1895.06.06

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 16.

Τῆς 6 Ἰουνίου 1895

(Τρίτη)

Ὥρᾳ 5 καὶ 30 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ μετὰ τινα συμπλήρωσιν ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Τριφυλίας κ. Σωτηρόπουλος ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν:

§2ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν σημείωσιν, ἐμφαίνουσαν 1) κατὰ ποῖα ἔτη διετέθησαν δι’ ἐκμισθώσεως οἱ διὰ τοῦ νόμου ΑΦΙϚʹ ἀπὸ 27 Μαΐου 1887 ἐπιβληθέντες πρόσθετοι φόροι πρὸς διοχέτευσιν ποσίμου ὕδατος εἰς Λυγούδισταν· 2) τὸ μίσθωμα ἑκάστου ἔτους καὶ τὰ ὀνόματα τῶν μισθωτῶν καὶ ἐγγυητῶν· 3) τὰ κατατεθέντα εἰς τὴν Τράπεζαν ποσὰ, τὰ τυχὸν καθυστεροῦντα καὶ τὰ ληφθέντα κατὰ τῶν ὀφειλετῶν μέτρα· καὶ 4) τὰ μέχρι τοῦδε δαπανηθέντα διὰ τὸ ἔργον.»

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολλοὶ ἔμποροι Σύρου διὰ τηλεγραφήματός των παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν, ὅπως καταργηθῇ ὁ νόμος περὶ προληπτικοῦ συμβιβασμοῦ. Ὁ στρατιωτικὸς κατάδικος Ἰωάννης Τρίκλητος δι’ ἀναφορᾶς του παραπονεῖται ἐπὶ τῇ ἐπιβληθείσῃ αὐτῷ ποινῇ. Ἐπιτροπὴ τοῦ λαοῦ Φιλιατρῶν δι’ ἀναφορᾶς της ὑποβάλλει γνώμας πρὸς καταρτισμὸν νομοθετήματος περὶ τῆς σταφίδος. Ὁ Δ. Λεονταρίτης ὑποβάλλει πρὸς τὴν Βουλὴν ὑπόμνημα περὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. Ὁ βουλευτὴς Παρνασσίδος κ. Σιμόπουλος ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν.

§4ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασιν τῶν γενομένων μέχρι τοῦδε πληρωμῶν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους τῆς χρήσεως 1895, διακρινομένων τῶν εἰς χρυσὸν πληρωθέντων καὶ τῶν λόγῳ συναλλαγματικῆς διαφορᾶς.»

§5ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Εἰς τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον τῆς Βουλῆς εἶχον ὑποβάλει δύο νομοσχέδια, ἓν περὶ ποιμνιοβοσκῆς, καὶ ἕτερον περὶ ἐπιβολῆς ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου. Ταῦτα ὑποβάλλω καὶ αὖθις, καὶ παρακαλῶ νὰ τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσιν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 110–111). Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἰσηγήσατο καὶ ἡ Βουλὴ ἐψήφισε νόμον περὶ προληπτικοῦ συμβιβασμοῦ. Καταστρεπτικώτερος νόμος διὰ τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν πίστιν δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον μὲ ἓν ἄρθρον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ λέγῃ ἁπλῶς, ὅτι καταργεῖται ὁ νόμος αὐτὸς, διὰ νὰ σωθῇ ἡ κοινωνία.

§6ΔΙΟΝ. ΣΤΑΙΚΟΣ. Δωδεκαετίαν ὁλόκληρον κυβερνήσας τὸν τόπον ὁ κ. Τρικούπης, οὐδεμίαν ποτὲ ἔλαβε πρόνοιαν περὶ τῆς καταναλώσεως τῶν προϊόντων μας εἰς ξένας ἀγοράς· μόνη δὲ σκέψις καὶ προσοχή του ἦτο, πῶς νὰ φορολογηθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μέχρι τοῦ μυελοῦ. Διὰ τοῦ φορολογικοῦ συστήματος τοῦ καπνοῦ πολλαὶ καπνοφόροι ἐπαρχίαι κατεστράφησαν, καὶ ἰδίως ἡ ἐπαρχία Τριχωνίας, μὴ δυναμένη διὰ τοῦ πακέτου, ὡς ἐκ τῆς ἀρίστης ποιότητος τοῦ καπνοῦ της, νὰ συναγωνισθῇ πρὸς ἄλλα κατωτέρας ποιότητος καπνά. Ἡ ἐπαρχία Τριχωνίας, ἥν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω, ἄλλοτε πλουσία καὶ εὔπορος, σήμερον διὰ τοῦ φορολογικοῦ τούτου συστήματος περιῆλθεν εἰς ἔνδειαν καὶ ἀπόγνωσιν, καὶ ἐὰν δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου τὸ κρίσιμον τῶν περιστάσεων, θὰ προέτεινον εἰς τὴν Βουλὴν τὴν κατάργησιν τοῦ συστήματος τούτου. Ἤδη παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὡς καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως ἐπισπεύσωσι τὴν ἐπιψήφισιν τῆς μετὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως συμβάσεως, ἵνα ἀναλάβωσιν ὀλίγον αἱ καπνοφόροι ἐπαρχίαι, καθόσον ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως δὲν ἔμεινεν εἰς τὰς ἀποθήκας οὐδὲ ἓν φύλλον καπνοῦ, ἐνῷ πρὶν ὑπῆρχε τεσσάρων καὶ πέντε ἐτῶν ἐναποτεταμιευμένος καπνὸς ἐν αὐταῖς.

§7ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν μετὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως ὑπογραφεῖσαν σύμβασιν. Θὰ παρακαλέσω δὲ τὸ Προεδρεῖον νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἐκτύπωσιν, ὅπως ἡ Βουλὴ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως ὅσον ἔνεστι τάχιον, διότι ναὶ μὲν κατὰ τὴν σύμβασιν ἡ ἰσχὺς αὐτῆς ἄρχεται ἀπὸ τῆς 1/13 Σεπτεμβρίου, ἀλλ’ ἔχομεν τὸ δικαίωμα, ἐὰν ψηφισθῇ ἐνωρίτερον, νὰ ἀναγγείλωμεν τοῦτο εἰς τὴν Αἰγυπτιακὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἐπιτύχωμεν τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῆς ἀμέσως. Ἐπίσης λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω σχέδιον νόμου περὶ κυρώσεως συνθήκης μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Βελγίου περὶ ἐμπορίας καὶ ναυτιλίας, καθὼς καὶ ἑτέρας συμβάσεως περὶ Προξενείων. Ἐπίσης λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω σχέδιον νόμου περὶ κυρώσεως συμβάσεως περὶ δικαιοδοσίας τῶν ἐν τῇ Ἡγεμονίᾳ τῆς Βουλγαρίας καὶ τῆς Ἀνατολικῆς Ῥωμυλίας Προξενικῶν ἀρχῶν. Ἐπειδὴ προβλέπω, ὅτι θὰ ἐγερθῶσι τεχνηταὶ δυσκολίαι εἰς τὸ τυπογραφεῖον πρὸς ἐκτύπωσιν τοῦ Γαλλικοῦ κειμένου τῶν τριῶν συμβάσεων, θὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν συναίνεσιν τῆς Βουλῆς, ὅπως ἡ ψήφισις γείνῃ ἐπὶ τῶν Ἑλληνικῶν κειμένων· καταθέτω δὲ εἰς τὸ Προεδρεῖον τὸ Γαλλικὸν κείμενον, ὅπως λάβῃ γνῶσιν ὅστις τῶν Βουλευτῶν ἐπιθυμεῖ, ἵνα μὴ ἐπέλθῃ χρονοτριβή· καὶ τοῦτο, διότι, κατὰ τὴν σύμβασιν, τὴν 29 Ἰουνίου λήγει ἡ μετὰ τοῦ Βελγίου παραταθεῖσα σύμβασις ἐπὶ ἀμοιβαιότητι ἐφαρμογῆς τοῦ συμβατικοῦ δασμολογίου. Ἐὰν δὲ μέχρι τότε δὲν ἔχῃ ἐπιψηφισθῆ ἡ σύμβασις, τότε πρέπει νὰ κάμωμεν νέαν παράτασιν· προτιμότερον δὲ θὰ ἦτο νὰ ἐγίνετο ἡ ἐπιψήφισις ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑποβληθέντα νομοσχέδια θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 112–115).

§9ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ ὑποβληθεὶς προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι ὅμοιος τῷ ὑποβληθέντι κατὰ τὴν τελευταίαν σύνοδον τῆς διαλυθείσης Βουλῆς, ἐπιθυμῶ νὰ γνωρίζω, ἐὰν οἱ ἐσχάτως γενόμενοι στρατιωτικοὶ προβιβασμοὶ ἐγένοντο καθ’ ὑπέρβασιν τῶν ἀναγεγραμμένων πιστώσεων. Ἐγὼ πιστεύω, ὅτι δὲν ἐγένοντο· ἐκ τῆς μικρᾶς μελέτης, ἣν ἔκαμον, κατεῖδον ἀληθῶς ὑπέρβασιν, τὴν ὁποίαν ὑποθέτω ἀφ’ ἑτέρου ὅτι καλύπτει ἡ διαφορὰ τοῦ μισθοῦ διαθεσιμότητος ἀπὸ τοῦ μισθοῦ ἐνεργείας τῶν ὡς Βουλευτῶν ἐπιτυχόντων ἀξιωματικῶν, τιθεμένων κατὰ νόμον εἰς διαθεσιμότητα. Θεωρῶ ὁπωσδήποτε καλὸν νὰ κατατεθῶσιν οἱ σχετικοὶ πίνακες, διὰ νὰ ἴδωμεν, ἐὰν ἐγένοντο καθ’ ὑπέρβασιν ἢ ὄχι. Ἐκ τούτου λαμβάνων ἀφορμήν, ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπειδὴ συνήθως τὰ ὑπὸ Βουλευτῶν ὑποβαλλόμενα νομοσχέδια ματαιοῦνται, ἤθελον παρακαλέσει, λέγω, νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ πληρώσεως τῶν χηρευουσῶν ἐν τῷ στρατῷ θέσεων ἐντὸς διμήνου ἢ καὶ μείζονος χρονικοῦ διαστήματος, ἀφ’ ἧς αἱ θέσεις χηρεύσωσιν. Ἐὰν δὲ τυχὸν θεωρῇ θέσιν τινὰ καταργητέαν ἢ περιττήν, νὰ προτείνῃ τοῦτο ἐγκαίρως εἰς τὴν Βουλήν, ταύτης δ’ ἀπούσης, νὰ κοινοποιῇ τὴν κατάργησιν διὰ Β. Διατάγματος, ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς, πρὸς ἀποφυγὴν ἀγωγῶν διὰ τὴν μὴ πλήρωσιν τῆς χηρευούσης θέσεως. Ἐπίσης θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν ἀποδέχηται τὴν γνώμην μου, νὰ καταργήσῃ τὰς ὑπὸ διαφόρων ἐπιθεωρητῶν ἐπιθεωρήσεις ἐν τῷ στρατῷ, διότι εἰς στρατούς, οἵτινες ἀποτελοῦνται ἐκ μικρᾶς δυνάμεως, ἡ δικαιοτέρα καὶ λογικωτέρα ἐπιθεώρησις εἶναι ἡ ἑνιαία, διότι παρετηρήθη καὶ κατεδείχθη ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι ἀξιωματικοὶ κριθέντες ἔν τινι Ἀρχηγείῳ ὑπὸ τοῦ σχετικοῦ ἐπιθεωρητοῦ ὡς στάσιμοι, ἦσαν ἴσοι, ἂν οὐχὶ κρείττονες, ἄλλων ἀξιωματικῶν, κριθέντων ὑπὸ ἄλλου ἐπιθεωρητοῦ προβιβαστέων, ἐνῷ διὰ τῆς ἑνοποιήσεως τῶν ἐπιθεωρήσεων δὲν ὑπάρχει διάφορον μέτρον ἐκτιμήσεως. Τὴν πλήρωσιν τῶν χηρευουσῶν θέσεων, ὡς ἀνέπτυξα, θεωρῶ ἀναγκαίαν καὶ διὰ τὸ ναυτικόν, διότι καὶ ἐκεῖ, ὡς ἐν τῷ στρατῷ, ἰσχύει ὁ νόμος περὶ ὁρίου ἡλικίας.

§10Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ γνώμη τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Τριχωνίας περὶ τῆς ἑνοποιήσεως τῆς ἐπιθεωρήσεως εἶναι ἐντελῶς ὀρθή, τοῦτο δὲ τὸ σύστημα ἐπροτείναμεν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὸ 1890, ὅτε ἤμεθα ἐν τῇ ἀρχῇ, καὶ τοῦτο ἐνεκρίθη τότε, ἐγένετο δὲ ἑπομένως ἡ ἐπιθεώρησις ἑνιαία πάντων τῶν σωμάτων. Ἀλλὰ καὶ αἱ ἄλλαι γνῶμαι τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἀνάγονται εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος, κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν, δὲν λειτουργεῖ σκοπίμως, καὶ ἴσως εὑρίσκεται ἐν δυσαναλογίᾳ πρὸς τὰ μέσα καὶ τὰς περιστάσεις τοῦ τόπου. Ἐλπίζω ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον θέλει οἰκονομήσει τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον, ἵνα ἀσχοληθῇ εἰδικῶς καὶ μετ’ ἐμβριθείας εἰς ἀναθεώρησιν τοῦ ἰσχύοντος ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Τὸ ἔργον τοῦτο ἐσκοποῦμεν καὶ κατὰ τὸ 1891, ὅτε διετελοῦμεν ἐν τῇ Κυβερνήσει, νὰ διαπράξωμεν, καὶ πρὸς τοῦτο εἶχον συστήσει δύο ἐπιτροπάς, μίαν πρὸς ἀναθεώρησιν τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας, καὶ ἄλλην πρὸς ἀναθεώρησιν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Τῶν ἐπιτροπῶν τούτων ἡ μία ἐπεράτωσε τὸ ἔργον αὐτῆς, ἀλλ’ ἡ ἑτέρα δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐπιλάβηται αὐτοῦ, ἕνεκα τῆς ἐπελθούσης τότε πολιτικῆς μεταβολῆς. Θέλομεν εἶσθαι εὐτυχεῖς, ἂν δυνηθῶμεν νὰ ἐκπληρώσωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἠδυνήθημεν νὰ ἐκπληρώσωμεν τότε.

§11ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Καὶ εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀγρινίου καὶ εἰς τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἔχω νὰ ἐπιφέρω παρατηρήσεις τινάς. Ἐγένετο λόγος περὶ συμπληρώσεως χηρευουσῶν θέσεων, ἀλλ’ ἐλησμόνησαν νὰ εἴπωσιν, ὅτι ἐν τῷ ὀργανισμῷ τοῦ στρατοῦ δὲν εἶναι ἀναγεγραμμέναι οὔτε ὡρισμέναι ὅλαι αἱ θέσεις· καὶ ἂν ἦναι ἀναγεγραμμέναι, εἶναι κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε παρέχουσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν πᾶσαν ἐλευθερίαν νὰ συμπληρώσῃ θέσεις, νὰ ἐνεργήσῃ προβιβασμοὺς ἢ ὄχι. Εἶναι ἀνεγεγραμμένον π. χ. ὅτι διοικητὴς τοῦ συντάγματος δύναται νὰ ἦναι συνταγματάρχης ἢ ἀντισυνταγματάρχης· πῶς δύνασθε λοιπὸν νὰ ὑποχρεώσητε τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς προβιβασμούς; Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι, προκειμένου ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀσχοληθῇ περὶ τὴν σύνταξιν ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, τὸ ζήτημα δὲν εἶναι μόνον ζήτημα προβιβασμῶν καὶ πληρώσεως χηρευουσῶν θέσεων, οὐδὲ ζήτημα χρημάτων, δὲν εἶναι ζήτημα οὔτε κἂν ἀξιώματος, διότι εἶναι ζήτημα ἀξιώματος, ὅταν ὁ βαθμὸς ἀποδίδεται εἰς συνταγματάρχην, ἵνα διοικήσῃ σύνταγμα, ὅταν ὅμως—καὶ ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις—δίδεται χάριν χρηματικῆς βοηθείας εἰς τοὺς ἀξιωματικούς, τότε ἀποβάλλει μέγα μέρος τῆς ἀξίας του, καὶ δὲν εἶναι ἄξιον νὰ ἐπιληφθῶμεν τοῦ ζητήματος ἀπὸ τοιαύτης ἀπόψεως. Ἐπιθυμῶ, ὅπως τὸ ζήτημα τοῦ στρατοῦ λυθῇ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν, καθ’ ἣν τὰ μέτρα, εἰς τὰ ὁποῖα προβαίνομεν, θέλουσι μᾶς καθοδηγήσει εἰς τὴν συγκρότησιν στρατοῦ, δυναμένου ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τοὺς πόθους τῆς Ἑλλάδος· ἄλλως ὅσα προτείνονται δὲν εἶναι ἄξια ν’ ἀπασχολήσωσι σήμερον τὴν Βουλήν, οὐδὲ τὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως.

§12ΜΑΝΕΣΗΣ. Παρενοήθην ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Τυρνάβου, διότι, φαίνεται, ἐνόμισεν, ὅτι ἐγὼ εἶπον, ὅτι πρέπει πάντες οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ προβιβάζωνται προνομιακῶς. Ἐρωτῶ, εἶναι ἢ δὲν εἶναι δικαίωμα τὸ δικαίωμα τοῦ προβιβασμοῦ; Ἐὰν οἱ λόγοι τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους δὲν τὸ ἐπιτρέπωσιν, εἶναι ἕτερον ζήτημα. Ἀλλὰ νομίζετε ὅτι εἶναι δίκαιον, νὰ λέγητε εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς μόνον, ὅτι αἱ οἰκονομικαὶ περιστάσεις δὲν ἐπιτρέπουσι τὸν προβιβασμόν των; καὶ νομίζετε ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ εἶναι Ὀττεντότοι, καὶ δὲν ἔχουσι τὰ αὐτὰ προνόμια καὶ δικαιώματα, οἷα καὶ οἱ πολιτικοὶ ὑπάλληλοι; Ἐγὼ κατὰ τοῦ νῦν ἰσχύοντος συστήματος τοῦ ὀργανισμοῦ ὡμίλησα ἄλλοτέ ποτε, καὶ εὕρηνται οἱ λόγοι μου ἐν τοῖς πρακτικοῖς. Ἀλλὰ τὸ ἓν ζήτημα εἶναι ἀνεξάρτητον τοῦ ἑτέρου· αἱ προταθεῖσαι γνῶμαί μου εἶναι, κατ’ ἐμέ, ὀρθαὶ καὶ ἐφαρμοστέαι, οἱονδήποτε καὶ ἂν ἔχητε ὀργανισμόν, διότι ἡ ἐφαρμογὴ τούτων δὲν σᾶς ἀφαιρεῖ τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ μεταβάλητε τὸν ὀργανισμὸν κατὰ τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τῆς χώρας, καὶ καθ’ οὓς ὅρους οὗτος ἔσται λυσιτελέστερος εἰς τὸ Κράτος, καὶ χαίρω, διότι συμφωνεῖ μετ’ ἐμοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργός, εἰπὼν ὅτι τὸν ὀργανισμὸν θέλει ὑποβάλει ἐντὸς ὀλίγου, καὶ συνεπῶς θέλει λάβει τὸ μέτρον τότε τῆς πληρώσεως τῶν ὑπαρχουσῶν ἑκάστοτε κενῶν θέσεων· ὁ Ὑπουργὸς δέον νὰ ὑποχρεῶται ν’ ἀποδίδῃ τὸ δίκαιον καὶ εἰς τοὺς ἀξιωματικούς, ὅπως ἀποδίδεται τοῦτο καὶ εἰς τοὺς πολιτικοὺς ὑπαλλήλους, διὰ τῆς ἀμέσου πληρώσεως τῶν χηρευουσῶν θέσεων. Τίς σχέσις ὑπάρχει μεταξὺ τῶν λεγόντων ὅτι δὲν εἶναι ἀντάξιον τῶν ἀξιωματικῶν νὰ ὁμιλῶμεν ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ; Μήπως εἶπέ τις, σπεύσατε νὰ πληρώσητε τὰς χηρευούσας θέσεις; Πρὸ ὀλίγου ἐγένοντο στρατιωτικοὶ προβιβασμοί, καὶ ἐπεκροτήθησαν παρὰ πάντων· διατί; διότι ἀπεδόθη τὸ δίκαιον εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ μακρὰ ἔτη ἐστεροῦντο τοῦ δικαίου τούτου, παρὰ τοὺς νόμους· ὑπῆρχον χηρεύουσαι θέσεις, εἶχον οἱ ἀξιωματικοὶ τὰ πρὸς προβιβασμὸν προσόντα κεκτημένα, καὶ ἐν τούτοις δὲν προὐβιβάζοντο. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ συνηγορήσων ὑπὲρ τοῦ νῦν ὀργανισμοῦ· ἐβαρύνθην φωνάζων ὅτι ὁ ὀργανισμὸς πρέπει νὰ ἀλλάξῃ, καὶ ἐν καιρῷ θὰ ἀναπτύξω καὶ πάλιν τὴν γνώμην μου περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ, τοῦ δυναμένου ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς οἰκονομικὰς περιστάσεις τῆς χώρας καὶ τὰς οἰκονομικὰς περιστάσεις τοῦ μέλλοντος. Ὅ,τι σήμερον προτείνω, εἶναι μία ἀρχή, ἡ ὁποία πρέπει νὰ καθιερωθῇ καὶ ἐν τῷ στρατῷ καὶ ἐν τῷ ναυτικῷ. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ δεκαετίαν ὁλόκληρον νὰ μὴ προβαίνῃ εἰς στρατιωτικοὺς προβιβασμούς, νὰ γίνωνται δὲ ἀθρόως τοιοῦτοι, οἱ ὁποῖοι ἐμποιοῦσι τὴν χειρίστην ἐντύπωσιν, ἕνεκα τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ, καὶ δίδουσιν ἀφορμὴν εἰς ἀδίκους κατακρίσεις. Σήμερον οἱ γενόμενοι προβιβασμοὶ χειρίστην ἐν τῷ ἐξωτερικῷ προὐξένησαν, ὑποθέτω, ἐντύπωσιν, ὅτι ἡμεῖς, ἐν πτωχεύσει διατελοῦντες, προέβημεν εἰς προβιβασμούς· καὶ ἐν τούτοις οὐδὲν ἄλλο ἐπράξαμεν ἢ ἀπεδόσαμεν τὸ δίκαιον, συνεπείᾳ τῶν ὑφισταμένων νόμων καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑφισταμένων νόμων, εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐδικαιοῦντο πρὸ μακροῦ χρόνου εἰς τοῦτο. Δὲν δικαιολογεῖται λοιπὸν ἡ ἀντίῤῥησις κατὰ τῆς εὐχῆς, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασα πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως εἰς τὸ μέλλον παύσῃ τὸ κακὸν τῶν ἀθρόως γιγνομένων στρατιωτικῶν προβιβασμῶν, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐπέρχονται καὶ πολλὰ ἀδικήματα.

§13ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Καὶ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας; Δὲν τὸ λέγετε καὶ αὐτό;

§14ΜΑΝΕΣΗΣ. Κατὰ τὴν τελευταίαν σύνοδον ὡμίλησα διὰ μακρῶν περὶ τῶν προβιβασμῶν, καταδείξας ὅτι ἕνεκα τοῦ νόμου περὶ ὁρίου ἡλικίας ἐπιβάλλεται ἡ ἄμεσος πλήρωσις τῶν χηρευουσῶν θέσεων.

§15ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Εἰς τὸν προλαλήσαντα παρετήρησα, ὅτι ὁ ὀργανισμὸς ἀναγράφει τοὺς βαθμολόγους οὕτως, ὥστε δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς προβιβασμούς, ἐὰν ἤθελε κρίνει τοῦτο πρέπον. Εἰς κυβερνήτης προτιμᾷ νὰ ἔχῃ ἀντισυνταγματάρχην ὡς διοικητὴν συντάγματος, (ποῖος δύναται νὰ τὸν ἐλέγξῃ;) ἀντὶ τοῦ πολυδαπανωτέρου, τοῦ φέροντος ἀνώτερα μὲν παράσημα βαθμοῦ, ἀλλ’ οὐδὲν προσὸν ἀνώτερον ἀπὸ τοῦ φέροντος κατώτερα παράσημα.

§16ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Τριχωνίας προέβαλεν ἐρώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, τὴν ὁποίαν προετιθέμην νὰ ὑποβάλω καὶ ἐγὼ σήμερον, εἶχον δὲ ἤδη αὐτὴν καὶ ἐγγράφως κατηρτισμένην. Διὰ ταύτης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασιν ἐμφαίνουσαν τοὺς ἀριθμοὺς τῶν ἀξιωματικῶν ἑκάστου ὅπλου καὶ σώματος κατὰ βαθμόν, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν ἀνθυπασπιστῶν. Ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Τριχωνίας προέβαλε τὴν αὐτὴν ἐρώτησιν, ὡς ἐκ περισσοῦ ὅμως καταθέτω αὐτὴν εἰς τὸ Προεδρεῖον. Συγχρόνως προετιθέμην νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του ἐπί τινων συστάσεών μου ἐπὶ στρατιωτικῶν ζητημάτων. Τινὰ τούτων εὐτυχῶς ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος καὶ εὐφραδὴς ἐκ Τριχωνίας συνάδελφος. Ἐν τούτοις οὔτε ἐσκόπουν σχεδὸν πλέον νὰ λάβω τὸν λόγον, ἂν μὴ μ’ ἔφερεν εἰς τὸ βῆμα παρατήρησίς τις τοῦ ἑτέρου ἀξιοτίμου κ. συναδέλφου, στρατιωτικοῦ καὶ τούτου, ὅστις κατ’ ἐμὲ οὐχὶ ἀκριβῶς ἐχαρακτήρισε τὸ ζήτημα τῶν προβιβασμῶν, μὲ ὅλας τὰς ἐπιφυλάξεις, ἃς ἔλαβε, καὶ μὲ ὅλην τὴν λεπτότητα, διὰ τῆς ὁποίας περιέβαλε τὰ νοήματα καὶ τὰς ἐκφράσεις αὑτοῦ. Δὲν εἶναι ζήτημα σχεδὸν χρηματικὸν (σχεδὸν, εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, καὶ ἐπαναλαμβάνω τὴν φράσιν του,) τὸ ζήτημα τοῦ προβιβασμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν ἀπὸ βαθμοῦ εἰς βαθμόν. Εἶναι ζήτημα διοικήσεως τοῦ στρατεύματος, εἶναι ζήτημα δημοσίου συμφέροντος, ζήτημα δικαιοσύνης, ἀλλὰ καὶ ζήτημα ὑπέρτατον δημοσίας τάξεως. Ἴσως οὐχὶ οἱ πλεῖστοι ὑμῶν, κύριοι συνάδελφοι, ἀλλὰ τινὲς βεβαίως, πολλοὶ ὅμως καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ἐν τῇ κοινωνίᾳ, γινώσκουσιν ὁποίων κακῶν παρ’ ὀλίγον ἐγένετο πρόξενος ἡ ἀφορμὴ τῶν προβιβασμῶν πρὸ δέκα ἡμερῶν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν. Τοῦτο εἶναι ἀρκετὸν διὰ τοὺς γνωρίζοντας· διὰ τοὺς μὴ γνωρίζοντας δὲν εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀποκαλυφθῇ τίποτε. Ὁ στρατὸς ὑπέστη δοκιμασίαν δεινὴν, ὑπέστη κλονισμὸν, ὁ ὁποῖος εὐτυχῶς παρῆλθεν ἄνευ κακῶν ἀποτελεσμάτων... Διὰ τοῦτο συνιστῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, πλὴν τῶν συστάσεων τὰς ὁποίας ἔκαμον οἱ κ. κ. συνάδελφοι ἐκ Τριχωνίας καὶ Τυρνάβου, καὶ τοῦτο: ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἐπιληφθῇ τῆς μελέτης τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, τῆς κωδικοποιήσεως τοὐλάχιστον τῶν ὑφισταμένων μέχρι τοῦδε δέκα ὀργανισμῶν τοῦ στρατοῦ, — διότι δέκα ἔχομεν σήμερον ἐν ἰσχύϊ, ἀλληλοϊσχύοντας καὶ ἀλληλοαναιρουμένους, οὕτως εἰπεῖν — ὅταν, λέγω, λάβῃ πρόνοιαν περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, νὰ μὴ λησμονήσῃ νὰ σκεφθῇ σοβαρῶς καὶ σπουδαιότατα, ἵνα καθορίσῃ ἀκριβῶς, ὅσον ἔνεστιν ἀκριβέστερον, τὰ τῆς διανομῆς τῶν γενικῶν θέσεων εἰς τὰ διάφορα σώματα τοῦ στρατοῦ. Ἡ περὶ τὴν κατάληψιν τῶν γενικῶν θέσεων ἅμιλλα καὶ σπουδὴ τῶν διαφόρων σωμάτων ἔφερε τὸν κλονισμὸν, τὸν ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ὑπηνιξάμην. Πλείονα δὲ δὲν προσθέτω περὶ τούτου. Εἶμαι σύμφωνος, ὅτι πρέπει νὰ νομοθετηθῇ ἡ ταχίστη πλήρωσις τῶν θέσεων, ἅμα κενουμένων, δι’ οἱουδήποτε τρόπου. Ὁ τρόπος, τὸν ὁποῖον προέτεινεν ὁ κ. συνάδελφος, εἶναι καὶ παρ’ ἐμοῦ ἀσπαστὸς, ἤτοι ἡ πλήρωσις τῶν κενῶν ἐντὸς τριῶν ἢ τὸ πολὺ ἐντὸς ἓξ μηνῶν. Οἱ στρατιωτικοὶ προβιβασμοὶ γίνονται κατὰ μακρὰ χρονικὰ διαστήματα· γίνονται δὲ κατ’ ἀνάγκην ἀθρόοι, κατὰ ἑκατοντάδας, καὶ διὰ τοῦτο ἐμπνέουσιν ὁμολογουμένως δυσάρεστον ἐντύπωσιν, ἀδίκως ὅμως δυσάρεστον, πρέπει νὰ προσθέσω. Τῷ 1890, τὴν 11 Ἀπριλίου, ἐγένοντο διὰ μιᾶς ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ 153 προβιβασμοί· τῷ 1890 ἐπίσης, τὴν 6 Ἰουνίου, μετὰ μῆνας δύο μόλις, ἐγένοντο διὰ μιᾶς, ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ, 422 στρατιωτικοὶ προβιβασμοί· τὴν 4 Μαΐου 1892 ἐγένοντο παρὰ τοῦ ἐνταῦθα παρακαθημένου ἡμετέρου συναδέλφου κ. Μαστραπᾶ 370 προβιβασμοί· κατ’ αὐτὰς δὲ, πρὸ ὀλίγων μόλις ἡμερῶν, ἤτοι τῇ 26 Μαΐου τοῦ ἔτους τούτου, ἐγένοντο ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ 516 προβιβασμοί!...

§17ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Αὐτὸ σημαίνει, ὅτι τὰ ἄχροα Ὑπουργεῖα ἀφίνουν πάντοτε ἴχνη κακὰ, τὰ ὁποῖα στιγματίζει ἡ ἱστορία τῶν ἐθνῶν (γέλωτες).

§18ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ παραπονεθῶ πρὸς ὑμᾶς, ὅτι τοιαύτη διακοπὴ δὲν εἶχε τὸν τόπον της ἐδῶ. Ἂν θέλητε, ἄλλοτε ὑποστηρίζετε τὴν γνώμην σας.

§19ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἔχει πολὺ τὸν τόπον της.

§20ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν θέλητε, ἄλλοτε ὑποστηρίζετε τὴν γνώμην σας αὐτὴν καὶ τὴν συζητοῦμεν.

§21ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὁπόταν θέλητε.

§22ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἐγὼ ἐπανέρχομαι εἰς τὸ θέμα μου, διότι δὲν θέλω νὰ ἐκτραπῶ αὐτοῦ. Τὸ Ὑπουργεῖον τὸ προβὰν τὴν 6 Ἰουνίου 1890 εἰς 422 προβιβασμοὺς ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ, πολὺ ἀπέχει τοῦ νὰ ἦναι... πῶς τὸ εἴπετε; ἄχρουν ἢ ἐστιγματισμένον; ὑπῆρξεν ἓν ἐκ τῶν ἰσχυροτάτων Ὑπουργείων ἐν τῷ τόπῳ, διὰ τὸ ὁποῖον πολὺς ἐχρειάσθη κόπος, ἵνα ἐκριζωθῇ, ἐγὼ δὲ συνετέλεσα, ὡς γνωρίζετε, εἰς τὴν ἐκρίζωσίν του, καὶ γνωρίζω αὐτὸν τὸν κόπον (διακοπαὶ δεξιόθεν).

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§24ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ἦναι καιρὸς, συζητοῦμεν, κύριε Πετσάλη, περὶ αὐτοῦ· τώρα, παρακαλῶ, μὴ διακόπτετε... Ἐπαναλαμβάνω τὴν σύστασίν μου διὰ τὸ ζήτημα τῶν προβιβασμῶν, μετὰ τῆς σπουδαίας παρατηρήσεως, ὅτι πρέπει σὺν τούτῳ νὰ κανονισθῇ διὰ νόμου καὶ τὸ ζήτημα τῆς διανομῆς τῶν γενικῶν θέσεων εἰς τὰ διάφορα σώματα τοῦ στρατοῦ, εἴτε κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν συνταγμάτων, εἴτε κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν, εἴτε κατ’ ἄλλην οἱανδήποτε ἀναλογίαν. Ποιοῦμαι δὲ καὶ τὴν ἑξῆς παρατήρησιν καὶ σύστασιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι, ὑπάρχοντος τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, τὸ ὁποῖον παρακολουθεῖ, καταδιώκει ἀμειλίκτως καὶ κατὰ πόδας τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐν τῷ στρατῷ, πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ ἕτερον μέτρον τῆς ταχείας, τῆς ταχίστης πληρώσεως τῶν θέσεων· διότι εἶναι περιττὸν νὰ ἀναπτύξῃ τις ἐντεῦθεν πόσα τὰ ἄδικα, τὰ γενόμενα πλειστάκις εἰς ἀξιωματικούς, τοὺς ὁποίους, ὡς οἰκογενειάρχας τοὐλάχιστον, πρέπει νὰ προστατεύσωμεν ἐπὶ τέλους, ἐνῷ συγχρόνως βελτιοῦμεν τὴν διοίκησιν τοῦ στρατεύματος καὶ τοῦ δημοσίου συμφέροντος, ὡς εἶπον. Ἐκ παραλλήλου ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, πρὸς τὸ ζήτημα τῶν ἀξιωματικῶν, πρέπει νὰ ληφθῇ σπουδαιοτάτη πρόνοια περὶ τοῦ ζητήματος τῶν ἀνθυπασπιστῶν, διότι οὗτοι δὲν ὑπάγονται εἰς τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, ἑπομένως κρατοῦσι θέσεις ἐπὶ δεκάδας ἐτῶν ἐν τῷ στρατεύματι, τὰς ὁποίας θὰ ἠδύναντο πολὺ εὐκόλως καὶ πολὺ δικαίως, δικαίως πρὸ πάντων, νὰ καταλάβωσιν οἱ κατώτεροι ὑπαξιωματικοί, ἰδίᾳ οἱ παλαιοί, δι’ οὓς ἡ θύρα τοῦ Σχολείου Ὑπαξιωματικῶν ἐκλείσθη διὰ παντός, καὶ οἵτινες, μὴ βλέποντες πρὸ ἑαυτῶν μέλλον, ἀποχωροῦσι τοῦ στρατεύματος· ὅλοι δὲ γνωρίζομεν, ποῖον εἶναι τὸ κακόν, τὸ ὁποῖον προξενεῖται εἰς τὸ στράτευμα διὰ τῆς ἀποχωρήσεως ἐξ αὐτοῦ τῶν καλλιτέρων καὶ μᾶλλον κατηρτισμένων ὑπαξιωματικῶν. Ἐὰν νομοθετηθῇ ὅριον ἡλικίας διὰ τοὺς ἀνθυπασπιστὰς, δοθῇ δὲ εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνωσι μέρισμα ἐκ τοῦ Μετοχικοῦ ταμείου τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ, θὰ εὐκολύνηται ἡ ἀποχώρησίς των ἐκ τοῦ στρατεύματος, θὰ ἔχωμεν νεωτέρους, ὁπωσδήποτε, τοὺς ἀνωτέρους ὑπαξιωματικοὺς ἐν τῷ στρατεύματι, τοὺς ἀνθυπασπιστὰς, θὰ συντελέσωμεν δὲ οὕτως εἰς τὴν διευκόλυνσιν τῆς προαγωγῆς τῶν κατωτέρων ὑπαξιωματικῶν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ. Καὶ τὴν σύστασιν ταύτην ποιοῦμαι διὰ βραχέων σήμερον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπιφυλαττόμενος ἐν προσφορωτέρᾳ εὐκαιρίᾳ νὰ ἐπανέλθω ἐκτενέστερον εἰς αὐτήν. Μεταβαίνω εἰς ἄλλο θέμα, σχετικὸν πάντοτε πρὸς τὰ στρατιωτικά. Ὁ προϋπολογισμὸς, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, παρέχει ὁμολογουμένως πολλὴν δυσχέρειαν εἰς τὴν μελέτην τῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι προορίζονται διὰ τὸ ὑπ’ αὐτὸν Ὑπουργεῖον. Ἡ ἀντιγραφὴ τοῦ ὑπὸ τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ὑπῆρξε πλέον ἢ ἀκριβὴς καὶ κατὰ γράμμα, καὶ διὰ τοῦτο ἔφερεν εἰς ἄτοπά τινα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔπρεπεν ἀληθῶς νὰ εἰσχωρήσωσιν. Ἐν ὡρισμένοις ἄρθροις καὶ ἐν ὡρισμένῃ σελίδι τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἀναγράφονται ὀνομαστὶ οἱ ἐκ τῶν ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν, ὑποστράτηγοι, ἀντιστράτηγοι καὶ συνταγματάρχαι, διατελοῦντες ἐν διαθεσιμότητι, καὶ οἱ ὡς Βουλευταὶ διατελοῦντες ἐν διαθεσιμότητι κύριοι ἀξιωματικοί, καὶ οἱ διὰ λόγους ποινῆς, ἀργίας ἢ ἀργίας δι’ ἀπολύσεως ἐπίσης τεθειμένοι εἰς τὴν κατάστασιν αὐτὴν ἕτεροι ἀξιωματικοί. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὅμως τούτῳ, τῷ νῦν ἐκ νέου ὑποβληθέντι, ἀναγράφονται ὡς ὑπαγόμενοι εἰς τὴν κατάστασιν τῆς διαθεσιμότητος λόγῳ βουλευτίας ἐκεῖνοι οἱ κ. κ. ἀξιωματικοὶ, τοὺς ὁποίους δὲν ἔχομεν πλέον τὴν τύχην νὰ ἔχωμεν συμπαρακαθημένους ἐνταῦθα, δὲν ἀναγράφονται δ’ ἐκεῖνοι ἐκ τῶν κ.κ. ἀξιωματικῶν, τοὺς ὁποίους ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ ἔχωμεν τώρα συναδέλφους. Διὰ τοῦτο ἀναγράφονται ἐνταῦθα ὡς διαθέσιμοι ὁ κ. Δροσινὸς, ὁ κ. Παπανικολῆς, ὁ κ. Ἀξελὸς, ὁ κ. Μπλατσῆς, ὁ κ. Μήτσας, ὁ κ. Γεωργιάδης, ὁ κ. Μοσχοβίτης, ὁ κ. Λ. Μαυρομιχάλης, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι πλέον Βουλευταί.

§25Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγένετο λάθος.

§26ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγένετο λάθος, ναί· ἀλλ’ ὅταν τοιαῦτα λάθη εἰσφρέωσιν εἰς τὰς ἀναγραφὰς τῶν ἀριθμῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, μεταβάλλονται βεβαίως καὶ τὰ ποσὰ τῆς δαπάνης τῶν διαφόρων ἄρθρων αὐτοῦ· διὰ τοῦτο ποιοῦμαι τὴν παρατήρησιν αὐτήν. Δὲν λησμονῶ τὴν σπουδήν, μετὰ τῆς ὁποίας συνετάχθη ὁ προϋπολογισμός, καὶ οὐδένα κακίζω, ἀλλὰ ποιοῦμαι τὴν παρατήρησιν αὐτήν, ἵνα ἐγκαίρως ἐπέλθῃ ἡ διόρθωσις, ἀντικαθισταμένου τοῦ φύλλου τούτου δι’ ἄλλου, φέροντος ὀρθῶς τὰς ἀναγραφὰς, ὅπως τεθῶμεν εἰς θέσιν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐπενέγκωμεν τὰς κρίσεις μας ἀσφαλέστερον, οὐχὶ δὲ βασιζόμενοι εἰς τόσον ἐσφαλμένας ἀναγραφάς.

§27Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἔλεγχος, τὸν ὁποῖον ἐμμέσως ἀπηυθύνατε κατὰ τοῦ Ὑπουργείου, μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι ἄδικος, ἤθελον δὲ θαυμάσει ὑμᾶς, ἐὰν εὑρίσκεσθε εἰς τὴν θέσιν τῶν Ὑπουργῶν, καὶ ἠθέλατε δυνηθῆ τὴν μὲν Τετάρτην τῆς ἑβδομάδος νὰ ὁρκίζησθε, τὴν δὲ Παρασκευὴν νὰ εἰσάγητε τὸν προϋπολογισμὸν ἐν τῇ Βουλῇ ἐκτετυπωμένον.

§28ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἤλεγξα. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐλέγξῃ τις, ἤθελεν ἔχει ὕλην πρὸς τοῦτο, καὶ θέλει δοθῆ ἡ εὐκαιρία, διὰ νὰ συζητήσωμεν περὶ αὐτοῦ. Ἐγὼ αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν ἤλεγξα· εἶπον ὅτι ποιοῦμαι παρατήρησιν, θέλων νὰ συντελέσω εἰς τὴν διόρθωσιν κακῶν ἀντιγραφῶν.

§29Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θέλει προταθῆ ἡ διόρθωσις ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, διότι δὲν εἶναι δυνατόν ποτε νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θέλει ψηφίσει προϋπολογισμὸν περιέχοντα διαθεσίμους ἐκείνους, τοὺς ὁποίους κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον εἴχομεν Βουλευτάς.

§30ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶπον καὶ ἐγώ.

§31Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τότε μὴ λέγετε ὅτι πταίει ὁ Ὑπουργός.

§32ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Δὲν ἐξεδόθη ἀκόμη διάταγμα περὶ διαθεσιμότητος τῶν ἐνταῦθα Βουλευτῶν ἀξιωματικῶν.

§33ΚΟΡΠΑΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, χωρὶς νὰ μετάσχω εἰς τὴν πρόωρον ταύτην συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Τριχωνίας Βουλευτοῦ· εἶμαι δὲ ὑποχρεωμένος, διότι ὑπέβαλον πρὸ ἐτῶν νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν, διὰ τοῦ ὁποίου ἐζήτουν, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ὑποχρεῶται νὰ συμπληροῖ τὰς χηρευούσας θέσεις, οὐχὶ ἀναχωρῶν ἐκ τῆς ἀνάγκης ὅτι πρέπει νὰ γίνωνται τάχιστα οἱ προβιβασμοί, ἀλλὰ λαβὼν ἀφορμὴν ἐκ τοῦ νόμου, τοῦ ψηφισθέντος τότε, περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν, τοῦ ὁποίου αἱ συνέπειαι εἶναι γνωσταὶ τοῖς πᾶσι, καὶ στρατιωτικοῖς καὶ μή. Ἐπὶ τοῦ δευτέρου θέματος καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μεριμνήσῃ περὶ διανομῆς τῶν γενικῶν θέσεων, πρὸς πρόληψιν παραπόνων καὶ οὐχὶ ἀπειλῶν, περὶ ὧν ἐμνήσθη ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς συνάδελφος. Οὐδὲν συνέβη, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ συμβῇ, ἀλλ’ ἁπλῶς παράπονα ἐγένοντο· καὶ τῷ ὄντι τὰ παράπονα ταῦτα στηρίζονται εἰς τὸ δίκαιον, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μεριμνήσῃ ὡς οἷόν τε τάχιον περὶ ὑποβολῆς νομοσχεδίου, καθορίζοντος τὸν ἀριθμὸν τῶν γενικῶν θέσεων τὰς ὁποίας πρέπει νὰ κατέχῃ ἕκαστον Σῶμα καὶ ὅπλον κατὰ τρόπον ὁπωσδήποτε συνᾴδοντα πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους καὶ τοῦ στρατοῦ καὶ τῶν ἀξιωματικῶν. Ἐπὶ τοῦ τρίτου θέματος, τουτέστι περὶ γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ, καὶ ὡμίλησα πολλάκις καὶ ἐπιχειρήματα προέβαλον εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι καὶ δίκαιον καὶ ὀρθὸν εἶναι καὶ συμφέρον νὰ συστηθῇ θέσις γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Ἐπειδὴ καὶ περὶ τῶν τριῶν τούτων θεμάτων πολλάκις ὡμίλησα ἐν τῇ Βουλῇ, ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, χωρὶς βεβαίως, ἐπαναλαμβάνω, νὰ συζητήσω προώρως ἐπὶ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀκόμη δὲν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ τις τὸν λόγον;

§35ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὑποβάλλω ἁπλῆν ἐρώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς. Τὴν ἔχω ἔγγραφον (ἀναγινώσκει): «Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν ἐπερατώθη τὸ ἔργον τοῦ σιδηροδρόμου Διακοπτοῦ – Καλαβρύτων, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, διατὶ δὲν παραδίδεται εἰς τὴν κοινὴν χρῆσιν;» Κατὰ τὴν τελευταίαν σύνοδον, Κύριοι, τῆς παρελθούσης περιόδου κατ’ ἐπανάληψιν ἐπηρώτησα τὸν τότε ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου· διότι, ἐνῷ τὸ ἔργον πρὸ πολλοῦ συνετελέσθη, καὶ ἐνῷ ὑπῆρχε σύμβασις μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἑταιρίας τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ σιδηροδρόμου Π.Α.Π., διὰ τῆς ὁποίας ὑπεχρεοῦτο ἡ ἑταιρία νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν καὶ τῆς γραμμῆς ταύτης ἀμέσως μετὰ τὴν περάτωσιν τοῦ ἔργου, ἐν τούτοις οὐδὲν ἐγένετο, πρὸς ζημίαν μεγίστην τοῦ Δημοσίου, ὅπερ βαρύνεται μὲ τὴν συντήρησιν τῆς γραμμῆς. Ἡ ἑταιρία, προβλέπουσα ὅτι τὰ κέρδη δὲν θὰ ἦναι ἢ ἐλάχιστα, — κατὰ τὴν κρίσιν της, διότι ἐγὼ φρονῶ ὅτι θὰ ἦναι ἀρκετὰ, — ἠρνήθη τὴν παραλαβὴν, ἐπὶ διαφόροις προφάσεσι. Συνεπείᾳ τῆς ἐπερωτήσεώς μου ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τοὺς λόγους τῆς ἀρνήσεως τῆς ἑταιρίας, ἡ ὁποία προέβαλλε, τὸ μὲν ὅτι ἦτο ἀνάγκη προσθέτων τινῶν ἐξασφαλιστικῶν ἔργων, τὸ δὲ, ὅτι τὰ ἐκ τῆς ἐκμεταλλεύσεως κέρδη δὲν θ’ ἀνταπεκρίνοντο εἰς τὰς δαπάνας, καὶ ἠξίου αὔξησιν τῆς τιμῆς τῶν εἰσιτηρίων. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὴν πρώτην ἀξίωσιν τῆς ἑταιρίας, τὸ Ὑπουργεῖον διώρισε τότε ἐπιτροπὴν ἐκ μηχανικῶν καὶ τῆς ἑταιρίας καὶ τοῦ Δημοσίου, ἡ ὁποία καθώρισε τὰ ἔργα τὰ κατασκευαστέα, τὰ ὁποῖα καὶ κατεσκευάσθησαν. Ὡς πρὸς δὲ τὴν ἑτέραν ἀξίωσιν, συνῆψε μετὰ τῆς ἑταιρίας σύμβασιν, μεταῤῥυθμίζουσαν ὡς πρὸς τοῦτο τὴν παλαιὰν, καὶ ὑπέβαλε πρὸς κύρωσιν αὐτῆς τὸ ἀνῆκον νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπερ τῇ παρακλήσει μου ἀνεγράφη μεταξὺ τῶν πρώτων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς ἐπελθούσης μεταβολῆς δὲν ἐπρόφθασε νὰ ψηφισθῇ. Ἀλλὰ καὶ τὰ πρόσθετα ἔργα συνετελέσθησαν, καὶ ἐν τούτοις οὐδὲ μετὰ τοῦτο ἐτέθη ἡ γραμμὴ εἰς κοινὴν χρῆσιν, πρὸς μεγίστην ζημίαν τοῦ Δημοσίου καὶ πρὸς μεγίστην βλάβην τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων. Ἡ ζημία τοῦ Δημοσίου εἶναι φανερὰ, βαρυνομένου μὲ τὰς δαπάνας τῆς συντηρήσεως τῆς γραμμῆς. Ὅσοι δὲ ἠκολούθησαν τὰς συζητήσεις, τὰς ἐπὶ τούτῳ τότε γενομένας, θὰ ἐνθυμοῦνται ὅτι ὁ σιδηρόδρομος οὗτος, ὅστις τόσον πολὺ ἐκόστισεν εἰς τὸ Δημόσιον, ἀντὶ νὰ διευκολύνῃ τὴν συγκοινωνίαν μεταξὺ Αἰγιάλης καὶ Καλαβρύτων, τοὐναντίον ἐγέννησεν ἀποκλεισμὸν μεταξὺ αὐτῶν, διότι κατέλαβε τὴν ὑπάρχουσαν ἁμαξιτὴν ὁδὸν, ἥτις εἶχε κατασκευασθῆ κατὰ τὸ ἥμισυ, κοστίσασα καὶ αὕτη εἰς τὸ Δημόσιον ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν, καὶ ἥτις εἶχε πάλιν χαραχθῆ ἐπὶ τῆς παλαιᾶς κοινῆς ὁδοῦ, οὕτως ὥστε οὐδεμία ὁδὸς ὑπελείπετο, δι’ ἧς νὰ ἠδύνατό τις νὰ μεταβῇ ἀπὸ Καλαβρύτων εἰς Αἴγιον. Συνεπείᾳ πολλῶν ζωηρῶν παραπόνων τῶν κατοίκων, ἅτινα ἐγὼ ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλὴν, ἠναγκάσθη ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ διέταξε τὴν κατασκευὴν ἀτραποῦ τινος, ὅπως δι’ αὐτῆς ἀποκαταστήσῃ τὴν ἐντελῶς μέλλουσαν συγκοινωνίαν. Ἀλλὰ ἡ ἀτραπὸς αὕτη κατεσκευάσθη κατὰ μῆκος τοῦ χείλους τῆς ὄχθης τοῦ ποταμοῦ, ὅστις καταπλημμυρῶν τὸν χειμῶνα τὴν καταπλακόνει, καὶ ἐγένετο μάλιστα παραίτιος τοῦ πνιγμοῦ δύο παιδίων, τὰ ὁποῖα παρέσυρε τὸ ῥεῦμα τοῦ ποταμοῦ. Τὸ πρᾶγμα λοιπὸν ἐπείγει πολὺ, καὶ ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀποδέχηται τὴν γνώμην τοῦ προκατόχου του, ὅτι δὲν πρέπει νὰ φανῇ ἀνένδοτος εἰς τὰς ἀξιώσεις τῆς ἑταιρίας καὶ δὲν πρέπει νὰ κηρύξῃ αὐτὴν ἔκπτωτον, κατὰ τὴν σύμβασιν, καὶ καταπέσωσιν ἐπ’ αὐτῆς αἱ συμπεφωνημέναι ζημίαι, τότε πρέπει νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν ὑποβολὴν τῆς τοιαύτης συμβάσεως πρὸς κύρωσιν· διότι, ἂν παρέλθῃ καὶ ἡ σύνοδος αὕτη ἄπρακτος καὶ μᾶς καταλάβῃ ὁ χειμὼν, τότε ὁ ἀποκλεισμὸς τῆς συγκοινωνίας τῶν Καλαβρύτων θέλει κορυφωθῇ· ἄλλως πρέπει νὰ ἀναλάβῃ τὸ Δημόσιον τὴν ἐκμετάλλευσιν δι’ ἴδιον λογαριασμόν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ σπεύσῃ ὄχι μόνον εἰς τὴν λῆψιν τῆς ἀποφάσεώς του, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῆς.

§36ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴς δὲν ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ ἀπαντήσω ἀμέσως ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν εἶχον τὸν καιρὸν νὰ μελετήσω, ἀφοῦ μόλις πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον. Ἐπειδὴ ὅμως ὁμολογῶ καὶ ἐγὼ, ὅτι οὐκ ὀλίγα ποσὰ ἐδαπανήθησαν διὰ τὸ ἔργον τοῦτο, πρέπει μετὰ πολλοῦ ἐνδιαφέροντος νὰ τὸ παρακολουθήσωμεν· ὅταν δὲ μελετήσω τὸ ζήτημα, θέλω ἀπαντήσει εἰς τὸν κ. Βουλευτήν.

§37Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. ἐκ Καλαβρύτων συνάδελφον, διότι μοὶ δίδει ἀφορμὴν νὰ φέρω καὶ νῦν τὸν λόγον περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων. Οἱ κύριοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι προσβλέπουσι πρός με τὴν στιγμὴν ταύτην, ἐνθυμοῦνται βεβαίως, ὅτι πρὸ 5 ὅλων ἐτῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ διεκήρυσσον, ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ συντελεσθῇ ἡ ὁδὸς αὕτη κατὰ τὰς ἐπαγγελίας τῶν κυρίων μηχανικῶν, τοὺς ὁποίους εἶχον καλέσει ἐνταῦθα, διὰ νὰ σπείρωσι χρήματα ἐπὶ τῶν ὀρέων τῆς Ἑλλάδος, καὶ οὐχὶ ἵνα κατασκευάσωσιν ὁδούς. Πολὺ δὲ καλῶς διετύπωσεν ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Καλαβρύτων, ὅτι ὑπῆρχε κατεσκευασμένη ὁδὸς ἁμαξιτὴ, ἥτις συμπληρουμένη ἤθελε κάλλιστα ἐξυπηρετήσει τὰ συμφέροντα τῶν δύο ἐπαρχιῶν, Καλαβρύτων καὶ Αἰγιαλείας. Ἀλλ’ ἐπέπρωτο, πρὸς δυστυχίαν τῶν δύο τούτων ἐπαρχιῶν, νὰ ἐπιζητηθῇ ἡ κατασκευὴ ὀδοντωτοῦ σιδηροδρόμου, διὰ νὰ κινδυνεύωσιν εἰς αὐτὸν νὰ χάσωσι τὴν ζωήν των πολλοὶ ἄνθρωποι.

§38Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι πολὺ ἀσφαλὴς ὁ σιδηρόδρομος αὐτός.

§39ΣΧΙΝΑΣ. Διαβεβαιῶ τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος αὐτὸς εἶναι λίαν ἐπισφαλὴς, διότι εἰς καμπὰς διαφόρους ἐκτροχιάζεται, ἡ δὲ ἑταιρία, ἥτις ἐπρόκειτο νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν, ὑπέχει, δυνάμει τοῦ τελευταίου νόμου, εὐθύνην διὰ πᾶν ἀτύχημα, ὅπερ δύναται νὰ ἐπισυμβῇ εἰς τοὺς ἐπιβάτας. Ἐκτὸς τούτου, ὁ κ. συνάδελφος γνωρίζει πολὺ καλῶς, ὅτι οἱ ὑπερκείμενοι καὶ λίαν ἀπότομοι βράχοι δὲν ἐξησφαλίσθησαν, αἱ δὲ κατὰ τὸν χειμῶνα ἕνεκα τῶν ὑετῶν ὡς καὶ τῆς βοσκῆς τῶν αἰγῶν καταπτώσεις διαφόρων λίθων δύνανται νὰ ἐπιφέρωσιν ἐκτροχιασμὸν τῆς ἁμαξοστοιχίας εἰς ἑκάστην στιγμήν. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐπιστήσῃ μεγάλως τὴν προσοχὴν αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, μὴ τυχὸν ἐκ τῆς σπουδῆς ἡμῶν ἐπέλθωσι κακὰ εἰς τοὺς συμπολίτας καὶ συμπατριώτας ἡμῶν. Συνάμα δὲ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ καὶ τὸν σχετικὸν φάκελλον τῆς ὑποθέσεως ταύτης, καὶ ἂν ὁ καιρὸς μᾶς ἐπιτρέψῃ, θέλω φέρω τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τούτου, συνεχίζων τὰς προτέρας μου ἀγορεύσεις, διὰ νὰ καταδείξω, πῶς ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἐξαπατώσης καὶ Βουλήν, καὶ ἔθνος καὶ τὰ πάντα, ἐσπαταλήθησαν χρήματα εἰς μάτην.

§40ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι δὲν ἤκουσε καλῶς ὁ κ. συνάδελφος, διότι ἐγὼ εἶπον, ὁμιλῶν πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἡ ἑταιρία προέβαλεν ἀξιώσεις κατασκευῆς προσθέτων ἔργων, καὶ τὰ πρόσθετα ταῦτα ἔργα δὲν ἐσκόπουν ἄλλο ἢ τὰς καμπὰς, τὰς ὁποίας ἀνέφερα, καὶ τοὺς ὑπερκειμένους βράχους. Ὥστε ὁ σιδηρόδρομος οὗτος κατέστη ἀσφαλὴς, καὶ νομίζω ἑπομένως, ὅτι ἀτόπως ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν ὅσα εἶπε κατὰ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, περὶ τοῦ ὁποίου ἐγνωμοδότησε καὶ ἐπιτροπὴ ἐξ εἰδικῶν ἀνθρώπων, ἀποσταλεῖσα παρὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος ἔχει τὸν λόγον. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀναβολῆς τῆς ἡμέρας τῆς ἐνεργείας τῆς ψηφοφορίας πρὸς ἐκλογὴν τῶν νέων δημοτικῶν ἀρχῶν. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ζητεῖ τις τὸν λόγον;

§42Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Συμφώνως πρὸς τὰ χθὲς ἀναπτυχθέντα ὑπ’ ἐμοῦ καὶ ἄλλων συναδέλφων, διετύπωσα νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω πρὸς τύπωσιν καὶ διανομήν.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 116).

§44ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν ὑπάρχωσι τροποποιήσεις οὐσιώδεις, θὰ ἐγείρωμεν ἐκ νέου τὴν συζήτησιν κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. Ὥστε εἶναι καλὸν νὰ ἀναγνωσθῇ ἀπὸ σήμερον.

§45Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ, δύναμαι νὰ ἀναπτύξω τὰς διατάξεις του ἀπὸ σήμερον. Ὡς καὶ χθὲς ἀνέπτυξα, εἶμαι ἐναντίος τῆς ἀναβολῆς τῶν δημαιρεσιῶν. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ ῥιζικὴ ἀντίῤῥησίς μου ἀποκρούηται, οὐσιώδης διαφορὰ τοῦ ἰδικοῦ μου πρὸς τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον εἶναι ἡ ἐποχὴ τῆς τελέσεως τῶν δημαιρεσιῶν· διότι, ἂν διέγνων καλῶς, δύο εἶναι οἱ λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων ὑπηγορεύθη ἡ ἀνάγκη τῆς μεταβολῆς τοῦ ἰσχύοντος νόμου· ὁ πρῶτος, ἡ παρουσία τῶν κ.κ. Βουλευτῶν εἰς τὰς ἐκλογικάς των περιφερείας, εἰς τοὺς δήμους των, ὁ ἄλλος, ἡ προπαρασκευὴ τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῆς διοικήσεως ἴσως κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἐπέλθῃ καλλίτερον ἀποτέλεσμα. Οὕτως ἢ ἄλλως δὲν δύναμαι ν’ ἀπομακρυνθῶ ἐγὼ ἀπὸ τὴν γνώμην, ὅτι ἡ παράτασις τῶν δημοτικῶν ἀξιωμάτων ἐν γένει δὲν δύναται νὰ γείνῃ πέραν τῆς τετραετίας. Νομίζω ὅτι ὁ ἐκλογεὺς, ψηφοφορῶν δημαρχικὸν πάρεδρον καὶ δημοτικὸν σύμβουλον διὰ 4 ἔτη, ἀποκτᾷ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἀφαιρέσῃ ἡ Βουλή. Ἐὰν δὲ καθιερωθῇ ἡ ἀρχὴ αὕτη, κινδυνεύομεν νὰ μηδενίσωμεν ἴσως καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ δικαίωμα τοῦτο, νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὴν θεμελιωδεστάτην ταύτην ἀρχήν. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, μία πλειονοψηφία, οὐχὶ διατεθειμένη καλῶς, ὡς σήμερον, ἀλλὰ κακῶς διατεθειμένη, δὲν θὰ δύναται τὴν τετραετίαν νὰ μεταβάλλῃ εἰς διετίαν, εἰς ἐνιαυτόν; Νομίζω λοιπὸν, ὅτι οὐσιωδέστατον εἶναι νὰ μὴ ἀπομακρυνθῶμεν ἀπὸ τὴν συνταγματικὴν ταύτην ἀρχήν, καὶ ἂν ὑπαγορεύηται ἐξ οἱουδήποτε λόγου ἡ ἀνάγκη τῆς ἀναβολῆς, πρέπει νὰ φροντίσωμεν, ὥστε ἡ δημαρχικὴ περίοδος νὰ ἄρξηται ἀπὸ τῆς 1 Ὀκτωβρίου. Πρὸς τοῦτο δὲ εὑρίσκω, ὅτι ἡ βραδυτέρα προθεσμία, κατὰ τὴν ὁποίαν δύνανται νὰ γείνωσιν αἱ δημαιρεσίαι, εἶναι ἡ 13 Αὐγούστου, καὶ διὰ τοῦ πρώτου ἄρθρου ὁρίζω τὴν ἡμέραν ταύτην. Διὰ τοῦ δευτέρου ἄρθρου ὁρίζω, ὅτι ἀκυροῦται τὸ διάταγμα τὸ ἐκδοθὲν πρὸς ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν. Θεωρῶ δὲ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη τοιαύτης διατάξεως περὶ ἀκυρώσεως, διότι τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον ἁπλῶς περιορίζεται εἰς τὴν ἀκύρωσιν τῶν ἀνακηρύξεων, ἐνῷ ἐκ τοῦ διατάγματος ἐγεννήθησαν καὶ ἄλλαι συνέπειαι. Ἐπίσης, διὰ λόγους τοὺς ὁποίους χθὲς ἀνέπτυξα, θεωρῶ ἀπαραίτητον νὰ ἀναγραφῇ διάταξις περὶ τῶν ἐκλογικῶν εἰδῶν. Παρετήρησα ὅτι μετὰ τὴν χθὲς γενομένην συζήτησιν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνέγραψεν εὐτυχῶς τοιαύτην διάταξιν, ἀλλὰ ἀτελῆ, διότι δὲν προβλέπει περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ ἐξακολουθήσωσι νὰ ἔχωσι τὴν διάθεσιν τῆς ὑποψηφιότητος. Ἐπίσης θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ἀναγραφῇ ἑτέρα διάταξις, ὅτι ἀτελὴς ἔσεται, δηλ. οὐχὶ ἐπὶ χαρτοσήμου, ἥ τε αἴτησις καὶ ἡ ἀπόδειξις περὶ ἐπιστροφῆς, ὡς καὶ ἡ δήλωσις, ἐὰν θέλῃ ὁ ὑποψήφιος νὰ χρησιμοποιήσῃ διὰ συμψηφισμοῦ τὸ γραμμάτιον περὶ καταβολῆς εἰδῶν. Ναὶ μὲν ὑπάρχει ἐν τῷ ἐκλογικῷ νόμῳ τοιαύτη διάταξις, ἀλλὰ δυνατὸν οἱ ταμιακοὶ ὑπάλληλοι, φρονοῦντες ὅτι εἶναι συμφέρον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, νὰ ζητήσωσι χαρτόσημον, ὅπερ εἶναι ἀδικώτατον. Ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου 2 ἀναφέρεται εἰς τὸ ζήτημα τῶν παραιτήσεων· διότι ὀρθῶς παρετηρήθη, οὐχὶ παρ’ ἐμοῦ, ἀλλὰ παρ’ ἄλλου ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, ὅτι πρέπει νὰ ἀναγραφῇ τοιαύτη διάταξις. Διὰ τοῦ ἄρθρου 3 προβλέπω τὴν σύντμησιν τῶν προθεσμιῶν, τῶν ἀναγκαίων διὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν δημαιρεσιῶν. Περιορίζω ταύτας εἰς τὸ ἥμισυ, ὅπου δὲ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν, διότι πρόκειται περὶ 5 ἡμερῶν, περιορίζω ταύτας εἰς 2. Καθὼς γνωρίζετε, ὁ ἐκλογικὸς νόμος ἐπιβάλλει εἰς τὰς διοικητικὰς ἀρχὰς δέκα ἡμερῶν προθεσμίαν διὰ τὴν ἀποστολὴν τῶν πρακτικῶν εἰς τὸν Πρόεδρον, εἴκοσιν ἡμερῶν εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον διὰ τὴν ἔκδοσιν τῆς ἀποφάσεως, πενθήμερον προθεσμίαν διὰ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἀποφάσεως εἰς τὸ δημαρχεῖον, καὶ ἑτέραν πενθήμερον πρὸς ἔφεσιν, τριακονθήμερον δὲ διὰ τὴν ἔκδοσιν τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἐφετείου, ὁσάκις γίνεται ἔφεσις· ὅλας ταύτας τὰς προθεσμίας τὰς συντομεύω εἰς τὸ ἥμισυ, ὅπως ἐπιτευχθῇ ὁ σκοπὸς τῆς ἐνάρξεως τῆς δημαρχικῆς περιόδου ἀπὸ τῆς 1 Ὀκτωβρίου. Τελευταῖον ῥητῶς ἀναγράφω εἰς τὸ ἄρθρον 4, ἐναντίον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, περὶ τῆς ἐνάρξεως τῆς δημαρχικῆς περιόδου, προσθέτων ὅτι ὅλαι αὐταὶ αἱ διατάξεις εἶναι διαβατικαί.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιθυμεῖ νὰ ἀγορεύσῃ τις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς; Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς δευτέραν συζήτησιν. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§47ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Κατόπιν τῶν χθεσινῶν παρατηρήσεων τοῦ ἐντίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ καὶ ἄλλων συναδέλφων ἐνομίσαμεν, ὅτι δυνάμεθα, νὰ δεχθῶμεν τὴν 10 Σεπτεμβρίου, ἀντὶ τῆς 17 Σεπτεμβρίου, ὡς ἡμέραν ἐνεργείας τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, καθόσον ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο ἡμερομηνιῶν εἶναι ἐλαχίστη. Λοιπὸν προτείνω τὴν διόρθωσιν ταύτην.

§48ΜΠΟΥΤΟΣ. Οἱ λόγοι οἱ ὑπαγορεύσαντες εἴς τινας τῶν κ.κ. Βουλευτῶν νὰ προτείνωσι τὴν μεταβολὴν ταύτην τοῦ νομοσχεδίου, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἱκανοὶ νὰ μᾶς πείσωσιν, ὅπως παραδεχθῶμεν αὐτὴν τὴν τροπολογίαν. Γνωστὸν εἶναι, ὅτι μέχρι τῆς 17 Σεπτεμβρίου αἱ γεωργικαὶ ἐργασίαι δὲν εἶναι πλειότεραι τῶν πρὸ τῆς 10 Σεπτεμβρίου, διότι ἀπὸ τὰς ἀρχὰς Σεπτεμβρίου ἀρχίζει ὁ τρυγητὸς τῶν ἀμπέλων καθ’ ὅλην σχεδὸν τὴν χώραν καὶ ἐξακολουθεῖ μέχρι τῆς 10 τοῦ μηνός. Ὥστε, ἂν ἦναι λόγος νὰ μὴ παραδεχθῶμεν τὴν 17, τότε νὰ παραδεχθῶμεν τὴν 24 Σεπτεμβρίου ὡς ἡμέραν ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν, διότι τότε ὅλαι σχεδὸν αἱ γεωργικαὶ ἐργασίαι ἔχουσι τελειώσει. Πιστεύω, δὲ ὅτι πάντες οἱ Βουλευταὶ θέλουσι παραδεχθῆ τὴν πρότασίν μου.

§49ΠΕΡΡΟΣ. Ἐκτὸς τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνέφερεν, ὅτι ἡ 17 Σεπτεμβρίου εἶναι ἀκατάλληλος, ὑποβάλλω καὶ τὴν ἑξῆς παρατήρησιν. Εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους, ὅτι κατὰ τοὺς μῆνας Ἰούλιον καὶ Αὔγουστον τὰ δικαστήρια ἔχουν διακοπάς, ὁ Ἄρειος Πάγος ἐπίσης κατὰ μῆνα Ἰούλιον ἔχει τμῆμα, εἰς τὸ ὁποῖον συνεδριάζουν οἱ ἡμίσεις τῶν δικαστῶν, καὶ κατὰ μῆνα Αὔγουστον ἄλλο τμῆμα, εἰς τὸ ὁποῖον συνεδριάζουν οἱ ἕτεροι ἡμίσεις. Ὁ διορισμὸς τῶν δικαστικῶν ἀντιπροσώπων διὰ τὰς ἐκλογὰς πρέπει νὰ γίνηται παρὰ τῆς ὁλομελείας, ὥστε κατὰ τὴν 10 Σεπτεμβρίου εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχουν διορισθῆ οἱ ἀντιπρόσωποι παρὰ τοῦ Ἀρείου Πάγου, συνερχομένου εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ Σεπτεμβρίου· ἐπίσης εἶναι ἀδύνατος καὶ ἡ μετὰ τὸν διορισμὸν μετάβασις εἰς τοὺς δήμους τῶν δικαστικῶν ἀντιπροσώπων ἐντὸς τῆς ἀνωτέρω διορίας. Ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐνεργηθῶσιν αἱ ἐκλογαὶ μετὰ δικαστικῶν ἀντιπροσώπων τὴν 10 Σεπτεμβρίου. Καὶ τὴν 17 ἀκόμη θὰ ἀπαντήσωμεν δυσκολίας, ὥστε καταλληλοτέρα ἡμέρα εἶναι ἡ 24 Σεπτεμβρίου, καὶ πρὸς τοῦτο ὑποβάλλω ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τοῦ συναδέλφου κ. Μπούτου τροπολογίαν.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 117).

§51Ν. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Αἱ πανταχόθεν προβαλλόμεναι ἀντιῤῥήσεις δεικνύουσιν ἐπαρκῶς, ὅτι κατὰ τὸν μῆνα Σεπτέμβριον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνεργηθῶσιν αἱ ἐκλογαί. Καὶ μέχρι τοῦδε μὲν εἴχομεν τὰς ἀντιῤῥήσεις περὶ τῆς ἀνικανότητος τῶν ἐκλογέων πρὸς παράστασιν κατὰ τὰς ἐκλογάς, ἕνεκα τῶν ἐργασιῶν αὐτῶν, νῦν ὅμως ἀκούομεν λόγον σοβαρώτερον, ὅτι θὰ παρασταθῶμεν ἀπέναντι τῆς δυσκολίας τῆς παραστάσεως δικαστικῶν ἀντιπροσώπων, ἕνεκα τοῦ μὴ δυνατοῦ τοῦ διορισμοῦ αὐτῶν· τοῦτο δὲ συντρέχει ἐπὶ μᾶλλον εἰς τὴν μὴ ἀναβολὴν τῶν ἐκλογῶν ἐπὶ μακρότερον χρόνον. Νομίζω δὲ, ὅτι, ἂν ἤθελε συντομευθῆ ἀκόμη τὸ χρονικὸν διάστημα καὶ ὡρίζετο ἡ τελευταία ἡμέρα τοῦ Ἰουλίου πρὸς ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν καταλληλοτάτην ἡμέραν πρὸς ἐνέργειαν αὐτῶν.

§52ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Καλλιφρονᾶ, ἀφοῦ πάντες γνωρίζομεν, ὅτι ἀπὸ τῶν μέσων Ἰουλίου ἄρχεται ὁ τρυγητὸς τοῦ σταφιδοκάρπου, ὁλόκληρος δὲ ἡ Πελοπόννησος καταγίνεται εἰς τὸν τρυγητόν; — διότι καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν σταφίδα, καὶ ὅσοι δὲν ἔχουν καταγίνονται εἰς τὸν τρυγητόν.

§53ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμέρα καταλληλοτέρα πρὸς ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν νομίζω, ὅτι εἶναι ἡ 15 Ἰουλίου, ὅτε οἱ πληθυσμοὶ εὑρίσκονται εἰς τοὺς οἰκείους δήμους.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος ἔχει τὸν λόγον. Πᾶσαι αἱ προτάσεις θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3 τοῦ νομοσχεδίου).

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§56ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Νομίζω ὅτι, ἂν αἱ ἐκλογαὶ γείνωσι τὴν 10 Σεπτεμβρίου, ὡς παραδέχεται τὸ νομοσχέδιον, τότε πρέπει νὰ συντάμωμεν καὶ τὸ διάστημα τῆς ἐγκαταστάσεως ἀπὸ τῆς 1 Δεκεμβρίου εἰς τὴν 1 Ὀκτωβρίου.

§57Ν. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Αὐτὸ εἶναι φυσικὴ συνέπεια.

§58ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡμεῖς ἐνομίσαμεν, ὅτι ἔπρεπεν ἐν τῷ ἄρθρῳ 4 νὰ τηρήσωμεν τὰς αὐτὰς ἀναλογίας, τὰς ὁποίας ἔχει ὁ ὑπάρχων ἐκλογικὸς νόμος, ὁρίζων τὴν ἐκλογὴν εἰς τὰς 2 Ἰουλίου καὶ τὴν ἐγκατάστασιν εἰς τὴν 1 Ὀκτωβρίου, δηλ. τρεῖς μῆνας μετὰ τὴν ἐκλογήν. Ἐνομίσαμεν λοιπὸν, ὅτι ἔπρεπε νὰ τηρήσωμεν τὰς αὐτὰς ἀναλογίας, ὁρίζοντες ἐπίσης τρεῖς μῆνας διὰ τὴν ἐγκατάστασιν.

§59ΡΑΛΛΗΣ. Αἱ περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα σήμερον, εἶναι ὅλως διάφοροι ἐκείνων, εἰς τὰς ὁποίας εὑρέθη ὁ νομοθετήσας τὸν ὑφιστάμενον νόμον, διότι σήμερον ἐρχόμεθα ἀντισυνταγματικῶς νὰ παρατείνωμεν ἐκπνέουσαν προθεσμίαν αἱρετῶν ἀρχῶν καὶ δι’ ὡρισμένον χρόνον ἐκλεχθεισῶν. Ἀφοῦ δὲ φθάνομεν εἰς τὴν ἀντισυνταγματικότητα αὐτὴν, πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν διὰ παντὸς τρόπου νὰ ἐξέλθωμεν τὸ ταχύτερον αὐτῆς. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ συντομεύσωμεν τὸν χρόνον, καθ’ ὃν θὰ λάβῃ χώραν ἡ ἐγκατάστασις. Μάλιστα παρ’ ἀξιοτίμου συναδέλφου ὑπεβλήθη καὶ ἑτέρα γνώμη, τὴν ὁποίαν φρονῶ ὅτι θέλει ἀναπτύξει, ὅτι δηλ. καθ’ ὅσον καθίσταται ὁριστικὴ καὶ τελεσίδικος ἀπόφασις ἐπικυροῦσα ἐκλογὴν, νὰ προβαίνῃ ἡ ἐγκατάστασις τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, εἰς τὴν ὁποίαν ἀφορᾷ ἡ ἀπόφασις, διότι οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος νὰ ἐπέλθῃ σύγχρονος ἡ ἐγκατάστασις. Σύγχρονος ἐγκατάστασις ἀναγράφεται ἐν τῷ κειμένῳ νόμῳ διὰ τὸν λόγον, ὅτι σύγχρονος εἶναι καὶ ἡ ἐκλογὴ, δὲν ὑφίσταται δὲ λόγος τις, ὅπως μὴ προβλέψωμεν περὶ τῆς ταχυτέρας ἐγκαταστάσεως τῶν ἐκλεχθησομένων δημοτικῶν ἀρχῶν. Ἀλλὰ σήμερον, ὅτε εὑρισκόμεθα πρὸ αὐτῆς τῆς δυσχερείας, τοῦ νὰ προβῶμεν εἰς νομοθέτησιν διατάξεως ἀντισυνταγματικῆς, πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν, ὅπως ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον ἐξέλθωμεν τῆς ἀντισυνταγματικότητος, καὶ θὰ ἐξέλθωμεν, συντομεύοντες τὸν χρόνον τὸν μεταξὺ τῆς ἐκλογῆς καὶ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 ἀναγράφεται, ὅτι ἐντὸς 20 ἢ 25 ἡμερῶν θέλει περατωθῆ ἡ διαδικασία τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ διεξαχθῶσι, κατὰ τὸ τροποποιούμενον κείμενον, τὴν 10 Σεπτεμβρίου· διὰ τίνα λόγον νὰ παρατείνωμεν τὴν ἐγκατάστασιν μέχρι τῆς 1 Δεκεμβρίου; Ἐξ ἀνάγκης νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συντομεύσωμεν κατὰ λόγον τῶν προθεσμιῶν, αἵτινες περιωρίσθησαν ἐν τῷ 3 ἄρθρῳ, καὶ τὸν χρόνον τῆς ἐγκαταστάσεως. Ἔχομεν ἡμέραν ἐκλογῆς τὴν 10 Σεπτεμβρίου, ἐντὸς 20 ἢ 30 ἡμερῶν θὰ διεξαχθῇ ἡ ἐξέλεγξις τῶν ἐκλογῶν παρὰ τῶν ἁρμοδίων δικαστηρίων, καὶ ἀμέσως τότε πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐγκατάστασιν εἴτε κατὰ λόγον τῶν ἐπερχομένων ἀποφάσεων τῶν κυρουσῶν δημοτικὰς ἐκλογὰς, ἢ συγχρόνως, ἀλλ’ εἰς προθεσμίαν συντομωτέραν, ὥστε νὰ μὴ ἐπεκτείνηται ἐπὶ πλέον ἡ ἀντισυνταγματικὴ διαχείρισις τῆς δημοτικῆς ἐξουσίας παρὰ τῶν ἐκπνευσῶν δημοτικῶν ἀρχῶν.

§60Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἰσχυρότερος λόγος, ὁ ὁποῖος ἔπεισε τὸν κ. Βουλευτὴν Ἀττικῆς νὰ ἐκφράσῃ τὴν ἐπιθυμίαν του μετ’ ἐπιμονῆς, ἵνα γείνῃ ὅσῳ τὸ δυνατὸν τάχιον ἡ ἐγκατάστασις τῶν νέων δημοτικῶν ἀρχῶν, εἶναι διότι εὑρίσκει τὸ νομοθετούμενον ἀντισυνταγματικόν· καὶ ἐπανέλαβε τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον, τετράκις ἴσως ἀγορεύων. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι ὄχι μόνον δὲν πείθομαι, ὅτι τὸ νομοθετούμενον εἶναι ἀντισυνταγματικὸν, ἀλλ’ οὐδ’ ἡ ἐλαχίστη ὑπόνοια μοὶ ἐγεννήθη, ὅτι θίγει κἂν διάταξιν τοῦ Συντάγματος οὐδὲ πόῤῥωθεν. Ἂν ὁ κ. Βουλευτὴς κρίνῃ τὸ νομοθέτημα ἀντισυνταγματικὸν, ἀπορῶ διατὶ δὲν προέβαλεν ἀμέσως τὸ ἀπαράδεκτον τοῦ νομοσχεδίου. Οὐδεμία ἀνάγκη, οὔτε διοικήσεως, οὔτε συμφερόντων τοπικῶν, δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀθέτησιν τοῦ Συντάγματος, βεβαιῶ δὲ ὑμᾶς, ὅτι οὐδέποτε ἠθέλομεν προβάλει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν εἴχομεν καὶ τὴν ἐλαχίστην ὑπόνοιαν, ὅτι εἶναι ἀντισυνταγματικόν. Παρακαλῶ τὸν κ. Βουλευτὴν Ἀττικῆς νὰ ἀναπτύξῃ κάλλιον τὸν ἰσχυρισμόν του αὐτὸν, διὰ νὰ ἀποδείξῃ τὴν ἀντισυνταγματικότητα. Ἤκουσα τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐκ Βόλου, ὅστις συνέδεσε τὴν ἀντισυνταγματικότητα τοῦ νομοσχεδίου μετὰ τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας, καὶ ἀνέφερεν ἐν αὐτῇ ἀθέτησιν τῶν συνταγματικῶν θεσμῶν. Ὁ τρόπος τῆς ψηφοφορίας, τὸ εἶδος τῆς ψηφοφορίας εἶναι μέσον, δὲν εἶναι οὐσία. Καθολικὴ ψηφοφορία εἶναι πρὸς ἀντίθεσιν τῆς μὴ καθολικῆς ψηφοφορίας. Κατὰ τὴν μὴ καθολικὴν ψηφοφορίαν ἐνασκοῦσι δικαιώματα ἐκλογικὰ, οὐχὶ πάντες οἱ πολῖται οἱ ἐνήλικοι, ἀλλὰ τάξεις τινὲς ὡρισμέναι αὐτῶν. Διὰ τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας ἐνασκοῦσι πάντες οἱ πολῖται τῆς Ἑλλάδος, οἱ ἐνήλικοι καὶ οἱ ἔχοντες τὰ ἄλλα προσόντα, τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα. Οὐδὲν κοινὸν μετὰ τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας καὶ τῆς περιστολῆς τῶν ἰσχυουσῶν διατάξεων τοῦ νόμου, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ διάρκεια τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν εἶναι τετραετὴς, οὐδ’ ὑπάρχει λόγος ἀπαγορεύων τὴν ἔκδοσιν νόμου, οἷος ὁ ψηφιζόμενος ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ὁρίζοντος ἄλλην διάρκειαν τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν. Καὶ ἔχομεν παραδείγματα. Κατὰ τὸ 1878, ὅτε ὑπῆρχον περιστάσεις ἔκτακτοι καὶ ἀνώμαλοι, ἡ τότε Κυβέρνησις ἔκρινεν ἀναγκαῖον νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλὴν, αὕτη δ’ ἔστερξε νὰ ψηφίσῃ νόμον, δι’ οὗ παρετάθη ἡ διάρκεια τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν καὶ ἀνεβλήθησαν αἱ ἐκλογαὶ ἐπὶ 1½ ἔτος. Οὐδεμία φωνὴ ἠκούσθη τότε, ὅτι τὸ νομοθέτημα ἐκεῖνο, τὸ τότε προταθὲν, ἦτο ἀντισυνταγματικόν. Ἡμεῖς ἀποκρούομεν πάσῃ δυνάμει τὸν ἰσχυρισμὸν, ὅτι τὸ νομοθέτημα εἶναι ἀντισυνταγματικὸν, οὐδ’ ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἀπομείνῃ ἐν τῇ διανοίᾳ τινὸς ἡ ἐλαχίστη ὑπόνοια, ὅτι Κυβέρνησις συνταγματικὴ προτείνει, καὶ Βουλὴ, δυνάμει τοῦ Συντάγματος ὑπάρχουσα, ψηφίζει νόμους ἀντισυνταγματικούς. Καὶ τοῦτο μὲν, ὅσον ἀφορᾷ τὸν κυριώτερον τῶν ἰσχυρισμῶν τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸν ἄλλον ἰσχυρισμὸν αὐτοῦ, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ γένηται ἡ ἐγκατάστασις τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν ὅσον τὸ δυνατὸν συντομώτερον, ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν τοῦτο, διὰ τὸν κύριον λόγον, ὁ ὁποῖος ὑπηγόρευσε τὸ νομοσχέδιον, καὶ προθύμως ἠθέλομεν ἀποδεχθῆ πᾶσαν γνώμην, ἥτις ἤθελε συμβάλει εἰς τὴν ταχυτέραν ἐγκαθίδρυσιν τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν, διότι ἡ ἐγκαθίδρυσις τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, ἐπειδὴ πρέπει νὰ γένηται συγχρόνως, ἐξήρτηται ἀπὸ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν καὶ τὴν ἐπικύρωσιν αὐτῶν, αἱ δημοτικαὶ δὲ ἐκλογαὶ ἐξελέγχονται, ὡς γνωστὸν, ἀπὸ τὰ Πρωτοδικεῖα, καὶ ἐν περιπτώσει ἀκυρώσεως ἀπὸ τὰ Ἐφετεῖα, ὅσον δὲ καὶ ἂν συντάμωμεν τὰς προθεσμίας, τὰς ὁποίας ὁ νόμος ἔταξεν, ὑπάρχουσιν ἄλλαι προθεσμίαι, αἵτινες δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συντμηθῶσι. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν θὰ γείνῃ δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ τοῦτο, τὸ ὁποῖον καὶ ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν, ἤτοι νὰ γένηται ὅσον τὸ δυνατὸν συντομωτέρα ἡ ἐγκαθίδρυσις τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, καὶ ἀναγκαζόμεθα νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου.

§61ΡΑΛΛΗΣ. Ὑποθέτω, Κύριοι, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤκουσε τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἐποιησάμην χθὲς, καὶ κατὰ τὰς ὁποίας ἱκανῶς, νομίζω, ἀνέπτυξα τὴν γνώμην μου περὶ τοῦ ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀναγκαίως ἀντισυνταγματικὸν, διότι ἀντὶ τῶν ἐκλογέων, εἰς τοὺς ὁποίους ἀνέθηκε τὸ Σύνταγμα τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐκλέγωσι τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς, ἔρχεται ἡ Βουλὴ καὶ ἐπιλαμβάνεται τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ, ἔστω καὶ δι’ ὡρισμένον χρόνον... Ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου φαίνεται ὅτι ἔχει ἀπορίαν, καὶ παρακαλῶ νὰ ἐκφράσῃ αὐτὴν, διὰ ν’ ἀπαντήσω.

§62Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Σύνταγμα ἁπλῶς λέγει, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν γίνεται διὰ καθολικῆς καὶ μυστικῆς ψηφοφορίας. Τώρα, ἐρωτῶ, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος παρουσιάζει τὸ νομοσχέδιον, παραβιάζει τὸν νόμον;

§63ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ καταγίνομαι νὰ ἐξηγήσω. Λυποῦμαι ὅτι δὲν κατώρθωσα νὰ γείνω καταληπτὸς, καὶ θ’ ἀναγκασθῶ λεπτομερέστερον νὰ ἐξηγηθῶ. Τὸ Σύνταγμα ὁρίζει, ὅτι αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ ἐκλέγονται διὰ καθολικῆς καὶ μυστικῆς ψηφοφορίας. Ἐξ αὐτῆς ἐπήγασαν καὶ αἱ δημοτικαὶ ἀρχαί, αἱ ἤδη ὑφιστάμεναι. Ποία ἦτο ἡ ἐντολή των, καὶ μέχρι τίνος χρόνου ἐκτείνεται αὕτη, τοῦτο ὁρίζει ὁ ἐκλογικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι λήγει τὴν 30 Σεπτεμβρίου. Καθ’ ὅσον παραβαίνετε τὸν ὅρον τοῦτον, νομοθετεῖτε ἀντισυνταγματικῶς. Ἀναμφισβητήτως ἔχομεν ἓν προηγούμενον, καὶ τὸ ἡρμήνευσα ἤδη χθὲς, ἀλλὰ τὸ προηγούμενον ἐκεῖνο ἐδικαιολογήθη ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων, εἰς τὰς ὁποίας εὑρέθημεν. Ἐπρόκειτο πλέον περὶ κινητοποιήσεως τοῦ στρατοῦ κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν, ἐπρόκειτο περὶ ἐμπολέμου καταστάσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀναστέλλονται καὶ Συντάγματα καὶ πᾶσα ἄλλη διάταξις τῶν νόμων. Προσῆλθε δὲ ἡ τότε Κυβέρνησις, καὶ βεβαιοῦσα ὅτι πρόκειται περὶ διατάξεως, ἡ ὁποία ἐνέχει τι τὸ ἀντισυνταγματικὸν, ἐζήτησεν, ὅπως ἀναβληθῶσιν αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ, διότι ἐν ὥρᾳ πολέμου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διεξαχθῶσι δημοτικαὶ ἐκλογαί. Σήμερον εὑρισκόμεθα εἰς ἀνάγκην, ἥτις ἴσως δὲν εἶναι τόσον ἐπιτακτική, ἀλλὰ μὴ θέλωμεν ὁπωσδήποτε νὰ φανῶμεν ὅτι δὲν ἐννοοῦμεν, ὅτι τὸ μέτρον εἶναι μέτρον ἀνάγκης. Δὲν προβάλλω τὸ ἀπαράδεκτον, τὸ ὁποῖον μὲ προεκάλεσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ προβάλω, διότι γνωρίζω τὴν ἀνάγκην, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ Κυβέρνησις, νὰ περισυλλέξῃ ἐκ τῆς οἰκονομίας τοῦ τόπου ὅ,τι εἶναι δυνατόν. Ἀναγνωρίζω καὶ τὴν ἀνάγκην, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, νὰ ἐργασθῇ καὶ νὰ μὴ διεξάγῃ ἐκλογὰς ἐπὶ ἐκλογῶν, ἀλλὰ βεβαιῶ, ὅτι τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν διὰ νομοθετήματος παρατείνετε τὴν ἐντολήν, ἥτις ἐδόθη διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας δι’ ὡρισμένον χρόνον, πράττετε κἄτι τι ἀντισυνταγματικόν, ὑπεισέρχεσθε εἰς τὰ καθήκοντα καὶ τὰ δικαιώματα τῶν ἐκλογέων. Ὑποθέσατε ὅτι ἤθελε παραταθῆ ἡ περίοδος ἡ βουλευτική· δὲν ἤθελεν ὑπάρχει ἐντεῦθεν τὸ ἀντισυνταγματικόν; ἡ μόνη διαφορὰ εἶναι, ὅτι ὁ χρόνος τῆς Βουλευτικῆς περιόδου ὑπάρχει ὡρισμένος ἐν τῷ Συντάγματι, ἐνῷ ὁ χρόνος τῆς διαρκείας τῆς δημοτικῆς περιόδου εἶναι ὡρισμένος ἐν τῷ δημοτικῷ νόμῳ...

§64Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§65ΡΑΛΛΗΣ. .. Δὲν δύνασθε νὰ παρατείνητε τὴν ἐντολὴν, διότι, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐψηφοφόρει ὁ δημότης Ἀθηναῖος, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του, ὅτι ὁ δήμαρχος Ἀθηναίων, ὁ τότε ἐκλεχθεὶς, ἤθελε διατηρεῖ τὴν ἐντολήν, τὴν ὁποίαν τῷ ἔδωκεν, ἐπὶ τετραετίαν. Ἅμα ἔληξεν ἡ τετραετία, ἔληξε καὶ ἡ ἐντολή. Ὅταν τὴν ἐντολὴν αὐτὴν παρατείνωμεν, ἀφοῦ λήξει, πράττομέν τι ἀντισυνταγματικὸν, διότι διορίζομεν διὰ νομοθετικῆς πράξεως δημοτικὰς ἀρχὰς διὰ τὸν περιπλέον χρόνον. Ἀλλὰ ταῦτα εἶπον μόνον πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ πείσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι πρέπει νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν νέων δημοτικῶν ἀρχῶν, καὶ ὅτι πρέπει νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τοῦ χρονικοῦ διαστήματος, τὸ ὁποῖον θὰ ὑπάρξῃ ἀναγκαίως μεταξὺ τῆς ἐκλογῆς τῶν νέων δημοτικῶν ἀρχῶν καὶ τῆς ἐγκαταστάσεως αὐτῶν, ἀναβαλλομένης πέραν τῆς 1ης Ὀκτωβρίου, διότι ὑπάρχει ῥητὴ διάταξις—καὶ ἐντεῦθεν ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ ἄρθρου 4, καὶ ὄχι διότι ἠθέλησα νὰ τὸ κατακρίνω ὡς ἀντισυνταγματικὸν, — διότι ὑπάρχει διάταξις τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ϞΓʹ νόμου, κατὰ τὸ ὁποῖον ἅμα λήξῃ ἡ τετραετία, ὁ δήμαρχος καὶ οἱ πάρεδροι καὶ οἱ δημοτικοὶ σύμβουλοι θεωροῦνται αὐτοδικαίως πεπαυμένοι, καὶ πᾶσα πρᾶξις αὐτῶν λογίζεται ἄκυρος. Λοιπὸν σήμερον πρέπει ἀναγκαίως νὰ περιληφθῇ διάταξις ἐν τῷ ἄρθρῳ 4, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ παραταθῇ ἡ ἐντολὴ τῶν ἐκπνεουσῶν δημοτικῶν ἀρχῶν. Ἀλλὰ τοῦτο ἀκριβῶς ἐμπόδισε τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ προβλέψῃ περὶ αὐτῆς τῆς ἀνάγκης, τῆς ἐπιβαλλομένης ἐκ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ϞΓʹ νόμου, διότι δὲν ἠθέλησε νὰ περιπέσῃ εἰς τὴν ἀντισυνταγματικότητα νὰ παρατείνῃ νομοθετικῶς τὸν χρόνον τῆς ἐντολῆς, ἥτις δι’ ὡρισμένον χρόνον ἐδόθη παρὰ τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας. Μὴ νομίσετε, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀντελήφθη τὸ κενὸν, τὸ ἐν τῷ ἄρθρῳ 4 ἔχει πολὺ περισσοτέραν πεῖραν ἀπὸ ἡμᾶς, καὶ γνωρίζει νὰ παρακάμπτῃ τὰς δυσκολίας, καὶ ἀντὶ νὰ δικαιολογηθῇ, ἐπιτίθεται κατ’ ἐμοῦ, διότι δὲν ἔθηκα ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἢ ἀπαραδέκτου. Ἐὰν μετέχω τῶν συζητήσεων, μετέχω μόνον, ὅπως συντρέχω εἰς τὰ νομοθετικὰ ἔργα, καὶ εἰς αὐτὸ θὰ καταγείνω κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην. Ἐὰν δὲν ἀκούωμαι, ἀδιαφορῶ· τοῦτο θὰ καταλογισθῇ εἰς βάρος ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἤθελον ἀτελῶς καταρτίσει νομοθετήματα, τῶν ὁποίων αὔριον ἤθελον καταδειχθῇ τὰ κενά.

§66Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως τὸ καθῆκον τοῦ Βουλευτοῦ εἶναι νὰ συντρέχῃ κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ ψήφισιν τοῦ νόμου, ἑπομένως οὐδὲ ἤθελον ἀξιώσει παρά τινος τῶν κ. κ. συναδέλφων νὰ παραλείψῃ τὸ καθῆκον τοῦτο, καὶ χαίρω διότι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ὁμολογεῖ, ὅτι πρὸς τοῦτο ἔρχεται εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκον τοῦτο. Ἀλλ’ ὅ,τι εἶπε περὶ ἐμοῦ, ἤτοι ὅτι ἐγὼ μετὰ πονηρίας ἐζήτησα νὰ παρακάμψω τροπολογίαν τοῦ ἄρθρου 4 ἢ 3, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ δηλῶται ῥητῶς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἡ παράτασις τῆς διαρκείας τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, εἶναι φανταστικὸν, διότι οὐδεμία ὑπῆρξε πονηρία, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ τοιαύτη, ἀφοῦ, ὡς γνωστὸν, ἐγὼ δὲν φρονῶ ὅτι τὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα προβάλλουσιν αἱ Κυβερνήσεις, εἰσὶν ἔργα, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπόκεινται πλέον εἰς ἔλεγχον. Ἐξ ἐναντίας ὁμολογῶ, ὅτι τὸν ἔλεγχον τοῦτον ἐζητοῦμεν παρὰ τῆς Βουλῆς, καὶ ἐσμὲν πρόθυμοι νὰ παραδεχθῶμεν πᾶσαν γνώμην αὐτῆς ἐπὶ τῶν προτεινομένων παρ’ ἡμῶν νομοθετημάτων, τὴν ὁποίαν ἠθέλομεν θεωρήσει ἀναγκαίαν ἢ ὀρθὴν, διότι δὲν φρονοῦμεν, ὅτι ὅσα προβάλλομεν δὲν εἶναι δεκτικὰ βελτιώσεως. Ἐπὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀνάγονται εἰς τὴν γενικὴν πολιτείαν τοῦ Ὑπουργείου, βεβαίως θέλομεν ἔχει θετικὴν γνώμην, καὶ ἐπὶ ταύτης θέλομεν ζητεῖ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἐπὶ νομοσχεδίων οὐδαμῶς ἀποστέργομεν προτάσεις καὶ γνώμας περὶ βελτιώσεων ἢ διορθώσεων αὐτῶν, ἀφοῦ, ὡς εἶπον, ἡμεῖς οὐδαμῶς ὑπολαμβάνομεν ὅτι θίγεται δι’ αὐτῶν ἡ φιλοτιμία ἡμῶν, ὅπως ζητῶμεν νὰ παρακάμψωμεν ἢ νὰ ὑποκάμψωμεν τοὺς σκοπέλους. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὡς πρὸ μικροῦ ἔλεγον εἰς τὸν ἐμὸν συνάδελφον, τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἀναγκαία εἶναι ἡ διάταξις περὶ παρατάσεως τῆς διαρκείας τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν· ποῖον λοιπὸν ἐζητήσαμεν νὰ παρακάμψωμεν σκόπελον, καὶ διὰ τοῦτο ἀποφεύγομεν τὴν ἀντισυνταγματικότητα, τὴν ὁποίαν ἐὰν ἀνεγνωρίζομεν, δὲν ἦτο δυνατὸν, εἰμὴ νὰ πέσωμεν εἰς τὸ βάραθρον, τὸ ὁποῖον ἠνέῳξεν αὐτὸ τὸ κενόν;

§67Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἶναι πολὺ εὐχάριστον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως αὐτὴν τὴν στιγμὴν, εὐτυχῶς δὲ βεβαιοῦται καὶ διὰ τῶν πραγμάτων, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐδέχθη, ὡς εἴρηται, μίαν τροπολογίαν· τοιαύτας δὲ βελτιώσεις ἐφάνη δεχόμενος καὶ κατὰ τὴν ΙΒʹ Περίοδον ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τοῦτο εἶναι παρήγορον· διότι ἐν τῷ μέλλοντι ὑπάρχει ἐλπίς, αἱ προτάσεις τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ θεωρῶνται ὡς προτάσεις ἀνεπίδεκτοι μεταβολῆς καὶ βελτιώσεως. Διὰ τοῦτο ἐπιθυμῶ νὰ μὴ παρανοηθῶσι λέξεις τινές, αἵτινες προεφέρθησαν παρ’ ἐμοῦ κατὰ τὴν πρὸ μικροῦ γενομένην ὁμιλίαν. Ἐὰν καλῶς ἐνθυμοῦμαι, ἔλεγον οὐχὶ ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀντισυνταγματικόν, ἀλλ’ ὅτι ὑπὸ συνταγματικὴν ἔποψιν δὲν εἶναι κανονικόν, δὲν εἶναι ὀρθόν· διαφέρει δὲ ἡ ἔκφρασις· διότι, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ μειώσεως ἢ αὐξήσεως τοῦ χρόνου τῆς Βουλευτικῆς περιόδου, οὐδεὶς ὑπάρχει δισταγμὸς βεβαίως, ὅτι τὸ νομοσχέδιον θὰ ἐκαλεῖτο ἀντισυνταγματικόν, ἀλλ’ ἐπειδὴ πρόκειται περὶ τῶν δημαιρεσιῶν, εἶναι μόνον ἀντικανονικόν. Διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, ἡ ἐκλογὴ εἶναι πληρεξούσιον, χορηγούμενον πρὸς τὸν ἐκλεγόμενον δι’ ὡρισμένην προθεσμίαν. Τὴν προθεσμίαν δ’ ἔχει μὲν ὁ νόμος, ἀλλὰ ταύτην ἔχει ὑπ’ ὄψιν καὶ ὁ ἐκλογεύς. Δύναται ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ περιορίσῃ τὴν προθεσμίαν, ἀλλὰ διὰ τὸ μέλλον. Ἐπιμένω λοιπὸν εἰς τὴν γνώμην μου, ὅτι δὲν εἶναι κανονικὸν αὐτό, τὸ ὁποῖον γίνεται. Ἀντετάχθησαν δύο ἐπιχειρήματα, ὅπως ἀποκρουσθῇ ἡ πρότασις περὶ ὁρισμοῦ τῶν δημαιρεσιῶν τὴν 10ην Σεπτεμβρίου, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκτρόπως ἤθελε παραταθῆ ἡ διάρκεια τῶν ἤδη ὑπαρχουσῶν δημοτικῶν ἀρχῶν. Ἡ πρώτη ἀντίῤῥησις ἐγένετο παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Κυνουρίας. Ἄς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος νὰ διαφωνήσω, διότι ἡ ἐργασία τοῦ Ἀρείου Πάγου δὲν εἶναι δικαστικὴ, εἶναι μᾶλλον διοικητικὴ, ἢ καθαρῶς διοικητική. Ὁ νόμος προέβλεψε κατὰ τίνα τρόπον καταρτίζεται ἡ ὁλομέλεια τοῦ Ἀρείου Πάγου· ἑπομένως κώλυμα ἐκ τούτου δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν προθεσμιῶν δὲν ὑπάρχει τὸ κώλυμα, ὅπως συντομευθῇ ἡ ἔκρυθμος ἐκείνη περίοδος τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, ὧν ἡ περίοδος ἔχει λήξει. Ἐν τοῖς ἐκλογικοῖς νόμοις πέντε εἶναι αἱ προθεσμίαι αἱ ἀπαιτούμεναι. Δεκαήμερος προθεσμία ἀπαιτεῖται, ὅπως ἀποσταλῶσι τὰ ἔγγραφα εἰς τὸν Πρόεδρον, εἰκοσαήμερος, ὅπως ἐκδοθῇ ἡ ἀπόφασις, καὶ οὕτω καθεξῆς. Κατὰ τὴν παρ’ ἐμοῦ ὑποβληθεῖσαν τροπολογίαν, συντομεύονται αἱ προθεσμίαι ὅλαι εἰς 34 ἡμέρας, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἐκ τούτου κίνδυνός τις. Κάμνω δὲ καὶ ἑτέραν παρατήρησιν, ὅτι ὅλαι αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ δὲν θέλουσι προσβληθῇ δι’ ἐφέσεως. Ἐπίσης δὲ λέγω, ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένῃ εἰς τὴν προθεσμίαν τῆς 10ης Σεπτεμβρίου, πάλιν μὲ τὴν προθεσμίαν τῶν 34 ἡμερῶν, αἵτινες ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἐκδίκασιν, δύναται νὰ ἀρχίσῃ ἡ νέα περίοδος ἀπὸ τῆς 1 Νοεμβρίου τοὐλάχιστον.

§68ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ πολεμοῦντες τὴν ἰδέαν, ὅτι παρατείνεται ἐκθέσμως ὁ βίος τῶν δημοτικῶν ἀρχόντων, νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ προΐδωσι τὰς συνεπείας, καὶ διαμαρτυρηθῶσιν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς κατὰ πάσης ἰδέας ἀναβολῆς. Ἅμα προετάθη ἡ ἀναβολή, εἵπετο ὡς ἀναγκαία συνέπεια ἡ παράτασις τῆς ἀρχῆς εἰς τοὺς ἐνεστῶτας δημοτικοὺς ἄρχοντας· προεβλέπετο ὅτι ἤθελε δημιουργηθῆ μία κατάστασις ἔκτακτος, ἕνεκα τῆς ὁποίας ἀπῃτεῖτο ἡ περαιτέρω πρόνοια περὶ τῆς διοικήσεως τῶν δήμων κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ τῆς, οὕτως εἰπεῖν, δημοτικῆς μεσοβασιλείας. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ ὅτι τοῦτο εἶναι βεβαίως ἔκτακτόν τι, δὲν ἕπεται ὅτι εἶναι καὶ ἀντισυνταγματικόν. Ὅτι δὲ δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικόν, ἀπαντᾷ τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ ὁρίσῃ τὴν διάρκειαν τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, καὶ δὲν τὴν ὥρισε. Τὸ Σύνταγμα ἀναγράφει τοὺς γενικοὺς θεμελιώδεις κανόνας, τοὺς ἀφορῶντας εἰς τὴν σύνταξιν τῆς Πολιτείας, ἀλλ’ ἔχει καὶ διατάξεις ὅλως νομοθετικοῦ χαρακτῆρος. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀληθῶς τὰ Συντάγματα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι διατάξεις, δι’ ὧν ἀνακηρύσσεται ἁπλῶς μία ἀρχή, ἀλλ’ ὁ περαιτέρω κανονισμὸς ἀφίνεται εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, φαίνεται ὅτι περιττολογοῦσι. Τί σημαίνει ὅταν λέγουν «τοῦτο ἢ κεῖνο δὲν γίνεται, εἰμὴ κατὰ τοὺς νόμους τοῦ Κράτους»; Σημαίνει ὅτι λέγουν οὐδέν. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου, μήπως τὸ Σύνταγμα ἐνόησε νὰ μὴ ἀφήσῃ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ κανονίσῃ τὰ περὶ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν; Τοῦτο θὰ ἦτό τι ἔκτακτον. Ἄλλως δὲν εἶναι ἔκθεσμον ὁπωσδήποτε καὶ ἀντικανονικὸν, ὅταν ἡ ἐξουσία τῶν δημοτικῶν ἀρχόντων παρατείνηται διὰ νόμου ἐκ τῶν ὑστέρων πέραν τῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν λαμβάνουσι παρὰ τοῦ λαοῦ; Βεβαίως οἱ δήμαρχοι ἐξασκοῦσι τὴν ἐξουσίαν αὑτῶν, ἐξουσιοδοτούμενοι παρὰ τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ δὲν δύνανται ἤδη νὰ ἀντλήσωσιν ἐξουσίαν τινὰ προσωρινὴν, ἐξουσιοδοτούμενοι ἐκ μέρους τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας; Δημιουργεῖται ἐξ ἀνάγκης καὶ αὐτοδικαίως ἐκ τῆς ἀναβολῆς τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν ἓν κενόν. Ποῖος θὰ προνοήσῃ ἤδη, παρὰ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία; Ὁμολογητέον βεβαίως, ὅτι τὴν ἐξουσίαν αὑτῶν οἱ δήμαρχοι κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο θὰ τὴν ἀντλῶσιν ἐκ μόνου τοῦ νόμου, καὶ θὰ ἦναι, οὕτως εἰπεῖν, οὐχὶ δήμαρχοι αἱρετοὶ, ἀλλὰ προσωρινοὶ ἐκ τοῦ νόμου ἀναπληρωταὶ καὶ διαχειρισταί, οὐχὶ κύριοι, ἀλλὰ κηδεμόνες, οὕτως εἰπεῖν, σχολαζούσης ἐξουσίας. Τὰ δικαστήρια δὲν ἔχουν βεβαίως νὰ πονοκεφαλήσουν, διὰ νὰ εὕρωσιν, ἐὰν ὁ νόμος ἦναι συνταγματικὸς ἢ ὄχι, διότι παραδεδεγμένη καὶ ἐπικρατοῦσα εἶναι ἡ ἀρχὴ, ὅτι τὰ δικαστήρια δὲν δικάζουσι τὸν νόμον, ἀλλὰ κατὰ τὸν νόμον. Καὶ ὑπάρχει λόγος τῆς ἀναβολῆς τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν. Καὶ ὁ λόγος, ὅστις ἔδει νὰ προταθῇ, κατ’ ἐμὲ, καὶ παραδόξως δὲν ἐνοήθη, δὲν εἶναι ἡ ἀνάγκη τοῦ νὰ μεταβῶσι χάριν αὐτῶν οἱ κ. κ. Βουλευταὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας, λόγος ἐξώδικος καὶ ἴσως οὐχὶ θεμιτὸς, ἀλλ’ ὑπάρχει λόγος σπουδαιότερος, ἐγκείμενος καὶ ἀφορῶν εἰς αὐτὴν τὴν διοίκησιν τῶν δήμων. Σήμερον οἱ δῆμοι δὲν καλοῦνται νὰ ἐκλέξωσι φανταστικὰς ἀρχὰς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν λειτουργούντων θεσμῶν. Τελευταῖον πολλοὶ δήμαρχοι ἐσκέπτοντο καὶ νὰ παραιτηθῶσι τοῦ ἀξιώματός των, ὡς ἀχρήστου, καὶ πολλοὶ τῶν δήμων ἐσκέπτοντο εἰς ποῖον θὰ φορτώσωσιν αὐτὸ τὸ βάρος· εἶχον καταντήσει δῆμοι κατ’ ἐπιφάνειαν μόνον αὐτοδιοίκητοι, διότι δὲν ἐπρόκειτο αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ νὰ ἔχωσι καθήκοντα πραγματικὰ καὶ οὐσιώδη. Ἀλλ’ εἰσαγομένων ἤδη θεσμῶν τροποποιούντων τὰ μέχρι τοῦδε ἰσχύοντα, θεσμῶν, δι’ ὧν ἀνατίθενται ἀληθεῖς ἐξουσίαι εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς, καλοῦνται οἱ δημόται νὰ ἐκλέξωσιν ἄρχοντας, εἰς τοὺς ὁποίους νὰ ἀναθέσωσι πραγματικὴν ἐξουσίαν. Καὶ ἐπιβάλλεται ἀληθῶς νὰ γείνῃ ἀναβολὴ τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, διότι τώρα θὰ κληθῶσι νὰ σκεφθῶσι περὶ πραγματικῶν ἀρχῶν καὶ ἐξουσιῶν, τώρα πρέπει νὰ σκεφθῶσιν οἱ πολῖται ὡριμώτερον περὶ τῆς τύχης των. Τοιοῦτος ὁ λόγος, κατ’ ἐμὲ, ὁ οὐσιώδης καὶ ἀνώτερος λόγος, δι’ οὗ δημιουργεῖται ἡ προσωρινὴ αὕτη κατάστασις, καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἐν τῷ νόμῳ πρέπει νὰ ὑπάρξῃ διάταξις, ἐξ ἧς νὰ καταφαίνηται, ὅτι ἐν τῷ προσωρινῷ διαστήματι θὰ ἀντλῶσιν οἱ δήμαρχοι τὴν ἐξουσίαν των ἐκ τοῦ νόμου, ὡς προσωρινοὶ διαχειρισταὶ τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, καὶ ὄχι πλέον ὡς αἱρετοὶ ἄρχοντες.

§69ΚΩΝΣΤ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου τοῦ νομοσχεδίου, τὸ μὲν ὅπως ἀποκρούσω ἰσχυρισμὸν, τὸν ὁποῖον προέβαλε καὶ χθὲς ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου, ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς, κ. Ράλλης, τὸ δὲ, ὅπως προτείνω τροποποίησίν τινα, ἀναγκαίαν κατὰ τὴν γνώμην μου, ὅπως μὴ χωρήσῃ ἐν τῷ μέλλοντι πλέον παρερμηνεία ἢ ἀμφισβήτησις περὶ τῆς ἀληθοῦς ἐννοίας αὐτοῦ. Ὁ κ. Ράλλης ὑπεστήριξεν, ὅτι τὸ ἄρθρον 4 εἶναι ἀντισυνταγματικὸν δηλαδὴ ἡ ἔννοια αὐτοῦ, ἐὰν ψηφίσωμεν παράτασιν τῆς ἐντολῆς τῶν δημάρχων...

§70ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν μὲ ἐνοήσατε. Καὶ χθὲς καὶ σήμερον ὑπεστήριξα, ὅτι τὸ ἄρθρον 4, ὅπως ἔχει, ἀφίνει ἓν κενὸν, πηγάζον ἐκ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου ϞΓʹ, ὅπερ ὁρίζει, ὅτι ἅμα τῇ λήξει τῆς τετραετίας οἱ δήμαρχοι, οἱ πάρεδροι καὶ λοιπαὶ δημοτικαὶ ἀρχαὶ θεωροῦνται αὐτοδικαίως πεπαυμένοι, καὶ πᾶσα πρᾶξις αὐτῶν εἶναι ἄκυρος. Ἠρώτησα λοιπὸν, τί θὰ γείνῃ μεταξὺ τῆς 30 Σεπτεμβρίου καὶ τῆς 1 Δεκεμβρίου, ὅτε θὰ λάβῃ χώραν ἡ ἐγκατάστασις τῶν νέων ἀρχῶν; Ἐπέστησα δὲ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως πληρώσῃ τὸ κενὸν, τὸ ὁποῖον ἄφινε τὸ ἄρθρον, καὶ τότε εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας, ὅτι, διατυποῦντες οὕτω τὸ ἄρθρον, περιπίπτομεν εἰς ἀντισυνταγματικότητα. Ὑποβάλλων οὕτω τροπολογίαν τοιαύτην ἐπὶ τοῦ ἄρθρου, εἶπον ὅτι αὕτη ἔχει τι τὸ ἀντισυνταγματικὸν, διότι παρατείνεται ὁ χρόνος τῆς ἐντολῆς τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, καθόσον δὲν ἐκλέγονται αὗται παρὰ τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας, ἀλλὰ παρὰ τῆς νομοθετικῆς, ὡς πρὸς τὸν πρόσθετον χρόνον. Ὑποθέσατε ὅτι αὔριον ἔρχεται Ὑπουργὸς καὶ ὑποβάλλει νομοσχέδιον, παρατεῖνον τὸν χρόνον τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν ἐπὶ τετραετίαν· ἔχετε τότε δημοτικὰς ἐκλογάς; Ὑποκαθίσταται ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία εἰς τὰ καθήκοντα τῶν ἐκλογέων; Αὐτὴ ἦτο ἡ γνώμη μου.

§71Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς μὲ διέκοψε, διὰ νὰ κάμῃ ὁλόκληρον ἀγόρευσιν. Τὸ Σύνταγμα, ὁρίζον τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, εἶπεν ὅτι θὰ ἐκλέγωνται οὗτοι διὰ καθολικῆς καὶ μυστικῆς ψηφοφορίας. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἤρχετο νὰ μεταβάλῃ τὸν τρόπον τῆς ψηφοφορίας, θὰ εἶχε βεβαίως δίκαιον ὁ κ. Ράλλης, ὁ ἄγρυπνος φρουρὸς τοῦ Συντάγματος, νὰ λέγῃ ὅσα λέγει περὶ τῆς ἀντισυνταγματικότητος τῶν προτεινομένων· ἀλλὰ τοιοῦτόν τι δὲν ἐπεχειρήθη. Ὁ νόμος ὥρισε τὴν διάρκειαν τῆς ἐξουσίας τῶν δημάρχων εἰς τετραετῆ· ἀλλὰ τοῦτο δυνάμεθα νὰ μεταβάλωμεν, διότι δὲν συνωμολογήθη κανὲν συμβόλαιον μεταξὺ ἐκλογέων καὶ δημάρχων, οὔτε εἶναί τι, τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει τὴν δύναμιν νὰ τροποποιήσῃ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον βλέπω, ὅτι ἐλλείπει ἐκ τοῦ ἄρθρου 4 εἶναι τὸ ἑξῆς· ὅτι πρέπει νὰ προστεθῇ διάταξις, ὁρίζουσα ῥητῶς τὸν χρόνον, καθ’ ὃν θὰ λήξωσι τὰ καθήκοντα τῶν νέων δημάρχων· ὅτι δηλ. διὰ τὸ μέλλον καὶ ἐξαιρετικῶς διὰ τὴν περίστασιν ταύτην οἱ νέοι δημοτικοὶ ἄρχοντες θὰ ἀσκήσωσι τὰ καθήκοντα αὐτῶν, οὐχὶ πλήρη τετραετίαν, ἀλλ’ ὅτι τὰ καθήκοντα ταῦτα θὰ λήξωσιν ὡρισμένως τὴν 1ην Ὀκτωβρίου 1899, ὅπως ἐπανέλθωμεν ἐκ νέου εἰς τὸ μόνιμον καθεστώς. Τοῦτο μόνον πρέπει νὰ προστεθῇ· ὅλα δὲ τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα λέγει εἰς ἡμᾶς ὁ κ. Ράλλης, δὲν στηρίζονται οὔτε εἰς τὴν λογικὴν, οὔτε εἰς τὸν νόμον καὶ τὸ Σύνταγμα.

§72ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶχον τὴν τιμὴν νὰ συζητήσω μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τροπολογίαν, καὶ ζητήσω τὴν γνώμην του. Ἐθεώρησα ὅτι, ἐπειδὴ διὰ τοῦ δημοτικοῦ νόμου ὁρίζεται ὁ χρόνος τῆς λήξεως τῆς ἐξουσίας τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, οἱ δὲ δῆμοι ἔχουσι δίκας εἰς τὰ δικαστήρια, ἐνώπιον τῶν ὁποίων ἤθελε βεβαίως ἐγερθῆ τὸ ζήτημα τοῦ ἐγκύρου ἢ μὴ τῶν πράξεων τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, ἐθεώρησα ὅτι διά τε τὴν παράστασιν τῶν δήμων καθὼς καὶ ἐν γένει διὰ τὸ ἔγκυρον τῶν πράξεων τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν εἶναι ἀναγκαῖον νὰ μνημονεύηται ἐν τῷ νόμῳ ἡ σχετικὴ διάταξις, διὰ τῆς ὁποίας ὡρισμένως νὰ παρατείνηται ἡ ἐξουσία τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν μέχρι τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν νέων. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοὶ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ ἀποδεχθῇ τὴν τροπολογίαν, καὶ νὰ μὲ παρακινήσῃ μάλιστα νὰ τὴν προτείνω εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ τροπολογία αὕτη σύγκειται ἐκ μιᾶς καὶ μόνης περικοπῆς εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου 4 (ἀναγινώσκει): «παρατεινομένης τῆς ἐξουσίας τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν τῆς ληγούσης περιόδου μέχρι τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν νέων δημοτικῶν ἀρχῶν». Νομίζω ὅτι διὰ τῆς περικοπῆς ταύτης λύεται τὸ ζήτημα τοῦ ἐγκύρου τῶν πράξεων τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν μέχρι τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν νέων, καὶ διὰ τοῦτο προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν τροποποίησιν ταύτην.

§73ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Μάλιστα, μάλιστα.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ὑποβάλητε τὴν τροπολογίαν σας γραπτήν, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψει κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§75ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ εἶμαι εὐτυχής, ὅτι ἡ γνώμη μου ἐθεωρήθη τοσοῦτον ὀρθή, ὥστε ὅλοι ἠθέλησαν νὰ τὴν ἀντιποιηθῶσι, καὶ τελευταῖος ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καρδίτσης Βουλευτὴς τὴν υἱοθέτησε καὶ τὴν ἰδιοποιήθη, διότι χθὲς τοὐλάχιστον δὲν ἀντελήφθην ὅτι εἶχεν ἐπέλθῃ συνεννόησις περὶ τοῦ ἀντικειμένου μεταξὺ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὅτε ἐξέθηκα τὴν γνώμην μου, εἶπον ὅτι ὑπάρχει τὸ κενόν· ὑπέδειξα τὸ κενόν, ἀλλ’ οὐδὲν ἐλέχθη. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε τὴν καλωσύνην ν’ ἀπαντήσῃ, ὅτι κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν θέλουσι ληφθῆ ὑπ’ ὄψιν αἱ ἕτεραι παρατηρήσεις, ἐκτὸς τῆς ἀφορώσης εἰς τὸν προσδιορισμὸν τοῦ χρόνου τῶν ἐκλογῶν. Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι, καθ’ ὃ ἔχω δικαίωμα, εἰς τὸ νὰ ἐξηγήσω, ὅτι αὐτὴ ἡ τροπολογία, τῆς ὁποίας τὴν πατρότητα διεκδικῶ, οὐχὶ διὰ τὸ σπουδαῖον τοῦ πράγματος, ὄχι διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι ἔχω περισσοτέραν νοημοσύνην ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Καρδίτσης Βουλευτήν, ἢ ἀπὸ ἄλλον τινά, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀναλάβω τὴν κατάδειξιν τῆς ἀντισυνταγματικότητος, ἔρχομαι νὰ εἴπω, ὅτι αὐτὴ ἡ πρότασις, ὅπως διετυπώθη, ἔχει τι τὸ ἀντισυνταγματικόν, καὶ τοῦτο, διὰ νὰ ἐξηγήσω τὴν ἀντισυνταγματικότητα, τὴν ὁποίαν ἐστάθη ἀδύνατον νὰ τὴν καταστήσω καταληπτὴν εἰς τὸν ἀξιότιμον συμπολίτην μου. Τώρα ὁ ἀντιλέγων προσποιεῖται ὅτι δὲν ἐνόησεν ὅσα ἐλέχθησαν, ἀλλ’ ἔχω τοσαύτην ὑπόληψιν εἰς τὴν νοημοσύνην τοῦ συμπολίτου μου, ὥστε φρονῶ, ὅτι προσποιεῖται ὅτι δὲν ἐννοεῖ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τοσάκις ἐπανέλαβον ἐντεῦθεν καὶ ἐξήγησα. Ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν εἶχε προσδιορισθῆ ἐν τῷ Συντάγματι καὶ ὁ χρόνος τῆς διαρκείας τῆς ἐξουσίας τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, κανεὶς δὲν θὰ ἐτόλμα νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν παρατάσεως τοῦ χρόνου τῆς διαρκείας τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν...

§76Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνῶ.

§77ΡΑΛΛΗΣ. .. Ἀλλ’ ὁ χρόνος προσδιορίζεται ἐν τῷ περὶ δημαιρεσιῶν νόμῳ, ὁ ἐκλογεὺς δέ, ὁ ὁποῖος εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του ἀφ’ ἑνὸς τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον καθιστᾷ τὸ δικαίωμά του τῆς διὰ μυστικῆς καθολικῆς ψηφοφορίας ἐκλογῆς τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, καὶ τὴν διάταξιν τοῦ περὶ δημαιρεσιῶν νόμου, ὅστις καθιστᾷ τὸν χρόνον, κατὰ τὸν ὁποῖον θέλει διαρκέσει ἡ ἐξουσία τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, ὁ ἐκλογεὺς αὐτὸς ἐκλέγει τὸν δημοτικὸν ἄρχοντα διὰ πόσον χρόνον;

§78Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσον δίδει ὁ νόμος, ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος εἶναι μεταβλητὸς πάντοτε.

§79ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ νόμος εἶναι μεταβλητὸς ἐκ τῶν προτέρων, ὄχι ἐκ τῶν ὑστέρων.

§80Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πάντοτε. Διὰ ποῖον λόγον;

§81ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ σᾶς τὸ ἐξηγήσω· θαυμάζω δέ, διότι δὲν τὸ ἐννοεῖται· διότι, ἂν ἐπρόκειτο περὶ ἄλλου τινός, βεβαίως δὲν θὰ εἶχον αὐτὴν τὴν ἀξίωσιν, ἀλλὰ σεῖς εἶσθε δημοσιολόγος καὶ δὲν εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχετε πρόχειρα. Δύνασθε κατὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ ὁρίσητε τὴν περίοδον τὴν δημοτικήν, ἀλλὰ διὰ τὸ μέλλον δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι ἡ δημοτικὴ περίοδος θέλει διαρκέσει πέντε ἔτη, ἢ ἕξ, ἢ δέκα, ἢ τρία, ἢ δύο, ἢ ἓν ἔτος, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι ὁ δήμαρχος Ἀθηναίων, ὅστις ἐξελέγη διὰ τέσσαρα ἔτη, μέχρι τῆς 30 Σεπτεμβρίου, θέλει ἐξακολουθεῖ τὴν ἐνάσκησην τῶν καθηκόντων αὐτοῦ πέραν τοῦ Σεπτεμβρίου, διότι διορίζεται τότε πλέον ὁ δήμαρχος διὰ τὸ πέραν διάστημα παρὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, δὲν ἐκλέγεται διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας.

§82Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχει τι τὸ ἄτοπον, ἀλλ’ ὄχι τὸ ἀντισυνταγματικόν.

§83ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Καὶ πρὸ ὀλίγου, διακόπτων ὑμᾶς, σᾶς εἶπον ὅτι: ὑποθέσατε ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀνάγκης, ἀλλὰ πρόκειται περὶ αὐθαιρέτου ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀκριβῶς, καθ’ ἣν στιγμὴν εὑρισκόμεθα, παρουσιάζεται μία Κυβέρνησις καὶ ζητεῖ τὴν ἐπὶ τέσσαρα ἔτη ἀναβολὴν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν· θὰ ἦναι, ναὶ ἢ ὄχι, παραβίασις τῆς ῥητῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος; ἐὰν δὲ ἐπαναλάβητε τοῦτο ἅπαξ, ἢ δίς, ἢ τρίς, ἔχετε κατάργησιν τοῦ Συντάγματος, ναὶ ἢ ὄχι; καὶ ἔχετε διορισμὸν πλέον τῶν δημάρχων καὶ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν παρὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας; θὰ ἔχητε μυστικὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν, οἵαν ἐθέσπισε τὸ 105 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν; Εἶναι τόσον σαφὴς ἡ ἔννοια τῶν λόγων μου, ὥστε νομίζω ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ μακρηγορῶ. Ἡ ἀντισυνταγματικότης ἀκριβῶς ἔγκειται εἰς τὴν τροπολογίαν· ἡ τροπολογία ὅμως εἶναι ἐπιβεβλημένη, ἐπιβεβλημένη ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ϞΓʹ νόμου, ὅπερ ὁρίζει, ὅτι ἅμα τῇ λήξει τῆς τετραετίας παύουσιν αὐτοδικαίως τὰ καθήκοντα τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν τῶν ἐκλεγεισῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐξήγησις· δὲν ὑπῆρχε δὲ λόγος, ὡς ἠξίωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐγὼ κατὰ τῆς ἰδίας μου προτάσεως, κατὰ τῆς ἰδίας μου παρατηρήσεως νὰ ὑποβάλω τὸ ἀπαράδεκτον· ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὤφειλε νὰ ὑποβάλῃ τὸ ἀπαράδεκτον κατὰ τῆς προτάσεώς μου, διὰ νὰ μὴ κατασταθῇ τὸ νομοθέτημά του ἀντισυνταγματικόν. Ἀλλὰ τότε θὰ ἔμενε τὸ κενόν.

§84Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω νὰ ἐπαναλάβω αὖθις, ὅτι ἡμεῖς δὲν θεωροῦμεν ἀντισυνταγματικὴν τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ ἐκ Καρδίτσης κ. Βουλευτής. Ἐὰν ἐθεωροῦμεν αὐτὴν ἀντισυνταγματικήν, δὲν ἠθέλομεν ἀποκρούσει τὸ ἀπαράδεκτον αὐτῆς· ἐπειδὴ δὲ δὲν θεωροῦμεν αὐτὴν ἀντισυνταγματικήν, ἀποδεχόμεθα αὐτήν, καὶ στέργομεν ἵνα περιληφθῇ ἡ τροπολογία αὕτη ἐν τῷ νόμῳ ὡς διάταξις αὐτοῦ· καὶ δὲν κρίνομεν μόνον ὅτι αὕτη δὲν εἶναι ἀντισυνταγματική, ἀλλ’ ἐκπλησσόμεθα μάλιστα, ὅταν ἀκούωμεν, ὅτι ἄλλοι θεωροῦσιν αὐτὴν ἀντισυνταγματικήν, στηριζόμενοι εἰς αὐτὴν τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, τὴν ὁποίαν ἐπικαλοῦνται. Τί λέγει ἡ διάταξις αὕτη τοῦ Συντάγματος, τὴν ὁποίαν ἐπικαλοῦνται; ὅτι «ἡ ἐκλογὴ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν θέλει γίνεσθαι δι’ ἀμέσου, καθολικῆς καὶ μυστικῆς διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίας». Ἐὰν, ὡς εἶπεν εὐφυῶς ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής, ὁ φίλος μου κ. Ἀγγελόπουλος, διὰ τοῦ νομοσχεδίου προὐβάλλετο μεταβολὴ τῶν διατάξεων τούτων τοῦ ἄρθρου 105 τοῦ Συντάγματος, προὐβάλλετο ἡ ἐκλογὴ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν νὰ γίγνηται δι’ ἐμμέσου ἐντολῆς, ἢ νὰ γίγνηται διὰ ψηφοφορίας περιωρισμένης, ἢ διὰ ψηφοφορίας φανερᾶς, βεβαίως θὰ ἦτο ἀναίρεσις τοῦ Συντάγματος· ἀλλὰ τὸ νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει πρὸς συζήτησιν, δὲν θίγει παντάπασι τὰς ῥήσεις ταύτας τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ μεταβάλλει διάταξιν ἄλλην τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ διάρκεια τῶν ἀρχῶν τῶν δημοτικῶν εἶναι τετραετής. Ἡ μεταβολὴ τῆς διατάξεως ταύτης ἔχει ἀναφοράν τινα πρὸς τὸ Σύνταγμα; ἔχει συνάφειάν τινα πρὸς τὸ Σύνταγμα; Ἰδοὺ πῶς ἐσύγχισε τὰς ἐννοίας του ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, ὅτι, ἐπειδὴ οἱ δημοτικοὶ ἄρχοντες ἐκλέγονται διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας, καὶ ἐπειδὴ οἱ ψηφοφόροι ἐκλογεῖς, ὅταν ἔδωκαν τὴν ψῆφόν των, ἐγνώριζον, ὅτι ἡ διάρκεια αὐτῶν θέλει εἶναι τετραετὴς, ἄρα ἀναστρέφομεν τὴν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν οἱ ἐκλογεῖς ἔδιδον, καὶ τοιουτοτρόπως ἀθετοῦμεν τὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν. Ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος δύναται νὰ ἦναι καταληπτὸς ἀπὸ πάντας τοὺς κ. Βουλευτάς. Οἱ ἐκλογεῖς βεβαίως ἐψηφοφόρουν τοὺς ἐκλεγομένους καὶ διὰ τῆς ψήφου αὐτῶν ἔδιδον αὐτοῖς ἐντολήν· ἐντολὴν ποίαν; Νὰ διαρκέσωσι τόσον χρόνον, ὅσον οἱ νόμοι διορίζουσι, καὶ νὰ ἐνασκῶσι τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα διὰ τῆς ψήφου των ἀνετίθουν εἰς αὐτούς. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι διαρκούσης τῆς τετραετίας δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ μεταβληθῶσι τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα οἱ δήμαρχοι διεξάγουσι, καὶ νὰ προστεθῶσιν ἄλλα πρὸς ἐκεῖνα τὰ ἐνυπάρχοντα, ἢ νὰ μειωθῶσι τὰ ὑπάρχοντα; Ἡ παρελθοῦσα περίοδος τῆς Βουλῆς ἀνέτρεψε πᾶσαν τὴν ἐντολὴν τῶν δημάρχων. Δὲν ἐπικαλοῦμαι αὐτὸ ὡς παράδειγμα ἀξιομίμητον, ἀλλὰ δὲν ἀποδέχομαι ὅτι ἡ ψῆφος ἐκείνη τῆς Βουλῆς ἦτο ἀντισυνταγματική. Νομίζω ὅτι ἡ ἐντολή, τὴν ὁποίαν δίδουσιν οἱ ἐκλογεῖς πρὸς τοὺς ἐκλεγομένους, ἡ ὁποία εἶναι πρὸς τὸν σκοπὸν καὶ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ διαρκέσωσιν ὅσον οἱ νόμοι ἐπιτάσσουσι, καὶ νὰ ἐκπληρῶσι τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα οἱ νόμοι ἐπιτρέπουσιν, ὅτι αὐτὴ ἡ ἐντολὴ εἶναι ὑπὸ τὸν ὅρον ἐνόσῳ οἱ νόμοι ἐκεῖνοι ὑφίστανται. Ἐὰν οἱ νόμοι, οἱ προσδιορίζοντες τὰ καθήκοντα τῶν δημάρχων, μεταβληθῶσιν, ἐὰν οἱ νόμοι, οἱ προσδιορίζοντες τὴν διάρκειαν τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, μεταβληθῶσιν, ἡ ἐντολὴ δὲν ἀναιρεῖται, ὑποτάσσεται εἰς τὰ νέα προστάγματα τῶν νόμων. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι οἱ νόμοι εἶναι ἄθικτοι καὶ ὅτι εἶναι ἀναίρεσις τοῦ Συντάγματος ἢ κίνδυνος ἀνατροπῆς τοῦ πολιτεύματος, ἐὰν, διαρκούσης τῆς τετραετίας, ἤθελον μεταβληθῆ τὰ καθήκοντα τῶν δημάρχων, ἢ ἤθελον ἐκταθῆ εἰς ὡρισμένην περίπτωσιν, ἂν ἤθελε περιορισθῆ ἢ ἐπεκταθῆ ἡ προθεσμία τῆς διαρκείας αὐτῶν. Αὐτοὺς τοὺς κινδύνους τοῦ Συντάγματος οὐδαμοῦ διαβλέπω. Ἀναγνωρίζω πολλοὺς κινδύνους τοῦ Συντάγματος ἐν ἄλλαις παραβάσεσιν, ἀλλ’ οὐχὶ ἐν τῇ παραβάσει ταύτῃ· καὶ ἐὰν ἤθελεν εὑρεθῆ Βουλὴ, ἡ ὁποία νὰ παρατείνῃ τὴν διάρκειαν τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν εἰς ἑβδομήκοντα ἔτη, δύναται νὰ τὸ πράξῃ, διότι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὸ πράξῃ, ἀλλὰ θὰ τὸ πράξῃ ἐπὶ τῷ κινδύνῳ τῆς ἐξεγέρσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπιθυμεῖ τὴν ὕπαρξιν νομίμου τάξεως, ἐπιθυμεῖ καὶ τὸ Σύνταγμα νὰ ἦναι σεβαστὸν, νὰ σέβηται αὐτὸ ἡ Βουλή, νὰ σέβωνται αὐτὸ πάντες, οὐδὲ νὰ ζητῇ ἡ Βουλή, τοιοῦτον ψηφίζουσα νόμον, νὰ ἐγκαταστήσῃ τυραννίαν ἑβδομήκοντα ἐτῶν διὰ τὴν διοίκησιν τῶν δήμων. Ἡ ἐντολὴ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν εἶναι ἐντολὴ ἀνακλητή, προσωρινή, διαβατική, ὁ δὲ νόμος ἀπῄτησεν εὐλόγως νὰ ἀνανεῶται ἑκάστοτε, ἵνα ὑποβάλληται εἰς τὸν ἔλεγχον ἡ διοίκησις, καὶ ἵνα ἐκφράζηται ἑκάστοτε ἡ γνώμη τοῦ λαοῦ ἐπὶ τῆς διαγωγῆς αὐτῶν. Τὸ δικαίωμα τοῦτο δύναται νὰ τὸ καταργήσῃ Βουλή τις, ὡς δύναται νὰ καταργήσῃ νομοθετική τις ἐξουσία πᾶσαν τὴν ἐξουσίαν της, ὡς δύναται νὰ ἐκδίδῃ νόμους, οἱ ὁποῖοι βλάπτουσι τὰ δημόσια συμφέροντα, ἀλλ’ οὐδεὶς δυνατὸν νὰ ἀξιώσῃ, ὅτι ἕνεκα τούτου πρέπει νὰ περιορίσῃ τὴν πληρότητα τῆς νομοθετικῆς ἐντολῆς αὐτῆς.

§85ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ διαφωνῶ μὲ τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἐξέφρασε, καὶ νὰ συμφωνῶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴν μόνον ὡς πρὸς τοῦτο, ὅτι ἐκ τῶν ὑστέρων δὲν δύνασθε διὰ νόμου νὰ παρατείνητε τὴν ἐκ τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας προερχομένην ἐκλογὴν τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν· διὰ τοῦτο εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς εἶπον, ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία σήμερον ἔρχεται νὰ πληρώσῃ ἓν κενὸν δι’ ἑνὸς προσωρινοῦ μέτρου, ὅτι τὴν ἐντολήν, τὴν ὁποίαν θέλουσιν ἔχει αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο, δὲν τὴν ἀντλοῦσι πλέον ἐκ τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας, ἀλλ’ ἐκ τοῦ νόμου· ἐὰν δὲ ὁ νόμος, ἀντὶ νὰ ἀναθέσῃ εἰς ὁποιουσδήποτε ἄλλους τὴν προσωρινὴν διαχείρισιν τῶν δημοτικῶν ἐξουσιῶν, τὴν ἀφίνῃ εἰς τοὺς ὑπάρχοντας αἱρετοὺς ἄρχοντας, τοῦτο δύναται νὰ δικαιολογῆται καὶ ὡς μία εὐλάβεια πρὸς τὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν. Εἶναι ὡς νὰ ἐμπιστεύησθε εἰς αὐτὰ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι προσόντα, οὕτως εἰπεῖν, καὶ τεκμήρια κοινῆς ἐκτιμήσεως καὶ ἐμπιστοσύνης ἐκ τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας, ὡς νὰ ἐμπιστεύησθε εἰς αὐτὰ νὰ διαχειρίζωνται ἀκόμη ἐπ’ ὀλίγον τὴν δημοτικὴν ἐξουσίαν καὶ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο. Τὴν παρατήρησιν δὲ ταύτην ποιοῦμαι χάριν τῆς ἀρχῆς πρὸ πάντων, ἀλλὰ καὶ διότι πρὸς ἀποτροπὴν καταχρήσεως ἐν τῷ μέλλοντι πρέπει νὰ ἦναι γνωστὸν, ὅτι πρόκειται περὶ ἐκτάκτου διακοπῆς, ὅλως προσωρινῆς, τοῦ δικαιώματος τῶν πολιτῶν, ὅπως αὐτοὶ ἐκλέγωσι τοὺς δημοτικοὺς ἄρχοντας, διακοπῆς, ἣν σκοπίμως ὠνόμασα καὶ ἐν ἀρχῇ τῶν παρατηρήσεών μου μεσοβασιλείαν. Τοῦτο σαφηνίζων καὶ ἐξηγῶν, ἀποδέχομαι βεβαίως τὴν ἰδέαν, ὅτι οὐσιωδῶς ἀντισυνταγματικὸν θὰ ἦτο, ἂν μία Βουλὴ ἤρχετο καὶ ἔλεγεν, ὅτι παρατείνει ἐκ τῶν ὑστέρων τὴν ἐξουσίαν τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, τὴν ἐκ τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας πηγάσασαν, τὴν παρατείνει ἐπὶ πέντε λόγου χάριν ἀκόμη ἔτη, εἴτε καὶ ἐπὶ δύο μόνον ἢ καὶ μίαν ἡμέραν, ἐξουσίαν, ἡ ὁποία ἐπήγασεν ἐκ τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας κατὰ τὸν νόμον τὸν ἐκλογικόν. Ὁ νόμος ὁ ἐκλογικὸς βεβαίως δύναται νὰ τροποποιηθῇ· δύνασθε διὰ τὸ μέλλον νὰ κανονίσητε, ὅτι ἡ διάρκεια τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν δὲν εἶναι πλέον τετραετής, ἀλλὰ δεκαπενταετής, ἢ τριετής, τοῦτο θὰ δύνασθε πρὸ πάσης ἐκλογῆς νὰ τὸ κανονίσητε· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον οὐσιωδῶς θὰ παρέκλινεν ἀπὸ τοῦ κανόνος τοῦ Συντάγματος, θὰ ἦτο τοῦτο: νὰ εἴπητε κατόπιν τῆς ἐκλογῆς, ὅτι τὴν ἐξουσίαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἤντλησαν οἱ δήμαρχοι καὶ αἱ ἄλλαι δημοτικαὶ ἀρχαὶ ἐκ τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας δι’ ὁρισθὲν καὶ λῆξαν διάστημα, τὴν ἐξουσίαν αὐτὴν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία τὴν παρατείνει. Εἶναι λοιπὸν ἴσως καὶ κακὴ ἡ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἔκφρασις, ὅτι ἡ ἐξουσία τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν παρατείνεται· δὲν παρατείνεται· ἐδημιουργήθη μία κατάστασις προσωρινή, κατάστασις τῆς ἀνάγκης, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία εἶναι παροῦσα. Ἐὰν ἀπῆν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία θὰ ὤφειλεν αὐτὴ νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῆς διοικήσεως τῶν δήμων κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο, περὶ τοῦ πῶς θὰ ἀντιπροσωπεύωνται οἱ δῆμοι· ἀλλ’ ἡ ἐντολή, τὴν ὁποίαν θὰ ἐνασκῶσιν αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο, εἶναι ἐντολὴ τὴν πηγὴν ἔχουσα ἐκ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, καὶ ὄχι πλέον τὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν...

§86ΡΑΛΛΗΣ. Μάλιστα.

§87ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τοῦτο καὶ ὑποβάλλω τροποποίησιν, καθ’ ἣν «ἡ διαχείρισις τῶν δημοτικῶν ἐξουσιῶν κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ἀνατίθεται εἰς τοὺς μέχρι τοῦδε δημάρχους καὶ τὰς ἄλλας δημοτικὰς ἀρχάς».

§88ΡΑΛΛΗΣ. Εὐχαριστῶ διὰ τὴν συνδρομήν, τὴν ὁποίαν εὐηρεστήθη νὰ μοὶ παράσχῃ διὰ τῆς γνώμης του ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, καὶ ὑποθέτω, ὅτι ἔπεισε καὶ τὸν προκαθήμενον αὐτῷ συμπολίτην μου.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιθυμεῖ ἄλλος τις νὰ ὁμιλήσῃ; Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν.

§90ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπάρχουσι σχέδια νόμου, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην προεξελέγξεως τῶν ἐπιτροπῶν, διότι ἤδη ἐψηφίσθησαν κατὰ τὰς παρελθούσας συνόδους. Αὐτὰ νομίζω, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀναγραφῶσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὅπως μὴ χρονοτριβῶμεν.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ἀπὸ αὔριον, Κύριοι, ἡ συνεδρίασις ἄρχεται τὴν 5ην ὥραν μ. μ. ἀκριβῶς. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ προσέρχωνται ἐνωρίτερον, διότι σήμερον μόλις 107 Βουλευταὶ παρῆσαν κατὰ τὴν 5 καὶ 30′ μ. μ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 8 μ. μ.