1895.06.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 14

Τῆς 2 Ἰουνίου 1895.

(Παρασκευή)

Ὥρᾳ 5 καὶ 30′ μ. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ τακτικοῦ Προέδρου κ. Ἀλεξ. Θρ. Ζαΐμη).

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλοῦνται οἱ μήπω ὁρκισθέντες Βουλευταὶ νὰ προσέλθωσιν, ὅπως ὁρκισθῶσι. (Προσέρχεται καὶ ὀμνύει ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου τὸν νενομισμένον ὅρκον ὁ ἐξ Ὕδρας βουλευτὴς Ν. Τσαμαδός).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς ἔλαβε τὴν τιμὴν νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως. Προσεφώνησα ἐν ὀνόματι αὐτοῦ, ἀντεφώνησε δὲ ἡ Α. Μ. Καὶ ἡ προσφώνησις καὶ ἡ ἀντιφώνησις θ’ ἀναγνωσθῶσι.

§3ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει).

ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΙΣ.

«Μεγαλειότατε. «Τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς λαμβάνει τὴν τιμὴν ν’ ἀναγγείλῃ πρὸς τὴν Ὑμετέραν Μεγαλειότητα τὴν συγκρότησιν τοῦ Σώματος, καὶ νὰ ὑποβάλῃ πρὸς Αὐτὴν τὰ βαθύτατα αὐτοῦ σέβη, διακαεῖς δ’ εὐχὰς ὑπὲρ τῆς εὐημερίας τῆς Ὑμετέρας Μεγαλειότητος, τῆς Αὐτῆς Μεγαλειότητος τῆς Βασιλίσσης καὶ πάντων τῶν μελῶν τῆς Βασιλικῆς Οἰκογενείας. «Τὸ Προεδρεῖον πέποιθε, Βασιλεῦ, ὅτι ἡ ἁρμονικὴ συνεργασία τῆς Βουλῆς μετὰ τῶν συμβούλων τοῦ Στέμματος θέλει ἀποβῆ χρήσιμος εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῆς πίστεως τοῦ Κράτους καὶ τὴν διαῤῥύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν αὐτοῦ, ἐλπίζει δὲ, ὅτι ἡ Ὑμετέρα Μεγαλειότης θέλει ἐπιδαψιλεύσει εἰς τοὺς συμβούλους τοῦ Στέμματος πᾶσαν τὴν ἐμπιστοσύνην Αὐτῆς, ἧστινος οὗτοι ἔχουσιν ἀνάγκην ἀπόλυτον, ἀείποτε μὲν, ἰδίως ὅμως κατὰ τοὺς δυσχερεῖς τούτους καιρούς. «Καὶ δὲν εἶναι μόνον, αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ, ζήτημα ὑψίστης σπουδαιότητος τῆς πίστεως τοῦ Κράτους ἡ ἀνόρθωσις. Ἡ σημασία αὐτοῦ ἀποβαίνει ἔτι μείζων, ὅταν ἀναλογισθῶμεν, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ εὐεξία οὐ μόνον πρὸς τὴν ὑλικὴν πρόοδον συμβάλλεται, ἀλλ’ ὅτι εἶναι πρωτίστως μέσον πρὸς πραγμάτωσιν τοῦ σκοποῦ, πρὸς ὃν δέον, ἵνα μὴ φθαρῇ, ν’ ἀποβλέπῃ τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος. Ὁ σκοπὸς δὲ οὗτος, Μεγαλειότατε, εἶναι ἡ μέριμνα περὶ τῆς πνευματικῆς ἀναπτύξεως, ἰδιαίτατα ὅμως περὶ τῆς ἠθικῆς μορφώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐν ᾗ ἔγκειται, καὶ ἥτις κυρίως εἶναι τὸ μέσον πρὸς ἐπίτευξιν τῶν ἀπ’ αἰώνων πόθων τοῦ Γένους, τοῦ ἐθνικοῦ

ἰδανικοῦ.»

ΑΝΤΙΦΩΝΗΣΙΣ.

«Εὐχαριστῶ τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, τὸ ἀναγγέλλον Μοι τὴν συγκρότησιν τοῦ Σώματος, διὰ τὰς εὐχὰς, ἃς ἐκφράζει ὑπὲρ Ἐμοῦ, τῆς Βασιλίσσης καὶ τῆς Βασιλικῆς Μου Οἰκογενείας. «Οὐδεμία ἀμφιβολία πρέπει νὰ ὑπάρχῃ, ὅτι θέλω παράσχει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν συνδρομήν Μου εἰς πᾶσάν της πρᾶξιν, ἀφορῶσαν τὴν ἀνόρθωσιν τῆς πίστεως τοῦ Κράτους καὶ τὴν διαῤῥύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν δυσχερειῶν, αἵτινες τανῦν εἶναι ὄντως μεγάλαι, καὶ ἰδίως εἰς πᾶν ὅ,τι τείνει ὑπὲρ τῆς ὑλικῆς καὶ ἠθικῆς προόδου τοῦ Ἔθνους. Πέποιθα δὲ, ὅτι ἡ Κυβέρνησίς Μου θέλει εὕρει καὶ ἐν τῇ Βουλῇ ἐπίσης τὴν δέουσαν ὑποστήριξιν πρὸς πραγματοποίησιν τῶν μέτρων, ἅτινα πρὸς τοῦτο προτίθεται νὰ προβάλῃ.»

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου μοὶ ἀνεκοίνωσε τὴν συγκρότησιν τοῦ Ὑπουργείου διὰ τῆς ἑξῆς ἐπιστολῆς του.

§5ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Πρὸς τὸν Κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. «Λαμβάνω τὴν τιμὴν ν’ ἀνακοινώσω Ὑμῖν, ὅτι ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς εὐηρεστήθη νὰ διορίσῃ Πρόεδρον μὲν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐμὲ, Ὑπουργοὺς δὲ Ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τὸν κ. Ἀλέξ. Σκουζέν. Ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης τὸν κ. Φίλιππον Βάρβογλην. Ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τὸν κ. Κυρ. Π. Μαυρομιχάλην. Ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ. τὸν κ. Δ. Πετρίδην. Ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν τὸν κ. Ν. Σμόλενιτζ καὶ Ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν τὸν κ. Ν. Λεβίδην. «Ἐν Ἀθήναις τῇ 31 Μαΐου 1895. «Ὁ Πρόεδρος «Θεόδωρος Π. Δηλιγιάννης.»

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐκ Τριφυλίας βουλευτὴς κ. Κοκκέβης ὑποβάλλει πρότασιν νόμου περὶ φορολογίας τῆς σταφίδος καὶ τῆς ἐξ αὐτῆς κατασκευῆς οἰνοπνευματωδῶν ποτῶν ὑπὸ μονοπωλίου τοῦ Κράτους. Ὁ δὲ κ. Σπ. Τυπάλδος Φορέστης, βουλευτὴς ἐκ Πάλλης, παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν, ὅπως ὁρίσῃ ἡμέραν πρὸς συζήτησιν τοῦ ἐπείγοντος σταφιδικοῦ ζητήματος.

§7ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ τυπωθῇ ἡ πρότασίς μου καὶ διανεμηθῇ.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 72). Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§9Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Προερχόμεθα πάντες ἐκ τῆς αὐτῆς καταγωγῆς, οἱ δὲ ἀποτελοῦντες τὴν πλειονοψηφίαν γνωρίζουσιν ἀκριβῶς ποῖα εἶναι τὰ φρονήματα τῶν ἐκλογέων των, ποία εἶναι ἡ γνώμη αὐτῶν ἐπὶ τῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων τῆς πατρίδος, ποῖα δὲ ἐπιθυμοῦσι νὰ ἴδωσιν ἐφαρμοζόμενα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως μέτρα. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ εὐθυτέρα ὁδὸς, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀκολουθήσωμεν, εἶναι νὰ ἀσχοληθῶμεν ἀποκλειστικῶς περὶ τὸ ἐνεστὼς, ἵνα ῥυθμίσωμεν ταχέως ὅσον ἔνεστι τὸ μέλλον, ἀφήσωμεν δὲ τὸ παρελθὸν καὶ τὴν ἔρευναν αὐτοῦ καὶ τὴν περὶ αὐτοῦ κρίσιν ἐν ἄλλῳ τινὶ χρόνῳ. Ἰδίως κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην ἡ βραδύτης περὶ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς ἐπήνεγκε βραδεῖαν τὴν σύγκλησιν τῶν ἐκλογέων πρὸς ψηφοφορίαν διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν Βουλευτῶν, ἑπομένως καὶ βραδεῖαν τὴν σύγκλησιν τῆς Βουλῆς, πάντες δὲ κατὰ τὴν ὥραν ταύτην αἰσθανόμεθα τὴν στενοχωρίαν, εἰς τὴν ὁποίαν περιήχθημεν, διότι γνωρίζομεν, ὅτι ἡ ἐπιδρομὴ τοῦ θέρους ὀλίγας ἀφίνει ἡμέρας εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ἐργασίαν, ἐνῷ πολλὰ καὶ σπουδαιότατα ἔργα πρόκειται νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς αὐτὴν, οὐδ’ ἐπιτρέπεται νὰ ἀναβάλωμεν ταῦτα, διότι οὕτω θέλομεν ἀναβάλει τὴν περὶ τῆς ῥυθμίσεως τοῦ μέλλοντος μέριμναν. Ἐὰν δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ κανονισθῶσι τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα τοῦ 1895 ὑπὸ τῆς διαλυθείσης Βουλῆς, ἡμεῖς καλούμεθα νὰ πράξωμεν τὸ ἔργον τοῦτο νῦν, ἀπαιτοῦσι δὲ τὰ συμφέροντα τῆς χώρας νὰ τὸ πράξωμεν μετὰ πάσης σπουδῆς, ὅπως γένηται δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῶσιν ἐπὶ τὸ δεύτερον κἂν ἑξάμηνον τοῦ ἐνιαυτοῦ τὰ διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ κανονιζόμενα τοὐλάχιστον ἐπὶ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους. Εὐτυχῶς καὶ ἡ γνώμη τῶν ἐκλογέων, οἵτινες ἔδωσαν τὰς ψήφους αὐτῶν εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, καὶ τὸ φρόνημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐξεδηλώθη κατὰ τῆς δανειστικῆς πολιτικῆς, ἥτις ἐφηρμόζετο ἐν τῇ χώρᾳ, εὑρέθημεν δ’ ἐν πλήρει ἁρμονίᾳ μετὰ τῆς γνώμης ταύτης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἡμεῖς, οἵτινες, ὅταν ἡ δανειστικὴ πολιτικὴ ἐφηρμόζετο, συνεβουλεύομεν καὶ προσεπαθοῦμεν νὰ ἀποτρέψωμεν ἀπὸ ταύτης τοὺς τότε κυβερνῶντας, καὶ ἠγωνιζόμεθα νὰ περιστείλωμεν τὴν ὁρμὴν αὐτῶν καὶ τὴν εὐρύτητα τῆς εἰρημένης πολιτικῆς. Κατανοοῦσι δὲ πάντες, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀκολουθήσωμεν πλέον τὴν εἰρημένην πολιτικήν. Καὶ οὐ μόνον δὲν ἐπιτρέπεται πλέον ἡ ἐφαρμογὴ τῆς δανειστικῆς πολιτικῆς, ἀλλ’ ἐπιβάλλεται ἀναγκαίως ἡ διὰ τῶν ἰδίων μέσων τοῦ Κράτους θεραπεία τῶν ἀναγκῶν ἡμῶν, καὶ ἡ φροντὶς, ὅπως αὕτη συντελῆται μετὰ τοσαύτης φειδοῦς, ὥστε νὰ γένηται δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσωσι τὰ τακτικὰ ἔσοδα ἡμῶν καὶ εἰς ἐκείνας τὰς ἐπικειμένας ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἐπληροῦμεν μέχρι τοῦδε δι’ ἐκτάκτων πόρων, διὰ τῶν δανείων. Ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας βεβαίως εἶναι ἥκιστα εὐχάριστος· ἡ πτώχευσις, ὑπὸ τὴν ὁποίαν διατελοῦμεν ἔτι, ἀνῄρεσε τὴν οἰκονομικὴν πίστιν τοῦ Κράτους, ἀλλὰ περιέστειλε συγχρόνως καὶ τὴν οἰκονομικὴν πίστιν τῶν πολιτῶν. Ἡ ἐλάττωσις τῆς οἰκονομικῆς πίστεως τοῦ Κράτους, ἐν συνδυασμῷ μετὰ δυσαρέστων ἄλλων συμβεβηκότων καὶ μετὰ τῶν κρατούντων ὅρων ἐπὶ τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς καταναλώσεως τῆς χώρας, ἐπήνεγκεν ἀνωμαλίαν νομισματικὴν, ἥτις κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐξίκετο εἰς βαθμὸν δυσφόρητον· ἀλλ’ ἡ ἀνωμαλία αὕτη ἐλαττόνει σημαντικῶς τὴν ἀξίαν τῶν παραγομένων ἐν τῇ χώρᾳ πραγμάτων, ἐλαττόνει δὲ καὶ τὴν ἀξίαν τῆς ἐργασίας καὶ αὐτοῦ τοῦ ἡμερομισθίου, ἐνδεικνῦσα ἐπικειμένην οὐ μόνον τὴν ἔνδειαν, ἀλλὰ καὶ τὴν πενίαν. Διὰ τοῦτο τὰ δύο ταῦτα θέματα χρήζουσιν ἀμέσου φροντίδος, χρήζουσι σώφρονος ἐνεργείας, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ μειώσωμεν τὰς ἐκ τούτων προερχομένας συνεπείας, ὑπὸ τὰς ὁποίας κύπτει καὶ ἡ χώρα καὶ τὸ Κράτος. Ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ ἄλλα πλὴν τούτων ὑπάρχουσι κακὰ, καὶ ταῦτα συντελοῦντα εἰς τὴν φθίσιν τῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων τοῦ Κράτους. Ἔργα δημόσια, τὰ ὁποῖα ἐτύγχανον ἐν κατασκευῇ ἀρξαμένῃ καὶ προβαινούσῃ, ἐγκατελείφθησαν, καὶ τὰ δαπανηθέντα ποσὰ οὐ μόνον δὲν παρήγαγον τὸ προσδοκώμενον ὄφελος, ἀλλ’ ἀπόλλυνται ὁσημέραι, φθειρομένων καὶ καταστρεφομένων τῶν κατασκευασθέντων ἔργων. Τὰ κακὰ ταῦτα, ἀναγόμενα εἰς τὴν διοίκησιν, ὁμοιάζουσι πρὸς τὰς ἐπὶ τοῦ ἀνθρωπίνου σώματος ἐπιπεσούσας πληγὰς, αἵτινες, ἐν ὅσῳ δὲν ἐπουλωθῶσιν, ἐν ὅσῳ ἀφίνονται ἀνοικταὶ, καταναλίσκουσι τὰς σάρκας τοῦ σώματος καὶ φθείρουσι τὴν ζωὴν τοῦ ἀνθρώπου. Καὶ αὐτὰ τὰ κακὰ, τῶν ὁποίων ἐμνήσθην, καὶ αὐτὰ ὡσαύτως φθείρουσι τὴν οἰκονομικὴν δύναμιν καὶ τῆς χώρας καὶ τοῦ ταμείου, διότι τὰ ἀρξάμενα, ἀλλὰ μήπω περατωθέντα ἔργα, εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν ὁποίων ἐδαπανήθησαν πολλὰ χρήματα, ἐγκαταλελειμμένα πρὸ πολλοῦ, ἐφθάρησαν ἤδη, καὶ ἀπειλοῦνται ὑπὸ πλήρους καταστροφῆς, ἐπὶ ἀπωλείᾳ ὅλου τοῦ χρήματος, τὸ ὁποῖον ἐδαπανήθη δι’ αὐτά. Καὶ δὲν εἶναι μόνον εἰς τοιαύτην κατάστασιν οἱ δύο σιδηρόδρομοι, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ εἷς διατηρεῖ μὲν ἴχνη τῆς γενομένης ἐργασίας πρὸς κατασκευὴν, ἀλλ’ ὁ χρόνος ἀπειλεῖ νὰ ἐξαλείψῃ καὶ τὰ ἴχνη ταῦτα, ὁ δὲ ἄλλος εἶναι διακεκομμένος ἐν τῷ μέσῳ, διότι τὸ μεσαῖον τμῆμα δὲν κατεσκευάσθη εἰσέτι· ἀλλ’ εἰς τοιαύτην κατάστασιν κεῖνται καὶ πολλαὶ ὁδοὶ, τῶν ὁποίων ἡ κατασκευὴ ἤρξατο, καὶ πολλαὶ ἑκατοστύες χιλιάδων δραχμῶν εἶχον δαπανηθῆ δι’ αὐτὰς, ἐγκατελείφθησαν δὲ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, καὶ ἐγκατελείφθη οὕτως ὁ σκοπὸς, διὰ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ ὁποίου τὸ Κράτος ἐδαπάνησεν ὀγκώδη ποσά. Καὶ τοιαύτη μὲν ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας· ἀλλὰ δυστυχῶς, κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν καὶ πάντων τῶν ὁμοφρονούντων μὲ ἡμᾶς, οἵτινες κατὰ τὰ ἀποτελέσματα τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν ἀποτελοῦσι τὴν μεγάλην πλειονοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ τῆς διοικήσεως ἡ κατάστασις καὶ τῆς Πολιτείας ἡ ἔῤῥυθμος λειτουργία, καὶ αὗται κατὰ τὸ παρελθὸν ἐξηρθρώθησαν, κατὰ διάφορον βεβαίως ἑκατέρᾳ τρόπον. Ἐν Κράτει, τὸ ὁποῖον διατελεῖ ὑπὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, προσεπάθησαν νὰ καταστήσωσι σαθρὰς τὰς βάσεις τοῦ οἰκοδομήματος, καὶ ἑπομένως ἀνικάνους νὰ βαστάσωσι τὸ οἰκοδόμημα, ὑπὸ τὸ βάρος τοῦ ὁποίου ὑποχωροῦσιν ὁσημέραι τὰ βάθρα, θέλει δὲ πάντως καὶ τὸ πολιτειακὸν οἰκοδόμημα κλονισθῆ. Τυγχάνει δὲ τὸ ἡμέτερον Κράτος μοναδικὸν μεταξὺ τῶν κοινοβουλευτικῶς κυβερνωμένων, ἐν τῷ ὁποίῳ οἱ δῆμοι τυγχάνουσιν εἰς ἣν περιήχθησαν οἱ ἡμέτεροι δῆμοι κατάστασιν. Ἀφῃρέθη ἀπ’ αὐτῶν τὸ δικαίωμα τοῦ διαχειρίζεσθαι τὰ ἴδια αὐτῶν ἔσοδα καὶ τὰ ἴδια αὐτῶν ἔξοδα. Ὑπεβλήθησαν εἰς εἰσφορὰς, αἵτινες ἀφῄρεσαν ἀπ’ αὐτῶν τὰ μέσα, ἵνα ἐκπληρώσωσι τοὺς ἰδίους ἕκαστος σκοποὺς, δι’ οὓς συνέστη, ἀλλὰ καὶ αἵτινες ἀποτελοῦσιν ἐκτύπωμα κοινωνιστικῶν θεωριῶν. Ἀφῃρέθη ἀπ’ αὐτῶν ἡ ἐπιμέλεια τῆς ἀγωγῆς καὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν παίδων τοῦ δήμου. Ἀφῃρέθη ἀπ’ αὐτῶν καὶ αὐτὸ τὸ δικαίωμα νὰ ἐνασκῶσι τὴν συνήθη τοπικὴν ἀστυνομίαν, ἥτις ἐφάπτεται ἀμέσως καὶ τῆς ὑγείας καὶ τῆς ἠθικῆς καὶ τῆς εὐπρεπείας τῆς μικρᾶς κοινωνίας, ἥτις ἐν τῷ δήμῳ μορφοῦται καὶ ζῇ. Πάντα ταῦτά εἰσι θέματα, τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ ἐγκαταλειφθῶσι κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην, πρέπει δὲ, ὅσον καὶ ἂν ἦναι βραχὺ τὸ ὑπολειπόμενον τοῦ χρονικοῦ διαστήματος, πρέπει, λέγω, πάντες νὰ σπεύσωμεν νὰ χρησιμοποιήσωμεν, ἐργαζόμενοι, εἰ δυνατόν, νυχθημερὸν, ὅπως ἐπαρκέσωμεν εἰς ἐντελῆ θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τούτων, ἢ, ἂν αὕτη δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ἐν χρόνῳ βραχεῖ, εἰς ἀναστολὴν τοῦ προβαίνοντος κακοῦ. Οὕτω θέλομεν ἐφαρμόσει τὴν πολιτικὴν τῆς περισυλλογῆς καὶ τῆς ἀνορθώσεως. Τοῦτο ἦτο τὸ πολιτικὸν πρόγραμμα ἡμῶν, ἡ περισυλλογὴ καὶ ἡ ἀνόρθωσις· διὰ τοῦτο ἂς καταστήσωμεν σωφροσύνην ἐν τῇ διοικήσει, ἂς ἐπιβάλωμεν ἡμῖν καὶ πᾶσι τοῖς ἄλλοις ἐγκράτειαν, ἂς διαῤῥυθμίσωμεν πρὸς τὸ πολίτευμα τοὺς νόμους, ἂς περιστείλωμεν τὰ κακὰ, ὅπου ἂν ὑπάρχωσιν, ἐν τῇ διοικήσει ἢ ἐν τῇ νομοθεσίᾳ, ἐν τῇ πολιτείᾳ ἢ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῶν νόμων καὶ τῶν θεσμῶν. Τοῦτο ἦτο τὸ πρόγραμμα ἡμῶν, καὶ τὸ πρόγραμμα τοῦτο ἠξιώθη τῆς λευκῆς ψήφου τῶν ἐκλογέων, οἵτινες ἀντιπροσωπεύουσι τὴν βούλησιν τοῦ λαοῦ, καὶ τοῦ προγράμματος τούτου ἐστέρξαμεν νὰ γενώμεθα ἡμεῖς οἱ ἐκτελεσταὶ, καὶ πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτοῦ ἐτάχθημεν ἡμεῖς μὲν ὡς Ὑπουργοὶ, ὑμεῖς δὲ ὡς Βουλευταί. Διὰ τοῦτο μετὰ πεποιθήσεως καὶ παῤῥησίας ζητοῦμεν τὴν εἰλικρινῆ συνδρομὴν τῆς Βουλῆς. Πρέπει νὰ ἀρξώμεθα τῆς ἐργασίας, πρέπει ἐκ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔργου νὰ παραγάγωμεν τὴν ἐλπίδα, ὅτι ταχέως θέλομεν ἀνορθωθῇ καὶ ταχέως θέλομεν ῥυθμίσει ὁμαλώτερον καὶ ἁρμονικώτερον τὴν οἰκονομίαν τοῦ Κράτους καὶ τῆς κοινωνίας, καὶ ταχέως θέλομεν ἀναστηλώσει τοὺς νόμους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ὡρκίσθημεν νὰ βιῶμεν. Τὸ πρῶτον νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον ἔχω καθῆκον νὰ εἰσαγάγω εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ προτάξω καὶ αὐτῆς τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, σκοπεῖ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν διαῤῥύθμισιν τοῦ δημοσίου λογιστικοῦ, ἵνα ἀφαιρεθῇ ἀπὸ ἕκαστον τὸ δικαίωμα νὰ διστάζῃ περὶ τῆς ἀκριβείας καὶ τῆς ἀληθείας τῶν ἐργασιῶν τούτων. Λυποῦμαι ὄντως, διότι δὲν δύναμαι νὰ παραπονεθῶ κατ’ ἐκείνων, οἵτινες μέχρι τοῦδε ἐξήνεγκον παραπλησίους δισταγμοὺς, διότι ἐνθυμοῦμαι, ὅτι τοὺς δισταγμοὺς τούτους πολλάκις ἡμεῖς πρὸ αὐτῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου προεβάλομεν, ζητήσαντες καὶ προσπαθήσαντες νὰ πείσωμεν τοὺς ἁρμοδίους νὰ διεξάγωσι μετὰ μείζονος ἐμβριθείας καὶ εἰλικρινείας τὰς ἐργασίας ταύτας. Ἐκαλοῦμεν τὴν προσοχήν των πρὸς διόρθωσιν τῶν ἀτόπων, τὰ ὁποῖα συνετελοῦντο ἐπὶ ζημίᾳ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ἐλαττώσει τῆς περὶ ἡμῶν γνώμης τῶν ἄλλων, καὶ ἐπὶ κινδύνῳ μειώσεως τῆς τιμῆς ἡμῶν. Τὴν γνώμην ἡμῶν ἐκείνην παρήγαγεν ἡ ἀκριβὴς ἐξέλεγξις τῆς διαχειρίσεως τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν. Διὰ τοῦτο κρίνω, ὅτι ὀφείλομεν πρὸ παντὸς ἄλλου νὰ σπεύσωμεν, ἀνεξαρτήτως τῆς γνώμης τῶν ἄλλων, νὰ τακτοποιήσωμεν ἡμεῖς ἡμᾶς αὐτοὺς, διὰ τὴν ἰδίαν ἡμῶν ῥύθμισιν καὶ διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν πεποιθήσεων ἡμῶν αὐτῶν περὶ τῆς ἀκριβείας τῆς διαχειρίσεως τῶν ἡμετέρων οἰκονομικῶν, περὶ τῆς ἀληθείας τῶν λογαριασμῶν ἡμῶν, περὶ τῆς τιμῆς καὶ τῆς χρηστότητος τῶν ἐπιτετραμμένων τὸ εἶδος τοῦτο τῶν ἐργασιῶν. Πρέπει νὰ καταστήσωμεν κανόνας ἀπαραβάτους, ὑπὸ τὴν προστασίαν τῶν ὁποίων νὰ λειτουργῇ ἡ λογιστικὴ ὑπηρεσία τοῦ Κράτους, οὐδὲ νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ πλέον εἰς οὐδένα δισταγμός. Ἀγορεύων κατὰ τὰς τελευταίας ἑβδομάδας τοῦ βίου τῆς διαλυθείσης Βουλῆς πρὸς αὐτὴν, ἐποιησάμην ἔκτοτε γνωστὴν ἣν εἶχον γνώμην περὶ τοῦ θέματος τούτου· ἔλεγον τότε, ὅτι ἔκρινα ἀναπόφευκτον νὰ ἀποσπασθῇ ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους καὶ νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὴν ἐπιμέλειαν καὶ διεύθυνσιν ἀρχῆς ἀνεξαρτήτου, ἥτις ν’ ἀποτελεσθῇ ἀπὸ λειτουργοὺς τοῦ Κράτους, τῶν ὁποίων τὸ ὑψηλὸν ἀξίωμα περιβάλλει τὰς πράξεις αὐτῶν δι’ ὑπερτάτου κύρους, καὶ ἀπὸ ἄλλους, τῶν ὁποίων τὸ ἔργον καταδηλώνει τὴν πρὸς αὐτοὺς ἐμπιστοσύνην τῆς κοινωνίας. Τὴν γνώμην ταύτην διετύπωσα ἤδη ἐν νομοσχεδίῳ, περιέχοντι πάσας τὰς ἀναγκαίας λεπτομερείας, τὸ νομοσχέδιον δὲ τοῦτο καταθέτω νῦν, πρὶν ἢ καταθέσω τὸν προϋπολογισμόν. Κατ’ αὐτὸ, καθίσταται Διοικητικὸν Συμβούλιον, ἀποτελούμενον ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἀπὸ τὸν Διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἀπὸ τοὺς διευθύνοντας τὰς δύο ἑτέρας Τραπέζας, τὰς ἐχούσας δικαίωμα ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων, τὸ Συμβούλιον δὲ τοῦτο θέλει διαχειρίζεσθαι ἐπὶ τὸ μέλλον τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους τυγχάνει πρὸ πολλοῦ προσδιωρισμένη ἀπὸ τὴν νομοθεσίαν, ἐν τῷ διατάγματι δὲ τῆς 3 Ἀπριλίου 1833 περὶ τῆς ἁρμοδιότητος τῆς Γραμματείας τῶν Οἰκονομικῶν ὑπάρχουσι διατάξεις, αἵτινες σαφῶς ὁρίζουσι τὰ ὅρια τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους ἀπὸ τὰ ὅρια τῶν ἄλλων οἰκονομικῶν ὑπηρεσιῶν, τῶν ὑπαγομένων εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Κατὰ τοὺς ὁρισμοὺς τοῦ διατάγματος τούτου, ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους περιλαμβάνει τὰ τῆς εἰσπράξεως καὶ παραλαβῆς τῶν ἐκ φόρων καὶ δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου εἰσπραττομένων καὶ πρὸς πληρωμὴν τῶν τόκων καὶ τῶν χρεωλυσίων τῶν δανείων προσδιωρισμένων ἐσόδων, καὶ τὴν φροντίδα τῆς διαφυλάξεως καὶ τῆς διαθέσεως τῶν χρημάτων τούτων διὰ τὴν ἔγκαιρον καὶ πλήρη ἐκπλήρωσιν τῶν πρὸς τοὺς δανειστὰς ὑποχρεώσεων ἡμῶν, καὶ τὸν ἔλεγχον τῆς γενομένης πρὸς τοὺς σκοποὺς τούτους διαχειρίσεως τῶν χρημάτων τούτων, τῶν εἰδικῶς πρὸς τοὺς σκοποὺς τούτους προωρισμένων, καὶ τὸν ἔλεγχον τῆς καθ’ ὅλην τὴν παρελθοῦσαν περίοδον γενομένης διαχειρίσεως αὐτῶν, καὶ προσέτι τὴν φροντίδα περὶ τῆς ἐκτελέσεως πασῶν τῶν περὶ ἀποσβέσεως τῶν χρεῶν τοῦ Κράτους τεθειμένων διατάξεων. Ταύτας τὰς ὑπηρεσίας ἀφαιροῦμεν διὰ τοῦ εἰσαγομένου νομοσχεδίου ἀπὸ τὸ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργεῖον, καὶ ταύτας ἀνατίθεμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἰς τὸ δι’ αὐτοῦ καθιστάμενον Διοικητικὸν Συμβούλιον τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους. Τὸ κατατιθέμενον νομοσχέδιον σύγκειται ἐξ 22 ἄρθρων, κανονίζει δὲ τὰ τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ Συμβουλίου, τὰ τῶν συνεδριάσεων αὐτοῦ, τὰ τῆς ἐργασίας τῶν μελῶν αὐτοῦ, τὰ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἀποφάσεων αὐτοῦ, τὰ τοῦ προσωπικοῦ, τὸ ὁποῖον θέλει ἀποτελέσει τὰ γραφεῖα αὐτοῦ, τὰ τοῦ βαθμοῦ καὶ τῶν μισθῶν καὶ ἀποδοχῶν αὐτῶν· κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην δὲ, κανονίζονται ἐπαρκῶς δι’ αὐτοῦ πάνθ’ ὅσα ἔπρεπε νὰ κανονίσῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία. Εἰς τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν ἀφίεται βεβαίως νὰ κανονίσῃ διὰ Β. Διαταγμάτων τὰς λεπτομερείας, οἷαι τυγχάνουσιν ἡ κατανομὴ τῆς ὑπηρεσίας, τὰ καθήκοντα ἑκάστου τῶν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην ταχθησομένων ὑπαλλήλων καὶ πᾶσαι αἱ ἄλλαι λεπτομέρειαι. Μεταξὺ τοῦ νομοθετήματος τούτου καὶ τοῦ κανονισμοῦ τῶν σχέσεων ἡμῶν πρὸς τοὺς δανειστὰς τοῦ Κράτους ὑπάρχει συγγένεια, διὰ τοῦτο ἀνακοινόνω τὰς περὶ τοῦ θέματος τούτου γνώμας μου ἐν τούτῳ τῷ μέρει τοῦ λόγου μου. Αἱ πρὸς τοὺς δανειστὰς σχέσεις τοῦ Κράτους ἐκανονίσθησαν ἤδη μονομερῶς διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893. Ὁμολογῶ ὅτι τοσοῦτον ἀπέστεργον τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ νόμου τούτου προὐτάθη πρὸς νομοθέτησιν, ὥστε, ὅτε ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν ἐδίστασα νὰ εἴπω εἰς τὴν μειοψηφίαν καὶ νὰ συμβουλεύσω τὰς τότε ὑπαρχούσας διαφόρους ἀποχρώσεις αὐτῆς νὰ σπεύσωμεν νὰ παραιτηθῶμεν πάντες, ἵνα καταδείξωμεν καὶ εἰς τὴν ἑτέραν ἐξουσίαν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις τότε διεχειρίζετο τὰ πράγματα τῆς πατρίδος, τὴν ἀνάγκην τῆς ἀμέσου διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Μοὶ ἐφαίνετο ὅτι τὸ μέτρον ἐκεῖνο δὲν ἦτο μόνον δεινὸν, διότι ἡ ἐσωτερικὴ διασκευὴ καὶ αἱ διατάξεις τοῦ εἰσαχθέντος τότε νομοσχεδίου δὲν ἦσαν, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, σύμφωνοι πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, ἀλλὰ ἦτο δεινὸν, καὶ διότι ἐκαλοῦντο ν’ ἀποφασίσωσιν ἐπὶ τοῦ νομοθετήματος ἐκείνου ἄνθρωποι, οἵτινες, κατὰ τὴν γνώμην μου, εἶχον ἤδη κατ’ οὐσίαν ἐκπέσει τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Μοὶ ἐφαίνετο ὅτι ἡ πρωτίστη φροντὶς ἑκάστου ἡμῶν ἦτο νὰ συντελέσωμεν, ἵνα προκληθῇ συνταγματικῶς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἐκφέρῃ οἷαν εἶχε γνώμην ἐπὶ τοῦ συμβεβηκότος τῆς πτωχεύσεως, τὸ ὁποῖον ἠγνόει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὅτε κατὰ τὴν 3 Μαΐου 1892 ἐξέλεγε τὰ μέλη τῆς Βουλῆς ἐκείνης, καὶ ἐπείθετο νὰ προτιμήσῃ αὐτὰ, διότι ἔλεγον αὐτῷ, ὅτι ταῦτα μόνα δύνανται ν’ ἀποσοβήσωσι τὴν πτώχευσιν. Ἐὰν αἱ σχέσεις τῶν ἐκλογέων πρὸς τοὺς Βουλευτὰς τῆς διαλυθείσης Βουλῆς συνεδέθησαν διὰ τῶν ἐπαγγελιῶν τῆς 3 Μαΐου καὶ διὰ τῶν ἐλπίδων, αἵτινες ἐξ αὐτῶν εἶχον παραχθῆ, βεβαίως ἡ Βουλὴ ἐκείνη δὲν ἐπετρέπετο νὰ θεωρῆται, τῆς πτωχεύσεως ἀνακηρυχθείσης, ὡς ἀντιπροσωπεύουσα τὸ φρόνημα τῆς Ἑλλάδος, ἀφοῦ διεψεύσθησαν καὶ αἱ ἐπαγγελίαι καὶ αἱ ἐλπίδες. Ἀλλὰ δὲν εἰσηκούσθην, καὶ ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐψηφίσθη, ἐπὶ μειώσει βεβαίως τῆς πρὸς τὸ Κράτος ἐμπιστοσύνης τῶν ἐνδιαφερομένων, ἐπὶ ἀναιρέσει δὲ τῶν συμφερόντων αὐτοῦ, καὶ ἀφέθη μάλιστα νὰ λειτουργῇ μέχρι τοῦδε, διότι αἱ γενόμεναι πρὸς συνεννόησιν μετὰ τῶν δανειστῶν ἀπόπειραι ἀπέτυχον, διὰ τοῦτον ἢ δι’ ἐκεῖνον τὸν λόγον. Λοιπὸν ἡμῖν ὑπολείπεται νῦν νὰ φροντίσωμεν νὰ πράξωμεν ὅ,τι ἔκτοτε ἀπῃτεῖτο νὰ πραχθῇ, καὶ ἐὰν ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας τὸ ἔργον τοῦτο ἐβράδυνεν ἐπὶ τὸν διαῤῥεύσαντα χρόνον νὰ πραχθῇ, ὀφείλομεν ἡμεῖς νὰ ἐπιχειρήσωμεν μετὰ πάσης σπουδῆς, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ τὸ διαπράξωμεν. Καὶ διὰ τοῦτο πρωτίστη ἔσται φροντὶς ἡμῶν νὰ προκαλέσωμεν τὰς ἀναγκαίας συνεννοήσεις, ὅπως ἐκ συμφώνου μετὰ τῶν δανειστῶν κανονίσωμεν τὰς μετ’ αὐτῶν σχέσεις ἡμῶν. Δὲν μοὶ φαίνεται δὲ, ὅτι εἶναι δύσκολος ἡ ἐπιτυχία τῆς συνεννοήσεως ταύτης. Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἑπομένως τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν, πρέπει νὰ εἴπωσι μετὰ παῤῥησίας τὴν ἀλήθειαν, καὶ πρέπει μετὰ εἰλικρινείας νὰ μεταδώσωσιν εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἐμφορούμεθα ὑπὸ ἀδίκου τινὸς ἐπιθυμίας, οὐδὲ σκοποῦμεν νὰ ἀδικήσωμεν αὐτοὺς, οὐδ’ ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ αὐτοὺς ὅσα ἀνήκουσιν αὐτοῖς, ἀλλ’ ὅτι, περιπεσόντες δι’ οἱονδήποτε λόγον εἰς ἀτυχήματα, κατασταθέντες δ’ ἕνεκα τούτου ἀνίκανοι, ἵνα ἐκπληρώσωμεν ἀκεραίας τὰς πρὸς αὐτοὺς ὑποχρεώσεις μας, ἀσχολούμεθα πρῶτον νὰ κανονίσωμεν τὰ τῆς διοικήσεως καὶ συντηρήσεως τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ ὁρίσωμεν ἔσοδά τινα τοῦ δημοσίου ταμείου, ἵνα ἀποκλειστικῶς χρησιμεύωσι πρὸς ἐκπλήρωσιν πασῶν τῶν πρὸς τοὺς δανειστὰς τοῦ Κράτους ὑποχρεώσεων ἡμῶν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ συμφέρον, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἔχομεν, νὰ ἴδωμεν τὴν χώραν ἐπανερχομένην εἰς τὴν κατάστασιν ἐκείνην, ἀπὸ τῆς ὁποίας ἀπεμάκρυναν αὐτὴν δυστυχῶς κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν, καὶ ἀνακτῶσαν τὴν παλαιὰν αὐτῆς εὐημερίαν καὶ ἐπανεγείρουσαν τὰς προσφιλεῖς ἐκείνας ἐλπίδας, αἵτινες ἐθέρμαινον πάντας ἡμᾶς, ἐπειδὴ, λέγω, τὸ συμφέρον ἡμῶν τοῦτο εἶναι συμφέρον καὶ τῶν δανειστῶν, διότι ἡ εὐημερία τῆς χώρας καὶ ἡ ἀνόρθωσις τῶν οἰκονομικῶν αὐτῆς εἰσιν ἀσφαλεῖς ἐγγυήσεις, ὅτι καὶ αἱ ζημίαι αὐτῶν θέλουσι περισταλῆ καὶ αἱ ἀξιώσεις αὐτῶν θέλουσιν ἀσφαλισθῆ, διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ ταυτότης τοῦ συμφέροντος θέλει καταστήσει ἀναπόφευκτον τὴν συνεννόησιν, καὶ θέλομεν ἀπὸ κοινοῦ καὶ ἐκεῖνοι καὶ ἡμεῖς ἐργασθῆ πρὸς σκοπὸν, παρὰ τοῦ ὁποίου καὶ ἐκεῖνοι καὶ ἡμεῖς θέλομεν προσδοκᾶ ὅτι θέλομεν ἀποκτήσει ὅ,τι εὐλόγως ἀξιοῦμεν καὶ ὅ,τι εἰκότως ἐπιθυμοῦμεν. Τὴν ὑπόσχεσιν ταύτην ἐδώκαμεν πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς, ὅτε ἐζητοῦμεν τὰς ψήφους αὐτῶν, ἀφοῦ δὲ τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν ἤγαγον ἡμᾶς εἰς τὰ Συμβούλια τοῦ Στέμματος, θέλομεν φιλοτιμηθῆ νὰ ἐκπληρώσωμεν μετὰ πάσης ἀκριβείας τὰς ὑποσχέσεις ἡμῶν ταύτας, καὶ θέλομεν λογίσει ἡμᾶς αὐτοὺς εὐτυχεῖς, ἐὰν ἀποκαταστήσωμεν τὰς μετὰ τῶν δανειστῶν σχέσεις τοῦ Κράτους ὑπὸ ὅρους, καὶ τὴν συντήρησιν ἡμῶν καὶ τὸ μέλλον ἡμῶν μὴ καθιστῶντας ἀμφίβολον, καὶ ἐκείνων τὰ συμφέροντα θεραπεύοντας ἐντὸς τοῦ δυνατοῦ. Ἀλλὰ τίνες θέλουσιν εἶσθαι οἱ ὅροι οὗτοι; Ἡ ἐρώτησις ἤθελεν εἶσθαι ἄτοπος, οὐδὲ μοὶ ἐπετρέπετο νὰ δώσω ἀπάντησιν. Οἱ ὅροι θέλουσι προκύψει καὶ κανονισθῆ διὰ τῶν συνεννοήσεων καὶ διὰ τῆς συμφωνίας, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν οὐδὲ νὰ ἀπαγγέλλωνται οὐδὲ νὰ προαγγέλλωνται πρὸ τῆς ὥρας τῆς συνεννοήσεως καὶ τῆς συμφωνίας. Ἀλλ’ οἷοι δήποτε καὶ ἂν ἦναι οἱ ὅροι οὗτοι, θέλει ἐπιτευχθῆ ἡ συμφωνία, μόνον ἐὰν καὶ εἰς ἡμᾶς ἦναι ἀνεκτοὶ καὶ δυνατοὶ, καὶ τὰ συμφέροντα ἐκείνων προστατεύωσιν· ἀλλ’ ἵνα ἦναι τοιοῦτοι, πρέπει νὰ στηρίζωνται ἐπὶ τῆς ἀληθείας καὶ ἐπὶ τῶν πραγμάτων, τὰ δὲ προτερήματα ταῦτα εἶμαι βέβαιος, ὅτι θέλουσιν ἐπικρατήσει καὶ ὑποτάξει πάντα δισταγμὸν καὶ πᾶσαν ἀντίῤῥησιν. Μετὰ τῆς ἐργασίας ταύτης πρέπει νὰ προβῶμεν παραλλήλως εἰς ἄλλην ἐργασίαν, ἥτις θέλει συντελέσει εἰς τὴν βαθμιαίαν μείωσιν τῶν ἀνωμαλιῶν, αἵτινες ὑπάρχουσι κατὰ τὸν προσδιορισμὸν τῆς ἀγοραίας τιμῆς τοῦ κυκλοφοροῦντος νομίσματος. Εἶπον εἰς τὴν βαθμιαίαν μείωσιν, διότι πᾶσα ἀπότομος μετάπτωσις ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου εἰς τὸ ἄλλο δὲν θεραπεύει, ἀλλ’ ἐντείνει τὰ οἰκονομικὰ δεινὰ, δὲν σώζει, ἀλλὰ καταστρέφει τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα. Καὶ τὸν κανόνα τοῦτον δὲν μανθάνομεν μόνον ἡμεῖς ἐκ τῶν πορισμάτων τῆς μελέτης καὶ τῶν διδαγμάτων τῆς σοφίας ἐκείνων, οἵτινες ἠσχολήθησαν εἰδικώτερον περὶ ταῦτα, τὸν κανόνα τοῦτον ἐδίδαξαν εἰς ἡμᾶς αὐτὰ ταῦτα τὰ ἡμέτερα παθήματα, οὐδεὶς δ’ ὑπάρχει ὁ λησμονήσας ὁπόσον δυσάρεστον εἰς τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα τῆς χώρας ἐπιῤῥοὴν ἐπήνεγκεν ἡ ἀπότομος ἐκείνη μετάπτωσις ἀπὸ ἐπικαταλλαγῆς αἰσθητῶς μεγάλης εἰς ἰσοτιμίαν τοῦ χρυσοῦ πρὸς τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον κατὰ τὴν ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐσπευσμένως καὶ ἀπροσέκτως ἐθίξαμεν τὰ περὶ τούτου καὶ ἤραμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Ἐὰν καὶ τὰ τοῦ θέματος τούτου κανονισθῶσι δεόντως, νομίζω ὅτι εὐκόλως θέλομεν λύσει πάντα τὰ ἄλλα δευτερεύοντα ζητήματα, καὶ εὐχερῶς θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἐπουλώσωμεν τὰς ὑπαρχούσας καὶ σωζομένας ἔτι πληγὰς. Τὰ τῆς ἐπικαταλλαγῆς ὅμως δίκαιον εἶναι νὰ κανονισθῶσι διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα θέλουσι προορισθῆ πρὸς κανονισμὸν τῶν σχέσεων τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς δανειστὰς, ὡς καὶ τὰ τῶν προσωρινῶν δανείων, καὶ τὰ τῶν ὑπὸ ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν ὑπὸ τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τὸν τύπον ὀφειλῶν ἡμῶν· ἀναγκαίως διὰ τοῦτο πρέπει νὰ στρέψωμεν τοὺς ὀφθαλμοὺς ἡμῶν εἰς τὰ ἔσοδα ἐκεῖνα τῶν φόρων καὶ δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπ’ ἀρχῆς πρὸς τοῦτο θέλουσι ταχθῆ. Ὅθεν ὁμολογῶ, ὅτι δὲν θέλομεν δυνηθῆ νὰ καταλήξωμεν εὐχερῶς εἰς ἀποτελέσματα ποθητὰ, ἐὰν δὲν τύχωμεν τῆς συνδρομῆς, τὴν ὁποίαν εἰς τὰ Κράτη χορηγεῖ ἡ οἰκονομικὴ πίστις αὐτῶν, τὴν συνδρομὴν δὲ ταύτην θέλομεν ἐπιτύχει δι’ αὐτῶν τούτων τῶν μέσων, δι’ αὐτῶν τούτων τῶν πόρων, οἵτινες θέλουσι προορισθῆ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους. Ἡ ἐξακολούθησις τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης δὲν εἶναι θέμα, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Κυβέρνησιν, ἐξ ἐναντίας ἐγὼ κρίνω βαρεῖαν καὶ αἰσθητὴν τὴν ἀνάγκην νὰ ἐξακολουθήσωσιν αἱ ἐργασίαι τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου τούτου. Ἀλλ’ ἐὰν, ἕνεκα τῆς ἐκκρεμότητος τοῦ κανονισμοῦ τῶν σχέσεων ἡμῶν πρὸς τοὺς δανειστάς, ἢ τῆς βραδύτητος τοῦ κανονισμοῦ τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας, δὲν ἀποβαίνῃ δυνατὸν ἢ σύμφορον εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους νὰ παραχωρηθῇ τὸ ἔργον εἰς ἑταιρίαν, ἢ νὰ συνομολογηθῇ δάνειον διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ὑπολοίπων ἔργων, τὸ θέμα οὐδόλως πρέπει νὰ ἐγκαταλειφθῇ, ὀφείλει δ’ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀσχοληθῇ περὶ αὐτοῦ, ὅπως οἰκονομήσῃ ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τὰ ἀναγκαῖα ποσὰ, καὶ δυνηθῇ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον νὰ ἐπιζητήσῃ, τοὐλάχιστον πρὸς τὸ παρὸν, τὴν ἕνωσιν τοῦ Πειραιῶς μετὰ τοῦ Εὐβοϊκοῦ κόλπου, καὶ μετὰ τοῦτο τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς μέχρι Θηβῶν καὶ Λεβαδείας. Τὸ πρᾶγμα δὲν μοὶ φαίνεται δυσκατόρθωτον, ἐὰν καὶ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ἐφαρμόσωμεν τὴν πολιτικὴν τῆς περισυλλογῆς καὶ ἡ διοίκησις ἀποκατασταθῇ σώφρων, καὶ ἐὰν τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα μετ’ ὀλίγον θέλω καταδείξει εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τῆς ἀναλύσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων, ἐξακολουθήσωσιν ἐφαρμοζόμενα. Μέγα δὲ θέλει προκύψει κέρδος εἰς τὸν τόπον, ἐὰν δυνηθῶμεν νὰ συγκοινωνήσωμεν σιδηροδρομικῶς μετὰ τῆς Χαλκίδος, καὶ ἐὰν δυνηθῶμεν νὰ φθάσωμεν διὰ τοῦ σιδηροδρόμου εἰς Θήβας καὶ Λεβαδείαν. Ἡ ἀποπεράτωσις τῆς διακλαδώσεως τῆς Χαλκίδος θέλει συντάμει τὴν συγκοινωνίαν μετὰ τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Μακεδονίας κατὰ ἑπτὰ περίπου ὥρας, καὶ μεγάλην θέλει δώσει ἐνίσχυσιν εἰς τὰς συναλλαγὰς καὶ τὸ ἐμπόριον, ὁ δὲ σύνδεσμος τῆς Λεβαδείας καὶ τῶν Θηβῶν μετὰ τῆς πρωτευούσης θέλει προσεγγίσει δύο σιτοφόρους καὶ εὐφόρους ἐπαρχίας εἰς τὴν εὐρεῖαν ἀγορὰν, ἣν παρέχει ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν καὶ ἡ ἐπαρχία τῆς Ἀττικῆς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνα τὰ καλὰ ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἡ ἐπιχείρησις αὕτη θέλει παραγάγει· θέλει προλάβει τὴν περαιτέρω φθορὰν τῶν κατασκευασθέντων ἤδη ἔργων τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, καὶ θέλει διασώσει τὸ ἀτυχὲς χρῆμα, τὸ ὁποῖον πρὸς κατασκευὴν τῶν μέχρι τοῦδε συντελεσθέντων ἔργων ἐδαπανήσαμεν, καὶ τὸ χρῆμα τοῦτο δὲν ἦτο ὀλίγον, διότι νομίζω ὅτι ἀνέρχεται ἢ ὑπερβαίνει τὰ 25 ἑκατομμύρια εἰς χρυσόν. Καὶ ἄλλη ἀνάγκη δεῖται θεραπείας, καὶ πρέπει καὶ ταύτην μετὰ σπουδῆς νὰ θεραπεύσωμεν, ἡ ἀνάγκη τῆς περατώσεως τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Ἡ γραμμὴ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου ἔμελλε νὰ συνδέσῃ δύο κόλπους τῆς Πελοποννήσου, τὸν Ἀργολικὸν μετὰ τοῦ Μεσσηνιακοῦ. Καὶ ἐκρίθη τότε, ὅτε ἐπεχείρησαν τὴν κατασκευὴν, ἐκρίθη ὅτι ἤρκουν 24 ἑκατομμύρια εἰς χρυσὸν, τὰ ὁποῖα ἐδανείσθη τὸ Κράτος, καὶ διὰ τὰ ὁποῖα ὀφείλει νὰ πληρόνῃ 1,440,000 φρ. χρυσᾶ εἰς τόκους. Ἀλλ’ ἐνῷ ἐδαπανήθησαν σχεδὸν πάντα τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα, πλὴν δύο ἢ τριῶν σωζομένων, δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ κατασκευασθῶσιν, εἰμὴ μόνον δύο τμήματα, κατὰ τὸ ἓν καὶ κατὰ τὸ ἀντίθετον αὐτοῦ ἄκρον, μένει δὲ ἀκατασκεύαστον τὸ μέσον, οὐδὲ συνεδέθησαν οὕτως οἱ δύο κόλποι διὰ σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας, ἀλλὰ συνεδέθησαν πόλεις τινὲς ἑκατέρωθεν μετὰ τῶν κόλπων τούτων. Ἕνεκα τούτου τὰ κατασκευασθέντα τμήματα τῆς γραμμῆς ταύτης δὲν παράγουσι τὰ καλὰ, τὰ ὁποῖα ἠλπίζομεν ὅτι θέλει παραγάγει, ὅταν δυνηθῶμεν νὰ κατασκευάσωμεν τὸν σιδηρόδρομον τοῦτον, ἀλλ’ οὐδὲ παρέχει εἰς τὸ ταμεῖον τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα, ὅτε ἐλογαριάζομεν τοὺς τόκους, τοὺς ὁποίους ἐμέλλομεν νὰ πληρόνωμεν, ἠλπίζομεν ὅτι ἠθέλομεν εἰσπράττει, παραμυθούμενοι τότε καὶ ἐνισχυόμενοι νὰ συνομολογήσωμεν τὸ δάνειον ἐκεῖνο τῶν 24 ἑκατομμυρίων. Ἐὰν λοιπὸν κατορθωθῇ νὰ κατασκευάσωμεν τὸ μέσον τοῦτο τμῆμα, τὸ ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Διαβολίτσι, θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἀποκτήσωμεν τὰ καλὰ ταῦτα, ἀλλὰ θέλομεν προσέτι ἀποφύγει τὰς μεγάλας ζημίας, τὰς ὁποίας νῦν ὑφιστάμεθα, καὶ τὰς ὁποίας δύνανται νὰ ἐκτιμήσωσι πάντες ἐκεῖνοι, οἵτινες διέβησαν ἀπὸ τῆς ἐπαρχίας Μαντινείας, ταξειδεύοντες πρὸς τὴν Μεγαλόπολιν. Οἱ διαβάντες τὴν χώραν ἐκείνην βεβαίως θὰ ἠσθάνθησαν αἴσθημα οἴκτου καὶ θλίψεως, βλέποντες τὰ ἔργα κατὰ πᾶσαν τὴν γραμμὴν ἐγκαταλελειμμένα ἐπὶ τρεῖς χειμῶνας καὶ τρία θέρη εἰς τὰς ἀτμοσφαιρικὰς ἐπιδράσεις, βλέποντες τὰ σίδηρα ὀξειδωθέντα πάντως, τὰ ἔργα τῆς ἐπιδομῆς φθειρόμενα, τοὺς ἐκβραχισμοὺς ἀτελεῖς καὶ τὰς ἐκχωματώσεις ἀνατετραμμένας, ἰδίως δὲ βλέποντες μακρόθεν μεγάλην γέφυραν σιδηρᾶν, ἥτις ἐστήνετο κατὰ τὴν μεσημβρινὴν πλευρὰν τῆς κοιλάδος τοῦ Βαλτετσίου, καὶ διὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐδαπανήθη μέγα ποσὸν χρημάτων, ἐγκαταλειφθεῖσαν ἡμιτελῆ, φθειρόμενα δὲ τὰ συντελεσθέντα μέρη αὐτῆς καὶ ἀπολλύμενον τὸ δαπανηθὲν χρῆμα. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ παραλίπω νὰ διαλάβω καὶ περὶ ἄλλης τινὸς ὑποθέσεως, τῆς ὁποίας πᾶσα ἡ ἱστορία εἶναι ἱστορία λυπηρά. Πρὸ 28 χρόνων ἡ Κυβέρνησις τῆς πατρίδος ἐζήτησε τὴν συνδρομὴν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας καὶ ὑπεχρέωσε διὰ νόμου τοὺς παραγωγοὺς νὰ εἰσφέρωσι μέρος τῆς ἐσοδείας των, ὑπισχνουμένη αὐτοῖς, ὅτι τὸ εἰσπραχθησόμενον ἐκ τοῦ εἰδικοῦ τούτου φόρου ποσὸν θέλει χρησιμεύει ἀποκλειστικῶς εἰς κατασκευὴν ὁδῶν καὶ εἰς γεφύρωσιν τῶν χειμάῤῥων καὶ ποταμῶν. Οὕτως ἱδρύθη τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιίας, τὸ ὁποῖον ἐλειτούργησεν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1867 μέχρι τοῦδε, καὶ τὸ ὁποῖον εἰσέπραττε πέντε ἑκατομμύρια περίπου, δαπανώμενα εἰς κατασκευὴν ἐθνικῶν, ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν ὁδῶν. Τὸ ταμεῖον ὅμως τοῦτο τῆς ὁδοποιίας συνεχωνεύθη κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη μετὰ τοῦ δημοσίου, καὶ ἠθετήθη διὰ τῆς καταργήσεως αὐτοῦ ἡ βεβαίωσις, ἥτις εἶχε δοθῆ εἰς τὸν λαὸν, ὅτι τὰ παρ’ αὐτοῦ πληρονόμενα ἔμελλον νὰ διατίθενται ἀποκλειστικῶς εἰς κατασκευὴν ὁδῶν καὶ γεφυρῶν, ἐχύθη δὲ τὸ χρῆμα αὐτοῦ ἔκτοτε εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα, διατιθέμενον εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Πρὸς δικαιολογίαν τῆς δημεύσεως ταύτης ἐπροτάθη, ὅτι τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς χρέη, τὰ ὁποῖα ἔμελλον νὰ ἐξοφληθῶσι παρὰ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ ἐκ τῶν χρημάτων αὐτοῦ, διότι ὄντως ὤφειλε τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας δι’ ἔργα κατασκευῆς ὁδῶν πολλὰ χρήματα, ἔπταιον ὅμως διὰ τοῦτο αὐτοὶ οἱ τὴν δήμευσιν αὐτοῦ προκαλέσαντες, διότι, ἐν ᾧ ἀπερισκέπτως ἐπεχείρουν τὴν κατασκευὴν πολλῶν ὁδῶν συγχρόνως, καὶ ἐπέτρεπον κατ’ αὐτὴν πολλαὶ νὰ διαπράττωνται σπατάλαι, ἀφ’ ἑτέρου κατεκράτουν τὰ ἔσοδα τοῦ ταμείου τούτου, τὰ ὁποῖα αὐτοὶ εἰσέπραττον, δαπανῶντες αὐτὰ εἰς τὰς ἄλλας ἀνάγκας τῆς διοικήσεως. Τῇ ἐμῇ φροντίδι συνετάχθη ἱστορία τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας, τὴν ὁποίαν θέλω ἀνακοινώσει προθύμως εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον καταθέτω σήμερον, περὶ ὁδοποιίας, θέλει δὲ πληροφορηθῆ ἐκ ταύτης ἡ Βουλὴ πόσον ἄστοργος ὑπῆρξεν ἡ διοίκησις τῶν τῆς ὁδοποιίας. Ἀλλ’ ἐν ᾧ τὰ ἔσοδα τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας εἰσπράττει νῦν τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὡς πρὸ μικροῦ εἶπον, ἐγκατελείφθησαν ὅμως πᾶσαι αἱ ὁδοποιητικαὶ ἐργασίαι, καὶ αὐταὶ αἱ ὁδοί, ὧν ἡ κατασκευὴ ἤρξατο καὶ προέβη ποῦ μὲν πρὸς τὸ τέλος, ποῦ δὲ πρὸ τοῦ μέσου, καὶ αὐταὶ ἐγκατελείφθησαν εἰς ἣν εὑρίσκοντο κατάστασιν, καὶ πᾶσα ἐπ’ αὐτῶν ἐργασία κατέπαυσεν, εἰ καὶ εἶχον δαπανηθῆ ἐπὶ ταύτης μὲν 400 ἢ 600 χιλιάδες, ἐπὶ ἐκείνης δὲ ἑκατομμύριον ὅλον, ἢ καὶ πλέον αὐτοῦ. Τὰ ποσὰ ταῦτα, τὰ διὰ τὰς ἐγκαταλειφθείσας ταύτας ὁδοὺς δαπανηθέντα, θέλουσι πάντως ἀπολεσθῆ, ἂν δὲν ἐξακολουθήσωσι τῆς κατασκευῆς αὐτῶν τὰ ἔργα, καὶ δὲν περατωθῇ ἡ κατασκευὴ αὐτῶν, ὅτε καθίσταται δυνατὴ ἡ συντήρησις αὐτῶν. Πρὸ ὀκτὼ ἐτῶν διηρχόμην ἐπαρχίαν τῆς Πελοποννήσου παρὰ τὸν Ἀργολικὸν κόλπον, τὴν Κυνουρίαν, ἐμάνθανον δὲ παρὰ τοῦ δημάρχου Θυρέας, ὁ ὁποῖος μὲ συνώδευεν, ὅτι, ἐνῷ εἶχον δαπανηθῆ 500 καὶ πλέον χιλιάδες δραχμῶν εἰς κατασκευὴν ὁδοῦ, σκοπούσης νὰ συνδέσῃ τὴν παραλίαν τοῦ Ἄστρους μετὰ τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου Πάρνωνος, διεκόπησαν τὰ ἔργα, καὶ ἐγκατελείφθη ἡ κατασκευὴ αὐτῆς· ὡδηγήθην δ’ ἐπὶ τόπου καὶ αὐτοῖς ὄμμασιν εἶδον τὸ γενόμενον, βεβαίως δὲ κατὰ τὰ διαῤῥεύσαντα ἔκτοτε ὀκτὼ ἔτη δὲν θὰ σώζονται οὐδὲ ἴχνη τῶν ἐκτελεσθέντων ἔργων πρὸς κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ. Ἀλλ’ ἡ τοιαύτη διακοπὴ τῆς κατασκευῆς τῶν ὁδῶν παρήγαγε σωρείαν ἀτόπων, τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ παραλείψω νὰ ἀναφέρω εἰς ὑμᾶς, διότι ὀφείλω νὰ ἐγείρω τὴν στοργήν σας πρὸς τὰ καταστρεφόμενα συμφέροντα τοῦ τόπου, ὅπως μὴ διστάσητε νὰ μοὶ παράσχητε τὴν συνδρομήν σας μετὰ θερμότητος. Οἱ ἐργολάβοι, οἵτινες εἶχον ἀναλάβει τὴν κατασκευὴν τῶν ἔργων διὰ δημοπρασίας μειοδοτικῆς, νομίμως ἐγκριθείσης, ἤγειραν, ὡς εἴπετο, ἀξιώσεις εὐλόγους μετὰ τὴν ἀναστολὴν τῆς ἐξακολουθήσεως τῆς κατασκευῆς τῶν ὁδῶν, καὶ συμβαίνει νῦν νὰ πληρώνῃ τὸ Δημόσιον ἴσως καὶ τόκους ἐνιαχοῦ ἢ ἄλλας ἀποζημιώσεις εἰς τοὺς ζημιουμένους ἐργολάβους· ἐνῷ δὲ μετὰ τὴν κατάργησιν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας ηὔξησαν τὰ δημόσια ἔσοδα, διότι προσετέθησαν τὰ ἔσοδα τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας, τὰ ὁποῖα κατὰ μέσον ὅρον πρέπει νὰ ἐκληφθῶσιν ὡς ἀνερχόμενα εἰς 4,800,000, αἱ οἰκονομικαὶ στενοχωρίαι τοῦ δημοσίου ταμείου μόλις ἐπέτρεπον νὰ διατίθενται ἐξ αὐτῶν διὰ κατασκευὴν ὁδῶν 550 χιλιάδες δραχμῶν, διότι τόσον ποσὸν εἶχεν ἀναγραφῆ ἐν τῷ εἰσαχθέντι εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν προϋπολογισμῷ· ἐπειδὴ δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι ἀνεπαρκές, ἀναποφεύκτως δὲ ὑπάρχουσιν ἐν ἐκτελέσει ἔργα ἀπαιτοῦντα ἀνώτερα ποσὰ τῶν ἐγγεγραμμένων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, συσσωρεύονται αἱ ἐκδιδόμεναι πρὸς πληρωμὴν ἐνταλμάτων ἐντολαί, ἀφίεται δὲ εἰς τὴν αὐθαιρεσίαν τῶν ἐκτελούντων τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην νὰ ἐκλέγωσι τὰς ἀπαιτήσεις ἐκείνων, τὰς ὁποίας αὐτοὶ κρίνουσι προτιμητέας, καὶ δι’ αὐτὰς ἐκδίδουσιν ἐντάλματα, διότι δὲν ἐπαρκοῦσι τοῦ προϋπολογισμοῦ αἱ πιστώσεις εἰς πάσας τὰς ἀπαιτήσεις. Ἀπαραίτητον ἀληθῶς ἀποβαίνει νὰ ληφθῇ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται ὑπὸ τῆς δικαιοσύνης, ἐνδεικνύεται δὲ καὶ ὑπὸ τοῦ συμφέροντος τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ ὑπὸ τοῦ καθήκοντος τοῦ Κράτους, καὶ διὰ τοῦτο εἰσάγομεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον θέλει κατασταθῆ δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν διακοπεῖσαν κατασκευὴν τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος ὁδῶν καὶ νὰ ἐπιζητήσωμεν τὴν περάτωσιν αὐτῶν, κατὰ τὰς συμφωνίας, αἵτινες ὑπάρχουσι νομίμως συνωμολογημέναι μετὰ τῶν ἐργολάβων. Ἀλλὰ πιστώσεις τοιαύτας δὲν περιέλαβεν ὁ εἰσαχθεὶς εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν προϋπολογισμὸς, οὐδ’ οἱ τῶν ἀμέσως παρελθόντων ἐτῶν, καὶ τὴν πρόνοιαν δὲ, ἣν ἀνεκοίνωσαν πρὸς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν κατὰ τὴν τελευταίαν αὐτῆς Σύνοδον οἱ τότε κυβερνῶντες, περὶ ἐξακολουθήσεως τῶν ἔργων τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, δὲν ἐστήριζον εἰς πιστώσεις ἐπὶ τακτικῶν ἐσόδων στηριζομένας, ἀλλ’ ἐπὶ δανείων· τὴν ἐξακολούθησιν ὅμως τῆς κατασκευῆς τῶν περὶ ὧν πρόκειται ὁδῶν ὀφείλομεν νὰ στηρίξωμεν οὐχὶ ἐπὶ δανείων, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν τακτικῶν ἐσόδων, ὡς ἐπὶ τακτικῶν ἐσόδων πρέπει νὰ στηρίξωμεν καὶ τὴν κατασκευὴν τοῦ τμήματος τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐπιχειρήσωμεν, καὶ τὴν κατασκευὴν τοῦ τμήματος τοὐλάχιστον μέχρι Χαλκίδος τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Πειραιῶς–Λαρίσης. Δυνάμεθα δ’ ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων νὰ πορισθῶμεν τὰ ἀναγκαιοῦντα διὰ τὰ ἔργα ταῦτα χρήματα, ἐὰν σωφρόνως διαχειρισθῶμεν τὰ οἰκονομικὰ τῆς πατρίδος, ἡ σωφροσύνη δ’ ἐνδείκνυται καὶ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους ἡ μέχρι τοῦ τελευταίου ὁρίου ἐλάττωσις ἐπιβάλλεται ὑπὸ τῶν πιεζουσῶν ἡμᾶς περιστάσεων· δὲν εἶναι δ’ ἀδύνατον νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἐλάττωσις τῶν ἐξόδων, χωρὶς νὰ κατασταθῇ ἀμφίβολος ἡ ἀσφάλεια τῆς χώρας, ἢ νὰ παραμεληθῶσι τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ Πολιτεία πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, ἢ νὰ παραλύσῃ ἡ διοίκησις. Τοιαύτην τινὰ ἐθήκαμεν βάσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐπὶ τὸ βʹ ἑξάμηνον ἐξόδων τοῦ 1895, τὸν ὁποῖον σήμερον εἰσάγω. Βεβαίως θέλει καταστήσει ὑμᾶς ἐπιεικεῖς περὶ τὴν ἐξέτασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου ἡ ἀνάμνησις, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον, τοῦ ὁποίου προΐσταμαι, ἀριθμεῖ δύο ἡμερῶν βίον, δὲν ἦτο δ’ ἔργον εὐχερὲς νὰ παρασκευάσῃ προϋπολογισμὸν καὶ εἰσαγάγῃ αὐτὸν σήμερον, καὶ ἂν τῆς παρασκευῆς αὐτοῦ ἠρχόμεθα ἐγὼ καὶ οἱ συνάδελφοί μου καὶ πρὸ τοῦ σχηματισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου, ὅτε ἤμεθα ἰδιῶται, διότι γνωστὸν, ὅτι τὰ ἀρχεῖα καὶ τὰ σπουδαστήρια τῶν ἰδιωτῶν δὲν παρέχουσι τὰ φῶτα καὶ τὰς πληροφορίας, αἵτινές εἰσιν ἀναγκαῖαι πρὸς σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους. Τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων δὲν ἠδυνήθημεν νὰ θίξωμεν, διὰ τοῦτο ἀντεγράψαμεν αὐτολεξεὶ τὰ ἔσοδα, ὅσα καὶ οἷα εἶχεν ἀναγράψει ἐν τῷ εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν εἰσαχθέντι κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1894 τὸ τότε Ὑπουργεῖον· ἦτο δ’ ἀδύνατον νὰ ἐπενέγκωμεν μεταῤῥυθμίσεις εἴτε ἐν ταῖς λεπτομερείαις εἴτε ἐν ταῖς βάσεσι τῶν ἐσόδων τούτων, διότι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἐξακριβώσωμεν, ἂν τὰ ἀναγραφόμενα ποσὰ θέλουσι πιθανῶς εἰσπραχθῇ, οὐδὲ νὰ ἐπιχειρήσωμεν νὰ μεταβάλωμεν τὰς βάσεις ἐσόδων. Ὁμολογῶ, ὅτι πολὺ ὑστερῶ κατὰ τὸ θάῤῥος ἐκείνων, οἵτινες μετὰ μεγάλης ταχύτητος ἀντικαθιστῶσι φόρους δι’ ἄλλων, καὶ πλουτίζουσι τὴν φορολογικὴν νομοθεσίαν εἴτε διὰ νέων φόρων, εἴτε διὰ προσθηκῶν εἰς τοὺς ὑπάρχοντας καὶ λειτουργοῦντας, διότι δυσκολώτατον ὑπολαμβάνω τὸ ἔργον τῶν φορολογικῶν μεταβολῶν, καὶ φρονῶ ὅτι, ὅταν τὰ νομοθετικὰ σώματα καλῶνται νὰ ψηφίζωσι τοιαύτας μεταβολὰς φόρων, μετὰ μεγάλης ἐπιστασίας καὶ φροντίδος ὀφείλουσι νὰ ἐξετάζωσι τὰ περὶ τούτου. Δὲν ἔχετε δ’ ἀνάγκην πολλῶν ἀποδείξεων, ἵνα πεισθῆτε περὶ τῆς ἀληθείας τούτων, ἐὰν ἐνθυμηθῆτε ποίας ἀποτυχίας ὑπέστημεν κατὰ τὸ 1883 καὶ 1884, διὰ τὰς ὁποίας δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται μὲν νὰ ἐκτοξεύσω ἀμέσως ἢ ἐμμέσως αἰτιάσεις κατὰ τοῦ κατὰ τὰ ἔτη ἐκεῖνα Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀφοῦ οὗτος δὲν συνεδριάζει δυστυχῶς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, τὰς ὁποίας ὅμως ὀφείλω νὰ ἀναμνήσω εἰς ὑμᾶς. Ἀνεγράφοντο τότε ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὡς ἔσοδα 10 ἑκατομμύρια ἔκ τινων φόρων, οἵτινες τότε ἐπεβλήθησαν, ἀλλ’ ἐκ τῶν φόρων τούτων εἰσεπράχθησαν δύο μόνον ἑκατομμύρια καὶ 300 χιλιάδες, ἀντὶ τῶν προϋπολογισθέντων 10 ἑκατομμυρίων, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἐκανόνιζον τότε τὰ ἔξοδα. Ἀποτυχίαι τοιαῦται ὀλέθριαι ἀποβαίνουσι πάντοτε εἰς τὴν διοίκησιν τῶν οἰκονομικῶν, ἀλλὰ καὶ ὀλεθρίως ἐπηρεάζουσι τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν. Ἀλλὰ τοῦτο, τὸ ὁποῖον συμβαίνει εἰς τὰ Κράτη, δὲν συμβαίνει καὶ ἐν τῇ κοινωνίᾳ εἰς τὴν οἰκονομίαν τῶν πολιτῶν. Ἄν τις εἶχε τὴν ἀπροβλεψίαν νὰ ἐπιχειρήσῃ ἔργον, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐλπίδος ὅτι θέλει εἰσπράξει ἐκ τῶν κτημάτων του ὡρισμένον ποσὸν, δὲν δυνηθῇ δὲ νὰ εἰσπράξῃ ἢ τὸ πέμπτον τοῦ ποσοῦ τούτου, δὲν περιπίπτει εἰς ἀνυπολογίστους ζημίας; Τοιοῦτον ὑπῆρξε τὸ πάθημα ἡμῶν τότε, τὸ ὁποῖον κατέληξεν εἰς τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἀπεδείχθησαν κατὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ δανείου τῶν 170,000,000. Τὰ ἔσοδα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστήριζεν ἡ Κυβέρνησις τὴν πεποίθησιν, ὅτι θέλει ἐπαρκέσει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου ἐκείνου, ὑπῆρξαν πολλῷ ὑποδεέστερα, ἠναγκάσθη δ’ ὁ τότε Πρωθυπουργὸς νὰ διαθέσῃ ἐκ τοῦ δανείου ἐκείνου ποσὰ εἰς ἄλλας ἀνάγκας, ἕνεκα δὲ τούτου δὲν ὑπελείφθησαν αὐτῷ τὰ ποσὰ, τῶν ὁποίων εἶχεν ἀνάγκην, ἵνα ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, καὶ ἠναγκάσθη νὰ καταφύγῃ εἰς τὸ σύστημα τῶν προσωρινῶν ἐπὶ ἐνεχύρῳ δανείων, τὰ ὁποῖα ὑπῆρξαν βεβαίως ἂν οὐχὶ ὀγκώδεις, ἀλλὰ τετράγωνοι καὶ λελαξευμένοι λίθοι, ἐφ’ ὧν ἐστηρίχθη τὸ οἰκοδόμημα τῆς πτωχεύσεως τοῦ δημοσίου ταμείου. Διὰ τοῦτο οὐδόλως ἐπιδοκιμάζω οὐδὲ στέργω ἐκείνους, οἵτινες μετὰ μεγάλης ταχύτητος καὶ σπουδῆς σπεύδουσιν εἰς ἀντικατάστασιν τῶν φόρων καὶ εἰς μεταβολὰς τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, πρὶν ἢ πεισθῶσιν ὅτι δύνανται οὕτω νὰ θεραπεύσωσι τὰς ἀνάγκας καὶ τῶν φορολογούντων καὶ τῶν φορολογουμένων. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἔχω δυσμενῆ γνώμην περί τινων ἐκ τῶν λειτουργούντων φόρων, ὡς περὶ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν· οὐδ’ ἀρέσκομαι νὰ βλέπω ἰσχύοντα τὸν νόμον περὶ φόρου τῶν ζῴων, καὶ δυσμενεστάτην ἔχω γνώμην περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον λειτουργεῖ ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ οἴνου, σύνισμεν δ’ ὅτι καθῆκον ἔχομεν οἵ τε ἐμοὶ συνάδελφοι καὶ ἐγὼ, εὐθὺς ὡς οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἀπέλθωσιν εἰς τὰς πατρίδας των, νὰ τραπῶμεν πάσῃ προθυμίᾳ εἰς τὴν μελέτην τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θέλομεν δυνηθῆ νὰ μειώσωμεν τὰς πιέσεις, τὰς ὁποίας ὑφίστανται οἱ φορολογούμενοι, καὶ τὰ ἄλλα ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα διαπράττονται κατὰ τὴν λειτουργίαν τῶν ἄλλων φόρων, ἰδίως δὲ κατὰ τὴν φορολογίαν τοῦ οἴνου· οὐδ’ ἀγνοοῦμεν ὅτι ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν δὲν συντελεῖ, ἀλλὰ παρακωλύει τὴν βελτίωσιν τῆς γεωργίας, καὶ ἰδίως παρακωλύει τὴν αὔξησιν καὶ τὸν πολλαπλασιασμὸν τῶν εἰς τὴν γεωργίαν ὠφελίμων κτηνῶν, ἑπομένως εὐτυχεῖς θέλομεν ὑπολάβει ἡμᾶς αὐτοὺς, ἂν δυνηθῶμεν νὰ ἐξεύρωμεν τρόπον, ὅστις ἤθελε θεραπεύσει πάντα ταῦτα τὰ ἄτοπα· ἀλλὰ πείθομαι ὡσαύτως, ὅτι δὲν ἤθελε κριθῆ σπουδαῖον, ἀλλ’ ἐλαφρότατον ἐγχείρημα, ἂν ἐζητοῦμεν παρ’ ὑμῶν σήμερον νὰ ἐγκρίνητε μεταβολὰς τῆς φορολογικῆς νομοθεσίας καὶ προεβάλλομεν ἔσοδα ἀλλοῖα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀνέγραψεν ὁ εἰσαχθεὶς εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν προϋπολογισμός. Διὰ τοῦτο οὐδεμίαν ἐπηνέγκομεν μεταβολὴν ἐπὶ τῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἀνέγραψεν· ἀλλ’ ἐπὶ τῶν ἐξόδων προσεπαθήσαμεν νὰ ἐπενέγκωμεν μεταβολὰς ἐν τῷ πνεύματι, τὸ ὁποῖον πρὸ μικροῦ σᾶς ἔλεγον, ὅτι πρέπει νὰ ὁδηγήσῃ κατὰ τὰς περιστάσεις ταύτας τὴν Κυβέρνησιν τῆς πατρίδος, καὶ ἠδυνήθημεν νὰ ἐπενέγκωμεν ἐλάττωσιν ἐξόδων διὰ τὸ βʹ ἑξάμηνον ἐκ δραχμῶν 2,424,922.98. Ἤθελεν εὐκόλως συναγάγει τις, ὅτι, ἂν κατὰ τὸ ποσὸν τοῦτο ἠδυνήθημεν νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ ἔξοδα διὰ τὸ ἀρχόμενον ἑξάμηνον, πρέπει νὰ ὑπολογίσῃ, ὅτι κατ’ ἔτος ἀκέραιον, ἀποτελούμενον ἀπὸ δύο ἑξαμηνίας, θέλει ἐπιτευχθῆ ἐλάττωσις τῶν ἐξόδων κατὰ ποσὸν διπλάσιον αὐτοῦ, ἤτοι κατὰ 4,850,000. Νομίζω ὅμως, ὅτι εἴτε ἡμεῖς, εἴτε ἄλλοι ἤθελον τυχὸν διαδεχθῆ ἡμᾶς κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἑπομένου ἔτους 1896, θέλει γενῆ δυνατὸν, ἂν δὲν παρεκτραπῶμεν ἀπὸ τὴν ὁδὸν ταύτην, νὰ ἐπιτευχθῶσιν ἐλαττώσεις ὑπὲρ τὰ 5 ἑκατομμύρια, διότι κατὰ τὸ ἔτος 1896 θέλουσιν ἐφαρμοσθῆ αἱ μεταῤῥυθμίσεις, τὰς ὁποίας θέλομεν νῦν προτείνει ἐπὶ τῆς ἀστυνομικῆς νομοθεσίας, ἀφοῦ αὗται δὲν θέλουσιν ἐφαρμοσθῆ ἐντὸς τοῦ 1895, αἱ μεταῤῥυθμίσεις δ’ αὗται, ἂν ψηφισθῶσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ γένονται νόμοι τοῦ Κράτους, θέλουσιν ἐπιφέρει ἐλάττωσιν ἐξόδων κατὰ τὸ 1896 ὑπερβαίνουσαν τὸ 1,000,000 δραχμῶν· ἀλλὰ προσέτι, διότι κατὰ τὸ 1895 μόνον κατὰ τὸ τελευταῖον τρίτον τοῦ ἔτους θέλουσιν ἐφαρμοσθῆ αἱ ἐλαττώσεις τῶν ἐξόδων, τὰς ὁποίας ἐπετύχομεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1895 διὰ τοῦ ἀλλοίου ὀργανισμοῦ τῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, διότι τὸ νομοθέτημα θέλει ἐφαρμοσθῆ ἀπὸ τῶν ἀρχῶν τῆς προσεχοῦς χειμερινῆς ἑξαμηνίας, ἑπομένως ἐπὶ τέσσαρας μῆνας, ἐν ᾧ κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος θέλουσιν ἐφαρμοσθῆ καὶ ἐπὶ τὰς τρεῖς τετραμηνίας τοῦ ἔτους, ἑπομένως θέλει ἐπιτευχθῆ ἐλάττωσις ὑπερβαίνουσα τὴν νῦν ἐπιτευχθεῖσαν κατὰ ἑκατομμύριον. Διὰ τοῦτο ἐλπίζω, ὅτι κατὰ τὸ 1896 θέλομεν ὑπερβῆ πάντως τὰ 5,000,000 κατὰ τὰς ἐλαττώσεις τῶν τακτικῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους. Αἱ ἐλαττώσεις αὗται δὲν δύνανται νὰ γένωνται πᾶσαι ἄνευ μεταβολῆς τῶν κειμένων νόμων, διὰ τοῦτο συνετάχθησαν τὰ νομοσχέδια, τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἀνάγκη, καὶ εἰσάγονται συγχρόνως εἰς τὴν Βουλὴν, ἥτις θέλει λάβει τὴν εὐκαιρίαν νὰ ψηφίσῃ αὐτὰ, ὅπως νομιμοποιήσῃ τὰς ἐλαττώσεις, τὰς ὁποίας προβάλλομεν ἐπὶ τῶν ἐξόδων. Καταθέτω οὕτω νομοσχέδιον περὶ τῶν ἐλαττώσεων τοῦ προσωπικοῦ τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν Γενικοῦ Λογιστηρίου, τοῦ ὁποίου τὴν μεταβολὴν ἔμελλε πάντως νὰ ἐπιφέρῃ τὸ νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγον πρὸ μικροῦ, περὶ ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, δι’ οὗ ἀφαιρεῖται ἀπὸ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον πᾶσα ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους, καὶ συνεπείᾳ τοῦ ὁποίου ἔπρεπε νὰ ἐλαττωθῇ τὸ προσωπικὸν αὐτοῦ. Νομοσχέδιον ἕτερον περὶ τροποποιήσεων τοῦ περὶ προσόντων καὶ ἀριθμοῦ τῶν οἰκονομικῶν ἐπιθεωρητῶν νόμου, νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου, νομοσχέδιον περὶ μεταβολῶν τῆς νομοθεσίας τῆς κανονιζούσης τὴν ταμιακὴν ὑπηρεσίαν, νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως καὶ συστάσεως τελωνειακῶν θέσεων, νομοσχέδιον περὶ τῶν ποσοστῶν τῶν πληρονομένων διὰ τὸ πωλούμενον γραμματόσημον, νομοσχέδιον περὶ μεταβολῶν τοῦ προσωπικοῦ ἐπὶ τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν ὀφειλομένων ἐκ δηλώσεων ἐθνικῶν γαιῶν, νομοσχέδιον περὶ γεωμετρικῆς ὑπηρεσίας, διὰ τοῦ ὁποίου ἀναιρεῖται ὁ τῇ προτάσει τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ψηφισθεὶς νόμος, καθ’ ὃν οἱ γεωμέτραι συνεχωνεύθησαν εἰς τὸ σῶμα τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν, νομοσχέδιον τροποποιοῦν τὸν ὀργανισμὸν τῶν οἰκονομικῶν ἐφοριῶν, ὅπως κατασταθῇ πληρεστέρα καὶ ἀσφαλεστέρα ἡ διὰ τῶν ἐφοριῶν γιγνομένη βεβαίωσις τῶν φόρων καὶ δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀντικαθίστανταί τινες τῶν ἐν ταῖς ἐφορίαις ὑποδεεστέρων ὑπαλλήλων δι’ ὑπαλλήλων ἐχόντων ἀρτιότητα καὶ ἐμπειρίαν μεγαλειτέραν. Ἕτερον νομοσχέδιον προβάλλομεν περὶ τοῦ σώματος τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν, ἰδίως περὶ τῆς ἐπὶ ἄλλας ὑπηρεσίας τοποθετήσεως τοῦ πλεονάζοντος ἀριθμοῦ τῶν κατατεταγμένων εἰς τὸ σῶμα τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν, καὶ τῆς ἀπασχολήσεως αὐτῶν εἰς ἔργα ἄλλα, ὅπως μὴ ἐπιβαρύνηται τὸ δημόσιον ταμεῖον διὰ τοῦ μισθοῦ αὐτῶν. Τὴν περίσσειαν ταύτην τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν ἐπέφερεν ἡ κατάπαυσις τῶν δημοσίων ἔργων· ἔπρεπε δὲ νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως τοποθετηθῶσιν ὑπὸ ὅρους ἀνεκτοὺς, μὴ ἐπιβαρύνοντας δὲ περισσότερον τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἕτερον νομοσχέδιον εἰσάγομεν περὶ ἐλαττώσεως τοῦ προσωπικοῦ τῶν δημοσίων ἔργων· ἕτερον περὶ καταργήσεως τῶν ἐπιμισθίων, τὰ ὁποῖα ἐδίδοντο εἰς τοὺς ἐπιτετραμμένους τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ταχυδρομικῶν δεμάτων καὶ ἐπιταγῶν· ἕτερον περὶ ὁδοποιΐας πρὸς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐξήγησα πρὸ μικροῦ εἰς ὑμᾶς, ἀνακαλεῖται δὲ συγχρόνως δι’ αὐτοῦ καὶ ἡ ἄδεια, ἥτις ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας εἶχε δοθῆ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνομολογήσῃ δάνειον 15 ἑκατομμυρίων δραχμῶν πρὸς κατασκευὴν ὁδῶν. Ἐπειδὴ δὲ περὶ δανείων καὶ περὶ ἀδειῶν κεχορηγημένων εἰς τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν πρὸς συνομολόγησιν δανείων πρόκειται, ὀφείλω νὰ προβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀνάκλησιν πασῶν τῶν τοιούτων ἀδειῶν, αἵτινες εἶχον δοθῆ εἰς τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν πρὸς συνομολόγησιν δανείων· εἶναι δ’ αὗται αἱ ἄδειαι κατεσπαρμέναι ἐν διαφόροις νόμοις, ἐὰν, δέ τις συναθροίσῃ ταύτας, θέλει εὕρει, ὅτι ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν δὲν εἶναι εὐκαταφρόνητος. Τοιούτων ἀδειῶν ἡ ἐν ταῖς χερσὶ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας διατήρησις αἴρει τὸν ἔλεγχον καὶ ἀφαιρεῖ τὴν ὑπουργικὴν εὐθύνην· ἂν δ’ ἐγίγνοντο κατὰ τὸ παρελθὸν, κρίνω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν οὔτε συνταγματικὸν νὰ διατηρηθῶσιν. Ὅταν προβάλληται εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν καὶ ἐγκρίνηται παρ’ αὐτῆς ἄδεια συνομολογήσεως δανείου δι’ ὡρισμένην ἀνάγκην, πρέπει τὸ δάνειον τοῦτο νὰ συνομολογηθῇ, ἐὰν δὲ δὲν συνομολογηθῇ, πρέπει νὰ ἀνακαλῆται ἡ δοθεῖσα ἄδεια, ἵνα μὴ ἦναι δυνατὸν νὰ γένηται χρῆσις αὐτῆς πρὸς συνομολόγησιν δανείου μετὰ πολλὰ ἔτη, διότι πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ γνωρίζῃ, ὅταν συνομολογῆται τὸ δάνειον, ἂν πρέπῃ νὰ συνομολογηθῇ καὶ ἂν συμφέρῃ νὰ συνομολογηθῇ· ἂν δὲ, καθ’ ὃν χρόνον ἔδιδε τὴν ἄδειαν, ἦτο πεπεισμένη, ὅτι καὶ ἔπρεπε καὶ συνέφερε νὰ συνομολογηθῇ, καὶ διὰ τοῦτο ἐχορήγησε τὴν ἄδειαν, δὲν ἐξετάζεται ὅμως ἂν συνέφερε καὶ ἔπρεπε νὰ συνομολογηθῇ τὸ δάνειον καὶ καθ’ ὃν χρόνον συνομολογήθη, μετὰ παρέλευσιν ἐτῶν ἀπὸ τῆς χορηγίας τῆς ἀδείας. Ἂν τώρα ἐπίκειται ἡ ἀνάγκη τῆς συνομολογήσεως δανείου, πρέπει νὰ ἀναγκάζηται ὁ Ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος κυβερνᾷ τώρα, νὰ ζητήσῃ τὴν πρὸς τοῦτο ἄδειαν, ὅπως ἐκθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀνάγκην, κρίνῃ δ’ αὕτη περὶ αὐτῆς. Διὰ τοῦτο δὲν ἐδίστασα νὰ παρασκευάσω νομοσχέδιον, δι’ οὗ προτείνω τὴν ἀνάκλησιν πασῶν τῶν ἀδειῶν, αἵτινες ἦσαν κεχορηγημέναι εἰς συνομολόγησιν δανείου.

§10ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Συμπεριλαμβάνετε καὶ τοὺς γενικοὺς νόμους ΑΨ...;

§11Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα, καὶ πάντας τοὺς ΑΨʹ (γέλωτες), πλὴν ἐκείνων τῶν νόμων, τῶν ὁποίων ἐγένετο χρῆσις, διότι συνομολογήθη εἴτε τὸ ὅλον εἴτε μέρος τοῦ δανείου. Τοιοῦτος νόμος εἶναι ὁ νόμος περὶ δανείου διὰ τὰ ἔργα τοῦ Παμίσου. Ἀνέφερον πρὸ μικροῦ, ὅτι οἱ δῆμοι ὑπέστησαν τραύματα, καίριον δὲ τραῦμα ἦτο ἐκεῖνο, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπετράπη εἰς τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ κηρύσσῃ ἀνικάνους τοὺς δήμους, τοὺς ὁποίους αὕτη ἤθελε κρίνει τοιούτους, διὰ τὴν εἴσπραξιν καὶ τὴν διαχείρισιν τῶν ἐσόδων αὐτῶν, καὶ νὰ ἀναθέτῃ τὴν ταμιακὴν ταύτην ὑπηρεσίαν τοῦ δήμου εἰς ὑποταμίας. Ἡ αὐτοτέλεια, εἴτε ἡ εὐρεῖα καὶ πλήρης, εἴτε ἡ περιωρισμένη καὶ ὑπὸ ὅρους, συνίσταται ἰδίως εἰς τοῦτο, εἰς τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν οἱ ἀπολαμβάνοντες αὐτῆς τῆς αὐτοτελείας, εἴτε τῆς πλήρους καὶ εὐρείας, εἴτε τῆς περιωρισμένης καὶ ὑπὸ ὅρους, νὰ διαχειρίζωνται τὰ ἴδια αὑτῶν χρήματα· ἡ ἐπιτήρησις δὲ, τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος ἐνασκεῖ δυνάμει τῆς νομοθεσίας ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν δημοτικῶν πραγμάτων, δὲν εἶναι ἐπιτήρησις παρέχουσα τὸ δικαίωμα νὰ παρακωλύῃ τὴν κίνησιν τῶν δήμων, πολλῷ γε μᾶλλον νὰ κηρύσσῃ αὐτοὺς εἰς ἀπαγόρευσιν. Τοιαύτην ἀπαγόρευσιν ἐπέτρεψεν ὁ εἰρημένος περὶ ὑποταμείων νόμος εἰς τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ ἀπαγγέλλῃ κατὰ τῶν δήμων ἐκείνων, τοὺς ὁποίους αὕτη ἤθελεν ἐγκρίνει. Πρὸς περιστολὴν τοῦ ἀτόπου τούτου ἐξεδόθη κατὰ τὸ 1891 νόμος, ὁ ὁποῖος προέβλεψε περὶ τῆς περιπτώσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ταμίαι τῶν δήμων, οἱ δημοτικοὶ εἰσπράκτορες, καλοῦνται νὰ διαχειρισθῶσι μεγάλα ποσὰ καὶ δὲν ἔχουσιν ἀνάλογον ἱκανότητα πρὸς τοιαύτην διαχείρισιν, καὶ ἐπέτρεψεν, ὅταν τὰ ἔσοδα τοῦ δήμου ὑπερβαίνωσι τὰς 100,000 δραχμῶν, νὰ περιστέλληται ἡ ἐλευθερία αὕτη τῶν δήμων περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν των πραγμάτων, ἀπῄτησε δὲ καὶ προσόντα, τὰ ὁποῖα πρέπει τότε νὰ ἔχωσιν οἱ διοριζόμενοι δημοτικοὶ εἰσπράκτορες· ἀλλ’ ὁ νόμος οὗτος ὑπέστη διαφόρους ἑρμηνείας, δυναμένας νὰ παραβληθῶσι πρὸς τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν ὁ Πιτυοκάμπτης μετήρχετο ἐπὶ τῶν σωμάτων τῶν ἀνθρώπων, τοὺς ὁποίους συνελάμβανε. Ταῦτα ὑπέστη καὶ ὁ δυστυχὴς οὗτος νόμος, ὅσα ὑφίσταντο ἀπὸ τὸν Πιτυοκάμπτην οἱ ἔχοντες τὴν κακὴν μοῖραν νὰ συλληφθῶσιν ὑπ’ αὐτοῦ· ἐπειδὴ δὲ ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς ἐπεδοκίμασε τὰ γενόμενα καὶ ἀνεγνώρισε ταῦτα ὡς ὀρθὰ καὶ ἀναγκαῖα, ἀναγκάζομαι νὰ προτείνω νομοσχέδιον, ὅπερ δὲν ἤθελεν εἶσθαι ἀναγκαῖον, ἂν δὲν ἀπηγγέλλετο ἡ εἰρημένη ἀπόφασις τῆς πλειονοψηφίας, ὅπως ἀναιρεθῇ ἡ τοιαύτη γνώμη αὐτῆς καὶ κατασταθῇ κατάδηλος ἡ ἔννοια τοῦ νόμου, ἡ σαφὴς ἄλλως κατ’ αὐτὸ τὸ γράμμα αὐτοῦ. Ἀλλ’ οἱ δῆμοι ὑπέστησαν καὶ ἄλλα τραύματα, καὶ ἰδίως τὸ τραῦμα νὰ κηρυχθῶσιν εἰς ἀπαγόρευσιν, ἵνα μετέρχωνται καὶ τὴν ἐπιμέλειαν τῆς ἀγωγῆς καὶ ἐκπαιδεύσεως τῶν τέκνων τῶν δημοτῶν. Ἐντεῦθεν ἐδημιουργήθη ἄλλοτε τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Τὸ ταμεῖον τοῦτο δὲν ἦτο εἰδικὸν ταμεῖον δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἑκάστου δήμου, ἀλλ’ ἦτο γενικὸν ταμεῖον τοῦ Κράτους, προωρισμένον νὰ θεραπεύῃ τὰς ἀνάγκας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως πάντων τῶν δήμων, σύστημα ὀλίγον κοινωνιστικόν. Κατὰ τὰ 1877, ὅτε συνέπεσε νὰ μοὶ ἀνατεθῇ ἡ διοίκησις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, συνέλαβον τὴν ἰδέαν τῆς συστάσεως ταμείου δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ συστάσεως ταμείου ἰδίου δι’ ἕκαστον δῆμον, ἐν ᾧ ἓν μέρος τῶν χρημάτων τοῦ δήμου καὶ ἐπικουρία ἔξωθεν ἐξ ἄλλων πόρων ἀπετέλουν τὸ ἴδιον ἑκάστου δήμου ταμεῖον δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τὰ χρήματα τοῦ ὁποίου δὲν ἐπετρέπετο εἰς τὴν δημοτικὴν ἀρχὴν νὰ διαθέσῃ εἰς ἄλλας τοῦ δήμου ἀνάγκας τῆς διοικήσεως, ἀλλὰ μόνον εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν αὐτοῦ. Τὸ ταμεῖον ὅμως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τὸ ὁποῖον καθιδρύθη κατόπιν, ἦτο ταμεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπεχρεοῦντο πάντες οἱ δῆμοι νὰ εἰσφέρωσιν, οὐχὶ ὅσα ἠδύναντο, οὔτε ὅσα ἤθελον, ἀλλ’ ὅσα ἔκρινεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἔπρεπε νὰ εἰσφέρωσιν ἐπὶ τῇ βάσει ἀναλογίας, ταῦτα δὲ τὰ χρήματα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως διένεμεν ὕστερον ἡ Κυβέρνησις δυσαναλόγως, οὐχὶ ἀναλόγως τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον συνεισέφερεν ἕκαστος, καὶ ἀναλόγως τῆς ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἕκαστος δῆμος, ἐπήρχετο δ’ ἐντεῦθεν τὸ ἔκτροπον ἐν τῇ διοικήσει ἀποτέλεσμα, ὅτι οἱ δημόται Ἀθηναῖοι ἐπλήρονον χρήματα διὰ νὰ διδάσκωνται τὰ τέκνα ἄλλου ἄλλης ἐπαρχίας δήμου, καὶ οἱ δημόται Ἑρμουπόλεως ἐπλήρονον χρήματα διὰ νὰ διδάσκωνται τὰ τέκνα ἐν τοῖς δημοτικοῖς σχολείοις τοῦ δήμου Ἀγραίων τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας! Ἡ νομοθεσία αὕτη εἶναι πρωτότυπος, διότι οὐδαμοῦ ἀπαντᾶται, βεβαίως δὲ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνευρεθῇ ἐν τοῖς Κράτεσι, τῶν ὁποίων τὰ πολιτεύματα ῥητῶς διδάσκουσιν, ὅτι ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις γίνεται δαπάνῃ τῶν δήμων. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ σύστημα τοῦτο δὲν ἐπρόκοψεν, ἐδημιούργησε δὲ δυσχερείας καὶ περιπλοκάς, κατηργήθη τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἀνέλαβε τὸ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργεῖον νὰ ἀποτίνῃ τὰ ἔξοδα τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Οὕτως ἡ Κυβέρνησις ἐνασκεῖ τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν καὶ παύειν τοὺς δημοδιδασκάλους, τὸ δικαίωμα τοῦ μετατιθέναι αὐτοὺς, τὸ δικαίωμα τοῦ ἱδρύειν σχολεῖα δημοτικὰ, ὅπου ἂν ἐγκρίνῃ καὶ οἷα ἂν ἐγκρίνῃ, τὸ δικαίωμα τοῦ καταλύειν αὐτὰ, καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ προσδιορίζειν τὰ ἔξοδα αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἐπήρκει τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰς τὰς δαπάνας ταύτας, ὑπεχρέωσε διὰ νόμου τοὺς δήμους νὰ εἰσφέρωσι τὰ ἀναγκαιοῦντα ποσὰ κατ’ ἀναλογίας, τὰς ὁποίας αὐτὴ προσδιώρισε. Κατὰ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος οἱ πολέμιοι αὐτοῦ, κατὰ πάντας τοὺς χρόνους καὶ πανταχοῦ, ὅπου τὸ πολίτευμα τοῦτο λειτουργεῖ, ἐξετόξευσαν αἰτιάσεις καὶ μομφὰς, ὡς διαφθειρομένου διὰ τῆς συναλλαγῆς, ἤτοι διὰ τῶν παραχωρήσεων, τὰς ὁποίας ἐν τῇ διοικήσει οἱ κυβερνῶντες ποιοῦνται πρὸς τὰ μέλη τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ συναλλαγὴν ἀποτελοῦσι καὶ αἱ παραχωρήσεις αἱ γιγνόμεναι λόγῳ βελτιώσεως τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἢ λόγῳ ἱδρύσεως δημοτικῶν σχολείων, ὅπου τοιαῦτα δὲν ὑπάρχουσιν· ἂν δ’ αἱ χάριτες αὗται δὲν συντελῶσι καὶ εἰς τὴν πραγματικὴν βελτίωσιν, ἢ εἰς τὴν ἵδρυσιν σχολείων, ὅπου ἀληθὴς ὑπάρχει ἀνάγκη αὐτῶν, ἡ συναλλαγὴ δὲν φθείρει τὸ πολίτευμα μόνον, ἀλλὰ συντελεῖ καὶ εἰς βλάβην τῆς ἐκπαιδευτικῆς λειτουργίας καὶ εἰς ἄλλας καὶ ἠθικὰς καὶ κοινωνικὰς ζημίας. Παρ’ ἡμῖν δὲ τοιαύτη ἐγένετο χρῆσις τῶν εἰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως συγκεντρωθέντων δικαιωμάτων, ὧν ἀνωτέρω ἐμνημόνευσα, ὥστε αἱ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἀναγραφόμεναι δαπάναι ἐξίκοντο μέχρι 4,457,756, ὅσα ἀνεγράφοντο ἐν τῷ εἰσαχθέντι εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν προϋπολογισμῷ, ἀνθ’ ὧν εἰσέπραττε τὸ Δημόσιον ἐξ εἰσφορῶν τῶν δήμων καὶ τῶν Μονῶν δραχ. 1,906,782.29 κατὰ τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1892, ἢ 2,569,871.79 κατὰ τὸν τοῦ 1893, ἢ 2,349,000 κατὰ τὴν μέχρι τέλους Μαρτίου 1895 προσωρινὴν κατάστασιν τοῦ 1894, καταβάλλοντος οὕτω τοῦ δημοσίου ταμείου ὑπὲρ τὰ δύο ἑκατομμύρια. Ταῦτα βεβαίως δὲν γίγνονται πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν συνταγματικῶν διατάξεων, ἀλλὰ δὲν ἀποβαίνουσι καὶ πρὸς βελτίωσιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· διὰ τοῦτο κρίνω, ὅτι πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν ἐκεῖ, ὅθεν ἀπεμακρύνθημεν. Ἡ περὶ ἀγωγῆς τῶν παίδων τῶν δημοτῶν μέριμνα καὶ δαπάνη ἀνετέθη εἰς τοὺς δήμους, ὑπὸ τὴν ἐπιμέλειαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως, πρέπει δὲ νὰ ἀφεθῇ εἰς τοὺς δήμους νὰ ἐνασκῶσι τὴν μέριμναν ταύτην, ἐπιτηροῦντος τοῦ Κράτους, ἵνα ἡ ἐκπαίδευσις τῶν παίδων γίγνηται κατὰ τοὺς τεθειμένους κανόνας, καὶ νὰ ἐνασκῶσιν αὐτὴν ἐν τῷ μέτρῳ ἕκαστος τῶν ἰδίων δυνάμεων αὐτοῦ, νὰ συντρέχῃ δὲ καὶ τὸ Κράτος διὰ χορηγίας χρηματικῆς, ἀναλόγου τῶν μέσων αὐτοῦ. Ἂς ἱδρύωνται λοιπὸν ἐν τοῖς δήμοις τόσα σχολεῖα, ὅσα αὐτοὶ δύνανται νὰ συντηρήσωσι, καὶ ἂν τὰ ὑπάρχοντα μέσα αὐτῶν δὲν ἐπαρκῶσιν, ἂς ἐπιτραπῇ αὐτοῖς νὰ προσφεύγωσιν εἰς αὐξήσεις φορολογικὰς μέχρι τοῦ τελευταίου ὁρίου. Ἀλλ’ ἐν τῇ μεταβολῇ ταύτῃ τῶν ἐξόδων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἔπρεπε νὰ μὴ διαλάθῃ ἡμᾶς τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον νῦν συντελεῖται ἐπὶ τῶν δημοδιδασκάλων, οἵτινες ἐτέθησαν ἐν ἥσσονι μοίρᾳ καὶ αὐτῶν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, ἐγκαταλειφθέντες ἄνευ ἐγγυήσεώς τινος. Εἰς χιλιάδας πολλὰς ἐξικνοῦντο αἱ διὰ διορισμῶν, παύσεων καὶ μεταθέσεων μετακινήσεις τῶν δημοδιδασκάλων καθ’ ὡρισμένην περίοδον τοῦ ἐνιαυτοῦ, καὶ ἐν ᾧ οἱ διὰ τοῦ ἀπολυτηρίου μόνου τοῦ Σχολαρχείου διοριζόμενοι γραφεῖς τῶν ἐφοριῶν καὶ τῶν ταμείων περιεβλήθησαν δι’ ἐγγυήσεων μονιμότητος ἐν ταῖς θέσεσιν αὐτῶν, οἱ δημοδιδάσκαλοι ἔμειναν ἐκτεθειμένοι εἰς τὴν ὑπουργικὴν αὐθαιρεσίαν. Τοῦ κακοῦ τὴν θεραπείαν προτείνομεν, περιλαβόντες ἐν τῷ περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως νομοσχεδίῳ τὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας εὑρήσετε ἐν αὐτῷ. Καθίσταται, κατ’ αὐτάς, ἐν τῇ πρωτευούσῃ ἑκάστου νομοῦ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, ἀποτελούμενον ἀπὸ ἓξ μέλη, ὧν τὸ ἓν πρέπει νὰ ᾖναι διδάκτωρ τῆς Παιδαγωγικῆς ἢ τῆς Φιλοσοφίας καὶ νὰ ἐδίδαξε χρόνον τινὰ ἐν δημοσίοις Γυμνασίοις ὀφείλει δὲ τὸ μέλος τοῦτο δὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ, κατὰ ἔαρ καὶ κατὰ φθινόπωρον, νὰ περιοδεύῃ πᾶσαν τὴν χώραν τοῦ νομοῦ, ἐπισκεπτόμενος καὶ ἐξετάζων πάντα τὰ ἐν αὐτῇ δημοτικὰ σχολεῖα. Διὰ διατάξεων εἰδικῶν ὁρίζεται ἡ διάρκεια ἑκατέρας τῶν περιοδειῶν, καὶ τὸ καθῆκον αὐτοῦ, ἅμα ἐπανερχόμενος, νὰ ὑποβάλλῃ τὸ πόρισμα τῶν ἐξετάσεων αὐτοῦ ἐν ἐκθέσει εἰς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον θέλει ἀποφασίζει, ἂν πρέπῃ νὰ παυθῶσι δημοδιδάσκαλοι καὶ τίνες, ἢ ἐὰν κρίνῃ τὰ παραπτώματα αὐτῶν τοιαῦτα, ὥστε νὰ μὴ ἀπαιτῆται ἡ παῦσις αὐτῶν, ἀλλὰ νὰ ἐνδείκνυται ἡ μετάθεσίς των. Κατὰ τὰς διατάξεις ταύτας, ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως μεταβάλλεται εἰς ἐκτελεστὴν ἁπλοῦν τῶν ἀποφάσεων τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, ἡ ἐξουσία δ’ αὐτοῦ πᾶσα περιορίζεται εἰς τὴν ἐπιτήρησιν τῆς λειτουργίας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν σχολείων αὐτῆς. Καὶ ὁ διορισμὸς δὲ τῶν δημοδιδασκάλων ἀφίεται ὡσαύτως εἰς τοὺς οἰκείους δήμους, διότι ἐκ τοῦ καταλόγου, ἐν ᾧ ἀναγράφονται τὰ ὀνόματα πάντων τῶν δημοδιδασκάλων, θέλει ἐκλέγει τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἑκάστου δήμου ἐν χηρείᾳ θέσεως δημοδιδασκάλου τὸν διοριστέον, ὁ δὲ ἐπιθεωρητής, ἀφοῦ ἐξετάσῃ ἂν ὁ ἐκλεχθεὶς ἔχῃ τὰ προσόντα, θέλει ἀνακοινώνει τὴν ἀπόφασιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου εἰς τὸν νομάρχην, ὅστις θέλει διορίζει ὑποχρεωτικῶς αὐτόν. Τοιοῦτον ποιούμεθα βῆμα διὰ τοῦ εἰσαχθησομένου νομοσχεδίου πρὸς χειραφέτησιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἀπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἥτις, ἀπαλλασσομένη μερίμνης μὴ ἁρμοζούσης εἰς αὐτήν, θέλει δύνασθαι νὰ ἐνασκῇ τὰ εἰς αὐτὴν ἀποτεθειμένα καθήκοντα τῆς ἐπιτηρήσεως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Μετὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως συνδέονται δύο ἕτερα θέματα, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ μὲν ἐξήγειρε τὰς κραυγὰς τοῦ λαοῦ, τὸ δὲ τὴν ἀγανάκτησιν πάντων τῶν ἀσχολουμένων περὶ τὴν θεραπείαν τῶν γραμμάτων, ἰδίως δὲ τῶν γονέων καὶ τῶν συγγενῶν τῶν σπουδαζόντων παίδων. Τὰ θέματα ταῦτά εἰσι τὸ περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν καὶ τὸ περὶ διδακτικῶν βιβλίων. Τὸ θέμα τῶν διδακτικῶν βιβλίων ἀπησχόλησε πολλάκις τὴν Βουλήν, καὶ πολλοὶ εὐφραδῶς κατέδειξαν καὶ μετ’ ἀγανακτήσεως ἐστιγμάτισαν τὴν βιβλιοκαπηλείαν, ἥτις ἐδημιουργήθη διὰ τῆς κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους κατασταθείσης νομοθεσίας πρὸς κανονισμὸν τῶν διδακτικῶν βιβλίων. Ὁ συνάδελφός μου Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὁ ὁποῖος τυγχάνει εἰδικώτερος ἐμοῦ, ἠσχολήθη μετ’ ἐμβριθείας πρὸς θεραπείαν τοῦ κακοῦ, τῇ συνδρομῇ δὲ καὶ ἐμοῦ παρεσκευάσθη νομοσχέδιον περὶ διδακτικῶν βιβλίων, τὸ ὁποῖον θέλει εἰσαχθῆ εἰς τὴν Βουλήν, καὶ εὔχομαι νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου θέλει περισταλῆ τὸ κακόν. Τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη ὅμως ἐπεβλήθησαν κατὰ ἐποχὴν, ἧς οὐδεμία ἄλλη ὑπῆρξε περισσότερον αὐτῆς ἀκατάλληλος, ὅπως ἐπιβληθῇ τὸ εἶδος τοῦτο τοῦ φόρου ἐν Ἑλλάδι. Ἡ φορολογικὴ δύναμις τῆς χώρας κατὰ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν ἐνομοθετοῦντο τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη, εἶχε καταπέσει ἀναντιῤῥήτως εἰς κάματον. Ἐπεβάλλοντο φόροι, ἀλλὰ δὲν εἰσεπράττετο, εἰμὴ τὸ τρίτον ἢ τὸ τέταρτον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἐκ τῆς αὐξήσεως αὐτοῦ προσεδοκᾶτο κατὰ εὐλόγους ὑπολογισμούς. Ποίαν ζητεῖτε τρανοτέραν ἀπόδειξιν ταύτης, ὅτι ἡ χώρα εἶχε περιέλθει εἰς κάματον; Κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἐπεβλήθησαν τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη, καὶ ἐπεβλήθησαν κατὰ τρόπον ἄστοργον, διότι δὲν ἐπίεζον μόνον ἐκείνους, οἵτινες διῆλθον τὴν ἐγκύκλιον μάθησιν καὶ ἔσπευδον ν’ ἀποκτήσωσι γνώσεις ἐπιστημῶν, ἀλλ’ ἐπεβλήθησαν καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς ἐν τῇ μέσῃ ἐκπαιδεύσει, ἐνῷ γνωστόν, ὅτι στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν ἀποτελοῦσι τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, συμπληροῦσαν τὴν ἀτελῆ διδασκαλίαν, τὴν παρεχομένην ἐν τοῖς δημοτικοῖς σχολείοις. Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν δὲν ἐβράδυνε νὰ ἐπιφέρῃ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα προὐκάλεσαν ἐπερωτήσεις ἐν τῇ Βουλῇ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, κατὰ δὲ τὰς συνεπείᾳ τούτων διαβιβασθείσας εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας, τὸ πρῶτον συμπληρωθὲν ἔτος μετὰ τὴν ἐπιβολὴν τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν ἐτράπησαν εἰς φυγὴν ἐκ τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων 16,000 μαθηταί! Ὁ ἀριθμὸς οὗτος παρέχει ὑμῖν πλήρη ἰδέαν τοῦ μεγέθους τῆς συμφορᾶς, ἡ ὁποία ἐπέσκηψεν ἐπὶ τοὺς νεαροὺς αὐτοὺς συμπολίτας ἡμῶν. Ὅσοι δὲ γνωρίζομεν τὸν τόπον περισσότερον ἢ ὅσον γνωρίζουσιν αὐτὸν οἱ διαμένοντες διαρκῶς ἐν Ἀθήναις καὶ ταῖς μεγαλοπόλεσιν, οὐδ’ ἐδιστάσαμέν ποτε, ὅτι τοιαῦτα ἤθελον ἐπέλθει τὰ ἀποτελέσματα. Περιερχόμενος κατὰ ἓν τῶν παρελθόντων ἐτῶν τὴν Γόρτυνα, μετέβαινον ἀπὸ τοῦ δήμου Λαγκαδίων εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας, συνοδευόμενος ὑπὸ πολλῶν συμπολιτῶν μου, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶδον καὶ νέους τινάς, τοὺς ὁποίους ἠρώτησα, ἂν ἀφῆκαν ὄντως τὰ μαθήματά των, ἵνα μὲ συνοδεύσωσιν. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι μετὰ συστολῆς μοὶ εἶπον, ὅτι δὲν ἀπετέλουν τὴν συνοδείαν μου, ἀλλ’ ἐπανήρχοντο ἀπὸ τοῦ χωρίου των, εἰς τὸ ὁποῖον εἶχον μεταβῆ τὸ ἑσπέρας τοῦ Σαββάτου, ἵνα παραλάβωσι μεθ’ ἑαυτῶν τὰ τρόφιμα, δι’ ὧν θέλουσι τραφῆ κατὰ τὴν ἑβδομάδα, ἤτοι τυρὸν καὶ ἄρτον. Οἱ μαθηταὶ λοιπὸν οὗτοι, οἱ ὁποῖοι μεταφέρουσιν ἀπὸ τὴν οἰκίαν αὐτῶν τὸν ἄρτον καὶ τὸν τυρόν των εἰς τὸν τόπον τοῦ σχολείου καὶ σπουδάζουσι, τρεφόμενοι οὕτω, ἦτο ἀδύνατον νὰ καταβάλωσι 30 καὶ 40 δραχμὰς δι’ ἐκπαιδευτικὰ τέλη. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν ὑπῆρξάν τινες, οἱ ὁποῖοι ἐφρόνουν καὶ ὑπεστήριζον, ὅτι ἡ νομοθέτησις ἐκπαιδευτικῶν τελῶν δὲν ἐπιτρέπεται ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, συνέβη δὲ νὰ μὴ ἔχω καὶ ἐπὶ τούτου τὴν αὐτήν γνώμην, ἣν ἐκεῖνοι εἶχον, πολὺ μάλιστα πρὸ τοῦ χρόνου ἐκείνου εἶχον τραπῆ εἰς μελέτας παραπλησίας, δημοσιεύσας καὶ τὴν περὶ τούτου γνώμην ἔν τινι πονήματι· διὰ τοῦτο δὲν ἐδίστασα νὰ ψηφίσω τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου· ἐδίστασα ὅμως νὰ ἀποδεχθῶ τὸ νομοσχέδιον ὡς ὠφέλιμον καὶ ὡς συμβιβαζόμενον μὲ τὰ συμφέροντα τῆς ἐκπαιδευομένης νεολαίας. Ἀλλ’ ἡ πλειονοψηφία ἐπεψήφισεν αὐτό, καὶ μετεβλήθη τότε εἰς νόμον, ὁ ὁποῖος ἐλειτούργησεν ἔκτοτε, τοῦ ὁποίου ὅμως τὰ ἀποτελέσματά εἰσιν ἐκεῖνα, ἃ πρὸ μικροῦ σᾶς ἀνέφερον. Ἡμεῖς δὲν προτείνομεν τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου τούτου, προτείνομεν ὅμως τὴν τροποποίησιν αὐτοῦ, πρὸς περιορισμὸν τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα ἐπεβλήθησαν ὡς ἐκπαιδευτικὰ τέλη, καὶ ἰδίως πρὸς περιορισμὸν αἰσθητὸν τῶν ἐν τοῖς σχολείοις τῆς κατωτάτης ἐκπαιδεύσεως καὶ τοῖς ἑλληνικοῖς σχολείοις κατὰ τὸν εἰρημένον νόμον καταβαλλομένων. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν καθιστᾷ μόνον ταύτην τὴν διάταξιν, ἀλλὰ καὶ ἄλλην περιλαμβάνει, τὴν ὁποίαν πεποιθότως θεωροῦμεν χρήσιμον καὶ μετ’ εὐσυνειδησίας ἱκετεύομεν τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἀποστέρξῃ νὰ ἐπιψηφίσῃ. Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν χρημάτων, τὸ ὁποῖον θέλει εἰσπράττεσθαι ἐξ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, εἰς οὐδεμίαν ἄλλην πρέπει νὰ διατίθεται χρῆσιν, εἰμὴ μόνον πρὸς βελτίωσιν τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως. Τὸ νομοσχέδιον κανονίζει, ὅτι τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη θέλουσι διατίθεσθαι ἀποκλειστικῶς εἰς βελτίωσιν καὶ συμπλήρωσιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὡς καὶ τῆς μέσης καὶ τῆς ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλ’ ἐπειδή, ὡς πάντες γνωρίζετε, δὲν εἶναι δυνατὸν πάντες οὗτοι οἱ ὅροι νὰ ἐπιτευχθῶσιν ἀμέσως καὶ διὰ μιᾶς, διότι ἡ βελτίωσις καὶ συμπλήρωσις τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως ἀποβαίνει καὶ νῦν ἔτι εὐχή, τὴν ὁποίαν πάντες ποιούμεθα καὶ ποθοῦμεν, ἀλλ’ ἥτις δὲν κατεστάθη ἔτι εὔκολον νὰ πραγματοποιηθῇ, ὄχι μόνον δι’ ἔλλειψιν χρημάτων, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν μήπω παρασκευὴν τῶν ἀναγκαιούντων ὀργάνων, ὁ δὲ κανονισμὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου, ὅστις ἀποτελεῖ τὴν βάσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας θέλει στηριχθῆ πᾶσα βελτίωσις καὶ πᾶσα συμπλήρωσις τῆς ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως, περιμένεται εἰσέτι, ἂν καὶ πεντήκοντα ἐννέα συμπληροῦνται ἔτη, ἀφ’ ἧς τὸ Πανεπιστήμιον ἱδρύθη, διὰ τοῦτο, μέχρις οὗ δυνηθῶμεν νὰ ἐκτείνωμεν τὰς πρὸς βελτίωσιν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως προσπαθείας ἡμῶν, ἐκρίναμεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀναβάλωμεν, ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ μελετήσωμεν καὶ θεραπεύσωμεν τὰς ἀνάγκας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τόσῳ μᾶλλον, καθόσον αὕτη εἶναι ἡ βάσις πάσης ἄλλης κοινωνικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ μορφώσεως. Ἐν χρόνῳ δὲ, καθ’ ὅν, δὲν πρέπει νὰ τὸ κρύπτωμεν, διότι ὀφείλομεν νὰ καταδείξωμεν ὅτι ἔχομεν συνείδησιν τοῦ κακοῦ, ἐν χρόνῳ, καθ’ ὅν καὶ τὰ ἤθη ἡμῶν ὑπέστησαν τραύματα καίρια, καὶ οἱ χαρακτῆρες ἡμῶν ἐφθάρησαν, καὶ ἡ πρόοδος τοῦ κακοῦ ἐπιφαίνεται μακρόθεν ἀπειλητικὴ καὶ ὀλεθρία, πρέπει σπουδαίως νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, διὰ νὰ ἀρξώμεθα τῆς μερίμνης, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν, ὅπως σώσωμεν τὰς ψυχὰς καὶ τὰ ἤθη τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν, ὅπως συντελέσωμεν νὰ παρασκευασθῇ τὸ μέλλον αὐτῶν ἀνεκτὸν ἢ αἴσιον. Διὰ τοῦτο μέχρι τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ἤθελε ληφθῆ πρόνοια νομοθετικὴ πρὸς προσδιορισμὸν τῶν ἀπαιτουμένων διὰ τὴν συμπλήρωσιν καὶ βελτίωσιν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, καὶ πρὸς προσδιορισμὸν τῶν ἀπαιτουμένων πρὸς συμπλήρωσιν καὶ διαῤῥύθμισιν τῆς ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως, τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα θέλουσι παράγεσθαι ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, θέλουσι διατίθεσθαι ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν κατωτάτην ἐκπαίδευσιν. Μ’ ὅλα ταῦτα, ἐπειδὴ ἡ περιουσία τοῦ Πανεπιστημίου ὑπέστη μείωσιν ἕνεκα τῆς ὑποτιμήσεως τῶν ἀξιῶν, αἵτινες ἀποτελοῦσιν αὐτήν, καὶ πλὴν τῆς μειώσεως, ἣν ὑπέστη τὸ κεφάλαιον τῆς περιουσίας αὐτοῦ, ὑπέστησαν μείωσιν καὶ τὰ ἐτήσια ἔσοδα τὰ ἐκ τοῦ κεφαλαίου τούτου παραγόμενα, τὸ νομοσχέδιον περιέχει διάταξιν, καθ’ ἣν ἐκ τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον θέλει εἰσπράττεσθαι ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, διακόσιαι χιλιάδες κατ’ ἔτος δραχμῶν θέλουσιν ἀποδίδεσθαι εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, ὅπως μὴ παύσῃ ἡ λειτουργία τῶν παραρτημάτων αὐτοῦ. Πλὴν δὲ τῶν διακοσίων τούτων χιλιάδων δραχμῶν, ἐκ τῶν ἐσόδων τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν θέλουσι καταβάλλεσθαι τὰ ἔξοδα τῶν ἐποπτικῶν συμβουλίων καὶ τὰ ἔξοδα τῆς ὁδοιπορίας τῶν ὀφειλόντων νὰ περιοδεύωσι δὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐπιθεωρητῶν. Τὰ ἔξοδα τῶν ἐποπτικῶν συμβουλίων συνίστανται μόνον εἰς τὴν μισθοδοσίαν τῶν ἐπιθεωρητῶν, διότι τὰ ἄλλα μέλη αὐτῶν ὑπηρετοῦσιν ἀμισθί. Πρόεδρος τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου εἶναι ὁ ἀρχιεπίσκοπος τοῦ νομοῦ, μέλη δὲ τοῦ Συμβουλίου ὁ γυμνασιάρχης τοῦ ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ νομοῦ Γυμνασίου, εἷς τῶν ἐπιστημόνων τῆς πόλεως, εἴτε ἰατρὸς εἴτε δικηγόρος, εἷς ἐκ τῶν ἐμπόρων ἢ κτηματιῶν τῆς πόλεως, καὶ ὁ ἐπιθεωρητής, ὅστις μόνος τυγχάνει ἔμμισθος. Πάντα δὲ τὰ ἔξοδα τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου ἀποτελοῦσι ποσὸν ἑβδομήκοντα τεσσάρων περίπου χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος. Λοιπὸν πλὴν τῶν διακοσίων χιλιάδων δραχμῶν θέλουσι καταβάλλεσθαι ἐκ τοῦ ἐσόδου τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν καὶ ἑβδομήκοντα τέσσαρες περίπου χιλιάδες δραχμῶν διὰ τὴν λειτουργίαν τῶν ἐποπτικῶν συμβουλίων, καὶ οὕτω διὰ μικρᾶς δαπάνης θέλει κατασταθῆ οὐ μόνον ἄγρυπνος ἡ ἐπιτήρησις τῶν δημοτικῶν σχολείων, ὅπως ἐπέρχηται ἄμεσος καὶ ταχεῖα ἡ συμπλήρωσις τῶν ἀτελειῶν αὐτῶν, ἀλλὰ θέλει ἐπιτευχθῆ καὶ ἡ ἀπαλλαγὴ αὐτῶν ἀπὸ τῶν περιπετειῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἀλλότρια συμφέροντα περιτρέπουσιν αὐτὴν διὰ τῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν διαπραττομένων. Ἀλλὰ μετὰ τὰς προτεινομένας μειώσεις τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν τὰ νῦν εἰσπραττόμενα, ἀνερχόμενα εἰς 1,494,253 δρ. κατὰ τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1893, θέλουσι πιθανῶς ἀνέλθει εἰς 700,000 δραχμῶν· ἐπειδὴ δὲ 274 χιλιάδες θέλουσιν ἐξ αὐτῶν διατίθεσθαι διὰ τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἀνέφερα πρὸ μικροῦ, ὑπολείπονται 425 χιλιάδες, αἵτινες καὶ αὗται θέλουσι κατὰ τὸ νομοσχέδιον διατίθεσθαι εἰς ἑτέρας ὡμολογημένας ἀνάγκας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Καὶ ποίαν ἄλλην ἀνάγκην ἠδύνατό τις νὰ προλάβῃ, ἐπικειμένην, ἄμεσον, καταγγελλομένην ὑπὸ πάντων ὡς δυσαρέστως καὶ ὀλεθρίως πολλάκις ἐπιδρῶσαν ἐπὶ τῆς τύχης τῶν ἐκπαιδευομένων καὶ τῶν διδασκόντων, ἢ τὴν ἀνάγκην τῆς οἰκοδομῆς ἐκπαιδευτηρίων κατὰ τοὺς κανόνας τῆς παιδαγωγικῆς; Τὴν βαθμιαίαν θεραπείαν τῆς ἀνάγκης ταύτης σκοπεῖ τὸ νομοσχέδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον θέλουσι παρασκευασθῆ δύο ἀρχιτεκτονικῶν σχεδίων τύποι διδακτηρίων, ἑνὸς πλήρους δημοτικοῦ καὶ ἑνὸς κοινοῦ, ἑκατέρου δὲ τῶν τύπων τούτων ἀντίγραφον θέλει ἀποσταλῆ εἰς πάντα τὰ ἐποπτικὰ συμβούλια, ὁ παρ’ αὐτοῖς δὲ ἐπιθεωρητής, περιερχόμενος τοὺς δήμους, θέλει ἐξετάσει, ἐὰν οἱ δῆμοι ἔχωσι διδακτήρια ἰδιόκτητα, καὶ ἂν ταῦτα δύνανται νὰ μετασκευασθῶσιν εἰς διδακτήρια κατὰ ἕνα τῶν δύο τούτων τύπων, ἤ, ἐὰν δὲν ἔχωσι τοιαῦτα, θέλει φροντίσει νὰ ἀνεύρῃ τὰ ἀναγκαιοῦντα γήπεδα, ὅπως ἐπ’ αὐτῶν οἰκοδομηθῶσι τὰ διδακτήρια. Ἐπειδὴ δὲ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μετασκευασθῶσι συγχρόνως πάντα τὰ τυχὸν ὑπάρχοντα δημοτικὰ διδακτήρια, οὐδὲ νὰ οἰκοδομηθῶσι συγχρόνως πάντα τὰ ἀναγκαιοῦντα τοιαῦτα οἰκοδομήματα, τὸ νομοσχέδιον κανονίζει ἐν λεπτομερείᾳ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν θέλει προβῆ ἡ ἐργασία αὕτη, πρὸς ἀποφυγὴν χαρίτων ἢ ἐξαιρετικῶν εὐποιϊῶν πρὸς τὰ ἄτομα ἢ τοὺς δήμους. Διὰ τῶν νομοθετημάτων τούτων ἀποκαθίσταται, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ὁ δῆμος ἐν τῷ δικαιώματι, τὸ ὁποῖον ἔχει, νὰ ἐπιμελῆται τῆς ἀνατροφῆς καὶ ἐκπαιδεύσεως τῶν παίδων τῶν δημοτῶν, τίθενται δ’ αἱ βάσεις συστήματος, δι’ οὗ αἴρονται τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα τώρα ὑπάρχουσι, πληροῦνται τὰ πολλάκις καταγγελθέντα ὡς ὑπάρχοντα κενὰ, καὶ ἐπὶ τέλους δίδοται ἡ ὤθησις, ὅπως ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἴδωμεν ἱδρυόμενα πανταχοῦ σχολεῖα δημοτικὰ καὶ ὅσον οἷόν τε σκοπίμως καὶ πληρέστερον λειτουργοῦντα. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο δικαίωμα τῶν δήμων εἶπον, ἀρχόμενος τοῦ λόγου, ὅτι πρέπει νὰ ἀποδώσωμεν αὐτοῖς. Οἱ δῆμοι ἀπώλεσαν, διότι ἀφῃρέθη ἀπὸ αὐτούς, τὸ δικαίωμα τοῦ ἐνασκεῖν τὴν τοπικὴν ἀστυνομίαν. Πολλοὶ συγχίζουσι τὴν τοπικὴν ἀστυνομίαν μετὰ τῆς γενικῆς, καὶ προβάλλουσιν ἀμέσως τὴν ἀντίῤῥησιν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐμπιστευθῶμεν τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν καὶ τὴν δημοσίαν τάξιν, ἤτοι δικαιώματα πολύτιμα τῶν πολιτῶν καὶ τοῦ Κράτους, εἰς τὰς δημοτικὰς ἀστυνομίας, αἵτινες διευθύνονται ἀπὸ ἁπλοῦς ἀγρότας, ἀπαρασκεύους ἵνα διαχειρισθῶσι τοιαύτην λειτουργίαν, μηδὲ κατηρτισμένους κατὰ τρόπον μεταδόντα αὐτοῖς πλήρη εἴδησιν τῆς ἀξίας τῆς ἐντολῆς των ταύτης. Λέγω συγχίζουσι τὴν τοπικὴν ἀστυνομίαν μετὰ τῆς γενικῆς, διότι τὴν γενικὴν ἀστυνομίαν δὲν πρόκειται νὰ διαχειρισθῶσιν αἱ δημοτικαὶ ἀστυνομίαι, ἀλλὰ διαχειρίζεται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις ἔχει πρὸς τοῦτο ὄργανα τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς χωροφυλακῆς καὶ τοὺς ἄλλους ὑπαλλήλους τῆς διοικήσεως. Ἐὰν δέ που πολλαπλασιάζωνται τὰ ἐγκλήματα, ἀπειλοῦντα τὰ πρόσωπα καὶ τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν, βεβαίως δὲν εὐθύνονται αἱ δημοτικαὶ ἀστυνομίαι, διότι τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα αὗται διαχειρίζονται, εἰσὶ πενιχρὰ καὶ ἀνεπαρκῆ πρὸς ἐκπλήρωσιν τοιαύτης ἐντολῆς, ἀλλὰ πταίει ἡ δημοσία διοίκησις, ἥτις δὲν κατορθώνει νὰ προλαμβάνῃ ἢ νὰ περιστέλλῃ τὸν πολλαπλασιασμὸν τῶν ἐγκλημάτων, ἡ δημοσία διοίκησις δὲ ἀντιπροσωπεύεται ἀπὸ τὸν νομάρχην καὶ ἀπὸ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος καθῆκον ἔχει νὰ φροντίζῃ, ἵνα ταῦτα καταστέλλωνται, τὸν εἰσαγγελέα. Καὶ ὁ νομάρχης καὶ ὁ εἰσαγγελεὺς ἔχουσι ὑπὸ τὰς διαταγὰς αὑτῶν τὰ ὄργανα τῆς χωροφυλακῆς, ἂν δὲ ταῦτα δὲν ἐπαρκῶσιν, ἔχουσι δικαίωμα νὰ ζητῶσιν ἐνίσχυσιν δι’ ὁπλιτῶν τοῦ πεζικοῦ καὶ τῶν ἄλλων σωμάτων τοῦ στρατοῦ. Οἱ τοπικοὶ ἀστυνόμοι, οἱ δημοτικοὶ ἀστυνόμοι, φροντίζουσι περὶ τῆς καθαριότητος τῶν ὁδῶν τοῦ χωρίου, φροντίζουσι νὰ σφάζωνται τὰ σφάγια εἰς ὡρισμένον μέρος, νὰ μὴ ἀφίνωνται θνησιμαῖα ζῷα εἰς τὰς ὁδούς, νὰ διοχετεύωνται σκοπίμως τὰ ὕδατα, εἴτε πρὸς ἄρδευσιν τῶν γαιῶν, εἴτε πρὸς ποτισμὸν τῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν ζῴων· φροντίζουσι νὰ διατηρῶνται αἱ δημοτικαὶ ὁδοὶ αἱ ἄγουσαι εἰς τοὺς ἀγροὺς, νὰ μὴ καταστρέφωνται οἱ καρποὶ τῶν ἰδιωτικῶν κτημάτων, νὰ μὴ βλάπτωνται ἢ καταστρέφωνται τὰ κτήματα ἀπὸ τὰ ζῷα, νὰ ὑπάρχῃ ἐν τοῖς χωρίοις καὶ ταῖς κώμαις ἡ προσήκουσα εὐπρέπεια καὶ τάξις, νὰ τηρῶνται αἱ οἰκοδομικαὶ γραμμαὶ κατὰ τὰ ὑπάρχοντα σχέδια, ὅπου τοιαῦτα ὑπάρχουσι· φροντίζουσιν, ἵνα τὸ ὕδωρ τῶν πόλεων διατηρῆται ἐν καλῇ καταστάσει, ἵνα προλαμβάνωνται ἢ καταστέλλωνται αἱ πυρκαϊαί, ἵνα προστατεύωνται τὰ ἤθη τῶν κατοίκων, ἵνα μὴ ἐπιτρέπωνται ἐν ταῖς ὁδοῖς ἀσχημοσύναι. Αὐτὰ δὲν εἶναι ἔργα τοῦ Κράτους, ἂν δὲ ταῦτα ἤθελον ἀνατεθῆ εἰς αὐτό, ἤθελεν ἀσχολεῖσθαι τὸ Κράτος εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν μικρῶν τούτων καθηκόντων, οὐδὲ ἤθελεν ἀπολείπεται αὐτῷ χρόνος, ἵνα ἐπιμελῆται τῶν κυρίων καθηκόντων αὑτοῦ, οὕτω δ’ ἤθελε καταστῆ ἀνίκανον νὰ μεριμνᾷ περὶ τῶν μεγάλων συμφερόντων τῆς χώρας. Ἀλλ’ οἱ ἀντιφρονοῦντες ἐδικαιολόγησαν τὴν ἀναίρεσιν τοῦ δικαιώματος τούτου τοῦ δήμου καὶ τὴν ἐγκατάστασιν τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, διαφόρους προβαλόντες λόγους, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἐπανειλημμένως ἀνέφερον ἕνα, ὅστις κατὰ τὸν χρόνον τοῦτον πείθει εὐκολώτερον, διότι εἶναι ἐπιτακτικώτερος, τὸν λόγον τῆς οἰκονομίας τῶν δημοσίων χρημάτων· ἔλεγέ τις τῶν Ὑπουργῶν, ὅτε συνεζητεῖτο τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας τὸ σύστημα, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία εἶναι προσέτι μέτρον οἰκονομικόν. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν κατεδείχθη τοιοῦτον ἐν τῇ ἐφαρμογῇ. Ἐγὼ ἐξήτασα πάσας τὰς λεπτομερείας τῆς λειτουργίας τοῦ θεσμοῦ τούτου, καὶ εὗρον ὅτι οἱ μὲν δῆμοι ὑπεχρεώθησαν νὰ εἰσφέρωσιν 1,200,000 δραχμῶν, ἂν καὶ ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου κατὰ τὸ 1894 δὲν κατωρθώθη νὰ εἰσπραχθῶσι μέχρι τῆς 31 Μαρτίου 1895, εἰμὴ μόνον δραχ. 782,985.37, ἤτοι ἔλασσον τοῦ ἐπιβληθέντος εἰς τοὺς δήμους ποσοῦ κατὰ 417,014.63, τὸ δὲ δημόσιον ταμεῖον δαπανᾷ κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν δραχ. 3,044,372 καὶ προσέτι δι’ ἐνοίκια Εἰρηνοδικείων 150,000, τὸ ὅλον δραχ. 3,194,372· ἂν δὲ ἐκ τούτων ἀφαιρεθῶσι τὰ ὑπὸ τῶν δήμων εἰσφερόμενα, ὡς εἴρηται, ἤτοι αἱ 782,985.37, καὶ προσέτι δραχμαὶ 762,500 περίπου, τὰς ὁποίας οἰκονομεῖ ἐκ τοῦ μισθοῦ τῶν ἐν τῇ ἀστυνομικῇ ὑπηρεσίᾳ τεταγμένων ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν, ὑπολείπεται εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ταμείου δαπάνη δραχ. 1,648,887. Οὕτω τὸ νομοθέτημα τοῦτο δὲν εἶναι οἰκονομικὸν, ἀλλὰ δαπανηρότατον· ἀλλ’ εἶναι προσέτι καὶ ἐπιστημονικῶς μὴ ὀρθὸν, διότι ἀναιρεῖ τὰ δικαιώματα τῶν δήμων. Ἑπομένως εἶναι μέτρον σπατάλης, διότι ἐπιβαρύνει τὸ δημόσιον ταμεῖον διὰ δαπάνης, τὴν ὁποίαν τοῦτο ἠδύνατο ν’ ἀποφύγῃ, εἶναι καὶ μέτρον ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης ἀποδοκιμαζόμενον. Ἀλλὰ πλὴν τούτου εἶναι καὶ ἀντισυνταγματικόν. Ὅτε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καθ’ ἑκάστην ἀπηθύνοντο ἐρωτήσεις πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν διὰ πράξεις βίας, διὰ ὕβρεις πρὸς τὰ πρόσωπα, διὰ τραχύτητα κατὰ τὴν ἐνέργειαν, διὰ κακοποιήσεις τῶν πολιτῶν καὶ δι’ ἄλλας πράξεις βίας ἀγρίας καὶ ἀσέμνου, μικρὸν διαφερούσας τῶν βασάνων, τὰς ὁποίας τὸ Σύνταγμα ἀπαγορεύει, ὁ τότε ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ὕψονε τοὺς ὤμους αὑτοῦ, καταγγέλλων οὕτω τὴν ἰδίαν ἀδυναμίαν του πρὸς καταστολὴν τῶν διαπραττομένων, ὁ δ’ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, μὲ ὅλην τὴν προθυμίαν, τὴν ὁποίαν ἠσθάνετο, ὡς γενναῖος ἀξιωματικός, ἐνόει, ὅτι δὲν εἶχε τὴν ἱκανότητα, ἵνα θεραπεύσῃ τὸ κακόν. Ἐὰν συνιστᾶτο Ὑπουργεῖον τῆς Ἀστυνομίας, ὅσον ἀπαισία καὶ ἂν ἦναι τῶν Ὑπουργείων τῆς Ἀστυνομίας ἡ ἱστορία, ἤθελεν ὑπάρχει ἀρχὴ ὑπεύθυνος ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ θὰ ἦτό τις ὀφείλων νὰ δώσῃ λόγον εἰς αὐτήν, διότι δὲν ἐφρόντισε νὰ προλάβῃ ἢ δὲν ἠδυνήθη νὰ καταστείλῃ τὰς παρεκτροπὰς τῶν ὀργάνων τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας· ἀλλὰ ποίαν εὐθύνην ἠδύνατο νὰ ἀναλάβῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἢ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τὰς παρεκτροπὰς τῶν ὀργάνων τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ἀφοῦ δὲν εἶχον ἐξουσίαν οὔτε νὰ προλάβωσιν οὔτε νὰ καταστείλωσιν αὐτάς; Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον κάθηται ἐν Ἀθήναις, τοῦ ὁποίου δὲ τὰ μέλη τίς οἶδε πῶς ἐγνώρισαν τὴν Ἑλλάδα, οὐχὶ δὲ πάντως ὡς προσήκει νὰ γνωρίζωσιν αὐτὴν οἱ διοικοῦντες αὐτήν, Συμβούλιον ἐν ᾧ κρατοῦσιν αἱ γνῶμαι ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ἐγὼ ἀνέχομαι ἢ καὶ ἐπαινῶ, ὅταν διαπράττωνται κατὰ τὴν στρατιωτικὴν ἐνέργειαν τοῦ στρατοῦ, ἀποστέργω ὅμως, ὅταν καταδηλόνωνται ἐν τῇ ἐκτελέσει τῆς διοικήσεως, τὸ Συμβούλιον τοῦτο διαχειρίζεται ἀνευθύνως τὴν ἐπιτήρησιν καὶ τὸν ἔλεγχον, τὰ δύο ταῦτα δικαιώματα, ὧν ἄνευ ἡ διοίκησις καθίσταται τυραννίς. Ἐγὼ δὲν ἰσχυρίζομαι, ὅτι ἡ δημοτικὴ ἀστυνομία ἔχει ὀργανισμὸν πλήρη καὶ τέλειον, ὅτι εἶναι ἀκμαία· γνωρίζω δὲ ἄλλως, ὅτι τὸ ἀστυνομεῖν εἶναι δυσκολώτατον μάθημα, τὸ ὁποῖον παρ’ ἡμῖν ἀγνοῶ ἂν πολλοὶ ἠδυνήθησαν νὰ καταμάθωσιν. Εἶναι εὔκολον ἴσως νὰ εὑρίσκητε νομάρχας ἢ διαχειριστὰς ἄλλης τινὸς δημοσίας ἐντολῆς, ἀλλ’ ἀστυνόμους δυσκολώτατον, διότι ὀλίγιστοι ἐνέκυψαν εἰς εἰδικὴν τοῦ κλάδου τούτου σπουδήν. Εἰς ἑβδομήκοντα καὶ πλέον κλάδους διαιρεῖται τὸ ἀστυνομεῖν, ἡμεῖς δὲ νομίζομεν, ὅτι ἀστυνομεῖν εἶναι μόνον τὸ φροντίζειν νὰ μὴ ζητωκραυγάζωσιν ἐν τῇ πόλει, ἤ, ἂν ζητωκραυγάζωσι, νὰ τὸ πράττωσι τοὐλάχιστον ὑπὲρ ἀνθρώπων, τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματά εἰσιν ἀρεστά· τὸ φροντίζειν νὰ μὴ ᾄδωσιν ἐν τοῖς οἰνοπωλείοις, ἤ, ἂν μεθυσθῶσι, νὰ μὴ ἀνταλλάσσωσι ῥαπίσματα ἢ τραύματα. Ἀλλὰ ταῦτα εἶναι τὰ ὀγκώδη ἔργα τῆς ἀστυνομίας, τὰ ὁποῖα, ἐὰν παραβάλωμεν πρὸς τὰ ὑψηλότερα ἄλλα καθήκοντα αὐτῆς, δυνάμεθα νὰ χαρακτηρίσωμεν, οὐχὶ βεβαίως τὰ ἄτομα, ἀλλὰ τὰς πράξεις, ὡς τὰ χυδαῖα ἔργα τῆς ἀστυνομίας. Τὰ εὐγενῆ ὅμως ἔργα τῆς ἀστυνομίας ἀγνοῶ ἂν παρ’ ἡμῖν ἀστυνόμος, εἴτε στρατιωτικὸς εἴτε πολιτικός, ἠδυνήθη νὰ ἐννοήσῃ καὶ νὰ διεξαγάγῃ. Λοιπὸν δὲν ἀμφισβητῶ, ὅτι οἱ δημοτικοὶ ἀστυνόμοι δὲν εἶναι ἄρτιοι· ὁμολογῶ μάλιστα, ὅτι ἐν τοῖς ἀγροτικοῖς δήμοις εἰσὶν ἀγρόται ἀμαθεῖς, ὅτι ἐνιαχοῦ ἴσως καὶ χυδαῖοι, ὅτι ἐνίοτε συμβαίνει νὰ μὴ ἦναι καὶ ὄργανα ἀρετῆς, ἢ καί τις νὰ ἐξετράπη εἰς ἐγκληματικὴν πρᾶξιν. Πάντα ταῦτα ἀποδέχομαι· ἀλλὰ διατὶ δὲν τρέπετε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν ἐπὶ τὰς ἀνωτέρας τάξεις τῆς κοινωνίας, διὰ νὰ εὕρητε ὡσαύτως ἀτελείας; Δὲν εὑρίσκετε ἀτελείας εἰς τοὺς νομάρχας; δὲν εὑρίσκετε ἀτελείας εἰς τοὺς δικαστάς; δὲν εὑρίσκετε ἀτελείας εἰς τοὺς οἰκονομικοὺς ὑπαλλήλους; δὲν εὑρίσκετε ἀτελείας εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς τοὺς Ὑπουργούς; Πῶς λησμονεῖτε τὰς ἀτελείας αὐτῶν τῶν στρατιωτικῶν ἀστυνόμων, καὶ παρουσιάζεσθε καὶ γίνεσθε αὐστηροὶ κριταὶ τῶν δημοτικῶν ἀστυνόμων; Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἀποστέργω, ἐὰν γνωρίσητέ τινα τῶν δημοτικῶν ἀστυνόμων ἀνίκανον νὰ διαχειρίζηται τὰ καθήκοντα τῆς δημοτικῆς ἀστυνομίας, νὰ ἀφαιρέσητε ἀπὸ αὐτὸν τὴν ἀστυνομικὴν ἐξουσίαν· ἀλλὰ μὴ ἀνακαλεῖτε τὸ δικαίωμα αὐτὸ ἀπὸ τὸν δῆμον, μὴ ζητεῖτε νὰ μεταποιήσητε τὸν δῆμον τῶν Ἀπεραντίων ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ τῆς Εὐρυτανίας, ἢ τὸν τῆς Θελπούσης ἐν Γόρτυνι, εἰς τὸν δῆμον τῆς πόλεως τῶν Παρισίων ἢ τοῦ Βορδὼ ἢ τοῦ Ὀρλεάνς. Οἱ δημόται Θελπούσης εἶναι κτηνοτρόφοι, ζῶντες ἐπὶ τῶν ὀρέων καὶ ἐν τοῖς δάσεσι· λέγουσι δέ, ὅτι εἶδον ποτὲ στρατιώτας τοῦ ἱππικοῦ καὶ ἐξεπλάγησαν, καὶ ἐτράπησαν εἰς φυγήν, διότι ἐνόμιζον, ὅτι ὁ ἱππεὺς καὶ ὁ ἵππος εἰσὶν ἓν ὅλον, μία ὕπαρξις ὑπερανθρώπινος. Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι πρέπει νὰ τροποποιηθῇ ἡ περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας νομοθεσία, καὶ νὰ ἐπιτραπῇ διὰ νόμου νὰ συνιστῶνται διοικητικαὶ ἀστυνομίαι οὐχὶ μόνον ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ, ἀλλὰ ἐν πάσαις ταῖς πρωτευούσαις τῶν νομῶν καὶ ἐν πάσαις ταῖς πρωτευούσαις τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ προσέτι ἐν ἐκείνοις τοῖς δήμοις, οἵτινες ἔχουσι πληθυσμὸν ὑπερβαίνοντα τὰς 15,000 ψυχῶν· ἐκεῖ δ’ ὅπου συνιστῶνται διοικητικαὶ ἀστυνομίαι, ἡ Κυβέρνησις νὰ διορίζῃ ἀξιωματικοὺς ὡς ἀστυνόμους, ἀλλὰ νὰ δύναται νὰ διορίζῃ καὶ πολιτικούς, ἔχοντας ὡρισμένα προσόντα. Δὲν διωρίζοντο ἀξιωματικοὶ καὶ πρότερον εἰς τὴν διοικητικὴν ἀστυνομίαν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, πρὸ τοῦ νόμου περὶ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας; Τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἀναγραφῶσι διὰ τοὺς διοριζομένους πολιτικοὺς ἀστυνόμους, εἶναι ἰδίως ἡ δικαστικὴ ὑπηρεσία, ἢ τῶν εἰσαγγελέων ἢ ἄλλων παραπλησίων δικαστικῶν λειτουργῶν, ἢ ἡ τῶν εἰρηνοδικῶν πρώτης τάξεως μετὰ ὑπηρεσίαν ὡρισμένων ἐτῶν, ἢ ἄλλη τις δημοσία ὑπηρεσία, τῆς ὁποίας ἡ φύσις μεταδίδωσι προπαρασκευήν τινα διὰ τὴν ἐνάσκησιν τῶν ἀστυνομικῶν καθηκόντων. Ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς δήμους ἐκείνους, ἐν οἷς ὁ πληθυσμὸς δὲν ὑπερβαίνει τὰς 15 χιλιάδας ψυχῶν, καὶ ἐκεῖ στέργομεν τὴν σύστασιν διοικητικῆς ἀστυνομίας, ἐὰν ὁ εἰσαγγελεὺς καὶ ὁ νομάρχης καταγγείλωσιν, ὅτι ἐπολλαπλασιάσθησαν αἱ ἐγκληματικαὶ πράξεις καὶ ὅτι ἡ δημοτικὴ ἀστυνομία δὲν ἀποδεικνύεται ἱκανὴ νὰ προλάβῃ αὐτάς, καὶ ἐὰν βεβαιώσῃ ὁ εἰσαγγελεύς, ὅτι ὁ δημοτικὸς ἀστυνόμος δὲν ἐπαρκεῖ νὰ βεβαιώσῃ τὰς πράξεις ταύτας, οὐδὲ νὰ ἐργασθῇ εἰς τὴν καταστολὴν αὐτῶν, καὶ ἀφοῦ κληθῇ ὁ δήμαρχος ἢ ὁ ἀστυνόμος εἰς ἀπολογίαν, καὶ ἐκ ταύτης βεβαιωθῇ ἡ ἀνικανότης αὐτοῦ, στέργομεν καὶ τότε τὴν σύστασιν διοικητικῆς ἀστυνομίας. Ἀλλὰ δὲν στέργομεν νὰ ἀναιρεθῇ τὸ δικαίωμα τῶν δήμων ἐν γένει. Ἡμεῖς στέργομεν ἀντὶ τῶν ἀστυνομικῶν κλητήρων νὰ χρησιμεύωσιν οἱ ἀστυφύλακες ὡς ἀστυνομικοὶ κλητῆρες, οὐχὶ ὅμως ὡς στρατιωτικὸν σῶμα. Ἓν τοιοῦτον στρατιωτικὸν σῶμα πρέπει νὰ ὑπάρχῃ, ἡ χωροφυλακή· δὲν δύνανται δὲ δύο σώματα τοῦ στρατοῦ νὰ διαχειρίζωνται τὴν αὐτὴν ἐντολήν, διότι θέλει ἐπέλθει οὐχὶ ἡ ἅμιλλα, ἀλλ’ ἡ σύγκρουσις, ἢ ἡ ἀποῤῥόφησις τοῦ ἑνὸς ἀπὸ τὸ ἄλλο. Νομοθέτημα τοιοῦτον σκοποῦμεν νὰ προτείνωμεν εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα ἡ ἐφαρμογή του ἀρχίσῃ ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1896, διότι ἡ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο σύμπτωσις τῆς ἐνεργείας τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν καθιστᾷ ἀμφίβολα τὰ τῆς διοικήσεως τῶν δήμων, πρέπει δὲ νὰ περιμένωμεν τὴν ἔκβασιν αὐτῶν, ὅπως μεταβῶμεν ἀπὸ τῆς μιᾶς καταστάσεως εἰς τὴν ἄλλην ὁμαλῶς, ἄνευ διαταράξεως τῆς ἁρμονικῆς λειτουργίας τῆς διοικήσεως. Οὕτω θέλει γενῇ δυνατὸν ν’ ἀποκατασταθῇ ὁ δῆμος ἐν τῷ δικαιώματι αὑτοῦ, νὰ ἐλαττωθῶσι τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους κατὰ ἓν περίπου ἑκατομμύριον δραχμῶν, καὶ νὰ συναρμολογηθῇ εἷς θεσμὸς, ὅστις πρέπει νὰ λειτουργῇ ὡς θεσμὸς δημοτικὸς, βάσις τοῦ ὅλου πολιτειακοῦ οἰκοδομήματος...

§12ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ διακόψωμεν ἐπ’ ὀλίγον.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ ἓν τέταρτον. (Μετὰ τὴν διακοπὴν ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις).

§14Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα κατέθηκα, δύνανται νὰ διαιρεθῶσιν εἰς τρεῖς τάξεις· εἰς νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀπῃτοῦντο νὰ ψηφισθῶσιν, ἵνα κατασταθῇ δυνατὴ ἡ ἐλάττωσις τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα νόμοι κρατοῦντες ἐκανόνισαν· εἰς νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα σκοποῦσι τὴν περισυλλογὴν τῆς καταστάσεως ἡμῶν, ἥτις βεβαίως πρέπει νὰ περισυλλεχθῇ καὶ νὰ διαῤῥυθμισθῇ· καὶ εἰς νομοσχέδια σκοποῦντα τὴν ἀνόρθωσιν θεσμῶν λειτουργούντων καὶ τὴν συναρμολογίαν τῶν ἐξαρθρωθέντων μερῶν αὐτῶν. Εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν νομοθετημάτων τῆς περισυλλογῆς ἀνήκει καὶ ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ εἰσαγάγω ἤδη, διὰ τοῦ ὁποίου καταργεῖται ὁ νόμος περὶ συντηρήσεως τῶν ὁδῶν. Ὁ νόμος περὶ συντηρήσεως τῶν ὁδῶν καθιστᾷ τὸ σύστημα τῆς δι’ ὁδοστατῶν συντηρήσεως. Τὸ σύστημα τοῦτο καὶ ἄλλοτε εἶχε τεθῇ ἐν ἐφαρμογῇ, κατὰ τὴν γνώμην δὲ καὶ ἐμοῦ καὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶχον εἰσαγάγει τότε αὐτὸ καὶ εἶχον ἐπιμεληθῆ τῆς συζητήσεως αὐτοῦ, τὸ σύστημα εἶχεν ἀτελείας. Ἰδίως ἐν ταῖς χώραις, αἵτινες κοινοβουλευτικῶς κυβερνῶνται, ἡ νομοθεσία πρέπει νὰ μὴ παρέχῃ πολλὰς εὐκολίας εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τῶν Ὑπουργῶν. Καὶ ἐγὼ μὲν φρονῶ, ἂν καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων δὲν ἔχει τοιαύτην γνώμην, ὅτι τὸ σύστημα τῆς δι’ ὁδοστατῶν συντηρήσεως τῶν ὁδῶν εἶναι σύστημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἐκπληροῖ τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν ἐνομοθετήθη, καὶ χρησιμεύει καὶ ὡς μέσον πολιτικῆς ἐπιδράσεως, ὡς τοιοῦτον δὲ, συντελεῖ εἰς τὴν μείωσιν τοῦ πολιτικοῦ χαρακτῆρος τῶν πολιτῶν· διὰ τοῦτο προτιμῶ τὸ σύστημα τῆς διὰ δημοπρασιῶν μειοδοτικῶν καὶ ἐργολαβιῶν συντηρήσεως τῶν ὁδῶν. Ἐν τῷ παρασκευασθέντι νομοσχεδίῳ περιελήφθησαν διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἐξασφαλίζουσιν ὅσον οἷόν τε τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν, ἤτοι τὴν πρόνοιαν καὶ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν μηχανικῶν εἰς τὴν ἀκριβῆ ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων τῶν ἀναλαμβανόντων τὴν ἐργασίαν διὰ μειοδοτικῶν δημοπρασιῶν ἐργολάβων· τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καταθέτω σήμερον. Τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἦτο ἐν τῇ ἀρχῇ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ἐφήρμοζε γνώμην ἐπὶ θέματός τινος ἀφορῶντος τὴν ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν, ὅλως διάφορον τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ἔχω. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, ὡς ἀσύμφορον, εἰς Κράτος ὡς τὸ ἡμέτερον, νὰ παρέχῃ ἀπολύτως καὶ ἄνευ τινὸς περιορισμοῦ τὴν ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν εἰς τοὺς μὴ ἔχοντας αὐτήν, οὐδὲ νὰ ἀναλαμβάνῃ οὕτω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παρέχῃ τὴν προστασίαν του ἐκτὸς τοῦ Κράτους εἰς ἀνθρώπους, οἵτινες πρώτην φορὰν ἐπισκέπτονται τὴν χώραν· πρέπει δὲ νὰ ἐπαναχθῶσιν ἐν ἰσχύϊ αἱ περὶ τούτου διατάξεις τοῦ ἀστικοῦ νόμου τοῦ 1856· ἑπομένως νομίζω, ὅτι εἶναι ἀναγκαία διὰ τὴν πολιτογράφησιν καὶ προηγουμένη δοκιμασία. Ὁ ἀστικὸς νόμος τοῦ 1856 προσδιώρισε τὴν διάρκειαν αὐτῆς διὰ τοὺς ὁμοφύλους διετῆ, ἐνῷ ὁ νόμος ὁ ἀρχικὸς τοῦ 1835 εἶχε προσδιορίσει αὐτὴν τριετῆ καὶ δι’ αὐτούς. Ἀποδέχομαι ἐντελῶς τὰς ἰδέας, αἵτινες ἐπεκράτησαν κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ εἰρημένου ἀστικοῦ νόμου τοῦ 1856. Ἐν τούτοις κατὰ τὸ 1881, ὅτε τὸ Κράτος εὑρίσκετο ἐν ἐκτάκτῳ περιστάσει, διότι ἦτο ἐν ἐπιστρατεύσει καὶ παρεσκευάζετο νὰ διεκδικήσῃ, ἀνάγκης δοθείσης, διὰ τῶν ὅπλων τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἀνεγνώρισεν εἰς αὐτὸ ἡ ἐν Βερολίνῳ συνελθοῦσα Εὐρώπη, κατὰ τὸ 1881, λέγω, ἐψηφίσθη νόμος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἠνεῴχθησαν αἱ θύραι τοῦ Κράτους εἰς πάντα ἀνήκοντα εἰς τὴν Ἑλληνικὴν φυλήν. Ἀλλὰ ὁ νόμος ἦτο ἔκτακτος, χάριν τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων, καθ’ ἃς ἐξεδόθη. Ἐνῷ δ’ ἔπρεπεν, ὅταν αὗται παρῆλθον, νὰ παύσῃ τοῦ ἐκτάκτου τούτου μέτρου ἡ ἰσχύς, τοῦτο δὲν ἔπαυσεν, ἀλλ’ ἐξηκολούθησε νὰ λειτουργῇ, καὶ ἐὰν κατὰ τὸ 1881 ἐσκόπει νὰ προσεταιρισθῇ τὴν ἐπικουρίαν πάντων τῶν μελῶν τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς εἰς τὸ ἐπιβαλλόμενον τότε ὑπὸ τῆς ἀνάγκης ἐθνικὸν ἔργον, μετὰ ταῦτα ὁ σκοπὸς αὐτοῦ μετετράπη, καὶ κατεδικάσθη τὸ μέτρον τοῦτο νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ὄργανον δημιουργίας ἐκλογέων ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ, ἵνα διαμορφώσωσι τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς κατὰ τοὺς πόθους τούτου ἢ ἐκείνου. Δι’ ἁπλῆς δηλώσεώς τινος ἐξεδίδετο διάταγμα καὶ ἐχαρακτήριζεν αὐτὸν πολίτην, καὶ οὗτος ἐνεγράφετο ἐν τοῖς ἐκλογικοῖς καταλόγοις, καὶ ἐψήφιζε τὸν δήμαρχον καὶ τοὺς Βουλευτάς. Εἵπετο ὅτι ἡ κατάχρησις αὕτη ἤθελεν ἀποφέρει ἄξια αὐτῆς ἀποτελέσματα, τὴν διαφθορὰν τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, καὶ τὴν παραποίησιν τῆς θελήσεως τῶν ἀληθῶν ἐκλογέων. Ἀλλ’ εἶχε καὶ ἕτερον ἄτοπον, ὅτι τὸ Κράτος ἀνελάμβανεν ὑποχρεώσεις πρὸς αὐτούς, τοὺς οὕτω κηρυττομένους πολίτας Ἕλληνας, τὰς ὁποίας δὲν ἠδύνατο νὰ ἐκπληρώσῃ, διότι, ὅταν οὗτοι ἀπήρχοντο εἰς τὰ Κράτη, ἀπὸ τὰ ὁποῖα εἶχον ἔλθει, δὲν ἀνεγνωρίζοντο ἐκεῖ ὡς Ἕλληνες, καὶ κατεπιέζοντο, καὶ ἀπηύθυνον πρὸς τὴν πατρίδα παράπονα καὶ κραυγάς, ἡ δὲ πατρὶς δὲν ἠδύνατο νὰ προστατεύσῃ αὐτούς. Νομίζω ὅτι Κράτη, τὰ ὁποῖα στηρίζουσι τὴν δύναμιν αὐτῶν ἐπὶ τῶν ἐλπίδων καὶ τῶν παραδόσεων τῆς ἱστορίας, καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῶν τηλεβόλων καὶ τῶν ὅπλων, δὲν πρέπει νὰ ἀναλαμβάνωσιν ὑποχρεώσεις τοιαύτας, διότι ἀπολλῦσι τὸ γόητρον αὐτῶν, ὅταν δὲν δύνανται νὰ παρέχωσι προστασίαν εἰς τοὺς καταπιεζομένους ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ πολίτας. Διὰ τοῦτο κατὰ τὸ 1890, ὅτε ἡ ἀπόφασις τοῦ Βασιλέως μὲ ἐκάλεσεν εἰς τὴν ἀρχήν, ἔσπευσα νὰ προτείνω νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη, καταργοῦν τὸν νόμον τοῦ 1881, ἀλλὰ μετ’ ὀλίγον, ὅτε ἀνετράπην κατὰ τὴν 17 Φεβρουαρίου 1892, οἱ διαδεξάμενοι ἡμᾶς διὰ νόμου κατήργησαν τὸν νόμον τὸν τῇ εἰσηγήσει ἡμῶν ἐκδοθέντα, καὶ ἐπανήγαγον ἐν ἰσχύι τὸν νόμον τοῦ 1881. Ἐπέπρωτο νὰ συντελῶ καὶ ἐγὼ εἰς τὴν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη πολλάκις δοθεῖσαν νομοθετικὴν παράστασιν, ἵνα ἀλληλοδημιουργῶνται καὶ ἀλληλοκαταλύωνται οἱ νόμοι. Ἐὰν τοῦτο πράττω σήμερον, δὲν τὸ πράττω ἐκ πείσματος, ἀλλ’ ὑπὲρ γνώμης, τὴν ὁποίαν ἔχω καὶ ἡ ὁποία συνδέεται μετὰ ζητήματος ἐθνικοῦ καὶ πολιτειακοῦ. Διὰ τοῦτο, διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ εἰσάγω, προτείνω τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου τοῦ 1881, καὶ τὴν ἐπαναγωγὴν ἐν ἰσχύι τοῦ νόμου τοῦ 1856. Εἶχον ἀναγγείλει εἰς τὴν Βουλήν, ὅτε προσεπάθουν νὰ πείσω αὐτὴν νὰ μὴ ψηφίσῃ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου προσδιωρίζοντο αἱ ἕδραι τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, ὅτι, ἐὰν ἐψηφίζετο καὶ ἐγίγνετο νόμος, ἤθελον προτείνει τὴν κατάργησιν αὐτοῦ, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελον ἐπανέλθει εἰς τὴν ἀρχήν· τὴν ἐπαγγελίαν δὲ ταύτην ἐκπληρῶ, προβάλλων τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος νομοσχέδιον. Ἡ ὑπερτίμησις τοῦ χρυσοῦ, ἤτοι ἡ ὑποτίμησις τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου καὶ ἡ αὔξησις εἰσαγωγικῶν τελῶν καθιστῶσιν ἀντικείμενά τινα, εἰσαγόμενα ἔξωθεν, δυσαπόκτητα, διότι ἡ ἀγοραία τιμὴ αὐτῶν ὑψοῦται ὑπεράνω τῶν λογικῶν ὅρων. Τινὰ τῶν ἀντικειμένων τούτων εἶναι χρήσιμα εἰς τροφὴν τῶν τῆς ἐργατικῆς τάξεως, ἢ, διὰ νὰ ὁμιλήσω εὐρύτερον, εἰς τὰς μὴ εὐπόρους τάξεις τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν. Ἔμαθον ὅτι πρόκειται σύμβασις μετὰ τῆς Ῥωσσίας, διὰ τῆς ὁποίας συνεφωνήθη ἡ ἐλάττωσις εἰσαγωγικῶν τινων δασμῶν, καὶ ὅτι εἴδους τινὸς τοιούτου εἰσαγομένου καὶ χρησίμου εἰς τροφὴν τῶν μὴ εὐπόρων τάξεων ἠλαττώθη ὁ δασμὸς ἀπὸ 100 εἰς 50%, ἤτοι τοῦ κοκκίνου χαβιαρίου· ἀλλ’ εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν ὑπάγεται καὶ ὁ ἰχθὺς ὁ ὀνομαζόμενος Γάδος ἢ Μπακαλιάρος, χρησιμεύων εἰς τροφὴν τῶν μὴ εὐπόρων τάξεων· διὰ τοῦτο προτείνω νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐλαττοῦται τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου τῆς τροφῆς. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ ὑπάρχουσι διατάξεις περὶ ἐλαττώσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους καὶ ἑτέρων τινῶν εἰδῶν, οἷον εἴδους νημάτων χρησιμευόντων εἰς τὴν φλανελλοποιΐαν, καὶ τὴν βιομηχανίαν δὲ ταύτην κρίνω ἀξίαν ὑποστηρίξεως, καὶ διὰ τοῦτο περιέλαβον τὰς περὶ ταύτης διατάξεις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Πρὸς τούτοις εἰσάγω εἰς τὴν Βουλὴν καί τινα νομοσχέδια, δι’ ὧν πρόκειται νὰ τακτοποιηθῶσι λογαριασμοὶ τῆς διαχειρήσεως τοῦ παρελθόντος ἔτους 1894.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθέντα νομοσχέδια θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 73–99).

§16ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἕνεκα ὅλως ἐκτάκτων περιστάσεων, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα, καὶ τὰς ὁποίας γνωρίζετε, ἀναγκάζομαι νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον περὶ ἀναβολῆς τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ ἀναβάλλονται διὰ τὴν τρίτην Κυριακὴν τοῦ μηνὸς Σεπτεμβρίου, ἤτοι τὴν 17 Σεπτεμβρίου. Θεωρῶ περιττὸν νὰ συστήσω τὸ κατεπεῖγον τοῦ νομοθετικοῦ τούτου μέτρου.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 100).

§18Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ λάβητε πρόνοιαν, ὅπως συνέλθωσιν αἱ ἐπιτροπαὶ καὶ ἐνασκήσωσι τὸ καθῆκον τῆς προεξελέγξεως τῶν νομοσχεδίων.

§19ΜΠΟΥΤΟΣ. Ὡς γνωρίζετε, κύριε Πρόεδρε, δυνάμει τοῦ κειμένου νόμου, μέχρι τῆς 7 τρέχοντος μηνὸς προτείνονται ὑποψήφιοι διὰ τὰς θέσεις δημάρχων, δημαρχικῶν παρέδρων καὶ δημοτικῶν συμβούλων. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ θεωρήσῃ τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑποβληθὲν νομοσχέδιον ὡς κατεπεῖγον, καὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ψηφισθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 34 τοῦ Κανονισμοῦ, τοῦτο δὲν δύναται νὰ γείνῃ.

§21ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ ἀνακήρυξις, περὶ ἧς ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτής, προβλέπεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§22ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τουλάχιστον ἂς ἀναγνωσθῇ, διὰ νὰ λάβωμεν γνῶσιν.

§23ΡΑΛΛΗΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμόν, τὰ νομοσχέδια τυποῦνται καὶ διανέμονται εἰς τοὺς Βουλευτάς, κατόπιν δὲ ἡ Βουλὴ δύναται, ἂν θέλῃ, νὰ κηρύξῃ οἱονδήποτε νομοσχέδιον κατεπεῖγον ἢ μή· ὑποθέτω δὲ, ὅτι τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον λαμβάνει πρόνοιαν περί τε τῶν ἀναγκασθέντων νὰ παραιτηθῶσι καὶ περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι προτίθενται νὰ ἐκτεθῶσι.

§24ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἡμεῖς ἐζητήσαμεν ἁπλῆν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως λάβωμεν γνῶσιν τοῦ περιεχομένου.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον θέλει τυπωθῆ. Παρακαλῶ τὰ μέλη τῶν ἐπιτροπῶν, ὅπως συνέλθωσι καὶ ἐκλέξωσι τοὺς προέδρους καὶ γραμματεῖς αὐτῶν. Ἐπειδὴ δὲν ἔχομεν ἀκόμη ἡμερησίαν διάταξιν, θὰ ἔχωμεν συνεδρίασιν τὴν Δευτέραν, ὥρᾳ 5 μ. μ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 8 καὶ 45′ μ. μ.