1895.07.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 39

τῆς 3 Ἰουλίου 1895.

(Δευτέρα)

Ὥρα 10 καὶ 35′ π. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Ν. Καλλιφρονᾶ).

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἄρχεται ἡ συνεδρίασις).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως, μὴ τυπωθέντα εἰσέτι θ’ ἀναγνωσθῶσι μετὰ μεσημβρίαν. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑπόμενα τηλεγραφήματα: Ὁ λαὸς Αἰγιαλείας, συνελθὼν ἐν συλλαλητηρίῳ, διαμαρτύρεται κατὰ τῆς προτάσεως νόμου περὶ εἰσφορᾶς ἐπὶ τοῦ ἐξαχθησομένου σταφιδοκάρπου. Ὁ σύλλογος Μουρλᾶ «Εὐαγγελισμὸς», συνελθὼν ἐν ἐκτάκτῳ συνεδριάσει, «παρακαλεῖ Κυβέρνησιν καὶ Βουλὴν, ὅπως μὴ ψηφισθῇ νομοσχέδιον περὶ εἰσφορᾶς ἐπὶ τοῦ ἐξαχθησομένου σταφιδοκάρπου.» Ὁ ἐν Κιάτῳ σύλλογος «Ἄρατος» ἐν παμψηφίᾳ τῶν μελῶν αὐτοῦ ὑποβάλλει εὐχὴν περὶ ἀποῤῥίψεως τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου. Δημόται Ἀκράτας διαμαρτύρονται κατ’ ἀνίσου φορολογίας, καθικετεύοντες ἀπόῤῥιψιν τοῦ νομοσχεδίου, ἢ ἄλλως νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς εἰσφορὰν μόνον 5%. Ἐπιτροπὴ τοῦ λαοῦ τοῦ δήμου Τρικκάλων τῆς Κορινθίας ἱκετεύει τὴν Βουλήν, ὅπως ἐπιψηφίσῃ νομοσχέδιον ἀφορῶν εἰς εἰσφορὰν ἐπὶ ἐξαχθησομένου σταφιδοκάρπου. Ὁ ἐν Νέᾳ Κορίνθῳ λαϊκὸς σύλλογος «Ἅγιος Νικόλαος» παρακαλεῖ τὴν Βουλήν, ὅπως μὴ ἐπιψηφισθῇ νομοσχέδιον περὶ εἰσφορᾶς. Ὁ ἐν Κορίνθῳ σύλλογος ἀλληλοβοηθείας «Ἀπόστολος Παῦλος» παρακαλεῖ τὴν Βουλήν, ὅπως ἀπόσχῃ ὁριστικῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ εἰσφορᾶς. Ὁ λαὸς τῆς Κορίνθου καὶ τῶν περιχώρων διαμαρτύρεται «κατὰ τῆς ἐπιβολῆς ἀδίκου καὶ ἀνίσου προδήλως φορολογίας.» Οἱ ἐν Αἰγίῳ σταφιδοκτήμονες τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων παρακαλοῦσιν, «ὅπως μὴ ἐπιβληθῇ τοιαύτη ἄνισος φορολογία.» Ὅλος ὁ λαὸς τοῦ δήμου Ἐρινεῶν παρακαλεῖ νὰ μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ εἰσφορᾶς. Ἐκ Καλαμῶν τηλεγραφεῖ ὁ νομάρχης: «Πλῆθος λαοῦ, συγκεντρωθὲν σήμερον ἐνταῦθα ἐν συλλαλητηρίῳ, ἀθρόον προσῆλθεν εἰς νομαρχιακὸν κατάστημα καὶ ἐδήλωσε φρόνημα αὐτοῦ κατὰ παρακρατήσεως.»

§2ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς διαμαρτύρεται.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ δήμαρχος Τυρνάβου καταγγέλλει διαρπαγὴν γαιῶν τοῦ Δημοσίου παρὰ τοῦ ἰδιώτου Θεοδώρου Μπαφάλη. Ἀνακοινῶ προσέτι τὰς ἑπομένας ἀναφοράς. Ἐπιτροπὴ τοῦ λαοῦ τῆς Πύλου αἰτεῖται, ἵνα ἡ ἀπόδοσις τοῦ ἐγγείου φόρου τῆς σταφίδος γίνηται εἰς εἶδος, ἢ καὶ εἰς χρήματα, πρὸς 10% ἐπὶ τῆς ἀξίας αὐτῆς. Κατάδικοι τῶν φυλακῶν Ῥίου ἐξαιτοῦνται τὴν ἀπονομὴν βασιλικῆς χάριτος. Ἡ χήρα τοῦ ἀγωνιστοῦ Ἰωάννου Βλαχοπούλου ἐξαιτεῖται τὴν ἀπονομὴν συντάξεως. Ὁ Βασίλειος Κλεισούνης, ἐργολάβος τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ Χάνι Πλάτσα–Μπεζενίκου, ἐξαιτεῖται τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς. Ὁ Ἰωάννης Βάθης παραπονεῖται κατὰ τοῦ ἀστυνόμου τοῦ Γʹ τμήματος Ἀθηνῶν.

§4ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἄγγελμα παράδοξον ἀληθῶς καὶ ἐμβάλλον εἰς δικαίαν κατάπληξιν πάντα Ἕλληνα διεβιβάσθη χθὲς τηλεγραφικῶς ἐκ Κωνσταντινουπόλεως. Κατ’ αὐτό, ἀπεφασίσθη ἐν ὑπουργικῷ συμβουλίῳ νὰ ἐκδοθῶσι 4 βεράτια, διὰ τῶν ὁποίων 4 Βούλγαροι ἐπίσκοποι ἐγκαθιδρύονται ἐν χώραις Ἑλληνικαῖς, Ἑλληνικωτάταις. Τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαιότατον, ἀφορᾷ συμφέροντα τιμαλφέστατα τοῦ ἔθνους, ὡς τοιοῦτον δέ, δὲν δύναται ἢ νὰ ἐπισύρῃ τὴν ἰδιαιτάτην προσοχὴν τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς, ἐὰν αὕτη ἀξιοῖ νὰ ἦναι τῷ ὄντι Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων καὶ νὰ ἀντιπροσωπεύῃ πράγματι τὸ ἔθνος ἡμῶν ὁλόκληρον. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι νὰ ἀπευθύνω τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν πρὸς τὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἀξιότιμον Ὑπουργόν. Ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις γνῶσιν ἐγκαίρως τῶν Βουλγαρικῶν ἐνεργειῶν πρὸς ἐπίτευξιν τῆς ἐκδόσεως τοιούτων βερατίων; δὲν νομίζει δέ, ὅτι δύναται νὰ ἀντιπράξῃ κατ’ αὐτῶν καὶ νὰ προλάβῃ οὕτω μεγάλους κινδύνους, οἵτινες ἐντεῦθεν ἐπικρέμανται εἰς τὸ ἔθνος ἡμῶν; Ἐπειδὴ δὲν εἶναι παρὼν κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν γινώσκω, δέ, ἐὰν ἀντ’ αὐτοῦ θ’ ἀνελάμβανε νὰ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς μου ταύτης ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιφυλάττομαι νὰ ἀναπτύξω τὴν ἐπερώτησίν μου ταύτην κατά τινα τῶν προσεχῶν συνεδριάσεων, ὅπως ἐν τῷ μεταξὺ λάβῃ γνῶσιν αὐτῆς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ᾖναι παρεσκευασμένος. Ἐὰν νομίζητε καλὸν, αὔριον...

§5Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§6ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§7Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν γνωρίζω ἐὰν ὁ κ. Βουλευτής, ὅταν προέβη εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν τῆς Βουλῆς τῆς συνεδριάσεως, τῆς ὁποίας ἐποιήσατο μνείαν, δὲν γνωρίζω ἂν ἐν τοῖς εἰρημένοις πρακτικοῖς εὗρε καὶ ὅσα ἐγὼ εἶπον τότε, ἀποκρινόμενος πρὸς τὸν ἐπερωτήσαντα τότε κ. Βουλευτήν. Ἐγὼ δὲν φρονῶ, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ ἰδιωτικὸς βίος τῶν δημοσίων ἀνδρῶν δὲν πρέπει νὰ ᾖναι ἐκτεθειμένος εἰς τὰ βλέμματα ὅλων, καὶ νὰ ὑπόκειται εἰς τὴν κρίσιν αὐτῶν. Ἀλλ’ ἂν ἔχω τὸ φρόνημα τοῦτο, ὀφείλω ὅμως νὰ ἐκπλήσσωμαι, ὅταν βλέπω, ὅτι τινὲς ἄνευ βασίμων ἀποδείξεων δὲν διστάζουσι νὰ θέσωσι τὴν χεῖρα ἐπὶ τοῦ ἰδιωτικοῦ βίου τῶν πολιτῶν, στηριζόμενοι εἰς θρύλλους καὶ δυσφημίας, μηδόλως ἀναλογιζόμενοι ποίας βλάβας ἢ ζημίας, ποίας ἐγκληματικὰς ζημίας ποιοῦνται ἐπ’ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι, ἂν ἐδυσφημίσθησαν ὑπὸ τῆς κακοβουλίας ἢ τῆς ἀντιπαθείας, εἰσὶν ὅμως ἀθῶοι. Ἀληθῶς ὁ κ. Κωνσταντινίδης βεβαιῶ, ὅτι εἶναι ἀνώτερος πασῶν τούτων τῶν δυσφημιῶν καὶ ἐπιθέσεων. Ὅτε κατὰ τὸ 1890 ὁ τότε συνάδελφός μου Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὁ νῦν βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν κ. Γεροκωστόπουλος, προεκάλεσε τὸν διορισμὸν τοῦ κ. Κωνσταντινίδου ὡς ἐφόρου τῆς Βιβλιοθήκης, ἔλαβον ἀνώνυμον ἐπιστολὴν, διὰ τῆς ὁποίας οἱ γράφοντες κατηγόρουν τὸν διορισθέντα, ὅτι εἶχε περιπέσει εἰς πράξεις ἐγκληματικὰς, αἵτινες δὲν ἐβεβαίουν, ἀλλ’ ἀνήρουν τὴν χρηστότητα καὶ ἠθικότητα τοῦ κ. Κωνσταντινίδου. Παρεκάλεσα τότε, ἅμα ἀναγνοὺς τὴν ἀνώνυμον ἐπιστολὴν, τὸν εἰρημένον κ. Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως νὰ ἀναστείλῃ τὴν δημοσίευσιν τοῦ διατάγματος, ἐζήτησα δὲ τὸν ἐν τῷ ἀρχείῳ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως φάκελλον τῶν ἐγγράφων, καὶ ἠσχολήθην ὁλόκληρον νύκτα μελετῶν καὶ ἀναφυλλίζων αὐτόν. Βεβαιῶ δ’ ὅτι ἐν τῷ φακέλλῳ ἐκείνῳ εὗρον περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἔκθεσιν τοῦ τότε γενικοῦ προξένου τῆς Ἑλλάδος ἐν Φιλιππουπόλει κ. Α. Λογοθέτου, ὅστις εἶχε προσκληθῆ τότε ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, συνεπείᾳ κατηγοριῶν, αἵτινες εἶχον φθάσει, ὡς φαίνεται, καὶ μέχρι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν κατὰ τοῦ διευθυντοῦ τῶν Ζαριφείων καὶ ὅστις εἶχεν ἕνεκα τούτου ἐξετάσει τὴν ὑπόθεσιν καὶ ὑποβάλει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὸ πόρισμα τῆς ἐξετάσεώς του. Ἐκ τῆς ἐκθέσεως ταύτης συνήγαγον, ὅτι ἄνθρωποι ζημιωθέντες ὑπὸ τοῦ διευθυντοῦ τῶν ἐν Φιλιππουπόλει Ζαριφείων παρθεναγωγείων κατηγόρησαν ἀληθῶς τὸν κ. Κωνσταντινίδην, ἀλλ’ αἱ ἐξετάσεις, τὰς ὁποίας ἐποιήσατο ὁ γενικὸς πρόξενος τῆς Ἑλλάδος κ. Ἀλέξ. Λογοθέτης, ἔδειξαν αὐτῷ, ὅτι ἡ κατηγορία ἦτο συκοφαντία στυγερὰ, ἀξία πάσης περιφρονήσεως. Ὁ κ. γενικὸς πρόξενος ἐξῆρε διὰ τῆς εἰρημένης ἐκθέσεώς του τὸν χαρακτῆρα καὶ τὴν χρηστότητα τοῦ ἀνδρός. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ὁ κ. Κωνσταντινίδης εἶχε τὴν δυστυχίαν καὶ πρὸ δύο χρόνων νὰ ἑλκύσῃ τὴν ὑπὲρ τῶν δημοσίων ἠθῶν καὶ τῆς ἠθικότητος τῶν δημοσίων λειτουργῶν ἀκάματον μέριμναν ἄλλου Βουλευτοῦ, ὅστις καὶ τότε ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν διὰ τῶν βδελυρῶν τούτων θρύλλων, καὶ σήμερον ἔτι νὰ ἐξεγείρῃ τὴν τοιαύτην μέριμναν τοῦ ἐκ Καλαβρύτων κ. Βουλευτοῦ. Ἀλλὰ ὡς πρὸς τὰ περὶ τούτου ἔχω ἥσυχον τὴν συνείδησίν μου, ὡς προϊστάμενος τοῦ Ὑπουργείου τοῦ 1890 καὶ ὡς προϊστάμενος τοῦ Ὑπουργείου τοῦ ἐνεστῶτος, διὰ τὸν διορισμὸν τοῦ κ. Κωνσταντινίδου. Ἡ ἄλλη παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων ἐποιήσατο, εἶναι, ὅτι νομίζει, ὅτι ὁ ἀπολυθεὶς ἔφορος τῆς Βιβλιοθήκης ἔχει προσόντα ὑπὲρ πάντα ἄλλον, ἵνα κατέχῃ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐφόρου τῆς Βιβλιοθήκης, καὶ ὅτι ὁ κ. Κωνσταντινίδης εἶναι πολλῷ ὑποδεέστερος αὐτοῦ, στερούμενος πάντων τῶν προσόντων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται...

§8ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο.

§9Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὴν τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ ἐπικρίνω. Ὁ κ. Βουλευτής, ὅταν διορισθῇ Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἂς ἐφαρμόσῃ τὴν γνώμην του, καὶ ἂς ὑποβάλῃ τότε εἰς τὸν Βασιλέα πρότασιν περὶ διορισμοῦ τοῦ κ. Ροΐδου καὶ ἀπολύσεως τοῦ κ. Κωνσταντινίδου. Ἡμεῖς τὴν γνώμην ταύτην αὐτοῦ δὲν ἔχομεν, ἐξ ἐναντίας τιμῶμεν τὴν γλωσσομάθειαν καὶ διακρίνομεν τὴν πολυμάθειαν τοῦ κ. Κωνσταντινίδου, τυγχάνομεν δὲ πεπεισμένοι περὶ τῆς χρηστότητος αὐτοῦ, καὶ φρονοῦμεν ὅτι προσφέρομεν ὑπηρεσίαν εἰς τὰ γράμματα, συντελοῦντες νὰ ἐπανέλθῃ οὗτος εἰς τὴν ἐφορείαν καὶ τὴν διοίκησιν τῆς Βιβλιοθήκης. Τοῦτο δὲ δὲν λέγομεν λόγοις μόνοις, ἀλλὰ λέγομεν, διότι γνωρίζομεν πᾶσαν τὴν ἐργασίαν αὐτοῦ κατὰ τὸ τὸ διάστημα, καθ’ ὃ ἐτύγχανεν ἔφορος τῆς Βιβλιοθήκης, ὡς γνωρίζομεν καὶ πᾶσαν τὴν ἐργασίαν, ἥτις ἐγένετο εἰς τὴν Βιβλιοθήκην κατὰ τὸ διάστημα κατὰ τὸ ὁποῖον ἐξετέλουν τὰ τοῦ ἐφόρου καθήκοντα ἄλλοι. Δὲν ὁμιλῶ περὶ πολιτικοῦ χρωματισμοῦ, οὐδὲ περὶ ὑποχρεώσεων τοιούτων, διότι γνωστὸν εἶναι, ἂν καὶ ὁ κ. Ροΐδης ἀνήκῃ εἰς κόμμα καὶ ποῖον, ἀλλὰ τοῦτο οὐδόλως ἐπηρέασαν ἡμᾶς, ὅπως δὲν ἐπηρεάζει ἡμᾶς, ἂν ἦναι μέλος τοῦ κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκομεν, ὁ κ. Κωνσταντινίδης· ἐξετάζω τὰς ἰδιότητας τῶν προσώπων, πρόσωπον πρὸς πρόσωπον, καὶ πεποιθότως δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι ἔχω τὴν συνείδησίν μου ἥσυχον διὰ τὴν πρᾶξιν ταύτην.

§10Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§11Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων προσέφυγεν εἰς τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά, καὶ ἀνέγνω τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἐπερωτήσαντος κατὰ τὸ 1892 βουλευτοῦ ἐκ Λακεδαίμονος κ. Κοπανίτσα, ἔκρινα ἐπιεικῶς περὶ αὐτοῦ, διότι ὑπέθεσα ὅτι ἐσταμάτησεν εἰς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Κοπανίτσα, ἀλλ’ ὅτι δὲν ἔῤῥιψε τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ κάτωθι τούτων καὶ δὲν ἀνέγνω ποῖα ἀπεκρίθησαν τότε ἐν τῇ Βουλῇ πρὸς τὸν κ. Κοπανίτσαν οἱ τὰ ὑπ’ αὐτοῦ λεχθέντα ἀναιρέσαντες. Ὑπέλαβον λοιπόν, ὅτι, ἀφοῦ δὲν ἀνέγνω τὰς ἀποκρίσεις, αἵτινες ἐδόθησαν τότε εἰς τὸν ἐπερωτήσαντα, ἐφάνη αὐτῷ ἡ ἐπερώτησις, μεμονωμένως ἀναγνωσθεῖσα, ὡς ἔχουσα βάσιν, ἀφοῦ ὁ κ. Κοπανίτσας ἀπηύθυνεν αὐτήν. Ἀλλὰ μετ’ ὀλίγον, κατὰ τὴν δευτέραν ἀγόρευσιν αὐτοῦ, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων ἐβεβαίωσε τὴν Βουλήν, ὅτι ἀνέγνω καὶ τὰ μετὰ τὰ λεχθέντα τότε ὑπὸ τοῦ κ. Κοπανίτσα λεχθέντα ὑπ’ ἄλλων, διότι ἀνέγνω τὰ λεχθέντα τότε ὑπὸ τοῦ κ. Δραγούμη· ἀλλὰ μεταξὺ τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Κοπανίτσα καὶ τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Δραγούμη εἰσὶ κατακεχωρισμένα ἐν τοῖς ἐστενογραφημένοις πρακτικοῖς τὰ λεχθέντα ὑπ’ ἐμοῦ, ἄπορον δέ, πῶς παρέτρεξε νὰ ἀναγνώσῃ αὐτὰ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων· διότι, ἂν ἀνεγίνωσκεν αὐτά, ἤθελε καὶ αὐτὸς μάθει καὶ ὑμεῖς ἀκούσει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον πρὸ μικροῦ ὑμῖν. Ἰδοὺ τί εἶπον εἰς τὴν Βουλὴν τότε (ἀναγινώσκει ἐκ τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν): «Νομίζω καὶ ἐγώ, ὅτι ὅσα γράφονται ἔν τισι τῶν ἐγγράφων τούτων εἶναι ἀνάξια νὰ περιέλθωσιν εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς, καὶ ἤθελον συστήσει ἴσως ἢ παρακαλέσει τὸν συνάδελφόν μου Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἀρνηθῇ νὰ καταθέσῃ τοιαῦτα ἔγγραφα, ἐὰν ἐζητοῦντο ὑπὸ Βουλευτοῦ, Ἡ γνώμη ὅμως, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐπὶ τῶν ἐγγράφων, εἶναι ἐντελῶς διάφορος πρὸς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λακωνίας· στηρίζω δὲ τὴν γνώμην μου εἰς ἐκθέσεις τοῦ γεν. προξένου τῆς Ἑλλάδος ἐν Φιλιππουπόλει κ. Ἀλ. Λογοθέτου, ὁ ὁποῖος ἀπέδειξεν, ὅτι πάντα τὰ καταγγελθέντα ἢ γραφέντα κατὰ τοῦ κ. Κωνσταντινίδου ἐν Φιλιππουπόλει ἦσαν ἀληθὴς σκευωρία. Ἡ Κυβέρνησις, πρὶν ἢ προκαλέσῃ τὸν διορισμὸν τοῦ κ. Κωνσταντινίδου, ἐμελέτησε τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, προκληθεῖσα εἰς τὴν μελέτην αὐτῆς ὑπὸ ἀνωνύμων ἐπιστολῶν, δὲν προέβη δ’ εἰς τὸν διορισμόν, εἰμὴ ἀφοῦ ἐσχημάτισε τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὰ λεχθέντα ἢ γραφέντα περὶ τοῦ ὑπαλλήλου τούτου εἶναι ἄνευ βάσεως, ὑπηγορεύθησαν δὲ ὑπὸ ἐντοπίων ταπεινῶν διαιρέσεων.» Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων δὲν ἔκρινεν ἄξια πίστεως τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ, καὶ προσέφυγεν εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Δραγούμη, ὁ ὁποῖος ἦτο πρωτεῦον μέλος τοῦ κόμματος τοῦ πρώην Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, καὶ διὰ τῶν λόγων τοῦ κ. Δραγούμη ἐζήτησε νὰ ἀμυνθῇ ὑπὲρ τοῦ κ. Ροΐδου. Καὶ ἐπεκαλέσθη ἔκθεσίν τινα τοῦ Μητροπολίτου Φιλιππουπόλεως κατὰ τοῦ κ. Κωνσταντινίδου, ἐνῷ ὁ ἱεράρχης οὗτος ἦτο ὁ κατήγορος καὶ ὑπὸ τὴν αἰγίδα αὐτοῦ εἶχε διασκευασθῆ ἡ κατηγορία, καὶ μέγα ἐνδιαφέρον εἶχε κατὰ τοῦ κ. Κωνσταντινίδου. Ἔριδες μεταπέσασαι εἰς ἐχθρότητα καὶ ἐμπάθειαν, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ μὴ ὀλισθήσῃ καὶ αὐτὸς ὁ Μητροπολίτης, καὶ ἥτις ἐμπάθεια προέβη μέχρι τῆς βδελυρᾶς ταύτης καταγγελίας. Ὁ Γενικὸς Πρόξενος τῆς Ἑλλάδος ἐν Φιλιππουπόλει, ὁ ὁποῖος ἐκεῖ ἦτο ὁ ὀφθαλμός, δι’ οὗ ἡ Κυβέρνησις ἔβλεπε τὰ πράγματα, καὶ τὸ κύριον ὄργανον, δι’ οὗ ἀνεζήτει νὰ μάθῃ τὴν ἀλήθειαν, ἐνήργησεν ἐξετάσεις, ἐξ ὧν κατεδείχθη, ὅτι αἱ καταγγελίαι ἦσαν σκευωρίαι, σκευωρίαι δὲ βδελυραί, διότι ὑπενόμευον τὴν τιμὴν καὶ τὴν ὑπόληψιν τῶν πολιτῶν, ἐπὶ τοιούτων δὲ βδελυρῶν θεμάτων δὲν πρέπει νὰ τείνωσι τὰς χεῖρας οἱ χρηστοί, οἵτινες ἔχουσι καθῆκον νὰ ἐγκρατεύωνται, ὁποιονδήποτε φρόνημα καὶ ὁποιαδήποτε συμφέροντα καὶ ἂν ἔχωσιν, οὐδὲ νὰ συμπράττωσι μετὰ τῶν συκοφαντῶν, δολοφονοῦντες τὴν ὑπόληψιν ἐντίμων ἀνθρώπων. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων ἀνέφερεν ὅτι ὑπεξηρέθησαν ἔγγραφα κατατεθέντα ἐν τῇ Βουλῇ. Τοῦτο πρώτην φορὰν ἀκούω, ἀλλ’ ἡ ἐπερώτησις εἶχε γενῆ ἐν τῇ Βουλῇ τὴν 13 Φεβρουαρίου 1892, τὴν 17ην τοῦ μηνὸς ἐκείνου ἡμεῖς ἀπηλλάγημεν τῆς ὑπηρεσίας, ἂν δὲ περιίπτατο εἰς τὰ νέφη ὑπόνοιά τις, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ἐπιπέσῃ ἐπὶ τὴν κεφαλήν τινος, αὕτη θέλει πάντως ἐπιπέσει ἐπὶ τὰς κεφαλὰς ἄλλων, οὐχὶ δὲ ἐπὶ τὰς κεφαλὰς ἡμῶν, διότι ἀπὸ τῆς 17 Φεβρουαρίου 1892 κατελίπομεν τὰ Ὑπουργεῖα, ἐπανήχθημεν δὲ πρὸ τεσσάρων ἑβδομάδων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως εἶναι ἀνώτερος τοιούτων αἰτιάσεων, καὶ αὐτὸς δὲ καὶ ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ περιφρονῶμεν πάντα, ὅστις ἤθελεν ἐκφράσει τοιαύτας ὑπονοίας.

§12Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§13Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν τὰ ἔγγραφα εἶχον κατατεθῆ τὴν 13ην Φεβρουαρίου, εἶχε λάβει γνῶσιν αὐτῶν ὁ κ. Στέφανος Δραγούμης, ὁ ὁποῖος ἐνδιεφέρετο περισσότερον ἀπὸ τὸν κ. Λ. Πετιμεζᾶν ὑπὲρ τοῦ κ. Ροΐδου. Ὁ κ. Δραγούμης δέ, ὅστις ἤκουσε τότε ἐμοῦ βεβαιοῦντος ὅτι ὁ γενικὸς Πρόξενος διὰ μακρᾶς ἐκθέσεως ἀνήρεσε τὴν κατὰ τοῦ κ. Κωνσταντινίδου κατηγορίαν, ἤθελεν ἀκατάσχετος σπεύσει νὰ διαψεύσῃ τὰ λεχθέντα παρ’ ἡμῶν, ἂν ταῦτα δὲν εἶχον ὡς ἡμεῖς ἐξεθήκαμεν αὐτά. Διὰ τοῦ προξένου αἴρεται πᾶσα ἡ βάσις τῆς σκευωρίας, ἡ δὲ Κυβέρνησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πληροφορῆται περὶ τῶν ἐκτὸς τοῦ Κράτους γιγνομένων, εἰμὴ διὰ τῶν προξένων. Ἂν τὰ ἔγγραφα ὑπεξηρέθησαν ἢ οὔ, δὲν γνωρίζω, οὐδ’ εἶναι ἔργον ἐμοῦ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς θέλει διατάξει ἔρευναν, ἐὰν τοιαύτη ὑπεξαίρεσις διεπράχθη πρὸς εὕρεσιν τοῦ αὐτουργοῦ αὐτῆς· ἀλλ’ ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς εἶχε τὴν ἐπιθυμίαν νὰ μάθῃ, ἐὰν ὑπάρχωσιν ἢ δὲν ὑπάρχωσι τὰ ἔγγραφα, ὤφειλε νὰ περιορισθῇ εἰς τοῦτο, καὶ νὰ ἀποφύγῃ πάντα ὑπαινιγμὸν καὶ πᾶσαν αἰτίασιν· διότι, ἂν ὁ ἔλεγχος τοῦ Κοινοβουλίου δὲν πρέπῃ νὰ διέπηται ἀπὸ τοὺς Ὑπουργοὺς, οἱ ἐλέγχοντες ὅμως, οἱ τὸν ἔλεγχον τοῦτον ἐνασκοῦντες Βουλευταὶ ὀφείλουσι νὰ ἀποφεύγωσιν ὑπαινιγμοὺς, οἵτινες ζημιοῦσι τὴν ὑπόληψιν τῶν ἄλλων, μόνη δ’ ἡ χρηστότης καὶ ἡ εὐσυνειδησία αὐτῶν δύναται νὰ συγκρατήσῃ αὐτοὺς ἐντὸς τῶν ἀνωτέρω ὁρίων.

§14Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οὐδένα ὑπαινιγμὸν ἐποιησάμην κατ’ οὐδενός. Ἐὰν ἐγένετο ὑπαινιγμὸς, ἐγένετο διότι εἶναι συναφὴς μὲ τὰ πράγματα. Ὅταν ὑπεξαιρῶνται ἔγγραφα δημόσια, ὅταν τοιαῦτα ἀντικείμενα ἐλέγχωνται, ἕκαστος δύναται νὰ ὑπονοήσῃ ὅτι ὁ ἐνδιαφερόμενος ὑπεξήρεσεν αὐτά. Ἵνα παύσῃ λοιπὸν πᾶσα ἰδέα περὶ ὑπαινιγμῶν, ζητοῦμεν νὰ διαταχθῇ τακτικὴ ἀνάκρισις, ἵνα ἐξευρεθῇ, τίς ὁ ἔνοχος τῆς ὑπεξαιρέσεως, καὶ τότε θὰ ἐπαναλάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, βασιζόμενος ἐπὶ τῶν ἐγγράφων.

§15Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ὄντως πολλοὶ οἱ ἐνδιαφερόμενοι, ὅσοι δ’ ἦσαν μέλη τῆς παρελθούσης Βουλῆς ἐνθυμοῦνται βεβαίως, ὅτι εἶχεν εἰσαχθῆ ἐν αὐτῇ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκανονίζοντο τὰ προσόντα τοῦ ἐφόρου τῆς Βιβλιοθήκης κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε οὐδεὶς ἕτερος ἠδύνατο νὰ διορισθῇ ἔφορος ἢ μόνος ὁ κ. Ροΐδης, διότι οὐδεὶς ἄλλος εἶχε τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐκείνῳ ἀναγραφόμενα προσόντα. Ὑπῆρξεν ἄγρυπνος ἡ πρόνοια, ἵνα διατηρηθῇ εἰς τὴν θέσιν του ὁ κ. Ροΐδης, δὲν μνημονεύω δὲ ταύτης διὰ νὰ ἐξελέγξω τὴν πρόνοιαν τῶν Ὑπουργῶν ἐκείνων, τῶν ὁποίων ἦτο φίλος ὁ κ. Ροΐδης, διότι δὲν εἶναι παράξενον, ἂν εἶχον πεποίθησιν, ὅτι ὁ μόνος κατάλληλος ἔφορος τῆς Βιβλιοθήκης ἦτο οὗτος. Δὲν γνωρίζω ἑπομένως τίνες ἦσαν οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἠγωνίζοντο οὕτω πρὸς διάσωσιν ἑνὸς φίλου, ἢ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κατηγοροῦσι καὶ κατασυκοφαντοῦσι τοῦ κ. Κωνσταντινίδου; Δὲν εἶχον τάχα καὶ οὗτοι τὸ συμφέρον νὰ ἐξαλείψωσι τὰς ἀποδείξεις αὐτὰς, δηλ. τὸ ἔγγραφον τοῦ προξένου Φιλιππουπόλεως, διὰ νὰ δύνανται νὰ ἐπαναλαμβάνωσιν ὅσα καὶ ἄλλοτε ἠκούσαμεν καὶ σήμερον δυστυχῶς μᾶς ἐλέχθησαν;

§16Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ποῖον εἶχον συμφέρον νὰ ἐξαφανίσουν ἔγγραφα ἀφορῶντα τὸν Κωνσταντινίδην;

§17ΑΛ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Τὰ ἐξηφάνισαν διὰ νὰ ἐξαφανίσουν τὴν ἔκθεσιν τοῦ γεν. προξένου.

§18ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐνθυμηθῶ ἀκριβῶς τὴν ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν κατὰ πρῶτον ἐζητήθησαν τὰ ἔγγραφα, ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, πολὺ πρὸ τῆς συζητήσεως εἶχε κατατεθῆ ὁ φάκελλος, ἀπαρτιζόμενος ἐξ ἀνακρίσεων, τὰς ὁποίας εἶχεν ἐνεργήσει ὁ Μητροπολίτης καὶ μετὰ ταῦτα ὁ πρόξενος τῆς Ἑλλάδος ἐν Φιλιππουπόλει. Ἐξ ἀναγνώσεως τῶν ἀνακρίσεων ὁ ἐπερωτήσας Βουλευτὴς κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἐσχημάτισε τὴν γνώμην, ὅτι πράγματι εἶχον διαπραχθῆ ὄργια, ἅτινα ἔκρινεν ἀνάξια ν’ ἀνακοινωθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν, ὁμολογουμένως δὲ τοιαῦτα περιεῖχον. Ἀλλὰ τοῦτο ἀκριβῶς μὲ ἔπεισε νὰ ἀμφιβάλλω περὶ τῆς ἀληθείας των. Τὸ νὰ ἐκτυλιχθῶσιν ὑπὸ διαφόρων γυναικῶν καὶ διδασκαλισσῶν ὅσα ἀναιδέστατα κατατίθενται ὄργια, ἐγέννησεν εἰς ἐμὲ καὶ εἰς ἄλλους τὸν δισταγμὸν περὶ τῆς σοβαρότητος καὶ τῆς ἀξιοπιστίας τῶν μαρτύρων. Δὲν δύναμαι νὰ ἀναφέρω οὔτε ἐνώπιον συνεδρίου ἀνδρῶν τινας τῶν καταθέσεων τῶν γυναίων ἐκείνων, διότι εὐθὺς ἤθελον κινήσει εἰς γέλωτα πάντα ἀκούοντα αὐτῶν. Τόσον εἶναι ὑπερβολικὰ καὶ ἀνόητα, ἐμβάλλοντα τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐχαλκεύθησαν ἢ ἐξωγκώθησαν. Παραλείπω ὅτι εἰς τὰς καταθέσεις αὐτὰς ἐγίνετο λόγος καὶ περὶ γυναικῶν ἀποκατεστημένων ἤδη καὶ ἀπολαυουσῶν πάσης ὑπολήψεως καὶ ἐκτιμήσεως. Νομίζω ὅτι ἐπρόκειτο μᾶλλον περὶ ἔργου μιᾶς συμμορίας ἐξ ἐκείνων, τὰς ὁποίας τινὲς διδάσκαλοι κατορθώνουν νὰ καταρτίζουν, καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας δὲν πρέπει νὰ στηρίξῃ τις γνώμας καὶ ἀποφάσεις περὶ τῆς τιμῆς προσώπων. Λυποῦμαι, διότι, ὡς βεβαιοῦται, ἀπωλέσθη ὁ φάκελλος. Ἀλλ’ ἐν τῷ γραφείῳ τῆς Βουλῆς δύναται νὰ διαταχθῇ ἀκριβεστέρα ἔρευνα, καθὼς καὶ ἐν τῷ ἀρχείῳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει συμφέρον νὰ ἀφαιρεθῇ ὁ φάκελλος. Καλὸν θὰ ἦτο ν’ ἀνευρίσκετο, ἵνα μὴ μένῃ ἐκκρεμὴς ἡ ὑπόληψις πολίτου κατέχοντος σπουδαίαν δημοσίαν θέσιν. Μὴ ὑπάρχοντος τοῦ φακέλλου, πᾶς κακόβουλος θὰ δύναται νὰ ῥίπτῃ ἀμφιβολίας περὶ αὐτοῦ. Ὅστις ὅμως ἤθελε τύχει ν’ ἀναγνώσῃ τὸν φάκελλον ἐκεῖνον, ἀδύνατον ἦτο νὰ μὴ πεισθῇ, ὅτι τὰ ἐν αὐτῷ εἶναι ἀνάξια πάσης πίστεως.

§19ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Πολλοὶ τῶν ἐντίμων συναδέλφων ἐκ τῶν ἀντιπροσωπευόντων οἰνοφόρους ἐπαρχίας κατέδειξαν πολλάκις ἐντεῦθεν τὸ ἐπαχθὲς τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου οὐ μόνον ὡς ἐκ τῆς δυσαναλογίας τοῦ φόρου πρὸς τὴν ἀξίαν τοῦ οἴνου, ἥτις εἶναι λίαν ἐξηυτελισμένη εἰς τὰς οἰνοφόρους ἐπαρχίας, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου κατὰ τὸ στάδιον τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως. Δὲν εἶναι τῆς παρούσης ὥρας, ὅπως ἐν λεπτομερείᾳ καταδείξω τὰς ἀτελείας τοῦ νόμου τούτου. Οὕτως ὅμως τούτου ἔχοντος, εὐχαρίστως ἤκουσα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὰς πολιτικὰς αὐτοῦ περιοδείας ὑποσχεθέντος ὅτι θέλει λάβει πρόνοιαν πρὸς διόρθωσιν αὐτοῦ, ἤκουσα δὲ αὐτοῦ λέγοντος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι δυσμενῆ γνώμην περὶ τοῦ νόμου ἔχει. Ἀλλ’ αἱ πολλαὶ μέχρι τοῦδε ἀσχολίαι του δὲν ἐπέτρεψαν αὐτῷ νὰ διατυπώσῃ εἰς νομοσχέδιον τὰς γνώμας, ἃς ἔχει ἐπὶ τοῦ φόρου αὐτοῦ. Σπεύδω λοιπὸν νὰ τὸν παρακαλέσω εἰς τοῦτο, διότι, ἐὰν τὸ ζήτημα παραμεληθῇ, μετά τινα χρόνον θὰ ἔχωμεν ζήτημα οἰνολογικόν, ὅπως τώρα ἔχομεν σταφιδικόν...

§20ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εὑρέθη τὸ φάρμακον: παρακράτησις!

§21ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ κατάγωμαι ἐκ κατ’ ἐξοχὴν οἰνοφόρου ἐπαρχίας· ἐκεῖθεν ἔλαβον τελευταῖον πολλὰς ἐπιστολὰς καὶ ἀναφορὰν φέρουσαν πολλὰς ὑπογραφὰς πολιτῶν ἐκ μερῶν, ἔνθα καλλιεργεῖται ἡ ἄμπελος, καὶ τὴν ὁποίαν ζητοῦσι νὰ ἐπιδώσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν· ἐν ταύτῃ δὲ παραπονοῦνται κατὰ τοῦ νόμου, καὶ ζητοῦσιν ὅπως ληφθῇ τελεσφόρος πρόνοια, διότι ἐκεῖ ὁ οἶνος τιμᾶται πρὸς 4 ἢ 5 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, καὶ καταντᾷ νὰ πληρώνῃ φόρον ἰσάξιον τῆς τιμῆς, εἰς ἣν πωλεῖται. Τὴν αἴτησιν ταύτην παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον ν’ ἀποστείλῃ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν μετὰ τῶν ἐμῶν παρακλήσεων, ὅπως ληφθῇ σύντονος πρόνοια περὶ τούτου.

§22Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός.). Τὸ ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας κατεδήλωσεν ὑπὲρ τῶν συμπολιτῶν αὐτοῦ, τῶν τῆς ἐπαρχίας Μαντινείας, εἶναι εὔλογον, καὶ τιμῶ αὐτὸν διὰ τὸ ἐνδιαφέρον του τοῦτο· ἀλλὰ τὸ ἐνδιαφέρον τοῦτο ἔχουσι πάντες οἱ ἐκ Τριπόλεως καὶ πάντες οἱ ἀντιπροσωπεύοντες αὐτούς. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι, ὅτε ἐπεσκέφθην τὴν Τρίπολιν πρό τινος καὶ προσηγόρευσέ με κατὰ τὴν ἐκεῖσε ἄφιξίν μου ὁ ἀξιότιμος φίλος μου βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας κ. Μπακόπουλος, ἐν τῇ προσαγορεύσει του ἐκείνῃ ὑπάρχει πλήρης περίοδος, ὑπερβαίνουσα ἴσως τοὺς 25 στίχους (ἱλαρότης), πραγματευομένη μόνον περὶ τούτου καὶ ζητοῦσα, προτρέπουσα, συμβουλεύουσα, παρακαλοῦσα καὶ παρακελεύουσα ἐμὲ νὰ μεριμνήσω περὶ τούτου. Ἀλλὰ δὲν ἦτο μόνος ὁ κ. Μπακόπουλος· πᾶς Τριπολίτης, ὁ ὁποῖος μὲ συνήντησε, — συνέβη δὲ καὶ ἐγὼ νὰ ἤμην ἐκ γεννήσεως Τριπολίτης,—τοῦτο τὸ ἐνδιαφέρον μοὶ ἐδήλωνεν, αὐτὸ μοὶ ἔλεγε: «γιὰ τὸ Θεό! ὁ φόρος τοῦ οἴνου». Ἀλλὰ δὲν μοὶ ἔλεγον καινὰ πράγματα, μοὶ ἔλεγον πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐγνώριζον ἐγώ, τὰ ὁποῖα ἐγὼ αὐτὸς ἐσπούδασα, ἐμελέτησα καὶ κατήγγειλα εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ νομίζετε ὅτι εἶναι εὔκολον ἐντὸς 20 ἡμερῶν, ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς, ἐντὸς δύο μηνῶν νὰ μεταβάλωμεν φορολογικὴν νομοθεσίαν, καὶ μάλιστα ὅταν ἤμεθα ἐν πτωχεύσει, καὶ μάλιστα ὅταν παρασκευαζώμεθα νὰ συνεννοηθῶμεν μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν, ὅπως κανονίσωμεν τὰ τοῦ δημοσίου χρέους; Τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ φορολογία τοῦ οἴνου δὲν λειτουργεῖ καλῶς, ἔχω ἀσάλευτον, ἀλλ’ ἀπὸ τὴν πεποίθησιν αὐτὴν μέχρι τῆς προτάσεως μέτρου μεταβάλλοντος τὸν τρόπον τῆς φορολογίας τὸ διάστημα εἶναι μακρὸν καὶ ἀπέχει πολύ. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Μαντινείας νὰ ἔχῃ ὑπομονήν, καὶ ἐὰν ζήσωμεν κατὰ τὴν ἑπομένην σύνοδον, ἴσως δυνηθῶμεν νὰ προτείνωμεν σύστημα, μεταβάλλον τὸ ὑπάρχον ἤδη φορολογικὸν σύστημα ἐπὶ τοῦ οἴνου.

§23ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ὀλίγας λέξεις θὰ προσθέσω, ὅπως συστήσω τὴν ἀναφορὰν τῶν συμπολιτῶν μου, διότι, ἐὰν ἀληθῶς ὅλοι πάσχωσιν, ἐν Τριπόλει πάσχουσιν ἰδιαιτέρως. Ὅλοι οἱ καταγόμενοι ἐκεῖθεν γνωρίζουσι τὰς εὐτελεστάτας τιμὰς, εἰς τὰς ὁποίας ὄχι τὸ γλεῦκος, ἀλλὰ ὁ οἶνος πωλεῖται. Εἰς τοῦτο πιστεύω νὰ συμφωνήσῃ μετ’ ἐμοῦ καὶ αὐτὸς ὁ πάντοτε διαφωνῶν κ. Μπακόπουλος καὶ βεβαιώσῃ ὅτι ἐν Μαντινείᾳ ἔχει φθάσει ὁ οἶνος εἰς τιμὰς εὐτελεστάτας· οὐδαμοῦ ἀλλοῦ συνέβη ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐν Τριπόλει ἔλαβε χώραν. Πρὸ 15 νομίζω ἐτῶν συνήφθη ἡ ἀκόλουθος σύμβασις· ἐδόθη ἀῤῥαβών, ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ ἀγοράσῃ ὁ δοὺς τὸν ἀῤῥαβῶνα ὅλην τὴν συγκομιδὴν τοῦ ἀμπελῶνος 2 λεπτὰ ὀλιγώτερον κατ’ ὀκᾶν τῆς ἀγοραίας τιμῆς τοῦ γλεύκους. Τί δὲ συνέβη; Ἦτο τοσαύτη ἡ ἀφθονία τοῦ γλεύκους κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καὶ τόσον αἱ τιμαὶ ἐξευτελιστικαί, ὥστε ἐγεννήθη δίκη περὶ ἐπιστροφῆς τοῦ ἀῤῥαβῶνος, διότι τὸ γλεῦκος ἐπωλεῖτο πρὸς 3 λεπτὰ τὴν μπότσαν· ἐπειδὴ δὲ ὑπῆρχεν ὁ ὅρος, ὅτι τὸ προϊόν ἤθελεν ἀγορασθῆ δύο λεπτὰ ὀλιγώτερον τῆς ἀγοραίας τιμῆς κατ’ ὀκᾶν, ἐννοεῖται ὅτι ὁ ἀγοραστὴς μόνον ἔλαβε τὸ προϊόν τοῦ ἀμπελῶνος, ἀλλ’ ἐζήτησε τὴν ἐπιστροφὴν τοῦ δοθέντος ἀῤῥαβῶνος, ἐπειδὴ ὅμως ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ σύμβασις μετετρέπετο εἰς δωρεὰν, διὰ τοῦτο τὸ δικαστήριον ἀπέῤῥιψε τὴν ἀγωγήν. Ἐν τούτοις μόνον ἐν Τριπόλει ἠδύνατο νὰ συναφθῇ τοιαύτη τις ἔκτροπος σύμβασις, ἕνεκα τῶν ἰδιαιτέρων περιστάσεων, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν ἐκεῖ. Ἐὰν λοιπὸν πάντες παραπονῶνται κατὰ τοῦ φόρου τοῦ οἴνου, ἰδιαιτέρως δύνανται νὰ παραπονῶνται οἱ Τριπολῖται διὰ τὸν φόρον τοῦτον· διὰ τοῦτο δὲν ἔχω τόσην ὑπομονὴν, ὅσην ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἀπὸ ἐπισήμου θέσεως καὶ ἀπὸ περισσοτέρας φροντίδας περιβεβλημένος ὁμιλεῖ, διότι καὶ ὁ λαὸς τῆς Μαντινείας δὲν ἔχει ὑπομονὴν ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ. Ὅλοι οἱ συνάδελφοι γνωρίζουσιν ὅτι κατὰ τὰς ἐκλογὰς ὅλοι οἱ κάτοικοι τῆς ἐπαρχίας Μαντινείας ὁμοφώνως διεμαρτύροντο κατὰ τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου, χαρακτηρίζοντες ταύτην ὡς δημευτικήν· «καλλιεργοῦμεν, ἔλεγον ἡμῖν, τὰ κτήματά μας, καὶ τὸ Δημόσιον μᾶς φορολογεῖ, χωρὶς ἡμεῖς νὰ ἀπολαμβάνωμεν τίποτε, ἀλλὰ τοὐναντίον καὶ δαπανῶμεν ἐκ τῶν κεφαλαίων μας.» Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐκ Παρνασσίδος, σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐὰν τὸ εὕρῃ ὀρθὸν, ὅπως καὶ ἄλλα νομοσχέδια, παρὰ τοῦ αὐτοῦ Βουλευτοῦ ὑποβληθέντα, εὗρεν ἄξια συστάσεως, — ἐγὼ δὲ νομίζω, ὅτι τοῦτο θέλει κατ’ ἐξοχὴν κρίνει ὠφέλιμον, — ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει, νὰ τὸ υἱοθετήσῃ καὶ τὸ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως ψηφισθῇ. Εἶναι δὲ συντεταγμένον τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ βάσεων τοιούτων, ὥστε ὅλων τὰς εὐχὰς νὰ ἱκανοποιήσῃ. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ συνδυάζεται ἡ δικαία φορολογία τῶν πολιτῶν πρὸς τὸ ἀζήμιον τοῦ δημοσίου ταμείου, διότι ἀκριβῶς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἰσεπράχθη κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐκ τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου, τοῦτο θέλει καὶ πάλιν εἰσπραχθῆ παρὰ τῶν ἰδιοκτημόνων, εἰσαγομένης τῆς στρεμματικῆς φορολογίας καὶ κατατασσομένων τῶν ἀμπελώνων εἰς διαφόρους τάξεις κατὰ δήμους, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς τιμῆς τοῦ οἴνου. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, εἰς ὃν ὑπενθυμίζω ὅτι ὑπεσχέθη τοιαύτην μεταβολὴν εἰς τὸν λαὸν τῆς Μαντινείας, νὰ τὸ μελετήσῃ καὶ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ περὶ φορολογίας οἴνου νομοσχεδίου τοῦ κ. Σιμοπούλου.

§24ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ παραστήσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὸ ἄδικον τῆς φορολογίας τῆς ἐπιβαλλομένης ἐπὶ τοῦ οἴνου τοῦ παραγομένου ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου, ἐπὶ οἴνου ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν. Εἶναι δὲ τοσαύτη ἡ πληθὺς τῆς ποσότητος τοῦ οἴνου, ὥστε ὄχι μόνον ὑπερβαίνει κατὰ τὸ τριπλάσιον τὴν τοπικὴν κατανάλωσιν, ἀλλὰ καὶ τὸ περισσεῦον δὲν ἔχει καμμίαν ζήτησιν. Καὶ ἰδιαιτέρως μάλιστα ἐν Ἀθήναις ἐγενόμην ὀχληρὸς εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως λάβῃ μέτρον περὶ τῆς φορολογίας ταύτης, πρὸ ἡμερῶν δὲ ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλὴν, τί περὶ τούτου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοὶ ἀνεκοίνωσε. Βεβαίως ὅμως, κ. Πρόεδρε, οὔτε ἐγὼ θὰ ἐγινόμην τόσον ὀχληρὸς εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε τὴν Βουλὴν ἠθέλομεν ἀπασχολεῖ σήμερον ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἐὰν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι εἶχον καὶ πρὸ δύο ἐτῶν, ὅτε ἐψηφίζετο ὁ φόρος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ οἴνου καὶ ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ πεπαλαιωμένου οἴνου, τὰς αὐτὰς σκέψεις, οἵας σήμερον ἔχουσιν.

§25ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ...

§26ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ 1892, ὅτε ἐψηφίσθησαν οἱ φόροι οὗτοι, ἦσθε φίλος τῆς Κυβερνήσεως τῆς προτεινάσης τὴν φορολογίαν ταύτην. Ἐὰν λοιπὸν τὰς ἰδέας καὶ τὸν πόθον, τὸν ὁποῖον σήμερον ἐπιδεικνύετε περὶ τῶν συμπολιτῶν μας, εἴχετε καὶ τότε, βεβαίως δὲν ἠθέλομεν ἀπασχολεῖ τὴν Βουλὴν περὶ ἑνὸς προϊόντος τῆς ἐπαρχίας μας, τοῦ μόνου προϊόντος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζουσι τὴν εὐημερίαν αὑτῶν οἱ συμπολῖταί μας, τοῦ μόνου προϊόντος, διὰ τοῦ ὁποίου δύνανται νὰ πληρώνωσι τὰς πρὸς τὸ Δημόσιον ὑποχρεώσεις των, ἀλλὰ τὸ προϊόν των τοῦτο σήμερον πλέον δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν. Ἐπεθύμουν λοιπὸν νὰ ἤμεθα σοβαρώτεροι καὶ σταθερώτεροι εἰς τὰ πολιτικά μας φρονήματα, ὥστε νὰ μὴ κατακρίνωμεν σήμερον ὅ,τι ἄλλοτε ἐψηφίζομεν.

§27ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ὁ φόρος, τὸν ὁποῖον κατέκρινε προηγουμένως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἐψηφίσθη τὸ πρῶτον κατὰ τὸ 1885, ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾶ ἡ μνήμη, ἐγὼ δὲ τότε δὲν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι Βουλευτής. Παρὰ τίνος ἐψηφίσθη, εἶναι γνωστὸν, ἐψηφίσθη παρὰ τῆς μερίδος, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Μπακόπουλος ὑποστηρίζει. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου...

§28Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Μπακόπουλος ὡμίλησε περὶ τοῦ φόρου καταναλώσεως.

§29ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡμίλησα περὶ τοῦ φόρου καταναλώσεως τοῦ οἴνου καὶ περὶ τοῦ πεπαλαιωμένου οἴνου.

§30ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. .. Ἐὰν δὲ σήμερον ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς τὸ στάδιον τοῦ συμβιβασμοῦ, δὲν ἔχῃ τὴν τόλμην νὰ προτείνῃ ἀλλοιώσεις φορολογικὰς καὶ τῶν ἀδικωτέρων φόρων, ὡς εἶναι ἡ φορολογία τοῦ οἴνου καὶ ἡ φορολογία τῆς σταφίδος, ἰσχυριζομένη ὅτι προσκρούομεν εἰς τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ, φαντάσθητε ὁποῖον ἦτο τὸ καθῆκον τῶν Βουλευτῶν τότε, ὅτε ἐστάλησαν ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ σώσωσι τὴν τιμὴν τῆς Ἑλλάδος. Τὸ καθῆκον αὐτῶν ἦτο νὰ δώσωσιν εἰς τὴν τότε Κυβέρνησιν πᾶσαν ὑποστήριξιν, καὶ τὴν ἔδωκεν ἡ Βουλὴ ἐκείνη, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνῆκον καὶ ἐγὼ, καὶ ἔχω τὸ συναίσθημα, ὅτι ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκον πρὸς τὴν πατρίδα. Ἐὰν δὲν κατωρθώθη νὰ σωθῇ ἡ πατρὶς τότε ἀπὸ τῆς χρεωκοπίας διὰ τῶν βαρυτέρων φορολογιῶν, τὰς ὁποίας ἐντεῦθεν ἐπεβάλομεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, εἰς τοῦτο δὲν πταίουσιν οἱ Βουλευταί. Οἱ Βουλευταὶ τῆς περιόδου ἐκείνης ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκόν των μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας καὶ μετὰ περιφρονήσεως πρὸς τὴν ἀπώλειαν πάσης τῆς δημοτικότητός των. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν, ἐὰν σήμερον ἡ Κυβέρνησις, εὑρισκομένη εἰς τὸ στάδιον τῶν διαπραγματεύσεων μετὰ τῶν δανειστῶν, δὲν ἔχῃ τὴν τόλμην νὰ προτείνῃ ἀλλοιώσεις φορολογικάς, δὲν πιστεύω ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ συμμερίζηται τὴν γνώμην τοῦ συναδέλφου μου περὶ μομφῆς καὶ εὐθυνῶν τῶν Βουλευτῶν τῆς παρελθούσης βουλευτικῆς περιόδου. Καιρὸς εἶναι, ἀντὶ νὰ μέμφησθε τὸ παρελθόν, νὰ σπεύσητε ὅπως ἐκπληρώσητε τὰς πρὸς τὸν λαὸν δοθείσας ὑποσχέσεις, ὅταν μάλιστα αὗται ἦναι δίκαιαι· οὐδὲν δὲ δικαιότερον τῆς μεταβολῆς τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου.

§31ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἠμφισβήτησα διόλου τὸν πατριωτισμὸν τοῦ κ. Τριανταφυλλάκου καὶ τοῦ κ. Ζέγγελη, ἐγὼ εἶπον, ὅτι ὁ φόρος διὰ τὸν ὁποῖον οἱ συμπολῖταί μου πολὺ δικαίως παραπονοῦνται, εἶναι φόρος ὄχι δημευτικός, ἀλλὰ πλέον ἢ δημευτικός, διότι τὸ Δημόσιον λαμβάνει πολὺ περισσότερον τῆς ἀξίας τοῦ φορολογουμένου ἀντικειμένου. Τὸν πατριωτισμὸν λοιπὸν τῶν συναδέλφων δὲν τὸν ἠμφισβήτησα ποσῶς, ὅτι λόγοι πατριωτικοὶ ἠνάγκασαν αὐτοὺς νὰ ψηφίσωσιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατακρίνουσι σήμερον. Ἐγὼ ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλὴν ἓν γεγονὸς πολὺ ἀκριβὲς, τὴν ἀκρίβειαν τοῦ ὁποίου δὲν ἠμφισβήτησεν οὔτε ὁ κ. Τριανταφυλλάκος, οὔτε ὁ κ. Ζέγγελης, οὔτε δύνανται νὰ ἀμφισβητήσουν, ὅτι τὸν φόρον, διὰ τὸν ὁποῖον σήμερον ὑπὲρ τῶν συμπολιτῶν μας κόπτονται οἱ Κύριοι, τὸν ἐπεβάρυνον κατὰ πολὺ καὶ αἱ ψῆφοι τοῦ κ. Τριανταφυλλάκου καὶ τοῦ κ. Ζέγγελη. Ἐγὼ δὲ τοὐναντίον, πρὶν γείνω Βουλευτὴς, ἐκηρύχθην κατὰ τοῦ φόρου τούτου, καὶ ὅλη ἡ μέριμνά μου καὶ αἱ ἐνοχλήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμνα εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀποβλέπουσι τὴν μεταβολὴν τῆς φορολογίας ταύτης, καὶ ἔχω πεποίθησιν, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ γνωρίζων τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου ἐκείνου, πολὺ ταχέως θέλει μεριμνήσει περὶ τῆς μετατροπῆς τῆς φορολογίας ταύτης.

§32ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μίαν πληροφορίαν ζητῶ. Ἐπανελήφθη, καὶ δὴ ἐντονώτερον παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας, ὅτι, ἐὰν ἔχῃ τις ἔστω καὶ μίαν φιάλην οἴνου, ὑποχρεοῦται ἐν Τριπόλει...

§33ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν Ἑλλάδι.

§34ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐν Τριπόλει τοὐλάχιστον, ὅπως ἐβεβαιώθη σήμερον, ὑποχρεοῦται νὰ πληρώσῃ μέχρι ποσοῦ 5 δραχμῶν. Ἐγὼ δὲν ἐγνώριζον φόρον τοιοῦτον, ὅστις ἐπιβάλλεται εἰς εἰς τὸν παλαιὸν οἶνον τοσοῦτον βαρύς. Μήπως ἐν τῇ ἐκτελέσει τῆς φορολογικῆς νομοθεσίας συμβαίνει τι τὸ ἀντίθετον πρὸς τὸ πνεῦμα καὶ τὸ γράμμα τῆς νομοθεσίας ταύτης, τὸ ὁποῖον γεννᾷ τὴν κατάστασιν αὐτήν; Διὰ τοῦτο ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μελετήσῃ τὸν τρόπον τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου, μήπως γίνεται καταχρηστική τις ἐφαρμογὴ, ἡ ὁποία συνεπιφέρει τοιαῦτα ἀδικαιολόγητα βάρη.

§35ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει εἷς νόμος, ψηφισθεὶς οὐχὶ κατὰ τὸ 1893, ἀλλὰ πολὺ πρὸ αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος ὑποχρεοῖ ὅλους τοὺς κατόχους πεπαλαιωμένου οἴνου νὰ δηλώνουν τὸν οἶνόν των μέχρι τῆς 10 Σεπτεμβρίου. Εἰς τὸ 1893 ἐψηφίσθη ἓν καὶ μόνον ἄρθρον, μετατρέπον τὸν νόμον αὐτὸν καὶ ὑποχρεοῦν τὸν κάτοχον πεπαλαιωμένου οἴνου νὰ δίδῃ πρότερον εἰς τὸν εἰσπράκτορα τοῦ Δημοσίου ἓν τάλληρον καὶ κατόπιν νὰ γίνηται ἡ δήλωσις εἰς τὸν ἔφορον, ἀνεξαρτήτως τῆς ποσότητος τοῦ πεπαλαιωμένου οἴνου. Ἐὰν ἔχητε 10.000 ὀκάδας οἴνου, θὰ δώσητε ἓν τάλληρον, ὡς καὶ ἂν ἔχητε μίαν ὀκᾶν, καὶ ἐὰν τὸν κρατήσητε τὸν οἶνον 20 ἔτη, θὰ δίδητε κατ’ ἔτος ἓν τάλληρον, ἔχει δὲ τόσας ἄλλας διατυπώσεις βαρυτάτας, διότι πρέπει νὰ προβλέψητε ἀκριβῶς πόσον οἶνον θὰ καταναλώσητε, διότι, ἐὰν δὲν ὑπολογίσητε ἀκριβῶς, κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς καταμετρήσεως θὰ πληρώσητε 200 δραχμὰς πρόστιμον.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Σχινᾶς ὑποβάλλει ἔγγραφον ἐπερώτησιν, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς.

§37ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως εὐαρεστούμενος καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἑξῆς πληροφορίας. Αʹ—αʹ) Τίνες ὁδοὶ κατεσκευάσθησαν εἰς ἕκαστον νομὸν καὶ ἑκάστην ἐπαρχίαν ἀπὸ τοῦ 1884 ἕως 1895; βʹ) Τίς ὁ ἀρχικὸς προϋπολογισμὸς τοῦ ὅλου ἢ ἑκάστου τμήματος (ἐὰν τμηματικῶς ἡ ὁδὸς κατεσκευάσθη) καὶ εἰς ποῖον ποσὸν ἀνεδείχθη ἐργολάβος, διὰ τίνος δὲ διαταγῆς Ὑπουργείου (ἀριθμὸς καὶ ἡμερομηνία) ἐνεκρίθη; γʹ) Τίς ἢ τίνες συμπληρωτικοὶ προϋπολογισμοὶ ἐφ’ ἑκάστου τμήματος ἐνεκρίθησαν, εἰς ποῖον ποσὸν ἕκαστος συμπληρωτικὸς προϋπολογισμὸς ἀνέρχεται καὶ διὰ ποίας διαταγῆς ἐνεκρίθη (ἀριθμὸς καὶ χρονολογία). δʹ) Τὸ μῆκος καὶ πλάτος ἑκάστης τῶν ὁδῶν τούτων ἢ τοῦ τμήματος. Βʹ—Ὁ ὑποβληθεὶς πίναξ τῶν ὁδῶν εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ ποίας χρονολογίας ἄρχεται;»

§38Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ εἰσαγάγω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ διαθέσεως τῆς Ναξίας σμύριδος. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι σχεδὸν αὐτὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶχον εἰσαγάγει κατὰ τὸ 1890–1891 εἰς τὴν Βουλήν.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 215). Τὸ Ηʹ τμῆμα τῆς Βουλῆς ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν του ἐπὶ τῆς ἐπαναληπτικῆς ἐκλογῆς τοῦ Βʹ τμήματος τοῦ δήμου Λυρκείας τῆς ἐπαρχίας Ἄργους. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 216). Ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου· περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐπὶ τῆς χρήσεως 1894 ἐκ δρ. 1,050,331. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 217).

§40ΚΡΙΤΣΑΣ. Κατὰ τὸν περὶ στρατολογίας ΑΦΚΗʹ νόμον τοῦ 1887 οἱ καλούμενοι νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς τὸν στρατὸν ἔχουσι κατὰ τὸ ἄρθρον 84 τοῦ νόμου ἐκείνου τὸ εὐεργέτημα νὰ διανύσωσι τοὺς τέσσαρας τελευταίους τῆς θητείας των μῆνας ἐν ἀδείᾳ ὑποχρεωτικῶς χορηγουμένῃ εἰς αὐτούς. Συμφώνως δὲ πρὸς τὸν νόμον τοῦτον, τινὲς ὑπαγόμενοι εἰς τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1890 ἢ καὶ τοῦ 1891, ὄντες κατὰ τὴν κλήρωσίν των φοιτηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου, ἔτυχον ἀναβολῆς κατατάξεως, μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ὁποίας, ἢ καὶ πρὶν ἢ αὕτη λήξῃ, κατετάχθησαν ἐν τῷ στρατῷ, εἰς τὸν ὁποῖον κατὰ νόμον ἔπρεπε νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐπὶ 20 μῆνας. Οὗτοι ὅμως ἐξακολουθοῦσιν ὑπηρετοῦντες, καίτοι τὸ εἰκοσάμηνον αὐτὸ διάστημα παρῆλθε· καὶ τοῦτο, ὡς μανθάνω, διὰ τὸν λόγον, ὅτι κατετάχθησαν μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ κατὰ τὸ 1892 ψηφισθέντος νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου κατηργήθη τὸ ἄρθρον 84 τοῦ νόμου τοῦ 1887, τὸ πραγματευόμενον περὶ τῆς τετραμήνου ὑποχρεωτικῆς ἀδείας. Νομίζω, ὅτι οἱ κληρωτοὶ οὗτοι, ἀνήκοντες εἰς τὰς ἀπογραφὰς τοῦ 1890 καὶ 1891, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸν νόμον τοῦ 1892, ὁ ὁποῖος, οὐδεμίαν ἀναδρομικὴν δύναμιν ἔχων, δύναται καὶ πρέπει νὰ ἐφαρμόζηται ὡς πρὸς τοὺς κληρωτοὺς τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὰς ἀπογραφὰς τὰς καλουμένας ὑπὸ τὰ ὅπλα ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου τούτου καὶ ἐντεῦθεν, καὶ συνεπῶς παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ διατάξῃ τὴν χορήγησιν εἰς αὐτοὺς τῆς ἐν λόγῳ ἀδείας, καὶ τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον οἱ περὶ ὧν πρόκειται κληρωτοὶ ὑπηρετοῦσιν οὐχὶ ὡς στρατιῶται, ἀλλ’ ὡς ἐπίκουροι ἰατροὶ καὶ ἔφεδροι ἀξιωματικοὶ ἐν γένει, καὶ ὡς τοιοῦτοι ὑποβάλλονται εἰς δαπάνας, ἐπιβαλλομένας ἐκ τῆς θέσεως τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἣν προσωρινῶς κατέχουσιν, ἐνῷ, ὡς γνωρίζετε πάντες, οὗτοι λαμβάνουσι παρὰ τοῦ Δημοσίου μόνον τὸν μισθὸν τοῦ στρατιώτου. Ἑτέραν παράκλησιν ἔχω ν’ ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ἐπανελάμβανον,—διότι ἐπείσθην, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν θέλει νὰ μεταχειρίζηται τὸν αὐτὸν πῆχυν δι’ ὅλους, —ἂν δὲν μοὶ ἐπεβάλλετο τοῦτο ἐκ τηλεγραφήματος, χθὲς διαβιβασθέντος μοι ἐκ μέρους τῶν ἐνδιαφερομένων. Πρόκειται, κ. Πρόεδρε, περὶ ζητήματος, περὶ τοῦ ὁποίου δὶς μέχρι τοῦδε ὡμίλησα, καὶ περὶ τοῦ ὁποίου οὐδεμία εἰσέτι ἀπόφασις ἐλήφθη, πρόκειται δηλαδὴ περὶ τῶν ἐμπόρων Λαμίας, εἰς τοὺς ὁποίους καθυστεροῦνται 600 χιλιάδες δραχμῶν, δι’ ὧν οὗτοι ἐπίστωσαν τοὺς ὑπεργολάβους τῆς ἑταιρίας τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, ἡ καθυστέρησις τῶν ὁποίων μέγιστον κλονισμὸν φέρει εἰς τὴν ἀσθενῆ ἐκείνην ἀγορὰν, διὰ τὴν ὁποίαν τὸ ποσὸν τοῦτο ἀποτελεῖ τὸ πλεῖστον μέρος τῶν κεφαλαίων της. Δὶς μέχρι τοῦδε παρεκάλεσα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ μέτρον τι προστατευτικὸν καὶ ἀνακουφιστικὸν διὰ τοὺς ἐν Λαμίᾳ ἀτυχήσαντας· καὶ κατὰ μὲν τὴν πρώτην φορὰν ἔτυχον ἀπαντήσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διὰ τῆς ὁποίας οὗτος ἀπέφυγε ν’ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τοῦ κυρίου ζητήματος, καὶ ἠσχολήθη μόνον εἰς τὸ ἂν τὸ ζητηθὲν παρ’ ἐμοῦ καὶ ὀνομασθὲν «ἀποζημίωσις» ἔπρεπε νὰ ὀνομασθῇ οὕτως ἢ «βοήθημα», ἐνῷ ἐγὼ εἶπον νὰ δώσωσι ποσόν τι καὶ ἂς τὸ ὀνομάσωσι καὶ ἐλεημοσύνην, κατὰ δὲ τὴν δευτέραν φορὰν οὐδεμιᾶς ἀπαντήσεως ἠξιώθην, καὶ διὰ τοῦτο εἶχον ἀποφασίσει νὰ μὴ ἐπαναλάβω τὴν παράκλησιν ταύτην. Ἐκ τοῦ χθὲς ὅμως ληφθέντος τηλεγραφήματος ἀναγκάζομαι τὸ τρίτον ἤδη νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην ν’ ἀναγράψῃ ὑπὲρ τῶν ζημιωθέντων αὐτῶν ἀνθρώπων κονδύλιον ἐκ 300 τοὐλάχιστον χιλιάδων δραχμῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ὡς ἀνέγραψεν ὅμοιον τοιοῦτον ὑπὲρ τῶν ἐν Τριπόλει, οἵτινες ἐζημιώθησαν κατὰ τὸν αὐτὸν ἀκριβῶς τρόπον, καθ’ ὃν καὶ οἱ ἐν Λαμίᾳ, μὲ μόνην τὴν διαφοράν, ὅτι οὗτοι μὲν ἐζημιώθησαν ἐκ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, ἐκεῖνοι δὲ ἐκ τοῦ Μύλων–Καλαμῶν. Καὶ ἂν δὲν ἐδίδετο βοήθημα εἰς τοὺς ἐν Τριπόλει, οὐδὲν θὰ ἐζήτουν καὶ οἱ ἐν Λαμίᾳ. Δοθέντος ὅμως τοῦ ἐκ 400,000 δραχμῶν βοηθήματος εἰς ἐκείνους, δὲν ἐννοῶ τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀρνεῖται νὰ συνδράμῃ καὶ τούτους.

§41ΤΡΑΚΑΣ. Καὶ ἐγὼ ἀπευθύνω τὴν αὐτὴν σύστασιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου, καὶ παρακαλῶ αὐτὴν νὰ λάβῃ ἓν μέτρον, ἵνα ἀποζημιωθῶσιν οἱ ζημιωθέντες Λαμιεῖς ἐκ τῶν ὑπαλλήλων τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Λαρίσης, οἱ ὁποῖοι ἔφυγον νύκτωρ. Μάλιστα αἱ ἐν Λαμίᾳ ἀρχαὶ τελευταίως ὑπεσχέθησαν πρὸς τοὺς ἐκ τῆς περιστάσεως ταύτης ζημιωθέντας, ὅτι θέλει ληφθῆ πρόνοια περὶ ἀποζημιώσεως αὐτῶν, καὶ διὰ τῆς ὑποσχέσεως ταύτης κατωρθώθη νὰ διαλυθῇ καὶ ἡσυχάσῃ ὁ λαὸς, ὁ ὁποῖος ἄλλως θὰ προέβαινεν εἰς τὸ νὰ καταξεσχίσῃ τοὺς ὑπευθύνους.

§42ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἡ ὑπόθεσις ἔχει οὕτω. Τὸ Δημόσιον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πιστοποιήσεων τῶν ἁρμοδίων μηχανικῶν ἐπλήρονεν εἰς τὴν ἑταιρίαν τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς– Λαρίσης τὸ ἀντίτιμον τῆς συντελεσθείσης ἐργασίας κατὰ δίμηνον· μεθ’ ἑκάστην δὲ τοιαύτην πληρωμὴν ἐπλήρονε καὶ ἡ ἑταιρία τοὺς ὑπεργολάβους, καὶ οὗτοι τοὺς ἐργάτας καὶ τοὺς ἐμπόρους, τοὺς ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τῆς ἑταιρίας δίδοντας ἐπὶ πιστώσει τὰ ἐμπορεύματά των. Κατὰ τὴν τελευταίαν διμηνίαν τῆς ἐργασίας ἡ Κυβέρνησις, διὰ τοὺς γνωστοὺς λόγους, ἐκήρυξεν ἔκπτωτον τὴν ἑταιρίαν ἐκείνην, χωρὶς νὰ πληρώσῃ εἰς αὐτὴν τὸ εἰς τὴν τελευταίαν ταύτην διμηνίαν ἀναλογοῦν μέρος τῆς ἀποζημιώσεως. Κρατήσασα λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις τὸ ἀντίτιμον τῆς ἐργασίας ἐκείνης, δίκαιον εἶναι ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου νὰ διαθέσῃ μέρος πρὸς πληρωμὴν χρεῶν τῆς ἑταιρίας πρὸς τοὺς ἐμπόρους Λαμίας, καὶ τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον τὸ καθυστερούμενον αὐτὸ ποσὸν εἶναι σχεδὸν τὸ ὅλον τῶν κεφαλαίων τῆς ἀγορᾶς τῆς πόλεως ἐκείνης.

§43ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ἡμερῶν ἔχω ὑποβάλει εἰς τὸ Προεδρεῖον αἴτησιν, ὅπως προσαχθῶσιν οἱ πίνακες, ἐξ ὧν ἐμφαίνεται ἡ ἐκτίμησις τῶν γαιῶν τῶν ἐθνικῶν τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν δὲν προσήγαγεν αὐτοὺς μέχρι τοῦδε, νὰ τοὺς προσαγάγῃ πρὸ τῆς δευτέρας συζητήσεως τοῦ σταφιδικοῦ νομοσχεδίου.

§44Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὰς ἐκλογὰς τὰς ἐνεργηθείσας τελευταίως, ὁ ἀστυνόμος Βόλου, ὄργανον τῆς πεσούσης φατρίας, ἐπετέθη κατ’ ἀόπλων πολιτῶν, οἵτινες ἐξεδήλουν ἁπλῶς τὸ πρὸς τοὺς ὑποψηφίους αἴσθημά των, ἐτυράννησεν αὐτούς, ἐπιστόλισεν αὐτοὺς καὶ ἐτραυμάτισεν αὐτούς. Ὁ τύπος ἅπας τῆς Ἑλλάδος ἐχαρακτήρισε τὴν βανδαλικὴν ἐκείνην πρᾶξιν καὶ ἐζήτησε τὴν τιμωρίαν τοῦ ἐνόχου ἀστυνόμου. Δυστυχῶς μεταξὺ ἐκείνων, οἵτινες ἔπαθον, εἶναι καὶ εἷς συμπολίτης μου, ὅστις ἐξερχόμενος τοῦ στρατοῦ μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ δεκανέως καὶ ἀπολυθείς, ὡς συμπληρώσας τὴν θητείαν του, ἐκ Λαρίσης μετέβαινεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ξηροχωρίου, ἄοπλος πλέον πολίτης. Καὶ τοῦτον ὁ ἀστυνόμος Βόλου, ἵνα ἐκδικηθῇ, διότι συνευθύμει μετὰ τῶν ἄλλων καὶ ἐξεδήλου καὶ οὗτος τὸ αἴσθημά του, ζητωκραυγάζων ὑπὲρ τοῦ ἐθνικοῦ κόμματος, συνέλαβε καὶ ἔθεσεν εἰς τὰς φυλακὰς μετὰ τῶν ἄλλων. Ἤδη, κύριε Πρόεδρε, μετὰ λύπης μου ἀναγκάζομαι νὰ ὑψώσω φωνὴν κατὰ τῆς ῥαθυμίας τοῦ δικαστηρίου Βόλου, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης οὐδεμίαν ἀπόφασιν ἔλαβε, δι’ ἧς νὰ ἀπαλλάσσῃ τοὺς ἀδίκως ἐπὶ πέντε μῆνας προφυλακισμένους, ἢ τουλάχιστον νὰ παραπέμψῃ αὐτοὺς ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, ὅπως δικασθῶσι. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐξετάσῃ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην καὶ νὰ τιμωρήσῃ τόν τε κύριον εἰσαγγελέα Βόλου καὶ τοὺς δικαστάς, διὰ τὴν ὁποίαν ἔδειξαν ῥαθυμίαν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, καὶ νὰ διατάξῃ τὴν ἐνέργειαν τοῦ νόμου, ἵνα μὴ ἄνθρωποι ἀθῶοι, πολῖται συνταγματικοὶ τυραννῶνται ἐν ταῖς φυλακαῖς ἀδίκως. Τοιαῦτα δικαστικὰ τερατουργήματα ἐπετρέπετο εἰς ἄλλας ἐποχὰς καὶ ὑπὸ ἄλλα πολιτεύματα νὰ λαμβάνωσι χώραν.

§45Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, χθὲς ἐδέχθην ἐπιτροπὴν ἐκ Λαυρίου, ἥτις μετὰ μεγάλης ἐπιμονῆς, οὕτως εἰπεῖν, καὶ λύπης ἀκόμη μὲ παρεκάλεσε νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τὸ ζήτημα τοῦ ὕδατος, περὶ τοῦ ὁποίου πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐδώκατε ἀπάντησιν εἰς τὸν κ. Κολιάτσον, ὁ ὁποῖος ὑπέβαλε σχέδιον νόμου περὶ τούτου, ὅτι εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο, ἐὰν ἡ Βουλὴ εἶχε καιρὸν νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἀλλὰ πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἔχῃ καιρὸν, διότι δὲν πρόκειται ἐνταῦθα περὶ μιᾶς χάριτος ἀφορώσης μίαν κοινότητα. Καὶ ἑπομένως οὐχὶ ὡς ἀντιπρόσωποι ἐπιθυμοῦντες νὰ καλλιεργήσωμεν τὰς σχέσεις μας μετὰ τῶν ἐκλογέων τοῦ Λαυρίου ἐπανερχόμεθα εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Πρόκειται περὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν Ἑλλάδα ὅλην, διότι πρόκειται περὶ πόλεως, ἥτις παρουσιάζει στοιχεῖα ἀναπτύξεως, τὰ ὁποῖα οὐδαμοῦ ἀλλαχοῦ παρουσιάζονται ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους. Ἔχομεν μίαν πόλιν, ἡ ὁποία ἕνεκα τῶν γνωστῶν περιστάσεων εὑρίσκεται ἐν ἀναπτύξει σπουδαιοτάτῃ. Ἔχει 14,000 κατοίκων, ἔχει βιομηχανίαν σπουδαίαν. Καὶ ἡ πόλις αὕτη, ἐὰν εὑρίσκετο ὑπὸ τοὺς συνήθεις ὅρους τῶν ἄλλων ἑλληνικῶν πόλεων, ἔστω καὶ τῶν στερουμένων ἐπαρκοῦς ὕδατος, ἤθελεν ἔχει ἀνάπτυξιν διπλασίαν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἔχει σήμερον. Ἀλλὰ τὸ Λαύριον στερεῖται ἐντελῶς ὕδατος. Διὰ τοῦτο τὸ ζήτημα αὐτὸ πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ζήτημα ἐθνικῆς ἀνάγκης, πρέπει νὰ δοθῇ εἰς τὴν πόλιν αὐτὴν τὸ μέσον τῆς ὑπάρξεως, τὸ μέσον τῆς ἀναπτύξεως. Θὰ ἔχητε, ἐὰν λύσητε τὸ ζήτημα αὐτὸ, ἔστω καὶ διὰ θυσίας, αὔξησιν τοῦ πληθυσμοῦ της εἰς 20 καὶ 25 χιλιάδας κατοίκων, καὶ βεβαίως τὸ δημόσιον ταμεῖον διὰ τῆς θυσίας αὑτῆς θὰ ὠφεληθῇ πολλῷ πλείονα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θέλει διαθέσει ὑπὲρ τοῦ ἔργου τούτου. Διότι, ὡς γνωρίζετε πολὺ καλῶς, τὸ ὕδωρ τὸ καλὸν καὶ ἄφθονον εἶναι σπουδαῖον μέσον ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τῆς δηλητηριάσεως τῆς προερχομένης ἐκ τῶν μολυβδούχων ἀναθυμιάσεων. Ἐὰν ἀναβάλητε τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος κατὰ τὸ θέρος τοῦτο, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι θὰ παρακωλυθῇ ἡ ἀνάπτυξις τῆς πόλεως ἐκείνης, ἐπὶ ζημίᾳ τῶν γενικῶν συμφερόντων τοῦ τόπου καὶ ἐπὶ ζημίᾳ ἀκόμη τοῦ δημοσίου ταμείου. Διὰ ταῦτα παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως σπεύσῃ καὶ προτάξῃ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον.

§46Ν. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἀληθῶς οἱ λόγοι, οὓς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου πρὸ ὀλίγον ἀνέφερεν, εἶναι σπουδαιότατοι. Ἡ ἀνάγκη τῆς ὑδρεύσεως τῆς πόλεως Λαυρίου εἶναι πραγματική· νομίζω ὅμως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν θελήσῃ νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ θέματος τούτου, ὀφείλει μετὰ πολλῆς προσοχῆς νὰ ἐνεργήσῃ, ἀναλαμβάνουσα τὴν πρωτοβουλίαν τῆς ἀποστολῆς εἰδικοῦ μηχανικοῦ, ὁ ὁποῖος νὰ ἐξετάσῃ καὶ μελετήσῃ τὸν τρόπον τῆς διοχετεύσεως τοῦ ὕδατος. Παρακαλῶ λοιπὸν καὶ ἐγὼ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν αἴτησιν ταύτην τῶν κατοίκων Λαυρίου καὶ διατάξῃ, ἵνα ἀρχίσῃ ἡ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἐξέτασις.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἄλλος τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως; Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δευτέρα συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ ἐξαγωγῆς σταφιδοκάρπου κλπ.

§48ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεὶς, Κύριοι, ἠρνήθη, οὐδεὶς ἐκ τῶν καταψηφισάντων τὴν παρακράτησιν, περὶ τῆς ὁποίας τὸ νομοσχέδιον τοῦτο προνοεῖ, καὶ τῶν ὑπερψηφισάντων αὐτῆς, οὐδεὶς ἠρνήθη, ὅτι τὸ μέτρον εἶναι ἔκρυθμον,—διὰ νὰ μεταχειρισθῶμεν τὴν μετριωτέραν ἔκφρασιν—ὅτι παρουσιάζει τι τὸ ἔκθεσμον, ὅτι δὲν ἔχομεν δικαίωμα κἄν νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως τοιούτου μέτρου, ὅτι πρόκειται περὶ συμφερόντων ἰδιωτικῶν συγκρουομένων, καὶ ὅτι ἡ Πολιτεία ἐπεμβαίνει, οὐχὶ ἵνα κανονίσῃ κατὰ νόμον τίνα τὰ δικαιώματα ἑκάστου, ἀλλὰ ἵνα εἴπῃ εἰς τὸν ἕνα «δέσε τὰς χεῖρας, ἵνα ὁ ἄλλος σὲ πνίξῃ.» Ὁ χαρακτηρισμὸς οὗτος ἐδόθη ὑπὸ πάντων ἀνεξαιρέτως εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἀλλὰ ἐῤῥήθη ὅτι, ἐὰν τοιαύτη ᾖναι ἡ φύσις τοῦ νομοσχεδίου, εὑρισκόμεθα ὑπὸ ἐκτάκτους περιστάσεις, καὶ σύσσωμος ὁ σταφιδικὸς κόσμος ἀπαιτεῖ νὰ πράξωμεν ἡμεῖς ὅ,τι ἐκεῖνος δὲν δύναται νὰ πράξῃ, νὰ καταρτίσωμεν ἡμεῖς τὸν συνεταιρισμὸν, τὸν ὁποῖον ἐκεῖνος ἀδυνατεῖ νὰ συντελέσῃ, καὶ ὑπὸ τοιαύτας ἀνάγκας ἡ Βουλὴ ἐπελήφθη τῆς συζητήσεως, νομίσασα ὅτι κατὰ τὸ ὅλον ὁ σταφιδικὸς κόσμος, ἢ τοὐλάχιστον κατὰ μεγάλην πλειονοψηφίαν, ἐπιθυμεῖ τὰ μέτρα ταῦτα, καὶ ὑπὸ τοιαύτας ἐντυπώσεις ἀπεδέχθη ἐξ ὑφαρπαγῆς τὴν παρακράτησιν ὑπὸ τὸν τύπον τῆς εἰσφορᾶς, ἐνῷ καὶ ὁ σταφιδικὸς κόσμος ἠγνόει, ὅτι τοιοῦτο μέτρον ἐψήφιζεν ἡ Βουλή, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πιστεύσῃ ὁ σταφιδικὸς κόσμος, ὅτι ἡ παρακράτησις συζητεῖται πάλιν, ἐνῷ αὕτη πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἶχεν ἀποῤῥιφθῆ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ τοιούτου μέτρου ἁρπακτικοῦ, πρέπει τοὐλάχιστον νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῶν σταφιδικῶν ἐπαρχιῶν τὸ θέλει. Σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, καὶ μὴ δυσανασχετεῖτε, λέγοντες, ὁ μὲν «ἐγὼ ἐκουράσθην καὶ κάτι θὰ δώσω», καὶ ὁ ἄλλος «ἐγὼ παρεκλήθην καὶ θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως». Εἰσέρχεσθε εἰς στάδιον νέον ἐν τῇ νομοθεσίᾳ, καὶ ὀφείλετε νὰ ἐξετάσητε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον· πρέπει νὰ πεισθῆτε, ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο, τὸ ὁποῖον πάντες ἀνεξαιρέτως ἀποδέχεσθε ὅτι εἶναι ἔκρυθμον, ἔκθεσμον, ἄδικον καὶ καταπιεστικόν, τὸ θέλει τοὐλάχιστον κατὰ μεγάλην πλειονοψηφίαν ὁ σταφιδικὸς κόσμος. Ἀλλ’ ἐνῷ σεῖς διατελεῖτε ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι δὲν συνεζητεῖτε παρακράτησιν, ἀλλ’ εἰσφορὰν, ἐνῷ οἱ πληθυσμοὶ τῆς Πελοποννήσου νομίζουσιν ὅτι δὲν συζητοῦμεν περὶ παρακρατήσεως, ἀλλὰ περὶ ἑκουσίας εἰσφορᾶς, μόλις ἐγνώσθη, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μόνον κατὰ τὴν ἐπιγραφὴν διαφέρει τοῦ καταψηφισθέντος νομοσχεδίου τῆς παρακρατήσεως, ἠκούσαμεν τοὺς κώδωνας κρουομένους καὶ καλοῦντας τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς, οἵτινες διὰ τηλεγραφημάτων, ἅτινα ἀλλεπάλληλα καταφθάνουσι, διαμαρτύρονται κατὰ τῆς παρακρατήσεως. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν, πρὶν εἰλικρινῶς ἐξετάσωμεν τὰ ζητήματα, καὶ ἀφίνοντες τὸν χρόνον νὰ ὁμιλήσῃ, εἰς μίαν, δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας πεισθῶμεν, ὅτι ὁλόκληρος ὁ σταφιδικὸς κόσμος τῆς Ἑλλάδος ζητεῖ τὸ μέτρον τοῦτο. Διότι, ὅταν ἀκουσθῇ, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ ἐπιστεύθη εἰς τοὺς πάσχοντας πληθυσμοὺς τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ἔχει τὴν δύναμιν νὰ αὐξάνῃ τὰς τιμὰς τῶν προϊόντων τῶν ὑφισταμένων κρίσιν γεωργικὴν, δὲν ἠξεύρω ἂν ἡ ἐντύπωσις αὕτη δὲν θὰ ᾖναι ἀνάλογος τῆς ἐντυπώσεως, τὴν ὁποίαν ἐνέπνευσεν ἡ χρεωκοπία τοῦ Κράτους, δὲν ἠξεύρω ἂν δὲν μᾶς εἴπωσιν, ὅτι ὄχι μόνον οἰκονομικῶς ἀπεφασίσαμεν νὰ χρεωκοπήσωμεν, ἀλλὰ καὶ διανοητικῶς. Λοιπὸν πρὶν καταδικάσητε τοὺς πληθυσμοὺς τούτους, πρὶν ἀποφασίσητε νὰ παράσχητε λύτρα εἰς τοὺς νικητάς, ἀκροασθῆτε τοὺς ἡττηθέντας, ἀκούσατε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι σᾶς λέγουσιν, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ καταργήσητε ἐν Ἑλλάδι τοὺς φυσικοὺς ἐκείνους νόμους, οἱ ὁποῖοι διέπουσιν ἀπ’ αἰώνων τὰς πρὸς ἀλλήλους σχέσεις τῶν ἀνθρώπων. Δώσατε τὸ δικαίωμα —σᾶς λέγομεν— εἰς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους θὰ καταδικάσητε, ὡς ἡττηθέντας, νὰ σᾶς εἴπωσι τὴν γνώμην των. Νὰ ἦσθε τοὐλάχιστον ἐδῶ πάντες, καὶ ἡ Βουλὴ ἐν ὁλομελείᾳ, εἰ δυνατόν, ν’ ἀποφασίσῃ τὴν ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ μεταβάλῃ ὄχι τὸ Σύνταγμα, διότι δὲν παραβαίνεται τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ τοὺς ἀνθρωπίνους νόμους. Λοιπὸν ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν ταύτην τοῦ ἐξεγερθέντος πληθυσμοῦ τῆς Πελοποννήσου, ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν ὑπὸ τὴν ὁποίαν διατελεῖτε σεῖς, παρασυρθέντες ἐκ ψηφοφορίας, ἡ ὁποία θέτει ἐν ἀμφιβόλῳ αὐτὴν τὴν σπουδαιότητα, μετὰ τῆς ὁποίας ψηφίζομεν ἐνταῦθα, ὑπὸ τὰς ἐντυπώσεις λέγω ταύτας ἐρχόμεθα ἡμεῖς οἱ ἡττηθέντες, ἄγνωστον ὑπὸ ποίου Βρέννου, ὁ ὁποῖος ἔθεσε τὸ ξῖφος αὑτοῦ τὸ κατακτητικὸν ἐπὶ τῆς πλάστιγγος τῆς δικαιοσύνης, καὶ σᾶς λέγομεν: Ἀκούσατε τοὺς πληθυσμούς, οἱ ὁποῖοι κραυγάζουσι, καὶ τότε ἀποφανθῆτε. Ζητοῦμεν τὴν ἀναβολὴν ἐπὶ 2 ἡμέρας τοὐλάχιστον, μέχρις ὅτου πεισθῆτε, ὅτι οἱ πληθυσμοὶ τῆς Πελοποννήσου, ἐὰν ἐπτώχευσαν, δὲν ἐμωράνθησαν (χειροκροτήματα).

§49ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Διὰ λογαριασμόν σας (θόρυβος).

§50ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρατηρήσατε εἰς τὸ πρακτικὸν τῆς ψηφοφορίας, πόσοι Βουλευταὶ εἶναι ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως καὶ πόσοι εἶναι ἐναντίοι, ἐπειδὴ λέγετε ὅτι ἅπας ὁ λαὸς τῆς Πελοποννήσου ἐξηγέρθη κατὰ τῆς παρακρατήσεως. Εἴμεθα ὅλοι ἐκ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν καὶ ἔχομεν τὴν πλειοψηφίαν, καὶ ἑπομένως καὶ ὁ λαὸς ὁ ζητῶν τὴν παρακράτησιν εἶναι πολὺ πλειότερος τοῦ λαοῦ ὁ ὁποῖος τὴν ἀποκρούει (θόρυβος). Ἀπόδειξις ὅτι ἡ παρακράτησις εἶναι σωστικὸν μέτρον, εἶναι, ὅτι αἱ τιμαὶ τοῦ σταφιδοκάρπου ὑψώθησαν (θόρυβος).

§51ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπορῶ ὅτι ὁ κ. Παπαδιαμαντόπουλος νομίζει ὅτι ἀντικρούει τὴν γνώμην μου. Ἡμεῖς δὲν θέλομεν τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ συζητήσωμεν πόσοι Βουλευταὶ καὶ πόσαι ἐπαρχίαι ζητοῦσι τὴν παρακράτησιν, διότι τὴν στιγμὴν ταύτην ἔχομεν τὰ μέσα νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι χιλιάδες εἶναι κατὰ τῆς παρακρατήσεως...

§52ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ ἀποδείξητε τοῦτο.

§53ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, μὴ μὲ διακόπτετε... Ἀκριβῶς τοῦτο ζητοῦμεν. Τὸ ἠκούσαμεν ἔξω τῆς Βουλῆς, ὅτι πολλοὶ Βουλευταὶ νομίζουν ὅτι ὅλος ὁ σταφιδικὸς κόσμος θέλει τὴν παρακράτησιν καὶ ὅτι δύο ἢ τρία ἄτομα ἐπιμένουσι κατ’ αὐτῆς. Ἀλλ’ ἀκριβῶς σᾶς λέγομεν, ἀφοῦ ἔχετε πεποίθησιν εἰς τὴν πλειονότητα τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀφήσατε νὰ ἐκδηλώσῃ τὸ φρόνημα αὐτοῦ. Ὁ λαὸς ἠπατήθη, διότι σεῖς συνετελέσατε εἰς τὸ νὰ ἀπατηθῇ, οὐχὶ ἑκόντες, ἀλλ’ ἄκοντες καὶ παρασυρθέντες, διότι ὁ λαὸς ἔμαθε μίαν ἡμέραν, ὅτι τὴν παρακράτησιν τὴν ἀπεκρούσατε, εὑρέθησαν δὲ οἱ γνωρίζοντες τὸν Κανονισμόν, οἱ ὁποῖοι εἶπον εἰς αὐτόν, ὅτι δὲν ἐπανέρχεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ζήτημα ἅπαξ ἀποκρουσθὲν ὑπ’ αὐτῆς, καὶ ὁ λαὸς ἐπέστρεψεν εἰς τὰ ἔργα αὑτοῦ, ὅτε τὸ νομοσχέδιον τῆς παρακρατήσεως, τίτλον καὶ ὑπογραφὴν μεταβαλόν, ἦλθεν ἐκ δευτέρου ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Δώσατε εἰς τὸν λαὸν τὸν καιρὸν νὰ ἐννοήσῃ περὶ τίνος πρόκειται, νὰ καθαρίσωσι καὶ νὰ φανῶσιν αἱ χιλιάδες, τὰς ὁποίας ἔχετε ἀκολούθους τῶν ἰδεῶν σας, σεβαστὲ ἐκ Τριφυλίας συνάδελφε· τοῦτο ζητοῦμεν, δύα ἡμερῶν ἀναβολὴν, ἵνα γνωρίσωσι τὴν ἀλήθειαν ἐκεῖνοι οἱ Βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται νὰ δικάσωσι περὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀγνοοῦσι καὶ τὸ ὁποῖον δὲν τοὺς ἐνδιαφέρει, καὶ ἐδῶ ἔγκειται τὸ ἄτοπον τοιούτων συζητήσεων ἐν τῇ Βουλῇ, διότι οἱ κύριοι Βουλευταὶ δίδουσι ψῆφον ἐπιεικείας καὶ χάριτος ἀπέναντι τῶν συναδέλφων αὐτῶν, καὶ ὅταν ὁ Βουλευτὴς δίδῃ ψῆφον ἐπιεικείας ἢ χάριτος ἢ ἐλεημοσύνης, οὐχὶ δὲ ψῆφον διὰ τὴν ὁποίαν ἔχει νὰ δώσῃ λόγον ἐνώπιον τῶν συμπολιτῶν του, δὲν ἐμπνέει πεποίθησιν ὅτι ἡ ψῆφος αὕτη εἶναι ἀπηλλαγμένη πάσης ἐπιδράσεως. Ἠκούσαμεν ἐντεῦθεν ἐπισήμως βεβαιούμενον, ὅτι Βουλευταὶ ἐψήφιζον, ἵνα ἀπαλλαγῶσιν ἐπὶ τέλους τοῦ ζητήματος τούτου, ἵνα ἀπαλλαγῶσι τοῦ καμάτου τῶν συζητήσεων· ἀλλ’ ἀπαλλασσόμενοι τοῦ καμάτου τῶν συζητήσεων, ἐνόουν ἄρα ποίαν παραχώρησιν ἔκαμνον εἰς τοὺς μὲν καὶ ποίαν ἁρπαγὴν εἰς τοὺς δέ; Ἔχομεν ἐπιχειρήματα, ἵνα ὑποστηρίξωμεν τὰς ἰδέας μας, καὶ δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πρὸ τῶν ἐπιχειρημάτων θὰ σᾶς εἴπωμεν «οἱ ἀριθμοὶ λύουσι τὰ ζητήματα· ἐμπρός!» διότι τοιαῦτα ζητήματα λύονται διὰ τῶν ἀριθμῶν, ὅταν λύωνται παρὰ τὸ δίκαιον, ἀλλὰ καταλύονται οὐχὶ διὰ τῶν ἀριθμῶν, ἀλλ’ ἄλλως. Ἡμεῖς σᾶς λέγομεν: «ἀφήσατε τὸν Ἑλληνικὸν σταφιδικὸν πληθυσμὸν νὰ ἐκδηλώσῃ τὸ φρόνημά του· ἀντιληφθῆτε αὐτοῦ ἐν ἡσυχίᾳ· πρὸ παντὸς ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ μᾶς ἀκούσητε, καὶ ἔλθητε ἐδῶ προσεκτικοὶ νὰ δώσητε τὴν ψῆφόν σας καὶ οὐχὶ ἐκ συναρπαγῆς ἐπὶ νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα κατεψηφίσατε χθὲς καὶ ἐψηφίσατε σήμερον καὶ τῶν ὁποίων ἡ γνῶσις θὰ πείσῃ ἕκαστον, ὅτι δὲν διαφέρουσιν ἢ κατὰ τὴν ὑπογραφὴν καὶ ἐπιγραφὴν τῶν χθὲς ἐπιψηφισθέντων.» Λοιπὸν τοῦτο ζητοῦμεν, δύο ἡμερῶν ἀναβολήν. Καὶ ἡττημένοι ἐὰν ἤμεθα, ἔπρεπε νὰ μᾶς τὴν παραχωρήσητε, ἀλλ’ ἀφοῦ ἔχομεν δικαίωμα νὰ τὴν ζητήσωμεν, δὲν δύνασθε νὰ μᾶς τὴν ἀρνηθῆτε.

§54ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς συνδέεται μὲ τὸ ὅλον ζήτημα· εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ συζητοῦμεν ἐπ’ αὐτῆς. Δυνάμεθα νὰ διακόψωμεν καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις, ἀλλ’ εἰς τὰς 5 ἀκριβῶς παρακαλῶ νὰ ἤμεθα ἐδῶ. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 12 καὶ 45′. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 6 μ. μ. προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Ἀλ. Θ. Ζαΐμη).

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Θ’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Δʹ τμῆμα τῆς Βουλῆς κατέθεσε τὴν ἔκθεσίν του ἐπὶ τῆς ἐπαναληπτικῆς ἐκλογῆς τοῦ Βʹ τμήματος τοῦ δήμου Καρπενησίων τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 218).

§58Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Καταθέτω δήλωσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν περὶ προσθήκης εἰς τὰς πιστώσεις δύο ἄρθρων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895, καὶ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως τοῦ 1894 ἐκ δραχμῶν 41,785. Καὶ ἄλλαι ὑπάρχουσιν ἀναπληρωτικαὶ πιστώσεις ἐπὶ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἄλλων Ὑπουργείων, τὰς ὁποίας θέλω εἰσαγάγει μετ’ ὀλίγον. Καταθέτω δὲ ὡσαύτως εἰς τὴν Βουλὴν πίνακας δηλοῦντας τὰς τιμὰς, ἐπὶ ταῖς ὁποίαις ἐγένετο ἡ ἐκτίμησις τῶν γαιῶν τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, οἵτινες ἐζητήθησαν ἀπὸ τὸν ἐξ Αἰγίου συνάδελφον κ. Ἀσημακόπουλον.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθὲν νομοσχέδιον θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 219). Διετυπώθη ἡ περὶ ἀναβολῆς τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου πρότασις (ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Δεληγεώργης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ παρεμπίπτοντος ζητήματος τῆς ἀναβολῆς.

§60ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ Βουλὴ, ψηφίσασα εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ εἰσφορᾶς τοῦ σταφιδοκάρπου, νομίζω ὅτι ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὰ συμφέροντα καὶ τὰς γνώμας ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους, ἑπομένως ἀναβολή, ὅπως μάθῃ ταύτας, εἶναι, νομίζω, περιττή. Ἡ Βουλὴ ἐδέχθη κατ’ ἀρχὴν τὴν εἰσφορὰν μετὰ μακρὰς συζητήσεις, γενομένας καὶ κατ’ ἄλλας συνόδους καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν, δεχθεῖσα δὲ αὐτὴν, ἐδέχθη ὅ,τι κατὰ τὴν πεποίθησίν της οὔτε εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς ἰδιοκτησίας οὔτε εἰς τὰς τοῦ Δικαίου καὶ τοῦ Συντάγματος προσκρούει, οὔτε εἰς τὰ συμφέροντα τῶν ἐπαρχιῶν τῶν σταφιδοφόρων. Ἑπομένως ἡ ἀναβολὴ οὐδὲν θέλει προσθέσει, οὐδὲ θὰ διαφωτίσῃ τὴν Βουλήν. Ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν πολλὰ δύνανται νὰ ῥηθῶσι, καὶ ἐν τῷ σταδίῳ τούτῳ εὑρισκόμεθα. Οἱ προτείναντες ὅμως τὴν πρωΐαν τὴν ἀναβολὴν κατέχονται ἐκ προκαταλήψεως, ὅσον ἀφορᾷ τὸ μέτρον τῆς εἰσφορᾶς. Ἀλλὰ τὸ μέτρον τῆς εἰσφορᾶς δὲν εἶναι ἄλλο ἢ ἡ παρακράτησις, αὕτη δὲ οὐ μόνον εἰς τὰ οἰκονομικὰ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν συμφέρει, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ τοῦ τόπου ὁλοκλήρου καὶ τοῦ Κράτους. Ὅσοι εἴμεθα ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως, αὐτὴν τὴν ἰδέαν ἔχομεν. Δὲν συμμερίζομαι τὴν ἰδέαν τοῦ ἐντίμου ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευτοῦ, ὅστις κατήγγειλε τὸ μέτρον τῆς εἰσφορᾶς ὡς ἀντικείμενον εἰς ὅλους τοὺς ἀνθρωπίνους νόμους, ὡς μέτρον ἁρπακτικόν. Ὁ κ. Βουλευτὴς παρέστησε τὴν Βουλὴν ὡς διαπράξασαν ἀδίκημα, ὅπερ διήγειρέ τινας τῶν ἐπαρχιῶν εἰς ἀναστάτωσιν, διότι ἡ παρακράτησις εἶναι μέτρον ἀντικείμενον εἰς πᾶσαν ἀρχὴν ἰδιοκτησίας, εἰς τοὺς κοινωνικοὺς νόμους, εἰς τὸ Σύνταγμα. Ἐγώ, ἐπαναλαμβάνω, οὐδὲν εὑρίσκω εἰς τὸ μέτρον τοῦτο τὸ ἀντισυνταγματικὸν καὶ τὸ ἀντικοινωνικὸν, καὶ πρέπει ἅπαξ νὰ ἄρωμεν ἐκ τοῦ μέσου τοιαύτας παρεξηγήσεις, αἵτινες τρομάζουν πολλοὺς ἀνὰ πᾶν βῆμα τῆς συζητήσεως. Τὸ μέτρον τῆς εἰσφορᾶς δὲν εἶναι ἀφαίρεσις ἰδιοκτησίας, τὸ δὲ Σύνταγμα μόνον τὴν ἀφαίρεσιν τῆς ἰδιοκτησίας ἀπαγορεύει ἄνευ προηγουμένης ἀποζημιώσεως. Διὰ τῆς παρακρατήσεως ἡ Βουλὴ ψηφίζει περιορισμοὺς εἰς τὴν διάθεσιν τῆς σταφίδος, οὐχὶ δ’ ἀφαίρεσιν αὐτῆς. Ἀπαγορεύει νὰ ἐξαγάγῃ ὁ παραγωγὸς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν μέρος τι τῆς σταφίδος του. Εἰς ὅλα τὰ Κράτη, εἰς ὅλας τὰς νομοθεσίας, οἱ περιορισμοὶ αὐτοὶ τῆς ἰδιοκτησίας ἀναγνωρίζονται. Τί ἄλλο εἶναι αἱ διατάξεις ἐν Ἀγγλίᾳ, αἱ ἀπαγορεύουσαι τὴν καλλιέργειαν τοῦ καπνοῦ; Οὐδέποτε ὅμως ἐπῆλθεν εἴς τινα Ἄγγλον ἡ ἰδέα νὰ κηρύξῃ τὴν ἀπαγόρευσιν ταύτην ἀντισυνταγματικὴν καὶ νὰ ζητήσῃ ἀποζημίωσιν δι’ αὐτὴν, ἣν λόγοι κοινωνικῆς καὶ γεωργικῆς ἀνάγκης ὑπηγόρευσαν. Εἰς τὴν Γαλλίαν ἐπίσης, ἀλλὰ χάριν τοῦ μονοπωλίου δὲν ἐπιτρέπεται ἢ εἰς ὡρισμένους νομοὺς ἡ καλλιέργεια τοῦ καπνοῦ, καὶ ἐκεῖ δὲ, ὅπου καλλιεργεῖται, ὀφείλει ὁ καλλιεργητὴς νὰ λάβῃ τὴν ἄδειαν τῆς ἀρχῆς πρὸς τοῦτο. Καὶ ἐκεῖ ὁ περιορισμὸς οὗτος δὲν θεωρεῖται παραβιάζων τοὺς κοινωνικοὺς καὶ ἀνθρωπίνους νόμους. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἐξαιρετικὸν τὸ γινόμενον ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἂς μὴ ἐξεγείρηται ἡ φρίκη τοῦ κ. Βουλευτοῦ, λέγοντος ὅτι θέλει τὸ Κράτος νὰ ἁρπάσῃ τὴν ἰδιοκτησίαν τῶν πολιτῶν. Ἐν Γαλλίᾳ δὲν ὑπάρχει περιορισμὸς εἰς τὴν παραγωγὴν τῶν οἰνοπνευμάτων, ἀλλ’ ὅταν ὁ παραγωγὸς τὰ κατασκευάσῃ, τῷ λέγει τὸ Κράτος: δὲν δύνασαι νὰ τὰ ἐκποιήσῃς ....

§61ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχουν σχέσιν αὐτά.

§62ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἔχουν. Εἶναι ἡ ἰδία ἀρχή. Τὸ Κράτος παρεμποδίζει, περιορίζει τὴν χρῆσιν τῆς ἰδιοκτησίας. Καὶ ἡ Ἑλληνικὴ νομοθεσία γέμει τοιούτων διατάξεων. Εἰς τὴν Γαλλίαν, ἕνεκα τῆς φυλλοξήρας, περιωρίσθη ἡ παραγωγὴ τῶν οἴνων, ἱδρύθησαν δὲ ἐκεῖ καταστήματα παραγωγῆς οἴνου σταφιδίτου, εἰσῆλθον δὲ κατ’ ἔτος μέχρις 7,000,000 ἑκατολίτρων ἱσπανικῶν οἴνων, δὲν ἐνθυμοῦμαι δὲ πόσων ἰταλικῶν. Ἀλλ’ ὅταν ἤρχισεν ἡ παραγωγὴ τῶν ἐγχωρίων οἴνων ἀναλαμβάνουσα διὰ τῶν ἀμερικανικῶν φυτῶν, ἀπηγόρευσε τὴν κατασκευὴν παντὸς ἄλλου οἴνου, καὶ αὐτοῦ τοῦ σταφιδίτου, διὰ διατάξεων, αἵτινες οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ περιορισμὸς τῆς βιομηχανίας καὶ τῆς ἐμπορίας. Εἶσθε ὀπαδὸς τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, καὶ θέλετε νὰ μιμηθῆτε τὴν Ἀγγλίαν, ἀλλὰ αἱ περιστάσεις τῆς Ἀγγλίας εἶναι ὅλως διάφοροι τῆς τῶν ἄλλων χωρῶν. Ἐν τούτοις καὶ ἐκεῖ ἀπό τινος ἤρχισαν ἐγειρόμεναι ἀξιώσεις προστατευτικαί. Οὐχ ἧττον ἡ προστασία, ὡς ἐκείνη, ἣν ζητοῦμεν διὰ τῆς παρακρατήσεως, γίνεται ἐν Ἀγγλίᾳ διὰ τῆς ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας καὶ συνεργασίας. Λοιπὸν φρονῶ, ὅτι ἡ σταφὶς πρέπει νὰ προστατευθῇ, διότι κινδυνεύει ἐθνικὴ περιουσία. Δὲν ὑπάρχει σήμερον ἕτερος τρόπος σωτηρίας, μεθ’ ὅλην τὴν καλὴν θέλησιν, ἡ ὁποία πανταχόθεν ἐκδηλοῦται, ὅπως εὑρεθῇ ἄλλο μέτρον. Οὐδὲν ἕτερον μέτρον εἶναι δυνατὸν νὰ σταματήσῃ τὴν ἐνσκήψασαν κρίσιν, ἥτις ἀναγκαίως θὰ καταλήξῃ εἰς καταστροφὴν ἀνεπανόρθωτον.

§63ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε κάμνετε τὴν παρακράτησιν διαρκῆ.

§64ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν πρόκειται σήμερον περὶ τούτου. Ψηφίζοντες αὐτὴν καὶ δι’ ἓν μόνον ἔτος, ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι πρῶτον θὰ δώσωμεν καιρὸν, ὅπως βελτιωθῶσι τὰ τῆς καταναλώσεως, καὶ δεύτερον, ἂν ἤθελεν εὐδοκιμήσει καὶ φέρει ἀγαθὰ ἀποτελέσματα, πέποιθα, ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ Αἰγιεῖς καὶ Μεσσήνιοι, οἵτινες εἶναι οἱ φανατικώτεροι ἐχθροὶ τῆς παρακρατήσεως, θὰ ζητήσωσιν, ὅπως ἐξακολουθήσῃ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι. Σήμερον πρόκειται περὶ ἑνὸς ἔτους. Ἡ πλειονοψηφία ἐδέχθη τὸ μέτρον τῆς εἰσφορᾶς δι’ ἓν δοκιμαστικῶς ἔτος. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ καταγγέλλητε, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐδέχθη μέτρον ἐπιζήμιον καὶ παρὰ τοὺς νόμους. Εἶναι πασίγνωστον, ὅτι ἡ πλειονοψηφία ἐβασάνισεν ἐπὶ πολὺ τὴν χρησιμότητα τοῦ μέτρου. Ἤρκεσεν ἡ πρώτη ἀνάγνωσις καὶ παραδοχὴ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως φέρῃ εἰς τὴν τιμὴν τῆς σταφίδος αὔξησίν τινα, ἐνῷ οὐδαμῶς μετεβλήθησαν τὰ πράγματα. Ἡ αὔξησις λοιπὸν δὲν ὀφείλεται εἰς ἄλλην τινὰ αἰτίαν. Ἀνέγνωσα ἐπιστολὴν ἐκ Πύργου, καθ’ ἣν 2 ἡμέρας πρὸ τῆς ψηφίσεως τῆς εἰσφορᾶς ἐπωλήθησαν 200,000 λίτραι πρὸς 60 δραχμὰς, τὴν ἐπαύριον τῆς ψηφίσεως τῆς εἰσφορᾶς αἱ τιμαὶ ἀνῆλθον εἰς 88 δραχμάς. Ἀλλὰ λέγουσί τινες, ὅτι ἡ εἰσφορὰ θὰ καταστήσῃ τινὰς ἐπαρχίας ὑποδούλους εἰς ἄλλας, διότι ἡ παρακράτησις θ’ ἀναγκάζῃ τινὰς νὰ προσφεύγουν εἰς ἄλλας καὶ ἀγοράζουν τὴν σταφίδα των διὰ νὰ τὴν εἰσφέρουν εἰς τὸ Δημόσιον. Πλὴν ἀκριβῶς αὐτὸ ἐπιδιώκεται, τὸ νὰ χρησιμοποιηθῇ εἰς καλὰς τιμὰς ὅλον τὸ ποσὸν τῆς σταφίδος, τὸ ὁποῖον θὰ παραχθῇ, ὥστε ὅλοι νὰ φέρουν καὶ τὰς ὠφελείας καὶ τὰς ζημίας. Ἄλλως θὰ ἦτο τὸ μέτρον ἄδικον. Φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐπείσθη, ὅτι ἡ εἰσφορὰ μέλλει νὰ ὠφελήσῃ τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας καὶ τὸ Κράτος, οὐδὲν δ’ εὑρίσκει πειστικὸν ἐπιχείρημα, ὅπως ἐγκαταλίπῃ τὴν ἰδέαν, ἣν ἐμόρφωσε περὶ παρακρατήσεως. Πιθανὸν ἐν τῇ Βουλῇ νὰ ὑπάρχωσι Βουλευταὶ, οἵτινες ἕνεκα τῶν ζημιῶν τῶν μεγάλων, αἵτινες ἀπειλοῦν τὰς ἐπαρχίας αὐτῶν, ζωηρότερον συνηγοροῦσι καὶ ἀγορεύουσιν ὑπὲρ τοῦ μέτρου, ἀλλ’ ὑποθέτω, ὅτι καὶ πάντες οἱ ἄλλοι, ὅσοι σιωπῶντες ἐψήφισαν, ἐκ πεποιθήσεως ἐψήφισαν ὑπὲρ τῆς εἰσφορᾶς. Ἑπομένως δὲν νομίζω, ὅτι ἡ ἀναβολὴ θὰ χρησιμεύσῃ, ἵνα γνωρίσωμεν τὰς γνώμας τινῶν ἐπαρχιῶν διὰ τηλεγραφημάτων ἢ διὰ συλλαλητηρίων. Καὶ τηλεγραφήματα αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ συλλαλητήρια εἶναι εὔκολα. Ἀλλ’ ὑπεράνω ὅλων κεῖται ἡ πανθομολογουμένη ὠφελιμότης τῆς εἰσφορᾶς. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, τὸ μέτρον οὔτε εἰς τὸ Σύνταγμα προσκρούει, οὔτε εἰς τὴν ἱερότητα τῆς ἰδιοκτησίας, ὡς πολλοὶ φαντάζονται καὶ παριστῶσι. Διὰ τοιούτων παραστάσεων δὲν θὰ μεταβάλωσι τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς. Κατ’ ἀρχὴν ἡ παρακράτησις ἐπεκράτησεν ἐν τῇ Βουλῇ εἴτε διότι τὴν θέλομεν ὡς μέσον ὠφέλιμον, εἴτε διότι τὴν θέλομεν ὡς ἔργον ἀνάγκης. Ὅ,τι ἀντιτάσσεται κατ’ αὐτῆς παρά τινων εἶναι ἀπόψεις τοπικαί, τινῶν μόνον ἐπαρχιῶν ἢ μέρους τινῶν ἐπαρχιῶν. Εἶναι ἀπόψεις στηριζόμεναι ἐπὶ τῶν ζημιῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν, ἐνῷ ἡ παρακράτησις τοὐναντίον οὐδεμίαν ἐπαρχίαν θὰ βλάψῃ. Ἑπομένως δὲν ὑπολείπονται ἤδη, κ. Πρόεδρε, ἢ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐξ ἀρχῆς εἴπομεν ὅτι ἀποτελοῦσι τὰς δυσκολίας τῆς παρακρατήσεως. Ἀλλὰ περὶ αὐτῶν ἀκριβῶς πρέπει νὰ συζητήσωμεν. Περὶ αὐτῶν περιττὴ πᾶσα ἀναβολή, διότι ἐν τῇ Βουλῇ ὑπάρχουσιν ἱκανοὶ ἀπὸ τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, ἵνα συζητήσωσι. Ποῖα δὲ εἶναι τὰ θέματα ταῦτα; Πρῶτον εἶναι ἡ ἐφαρμογὴ τῆς εἰσφορᾶς κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐν ταῖς διαφόροις ἐπαρχίαις, ὥστε ἰσοβαρῶς νὰ ἐπιπίπτῃ τὸ βάρος ἐφ’ ὅλων τῶν παραγωγῶν. Ὁ λόγος εἶναι προφανής. Ναὶ μὲν ἴσον ποσοστὸν θὰ λαμβάνωμεν ἐπὶ τοῦ ἐξαγομένου προϊόντος, ἀλλὰ τὸ ποσοστὸν αὐτὸ διάφορον ἀπῄτησε παραγωγικὴν δαπάνην, διάφορον παρήχθη κατὰ στρέμμα καὶ διάφορον ἔχει ἀξίαν. Διότι ἄλλο ποσὸν παράγει ἓν στρέμμα κατὰ τόπους, ἄλλα ἔξοδα ἀπαιτοῦνται διὰ μίαν χιλιάδα ἔν τινι ἐπαρχίᾳ καὶ ἄλλα ἐν ἄλλῃ. Καὶ ἡ ἀξία παραλλάσσει, καὶ διὰ τοῦτο τὸ αὐτὸ ποσοστὸν δὲν ἀφαιρεῖ δι’ ὅλους τὴν αὐτὴν ἀξίαν. Αἱ λεπτομέρειαι αὗται τῆς δικαίας καὶ ἴσης ἐφαρμογῆς εἶναι τὸ δύσκολον τῆς παρακρατήσεως, καὶ περὶ αὐτοῦ πρέπει νὰ συζητήσῃ ἡ Βουλή, ἂν θέλῃ, καὶ οὐχὶ περὶ τῆς ἀρχῆς. Ἄλλη δυσκολία, ἥτις πρέπει νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλήν, εἶναι, τίς τρόπος χρησιμοποιήσεως τοῦ παρακρατηθησομένου ποσοῦ σταφίδος εἶναι ὁ προτιμότερος, ὡς ἀποζημιῶν περισσότερον τὸν παραγωγὸν, ἀλλὰ μὴ ματαιῶν ἢ παρακωλύων τὸν σκοπὸν τῆς παρακρατήσεως, ὅστις εἶναι ἡ ἀνατίμησις τῆς σταφίδος. Αὐταὶ αἱ λεπτομέρειαι μᾶς ἐνδιαφέρουν περισσότερον, παρὰ αἱ συζητήσεις περὶ τῆς ἀρχῆς, καὶ διὰ τοῦτο εἶμαι ἐναντίος κατὰ τῆς ἀναβολῆς.

§65ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμολογουμένως ἔθιξεν ὅλα τὰ ζητήματα, τὰ σχετιζόμενα μὲ τὸ ζήτημα τῆς παρακρατήσεως, ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς καί τινα ἄλλα οὐδόλως σχετιζόμενα πρὸς αὐτὸ, ἀλλὰ κυρίως μετέβαλε τὴν ἀντίληψιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐνομίζομεν, ὅτι ἐδέχθη τὴν παρακράτησιν. Χθὲς ἢ προχθὲς, δὲν ἐνθυμοῦμαι, ὁμιλῶν ἐντεῦθεν ὁ κ. Βουλευτής, εἶπεν, ὅτι λαμβάνει ἀφορμὴν ἐκ τῶν συμβαινόντων ἐν Ἀγγλίᾳ, διότι παραδόξως ἀποδέχεται τὰς περὶ ἐλευθερίας ἰδέας ἐν Ἀγγλίᾳ εἴς τινα ζητήματα, ἀποκρούει δὲ αὐτὰς εἰς ἄλλα, καὶ κατ’ ἀναλογίαν νομίζει ὅτι δὲν πρόκειται νὰ λάβωμεν ἐνταῦθα αὐθαίρετόν τι μέτρον, ἀλλὰ πρόκειται νὰ πράξωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γίνεται ἐν Ἀγγλίᾳ διὰ τῶν ἐργατικῶν ἢ ἀμυντικῶν ἑνώσεων, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὰ ἤθη τοῦ τόπου, αἱ ἰδέαι ἡμῶν αἱ συγκεντρωτικαὶ δὲν ἐπιτρέπουσι νὰ ἔλθωσιν ὅλοι οἱ ἐνδιαφερόμενοι εἰς συνεννόησιν, ἐρχόμεθα ἡμεῖς νὰ τοὺς φέρωμεν εἰς μίαν συνεννόησιν, καὶ ἀναλαμβάνομεν ἡμεῖς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν δύνανται νὰ πράξωσι μόνοι των, καὶ ἀντικαθιστῶμεν αὐτούς, διότι ἔχομεν παρὰ τῆς πλειονοψηφίας τὴν τοιαύτην ἐντολήν. Ἐπειδὴ δὲ παρετήρησα, ὅτι οἱ πλειότεροι τῶν κ. συναδέλφων οὕτως ἀντιλαμβάνονται τοῦ ζητήματος, ὅπως καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ἀκριβῶς διὰ τοῦτο ὑπέβαλον τὴν περὶ ἀναβολῆς πρότασίν μου τὴν πρωΐαν. Διότι εἶπον: ἀφοῦ φαντάζεσθε ὑμεῖς τοὺς σταφιδοκτήμονας ζητοῦντας ἕνα συνεταιρισμὸν καὶ κατὰ πλειονοψηφίαν ζητοῦντας τὸ μέτρον, ὅπως παρεδέχθητε ἐκ συναρπαγῆς, καὶ ἐψηφίσατε αὐτό, χωρὶς νὰ ἀκούσητε τοὺς ἀντιλέγοντας, ἐγὼ ἀκριβῶς σᾶς λέγω, ὅτι οἱ σταφιδοκτήμονες δὲν τὸ ζητοῦν· ἐὰν δὲ ἠκούσατε κραυγὰς καὶ διαμαρτυρίας, τοῦτο προέρχεται, διότι οἱ ἀντιλέγοντες ἐπληροφορήθησαν ὅτι ἡ Βουλὴ κατεψήφισε τὴν παρακράτησιν ὁριστικῶς, καὶ ἀνεγράφη ἡ καταδίκη εἰς τὰ πρακτικά, τὰ ὁποῖα ἵστανται ἐκεῖ ὡς φράκτης, μὴ ἐπιτρέπων νὰ ἐπανέλθῃ τὸ ζήτημα, ἐκτὸς ἂν ὁ κύριος Βουλευτής, ὁ ὁποῖος καταγγέλλει ἡμᾶς ὅτι μεταβάλλομεν τὰς λέξεις, ἐννοῇ νὰ παίξῃ μὲ τὰς λέξεις καὶ νὰ φέρῃ τὴν αὐτὴν πρότασιν ὑπὸ ἄλλην ἐπιγραφήν. Διότι τοῦτο ἀκριβῶς συνέβη· ἐνῷ ἀπεφασίσαμεν ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Φορέστη, διότι ἐπρόκειτο περὶ μέτρου καθ’ οὗ εἶχεν ἤδη ἡ Βουλὴ ἀποφασίσει, ὁ κ. Βότσης, ἁρπάσας τὸ νομοσχέδιον ἀπὸ τὰς χεῖρας τοῦ κ. Φορέστη, μετέβαλε τὴν ἐπιγραφὴν καὶ τὴν λέξιν τῆς παρακρατήσεως εἰς φορολογίαν, καὶ ἐπαρουσίασεν ὡς νέαν τὴν ἀποῤῥιφθεῖσαν τοῦ κ. Φορέστη πρότασιν. Ἀλλ’ εἰς τὴν νέαν αὐτὴν μορφὴν ἀντετάχθη τὸ γράμμα τῆς Ἀγγλικῆς συμβάσεως. Ἀλλὰ παίζοντες πάντοτε μὲ τὰς λέξεις, καὶ ὄπισθεν αὐτῶν κρυπτόμενοι, εὕρομεν εἰς τοῦτο δικαιολογίαν, ὅτι ἡ σύμβασις μνημονεύει ἔγγειον φόρον μόνον, καὶ ἡμεῖς δὲν αὐξάνομεν τὸν φόρον! Ἀλλ’ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, ἂν ἔθετε τὴν ἀπαγόρευσιν αὐξήσεως φορολογικῆς εἰς τὸ μέλλον, εἶναι καταφανὲς τί ἐζήτει καὶ τί ὑπεσχέθημεν ἡμεῖς. Ἐζήτει ὅ,τι αὕτη ἐξέπιπτε τοῦ φόρου ὑπὲρ τῶν καταναλωτῶν Ἄγγλων νὰ μὴ ἐπιβάλωμεν ἡμεῖς διὰ νέου φόρου. Ἐπειδὴ δὲ ἡμεῖς ἔγγειον ὀνομάζομεν τὸν ἐπὶ τῆς σταφίδος φόρον, περὶ ἐγγείου φόρου καὶ ἐγένετο λόγος· ἐὰν ἄλλον εἴχομεν φόρον, θὰ ἐλάμβανε καὶ περὶ τούτου πρόνοιαν. Ἄλλην ἔννοιαν δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἡ πρόνοια αὕτη τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ἐκτὸς ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι αὕτη ἐνδιεφέρετο νὰ μᾶς ὁρίσῃ ποίου εἴδους φορολογίαν πρέπει νὰ ἐπιβάλωμεν ἐπὶ τῆς ἐξαγομένης σταφίδος. Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα. Δὲν δυνάμεθα, εἴπομεν, —καὶ εἰς τοῦτο συνεφώνει καὶ ὁ ἤδη διαφωνῶν ἐκ Μεσολογγίου συνάδελφος —νὰ προβῶμεν εἰς ἀπόφασιν περὶ τοιούτου μέτρου, παρὰ μὲ εἰδικὴν ἐντολὴν ὅλων τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, διότι ὡς Βουλευταὶ δὲν εἴχομεν δικαιοδοσίαν νὰ λύσωμεν τοιοῦτον ζήτημα· καὶ διότι τοιαύτη ἦτο ἡ φύσις τοῦ ζητήματος, ἀντετάχθην εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς κατὰ τῆς παρακρατήσεως, οὐχὶ ἐκ στενοῦ τοπικοῦ συμφέροντος, ὡς ἐνομίσθη ὑπό τινων, ἀλλὰ διότι ἐνόμισα ὅτι ἐπρόκειτο περὶ νεωτερισμοῦ ἐπικινδύνου, τὸ πρῶτον εἰσαγομένου ἐν τῇ νομοθεσίᾳ ἡμῶν. Ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἀποφάσεων, αἵτινες ἀντιβαίνουσιν οὐχὶ πλέον εἰς τοὺς γραπτοὺς νόμους, ἀλλ’ εἰς αὐτοὺς τοὺς φυσικοὺς νόμους, τοὺς κανονίζοντας ἀπὸ αἰώνων τὰς σχέσεις ἀνθρώπου πρὸς ἄνθρωπον, νόμους, οὕς τινες νομίζουν ὅτι δυνάμεθα νὰ καταργήσωμεν διὰ μιᾶς ἀποφάσεώς μας, διότι ἴσως συγχίζουν αὐτοὺς πρὸς τοὺς νόμους περὶ τῶν ὁποίων συνήθως ἀσχολοῦνται καὶ οὓς δύνανται νὰ καταργοῦν τὰ Κοινοβούλια, ἀφοῦ τὰ Κοινοβούλια κατασκευάζουν αὐτούς. Καὶ πρὸς τὴν γνώμην ταύτην ἤμεθα πάντες σύμφωνοι ἕως χθές, καὶ αὐτὸς ὁ ἐκ Μεσολογγίου κ. Βουλευτής, ὅστις αἴφνης σήμερον νομίζει ὅτι τὸ μέτρον δὲν εἶναι ἔκρυθμον, οὐδ’ ἀντιβαίνει εἰς τὸν νόμον τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ. Σήμερον μόνον ἐφωτίσθη αἴφνης, ὅτι τὸ Κράτος δύναται αὐθαιρέτως νὰ προβῇ εἰς ἀποφάσεις τοιαύτας, πρωτοφανεῖς, διὰ νὰ εὐεργετήσῃ ἀκούσας τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, αἵτινες ἀγνοοῦσιν, ὅτι τοιαύτην μᾶς ἔδωκαν ἐντολὴν, ἐντολὴν ἥτις θὰ ἐσήμαινεν ὅτι τίθενται ὑπὸ κηδεμονίαν. Εὐτυχῶς οὔτε μᾶς ἔδωκαν οὔτε ἀναγνωρίζουν τοιαύτην πληρεξουσιότητα. Αἱ σταφιδοφόροι ἐπαρχίαι νομίζουν μεθ’ ἡμῶν, ὅτι τὸ Κράτος δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἐπεμβαίνῃ εἰς τὸν μεταξὺ τῶν διαφόρων ἐπαρχιῶν ἐμπορικὸν συναγωνισμὸν, ἀλλὰ ὀφείλει νὰ ἀφίνῃ αὐτὰς ἐλευθέρας, ὅπως κανονίζωσιν αὗται τὰ συμφέροντά των. Δὲν δύνασθε λοιπὸν νὰ εἴπητε ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σήμερον λέγετε, ἀλλὰ πρέπει νὰ εἴπητε ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐλέγετε χθὲς καὶ τὰ ὁποῖα ἦσαν τὰ ὀρθά. Καὶ ἐὰν εἴπητε ὅτι λαμβάνετε μέτρον διότι μεγάλη πλειονοψηφία τῶν ἐπαρχιῶν ζητεῖ τοῦτο, καὶ οἱ μὲν σᾶς λέγουσιν, ὅτι ἡ παμψηφία τῶν σταφιδικῶν ἐπαρχιῶν ζητεῖ τὸ μέτρον, καὶ ἡμεῖς σᾶς λέγομεν, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τὸ ἀποκρούει, ἀλλὰ διετελέσατε εἰς μίαν στιγμὴν ὑπὸ τὴν πλάνην, ὅτι ὁλόκληρος ἡ Πελοπόννησος θέλει τὴν παρακράτησιν, καὶ ἡ πλάνη αὕτη ἐξεδηλώθη καὶ διὰ δηλώσεων ἐντεῦθεν καὶ ἰδιαιτέρως καὶ εἰς τὰς κατ’ ἄτομα συνομιλίας, καὶ σᾶς ἐξήγησα τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ἀντελήφθητε οὕτως, ἕνεκα τῆς κοπώσεως, τὴν ὁποίαν ἐμπνέει τὸ ζήτημα, ἣν λίαν ἐπιτηδείως ἐξεμεταλλεύθησαν, ἵνα ἐπαναφέρουν αὐτὸ ἐνώπιόν σας καὶ ἀφαρπάσουν τὴν ἀπόφασίν σας, πρὶν δοθῇ καιρὸς νὰ ἀντιληφθῆτε τὰς φωνὰς ἐκείνων, οἵτινες δὲν ἤθελον τὸ μέτρον τοῦτο. Δι’ αὐτὸ σᾶς λέγομεν: περιμένετε μίαν, δύο, τρεῖς ἡμέρας διὰ νὰ σᾶς πείσωμεν, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ κατασκευάσητε μίαν ἀπὸ τὰς ἑνώσεις ἐκείνας, τοὺς ἑκουσίους συνεταιρισμοὺς, Trade's Unions, ἀλλὰ νὰ λάβητε μέτρα ἄδικα καὶ αὐθαίρετα. Διότι τί εἶναι αὐτοὶ οἱ συνεταιρισμοί; Συνεταιρισμοὶ ἐλεύθεροι ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἰδίᾳ βουλήσει, ἄνευ παρεμβάσεως τῆς ἐξουσίας, συνέρχονται καὶ φροντίζουσι περὶ τῶν ἰδιωτικῶν αὐτῶν συμφερόντων· δὲν λαμβάνουν οἱ ἡμίσεις τοὺς ἑτέρους ἡμίσεις ἀπὸ τὸ αὐτὶ καὶ δὲν τοὺς λέγουν ὅτι «οὕτω θέλομεν ἡμεῖς νὰ κανονίσωμεν, πρὸς τὸ καλόν σας, τὰ συμφέροντά σας,» διότι ἡ εὐεργεσία ποτὲ δὲν ἠκούσθη ὅτι ἐπιβάλλεται διὰ τοῦ χωροφύλακος, οὐδ’ ἐπιτρέπεται εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἰδιωτικῶν αὑτοῦ ὑποθέσεων νὰ παρεμβαίνητε ὑμεῖς καὶ νὰ ἐμποδίζητε τὸν ἰδιοκτήτην, ὅπως προαχθῇ διὰ τοῦ συναγωνισμοῦ. Δὲν δύνασθε δὲ, χωρὶς νὰ θέλῃ, νὰ τὸν εἰσαγάγητε εἰς τὴν ἕνωσιν ταύτην, τὴν ὁποίαν γνωρίζετε μόνον ὑμεῖς, ἀγνοοῦσι δὲ οἱ κτηματίαι, διότι χθὲς τὴν ἠγνοεῖτε καὶ σεῖς, σήμερον δὲ πρὸς δικαιολογίαν τῆς ψήφου σας τὴν ἀνεκαλύψατε. Ἀλλὰ δὲν εἶναι, λέγουν, παράνομον τὸ μέτρον, ἐφαρμόζονται πανταχοῦ τοιαῦτα προστατευτικὰ συστήματα φορολογίας. Δύο συστήματα ὑπάρχουν φορολογικά· τὸ προστατευτικὸν σύστημα καὶ τὸ σύστημα τῆς ἐλευθέρας ἐμπορίας, καὶ ἐνόμισεν ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι τὰ μέτρα ταῦτα ἔχουσιν οἱανδήποτε σχέσιν πρὸς τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς καλλιεργείας τοῦ καπνοῦ εἰς ἄλλας χώρας. Ἡ ἀπαγόρευσις τῆς καλλιεργείας τοῦ καπνοῦ σχετίζετε ἐκεῖ μὲ τὴν ἀνάγκην τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ, μὲ τὴν ἀνάγκην μέτρου ἀφορῶντος τὸ Κράτος καὶ οὐχὶ μέτρου ἀφορῶντος τὰς σχέσεις πρὸς ἀλλήλους τῶν καλλιεργητῶν τῶν καπνῶν. Λέγετε ὅτι ἀπαγορεύεται ἡ καλλιέργεια τοῦ καπνοῦ, ἵνα ἀποδοθῇ τὸ ἔδαφος εἰς ἄλλα προϊόντα. Τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόν· ἀπαγορεύεται ἡ καλλιέργεια, προκειμένου περὶ μονοπωλίου, περὶ ἀνάγκης φορολογικῆς, ὄχι διὰ νὰ ὁρίσῃ τίνα προϊόντα πρέπει νὰ καλλιεργῶσιν. Ἐὰν τὸ Κράτος ἤθελε νὰ ἀναλάβῃ τὸ μονοπώλιον τῆς σταφίδος διὰ λόγους φορολογικούς, ἀμφιβάλλω ἄν θὰ παρουσίαζε τοιοῦτον ἀτελὲς νομοθέτημα, διὰ δύο ἄρθρων λύον τόσα ζητήματα. Ἔπρεπε τότε νὰ λάβῃ τὸ σύστημα ἐκεῖνο τοῦ μακαρίτου Ξένου, τὸ ὁποῖον ἦτο σύστημα τέλειον, σύστημα πλῆρες, λογικὸν, ἐν τῇ ἐξωτερικῇ αὐτοῦ διαμορφώσει, ἀλλὰ πάντοτε ἐκ τῶν συστημάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα φαίνονται λαμπρὰ ἐντὸς τῶν τεσσάρων τοίχων τοῦ γραφείου μας, ἐξερχόμενα ὅμως αὐτοῦ, οὐδὲν παρουσιάζουσι τὸ ἐφαρμόσιμον. Δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε «ὀφείλομεν κἄτι νὰ νομοθετήσωμεν, διότι ἡ σταφὶς μᾶς ἔχει δεσμίους καὶ μᾶς κρατεῖ ἐδῶ.» Ἕνα σκοπὸν εὐπρόσωπον ἔχει τὸ νομοσχέδιόν σας, τὴν σύστασιν Τραπέζης Σταφιδικῆς ὑπὲρ τῶν παραγωγῶν τῆς σταφίδος· πρὶν λοιπὸν ἀποφασίσητε νὰ εὐεργετήσητε τοὺς παραγωγοὺς τούτους, δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐρωτήσωμεν τοὺς ἰδίους; Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἐζητήσαμεν τὴν ἀναβολήν. Ἀποκρούοντες δὲ ὑμεῖς τὴν ἀναβολὴν, ἀποδεικνύετε ὅτι εἶσθε ἕτοιμοι νὰ ἀκολουθήσητε τὴν φωνὴν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ζητοῦσι τὴν παρακράτησιν, ἀλλ’ ἀρνεῖσθε νὰ ἀκούσητε τὰς διαμαρτυρίας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν τὴν θέλουσι. Χαίρετε, ὅταν λαμβάνητε τὰ εὐχαριστήρια ἐκείνων, εἰς τοὺς ὁποίους δωρεῖτε κἄτι τι, ἀλλὰ φοβεῖται ἡ συνείδησίς σας νὰ ἀκούσῃ τὰς διαμαρτυρίας ἐκείνων, ἀφ’ ὧν ἀφαιρεῖτε τὸ διδόμενον (εὖγε! εὖγε!). Ἀλλὰ λέγετε, ὅτι δὲν ἔχομεν οὔτε τὸ δικαίωμα κἂν—διότι τὸ Κράτος ἀνέλαβε τὴν προστασίαν τῶν συμφερόντων ἡμῶν—νὰ παρέμβωμεν. Ἀλλὰ διὰ ποῖον λόγον ζητεῖτε τὴν παρακράτησιν; Ζητεῖτε τὴν παρακράτησιν διὰ λόγους ἀναγκῶν τοῦ Κράτους; Ζητεῖτε τὴν παρακράτησιν, λέγετε, —καὶ πρέπει νὰ τὸ πιστεύσωμεν, διότι κἄτι πρέπει νὰ πιστεύσωμεν,—ἵνα καταστήσητε ταμεῖα καὶ Τραπέζας· λοιπὸν ἐρωτήσατε, δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου θέλουν νὰ καταστήσουν τὰ ταμεῖα καὶ τὰς Τραπέζας ἐκεῖνοι, οἵτινες πρόκειται νὰ καταβάλουν τὰ κεφάλαια τῶν Τραπεζῶν καὶ τῶν ταμείων τούτων; Σᾶς λέγομεν, καὶ ἔχομεν ἀριθμοὺς νὰ σᾶς ἀποδείξωμεν, ὅτι ὄχι τὴν πλειοψηφίαν ἔχετε ὑπὲρ τῶν ἰδεῶν σας, ἀλλὰ τὴν μειοψηφίαν, ἡ δὲ πλειοψηφία τῆς Πελοποννήσου ἀποκρούει τὴν παρακράτησιν, ἐὰν δὲ παρέλθωσι δύο ἡμέραι, ἴσως ἔχωμεν τὴν παμψηφίαν, διότι ἡμεῖς, ὑπολογίζοντες πλειοψηφίαν, λαμβάνομεν μόνον ἐπίσημον βάσιν εἰς τοὺς ὑπολογισμούς μας τοὺς Βουλευτὰς ἑκάστης ἐπαρχίας ἐκ τῶν σταφιδοφόρων, καὶ δὲν λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν κάμινον, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐξεκαμινεύθη καὶ παρουσιάσθη ἐνταῦθα ἡ παρακράτησις, εἰς τὰς Πάτρας, τὴν στιγμὴν ταύτην δὲν εἶναι πάντες σύμφωνοι. Μᾶς λέγουν ὅτι χθὲς ἢ σήμερον συμπλοκαὶ μεταξὺ τῶν ἀντιφρονούντων ἐγένοντο εἰς τὸ Λεσχίδιον. Ἀναγινώσκω εἰς ἐφημερίδας, αἱ ὁποῖαι εἶναι τὰ ὄργανα τὰ ἐπίσημα τῶν παρακρατητικῶν, ὅτι ὁ δήμαρχος τῶν Πατρῶν ἀποκρούει τὴν παρακράτησιν,—καὶ ὁ δήμαρχος εἶναι πολιτευόμενος τῶν Πατρῶν· ἀναγινώσκω εἰς τὰς αὐτὰς ἐφημερίδας, ὅτι ἀναφορὰ περιήγετο εἰς Πάτρας καὶ ὅτι ἔσπευδον πολλοὶ νὰ ὑπογράψωσι τὴν ἀναφορὰν τὴν κατὰ τῆς παρακρατήσεως, ἀλλ’ οἱ παρακρατητικοὶ ἔτρεχον καὶ τοῖς ἔλεγον: «δι’ ὄνομα Θεοῦ! σταματήσατε! μὴ ἐμποδίζετε τὸ εὐεργέτημα!» καὶ ἠπείλουν αὐτούς. Σᾶς ζητοῦμεν λοιπὸν δύο ἡμέρας, ἵνα ἐκδηλωθῇ τὸ φρόνημα τῶν ἐπαρχιῶν, διὰ νὰ μὴ ἔχητε τὸ δικαίωμα νὰ λέγητε, ὅτι ἠπατήθητε ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας καὶ ἐλάβετε τὸ μέτρον, καὶ διὰ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα θὰ φέρῃ ἡ παρακράτησις, τοὐλάχιστον νὰ ὑπάρχῃ ὑπεύθυνος, καὶ νὰ μὴ φεύγῃ ἄλλος ἐντεῦθεν, ἄλλος ἐκεῖθεν καὶ νὰ μὴ λέγωμεν: «ἐγὼ δὲν τὴν ἤθελον, τὴν ἠθέλετε σεῖς». Διότι, ἐὰν ἡ παρακράτησις φέρῃ τὰ εὐεργετικὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐλπίζετε, πρέπει νὰ ἔχητε ὅλην τὴν τιμὴν καὶ τὴν δόξαν· ἐὰν ὅμως φέρῃ καταστροφὴν καὶ δυστυχίαν, πρέπει νὰ ἔχωμεν τοὺς ὑπευθύνους καὶ νὰ τοὺς φέρωμεν ἐδῶ, ἵνα τοὺς ζητήσωμεν λόγον καὶ νὰ μὴ λέγητε τότε «τὸ ἤθελεν ἡ Πελοπόννησος τὸ ἤθελαν αἱ Πάτραι» (εὖγε! εὖγε!). Τοῦ μέτρου τούτου θὰ λάβῃ τις τὴν εὐθύνην, δὲν θὰ ψηφισθῇ ἀνευθύνως, διότι τὸ μέτρον τοῦτο θὰ φέρῃ ἀποτελέσματα καὶ πρέπει νὰ ἔχωμεν ἀπὸ ποῖον νὰ ζητήσωμεν τοὐλάχιστον τὴν εὐθύνην. Δὲν θὰ ψηφίσητε καὶ θὰ φύγητε· μὴ ἀπατᾶσθε, θὰ σᾶς παρακολουθήσωμεν, ὅπου καὶ ἂν κρυφθῆτε, καὶ ὅταν ἡ Πελοπόννησος ἐξεγερθῇ, θὰ τῇ εἴπωμεν· αὐτοὶ τὴν ἐψήφισαν! (εὖγε! εὖγε!). Διατὶ, Κύριοι, σπεύδετε; Ἐντὸς δύο ἡμερῶν θὰ φέρητε ἀποτελέσματα; «Ἀλλ’ ὑψώθησαν αἱ σταφίδες, ὑψώθησαν κατὰ 20, 30, 50 δραχμάς.» Γνωρίζομεν ὅτι πλὴν τῆς ἐλευθέρας λειτουργίας τῶν νόμων τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα μέσα πρὸς στιγμὴν νὰ ὑψώσῃ τις ἢ νὰ ῥίψῃ τὰς τιμὰς. Γνωρίζομεν ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐκμεταλλεύονται τὸν πόνον μας καὶ τὴν εἰλικρίνειάν μας ἐδῶ ὑπὲρ τῶν πασχόντων, μὲ τὰ μέτρα αὐτὰ κατώρθωσαν, διὰ τεχνητῆς ὑψώσεως τῶν τιμῶν μέχρι 200 δραχμῶν, ὑψώσεως ἡ ὁποία δὲν ἀνταπεκρίνετο εἰς οὐδεμίαν ἀνάγκην τοῦ ἐμπορίου, νὰ φέρουν μεγίστην ζημίαν, διότι ἡ ὕψωσις δὲν ἐγένετο ἐπὶ σταφίδος, ἀλλ’ ἐγένετο εἰς τὰ ἀνοικτὰ, ὡς λέγουν, διότι οὐδεὶς ἠγόραζε σταφίδα, τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ παραλάβῃ, οὐδεὶς ἐπώλει σταφίδα, τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ παραδώσῃ· ἐπρόκειτο περὶ χρηματιστικῶν παιγνίων, τὰ ὁποῖα καταδικάζει ὁ νόμος, ὅταν δύναται νὰ τὰ συλλάβῃ, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν δύναται πάντοτε νὰ τὰ συλλάβῃ, καὶ εἰς τὴν τεχνητὴν αὐτὴν ὕψωσιν ὀφείλεται ὅτι δὲν κατηναλώθη ἀκόμη τὸ ἀπόθεμα τὸ εὑρισκόμενον ἐν Ἑλλάδι, διότι μόλις αἱ τιμαὶ ὑψώθησαν εἰς 200 δραχμὰς, ἡ ἀγορὰ ἡ Ῥωσσικὴ ἐσταμάτησε· καὶ δὲν ἐσταμάτησε μόνον πρὸς στιγμὴν ἡ ἀγορὰ ἡ Ῥωσσική. Ἡ Ῥωσσικὴ ἀγορὰ εἶναι ἔμβρυον, ἀρκεῖ δὲ ἡ ἐλαχίστη πνοὴ ἀνέμου, ἵνα πάθῃ. Τὸ ἐμπόριον ἐκεῖ δὲν ἐνασκεῖται ἀπὸ μεγάλους κεφαλαιούχους· πρόκειται περὶ μικροῦ ἐμπορίου· εἶναι οἱ μικροὶ ἄγνωστοι, ἀλλὰ πολύτιμοι στρατιῶται, οἱ ὁποῖοι μετέδιδον τὸ εἶδος αὐτὸ καὶ οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν ζημίας τοιαύτας, ὥστε ἔπαθον μὲ τὴν σταφίδα ὅ,τι ὁ ἄνθρωπος, ὅταν καίηται τὴν πρώτην φοράν· ἐδίσταζον πλέον νὰ θέσωσι τὴν χεῖρα ἐπ’ αὐτῆς, ἀπεμακρύνθησαν, καὶ ἔπαυσεν ἐκεῖ πᾶσα κατανάλωσις· εἰσώρμησαν αἱ ἀνταγωνιζόμεναι σταφίδες τῆς Περσίας, τῆς Ἀνατολῆς, καὶ κατέλαβον τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν θὰ εἶχεν ἡ ἰδική μας, καὶ ἐχρειάσθησαν τρεῖς μῆνες, ἵνα ἀρχίσῃ πάλιν κινουμένη ἡ ἀγορά. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὑπάρχουσι πολλαὶ μέθοδοι πρὸς στιγμὴν, ἵνα ὑψωθῶσιν αἱ τιμαί. Ἐὰν σήμερον ὑψώθησαν αἱ τιμαὶ, τὸ ἐγνωρίζομεν· σᾶς τὸ εἴπομεν, ὅτι ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι, οἵτινες ἀναμένουσι τὴν ἀπόφασίν σας, ἵνα τηλεγραφήσουν ὅ,τι ἐχρειάζετο, ὅπως ὑψωθῶσιν αἱ τιμαί. Ἀλλ’ ἐὰν ὑψωθῶσιν αἱ τιμαὶ μετὰ τὴν παρακράτησιν, θὰ πέσωσι καὶ θὰ καταστρέψωσι τὴν Πελοπόννησον· θὰ τὸ ἴδωμεν ἀργότερα. Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι. Πρὶν μᾶς θεωρήσητε συνεταίρους σας καὶ ἀποφασίσητε νὰ ψηφίσητε διὰ πληρεξουσίου μας, ζητήσατε τοὐλάχιστον τὰ πληρεξούσιά μας.

§66ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτε τὴν πρωΐαν καὶ πρὸ ὀλίγου ἠγόρευεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Αἰγιαλείας, μοὶ ἐφάνη ὅτι συνεκινήθητε πολλοὶ ἐξ ὑμῶν. Δὲν γνωρίζω ἐὰν συνεκινήθητε μᾶλλον ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα ἐξέθεσεν ἐνώπιόν σας, ἢ ἐκ τοῦ τόνου τῆς φωνῆς καὶ τοῦ πόνου τῆς καρδίας, μὲ τὸν ὁποῖον τὰ ἀπήγγελλεν. Ἐγὼ, ὡς ἐκ τῆς ἡλικίας μου, δὲν δύναμαι νὰ ἔχω τὸν τόνον τῆς φωνῆς τοῦ κ. Βουλευτοῦ, οὐδὲ ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ σᾶς συγκινήσω καὶ νὰ προκαλέσω τὰ αἰσθήματά σας.

§67ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§68ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω ὁμιλήσει ἡσύχως, καὶ ἐλπίζω ὅτι θέλω πείσει ὑμᾶς, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς Αἰγιαλείας ἠδύνατο καὶ αὐτὴν τὴν φορὰν νὰ ἐπαναλάβῃ ἀπὸ τοῦ βήματος πάντα ὅσα ἀπὸ δύο ἐτῶν λέγει ὑπὲρ τοῦ θέματος, ὅπερ ὑποστηρίζει, δὲν εἶχεν ὅμως δίκαιον νὰ ἐπιτεθῇ τόσον ἀποτόμως ἐναντίον τῶν ἀντιφρονούντων, παριστάνων, ὅτι παραλογίζονται ὅσοι ἔχουσι γνώμην ἐναντίαν τῆς ἰδικῆς του, χωρὶς νὰ συλλογισθῇ ὅτι μὲ τοῦτο δὲν προσέβαλλε μόνον αὐτούς, ἀλλὰ καὶ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς καὶ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν τοσοῦτον ἐκθύμως ὑποστηρίζει. Δυσάρεστος οἰκογενειακὴ περιπέτεια μὲ ἠνάγκασε ν’ ἀπομακρυνθῶ ὀλίγας ἡμέρας ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν καὶ νὰ διατρίψω εἰς τὰ λουτρὰ τῆς Κυλλήνης. Εἰς τὸ διάστημα αὐτὸ ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἐπισκεφθῶ τὸν Πύργον καὶ τὰς Πάτρας καὶ νὰ ἔλθω εἰς συνάφειαν μὲ διάφορα πρόσωπα. Παρὰ πάντων οὐδὲν ἄλλο ἤκουον παρ’ ὅτι «πεινῶμεν! εἴμεθα εἰς ἀπελπιστικὴν κατάστασιν, καὶ ἐὰν δὲν ληφθῇ κανὲν μέτρον, δὲν ἠξεύρομεν ποῦ θὰ περιέλθωμεν!» Καὶ ὅταν ἔλεγον τοῦτο, ἔλεγον καὶ τὸν λόγον διατὶ εὑρίσκονται εἰς τὴν κατάστασιν αὐτήν. Ἔλεγον, ὅτι 30–40 ἑκατομμύρια σταφίδος εὑρίσκονται ἀκόμη ἐντὸς τοῦ Κράτους, καὶ δὲν ὑπάρχουσιν ἀγορασταί, ἵνα τὰ ἀγοράσωσιν, ἂν καὶ προσφέρονται εἰς τὴν τιμὴν τῶν 50 ἢ 60 δραχμῶν. Ἐνῷ δὲ δὲν ὑπάρχουσιν ἀγορασταὶ διὰ τὴν ἐντὸς τοῦ Κράτους εὑρισκομένην σταφίδα, ἄλλα τόσα ἑκατομμύρια καὶ περισσότερα ἴσως εὑρίσκονται ἀζήτητα ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, καὶ αἱ τιμαὶ εἶναι τοσοῦτον ἐξηυτελισμέναι, ὥστε αἱ γενόμεναι πωλήσεις δὲν καθαρίζουσιν οὔτε τὰς 50 δραχμάς, εἰς τὰς ὁποίας πωλοῦνται μικρὰ ποσὰ ἐντὸς τοῦ Κράτους. Εἰς τὰ λουτρὰ τῆς Κυλλήνης εὑρίσκετο ἀξιότιμος κτηματίας ἐξ Αἰγιαλείας, ὁ ὁποῖος μὲ ἐβεβαίου, ὅτι σταφὶς τῆς ἐπαρχίας Αἰγιαλείας ἐξ ἐκείνης, ἡ ὁποία ἠγοράσθη πρὸς 200 καὶ 300 δραχμὰς κατὰ χιλιάδα, ἐπωλήθη πρὸς 12–13 σελίνια τὸ καντάρι· καὶ ἠξεύρετε ποίαν ἐκκαθάρισιν δίδει ἡ πώλησις αὕτη; Τὰ ἔξοδα τὰ ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ τὰ ἐν Ἑλλάδι ἀναβιβάζονται εἰς 9 σελίνια κατὰ καντάρι, ὅταν δὲ ἀπὸ τὰ 12 ἀφαιρέσητε τὰ 9, δὲν μένουν παρὰ 3 σελίνια, ἤτοι 36 ἢ 37 σελίνια τὴν χιλιάδα, ὅ ἐστὶ ὀλιγώτερον ἀπὸ 2 λίρας, δύο δὲ λίραι μὲ τὴν σημερινὴν τιμὴν τοῦ νομίσματος δὲν ἔχουν παρὰ 88 δραχμάς· αὐτὴ εἶναι ἡ τιμή, εἰς τὴν ὁποίαν πωλεῖται τὸ πρᾶγμα τοῦ Αἰγίου ἐν Ἀγγλίᾳ.

§69ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποία ποιότης;

§70ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ καλλιτέρα ποιότης.

§71ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. 25 σελίνια ἐπωλήθη προχθές.

§72ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ τὸ ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Μεσσηνέζης, ὁ ὁποῖος ἦτο εἰς τὰ λουτρά.

§73ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§74ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ διακοπὴ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐξ Αἰγιαλείας μὲ φέρει ἀμέσως εἰς τὸ προκείμενον. Τί βεβαιώνει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας; ὅτι ἐν Ἀγγλίᾳ ὑπάρχει σταφίς, ἡ ὁποία δὲν δύναται σήμερον νὰ πωληθῇ εἰς τιμὰς συμφερούσας, καὶ ἐπειδὴ ἡ σταφὶς αὕτη ἀνήκει εἰς ἐμπορευομένους, ἔχουσιν οὗτοι τὸ συμφέρον νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τῆς εἰσφορᾶς, ἵνα ἐπέλθῃ ὑπερτίμησις. Ἀλλὰ διατὶ ἡ σταφὶς αὕτη, ἡ ὁποία ἔφθασε ν’ ἀποσταλῇ εἰς Ἀγγλίαν, δὲν δύναται νὰ πωληθῇ εἰς συμφερούσας τιμάς; διότι ὑπάρχει πλεόνασμα.

§75ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§76ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπω. Ἐβεβαιώσατε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι σύμφωνον μὲ τὴν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον καὶ τὴν ὁποίαν ἐξέθεσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ὑπάρχει εἰς τὴν Ἀγγλίαν μεγάλη ποσότης σταφίδος καὶ σταφίδος ἐξαιρετικῆς ποιότητος, ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ πωληθῇ εἰς συμφερούσας τιμάς. Καὶ διατὶ τοῦτο; διότι πλεονάζει. Ἐὰν ἦτο μικροτέρα ἡ ποσότης, βεβαίως ἤθελε πωληθῆ. Καὶ δὲν εἶναι μόνος αὐτὸς ὁ λόγος· εἶναι ἀκόμη καὶ ὁ λόγος, ὅτι ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ ὅλος ὁ κόσμος γνωρίζει, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐν Ἑλλάδι 40 καὶ ἐπέκεινα ἑκατομμύρια, δὲν εἶναι δὲ ἀνόητοι νὰ προσφέρωσι μεγάλας τιμὰς εἰς τὸ ἐκεῖ εὑρισκόμενον πρᾶγμα, ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν, ὅτι δύναται νὰ ἀγορασθῇ ἐνταῦθα σταφὶς μὲ ἐξηυτελισμένας τιμάς. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι ἤλθομεν εἰς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ. Εἶναι, Κύριοι, βεβαιωμένον, ὅτι σήμερον ἡ κατανάλωσις δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν παραγωγὴν, ὅτι ὑπάρχει μία μεγάλη ἀνισοῤῥοπία μεταξὺ παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως, ἐν ὅσῳ δὲ ὑφίσταται ἡ ἀνισοῤῥοπία αὕτη, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐξευτελίζωνται ὁσημέραι αἱ τιμαὶ, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ ἀφήσωμεν τὰ κτήματα ἀκαλλιέργητα καὶ νὰ καταστραφῶσιν. Ἀφοῦ λοιπὸν εἶναι ἀποδεδειγμένον, ὅτι τὸ προϊόν, τὸ ὁποῖον σήμερον παράγεται, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξοδευθῇ εἰς συμφερούσας τιμάς, πρέπει νὰ σταυρώσωμεν τὰς χεῖρας καὶ νὰ ἀφήσωμεν τὰ πράγματα εἰς τὴν τύχην; Λέγουσιν, ὅτι ἡ ἀνισοῤῥοπία θέλει ἐκλείψει μὲ τὴν ἐπέκτασιν τῆς καταναλώσεως. Ἀλλ’ ἡ κατανάλωσις δὲν δύναται νὰ ἐπεκταθῇ ταχέως εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε νὰ ἀποῤῥοφήσῃ ὅλον τὸ πλεόνασμα, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει. Οὔτε πέρυσιν, οὔτε φέτος, μὲ ὅλην τὴν κατανάλωσιν, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὴν Ῥωσσίαν, μὲ ὅλον τὸν ἐξευτελισμὸν τῶν τιμῶν, ἐστάθη δυνατὸν νὰ ἐξοδευθῇ τὸ πρᾶγμα, καὶ ἀφοῦ περισσεύουν ἀπὸ τὴν περυσινὴν ἐσοδείαν 50–60 ἑκατομμύρια, βεβαίως θὰ περισσεύσουν ἄλλα τόσα καὶ ἐπέκεινα ἀπὸ τὴν ἐφετεινὴν, ἡ ὁποία εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα, ἑπομένως δὲν δύναται νὰ ἐκλείψῃ ἡ μεταξὺ παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως ἀνισοῤῥοπία διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς καταναλώσεως ἐκ τῆς διαδόσεως τοῦ προϊόντος. Πῶς θὰ ἐκλείψῃ αὕτη, ἐὰν δὲν λάβωμεν κανὲν μέτρον; Θὰ ἐκλείψῃ διὰ τῆς καταστροφῆς τῶν κτημάτων βεβαίως. Δύο τρόποι ὑπάρχουσιν, ἵνα ἐπέλθῃ ἰσοῤῥοπία μεταξὺ παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως· ἢ πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ ἡ κατανάλωσις, ἢ πρέπει νὰ ἐλαττωθῇ ἡ παραγωγή. Νὰ ἐπεκταθῇ ἡ κατανάλωσις εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε νὰ ἀποῤῥοφήσῃ ὅλον τὸ πλεόνασμα, εἶναι ἀδύνατον· δὲν πιστεύω κανεὶς λογικῶς σκεπτόμενος νὰ τὸ ἰσχυρισθῇ...

§77ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διὰ σήμερον.

§78ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τοῦ παρόντος πρόκειται. Νὰ ἀφήσωμεν λοιπὸν νὰ καταστραφῶσι τὰ κτήματα; Ἀλλὰ συμφέρει νὰ κάμωμεν τοῦτο; Ἐὰν δὲ πρόκειται νὰ καταστραφῶσι κτήματα, γνωρίζετε ποῖα κτήματα θέλουσι καταστραφῆ; Τὰ κτήματα τῶν ἀπορωτέρων· διότι ὅσοι τῶν σταφιδοκτημόνων εὐποροῦσιν ὅπως δήποτε, οὗτοι βεβαίως δὲν θὰ ἀφήσουν νὰ καταστραφῶσι τὰ κτήματά των, ἀλλὰ θὰ ἐξακολουθήσωσιν ὅπως δήποτε νὰ τὰ συντηρῶσι καὶ νὰ τὰ καλλιεργῶσιν· ὑπάρχουν ὅμως πολλοὶ ἄλλοι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι τὰ μέσα νὰ τὰ συντηρήσωσι. Μὴ ψηφίζοντες λοιπὸν κανὲν μέτρον δυνάμενον ν’ ἀποκαταστήσῃ τὴν ἰσοῤῥοπίαν μεταξὺ παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως, θέλομεν καταλήξει εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ νὰ ἀφήσωμεν νὰ καταστραφῶσι τὰ κτήματα καὶ νὰ βλάψωμεν τὰς ἀπορωτέρας τάξεις. Μάθετε, Κύριοι, καὶ εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος ἔμειναν πολλὰ κτήματα ἀκαλλιέργητα, ἐφέτος ἔμειναν πάλιν ὄχι ὀλίγα, ἤθελον δὲ μείνει πολὺ περισσότερα, ἐὰν δὲν ἐπήρχετο ἡ ὕψωσις τῶν τιμῶν κατὰ τὸν παρελθόντα Ἰανουάριον· ἡ προσωρινὴ ἐκείνη ὕψωσις ἐνεθάῤῥυνεν ὄχι μόνον τοὺς ἰδιοκτήτας, ἀλλὰ καὶ τοὺς κεφαλαιούχους, οἱ ὁποῖοι, μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι ἡ σταφὶς θὰ πωληθῇ εἰς τιμὰς ὁπωσοῦν ἱκανοποιητικάς, ἔδωσαν χρήματα εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας πρὸς καλλιέργειαν τῶν κτημάτων, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ἔμειναν καὶ ἐφέτος πολλὰ κτήματα ἀκαλλιέργητα· διῆλθον πολὰς ἐπαρχίας σταφιδοφόρους καὶ εἶδον ἰδίοις ὄμμασιν, ὅτι καὶ ἐφέτος εἶναι ἀκαλλιέργητα κτήματα. Ἐὰν λοιπὸν δὲν ληφθῇ κανὲν μέτρον καὶ ἡ σταφὶς τῆς ἐρχομένης ἐσοδείας πωληθῇ εἰς τιμὰς πολὺ ἐξευτελιστικὰς ἢ δὲν πωληθῇ καθόλου, —διότι καὶ τοῦτο θὰ συμβῇ,— δὲν εἶναι καμμία ἀμφιβολία, ὅτι πολλὰ κτήματα θὰ μείνουν ἀκαλλιέργητα, καὶ γνωρίζετε ὅτι ἡ σταφιδάμπελος, ἐὰν δὲν καλλιεργηθῇ ἐπὶ δύο ἔτη, καταστρέφεται. Ἂς σκεφθῇ ἡ Βουλή, ἐὰν ἦναι ὀρθὸν, ἐὰν ἦναι δίκαιον, ἐὰν ἦναι φιλάνθρωπον, νὰ καταδικάσῃ πτωχοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ὅπως δήποτε κατώρθωσαν νὰ ἀποκτήσουν ἓν κτῆμα, ἀπὸ τὸ ὁποῖον περιμένουν νὰ ζήσουν, νὰ τοὺς ὑποχρεώσῃ τώρα νὰ τὸ καταστρέψουν. Ἀλλὰ λέγουν: «ποῦ ἠκούσθη νὰ ἐπεμβαίνῃ ἡ Πολιτεία καὶ νὰ θέλῃ νὰ ὑποχρεώσῃ τοὺς πολίτας νὰ συνεισφέρουν ἄκοντες;» Καὶ τάχα εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, κατὰ τὴν ὁποίαν γίνεται τοῦτο; Ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν ἐξετάζονται αὐτὰ τὰ ζητήματα. Ἡ Βουλὴ καθῆκον ἔχει νὰ ἐξετάσῃ ἐὰν τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον προτείνεται, τὸ μέτρον τῆς εἰσφορᾶς, θὰ ὠφελήσῃ, θὰ συντελέσῃ εἰς τὸ νὰ διατηρήσῃ τὴν σταφίδα εἰς μίαν τιμήν, ἡ ὁποία νὰ ἐπιτρέπῃ εἰς τοὺς παραγωγοὺς νὰ διατηρήσουν τὰ κτήματά των· ἐὰν δὲ εὑρίσκῃ ὅτι μόνον διὰ τοῦ μέσου τούτου δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ τοῦτο, τότε ὀφείλει νὰ τὸ παραδεχθῇ. Δὲν πρέπει δὲ ν’ ἀποτραπῇ ἀπὸ καμμίαν ἄλλην ἰδέαν, διότι, καθὼς ἐξήγησε καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Μεσολογγίου, ὅλα ὅσα ἐλέχθησαν περὶ ἀντισυνταγματικότητος καὶ περὶ ἀπανθρωπίας καὶ περὶ παραβιάσεως τῆς λογικῆς καὶ περὶ τοῦ ὅτι οἱ παραδεχόμενοι τὸ μέτρον τοῦτο θ’ ἀποδείξωσιν ὅτι δὲν ἐχρεωκοπήσαμεν μόνον οἰκονομικῶς, ἀλλ’ ἐχρεωκοπήσαμεν καὶ διανοητικῶς, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ τὸ εἴπω, εἶναι παραμύθια. Τοιαῦται εἰσφοραὶ πολλάκις ἐπεβλήθησαν διὰ νόμων, καὶ σᾶς ἀναφέρω ὡς παράδειγμα τὸν περὶ συντάξεων νόμον. Ὅταν ὑπεχρεώθησαν ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι ἵνα συνεισφέρωσιν ἓν μέρος τῆς μισθοδοσίας εἰς τὸ ταμεῖον τῶν συντάξεων, οὐδεὶς ἠρωτήθη ἐὰν δέχηται ἢ δὲν δέχηται τὸ μέτρον τοῦτο...

§79ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι εἶχον τὴν ἐλευθερίαν νὰ μὴ γείνωσιν ὑπάλληλοι.

§80ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ τότε μὲ ἀναγκάζετε νὰ παραιτήσω τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον ὅτε δὲν ἦτο ἀκόμη ὁ περὶ συντάξεως νόμος, τὴν ἔλαβον δὲ ἔχων ὑπ’ ὄψιν, ὅτι δὲν θὰ ὑποβληθῶ εἰς κανὲν πρόσθετον βάρος, ἀλλὰ θὰ λαμβάνω πλήρη τὸν μισθόν μου. Ἐν τούτοις ἔρχεται ὁ νόμος καὶ μὲ ὑποχρεώνει νὰ ἀφίνω 5–10% διὰ τὸ ταμεῖον τῶν συντάξεων, διότι τοῦτο ἀπαιτεῖ τὸ γενικὸν συμφέρον τῶν ὑπαλλήλων. Βραδύτερον ἐγένετο καὶ ἄλλο. Ὑπάρχει ἰδιαίτερον μετοχικὸν ταμεῖον τῶν ὑπαλλήλων, τὸ λεγόμενον Μετοχικὸν ταμεῖον, τὸ ὁποῖον ἐσύστησεν ὁ μακαρίτης Λεβίδης. Εἰς τὸ ταμεῖον αὐτὸ κατ’ ἀρχὰς συνεισέφερον ὅσοι τῶν ὑπαλλήλων ἤθελον, ἀλλὰ πρὸ ὀλίγων ἐτῶν, κατ’ εἰσήγησιν τοῦ ἀξιοτίμου νῦν Πρωθυπουργοῦ, ἐγένετο νόμος, ὁ ὁποῖος ὑπεχρέου πάντας τοὺς ὑπαλλήλους νὰ γείνωσι μέτοχοι.

§81ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνῃρέθη ὅμως ὁ νόμος αὐτός.

§82ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ναὶ μὲν κατόπιν ἠκυρώθη ὁ νόμος οὗτος, ἀλλὰ τοῦτο δὲν σημαίνει τίποτε· ἡ διάδοχος Κυβέρνησις ἔκρινεν ὅτι δὲν ἦτο ὀρθὸν τὸ γενόμενον, ἀλλ’ ἡ προκάτοχος εἶχεν ἐναντίαν ἰδέαν· τὸ ἐπρότεινεν εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἡ Βουλὴ τὸ ἐψήφισε καὶ τὸ παρεδέχθη· ἐφώναξαν τότε πολλοὶ ὑπάλληλοι καὶ εἶπον ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθὸν, καὶ ὅτι δὲν θέλουν νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὸ Μετοχικὸν ταμεῖον· ἡ Κυβέρνησις ὅμως δὲν ἔδωκε καμμίαν προσοχὴν, διότι κρίνουσα τὸ πρᾶγμα ἀπὸ ὑψηλοτέρας περιωπῆς, εὗρεν ὅτι εἶναι συμφέρον νὰ ὑποχρεωθῶσιν ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι νὰ συνεισφέρωσι μικρὸν μέρος τοῦ μισθοῦ των, ἵνα δύναται τὸ ταμεῖον αὐτὸ νὰ περιθάλπῃ τοὺς ἐξερχομένους τῆς ὑπηρεσίας καὶ τὰς οἰκογενείας των, ὅταν ἐκεῖνοι ἀποθάνωσι. Καθ’ ἡμέραν γίνονται τοιαῦτα νομοθετήματα. Ὅταν εἰς τοὺς δήμους ἐπιβάλλωνται πρόσθετα βάρη πρὸς διοχέτευσιν ὕδατος ἢ πρὸς κατασκευὴν λιμένος, τί ἄλλο εἶναι τοῦτο, παρὰ εἰσφορά; Βλέπει ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ὅτι εἶναι ἀνάγκη εἰς ἕνα δῆμον νὰ διοχετεύσῃ ὕδωρ, καὶ ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει ἄλλο μέσον, ἐπειδὴ ὁ δημοτικὸς προϋπολογισμὸς δὲν ἐπαρκεῖ, ἐπειδὴ τὸ Δημόσιον δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ συνδράμῃ, εἰσάγεται εἰδικὸς νόμος, καὶ ἐπιβάλλεται εἰσφορά. Ἐὰν ἠρωτῶντο τότε ὅλοι οἱ δημόται, πολλοὶ ἤθελον εἴπει ὅτι δὲν θέλουσι. Καὶ ἐγὼ αὐτὸς, διατελῶν Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰσήγαγον νόμον ἐπιβάλλοντα εἰσφορὰν τεσσάρων δραχμῶν κατὰ χιλιάδα ἐπὶ τῆς σταφίδος, ἵνα διοχετευθῇ ὕδωρ ἐν τῇ πόλει Φιλιατρῶν, καὶ πληρόνω καὶ ἐγὼ τὸν φόρον αὐτὸν τῶν τεσσάρων δραχμῶν, μολονότι δὲν κατοικῶ ἐκεῖ καὶ δὲν πίνω ἀπὸ τὸ ὕδωρ, τὸ ὁποῖον διοχετεύεται, ἀλλ’ ἐπειδὴ οἱ περισσότεροι τὸ ἐζήτουν, καὶ ἐπειδὴ ἔκρινα ὅτι ἦτο ἀναγκαῖον νὰ γείνῃ, διὰ τοῦτο ἐγὼ εἰσήγαγον τὸν νόμον καὶ τὸν ὑπεστήριξα. Καθ’ ἑκάστην λοιπὸν ψηφίζονται τοιαῦται εἰσφοραί. Περὶ τοιαύτης προσφορᾶς πρόκειται καὶ σήμερον, σκοπὸς δὲ αὐτῆς εἶναι ἡ διατήρησις τῶν τιμῶν τῆς σταφίδος καὶ ὁ σκοπὸς οὗτος εἶναι σκοπὸς γενικὸς, διότι, ἐὰν ἡ σταφὶς δὲν δύναται νὰ πωληθῇ, ἐὰν δὲν φέρῃ εἰς τὸ Κράτος τὰ δύο τρίτα τοὐλάχιστον τοῦ ποσοῦ, τὰ ὁποῖα ἔφερεν ἄλλοτε, βεβαιωθῆτε, ὅτι δὲν βλάπτονται μόνον οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ, βλάπτονται ὅλαι αἱ τάξεις τῆς κοινωνίας, καταστρέφονται δὲ καὶ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. Θὰ σταματήσωσιν αἱ εἰσπράξεις, θ’ ἀπαντηθῶσι μεγάλαι δυσκολίαι, ὄχι μόνον εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, ἀλλὰ καὶ εἰς πολλὰς ἄλλας, ἀπὸ τὴν Μαντινείαν, ἀπὸ τὴν Λακεδαίμονα, ἀπὸ τὴν Λακωνίαν ὅλην καὶ ἀπὸ τὴν Στερεὰν ἀκόμη, διότι ἀπὸ τὰ μέρη αὐτὰ ἔρχονται ἐργάται καὶ ἐργάζονται εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, καὶ, ὡς ἔλεγον πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τὰ περισσότερα χρήματα, τὰ ὁποῖα εἰσάγονται ἀπὸ τὴν σταφίδα, δὲν εἰσέρχονται εἰς τὰ βαλάντια τῶν σταφιδοκτημόνων, σκορπίζονται ἐδῶ καὶ ἐκεῖ, μέγα δὲ μέρος λαμβάνει τὸ Δημόσιον, διότι ὄχι μόνον εἰσπράττει ἄμεσον φόρον μέγαν καὶ ἄδικον, ὡς ὡμολόγησε καὶ αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλ’ ἀκόμη ἔχει καὶ ἄλλας ὠφελείας, διότι αἱ σταφιδοφόροι ἐπαρχίαι καταγίνονται ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν καλλιέργειαν τῆς σταφίδος, οὐδὲν ἀντικείμενον παράγουσιν ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶναι χρήσιμα πρὸς τὸ ζῆν, καὶ προμηθεύονται ὅλα τὰ χρειώδη ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, πληρόνουσαι βαρύτατα εἰσαγωγικὰ τέλη. Ἐὰν λοιπὸν ἐξακολουθήσωσι τὰ πράγματα ὅπως ἕως τώρα, καὶ ἐὰν λείψῃ ἡ εἰσαγωγὴ τῶν 50 ἢ 60 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα εἰσήγοντο ἄλλοτε, ἢ ἐλαττωθῇ εἰς 20 ἢ 25, ὅλαι αἱ τάξεις τῆς κοινωνίας θὰ τὸ αἰσθανθῶσι, καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους δὲν δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ. Διὰ τοῦτο τὸ πρᾶγμα ἔχει σημασίαν γενικὴν, ὁ σκοπὸς εἶναι γενικὸς, καὶ εὐθὺς ὡς παραδεχθῶμεν τοῦτο, δὲν πρέπει τότε νὰ ἐξετάσωμεν τί θέλει ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος, διότι εἰς ὅλα τὰ πράγματα ὑπάρχουσιν ἀντιῤῥήσεις καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνήσωσιν ὅλοι οἱ ἄνθρωποι. Εἶπε πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Αἰγιαλείας, ὅτι καὶ εἰς τὰς Πάτρας ἀκόμη ὑπάρχουσιν ἀντιῤῥήσεις, ὅτι ὁ κ. Κοντογούρης, ὁ ὁποῖος εἶναι δήμαρχος Πατρῶν καὶ πρόσωπον πολιτευόμενον, ἔχει ἐναντίαν ἰδέαν περὶ τῆς παρακρατήσεως. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἦναι ἀληθὲς τοῦτο, ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ κ. Παναγιωτόπουλος τὸ λέγει, τὸ πιστεύω. Ἀλλὰ καὶ τί μὲ τοῦτο; Ἐὰν ὁ κ. Κοντογούρης ἀντιστρατεύηται εἰς τὴν ἰδέαν τῆς παρακρατήσεως ἐκ τῆς ἐπαρχίας Πατρῶν, μήπως ὁ κ. Μεσσηνέζης δὲν εἶναι ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως ἐκ τῆς ἐπαρχίας Αἰγιαλείας;

§83ΒΟΤΣΗΣ. Ὁ κ. Κοντογούρης ὑπέβαλε πρότασιν εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἐψήφισεν ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως.

§84ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠξεύρω. Ἐγὼ παραδέχομαι, ὅτι δύναται νὰ ἦναι ἐναντίον τῆς παρακρατήσεως. Τί μὲ τοῦτο;

§85ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο ἐλέχθη, διότι εἶπον, ὅτι ὅλος ὁ σταφιδικὸς κόσμος θέλει τὴν παρακράτησιν.

§86ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγουν, ὅτι ἡ Ζάκυνθος εἶναι κατὰ τοῦ μέτρου τῆς παρακρατήσεως, καὶ ὅμως καὶ ἐγὼ καὶ οἱ κ. Βουλευταὶ Ζακύνθου ἐλάβομεν πρὸ ἡμερῶν τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἔφερε τὰς ὑπογραφὰς τοῦ δημάρχου κ. Λούντζη καὶ 400 ἀκόμη, οἱ ὁποῖοι λέγουσι: σώσατέ μας! λάβετε μέτρον ὑπὲρ τῆς σταφίδος, ἔστω καὶ τὴν παρακράτησιν.

§87ΑΛ. ΣΠ. Κ. ΡΩΜΑΣ. Δὲν γνωρίζετε τὰ πρόσωπα. Δὲν εἶναι κτηματίαι, ἀλλ’ εἶναι ἔμποροι κερδοσκόποι, ἂν καὶ μεταξὺ αὐτῶν ἦναι καὶ πολλοὶ φίλοι μου.

§88ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἀνέφερον τοῦτο διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι καὶ ἐν Ζακύνθῳ δὲν ὑπάρχει ὁμοφωνία· ἀλλὰ τοῦτο δὲν σημαίνει τίποτε· ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν ἡ ἀφαίρεσις τοῦ πλεονάσματος θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ὑπερτίμησιν τῆς σταφίδος καὶ ἐὰν τοῦτο ὑπηρετῇ γενικοὺς σκοπούς. Ἐὰν δὲ πεισθῶμεν περὶ τούτου, πρέπει νὰ τὴν ψηφίσωμεν.

§89ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· δὲν ὑπηρετεῖ γενικοὺς σκοπούς.

§90ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν ὑπηρετῇ, τότε δὲν πρέπει νὰ τὴν ψηφίσητε.

§91ΑΛ. ΣΠ. Κ. ΡΩΜΑΣ. Καταστρέφονται μερικαὶ ἐπαρχίαι, καὶ δὲν ὑπάρχει καμμία βεβαιότης, ὅτι θὰ ὠφεληθῶσιν αἱ ἄλλαι.

§92ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνήσωσιν ὅλοι. Ἔρχονται τώρα καὶ ἀντὶ νὰ πολεμήσωσι πάλιν τὸ ζήτημα τῆς εἰσφορᾶς, λέγουσι: «δόσατε καιρὸν, δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας, ἵνα ἀκούσητε τὰς φωνὰς τῶν ἐπαρχιωτῶν». Ἀλλὰ νομίζω, Κύριοι, ὅτι δὲν κάμνει τιμὴν οὐδ’ εἰς ἡμᾶς, οὐδ’ εἰς τὴν Βουλήν, νὰ λέγωμεν ὕστερον ἀπὸ τόσον θόρυβον, ὁ ὁποῖος ἔγεινε διὰ τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν, ὅτι δὲν ἔχομεν ἐσχηματισμένην μίαν γνώμην καὶ περιμένομεν νὰ ἀκούσωμεν τὶ θὰ εἴπῃ ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας! Τί λέγουσιν αἱ ἐπαρχίαι, τί φρονοῦσιν αἱ ἐπαρχίαι, τοῦτο τὸ γνωρίζομεν ὅλοι, τὸ γνωρίζουσι πρὸ πάντων οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν. Ἐγὼ βεβαίως καὶ οἱ συνάδελφοί μου γνωρίζομεν κάλλιστα, τί φρονεῖ ἡ Τριφυλία περὶ τούτου. Καὶ ὅταν λέγω τί φρονεῖ ἡ Τριφυλία, δὲν ἐννοῶ ὅτι δὲν ὑπάρχουσι καὶ ἐκεῖ ἴσως 5 καὶ 10 ἢ καὶ περισσότεροι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἔχωσιν ἐναντίαν ἰδέαν. Οἱ ἀξιότιμοι Βουλευταὶ Ἠλείας γνωρίζουσι κάλλιστα, τί φρονεῖ ἡ Ἠλεία, οἱ ἀξιότιμοι Βουλευταὶ Ζακύνθου γνωρίζουσι τί φρονεῖ ἡ πλειονοψηφία τῆς Ζακύνθου, ἂν οὐχὶ ὁλόκληρος ἡ Ζάκυνθος. Ταῦτα ἐῤῥήθησαν πολλάκις, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς ἓν μέτρον ὁριστικὸν, ἐπαναλαμβάνω δὲ, ὅτι εἰς τὴν ἔκδοσιν τῆς ἀποφάσεώς μας δὲν ἔχομεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τίποτε ἄλλο, παρὰ ἐὰν δύναται ἡ κρίσις αὕτη νὰ ἀποσοβηθῇ διὰ τοῦ μέτρου τῆς εἰσφορᾶς. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἄλλο μέτρον, ἂς μᾶς τὸ εἴπωσι, καὶ βεβαίως θὰ τὸ παραδεχθῶμεν. Ἀλλ’ ἕως τώρα οὐδ’ ἐπροτάθη ἄλλο μέτρον τοιοῦτον, οὐδὲ ὑπάρχει.

§93ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ φορολογία εἰς εἶδος.

§94ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζετε, τὴν ἀπέκρουσε, διότι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους δὲν ἐπιτρέπουσι.

§95ΔΑΓΡΕΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§96ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§97ΔΑΓΡΕΣ. Φέρει ἰσοῤῥοπίαν μεταξὺ παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως τὸ μέτρον τοῦτο;

§98ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλαττώνει τέλος πάντων τὴν ἀνισότητα.

§99ΔΑΓΡΕΣ. Ὅταν τίθηται ἡ ἀρχὴ τοῦ νὰ καταναλίσκηται τὸ παρακρατούμενον ποσὸν, ἀφαιρεῖται ὁ σκοπὸς τῆς παρακρατήσεως· δὲν ἐπέρχεται λοιπὸν ἰσοῤῥοπία μεταξὺ παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως.

§100ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Δαγρὲς λέγει, ὅτι τὸ ποσὸν τῆς εἰσφορᾶς θὰ καταναλωθῇ. Ἀλλὰ, Κύριοι, θὰ καταναλωθῇ τοῦτο εἰς μετριωτάτας τιμάς.

§101ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν ἀφαιρεῖται ἀπὸ τὴν κατανάλωσιν.

§102ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀφαιρεῖται, ἀλλὰ δὲν συμφέρει τὸ ὅλον τῆς σταφίδος νὰ πωληθῇ εἰς τὰς μετριωτάτας αὐτὰς τιμάς. Ἐδῶ εἶναι τὸ ζήτημα. Τί λέγομεν, Κύριοι; χωρίσατε τὴν σταφίδα εἰς δύο κατηγορίας. Τί θὰ προκύψῃ ἐκ τούτου; Τὸ ποσὸν τῆς μιᾶς κατηγορίας θὰ πωληθῇ εἰς τιμὰς, αἱ ὁποῖαι θ’ ἀποζημιώνουν τὸν παραγωγὸν, διὰ τὰ ἔξοδα τοὐλάχιστον τῆς καλλιεργείας, τὸ ἄλλο, τὸ ὁποῖον θὰ κρατηθῇ, δύναται νὰ πωλῆται εἰς μικρὰς τιμὰς, καὶ τὸ τίμημα αὐτοῦ νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς σύστασιν ταμείου ἀμύνης, Σταφιδικῆς Τραπέζης κλπ.

§103ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Ὅπως δήποτε, εἴτε εἰς εὐθηνὰς τιμὰς πωληθῇ, εἴτε εἰς ὑψηλὰς, πάντοτε θὰ καταναλωθῇ.

§104ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διαφέρει, Κύριοι, ἐὰν μόνον τὸ 20% πωληθῇ μὲ 20 δραχμὰς ἢ 30 δραχμάς. Ταῦτα, Κύριοι, ἐλέχθησαν τοσάκις, ἕκαστος ἔχει σχηματίσει τὴν γνώμην του καὶ τὴν πεποίθησίν του. Ἡ ἀναβολὴ δὲν εἶναι ἀναγκαία, καὶ ὄχι μόνον δὲν θὰ ὠφελήσῃ, δὲν θὰ μᾶς φωτίσῃ περισσότερον, ἀλλὰ θὰ βλάψῃ, διότι κρατεῖ τὰ πνεύματα ὑπὸ ἐκκρεμότητα καὶ γίνονται διάφοροι κερδοσκοπίαι, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ λείψωσι, πρέπει τέλος πάντων νὰ τελειώσῃ τὸ ζήτημα αὐτό. Ἂς εἴπῃ καθαρὰ ἡ Κυβέρνησις, ἂς εἴπῃ καθαρὰ ἡ Βουλὴ «ἐγὼ δὲν ἐννοῶ νὰ ληφθῇ κανὲν μέτρον· κάμετε ὅ,τι θέλετε· ἢ νὰ εὑρῆτε τρόπον, ἵνα ἐξοδεύητε τὴν σταφίδα σας, ἢ ξεριζώσατε τὰ κλήματά σας κάμετε ὅ,τι θέλετε, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἐπεμβαίνω.» Ἂς τὸ εἴπῃ τέλος πάντων, νὰ τὸ γνωρίζωμεν καὶ νὰ μὴ ἐπαναλαμβάνηται ἡ κωμῳδία αὐτὴ κάθε τόσον ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου. Εἶναι τώρα τρία ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα συζητεῖται ἡ ὑπόθεσις αὕτη, καὶ θαυμάζω, ὕστερον ἀπὸ ὅσα ἐλέχθησαν, νὰ ἔρχωνται σήμερον νὰ λέγωσι· «δόσατέ μας ἀκόμη καιρὸν μίαν ἢ δύο ἡμέρας, ἵνα φωτισθῶμεν, ἵνα μάθητε τί φρονοῦσιν αἱ ἐπαρχίαι.» Τί λέγουσι καὶ τί φρονοῦσιν αἱ ἐπαρχίαι, τὸ γνωρίζομεν ὅλοι.

§105ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι γνωστότατον.

§106ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύνασθε σεῖς, κύριε Ἀσημακόπουλε, νὰ ἠξεύρητε τί φρονοῦσιν εἰς τὴν Τριφυλίαν ἢ τὴν Ἠλείαν· ἠξεύρετε τί φρονοῦσιν εἰς τὸ Αἴγιον μόνον.

§107ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Ἐπιτρέπετε;

§108ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§109ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Φρονεῖτε ὅτι ἡ πλειονότης τῶν παραγωγῶν εἶναι ὑπὲρ τοῦ μέτρου τούτου τῆς παρακρατήσεως; Θὰ εἴχετε τὴν τόλμην σεῖς, οἱ ὁποῖοι προβάλλετε τὸ μέτρον αὐτὸ, νὰ τὸ νομοθετήσητε κατὰ τρόπον ἐμφαντικώτερον, ὥστε νὰ τὸ αἰσθανθῶσιν οἱ παραγωγοὶ, δηλ. νὰ νομοθετήσητε ὥστε τὸ παρακρατηθησόμενον αὐτὸ ποσὸν νὰ λαμβάνηται ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τοὺς παραγωγοὺς ἐν τοῖς ἁλωνίοις καὶ οὐχὶ εἰς τὰ τελωνεῖα, νὰ λαμβάνηται κατὰ τρόπον πρόδηλον, οὕτως εἰπεῖν, καὶ προσπίπτοντα εἰς τὴν ἄμεσον ἀντίληψιν τῶν παραγωγῶν; Βεβαιωθῆτε τότε ὅτι ἀντὶ εὐλογιῶν, τὰς ὁποίας προσδοκᾶτε ν’ ἀποκομίσητε ἐκεῖθεν, αἱ κατάραι καὶ τὰ σάρωθρα θὰ σᾶς ὑποδεχθῶσι.

§110ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς Κορινθίας νομίζει ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, καὶ πρὸ πάντων οἱ σταφιδοκτήμονες, βυζαίνουν τὸ δάκτυλον, καὶ ὅταν ἡμεῖς λέγωμεν ὅτι ἐκ τῆς σταφίδος θὰ κρατηθῇ ὡς εἰσφορὰ 20%, ἐπειδὴ αὐτὸ θὰ κρατηθῇ εἰς τὸ τελωνεῖον, δὲν ἐννοοῦσιν ἐκεῖνοι, ὅτι θὰ κρατηθῇ ἀπὸ αὐτούς. Τί εἶναι αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγετε, Κύριοι; Ἐὰν ἦτο εὔκολον, καὶ αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε, ἠδύνατο νὰ γείνῃ, ἀλλὰ βλέπετε, ὅτι καὶ ὁ ἔγγειος φόρος εἰσπράττεται εἰς τὰ τελωνεῖα. Καὶ νομίζετε ὅτι ὁ σταφιδοκτήμων δὲν ἐννοεῖ ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πληρόνει ὁ ἔμπορος, αἱ 20 δραχμαὶ, ἀφαιροῦνται ἀπὸ τὴν ῥάχιν του; Τὸ πιστεύετε σεῖς αὐτὸ τὸ πρᾶγμα; (Θόρυβος).

§111ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Κάμετέ το σεῖς, καὶ θὰ ἴδητε, ἐὰν δύνασθε νὰ ὑπάγητε εἰς τὰς ἐπαρχίας σας.

§112ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ, καὶ τοῦτο θὰ ἐγίνετο.

§113ΒΟΤΣΗΣ. Ἐρωτήσατε τοὺς Κυρίους, θέλει ὁ χωρικὸς νὰ πωλῆται 10 ἢ 30 δραχμὰς ἡ σταφὶς αὐτοῦ;

§114ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ παραγωγὸς, ὅταν γείνῃ νόμος, διαλαμβάνων ὅτι θὰ κρατῶνται εἰς τὰ τελωνεῖα 20%, λόγῳ εἰσφορᾶς, ὁ παραγωγὸς ἐννοεῖ ὅτι ταῦτα θὰ κρατῶνται ἀπὸ αὐτὸν, θὰ πέσωσιν εἰς βάρος αὐτοῦ· τοῦτο τὸ ἐννοεῖ κάλλιστα.

§115ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Δὲν τὸ ἐννοεῖ.

§116ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω τοιαύτην ἰδέαν περὶ τῆς νοημοσύνης τῶν σταφιδοκτημόνων. Κρίνω περιττὸν, Κύριοι, νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον. Νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ἐξηντλημένον καὶ πρέπει μίαν ὥραν ἀρχήτερα νὰ τελειώσῃ. Ἂν θέλωσι νὰ εἴπωσιν ἀκόμη κατὰ τῆς οὐσίας, ἂς ἔλθωσιν νὰ τὰ εἴπωσι. Τὸ νὰ λέγωσιν ὅμως «ἀναβάλετε μίαν ἢ δύο ἡμέρας», δὲν εἶναι ὀρθόν.

§117ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Διατὶ τάχα;

§118ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ μάθωμεν τίποτε περισσότερον.

§119ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ἡ ἰδέα σας (θόρυβος).

§120ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔρχομαι τώρα εἰς ἓν ἄλλο ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον μοὶ ἔδωκαν ἀφορμήν. Λέγουσιν «εἶσθε πεπεισμένος, ὅτι ἡ πλειοψηφία τῶν σταφιδοκτημόνων ἀρέσκεται εἰς τὸ μέτρον τοῦτο;» Λέγω ναί. Καὶ διατὶ λέγω ναί; Διότι λαμβάνω ὑπ’ ὄψει τὰς διαφόρους ἐπαρχίας καὶ ἐξετάζω τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον παράγεται ἀπὸ ἑκάστην ἐπαρχίαν... (διακοπαί).

§121ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι πλειοψηφία τὸ ποσόν· ἐκ τοῦ ποσοῦ δὲν ἐξάγεται ἡ πλειοψηφία.

§122ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐφαρμόσατε τὸν Κανονισμόν. Δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή!

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, εἶναι περιττοὶ οἱ διάλογοι.

§124ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. .. Σταφιδοφόροι ἐπαρχίαι εἶναι κατὰ πρῶτον λόγον ἡ Ἠλεία, ἡ ὁποία φθάνει μέχρις 100 ἑκατομμυρίων λιτρῶν· μετὰ τὴν Ἠλείαν ἔρχεται ἡ Τριφυλία, ἡ ὁποία πλησιάζει τὰ 50 ἑκατομμύρια, μετ’ αὐτὴν δὲ αἱ Πάτραι. Αἱ τρεῖς αὗται ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι κατέχουσι τὴν πρώτην θέσιν εἰς τὴν παραγωγὴν, εἶναι ὑπὲρ τῆς εἰσφορᾶς (διαμαρτυρίαι ἐκ πλείστων ἑδρῶν). Αὐτὸ λέγουσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν. Αὐτὸ ἐκδηλοῦται πανταχόθεν, καὶ φρονῶ ὅτι δὲν ἔμεινεν εἰς κανένα ἐξ ἡμῶν ἡ ἀμφιβολία, ὅτι αὐταὶ αἱ τρεῖς ἐπαρχίαι εἶναι ὑπὲρ τῆς εἰσφορᾶς. Μετὰ ταῦτα ὑπὲρ τῆς εἰσφορᾶς εἶναι ἡ Ὀλυμπία, ἡ ὁποία καὶ αὐτὴ εἶναι μὲν δευτερεύουσα, ἀλλὰ παράγει ἀρκετὸν ποσόν· ὁμοίως ἡ Κεφαλληνία, ἡ ὁποία καὶ αὐτὴ δὲν ὑστερεῖ εἰς τὴν παραγωγὴν, καὶ τῆς ὁποίας οἱ ἀντιπρόσωποι εἶναι ὑπὲρ τῆς εἰσφορᾶς.

§125ΤΟΜΑΝ. Τὸ ἥμισυ, ὄχι ὅλοι.

§126ΒΟΤΣΗΣ. Τὸ ἄλλο μέρος δὲν παράγει.

§127ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι αἱ ἐπαρχίαι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι παράγουσι τὸ μέγα ποσὸν τῆς σταφίδος, εἶναι ὑπὲρ τῆς εἰσφορᾶς. Πολὺ ποσὸν σταφίδος παράγει καὶ ἡ Μεσσηνία, ἤτοι αἱ ἐπαρχίαι Καλαμῶν καὶ Μεσσήνης.

§128ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τί ποσόν;

§129ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπαρχία Καλαμῶν δὲν παράγει πολύ, ἀλλ’ ἡ ἐπαρχία Μεσσήνης παράγει πολύ. Λοιπὸν βλέπετε οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν δύο αὐτῶν ἐπαρχιῶν εἶναι διηρημένοι, δὲν εἶναι σύμφωνοι.

§130ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι ὄχι.

§131ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Φλέσσας εἶναι ὑπὲρ τῆς εἰσφορᾶς.

§132ΔΑΓΡΕΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι· δὲν ἐπιτρέπω ἐγώ.

§134ΔΑΓΡΕΣ. Τὰ τηλεγραφήματα μαρτυροῦσιν, ὅτι δὲν εἶναι ὑπέρ.

§135ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπίσης βλέπετε ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσήνης κ. Καρατζᾶς ἐψήφισεν ὑπὲρ τῆς εἰσφορᾶς. Ἑπομένως εἰς αὐτὰς τὰς δύο ἐπαρχίας ὑπάρχει διαφωνία, καὶ ἐξουδετεροῦται. Ἡ ἐπαρχία τοῦ Μεσολογγίου, ἡ ὁποία καὶ αὐτὴ παράγει, εἶναι ὑπὲρ τῆς εἰσφορᾶς. Τί μένει λοιπὸν τώρα; Ἡ Αἰγιάλεια, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἀπὸ τὰς πρώτας ἐπαρχίας.

§136ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παράγει ὅσον αἱ Πάτραι.

§137ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν παράγει ὅσον αἱ Πάτραι.

§138ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς εἴπω ἐκ τῆς ἐπισήμου στατιστικῆς τῆς Κυβερνήσεως; Αἱ Πάτραι παράγουν 29 ἑκατομμύρια, ἡ Αἰγιάλεια 21 ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ ἐκ τῶν 29 ἑκατομμυρίων ἐδέχθησαν οἱ Κύριοι, ὅτι ἡ περιφέρεια τοῦ δήμου Ἐρινεοῦ, ἡ ὁποία παράγει 2–3 ἑκατομμύρια, καὶ ἄλλη τις περιφέρεια, ἡ ὁποία εἶναι βεβαίως ἡ τοῦ Ἁγίου Βασιλείου, δὲν θέλει τὴν παρακράτησιν· ὥστε Πάτραι καὶ Αἰγιάλεια ἐξισοῦνται ὡς πρὸς τὴν παραγωγήν.

§139ΒΟΤΣΗΣ. Ποῖος σοῦ ἔδωκεν ἐντολήν;

§140ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ ἀναφοραί τῶν πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὰ τηλεγραφήματά των.

§141ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ταῦτα ἔχων ὑπ’ ὄψιν, δύναμαι μετὰ θάῤῥους καὶ ἐκ πεποιθήσεως νὰ διαβεβαιώσω, ὅτι ἡ πλειοψηφία τῶν σταφιδοκτημόνων εἶναι ὑπὲρ τῆς εἰσφορᾶς. (Διαμαρτυρίαι ἐκ πλείστων ἑδρῶν).

§142ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, ὄχι.

§143ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠξεύρω πῶς τοὺς μετρεῖτε σεῖς.

§144ΜΠΟΥΤΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε; Εἴπετε πρὸ ὀλίγου, ὅτι ὁ κ. Καρατζᾶς εἶναι ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως,—ἂν καὶ ἡ παρακράτησις ἦναι ἤδη καταδεδικασμένη...

§145ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπὲρ τῆς εἰσφορᾶς.

§146ΜΠΟΥΤΟΣ. Εἰσφορὰν τὸ ὠνομάσατε. Ὁ κ. Καρατζᾶς ἐψήφισεν ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως πρὸ ἡμερῶν, ἀλλ’ ἦτο δεσμευμένος μὲ τὸ παρελθὸν, καθόσον εἶχε ψηφίσει ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως, δύναμαι ὅμως νὰ διαβεβαιώσω ὑμᾶς καὶ τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁλόκληρος ἡ ἐπαρχία τῆς Μεσσήνης εἶναι κατὰ τῆς παρακρατήσεως, εἶναι δὲ καὶ κατὰ τῆς εἰσφορᾶς.

§147ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐκ τοῦ πρακτικοῦ τῆς ψηφοφορίας ἐβεβαιώθην, ὅτι ὁ κ. Καρατζᾶς εἶναι ὑπέρ. Δὲν θέλω δὲ νὰ εἴπω ὅ,τι μοῦ εἶπε σήμερον ὁ κ. Καρατζᾶς. Τὸ παραλείπω. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι εἶναι ὅλως διόλου περιττὴ ἡ ἀναβολὴ, καὶ πρέπει νὰ προχωρήσωμεν ἀμέσως νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο, τοῦ ὁποίου ἡ ἐκκρεμότης παραβλάπτει πολὺ τὰ συμφέροντα καὶ τῶν παραγωγῶν καὶ τοῦ ἐμπορίου. Πρέπει νὰ δοθῇ ἓν τέλος εἰς τὴν κωμωδίαν αὐτὴν, ἢ τὴν τραγωδίαν, ὅπως θέλετε, καὶ ὅ,τι ἀποφασισθῇ, βεβαίως θὰ ἔχωσι δι’ αὐτὸ τὴν εὐθύνην ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὸ ὑποστηρίζουσιν. Ἐὰν ἀποφασισθῇ ἡ εἰσφορὰ, θὰ ἔχωμεν τὴν εὐθύνην ἡμεῖς, καὶ θὰ εὑρίσκῃ ὁ κ. Παναγιωτόπουλος πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ σύρῃ ἀπὸ τοῦ ὠτὸς εἴτε ἐνώπιον τῆς κοινῆς γνώμης, εἴτε ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, διὰ νὰ ζητήσῃ ἱκανοποίησιν· ἐὰν ἀποῤῥιφθῇ, τότε θέλομεν σύρει ἡμεῖς ἐκεῖνον καὶ τοὺς ὁμόφρονας αὐτῷ, καὶ θέλουσι πάθει τὰ ἴδια ἐκ μέρους ἡμῶν.

§148ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Ὥστε φοβεῖσθε τὰ παράπονά του.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ἔχει τὸν λόγον.

§150ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δύο λέξεις μόνον θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ζήτημα ἐξηντλήθη πλέον.

§152ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§153Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ παρασκευαζόμενον νομοθέτημα ἀνήκει εἰς τὴν βουλευτικὴν πρωτοβουλίαν, ἐγὼ δὲ, συζητουμένης τῆς ἀρχῆς, ἐδήλωσα τὴν ἐμὴν ἀτομικὴν γνώμην. Εἶπον τότε, ὅτι ἀποδέχομαι τὴν ἀρχὴν, ἐὰν ψηφίσῃ αὐτὴν ἡ Βουλή· ἐδήλωσα προσέτι, ὅτι κατὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν λεπτομερειῶν τοῦ νομοσχεδίου θέλω τηρεῖ θέσιν ἐπιτηρητικὴν, ὅπως δύνωμαι νὰ συντρέχω τὴν Βουλὴν, ἵνα μὴ περιληφθῶσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διατάξεις, αἵτινες ἤθελον καταστήσει τὸ νομοσχέδιον μὴ κυρώσιμον, ἐντεῦθεν δὲ ματαιωθῇ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν, ἤθελεν ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ματαίωσιν τοῦ νομοσχεδίου, ἔπρεπε νὰ καταψηφισθῇ ὑπ’ ἐμοῦ. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐζήτησε δύο ἡμερῶν ἀναβολὴν, ἤτοι ἐπρότεινεν, ἵνα ἡ Βουλὴ ἀναβάλῃ τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ τὴν προσεχῆ Πέμπτην...

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρασκευὴν, κύριε Πρόεδρε· εἶπε δύο ἡμέρας καὶ τὴν Παρασκευὴν τρεῖς.

§155Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δύο εἶπεν ἡμέρας, σήμερον δ’ εἶναι Δευτέρα. Ἐὰν πρόκειται περὶ δύο ἡμερῶν, ἡ Βουλὴ θέλει ἐπανέλθει ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τὴν προσεχῆ Πέμπτην, ἀπὸ δὲ τῆς προσεχοῦς Πέμπτης μέχρι τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς ὑπολείπεται χρόνος ἱκανὸς, ἵνα τὸ νομοσχέδιον διέλθῃ καὶ τὴν δευτέραν καὶ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν· ἑπομένως διὰ τῆς ἀποδοχῆς τῆς ἀναβολῆς δὲν ἐπέρχεται κίνδυνος ματαιώσεως τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν ἐπήρχετο κίνδυνος ματαιώσεως τοῦ νομοσχεδίου, ὤφειλα βεβαίως νὰ ψηφοφορήσω κατὰ τῆς προτάσεως, ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει κίνδυνος ματαιώσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἡ πρότασις ἀνάγεται εἰς τὰς λεπτομερείας ἐκείνας, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐγὼ οὐδεμίαν δίδω ψῆφον, διότι ἡ στάσις, ἣν ἔλαβον, δὲν μὲ καλεῖ νὰ ἀναμιχθῶ εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ μὲ ὑποχρεοῖ μόνον νὰ μετέχω τῶν συζητήσεων, μόνον ὅπως μὴ ματαιωθῇ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Διὰ ταῦτα ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον θέλει τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἐγὼ θέλω ἀρνηθῆ ψῆφον.

§156ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι μετὰ τὴν ψήφισιν τῆς ἀρχῆς ἡ ἀναβολὴ ἐπιβάλλεται δι’ ἕνα ἕτερον λόγον. Ὁ λόγος οὗτος εἶναι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν ἀφορᾷ κανονισμὸν ζητήματος ἀνεξαρτήτου τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου. Τὸ νομοσχέδιον, τοιοῦτον, οἷον ἐμορφώθη κατὰ τὴν τελευταίαν συζήτησιν αὐτοῦ ἐν ταῖς λεπτομερείαις, θίγει συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, διότι τὸ Δημόσιον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ παραλάβῃ τὸν εἰσενεχθησόμενον καρπόν, τὸ Δημόσιον θέλει δαπανήσει διὰ τὴν παραλαβὴν καὶ τὴν συντήρησιν αὐτοῦ, τὸ Δημόσιον κατὰ τὸ ψηφιζόμενον νομοσχέδιον θέλει φροντίσει περὶ τῆς διαθέσεως τοῦ προϊόντος τούτου κατὰ τρόπον ὁριζόμενον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Νομίζω ὅτι μετὰ τὴν τοιαύτην μόρφωσιν τοῦ νομοσχεδίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ αὐτὸ, ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν μελετήσῃ ὅλας τὰς λεπτομερείας ταύτας καὶ δὲν φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς γνώμην ὡρισμένην περὶ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ μέτρου, τοῦ κατ’ ἀρχὴν ψηφισθέντος παρὰ τῆς Βουλῆς. Πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ μελετήσῃ κατὰ τίνα τρόπον δύναται νὰ παραλάβῃ τὸν εἰσενεχθησόμενον σταφιδόκαρπον, πῶς θὰ τὸν διαθέσῃ, τίνα δαπάνην θέλει ἀναδεχθῆ δι’ αὐτόν. Τὰ ζητήματα ὅλα ταῦτα δὲν δύνανται διὰ τῆς συζητήσεως τῆς ζωηρᾶς, δύναμαι νὰ εἴπω, ἡ ὁποία λαμβάνει χώραν ἐν τῇ Βουλῇ, νὰ κανονισθῶσιν. Ἀπεναντίας θέλουσι κανονισθῆ ἴσως διὰ ψηφοφοριῶν μὴ καθ’ ὅλα συνηρμολογημένων μετὰ τῶν διαφόρων λεπτομερειῶν τῆς ἐκτελέσεως. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὴν προσεχῆ Πέμπτην πρέπει νὰ ἔχωμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ γνώμην μεμορφωμένην τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας, ἥτις θέλει ἐκτελέσει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅπως ὁδηγούμενοι ἐκ τῶν γνωμῶν καὶ τῆς πείρας τῆς ὑπηρεσίας ταύτης προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν καὶ τῶν λεπτομερειῶν.

§157Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εὐχαριστῶ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης διὰ τὰς συμβουλὰς καὶ τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλήν, βεβαιῶ ὅμως αὐτὸν, ὅτι δὲν ἦσαν ἀναγκαῖαι.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν. Ζητεῖται ἡ ἀναβολὴ μέχρι τῆς προσεχοῦς Παρασκευῆς.

§159ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μέχρι τῆς Πέμπτης.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μέχρι τῆς Πέμπτης δὲν εἶναι ἡ πρότασις τῶν ὑπογραψάντων.

§161ΚΑΜΑΡΙΩΤΗΣ. Βάλετε τὸ Σάββατον, διὰ νὰ τελειώσῃ, νὰ μὴ γείνῃ τίποτε!

§162ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ν’ ἀναβάλωμεν τὸ ζήτημα διὰ τὴν ἄλλην σύνοδον. Ἐμπαιζόμεθα, κύριε Πρόεδρε! Ἡ ἀναβολὴ δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, παρὰ ἀποτυχία τοῦ ζητήματος.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς ἀναβολῆς. Ζητεῖται ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως μέχρι τῆς προσεχοῦς Πέμπτης. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί. Ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα). Θὰ ἐρωτήσω ἀντιθέτως. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί. Ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα).

§164ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ζητοῦμεν ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§165ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Εἶναι 15 οἱ ζητοῦντες τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν; Διότι εἶναι περιττὸν νὰ χάνωμεν τὸν καιρόν.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον δὲν δύναται ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς γενομένης διπλῆς ψηφοφορίας δι’ ἀναστάσεως, διότι δὲν διεκρίθη τὸ ἀποτέλεσμα οὔτε εἰς τὴν μίαν περίπτωσιν, οὔτε εἰς τὴν ἄλλην· ἑπομένως θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τῆς προτάσεως νόμου περὶ ἐξαγωγῆς σταφιδοκάρπου κλπ. λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Ἰωάννου Τσερτίδου καὶ Διονυσίου Μυλωνᾶ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 127. Ἐκ τούτων 85 εἶπον Ναὶ, 31 Ὄχι, καὶ 11 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν περὶ ἀναβολῆς πρότασιν. Μεταβαίνομεν εἰς τὰ ἄλλα ἀντικείμενα τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§168ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῶν τελευταίων συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς ἀνεγράφησαν τὰ ὑπ’ ἐμοῦ εἰσαχθέντα νομοσχέδια ὡς πρῶτα· ἀφοῦ δὲ ἀπεφασίσθη νὰ προηγηθῇ τὸ περὶ παρακρατήσεως, εἵποντο τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου. Ἕνεκα λόγων ὑγείας δὲν ἠδυνήθην νὰ παραστῶ κατὰ τὴν λῆξιν τῆς τελευταίας συνεδριάσεως τῆς Βουλῆς, ἥτις ἐγένετο, ὡς γνωστὸν, τὴν 3ην ὥραν μετὰ τὸ μεσονύκτιον, ἑπομένως δὲν γινώσκω, ἐὰν ἀποφάσει τῆς Βουλῆς τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἀπεφασίσθη νὰ ἐγγραφῶσιν ὑπὸ τοὺς ἀριθμοὺς 17, 18 καὶ 19. Δὲν μὲ παρορμᾷ εἰς τὴν παρατήρησιν ταύτην αἴσθημα κακῶς ἐννοουμένης φιλοτιμίας ἢ στοργῆς πρὸς τὰ νομοσχέδια ταῦτα, διότι δὲν ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ἀπαιτεῖ ἡ σύνταξις αὐτῶν ἔκτακτον εἰδικότητα ἢ ἱκανότητα, καὶ ὅτι μόνον ἐγὼ ἠδυνάμην νὰ συντάξω ταῦτα· τοὐναντίον πλεῖστοι τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εὑρισκομένων συναδέλφων δύνανται νὰ συντάξωσιν ὅμοια νομοσχέδια· πολλῷ δὲ μᾶλλον δύναται ἡ Κυβέρνησις, βοηθουμένη ἀπὸ τὰς εἰδικότητας τῶν ὑπαλλήλων της, νὰ συντάξῃ νομοσχέδια, ἴσως καὶ κρείσσονα τῶν ἐμῶν. Ἐγὼ τὰ συνέταξα κατ’ ἐπιταγὴν τῆς Βουλῆς ἐν τῇ τελευταίᾳ συνόδῳ τῆς διαλυθείσης Βουλῆς. Φρονῶ δὲ, ὅτι τῶν νομοσχεδίων τούτων ἡ ἐπίδρασις ἐπὶ τῆς σταφιδοπαραγωγῆς ἔσεται αἰσθητή. Δὲν πρεσβεύω, ὅτι διὰ τῶν νομοσχεδίων τούτων ἐπέρχεται ῥιζικὴ θεραπεία τῶν ἀναγκῶν τῆς σταφιδοπαραγωγῆς· ὅπως δήποτε ὅμως φρονῶ, ὅτι, ἂν μεταβληθῶσιν εἰς νόμον, θέλουσιν ἐπιδράσει ἐπωφελῶς ἐπὶ τῆς παραγωγῆς. Φρονῶ δὲ, ὅτι, ἂν τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἤθελον ψηφισθῆ κατὰ τὴν διαλυθεῖσαν Βουλήν, θὰ εὕρισκον οἱ σταριδοπαραγωγοὶ ἀνακούφισίν τινα. Ἡ σύστασις Σταφιδικῆς Τραπέζης ἤθελε διευκολύνει τοὺς σταφιδοκτήμονας, ἤθελε συντελέσει εἰς ἀνίδρυσιν γενικῶν ἀποθηκῶν, ἡ συναρμολογία δὲ πρὸς τὸ τρίτον νομοσχέδιον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὰ δάνεια τὰ πρὸς καλλιέργειαν, ἤθελε διευκολύνει τοὺς σταφιδοπαραγωγούς, ὅπως εὑρίσκωσι χρῆμα, καὶ ἤθελεν ἀποτρέψει τὰς ὁποίας ὑφίσταντο ζημίας ἐκ τῶν τοκογλύφων. Ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀνωμολόγησεν, ὅτι τὰ νομοσχέδια μεταβαλλόμενα εἰς νόμον, θέλουσιν ἀσκήσει ἐπωφελῆ ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς σταφιδοπαραγωγῆς. Ἀλλ’ ἐνῷ τοιαύτη ἦτο ἡ γνώμη τοῦ κ. εἰσηγητοῦ τῆς πλειονοψηφίας, βραδύτερον, ὡς φαίνεται, μετεμελήθη, τοῦτο δ’ ἐξάγεται καὶ ἐκ τῶν ὀλίγων λέξεων, ἃς εἰς μίαν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν εἶπε, τουτέστιν, ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα δὲν εἶναι προσῆκον, ἀφοῦ ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τῆς παρακρατήσεως, νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν βάσανον τῆς Βουλῆς...

§169Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον ἐγὼ τοῦτο; ἦσθε παρών;

§170ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἤμην παρών, ἀλλὰ μοὶ τὸ εἶπον. Τόσῳ τὸ καλλίτερον λοιπόν, ἐὰν ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας ἐξακολουθῇ ἔχων, ἣν εἶχε γνώμην, ὅτε ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ὡμίλησεν ἀπὸ βήματος τῆς Βουλῆς. Ἐὰν οὕτως ἔχωσι τὰ πράγματα, πρέπει τὰ νομοσχέδια ταῦτα νὰ προταχθῶσιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, διότι ταῦτα θὰ ὠφελήσωσι τὴν σταφιδοπαραγωγήν. Δὲν φρονῶ, ὅτι, ἐὰν τὸ περὶ παρακρατήσεως νομοσχέδιον, περὶ οὗ τοσοῦτος μέχρι τοῦδε ἐγένετο λόγος, γένηται δεκτόν, ἡ τῶν ὑπ’ ἐμοῦ ὑποβληθέντων νομοσχεδίων τούτων χρησιμότης τίθεται ἐκποδών· τοὐναντίον φρονῶ, ὅτι ἐκ παραλλήλου δύνανται τὰ νομοσχέδια ταῦτα νὰ βαδίσωσι καὶ ν’ ἀποδῶσιν ὠφέλιμα, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ τὸ μέτρον τῆς εἰσφορᾶς εἶναι προσωρινόν. Ἐὰν τὰ νομοσχέδια ταῦτα δὲν τύχωσι τῆς προσοχῆς τῆς Βουλῆς, βεβαίως κατὰ τὸ προσεχὲς φθινόπωρον, ὅτε γίνεται ἡ καλλιέργεια, οὐδεμίαν ἡ σταφιδοπαραγωγὴ θὰ εὕρῃ συνδρομήν.

§171Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εὐτυχῶς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος δὲν ἦτο παρὼν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, ὅτε ἐπρότεινα τὰ περὶ προηγήσεως ἄλλων νομοσχεδίων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Λέγω εὐτυχῶς, διότι, ἐὰν ἦτο παρών, ἤθελον ὑποθέσει ὅτι ἔχει ἀσθενῆ τὴν ἀκοήν. Πρὶν ἢ ἐγὼ ζητήσω νὰ προταχθῶσιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὰ ἄλλα ἀναγεγραμμένα ἐν αὐτῇ νομοσχέδια, νὰ ἐπιταχθῶσι δ’ ἐν αὐτῇ τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος προτεινόμενα, ἡ Βουλὴ εἶχεν ἀποφανθῆ γνώμην, ὅτι τῶν νομοσχεδίων τούτων δὲν ἦτο κατάδηλος ἡ χρησιμότης κατὰ τὴν ἐπικειμένην συγκομιδὴν τῆς σταφίδος. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι κατ’ ἀρχὴν ἀποδέχομαι τὰ νομοσχέδια, ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἀπεφήνατο ὅτι τῶν νομοσχεδίων ἡ ψήφισις καὶ ὁ καταρτισμὸς ὡς νόμων δὲν θὰ συντελέσῃ εἰς βελτίωσιν τῆς ἐμπορίας τῆς σταφίδος κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν παραγωγήν, προέτεινα εἰς τὴν Βουλὴν, ἀφοῦ δὲν ὑπῆρχεν ἀπόλυτος ἀνάγκη ἵνα ψηφισθῶσι κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας τὰ εἰρημένα νομοσχέδια, νὰ προταχθῶσι τὰ νομοσχέδια τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσιν εἰς ἐπείγοντα ζητήματα, γνωρίζει δὲ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, ὅτι ὀλίγαι ὑπολείπονται ἡμέραι πρὸς ἐργασίαν εἰς τὴν Βουλὴν. Τῶν νομοσχεδίων τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος τὴν χρησιμοποίησιν ἐγὼ ἀνεγνώρισα, καὶ εἶπον, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπρότεινεν ἀγαθὸν, τὸ ὁποῖον ἐγὼ κρίνω ἀναγκαιότατον, τὸ ἀγαθὸν τῆς συστάσεως ταμείου ἢ Τραπέζης Σταφιδικῆς. Τὴν πρότασιν ταύτην ἐγὼ πρὸ τεσσάρων ἐτῶν εἶχον προτείνει. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλπίζωμεν ὅτι ἐντὸς τοῦ Ἰουλίου θέλει συστηθῆ ἡ Τράπεζα καὶ θέλει παράσχει τὰ προσδοκώμενα ὠφελήματα πρὸς τοὺς δεομένους τῆς συνδρομῆς ταύτης; Ἐγὼ, ἐὰν προτεθῇ νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον, θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ τὸ ψηφίσῃ, καὶ ἐὰν δὲν ψηφισθῇ τώρα, ὑπολειφθῶσι δ’ ἡμέραι μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, θέλω ἱκετεύσει τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ καὶ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἂν καὶ δὲν πιστεύω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῶσιν ἐντὸς ὀλίγου τὰ κεφάλαια πρὸς σύστασιν τῆς Τραπέζης ταύτης, οὐδὲ θέλει γενῆ δυνατὸν νὰ παρασχεθῇ ἐντὸς βραχέος χρόνου εἰς τοὺς καλλιεργητὰς κατὰ τὴν καλλιέργειαν τοῦ ἔτους τούτου τῆς εἰρημένης Τραπέζης ἡ συνδρομή.

§172Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Φρονῶ, ὅτι τὰ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος προταθέντα νομοσχέδια δύνανται ῥιζικῶς νὰ ἐπιδράσωσιν ἐπὶ τῆς τύχης τῆς σταφίδος, καὶ μάλιστα ῥιζικώτερον δύνανται νὰ ἐπιδράσωσιν αὐτὰ μετὰ τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως, τὸ ὁποῖον εἶναι προσωρινόν. Ἐὰν πρόκειται νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τοῦ προϊόντος αὐτοῦ, πρέπει νὰ προνοήσωμεν περὶ τοῦ μέλλοντος αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐνόσῳ ἐπαναλαμβάνομεν ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος νὰ ἀναβάλλωμεν τὰ περὶ τούτων, οὐδέποτε θὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα. Ἐγὼ δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἀποφαινομένην ὅτι, ἐπειδὴ τὰ μέτρα ταῦτα ἀφορῶσι τὸ μέλλον τῆς σταφίδος, νὰ μὴ συζητηθῶσι· τοῦτο ἐλέχθη σχετικῶς μὲ τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως, ὅτε ἀπεφασίσθη νὰ προταχθῇ τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ὁρίζουσα νὰ προταχθῶσιν ὅλα τὰ ἄλλα νομοσχέδια τῆς ἡμερησίας διατάξεως πρὸ αὐτοῦ. Πρόκειται, κύριε Πρόεδρε, ἡ μέλλουσα καλλιέργεια, ἡ ὁποία ἄρχεται τὸν Ὀκτώβριον, πρόκειται ἡ ἐσοδεία ἡ προσεχὴς, διὰ τὴν ὁποίαν θὰ χρησιμεύσωσιν αἱ σταφιδικαὶ ἀποθῆκαι, καὶ ὅμως περὶ οὐδενὸς ἐπρονοήσαμεν! Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπωσι: δύνανται ἕως τότε νὰ συστηθῶσιν αἱ σταφιδικαὶ ἀποθῆκαι; Ὑπάρχουσι, κύριε Πρόεδρε, ἤδη πανταχοῦ ἀποθῆκαι, τὰς ὁποίας δύναται νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ ταμεῖον τὸ σταφιδικὸν, ἂν ψηφισθῇ. Ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι πέπρωται οὐδὲν μέτρον νὰ ληφθῇ ὑπὲρ τῶν δυστυχῶν αὐτῶν ἀνθρώπων. Εἴδομεν τί συμβαίνει περὶ τοῦ μέτρου τῆς παρακρατήσεως· ἀπεῤῥίφθησαν τόσα καὶ τόσα σχέδια περὶ αὐτοῦ, καὶ ἤδη ἀναβάλλομεν, ἵνα ἴδωμεν τὸ φρόνημα τῶν ἐπαρχιῶν, ὡς νὰ μὴ γνωρίζωμεν πόσαι ἐπαρχίαι θέλουσι τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως καὶ πόσαι δὲν τὸ θέλουσιν. Ἤδη λοιπὸν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ μέτρου αὐτοῦ, ἵνα δώσωμεν τοὐλάχιστον μίαν παρηγορίαν εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους. Ἐγὼ μάλιστα ὑπέβαλον ἕτερον μέτρον, τὸ ὁποῖον στηρίζεται ἐπὶ τῆς εἰσφορᾶς, καὶ ἂν ἡ Βουλὴ ἐπιληφθῇ τῆς μελέτης τοῦ μέτρου τούτου, θὰ ἴδῃ, ὅτι ἀμέσως δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ αὐτό. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ σύνοδος αὕτη τῆς Βουλῆς δὲν πρέπει νὰ παραλείψῃ ν’ ἀσχοληθῇ ἐπὶ τῶν μέτρων τούτων καὶ φθάσῃ ἀμέσως εἰς ἀποτέλεσμα. Παρακαλῶ λοιπὸν, ὅπως προταχθῶσι τὰ μέτρα ταῦτα πρὸ παντὸς ἑτέρου ζητήματος.

§173Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν μεριμνᾷ πολὺ ἡ Βουλή, ἐὰν ὑπάρχωσιν οἱ παρεξηγήσαντες τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς, καὶ διαδιδόντες περὶ ταύτης ποικίλας ἑρμηνείας, ὅπως ἐλαττώσωσι τὸ κῦρος αὐτῆς παρὰ τῷ Ἑλληνικῷ λαῷ. Ἡ Βουλὴ μεριμνᾷ νὰ ἐκπληροῖ τὸ καθῆκον αὐτῆς, καὶ μέχρι τοῦδε τοὐλάχιστον ἐξεπλήρωσεν αὐτό. Οὐδεὶς ἀρνεῖται ὅτι τὰ νομοσχέδια τοῦ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ δύνανται νὰ συντελέσωσιν ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τῆς καταστάσεως τῆς σταφίδος, καὶ βεβαίως θέλουσι βελτιώσει αὐτήν· ἀλλ’ ὅταν ἡ Βουλὴ συνεζήτει ἂν πρέπῃ νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ εἰσφορᾶς, πάντες ἐπρότεινον νὰ μὴ προταχθῶσι τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος προταθέντα, διότι ταῦτα δὲν πρόκειται νὰ ἐπιδράσωσιν ἀμέσως ἐπὶ τῆς ἐφετεινῆς συγκομιδῆς. Τὴν γνώμην ταύτην, ὅτι τὰ νομοσχέδια τοῦ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ δὲν πρόκειται νὰ ἐπιδράσωσιν ἀμέσως ἐπὶ τῆς ἐφετεινῆς συγκομιδῆς, ἐπεκαλέσθην καὶ ἐγώ, καὶ ἐζήτησα νὰ προταχθῶσι τὰ ἕτερα νομοσχέδια. Τὴν γνώμην ταύτην ἐπιμένω νὰ ἔχω καὶ σήμερον, καὶ ἐπειδὴ ὑπάρχει διαφωνία πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων, παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλήν.

§174ΡΑΛΛΗΣ. Ἡμεῖς, κ. Πρόεδρε, οὐδεμίαν ἔχομεν ἀξίωσιν νὰ κανονίσωμεν τὰ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἀλλὰ φρονοῦμεν, ὅτι ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ δὲν ἤθελεν ἀμέσως, μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων τῶν ἀναγεγραμμένων εἰς βʹ καὶ γʹ συζήτησιν, προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων περὶ συστάσεως Σταφιδικῆς Τραπέζης, περὶ τῶν χορηγουμένων πρὸς καλλιέργειαν δανείων, καὶ περὶ γενικῶν ἀποθηκῶν, ἤθελε παραλείψει καθῆκον ἐπιβαλλόμενον πρὸς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, καὶ ἡ παράλειψις αὕτη καθήκοντος ἐπιτακτικοῦ θὰ ἐπιδράσῃ οὐ μόνον ἐπὶ τὴν κοινωνίαν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν.

§175Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ἀληθῶς, ὅτι τὰ νομοσχέδια τοῦ κ. Σιμοπούλου εἶναι σπουδαῖα, καὶ τοιαῦτα εὗρεν αὐτὰ καὶ ἡ ἐπιτροπή, εἰς τὴν ὁποίαν παρεπέμφθησαν. Ἀλλ’ ἀκριβῶς ἐπειδὴ τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἶναι σπουδαῖα, ἐπειδὴ δὲ καὶ ἄλλως εἰσάγονται δι’ αὐτῶν εἰς τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν νέαι θεωρίαι, νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ συζητήσῃ ταῦτα ἐν πάσῃ ἀνέσει καὶ ἀφοῦ προηγουμένως μελετήσει ταῦτα, ὅπως ἐμελέτησε καὶ ὁ κ. Σιμόπουλος διὰ νὰ συντάξῃ αὐτά. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν καὶ δὲν δυνάμεθα σήμερον νὰ ψηφίζωμεν τοιαῦτα νομοσχέδια μεσονυκτίοις ποθ’ ὥραις καὶ ὅταν δύῃ ἡ σελήνη καὶ αἱ πλειάδες. Διὰ τοῦτο μοὶ φαίνεται, ὅτι, συμφώνως μὲ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δὲν πρέπει νὰ σπεύδωμεν εἰς τὴν συζήτησιν αὐτῶν, καὶ μάλιστα, ὅτι καλλίτερον πολὺ ἤθελεν εἶσθαι νὰ συζητηθῶσι ταῦτα τὸν προσεχῆ Ὀκτώβριον, διότι, καὶ ἂν ψηφισθῶσι, δὲν δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσιν ἀπὸ τοῦδε. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλήν, παρακαλῶ τὸν κ. Σιμόπουλον νὰ συναινέσῃ, ἂν ᾖναι ἀνάγκη, νὰ συζητηθῶσι τὰ νομοσχέδιά του κατὰ τὸν Ὀκτώβριον ἐν δυνατῇ ἀνέσει καὶ κατὰ τρόπον, ὅστις δὲν ἤθελεν ἀφήσει ἀμφιβολίαν, ὅτι ὄντως σπουδαῖα ἐκλαμβάνομεν πάντες τὰ νέα μέτρα, περὶ ὧν ταῦτα προνοοῦσι, καὶ σπουδαίως ἐννοοῦμεν νὰ συζητήσωμεν ἐπ’ αὐτῶν.

§176Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς δὲν ἦτο νὰ μὴ συζητηθῶσι τὰ νομοσχέδια ταῦτα, εἰς τὸν σκοπὸν δὲ τῆς συζητήσεως τούτων ὀφείλονται καὶ αἱ πρωϊναὶ συνεδριάσεις. Δὲν ἀρκεῖ ὅλος ὁ ἄλλος χρόνος διὰ τὰ λοιπὰ νομοσχέδια; Τοὐλάχιστον ἂς ὁρίσωμεν ἓν μέρος τοῦ ἡμερονυκτίου χάριν τῶν σταφιδικῶν νομοσχεδίων. Δὲν νομίζω, Κύριοι, ὅτι εἶναι σοβαρώτερα καὶ μᾶλλον ἐπείγοντα τῶν σταφιδικῶν νομοσχεδίων τὰ ἕτερα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγραφόμενα. Δὲν βλέπω λοιπὸν τὸν λόγον, διατὶ νὰ ἐγκαταλείψωμεν καὶ πάλιν εἰς τὴν τύχην των τὰ νομοσχέδια ταῦτα καὶ ν’ ἀναβάλωμεν νὰ συζητήσωμεν αὐτὰ εἰς τὴν ἄλλην σύνοδον, ἂν καὶ τότε εὕρῃ ἡ Βουλὴ βουλετὸν νὰ τὰ συζητήσῃ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐγκαταλείψωμεν ἐπὶ πλέον ἄνευ μερίμνης τοῦ Κράτους τὸ προιὸν τοῦτο τῆς σταφίδος, τὸ ὁποῖον εἶναι προιὸν ἐθνικῆς σημασίας. Δὲν εἶναι μόνον ἡ ἔλλειψις τῶν ἀγορῶν τῆς Γαλλίας, ἡ ὁποία ἔφερεν εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον τὴν σταφίδα, ἀλλ’ εἶναι ἡ ἔλλειψις μερίμνης τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἔφερε τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς εἰς τὴν θέσιν νὰ μὴ ὁρίζωσι τὰ κτήματά των, διότι τοὺς ἀφῆκε νὰ τοὺς ἀποῤῥοφήσῃ ἡ τοκογλυφία, καὶ τώρα δὲν εὑρίσκουσιν ἐλάχιστον ποσόν, ἵνα καλλιεργήσωσι τὰ κτήματά των· καὶ γνωρίζει ὁ κ. Πρόεδρος, ὅτι, ἐὰν δὲν καλλιεργήσωσι τὰ κτήματά των κατὰ τὸν Ὀκτώβριον, ταῦτα καταστρέφονται καὶ μετ’ αὐτῶν καταστρέφεται σπουδαιότατον μέρος τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου.

§177Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς βεβαιοῖ, ὅτι τὰ νομοσχέδια, τὰ ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, δὲν θὰ προκαλέσωσι μεγάλας συζητήσεις, διατὶ νὰ μὴ προταχθῶσι ταῦτα, ὅπως συζητηθῶσι καὶ ψηφισθῶσιν; Ἀφοῦ πρόκειται ταῦτα ἐν βραχεῖ χρόνῳ νὰ ψηφισθῶσιν, ὑπολείπεται χρόνος, ἵνα συζητήσωμεν τὰ νομοσχέδια τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος.

§178ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διότι γνωρίζομεν καλῶς, ὅτι χάριν τῶν νομοσχεδίων οὐδεὶς θὰ παραμείνῃ ἐνταῦθα μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§179Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν φρονῆτε τοῦτο, πλανᾶσθε.

§180ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διατὶ τότε ἐπιμένετε νὰ προταχθῶσι τὰ νομοσχέδια ταῦτα, καὶ εἶτα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν σταφιδικῶν;

§181Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διότι, ἐὰν προταχθῶσι τὰ σταφιδικὰ νομοσχέδια, ταῦτα θέλουσιν ἀποῤῥοφήσει πάσας τὰς δέκα ἢ δώδεκα ἡμέρας, τὰς ὁποίας ἔχει ἀκόμη εἰς τὴν διάθεσίν της ἡ Βουλή, ἵνα ἐργασθῇ, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην τῆς ψηφίσεως τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§182ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὥστε εἶναι ἀληθὴς ἡ ὑπόνοιά μου, ὅτι μετὰ τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν ἡ Βουλὴ πλέον δὲν θὰ παραμείνῃ ἐδῶ. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ παραμείνῃ ἐδῶ ἡ Βουλή, δὲν ἦτο φόβος νὰ συμβῇ ὅ,τι λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργός, νὰ ἀπομείνωσιν ἀψήφιστα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, καὶ νὰ παραλύσῃ ἡ διοίκησις.

§183ΔΑΓΡΕΣ. Καὶ ἐγὼ συνηγορῶ ὑπὲρ τῆς ἰδέας τοῦ νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ συζήτησις τῶν μέτρων τῶν προτεινομένων διὰ τῶν νομοσχεδίων τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος. Φρονῶ ὅτι τὰ μόνα μέτρα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔπρεπε νὰ ἀσχοληθῇ ἡ Βουλή, εἶναι τὰ σταφιδικά, διότι δι’ αὐτῶν ἤθελεν ἐξασφαλισθῆ ὁπωσδήποτε, ἂν ὄχι καθόλου, ἀλλ’ ἐν μέρει, τὸ μέλλον τῆς σταφίδος, καὶ οὐδόλως ἔπρεπε νὰ ἀσχοληθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα συζητοῦμεν ἐπὶ τόσας ἡμέρας. Ἐπειδὴ ὅμως καὶ τὰ ἄλλα ἀντικείμενα τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ὡς ὁ προϋπολογισμὸς καὶ ἄλλα συναφῆ πρὸς αὐτόν, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις, ἐπείγουσι, βεβαίως ταῦτα πρέπει νὰ προηγηθῶσιν, ἀλλ’ εὐθὺς μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν λοιπῶν πρέπει νὰ συζητηθῶσι τὰ νομοσχέδια τοῦ κ. Σιμοπούλου, διότι διὰ τῆς ψηφίσεως αὐτῶν θέλει ἐμπεδωθῆ ἡ πίστις εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας, ἥτις τελείως ἔχει φυγαδευθῆ καὶ τῆς ὁποίας ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην.

§184ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν ἡ νομοθεσία ἡμῶν δὲν ἦτο ἔρημος τῶν θεσμῶν ἐκείνων, εἰς οὓς ἀποβλέπουσι τὰ νομοσχέδια τὰ ὑποβληθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος, μὴ ἔχετε καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι θὰ ἐψηφίζετο ὁ προϋπολογισμὸς ἐντὸς τῆς ἡμέρας. Καὶ κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην καὶ κατὰ τὰς συνόδους τῆς παρελθούσης περιόδου οἱ Βουλευταὶ συζητοῦσιν ἐπὶ μέτρου, τὸ ὁποῖον ἐὰν ἐπιβάλληται, χαρακτηρίζεται ὅμως παρὰ πάντων ὡς μέτρον ἐντελῶς ἔκθεσμον. Ἐὰν ἐφθάσαμεν νὰ δώσωμεν ψῆφον ἐπὶ τοιούτου μέτρου, χαρακτηριζομένου γενικῶς ὡς ἐκθέσμου, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν ἐρημίαν τῆς νομοθεσίας ἡμῶν ἐξ ὅλων ἐκείνων τῶν θεσμῶν, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἠδύνατο ὁ σταφιδοκτήμων νὰ εὕρῃ ποιάν τινα ἀνακούφισιν, νὰ προστρέξῃ εἰς αὐτοὺς τοὺς θεσμοὺς, καὶ νὰ δυνηθῇ ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ ἀσφαλίσῃ τὴν συγκομιδὴν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ ἀποκτήσῃ τὰ μέσα τῆς καλλιεργείας. Εἰς αὐτὸ ἀποβλέπουσι τὰ νομοσχέδια τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος, ἀλλὰ δυστυχῶς ἀνεβάλομεν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν, καὶ δυστυχῶς βλέπω ὅτι θὰ ἀναβάλωμεν καὶ κατὰ τὴν ὑφισταμένην σύνοδον τῆς Βουλῆς. Διότι, ἐὰν γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου συμπολίτου μου περὶ ἀναβολῆς διὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον, πάλιν ἔρημος ἡ Πολιτεία ἡμῶν θὰ εὑρεθῇ καὶ πάλιν ἔρημοι οἱ σταφιδοκτήμονες θὰ εὑρεθῶσιν ὅλων ἐκείνων τῶν ἀνακουφιστικῶν μέσων, διὰ τῶν ὁποίων θὰ δύνανται νὰ ἀντεπεξέλθωσι κατὰ τῶν δυσχερειῶν, αἱ ὁποῖαι τοὺς μαστίζουσι. Λέγουσι «μετὰ τὸν προϋπολογισμόν», ἀλλὰ γνωρίζομεν τί σημαίνει «μετὰ τὸν προϋπολοσμόν», σημαίνει ad Calendas Grecas. Ἐπειδὴ δὲ πάντες δὲν ὁμιλοῦσι τὴν Λατινικὴν ἐδῶ, διὰ τοῦτο εὕρομεν τὴν εὔφημον ἔκφρασιν «μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν», διὰ νὰ ἐκφράσωμεν δι’ αὐτῆς τὴν ἔννοιαν, ὅτι ἀναβάλλεται ἐπ’ ἀόριστον νομοσχέδιόν τι. Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν θέλει συμμερισθῆ τὴν γνώμην τῆς ἀναβολῆς.

§185Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν ἐπρότεινα παραπομπὴν εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Καλένδας, διότι νομίζω ὅτι εἶναι ἀναγκαῖα τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος νομοσχέδια.

§186ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος λέγει, ὅτι μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων τῶν ἀναγεγραμμένων εἰς τρίτην καὶ δευτέραν ἀνάγνωσιν ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐξετάσεως τῶν νομοσχεδίων τῶν ἀφορώντων εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, τῶν τριῶν δηλ. νομοσχεδίων τῶν ὑποβληθέντων παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος· ἐὰν δὲ ἔχῃ ἀνάγκην ἐνθαῤῥύνσεως, — ἂν καὶ γνωρίζω ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην τοιαύτης — ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δύναμαι νὰ τὸν βεβαιώσω, ὅτι οὐδεὶς ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παρακάθηνται ἐν τῇ πτέρυγι ταύτῃ, (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) θέλει τῷ ἀρνηθῆ τὴν συνδρομὴν αὐτοῦ οὐχὶ μόνον ἐπὶ τῶν σταφιδικῶν αὐτῶν νομοσχεδίων, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐὰν πρόκειται μετὰ τὰ σταφιδικὰ νομοσχέδια νὰ ἐπιψηφισθῇ αὐτός.

§187Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι συνταγματικὸν νὰ στηρίζωσιν αἱ Κυβερνήσεις τὴν πρόοδον τῶν ἐργασιῶν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ἐπὶ τὴν μειοψηφίαν, ἀλλὰ πρέπει νὰ στηρίζωσιν αὐτὴν ἐπὶ τὴν πλειοψηφίαν· ἐὰν δὲ ἤθελέ ποτε καθυστερήσει ἡ συνδρομὴ τῆς πλειοψηφίας εἰς τὰς Κυβερνήσεις, μίαν αὗται ἔχουσι τότε ὁδὸν, καὶ ταύτην πρέπει νὰ τρέπωνται, οὐδέποτε δὲ νὰ στηρίζωσι τὴν ἐν τῇ ἀρχῇ διατήρησίν των ἐπὶ τῆς ἄλλης πτέρυγος, τῆς ἀποτελούσης τὴν μειοψηφίαν.

§188ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ θεωρία, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀντίκειται ἀκριβῶς εἰς τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, διότι νομίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐν ὁμαλαῖς περιστάσεσι δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς συνδρομῆς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς συνδρομῆς τῆς μειοψηφίας, καὶ ἐν τούτοις ἡ ὅλη του νομοθετικὴ ἐργασία, ἡ μέχρι τοῦδε, ἀπέδειξε τὸ ἐναντίον.

§189Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν συνεννοούμεθα· διότι δὲν εἶπον ἐγὼ τοῦτο, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ ἀλλοιόνητε τὰς φράσεις καὶ τὰς λέξεις μου. Βεβαίως ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶναι ἀναγκαία, βεβαίως ἄνευ Ἀντιπολιτεύσεως τὸ Κοινοβούλιον δὲν δύναται νὰ βαδίσῃ συνταγματικῶς, ἀλλ’ εἶπον, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις δὲν πρέπει νὰ στηρίζωσι τὴν προσδοκίαν τῆς προόδου τῶν ἐργασιῶν ἐπὶ τῶν μειοψηφιῶν· τοῦτο δὲ, τὸ ὁποῖον εἶπον, δὲν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σεῖς πρὸ μικροῦ ἐβεβαιοῦτε ὅτι εἶπον.

§190ΡΑΛΛΗΣ. Αἱ Κυβερνήσεις, βαδίζουσαι ὁμαλῶς, δὲν ἔχουσι παρὰ νὰ κάμωσιν ἔκκλησιν πρὸς τὴν μειοψηφίαν, ὅπως τύχωσι τῆς συνδρομῆς αὐτῆς, καὶ εἰς τοιαύτην ἀκριβῶς θέσιν θὰ εὑρεθῶμεν, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξακολουθήσει ὁμαλῶς διευθύνων τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Μόνον ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελε προέλθει εἰς ἔκθεσμον πίεσιν τῆς μειοψηφίας καὶ ἐκθέσμως ἤθελεν ἐπιδιώξει τὴν ἐξακολούθησιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου, τότε θὰ γεννηθῇ ἡ ἀντίδρασις, καὶ τότε δικαιολογεῖται ἡ μειοψηφία, μὴ συντρέχουσα τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὴν πρόοδον τῶν ἐργασιῶν. Ἀλλ’ εὐτυχῶς μέχρι τοῦδε οὐδὲν τοιοῦτον ἐπαρουσιάσθη, ἐλπίζω δὲ, ὅτι δὲν θέλει παρουσιασθῆ τοὐλάχιστον κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην. Ἡμεῖς παρεμένομεν ἐνταῦθα, καὶ ὅταν 15 ἢ 20 Βουλευταὶ τῆς πλειοψηφίας παρίσταντο εἰς τὰς συνεδριάσεις, οὐδέποτε δὲ ἠρνήθημεν καὶ ἐν μεσονυκτίοις ὥραις νὰ συντρέξωμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων, καὶ τὴν αὐτὴν τακτικήν, τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦμεν ἀπ’ ἀρχῆς τῆς συνόδου, ἐννοοῦμεν νὰ ἐξακολουθήσωμεν. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος νομίζῃ ὅτι δὲν τῷ εἶναι χρήσιμος ἡ συνδρομή μας, εἶναι κύριος νὰ πράξῃ ὅ,τι θέλῃ.

§191Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ γνῶμαι τοῦ κ. Βουλευτοῦ βεβαίως θέλουσι κανονίζει τὴν πολιτείαν καὶ τὴν πορείαν του, ἀλλὰ τὴν πολιτείαν καὶ τὴν πορείαν ἐμοῦ κανονίζουσι, τό γε νῦν ἔχον, αἱ γνῶμαι, τὰς ὁποίας εἶπον.

§192Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Λαμβάνω τὸν λόγον, ἵνα διαμαρτυρηθῶ κατὰ τοῦ ἀξιώματος τοῦ συνταγματικοῦ, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέπτυξε πρὸ μικροῦ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ στηρίζῃ τὴν πρόοδον τῶν ἐργασιῶν της εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς μειοψηφίας. Ἔχω ῥιζικῶς ἀντίθετον γνώμην. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀπαρτίας, ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει καὶ δικαιοῦται νὰ στηρίζηται εἰς τὴν ὑποστήριξιν ὅλων τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου, διότι τὸ νὰ παρακαθήμεθα εἰς τὰς θέσεις μας ἐπιβάλλεται ἐξ ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν. Ἐθεώρησα δὲ καθῆκον νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τοῦ ἀξιώματος τούτου, διότι, ὡς ἀντελήφθην, κατὰ τὴν τέως βουλευτικὴν περίοδον ἐξετροχιάσθη τὸ τῆς ἀπαρτίας ζήτημα εἰς βαθμὸν ἐπικίνδυνον, καὶ δύναμαι εἰπεῖν ἐπαναστατικόν, ἀκριβῶς διότι καθιερώθη ἡ πεπλανημένη αὕτη θεωρία, τὴν ὁποίαν ὁ τέως Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἶχε καθιερώσει κομπαστικῶς, στηριζόμενος μόνον ἐπὶ τῆς πλειοψηφίας, τοῦτο δ’ ἔφερε τὸ ἄτοπον τῶν ἀλλεπαλλήλων ἐνστάσεων περὶ μὴ ἀπαρτίας, τὸ ἄτοπον τῶν ἀποχωρήσεων. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἀπαρτίας ὀφείλει καὶ δικαιοῦται νὰ στηρίζηται ἐπὶ τὴν ὑποστήριξιν ὅλων τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου, ὄχι μόνην τῶν φίλων τῆς πλειοψηφίας, καὶ δὲν εἶναι καλὸν νὰ καθιερωθῇ τοιαύτη θεωρία, ἥτις θὰ ἔδιδεν ἴσως τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς ἐπαναστατικὴν κατάστασιν, διότι ἐπαναστατική εἶναι ἡ κατάστασις ἐκείνη, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἀντιπολίτευσις καταφεύγει εἰς ἀλλεπαλλήλους ἐνστάσεις περὶ μὴ ἀπαρτίας καὶ εἰς ἀποχωρήσεις, ἀποχωρήσεις, ἐπαναλαμβάνω, ὄχι ἐξ ἐκείνων, αἵτινες ἠδύναντο νὰ δικαιολογηθῶσι, παρακολουθουμένας ὑπὸ παραιτήσεως τῆς βουλευτικῆς ἐντολῆς, ἀλλ’ εἰς ἀποχωρήσεις προσωρινάς. Ταῦτα ἐθεώρησα καλὸν νὰ ὑποβάλω, ἵνα ἐξηγήσω τὴν ἐμὴν γνώμην.

§193ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ ληφθῇ μία ἀπόφασις, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῆς προτάσεως.

§194Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἐζήτησα νὰ προηγηθῶσι τῶν νομοσχεδίων τὰ ὁποῖα ἐπρότεινεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος τὰ ἄλλα ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§195ΡΑΛΛΗΣ. Τὰ εἰς βʹ καὶ γʹ ἀνάγνωσιν;

§196Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα.

§197ΡΑΛΛΗΣ. Δηλαδὴ μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τῶν νομοσχεδίων τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει εἰς βʹ καὶ γʹ ἀνάγνωσιν εἰσερχόμεθα εἰς τὰ νομοσχέδια τοῦ κ. Σιμοπούλου;

§198Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἰσηγάγομεν σήμερον, καὶ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖά εἰσιν ἀναγκαῖα διὰ τὴν ῥύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους· ἀναπληρωτικαὶ πιστώσεις δὲν θὰ ψηφισθῶσιν; Ὑπάρχει νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσαγάγωμεν τώρα, περὶ προληπτικοῦ συμβιβασμοῦ· πρέπει τοῦτο νὰ μείνῃ ἐκκρεμές; Ὑπάρχουσι νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θέλομεν εἰσαγάγει αὔριον, περὶ τῆς συμβάσεως διὰ τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ σιδηροδρόμου Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων, περὶ ἄλλων ἀναγκαιούντων θεμάτων· ταῦτα πρέπει νὰ ἐπιταχθῶσι;

§199ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι βεβαίως· εἴπομεν ὅτι αὐτὰ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἰσάγετε, δὲν δύνανται νὰ προκαλέσωσι μακρὰν συζήτησιν. Τότε ὁ κ. Πρόεδρος ἀντιτίθεται πλέον εἰς τὴν ἀναγραφήν.

§200Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παντάπασι δὲν ἀντιτίθεμαι.

§201ΡΑΛΛΗΣ....

§202Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰσάγω δύο νομοσχέδια: αʹ) Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1894 ἐκ δρ. 23,894.08, καὶ βʹ) Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1894 ἐκ δρ. 22,418.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 222–223).

§204ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ ὑποβάλλω πρότασιν ὡρισμένην. Ὑποβάλλω πρότασιν περὶ μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἐπὶ τῷ σκοπῷ νὰ προταχθῶσι τὰ νομοσχέδια τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε δέκα;

§206ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴμεθα περισσότεροι.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρόταξιν τῶν ὑπ’ ἀριθ. 17, 18 καὶ 19 νομοσχεδίων παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§208ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κ. Πρόεδρε.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ προταχθῶσι τὰ νομοσχέδια τοῦ κ. Σιμοπούλου λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Ι. Λάππα καὶ Ἀλ. Μ. Κανάρη, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 123. Ἐκ τούτων 21 εἶπον Ναὶ, 98 Ὄχι, καὶ 3 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν. Ζητεῖ τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου περὶ πληρωμῆς τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως 1895; Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται εἶτα δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς βʹ συζήτησιν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§211Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, τὸ νομοσχέδιον περὶ προσόντων νὰ τὸ παραλίπωμεν, νὰ προχωρήσωμεν δ’ εἰς τὰ ἄλλα, διότι δὲν εἴμεθα ἕτοιμοι.

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ἀναβάλλεται. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων κλπ. ὑπέβαλε τροπολογίαν ὁ βουλευτὴς Ναυπλίας κ. Γ. Φαρμακόπουλος. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 224). Δευτέρα συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου ΑΦΙΒʹ τῆς 28 Μαΐου 1887 περὶ ἐπιβολῆς δικαιώματος ἐπὶ τοῦ ζύθου καὶ τῶν οἰνοπνευματούχων ὑγρῶν. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1 ἀναγινώσκεται).

§214ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω, ἐὰν σήμερον ἐπὶ τῆς παραγωγῆς τοῦ οἰνοπνεύματος ὑπάρχῃ διάταξις περὶ προπληρωμῆς τοῦ ἐπ’ αὐτοῦ τέλους· διότι, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ τοιαύτη διὰ τὴν παραγωγὴν τοῦ οἰνοπνεύματος, νομίζω ὅτι θὰ ἦτο βαρὺ νὰ ψηφισθῇ ἐξαιρετικῶς διὰ τὸν ζῦθον. Θὰ ἦτο καλὸν νὰ συμμορφωθῇ ὁ τρόπος τῆς πληρωμῆς τῆς παραγωγῆς τοῦ ζύθου μὲ τὸν τρόπον τῆς πληρωμῆς ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων.

§215Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλω πληροφορήσει τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγκρίσεως πιστώσεων πρὸς κατασκευὴν καὶ ἀνακαίνισιν διαφόρων δημοσίων κτιρίων.

§217Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν εἶναι παρών, ὅπως καταθέσῃ τοὺς προϋπολογισμούς, τοὺς ὁποίους ἐζήτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, παραλείπομεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ προχωροῦμεν εἰς τὰ ἄλλα.

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Δευτέρα συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας πληρωμῆς τῶν φόρων ἐπιτηδευμάτων τῆς χρήσεως 1893 καὶ 1894 τῆς πόλεως Λαμίας. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν αʹ συζήτησιν).

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δρ. 268,573.86 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1894 τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως τῆς χρήσεως 1894 ἐκ δραχμῶν 1,548,278.

§221ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐζήτησα πληροφορίαν τινά.

§222Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν πληροφορίαν ταύτην θέλει σᾶς δώσει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τροιζηνίας. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τροιζηνίας μᾶς παρέπεμψεν εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐκ τῆς ὁποίας λύεται ἡ ἀπορία τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης.

§223ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶχον ζητήσει προχθὲς τὴν πληροφορίαν, εἰς τίνας δαπάνας καὶ τίνων Ὑπουργείων ἀναφέρεται τὸ ποσὸν τῆς πιστώσεως, ὡς διαφορὰ συναλλάγματος, διὰ τοῦ ὁποίου χρεοῦται ἡ μερὶς τοῦ δημοσίου χρέους· ἀνέπτυξα δὲ προχθὲς τοὺς λόγους, καὶ νομίζω περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω αὐτούς. Νομίζω ὅτι εἶναι ὅλως ἄτακτον νὰ χρεῶται ἡ μερὶς τοῦ δημοσίου χρέους μὲ διαφορὰν συναλλάγματος ἀνήκουσαν εἰς δαπάνην ἄλλων Ὑπουργείων καὶ κατ’ οὐδὲν σχετιζομένην μὲ τὸ δημόσιον ἡμῶν χρέος. Τοῦτο, ἐκτὸς τῆς ἀνωμαλίας, τὴν ὁποίαν φέρει εἰς τὴν ἀντίληψιν τοῦ ποσοῦ τοῦ πληρονομένου διὰ τὸ δημόσιον ἡμῶν χρέος, δύναται νὰ συντελέσῃ καὶ εἰς τὴν παράβασιν ῥητῆς διατάξεως τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ μεταφορὰ πιστώσεως ἀπὸ ἄρθρου εἰς ἄρθρον, πολὺ δ’ ὀλιγώτερον ἀπὸ κεφαλαίου εἰς κεφάλαιον καὶ ἔτι ὀλιγώτερον ἀπὸ Ὑπουργείου εἰς Ὑπουργεῖον. Εἶναι βέβαιον, ὅτι κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, τοῦ ποσοῦ τοῦ ἀναφερομένου εἰς τὸ τοιοῦτον εἶδος δαπάνης ἐγένετο χρῆσις ὡς ἐσόδου εἰς χρέωσιν ἑκάστου Ὑπουργείου, διὰ τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἡ δαπάνη αὕτη. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἀκόμη τὸ γεγονὸς τῆς μετατροπῆς τοῦ ἐξόδου εἰς ἔσοδον φέρει σύγχυσιν εἰς τὴν ἀντίληψιν τῶν λογιστικῶν πράξεων καὶ ἰδίως τῶν σχετιζομένων πρὸς τὸ δημόσιον χρέος. Διὰ τοῦτο ἐπεθύμουν νὰ μάθω, τίνες εἶναι αἱ δαπάναι αὗται, αἱ ὁποῖαι συγχέονται μὲ τὸ δημόσιον χρέος.

§224Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. ἐκ Τροιζηνίας Βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος εἶναι μᾶλλον εἰδήμων τῆς λογιστικῆς ἢ ὅσον εἶμαι ἐγώ, καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς Ἄρτης παρέστησαν ὅτι εἶναι αὔξησις πιστώσεων, ἀλλ’ ἔμαθον ὅτι εἶναι προμήθειαι τῶν Ὑπουργείων τῶν Ναυτικῶν καὶ τῶν Στρατιωτικῶν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως δραχ. 730,095 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1895. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§226ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἐπὶ τῆς πιστώσεως ταύτης θὰ ἐπαναλάβω τὴν παράκλησιν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἄν, ὅπως τουλάχιστον φαίνεται ἐκ τῶν διαφόρων ἐκθέσεων καὶ ἀποφάσεων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, πρόκειται περὶ τοκομεριδίων πληρωθέντων ἐντὸς τοῦ ἔτους 1895, διότι δὲν εἶχον πληρωθῆ κατὰ τὸ 1893, ἢ ἂν πρόκειται περὶ τακτοποιήσεως πιστώσεων.

§227Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης ὡσαύτως μοὶ ἔδωκε πίνακα, τὸν ὁποῖον δὲν ἔχω πρόχειρον, ἐν τῷ ὁποίῳ φαίνεται ἡ λεπτομέρεια τῶν δαπανῶν. Ἐν αὐτῷ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι πρόκειται καὶ περὶ πληρωμῆς τῶν τοκομεριδίων.

§228ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ὅλον;

§229Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι περὶ ὅλων· καὶ περὶ πληρωμῆς τοκομεριδίων. Πρόκειται περὶ πληρωμῶν γενομένων συλλήβδην εἰς ἐντολοδόχους, ἀλλὰ πρόκειται καὶ περὶ πληρωμῆς τοκομεριδίων.

§230ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ἴδιον κάμνει· εἴτε ἐπληρώθησαν εἰς Τραπέζας, αἱ ὁποῖαι εἶχον τὰ τοκομερίδια καὶ δὲν τὰ ἐπληρώθησαν κατὰ τὸ 1893, εἴτε ἐπληρώθησαν εἰς κατόχους ὁμολογιῶν παρουσιάσαντας τὰ τοκομερίδια ταῦτα, τὸ συμπέρασμα εἶναι τὸ αὐτό. Ἀλλὰ προχθὲς ἐλέχθη, ὅτι ἴσως πρόκειται περὶ τακτοποιήσεως πιστώσεων διὰ πληρωμὰς ἐνεργηθείσας κατὰ τὸ 1893, καὶ τοῦτο μοὶ ἐφάνη παράδοξον.

§231Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, ἰδέτε τὸν πίνακα εἰς τὴν σελίδα 11 (ἀναγινώσκει):

κλπ.» Εἶναι λεπτομέρειαι.

§232ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὥστε περὶ τοκομεριδίων πρόκειται!

§233Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρὸς τακτοποίησιν πληρωθέντων τόκων δανείων τῆς χρήσεως τοῦ 1893.

§234ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀλλ’ ἐξῆλθον τὰ χρήματα ταῦτα ἐντὸς τοῦ ἔτους 1895.

§235Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἐξάγεται τοῦτο. Πόθεν τὸ ἐξάγετε; Ἐχορηγήθη ἐκ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ 1895.

§236ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἄρα δὲν εἶχον πληρωθῆ κατὰ τὸ 1893.

§237Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βεβαίως· καὶ ἐχορηγήθη ἐπὶ ὑπολοίπων.

§238ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἄρα βαρύνουσι τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895. Αὐτὸ πρέπει νὰ καθαρισθῇ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ μόνον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ εἰς βʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως καὶ καταργήσεως διατάξεών τινων τῶν Προξενικῶν νόμων καὶ τοῦ νόμου ͵ΒΡΚΒʹ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§240ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ παραβάλωμεν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον πρὸς τοὺς ἐν ἰσχύϊ προξενικοὺς νόμους, θὰ ἴδωμεν ὅτι ὄχι μόνον οὐδὲν νέον δημιουργεῖ καὶ οὐδεμίαν ἀναγράφει διάταξιν μέλλουσαν νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς προξενικῆς ὑπηρεσίας, ἀλλ’ ἀπεναντίας ὅτι καταργεῖ σπουδαιοτάτας διατάξεις, αἵτινες συνετέλεσαν τὰ μέγιστα εἰς τὴν μόρφωσιν τοῦ ἡμετέρου προξενικοῦ κλάδου. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, Κύριοι, οἵτινες φρονοῦσιν, ὅτι διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1877, ὅστις ἐφηρμόσθη κατὰ τὸ 1882, τοῦ προξενικοῦ νόμου ΧΝΖʹ, δὲν ἐβελτιώθη ἡ προξενικὴ ἡμῶν ὑπηρεσία. Φρονῶ ὅτι ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ἐθεραπεύθησαν πλεῖσται ἀνάγκαι τῆς ὑπηρεσίας ταύτης. Ἐξέλιπον οἱ πρόξενοι ἐκεῖνοι, οὓς ἔστελλεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Τουρκίαν ἢ Αἴγυπτον, λέγουσα πρὸς αὐτούς: «ζήσατε ἀπὸ τὰ εἰσοδήματά σας». Καὶ ἔζων ἐκ τῶν εἰσοδημάτων τῶν Προξενείων. Ἀλλὰ τίνι τρόπῳ τὰ εἰσέπραττον; Τινὲς ἐξ αὐτῶν βεβαίως ἐξετέλουν εὐόρκως καὶ εὐσυνειδήτως τὰ καθήκοντά των, πόσοι ὅμως κατεπίεζον τοὺς δυστυχεῖς ὁμογενεῖς, καὶ προσεπάθουν κατὰ τὰ δύο ἢ τρία ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ διαμείνωσιν εἰς τὴν θέσιν των, νὰ προσπορισθῶσι κέρδη, ἐπιτρέποντα αὐτοῖς νὰ ζῶσιν ἐν ἀνέσει ἐν τῇ πατρίδι των, ὅτε ἤθελον παυθῆ ἐκ κομματικῶν λόγων! Διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1877 ὡρίσθη πρὸ πάντων, ὅτι οἱ πρόξενοι ἐν Τουρκίᾳ θὰ ἦναι ἔμμισθοι, ὅτι θὰ ἔχωσι προσόντα καὶ ὅτι δὲν θὰ παύωνται κατὰ βούλησιν, ἢ κατὰ τὰς κομματικὰς ἀπαιτήσεις. Ὁ νόμος οὗτος ὑπέστη ἀκρωτηριασμούς, οἵτινες ἐπεβλήθησαν ἴσως ἐκ κομματικῶν ἀναγκῶν, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐκφέρω γνώμην. Ἐν τούτοις σήμερον, ἀφοῦ δὶς ἐπανῆλθεν ἐν ἰσχύϊ, μέ τινας τροποποιήσεις, λειτουργεῖ καὶ λειτουργεῖ καλῶς. Θὰ ἠδυνάμεθα βεβαίως νὰ ἔχωμεν προξενικὸν κλάδον ἔτι τελειότερον κατηρτισμένον, δὲν διστάζω ὅμως νὰ εἴπω, ὅτι, ἐνῷ πρὸ τοῦ 1882 οἱ καλοὶ πρόξενοι ἀπετέλουν τὴν ἐξαίρεσιν, σήμερον πολλοὺς ἔχομεν ἀρίστους προξένους, καὶ οἱ ἀκατάλληλοι πρόξενοι ἀποτελοῦσι τὴν ἐξαίρεσιν. Ὡς πρὸς τὰς τροποποιήσεις, αἵτινες προτείνονται διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἀμφιβάλλω ἂν αὗται ὑπεδείχθησαν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας. Ἡ ὑπηρεσία δὲν δύναται νὰ φρονῇ ὅτι ἡ θέσις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν Προξενείων εἶναι περιττή. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀτομικὴν ἐξέφερε γνώμην ἐν τῇ ἐκθέσει του περὶ τοῦ θεσμοῦ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, νομίζω δὲ τόσῳ μᾶλλον, καθόσον καὶ ἀνακριβεῖς τινας πληροφορίας ἀναγράφει, ἃς ἡ ὑπηρεσία δὲν ἠδύνατο νὰ τῷ χορηγήσῃ. Οὕτως ἐν τῇ ἐκθέσει του ἀναφέρει, ὅτι ἡ κατάργησις τῆς θέσεως τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν Προξενείων «ἐνδείκνυται, διότι ἡ ἐπὶ μακρὸν λειτουργία αὐτῆς κατέδειξεν αὐτὴν οὐχὶ λυσιτελῆ, ματαίαν δὲ τὴν ἐκ ταύτης προστεθεῖσαν δαπάνην.» Ὡς πρὸς τὴν δαπάνην, ἀναγράφει ὅτι ἀποτελεῖται ἐκ δραχμῶν 15,760, πλὴν τῶν ὁδοιπορικῶν ἐξόδων. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἡ δαπάνη ἀποτελεῖται ἐκ 15,760 δραχμῶν μετὰ τῶν ὁδοιπορικῶν ἐξόδων, δηλαδὴ τὰ ὁδοιπορικὰ ἔξοδα συμπεριλαμβάνονται εἰς τὴν δαπάνην· δὲν ἐννοῶ δὲ, πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνέγραψεν ὅτι δὲν συμπεριλαμβάνονται, καὶ ὅτι ἀποδίδονται ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου. Διὰ τὰ ἔξοδα τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ἅπαξ μόνον πρὸ 2–3 ἐτῶν τὸ ποσὸν τῶν 15,760 δὲν ἐθεωρήθη ἐπαρκὲς, καὶ ἐζητήθη ἀναπληρωματικὴ πίστωσις 300 μόνον δραχμῶν. Συχνάκις ὅμως τὰ ἔξοδα εἶναι ἐλάσσονα τοῦ προσδιορισθέντος ποσοῦ, οὐδέποτε δὲ, ἐκτὸς τῆς περιπτώσεως, τὴν ὁποίαν ἀνέφερα, ὑπερέβησαν τὰ προϋπολογισθέντα. Ἀντὶ τοῦ θεσμοῦ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ὅστις τακτικῶς μετέβαινε πρὸς ἐπιθεώρησιν τῶν Προξενείων, τὸ νομοσχέδιον ἀναγράφει, ὅτι δύναται νὰ σταλῇ ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ἢ προξενικὸς ὑπάλληλος, πρὸς ἐπιθεώρησιν τῶν Προξενείων· οὗτοι ὅμως καὶ πρὸ τοῦ νόμου τοῦ 1877 ἠδύναντο νὰ σταλῶσι, δὲν ἐννοῶ δὲ διατὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔλαβε τὸν κόπον νὰ συντάξῃ 5–6 ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου του, διὰ τῶν ὁποίων χορηγεῖ πρὸς ἑαυτὸν δικαίωμα, ὅπερ οὐδέποτε ἀπώλεσε, δηλ. τὸ δικαίωμα ν’ ἀποσπάσῃ προξενικοὺς ὑπαλλήλους ἢ ὑπαλλήλους πρεσβευτικοὺς ἢ ὑπαλλήλους τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας καὶ νὰ τοὺς ἀποστείλῃ πρὸς ἐπιθεώρησιν Προξενείων.

§241ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ἔχει καὶ τώρα.

§242ΡΩΜΑΝΟΣ. Τὸ ἔχει. Ὥστε ἦτο περιττὸν ν’ ἀναγραφῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὑπάρχει ἐπιθεωρητὴς τῶν προξενικῶν ἀρχῶν, ἐννοεῖται ὅτι δὲν ἔκαμε πρὸ πολλοῦ χρῆσιν ὁ Ὑπουργὸς τοῦ δικαιώματος τούτου. Αἱ κυριώτεραι τροποποιήσεις, αἱ ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίῳ ἀναγραφόμεναι, ἀφορῶσι: αʹ) εἰς τὴν κατάργησιν τῆς θέσεως τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, βʹ) εἰς τὴν κατάργησιν τῆς μονιμότητος τῶν γενικῶν προξένων καὶ τῶν ὑπαλλήλων τῆς προξενικῆς ὑπηρεσίας ἐὰν δὲν ἔχωσι δίπλωμα Πανεπιστημίου, καὶ γʹ) εἰς τὴν κατάργησιν 3 ὑποπροξενείων, σπουδαιοτάτων ὑπὸ ἔποψιν πολιτικὴν, ὧν μάλιστα τὸ ἓν ἐπαρκεῖ ἀφ’ ἑαυτοῦ εἰς τὰς δαπάνας. Διὰ τῆς καταργήσεως τῆς θέσεως τοῦ ἐπιθεωρητοῦ θὰ ζημιωθῇ τὰ μέγιστα ἡ προξενικὴ ὑπηρεσία, δὲν φρονῶ δὲ, ὅτι αἱ ἑκάστοτε διατασσόμεναι ἐπιθεωρήσεις, ἃς κατὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας ὁ Ὑπουργὸς θὰ ἀναθέτῃ εἰς διαφόρους ὑπαλλήλους τῆς κεντρικῆς, διπλωματικῆς ἢ προξενικῆς ὑπηρεσίας, θ’ ἀναπληρώσωσιν ἐπιτυχῶς τὰς μέχρι τοῦδε παρὰ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ γενομένας. Ἡ ἀποστολὴ τοιούτων ὑπαλλήλων θὰ προκαλῇ τὴν περιέργειαν καὶ τὰ σχόλια τῶν ἑλληνικῶν κοινοτήτων ἐν ταῖς πόλεσιν, εἰς ἃς ἐκτάκτως θ’ ἀποστέλλωνται κατόπιν καταγγελιῶν ἢ παραπόνων τῶν κοινοτήτων. Αἱ ἐπιθεωρήσεις, αἵτινες μέχρι τοῦδε διενηργοῦντο παρ’ εἰδικοῦ καὶ ἐμπειροτάτου ἀνωτέρου ὑπαλλήλου, τακτικῶς μεταβαίνοντος εἰς τὰς διαφόρους προξενικὰς ἕδρας, θὰ ἀνατίθενται εἰς τὸ ἑξῆς, μόνον ὁσάκις ἔκτακτοι ἀνάγκαι τῆς ὑπηρεσίας τὸ ὑπαγορεύωσιν, εἰς ὑπαλλήλους οὐχὶ τόσον πεπειραμένους, ὧν ἡ ἀποστολὴ θὰ θέτῃ τρόπῳ τινὶ τὸν πρόξενον ὑπὸ ἀνάκρισιν καὶ θὰ συντείνῃ πρὸς μείωσιν τοῦ γοήτρου τῆς προξενικῆς ἀρχῆς. Καὶ ἂν οὐδεὶς ἄλλος λόγος ὑπῆρχε συνηγορῶν ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τοῦ θεσμοῦ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, νομίζω ὅτι ὁ λόγος, ὃν ἀνέπτυξα, ἔπρεπε νὰ θεωρηθῇ ἐπαρκὴς, ὅπως μὴ καταργήσωμεν τὴν σπουδαιοτάτην ταύτην θέσιν. Ὡς πρὸς τὴν κατάργησιν τῆς μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων, τὸ νομοσχέδιον ποιεῖ διάκρισιν μεταξὺ τῶν ἐχόντων δίπλωμα καὶ τῶν μὴ ἐχόντων δίπλωμα. Τοὺς μὴ ἔχοντας, δύναται νὰ παύσῃ ὁ Ὑπουργὸς συμφώνως πρὸς τὰ 2 ἐδάφια τοῦ ἄρθρου 12, δι’ ἁπλοῦ Β. Διατάγματος, τοὺς ἔχοντας δίπλωμα δύναται νὰ παύσῃ, ἂν τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, προκαλούμενον ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, ἀποφανθῇ ὑπὲρ τῆς ἀπολύσεως. Δικαίωμα ἀπολογίας δὲν δίδει εἰς τὸν παυόμενον, τὸ δικαίωμα ἀπολογίας, τὸ ὁποῖον ὅλοι οἱ νόμοι ἀπὸ τοῦ 1877 μέχρι σήμερον ἀνέγραφον, δὲν ἔχει δὲ ὁ ὑπάλληλος καὶ τὴν ἐγγύησιν, ἣν παρεῖχεν αὐτῷ ἡ ἔκθεσις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Ὁ ἐπιθεωρητὴς τῶν προξενικῶν ἀρχῶν ἐπανειλημμένως ὑπέβαλλεν ἐκθέσεις περὶ παύσεων, ἐνῷ δὲ ἐλέχθη, ὅτι οὐδέποτε ἐλαμβάνοντο ὑπ’ ὄψιν αἱ ἐκθέσεις αὗται καὶ ὅτι ὡς ἐκ τούτου ἡ θέσις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ εἶναι περιττὴ, γνωρίζω, ὅτι κατόπιν ἐκθέσεων τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ἐπαύθησαν ἓξ πρόξενοι, δύο ὑποπρόξενοι, εἷς δικαστὴς, ἓξ διερμηνεῖς, εἷς γραμματεὺς Προξενείου καὶ πέντε γραφεῖς.

§243Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ ποίαν ἐποχήν;

§244ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, ἐφ’ ὅσον ἐλειτούργει ὁ θεσμὸς τοῦ ἐπιθεωρητοῦ.

§245Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Συνεπείᾳ ἐκθέσεων;

§246ΡΩΜΑΝΟΣ. Μάλιστα. Αἱ παύσεις θὰ γίνωνται νῦν ἄνευ τοιούτων ἐκθέσεων, καὶ ἴσως ἐνίοτε κατὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ κόμματος. Τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι, ἐνῷ οἱ προξενικοὶ ὑπάλληλοι δὲν δύνανται νὰ παυθῶσιν ἄνευ ἠτιολογημένης ἐκθέσεως τοῦ Ὑπουργοῦ, τοὺς γενικοὺς προξένους παύει τὸ Ὑπουργεῖον ἄνευ οὐδεμιᾶς αἰτίας. Δύναται δι’ ἁπλοῦ Β. Διατάγματος ὁ Ὑπουργὸς νὰ παύσῃ γενικὸν πρόξενον καὶ ἐκ τῶν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας προαχθέντων, οὐχὶ δὲ μόνον τοὺς ἄνευ προσόντων διορισθέντας. Δικαιολογεῖται βεβαίως Ὑπουργὸς, ἀπολύων γενικὸν πρόξενον ἔξωθεν προσληφθέντα καὶ μὴ ἔχοντα τὰ προσόντα, ἅμα δὲν εἶναι τῆς γνώμης, ὅτι ὁ ὑπάλληλος οὗτος εἶναι χρήσιμος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλ’ ἅμα προήχθη εἰς τὴν θέσιν τοῦ γενικοῦ προξένου μετὰ 15ετῆ ἢ 20ετῆ δόκιμον ὑπηρεσίαν, μοὶ φαίνεται παράδοξον ἡ προαγωγή του νὰ συνεπιφέρῃ τὸν κίνδυνον τῆς παύσεως. Ὡς πρὸς τὴν κατάργησιν τῶν τριῶν ὑποπροξενείων εἶπον, ὅτι τὸ ἓν τούτων ἐπαρκεῖ εἰς τὰς δαπάνας· εἶναι τὸ ἐν Βρυούλοις. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐγνωμοδότησεν ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τοῦ ὑποπροξενείου τούτου, ἀφοῦ δὲν ἐλειτούργησεν εἰσέτι ὡς ἔμμισθον ὑποπροξενεῖον. Δὲν ἠδύνατο ἐκ τῆς ὑπηρεσίας νὰ ἔχῃ πληροφορίας περὶ τῆς ἀνάγκης, ὅπως καταργηθῇ τὸ ὑποπροξενεῖον τοῦτο, περὶ τῆς μὴ χρησιμότητος αὐτοῦ. Ἐγὼ ἔχω πληροφορίας περὶ τοῦ ὑποπροξενείου Βρυούλων, τὰς ὁποίας εὐχαρίστως θέλω ἀνακοινώσει εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργόν. Εἰς τὰ Βρύουλα ὑπάρχει πληθυσμὸς 119,000 ψυχῶν, ἐκ τῶν ὁποίων 86,700 εἶναι Ἕλληνες ὀρθόδοξοι, 32,000 ὑπήκοοι Ὀθωμανοί. Οἱ ὀρθόδοξοι Ἕλληνες διατηροῦσιν εἰς τὰς ὑποδιοικήσεις, αἵτινες ὑπάγονται εἰς τὸ ὑποπροξενεῖον Βρυούλων, διάφορα σχολεῖα, εἰς ἃ φοιτῶσι πλέον τῶν 6,000 μαθητῶν, ἀμφοτέρων τῶν φύλων. Τὰ Βρύουλα, πρωτεύουσα τῆς ὑποδιοικήσεως Οὔρλων καὶ ἕδρα τῆς προξενικῆς ἀρχῆς, ἄλλοτε καὶ πρὸ 25 ἐτῶν εἶχον πληθυσμὸν 33,000 ψυχῶν, ὧν 30,000 Ὀθωμανοὶ καὶ 3,000 Ἕλληνες ὀρθόδοξοι. Σήμερον ὁ πληθυσμὸς οὗτος ἀνέρχεται εἰς 26,750, ὧν 24,000 Ἕλληνες, 2,500 Ὀθωμανοὶ 250 Ἰουδαῖοι. Πάντες σχεδὸν οἱ ἐν Βρυούλοις Ἕλληνες εἶναι ἄποικοι τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος, οἵτινες καλλιεργοῦσι τὴν ἄμπελον. Κέκτηνται τὰ 90 ἑκατοστὰ τῆς ἐγγείου περιουσίας. Διατηροῦσι νοσοκομεῖα καὶ σχολεῖα, εἰς ἃ διδάσκουσι 32 καθηγηταὶ καὶ εἰς ἃ φοιτῶσι 2,000 μαθηταί. Κατὰ τὴν κατὰ τὸ ἔτος 1889 ἐνεργηθεῖσαν ἀπογραφὴν ἀνέρχονται οἱ ἐν Βουρούλοις ὑπήκοοι Ἕλληνες εἰς 4,000 περίπου, δηλαδὴ ὅσοι εἰς οὐδεμίαν ἄλλην τῆς Τουρκίας πόλιν, ἔνθα ἔχομεν ἔμμισθον ὑποπροξενεῖον. Πῶς λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐντὸς 8 ἡμερῶν ἐπείσθη ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ καταργήσῃ τὸ ὑποπροξενεῖον τοῦτο, ὅπερ ἔχει τόσας προσόδους, ὥστε πληρώνεται ὁ μισθὸς τοῦ ὑποπροξένου, καλύπτονται τὰ λοιπὰ ἔξοδα τοῦ ὑποπροξενείου καὶ μένει καὶ ὑπόλοιπον; Πῶς δὲ δυνάμεθα νὰ βεβαιώσωμεν ὅτι ἔχει τὰς προσόδους ταύτας; Ἐκ τῶν 4,000 κατοίκων ὑπηκόων Ἑλλήνων εἶναι ἱκανοὶ νὰ πληρώσωσι διαμονητήρια τοὐλάχιστον 1000, αἱ εἰσπράξεις δὲ τῶν διαμονητηρίων πρὸς 3 φράγκα ἀνέρχονται εἰς 3,000 φράγκα, ἅτινα ἀποτελοῦσι θετικωτάτην πρόσοδον τοῦ ὑποπροξενείου. Ἐκτὸς τῶν 3,000 φράγκων ἐκ διαμονητηρίων εἰσεπράττοντο περὶ τὰ 1200 φράγκα κατ’ ἔτος ἐκ πληρεξουσίων καὶ συμβολαίων, ὅτε ἡ περιφέρεια τοῦ προξενικοῦ πρακτορείου δὲν περιελάμβανε τὰς τρεῖς ὑποδιοικήσεις, αἵτινες σήμερον ὑπάγονται εἰς τὸ ὑποπροξενεῖον. Δὲν ὑπολογίζω ἄλλας εἰσπράξεις, καθὼς τὰς ἐκ τῆς ἐκδόσεως καὶ ἐπιθεωρήσεως διαβατηρίων, πιστοποιητικῶν κλπ. καθὼς καὶ τὰς εἰσπράξεις, ἃς συνεπάγει ἡ δικαστικὴ ἐξουσία τοῦ ὑποπροξενείου. Αἱ εἰσπράξεις τῶν διαμονητηρίων καὶ πληρεξουσίων ὑπολογισθεῖσαι εἰς τὸν κατώτατον ὅρον, ὄχι μόνον καλύπτουσι τὰς δαπάνας τοῦ ὑποπροξενείου, ἀλλ’ ἀφίνουσι καὶ περίσσευμα. Τίς λοιπὸν ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον καταργεῖτε τὸ ἔμμισθον ὑποπροξενεῖον Βουρούλων; Ἀλλὰ καὶ ἄλλη αἰτία ὑπαγορεύει τὴν διατήρησιν τοῦ ὑποπροξενείου Βουρούλων. Ὁ ἀγροτικὸς πληθυσμὸς τῆς περιφερείας ἐκείνης δὲν δύναται δι’ ἑκάστην δικαστικὴν ὑπόθεσιν νὰ μεταβαίνῃ εἰς Σμύρνην, ἔνθα ἑδρεύει τὸ Ἑλληνικὸν προξενικὸν δικαστήριον, ὡς ἐκ τούτου δὲ προστρέχει ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον πρὸς τὰ ἐγχώρια δικαστήρια. Ἐκτὸς τῆς ζημίας, ἥτις προξενεῖται εἰς τὸ Δημόσιον διὰ τῆς παρὰ τουρκικῶν δικαστηρίων ἐκδικάσεως ὑποθέσεων Ἑλλήνων ὑπηκόων, γεννῶνται καὶ ζητήματα ἰθαγενείας, καθόσον πολλάκις συμβαίνει Ἕλληνες πολῖται, ἐκ τοῦ ἐλευθέρου Βασιλείου καταγόμενοι, νὰ θεωρῶνται ὑπὸ τῶν τουρκικῶν ἀρχῶν ὡς ῥαγιάδες, προτεινομένης τῆς αἰτιολογίας, ὅτι οὗτοι ἐδικάσθησαν ὑπὸ τουρκικῶν δικαστηρίων. Πάντα ταῦτα ἀποδεικνύουσιν, ὅτι οὐδεμία ὑπάρχει αἰτία, ὅπως τὸ ἔμμισθον ὑποπροξενεῖον Βουρύλων καταργηθῇ. Τοὐναντίον πολλοὶ λόγοι συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς διατηρήσεώς του. Καὶ ὡς πρὸς τὰ ὑποπροξενεῖα Φιλιππιάδος καὶ Ἰόππης ὑπάρχουσι λόγοι συνιστῶντες τὴν διατήρησίν των. Ἡ Φιλιππιὰς ἀπέχει 2½ ὥρας τῆς Ἄρτης, ἐκεῖθεν δὲ ζητοῦνται πολλάκις πληροφορίαι περὶ λαθρεμπορίων, τὰς ὁποίας μετὰ μείζονος ζήλου ἤθελε δώσει ἔμμισθος ὑποπρόξενος ἢ ἄμισθος προξενικὸς πράκτωρ, ἡ μικρὰ δὲ δαπάνη τοῦ ὑποπροξενείου θὰ καλυφθῇ δεκαπλασίως διὰ τῶν προσόδων τοῦ Δημοσίου, προερχομένων ἐκ τῆς καταδιώξεως τοῦ λαθρεμπορίου. Καὶ εἰς τὴν Ἰόππην αἱ εἰσπράξεις τοῦ ὑποπροξενείου δὲν καλύπτουσι τὰς δαπάνας, ἀλλὰ τὸ ὑποπροξενεῖον ἔχει πολιτικὴν σημασίαν, ἣν δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ παρίδωμεν. Πρὸς τούτοις εἶναι πιθανὸν οἱ διὰ Ἰόππης εἰς Ἱεροσόλυμα μεταβαίνοντες προσκυνηταὶ λυσιτελέστερον νὰ προστατευθῶσιν ὑπὸ ἐμμίσθου ὑποπροξένου ἢ ὑπὸ προξενικοῦ πράκτορος. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου δημιουργεῖται θέσις βʹ γραμματέως τοῦ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ Πολιτικοῦ Πρακτορείου, παρατηρῶ ὅμως, ὅτι εἰς αὐτὸν δὲν δίδονται ὅλα τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχει ὁ αʹ γραμματεὺς κατὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ πολιτικοῦ πράκτορος. Δὲν ἐννοῶ δὲ διατὶ δημιουργεῖται ἡ θέσις αὕτη, ἀφοῦ δὲν θὰ δυνηθῇ ὁ δεύτερος γραμματεὺς νὰ ἀναπληρώσῃ τὸν ἀπόντα ἢ κωλυόμενον αʹ γραμματέα καθ’ ἅπαντα αὐτοῦ τὰ καθήκοντα. Ὁ πολιτικὸς πράκτωρ ὀφείλει συχνάκις νὰ μεταβαίνῃ δι’ ὑπηρεσίαν εἰς Κάϊρον, καὶ ἀναπληροῦται ὑπὸ τοῦ αʹ γραμματέως. Ἐν περιπτώσει ἀπουσίας τοῦ πολιτικοῦ πράκτορος καὶ κωλύματος τοῦ αʹ γραμματέως, τίς θὰ ἐνεργῇ λόγου χάριν ναυαγιαιρέσεις; τίς θὰ ἐπαγρυπνῇ ἐπὶ τῶν πλοιάρχων τῶν ἑλληνικῶν πλοίων ὡς πρὸς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τηρῶσι τοὺς νόμους, τὰς συνθήκας καὶ τὰς ὑγειονομικὰς διατάξεις; Ἐνῷ δὲ ἀφαιρεῖτε τὰ δικαιώματα ταῦτα ἀπὸ τὸν βʹ γραμματέα, δίδετε εἰς αὐτὸν τὰ ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 136 τοῦ ΧΝΤʹ ὁριζόμενα καθήκοντα, τὰ ὁποῖα εἶναι πολὺ σπουδαιότερα τῶν προμνησθέντων, ἐπιτρέπετε δηλαδὴ εἰς αὐτὸν ν’ ἀναστέλλῃ ἀποφάσεις τοῦ προέδρου τοῦ δικαστηρίου καὶ νὰ παρεμβαίνῃ πρὸς λύσιν τῶν ἐκ δικαστικῶν διαφορῶν ἀναφυομένων ἀμφισβητήσεων εἴτε πρὸς τὰς ἐγχωρίους, εἴτε πρὸς τὰς ξένας ἀρχάς. Ὡς πρὸς τὴν σύστασιν τοῦ Προξενείου Βατοὺμ, μοὶ φαίνεται δεδικαιολογημένη. Ὑπάρχουσιν ὅμως καὶ ἄλλα ἄμισθα Προξενεῖα, τὰ ὁποῖα κατὰ τοὺς ἐπισήμους πίνακας, τοὺς δημοσιευθέντας παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ἔχουσιν ἐπαρκῆ ἔσοδα, ὅπως καλύψωσι τὰς δαπάνας, δὲν ἐννοῶ δὲ διατὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐνόμισε πρέπον νὰ συστήσῃ ἐν Βατοὺμ ἔμμισθον Προξενεῖον, οὐχὶ δὲ καὶ ἐν Γενούῃ, Μελίτῃ καὶ Μερσίνῃ. Πάντα ταῦτα ἀποδεικνύουσι, Κύριοι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν ἐμελετήθη ἀρκούντως, προτείνω δὲ, ὅπως παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπὴν πρὸς μελέτην καὶ πρὸς σύνταξιν τελειοτέρου νομοσχεδίου, μέλλοντος νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς προξενικῆς ἡμῶν ὑπηρεσίας καὶ νὰ περιφρουρήσῃ τὰ δικαιώματα τῶν προξενικῶν ὑπαλλήλων, οἵτινες κατὰ τοσούτων δυσχερειῶν ἔχουσι νὰ παλαίσωσι, καὶ περὶ τῶν ὁποίων τόσον ὀλίγον φαίνεται μεριμνῶσα ἡ Κυβέρνησις.

§247ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁ κ. συνάδελφος ἐπέκρινε τὸ νομοσχέδιον. Χωρὶς νὰ μακρηγορῶ, ἔρχομαι νὰ ἀπαντήσω εἰς μίαν ἑκάστην τῶν παρατηρήσεών του. Ἠρώτησε διατὶ προέβημεν εἰς τὴν κατάργησιν τῆς θέσεως τοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Ἄν καὶ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν εἶπον ἱκανά, ἐντούτοις χάριν τοῦ ἀξιοτίμου φίλου θέλω τὰ ἐπαναλάβει. Μᾶς εἶπεν ὅτι δὲν προέρχεται οἰκονομία ἐκ τῆς καταργήσεως· φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι ἐν ἀκριβείᾳ· διότι ναὶ μὲν ἡ μισθοδοσία δὲν εἶναι παρὰ 5,400 δραχμαί, ἐὰν ὅμως ἀνεδίφει τὸ ἄρθρον 3 τοῦ κεφαλαίου Δʹ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἤθελεν ἴδει, ὅτι ἀναγράφονται δι’ ἔξοδα ἐπιθεωρήσεως 10,000. Δὲν εἶναι ταῦτα μόνον ὁδοιπορικά, διότι κατὰ τὸν νόμον ὁ ἐπιθεωρητὴς ὑποχρεοῦται νὰ περιοδεύῃ 6–8 μῆνας, λαμβάνων δι’ ἀποζημίωσιν 32 ἢ 35 δραχμὰς καθ’ ἑκάστην, ὥστε, ἐὰν ὑπολογίσητε καὶ τὰ ἔξοδα αὐτά, πλὴν τῶν ὁδοιπορικῶν, ἅτινα σχετικῶς εἶναι ἐλάχιστα, θὰ ἴδητε ὅτι φθάνομεν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 15,000. Κατὰ τὸν ὀργανισμόν, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς προτείνομεν, δὲν εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ ἐπιθεωρητὴς νὰ περιοδεύῃ διαρκῶς, παρὰ μόνον ὅταν ὁ Ὑπουργὸς πληροφορῆται ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ σταλῇ που ὑπάλληλος· κατὰ τὸ προτεινόμενον δὲ νομοσχέδιον, θὰ στέλληται ὑπάλληλος ἐκ τῶν πλησιεστέρων, ὅστις κριθῇ ὅτι θὰ ᾖναι μᾶλλον ἁρμόδιος νὰ ἐνεργήσῃ τὴν ἐπιθεώρησιν, καὶ τὰ ὁδοιπορικὰ θὰ ᾖναι ἐλάχιστα. Ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα διατὶ οἱ γενικοὶ πρόξενοι δύνανται νὰ παύωνται. Εἶπον καὶ προχθές, ὅτι, ἀφοῦ ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς διορίζωμεν ἄνευ προσόντων, πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα καὶ νὰ τοὺς παύωμεν, ὅταν δὲν ἀνταποκρίνωνται εἰς τὰς προσδοκίας τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ, ἐπαύθη τις τῶν παλαιῶν προξένων; Δὲν λέγω δὲ τοῦτο, διότι εἶμαι νῦν Ὑπουργὸς, ἀλλὰ παρατηρῶ ὅτι ἴσως δὲν ἐπαύθησαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ παυθῶσιν. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν Βρυούλων, θαυμάζω τὴν ἐργατικότητα τοῦ φίλου ἐκ Κραναίας Βουλευτοῦ, ὁμολογῶ δὲ, ὅτι δὲν ἔχω τὴν ἱκανότητα ἐκείνου, ὅστις κάλλιον ἐμοῦ γνωρίζει ἐκ Λονδίνου τοιαύτας πληροφορίας· διὰ τοῦτο ἐπροτίμησα ἐπὶ τούτου νὰ συμβουλευθῶ τὴν ὑπηρεσίαν, ἡ ὁποία μοὶ ἔδωκεν τὸν ἑξῆς πίνακα τῶν ἐτῶν 1893–1894. Κατὰ τὸ 1893 εἶχεν εἰσπράξει δραχ. 2,100, κατὰ δὲ τὸ 1894 δραχμὰς 2,800...

§248ΡΩΜΑΝΟΣ. Δὲν ἐλειτούργησε μὲ ὅλας τὰς ὑποδιοικήσεις.

§249ΣΚΟΥΖΕΣ. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως νὰ κρίνω περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶδον, δὲν κρίνω παρὰ κατὰ τὰς πληροφορίας τῆς ὑπηρεσίας. Ἐὰν νομίζητε, ὅτι εἶναι ἀτελεῖς, θὰ ἦσθε πιθανὸν ἐν τῷ δικαίῳ· ἀλλ’ ἐγὼ, ἕως οὗ ἀποδειχθῇ τοῦτο, πρέπει νὰ βασισθῶ εἰς αὐτὰς τὰς πληροφορίας. Ὥστε βλέπετε, ὅτι ἀπέχει τὸ ὑποπροξενεῖον Βρυούλων ἀπὸ τοῦ νὰ ἦναι ἐπαρκὲς, πολλῷ δὲ μᾶλλον, ἀπὸ τοῦ νὰ δίδῃ περισσεύματα. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. συνάδελφος θὰ ἔγεινε θῦμα ἐσφαλμένων πληροφοριῶν, διότι τὴν καλὴν πίστιν οὐδενὸς ἀμφισβητῶ. Προκειμένου λοιπὸν περὶ οἰκονομιῶν, ἐθεωρήθη ὅτι θὰ ἦναι ἀρκετὸς προξενικὸς πράκτωρ ἐν Βρυούλοις. Διὰ τὸ Ὑποπροξενεῖον Φιλιππιάδος ἔλαβον τὴν ἀναφορὰν, τῆς ὁποίας ἐμνήσθη ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης συνάδελφος, καὶ διεξῆλθον μετ’ ἐπιστασίας. Τὸ ὑποπροξενεῖον τοῦτο παρατηρῶ ὅτι ἀπὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως σχεδὸν ἔτους διευθύνεται ὑπὸ ἀναπληρωτοῦ τοῦ προξένου, καὶ οὐδὲν παράπονον ἠγέρθη, διότι αἱ σχέσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν ἐκεῖ, δὲν εἶναι τοιαύτης φύσεως, ὥστε νὰ δίδωσιν ἀφορμὰς εἰς διπλωματικὰς ἐνεργείας· εἶναι ἁπλοῦς σταθμὸς πρὸς προστασίαν τῶν μεταβαινόντων ἐκεῖ ἐκ τῆς πόλεως Ἄρτης. Ἑπομένως προξενικὸς πράκτωρ θὰ κάμῃ τὴν αὐτὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν κάμνει νῦν ὁ ἀναπληρωτὴς, κατὰ τοῦ ὁποίου, ὡς εἶπον, οὐδὲν παράπονον ἠγέρθη· καὶ τόσον τοῦτο εἶναι ἀληθὲς, ὥστε ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης συνάδελφος οὐδέποτε ἔκαμε παράπονα εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τούτου. Ὡς πρὸς τὸ ὑποπροξενεῖον Βατοὺμ, παρατηρῶ τὰ ἑξῆς. Δὲν λέγω, ὅτι δὲν εἶναι καὶ ἄλλα Προξενεῖα ἄμισθα, τὰ ὁποῖα ἐκ τῶν εἰσοδημάτων δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὴν πληρωμὴν ἐμμίσθων προξένων. Ἀλλὰ δὲν πρέπει τις διὰ μιᾶς νὰ ζητῇ νὰ διορθώσῃ τὸ πᾶν, διότι οὕτω κινδυνεύει νὰ μὴ φέρῃ καμμίαν ὠφέλειαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Τὸ ὑποπροξενεῖον Βατοὺμ, ἕνεκα τῆς ἀναπτύξεως, τὴν ὁποίαν ἔλαβον ἐκεῖ αἱ συναλλαγαὶ τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων, εἶναι πρέπον νὰ γείνῃ ἔμμισθον, καὶ ὁ κ. ἐκ Κραναίας συνάδελφος ὡμολόγησε τὴν χρησιμότητα τοῦ μέτρου τούτου· ἀλλὰ δὲν δύναται, ὡς εἶπον, νὰ γείνωσι τὰ πάντα διὰ μιᾶς. Ἐγένετο ἤδη ἓν βῆμα πρὸς βελτίωσιν, καὶ ἂν ἐξακολουθῶ διευθύνων τὸ Ὑπουργεῖον, θὰ ζητήσω τὴν μετατροπὴν καὶ ἄλλων ἀμίσθων ὑποπροξενείων εἰς ἔμμισθα. Ταῦτα ὡς πρὸς τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἔφερεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Ὡς πρὸς τὰς ἄλλας παρατηρήσεις του, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν προσθήκην βʹ γραμματέως εἰς τὸ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ Γενικὸν Προξενεῖον, παρατηρῶ τὰ ἑξῆς. Πάντες γνωρίζετε, ὅτι τὸ Γεν. Προξενεῖον Ἀλεξανδρείας ἔχει μεγάλην δικαιοδοσίαν. Ὁ ἐκεῖ διπλωματικὸς πράκτωρ ἔχει τόσον εὐρέα καθήκοντα, ὥστε συχνάκις εἶναι ἠναγκασμένος νὰ ἀπουσιάζῃ εἰς Κάϊρον, καὶ ἀναπληροῦται ὑπὸ τοῦ αʹ γραμματέως, μένει δὲ οὕτως ἡ τρέχουσα ὑπηρεσία, ἡ μηχανικὴ, ἡ ὁποία θὰ ἐνεργῆται διὰ τοῦ βʹ γραμματέως. Ἑπομένως δὲν βλέπω τι καὶ ἐν ταύτῃ τὸ ψεκτὸν, ὅταν ὁ βʹ γραμματεὺς ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ προξένου θὰ ἐνεργῇ τὴν τρέχουσαν ὑπηρεσίαν. Ἑπομένως φυσικὸν ἐφάνη νὰ περιορισθῇ ἡ δικαιοδοσία του ἀπὸ τὰ ἀνώτερα καθήκοντα, τὰ οὕτως εἰπεῖν πολιτικὰ ἢ διπλωματικά, σημειώσατε δὲ, ὅτι, ὅταν ὁ πολιτικὸς πράκτωρ ἦναι ἐν ἀδείᾳ, θὰ ὑπάρχῃ ὁ αʹ γραμματεύς, ὥστε, ἐὰν τύχῃ ἀνάγκη ἐκπληρώσεως καθήκοντος μὴ περιεχομένου ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τοῦτο ἐκπληροῖ ὁ αʹ γραμματεύς. Ἐπίσης καὶ τὸ ἐν Ἰόππῃ Προξενεῖον οὐ μόνον δὲν ἐπαρκεῖ εἰς τὰς δαπάνας, ὅπερ βεβαίως δὲν δύναται νὰ ληφθῇ ὡς μέτρον, ὥστε νὰ ἐπέλθῃ ἡ κατάργησίς του, ἀλλὰ τὸ Προξενεῖον τοῦτο εἶχε συστηθῆ εἰς παλαιοτέραν ἐποχὴν, χάριν τῶν εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα μεταβαινόντων προσκυνητῶν, οἱ ὁποῖοι ἕνεκα τῆς τότε συγκοινωνίας ἠναγκάζοντο νὰ παραμένωσιν ἐπί τινας ἡμέρας ἐν Ἰόππῃ. Νῦν ὅμως, καθὼς γνωρίζετε, συνετελέσθη σιδηροδρομικὴ γραμμὴ μέχρις Ἱεροσολύμων, ἡ συγκοινωνία δὲ δι’ ἀτμοπλοίων εἶναι πυκνοτέρα, καὶ ὅσοι μεταβαίνουσιν εἰς Ἱεροσόλυμα, ἐν Ἰόππῃ ἀπὸ τοῦ ἀτμοπλοίου μεταβαίνουσιν ἀμέσως εἰς τὸν σιδηροδρομικὸν σταθμὸν, ἑπομένως ἐξέλιπεν ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον εἶχε κριθῆ ἀναγκαία ἡ σύστασις τοῦ Προξενείου τούτου, καὶ ἐνόμισα, ὅτι προξενικὸν Πρακτορεῖον ἀρκεῖ νὰ προστατεύῃ τὰ ὀλίγα ἐκεῖ ἑλληνικὰ συμφέροντα.

§250ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ ἤθελον προτιμήσει τὰς διαφόρους διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου νὰ συζητῶμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, καὶ αὐτὸ ἀνέμενον παρὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ· ἀλλ’ ἀφοῦ ἐνόμισε καλὸν ν’ ἀπαντήσῃ ἐν συνόλῳ ἐξ ἀρχῆς εἰς τὰς λεπτομερείας, ἀναγκάζομαι καὶ ἐγὼ νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου ἐπ’ αὐτῶν. Τὴν κατάργησιν τῆς θέσεως τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν Προξενείων τὴν θεωρῶ λίαν ἐπιβλαβῆ, ἔχων ἀκριβῶς διάφορον γνώμην τῆς τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Κραναίας. Ἐγὼ δυστυχῶς, ἐξ ὅσων γνωρίζω, δὲν παραδέχομαι ὅτι ἡ προξενικὴ ἡμῶν ὑπηρεσία εὑρίσκεται εἰς καλὴν κατάστασιν. Δὲν παραδέχομαι ὅτι γενικῶς οἱ προξενικοὶ ἡμῶν ὑπάλληλοι, ἐκτὸς ἐξαιρέσεών τινων, ἐκτελοῦσιν ὡς ἔπρεπε τὰ καθήκοντα αὐτῶν, ἰδίως ἐν Τουρκίᾳ. Τοιαύτην ἔχων γνώμην περὶ τῶν πλείστων προξενικῶν ὑπαλλήλων καὶ ἐκ πείρας γνωρίζων τοῦτο, νομίζω ὅτι μόνον μέσον θεραπείας εἶναι ἡ τακτικὴ ἐπιθεώρησις τῶν Προξενείων, ἀλλὰ τακτικὴ ἐπιθεώρησις τῶν Προξενείων, διευθυνομένων ὑπὸ προξένων διαμενόντων ἐν ταῖς ἕδραις αὐτῶν, διότι οἱ πλεῖστοι τῶν προξένων ἡμῶν οὔτε κἂν ἐν ταῖς ἕδραις αὐτῶν διαμένουσι. Δὲν θὰ ἀρνηθῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν γνώσεις λογιστικὰς, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τούτου πλανᾶται, διότι δὲν πιστεύω νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἀπαιτῶνται δι’ ἐπίδομα τοῦ ἐπιθεωρητοῦ δέκα χιλιάδες δραχμῶν ἐτησίως, ἀφοῦ οὗτος λαμβάνει εἴκοσι πέντε δραχμὰς τὴν ἡμέραν. Καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἐπὶ ὁλόκληρον ἑξάμηνον διαρκεῖ ἡ ἐπιθεώρησις, ἁπλῆ ἀριθμητικὴ πρᾶξις ἀποδεικνύει, ὅτι μόλις πέντε χιλιάδες δραχμῶν ἀρκοῦσι διὰ τὴν ἀποζημίωσιν καὶ τὰς δαπάνας αὐτοῦ. Ἑπομένως εἰς τὰς δέκα χιλιάδες δραχμῶν περιλαμβάνονται καὶ τὰ ἔξοδα μεταφορᾶς, ναῦλοι κλπ. Ἀλλ’ ἡ ἐκ δέκα χιλιάδων δραχμῶν οἰκονομία θέλει φέρει ἀναμφισβητήτως πολλῷ πλείονα ζημίαν χρηματικὴν εἰς τὸ Δημόσιον, ἕνεκα ἐλλείψεως τακτικῆς ἐπιθεωρήσεως, μεγίστην δὲ ζημίαν ἐξ ἐλαττώσεως ἐν τῇ ἀκριβείᾳ τῆς ὑπηρεσίας τῶν διαφόρων Προξενείων, ἥτις θὰ ἐπέλθῃ ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τακτικῆς ἐπιθεωρήσεως. Δὲν εὑρίσκω δὲ ἐπαρκεῖς τὰς ἐπιθεωρήσεις τῶν διαφόρων προξενικῶν ἀρχῶν, τὰς ὁποίας μνημονεύει τὸ νομοσχέδιον καὶ αἵτινες καὶ σήμερον δύνανται νὰ ἐκτελεσθῶσι. Δὲν νομίζω ταύτας ἐπαρκεῖς, διότι θὰ ἦναι ἐπιθεωρήσεις ἔκτακτοι, εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις, καὶ δυσκολώταται· διότι, ἵνα ἐνεργηθῇ τοιαύτη ἐπιθεώρησις, θὰ ἀπαιτῆται ὁ ἐπιθεωρήσων πρόξενος νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ θέσιν καὶ ὑπηρεσίαν· ἡ ἐγκατάλειψις δὲ αὕτη δὲν θὰ φέρῃ βεβαίως ὠφέλειαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἣν ἐκτελεῖ. Ἑπομένως βλάβην θὰ ἔχωμεν καὶ ἐκ τούτου, καὶ δὲν ἠξεύρω ἂν ἡ ἐπιθεώρησις θὰ ᾖναι τοσοῦτον τελεία, ὡς κανονικῶς καὶ μεθοδικῶς ἐκτελουμένη. Ἐγώ, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὴν κατάστασιν τῶν πλείστων ἐκ τῶν Προξενείων ἡμῶν, τὰς ἀνάγκας τὰς ἐθνικὰς, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν σήμερον ἐν τῇ Ἀνατολῇ, τὰς σημερινὰς μᾶλλον ἐκτάκτους περιστάσεις, αἵτινες δὲν γνωρίζομεν τί μᾶς ἐπιφυλάττουσιν ἐν προσεχεῖ μέλλοντι, ἤθελον προτιμήσει ἐνίσχυσιν τῆς ἐπιθεωρήσεως τῶν Προξενείων, διότι δι’ αὐτῆς νομίζω, ὅτι ἤθελον ἐξαναγκασθῆ οἱ πρόξενοι νὰ ἐκτελῶσι πληρέστερον τὸ καθῆκον αὑτῶν, πάντοτε μὲν, ἰδίως δὲ σήμερον. Σήμερον ἴσως εἴμεθα τὸ ἔθνος ἐκεῖνο ἐκ τῶν μᾶλλον ἐνδιαφερομένων ἐν τῇ Ἀνατολῇ, τὸ ὁποῖον ἔχει τὰς ὀλιγωτέρας πληροφορίας περὶ τῶν τελουμένων, καὶ ἔχομεν τὰς ὀλιγωτέρας ταύτας πληροφορίας, διότι ἡ Προξενικὴ ἡμῶν ὑπηρεσία δὲν εἶναι πλήρης. Θὰ ἦτο καλλίτερον νὰ προέβαινεν ἡ Βουλὴ εἰς ἐξωτερικὰς ἄλλας οἰκονομίας δυνατὰς καὶ ἀβλαβεῖς, νὰ ηὔξανε δὲ τὴν ἐπιθεώρησιν τῶν Προξενείων καθ’ ἕνα οἱονδήποτε τρόπον, εἴτε διὰ τοῦ διορισμοῦ ἑτέρου ἐπιθεωρητοῦ, εἴτε δι’ ἑτέρας ἐνεργείας, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ γείνῃ διὰ τοῦ προσωπικοῦ ἀκόμη αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Δὲν ἐπικρίνω τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ γενικοὶ πρόξενοι διορίζονται καὶ ἐκ προσώπων μὴ ἀνηκόντων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι οἱ γενικοὶ πρόξενοι, οἱ ὁποῖοι ἤθελον διορισθῆ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας καὶ ἱεραρχικῶς, ἔπρεπε νὰ χαίρωσι τῶν προνομίων τῆς μονιμότητος, τὴν ὁποίαν ἔχουσι σήμερον. Διότι δὲν θὰ ᾖναι δυνατὸν σήμερον νὰ ζητήσῃ καλός τις πρόξενος νὰ γείνῃ γενικὸς πρόξενος, προκειμένου νὰ ἀπολέσῃ τὴν μονιμότητα αὑτοῦ. Ὑπάρχουσι δὲ γενικοὶ πρόξενοι, διὰ τοὺς ὁποίους οὐδεμία ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ᾖναι πρόσωπα πολιτικά, οἱ ὁποῖοι βεβαίως πρέπει νὰ ᾖναι πρόσωπα τῆς ὑπηρεσίας, διότι οὐδένα σκοπὸν πολιτικὸν ἔχουσι νὰ ἐξυπηρετήσωσι. Τοιαῦτα δὲ Προξενεῖα εἶναι τὰ Προξενεῖα τῆς Μασσαλίας καὶ τῆς Τεργέστης. Ἐν τῷ θέματι τούτῳ ἐγὼ ἤθελον προβῆ καὶ περαιτέρω, ἤθελον προτιμήσει νὰ ἴδω ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ προξένους λαμβανομένους ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας, ἰδίως τοὺς προξένους τῶν μερῶν ἐκείνων, εἰς τὰ ὁποῖα πολιτικὴ κυρίως εἶναι ἡ ἐργασία αὐτῶν, καὶ τοιαῦτα Προξενεῖα εὑρίσκω τὰ τῆς Ἀδριανουπόλεως, Βιτωλίων, Ἀργυροκάστρου, Βηρυτοῦ, Κορυτσᾶς, Σκοπίων. Ἔτι δὲ καὶ ὑποπροξενεῖά τινα τοιοῦτον ἔχουσι πολιτικὸν χαρακτῆρα, καὶ ἀπορῶ, πῶς ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν ἔδωκε προσοχὴν καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν σημασίαν, ἀνεξαρτήτως τῆς σημασίας τῆς τοπικῆς, καὶ εἰς τὸ ὑποπροξενεῖον τῆς Φιλιππιάδος, τὸ ὁποῖον ἔχει καὶ πολιτικὴν σημασίαν, ἀνεξαρτήτως τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξα προχθὲς περὶ προασπίσεως τῶν συμφερόντων τοῦ νομοῦ Ἄρτης. Ὁ ἀναπληρωτὴς τοῦ Προξενείου, κατὰ τοῦ ὁποίου δὲν ἔχω καμμίαν ἀφορμὴν, βεβαίως εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκπληροῖ καλῶς τὸ καθῆκόν του, ἀλλ’ ὁ ἀναπληρωτὴς τοῦ προξένου εἶναι ἔμμισθος, λαμβάνει μισθόν. Πράκτορα ἄμισθον δὲν δύνασθε νὰ εὕρητε ἐν Φιλιππιάδι. Θὰ ἐγκαταλειφθῶσιν ἑπομένως καὶ τὰ πολιτικὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ ἔχῃ ἡ Ἑλλὰς ἐν τῷ Προξενείῳ τούτῳ, καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ νομοῦ Ἄρτης· εἶναι δὲ σφάλμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ὁ πρόξενος, ὁ διορισθεὶς πρὸ ἑνὸς ἔτους, δὲν μετέβη μέχρι τοῦδε εἰς τὴν θέσιν του, οὐχὶ δὲ σφάλμα ἐμόν. Ἐὰν οἱ πρόξενοι τῆς ὑπηρεσίας εὑρίσκωσιν οὐχὶ εὐχάριστον εἰς αὑτοὺς νὰ διαμένωσιν ἐν Φιλιππιάδι, ἢ εἰς ἄλλα ὑποπροξενεῖα, τὰ ὁποῖα μένουσιν ἄνευ διευθύνσεως, τῶν εἰς αὐτὰ διωρισμένων παραμενόντων μακρὰν τῶν ἑδρῶν των, δὲν νομίζω ὅτι πρέπει ἕνεκα τῆς ἐπιθυμίας, τὴν ὁποίαν ἔχομεν πρὸς διατήρησιν τῆς ἱεραρχίας ἐν τῷ Προξενικῷ κλάδῳ, καὶ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ προσόντων, ὅτι πρέπει νὰ σταματήσωμεν ἐνώπιον αὐτῆς τῆς ἰδέας, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ πρέπει νὰ φροντίσωμεν νὰ λάβῃ ἐλευθερίαν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ διορίζῃ ἑτέρους ὑποπροξένους, ὑποπροξένους οἱ ὁποῖοι θὰ εὐχαριστῶνται νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὰς θέσεις των καὶ νὰ ἐκτελῶσι τὸ καθῆκον αὐτῶν. Ὡς δὲ πρὸ ὀλίγου ἀνέφερα, δὲν πρέπει νὰ μᾶς πλανᾷ ἡ εἰκοσαετὴς εἰρήνη, τὴν ὁποίαν διέρχεται ἡ Ἀνατολὴ, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐνθυμώμεθα πάντοτε, ὅτι ἐν τῇ Ἀνατολῇ ὑπάρχουσιν ἄπειροι εὔφλεκτοι ὗλαι, καὶ ὅτι τὸ μακρότερον διάστημα μὴ διαταράξεως τῆς Ἀνατολῆς ἴσως εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διερχόμεθα τελευταῖον. Ἡ προξενικὴ ἡμῶν ὑπηρεσία εἶναι ἐκείνη, διὰ τῆς ὁποίας ὄχι μόνον θὰ δυνάμεθα νὰ ἤμεθα ἐν γνώσει τοῦ τί συμβαίνει ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ἀλλὰ διὰ τῆς ὁποίας καὶ μόνης θέλομεν δυνηθῆ νὰ ὑπερασπισθῶμεν ἡμᾶς, πανταχόθεν καταπολεμουμένους. Οἰκονομία εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, ὅπως εἶναι ἡ οἰκονομία τοῦ ἐπιθεωρητοῦ,—δὲν ἐξετάζω τὸ πρόσωπον, ἐνδέχεται νὰ ἦναι ἀκατάλληλον ἢ κατάλληλον, ἀλλ’ ἐξετάζω τὴν ἐργασίαν,—ὅπως εἶναι ἡ κατάργησις τοῦ ὑποπροξενείου Φιλιππιάδος, ὅπως ἤθελεν εἶναι ἴσως ἡ μὴ πλήρωσις διαφόρων Προξενείων καὶ ὑποπροξενείων, ἡ ἀπουσία τόσων ὑποπροξένων, οἰκονομίαι τοιαῦται δὲν δύνανται νὰ ὀνομασθῶσιν οἰκονομίαι, ἀλλ’ εἶναι σπατάλη, σπατάλη μεγαλειτέρα ἴσως δαπανῶν ἄλλων, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ καταργηθῶσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους καὶ ἐν αὐτῷ τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Νομίζω ὅτι εἶναι σπατάλη αἱ οἰκονομίαι αὗται, ὅταν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἐρχώμεθα νὰ προσθέσωμεν ἑκατοντάδας ὅλας χιλιάδων δραχμῶν διὰ δαπάνας, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἔχωσι τὴν χρησιμότητα των, ἀλλ’ αἱ ὁποῖαι βεβαίως δὲν ἔχουσι τὴν χρησιμότητα, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωσιν αἱ δαπάναι αἱ καταβαλλόμεναι πρὸς ἐνίσχυσιν καὶ βελτίωσιν τῆς προξενικῆς ὑπηρεσίας ἐν Ἀνατολῇ ἰδίως. Διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ συμφωνῶ μετὰ τοῦ ἐκ Κραναίας ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ὑπεβλήθη, ὄχι μόνον δὲν ὑπόσχεται βελτίωσιν εἰς τὴν προξενικὴν ἡμῶν ὑπηρεσίαν, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας πολλὰς περιέχει διατάξεις, αἵτινες ἀσφαλῶς θέλουσι βλάψει τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, καὶ νομίζω ὅτι θὰ ἦτο καλὸν, ἐὰν ἐπιτροπή τις ἐμελέτα τοῦτο καὶ ἐβελτίονε τὰς ἐν αὐτῷ ἐλαττωματικὰς διατάξεις.

§251Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Διαφωνοῦμεν πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τῶν ἐλαττώσεων, τὰς ὁποίας διὰ τοῦ νομοσχεδίου προβάλλομεν εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἰσχυρίζεται, ὅτι αἱ ἐλαττώσεις τῶν ἐξόδων, τὰς ὁποίας προβάλλομεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν καταλήγουσιν εἰς οἰκονομίαν, ἀλλὰ καταλήγουσιν εἰς σπατάλην· ἡμεῖς δὲ νομίζομεν, ὅτι αἱ ἐλαττώσεις αὗται καταλήγουσιν εἰς οἰκονομίαν. Ἡ διχογνωμία ἡμῶν αὕτη ἔχει τὴν ῥίζαν της ἀλλαχοῦ, ἔχει τὴν ῥίζαν της εἰς τοῦτο, ὅτι ὁ μὲν κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης νομίζει ὅτι ἡ λειτουργία τῶν ὀργάνων τῆς διοικήσεως, τῶν ὁποίων τὴν κατάργησιν προτείνομεν, ἡ λειτουργία, λέγω, αὕτη εἶναι χρησιμωτάτη καὶ πολύτιμος εἰς τὴν διοίκησιν τῶν ἐξωτερικῶν ἡμῶν πραγμάτων, ἡμεῖς δὲ νομίζομεν, ὅτι ἡ κατάργησις, τὴν ὁποῖαν προτείνομεν, εἶναι κατάργησις θέσεων ἀχρήστων, μηδόλως συντελεσασῶν εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς προξενικῆς ἢ διπλωματικῆς ὑπηρεσίας· ἐπικαλοῦμαι δὲ εἰς βεβαίωσιν καὶ ἐπικουρίαν πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς γνώμης μου αὐτὸν τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ὁμολογεῖ, ὅτι ὁ προξενικὸς κλάδος διάκειται εἰς κακὴν κατάστασιν, δὲν συμφωνεῖ δὲ μετὰ τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐκ Κραναίας, ὅστις εὐλογεῖ τὸν Θεόν, διότι ὑπηγόρευσε τὸν νόμον τοῦ 1877, ὁ ὁποῖος ὄντως δὲν ἐβελτίωσε τὴν προξενικὴν ὑπηρεσίαν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης νομίζει ἐξ ἐναντίας, ὅτι τὸ πλεῖστον τῶν προξένων ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ δὲν ἐκπληροῖ τὸ καθῆκόν του, ἐξακολουθεῖ ὅμως νὰ συνηγορῇ ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ὅστις ἐπιθεωρητὴς ὑπηρετεῖ 13 ἔτη, ἀπὸ τοῦ 1882 μεῖον ἑνὸς ἔτους, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἤμην ἐν τῇ ἀρχῇ, τὸ 1885, ἤτοι 12 ἔτη. Καὶ δώδεκα ἔτη ἐνασκῶν τὴν ἐπιθεώρησιν, κατώρθωσε νὰ βελτιώσῃ τοσοῦτον τὸν προξενικὸν κλάδον, ὥστε τὰ περισσότερα τῶν προσώπων αὐτοῦ νὰ κατακρίνωνται ἀπὸ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης. Εἶναι ὄντως περίεργον· ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ὁμολογεῖ τὴν κακὴν κατάστασιν τοῦ προξενικοῦ κλάδου, βεβαιοῖ τὸ ἄχρηστον τῆς θέσεως τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἀλλ’ ἰσχυρίσθη οὐχὶ μόνον ὅτι ἡ θέσις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ δὲν ἔπρεπε νὰ καταργηθῇ, διότι ἡ κατάργησις αὐτοῦ θέλει φέρει μεγάλην ζημίαν εἰς τὴν μόρφωσιν τοῦ προξενικοῦ προσωπικοῦ, ἀλλὰ καὶ ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ κατάργησις τοῦ Ὑποπροξενείου Φιλιππιάδος καὶ αὐτὴ εἶναι ἐπιζήμιος, ὅτι ζημιοῖ πολυτρόπως τὴν χώραν καὶ ἰδίως ζημιοῖ τὰ πολιτικὰ τῆς χώρας συμφέροντα. Ἐγὼ δὲν ἔχω γνώμην τοιαύτην περὶ τοῦ Ὑποπροξενείου Φιλιππιάδος, τοῦ ὁποίου ἡ σύστασις ἐγένετο ἕνεκα τοῦ ἀτυχοῦς ὁρισμοῦ τῆς ὁροθετικῆς ἡμῶν γραμμῆς, καὶ ἰδίως ἕνεκα τοῦ χωρισμοῦ χώρου κατοικουμένου ὑπὸ ὁμοφύλων, ὧν τοὺς μὲν ἀφῆκαν ὑπὸ τὴν γείτονα Δύναμιν, τοὺς δὲ προσήρτησαν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον· καὶ ἐπειδὴ οἱ προσαρτηθέντες εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον εἶχον τὰς κτήσεις των εἰς τὴν ἀντίπεραν τοῦ Ἀράχθου ὄχθην, συνεστήθη τὸ Ὑποπροξενεῖον Φιλιππιάδος, ἵνα προστατεύῃ τοὺς συμπολίτας ἡμῶν τούτους. Τίς ἀρνεῖται ὅτι τὰ Προξενεῖα τῆς Ἠπείρου ἔχουσι πολιτικὴν ἀποστολήν; Πολιτικὴν ἀποστολὴν ἔχει τὸ Προξενεῖον Παραμυθίας, πολιτικὴν ἀποστολὴν ἔχει τὸ Προξενεῖον τοῦ Ἀργυροκάστρου, πολιτικὴν ἀποστολὴν ἔχει τὸ Γενικὸν Προξενεῖον Ἰωαννίνων, ἀλλὰ τοῦ Ὑποπροξενείου Φιλιππιάδος δὲν διορῶ παντάπασι ποία εἶναι ἡ πολιτικὴ ἀποστολή. Ἤθελον εἶμαι πολὺ φειδωλὸς τῆς ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν τὸ νομοσχέδιον μεταδίδωσιν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἤθελον μάλιστα ἀποκρούει πᾶσαν μείωσιν τῶν ἐγγυήσεων, τὰς ὁποίας ὁ νόμος τοῦ 1877 ἐχορήγησεν εἰς τὸ προσωπικὸν τῆς Προξενικῆς ὑπηρεσίας, ἐὰν τὸ προσωπικὸν αὐτῆς εἶχε παρασκευασθῆ τοιοῦτον, ὥστε ἡ μείωσις τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας περὶ τὴν ἀντικατάστασιν τῶν προσώπων, τῶν ἀποτελούντων τὸν προξενικὸν κλάδον, νὰ ἐνομοθετήθη, ὅπως διατηρῶνται ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ὄργανα πεφωτισμένα καὶ ἄρτια. Ἡμεῖς δυστυχῶς δὲν παρασκευάζομεν τὸ προσωπικὸν τῆς προξενικῆς ὑπηρεσίας ὡς τὰ μεγάλα Κράτη, ἀλλ’ ἐκπληροῦμεν διατυπώσεις τινάς, διὰ τῶν ὁποίων εἰσάγονται καὶ διατηροῦνται νέοι τινὲς ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ. Ἐὰν ὅμως ἐξετάσητε τὸ προσωπικὸν τῆς προξενικῆς ὑπηρεσίας, θέλετε εὑρεῖ πολλοὺς, οἱ ὁποῖοι δὲν διῆλθον διὰ τῶν διατυπώσεων, καὶ οἱ ὁποῖοι διέπρεψαν καὶ διαπρέπουσιν ἐν τῷ προξενικῷ κλάδῳ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν παρόντων, διότι πρέπει νὰ φείδωμαι τῆς εὐαισθησίας αὐτῶν, ἐνθυμοῦμαι ὅμως ἀπ’ ἐναντίας γενικὸν πρόξενον, ὁ ὁποῖος διεκρίνετο μεταξὺ τῶν γενικῶν προξένων, ὁ ὁποῖος ὅμως δὲν εἶχε τὴν καταγωγήν του ἐκ τῆς ἐκπληρώσεως τῶν διατυπώσεων τούτων, ἀμφιβάλλω δὲ, ἐὰν πολλοὺς θέλωμεν εὕρει καταγομένους ἐκ τῶν διατυπώσεων τούτων, δυναμένους νὰ ἁμιλληθῶσι κατὰ τὴν σταδιοδρομίαν καὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός των πρὸς ἐκεῖνον. Ἀλλαχοῦ παρασκευάζουσι τὸ Προξενικὸν σῶμα δι’ εἰδικῶν σπουδῶν, καθ’ ἃς διδάσκονται καὶ κατανοοῦσι πάντα τὰ μεγάλα συμφέροντα τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐν ἀμφισβητήσει, μανθάνουσι πάντα τὰ ἐπιχειρήματα ἢ τὰς ἀντιῤῥήσεις, τὰς ὁποίας οἱ ἀντίθετοι ἐπενόησαν καὶ ἀντέταξαν πρὸς μείωσιν τῶν συμφερόντων τούτων, μανθάνουσι πάντας τοὺς λόγους καὶ τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων δύνανται τὰ συμφέροντα ταῦτα νὰ προστατευθῶσι, μανθάνουσι τὴν γλῶσσαν τῶν τόπων ἐκείνων, εἰς τοὺς ὁποίους ἀποστέλλονται· ἀλλ’ ἡμεῖς μὲ ἓν δίπλωμα διδάκτορος τῆς Νομικῆς καὶ μὲ ἕνα διαγωνισμόν, τοῦ ὁποίου τὴν εἰκονικότητα δὲν δύναμαι ν’ ἀμφισβητήσω πάντοτε, ἀναγόμεθα ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, προαγόμεθα, καὶ ἐξ ἡμῶν δὲν ὑπάρχει πρόξενος νὰ γνωρίζῃ τὴν Τουρκικὴν γλῶσσαν, ἐνῷ ἔχομεν προξένους ἐν Τουρκίᾳ, καὶ ζητοῦσιν οἱ Κύριοι νὰ σεβασθῶμεν τὸ ἀπρόσβλητον, νὰ εὐλαβηθῶμεν τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ νόμος πρὸς αὐτοὺς, ἐγγυήσεις αἱ ὁποῖαι ἐνισχύουσι πολλάκις τὴν ὀκνηρίαν! Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἔχω γνώμην ὅτι ἡ προξενικὴ ἡμῶν ὑπηρεσία κεῖται ἄριστα, δὲν γνωρίζω δὲ, ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κρανάας ἀπὸ τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἔνθα διετέλεσεν ὑπηρετήσας, ἢ ἀπὸ Λονδίνου, ἠδυνήθη νὰ ἐπιβλέψῃ καὶ νὰ ἐρευνήσῃ τὴν κατάστασιν πάντων τῶν Προξενείων, τῶν τε ἐν τῇ Ἀνατολῇ καὶ τῇ Δύσει. Ὁμολογῶ ὅτι δεκάκις ἢ δωδεκάκις διῴκησα τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀπεχωρίσθην δὲ πάντοτε, ἀποκομίζων δυσαρέστους γνώμας καὶ πληροφορίας περὶ τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα διεξῆγον καὶ ἐξακολουθοῦσι διεξάγοντα τὴν προξενικὴν ἡμῶν ὑπηρεσίαν. Τίς ἀρνεῖται, ὅτι οἱ πρόξενοι τῆς Ἑλλάδος εἶναι διπλωμάται, ἔχουσι πολιτικὴν ἀποστολήν; Τίς ἀρνεῖται, ὅτι πρέπει νὰ ἦναι οὕτω κατηρτισμένοι, ὥστε νὰ ἀνήκωσι μᾶλλον εἰς τὴν πολιτικὴν, παρὰ εἰς τὴν ῥουτίναν; Δυστυχῶς ὅμως δὲν ἔχομεν ἀφθονίαν ὀργάνων. Κατὰ τὸ 1885 παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν, αὕτη δὲ καὶ ὁ Βασιλεὺς μοὶ ἐπέτρεψαν νὰ περιληφθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον εἶχον τότε εἰσαγάγει, διάταξιν, καθ’ ἣν ἀπηλλασσόμην τῆς ὑποχρεώσεως νὰ ζητῶ πάντοτε προσόντα κατὰ τὸν διορισμὸν πάντων τῶν προξένων, μοὶ ἐπέτρεψαν δὲ, ὁσάκις ἦτο ἀνάγκη εἰδικότητος, νὰ προτείνω διορισμὸν καὶ ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον προσόντα, εἶχον ὅμως ὁμολογουμένως τὴν εἰδικότητα. Ἀλλὰ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι οἱ συμπολῖται ἡμῶν δὲν ἀρέσκονται νὰ παρασκευάζωνται εἰς τὸ εἶδος τοῦτο τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, δυσκόλως δὲ δύναταί τις νὰ ἀνεύρῃ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι, καὶ ἐὰν τοιαύτη παρετίθετο εὐκολία εἰς τὸν Ὑπουργόν. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν δύναται ὁ Ὑπουργὸς νὰ εὑρίσκῃ ἄφθονα καὶ πολλὰ τὰ πρόσωπα, τὰ ἔχοντα τοιαύτην τινὰ εἰδικότητα, δὲν πρέπει νὰ δεσμεύσωμεν τὰς χεῖρας τοῦ Ὑπουργοῦ, ἵνα, ὅταν ἤθελε παρουσιασθῇ περίστασις, δύνηται νὰ ἐκλέγῃ τοιαῦτα. Καὶ ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης περὶ τοῦ Γενικοῦ Προξενείου Τεργέστης καὶ περὶ τοῦ Γενικοῦ Προξενείου Μασσαλίας, καὶ ἴσως δὲν γνωρίζει εἰς ποίαν κατάστασιν ἦτο καὶ εἶναι καὶ τὸ Γενικὸν Προξενεῖον Τεργέστης καὶ τὸ Γενικὸν Προξενεῖον Μασσαλίας. Οἱ γενικοὶ πρόξενοι πρὸ πάντων εἶναι πολιτικὰ πρόσωπα, πρὸ πάντων πρέπει νὰ ἦναι πολιτικοὶ ἄνδρες, διότι, εἴτε ἑδρεύουσιν ἐν πρωτευούσαις Κρατῶν ἀνεξαρτήτων ἢ μὴ ἀνεξαρτήτων, εἴτε ἑδρεύουσιν ἐν πρωτευούσαις περιφερειῶν ἐχουσῶν ἱστορικὴν ὀντότητα, πανταχοῦ ἡ ἀποστολή των εἶναι πολιτική· διὰ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον εὐλόγως παρέχει πλήρη ἐλευθερίαν εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, ἵνα προτείνῃ εἰς τὸν Βασιλέα τὸν διορισμὸν παντὸς, τὸν ὁποῖον ἤθελε κρίνει κατάλληλον, καὶ ἵνα ἀπαλλάσσῃ ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν πάντα, τὸν ὁποῖον ἤθελε κρίνει ἄχθος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τὴν Προξενικήν.

§252Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Παρατηρήσεις τινὰς ἔχω νὰ ὑποβάλω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ πρῶτον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ δεύτερος, ἐκτὸς τοῦ ἐκ Κραναίας ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, ὅστις νὰ ἠδύνατο νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι τὰ Προξενεῖα εὑρίσκονται ἐν καλῇ καταστάσει. Εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται ἀτυχῶς, ὅλοι τὸ γνωρίζομεν· ἀλλ’ ἐὰν εὑρίσκωνται εἰς τοιαύτην κατάστασιν, τοῦτο δὲν ὀφείλεται εἰς τὴν ἀποτυχίαν τοῦ θεσμοῦ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ὡς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε, καὶ ὡς ἡ δικαιολογητικὴ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου ὡς πρῶτον λόγον παραθέτει. Καὶ ἐπὶ τοῦ θεσμοῦ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ συμβαίνει ὅ,τι εἰς ὅλους τοὺς θεσμούς· δὲν ἐφαρμόζεται καλῶς. Ὁ ἐπιθεωρητὴς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν καὶ παύειν, ὁ ἐπιθεωρητὴς ἔχει τὸ καθῆκον νὰ μεταβῇ καὶ ἐνεργήσῃ καλὴν ἐπιθεώρησιν, νὰ ὑποβάλῃ εὐσυνείδητον ἔκθεσιν· τὰ περαιτέρω δὲν ἀνήκουσιν εἰς αὐτὸν, ἀνήκουσιν εἰς τὸν Ὑπουργόν. Ἵνα πεισθῶμεν, ὅτι εἶναι ἀκριβὲς ὅ,τι λέγει ἡ ἔκθεσις καὶ τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πρέπει νὰ ἔχωμεν βεβαιωμένον, ὅτι συνετελέσθησαν ὅλα τὰ ὑπὸ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ προταθέντα, ἀλλὰ τοιαύτην βεβαίωσιν δὲν ἔχομεν. Οὔτε συνηγορῶ ὑπὲρ τοῦ σημερινοῦ ἐπιθεωρητοῦ, οὐδένα ἔχων λόγον πρὸς τοῦτο. Ἐὰν ὁ νῦν ἐπιθεωρητὴς ἦναι ἀκατάλληλος, ἠδύνατο νὰ διορισθῇ εἷς ἄλλος, ἐὰν ἦναι ἀνεπαρκὴς εἷς, ἠδύνατο νὰ προστεθῇ καὶ δεύτερος, ὁ θεσμὸς ὅμως τοῦ ἐπιθεωρητοῦ δὲν δύναται νὰ καταδικασθῇ, μόνον διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἀφ’ ὅτου ἐγένετο ὁ θεσμὸς αὐτὸς, δὲν ἐπῆλθε βελτίωσις. Ὁ δεύτερος λόγος, ὁ ὁποῖος φέρεται πρὸς δικαιολογίαν τῆς καταργήσεως, ὁ λόγος τῆς οἰκονομίας, κατ’ ἐμὲ εἶναι ἀσυγχώρητος· διότι, ἐὰν πράγματι ὑπάρχῃ ἀνάγκη ἐπιθεωρήσεως τακτικῆς καὶ πρεπούσης καὶ εὐσυνειδήτου τῶν Προξενείων, οἰκονομία 4–5 χιλιάδων δραχμῶν — καθόσον περὶ τόσου ποσοῦ πρόκειται, διότι καὶ οἱ ἄλλοι ἐπιθεωρηταὶ, οἱ ὁποῖοι θὰ μεταβαίνωσιν ἐκτάκτως, θὰ ἔχωσι τὰ ὁδοιπορικά των ἔξοδα,—εἶναι λόγος ἀνάξιος, καὶ ἐπὶ τοιαύτης οἰκονομίας λέγω ὅ,τι καὶ ἄλλοτε εἶπον, ὅτι εἶναι ἡ μεγαλειτέρα σπατάλη νὰ ζητῶμεν οἰκονομίαν χιλιάδων τινῶν δραχμῶν μὲ ζημίαν ἀνυπολόγιστον ἄλλην. Ἐπειδὴ δὲ πολλὰ περὶ τούτου καὶ οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες εἶπον, δὲν θέλω νὰ προσθέσω ἄλλα· ἔχω ὅμως ἰδιαιτέρας παρατηρήσεις. Εἷς τῶν λόγων, ἕνεκα τῶν ὁποίων χωλαίνει ἡ προξενικὴ ὑπηρεσία ἰδίως κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι εἶναι καὶ ἡ κατάστασις ἡ ὑλική. Ἐὰν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία πιέζῃ πάντας ἡμᾶς καὶ τὴν ὑπαλληλικὴν τάξιν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, ἀλλ’ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία μειώνει σχεδὸν εἰς τὸ ἥμισυ τὰς ἀπολαυὰς τῶν προξενικῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι λαμβάνουσιν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια τοὺς μισθούς των. Νομίζω, ὅτι δεδικαιολογημένως δι’ αὐτοὺς ἐξαιρετικῶς ἔπρεπε νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ γνώμη τῆς πληρωμῆς εἰς χρυσὸν, νομίζω δὲ, ὅτι εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὡς ἤκουσα λεγόμενον, —διότι ἐγὼ δὲν ἀποτελῶ μέλος αὐτῆς—ἐγένετο τοιαύτη τις πρότασις. Ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο προσκρούῃ εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις—τὸ ὁποῖον δὲν παραδέχομαι, διότι κατ’ ἐμὲ αἱ παροῦσαι περιστάσεις εἶναι καταλληλότεραι, ἵνα κανονισθῶσι ταῦτα,—διὰ νὰ μὴ παρουσιάζωμεν προϋπολογισμὸν φουσκωμένον ὡς ἀσκὸν, καὶ ἂν παρουσιασθοῦν ἀνάγκαι ἐν τῷ μέλλοντι νὰ αὐξάνωμεν τὰ ἔξοδα, ἐὰν, λέγω, ἀντιταχθῇ τὸ δυσχερὲς τῶν οἰκονομικῶν περιστάσεων, τοὐλάχιστον ἀνακούφισίς τις θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ, ἐὰν ὑπελογίζετο τὸ φράγκον πρὸς 125 ἕως 135. Τοῦτο θὰ ἦτο ἀνακούφισίς τις δεδικαιολογημένη. Δὲν εἶναι ὅμως μόνη ἡ ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐπερχομένη τακτικὴ φορολογία τῶν προξενικῶν ὑπαλλήλων· εἶναι καὶ ἄλλο. Ὡς γινώσκετε, οἱ προξενικοὶ ὑπάλληλοι ἐπληρόνοντο ἀπὸ τὰ προξενικὰ ταμεῖα, ἀπὸ τὰς προξενικὰς εἰσπράξεις· ἀπό τινος πληρόνονται ἐν Ἀθήναις, καὶ ὑφίστανται πρόσθετον φορολογίαν 5%, ἵνα ἐξαργυρώσωσι τὰ ἐντάλματά των ἐν Ἀθήναις. Νομίζω, ὅτι εἰς ὅσα Προξενεῖα ὑπάρχουσιν εἰσπράξεις, θὰ ἦτο καλὸν καὶ συμφέρον διὰ τὴν προξενικὴν ὑπηρεσίαν, ἐὰν ἐκανονίζετο ἡ πληρωμὴ τῶν μισθῶν ἐκ τῶν προξενικῶν εἰσπράξεων, προτιμωμένων τῶν μικροτέρων μισθῶν καὶ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν γενικῶν δαπανῶν καὶ τῆς γραφικῆς ὕλης. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ ὑποβάλω ἐν συντόμῳ, τὰς ὁποίας, ὑποθέτω, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἡ Κυβέρνησις θέλουσι λάβει καὶ ὀφείλουσι νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν, ἐνδιαφερόμενοι ἐξ ἴσου διὰ τὴν εὐπρόσωπον παράστασιν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, οἱ ὁποῖοι ἐξηυτελίσθησαν ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, εὑρισκόμενοι μεταξὺ συναδέλφων πληρονομένων εἰς χρυσὸν καὶ εἰς μεγάλους μισθούς· εἶναι δὲ ἐντροπὴ διὰ τὸ ἔθνος ἡμῶν νὰ πληρόνωνται τόσον εὐτελῶς, ὥστε νὰ ἐντροπιάζωσι πράγματι τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον, διότι διὰ νὰ ἦναί τις προξενικὸς ὑπάλληλος, πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ ἰδίαν περιουσίαν, ἵνα ἀντιμετωπίσῃ τὰς σημερινὰς περιστάσεις. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ ὑποβάλω οὐσιαστικῶς, τυπικῶς δὲ ἤθελον νὰ παρατηρήσω, ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ προξενικοῦ κλάδου συμβαίνει ὅ,τι εἰς ὅλους σχεδὸν τοὺς κλάδους. Μὲ πολὺν κόπον ἐγένετο ὁ προξενικὸς κῶδιξ· ἔκτοτε ἐψηφίσθησαν μεταγενέστεροι νόμοι, ἀλλὰ κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον ἐτηρήθη ἡ κωδικοποίησις κατὰ τοὺς προηγουμένους αὐτοὺς νόμους, δηλαδὴ ἐν ἄλλαις λέξεσι δὲν κατεστράφη ἡ κωδικοποίησις τοῦ ὀργανικοῦ νόμου. Διὰ τοῦ συζητουμένου νόμου δὲν τηρεῖται τοῦτο, ἐνῷ δὲν ἦτο δύσκολον. Ἐν παραδείγματι «Καταργοῦνται τὰ ἄρθρα τάδε, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸν ἐπιθεωρητήν». Ἐκεῖ ἠδύναντο κάλλιστα νὰ λάβωσιν σειρὰν τὰ ἄρθρα αὐτὰ, τὰ περὶ ἀντικαταστάσεως, κατὰ τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ ἄλλαι τινὲς διατάξεις.

§253Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Τὸ ζήτημα τῶν προξενικῶν ἀρχῶν δὲν εἶναι ἁπλοῦν βεβαίως. Μακρὰ πεῖρα ἐκ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας μοὶ δίδει ἀφορμὴν νὰ εἴπω κἀγὼ δύο λέξεις ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ἀντικειμένου. Ὁ προξενικὸς ἡμῶν κλάδος δὲν λειτουργεῖ ὅπως ὁ τῶν ἄλλων ἐθνῶν, ὑπὸ πολιτικὴν κυρίως ἔποψιν. Διὰ τὴν Ἑλλάδα ὁ προξενικὸς κλάδος ἔχει ἴδιον καὶ εἰδικὸν προορισμόν. Δυστυχῶς πολλαὶ περιστάσεις ἐπῆλθον, καὶ ὁ προξενικὸς ἡμῶν κλάδος ἦτο μακρὰν τοῦ ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας. Κατὰ τὰς δύο τελευταίας περιστάσεις, ἤτοι τὸ 1880 καὶ 1885, ἐγένετο καταφανής, καταφανεστάτη, ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ προξενικοῦ κλάδου. Καὶ τοῦτο μοὶ παρέχει ἀφορμὴν νὰ μὴ συμφωνήσω ποσῶς μὲ τὸν ἐκ Κραναίας κ. συνάδελφον, ὁ ὁποῖος ἐνόμισεν, ὅτι δι’ ὡραίων ἴσως διατάξεων, οἷαι ἀνεγράφησαν ἐν τῷ νόμῳ τοῦ 1887, θὰ ἐμορφοῦτο ὁ προξενικὸς κλάδος καὶ θὰ ἀνταπεκρίνετο εἰς τὸν προορισμὸν αὐτοῦ. Δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὸν ἀγαπητὸν συνάδελφον ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, ὅτι τὸ πλεῖστον τῶν προξενικῶν ὑπαλλήλων ἀγνοεῖ καθόλου τὰ μέρη τῆς δικαιοδοσίας του, καὶ ἐπὶ πλέον ἀγνοεῖ τὰς μακρὰν τῆς διαμονῆς του θέσεις κτλ. Τοῦτο δὲ μαρτυρεῖ, ὅτι οὐδόλως ἐνόησαν τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον μεταβαίνουσιν εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα. Ἀγνοοῦσιν ἐκείνους, μετὰ τῶν ὁποίων ἔπρεπε νὰ εὑρίσκωνται εἰς ἄμεσον ἐπικοινωνίαν καὶ εἰς ἄμεσον σχέσιν, καὶ τοῦτο, διότι εἰς πολλὰς περιστάσεις πολλὰ πρόσωπα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα δὲν ἀναμένετέ τι, δύνανται νὰ προσφέρωσιν εἰς προξένους διὰ μιᾶς παραστάσεως τὰς μεγαλειτέρας τῶν ὑπηρεσιῶν. Παραδέχομαι καθ’ ὁλοκληρίαν τὰ διατυπωθέντα παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὁμολογῶ ὅτι ὁ προξενικὸς ἡμῶν κλάδος πρέπει νὰ μείνῃ ἐλεύθερος, καὶ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν πρέπει νὰ μείνῃ ἡ ἐκλογὴ τῶν προσώπων τῶν καταλλήλων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐκλέγωνται, ἀναλόγως τῶν περιστάσεων, καὶ ν’ ἀποστέλλωνται εἰς τὰ διάφορα μέρη τῆς Τουρκίας ἰδίως. Δυστυχῶς ὅμως κατὰ τὴν τελευταίαν περίοδον πολλοὶ ἐκ τῶν προξένων, οὐχὶ ἐπὶ μῆνας, ἀλλ’ ἐπὶ ἔτη, ἔμενον μακρὰν τῆς θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἦσαν διωρισμένοι, καὶ ἴσως εἰς τὰς Ἀθήνας αὐτάς. Πολλὰ δὲ παράπονα ἤκουσα περὶ τούτου ἐξ Ἠπείρου ἰδίως καὶ Μακεδονίας. Ἔσχον τὴν εὐτυχίαν νὰ διέλθω πολλὰ μέρη τῆς Ἀνατολικῆς Ῥωμυλίας καὶ τῆς Βουλγαρίας, καὶ ἔλαβον καὶ ἐκεῖ ἀφορμὴν νὰ γνωρίσω τὸν προξενικὸν ἡμῶν κλάδον. Ὁμολογῶ ὅτι μεταξὺ τῶν προξενικῶν ὑπαλλήλων ἔχομέν τινας, οἱ ὁποῖοι εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις προσέφερον λαμπρὰς ὑπηρεσίας καὶ μεγάλης σημασίας, ἀλλ’ οὗτοι εἶναι διάττοντες. Εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ συστήσω μεγάλην ἰδίως προσοχὴν ἐπὶ τῶν προξενικῶν ἡμῶν πρακτορείων Ἐλασσῶνος, Φιλιππιάδος καὶ Μετσόβου. Τὰ τρία ταῦτα προξενικὰ πρακτορεῖα, παρακείμενα εἰς τὴν ὁροθετικὴν γραμμὴν, ἐνέχουσι πολλὴν σημασίαν εἰς περιστάσεις διαφόρους, αἱ δὲ περιστάσεις αὗται δὲν δυνάμεθα νὰ προβλέψωμεν πότε δύνανται νὰ ἐπέλθωσι. Καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὰς θέσεις ταύτας φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχωσι πρόσωπα κατάλληλα καὶ εὑρισκόμενα εἰς ἄμεσον σχέσιν καὶ ἴσως καὶ ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ καταγόμενα, ἵνα δύνανται νὰ ἐπιτελέσωσι καλλίτερον τὰ καθήκοντά των. Ἐπίσης θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ μὴ ἐμμείνῃ εἰς τὴν κατάργησιν τῆς θέσεως τοῦ γραμματέως τοῦ Προξενείου Ἰωαννίνων. Δὲν ἠξεύρω ποῖοι οἱ λόγοι τῆς καταργήσεως· ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι εἰς τὸ κέντρον τῆς Ἠπείρου, εἰς τὰ Ἰωάννινα, τὰ ὁποῖα θεωροῦμεν σχεδὸν Ἑλληνικὴν πόλιν, πρέπει νὰ παριστάμεθα κάπως ἀξιοπρεπῶς. Τὸ αὐτὸ θὰ ἔλεγον καὶ περὶ τῆς Φιλιππουπόλεως, ἀλλὰ δυστυχῶς ἐκεῖ ἐσβέσθησαν αἱ Ἑλληνικαὶ ἐπιγραφαὶ ἐξ ὅλων τῶν καταστημάτων, ἀναγράφονται δὲ Γαλλικαὶ καὶ Ῥωσσικαὶ καὶ Βουλγαρικαί. Δὲν εὑρίσκονται πλέον Ἑλληνικαὶ ἐπιγραφαί, οἱ Βούλγαροι ἀπήλειψαν τὰ πάντα! Τὸ ἴδιον συνέβη καὶ εἰς Βελιγράδιον, τὸ ἴδιον συνέβη καὶ εἰς τὸ Σεμλῖνον. Ἄλλοτε εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα αἱ περισσότεραι ἐπιγραφαὶ τῶν καταστημάτων ἦσαν Ἑλληνικαί, διότι οἱ περισσότεροι τῶν καταστηματαρχῶν κατήγοντο ἐκ Μακεδονίας, ἀλλὰ σήμερον ἀπηλείφθησαν· ἴσως δὲ τὸ κακὸν αὐτὸ ἐπῆλθεν ἐκ τῆς κακῆς καταστάσεως τοῦ προξενικοῦ ἡμῶν κλάδου.

§254Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐνῷ ὁ Ὀθωμανὸς πρόξενος ἐμποδίζει τὴν παράστασιν τοῦ «Διάκου» εἰς τὴν Λάρισαν!

§255Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ὁ προξενικὸς ἡμῶν κλάδος ἔχει σπουδαίαν ἀποστολὴν ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, εἰς τὰ μέρη ταῦτα ἰδίως μεγάλας ὑπηρεσίας δύνανται νὰ προσφέρωσι καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ εἰς τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, πρόξενοι ἔχοντες τὰς ἀναγκαίας γνώσεις καὶ δυνάμενοι νὰ συνδεθῶσι καλῶς μετὰ τοῦ τόπου καὶ νὰ ἔχωσι τὰς πληροφορίας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι πρέπει πάντοτε νὰ συλλέγωνται ἐν τοῖς ἐμπιστευτικοῖς γραφείοις τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ Στρατιωτικῶν. Περαίνων δὲ τὰ ὀλίγα ταῦτα, θὰ ἐπαναλάβω πάλιν τὴν θερμήν μου σύστασιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπὲρ τοῦ γραμματέως τοῦ Προξενείου ἐν Ἰωαννίνοις.

§256ΡΩΜΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ συμφωνῶ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Βόλου ὡς πρὸς τὴν ἀνάγκην, ὅπως διατηρηθῇ ὁ γραμματεὺς τοῦ Γενικοῦ Προξενείου Ἰωαννίνων, προσέτι δὲ καὶ ὁ γραμματεὺς τοῦ Γενικοῦ Προξενείου Φιλιππουπόλεως. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἶπεν, ὅτι τὸ Γενικὸν Προξενεῖον Ἰωαννίνων ἔχει πολιτικὴν ἀποστολήν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀποστέλλωνται ἐκεῖ ἐνίοτε πολιτικὰ πρόσωπα καὶ οὐχὶ πρόσωπα λαμβανόμενα ἐκ τῆς ὑπηρεσίας. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ διατήρησις τοῦ γραμματέως εἶναι ἔτι μᾶλλον ἐπιβεβλημένη, ἐν Φιλιππουπόλει δέ, ἔνθα ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βόλου Βουλευτὴς δὲν φρονεῖ ὅτι ὑπάρχει τοσαύτη ἀνάγκη...

§257Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Πρωτίστως, εἶπον, τῶν Ἰωαννίνων καὶ κατὰ δεύτερον τῆς Φιλιππουπόλεως.

§258ΡΩΜΑΝΟΣ. .. ἐν Φιλιππουπόλει ἔχει τὸ Γενικὸν Προξενεῖον τὴν ἐπίβλεψιν τῶν Ζαριφείων διδασκαλείων. Ἐν περιπτώσει ἀπουσίας τοῦ γενικοῦ προξένου, ὁ ἀναπληρωτὴς αὐτοῦ θὰ διαχειρισθῇ τὴν σπουδαίαν ἐκείνην ὑπηρεσίαν. Νομίζω λοιπόν, ὅτι καὶ ἐν Φιλιππουπόλει εἶναι ἀνάγκη, ὅπως διατηρηθῇ ὁ γραμματεύς, ὁ ὁποῖος εἶναι καταλληλότερος τοῦ ἐντοπίου «ἀναπληρωτοῦ», ὅπως ἀναπληρώσῃ τὸν γενικὸν πρόξενον.

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§260ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§261Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Θὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἀναγράψῃ εἰς ἓν ἐκ τῶν τριῶν τούτων ἄρθρων διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ ἐκθέσεις τῶν εἰδικῶν αὐτῶν ἐπιθεωρητῶν νὰ συντάσσωνται ἐν τῷ τόπῳ, εἰς τὸν ὁποῖον γίνεται ἡ ἐπιθεώρησις, οὐχὶ ὅταν ὁ ἐπιθεωρητὴς εὑρίσκηται ἐνταῦθα. Ἐννοεῖ τὸν λόγον ὁ κ. Ὑπουργός.

§262ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐνόησα τὸ πνεῦμά σας. Καὶ μοὶ φαίνεται ὅτι, ἂν ἀναγνώσητε τὸ ἄρθρον 6, θὰ ἴδητε ὅτι αὐτὸ ὁρίζεται (ἀναγινώσκει): «Ὁ κατὰ τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 2 καὶ 4 τοῦ παρόντος νόμου ἐπιθεωρήσας Προξενεῖον ὑπάλληλος ὑποχρεοῦται νὰ ὑποβάλλῃ εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργεῖον λεπτομερῆ ἔκθεσιν, ἀποστέλλων αὐτὴν ἅμα ὡς ἐνεργήσῃ τὴν ἐπιθεώρησιν...» Διὰ τῆς διατάξεως ταύτης ἠθέλησα νὰ προλάβω τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον ἐννοεῖτε· δηλ. ὅτι ἡ ἔκθεσις μέχρι τοῦδε συνετάσσετο πολλάκις μετὰ τρεῖς, μετὰ πέντε καὶ μετὰ ἕξ μῆνας ἀπὸ τῆς ἐπιθεωρήσεως· λέγοντες «ἅμα ὡς ἐνεργήσῃ τὴν ἐπιθεώρησιν», δὲν ἠθελήσαμεν νὰ εἴπωμεν καὶ τὴν ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν γίνεται ἡ ἐπιθεώρησις, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἀρκούντως ἐξάγεται τὸ πνεῦμα τῆς διατάξεως.

§263Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐπιφυλάττομαι εἰς τὸ σχετικὸν ἄρθρον νὰ λάβω τὸν λόγον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§264ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§265ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἐννοῶ διατὶ ἀνωτέρω μέν, ἐν τῷ ἄρθρῳ 3, ἀπαγορεύεται ἡ ἐπιθεώρησις παρὰ τοῦ ἀμέσου προϊσταμένου τοῦ ἐπιθεωρουμένου ὑπαλλήλου, ἐν τῷ ἄρθρῳ δὲ τούτῳ δὲν ἐθεωρήθη καλὸν νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ἀπαγόρευσις αὕτη, διότι πρόκειται οἱ διερμηνεῖς καὶ γραμματεῖς τῶν Προξενείων νὰ ἐπιθεωρῶνται παρὰ τῶν ἀμέσων αὐτῶν προϊσταμένων. Δὲν ἠξεύρω, ἂν ἡ διάταξις αὕτη ἔχῃ λόγον τινά, ἀφοῦ ὁ ὑφιστάμενος εἶναι πάντοτε ὑπὸ τὰς διαταγὰς καὶ ὑποτίθεται καὶ ὑπὸ τὴν διαρκῆ ἐπιθεώρησιν τοῦ προϊσταμένου.

§266ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Θὰ ἴδητε, κ. συνάδελφε, ὅτι πρόκειται περὶ τῶν ὑποδεεστέρων ὑπαλλήλων, δὲν πρόκειται περὶ τῶν ἀνωτέρων ὑπαλλήλων τοῦ Προξενείου· εἶναι δὲ, νομίζω, σπουδαία διαφορὰ μεταξὺ ἀνωτέρων καὶ ὑποδεεστέρων. Ἐκτὸς δὲ τούτου εἶναι δυνητικὴ ἡ διάταξις· δὲν λέγει ὅτι ἀνατίθεται. Ἐὰν πρόκειται π.χ. περὶ παραπτώματος ἢ περὶ παραβάσεως οὐχὶ τόσον σπουδαίας, δύναται ν’ ἀνατεθῇ ἡ ἐπιθεώρησις εἰς τὸν προϊστάμενον, ἄνευ φόβου ὅτι θὰ ἐπιθεωρήσῃ μεροληπτικῶς ὁ προϊστάμενος ἕνεκα τῆς συχνῆς σχέσεως αὐτοῦ μετὰ τοῦ ἐπιθεωρουμένου. Ἐὰν ἦναι σπουδαιοτέρα ἡ ὑπόνοια τῆς παραβάσεως, τότε θὰ δύναται νὰ σταλῇ ἕτερος, ὅστις νὰ ἦναι ὅλως διόλου ἄσχετος πρὸς τὸν ὑπὸ ἐξέτασιν μέλλοντα νὰ τεθῇ ὑπάλληλον.

§267ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν θέλω νὰ ἐπεκτείνω τὴν συζήτησιν, ἀλλὰ δὲν εὑρίσκω πειστικὰ τὰ ἐπιχειρήματα, ὅτι δύναται νὰ ἐπιθεωρήσῃ ὁ ἀμέσως προϊστάμενος τὸν ὑφιστάμενόν του, τὸν ὁποῖον ἔχει καθ’ ἡμέραν ὑπὸ τὰς διαταγὰς καὶ τὴν ἐπιθεώρησιν αὐτοῦ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§268ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται).

§269Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπαναφέρω τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον· διότι τὸ νομοσχέδιον ἔχει μὲν τὴν διάταξιν ταύτην, ἀλλὰ δὲν ἔχει καὶ τὴν κύρωσιν αὐτῆς. Καὶ τοιουτοτρόπως ὁ εἷς θὰ προφασίζηται ὅτι ἔχει πονοκέφαλον, ὁ ἄλλος ὅτι δὲν ἔχει τὸν ἐπαρκῆ χρόνον, καὶ οὕτω θὰ παρέρχωνται μῆνες, χωρὶς νὰ συνταχθῇ ἡ ἔκθεσις.

§270ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ποία ἡ κύρωσις;

§271Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Νὰ στερῆται τῶν ὁδοιπορικῶν αὐτοῦ ἐξόδων π. χ. Ἐὰν νομίζητε, ὅτι πρέπει νὰ συμπληρωθῇ ἡ διάταξις αὕτη, δύναται νὰ τεθῇ εἰς τὸ ἀμέσως ἑπόμενον ἄρθρον 7, ὅτι στερεῖται τῶν ὁδοιπορικῶν ἐξόδων ὁ ὑπάλληλος ἐκεῖνος, ἐὰν δὲν ἔχῃ ἀποστείλει τὴν ἔκθεσίν του· ἄλλως δὲν εἶσθε ἀσφαλεῖς.

§272ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Κύριε συνάδελφε, νομίζω ὅτι εἰς ὅλους πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἡ πεποίθησις, οὕτως εἰπεῖν, ὅτι καὶ ὁ ὑπάλληλος καὶ ὁ Ὑπουργὸς ὁ προϊστάμενος θέλουσιν ἐξασκήσει εἰλικρινῶς καὶ εὐσυνειδήτως τὸ καθῆκόν των. Εἴδετε ὅτι προεβλέψαμεν περὶ αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον εἴπετε, πρὸς πρόληψιν ἀτόπου, τὸ ὁποῖον συνέβαινε, τοῦ νὰ ὑποβάλλωνται δηλαδὴ αἱ ἐκθέσεις 3 καὶ 4 καὶ 5 μῆνας μετὰ τὴν ἐπιθεώρησιν. Ἐγὼ προσέθεσα εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο «ἅμα ὡς περατωθείσης τῆς ἐπιθεωρήσεως.» Ὅταν λέγηται τοῦτο, ὑποτίθεται ὅτι ὁ ἐπιθεωρητὴς ἔμεινε δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας εἰς ἓν μέρος καὶ ἐξετέλεσε τὴν ἐπιθεώρησιν. Μετὰ δύο ἡμέρας θὰ ἔχῃ τὸν καιρὸν νὰ ἐργασθῇ καὶ νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσιν. Ἐὰν ὅμως ἦναι κακῆς πίστεως ὁ ὑπάλληλος, δὲν ἔχει παρὰ νὰ προχρονολογήσῃ, τὴν ἔκθεσιν ἐν ᾧ τὴν συντάσσει μετὰ δέκα ἡμέρας, καὶ νὰ τὴν στείλῃ, φέρουσαν τὴν ἡμερομηνίαν τῆς ἐπιθεωρήσεως. Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι πρέπει νὰ πρυτανεύσῃ ἡ πεποίθησις, ὅτι καὶ ὁ ὑπάλληλος καὶ ὁ προϊστάμενος θὰ θέλωσι νὰ ἐκτελέσωσι τὸ καθῆκόν των. Ἐὰν λοιπὸν ὁ προϊστάμενος δὲν λάβῃ τὴν ἔκθεσιν μετὰ δέκα ἡμέρας περίπου, ὅσος χρόνος ἀπαιτεῖται ἵνα ἔλθῃ αὕτη διὰ τοῦ ταχυδρομείου, δύναται νὰ ὑπομνήσῃ τοῦτο εἰς τὸν ἐπιθεωρητὴν, καὶ νὰ τὸν ἀνακαλέσῃ εἰς τὴν τάξιν, ὅπως ἐκπληρώσῃ τὰ καθήκοντά του. Εἶπον ὅτι, ὅταν θέλῃ εἷς ὑπάλληλος νὰ κάμῃ τοιαῦτα, ὅλα ἠμπορεῖ νὰ τὰ κάμῃ, ἀλλ’ ὑποτίθεται ὅτι ὁ προϊστάμενός του, ὁ ὁποῖος ἐποπτεύει αὐτὸν, ὅταν δὲν λάβῃ τὴν ἔκθεσιν μετὰ 8–10 ἡμέρας, ὅσαι περίπου ἀπαιτοῦνται καθ’ ὑπολογισμὸν τῆς ἀποστάσεως διὰ τοῦ ταχυδρομείου, θέλει τῷ ὑπομνήσει ὅτι πρέπει νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν του.

§273ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 6 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 7 (ἀναγινώσκεται).

§274Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀντὶ τῆς λέξεως «μεταλλικῶν», καλὸν εἶναι νὰ τεθῇ «εἰς χρυσὸν», διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία, διότι καὶ ὁ ἄργυρος καὶ ὁ χαλκὸς ἀκόμη εἶναι μέταλλον.

§275ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τὴν Τεργέστην δὲν ὑπάρχει χρυσός· εἶναι ἄργυρος, φιορίνια.

§276ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ παραδεχθῶ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Βόλου. Τὸ «μεταλλικῶν» ἐννοεῖ «χρυσῶν». Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7, ὡς ἐτροποποιήθη.

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8 (ἀναγινώσκεται).

§278Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Τὸ ἄρθρον τοῦτο μοὶ φαίνεται κἄπως εἰς ἀντίφασιν πρὸς ὅσα ἠκούσαμεν καὶ χθὲς καὶ σήμερον παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς ἐννοίας τῶν προσόντων τῶν ὑπαλλήλων ἐν γένει. Πιθανὸν νὰ ὑπάρχωσι λόγοι, τοὺς ὁποίους ἐγὼ δὲν γνωρίζω, διὰ τοὺς ὁποίους διετυπώθη κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὸ ἄρθρον τοῦτο. Διότι ὅσα ὀρθότατα περὶ τῶν προσόντων ἐν γένει καὶ περὶ τῆς ἀξίας αὐτῶν ἐξέφρασεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ταῦτα πάντα, φρονῶ, δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσιν ἐπὶ τῆς περιπτώσεως, τὴν ὁποίαν προβλέπει τὸ ἄρθρον 8. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δεκάκις, νομίζω, διηύθυνε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ πιστεύω ὅτι δὲν θέλει τις μὲ διαψεύσει, ἐὰν, ὡς ἀρχαῖος ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ὑπ’ αὐτὸν ὑπηρετήσας, βεβαιώσω, ὅτι οὐδεὶς, ὅσον αὐτὸς, κατέχει τελειότερον τὴν γνῶσιν τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας ἐν γένει τοῦ Ὑπουργείου τούτου, καὶ τῆς ἀξίας, τὴν ὁποίαν δύνανται νὰ ἔχωσι τὰ δοκιμαστικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα προβάλλει τὸ ἄρθρον 8. Ἵνα διορισθῇ τις, λέγει τὸ ἄρθρον, ἀκόλουθος βʹ τάξεως ἀπαιτεῖται νὰ ἔχῃ «δίπλωμα διδάκτορος ἢ προλύτου τῆς νομικῆς καὶ νὰ ἐπρώτευσεν ἐν διαγωνισμῷ διεξαγομένῳ κατὰ τὰ διὰ Β. Διατάγματος εἰδικῶς περὶ τούτου ὁριζόμενα...» Τοῦτο καλῶς ἔχει, ὄχι βεβαίως διότι τὸ δίπλωμα ἀποδίδει εἰς τὸν δόκιμον τοῦτον διπλωματικὸν ὑπάλληλον τὸν πραγματικὸν χαρακτῆρα τῆς ἀξίας του, ἀλλὰ διότι εἴθισται, καὶ εἶναι σύνηθες, νέος ἐκ καλῆς οἰκογενείας,— διότι τοῦτο πρέπει νὰ ᾖναι διὰ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν διπλωματικὴν ὑπηρεσίαν,—νέος ἔχων μόρφωσιν ἐν τῇ οἰκογενείᾳ του, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ νὰ λαμβάνῃ ἓν δίπλωμα διδάκτορος ἢ προλύτου τῆς Νομικῆς. Ἑπομένως δὲν βλέπω τίποτε τὸ κακὸν ἢ τὸ ἀποῤῥιπτέον εἰς τὴν διάταξιν ταύτην. Ἀλλ’ εὐθὺς ἀμέσως ἔρχεται διάταξις δοκιμαστικὴ ἄλλη, οὕτω διατυπουμένη: «καὶ νὰ ἐπρώτευσεν ἐν διαγωνισμῷ». Κατ’ ἐμὲ, καταστροφὴ τῆς διπλωματικῆς ὑπηρεσίας καὶ καταστροφὴ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπῆρξεν ἡ διάταξις αὕτη· διότι τί σημαίνει ὁ διαγωνισμός; Ἀφίνω κατὰ μέρος αὐτὸ, τὸ ὁποῖον αὐτὸς ὁ σεβαστὸς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε σήμερον τὸ ἑσπέρας περὶ τοῦ πλέον παρὰ ἀμφιβόλου τῆς εἰλικρινείας τῶν διαγωνισμῶν τούτων, διότι τοῦτο ἀνομολογεῖται σήμερον, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ βέβαιον, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ γενικῶς ἐπικρατοῦν. Ἀλλὰ καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ διαγωνισμὸς ἐφαρμοσθῇ μετὰ τῆς μεγαλειτέρας ἀκριβείας, κύριε Πρόεδρε, καὶ μετὰ τῆς μεγαλειτέρας ἐντελείας καὶ εἰλικρινείας, ἀπολύτως οὐδεμίαν σημασίαν ἔχει ὡς δοκιμαστικὸν μέτρον διὰ τὴν θέσιν τοῦ ἀκολούθου βʹ τάξεως. Λάβετε τὸ πρόγραμμα τοῦ διαγωνισμοῦ. Θὰ σᾶς εἴπῃ αὐτὸ τὸ πρόγραμμα ὡρισμένα τινὰ μαθήματα, μαθήματά τινα ἀφορῶντα εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Ὑπουργείου καὶ τῶν προξενικῶν ἀρχῶν, τὴν ἱστορίαν, τὰς συνθήκας, πράγματα ὅλα κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον τυπικὰ, τὰ ὁποῖα δύνανται ἴσως ν’ ἀποδείξωσιν, ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ διαγωνισμὸς ἐφαρμοσθῇ εἰλικρινῶς, ὅτι ὁ νέος, ὁ ὁποῖος ἐπρώτευεν εἰς τὸν διαγωνισμὸν, ἔχει γνώσεις ἐγκυκλίους, ἀφορώσας εἰς τὸ δίκαιον, ἀφορώσας εἰς τὸ διεθνὲς δίκαιον, εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν συνθηκῶν, εἰς τὴν γενικὴν ἱστορίαν κτλ. Ἀλλὰ πιστεύετε ὅτι, ἂν ἔχῃ τὰς γνώσεις ταύτας, εἶναι διὰ τοῦτο συγκεκροτημένος διὰ νὰ ἦναι διπλωματικὸς ὑπάλληλος; Ὅστις λέγει, ὅτι πιστεύει τοῦτο, βεβαίως οὐδεμίαν ἔχει νύξιν τῆς διπλωματικῆς ὑπηρεσίας. Ὅτε τὸ Κράτος καθίδρυσε τὴν διπλωματικὴν ὑπηρεσίαν, τὴν καθίδρυσε δι’ ἕνα σκοπόν. Καὶ ποῖος εἶναι αὐτὸς ὁ σκοπός; εἶναι νὰ δύνανται οἱ διπλωματικοὶ ὑπάλληλοι νὰ ἐκτελῶσι τὸ ἔργον των εἰς τὰς ξένας Αὐλὰς, πλησίον εἰς τὰς ξένας Κυβερνήσεις, εἰς τὸ Λονδῖνον, τοὺς Παρισίους, τὸ Βερολῖνον, τὴν Βιέννην, τὴν Ρώμην, τὴν Κωνσταντινούπολιν, εἰς ὡρισμένον κύκλον κοινωνικὸν καὶ πολιτικόν. Τί θὰ σᾶς δώσῃ ὁ διαγωνισμός; Θὰ σᾶς δώσῃ τὸ πολὺ–πολὺ, ἐν ᾗ περιπτώσει ὑποτεθῇ ὅτι ἐφηρμόσθη εἰλικρινῶς, τὴν βεβαίωσιν ὅτι ὁ νέος δόκιμος διπλωματικὸς ὑπάλληλος κατέχει ἐγκυκλίους τινὰς καὶ γενικὰς γνώσεις, ἀφορώσας εἰς τὸ διπλωματικὸν στάδιον. Ἀλλὰ ποίας θὰ σᾶς δώσῃ ἐγγυήσεις περὶ τοῦ παρελθόντος αὐτοῦ, κύριε Πρόεδρε, περὶ τῆς οἰκογενειακῆς αὐτοῦ ἀνατροφῆς, περὶ τῆς κοινωνικῆς αὐτοῦ ἀνατροφῆς, περὶ τῶν ἠθῶν του, ἐν γένει περὶ τῆς μορφώσεώς του, ὅπως δύνηται αὐτὸς ν’ ἀναστρέφηται ἐν τῷ κύκλῳ τῆς ὑψηλῆς κοινωνίας τῆς Εὐρώπης; Θ’ ἀπολήξωμεν βεβαίως καὶ ἀσφαλῶς εἰς γελοιωδέστατα ἀποτελέσματα. Ἔχομεν βεβαίως χιλιάδας τινὰς διδακτόρων τῆς Νομικῆς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀποκλείονται ἀπὸ τοιούτων διαγωνισμῶν, καὶ ἐγὼ δὲν διστάζω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι αὐταὶ αἱ χιλιάδες διδακτόρων δύνανται νὰ ἦναι, καὶ εἶναι βεβαίως, χρηστοὶ πάντες, ἐντιμότατοι ἄνθρωποι, ἄνθρωποι ἱκανώτατοι διὰ νὰ γείνωσι δικηγόροι, ἱκανώτατοι ἴσως οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν διὰ νὰ καταλάβωσιν οἱανδήποτε θέσιν. Ἀλλὰ δύναμαι νὰ βεβαιώσω, διότι διῆλθον ὅλας τὰς βαθμίδας τῆς διπλωματικῆς ὑπηρεσίας καὶ ἔτυχον τῆς πρὸς τοῦτο παρασκευῆς καὶ πρὶν εἰσέλθω εἰς τὸ διπλωματικὸν στάδιον, ἐν κύκλῳ ἐν τῷ ὁποίῳ ἠδυνήθην νὰ παρασκευασθῶ πρὸς τὸ στάδιον τοῦτο, ὅτι ἐπὶ δακτύλοις θέλετε μετρήσει ἐκ τῶν χιλιάδων αὐτῶν τῶν διδακτόρων ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἠδύναντο νὰ καθέξωσι διπλωματικοῦ ὑπαλλήλου θέσιν, καὶ ἰδίως ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, χωρὶς νὰ γελοιοποιηθῶσιν αὐτοὶ καὶ νὰ γελοιοποιήσωσι καὶ τὴν θέσιν. Κύριοι, ἴσως εἶναι ἄγνωστον εἰς πολλοὺς ἐξ ὑμῶν, ὅτι τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν, ἀνακῦψαν ἀπὸ τοῦ ἀγῶνος, μεταξὺ ἄλλων ὑπηρεσιῶν ἐθεμελίωσε καὶ ἔξοχον διπλωματικὴν ὑπηρεσίαν. Διότι διπλωματικοὶ ὑπάλληλοι ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ Ὄθωνος ὀνομάζονται ὁ Πέτρος Δεληγιάννης, ὁ Ἰωάννης Δεληγιάννης, ὁ Ἰωάννης Σπηλιωτάκης, ὁ Σπυρίδων Μεταξᾶς. Καὶ ἠξεύρετε, τί ὑπάλληλοι ἦσαν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι; Ὁ Πέτρος Δεληγιάννης εἶναι ἐκεῖνος, τοῦ ὁποίου ἔγγραφα ἐδημοσιεύθησαν καὶ ὑπάρχουσιν ὡς τύπος διπλωματικῶν ἐγγράφων εἰς τὴν περίφημον συλλογὴν τοῦ Μάρτενς ἐπὶ τοῦ ἐπεισοδίου Πάρκερ. Διότι ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀνάγονται εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Πάρκερ, αὐτὰ δὲν συνετάχθησαν παρὰ τοῦ πρέσβεως τῆς Γαλλίας, ὡς διεδόθη τότε, ἀλλὰ συνετάχθησαν παρὰ τοῦ τότε γενικοῦ γραμματέως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν Πέτρου Δεληγιάννη, ὅστις ἦτο εἰς ἄμεσον σχέσιν μετὰ τοῦ πρεσβευτοῦ τῆς Γαλλίας Τουβνὲλ καὶ τοῦ βασιλέως Ὄθωνος. Γνωρίζω περὶ τοῦ ἐξόχου ἐκείνου ὑπαλλήλου τίνας ἐντυπώσεις εἶχον οἱ ξένοι διπλωμάται, ὁποίας εἶχον καὶ περὶ τοῦ Ἰωάννου Δεληγιάννη, ὁποίας εἶχον καὶ περὶ τοῦ Σπηλιωτάκη. Αὐτοὶ ἦσαν ἔξοχοι ὑπάλληλοι, κύριοι συνάδελφοι, καὶ αὐτοὶ οἱ ὑπάλληλοι δὲν εἰσῆλθον διὰ διαγωνισμοῦ. Ἴσως, ἂν διηγωνίζοντο πρὸς τοὺς τυχόντας, οἱ τυχόντες θὰ ἐπετύγχανον, καὶ θὰ ἀπετύγχανον αὐτοί. Ἀλλὰ ἦσαν ἔξοχοι ὑπάλληλοι, διότι ἦσαν ἄνδρες παραδόσεων, ἄνδρες οἱ ὁποῖοι εἶχον μορφωθῆ εἰς τὰς οἰκίας των, πρὶν ἔλθωσιν ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργείου, ἦσαν ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον τελείαν κατάρτισιν, καὶ γενικὴν καὶ εὐρωπαϊκήν. Ὅταν τοιοῦτοι ὑπάλληλοι ἐγίνοντο δεκτοὶ εἰς τὴν διπλωματικὴν ὑπηρεσίαν, ὑπῆρχεν ὁ εὐθυνόμενος, ὁ Ὑπουργὸς, ὁ Βασιλεὺς καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου. Σήμερον τίς εὐθύνεται, ὅταν ὁ τυχὼν εἰσέλθῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον; Τίς εὐθύνεται ὅμως διὰ τὰ ἄγνωστα ἐκεῖνα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα συγκαλεῖτε σήμερον διὰ νὰ πρωτεύσωσιν εἰς τὸν διαγωνισμόν; Ὅλα σχεδὸν αὐτὰ τὰ πρόσωπα εἶναι ἄγνωστα, καὶ ἐν τούτοις ὁ ἐπιτυχὼν δύναται νὰ ἦναι ὁ ἀκαταλληλότατος διὰ τὴν ὑπηρεσίαν, δύναται νὰ ἦναι ἀξιόλογος ὡς ἄνθρωπος, δύναται νὰ ἦναι ὅμως ἀκαταλληλότατος ὡς διπλωμάτης. Δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἐξαίρεσις εἰς τὸν κανόνα αὐτὸν, ἐπειδὴ ὅμως δὲν ἀναφέρω πρόσωπα, δὲν ἀναφέρω καὶ τὰς ἐξαιρέσεις, διὰ νὰ μὴ ἀναφέρω κανένα. Ἀλλὰ σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν σήμερον εἶναι εἰς τὴν κατωτάτην βαθμῖδα, ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν ἔξοχον θέσιν, τὴν ὁποίαν εἶχε τὸ Ὑπουργεῖον ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ Ὄθωνος. Καὶ σᾶς ἐπαναλέγω, ὅτι οὐδεὶς τῶν ἐξόχων ἐκείνων ὑπαλλήλων, τοὺς ὁποίους ἠδυνήθην νὰ ἐκτιμήσω, διότι ὑπηρέτησα ὑπ’ αὐτοὺς, ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ διαγωνισμοῦ, ἀλλ’ ὑπῆρχον οἱ εὐθυνόμενοι διὰ τὴν ἐκλογήν των, πρῶτον αὐτὴ ἡ ἰδία ὑπηρεσία. Ὅταν ἐπρόκειτο περὶ ἐκλογῆς διπλωματικοῦ τινος ὑπαλλήλου, πῶς νομίζετε ὅτι ἤθελεν ἐκλεχθῆ αὐτός; Δὲν τὸν ἐκλέγει ἀπευθείας ὁ Ὑπουργὸς, διότι παραδέχομαι ὅτι ὁ Ὑπουργὸς δύναται νὰ προκύψῃ ἐκ τῶν κοινοβουλευτικῶν ἀναγκῶν καὶ νὰ μὴ ἔχῃ νύξιν τινὰ τῆς διπλωματικῆς ὑπηρεσίας, ἀλλ’ ὑπάρχει ἡ ὑπηρεσία, ἡ ὁποία κατέχει τὰς παραδόσεις. Ὁσάκις εἰς τὸ παρελθὸν ἀνήρχετο εἰς τὸ ἀξίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἀνὴρ ἀδαὴς τῆς διπλωματικῆς ὑπηρεσίας,—σᾶς ἀναφέρω ἕνα ἐντιμότατον ἄνθρωπον, ἀλλ’ ἀκατάλληλον ὡς Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸν κ. Βαλασσόπουλον,— κανένα δὲν ἔκαμνεν ἀτυχῆ διορισμὸν, διότι ἐκεῖ ἦτο ἡ ὑπηρεσία, διὰ νὰ τὸν ὁδηγήσῃ, τί ἔπρεπε νὰ κάμῃ. Ταῦτα σᾶς λέγω, διὰ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει κίνδυνος, ἐὰν καταργήσητε ἐντελῶς αὐτὸ τὸ παράλογον ἄρθρον 8, τὸ ὁποῖον συνετέλεσεν εἰς τὴν καταστροφὴν πρωτίστως τῆς διπλωματικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους· νὰ τὸ καταργήσητε ἐντελῶς, διότι, καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, καθ’ ἣν ἕνεκα τῶν πολιτικῶν ἀναγκῶν περιέρχεται εἰς τὴν θέσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν πρόσωπον ξένον ἐντελῶς εἰς τὴν διπλωματικὴν ὑπηρεσίαν, θὰ ἔχητε ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τὸν γενικὸν γραμματέα, τοὺς τμηματάρχας, οἱ ὁποῖοι θὰ εἴπωσι ποῖος εἶναι ὁ ἀκατάλληλος ἢ ὁ ἄξιος. Ἀλλὰ ἐπειδὴ ἀνέφερα τὸ παρελθὸν, θὰ ὑπενθυμίσω ὅτι, ἐνῷ εἴχομεν ἔξοχον ὑπηρεσίαν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν, εἴχομεν καὶ ἐξόχους πρεσβευτὰς εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Οἱ πρεσβευταὶ αὐτοὶ ἦσαν ὁ Ζωγράφος, ὁ Κωλέττης, ὁ Μαυροκορδάτος, ὁ Σπυρίδων Τρικούπης, καὶ σᾶς βεβαιῶ, Κύριοι, ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐξῆλθον ἀπὸ κανένα διαγωνισμὸν, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον διπλώματα, σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἦσαν ἔξοχοι ἄνδρες, καὶ δὲν ἔχει τις, παρὰ νὰ ἀναγνώσῃ τὰ ἀπομνημονεύματα τοῦ Γκιζὼ, διὰ νὰ ἴδῃ κατὰ τίνα τρόπον ἐξετιμᾶτο εἰς τοὺς ὑψηλοὺς κύκλους τῶν Παρισίων ὁ αὐτόθι πρέσβυς τῆς Ἑλλάδος Κωλέττης. Κύριοι, ἠδυνάμην ἀρκετὰ νὰ εἴπω, ἀλλ’ ἐπειδὴ βλέπω τὴν ἀνυπομονησίαν τινῶν συναδέλφων, διὰ τοῦτο παύω ἐνταῦθα, εὐχόμενος ὅπως, ἐὰν τώρα δὲν ἦναι δυνατὸν, ἀλλ’ εἰς προσεχῆ εὐκαιρίαν—προτείνω εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν καὶ εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως — ἀπαλειφθῇ αὐτὸ τὸ ἀλλόκοτον, τὸ ἀνυπόστατον ἄρθρον, διότι ὑπῆρξεν ἡ κυριωτέρα αἰτία τῆς καταστροφῆς τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν.

§279Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀπορῶ, πῶς ἠδυνήθη τοσαῦτα ὁ προλαλήσας νὰ εἴπῃ ἐναντίον τῶν διαγωνισμῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐπερίμενέ τις παρ’ ἀνδρὸς, ὁ ὁποῖος ἐπὶ μακρὸν χρόνον ὑπηρέτησεν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ συνηγορήσῃ μᾶλλον ὑπὲρ τῶν διαγωνισμῶν, καὶ μάλιστα νὰ συνηγορήσῃ ὑπὲρ ἐπεκτάσεως αὐτῶν καὶ εἰς ἄλλους κλάδους τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας. Καθ’ ἣν ἐποχὴν βλέπομεν ὅτι καὶ ἐκεῖ, ὅπου ἰσχύουν, ἐξοβελίζονται οἱ διαγωνισμοὶ καὶ καταλύονται αἱ ἐγγυήσεις, χάριν ἁπλῶς καὶ μόνον ἐξευρέσεως περισσοτέρων θέσεων, καὶ ἐπεριμένομεν φωνὴν διαμαρτυρίας ὑπὲρ αὐτῶν, ἀκούομεν τοὐναντίον ἱερεμιάδας κατὰ τοῦ συστήματος τῶν διαγωνισμῶν, ὧν ἐπακόλουθον καὶ συμπλήρωμα εἶναι μονιμότης τις τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀνεξήγητον, πῶς ὁ ἔντιμος προλαλήσας εἰς τοιαῦτα περιῆλθε συμπεράσματα, ὅταν ἐκ τοῦ διαγωνισμοῦ ἐζήτησε πράγματα, τὰ ὁποῖα οὐδείς ποτε ἐνόησε νὰ ζητήσῃ ἀπ’ αὐτοῦ. Ἐζήτησε νὰ εἰσάγωνται ἐν τῇ διπλωματικῇ ὑπηρεσίᾳ ἡμῶν νέοι τελείως ἀνατεθραμμένοι καὶ τελείως μεμορφωμένοι ὑπὸ ἔποψιν κοινωνικὴν, δυνάμενοι νὰ παρίστανται ἄμεμπτοι μεταξὺ τῶν διπλωματῶν τῆς Εὐρώπης, ἐν ταῖς Πρεσβείαις καὶ τοῖς Ὑπουργείοις τοῖς ξένοις, τελείως δηλονότι παρεσκευασμένοι κοινωνικῶς ἐν τῇ οἰκογενείᾳ αὐτῶν ἐκ μικρᾶς ἡλικίας. Ταῦτα βεβαίως εἶναι ἀναγκαιότατα προσόντα διὰ διπλωματικὸν ὑπάλληλον, ἀλλ’ οὐδείς ποτε ἐφαντάσθη νὰ ζητήσῃ ταῦτα ἀπὸ τὸν διαγωνισμόν. Οἱ σημερινοὶ ὑπάλληλοι, οἱ διὰ τῶν διαγωνισμῶν εἰσελθόντες εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, δὲν εἶναι κατώτεροι τῶν προκατόχων των. Φαίνονται κατώτεροι ἕνεκα ἄλλων περιστάσεων, ἀλλὰ δὲν εἶναι πραγματικῶς κατώτεροι. Ὁ ἔντιμος προλαλήσας ἀπατᾶται κατὰ τοῦτο. Οὐδόλως δ’ ἠπόρησα, ὅτι τοσαῦτα κατεμέμψατο τῶν διαγωνισμῶν, ὅταν παρέβαλε τοὺς σημερινοὺς ὑπαλλήλους τῆς διπλωματικῆς ὑπηρεσίας πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους τοὺς πρὸ 30–40 ἐτῶν, καὶ εὗρεν ἐκείνους ὑπολειπομένους τούτων κατὰ πολύ. Ἀπέδωκε τὴν διαφορὰν εἰς τὸν διαγωνισμόν. Δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι τῆς σήμερον μετεβλήθησαν τεραστίως τὰ πράγματα ἡμῶν, ἐπὶ βλάβῃ βεβαίως τῆς ἠθικῆς δυνάμεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἀνέτρεξεν εἰς ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπελάμβανε τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἐν τῇ Εὐρωπαϊκῇ διπλωματίᾳ καὶ κοινωνίᾳ πολὺ περισσοτέρας ὑπολήψεως, πολὺ περισσοτέρας εὐμενείας, πολὺ περισσοτέρας προστασίας παρ’ ὅσης ἀπολαμβάνει σήμερον· καὶ εὗρεν ὅτι οἱ σημερινοὶ ὑπάλληλοι ὑπολείπονται ἐκείνων οὐχὶ λόγῳ τῶν πραγμάτων, οὐχὶ λόγῳ τῶν μεταβολῶν αὐτῶν, οὐχὶ λόγῳ τῶν ἀπωλειῶν καὶ τῶν μειώσεων, ἃς ὑπέστη ἔκτοτε τὸ γόητρον καὶ ἡ δύναμις καὶ ἡ ὑπόληψις ἡμῶν, ἀλλὰ λόγῳ τῆς ἐλλείψεως ἱκανότητος καὶ ἀξίας, καὶ ὅτι τὴν ἱκανότητα αὐτὴν καὶ τὴν ἀξίαν δὲν δυνάμεθα πλέον νὰ τὴν εὕρωμεν, διότι τὴν ζητοῦμεν οὐχὶ κατὰ τὰς παλαιὰς μεθόδους, ἀλλὰ διὰ τῆς μεθόδου τοῦ διαγωνισμοῦ. Ὅπως ἐνισχύσῃ τὴν σύγκρισιν αὐτὴν ὁ προλαλήσας, ἀνέφερε περὶ ἐγγράφων διπλωματικῶν, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ Πάρκερ ἐκρίθησαν τοσοῦτον σπουδαῖα, ὥστε κατεχωρίσθησαν εἰς συλλογὰς διπλωματικάς. Εἶναι γνωστὴ εἰς πολλοὺς ἡ ἱστορία τῶν ἐγγράφων ἐκείνων καὶ δὲν τὴν ἀναφέρω. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου, νομίζει ὁ προλαλήσας, ὅτι ἡ τιμὴ ὀφείλεται εἰς τὴν ἀξίαν τῶν ἐγγράφων ἐκείνων; Παντάπασιν. Αὕτη ὀφείλεται εἰς τὴν ὑπόθεσιν, ὀφείλεται εἰς τὴν ἀγανάκτησιν, ἣν εἶχεν αὕτη διεγείρει καθ’ ὅλην τὴν Εὐρώπην, καὶ διὰ τοῦτο ἡ ὑπόθεσις τοῦ Πάρκερ μνημονεύεται εἰς τὰς συλλογὰς καὶ τὰ συγγράμματα τοῦ διεθνοῦς δικαίου, ὡς ἀποτελοῦσα ἀντιδιεθνῆ καὶ αὐθαίρετον περίπτωσιν. Οὐδὲ δύναται νὰ εἴπῃ τις, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν εἶναι σήμερον εἰς κατάστασιν νὰ συντάξῃ ἓν ἔγγραφον ἄξιον προσοχῆς. Τοὐναντίον οἱ διαγωνισμοὶ περισσότερον τῶν παλαιῶν μεθόδων παρασκευάζουν μεμορφωμένους ἐξωτερικοὺς ὑπαλλήλους. Ἀλλ’ οἱ διαγωνισμοὶ δὲν ἐτέθησαν ἐν τοῖς διαφόροις νόμοις, τοῖς κανονίζουσι τὰ προσόντα, διότι ἐκρίθησαν ὡς τὸ μόνον πρόσφορον καὶ ἀσφαλὲς μέσον, ὅπως διαγινώσκηται, οὕτως εἰπεῖν, μετὰ μαθηματικῆς ἀκριβείας ἡ ἱκανότης τῶν διαγωνιζομένων. Τοῦτο θὰ ἦτο παράλογον, ἂν ἐπεζητεῖτο παρὰ τοῦ νομοθέτου. Οἱ διαγωνισμοὶ καθιερώθησαν, ὅπως ἀναγκάζωσι τοὺς ἐφιεμένους νὰ εἰσέλθωσιν εἰς ἓν στάδιον, νὰ προπαρασκευάζωνται διὰ περισσοτέρας σπουδῆς καὶ ἐργασίας καλλίτεροι εἰς τὸ στάδιον, εἰς τὸ ὁποῖον θέλουσι νὰ ἀποδυθῶσιν. Ὅπου δὲ κατωρθώθη καὶ διὰ διαγωνισμοῦ νὰ γίνωνται οἱ προβιβασμοί, ἡ παρασκευὴ αὕτη ἀπέβη ὠφελιμωτέρα. Οἱ διαγωνιζόμενοι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν ἀρκεῖ νὰ φέρωσι δίπλωμα διδάκτορος Πανεπιστημίου, οὐδὲ ἀπόδειξιν δοκιμασίας ἐπιτυχοῦς ἐν τῷ Ἀρείῳ Πάγῳ. Ὁ νόμος ἀπῄτησεν, ὅπως ὁ θέλων νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ πρεσβευτικὸν ἢ προξενικὸν στάδιον προπαρασκευάζηται εἰδικώτερον εἴς τινα μαθήματα, ἰδιαιτέρως αὐτοῖς χρήσιμα, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ δὲν διδάσκονται ποσῶς, ἢ δὲν διδάσκονται ἢ συνοπτικῶς. Διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι τὰ προγράμματα τῶν διαγωνισμῶν στρέφονται κυρίως περὶ εἰδικά τινα μαθήματα, τὰ ὁποῖα δὲν περιλαμβάνονται ἐν τοῖς προγράμμασι τοῦ Πανεπιστημίου. Τοῦτο οὐ μικρὰν ἀναδεικνύει τὴν ὠφέλειαν τοῦ διαγωνισμοῦ. Ἂν δὲ μεταξὺ τῶν μετὰ τοιαύτην παρασκευὴν διαγωνιζομένων θέλῃ εἰλικρινῶς ἡ ὑπηρεσία ν’ ἀποκτήσῃ ἀσφαλῆ κρίσιν περὶ τῆς σχετικῆς μεταξὺ αὐτῶν ἀξίας, καὶ νὰ προτιμήσῃ τὸν καλλίτερον, τοῦτο δὲν εἶναι δύσκολον, οὐδὲ δυσκατόρθωτον ἐν τοῖς διαγωνισμοῖς. Αὐτὸς εἶναι κυρίως ὁ σκοπὸς τοῦ διαγωνισμοῦ, οὐδέποτε δὲ ἰσχυρίσθη τις, ὅτι διὰ τοῦ διαγωνισμοῦ εἰσέρχονται πάντοτε οἱ ἄριστοι καὶ ὅτι δι’ αὐτοῦ μόνον φιλόπονοι εἰσάγονται ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ καὶ πιστοὶ εἰς τὸ καθῆκον. Ταῦτα εἶναι προσόντα, τὰ ὁποῖα δὲν δύναται νὰ βεβαιώσῃ ὁ διαγωνισμός. Εἶναι τυχαῖα. Ἐὰν ἐφηρμόζετο καὶ παρ’ ἡμῖν ὅ,τι ἀλλαχοῦ, νὰ μὴ ζητῆται δηλονότι ὁ διαγωνισμὸς μόνον κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸν προβιβασμὸν, θὰ ἦτο μᾶλλον ὠφέλιμος. Παρ’ ἡμῖν ἡ ὑπηρεσία ἀφίνει καὶ τοὺς καλοὺς ὑπαλλήλους νὰ γείνουν κακοί. Ἐν Γερμανίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ διὰ προβιβασμὸν εἰς ἀνωτέρας θέσεις ἀπαιτοῦνται διαγωνισμοί. Ἐν Γερμανίᾳ ἀπαιτεῖται τοῦτο διά τινας στρατιωτικοὺς προβιβασμούς. Ἡμεῖς τοιοῦτο δὲν παρεδέχθημεν. Ἐν τούτοις κατηργήσαμεν αὐτὸν εἰς ἄλλους κλάδους, ἤδη ζητοῦμεν νὰ καταργήσωμεν αὐτὸν καὶ ἐν τῇ διπλωματικῇ ὑπηρεσίᾳ. Οἱ διπλωματικοὶ ὑπάλληλοι ἀπαιτεῖται βεβαίως νὰ ἔχωσι καὶ ἰδιαιτέραν τινὰ μόρφωσιν κοινωνικὴν, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο δὲν ἀσφαλίζει ἡμᾶς ὁ διαγωνισμός. Δι’ αὐτοὺς ἀπαιτεῖται σὺν ἄλλοις καὶ γνῶσις πλήρης ξένων γλωσσῶν, ταύτην δὲ κέκτηνται σήμερον ἐκ παιδικῆς ἡλικίας οἱ νέοι οἱ ἀνήκοντες εἰς τὰς ἀνωτέρας κοινωνικὰς τάξεις. Ὡς πρὸς τὰς γλώσσας, μόνον τοιαύτη ἐντὸς τῶν οἰκογενειῶν ἐκ μικρᾶς ἡλικίας διὰ τῆς καθημερινῆς ὁμιλίας ἐκμάθησις ἀπεδείχθη ὠφέλιμος, καὶ καθ’ ἡμέραν περισσότεροι γίνονται οἱ νέοι οἱ ἔχοντες τὸ προσὸν αὐτὸ τῶν ξένων γλωσσῶν. Τὰ πάντα θὰ ἦσαν ὑπὲρ καλλιτέρων σήμερον διπλωματικῶν ὑπαλλήλων. Ἡ ἀποτυχία ὀφείλεται οὐχὶ εἰς τὸν διαγωνισμόν, ἀλλ’ εἰς τὴν κακὴν ἐφαρμογήν, τὴν μεροληπτικὴν ἐφαρμογήν, τὴν ὁποίαν οἱ ἁρμόδιοι δεικνύουν συνήθως. Οὕτω τὰ πάντα ἀποτυγχάνουν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πᾶν ἄλλο πρέπει νὰ συστήσωμεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ἢ τὴν κατάργησιν τοῦ διαγωνισμοῦ, ἀποδίδοντες εἰς αὐτὸν μειονεκτήματα, τὰ ὁποῖα εἰς ἄλλους λόγους πρέπει ν’ ἀποδοθῶσιν.

§280Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Δὲν δύναμαι νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, διότι τὸ ἀντικείμενον εἶναι τοιοῦτον, ὥστε, διὰ νὰ προσαγάγῃ τις ἀποδείξεις ἀναμφηρίστους, θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ εἰσέλθῃ εἰς λεπτομερείας, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον. Μίαν ὅμως παρατήρησιν θὰ κάμω εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτήν, ὅτι ὁ διαγωνισμὸς ἔχει καὶ τὸ ἄτοπον, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀποκλείσῃ πρόσωπά τινα. Ὅταν προκηρύσσηται διαγωνισμός, πᾶς πολίτης Ἕλλην, ἔχων τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζόμενα προσόντα, δύναται νὰ προσαγάγῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἀναφοράν, νὰ καταθέσῃ 100 δραχμάς, καὶ λάβῃ μέρος. Τοῦτο εἶναι σφαλερόν. Διότι πρόκειται περὶ ὑπηρεσίας, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἀνάγκη ὁ στρατολογούμενος νὰ ἔχῃ προσόντα τινὰ, τὰ ὁποῖα ἂν δὲν ἔχῃ, πρέπει νὰ ἀποκλείηται. Ἴσως ὑπάρχουν τινὲς, οἱ ὁποῖοι πιστεύουν, ὅτι τὴν στιγμὴν ταύτην ἐμφοροῦμαι ἀπὸ ἀριστοκρατικὰς ἰδέας, καὶ ὅτι ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν πρέπει νὰ ἀνήκουν εἰς τὰς ἀνωτάτας ἀριστοκρατικὰς οἰκογενείας. Ἀλλ’ ἀμέσως βεβαιῶ, ὅτι τοιαύτη ἰδέα δὲν ὑπάρχει ἐν τῇ διανοίᾳ μου. Ἐννοῶ προσόντα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα ἂν δὲν ἔχῃ ὁ προσερχόμενος εἰς τὸν διαγωνισμόν, ἔστω καὶ ἂν ἐπέτυχε, πρέπει νὰ θεωρῆται ἀκατάλληλος, καὶ θὰ ἦναι διὰ παντὸς ἀκατάλληλος καὶ εἰς πλείστας περιστάσεις ἐπιζήμιος. Θὰ μοὶ εἴπητε, πῶς θὰ τὸ γνωρίζωμεν; Θὰ τὸ γνωρίζωμεν, διότι, καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐκ τῆς πολιτικῆς ἀνερχόμενος εἰς τὸ ἀξίωμα, ὅτι εἶναι ἀνίδεος τῶν προσόντων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται, θὰ ὑπάρχῃ ἡ ὑπηρεσία, θὰ ὑπάρχῃ ὁ γενικὸς γραμματεύς, ἡ παράδοσις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ἡ ὁποία θὰ τῷ εἴπῃ, ὅτι ὁ δεῖνα ἔχει αὐτὰ τὰ προηγούμενα, ὥστε εἶναι ἀνάρμοστος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Ἐπιτυγχάνετε διὰ τοῦ διαγωνισμοῦ νὰ ἔχητε ὑπάλληλον νοήμονα ἴσως, ἀλλὰ συχνότατα ἀκατάλληλον. Ἰδοὺ διατὶ εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου δὲν ἐθεωρήθη ὅτι μόνον τὰ προσόντα τὰ διανοητικὰ εἶναι ἐπαρκῆ πρὸς τὴν διπλωματικὴν ὑπηρεσίαν, ἰδοὺ διατὶ ὁ Γκιζὼ εἶπεν, ὅτι ἡ διπλωματία ἀποτελεῖ μίαν οἰκογένειαν, ὅτι ἡ διπλωματία τῶν διαφόρων ἐθνῶν ἔχει ἰδίαν ἀνατροφὴν, ἴδια αἰσθήματα, ἴδιον τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι, ἀποτελεῖ μίαν μεγάλην οἰκογένειαν, καὶ τοῦτο ἠδυνήθη ὁ Γκιζὼ πολλάκις νὰ ἐκτιμήσῃ, διότι, διατελέσας Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Γαλλίας, παρετήρησεν ὅτι ὑπάρχει μεταξὺ τῶν διπλωματῶν ἰσότης τις, solidarité, ἥτις ἐχρησίμευσε πολλάκις νὰ σώσῃ τὴν Εὐρωπαϊκὴν εἰρήνην. Συνέβη πολλάκις αἱ Κυβερνήσεις νὰ ἔλθωσιν εἰς συγκρούσεις, καὶ ἡ διπλωματία νὰ οἰκονομήσῃ αὐτάς. Ταῦτα λέγω, ἵνα ἐξηγήσω, ποία εἶναι εἰς τὸν Εὐρωπαϊκὸν κόσμον ἡ ἔννοια τῆς διπλωματικῆς ὑπηρεσίας, ἔννοια ἡ ὁποία τόσον καλῶς ἐνοήθη ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ Ὄθωνος καὶ ἥτις τόσον παρενοήθη σήμερον, ἕνεκα παραδόξων ἰδεῶν. Ἤθελον ἀναφέρει ἓν παράδειγμα, τὸν διάσημον ἰταλὸν διπλωμάτην Nigra, ὅστις ἦτο ἡ δεξιὰ χεὶρ τοῦ Καβούρ, καὶ ὁ ὁποῖος διεπραγματεύθη τὰ μεγαλείτερα διπλωματικὰ ζητήματα τοῦ μεγάλου Καβούρ. Αὐτὸς δὲν ἀνῆκεν εἰς τὴν ἀριστοκρατίαν, ἦτο πτωχὸς νέος, τὸν ὁποῖον παρέλαβεν ὁ Καθοὺς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν του, διότι εἶχεν ἰδιοφυΐαν, καὶ ἀνέπτυξεν ὅλα τὰ προτερήματα, τὰ ὁποῖα κατέστησαν κατόπιν αὐτὸν διάσημον, διότι ἀπενεμήθη αὐτῷ ὑπὸ τοῦ Βασιλέως Βίκτωρος Ἐμμανουὴλ μεταξὺ ἄλλων τιμῶν καὶ τὸ ἀξίωμα τοῦ Κόμητος. Ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ εἴπω ταῦτα, διότι ἐκ τῆς πείρας, ἣν ἔχω ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ἔπρεπε νὰ τὰ εἴπω. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 8, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 9 καὶ 10 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 11 (ἀναγινώσκει): «Τὸ ἄρθρον 41 τοῦ ΧΝΓʹ νόμου τῆς 21 Δεκεμβρίου 1877 τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς: «Εἰς τὰς θέσεις τῶν γενικῶν προξένων δύνανται νὰ διορισθῶσι καὶ ἐξ ἄλλων κλάδων τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας καὶ ἔξωθεν αὐτῆς.»

§282ΡΩΜΑΝΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ μοὶ λύσῃ μίαν ἀπορίαν· ποία ἡ διαφορὰ τοῦ παλαιοῦ ἄρθρου 41 καὶ τοῦ νέου;

§283ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Δύναται νὰ διορισθῇ τις εἰς τὴν θέσιν τοῦ γενικοῦ προξένου, χωρὶς νὰ ἔχῃ καὶ τὸν βαθμὸν καὶ νὰ διηύθυνε Γενικὸν Προξενεῖον.

§284ΡΩΜΑΝΟΣ. Θὰ ἦτο καλλίτερον νὰ διετυποῦτο τὸ ἄρθρον ἀκριβέστερον. Ὡς πρὸς τὴν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν δύνασθε νὰ προάγητε ἕνα πρόξενον αʹ τάξεως εἰς γενικὸν πρόξενον, καὶ νὰ τὸν παύητε εἶτα, θεωρῶ ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοιά τις. Ἀφοῦ ἡ θέσις τοῦ προξένου αʹ τάξεως περιβάλλεται διὰ περισσοτέρων ἐγγυήσεων ἢ ἡ θέσις τοῦ γενικοῦ προξένου, μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ δύναται ὁ Ὑπουργὸς νὰ προβιβάζῃ πρόξενον αʹ τάξεως εἰς γενικὸν πρόξενον ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τοῦ ἐνδιαφερομένου.

§285Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ ἡ θέσις τοῦ γενικοῦ προξένου ἐπάγεται μείωσιν δικαιωμάτων, δὲν εἶναι ὑπόχρεος ὁ πρόξενος νὰ δεχθῇ τὴν προαγωγὴν ταύτην.

§286ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Νομίζω ὅτι θὰ ἦτο ἀσφαλέστερον νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῷ νόμῳ, ὅτι δὲν δύναται ὁ πρόξενος νὰ προβιβασθῇ εἰς γενικὸν πρόξενον ἄνευ τῆς συναινέσεώς του· διότι φοβοῦμαι, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ὁ τοιοῦτος προβιβασμός, καὶ ἂν ὁ προβιβαζόμενος καὶ μὴ ἀποδεχόμενος δὲν μεταβῇ εἰς τὴν θέσιν του, νὰ παυθῇ, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι δὲν μετέβη εἰς τὴν θέσιν του.

§287ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Μοὶ φαίνεται ὅτι ἐκ τῆς γενικῆς διασκευῆς τοῦ νομοσχεδίου καθορίζεται ὅτι εἶναι δικαίωμα ἐπιλογῆς τοῦ ὑπαλλήλου νὰ δεχθῇ ἢ νὰ μὴ δεχθῇ τὴν προαγωγὴν· ὥστε δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ λόγος ἐν τῷ νόμῳ ὡρισμένως περὶ τούτου. Θὰ λάβω ὅμως ὑπ’ ὄψιν τὰς παρατηρήσεις ταύτας, καὶ ἂν ἴδω ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη, θὰ διατυπώσω περὶ αὐτῶν ὡρισμένην διάταξιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 11, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 12 καὶ 13 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§288ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 14 (ἀναγινώσκεται).

§289ΡΩΜΑΝΟΣ. Δὲν ἐννοῶ διατὶ τὴν γνῶσιν τῆς Γαλλικῆς γλώσσης περιορίζετε μόνον εἰς τοὺς προξένους τοὺς ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ἀναφερομένους. Δὲν φρονεῖτε ὅτι καὶ οἱ ἄλλοι πρόξενοι δέον νὰ γνωρίζωσι τὴν Γαλλικήν; Ἄλλως δὲ, ποῖος θὰ κρίνῃ ἐὰν οἱ πρόξενοι οὗτοι γνωρίζωσι τὴν Γαλλικήν; Δὲν πρέπει περὶ τούτου νὰ ληφθῇ πρόνοια;

§290ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν. Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 14, ὡς ἔχει).

§291ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 15 (ἀναγινώσκεται).

§292Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐπικροτῶ, Κύριοι, εἰς τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὴν ἵδρυσιν ἐμμίσθων Προξενείων, διότι οὕτω καθίσταται κανονικωτέρα ἡ λειτουργία τῶν ἡμετέρων προξενικῶν ἀρχῶν, ἀλλ’ ἡ διάταξις αὕτη ἔδει νὰ εἶχε γενικώτερον χαρακτῆρα καὶ νὰ περιελάμβανεν οὐ μόνον τὸ Βατούμ, ἀλλὰ καὶ ὅλα τὰ Προξενεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐκ τῶν ἰδίων των πόρων δύνανται νὰ συντηρηθῶσιν, ἢ καὶ μὲ θυσίαν τινὰ τοῦ δημοσίου ταμείου, χάριν τῆς εὐπρεπεστέρας ἀντιπροσωπείας ἡμῶν ἐν ταῖς ξέναις χώραις. Τὰ ἄμισθα Προξενεῖα συνεχῶς δίδουν ἀφορμὰς παραπόνων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, τὰ ὁποῖα οὐχὶ σπανίως λαμβάνουν πλήρη τὸν χαρακτῆρα τοῦ σκανδάλου. Δὲν διατελεῖ δὲ ἡ ὑπηρεσία ἐν ἀγνοίᾳ τῶν συμβαινόντων, οὐδὲ ἀγνοεῖ, ὅτι πρόξενοι διορισθέντες, ἄγνωστον συστάσει τίνων, ἔφερον ὄνειδος εἰς τὴν χώραν, ἣν ἀντεπροσώπευον. Φίλος συνάδελφος μοὶ ἀνεκοίνωσεν, ὅτι ἡ σύζυγος ἑνὸς τῶν τοιούτων προξένων μετέρχεται τὴν μαῖαν, ἢ μή τι ἄλλο, χεῖρον τούτου ἐπάγγελμα, ἐγὼ δὲ εἶδον ἄλλοτε διορισθέντα ἐν μιᾷ τῶν πρωτευουσῶν πόλεων τῆς Ἰταλίας πρόξενον τυχοδιώκτην, ὅστις, πολλὰ διαπράξας κακοήθη καὶ ἄνομα, κατώρθωσε νύκτωρ νὰ δραπετεύσῃ ἐκ τῆς πόλεως ἐκείνης, διαφυγὼν οὕτω τὰς χεῖρας τῆς ἰταλικῆς ἀστυνομίας. Δὲν γνωρίζω ποίας ἐκθέσεις ἔχει διαβιβάσει περὶ τούτων ὅλων ὁ κ. ἐπιθεωρητὴς τῶν Προξενείων, ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ ἐγώ, ὡς δημοσιογράφος, περιῆλθον ὅλην τὴν Ἀνατολὴν καὶ τὸ μέγιστον μέρος τῆς Δύσεως, ἤκουσα παρὰ τῶν κατοίκων καὶ ἀντελήφθην ἰδίαις αἰσθήσεσι, πῶς λειτουργοῦσι τὰ πλεῖστα τῶν ἀμίσθων τούτων Προξενείων. Βεβαίως ὑπάρχουσι μεταξὺ τῶν ἀμίσθων προξένων καὶ ἄνδρες, οἵτινες τιμῶσιν ἀληθῶς τὴν προξενικὴν ἡμῶν ὑπηρεσίαν, σπανίως δὲ καὶ μεταξὺ τῶν μᾶλλον διακρινομένων προξένων μας θὰ εὕρητε ἔχοντας καὶ τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν ἠθικὴν τούτων, ἀλλ’ αἱ ἐξαιρέσεις αὗται εἶναι ἐλάχισται. Συνήθως οἱ ἐν λόγῳ πρόξενοι μεταβαίνουσιν ἐκεῖ, ἵνα ἁρπάσωσι μύρια μηχανόμενοι φορολογικὰ συστήματα, μὴ ἀπέχοντα πολὺ τοῦ ἐκβιασμοῦ καὶ τῆς κλοπῆς· ἂν δὲ ὁ θεσμὸς τῆς ἐπιθεωρήσεως τῶν Προξενείων ἐλειτούργει ὡς ἔπρεπε, πλεῖστοι τούτων θὰ εὑρίσκοντο εἰς τὰ κάτεργα σήμερον. Αἱ ἐκφράσεις μου αὗται δὲν πρέπει νὰ ἐκληφθῶσιν ὡς τραχεῖαι, εἶναι κατὰ γράμμα καὶ κατὰ πρᾶγμα ἡ ἁγνὴ ἀλήθεια, λεγομένη παρ’ ἀνθρώπου, ὅστις εἶδεν ἐπιτοπίως καὶ ἐμελέτησε τὰ πράγματα. Τῶν ἀμίσθων Προξενείων αἱ θέσεις χορηγοῦνται δυστυχῶς μετὰ τῆς μεγαλειτέρας εὐχερείας καὶ ἀνεξετάστως, τὰς λαμβάνουσι δὲ συνήθως ἄνθρωποι μὴ ἔχοντες οὔτε τὰ ἠθικά, οὔτε τὰ διανοητικὰ προσόντα τῶν τοιούτου εἴδους ὑπαλλήλων, οὐχὶ δὲ σπανίως φέρουσιν οἱ ἀξιότιμοι οὗτοι Κύριοι, ὡς μόνα ἐφόδια, μερικὰς καταδικαστικὰς ἀποφάσεις, στιγματιζούσας τὸν βίον αὐτῶν. Ταῦτα πάντα ὅμως δὲν παρακωλύουν τούτους νὰ ἀντιπροσωπεύωσι τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, καὶ νὰ παρανομῶσιν ἐν ὀνόματι αὐτῆς. Καὶ οὗτοι μὲν εἶναι τοῦ ἐσχάτου εἴδους. Ἀλλὰ θὰ μοὶ ἀντιταχθῇ φυσικὰ τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑποβληθῇ τὸ Δημόσιον εἰς δαπάνας μεγάλας, ἵνα συντηρῇ Προξενεῖα. Ἀναγνωρίζω τοῦτο, ἀλλ’ ἂς ἐπιστηθῇ τοὐλάχιστον προσοχὴ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων. Εἶναι ὅμως καὶ ἕτερα Προξενεῖα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ διατηρηθῶσιν ἀφ’ ἑαυτῶν καὶ ἀφοῦ λαμβάνεται πρόνοια περὶ τοῦ Προξενείου Βατούμ, ὤφειλε νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ τοῦ Γενικοῦ Προξενείου Ὀδησσοῦ, ὅπερ ἐπίσης εἶναι προσοδοφόρον καὶ δύναται νὰ συντηρηθῇ ἐκ τῶν ἰδίων αὑτοῦ εἰσοδημάτων, εἴτε ὡς Γενικὸν Προξενεῖον, εἴτε καὶ ὡς Προξενεῖον Αʹ τάξεως. Διότι, ὡς ἔχει σήμερον τὸ Προξενεῖον τοῦτο, ἕνεκα τῆς ἀδαημοσύνης τοῦ νῦν Γενικοῦ Προξένου, πολλὰ συμβαίνουσιν ἄτοπα καὶ πολλαὶ ἐπέρχονται ζημίαι εἰς τὰ συμφέροντα τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων τῆς μεγάλης ἐν Ὀδησσῷ Ἑλληνικῆς παροικίας. Οἱ ἄμισθοι πρόξενοι — τοῦ εἴδους μάλιστα τοῦ ἐν Ὀδησσῷ προξένου — πολὺ ὀλίγον μεριμνῶσι διὰ τὰ συμφέροντα τῶν ὑπηκόων, οὓς ἐτάχθησαν νὰ προστατεύσωσιν, εἰδικῶς μάλιστα ὁ κ. Βουτσινᾶς θεωρεῖ τοὺς Ἕλληνας ὡς ἡμιβαρβάρους καὶ ἀνθρώπους, περὶ ὧν δὲν ἀξίζει τὸν κόπον νὰ ἀσχολῆται ἄνθρωπος τῆς περιωπῆς αὐτοῦ, ἂν δ’ ἔχῃ τὸ Προξενεῖον τοῦτο, τὸ ἔχει πρῶτον διότι τῷ ἀποφέρει ἕν πολὺ καλὸν εἰσόδημα ἀκόπως, ἔπειτα κολακεύει καὶ τὴν κενοδοξίαν του. Ὡς ἐκ τῶν ἰδεῶν του τούτων καὶ τῆς ἀδαημοσύνης του, πολλαὶ ζημίαι Ἑλλήνων ὑπηκόων προέκυψαν, καὶ σκάνδαλα ἐξέσπασαν ἐν τῇ εἰρηνικῇ καὶ προοδευτικῇ ἐκείνῃ παροικίᾳ. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι κατὰ τὸ 1889, ὁλόκληρος ἡ περιουσία κυρίου τινός, Συνεφιᾶ νομίζω καλουμένου, κατεστράφη ἕνεκεν τῆς περὶ τὴν ὑπηρεσίαν ἀγνοίας τοῦ προξένου. Προῆλθε δὲ ἐκ τούτου δίκη μεταξὺ τοῦ ἐμπόρου τούτου καὶ τοῦ ἡμετέρου προξένου, ἥτις ἀγνοῶ πῶς κατέληξεν. Ἡ διαγωγὴ αὕτη τοῦ ἡμετέρου προξένου ἐπέφερε ῥῆξιν μεταξὺ τούτου καὶ τῆς Ἑλληνικῆς κοινότητος, ἐνθυμοῦμαι δὲ, ὅτε παρεπεδήμουν πρὸ 5–6 ἐτῶν ἐν Ὀδησσῷ, ὅτι γενομένης ἐκλογῆς τῶν μελῶν τῆς κοινότητος, οὗτος ἔλαβεν ἐπὶ 250 ψηφισάντων 7 μόνον ψήφους, τὰς τῶν ὑπαλλήλων τοῦ ἐμπορικοῦ του γραφείου. Ἔκτοτε πλήρης ἐπῆλθε διάῤῥηξις σχέσεων μεταξὺ προξένου καὶ ὑπηκόων Ἑλλήνων, εἰς τοιοῦτο δ’ ἔφθασαν σημεῖον τὰ πράγματα, ὥστε ὁ Ἕλλην πρόξενος νὰ καταγγείλῃ φιλογενῆ καὶ πατριωτικώτατον ἄνδρα, ὡς γράψαντα εἰς ἑλληνικὰς ἐφημερίδας ἐναντίον τῆς Ῥωσσικῆς Κυβερνήσεως. Θὰ εἶχε δ’ ἴσως δυσαρέστους συνεπείας ἡ καταγγελία αὕτη, ἂν ἡ εὐθυκρισία τῶν Ῥωσσικῶν ἀρχῶν δὲν κατενόει τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν προέκυψεν ἡ συκοφαντία αὕτη, ἥτις λόγον εἶχε τὴν προσωπικὴν μόνον ἀντεκδίκησιν. Ἡ μεταξὺ κοινότητος καὶ προξένου ῥῆξις εὑρίσκεται ἐν ὅλῃ αὐτῆς τῇ ἀκμῇ μέχρι σήμερον ἀκόμη. Οἱ λόγοι, οἵτινες μὲ κινοῦσι νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν τὸν μετασχηματισμὸν καὶ τοῦ Προξενείου τούτου εἰς ἔμμισθον, δὲν εἶναι οὗτος μόνος. Ἐν Ὀδησσῷ ὑπάρχουσι πλεῖστα συμφέροντα κοινοτικὰ καὶ ἐθνωφελῆ, ἀπαιτοῦντα σύντονον τὴν μέριμναν τοῦ Ἕλληνος προξένου, καὶ μάλιστα προξένου ἐκ τῆς ὑπηρεσίας προερχομένου, ἐμπείρου καὶ δραστηρίου. Δυστυχῶς τὰ συμφέροντα ταῦτά εἰσιν ἐμπεπιστευμένα σήμερον εἰς χεῖρας ἀνθρώπου καὶ ἀπείρου καὶ διάφορον ἔχοντος ἰδέαν περὶ καθήκοντος καὶ ὑποχρεώσεων ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν Ἑλλήνων, οὓς ἀντιπροσωπεύει. Σκάνδαλα πολλὰ προέκυψαν ὡς ἐκ τοῦ χαρακτῆρος τοῦ ἀνδρὸς, τὰ ὁποῖα θὰ ἐλάμβανον διπλωματικὸν χαρακτῆρα, ἂν μὴ ὑψηλὴ μεσολάβησις προελάμβανε ταῦτα. Ἀρκεῖ νὰ ἀναφέρω τὸ γεγονὸς, ὅτι μεταξὺ τῶν ἀνωτέρων ἀρχῶν τῆς πόλεως καὶ τοῦ ἡμετέρου προξένου εἶχε διακοπῆ πᾶσα σχέσις, καὶ εἰς τοιοῦτον σημεῖον εἶχον περιπλακῆ ἐκεῖ τὰ πράγματα, ὥστε οὐδὲ ἀνεγνώριζον τοῦτον αὗται. Πρὸ τοιούτων σκανδάλων δὲν ἔπρεπε, φρονῶ, νὰ κωφεύσῃ ἡ Κυβέρνησις, κατ’ ἐπανάληψιν ὑπὸ τῆς κοινότητος παρακληθεῖσα, ἀλλ’ ὤφειλε, μεριμνῶσα καὶ περὶ τῶν συμφερόντων, περὶ ὧν ἐμνήσθην ἤδη, καὶ περὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς ἀντιπροσωπείας της, ἢ νὰ ἱδρύσῃ ἔμμισθον Προξενεῖον καὶ ἔχῃ οὕτως ὑπεύθυνον πρόξενον, ἢ ν’ ἀντικαταστήσῃ τοῦτον δι’ ἑτέρου, ἀμίσθου μὲν, παρέχοντος ὅμως πλείονας ἐγγυήσεις. Ἀλλὰ πρὸς ἀποφυγὴν τοιούτων παραπόνων εἰς τὸ μέλλον, προτιμότερον θὰ ἦτο νὰ ἱδρυθῇ καὶ ἐν Ὀδησσῷ, ὅπως ἐν Βατοὺμ, ἔμμισθον Προξενεῖον.

§293ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ θέσις τοῦ προξένου Ὀδησσοῦ εἶναι σπουδαία ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι δὲν δύναται νὰ διορισθῇ ἔμμισθος πρόξενος εἰς αὐτὴν, διότι τὰ ἔσοδα τοῦ Προξενείου τούτου δὲν καλύπτουν σήμερον τὰ ἔξοδα. Διὰ τοῦτο ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις διετήρησαν ἄμισθον αὐτὸ, καίτοι πολλοὶ ὑπάρχουν λόγοι, ὅπως καταστῇ ἔμμισθον, καὶ πολλάκις ἐζητήθη ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς ἀποικίας τοῦτο. Κατὰ τοῦ νῦν γενικοῦ προξένου, ὅστις ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν διευθύνει αὐτὸ, ἠγέρθησαν ἐνίοτε παράπονα, ἀλλ’ ἐνόσῳ δὲν καθίσταται ἔμμισθον, δὲν ἐκρίθη πρέπον ν’ ἀντικατασταθῇ ὑπάλληλος ἀρχαῖος καὶ λόγῳ τῆς περιουσίας του ἀξιοπρεπῶς ἀντιπροσωπεύων τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Αἱ δαπάναι ἐν Ὀδησσῷ εἶναι μεγάλαι, ἐὰν δὲ καταστήσωμεν τὸ Προξενεῖον ἔμμισθον, εἶναι οὐ μόνον ἀδύνατον νὰ καλύψωμεν διὰ τῶν ἐσόδων τὰ ἔξοδα, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐπαρκῶμεν διὰ τοῦ μισθοῦ εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ γενικοῦ προξένου. Ἄν χορηγήσωμεν μισθὸν χιλίων δραχμῶν, ἤτοι μόλις ἑξακοσίων χρυσῶν, αὗται βεβαίως δὲν ἐπαρκοῦσιν εἰς ἀξιοπρεπῆ παράστασιν γενικοῦ προξένου ἐν Ὀδησσῷ, ἀλλ’ οὔτε καὶ διὰ τὴν ἁπλῆν συντήρησιν αὐτοῦ. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν δὲν ἐπραγματοποιήθη ἡ ἀνάγκη αὕτη τῆς ὑπηρεσίας. Μεῖζον θὰ ἦτο τὸ κακὸν, ἄν μετεβάλλετο εἰς ἔμμισθον τὸ Γενικὸν Προξενεῖον Ὀδησσοῦ, ἀλλ’ ἐπὶ μισθῷ γλίσχρῳ καὶ ἀνεπαρκεῖ. Ἄν ἀποφασίσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ καταβάλλῃ τοὐλάχιστον τὸν μισθὸν τῶν χιλίων δραχμῶν εἰς χρυσὸν, θὰ κατορθωθῇ τότε ἀζημίως ὑπὸ ἔποψιν ἠθικὴν ν’ ἀντικατασταθῇ τὸ ἄμισθον δι’ ἐμμίσθου.

§294ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ προσθέσω εἰς ὅσα εἶπον ὀλίγας ἀκόμη λέξεις. Δὲν γνωρίζω ἂν τὰ ἔσοδα τοῦ Γενικοῦ Προξενείου Ὀδησσοῦ ἦναι ἐπαρκῆ, ὅπως καλύψωσι τὰς δαπάνας ἐμμίσθου Προξενείου πρώτης τάξεως, ἀλλ’ ἂν δὲ μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ταῦτα ἀνέρχονται 10,000–12,000 ῥούβλια κατ’ ἔτος.

§295ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μόλις εἰς 20–25 χιλιάδας δραχμῶν ἀνέρχονται ταῦτα, δὲν πιστεύω δὲ νὰ ὑπερέβησαν ποτὲ τὸ ποσὸν τοῦτο.

§296ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Καὶ μὲ τὸ ποσὸν τοῦτο δύναται νὰ συντηρηθῇ προξενεῖον Αʹ τάξεως. Καὶ ἐγὼ, ὅπως ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου συνάδελφος, ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι μὲ τὴν ὑποτίμησιν τοῦ ἡμετέρου νομίσματος αἱ μισθοδοσίαι τῶν προξενικῶν ὑπαλλήλων δύνανται νὰ φέρωσιν αὐτοὺς εἰς ἀπόγνωσιν, ἀλλὰ δὲν φρονῶ, ὅτι ὁ λόγος, ὃν προβάλλει ὁ κ. Δεληγεώργης, δύναται νὰ ἀποτρέψῃ τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τοῦ νὰ προβῇ εἰς διακανόνισιν τῶν ἐν Ὀδησσῷ συμβαινόντων. Ἡ εὐπορία μόνη δὲν εἶναι λόγος ἀποχρῶν, ὅπως διατηρῆται εἰς θέσιν προξένου ἄνθρωπος, ὅστις πρὸ πολλοῦ ὤφειλε νὰ ἀπαλλαγῇ καθηκόντων ξένων αὐτῷ. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου συνάδελφος διετέλεσεν Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ εὑρίσκεται ἑπομένως ἐν γνώσει τῶν σκανδάλων, τῶν ἐν τῷ Προξενείῳ τούτῳ συμβαινόντων, τὰ ὁποῖα ἐγὼ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀναφέρω ἐντὸς τῆς αἰθούσης τῆς Βουλῆς. Δὲν πιστεύω δὲ τὰς ἐλλείψεις του ταύτας καὶ τὴν πρὸς τοὺς Ἕλληνας διαγωγήν του νὰ ἀναπληροῖ μόνη ἡ εὐπορία του. Ἄλλως τε εἰς τοιαύτην θέσιν, εἰς ἣν θὰ εὑρεθῇ ὁ ἐνδεχόμενος ἔμμισθος πρόξενος Ὀδησσοῦ, εὑρίσκονται καὶ ἕτεροι πρόξενοι. Φέρω ὡς παράδειγμα τὸ Προξενεῖον Καΐρου, ὅπερ εἶναι Αʹ τάξεως, καὶ ὁ διευθύνων αὐτὸ λαμβάνει 1000 δρ. μόνον κατὰ μῆνα, ὑφίσταται δὲ μεγάλας δαπάνας, καὶ ἀναγκάζεται νὰ πληρόνῃ μεγάλα ἐνοίκια, ἐν τούτοις ὑφίσταται ἐκεῖ ἔμμισθον Προξενεῖον, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ἐμπιστευθῇ τόσα συμφέροντα εἰς τὸν πρῶτον τυχόντα Ἕλληνα τῆς παροικίας Καΐρου. Καὶ μὲ τοῦτο δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι ὁ κ. Βουτσινᾶς εἶναι ὁ πρῶτος τυχὼν κάτοικος Ὀδησσοῦ· γνωρίζω ὅτι εἶναι εὔπορος ἄνθρωπος, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἁρμόδιος πρὸς ἐκτέλεσιν προξενικῆς ὑπηρεσίας. Τὸ λίαν προσοδοφόρον τοῦτο Προξενεῖον τὸ θέλει διὰ νὰ φέρῃ τὴν χρυσοποίκιλτον στολήν, νὰ κατέχῃ ἐν τῇ κοινωνίᾳ τῆς πόλεως ἕν ἀξίωμα, καὶ περὶ τῶν ἄλλων οὐδεμίαν ἐνασκεῖ μέριμναν. Λαμβανομένων τούτων ὅλων ὑπ’ ὄψει, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψει τῆς ὑπαρχούσης μεταξὺ προξένου καὶ κοινότητος διαστάσεως, τῶν καθημερινῶν σκανδάλων καὶ τῶν προσόδων τοῦ Προξενείου, φρονῶ ὅτι δύναται καὶ πρέπει νὰ ἱδρυθῇ Προξενεῖον ἔμμισθον ἐν τῇ πόλει ταύτῃ. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει δέον νὰ ἀπαλλαγῇ ἡ Ἑλληνικὴ κοινότης ἀπὸ τοῦ νῦν προξένου, πιστεύω δέ, ὅτι ἐν τῇ κοινότητι ταύτῃ πολλοὶ θὰ ὑπάρχωσιν ἐπίσης εὔποροι καὶ πολλῷ τούτου εὐπορώτεροι, ὅπως δεχθῶσι τὸ βάρος τῆς προξενικῆς ἀρχῆς τῆς Ἑλλάδος ἐν Ὀδησσῷ, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ εὑρίσκωνται εἰς διαμάχην μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς κοινότητος.

§297Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δυνατὸν νὰ ἦναι ἀκριβῆ ὅλα ταῦτα καὶ νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη νὰ μετατραπῇ τὸ Προξενεῖον Ὀδησσοῦ εἰς ἔμμισθον ἀλλὰ δὲν ἕπεται ὅτι θὰ θεραπευθῶσι πάντα τὰ κακὰ, ἐὰν δὲν καταβάλλωμεν τὴν δέουσαν προσοχὴν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων. Ἀπόδειξιν περὶ τούτου ἔχομεν τὸ Προξενεῖον Μασσαλίας, τὸ ὁποῖον εἶναι ἔμμισθον, καὶ ὅμως δύναται νὰ ζητήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸν φάκελλον τὸν ὀγκωδέστατον, τὸν ἀναφερόμενον εἰς τὸ Προξενεῖον τοῦτο, νὰ μελετήσῃ αὐτὸν καὶ ἴδῃ τίνα ἄτοπα συμβαίνουσιν αὐτόθι.

§298ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Δὲν γνωρίζω τί συμβαίνουσιν ἀλλαχοῦ, βεβαιῶ ὅμως ὅ,τι συμβαίνει εἰς Ὀδησσόν· διὰ νὰ μὴ φανῇ δὲ, ὅτι ἀναφέρω ἀναπόδεικτα πράγματα, παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ τὴν ἀναφορὰν τῶν Ἑλλήνων κατοίκων τῆς Ὀδησσοῦ, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἀναφέρονται τὰ ποικίλα παράπονα τῶν ὑπερχιλίων ὑπογραψάντων Ἑλλήνων. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἀπεστάλη κατὰ τὸ 1889.

§299ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 15 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 16 (ἀναγινώσκεται).

§300ΡΩΜΑΝΟΣ. Διὰ τοῦ ἄρθρου 136 τοῦ ΧΝϚʹ νόμου, ἀναφερομένου ἐν τῷ 16ῳ ἄρθρῳ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, χορηγοῦνται εἰς τὸν βʹ γραμματέα τοῦ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ Πολιτικοῦ Πρακτορείου δικαιώματα σπουδαιότατα, νὰ ἀναστέλλῃ δηλαδὴ τὰς ἀποφάσεις τοῦ Προέδρου τοῦ δικαστηρίου, νὰ παρεμβαίνῃ πρὸς λύσιν τῶν ἐκ δικαστικῶν διαφορῶν ἀναφυομένων ἀμφισβητήσεων, εἴτε πρὸς τὰς ἐγχωρίους εἴτε πρὸς τὰς ξένας ἀρχάς. Ἐξ ἄλλου μέρους δὲν ἐπιτρέπεται αὐτῷ νὰ ἐνεργῇ ἕτερα καθήκοντα ἥττονος σπουδαιότητος, ὡς λόγου χάριν ναυαγιαιρέσεις, τὰς ὁποίας βεβαίως δύναται νὰ ἐνεργήσῃ καὶ ὑπάλληλος μὴ ἔχων μεγάλας γνώσεις ὑπηρεσίας. Δὲν ἐννοῶ διατί δὲν ἀνατίθεται καὶ ἡ ὑπηρεσία αὕτη εἰς τὸν βʹ γραμματέα, ἀλλ’ ἀφῃρέθη ἀπὸ αὐτὸν, καὶ διατὶ ἀφῃρέθη καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ἐπαγρυπνῇ ἐπὶ τῶν πλοιάρχων τῶν Ἑλληνικῶν πλοίων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 16, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 17 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§301ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 18 (ἀναγινώσκεται).

§302ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μολονότι συνεζητήθη τὸ ζήτημα ἤδη τῆς καταργήσεως τῶν ὑποπροξενείων ἐν Ἰόππῃ, ἐν Φιλιππιάδι καὶ ἐν Βρυούλοις καὶ τῶν θέσεων τῶν γραμματέων τῶν ἐν Ἰωαννίνοις καὶ Φιλιππουπόλει Γενικῶν Προξενείων καὶ τοῦ γραμματέως τοῦ ἐν Βιτωλίοις Προξενείου Αʹ τάξεως, οὐχ ἧττον νομίζω ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ ἐπανέλθω καὶ πάλιν, διότι τὰ ἀναπτυχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς σημασίας τοῦ τε Ὑποπροξενείου ἐν Φιλιππιάδι καὶ τῶν γραμματέων ἰδίως τοῦ Γενικοῦ Προξενείου Ἰωαννίνων καὶ κατὰ δεύτερον λόγον τοῦ Γενικοῦ Προξενείου Φιλιππουπόλεως μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι καθ’ ὁλοκληρίαν σύμφωνα μὲ τὰ πράγματα. Τὸ Ὑποπροξενεῖον Φιλιππιάδος, ἐκτὸς τῆς σημασίας, τὴν ὁποίαν ἔχει ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ νομοῦ Ἄρτης, ἔχει καὶ πολιτικὴν σημασίαν. Πλανᾶται δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νομίζων ὅτι ἡ θέσις Παραμυθίας ἢ ἄλλη θέσις τῆς Κάτω Ἠπείρου ἔχει πλειοτέραν σημασίαν τῆς Φιλιππιάδος. Ἐν Φιλιππιάδι συγκεντροῦται σήμερον ἡ ἐνέργεια τοῦ κάτω Ἀλβανισμοῦ. Ἡ Φιλιππιὰς ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς θέσεώς της ἔχει σήμερον ἀνωτέραν σημασίαν καὶ τῆς Παραμυθίας καὶ τῶν Φιλιάτων. Ὥστε ἐπιμένω, ὅτι καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν θὰ παρέλθωσι τὸ ζήτημα τοῦτο τοῦ Ὑποπροξενείου Φιλιππιάδος μὲ τὴν ἰδέαν ὅτι δύνανται τὰ ἐκεῖ ὑπάρχοντα συμφέροντα, τά τε τοπικὰ τοῦ νομοῦ Ἄρτης καὶ τὰ γενικώτερα ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐν Ἠπείρῳ, νὰ ἐξυπηρετηθῶσι δι’ ἑνὸς πράκτορος, διὰ τὴν θέσιν τοῦ ὁποίου δυσκόλως θὰ εὕρῃ κατάλληλον πρόσωπον νὰ ὀνομάσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὸ Γενικὸν Προξενεῖον τῶν Ἰωαννίνων, νομίζω ὅτι θὰ ἦναι ἀσύγγνωστος πλάνη νὰ ὑποτιμήσωμεν τὴν σημασίαν αὐτοῦ. Ὑποτιμῶμεν δὲ τὴν σημασίαν αὐτοῦ, ἐὰν νομίζωμεν ὅτι ὁ γεν. πρόξενος Ἰωαννίνων δύναται νὰ ἐκτελέσῃ ὅλα τὰ καθήκοντα, τὰ εἰς αὐτὸν ἐπιβαλλόμενα, χωρὶς νὰ ἔχῃ γραμματέα. Ὁ γραμματεὺς τὸν ἀντικαθιστᾷ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν πρέπει νὰ κάμῃ καὶ ὀφείλει νὰ κάμῃ π. χ. καταγραφὰς κληρονομιῶν, ἰδίως ὅπως ἐπιβλέπῃ καὶ ἄλλα πλησιόχωρα μέρη τῶν Ἰωαννίνων ἐν Ἠπείρῳ. Δὲν θὰ δύναται δὲ ἐκτελέσῃ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα, ὡς ἀνεπτύχθη καὶ πρὸ ὀλίγου, δὲν εἶναι καθήκοντα γενικοῦ προξένου, ἀλλὰ γραμματέως. Διὰ τοῦτο ἐνόμισα καθῆκον, ὅπως καὶ ἐκ τρίτου ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ τῆς σημασίας τῶν δύο τούτων θέσεων.

§303ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁ ἀναπληρωτὴς τοῦ ἐν Φιλιππιάδι ὑποπροξένου τώρα δὲν εἶναι κάτοικος Φιλιππιάδος;

§304ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι. Ἡ Τουρκία ἔκαμεν ἀποικισμὸν τῆς πόλεως Φιλιππιάδος ὑπὸ τὸν ῥητὸν ὅρον νὰ μὴ ἐπιτραπῇ εἰς κανένα χριστιανὸν νὰ κτίσῃ οἰκίαν ἐν Φιλιππιάδι. Δὲν ὑπάρχει ἑπομένως κάτοικος χριστιανὸς ἐν Φιλιππιάδι. Ὑπάρχουσιν, ὡς εἶπον, τινὲς τῶν περιοίκων, μᾶλλον χωρικοὶ, οἱ ὁποῖοι κατοικοῦσιν, ἐνοικιάζοντες οἰκίας ὀθωμανικάς. Δὲν ὑπάρχουσιν ἑπομένως κάτοικοι ἀνεπτυγμένοι ὁπωσοῦν Φιλιππιάδος· εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ ὑπάλληλος ξένος ἐν Φιλιππιάδι, ὁ ὁποῖος νὰ διαμένῃ ἐκεῖ, ὅπως προστατεύῃ τὰ ἄπειρα συμφέροντα τὰ Ἑλληνικὰ, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν ἐκεῖ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 18, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§305ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Καταθέτω τοὺς πίνακας περὶ τῶν εἰσπράξεων τῶν διαφόρων Προξενείων.

§306ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐκείνους τοὺς ὁποίους εἶχον ζητήσει;

§307ΣΚΟΥΖΕΣ. Μάλιστα.

§308ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παρακαλῶ νὰ τυπωθῶσι.

§309ΣΚΟΥΖΕΣ. Οἱ μὲν δύο εἶναι αὐτοὶ οἱ ἴδιοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον κατατεθῆ καὶ ἄλλοτε, ὁ μόνος δὲ, τὸν ὁποῖον καταθέτω χειρόγραφον, εἶναι ὁ τοῦ 1893 καὶ 1894. Νομίζω ὅτι συντομώτερον θὰ ἦναι, ὅσοι τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐνδιαφέρονται, νὰ προσέλθωσιν εἰς τὸ γραφεῖον, ὅπως λάβωσι γνῶσιν.

§310ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τυπωθῶσι.

§311ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι μάταιον.

§312ΡΩΜΑΝΟΣ. Πάντοτε τυπώνονται.

§313ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι πληροφορίαι σχετιζόμεναι καὶ μὲ τὸν προϋπολογισμόν.

§314ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι δαπάνη περιττή· πέντε ἢ ἓξ Βουλευταὶ ἐνδιαφερόμενοι δύνανται νὰ ἔλθωσιν εἰς τὸ γραφεῖον καὶ λάβωσι γνῶσιν.

§315ΒΑΛΕΤΑΣ. Αἱ εἰσπράξεις αὗται ὑπολογίζονται εἰς φράγκα χρυσᾶ;

§316ΣΚΟΥΖΕΣ. Νομίζω ὅτι ἀναφέρεται.

§317ΒΑΛΕΤΑΣ. Δὲν ἀναφέρεται.

§318ΣΚΟΥΖΕΣ. Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ ᾼΛΚΓ’ νόμου περὶ Πρεσβειῶν καὶ τοῦ ͵ΒΡΚΔʹ περὶ προξενικῆς ὑπηρεσίας παρὰ τῇ ἐν Παρισίοις Πρεσβείᾳ.

§319ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 225). Τρίτη συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὁδοποιΐας. Ὁ κ. Σιμόπουλος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§320ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον περὶ ὁδοποιΐας, καὶ ὡς ἐκ τοῦ τίτλου αὐτοῦ καὶ ἐξ ὅσων ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀναγγέλων αὐτὸ εἶπεν, ὅτε εἰσηγήσατο τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, ἐφείλκυσε τὴν προσοχὴν οὐ μόνον ἐμοῦ, ἀλλὰ καὶ ἁπάσης τῆς Βουλῆς, διότι τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας εἶναι ἐκ τῶν μᾶλλον ἐνδιαφερόντων τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον. Ὑπελάμβανον, ὅτε ἀνηγγέλλετο τὸ νομοσχέδιον περὶ ὁδοποιΐας, ὅτι ἐπρόκειτο ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ νὰ ἴδωμεν διατετυπωμένας τὰς ἰδέας τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἰδέας γνωστὰς εἰς ἡμᾶς τοὐλάχιστον, τοὺς ἀποτελοῦντας μέλη τῶν παρελθουσῶν Βουλευτικῶν περιόδων, διότι καθ’ ὃν χρόνον εἰσήχθη ὁ νόμος περὶ συγχωνεύσεως τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐδήλωσεν ὡρισμένως, ὅτι ἦτο κατὰ τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ· ἐπεφυλάχθη μὲν νὰ ὁμιλήσῃ εἰς ἄλλην εὐκαιρίαν περὶ αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν ἐπαρουσιάσθη, ὡς φαίνεται, ἡ εὐκαιρία αὕτη, ὥστε δὲν ἐδήλωσεν ἀκριβῶς τότε τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας εἶχεν. Ἐκ τῆς ἱστορικῆς ὅμως μελέτης, ἥτις τῇ συγκατανεύσει τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τυπωθεῖσα διενεμήθη εἰς τοὺς κ. κ. Βουλευτὰς, ἀποδεικνύεται, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχε τὴν γνώμην, ὅτι τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ἔπρεπε νὰ ὑφίσταται, ἡ δὲ κατάργησίς του, ἥτις ἐγένετο κατὰ τὸ 1892, δὲν ἐδικαιολογεῖτο. Ὁ νόμος τῆς 16 Ἰουλίου 1892, ὁ συγχωνεύσας τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας πρὸς τὸ ταμεῖον τὸ Δημόσιον, βεβαίως ἦτο νόμος, ἔχων ταμιευτικὸν καθαρῶς χαρακτῆρα. Ἐν τῇ ἐποχῇ ἐκείνῃ ἡ Κυβέρνησις, ἥτις προΐστατο τῶν κοινῶν, ἠκολούθει τὴν πολιτικὴν τῆς ἐπαρκείας· ἐφρόνει, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀποκαταστήσῃ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ ἄρτιον καὶ σταθερόν· ἐνόμιζεν, ὅτι ἔπρεπε δι’ αὐξήσεως τῶν φορολογικῶν ἐπιβαρύνσεων τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ κατασταθῇ ὑπὸ τὴν εὐρυτέραν αὐτοῦ ἔννοιαν τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ οὕτω σταθερὸν καὶ βέβαιον, ὥστε νὰ ἀρθῇ πᾶσα πρὸς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ἡμῶν δυσπιστία τῶν εὐρωπαϊκῶν ἀγορῶν, νὰ μὴ ἐνδοιάζωσι τὰ κεφάλαια νὰ προσέλθωσιν ἀρωγὰ εἰς τὸ ἡμέτερον Κράτος, καθ’ ὃν χρόνον τοῦτο εἶχεν ἀπόλυτον ἀνάγκην αὐτῶν, ἤτοι καθ’ ὃν χρόνον τὸ Κράτος εἶχεν ἀνάγκην νὰ ποιήσηται χρῆσιν τῆς δημοσίας πίστεώς του πρὸς ἀνόρθωσιν τῶν δημοσίων καὶ τῶν κατ’ ἰδίαν οἰκονομιῶν. Ὡς ἐκ τούτου ἡ κατάργησις τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ἔσχεν ἓν μειονέκτημα οὐσιῶδες, ὅτι διετήρησεν ἅπαντα τὰ ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ἐπιβληθέντα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν φορολογικὰ βάρη, ἐνῷ συγχρόνως κατήργησε πάντα τὰ πλεονεκτήματα τὰ ἐκ τοῦ ταμείου ἐκείνου προσδοκώμενα· διότι διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1892 διετηρήθησαν ὅλοι οἱ πόροι, διετηρήθησαν ὅλα τὰ ποσοστὰ, διετηρήθησαν πάντα τὰ πρόσθετα βάρη, τὰ ὑπὲρ τοῦ ταμείου τούτου ἐπιβληθέντα, πάντα δὲ ταῦτα μετεβλήθησαν εἰς πόρους τοῦ Κράτους καὶ εἰσάγονται ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Τοὐναντίον δὲ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὁδοποιΐαν, ὡς μόνην πρόνοιαν ὁ νόμος ἐκεῖνος ἔλαβε, νὰ ἀναγραφῶσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῷ ἐτησίῳ πιστώσεις, τῶν ὁποίων ἡ χρῆσις ἤθελεν ἔχει ἕνα καὶ μόνον σκοπὸν, νὰ ἐξοφλήσῃ δι’ ἐτησίων δόσεων ἢ χορηγιῶν τὰς ὀφειλὰς τοῦ δημοσίου ταμείου πρὸς τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, τὰς ἐκ τῆς παρελθούσης διαχειρίσεως προκυπτούσας. Ἡ περὶ τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας μελέτη τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καίτοι ἔχουσα χαρακτῆρα ἰδιωτικὸν, παρέχει εἰς ἡμᾶς πολλὰ δεδομένα, ἵνα κρίνωμεν περὶ τῶν ταμιευτικῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ ταμείου τούτου καὶ περὶ τῆς χρησιμότητος τοῦ ταμείου τούτου εἰς τὰ ἔργα τῆς συγκοινωνίας. Κατὰ τὴν μελέτην ταύτην, κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1890 τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας εἶχεν ὑπὲρ ἑαυτοῦ περίσσευμα ἐκ δραχ. 1,127,008. Τὸ συμπέρασμα τοῦ συντάξαντος τὴν μελέτην ταύτην εἶναι (ἀναγινώσκει): «Τὴν διάλυσιν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας βεβαίως ὑπηγόρευσεν ὁ πόθος τῆς ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου ἰδιοποιήσεως τῆς περιουσίας αὐτοῦ, ἡ δὲ διάλυσις αὐτοῦ ἦτο πρᾶξις δημευτική» Ὄταν τις ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του πάσας ταύτας τὰς ἰδέας καὶ πεποιθήσεις τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅταν συγχρόνως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι διὰ τοῦ νόμου περὶ συστάσεως τοῦ ταμείου ὁδοποιΐας τοῦ 1867 ὡρισμέναι φορολογικαὶ ἐπιβαρύνσεις ἐπεβλήθησαν πρὸς ὡρισμένον σκοπὸν, ἤτοι πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργων συγκοινωνίας, θὰ καταλήξῃ ἀναγκαίως εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι, ἀφοῦ οἱ λόγοι, οἵτινες ὑπηγόρευσαν τὸν νόμον τοῦ 1892, ἔπαυσαν ὑφιστάμενοι, ἤτοι ἀφοῦ ὁριστικῶς πλέον ἐγκατελείφθη ἡ πολιτικὴ τῆς ἐπαρκείας, ἐπεβάλλετο εἰς πᾶσαν Κυβέρνησιν καὶ μάλιστα εἰς τὸν προϊστάμενον τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος τοιαύτας εἶχε κατὰ τοῦ νόμου τοῦ 1892 ἰδέας, νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου πᾶσαν τὴν φορολογικὴν ἐπιβάρυνσιν, τὴν ἐπιβληθεῖσαν ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, νὰ χρησιμοποιήσῃ ὑπὲρ τῶν ἔργων τῆς συγκοινωνίας, ὑπὲρ τοῦ προορισμοῦ, οὗ ἕνεκεν ἐπεβλήθη. Ἀντὶ τούτου ὅμως ἔχομεν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον, κατ’ ἐμέ, οὐδένα ὑπηρετεῖ σκοπὸν, καὶ τὸ ὁποῖον, κατ’ ἐμὲ, δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς περιττόν. Καὶ ἄνευ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἠδύναντο τὰ ἔργα, περὶ τῶν ὁποίων προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον, νὰ ἐκτελεσθῶσι δυνάμει τῶν πρὸ αὐτοῦ ἰσχυόντων νόμων. Μία ἴσως διάταξις αὐτοῦ, ἡ τοῦ ἄρθρου 1, ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ σκόπιμος, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὑπολαμβάνει τὴν τοῦ θέματος διατύπωσιν, διότι διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου καταργεῖ πάσας τὰς ἀδείας τὰς πρὸς συνομολόγησιν δανείων διὰ προηγουμένων νόμων κεχορηγημένας· ἀλλ’ ἀντὶ εἰδικῶς νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου τοῦ 1892, διὰ τοῦ ὁποίου χορηγεῖται ἄδεια πρὸς συνομολόγησιν δανείου ἐκ δραχ. 15,000,000, ἠδύνατο καὶ αὐτὴν τὴν διάταξιν νὰ περιλάβῃ εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐψήφισεν ἤδη ἡ Βουλὴ, τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον φέρει τίτλον «περὶ ἀνακλήσεως τῶν πρὸς συνομολόγησιν δανείων κεχορηγημένων ἀδειῶν καὶ περὶ καταργήσεως τῶν περὶ τούτου νομοθετικῶν διατάξεων», τὸ ὁποῖον κατήργησε 17 προηγουμένους νόμους. Εἰς τοῦτο ἠδύνατο νὰ προστεθῇ καὶ ἡ κατάργησις τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου τοῦ 1892, τοῦ χορηγήσαντος τὴν ἄδειαν συνομολογήσεως δανείου 15,000,000, καὶ ἀντὶ τῆς καταργήσεως 17 προηγουμένων ἀδειῶν νὰ ἔχωμεν 18, καὶ οὕτω τὸ προκείμενον νομοσχέδιον νὰ μὴ θεωρῆται τὸ παράπαν ἀναγκαῖον. Τὸ ἄρθρον 2 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἔχει οὕτω. ἀναγινώσκει): «Ἡ κατασκευὴ καὶ ἡ ἀνακαίνισις τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν, τὰ ἔργα τῶν ὁποίων ἀνέλαβον διὰ μειοδοτικῶν δημοπρασιῶν, νομίμως ἐγκριθεισῶν, ἐργολάβοι, θέλει ἐξακολουθήσει μέχρι περατώσεως αὐτῶν, καταβαλλομένων ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων αὐτοῦ τῶν ἀπαιτουμένων ἐξόδων. Πρὸς τοῦτο θέλουσι περιλαμβάνεσθαι ἐν τοῖς ἐτησίοις προϋπολογισμοῖς ἀνάλογοι πιστώσεις.» Ἐὰν διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου δὲν πρόκειται νὰ ἀναβιώσωσιν ἐργολαβίαι διαλελυμέναι, βεβαίως δὲ δὲν δύναται διὰ τοῦ ἄρθρου 2 νὰ δοθῇ ἰσχὺς εἰς ἐργολαβίας διαλυθείσας, εἶναι ἐντελῶς περιττὸν, διότι κατὰ τὸ ἄρθρον 12 τοῦ νόμου τοῦ 1892, μέχρι τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ δανείου τὰ ἔξοδα κατασκευῆς ὁδῶν καὶ τὰ ἔξοδα ἐπαρχιακῆς καὶ νομαρχιακῆς ὁδοποιΐας θέλουσι πληρόνεσθαι ἐκ τῶν δημοσίων εἰσπράξεων. Τὸ ἄρθρον 12 τοῦ νόμου τοῦ 1892 μετεῤῥυθμίσθη διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Μαρτίου 1894, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐπαναλαμβάνεται ἡ εἰρημένη διάταξις, τουτέστιν, ὅτι μέχρις οὗ ἐξευρεθῇ τὸ δάνειον, θέλουσι καταβάλλεσθαι τὰ ἔξοδα πρὸς ἀνακαίνισιν καὶ κατασκευὴν ἐθνικῶν ὁδῶν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ θέλει ἀναγράφεσθαι ἐν τῷ ἐτησίῳ προϋπολογισμῷ ἡ ἀναγκαία πίστωσις. Τοῦτο μετεῤῥυθμίσθη διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΣΛΗʹ τῆς 9 Μαρτίου 1894, κατὰ τὸν ὁποῖον πρὸς κατασκευὴν ἐθνικῶν ὁδῶν καὶ παντὸς ἄλλου δημοσίου ἔργου ἀπαιτοῦντος δαπάνην ἄνω τῶν δεκακισχιλίων δραχμῶν ἀπαιτεῖται εἰδικὸς νόμος· ἀλλὰ κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νόμου τούτου, «τὰ κατὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ νόμου τούτου ἐκδεδομένα εἰς ἐργολαβίαν ἔργα ἐκτελεσθήσονται κατὰ τὰ τέως κείμενα»...

§321ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πῶς ἔχει τὸ ἄρθρον τοῦ νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπαιτεῖται εἰδικὸς νόμος;

§322ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Πρὸς κατασκευὴν ἐθνικῆς ὁδοῦ, σιδηροδρόμων, διώρυγος, γεφύρας, λιμένος, δημοσίου καταστήματος ἢ ἄλλου δημοσίου ἔργου, ἐπαγομένων εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου δαπάνην ὑπὲρ τὰς 10,000 δραχμῶν, ἀπαιτεῖται εἰδικὸς νόμος, ἐγκρίνων τὸν προϋπολογισμὸν τῆς ὁλικῆς δαπάνης.» Τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ αὐτοῦ νόμου ἀνέγνων ἤδη ὑμῖν ἀπόσπασμα. Ἑπομένως καὶ ἐκ τοῦ νόμου τούτου οὐδὲν ὑπῆρχε τὸ κωλύον, ἐὰν ὑπάρχῃ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένη πίστωσις ἀνωτέρα ἐκείνης, ἡ ὁποία ἀνεγράφετο εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τὸν ὑποβληθέντα παρὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, νὰ ἐξακολουθήσῃ τὰ ἔργα, ἐκτὸς ἐὰν πρόκειται νὰ ἀναβιώσῃ ἐργολαβία διαλελυμένη, ὡς εἶπον· ἐὰν ὅμως ἔχῃ ὡς σκοπὸν τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ κατασκευὴ καὶ ἡ ἀνακαίνισις τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν, τῶν ὁποίων τὰ ἔργα ἐδόθησαν ἤδη κατὰ τοὺς ἐν ἰσχύϊ νόμους εἰς ἐργολαβίαν, τὸ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχέδιον εἶναι ἄσκοπον. Γνωστὸν εἶναι, ὅτι ὡς ἐκ τῆς ἀνεπαρκοῦς πιστώσεως, ἥτις ἀνεγράφετο εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἦτο ὑποχρεωμένον νὰ ποιῆται χρῆσιν τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον παρείχετο εἰς αὐτὸ ὑπὸ τοῦ Β. Διατάγματος περὶ ἐκτελέσεως τῶν δημοσίων ἔργων, δηλαδὴ νὰ κανονίζῃ τὴν πίστωσιν, ἥτις ἔπρεπε νὰ δίδωται εἰς ἕκαστον τῶν ἐργολάβων διὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ κατὰ τὸ ἀρξάμενον ἤδη ἔτος. Ἐνῷ ὅμως παρέχει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὸ Διάταγμα περὶ ἐκτελέσεως τῶν δημοσίων ἔργων τὸ δικαίωμα νὰ κανονίζῃ τὴν πίστωσιν τὴν χορηγουμένην πρὸς ἕνα ἕκαστον τῶν ἐργολάβων, οὐχ ἧττον παρέχει καὶ εἰς τὸν ἐργολάβον τὸ δικαίωμα, ἐν ᾗ περιπτώσει, δι’ ἔλλειψιν πιστώσεως, ἤθελεν ἀνασταλῆ ἡ ὑπ’ αὐτοῦ ἀναληφθεῖσα ἐργολαβία, παρέχει τὸ δικαίωμα εἰς αὐτὸν νὰ παραιτῆται. Κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου τοῦ 1892 εὑρέθησαν, κατὰ τὸν κατατεθέντα εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐγκεκριμένα ἔργα ἀξίας δραχ. 9,578,244, πληρωθέντα 6,625,961 καὶ ὑπόλοιπα 2,501,868. Ἡ ἀνεπάρκεια τῶν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893 κεχορηγημένων πιστώσεων, ἡ δυσχερὴς κατάστασις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους ἐπέβαλλεν εἰς πάντας τοὺς διευθύναντας τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διαλύσωσιν ἐκείνας τῶν ἐργολαβιῶν, αἵτινες ἢ δὲν ἐθεωροῦντο χρήσιμοι ἀπολύτως, ὡς ἐκ τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἀνήγοντο εἰς αὐτὰς, ἢ ὧν ἦτο εὔκολος ἡ διάλυσις. Καὶ ἐγένοντο διαλύσεις ἐξ ἑνὸς ἑκατομμυρίου δρ. περίπου. Ἐπὶ τῇ ληφθείσῃ ἀποφάσει περὶ διαλύσεως ἐργολαβιῶν τινων οἱ ἐργολάβοι προέβαλλον τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι εἶχον ἐν τοῖς ἔργοις, ἅτινα ἀνέλαβον, συγκεντρώσει ὑλικὰ, τῶν ὁποίων εἶχον προκαταβάλει τὴν ἀξίαν, καὶ χάριν τῶν ὁποίων παρεκάλεσαν τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μὴ προβῇ εἰς τὴν διάλυσιν, μέχρις ὅτου γείνῃ χρῆσις τῶν ὑλικῶν τούτων. Ὡς ἐκ τούτου ἐν τῷ πίνακι τούτῳ βλέπομεν πολλὰς ἐργολαβίας ἀναγραφομένας ὑπὸ τὸν τίτλον «ὑπὸ διάλυσιν». Ἐπὶ παραδείγματι λαμβάνω προχείρως τὸν νομὸν Ἀρκαδίας καὶ βλέπω ὁδόν τινα, ἥτις ἔχει ὡς ἀφετηρίαν τὴν Δημητσάναν, τέρμα δὲ τὰς Πάτρας· τῆς ὁδοῦ ταύτης ἓν τμῆμα ἐκ Βερβίτσης εἰς Κοντοβάζαιναν ἐδόθη εἰς ἐργολαβίαν ἀντὶ δραχ. 225,210, ἔχουσι πληρωθῆ 86,634, καθυστεροῦνται 138,576. Τὸ τμῆμα τοῦτο διατελεῖ ὑπὸ διάλυσιν, ἕνεκα διακοπῆς τῶν ἔργων. Τῆς ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Πύργον ὁδοῦ ἓν τμῆμα ἀπὸ Καλλιάνους εἰς Μπελέσι ἐδόθη εἰς ἐργολαβίαν ἀντὶ δρ. 262,400, ἐπληρώθησαν 32,964, καθυστεροῦνται 229,436 καὶ τὸ τμῆμα τοῦτο εἶναι ὑπὸ διάλυσιν. Τῆς ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Πύργον ὁδοῦ τὸ τμῆμα ἀπὸ Λαγκαδίων εἰς Καλλιάνους ἐδόθη εἰς ἐργολαβίαν ἀντὶ δρ. 370,000, ἐπληρώθησαν 60,863, ὑπολείπονται δὲ πρὸς ἐξόφλησιν δραχ. 309,137· καὶ τὸ τμῆμα τοῦτο διατελεῖ ὑπὸ διάλυσιν ἕνεκα διακοπῆς τῶν ἔργων.

§323ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὥστε τὸ ὅλον τῶν ὁδῶν εἶναι ὑπὸ διάλυσιν.

§324ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ πλεῖστον. Ὡς πρὸς τὸν νομὸν τῆς Ἀρκαδίας, τὸν ὁποῖον ἔχω πρόχειρον, ἀνοίξας τὸν πίνακα, τὰ ἔργα τὰ δοθέντα εἰς ἐργολαβίαν ἀνέρχονται εἰς δραχ. 3,309,252, ἐπληρώθησαν δραχ. 2,154,867, μένουσι δὲ ὑπόλοιπα πρὸς ἐξόφλησιν 1,154,385.

§325ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αὐτὰ ὅλα εἶναι ὑπὸ διάλυσιν;

§326ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ πλεῖστον. Ἕν μόνον εἶναι πρὸς παραλαβήν. Εἶναι τὸ τῆς ὁδοῦ Μεγαλόπολις – Καρύταινα τμῆμα ἀπὸ Μεγαλόπολιν εἰς Κερκέζι, ὅπερ ἐδόθη εἰς ἐργολαβίαν ἀντὶ δραχ. 216,192, ἐπληρώθησαν 212,803 καὶ ὑπολείπονται 3,389. Ἐὰν λοιπὸν σήμερον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπὸ συζήτησιν, κατόπιν τῆς γενομένης εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων προσθήκης ἐν τῇ πιστώσει τῇ ἀφορώσῃ τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν ἐκ δραχ. 800,000, πλὴν τῶν πρότερον ἐγγεγραμμένων 500,000, προσκαλέσῃ πάντας τοὺς ἐργολάβους, οἵτινες ἀνέλαβον τὰ ἔργα, περὶ τῶν ὁποίων ἐμνήσθην, ὅπως ἐξακολουθήσωσι τὴν ἐργολαβίαν, θὰ εὑρεθῇ πρὸ τοῦ ἑξῆς διλήμματος· οἱ μὲν ἐργολάβοι, οἱ ὁποῖοι θὰ εὑρίσκωσι τὸ συμφέρον των εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τοῦ ἔργου, προθύμως θὰ ἀναλάβωσι τὴν ἀποπεράτωσιν αὐτοῦ, ὅσοι δὲ τούτων δὲν προσδοκῶσιν ὠφελείας, βεβαίως θὰ παραιτηθῶσιν. Ὥστε, ἐὰν πρόκηται τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς τοῦτον μόνον τὸν σκοπὸν, βεβαίως εἶναι πιθανὸν τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου νὰ παραβλαφθῇ. Προκειμένου περὶ ἐξακολουθήσεως τῶν ἔργων τῶν ὑπὸ διάλυσιν ὁδῶν, νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 νὰ ἀνεγράφετο, ὅτι θὰ ἐξακολουθήσωσι τὰ ἔργα ταῦτα ἐπὶ τῇ βάσει διεξαχθησομένης, κατὰ τὰ κρατοῦντα νόμιμα, μειοδοτικῆς δημοπρασίας ἐντὸς τοῦ ὁρίου τῶν ἀναγραφομένων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πιστώσεων, διότι τότε καὶ μόνον θὰ προστατευθῶσι προσηκόντως τὰ δημόσια συμφέροντα, τότε καὶ μόνον δυνάμεθα νὰ ὦμεν βέβαιοι, ὅτι ὄχι μόνον οἱ ἐργολάβοι, οἵτινες ἔχουσι συμφέρον, θὰ ἐξακολουθήσωσιν, ἀλλὰ καὶ οἱ ἐργολάβοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι συμφέρον, θὰ συναγωνισθῶσιν, ἤτοι θὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ σκοπιμώτερος καὶ καλλίτερος τρόπος πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν δημοσίων συμφερόντων ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν ἔργων τούτων. Καὶ τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νομοσχεδίου, κατ’ ἐμὲ, ἐντελῶς παρέλκει, διότι ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 τί κυρίως ἐπιζητεῖ ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου; (ἀναγινώσκει): «Καὶ τῶν ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν ὁδῶν ἡ κατασκευὴ ἢ ἡ ἀνακαίνισις, τὰ ἔργα τῶν ὁποίων ἀνέλαβον ὡσαύτως ἐργολάβοι διὰ νομίμως ἐγκεκριμένων μειοδοτικῶν δημοπρασιῶν, θέλει ἐξακολουθήσει, καταβαλλομένων καὶ τῶν πρὸς ἀποπεράτωσιν τούτων ἀπαιτουμένων ἐξόδων ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀλλὰ μέχρι τῆς ἐξοφλήσεως τῶν ὑπ’ αὐτοῦ ὀφειλομένων εἰς τὰ διαλυθέντα ταμεῖα τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας, κατὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς γενομένης ἐκκαθαρίσεως τῆς ληψοδοσίας ἑκατέρου τῶν ταμείων τούτων, μειούμενα κατὰ τὰ εἰς λογαριασμὸν αὐτῶν δαπανηθέντα ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου κατὰ τὰ ἀπὸ τοῦ 1891 καὶ ἐντεῦθεν ἔτη». Πῶς ἔχει ὁ νόμος τοῦ 1892 ὡς πρὸς τὰ ἔργα τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας; Κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νόμου ͵ΒΚΕʹ τοῦ 1892 (ἀναγινώσκει): «Ἐκ τοῦ ἐνεργητικοῦ τοῦ διαλυομένου ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, ἢ ἐν ἐλλείψει τοιούτου ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, θέλουσι πληρωθῆ δυνάμει πιστώσεων εἰς βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τὰ ὀφειλόμενα εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν καὶ δημοτικὴν ὁδοποιΐαν.» Τοῦτ’ αὐτὸ ἐπανελήφθη διὰ τοῦ μόνου ἄρθρου τοῦ νόμου τοῦ 1894, ἔχοντος ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Πρὸς κατασκευὴν ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν ὁδῶν ἐγγράφεται ἐν τῷ εἰδικῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ εἰς πίστωσιν τῆς ἐπαρχιακῆς ἢ δημοτικῆς ὁδοποιΐας ὑπολοίπου, ἄρθρον πιστώσεως ὑπὸ τὸν τίτλον «ἀπόδοσις τοῦ πρὸς τὴν ἐπαρχιακὴν ὁδοποιΐαν χρέους τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας», καὶ ἕτερον ἄρθρον πιστώσεως, ὑπὸ τὸν τίτλον «ἀπόδοσις τοῦ πρὸς τὴν δημοτικὴν ὁδοποιΐαν χρέους τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας». Λοιπὸν ἐὰν πρόκειται ἡ ἐπαρχιακὴ καὶ δημοτικὴ ὁδοποιΐα νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὀφειλῶν τοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν ἐπαρχιακὴν καὶ δημοτικὴν ὁδοποιΐαν, τίς ἡ ἀνάγκη τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νομοσχεδίου, ἀφοῦ οἱ κείμενοι νόμοι παρέχουσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα καὶ τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὰ ἔργα ταῦτα, ἀναγράφουσα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς εἶναι καὶ ἤδη ἀναγεγραμμένη, τὴν πίστωσιν τὴν ἀναγκαίαν, ἡ ὁποία ἀναγράφεται καὶ εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν δύο παρελθόντων ἐτῶν, ἐκ 500,000 δραχμῶν; Ἡ πίστωσις αὕτη δύναται νὰ αὐξήσῃ, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι τὰ μέσα τοῦ Δημοσίου ἐπιτρέπουσι τὴν αὔξησιν τῆς πιστώσεως ταύτης. Ταῦτα εἶναι τὰ δύο ἄρθρα, τὸ δεύτερον καὶ τὸ τρίτον, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, ὡς ἰσχυρίσθην, καὶ νομίζω ὅτι ἀπέδειξα, ὅτι ἄνευ τῶν δύο τούτων ἄρθρων ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξακολουθήσῃ, τῇ χρήσει τῶν πιστώσεων, αἵτινες ἀναγράφονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, καὶ τὰ ἔργα τῆς κατασκευῆς καὶ τὰ ἔργα τῆς ἀνακαινίσεως καὶ τὰ ἔργα τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας. Ἐγὼ ὅμως νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον, οὐδὲ ὀρθὸν, νὰ ἐξακολουθήσωμεν εἰσπράττοντες παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τοὺς προσθέτους φόρους, οἵτινες ἐπεβλήθησαν εἰς αὐτὸν χάριν τῆς ὁδοποιΐας, καὶ νὰ εἰσάγωμεν αὐτοὺς εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ὡς ἔσοδα τοῦ Κράτους. Δικαιοῦται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ παρατηρήσῃ εἰς ἡμᾶς, ὅτι, «ἀφοῦ οἱ φόροι οὗτοι ἐπεβλήθησαν εἰδικῶς πρὸς κατασκευὴν ἐθνικῶν, ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν ὁδῶν, δικαιοῦμαι νὰ ζητήσω ἢ νὰ καταργήσητε τὴν φορολογικὴν αὐτὴν ἐπιβάρυνσιν, ἢ ὅσα πληρόνω πρὸς τοῦτο νὰ τὰ διαθέτητε πάντα πρὸς κατασκευὴν τῶν ἐθνικῶν, ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν ὁδῶν». Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι εἶναι πρέπον, διότι αἱ οἰκονομικαὶ περιστάσεις, ἐν αἷς διατελοῦμεν, παρουσιάζουσί τι τὸ ἔκτακτον, ἕνεκα τοῦ ἀκανονίστου τῶν σχέσεων ἡμῶν πρὸς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, νὰ κωλυώμεθα εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον χάριν τῆς ὁδοποιΐας εἰσπράττεται, πρὸς τὸν κύριον αὐτοῦ προορισμόν διότι οὐδεὶς δικαιοῦται νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν Ἑλληνικὴν, ὅτι ἡ φορολογία, ἥτις ἐπεβλήθη χάριν τῆς ὁδοποιΐας, εἶναι πρέπον νὰ εἰσάγηται ὡς ἔσοδον τοῦ δημοσίου ταμείου. Νομίζω μάλιστα, ὅτι εἶναι ἐπίκαιρος ἡ στιγμή, ὅπως τὸ μέτρον τοῦτο πραγματοποιηθῇ. Εἶναι ἐπίκαιρος ἡ στιγμή, διότι εἶναι προσῆκον, τό γε νῦν, νὰ κανονίσωμεν τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα ἡμῶν κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε καὶ ἡμεῖς καὶ οἱ πρὸς ἡμᾶς προσβλέποντες ἕνεκα τοῦ ἀκανονίστου τῶν μετὰ τῶν δανειστῶν σχέσεών μας νὰ γινώσκωμεν ποῖαι εἶναι αἱ ἐπιβαρύνουσαι τὸ Κράτους ἡμῶν δαπάναι. Οὐδεὶς δικαιοῦται νὰ ἀξιώσῃ παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως νὰ εἰσάγῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ὡς ἔσοδα τοῦ Κράτους τὸ προϊόν φόρων, οἵτινες ἐπεβλήθησαν ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ χάριν τῶν ἔργων τῆς ὁδοποιΐας. Ἠδύναντο μάλιστα ἐν νόμῳ, ὅστις ἤθελε κανονίσει τὰ περὶ τούτου, μεταξὺ τῶν δαπανῶν, αἵτινες ἤθελον ἐπιβαρύνει τὰ εἰδικὰ ταῦτα χάριν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἔσοδα, νὰ καταλεχθῶσι καὶ αἱ δαπάναι αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὸ προσωπικὸν τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων, τὸ ὁποῖον ἀσχολεῖται εἰς τὴν ὁδοποιΐαν. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι προσῆκον νὰ ἐπιβαρύνηται τὸ δημόσιον ταμεῖον μὲ τὰς δαπάνας τῶν μισθῶν τῶν ἐπιθεωρητῶν, τῶν νομομηχανικῶν, τῶν μηχανικῶν, τῶν ἐργοδηγῶν καὶ μὲ πάσας ἐκείνας τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι κυρίως ἀφορῶσι τὴν ὁδοποιΐαν. Ἀπὸ τὰς δαπάνας ταύτας, αἱ ὁποῖαι ἀναγράφονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἠδύναντο ν’ ἀφαιρεθῶσιν αἱ ἀφορῶσαι εἰς μισθοὺς τῶν ἐπιθεωρητῶν ἢ τοῦ διευθυντοῦ ἢ ἐκείνων τῶν μηχανικῶν, οἵτινες ἀσχολοῦνται καὶ εἰς ἄλλα ἔργα. Μετὰ τὸ μέτρον μάλιστα, τὸ ὁποῖον τελευταίως ἐπανελήφθη, νὰ ἐπιβαρυνθῶσι τὰ λιμενικὰ ταμεῖα μὲ τοὺς μισθοὺς τῶν μηχανικῶν καὶ ἐργοδηγῶν, οἱ ὁποῖοι ἀσχολοῦνται εἰς τὰ λιμενικὰ ἔργα, νομίζω, ὅτι τὸ ὑπόλοιπον προσωπικὸν, ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, ὅτι σχεδὸν ὁλόκληρον ἀσχολεῖται εἰς τὰ ἔργα τῆς ὁδοποιΐας. Τὰ ποσοστὰ τὰ ἀνήκοντα εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1891 ἀνῆλθον εἰς 4,448,000. Τὰ ποσοστὰ τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τὸ 1890 ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἀνῆλθον εἰς 4,135,000. Εἰς ταῦτα βεβαίως προσθετέον καί τινα, τὰ ὁποῖα εἰσπράττονται μετὰ τὸ κλείσιμον ἑκάστης χρήσεως. Μετὰ τὸ 1891 δὲν ἔχομεν διακεκριμένας τὰς εἰσπράξεις, διότι αἱ εἰσπράξεις τῶν δικαιωμάτων τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας συγχωνεύονται εἰς τὰ ἄλλα σχετικὰ ἄρθρα τῶν δημοσίων ἐσόδων. Ὁποίαν ἔχομεν σήμερον δαπάνην εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἐν σχέσει πρὸς τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν; Ἔχομεν (ἀναγινώσκει):

Ἔχομεν ἐνταῦθα αὔξησιν, ὡς εἶπον καὶ πρότερον, ἐκ δραχμῶν 720,000 ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιίας (ἐξακολουθεῖ):

Ἑπομένως πρὸς τὸ ποσὸν τὸ εἰσπραχθὲν κατὰ τὸ 1891 ἐκ δραχ. 4,448,000 ἐκ ποσοστῶν ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας ἔχομεν διαφορὰν ἐκ δραχ. 838,000. Κατὰ τὴν γνώμην μου, συμπίπτουσαν καὶ πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι προσῆκον νὰ ἀναγράφωνται ὑπὸ διακεκριμένον κεφάλαιον πάντα τὰ ἔσοδα τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας, χωρὶς νὰ ἐπαναφέρωμεν ἐν ἰσχύϊ τὰ πρὸ τοῦ 1892 κρατοῦντα περὶ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας, εἰς εἰδικὸν κεφάλαιον δὲ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ν’ ἀναγράψωμεν πάντα τὰ ἔξοδα, τὰ ἀναλογοῦντα πρὸς τὸ ποσὸν τὸ εἰσπραττόμενον χάριν τῆς ὁδοποιίας. Οὕτω, χωρὶς νὰ εἰδικεύσωμεν διὰ τῆς ἀνασυστάσεως τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα, τὰ ὑπὲρ τῆς ὁδοποιίας εἰσπραττόμενα, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένα τά τε ἔσοδα καὶ ἔξοδα τῆς ὁδοποιίας κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε οὐδὲ νὰ ζημιῶται οὐδὲ νὰ κερδίζῃ τὸ Κράτος ἐκ τῶν ἐπιβαλλομένων ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας φόρων.

§327ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τότε θὰ ἐπέλθῃ αὔξησις δαπάνης κατὰ 800,000 δραχμάς.

§328ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο ἀνέφερα ὡς παράδειγμα, διότι κατὰ τὸ 1891 ὑπάρχει ἡ διαφορὰ αὕτη, κατὰ τὸ 1890 ὑπάρχει διαφορὰ μικροτέρα. Ὅταν γένηται δεκτὴ ἡ ἀρχή, ὑπὲρ ἧς συνηγορῶ, θὰ ἐξακριβώνωνται κατὰ τὰς κρατούσας διατυπώσεις τὰ πράγματι εἰσπραττόμενα ἔσοδα ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας καὶ ταῦτα θ’ ἀναγράφωνται ἐν εἰδικῷ κεφαλαίῳ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων, ἀνάλογον δὲ ποσὸν θ’ ἀναγράφηται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων ὑπὸ τὸν τίτλον «Δαπάναι ὁδοποιΐας.»

§329ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οὕτω θὰ ἐπέλθῃ αὔξησις δαπάνης 600,000 δραχμῶν τοὐλάχιστον.

§330ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι πιθανὸν νὰ ἔχωμεν αὔξησίν τινα, ἀλλὰ ταύτην θεωρῶ πληρέστατα δεδικαιολογημένην, τὸ μὲν, διότι οὕτω θὰ δυνηθῶμεν νὰ συμπληρώσωμεν τὸ σύμπλεγμα τῆς ὁδοποιΐας, ἧς ἡ χώρα ἔχει ἀπόλυτον καὶ κατεπείγουσαν ἀνάγκην, τὸ δὲ, διότι ἡ ὑπὲρ τῆς συγκοινωνίας δαπάνη εἶναι παραγωγικωτάτη. Κατ’ ἐμὲ, τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον διατελεῖ ὑπὸ συζήτησιν, ἠδύνατο νὰ τροποποιηθῇ ὡς πρὸς τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3 ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 2. Τὰ δυνάμει τῶν νόμων ΣΚΓʹ τοῦ 1867 καὶ ΩΚΗʹ τοῦ 1880 εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ἀνήκοντα ποσοστὰ, καθὼς καὶ οἱ δυνάμει τῶν νόμων ΨΗʹ τοῦ 1878 καὶ ΑΧΞΒʹ τοῦ 1888 ἐπιβληθέντες ὑπὲρ αὐτοῦ πρόσθετοι ὁδικοὶ φόροι καὶ πᾶς ἕτερος πόρος τοῦ αὐτοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας εἰσάγονται μὲν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ὡς ἔσοδα τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἀναγράφονται ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1896 ἐν εἰδικῷ κεφαλαίῳ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων. Τὰ εἰσπραττόμενα ἐκ καθυστερούντων ποσοστῶν ἢ προσθέτων φόρων ἢ ἄλλων πόρων ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας καὶ ἀναγόμενα εἰς τὰς χρήσεις τὰς πρὸ τοῦ 1896 εἰσάγονται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ὡς ἔσοδα τοῦ Κράτους.» Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ τῶν τριῶν τούτων ἐτῶν νομίζω ὅτι ἡ λογιστικὴ ὑπηρεσία θὰ ἐπιβαρυνθῇ, ἂν καὶ ταῦτα θελήσωμεν νὰ ἀναγράψωμεν πρὸς ὄφελος τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας· ἀφίνω αὐτὰ πρὸς ὄφελος τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ κανονίσωμεν τὰ ἐντεῦθεν καὶ ἐφεξῆς ἔσοδα. Τὸ ἄρθρον 3 δύναται νὰ τροποποιηθῇ οὕτως (ἀναγινώσκει): «Ἐντὸς τοῦ ὅρου τῶν εἰσπράξεων κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον χορηγοῦνται διὰ τοῦ ἐτησίου προϋπολογισμοῦ αἱ ἀναγκαῖαι πιστώσεις διὰ τὴν ἐπαρχιακὴν καὶ δημοτικὴν ὁδοποιΐαν διακεκριμένως, καὶ αἱ ἀναγκαῖαι πιστώσεις διὰ τὸ προσωπικὸν τῶν γραφείων τῶν νομομηχανικῶν καὶ μηχανικῶν κατ’ ἐπαρχίαν, διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν, δι’ ἔξοδα ὑπηρεσίας, ἐπιθεωρητῶν, νομομηχανικῶν κλπ., δι’ ἀποζημίωσιν κτημάτων, καταλαμβανομένων ὑπὸ ἐθνικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν ὁδῶν, δι’ ὁδοιπορικὰ καὶ ἀποζημιώσεις μηχανικῶν καὶ διὰ μηχανήματα, ἐργαλεῖα κλπ.» Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκει): «Αἱ διατάξεις τῶν νόμων ΒΚΕʹ τῆς 16 Ἰουλίου 1892 καὶ ΒΣΛΔʹ τῆς 10 Μαρτίου 1894 ἰσχύουσιν, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐτροποποιήθησαν ὑπὸ τοῦ παρόντος νόμου.» Δὲν ἔχω τὴν ἐλαχίστην ἐλπίδα, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν προβάλλω, νὰ γένηται ἀποδεκτὴ παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐνόμιζον ὅμως, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ προβάλω τὰς παρατηρήσεις ταύτας, ὥστε, ἂν τό γε νῦν δὲν ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει, τοὐλάχιστον νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει εἰς τὸ μέλλον, ὅπως ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1896 κανονισθῶσι τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ὁδοποιΐαν κατὰ τρόπον, ὅστις καὶ δίκαιος καὶ λογικὸς καὶ προσήκων, κατ’ ἐμὲ, θεωρεῖται. Οὐχ ἧττον καταθέτω τὴν τροπολογίαν ταύτην εἰς τὸ Προεδρεῖον, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψει.

§331ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 226).

§332Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εὐτυχῶς συμπίπτομεν πρὸς τὴν γενικὴν γνώμην μετὰ τοῦ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ. Ἐὰν διεφωνοῦμεν μέχρι τῆς προχθές, ὅτε εἰσήγαγον τὸ νομοσχέδιον, διότι ὁ κ. Βουλευτὴς Παρνασσίδος ἐφαίνετο ὅτι ἐφρόνει ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἰσχὺς τοῦ νόμου περὶ τῆς καταργήσεως τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας καὶ τῆς συγχωνεύσεως τῶν ἐσόδων αὐτοῦ μετὰ τοῦ δημοσίου ταμείου, τὸ νομοσχέδιον ἐπήνεγκε τὴν συμφωνίαν, καὶ ἐκλαμβάνω τοῦτο ὡς οἰωνὸν ἄριστον. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην ὁ νόμος τοῦ 1892, ὁ καταργήσας τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, ἀπετέλει πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν δὲν προσῆκεν εἰς τὸ Κράτος νὰ πράξῃ, διότι δὲν προσῆκεν εἰς τὸ Κράτος ν’ ἀθετήσῃ ἣν εἶχε δώσει ὑπόσχεσιν πρὸς τοὺς φορολογουμένους, καθ’ ὃν χρόνον ἐπέβαλλεν αὐτοῖς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἰσφέρωσιν ἐκ τῶν ἐτησίων αὑτῶν προσόδων ποσοστὸν, τὸ ὁποῖον ὑπισχνεῖτο, ὅτι ἤθελε δαπανήσει μόνον εἰς κατασκευὴν ὁδῶν καὶ εἰς συντήρησιν καὶ ἀνακαίνισιν ὁδῶν. Τὸ Κράτος ἠθέτησεν οὕτω τὴν ὑπόσχεσιν αὐτοῦ, καὶ ἂν ἠθέτει μόνον τὴν ὑπόσχεσίν του, παῦον συγχρόνως καὶ τὴν φορολογίαν, ἦτο δυνατὸν νὰ κριθῇ, ὅτι ἦτο ἐν δέοντι· ἀλλ’ ἠθέτησε τὴν ὑπόσχεσίν του, μὴ ἐκπληρῶσαν τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχει ἀναλάβει, διετήρησε δὲ συγχρόνως τὴν ὑποχρέωσιν, ἣν εἶχεν ἐπιβάλει εἰς τοὺς φορολογουμένους, νὰ εἰσφέρωσι προσδιωρισμένα ποσὰ ἐκ τῶν ἐτησίων ἐσόδων των χάριν τῆς ὁδοποιΐας, τὰ ὁποῖα ὅμως, ἀντὶ νὰ διαθέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ὁδοποιΐας, συνέχεε καὶ συνεχώνευε μετὰ τοῦ δημοσίου θησαυροῦ. Τὴν πρᾶξιν ταύτην δὲν θεωρῶ σεμνὴν καὶ κοσμίαν, πραττομένην μάλιστα ὑπὸ Κράτους πρὸς τοὺς πολίτας. Κατὰ τοῦτο, ὡς βλέπω, συμφωνοῦμεν μετὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος, εἰ καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς προτείνει ὡς δικαιολογίαν τοῦ διαπραχθέντος ἀτόπου τὴν μεγάλην ἀγωνίαν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθησαν οἱ ἐπαγγελόμενοι τὴν ἐπάρκειαν τοῦ Κράτους, ὅπως πείσωσι τοὺς κεφαλαιούχους νὰ καταβάλωσι τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα ἐζήτουν καὶ δι’ ὧν προσεδόκων ὅτι ἤθελον δυνηθῆ νὰ ἐπαληθεύσωσι τὸ οἰκονομικόν των πρόγραμμα, τὴν ἐπάρκειαν τοῦ δημοσίου ταμείου. Νῦν δὲ, ὅτε ἐγένετο κατάδηλον, ὅτι δὲν κατωρθώθη ὁ σκοπὸς αὐτῶν οὗτος, ὅτε ἡ πτώχευσις ἀδυσώπητος ἐπέσκηψεν, εὑρίσκει ὅτι ὁ σκοπὸς τῆς συγχωνεύσεως τοῦ ταμείου τοῦ δημοσίου μετὰ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἀπέτυχε, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν πλέον εἰς τὸ πρώην καθεστώς. Ἡ γνώμη αὕτη εἶναι ὀρθὴ, καὶ ἐπειδὴ ἀποδέχομαι αὐτὴν ὡς ὀρθὴν, ἤθελον καὶ ἐγὼ προβάλει αὐτὴν, καὶ ἑπομένως ζητήσει νὰ εἰσάγωνται διακεκριμένως ἐν τῷ δημοσίῳ ταμείῳ καὶ νὰ ἀναγράφωνται διακεκριμένως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὰ ἔσοδα τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, νὰ μὴ διατίθενται δ’ εἰς ἄλλην ἀνάγκην, εἰμὴ εἰς τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον εἶχε συστηθῆ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας· ἀλλ’ οὐχὶ νῦν, ὅτε διατελοῦμεν εἰς κατάστασιν ἔκτακτον, καὶ κατὰ τοὺς ἐμοὺς πόθους προσωρινὴν καὶ μεταβατικήν. Δὲν γνωρίζω ποῖα θέλουσιν εἶσθαι τ’ ἀποτελέσματα τοῦ κανονισμοῦ τῶν σχέσεων τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς δανειστὰς αὐτοῦ, οὐδὲ γνωρίζω ποῖαι θέλουσιν εἶσθαι αἱ μεταβολαὶ, αἱ ὁποῖαι θέλουσιν ἐπενεχθῆ ἐπὶ τῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα θέλουσι χρησιμεύσει διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, ὡς καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς προσωρινότητος ἐπὶ τῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα εἶχον προσδιορισθῆ ὑπὸ τῶν προκατόχων ὡς μέλλοντα νὰ χρησιμεύσωσιν ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν εἰρημένην ὑπηρεσίαν. Διὰ τοῦτο ὀφείλω νὰ ἀναβάλω πᾶσαν μεταβολὴν, καὶ πᾶσαν ὁριστικὴν διαῤῥύθμισιν, νὰ περιορισθῶ δὲ νὰ διακανονίσω τὴν μεταβατικὴν ταύτην περίοδον, καθ’ ὃν προέτεινα εἰς τὴν Βουλὴν τρόπον, ἕως ἂν καθορισθῶσιν ἀκριβῶς αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, δυνηθῇ δὲ τοῦτο νὰ σκεφθῇ, πῶς θέλει συντάξει καὶ πῶς θέλει διαῤῥυθμίσει τὸν ὁριστικὸν προϋπολογισμὸν αὐτοῦ καὶ τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ. Ἐν τῷ μεταξὺ τούτου δὲν ἐπετρέπετο εἰς τὸ Κράτος, οὐδ’ ἐσύμφερεν εἰς τὸ ταμεῖον, νὰ ἀναβάλῃ ἐπὶ πλέον νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας εἶχε καταλίπει ἐκκρεμεῖς. Δὲν ἐξεπλήρωσεν ἀληθῶς τὸ Κράτος τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας εἶχε συνομολογήσει, καὶ ἄφινεν αὐτὰς ἐκκρεμεῖς, δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ 1892, ἢ τοῦ 1894, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς ἀνέφερε καὶ ἐπεκαλέσθη. Καὶ ὅτι δὲν ἐξετέλει τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας εἶχεν ἀναλάβει καὶ αἱ ὁποῖαι μένουσιν ἐγκαταλελειμμέναι ἐκκρεμεῖς, ἀπόδειξις εἶναι οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν ἐξόδων, τοὺς ὁποίους εἰσήγαγε τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο μέχρι καὶ αὐτοῦ τοῦ ἔτους 1895. Πόσα νομίζετε ὅτι εἶχον ἀναγραφῆ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1895 διὰ κατασκευὴν ὁδῶν; Πεντακόσιαι μόνον χιλιάδες δραχμῶν, ἐνῷ εἰσεπράττοντο τέσσαρα ἑκατομμύρια καὶ ἐννεακόσιαι χιλιάδες ὡς ἔσοδα ἐκ τῆς ὁδοποιΐας (αἴσθησις). Ἀλλὰ διὰ 500 χιλιάδων δραχμῶν ποίας δύναταί τις νὰ κατασκευάσῃ ὁδούς; Ποίαν χρησιμότητα ἔχει τόσον μικροῦ ποσοῦ δαπάνη πρὸς κατασκευὴν ὁδῶν; Εἰς τὴν κατασκευὴν πόσων ὁδῶν θέλει τὸ ποσὸν τοῦτο κατανεμηθῆ; Πόσα δ’ ἔργα ἤθελον κατασκευασθῆ δι’ αὐτοῦ ἐντὸς τοῦ ἔτους; Τοιαύτη πρόνοια εἶναι ἐμπαιγμός, ἀποτελεῖ σάτυραν ὁδοποιητικῶν ἐργασιῶν. Καὶ εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν τούτων, αἵτινες ἐγκατελείφθησαν ἡμιτελεῖς, εἶχον δαπανηθῆ ὀγκώδη ποσά. Πρέπει νὰ σᾶς ἀναφέρω μίαν μόνον ὁδὸν, τὴν ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Πύργον, διὰ τὴν ὁποίαν εἶχον δαπανηθῆ 1,029,403.99, καὶ τῆς ὁποίας τὰ ἐκτελεσθέντα ἔργα κινδυνεύουσι νὰ καταστραφῶσιν. Ἕν τμῆμα τῆς ὁδοῦ ταύτης, τὸ πρῶτον, τὸ ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Ἀλωνίσταιναν, ἐγκατελείφθη ἡμιτελές· τοῦ δευτέρου τμήματος αἱ ἐργασίαι ἐγκατελείφθησαν μόλις ἀρξάμεναι, εἶναι δὲ τοῦτο τὸ ἀπὸ Ἀλωνισταίνης μέχρι Καρκαλοῦς, διότι αἱ ὁδοποιητικαὶ ἐργασίαι ἐγένοντο εἰς ὀλίγα χιλιόμετρα· τὸ τρίτον τμῆμα, τὸ ἀπὸ Καρκαλοῦς εἰς Λαγκάδια, δὲν κατέληξεν εἰς τὸ τέλος τοῦ τετάρτου τμήματος, τοῦ ἀπὸ Λαγκαδίων εἰς Καλλιάνι, ἤρξατο ἡ κατασκευὴ ἐπὶ ὀλίγα μόνον χιλιόμετρα. Ἀπὸ Καλλιανίου εἰς Μπέλεσι, ἀγνοῶ ἂν ἐγένετο ἐργασία τις. Οὕτως οὐδὲν τμῆμα ἐπερατώθη, πάντα ἡμιτελῆ, τὰ δὲ γενόμενα ἐπ’ αὐτῶν, διὰ τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθη, ὡς εἶπον, ἓν καὶ πλέον ἑκατομμύριον, πάντα ἀφέθησαν εἰς καταστροφήν. Καὶ τῆς ὁδοῦ ταύτης τὰ ἔργα εἶχον ἐκτεθῆ εἰς δημοπρασίαν ἀπὸ τοῦ 1885, ἐπὶ δεκαετίαν δ’ ὅλην ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία διετέλει ἐν τῇ ἀρχῇ, δὲν κατώρθωσε νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὴν ὁδὸν, διευθύνουσα τὰ τῆς κατασκευῆς αὐτῆς μετ’ ἀξιοπαρατηρήτου ὄκνου, ἐπὶ τέλους δὲ, ἀφοῦ ἐδαπάνησεν ἓν καὶ πλέον ἑκατομμύριον, ἐγκατέλιπε τὰς ἐργασίας.

§333Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Προσθέσατε καὶ τὸ Πήλιον, σᾶς παρακαλῶ.

§334ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν νομὸν τῆς Ἀρκαδίας ἀνέφερον, διότι ἐκεῖ ὑπάρχει ὑπόλοιπον πρὸς ἐκτέλεσιν μεγαλείτερον τοῦ τῶν ἄλλων νομῶν· διότι εἶναι 3,909,252 δρ. τὰ ἐγκριθέντα, ἐξ ὧν ἐπληρώθησαν 2,154,867, μένει δ’ ὑπόλοιπον 1,154,385, ἐνῷ εἰς τοὺς ἄλλους νομοὺς εἶναι μικρότερον.

§335Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διότι τῶν ἄλλων ὑπέλαβεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐγκαταλείψῃ τὰ ἔργα ἀπ’ ἀρχῆς. Τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος ἐπέστησε τὴν προσοχὴν ὁ νομὸς τῆς Ἀρκαδίας, ἵνα ἐρευνήσῃ μὲ τὸ ὑπὲρ αὐτοῦ ἐνδιαφέρον μου, ὅτι συμπάθεια ἰδιαιτέρα ἐμοῦ πρὸς τὸν νομὸν ἐκεῖνον ὑπηγόρευσε τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, καὶ νὰ ἐξαγγείλῃ οὕτω τὸ ἔργον ὡς ὑπαγορευθὲν ὑπὸ ἰδιοτελείας.

§336ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι.

§337Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπρόβαλα, ὑπηγόρευσε τοῦ ἐμοῦ καθήκοντος ἡ συνείδησις, ὅπως διασώσω τὰ πρὸς κατασκευὴν τῶν ἡμιτελῶν ἔργων δαπανηθέντα. Ἀλλὰ μήπως ἔπρεπε καὶ ἐγὼ νὰ δείξω πρὸς τὸν οὐ ἐμνήσθην νομὸν τῆς Ἀρκαδίας τὴν ἀστοργίαν, ἣν ἔδειξεν ἡ Κυβέρνησις, ἧς ἐμνήσθην, διότι συνέπεσε νὰ ἀνήκω εἰς αὐτόν; Καὶ θέλετε μείζονα ἀπόδειξιν τῆς πρὸς τὸν νομὸν Ἀρκαδίας ἀστοργίας αὐτῆς, ἀφοῦ κατώρθωσεν ἐπὶ ὅλα δέκα ἔτη νὰ μὴ ἀγάγῃ εἰς πέρας τῆς ὁδοῦ ταύτης τὴν κατασκευήν, καὶ μετὰ δέκα ἔτη νὰ ἐγκαταλίπῃ αὐτὴν εἰς ἣν τὴν ἐγκατέλιπε κατάστασιν; Διὰ τὸν κ. Σιμόπουλον τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀδιάφορον, ἀφοῦ αἱ ὁδοὶ τῆς Παρνασσίδος κατεσκευάσθησαν ἤδη.

§338ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδόλως.

§339Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τῆς ἐπαρχίας Μεσολογγίου αἱ ὁδοποιητικαὶ ἐργασίαι τελείως ἔληξαν. Τῶν ἐπαρχιῶν τοῦ νομοῦ Εὐβοίας προώδευσαν τοσοῦτον, ὥστε ἐγγίζουσιν εἰς τὸ τέρμα των· ἀλλὰ τοῦ νομοῦ Ἀρκαδίας ἐγκατελείφθησαν.

§340ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τοῦ Ξηροχωρίου ὄχι· κατεστράφησαν ἐντελῶς.

§341Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἰδοὺ τί ἀναγινώσκω ἐν τῷ πίνακι τούτῳ: «Ἀπὸ Χαλκίδος εἰς Ξηροχώριον 1,609,886 καὶ 26/00, ἀπὸ Χαλκίδος εἰς Κύμην δραχ. 639,880 καὶ 11/00, ἀπὸ Ἀλιβερίου εἰς Κύμην δραχ. 1,130,510.55.» Ἂν αἱ ὁδοὶ αὗται δὲν ἐπερατώθησαν, τόσον χειρότερον, διότι ἀφῆκαν εἰς τὴν ἀπώλειαν ἔργα, διὰ τὰ ὁποῖα εἶχον δαπανηθῆ 3,380,276.87. Τὸ Ὑπουργεῖον, τῇ προτάσει τοῦ ὁποίου ἐγένετο ὁ νόμος τοῦ 1894, ἐπεφύλαξεν εἰς ἑαυτὸ πλήρη τὴν ἐλευθερίαν νὰ παρέχῃ τεμάχιον ἄρτου εἰς τοῦτον, δαπανῶν χιλιάδας τινὰς δραχμῶν λόγῳ κατασκευῆς ὁδῶν, νὰ διαθέτῃ δὲ μεγάλα ποσὰ εἰς ἐκείνην τὴν ὁδὸν, τὴν ὁποίαν προετίμα· τὴν ἐλευθερίαν δὲ ταύτην τοῦ Ὑπουργείου ζητοῦμεν νὰ περιστείλωμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ζητοῦμεν νὰ ἐπιβληθῇ ὑποχρέωσις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ τελειώσῃ τὰς ὁδοὺς, αἱ ὁποῖαι ἔμειναν ἡμιτελεῖς. Ἐὰν διελύθησαν αἱ ἐργολαβίαι, τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον δὲν δίδει ζωὴν εἰς αὐτάς. Ἂν διελύθησαν αἱ ἐργολαβίαι, διελύθη ἡ μεταξὺ τοῦ Κράτους καὶ τῶν ἰδιωτῶν σύμβασις, ἂν δὲ πρόκειται νὰ ἐξακολουθήσωσι τὰ ἀρξάμενα καὶ διακοπέντα ἔργα, πρέπει νὰ γένηται νέα δημοπρασία, ἵνα ἀναλάβῃ τις τὰ ἔργα· ἀλλ’ ὅταν αἱ ἐργολαβίαι δὲν διελύθησαν, ὅταν ἐξακολουθῶσιν ὑφιστάμεναι, οἱ ἐργολάβοι εἶναι ὑπόχρεοι νὰ ἐκπληρώσωσι τὴν ὑποχρέωσιν, ἣν ἀνέλαβον· ἐὰν δὲ δὲν θελήσωσι νὰ ἐκπληρώσωσιν αὐτὴν, τότε ὑπολείπεται νὰ κηρυχθῶσιν ἔκπτωτοι, νὰ διαταχθῇ νέα δημοπρασία, νὰ ἀναδειχθῶσι δ’ ἐξ αὐτῆς ἄλλοι ἐργολάβοι. Ἀλλ’ ἐὰν στέργωσι νὰ ἐκπληρώσωσι τὴν ὑποχρέωσίν των, διατὶ νὰ διαλύσωμεν τὰς συμφωνίας μετ’ αὐτῶν; Ὁ σκοπὸς λοιπὸν τοῦ νομοσχεδίου εἶναι νὰ κηρύξῃ ὑπόχρεον τὸ Κράτος διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν, τῶν ὁποίων ἡ κατασκευὴ εἶχεν ἀρχίσει, εἶχον δ’ ἀναλάβει αὐτὴν ἐργολάβοι, οὐδὲ διελύθη ἡ μετ’ αὐτῶν συνωμολογημένη νόμιμος σύμβασις. Σᾶς φέρω παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἴσως σᾶς κάμῃ ἐντύπωσιν. Ἡ Πελοπόννησος δὲν εἶναι ἀξιοκαταφρόνητον τμῆμα τοῦ Κράτους, κέντρον δὲ αὐτῆς εἶναι ἡ Τρίπολις. Ἡ Τρίπολις, τὸ κέντρον τοῦτο τῆς Πελοποννήσου, συμφέρον ὑπῆρχε, καὶ ἕνεκα λόγων πολιτικῶν καὶ ἕνεκα λόγων κοινωνικῶν, νὰ συνδεθῇ μὲ τοὺς διαφόρους κόλπους τῆς Πελοποννήσου. Καὶ συνεδέθη μὲν ἡ Τρίπολις μετὰ τοῦ Ἀργολικοῦ κόλπου διὰ τῆς παραλίας τῶν Μύλων, συνεδέθη διὰ χρημάτων, τὰ ὁποῖα εἶχε δαπανήσει τὸ Κράτος πρὶν ἐκδοθῇ ὁ νόμος περὶ φόρων ὁδοποιΐας, χάρις εἰς τὴν ἐπίμονον ἐπιμέλειαν τοῦ Ρήγα Παλαμήδου. Ὑπῆρχε λοιπὸν εἷς σύνδεσμος τῆς Τριπόλεως μετὰ τοῦ Ἀργολικοῦ κόλπου διὰ τῆς ὁδοῦ Τριπόλεως–Ναυπλίου. Εἶχεν ἀρχίσει ἄλλη ὁδὸς, ὅπως συνδεθῇ ἡ Τρίπολις μετὰ τοῦ Μεσσηνιακοῦ κόλπου, κατεσκευάσθη δὲ τέλος πάντων, μετὰ εἰκοσαετεῖς προσπαθείας, καὶ ὑπάρχει νῦν ἡ ὁδὸς ἀπὸ Τριπόλεως διὰ Μεγαλοπόλεως εἰς Καλάμας. Ὑπῆρχε τρίτη ὁδὸς, ὅπως συνδεθῇ ἡ Τρίπολις μετὰ τοῦ Λακωνικοῦ κόλπου, ἡ δὲ κατασκευὴ αὐτῆς διήρκεσε 15 περίπου ἔτη, καὶ τέλος πάντων αἱ παραστάσεις ἡμῶν, αἱ φωναὶ, αἱ κραυγαὶ ἡμῶν, ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ τούτῳ πολλάκις ἀκουσθεῖσαι, ἐξεβίασαν τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ, καὶ ὑπάρχει νῦν ἡ ὁδὸς ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Σπάρτην. Ἀλλ’ ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Πύργον δὲν ὑπῆρχεν ὁδὸς, οὐδ’ ἀπὸ Πύργου εἰς Καλάβρυτα ὑπῆρχεν ὁδός. Αἱ ὁδοὶ αὗται λοιπὸν διετάχθησαν, ὅπως περατωθῇ τὸ σύμπλεγμα τῶν ὁδῶν τῶν ἑνουσῶν τὸ κέντρον τῆς Πελοποννήσου μετὰ τῶν παραλίων αὐτῆς. Ἡ ὁδὸς ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Πύργον εἶναι ὁδὸς τὰ μάλα συντελοῦσα πρὸς ἐνίσχυσιν τῶν κοινωνικῶν σχέσεων, ἀλλὰ πρὸς ἐνίσχυσιν καὶ τῆς παραγωγῆς, διότι ἐνισχύει τὴν καλλιέργειαν καὶ τὴν ἐμπορίαν. Οἱ ὀρεινοὶ μεταβαίνουσι πάντες εἰς τὰς πεδιάδας, τοτὲ μὲν διὰ νὰ καλλιεργήσωσι τὰς σταφίδας, τοτὲ δὲ διὰ νὰ συντελέσωσιν εἰς τὸν τρυγητὸν αὐτῶν. Μυρίας δ’ ἔχουσι καὶ ποικίλας συνέδεσαν σχέσεις οἱ ὀρεινοὶ μετὰ τῶν πεδινῶν, πολλοὶ δὲ τῶν ὀρεινῶν ἀποκατεστάθησαν ἐν ταῖς πεδιάσι τῆς Ἠλείας καὶ ἀπετέλεσαν ἰδίας κοινότητας. Ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τῆς ὁδοῦ ἠναγκάζοντο οἱ μεταβαίνοντες ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Πύργον ἐφ’ ἡμιόνων, νὰ διέρχωνται ποταμοὺς, ὡς τὸν Λάδωνα καὶ τὸν Ἐρύμανθον, ἀγεφυρώτους. Ἡ ὁδὸς αὕτη διετάχθη ἀπὸ τοῦ 1885, δὲν ἐπερατώθη δ’ ἔτι, εἰ καὶ δέκα παρῆλθον ἔτη. Ἡ ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Καλάβρυτα, ἀναγκαιοτάτη, συνδέει δύο κεντρῴας ἐπαρχίας· ἐπειδὴ δὲ τὰ Καλάβρυτα ἦσαν συνδεδεμένα μετὰ τῶν Πατρῶν δι’ ἰδίας ὁδοῦ, θέλει συνδέσει τὴν Τρίπολιν μετὰ τῶν Πατρῶν, μεγαλόπολιν τῆς Πελοποννήσου. Ἡ ὁδὸς δὲ αὕτη, διὰ τὴν ὁποίαν ἐδαπανήθησαν 200–300 χιλιάδες δραχμῶν, ἔμεινε καὶ αὕτη ἐγκαταλελειμμένη. Προχθὲς ἠκούσατε περὶ ἑνὸς τμήματος αὐτῆς· τὸ τμῆμα τοῦτο ἐγκατελείφθη ἡμιτελές. Ἔπρεπε νὰ καταλήξῃ, ἀπὸ Τριπόλεως ἀρχόμενον, εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου Ὀρχομενοῦ τῆς Μαντινείας, τὸ Λεβίδιον, ἀλλ’ ἔμεινεν ἡ ὁδὸς μακρὰν τοῦ Λεβιδίου, εἰς τὴν πεδιάδα, εἰς κτήματα ἑνὸς πολιτικοῦ ἀνδρὸς ἐκ Μαντινείας, τοῦ ὁποίου τὰ συμφέροντα ἐπηρεάζοντο, καὶ ἐκεῖ ἐσταμάτησεν. Ἡ ὑποχρέωσις αὕτη ἐζητήσαμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὡς ἐζητήσαμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐπιβάλωμεν καὶ εἰς τὸ Κράτος τὴν ὑποχρέωσιν, ὅσα ὀφείλει εἰς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας καὶ ὅσα ὀφείλει εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας νὰ τὰ ἀποδίδῃ, στέργον νὰ δαπανᾷ, ἵνα κατασκευασθῶσιν αἱ ἀρξάμεναι, ἀλλὰ μὴ περατωθεῖσαι ἐπαρχιακαὶ ἢ δημοτικαὶ ὁδοὶ, ἀλλὰ καὶ αἱ μὴ ἀρξάμεναι, ἂν ἡ κατασκευὴ αὐτῶν κρίνηται ἀναγκαία. Αὕτη εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ 2 ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου· δὲν πρόκειται νὰ νομοθετηθῶσι διατάξεις ἐξαιρετικῆς προστασίας ταύτης τῆς χώρας ἢ ἐκείνης τῆς ἐπαρχίας, δὲν πρόκειται νὰ δημιουργηθῶσι συμβάσεις ἢ ἐργασίαι, αἱ ὁποῖαι θέλουσιν ἐπηρεάσει ὠφελίμως τὰ συμφέροντα τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ ἐργολάβου, ἢ τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ πολίτου· εἶναι διατάξεις, αἱ ὁποῖαι μέλλουσι νὰ ἀναγράψωσιν ὡς ὑποχρέωσιν τοῦ Κράτους, ὅτι ναὶ μὲν δύναται νὰ εἰσπράττῃ πάντα τὰ ἔσοδα τῆς ὁδοποιΐας ἕως οὗ κανισθῶσι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους διὰ τῆς ῥυθμίσεως τῶν σχέσεών του μὲ τοὺς δανειστὰς, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ μὴ ἐγκαταλείψῃ τὰ ἔργα τῆς ὁδοποιΐας, τὰ ἀρξάμενα, ἀλλὰ μὴ περατωθέντα, ὅπως ταῦτα σωθῶσιν ἀπὸ τῆς καταστροφῆς, διότι ἡ σωτηρία αὐτῶν ἀπὸ τῆς καταστροφῆς εἶναι κέρδος, εἶναι διάσωσις συμφέροντος τοῦ δημοσίου ταμείου, εἶναι δὲ καὶ ὑπηρεσία τῆς κοινωνίας, εἰς ἣν θέλουσι παρασχεθῆ μέσα συγκοινωνίας.

§342ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν σκοπὸν, πρὸς ὃν ἀφεώρα ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὑποβαλὼν τὸ νομοσχέδιον, τὸν ἀναπληροῖ μόνη ἡ ἀναγραφὴ τῆς γενομένης εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν προθήκης πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 720,000. Ἀφ’ ἧς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας κατηργήθη διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1892, οὐδεμία νέα ἐθνικὴ ἢ ἐπαρχιακὴ ὁδὸς διετάχθη. Πᾶσαι αἱ πιστώσεις, αἱ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἀναγραφόμεναι, δαπανῶνται πρὸς ἐξακολούθησιν ἢ πρὸς ἀποπεράτωσιν τῶν ἡμιτελῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα εὑρέθησαν ἐν κατασκευῇ, καθ’ ὃν χρόνον ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐδημοσιεύθη. Οὐδὲν ἐκώλυε πράγματι τὴν σημερινὴν ἢ ἄλλην Κυβέρνησιν, αὐτὸ τὸ ποσὸν τῆς πιστώσεως, τὸ ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, νὰ τὸ διαθέσῃ ὑπὲρ ἐκείνου τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἐθεώρει μᾶλλον κατεπεῖγον καὶ τὸ ὁποῖον ἐθεώρει περισσότερον χρήσιμον. Αὐτὰ εἶπον, ἐπικρίνας τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ συζήτησιν, καὶ ἀποδείξας τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 2 καὶ 3, ὡς μὴ σκοπούσας εἰς κανὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, διότι ἠδύνατο τοὺς σκοποὺς, πρὸς οὓς ἀποβλέπουσι τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3, νὰ ἀναπληρώσῃ δυνάμει τῶν προηγουμένων καὶ διὰ μόνης τῆς χρήσεως τῶν πιστώσεων, αἱ ὁποῖαι ἀνάγονται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλὰ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπέλαβεν, ὅτι εἶχον σκοπὸν νὰ μεμφθῶ αὐτοῦ ὡς ἐνδιαφερομένου ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας τῆς ἰδίας αὐτοῦ ἐπαρχίας, καὶ ὡς ὀλιγωροῦντος διὰ τὴν ὁδοποιΐαν ἄλλων μερῶν. Ἐπειδὴ δὲ περὶ Παρνασσίδος ἔφερε τὸν λόγον, παρατηρῶ, ὅτι ἡ ἐπαρχία Παρνασσίδος δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐπαρκῶς ὑπὸ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας εὐεργετηθεῖσα, διότι οὐ μόνον ἡ ἐπαρχιακὴ καὶ ἡ δημοτικὴ ὁδοποιΐα καθυστερεῖ ἐν αὐτῇ, ἀλλὰ καὶ αἱ δύο ἐθνικαὶ ὁδοί, δι’ ὧν ἡ Παρνασσὶς θέλει συνδεθῇ πρὸς τὰς ἐπαρχίας Λεβαδείας καὶ Λοκρίδος, μένουσιν ἐν σχεδίῳ. Οὐδένα δὲ λόγον εἶχον νὰ μεμφθῶ αὐτοῦ ὡς μεριμνήσαντος κατ’ ἐξαίρεσιν διὰ τὴν ἐπαρχίαν Γορτυνίας καὶ διὰ τὸν νομὸν Ἀρκαδίας, διότι τὸ παράδειγμα αὐτοῦ θέλουσι βεβαίως μιμηθῆ καὶ ἄλλοι κυβερνῆται διὰ τὰς ἐπαρχίας, ἃς ἀντιπροσωπεύουσι.

§343ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Χωρὶς νὰ διαμφισβητήσω τὴν χρησιμότητα τῆς τελειοποιήσεως τῶν ὁδῶν, τῶν ὁποίων ἤρξατο ἡ κατασκευή, νομίζω ὅτι ἄλλα εἶναι τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐφελκύσωσι τὰς σκέψεις μας ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι τὸ Κράτος διὰ τῆς συγχωνεύσεως τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἐν τῷ δημοσίῳ ταμείῳ παρεβίασε μίαν ὑποχρέωσιν, ἣν ἔλαβε πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, παρὰ τοῦ ὁποίου ἐζήτησε εἰδικοὺς φόρους πρὸς κατασκευὴν ὁδῶν. Ἀλλ’ ἂν αὐτὴ ἦτο μόνον ἡ παραβίασις, θὰ ἦτο εὔκολον νὰ σκεφθῶμεν, πῶς ἠδυνάμεθα νὰ ἐπανορθώσωμεν αὐτήν· δυστυχῶς ὅμως παρεβιάσαμεν καὶ ἄλλας ὑποχρεώσεις σημαντικωτέρας καὶ οὐσιωδεστέρας διὰ τὰ συμφέροντα καὶ τὴν ὑπόληψιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ Ἔθνους. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι, εὑρισκόμενοι ἀπέναντι τοιαύτης ὑποχρεώσεως, δὲν ἔχομεν νὰ ἐπηρεασθῶμεν ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς ταχείας περατώσεως τῶν ἀρξαμένων δημοσίων ἔργων, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐξασφαλίσεως θεμελίων στερεῶν, πρὸς ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Ἓν δὲ τῶν θεμελίων εἶναι ἡ ὕπαρξις προϋπολογισμοῦ ἐν ἰσοζυγίῳ· ἐὰν οὗτος ἐπιτρέπῃ τὴν περάτωσιν τῶν ἀρξαμένων ὁδῶν, δυνάμεθα νὰ αὐξήσωμεν τὸ ἀναγεγραμμένον ποσὸν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, οὐ μόνον χάριν τῆς ἐκτελέσεως προηγουμένων ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἐπίτευξιν ἐπωφελῶν ἀποτελεσμάτων διὰ τὴν χώραν, τὰ ὁποῖα ἤθελε φέρει ἡ τελειοποίησις τοῦ συμπλέγματος τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν τῆς χώρας· ἂν ὅμως ἡ βεβιασμένη ἐκτέλεσις τῶν ἀρξαμένων ἔργων πρόκειται νὰ θέσῃ ἐν ἀμφιβολίᾳ τὴν ὕπαρξιν ἰσοζυγίου, δὲν πρέπει νὰ βιασθῶμεν νὰ αὐξήσωμεν τὸ ποσὸν τὸ ἀναγκαῖον πρὸς περάτωσιν τῶν ἔργων· τοιαύτην δὲ πρᾶξιν βλέπω εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ὅπου ἀναγράφεται τὸ ποσὸν 500,000, τὸ ὁποῖον, προστιθέμενον εἰς τὸ ἀναγεγραμμένον ἤδη, ἀναβιβάζει τὸ διὰ τὴν ἀνακαίνισιν, κατασκευὴν καὶ ἀποζημίωσιν τῶν γηπέδων τῶν ὁδῶν ποσὸν εἰς 1,700,000. Νομίζω ὅτι, ὅσον δήποτε καὶ ἂν ἦναι ἀναγκαία ἡ περάτωσις τῶν ἀρξαμένων ὁδῶν, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀναγράψωμεν τὸ ποσὸν τοῦτο ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἀφοῦ ἡ τοιαύτη ἀναγραφὴ καθιστᾷ αὐτὸν ἀνισοσκελῆ. Ἀπέναντι τῶν δύο κακῶν, τοῦ νὰ ἔχωμεν προϋπολογισμὸν ἀνισοσκελῆ καὶ τοῦ νὰ μὴ σπεύσωμεν νὰ περατώσωμεν τὰς ἀρξαμένας ὁδοὺς, πρέπει νὰ προτιμήσωμεν τὸ δεύτερον· νομίζω ὅτι διὰ βραδυτέρας ἐργασίας πρέπει νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὰς ἀρξαμένας ὁδοὺς καὶ νὰ παρεμποδίσωμεν τὴν καταστροφὴν τῶν γενομένων ἤδη ἐργασιῶν. Ἐὰν τοιοῦτος ἦναι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη αὐξήσεως τῆς πιστώσεως πρὸς ὁδοποιΐαν· ἐὰν ὅμως ἦναι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ὑπέδειξεν ὁ ἐκ Παρνασσίδος κ. Βουλευτὴς, ὁ τῆς ἐπιδιώξεως νέων ἔργων ἢ τῆς ἀναβιώσεως καταργηθεισῶν δημοπρασιῶν, τότε ἐπὶ ἄλλου πεδίου καὶ κατ’ ἄλλον τρόπον πρέπει νὰ συζητήσωμεν. Ἀλλὰ λαμβάνων ὡς ἀληθῆ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀνανεώσεως καταργηθεισῶν ἐργολαβιῶν, νομίζω ὅτι δὲν ἔχομεν ἀνάγκην τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, οὔτε τῆς ἐπαυξήσεως τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἀναγράφει ὁ προϋπολογισμός. Θὰ ἦναι εὐχῆς ἔργον, ὅπως εἴτε διὰ τῆς ἀνασυστάσεως τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, τὴν ὁποίαν δὲν ἐγκρίνω, εἴτε διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ἐξόδων ἐν τῷ γενικῷ προϋπολογισμῷ, δυνηθῶμεν νὰ χρησιμοποιήσωμεν εἰς τὸν ἀρχικὸν αὐτοῦ προορισμὸν τὸ ὅλον ποσὸν, τὸ ἐξ ὁδικῶν φόρων εἰσπραττόμενον. Ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν δυνάμεθα σήμερον νὰ σκεφθῶμεν. Μόνον δὲ, ὅταν διὰ μέτρων γενικωτέρων καὶ ῥιζικωτέρων κατορθώσωμεν, ὅπως ὁ προϋπολογισμὸς ἐπιτρέψῃ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ σκοποῦ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, θὰ δυνηθῶμεν νὰ πράξωμεν τοῦτο. Σήμερον ὅμως δὲν νομίζω ὅτι ἐπιτρέπεται τοιοῦτόν τι, πρὶν ἢ πεισθῶμεν, ὅτι εἶναι δυνατὴ ἡ ἐκτέλεσις ἑτέρων ὑποχρεώσεων, ἴσως ἱερωτέρων καὶ σημαντικωτέρων διὰ τὰ γενικὰ συμφέροντα τῆς χώρας. Ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ εἴπω ταῦτα, ὅπως μὴ ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπανέλθω εἰς τὴν λεπτομερῆ ἐξέτασιν τῶν τῆς ὁδοποιΐας.

§344ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐτράπη ἐπὶ ἄλλου θέματος. Ἐγὼ θέλω περιορισθῆ εἰς αὐτὸ τοῦτο, καὶ τὸ πρῶτον ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον προβάλλω, εἶναι, τίς ἡ ἀνάγκη τοῦ νομοσχεδίου· διότι ὁμολογῶ, ὅτι, μὲ ὅλας τὰς ἐξηγήσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἠδυνήθην νὰ ἀνακαλύψω τὴν ἀνάγκην ταύτην. Ἔχομεν νόμον, ὁ ὁποῖος ὁρίζει, ὅτι τὰ ἔξοδα τῆς ὁδοποιΐας εἶναι εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου, μετὰ τὴν κατάργησιν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, καὶ ἕτερον νόμον, κελεύοντα ὅτι, ἵνα εἰς τὸ μέλλον ἐκτελεσθῶσιν ἔργα ὑπερβαίνοντα τὴν ἀξίαν τῶν 10 χιλιάδων δραχμῶν, ἀπαιτεῖται εἰδικὸς νόμος. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου τί ὁρίζεται; ὅτι ἔργα ἤδη ἐγκεκριμένα θέλουσιν ἐκτελεῖσθαι ἐντὸς τῶν ὅρων τῶν πιστώσεων. Ἀλλὰ τοιαύτη διάταξις περιλαμβάνεται ἐν τῷ νόμῳ τοῦ 1884. Ἄρα εἶναι ζήτημα πιστώσεως κατὰ πόσον τὰ ἐγκεκριμένα ἔργα δύνανται νὰ ἐκτελεσθῶσιν ἢ ὄχι. Ἀλλ’ ἴσως δύναταί τις νὰ ἀντιτάξῃ τὴν ἀντίῤῥησιν, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐργολαβίαι ἐγκεκριμέναι ὑπὸ διάλυσιν· ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχουν τοιαῦται, ἐνόσῳ δὲν διελύθησαν ὁριστικῶς, δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ν’ ἀποφασίσῃ ὅτι κακῶς εὑρίσκονται ὑπὸ διάλυσιν, καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν. Τοῦτο εἶναι ἔργον ἀναγόμενον εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἀλλὰ ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ δαπανήσῃ πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτῶν; Τοῦτο εἶναι ζήτημα προϋπολογισμοῦ καὶ πιστώσεως, καὶ ἔχομεν παράδειγμα, ὅτι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῷ ὑποβληθέντι ἡ πίστωσις διὰ τὰ ἔργα ἀναβιβάζεται εἰς 700,000 δραχμάς· ἑπομένως δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω ποία ἡ χρησιμότης τοῦ νομοσχεδίου τούτου, κανονίζοντος τὰ τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας κατὰ τρόπον, τὸν ὁποῖον κανονίζουσιν οἱ ὑφιστάμενοι νόμοι. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς ἐπαρχιακὰς καὶ δημοτικὰς ὁδοὺς, πάλιν ἔχομεν νόμον, ὁ ὁποῖος ἀνέγραψε διατάξεις κανονιζούσας τὰ εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν καὶ δημοτικὴν ὁδοποιΐαν ἀναφερόμενα, καὶ ὁρίζει ὅτι ἀποδίδονται εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ τοὺς δήμους ἀπέναντι τῶν ὀφειλομένων ποσὰ ἀνάλογα πρὸς τὴν πίστωσιν τὴν ἀναγραφομένην ἐν τῷ προϋπολογισμῷ· ἐὰν δὲν θεωρῆτε ἀρκοῦσαν τὴν πίστωσιν, δύνασθε νὰ ἀναγράψητε μεγαλειτέραν. Ἑπομένως δὲν βλέπω τὴν χρησιμότητα τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐνόσῳ δὲν μὲ πείσητε περὶ τῆς χρησιμότητος ταύτης, δὲν βλέπω τὸν λόγον τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ.

§345ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§346ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2.

§347ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἡ κατασκευὴ καὶ ἡ ἀνακαίνισις τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν, τὰ ἔργα τῶν ὁποίων ἀνέλαβον διὰ μειοδοτικῶν δημοπρασιῶν, νομίμως ἐγκριθεισῶν, ἐργολάβοι, θέλει ἐξακολουθήσει μέχρι περατώσεως αὐτῶν, καταβαλλομένων ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων αὐτοῦ τῶν ἀπαιτουμένων ἐξόδων. Πρὸς τοῦτο θέλουσι περιλαμβάνεσθαι ἐν τοῖς ἐτησίοις προϋπολογισμοῖς ἀνάλογοι πιστώσεις.»

§348ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνταῦθα ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Σιμοπούλου, ἔχουσα ὡς ἑξῆς.

§349ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Τὰ δυνάμει τῶν νόμων ΣΚϚʹ τοῦ 1867 καὶ ΩΚΗʹ τοῦ 1880 εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ἀνήκοντα ποσοστὰ, καθὼς καὶ οἱ δυνάμει τῶν νόμων ΨΗʹ τοῦ 1878 καὶ ΑΧΞΒʹ τοῦ 1888 ἐπιβληθέντος ὑπὲρ αὐτοῦ πρόσθετοι ὁδικοὶ φόροι καὶ πᾶς ἕτερος πόρος τοῦ αὐτοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας εἰσάγονται μὲν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ὡς ἔσοδα τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἀναγράφονται ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1896 ἐν εἰδικῷ κεφαλαίῳ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων. «Τὰ εἰσπραττόμενα ἐκ καθυστερούντων ποσοστῶν ἢ προσθέτων φόρων ἢ ἄλλων πόρων ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας καὶ ἀναγόμενα εἰς τὰς χρήσεις τὰς πρὸ τοῦ 1896 εἰσάγονται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ὡς ἔσοδα τοῦ Κράτους.»