετο παρὰ πάντων ὡς ἐπιβαρύνουσα πρὸ πάντων τὰς παραγωγικὰς τάξεις, καὶ ἰδίως τὴν γεωργικήν, ἐν τῇ Κυβερνήσει ἐκείνῃ ἐπεκράτησεν ἡ ἰδέα, ὅτι ὤφειλε νὰ εἰσαγάγῃ νέους φόρους. Γνωστὸν εἶναι ἐκ τῶν ὑστέρων, ὅτι οἱ τὸ πρῶτον εἰσαχθέντες φόροι ἀπέτυχον κατὰ τὸ πλεῖστον, ἢ δὲν ἀπέδωκαν τὰ προσδοκώμενα ἀπετελέσματα. Ὁ νῦν ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὁμιλῶν περὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους καὶ εἰς προηγουμένας βουλευτικὰς περιόδους καὶ κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην, ἐμνήσθη τῶν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην γενομένων. Ὅτε μάλιστα ἐπρόκειτο νὰ ἐκδηλώσῃ τὴν ἀτολμίαν αὐτοῦ περὶ τὴν μεταῤῥύθμισιν τῆς ὑφισταμένης φορολογίας, εἶπεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ μιμηθῇ ἐκείνους, οἵτινες ὑπελόγιζον τοὺς φόρους, τοὺς ὁποίους κατὰ πρῶτον εἰσῆγον, ὡς μέλλοντας νὰ ἀποφέρωσιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων 10 ἑκατομμύρια, ἐνῷ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῶν εἰσεπράχθησαν τρία ἢ δύο ἥμισυ. Βεβαίως τὸ ἐλάττωμα τοῦτο ἔχουν πάντες οἱ πρωτείσακτοι φόροι, διότι εἶναι δύσκολον ἐν Βασιλείῳ ἀρτιπαγεῖ, ὅπου καὶ ἡ στατιστικὴ καθυστερεῖ, νὰ ὑπολογίσῃ τις τὰ ἀποτελέσματα ἑνὸς φόρου, ὁ ὁποῖος κατὰ πρῶτον εἰσάγεται. Εἰς τὸ σφάλμα τοῦτο ὑπέπεσε καὶ ὁ νῦν Πρωθυπουργός, διότι κατὰ τὸ 1886 ὑπελόγιζε τὴν ἐκ τοῦ καπνοῦ πρόσοδον ὡς ἀνελευσομένην εἰς 5,000,000, εἰσεπράχθησαν δὲ μόνον 1,992,000· ἐκ τοῦ σιγαροχάρτου ὑπελόγιζε 1,000,000, καὶ εἰσέπραξε 459,000· ἐκ τῆς ἐκποιήσεως ἐθνικῶν κτημάτων ὑπελόγιζε 6,122,000, καὶ εἰσέπραξε μόνον 1,279,000. Ὥστε τὰ σφάλματα ταῦτα ἐν τοῖς ὑπολογισμοῖς, εἰς τοὺς ὁποίους προέρχονται οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν, προκειμένου πρὸ πάντων περὶ πρωτεισάκτων φόρων, δὲν εἶναι ἀσυνήθη παρ’ ἡμῖν. Ἡ χρονικὴ περίοδος τοῦ 1882–1884 ὑπῆρξεν οὐ μόνον κατὰ τοῦτο ἀτυχής, ἀλλὰ καὶ διότι κατὰ τὰ ἔτη ἐκεῖνα ἐπῆλθεν ἡ ἀποτυχία τῶν κυριωτέρων ἡμῶν προϊόντων, τῆς σταφίδος, καὶ τῶν τῆς Θεσσαλίας. Μὴ προβλεπομένης τῆς ἀποτυχίας ταύτης, καὶ ἕνεκα τῆς ἐξεγερθείσης κατὰ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δημοσίας γνώμης, καὶ ἕνεκα τῶν παραστάσεων τοῦ ἐμπορίου καὶ τῶν πιστωτικῶν ἱδρυμάτων, εἶχεν ἀποφασισθῆ ἡ ἔκδοσις τοῦ δανείου τῶν 170,000,000, παρενεβλήθησαν δ’ ἐντεῦθεν δυσχέρειαι ἀπροσδόκητοι, ὧν ἕνεκα δὲν ἐπετεύχθη ἡ ἀνόρθωσις τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Ἡ χρονικὴ ἐκείνη περίοδος ἐγκατέλιπεν ἐλλείμματα ἱκανὰ, καὶ κατέστησε δυσχερεστέραν τὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Κατωρθώθη ὅμως ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀπηλλάγη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τῆς ἐκ ταύτης φορολογίας, καὶ ἀπέβη εὐχερεστέρα ἡ τοῦ μέλλοντος κυβερνητικὴ ἐργασία. Δὲν ἐπετράπη ὅμως εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον τῆς ἀνορθώσεως, διότι ἀνετράπη ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος τῶν ἐκλογῶν τῆς 7ης Ἀπριλίου 1885, ἀνετράπη δὲ πρὸ πάντων, διότι εἶχε προβάλει καὶ ψηφίσει φορολογικὰς ἐπιβαρύνσεις, αἵτινες τὴν κατέστησαν ἀντιδημοτικήν. Δὲν προτίθεμαι ν’ ἀφηγηθῶ ὑμῖν λεπτομερῶς τὰ κατὰ τὴν χρονικὴν περίοδον τῶν ἐτῶν 1885 καὶ 1886, ἵνα μὴ ὑποληφθῶ ὡς προκαλῶν ἀσκόπους ἀντεγκλήσεις. Προΐστατο τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν περίοδον ταύτην ὁ νῦν κ. Πρωθυπουργός. Γνωστὴ ἄλλως τε εἶναι εἰς πάντας ἡ ἐπελθοῦσα ἀνωμαλία εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. Περιορίζομαι μόνον σημειῶν τοῦτο, ὅτι αἱ χρήσεις τοῦ 1885 καὶ 1886 ἀφῆκαν ἔλλειμμα 130 ἑκατομμυρίων, καὶ ὅτι κατὰ τὴν χρονικὴν ταύτην περίοδον ἐπανήχθη εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἥτις εἶχεν ἀρθῆ κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1884. Ἀρχομένου τοῦ 1887, ἐν τῇ Βουλῇ συνήφθη κρατερὸς ἀγὼν μεταξὺ τοῦ τότε κυβερνῶντος, τέως Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τῆς ὁποίας ἡγεῖτο ὁ νῦν κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Οὗτος καὶ ἕτεροι ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως προέβαλον τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ Κράτους πρὸς τὰς ἀνειλημμένας ὑπ’ αὐτοῦ ὑποχρεώσεις, καὶ ὑπεστήριξαν τὴν κήρυξιν τῆς πτωχεύσεως. Ἡμεῖς τότε, ὑποστηρίζοντες τὴν Κυβέρνησιν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, εἴχομεν τὴν ἀντίθετον γνώμην, ἥτις καὶ ἐπεκράτησεν. Ἐφρονοῦμεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐνεῖχεν ἔτι ζωτικὰς δυνάμεις ἐπαρκεῖς, ὅπως ἀντίσχῃ εἰς τὴν αὔξησιν τῶν φορολογικῶν βαρῶν καὶ ἀποφύγῃ τὸ στίγμα τῆς πτωχεύσεως. Πράγματι, κατὰ τὴν πρώτην σύνοδον τῆς Βουλῆς ἐκείνης ἐν ἔτει 1887 ἐψηφίσαμεν αὐξήσεις τῶν φορολογικῶν βαρῶν κατὰ 20 ἑκατομμύρια περίπου. Πλὴν ὅμως τῶν αὐξήσεων τούτων τῶν φορολογικῶν, αἵτινες ἕνα κυρίως εἶχον σκοπὸν, νὰ ἐξασφαλίσωσι τὸ σταθερὸν ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὑπῆρχε καὶ ἑτέρα ἀνάγκη, ἐπιβαλλομένη εἰς τοὺς διαχειριζομένους τὰ κοινὰ, ἡ ἀνάγκη ὅπως μὴ ἀφήσωσι τὴν νομισματικὴν ἀνωμαλίαν νὰ ἐξιχθῇ εἰς διαστάσεις τοιαύτας, ὥστε νὰ βλαφθῶσι τὰ συμφέροντα τῆς χώρας. Ἡ ἐξαγωγὴ ἅπαντος τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος, ὅπερ ἦτο ἀναγκαῖον διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τοκοχρεωλύτρων τοῦ δημοσίου χρέους, ἤθελεν ἀποστραγγίσει τὴν ἐσωτερικὴν ἀγορὰν καὶ ἤθελεν ἀφεύκτως προαγάγει τὴν νομισματικὴν ἀνωμαλίαν, ἐπὶ μεγίστῃ βλάβῃ τῶν συμφερόντων τῆς χώρας. Ἐπενοήθησαν τότε οἱ ἐπικληθέντες οἰκονομικοὶ συνδυασμοὶ, κατὰ τῶν ὁποίων ἡ Ἀντιπολίτευσις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης εἶχεν ἀδίκως ἐξεγερθῆ. Διὰ τῶν οἰκονομικῶν τούτων συνδυασμῶν ἐπεδιώκετο ἡ τροπὴ ἐσωτερικῶν δανείων εἰς ἐξωτερικὰ, ἐπεδιώκετο δὲ ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους, σκοπὸς δὲ θεμελιώδης τῶν συνδυασμῶν ἦτο, τὸ ὑπάρχον ἐν τῷ τόπῳ μεταλλικὸν νὰ ἀπομείνῃ ἐν τῷ τόπῳ καὶ νὰ ἐνισχύσῃ τὴν χώραν ἡμῶν, ὅπως βραδύτερον ἐπιτευχθῇ εἴτε ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, εἴτε ἡ ἐλάττωσις ἢ μείωσις τῶν δεινῶν, ἅτινα ἐπάγονται ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Κατὰ τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν ἡ Ἀντιπολίτευσις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἡγουμένου τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, πρὸ πάντων ἀντέτασσε τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι δι’ αὐτῶν μεταβάλλονται τὰ ἐσωτερικὰ δάνεια εἰς ἐξωτερικὰ καὶ οὕτως αὐξάνει τὸ εἰς μεταλλικὸν νόμισμα πληρωτέον ποσὸν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους. Ἐκ τῶν ὑστέρων ὅμως ἀπεδείχθη, ὅτι οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Ἀντιπολίτευσιν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δὲν ἦσαν ἐν τῇ ἀληθείᾳ, διότι, ὅταν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ ποσὸν, εἰς ὃ ἀνήρχετο ἡ εἰς χρυσὸν ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ Μάϊον τοῦ 1886, καὶ τὸ ποσὸν εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήρχετο αὕτη κατὰ τὸ 1893, θέλομεν εὕρει ἐπὶ πλέον διαφορὰν 2,284,000 φράγκων. Κατὰ Μάϊον τοῦ 1886 ἀνήρχετο ἡ εἰς χρυσὸν ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους εἰς 26 ἑκατομμύρια, κατὰ δὲ τὸ 1893 ἀνῆλθεν εἰς 28,280,000. Ἐκ τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν ὅμως προέκυψεν ἐλάφρυνσις τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ 6,500,000, ὡς ἀποδεικνύεται ἐκ πινάκων ἐπισήμων, κατατεθέντων τότε εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Τροιζηνίας, διευθύνων τότε τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, εἶναι ὁ συντάξας τοὺς πίνακας τούτους. Ἐὰν ἦτο ἐν τῇ αἰθούσῃ τῆς Βουλῆς τὴν στιγμὴν ταύτην, ἤθελον ἐπικαλεσθῆ τὴν μαρτυρίαν του. Ὑπ’ οὐδενὸς ἄλλως τε ἠμφισβητήθη ἡ ἀκρίβεια τῶν πινάκων τούτων, καὶ ὅταν βραδύτερον ἀνῆλθον ἐπὶ τὴν ἀρχὴν οἱ τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἀποτελοῦντες. Ἡ ἐπὶ πλέον διαφορὰ τῆς εἰς χρυσὸν ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους προῆλθεν ἐκ τῆς τροπῆς τῶν ἐσωτερικῶν δανείων εἰς ἐξωτερικά; Βεβαίως ὄχι. Προῆλθεν ἐκ τῆς κατασκευῆς τῶν θωρηκτῶν καὶ ἐκ τοῦ δανείου τοῦ συνομολογηθέντος διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν· τῶν θωρηκτῶν ἡ κατασκευὴ, ὡς πάντες ἴσως ἐνθυμεῖσθε, ἀνῆλθεν εἰς πραγματικὸν κεφάλαιον δρ. 26,000,000, ἤτοι εἰς ὀνομαστικὸν κεφάλαιον δρ. 38,575,677, ὅπερ ἐπάγεται τὸ ποσὸν φρ. 1,543,000 λόγῳ ἐτησίας τοῦ δανείου ὑπηρεσίας, ὁ δὲ σιδηρόδρομος Μύλων–Καλαμῶν προεκάλεσε τὸ δάνειον τῶν 24,000,000, τὸ ὁποῖον ἐπεβάρυνε τὴν ἐτησίαν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους εἰς χρυσὸν κατὰ 1,440,000. Ὥστε ἐκ τῶν δύο τούτων καὶ μόνον αἰτιῶν δύνασθε νὰ ἐξηγήσητε τὸν λόγον τῆς ἐπὶ πλέον διαφορᾶς τῆς εἰς χρυσὸν ἐτησίας ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους. Κατὰ τὴν χρονικὴν περίοδον τῶν ἐτῶν 1887–1890 μεγίστη ἐδόθη ὤθησις εἰς τὰ δημόσια ἔργα καὶ ἰδίως εἰς τὴν αὔξησιν τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας. Πρὸς βελτίωσιν τῆς παρ’ ἡμῖν κρατούσης νομισματικῆς ἀνωμαλίας, δὲν ἐθεωρήθη ἐπαρκὴς μόνη ἡ μέριμνα τῆς ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ προμηθείας τοῦ ἀπαιτουμένου διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους μεταλλικοῦ νομίσματος διὰ τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν. Ἐκρίθη, καὶ εὐλόγως, ὡς ἐπιβαλλομένη ἡ ἐνίσχυσις τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τῆς χώρας διὰ τῆς κατασκευῆς οὐ μόνον ἁμαξιτῶν ὁδῶν, ἀλλὰ καὶ σιδηροδρόμων καθ’ ἅπασαν σχεδὸν τὴν χώραν. Πρὸ τοῦ 1882 δὲν εἴχομεν ἢ μόνον τὸν μικρὸν σιδηρόδρομον Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Λήγοντος τοῦ 1890, εἴχομεν τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, ἐξικνούμενον ἀφ’ ἑνὸς μὲν μέχρις Ὀλυμπίων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ μέχρι Ναυπλίου· εἴχομεν τοὺς σιδηροδρόμους Θεσσαλίας καὶ Ἀττικῆς, εἴχομεν δὲ ἐν ἐκτελέσει τὸν σιδηρόδρομον Μύλων– Καλαμῶν καὶ τὴν μεγάλην γραμμὴν Πειραιῶς–Λαρίσης–μεθορίων. Κατὰ τὴν περίοδον ταύτην ἐξετελέσθησαν λιμενικὰ ἔργα μεγίστης σπουδαιότητος, διευκολύνοντα τὴν μεταφορὰν τῶν ἐγχωρίων προϊόντων καὶ συμβάλλοντα εἰς τὴν πρόοδον τοῦ ἐμπορίου. Κατὰ τὴν περίοδον ταύτην ἐπετεύχθη ἡ ἀτέλεια τῆς σταφίδος ἐν Ἀμερικῇ καὶ ἡ κατὰ ¾ ἐλάττωσις τοῦ ἐπιβαλλομένου ἐν Ἀγγλίᾳ ἐπὶ τῆς σταφίδος εἰσαγωγικοῦ τέλους. Κατὰ τὴν περίοδον ταύτην ἐλήφθη νομοθετικὴ πρόνοια περὶ ἐκτελέσεως ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ περὶ τῆς κατὰ τὸ ἐφικτὸν προαγωγῆς τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας, ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ μείωσις τοῦ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐξαγομένου μεταλλικοῦ νομίσματος. Εἶπον ἄλλοτε, ἐπιμένω δὲ καὶ νῦν ἰσχυριζόμενος, ὅτι ἡ χρονικὴ περίοδος τῶν ἐτῶν 1887–1890 ἀποτελεῖ ἀξιοσημείωτον σταθμὸν τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν ἱστορίας, διότι ἡ ἀναλογία τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους ἀπὸ 49%, εἰς ὅσα ἀνήρχετο κατὰ τὸν Μάϊον τοῦ 1886, εἶχε κατέλθει τὸ 1889 εἰς μόνον 35%, διότι ἡ δημοσία ἡμῶν πίστις εἶχεν ἀνορθωθῆ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ δανείζηται τὸ Κράτος ἄνευ εἰδικῶν ἐγγυήσεων, καὶ διὰ μόνης τῆς ἠθικῆς ὑποχρεώσεως αὐτοῦ, ἐπὶ τόκῳ 5 καὶ 5½%, τῶν χρεωγράφων αὐτοῦ καταλεγομένων ἐν ταῖς εὐρωπαϊκαῖς ἀγοραῖς μεταξὺ τῶν προηγμένων οἰκονομικῶς ἐπικρατειῶν, καὶ διότι αἱ παραγωγικαὶ δυνάμεις τῆς χώρας οὐ μόνον δὲν εἶχον ὑποστῆ, ὡς ἰσχυρίζοντο οἱ ἀντιπολιτευόμενοι, ἐξάντλησιν καὶ κάματον, ἀλλὰ τοὐναντίον διετέλουν ἐν ἀναπτύξει καὶ προόδῳ. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως τῆς χρονικῆς ἐκείνης περιόδου εἶχε καταπολεμηθῆ ὑπὸ τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως, ἧς ἡγεῖτο ὁ νῦν κ. Πρωθυπουργός, διὰ μέσων μὴ συνήθων εἰς τὰ κοινοβουλευτικῶς διοικούμενα ἔθνη. Ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶχεν ἀποχωρήσει σύσσωμος ἐν μιᾷ τῶν βουλευτικῶν συνόδων, ἤσκησε δὲ τὸ σύστημα τῆς κωλυσιεργίας κατὰ τὰς ἄλλας συνόδους ἐν εὐρυτάταις διαστάσεσιν. Ὁ ἁψίκορος καὶ φιλόκαινος χαρακτὴρ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τὸ ἐκ τῶν ἐνεργειῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀναπτυχθὲν παρὰ τοῖς ἁπλουστέροις ἀντικυβερνητικὸν φρόνημα, ὅπερ πρὸ πάντων ἐνισχύετο ἐκ τῆς ἐπιβληθείσης αὐξήσεως τῶν φορολογικῶν βαρῶν, ἀνέτρεψε τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, ἣν διεδέχθη ἡ προελθοῦσα ἐκ τῶν ἐκλογῶν τῆς 14ης Ὀκτωβρίου 1890, ἥτις παρέμεινεν ἐν τῇ διοικήσει τῆς χώρας μέχρι τοῦ Φεβρουαρίου 1892. Ἡ Κυβέρνησις αὕτη, ἧς προΐστατο ὁ νῦν κ. Πρωθυπουργός, ὑπέλαβεν, ὅτι ὤφειλεν ἀντίθετον τῆς προκατόχου της νὰ ἀκολουθήσῃ σύστημα’ ὑπέλαβεν, ὅτι ἦτο προτιμότερον, ἀντὶ τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν, νὰ ζητήσῃ ἐκ τῆς ἐσωτερικῆς ἡμῶν ἀγορᾶς τὸν χρυσόν, ὅστις ἦτο ἀναγκαῖος διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τοκοχρεωλύτρων. Καὶ ὄντως κατὰ τὸ 1891 ἐπρομηθεύθη ἐκ τῆς ἀγορᾶς ἡμῶν χρυσὸν 20,000,000 περίπου καὶ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους καὶ διὰ δαπάνας τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσης. Εἶναι ἀληθές, ὅτι τὴν συνέδραμεν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, ἡ ἐποχὴ ἐκείνη, διότι, ὡς πάντες ἐνθυμεῖσθε, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἡ σταφὶς ἐπωλήθη πᾶσα εἰς τιμὰς ὑψηλάς. Ἀλλ’ ὅμως ἡ ἐξαγωγὴ τόσου ποσοῦ χρυσοῦ παρήγαγε κενὸν ἐν τῇ ἐσωτερικῇ ἀγορᾷ, καὶ ὑπῆρξε, κατ’ ἐμέ, ἡ πρώτη αἰτία τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας, ἡ ὁποία ἐπεδεινώθη, ὅτε βραδύτερον εὑρέθημεν ἀπέναντι τῆς ἀζητησίας καὶ ὑποτιμήσεως τῶν κυριωτέρων ἡμῶν προϊόντων. Προσετέθη δὲ εἰς τὰς οἰκονομικὰς δυσχερείας τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ ἡ ἀναφυεῖσα δυσπιστία ἐν ταῖς εὐρωπαϊκαῖς ἀγοραῖς πρὸς τὴν πίστιν τῶν δευτερευόντων Κρατῶν. Ἀρχομένου τοῦ 1892, ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ᾐσθάνθη τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον διέτρεχε, καὶ προῆλθεν εἴς τινας φορολογικὰς ἐπιβαρύνσεις. Λίαν βραδέως ἐσυλλογίσθη νὰ λάβῃ μέτρα, ὅπως ἀντιμετωπίσῃ τὰς περιστάσεις τὰς δυσχερεῖς αἱ ὁποῖαι εἶχον τότε παρουσιασθῆ. Ἀπέτυχε δὲ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν μέτρων, ἐξ ἀπρονοησίας δὲ ὡδήγησε τὴν χώραν εἰς τὰς ἐπελθούσας κατόπιν περιπετείας. Ὅστις καλῶς ἐνθυμηθῇ καὶ ἐκτιμήσῃ τὰ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, δὲν δύναται ἢ νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη δὲν ἀπεχώρει ἢ δὲν ἀπεμακρύνετο ὁπωσδήποτε τῶν κοινῶν κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1892, ἤθελεν εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀναπόφευκτον ἀνάγκην νὰ κηρύξῃ τὴν πτώχευσιν, διότι, ὡς ἐκ τῶν ὑστέρων ἀπεδείχθη, ἄνευ συνομολογήσεως δανείου ἢ ἄνευ τινὸς ἄλλου οἰκονομικοῦ συνδυασμοῦ, ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν χρεωλύτρων τοῦ 1892. Κατ’ ἐμέ, δύναται νὰ ὑποληφθῇ ὡς ὑπηρεσία πολύτιμος, προσενεχθεῖσα ὑπὸ τοῦ Στέμματος εἰς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τὸ γεγονός, ὅτι τὴν ἀνάγκην τῆς κηρύξεως τῆς χρεωκοπίας μετέθηκεν ἀπὸ τούτου εἰς τοὺς διαδόχους του. Πᾶς, ὅστις παρηκολούθησεν ἐπισταμένως τὴν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης οἰκονομικὴν ἡμῶν κατάστασιν, δὲν δύναται ἢ νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι ὡς ἐκ τῆς δυσχερεστάτης οἰκονομικῆς καταστάσεως, τὴν ὁποίαν ἐκληροδότησεν ἡ πρὸ τοῦ 1882 ἐποχή, ὡς ἐκ τῶν ἐλλειμμάτων, τὰ ὁποῖα εἶχε καταλίπει ἡ χρονικὴ περίοδος τῶν ἐτῶν 1882–1884, ἰδίως δὲ ὡς ἐκ τῶν μεγάλων ἐλλειμμάτων, τὰ ὁποῖα εἶχον καταλίπει αἱ χρήσεις τῶν ἐτῶν 1885–1886, καὶ τέλος ὡς ἐκ τῶν ἐλλειμμάτων, τὰ ὁποῖα κατέλιπον αἱ χρήσεις τῶν ἐτῶν 1890 καὶ 1891, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν ἐξαγωγὴν μεγίστης ποσότητος χρυσοῦ κατὰ τὸ 1891, ἥτις, γενομένη ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, κατέστησε τὴν νομισματικὴν ἀνωμαλίαν τῆς ἡμετέρας ἀγορᾶς δυσθεράπευτον, δὲν δύναται, λέγω, ἢ νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι ἡ κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας τοῦ 1892 Κυβέρνησις ὑπὸ τὸν καὶ νῦν Πρωθυπουργὸν ἔβαινε πλησίστιος πρὸς τὴν πτώχευσιν, ἐσώθη ὅμως, ὡς ἐκ τῆς ἀποφάσεως, ἣν ἔλαβε τὸ Στέμμα, λήγοντος τοῦ μηνὸς Φεβρουαρίου, καὶ ἣν πληρέστατα ἐδικαιολόγει ἡ ἐλπὶς τῆς ἀποφυγῆς τῆς πτωχεύσεως. Ὁ κλῆρος τῆς κηρύξεως τῆς πτωχεύσεως ἔπεσε μοιραίως ἐπὶ τοὺς διαδόχους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, οἵτινες προῆλθον ἐκ τῶν ἐκλογῶν τῆς 3 Μαΐου 1892. Οὗτοι ὑπέλαβον, ὅτι καὶ μετὰ τὴν ἐκ βάθρων κλονισθεῖσαν ὡς ἐκ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῶν προκατόχων των δημοσίαν πίστιν, ὤφειλον νὰ ἐμμείνωσιν εἰς τὸ σύστημα, ὅπερ κατὰ τὸ παρελθὸν εἶχον ἐφαρμόσει, ὅπως ἀποφύγωσι τὴν πτώχευσιν· ὑπέλαβον, ὅτι ἦτο εἰσέτι δυνατὸν δι’ αὐξήσεως τῶν φορολογικῶν ἐπιβαρύνσεων νὰ ἐπιτύχωσι τὸ σταθερὸν ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ν’ ἀνορθώσωσι τὴν πίστιν τοῦ Κράτους· ὑπέλαβον, ὅτι ἠδύναντο, οὕτω διασκευάζοντες τὸν προϋπολογισμόν, νὰ ἐπιτύχωσι τὴν συνδρομὴν τῶν κεφαλαίων, χρησιμοποιουμένης τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως. Ὡς ἐκ τούτου, κατὰ τὸ 1892 ἐψηφίσθη ἡ ἐπιβολὴ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, ἡ αὔξησις τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου, ἡ συγχώνευσις τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας κλπ. Πάντων τούτων τῶν μέτρων εἷς καὶ μόνος ἦτο ὁ σκοπός, νὰ αὐξήσωσιν ἐπὶ τοσοῦτον τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, ὥστε νὰ ἐμπνευσθῇ ἡ προσήκουσα ἐμπιστοσύνη εἰς τὰ κεφάλαια καὶ διὰ τῆς συνομολογήσεως ἑνὸς ἐξωτερικοῦ δανείου νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ὁδὸν τῆς ἀνορθώσεως. Ἀλλὰ, καὶ μεθ’ ὅλας ταύτας τὰς θυσίας, ἀπέβη ἀδύνατος ἡ συνομολόγησις τοῦ δανείου, ἕνεκα λόγων καὶ ἀντιδράσεων γνωστῶν, ἡ Κυβέρνησις δ’ ἐκείνη ἀπεχώρησε τῆς ἀρχῆς· ἡ πτώχευσις εἶχε καταστῆ ἤδη ἀναπόφευκτος. Τὸ μέτρον, εἰς ὃ κατέφυγεν ἡ διάδοχος Κυβέρνησις, ἤτοι τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως, σκοπὸν μόνον εἶχε τὴν προσωρινὴν ἀναβολήν. Οὕτω κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1893 ἡ πτώχευσις ἔλαβεν ἐπίσημον χαρακτῆρα. Ὑπῆρξαν πολλοὶ καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ οἱ κατακρίναντες τὸν τέως ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτήν, ὅτι δὲν ἦτο εἰς αὐτὸν ἐπιτετραμμένον νὰ κηρύξῃ τὴν πτώχευσιν καὶ νὰ διαπραγματευθῇ τὰ τοῦ συμβιβασμοῦ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες δὲν ἀνήκουσιν εἰς ἑαυτοὺς, καὶ ὅτι, εὐθὺς ὡς ἡ πλειοψηφία τοῦ Κοινοβουλίου καλέσῃ αὐτοὺς ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, δὲν δύνανται νὰ ἀρνηθῶσιν. Ὅτε ἀνέλαβεν ἐκ νέου τὴν ἀρχὴν, ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τῆς ἐπαρκείας δὲν εἶχε πλέον λόγον ὑπάρξεως· ἠναγκάσθη νὰ πολιτευθῇ ὡς αἱ νέαι οἰκονομικαὶ περιστάσεις καὶ συνθῆκαι ἐπέβαλλον. Ἐν τῇ ἐποχῇ δὲ ταύτῃ νέα περιπέτεια ἐθνικὴ ἐπῆλθεν, ἡ ἀζητησία καὶ ὑποτίμησις τῶν κυριωτέρων προϊόντων μας, τῆς σταφίδος καὶ τῶν οἴνων, διότι ἐκλείσθη πρὸς ἀμφότερα ἡ σπουδαιοτέρα ἀγορὰ καταναλώσεως, ἡ τῆς Γαλλίας. Ἐντεῦθεν δ’ ἐπεδεινώθη ἡ νομισματικὴ ἀνωμαλία τῆς ἀγορᾶς ἡμῶν. Ὁπωσδήποτε τὸ ὑπὸ τὸν κ. Τρικούπην πολιτικὸν κόμμα διετήρησε μὲν τὴν ἀρχὴν ἐπὶ 14 μῆνας περίπου ἐκ καθήκοντος ἐπιβαλλομένου, ἀλλὰ κατέστη ἀντιδημοτικὸν οὐ μόνον ὡς ἐκ τῶν μεγάλων φορολογικῶν ἐπιβαρύνσεων, εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν ὁποίων εἶχε τὴν πρωτοβουλίαν καθ’ ὅλην τὴν παρελθοῦσαν δωδεκαετίαν, ἀλλὰ καὶ ὡς ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι, κρατοῦντος τούτου τὴν ἀρχὴν, ἐκηρύχθη εἰς πτώχευσιν τὸ Κράτος, καὶ ἀτομικὰ συμφέροντα πολλῶν Ἑλλήνων ὑπέστησαν βλάβην, καὶ ἡ πίστις τῶν ἐμπορευομένων καὶ ὁπωσδήποτε μετὰ τῆς ἀλλοδαπῆς συναλλασσομένων συμπολιτῶν μας ἐκλονίσθη. Ἐνθυμεῖσθε εἰς μίαν τῶν συνεδριάσεων τῆς παρούσης συνόδου, ὅτε ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κραναίας συνάδελφος, ὁ κ. Βαλσαμάκης, ὑπεστήριζε τὴν ἀκυρότητα τῆς ἐκλογῆς τοῦ συναδέλφου του κ. Ῥωμάνου, τί ἐντεῦθεν ἔλεγε; Κατ’ αὐτὸν, τὸ πολιτικὸν κόμμα, τὸ διατελοῦν ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ τέως ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, εἶχε καταστῆ ἐν Κεφαλληνίᾳ ἀντιδημοτικὸν, ἰδίως διότι πλεῖστοι ἐκ τῶν συμπολιτῶν του εἶχον ζημιωθῆ ἐκ τῆς πτωχεύσεως. Προσέθηκε λοιπὸν εἰς τὸ κόμμα τοῦτο ὁ νόμος τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893 καὶ ἕτερον λόγον ἀντιδημοτικότητος· ἡ κατ’ αὐτοῦ ἀντίδρασις, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὰς ἐκ τῆς ἀζητησίας τῆς σταφίδος προκυψάσας ἀπαιτήσεις τῶν σταφιδοκτημόνων καὶ πρὸς τὸν ἐγερθέντα ἀτόπως θόρυβον κατὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῶν διαπυλίων, προὐκάλεσε τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ συνετέλεσεν εἰς τὴν ἧτταν τοῦ κόμματος τούτου ἐν ταῖς ἐκλογαῖς τῆς 16 Ἀπριλίου. Εἰς τὴν ἧτταν τῆς 16 Ἀπριλίου συνετέλεσαν καὶ αἱ ἐπαγγελίαι τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον νῦν ἐπικρατεῖ. Βεβαίως ἡ ἐπαγγελία ἡ ἀφορῶσα εἰς τὴν κατάργησιν τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας καὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν καὶ ἡ σιωπηρὰ ἐπαγγελία περὶ καταργήσεως τῆς μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων, πάντα ταῦτα, καὶ ἰδίως αἱ ἐκλογικαὶ περιοδεῖαι τοῦ μέλλοντος Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἑλλάδος, βεβαίως ἔσχον τὸ ἀποτέλεσμα, νὰ καταστήσωσι τὸ κόμμα, τὸ ἡττηθὲν κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 16 Ἀπριλίου, λίαν ἀντιδημοτικὸν, ταῦτα δὲ καὶ οὐχὶ ἡ ἐμβριθὴς καὶ λελογισμένη τῶν πραγμάτων ἐκτίμησις ἐδημιούργησαν τὴν ἐκλογικὴν ἐτυμηγορίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλεται ἡ ἐπικράτησις τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον σήμερον εἶναι ἐν τῇ ἐξουσίᾳ. Ἔλεγον, ἀρχόμενος τοῦ λόγου, ὅτι ἡ μικρὰ αὕτη ἐπὶ τὸ παρελθὸν ἀναδρομὴ εἶχεν ὡς σκοπὸν νὰ μὲ πείσῃ, ἐὰν ὄντως ὤφειλον, ἀποχωρῶν τοῦ πολιτικοῦ βίου, νὰ λάβω τὴν εἴς τινα Μονὴν ἄγουσαν. Ἐπείσθην ὅμως, ὅτι εἰς ἄλλον εἶναι ἐνδεδειγμένη ἡ ὁδὸς αὕτη· διότι λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν μου τοὺς ἀπολογισμοὺς πάντων τῶν παρελθόντων ἐτῶν, καὶ εἰς τοὺς ἀπολογισμοὺς τούτους ἀναγινώσκω τοὺς ἑπομένους ἀριθμούς. Εἰς τὰς χρήσεις τῶν ἐτῶν 1882–1884, 1887–1889 καὶ 1892 ἅπαντα τὰ ἐλλείμματα, τακτικὰ καὶ ἔκτακτα, ἀνῆλθον εἰς 97,058,343. Εἰς τὰς χρήσεις δὲ τῶν ἐτῶν 1885, 1886, 1890 καὶ 1891 τὰ τακτικά τε καὶ ἔκτακτα ἐλλείμματα ἀνῆλθον εἰς 206,625,268. Ἐκ τῶν ἐλλειμμάτων, ἅτινα κατέλιπον αἱ 7 χρήσεις, ἤθελε προκύψει βάρος εἰς τὴν ἐνιαυσίαν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους 7 ἑκατομμυρίων, λογιζομένου τοῦ τόκου πρὸς 6% καὶ τοῦ χρεωλύτρου πρὸς 1%. Τὰ ἐλλείμματα ὅμως τῶν 4 χρήσεων, ἃς διεχειρίσθη ὁ νῦν κ. Πρωθυπουργός, ἐπήγαγον βάρος εἰς τὴν ἐτησίαν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἐκ 15,000,000. Ἐὰν ἀφαιρέσητε τὰ 15,000,000 ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἀνάγονται εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, νομίζετε, ὅτι ἦτο τότε ἀναπόφευκτος ἡ πτώχευσις; Ἄνευ τῶν ἐλλειμμάτων τούτων, τὰ ὁποῖα ἀνῆλθον εἰς 207,000,000, ἦτο δυνατὸν ἡ πολιτικὴ τῆς ἐπαρκείας νὰ εὐδοκιμήσῃ, καὶ νὰ μὴ ἀναγκάσῃ τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας ἡμῶν νὰ κηρύξῃ τὴν πτώχευσιν τοῦ Κράτους. Ἐκ τῆς βραχείας ἄρα ταύτης μελέτης συνήγαγον τὸ συμπέρασμα, ὅτι οὐδὲν δικαιοῦμαι νὰ αἰσθάνωμαι βάρος ἐν τῇ συνειδήσει μου ἐπὶ τῇ κατὰ τὸ παρελθὸν πολιτικῇ μου πορείᾳ· διότι τὸ σύστημα, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου συνηγόρουν, ἦτο σύστημα, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τῆς χώρας καὶ νὰ ἀποσοβήσῃ τὴν πτώχευσιν· ἦτο ὅμως σύστημα, εἰς οὗτινος τὴν ἐφαρμογὴν δὲν ἔπρεπε νὰ παρεμβληθῶσιν ἐμπόδια, καὶ ὅπερ ἔδει νὰ λειτουργήσῃ ἀπροσκόπτως ἐπὶ μακρὸν χρόνον, μέχρις οὗ ἑδραιωθῇ ἀσφαλῶς ἡ δημοσία ἡμῶν πίστις καὶ ἀνορθωθῇ ἡ οἰκονομία ἐν γένει τῆς χώρας. Ἐὰν ὅμως τὸ σύστημα τοῦτο ἀπέτυχεν ἕνεκα παρεμπεσασῶν ἀνακοπῶν καὶ διαχειρίσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ὀφείλονται εἰς τὸ πολιτικὸν κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ ἀνῆκον, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει προβάλλεται τὸ ἐρώτημα, τίς ὑποχρεοῦται νὰ λάβῃ τὴν εἰς τινα Μονὴν ἄγουσαν, ὅπως συντάξῃ τὸ τροπάριον, ὅπερ ἡ Κασσιανὴ συνέταξε διὰ τὴν ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις περιπεσοῦσαν; Ὅτε ὁ τέως ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, ἢ μᾶλλον καὶ πρὸ τούτου, ὅτε συνεζήτει πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ὁμολογιούχων τὰ πρὸς συνομολόγησιν τοῦ συμβιβασμοῦ, ἰσχυρίσθη, ὅτι ἡ πτώχευσις ἐπεβλήθη εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἕνεκα τῆς ἐπελθούσης νομισματικῆς ἀνωμαλίας, ἤτοι ἕνεκα τῆς μεγίστης ὑπερτιμήσεως τοῦ χρυσοῦ, ἤτοι τῆς μεγίστης ὑποτιμήσεως τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὁμιλῶν ἐν τῇ συζητήσει περὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ συμβιβασμοῦ, ἰσχυρίσθη ὅτι, καὶ ἄνευ τῶν γενομένων πληρωμῶν λόγῳ τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς, ἡ πτώχευσις ἦτο ἀναπόφευκτος. Πρὸς ὑποστήριξιν τῆς γνώμης του ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν μελέτην, ἐπὶ ἀριθμῶν δῆθεν στηριζομένην, καὶ προσεπάθησε ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ἄνευ τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς τὰ ἐλλείμματα τῶν ἐτῶν ἐκείνων ἦσαν τοσαῦτα, ὥστε ἐπεβάλλετο ἡ πτώχευσις. Ἐγὼ ὅμως, ἀγορεύσας κατόπιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀπέδειξα, ὅτι διετέλει ἐν πλάνῃ, προβάλλων τοιοῦτον ἰσχυρισμόν· διότι, ἐὰν ἀφαιρέσητε ἀπὸ τὰς διαχειρίσεις τῆς χρονικῆς περιόδου τῶν ἐτῶν 1887–1889 καὶ τῶν τελευταίων ἀκόμη ἐτῶν τὰς γενομένας πληρωμὰς λόγῳ νομισματικῆς διαφορᾶς ἢ ἐπισυναλλαγῆς, θέλετε καταλήξει ἀλανθάστως εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἐν τῷ κυκλοφοροῦντι νομίμως πιστωτικῷ νομίσματι, ἤτοι ἐν τραπεζικοῖς γραμματίοις, ὑπάρχει πλῆρες καὶ ἄρτιον τὸ ἰσοζύγιον μεταξὺ εἰσπράξεων καὶ δαπανῶν. Τοῦτο ἀπεδείχθη βραδύτερον ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν χρήσεων 1893 καὶ 1894, πρὸ πάντων δὲ καὶ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς χρήσεως 1894· διότι οἱ ψηφισθέντες κατὰ τὸ 1892 φόροι ἐλειτούργησαν μὲν κατὰ τὸ 1893 καὶ ἀπήνεγκον τὰ ὑπολογισθέντα ταμιακὰ ἀποτελέσματα, ἀλλὰ ταῦτα δὲν ἐνδεικνύονται ἐν τῷ συνόλῳ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς χρήσεως 1893, καθόσον αἱ εἰσπράξεις τῆς χρήσεως ταύτης ὑπέστησαν ἐπαισθητὴν μείωσιν, ἰδίᾳ κατὰ τὸ δεύτερον ἑξάμηνον, ὡς ἐκ τῆς ἐπισημοποιηθείσης ἀνεπαρκείας τοῦ Κράτους καὶ τῆς ἐπελθούσης ὑποτιμήσεως καὶ ἀζητησίας εἰς τὴν σταφίδα καὶ εἰς τοὺς οἴνους. Ἡ σπουδαία τῶν εἰσπράξεων τῆς χρήσεως 1893 μείωσις ἐπῆλθεν εἰς τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη καὶ εἰς τοὺς φόρους τῶν ἐξαγομένων προϊόντων τῆς Ἑπτανήσου. Ἡ χρῆσις τοῦ 1893 παρουσιάζει περίσσευμα ἐκ δραχ. 4,906,813. Ἐὰν ἐκ τούτων ἀφαιρέσωμεν τὰ εἰσπραχθέντα ἐκ νομισματοποιΐας καὶ ἐκ τῆς εἰς χρυσὸν εἰσπράξεως τοῦ ἐγγείου φόρου τῆς σταφίδος, ἀπομένει πάντοτε καθαρὸν περίσσευμα περὶ τὰ 2,000,000. Αἱ οἰκονομικαὶ συνθῆκαι, ὑφ’ ἃς διετέλεσαν τό τε Κράτος καὶ ἡ χώρα ἡμῶν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς χρήσεως τοῦ 1891, δὲν ἐβελτιώθησαν βεβαίως ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ δύναταί τις νὰ ἔχῃ ὡς ὑπογραμμὸν τοῦ μέλλοντος τὰς δημοσίας εἰσπράξεις τῆς χρήσεως ταύτης. Ἐὰν αἱ περιστάσεις ἦσαν μᾶλλον εὐνοϊκαί, ἤτοι ἐὰν συνετελεῖτο ὁ συμβιβασμὸς καὶ ἠνορθοῦτο ἡ πίστις τοῦ τε Κράτους καὶ τῶν ἰδιωτῶν, καὶ ἐὰν τὰ προϊόντα, δι’ ὧν εἰσάγεται μεταλλικὸν εἰς τὴν χώραν, ἦσαν μᾶλλον τετιμημένα καὶ ἐζητημένα, βεβαίως τ’ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1894 ἤθελον εἶσθαι ἀσυγκρίτως κρείσσονα. Οὐχ ἧττον ἂς λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑφεστώς. Ἡ χρῆσις τοῦ 1894 μέχρι τέλους Ἀπριλίου 1895 παρουσιάζει τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα. Ἔχομεν εἰσπεπραγμένα ἔσοδα 96,650,413. Ἄν ἐκ τούτων ἀφαιρέσωμεν 4,182,476, ἤτοι τὰ εἰσπραχθέντα ἐκ τῆς δημευθείσης ἐγγυήσεως τῆς Ἀγγλικῆς ἑταιρίας, τῆς ἀναλαβούσης τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσης, καὶ ἐκ τῆς ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἐκπτώσεως τῶν ἐκ 10% κρατήσεων, ἀπομένουσιν εἰσπράξεις 92,467,937. Ἄν ἐκ τούτων ἀφαιρέσωμεν καὶ τὰ εἰσπραχθέντα ἐκ τῆς νομισματοποιΐας, ἤτοι ἐκ τῶν νικελίων, 406,000— διότι δὲν εἶναι σταθερὸν ἔσοδον — ἔχομεν εἰσπράξεις 92,061.937. Εἰς τὰς εἰσπράξεις ταύτας ὀφείλομεν νὰ προσθέσωμεν καὶ τὰ εἰσπραχθησόμενα μέχρι τῆς λήξεως τῆς χρήσεως. Ταῦτα δὲ δυνάμεθα νὰ πορισθῶμεν, ἐξετάζοντες ἢ ἀνατρέχοντες εἰς τὰς καταστάσεις τῶν εἰσπράξεων κατὰ τοὺς μῆνας Μάϊον μέχρις Ὀκτωβρίου 1894, ἀπὸ ἔσοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1893. Κατὰ τὰς καταστάσεις ταύτας, θέλομεν προσθέσει ἔσοδα 5,841,848, ἤτοι τὸ ὅλον τῶν εἰσπράξεων τῆς χρήσεως τοῦ 1891 θέλει ἀνέλθει εἰς 97,903,785. Κατὰ τὰς αὐτὰς ἐπισήμους καταστάσεις, ἔχομεν πληρωμὰς ἢ πληρωθέντα ἔξοδα μέχρι τέλους Ἀπριλίου 78,935.580. Εἰς ταύτας πρέπει νὰ προσθέσωμεν καὶ τὰς γενομένας πληρωμὰς κατὰ τοὺς αὐτοὺς μέχρι τῆς κλείσεως τῆς χρήσεως μῆνας, ἤτοι Μάϊον μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου. Πρὸς ὑπολογισμὸν τούτων ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν ὡς βάσιν τὰς γενομένας κατὰ τοὺς ἀντιστοίχους μῆνας τοῦ 1894 πληρωμὰς τῆς χρήσεως τοῦ 1893. Ἔχομεν λοιπὸν κατὰ τὸ χρονικὸν αὐτὸ διάστημα πληρωμὰς 16,303,582· ἐκ τούτων δέον ν’ ἀφαιρεθῶσι τὰ πληρωθέντα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, διότι, ὡς γνωστόν, ὅ,τι ὠφείλετο διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1894 ἐπληρώθη ἤδη. Ἀφαιρουμένου λοιπὸν τοῦ διὰ τόκους τοῦ 1893 πληρωθέντος ποσοῦ ἐξ 8,137,724, ἀπομένουσι πληρωμαὶ δι’ ἔξοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1894 δρ. 87,101,438. Ἵνα ὅμως διατελῶ ἐν πληρεστάτῃ ἀκριβείᾳ, νομίζω ἀναγκαῖον νὰ προσθέσω ἀκόμη καὶ ποσὸν ἐξ 1,039,887, τὸ ὁποῖον ἀπομένει ἀδιάθετος πίστωσις ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους τοῦ 1894, καὶ τοῦτο ὡς ἐκ περισσοῦ, ἵνα μὴ ἰσχυρισθῇ τις, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχωσιν ἀκόμη ἐκκρεμεῖς τινες πληρωμαί. Οὕτω τὰ ἔξοδα τοῦ 1894 θέλουσιν ἀναβιβασθῆ εἰς δραχ. 88,141,325 ἔχομεν ἑπομένως περίσσευμα 9,762,460. Ἐὰν τὸ περίσσευμα τοῦτο προσθέσητε εἰς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον πληρόνομεν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, ἤτοι 22 ἑκατομμύρια καί τι πλέον, βεβαίως ἐν τραπεζογραμματίοις, δύνασθε νὰ ἔχητε τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγκαῖον διὰ τὴν εἰς ἀκέραιον πληρωμὴν τῶν τοκοχρεωλύτρων. Ἄρα ἡ ἀνεπάρκεια καὶ ἡ ἐπακολουθήσασα αὐτὴν πτώχευσις κυρίως ὀφείλεται εἰς τὴν νομισματικὴν ἀνωμαλίαν, κυρίως ὀφείλεται εἰς τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ χρυσοῦ, εἴτε, ὅπερ τὸ αὐτὸ, εἰς τὴν ὑποτίμησιν τοῦ τραπεζογραμματίου. Ἀλλὰ ταῦτα πάντα ἀφορῶσιν εἰς τὸ παρελθόν. Νῦν ὀφείλομεν ὄντως ν’ ἀσχοληθῶμεν εἰς τὰ τοῦ παρόντος, καὶ τὴν λεπτομερεστέραν ἔρευναν καὶ ἐξέτασιν τοῦ παρελθόντος ν’ ἀφήσωμεν ἐν προσεχεῖ τινι εὐθέτῳ χρόνῳ. Ὀφείλω δὲ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ βραχεῖα καὶ ἐν γενικωτάταις γραμμαῖς μελέτη, ἣν μετέδωκα ὑμῖν, δὲν εἶναι βεβαίως ἐπαρκὴς πρὸς πλήρη διαφώτισιν τῶν ἐπιθυμούντων νὰ κρίνωσι περὶ τοῦ παρελθόντος, εἶναι ὅμως ἐπαρκὴς πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ ἀναμφισβητήτου γεγονότος, ὅτι, ἄν τις ὑπέχῃ εὐθύνην ἐπὶ τῇ σημερινῇ καταστάσει τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, οὗτος βεβαίως εἶναι ὁ νῦν κ. Πρωθυπουργός, ὅστις δὲν δικαιοῦται νὰ ἐπιῤῥίπτῃ τὴν περὶ τῶν ὅλων εὐθύνην εἰς τὸν τέως Βουλευτὴν ἐκ Μεσολογγίου καὶ τοὺς πολιτικοὺς αὐτοῦ φίλους. Ὡς γινώσκετε, ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 ὑφίσταται νῦν τὴν δευτέραν κοινοβουλευτικὴν βάσανον. Τὴν πρώτην ὑπέστη κατὰ τὴν τελευταίαν σύνοδον τῆς διαλυθείσης Βουλῆς, πρωθυπουργοῦντος τοῦ κυρίου Χ. Τρικούπη. Ἐπιβάλλεται δὲ ἡμῖν νὰ ἐξετάσωμεν, τίνας ἐν τῇ προηγουμένῃ βουλευτικῇ συνόδῳ εἶχε γνώμας καὶ ἰδέας τὸ τότε μὲν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, νῦν δὲ ἐν τῇ Ἀρχῇ πολιτικὸν κόμμα. Πρῶτον ἔχομεν τὴν ἀγόρευσιν τοῦ νῦν κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895. Ἂς μὴ ἀνησυχῇ, διότι δὲν ἐπιμένω νὰ προκαλέσω παρ’ αὐτοῦ ἀπάντησιν. Ὁ ἐξ Ἀττικῆς ἀξιότιμος βουλευτὴς καὶ φίλος μου κ. Σκουζὲς, κατακρίνων τὸν προϋπολογισμὸν τὸν εἰσαχθέντα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Τρικούπη, ἔλεγεν, ὅτι εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος ἀνεπαρκὴς, ὅτι δὲν ἐγένοντο αἱ προσήκουσαι οἰκονομίαι ἐν εὐρυτάτῳ ὁρίῳ, καὶ ὅτι πᾶσα αὐτὴ ἡ κατάστασις ὀφείλεται ποῦ; εἰς τὴν παντοδυναμίαν τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Μετέβαλεν ἔκτοτε πεποιθήσεις ὡς πρὸς τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895, ἀφοῦ οὗτος οὐδεμίαν ἔχει διαφορὰν πρὸς τὸν ὑποβληθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη; Δὲν ὑφίσταται νῦν ἐν ἀσυγκρίτως μείζοσι διαστάσεσιν ἡ παντοδυναμία ἡ πρωθυπουργική; Ἀλλὰ πρὸ πάντων ἔχομεν ἔκθεσιν τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἥτις ἐξεπροσώπει τὰ φρονήματα τοῦ ἐν τῇ διαλυθείσῃ Βουλῇ τμήματος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οὗτινος ἡγεῖτο ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ὡς γνωστὸν, τὴν μειοψηφίαν ἐκείνην ἀπετέλουν δύο ἐκ τῶν φίλων του, καὶ τότε καὶ νῦν Βουλευταὶ, οἱ κ. κ. Δάλλας καὶ Ι. Ἀντωνόπουλος...

§132ΜΑΛΕΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω πρέπον νὰ γείνῃ διακοπὴ μιᾶς ὥρας, ὅπως γευθῶμεν.

§133ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θέλω νὰ γένωμαι ἐγὼ παραίτιος ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν κανονίζοντα τὰ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ δέχεται καὶ ὁ ἀγορεύων, διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ μίαν ὥραν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 8 καὶ 40′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 καὶ 15′ μετὰ μεσημβρίαν, προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Ν. Καλλιφρονᾶ).

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Σιμόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§136ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπως κρίνῃ ἡ Βουλὴ καὶ τὸ Ἑλληνικὸν κοινὸν περὶ τῶν πολιτικῶν ἰδεῶν καὶ πεποιθήσεων, τὰς ὁποίας εἶχε τὸ διὰ τῶν ἐκλογῶν τῆς 16 Ἀπριλίου ἐπικρατῆσαν πολιτικὸν κόμμα, εἶναι ἀνάγκη νὰ γινώσκῃ, ὁποίας γνώμας μετέδιδεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ τμῆμα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως οὗτινος ἡγεῖτο ὁ νῦν Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐπὶ τοῦ διὰ τὸ 1895 προϋπολογισμοῦ, ὅταν οὗτος ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, κατὰ τὰς ἀρχὰς Νοεμβρίου τοῦ 1894. Γινώσκετε δὲ πάντες, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ὡς πρὸς μὲν τὰ ἔσοδα εἶναι πιστοτάτη ἀντιγραφή, ὡς πρὸς δὲ τὰ ἔξοδα ἐπουσιώδεις παρουσιάζει μεταβολὰς, καθόσον αἱ διατυμπανισθεῖσαι κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν αὑτοῦ οἰκονομίαι εἰσὶν εἰκονικαὶ, ἐνῷ τοὐναντίον αἱ γενόμεναι προσθῆκαι, ἰδίᾳ ὡς πρὸς τὴν ὁδοποιΐαν, εἰσὶ πραγματικαί, ὡς θέλω ἀποδείξει, ὅταν ἐξετάσω τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων. Σημειωτέον δὲ, ὅτι ἡ μὲν προκάτοχος Κυβέρνησις συνέταξε τὸν προϋπολογισμὸν κατὰ μῆνα Ὀκτώβριον τοῦ 1894, ὅτε οὐδὲ πλήρη τ’ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1893 ἐγίνωσκε, περὶ δὲ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς χρήσεως τοῦ 1894, εὑρισκομένης εἰς τὸν δέκατον μῆνα, οὐδεμίαν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἀσφαλῆ γνώμην. Τοὐναντίον δὲ, ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις εὑρίσκετο κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐν μεγάλῳ πλεονεκτήματι, ὡς γινώσκουσα πλήρη μὲν τ’ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1893, σχεδὸν δὲ πλήρη τ’ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1894, ὡς εὑρισκομένης εἰς τὸν 17ον μῆνα. Τὸ σπουδαιότερον δὲ πλεονέκτημα τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως εἶναι, ὅτι ἐγίνωσκεν ἤδη τ’ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895 κατὰ τοὺς πρώτους 5 μῆνας τῆς χρήσεως ταύτης. Δὲν πιστεύω, ὅτι προεβλήθη σοβαρῶς τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι, ἐὰν ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος παρουσιάζῃ ἀτελείας, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸν ὀλίγιστον χρόνον, τὸν ὁποῖον εἶχεν εἰς τὴν διάθεσίν της ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς εἰς τὴν ἀρχὴν ἀναῤῥήσεώς της μέχρι τῆς εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβολῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, καθόσον ὁ προϊστάμενος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἀντιπολιτευόμενος, οὐ μόνον εἶχε προεξετάσει καὶ συζητήσει τὸν ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη ὑποβληθέντα προϋπολογισμὸν, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν ἐλλείψεων αὐτοῦ ἠγόρευσε καὶ πρὸς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ καταργήσεως τῶν διαπυλίων νομοσχεδίου καὶ πρὸς τοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους πρὸ τῶν ἐκλογῶν τῆς 16 Ἀπριλίου, ἐπαγγελλόμενος τὴν διόρθωσιν τῶν ἐλαττωμάτων αὐτοῦ. Ἐπανέρχομαι εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς μειοψηφίας, ἥτις διηρμήνευε τὸ φρόνημα τοῦ κατέχοντος νῦν τὴν ἐξουσίαν πολιτικοῦ κόμματος. Ἰδοὺ ἐπὶ λέξεσι ποίαν εἶχε γνώμην τὸ πολιτικὸν τοῦτο κόμμα περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895. «Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ἔτους τούτου δὲν εἶναι ἄρτιος, καὶ δὲν δύναται, ὡς διεσκευάσθη, νὰ ἐπαρκέσῃ οὐ μόνον εἰς τὰς ἐκκρεμεῖς ὑποχρεώσεις, ἃς ἔχει ἀναλάβει ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ οὔτε καὶ εἰς τὰς ἀπαραιτήτους ἔτι δαπάνας τοῦ Κράτους.» Ἡ γνώμη αὐτῆς ὡς πρὸς τὰ ἀναγραφόμενα ἔσοδα ἦτο ἡ ἑπομένη: «Ἡ ἐλάττωσις τῶν ἐσόδων καταδεικνύει τὴν καταπόνησιν τῆς παραγωγῆς. Μὲ τοιαύτην κατάστασιν ἐν τοῖς ἐσόδοις δυνάμεθα νὰ προσδοκῶμεν, ὅτι τὰ ἔσοδα ταῦτα θέλουσιν ἐπαρκέσει, ἔστω καὶ εἰς τὰς ἀπαραιτήτους καὶ ἐπειγούσας ἀνάγκας τοῦ Κράτους;» Ὡς πρὸς δὲ τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895, ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐξήνεγκε τὴν ἑπομένην γνώμην: «Ἵνα μὴ παρουσιάσῃ ὑπέρβασιν ἐξόδων πρὸς τὰ ἔσοδα, δὲν ἀνέγραψεν ἐπαρκεῖς πιστώσεις διὰ τὰς ἀνάγκας ἐκείνας, διὰ τὰς ὁποίας, κατὰ τὸν νόμον περὶ ἐξόδων, δύνανται νὰ χορηγηθῶσιν ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις διὰ Β. Διαταγμάτων. Οὕτω δὲ θέλουσι δαπανηθῆ κατὰ τὸ 1895 πάντως μὲν τὰ ἀναγραφέντα ποσὰ τῶν ἐξόδων, προσέτι δὲ καὶ τὰ προστεθησόμενα δι’ ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων. Ἐπειδὴ τ’ ἀναγραφέντα ποσὰ τῶν ἐσόδων δὲν θέλουσιν εἰσπραχθῆ πάντα, ὡς καθιστᾷ πιθανὸν ὁ προϊὼν κάματος τῆς παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως, κατὰ τὰ ἐν ἀρχῇ τῆς παρούσης ἐκτεθέντα, ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 θέλει καταλήξει βεβαίως εἰς ἔλλειμμα. Τὰ ἐλλείμματα κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη ἀνεπληροῦμεν διὰ δανείων καὶ δι’ αὐξήσεως φόρων· ἀλλὰ κατὰ τὸ ἔτος 1895 οὐδὲν δάνειον δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι θέλομεν εὑρεῖ, ἵνα συνομολογήσωμεν, οὔτε αὔξησιν φόρων δυνάμεθα νὰ ἀναλογισθῶμεν. βʹ Δὲν λαμβάνεται ἡ ἐλαχίστη πρόνοια, οὔτε ἀνεγράφη δαπάνη τις ἐν τῷ προϋπολογισμῷ περὶ τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς, τῆς καταμαστιζούσης τὸ ἐμπόριον, τὴν βιομηχανίαν καὶ ἐν γένει τὸν Ἑλληνικὸν λαόν· ἀλλὰ καὶ ἡ πρὸς ὑπηρεσίαν τῶν δανείων ἀναγραφεῖσα δαπάνη δὲν ἐπαρκεῖ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου, ἀφοῦ τοσοῦτον ὑπερετιμήθη τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα, οὐδὲ δύναται νὰ καθησυχάσῃ ἡμᾶς ἡ παρηγορία περὶ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ συναλλάγματος, ἕνεκα ἐνδεχομένης αὐξήσεως τῆς τιμῆς τῶν προϊόντων ἡμῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ καὶ ἕνεκα τῆς ἐλπιζομένης πραγματοποιήσεως τοῦ συμβιβασμοῦ. Καὶ περὶ τούτου μὲν ἐν σχέσει πρὸς τὴν τιμὴν τοῦ συναλλάγματος ἐπέχομεν, διότι οὐδεμία ἐγένετο ἐν τῇ Βουλῇ ἐπίσημος ἀνακοίνωσις περὶ τῶν διαπραγματεύσεων τοῦ συμβιβασμοῦ, ἐκ δὲ τῆς αὐξήσεως τῆς τιμῆς τῶν προϊόντων ἡμῶν καὶ μόνον δὲν φρονοῦμεν, ὅτι θεραπεύεται τὸ κακόν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων, οὐδεμίαν δαπάνην ἀναγράφει ὁ προϋπολογισμὸς διὰ τὴν περαίωσιν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων– Καλαμῶν, οὔτε διὰ τὴν μείωσιν τοῦ κυκλοφοροῦντος ποσοῦ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, οὔτε καὶ δι’ αὐτὴν τὴν ἐπιβαλλομένην εἰς ἡμᾶς βαθμιαίαν ἐξακολούθησιν τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς– Λαρίσης, διὰ τὴν ὁποίαν οὐδεμία ἄλλη πρόνοια θέλει εἶσθαι δυνατὴ ἄνευ μεγάλης ζημίας τοῦ Δημοσίου.» Αὗται ἦσαν αἱ γνῶμαι, τὰς ὁποίας εἶχε τὸ ὑπὸ τὸν νῦν κ. Πρωθυπουργὸν τμῆμα τῆς ἐν τῇ διαλυθείσῃ Βουλῇ Ἀντιπολιτεύσεως. Ὡς πρὸς τοὺς ἀριθμοὺς, οἱ ὁποῖοι ἀνεγράφησαν ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ τῆς μειοψηφίας, ἔλαβον τὴν τιμὴν ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895 νὰ μεταδώσω εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν τὰς προσηκούσας πληροφορίας, ἐκ τῶν ὁποίων ἀπεδείχθη, ὅτι πάντες οἱ ἀριθμοὶ, τοὺς ὁποίους ἀνέγραψεν ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐν τῇ ἐκθέσει της, ἦσαν ἐσφαλμένοι. Ὅ,τι ἐδικαιολόγει τὴν μειοψηφίαν, ἦτο, ὅτι δὲν εἶχε τὴν προσήκουσαν πεῖραν περὶ τὴν χρῆσιν τῶν ἀριθμῶν, ὡς ἐκ τούτου δὲ περιέπεσεν εἰς σφάλματα. Δὲν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ μεταδώσω καὶ ὑμῖν τὰς ἐπανορθώσεις τῶν σφαλμάτων, τὰς ὁποίας ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν, ἵνα μὴ κουράσω ὑμᾶς· παρέλαβον μόνον ἐκ τῆς ἐκθέσεως τὰς σκέψεις τὰς θεμελιώδεις, ὑφ’ ὧν ἐνεφορεῖτο τὸ τμῆμα τοῦτο τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀλλ’ ὅπως ἔχωμεν πλήρη τὴν εἰκόνα τῶν ἐπαγγελιῶν τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον διατελεῖ νῦν ἐν τῇ κατοχῇ τῆς ἀρχῆς, εἶναι ἀναγκαῖον νὰ γινώσκωμεν, ὁποῖαι ἦσαν αἱ ἐπαγγελίαι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρὸς τοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους. Πρὸ τῶν ἐκλογῶν τῆς 16 Ἀπριλίου ἀγορεύων πρὸς τὸν ἐκλογικὸν σύλλογον Βόλου, ἔλεγε τὰ ἑπόμενα. Τὰ ἔξοδα δέον νὰ περιορισθῶσιν εἰς τὸ ἔσχατον ὅριον τῆς ἀνάγκης. Βεβαίως ἡ μέλλουσα Κυβέρνησις πρέπει ἀνενδότως ν’ ἀσχοληθῇ νὰ ἐλαττώσῃ ταῦτα τοσοῦτον, ὥστε νὰ δυνηθῇ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς αὐτὰ δι’ 65 ἢ δι’ 66 ἑκατομμυρίων, ἀντὶ τῶν 69 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἀναγράψει εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895 ὁ παραιτηθεὶς Πρωθυπουργός. Ἀλλ’ ἐξ αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ καὶ διὰ τῶν κατὰ τὴν διάθεσιν αὐτοῦ οἰκονομιῶν πρέπει νὰ ἀποπερατώσῃ τὸ μήπω κατασκευασθὲν τμῆμα τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν. Πρὸς τοῦτο δέον νὰ συμπληρωθῇ τὸ σωζόμενον ποσόν, καὶ νὰ διατεθῶσιν 1½ ἢ 2 ἑκατομμύρια ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν ἐσόδων τῶν 65 ἢ 66 ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ εἰρημένου ποσοῦ τῶν 65 ἢ 66 ἑκατομμυρίων πρέπει προσέτι νὰ οἰκονομηθῇ καὶ τὸ ἀναγκαῖον ποσόν, ἵνα ἐξακολουθήσῃ ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης.» Εἶναι ἀναγκαῖον νὰ συμπληρώσω τὴν εἰκόνα πασῶν τῶν ἐπαγγελιῶν τοῦ Ἡγέτου τῆς σημερινῆς κοινοβουλευτικῆς πλειονοψηφίας, ἵνα κατόπιν ἐξετάσωμεν, ἐὰν πᾶσαι αἱ ἐπαγγελίαι ἐπραγματοποιήθησαν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον συζητοῦμεν. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, ἔλεγεν, ὅτι πρέπει πρὸ πάντων νὰ διαγράψωμεν ἐκ τῆς ἡμερησίας διατάξεως τὴν δανειστικὴν πολιτικήν, ὡς ἐὰν ὑπῆρχέ τις ὁ ἀντιλέγων, ὡς ἐὰν καὶ ὁ ὑπολαμβανόμενος ὡς ἀντίπαλος αὐτοῦ δὲν εἶχε πράξει τοῦτο πρὸ αὐτοῦ, ἀφοῦ τοῖς πᾶσι γνωστὸν εἶναι, ὅτι, συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895, ὁ τέως ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς ἔλεγεν, ὅτι «εἰς ἣν περιῆλθον τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους κατάστασιν, δὲν εἶναι συμφέρον οὐδ’ ἐπιτρέπεται νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν δανειστικὴν πολιτικήν. Πρέπει ἐκ τῶν μέσων ἡμῶν, καὶ μόνον ἐξ αὐτῶν, νὰ ποριζώμεθα πάντα ἐκεῖνα, ὅσα εἶναι ἀναγκαῖα εἰς ἡμᾶς πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὅσων θὰ ἀναλάβωμεν ὑποχρεώσεων ἀπέναντι τῶν δανειστῶν ἡμῶν καὶ πρὸς τὴν λειτουργίαν τῶν διαφόρων κλάδων τῆς διοικήσεως». Μίαν καὶ μόνην ἐξαίρεσιν ἐποιήσατο ὡς πρὸς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσης. Ὡς πρὸς τοῦτον, ἔλεγεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τῶν μέσων τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ συμπληρώσωμεν τὴν κατασκευὴν αὐτοῦ, εἶναι δὲ προσῆκον διὰ τὴν ταχεῖαν τούτου συμπλήρωσιν, ἵνα μὴ καταστραφῶσι τὰ ἤδη συντελεσθέντα ἔργα, νὰ συνομολογήσωμεν ἐσωτερικὸν δάνειον μικρὸν, ἵνα κατασκευάσωμεν τὰ δύο τοὐλάχιστον τμήματα αὐτοῦ μέχρι Χαλκίδος καὶ Λεβαδείας. Ὡς πρὸς τὰς λοιπὰς ἀνάγκας τῆς διοικήσεως τοῦ δημοσίου χρέους, ῥητῶς καὶ σαφῶς εἶπεν, ὅτι δὲν ἐννοεῖ πλέον, ὅτι συμφέρει ἡ ἐξακολούθησις τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, ἥτις ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς χώρας εἶχεν ἐφαρμοσθῆ κατὰ τὴν περίοδον τῶν ἐτῶν 1887–1890, διότι μετεβλήθησαν ἄρδην οἱ ὅροι τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν ὑποστάσεως. Ἡ δευτέρα ἐπαγγελία τοῦ ἀξιοτίμου εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας ἦτο τὰ μέτρα τὰ ἐπιβαλλόμενα εἰς ἡμᾶς πρὸς βελτίωσιν τῆς ὑφεστώσης νομισματικῆς ἀνωμαλίας, ἥτις, κατ’ αὐτόν, παρήχθη ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τῆς οἰκονομικῆς πίστεως τοῦ Κράτους καὶ ἐκ τῶν κρατούντων ὅρων ἐπὶ τῆς παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως τῆς χώρας. Τίνα ὅμως εἰσὶ τὰ μέτρα ταῦτα, παρέλειψε νὰ εἴπῃ. Τρίτη ἐπαγγελία: «Εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἐκτελεσθῶσιν ὡς τάχιστα τὰ ἀπολειφθέντα ἡμιτελῆ δημόσια ἔργα». Τετάρτη ἐπαγγελία. Ἔλεγε πρὸς τὴν Βουλήν, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, ὅτι «ἡ διοίκησις καὶ ἡ ἔῤῥυθμος λειτουργία τῆς Πολιτείας ἐξηρθρώθη. Ἀφῃρέθη ἀπὸ τοὺς δήμους τὸ δικαίωμα τοῦ διαχειρίζεσθαι τὰ ἴδια αὐτῶν ἔσοδα καὶ ἔξοδα, ἀφῃρέθη ἀπ’ αὐτῶν ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις καὶ ἡ ἀστυνομία». Προσέθετε δὲ, ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον ἐν αὐτῇ ταύτῃ τῇ συνόδῳ, ὅσον καὶ ἂν ᾖναι βραχεῖα, νὰ λάβωμεν πρόνοιαν, ὅπως ἐπαναφέρωμεν τὴν διοίκησιν εἰς τὴν ὁμαλὴν ὁδὸν, ἐξ ἧς ἐξῆλθεν. Πέμπτη ἐπαγγελία. Ἵνα μὴ φανῇ ὡς καθυστερῶν εἰς τὴν μελέτην τῆς κρατούσης παρ’ ἡμῖν φορολογίας, ἔλεγεν, ὅτι ἔχει δυσμενεστάτην γνώμην περὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ περὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων, ἰδίως δὲ περὶ τῆς φορολογίας ἐπὶ τοῦ οἴνου. Ἀλλὰ προσέθηκεν, ὅτι δὲν ἔχει τὴν τόλμην νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀντικατάστασιν οὐδ’ ἑνὸς ἐκ τῶν φόρων τούτων, οὐ μόνον διότι φοβεῖται μήπως μειωθῶσι τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, ἀλλὰ διότι πρὸ πάντων διατελοῦμεν εἰς κρίσιμον κατάστασιν, ὡς μὴ κανονίσαντες τὰς σχέσεις τοῦ Κράτους μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν. Δὲν εἶναι δὲ προσῆκον, πρὶν ἢ κανονίσωμεν ὁριστικῶς τὰς μετ’ αὐτῶν σχέσεις, νὰ προέλθωμεν εἰς καινοτομίας φορολογικάς. Παρατηρῶν δὲ πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν δυνάμεθα οὐδεμίαν νὰ ἐπιχειρήσωμεν καινοτομίαν ἐπὶ τῆς φορολογικῆς ἡμῶν νομοθεσίας, ἔλεγε μετὰ τόνου, ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον ἡμῖν νὰ προέλθωμεν εἰς τὴν περιστολὴν τῶν δαπανῶν ἡμῶν, εἰς τὰς οἰκονομίας, διότι οὕτω δυνάμεθα νὰ ἐμπνεύσωμεν ἐμπιστοσύνην εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θέλουσι διαπραγματευθῆ μεθ’ ἡμῶν τὰ τοῦ συμβιβασμοῦ. Καὶ ἀνεκοίνου εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι κατώρθωσε νὰ ἐπιφέρῃ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ 1895, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν, οἰκονομίας ἐκ δραχμῶν 2,424,922. Δύναταί τις μάλιστα νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐν τῇ εἰσηγήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895 ὁ εἰσηγητὴς αὐτοῦ κατὰ τοῦτο καὶ μόνον ἀνέφερε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, διότι παρέλιπε νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν Βουλὴν, οὐδὲ ὁπόσον εἶναι τὸ ποσὸν τῶν ἐξόδων, οὐδὲ ἂν θὰ καταλήγῃ εἰς περίσσευμα ἢ εἰς ἔλλειμμα. Ἠρκέσθη μόνον νὰ ἀναφέρῃ τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν 2,424,922 ὡς ποσὸν οἰκονομιῶν πρὸς ἐφαρμογὴν καὶ ἐκτέλεσιν τοῦ οἰκονομικοῦ αὐτοῦ προγράμματος. Προσέθηκε δὲ, ὅτι, ἀφοῦ ἔχετε τὸ ποσὸν αὐτὸ διὰ τὸ βʹ ἑξάμηνον τοῦ 1895, βεβαίως πρέπει, ἵνα κρίνητε τὸν ἐτήσιον προϋπολογισμὸν, νὰ διαπλασιάσητε τοῦτο, ὅτε θὰ εὕρητε, ὅτι ἐπήνεγκεν ἐτησίως οἰκονομίας ἐκ δραχ. 4,850,000. Ἔλεγε μάλιστα, ὅτι, ἐὰν κατὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος ἐξακολουθήσῃ ἡ αὐτὴ σώφρων πολιτικὴ, θὰ ἔχητε καὶ μείζονα ταύτης οἰκονομίαν. Ἐξεταστέον πρωτίστως, ἐὰν πράγματι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν μὲ περιστολὴν δαπανῶν ἐκ 2,425,000 διὰ τὸ ἓν ἑξάμηνον καὶ ἑπομένως 4,850,000 δι’ ὁλόκληρον τὸ ἔτος. Ἐκ τῶν κειμένων γινώσκομεν, ὅτι ὁ μὲν προϋπολογισμὸς ὁ ὑποβληθεὶς ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἀνέγραφεν ὡς ἔσοδα μὲν 91,331,118, ὡς ἔξοδα δὲ 90,150,300, ἤτοι ἀνέγραφεν ὡς περίσσευμα 1,180,728. Ὁ ὑποβληθεὶς ὑπὸ τοῦ νῦν κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀναγράφει ἔσοδα μὲν 91,331,118, ἤτοι τὸ αὐτὸ ἀκριβῶς ποσὸν, τὸ ἀναγραφὲν ὑπὸ τοῦ προκατόχου του, ἔξοδα δὲ 89,342,724, ἤτοι περίσσευμα ἐκ δραχμῶν 1,988,394. Ἀλλ’ ὅταν τις λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς δηλώσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπ’ αὐτοῦ τούτου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐγένοντο, πρὸ παντὸς δὲ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συγχρόνως μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπέβαλε, περὶ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως εἰς βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895 ἐκ δραχμῶν 730,095, θέλει ἀμέσως εὕρει τὸ περίσσευμα τοῦτο ἐλαττούμενον· ὅταν δὲ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς ἄλλας δηλώσεις του, θέλει ὑποβιβάσει τὸ περίσσευμα τοῦτο εἰς μόνον 800,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο τὸ σπουδαῖον· τὸ σπουδαῖον εἶναι νὰ ἐξετασθῇ, ἐὰν αἱ οἰκονομίαι, τὰς ὁποίας ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Βουλήν, ἦναι πραγματικαί, ἐὰν ἦναι οἰκονομίαι ἀναγόμεναι εἰς σταθερὰν καὶ διαρκῆ περιστολὴν τῶν ἀναγραφομένων εἰς τὸν προϋπολογισμὸν πιστώσεων. Ὅταν τις ἐξετάσῃ ποῦ κυρίως ἐγένοντο αἱ οἰκονομίαι αὗται, θέλει πεισθῆ, ὅτι δὲν εἶναι σπουδαῖαι. Ἡ πρωτίστη τῶν οἰκονομιῶν, ἐξ ὧν ἀπετελέσθη τὸ ποσὸν τῶν 2,424,922, εἶναι ἡ ἀναγομένη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, ἤτοι εἰς τὴν πίστωσιν τὴν ἀναγραφομένην ἐν τῷ προϋπολογισμῷ διὰ τὴν στοιχειώδη ἢ δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, διότι ἡ οἰκονομία αὕτη ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 1,242,736. Καὶ βεβαίως, ὅταν τις ἐνθυμηθῇ, ὅτι τὸ πλεῖστον τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἰσηγουμένου τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, κατηναλώθη εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ δημοτικῆς ἢ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, θέλει πεισθῆ, ὅτι ὁ ἀρχικὸς λόγος, ὅστις ὑπηγόρευσεν εἰς αὐτὸν τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἦτο κυρίως καὶ μόνος ὁ ἀφορῶν εἰς τὴν περιστολὴν τῶν δαπανῶν, διότι, ὡς φαίνεται, ἀφοῦ ἐξήτασε πάντα τὰ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένα ἔξοδα, οὐδαμοῦ ἀνεῦρε ποσότητα τοιαύτην, ὥστε νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἀναγγείλῃ ἐντεῦθεν, ὅτι προῆλθεν εἰς οἰκονομίας ἀξίας λόγου. Γνωστὸν ἄλλως τε εἶναι, ὅτι ἐκ τῆς ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεως κατεδείχθη, ὅτι, ἐὰν ἐγίνετο δεκτόν, ὅπως τὸ πρῶτον εἰς τὴν Βουλὴν εἰσήχθη, τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, βεβαίως οὐδὲν ἕτερον ἤθελε παραχθῆ ἀποτέλεσμα, εἰμὴ ἡ κατάργησις τῆς παρ’ ἡμῖν λειτουργούσης στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως Ἠθέλομεν τουτέστιν ἴδει κλειόμενα τὰ πλεῖστα δημοτικὰ σχολεῖα καὶ γραμματοδιδασκαλεῖα τῆς Ἑλλάδος. Ἀπέναντι τοῦ κινδύνου, τὸν ὁποῖον βραδύτερον διέγνωσεν ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς, ἐνέδωκεν εἰς τὰς γενομένας πρὸς αὐτὸν παρατηρήσεις, καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐν ἀρχῇ μὲν ἀνήγγειλεν, ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει φόβος νὰ κλεισθῇ σχολεῖόν τι ἐκ τῶν ἤδη λειτουργούντων, βραδύτερον δὲ ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν εἶναι διατεθειμένος τὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ θέσῃ εἰς ἐνέργειαν ἐντὸς τοῦ 1895. Κατ’ ἀκολουθίαν ἅπαν τὸ οἰκοδόμημα, τὸ πομπωδῶς παρουσιασθὲν εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, περὶ τῆς οἰκονομίας τῶν δημοσίων δαπανῶν κατὰ δραχ. 1,242,736 καὶ περὶ χειραφετήσεως τῶν δήμων ἐν τῇ λειτουργίᾳ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, κατέπεσεν ὁλόκληρον, καὶ ὡς μόνον ἴχνος κατέλιπε τὴν ἀπασχόλησιν τῆς Βουλῆς ἐπὶ 10 καὶ πλέον ἡμέρας, τὴν ἀναστάτωσιν ἁπάντων τῶν δημοδιδασκάλων καὶ γραμματοδιδασκάλων τοῦ Κράτους, καὶ τὴν ἀνησυχίαν τῶν μελῶν τῆς πλειοψηφίας, μήπως ἡ κατάργησις τῶν σχολείων παραβλάψῃ τὰ πολιτικὰ αὐτῶν συμφέροντα εἰς τὰς προσεχεῖς δημοτικὰς ἐκλογάς. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπέλαβεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀναβολὴν ἢ τὴν ματαίωσιν τοῦ νομοσχεδίου διὰ τοῦ ἐπιχειρήματος, ὅτι αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ γίνονται κατὰ τὴν 10 Σεπτεμβρίου, καὶ δὲν ὑπάρχει ὁ ἀπαιτούμενος ὑλικὸς χρόνος εἰς τὰς νέας δημοτικὰς ἀρχὰς νὰ ἐπιμεληθῶσι περὶ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου νόμου. Ἐλησμόνησεν ὅμως, ὅτι, ὅτε εἰσῆγε καὶ ἐκθύμως ὑπεστήριζε τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἦτο γνωστὸν, ὅτι αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ διεξαχθήσονται τὸν Σεπτέμβριον, καθόσον προηγήθη ἡ ἐπιψήφισις τοῦ περὶ ἀναβολῆς τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν νομοσχεδίου. Οὕτω λοιπὸν αἱ ἐπιτευχθεῖσαι καὶ ἀναγγελθεῖσαι πομπωδῶς οἰκονομίαι ἐκ δρ. 2,424,922 ἠλαττώθησαν κατὰ τὸ ἥμισυ. Ἀλλὰ μήπως καὶ αἱ πλεῖσται τῶν ἄλλων οἰκονομιῶν, ἃς ἀνήγγειλεν, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν, δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς σταθεραὶ καὶ χαρακτηρισθῶσιν ὡς πραγματικαὶ καὶ μόνιμοι, ὡς πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ μέλλοντος; Βεβαίως ὄχι. Ἐπὶ παραδείγματι, ἠλαττώθησαν τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλικῶν κατὰ δραχ. 184,000. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἤθελεν ἀπαιτήσει ἡ καλλιέργεια τῶν ἁλικῶν τὸ ποσὸν τὸ ἤδη ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἦτο ἆρά γε ἀναγκαῖον νὰ δαπανηθῇ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῆς πιστώσεως; Αὕτη εἶναι ἐκ τῶν πιστώσεων ἐκείνων, αἵτινες ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγράφονται πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ μὴ παρεμβληθῇ δυσκολία τις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐν τῇ καλλιεργείᾳ τῶν ἁλικῶν, αἵτινες ἀποτελοῦσι μίαν τῶν πηγῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων. Ἠλάττωσε τὰ ἔξοδα ἐξορύξεως τῶν ὀρυκτῶν κατὰ 82 χιλιάδας δραχμῶν. Μήπως καὶ αὕτη εἶναι οἰκονομία ἐξ ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἠδύνατο νὰ ἐπινοήσῃ ὁ ἀσχολούμενος εἰς ἀνεύρεσιν περιστολῆς δαπανῶν; Βεβαίως ὄχι. Διέγραψεν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων πίστωσιν ἐκ δραχμῶν 31,200, ἀφορῶσαν εἰς τὴν πρόσληψιν ἐκτάκτων λογιστῶν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καὶ τοῦτο, καθ’ ὃν χρόνον αὐτὸς οὗτος ὁ εἰσηγητὴς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔλεγεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι πάντα τὰ κρατοῦντα νῦν περὶ τοῦ διοικητικοῦ καὶ δικαστικοῦ ἐλέγχου τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν διαχειρίσεως δὲν λειτουργοῦσι καλῶς, καὶ ὅτι πρέπει νὰ τὰ ὀργανώσωμεν κατὰ σύστημα πληρέστερον, ἵνα μὴ μόνον ἐξασφαλίσωμεν τὰς προσόδους τοῦ Δημοσίου ἀπὸ πάσης καταχρήσεως, ἀλλὰ καὶ ἵνα ἐμπνεύσωμεν εἰς τοὺς ἐκτὸς ἡμῶν καὶ εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς τὴν πεποίθησιν, ὅτι παρ’ ἡμῖν ὁ ἔλεγχος εἶναι πλήρης. Διέγραψεν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ πίστωσιν ἐκ δραχμῶν 127,500 διὰ κατασκευὴν καὶ ἐπισκευὴν τηλεγραφικῶν γραμμῶν· ἀλλ’ ἐὰν ὄντως ἐν τῇ μερίμνῃ πρὸς ἀνεύρεσιν οἰκονομιῶν νομίζῃ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι δὲν εἶναι ἀναγκαῖον νὰ κατασκευασθῶσιν ἢ ἐπισκευασθῶσιν αἱ τηλεγραφικαὶ γραμμαὶ, ἠδύνατο καὶ τὴν πίστωσιν ταύτην νὰ μὴ τὴν μεταχειρισθῇ. Εἶναι καὶ αὕτη ἐξ ἐκείνων τῶν πιστώσεων, αἵτινες ἀναγράφονται, ὅπως ἡ διοίκησις μὴ ἀπαντᾷ δυσκολίαν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῶν μέτρων, διὰ τῶν ὁποίων εἶναι δυνατὸν πᾶσαι αἱ ὑπηρεσίαι νὰ λειτουργῶσιν ἀπροσκόπτως. Εἰς τίνα δ’ ἐξ ὑμῶν εἶναι ἄγνωστον, ὅτι αἱ πλεῖσται τῶν παρ’ ἡμῖν τηλεγραφικῶν γραμμῶν λειτουργοῦσιν ἀτελῶς, ὅτι οἱ πάσσαλοι εἶναι ἤδη σεσηπότες καὶ χρῄζουσιν ἀνακαινίσεως; Εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν οἰκονομιῶν, αἵτινες ὡς ἀποτέλεσμα θὰ ἔχωσι νὰ καταστρέψωσι τὴν τηλεγραφικὴν ἡμῶν συγκοινωνίαν. Ἦτο ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πίστωσις δι’ ἐπισκευὴν τοῦ Βουλευτηρίου· ἐξ αὐτῆς διέγραψε ποσὸν 40,000 δραχμῶν, ὡσανεὶ ἐπεβάλλετο εἰς αὐτὸν ὑπό τινος νόμου ἡ ὑποχρέωσις νὰ δαπανήσῃ ὁλόκληρον τὸ ποσόν. Ὑπῆρχεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένη πίστωσις ἐκ 12,000 δραχμῶν δι’ ἐπισκευὴν τοῦ τελωνείου Κερκύρας. Ταύτην διέγραψεν, ἐνᾧ ἡ ἐπισκευὴ αὕτη ἐπεβάλλετο ὑπὸ τοῦ συμφέροντος τῆς ὑπηρεσίας καὶ τοῦ ἐμπορίου. Ἦτο ἀναγεγραμμένη πίστωσις δραχ. 18,000 δι’ ἐπισκευὴν τοῦ καταστήματος τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων. Καὶ ταύτην διέγραψεν. Ἦτο ἀναγεγραμμένη πίστωσις διὰ τὴν ἐπισκευὴν τοῦ Σχολείου τῆς Τίρυνθος, ταύτην δὲ ἠλάττωσε κατὰ 5,000 δραχμῶν. Ἦτο ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πίστωσις δι’ ἔξοδα ὁροθετήσεως δασῶν ἐκ δραχ. 19,800. Ταύτην διέγραψεν. Ὀφείλω τέλος νὰ μὴ παραδράμω καὶ τὰς δῆθεν οἰκονομίας, αἵτινες ἐγένοντο εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ἐκ δραχμῶν 123,194. Πῶς δὲ ἐπετεύχθη ἡ οἰκονομία αὕτη; ἀφῃρέθη πίστωσις ἐκ δραχμῶν 14,000 διὰ 4 ἐμμίσθους παρέδρους. Ὡσαύτως πίστωσις ἐκ δραχ. 18,000 διὰ 5 ἀντεισαγγελεῖς, ἐνῷ ὑπὸ πάντων ἀνομολογεῖται, ὅτι τὸ συμφέρον τῆς δικαστικῆς ὑπηρεσίας ἐπιβάλλει τὴν πλήρωσιν τῶν θέσεων τούτων, εἶναι δὲ πρὸ πάντων ἀπαραίτητος ἡ πλήρωσις τῶν κενῶν θέσεων τῶν ἀντεισαγγελέων, ὅπως καταστῇ ἐνήμερος ἡ λειτουργία τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης. Ἠλαττώθη ἡ ἀναγραφεῖσα εἰς τὸν ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη ὑποβληθέντα προϋπολογισμὸν πίστωσις δι’ ἐνοίκια Εἰρηνοδικείων καὶ Πταισματοδικείων κατὰ δραχ. 50,000, ἐνῷ δὲν εἶναι εἰσέτι ἐξῃκριβωμένη ἡ γενομένη κατὰ τὸ 1894 δαπάνη λόγῳ τῶν ἐνοικίων τούτων, ἅτινα ἐπεβάρυνον τὸ Δημόσιον, δυνάμει τοῦ νόμου περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας. Οἴκοθεν ἐννοεῖται, ὅτι ἡ ἐλάττωσις τῆς πιστώσεως ταύτης δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς πραγματικὴ οἰκονομία. Ἐξήτασα τὰς κατὰ ποσὸν σπουδαιοτέρας τῶν ἀναγγελθεισῶν οἰκονομιῶν, αἵτινες ἀνέρχονται εἰς τὸ ποσὸν τῶν δρ. 1,883,610, παρέλιπον δὲ τὰς ὑπολοίπους, ἵνα μὴ κουράσω τὴν Βουλήν. Ἐξ ὅσων δὲ εἶπον ὑμῖν, ἐπείσθητε βεβαίως, ὅτι αἱ ἀναγγελθεῖσαι οἰκονομίαι εἰσὶ πᾶσαι εἰκονικαί, ἐπινοηθεῖσαι πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τῆς ἐντυπώσεως, ἣν παρήγαγεν ὁ εἰσηγητήριος λόγος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὡς ἐπενεγκόντος δῆθεν οἰκονομίας εἰς τὰς δημοσίας δαπάνας. Φρονῶ, ὅτι δὲν ὑφίσταται δευτέρα γνώμη μεταξὺ ἐκείνων, οἵτινες παρακολουθοῦσι τὴν ἐξέλιξιν τῶν πολιτικῶν ἡμῶν πραγμάτων κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ὅτι ἡ ἀποστολὴ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς σημερινῆς Βουλῆς κυρίως εἶναι ἡ ἀνόρθωσις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ τε Κράτους καὶ τῆς χώρας. Αὕτη δὲν ἀποκλείει καὶ τὴν μέριμναν περὶ βελτιώσεως τῶν διαφόρων κλάδων τῆς διοικήσεως, ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ἐν τῷ παρελθόντι ἡ προσήλωσις τῆς τε Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς εἰς ὅ,τι ἀπέβλεπε τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα δὲν παρέσχε τὴν ἀπαιτουμένην εὐκαιρίαν, ὅπως ἐπαρκῶς βελτιωθῶσι τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν διοίκησιν. Ἐξεταστέον, τί ἐπράχθη μέχρι τοῦδε ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, ἐκ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλήν, ἓν καὶ μόνον δύναμαι νὰ θεωρήσω ὡς σχέσιν ἔχον πρὸς τὸ οἰκονομικὸν θέμα, δηλ. τὸ νομοσχέδιον, τὸ ἤδη ψηφισθὲν, περὶ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους. Περὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου μάλιστα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ὅτε πρὸ τῶν ἐκλογῶν ἠγόρευε πρὸς τοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους καὶ ὅτε ἠγόρευεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, παρετήρει, ὅτι τοῦτο θεωρεῖ καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ σπουδαιότερον καὶ χρησιμώτερον πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου πᾶν ἄλλο ἐπετεύχθη ἢ ἡ βελτίωσις τοῦ διοικητικοῦ ἢ δικαστικοῦ ἐλέγχου τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν διαχειρίσεως. Ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον νὰ σχηματισθῇ αὐτόβουλος καὶ ἀνεξάρτητος κλάδος τῆς διαχειρίσεως ὡρισμένων προσόδων, αἵτινες ἤθελον προορισθῆ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους· ἡ περιωρισμένη δὲ καὶ ἄλλως ἀτελὴς αὕτη πρόνοια συνεδυάσθη μετὰ τοῦ περιορισμοῦ τῶν πιστώσεων, ὧν σκοπὸς εἶναι ἡ σκόπιμος ἄσκησις τοῦ διοικητικοῦ καὶ δικαστικοῦ ἐλέγχου τῆς οἰκονομικῆς διαχειρίσεως. Περιωρίσθη ἐπὶ τοσοῦτον τὸ προσωπικὸν τοῦ Γεν. Λογιστηρίου, ὥστε νὰ κατασταθῇ ἀνεπαρκὲς πρὸς κατάρτισιν τῶν καθυστερούντων ἀπολογισμῶν καὶ οἰκονομικῶν λογαριασμῶν. Ἀφῃρέθη ἀπὸ τὰς διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου πιστώσεις ἡ ἀφορῶσα εἰς τὴν πρόσληψιν ἐκτάκτων λογιστῶν, ὅπως κατορθωθῇ ἡ ἐξέλεγξις τῶν λογαριασμῶν παρελθούσης χρονικῆς περιόδου. Δὲν δύναμαι νὰ γινώσκω ὁποίαν τινὰ θὰ ἀσκήσῃ ἐπιῤῥοὴν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, μεταβαλλόμενον εἰς νόμον, ὡς πρὸς τὸν ἐπιδιωκόμενον μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν συμβιβασμόν. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, ἀπέδειξα, κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου ἀγορεύσας, ὅτι οὐδὲν ἄλλο ἐπιτευχθήσεται δι’ αὐτοῦ ἢ μόνον ἡ δημιουργία θέσεων. Κρίνω περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω ὅσα εἶπον ὑμῖν περὶ τῶν ἀτελειῶν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ὀφείλω ὅμως νὰ σημειώσω καὶ ἐνταῦθα, ὅτι δι’ αὐτοῦ ἡ θέσις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κατέστη ἐξάρτημα ἐκ τοῦ Συμβουλίου τοῦ δημοσίου χρέους, παρεβιάσθη δὲ προφανῶς τὸ συνταγματικὸν ἡμῶν πολίτευμα, καθόσον ἡ εὐθύνη τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἀπέναντι τοῦ Κοινοβουλίου ὡς πρὸς τὴν διαχείρισιν καὶ διάθεσιν τῶν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ὡρισμένων προσόδων ἔπαυσε πλέον ὑφισταμένη. Ἀλλ’ ἐνῷ οὐδὲν ἐπράχθη πρὸς ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, διετηρήθη τοὐλάχιστον τὸ πρώην καθεστώς; Δυστυχῶς ὄχι. Ἐδημιουργήθη κατὰ τὸ 1892 πρὸς ἐδικαίωσιν τοῦ σταθεροῦ ἰσοζυγίου μία πρόσοδος ἐξ 1,500,000 διὰ τῆς ἐπιβολῆς τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν. Βεβαίως ἠγέρθησαν πολλὰ κατὰ τῶν τελῶν τούτων παράπονα. Βέβαιον ὅμως εἶναι, ὅτι ἡ ἀπότισις αὐτῶν ἐξῳκειώθη πρὸς τὰς ἕξεις τῶν ὑποβαλλομένων εἰς τὴν φορολογίαν ταύτην, ἥτις ἐθεωρεῖτο ὡς μᾶλλον ἀνεκτή, ἐν συγκρίσει πρὸς ἄλλους φόρους. Πᾶσαν σχεδὸν τὴν πρόσοδον ταύτην ἐμηδένισεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀφ’ ἑνὸς μὲν διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῶν τελῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διὰ τοῦ καθορισμοῦ τῶν ὑπολοίπων πρὸς ἄλλας χρείας, οὐχὶ κατεπειγούσας. Πλὴν τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν εἰσήγαγεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ δασμολογικὰς μεταῤῥυθμίσεις, αἵτινες, καὶ ἂν ἠδύναντο ἐν ἄλλῃ ἐποχῇ νὰ θεωρηθῶσιν ὡς δεδικαιολογημέναι, βεβαίως δὲν ἐπεβάλλοντο σήμερον ὡς ἀναπόφευκτοι. Ἡ ἀτέλεια τῶν τιντσιπίων καὶ μουλίων πρὸς κατασκευὴν καλεμκεριῶν καὶ ἡ τῶν χρησίμων διὰ φλανέλλας νημάτων κτλ. ἠδύνατο βεβαίως ν’ ἀναβληθῇ, ἐὰν δὲν ἀνήγετο εἰς τὰς πρὸ τῶν ἐκλογῶν ἐπαγγελίας. Ἐν τούτοις, ὡς ἐκ τῶν δασμολογικῶν αὐτῶν μεταβολῶν καὶ ὡς ἐκ τῶν μειώσεων τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τῶν ἐκ Βελγίου εἰσαγομένων εἰδῶν, δυνάμει τῆς κυρωθείσης συμβάσεως, τὸ ἐκ τελωνειακῶν τελῶν ἔσοδον ἐλαττοῦται κατὰ δραχμὰς 650 χιλιάδας. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, ἐκ τῆς συμβάσεως ταύτης οὐδὲν προσδοκῶ πρακτικὸν κέρδος ὑπὲρ τῆς σταφίδος. Ἡ κατὰ τὸ εἰρημένον ποσὸν ἐλάττωσις τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν βεβαιοῦται ἐκ τῶν ἐπισήμων καταστάσεων, ἅςτινας παρέδωκεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου πολὺ ἐτόνισε τὴν ἀνάγκην τῆς βελτιώσεως τῆς διοικήσεως ὡς κατεπείγουσαν. Τίνα εἰσὶ τὰ εἰς ταύτην ἀφορῶντα νομοσχέδια; Παρατρέχω τὸ περὶ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, καθόσον τοῦτο, ἀφοῦ ἀπησχόλησε τοσοῦτον τήν τε Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν, καὶ ἀφοῦ εἰς ἐπανάστασιν περιήγαγε πάντας τοὺς εἰς τὸν κλάδον τοῦτον ὑπηρετοῦντας, ἐγκατελείφθη, πρὸς πρόληψιν ἐπαπειλουμένης κομματικῆς βλάβης. Ἀνηγγέλθη κατὰ τὴν πρώτην ἐνταῦθα συνάντησίν μας μετὰ τῆς Κυβερνήσεως ἡ κατάργησις τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ἐθεωρήθη δὲ αὕτη ὡς ἐπιβαλλομένη ὑπὸ τῆς χειραφετήσεως τῶν δήμων καὶ ὑπὸ τῆς σκοπιμωτέρας ἀσκήσεως τῶν ἀστυνομικῶν καθηκόντων. Ἐνῷ δὲ μέχρι σήμερον δὲν εἰσήχθη τὸ περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας νομοσχέδιον, ἐψηφίσθη τοὐναντίον ἐκ τῶν πρώτων τὸ περὶ καταργήσεως τοῦ Ἀρχηγείου τῆς χωροφυλακῆς, ὅπως καταστῶσιν ὄργανα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν οἱ ἀστυνόμοι, ἐπικειμένων μάλιστα δημοτικῶν ἐκλογῶν. Συνέπεια τοῦ ψηφισθέντος νόμου ὑπῆρξεν ἡ χαλάρωσις τῆς ἀστυνομικῆς διοικήσεως, οὐ μόνον διότι ἐξέλιπεν ἡ μόνη ἐγγύησις, ἡ ἐκ τοῦ Ἀρχηγείου ἐκπηγάζουσα, περὶ τῆς ἀφατριάστου ἐνεργείας τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων, ἀλλὰ καὶ διότι οἱ ὑπηρετοῦντες ἤδη ἐν τῇ στρατιωτικῇ ἀστυνομίᾳ, γινώσκοντες τὴν ἐπικειμένην κατάργησιν τοῦ θεσμοῦ, οὐδὲν αἰσθάνονται ἠθικὸν ἐνδιαφέρον. Δὲν γινώσκω, ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἢ ἄλλος τις ἐξ ἡμῶν δύναται νὰ προβάλῃ τὸν ἰσχυρισμόν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῆς μονιμότητος τῶν πολιτικῶν καὶ δικαστικῶν ὑπαλλήλων καὶ ἡ εὔρυνσις τῶν προσόντων θέλουσι συντελέσει εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς διοικήσεως. Καὶ μόνη ἡ εἰσαγωγὴ τῶν νομοσχεδίων τούτων ἐπήνεγκε τὴν χαλάρωσιν ἐν τῇ λειτουργίᾳ τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν. Ὅταν δὲ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἄρξωνται αἱ παύσεις, οἱ διορισμοὶ καὶ αἱ μεταθέσεις πρὸς θεραπείαν τῶν κομματικῶν ὑποχρεώσεων τῆς Κυβερνήσεως, θέλομεν πάντες παραστῆ μάρτυρες τῆς ἐξαρθρώσεως, ἣν κατήγγειλεν, ὡς ὑφισταμένην ἐν τῇ διοικήσει ὁ κ. Πρωθυπουργός. Κατ’ ἐμὴν γνώμην, εἰς τὸν ἡγέτην τῆς πλειοψηφίας καὶ προϊστάμενον τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως δύο ὑπῆρχον διευθύνσεις, ἐνδεδειγμέναι ὑπὸ τῶν περιστάσεων, ἐν αἷς διατελοῦμεν. Ἢ ὤφειλε νὰ μὴ θίξῃ τὸ παράπαν τὰ ὑφεστῶτα ἔσοδα τοῦ Κράτους· ἐὰν ἦτο μάλιστα δυνατόν, ὤφειλε διὰ μεταῤῥυθμίσεων τῶν φορολογικῶν νόμων καὶ κρείσσονος κατανομῆς τῶν φόρων νὰ ἐπιτύχῃ τὴν αὔξησιν αὐτῶν· ἡ ἑτέρα διεύθυνσις ὡδήγει εἰς γενικωτέραν μεταβολὴν τῆς φορολογίας, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ παρασκευάσῃ προϋπολογισμὸν ἐσόδων στηριζόμενον ἐπὶ σταθερῶν βάσεων καὶ συμβιβαζόμενον πρὸς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, ἤθελον προτιμήσει τὴν πρώτην διεύθυνσιν, διότι δὲν εἶναι προσῆκον νὰ μειώσωμεν τὰς δημοσίας προσόδους οὐδὲ κατὰ λεπτόν, ἐνόσῳ διατελοῦσιν ἐν ἐκκρεμότητι αἱ μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν σχέσεις· ἀλλ’ ὁμιλῶ περὶ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἠκολούθησε διεύθυνσιν διάφορον μεταξὺ τῶν δύο ἀνωτέρω. Ἡ πρώτη διεύθυνσις ἦτο νὰ μὴ θίξῃ τὸ παράπαν τὴν ἐνεστῶσαν φορολογικὴν νομοθεσίαν, ἡ δὲ δευτέρα νὰ κανονίσῃ αὐτὴν ἐπὶ βάσεων ἀφορωσῶν μᾶλλον εἰς τὸ μέλλον ἢ εἰς τὸ παρόν, ὅτε ἠδύνατο νὰ εἴπῃ εἰς ἐκείνους, πρὸς τοὺς ὁποίους ἐπρόκειτο νὰ διαπραγματευθῇ τὸν συμβιβασμόν, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις τῶν προσόδων τοῦ Κράτους, αὐτὴ εἶναι ἡ τοῦ μέλλοντος οἰκονομικὴ ἀντοχὴ τῆς χώρας, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ ταύτῃ ἄρχομαι σήμερον νὰ διαπραγματευθῶ μεθ’ ὑμῶν. Οὐδέτερον ὅμως τούτων ἔπραξεν· ἐτράπη τὴν μέσην ὁδόν· ἔθιξέ τινα τῶν ἐσόδων, καὶ ἠλάττωσεν αὐτὰ ἄνευ ἐπιβεβλημένης ἀνάγκης καὶ χωρὶς ἡ ἐλάττωσις αὐτῶν νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, ἐξεδήλωσε δὲ περὶ τῶν λειτουργούντων νόμων γνώμας, αἵτινες ἐπιβλαβέσταται ἔσονται ἐν ταῖς συνεννοήσεσιν ἡμῶν μετὰ τῶν δανειστῶν. Παρατηρῶν ἀφ’ ἑνός, ὅτι δὲν δύναται ἐν τῇ σημερινῇ ἐποχῇ νὰ προέλθῃ εἰς οὐδεμίαν φορολογικὴν μεταῤῥύθμισιν, ἀνωμολόγησεν ἀφ’ ἑτέρου, ὅτι, ἐὰν μείνῃ ἐν τῇ Κυβερνήσει, θὰ μεταῤῥυθμίσῃ τὴν ὑφεστῶσαν φορολογίαν ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ἐπὶ τοῦ οἴνου καὶ ἐπὶ τῶν ζώων. Διὰ τῆς δηλώσεως ταύτης, κατ’ ἐμέ, πᾶν ἄλλο ἢ ἐμπιστοσύνην ἐμπνέει εἰς ἐκείνους, μετὰ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ διαπραγματευθῇ τὸν συμβιβασμόν· διότι ἐκεῖνοι γινώσκουσιν, ὅτι εὐθὺς μετὰ τὸν συμβιβασμὸν ἡ Κυβέρνησις προτίθεται νὰ προβῇ εἰς μεταβολὴν τῆς ὑφεστώσης φορολογικῆς νομοθεσίας ἐπὶ ἐλαττώσει τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένων ἐσόδων. Ὡς ἔλεγον πρότερον, ἡ κυρία καὶ θεμελιώδης ἀποστολὴ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς ἦτο ἡ ἀνόρθωσις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Εὑρισκόμεθα νῦν εἰς τὸ τέλος τῆς συνόδου, ὀφείλομεν δὲ πάντες εἰλικρινῶς νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι οὐδὲν σπουδαῖον νομοθέτημα ἐψηφίσθη, συμβάλλον εἰς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι πολλὰ ὑπεβλήθησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νομοσχέδια, πάντα δὲ σχεδὸν ἐψηφίσθησαν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, οὐδὲν ὅμως τούτων ὑπηγορεύθη ἐκ τοῦ σκοποῦ τῆς ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων. Κατ’ ἐμέ, ἡ σύνοδος αὕτη ἔδει νὰ ἀσχοληθῇ εἰς μόνα τὰ συντελοῦντα πρὸς ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν μέτρα, ὅπως παρασκευάσῃ τὸ ἀναγκαῖον ἔδαφος πρὸς τὴν εὐχερεστέραν καὶ ταχυτέραν τοῦ συμβιβασμοῦ συντέλεσιν, καὶ πλὴν τούτων, εἰς μόνον ὅ,τι ὑπῆρχε κατεπεῖγον, σχετιζόμενον πρὸς τὴν διοίκησιν. Δὲν πιστεύω νὰ καταλέγῃ τις μεταξὺ τῶν δευτέρων τούτων τὴν κατάργησιν τῶν ἑδρῶν τοῦ Πανεπιστημίου, τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου περὶ προληπτικοῦ τῆς πτωχεύσεως συμβιβασμοῦ, τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ νόμου περὶ ἐξώσεως τῶν δυστροπούντων μισθωτῶν, τὴν νομιμοποίησιν θέσεως ἀρχιμουσικοῦ ἀνθυπασπιστοῦ, τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου περὶ ἑλλην. ἰθαγενείας, τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ νόμου περὶ διοικήσεως τῆς περιουσίας τοῦ Ζάππα, τὸ ἄσκοπον νομοσχέδιον περὶ ὁδοποιΐας καὶ τὰς δασμολογικὰς μεταῤῥυθμίσεις, τὰς σκοπούσας τὴν ἐλάττωσιν τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν. Ὑπελήφθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὡς σοβαρὰ ἡ ἐντύπωσις, ἣν ἤθελε παραγάγει ἡ ὑποβολὴ καὶ ἐπιψήφισις πολλῶν νομοσχεδίων, παρημελήθησαν δὲ τὰ σπουδαιότερα, καὶ κατηναλώθη μάτην ὁ χρόνος τῆς βουλευτικῆς ταύτης συνόδου. Ὅτε ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἰσηγεῖτο εἰς τὴν Βουλὴν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, πάντες ἀνεμένομεν νὰ ἀκούσωμεν παρ’ αὐτοῦ, ὁποῖαι εἶναι αἱ σκέψεις καὶ αἱ γνῶμαι τῆς Κυβερνήσεως περὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος· διότι πάντες ἐφρονοῦμεν, ὅτι τὸ σταφιδικὸν ζήτημα ἐδεῖτο λύσεώς τινος, ὅτι ἡ σταφὶς οὐ μόνον τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων ἐπηρεάζει, ἀλλὰ καὶ παράγων ἐκ τῶν πρωτίστων εἶναι τῆς βελτιώσεως ἢ τῆς ἐπιδεινώσεως τῆς παρ’ ἡμῖν κρατούσης νομισματικῆς ἀνωμαλίας. Ἀγορεύων ἐν τῇ τελευταίᾳ συνόδῳ τῆς διαλυθείσης Βουλῆς, συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895, ἔλεγον, ὅτι ἡ νομισματικὴ ἀνωμαλία ὀφείλεται μὲν εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν καὶ εἰς τὸν κλονισμὸν τῆς πρὸς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ἐμπιστοσύνης, ἀλλ’ ὀφείλεται καὶ εἰς τὴν ὑποτίμησιν καὶ ἀζητησίαν τῶν κυριωτέρων ἡμῶν προϊόντων, πρωτίστως δὲ τῆς σταφίδος· διότι κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν εἰσήχθη μεταλλικὸν νόμισμα ἐκ τοῦ προϊόντος τῆς σταφίδος ἔλαττον τοῦ κατὰ τὰ προπαρελθόντα ἔτη εἰσαχθέντος κατὰ 25 περίπου ἑκατομμύρια· ἐκ τοῦ λόγου δὲ τούτου καὶ ἐκ τῆς καταπτώσεως τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως ἐπεδεινώθη ἡ νομισματικὴ ἀνωμαλία, ὑπὸ τὴν ὁποίαν διατελοῦμεν. Ἐνῷ δὲ πάντες ἀνεμένομεν νὰ ἀκούσωμεν, τίνα γνώμην εἶχεν ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν τῷ εἰσηγητηρίῳ λόγῳ οὐδεμίαν μνείαν ἐποιήσατο. Ὅτε δὲ αἱ ἐργασίαι προὐχώρουν, καὶ ἤρξαντο ἀνησυχοῦντες πρὸ παντὸς οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, τότε ἔλεγε πρὸς ἡμᾶς, ὅτι ἀνέμενε νὰ ἀκούσῃ τὴν γνώμην τῶν ἐνδιαφερομένων, ὡς εἰ ἦτο ζήτημα ἄγνωστον εἰς αὐτὸν, ὡς εἰ μὴ ἠσχολήθη ἡ προηγουμένη Βουλὴ κατὰ τὰς δύο τελευταίας αὐτῆς συνόδους εἰς τὸ θέμα τοῦτο, ὡς εἰ ἄγνωστος ἦτο εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ὑφισταμένη καὶ ὁσημέραι ὀγκουμένη σταφιδικὴ κρίσις. Ἡ Κυβέρνησις ἀπέφευγεν ἐπιμελῶς πᾶσαν πρωτοβουλίαν ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, ἀνέμενε δὲ, ὡς μὴ ὤφειλε, νὰ προκύψῃ ἡ λύσις αὐτοῦ ἐκ τῆς πρωτοβουλίας τῶν Βουλευτῶν. Τὸ πρῶτον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον προεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν, ἦτο τὸ συνταχθὲν ὑπὸ ἐπιτροπῆς ἐκ Βουλευτῶν, αὐθορμήτως συνελθόντων καὶ συσκεφθέντων, ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Τριφυλίας Βουλευτοῦ. Τὸ δεύτερον ἦτο τὸ προβληθὲν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κραναίας Βουλευτοῦ, τὸ τρίτον ἦτο τὸ ὑπὸ τοῦ ἑτέρου ἐκ Τριφυλίας βουλευτοῦ κ. Κοκκέβη. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας, προκαλούμενος ὑπὸ τῶν Βουλευτῶν, ἔλεγε πάντοτε, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἔχῃ γνώμην ὁριστικὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ ὅτι ἀνέμενε νὰ φωτισθῇ ἐκ τῶν συζητήσεων. Πάντες ὑπήρξαμεν θεαταὶ τῆς πολυημέρου ἀνιαρᾶς συζητήσεως, ἥτις ὠφείλετο εἰς τὴν ἐνδοιαστικὴν καὶ ἀμφιῤῥεπῆ στάσιν τῆς Κυβερνήσεως. Αἱ παρατεταμέναι ἄσκοποι ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεις καὶ ἡ ἔλλειψις πάσης Κυβερνητικῆς πρωτοβουλίας ἔσχον ὡς ἀποτέλεσμα νὰ ἐξεγερθῶσι πᾶσαι αἱ σταφιδοφόροι ἐπαρχίαι, νὰ προκληθῶσι ζωηρὰ καὶ πολυπληθῆ συλλαλητήρια καὶ νὰ ἐπιδράμωσι μέχρις Ἀθηνῶν ὁμάδες σταφιδοκτημόνων. Ἀφοῦ κατηναλώθη τόσος χρόνος, ἀφοῦ τόσος ἐγένετο θόρυβος, ὑπέκυψεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀσκηθεῖσαν πίεσιν, καὶ ὑπέβαλε τὸ σήμερον εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν ψηφισθὲν νομοσχέδιον. Ἡ δοθεῖσα λύσις εἶναι, κατ’ ἐμὲ, ἡ χειροτέρα, διότι δι’ αὐτῆς ὁ σκοπὸς τῆς παρακρατήσεως δὲν ἐπιτυγχάνεται, συγχρόνως δὲ ἐδημιουργήθη ἐχθρὸς ἐπικίνδυνος εἰς τὸ προϊόν τῆς ἀμπέλου, διότι, ἂν τὸ λόγῳ ἐγγείου φόρου εἰσπραχθησόμενον παρὰ τοῦ Δημοσίου ποσὸν σταφίδος χρησιμοποιηθῇ εἰς οἰνόπνευμα, βεβαία εἶναι ἡ καταστροφὴ τῆς παρ’ ἡμῖν βιομηχανίας τῆς οἰνοπνευματοποιΐας. Ἵνα μὴ ὑποληφθῶ ὡς ἐλαυνόμενος ἐκ στοργῆς πρὸς τὰ ἐμὰ ἔργα, ἀπέχω νὰ χαρακτηρίσω τὴν στάσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πρωθυπουργοῦ ἀπέναντι τῶν σταφιδικῶν νομοσχεδίων, ἅτινα ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς συνόδου. Τὸ πρῶτον, ὅτε ἐπρόκειτο καὶ τὴν παρακράτησιν καὶ τὰ ἄλλα παρεμφερῆ πρὸς ταύτην μέτρα νὰ ἀποκρούσῃ, ἐπήνει τὰ ὑπ’ ἐμοῦ προβληθέντα νομοσχέδια ὡς προσιδιάζοντα εἰς τὴν Κυβερνητικὴν ἐνέργειαν καὶ ὡς ὑποσχόμενα ὠφέλιμον ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς σταφιδοπαραγωγῆς· καθ’ ἣν δὲ στιγμὴν ἤρχοντο ταῦτα πρὸς συζήτησιν, ἔλεγε πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι δέον νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐπ’ αὐτῶν συζήτησις, διότι ἡ ἐπίδρασις αὐτῶν ἀφορᾷ εἰς τὸ μέλλον. Ἐνῷ δὲ δὲν ὑπῆρχέ τις ὁ φρονῶν, ὅτι ἀνωφελὴς ἔσεται ἡ σύστασις γενικῶν ἀποθηκῶν, ἡ σύστασις Σταφιδικῆς Τραπέζης καὶ ἡ διευκόλυνσις τῆς χορηγίας δανείων ἐπὶ καλλιεργείᾳ, ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἐπέμενε νὰ συζητηθῶσι κατὰ προτίμησιν νομοσχέδια ἕτερα, ἐστερημένα σπουδαιότητος καὶ ὑπηρετικὰ προσωπικῶν ἢ κομματικῶν ὑποχρεώσεων. Οὕτω παρεπέμφθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας νομοσχέδια ὁμολογουμένης χρησιμότητος. Πέποιθα ὅτι οὐδεὶς μεταξὺ ὑμῶν ὑπάρχει ὁ ὑπολαμβάνων ὡς σοβαρὸν τὸν ἰσχυρισμὸν, ὅτι δὲν ὑπελείπετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὁ ἀπαιτούμενος ὑλικὸς χρόνος πρὸς παρασκευὴν προϋπολογισμοῦ ἀνταποκρινομένου πρὸς τὰς σημερινὰς περιστάσεις. Πλὴν τοῦ ὅτι πρόκειται περὶ προϋπολογισμοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ ὑποστάντος τὴν γενικὴν συζήτησιν ἐν τῇ διαλυθείσῃ Βουλῇ, πλὴν τοῦ ὅτι ὁ ἡγέτης τῆς σημερινῆς πλειοψηφίας εἶχε καὶ ὤφειλε νὰ ἔχῃ μεμορφωμένας γνώμας καὶ πεποιθήσεις περὶ τοῦ ἐπιβαλλομένου ὑπὸ τῶν περιστάσεων συστήματος, γνωστὸν εἶναι, ὅτι, πρὶν ἢ τυπικῶς ἀναλάβῃ τὴν ἀρχὴν καὶ πρὶν ἢ συναντηθῇ μετὰ τῆς Βουλῆς, συνειργάζετο ἐπὶ μῆνα ὁλόκληρον μετὰ τῶν τμηματαρχῶν τῶν Ὑπουργείων πρὸς παρασκευὴν τοῦ τε προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν ὑποβλητέων εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχεδίων. Ἀλλ’ ἦτο ἀνάγκη νὰ συνταχθῇ ὁ προϋπολογισμὸς ὡς συνετάχθη; Μήπως δὲν ἦτο ἁπλούστερον ν’ ἀναβάλῃ τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, περιοριζόμενος εἰς τὴν ὑποβολὴν ἐκείνων τῶν νομοσχεδίων, διὰ τῶν ὁποίων ἐνόμιζεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἀνορθώσῃ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, καὶ βραδύτερον διὰ μιᾶς δηλώσεώς του πρὸς τὴν Βουλὴν αἰτήσῃ τὴν μεταβολὴν τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένων ἐσόδων καὶ πιστώσεων; Ἀλλ’ ὑπέλαβεν, ὅτι ἦτο ἀνάγκη τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς μετὰ τῆς Βουλῆς συναντήσεώς του νὰ ὑποβάλῃ τὸν προϋπολογισμὸν, ὁ ὁποῖος, ὡς ἐκ τῶν ἐπελθουσῶν πολλῶν μεταβολῶν, κατέστη ἀγνώριστος καὶ ὡς πρὸς τὰ ἀριθμητικά του συμπεράσματα. Εἰσήλθομεν εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν, καὶ ἐν τούτοις πλῆρες καὶ ἐκκεκαθαρισμένον ἔδαφος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι δὲν ἔχομεν. Ὡς πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων. Ὑπεβλήθη ὑπό τε τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ τῆς σημερινῆς ἀναγράφων ἔσοδα 91,331,118. Κατὰ τὰς δηλώσεις, τὰς μετὰ ταῦτα πρὸς τὴν Βουλὴν ὑποβληθείσας, ἔπρεπε νὰ ἐλαττωθῶσι τὰ ἔσοδα κατὰ 304,770 ἐκ τοῦ ἐσόδου τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν. Ἔπρεπε δὲ ὡσαύτως νὰ ἐλαττωθῶσι κατὰ 833,333 ἐκ τῆς εἰσφορᾶς τῶν δήμων ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Ἔπρεπεν ὅμως συνάμα καὶ νὰ αὐξηθῶσι κατὰ 5,000 δραχμῶν ἐκ τῆς εἰσφορᾶς τῶν Μονῶν. Ἐὰν τὸ ποσὸν τοῦτο ἀφαιρέσωμεν ἐκ τοῦ ποσοῦ τοῦ ἀναγεγραμμένου ἐν τῷ ἀρχικῷ προϋπολογισμῷ, θέλομεν ἔχει ἔσοδα 90,198,015. Ἀλλ’ ἐὰν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ τελευταία δήλωσις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ψηφισθεὶς περὶ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως νόμος δὲν πρόκειται νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν κατὰ τὸ 1895, τότε πρέπει τὸ ποσὸν τῶν 833,333 νὰ μὴ ἐκπεσθῇ, καὶ οὕτω θὰ ἔχωμεν 91,026,348, εἰς τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ προσθέσωμεν, καθ’ ἑτέραν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐκ τιμήματος ἐκλογικῶν εἰδῶν, καταβαλλομένων ὑπὸ τῶν ὑποψηφίων, τὸ ποσὸν δρ. 133,000. Οὕτω δὲ τὸ ὅλον τῶν ἐσόδων, κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἀνέλθῃ εἰς 91,164,348. Ἀλλ’ ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν καὶ τὰς προτάσεις τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὀφείλω ἐνταῦθα νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁ ἐκ Λεβαδείας ἀξιότιμος συνάδελφος, εἰργάσθη καὶ ἐν τῷ διαστήματι, καθ’ ὃ διήρκουν αἱ συνεδριάσεις τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἐν τῇ καταρτίσει τῆς ἐκθέσεως, λίαν εὐσυνειδήτως, ἀναγράψας πάσας τὰς γνώμας, αἵτινες προεβλήθησαν καὶ συνεζητήθησαν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, καὶ ἀνεπλήρωσε πολλὰς ἐλλείψεις καὶ ἀτελείας τοῦ συντάξαντος τὸν ὑποβληθέντα προϋπολογισμὸν Ὑπουργοῦ. Ὡς πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων, ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐθεώρησεν, ὅτι εἶναι προσῆκον νὰ αὐξηθῶσι τὰ ἀναγραφόμενα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἔσοδα κατὰ δραχμὰς 1,697,000 ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν, λόγῳ ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀνεγράφη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῷ ἀρχικῶς ὑποβληθέντι ὑπὸ τοῦ τέως ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, εἶναι κατώτερον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ὑπολογίζεται ὡς εἰσπράξιμον. Καὶ εἴχομεν μὲν κατὰ τὸ 1894 ποσὸν εἰσπράξεων ἐκ δραχμῶν 26,700,000, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὰ ἀποτελέσματα τῶν τεσσάρων πρώτων μηνῶν τοῦ 1895 ἦσαν κατώτερα τῶν ἀντιστοίχων μηνῶν τοῦ παρελθόντες ἔτους, διὰ τοῦτο περιορίζει τὴν ἀναγραφὴν τοῦ ἐσόδου τούτου εἰς τὸ ποσὸν τῶν 24,000,000. Προτείνει συνάμα καὶ τὴν αὔξησιν τοῦ ἐκ τῶν εἰδῶν τῶν Μονοπωλίων ἐσόδου κατὰ 300,000 δραχμὰς, λόγῳ τῆς παρατηρουμένης προϊούσης αὐξήσεως εἰς τὰ ἔσοδα ταῦτα. Προτείνει, τέλος, τὴν προσθήκην ποσοῦ δραχμῶν 680,000, λόγῳ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ εἰσπραττομένου μεταλλικοῦ ἐκ τῶν προξενικῶν τελῶν, ἐκ τῆς σμύριδος καὶ ἐκ τῶν τελῶν τῆς ἀγκυροβολίας. Κατὰ τὰς προτάσεις ταύτας τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων δέον νὰ ἀνέλθῃ εἰς 92,875,015. Ὡς πρὸς μίαν μόνην περὶ αὐξήσεως τῶν ἐσόδων πρότασιν τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἔχω ἀντίῤῥησιν. Παραδέχομαι τὴν προτεινομένην αὔξησιν ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα τὰ ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν καὶ ὡς πρὸς τὰ μονοπώλια, δὲν παραδέχομαι ὅμως τὴν προσθήκην 680,000 δραχμῶν ἐκ νομισματικῆς διαφορᾶς, προερχομένης ἀπὸ τὰς εἰσπράξεις τῶν προξενικῶν τελῶν, τῆς σμύριδος καὶ τῶν τελῶν ἀγκυροβολίας. Δὲν παραδέχομαι ταύτην, διότι, ὡς καὶ ἐκ τῶν γενομένων ἄλλοτε ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεων ἀπεδείχθη, τὰ ἔσοδα, ὅσα εἰσπράττονται εἰς χρυσόν, πλὴν ἐκείνων, ὅσα ἐν χρυσῷ διατίθενται εἰς μισθὸν τῶν προξενικῶν ὑπαλλήλων, μεταφέρονται εἰς τὸ Κεντρικὸν ταμεῖον καὶ εἰσάγονται εἰς πίστωσιν τοῦ λογαριασμοῦ τοῦ δημοσίου χρέους· ὁσάκις δὲ συμβῇ νὰ αἰτήσηται ἡ ὑπηρεσία ἄλλου Ὑπουργείου ἀποστολὴν μεταλλικοῦ νομίσματος εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, ἐὰν ᾖναι ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ οἰκείου Ὑπουργείου ἡ σχετικὴ πίστωσις μετὰ τῆς ἀναγκαίας ὑπερτιμήσεως τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, τότε διὰ τῶν ἐκδιδομένων ἐνταλμάτων πράγματι προέρχεται περίσσευμά τι ἐκ τῆς νομισματικῆς ταύτης διαφορᾶς, τὸ ὁποῖον καταλογίζεται εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν ἐκτάκτων ἐσόδων ὑπὸ τὸ στοιχεῖον Ηʹ, ἄρθρον 2ον· ἀλλ’ ὁσάκις συμβῇ νὰ διατεθῇ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου χρέους, ἐκπίπτεται μὲν τότε ἀναλόγως ἡ ἀναγεγραμμένη πίστωσις διὰ τὴν νομισματικὴν διαφορὰν τοῦ δημοσίου χρέους, ἀλλὰ τὸ πλεόνασμα τοῦτο ἐκ τῆς διαφορᾶς τῆς τιμῆς τοῦ χρυσοῦ δὲν δύναται νὰ καταλογισθῇ ὡς ἔσοδον. Τὴν τακτικὴν ταύτην ἠκολούθησαν πάντες οἱ προϋπολογισμοὶ καὶ ἀπολογισμοὶ, οἱ μέχρι τοῦδε συνταχθέντες, καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ αὔξησις αὕτη τῶν 680,000 δὲν προσήκει νὰ ἀναγραφῇ. Ἂν ὅμως ἡ Βουλὴ ἀποδεχθῇ τὴν αὔξησιν ταύτην, δέον νὰ ἐπέλθῃ ἰσόποσος αὔξησις εἰς τὰς πιστώσεις. Οὕτω, κατ’ ἐμὲ, ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων δέον νὰ ὑποστῇ τὰς ἑξῆς μεταβολάς. Ὡς ὑπεβλήθη καὶ ὑπὸ τῶν δύο Ὑπουργῶν (τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ τε νῦν Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ προκατόχου αὐτοῦ, ἀναγράφει 91,331,118· εἰς ταῦτα δέον νὰ προσθέσωμεν ἐκ τιμήματος ἐκλογικῶν εἰδῶν 133,000 ἐξ εἰσφορῶν τῶν Μονῶν 5,000, ἐξ αὐξήσεως εἰσαγωγικῶν τελῶν 1,697,000, ἐξ εἰδῶν μονοπωλίου 300,000, τὸ ὅλον δραχ. 93,466,118. Ἐκ τούτων ὅμως δέον νὰ ἐκπέσωμεν ἐκ τῆς μεταῤῥυθμίσεως τοῦ νόμου περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν ὄχι τὸ ποσὸν τῶν 304,770, ὅπερ ἀναγράφεται εἰς τὴν δήλωσιν τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ τὸ ποσὸν 550,000, διότι δὲν εἶναι ὀρθὸς ὁ συλλογισμὸς, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται ἡ δήλωσις τοῦ Ὑπουργείου, ὅτι πρέπει νὰ ἐκπέσωμεν τὸ τρίτον τῶν ἐτησίων εἰσπράξεων. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι τὰ πλεῖστα τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν εἰσπράττονται κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ σχολικοῦ ἔτους. Ἑπομένως, ἐὰν ἔχωμεν ὡς βάσιν, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν εἰσπράξεων ἐξ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν ἀνέρχεται εἰς 1,500,000, διὰ τὴν τρίτην τετραμηνίαν πρέπει νὰ ἐκπέσωμεν τοὐλάχιστον 550,000. Πρέπει συνάμα νὰ ἐκπέσωμεν ἐκ τῆς μειώσεως τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, συνεπείᾳ τῶν ὑποβληθέντων καὶ ψηφισθέντων νομοσχεδίων, τὸ ποσὸν τῶν 650,000 δραχμῶν. Οὕτως ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων κατέρχεται εἰς 92,266,118. Κατ’ ἐμὲ, δέον νὰ ἐκπέσωμεν ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους καὶ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἐγγείου φόρου, τοῦ ἐπιβαλλομένου εἰς τὴν σταφίδα, διότι, ὡς γνωστὸν, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη, ἐλαττοῦται κατὰ 4 δραχμὰς ὁ ἐπὶ ἑκάστης χιλιάδος ἑνετικῶν λιτρῶν ἔγγειος φόρος, ἑπομένως, καὶ ἐὰν 300 ἑκατομμύρια λιτρῶν σταφιδοκάρπου ὑπολογίσωμεν ὡς ἐξαχθησόμενα, ἀναγκαίως ὀφείλομεν νὰ ἐκπέσωμεν τὸ ποσὸν 1,200,000 δραχμῶν, ὅτε θέλομεν ἔχει ἔσοδα 91,116,148. Δὲν δύναμαι ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ ἀποδεχθῶ τὴν γνώμην, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἐκ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θέλει εἰσπράξει τὸ Δημόσιον ἐκ τοῦ εἰς εἶδος πληρωτέου ἐγγείου φόρου τῆς σταφίδος, εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσπράξῃ χρηματικὸν ποσὸν ἀνώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον θέλει δαπανηθῆ διὰ τὴν ἀποθήκευσιν καὶ τὴν διαχείρισιν αὐτοῦ· αὕτη ἦτο περίπου καὶ ἡ γνώμη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι δύναται ἐκ τούτου νὰ προκύψῃ τι ὡς κέρδος, τοῦτο εἴτε θέλει διατεθῆ ὑπὲρ τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, εἴτε θέλει εἶσθαι ἀνάξιον λόγου. Μεταβαίνω νῦν εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων. Ὁ μὲν ἐπὶ τοῦ προκατόχου Πρωθυπουργοῦ ὑποβληθεὶς προϋπολογισμὸς ἀνέγραφε δαπάνας 90,150,380, ὁ δὲ ὑπὸ τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ ὑποβληθεὶς ἀναγράφει 89,342,724, ἤτοι διαφορὰν ἐπὶ ἔλαττον 807,656. Ὡς διεσκευάσθη οὗτος διὰ τῶν δηλώσεων τῶν μέχρι τῆς χθὲς ὑποβληθεισῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ διὰ τῆς προσθήκης δραχμῶν 730,095, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἤδη ἐψηφίσθη, πρὸς κύρωσιν Β. Διατάγματος χορηγήσαντος ἀναπληρωτικὴν πίστωσιν ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1895, ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 91,340,282. Δέον ὅμως νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς προτάσεις τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος. Ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς παρετήρησεν εὐλόγως, ὅτι τὸ ἀναγραφόμενον ποσὸν πιστώσεως διὰ τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἀπαιτουμένου ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος δέον νὰ αὐξηθῇ κατὰ 300,000 δραχ. Κατ’ ἐμὲ, τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι ἀνεπαρκὲς, διότι ἤδη ἔχομεν γνωστὸν, ὅτι ἐκ τῶν γενομένων μέχρι τοῦδε πληρωμῶν διὰ τὴν τοῦ 1895 ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἐπληρώθησαν, πλέον τοῦ ἀναγεγραμμένου ποσοῦ πιστώσεως ἐπὶ τῇ βάσει τιμῆς 1.75, 10 λεπτὰ περίπου κατὰ φράγκον, ἐπὶ δὲ ποσοῦ 4,500,000 ἔχομεν πλεόνασμα 450,000. Ἐὰν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι καὶ κατὰ τὴν τρέχουσαν ἀκόμη ἑξαμηνίαν δὲν ἐλπίζεται νὰ ἔχωμεν τιμὴν κατωτέραν τῶν λεπτῶν 175, καὶ προσθέσωμεν 2–5 λεπτὰ κατὰ φράγκον, βεβαίως πρέπει νὰ περιορισθῶμεν τοὐλάχιστον εἰς τὴν προσθήκην 500 χιλιάδων, ἵνα μὴ παραστῇ ἀνάγκη ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων.

§137Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὑποστηρίζετε, ὅτι ἠγοράσθη πρὸς 1,75 τὸ φράγκον;

§138ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸς 1,85, ἤτοι δέκα λεπτὰ κατὰ φράγκον, ἐπὶ 4,500,000 φέρει πλεόνασμα 450,000. Ἐπειδὴ δὲ, καὶ ἀρξαμένης τῆς ἑξαμηνίας ταύτης, ἔχομεν τιμὴν συναλλάγματος οὐχὶ κατωτέραν τῶν 175, ἀλλὰ πάντοτε κατά τι ἀνωτέραν, πρέπει τοὐλάχιστον νὰ αὐξήσωμεν τὴν πίστωσιν ταύτην κατὰ ποσὸν 500,000. Ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ προτείνει νὰ προστεθῇ ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως πίστωσις ἐκ δραχμῶν 388,068· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὡς πρὸς ταύτην, ἐὰν ἐμμείνῃ εἰς τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο δήλωσιν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, δὲν ὑπάρχει λόγος, ὑποστηρίζων τὴν τοιαύτην προσθήκην, διότι αἱ πιστώσεις αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, ὡς καὶ τὸ ἔσοδον ἐξ εἰσφορῶν τῶν δήμων, θέλουσιν ἀπομείνει ὅπως ἀρχικῶς ἀνεγράφησαν. Ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς προτείνει ὡσαύτως καὶ τὴν προσθήκην δραχ. 100 χιλιάδων διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ κτιρίου τῶν λουτρῶν Ὑπάτης. Εἶναι εὐλογωτάτη ἡ πρότασις τῆς ἐπιτροπῆς, διότι πρόκειται τῷ ὄντι περὶ ἰαματικῶν ὑδάτων, τῶν ὁποίων ἡ χρῆσις ἀπεδείχθη λίαν ὠφέλιμος, καὶ τὰ ὁποῖα θέλουσι προσελκύει οὐ μόνον μέγαν πληθυσμὸν ἐσωτερικὸν, ἀλλὰ καὶ ἐξωτερικὸν, ἐὰν συμπληρωθῇ τὸ ἀρξάμενον ἤδη κτίριον, ὑπὲρ οὗ ἑκατοστύες χιλιάδων δραχμῶν ἐδαπανήθησαν. Ἡ σπουδαιοτέρα ὅμως τῶν προτάσεων τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι, ὅτι πρέπει ν’ ἀναγραφῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων πίστωσις δι’ ἔξοδα κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων, τὰ ὁποῖα ἐξεκαθαρίσθησαν καὶ ἀνεγνωρίσθησαν ἀφ’ ἧς ὑπεβλήθη ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Γνωστὸν εἶναι, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος εἶχε συνταχθῆ κατὰ μῆνα Ὀκτώβριον τοῦ 1894· ἔκτοτε δ’ ἐξεκαθαρίσθησαν καὶ ἀνεγνωρίσθησαν πολλαὶ δαπάναι, ἀναγόμεναι εἰς τὰς κεκλεισμένας καὶ διαγεγραμμένας χρήσεις. Καὶ ἀπεστάλη μὲν πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ πίναξ ἐπίσημος ὑπὸ τῶν διαφόρων Ὑπουργείων, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ πρὸς τοῦτο ἀναγκαία πίστωσις ἀνέρχεται εἰς 700,000 δραχμάς, ἐγὼ ὅμως νομίζω, ὅτι τὸ ὀφειλόμενον ποσὸν εἶναι ἀνώτερον, δὲν ἐπερατώθη δὲ εἰσέτι ἡ ἐκκαθάρισις καὶ ἀναγνώρισις πάντων τῶν ἐξόδων τῶν ἀναγομένων εἰς τὰς κεκλεισμένας καὶ διαγεγραμμένας χρήσεις. Εἶναι μάλιστα γνωστόν, ὅτι πολλοὶ ἐνδιαφερόμενοι προσῆλθον εἰς τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, αἰτούμενοι πληροφορίας, ἄν ἡ εἰς αὐτοὺς ἀφορῶσα πίστωσις ἀνεγράφη εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων, γενομένης δὲ ἐρεύνης, ἀπεδείχθη, ὅτι δὲν ἦτο ἀναγεγραμμένη, ὥστε θέλομεν ἔχει ἀσυγκρίτως μεῖζον ποσόν. Ἔχουσι δὲ τοῦτο τὸ ἐλάττωμα αὑταὶ αἱ δαπάναι, ἐὰν ἐγκαίρως δὲν λαμβάνηται ἡ προσήκουσα πρόνοια περὶ τῆς ἀναγραφῆς αὐτῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ὅτι ὑποβάλλουσι τὸ Δημόσιον εἰς τὴν πληρωμὴν τόκου. Ὡσαύτως προτείνεται ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ μία ἐλάττωσις ἐν ταῖς πιστώσεσιν, αἵτινες ἀφορῶσιν εἰς τὰ ἔξοδα τῶν σιδηροδρόμων, ἐκ δραχμῶν 105,000. Κατὰ τὴν ἐπιτροπὴν λοιπὸν τὸ ποσὸν τῶν δαπανῶν ἀνέρχεται εἰς 92,720,134. Λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὸν ὑποβληθέντα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προϋπολογισμὸν, τὰς γενομένας ὑπ’ αὐτῆς δηλώσεις περὶ τῶν ἐπενεκτέων εἰς τε τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα μεταβολῶν, καὶ τὰς προτάσεις ἢ παρατηρήσεις τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ κρίνων ἐπὶ τῇ βάσει στοιχείων γνωστῶν καὶ ἀναμφισβητήτων, ὑπολογίζω ὡς ἑξῆς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ 1895.

ἀνέρχονται αἱ δαπάναι τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895, χωρὶς νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ ἐνδεχόμεναι προσθῆκαι διὰ νέων δηλώσεων τῶν Ὑπουργῶν, καθόσον καθ’ ἡμέραν τοιαύτας ἐξακολουθοῦν νὰ ὑποβάλλωσι, καὶ χωρὶς ἐπίσης νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ γενησόμεναι προσθῆκαι δι’ ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων, αἵτινες θέλουσι ληφθῆ ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀφοῦ γνωστὴ εἶναι ἤδη ἡ ἀνεπάρκεια τῶν κεχορηγημένων τοιούτων, ἰδίως δι’ ἔξοδα μεταθέσεως ὑπαλλήλων, διὰ διατροφὴν καταδίκων κλπ. Ἡ πίστωσις ὅμως, ἧς ἡ ἀναγραφὴ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1895 εἶναι ἐπιβεβλημένη, εἶναι ἡ ἀφορῶσα εἰς τὴν συμπλήρωσιν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν, περὶ ἧς ὀφείλω νὰ ὁμιλήσω ὑμῖν διεξοδικῶς. Γνωστὸν εἶναι τοῖς πᾶσιν, ὅτι ἡ ὑπὸ τὸν νῦν κ. Πρωθυπουργὸν Κυβέρνησις ἐκήρυξε κατὰ τὸ 1891–1892 ἔκπτωτον τὴν ἀναλαβοῦσαν τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν Βελγικὴν Ἑταιρίαν, διευθυνομένην ὑπὸ τοῦ γνωστοῦ Rolin, καὶ παρεχώρησε τὴν χρῆσιν τῆς γραμμῆς ταύτης εἰς τὴν Ἑταιρίαν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς–Πελοποννήσου ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ κατασκευάσῃ τὸ ἀπομεῖναν ἀκατασκεύαστον τμῆμα Τρίπολις–Διαβολίτσι, χορηγοῦντος εἰς αὐτὴν τοῦ Δημοσίου τὸ ποσὸν δραχ. 3,300,000. Αἱ παρεμβληθεῖσαι δυσκολίαι ὑπὸ τῶν ἐχόντων λαμβάνειν παρὰ τοῦ ἤδη ἐκπτώτου ἐργολάβου καὶ αἱ οἰκονομικαὶ δυσχέρειαι τῆς ἑταιρίας ταύτης κατέστησαν ἀνέφικτον μέχρι τοῦδε τὴν τοῦ τμήματος τούτου κατασκευήν. Καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχεν ἔλθει εἰς συνενόησιν μετὰ τῆς Ἑταιρίας, ὅπως μὴ ἀναβληθῇ ἐπὶ πλέον ἡ τοῦ τμήματος τούτου κατασκευή, ἀλλὰ ἡ περὶ τούτου σύμβασις δὲν περιεβλήθη τὴν νομοθετικὴν κύρωσιν, ἕνεκεν τῆς ἐπελθούσης διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ὀρθῶς δὲ ποιοῦσα ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις συνωμολόγησε τὴν γνωστὴν ἤδη εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ τῆς Ἑταιρίας τοῦ Σιδηροδρόμου Πελοποννήσου σύμβασιν ἐπὶ βάσεων, αἵτινες διαφέρουσι μὲν τῶν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως παραδεχθεισῶν, ἀλλ’ ὅπως δήποτε ἐξασφαλίζουσι τὴν τοῦ ἔργου συντέλεσιν. Κατὰ τὴν σύμβασιν ταύτην, ἡ Κυβέρνησις ὑποχρεοῦται νὰ πληρώσῃ πρὸς τὴν Ἑταιρίαν τὸ ἀρχικῶς συμπεφωνημένον ποσόν, ἐκ δρ. 3,300,000. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ἔργον δὲν θέλει ἀποπερατωθῆ ἐντὸς τοῦ 1895, ὀρθῶς ὑπελογίσθη ὡς δαπανηθησόμενον ἐντὸς τοῦ 1895 τὸ ποσὸν δρ. 1,000,000. Ἀλλὰ ἀντὶ νὰ ἀναγράψῃ, ὡς ὤφειλεν, ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν πίστωσιν ταύτην τῶν δραχμῶν 1,000,000, προβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν τὴν περὶ χορηγίας τῆς πιστώσεως αἴτησιν ὑπὸ τύπον ὅλως ἰδιόῤῥυθμον καὶ λογιστικῶς σόλοικον, τοῦτο δὲ, ἵνα μὴ αὐξήσωσιν αἱ πιστώσεις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895 καὶ καταδειχθῇ οὗτος οἷος εἶναι, ἤτοι ἐν ἀναμφισβητήτῳ ἐλλείμματι. Προβάλλεται πρώτην ἤδη φορὰν παράρτημα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895, ἀναγράφον ἔσοδα καὶ ἔξοδα διὰ σιδηροδρομικὰ ἔργα τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν· καὶ ὡς ἔσοδα μὲν αὐτοῦ ἀναγράφονται τὰ ἑπόμενα

Ὡς ἔξοδον δὲ ἀναγράφει διὰ τὸ 1895 τὸ ποσὸν δρ. 1,000,000. Ἐξεταστέον νῦν, ἐὰν ἐπετρέπετο ν’ ἀναγραφῶσιν ὡς ἔσοδα, καὶ μάλιστα ἐν ἐκτάκτῳ προϋπολογισμῷ, τ’ ἀνωτέρω σημειωθέντα ποσά. 1) Ἡ εἰς ὄφελος τοῦ Δημοσίου ἐκπεσοῦσα ἐγγύησις τῆς Βιομηχανικῆς Τραπέζης ἐκ φρ. 450,000, ἡ ἀποτελοῦσα τὸ ἔσοδον τῶν δρ. 607,500, κατελογίσθη εἰς τὰ ἔσοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1892 ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ, ἐκδοθέντος τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 365 τῆς 25 Φεβρουαρίου 1892 ταμειακοῦ γραμματίου (ὅρα ἀπολογισμὸν 1892, ἔσοδα κεφ. Ηʹ ἄρθρ. 1).—Πρὸς ἀπόδοσιν δὲ τοῦ ποσοῦ τούτου δέον ν’ ἀναγραφῇ πίστωσις εἰς βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων. 2) Ὡς πρὸς μὴ πληρωθέντας τόκους ἐντόκου γραμματίου ἐκ δρ. 358,000 ὁ καὶ νῦν Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλε πρὸς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, ὑπὸ χρονολογίαν 18 Νοεμβρίου 1891, μετὰ πρακτικοῦ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀπὸ 17 Ἰουλίου 1891 καὶ μετὰ ταὐτοχρόνου πρὸς τὸ νομοσχέδιον ἐκθέσεως πρὸς τὴν Βουλὴν, περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δρ. 322,882.22 ὑπὸ τὸ κεφ. 39 «τόκοι ἐντόκων γραμματίων» πρὸς πληρωμὴν τῷ κ. Rolin τόκου ἡμερῶν 518 ἐπὶ τοῦ ἐκ δρ. 5,610,000 ἐντόκου γραμματίου. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, οὐδεμία δὲ ἐπιτρέπεται πληρωμὴ μὴ ὀφειλομένου νομίμως τόκου, ἄνευ εἰδικοῦ νόμου, ἐγκρίνοντος ταύτην. Ἀλλὰ, καὶ ἂν εἴτε τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο εἴτε νεώτερον ἐκ δρ. 358,000 ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ψηφισθῇ, ἀπαραίτητον εἶναι ν’ ἀναγραφῇ πίστωσις τοσούτου ποσοῦ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων. 3) Τὸ παρὰ τῷ τραπεζίτῃ Cibbs ὑπόλοιπον ἐκ δραχμῶν 547,667 δὲν εἶναι εἰσπράξιμον, καθόσον, ὡς γνωστὸν, ὁ τραπεζίτης οὗτος ἀρνεῖται τὴν πληρωμὴν καὶ λόγῳ ἐλλείψεως τῆς συγκαταθέσεως τοῦ Rolin καὶ λόγῳ ἑτέρων αὐτοῦ ἀπαιτήσεων κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, ποσότητος ἀσυγκρίτως ἀνωτέρας. Καὶ ἂν ὅμως κατασταθῇ εἰσπράξιμον, βεβαίως ἡ ποσότης αὐτοῦ ἔσται ἐλάσσων τῆς ἐν τῷ ἐκτάκτῳ προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένης· καθόσον αἱ ὁμολογίαι τοῦ δανείου τῶν 135,000,000, αἱ φέρουσαι ὀνομαστικὸν κεφάλαιον λιρῶν 20,200, τιμῶνται σήμερον πρὸς 34%, ἤτοι ἡ τρέχουσα ἀξία τῶν λιρῶν 20,200 κατῆλθεν εἰς λίρας 6868. 4) Τὸ παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ ὑπόλοιπον, τὸ μετενεχθὲν εἰς λ)σμὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐκ δρ. 1,062,823, δὲν δύναται λογικῶς καὶ λογιστικῶς ν’ ἀναγραφῇ νῦν ὡς ἔσοδον τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὡς γνωστόν, διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν συνωμολογήθη τὸ δάνειον τῶν φρ. 24,000,000. Τὸ προϊὸν τοῦ δανείου τούτου εἰσήχθη εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ὡς ἔκτακτον ἔσοδον τοῦ Κράτους. Ἡ ἐπελθοῦσα βραδύτερον ἐξόφλησις αὐτοῦ διὰ τοῦ δανείου τῶν λ. 5,000,000 δὲν μετέβαλε τὸ παράπαν τὸν προορισμὸν καὶ τὸν ἀρχικὸν χαρακτῆρα τοῦ εἰρημένου δανείου. Κατὰ τὴν σχετικὴν σύμβασιν, ὁ ἐργολάβος εἶχεν ἀναλάβει καὶ τὴν χορηγίαν τοῦ δανείου καὶ ὑπεχρεοῦτο νὰ καταθέσῃ εἰς χρήματα μὲν 80%, εἰς τραπεζικὴν δὲ ἐγγύησιν τὰ ὑπόλοιπα 20%. Κατὰ τὴν αὐτὴν σύμβασιν, τὸ προϊὸν τοῦ δανείου τούτου, ἀντὶ νὰ μείνῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ ἐντεῦθεν νὰ λαμβάνωνται τὰ ἀναγκαιοῦντα κατὰ λόγον τῆς προόδου τῶν ἔργων ποσά, πληρονόμενα εἰς τὸν ἐργολάβον τῆς κατασκευῆς, συνεφωνήθη, λόγῳ πορισμοῦ τῶν διαμέσων τόκων, νὰ κατατεθῇ παρὰ τῇ Ἐθν. Τραπέζῃ, ἐνδυόμενον εἰς χρεώγραφα ἢ εἰς ἔντοκα γραμμάτια. Ἀλλὰ ἡ παρὰ τῇ Τραπέζῃ κατάθεσις, γενομένη εἰς λ)σμὸν τοῦ Δημοσίου, δὲν ἠδύνατο νὰ παρακωλύσῃ τὴν ἐπιβαλλομένην ὑπὸ τοῦ λογιστικοῦ νόμου εἰς τὸν Ὑπουργὸν ὑποχρέωσιν νὰ εἰσαγάγῃ ἀφ’ ἑνὸς εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τὸ προϊὸν τοῦ δανείου ὡς ἔκτακτον ἔσοδον τοῦ Κράτους, καὶ νὰ χρεώσῃ ἀφ’ ἑτέρου τὴν Ἐθν. Τράπεζαν. Οὕτω κατὰ μὲν τὸ 1889 διὰ γραμματίων εἰσπράξεως τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου εἰσήχθη ὡς

δημόσιον ἔσοδον τὸ ποσὸν················ Δρ. 13,664,670.44

κατὰ δὲ τὸ 1890························· Δρ. 5,600,000,00

Τὸ ὅλον································· Δρ. 19,264,670.44

Ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου προέκυψεν ἡ παρακαταθήκη παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ, ἧς ὑπόλοιπον εἶναι τὸ σημειωθὲν ἤδη ποσὸν ἐκ δρ. 1,062,823, ὅπερ εὐλόγως μετηνέχθη εἰς λ)σμὸν τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἵνα μὴ τὸ Δημόσιον ζημιώνηται τὸν τόκον τοῦ 1%. Ἐξεταστέον νῦν, δύναται νὰ ληφθῇ ἡ παρακαταθήκη αὕτη ἄνευ πιστώσεως ἀναγραφομένης εἰς τὸν προϋπολογισμόν; Βεβαίως ὄχι. Ἀλλὰ καὶ ἂν θεωρηθῇ ὡς χορηγία πιστώσεως τὸ προβαλλόμενον παράρτημα προϋπολογισμοῦ, δύναται ἡ παρακαταθήκη αὕτη νὰ καταλογισθῇ ὡς ἔσοδον τοῦ Δημοσίου; Βεβαίως ὄχι· διότι τὸ ἐκ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν ἔσοδον κατελογίσθη ἤδη ἐν ταῖς διαχειρίσεσι τῶν ἐτῶν 1889 καὶ 1890 ὡς ἔκτακτον ἔσοδον τοῦ Κράτους. Ἀπόδειξις δὲ τούτου εἶναι τὰ μέχρι τοῦδε ἐκδοθέντα ἐντάλματα ἐξόδων τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, κατὰ τὴν πληρωμὴν τῶν ὁποίων δὲν ἐσημειώθησαν καὶ ὡς ἔσοδα ἐκ τοῦ δανείου τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα ἀνελήφθησαν ἐκ τῶν παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ παρακαταθηκῶν, ἀλλ’ ἐξεδόθησαν γραμμάτια ἀναλήψεως πρὸς πίστωσιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης (ὅρα ἀπολογισμοὺς 1889, 1890 καὶ 1891). Ἄλλως αὐξάνουσι τὰ ἐλλείμματα τῶν ἀπολογισμῶν, καὶ ἐπέρχεται πλήρης ἀνατροπὴ καὶ τοῦ λογιστικοῦ νόμου καὶ τῶν λογιστικῶν βιβλίων. Ἠναγκάσθην νὰ μακρηγορήσω, ὅπως παραστήσω εἰς ὑμᾶς τὰ ἄτοπα, εἰς τὰ ὁποῖα θέλει ὁδηγήσει ἡ ἰδιόῤῥυθμος ἐπίνοια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ ὑπαγορευθεῖσα ἐκ τοῦ σκοποῦ τῆς παραστάσεως τῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπὶ ἔλασσον κατὰ ἓν ἑκατομμύριον. Μεθ’ ὅλην ὅμως τὴν ἐπίνοιαν ταύτην, ἡ διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ τμήματος τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν δαπάνη ἐπιβαρύνει ἀναποδράστως τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ 1895, καὶ εἶναι ἐπιβεβλημένον ἡμῖν νὰ συνυπολογίσωμεν εἰς τὰς λοιπὰς πιστώσεις καὶ ταύτην, τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου.

Εἰς τὸ ἔλλειμμα τοῦτο θέλει προστεθῆ καὶ ἡ ἐπελθοῦσα ἐλάττωσις ἐπὶ τοῦ ἐγγείου φόρου τῆς σταφίδος ἐκ δρ. 4 κατὰ χιλιάδα ἑνετικῶν λιτρῶν ἐπὶ 300,000,000, ἤτοι τὸ ποσὸν δρ. 1,000,000, μεῖον τοῦ ποσοῦ, ὅπερ θέλει τυχὸν εἰσπραχθῆ ἐκ τιμήματος τοῦ εἰς εἶδος εἰσπραχθησομένου ἐγγείου φόρου σταφίδος. Κατ’ ἐμὴν γνώμην, καίτοι τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν πράγματα εἶχον καὶ ἔχουσι δυσχερῶς, ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἀνῆλθεν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν ὑπὸ εὐνοϊκὰς συνθήκας, ἐν σχέσει πρὸς ἣν εἶχεν ἀποστολήν. Εὑρίσκει μειωμένον τὸ ποσὸν τῆς ὀφειλῆς τοῦ Κράτους ἐκ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας κατὰ ποσότητα ὑπερβαίνουσαν τὰ 10 ἑκατομμύρια. Εὑρίσκει τὸ στάδιον τῶν διαπραγματεύσεων πρὸς συντέλεσιν τοῦ συμβιβασμοῦ ἐξωμαλισμένον καὶ κεκαθαρμένον ὑπὸ τῶν προκατόχων της. Πρὸ πάντων γινώσκει, ὁποῖαι εἶναι αἱ ἀπαιτήσεις τῶν δανειστῶν, καὶ τίνα τηροῦσι στάσιν οὗτοι, ἀφοῦ μάτην ἐπεκαλέσθησαν τὴν ἐπέμβασιν τῶν Κυβερνήσεων, ὧν διατελοῦσιν ὑπήκοοι. Τὸ πρῶτον μέλημα, τὸ πρῶτον καθῆκον τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἦτο νὰ λάβῃ προχείρως καὶ ἀμέσως πρόνοιαν περὶ βελτιώσεως τῆς νομισματικῆς ἡμῶν ἀνωμαλίας, νὰ προσαγάγῃ δὲ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον πρὸς μείωσιν τοῦ ποσοῦ τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων· καὶ ἂν δὲν ἠδύνατο ἐν ποσότητι μεγάλῃ νὰ πράξῃ τοῦτο, ὤφειλεν ἔστω καὶ κατὰ 5 ἑκατομμύρια νὰ κατορθώσῃ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ποσοῦ αὐτῶν· οὕτως ἠδύνατο νὰ ἐμπνεύσῃ εἰς πάντας τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, εὐθὺς ὡς συντελεσθῇ ὁ συμβιβασμὸς, θέλει προνοήσει περὶ τῆς παγιώσεως τοῦ κυμαίνοντος χρέους, ἤτοι τῶν προσωρινῶν εἰς χρυσὸν δανείων, καὶ ἰδίως θέλει ἐργασθῆ διὰ σειρᾶς οἰκονομικῶν μέτρων, εἰς τρόπον ὥστε, ἐὰν δὲν ἀρθῇ ἐντελῶς ἡ νομισματικὴ ἀνωμαλία, νὰ βελτιωθῇ ὅμως αὕτη ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ κατορθώσωμεν νὰ ἔχωμεν ὑπερτίμησιν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος οὐ μόνον ἐλάσσονα τῆς ὑφεστώσης, ἀλλὰ καὶ σταθερὰν, διότι, ὡς γνωστὸν, ἡ ὑπερτίμησις τοῦ χρυσοῦ παραβλάπτει τὰς συναλλαγὰς καὶ κρατεῖ τὸ ἐμπόριον ἐν καταστάσει μετεώρῳ· ἰδίᾳ ὅμως ἐπιβλαβῆ εἶναι τὰ μεγάλα ἅλματα τῆς ὑπερτιμήσεως ἢ ὑποτιμήσεως τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος. Καὶ ἐν ἄλλοις ἔθνεσιν εἰσήχθη πρὸ ἐτῶν καὶ λειτουργεῖ εἰσέτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἀλλὰ δι’ ὧν ἔλαβον μέτρων κατώρθωσαν νὰ κρατήσωσι τὴν ὑπερτίμησιν ταύτην ἐν σταθερῷ τινι ὁρίῳ· τοῦτο εἶχε κατορθωθῆ παρ’ ἡμῖν ἐν παρελθούσῃ χρονικῇ περιόδῳ, κατὰ τὰ ἔτη 1888 καὶ 1889, ὅτε ἡ τιμὴ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ἐκυμαίνετο μεταξὺ 118–122 λεπτῶν. Ἀλλ’ ἐφόσον δὲν λαμβάνεται ῥιζικόν τι καὶ ἡρωικὸν μέτρον, θέλουσιν ἐξακολουθήσει τὰ μεγάλα ἅλματα τῆς ὑπερτιμήσεως καὶ ὑποτιμήσεως, καὶ τὸ ἐμπόριον ἡμῶν θέλει διατελεῖν ἀμηχανίᾳ, ὡς μὴ δυνάμενον νὰ κανονίζῃ τὰς ἑαυτοῦ σχέσεις πρὸς τὴν ἀλλοδαπὴν κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ δύναται νὰ ἐργάζηται καὶ λειτουργῇ εὐδοκίμως. Κατ’ ἐμὲ, ἐπεβάλλετο εἰς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ἵνα διευκολύνῃ τὸν ὁριστικὸν κανονισμὸν τῶν σχέσεων ἡμῶν μετὰ τῶν δανειστῶν, νὰ ἀποφύγῃ οἱανδήποτε ἐλάττωσιν τῶν δημοσίων ἐσόδων, διότι ἐν στιγμῇ, καθ’ ἣν δέον νὰ ἐπικρατῇ καὶ προέχῃ εἰς πάσας τὰς σκέψεις καὶ ἐνεργείας ἡμῶν ἡ περὶ συντελέσεως τοῦ συμβιβασμοῦ μέριμνα, ἀπαραίτητον εἶναι νὰ μὴ προσερχώμεθα οὐδὲ εἰς τὴν ἐλαχίστην μείωσιν τῶν ἐσόδων ἡμῶν. Προκειμένου περὶ τῶν ἡμιτελῶν ἔργων, ὡς πρὸς μὲν τὰ ἄλλα, βεβαίως ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις, μιμουμένη τὴν προκάτοχόν της, νὰ περιορισθῇ εἰς τὸν πορισμὸν τῶν ἀναγκαίων πρὸς τοῦτο χρημάτων ἐκ τῶν τακτικῶν εἰσπράξεων τοῦ Δημοσίου. Ὡς πρὸς τὸν σιδηρόδρομον ὅμως Πειραιῶς–Λαρίσης, νομίζω ὅτι ὤφειλε νὰ ποιήσηται ἐξαίρεσιν. Δὲν εἶναι δυνατόν, ὡς ἔχουσι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων νὰ πορισθῶμεν τὸ ἀναγκαῖον χρῆμα, διὰ νὰ συμπληρώσωμεν τοὐλάχιστον τὰ δύο τμήματα τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, τὰ μέχρι Λεβαδείας καὶ Χαλκίδος. Εὐκόλως ἠδύνατο νὰ συνομολογήσῃ μικρόν τι ἐσωτερικὸν δάνειον, ὅπως εὕρῃ τὸ ἀναγκαῖον χρῆμα διὰ τὰ τμήματα ταῦτα τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσης. Ἂν γένηται δεκτὸν τὸ σύστημα, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου συνηγόρησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, νὰ ἀναμείνωμεν δηλονότι ἐκ τῶν τακτικῶν ἡμῶν εἰσπράξεων νὰ κατασκευάσωμεν τὰ δύο ταῦτα τμήματα, βεβαίως θέλομεν ἐπιβραδύνει ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε αἱ γενόμεναι μέχρι τοῦδε διὰ τὸν σιδηρόδρομον αὐτὸν δαπάναι ἐξ εἴκοσι καὶ πλέον ἑκατομμυρίων θέλουσιν ἀπολεσθῆ. Ἐὰν ἐν τῇ τελευταίᾳ συνόδῳ τῆς διαλυθείσης Βουλῆς ἐψηφίζετο ὁ νόμος ὁ ὑποβληθεὶς ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως περὶ τῆς διὰ δημοσίου συναγωνισμοῦ, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν συνομολόγησιν ἐσωτερικοῦ δανείου, ἀποπερατώσεως τῶν δύο τούτων τμημάτων τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσης, μεγίστην ἤθελε πορισθῆ ὠφέλειαν οὐ μόνον ἡ ἐσωτερικὴ ἡμῶν συγκοινωνία, ἀλλὰ καὶ τὸ Κράτος, ὅπερ βεβαίως ζημιοῦται ἐκ τῆς παρελεύσεως τοῦ χρόνου, ὡς ἐπαγομένης τὴν καταστροφὴν τῶν ἤδη συντετελεσμένων ἔργων. Ἐν τούτοις ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, καίτοι ἐπηγγέλθη καὶ διὰ τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐν τῇ διαλυθείσῃ Βουλῇ καὶ διὰ τῶν ἀγορεύσεων τοῦ ἡγέτου αὐτῆς πρὸς τοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους τὴν ἄμεσον τῶν τμημάτων τούτων ἀποπεράτωσιν, οὐδεμίαν ἔλαβε πρόνοιαν, καὶ ἐγκαταλείπει τὰ τετελεσμένα ἔργα εἰς τὴν καταστροφὴν καθ’ ὅλον τὸ ἔτος τοῦτο. Ἐὰν δ’ ἐμμείνῃ εἰς τὴν γνώμην, ὅτι ἐκ τοῦ πλεονάσματος τῶν τακτικῶν ἡμῶν εἰσπράξεων θέλει συντελεσθῆ τὸ ἔργον, δὲν θέλομεν βεβαίως ἴδει ἐπὶ πολὺν χρόνον ὑπηρετοῦντα τὴν συγκοινωνίαν τὰ μέχρι Χαλκίδος καὶ Λεβαδείας τμήματα. Ἐπίκαιρον εἶναι νὰ ὑπομνήσω ἐνταῦθα τὴν πρὸς τοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους ἐπαγγελίαν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως περὶ περιορισμοῦ τῶν, ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους εἰς τὸ ποσὸν τῶν δρ. 65 ἢ 66 ἑκατομμυρίων. Ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων, τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν, ἀνέρχεται, ὡς ἔλεγον ὑμῖν πρότερον, εἰς 94,000,000. Ἐὰν δ’ ἐκ τούτων ἀφαιρέσωμεν 22,000,000, ἅτινα ἀποτελοῦσι τὴν ἐνιαυσίαν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους, ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων διὰ τὴν ἐν γένει διοίκησιν καὶ τὰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους ἀνέρχεται εἰς 72,000,000. Ἐν τούτοις ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὁμιλῶν πρὸς τοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους πρὸ τῶν ἐκλογῶν τῆς 16 Ἀπριλίου, ἔλεγεν ὅτι «εἶναι πολλὰ τὰ 69,000,000, ὅσα ἀνέγραψεν ὁ παραιτηθεὶς Πρωθυπουργός· πρέπει νὰ τὰ περιορίσωμεν εἰς μόνον 65 ἢ 66 ἑκατομμύρια.» Ἀντὶ ὅμως τοῦ περιορισμοῦ τούτου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατώρθωσεν, ὅπως τὰ 69 ἑκατομμύρια προβιβάσῃ εἰς 72 ἑκατομμύρια. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, ὅτε ἀνέγνων τὴν πρὸς τοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους ἐπαγγελίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ περὶ περιορισμοῦ τῶν τακτικῶν δαπανῶν ἡμῶν εἰς μόνον 65 ἢ 66 ἑκατομμύρια, ὁμολογῶ, ὅτι ἐξεπλάγην ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ἐλευθεριότητι τῶν πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς ὑποσχέσεων. Ὅσοι καλῶς ἐμελέτησαν τὰ τῶν ἀπαραιτήτων πρὸς διοίκησιν τῆς χώρας δαπανῶν, ἐν οἷς πρωτίστως καταλέγεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, γινώσκουσιν, ὅτι ἐν τῷ παρελθόντι μεγάλη ἐγένετο περιστολὴ εἰς ταύτας, μέχρι μάλιστα τοῦ σημείου τοῦ νὰ βλαφθῶσι τὰ συμφέροντα πολλῶν ὑπηρεσιῶν. Ἡ περαιτέρω δὲ περιστολὴ τῶν δαπανῶν μέχρι ποσοῦ μάλιστα 65 ἑκατομμυρίων, εἶναι βεβαίως ἀνέφικτος. Εἶναι δυνατὸν εἰς Κυβέρνησιν, ἐργαζομένην μετὰ θάῤῥους ἅμα καὶ περισκέψεως, νὰ ἐξευρεθῶσιν ἔτι οἰκονομίαι μέχρι ποσοῦ 2 ἑκατομμυρίων, οὐχὶ εἰς τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, οὐδὲ εἰς τὴν κατάργησιν ὀλίγων θέσεων γραφέων ἢ ὑπογραμματέων, ἀλλὰ εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν Ὑπουργείων Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν. Γινώσκω, ὅτι ἐν τοῖς σχεδίοις τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ὑπῆρχεν ἡ ὑποβολὴ καὶ ἐπιψήφισις νέων ὀργανισμῶν, δι’ ὧν κατηργοῦντο αἱ ὑπάρχουσαι κεναὶ θέσεις, καὶ οὐσιώδεις ἄλλαι ἐπετυγχάνοντο οἰκονομίαι. Ἡ κατάστασις, εἰς ἣν διατελοῦσι τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, βεβαίως δὲν ἐδικαιολόγει τοὺς γενομένους τελευταῖον ἀθρόους προβιβασμοὺς εἴς τε τὸν στρατὸν καὶ τὸ ναυτικόν. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου θέλει βεβαίως προβάλει τὴν ἀντίῤῥησιν, ὅτι οὗτοι ἐγένοντο ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις διῴκησε τὴν χώραν ἀπὸ τῆς παραιτήσεως τοῦ κ. Τρικούπη μέχρι τῆς εἰς τὴν ἀρχὴν ἀναῤῥήσεως αὐτοῦ. Ὅταν ὅμως ἦναι γνωστόν, ὅτι οἱ προβιβασμοὶ ἐγένοντο μετὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 16 Ἀπριλίου, ὧν τὸ ἀποτέλεσμα ἐνεδείκνυε καὶ ἐπέβαλλε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὡς κυβερνήτην· ὅταν ἦναι γνωστόν, ὅτι ἡ ἀποστολὴ τῆς νέας Κυβερνήσεως, τῆς ὑποδειχθείσης ὑπὸ τῶν ἐκλογῶν, ἦτο κυρίως ἡ ἀνόρθωσις τῶν οἰκονομικῶν καὶ ἰδίᾳ ἡ συνομολόγησις τοῦ συμβιβασμοῦ, φρονῶ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὤφειλε νὰ καταστήσῃ ὅπου δεῖ γνωστόν, ὅτι ἡ αὔξησις τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους ἐν οὕτω κρισίμῳ στιγμῇ ἦτο κώλυμα πρὸς τὴν ἐπιδιωκομένην ἀνόρθωσιν. Ὁπωσδήποτε οἱ προβιβασμοὶ ἐγένοντο, καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων ἐπεβαρύνθη διὰ ποσοῦ οὐχὶ εὐκαταφρονήτου.

§139Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Δὲν ἐγένετο καμμία ὑπέρβασις δαπάνης διὰ τῶν προβιβασμῶν.

§140ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τυπικῆς ὑπερβάσεως τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, οἷος ὑπεβλήθη ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἀναγεγραμμένων πιστώσεων. Πρόκειται περὶ τῆς ἐπελθούσης αὐξήσεως τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους. Γινώσκετε πάντες τοὺς λογιστικοὺς ὑπολογισμούς, οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο, ἵνα ἀποδειχθῇ, ὅτι οὐδεμία ἐγένετο ὑπέρβασις πιστώσεων. Ἐν τῷ μεσολαβήσαντι ἀπὸ τῆς συντάξεως τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκείνου μέχρι σήμερον χρόνῳ εἶχε μετενεχθῆ πίστωσις ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ μισθοὺς ἀξιωματικῶν, προστεθέντων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας. Προεβλήθη δὲ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νομοσχέδιον περὶ αὐξήσεως τῶν πιστώσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν τὰ προκύψαντα πλεονάσματα ἐκ τῶν ἀναγεγραμμένων πιστώσεων, αἱ ὁποῖαι ἀποβλέπουσιν εἰς τὰς γενικὰς ὑπηρεσίας, καὶ ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἀποβλέπουσιν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ἐκλεχθέντας τελευταίως Βουλευτάς, ὧν ὁ ἀριθμὸς εἶναι ἀνώτερος τῶν τῆς διαλυθείσης Βουλῆς. Καὶ μεθ’ ὅλας ὅμως τὰς ἐπινοήσεις ταύτας, ἐπῆλθεν ἐκ τῶν προβιβασμῶν ὑπέρβασις τῶν πιστώσεων τούτων. Ἀλλ’ ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὰς πιστώσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, κατ’ ἐμέ, δὲν ἔδει νὰ περιορισθῇ εἰς μόνας τὰς δαπάνας τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895, ἀλλ’ ἔδει νὰ ἐξασφαλίσῃ διὰ νόμου τὴν μὴ αὔξησιν αὐτῶν ἐν τῷ μέλλοντι. Ἀντὶ τῶν πολλῶν καὶ ἐπουσιωδῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἰσήγαγεν ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ συνόδῳ ταύτῃ, καὶ ἅτινα πάντα ἀπησχόλησαν τὴν Βουλήν, ἐργαζομένην καὶ πέραν τοῦ μεσονυκτίου, θὰ ἦτο ἀσυγκρίτως προτιμότερον νὰ συζητήσωμεν ἐνταῦθα νέον ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, περιορίζοντα τὰς θέσεις τοὐλάχιστον εἰς ὃν ἀριθμὸν σήμερον ἔχομεν, ἦτο προτιμότερον νὰ συζητήσωμεν νέον ὀργανισμὸν τοῦ ναυτικοῦ, ὅπως περιορίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν θέσεων εἰς ὅσας σήμερον ἔχομεν. Ὅπως δὲ ἀποφύγωμεν τὰς αὐξήσεις ὡς ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκ τῶν Σχολῶν ἐξερχομένων, δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν ὅ,τι γίνεται ἀλλαχοῦ. Γνωστὸν εἶναι, ὅτι ἀλλαχοῦ τότε καὶ μόνον εἰς τοὺς ἐξερχομένους ἐκ τῶν Σχολῶν δίδονται θέσεις, ὅταν ὑπάρχῃ τοιαύτη κενή, τηρουμένης τῆς σειρᾶς τῆς ἐκ τῆς Σχολῆς ἀποφοιτήσεως ἑκάστου αὐτῶν. Ἐν ἐποχῇ τοιαύτης οἰκονομικῆς δυσπραγίας, εὐκταῖον ἦτο νὰ μὴ ἀνεγινώσκομεν εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως ἀναγραφομένας προκηρύξεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, προκαλοῦντος διαγωνισμὸν πρὸς προσθήκην λογιστῶν καὶ ὑπολογιστῶν, διότι, νομίζω, ὅτι οἱ ὑπάρχοντες εἶναι μᾶλλον ἢ ἐπαρκεῖς. Ἐν τοιαύτῃ ἐποχῇ εὐκταῖον ἤθελεν εἶσθαι νὰ μὴ αὐξάνωσι καθ’ ἅλματα αἱ πιστώσεις, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν ἐπισκευὴν κτιρίων τοῦ Ναυστάθμου καὶ δὲν ἠξεύρω τίνων ἄλλων. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔλαβε χώραν ἐπεισόδιόν τι, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἀρνηθῇ ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐζητήθησαν παρὰ τοῦ Ὑπουργείου πληροφορίαι περὶ τοῦ σκοποῦ, εἰς ὃν ἀφεώρα ἡ ζητηθεῖσα ἐκ δραχ. 150,000 αὔξησις τῆς πιστώσεως τῆς προωρισμένης διὰ τὴν ἐπισκευὴν καὶ συντήρησιν τῶν πολεμικῶν πλοίων. Ὁ κ. εἰσηγητὴς εἶπεν εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ὅτι, καίτοι ἐπανειλημμένως ἐζήτησε τὴν πληροφορίαν ταύτην παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, δὲν κατώρθωσε νὰ τὴν λάβῃ.

§141Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ ζητήματος δύο λέξεις. Δὲν μετέβην ἐγὼ αὐτοπροσώπως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἀπέστειλα ἕνα ἄνθρωπον τῆς ἐμπιστοσύνης μου, τῷ ἀπήντησαν δὲ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῶσιν αἱ πληροφορίαι αὗται ἢ μετὰ δύο μῆνας. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ μίαν ἄλλην πληροφορίαν, ὅτι αὕτη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ ἀπολύτως.

§142ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ποίαν ἄλλην;

§143Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν δαπανῶν τῆς «Μπουμπουλίνας».

§144ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦ ἐπεισοδίου τούτου ἐποιησάμην μνείαν, ἵνα πείσω τὴν Βουλήν, ὅτι, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐπιζητήσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν περιστολὴν τῶν δαπανῶν, ἐνταῦθα ὑπῆρχε τὸ στάδιον, εἰς τὸ ὁποῖον κυρίως ἔπρεπε νὰ ἐργασθῇ, χωρὶς νὰ καταφύγῃ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῆς ἀναγεγραμμένης πιστώσεως ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἡ ὁποία ἐδεῖτο ἴσως καὶ μείζονος ἔτι συνδρομῆς, διότι ἄνευ αὐτῆς δὲν δυνάμεθα ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ δικαιολογηθῶμεν, ἀφοῦ οὗτος ἐπιβαρύνεται μὲ φόρους ἐκ δραχ. 96,000,000.

§145Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν παρατήρησιν; Ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς περὶ τῆς ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως τῶν 23,894.08 δραχμῶν φέρει ἡμερομηνίαν 10 Ἰουλίου ἐ. ἔ., μόλις δὲ σήμερον εἶδον τὴν παρατήρησιν, ἣν παρὰ πόδας αὐτῆς ἔχετε ὑπογράψει ὑμεῖς, ὁ κ. Καραπάνος καὶ ὁ κ. Ράλλη, περὶ τοῦ ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἠρνήθη δῆθεν νὰ δώσῃ τῇ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῇ σημείωσιν καὶ πληροφορίας περὶ τῆς διαθέσεως τῶν 950,000 δραχμῶν κατὰ τὸ 1894 ἔτος.

§146ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν πιστεύω νὰ ἤμεθα μόνον ἡμεῖς ὑπογεγραμμένοι.

§147Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Εἰς τὴν παρατήρησιν ταύτην εἶσθε μόνον ὑμεῖς οἱ τρεῖς ὑπογεγραμμένοι.

§148ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κακῶς ἐτυπώθη ἡ ἔκθεσις.

§149Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Παρακαλῶ νὰ συμπληρώσω τὴν ἀπάντησίν μου. Δὲν συζητῶ περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπογραψάντων. Ἐγὼ θέλω νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς, ὅτι μόλις σήμερον εἶδον τὴν σημείωσιν ταύτην, ὑπογεγραμμένην παρ’ ὑμῶν τῶν τριῶν, αὔριον δὲ θέλω ἐρωτήσει τὴν ὑπηρεσίαν, διὰ τίνα ἆρά γε λόγον δὲν δύναται νὰ δώσῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὰς πληροφορίας, ἃς ἐζητήσατε.

§150ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀμφιβάλλω περὶ τῆς προθυμίας ὑμῶν περὶ τὴν παροχὴν τῶν ὑπὸ τῆς Βουλῆς αἰτουμένων πληροφοριῶν. Ὡς εἶναι γνωστὸν, ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν βεβαίως πάντα τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς νὰ κοινωνῶσι μετὰ τῶν Ὑπουργείων· κοινωνοῦσιν εἴτε διὰ τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας, εἴτε διὰ τοῦ προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς. Ὄχι μόνον δὲ τῶν μελῶν τῆς μειοψηφίας, ἀλλ’ ἁπάντων τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς τὴν προσοχὴν εἵλκυσαν αἱ προβληθεῖσαι ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν μεταβολαὶ εἰς τὰς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένας πιστώσεις, καὶ ἰδίως ἡ προβληθεῖσα αὔξησις τῆς πιστώσεως τῆς ἤδη ἀναγεγραμμένης δι’ ἐπισκευὴν τῶν πλοίων, ἐν ᾧ συνάμα προὐτάθη νὰ διαγραφῇ ἡ ἐγγεγραμμένη πίστωσις διὰ κατασκευὴν νέων λεβήτων εἰς τὸ πολεμικὸν πλοῖον «Γεώργιος», ἥτις ἐθεωρήθη ἄλλοτε ὡς λίαν κατεπείγουσα. Ἡ ἐπιτροπὴ εὐλόγως ᾐτήσατο ἐξηγήσεις παρὰ τοῦ Ὑπουργείου διὰ τοῦ εἰσηγητοῦ αὐτῆς. Ὁ εἰσηγητὴς ἠρωτᾶτο καθ’ ἡμέραν ὑπὸ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἀπήντα, ὅτι δὲν ἔλαβεν ἀπάντησιν. Τὴν τελευταίαν δὲ ἡμέραν, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ ὑπογράψωμεν τὴν ἔκθεσιν, ἠρωτήσαμεν καὶ αὖθις τὸν κ. εἰσηγητὴν, ἂν ἐδόθησαν αἱ πληροφορίαι αὗται, καὶ μᾶς ἔδωκεν, ἣν ἀπάντησιν ἠκούσατε καὶ παρ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου, δοθεῖσαν τῇ προκλήσει μου. Ὥστε κἀγὼ καὶ τὰ λοιπὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς εὑρισκόμεθα ἐν τῷ δικαίῳ ἡμῶν, ἐκδηλοῦντες ἀπορίαν ἐπὶ τῇ ἀρνήσει τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Πέποιθα ἐν τούτοις, ὅτι μετὰ τὴν γενομένην νῦν συζήτησιν θέλουσι χορηγηθῆ εἰς τὴν Βουλὴν αἱ αἰτηθεῖσαι πληροφορίαι.

§151Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Μάλιστα, θέλω χορηγήσει αὐτάς.

§152ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπανέρχομαι εἰς ἣν ἤδη μετέδωκα ὑμῖν γνώμην, ὅτι εἰς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν ἐπεβάλλετο ν’ ἀναθεωρήσῃ τοὺς ὀργανισμοὺς τῶν Ὑπουργείων Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν, νὰ ἐκτιμήσῃ λελογισμένως τὰς ἀνάγκας τῶν δύο τούτων Ὑπουργείων, καὶ νὰ περιορίσῃ τὰς δαπάνας αὐτῶν ἐντὸς ὁρίων ἐπιτρεπόντων τὴν ἀπρόσκοπτον λειτουργίαν τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν ἡμῶν δυνάμεων κατὰ λόγον τῶν οἰκονομικῶν μέσων τοῦ Κράτους. Εἰς τοὺς ἐν τῇ Βουλῇ συναδέλφους, οἵτινές εἰσιν ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ, ἐπιβάλλεται τὸ καθῆκον νὰ πραγματευθῶσιν ἤδη διεξοδικώτερον τὸ θέμα τοῦτο, καὶ νὰ ὑποδείξωσιν ἐν λεπτομερείᾳ τὰς οἰκονομίας, αἵτινες δύνανται νὰ ἐπέλθωσιν ἄνευ βλάβης τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Ἰδίᾳ δὲ τὸ καθῆκον τοῦτο ἐπιβάλλεται εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις καὶ εὐθύνην ἐπέχει ἐπὶ τῇ καταλλήλῳ ὀργανώσει καὶ λειτουργίᾳ τῶν τοῦ στρατοῦ ἡμῶν, τῇ συμβιβαζομένῃ πρὸς τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν μέσα. Τὴν γνώμην περὶ τοῦ δυνατοῦ τῆς περιστολῆς τῶν δαπανῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τούτῳ δὲν προέβαλον οἴκοθεν, ἀλλὰ στηριζόμενος εἰς ὅσα μοὶ εἶπον πεπειραμένοι καὶ εἰδικοὶ ἀξιωματικοί, ἐν οἷς καὶ ἡμέτεροι συνάδελφοι. Ὅτε μάλιστα τελευταῖον συνεζητεῖτο τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὑποβληθὲν καὶ ψηφισθὲν νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ, ἠρώτησα εἰδικοὺς συναδέλφους, ἂν ἐκ τοῦ νομοθετήματος τούτου ἐπέρχεται αὔξησις τῶν δαπανῶν· ἔλαθον δὲ τὴν ἀπάντησιν, ὅτι ἐξ αὐτοῦ θέλουσιν αὐξήσει αἱ δαπάναι κατὰ δραχ. 100,000 περίπου. Λυποῦμαι, ἠναγκασμένος νὰ ἐπικρίνω κυβερνητικὰς πράξεις, αἵτινες συνδέονται πρὸς τὴν θέσιν δημοσίων λειτουργῶν, οἵτινες ἀπέκτησαν δικαιώματα διὰ τῆς πολυχρονίου αὐτῶν ὑπηρεσίας. Φρονῶ ὅμως, ὅτι, ἐν ᾗ διατελοῦμεν οἰκονομικῇ δυσχερείᾳ, προσῆκον εἶναι νὰ σκεπτώμεθα πρωτίστως περὶ τῶν γενικῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας, νὰ θέτωμεν δὲ εἰς δευτερεύουσαν μοῖραν τὴν θεραπείαν τῶν προσωπικῶν ἀξιώσεων. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ συμπληρώσῃ καὶ βελτιώσῃ τοὺς νόμους περὶ προσόντων τῶν δημοσίων λειτουργῶν, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν μὴ ἰσοβίων δικαστικῶν, καὶ νὰ περιφρουρήσῃ διὰ νέων νόμων τὴν ἐξάσκησιν καὶ ἐκείνων εἰσέτι τῶν δικαιωμάτων, ὅσα καὶ μετὰ τοὺς ὑφεστῶτας νόμους ἀπέμειναν ὑπὸ τὴν ἀπόλυτον διακριτικὴν ἐξουσίαν τῶν Ὑπουργῶν, ὅπως οὕτω παταχθῇ ἡ συναλλαγὴ, ἥτις ὑπονομεύει αὐτὰ τὰ θεμέλια τῶν φιλελευθέρων ἡμῶν θεσμῶν. Εἰς Κυβέρνησιν, ὑποστηριζομένην διὰ τόσῳ μεγάλης κοινοβουλευτικῆς πλειονοψηφίας, ἦτο εὐχερὲς τὸ ἔργον τοῦτο, ἂν αὕτη συνῃσθάνετο τὴν ἀποστολὴν αὑτῆς καὶ ἐνεφορεῖτο ὑπὸ γενικωτέρων ἀρχῶν καὶ ἰδεῶν. Δυστυχῶς ὅμως ἔπραξεν ἀκριβῶς τὸ ἐναντίον, εἰσαγαγοῦσα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὑποστηρίξασα τὴν ἐπιψήφισιν νομοσχεδίων, δι’ ὧν καταργοῦνται οἱ λειτουργοῦντες νόμοι, οἱ καθορίζοντες τὰς περιπτώσεις, καθ’ ἃς ἐπιτρέπεται ἡ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἀπόλυσις τῶν δημοσίων λειτουργῶν. Ἀποτέλεσμα τῶν μέτρων τούτων ἔσεται βεβαίως ἡ πλήρης ἔκλυσις τῶν διαφόρων κλάδων τῆς δημοσίας διοικήσεως, ὧν τὴν βελτίωσιν καὶ ἀνόρθωσιν ἐπηγγέλθη ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου πρὸ τῶν τελευταίων ἐκλογῶν. Ἐξ ὅσων εἶπον ὑμῖν ἀπεδείχθη ἡλίου φαεινότερον, ὅτι ἔχομεν πρὸ ἡμῶν προϋπολογισμὸν ἀνισοσκελῆ, ἤτοι ἔχομεν ἔλλειμμα ὑπερβαῖνον τὰ 2,000,000. Ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε τοῦτον ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς συνόδου ταύτης μετὰ περισσεύματος ἐξ 1,988,394· διὰ τῶν δηλώσεων ὅμως αὐτῆς τῆς ἰδίας, διὰ τῶν ἐγκαταλειφθέντων ὑπ’ αὐτῆς νομοθετικῶν μέτρων καὶ διὰ προσθηκῶν ἐπιβαλλομένων ὑπὸ τῆς ἀνάγκης τῶν σημερινῶν περιστάσεων, τὸ περίσσευμα μετεβλήθη εἰς ἔλλειμμα, κατέστη δὲ δυσχερὴς καὶ αὐτὴ ἡ λογιστικὴ συναρμολόγησις τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραπτέων ἐσόδων καὶ ἐξόδων, ὡς ἐκ τῶν ἐπανειλημμένων κυβερνητικῶν προτάσεων καὶ δηλώσεων, ἐνδεικνυουσῶν τὴν ἔλλειψιν ἀρτίου κυβερνητικοῦ συστήματος. Αἱ ἐπαγγελίαι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ περὶ μέτρων ἀφορώντων εἰς τὴν ἄρσιν ἢ τὴν βελτίωσιν τῆς ὑφεστώσης νομισματικῆς ἀνωμαλίας, παρέμειναν ἐντελῶς ἀπραγματοποίητοι, καθόσον οὐδεμία, οὐδὲ ἡ ἐλαχίστη, ἐλήφθη μέχρι τοῦδε πρόνοια, ἀφορῶσα εἰς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Ὡσαύτως ἀπραγματοποίητος ἀπέμεινε καὶ ἡ ἑτέρα ἐπαγγελία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ περὶ τῆς περιστολῆς τῶν δαπανῶν τῆς διοικήσεως, ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, εἰς τὸ ποσὸν τῶν 65 ἢ 66 ἑκατομμυρίων. Ἀντὶ τῆς περιστολῆς ταύτης ηὐξήθησαν τὰ ὑπὸ παραιτηθέντος Πρωθυπουργοῦ προϋπολογισθέντα πρὸς τοῦτο 69,000,000 εἰς 72 ἑκατομμύρια. Ἡ ἐπαγγελία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ περὶ τῆς κατασκευῆς τῶν μέχρι Χαλκίδος καὶ Λεβαδείας τμημάτων τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Πειραιῶς–Λαρίσης ἔμεινεν ὡσαύτως ἀπραγματοποίητος, καθόσον οὐ μόνον οὐδεμία ἐλήφθη πρόνοια περὶ τούτου, ἀλλὰ διὰ τοῦ προβληθέντος ὑπ’ αὐτοῦ συστήματος τῆς κατασκευῆς αὐτῶν ἐκ τῶν τακτικῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐσόδων ἐξέλιπε πᾶσα ἐλπὶς περὶ τῆς ταχείας τῶν τμημάτων τούτων κατασκευῆς, ἐκ τῆς παρελεύσεως δὲ τοῦ χρόνου θέλουσι καταστραφῆ καὶ αἱ ἤδη τετελεσμέναι ἐργασίαι, δι’ ἃς ἐδαπάνησε τὸ Δημόσιον πλέον τῶν 20,000,000. Αἱ ἐπαγγελίαι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ περὶ ἀνορθώσεως τῶν διαφόρων κλάδων τῆς διοικήσεως, οἵτινες, κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ ἰδίου, περιῆλθον εἰς ἐξάρθρωσιν, ἐπραγματοποιήθησαν κατὰ τρόπον λίαν περίεργον. Ἡ κατάργησις τοῦ Ἀρχηγείου τῆς χωροφυλακῆς κατέστησε δυσχερῆ τὴν ἀποστολὴν τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ἥτις, διοικουμένη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἄνευ περιορισμοῦ τινος, δὲν δύναται νὰ μείνῃ ἀνεπηρέαστος ἐκ τῆς φατριαστικῆς ἐνεργείας. Ἡ κατάργησις τῶν περὶ μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων ἰσχυόντων νόμων θέλει βεβαίως παραλύσει τὴν δημοσίαν διοίκησιν, ἡ δὲ ἀνομολογηθεῖσα τὸ πρῶτον νῦν ἐπισήμως ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς συναλλαγὴ, βεβαίως θέλει ἐξαρθρώσει τὴν δημοσίαν διοίκησιν, ἐπὶ βλάβῃ καὶ τῶν ὑλικῶν καὶ τῶν ἠθικῶν συμφερόντων τῆς χώρας. Ἡ κατάργησις τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν καὶ ἡ ἐλάττωσις τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν διὰ τῶν ψηφισθεισῶν ἤδη δασμολογικῶν μεταῤῥυθμίσεων εὑρίσκονται βεβαίως εἰς πλήρη ἀντίθεσιν πρὸς τὴν πολιτικὴν τῆς περισυλλογῆς καὶ τῆς ἀνορθώσεως, ἣν ἐπηγγείλατο ὁ κ. Πρωθυπουργός, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895. Αἱ ἀναγγελθεῖσαι ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ οἰκονομίαι ἐπὶ τῶν δαπανῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895 διὰ τὸ δεύτερον ἑξάμηνον ἐκ δραχμῶν 2,425,000 ἐξηλέγχθησαν κατὰ τὸ πλεῖστον εἰκονικαὶ, καὶ δὲν δύνανται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει ἐν τῇ διαῤῥυθμίσει τῶν σταθερῶν καὶ μονίμων δαπανῶν τοῦ Κράτους. Ἡ ἔλλειψις ἀρτίου οἰκονομικοῦ συστήματος, ὅπερ εἴπερ ποτὲ ἐπιβάλλεται ὑπὸ τῶν σημερινῶν περιστάσεων, τὸ οἰκονομικὸν τῶν ἀναγγελθεισῶν οἰκονομιῶν, ἡ ἐλάττωσις τῶν ἐσόδων καὶ ἡ ἀνισοῤῥοπία τοῦ ὑπ’ ὄψει ἡμῶν προϋπολογισμοῦ, βεβαίως δὲν παρεσκεύασαν τὸ ἔδαφος, οὗτινος ἀνάγκην εἴχομεν, ὅπως κανονίσωμεν τὰς ἐκκρεμεῖς μετὰ τῶν δανειστῶν σχέσεις τοῦ Κράτους καὶ συνομολογήσωμεν μετ’ αὐτῶν τὸν συμβιβασμὸν, ὅστις θεωρεῖται, καὶ εὐλόγως, ὡς ἡ ἀμετηρία τῆς ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ τε Κράτους καὶ τῆς χώρας. Ἐπὶ πᾶσι τούτοις ἔχομεν βεβαιωμένον ἤδη ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ὑστέρησε καὶ εἰς τὸ ἀναγκαῖον σθένος καὶ εἰς τὴν ἀπαιτουμένην ἱκανότητα, ὅπως ἀντιμετωπίσῃ ἐπαρκῶς τὰς περιστάσεις, ἐν αἷς διατελεῖ νῦν ἡ χώρα ἡμῶν. Μεθ’ ὅσα μέχρι τοῦδε ἔπραξεν ἢ παρέλειψε νὰ πράξῃ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, εἰς οὐδένα ἐκ τῶν ἀμερολήπτως καὶ μετ’ ἐνδιαφέροντος παρακολουθούντων τὰ ἡμέτερα πράγματα ἀπέμεινεν ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπεδείχθη ἀνεπαρκὴς ἀπέναντι τῶν ἐπιβαλλομένων εἰς αὐτὴν ὑπὸ τῆς σημερινῆς καταστάσεως ὑποχρεώσεων καὶ καθηκόντων. Καλεῖται νῦν ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς πολιτείας τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἡ Βουλὴ αἰσθάνεται βαθέως, τὴν ὁποίαν ἔχει σπουδαίαν ἀποστολήν. Ἐὰν ἡ πλειοψηφία αὐτῆς, ἀφορῶσα εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἐξαρθῇ τοῦ ἐδάφους τῶν κομματικῶν ὑποχρεώσεων, εἶναι ἐπιβεβλημένον, κατ’ ἐμὲ, εἰς αὐτὴν νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸν ὑποβληθέντα προϋπολογισμὸν, καὶ νὰ τὴν ὑποχρεώσῃ νὰ καταρτίσῃ καὶ ὑποβάλῃ ἕτερον, ἀνταποκρινόμενον πρὸς τὰς σημερινὰς περιστάσεις καὶ ἐγγυώμενον τὴν ἀνόρθωσιν τῶν κακῶς παρ’ ἡμῖν ἐχόντων.

§153Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ὡς ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ὑπεβάλλετε ὑμεῖς ἐπὶ δεκαετίαν, καὶ ἀφήσατε ἐρείπια εἰς τὸν τόπον.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§155ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔχομεν πολλοί· ἀλλὰ καλὸν νομίζω νὰ διακόψωμεν ἀπόψε.

§156ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ὄχι, ἂς ἐξακολουθήσωμεν.

§157Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἷς μόνον ὡμίλησε. Πρὸ τεσσάρων ἡμερῶν εἴχομεν ὁρίσει τὴν ἡμέραν ταύτην πρὸς συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§158ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε εὑρίσκετο ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, διεῤῥήγνυε τὰ ἱμάτια αὑτοῦ, καὶ ἐκτὸς τῶν λόγων, διὰ τοὺς ὁποίους ἡμᾶς κατεδίκαζομεν τὸ παρελθὸν σύστημα, εἶχε καὶ ἄλλην ἀξίωσιν, ὅτι ἔπρεπε πρῶτος νὰ λάβῃ τὸν λόγον ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας καὶ ἔπειτα ἐπ’ αὐτοῦ νὰ λάβῃ αὐτὸς τὸν λόγον ἢ ἄλλος τις τῆς μειοψηφίας. Νῦν παρατηρῶ, ὅτι ἄνευ οἱασδήποτε ἀντιῤῥήσεως ἐγείρεταί τις ἐκ τῆς μειοψηφίας, λαμβάνει τὸν λόγον, μεταβάλλει τὸν προϋπολογισμὸν αὐτόχρημα εἰς ῥάκος, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζει, ὅτι ἐπιβάλλεται καὶ εἰς αὐτὸν καὶ εἰς τὸν εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας νὰ σιγήσουν, νὰ ἐξακολουθήσῃ δὲ ἡ μειοψηφία τὸν μονόλογον, τὸν ὁποῖον αὐτὸς τοσοῦτον κατεδίκαζεν ἄλλοτε, ὡς ἀντιπολιτευόμενος. Βεβαίως ἡ μειοψηφία νομίζει, ὅτι, ἐν ὅσῳ ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ δὲν ἀναιρεῖται, ἔχει ἐκπληρώσει ἤδη τὸ καθῆκόν της, ἐπιφυλάσσεται δὲ, ἐὰν τῷ ὄντι ἡ πλειοψηφία ἀντιτάξῃ ἐπιχειρήματα, μειοῦντα τὴν ἐντύπωσιν, τὴν ὁποίαν ὁμολογουμένως εἰς πάντας τοὺς ἀκούσαντας αὐτοῦ ἐνεποίησεν ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ, ἵνα καὶ ἄλλοι ἐκ τῆς μειοψηφίας λάβωσι τὸν λόγον καὶ ἐπέλθωσιν εἰς ἐπίῤῥωσιν τῶν ἐπιχειρημάτων αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐν ὅσῳ οὐδὲν ἀντιτάσσετε εἰς αὐτὴν, ἡμεῖς δὲν νομίζομεν, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὸν μονόλογον αὐτόν. Νομίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι εἶναι ἀρκετὰ τὰ λεχθέντα περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ του παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ, καὶ ὅτι αὐτὸς καὶ οἱ παρακολουθοῦντες αὐτὸν οὐδὲν ἔχουσι νὰ ἀντιτάξωσι πρὸς αὐτόν; Ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς θελήσεώς του νὰ ἐπιβάλῃ τὴν λῆξιν τῆς γενικῆς συζητήσεως καὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὰς λεπτομερείας.

§159Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ δικαιολογήσω, διατὶ δὲν ἐζήτησα νὰ λάβω τὸν λόγον. Πρῶτον νομίζω, ὅτι, ὡς εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας, δὲν ὤφειλον νὰ πράξω τοῦτο, ἀφοῦ ὑπέβαλον ἔκθεσιν, ἥτις ἔπρεπε νὰ προσβληθῇ, καὶ κατόπιν νὰ λάβω τὸν λόγον. Δὲν ἐζήτησα δὲ τὸν λόγον καὶ μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἐντίμου ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ, διότι ἀνέμενον, ἵνα καὶ ἄλλοι λάβωσι τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, καθόσον λόγῳ παθήσεως τῶν φωνητικῶν μου ὀργάνων δὲν δύναμαι νὰ ἀπαντῶ εἰς πᾶσαν ἀγόρευσιν τῶν ἀντιφρονούντων· οὐχ ἧττον, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἐκ μέρους τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος, μετὰ τὴν ἀγόρευσιν ἑνὸς τουλάχιστον ἀκόμη ἐκ τῶν συναδέλφων, θὰ ἠδυνάμην νὰ ἀπαντήσω. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἀπαντῶ εἰς ἕκαστον ἀγορεύοντα· ὑποθέτω δὲ, ὅτι ὁ ἔντιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ὁμιλήσῃ εἰς τὸ τέλος τῆς συζητήσεως, ἀφοῦ ἀκούσῃ τὰς γνώμας πάντων. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παρεξηγηθῇ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἐζήτησα νὰ ὁμιλήσω, ὅπως ἀπαντήσω εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἐντίμου ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ, καὶ παρακαλῶ νὰ πιστεύσῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν εἰλικρίνειαν τῶν λόγων μου.

§160ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, λυποῦμαι πολὺ, ἐὰν ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐνόμισεν ὅτι αἱ παρατηρήσεις μου ἐνεῖχον οἰανδήποτε μομφὴν κατ’ αὐτοῦ.

§161Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Εἴπετε «καὶ ὁ εἰσηγητής».

§162ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶπον τί ἀπῃτοῦμεν ἄλλοτε· τώρα βεβαίως δὲν εὑρέθημεν εἰς τὴν ἀνάγκην αὐτὴν, ὅπως ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς κατάρξηται τοῦ ἀγῶνος. Διὰ τοῦτο ἄνευ οἱασδήποτε παρατηρήσεως ἓν ἐκ τῶν μελῶν τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔλαβε πρῶτος τὸν λόγον. Νομίζω δὲ, ὅτι ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ προλαλήσαντος, τοῦ πρώτου ἀγορεύσαντος ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀπεδείχθη ὅτι οὐχὶ μόνον μομφήν τινα δὲν ἔχομεν ν’ ἀπευθύνωμεν πρὸς τὸν εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ τοὐναντίον καὶ ἐπαίνους πολλούς. Ἀπόδειξις τρανὴ τούτου εἶναι, ὅτι τὰ μέλη τῆς μειοψηφίας εὑρέθημεν πρόθυμοι νὰ ὑπογράψωμεν εἰς τὴν εἰσήγησιν τῆς πλειοψηφίας, —κατὰ πρώτην φορὰν, νομίζω, τοῦτο γίνεται ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ—ἐννοεῖται μὲ ἐπιφύλαξιν ν’ ἀναπτύξωμεν τὰς γνώμας ἡμῶν ἐν τῇ ὁλομελείᾳ τῆς Βουλῆς. Ἡμεῖς μάλιστα ὀφείλομεν χάριτας εἰς τὸν ἀξιότιμον εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι πλείστας ὅσας τῶν γνωμῶν ἡμῶν συμπεριέλαβεν εἰς τὴν ἔκθεσίν του, ὅτι ἡ ἔκθεσίς του εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία πρώτη μετέβαλεν εἰς ῥάκος τὸν προϋπολογισμὸν, τὸν ὑποβληθέντα εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὅτι πᾶν ὅ,τι τὴν σήμερον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Παρνασίδος Βουλευτὴς, ἐπῆλθεν εἰς ἐπίῤῥωσίν της καὶ ἦτο εὐρυτέρα τις ἀνάπτυξις τῆς εἰσηγήσεως τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ποία εἶναι ἡ συνέπεια τούτου; Ὅτι ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς καλῶς ἔπραξε, σιγήσας, ἀλλ’ ὅτι ὁ εἰσηγητὴς τοῦ προϋπολογισμοῦ καθῆκον ἔχει νὰ ἀπαντήσῃ καὶ πρὸς τὴν ἔκθεσιν τῆς μειοψηφίας καὶ πρὸς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ. Πρὸς τί ἡμεῖς νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἀγορεύοντες; Ἡμεῖς ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀρκούμεθα εἰς τὰ ἐπιχειρήματα τῆς ἐκθέσεως τῆς μειοψηφίας καὶ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ. Ἐὰν ἴδωμεν, ὅτι ὁ εἰσηγητὴς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἔχει νὰ προσαγάγῃ νέα ἐπιχειρήματα, δι’ ὧν θὰ ἠδύνατο ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι καὶ οἱ ἰσχυρισμοὶ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς καὶ οἱ ἰσχυρισμοὶ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ δὲν εἶναι ἀληθεῖς ἐν πᾶσι, τότε βεβαίως, ἐὰν ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς ν’ ἀντιτάξωμεν πρὸς τὰ νέα ταῦτα ἐπιχειρήματα τοῦ ἀξιοτίμου εἰσηγητοῦ τοῦ προϋπολογισμοῦ, θὰ λάβωμεν τὸν λόγον. Ἄλλως ὅμως πιθανὸν νὰ μᾶς ἀφοπλίσῃ ὁ εἰσηγητὴς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὑπεραμυνόμενος αὐτοῦ, καὶ νὰ καταστήσῃ περιττὴν πᾶσαν περαιτέρω συζήτησιν. Δὲν νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει τόσον χρόνον νὰ χάνῃ, ἀκούουσα μονολόγους ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι βεβαίως καὶ ἡμεῖς θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπαναλάβωμεν ἐν πολλοῖς, ὑπὸ ἄλλας φράσεις ἴσως, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα περιέχει ἐν πολλοῖς ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ τὰ ὁποῖα ἐν πολλοῖς ἀνέπτυξε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτής. Ὅπως λοιπὸν μὴ περιπίπτωμεν εἰς τοιαύτας ἐπαναλήψεις καὶ εἰς τοιούτους μονολόγους, νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ ὑπεραπολογηθῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ του ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ τότε, ἂν παραστῇ ἀνάγκη, βεβαίως θὰ λάβωσι καὶ ἄλλοι ἐξ ἡμῶν τὸν λόγον· ἐὰν δὲν παραστῇ ἀνάγκη τοιαύτη, πιθανὸν μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ κηρύξωμεν τὴν λῆξιν τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν λεπτομερειῶν.

§163ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἔντιμος προαγορεύσας οὐδόλως ἔχει δίκαιον νὰ ἀπαιτῇ, ὅπως ὁ εἰσηγητὴς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἤτοι ὁ ἡγέτης τῆς πλειοψηφίας, λαμβάνῃ ἀενάως τὸν λόγον. Ἰσχυρίζομαι ὅτι ἔχει ἄδικον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος, καθόσον, ὡς γνωρίζετε, τὸ μωσαϊκὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δὲν ἔχει μόνον ἕνα ἡγέτην, δὲν ἔχει ἕνα μόνον ἀρχηγόν. Ἕκαστον τμῆμα αὐτῆς ἀντιπροσωπεύει καὶ ἴδιον σύστημα. Τί ἄλλο εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς, παρὰ ὁ τρόπος καὶ τὸ σύστημα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐννοεῖ κόμμα τι, ἐν τῇ ἐξουσίᾳ ἐρχόμενον, νὰ τὸ θέσῃ εἰς πρᾶξιν, ἐὰν δὲ ἦναι ἐκτὸς τῆς ἐξουσίας, τὸ ἐπαγγέλλεται καὶ τὸ ἀναπτύσσει, ἵνα τὸ κρίνῃ ἡ κοινωνία; Ὡμίλησεν ἐπ’ ὀνόματι καὶ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ κόμματος τοῦ πρώην ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ ὁ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτής· καλῶς. Τώρα ἀναμένομεν καὶ τὰ λοιπὰ τμήματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ ὁμιλήσωσι, καὶ τότε ἔχει καθῆκον ὁ εἰσηγητὴς τοῦ προϋπολογισμοῦ, τότε ὀφείλει νὰ δεχθῇ νὰ ἀντιπαλαίσῃ κατὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· καὶ πάλιν ὤφειλε νὰ ἀπαντήσῃ, μόνον ἐὰν συζητοῦντες δὲν φέρωσι παρῳχημένα πράγματα ἢ συστήματα, ἀλλ’ ἔρχωνται διὰ πραγμάτων νὰ καταγγείλωσιν ἐνώπιον τῆς κοινῆς γνώμης τὰς παραλείψεις τῶν ἐπαγγελιῶν τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς πλειοψηφίας· τότε καὶ μόνον ἔχει καθῆκον ὁ εἰσηγητὴς τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Τί μᾶς εἶπεν ὁ ἔντιμος προαγορεύσας; Ἠθέλησε νὰ φέρῃ εἰς τὴν μνήμην ἡμῶν τὰς ἐπαγγελίας τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως καὶ νῦν ἡγέτου τῆς πλειοψηφίας, καὶ ἀφοῦ ὑπέμνησε ταύτας, ἰσχυρίσθη ὅτι δὲν ἐξετέλεσε πάσας, καὶ ὅτι δὲν ἐφήρμοσεν ὅλως διόλου τὰς ἐπαγγελίας του, καὶ πρῶτον δὲν μετέβαλε τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, τὸν φόρον τῶν ζώων, τοῦ οἴνου, τοῦ καπνοῦ καὶ τοὺς λοιποὺς φόρους. Ἀλλὰ πότε ἤλθομεν εἰς τὴν ἐξουσίαν; Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει, παρὰ τρεῖς μόλις μῆνας, εὗρε δὲ τὸν προϋπολογισμὸν κατὰ Ἰούλιον μῆνα ἐν χρήσει· δὲν ἔρχεται σήμερον ἐν τῇ Βουλῇ, παρὰ μόνον ἵνα κατὰ τύπους ψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμός, καὶ οὗτος ὡς ἀπολογισμός, διότι καὶ διὰ διατάγματος πρὸ μηνῶν ἔχει τεθῇ εἰς χρῆσιν. Θέλομεν ἴδει— καὶ βεβαιῶ τοῦτο—τὸν ἀρχηγὸν τῆς Συμπολιτεύσεως τὴν ἐρχομένην σύνοδον νὰ μεταβάλῃ πάντας τοὺς φορολογικοὺς νόμους, καὶ τότε θὰ πεισθῶσι πάντες, ὅτι οὔτε μία δὲν ἔμεινεν ἄνευ ἐφαρμογῆς ἐκ τῶν ἐπαγγελιῶν αὐτοῦ. Ἡμεῖς δὲν εἴμεθα μαθημένοι δι’ ἀγυρτιῶν νὰ καταλαμβάνωμεν τὴν ἐξουσίαν. Ναί, πᾶσαι αἱ ἐπαγγελίαι τοῦ ἡγέτου ἡμῶν θέλουσιν ἐφαρμοσθῆ. Ἴσως τὸ πρῶτον ἤδη εὑρέθη εἷς ἀρχηγός, περιτρέχων τὰ ἐκλογικὰ κέντρα, νὰ ὑποσχεθῇ εἰς τὸν λαὸν, ὅτι θὰ διορθώσῃ τὰ κακῶς κείμενα, θ’ ἀποπερατώσῃ τὸν συμβιβασμὸν ἀξιοπρεπῶς καὶ ὅπως τὰ συμφέροντα καὶ οἱ πόροι τοῦ Κράτους ἀπαιτοῦσι· πρώτην φορὰν τὸ ἔθνος εἶδεν ἡγέτην ἀντιπολιτευόμενον νὰ διέλθῃ τὴν Ἑλλάδα, καὶ νὰ καταδείξῃ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος ποίας ἔχει ἀνάγκας καὶ ὁποία δέον νὰ λάβῃ χώραν μεταβολή, ὅπως μεταβληθῇ ἡ κατάστασις, προτείνων μέτρα σωστικά, δι’ ὧν ἐλπίζει νὰ φέρῃ τὴν διόρθωσιν. Ἔχω δι’ ἐλπίδος, κύριε Πρόεδρε, ὅτι μένοντες εἰς τὴν ἐξουσίαν θὰ φροντίσωμεν διὰ τῆς προαγωγῆς τῆς βιομηχανίας, διὰ τῆς εὑρύνσεως τῆς πίστεως τοῦ ἐμπορίου, νὰ εἰσέλθῃ ὁ χρυσὸς ἀθρόος εἰς τὸ Κράτος, καὶ νὰ εὐδαιμονήσῃ ἡ χώρα· τότε μόνον, ὅταν ὁ χρυσὸς δυνηθῇ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ Κράτος καὶ ἡ εἰσαγωγὴ ἰσοφαρίσῃ μὲ τὴν ἐξαγωγὴν τοὐλάχιστον, τότε καὶ μόνον θέλει τὸ νομισματικὸν σύστημα διαῤῥυθμισθῆ (εὖγε! εὖγε!) καὶ οὕτω θὰ ἐκλείψῃ ἡ νομισματικὴ κρίσις. Μοὶ φαίνεται λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἕνεκα τῶν διαφόρων καὶ πολλῶν ἀποχρώσεων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τῶν ποικίλων συστημάτων αὐτῆς ὀφείλει ἕκαστος τῶν ἡγετῶν αὐτῆς νὰ λάβῃ τὸν λόγον, ὡς καὶ τὰ ἔγκριτα μέλη ταύτης, καὶ μετὰ ταῦτα συλλήβδην εἰς πάντας νὰ ἀπαντήσῃ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Συμπολιτεύσεως, ὡς εἰσηγητὴς τοῦ προϋπολογισμοῦ. Μοὶ φαίνεται ὅτι ἀρκούντως κατέδειξα ὅτι ἡ ἀπαίτησις νὰ ἀπαντᾷ εἰς ἕκαστον μέλος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἶναι ἄδικος καὶ ἀδύνατος. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ πάντας τοὺς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἡγέτας νὰ λάβωσι τὸν λόγον, καὶ ἀφοῦ ἀκούσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πάντας, τότε, ἐν γνώσει τῶν διαφόρων οἰκονομικῶν συστημάτων αὐτῶν, θέλει ἀπαντήσει.

§164ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἐγένετο κατάδηλον εἰς πάντας, ὅτι, προκειμένου περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν, δὲν ὑπάρχουσι διάφοροι ἀποχρώσεις Ἀντιπολιτεύσεως ἐν τῇ Βουλῇ. Δὲν ὑπάρχει νῦν διαφορὰ γνωμῶν πλειοψηφίας καὶ μειοψηφίας· παμψηφεὶ ἡ Βουλὴ, καὶ διὰ τῆς πλειοψηφίας ἐν τῇ ἐπιτροπῇ καὶ διὰ τῆς μειοψηφίας, κατεδίκασε τὸν ὑποβληθέντα προϋπολογισμόν. Ὁ μόνος, ὁ ὁποῖος διαφωνεῖ πρὸς τὴν παμψηφίαν τῆς Βουλῆς, εἶναι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ξηροχωρίου Βουλευτής· ἀλλὰ δὲν εἶμαι ὑποχρεωμένος ἐγὼ ἐκ τῆς παμψηφίας τῆς Βουλῆς ν’ ἀπαντήσω πρὸς τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξε τὴν στιγμὴν ταύτην ὁ κ. Πετσάλης. Νομίζω μόνον ὅτι ἠδίκησεν αὐτὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτήν, ἰσχυρισθεὶς ὅτι τὴν ἑσπέραν ταύτην ἀνέλαβε νὰ ὑπερασπίσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τὸν ὑποβληθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη εἰς τὴν Βουλήν. Τὸν προϋπολογισμὸν τοῦτον ὁ μόνος, ὁ ὁποῖος ἀνέλαβε νὰ ὑπερασπίσῃ, ὑποβαλὼν αὐτὸν ἐκ νέου εἰς τὴν Βουλήν, εἶναι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὸς εἶναι ὁ συνήγορος τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ ὅταν βλέπῃ ὅτι ἡ οἰκονομικὴ αὕτη πολιτικὴ ὑφίσταται ἓν τραῦμα, τὸ ὁποῖον ἐπεγένετο εἰς αὐτὴν καὶ διὰ τῆς ἐκθέσεως τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς καὶ διὰ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ, ὤφειλε νὰ ἔχῃ τὸ θάῤῥος νὰ ἐξακολουθήσῃ ὑπεραμυνόμενος αὐτὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ζητῶν οὕτω νὰ σώσῃ ἐκ τῶν ναυαγίων αὐτοῦ ὅ,τι δύναται νὰ σώσῃ ἀκόμη. Λοιπὸν τὸ ζήτημα εἶναι καθαρόν. Δὲν ὑπάρχει διάκρισις μειοψηφίας καὶ πλειοψηφίας· ἡ παμψηφία τῆς Βουλῆς καταδικάζει τὸν προϋπολογισμὸν τοῦτον, ἐξ ὅσων τοὐλάχιστον δυνάμεθα νὰ γινώσκωμεν καὶ ἐκ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἐκ τῆς μιᾶς καὶ μόνης ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, αὐτὸς καὶ μόνος, παρίσταται ἐν τῇ Βουλῇ συνήγορος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ κ. Τρικούπη. Νῦν παρίσταται ὡς ὑπερασπιστὴς αὐτοῦ καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ξηροχωρίου Βουλευτής· ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν θ’ ἀρκεσθῇ εἰς μόνην τὴν ἀναίρεσιν τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Σιμοπούλου καὶ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν ἐνόμισε πρέπον νὰ προβῇ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ξηροχωρίου Βουλευτής. Πιστεύω ὅτι θὰ θεωρήσῃ ἐπάναγκες νὰ λάβῃ αὐτὸς τὸν λόγον, καὶ νὰ ὑπερασπίσῃ τὸ ἔργον του, καὶ νὰ μὴ ἀφήσῃ αὐτὸ ἔκθετον.

§165ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἔχει τὸν λόγον.

§167ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι δὲν πρόκειται, ἂν ὑπάρχῃ ὁμοφωνία ἢ μὴ εἰς ὅλην τὴν Βουλήν, ἢ εἰς τμήματα αὐτῆς, εἰς τὴν Συμπολίτευσιν ἢ τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ἐνταῦθα ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ὁ ὁποῖος παριστᾷ τὴν πολιτικὴν καὶ τὰ μέτρα, ἅτινα πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῶσι πρὸς ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Ἡ συζήτησις, τῆς ὁποίας ἠρξάμεθα ἀπόψε, εἶναι ἀναμφισβητήτως ἡ σπουδαιοτέρα τῶν συζητήσεων τοῦ Κοινοβουλίου. Δὲν νομίζω δὲ καλόν, ἐπειδὴ ἄλλα μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δὲν εἶναι σήμερον ἕτοιμα νὰ ὁμιλήσωσιν, ἐπειδὴ ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, οὗτινος, ὡς ὡμολόγησε καὶ ὁ ἴδιος, πάσχουσι τὰ φωνητικὰ ὄργανα, δὲν δύναται νὰ ὁμιλήσῃ σήμερον, ἐπιθυμεῖ δὲ νὰ ὁμιλήσῃ αὔριον καὶ μεθαύριον, δὲν εἶναι καλόν, λέγω, νὰ ἐκβιάσωμεν τὴν λῆξιν τῆς συζητήσεως. Ἡ συζήτησις πάντοτε γίνεται δυστυχῶς, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, διὰ μονολόγων, διότι πάντες, ὅτε ἤμεθα ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡμεῖς, ὑφιστάμεθα τοιαύτην ἀνωμαλίαν ἐν τῇ συζητήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ εἴδομεν μάλιστα Πρωθυπουργούς, ἰδίως τὸν πρώην Βουλευτὴν ἐκ Μεσολογγίου, νὰ μὴ θέλῃ νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τίποτε. Ἦτο δικαίωμά του, ὅπως εἶναι δικαίωμα παντός, νὰ ἀπαντήσῃ ἢ νὰ μὴ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν προσβολὴν τῶν μέτρων ἢ τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας προέτεινεν εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένη ὑποχρέωσις εἴς τινα νὰ ἀναιρέσῃ τὰ ἀποῤῥιφθέντα, ἢ τὰ διὰ τῆς συζητήσεως ἀποδειχθέντα ἀβάσιμα μέτρα, τὰ προταθέντα παρ’ αὐτοῦ. Πιστεύω ὅτι δὲν θὰ θελήσῃ νὰ πράξῃ τοῦτο ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· δὲν δυνάμεθα ὅμως νὰ ἐκβιάσωμεν αὐτόν, ὅπως ἀπαντήσῃ καὶ λάβῃ τὸν λόγον, καθ’ ἣν στιγμὴν δὲν θέλει νὰ πράξῃ τοῦτο. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον δικαιούμεθα νὰ ζητήσωμεν, εἶναι νὰ μὴ ἐκβιάσωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ θέλει λήξει ἐντὸς δύο ἢ τριῶν ἡμερῶν, ὑποθέτω, διότι δὲν θὰ ἦναι πολλοὶ νὰ ὁμιλήσωσι, καὶ τοιουτοτρόπως θὰ προφθάσωμεν ἴσως νὰ περατώσωμεν καὶ τὰ ἄλλα ἔργα τῆς Βουλῆς. Ἀπόψε δὲν βλέπω ἄλλον δηλώσαντα ὅτι θέλει νὰ ὁμιλήσῃ. Ἐγὼ βεβαίως θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ δὲν θὰ ὁμιλήσω ἀπόψε.

§168ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὁμιλήσατε ἀπόψε.

§169ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν θὰ ὁμιλήσω ἀπόψε, διότι μετὰ τὴν ἐργασίαν, τὴν ἀρκετὰ εὐρεῖαν, τὴν ὁποίαν ποιοῦμεν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ, δὲν ἔχω διάθεσιν εἰς τὴν μίαν μετὰ τὸ μεσονύκτιον νὰ λάβω τὸν λόγον, ὕστερον ἀπὸ τόσον μακρὰς καὶ περιπετειώδεις συζητήσεις, τὰς ὁποίας εἴχομεν κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας. Θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ θὰ ὁμιλήσω εἴτε αὔριον εἴτε μεθαύριον. Ἐὰν ὅμως νομίζῃ ἡ Βουλή, ὅτι πρέπει νὰ κλείσῃ ἀπόψε τὴν συζήτησιν, εἶναι ἐλευθέρα νὰ πράξῃ τοῦτο. Θὰ εἴπω, ἐὰν νομίσω ἀναγκαῖον, τὰς γνώμας μου εἴτε ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν, εἴτε καὶ πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως· δὲν δύναται κἀνεὶς νὰ μὲ ἐμποδίσῃ νὰ πράξω τοῦτο. Νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ τὸ ἄτοπον τοῦτο, διότι πάντοτε ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ διεξήγετο μετά τινος ὑπομονῆς, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ σήμερον οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἔχει τὴν διάθεσιν νὰ παρατείνῃ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ πέραν τῶν τριῶν ἢ τὸ πολὺ τεσσάρων ἡμερῶν.

§170Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς οὐδένα ἐπειράθημεν νὰ ἐκβιάσωμεν,—καὶ δίδω τὴν ἀπάντησιν ταύτην εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴν, διότι τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἐκ Λοκρίδος Βουλευτοῦ εἰσιν ἀνάξια τῆς ἐμῆς προσοχῆς. Ἡμεῖς δὲν ἐπειράθημεν νὰ ἐκβιάσωμέν τινα, χρεωστοῦμεν ὅμως ν’ ἀναγγείλωμεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ ἔναρξις τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶχε προσδιορισθῆ ἤδη ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Σαββάτου ἢ τῆς Παρασκευῆς, ὅτι ἔμελλε νὰ γένηται τὴν Δευτέραν, ὅτι τὴν Δευτέραν ἀνεβλήθη, ἐπειδὴ προηγήθη ἀντικειμένων τινῶν ἄλλων ἡ συζήτησις, καὶ ἐκρίθη ἀναγκαῖον νὰ γένηται μετὰ ταῦτα, καὶ ἐδηλώσαμεν ὅτι θέλει γενῆ ἡ ἔναρξις τὴν Τετάρτην, ὅτι τὴν Τετάρτην ἤρχισε τέλος πάντων, καὶ μόλις εἷς ἠγόρευσε, παρέστη ἡ ἀξίωσις, ὅτι ὤφειλον ἐγὼ νὰ ἐγερθῶ ἀμέσως, διὰ νὰ ἀνασκευάσω τὰ λεχθέντα. Ἀλλ’ οὕτως ἤθελε μοὶ ἐπικλωσθῆ ὁ κλῆρος, εὐθὺς ὡς ἕκαστος τῶν ἀποτελούντων τὴν Ἀντιπολίτευσιν ὁμιλῇ κατὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ διαδέχομαι αὐτὸν, διὰ νὰ ἀνασκευάζω τὰ ὑπ’ αὐτοῦ λεχθέντα. Αὐταὶ εἰσιν αἱ παραστάσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰσὶ δ’ ἥκιστα σοβαραί. Ἐὰν ταῦτα χρησιμεύωσιν εἰς τοὺς ταῦτα λέγοντας διὰ νὰ ὁμιλῶσι μετά τινος προπετείας, ἀνοικείου εἰς τὴν πολιτικὴν συζήτησιν, ἡμεῖς ὑπερορῶμεν ταῦτα. Ἐὰν λέγωσιν ὅτι ἡ Βουλὴ παμψηφεὶ ἀπεδοκίμασε τὸν προϋπολογισμὸν, ἂς θέσωσι ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἵνα βεβαιώσωσι τὸν ἰσχυρισμόν των καὶ ἀποδείξωσιν ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπεδοκίμασε, καὶ τότε θέλουσι μετρηθῆ πόσοι εἰσὶν οἱ λέγοντες ταῦτα. Ἡμεῖς θέλομεν λάβει μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, ὅταν κρίνωμεν ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ λάβωμεν· θέλομεν δὲ πράξει τοῦτο μετὰ πάσης εὐλαβείας, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν καὶ πρὸς τοὺς ἀντιπολιτευομένους καὶ πρὸς τὸ σῶμα τῆς Βουλῆς, τοῦ ὁποίου ἀποτελοῦμεν μέρος.

§171ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, οἱ λόγοι μου πᾶν ἄλλο μαρτυροῦσιν ἢ ὑπεκφυγὴν τοῦ ἀγῶνος. Ἐξ αὐτῶν πᾶς τις, ἀπροκαταλήπτως κρίνων, ἐσχημάτισε βεβαίως τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡμεῖς ἐπιζητοῦμεν τὴν συζήτησιν, δι’ ἣν εἴμεθα ἐν πάσῃ στιγμῇ ἕτοιμοι, ὡς γινώσκει τοῦτο κάλλιστα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐκ προηγουμένων συνόδων καὶ ἐκ προηγουμένων συζητήσεων ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἵνα λάβωμεν τὸν λόγον καὶ συζητήσωμεν. Ἀλλ’ ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει, λέγομεν ὅτι, ἐλλείψει τοῦ ἀντιλέγοντος, δὲν ἔχομεν πρὸς τίνα νὰ συζητήσωμεν. Ὁμολογῶ δὲ, ὅτι πρώτην φορὰν παρεστάθημεν ἐν τῇ Βουλῇ ἀπέναντι τοῦ φαινομένου αὐτοῦ, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ ἔκθεσις τῆς πλειοψηφίας ἀνατρέπει ἄρδην καὶ τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ παρουσιάζει νέα ὅλως διόλου ἀποτελέσματα. Καὶ μετὰ τὴν ἔκθεσιν ταύτην τῆς πλειοψηφίας, τὴν ὁποίαν ἀσπάζεται καὶ ἡ μειοψηφία, ἔρχεται μία ἀγόρευσις τόσον λεπτομερὴς, οἵα ἡ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ, καὶ συμπληροῖ τὸ ἔργον τῆς ἐκθέσεως, χωρὶς νὰ ἀφίνῃ κἀμμίαν ἀμφιβολίαν εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ κρίνῃ καὶ νὰ σκέπτηται. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 θὰ ἦτο πράγματι ἀνάξιος οἱασδήποτε προσοχῆς καὶ συζητήσεως, ἂν δυστυχῶς δὲν ὑπεβάλλετο ὑφ’ ἑνὸς κατέχοντος πρωθυπουργικὸν ἀξίωμα. Κατὰ τοῦτο εἶμαι πληρέστατα σύμφωνος πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν βεβαίως ὡς ἁπλοῦς Βουλευτὴς ὑπέβαλλεν εἰς ἡμᾶς τοιοῦτο κατασκεύασμα, οἷος ὁ προκείμενος προϋπολογισμὸς, θὰ τὸν ἀντιπαρηρχόμεθα τὸ πολὺ–πολὺ μετὰ μειδιάματος οἴκτου. Ἀλλ’ ἀφοῦ τὸ ὑπέβαλεν ὡς Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἴμεθα ἠναγκασμένοι ἑκόντες ἄκοντες νὰ συζητῶμεν περὶ αὐτοῦ, καὶ νὰ συζητῶμεν πρὸς αὐτὸν τὸν εἰσηγητήν του. Ταῦτα ὡς πρὸς τὸν προσωπικόν του ὑπαινιγμόν. Ὡς πρὸς δὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα, παρατηρῶ τὰ ἑξῆς. Ἓν καὶ μόνον ἐπιχείρημα εὗρεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ν’ ἀντιτάξῃ κατὰ τῆς ἐκθέσεως τῆς πλειοψηφίας καὶ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ· τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀκολουθούντων αὐτὸν ὀπαδῶν. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ μὴ τὸν συγχαρῶ διὰ τὸ ἐπιχείρημα αὐτοῦ τοῦτο. Ἐγὼ τοὐλάχιστον οὐδέποτε θὰ ηὐχόμην εἰς ἐμαυτὸν νὰ στηρίζωμαι εἰς τοιαῦτα ἐπιχειρήματα, καὶ ἐπὶ τοιούτων ἐπιχειρημάτων ἐρειδόμενος ν’ ἀπαιτῶ καὶ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων καὶ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἄλλα εἶναι τὰ ἐπιχειρήματα, διὰ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ καθηγῆταί τις τῆς πλειοψηφίας καὶ νὰ ἐπιβάλλῃται καὶ εἰς αὐτὴν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὴν κοινὴν γνώμην, καὶ οὐχὶ μόνον ὁ ἀριθμὸς τῶν ὀπαδῶν του. Τὸ ἐπιχείρημα τῶν ἀριθμῶν κατεχράσθησαν ἄλλοι, ἔχοντες δύναμιν μεγαλειτέραν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐνθυμεῖται, ὅτι κατὰ τὰς ἀρχὰς τῆς προηγουμένης βουλευτικῆς περιόδου ἡμεῖς οἱ ἐν τῇ μειοψηφίᾳ ἠριθμοῦμεν μόλις 14 ἢ 15, ἡ δὲ πλειοψηφία ἀνήρχετο εἰς 180 περίπου, ἂν ὄχι καὶ πλέον. Καὶ ἐν τούτοις ἡ πλειοψηφία ἐκείνη, διότι ὁ εἰσηγητής της ἐνόμιζεν ὅτι ἐν πολλοῖς ἔπρεπεν ἀντὶ παντὸς ἄλλου ἐπιχειρήματος ν’ ἀντιτάσσῃ τοὺς ἀριθμοὺς τῶν ὀπαδῶν του, ἔφθασεν ἐκεῖ, ὅπου ἔφθασεν. Ἂν θέλῃ, ἂς μιμηθῇ τὸ παράδειγμα τοῦ προκατόχου του, καὶ ἐπερειδόμενος καὶ αὐτὸς εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν φίλων του, ἂς μὴ ἀπαντήσῃ διόλου οὔτε εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειοψηφίας, οὔτε εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος, καὶ θὰ ἴδωμεν ποῦ θὰ εὑρεθῇ μίαν ἡμέραν. Ἐπὶ τέλους ἂς κηρύξῃ τὴν λῆξιν τῆς γενικῆς συζητήσεως, ἂν θέλῃ, ἂς μὴ διέρχηται ὅμως διὰ τοῦ νοῦ του, ὅτι δὲν εἴμεθα ἕτοιμοι ἡμεῖς εἰς συζήτησιν, ἡμεῖς οἱ καταστήσαντες ἤδη αὐτὸν ἀναπολόγητον· διότι βεβαίως οὐδεὶς σωφρονῶν θὰ θεωρήσῃ ὡς ἀπολογίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τὴν ὑπ’ αὐτοῦ ἐπίδειξιν τῆς ἀριθμητικῆς δυνάμεως τῶν φίλων του Βουλευτῶν.

§172ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Νομίζω ὅτι τὰ λεγόμενα τὴν ἑσπέραν ταύτην εἶναι πρωτοφανῆ καὶ πρωτάκουστα. Προσκαλοῦσι τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀπαντήσῃ ἀμέσως, διότι ἕν τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἔφερεν ἐναντίαν γνώμην ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Πρώτην φορὰν ἠκούσαμεν ἐδῶ, νὰ ἀξιῶσι μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι ἕν τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἔφερεν ἐναντίαν γνώμην εἰς τὸν προϋπολογισμόν, ὅτι ὀφείλει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἐγερθῇ καὶ δώσῃ τέλος εἰς τὴν συζήτησιν, ὡς νὰ ἐζητεῖτο νὰ δώσῃ τὴν γνώμην του ἐπὶ μιᾶς τροπολογίας. Τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἡ φωνὴ πρέπει νὰ ἀκουσθῇ τελευταία, ὅταν μάλιστα ἦναι γνωστόν, ὅτι εἰς τὴν πτέρυγα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶναι πολλοί οἱ διαμφισβητοῦντες τὴν θέσιν τοῦ ἀρχηγοῦ. Παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Σιμοπούλου ἠκούσθη μία γνώμη· ἄλλην γνώμην θὰ ἔχῃ βεβαίως ὁ ἐξ Ἄρτης ἀξιότιμος Βουλευτής, ἄλλην ὁ ἐξ Ἀττικῆς, ἴσως δὲ καὶ ἕτερός τις τῶν Κυρίων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· εἶναι λοιπὸν ὑποχρεωμένος ὁ Πρωθυπουργὸς τοῦ Κράτους, ὁ ἔχων τοιαύτην ἡλικίαν, ὁ καταβασανιζόμενος τόσας ἡμέρας, ὁ ἀπαντῶν εἰς πάντας, περὶ παντὸς ἐρωτώμενος, νὰ ἐγείρηται καὶ ἀπαντᾷ εἰς ἕνα ἕκαστον καὶ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ; Λίαν δικαίως ἠγανάκτησε κατὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λοκρίδος Βουλευτοῦ, ὅστις πολλὴν ἀληθῶς ἔχει ἀξίαν, ἀλλὰ καὶ πολλὴν εὐκολίαν εἰς τὰς ἐκφράσεις του καὶ διὰ τοῦτο εἶπεν, ὅτι πᾶσα ἡ Βουλὴ νομίζει ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους ἐγένετο ῥάκος. Πότε ἐγένετο ῥάκος; εἰς ποίαν Βουλήν; εἰς ποίαν σύνοδον;

§173ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§174ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ἀντιπροσωπεύουσι τὴν Βουλήν· δύνανται ἐν τῇ ἐπιτροπῇ νὰ ἔχωσιν ἄλλην γνώμην καὶ ἄλλην κατὰ τὴν συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ, ὡς δύναται νὰ ἔχῃ ἕκαστος Βουλευτὴς ἰδίαν γνώμην. Ἐὰν ἦναι βέβαιον, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους μετεβλήθη εἰς ῥάκος, διατὶ σεῖς, ὅστις εἶσθε προπαρεσκευασμένος, δὲν ἔρχεσθε νὰ εἴπητε τὴν γνώμην σας εἰς τὰ καθέκαστα τοῦ προϋπολογισμοῦ; Δηλώσατε ὅτι εἶσθε σύμφωνοι πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. Σιμοπούλου, καὶ θὰ ἴδητε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἐγειρόμενον νὰ ἀπαντήσῃ. Εἴπετε ὅτι ὑποτάσσεσθε εἰς τὴν γνώμην τοῦ κ. Σιμοπούλου, πράξατέ το, καὶ τότε θὰ λάβητε ἀμέσως τὴν ἀπάντησιν. Ταῦτα λέγω οὐχὶ ἕνεκα λόγων κομματικῶν, ἀλλ’ ἐκ λόγων δικαιοσύνης, ἵνα μάθωσι πάντες οἱ ἐνταῦθα ἀκούοντες, ὅτι ὅσα εἴπετε δὲν εἶναι σοβαρά.

§175Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Μολονότι ἐδήλωσα πρὸ ὀλίγου, ὅτι δὲν ἐσκόπουν νὰ ἀγορεύσω, οὐχ ἧττον ὀφείλω νὰ εἴπω δύο λέξεις, κατόπιν τῶν λεχθέντων ὑπὸ τῶν μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἰδίως ὑπὸ τοῦ ἐκ Λοκρίδος ἐντίμου Βουλευτοῦ. Δὲν γνωρίζω τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Ἀντιπολίτευσις καὶ ἰδίως ὁ ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος θέλουσι νὰ ἀποδείξωσιν, ὅτι διὰ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ κατέστη ῥάκος ὁ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθεὶς προϋπολογισμός. Ἐν τῇ ἐκθέσει ἀναφέρονται οἱ λόγοι, οἱ ὑπαγορεύσαντες τὴν τροποποίησιν ἐξόδων τινῶν καὶ ἐσόδων, καὶ οἱ λόγοι, ὧν ἕνεκα ὁ εἰσαχθεὶς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προϋπολογισμὸς δὲν ἠδύνατο νὰ ἦναι πλήρης, καταρτισθεὶς ἐν διαστήματι τριῶν ἢ τεσσάρων ἡμερῶν. Δὲν ἠδύνατο φυσικῶς ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀντιληφθῇ αὐτοστιγμεὶ τῶν ἀναγκῶν, αἵτινες παρουσιάσθησαν μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, καὶ παραστήσῃ τὰ πράγματα ὡς ἀληθῶς εἶχον καὶ ὡς αὐτὴ ἡ ἰδία ἀνεγνώριζεν αὐτά. Ἴσως προβληθῇ ἡ ἀντίῤῥησις, διατὶ ἔσπευσεν αὕτη νὰ ὑποβάλῃ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ δὲν ἀνέμενεν ἡμέρας τινὰς, ὅπως δυνηθῇ νὰ ἀναπληρώσῃ τὰς ἐλλείψεις; Ἡ Ἀντιπολίτευσις δύναται εὐκόλως νὰ λέγῃ ταῦτα, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δύναται ὀρθότατα νὰ ἀναιρέσῃ τὰς ἀντιῤῥήσεις αὐτῆς, ἀφοῦ πάντες ἀντιλαμβανόμεθα, ὅτι, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἤρχισαν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, ἐργαζόμεθα νυχθημερὸν, στερούμενοι καὶ ὕπνου καὶ τροφῆς. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους, ἐρωτῶ, ἦτο δυνατὸν νὰ ἐργασθῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ διεξάγων μόνος τὸν κοινοβουλευτικὸν ἀγῶνα, ἀφοῦ πάντες γνωρίζομεν ὁποία ἐργασία ἀπαιτεῖται ὅπως παρασκευασθῇ τέλειος προϋπολογισμός; Ἀλλὰ κατὰ τὴν πρόοδον τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς ἡ Κυβέρνησις ἐπαρουσίασε τὰς δηλώσεις, ἃς ἐγέννησαν αἱ ἀνάγκαι τῆς ὑπηρεσία. Ἡ ἐπιτροπὴ, ἥτις ὁμολογουμένως εἰργάσθη μετὰ ζήλου καὶ εὐσυνειδησίας, συμπραττόντων καὶ τῶν μελῶν τῆς μειοψηφίας, δὲν προσεπάθησε νὰ καταστήσῃ ῥάκος τὸν προϋπολογισμὸν τῆς Κυβερνήσεως, διότι καὶ ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἀποτελεῖ μέρος τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, καὶ συνεπῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι, ἐφ’ ὅσον αὕτη ἐξακολουθεῖ νὰ τρέφῃ ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἤθελε ποτὲ σκεφθῇ νὰ μεταβάλῃ εἰς ῥάκος τὸν προϋπολογισμὸν αὐτῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ προσεπάθησε νὰ συμπληρώσῃ τὰ ἕνεκα τῶν περιστάσεων ὑπάρχοντα κενά. Ἐὰν ὅμως μέλη τινὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νομίζωσιν, ὅτι πρέπει νὰ μεταχειρισθῶσιν ὡς ὅπλον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως τὴν τοιαύτην τῆς ἐπιτροπῆς ἐργασίαν, πρὸς ἀπόκρουσιν τῆς τοιαύτης ἰδέας ἀρκεῖ ἡ πανταχόθεν ἀκουομένη διαμαρτυρία τῶν μελῶν τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς. Ἐάν τινα τῶν μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως φρονοῦσιν, ὅτι ἡ ἀνεξαρτησία τῶν σκέψεων τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ ζητημάτων, εἰς τὰ ὁποῖα, ὡς ὀρθότατα εἶπεν ὁ ἐκ Λοκρίδος κ. Βουλευτὴς, δὲν ἐπιτρέπεται διάκρισις μεταξὺ Συμπολιτεύσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως, ἐὰν, λέγω, ἡ τοιαύτη ἀνεξαρτησία δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἔνδειξις δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, νομίζω ὅτι ἀπατῶνται. Ἡ ἀνεξαρτησία αὕτη τιμᾷ τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, τιμᾷ τὸν ἡγέτην τῆς πλειοψηφίας πρὸ παντὸς, ὁ ὁποῖος δὲν φρονεῖ ὅτι ἔπρεπε τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ μὴ ἐμπνέωνται ὑπὸ τοιαύτης ἀνεξαρτησίας, μὴ ἀποδεχόμενος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἄλλοτε ἐγίνετο ὑπὸ ἄλλους ἀρχηγούς· ἀλλ’ ὁ ἡγέτης τῆς πλειοψηφίας, ἐμφορούμενος ὑπὸ τῶν ἰδεῶν τῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ φρονήματος, καὶ τῆς ἐλευθερίας τῆς ἐνεργείας ἐν ταῖς κοινοβουλευτικαῖς ἐργασίαις, οὐ μόνον ἀπαρέσκειαν δὲν ᾐσθάνθη διὰ τὴν ἐργασίαν τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ τοὐναντίον ἄκραν χαρὰν, διότι αἱ ἀρχαὶ, τὰς ὁποίας πάντοτε ἀνεκήρυξεν, ἀπεδείχθησαν λαμβάνουσαι σάρκα. Εἶπον ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἀγορεύσω· ἀλλὰ δὲν εἶναι δύσκολον νὰ κάμω παρατηρήσεις τινὰς ἐπὶ τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ ἐντίμου ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ τὴν ἑσπέραν ταύτην, καὶ νὰ ἀποδείξω ὅτι δὲν ἦτο δύσκολον νὰ ἀνατραπῶσιν εὐκόλως τὰ πορίσματα τῆς ἀγορεύσεώς του. Ὁ ἔντιμος ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴς ὑπεστήριξεν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς πρέπει ὡς πρὸς μὲν τὰ ἔξοδα νὰ ἀναβιβασθῇ εἰς τὸ ποσὸν τῶν 94,012,882 δραχ., ὡς πρὸς δὲ τὰ ἔσοδα εἰς τὸ ποσὸν τῶν 91,116,118, ἑπομένως νὰ καταλήξῃ εἰς ἔλλειμμα 2,796,694. Ἀλλὰ ποῦ βασιζόμενος ὁ ἔντιμος συνάδελφος ὑποστηρίζει τοῦτο; Οὐδαμοῦ. Ὑποστηρίζει ὅτι πρέπει νὰ ἀναγραφῇ ποσὸν ἑνὸς ἑκατομμυρίου διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν διὰ τὸ τρέχον ἔτος 1895, καὶ ἰσχυρίζεται ὅτι, ἂν ὑπῆρχον χρήματα ἐκ τοῦ δανείου τῶν 24,000,000, τοῦ συνομολογηθέντος χάριν τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων– Καλαμῶν, τὰ χρήματα ταῦτα εἰσῆλθον πλέον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, καὶ ἑπομένως κατ’ ἀνάγκην θὰ ἐπιβαρυνθῇ ἡ χρῆσις τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὰ καθέκαστα τῶν ἄλλων ποσῶν, τὰ ὁποῖα παρίστανται ὡς ἔξοδον ἐκ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Περιορίζομαι εἰς ἓν ἔξοδον, εἰς τὸ ἔξοδον τὸ κατατεθὲν παρὰ τῇ Ἐθν. Τραπέζῃ καὶ μετενεχθὲν εἰς λ)σμὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς 1.062,823 δραχμάς. Τὸ ποσὸν τοῦτο παρέστησεν ὁ ἔντιμος συνάδελφος, ὅτι εἰσήχθη εἰς τὸ ταμεῖον. Ἀλλ’ εἰς ποῖον ταμεῖον; Αὐτὸ κατετέθη εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, καὶ ὅπως τὸ Δημόσιον ἀποφύγῃ τὴν πληρωμὴν τόκου 1% τὸ κατέθεσεν εἰς τὸν ἀνοικτὸν λ)σμὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, δυνάμενον ν’ ἀναλάβῃ αὐτὸ εἰς πᾶσαν στιγμήν. Ἑπομένως δι’ αὐτὸ τὸ ποσὸν διὰ τὸ ἔτος 1895 δὲν ὑφίσταται ἀνάγκη ἐγγραφῆς δαπάνης. Ἀλλ’ ἐπίσης ὁ κ. Βουλευτὴς προσθέτει 350,000 εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ 1895 διὰ τὴν δευτέραν βουλευτικὴν σύνοδον. Ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ διατὶ ἐφέτος πρέπει νὰ ἀναγραφῇ ποσὸν διὰ δύο συνόδους. Δύο τακτικὰς συνόδους δὲν πρόκειται νὰ συγκαλέσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν ὁμοιάζει τοὺς Πρωθυπουργοὺς ἐκείνους, οἵτινες πάντοτε κατὰ νοῦν εἶχον, πῶς νὰ παραβαίνωσι τοὺς νόμους. Τούτου δοθέντος, πῶς θέλετε νὰ ἀναγραφῇ νέα πίστωσις; Ἴσως ῥηθῇ, ὅτι δὲν θὰ συγκληθῶσι δύο τακτικαὶ σύνοδοι, ἀλλ’ ὅμως θὰ συγκληθῇ ἔκτακτος. Τὴν ἔκτακτον ὅμως περίπτωσιν ταύτην δὲν δύναται νὰ προΐδῃ ὁ προϋπολογισμός. Ἐὰν παρουσιασθῇ ἀνάγκη συγκλήσεως ἐκτάκτου συνόδου, τότε θὰ ζητηθῇ ἡ σχετικὴ πίστωσις. Ἰδοὺ λοιπὸν καὶ ἕτερον ποσὸν ἐκ 350,000, ὅπερ δέον ν’ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἐντίμου ἐκ Παρνασσίδος συναδέλφου. Ἐπίσης διαφωνεῖ ὁ κ. συνάδελφος ἐπὶ τῆς ἐγγραφῆς ποσοῦ 300,000 δραχ. δι’ ὑπερτίμησιν συναλλάγματος, φρονῶν ὅτι πρέπει νὰ αὐξηθῇ τοῦτο εἰς 500,000. Ἀλλὰ δι’ οὓς λόγους ἐξέθηκεν ἡ ἐπιτροπὴ ἐν τῇ ἐκθέσει της, τὸ ποσὸν τοῦτο ἴσως ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὑπερβολικόν. Ἔχομεν λοιπὸν ἀμέσως μείωσιν δαπανῶν ἀπὸ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ ἐντίμου ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ κατὰ 1,550,000 δραχμάς, καὶ ἰδοὺ ὅτι τὰ 94,012,882, ὡς ὑπολογίζει αὐτὰ οὗτος, ὑποβιβάζονται εἰς 92,462,882. Ἀλλ’ ὁ ἔντιμος ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴς ἐμείωσε καὶ τὰ ἔσοδα κατὰ 680,000 δραχμάς, διότι δὲν πρέπει, λέγει, νὰ ἐγγραφῇ ἔσοδον ἐκ νομισματικῆς διαφορᾶς. Καὶ ὡς πρὸς τοῦτο δὲν ἀδικῶ τὸν κ. Βουλευτήν. Δείκνυται συνεπὴς πρὸς τὰς ἀρχάς, τὰς ὁποίας ἄλλοτε ὑπεστήριξεν. Ὁ ἔντιμος ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴς φρονεῖ, ὅτι τὸ δημόσιον ταμεῖον πρέπει νὰ μεταβάλλεται εἰς ἀργυραμοιβεῖον, καὶ νὰ λέγῃ: «ἔχω 10 ντούπιας ἰσπανικάς, 30 λίρας ἀγγλικάς, 20 λουδοβίκεια, δὲν ἠξεύρω πόσα Κωνσταντινᾶτα». Ἐγὼ φρονῶ, Κύριοι, ὅτι τοῦτο δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, καὶ νομίζω ὅτι δὲν εἶμαι ἐγὼ μόνος, ὅστις περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἔχω αὐτὴν τὴν γνώμην. Τὴν αὐτὴν γνώμην ἐξέφρασαν ἄλλοτε πολλὰ ἔντιμα μέλη, τὰ ὁποῖα τὴν στιγμὴν ταύτην παρακάθηνται ἐν τῇ πτέρυγι ἐκείνῃ. Τὴν γνώμην δηλ. ὅτι πᾶν ὅ,τι εἰσάγεται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον πρέπει νὰ εἰσάγηται εἰς τὸ νόμιμον νόμισμα, εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Καὶ διὰ τοῦτο πάντοτε ἠλέγχομεν τὴν Κυβέρνησιν τοῦ τέως Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, ὅστις ἠρνεῖτο τὴν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφὴν τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς, μεγάλους δ’ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἐποιούμεθα ἀγῶνας. Συνεπεῖς λοιπὸν ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὁ εἰσηγητὴς αὐτῆς εἰς τὰς γνώμας ταύτας, ὑπεστηρίξαμεν καὶ ὑποστηρίζομεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀναγραφῇ ἔσοδον 680,000 δραχμῶν διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξέθηκα. Ἔχομεν λοιπὸν ἔσοδα, κατὰ τὸν ἔντιμον ἐκ Παρνασσίδος συνάδελφον, οὐχὶ πλέον 91,116,118, ἀλλ’ 91,796,118, ἀπέναντι ἐξόδων ἐξ 92,462,882, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς πάντοτε τοῦ ἐντίμου ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ, τοὺς ὁποίους ἐννοεῖται ὅτι δὲν ἀποδέχομαι. Ἰδοὺ λοιπὸν ἐκ τοῦ προχείρου, ὅτι καταπίπτει ὁλόκληρον τὸ οἰκοδόμημα τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ· νομίζω δὲ, ὅτι δὲν ἐκοπίασα πολὺ νὰ ὑποβιβάσω τὸ ἔλλειμμα αὐτοῦ ἀπὸ 2,796,694 εἰς μόνον 676,664 δραχμάς, καὶ ταύτας καθ’ ὑπολογισμοὺς οὐχὶ βασίμους. Τὰ ὀλίγα ταῦτα εἶπον, ἵνα μὴ ὑποτεθῇ, ὅτι ἀπέφυγον τὴν συζήτησιν, ἢ ὅτι δὲν ἠδυνάμην νὰ προέλθω εἰς πρόχειρον ἀναίρεσιν τῶν ὑπὸ τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος λεχθέντων. Ὑποθέτω ὅτι τὰ λοιπὰ μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἕκαστον κατὰ τὰς ἰδίας αὐτοῦ γνώμας, θέλουσιν ἐξακολουθήσει τὴν συζήτησιν, ἣν θέλω παρακολουθήσει μετὰ προσοχῆς. Ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὸν ἔντιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εὑρίσκω ὀρθὸν νὰ ἐκβιάζηται παρ’ αὐτοῦ ἀπάντησις. Αὕτη βεβαίως θέλει δοθῆ, ἀλλ’ ὁπόταν τοῦτο θεωρηθῇ ἀναγκαῖον. Δὲν ἀμφιβάλλω δὲ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλει ἀποδεχθῆ καθ’ ὁλοκληρίαν τὰ πορίσματα τῆς ἐκθέσεως τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς, υἱοθετῶν αὐτὴν ὡς ἴδιον αὐτοῦ τέκνον.

§176ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καίτοι ἀναγνωρίζοντες τὴν ἀνεξαρτησίαν τοῦ φρονήματος τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, οὐδέποτε ὅμως ἐνομίσαμεν, ὅτι ἡ ἀνεξαρτησία τοῦ φρονήματος αὐτῶν ἠδύνατο νὰ περιαγάγῃ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Διότι, ἂν καὶ πρὸς στιγμὴν ἐπήρχετο εἰς ἡμᾶς ἡ ἰδέα αὕτη, βεβαίως δὲν θὰ ἠρκούμεθα εἰς τὸ νὰ ἐξάρωμεν μόνον τὰς διαφορὰς μεταξὺ τῆς ἐκθέσεως τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τοῦ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ θὰ προεβαίνομεν ἔτι περαιτέρω. Θὰ προεκαλοῦμεν ζήτημα ἐμπιστοσύνης, βέβαιοι ὄντες, ὅτι καὶ οἱ συνάδελφοι τῆς μειοψηφίας καὶ πλεῖστοι ἄλλοι, συμμεριζόμενοι τὴν γνώμην ἡμῶν, θὰ κατεψήφιζον τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ πῶς ἐτέθη ὑφ’ ἡμῶν τὸ ζήτημα; Δὲν ἐτέθη ὡς ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ὡς ζήτημα δυνάμενον νὰ προκαλέσῃ δυσπιστίαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ καταψήφισιν αὐτῆς. Ἐτέθη ἁπλούστατα τὸ ζήτημα, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς, ὁ ὑποβληθεὶς ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, πρέπει νὰ ἐπιστραφῇ πρὸς αὐτὸν, ὡς μὴ ἀνταποκρινόμενος εἰς τὰς σημερινὰς ἡμῶν ἀνάγκας, ὡς ἐλλιπὴς καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἀναγραφῆς τῶν ἐσόδων καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἀναγραφῆς τῶν ἐξόδων. Ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐνόμισεν, ὅτι ἀναιρεῖ τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον τοῦ ἐκ Παρνασσίδος κ. Βουλευτοῦ, ἀντισχυριζόμενος ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ ἦναι ἀτελὴς ὁ προϋπολογισμὸς ὁ ὑποβληθεὶς ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι καὶ αὐτὸς, ὡς καὶ πάντα τὰ ἄλλα νομοσχέδια, συνετάχθη ἐπὶ τοῦ γόνατος. Ἀλλ’ αὐτὸ τί ἀποδεικνύει; Ὅτι εἶναι ἐλλιπὴς, ὅτι εἶναι ἀνεπαρκής, καὶ ὡς τοιοῦτος πρέπει νὰ ἐπιστραφῇ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐν ὅσῳ ἐμμένομεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τὸν συνταχθέντα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, εὑρισκόμεθα ἀπέναντι τοῦ διλήμματος, καθ’ ὃ πρέπει νὰ πράξωμεν ἓν ἐκ τῶν δύο, ἢ ν’ ἀποδεχθῶμεν τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ἀναγράφει ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος, ἢ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἀναγράφει ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τῆς πλειοψηφίας ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐρωτῶ δὲ ὑμᾶς, ἐπὶ τῇ βάσει τίνος προϋπολογισμοῦ, ἐπὶ τῇ βάσει τίνων ἀποτελεσμάτων πρέπει νὰ συζητήσωμεν ἤδη; διότι καὶ αὐτὸς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νομίζω ὅτι ἔχει ἐγκαταλίπει ἔκθετον τὸν προϋπολογισμόν του τὸν ἀρχικόν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, Κύριοι, νομίζω ὅτι ὄχι μόνον ἡμεῖς οἱ τῆς μειοψηφίας, ἀλλὰ καὶ οἱ τῆς πλειοψηφίας συνάδελφοι εἶναι τῆς γνώμης, ὅτι τὸ ἔργον τοῦτο πρέπει νὰ συμπληρωθῇ, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμπληρωθῇ εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν, οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ συμπληρωθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας ὁ εἷς ἢ ὁ ἄλλος Βουλευτὴς ποιεῖται. Τὴν πρωτοβουλίαν καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα πρέπει νὰ τὴν ἔχῃ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, διότι αὐτὴ εἶναι εἰς θέσιν νὰ γινώσκῃ πλεῖστα ὅσα, τὰ ὁποῖα οὔτε ἡ πλειοψηφία, οὔτε ἡ μειοψηφία, οὔτε ἡ ἐπιτροπὴ δύναται νὰ γινώσκῃ. Καθ’ ὃν λοιπὸν χρόνον μία καὶ ἡ αὐτὴ γνώμη ἐπικρατεῖ παρ’ ἅπασιν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ὁ ὑποβληθεὶς εἰς τὴν Βουλὴν εἶναι ἀνεπαρκής...

§177ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πῶς ἑρμηνεύετε τὴν γνώμην τῆς πλειοψηφίας;

§178ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἑρμηνεύω ταύτην τὴν στιγμὴν τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἀποδεικνύει, ὅτι πολλὰ ἔσοδα κακῶς ἔχουσιν ὑπολογισθῆ ἐπὶ ἔλαττον ἢ ἐπὶ πλέον τοῦ δέοντος, καὶ ὅτι διάφορα ἔξοδα κακῶς ἔχουσιν ἀναγραφῆ ἐπὶ ἔλαττον τοῦ δέοντος. Τί ἄλλο σημαίνει τοῦτο ἢ ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς, ὡς ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν, ἀφιστάμενος καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα τῆς ἀληθείας, δὲν εἶναι πλήρης; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ λογικὴ ἑρμηνεία τῆς ἐκθέσεως. Τί ἀποδεικνύουσιν αἱ ἐπανειλημμέναι δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν λοιπῶν Ὑπουργῶν, διὰ τῶν ὁποίων ἐπῆλθε μεταβολὴ ῥιζικὴ, ἢ ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ἦτο ἐξ ἀρχῆς ἀνεπαρκής; Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι καὶ τὰ μέλη τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς καθὼς καὶ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις συμφωνοῦσιν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς χρῄζει ἀναθεωρήσεως. Εἰς τοῦτο κατέληξε καὶ ὁ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴς, καὶ ἐν τούτῳ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ διαφωνία. Εἶναι γνώμη, τὴν ὁποίαν οὐχὶ νῦν τὸ πρῶτον ἐκφέρομεν ἡμεῖς ἐνταῦθα. Οὐδείς ποτε ἠρνήθη, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς αὐτὸς εἶναι ἀντίγραφον πιστὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1894. Διὰ τῆς ἐκθέσεώς του τότε ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκείνου καὶ διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῶν διαπυλίων τελῶν, — διότι ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ἔλαβε τὸν λόγον, — ἀπέδειξεν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ἐκεῖνος οὐ μόνον ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα ἦτο ἀνεπαρκής. Τώρα σεῖς δύνασθε ὑπὸ τὰς λέξεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἄλλα νὰ διαβλέπητε, νὰ διαβλέπητε ὅτι, ὅταν λέγῃ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι ἀνεπαρκὴς, ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ ἐννοῶμεν, ὅτι αὐτὸς εἶναι ἐπαρκής. Ἡμεῖς ὅμως εἴμεθα ἐλεύθεροι νὰ δεχώμεθα, ὅτι καὶ τότε εὑρίσκετο ἐν τῇ ἀληθείᾳ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τώρα, ὅτε ὑπέβαλε τὸν αὐτὸν προϋπολογισμόν. Ἡ ἀλήθεια αὕτη εἶναι, ὅτι ὁ προκείμενος προϋπολογισμὸς εἶναι ἀνεπαρκής, καὶ πρέπει νὰ ἐπιστραφῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἀνασυνταχθῇ. Εἰς τοῦτο εἴμεθα πάντες σύμφωνοι (θόρυβος).

§179ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ποῖος σᾶς εἶπεν ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι;

§180ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅσοι δὲν εἶναι σύμφωνοι εἰς τοῦτο, δὲν ἔχουσι νὰ πράξωσιν ἄλλο τι ἢ νὰ ζητήσωσι τὸν λόγον καὶ ὑποστηρίξωσι τὴν ἐπάρκειαν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§181Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μίαν φρονοῦσιν οἱ προαγορεύσαντες ὅτι πάντες ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἔχουσι γνώμην, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς δὲν εἶναι ἐπαρκὴς, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἐπιστραφῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη αὐτῶν. Ἐγὼ δὲν ἐπικρίνω αὐτὴν, ἐγὼ δὲν λέγω ὅτι ἔχουσι τὸ πάθημα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐκεῖνος ὁ εἰς Πειραιᾶ καταβαίνων, ὅστις πάντα τὰ πλοῖα, τὸ εἰσερχόμενα εἰς τὸν λιμένα, ὑπελάμβανεν ἰδικά του. Ἀλλ’ ἐὰν φρονῶσι τοῦτο, τὸ ὁποῖον λέγουσιν, ἂς θέσωσι θέμα ψηφοφορίας, ἵνα ψηφοφορήσωμεν, ἢ ἂς ὑποταχθῶσιν εἰς τὸν Κανονισμὸν, νὰ συζητήσωσιν. Εὑρισκόμεθα ἔτι ἐπὶ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἂς ἐκθέσωσι τὰς γνώμας αὑτῶν. Ἂν νομίζωσιν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐκθέσωσιν ἄλλας γνώμας ἢ νὰ προβάλλωσιν ἄλλα ἐπιχειρήματα ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προέβαλεν ὁ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴς, ἂς δηλώσωσιν ὅτι δὲν ἔχουσι νὰ ἀγορεύσωσιν. Ἡ συζήτησις, ὅπως ἔτρεψαν αὐτὴν οἱ Κύριοι, εἶναι πρωτοφανής· ἡμεῖς δὲν εἴμεθα συνειθισμένοι νὰ ἐπεξερχώμεθα κατὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Λοκρίδος, ὅπως ἐπεξῆλθε κατ’ αὐτοῦ ἄλλος συνάδελφος κατὰ τὸ 1885, ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ συζητῶμεν, ἀναγνωρίζοντες αὐτοὺς ὡς μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, ὅσον δὲ ἡμεῖς καὶ ἂν ἤμεθα ἀνεκτικοὶ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ περιφρονῶμεν τὰ ἀπρεπῶς λεγόμενα.

§182ΡΑΛΛΗΣ. Οὐδεὶς ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ ἐπιβάλῃ τῷ κ. Προέδρῳ τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ τὸν λόγον καὶ ἀνασκευάσῃ τὰ λεχθέντα κατὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ του, ἀλλὰ ὀφείλω νὰ ἐξηγήσω διὰ τίνα λόγον μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ οὐδεὶς ἐκ τῶν λαβόντων μέρος εἰς τὴν προεξέλεγξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἠθέλησε νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συζήτησιν. Εὑρισκόμεθα πρὸ πρωτοφανοῦς γεγονότος, διότι μετὰ προεξέλεγξιν μακρὰν τοῦ ὑποβληθέντος παρὰ τῆς Κυβερνήσεως προϋπολογισμοῦ δὲν γνωρίζομεν ποῖον εἶναι τὸ ἔδαφος, ἐφ’ οὗ ὀφείλομεν νὰ συζητήσωμεν. Ἔχομεν τῷ ὄντι ἀντὶ ἑνὸς τρεῖς προϋπολογισμούς· ἔχομεν τὸν ὑποβληθέντα ἀρχικῶς παρὰ τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἔχομεν τὸν προϋπολογισμὸν τὸν διασκευασθέντα παρὰ τοῦ ἰδίου καὶ τῶν ἄλλων μελῶν τῆς Κυβερνήσεως συνεπείᾳ τῶν δηλώσεών των, ἔχομεν τέλος καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τὸν παρασκευασθέντα παρὰ τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Καὶ εἶναι εὔκολον νὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω. Ἐν σελίδι 51 τοῦ τεύχους τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰσήγαγεν, εὑρίσκομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ 1895, ὑπὸ χρονολογίαν 2 Ἰουνίου, φέρον τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅπερ ἀναγράφει κατὰ κεφάλαιον τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων ἀνέρχεται εἰς 91,331,118. Μετ’ ὀλίγας σελίδας θέλετε ἀνεύρει τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως 1895, κατ’ αὐτὸ δὲ, φέρον τὴν αὐτὴν χρονολογίαν καὶ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους ἀνέρχονται εἰς 98,342,724.74. Οὕτω κατὰ τὸν ὑποβληθέντα προϋπολογισμὸν παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἔχομεν περίσσευμα 1,988,394. Τοιοῦτος ὁ ὑποβληθεὶς παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως προϋπολογισμός. Ἐὰν ἀνατρέξωμεν τώρα εἰς τὴν ἔκθεσιν τὴν συνταχθεῖσαν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Λεβαδείας, ὡς εἰσηγητοῦ τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, θέλομεν εὕρει ἐν τέλει αὐτῆς τὰ ἀποτελέσματα τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἄλλων μελῶν αὐτῆς. Κατ’ αὐτὰς, ἔχομεν ἔσοδα ὁριστικὰ ἐκ δραχ. 90,198,016, ἀντὶ τῶν 91,331,118 τοῦ ἀρχικοῦ προϋπολογισμοῦ, ἔξοδα δὲ 91,340,282. Οὕτω κατὰ τοὺς πίνακας τούτους, τοὺς συντεταγμένους συνεπείᾳ τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ὡς πιστοποιεῖ ἡ ὑπογραφὴ τῶν μελῶν καὶ τῶν εἰσηγητῶν τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895, ὅστις ὑπεβλήθη ἀρχικῶς μὲ περίσσευμα 2 ἑκατομμυρίων, μεῖον 11,600 δραχ., παρουσιάζεται εἰς τοὺς πίνακας κατόπιν τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως μὲ ἔλλειμμα δραχ. 1,142,267 περίπου. Καὶ οὗτος ὁ δεύτερος προϋπολογισμός! Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ τρίτος προϋπολογισμὸς, ὁ προϋπολογισμὸς, ὡς εἶπον, ὁ διασκευασθεὶς παρὰ τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ. Γνωρίζω ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔχει δικαίωμα νὰ ἐξελέγχῃ ὁλόκληρον τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων, ἔχει δικαίωμα νὰ προβάλλῃ τὰς γνώμας αὐτῆς καὶ νὰ τὰς ὑποστηρίξῃ, ἀλλὰ δὲν ἐφρόνουν ὅτι ὤφειλε νὰ διασκευάσῃ ὁλόκληρον προϋπολογισμόν. Ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ δὲν εὕρῃ τὸν ἐπεξεργασθέντα παρ’ αὐτῆς προϋπολογισμὸν σύμφωνον μὲ τὰς γνώμας τὰς κρατούσας ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, τὴν οὕτω σχηματισθεῖσαν γνώμην ὑποβάλλει εἰς τὴν ὁλομέλειαν τῆς Βουλῆς, καὶ ζητεῖ, ὅπως συνταχθῇ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἕτερος προϋπολογισμὸς, σύμφωνος πρὸς τὰς γνώμας της. Ἀλλ’ ἀντὶ τούτου ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας, ἐν τῇ φιλοπονίᾳ του, καὶ βεβαίως ἑρμηνεύων τὰς γνώμας τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, συνέταξεν ἕτερον προϋπολογισμόν. Εἰς τίνα δ’ ἀποτελέσματα φθάνει οὗτος; ἔχομεν ὁριστικὸν ποσὸν ἐσόδων 92,995,108, καὶ ἔξοδα 92,720,181. Οὕτω κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν μελῶν τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἔχομεν πλεόνασμα 275,000 δραχμῶν. Ἔλθετε τώρα νὰ συζητήσητε ἐπὶ τῶν τριῶν τούτων προϋπολογισμῶν. Ἀλλὰ καίριον ἐλάττωμα παντὸς προϋπολογισμοῦ εἶναι τὸ μὴ ἰσοσκελὲς αὐτοῦ, τὸ νὰ καταλείπῃ ἔλλειμμα. Ἡμεῖς δὲ δὲν γνωρίζομεν, τίς εἶναι ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, τὰς ἐν τοῖς νομοσχεδίοις τοῖς ἀφορῶσιν εἰς τὴν κύρωσιν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους, θέλομεν εὕρει περίσσευμα 1,988,394. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς πίνακας τοὺς συνταχθέντας παρὰ τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, θέλομεν εὕρει ἔλλειμμα 1,442,267. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς πίνακας τοὺς συνταχθέντας παρὰ τοῦ εἰσηγητοῦ συμφώνως μὲ τὴν γνώμην τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, θέλομεν εὕρει περίσσευμα 275 χιλιάδων. Καὶ ἐν τούτοις σᾶς λέγουν, ἔλθετε νὰ συζητήσητε! Ἐὰν οἱ Βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπέμενον, ὅπως ἢ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἢ ἄλλος τις λάβῃ τὸν λόγον, τοῦτο ἐγένετο, ὄχι διότι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία περὶ τοῦ ὅτι καὶ ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς ἔχουσι πλήρη καὶ τελείαν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ διότι δὲν ἐδίδετο τὸ ἔδαφος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δυνατὸν νὰ γείνῃ συζήτησις σπουδαία καὶ σοβαρά. Βλέπετε ὅτι κατὰ πᾶσαν στιγμὴν ἐκφεύγει τὸ ἔδαφος τῆς συζητήσεως. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἔδαφος σαλευόμενον, εἶναι τὸ τοῦ σημερινοῦ προϋπολογισμοῦ. Δὲν ἀμφισβητῶ ὅτι, ὑφ’ οὓς ὅρους συνετάχθη ὁ προϋπολογισμὸς, δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ ἐνέχῃ ἐν ἑαυτῷ τὰς πλημμελείας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι κατεδείχθησαν ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς ὑποβολῆς αὐτοῦ. Εἴχομεν τῷ ὄντι ἀποκηρύξεις διὰ στόματος αὐτοῦ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως σπουδαίων ποσῶν ἐκ τῶν ἐσόδων τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ κυρώσεως τῶν ἐσόδων τοῦ τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ παραδόξως, μετὰ τὴν τόσον κοπιώδη ἐργασίαν τῆς Βουλῆς καὶ μετὰ τὴν τόσον ἐπίμονον ἐργασίαν ἐκ μέρους τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ μετὰ τὰς γενομένας παρ’ αὐτοῦ ἀποκηρύξεις, ὡς πρὸς τίνα τῶν ἀναγραφέντων ἐσόδων, ἀπὸ τοῦ βήματος, ἀποδώσαντος τὴν πλημμελῆ ἀναγραφὴν αὐτῶν εἰς παρεξήγησιν ἐκ μέρους τοῦ συντάξαντος ὑπαλλήλου τὸν πίνακα τῶν ἐσόδων, εὑρίσκομεν ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ οὕτως ἀποκηρυχθέντος, εἴμεθα πλησιέστεροι πρὸς τὴν ἀλήθειαν, παρὰ διὰ τῶν δηλώσεων τῶν κατόπιν γενομένων παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο δὲ πάλιν ὀφείλεται καὶ εἰς τὴν σπουδήν, μεθ’ ἧς συνετάχθη ὁ προϋπολογισμὸς, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν σπουδήν, μεθ’ ἧς διεξάγονται αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς. Ἀρχικῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐφρόνει ὅτι τὸ νομοθέτημα περὶ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἐπρόκειτο ἀμέσως νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν. Ἐν τούτοις ἐλησμόνησεν ὁ ὑπάλληλος, πρὸς ὃν εἶχεν ἐντείλει τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, ἐλησμόνησε νὰ ἐκπέσῃ τὸ σχετικὸν ἔσοδον ἐκ τῆς εἰσφορᾶς τῶν δήμων ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ δὲν ἐλησμόνησε νὰ ἐκπέσῃ τὴν ἀνάλογον δαπάνην· τοῦτο παρετηρήθη ἀμέσως ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς ὑποβολῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ τότε ἀνῆλθεν ἐπὶ τὸ βῆμα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀπεκήρυξε τὴν τοιαύτην σύνταξιν τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἀφοῦ τὴν ἀπεκήρυξε, σήμερον ἔρχεται καὶ τὴν κυροῖ, διότι ἀνέβαλε πλέον τὴν ἰσχὺν τοῦ νομοθετήματος τοῦ ψηφισθέντος καὶ, νομίζω, κυρωθέντος, τὴν ἀνέβαλε διὰ τὸν χρόνον τὸν μετὰ τὸ ἔτος 1895. Ἀλλ’ αἱ πλημμέλειαι αὗται τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν καθιστῶσιν ἀδύνατον πλέον τὴν ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησιν; δὲν ἀποδεικνύουσιν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἰδέα τις πολιτική, ἥτις ὑπηγόρευσε τὴν σύνταξιν αὐτοῦ; Ἀντὶ δὲ νὰ προκαλῇ ζητήματα ἐμπιστοσύνης ἐν οὐ δεόντι,—διότι ἐντὸς τῆς αἰθούσης μόλις κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην εἴμεθα 20 ἢ 30,—φρονῶ ὅτι εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν οὕτως ἠλαττωμένην ἀριθμητικῶς Ἀντιπολίτευσιν νὰ προσφέρῃ πραγματικὸν ἔδαφος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ δυνηθῇ νὰ συζητήσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ἔστω καὶ διὰ τοὺς ἐξ ὑπολειπομένους μῆνας, καὶ ἀποδείξῃ ὅτι οὗτος ὑπῆρξεν ἔργον ἐντελῶς πλημμελές, ἕνεκα τῆς ἀκατανοήτου σπουδῆς, ἥτις προήδρευσε καὶ κατὰ τὴν σύνταξιν καὶ κατὰ τὴν ἐπεξεργασίαν αὐτοῦ καὶ κατὰ τὴν σύλληψιν ἀκόμη ὅλων τῶν σχεδίων τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο εἶναι τὸ παράπονον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ διὰ τοῦτο φρονοῦμεν, ὅτι δὲν ἔχομεν καθῆκον νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν ἔδαφος στερεόν, ἐφ’ οὗ νὰ γνωρίζωμεν πῶς θὰ συζητήσωμεν.

§183Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔχει ἄδικον παράπονον, διότι ἡ σπουδή, τὴν ὁποίαν ἔδειξεν ἡ Κυβέρνησις, εἴτε κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἴτε κατὰ τὴν εἰσήγησιν τῶν συναφῶν μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔργων, δὲν ἦτο σπουδὴ ἐξαρτωμένη ἐκ τῆς θελήσεως αὐτῆς, δὲν ἀπέκειτο εἰς αὐτὴν νὰ σπεύσῃ μετὰ σπουδῆς, ἢ νὰ βραδύνῃ ἄνευ σπουδῆς· τὴν σπουδὴν ἐπέβαλλον εἰς τὴν Κυβέρνησιν αἱ περιστάσεις, διότι ἡ Βουλὴ συνῆλθε τὴν 15 Μαΐου, διότι ἐξώδευσε δύο ἑβδομάδας καί τινας ἡμέρας, ἵνα ἐξελέγξῃ τὰς ἐκλογὰς, διότι αἱ ἐργασίαι αὐτῆς ἤρχισαν τὴν 2 Ἰουνίου, καὶ ἀπὸ τῆς 2 Ἰουνίου μέχρι τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον οἱ Βουλευταὶ ἀναγκαίως ἔμελλον νὰ καταλίπωσι τὰς Ἀθήνας καὶ δὲν ἤθελε πλέον εἶσθαι δυνατὸν νὰ κατορθοῦται συνεδρίασις τῆς Βουλῆς, ἔπρεπε νὰ ψηφισθῶσι καὶ ὁ προϋπολογισμὸς καὶ τὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀναγκαῖα. Τὴν σπουδὴν λοιπὸν δὲν ἐδημιουργήσαμεν ἡμεῖς, ἐδημιούργησαν αὐτὴν αἱ περιστάσεις, ἐδημιούργησεν ἡ βραδύτης τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ἡ βραδύτης τῆς συγκλήσεως τῆς Βουλῆς, καὶ ἡ πάροδος ὅλου τοῦ χρόνου, ὁ ὁποῖος ἤθελεν ἴσως χρησιμεύσει εἰς τὴν ἄνετον καὶ ἐπισταμένην διεξαγωγὴν τῶν ἔργων τῆς Βουλῆς. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ παραπονῶνται οἱ ἀντιπολιτευόμενοι καθ’ ἡμῶν, πρέπει νὰ παραπονῶνται κατὰ τῶν περιστάσεων, κατὰ τῆς πλοκῆς τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἔφερον τὴν κατάστασιν ταύτην. Ἀπορῶ, ὅταν ἀγορεύοντες περὶ προϋπολογισμοῦ ἀξιοῦτε προϋπολογισμὸν, ὁποῖος εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις συντάσσεται πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔτους, ὅστις συντάσσεται ἀπὸ Κυβέρνησιν καθεστηκυῖαν, ἡ ὁποία ἔχει εἰς τὴν διάθεσίν της τὰ ἀρχεῖα τῶν Ὑπουργείων, ἡ ὁποία ἔχει πάντας τοὺς ὑπαλλήλους τῶν Ὑπουργείων. Ὑμεῖς ὄντως ἀξιοῦτε ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον εἰσηγάγομεν ἡμεῖς, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀξιοῦσιν αἱ Ἀντιπολιτεύσεις ἀπὸ προϋπολογισμοὺς Κυβερνήσεων. Κατὰ ποίαν ἐποχὴν ἐκλήθημεν ἐπὶ τὴν ἀρχήν; Εἶχε συμπληρωθῆ ὁ ἕκτος μήν. Ἠθέλετε τότε νὰ μεταβάλωμεν τὰ ἔσοδα, καὶ ἂν ἐφρονοῦμεν ὅτι τὰ ἔσοδα ταῦτα κακῶς εἶχον προϋπολογισθῆ, ὡς τὸ ἐφρονοῦμεν; Ποῖον κανόνα ἠθέλομεν λάβει, ἵνα μεταβάλωμεν τὰ ἔσοδα, ἀφοῦ ὁ ἕκτος μὴν τοῦ ἐνιαυτοῦ εἶχε παρέλθει; Διὰ τοῦτο μετὰ παῤῥησίας ἐδήλωσα, ὅτι ἡμεῖς ἀντεγράψαμεν τὰ ἔσοδα, ὡς ταῦτα εἶχον προϋπολογισθῆ ὑπὸ τοῦ ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτοῦ· δὲν ἀνελάβομεν τὴν εὐθύνην τῆς ἀναγραφῆς τῶν ἐσόδων, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ γένηται τοῦτο, διότι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ μεταβάλωμεν αὐτά. Ἀλλ’ ἐπὶ τῶν ἐξόδων ἐφροντίσαμεν νὰ ἐπιφέρωμεν τὰς ἐλαττώσεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἐκρίναμεν ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ ἐπιφέρωμεν κατὰ τὸ διάστημα, τὸ ὁποῖον ἄρχεται ἀπὸ τοῦ ἑβδόμου μηνὸς τοῦ ἐνιαυτοῦ. Ὁμιλεῖτε περὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ὅτι μετεβλήθησαν τὰ κατ’ αὐτό. Καὶ ἠξιοῦτε νὰ μὴ μεταβληθῶσιν; Αἱ ἐκλογαὶ ἐπρόκειτο νὰ ἐνεργηθῶσι τὴν 2 Ἰουλίου, καὶ ἀνεβλήθησαν κατὰ τὸν Σεπτέμβριον ὅτε συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ὑπετίθετο, ὅτι αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ ἤθελον ἀναδείξει τοὺς δημοτικοὺς ἄρχοντας ἀπὸ τοῦ Ἰουλίου μηνὸς, ἤθελον οὗτοι ἐγκατασταθῆ κατὰ μῆνα Αὔγουστον, Σεπτέμβριον, Ὀκτώβριον, ὅτι ἠδύνατο νὰ λειτουργήσῃ τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ τέσσαρας τοὐλάχιστον μῆνας· ἀλλ’ αἱ περιστάσεις ἀπῄτησαν νὰ ἀναβληθῶσιν αἱ ἐκλογαὶ ἐπὶ τὸν Σεπτέμβριον, ἑπομένως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ τὸ νομοσχέδιον κατὰ τὴν τελευταίαν τετραμηνίαν· καὶ ἀποδίδετε τοῦτο εἰς σπουδήν; Ὅτε συνετάσσετο ὁ προϋπολογισμὸς, ἦτο γνωστὸν ποία τροπὴ ἤθελε δοθῆ εἰς τὰ τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, εἰς τὰ τῆς διοικήσεως; Ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἀνωμαλίας τοῦ ἔτους, τῆς ἀνωμαλίας τῆς κυβερνητικῆς, τῆς ἀνωμαλίας τῆς βουλευτικῆς. Ἡμεῖς συνετάξαμεν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων, ἐλαττώσαντες μόνον τὰ ἀναγεγραμμένα ἔξοδα κατὰ τὸ ποσὸν, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐκρίναμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐλαττωθῶσι διὰ τῆς ἐκτελέσεως τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἠθέλομεν εἰσαγάγει εἰς τὴν Βουλήν· ἀλλ’ ὅτε ἤρξαντο καὶ προέβαινον οἱ μῆνες, παρουσιάζοντο ἀνάγκαι, διότι οἱ ἀναγράψαντες τὰ ἔξοδα προκάτοχοι ἡμῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δὲν εἶχον ἀναγράψει πάντα τὰ ποσὰ, τῶν ὁποίων ἦτο ἀνάγκη· ἔπρεπε λοιπὸν νὰ συμπληρώσωμεν αὐτὰ διὰ δηλώσεων· καὶ ἀνευρίσκετε ὅτι αὐτὸς ὁ προϋπολογισμὸς γίνεται ῥάκος ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν! Ἡμεῖς δὲν ἐπιβαλλόμεθα διὰ τοῦ ἀριθμοῦ, δὲν προκαλοῦμεν ζητήματα ἐμπιστοσύνης, ἀλλὰ δὲν ἀνεχόμεθα νὰ ὁμιλῶσι περὶ ἡμῶν κατὰ τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ὁμιλεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος. Δὲν γνωρίζω δὲ ποῖοι πολιτικοὶ ἄνδρες ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἢ ποῖον κόμμα, ἐὰν ὑπάρχῃ κόμμα ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως, ἤθελε δυνηθῆ νὰ παρασκευάσῃ προϋπολογισμὸν ἀλλοῖον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον παρεσκευάσαμεν. Δύναμαι νὰ φαντασθῶ εἰς ποίαν ἤθελον εὑρεθῆ ἀμηχανίαν. Ἐκλήθημεν κατὰ τὸν Ἰούνιον μῆνα εἰς τὴν διοίκησιν, ἐκλήθημεν καθ’ ὃν χρόνον πάντα τὰ γραφεῖα κατέχονται ἀπὸ ὑπαλλήλους μονίμους, μετὰ τῶν ὁποίων οὐδεμία σχέσις ἀμοιβαίας ἐμπιστοσύνης συνέδεεν ἡμᾶς, καθ’ ὃν χρόνον ἤμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἐργαζώμεθα ἐν τῷ οἴκῳ ἡμῶν, μὴ ἔχοντες ἄλλα στοιχεῖα ἢ μόνα ὅσα εἴχομεν ἐν τῷ ἰδιαιτέρῳ ἡμῶν γραφείῳ καὶ ἐν τοῖς ἀρχείοις ἡμῶν. Εἰς αὐτοὺς ἀπέκειτο νὰ πράξωσιν, ὅπως ἐνομίζομεν ὄντως ὅτι ἤθελον πράξει, ὅτι ἤθελον περιορισθῆ ἀπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὡς ἀφετηρίας, νὰ ἐπικρίνωσι τὴν πολιτείαν ἡμῶν, τὰς γνώμας τὰς πολιτικὰς περὶ τῆς διοικήσεως τῶν οἰκονομικῶν ἢ περὶ τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους, τὰς ὁποίας ἐξηνέγκομεν, καὶ τῶν ὁποίων σπέρματα ἤθελον εὑρεῖ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἢ ἐν τοῖς νομοσχεδίοις, τὰ ὁποῖα εἰσηγάγομεν. Τοὺς ἀριθμοὺς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἠθέλομεν τακτοποιήσει μετὰ τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας εἰσηγάγομεν· οὐδεμίαν δὲ τοῦτο περιεῖχε δυσκολίαν. Ἡμεῖς εἴπομεν, ὅτι ἀνεγράψαμεν τὰ ἔσοδα, ὡς εἶχεν ἀναγράψει αὐτὰ τὸ Ὑπουργεῖον Τρικούπη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, δὲν ἐστέρξαμεν νὰ προσθέσωμεν οὐδὲ πέντε δραχμάς, ἂν καὶ εἴχομεν τὰ ἀποτελέσματα τῶν μηνῶν Ἰανουαρίου, Φεβρουαρίου, Μαρτίου, Ἀπριλίου, Μαΐου, τῶν τελωνειακῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα μᾶς ἐνεδείκνυον, ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ αὐξήσωμεν ταῦτα. Καὶ δὲν τὸ ἐπράξαμεν· καὶ ἀφήκαμεν τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα εἶχον ἀναγραφῆ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὑπὸ τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου· διότι, ἐὰν μετεβάλλομεν τὰ ποσὰ τὰ ἀναγραφέντα ὡς ἔσοδα ἐκ τῶν τελωνειακῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, ἠθέλομεν ἀναλάβει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μεταβάλωμεν καὶ τὰ ἄλλα, ὅσα κακῶς εἶχον ἀναγραφῆ, ἀλλ’ ἐφρονοῦμεν, ὅτι, ἐὰν ἐκ τῶν τελωνειακῶν τελῶν ἤθελον εἰσπραχθῆ πλείω τῶν ἀναγραφέντων, ἤθελε καταφανῆ τοῦτο, καὶ ἔλλειμμα, εἰς τὸ ὁποῖον τυχὸν ἤθελε καταλήγει ὁ ψηφιζόμενος προϋπολογισμός, ἤθελε μετατραπῆ εἰς περίσσευμα. Διὰ τοῦτο οἱ ἀντιπολιτευόμενοι εἶχον στάδιον νὰ συζητήσωσι καὶ ἐπικρίνωσι τὴν πολιτικὴν ἡμῶν, τὰς γνώμας ἡμῶν περὶ διοικήσεως, τὰς γνώμας ἡμῶν περὶ τῆς διεξαγωγῆς καὶ διαχειρίσεως τῶν οἰκονομικῶν, τὰς ἐν γένει γνώμας τῆς πολιτικῆς ἡμῶν, ὄχι δὲ νὰ ἀσχολῶνται εἰς τὰς ἀνωμαλίας τῶν ἀριθμῶν, τὰς ὁποίας ἐπήνεγκεν αὐτὴ ἡ ἔκτακτος περίστασις τοῦ 1895, καὶ νὰ κραυγάζωσι διὰ τοῦτο, ὅτι ἔγεινε ῥάκος ὁ προϋπολογισμός. Ἐὰν ὁ προϋπολογισμὸς ἦναι ῥάκος, ἦτο ἀρχῆθεν ῥάκος, καὶ ἔπρεπε νὰ ἦναι ῥάκος, διότι δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ ἦναι ῥάκος, ἀλλ’ εὐτυχῶς δὲν εἶναι ῥάκος. Ὁ θέλων νὰ ἀνεύρῃ τὸ φῶς, εὐκόλως τὸ ἀνευρίσκει. Μὴ θέλετε νὰ προσφεύγητε εἰς προφάσεις, διότι ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπέλαβεν ὅτι ἠδύνατο νὰ πράξῃ ὅ,τι ἡμεῖς δὲν ἐπράξαμεν, διότι ἐκείνη δὲν εἶχεν εὐθύνην διὰ τοῦτο, τὴν ὁποίαν εἴχομεν ἡμεῖς. Ἡμεῖς, ἐὰν μετεβάλλομεν τὰ ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὡς ἔσοδα ἐκ τῶν τελωνειακῶν τελῶν, προστιθέντες εἰς αὐτὰ ὅσα τὰ ἀποτελέσματα τῶν παρελθόντων πέντε μηνῶν μᾶς ἐνεδείκνυον, ἅτινα ἠδυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν, ἠθέλομεν προκαλέσει τὰς ἐπικρίσεις τῶν ἄλλων, οἵτινες θὰ ἔλεγον, ὅτι ἐφροντίσαμεν νὰ αὐξήσωμεν τὰ ἔσοδα ἐκ τῶν τελωνειακῶν τελῶν, ἀπεφύγομεν δὲ νὰ ἐξετάσωμεν τὰ ἄλλα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένα ἔσοδα. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ οὐδεμίαν εἶχε τοιαύτην εὐθύνην. Αὕτη εἶδεν, ὅτι εἰσεπράττοντο πλείονα ἔσοδα ἐκ τῶν τελωνειακῶν τελῶν, καὶ ἐπρότεινε τὴν προσθήκην αὐτῶν. Ἀλλὰ διότι ἐπρότεινε τὴν προσθήκην αὐτῶν ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐξελέξαντο τὸ ἔδαφος τοῦτο οἱ ἀντιπολιτευόμενοι, ἵνα θέσωσι τὸν πόδα αὐτῶν; Τὸ ἔδαφος εἶναι ἄλλο, εἶναι πρᾶξις τῆς ἐπιτροπῆς καὶ οὐχὶ ἡμῶν. Μοὶ φαίνεται, ὅτι πάντα ταῦτα εἶναι ἐν οὐ δέοντι. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἐπιθυμία συζητήσεως, εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ συζητήσωμεν· ἐὰν ὅμως ὑπάρχῃ ἐπιθυμία προφάσεων, αἵτινες δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν εἴτε εἰς ἀποπλάνησιν τῶν ἀκουόντων, εἴτε εἰς παράστασιν ἰδεῶν καὶ γνωμῶν, τὰς ὁποίας οἱ Κύριοι ἔχουσι, δὲν ζηλοτυποῦμεν πρὸς αὐτούς, οὐδὲ διατιθέμεθα νὰ τοὺς μιμηθῶμεν· ἀφίνομεν αὐτοὺς νὰ ἐξακολουθήσωσι τὸ ἔργον των.

§184ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐγνώριζε λεπτομερῶς τὰ τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀντὶ νὰ κακίσῃ τόσον διὰ τὴν ζωηράν του φράσιν τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Λοκρίδος, βεβαίως θὰ τῷ ηὐγνωμόνει, διότι ἐκεῖνος, ὅστις συνετέλεσεν, ὅπως δεχθῇ ἡ ἐπιτροπή, ἐναντίον τῆς γνώμης μου καὶ τῶν πραγμάτων, ὅπως τοὐλάχιστον τὰ πράγματα παριστῶντο τότε διὰ τῆς καταστάσεως τῶν εἰσπράξεων τῶν 4 πρώτων μηνῶν τοῦ ἔτους, ἐκεῖνος ὅστις ἔπεισε τὴν ἐπιτροπὴν νὰ δεχθῇ αὔξησιν τῶν ἐσόδων κατὰ 1,700,000, εἶναι αὐτὸς ὁ κ. Βουλευτὴς Λοκρίδος...

§185Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν ἀπάντησιν;

§186ΡΑΛΛΗΣ. Μάλιστα.

§187Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ ποίαν εὐγνωμοσύνην ἔχω, διότι ὁ κ. Βουλευτὴς Λοκρίδος συνήνεσεν ἢ ἔστερξεν ἢ ἐπρότεινε νὰ ἀναγραφῇ τὸ ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον; Ἤθελε λείψει τὸ ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον, ἐὰν δὲν ἀνεγράφετο; (γέλωτες ἐν τῇ δεξιᾷ). Ἢ ἤθελεν εἶναι ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ; Ὁ προϋπολογισμὸς ἤθελεν ἔχει νῦν ἔλλειμμα τυπικὸν ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου, ἀλλ’ ὅταν ἤθελεν ἐκτελεσθῇ, ἤθελε γενῆ κατάδηλον, ὅτι τὸ ἔλλειμμα ἦτο φαινομενικὸν καὶ οὐχὶ πραγματικόν.

§188ΡΑΛΛΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐγέλασαν ἐπὶ τῇ παρατηρήσει τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἶχον μεγάλην διάθεσιν νὰ γελῶσι κατὰ τοιαύτην ὥραν· διότι ἀκριβῶς ἠθέλησα νὰ ἀποδείξω, ἠθέλησα νὰ παρατηρήσω, ὑπομιμνήσκων τὰ λαβόντα χώραν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅτι σπουδαίαν προσέφερε τῇ Κυβερνήσει ὑπηρεσίαν ὁ κ. Βουλευτὴς Λοκρίδος. Παρουσιάσατε τῳόντι προϋπολογισμόν, ὑμεῖς ὡς Κυβέρνησις, ὅστις ὑστερεῖ ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον συνέταξεν ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, κατὰ 2,797,000, καὶ ὅστις θὰ παρουσίαζεν ἐντεῦθεν ἔλλειμμα 2,797,000 κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς της, ἐὰν δὲ τὸ ἔλλειμμα τοῦτο καλύπτηται ἐν τοῖς ὑπολογισμοῖς, εἰς οὓς προβαίνει ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Λοκρίδος. Δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον αἱ προβλέψεις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος, τὰς ὁποίας ἀπεδέχθη ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, θέλουν ἀποδειχθῆ ἀληθεῖς. Ἐγὼ τὰς ἐπολέμησα καὶ τὰς ἀπέδειξα ἐσφαλμένας ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν 4 πρώτων μηνῶν, καθ’ οὓς τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη ὑστεροῦν κατὰ 800,000 δραχ. Κατόπιν ὁ κ. εἰσηγητὴς ἐν τῷ ἰδιαιτέρῳ του γραφείῳ συνεβουλεύθη καταστάσεις, τὰς ὁποίας ἡμεῖς οἱ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ οὐδόλως εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν, διότι μετὰ δυσκολίας κατωρθώθη νὰ ὑποβληθῇ ἡμῖν ἡ κατάστασις μέχρι τέλους Ἀπριλίου, καὶ ἡ μελέτη τῶν καταστάσεων τούτων ἀπέδειξε, κατὰ τὸν κ. εἰσηγητήν, τὰς προβλέψεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ Λοκρίδος ἀσφαλεῖς. Οὕτως ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Λεβαδείας, ἐπὶ τῇ βάσει καταστάσεων μεταγενεστέρων, ἐπείσθη ὅτι ἠδύνατο νὰ ἀναβιβάσῃ τὸ ἔσοδον τὸ ἐκ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν κατὰ ἓν ἑκατομμύριον ἑπτακοσίας χιλιάδας. Ἀλλ’ ἡ πρώτη ὤθησις εἰς τοιαύτας σκέψεις περὶ αὐξήσεως τοῦ ἐσόδου ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν, δι’ ἧς καλύπτεται ὄχι πλέον τὸ λογιστικόν, ἀλλὰ τὸ κατάδηλον, τὸ οὐσιαστικὸν ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐδόθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Λοκρίδος. Διὰ τοῦτο ἐφρόνουν, ὅτι ὤφειλεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ τῷ εὐγνωμονῇ. Ἐν παντὶ προϋπολογισμῷ μία κυριεύει ἰδέα, ἡ ἰδέα τῆς ἐπαρκείας αὐτοῦ πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους· ἐὰν δὲ ὁ προϋπολογισμὸς ἐξητάζετο ὑφ’ οὓς ὅρους ὑπεβλήθη, ἤθελεν ἀποδειχθῆ ἀμέσως ἀπ’ ἀρχῆς προϋπολογισμὸς, οἷος ὀρθῶς ἐχαρακτηρίσθη παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Παρνασίδος, προϋπολογισμὸς ἀνεπαρκής. Ἐὰν δ’ ὑπάρχῃ περίστασις καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις εἶχε καθῆκον νὰ ἀποδείξῃ προϋπολογισμὸν ἰσοσκελῆ, ἄρτιον, εἶναι ἡ παροῦσα, ὅτε θὰ κριθῇ ἡ πίστις τῆς χώρας. Καὶ ἐν τούτοις ὑπὸ τίνας ὅρους παρουσιάζεται ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895; Σᾶς ἀνέγνωσα τοὺς ἐπισήμους ἀριθμούς, σᾶς ἀνέγνωσα τοὺς ἀριθμοὺς τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ σᾶς ὑπέδειξα πῶς κατωρθώθη νὰ προστεθῇ εἰς τὰ ἔσοδα 1,700,000. Ἀλλὰ φρονεῖ ὁ κ. Πρόεδρος, ὅτι τὴν πολιτικήν του ὀφείλομεν ν’ ἀναζητήσωμεν οὐχὶ ἐν τοῖς ἀριθμοῖς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νομοθετήματος περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἢ εἰς τὰς διατάξεις ὅλων ἐκείνων τῶν πλημμελῶν νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα ἐν σπουδῇ συνεζητήθησαν καὶ ἐψηφίσθησαν ἐν μεσονυκτίαις ὥραις. Πρωτοφανὴς ἀληθῶς τακτική! Διότι, ὅτι δήποτε καὶ ἂν λέγωσι κατὰ τοῦ τέως Βουλευτοῦ Μεσολογγίου, οὐδέποτε οὗτος ἠνάγκασε τὴν Βουλὴν εἰς τοιαύτην ἐργασίαν παρακεκινδυνευμένην καὶ ἐσπευσμένην ἐπὶ ὁλοκλήρους ἑβδομάδας. Εἴχομεν ἀληθῶς κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ παννυχίδας, ἀλλ’ ἴσως μίαν ἢ δύο κατὰ σύνοδον. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ ἐσπευσμένως ὑπέβαλε τὸν προϋπολογισμὸν, ἀφοῦ ἐσπευσμένως κατήρτισε τὰ νομοσχέδιά του, ἐπέβαλεν ἡμῖν καὶ ἐσπευσμένως νὰ διεξαγάγωμεν τὰ ἔργα τῆς Βουλῆς, οὕτω δὲ ἐργαζόμεθα δεκαπέντε καὶ πλέον ἡμέρας μέχρι τῆς 3ης ὥρας τῆς πρωΐας. Εἶναι κύριος τοῦ πεδίου, καὶ δύναται νὰ ἐπιβάλῃ τὴν τοιαύτην σπουδήν...

§189Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λησμονεῖτε εἰς ποίας περιστάσεις εὑρισκόμεθα;

§190ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν λησμονῶ τὰς περιστάσεις. Ἀλλ’ ἂν ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις διεξάγεται τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς οὕτως ἐσπευσμένως, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν σπουδὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν τόσον πλημμελὴς παρουσιάζεται ὁ προϋπολογισμὸς, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν σπουδήν του. Ἀλλὰ ἔλεγε: «πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιάσω τελειότερον ἔργον; Ἐγνώριζον ὅτι ἐπρόκειτο ν’ ἀναβληθῶσιν αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαί;» Τὴν 2 Ἰουνίου ὑπέβαλε τὸν προϋπολογισμὸν, τὴν 6 Ἰουνίου ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀναβολῆς τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, καὶ τὴν 9 Ἰουνίου ἐψηφίσθη. Καθ’ ἣν στιγμὴν ὑπεβάλλετε τὸν προϋπολογισμὸν, δὲν εἴχετε συλλάβει ἀκόμη τὴν ἰδέαν τῆς ἀναβολῆς τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν; καὶ ἂν εἴχετε ἀποφασίσει ταύτην, δὲν ὠφείλετε νὰ συντάξητε τὸν προϋπολογισμὸν ὡς ἐπέβαλλον αἱ περιστάσεις, αἵτινες ἐκ τῆς πρωτοβουλίας σας παρήχθησαν; Καὶ τί ἐπράξατε; ἐνεγράψατε ἀρχικῶς ὁλόκληρον τὸ ἔσοδον ἐκ τῆς εἰσφορᾶς τῶν δήμων, περιεκόψατε τὸ ἔξοδον ὡς πρὸς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, κατόπιν ἐζητήσατε τὸν ὑποβιβασμὸν τοῦ ἐσόδου τούτου, καθ’ ὃν ἀκριβῶς χρόνον προετείνετε τὴν ἀναβολὴν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν· καὶ δικαιολογεῖσθε σήμερον ὅτι δὲν εἴχετε ἀκόμη συλλάβει τὴν ἰδέαν τῆς ἀναβολῆς τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, ἐξ ἧς ἡ ἀναβολὴ τῆς ἰσχύος τοῦ περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως νομοθετήματος! Ἀλλὰ παραδόξως, εἶπον, καθ’ ἣν στιγμὴν ὑπεβάλλετε τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀναβολῆς τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, ἀνήρχεσθε τὸ βῆμα, ὅπως ζητήσητε νὰ ἐπανορθώσητε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δῆθεν πλημμελῶς ἀνεγράφετο ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Τῆς σπουδῆς εἶσθε σεῖς μόνος ὑπεύθυνος καὶ οὐχὶ ἕτερος· διότι οὐδεὶς ὑπῆρχε λόγος, ὅπως ὑποβληθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τὴν δευτέραν ἡμέραν τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Ἐγὼ ἐπήνεσα τὴν φιλοπονίαν σας, διότι, καίτοι ἰδιώτης, ἀνελάβετε θέσιν ὑπευθύνου, ἐργαζόμενος καὶ διαχειριζόμενος ὡς ὑπεύθυνος τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἐνῷ ἦσθε ἰδιώτης. Ἀλλὰ ταῦτα εἶναι τῆς τακτικῆς σας τὰ ἀποτελέσματα. Ὡς ἰδιώτης συνετάξετε ἓν τῷ γραφείῳ σας προϋπολογισμὸν πλημμελῆ καὶ ἐντελῶς ὅμοιον πρὸς τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους ἀπεδείχθησαν πλημμελῆ, καὶ ἐφ’ ἑκάστου ἄρθρου τῶν ὁποίων ἠναγκάσθητε νὰ δεχθῆτε τροποποιήσεις. Τώρα θέλετε νὰ τελειώσητε τὸ ἔργον ἐν σπουδῇ. Ἡμεῖς οὐδόλως ἀντιτασσόμεθα, ἀλλ’ ἀπεναντίας θέλομεν νὰ σᾶς ἀφήσωμεν ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην· τὴν εὐθύνην δὲ ταύτην θὰ ζητήσωμεν παρ’ ὑμῶν κατὰ Νοέμβριον.

§191Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ταῦτα, τὰ ὁποῖα λέγετε, δὲν εἶναι ἀκριβῆ. Ἡμεῖς, ὅτε διετελοῦμεν ἰδιῶται, δὲν ἠσκοῦμεν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, δὲν ἐξεπληροῦμεν δημοσίαν ἐντολήν, δὲν ἤμεθα δημόσιοι λειτουργοί· εἰργαζόμεθα ἐν τῷ σπουδαστηρίῳ ἡμῶν ὡς ἰδιῶται, μετὰ ἰδιωτικῶν μέσων. Ἐὰν ἐζητήσαμέν ποτε πληροφορίας, τὰς ἐζητήσαμεν ὡς ἁπλοῖ ἰδιῶται· ἑπομένως οὐδεμίαν ἀφορμὴν ἔχετε νὰ βεβαιώνητε γεγονότα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀληθῆ. Ἐπίσης δὲν εἶναι ἀκριβές, ὅτι τὰ νομοσχέδια ἡμῶν ἦσαν μετὰ σπουδῆς συντεταγμένα. Τὰ νομοσχέδια εἶχον συνταχθῆ πρὸ ἑνὸς καὶ δύο ἐτῶν· ἐὰν δὲ ἐδέχθημεν νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου μου περὶ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, ἢ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐδέχθημεν διότι ἐπεθυμοῦμεν νὰ συμπληρώσωμεν τὰ ἔργα ἡμῶν. Ἀλλὰ τὰ ἄλλα νομοσχέδια ποίαν συζήτησιν προὐκάλεσαν, εἰμὴ ἐκείνας τὰς λεπτολόγους γλωσσικὰς παρατηρήσεις τούτου, ἢ τὰς ἰδιοῤῥύθμους μελέτας τοῦ ἄλλου; Ἦσαν ὅμως νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα συμπληροῦσι τὴν περισυλλογήν, τῆς ὁποίας ἐργάται εἴμεθα, διότι τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀνακλήσεως ἀδειῶν πρὸς δάνεια, καὶ τὸ νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου κανονίζονται τὰ τῆς συντηρήσεως τῶν ὁδῶν, καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ περατώσεως τῶν ἡμιτελῶν ὁδῶν, καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, καὶ τὰ νομοσχέδια τὰ ἄλλα, εἰσὶ πάντα μέρη τῆς πολιτείας, τὴν ὁποίαν θέλομεν νὰ ἐφαρμόσωμεν. Περὶ δὲ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τοῦτο, τὸ ὁποῖον λέγετε, εἶναι ἀρχή, ἀλλὰ τὴν ἐφαρμόζετε κακῶς. Λέγετε ὅτι ἡ πρωτίστη πολιτικὴ εἶναι τὸ ἰσοζύγιον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Καὶ τίς σᾶς εἶπε τὸ ἐναντίον; Ἀλλὰ ζητεῖτε ἰσοζύγιον ἐν προϋπολογισμῷ ἔτους, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐκυβέρνησαν τρεῖς Κυβερνήσεις, κατὰ τὸ ὁποῖον ἕξ μῆνες παρῆλθον κατὰ τρόπον, καθ’ ὃν αἱ Κυβερνήσεις αὗται ἐνόμιζον. Δυνάμεθα νὰ παρουσιάσωμεν ἰσοζύγιον, καὶ ὀφείλομεν κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος, οὐχὶ ὅμως ὅταν συντάσσωμεν προϋπολογισμὸν τῶν ἑπτὰ μηνῶν ἔτους, τοῦ ὁποίου παρῆλθον οἱ ἕξ μῆνες ὑπὸ τὴν νομοθεσίαν καὶ ὑπὸ τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποία, ἐνησκεῖτο ἡ Διοίκησις. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἐπροτείνετο ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἡ αὔξησις τῶν ἐσόδων τῶν ἐκ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, νομίζετε ὅτι ἤθελεν εἶσθαι ζημία; Ὅταν ἤθελε γενῆ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἤθελε καταδειχθῆ, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς καταλήγει εἰς ἔλλειμμα. Ἐὰν τὰ ἀποτελέσματα τῶν παρελθόντων μηνῶν ἐνεδείκνυον πιθανότητα, ὅτι τὰ ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν ἔσοδα ἤθελον εἶσθαι ἀνώτερα τῶν ἐγγεγραμμένων, νομίζετε ὅτι ἠθέλομεν διστάσει νὰ προτείνωμεν τὴν ἀναγραφὴν αὐτῶν; Δὲν ἐπροτείναμεν τὴν ἀναγραφὴν αὐτῶν, ὅτε συνετάσσετο προϋπολογισμὸς περὶ τὰ τέλη Μαΐου, διότι τότε εἴχομεν μόνον τριῶν ἢ τεσσάρων μηνῶν ἀποτελέσματα, καὶ διότι, ἀφοῦ ἀνεγράψαμεν τὰ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἔσοδα, ὡς εἶχον ἀναγραφῆ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου Τρικούπη, ἐνομίζομεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ μεταβάλωμεν ταῦτα παντάπασιν. Ἐπιφυλασσόμεθα δὲ κατὰ τὴν συζήτησιν νὰ ἐπενέγκωμεν τὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ἡ ἐφαρμογὴ τῶν φορολογικῶν νόμων κατὰ τοὺς διελθόντας μῆνας ἤθελε μᾶς ὑποδείξει. Ἐὰν ὑμεῖς φρονῆτε, ὅτι ταῦτα προῆλθον ἐκ τῆς σπουδῆς, αὐτὸ εἶναι γνώμη, τὴν ὁποίαν ἔχετε ὡς ἀντιπολιτευόμενοι, ἀλλὰ τὴν γνώμην αὐτὴν πρέπει νὰ ἀποδείξητε διὰ πραγμάτων, τὰ πράγματα δὲ δὲν σᾶς βοηθοῦσιν. Ἐὰν θέλητε τέλος πάντων νὰ προβῆτε εἰς συζήτησιν, συζητήσατε. Θέλετε νὰ ἀκολουθήσητε τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὑμεῖς ἐδίδετε εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Λοκρίδος; Ἀκολουθήσατε τὴν γνώμην αὐτήν. Μὴ ἀπειλεῖτε ἡμᾶς δι’ εὐθυνῶν, διότι ἡμεῖς συνειθίσαμεν νὰ ὑπέχωμεν εὐθύνας. Ν’ ἀπειλῆτε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐσυνείθισαν νὰ ὑπέχωσιν εὐθύνας, διότι ἐκεῖνοι μόνον δύνανται νὰ φοβῶνται τὴν εὐθύνην. Ἡμεῖς ἐκυβερνήσαμεν πάντοτε μετὰ Κοινοβουλίου, καὶ ἐκυβερνήσαμεν πάντοτε οὐχὶ μόνον μετὰ Κοινοβουλίου, ἀλλὰ μετὰ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀφίνομεν δὲ νὰ λέγῃ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος, ὡς ἔλεγε πρὸ μικροῦ, ὅτι ἐπιβαλλόμεθα μὲ τοὺς ἀριθμούς Τοῦτο καὶ αὐτὸν ἀποδεικνύει οἷός ἐστιν, οὐδὲ ζημιοῖ ἡμᾶς. Ἀλλοίμονον δ’ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἀρκεῖται εἰς τοὺς ἀριθμούς! Ἐξακολουθῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλήν, ἐὰν ὑπάρχωσιν οἱ ἀντιλέγοντες ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ μετάσχωσιν, ὅσοι θέλουσι, τῆς γενικῆς συζητήσεως. Παρακαλέσατε αὐτοὺς νὰ ἀναβῶσιν ἐπὶ τὸ βῆμα. Ἐὰν δὲ οὐδεὶς ὑπάρχῃ, τότε νὰ ὁδηγηθῶμεν, διὰ νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὰς ἐργασίας μας.

§192ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρὸ παντὸς ὀφείλω ν’ ἀπαντήσω ἐπὶ ἑνὸς παρεμπίπτοντος ζητήματος. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι εἶχον πεισθῆ εἰς τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καθ’ ἣν ἔπρεπε τέλος πάντων νὰ ὦμεν εἰλικρινεῖς πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ πρὸς τοὺς ξένους ἰδίᾳ, κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὡς πρὸς τὴν ἐγγραφὴν τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων· διότι οὕτω πως μόνον δυνάμεθα καὶ τὸ πρῶτον βῆμα πρὸς ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν νὰ ἐπιτελέσωμεν, καὶ πρὸς τοὺς ξένους νὰ ἐμπνεύσωμεν πεποίθησιν, ὅτι τῷ ὄντι ἐλάβομεν ὁριστικὸν διαζύγιον πρὸς τὸ παρελθόν. Ἐν ᾧ δ’ ἐνόμιζον, ὅτι ἡ ἐπαγγελία αὕτη ἐξεπληροῦτο διὰ τοῦ πρώτου καὶ κυρίου ἔργου τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, μετ’ ἀπορίας εἶδον, ἅμα ἤνοιξα τὸ τεῦχος, ὅτι ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα εἴχομεν ἐνώπιον ἡμῶν αὐτὸν ἐκεῖνον τὸν προϋπολογισμόν, τὸν ὑποβληθέντα κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτοῦ, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ ἐξηλέγξαμεν, ἀποδείξαντες τὸ ἀνακριβὲς αὐτοῦ. Ἐπείσθην τότε, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, σπεύδων νὰ ὑποβάλῃ ὅσον τάχιον εἰς τὴν Βουλὴν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, ἠναγκάσθη νὰ προσφύγῃ εἰς τὸν προϋπολογισμόν, τὸν ὑποβληθέντα παρὰ τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ ν’ ἀποδεχθῇ τὰ ἔσοδα ἐκείνου ἐν πᾶσι, κατὰ τὸ πλεῖστον δὲ καὶ τὰ ἔξοδα. Καὶ οὕτως ὅμως ἐνόμιζον ὅτι εἴχομεν καθῆκον ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἄνευ κομματικῆς ἐπηρείας, νὰ συνεργασθῶμεν εἰλικρινῶς, ὅπως παρουσιάσωμεν αὐτὸν ὡς οἷόν τε εὐπρόσωπον, καὶ ὑπὸ τοιοῦτον πνεῦμα προέβημεν εἰς τὴν ἐπεξεργασίαν αὐτοῦ, οὐχὶ δὲ ὑπ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πάντοτε ὑπαινίσσεται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νομίζων ὅτι πᾶν ὅ,τι πράττομεν, τὸ πράττομεν μόνον ἐκ πνεύματος ἀντιπολιτεύσεως. Αὐτὸς μάλιστα προέβη νῦν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε καὶ ἀπειλὰς νὰ ἐκφέρῃ, ἀπειλὰς, πρὸς τὰς ὁποίας ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀπαξιῶ κἂν ν’ ἀπαντήσω. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὀφείλει τῷ ὄντι εὐγνωμοσύνην διὰ τὴν εἰλικρίνειαν, μεθ’ ἧς καὶ τὰ ἄλλα ἀντιπολιτευόμενα μέλη καὶ ἐγὼ εἰργάσθημεν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ καὶ τὴν ὁποίαν καὶ τὰ συμπολιτευόμενα μέλη αὐτῆς δύνανται ν’ ἀνομολογήσουν. Εἰς ἕκαστον κεφάλαιον καὶ ἄρθρον τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων ὑπεδεικνύομεν τὰς ἐπενεκτέας μεταβολὰς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὄχι μόνον τούτου, ἀλλὰ καὶ ἐπ’ ἐκείνου, τὸν ὁποῖον εἶχεν ὑποβάλει ὁ κ. Τρικούπης, ἐν σχέσει ὅμως πλέον πρὸς τὰ μέχρι τοῦδε γνωστὰ ἀποτελέσματα ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1894 καὶ τοῦ 1895. Ἐφ’ ἑκάστου κεφαλαίου ὑπεδείξαμεν ποῖα ποσὰ ἐπὶ πλέον ἢ ἐπὶ ἔλαττον πρέπει νὰ ἐγγράφωνται, πῶς δὲ δυνάμεθα οὕτω ἡμεῖς, ἀναγράφοντες κατὰ προσέγγισιν ποσὰ, τὰ ὁποῖα θὰ πραγματοποιηθῶσι, νὰ δείξωμεν ὅτι σπουδάζομεν καὶ ὅτι δὲν ἐπικαλούμεθα τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἐπὶ προϋπολογισμοῦ εἰκονικοῦ. Ἐνομίσαμεν ὅτι παρείχομεν ὑπηρεσίαν ὄχι μόνον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰς τὴν χώραν. Ὅσοι, Κύριοι, ἐξ ὑμῶν ἠδυνήθητε νὰ μελετήσητε τὸν προκείμενον προϋπολογισμὸν, θὰ ἐμείνατε ἔκπληκτοι, ἔχοντες ἐν ἀρχῇ μὲν τὰς προσωρινὰς καταστάσεις τοῦ 1893 καὶ 1891, ἀκολούθως δὲ ἀναγραφόμενα ἔσοδα τοῦ 1895, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς πλήρη διαφωνίαν πρὸς τὰ ἔσοδα τὰ πραγματοποιηθέντα κατὰ τὰς προηγουμένας χρήσεις. Ὑπολογίζονται 22,300,000 δραχ. τελωνειακαὶ εἰσπράξεις διὰ τὸ 1895, καὶ εἰς τὰς πρώτας σελίδας ἀναγράφονται ὡς πραγματοποιηθεῖσαι εἰσπράξεις διὰ τὸ 1894 δραχ. 26,600,000. Ποίαν ἐντύπωσιν θὰ ἐλάμβανεν οἱοσδήποτε ξένος, λαμβάνων ἀνὰ χεῖρας τὸ τεῦχος τοῦ προϋπολογισμοῦ; Δὲν ἔπρεπε λοιπὸν, οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων εἰς τὰς τοιαύτας διαφωνίας, αἵτινες δίδουσιν ἀφορμὴν εἰς πλείστας ὅσας παρεξηγήσεις πρὸς τοὺς ξένους, πρὸς ἐκείνους, πρὸς τοὺς ὁποίους θέλομεν νὰ διαπραγματευθῶμεν περὶ συμβιβασμοῦ; Καὶ ὑπεδείξαμεν τοιαύτας διαφωνίας πλείστας ὅσας μεταξὺ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν προηγουμένων χρήσεων καὶ τῶν νῦν προβλέψεων. Ἐννοεῖται ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Τρικούπη ἠδύνατο νὰ ἔχῃ κάποιαν δικαιολογίαν, ἐὰν ἀπετύγχανεν ὡς πρὸς τὰς προβλέψεις της ἐπὶ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων. Διατί; διότι τὸν προϋπολογισμὸν εἶχε συντάξει αὐτὴ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους, ἤτοι κατὰ Ὀκτώβριον. Λοιπὸν ἠδύνατο κάλλιστα ἐκείνη νὰ δικαιολογηθῇ, ἐὰν ὑπέπεσεν εἰς πλάνην. Ἐὰν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὰ ἀποτελέσματα τὰ μέχρι τέλους 1894, ἐὰν εἶχε πρὸ ὀφθαλμῶν πλήρη τὰ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1893 καὶ τῶν πρώτων μηνῶν τοῦ 1895, καὶ αἱ προβλέψεις αὐτῆς ἦσαν ἐσφαλμέναι, τότε θὰ ἦτο ὅλως ἀδικαιολόγητος. Ἀλλ’ εἰς ἡμᾶς, οἵτινες ψηφίζομεν τὸν προϋπολογισμὸν ἐν τῷ μέσῳ τοῦ ἔτους 1895, ὅτε ἔχομεν πλήρη καὶ ἀκέραια τ’ ἀποτελέσματα τοῦ 1893, πρὸς δὲ καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῶν πρώτων μηνῶν τοῦ 1894 καὶ τ’ ἀποτελέσματα τῶν τεσσάρων πρώτων μηνῶν τοῦ 1895, νομίζω ὅτι ἐπεβάλλετο ὡς πρῶτον καὶ κύριον καθῆκον νὰ ἀναθεωρήσωμεν καὶ τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ νὰ συντάξωμεν κατὰ τὸ ἐνὸν προϋπολογισμὸν ἄρτιον, εὐπρόσωπον, δυνάμενον νὰ ἐμπνεύσῃ ἐμπιστοσύνην καὶ εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ πρὸ πάντων εἰς τοὺς ξένους, πρὸς τοὺς ὁποίους καλούμεθα νὰ ἔλθωμεν εἰς διαπραγματεύσεις περὶ διακανονίσεως τῶν σχέσεων ἡμῶν. Διὰ τὴν συνεργασίαν ἡμῶν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ βεβαίως θὰ ἤμεθα ἀφελεῖς, ἐὰν ἀνεμένομεν εὐγνωμοσύνην παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἦτο περιττὸν νὰ σπεύσῃ νὰ δηλώσῃ αὐτὸς, ὅτι δὲν ὀφείλει καμμίαν πρὸς ἡμᾶς εὐγνωμοσύνην. Ἡμεῖς ἁπλῶς ἐξετελέσαμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν, ὡς μέλη τῆς ἐπιτροπῆς. Τὸ καθῆκον τοῦτο ἐννοοῦμεν νὰ ἐκτελέσωμεν καὶ ἐνταῦθα, καὶ θὰ ἐξακολουθήσωμεν νὰ τὸ ἐκτελῶμεν πάντοτε, ἀψηφοῦντες ὅλως τὴν γνώμην, ἣν ἔχει περὶ ἡμῶν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Εἶμαι ἠναγκασμένος τέλος νὰ ἀπαντήσω εἰς μίαν πρόφασιν, τὴν ὁποίαν πολλάκις προβάλλει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τοῦτο μάλιστα διαφωνῶν πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴν, ὅτι δὲν εἶχε καιρὸν νὰ συντάξῃ οὔτε τὸν προϋπολογισμὸν οὔτε πολλὰ ἄλλα νομοσχέδια, ἀναγκαῖα καὶ διὰ τὴν οἰκονομικὴν καὶ διὰ τὴν διοικητικὴν ἀνόρθωσιν τῆς χώρας. Ἐγὼ νομίζω, Κύριοι, ὅτι δὲν ἐπετρέπετο εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ προβάλῃ τοιοῦτον ἰσχυρισμόν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πολιτεύεται ἀπὸ ἐτῶν πολλῶν, παρηκολούθησεν εἴπερ τις καὶ ἄλλος καὶ τὰ ἄλλα ζητήματα, κατ’ ἐξοχὴν δὲ τὰ οἰκονομικά. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει πολλάκις ἐξονυχίσει τοὺς προϋπολογισμούς, τοὺς ὑποβληθέντας παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα, κατὰ κεφάλαιον καὶ κατ’ ἄρθρον, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ὡς πρὸς τὰς λεπτομερείας εἶναι ἐντριβέστατος, εἶναι εἰδικώτερος παντὸς λογιστικοῦ ἡμῶν ὑπαλλήλου. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τοιαῦτα ἐφόδια φέρων, ἔχων μάλιστα καὶ τὴν προηγηθεῖσαν προεξέλεγξιν τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη προϋπολογισμοῦ ἐν ὅλαις ταῖς λεπτομερείαις αὐτοῦ, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν ἐσόδων καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν ἐξόδων, καὶ προβλέπων, ὅτι τάχιον ἢ βράδιον θὰ ἐκαλεῖτο εἰς τὴν κυβέρνησιν τῆς χώρας, ἔπρεπε βεβαίως καὶ ὡς ἰδιώτης νὰ ἔχῃ ἐπεξεργασθῆ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ νὰ ὑποβάλῃ αὐτὸν εὐπρόσωπον καὶ ἄρτιον εἰς τὴν Βουλήν, ὁποῖον κατ’ ἐξοχὴν ἀπῄτουν αἱ σημεριναὶ περιστάσεις. Τοῦτο δὲν θὰ ἦτο δυσκατόρθωτον. Ἠδύνατο κάλλιστα νὰ τὸ πράξῃ καὶ πρὶν ἢ ἀνέλθῃ εἰς τὸ πρωθυπουργικὸν ἀξίωμα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ πρωθυπουργικὸν ἀξίωμα ἀνελθὼν, εἶχε βεβαίως τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν νὰ πράξῃ τοῦτο. Ἄλλως ἠδύνατο νὰ ἀναβάλῃ καὶ ἐπί τινας ἡμέρας, καὶ ἐπὶ ἑβδομάδας ἐν ἀνάγκῃ, τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ· διότι ἡ ζημία ἡ ἐκ τῆς τοιαύτης ἀναβολῆς δὲν θὰ ἦτο τόσον μεγάλη, ὅσον ἡ βλάβη καὶ ἡ ζημία, ἡ ὁποία θὰ προσγείνῃ εἰς ἡμᾶς ἐκ τῆς κακῆς, κακίστης ἐντυπώσεως, τὴν ὁποίαν εἰς πάντας θὰ ἐμποιήσῃ τοιοῦτος προϋπολογισμός, οἷος ὁ ὑποβληθεὶς εἰς τὴν Βουλήν. Ἠδύνατο ἐν τούτῳ νὰ μιμηθῇ τὸ προηγούμενον τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου πρώην Βουλευτοῦ. Ἐκεῖνος ἐκλήθη κατὰ τὸ 1892 βραδύτερον ἢ αὐτὸς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἶχε δὲ πρὸ ἑαυτοῦ ἐπίσης δύο Κυβερνήσεις, διαχειρισθείσας τὴν χρῆσιν τοῦ 1892 μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καὶ ὅμως κατώρθωσεν ἐντὸς ὀλίγου ἐπίσης διαστήματος νὰ παρουσιάσῃ νέον προϋπολογισμόν, ἐπεξειργασμένον καὶ κατὰ τὰ ἔξοδα.

§193ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ὁ ὁποῖος μᾶς ἐπτώχευσεν.

§194ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡμεῖς ἠδυνάμεθα νὰ διαφωνῶμεν καὶ ἐπικρίνωμεν τὸν προϋπολογισμὸν ἐκεῖνον, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ ἀρνηθῶμεν, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης εἶχε κάμει συστηματικὴν ἐργασίαν καὶ εἶχε παρουσιάσει νέον προϋπολογισμόν, συνεπὴς κατὰ τοῦτο ὢν πρὸς ἑαυτὸν, πρὸς τὴν ἐπίκρισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892 τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὑπέβαλε πλεῖστα ὅσα νομοσχέδια, μεταῤῥυθμιστικὰ τῆς φορολογίας ἡμῶν, καὶ κατώρθωσε νὰ παρουσιάσῃ μάλιστα, ἀναλόγως πρὸς τὰς περιστάσεις ἐκείνας, αὔξησιν τῶν ἐσόδων ἡμῶν μεγάλην. Νῦν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνομολογεῖ, ὅτι εἶναι κρισιμωτέρα ἡ περίστασις, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, ὅτι ἔπρεπεν ν’ ἀποδείξωμεν τῷ ὄντι, ὅτι λαμβάνομεν διαζύγιον πρὸς τὸ παρελθὸν, ὅτι παρουσιάζομεν προϋπολογισμὸν ἄρτιον, ἀληθῆ, οὐχὶ πλέον εἰκονικὸν, ὅτι κατεβάλομεν πᾶσαν προσπάθειαν, ἵνα αὐξήσωμεν τὰ ἔσοδα ἡμῶν, νὰ περιορίσωμεν τὰς δαπάνας ἡμῶν καὶ νὰ προβῶμεν εἰς οἰκονομίας ἀληθεῖς, καὶ οὐχὶ εἰκονικάς, οἵας ὑπέδειξεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτής, καὶ τὰς ὁποίας πᾶς τις δὲν δύναται ἢ νὰ παρατηρήσῃ. Ἀνομολογεῖ λοιπὸν, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην τῆς ῥιζικῆς ἐπεξεργασίας τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη. Ἀνομολογεῖ ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ προβῶμεν εἰς πάσας τὰς δυνατὰς φορολογικὰς μεταῤῥυθμίσεις, ἵνα παρουσιασθῶμεν ὅσον οἷόν τε εὐπρόσωποι καὶ ἀπέναντι ἡμῶν αὐτῶν καὶ ἀπέναντι τῶν ξένων, ὅπως ἐμπνεύσωμεν καὶ εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ εἰς τοὺς ἄλλους τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἀπεφασίσαμεν νὰ ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς τέως τελματώδους καταστάσεως, καὶ νὰ εἰσέλθωμεν ὁριστικῶς εἰς τὸ στάδιον τῆς ἀνορθώσεως. Καὶ ἐνῷ ταῦτα ἀνομολογεῖ, καὶ ἐνῷ εἶχε μάλιστα τὸν χρόνον, καὶ ἐκτὸς τῆς ἐξουσίας διατελῶν καὶ εἰς τὰ πράγματα ἀνελθών, καὶ τὸν προϋπολογισμὸν νὰ ἐπεξεργασθῇ καὶ ὅλα τὰ σχετικὰ νομοσχέδια νὰ συντάξῃ, οὐδὲν ἔπραξεν, ἔρχεται δὲ νῦν καὶ τί λέγει πρὸς ἡμᾶς; «Σᾶς παρουσιάζω ἓν ἔκθετον. Τούτου πατὴρ εἶναι ὁ κ. Τρικούπης· ἐγὼ ἐφρόντισα, ὅσον ἠδυνάμην, νὰ μεταβάλω αὐτόν, ἀλλ’ ὁμολογῶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ βελτίωσις. Σᾶς παρουσιάζω ἀκολούθως διαφόρους δηλώσεις, διὰ τῶν ὁποίων ἀνατρέπονται τὰ πρῶτα ἀποτελέσματα. Ἔρχεται ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ ὁποία ἀνατρέπει καὶ τὰ πρῶτα ἀποτελέσματα καὶ τὰ δεύτερα τὰ ἰδικά μου, καὶ ἄν θέλετε νῦν, ἔλθετε νὰ συζητήσωμεν.» Ἀλλὰ πῶς νὰ συζητήσωμεν; Ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής, ἡ πρώτη βάσις τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι, ἐὰν ἔχῃ ἔλλειμμα ἢ περίσσευμα, ἐὰν ἔχῃ ἰσοζύγιον. Ἀλλὰ τὴν σήμερον δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἰσοζύγιον, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ῥητῶς μᾶς εἶπεν ἐν ἀρχῇ, στηριζόμενος εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τὸν ὑποβληθέντα, ὅτι θὰ ἔχωμεν περίσσευμα 2,500,000· ἀργότερα μᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ περίσσευμα αὐτὸ μετεβλήθη αἴφνης εἰς ἔλλειμμα ἐξ 1,000,000 καὶ πλέον. Νῦν μᾶς λέγει: «ἔχω τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία παρουσιάζει ὅτι θὰ ἔχω περίσσευμα.» Ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, δύναται νὰ γείνῃ σοβαρὰ συζήτησις ἐπὶ τοιούτων βάσεων, καὶ ἐνταῦθα καὶ ἀπέναντι τῶν ξένων, καθ’ ὃν χρόνον πρέπει ν’ ἀποδείξωμεν, ἐὰν ἔχωμεν ἢ ὄχι ἰσοζύγιον πλῆρες καὶ ἀληθὲς καὶ ἂν ἔχωμεν ἀκόμη καὶ περίσσευμα διὰ τὸ περιθώριον, τὸ ἀπαιτούμενον καὶ πρὸς βελτίωσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ πρὸς ἐξακολούθησιν τῶν δημοσίων ἡμῶν ἔργων; Διότι οἱονδήποτε προϋπολογισμὸν καὶ ἂν παρουσιάσητε, ἐνόσῳ αὐτὸς δὲν μᾶς παρέχει περιθώριον ἱκανὸν, ἵνα λάβωμεν πρόνοιαν καὶ περὶ περιορισμοῦ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας βαθμιαίως καὶ περὶ ἐξακολουθήσεως τῶν δημοσίων ἡμῶν ἔργων, οὐδεὶς ἀπολύτως θὰ πιστεύσῃ εἰς ἡμᾶς, ὅτι ἐννοοῦμεν νὰ ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς παρούσης καταστάσεως. Οἱασδήποτε ἄλλας ἐπαγγελίας καὶ ἂν κάμωμεν, θὰ θεωρηθῶμεν ἀνάξιοι οἱασδήποτε πίστεως, διότι οὐδεὶς θὰ πιστεύσῃ, ὅτι θὰ ἤμεθα εἰς θέσιν νὰ ἐκτελέσωμεν οἱανδήποτε ὑποχρέωσιν ἀναλάβωμεν, ὅταν ἀντλῶμεν εἰς πίθον Δαναΐδων. Καὶ πίθος Δαναΐδων θὰ ἦναι ὁ προϋπολογισμός, ὁ ὁποῖος στηρίζεται εἰς τὴν νῦν νομισματικὴν ἡμῶν κατάστασιν, ὁ ὁποῖος οὐδεμίαν λαμβάνει πρόνοιαν περὶ περιστολῆς αὐτῆς, οὐδεμίαν θὰ ἐμπνεύσῃ ἐμπιστοσύνην οὔτε εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς, οὔτε εἰς τοὺς ξένους, ὅτι ἐλάβομεν ὁριστικὴν ἀπόφασιν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸ στάδιον τῆς ἀναῤῥώσεως. Ὅταν προνοῶμεν μὲν περὶ τριτευούσης ἢ τεταρτευούσης σημασίας ἔργων, οἷα αἱ ὁδοὶ τῆς Ἀρκαδίας καὶ κατ’ ἐξοχὴν τῆς ἰδιαιτέρας ἐπαρχίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀφίνωμεν ὅμως ἐκτεθειμένα τὰ σπουδαιότατα ἡμῶν ἔργα, τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα μᾶς ἐστοίχισαν μέχρι τοῦδε δεκάδας ἑκατομμυρίων, ὡς ὁ σιδηρόδρομος Λαρίσης, ὅταν οὐδεμίαν πρόνοιαν λαμβάνωμεν περὶ αὐτῶν, ποίαν γνώμην θέλετε καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ νὰ σχηματίσωμεν περὶ ἡμῶν αὐτῶν καὶ οἱ ἄλλοι; Τὴν γνώμην ἐκείνην, τὴν ὁποίαν σχηματίζουσι πάντες περὶ τοῦ διατελοῦντος ἐν πτωχεύσει καὶ ἐν τοιαύτῃ καταστάσει ἐννοοῦντος νὰ σπαταλᾷ τὴν περιουσίαν του, καὶ οὐδεμίαν πρόνοιαν νὰ λαμβάνῃ περὶ τῆς σωτηρίας αὐτῆς. Ἰδού, Κύριοι, οἱ λόγοι, δι’ οὓς νομίζω, ὅτι πᾶς εὖ φρονῶν θὰ συμφωνήσῃ μὲ τὴν γνώμην, ἣν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε, πρὶν ἢ ἀνέλθῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ καθ’ ἣν ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος, καὶ ἄλλοτε ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη καὶ νῦν ὑπ’ αὐτοῦ ὑποβληθεὶς εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι ἀνεπαρκὴς, καὶ ὡς τοιοῦτος πρέπει νὰ ἐπιστραφῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἰδοὺ οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους δύναται νὰ συμφωνήσῃ τις καὶ μὲ τὴν γνώμην τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι οὐδὲ τὰ ἔσοδα τ’ ἀναγραφόμενα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ εἶναι τὰ ἀκριβῆ, οὐδὲ τὰ ἔξοδα, καὶ ὅτι ἑπομένως πρέπει νὰ γείνωσι ῥιζικαὶ μεταβολαί. Ἰδοὺ οἱ λόγοι, δι’ οὓς δύναταί τις νὰ συμφωνήσῃ καὶ μὲ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴν καὶ μὲ ἡμᾶς, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς, ὡς ἔχει, δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις σπουδαίας καὶ σοβαρᾶς συζητήσεως ἐν τῇ Βουλῇ. Πρέπει νὰ συζητηθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐπαγγελιῶν, τὰς ὁποίας αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἔκαμε πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τῶν ἐπαγγελιῶν, τὰς ὁποίας, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν αὐτοῦ, ἔκαμεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§195Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦτο, ὅπερ ἐπαναλαμβάνει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος, εἶναι ἡ γνώμη αὐτοῦ, καὶ ἔχει δικαίωμα νὰ ἔχῃ τὴν γνώμην αὐτήν. Ἂν θέλῃ, ἂς προβάλῃ αὐτὴν ὡς θέμα, ἵνα προκαλέσῃ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφασίσῃ.

§196ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οἱ ἀριθμοὶ εἶναι ὑπὲρ ὑμῶν.

§197Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αἰωνίως προβάλλει, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς πρέπει νὰ ἐπιστραφῇ, ὅτι δὲν εἶναι ἄρτιος, ὅτι δὲν δύναται ν’ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον συζητήσεως. Ἂς προβάλῃ τὴν γνώμην του, ἵνα ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή. Ἀλλ’ ἂν ἄλλον ἔχῃ σκοπὸν, γενέσθω αὐτῷ γνωστὸν, ὅτι δὲν θέλει ἐπιτύχει. Γνωρίζομεν τὸν πόθον αὐτοῦ, τὸν σκοπόν του, τὴν ἐλπίδα του· μία εἶναι αὕτη, ὅτι δὲν θέλει συντελεσθῆ ὁ συμβιβασμὸς, ὅτι θέλομεν παρασταθῆ εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν ὡς σπάταλοι, ὅτι θέλομεν παρασταθῆ ὡς κακῆς πίστεως ὀφειλέται, καὶ πάντα τοῦτον τὸν θόρυβον πρὸς τοῦτο ἐγείρουσι καὶ κινοῦσι. Τοὺς γνωρίζομεν. Εἶναι αὐτοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι προσέπιπτον εἰς τοὺς δανειστὰς καὶ ὑπισχνοῦντο εἰς αὐτοὺς, ὅσα τὸ Κράτος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκπληρώσῃ. Ἀλλ’ ὡς τότε ἀπεδιώχθησαν ἀπὸ τοὺς δανειστὰς, τοιουτοτρόπως θέλουσιν ἀποδιωχθῆ καὶ νῦν. Ἠκούσαμεν, ὅτι μᾶς κατηγόρουν ὅτι σπαταλῶμεν 1,200,000 δραχμὰς διὰ τὴν σταφίδα· ἐγκαλοῦσιν ἡμᾶς ἐπὶ σπατάλῃ. Ἐξελέγξατε τὸν προϋπολογισμὸν καὶ καταδείξατε τὴν σπατάλην. Τί ὁμιλεῖτε περὶ σπατάλης; Ποῦ εἶναι ἡ σπατάλη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ; Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ἀνθρώπους πολιτικοὺς νὰ ἰσχυρίζωνταί τι, χωρὶς νὰ προβάλλωσιν ἀπόδειξιν ἄμεσον τούτου. Ὁμιλεῖτε περὶ σπατάλης ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, τὸν ὁποῖον συνετάξαμεν, ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα, μετὰ πάσης φειδοῦς! Θέλετε νὰ ἐγείρητε θόρυβον, ἵνα αἱ ἐφημερίδες μεταφέρωσιν αὐτὸν ἀλλαχοῦ; Ἐξακολουθῆτε τὸ ἔργον σας, ἀλλ’ ὑπὸ ἰδίαν ὑμῶν εὐθύνην. Ἡμεῖς δὲν μεριμνῶμεν περὶ τοιούτων ἐνεργειῶν, οἱονδήποτε σκοπὸν καὶ ἂν ἔχωσι καὶ ὑπὸ οἱασδήποτε προαιρέσεως καὶ ἂν κινῶνται. Ἀλλ’ ἐὰν ἀξιῶσιν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἀντικείμενον συζητήσεως, ἂς θέσωσι τὸ θέμα, ἵνα ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, καὶ ἂς μὴ ἀρκῶνται μόνον νὰ θορυβῶσι, ἐπαναλαμβάνοντες τὰ αὐτά.

§198ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπανέρχομαι, ἵνα ἐπαναλάβω ὅσα καὶ πρὸ ὀλίγου εἶπον, ὅτι εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ συνεζητήσαμεν τὸν προϋπολογισμὸν, ὡς ὑπεβλήθη· εἴχομεν δ’ ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν ὅλας τὰς δηλώσεις, αἵτινες ἐγένοντο ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως μέχρι τῆς ἡμέρας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπερατώθη ἡ ἔκθεσις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀναμφισβητήτως αἱ δηλώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, καὶ τὰ νομοσχέδια, ἅτινα ἐψηφίσθησαν κατόπιν παρὰ τῆς Βουλῆς, μεταβάλλουσιν οὐσιωδῶς τὰς βάσεις τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἀλλὰ ἡ μεταβολὴ τῶν βάσεων τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν νομίζω, — καὶ λυποῦμαι ὅτι διαφωνῶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴν,—δὲν νομίζω ὅτι μᾶς ἀφαιρεῖ τὸ ἔδαφος τῆς συζητήσεως. Ἐὰν τοιαύτην εἶχον ἰδέαν, δὲν ἤθελον ὑπογράψει εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅτι δηλαδὴ διαφωνῶ ἐν πολλαῖς προτάσεσι καὶ γνώμαις τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ὅτι ἐπιφυλάττω τὴν γνώμην μου, ἵνα τὴν ἐκφέρω εἰς τὴν Βουλήν. Ταῦτα ὑπέγραψαν πάντες οἱ ἀποτελοῦντες τὴν μειοψηφίαν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι θὰ θελήσωσι νὰ ἐκφέρωσι τὴν γνώμην αὑτῶν εἰς τὴν Βουλήν, συμφώνως πρὸς ὅσα ὑπέγραψαν ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐὰν νομίζωσιν ὅτι τὰ μετὰ τὴν ἔκθεσιν συμβάντα ἀφαιροῦσι παρ’ αὐτῶν τὸ ἔδαφος ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ ἐποχὴ εἶναι προκεχωρηκυῖα, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζητήσωμεν τὴν ἁπλῶς τυπικὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν ἴσως, ἐὰν εἶχε καιρὸν, ἔπρεπε νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις, τῆς κατατάξεως ὅλων τῶν δηλώσεων καὶ ὅλων τῶν νέων πιστώσεων, αἵτινες ἐζητήθησαν, ὡς καὶ τῶν διαφορῶν, αἵτινες διὰ τῶν ψηφισθέντων νομοσχεδίων ἐπέρχονται εἰς τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα, ὅπως ἔχωμεν πληρέστερον τὸ ἔδαφος τοῦ προϋπολογισμοῦ, συμφώνως μὲ τ’ ἀποφασισθέντα ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν ὑπῆρχεν ὁ ἀπαιτούμενος καιρὸς, θὰ ἦτο ὁμαλώτερον, θὰ ἦτο καλλίτερον νὰ ἔχωμεν τὸν πίνακα τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων συντεταγμένον παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλῃ νὰ συντάξῃ ἐκ τῶν προτέρων τὸν πίνακα τοῦτον, τὸν ὁποῖον ὑποθέτω ὅτι ἐννοοῦσι καὶ οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν ὕπαρξιν ἐδάφους συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἐγκαταλείψωμεν τὸ δικαίωμα ἡμῶν νὰ ἐκφέρωμεν τὴν γνώμην μας οὐχὶ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ τυπικοῦ, ὡς ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτοῦ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν γένει ἐπὶ τῆς καταστάσεως τῆς χώρας ἡμῶν, ἐπὶ τῆς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ τόπου, καὶ περὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα πρέπει καὶ ἡ παροῦσα καὶ πᾶσα Κυβέρνησις νὰ λάβῃ, ὅπως ἡ χώρα ἡμῶν ἐξέλθῃ ἐκ τῆς καταστάσεως ταύτης ὅσον οἷόν τε ταχύτερον. Τὴν γνώμην ταύτην ἔχομεν καθῆκον, ὡς Βουλευταί, νὰ τὴν ἐκφέρωμεν εἰς τὴν Βουλήν. Βεβαίως ἀτελέστερον θὰ τὴν ἐκφέρωμεν, στερούμενοι, ὡς εἶπον, τοῦ πληρεστέρου πίνακος τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δύναται, ἄνευ οὐδενὸς ζητήματος φιλοτιμίας, οὐδὲ πιέσεως, νὰ δώσῃ τὸν πίνακα τοῦτον, θὰ ἦτο βεβαίως ἡ συζήτησις ὁμαλωτέρα. Ἐὰν ὅμως δὲν δύναται, βεβαίως δὲν θὰ ἐκλείψῃ τὸ καθῆκον ἡμῶν, ὅπως ἐκφέρωμεν τὴν γνώμην ἡμῶν εἰς τὴν Βουλήν. Τοῦτο ἐδήλωσα καὶ πρὸ ὀλίγου καὶ δηλῶ καὶ πάλιν. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένῃ τὴν ὥραν ταύτην νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς ἐμὲ τουλάχιστον νὰ ὁμιλήσω.

§199Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπεμένομεν, ὅτε ἦτο 12 ἡ ὥρα. Τώρα εἶναι 2 καὶ 20′ μετὰ τὸ μεσονύκτιον.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 2 καὶ 20′ πρὸ μεσημβρίας τῆς ἐπιούσης.