1894.12.23

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 43

Τῆς 23 Δεκεμβρίου 1894.

(Παρασκευή).

Ὥρᾳ 6 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἀλλὰ πρὸ τούτου, ἐπειδὴ ἀντιλαμβάνομαι, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα μόλις ἐπερατώθη ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου, καὶ ἦσαν παρόντες 106. Προσέλθετε ὡς ψηφολέκτης. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν Βουλευτῶν, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Ι. Ἀντωνοπούλου καὶ Ἡρ. Καλαμπάκα, μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Παρόντες 106.

§4Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ἡμερῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὑπεσχέθη ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι θὰ διορίσῃ καθηγητὴν τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης ἐν τῷ Διδασκαλείῳ Τριπόλεως, ἀλλὰ, καίτοι ἔκτοτε παρῆλθον πολλαὶ ἡμέραι, δὲν προέβη εἰς τὸν διορισμὸν αὐτοῦ, τὸ δὲ Διδασκαλεῖον ἀργεῖ. Σήμερον δὲ μοὶ ἀναγγέλονται ἐκεῖθεν παράπονα, ὅτι, ἐνῷ τὸ Διδασκαλεῖον Ἀθηνῶν ἔχει δύο διδασκάλους Ἑλληνιστὰς, ἐν τούτοις ἡ Τρίπολις δὲν ἔχει οὔτε ἕνα. Τὰ παράπονα εἶναι γνωστὰ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος ἐπανηλειμμένως ὑπεσχέθη τὸν διορισμὸν καὶ τὴν ἀποστολὴν καθηγητοῦ, ἀλλ’ ἐν τούτοις μέχρι σήμερον οὐδὲν ἔπραξε. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μᾶς εἴπῃ, θὰ προβῇ εἰς τὸν διορισμὸν τοῦ καθηγητοῦ αὐτοῦ, ναὶ ἢ οὔ; Διότι οἱ μαθηταὶ τοῦ Διδασκαλείου ἐκείνου εἶναι ἐν ἀπεργίᾳ, μὴ ἔχοντες τὸν κυριώτερον καθηγητὴν, τὸν Ἑλληνιστήν. Πρὸ 25 ἡμερῶν περίπου εἶχον παρακαλέσει τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ κομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸν φάκελλον τὸν ἀφορῶντα εἰς τὰ τῆς ἐνταῦθα Γεωργικῆς Σχολῆς. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καίτοι ἐπανηλειμμένως διεβεβαίωσε καὶ ἐμὲ καὶ τὸν βουλευτὴν Ναυπλίας κ. Ποταμιάνον, ὅτι θὰ κομίσῃ τὰ ἔγγραφα ταῦτα, ἐν τούτοις μέχρι σήμερον δὲν τὰ ἔφερεν εἰς τὴν Βουλήν. Νομίζω ὅτι ἡ ἐξέτασις τοῦ ζητήματος τούτου, συνδεομένου μὲ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, δεῖται ἐρεύνης, τὴν ὁποίαν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐνήργησε, μεταβὰς ἐπιτοπίως, καὶ ἐντεῦθεν προεκλήθησαν παράπονα τῶν ὑπαλλήλων, αἰτιάσεις τοῦ ἑνὸς κατὰ τοῦ ἑτέρου, καὶ εἴδομεν καὶ παραιτήσεις καθηγητῶν καὶ παραιτήσεις ὑπαλλήλων. Θέλομεν λοιπὸν νὰ μάθωμεν, ποῦ ἡ ἔρις αὕτη περιστρέφεται ἀκριβῶς· περὶ τὴν ὑπηρεσίαν; περὶ τὴν διδασκαλίαν; περὶ τὴν προμήθειαν τῆς τροφῆς; Νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἄξιον τῆς μερίμνης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ὅτι καὶ ἡμεῖς δικαιούμεθα νὰ γνωρίζωμεν τὰ συμβαίνοντα· διότι ἔχω τὴν πληροφορίαν, ὅτι ἐν τῇ Σχολῇ συνέβησαν καὶ ἄτοπά τινα, ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ Δημοσίου. Παρεκάλεσα μάλιστα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προσαγάγῃ σὺν τοῖς ἄλλοις ἐγγράφοις καὶ τὴν παραίτησιν τοῦ ἀξιοτίμου διευθυντοῦ τότε κ. Γενναδίου. Ἀλλ’ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν οὐδεμίαν εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου ταύτην ἔδωκε προσοχὴν, καὶ μέχρι σήμερον καθυστερεῖ τὸν ζητηθέντα φάκελλον. Θὰ τὸν παρακαλέσω διὰ τελευταίαν φορὰν νὰ μᾶς εἴπῃ, θὰ φέρῃ τὰ ἔγγραφα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα μᾶς ὑπεσχέθη ἐπανειλημμένως, ναὶ ἢ οὔ; Νομίζω ὅτι τὰ ἔγγραφα ταῦτα τὰ ἔχει πρόχειρα· ἂς τὰ καταθέσῃ.

§5ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν τὰ ἔχω πρόχειρα. Θὰ τὰ ἑτοιμάσω, ἵνα τὰ φέρω.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως; Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον ἀντικείμενον εἶναι ἡ ἐξακολούθησις τῆς δευτέρας συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως τῆς ἐμμέσου δημοτικῆς φορολογίας καὶ καταργήσεως τῶν δημοτικῶν εἰσφορῶν.

§7Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§8Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ἐφ’ ὅσον ἠδυνήθην νὰ συναγάγω ἐκ τῶν λόγων αὐτοῦ χθὲς, στέργει νὰ ἐπιψηφίσῃ δύο μόνον μέρη τοῦ νομοσχεδίου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου περιστρέφεται ἡ συζήτησις, τὴν αὔξησιν τῶν ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, πρὸς προστασίαν τῶν κατεχόντων σιτηρὰ ἐν ταῖς ἀποθήκαις αὐτῶν, καὶ δεύτερον τὴν κατάργησιν τῶν διαπυλίων τελῶν, πρὸς παῦσιν τῶν καταχρήσεων, αἵτινες συμβαίνουσι κατὰ τὴν βεβαίωσιν καὶ τὴν εἴσπραξιν αὐτῶν. Ἠρώτα δὲ μετὰ περιεργείας, τίνος ἕνεκα, πρὸς ποῖον ἄλλον γενικὸν σκοπὸν, τὸ νομοσχέδιον ἀνέμιξε τὰς εἰσφορὰς τῶν δήμων πρὸς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἕνεκα τῶν δαπανῶν τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας καὶ ἕνεκα τῶν δαπανῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἀφήρεσεν ἀπὸ τοὺς δήμους τὴν φροντίδα τῆς διαχειρίσεως τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα πορίζονται ἐκ τῶν δημοτικῶν ἐσόδων ἐν τοῖς ταμείοις αὐτῶν; Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης μετ’ ἀκριβείας καὶ ὀρθῶς ἔκρινε καὶ τὰ δύο ταῦτα θέματα, ἐπὶ τὰ ὁποῖα ἰσχυρίσθη, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπεκταθῇ τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἐξέθηκε τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα ἑκάτερον τούτων περιέχει. Ἀλλ’ ὅτε ἤκουον αὐτοῦ ἀγορεύοντος, ᾐσθάνθην ἔκπληξίν τινα, καὶ ἠρώτων ἐμαυτὸν, πῶς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης δὲν ἔγνω ἀκόμη τοὺς ἀνθρώπους καὶ τὰ πράγματα; Ἀκόμη δὲν ἐγνώρισε τὸν τρόπον, καθ’ ὃν λειτουργεῖ ἡ διάνοια τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; ἀκόμη δὲν ἐπείσθη περὶ τῆς ἰδιαζούσης ἱκανότητος, τὴν ὁποίαν οὗτος ἔχει, ἵνα ἀναμιγνύῃ τὰ πάντα, ἵνα δημιουργῇ διαρκῆ σύγχυσιν; Σύγχυσιν ἐν τοῖς θεσμοῖς, σύγχυσιν ἐν τοῖς νόμοις, σύγχυσιν ἐν τῇ ἐκτελέσει αὐτῶν, σύγχυσιν ἐν τῇ κατανομῇ τῶν φόρων, σύγχυσιν ἐν τῇ βεβαιώσει αὐτῶν, σύγχυσιν τέλος καὶ αὐτῶν τῶν φόρων πρὸς ἀλλήλους, σύγχυσιν τῶν δήμων πρὸς τὸ Κράτος, σύγχυσιν τοῦ Κράτους πρὸς τὰ αὐθύπαρκτα καὶ αὐτοτελῆ ταμεῖα, τὰ ὁποῖα λειτουργοῦσιν ἐν τῇ ἐπικρατείᾳ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἀπὸ τοῦ 1882 εἶναι ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ. Καὶ δὲν ἦτο μὲν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ κατὰ τὸ 1879 καὶ 1880, ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης κατάγεται ἐκ μιᾶς τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, τὰς ὁποίας ηὐλόγησεν ἡ Θεία Πρόνοια καὶ ἐπέτρεψεν, ἵνα ἑνωθῶσι μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, καὶ εἶχε μέγα ἐνδιαφέρον, ἵνα ἀκολουθῇ τὴν διεξαγωγὴν τῶν διαπραγματεύσεων, αἵτινες ἐγίνοντο τότε, ὅπως τέλος πάντων ἐξασφαλισθῇ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ Πρωτοκόλλου ΙΓʹ, διὰ τοῦ ὁποίου εἶχε δοθῆ ἡ ὑπόσχεσις τῆς παραχωρήσεως τῆς Ἠπείρου καὶ τῆς Θεσσαλίας. Ἐπειδὴ δὲ εἶχε τὸ ἐνδιαφέρον τοῦτο, βεβαίως δὲν θὰ ἐλησμόνησεν, ὅτι ἔτι μᾶλλον τερατῶδες ἦτο τὸ τότε γενόμενον τοῦ νῦν τελουμένου διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἔτι μᾶλλον ἀκατανόητον καὶ ἄστοργον πρὸς τὰ συμφέροντα τὰ ἐθνικὰ ἦτο ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον κατέφυγε τότε ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου. Ποῖον ἦτο τοῦτο; Ἀπὸ τοῦ βήματος προεκήρυσσε τότε ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ὅτι ὅσοι ἀποδέχονται τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης πρέπει νὰ ἀποδεχθῶσιν ὡσαύτως καὶ τὰς ἰδέας αὐτοῦ περὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, αἱ δὲ ἰδέαι αὐτοῦ περὶ ἐξωτερικῆς πολιτικῆς ἦσαν, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἐξωτερικὸν ζήτημα, καὶ ὅτι οἱ λέγοντες εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ὑπῆρχε Πρωτόκολλον, καὶ ὅτι τὸ Πρωτόκολλον τοῦτο ἤθελεν ἐκτελεσθῆ, ὅτι ἤθελεν ἀποκοπῆ τμῆμα ἀπὸ τὴν Τουρκικὴν Αὐτοκρατορίαν καὶ προστεθῆ εἰς τὴν Ἑλλάδα, αὐτοὶ ἐπλάνων τὴν Βουλὴν καὶ ἐψεύδοντο πρὸς τὸν λαόν. Ἐάν τις ἤκουε τότε τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου,—καὶ νομίζω ὅτι πολλοὶ ὑπάρχουσιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, οἵτινες ἠκροῶντο αὐτοῦ τότε,— ἤθελεν εὑρεθῆ ἐν μεγίστῃ καταπλήξει, ἤθελεν ἐρωτᾷ καὶ διαπορεῖ, πρὸς τίνα σκοπὸν ἐγίγνοντο ταῦτα; Τί κοινὸν μεταξὺ τῆς φορολογίας τῆς δεκάτης, μεταξὺ τῆς ἀνάγκης τῆς καταργήσεως αὐτῆς, μεταξὺ τῆς ἀνάγκης τῆς βελτιώσεως τῆς φορολογίας τῶν δημητριακῶν καρπῶν καὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος; Ἤθελε δὲ ζητεῖ λόγον τινὰ τῆς συγχύσεως ταύτης. Καὶ ποῦ ἠδύνατο νὰ τὸν ἀνεύρῃ; Ἐν τῇ τοιαύτῃ δυστρόπῳ λειτουργίᾳ τῆς διανοίας αὐτοῦ, ἢ ἐν μελέτῃ, ἐν ἐπιγνώσει τῶν ἀποτελεσμάτων, εἰς τὰ ὁποῖα ἔμελλεν ἀναγκαίως νὰ καταλήξῃ τοσοῦτον ἀκατανόητος καὶ ἀσυμβίβαστος σύγχυσις θεμάτων, τοσοῦτον πρὸς ἄλληλα διαφερόντων; Καὶ εἶχε κατορθωθῆ τότε νὰ ἐξεγερθῇ κοινὴ ἀγανάκτησις κατὰ τοῦ κρατοῦντος συστήματος τῆς φορολογίας τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Ὁμολογῶ ὅτι, ὅτε κατὰ τὸ 1879 ἀνεγίνωσκον τὰς πράξεις τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων τῶν δήμων τῆς ἐπαρχίας Μεγαρίδος, διὰ τῶν ὁποίων ἐξέφραζον τὴν εὐφροσύνην, τὴν μακαριότητα, εἰς τὴν ὁποίαν περιήχθησαν οἱ λαοὶ τῆς Μεγαρικῆς, διότι ἔβλεπον ὅτι ἐπρόκειτο νὰ καταργηθῇ ἡ δεκάτη, λησμονοῦντες ὅτι διὰ τῆς καταργήσεως τῆς δεκάτης ἔμελλε νὰ ματαιωθῇ κατὰ τὸ πλεῖστον ἡ ἐκτέλεσις τοῦ Πρωτοκόλλου ΙΓʹ καὶ ἔμελλον νὰ καταλειφθῶσιν ὑπὸ τὴν Τουρκίαν χῶραι, αἱ ὁποῖαι ἦσαν προωρισμέναι ὑπὸ τῆς Εὐρώπης νὰ ἀποτελέσωσι μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ἐξεπλησσόμην καὶ ἠρώτων, πῶς ὁ τόσον φιλόπατρις λαὸς τῶν Μεγάρων, πῶς ἐξέκλινε τοσοῦτον; Εἶναι δυνατὸν αὐτὸς, ὁ ὁποῖος τοσοῦτον ἔδειξε πατριωτισμὸν, ὅταν ἠμύνετο ἐν τοῖς πρώτοις κατὰ τῶν ἐπιδρομῶν ἐπὶ τὴν Πελοπόννησον τῶν βαρβάρων, αὐτὸς νὰ λησμονήσῃ τὰ πρὸς τὴν πατρίδα καθήκοντά του, καὶ νὰ μεταβάλῃ τὰ πρὸς αὐτὴν αἰσθήματά του; Ἀλλ’ ἡ αἰτία ἐνέκειτο εἰς τὴν ἄμετρον ἐμπιστοσύνην, τὴν ὁποίαν εἶχε τότε ὁ λαὸς τῆς Μεγαρικῆς πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Μεγαρίδος, ὅστις εἰσηγήσατο εἰς αὐτοὺς τὰς εἰρημένας πράξεις τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων. Ἵνα ἐξεγείρῃ ὁ Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου τὸ δημόσιον φρόνημα κατὰ τῆς δεκάτης, ἀνεκάλει πρὸς τὸ πλῆθος πάσας τὰς καταχρήσεις, πάσας τὰς πιέσεις, τὰς ὁποίας οἱ πολῖται ὑφίσταντο ἐκ τῆς φιλοκερδείας τῆς ἀθεμίτου τῶν ἐνοικιαστῶν, καὶ οὕτω προσεπάθει νὰ ἀποκτήσῃ ἔξωθεν τὴν δύναμιν, δι’ ἧς ἔμελλε νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὸ Κοινοβούλιον, καὶ νὰ ἐπιδράμῃ οὕτως ἐπὶ τὴν ἀρχήν. Καὶ ἀνῆλθεν ἐπ’ αὐτὴν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ὁ ὁποῖος, ζητῶν τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης, ἔλεγε συγχρόνως, ὅτι δὲν ὑπῆρχε τότε δευτέρα γνώμη ἀπὸ τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει ἡ Ἑλλὰς νὰ καταλίπῃ πᾶσαν στρατιωτικὴν παρασκευὴν, πᾶσαν μέριμναν περὶ ἐξωτερικῶν πραγμάτων, διότι οὐδὲν ἐπρόκειτο, τὸ δὲ ἐξωτερικὸν ζήτημα δὲν ἦτο οὔτε εἰς τὸ ἄλφα ἀκόμη. Ἐὰν ταῦτα ἐνεθυμεῖτο ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, δὲν ἔχω δίκαιον νὰ ἐκφράσω ἀπορίαν, πῶς ἐξεπλάγη διὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ διαπυλίων τελῶν, τὸ συνδέσαν τὴν κατάργησιν αὐτῶν μετὰ τῆς προστασίας τῶν σιτοφόρων χωρῶν, μετὰ τῶν εἰσφορῶν τῶν δήμων, καὶ μετὰ τῆς ἀπογυμνώσεως τῶν δήμων ἀπὸ τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν; Ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλο τι νομίζω ὅτι ἐπλανήθη ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης· ἐπλανήθη ἀκόμη διότι ὑπέλαβεν, ὅτι ὁ σκοπὸς τοῦ συντάκτου τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου ἦτο ἀληθῶς ὁ σκοπὸς νὰ προστατεύσῃ τὰς σιτοφόρους χώρας, ἦτο ἀληθῶς ὁ σκοπὸς νὰ ἀπαλλάξῃ τὸν τόπον ἀπὸ τὰς καταχρήσεις, αἵτινες λέγεται ὅτι διαπράττονται ὑπὸ τῶν μισθωτῶν τῶν διαπυλίων τελῶν. Δὲν ἦσαν ταῦτα ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ὁ σκοπὸς αὐτοῦ ἦτο νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἀκεραίαν καὶ πλήρη εἴσπραξιν τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἐπιβάλει εἰς τοὺς δήμους νὰ εἰσφέρωσι διὰ τὰ ἔξοδα τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας καὶ διὰ τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου ἦτο τοσοῦτον προσηλωμένος εἰς αὐτὸ τὸ συμφέρον, νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἀκεραίαν εἴσπραξιν αὐτῶν, ὥστε λησμονεῖ καὶ τοὺς δήμους καὶ τὴν αὐτοβουλίαν αὐτῶν, καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου καὶ πάντα τὰ ἄλλα. Αὐτὸν τὸν σκοπὸν θέλων νὰ πραγματοποιήσῃ, ὠφελήθη ἀπὸ τὰς ὑπαρχούσας διαδόσεις περὶ τῶν καταχρήσεων, ἀπὸ τὴν ἀπέχθειαν, τὴν ὁποίαν οἱ πολλοὶ ἔχουσι κατὰ τοῦ συστήματος τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν ἐμμέσων τούτων δημοτικῶν δασμῶν, καὶ, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι σκοπεῖ νὰ ἀφαιρέσῃ τὰς καταθλίψεις ταύτας ἀπὸ τοὺς πολίτας, ἐζήτησεν ὡς ἀντάλλαγμα νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τὰ διὰ τῶν προτεινομένων δασμῶν εἰσπραχθησόμενα χρήματα, μηδενίζων συγχρόνως τὴν δημοτικὴν αὐτοβουλίαν, ἀφαιρῶν καὶ τὸ τελευταῖον δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶχον οἱ δῆμοι, νὰ διαχειρίζωνται τὰ χρήματα τὰ προερχόμενα ἐκ τῶν ἐμμέσων δημοτικῶν δασμῶν. Τὰ ψηφίσματα τῶν συλλαλητηρίων, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ταῖς Θεσσαλικαῖς πρὸς προστασίαν τῆς σιτοπαραγωγῆς, ἐχάραξαν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὴν ὁδὸν, τὴν ὁποίαν ἔμελλε ν’ ἀκολουθήσῃ, ὡς εἶχον χαράξει κατὰ τὸ 1879 τὴν ὁδὸν τὴν ὁποίαν ἔμελλε ν’ ἀκολουθήσῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς δεκάτης, ὅτε διετυμπανίζοντο ἐν τῇ χώρᾳ αἱ καταπιέσεις τῶν ἐνοικιαστῶν. Καὶ οὗτος μὲν ἦτο ὁ σκοπὸς, δι’ ὃν εἰσήχθη τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῶν διαπυλίων τελῶν, δηλ. τῶν ἐμμέσων δημοτικῶν φόρων, δὲν ἤχθη πρώτην φορὰν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Τὸ νομοσχέδιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν, εἶναι τὸ τρίτον προτεινόμενον ὑπ’ αὐτοῦ νομοσχέδιον· δύο ἄλλα πρὸ αὐτοῦ εἶχον εἰσαχθῆ εἰς τὴν Βουλὴν ἄλλοτε, ἓν μὲν κατὰ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1888, ἕτερον κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1889. Ἀλλὰ καὶ τότε δὲν εἶχον σκοπὸν τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν ὑποκειμένων εἰς τὴν ἔμμεσον δημοτικὴν φορολογίαν ἀπὸ τὰς καταχρήσεις τῶν εἰσπραττόντων καὶ βεβαιούντων τοὺς φόρους τούτους, ἀλλὰ σκοπὸν καὶ ἐκεῖνα εἶχον ἄλλο τι, τὴν εὕρεσιν καὶ συνομολόγησιν δανείου. Κατὰ τὸ 1888 ἦτο περιζήτητον ἓν δάνειον. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἶχε κατορθώσει νὰ εἰσπράξῃ καὶ εἰσαγάγῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἔκτακτα ἔσοδα ἐκ 4,119,822.15, ἤτοι ἀπὸ τὸ δάνειον τῶν 135 ἑκατομμυρίων, ἀπὸ τὸ δάνειον τῶν 15 ἑκατομμυρίων καὶ ἀπὸ τὸ πατριωτικὸν δάνειον. Ἀλλὰ τὰ ἔκτακτα ταῦτα ἔσοδα τῶν 4,119,822.15 δὲν ἐπήρκουν ἵνα καλύψωσι τὰ ἐλλείμματα τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ διὰ τοῦτο, εἰ καὶ διέθεσε τὰ εἰρημένα ποσὰ, τὰ ἐκ τῶν δανείων εἰσπραχθέντα, εἰς τὰς τακτικὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1888 βεβαιοῖ, ὅτι ἔμεινε καὶ ἔλλειμμα 14,379, 641.62. Αὐτὸ τὸ ἔλλειμμα ἔβλεπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1888, καὶ ἐζήτει νὰ τὸ καλύψῃ, προσπαθῶν νὰ ἀνεύρῃ δάνειον· ἀλλὰ δάνειον δὲν ἦτο εὔκολον νὰ εὕρῃ ἀκόμη ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, ἀφοῦ πρὸ ὀλίγου εἶχε συνομολογήσει τὸ δάνειον τῶν 135 ἑκατομμυρίων, εὗρε δὲ τὴν κατάργησιν τῶν διαπυλίων τελῶν ὡς ἀφορμὴν, ἵνα ἐπιβάλῃ φόρους. Ἐζήτει ὄντως νὰ ὠφεληθῇ ἀπὸ τὰς φωνὰς τὰς κατὰ τῶν διαπυλίων τελῶν, λόγῳ τῆς καταργήσεως αὐτῶν νὰ ἐπιβάλῃ φόρους, τῶν φόρων δὲ τούτων τὸ προϊὸν νὰ προορίσῃ κατὰ πρῶτον λόγον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν δανείου, καὶ καλύψῃ τὰ ἐλλείμματα. Καὶ τότε λοιπὸν διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου προὐτάθη νὰ ἐπιβληθῶσι δύο δεκατημόρια ἐπὶ τῶν ἐν τοῖς τελωνείοις εἰσπραττομένων εἰσαγωγικῶν δασμῶν, ἐξαιρέσει τῶν ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν, τρία δεκατημόρια ἐπὶ τῶν εἰσπραττομένων τελῶν ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ἓν δεκατημόριον ἐπὶ τῶν εἰσπραττομένων τελῶν ἐπὶ τῆς ζακχάρεως, καὶ δύο δεκατημόρια ἐπὶ τοῦ δικαιώματος τῆς καταναλώσεως τοῦ ζύθου καὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν. Τὸ ζητούμενον δάνειον ἔπρεπε καὶ τοῦτο νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἔχον σκοπόν τινα· προωρίζετο λοιπόν, ὅτι ἤθελε χρησιμεύσει δῆθεν δι’ οἰκοδομὴν διδακτηρίων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀπὸ τὸ προϊὸν τοῦ δανείου τούτου ἔμελλε νὰ προαφαιρῆται τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀπῃτεῖτο ἀναγκαίως διὰ τὴν ὑπηρεσίαν δανείου 10 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον ἐξουσιοδοτεῖτο ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ συνομολογήσῃ, ἵνα, ὡς εἶπον, χρησιμεύσῃ διὰ τὴν οἰκοδομὴν τῶν δημοτικῶν διδακτηρίων. Ἐπειδὴ δὲ τὰ διδακτήρια δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ οἰκοδομηθῶσι πάντα ἐντὸς ἑνὸς ἔτους, καὶ νὰ δαπανηθῶσιν οὕτω πάντα καὶ τὰ δέκα ἑκατομμύρια, ἤθελε διαχειρίζεσθαι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸ ποσὸν τοῦ δανείου τούτου ἐπὶ πολλὰ ἔτη, ἐφ’ ὅσον ἤθελεν ἐξακολουθεῖ ἡ οἰκοδομὴ αὐτῶν, διότι ὀλίγα ἤθελον οἰκοδομεῖσθαι κατὰ πᾶν ἔτος, ὁ δὲ Πρωθυπουργὸς τυγχάνει ἱκανώτατος, ἵνα διαχειρίζηται δάνεια. Τὸ ὑπόλοιπον δὲ τοῦ εἰσπραχθησομένου ποσοῦ ἐκ τῶν ἐπιβαλλομένων τελῶν μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ ἀπαιτουμένου διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἀποδοθῇ εἰς τοὺς δήμους, ἀφοῦ κατηργοῦντο τὰ διαπύλια τέλη αὐτῶν, καὶ τοῦτο δὲν ἔμελλε νὰ ἀποδοθῇ αὐτοῖς ἀκέραιον, διότι ἀφῃροῦντο ἀπ’ αὐτοῦ πέντε ἑκατοστὰ καὶ ἀπεδίδοντο κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἵνα ἀναλάβῃ αὐτὸ τὴν πληρωμὴν τῶν ἐνοικίων τῶν στρατώνων τῆς χωροφυλακῆς καὶ τῶν ἐνοικίων τῶν Εἰρηνοδικείων, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ πληρώνωνται ἀπὸ τοὺς δήμους, καὶ προσέτι δύο ἑκατοστὰ, τὰ ὁποῖα καὶ ταῦτα ἀπεδίδοντο εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἵνα αὐτὸ δι’ αὐτῶν πληρόνῃ τὰ ἐν τοῖς νοσοκομείοις καὶ τοῖς φρενοκομείοις καὶ τοῖς λωβοκομείοις πληρωτέα ποσὰ διὰ τὴν ἐν αὐτοῖς νοσηλείαν καὶ συντήρησιν ἀσθενῶν πενήτων. Σημειωτέον ὅτι κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπληρόνοντο διὰ τὴν διατήρησιν φρενοβλαβῶν ἐν τῷ φρενοκομείῳ Κερκύρας δραχ. 67,948.02, τὰς ὁποίας κατέβαλλε τὸ δημόσιον ταμεῖον. Οὕτω δὲ διὰ τῶν δύο ἑκατοστῶν, περὶ ὧν εἴρηται, ἐζήτει νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον ἀπὸ ζημιῶν, ἀνθ’ ὧν κατέβαλε διὰ παραπλησίας ἀνάγκας. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ, ἡ δὲ φυσιογνωμία τῆς Βουλῆς δὲν ἐνεθάῤῥυνε τότε τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, οὐδὲ μετέδιδεν εἰς αὐτὸν τὴν προσδοκίαν ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ, διὰ τοῦτο ἐγκατέλιπεν αὐτό· ἀλλὰ μετὰ ἕνδεκα μῆνας, ἤτοι κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1889, εἰσήγαγε δεύτερον νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου καὶ τούτου σκοπὸς ἦτο τὸ ποθούμενον δάνειον τῶν 10 ἑκατομμυρίων. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐπεβάλλοντο 5 δεκατημόρια ἐπὶ τῶν εἰσπραττομένων εἰσαγωγικῶν τελῶν ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων δημητριακῶν καρπῶν, ἤτοι προσθήκη τοσαύτη, ὅση εἶναι καὶ ἡ διὰ τοῦ ζητουμένου σήμερον νομοσχεδίου προτεινομένη, τρία ἕτερα δεκατημόρια ἐπὶ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν ἐπὶ τῶν ἄλλων εἰσαγομένων εἰδῶν, πλὴν τῆς ζακχάρεως, δύο δεκατημόρια ἐπὶ τῶν πληρονομένων τελῶν ἐπὶ τῆς ζακχάρεως, καὶ δύο δεκατημόρια ἐπὶ τοῦ πληρονομένου δικαιώματος τῆς καταναλώσεως τοῦ ζύθου καὶ τῶν οἰνοπνευμάτων. Ἐκ τοῦ προϊόντος τῆς αὐξήσεως τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν καὶ τῆς αὐξήσεως τῶν εἰσπραττομένων τελῶν ἐπὶ τῶν ἄλλων εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων καὶ τῆς αὐξήσεως τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν ἐπὶ τῆς ζακχάρεως, προαφῃρεῖτο πάλιν τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τῶν 10 ἑκατομμυρίων, διὰ τὴν δῆθεν οἰκοδομὴν δημοτικῶν διδακτηρίων· ἐκ δὲ τοῦ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ εἰρημένου ποσοῦ ὑπολοίπου ἀφῃροῦντο ὄχι πλέον 5 ἑκατοστὰ, ὡς διέτασσε τὸ προηγούμενον νομοσχέδιον, ἀλλὰ 200 χιλιάδες δραχμῶν, καὶ ἐλάμβανεν αὐτὰς τὸ Δημόσιον, ἵνα πληρόνῃ τὰ ἐνοίκια τὰ ὑπὸ τῶν δήμων πληρωτέα διὰ τοὺς στρατῶνας τῆς χωροφυλακῆς καὶ τῶν Εἰρηνοδικείων, καὶ προσέτι ἑτέρας 90 χιλιάδας δραχμῶν, ἵνα πληρόνῃ εἰς τὰ νοσοκομεῖα τὰ ἔξοδα τῆς συντηρήσεως τῶν ἐνδεῶν. Ἀλλ’ ὁ σκοπὸς τῆς συνομολογήσεως δανείου δὲν ὑπάρχει πλέον ἐν τῷ συζητουμένῳ νομοσχεδίῳ. Δὲν γνωρίζω διὰ ποίαν αἰτίαν ἐξέλιπε. Τάχα, διότι δὲν ἐπιθυμεῖ πλέον δάνεια ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἢ ἐξέλιπε, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρῃ καὶ συνομολογήσῃ τοιαῦτα; Τὸ τρίτον τοῦτο νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νῦν συζητεῖται, οὐδεμίαν ποιεῖται μνείαν δανείου, ποιεῖται ὅμως μνείαν τῶν εἰσφορῶν, καὶ ζητεῖ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ κατορθώσῃ νὰ λαμβάνῃ ἀπὸ τὰ τελωνεῖα τὰ ἐκ τῶν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου προτεινομένων κατὰ προσθήκην τελῶν εἰσπραττόμενα ποσὰ, ἀπέναντι τῶν εἰσφορῶν, τὰς ὁποίας ὀφείλουσιν οἱ δῆμοι νὰ ἀποδίδωσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Διὰ ποῖον δὲ λόγον; Διότι ἀπὸ τὰς εἰσφορὰς ταύτας δὲν εἰσπράττει ὅσα προϋπολογίζει νὰ εἰσπράττῃ. Ἐὰν ἀνατρέξητε εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ 1894 καὶ 1895, θέλετε εὑρεῖ, ὅτι ἀνέγραψεν ἐν ἑκατέρῳ αὐτῶν, ὅτι ἔμελλε νὰ εἰσπράξῃ ἑκατομμύριά τινα ἀπὸ τοὺς δήμους ὡς εἰσφορὰς, ἵνα ἀποζημιωθῇ διὰ τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ὡσαύτως ποσὸν ὑπερβαῖνον τὸ ἑκατομμύριον διὰ τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα καταβάλλει τὸ δημόσιον ταμεῖον ἕνεκα τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ἀλλὰ κατὰ τὰς δημοσιευομένας καταστάσεις δὲν εἰσπράττει τὰ ποσὰ ταῦτα ἀκέραια, διότι τὰ δημοτικὰ ταμεῖα δὲν ἔχουσι χρήματα, ἵνα ἀποτίνωσι τὰς εἰσφοράς των. Οὕτως ὑπολείπονται ἐλλείμματα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ζητεῖ ν’ ἀπαλλαγῇ καὶ ἐξασφαλίσῃ τὴν πλήρη καὶ ἀκεραίαν εἴσπραξιν τῶν εἰρημένων εἰσφορῶν. Ἀλλ’ ἐπιτρέψατε, Κύριοι, νὰ σᾶς ἀναμνήσω τὴν ἱστορίαν τῆς εἰσφορᾶς, τῆς πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐξόδων τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας ἐπιβληθείσης εἰς τοὺς δήμους, καὶ τῆς εἰσφορᾶς τῆς πρὸς ἀπόδοσιν τῶν ἐξόδων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία εἶναι θεσμὸς καινοφανὴς εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἡ Ἑλλὰς διατελεῖ ὑπὸ Βασιλείαν ἑξήκοντα καὶ πλέον ἔτη. Ἐκ τῶν ἑξήκοντα τούτων ἐτῶν ἡ Βασιλεία κατὰ τὰ πρῶτα δέκα ἔτη ἦτο ἀπόλυτος, αὐτὴ ἐνήσκει πᾶσαν ἐξουσίαν· αὐτὴ ἦτο ἀρχηγὸς τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἀλλ’ αὐτὴ ἐνήσκει καὶ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, οὐδεὶς δ’ ἔλεγχος ὑπῆρχε τῶν κυβερνητικῶν πράξεων, εἰμὴ ὁ ἔλεγχος τὸν ὁποῖον ὁ Βασιλεὺς ἐνήσκει ἐπὶ τῶν Ὑπουργῶν αὐτοῦ. Ἀλλ’ οὔτε κατὰ τὸ διάστημα ἐκεῖνο τῆς δεκαετίας ὁ θεσμὸς τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας ἀνεφάνη που, οὔτε μετὰ τὴν παῦσιν τοῦ εἴδους ἐκείνου τοῦ πολιτεύματος ἀνεφάνη εἶδος θεσμοῦ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὅτε ὁ Βασιλεὺς ἦτο ἀπόλυτος μονάρχης, ἐπιτηρῶν τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων καὶ νομοθετῶν, ἀναλαμβάνων δὲ ἐφ’ ἑαυτὸν τὴν εὐθύνην πασῶν τῶν κυβερνητικῶν πράξεων, κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἐξεδόθη νόμος, καθ’ ὃν ἀνεκηρύχθη, ὅτι τὸ ἀστυνομεῖν εἶναι δικαίωμα κυβερνητικόν· ἀλλ’ ἐνῷ ἀνεκηρύττετο ὡς τοιοῦτον, ὁ εἰρημένος νόμος μετεβίβαζεν, ἐνεπιστεύετο τὴν ἐνάσκησιν αὐτοῦ εἰς τοὺς δήμους, ὁ δὲ ἀστυνομικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος ὑπάρχει ἐκδεδομένος κατὰ τὸ 1836 ἐν τύπῳ βασιλικοῦ διατάγματος, ἐνεπιστεύετο τὴν ἐνάσκησιν τῆς ἀστυνομίας εἰς ὄργανα δημοτικά. Ἡ πρᾶξις αὐτὴ ἦτο τὰ μάλα χαριστική. Ἠμπορεῖ νὰ μὴ ἦτο ὀρθὴ κατ’ ἀρχήν, διότι δὲν εἶναι ὀρθόν, κατὰ τὰς ἀποδεδεγμένας ἤδη ἰδέας ἐν τῇ ἐπιστήμῃ, ὅτι τὸ ἀστυνομεῖν εἶναι κυβερνητικὸν δικαίωμα, ἀλλὰ μ’ ὅλον τοῦτο, μολονότι ἀφετηρία ἦτο τοιαύτη τις ἀρχή, ἐνεπιστεύετο τὴν τοπικὴν ἀστυνομίαν εἰς τὸν δῆμον, ἀλλ’ ἕνεκα τούτου ἀνέθηκεν εἰς αὐτὸν καὶ τὰ βάρη καὶ τὰς δαπάνας τῆς ἐνασκήσεως αὐτῆς. Ἦτο δὲ λογικὸν, διότι ὁ δῆμος εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ, ἂν πρέπῃ νὰ ἔχῃ εἰδικὸν ἀστυνόμον ἢ ὄχι· ἂν ἔκρινε δ’ ὅτι δὲν ἦτο ἀναγκαῖον νὰ ἔχῃ ἴδιον ἀστυνόμον, ὁ δήμαρχος ἤθελεν ἐνασκεῖ καὶ τὴν ἀστυνομικὴν ἐξουσίαν μετὰ τῆς ἄλλης διοικήσεως, ἥτις ἦτο ἀνατεθειμένη εἰς αὐτόν. Ἀλλὰ ὁ δήμαρχος προσέτι εἶναι ὁ προσδιορίζων καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀστυνόμων καὶ τῶν κατωτέρων ὀργάνων, δι’ ὧν ἐνησκεῖτο ἡ προληπτικὴ ἀστυνομία ἐν τῇ περιφερείᾳ. Ἑπομένως φυσικὸν ἦτο νὰ ἀνατεθῶσιν εἰς τὸν δῆμον καὶ αἱ δαπάναι τῆς ἐνασκήσεως τῆς ἀστυνομικῆς ἐξουσίας. Εἶπον ὅτι ἡ πρᾶξις ἦτο πρᾶξις ἐμπιστοσύνης, πρᾶξις χαριστική, ἀλλ’ ὅτι ἡ ἀρχὴ δὲν ἀναγνωρίζεται ὡς ὀρθή. Ἀληθῶς φρονῶ, ὅτι τὸ ἐνασκεῖν τὴν τοπικὴν ἀστυνομίαν εἶναι δικαίωμα οὐχὶ κυβερνητικὸν, ἀλλὰ δημοτικόν. Τί ἐστὶ τοπικὴ ἀστυνομία; Τοπικὴ ἀστυνομία εἶναι ἡ ἀστυνομία τῶν ἀγρῶν, ἡ ἀστυνομία τῶν ὑδάτων τῶν προωρισμένων πρὸς ἄρδευσιν τῶν ἀγρῶν, ἡ ἀστυνομία τῆς ἐνάρξεως καὶ τῆς διεξαγωγῆς τῆς συγκομιδῆς τῶν καρπῶν, ἡ ἀστυνομία τῆς συγκοινωνίας τῶν ἀγρῶν καὶ τῶν κτημάτων πρὸς τὰς κώμας ἢ πρὸς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου, εἰς τὴν ὁποίαν ἀποθηκεύονται οἱ καρποί. Ἡ τοπικὴ ἀστυνομία εἶναι ἡ ἀστυνομία τῶν ἀγορῶν, ἡ ἀστυνομία τῆς καθαριότητος τῆς ἀγορᾶς, τῆς ὑγειονομίας τῆς ἀγορᾶς, ἡ ἀστυνομία τῆς προβλέψεως, ὅπως ἡ ἀγορὰ παρέχῃ πάντα τὰ ἀναγκαῖα πρὸς τροφὴν καὶ συντήρησιν τῶν κατοίκων. Ἡ τοπικὴ ἀστυνομία περιλαμβάνει τὴν ἀστυνομίαν τοῦ πυρὸς, ἑπομένως τὴν προμήθειαν, ἐφ’ ὅσον τὰ μέσα τοῦ δήμου ἐπιτρέπουσιν, ὀργάνων καὶ ἀνθρώπων ἐπιτηδείων πρὸς κατάσβεσιν τῶν πυρκαϊῶν, καὶ τὴν πρόληψιν αὐτῶν διὰ τοῦ καθαρισμοῦ τῶν ἑστιῶν ἢ τῶν ἄλλων τόπων ἢ καταστημάτων, ἐν οἷς γίγνεται χρῆσις τοῦ πυρός. Ἡ τοπικὴ ἀστυνομία περιλαμβάνει τὴν ἀστυνομίαν τῶν οἰκοδομῶν, ἑπομένως τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ὁδῶν, τῶν πλατειῶν καὶ τοῦ σχεδίου τῆς κώμης ἢ τῆς πόλεως. Ἡ τοπικὴ ἀστυνομία περιλαμβάνει τέλος τὴν ἀστυνομίαν τῆς ὑγείας, ἑπομένως τὴν φροντίδα, εὐθὺς ὡς φανῶσιν ἐνδείξεις νόσων εἴτε ἐνδημικῶν εἴτε λοιμωδῶν, νὰ εἰδοποιῇ τὴν δημοσίαν διοίκησιν, ὅπως λάβῃ μέτρα πρὸς πρόληψιν ἢ καταστολὴν αὐτῶν. Ἡ τοπικὴ ἀστυνομία καλεῖται νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς τοπικῆς τάξεως, περὶ τῆς εὐκοσμίας τῶν κωμῶν καὶ τῆς πόλεως, νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς ἠθικῆς τῶν κατοίκων. Τίς ἄλλος ἤθελεν εἶσθαι ἁρμοδιώτερος καὶ μᾶλλον ἐπιτήδειος, τίς ἄλλος ἠδύνατο νὰ ἔχῃ μεγαλείτερον συμφέρον ἀπὸ τοὺς δημότας τοῦ δήμου, ἵνα ἀναλάβωσι καὶ ἐνασκήσωσι ταύτην τὴν μέριμναν, τὴν πολύπλοκον ταύτην ὑπηρεσίαν τῆς τοπικῆς ἀστυνομίας; Ἀλλ’ εἰς τὰς ἰδέας τοῦ Πρωθυπουργοῦ, αἱ ὁποῖαι εἶναι πάντοτε φωτειναί, ἐγένετο σύγχυσις τῆς τοπικῆς ἀστυνομίας μὲ τὴν γενικὴν ἀστυνομίαν, τὴν ἀστυνομίαν τῆς κοινῆς ἀσφαλείας. Ἐσύγχισε τὴν χωροφυλακὴν καὶ τὴν καλουμένην εἰς συμπλήρωσιν αὐτῆς στρατιωτικὴν δύναμιν μὲ τὴν ἀστυνομίαν. Ἐσύγχισε τὰ μέτρα τὰ γενικὰ κατὰ τῶν λῃστῶν, τὰ μέτρα τῆς καταδιώξεως τῶν φυγοδίκων καὶ φυγοποίνων, τὰ κατὰ τῶν ἐγκληματιῶν μὲ τὴν τοπικὴν ἀστυνομίαν. Εὗρεν ἀνικάνους τοὺς δήμους νὰ διαχειρίζωνται τὴν τοιαύτην ἀστυνομίαν, καὶ ἀφῄρεσεν ἀπὸ αὐτοὺς τὴν ἐνάσκησιν αὐτῆς τῆς τοπικῆς ἀστυνομίας, δὲν ἔκρινε δ’ ἀξίους τῆς ἐμπιστοσύνης του τοὺς δήμους, ἵνα διαχειρίζωνται καὶ αὐτὴν τὴν φύλαξιν τῶν ἀγρῶν των. Ἀλλ’ ἀφοῦ τὸ ἀστυνομεῖν εἶναι κατὰ τὸν Πρωθυπουργὸν δικαίωμα τοῦ Κράτους, καὶ ἀφοῦ αὐτὸ ἐνασκεῖ τὸ δικαίωμα τοῦτο, διὰ ποῖον λόγον πρέπει οἱ δῆμοι νὰ ἀναλάβωσι τὰ ἔξοδα τῆς ἀστυνομίας; Ἄλλοτε δημοτικὴ ἀστυνομία ὑπῆρχε καὶ ἐν τῷ δήμῳ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἀλλ’ ἡ εὐκοσμία τῆς πόλεως, ἡ ὁποία εἶναι πρωτεύουσα τοῦ Κράτους, τὸ μέγα συμφέρον, ὅπως ἡ τάξις τηρῆται ἀλώβητος, καὶ ὅπως οὐδὲν προκύπτῃ, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ μεταδίδῃ μὴ προσήκουσαν, μὴ εὐάρεστον περὶ ἡμῶν γνώμην εἰς τοὺς ἀλλοδαποὺς, οἵτινες ἔρχονται εἰς τὴν πρωτεύουσαν ἢ κατοικοῦσιν ἐν αὐτῇ, ὑπηγόρευσαν τὸ μέτρον τῆς ἀποκαταστάσεως διοικητικῆς ἀστυνομίας καὶ ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ. Τοῦτο ἐγένετο κατὰ τὸ 1849. Κατ’ ἐξαίρεσιν ἀνεκλήθη τότε τὸ δικαίωμα τοῦ ἐνασκεῖν τὴν τοπικὴν ἀστυνομίαν ἀπὸ τοὺς δήμους Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, καὶ ἀνετέθη εἰς ὄργανα τῆς δημοσίας διοικήσεως. Οἱ νομοθετήσαντες ταῦτα, οἱ ὁποῖοι κατὰ δυστυχίαν μας φαίνεται ὅτι ἦσαν σοφώτεροι ἡμῶν,—λέγω κατὰ δυστυχίαν, διότι ἐκεῖνοι ἀπέχουσιν ἀφ’ ἡμῶν 45 ἔτη, καὶ ἔπρεπεν ἡμεῖς νὰ ἤμεθα μᾶλλον προηγμένοι εἰς ἐπιστήμην καὶ ἀλήθειαν,—οἱ νομοθετήσαντες, λέγω, τότε ἀνεγνώρισαν, ὅτι δὲν ἠθύνοντο οἱ δῆμοι Ἀθηναίων καὶ Πειραιέων, ἵνα πληρόνωσι τὰ ἔξοδα τῆς ἀστυνομίας, καὶ ῥητῶς ἐν τῷ νόμῳ τοῦ 1849 ὁρίζουσιν, ὅτι τὰ ἔξοδα ταῦτα ἐπιβαρύνουσι τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἀλλ’ ἀπήλλαξεν ἀπὸ τὴν πληρωμὴν τῶν ἐξόδων τῆς ἀστυνομίας τοὺς δήμους Ἀθηναίων καὶ Πειραιέων, ἀφῄρεσεν ὅμως ἀπὸ αὐτοὺς καὶ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦ χρόνου ἐκείνου εἰσέπραττον, τὰ ὁποῖα εἶναι συμφυῆ μὲ τὴν ἀστυνομικὴν ἐξουσίαν, ἤτοι τὰ πταισματικὰ πρόστιμα, τὰ διαβατήρια, τὰ δικαιώματα ἐκ τῶν ἐμπορικῶν πανηγύρεων, τὰ τῶν σταθμῶν καὶ μέτρων καὶ λοιπά. Αὕτη εἶναι ἡ ἐπιστημονικὴ διάταξις τῶν πραγμάτων, τοῦτο ἦτο τὸ ὀρθόν. Ἡμεῖς ὅμως διατελοῦμεν ἐν συγχύσει, ὡς ἂν ἤμεθα μὲ φῶς ἀμυδρὸν, καὶ μόλις διακρίνομεν τὰ ἀντικείμενα, καὶ περιπλεκόμεθα μετ’ αὐτῶν, οὕτω δὲ νομοθετοῦμεν ὡς ἀμαθεῖς, κατεστρέψαμεν δὲ πᾶσαν εὐρυθμίαν ἐν τῇ νομοθεσίᾳ ἡμῶν. Διὰ τοῦτο οὐχὶ οὕτως, ἀλλ’ ἄλλως διέταξε τὰ περὶ τούτου ὁ νόμος περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας. Αὐτὸς ἐπιβάλλει εἰς τοὺς δήμους νὰ εἰσφέρωσι τὰς δαπάνας τῆς ἀστυνομίας. Τί νὰ εἰσφέρωσιν; Αὐτοὶ δὲν διορίζουσιν ἀστυνόμους, δὲν γνωρίζουσι ποῖος διορίζεται, δὲν προσδιορίζουσι τὸν ἀριθμὸν οὐδ’ αὐτῶν, οὐδὲ τῶν κλητήρων, δὲν προσδιορίζουσι τὸν μισθὸν αὐτῶν, οὐδὲ τὰ ἔξοδα τῆς μεταθέσεώς των, οὐδὲ τὰ τῆς ἕνεκα ὑπηρεσίας περιοδείας των, οὐδὲ μισθόνουσιν αὐτοὶ τὰ οἰκήματα τῶν ἀστυνομικῶν γραφείων, διὰ νὰ πληρόνωσι τὰ ἐνοίκια. Τί ζητεῖτε παρ’ αὐτῶν νὰ πληρόνωσιν ἔξοδα; Νὰ πληρόνωσιν ὅσα θέλει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν; Οὗτος σήμερον θέλει χιλίους ἀστυνομικοὺς κλητῆρας, αὔριον διορίζει τετρακισχιλίους σήμερον διορίζει 10 ἀστυνόμους, αὔριον 70· σήμερον θέλει νὰ πληρόνῃ 50 δραχ. ἐνοίκιον, αὔριον ζητεῖ 500· πρέπει νὰ πληρόνωσιν οἱ δῆμοι; Αὐταὶ εἶναι αἱ ἰδέαι αἱ φιλελεύθεροι, αἱ ὁποῖαι ἀνέθαλον ἐν τῷ τόπῳ μετὰ τὴν ἐμφάνισιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου ἐν τῇ πολιτικῇ! Οὕτω λοιπὸν νόμος τοῦ Κράτους ὑπεχρέωσε τοὺς δήμους νὰ εἰσφέρωσι διὰ τὴν στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν. Ἀλλ’ οἱ νόμοι περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας εἶναι δύο, εἷς μὲν ψηφισθεὶς κατὰ τὸ 1892, καὶ ἕτερος ψηφισθεὶς κατὰ τὸ 1893. Ὁ νόμος ὁ ψηφισθεὶς κατὰ τὸ 1892 δὲν ἐξετελέσθη, καὶ ἐπροτάθη νέος νόμος, ὁ τοῦ 1893, τροποποιῶν τὸν προηγούμενον. Ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κατὰ τὴν ὥραν αὐτήν, συζητουμένου ἐν τῇ Βουλῇ τοῦ δευτέρου νομοσχεδίου, ἔδωκε τὴν ἐξήγησιν τοῦ λόγου, δι’ ὃν δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῇ ὁ πρῶτος νόμος, διότι, κατὰ τὴν ἐξήγησιν ταύτην, δὲν ἐκανόνιζε καλῶς τὰ τοῦ προσδιορισμοῦ τῶν εἰσφορῶν τῶν δήμων. Κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον τοῦ 1892, τὸ ποσὸν τῆς εἰσφορᾶς τῶν δήμων διὰ τὰ ἔξοδα τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας ἔμελλε νὰ κανονίζηται μετὰ τὸν προσδιορισμὸν τῆς εἰσφορᾶς τῶν δήμων ἕνεκα τῶν ἐξόδων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· ἑπομένως ἠλαττοῦτο τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ εἰσφέρῃ ὁ δῆμος. Ἔθηκε λοιπὸν ἄλλην βάσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐστήριξε τὸ νομοσχέδιον τοῦ 1893. Κατὰ τὸν νόμον ͵ΒΞΘʹ τῆς 21 Ἰουλίου 1892, ἄρθρ. 33, προσδιορίζεται εἰσφορὰ «Μία δραχμὴ κατὰ ψυχήν, ἀλλὰ τὸ ποσὸν δὲν δύναται νὰ ἦναι μεῖζον τῶν 50 ἑκατοστῶν, ἢ ἔλασσον τῶν 15 ἑκατοστῶν τοῦ ὅλου ποσοῦ τῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων τοῦ δήμου εἰσπραχθέντων ἐσόδων αὐτοῦ, πάντοτε δὲ εἰς ὅρον ἐξαιροῦντα τῆς ἀποδόσεως ποσὸν 2,000 δραχμῶν.» Ἐπειδὴ ὅμως πρὸ τοῦ νόμου τούτου εἶχεν ἐκδοθῇ ὁ νόμος περὶ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, κατὰ τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἀφαιρῶνται ἀπὸ τὰ ἔσοδα τοῦ δήμου 50 ἑκατοστὰ ἐκ τῶν εἰσπραττομένων ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων ἐσόδων αὐτοῦ, τὰ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ ποσοῦ τούτου ἦσαν πολὺ ὀλιγώτερα τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἀπῃτεῖτο νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τοὺς δήμους· διὰ τοῦτο προεκλήθη ὁ ͵ΒΡΠΗʹ νόμος τῆς 23 Μαρτίου 1893, τὸ ἄρθρον 36 τοῦ ὁποίου ἔχει οὕτως (ἀναγινώσκει): «Ἐν τῷ εἰδικῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου ἀναγράφονται κατ’ ἔτος οἱ μισθοί, αἱ ἀποδοχαὶ καὶ ἀποζημιώσεις τοῦ προσωπικοῦ καὶ αἱ ἄλλαι δαπάναι τῆς ἀστυνομικῆς ὑπηρεσίας. Τὸ ὁλικὸν δὲ ποσὸν τῶν δαπανῶν τούτων ἀναλογίζεται εἰς τοὺς δήμους τοῦ Κράτους, πλὴν τῶν δήμων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, πρὸς μίαν δραχμὴν κατὰ ψυχήν, καὶ ἀποδίδεται ὑπ’ αὐτῶν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐκ τῶν εἰσπραττομένων ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων ἐσόδων των τῆς αὐτῆς χρήσεως. Τὸ ἀποδοτέον ὅμως ὑπὸ τοῦ δήμου ποσὸν δὲν δύναται νὰ ἦναι μεῖζον τῶν ἑβδομήκοντα πέντε, ἢ ἔλασσον τῶν εἴκοσιν ἑκατοστῶν τοῦ ὁλικοῦ ποσοῦ τῶν ἐκ τῶν φόρων τούτων ἐσόδων του, πάντοτε δὲ εἰς ὅρον ἐξαιροῦντα τῆς ἀποδόσεως ποσὸν 2,000 δραχμῶν.» Τοιουτοτρόπως ηὔρυνε τὰ ὅρια, ἐντὸς τῶν ὁποίων προσδιωρίζετο ἡ εἰσφορὰ τῶν δήμων, καὶ ἐνομοθέτησε τρόπον, διὰ νὰ προσδιορισθῶσι μείζονα τὰ πληρωτέα δι’ ἔξοδα τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας. Ἀλλὰ ποῖά εἰσι τὰ ἔξοδα αὐτά; Τὰ ἔξοδα αὐτὰ κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895 ἀνήρχοντο εἰς 3,044,372. Ἀλλ’ ὅτε συνεζητεῖτο ὁ νόμος τοῦ 1892, ἐξέφυγεν ἀπὸ τοῦ ἕρκους τῶν ὀδόντων τῶν Ὑπουργῶν μία ἀποκάλυψις, ὅτι μεταξὺ τῶν ἄλλων λόγων, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευον τὴν νομοθέτησιν τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, τὴν δημιουργίαν τοῦ θεσμοῦ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ἦτο καὶ λόγος οἰκονομικός, λόγος τῆς ἐλαττώσεως τῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Πῶς νὰ ἐλαττωθῶσι; Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν προωρίσθη διὰ τὴν ἐγχείρισιν. Νέον λοιπὸν συνδυασμὸν νὰ ἀφαιρέσῃ ἀριθμὸν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν ἀπὸ τὸν στρατόν, καὶ νὰ πληρώνωσιν αὐτοὺς οἱ δῆμοι, νὰ μὴ πληρώνωνται δὲ ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον. Τοῦτο δὲ πράγματι ἐνομοθετήθη. Κατὰ μὲν τὸ 1894 ἡ ἐλάττωσις τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἕνεκα τῆς ἀποσπάσεως ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν, ἀνῆλθεν εἰς 1,012,680, κατὰ δὲ τὸ 1895 ἡ ἐλάττωσις ἀνῆλθε μόνον εἰς 995,520. Τὸ ποσὸν τοῦτο πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὰ ἔξοδα τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ 1895 προσδιωρίσθησαν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς 3,044,372, οὕτω δ’ ὑπολείπονται μόνον δραχ. 2,048,852. Ἀλλὰ πρέπει ὡσαύτως ν’ ἀφαιρέσωμεν καὶ τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἐπλήρονε πρότερον τὸ δημόσιον ταμεῖον διὰ τὴν διοικητικὴν ἀστυνομίαν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ταῦτα δὲ εἶχον ἀνέλθει κατὰ τὸ 1891 εἰς δραχ. 372,179.37, ὑπολείπονται δὲ καὶ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν ταύτην ὡς ἔξοδα τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας κατὰ τὸ 1895 δρ. 1,676,672.63. Ἂν εἰσπραχθῇ καὶ ἡ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1895 ἀναγραφεῖσα ὡς εἰσπρακτέα παρὰ τῶν δήμων εἰσφορὰ τῶν 1,200,000, ὑπολείπεται ἐκ τῶν ἐξόδων τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ταμείου ποσὸν 476,673.63. Οὐχὶ λοιπὸν ἐλάττωσιν τῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ, οὐχὶ οἰκονομίαν ἐπέφερεν ὁ νομοθετηθεὶς θεσμὸς τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ἀλλ’ αὔξησιν τῶν ἐξόδων κατὰ 476,673.63· οὐδ’ ἐπέτυχεν οἰκονομικῶς τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον τόσον ἐμειδία εἰς τὰ ὄμματα τῶν κ. Ὑπουργῶν, διότι, ἀντὶ νὰ ἐλαττωθῶσι τὰ ἔξοδα, ηὐξήθησαν. Ἀλλ’ εἰσεπράχθη ἡ εἰσφορὰ τῶν δήμων ἐκ δραχ. 1,200,000; Εἰς τοὺς πίνακας τῶν προϋπολογιζομένων, βεβαιουμένων καὶ εἰσπραττομένων ἐσόδων τοῦ 1892 δὲν εὗρον ἀναγεγραμμένον ὡς εἰσπραχθὲν μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου ποσόν τι. Ὁ πίναξ συνετάχθη ἐν τῷ Γενικῷ Λογιστηρίῳ, ἑπομένως πρέπει νὰ ὑποτεθῇ ὡς ἀκριβής· αὔξησις ἐξόδων, ἂν ἤθελεν εἰσπραχθῆ ἀκεραία ἡ δημοτικὴ εἰσφορὰ τῶν 1,200,000, ἀλλ’ ἂν δὲν εἰσπραχθῇ εἴτε ἀκεραία, εἴτε διόλου, ποῖον θέλει ἀναγραφῆ εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ταμείου ποσὸν ἐξόδων; Τὸ ἔλλειμμα θέλει εἶσθαι τόσῳ μεγαλείτερον, ὅσον ὀλιγώτερον θέλει εἶσθαι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐκ τῆς εἰσφορᾶς τοῦ δήμου θέλει εἰσπραχθῆ. Μεταβαίνω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς ἑτέρας εἰσφορᾶς, ἥτις ἐπεβλήθη εἰς τοὺς δήμους διὰ τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Τὸ μέρος τοῦτο, ἂν ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας, θέλετε εὑρεῖ μᾶλλον ἀξιοδάκρυτον. Ὅτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὸ 1882 ἀνέλαβε τὴν διοίκησιν, εὗρεν ἀνωμαλίαν, τὴν ὁποίαν ἐχαρακτήρισεν ὡς μεγάλην, ἀλλὰ τόσον μεγάλην, ὥστε ἐπανειλημμένως κατήγγειλεν αὐτὴν εἰς τὴν Βουλὴν· ἴσως πλέον ἢ πεντάκις ἢ ὀκτάκις ἠκούσατε αὐτοῦ ἐν τῇ αἰθούσῃ παραπονουμένου, ὅτι δὲν ὑπάρχει τάξις εἰς τὰ οἰκονομικὰ, ὅτι ὑπάρχει μεγάλη ἀταξία, διότι τὸ Κράτος προκαταβάλλει τοὺς μισθοὺς τῶν δημοδιδασκάλων, ἀλλὰ δὲν ἀποδίδονται αὐτῷ παρὰ τῶν δήμων τὰ προκαταβαλλόμενα, καὶ ὀγκώδη ὑπάρχουσι καθυστεροῦντα. Τὸ πρᾶγμα εἴχετο ἀληθείας, διότι ἀπὸ τοῦ 1856, ὅτε τὸ πρῶτον ἐνομοθετήθη τὸ μέτρον τῆς ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου προκαταβολῆς τῶν μισθῶν τῶν δημοδιδασκάλων, μέχρι τοῦ 1880 ὑπάρχουσι καθυστερήσεις ἀπὸ τοὺς δήμους 4,488,759. Ἐὰν τὸ ποσὸν τοῦτο διαιρέσητε διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐτῶν 23, θέλετε εὑρεῖ, ὅτι ὑπῆρχεν ἔλλειμμα κατ’ ἔτος δραχ. 195,163. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοῦ 1880 μέχρι τοῦ 1886 ὑπῆρξεν ἔλλειμμα δραχμῶν 2,389,368, ἐὰν δὲ διαιρήσητε καὶ τὸ ἔλλειμμα τοῦτο μὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἓξ ἐτῶν, τῶν ἀπὸ τοῦ 1880 διαῤῥευσάντων, τὸ ἔλλειμμα κατ’ ἔτος ἀνέρχεται καὶ κατὰ τὴν περίοδον ταύτην εἰς 398,224. Τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἶχον κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη ὡς εἶχον ἐν γένει τὰ δημοτικὰ πράγματα, τὰ δὲ δημοτικὰ πράγματα εἶχον ὡς εἶχον καὶ τὰ δημόσια, οὐδὲ ἦτο δυνατὸν νὰ χωρίσῃ τις τὴν τύχην τῶν δήμων ἀπὸ τὴν τύχην τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων εὐγλώττως παρέστησε ποία ἦτο ἡ κατάστασις τῶν δήμων κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον. Λέγεται τὸ ἀνέκδοτον, ὅτι, ὅτε ἐστάλησαν εἰς τοὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους τὰ διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως δημοσιευθέντα βιβλία, τὰ ὁποῖα περιεῖχον τοὺς τότε ἐκδοθέντας νόμους τῆς πολιτικῆς δικονομίας, τοῦ ποινικοῦ νόμου, τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν δικαστηρίων καὶ τῆς ποινικῆς δικονομίας, ὁ ἀποστέλλων Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης συνέστησεν εἰς ἐκείνους, πρὸς τοὺς ὁποίους ἀπέστελλε τὰ βιβλία ταῦτα, ὅτι πρὸ πάντων πρέπει νὰ ἔχωσιν ὁδηγὸν τὸν ὀρθὸν λόγον καὶ τὴν ἐπιείκειαν. Ἀλλ’ εἷς τῶν εἰρηνοδικῶν ἔγραψε τότε εἰς ἀπάντησιν πρὸς τὸν Ὑπουργὸν, ὅτι ἔλαβε τὰ ἄλλα βιβλία, ἀλλὰ δὲν ἔλαβε καὶ τὰ βιβλία τοῦ ὀρθοῦ λόγου καὶ τῆς ἐπιεικείας. Ὁ νομοθέτης, ὁ ὁποῖος συνέταξε τὸν νόμον περὶ δήμων, ἔκρινεν ὅτι οἱ δῆμοι πρέπει νὰ ἦναι ὅσῳ τὸ δυνατὸν μικρότεροι, διότι, ὅταν ἦναι μεγαλείτεροι, τὰ ἔσοδα πάντα τοῦ δήμου καταναλίσκονται ἐν τῇ πρωτευούσῃ αὐτοῦ, τὰ δὲ χωρία δὲν ὠφελοῦνται τὸ παράπαν. Ὁ νομοθέτης ἐπεθύμει ἕκαστον τῶν χωρίων ν’ ἀποτελῇ, εἰ δυνατόν, ἴδιον δῆμον, εἶχε δὲ περιλάβει διάταξιν, καθ’ ἣν, ὅταν ὑπῆρχον 300 ψυχαί, νὰ συνιστῶσιν αὗται ἕνα δῆμον. Οὕτω κατηρτίσθησαν οἱ δῆμοι κατὰ τὸ 1835–1836 καὶ 1837. Ἀλλὰ τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λειτουργήσωσιν οἱ τοιοῦτοι δῆμοι, διότι δὲν εἶχον χρήματα, οὐδὲ διὰ νὰ διατηρήσωσι δημοτικὸν ταχυδρόμον, οὐδὲ δι’ ἐνοίκιον γραφείου, οὐδὲ δι’ ἀγορὰν χάρτου. Ὁ τόπος ἦτο ἀκαλλιέργητος, εἶχε λεηλατηθῆ ὑπὸ τῶν Τούρκων, οἰκοδομαὶ δὲν ὑπῆρχον, ἐστεγάζοντο οἱ πλεῖστοι ὑπό τινας καλύβας, φόροι ἄμεσοι ἢ ἔμμεσοι δὲν ὑπῆρχον, διὰ τοῦτο ἦτο ἀδύνατον νὰ διατηρηθῇ ἡ κατάστασις ἐκείνη, ὑπῆρχε δὲ ἀνάγκη νὰ μεταβληθῶσι τὰ τοῦ σχηματισμοῦ τῶν δήμων. Κατὰ τὸ 1840 ἑπομένως ἐλήφθη μέτρον γενικὸν, νὰ συγχωνευθῶσιν οἱ δῆμοι. Ἐν ἐπαρχίᾳ, ἐν ᾗ ἦσαν εἴκοσι δῆμοι, οὗτοι συνηνώθησαν εἰς ἕνδεκα, καὶ ἐν ἄλλῃ, ἐν ᾗ εἶχον σχηματισθῆ ἑπτὰ δῆμοι, συνεχωνεύθησαν οὗτοι εἰς τρεῖς. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἡ ἐπαρχία Θήρας εἶχε διαιρεθῆ εἰς τέσσαρας δήμους, ὅσοι ὑπάρχουσι καὶ νῦν, εἰς τοὺς δήμους Θήρας, Οἴας, Καλλίστης καὶ Ἐμπορείου, ἀλλὰ οἱ τέσσαρες οὗτοι δῆμοι συνεχωνεύθησαν μετὰ τὸ 1840 εἰς μόνον δύο. Ἔκτοτε τὰ ταμεῖα τῶν δήμων ἤρξαντο νὰ ἔχωσιν ἔσοδά τινα, ἀλλὰ καὶ ταῦτα ἦσαν ἀνεπαρκῆ πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων τῶν δήμων, αἵτινες ὑπὸ τοῦ νόμου ἐπεβλήθησαν εἰς αὐτούς. Οἱ δῆμοι διὰ τοῦτο δὲν ἠδύναντο νὰ πληρώνωσιν ἐγκαίρως καὶ τοὺς δημοδιδασκάλους, ὑπῆρχον δὲ καθυστερήματα, καὶ ἄλλοι μὲν τῶν διδασκάλων κατέλειπον τὰς θέσεις των, ἄλλοι δὲ ὑπέμενον, ὑποβαλλόμενοι εἰς στερήσεις. Κατὰ τὸ 1856 ἐκλήθη εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἀνὴρ νοήμων καὶ φιλότιμος, ὁ Χριστόπουλος, οὗτος δὲ προεκάλεσε τὸν νόμον τῆς 12 Ἰουλίου 1856, κατὰ τὸν ὁποῖον οἱ μισθοὶ τῶν δημοδιδασκάλων προκατεβάλλοντο ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου. Τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὡς γνωστόν, εἰσέπραττε τοὺς ἀμέσους φόρους τῶν δήμων, ἤτοι τὰ ποσοστὰ ἐκ τοῦ φόρου τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ἐκ τοῦ φόρου τῶν ζώων, ἐκ τοῦ τῶν οἰκοδομῶν καὶ ἐκ τοῦ τῶν ἐπιτηδευμάτων, ἀπέναντι τῶν ὁποίων προκατέβαλλε τοὺς μισθούς. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἐθεράπευσε τὸ παραλύον τότε τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν κακὸν καὶ συνετέλεσε νὰ μὴ καταλίπωσι τὰς θέσεις των οἱ δημοδιδάσκαλοι καὶ νὰ ἀσχολῶνται εἰς τὸ ἔργον των, ἐπέφερε καί τι ἄτοπον, ὅτι πολλοὶ δῆμοι ἔμενον καθυστεροῦντες εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, διότι τὰ παρὰ τῶν ταμιῶν εἰσπραττόμενα ἔσοδά των δὲν ἐπήρκουν νὰ ἐξοφλήσωσι τὰς προκαταβολάς, καὶ οὕτως ἔμειναν τὰ καθυστεροῦντα δραχ. 195,163 καθ’ ἕκαστον ἔτος κατὰ τὴν πρώτην περίοδον, καὶ δραχ. 398,224 καθ’ ἕκαστον τῶν ἐτῶν τῆς δευτέρας ἑξαετοῦς περιόδου. Ἀλλὰ κατὰ τὴν δευτέραν τῶν ἐτῶν 1880 μέχρι 1886 ηὔξησε τὸ καθυστέρημα τῶν δήμων, διότι τότε συνιστῶντο ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου δημοτικὰ σχολεῖα αὐτοβούλως, οὐδὲ ἠρωτῶντο οἱ δῆμοι, ἂν στέργωσι τὴν σύστασιν αὐτῶν, ἢ ποῦ θέλουσι νὰ συστηθῶσι τοιαῦτα, διότι συνιστῶντο οὐχὶ κατὰ τὰς προτάσεις τῶν δήμων, ἀλλὰ κατὰ τὰς συστάσεις τῆς πολιτικῆς. Εἶναι ἀξιομνημόνευτος ἡ περίοδος ἐκείνη ἐν σχέσει πρὸς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, διότι κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην—καὶ ἠσχολήθην εἰς τὰ περὶ τούτου—ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις οὐ μόνον δὲν ἐβελτιώθη κατ’ ἐκεῖνον τὸν χρόνον, ἀλλὰ καὶ ἐχειροτέρευσεν ἐκ τῆς πληθύος τῶν διοριζομένων προχείρων καὶ ἀδοκίμων δημοδιδασκάλων, τῆς πληθύος τῶν συνισταμένων δημοτικῶν σχολείων· τὰ προκαταβαλλόμενα δὲ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ὑπερέβαινον πολὺ τὰ μέσα τῶν δήμων, καὶ ἐπηύξανον οὕτω τὰ καθυστεροῦντα, τὰ ὁποῖα πρὸ τοῦ 1880 ἀνήρχοντο, ὡς εἶπον, μόνον εἰς δρ. 195,163, ἀνελθόντα εἰς 398,224. Τῷ ὄντι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εἰσήλασεν ἡ πολιτικὴ πάνοπλος εἰς τὰς τάξεις τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἡ Βουλὴ τότε πολλάκις ἠσχολήθη δι’ ἐπερωτήσεων, ἀλλὰ καὶ τότε ἦτο πλειονοψηφία, τὴν ὁποίαν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐξετίμησεν εὐλόγως εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 7ης Ἀπριλίου 1885... Ἤκουσα μουρμουρίζοντά τινα. Οἱ συμπολῖταί του θέλουσι καὶ τοῦτον ἐκτιμήσει κατὰ τὰς προσεχεῖς βουλευτικὰς ἐκλογὰς, ὡς κατὰ τὴν 7 Ἀπριλίου ἐξετίμησαν οἱ συμπολῖταί των καὶ τοὺς Βουλευτὰς τῆς πλειονοψηφίας ἐκείνης. Ἀλλὰ τὸ κακὸν ἔπρεπε νὰ θεραπευθῇ. Ἀπησχόλει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διότι ὄπισθεν τούτου ὁ τότε διευθυντὴς τοῦ Λογιστηρίου ἐξίστατο καθ’ ἑκάστην, βλέπων ὅτι ἡ ἀταξία εἶχεν ὑπερπλεονάσει, οὐδ’ ἀπέβαινε δυνατὸν νὰ διοικηθῶσι τὰ οἰκονομικὰ, ἀφοῦ ἔμενε τοσοῦτον ἔλλειμμα. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔδραμεν ἐπὶ ταῖς παραστάσεσι ταύταις νὰ θεραπεύσῃ τὸ κακὸν, καὶ συνέλαβε τὴν ἰδέαν νὰ συστήσῃ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἡ σύστασις τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἶχε μελετηθῆ ἄλλοτε ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ ὅτε ἐγὼ διηύθυνα τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο, ἤμην ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πρῶτοι ἐμελέτησαν τὸ σύστημα τοῦτο πρὸς τακτοποίησιν τῶν ἀφορώντων τὴν πληρωμὴν τῶν ἐξόδων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως κατὰ τρόπον, ὥστε οὔτε τὸ Δημόσιον νὰ βαρύνηται, οὔτε ὑπερμέτρως νὰ καταθλίβωνται οἱ δημόται. Ἀλλ’ ἐπρόκειτο νὰ συστηθῇ ταμεῖον οὐχὶ κοινὸν διὰ πάντας τοὺς δήμους, ἀλλ’ ἴδιον δι’ ἕκαστον δῆμον ἐν ἑκάστῳ δημοσίῳ ταμείῳ, ἐν ᾧ ἤθελε καταρτισθῆ ἴδιος λογαριασμὸς ἑκάστου δήμου διὰ τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Κατὰ τὴν μελέτην ἐκείνην ὡρισμένα ἔσοδα τοῦ δήμου προωρίζοντο νὰ χρησιμεύωσιν εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν ἐξόδων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Συνέπεσε μάλιστα νὰ ἔχω πρόχειρον καὶ τὸ χειρόγραφον τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον τότε συνέταξα. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι ἐντελὲς, σύμφωνον πρὸς τὰ δικαιώματα τῶν δήμων καὶ ἐν ἁρμονίᾳ μετὰ τῆς ἐλευθερίας αὐτῶν, διασῶζον πᾶσαν τὴν αὐτοβουλίαν τῶν δήμων. Τὸ νομοσχέδιον προσδιορίζει πόσα ἐκ τῶν ἐσόδων αὐτῶν θέλουσι προσδιορίζεσθαι κατὰ προτίμησιν διὰ τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, δι’ αὐτοῦ δὲ προσδιωρίζετο ὡς ἔσοδον καὶ εἰσφορά τις τῶν ἱερῶν Μονῶν. Ἀλλὰ τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὡς συνεκροτήθη, ἀπέβαινεν ἵδρυμα κοινωνιστικόν. Εἰσέπραττεν ἀπὸ τὸν δῆμον Ἀθηναίων τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα εἶχον προσδιορισθῆ, εἰσέπραττεν ἀπὸ ἕκαστον τῶν ἄλλων δήμων τὰ ποσὰ ὡσαύτως, τὰ ὁποῖα δι’ ἕκαστον αὐτῶν εἶχον προσδιορισθῆ, ἀνεμίγνυε ταῦτα, καὶ συνεκέντρονεν ἐν ἑνὶ ταμείῳ, τῷ ἱδρυθέντι τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ εἶτα διένεμεν ἀδιακρίτως εἰς πάντας τοὺς δήμους. Τὰ δημοτικὰ βάρη πρέπει νὰ ἐπιβάλλωνται μόνον εἰς τοὺς κατοικοῦντας ἐν τῷ δήμῳ, διότι αὐτοὶ μόνοι ἀπολαύουσι τῶν ὠφελειῶν, αἵτινες παράγονται ἀπὸ τὰ ὑπὸ τοῦ δήμου δαπανώμενα. Οἱ δῆμοι ἑπομένως ὀφείλουσι νὰ διανέμωσι τὰ ὀφέλη ἀναλόγως τῶν βαρῶν, τὰ ὁποῖα ἐπέβαλον εἰς τοὺς ἐν αὐτοῖς κατοικοῦντας πολίτας, καὶ ἐπιβάλλουσιν εἰς αὐτοὺς τὰ βάρη, ἵνα παρασκευάσωσιν ὑπὲρ αὐτῶν, τῶν κατοικούντων ἐν αὐτοῖς, ἀνάλογα ὀφέλη· ἀλλὰ πῶς ἀνέμιξαν τὰ εἰσφερόμενα διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ἀπὸ τοῦτον τὸν δῆμον μετὰ τῶν εἰσενεχθέντων ἀπὸ τὸν ἄλλον δῆμον; Ἐὰν δῆμός τις δύναται νὰ πορισθῇ τὰ μέσα, ἵνα συστήσῃ πλειότερα ἐν τῇ περιφερείᾳ αὐτοῦ σχολεῖα, ἢ πληρέστερα τῶν ὑπαρχόντων, ἂς ἐπιβάλῃ περισσότερα βάρη εἰς τοὺς κατοικοῦντας ἐν αὐτῷ, ὅπως παρασκευάσῃ ὑπὲρ τῶν τέκνων αὐτῶν πληρεστέραν τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ὅπως μὴ ἀφήσῃ τὰ τέκνα οὐδενὸς χωρίου ἄνευ σχολείου. Ἀλλὰ διατὶ ὑπεχρεώσατε τὸν δῆμον Μαντινείας, φέρ’ εἰπεῖν, νὰ εἰσφέρῃ περισσότερα χρήματα ἢ ὅσα δαπανῶνται πρὸς συντήρησιν τῶν ἐν αὐτῷ δημοτικῶν σχολείων, ὅπως διὰ τοῦ πλεονάζοντος ποσοῦ συμπληρώσητε τὴν ἀνεπάρκειαν τῶν χρημάτων ἄλλου δήμου πρὸς συντήρησιν τῶν ἐν αὐτῷ ἱδρυμένων δημοτικῶν σχολείων; Καὶ περὶ τῆς ἱδρύσεως τῶν δημοτικῶν σχολείων ἀπεφάσιζεν αὐτοβούλως τὸ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργεῖον, μηδόλως ἀναμιγνύον τοὺς δήμους εἰς τὴν περὶ τούτου ἀπόφασίν του, οὕτω δὲ συνιστῶντο δημοτικὰ σχολεῖα πολλαχοῦ ὑπὲρ τὴν ὑπάρχουσαν ἀνάγκην ἐν ταύτῃ τῇ ἐπαρχίᾳ, κατελιμπάνοντο δὲ κενὰ καὶ χηρεύοντα διδασκάλων τὰ δημοτικὰ σχολεῖα ἐν ἄλλαις ἐπαρχίαις, ἐπὶ διαταράξει πάσης ἀναλογίας, ἄνευ ἐρεύνης τῶν ὑπαρχουσῶν ἀναγκῶν, ἀλλὰ κατὰ χάριν πρὸς τοὺς ὑποστηρίζοντας τὸν Πρωθυπουργὸν ἐν τῇ Βουλῇ, ἢ κατὰ δυσμένειαν πρὸς τοὺς ἀρνουμένους εἰς αὐτὸν τὴν ἐμπιστοσύνην των. Κατὰ τὸν περὶ συστάσεως τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως νόμον, τὸ δημόσιον ταμεῖον παρεῖχε χρηματικὴν συνδρομὴν εἰς τὸ ταμεῖον μέχρις 1,200,000, ὁ δὲ Πρωθυπουργὸς, ὁ δυσανασχετῶν διότι πρὸ τῆς συστάσεως τοῦ ταμείου τούτου ἐζημιοῦτο κατ’ ἔτος τὸ δημόσιον ταμεῖον 190,000 δραχ. τὸ πρῶτον, ἢ 390,000 κατὰ τὴν δευτέραν περίοδον, ὑπέβαλεν αὐτὸ εἰς εἰσφορὰν μέχρις 1,200,000 κατ’ ἔτος, ὅπως ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ἕνεκα τῆς πολιτικῆς ἀκρασίας του ἐδημιούργει, μεταβαλὼν καὶ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν εἰς ῥουσφέτιον, εἰς παροχὴν πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν πολιτικῶν συμφερόντων του. Τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως βεβαίως ἐλειτούργησε κακῶς. Ἐλειτούργησε κακῶς, διότι οἱ ἀποτελοῦντες τὴν διοικοῦσαν αὐτὸ ἐπιτροπὴν, καὶ αὐτοὶ ὑπέλαβον ὅτι ἠδύναντο νὰ διαχειρισθῶσι τὴν ὑπηρεσίαν των ὡς μέσον πρὸς ἀπόκτησιν παροχῶν ὑπὲρ ἑαυτῶν ἢ ὑπὲρ τῶν οἰκείων των παρὰ τοῦ Ὑπουργείου. Συνεκεντρόνοντο ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν, ἀποστελλόμεναι κατὰ ὁρμαθοὺς, αἱ μισθοδοτικαὶ καταστάσεις τῶν δημοδιδασκάλων, ἀλλὰ λόγῳ δῆθεν ἐλέγχου ἀφίνοντο ἐκκρεμεῖς, δὲν ἐξεδίδοντο χρηματικὰ ἐντάλματα, καὶ δὲν ἐπληρόνοντο οὐδ’ οἱ δημοδιδάσκαλοι τοὺς μισθοὺς αὐτῶν, οὐδὲ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τὰ ἄλλα ἔξοδα ἐπὶ μῆνας πολλούς. Ἀλλὰ καὶ χρηματικῶς ἐλειτούργησε κακῶς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, διότι δὲν ἐπήρκει εἰς τὰ ἔξοδα, καὶ διετέλει ἐπὶ τέλους σχεδὸν ἐν πτωχεύσει. Ἀλλ’ οὐδὲ τοῦτο συνετέλεσεν, οὐδὲ δι’ ἄλλης πράξεως ἢ μερίμνης ἐβελτιώθη ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο, οὐδὲ κατὰ τὰ διδακτήρια, τὰ χρησιμεύοντα διὰ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, οὐδὲ κατὰ τὰ πρόσωπα τὰ διδάσκοντα, οὐδὲ κατὰ τὰ ὄργανα τῆς διδασκαλίας. Πάντα τὰ δημοτικὰ σχολεῖα ἦσαν ἐστερημένα ὀργάνων διδασκαλίας, τὰ πλεῖστα ἦσαν ἐν ἰδιωτικαῖς οἰκίαις ἐνοικιαζομέναις, τινὰ δὲ τούτων ἐν δημοτικοῖς κτιρίοις οἰκοδομηθεῖσι κατὰ τὸ παρελθὸν, ἄνευ σχεδίων καὶ ἄνευ τηρήσεως οὐδενὸς τῶν κανόνων τῆς παιδαγωγικῆς. Μεταξὺ τῶν δημοδιδασκάλων πολλοὶ ἦσαν οἱ μὴ διδαχθέντες ἐν Διδασκαλείοις, ἀλλ’ ἔχοντες τὴν ἄδειαν τῆς πρὸ τοῦ 1878 λειτουργούσης ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐν τοῖς Διδασκαλείοις ἐκπαίδευσις καὶ παρασκευὴ αὐτῶν ἐχειροτέρευσεν, ἕνεκα τῆς νομοθετηθείσης μεταβολῆς τῶν ἐν τῷ νόμῳ τοῦ 1878 ἀναγραφέντων προσόντων. Ἐν τοιαύτῃ δὲ καταστάσει ἐπειράθησαν νὰ συστήσωσι καί τινα πλήρη δημοτικὰ σχολεῖα, ἐννοεῖται ἐν ταῖς πατρίσι τῶν Ὑπουργῶν, ἐν Ζακύνθῳ κατὰ πρῶτον καὶ ἐν Μεσολογγίῳ κατόπιν, ἀγνοῶ δὲ καὶ ἐν τίσιν ἄλλαις πόλεσι, τὰ ὁποῖα ταχέως παρέλυσαν καὶ ἐξέλιπον. Πλήρη δημοτικὰ σχολεῖά εἰσι τὰ ἔχοντα ἓξ τάξεις διδασκομένων καὶ συνδέοντα οὕτως ἀμέσως τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν μετὰ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, ἄνευ τῆς παρεμβολῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου. Κάτωθι τοῦ βαθμοῦ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ὑπάρχει ἡ ἐν τῇ οἰκογενείᾳ εἴτε ἐν τοῖς νηπιαγωγείοις ἄσκησις καὶ διδασκαλία, ἄνω δὲ αὐτῆς ἔπρεπε νὰ ὑπάρχωσι τὰ Γυμνάσια· ἀλλὰ κατὰ τοὺς πρώτους χρόνους τὰ δημοτικὰ σχολεῖα ἦσαν ἀτελῆ, στερούμενα καλῶν διδασκάλων, οἵτινες οὐδ’ ἤρκουν εἰς τὰς ἀνάγκας, ἐλειτούργει δ’ ἐν αὐτοῖς καὶ ἡ ἀλληλοδιδακτικὴ μέθοδος, ἀτελὴς δὲ καὶ ἀνοργάνωτος ἦτο ἡ ἐν αὐτοῖς διδασκαλία, οὐδ’ ἦτο δυνατὸν οἱ ἀπολυόμενοι αὐτῶν νὰ λαμβάνωσι τοιαύτην ἐν αὐτοῖς παρασκευὴν, ὥστε νὰ κατατάσσωνται μαθηταὶ ἐν τοῖς Γυμνασίοις. Ἀλλὰ καὶ τὰ Γυμνάσια δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συνδεθῶσι μετὰ τῶν δημοτικῶν σχολείων, ἕνεκα τῆς ἀτελείας των καὶ ταῦτα. Ἠναγκάσθησαν διὰ τοῦτο τότε νὰ νομοθετήσωσι διάμεσον σταθμὸν τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα. Ἐὰν τὰ δημοτικὰ σχολεῖα ὦσι πλήρη, περιέχοντα ἓξ τάξεις, καὶ ἂν τὰ Γυμνάσια καταρτισθῶσι δεόντως, δύναται ὁ μαθητὴς νὰ μεταβαίνῃ ἀμέσως εἰς τὸ Γυμνάσιον ἀπὸ τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, οὕτω δὲ οἱ περατοῦντες τὰς σπουδάς των ἐν τῇ δημοτικῇ ἐκπαιδεύσει ἠδύναντο, κατὰ βούλησιν καὶ κατὰ τὰς ἰδίας αὐτῶν περιστάσεις, νὰ ἐπιδίδωνται εἴτε εἰς βιωτικὰ ἔργα ἐν τῇ κώμῃ, εἰς τὴν ὁποίαν κατοικοῦσιν, εἴτε, ἐφιέμενοι πληρεστέραν ἀνάπτυξιν, νὰ κατατάσσωνται εἰς τὰ Γυμνάσια καὶ νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν. Συνέστησε λοιπὸν ὁ Πρωθυπουργὸς ἑνιαχοῦ δημοτικὰ σχολεῖα δῆθεν πλήρη, ἀλλὰ καὶ ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον συνεστήθησαν, καὶ ἡ ἀτέλεια τῆς διοικήσεως καὶ τοῦ διδακτικοῦ καταρτισμοῦ αὐτῶν, ἐπήνεγκε τὴν ταχίστην παράλυσιν αὐτῶν. Διὰ τοῦτο οὐδένα παρήγαγε καρπὸν ἡ φαινομένη αὕτη βελτίωσις, ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις ἥκιστα ἐβελτιώθη, οὔτε κατὰ ποιὸν οὔτε κατὰ ποσὸν, ἠλαττώθησαν δὲ μόνον αἱ ἐγγυήσεις πρὸς παρασκευὴν καλῶν καὶ ἀρτίων δημοδιδασκάλων. Ἀλλ’ ἐπειδὴ πάντοτε οἱ ἐκ τῶν Διδασκαλείων ἐξερχόμενοι εἶναι προτιμότεροι ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρχον πρότερον, καὶ οἱ ὁποῖοι ἐχειροτονοῦντο ὑπὸ ἐπιτροπῆς, ἑδρευούσης ἐν Ἀθήναις, ἡ μόνη ἐπελθοῦσα βελτίωσις ἀπέμεινεν ἡ ἐκ τῆς συστάσεως Διδασκαλείων κατὰ τὸν τύπον τοῦ Διδασκαλείου, τὸ ὁποῖον συνεστήθη τὸ πρῶτον ἐν Ἀθήναις κατὰ τὸ 1878. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ηὔξανεν ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀπολυομένων ἀπὸ τὰ Διδασκαλεῖα, ἐπὶ τοσοῦτον ἐπληροῦντο κεναὶ θέσεις τῶν δημοδιδασκάλων, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον καθίστατο εὔκολον νὰ πολλαπλασιάζωνται τὰ δημοτικὰ σχολεῖα. Κατὰ τὰ ἄλλα ὅμως οὐ μόνον βελτίωσις δὲν ἐπῆλθεν, ἀλλ’ εἰσήλασε καὶ ἡ πολιτική, ἥτις ἐξακολουθεῖ νὰ διευθύνῃ τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ μήπως κἂν ἐκανονίσθη τὸ οἰκονομικὸν μέρος τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως διὰ τῆς συστάσεως τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως; Ἔχω ὑπ’ ὄψει πίνακα κατατεθέντα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου καὶ περιέχοντα τὰς πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι εἶχον ζητηθῆ δι’ ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης. Κατὰ τὰς πληροφορίας ταύτας, κατὰ τὸ 1890 — διότι κατὰ τὸ 1888 εἶχε συστηθῆ τὸ ταμεῖον — εἰσεπράχθησαν ἔσοδα ὑπὸ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δραχ. 1,504,639, ἐδαπανήθησαν δὲ ὑπ’ αὐτοῦ 3,089,583.09, δηλ. ὑπῆρξεν ἔλλειμμα 1,584,944.09. Καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι εἰσήνεγκε τὸ δημόσιον ταμεῖον, κατὰ τὴν ὑπόσχεσιν, ἣν ἔδιδεν ὁ νόμος περὶ συστάσεως ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, δηλαδὴ ἂν ἀπέδωκεν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ἐκπαιδεύσεως τὰ 1,200,000, πάλιν ἀπέμεινεν ἔλλειμμα δραχ. 384,944.09. Εἶπον ἂν ὑποτεθῇ, διότι οὐδαμοῦ εὗρον ἀναγεγραμμένον ὡς πληρωθὲν τὸ ποσὸν τοῦ 1,200,000, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος περὶ συστάσεως ταμείου δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐπέτρεπε νὰ δίδεται ὡς εἰσφορὰ τοῦ Δημοσίου. Κατὰ τὸ 1891 εἰσεπράχθησαν ἔσοδα ἐκ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως 1,759,127, ἐδαπανήθησαν δὲ 3,136,912.91, ἤτοι ἀπέμεινεν ἔλλειμμα δραχ. 1,377.785.91. Πῶς ἐκαλύφθη τὸ ἔλλειμμα τοῦτο δὲν γνωρίζω, διότι οὐδὲν εὗρον ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τοῦ 1891, ὡς οὐδ’ ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τοῦ 1890 εὗρον δαπάνην τινά. Κατὰ τὸ 1892 μετεβλήθη τὸ σύστημα τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, κατὰ τὸν Ἰούλιον μῆνα, καὶ κατηργήθη τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐνομοθετήθη δ’ ἄλλο σύστημα, ἤτοι ὑποκατεστάθη τὸ Κράτος ἐν τῷ δήμῳ, καὶ τὸ Κράτος ἀνέλαβε τὴν δαπάνην τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Κατὰ τὸ 1892, τοὺς 7 πρώτους μῆνας, κατὰ τὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον ὁ Ὑπουργὸς κατέθηκεν ἄλλοτε ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, ὡς εἶπον, εἰσεπράχθησαν 1,341,526 καὶ ἐδαπανήθησαν 2,342,962, ἤτοι δραχ. 1,001,436 ὑπὲρ τὰ εἰσπραχθέντα· κατὰ δὲ τοὺς πέντε τελευταίους μῆνας τοῦ ἔτους, καθ’ οὓς δὲν ὑπῆρχε πλέον τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐδαπανήθησαν προσέτι 925,628. Τὰς πληροφορίας ταύτας σᾶς μεταδίδω, ἵνα σᾶς παραστήσω ἐν ποίῳ κυκεῶνι περιήχθησαν τὰ οἰκονομικὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, εἰς ποίαν ἀπέλπιδα ἀληθῶς κατάστασιν ἄγει αὐτὰ ἡ κρατοῦσα σύγχυσις, εἰς ὁποίαν τῆς ὁποίας σπανίως εὑρέθη διοίκησις οἰκονομικὴ οἱουδήποτε κλάδου.

§9Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ἔχετε νὰ ὁμιλήσητε πολλὴν ὥραν; Ἂν ἐκουράσθητε νὰ διακόψωμεν.

§10Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω γνώμην. Θέλω ὁμιλήσει ἴσως μίαν καὶ ἡμίσειαν ἔτι ὥραν.

§11ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς 9ης. (Μετὰ τὴν διακοπὴν ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 9 καὶ 45′ μ. μ.)

§13Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔλεγον πρὸ μικροῦ, ὅτι ἡ μεταβολή, τὴν ὁποίαν ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατασταθεῖσα διοίκησις ἐπήνεγκεν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν καὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἔφερε τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα, ὅτι κατὰ μὲν τὸ 1890 ἐδαπανήθησαν δραχ. 3,089,583.09, ἐν ᾧ εἰσεπράχθησαν 1,504,639, καὶ ὑπελείφθη ἔλλειμμα δρ. 1,584,944.09, ὅτι κατὰ τὸ 1891 ἐδαπανήθησαν δραχμαὶ 3,136,912.91, εἰσεπράχθησαν 1,759,127, καὶ ὑπελείφθη ἔλλειμμα δραχ. 1,377,785.91, καὶ ὅτι κατὰ τὸ 1892 εἰσεπράχθησαν ὑπὸ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, κατὰ τοὺς ἑπτὰ πρώτους μῆνας, κατὰ τοὺς ὁποίους ὑπῆρχεν ἀκόμη τὸ ταμεῖον τοῦτο, δραχ. 1,341,526, ἐδαπανήθησαν δὲ κατὰ μὲν τοὺς ἑπτὰ πρώτους μῆνας δραχ. 2,342,962, κατὰ δὲ τοὺς πέντε τελευταίους δρ. 925,628. Ἀλλὰ καὶ ἀφοῦ κατηργήθη τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τὰ ἐλλείμματα ἐξακολουθοῦσι μεγεθυνόμενα, διότι κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1893 ἀνεγράφησαν δαπανηθέντα, εἰς προσωπικὸν δημοτικῶν σχολείων 3,385,360, εἰς ἔξοδα δ’ αὐτῶν 551,540, τὸ ὅλον 3,936,900, ἐν ᾧ εἰσεπράχθησαν ἐξ εἰσφορᾶς τῶν δήμων καὶ τῶν Μονῶν δραχ. 2,569,871.79, ἑπομένως ὑπελείφθη ἔλλειμμα δραχμῶν 1,367,028.21. Καὶ κατὰ τὸ ἔτος 1894, τὸ ὁποῖον εἰσέτι δὲν ἔληξεν, ἀνεγράφησαν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δι’ ἔξοδα προσωπικοῦ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δραχ. 3,402,680, δι’ ἔξοδα αὐτῆς 586,956, τὸ ὅλον 3,989,636, προϋπελογίσθησαν δ’ ὅτι θέλουσιν εἰσπραχθῆ 1,961,200, ἤτοι προϋπελογίσθη ἔλλειμμα δραχ. 2,028,436. Καὶ κατ’ αὐτὸ τὸ 1895 προϋπελογίσθησαν δι’ ἔξοδα προσωπικοῦ δραχμαὶ 3,768,060, δι’ ἔξοδα αὐτῆς 531,836, τὸ ὅλον, 4,299,896, ἐν ᾧ τὰ προϋπολογισθέντα ἔσοδα ἐξ εἰσφορῶν τῶν τε δήμων καὶ τῶν Μονῶν ἀνέρχονται εἰς 2,595,000, καταλιμπανομένου καὶ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἐλλείμματος δρ. 1,704,896. Ἡ κατάστασις αὕτη βεβαίως ἀπαιτεῖ θεραπείαν, ἀλλ’ ἡ θεραπεία, τὴν ὁποίαν συνιστᾷ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δὲν θεραπεύει τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἀληθῆ ἀκολασίαν, ἀλλ’ οἰκονομεῖ τὸ παρὸν, παρατείνει δὲ αὐτὸ καὶ ἐξογκόνει προϊόντος τοῦ χρόνου. Τὴν θεραπείαν τοῦ κακοῦ ὑπισχνεῖται μόνη ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐνεδείκνυεν ἡ πρὸ τῆς ἀνόδου τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου εἰς τὴν ἀρχὴν κρατοῦσα νομοθεσία, ἥτις ἐστηρίζετο ἐπὶ τοῦ ὀρθοῦ καὶ ἐπὶ τῆς ἀληθείας τῶν πραγμάτων. Καὶ ἐὰν τοιαῦτα ἦναι τὰ οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐφήρμοσεν ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τοῦ 1882–1888, ὅτε συνέστησε τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἀπὸ τοῦ 1888–1892, ὅτε κατήργησε τοῦτο, καὶ μετὰ τὸ 1892, ποῖα ἦσαν τ’ ἀποτελέσματα τῆς δράσεως τῆς διοικήσεως ἐπὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως; Ἀκούσατε ποίας συνάγω πληροφορίας ἐκ τοῦ πίνακος τούτου, ὁ ὁποῖος παριστᾷ τὰς γενομένας καθ’ ἕκαστον τῶν εἰρημένων ἐτῶν μετακινήσεις τοῦ προσωπικοῦ τῶν δημοδιδασκάλων ἑκατέρου τῶν φύλων, οὐχὶ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος, ἀλλὰ μόνον ἀπὸ τῆς πρώτης Σεπτεμβρίου μέχρι τέλους Νοεμβρίου ἑκάστου ἔτους. Κατὰ τὸν πίνακα τοῦτον, κατὰ τὸ 1892 μετετέθησαν 875 δημοδιδάσκαλοι, ἐπαύθησαν 337 καὶ διωρίσθησαν 448, δηλαδὴ ἐγένοντο ἐν ὅλῳ 1660 μετακινήσεις δημοδιδασκάλων· ἀλλὰ καὶ αἱ διδασκάλισσαι ἐτέθησαν καὶ αὗται εἰς ἔκτακτον κίνησιν, διότι κατὰ τὸ 1892 μετετέθησαν 228 δημοδιδασκάλισσαι, ἐπαύθησαν 256 καὶ διωρίσθησαν 239, τὸ ὅλον 728 μετακινήσεις αὐτῶν. Οὕτω δὲ ὁ ἀριθμὸς τῶν μετακινήσεων τῶν γενομένων ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν δημοδιδασκάλων καὶ δημοδιδασκαλισσῶν κατὰ τοὺς μῆνας Σεπτέμβριον, Ὀκτώβριον, καὶ Νοέμβριον τοῦ 1892 ἀνέρχεται εἰς 2,394. Ἀλλὰ τὸ κακὸν τοῦ 1892 δὲν ἦτο ἐξαιρετικὸν δι’ ἐκεῖνο μόνον τὸ ἔτος, ἐκράτησε κατὰ πάντα τὰ ἔτη, ἂν δ’ ἀνέφερον μόνον τὸ 1892, ἔπραξα τοῦτο διότι κατ’ αὐτὸ ἐγκατεστάθη τὸ νέον νομοθετηθὲν σύστημα τῆς οἰκονομικῆς διοικήσεως τῶν δήμων. Ἐὰν ἠθέλομεν ἐξετάσει τὰ γενόμενα κατὰ τὸ 1893, ἠθέλομεν εὑρεῖ ἀνάλογα ἀποτελέσματα, ἤτοι 3182 μετακινήσεις γενομένας κατὰ τοὺς ἀντιστοιχοῦντας μῆνας τοῦ 1893. Καὶ ἂν ἠθέλομεν μεταβῆ εἰς τὸ 1894, ἠθέλομεν εὑρεῖ τὰ αὐτὰ, καὶ ἐὰν ἠθέλομεν ἀνατρέξει ἀναδρομικῶς εἰς τὰ προηγούμενα ἔτη 1889, 1888, 1887, ἠθέλομεν εὑρεῖ ὡσαύτως ἀνάλογα ἀποτελέσματα, διότι καὶ κατ’ αὐτὸ τὸ ἔτος, κατὰ τὸ ὁποῖον φαίνονται οἱ διοικήσαντες ἐγκρατέστεροι τῶν ἄλλων, κατὰ τὸ ἔτος 1884, καὶ κατ’ αὐτὸ μετετέθησαν 353 δημοδιδάσκαλοι, ἀπελύθησαν 59, καὶ διωρίσθησαν 150, ἑπομένως ἐγένοντο μετακινήσεις δημοδιδασκάλων 562, καὶ ἐκ τῶν δημοδισκαλισκαλισσῶν μετετέθησαν 46, ἀπελύθησαν 43, διωρίσθησαν δ’ 68, τὸ ὅλον ἑκατὸν πεντήκοντα ἑπτά· ἀνῆλθον δὲ καὶ αἱ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο μετακινήσεις τῶν δημοδιδασκάλων καὶ τῶν δημοδιδασκαλισσῶν εἰς 722. Ἀλλὰ τὸ ἔτος 1884 ἦτο ἐγκρατέστερον, διότι προηγήθησαν τὰ ἔτη 1883 καὶ 1882, καθ’ ἃ τὸ κόμμα ἔθυσε καὶ ἀπώλεσε, κατακτῆσαν τέλος πάντων τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, διότι κατ’ αὐτὰ τὰ δύο ἔτη, πάντοτε κατὰ τοὺς μνημονευθέντας τρεῖς μῆνας ἑκάστου αὐτῶν, εἶχε μεταθέσει 901 δημοδιδασκάλους, εἶχε παύσει 161, καὶ διορίσει 348, ἐνεργῆσαν οὕτως ἐπὶ τῶν δημοδιδασκάλων 1410 μετακινήσεις ὡσαύτως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν δημοδιδασκαλισσῶν, ὧν εἶχε κατὰ τὰ δύο μνημονευθέντα ἔτη μεταθέσει 162, παύσει 87 καὶ διορίσει 148, ἀναβιβάσαν καὶ τὰς μετακινήσεις τῶν δημοδιδασκαλισσῶν εἰς 397, ἐν ὅλῳ δὲ διαπρᾶξαν μετακινήσεις τῶν διδασκάλων ἀμφοτέρων τῶν φύλων 1807. Κατὰ τὰ 1877 καὶ 1878 διετέλεσα Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, συνέπραττον δὲ τότε μετὰ κόμματος πολυαρίθμου καὶ ἰσχυροῦ ἐν τῇ χώρᾳ, ἀπολαβόντος δὲ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπὶ πολλὰ ἔτη, τοῦ κόμματος τοῦ ὁποίου ἡγεῖτο ὁ Κουμουνδοῦρος. Δὲν ἀνῆκον εἰς τὸ κόμμα τοῦτο, ἀλλὰ συνέπραττον τότε μετ’ αὐτοῦ, διότι τὰ γενικὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους μοὶ ἐπέβαλλον τότε τὸ καθῆκον τοῦτο. Συνεπληροῦμεν δ’ οὕτως ἀλλήλους κατὰ τὴν πολιτικὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατὰ τὴν ἀριθμητικὴν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ δύναμιν. Εἶχον ἐπανέλθει κατὰ Αὔγουστον τοῦ 1878 ἐκ Βερολίνου καὶ ἐπρόκειτο αἱ κατὰ Σεπτέμβριον γιγνόμεναι μεταβολαὶ τῶν δημοδιδασκάλων. Χιλιάδες σημειώσεων διὰ μετακινήσεις δημοδιδασκάλων καὶ δημοδιδασκαλισσῶν εἶχον συγκεντρωθῆ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, ἐγὼ δὲ ἠρξάμην τῆς ἐργασίας ταύτης μετὰ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ὑπουργείου, τοῦ ἐπιτετραμμένου τὴν ἐργασίαν, περὶ ἧς ὁ λόγος, τὴν τριακοστὴν ἢ τὴν τριακοστὴν πρώτην Αὐγούστου. Ὁ κατὰ τὰς παρελθούσας περιόδους βουλευτὴς Κορινθίας κ. Πετρίδης ἐτύγχανεν ἐπιθεωρητὴς τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ γραμματεὺς ὑπουργικὸς ὁ κ. Βενθύλος. Ὀγκώδης φάκελλος, περιέχων σημειώσεις, ἐκομίσθη ἐπὶ τῆς τραπέζης, καὶ μετ’ αὐτοῦ τὸ μητρῷον τῶν διδασκάλων, τοῦ ὁποίου τὸ πάχος εἶναι τριπλάσιον τῶν πλουσιωτέρων λεξικῶν, τὰ ὁποῖα ἐξεδόθησαν. Παρεκάλεσα αὐτοὺς νὰ ἀναγνώσωσι τὰ ἄρθρα 37, 42 καὶ 43 τοῦ περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως νόμου τῆς 6 Φεβρουαρίου 1834, κατὰ τὰ ὁποῖα δὲν εἶχεν ἀποδοθῆ εἰς τὸν Ὑπουργὸν ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα νὰ παύῃ καὶ μεταθέτῃ τοὺς δημοδιδασκάλους, ἐπειδὴ δὲ κατὰ σειρὰν ἐτῶν αἱ διατάξεις αὗται εἶχον παραβαθῆ ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν, παυόντων καὶ μετατιθέντων τοὺς δημοδιδασκάλους κατὰ βούλησιν, ἵνα ἀπαλλάξω τοὺς συνεργάτας μου τούτους τῶν ἐνοχλήσεων, αἵτινες ἤθελον ἐπιγείνῃ αὐτοῖς ὑπὸ τῶν συνιστώντων διορισμοὺς καὶ μεταθέσεις, κατὰ τὰς συγκεντρωθείσας σημειώσεις, ὑπέγραψα ἔγγραφον πρὸς τὸν ἐπιθεωρητὴν τῶν δημοτικῶν σχολείων καὶ παρεκάλεσα αὐτὸν νὰ μὴ εἰσαγάγῃ πρὸς με προτάσεις μεταθέσεων καὶ παύσεων δημοδιδασκάλων, μὴ ὑπαγορευομένας ἀπὸ τὰς μνημονευθείσας διατάξεις τοῦ νόμου. Οὕτως ἀποκατεστάθη τότε ἡ ἰσχὺς τῆς ἀθετουμένης διατάξεως τοῦ νόμου, καὶ οὐδεμία διετάχθη μετάθεσις ἢ παῦσις. Ὅτε δὲ τὴν ἐπιοῦσαν ἀπετάθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον οἱ δόντες σημειώσεις, καὶ ἔμαθον ὅτι οὐδεμία αὐτῶν ἐξετελέσθη, ἔδραμον πρὸς τὸν ἡγέτην τοῦ κόμματος, τοῦ ὁποίου ἦσαν μέλη, ὁ ὁποῖος ἦτο ὁ Πρωθυπουργός, καὶ ἀπηύθυναν παράπονα. Ὁ Κουμουνδοῦρος συνεβούλευσεν αὐτοὺς νὰ ἐξετάσωσιν, ἂν ἐγένοντο μετακινήσεις ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ τῆς Γόρτυνος, ἢ ἔν τινι τῶν ἐπαρχιῶν τῶν δέκα ἢ ἕνδεκα ἐμῶν φίλων, οἵτινες ὑπῆρχον ἐν τῇ Βουλῇ. Ἀλλ’ ἐρευνήσαντες, ἐπληροφορήθησαν, ὅτι καὶ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις αὐταῖς οὐδὲν ἐγένετο, ἐπείσθησαν δὲ, ὅτι ἠρνήθην νὰ ἐκπληρώσω τὰς αἰτήσεις των, ὑποταχθεὶς εἰς τὰς ῥητὰς διατάξεις τοῦ νόμου, καὶ ὁμολογῶ πρὸς τιμήν των, ὅτι καὶ πάντες οὗτοι ἀγογγύστως ὑπετάχθησαν καὶ πᾶσα ἡ μεγάλη πλειονοψηφία ἐκείνη ὑπετάχθη, οὐδεὶς δ’ ἐξέφρασε παράπονον κατὰ τῆς πράξεως ἐκείνης. Ἄν τις ἐφαρμόζῃ τὸν νόμον ἀδυσωπήτως ἐπὶ πάντων, ἄν τις ἐφαρμόζῃ αὐτὸν ἄνευ ἐξαιρέσεως, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τυγχάνει ὁ φιλονομώτερος τῶν λαῶν τῆς ὑφηλίου, θέλει δ’ ὑποταχθῆ ἀγογγύστως, καὶ θέλει μάλιστα συντρέξει τὴν διοίκησιν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου. Ἀλλὰ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης τὰ πράγματα μετεβλήθησαν. Ἐγὼ αὐτὸς κατὰ τὸ 1885 καὶ 1886 δὲν ἀντετάχθην εἰς παραπλησίας αἰτήσεις, διότι εὕρισκον ἄλλως εὐλόγους τὰς συστάσεις, τὰς ὁποίας οἱ φίλοι μου, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην μεγίστην πλειονοψηφίαν, μοὶ προέβαλλον, ζητοῦντες νὰ ἀπολυμάνωσι τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ἀπὸ δημοδιδασκάλους, οἵτινες ἦσαν ὄργανα οὐχὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ τοῦ κόμματος τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, ὅστις δι’ αὐτῶν εἶχε κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην κατακλύσει τὰ δημοτικὰ σχολεῖα. Ἡ ἐπὶ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ σώματος πληγὴ, ἣν καταγγέλλω σήμερον, εἶναι βαθεῖα, χαίνει, καὶ ῥέει πύον. Δὲν μεταδίδομεν εἰς τὸν λαὸν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, ὡς ἔχουσι νῦν τὰ πράγματα καὶ ὑπὸ τοιούτους ὅρους. Διαφθείρομεν τὰ ἤθη αὐτοῦ, καὶ διδάσκομεν εἰς αὐτὸν τὴν ἀκόλαστον ἰδιοφέλειαν. Πρέπει ἐπὶ τέλους πάντες νὰ λάβωμεν ὁριστικὴν καὶ ἀμετάβλητον ἀπόφασιν, πρέπει τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως νὰ γένωνται μέλημα καὶ τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τοῦ Κράτους. Ἄν τὸ ἐνεστὼς τῆς χώρας καὶ τῶν πολιτῶν κατεστήσατε τοσοῦτον ἄθλιον, πρέπει νὰ ἐξυπνήσωσι τὸν τόπον οἱ πονοῦντες αὐτὸν, ὅπως παρασκευασθῇ τοὐλάχιστον τὸ προσεχὲς μέλλον, οὐδὲ δυνάμεθα ἄλλως νὰ παρασκευάσωμεν αὐτὸ, εἰμὴ μορφόνοντες διὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τοὺς πολίτας, καθιστῶντες αὐτοὺς καὶ πνευματικῶς ἀρτίους καὶ ψυχικῶς συμπεπληρωμένους ἐντὸς τῶν ὅρων τοῦ δυνατοῦ, καὶ ἠθικῶς χρηστούς· πρέπει νὰ ἀπολυμανθῇ ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις ἀπὸ τοῦ φατριασμοῦ, νὰ μείνῃ ἀπηλλαγμένη πάσης πονηρᾶς δράσεως, καὶ ἡ κίνησις αὐτῆς νὰ κατασταθῇ οὐ μόνον αὐτόβουλος, ἀλλὰ καὶ σκόπιμος. Δὲν ἀγορεύω ἐνώπιον ἐκλογικοῦ συλλόγου, διὰ νὰ γνωστοποιήσω εἰς αὐτὸν τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἔχω περὶ τοῦ καταρτισμοῦ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὅταν προσεχῶς συγκληθῶσιν οἱ Ἕλληνες ἐκλογεῖς, βεβαίως θέλω ὠφεληθῆ ἀπὸ τὴν εὐκαιρίαν, διὰ νὰ δηλώσω εἰς αὐτοὺς ποίας ἔχω γνώμας καὶ περὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὡς καὶ περὶ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ περὶ τῆς πανεπιστημιακῆς ἐκπαιδεύσεως. Πρέπει πρὸ παντὸς νὰ παύσωμεν νομοθετοῦντες διὰ πρόσωπα, πρέπει νὰ παύσωμεν διοικοῦντες διὰ πρόσωπα. Ἂν εὐτυχήσωσιν αἱ Κυβερνήσεις αἱ διάδοχοι νὰ παράσχωσιν εἰς τοὺς πολίτας δημοδιδάσκαλον ἄρτιον, εὐσυνειδήτως ἐκπληροῦντα τὸ καθῆκόν του, καὶ εἰρηνοδίκην πεφωτισμένον, εὐσυνείδητον καὶ ἀμερόληπτον, βεβαιωθῆτε ὅτι θέλετε παράσχει εἰς τὸν λαὸν τὸν θρεπτικώτερον ἄρτον, καὶ θέλετε συντελέσει εἰς τὴν διαμόρφωσιν τοῦ πνεύματος αὐτοῦ, καὶ εἰς τὴν ἠθικοποίησιν αὐτοῦ, καὶ εἰς τὸν σχηματισμὸν πολιτῶν, οὐ μόνον ἐχόντων φρόνημα, ἀλλὰ καὶ χρηστῶν. Δὲν εἶναι δὲ δύσκολον νὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν τὸ δικαίωμα τοῦ παύειν καὶ διορίζειν καὶ μετακινεῖν τὸ προσωπικὸν τῶν δημοδιδασκάλων, οὔτε εἶναί τι δυσκατόρθωτον, οὔτε ἀπαιτεῖ ὑπερμέτρους δαπάνας. Βεβαίως δὲν προτείνω πρὸς ῥύθμισιν τοῦ πράγματος τὰ ἐπιθεωρητικὰ συμβούλια, τῶν ὁποίων ἡ ἵδρυσις παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ἐκπαιδεύσεως προτείνεται ἑκάστοτε διὰ νομοσχεδίων τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Τὰ τοιαῦτα ἐπιθεωρητικὰ συμβούλια τάσσονται ἐκεῖ ὡς ὑπηρέται τῆς πολιτικῆς, ὡς ψευδομάρτυρες, περικαλύπτοντες ἀπὸ τῶν ὀμμάτων τοῦ κοινοῦ τὴν ἀκρασίαν ἢ καὶ τὴν ἀκολασίαν τῶν Ὑπουργῶν. Εἰς ποῖον ἄλλον σκοπὸν ἐδημιουργήθησαν οἱ διαγωνισμοί; Τί ἄλλο εἶναι αἱ ζητούμεναι καὶ προβαλλόμεναι ἑκάστοτε ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν γνωμοδοτήσεις τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου; Τί τέλος εἶναι τὰ παντοδαπὰ συμβούλια; Ἕν μόνον σκοποῦσι, τὴν ἀποφυγὴν τῆς κοινοβουλευτικῆς εὐθύνης, τὴν περικάλυψιν τῆς εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν ὑπὸ τὴν ὑπογραφὴν τῶν συγκροτούντων τὰ συμβούλια ταῦτα. Συνειθίσαμεν νὰ ἀπομακρυνώμεθα ἀπὸ τὴν ἀλήθειαν, νὰ διαστρέφωμεν αὐτὴν καὶ νὰ πλανῶμεν τοὺς ἄλλους. Πλανῶμεν αὐτοὺς διὰ τῶν γνωμοδοτήσεων τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, πλανῶμεν αὐτοὺς διὰ τῶν ἐκθέσεων τῶν ἐπιθεωρητῶν, συγκαλουμένων παρὰ τῷ Ὑπουργῷ, ἢ ἀποστελλομένων πρὸς ἐξέτασιν, πλανῶμεν αὐτοὺς διὰ τῶν διαγωνισμῶν. Ἐν πᾶσι τούτοις κρύπτεται ἡ θέλησις τοῦ Ὑπουργοῦ, ἰσχύουσα πάντοτε, ὑπαγορεύουσα τὰς γνωμοδοτήσεις, ἥτις μεταμφιέζεται καὶ ἐκδηλοῦται ὡς γνώμη τῶν συγκροτούντων τὰ συμβούλια καὶ τὰς ἐπιτροπὰς, ὡς ἀποτέλεσμα διαγωνισμῶν, ὡς γνώμη τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου. Ἂν, ἀντὶ τῶν ἐπιθεωρητικῶν συμβουλίων ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Κράτους καὶ παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ, συστηθῇ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον ἐν τῇ πρωτευούσῃ ἑκάστου νομοῦ, ἂν τὸ Ἐποπτικὸν τοῦτο Συμβούλιον καταρτισθῇ διὰ πάντων τῶν κατὰ πλάσμα ἢ κατὰ πιθανότητα κρινομένων ἀξίων ἐμπιστοσύνης, εἴτε λόγῳ τοῦ πολιτειακοῦ βαθμοῦ ἢ τοῦ κοινωνικοῦ ἐπαγγέλματος αὐτῶν, εἴτε ἕνεκα τῆς ἰδιαζούσης ἐν τῇ κοινωνίᾳ θέσεώς των, καὶ παρεχόντων εὐλόγους πιθανότητας, ὅτι θέλουσιν ἐκπληρώσει εὐσυνειδήτως τὸ καθῆκόν των· ἂν προστεθῇ εἰς τέσσαρα τοιαῦτα μέλη καὶ πέμπτον μέλος, ὡς ἐπιθεωρητὴς, διδάκτωρ τις τῆς Παιδαγωγικῆς ἢ τῆς Φιλοσοφίας, ὅστις ἐδοκιμάσθη ἤδη, διδάξας ἐν Γυμνασίῳ ἀριθμόν τινα ἐτῶν· ἂν δοθῇ αὐτῷ ὑπὸ τοῦ νόμου ἡ ἐντολὴ δὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ νὰ περιέρχηται πάσας τὰς ἐπαρχίας τοῦ νομοῦ καὶ ἐπισκέπτηται πάντα τὰ δημοτικὰ σχολεῖα καὶ πάντα τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα, ἐκτελῶν τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην καθ’ ἑκατέραν τῶν δύο περιοδειῶν τοὐλάχιστον ἐπὶ ἑξήκοντα ἢ ἑβδομήκοντα ἡμέρας, ὥστε ἐκ τῶν 365 τοῦ ἐνιαυτοῦ νὰ διέρχηται τοὐλάχιστον τὰς 120 ἢ 140 περιηγούμενος καὶ ἀσχολούμενος εἰς τοιαύτας ἐξετάσεις· ἂν κατὰ τὰ τέλη ἑκατέρας τῶν δύο τούτων περιοδειῶν διαταχθῇ ὑπὸ τοῦ νόμου νὰ εἰσάγῃ εἰς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον λεπτομερῆ ἔκθεσιν περὶ τῆς χρησιμότητος τῶν δημοδιδασκάλων, περὶ τῆς ἱκανότητος αὐτῶν πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων των, περὶ τῆς χρηστότητος αὐτῶν, περὶ τῆς καταστάσεως τῶν οἰκοδομημάτων τῶν δημοτικῶν σχολείων, περὶ τῆς καταστάσεως τῶν ὀργάνων τῆς διδασκαλίας καὶ τῶν σκευῶν καὶ ἐπίπλων τοῦ σχολείου· ἐὰν μετὰ τῆς λεπτομεροῦς ταύτης ἐκθέσεως παραγγελθῇ ὑπὸ τοῦ νόμου ὁ τοιοῦτος ἐπόπτης νὰ ὑποβάλλῃ εἰς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον καὶ πρότασιν ἰδίαν περὶ ἑκάστου ἀντικειμένου, εἴτε περὶ προσώπων εἴτε περὶ πραγμάτων, ἀποχωρίζεται τότε πάντως ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις ἀπὸ τῆς πολιτικῆς, ἀντὶ δὲ ταύτης ὑποκαθίσταται Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, ἐργαζόμενον ἐπὶ τόπου, δυνάμενον νὰ μανθάνῃ, νὰ ἐξακριβώνῃ καὶ νὰ ἐκτιμᾷ τὰς ἀνάγκας, γνωρίζον δὲ καλλίτερον ἡμῶν τὰ πρόσωπα. Θέλει δ’ οὕτως ἀπαλλαγῆ καὶ ἡ διοίκησις ἀπὸ ἀσχολίας ματαίας καὶ ἐπιβλαβεῖς, καὶ ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις ἀπὸ τὴν πολιτικήν. Ἄν δὲ μάλιστα τὴν βαρεῖαν φορολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐπεβάλετε εἰς τὴν σπουδάζουσαν νεολαίαν, συναρμολογήσητε μὲ τὴν δημιουργηθεῖσαν πενίαν ἐν τῇ χώρᾳ καὶ μὲ τὴν οἰκονομικὴν ἀμηχανίαν τοῦ πολίτου, καὶ ἐλαττώσητε τὰ βαρέα ἐκπαιδευτικὰ τέλη κατὰ τὸ ἥμισυ ἄν ἐκ τοῦ διατηρηθησομένου ἡμίσεως δαπανῶνται πρὸς οἰκοδομὴν διδακτηρίων διὰ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, κατὰ τοὺς κανόνας τῆς παιδαγωγικῆς, τόσων κατ’ ἔτος, ὅσα κατὰ τὴν διάρκειαν αὐτοῦ δύνανται νὰ οἰκοδομηθῶσιν, ἀρχῆς γιγνομένης ἀπὸ τῶν δήμων ἐν οἷς ὑπάρχουσιν αἱ πρωτεύουσαι τῶν νομῶν, καὶ μετ’ αὐτὰς ἀπὸ τῶν δήμων ἐν οἷς ὑπάρχουσιν αἱ πρωτεύουσαι τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ κατόπιν ἀπὸ τῶν πρωτευουσῶν τῶν δήμων, προτασσομένων τῶν πρωτευουσῶν τῶν δήμων πρώτης τάξεως, καὶ μετ’ αὐτὰς τῶν πρωτευουσῶν τῶν δήμων δευτέρας τάξεως, καὶ οὕτω καθεξῆς· ἄν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ἐκπαιδεύσεως παρασκευασθῶσι σχέδια οἰκοδομῶν διδακτηρίων διὰ πλήρη δημοτικὰ σχολεῖα, καὶ διδακτηρίων διὰ κοινὰ δημοτικὰ σχολεῖα, ταῦτα δὲ φυλάσσωνται ὡς τύποι, καθ’ οὓς θέλουσιν οἰκοδομεῖσθαι ἐν ταῖς ἐπαρχίαις κατ’ ἔτος τὰ διὰ δημοτικὰ σχολεῖα ἀναγκαιοῦντα διδακτήρια, ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν θέλουσι προικισθῆ πάντες οἱ δῆμοι ἀπὸ εὐπρεπῆ, ὑγιεινὰ καὶ κατὰ τοὺς κανόνας τῆς παιδαγωγικῆς ᾠκοδομημένα διδακτήρια, μεγάλη δὲ θέλει παρασχεθῆ συμβολὴ πρὸς βελτίωσιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ καὶ σκόπιμος καὶ λυσιτελεστάτη θέλει κατασταθῆ ἡ χρησιμοποίησις τῶν ἀπὸ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν εἰσπραττομένων, καὶ ταῦτα, μειούμενα ὡς εἶπον, θέλουσι κατασταθῆ ἀνεκτὰ, καὶ αἱ ἀνάγκαι τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως θέλουσιν ἐξακριβοῦσθαι καὶ θεραπεύεσθαι ἐγκαίρως, καὶ τὰ ἀναμιγνύμενα νῦν εἰς αὐτὴν μικρὰ τοῦ τοπικοῦ φατριασμοῦ συμφέροντα ἢ τῆς βουλευτοθηρίας τὰ ταπεινὰ καὶ ἐπονείδιστα μέσα θέλουσιν ἀπελαθῆ ἀπ’ αὐτῆς. Δὲν εἶμαι ἐκ τῶν ὀνειρευομένων μεγαλοφανῆ σχέδια, ἵνα καταπλήξωσι τὴν φαντασίαν τῶν ἁπλουστέρων, οὐδὲ ἐκ τῶν ποθούντων ἀκαίρως καὶ ἐπιχειρούντων ἀκρίτως νὰ ἐπιδιώκωσιν ὅσα δὲν δύνανται νὰ πραγματοποιήσωσι. Δὲν φρονῶ, ὅτι ἐπέστη ὁ καιρὸς νὰ προβῶμεν καὶ εἰς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν, καὶ νὰ μεταβάλωμεν ἢ νὰ θίξωμεν τὰ κατ’ αὐτήν. Ἡ μέση ἐκπαίδευσις βεβαίως λειτουργεῖ πλημμελῶς, οὐδὲ λειτουργεῖ κἂν ἀρτίως· ἀλλὰ δυστυχῶς οὔτε πρόσωπα ἔχομεν ἀρκοῦντα διὰ νὰ μεταμορφώσωμεν ἢ συμπληρώσωμεν αὐτὴν, οὐδὲ μέσα διὰ νὰ βελτιώσωμεν ἢ καταστήσωμεν σκοπιμωτέραν τὴν ἐν αὐτῇ διδασκαλίαν. Ἄς περιορισθῶμεν τό γε νῦν ἔχον, εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἵνα ἀποκαταστήσωμεν αὐτὴν, ὅπως μετ’ ὀλίγα ἔτη δυνηθῶμεν νὰ ἐκτείνωμεν τὴν μέριμναν ἡμῶν καὶ ἐπὶ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ ἐπὶ τῆς πανεπιστημιακῆς ἐκπαιδεύσεως. Τὴν κακὴν ἢ τὴν ἀτελῆ λοιπὸν κατάστασιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δὲν παρήγαγεν ἡ ἀνικανότης τῶν δήμων, ὡς ἔλεγεν ὁ Πρωθυπουργὸς, οὔτε τὴν ἀνεπάρκειαν τῆς δημοτικῆς ἀστυνομίας ἡ ἀνικανότης τῶν ὑπὸ τῶν δήμων τασσομένων εἰς τὴν εἰρημένην ὑπηρεσίαν ὀργάνων. Ἔλεγον πρὸ μικροῦ, ὅτι κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη μετὰ τὸν σχηματισμὸν τοῦ Βασιλείου εἶχον δημιουργηθῆ πολλοὶ δῆμοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠδύναντο οὔτε νὰ συντηρηθῶσι, πολλῷ δ’ ἧσσον ἦσαν ἐν ἀληθεῖ ἀνικανότητι νὰ ἐκπληρώσωσιν εἴτε τὰς νομίμους εἴτε τὰς προαιρετικὰς ὑποχρεώσεις αὑτῶν, καὶ ὅτι κατὰ τὸ 1840 καθ’ ὅλον τὸ Κράτος διεπράχθη συγχώνευσις τῶν δήμων, ἵνα διὰ τοῦ καταρτισμοῦ αὐτῶν ἐκ πολλῶν χωρίων παρασχεθῶσιν αὐτοῖς μέσα πλείονα, ὅπως δυνηθῶσι νὰ ἐπαρκέσωσιν εἴς τινας τῶν ὑποχρεώσεων αὑτῶν, καὶ ἀνέφερον ποῖαι τότε ἐγένοντο συγχωνεύσεις. Ἀληθῶς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Λεβαδείας ἀπὸ 9 δήμων ἐγένοντο 5, ἐν τῇ τῆς Πύλου ἀπὸ 11 ἐγένοντο 5, ἐν τῇ τῆς Λοκρίδος ἀπὸ 9 ἐγένοντο 6, ἐν τῇ τῆς Νάξου ἀπὸ 10 ἐγένοντο 7, ἐν τῇ τῆς Θήρας ἀπὸ 4 ἐγένοντο 2, ἐν τῇ τῆς Παρνασσίδος ἀπὸ 11 ἐγένοντο 7, ἐν τῇ τῆς Μεσσήνης ἀπὸ 14 ἐγένοντο 6, ἐν τῇ τοῦ Ἄργους ἀπὸ 15 ἐγένοντο 6, ἐν τῇ τοῦ Ναυπλίου ἀπὸ 9 ἐγένοντο 4, ἐν τῇ τῆς Τριφυλίας ἀπὸ 10 ἐγένοντο 60, ἐν τῇ τῆς Ἀττικῆς ἀπὸ 10 ἐγένοντο 6, ἐν τῇ τῆς Ἄνδρου ἀπὸ 4 ἐγένοντο 3, ἐν τῇ τῆς Οἰτύλου ἀπὸ 19 ἐγένοντο 5, ἐν τῇ τῆς Γόρτυνος ἀπὸ 22 ἐγένοντο 11, ἐν τῇ τῆς Μαντινείας ἀπὸ 18 ἐγένοντο 9, ἐν τῇ τῆς Χαλκίδος ἀπὸ 7 ἐγένοντο 4, καὶ ἐν πάσαις ταῖς ἄλλαις ἐπαρχίαις τοιαῦται ἐγένοντο μεταῤῥυθμίσεις. Ἀλλὰ τὴν οἰκονομικὴν ἀνικανότητα τῶν δήμων δὲν ἦραν ἀμέσως τὰ μέτρα ταῦτα, αὕτη δ’ ἐξηκολούθησε, μειωθεῖσα μὲν, ἀλλὰ μὴ ἐκλιποῦσα, ἡ πνευματικὴ ὅμως ἀνάπτυξις προέβαινε μετὰ τῆς ἀναπτύξεως τῆς πολιτικῆς καὶ τῆς πνευματικῆς τοῦ λαοῦ. Ἐφ’ ὅσον τὸ Κράτος προώδευε, καὶ ἐφ’ ὅσον οἱ θεσμοὶ οἱ κατασταθέντες κατὰ τὸ 1843 ἐνίσχυον τὴν πρόοδον ταύτην αὐτοῦ, ἐπὶ τοσοῦτον προέβαινεν ἡ πνευματικὴ ἀνάπτυξις τῶν πολιτῶν καὶ ἐπὶ τοσοῦτον προέβαινεν ἡ περὶ τὴν διοίκησιν ἱκανότης αὐτῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνεκάλει τὴν ἀνικανότητα τῶν δήμων ὡς αἰτίαν τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν εἶχε περιέλθει ἡ ἐκπαίδευσις καὶ ἡ ἀστυνομία. Ἤθελεν εἶσθαι ἀληθὴς ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτοῦ, ἂν ὑπῆρχεν ἀνικανότης ἐν τῇ διοικήσει, ἀλλὰ δὲν ὑπῆρξεν ἀνικανότης ἐν τῇ διοικήσει, ἀλλ’ ἀνικανότης τῶν οἰκονομικῶν τῶν δήμων, ἥτις ἠκολούθει τὴν ἀνικανότητα τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους καὶ τὴν ἀνικανότητα τῶν οἰκονομικῶν τῆς κοινωνίας, τῆς ὁποίας ἀνικανότητος ἐργάται δὲν ὑπῆρξαν οἱ δῆμοι, ἀλλ’ αὐτὸς ὁ ἐγκαλῶν αὐτοὺς Πρωθυπουργός. Εἶχεν ὄντως ἀρχίσει ἡ οἰκονομικὴ πρόοδος τῆς χώρας, ἀφοῦ ἤρχισε νὰ ἀναπτύσσηται ἐν αὐτῇ ἡ καλλιέργεια, ἀφοῦ ἤρχισαν νὰ ἀναπτύσσωνται αἱ φυτεῖαι. Ἰδίως ἡ ἀνάπτυξις τῶν φυτειῶν παρεσκεύασεν εἰς τοὺς πολίτας κοινωνικὴν εὐπορίαν. Ἀλλ’ ὅτε παρεσκευάσθη αὕτη, ἤρχισε νὰ παρασκευάζηται καὶ ἡ οἰκονομικὴ ἱκανότης τῶν δήμων. Ἀλλὰ τὴν οἰκονομικὴν ταύτην πρόοδον τῶν πολιτῶν καὶ τῶν δήμων κατέστρεψε τὸ σύστημα τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς διοικήσεως τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Οὗτος ἀνέτρεψε τὴν συντελουμένην ὁσημέραι οἰκονομικὴν ἀποκατάστασιν τῆς χώρας, καὶ ἐγκατέστησεν ἀντ’ αὐτῆς τὴν πενίαν καὶ ἀμηχανίαν, αἵτινες νῦν μαστίζουσιν αὐτήν. Καὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τὴν βαθμιαίαν ἀνάπτυξιν καὶ πρόοδον αὐτὸς ἀνέτρεψεν, ὁρμήσας, ὡς εἰ ἐφλέγετο ὑπὸ πάθους, νὰ συνιστᾷ καὶ πολλαπλασιάζῃ τὰ σχολεῖα ἄνευ μεμορφωμένων διδασκάλων, νὰ ἐκδικῆται τοὺς μὴ φίλους του, καταδικάζων εἰς ἀργίαν τὰ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις αὐτῶν ὑπάρχοντα, ἡ τοιαύτη δὲ διοίκησις αὐτοῦ ἐπέφερε τὰ ἐλλείμματα τῶν 165 χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος κατὰ τὴν πρώτην περίοδον, καὶ ἀνεβίβασε ταῦτα εἰς 360 χιλιάδας κατὰ τὴν δευτέραν, τὴν μέχρι τοῦ 1886, μετὰ τὴν ὁποίαν ἀνῆλθον ταῦτα εἰς 500 χιλιάδας κατ’ ἔτος, καὶ εἰς ἑκατομμύριον καὶ ὑπὲρ τὸ ἑκατομμύριον. Τὰ ἐλλείμματα ταῦτα ἐπιθυμῶν νὰ πληρώσῃ, ἐνομοθέτησε τὸν καταναγκασμὸν τῶν δήμων πρὸς εἰσφορὰν διὰ τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλ’ οὐδ’ οἱ δῆμοι εἶχον τοσαῦτα χρήματα, ἵνα ἀποδίδωσιν ἀκεραίαν τὴν ἐπιβληθεῖσαν εἰσφοράν, οὐδὲ τὰ ὑπ’ αὐτῶν ἀποδιδόμενα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον λόγῳ εἰσφορᾶς ἐπήρκουν νὰ καλύψωσι τὰ ἐλλείμματα. Ἡ ἀνάγκη αὕτη ἀνέμνησεν εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν τὰ διαπύλια τέλη, αὕτη ἀνέμνησεν εἰς αὐτὸν τὰς ἐκ Θεσσαλίας παραστάσεις ὑπὲρ τῶν καλλιεργητῶν τῶν δημητριακῶν καρπῶν, τὰ δύο δὲ ταῦτα θέματα ἔσπευσε νὰ ἁρπάσῃ, ἵνα τὰ χρησιμοποιήσῃ, ὅπως ἐπιβάλῃ τοὺς προτεινομένους διὰ τοῦ νομοσχεδίου φόρους, καὶ εἰσπράξῃ χρήματα, ὅπως καλύψῃ τὰ ἐλλείμματα, περὶ ὧν εἴρηται. Ἀλλὰ διατὶ νὰ δημιουργῶμεν ἐλλείμματα διὰ μωρῶν νομοθετημάτων; Διατὶ νὰ ἀναγκαζώμεθα νὰ προσφεύγωμεν εἰς νέας φορολογίας, ἀποῤῥοφῶντες καὶ τὴν τελευταίαν ἰκμάδα τῆς κοινωνικῆς ἐργασίας, ἵνα σωθῶμεν ἀπὸ τὰ ἐλλείμματα; Ἄφετε εἰς τοὺς δήμους τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἀφοῦ εἰς αὐτοὺς ἀφέθη αὕτη ὑπὸ τοῦ Συντάγματος. Διατὶ ἀνελάβετε νὰ διαχειρίζησθε ὑμεῖς αὐτήν; Ἄν οἱ δῆμοι δύνανται νὰ δαπανῶσιν ὅσα εἰσφέρουσιν, ἄφετε αὐτοὺς νὰ δαπανῶσιν, ἀφοῦ αὐτοὶ ἀναγνωρίζουσιν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ δαπανήσωσι τὰ δαπανηθησόμενα. Ἐν τῷ περὶ Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων νόμῳ, τῷ ψηφισθέντι κατὰ τὸ 1891, ἐγὼ εἰσήγαγον τὴν ἀρχὴν, ὅτι τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοτικῶν σχολείων πρέπει νὰ προσδιορίζωσιν οἱ δῆμοι, καὶ ἐν ἐκκλήσει κατὰ τοῦ προσδιορισμοῦ τούτου ν’ ἀποφασίζωσι τὰ Ἐπαρχιακὰ Συμβούλια. Ἄφετε λοιπὸν τοὺς δήμους νὰ κρίνωσιν, ἂν δύνανται νὰ συντηρῶσι πάντα τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, τὰ ὁποῖα ἐν τῇ περιφερείᾳ αὐτῶν ὑπάρχουσι, καὶ ἂν δύνανται νὰ τὰ συντηρῶσιν, ἄφετε εἰς αὐτοὺς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ φροντίζωσι καὶ νὰ δαπανῶσι διὰ νὰ τὰ συντηρῶσι. Φοβεῖσθε ὅτι οἱ δήμαρχοι θέλουσι διαστρέψει τὰ πράγματα, φατριάζοντες, ἢ θέλουσι πληρόνει τοὺς μὲν τῶν δημοδιδασκάλων, τοὺς φίλους των, δὲν θέλουσι δὲ πληρόνει τοὺς μὴ φίλους των; ἐν τῷ νόμῳ περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως περιλάβετε ποινικὰς διατάξεις, τιμωρούσας τὸν δήμαρχον, ὅστις, λαμβάνων τὰς μισθοδοτικὰς καταστάσεις, ἢ τὰς ἄλλας περὶ πληρωμῆς ἐξόδων καταστάσεις, δὲν ἐκδίδει ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας τὰ χρηματικὰ ἐντάλματα, τιμωρούσας τὸν ταμίαν, ὅστις, ἔχων χρήματα τοῦ δήμου, δὲν ἐξοφλεῖ τὰ ἐντάλματα ταῦτα, ἢ ὅστις, ἔχων ἐντάλματα, στερούμενος ὅμως χρημάτων τοῦ δήμου, δὲν ἀναγγέλλει ἀμέσως εἰς τὴν ἐπιτηροῦσαν διοίκησιν τὴν ἀνεπάρκειαν τῶν μέσων τοῦ δήμου, ὅπως αὕτη λάβῃ πρόνοιαν τὴν προσήκουσαν. Ἐὰν ἀφήσητε ταῦτα εἰς τοὺς δήμους, θέλετε ἀποφύγει τὴν ἀνάγκην νὰ περιπίπτητε εἰς τὰ ἐλλείμματα καὶ, ἐπειδὴ δὲν ἔχετε χρήματα, νὰ προσφεύγητε εἰς τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας. Οἱ δῆμοί εἰσιν ἁρμοδιώτεροι ὑμῶν νὰ κρίνωσι περὶ τούτου, ὡς εἰσιν ἁρμοδιώτεροι νὰ κρίνωσι περὶ τῆς τοπικῆς των ἀστυνομίας καὶ νὰ διαχειρισθῶσιν αὐτήν. Τίς ἡ ἀνάγκη νὰ ἔχητε στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν καὶ νὰ δαπανᾶτε τρία καὶ πλέον ἑκατομμύρια, καὶ διὰ νὰ οἰκονομήσητε αὐτά, νὰ ἐπιβάλλητε εἰσφορὰς εἰς τοὺς δήμους, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἐπαρκοῦσιν εἰς τοῦτο καὶ τὰ ὑπὸ τῶν δήμων προσφερόμενα, νὰ ζητῆτε νὰ ἐπιβάλλητε φόρους διὰ νὰ πληρόνηται ἡ ἀστυνομία τῶν δήμων; Ἐγκαθιδρύσατε τὴν δημοτικὴν ἀστυνομίαν, ἀνασχηματίσατε τὸ σῶμα τῆς χωροφυλακῆς, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος ἔταξε βοηθὸν τῆς ἀστυνομίας, καὶ θέλετε ἔχει τὴν τοπικὴν ἀστυνομίαν ἀκμάζουσαν. Ἀλλ’ ὑμεῖς, λόγῳ δῆθεν οἰκονομίας, κατεστρέψατε τὴν χωροφυλακήν, διότι, ἀπὸ χωροφυλακὴν συγκροτουμένην δι’ ἐθελουσίου ὑπηρεσίας, κατεστήσατε χωροφυλακὴν καταρτιζομένην ἀπὸ ὑποχρέους εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἀπογραφήν, ὅπως ἀποδίδετε αὐτοῖς τὸν μισθὸν τοῦ στρατιώτου· καὶ μάλιστα, ἐπειδὴ δὲν ἔμενε καιρὸς ἱκανός, ἵνα οὗτοι ἀσκηθῶσιν οὐδ’ εἰς αὐτὰ τὰ ἁπλᾶ ἔργα τοῦ στρατιώτου, ὑμεῖς, μόλις οὗτοι τελειόνουσι τὸ σχολεῖον τοῦ λόχου, συλλέγετε αὐτοὺς ἀπὸ τῶν συνταγμάτων τοῦ πεζικοῦ καὶ μεταφέρετε εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς χωροφυλακῆς. Οὕτω κατασκευάζετε χωροφύλακας, ἄνδρας οἱ ὁποῖοι δὲν ἐμορφώθησαν οὔτε διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν στρατιωτικῶν αὐτῶν καθηκόντων, πολλῷ δ’ ἧσσον διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἀστυνομικῶν καθηκόντων, διότι οὔτε γνωρίζουσι τί ἐστὶ ποινικὴ δικονομία, οὔτε γνωρίζουσι τί ἐστὶν ἀνάκρισις· καὶ ἂν δ’ ἤθελον ποτὲ ἀναθέσει εἰς αὐτοὺς ἀνάκρισιν, εἴτε ἐνέργειάν τινα τῆς δικαστικῆς ἀστυνομίας, θέλουσι διεξαγάγει αὐτὴν μὲ τὸ ῥόπαλον, ἢ μὲ τὸ μαστίγιον, ἢ μὲ τὸ κοντάκι τοῦ τουφεκίου, καὶ τέλος μὲ τὰς βασάνους. Δὲν ἀντιπράττω εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἵνα εἰσπράξῃ χρήματα, οὐδ’ ἐπικρίνω τὴν ἐπιθυμίαν αὐτοῦ ν’ ἀποτίσῃ τὰς ὀφειλάς, τὰς ὁποίας ἔχει. Εἶμαι ἕτοιμος νὰ βοηθήσω αὐτὸ, διὰ νὰ πορισθῇ χρήματα καὶ πληρώσῃ τὰ χρέη του· ἀλλὰ δὲν πρέπει τὸ δημόσιον ταμεῖον νὰ χρεόνηται ἄνευ ἀνάγκης, δὲν πρέπει δὲ καὶ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ν’ ἀναμιγνύηται εἰς ξένας ὑποθέσεις. Ποῦ ἠκούσθη, ἐν ὀνόματι τοῦ δήμου νὰ συνιστᾶτε δημοτικὰ σχολεῖα ἐκεῖ, ἔνθα ὑμεῖς θέλετε, ἐν ὀνόματι τοῦ δήμου νὰ ἐπιβάλλητε φόρους, τοὺς ὁποίους αὐτὸς δὲν ἐζήτησε, διὰ νὰ πληρόνητε ὑμεῖς τὰ εἰκονικὰ ταῦτα χρέη τοῦ δήμου, ὁ δὲ δῆμος, ἐν ὀνόματι τοῦ ὁποίου γίνονται τὰ ἔξοδα καὶ πληρόνονται τὰ ἔξοδα, αὐτὸς νὰ μὴ ἔχῃ τὴν ἐλαχίστην περὶ τούτου εἴδησιν; Εἰς τὴν χρηματιστικὴν καὶ ἐν ταῖς χρηματιστικαῖς πράξεσιν ἢ ἐργολαβίαις ἐπιχειρήσεων ἀπαντᾶται τάξις τις ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι λέγονται port-nom. Ὁ δυστυχὴς δῆμος ἐγένετο port-nom, διότι εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ δανείζονται οἱ Ὑπουργοὶ διὰ νὰ σπαταλῶσι, καὶ ἔπειτα πάλιν δανείζονται, ὅπως πληρόνωσι τῆς σπατάλης αὐτῶν τὰς ὀφειλάς. Τὸ Κράτος ἐν ὀνόματι τοῦ δήμου συνιστᾷ 70 σχολεῖα, τὸ Κράτος ἐν ὀνόματι τοῦ δήμου ἐνοικιάζει δημοτικὰ σχολεῖα, πληρόνει ἔξοδα, ἐπειδὴ ὁ δῆμος δὲν ἔχει χρήματα διὰ τὰς δαπάνας ταύτας, τὸ Κράτος, ἐν ὀνόματι τοῦ δήμου καὶ χάριν τοῦ δήμου, ἐπιβάλλει φόρους, οὐχὶ ἐπὶ τῶν κατοικούντων ἐν τῷ δήμῳ, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν κατοικούντων ἐν τῷ Κράτει, ἐπὶ ὅλων τῶν τάξεων τῶν ἀνθρώπων, καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ δήμου λαμβάνει τὰ χρήματα ταῦτα καὶ πληρόνει διὰ τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας μωρῶς ἐδημιούργησε καὶ εἰς τὰς ὁποίας κακῶς προέβη. Τοῦτο δὲν εἶναι διοίκησις. Αὐτὸ εἶναι Πύργος τῆς Βαβυλῶνος. Δύναται νὰ παραβληθῇ μὲ μικράς τινας παραστάσεις, τὰς ὁποίας ἐν ταῖς μεγάλαις πόλεσι δίδουσι θέατρά τινα, παραστάσεις, αἵτινες διὰ ποικιλοχρόων χημικῶν φωτισμῶν, καὶ δι’ εὐστρόφων μηχανικῶν κινήσεων καὶ μεταβολῶν καταπλήττουσι τὴν φαντασίαν τοῦ θεατοῦ (ἱλαρότης). Πραγματικὸς λοιπὸν σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι νὰ ἀσφαλίσῃ τὴν ἀκεραίαν πληρωμὴν τῆς εἰσφορᾶς τῶν δήμων, καὶ ἐν ἀνάγκῃ νὰ καταστήσῃ εὔκολον τὴν αὔξησιν αὐτῆς. Δὲν ἔχει σκοπὸν τὸ δημόσιον συμφέρον, ἀλλὰ τὴν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ ἀμηχανίας, ἣν ὁ Πρωθυπουργὸς ἐδημιούργησεν εἴτε ἐξ ἀμαθείας εἴτε ἐξ ἄλλης τινὸς μὴ ἐπαινετῆς προαιρέσεως. Πρέπει νὰ σπεύσωμεν ν’ ἀποκαλύψωμεν τὴν ἀλήθειαν, διὰ νὰ καταδείξωμεν τὴν ἀληθῆ ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν μέλλουσι νὰ πληρώσωσιν αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου. Ἀφοῦ ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἐμὰς μελέτας περὶ τοῦ πραγματικοῦ σκοποῦ τοῦ νομοσχεδίου, ἂς προβῶ εἰς τὴν ἔρευναν τῶν φαινομενικῶν σκοπῶν αὐτοῦ. Οἱ φαινομενικοὶ σκοποὶ τοῦ νομοσχεδίου εἰσὶν ἡ προστασία τῆς σιτοπαραγωγῆς καὶ προσέτι ἡ ἄρσις, ἤτοι ἡ κατάπαυσις τῶν καταχρήσεων ἢ τῶν καταθλίψεων, αἱ ὁποῖαι διαπράττονται κατὰ τὴν βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τῶν ἐμμέσων δημοτικῶν φόρων. Δὲν ἀποδέχομαι ὡς ὀρθὴν τὴν ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ γιγνομένην διάγνωσιν τῶν αἰτίων τῆς οἰκονομικῆς ἀμηχανίας, τῆς πτωχεύσεως, εἰς τὴν ὁποίαν περιήλθομεν. Ὁ Πρωθυπουργὸς ἐξακολουθεῖ νὰ ἐπιμένῃ, ὅτι αἰτία τῆς οἰκονομικῆς ἀμηχανίας, εἰς ἣν περιήλθομεν, καὶ μετὰ τοῦτο τῆς πτωχεύσεως, εἰσὶν αἱ νομισματικαὶ ἀνωμαλίαι, ἢ ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ χρυσοῦ, ὡς κατὰ προηγηθεῖσαν συνεδρίασιν δὲν ἐδίστασε νὰ μὲ διορθώσῃ, μὴ ἀποδεχόμενος τὸν ὅρον νομισματικαὶ ἀνωμαλίαι, ὡς ἂν ἄλλην ὁ ὅρος οὗτος ἔχει ἔννοιαν, καὶ οὐχὶ τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ χρυσοῦ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι αἰτία τῆς οἰκονομικῆς ἀμηχανίας, εἰς ἣν περιήχθημεν, αἰτία κυρία καὶ πρωτίστη τῆς πτωχεύσεως ἡμῶν εἶναι, ὅτι τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους δὲν ἐπαρκοῦσιν, ἵνα καλύψωσι τὰ ἔξοδα, οὐχὶ ἕνεκα τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας, ἀλλὰ καὶ ἂν ἀπετίνομεν τὰς ὑποχρεώσεις ἡμῶν διὰ τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου. Ἐὰν τοῦτο ἦναι ἀκριβές, ὡς πέπεισμαι, τότε πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν ν’ αὐξήσωμεν τὰ ἔσοδα ἡμῶν. Ἀλλὰ ν’ αὐξήσωμεν τὰ ἔσοδα ἡμῶν δι’ αὐξήσεως τῶν φόρων; Μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ ἐπιχείρησις δὲν εἶναι μόνον ματαία, δὲν εἶναι μόνον ἥκιστα σοβαρά, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἐπιζήμιος, οἱ δὲ ἀμφιβάλλοντες ἂς ἐξετάσωσι τ’ ἀποτελέσματα τῶν προϋπολογισμῶν κατὰ τὰ ἀμέσως προηγηθέντα ἔτη 1891, 1892 καὶ 1893. Ἂν ἀναζητήσωσι τ’ ἀποτελέσματα τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων κατὰ τὸ ἔτος 1891, θέλουσιν εὑρεῖ, ὅτι εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο τακτικὰ ἔσοδα 90,321,872.51· ἂν μετὰ τοῦτο ἐξετάσῃ τις τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ἐτῶν 1892 καὶ 1893, θέλει ἀνεύρει, ὅτι κατὰ τὸ 1892 προσετέθησαν καὶ ηὐξήθησαν φόροι, οἵτινες, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ 1891, ἔπρεπε ν’ ἀποδώσωσιν αὔξησιν 11,179,797· ἑπομένως, ἄνευ αὐξήσεώς τινος τῶν ἐσόδων, ἕνεκα φυσικῆς προόδου, ἔπρεπε νὰ εἰσπραχθῶσι κατὰ τὸ 1892 τὰ 90,321,872.51, τὰ ὁποῖα εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ 1891, καὶ προσέτι τὰ 11,179,797, τὰ ὁποῖα ἔμελλον νὰ ἀποφέρωσιν αἱ νομοθετηθεῖσαι φορολογικαὶ αὐξήσεις, ἤτοι ἔσοδα 101,501,669.51· ἀλλὰ κατὰ τὸ 1892 εἰσεπράχθησαν μόνον 94,882,884.31, ἤτοι ὀλιγώτερα κατὰ 6,618,785.20. Θέλει ἀνεύρει ὡσαύτως, ὅτι, ἀφοῦ κατὰ τὸ 1892 εἰσεπράξαμεν 94,882,884.31, ἐπειδὴ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἐνομοθετήθησαν νέαι φορολογικαὶ αὐξήσεις καὶ προσθῆκαι, αἵτινες, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ 1891 καὶ 1892, ἔπρεπε ν’ ἀποφέρωσιν αὔξησιν ἐσόδων κατὰ 9,874, 622.04, ἔπρεπε νὰ εἰσπραχθῶσι κατὰ τὸ 1893, ἄνευ οὐδεμιᾶς αὐξήσεως, ἕνεκα φυσικῆς προόδου, τοὐλάχιστον τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τὸ 1892, ἤτοι τὰ 94,882,884.31 καὶ αἱ νομοθετηθεῖσαι νέαι αὐξήσεις ἐκ δραχ. 9,874,622.04, ἤτοι δραχ. 104,757,506.35· ἀλλ’ εἰσεπράχθησαν μόνον 96,799,666.69, ἤτοι ὀλιγώτερα κατὰ 7,957,839.36. Ἑπομένως κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη οὐ μόνον οὐδεμίαν κατέδειξεν ἡ χώρα παραγωγικὴν αὔξησιν, ἀλλ’ ἐμειώθησαν κατὰ τὴν διετίαν ταύτην τὰ ἔσοδα κατὰ 14,576,624.56, ἑπομένως ἡ παραγωγὴ περιῆλθεν ἐν πλήρει καμάτῳ. Ἀφοῦ δὲ οἱ φόροι, ἐκ τῶν ὁποίων ποριζόμεθα τὰ ἔσοδα, δὲν ἀποδίδουσιν ὅσα προσεδοκῶμεν ὅτι ἤθελον ἀποδώσει, αὐξάνοντες αὐτοὺς, θέλετε πορισθῆ νέαν αὔξησιν ἐσόδων; Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι καθῆκον τῶν Κυβερνήσεων εἶναι νὰ προσπαθήσωσιν, οὐχὶ νὰ ἐξαντλήσωσι διὰ νέων αὐξήσεων, ἀλλὰ νὰ ἐνισχύσωσι τὴν ἐθνικὴν παραγωγήν. Τὸ σύστημα τῆς προστασίας τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς δι’ αὐξήσεως τῶν τελωνειακῶν τελῶν, ἢ διὰ προσθήκης τελῶν, εἶναι σύστημα γνωστόν, τὸ λεγόμενον προστατευτικὸν σύστημα. Ἀλλά, πρὶν ἢ φθάσῃ τις εἰς τὸ σύστημα τοῦτο, πρέπει νὰ ποιήσηται χρῆσιν ἄλλων συστημάτων, τὰ ὁποῖα προηγοῦνται αὐτοῦ· καὶ ἐπειδή, ὅταν λέγῃ τις ἐν Ἑλλάδι ἐθνικὴν παραγωγὴν, ἐννοεῖ πρὸ πάντων τοὺς δύο κυριωτέρους κλάδους τῆς γεωργίας καὶ τῆς κτηνοτροφίας, καθῆκον τῶν Κυβερνήσεων εἶναι νὰ προσπαθήσωσι νὰ ἐνισχύσωσι τὴν γεωργίαν καὶ τὴν κτηνοτροφίαν διὰ βελτιώσεως τῆς καλλιεργείας, διὰ βελτιώσεως τῆς παραγωγῆς, ἐν ἀνάγκῃ δὲ δι’ ἐλαττώσεως ἢ βελτιώσεως τῆς ἐπ’ αὐτῶν φορολογίας, καὶ ἐπὶ τέλους διὰ τελῶν προστατευτικῶν, εἰσπραττομένων ἐπὶ τῶν ὁμοειδῶν προϊόντων, τὰ ὁποῖα εἰσάγονται ἔξωθεν. Ἡ Κυβέρνησις πρὸ ἕξ ἐτῶν παρέστησεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐμερίμνα νὰ βελτιώσῃ τὴν κατάστασιν τῆς γεωργίας, ἀλλὰ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα τότε ἐπρότεινεν, ἦσαν πιθανῶς ἐπιτήδεια νὰ ἐξυπηρετήσωσι τὴν πλήρωσιν πολιτικῶν ἀναγκῶν, ἀλλ’ οὐχὶ νὰ συντελέσωσιν εἰς βελτίωσιν τῆς γεωργίας. Δὲν ἔχει ὁ τόπος ἀνάγκην γεωργικῶν σχολῶν, ἀλλὰ γεωργικῶν σταθμῶν. Ἐνδέχεται νὰ ἦναι λίαν εὐάρεστον εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Ναυπλίας νὰ ἀναγγείλῃ εἰς τοὺς συμπολίτας του, ὅτι συνέστη Γεωργικὴ Σχολὴ ἐν Τύρινθι, καὶ λίαν εὐάρεστον εἰς τοὺς ἐξ Ἀθηνῶν πολιτικοὺς ἄνδρας, τοὺς φίλους τοῦ Ὑπουργείου, νὰ παριστῶσιν ἑαυτοὺς ὡς ἐργασθέντας νὰ συστήσωσι παρὰ τὰς Ἀθήνας μίαν ἄλλην Γεωργικὴν Σχολήν. Ἀλλ’ οἱ καρποὶ τῶν Σχολῶν τούτων δὲν εἶναι χρήσιμοι, ἴσως δ’ ἀποβαίνουσι καὶ ἐπιζήμιοι. Ἡ βελτίωσις τῆς καλλιεργείας πρέπει νὰ γείνῃ διὰ τῆς παραδειγματικῆς διδασκαλίας, διότι αὕτη θέλει διδάξει τὴν χρησιμότητα τῶν τελειοτέρων γεωργικῶν ὀργάνων, τὴν χρῆσιν αὐτῶν, τὴν βελτίωσιν τῶν προϊόντων διὰ καλλιτέρων σπόρων. Ἀλλ’ ἠδύνατο νὰ προσφύγῃ καὶ εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς φορολογίας. Ἡ φορολογία τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τῶν ζώων ἔχει ἀνάγκην βελτιώσεως· διότι, ἐὰν ἀκούωνται κραυγαὶ κατὰ τῶν διαπυλίων τελῶν, ἀκούονται ὡσαύτως πολλαὶ κραυγαὶ ἕνεκα τῆς πλημελοῦς λειτουργίας τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τῆς ἀδικίας τοῦ εἴδους τούτου τοῦ φόρου. Ἴσως Κυβέρνησις ἀσχολουμένη εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς φορολογίας ἤθελε προβῆ εἰς σκέψεις ῥιζικωτέρας. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν εἶμαι ἐνώπιον ἐκλογικοῦ συλλόγου, ὡς πρὸ μικροῦ ἔλεγον, εἶναι μάταιον νὰ πραγματευθῶ περὶ τούτου, ὅταν δ’ εὑρεθῶμεν μετ’ ὀλίγον ἀπέναντι τῶν ἐκλογέων, δὲν θέλομεν παραλίπει νὰ φωτίσωμεν αὐτοὺς ἐπαρκῶς. Ἀλλ’ ἀφοῦ τόσον ἀτελῶς ἐξεπλήρωσεν ἡ Κυβέρνησις τὰ πρὸς προστασίαν τῆς καλλιεργείας τῶν δημητριακῶν καρπῶν καθήκοντα αὐτῆς, μᾶς προτείνει τὸ ὕστατον, τὸ τελευταῖον προστατευτικὸν μέτρον, τὴν προσθήκην προστατευτικῶν δασμῶν. Ἐγὼ συμφωνῶ νὰ ἐπιβληθῇ ὁ δασμὸς ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων ἔξωθεν σιτηρῶν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐκτιμηθῇ ἡ ἀνάγκη τῆς προστασίας, ἵνα ἡ νομοθετηθησομένη προστασία μὴ ὑπερβαίνῃ τὰ ὅρια τῆς προστασίας, καὶ μεταβληθῇ εἰς νομοθέτημα ταμιευτικόν. Ἂν τὸ προτεινόμενον εἰσαγωγικὸν τέλος ᾖναι προστατευτικόν, πρέπει νὰ περιορισθῇ ἐντὸς τῶν ὅρων τῆς προστασίας, οὐχὶ δὲ νὰ γείνῃ πόρος ταμιευτικός. Φόρος προστατευτικὸς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος προστατεύει τὸ ἐγχώριον προϊὸν κατὰ τοῦ ἀλλοδαποῦ προϊόντος· ἑπομένως ἡ προστασία αὕτη πραγματοποιεῖται ἀκριβῶς, ἂν τὰ προστιθέμενα τέλη δὲν ᾖναι κατὰ ποσὸν μόνιμα, ἀλλὰ μεταβάλλωνται ἀναλόγως τῶν ἐπιγιγνομένων μεταβολῶν τῆς τιμῆς τῆς ἀγοραίας τῶν σιτηρῶν. Ὁ Πρωθυπουργὸς ὅμως ἠκολούθησεν ἄλλο σύστημα, καὶ διὰ τοῦτο θέλει καταλήξει εἰς ἀποτελέσματα, περὶ τῶν ὁποίων θέλομεν μετ’ ὀλίγον πραγματευθῆ. Ἂν, κατὰ τὸν προβαλλόμενον μόνον φαινομενικὸν σκοπὸν, ζητούμεθα νὰ ἐπιψηφίσωμεν προσθήκην τελῶν εἰσαγωγικῶν ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων δημητριακῶν καρπῶν, ἐπὶ τῷ σκοπῷ νὰ προστατευθῇ ἡ παραγωγὴ, πρέπει νὰ ζητηθῶσιν οἱ ὅροι, οἱ ὁποῖοι προστατεύουσι τὸ προϊὸν, καὶ οὐχὶ ὅροι ταμιευτικοί· εὑρίσκονται δ’ οἱ ὅροι οὗτοι, ἐὰν ἐξευρεθῇ ἡ διαφορὰ τῆς ἀγοραίας τιμῆς, ἐφ’ ᾗ πωλοῦνται τὰ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς σιτηρὰ, καὶ προσδιορισθῇ τοσοῦτον τέλος, ὅσον ἀρκεῖ, ἵνα καταστήσῃ εὐθηνότερα τὰ ἐγχώρια. Ὁ δεύτερος φαινομενικὸς σκοπὸς εἶναι τὰ διαπύλια τέλη. Οὗτος στηρίζεται ἰδίως εἰς τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα ἠκούσθησαν ἕνεκα καταχρήσεων λαμβανουσῶν χώραν κατὰ τὴν βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τοῦ ἐμμέσου δημοτικοῦ δασμοῦ. Ὁμολογῶ ὅτι μέχρι τοῦ 1888, ἤτοι μέχρι τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ Πρωθυπουργὸς εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν πρώτην φορὰν νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῶν διαπυλίων, τὰ παράπονα ταῦτα ἦσαν τόσον ἀραιὰ, τόσον σποραδικὰ, ὥστε ἐνδεχόμενον εἶναι πολλοὶ τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν οὐδὲ νὰ ἔτειναν τὸ οὖς εἰς τὰ παράπονα ταῦτα. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔτεινε τὸ οὖς, καὶ ἔσπευσε πρὸς θεραπείαν τῶν παραπόνων, δι’ ὃν εἶπον ἤδη πλάγιον σκοπόν. Ἀλλὰ ποῖος δὲν θέλει ἐκπλαγῆ, βλέπων ὑμᾶς σπεύδοντας νὰ καταργήσητε τὸν φόρον τῶν διαπυλίων τελῶν, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου ἐξακολουθεῖτε νὰ ἐνοικιάζητε τοὺς ἀδηλώτους οἴνους, καὶ νὰ ἀκούητε γοερὰ ἀληθῶς παράπονα διὰ τὰς καταχρήσεις ἢ καταθλίψεις, αἵτινες συμβαίνουσι κατὰ τὴν βεβαίωσιν καὶ τὴν εἴσπραξιν τοῦ δικαιώματος τούτου; ὅταν διατηρῆτε τὰς δηλώσεις τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἢ ἄλλοτε τὰς ἐνοικιάσεις τῶν μὴ δηλωθέντων καὶ ἄλλα τοιαῦτα; Διατὶ δὲν σπεύδετε ἐκ παραλλήλου νὰ θεραπεύσητε καὶ τὰ παράπονα ταῦτα; Διότι ἡ θεραπεία τῶν παραπόνων τούτων δὲν δίδει τὴν ἀφορμὴν νὰ ζητήσητε νὰ εἰσπράξητε τὰ 5 ἢ τὰ 7 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα προσδοκᾶτε νὰ εἰσπράξητε λόγῳ τῆς καταργήσεως τῶν διαπυλίων. Οἱ ἔμμεσοι δημοτικοὶ φόροι εἶναι δασμοὶ λογικοί, τοὺς ὁποίους ἐνδεικνύει ἡ δικαιοσύνη· αὐτοὶ ἐνεδείχθησαν καὶ ὑπὸ τοῦ νομοθέτου, ὅπως πορίζωνται οἱ δῆμοι τὰ ἀναγκαῖα μέσα πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων αὑτῶν. Τί δὲ λογικώτερον ἢ νὰ πληρώνωσιν οἱ κατοικοῦντες ἔν τινι δήμῳ ποσοστόν τι ἐπὶ τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα καταναλίσκουσιν, ἀφοῦ αὐτοὶ θέλουσιν ὠφεληθῆ ἐκ τῶν ἀγαθῶν, τὰ ὁποῖα θέλουσι παρασκευασθῆ διὰ τῆς δαπάνης τῶν εἰσπραχθησομένων; Ἡ φορολογία εἶναι λογικὴ, καὶ ὀρθῶς ὁ νομοθέτης τοῦ περὶ δήμων νόμου, ὅστις ἦτο ἐπιστήμων σοφώτερος ἡμῶν, ἀνέγραψε τὸν ἔμμεσον δημοτικὸν δασμὸν ὡς τὸ πρῶτον εἶδος τῶν ἐμμέσων δημοτικῶν φόρων, τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς δήμους νὰ ἐπιβάλλωσιν, ὅταν ἡ πρόσοδος τῆς κτηματικῆς αὐτῶν περιουσίας δὲν ἐπαρκῇ. «Ἀπαιτεῖται ν’ ἀποδειχθῇ, διατάσσει τὸ ἄρθρον 27 τοῦ νόμου περὶ δήμων, ὅτι τὰ τακτικὰ τοῦ δήμου εἰσοδήματα δὲν ἐξαρκοῦσι διὰ τὰς κατεπειγούσας καὶ ἐπωφελεῖς δημοτικὰς ἀνάγκας... Ὡς ἔμμεσοι δημοτικοὶ φόροι θεωροῦνται οἱ ἀπὸ ἀντικείμενα καταναλώσεως δασμοί, τὰ ἐκ τῆς ἐκδόσεως ἐπισήμων ἐγγράφων δικαιώματα, τὰ διὰ τὰς γεφύρας καὶ τοὺς λιθοστρώτους δρόμους διόδια, οἱ ἐκ τῶν πανηγύρεων καὶ τῶν κατ’ αὐτὰς παραπηγμάτων πόροι, τὰ ἐκ τῶν στατήρων, τῶν ἀποθηκῶν, τῶν μακελλείων καὶ κρεωπωλείων δικαιώματα.» Οἱ ἔμμεσοι δημοτικοὶ δασμοί, οἱ ἐπὶ ἀντικειμένων καταναλώσεως, ἀνεγράφησαν ὡς πρῶτον εἶδος ἐμμέσου φόρου, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προσφεύγωσιν οἱ δῆμοι, καὶ κατέταξαν αὐτὸ πρῶτον διὰ τὰς ἰδιότητας, τὰς ὁποίας ἔχει. Ἐὰν συμβαίνωσι καταχρήσεις ἢ καταθλίψεις, φροντίσατε νὰ βελτιώσητε τὸ σύστημα τῆς βεβαιώσεως ἢ εἰσπράξεως. Ἐὰν δὲν δύνασθε νὰ πράξητε τοῦτο, καταργήσατε τὰ διαπύλια τέλη, ἀλλ’ ἀντικαταστήσατε αὐτὰ δι’ ἑτέρου ἐμμέσου φόρου, ὁ ὁποῖος νὰ σᾶς παρέχῃ τὸ αὐτὸ χρηματικὸν ποσόν, τὸ ὁποῖον ἔχετε ἀνάγκην νὰ πορισθῆτε. Καὶ συγκινοῦνται ἀπὸ τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα γίνονται ἕνεκα καταχρήσεων κατὰ τὴν βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τῶν ἐμμέσων δημοτικῶν δασμῶν, δὲν συγκινοῦνται ὅμως ἀπὸ τὰ παράπονα, ἀπὸ τὰς οἰμωγὰς, αἵτινες ἀκούονται, ὅταν τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα συλλαμβάνωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας πολίτας καὶ δέρωσι καὶ κακοποιῶσιν αὐτούς! ὅταν ἐν αὐταῖς ταῖς κώμαις καὶ ταῖς πόλεσι διαπράττωνται ὑπὸ ὀργάνων τῆς ἀρχῆς κακώσεις καὶ βάσανοι! Πῶς δὲν συγκινοῦνται, ὅταν ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει δικαστηρίου, παρόντος τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν, ἐκτυλίσσωνται καὶ βεβαιῶνται βάσανοι διαπραχθεῖσαι, ὁ δὲ Εἰσαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν μένῃ ἀπαθὴς καὶ σταυρόνῃ τὰς χεῖρας, ἀπρακτῶν; Οὐδὲ ταράσσονται, διότι ἡ δικαιοσύνη μένει ἔχουσα τὰς χεῖρας ἐσταυρωμένας πρὸ πράξεων, τὰς ὁποίας αὐτὸ τὸ Σύνταγμα ἀπηγόρευσεν. Ἀλλὰ πῶς δὲν συγκινοῦνται διὰ τὰ πολλάκις καταγγελλόμενα ὡς διαπραττόμενα ἐν μέσαις Ἀθήναις; Ἐνθυμοῦμαι ὅτι πρό τινων ἐτῶν εἶδον εἰς τὸν οἶκόν μου προσελθόντα ἄνθρωπον βασανισθέντα, ὁ ὁποῖος ἀπεγύμνωσε τὸ σῶμά του καὶ μοὶ ἔδειξε τὰς σάρκας του, αἵτινες ἦταν μελαναὶ ὡς τὸ ἔνδυμά μου! Ταράσσεται ὁ Πρωθυπουργός, διότι γίνονται καταθλίψεις εἰς τοὺς χωρικούς, τοὺς εἰσάγοντας εἰς τὰς πόλεις τὰ ὠὰ καὶ τὰς ὄρνιθάς των, καὶ δὲν ταράσσεται, ὅταν τοιαῦται ἀσχημίαι καὶ ἀκοσμίαι καταγγέλλωνται, ὡς ἂν ἤμεθα εἰς τὸ ἔσχατον σημεῖον τῆς βαρβαρότητος. Ἀλλ’ ἡ καταστολὴ τῶν τοιούτων πράξεων δὲν ἔδιδεν ἀφορμὴν πρὸς νομοθέτησιν νέων φόρων, ἐνῷ ἡ καταστολὴ τῶν παραπόνων διὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν διαπυλίων παρεσκεύασεν εὐχάριστον εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν εὐκαιρίαν νὰ ζητήσῃ 5 ἢ 7 ἑκατομμύρια διὰ νέων φόρων. Οὐδαμῶς διατίθεμαι νὰ ψηφίσω, ἵνα τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα θέλουσιν εἰσπραχθῆ ἐκ τῶν ἐπιβληθησομένων προσθέτων εἰσαγωγικῶν τελῶν ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν, διατεθῶσιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε ὅπως διατεθῶσι παρ’ αὐτῆς ἀντὶ τῶν νενομοθετημένων εἰσφορῶν τῶν δήμων, εἴτε ὅπως διανεμηθῶσιν εἰς τοὺς δήμους ἀντὶ τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα εἰσέπραττον ἀπὸ τὰ διαπύλια τέλη. Καὶ ζητούμεθα νὰ νομοθετήσωμεν τὰς φορολογικὰς ταύτας αὐξήσεις τὴν ἐπιοῦσαν τῆς πτωχεύσεως, κατὰ χρόνον, κατὰ τὸν ὁποῖον οὔτ’ ἐκανονίσαμεν ἔτι τὰς σχέσεις ἡμῶν μετὰ τῶν δανειστῶν. Πέρυσιν ἐγένοντο ἀπόπειραι ἀποτυχοῦσαι εἴμεθα νῦν ἴσως ἐν παραμοναῖς νέων συνεννοήσεων πρὸς κανονισμὸν τῶν σχέσεων μετὰ τῶν δανειστῶν, ἢ εἴμεθα μακρὰν ἔτι τοῦ χρόνου τούτου; Οὐδὲν γνωρίζομεν· νομίζω ὅμως, ὅτι, ἂν πρόκηται νὰ ἐπιβάλωμεν νέους φόρους, τὸ προϊὸν τῶν φόρων τούτων δὲν πρέπει νὰ διαθέσωμεν, ἵνα ἀποζημιώσωμεν τοὺς δήμους, καταργοῦντες τὰ διαπύλια, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀφήσωμεν, ἵνα χρησιμεύσῃ εἰς μυρίας ἄλλας ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἔχομεν. Ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους δὲν εἰσῆλθεν εἰς ὁδὸν εὐρωστίας. Σώζεται ἡ κατὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νομισματικὴ ἀνωμαλία, ἡ ὁποία ἀπειλεῖ νὰ ὑφαρπάσῃ καὶ τὴν τελευταίαν σάρκα μας. Ἀλλὰ τὰ κυμαινόμενα χρέη τοῦ Κράτους; ἀλλὰ τὰ εἰς τὰς Τραπέζας ὀφειλόμενα ποσὰ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ; ἀλλ’ αἱ ἄλλαι ὑποχρεώσεις ἡμῶν; Ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, διὰ τὴν ὁποίαν τίς οἶδεν ἂν θέλωσιν ἀρκέσει τρία ἑκατομμύρια; Ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης; Περὶ τούτου ἤκουσα προχθὲς πρότασιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ, δηλοῦσαν πρόνοιάν τινα, ληφθεῖσαν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑποβληθέντος, τὸ ὁποῖον ἐπιφυλάσσομαι ν’ ἀναλύσω, ὅτε θέλω ἀποδείξει, ὅτι δὲν διεσκευάσθη μετὰ στοργῆς πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, οὐδὲ μετὰ φειδοῦς τῶν δημοσίων χρημάτων, ἀλλὰ μετὰ τοῦ πόθου νὰ χρησιμεύσῃ καὶ ἡ ὑπόθεσις αὕτη, ὡς πάντα τὰ ἄλλα νομοθετήματα, εἰς σκοποὺς ἀλλοτρίους τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους. Διὰ ταῦτα ἤθελον πράξει ἔργον ἐντελῶς ἀντιβαῖνον εἰς τὴν συνείδησίν μου, ἐὰν ἔδιδον λευκὴν ψῆφον πρὸς κατάργησιν τῶν διαπυλίων, παρέχων τὴν ἀφορμὴν εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν νὰ προσθέσῃ νέους φόρους, ἀφοῦ περιῆλθεν εἰς τὴν ἀνικανότητα νὰ συνομολογῇ νέα δάνεια. Ἀλλὰ πρὸς τούτοις τῶν διαπυλίων ἡ κατάργησις ζητεῖται, χωρὶς νὰ ἐξετασθῇ προηγουμένως ἡ κατάστασις τῶν δήμων, ἐν οἷς ταῦτα ἔχουσιν ἐπιβληθῆ. Ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἤθελε ψηφισθῆ· ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου θέλει παύσει ἡ εἴσπραξις τῶν διαπυλίων τελῶν. Ἐν πολλοῖς ὅμως δήμοις ὑπάρχουσι φιλανθρωπικὰ καταστήματα, καὶ σᾶς ἀναφέρω ἕνα τῶν πρωτευόντων δήμων τοῦ Κράτους, τοῦ ὁποίου πρωτεύουσα εἶναι ἡ Πελοποννησιακὴ μεγαλόπολις, ἡ πόλις τῶν Πατρῶν. Ἐν τῇ πόλει τῶν Πατρῶν ὑπάρχουσι τρία ἀγαθοεργὰ καταστήματα, πτωχοκομεῖον, νοσοκομεῖον καὶ βρεφοκομεῖον, ταῦτα δὲ συντηροῦνται ἀπὸ ποσοστά τινα, τὰ ὁποῖα προορίζονται εἰδικῶς διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν τριῶν τούτων καταστημάτων, λαμβάνονται δὲ ἐκ τοῦ προϊόντος τῶν διαπυλίων τελῶν. Τὴν 1 Ἰανουαρίου καταργοῦνται λοιπὸν τὰ διαπύλια· ποίας ἑξαμηνίας ἢ ποίου ἔτους τὸ τέλος θὰ γενῇ ἡ ἐκκαθάρισις τῶν εἰσπραχθησομένων ἐκ τῶν προστιθεμένων φόρων, ἵνα δυνηθῇ νὰ λάβῃ ὁ δῆμος τὴν μερίδα αὑτοῦ; Ἀλλ’ ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου διὰ τίνων χρημάτων θέλουσι συντηρεῖσθαι τὰ τρία ταῦτα καταστήματα; Προσέτι γνωρίζετε τί θέλετε εἰσπράξει ἀπὸ τὰ τέλη, τὰ ὁποῖα ζητεῖσθε νὰ νομοθετήσητε; κατὰ τοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ Πρωθυπουργός; Εἰσπράττονται νῦν κατὰ τοὺς πίνακας τούτους ἐξ ἐμμέσων δημοτικῶν φόρων 4,923,731. Τί ζητεῖ δὲ ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ εἰσπράξῃ ἐκ τῶν νέων φόρων, τοὺς ὁποίους προτείνει; Ἂς ἐξετάσωμεν πόσα πράγματι θέλει εἰσπράξει ἐξ αὐτῶν. Ἂν λάβωμεν ὡς βάσιν τὸ 1892, κατὰ σημείωσιν αὐθεντικὴν, ἣν ἔχω, εἰσεπράχθησαν ἐν τῷ τελωνείῳ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἐπὶ 11,134,092 εἰσαγωγικῶν τελῶν, εἰσεπράχθησαν ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου, ὡς διαπύλια 1,300,000 ὑπὲρ τῶν εἰρημένων δύο δήμων. Ἂν ἐπὶ 11,134,092 εἰσεπράχθησαν 1,300,000, ἐπὶ τῶν 26,753,648.47 εἰσαγωγικῶν τελῶν, εἰσπραχθέντων ἐν πᾶσι τοῖς τελωνείοις τοῦ Κράτους ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου, θέλουσιν εἰσπραχθῆ κατ’ ἀναλογίαν 3,076,668· ἂν δὲ εἰς ταῦτα προστεθῶσι καὶ τὰ ἐκ τῶν δημητριακῶν καρπῶν, θέλει ἀποτελεσθῆ ποσὸν δραχ. 4,376,668, διότι ἐκ τελῶν ἐπὶ δημητριακῶν καρπῶν εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ 1892 δρ. 3,318,162, τὸ ἥμισυ δ’ αὐτῶν ἐκ δραχ. 1,659,081, ὅπερ ἤθελεν εἰσπραχθῆ ἐκ τῶν πέντε δεκατημορίων ἐπὶ τῶν ἐκ δημητριακῶν τελῶν, ἂν ταῦτα εἶχον ἐπιβληθῆ κατὰ τὸ 1892, ἤθελε προστεθῆ εἰς τὰ 3,076,668 καὶ ἀποτελέσει τὸ ποσὸν, ὅπερ ἀνέφερα, τῶν 4,376,668. Ὡσαύτως κατὰ τὸ 1893, ἂν ἐφηρμόζετο τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, ἐπειδὴ εἰσεπράχθησαν ἐν τῷ τελωνείῳ Πειραιῶς διαπύλια τέλη ἐπὶ 9,465,000, εἰσπραχθέντων ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν δρ. 1,100,000, ἤθελον εἰσπραχθῆ ἐπὶ τῶν 22,370,260.22, τὰ ὁποῖα εἰσεπράχθησαν ἐν πᾶσι τοῖς τελωνείοις τοῦ Κράτους ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου ὡς εἰσαγωγικὰ τέλη, ἤθελον, λέγω, εἰσπραχθῆ 2,572,000· ἐὰν δ’ εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο ἤθελε προστεθῆ καὶ τὸ ἐκ τῶν νομοθετουμένων πέντε δεκατημορίων ἐπὶ τῶν ἐπὶ δημητριακῶν καρπῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, ἤτοι δραχ. 2,298,760, ὅσαι ἀποτελοῦσι τὸ ἥμισυ τῶν δραχ. 4,597,521, αἵτινες εἰσεπράχθησαν ἐκ τελῶν δημητριακῶν καρπῶν κατὰ τὸ 1893, θέλει ἀνέλθει τὸ ἐκ τῶν κατὰ τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον προστιθεμένων τελῶν εἰσπρακτέον ποσόν, ἐὰν ἐλειτούργει τὸ νομοσχέδιον κατὰ τὸ 1893, θέλει, λέγω, ἀνέλθει εἰς 4,871,849. Καὶ κατὰ τὸ 1894, κατὰ τοὺς δέκα πρώτους μῆνας εἰσεπράχθησαν ἐκ δημητριακῶν καρπῶν 4,235,023.09, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῆς ἀναλογίας αὐτῶν τὰ εἰσπραχθησόμενα κατὰ τοὺς ὑπολοίπους δύο μῆνας τοῦ ἔτους ἐπιτρέπεται νὰ ἐκληφθῶσιν ὡς πιθανὰ 847,004.60, οὕτω δὲ κατὰ τὸ 1894 τὰ ἐκ τῶν τελῶν ἐπὶ δημητριακῶν καρπῶν εἰσπραχθησόμενα τέλη πιθανῶς θέλουσιν ἀνέλθει εἰς 5,082,027.69· ἑπομένως τὰ πέντε δεκατημόρια αὐτῶν ἤθελον εἶσθαι 2,541,013.84. Ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κατὰ τὸν δημοσιευθέντα διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως πίνακα τῶν βεβαιουμένων καὶ εἰσπραττομένων ἐσόδων εἰσπραχθέντων κατὰ τοὺς πρώτους δέκα μῆνας ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου εἰσαγωγικῶν τελῶν, ἀνερχομένων εἰς 25,255,570.72, τὰ εἰσπραχθησόμενα διαπύλια τέλη θέλουσιν ἀνέλθει εἰς 2,904,389. Οὕτω δὲ τὸ ἐκ τῶν προστιθεμένων διὰ τοῦ νομοσχεδίου τελῶν εἰσπραχθησόμενον κατὰ τὸ 1894 ποσὸν θέλει ἀνέλθει εἰς 5,445,402.84, ἤτοι ὑπὲρ τὰ νῦν εἰσπραττόμενα, κατὰ τοὺς ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ κατατεθέντας εἰς τὴν Βουλὴν πίνακας, δραχ. 521,671.84. Ἀλλὰ τότε διὰ ποῖον λόγον προτείνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐπιψηφίσωμεν καὶ προσθήκην δύο δεκατημορίων ἐπὶ τῶν ἀρχικῶν δημοσίων φόρων ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν καὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων; Βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ στέρξω νὰ δώσω ψῆφον, ἵνα ἐπιβληθῶσιν εἰς τὴν χώραν βάρη ἐν ὀνόματι τῶν δήμων καὶ εἰσπραχθῶσι φόροι ἐν ὀνόματι τῶν δήμων γενικοὶ, ἐπιβαλλόμενοι οὐχὶ ἐπὶ τῶν κατοικούντων ἐν τῷ δήμῳ, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν κατοικούντων ἐν τῇ ἐπικρατείᾳ, οὐδὲ θέλω στέρξει νὰ δώσω ψῆφον, ἵνα οἱ φόροι οὗτοι διατίθενται ἐν ὀνόματι τῶν δήμων, οὐχὶ ὅμως ὑπὸ τῶν δήμων, ἀλλ’ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, διότι τοῦτο καταστρέφει πᾶσαν αὐτοβουλίαν τῶν δήμων. Ὁ νόμος περὶ δήμων ἐν ἄρθρῳ 15 ἀνέγραψε τὰς ὑποχρεώσεις καὶ τὰ δικαιώματα τῶν δήμων· κατ’ αὐτὸ, ἔχουσιν οἱ δῆμοι τὸ δικαίωμα «νὰ ἐνεργῶσι κατὰ τοὺς καθεστῶτας νόμους τὴν κατωτέραν ἐντὸς τῆς περιοχῆς τοῦ δήμου τοπικὴν καὶ ἀγροτικὴν ἀστυνομίαν.» Ταύτην ἀφῄρεσεν ἀπ’ αὐτοὺς ὁ Πρωθυπουργός. Κατὰ τὸ εἰρημένον ἄρθρον, οἱ δῆμοι ἔχουσι τὸ δικαίωμα «νὰ διοικῶσιν ἀνεξαρτήτως τὰς ὑποθέσεις των, καὶ νὰ διαχειρίζωνται τὴν δημοτικὴν περιουσίαν». Καὶ τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀφήρεσεν ὁ Πρωθυπουργός. Κατὰ τὸ εἰρημένον ἄρθρον, ἔχουσι τὸ δικαίωμα οἱ δῆμοι «νὰ διαχειρίζωνται τὴν περιουσίαν τῶν ἀγαθοεργῶν καταστημάτων.» Τοῦτο τὸ δικαίωμα διατηρεῖται ἔτι εἰς αὐτοὺς ἀκέραιον, διότι τὸ δικαίωμα νὰ ἐνεργῶσι τὰς ἐκλογὰς πρὸς ἐκλογὴν τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν οὐδεμίαν ἔχει πλέον σημασίαν, ἀφοῦ αἱ ὑπὸ τῶν δημοτῶν ἐκλεγόμεναι ἀρχαὶ τοῦ δήμου μίαν μόνον ἔχουσι πλέον ἐξουσίαν, νὰ διαχειρίζωνται τὴν περιουσίαν τῶν ἀγαθοεργῶν καταστημάτων, ἂν ταῦτα ἔχωσιν ἀληθῶς περιουσίαν ἄλλην, πλὴν τοῦ ποσοῦ τῶν δημοτικῶν φόρων, τοὺς ὁποίους διαχειρίζεται ὅμως πλέον ὁ Πρωθυπουργός. Καὶ ἤκουσα αὐτοῦ προχθὲς ἐξυμνοῦντος τὴν ἐλευθερίαν τῶν δήμων εἰς τὴν διοίκησιν τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουσι, καὶ ζητῶ νὰ μάθω ποίαν ἐλευθερίαν ἀφῆκεν εἰς τοὺς δήμους ὁ Πρωθυπουργὸς, τὴν ἐλευθερίαν, ἀκεραίαν μάλιστα, ὡς ἔλεγε, νὰ διαχειρίζωνται ὅσα χρήματα ἀφῆκεν εἰς αὐτοὺς νὰ εἰσπράττωσιν; Ἡ ἐλευθερία αὐτῶν αὕτη διεσώθη ἀληθῶς ἀμείωτος, ἀλλὰ δὲν διεσώθησαν ὅμως δι’ αὐτοὺς χρήματα, διότι πάντα ἀφῃρέθησαν ἀπὸ τὸν Πρωθυπουργὸν, ἡ δ’ ἐλευθερία αὐτῶν, τῆς ὁποίας ἐμνημόνευσε μετὰ τοσούτου στόμφου ὁ Πρωθυπουργὸς, ἀποτελεῖ ἀληθῶς εἰρωνείαν τῆς αὐτοβουλίας τῶν δήμων. Τὸ δημοτικὸν σύστημα ἐντελῶς κατεστράφη. Ἡ δημοτικὴ διοίκησις δὲν ὑπάρχει πλέον, περιῆλθεν ἅπασα εἰς χεῖρας τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας. Ἡ οἰκονομικὴ διοίκησις τοῦ δήμου περιῆλθεν εἰς χεῖρας τῶν δημοσίων ταμιῶν καὶ τοῦ Κράτους. Διατὶ ἔν τινι συνεδριάσει τῆς Βουλῆς δὲν προτείνει ὁ Πρωθυπουργὸς νομοσχέδιον, ὅπως καὶ τὰ ἀπαριθμηθέντα ἀνωτέρω ὑπόλοιπα ἔργα τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν ἀνατεθῶσιν εἰς τοὺς ἐν ταῖς περιφερείαις ἐκείναις στρατιωτικοὺς ἀστυνόμους; Οὕτως ἐκπνέει ὅλως τὸ δημοτικὸν σύστημα, καὶ ἀντικαθίσταται διὰ τοῦ συστήματος τῶν στρατιωτικῶν ἀστυνόμων, οἱ ὁποῖοι θέλουσιν ἀποτελεῖ τὰς βάσεις τῆς κοινοβουλευτικῆς Πολιτείας, ἣν κατέστησε τὸ Σύνταγμα. Κύριοι, μὴ ἐκλαμβάνετε ὡς ἀστεῖον τὸ πρᾶγμα. Συντελεῖται ὁλοὲν, καὶ συντελεῖται κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος δίδει τὴν ἠθικὴν εἰκόνα τῶν τοῦτο ἀπεργαζομένων, εἰκόνα πρὸς τοῖς ἄλλοις ἀνθρώπων ἀτόλμων, οἵτινες, ἂν εἶχον πεποίθησιν ὅτι ἔπρεπε νὰ καταργηθῇ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ὤφειλον νὰ τὸ εἴπωσι δημοσίᾳ, νὰ μετέλθωσι μάλιστα πάσας τὰς δυνάμεις των, ἵνα καταῤῥίψωσι τὸ ὑπάρχον. Ἀλλ’ αὐτοὶ ἀφῆκαν τὸ πολιτειακὸν οἰκοδόμημα, ἔχον ἐπὶ τῆς κορυφῆς τὸ Βασιλικὸν Στέμμα, ὑπ’ αὐτὸ μίαν Βουλὴν νομοθετοῦσαν, ἐπιτηροῦσαν τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν καὶ ἐλέγχουσαν τοὺς Ὑπουργοὺς, πᾶν δὲ τοῦτο τὸ οἰκοδόμημα στηριζόμενον ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν ἀστυνόμων, ὡς ἐπὶ κιόνων. Τὸ Κράτος δὲν ἀντέχει εἰς τοὺς διηνεκεῖς τούτους διαξιφισμοὺς, οὐδ’ ἀνέχεται νὰ ᾖναι ἕρμαιον τῆς δολιότητος καὶ τῆς ἐπιβουλῆς. Ἡ δολιότης, ἂν ἁρμόζῃ εἰς δειλοὺς, δὲν ἁρμόζει ὅμως εἰς κυβερνήτας, εἰς Ὑπουργοὺς, οὐδ’ ἐπιτρέπεται αὐτοῖς ἡ δειλία. Ἀλλὰ δὲν ἁρμόζει εἰς κυβερνήτας οὐδ’ ἡ ἐπιβουλὴ καὶ ἡ κακοπιστία. Ἂν ἔχωσι πεποίθησιν, ὅτι τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα καταστρέφει τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, πρέπει νὰ τὸ εἴπωσι καὶ νὰ τὸ ἐφαρμόσωσιν, ἐνδεχόμενον δὲ νὰ στρατολογήσωσι καὶ μεταξὺ ἡμῶν ὅσους ἤθελον πείσει ὅτι τῷ ὄντι τὸ Κοινοβούλιον βλάπτει τὸ Κράτος καὶ ἕνεκα τούτου προσκόπτει, ὅτι παραλύει τὴν ἀνάπτυξιν αὐτοῦ, ὅτι δὲν βοηθεῖ αὐτὸ νὰ παρασκευασθῇ πρὸς πλήρωσιν τῶν προϊστορικῶν αὐτοῦ πόθων. Ἀλλὰ καθ’ ἡμέραν νὰ ἀνοίγωσι μίαν ἀρτηρίαν τοῦ πολιτικοῦ σώματος, καὶ νὰ ἐξάγωσιν αἷμα, ὅπως ἐπὶ τέλους ἀφήσωσιν αὐτὸ ἄπνουν, τοῦτο εἶναι δολοφονία, εἶναι πρᾶξις ἐγκληματικὴ, καὶ αἱ ἐγκληματικαὶ πράξεις, ὅταν τελῶνται κατὰ τῶν καθεστώτων, δὲν μένουσιν ἀτιμώρητοι. Ἡμεῖς βεβαίως, ἐφ’ ὅσον ἔχομεν συνείδησιν τῶν πολιτικῶν ἡμῶν ὑποχρεώσεων, καὶ τῶν καθηκόντων τὰ ὁποῖα ἔχουσιν οἱ πολῖται, θέλομεν ἀναγκασθῆ νὰ μὴ ὑπακούσωμεν μίαν ἡμέραν εἰς τοὺς νόμους, τῶν ὁποίων ὁ σκοπὸς εἶναι τοιοῦτος καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τοιοῦτον. Καὶ τί ἀπέμεινεν ἀπὸ τὸ πολίτευμα τοῦτο; Δὲν ἀπέστερξα νὰ ἔρχωμαι εἰς τὸ Κοινοβούλιον καὶ μετὰ τὰ διαπραχθέντα κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 3 Μαΐου, καὶ νὰ παρευρίσκωμαι κατὰ τὰς συνεδριάσεις αὐτοῦ, κατὰ τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ νομοθετηθῇ τι ἄξιον λόγου, διὰ νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου μετὰ τῆς παῤῥησίας, τὴν ὁποίαν πᾶς πολιτικὸς ἀνὴρ πρέπει νὰ ἔχῃ, ὄχι διότι ὑπολαμβάνω ὅτι συντελῶ εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν πραγμάτων ἢ πρὸς ἀποτροπὴν τῶν κακῶν, τὰ ὁποῖα τελοῦνται, ἀλλ’ ἵνα ἐκτελέσω τὸ ἐμὸν καθῆκον πρὸς τὴν συνείδησίν μου, ἵνα ἐκτελέσω καθῆκον πρὸς τοὺς συμπολίτας μου, ἵνα μὴ οὗτοι ἐκλάβωσι τὴν σιωπήν μου ὡς ἀποδοχὴν τῶν γενομένων. Ἀλλὰ, ἂν ἤθελον ἀποστέρξει νὰ ἔρχωμαι εἰς τὸ Κοινοβούλιον, συνέβαινε δὲ νὰ παρατύχω ποτὲ ἔν τινι τῶν ἀκροατηρίων ἐκείνων, ὡς ἁπλοῦς θεατὴς, ἤθελον ἀπέρχομαι ἀπὸ ἑκάστην συνεδρίασιν τεθλιμμένος, ὁμολογῶν ὅτι δὲν λειτουργεῖ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἐν Ἀθήναις, ὅτι ἔπαυσε λειτουργοῦν ἐν Ἑλλάδι. Καὶ δὲν παύει ἡ λειτουργία τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ὅταν δὲν ἀντιπροσωπεύωνται διὰ τοῦ Κοινοβουλίου αἱ γνῶμαι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; — διότι δὲν ἀντιπροσωπεύει τὸ παράπαν αὐτὰς τὸ Κοινοβούλιον, ὅταν καὶ αὐτὸ τὸ δίτροχον ὄχημα, αὐτὴ ἡ δίτροχος μηχανὴ τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ αὐτὴ συνθραύσθη. Δὲν εἴμεθα ἐν παραστάσει θεατρικῇ, ἐν ᾗ δὲν ἐκτελοῦνται, ἀλλ’ εἰκονίζονται τὰ γιγνόμενα; Ἀλλὰ ἐλπίζω, ὅτι δὲν θὰ παρέλθῃ πολὺς καιρὸς, κατὰ τὸν ὁποῖον θέλει διαρκέσει ἐξακολουθοῦσα ἡ κατάστασις αὕτη. Ἐλπίζω ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ μὴ κατασταθῇ δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπὶ πολύ. Εὔχομαι νὰ ἐπέλθῃ ἡ λύσις κατὰ τοὺς κανόνας τοῦ Συντάγματος, διὰ τῆς ψήφου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἂν καὶ δὲν γνωρίζω, ἂν ἡ ψῆφος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ θέλῃ δυνηθῆ νὰ ἐπανορθώσῃ τὴν ἐξάρθρωσιν, τὴν γενομένην τῆς Πολιτείας, τὴν καταστροφὴν τῶν οἰκονομικῶν αὐτῆς, τὰς βαρείας ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἐπέβαλον ἐπὶ τοῦ τραχήλου αὐτῆς, τὴν ἔκλυσιν τῶν ἠθῶν, τὴν ὁποίαν εἰσήγαγον εἰς τὴν κοινωνίαν, τὴν ἀποκατάστασιν τῶν χαρακτήρων. Ἀλλὰ, καὶ ἂν ἡ ψῆφος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δὲν ἤθελε δυνηθῆ νὰ ἀνορθώσῃ πάντα ταῦτα τὰ κακὰ, τοὐλάχιστον θέλει παραμυθήσει τὴν χώραν ἡ ἐλπὶς, ὅτι ἐνδεχόμενον νὰ φέρῃ ἀνακούφισίν τινα, ἡ δ’ ἀνακούφισις θὰ δώσῃ καιρὸν εἰς τὸ ἔθνος, ὅπως ἀναλάβῃ, βαῖνον βραδὺ βῆμα, μετὰ παρέλευσιν χρόνου.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον, Κύριοι;

§15ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Αὔριον πλέον.

§16ΕΤΕΡΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι, κύριε Πρόεδρε, ἀπόψε.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου...

§18ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον περιέχει πλείονα τοῦ ἑνὸς θέματα, καὶ δὲν δύναται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως θέλετε νὰ τὴν θέσητε. Τὸ νομοσχέδιον ἀφορᾷ ἀφ’ ἑνὸς εἰς τὴν κατάργησιν τῶν διαπυλίων τελῶν καὶ τὴν ἀντικατάστασιν αὐτῶν δι’ ἄλλης προσόδου, ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὴν κατάργησιν τῶν εἰσφορῶν καὶ τὴν ἀντικατάστασιν αὐτῶν δι’ ἄλλου συνδυασμοῦ, τὸν ὁποῖον περιέχει τὸ νομοσχέδιον. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ψηφίσῃ κεχωρισμένως τὰ δύο ταῦτα θέματα, διότι ἐνδεχόμενον πολλοὶ νὰ παραδέχωνται τὴν μίαν ἰδέαν, τὴν κατάργησιν τῶν διαπυλίων τελῶν, καὶ νὰ μὴ παραδέχωνται τὴν ἄλλην, ἤτοι τὴν κατάργησιν τῶν εἰσφορῶν, ὅπως ἐγὼ, ὅστις παραδέχομαι τὴν κατάργησιν τῶν διαπυλίων τελῶν καὶ τὴν ἀντικατάστασιν αὐτῶν δι’ ἄλλης προσόδου, δὲν παραδέχομαι ὅμως τὴν ἑτέραν ἀρχὴν, ἡ ὁποία ἀναγράφεται καὶ εἰς τὸν τίτλον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μεταῤῥυθμίσεως τῶν ἐμμέσων δημοτικῶν δασμῶν καὶ περὶ καταργήσεως τῶν δημοτικῶν εἰσφορῶν». Διὰ τοῦτο προτείνω, ὅπως διαιρεθῇ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου εἰς δύο καὶ γείνωσι δύο ψηφοφορίαι.

§19ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θέλετε νὰ μείνωσιν αἱ εἰσφοραί;

§20ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ἀνέπτυξα ἀρκετὰ χθές.

§21ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πρὸς ἀνακούφισιν τῶν δήμων.

§22ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μάλιστα, καὶ ἀπορῶ, πῶς δὲν τὸ ἀντελήφθητε, ὅταν τὸ ἀνέπτυξα.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἦσθε ἐναντίος τῶν εἰσφορῶν, δύνασθε νὰ καταψηφίσητε τὸ ἄρθρον 4ον.

§24ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀναγνώσατε, παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, τὸν τίτλον τοῦ νομοσχεδίου.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (ἀναγινώσκει). «Περὶ μεταῤῥυθμίσεως τῆς ἐμμέσου δημοτικῆς φορολογίας καὶ καταργήσεως τῶν δημοτικῶν εἰσφορῶν».

§26ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι πρόκειται ὄχι μόνον περὶ καταργήσεως τῶν διαπυλίων τελῶν, ἀλλὰ καὶ περὶ καταργήσεως τῶν δημοτικῶν εἰσφορῶν, ὡς ἀρχῶν τοῦ νομοσχεδίου.

§27ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Μία εἶναι ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, ἡ κατάργησις τῶν διαπυλίων τελῶν.

§28ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι, εἶναι καὶ ἡ κατάργησις τῶν δημοτικῶν εἰσφορῶν, καὶ ἐγὼ δὲν γνωρίζω τί θὰ ψηφίσω, ὅταν θέσητε εἰς ψηφοφορίαν τὰς δύο ἀρχὰς συλλήβδην. Τὸ καθῆκον μοὶ ἐπιβάλλει νὰ ζητήσω τὴν διαίρεσιν τῆς συνθέτου ταύτης προτάσεως.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι δύνασθε νὰ πράξητε, εἶναι, ψηφίζοντες νὰ δηλώσητε, ὅτι δὲν ἐννοεῖτε τὴν κατάργησιν τῶν εἰσφορῶν.

§30ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι νὰ ζητήσω τὴν διαίρεσιν τῆς ἀρχῆς.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ νομίζετε, ὅτι εἶμαι ὑπόχρεως νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ὅ,τι θέλετε.

§32ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔχω δικαίωμα, κατὰ τὸν Κανονισμὸν, νὰ ζητήσω τὴν διαίρεσιν τοῦ συνθέτου θέματος, καὶ ὁ Κανονισμὸς σᾶς ἐπιβάλλει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διαιρέσητε τὸ σύνθετον θέμα.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν μοὶ ἐπιβάλλει τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην, διότι ἐγὼ δὲν εὑρίσκω κἀνὲν ζήτημα, τὸ ὁποῖον νὰ διαιρέσω.

§34ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, προσάγουσα τὸ νομοσχέδιον ἡ Κυβέρνησις, ἀπέδωκεν εἰς αὐτὸ μίαν βάσιν, τὴν τῆς καταργήσεως τῶν διαπυλίων τελῶν, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ ἐθεμελίωσε τὸ ὅλον. Τὰ τῆς καταργήσεως τῶν εἰσφορῶν ἐτέθησαν ἁπλῶς πρὸς διευκόλυνσιν τῆς καταργήσεως τῶν διαπυλίων τελῶν, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ καταργηθῶσι τὰ διαπύλια, ἐὰν δὲν ἐξευρίσκετο τρόπος, ἵνα ἀποδοθῶσιν εἰς τοὺς δήμους, ἀπαλλασσομένους πρὸς τοῦτο καὶ τῶν χρεῶν, ἐκεῖνα, τῶν ὁποίων στεροῦνται. Μία λοιπὸν εἶναι ἡ βάσις καὶ ἑνιαία, ἡ κατάργησις τῶν διαπυλίων, ἀλλ’ ἡ κατάργησις εἰσαγομένη διὰ τρόπου, ὅστις δὲν εἶναι ἀρεστὸς εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν, καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρῆται ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅτι δὲν εἶναι ὁ κατάλληλος. Ἀλλ’ ὁ ψηφίζων τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἡ Κυβέρνησις ἐνόησεν αὐτὴν, ψηφίζει μόνην τὴν κατάργησιν τῶν διαπυλίων. Ὅταν δὲ, ὅπως ὀρθῶς παρετηρήσατε πρὸ ὀλίγου, ἔλθῃ ἡ ὥρα νὰ ψηφίσωμεν περὶ τῆς ἀντικαταστάσεως τῶν καταργουμένων εἰσφορῶν, ἔχει καιρὸν ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ δηλώσῃ, ὅτι εἶναι ἐναντίος ἐν τῷ ζητήματι.

§35ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἐννοῶ τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν δίδει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεγάρων. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεγάρων ὀλιγώτερον παντὸς ἄλλου δικαιοῦται νὰ μὴ θέλῃ νὰ δώσῃ τὴν ἀληθῆ ἔννοιαν τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ ἔννοια τοῦ νομοσχεδίου ἡ ἀληθὴς δὲν εἶναι ἡ ἁπλῆ κατάργησις τῶν διαπυλίων τελῶν, ἡ ἔννοια εἶναι ἡ κατάργησις τῶν διαπυλίων τελῶν ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν κατάργησιν τῶν εἰσφορῶν. Ἀπέδειξα χθὲς,—καὶ οὐδεὶς, ἐξετάζων καὶ δυνάμενος νὰ ἀντιληφθῇ τοῦ ζητήματος, δύναται νὰ ἀμφιβάλλῃ,—ὅτι τὰ διαπύλια τέλη δύνανται νὰ καταργηθῶσι καὶ ἀντικατασταθῶσι διὰ τῆς φορολογίας ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει τὸ νομοσχέδιον, χωρὶς νὰ ὑφίσταται ἡ ἀνάγκη νὰ ἑνωθῇ μετὰ τοῦ ζητήματος τῆς καταργήσεως τῶν διαπυλίων τελῶν ἡ κατάργησις τῶν δημοτικῶν εἰσφορῶν, ἥτις κατάργησις συνεπιφέρει τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας, συνεπιφέρει τὴν ἀδικίαν, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξα χθὲς, καὶ συνάμα καὶ τὴν κατάργησιν αὐτὴν τῆς δημοτικῆς αὐθυπαρξίας. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι μόνον τυπικὸν, εἶναι οὐσιαστικώτατον· καὶ ὅτι πρόκειται περὶ δύο ζητημάτων συνηνωμένων, οὐδεὶς ἀμερολήπτως ἐξετάζων τὸ ζήτημα δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ. Πρόκειται, κύριε Πρόεδρε, καθαρῶς περὶ δύο ζητημάτων, πρόκειται περὶ προτάσεως περιεχούσης πλέον τοῦ ἑνὸς ζητήματα, καὶ τὴν διαίρεσιν τῆς προτάσεως ταύτης ἐζήτησα· δικαιοῦμαι δὲ νὰ ζητήσω ταύτην δυνάμει τοῦ Κανονισμοῦ. Βεβαίως δὲν δύναμαι ἐγὼ νὰ ἐπιβάλω εἰς τὴν πλειονοψηφίαν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Κανονισμοῦ, ἀλλὰ δικαιοῦμαι νὰ ἀπαιτήσω τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ παρὰ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, ὅστις ἐτάχθη, ὅπως καθιστᾷ τὸν Κανονισμὸν σεβαστόν.

§36ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἂς ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, κύριε Πρόεδρε.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Καραπάνου περὶ διαιρέσεως τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου...

§38ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§39ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Δὲν εἶναι 15, κύριε Πρόεδρε. (Γενομένης ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου ἀριθμήσεως, εὑρίσκονται 15 οἱ αἰτοῦντες τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν).

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Καραπάνου περὶ διαιρέσεως τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ βουλευτοῦ Οἰτύλου Σπ. Α. Κουμουνδούρου, ὡς ψηφολέκτου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 110. Κατὰ τῆς προτάσεως ἐψήφισαν 100, ὑπὲρ αὐτῆς 8, καὶ 2 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἀπεῤῥίφθη ἡ πρότασις τοῦ κ. Καραπάνου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§42ΛΑΠΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, φέρω ἔνστασιν μὴ ἀπαρτίας. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν Βουλευτῶν, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολέκτου, τοῦ κ. Λάππα, μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 12 μ. μ.