1894.11.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 12

Τῆς 18 Νοεμβρίου 1894.

(Παρασκευή).

Ὥρα 4 καὶ 45′ μ. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Γ. Κ. Ρώμα).

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολλοὶ κάτοικοι Φιλιατρῶν δι’ ἀναφορᾶς των συνιστῶσιν εἴς τε τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως τοῦ πλεονάσματος, ὡς μόνον συντελεστικὸν πρὸς ὕψωσιν τῶν τιμῶν τῆς σταφίδος.

§2ΘΑΝΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἀρχηγὸν τῆς ἀστυνομίας νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του εἰς τὰ διαπραττόμενα παρὰ τοῦ ἀστυνόμου τοῦ δήμου Δύμης, διότι ἐκεῖ τελοῦνται ὄργια. Προχθὲς ἕνα εὐϋπόληπτον ἔμπορον ἐκ Πατρῶν κατεδίκασεν εἰς 40 δραχμῶν πρόστιμον, διότι ἐξύβρισεν ἕνα πολίτην· ἐγένοντο δὲ κατ’ αὐτοῦ διάφοροι μηνύσεις ἐπὶ ἐκβιάσει, ἐπὶ καταπιέσει κλπ. Αἱ παράνομοι δὲ πράξεις τοῦ ἀστυνόμου ἐπεξετάθησαν καὶ ἐπὶ τῶν κτημάτων τοῦ Διαδόχου· διότι, ἐνῷ οἱ φύλακες τοῦ Διαδόχου κατέσχον βαλανίδια, τὰ ὁποῖα ἐσύναξαν οἱ χωρικοὶ πρὸ τῆς προσδιωρισμένης ἡμέρας, αὐτὸς ἀφῄρεσε τὰ κατασχεθέντα βαλανίδια καὶ τὰ ἐπώλησε. Θὰ παρακαλέσω δὲ καὶ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ διατάξῃ, ὅπως αἱ κατὰ τοῦ εἰρημένου ἀστυνόμου μηνύσεις ἐκδικασθῶσιν ὡς οἷόν τε τάχιον.

§3ΚΩΤΣΑΚΟΣ. Παρὰ τοῦ ἐξ Ἀττικῆς συναδέλφου κ. Σταυροπούλου ἐγένετο προχθὲς παράκλησις πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν παράπονα πολλῶν ἐνταῦθα οἰνοπωλῶν κατὰ τῆς ἐνεργείας τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου Ἀττικῆς, ὅστις εἰς πολλοὺς ἐπέβαλε ποινὰς διὰ παραβάσεις δῆθεν τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ ͵ΒΡΙʹ νόμου περὶ φορολογίας τοῦ οἴνου. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἠρεύνησε τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης καὶ θὰ προσπαθήσῃ νὰ ἐπιφέρῃ τὴν δυνατὴν θεραπείαν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ ἐξετάσω καὶ ἐγὼ τὰ περὶ τούτου κἄπως ἐπισταμένως, ὑποβάλλω αὐτῷ τὰ ἑξῆς. Ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ αἱ ἀποφάσεις τοῦ ἐφόρου κατὰ τῶν οἰνοπωλῶν στηρίζονται εἰς τὸν λόγον, ὅτι αἱ δηλώσεις αὐτῶν περὶ τοῦ διατηρητέου παλαιοῦ οἴνου εὑρέθησαν κατὰ τὴν καταμέτρησιν ἐσφαλμέναι ἄλλων μὲν ἐπὶ πλέον, ἄλλων δ’ ἐπὶ ἔλαττον. Διότι π. χ. οἰνοπώλης τις εἶχε δηλώσει ὡς διατηρητέον οἶνον 1000 ὀκάδας καὶ εὑρέθη κατέχων κατὰ τὴν καταμέτρησιν 500, ἐτιμωρήθη διὰ προστίμου, ἄλλοι δ’ ἐπίσης ἐτιμωρήθησαν, διότι τοὐναντίον εὑρέθησαν κάτοχοι μείζονος τοῦ δηλωθέντος ποσοῦ. Τὰς διὰ τὴν πρώτην περίπτωσιν ἐπιβληθείσας ποινὰς εὑρίσκω ὅλως παρανόμους, μὴ στηριζομένας ποσῶς εἰς τὸν νόμον, τὰς δὲ διὰ τὴν δευτέραν, καίτοι νομίμους, ἀδικωτάτας. Διότι τὸ ἄρθρον 19 τοῦ μνησθέντος νόμου δὲν τιμωρεῖ τὸν εὑρεθέντα κατὰ τὴν καταμέτρησιν κάτοχον μικροτέρου τοῦ ἐν τῇ δηλώσει του ποσοῦ, ἀλλὰ μεγαλειτέρου. Καὶ τοῦτο πολὺ λογικόν, διότι σκοπὸς τοῦ νόμου εἶναι νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ Δημόσιον ἀπὸ καταχρήσεις ἐνδεχομένας κατὰ τὴν δήλωσιν τῶν νέων οἴνων. Ἐπειδὴ δέ τινες ἐξ ὑμῶν πιθανὸν νὰ μὴ ἐνθυμοῦνται ἀκριβῶς τὸ κείμενον τοῦ νόμου, ἀναγινώσκω τοῦτο. Ἄρθρον 19: «Γενομένης ἐξελέγξεως δηλώσεως περὶ διατηρήσεως παλαιοῦ οἴνου διὰ καταμετρήσεως κατὰ τὸ ἄρθρον 15 τοῦ ᾼΤΝʹ νόμου, ἐὰν ἀποδειχθῇ, ὅτι τὸ δηλωθὲν ὡς διατηρητέον κατὰ τὸ πέρας τῆς νέας συγκομιδῆς ποσὸν οἴνου εἶναι ἀνώτερον ὑπὲρ τὰ 10% τοῦ πράγματι διατηρουμένου οἴνου καθ’ ὃν χρόνον ἐνεργεῖται ἡ καταμέτρησις, ὁ ὑποβαλὼν τὴν τοιαύτην δήλωσιν ὑπόκειται εἰς πρόστιμον 5–200 δραχ. κλπ.» Παρατηρεῖτε λοιπόν, ὅτι ὁ νόμος δὲν τιμωρεῖ οὐδ’ ἦτο δυνατὸν νὰ τιμωρήσῃ τοὺς κατὰ τὴν καταμέτρησιν εὑρεθέντας ὡς κατέχοντας ἔλαττον ποσὸν παλαιοῦ οἴνου τοῦ ἐν τῇ δηλώσει των ἀναφερομένου· τοῦτο δὲ, ὡς εἶπον, εἶναι λογικόν, διότι οὐδὲν συμφέρον ἔχει ὁ δηλωτὴς ν’ ἀποκρύψῃ τὴν ἀληθῆ διατηρητέαν ποσότητα, καθόσον οὗτος ἔχει καταβάλει ἤδη τὸν φόρον τοῦ παλαιοῦ οἴνου, ἐὰν δὲ περιστάσεις εὐνοϊκαὶ τοῦ ἐμπορίου του ἐπήνεγκον μείζονα κατανάλωσιν τῆς ὑπ’ αὐτοῦ προσδοκηθείσης, ἢ τοὐναντίον οἱ οἶνοι ἐφθάρησαν καὶ ἔχυσε τούτους, ὅπως μεταχειρισθῇ εἰς ἄλλην χρῆσιν τὰ οἰνοδοχεῖά του, καὶ οὕτω δὲν ἠδυνήθη νὰ παρουσιάσῃ κατὰ τὴν καταμέτρησιν τὸ δηλωθὲν ὡς διατηρητέον ποσὸν ἢ καὶ οὐδόλως, οὐδὲν κακὸν ἔπραξεν, οὐδὲ παρέβλαψε ποσῶς τὰ τοῦ Δημοσίου συμφέροντα, θὰ ἦτο δὲ ὅλως παράλογον ν’ ἀπαιτήσῃ τις παρὰ τοῦ δηλωτοῦ νὰ μὴ διαθέσῃ ἐλευθέρως τὸ ἐμπόρευμά του, τὴν περιουσίαν του, ἄνευ λόγου τινὸς καὶ μόνον ὅπως εὕρῃ ὁ κ. ἔφορος ἀνελλιπῆ τὸν οἶνον κατὰ τὴν καταμέτρησιν. Κατὰ τὴν ἑτέραν ὅμως τῶν περιπτώσεων, τουτέστι καθ’ ἣν ὁ δηλωτὴς εὑρίσκεται κατὰ τὴν καταμέτρησιν τῶν παλαιῶν οἴνων κάτοχος μείζονος ποσοῦ, αἱ ὑπὸ τοῦ ἐφόρου ἐπιβληθεῖσαι εἰς τοὺς τοιούτους δηλωτὰς ποιναί εἰσι νόμιμοι, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ δίκαιαι. Εἰσὶ δὲ νόμιμοι, διότι ἐπιβάλλει τοῦτο ὁ νόμος ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι ὁ δηλωτὴς ὁ εὑρεθησόμενος κατὰ τὴν καταμέτρησιν κάτοχος μείζονος ποσότητος οἴνου παλαιοῦ τῆς δηλωθείσης ἀνέμιξε τὸν παλαιὸν οἶνον μετὰ νέου τοιούτου μήπω φορολογηθέντος καὶ διὰ ν’ ἀποφύγῃ τὴν φορολογίαν αὐτοῦ ἐποιήσατο τὴν ψευδῆ δήλωσιν. Ἀλλὰ καὶ ἡ περίστασις αὕτη δὲν δικαιολογεῖ τὰς ἐνοχλήσεις καὶ τοὺς κινδύνους, εἰς οὓς ἐμβάλλονται οἱ οἰνοπῶλαι, καὶ μάλιστα οἱ ἁπλούστεροι τούτων, ἕνεκα τῶν διατυπώσεων τῶν πολλῶν καὶ ποικίλων κατὰ τὴν δήλωσιν τῶν παλαιῶν οἴνων. Διότι ὁ παλαιὸς οἶνος δὲν δύναται νὰ ἀναμιχθῇ μετὰ νέου, ἄνευ κινδύνου νὰ φθαρῶσιν ἀμφότεροι, ἐπὶ μεγίστῃ ζημίᾳ τοῦ οἰνοπώλου, ἀλλὰ καὶ γενομένης τυχὸν τοιαύτης ἀναμίξεως, ἡ ἀνακάλυψις τῆς δολιότητος ταύτης εἶναι εὐχερεστάτη, διότι τὸ μίγμα τοῦτο διακρίνεται προχείρως, ὅτι δὲν εἶναι παλαιὸς οἶνος, καὶ ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Δημοσίου ἢ ὁ ἐνοικιαστὴς τῶν ἀδηλώτων, ἅμα τῇ ἀνακαλύψει κατὰ τὴν καταμέτρησιν τῶν οἴνων τῆς νέας συγκομιδῆς, θέλει ζητήσει τὸν νόμιμον φόρον. Ὥστε καὶ ἐντεῦθεν οὐδένα ἀπολύτως κίνδυνον τρέχει τὸ δημόσιον συμφέρον. Ἐκ τῶν σκέψεων τούτων παραγόμενος, ὑποβάλλω τῇ Κυβερνήσει τὴν παράκλησιν, ὅπως τάχιστα μεριμνήσῃ περὶ καταργήσεως τοῦ ἐπὶ τῶν οἴνων φόρου, τοῦ τόσον καταθλιπτικοῦ καὶ τόσα ἀδικήματα προξενοῦντος πολλάκις εἰς τοὺς φορολογουμένους, καὶ περὶ ἀντικαταστάσεως αὐτοῦ δι’ ἄλλου δικαιοτέρου καὶ ἧττον καταπιεστικοῦ. Ἐὰν δὲ τοῦτο ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν ἦναι δυνατόν, τότε νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ μνημονευθέντος ͵ΒΡΙʹ νόμου καὶ τῶν ἄλλων σχετικῶν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ διατάξεων, διότι αἱ διατάξεις αὐταί εἰσιν ἄσκοποι, ὅσον καὶ πιεστικαί.

§4Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι ὁ φόρος οὗτος ἔχει πλεῖστα ὅσα τὰ πλημμελῆ, καὶ καλλίτερος τρόπος τῆς διορθώσεως τῶν πλημμελειῶν αὐτῶν θὰ ἦτο ἡ κατάργησις τοῦ νόμου, ἀλλ’ ὁ φόρος οὗτος ἀποδίδει πολλά, καὶ σήμερον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γένηται ἡ κατάργησις αὐτοῦ, διότι ἄλλον φόρον ἀποδίδοντα τοσαῦτα δὲν δυνάμεθα προχείρως νὰ ἐξεύρωμεν, πρέπει ἑπομένως νὰ ἀνεχθῶμεν τοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς ὁ φόρος οὗτος δύναται νὰ εἰσπραχθῇ. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄργους σήμερον, ὅπως καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς πρὸ ἡμερῶν, παρέστησεν ὅτι ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ νόμου συμβαίνουσιν ἄτοπα. Καὶ μάλιστα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς εἶχε ζητήσει, ὅπως κατατεθῇ σημείωσις περὶ τῶν ἐπιβληθεισῶν ὑπὸ τοῦ ἐφόρου Ἀττικῆς ποινῶν, φρονῶν, ὑποθέτω, ὅτι αἱ ποιναὶ αὗται ἐπεβλήθησαν ἀτόπως, ὅπως καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄργους σήμερον ἰσχυρίσθη τοῦτο· φρονῶ ὅμως, ὅτι αὐτὸ τοῦτο τὸ ἄρθρον τοῦ τελευταίου νόμου, ὅπερ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄργους ἀνέγνωσεν ἀπὸ τοῦ βήματος, καλῶς ἐφηρμόσθη· διότι κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦ νόμου ὁ σκοπὸς, δι’ ὃν ὁρίζεται διὰ δηλώσεως τὸ ποσὸν τοῦ διατηρουμένου παλαιοῦ οἴνου, εἶναι, ὅπως βεβαιωθῇ, ὅτι ὁ οἶνος, ὅστις θὰ καταμετρηθῇ ἐπὶ τῇ νέᾳ ἐσοδείᾳ, περιλαμβάνει καὶ τὸ δηλωθὲν ποσόν, ὅπερ, ὡς ἀνῆκον εἰς τὴν παλαιὰν ἐσοδείαν, εἶναι φορολογημένον, καὶ ὡς τοιοῦτον ἐκπίπτεται ἐκ τοῦ καταμετρουμένου. Ἐννοεῖται ἄρα, ὅτι, ὅσῳ περισσότερος εἶναι ὁ δηλωθεὶς ὡς φορολογημένος οἶνος, τόσῳ ὀλιγώτερος θὰ φορολογηθῇ ἐκ τοῦ καταμετρουμένου ἐπὶ τῇ νέᾳ ἐσοδείᾳ, ἤτοι τοσούτῳ μεγαλείτερον ποσὸν θὰ ἀφαιρεθῇ ἐκ τοῦ βεβαιουμένου ἐν τῇ καταμετρήσει· τὸ συμφέρον ἄρα τοῦ διατηροῦντος παλαιὸν οἶνον εἶναι νὰ δηλώσῃ ὅσον ἔνεστι περισσότερον, ἐπειδὴ δὲ ἐνδέχεται τὸ συμφέρον τοῦτο νὰ προκαλέσῃ δηλώσεις ἐξωγκωμένας, λαμβάνει πρόνοιαν ὁ νόμος κατὰ τῆς καταχρήσεως ἐπιβάλλων πληρωμὴν προστίμου ἀπὸ 5 δραχμῶν ἕως 200, ὅταν τὸ ἐπὶ πλέον δηλωθὲν ποσὸν ἤθελεν ἀποδειχθῆ ἐπὶ τῇ καταμετρήσει. Τοῦτο συνέβη ἐνταῦθα· αἱ δηλώσεις ἀνέγραφον ὡς διατηρούμενον καὶ διατηρητέον ποσὸν οἴνου ἀνώτερον τοῦ βεβαιωθέντος ἐπὶ τῇ καταμετρήσει, ἦτο δὲ ἐκ προοιμίων βέβαιον, ὅτι ἡ καταμέτρησις τοιοῦτον θὰ εἶχεν ἀποτέλεσμα, διότι, ἐνῷ κατὰ τὸν νόμον γίνεται ἡ δήλωσις ἀπὸ τῆς 1 ἕως τῆς 10 Σεπτεμβρίου, ἐπιβάλλεται δὲ εἰς τὸν δηλοῦντα, ὅπως συνάμα μετὰ τῆς δηλώσεως περὶ τοῦ διατηρουμένου οἴνου καθορίσῃ καὶ τὸν διατηρητέον κατὰ προσέγγισιν μέχρι 10 τοῖς ἑκατὸν κατὰ τὴν 10 Ὀκτωβρίου, ἥτις λογίζεται ὡς τὸ ἀκρότατον ὅριον τοῦ πέρατος τῆς συγκομιδῆς τοῦ νέου οἴνου, οὐδεὶς συνεπλήρωσε τὴν δήλωσιν διὰ τοιούτου καθορισμοῦ, ὡς νὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι οὐδεμία θὰ ἐγίνετο κατανάλωσις τοῦ δηλωθέντος ποσοῦ κατὰ Σεπτέμβριον καὶ κατὰ τὸ πρῶτον δεκαήμερον τοῦ Ὀκτωβρίου. Ἡ ἐπιβαλομένη ποινὴ εἶναι ἀπὸ 5 δραχμῶν ἕως 200 δραχμῶν. Ἰδοὺ δὲ ὁ κατάλογος τῶν ἐπιβληθεισῶν ποινῶν, ὃν ἐζήτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς. Ἐτιμωρήθησαν μὲ πρόστιμον δραχμῶν 5 ἄτομα 123, δραχμῶν 10 ἄτομα 23, δραχμῶν 15 ἄτομα 2, δραχμῶν 20 ἄτομα 22, δραχμῶν 30 ἄτομα 20, καὶ δραχμῶν 50 ἄτομα 8. Ἐπὶ τῶν ἐφέσεων δὲν ἀποφασίζει ὁ Ὑπουργὸς, ἀποφασίζει τὸ Νομικὸν Συμβούλιον. Τὰ τῆς ἐφαρμογῆς ἄρα τοῦ νόμου διεξάγονται κανονικῶς, καὶ οὐ μόνον κανονικῶς διεξάγονται, ἀλλὰ καὶ ἐπιεικῶς, ἀφοῦ ἐπὶ ἀριθμοῦ ἀποταμιευτῶν 198 οἱ 123 ἐτιμωρήθησαν διὰ τοῦ κατωτάτου προστίμου τῶν 5 δραχμῶν.

§5ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω αἱ μεταγενέστεραι γενεαὶ, πῶς θὰ ἐξηγῶσι τοὺς νόμους μας, ἀφοῦ σήμερον οἱ συζητήσαντες καὶ ψηφίσαντες τοὺς νόμους τούτους δὲν τοὺς κατανοοῦσι. Πιθανὸν νὰ ἦναι τοῦτο τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἑρμηνεύει ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ἀλλ’ ἐκ τοῦ γράμματος δὲν προκύπτει αὐτό. Ὁ νόμος, ὁ σαφῶς διατυπώσας τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 19, ὅπερ ἀνέγνω προηγουμένως ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἄργους, δὲν ὑποχρεοῖ τὸν οἰνοπώλην νὰ δηλώσῃ καὶ πόσον ποσὸν οἴνου θὰ καταναλώσῃ μέχρι τῆς ἐποχῆς τῆς καταμετρήσεως. Ὁ παντοπώλης καὶ οἰνοπώλης, ὁ μὴ γνωρίζων τοὺς νόμους κατὰ πνεῦμα, (ἀφοῦ ἡμεῖς δὲν τοὺς γνωρίζομεν) πρέπει νὰ γνωρίζῃ τὸ πνεῦμα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, λέγοντος ὅτι ἐννοεῖ νὰ δηλώσῃ ὁ ἔχων π. χ. δέκα χιλιάδας ὀκάδες οἴνου ἐννέα χιλιάδας, ὑπολογίζων ὅτι μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς καταμετρήσεως, θὰ καταναλώσῃ τὰς χιλίας. Ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ λέγῃ ὁ νόμος, ὅτι ἐπιβάλλεται ποινὴ εἰς τὸν δηλώσαντα ἀκριβῶς τὸ δηλωτέον ποσόν· πλὴν ὁ νόμος λέγει, ὅτι ἐπιβάλλεται ποινὴ εἰς τὸν δηλώσαντα ἀνώτερον τοῦ 10%. Καὶ ἀφοῦ λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι οἱ δυστυχεῖς οἰνοπῶλαι ἔχουσι τὸ δικαίωμα τῆς ἐφέσεως, τοὺς ὑποβάλλει καὶ εἰς δαπάνας χαρτοσήμου, καὶ δηλῶν τὴν ἄνω γνώμην του ἀνεπιφυλάκτως, προεξοφλεῖ τὴν γνώμην τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, εἰς τὸ ὁποῖον ἀπὸ τοῦδε ἐξηγεῖ αὐτὴν καὶ λέγει «βάλετε πρόστιμον καὶ ἄλλους φόρους· ἀφοῦ δὲ ἐκ τοιούτων νομοθετημάτων καὶ ἐξηγήσεων ὁ λαὸς ὁ Ἑλληνικὸς κατέστη πτωχὸς, τότε πάρετε καὶ τὴν σκούφια του!» Παρακαλῶ προσέτι τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἀπαντήσῃ καὶ εἰς τὴν δευτέραν ἐπερώτησίν μου περὶ τοῦ φοιτητικοῦ ζητήματος, διότι τὸ Πανεπιστήμιον διατελεῖ ἀνάστατον, καὶ οὐδεὶς, πιστεύω, ἐξ ἡμῶν ἐπιθυμεῖ ταραχὰς, τεινούσας εἰς ἐπανάστασιν.

§6ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἷς τῶν Βουλευτῶν Τρικκάλων ἐπηρώτησε περὶ βιαιοπραγιῶν, ἃς διέπραξεν εἷς ἀστυνόμος ἐν τῷ χωρίῳ Μεροκόβῳ. Ἐζήτησα πληροφορίας, καὶ ἡ Νομαρχία ἀπήντησεν ὡς ἑξῆς: «Νομαρχία οὐδεμίαν γνῶσιν ἔχει, ἂν ἐν Μεροκόβῳ δήμου Κοθωνίων ἀστυνομία προέβη εἰς καταπιέσεις κατοίκων. Κατὰ πληροφορίαν ὅμως εἰσαγγελέως καὶ δυνάμει ἐνταλμάτων ἀνακριτοῦ συνελήφθησαν ἐνταῦθα ἓξ χωρικοὶ ἐκ Μεροκόβου καὶ 24 ἕτεροι ἐκ διαφόρων ἄλλων χωρίων δήμου Κοθωνίων, ἅπαντες κατηγορούμενοι ἐπὶ ὑποθάλψει συμμορίας λῃστῶν Τσελουραίων.» Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας ἐζήτησε νὰ καταθέσω τὰ ἔγγραφα τῆς κοινότητος Κισσοῦ. Καταθέτω ταῦτα.

§7Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Κατὰ τὰ ἐν τοῖς ἐπισήμοις πρακτικοῖς, «εἷς τῶν Βουλευτῶν Ἀττικῆς ᾐτήσατο, ὅπως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καταθέσῃ τὴν ὑπ’ ἀριθ. 83270 τῆς 16 Ὀκτωβρίου ἐ. ἔ. διαταγήν του πρὸς τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς περὶ δεκαετοῦς μισθώσεως τῆς ἁλιείας τῶν σπόγγων ἐν τῇ παραλίᾳ περιοχῇ τῆς νήσου Ἐλαφονήσου καὶ πᾶν σχετικὸν πρὸς τὴν διαταχθεῖσαν μίσθωσιν». Ὑποβάλω τὸ ζητούμενον τοῦτο ἔγγραφον, ἀναγράφον τὸ κείμενον τῆς ἐκθέσεως τοῦ ἐφόρου περὶ τῆς δημοπρασίας.

§8ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως πρὸ τριῶν ἢ τεσσάρων ἡμερῶν ἐδημοσιεύθη βασιλικὸν διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπαύθη ὁ δημοτικὸς εἰσπράκτωρ τοῦ δήμου Ναυπλιέων, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ἐστερεῖτο τῶν προσόντων, τὰ ὁποῖα διαγράφει τὸ ἄρθρον 5 τοῦ νόμου ΑϠΓʹ τῆς 7 Μαρτίου 1891. Γνωρίζω θετικῶς, ὅτι ὁ ἀπολυθεὶς εἰσπράκτωρ κέκτηται τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα διαγράφει τὸ ἄρθρον τοῦτο· διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, ἵνα πληροφορηθῇ ἡ Βουλὴ ἐὰν ἐντὸς τοῦ νόμου ἢ αὐθαιρέτως καὶ παρανόμως προέβη ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὴν ἀπόλυσιν τοῦ δημοτικοῦ τούτου εἰσπράκτορος. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν αὐτὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ζητήσῃ καὶ καταθέσῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, δυνάμει τῶν ὁποίων ὁ νομάρχης Ἀργολιδοκορινθίας, συνεπείᾳ τῆς ἀπολύσεως τοῦ δημοτικοῦ εἰσπράκτορος, ἐτιμώρησε πειθαρχικῶς τὸν δήμαρχον Ναυπλίου, ἵνα λάβῃ γνῶσιν ἡ Βουλὴ καὶ συζητήσῃ ἐπ’ αὐτῶν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δηλιγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§10Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη συνέβη οὐχὶ ἅπαξ, ἀλλὰ πολλάκις, ὅταν εἰσήγοντο οἱ προϋπολογισμοὶ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, νὰ ἀναβαίνω τὸ βῆμα, εὐθὺς ὡς οὗτος κατέβαινεν αὐτοῦ, καὶ νὰ παρέχω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας εἶχον συλλέξει, καὶ διὰ τῶν ὁποίων ἀνῃροῦντο οἱ ἰσχυρισμοὶ, τοὺς ὁποίους αὐτὸς εἶχεν ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, παριστῶντο δὲ, οὐχὶ ὡς παρεστάθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀλλ’ ὡς ἀληθῶς εἶχον οἱ ἀριθμοὶ, τοὺς ὁποίους αὐτὸς ἐπεκαλεῖτο. Ἡ τακτικὴ αὕτη δὲν εἶναι συνήθης, καὶ σπανίως τίθεται ἐν χρήσει ἐν τοῖς Κοινοβουλίοις, ἠναγκαζόμην ὅμως τὸ ἀσύνηθες τοῦτο μέτρον νὰ θέτω ἐν ἐφαρμογῇ, διότι μεταξὺ τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον συνεζητεῖτο ὁ προϋπολογισμὸς ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον εἰσήγετο, συνέβαινε πάντοτε νὰ παρέρχηται χρονικὸν διάστημα ἑβδομάδων τινῶν ἢ καὶ μηνῶν, ἔκρινον δὲ ὅτι ἤθελον ζημιωθῆ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἐὰν ἄφινον ἄνευ ἀμέσου ἀναιρέσεως τὰς παραστάσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐὰν ἐσιώπων ὅλως, ἀφοῦ αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔδιδεν εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν ἦσαν ἀκριβεῖς, αἱ δ’ ἐλπίδες, τὰς ὁποίας διέσπειρεν εἰς τὸ κοινὸν, ἦσαν ἀερώδεις καὶ ἀνύπαρκτοι, καὶ αὐτοὶ δὲ οἱ ἀριθμοὶ ψευδεῖς καὶ συνηρμολογημένοι μετὰ δολίας προαιρέσεως, ὅπως παραστήσωσιν ἀλλοῖα τὰ ἀποτελέσματα τῶν δι’ ἀριθμῶν βεβαιουμένων πραγματικῶν. Τῷ ὄντι ὑπὸ καθήκοντος μοὶ ἐπεβάλλετο ἡ τακτικὴ αὕτη, ὅπως καὶ οἱ ἀκούοντες ἐν τῇ Βουλῇ καὶ τὸ κοινὸν τῆς Ἑλλάδος καὶ αὐτοὶ οἱ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἐν χρηματικαῖς σχέσεσι μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους διατελοῦντες μὴ ἀφίενται εἰς τὴν πλάνην, εἰς τὴν ὁποίαν παρέσυρεν αὐτοὺς ἡ εἰσήγησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ γιγνομένη. Ἐξυπηρετεῖτο μὲν ἡ δανειστικὴ πολιτικὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι εἱλκύοντο τὰ κεφάλαια ἀπὸ τὰς πεπλανημένας πληροφορίας αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν ἀπέληγε τοῦτο πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους. Ἄλλως δὲ ἡμεῖς, οἱ κατὰ τῆς δανειστικῆς πολιτικῆς κεκηρυγμένοι, ἐφρονοῦμεν ὅτι, ἐφ’ ὅσον ηὐκολύνοντο τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα συνωμολόγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐπὶ τοσοῦτον εὐθὺ πρὸς τὴν καταστροφὴν ἐβαίνομεν. Ὠφείλομεν λοιπὸν νὰ φωτίσωμεν περὶ τῆς ἀληθείας πάντας, καὶ τὸ κοινὸν τῆς Ἑλλάδος καὶ αὐτοὺς ἔτι τοὺς μετὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ συναλλασσομένους. Ἀλλ’ ἡ ἀνάγκη αὕτη ἐξέλιπεν, ἀφ’ οὗ ἀνεκηρύχθη ἡ πτώχευσις ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου, τοῦ εἰσαγαγόντος καὶ ἐφαρμόσαντος τὴν δανειστικὴν πολιτικὴν, τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἑλλάδος. Ἔκτοτε ἐνόμισα, ὅτι τὸ καθῆκον τοῦτο δὲν ἐπεβάλλετο πλέον ἡμῖν, καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀρκώμεθα νὰ ἐκθέτωμεν τὰς γνώμας ἡμῶν κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ· διότι, καὶ ἐὰν ἐξηκολούθουν αἱ εἰσηγήσεις τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ μὴ ἦναι ἀκριβεῖς, καὶ ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀκολουθῇ τὸ αὐτὸ σύστημα, ὅταν ἐκθέτῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους, δὲν ὑφίσταται πλέον κίνδυνός τις, οὐδ’ ἀπειλοῦνται ζημίαι ἐπὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἂν δὲν ἀνῃροῦντο ἀμέσως αἱ ψευδεῖς πληροφορίαι, ἀφοῦ τὰ συμφέροντα ταῦτα δὲν κατωρθώθη νὰ διασωθῶσιν, ἀλλὰ κατεστράφησαν ἤδη. Διὰ τοῦτο δὲν ἔσπευσα νὰ ἀναιρέσω ἀμέσως μετὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893 τὰς παραστάσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἂν καὶ ἦσαν πεπλανημέναι, ὡς ἀπέδειξαν αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου, οὐδὲ κατὰ τὸ 1894, οὐδὲ προχθὲς, ὅτε εἰσήχθη ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895. Εἶχον καθῆκον νὰ μετάσχω τῆς συζητήσεως, ἥτις προεκλήθη πρὸ μικροῦ, διότι προεκλήθην εἰς τοῦτο ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Προεκλήθην δὲ, οὐχὶ διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν, ἔλαβε πλέον ἢ ἅπαξ ὡς θέμα τὰς πράξεις μου ἐν τῇ Κυβερνήσει, ἢ τὰς γνώμας μου ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, διὰ νὰ μεμφθῇ αὐτῶν καὶ δυνηθῇ νὰ ἐπιχύσῃ εἰς τὴν κοινωνίαν ὑπονοίας, ὅτι καὶ ἐγώ εἰμι ὑπαίτιος τῆς καταστροφῆς, ἥν αὐτὸς ἀπειργάσατο, διότι φρονῶ ὅτι δὲν ἔχουσι πλέον ἀξίαν αἱ τοιαῦται τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ αἰτιάσεις. Ἄλλοτε εἶχον αὗται ἀληθῶς ἀξίαν, καὶ ἀνεστάτωσαν τὴν συνείδησιν τοῦ ἑλληνικοῦ κοινοῦ, ἢ πρὶν ἀκόμη γνωσθῇ ὁ ἄνθρωπος, ἤτοι πρὶν ἢ ἐμφανισθῇ κυβερνήτης, ὅτε, σπεύδων νὰ ἀνέλθῃ ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, ἠσχολεῖτο νὰ ὑπομονεύσῃ τὴν πρὸς τοὺς τότε κυβερνῶντας ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ· ἀλλὰ τώρα ἀρκετὰ ἐγνωρίσθημεν, καὶ ἂν ἐγνωρίσθημεν πάντες ὑπὸ τοῦ ἑλληνικοῦ κοινοῦ, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς βεβαίως ἐγνωρίσθη ὑπὸ τοῦ κοινοῦ τοῦ ἑλληνικοῦ καὶ ὑπὸ τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, ἑπομένως, ὅσας καὶ ἂν ἐκτοξεύσῃ, εἴτε ἀμέσως, εἴτε ὑπούλως καὶ δολίως, αἰτιάσεις ἢ μομφὰς, θεωρῶ αὐτὰς ἀβλαβεῖς, οὐδ’ ἔκρινα ὅτι ἔπρεπεν ἢ ὅτι εἶχον συμφέρον νὰ σπεύσω εἰς ἀναίρεσιν αὐτῶν. Εἶπον ὅτι μὲ ἠνάγκασεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ μετάσχω τῆς συζητήσεως, διότι ἐνόμισε καθῆκον ἑαυτοῦ νὰ ποιήσηται πρὸς τὴν Βουλὴν ἀνακοινώσεις περὶ τῶν γενομένων διαπραγματεύσεων συμβιβασμοῦ μετὰ τῶν δανειστῶν, ἂν δ’ ἡ Βουλὴ, ἡ ἀκούσασα τὰς ἀνακοινώσεις ταύτας, ἤθελε παρέλθει ταύτας ἐν σιγῇ, ἐνδεχόμενον ἦτο νὰ ὑποληφθῇ ὅτι ἐπιδοκιμάζει τὰ γενόμενα καὶ ὅτι δίδει λευκὴν εἰς ταῦτα ψῆφον. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔλεγε πρὸς τὴν Βουλὴν, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν, ὅτι δὲν προκαλεῖ νῦν τῆς Βουλῆς τὴν γνώμην, ἔδιδε δ’ εἰς ἡμᾶς τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ προκαλέσῃ αὐτὴν μετὰ τὸ πέρας τῶν γινομένων συνεννοήσεων πρὸς συμβιβασμὸν, ἵνα ζητήσῃ τὴν νομοθετικὴν σύμπραξιν τῆς Βουλῆς· ἀλλ’ ἡ ἐλπὶς αὕτη, ἣν ἔδιδεν εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν ἤρκει νὰ ἀπαλλάξῃ αὐτὴν ἀπὸ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον εἶχε, νὰ μὴ παραλίπῃ νὰ κρίνῃ ἐπὶ τῶν γενικῶν ἐκείνων θεμάτων, ἀπὸ τῶν ὁποίων ἐξήρτηται ἡ ἐπιτυχία τῆς διεξαγωγῆς τῶν διαπραγματεύσεων, καὶ τὰ ὁποῖα ἐφάπτονται τῆς ἀκεραιότητος τῶν δικαιωμάτων ἑκάστης τῶν πολιτειακῶν ἐξουσιῶν. Διὰ τοῦτο ἐπὶ τῶν δύο τούτων θεμάτων ἰδίως θέλω περιορίσει τὸν λόγον μου, διότι οὐδαμῶς ἡ ἔρευνα αὐτῶν μειώνει τὸ κῦρος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰς τὰς μελλούσας συνεννοήσεις αὐτοῦ μετὰ τῶν δανειστῶν, οὐδεμίαν δὲ αἱ γνῶμαί μου ἤθελον ἐπενέγκει ζημίαν εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἐξ ἐναντίας νομίζω ὅτι πρέπει νὰ καταστήσω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν γνωστὸν ποῖά τινα φρονοῦμεν ἡμεῖς, καὶ ποῖαι θέλουσιν ἐπέλθει αἱ συνέπειαι, ἂν τυχὸν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἤθελεν ἐπιμείνει εἰς τὴν πεπλανημένην ὁδὸν, τὴν ὁποίαν ἐχάραξε καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐβάδισε κατὰ τὴν μέχρι τοῦδε διεξαγωγὴν τῶν γενομένων διαπραγματεύσεων. Αἱ ἄλλαι λεπτομέρειαι τῶν διαπραγματεύσεων τούτων δὲν θέλουσι γενῆ θέμα τῆς ἐρεύνης μου, οὐδὲ θέλω ἀσχοληθῆ παντάπασι νὰ ἐξετάσω οὐδὲ πόσον εἶναι τὸ ἐτήσιον ποσοστὸν, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπρότεινεν ἢ ὑπεσχέθη ὅτι θέλει ἀποδεχθῆ, τῶν πληρωτέων τόκων καὶ χρεωλυσίων, οὐδὲ ποῖαι εἶναι αἱ ἄλλαι συμφωνίαι, αἱ παρομαρτοῦσαι εἴτε εἰς τὸν προσδιορισμὸν τοῦ ποσοστοῦ, εἴτε εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου, εἴτε εἰς τὴν βεβαίωσιν τῆς τακτικῆς πληρωμῆς κατ’ ἔτος τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δανείου. Νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ θίξῃ τὰ θέματα ταῦτα ἡ Βουλὴ, ἵνα μὴ ὑποτεθῇ, ὅτι παρεμβαίνει προώρως καὶ παρακωλύει τὴν ἐλευθερίαν ἐκείνου, ὁ ὁποῖος συνέβη ν’ ἀντιπροσωπεύῃ τὸ Κράτος κατὰ τὰς συνεννοήσεις περὶ τοῦ συμβιβασμοῦ μετὰ τῶν δανειστῶν. Λέγω συνέβη νὰ ἀντιπροσωπεύῃ καὶ κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῆς ὑπηρεσίας ταύτης τὸ Κράτος, διότι ἀμφιβάλλω ἂν τοιοῦτόν τι ἔλαβε χώραν εἰς ἄλλο Κράτος. Εἶναι ὄντως ἐξαιρετικὸν, καὶ δυστυχῶς μὴ σύμφωνον πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, νὰ διεξάγῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὰ περὶ συμβιβασμοῦ μετὰ τῶν δανειστῶν, ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅστις εἶναι ὁ εἰσηγητὴς τῆς πολιτικῆς, ἥτις ἔφερεν ἡμᾶς εἰς τὴν πτώχευσιν, διότι οὗτος εἰσήγαγε τὴν πολιτικὴν τῶν δανείων, ὡς ἂν δὲν ἦτο δυνατὸν εἰς αὐτὸν νὰ διοικήσῃ ἄνευ δανείων. Ἀληθῶς κατ’ ἔτος συνωμολόγει δάνειον, καὶ κατ’ ἔτος εἶχεν ἀνάγκην νέων δανείων· ἵνα δὲ εὑρίσκῃ εὐκόλως κεφάλαια καὶ συνομολογῇ νέα δάνεια, εἶχεν ἀνάγκην νὰ πείθῃ τὰ κεφάλαια νὰ προσέλθωσιν εἰς αὐτὸν, καὶ ἵνα πείθῃ τὰ κεφάλαια, ὅτι δὲν τρέχουσι κίνδυνόν τινα, διατιθέμενα εἰς τὰ δάνεια ἡμῶν, εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μὴ παριστᾷ τὴν ἀληθῆ κατάστασιν τῶν πραγμάτων· διότι, ἐὰν παρίστα τὴν ἀληθῆ κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, βεβαίως τὰ κεφάλαια δὲν ἤθελον εἶσθαι πρόθυμα εἰς τὰ συνομολογηθέντα δάνεια. Ἠναγκάζετο δὲ προσέτι, ὅπως ἀνεύρῃ καὶ συνομολογήσῃ τὰ δάνειά του, νὰ συνομολογῇ αὐτὰ κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος παρεῖχε δυσανάλογα ἢ πολλάκις κρύφια κέρδη εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διεπραγματεύοντο τὰ δάνεια. Καὶ διὰ τὸν ἕνα δὲ καὶ διὰ τὸν ἄλλον τῶν λόγων τούτων καθίστατο ἀναρμόδιος νὰ διαχειρισθῇ τὰς συνεννοήσεις τοῦ συμβιβασμοῦ· ὁμολογῶ δὲ, ὅτι θεῶμαι μακρόθεν τὰ γιγνόμενα, ἀλλὰ θεῶμαι αὐτὰ μετ’ ἐκπλήξεως. Πῶς συμβαίνει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἐξακολουθῇ ν’ ἀπολαμβάνῃ τὴν ἐμπιστοσύνην ἐκείνων, οἵτινες ἔχουσι κατὰ τὸ Σύνταγμα τὸ δικαίωμα νὰ κανονίζωσι τὰ περὶ τούτου; Ἰδίως δ’ ἀπορῶ, πῶς συμβαίνει ν’ ἀπολαμβάνῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Κοινοβουλίου; Ἕκαστον τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου ἔχει βεβαίως πλήρη ἐλευθερίαν τῆς ψήφου του, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀρκεῖ νὰ ἐπιβάλῃ σιγὴν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἔχωσι γνώμην καὶ νὰ ἐξηγῶσι τὴν ἔκπληξίν των, βλέποντες ὅτι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀπειργάσατο τὴν πτώχευσιν, αὐτὸς διαπραγματεύεται καὶ τὸν συμβιβασμόν. Εἶναι ἀληθές, ὅτι τοιαύτην ἔδωκαν γνώμην δημοσιογραφικά τινα φύλλα, εἴτε ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἐκδιδόμενα εἴτε καὶ ἐν Ἀθήναις· ἀλλὰ ταῦτά εἰσιν ἐντελῶς ἀλλότρια τῆς συνειδήσεως καὶ τῶν φρονημάτων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ ἂν μὲν οἱ γράφοντες αὐτὰ διερμηνεύωσι τὰς ἰδίας αὑτῶν γνώμας, αἱ γνῶμαι αὐτῶν εἶναι ἀνάξιαι προσοχῆς τινος, διότι οὔτε τὰ βάρη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὑφίστανται, οὔτε κοινὴν ἔχουσι μετ’ αὐτοῦ τὴν τύχην· ἐὰν δὲ συμβαίνῃ νὰ μὴ ἑρμηνεύωσι καὶ τὰς ἰδίας αὑτῶν γνώμας, ἀλλὰ τὰς γνώμας ἄλλων, ἐχθρῶν τῆς Ἑλλάδος, ἐξίσταμαι πῶς ἦτο δυνατὸν γνῶμαι τοιούτων ἀνθρώπων νὰ εὑρίσκωσιν ὦτα διατεθειμένα νὰ ἀκούωσιν αὐτὰς, πολλῷ δὲ περισσότερον καὶ νὰ ἐπηρεάζωσι τὴν τύχην τῶν Ἑλληνικῶν πραγμάτων. Κατὰ δυστυχίαν τὰ πράγματα τοιαύτην ἔλαβον τροπὴν, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς διεπραγματεύθη μετὰ τῶν ἀπεσταλμένων τῶν ἀντιπροσωπειῶν τὰ τοῦ συμβιβασμοῦ, καὶ αἱ διαπραγματεύσεις εἰς οὐδὲν κατέληξαν ἀποτέλεσμα. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνεκοίνωσε προχθὲς εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι αἱ βάσεις τῶν διαπραγματεύσεων δὲν ἐτέθησαν ἐπὶ τῆς ἀληθοῦς καταστάσεως τοῦ τόπου, διότι οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπιτροπειῶν, οἱ ἐλθόντες εἰς Ἀθήνας, εἶπον ὅτι δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ ἐξετάσωσι τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας, διότι ἐγνώριζον καλῶς αὐτὴν, ἀντλήσαντες τὰς πληροφορίας των περὶ ταύτης ἐκ τῆς ἐκθέσεως τοῦ κ. Λόου. Τὸν κ. Λόου δὲν μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ γνωρίσω προσωπικῶς, ἀνέγνων ὅμως τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας περὶ αὐτοῦ ἔδωκαν αἱ ἐφημερίδες, αἵτινες, ἐὰν ἦναι ἀκριβεῖς, προσδίδουσι μέγα κῦρος εἰς τὴν γνώμην αὐτοῦ, διότι κατ’ αὐτὰς ὁ κ. Λόου παρίσταται ὡς ἔχων εἰδικὴν ἱκανότητα περὶ τὸ ἐκτιμᾶν τὰ οἰκονομικὰ πράγματα καὶ διαγινώσκειν τὴν κατάστασιν αὐτῶν. Ἀλλ’ ὁ κ. Λόου ἐν τῇ ἐκθέσει του παρέστησε πράγματα μὴ ἀκριβῆ, διότι παρέστησεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἐν οἰκονομικῇ ἀκμῇ, ὅτι, ἐὰν εὑρίσκηται ἐν οἰκονομικαῖς στενοχωρίαις, πάσχει ἀπὸ νομισματικὴν ἀνωμαλίαν, ἂν δ’ αὕτη ἀρθῇ, ἡ Ἑλλὰς θέλει εἶσθαι ἀκμάζουσα, εὐποροῦσα, καὶ θέλει παρασταθῆ ζηλευτὴ εἰς τὴν Εὐρώπην διὰ τὴν οἰκονομικὴν αὐτῆς εὐρωστίαν. Ἀλλ’ αὐτὰς τὰς πληροφορίας ἔδιδεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη. Κατὰ τὸ 1892 δὲν ἐβεβαίου, ὅτι πάσχομεν ἀπὸ νομισματικὴν ἀνωμαλίαν; Συνέπεσε μάλιστα τοιαύτην πληροφορίαν νὰ μεταδώσῃ εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν καὶ ἡ ἐν Ἀθήναις ὑπηρεσία τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, βεβαιοῦσα διὰ τῶν ἐκθέσεών της, ὅτι μόνον ἡ νομισματικὴ ἀνωμαλία εἶναι ἡ αἰτία τῆς οἰκονομικῆς δυσφορίας τῆς Ἑλλάδος. Ἄγομαι λοιπὸν νὰ πιστεύσω, ὅτι καὶ ὁ κ. Λόου καὶ ἡ ὑπηρεσία τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας εἶχον πορισθῆ τὰς πληροφορίας ταύτας ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργόν· ἑπομένως, ἐὰν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπιτροπειῶν ἐστηρίχθησαν εἰς τὰς πληροφορίας ταύτας τοῦ κ. Λόου, δὲν ἐστηρίχθησαν ἐπὶ ἀκριβῶν πληροφοριῶν, καὶ ἡ βάσις, ἡ ὁποία ἐχρησίμευε κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις, ἦτο ἐσφαλμένη· ὅταν δὲ διαπραγματεύωνται οἱ ἄνθρωποι οἰκονομικὰς ὑποθέσεις στηριζόμενοι ἐπὶ βάσεων ἐσφαλμένων, τὰ ἀποτελέσματα ἀδύνατον νὰ ἀποβῶσι σύμφωνα μὲ τὴν ἀλήθειαν. Ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τοιαύτην ἐποιήσατο ἀνακοίνωσιν, μοὶ ἐπιβάλλεται τὸ καθῆκον νὰ παραστήσω, ὅτι δὲν ἔπραξε καλῶς, στέρξας νὰ γένηται ἀποδεκτὴ κατὰ τὰς διεξαχθείσας διαπραγματεύσεις τοιαύτη βάσις. Οἱ ὑβρίζοντες καὶ ὀνειδίζοντες τὴν Ἑλλάδα ὡς χώραν κακόπιστον καὶ ἡμᾶς ὡς ἀπατεῶνας καὶ ψευδολόγους ἀδικοῦσι τὴν χώραν, οὐδ’ ἐσμὲν ἄξιοι τοιαύτης τύχης. Ἡ χώρα κατ’ οὐδὲν ἔπταισεν, ἐξ ἐναντίας ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἐκ τῶν ὀλίγων Κρατῶν, τὰ ὁποῖα, ἵνα ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰς ὑποχρεώσεις αὑτῶν, ὑπεβλήθησαν εἰς βάρη ἀληθῶς δυσβάστακτα· ἀρκεῖ ν’ ἀναμνησθῆτε, ὅτι ἀπὸ 40 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ἐπλήρονεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πρὸ δέκα πέντε ἐτῶν, πληρόνει σήμερον ἑκατὸν ἑκατομμύρια, διὰ νὰ ἐννοήσητε τὸ μέγεθος τῶν θυσιῶν, εἰς τὰς ὁποίας ὑπεβλήθη, ὅπως ἐκπληρώσῃ ἐντίμως τὰς ὑποχρεώσεις του. Νομίζω μάλιστα, ὅτι ἓν μέρος τῶν ὕβρεων, τὰς ὁποίας ἐκτοξεύουσι κατὰ τῆς χώρας οἱ δανεισταὶ τοῦ Κράτους, δύναται ν’ ἀντιστραφῇ πρὸς τοὺς ὑβρίζοντας, διότι οἱ δανεισταὶ ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι μᾶς ὑβρίζουσιν, ἐγνώριζον ὅτι συνηλλάγησαν μὲ Κράτος συνταγματικὸν, ἐν τῷ ὁποίῳ λειτουργεῖ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, πάντα δὲ διεξάγονται ἐν πάσῃ δημοσιότητι καὶ οὐδὲν μένει κρυπτόν· ἑπομένως, ὅταν παρεῖχεν ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος αὐτοῖς τὰς περὶ οἰκονομικῆς εὐεξίας τοῦ Κράτους καὶ εὐπορίας τῆς χώρας ψευδεῖς πληροφορίας, καὶ ἔδιδε τὴν βεβαιότητα, ὅτι οὐδεὶς κίνδυνος ἤθελεν ἀπειλήσει τὰ εἰς δάνεια τοῦ Κράτους διατιθέμενα κεφάλαια, κακῶς ἔπραξαν νὰ κλείσωσι τὰ ὦτα αὐτῶν εἰς τοὺς λόγους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἥτις ἐπὶ δώδεκα συνεχῆ ἔτη οὐδέποτε παρέλειπε νὰ παριστᾷ καὶ ἐνταῦθα, ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ διὰ τοῦ τύπου, διαῤῥηγνύουσα τὰ ἱμάτιά της καὶ καταγγέλλουσα ὡς ψευδεῖς τὰς πληροφορίας τῆς Κυβερνήσεως, καὶ φωνάζουσα ὅτι ἀγόμεθα εἰς πτώχευσιν, ὅτι εἴμεθα διαρκῶς ἐν ἐλλείμμασιν, ὅτι τὰ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου διαλαλούμενα ἰσοζύγια ἦσαν ψευδῆ, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους ἔβαινεν ἐπὶ τὰ χείρω, καὶ ὅτι ἐκινδυνεύομεν νὰ ἴδωμεν καὶ τὴν παραγωγὴν ἀποκάμνουσαν καὶ τὴν κατανάλωσιν ἐξασθενήσασαν. Ἐὰν δὲ ἔτεινον τὸ οὖς αὐτῶν εἰς τὰς φωνὰς ταύτας, καὶ δὲν ἐπίστευον τὴν ἐξωνημένην δημοσιογραφίαν, οὐ μόνον τὴν ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ καὶ τὴν τῆς ἀλλοδαπῆς, ἥτις μετέδιδε τὰ σχέδια τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, βεβαίως ἤθελον ἀποφύγει τὰς ζημίας, εἰς τὰς ὁποίας ὑπέπεσαν. Καὶ νῦν, ἀφοῦ ἐπῆλθεν ἡ πτώχευσις, τὴν ὁποίαν πρὸ πολλοῦ χρόνου προηγγέλλομεν, ἡ Ἑλλὰς ὑπὸ τῶν αὐτῶν τιμίων καὶ εὐγενῶν αἰσθημάτων ἐμφορεῖται, καὶ εἶναι πρόθυμος νὰ δώσῃ ἀποδείξεις τῆς καλῆς πίστεως αὑτῆς, τῆς συνειδήσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει, τῆς ἰδίας αὑτῆς τιμῆς, ὅπως διαψεύσῃ τοὺς ὀνειδισμοὺς καὶ τὰς ὕβρεις, αἱ ὁποῖαι ἐκτοξεύονται κατ’ αὐτῆς. Δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ εἴπω σήμερον, ἂν οἱ ἄνθρωποι οὗτοι, οἱ κάτοχοι τῶν ἑλληνικῶν χρεωγράφων, ἔχωσιν ἄλλας ἀφορμὰς ν’ ἀγανακτῶσιν· ἀλλὰ τὴν ἀγανάκτησιν αὐτῶν ἔπρεπε νὰ στρέψωσιν οὐχὶ κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, ἀλλὰ κατ’ ἐκείνων, τῶν ὁποίων τὰς διαβεβαιώσεις ἐπίστευσαν, ὅτε ἔδιδον τὰ κεφάλαιά των εἰς τὰ δάνεια τοῦ Κράτους. Εἶπον, ὅτι ἔκρινα ὡς δυστύχημα νὰ ἀνατεθῇ ἡ διαχείρισις τῶν πρὸς συμβιβασμὸν διαπραγματεύσεων εἰς τὸν προϊστάμενον τοῦ ἐνεστῶτος Ὑπουργείου, διότι τὸ συμβεβηκὸς τοῦτο συντελεῖ ἴσως νὰ κλονίζῃ ἐπὶ μᾶλλον τὴν ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἑλλάδος πεποίθησιν τῶν ὁμολογιούχων. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι κατὰ τὸ 1885 τραπεζίτης ἐν Ἀθήναις, κατέχων ἐπιφανῆ θέσιν ἐν τῷ παρ’ ἡμῖν τραπεζιτικῷ κόσμῳ, μοὶ ἔλεγεν ἐπερωτῶν, πῶς ἠμπορεῖ νὰ πιστεύωσιν οἱ τραπεζῖται τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἀφοῦ τὰς συμφωνίας, τὰς ὁποίας εἶχον ἀποδεχθῇ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, παρέβη ἡ Κυβέρνησις· μοὶ παρίστα δὲ ὁ ἀξιότιμος οὗτος κύριος, ὅτι ἐζημιοῦτο ἡ πίστις τῆς Ἑλλάδος διὰ τῆς ἀθετήσεως τῶν εἰρημένων συμφωνιῶν. Ἀλλὰ τοῦτο τὸ συμβεβηκὸς, ὅπερ ἔλαβε τότε χώραν, προϊόντος τοῦ χρόνου ἐγένετο κανὼν κατὰ πάσας τὰς δανειστικὰς σχέσεις τοῦ ἡμετέρου Πρωθυπουργοῦ· ποία δὲ δὲν ἠθετήθη ὑπ’ αὐτοῦ ἡ συμφωνία ἢ ὑποχρέωσις; Νὰ ἀναμνήσω ὑμῖν τὴν διαχείρισιν τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων; Εἶχε συνομολογηθῆ τὸ δάνειον τοῦτο διὰ νὰ ἐξοφληθῶσι δι’ αὐτοῦ χρέη τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ὅμως ἐκ τῶν χρημάτων αὐτοῦ ἐπληρώθησαν καὶ τόκοι, οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ πληρωθῶσιν ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους. Νὰ ἀναμνησθῶμεν τὸ δάνειον τῶν 10,200,000 φράγκων εἰς χρυσὸν τοῦ 1887, τὸ συνομολογηθὲν πρὸς πληρωμὴν τῶν τόκων τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τοῦ 1887; Νὰ ἐνθυμηθῶμεν τὴν ὑπόθεσιν τῆς καταβολῆς εἰς τὴν Τράπεζαν τῶν ἑκατομμυρίων τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὰς περὶ τοῦ δανείου τούτου συμφωνίας ἔπρεπε νὰ καταθέσῃ ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους ὁ Πρωθυπουργὸς, καὶ δὲν κατέθηκεν εἰμὴ μετὰ παρέλευσιν χρόνου καὶ διὰ πολυποικίλων συνδυασμῶν, διότι δὲν ἦτο εἰς κατάστασιν νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς εἶχεν ἀναλάβει; Νὰ ἐνθυμηθῶμεν τὸ δάνειον τοῦ σιδηροδρόμου τῆς Λαρίσης; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἴσως ἐπαναλάβῃ καὶ σήμερον τὴν κατηγορίαν, τὴν ὁποίαν δι’ ὑπαινιγμῶν ἀπηύθυνε προχθὲς, κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καθ’ ἡμῶν. Ἴσως εἴπῃ καὶ σήμερον πρός με, ὅτι καὶ ἐγὼ διέθεσα τὰ χρήματα τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσης εἰς ἄλλας ἀνάγκας. Ἀληθῶς ἠναγκάσθημεν νὰ ἐκποιήσωμεν ὁμολογίας τοῦ εἰρημένου δανείου Λαρίσης ἀξίας 12,900,000 φράγκων, διὰ νὰ ἐξοφλήσωμεν ἔντοκον γραμμάτιον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐκδώσει πρὸ ἑνὸς ἔτους ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅπως δι’ αὐτοῦ ἀποσβέσῃ τὸ δάνειον τῶν 1824 καὶ 1825. Κατὰ τὴν 20 Ὀκτωβρίου τοῦ 1890 ἀνελάβομεν τὴν Κυβέρνησιν, καὶ κατὰ τὴν 9 Δεκεμβρίου ὠφείλομεν νὰ ἐξοφλήσωμεν τὸ γραμμάτιον τοῦτο, ἤτοι νὰ πληρώσωμεν 15 καὶ πλέον ἑκατομμύρια χρυσῶν φράγκων. Ἔπρεπε ν’ ἀφήσωμεν ἔκθετον τὴν τιμὴν τοῦ Κράτους καὶ νὰ κηρύξωμεν αὐτὸ εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως; Ἐν τοῖς ταμείοις τοῦ Κράτους δὲν ὑπῆρχον χρήματα, διότι εἶχεν ἀφήσει αὐτὰ κενὰ ὁ πρὸ τεσσαράκοντα ἡμερῶν καταβὰς τότε τῆς ἀρχῆς Πρωθυπουργός. Ποῦ ἀλλαχοῦ νὰ εὕρωμεν χρήματα; Ποῖον ἄλλον εἴχομεν πόρον; Διὰ νὰ διασώσωμεν τὴν οἰκονομικὴν τιμὴν τοῦ Κράτους, ἐλάβομεν τὰς ὁμολογίας τοῦ δανείου τούτου προσωρινῶς καὶ ἐξεποιήσαμεν, καὶ ἀπετίσαμεν τὸ εἰρημένον ἀπαιτητὸν χρέος, ἀλλ’ ἐφροντίσαμεν νὰ δαπανήσωμεν κατόπιν ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων ἴσον ποσὸν πρὸς τὴν ὀνοματικὴν ἀξίαν τῶν ἐκποιηθεισῶν ὁμολογιῶν εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσης, διὰ τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ δαπανηθῇ τὸ προϊὸν τῶν ἐκποιηθεισῶν ὁμολογιῶν, ὥστε δὲν διεθέσαμεν εἰς ἄλλην ἀνάγκην τὸ κεφάλαιον τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσης, ἀλλ’ ἀπεδώκαμεν τὰ διατεθέντα προσωρινῶς εἰς ἄλλην ἀνάγκην κεφάλαια αὐτοῦ. Ἀφοῦ λοιπὸν τοσάκις ἠθετήθησαν αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἑπόμενον ἦτο νὰ κλονισθῇ ἡ πίστις τῶν ὁμολογιούχων, ὅταν δ’ αὐτοὶ ἐκλήθησαν πρὸ μικροῦ νὰ ἔλθωσιν εἰς διαπραγματεύσεις μετ’ αὐτοῦ τούτου τοῦ προϊσταμένου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις εἶχεν ἐγκαλεσθῆ πολλάκις ὡς ἀθετήσας τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς διὰ συμφωνιῶν εἶχεν ἀναλάβει, καὶ περὶ τοῦ ὁποίου ἴσως ἐπείσθησαν ὅτι ὀρθῶς ἐνεκαλεῖτο ἐπὶ παραβάσει τῶν ὑποσχέσεων, τὰς ὁποίας εἶχε δώσει εἰς αὐτοὺς, καὶ τῶν συμφωνιῶν, τὰς ὁποίας εἶχε συνομολογήσει μετ’ αὐτῶν, βεβαίως δὲν παρεσκευάζετο ἀρίστη ἡ θέσις τῶν συμφερόντων τῆς Ἑλλάδος, διότι ὁ ἀντιπροσωπεύων τὰ συμφέροντα ταῦτα δὲν ἦτο δυνατὸν κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις νὰ ἐμπνέῃ πίστιν εἰς ἐκείνους, μετὰ τῶν ὁποίων συνεννοεῖτο, ἐνῷ ἡμεῖς ἔχομεν καὶ συμφέρον καὶ καθῆκον νὰ καταστήσωμεν καταφανῆ τὴν καλὴν πίστιν τῆς χώρας, καὶ νὰ πείσωμεν ἐκείνους, οἵτινες κατέχουσι τὰ ἑλληνικὰ χρεώγραφα, ὅτι ἡ τύχη τῆς χώρας καὶ ἡ πρόοδος αὐτῆς συνδέεται μετὰ τοῦ συμφέροντος αὐτῶν τούτων τῶν δανειστῶν καὶ ὅτι ἑπομένως καὶ αὐτοὶ ἔχουσι συμφέρον νὰ συντρέξωσι Κράτος, τὸ ὁποῖον, ἀναξίως παθὸν, περιῆλθεν εἰς τὴν δυστυχῆ θέσιν νὰ κηρυχθῇ ἐν καταστάσει πτωχεύσεως. Εἶπον ὅτι ἡ βάσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐστηρίχθησαν αἱ διαπραγματεύσεις, αἱ γενόμεναι ἐν Ἀθήναις, ἦτο βάσις ψευδὴς, διότι δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι ἡμεῖς ἐπτωχεύσαμεν μόνον ἕνεκα τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ νομίσματος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐν χρήσει ἐν τῷ Κράτει, τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, ἀλλ’ ἐπτωχεύσαμεν οὐ μόνον ἕνεκα τούτου, ἀλλὰ καὶ διότι τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους δὲν ἐπήρκουν εἰς τὰ τακτικὰ ἔξοδα αὐτοῦ, δὲν ἦτο δ’ ἀφ’ ἑτέρου πλέον δυνατὸν νὰ ἐκμυζήσῃ τις οὔτε ἀπὸ τὴν παραγωγὴν οὔτε ἀπὸ τὴν κατανάλωσιν κεφάλαιον διὰ νέων φόρων, εἴτε δι’ αὐξήσεως τῶν ὑπαρχόντων φόρων, ὅπως αὐξήσῃ τὰ ἔσοδα καὶ καταστήσῃ αὐτὰ ἐπαρκῆ εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἰσχυρίζεται, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὲς ὅτι τὸ δημόσιον ταμεῖον δὲν ἦτο ἐν ἰσοζυγίῳ· ἡμεῖς ἐν τούτοις διατεινόμεθα τὸ ἐναντίον. Τίς λέγει τὴν ἀλήθειαν; Πρέπει ν’ ἀποδείξωμεν τοὺς ἰσχυρισμοὺς ἡμῶν· ἐγὼ δὲ προβαίνω προθύμως νὰ πράξω τοῦτο, ἀποδεικνύων ὅτι οὔτε κατὰ τὸ 1887, οὔτε κατὰ τὸ 1888, οὔτε κατὰ τὸ 1889, οὔτε κατὰ τὸ 1890, οὔτε κατὰ τὸ 1892 ἢ κατὰ τὸ 1893 τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐπήρκεσε διὰ τῶν τακτικῶν ἐσόδων εἰς τὰ τακτικὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους, οὔτε ἤθελεν ἐπαρκέσει, καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ νομισματικὴ ἀνωμαλία, καὶ ἂν τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον ἐτιμᾶτο ἐν τῇ ἀγορᾷ εἰς τὸ ἄρτιον τῆς τιμῆς αὐτοῦ. Γνωρίζω, ὅτι δὲν ἀκούει τις εὐχαρίστως ἀριθμοὺς, ἀλλὰ παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ παρατείνητε τὴν ἀνοχήν σας, ἀκούοντες καὶ τὸ μέρος τοῦτο, ἵνα πεισθῆτε περὶ τῆς ἀληθείας τῶν λόγων μου. Κατὰ τὸ 1887 τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, τά τε τακτικὰ καὶ τὰ ἔκτακτα, ἀνέβησαν κατὰ τὸν δημοσιευθέντα ἀπολογισμὸν εἰς δραχ. 176,210,226 καὶ 19, τὰ δὲ ἔξοδα εἰς 107,128,253 καὶ 96, ὥστε ὑπῆρξε περίσσευμα 69,081,972 καὶ 23. Ἀπέναντι ὅμως τοῦ περισσεύματος τούτου ἐπεβαρύνθη τὸ Κράτος διὰ δανείων δρ. 93,360,420 καὶ 81; ὥστε τὸ περίσσευμα εἶναι φαινόμενον, διότι ἐδανείσθημεν 93,360,420 καὶ 81, ἐὰν δ’ ὑπῆρξε περίσσευμα 69,081,972.23, ἀφοῦ ἐδανείσθημεν 93,360,420.81, τὸ περίσσευμα μεταβάλλεται εἰς ἔλλειμμα 24,278,448.58. Ἐὰν ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν ἐξόδων, τῶν 107,128,253 καὶ 96, ἀφαιρεθῶσι τὰ πρὸς ἀπόσβεσιν χρεῶν πληρωθέντα κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν 16,336,189 καὶ 11, ὑπολείπονται ἔξοδα τακτικὰ 90,792, 064.85. Ἐὰν ἀφαιρεθῶσι τὰ κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν πληρωθέντα εἰς συναλλαγματικὴν διαφοράν, ἤτοι 969,887.76, ὑπολείπονται 89,822,177.09· ἐπειδὴ δὲ τὰ τακτικὰ ἔσοδα ἦσαν 82,849,805.38, ἕπεται ὅτι κατὰ τὸ 1887 ὑπῆρξεν ἔλλειμμα 6,972,371.71, τὸ ἔλλειμμα δὲ τοῦτο ἤθελεν ὑπάρχει, καὶ ἐὰν δὲν ἐπληρόνομεν συναλλαγματικὴν διαφορὰν, καὶ ἐὰν τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον ἐτιμᾶτο εἰς τὸ ἄρτιον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο τὸ ἔλλειμμα, διότι μεταξὺ τῶν 16,336,189, τῶν σημειωθέντων ἐν τῷ ἀπολογισμῷ ὡς πληρωθέντων πρὸς ἀπόσβεσιν χρεῶν, περιελήφθησαν οὐ μόνον πληρωθέντα πρὸς ἀπόσβεσιν χρεῶν, ἀλλὰ καὶ πληρωθέντα πρὸς πληρωμὴν τόκων, ἐνῷ οἱ τόκοι ἔπρεπε νὰ πληρωθῶσιν ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, καὶ οὐχὶ ἐκ δανείων, διότι ἡ πληρωμὴ τῶν τόκων δὲν εἶναι ἀπόσβεσις κεφαλαίου, ἀλλὰ τακτικὸν ἔξοδον τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ταῦτα δ’ ἀνέρχονται, κατὰ τὴν λεπτομερῆ σημείωσιν, τὴν ὁποίαν ἔχω, εἰς 3,553,334.30. Πρέπει λοιπὸν νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ ἔλλειμμα τῶν 6,972,391.71 καὶ τὰ 3,553,334.30, τὰ ὁποῖα δολίως καὶ παρανόμως περιελήφθησαν ἐν τῷ ἀπολογισμῷ ὡς πληρωθέντα πρὸς ἀπόσβεσιν χρεῶν. Ἀλλὰ εἰς ταῦτα πρέπει νὰ προστεθῶσι προσέτι καὶ οἱ τόκοι τοῦ δανείου τῶν 10,200,000 φράγκων, εἰς χρυσὸν, τὸ ὁποῖον συνωμολογήθη κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1887, πρὸς πληρωμὴν τῶν τόκων τῆς βʹ ἑξαμηνίας τοῦ ἔτους ἐκείνου, διότι οὗτοι συνεφωνήθη νὰ προπληρωθῶσιν, ἀλλ’ ἀντὶ νὰ πληρωθῶσιν ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ ταμείου, προσετέθησαν εἰς τὸ κεφάλαιον, ἑπομένως ἐπεβάρυνον τὸ κεφάλαιον τοῦ δανείου, ἐξωφλήθησαν δὲ κατόπιν, μετὰ τοῦ κεφαλαίου τοῦ εἰρημένου δανείου τῶν 10,200,000 φράγκων, ἐκ τοῦ ἑτέρου δανείου τῶν 30 ἑκατομμυρίων φράγκων, τὸ ὁποῖον συνωμολογήθη κατόπιν. Καὶ οἱ τόκοι οὗτοι ἀνέρχονται εἰς 648,720 φράγκα. Οὕτω δὲ τὸ πραγματικὸν ἔλλειμμα τοῦ 1887 ἀνῆλθε διὰ τούτων εἰς 11,174,426.01. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τὸ ἔλλειμμα τοῦτο, εἶναι προσέτι καὶ 3,236,000, τὰ ὁποῖα, ἐνῷ ἐπληρώθησαν κατὰ τὸ 1887 διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν στρατώνων Λαρίσης καὶ ἔπρεπε νὰ ἀναγραφῶσιν ἐν τοῖς λογαριασμοῖς τοῦ ἔτους 1887, ἀνεγράφησαν παρανόμως ἐν τοῖς λογαριασμοῖς τοῦ 1886, ἵνα ἐπιβαρυνθῇ δι’ αὐτῶν ἡ διαχείρισις τοῦ 1886, τὴν ὁποίαν καταλογίζουσιν εἰς βάρος ἐμοῦ, ἐλαφρυνθῇ δὲ ἡ διαχείρισις τοῦ 1887, ἥτις ἐγένετο ὑπὸ τὴν εὐθύνην τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ. Οὕτω δὲ, καὶ ἂν τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον ἤθελε τιμᾶσθαι εἰς τὸ ἄρτιον, καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχε νομισματική τις ἀνωμαλία, ἤθελεν ὑπάρχει ὅμως ἔλλειμμα τῆς χρήσεως τοῦ 1887, καὶ τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ἤθελεν ἀνέρχεσθαι εἰς 14,420,726.01. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχεν ὁμολογήσει, ὅτε εἰσήγαγε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1888, ὅτι κατὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ 1887 εἶχε κατορθώσει νὰ ἐλαττώσῃ τὰ ἔξοδα, διότι εἶχεν ἀποφύγει τὴν ἀνάγκην νὰ πληρώσῃ 5,079,000, χρησιμοποιήσας τὸν χρυσὸν τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων εἰς πληρωμὴν τῶν τόκων καὶ χρεωλυσίων, ἀποφυγὼν δ’ οὕτω τὴν ἀνάγκην ν’ ἀγοράσῃ συνάλλαγμα καὶ χρυσόν. Τὸ ποσὸν αὐτὸ δὲν περιέλαβον εἰς τὰ 14,410,426.01, διότι ἡ δαπάνη, ἣν εἶπεν ὅτι ἀπέφυγεν, ἀνάγεται εἰς τὰ τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς, περὶ ἧς δὲν πρόκειται, ἀφοῦ ἐξετάζεται νῦν ποῖα ἤθελον εἶσθαι τ’ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1887, ἐὰν δὲν ὑπῆρχε νομισματική τις ἀνωμαλία καὶ δὲν ὑπεκείμεθα εἰς πληρωμὴν συναλλαγματικῆς διαφορᾶς. Ἑπομένως τὸ 1887 οὐ μόνον δὲν κατέληξεν εἰς ἰσοζύγιον, ἀλλ’ οὐδ’ ἤθελε καταλήξει εἰς ἰσοζύγιον, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἡ νομισματικὴ διαφορά, ἐὰν τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον ἐτιμᾶτο εἰς τὸ ἄρτιον καὶ δὲν ὑπεχρεούμεθα εἰς δαπάνας πρὸς μεταβολὴν τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου εἰς χρυσόν. Τὸ 1888, κατὰ τὸν ἀπολογισμόν, εἰσεπράχθησαν ἔσοδα 93,671,217.09, ἐπληρώθησαν δὲ ἔξοδα 108,050,858 καὶ 71, ἑπομένως ὑπῆρχεν ἔλλειμμα 14,379,611.62. Ἐκ τῶν 93,671,217.09, τῶν ὡς εἴρηται ἐσόδων, πρέπει ν’ ἀφαιρεθῶσι 4,119,822.15, εἰσπραχθέντα ἐκ δανείων, ἤτοι ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων, ἐκ τοῦ δανείου τοῦ πατριωτικοῦ καὶ ἐκ τοῦ δανείου τῶν 15 ἑκατομμυρίων· ἑπομένως τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους ἦσαν 89,551,394.94. Ἐπειδὴ δὲ τὰ ἔξοδα ἀνῆλθον εἰς 108,050,858 καὶ 71, τὸ πραγματικὸν ἔλλειμμα ἀνήρχετο εἰς 18,499,463.77. Κατὰ τὸν ἀπολογισμόν, ἐπληρώθησαν εἰς ἔξοδα ὑπηρεσίας δανείων καὶ περιελήφθησαν μετὰ τῶν ἐν αὐτῷ ἀναγεγραμμένων ἐξόδων, ἤτοι εἰς ἔξοδα συναλλαγματικῆς διαφορᾶς, 5,366,747.41· ἀλλ’ εἶχεν εἰσπράξει τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων χρυσόν, τὸν ὁποῖον μετεχειρίσθη εἰς πληρωμὴν μέρους τῶν τόκων. Ἐὰν δὲν εἰσέπραττε τὸν χρυσὸν αὐτὸν καὶ ἐπλήρονε καὶ τὸ ὑπόλοιπον τῶν τόκων διὰ συναλλάγματος, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἀγοράσει, ἤθελε πληρώσει διὰ συναλλαγματικὴν διαφορὰν οὐχὶ 5,366,747.41 μόνον, ἀλλὰ 7,659,774.20, διότι ἤθελεν ἀγοράσει τὸ ὑπόλοιπον τοῦ συναλλάγματος πρὸς 125 λεπτὰ τὸ φράγκον, ὅσον τότε ἐτιμᾶτο ἐν τῇ ἀγορᾷ. Ἑπομένως ἐκ τοῦ ἐλλείμματος τῶν 18,499,963.77 δέον ν’ ἀφαιρεθῶσιν 7,659,774.20, τὰ ὁποῖα ἀπέφυγε νὰ πληρώσῃ, ποιησάμενον χρῆσιν τοῦ χρυσοῦ τοῦ δανείου, ὡς εἴρηται, καὶ μὴ ἀγοράσαν διὰ τὸ εἰρημένον ὑπόλοιπον συνάλλαγμα, τὸ δ’ ἔλλειμμα ἤθελε συνίστασθαι κατὰ τὸ 1888 εἰς 10,839,689.57. Τὸ 1889 εἰσέπραξε τὸ δημόσιον ταμεῖον 183,031,964.09, ἐδαπάνησεν 168,739,262.39, ὑπελείφθη δὲ περίσσευμα 14,292,701.70. Ἐκ τῶν ἐσόδων ὅμως, ἤτοι ἐκ τῶν 183,031,964.09, πρέπει ν’ ἀφαιρεθῶσιν 99,300,373, τὰ ὁποῖα προῆλθον ἐκ δανείων, ἑπομένως τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ 1889 ἀνῆλθον μόνον εἰς 83,731,591.09, καὶ τὸ ἔλλειμμα ἀνῆλθεν εἰς 85,007,671.09. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ εἶχεν ἀναγραφῆ πίστωσις διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων, ἤτοι πρὸς πληρωμὴν τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς, 6,775,533, ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν δὲν ἐπληρώθησαν, εἰμὴ μόνον 284,755.76, διότι οἱ τόκοι καὶ τὰ χρεωλύσια ἐπληρώθησαν διὰ τοῦ χρυσοῦ, τὸν ὁποῖον εἶχεν εἰσπράξει τὸ ταμεῖον ἐκ τῶν δανείων· οὕτω δὲ πρέπει νὰ προστεθῶσι τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπληρώθησαν κατὰ τὸν ἀπολογισμόν, εἶχον ὅμως ἀναγραφῆ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, καὶ ἤθελον πληρωθῆ πρὸς ἀγορὰν συναλλάγματος, ἐὰν δὲν εἴχομεν τὸν χρυσὸν τῶν δανείων, τὸ ποσὸν δ’ αὐτῶν ἀνέρχεται εἰς 7,580,683.97, ὑπολογισθέντος τοῦ φράγκου πρὸς λεπτὰ 122 μέχρις 126, ὅσον τότε ἐτιμᾶτο. Ἀφαιρουμένων δ’ ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου τῶν ἀναγραφέντων ἐν τῷ ἀπολογισμῷ ὡς δαπανηθέντων 284,755.76, ὑπολείπονται 6,490, 777.24, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ θεωρηθῶσιν ὅτι ἤθελον πληρωθῆ δι’ ἀγορὰν συναλλάγματος. Διὰ τοῦτο, ἐπειδὴ κατὰ

ἀφοῦ δὲ τὰ ἔσοδα ἦσαν 83,731,591.09, ἕπεται ὅτι καὶ κατὰ τὸ 1889 ὑπῆρξεν ἔλλειμμα 5,295,891.42. Τὸ 1890 τὰ ἔξοδα ἀνῆλθον εἰς 141,465,393.86, τὰ δὲ τακτικὰ ἔσοδα εἰς 79,931,795.22, καὶ ἑπομένως ἔλλειμμα 61,533,598.64. Τὸ πληρωτέον ποσὸν τῶν τόκων καὶ χρεωλυσίων ἀνήρχετο κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν εἰς 34,173,548, τοῦ χρυσοῦ δ’ ἡ τιμὴ ἐκυμαίνετο μεταξὺ τῶν 122 καὶ ¾ καὶ 127 λεπτῶν. Ἐὰν ἠγοράζετο ὁ χρυσὸς εἰς τὴν ἀνωτάτην τιμὴν, τῶν 127 λεπτῶν, ἤθελον πληρωθῆ δραχ. 9,228,857.96, καὶ τὸ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων πληρωτέον ποσὸν ἤθελεν ἀναβιβασθῆ ἀπὸ 34,173,548 εἰς 43,399,405.96· ἀφαιρουμένου ἑπομένως καὶ τοῦ δι’ ἀγορὰν συναλλάγματος πληρωτέου, ὡς εἴρηται, ποσοῦ τῶν 9,225,857.96, τὸ ἔλλειμμα τῶν 61,533,598.64 ἤθελε περιορισθῆ εἰς 52,307,740.68. Ἐπειδὴ δ’ ἐπληρώθησαν

ἀφαιρουμένου τοῦ ποσοῦ τούτου τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων ἀπὸ τὸ ἀνωτέρω ἀναγραφὲν ὡς ἔλλειμμα τῶν 52,307,718.68, ὑπολείπεται μεταξὺ τῶν τακτικῶν ἐσόδων καὶ τῶν τακτικῶν ἐξόδων ἔλλειμμα δραχ. 11,323,771.51. Τὸ 1891 ἐπληρώθησαν ἔξοδα κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν 122,836,385.82, εἰσεπράχθησαν δὲ τακτικὰ καὶ ἔκτακτα ἔσοδα 106,396,075.51, καὶ ἑπομένως ὑπῆρξεν ἔλλειμμα 16,440,310.31. Ἐὰν ἐκ τῶν ἐσόδων ἀφαιρεθῶσι τὰ ἐκ δανείων εἰσπραχθέντα, ἤτοι τὰ ἔκτακτα, δηλαδὴ 3,174,203 ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων, καὶ 12,900,000 ἐκ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσης, τὸ ὅλον 16,074,203, ὑπολείπονται ὡς τακτικὰ ἔσοδα 90,321,872.51. Ἂν ἐκ τῶν ἐξόδων 122,836,385.82 ἀφαιρεθῶσι τὰ ἔκτακτα, ἤτοι 25,151,801.95, ὑπολείπονται ὡς τακτικὰ ἔξοδα 97,684,583.87· ἂν δὲ ἀφαιρεθῶσι καὶ ἀπὸ τοῦ ποσοῦ τούτου τῶν τακτικῶν ἐξόδων 97,684,583.87 τὰ κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν πληρωθέντα διὰ συναλλαγματικὴν διαφορὰν 6,977,246.68, ὑπολείπονται ὡς τακτικὰ ἔξοδα, ἄνευ πληρωμῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς, δραχ. 90,707,337.19, ἑπομένως καὶ κατὰ τὸ 1891 ἔλλειμμα δραχ. 385,464.68, ἀφοῦ τὰ τακτικὰ ἔσοδα εἶχον ἀνέλθει εἰς 90,321,872.51. Οὕτως ἐξελέγχεται μὴ ἀκριβὴς ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὸν ὁποῖον μετέδωκεν εἰς τὸν κ. Λόου καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας καὶ ὁ ὁποῖος διὰ τῶν δημοσιευθεισῶν ἤδη ἐκθέσεων αὐτῶν μετεδόθη εἰς τὴν Εὐρώπην, ὅτι τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους ταράσσει μόνη ἡ συναλλαγματικὴ διαφορά· διότι ἔλεγον, ὅτι, ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἐκ τοῦ συναλλάγματος τοιαύτη ἀνωμαλία, καὶ ἐὰν τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον ἐτιμᾶτο εἰς τὸ ἄρτιον, τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους θὰ ἐπήρκουν εἰς τὰ τακτικὰ ἔξοδα αὐτοῦ. Τὰ οἰκονομικὰ ζητήματά εἰσιν ἀδυσώπητα, ὅσον δὲ καὶ ἂν προσπαθήσῃ τις νὰ τὰ περιπλέξῃ ἢ νὰ τὰ ἐκβιάσῃ, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ λύσιν οἵαν αὐτὸς θέλει, εἶναι ἀδύνατον νὰ κατορθώσῃ τοῦτο· θέλει ἐπέλθει ἡ μοιραία ἔκβασις αὐτῶν, αὕτη δὲ δυστυχῶς ἐπῆλθε καὶ ἐφ’ ἡμᾶς, καὶ εἰς ταύτην ὑπεκύψαμεν. Ἐγὼ, Κύριοι, ὁμολογῶ, ὅτι, ἐὰν δὲν θαυμάζω, ἐπαινῶ ὅμως τὸ πάθος τῆς φιλοδοξίας, διότι ἀληθῶς πάθος εἶναι ἡ φιλοδοξία, καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει οἱ καταληφθέντες ὑπὸ τοῦ πάθους τούτου τυγχάνουσιν ὑποδεέστεροι τῆς ἀξιώσεως, τὴν ὁποίαν καταδηλοῦσι, καὶ τότε οὐδεμία ἀπειλεῖ τὴν χώραν ζημία, οὐδεμία ἐπέρχεται εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους βλάβη· βλάβη ἐπέρχεται μόνον εἰς αὐτοὺς, οἵτινες ἔχουσιν ἀξιώσεις ὑπερτέρας τῆς χρησιμότητος αὐτῶν. Τὴν φιλοδοξίαν ὅμως χαρακτηρίζω ὡς πάθος εὐγενὲς, ὅταν λειτουργῇ ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ἀληθείας καὶ τῆς τιμῆς, ὑποτάσσηται δὲ εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους ἢ τῆς χώρας· διότι, ὅταν ἡ φιλοδοξία δὲν ἐξυπηρετῇ, ἀλλὰ θυσιάζῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους ἢ τῆς χώρας, ὅταν ἡ φιλοδοξία ἄγῃ εἰς τὴν ἀθέτησιν τῆς ἀληθείας, εἰς τὴν ἀνατροπὴν τῆς τιμῆς, — διότι οἱ δύο οὗτοι δεσμοὶ τῆς ἀληθείας καὶ τῆς τιμῆς πρέπει νὰ συγκρατῶσι τὰς κοινωνίας, — ἡ φιλοδοξία δὲν εἶναι μόνον πάθος μὴ εὐγενὲς, ἀλλ’ εἶναι ὀλεθρία νόσος, μέγα κακὸν, τὸ ὁποῖον ἐὰν οἱ σύγχρονοι δὲν προβαίνωσι νὰ τιμωρήσωσι καὶ νὰ καταστείλωσιν, ἐπηρεαζόμενοι ἀπὸ πολιτικὰς σκέψεις γενικωτέρου συμφέροντος, ἐὰν αἱ Πολιτεῖαι, εἴτε ἐξ ἀμβλύτητος ἀντιλήψεως, εἴτε ἐξ ἀδρανείας περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος, εἴτε ἐξ ἀκηδίας ἢ ἀναλγησίας δεικνύωνται ὑποδεέστεραι τῆς ἀποστολῆς καὶ τοῦ καθήκοντος αὐτῶν, ἐὰν οἱ λαοὶ ἀνέχωνται διατελοῦντες ἀπαθεῖς θεωροὶ τῆς ἰδίας αὐτῶν καταστροφῆς, οὐδεὶς ὅμως πρέπει νὰ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι θέλει ἐλθεῖ ἡμέρα, καθ’ ἣν ἡ ἱστορία διὰ πεπυρακτωμένου σιδήρου θέλει καυτηριάσει τοὺς περικαλύψαντας διὰ τῆς φιλοδοξίας πάθη ἀγενῆ καὶ μυσαρά. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι, ἐὰν μοι συνέβαινεν ἡ δυστυχία νὰ παραγάγω μετὰ πολυχρόνιον διοίκησιν τοῦ Κράτους τοιούτους καρποὺς, ὁποίους σήμερον γευόμεθα, δὲν ἤθελον στέρξει νὰ ἀναλάβω τὴν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν μετὰ τοσαύτης ἐπιμονῆς θέλει νὰ διαχειρίζηται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δὲν ἤθελον στέρξει νὰ ἀντιμετωπίσω ἐν διαπραγματεύσεσι τοὺς κατόχους τῶν ἑλληνικῶν χρεωγράφων, διότι τὴν στιγμὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελον προσβλέπει αὐτοὺς ἀσκαρδαμυκτεὶ, ἤθελον ἐνθυμηθῆ, ὅτι ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ ἀναμνησθῶσιν οὗτοι, ὅτι μετ’ ἐμοῦ συνηλλάσσοντο, ὅταν ἐπλήρονον τὰ χρήματά των εἰς δάνεια, ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ φρονῶσιν, ὅτι ἐγὼ εἶμαι ὁ ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν παριστῶν ἀλλοίαν τῆς ἀληθοῦς τὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομιῶν τοῦ Κράτους, ὁ παραμορφόνων τὰ πράγματα καὶ παραποιῶν τοὺς ἀριθμοὺς, ὁ ὑπισχνούμενος καὶ ἀθετῶν τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς ἀνελάμβανον, τέλος πάντων ὁ ὑπαίτιος τῶν ζημιῶν, τὰς ὁποίας οὗτοι ὑφίστανται. Ἄλλοτε, κατ’ ἄλλην περίστασιν, πολλῷ διαφέρουσαν τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, συνέπεσε νὰ εὑρεθῶ ἐν τῇ Κυβερνήσει. Λέγω πολλῷ διαφέρουσαν τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν νῦν εὑρισκόμεθα, διότι τώρα μὲν ἐπτωχεύσαμεν, διότι ἐπὶ δεκάδα ἐνιαυτῶν παρεδόθημεν εἰς πολιτικὴν εἴτε ἐκ μωρίας σπάταλον καὶ ἀλόγιστον, εἴτε ἐκ προαιρέσεως καὶ μελέτης προδοτικὴν καὶ ὀλεθρίαν. Ἀλλὰ κατὰ τὴν περίστασιν, ἧς ποιοῦμαι μνείαν, οἱ ἰσχυρότεροι ἐξηνάγκαζον ἡμᾶς νὰ ὑποταχθῶμεν εἰς τὴν θέλησίν των καὶ νὰ ἀποδεχθῶμεν τὰ ἐν Φιλιππουπόλει γενόμενα, καὶ ἐνῷ ἡμεῖς ἠγωνιζόμεθα ὑπὲρ τοῦ κράτους τῶν συνθηκῶν, τὰς ὁποίας αὐτοὶ οἱ ἰσχυροὶ εἶχον ὑπογράψει, καὶ αἵτινες ἐπροστάτευον τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν συμφέροντα, εἰς τὰς ἀκτὰς τῆς Ἑλλάδος ἐπεφαίνοντο καταπλέοντες οἱ στόλοι αὐτῶν, ἵνα ὑποστηρίξωσι καὶ ὑπερασπίσωσιν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι παρέβαινον τὰς συνθήκας ταύτας. Ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος ἦτο θέσις ἀδικουμένου, ὁ ὁποῖος εἵπετο ὅτι ἐκίνει τὰς συμπαθείας τῆς Εὐρώπης. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐγὼ ἐνόμιζον ὅτι ἐζημίου τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους καὶ ἀνῄρει τὰς ἐλπίδας τῶν ὁμοφύλων, δὲν ἐσυμβιβάζετο δὲ οὐδὲ πρὸς τὴν αἴγλην τοῦ Στέμματος οὐδὲ πρὸς τὴν τιμὴν τοῦ ἔθνους, νὰ καταῤῥίψω τὴν σημαίαν, τὴν ὁποίαν ἐκράτουν, καὶ νὰ ἀποδεχθῶ τὴν γνώμην τῶν ἰσχυροτέρων, ἔστω καὶ διὰ τῆς βίας ἐπιβαλλομένην, καὶ νὰ γένωμαι ἐγὼ ὄργανον πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτῆς, διατάσσων ἐγὼ τὸν ἀφοπλισμὸν τοῦ Κράτους, καὶ συντρέχων καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ἀθέτησιν τῶν συνθηκῶν, αἵτινες παρεῖχον ἀσφαλείας τινὰς εἰς τὸ μέλλον τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἐπροτίμησα νὰ παρακούσω εἰς τὴν θέλησιν τοῦ Στέμματος καὶ εἰς τὰς συμβουλὰς τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ φιλίως πρός με διακειμένων πολιτικῶν ἀνδρῶν, καὶ νὰ ἐγκαταλείψω τὴν ἀρχήν. Λέγω «εἰς τὰς συμβουλὰς τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ φιλίως πρός με διακειμένων», διότι αὐτοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐκρίνοντο ὑπὸ τοῦ κόσμου τότε ὡς οἱ δραστηριώτερον καὶ ἐνεργητικώτερον ἐπισπεύδοντες τὴν ἐκβίασιν τῆς Ἑλλάδος, ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας, ὁ ὁποῖος νῦν εἶναι Πρωθυπουργὸς, ὁ λόρδος Ρόζβερυ, καὶ ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας, τοῦ ὁποίου ἰδίως τὸ ὄνομα διεσύρετο, ὡς προκαλοῦντος τὰ αὐστηρότερα μέτρα, ὁ κ. Ροβιλὰν, αὐτοὶ μὲ συνεβούλευον, ἐκ φιλίας πρὸς με κινούμενοι, ὡς ἔλεγον, νὰ στέρξω τὸν ἀφοπλισμὸν τοῦ Κράτους, ἐπαγγελλόμενοι, ὅτι, ἂν ἀπεφάσιζον νὰ ἀποδεχθῶ τὴν γνώμην των, αὐτοὶ ἤθελον εὐκολύνει πᾶσαν τὴν μέλλουσαν ἐργασίαν μου. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι τότε φύλλα δημοσιογραφικὰ, τὰ ὁποῖα, ὅσον καὶ ἂν καὶ τότε ἀπεκηρύσσοντο ὑπὸ τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ, ἦσαν ὅμως στενῶς συνδεδεμένα μὲ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον ἀπετέλει τότε τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἤτοι μὲ τὸν νῦν προϊστάμενον τῆς Κυβερνήσεως, μὲ ἐπέκρινον διὰ βωμολοχιῶν ὡς φυγάδα, γράφοντα, ὅτι «ἐγὼ ἔστειλα τὰ κλειδιὰ», καὶ ὅτι πολλάκις ἐν τῇ πόλει πολιτικοὶ φίλοι αὐτοῦ ἄνδρες μὲ ἐπεκάλουν φυγάδα. Δὲν ἔφευγον διὰ νὰ διασώσω τὴν ἐμὴν τιμὴν καὶ τὰ ἐμὰ συμφέροντα, οὐδ’ ἐδραπέτευον περιδεὴς, διότι δὲν ἠδυνάμην νὰ δώσω λόγον τῶν πράξεών μου, ἀλλὰ παρῃτήθην τῆς ἀρχῆς, ἵνα διατηρήσω τὴν αἴγλην τοῦ Ἑλληνικοῦ Στέμματος, τὴν αἴγλην τοῦ θρόνου τῆς Ἑλλάδος, ἵνα διατηρήσω τὴν τιμὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα διατηρήσω τὰς ἐλπίδας τοῦ μέλλοντος (εὖγε! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἀλλ’ ἡ φυγὴ τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1893 ἦτο τοιαύτη; Ἦτο ὅμως φυγὴ, ἡ ὁποία προσῆκεν εἰς τὸν φυγόντα, διότι ἔτρεφε μέχρι τελευταίας στιγμῆς διὰ κενῶν ἐλπίδων τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν καὶ σύμπαντα τὸν Ἑλληνισμὸν, ἐπαγγελλόμενος ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ σωτὴρ, ὁ παρασύρων ὄπισθέν του τὰ κεφάλαια. Καὶ ἀπεδείχθη ὅτι δὲν ἔσυρε μεθ’ ἑαυτοῦ τὰ κεφάλαια, ἀλλὰ παρέσυρε τὴν λάμψιν τοῦ Ἑλληνικοῦ θρόνου καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, τεχναζόμενος ἢ μηχανευόμενος ἢ μετερχόμενος τέχνησιν, ὡς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης εἶπεν, ὅπως παραστήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὁποῖος ἦτο ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅστις εἰσάγων τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1893 εἰς τὴν Βουλὴν ἔλεγε πρὸς αὐτὴν, ὅτι περιεῖχε περισσεύματα ὁρατὰ καὶ περισσεύματα ἀόρατα, καὶ ὅστις παρίστα εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν δι’ αὐτοῦ, ὅτι, ἂν μὲν συνωμολογεῖτο τὸ δάνειον κατὰ Ἀπρίλιον τοῦ 1893, ἤθελεν ὑπάρχει περίσσευμα τῆς χρήσεως ἐκείνης ἓξ ἑκατομμυρίων, ἐὰν δὲ δὲν συνωμολογεῖτο, ἤθελεν ὑπάρξει περίσσευμα τὸ ἀναγραφὲν ποσὸν τῶν 8,849,000, τὸ προορισθὲν νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν τόκων καὶ τῶν χρεωλυσίων τῶν δανείων, Τὸ δάνειον δὲν συνωμολογήθη, σκιὰ ἦσαν τὰ ἑκατομμύρια, καὶ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐπεδείκνυεν αὐτὰ, ἐτράπη εἰς φυγήν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, ἐποιήσατο βραχεῖαν μνείαν, διερχόμενος μετὰ σπουδῆς, τῶν οἰκονομικῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893, ὡς καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892. Καὶ οἱ δύο προϋπολογισμοὶ ἦσαν ἔργον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ οἱ δύο δὲ κατὰ τὸ πλεῖστον ἐξετελέσθησαν ὑπ’ αὐτοῦ. Ὅταν θὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, θέλω λάβει αὖθις τὸν λόγον, καὶ ἀποδείξει ὅτι τὰ οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα τῶν εἰρημένων ἐτῶν τυγχάνουσι πιστὴ εἰκὼν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ δημοσίου ταμείου. Τοσοῦτόν εἰσι δυσάρεστα, ὅσον ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ δημοσίου ταμείου. Σήμερον δὲν ἐπιχειρῶ τὸ ἔργον τοῦτο, διότι νομίζω ὅτι ἀπηυδήσατε ἀκούοντες τοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους ἀνέφερον πρὸ μικροῦ, ἐξετάζων τὰ ἰσοζύγια τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τῶν ἐτῶν 1887 μέχρι 1892. Ἀλλ’ ἡ ἐξέτασις αὕτη ἐπεβεβαίωσε τὸν ἰσχυρισμόν μου, ὅτι ἡ βάσις, τὴν ὁποίαν εἶχον αἱ διαπραγματεύσεις πρὸς συμβιβασμὸν, ἦτο βάσις πλημμελὴς, δὲν ἦτο βάσις ἀληθὴς, καὶ ὅτι αὗται ἐστηρίχθησαν ἐπὶ γεγονότων ψευδῶν, μὴ ὑπαρχόντων, πάντες δ’ ὅσοι στηρίζονται ἐπὶ τοιούτων βάσεων εἶναι ἀδύνατον νὰ καταλήξωσιν εἰς ἀποτελέσματα. Αὐτὴν μόνην τὴν παρατήρησιν ἀπευθύνω, διότι μοὶ ἐπέβαλλε τὸ καθῆκον τοῦτο ἡ μνεία τῆς βάσεως τῶν διεξαχθεισῶν διαπραγματεύσεων, ἡ γενομένη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τοῦτο τὸ καθῆκον εἶχον, τούτου μόνου τοῦ γεγονότος νὰ μνημονεύσω, ἀπέχω δὲ πάσης ἄλλης μνείας τῶν ἄλλων διαπραγματεύσεων. Βεβαίως καὶ ἐν ἐμοὶ γεννῶνται ἀπορίαι, πῶς αἱ προτάσεις παριστῶνται ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ ὡς συμφωνίαι, ἢ πῶς αἱ συμφωνίαι παριστῶνται ὑπὸ τῶν ἐν Ἀθήναις διαπραγματευθέντων μετὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ ὡς προτάσεις, πῶς καταγγέλλονται ἐπὶ κακοπιστίᾳ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπιτροπειῶν, καὶ ἐὰν ὀρθῶς καταγγέλλωνται ἀλλὰ πάντα ταῦτα ἀναβάλλω νὰ ἐξετάσω, ὅταν κληθῇ ἡ Βουλὴ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα συμπράξῃ νομοθετικῶς πρὸς κανονισμὸν τῆς ὑπηρεσίας τῶν δανείων. Θεωρῶ μάλιστα, ὅτι ἤθελον παραβῆ τὸ καθῆκον, γιγνόμενος ἴσως αἴτιος ζημιῶν, ἐὰν ἔθιγον τὰς λεπτομερείας τῶν γενομένων διαπραγματεύσεων, ἢ ἐὰν ἔσπευδον νὰ δώσω γνώμην τινὰ ἐπὶ ἑκάστης τῶν περὶ ὧν εἴρηται λεπτομερειῶν. Αὕτη εἶναι ἡ πρώτη ἀφορμὴ, ἧς ἕνεκα ἀνῆλθον ἐπὶ τὸ βῆμα, ὅπως ἀπευθύνω τὴν γενομένην παρατήρησιν πρὸ τῆς γενικῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἀλλ’ ἐκτὸς ταύτης, καὶ ἄλλη τις ἀφορμὴ μὲ ἠνάγκαζε νὰ λάβω τὸν λόγον. Ὅταν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ὁ ὁποῖος μετ’ ἐπαινετῆς φιλοπονίας ἠρεύνησε τὰ κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις πρὸς συμβιβασμὸν, ἀνέφερεν εἰς τὴν Βουλὴν μέρη τινὰ τοῦ περιεχομένου συμβάσεώς τινος, ἡ ὁποία μετὰ τὴν ῥῆξιν τῶν ἐν Ἀθήναις διαπραγματεύσεων συνωμολογήθη ἐν Λονδίνῳ μεταξὺ τῶν ἀντιπροσωπευόντων τὴν ἐπιτροπείαν τῶν ὁμολογιούχων τῆς Ἀγγλίας καὶ τοῦ ἐπιτετραμμένου τῆς Ἑλλάδος, τότε μέρη τινὰ τῆς συμβάσεως ταύτης, ἀνακοινωθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, μοὶ ἐνεποίησαν ἀλγεινὴν ἐντύπωσιν. Ἔσπευσα λοιπὸν νὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ποιήσηται περὶ τούτων τὰς ἀπαιτουμένας ἀνακοινώσεις εἰς τὴν Βουλὴν, ἰδίως νὰ πληροφορήσῃ ἡμᾶς, ἂν τοιαύτη ἦναι ἡ σύμβασις, τῆς ὁποίας ἐμνημόνευσεν εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ ἂν τοιαύτην ῥήτραν ἐδέχθη, ἵνα ἀναγραφῇ ἐν τῇ συμβάσει, ὁ ἀντιπροσωπεύων τὴν Ἑλλάδα ἐν Ἀγγλίᾳ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μοὶ ἔδωκεν ἀπάντησιν ὁμοίαν μὲ ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἐν τῷ ἱερῷ τῶν Δελφῶν ἔδιδέ ποτε ἡ Πυθία. Δὲν ἠρνήθη, ἀλλὰ καὶ δὲν ἐβεβαίωσε. Δὲν ἐβεβαίωσεν, ἀλλὰ καὶ δὲν ἠρνήθη. Οὕτω δὲ μὲ ἀφῆκεν ἔτι ἐν δισταγμῷ, ἀλλ’ ἐν δισταγμῷ πείθοντί με περισσότερον νὰ ἀποδεχθῶ ὅτι κἄτι τρέχει, παρὰ νὰ ἀποδεχθῶ ὅτι οὐδὲν συνέβη· διότι, ἂν οὐδὲν συνέβαινεν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἤθελεν ἀναβῆ πάραυτα εἰς τὸ βῆμα καὶ ἐπιπέσει λαῦρος κατὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἄρτης, πῶς τολμᾷ νὰ ἀποδώσῃ εἰς αὐτὸν ὅτι συνῄνεσεν εἰς τὴν ἀποδοχὴν τοιαύτης ῥήτρας καὶ τοιούτων συμφωνιῶν! Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐσιώπησε· τοῦτο δ’ ἐκλόνισε τὴν ἐμὴν πεποίθησιν. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ πραγματευθῶ περὶ ἐκείνων τῶν μερῶν τῆς συμβάσεως, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλήν, οὐδὲ μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ τηρήσω σιωπὴν ἐπ’ αὐτῶν· διότι, ἐὰν ταῦτα ἀληθεύωσι, δὲν πρόκειται περὶ ἁπλοῦ τινος συμβεβηκότος, πρόκειται περὶ συμφωνίας, ἥτις, ἂν μὴ ἀναιρῇ ἐκ βάθρων, περιτέμνει ὅμως τὴν κυριαρχίαν τοῦ Κράτους, μειοῦσα τὰ δικαιώματα τῶν καθεστημένων πολιτειακῶν ἐξουσιῶν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης εἶπεν, ὅτι ἡ μεγαλειτέρα δυσχέρεια, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὰς περὶ συνομολογήσεως συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεις, εἶναι ὄχι τόσον τὸ ποσοστὸν τοῦ τόκου, τὸ ὁποῖον θέλομεν ἀναλάβει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρόνωμεν εἰς τὸ μέλλον, ἀλλ’ αἱ ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας ζητοῦσιν οἱ ὁμολογιοῦχοι. Ὁμολογῶ, ὅτι, ἐὰν ἤμην ὀφειλέτης ποσοῦ τινος εἴς τινα, ὁ δὲ δανειστής, εἰς τὸν ὁποῖον ὤφειλον τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν ἤθελεν ἀρκεῖσθαι εἰς μόνην τὴν ὑπογραφήν μου, ἀλλ’ ἤθελε ζητεῖ καὶ ὑλικήν τινα ἐγγύησιν, ἵνα ᾖ βέβαιος, ὅτι ἡ ἐγγύησις αὕτη θὰ μὲ κατηνάγκαζε καὶ ἄκοντα νὰ ἀποτίσω τὴν ὀφειλήν μου, ὁμολογῶ ὅτι τὴν ἀπαίτησιν ταύτην ἤθελον θεωρήσει ὑβριστικήν. Ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω ἂν τὰ Κράτη ἔχωσι τὸ δικαίωμα νὰ θεωρῶσιν ὑβριστικὰς τοιαύτας ἀξιώσεις τῶν δανειστῶν των, ὅταν μάλιστα οἱ δανεισταὶ αὐτῶν δύνανται ἐν παντὶ χρόνῳ νὰ ἰσχυρισθῶσιν, ὅτι αὐτοὶ δὲν ἐπλάνησαν, ἀλλ’ ὅτι ἐπλανήθησαν ὑπὸ τοῦ κυβερνῶντος τὸ ὀφεῖλον Κράτος, καὶ ἐὰν μάλιστα διαπραγματεύωνται μετ’ αὐτοῦ τούτου τοῦ ὀφειλέτου, τὸν ὁποῖον θεωροῦσιν ὡς πλανήσαντα αὐτούς. Διὰ τοῦτο κατ’ ἀρχὴν δὲν ἐξεπλάγην, ἐὰν εἰς τὸ Κράτος συμβαίνῃ ὅ,τι, ἐὰν συνέβαινεν εἰς τὸ ἄτομον, τὸ ἄτομον ἤθελε θεωρήσει ὡς ὕβριν. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι πάντα ταῦτα τὰ περὶ ἐγγυήσεων πρέπει νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς ἀρχὴν ἀπαράβατον. Ἡ ἀπαράβατος ἀρχὴ εἶναι ἡ διατήρησις τῆς ἀκεραιότητος τῶν δικαιωμάτων πάσης πολιτειακῆς ἐξουσίας, ἡ διατήρησις τῶν δικαιωμάτων τῆς νομοτελεστικῆς ἐξουσίας, ἡ διατήρησις τῶν δικαιωμάτων τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, ἡ διατήρησις τῶν δικαιωμάτων τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Δὲν ἀρκεῖ μόνον νὰ ἀποφεύγωμεν καὶ νὰ ἀποδιώκωμεν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγουσι ξενικὸν ἔλεγχον, πρέπει νὰ διατηρῶμεν τὴν ἰδίαν τῆς Πολιτείας ἀρτιότητα, τὴν ὁποίαν ἄλλως δὲν ἔχομεν καὶ ἐξουσίαν νόμιμον ἵνα διαθέσωμεν, οὐδ’ εἴμεθα κύριοι νὰ ὑποβάλωμεν τὸ Κράτος εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον οἱ Ῥωμαῖοι ἔλεγον capitis deminutio, καὶ ἂν αὕτη ἦναι ἡ ἐσχάτη, ἡ minima. Τοιαῦται σκέψεις μὲ κατέστησαν ὑπόχρεων νὰ μὴ ἀφήσω τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης ἄνευ μελέτης. Τί ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης; Ὅ,τι ἀνέγνω ἐν ἐφημερίδι, τῆς ὁποίας καὶ μόναι αἱ γελοιογραφίαι, ἔστω, τελοῦσιν ὑπὸ τὴν προστασίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐν ἐφημερίδι ὅμως, ἥτις, ὡς ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, εἶναι καλῶς πληροφορημένη, διότι τὸ ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁ ὁποῖος ἐρευνᾷ, ὡς φαίνεται, καθ’ ἑκάστην καὶ ἐξελέγχει, ἵνα ἴδῃ ἐὰν ἦναι ἀκριβεῖς αἱ πληροφορίαι της ἢ ὄχι. Καθ’ ἃ λοιπὸν ἀνέγνω ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ἐν τῇ εἰρημένῃ συμβάσει περιελήφθη ὅρος, ὅτι τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο νὰ προσδιορισθῶσι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων, θέλουσιν ἀποδίδοσθαι εἰς μίαν ἑταιρίαν ἀνώνυμον, ἑδρεύουσαν ἐν Ἀθήναις, ἥτις δὲν θέλει διατηρηθῆ ὡς εἶναι ὠργανομένη, ἀλλὰ θέλουσιν εἰσαχθῆ εἰς αὐτὴν τρεῖς, ὡς μέλη τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου, ὧν ὁ εἷς κατ’ ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπείας τῶν ὁμολογιούχων τῆς Γερμανίας, ὁ ἕτερος κατ’ ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπείας τῶν ὁμολογιούχων τῆς Ἀγγλίας, καὶ ὁ τρίτος κατ’ ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπείας τῶν ὁμολογιούχων τῆς Γαλλίας, οἱ τρεῖς δὲ οὗτοι θέλουσιν ἔχει μείζονα ἐξουσίαν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἔχει ἕκαστον τῶν ἄλλων μελῶν τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τῆς ἑταιρίας ταύτης, διότι αὐτοὶ οἱ τρεῖς θέλουσιν ἔχει τὸ λεγόμενον Veto, καὶ ἂν ἡ ἀπόφασις ἐγένετο ἀπὸ τὰ ἄλλα μέλη τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τῆς ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων ὁμοφώνως. Τοῦτο εὔχομαι νὰ μὴ ἦναι ἀληθές, ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν τὸ ἠρνήσε.

§11ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μοὶ συγχωρεῖτε μίαν διακοπήν; Τοῦτο δὲν τὸ εἶπον ἐγώ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι θὰ ὑπάρχωσιν ἀντιπρόσωποι τῶν ξένων ὁμολογιούχων ἐν τῇ ἑταιρίᾳ τῶν Μονοπωλίων.

§12ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀληθῶς τοῦτο δὲν ἐπορίσθην ἐκ τῆς ὁμιλίας σας, ἀλλ’ ἐκ πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔχω ἐξ Εὐρώπης.

§13ΡΑΛΛΗΣ. Ἀνακαινιζομένης τῆς ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων à la satisfaction des créanciers. Αὐτὸς εἶναι ὁ ὅρος.

§14ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εὔχομαι τοῦτο νὰ μὴ ἦναι ἀληθές. Ἐὰν ἦναι ἀληθές, ἤθελον πράξει μεγάλην παράλειψιν, ἐὰν δὲν ἔλεγον τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἀλλ’ ἴσως μὲ ἐρωτήσῃ τις, διατὶ δὲν ἀναμένεις νὰ εἴπῃς τὴν γνώμην σου, ὅταν εἰσαχθῇ ἡ σύμβασις αὕτη εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ἐπιψήφισιν; Δυστυχῶς δὲν ἔχω, Κύριοι, πεποίθησιν περὶ τῆς εὐσυνειδησίας, μὲ τὴν ὁποίαν τελεῖται ἡ διαχείρισις τῶν κοινῶν. Ἐὰν ἡ σύμβασις αὕτη ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ἐπιψήφισιν, βεβαίως μοὶ παρέχεται εὐκαιρία, ὡς καὶ εἰς πάντας ὑμᾶς παρέχεται εὐκαιρία, ἵνα ἐξελέγξωμεν τὰ γενόμενα, ἵνα κρίνωμεν ἐπ’ αὐτῶν καὶ εἴπωμεν ἐλευθέρως γνώμην. Ἀλλ’ ἐὰν τυχὸν δὲν προφθάσωμεν νὰ εἴπωμεν γνώμην, διότι ἴσως ὑποληφθῇ, ὅτι δύνανται νὰ γείνωσι ταῦτα διὰ μεταβολῆς τοῦ καταστατικοῦ τῆς ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, μεταβολῆς ἡ ὁποία δὲν χρήζει πρὸς ἔγκρισιν εἰμὴ βασιλικοῦ διατάγματος, τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου θέλουσι μάθει τὰ γενόμενα ἀφοῦ ταῦτα τελεσθῶσι, θὰ ἦναι δὲ πλέον βραδεῖα ἡ ἐπίκρισις αὐτῶν. Διὰ τοῦτο ἔπρεπε νὰ μὴ παραλίπω νὰ ποιήσωμαι λόγον περὶ τοῦ πράγματος. Εἶπον ὅτι εὔχομαι νὰ μὴ ἦναι ἀληθές· ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν εἶναι καὶ ἀδύνατον νὰ ἦναι ἀληθὲς, ἀφοῦ τοιαύτην ἐτήρησε στάσιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, σπεύδω νὰ φέρω τὰς γνώμας μου, αἱ ὁποῖαι βεβαίως δὲν ἔχουσι λόγον τινὰ, ἐὰν ἀποδειχθῇ ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς τὸ πρᾶγμα. Ἐὰν τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν τῶν ὁμολογιούχων εἶχον χαρακτηρισθῆ ὡς μέλλοντα νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων, ἀπεδίδοντο εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων καὶ μετεποιοῦντο καὶ καθίσταντο ἰδιοκτησία αὐτῆς, καὶ ἂν μάλιστα μεταβληθῶσιν οὕτω τὰ τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τῆς ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, ὥστε ἡ γνώμη τῶν τριῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν τῶν ὁμολογιούχων νὰ κατασταθῇ ἡ κρατοῦσα, τότε ἡ ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων, ἡ οὕτω μεταποιηθεῖσα, παριστᾶται ὡς ἐγγυητὴς τῆς Ἑλλάδος πρὸς τοὺς δανειστὰς, οἷος εἶναι ὁ ἀποδέκτης συναλλάγματος. Τίς ἐγγυᾶται ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον ἐκπληροῖ τακτικῶς τὰς ἐτησίας του ὑποχρεώσεις, ὅτι πληρόνει τὰς ἐτησίας δόσεις τῶν τόκων; Ἡ ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων! Ἐὰν δὲν εἴχομεν τὴν ἐγγύησιν αὐτὴν, οὐδεμίαν θὰ εἶχεν ἀξίαν ἡ βεβαίωσις τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἡ ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων μετὰ τὰς εἰρημένας μεταβολὰς δὲν εἶναι ἀνώνυμος ἑταιρία ἑλληνικὴ πλέον. Ἡ ψῆφος καὶ ἡ γνώμη τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου ἐξαρτῶνται ἐκ τῆς ψήφου καὶ τῆς γνώμης τῶν τριῶν ἀλλοδαπῶν. Τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ μείωσιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Κράτους; δὲν ἀποτελεῖ μάλιστα ψηλαφητὴν μείωσιν; Ἐὰν προταθῇ ἀμφισβήτησις, ἐάν ποτε εἰσήχθησαν ἢ μὴ ὅλα τὰ εἰρημένα ἔσοδα εἰς τὰ ταμεῖα τῆς ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, δὲν θέλομεν ἀναγνωρίσει οὕτως εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ὁμολογιούχων δικαίωμα νὰ ἐπιλαμβάνωνται τῆς ἐξετάσεως ἂν ἐξετέλεσεν ἡ Κυβέρνησις τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀναλάβει, νὰ εἰσαγάγῃ πάντα τὰ εἰρημένα ἔσοδα εἰς τὰ ταμεῖα τῆς ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, ἢ ἂν δὲν ἐξετέλεσε ταύτην; Καὶ ἐὰν δοθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων νὰ διαθέτῃ ἀμέσως καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀναμίξεως τῆς Κυβερνήσεως τὸ εἰσαγόμενον χρῆμα εἰς ἀγορὰν συναλλάγματος, δὲν καθιστῶμεν ὀλιγαρχίαν, ἥτις θέλει κανονίζει τὴν τιμὴν τοῦ συναλλάγματος; Θέλει συμβῆ μάλιστα ἡ ὀλιγαρχία αὕτη νὰ ἦναι ἐκ χρηματιστῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι ἄγνωστον ὅτι δὲν εἶναι ἀνώτεροι πάσης αἰτιάσεως εἰς διαχείρισιν χρημάτων πρὸς ἀγορὰν συναλλάγματος. Καὶ θὰ συμβῇ ὄχι μόνον ἡ ἀγορὰ τῶν Ἀθηνῶν νὰ ἦναι ὑποτεταγμένη εἰς τὸν τοιοῦτον κανονισμὸν τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τῆς ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, τοῦ οὕτω καταρτισθέντος, ἀλλὰ καὶ ἡ Ἑλλὰς ὅλη νὰ τρέφῃ αὐτὴν, οὕτω δὲ ἡ εἰρημένη ἑταιρία θέλει τρέφεσθαι ὡς ἀγελὰς διὰ τοῦ γάλακτος, τὸ ὁποῖον θὰ ἀμέλγηται ἐκ τῶν μαστῶν ὅλων τῶν ἐν τῇ χώρᾳ ἐργαζομένων πολιτῶν, ὅλων τῶν ἐν αὐτῇ παραγωγῶν. Τὸ πρᾶγμα μοὶ φαίνεται ὅτι ὄχι μόνον ἀντιβαίνει εἰς τὴν κυριαρχίαν τοῦ Κράτους, ὄχι μόνον ἀντιβαίνει εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν αὐτοῦ, ἀλλὰ ζημιοῖ καὶ τὰ δημόσια συμφέροντα, ἰδίως δὲ ζημιοῖ καὶ τὰ συμφέροντα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ τὰ συμφέροντα πάντων τῶν πιστωτικῶν καταστημάτων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν ἐν τῷ Κράτει. Ἐκτὸς αὐτῶν τῶν δύο θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἀποκλειστικῶς μὲ ἀνήγαγον ἐπὶ τὸ βῆμα, καὶ ἄλλο τι ὑποδεεστέρας ἀξίας μοὶ φαίνεται ὅτι δύναται νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸν ἔλεγχόν μου, καὶ ὅτι δύναμαι νὰ ἐπιφέρω γνώμην ἐπ’ αὐτοῦ, ἄνευ ζημίας τινὸς οἱουδήποτε συμφέροντος. Πρόκειται περὶ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνεκοίνωσεν ὅτι ἤθελε τηρήσει, ἂν ἐγίνετο ἀποδεκτὴ ἡ πρότασις αὐτοῦ περὶ ἀποσβέσεως προοδευτικῆς τῶν χρεῶν τοῦ Κράτους, ἐν ᾗ περιπτώσει τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, ἤτοι τὰ περισσεύματα τῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα προωρίσθησαν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων, δὲν ἤθελον ἐπαρκεῖ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν ἁπλούστατόν τι, ὅτι τότε συνομολογεῖ μικρὰ δάνεια καὶ δι’ αὐτῶν πληρόνει τὰ πρὸς τὴν τοιαύτην ἀπόσβεσιν πληρωτέα ποσά. Ὅθεν ἐπανατέλλει αὖθις ἡ ποθητὴ ἡμέρα τῆς συνομολογήσεως δανείων, διότι φαίνεται ὅτι οἱ κυβερνῶντες δὲν δύνανται νὰ ζήσωσιν ἄνευ δανείων. Ἀλλὰ τὰ οὕτω πως συνομολογούμενα προσωρινὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα καθ’ ἕκαστον ἑπόμενον ἔτος θέλουσιν εἶσθαι ἀνώτερα τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα συνωμολογήθησαν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ἄγουσιν εὐθὺ εἰς δευτέραν πτώχευσιν, καὶ οὐχὶ ἐν μακρῷ χρόνῳ, Κύριοι, ὑποθέτω ὅτι ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν θέλει κατὰ δυστυχίαν τοῦ τόπου συντελεσθῆ τὸ ἀπαίσιον τοῦτο γεγονός. Διὰ τοῦτο ἐκφράζω εὐχὴν νὰ μὴ δοθῇ προσοχὴ ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, εἴτε τῆς νῦν ὑπαρχούσης, εἴτε πάσης διαδόχου, ἥτις ἤθελε τυχὸν κληθῆ νὰ ἀναλάβῃ τὸ ἀνιαρὸν τοῦτο ἔργον, νὰ μὴ δοθῇ προσοχὴ εἰς τὸ σύστημα τοῦτο τῆς ἀποσβέσεως τῶν χρεῶν. Κύριοι, ὁμολογῶ ὅτι παρέλειψα πολλά, τὰ ὁποῖα εἶχον νὰ εἴπω ἐπὶ τῶν μέχρι τοῦδε γενομένων συνεπείᾳ τῆς πτωχεύσεως. Παρέλιπον ὅμως αὐτὰ ἐν γνώσει καὶ μετὰ μελέτης, ἂν καὶ τρέχω τὸν κίνδυνον νὰ ἀκούσω αὖθις τὸ πολλάκις περὶ ἐμοῦ λεχθέν, μάλιστα κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς πτωχεύσεως τοῦ Κράτους. Ἐπεκρινόμην τότε διατὶ δὲν ἐπρότεινα γνώμην. Ὁμολογῶ ὅτι εἶχον ἀρτιωτάτην γνώμην, διότι εἶχον πεισθῆ, ὅτι ἠπειλεῖτο τὸ Κράτος ἀπὸ τὴν πτώχευσιν ἀπὸ τοῦ 1890, ὅτε ἐκλήθην ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἔβλεπον δὲ τὴν πτώχευσιν ἐπερχομένην δρομαίως, ἀφ’ ἧς ἐπῆλθεν ἡ ὑπουργικὴ μεταβολὴ τοῦ Φεβρουαρίου τοῦ 1892. Ἀλλ’ ἔκρινον ὅτι ἐγὼ οὐδὲν εἶχον καθῆκον νὰ κηρύξω τὴν πατρίδα μου ἐν πτωχεύσει, ἐν ὅσῳ οἱ κυβερνῶντες, οἵτινες εἶχον τὴν εὐθύνην τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους, διελάλουν, ὅτι τὸ Κράτος τυγχάνει ἐν οἰκονομικῇ ἀκμῇ, καὶ περιέτρεχον ζητοῦντες δάνεια, ἢ ἐν ὅσῳ οὗτοι δὲν ἐδήλονον, ὅτι τὰ ἔσοδα τοῦ ταμείου δὲν ἐπήρκουν εἰς τὴν πλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών του. Ἐνδέχεται καὶ τώρα τοιαύτην νὰ ἀπευθύνωσιν αἰτίασιν κατ’ ἐμοῦ, διότι ἐπέχω νὰ φέρω γνώμην ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τῶν γενομένων διαπραγματεύσεων περὶ συμβιβασμοῦ, ἀλλ’ ἀδιαφορῶ ὅλως, οὐδὲ φροντίζω ἂν ὑπάρχωσιν οἱ λησμονοῦντες, ὅτι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες δὲν πρέπει νὰ λέγωσι τὴν ἰδίαν των γνώμην, ἐν ὅσῳ τὰ ζητήματά εἰσιν ἐκκρεμῆ. Δὲν ἤθελον δὲ δώσει ψῆφον οὐδὲ προχθὲς κατὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτε ἠρνεῖτο νὰ καταθέσῃ τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα, τὰ συναφῆ μὲ τὰς διαπραγματεύσεις περὶ συμβιβασμοῦ, ἂν αὐτὸς ὁ ἴδιος δὲν εἶχεν ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι εἶχε συντελεσθῆ πρᾶξις ἀμφοτεροβαρὴς ὑπὸ τοῦ Κράτους καὶ ὑπὸ τῶν δανειστῶν, ἡ ὁποία, ἀφοῦ συνετελέσθη, ἀπέτυχεν, ἀπέτυχε δὲ διότι δὲν ἔστερξαν αὐτὴν οἱ δανεισταί, οὐ ἕνεκα δὲν ἔστερξεν αὐτὴν καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός· ἑπομένως, ἂν ἤθελον στέρξει αὐτὴν οἱ δανεισταί, ἤθελε στέρξει καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὰ ἐν τῇ συμβάσει ἐκείνῃ. Ἀφοῦ λοιπὸν ἡ πρᾶξις αὕτη συνετελέσθη καὶ περιέλαβε τὴν βούλησιν τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλλάδος, ὑπέκειτο εἰς τὸν ἔλεγχον τοῦ Κοινοβουλίου, ὅπερ εἶχε δικαίωμα νὰ ἐξετάσῃ ποῖαι ἦσαν αἱ πράξεις, αἱ ἐνέργειαι, αἱ ὁδηγίαι τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἂν αὗται ἦσαν σύμφωνοι μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους ἢ ὄχι. Ἀναγνωρίζω πόσον εἰσὶν ἀκροσφαλῆ τὰ τῶν διαπραγματεύσεων περὶ συμβιβασμοῦ καὶ λεπτά, ἀναγνωρίζω δὲ ὅτι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες δὲν πρέπει νὰ παρακωλύωσι τὸ παράπαν τὴν ἐλευθερίαν ἐκείνων, οἵτινες συνέβη νὰ ἀντιπροσωπεύωσι τὸ Κράτος, καὶ οἵτινες καλοῦνται νὰ διεξαγάγωσι τοιαύτην ὑπηρεσίαν. Πρέπει οὗτοι νὰ ἔχωσι πλήρη τὴν ἐλευθερίαν ἐν τῷ συμφέροντι τοῦ Κράτους, διότι εἶναι ζημία διὰ προώρων ἐλέγχων νὰ ἀποθαῤῥύνωνται κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις, ἢ νὰ προάγωνται εἰς ὀλισθήματα καὶ παραχωρήσεις, τὰς ὁποίας δὲν πρέπει νὰ δεχθῶσιν, ἐξ ἐγωϊσμοῦ ἢ ἐκ φιλοπρωτίας. Διὰ τοῦτο ἀπέσχον μετὰ μελέτης νὰ θίξω τὰ ἄλλα μέρη τῶν γενομένων διαπραγματεύσεων. Ἄλλοτε, ὅταν ἠγόρευον πρὸ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅπως ἀναιρέσω τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔδιδε πρὸς τὴν Βουλὴν εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν, ἔλεγον ὅτι πρέπει νὰ προσέξῃ ἡ Βουλὴ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, διότι, ἂν δὲν προσέξῃ, θέλει τιμωρηθῆ. Δὲν ἐπρόσεξαν δυστυχῶς οὐδ’ ἡ Βουλὴ οὐδ’ ὁ λαὸς, καὶ ἡ τιμωρία ἐπῆλθε. Καὶ σήμερον λέγω, ὅτι πρέπει ὅσοι τυγχάνουσι κεκλημένοι νὰ διαπραγματευθῶσι μετὰ τῶν δανειστῶν τὰ τοῦ κανονισμοῦ τῶν χρεῶν τοῦ Κράτους, εἴτε οἱ παρόντες Ὑπουργοὶ, εἴτε ἕτεροι, διάδοχοι αὐτῶν, πρέπει ὡσαύτως νὰ προσέξωσι, διότι τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα θέλουσι συζητήσει, ἡ σημαντικότης εἶναι μεγάλη, εἶναι δὲ φύσει τὰ ζητήματα ταῦτα ἀκροσφαλῆ. Ἐὰν δὲν προσέξωσι, θέλουσι παρασκευάσει νέαν καταστροφήν. Δὲν φρονῶ, ὡς φρονοῦσιν ἴσως τινὲς, ὅτι ἡμεῖς πρέπει νὰ ἐκμεταλλευθῶμεν τὴν ἐπισκήψασαν συμφορὰν, καὶ ὅτι πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν νὰ πορισθῶμεν ὀφέλη καὶ κέρδη ἐξ αὐτῆς. Ἡ ἀγαθοπιστία, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ μαρτυρήσωμεν, αὐτὴ θέλει ἀνορθώσει τὴν πίστιν τῆς Ἑλλάδος καὶ τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας, ἡ δὲ ἀγαθοπιστία ἐπιτάσσει νὰ ἤμεθα ἐν τῇ ἀληθείᾳ, οὐδέποτε δὲ νὰ προσπαθῶμεν διὰ ψευδῶν νὰ ἀποπλανήσωμεν τοὺς ἄλλους.

§15ΡΑΛΛΗΣ. Ζητῶ συγγνώμην, Κύριοι, ἂν τέταρτος ἐγὼ ἔρχομαι νὰ συνεχίσω τὸν ἀπὸ δύο ἡμερῶν ἀρξάμενον μονόλογον, μονόλογον ἀληθῶς φορτικὸν, ὡς πᾶς μονόλογος. Ἀλλὰ τὸ σφάλμα εἶναι τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἄλλως συνείθισεν ἡμᾶς ἀπὸ μακροῦ χρόνου εἰς τὴν δοκιμασίαν τῶν μονολόγων· τὸ σφάλμα δὲ τοῦτο, ἡ ἕξις αὕτη καθίσταται σήμερον μᾶλλον φορτικὴ καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὴν χώραν, ἀκριβῶς διότι αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν δηλώσεων τοῦ Προέδρου αὐτῆς κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895 προὐκάλεσε τὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου συζήτησιν. Διὰ τῶν δηλώσεων ἐκείνων προσεπάθησε νὰ παραστήσῃ ἑαυτὸν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡς τὸν ἄγρυπνον φύλακα τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, ν’ ἀσφαλίσῃ δ’ ἑαυτῷ τὸ προνόμιον τῆς ὑπερασπίσεως αὐτῶν, ἐνῷ πάντοτε—καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ ἀρνηθῇ εἴτε ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης εἴτε ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης—καταστροφεὺς τῶν συμφερόντων τούτων ὑπῆρξεν αὐτὸς ὁ προβάλλων ὡς μόνος ὑπερασπιστής των σήμερον. Οἱ λόγοι οἱ σοφοὶ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Γόρτυνος καὶ αἱ σοφαὶ συμβουλαὶ αὐτοῦ περὶ τοῦ ὅτι δὲν πρέπει νὰ θίγωνται ζητήματα ἐκκρεμῆ, ἀφορῶντα μάλιστα εἰς σπουδαιότατα συμφέροντα τοῦ Κράτους, δὲν δύνανται νὰ ἀπαλλάξωσιν ἡμᾶς τῆς ὑποχρεώσεως, ἣν ἔχομεν, μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, μετὰ τὰ θετικὰ καὶ ἁπτὰ ἀποτελέσματα, εἰς ἃ λέγει ὅτι προῆλθε διὰ τῶν διαπραγματεύσεων, νὰ ἐξετάσωμεν ὁποῖα ὑπῆρξαν τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα τὰ πρακτικὰ καὶ κατὰ πόσον δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς συντελέσαντα εἰς ἐνίσχυσιν τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους ἢ εἰς καταστροφὴν αὐτῶν. Δὲν προτίθεμαι νὰ διαπραγματευθῶ περὶ τῶν διαπραγματεύσεων εἰς τρόπον, ὥστε νὰ παρακωλύσω τὴν ἐξακολούθησιν αὐτῶν, καθ’ ὅσον αὕτη εἶναι ἐφικτὴ, εἴτε παρὰ τῆς ὑφισταμένης ἔτι Κυβερνήσεως εἴτε παρ’ ἑτέρας, ἀλλὰ δὲν δύναμαι ν’ ἀνεχθῶ, ὅπως μὴ ἀμέσως ἀποκρουσθῶσιν αἱ γνῶμαι ἐκεῖναι, ἃς ἐξήνεγκεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἃς ἐχαρακτήρισεν ὡς μόνας σωστικὰς τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, καὶ ὡς μόνας δυναμένας νὰ σώσωσι τὴν χώραν. Αἱ διεξαχθεῖσαι διαπραγματεύσεις, κατὰ τὰς δηλώσεις τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, κατέληξαν εἰς δύο πρακτικὰ ἀποτελέσματα, εἰς τὸ σημείωμα τὸ μονογραφηθὲν ἐν Ἀθήναις παρ’ αὐτοῦ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ παρὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν, κατέληξαν εἰς τὴν σύμβασιν τὴν ὑπογραφεῖσαν ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου παρὰ τοῦ ἐν Λονδίνῳ ἐπιτετραμμένου τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐκ μέρους τῆς ἀγγλικῆς ἐπιτροπείας δὲν γνωρίζομεν παρὰ τίνος. Τὸ πρῶτον τῶν ἀποτελεσμάτων τούτων ὑφίσταται ἀκέραιον, κατὰ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὑποχρεοῖ τὰς ἐπιτροπείας ἴσως καὶ τοὺς ὁμολογιούχους, δὲν ὑποχρεοῖ τὴν Ἑλλάδα. Τὸ δεύτερον ἐξέλιπε, διότι εἶχε τεθῆ ὅρος, καθ’ ὃν, ἐν περιπτώσει μὴ ἀμέσου ἀποδοχῆς παρὰ τῶν Ἄγγλων ὁμολογιούχων, ἤθελον θεωρηθῆ ὡς μὴ γενόμεναι αἱ εἰς τὴν ἀποδοχὴν αὐτῶν ὑποβληθεῖσαι προτάσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον ἡ Βουλὴ συμφωνεῖ μὲ τὰς παραδόξους θεωρίας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὴν ἐκτίμησιν τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν πρακτικῶν τῶν δύο θετικῶν πράξεων, εἰς ἃς προῆλθεν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις. Ἐγὼ ἀδυνατῶ νὰ ἐννοήσω, πῶς δύναταί τις νὰ χαρακτηρίσῃ ὡς σύμβασιν σημείωμα, φέρον μονογραφὰς, σημείωμα ἄνευ χρονολογίας, σημείωμα ἀφορῶν εἰς ἕνα καὶ μόνον ὅρον ἐκ τῶν ποικίλων τοιούτων, οἵτινες ἀναγκαίως περιλαμβάνονται ἐν πάσῃ συμβάσει συμβιβασμοῦ πρὸς τοὺς δανειστάς. Καὶ ἔτι ὅμως παραδοξότερον, ἐνῷ τοιαῦτα ἐλαττώματα ἔχει τὸ σημείωμα τοῦτο, χαρακτηρίζεται παρὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὡς σύμβασις ὑποχρεωτικὴ διὰ τοὺς ὁμολογιούχους, ἀλλὰ μὴ ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον. Ἂν δύνασθε, εὕρετε λογικὴν εἰς τὴν δήλωσιν ταύτην τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ ἐστάθμισα τὰς δηλώσεις μετὰ τῆς μεγαλειτέρας ἐπιμελείας, οὐδεμίαν ὅμως ἔννοιαν λογικὴν ἢ νομικὴν ἠδυνήθην νὰ ἀνεύρω ἐν αὐταῖς. Καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐχαρακτήρισε τὸ σημείωμα τοῦτο ὡς ὑποχρεωτικὸν διὰ τὰς ἐπιτροπείας, καὶ ἴσως διὰ τοὺς ὁμολογιούχους, διότι ἄλλως οὐδεμίαν ἔννοιαν θὰ εἶχε τὸ ὑποχρεωτικόν· ἀλλ’ ἐνῷ οὕτως ἐχαρακτήριζε τὸ σημείωμα τοῦτο, ἐξέφερε συγχρόνως καὶ ἀμφιβολίας περὶ τοῦ ἂν οἱ ἀντιπρόσωποι καὶ αἱ ἐπιτροπεῖαι ἠδύναντο νὰ ὑποληφθῶσιν ὡς ἐκπροσωποῦσαι τοὺς ὁμολογιούχους. Ἀλλὰ τότε πῶς τὸ σημείωμα τοῦτο θέλει θεωρηθῆ ὡς ὑποχρεοῦν τοὺς ὁμολογιούχους;—διότι μὲ αὐτοὺς πρόκειται νὰ συμβιβασθῶμεν.—Ἀλλὰ περιπλέον τὸ σημείωμα ἢ ἡ σύμβασις, ἂν θέλετε, αὕτη πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τοὺς ὁμολογιούχους, ἀφοῦ κατηρτίσθη ὡς κατηρτίσθη; Πρόκειται περὶ συμβάσεως τετελεσμένης, ὡς παρέστησεν ἡμῖν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐνεχούσης πάντα τὰ στοιχεῖα τελείου συμβιβασμοῦ πρὸς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν; Οὐδεὶς δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ τοῦτο, μήτε αὐτὸς ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μεθ’ ὅλην τὴν συνήθη αὐτοῦ εὐστροφίαν· καὶ ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος. Τὸ σημείωμα ἐκεῖνο περιλαμβάνει ἴσως συνεννόησιν, ἔστω ὁριστικὴν, ἔστω τελειωτικὴν, περὶ ἑνὸς σημείου ἐκ τῶν πολλῶν, ἃ ἔδει νὰ ἐξετασθῶσι καὶ ἐφ’ ὧν ἔπρεπε νὰ συμπέσῃ ἡ συνεννόησις μεταξὺ τοῦ Κράτους καὶ τῶν ὁμολογιούχων, περιλαμβάνει συνεννόησιν περὶ τοῦ ποσοστοῦ καὶ τῆς κλίμακος τῆς βαθμιαίας προσαυξήσεως αὐτοῦ. Ἀλλ’ αὐτὸ καὶ μόνον ἀποτελεῖ τὴν σύμβασιν τοῦ συμβιβασμοῦ; Ποῦ αἱ ἐγγυήσεις καὶ πότε καθωρίσθησαν αὗται; Ποῦ αἱ ὑπέγγυοι πρόσοδοι καὶ πότε καθωρίσθησαν καὶ αὗται; Διὰ νὰ πεισθῇ τις, ὅτι οὐδεμίαν δύναμιν ὑποχρεωτικὴν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ εἴτε διὰ τὰς ἐπιτροπείας εἴτε καὶ ἔτι πλέον διὰ τοὺς ὁμολογιούχους τὸ σημείωμα, δὲν ἔχει ἢ νὰ παραβάλῃ αὐτὸ μὲ τὴν σύμβασιν τὴν κατόπιν συνομολογηθεῖσαν, ἀλλ’ ἐκλείψασαν ἕνεκα τῆς μὴ ἀποδοχῆς αὐτῆς παρὰ τῶν Ἄγγλων ὁμολογιούχων. Τί εἶναι τὸ σημείωμα τοῦτο ἀπέναντι τῆς συμβάσεως πρὸς τοὺς Ἄγγλους ὁμολογιούχους; Τὸ σημείωμα καὶ ἡ σύμβασις, ὡς ἐβεβαιώθη παρὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καθορίζουσι τὴν ἀφετηρίαν τοῦ ποσοστοῦ τοῦ καταβλητέου εἰς τόκον ἀρχικῶς καὶ κατόπιν καὶ εἰς χρεωλύσιον, ἐκεῖνο μὲν ἀπὸ 32% μὲ κλίμακα σταθερὰν προσαυξήσεως διὰ τὸ μέλλον, αὕτη δὲ, ἡ πρὸς τὴν ἀγγλικὴν ἐπιτροπείαν σύμβασις, μὲ ἐλαχίστην ἐπὶ πλέον διαφοράν. Οὕτω τὴν πρὸς τὴν ἀγγλικὴν ἐπιτροπείαν σύμβασιν ἔχομεν βεβαιωμένην διὰ τῶν δηλώσεων τούτων τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Διὰ νὰ ἐπανέλθω δ’ ἤδη εἰς τὸ ζήτημά μας περὶ τοῦ κύρους τοῦ σημειώματος, ποῖον μέρος ἀπετέλεσε τῆς συμβάσεως πρὸς τοὺς Ἄγγλους ὁμολογιούχους τὸ σημείωμα τὸ μονογραφηθὲν ἐνταῦθα; Ἀποτελεῖ τὸ 1/12 τῆς συμβάσεως ἐκείνης. Διατί; Διότι ὁλόκληρον τὸ σημείωμα τὸ μονογραφηθὲν ἐνταῦθα περιλαμβάνεται ἐν τῷ ὑπὸ στοιχεῖον Ζʹ ἄρθρῳ τῆς συμβάσεως ἐκείνης, καὶ προηγοῦνται μὲν τὰ ὑπὸ στοιχεῖα αʹ, βʹ, γʹ, δʹ ἄρθρα, ἕπονται δὲ τὰ ὑπὸ στοιχεῖα ηʹ, θʹ, ιʹ, κʹ, λʹ καὶ μʹ ἐν τῇ συμβάσει πρὸς τὴν ἀγγλικὴν ἐπιτροπείαν. Ἀλλ’ ἐντεῦθεν τί εἴδους σύμβασις εἶναι αὕτη; τί ἐκ τοῦ σημειώματος τὸ ὑποχρεωτικὸν διὰ τοὺς ὁμολογιούχους, ἢ μὴ ὑποχρεωτικὸν διὰ τὸ Κράτος; Δύναται νὰ θεωρηθῇ, ὡς ἤδη εἶπον, ὡς συνεννόησις, ἔστω καὶ ὁριστικὴ, ὡς πρὸς τὸ ποσοστὸν, ἀλλ’ αὕτη ἡ συνεννόησις, ὅσῳ δήποτε καὶ ἂν θελήσωμεν νὰ τὴν θεωρήσωμεν ὡς ὁριστικὴν, δὲν ἀποτελεῖ τὴν σύμβασιν τοῦ συμβιβασμοῦ. Οὐδένα διαφεύγει, ὅτι, καὶ ἂν ἐθεωροῦντο ὡς δεσμευόμενοι οἱ ὁμολογιοῦχοι ἢ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπιτροπειῶν διὰ τοῦ σημειώματος τούτου, θὰ ἠδύναντο νὰ ἐκφύγωσι πᾶσαν ἐντεῦθεν ὑποχρέωσιν, καὶ ἂν ὑπέκειντο εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Πρωτοδικείου, ἀφοῦ σπουδαιότατα ζητήματα ἔμενον ἄλυτα, τὰ ζητήματα τῶν παραχωρητέων προσόδων, τῶν ἐγγυήσεων καὶ ὁ τρόπος τῆς λειτουργίας αὐτῶν, καθ’ ἃ εὐρὺ εἶχον στάδιον διαῤῥήξεως τῶν διαπραγματεύσεων. Λοιπὸν ποίου εἴδους πρακτικὸν ἀποτέλεσμα εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπέτυχεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τοῦ σημειώματος αὐτοῦ, καὶ πῶς θεωρεῖ ὡς κατ’ οὐσίαν λελυμένον τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ; Καὶ ὀρθῶς μὲν εἶπεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ σημείωμα τοῦτο δὲν ὑποχρεοῖ νομικῶς τὸ Κράτος, διότι οὐδένα ὑποχρεοῖ νομικῶς, ὡς ἀπέδειξα, ὑποχρεοῖ ὅμως ἡμᾶς ἠθικῶς, διότι καὶ τὸ σημείωμα καὶ ἡ σύμβασις πρὸς τὴν ἀγγλικὴν ἐπιτροπείαν θέλουν θεωρηθῆ, ἐν περιπτώσει ἐπαναλήψεως τῶν διαπραγματεύσεων πρὸς πᾶσαν Κυβέρνησιν ὑπὸ τὰς αὐτὰς βάσεις, ὡς ὑποχρεωτικὴ ἀφετηρία αὐτῶν. Καὶ ἀκριβῶς διὰ τοῦτο ἐλέγχω τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι τοιαύτας ἐποιήσατο παραχωρήσεις, χωρὶς κἂν νὰ ἀσφαλίσῃ τὸ λυσιτελὲς καὶ τελεσφόρον αὐτῶν. Καὶ δικαίως ἤθελε μοὶ ἀντιταχθῆ, ὅτι οἱ ὁμολογιοῦχοι δὲν δύνανται νὰ καλέσωσι τὸ Κράτος ἐνώπιον τοῦ Πρωτοδικείου πρὸς κανονισμὸν τῶν συνεπειῶν τῆς πτωχεύσεως, ὅτι δὲν θὰ δυνηθῶσιν ἴσως νὰ κινήσωσι τοὺς στόλους τῆς Ἀγγλίας, τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Γερμανίας, ὅπως μᾶς ἐξαναγκάσωσιν εἰς ἐπαχθεστέρους ὅρους τῶν τοῦ σημειώματος καὶ τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ θὰ δύνανται πάντοτε νὰ ἐπιῤῥίπτωσι καθ’ ἡμῶν, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἠθέλομεν ἀρνηθῆ ὡς ἀφετηρίαν μελλουσῶν διαπραγματεύσεων τὰς γενομένας αὐτοῖς ἤδη παραχωρήσεις, κακοπιστίαν καὶ δόλον. Καὶ ἤδη, ἂν κατ’ οὐσίαν θελήσωμεν νὰ ἐκτιμήσωμεν τὰ συμφωνηθέντα, ἀνεξαρτήτως τῆς διαμαρτυρίας, ἥτις ὡς ἐξ ἐνστίκτου παρ’ ὅλου τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐξηνέχθη ὡς πρὸς τὸν τρόπον, καθ’ ὃν διεξήχθησαν αἱ διαπραγματεύσεις καὶ ὡς πρὸς τὴν ἁρμοδιότητα ἐκείνου, ὅστις τὰς διεξήγαγε, — διότι πάντες βεβαιοῦσιν ὅτι ὁ ὀλιγώτερον ἁρμόδιος πρὸς τοῦτο ἦτο ἐκεῖνος, ὅστις ἔτυχε τῆς ὑμετέρας ἐντολῆς, ὅπως διεξαγάγῃ αὐτὰς, ἀφοῦ ἡ πολιτεία αὐτοῦ δὲν ἠδύνατο ἢ νὰ φέρῃ εἰς ψευδῆ ἀφετηρίαν καὶ εἰς ψευδῆ βάσιν τοῦ συμβιβασμοῦ, — ἀνευρίσκομεν, ὅτι αὐτὸ τὸ θετικὸν ἀποτέλεσμα, εἰς ὃ κατὰ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως κατέληξαν αἱ διαπραγματεύσεις αὗται, καὶ ἐφ’ οὗ δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν, διότι δὲν ὑφίσταταί τι ἐκκρεμὲς ἐξ αὐτοῦ, ἀποτελεῖ ζημίαν θετικὴν διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, καὶ οὐ μόνον πλέον κατὰ τὴν γνώμην τῆς πτέρυγος ταύτης (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν), ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν γνώμην τοῦ εἰσηγητοῦ ἀκόμη τῆς πτέρυγος ἐκείνης (δεικνύει τὴν δεξιὰν), κατὰ τὰς γνώμας αὐτοῦ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπὶ δεκαετίαν ἐδιδάσκετο ἐντεῦθεν οὗτος, ὅτι τὰ δάνεια τὰ ἐξωτερικὰ ὑπὸ ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν εἶναι καταστροφὴ, καὶ μετὰ πάροδον ὁλοκλήρου δεκαετίας τὸ μάθημα τὸ καθ’ ἡμέραν ἐντεῦθεν διδασκόμενον ἠδυνήθη νὰ τὸ ἐκμάθῃ καὶ νὰ μᾶς τὸ ἀποστηθίσῃ προχθές, ἀλλὰ καὶ ἀποστηθίζων αὐτὸ, πάλιν ἔπραττε τὰ ἐναντία τοῦ μαθήματος, ὅπερ ἐπὶ τέλους ἐξέμαθε· διότι κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν διαπραγματεύσεων ἐπέμεινεν, ὅπως καθορισθῇ τὸ ποσοστὸν εἰς χρυσόν. Τοῦτο ἀποδεικνύει ἡ σύμβασις, ἡ κατὰ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως σύμβασις, τὸ σημείωμα δηλαδὴ τὸ μονογραφηθὲν, ἀλλὰ τοῦτο ἀποδεικνύουσιν ἐπιπροσθέτως τὰ πρωτόκολλα τὰ δημοσιευθέντα παρὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν, καὶ τὰ ὁποῖα ὡς πρὸς τὸ μέρος τοῦτο δὲν φοβοῦμαι ὅτι θέλει διαψεύσει ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι περιλαμβάνουσι ῥητὰς δηλώσεις αὐτοῦ, ὅλως συμφώνους πρὸς τὰ συνομολογηθέντα. Ἐν τέλει τοῦ Εʹ πρωτοκόλλου εὑρίσκω τὰ ἑξῆς: «Ὁ Πρωθυπουργὸς παρετήρησεν, ὅτι δὲν ἀντέτεινεν», (εἰς τὴν ὑποβολὴν βοηθητικοῦ ὑπομνήματος) «ἐκ τῶν προτέρων ἐκήρυττεν ὅμως, ὅτι οὐδὲν ἠδύνατο ν’ ἀποδεχθῇ σχέδιον, μὴ θεμελιούμενον ἐπὶ τῶν ἑξῆς βάσεων: αʹ) Καταβολὴ τῶν ἠλαττωμένων τόκων εἰς χρυσὸν, ἀφοῦ καὶ αἱ ὑποχρεώσεις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι εἰς χρυσὸν καὶ οὐχὶ εἰς χαρτονόμισμα.» Τοιαύτην ἔδωκε κυρίαν βάσιν τῶν περὶ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεων ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ, κατ’ ἐμὲ, ἡ δήλωσις αὕτη ὑπῆρξε τὸ μέγιστον σφάλμα ἐκ τῶν διαπραχθέντων πολλαπλῶν κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν διαπραγματεύσεων, ἀποτελεῖ δὲ καὶ τελείαν ἀντίφασιν πρὸς τὸ μάθημα, ὅπερ ἐξέμαθεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Τί δ’ ἀποδεικνύει ἡ δήλωσις αὕτη, ἡ γενομένη πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ἐπιτροπειῶν παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως; ἀποδεικνύει, ὅτι οἱ ἐπίτροποι προέβαλον πρὸς αὐτὸν ἢ ἦσαν πρόθυμοι ν’ ἀποδεχθῶσι τὴν καταβολὴν τοῦ ποσοστοῦ εἰς χαρτονόμισμα, αὐτὸς δ’ ἀπέκρουσε τὴν πρότασιν ταύτην. Καὶ ἐπὶ τίνι λόγῳ; Ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι καὶ αἱ ἀρχικαὶ συμβάσεις τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου καθορίζουσιν ὡς καταβλητέας εἰς χρυσόν. Εἶναι ἀληθῶς παράδοξος ὁ λόγος οὗτος, προβαλλόμενος παρὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, παρὰ τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ Κράτους. Θὰ ἐνόουν τὸν λόγον τοῦτον προβαλλόμενον παρὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν, ἢ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὁμολογιούχων, διότι οὗτοι δικαίως θὰ ἔλεγον: «πῶς θέλεις οὐχὶ μόνον νὰ μειώσῃς τὸν τόκον, ἀλλὰ νὰ μεταβάλῃς καὶ τὸν τρόπον τῆς καταβολῆς τῶν ὑποχρεώσεων;» Ἀλλ’ ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ κεκλημένου νὰ ὑπερασπίσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ ἐκμαθόντος ἐπὶ τέλους τὸ μάθημα, ὅπερ τοσάκις ἐδιδάχθη ἐντεῦθεν, ἀντιτασσόμενος ὁ λόγος οὗτος, ἀποβαίνει ἀκατάληπτος, ἀδυνατῶ δὲ νὰ κατανοήσω τὴν λογικὴν τοιαύτης αἰτιολογίας ἐκ μέρους του εἰς ἀπόκρουσιν τῆς προτάσεως περὶ καταβολῆς τοῦ ποσοστοῦ εἰς χαρτονόμισμα. Εἶναι δὲ κατὰ τοσοῦτο μᾶλλον ἀκατάληπτος ὁ λόγος οὗτος καὶ ἡ στάσις, ἣν ἔλαβεν ἀπέναντι τοιαύτης προτάσεως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καθόσον ἀποτελεῖ καὶ τελείαν ἀντίφασιν πρὸς τὰ παρ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου πεπραγμένα. Γνωρίζετε πάντες τὴν τύχην τοῦ δανείου τῶν 16,500,000, τοῦ ἀποκαλουμένου διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Μαντινείας, τοῦ δανείου τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου. Ὅτε κατεκρίνομεν τὸν κ. Πρόεδρον ἐντεῦθεν, ὅτι ἐτήρει δύο μέτρα καὶ δύο σταθμὰ ἀπέναντι τῶν δανειστῶν τοῦ Κράτους, καὶ ὅτι συνεπῶς ἠθέλομεν χαρακτηρισθῆ ὡς κακῆς πίστεως, τί ἀπήντα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; ἀπήντα ὅτι τὸ δάνειον αὐτὸ ἐξῃρεῖτο τοῦ γενικοῦ μέτρου τῆς καταβολῆς τοῦ 30% εἰς χρυσὸν, ἢ 50% εἰς χαρτονόμισμα, διότι ἐτράπη ἤδη εἰς ἐσωτερικὸν δάνειον, διότι ἡ ὑπηρεσία του ἐγίνετο πλέον εἰς χαρτονόμισμα, ἐξῆρε μάλιστα τὸ κατόρθωμά του ἐκεῖνο, διότι ἐθεώρει ὅτι ἦτο κατόρθωμα νὰ μετατραπῇ τὸ δάνειον τῶν 16,500,000 ἀπὸ δανείου εἰς χρυσὸν εἰς δάνειον εἰς χαρτονόμισμα, καὶ τοῦτο, ὅταν ἀνεγνώριζεν εἰς τὸ ἄρτιον τὴν ἀξίαν τοῦ ἐν λόγῳ δανείου, ἀνελάμβανε δὲ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς καταβολῆς καὶ τοῦ τόκου καὶ αὐτοῦ τοῦ χρεωλυσίου ἀκεραίου, ἐνῷ ὡς πρὸς τὰ ἄλλα δάνεια τὰ εἰς χρυσὸν διὰ μὲν τὸ τοκομερίδιον τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1893 ἐζήτει παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ ἐψηφίζετο παρ’ αὐτῆς μόνον ποσοστὸν 50% εἰς χαρτονόμισμα, ἐζήτει δὲ παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ ἐψηφίζετο ἡ κατάργησις τελείως τοῦ χρεωλυσίου. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συμβιβάσῃ τις τὴν θεωρίαν ἐκείνην, ἐφ’ ἧς ἐστήριζε τὸ τόσον ἄνισον μέτρον τῆς τροπῆς τοῦ δανείου τῶν 16,500,000, πρὸς τὸν λόγον, ὃν προέβαλε πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ἐπιτροπειῶν, ὅπως ἀποκρούσῃ τὴν εἰς χαρτονόμισμα καταβολὴν τοῦ ποσοστοῦ; Δὲν εὑρίσκω ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ Εʹ τὸν ἀληθῆ λόγον· ἀλλ’ ἐν ἄλλῳ πρωτοκόλλῳ προηγουμένῳ, τῷ Γʹ, τῷ πραγματευομένῳ περὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου, — τοῦτο δὲ προσεπικυροῖ τὸ ἀσφαλὲς τοῦ συμπεράσματος, ὅτι ἐγένετο πρότασις περὶ καταβολῆς τοῦ ποσοστοῦ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἥτις ἀπεκρούσθη παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, — εὑρίσκω τὰ ἑξῆς: «Ἄλλως τε αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς κατόχους τῶν ἐξωτερικῶν δανείων ἦσαν εἰς χρυσόν. Εἰς χρυσὸν ἑπομένως καὶ οὐχὶ εἰς χαρτονόμισμα ὤφειλε ν’ ἀναλάβῃ καὶ τὰς νέας ὑποχρεώσεις. Ἡ πρότασις τῶν ἐπιτρόπων συνεπήγετο καὶ τοῦτο τὸ δεινὸν ἀτόπημα, ὅτι θ’ ἀνεστάτου τὴν νομισματικὴν ἀγορὰν, φέρουσα ἐν περιπτώσει αὐξήσεως τῶν εἰς χαρτονόμισμα προσόδων αἴτησιν χρυσοῦ ὑπερβαίνουσαν τὰς δυνάμεις τῆς χώρας.» Ἐνταῦθα εὑρίσκομεν τὸν λόγον, δι’ ὃν ἀπεκρούσθη ἡ πρότασις περὶ καταβολῆς τοῦ ποσοστοῦ εἰς χαρτονόμισμα, τὸν ἀληθῆ λόγον, ὄχι ἐκεῖνον, ὃν δὲν δύναταί τις νὰ χαρακτηρίσῃ ἄλλως ἢ ὡς non sens, καθόσον προεβάλλετο παρὰ τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ Κράτους. Ἐφοβεῖτο ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μὴ ἡ τροπὴ παρὰ τῶν ὁμολογιούχων ἢ παρὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῶν — ἐντεῦθεν παρὰ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων — μὴ ἡ τροπὴ, λέγω, τοῦ χαρτονομίσματος ἀναστατώσῃ τὴν νομισματικὴν ἡμῶν ἀγορὰν, ἐν ᾗ τόσον ὁμαλῶς ἔχουσι τὰ τῆς κυκλοφορίας. Ἀλλά, κατὰ τὴν συνήθειάν του, — καὶ τοῦτο δὲν ἀντελήφθησαν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπιτροπειῶν, — ὁ κ. Πρόεδρος συνέχεε δύο προτάσεις ὅλως διόλου ἀνεξαρτήτους καὶ αὐτοτελεῖς· προβάλλων τὸν λόγον τοῦτον κατὰ τῆς καταβολῆς τοῦ ποσοστοῦ εἰς χαρτονόμισμα, συνέχεεν ἐπίτηδες τὴν πρότασιν περὶ καταβολῆς τοῦ ποσοστοῦ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια μὲ τὴν πρότασιν περὶ διανομῆς τῶν πλεονασμάτων. Καὶ διὰ τοῦτο, ἀφοῦ ἀντέταξεν εἰς τὴν πρότασιν περὶ καταβολῆς τοῦ ποσοστοῦ εἰς γραμμάτια ἐκεῖνον τὸν τοσοῦτο λογικὸν λόγον, τοῦ ὅτι εἰς χρυσὸν ἦσαν αἱ ἀρχικαὶ ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, προέβαλεν ἐπιβοηθητικῶς, ὅτι ἡ πρότασις τῶν ἐπιτρόπων θὰ συνεπήγετο τὴν ἀναστάτωσιν τῆς νομισματικῆς ἀγορᾶς δι’ αἰτήσεως χρυσοῦ ὑπερβαινούσης τὰς δυνάμεις τῆς χώρας, ἐν περιπτώσει αὐξήσεως τῶν εἰς χαρτονόμισμα προσόδων. Διότι γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι, κατὰ τὰς θεωρίας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως,—καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐπανέλθω ἐπ’ αὐτὰς, ἂν καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς ἱκανὰ εἶπε,—τὰ πάντα, καὶ ἡ σημερινὴ κατάστασις καὶ ἡ καταστροφὴ, πρὸ τῆς ὁποίας εὑρισκόμεθα, ὀφείλονται εἰς τὴν νομισματικὴν ἀνωμαλίαν. Ἀλλὰ πάλιν φρονεῖ ὁ κ. Πρόεδρος, ὅτι καὶ ἄνευ τῆς ἐξομαλύνσεως τῆς νομισματικῆς ἡμῶν κυκλοφορίας δύνανται αἱ πρόσοδοι τοῦ Κράτους νὰ προάγωνται ἐπ’ ἄπειρον, ἢ νὰ προάγωνται ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ἐκ τῶν ἐξ αὐτῶν πλεονασμάτων, ἅτινα ἤθελον συμφωνηθῆ ὡς διανεμητέα μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῶν ὁμολογιούχων, καὶ διὰ τῆς τροπῆς αὐτῶν εἰς χρυσὸν νὰ ἐπέλθῃ τελεία πλέον ἡ ἀναστάτωσις τῆς νομισματικῆς ἡμῶν ἀγορᾶς. Μάλιστα διὰ τῆς εἰσηγήσεώς του εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἐπέτεινε τὴν θεωρίαν ταύτην, καὶ διὰ νὰ ἀποδείξῃ ὅτι τὸ ποσοστὸν τὸ καθορισθὲν εἴτε παρὰ τοῦ προσωρινοῦ νόμου εἴτε παρὰ τοῦ σημειώματος τοῦ μονογραφηθέντος, εἴτε παρὰ τῆς συμβάσεως τῆς ὑπογραφείσης παρὰ τοῦ ἐν Λονδίνῳ Ἕλληνος ἐπιτετραμμένου, εἶναι τὸ μόνον ἀνάλογον πρὸς τὰς δυνάμεις τῆς χώρας, ἔλεγεν, ὅτι ἤδη ἡ ἐπικαταλλαγὴ ἀποδεικνύει τοῦτο, διότι ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἠθέλομεν καταβάλει τι περιπλέον, ἀφοῦ τὸ Δημόσιον θὰ ἦν ἠναγκασμένον διὰ τὸ περιπλέον τοῦτο νὰ προσέλθῃ εἰς τὴν νομισματικὴν ἀγορὰν, κατὰ τοσοῦτον θὰ καθίστα τὴν θέσιν αὐτῆς ἐπαχθεστέραν καὶ κατὰ τοσοῦτον θὰ εἴχομεν ὑπερτίμησιν τοῦ συναλλάγματος. Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ ἐπικαταλλαγή, ἣν παρέλαβεν εἰς τὰ 168 μὲ τὸ τόσον κατακριθὲν καὶ κατακρινόμενον καθ’ ἡμέραν παρ’ αὐτοῦ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως, καὶ ἥτις ἀνῆλθε σήμερον εἰς τὰ 181 ἢ εἰς τὰ 182, ἄνευ ἐλπίδος ἐπιστροφῆς πρὸς τὰ ὀπίσω, διότι εἶναι ἐκ τῶν πτηνῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὁ Ἰουστινιανὸς χαρακτηρίζει ὡς μὴ ἔχοντα τὸ πνεῦμα τῆς ἐπιστροφῆς, ἐλησμόνησε, λέγω, ὅτι ἡ ἐπικαταλλαγὴ ἀποδεικνύει οὐχὶ τὴν δύναμιν τῆς χώρας, ἀλλὰ τὴν δύναμιν τῆς πτωχεύσεως, ἧς ὑπῆρξεν ὁ πρωτουργὸς, ἣν κατέστησεν ἀναπόδραστον διὰ τῆς πολιτείας του τῆς δεκαετοῦς, ἣν ἐγκαθίδρυσε διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου. Καὶ ὡς πρὸς τοῦτο τὴν γνώμην μου κυροῦσι τὰ πράγματα· διότι, ἐνῷ πέρυσιν, εἰσάγων τὸ νομοθέτημα περὶ προσωρινοῦ διακανονισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, ἐπηγγέλλετο, ὅτι δι’ αὐτοῦ ἠθέλομεν ἔχει μετ’ ὀλίγον, μάλιστα ἐὰν τὰ πλεονάσματα τοῦ προϋπολογισμοῦ θὰ ἦσαν οἷα πράγματι ὑπῆρξαν, ἠθέλομεν ἔχει τὸ συνάλλαγμα εἰς τὰ 150 καὶ εἰς τὰ 140 καὶ εἰς τὰ 135, ὑπελόγιζε δὲ κατὰ πᾶν δεκατημόριον ὑποτιμήσεως τοῦ χρυσοῦ φράγκου καὶ ἑκατομμύριον πλεονασμάτων, ἑκατομμύριον περιπλέον προσόδων, ἔχομεν ἤδη αὐτὸ εἰς τὰ 182. Τὸ συνάλλαγμα καὶ ἡ ἐπικαταλλαγὴ δὲν ἀποδεικνύουσιν, ὡς εἶπον, τὴν δύναμιν τῆς χώρας, ἀποδεικνύουσι τὴν δύναμιν τῆς πτωχεύσεως, καὶ καθ’ ὅσον ἡ πτώχευσις ἀποβαίνει χρονία, κατὰ τοσοῦτον ἡ δύναμις αὐτῆς πρὸς τὴν καταστροφὴν καὶ τὴν ἐξουθένωσιν καὶ τῆς πίστεως τῆς χώρας, ἀφοῦ κατεστράφη πρόῤῥιζα ἡ πίστις τοῦ Κράτους, ἀποδεικνύεται ἰσχυροτέρα. Ἐφθάσαμεν ἤδη εἰς τελείαν ἐξάντλησιν, ὄχι πλέον τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ τῆς χώρας αὐτῆς, καὶ πανταχόθεν μία ἐγείρεται φωνὴ περὶ τῆς ἀναποδράστου ἀνάγκης τῆς συνομολογήσεως τοῦ συμβιβασμοῦ, διότι ἐν τῇ συνομολογήσει τοῦ συμβιβασμοῦ ἡ χώρα ἐξ ἐνστίκτου βλέπει τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν αὐτῆς. Καὶ ἐν τούτοις σεῖς ἐν μακαριότητι ἐπαίρεσθε, ὅτι κατωρθώσατε νὰ καθορίσητε τὴν δύναμιν τῆς χώρας διὰ τῆς ἐπικαταλλαγῆς τῆς καθ’ ἡμέραν ὑψουμένης, σεῖς ἀρκεῖσθε ὅτι ἔχετε εἰς χεῖράς σας μίαν σύμβασιν—δῆθεν σύμβασιν—ὑποχρεοῦσαν τοὺς ἐπιτρόπους ἢ τὰς ἐπιτροπείας ἢ τοὺς ὁμολογιούχους, μὴ ὑποχρεοῦσαν τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον· καὶ τοῦτο, διότι μία εἶναι ἡ ἀποστολή σας καὶ μία ἡ προσπάθειά σας, ἡ ἐν τῇ ἀρχῇ συντήρησίς σας· καὶ παραδόξως ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Γόρτυνος ὠνόμασε ταύτην φιλοδοξίαν, ἴσως ἐν τῇ συνήθει ἁβρότητι τῆς φράσεώς του, ἐνῷ εἶναι καθαρὰ ἀρχομανία, καὶ ἐνῷ δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ἄλλως ἢ ὡς ἀρχομανία. Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι ἐπὶ τὸ θέμα. Ἡ ῥητὴ πρότασις, ἡ γενομένη παρὰ τῶν ἐπιτρόπων, περὶ καταβολῆς τοῦ ποσοστοῦ εἰς χαρτονόμισμα, ἀπεκρούσθη οὐχὶ διὰ τὸν λόγον ὅστις κυρίως ἀντετάχθη, τοῦ ὅτι αἱ ἀρχικαὶ ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους ἦσαν εἰς χρυσὸν, ἀλλὰ δι’ ἐκεῖνον, ὅστις ἠδύνατο νὰ ἐμφιλοχωρήσῃ εἰς τὸ πνεῦμά τινος, ὅστις ἐξετέθη καὶ ἐν τῷ Γʹ πρωτοκόλλῳ, διὰ τὸν φόβον μὴ ἐπέλθῃ ἀναστάτωσις τῆς νομισματικῆς ἡμῶν ἀγορᾶς. Καὶ ὀφείλω τὸν λόγον τοῦτον νὰ τὸν ἀποδείξω ὡς ἐντελῶς ἀνυπόστατον, διότι οὕτω θέλει ἀποδειχθῆ, ὅτι ἡ πρότασις συντελοῦσα εἰς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, κατ’ ἀντίθεσιν καὶ κατ’ ἀντίφασιν πρὸς ὅλας τὰς παρὰ τοῦ κ. Προέδρου ἀποδεχθείσας θεωρίας ἢ ἐνεργηθείσας πράξεις, ἀπεκρούσθη. Διατὶ δύναται ν’ ἀναστατώσῃ τὴν νομισματικὴν ἀγορὰν ἡ καταβολὴ τοῦ ποσοστοῦ εἰς χαρτονόμισμα καὶ ἡ μετατροπὴ τούτου εἰς χρυσὸν παρὰ τῶν ὁμολογιούχων ἢ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῶν; Μὴ οὗτοι ἢ ἐκεῖνοι θὰ εἶχον συμφέρον νὰ ὑψώσωσι τὴν ἐπικαταλλαγήν; ἢ μὴ θὰ ἐξήγετο οὕτω περισσότερος χρυσός; Ἀπεναντίας, συνομολογοῦντες τὴν καταβολὴν τοῦ ποσοστοῦ εἰς χαρτονόμισμα, ἠθέλομεν ἀποκτήσει νέον παράγοντα ἰσχυρότατον, ἔχοντα δύναμιν ὡς ἓν πρὸς δέκα,— τοιαύτη θὰ ἦν ἡ ἀναλογία τῆς ἐκ τοῦ ποσοστοῦ κινήσεως πρὸς τὴν ὅλην κυκλοφορίαν ἡμῶν,—ὑπὲρ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ τραπεζογραμματίου καὶ τῆς ὑποτιμήσεως τῆς ἐπικαταλλαγῆς, διότι πάντες οἱ ὁμολογιοῦχοι, ὧν τὰ συμφέροντα ὑποθέτω ὅτι ὁ διὰ τῆς Ἀγγλικῆς συμβάσεως ὁριζόμενος πράκτωρ των, ἡ Ἑταιρία δηλ. τῶν Μονοπωλίων θὰ ἐξεπροσώπει εἰλικρινῶς,—καὶ τὸ ὑποθέτω, διότι καὶ τὸ πιστεύω,—διότι πάντες, λέγω, οἱ ὁμολογιοῦχοι θὰ εἶχον συμφέρον εἰς τὴν ὕψωσιν τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, ἀφοῦ καθ’ ὅσον ἡ τιμὴ τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου θὰ ἦτο ὑπερτέρα, κατὰ τοσοῦτον καὶ τὸ μέρισμα αὐτῶν θὰ ἀπέβαινεν ὑπέρτερον, καὶ καθ’ ὅσον ἡ τιμὴ τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου θὰ ἦτο μικροτέρα, κατὰ τοσοῦτον καὶ τὸ μέρισμα αὐτῶν θὰ ἐμειοῦτο. Καὶ δύναταί τις νὰ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι θ’ ἀπετέλει παράγοντα ἀσφαλῆ ὑπὲρ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ τραπεζογραμματίου ἡ εἰς τοιοῦτον καταβολὴ τοῦ ποσοστοῦ; Δὲν θὰ εἶχον ὑπέρτατον συμφέρον οἱ ὁμολογιοῦχοι, ὅπως ἐπιτευχθῇ ἐκεῖνο, ὅπερ διὰ τῶν ἐπανειλημμένων δανείων καὶ διὰ τῶν μεγάλων ἐπαγγελιῶν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν κατωρθώθη, νὰ φθάσωμεν καὶ μέχρι τῆς ἰσοτιμίας τῆς δραχμῆς πρὸς τὸ φράγκον; Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐφοβεῖτο ἴσως μίαν κερδοσκοπίαν ἐκ μέρους τῆς πελάτιδός του, τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, ἥν κατέστησε πράκτορα τῶν ὁμολογιούχων διὰ τῆς Ἀγγλικῆς συμβάσεως, ἐφοβεῖτο, ὅτι ἔχουσα εἰς χεῖράς της τὸ χαρτονόμισμα ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων θὰ ἠδύνατο νὰ καταδολιευθῇ τὰ συμφέροντα τῶν ἐντολέων της, προερχομένη εἰς ἀθέμιτον κερδοσκοπίαν ἐπὶ τοῦ συναλλάγματος. Ἐγώ, καίτοι δὲν ἐννοῶ τίς ὁ λόγος τῆς ὑπάρξεως τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, δὲν δύναμαι, Κύριοι, νὰ τῇ ἐπιῤῥίψω τοιαύτην μομφήν, ἀφοῦ δὲ διὰ τῆς συμβάσεως τῆς ὑπογραφείσης παρὰ τοῦ Ἕλληνος ἐπιτετραμμένου ἐν Λονδίνῳ πράκτωρ τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν ὁμολογιούχων καθίστατο ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων καὶ μόνη αὕτη θὰ ἠδύνατο ἐντεῦθεν νὰ προέλθῃ εἰς κερδοσκοπίαν ἐπὶ τοῦ συναλλάγματος κατὰ τὴν μεταβίβασιν τοῦ ποσοστοῦ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, ὁ τοιοῦτος φόβος ἐκλείπει. Ἀλλ’ ἂν καὶ ἡ κερδοσκοπία αὕτη θὰ ἐγίνετο ἐν κρυπτῷ καὶ παραβύστῳ, τὰ ἀποτελέσματα ὅμως αὐτῆς θὰ ἦσαν ἀμέσως κατάδηλα καὶ καταφανῆ. Ἐπιθυμῶ δὲ νὰ μάθω, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων ἤθελεν ἀποδειχθῆ τοσοῦτον κακόπιστος, ὥστε νὰ καταρωραθῇ δολιευομένη τὰ συμφέροντα τῆς χώρας καὶ τὰ τῶν ἐντολέων της, ἐὰν θὰ ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ καὶ ἐπὶ στιγμήν. Κίνδυνος λοιπὸν δὲν ἦν δυνατὸν νὰ προέλθῃ ἐκεῖθεν. Τὸ Δημόσιον θὰ ἠλευθεροῦτο ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως νὰ προμηθεύηται ἑκάστοτε τὸν χρυσὸν, θὰ ἄφινε δὲ τὴν φροντίδα ταύτην εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ὁμολογιούχων, οἵτινες, μίαν ἔχοντες ἐντολὴν καὶ ἓν μετ’ αὐτοῦ συμφέρον, τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ τραπεζογραμματίου, θὰ ἀπετέλουν νέον παράγοντα ὑπὲρ τῆς ὑπερτιμήσεως τούτου. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι κατεπλάγην, ἀναγνοὺς ἐν τοῖς πρωτοκόλλοις ἐκεῖνο, ὅπερ προσεπικυροῦσι καὶ τὸ σημείωμα τὸ μονογραφηθὲν παρὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ σύμβασις ἡ συνομολογηθεῖσα ἐν Λονδίνῳ, ὅτι ἀπεκρούσθη ἡ πρότασις περὶ καταβολῆς τοῦ ποσοστοῦ εἰς τραπεζογραμμάτια. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ καιρίου, τοῦ καιριωτάτου τούτου ἐλαττώματος, τοῦ ἐκδηλουμένου ἐν τῷ σημειώματι ἐκείνῳ, τῷ ἀποτελοῦντι τὴν σύμβασιν κατὰ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, εὑρίσκω ἐν αὐτῷ καὶ ἕτερον ἐλάττωμα, ἀποδεικνύον ὅτι δὲν μετεμελήθη οὗτος διὰ τὴν μέχρι τοῦδε πολιτείαν του καὶ διὰ τὰς καταστροφὰς, ἃς ἐπήνεγκεν εἰς τὴν χώραν δι’ αὐτῆς, τὸ ἐλάττωμα τῆς ἐξακολουθήσεως τῶν ἐπανειλημμένων δανείων, οὗ ἐμνήσθη καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Γόρτυνος. Διότι,—καὶ τοῦτο στηρίζεται εἰς ῥητὴν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, οὐδὲ συζητῶ ἐπὶ ὑποθέσεων,—διότι, ὅταν ἀντετάσσετο αὐτῷ, πῶς, ἀφοῦ δὲν δύναται νὰ καταβάλῃ τὸ Κράτος πέραν τοῦ 30 ἢ 32 ἢ 34% τόκον, πῶς ζητεῖ διὰ τῶν χρημάτων τῶν δανειστῶν ν’ ἀποσβέσῃ τὰς ὀφειλὰς τοῦ Δημοσίου εἰς βραχύτατον χρόνον, συνομολογῶν χρεωλύσιον ὑπέρογκον, ἀπήντα, ὡς ἐβεβαίωσε καὶ κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ: «Δὲν ἐννοῶ ν’ ἀποσβέσω, ἐννοῶ νὰ ἐξακολουθήσω τὴν δανειστικὴν πολιτικήν μου. Ἡ χώρα δὲν ἔχει τὴν δύναμιν ν’ ἀποτίῃ, ἐκτὸς τοῦ συνομολογουμένου ποσοστοῦ διὰ τὸν τόκον, καὶ τὸ χρεωλύσιον τὸ καθοριζόμενον ἐν τῇ σταθερᾷ κλίμακι, ἥτις ἀναγράφεται ἐν τῇ συμβάσει, ἀλλ’ ἐννοῶ νὰ πληρώσω τὰ χρεωλύσια, συνεχίζων τὴν πολιτικήν μου, ἤτοι δανειζόμενος διὰ ν’ ἀποσβέσω· ἀφοῦ δὲν δύναμαι νὰ δανείζωμαι, ὅπως ἐξακολουθήσω νὰ πληρόνω καὶ τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεωλύσια, ὡς κατὰ τὸ παρελθόν, θὰ μοὶ μείνῃ οὕτως ἡ μικρὰ αὕτη παραμυθία, νὰ δανείζωμαι, ὅπως πληρόνω τὰ χρεωλύσια. Καὶ θὰ δανείζωμαι εἰς τὸ ἄρτιον καὶ θὰ πληρόνω ἔξοδα ἐκδόσεως δανείων καὶ προμηθείας καὶ τ’ ἄλλα ἐκεῖνα, ἅτινα, κατά τινα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, λίαν ἔμπειρον περὶ τὰ τοιαῦτα, ἀποτελοῦσι τὴν ἄδηλον ἀναπνοήν.» Οὕτω, διὰ νὰ πληρόνῃ ὀφειλὴν πραγματικὴν 40, 50 ἢ 60, θὰ δανείζεται 100 ὀνοματικά. Εἰς τοιαῦτα ἀποτελέσματα ἄγει ἡ σύμβασις ἡ ὑποχρεωτικὴ διὰ τὰς ἐπιτροπείας καὶ ἐντεῦθεν διὰ τοὺς ὁμολογιούχους καὶ μὴ ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸ Κράτος, ἀποτελέσματα ἔχοντα ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν σκοπὸν, τὴν ἐξακολούθησιν τῆς αὐτῆς πολιτικῆς τῆς δανειομανίας, καὶ τὴν συντέλεσιν νέας πτωχεύσεως. Ἐὰν ἀπεκρούσθη ἡ καταβολὴ τοῦ ποσοστοῦ εἰς τραπεζογραμμάτια, ἀπεκρούσθη διότι ἐννοεῖ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μετ’ ὀλίγον νὰ συνεχίσῃ τὴν πολιτικὴν τοῦ δανεισμοῦ, καθ’ ὅσον αἱ περιστάσεις τοῦ Κράτους ἤθελον ἐπιτρέψει τοῦτο. Ἐὰν συνωμολογήθη τοσοῦτο χρεωλύσιον, συνωμολογήθη διότι ἀποβλέπει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πάντοτε μετὰ πόθου, μεθ’ ὅλα τὰ ὀδυνηρὰ διδάγματα τοῦ παρελθόντος, εἰς τὴν πολιτικὴν τῶν ἀλλεπαλλήλων δανείων. Ἀλλὰ κρίνατε, Κύριοι, ἐὰν τὸ σημείωμα τοῦτο, ἢ ἡ σύμβασις αὕτη, — ὅπως θέλει ἂς τὸ χαρακτηρίσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, — δὲν ἀποτελῇ τελείαν καταστροφὴν τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, δὲν ἀποδεικνύῃ ἐκεῖνον, ὅστις διέπραξεν αὐτὴν, ἀνίκανον νὰ ὑπερασπίσῃ τὰ συμφέροντα, ἅτινα ὑμεῖς αὐτοὶ παραδόξως εἰς χεῖράς του ἐνεπιστεύθητε. Τὸ ἕτερον θετικὸν ἀποτέλεσμα, εἰς ὃ κατέληξαν αἱ διαπραγματεύσεις, εἶναι ἡ σύμβασις ἡ ὑπογραφεῖσα παρὰ τοῦ ἡμετέρου ἐπιτετραμμένου ἐν Λονδίνῳ καὶ παρὰ τίνων ἑτέρων ἐκ τῆς ἀγγλικῆς ἐπιτροπείας, δὲν γνωρίζομεν, σύμβασις, ἧς ἡ χρονολογία ἐζητήθη, ὅτε ἐμνημόνευσε ταύτης κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὡς πρὸς ἣν μὲ παρέπεμψεν ὁ ἴδιος εἰς τὰς ἐφημερίδας. Ἀνεζήτησα αὐτὴν ἐν τῷ «Ἄστει», ὄχι διότι θεωρῶ ὅτι εἴτε αἱ γελοιογραφίαι εἴτε πάνθ’ ὅσα γράφονται κατὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὀφείλονται εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ διότι αἱ πληροφορίαι, ἃς ἔχει τὸ «Ἄστυ», καθόσον ἀρύεται ταύτας παρ’ αὐτοῦ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ μάλιστα πληροφορίαι περὶ ἐπισήμου ἐγγράφου, δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ἢ ὡς αὐθεντικαί. Τὸ «Ἄστυ», τὴν ἐπιοῦσαν ἢ μετεπιοῦσαν τῆς ἀποτυχίας τῆς παραδοχῆς τῆς συμβάσεως ταύτης παρὰ τῶν Ἄγγλων ὁμολογιούχων, ἐδημοσίευε τὸ κείμενον αὐτῆς συγχρόνως μὲ τὴν τηλεγραφικὴν ἀναγγελίαν, ὅτι οἱ ὁμολογιοῦχοι ἀνέβαλον ν’ ἀποφασίσωσι, καὶ μὲ τὴν δήλωσιν, ἣν ἠκούσαμεν ἐπαναλαμβανομένην ἐνταῦθα παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι, ἐπειδὴ ἀνέβαλον ν’ ἀποδεχθῶσιν αὐτὴν, ἡ σύμβασις αὕτη θεωρεῖται ὡς μὴ ὑφισταμένη. Κατ’ ἐμὲ, θεωρεῖται ὡς μὴ ὑφισταμένη, διότι ἀπεκρούσθη παρ’ ἐκείνων, πρὸς οὓς ἠθέλησαν νὰ τὴν ἐπιβάλωσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες συνεννοήθησαν μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἐπιτετραμμένου ἡμῶν. Ἐν τῇ συμβάσει ταύτῃ καὶ ἐν ἄρθρῳ Ζʹ ἀναγράφονται πάνθ’ ὅσα ἀνεγράφησαν καὶ ἐν τῷ σημειώματι, μὲ μόνην τὴν διαφορὰν προσαυξήσεως τοῦ ποσοστοῦ κατὰ 2 τοῖς ἑκατόν. Ἀναγράφονται διάφοροι παροχαὶ πρὸς ὡρισμένα πρόσωπα, ἀλλὰ περιπλέον ἀναγράφονται ὡρισμέναι ὑποχρεώσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, ἀφορῶσαι εἴτε εἰς τὰς ἐγγυήσεις εἴτε εἰς τὰς ἐκχωρουμένας προσόδους. Τίνες δὲ εἶναι αἱ πρόσοδοι αὗται; αἱ πρόσοδοι αὗται ἀναγράφονται ἐν τῷ ὑπὸ στοιχεῖον Γʹ ἄρθρῳ τῆς συμβάσεως. Κατ’ αὐτὸ, «ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὁρίζει ὑπὲρ τοῦ χρέους λόγῳ ἐγγυήσεως καὶ μέχρις ἀποσβέσεως αὐτοῦ: 1) Τὴν πρόσοδον τοῦ χαρτοσήμου. 2) Τὴν πρόσοδον τοῦ καπνοῦ. 3) Τὴν πρόσοδον τῶν Μονοπωλίων.» Διὰ ν’ ἀνεύρωμεν ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν, εἰς ὃ ἀνέρχονται πᾶσαι αἱ πρόσοδοι αὗται, ἀναγκαίως θ’ ἀνετρέχομεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1894, ἐν ᾧ καὶ καθορίζονται κατὰ τὴν ῥήτραν τοῦ ἄρθρου Γʹ τῆς συμβάσεως. Ἔχομεν δὲ αʹ) ἐκ τοῦ χαρτοσήμου πρόσοδον δρ. 12,477,000.67, βʹ) ἐκ τοῦ καπνοῦ 5,808,400, καὶ γʹ) πρόσοδον ἐκ τῶν Μονοπωλίων 10,916,500: ἤτοι πρόσοδον ἐν ὅλῳ 29,219,066. Καθωρίσθησαν οὕτως ἐν τῇ συμβάσει τῇ ὑπογραφείσῃ παρὰ τοῦ ἐπιτετραμμένου ἡμῶν ἐν Λονδίνῳ καὶ ἥτις θὰ καθίστατο ὑποχρεωτικὴ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν οἱ ὁμολογιοῦχοι Ἄγγλοι ἤθελον τὴν ἀποδεχθῆ, καθωρίσθησαν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ποσοστοῦ, τὸ ὁποῖον, κατὰ τὸν πίνακα τὸν συνταχθέντα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, κατὰ μὲν τὸ πρῶτον, δεύτερον καὶ τρίτον ἔτος ἤθελεν ἀνέρχεσθαι εἰς 7,961,016, κατὰ δὲ τὸ τέταρτον εἰς 8,209,798 καὶ χρεωλύσιον 746,346, κατὰ τὸ πέμπτον εἰς 8,259,555 καὶ χρεωλύσιον δρ. 945,371, καὶ ὅπερ κατὰ τὸ 23ον ἔτος, διὰ νὰ μὴ μακρηγορῶ, ἤθελεν ἀνέρχεσθαι εἰς 9,155,081 ποσοστὸν τόκου καὶ 4,577,578 χρεωλύσιον, καθωρίσθησαν δραχ. 29,219,066. Οὕτω δι’ ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, ἥτις κατὰ τὴν ἀφετηρίαν αὐτοῦ θὰ ἀνήρχετο διὰ τὰ πρῶτα ἔτη εἰς 7,961,000, κατὰ δὲ τὸ 23ον ἔτος εἰς 13,732,659, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ νόμιμος ὑπερασπιστὴς τῶν συμφερόντων τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, ἐξεχώρει προσόδους 29 ὅλων ἑκατομμυρίων, μὲ τὴν ἐπαγγελίαν ὅτι ἠδύνατο ὑπὸ τοιούτους ὅρους νὰ βελτιωθῇ ἡ κατάστασις ἡ οἰκονομικὴ τῆς χώρας. Ἀληθῶς δὲν τὰς ἐξεχώρει ὁριστικῶς, τὰς καθίστα ὑπεγγύους, παρέδιδε δὲ τὴν διαχείρισιν αὐτῶν εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων, διότι ἡ ἑταιρία αὕτη, κατὰ τὸ ὑπὸ στοιχεῖον Δʹ ἄρθρον τῆς συμβάσεως, θὰ εἰσέπραττεν ἀπ’ εὐθείας τὴν τιμὴν τῶν μονοπωλίων, κατὰ μῆνα δὲ ὑπεχρεοῦτο τὸ Δημόσιον νὰ παραδίδῃ εἰς αὐτὴν τὰς μηνιαίας εἰσπράξεις, τάς τε ἐκ τῆς κοπῆς τοῦ καπνοῦ καὶ τὰς ἐκ τοῦ χαρτοσήμου, μόνον δὲ μετὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ τοκομεριδίου ἑκάστης ἑξαμηνίας ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων θὰ ἦτο ὑπόχρεως νὰ παραδίδῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τὰ πλεονάσματα, ἐν περιπτώσει προμηθείας παρ’ αὐτῆς τοῦ χρυσοῦ, εἴτε τὰ εἰσπραχθέντα, ἐν περιπτώσει τῆς καταβολῆς τοῦ ποσοστοῦ εἰς χρυσὸν παρὰ τοῦ Δημοσίου. Καὶ ἐννοεῖτε περὶ τίνος πρόκειται· πρόκειται περὶ τῶν διαμέσων τόκων, περὶ τῆς jouissance, περὶ τῆς χρήσεως 29 ὅλων ἑκατομμυρίων, διὰ τῶν ὁποίων ἐπροικοδοτεῖτο ἡ ἀγελὰς τῶν μονοπωλίων, ὡς ἐχαρακτήρισεν αὐτὴν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Γόρτυνος. Οὕτως ἡ ἀγελάς, ἐκτὸς τῶν ἄλλων προμηθειῶν, τὰς ὁποίας ἀπολαμβάνει δυνάμει συμβάσεων, αἵτινες ἀπέδωκαν αὐτῇ τὴν ἰδιότητα τοῦ πράκτορος τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, ἐπρόκειτο νὰ ἔχῃ καὶ τὴν χρῆσιν τῶν προσόδων 29 κατ’ ἔτος ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ ἐπεθύμουν νὰ πληροφορηθῶ, τί ἐδικαιολόγει τὰς τοιαύτας ὑπὲρ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων θυσίας, διότι οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον ἐκ τῶν θυσιῶν αὐτῶν θὰ ὠφελοῦντο οἱ δανεισταὶ ἡμῶν, θὰ ὠφελεῖτο μόνη ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων, ἥτις πάντα τὰ ἐκ τῆς τοιαύτης χρήσεως τῶν ὑπεγγύων προσόδων κέρδη θὰ κατελόγιζεν ὑπὲρ ἑαυτῆς καὶ ὄχι ὑπὲρ τῶν ὁμολογιούχων, οἵτινες θὰ ἐλάμβανον μόνον καὶ ξηρὸν τὸ ποσοστὸν τὸ καταβλητέον παρὰ τοῦ Δημοσίου καθ’ ἑξαμηνίαν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἐπεθύμουν νὰ πληροφορηθῶ παρὰ τοῦ ἀγρύπνου ὑπερασπιστοῦ τοῦ Δημοσίου, τὸν ὁποῖον τόσον ἐπεκρότησαν καὶ δημοσιογράφοι χαρακτηριζόμενοι ὡς ἀνεξάρτητοι, πῶς τὸ Δημόσιον τὸ Ἑλληνικὸν, τὸ ἐλεεινὸν αὐτὸ, ὅπως τὸ κατήντησαν, ἤθελεν ἀποζῇ κατὰ τοὺς ἀγόνους μῆνας, ἂν ἐστερεῖτο τὴν διαχείρισιν πασῶν τούτων τῶν προσόδων, τὴν διαχείρισιν δηλαδὴ πλέον τοῦ τρίτου τοῦ ὅλου τῶν προσόδων τοῦ Κράτους; Καὶ ταῦτα, Κύριοι, ὡς πρὸς τὰς προσόδους τὰς ἀναγεγραμμένας ἐν τῇ συμβάσει. Ὡς πρὸς τὰς ἐγγυήσεις, ἠκούσατε χθὲς τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Ἄρτης’ δὲν εἶναι δυνατὸν δὲ νὰ ἐξέλθῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐκ τοῦ σιδηροῦ κύκλου, ὃν κατέστησεν οὗτος κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τῶν σχετικῶν ἄρθρων τῆς συμβάσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκφύγῃ ἐκ τῆς καταγγελίας, ὅτι ἐγκατέστησε τὸν ἔλεγχον καὶ ὅτι περιέκοψε κυριαρχικὰ, ἔστω εἰς στενὸν κύκλον, δικαιώματα τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἀκριβῶς διότι τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ σύμβασις αὕτη, ἀρχικῶς μὲν τὴν ἐχαρακτήρισε παίζων ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε ἐζήτησα τὴν κατάθεσιν αὐτῆς, ὡς ἐκλείψασαν, καθὸ μὴ γενομένην ἀμέσως δεκτὴν παρὰ τῶν Ἄγγλων ὁμολογιούχων, χθὲς δ’ ἔτεινε ν’ ἀρνηθῇ καὶ τὴν ὕπαρξιν αὐτῆς, ὅταν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Γόρτυνος ἐζήτησε κατηγορηματικὴν ἀπάντησιν περὶ τοῦ ἂν ἀνεγνώριζεν ἢ ὄχι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ ἐν τῷ διερμηνεύοντι τὰς γνώμας αὐτοῦ ὀργάνῳ δημοσιευθὲν κείμενον. Πρόκειται περὶ καταφώρου ζημίας εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ περὶ προσβολῆς τῶν κυριαρχικῶν αὐτοῦ δικαιωμάτων· ἀλλὰ παραδόξως ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Γόρτυνος, συλλαμβάνων τὴν ἀσεβῆ χεῖρα, τὴν τεθεῖσαν ἐπ’ αὐτῶν, ἐζήτησεν, ὅπως ἐκεῖνος, εἰς ὃν ἀνήκει αὕτη, ὁμολογήσῃ, ὅτι πράγματι εἰς τοιοῦτόν τινα σκοπὸν ἀπέβλεπε. Κατ’ ἐμὲ, τὰ θετικὰ ἀποτελέσματα τῶν μέχρι τοῦδε διαπραγματεύσεων, ἃ ἐξῆρεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι τοιαῦτα, ὥστε ἀποδεικνύουσιν, ὅτι οὐδὲ συνείδησιν ἔχει τοῦ συμφέροντος τοῦ Κράτους, ἐπιβάλλεται δ’ ἡμῖν ἐντεῦθεν ἡ ἄμεσος ἄρσις τῆς ἐντολῆς, ἥτις ἐδόθη αὐτῷ διὰ τοῦ προσωρινοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου. Οὕτω μόνον δύνανται νὰ διασωθῶσι τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, διότι, ὡς εἶπον καταρχόμενος τοῦ λόγου, ναὶ μὲν δὲν ὑποχρεοῖ ἥ τε σύμβασις καὶ τὸ σημείωμα οὐδὲ τοὺς ὁμολογιούχους οὐδὲ τὸ Κράτος, διότι τὸ μὲν σημείωμα οὐδέποτε ἀπετέλεσε σύμβασιν, ἡ δὲ παρὰ τοῦ ἐπιτετραμμένου ἐν Λονδίνῳ ὑπογραφεῖσα τοιαύτη ἐξέλιπεν, ἀποκρουσθεῖσα παρ’ ἐκείνων, πρὸς τοὺς ὁποίους ἐπρόκειτο νὰ συνομολογηθῇ, ἀλλὰ τ’ ἀποτελέσματα τὰ ἠθικὰ ἀμφοτέρων μένουσιν ἀκέραια, ἐὰν δέ ποτε ἐπαναληφθῶσιν αἱ διαπραγματεύσεις μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ὑπηνίξατο οὗτος προχθές, θέλουσιν ἀντιταχθῆ ἡμῖν αἱ παραχωρήσεις αἱ περιλαμβανόμεναι ἐν ἀμφοτέροις, καὶ αὗται θὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ἀφετηρία τῶν νέων διαπραγματεύσεων. Διὰ τῶν ἀντιτεχνήσεων καὶ τῶν τερτιπίων ἐνόμισεν ὁ κ. Πρόεδρος ὅτι ἤθελε συλλάβει τοὺς ὁμολογιούχους, ἐνῷ συνελαμβάνετο αὐτὸς εἰς τὴν ἰδίαν του παγίδα. Ἀπὸ παραχωρήσεως εἰς παραχώρησιν ἔφθασε μέχρις ἐκείνων, ἃς ἐξέθηκα ὑμῖν· καὶ ὁποῖον τὸ ἐξ αὐτῶν κέρδος τοῦ Κράτους; Κατώρθωσε νὰ συνομολογήσῃ τὸν συμβιβασμόν; Ἀπέδειξε τὰς προτάσεις αὐτοῦ τελεσφόρους καὶ λυσιτελεῖς; Οὐχὶ δὲ μόνον ἡ νῦν Κυβέρνησις, — διότι αὕτη εἶναι ἀναξία νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν δοθεῖσαν αὐτῇ ἐντολὴν, — ἀλλ’ οἱαδήποτε ἄλλη Κυβέρνησις θὰ ἔχῃ νὰ ὑπερνικήσῃ ἀνυπερβλήτους δυσκολίας, διότι οἱ ὁμολογιοῦχοι θὰ ἀντιτάσσωσι τὰς παραχωρήσεις τὰς ἤδη γενομένας διὰ τοῦ σημειώματος τοῦ μονογραφηθέντος καὶ τῆς συμβάσεως τοῦ Λονδίνου, καὶ θὰ χρησιμεύσωσι καὶ αὕτη καὶ ἐκεῖνο ὡς ἀφετηρία τῶν νέων ἀξιώσεών των. Ἔσπευδεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὄπισθεν τοῦ συμβιβασμοῦ καὶ κατεδίωκε τὴν σκιὰν αὐτοῦ, ἐλπίζων ἐκ τούτου τὴν ἰδίαν του σωτηρίαν, οὐχὶ τὴν τοῦ Κράτους, ὅπερ ἐβύθιζεν εἰς νέας περιπλοκὰς καὶ νέας δυσχερείας· οὕτω δ’ ἔπαθε τὸ πάθημα τοῦ καταδιώκοντος τὴν ἰδίαν τοῦ σκιὰν, ἣν ἐπὶ τέλους ἐνόμισεν ὅτι θὰ ἐνηγκαλίζετο. Τὰς συνεπείας τοῦ παθήματος θὰ πληρώσῃ αὔριον τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, διότι, ἐὰν θελήσῃ νὰ ἀρνηθῇ τὰς γενομένας παραχωρήσεις, θὰ χαρακτηρισθῇ ἐκ νέου ὡς κακόπιστον. Διὰ τὸ ἠθικὸν τοῦτο ἀποτέλεσμα ἀκριβῶς ἐθεώρησα ὅτι ὤφειλεν ἡ Βουλὴ ν’ ἀσχοληθῇ ἀμέσως ἐπὶ τῶν σημείων ἐκείνων τῶν διαπραγματεύσεων, ἅτινα κατέληξαν, κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὰ ἐκτεθέντα θετικὰ ἀποτελέσματα. Μία δὲ φρονῶ, ὅτι ἀπέναντι τοιούτων ἀποτελεσμάτων, μία μόνη προσήκει πολιτεία ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, ἡ μιᾷ φωνῇ διαμαρτυρία κατὰ τοῦ σφαγιαστοῦ τῶν ὑπερτάτων συμφερόντων τοῦ Κράτους. Ἐὰν, ὃ μὴ γένοιτο, ἤθελον ἐπαναληφθῇ αἱ διαπραγματεύσεις μετ’ αὐτοῦ, μὴ ἔχετε κἀμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι θὰ ἴδητε ἐπερχομένην νέαν θύελλαν ὕβρεων καὶ καταγγελιῶν ἐπὶ κακοπιστίᾳ κατὰ τῆς πατρίδος ἡμῶν, διότι δὲν ἐκπροσωπεῖ ταύτην ἡ Ἀντιπολίτευσις, δὲν ἐκπροσωπεῖ αὐτὴν ὁ κ. Βουλευτὴς Γόρτυνος, οὐδὲ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, καὶ κατὰ λόγον τῆς κακοπιστίας τῆς Κυβερνήσεώς της χαρακτηρίζεται ὡς κακόπιστος καὶ ἡ χώρα, ἣν κυβερνᾷ. Δυνάμεθα νὰ καυχώμεθα ἡμεῖς, ὅτι κατ’ οὐδὲν ἐπταίσαμεν διὰ τὴν ἐπελθοῦσαν καταστροφὴν, δυνάμεθα νὰ ἐπαιρώμεθα, ὅτι κατεκρίναμεν τὸ σύστημα τοῦ δανεισμοῦ, προείδομεν τ’ ἀποτελέσματα αὐτοῦ, ἀλλ’ αἱ διαμαρτυρίαι ἡμῶν αὗται δὲν δύνανται νὰ ὑπερβῶσι τὰ ὅρια τοῦ Κράτους ἔξω τῶν ὁρίων αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις ἐκπροσωπεῖ τὴν χώραν, καὶ ἡ κακοπιστία ἐκείνης ὑπολαμβάνεται ὡς κακοπιστία τῆς χώρας. Καὶ οὐδὲ δικαιούμεθα ν’ ἀδημονῶμεν κατὰ τῶν ξένων, ὅταν οὕτω καταγγέλληται ἡ χώρα, διότι ὑπήρξαμεν ἄξιοι τῆς τύχης μας. Ἡμεῖς εἴμεθα ἡ μειοψηφία, δὲν ηὐτυχήσαμεν δὲ νὰ πείσωμεν τὴν πλειοψηφίαν περὶ τῶν καταστρεπτικῶν συνεπειῶν τοῦ συστήματος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἡ μειοψηφία δὲν ἐκπροσωπεῖ τὸ Κράτος, ἀλλ’ ὁ ἡγούμενος τῆς πλειοψηφίας. Ἀλλ’ αὐτὸς, δικαίως ἀποκτήσας ἓν ὄνομα εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, δὲν δικαιοῦται νὰ ἐγκαλῇ τοὺς προκατόχους του ἐπὶ δολιότητι, διότι μήτε τὸν κ. Σωτηρόπουλον, μήτε ἐμὲ, μήτε ἄλλον ἐκ τῶν προκατόχων Ὑπουργῶν ἀπεκάλεσαν Χατζησταῦρον... Μειδιᾷ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλ’ ἂς τολμήσῃ νὰ μεταβῇ εἰς Λονδῖνον καὶ θ’ ἀντιληφθῇ τίνα ὑπόληψιν χαίρει ἡ Κυβέρνησις, ἧς μετέχει... Καὶ αὐτὸς ὁ μετὰ τοσαύτης ἐμπαθείας καταφερόμενος κατὰ τῶν προκατόχων του ἐλησμόνησε πάνθ’ ὅσα ἐπροξένησε κακὰ εἰς τὴν τάλαιναν πατρίδα του διὰ τῶν ἀλογίστων μέτρων του, διὰ τῆς ἀσυνειδήτου πολιτείας του, ἐλησμόνησεν ὅτι ἐνεκόλαψεν ἐπὶ τοῦ μετώπου αὐτῆς τὴν σφραγῖδα τῆς χρεωκοπίας διὰ τῶν ἐπὶ δεκαετίαν μέχρι σήμερον παρ’ αὐτοῦ πεπραγμένων. Δολιότητα μετήλθομεν ἡμεῖς πρὸς τοὺς δανειστὰς, οὐχὶ δανειζόμενοι, ἀλλ’ ἀναγνωρίζοντες ἀπαιτήσεις αὐτῶν ληξιπροθέσμους καὶ λαμβάνοντες πάντα τὰ ἐξασφαλιστικὰ μέτρα ὑπὲρ τῆς τελείας πληρωμῆς αὐτῶν; δολιότητα μετήλθομεν ἡμεῖς, διότι ἀμέσως μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως προήλθομεν εἰς διαπραγματεύσεις τεινούσας ἀκριβῶς ν’ ἀσφαλίσωσι τὴν ἐπανάληψιν τῆς εἰς χρυσὸν πληρωμῆς τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους, ἃς αὐτὸς συνωμολόγησε; δολιότητα μετήλθομεν, διότι ἐσπεύδομεν εἰς τὴν διαῤῥύθμισιν αὐτῶν ἄνευ τοῦ ἐκ τῆς πτωχεύσεως κλονισμοῦ; δολιότητα μετήλθομεν, διότι ἐχορηγήσαμεν διὰ τοῦ μέτρου μας ἐκείνου τὴν ἄνεσιν εἰς τὴν χώραν νὰ ἐπισκοπήσῃ ἀκριβέστερον τὰ καθ’ ἑαυτὴν, νὰ διαφωτίσῃ καὶ ἑαυτὴν καὶ τοὺς δανειστὰς αὐτῆς; Ἀλλ’ οὐδεὶς ἐκ τῶν ἐνδιαφερομένων κατήγγειλεν ἡμῖν δολιότητα. Τὴν πολιτείαν ἡμῶν ἠδύναντο νὰ κατακρίνωσι μόνοι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐθεώρουν τὴν πτώχευσιν ἀναπόδραστον, καὶ καθόσον μετὰ τὴν ἐξέλιξιν τῶν μέτρων ἡμῶν ἠθέλομεν ἀποδειχθῆ σφαλέντες. Ἀλλ’ οὐχὶ σὺ, ὅστις μέχρις αὐτῆς τῆς 27 Ἀπριλίου ἐπηγγέλλεσο τὴν ἐπάρκειαν καὶ προσεπάθεις νὰ βάλῃς εἰς τὸ χέρι νέους δανειστὰς, ἐνῷ, κατὰ τὴν ὁμολογίαν σου, ἀπὸ τοῦ 1881 τὸ Κράτος ἦν εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως. Ἰδοὺ τί σὺ ἔλεγες, ὅτε προσεπάθεις νὰ δανεισθῇς κατὰ τὸ 1886 (ἀναγινώσκει): «... Ἀλλὰ ποῖος εἶναι ὁ τρόπος, δι’ οὗ σήμερον, ὅτε δὲν δυνάμεθα νὰ πραγματοποιήσωμεν οὐδ’ 100,000 δραχ. δάνειον μεταλλικὸν ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ συναλλαγῇ, ποῖος εἶναι ὁ τρόπος, δι’ οὗ θέλομεν δυνηθῆ νὰ περιορίσωμεν τὸ τραπεζιτικὸν γραμμάτιον; Ὁ μόνος τρόπος εἶναι ἡ ἀπόδειξις, ὅτι ἔχομεν ἀπόφασιν νὰ ζήσωμεν ὡς τίμιοι ἄνθρωποι, ἐκπληροῦντες τὰς ὑποχρεώσεις ἡμῶν, ὅτι, ἂν δανειζώμεθα, δανειζόμεθα ὑπολογίζοντες τὰς δυνάμεις ἡμῶν πρὸς ἀπότισιν τῶν τῆς ὑπηρεσίας τῶν δανείων, ὅτι τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα τυχὸν θέλομεν πραγματοποιήσει πρὸς μετατροπὴν εἰς μεταλλικὸν τῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια δανείων, θέλουσι καλύπτεσθαι ὡς πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν ἐκ τῶν πόρων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὅταν οἱ κεφαλαιοῦχοι ἴδωσιν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι ἐν ἰσοζυγίῳ, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ἐν ἰσοζυγίῳ περιλαμβάνει καὶ τὰ ποσὰ τὰ ἀναγκαῖα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων, διὰ τῶν ὁποίων θέλει ἐπιτευχθῆ ἡ τροπὴ δανείων ἐκ τραπεζικῶν γραμματίων εἰς μεταλλικὰ δάνεια, οὐδεμία θέλει ὑπάρξει δυσχέρεια, ὅπως πραγματοποιηθῶσι τὰ δάνεια ταῦτα.» Καὶ ἐπραγματοποίει τὸ δάνειον ἐκεῖνο, ἐνῷ ἡ κατάστασις τῆς πτωχεύσεως, ὡμολόγει χθὲς, ὅτι ὑφίστατο ἀπὸ τοῦ 1881. Καὶ ἔκτοτε ἐπραγματοποίει πλεῖστα ἄλλα δάνεια. Ἀλλὰ ταῦτα ἔλεγε, διότι ἐκεῖνος, εἰς ὃν ἐπέῤῥιπτεν οὕτω τὴν εὐθύνην, δὲν ἠδύναντο νὰ ἐγερθῇ ἐκ τοῦ τάφου του, ὅπως τὸν ἀποστομώσῃ. Παρέλαβε τὴν Ἑλλάδα κατὰ τὸ 1882 παρ’ ἐκείνου πλουσίαν εἰς πίστιν καὶ πλουσίαν εἰς πλοῦτον πραγματικὸν, ἡ πολιτεία δ’ ἐκείνου, εἰς ὃν θέλει νὰ ἐπιῤῥίψῃ τὴν εὐθύνην τῆς πτωχεύσεως, προσήρτησεν εἰς τὴν Ἑλλάδα δύο ἐπαρχίας πλουσίας. Καὶ θὰ ἠδύνατο ἡ Ἑλλὰς, διευθυνομένη παρ’ ἑτέρου, νὰ ἀνακαινισθῇ· ἀλλὰ ἦλθεν, ἐπεκράτησεν εἰς δύο μόνα ἔτη ὅλος ἐκεῖνος ὁ πλοῦτος, εἰς πίστιν καὶ εἰς πραγματικὸν πλοῦτον, συνετρίβη ὑπὸ τὴν ἀτάσθαλον διοίκησίν του καὶ ἐν ταῖς χερσί του. Ἀλλὰ πῶς δύναται νὰ ἐγκαλῇ τοὺς προκατόχους του τοῦ 1881 διὰ τὴν ἐπελθοῦσαν πτώχευσιν καὶ νὰ ἀνάγῃ αὐτὴν εἰς τὸ 1881, ἀφοῦ ἔλεγεν ὅσα ἀνέγνωσα πρὸ ὀλίγου περὶ τῆς καταστάσεως κατὰ τὸ 1886; Κύριοι, ἀπέναντι τῶν δανειστῶν ἡμῶν μία ἐπιβάλλεται πολιτεία, ἐὰν θέλωμεν νὰ ὑπάρξωμεν ὡς Κράτος, ἔχον ἀποστολὴν ἐθνικὴν, καὶ ἐὰν ἀποβλέπωμεν εἰς μέλλον αἰσιώτερον· ἡ πολιτεία δ’ αὕτη εἶναι ἡ ἀντὶ πάσης θυσίας ἱκανοποίησις αὐτῶν, ταύτην δὲ καθορίζουσι μόναι αἱ δυνάμεις τῆς χώρας.

§16Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ συζήτησις αὕτη δὲν δύναται νὰ ἐπικριθῇ, ὡς μὴ προκαλουμένη ὑπὸ τῶν περιστάσεων, διότι καὶ ἐγὼ αὐτὸς, εἰσάγων τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ὁμιλῶν τὸ πρῶτον πρὸς τὴν Βουλὴν, καθῆκον ἐθεώρησα νὰ ἀνακοινώσω πρὸς αὐτὴν τὰ τῆς καταστάσεως ἐν σχέσει πρὸς τὰ τῶν διαπραγματεύσεων περὶ τοῦ συμβιβασμοῦ· φυσικὸν δὲ ἦτο, κατόπιν τοιαύτης ἀνακοινώσεως, ἡ Βουλὴ καὶ ἰδίως οἱ ἐν τῇ Βουλῇ μὴ ἔχοντες ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐξετάσωσι τὰ ἀνακοινωθέντα, ἐπειδὴ δὲ καὶ ἄλλα εἶναι γνωστὰ πλὴν τῶν ἀνακοινωθέντων, ἐφ’ ὅσον τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, κατὰ τὴν γνώμην των, ἐπέτρεπον, ἵνα ποιήσωνται λόγον περὶ τούτων ἐν τῇ Βουλῇ, νὰ ἐπεκτείνωσι καὶ ἐπὶ ταῦτα τὸν λόγον. Καὶ ἐπεξέτειναν τὸν λόγον ἐπὶ ταῦτα, ἐκδραμόντες καὶ ἐπὶ τὴν γενικὴν κατάστασιν, ὀρθῶς, διότι τὰ τῶν διαπραγματεύσεων περὶ τοῦ συμβιβασμοῦ εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Καὶ πῶς δύναται νὰ ἦναι ἄλλο ἢ συζήτησις περὶ ἐμπιστοσύνης, ἡ ἔχουσα τὴν ἀφετηρίαν ἐν δηλώσει ἡμῶν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ποιήσωμεν τὰς ἀναγκαίας ἀνακοινώσεις, ὅπως μορφώσῃ γνώμην ἡ Βουλὴ περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν αἱ διαπραγματεύσεις διεξήχθησαν, καὶ περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θέλουσιν ἐξακολουθήσει διεξαγόμεναι; Μόνον ἐπὶ ἐμπιστοσύνης δύναται ἡ Βουλὴ νὰ στηρίξῃ τὴν γνώμην αὐτῆς, ἐφ’ ὅσον αὕτη σχετίζεται πρὸς τὰ μὴ γνωρισθέντα αὐτῇ, καθὸ ἐκκρεμῆ. Ἐφ’ ὅσον ὅμως σχετίζεται πρὸς τὰ τετελεσμένα, περὶ ὧν ἐγένοντο πρὸς αὐτὴν αὐθεντικαὶ ἀνακοινώσεις, ἡ γνώμη αὐτῆς στηρίζεται ἐπὶ τῶν πραγμάτων. Οὐδόλως ἄρα ἐπικρίνω τὴν πρόκλησιν συζητήσεως περὶ τῆς συμφωνίας τῆς ἐν Ἀθήναις ὑπογραφείσης, ἥτις ἀποτελεῖ τετελεσμένον. Δὲν ἐγκρίνω τὰ περὶ αὐτῆς μὴ ὀρθῶς λεχθέντα καὶ μὴ συμφώνως πρὸς τὰ παρ’ ἐμοῦ ἀνακοινωθέντα, καταδικάζω δὲ, ὡς μὴ ἐπιτρεπομένην, τὴν διαστροφὴν τῶν παρ’ ἐμοῦ ἀνακοινωθέντων. Ἠκούσατε τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, παριστῶντός με εἰπόντα πρὸς ὑμᾶς τ’ ἀντίθετα ὅσων εἶπον περὶ τῆς συμφωνίας, εἰπόντα ὅτι ἡ συμφωνία ὑποχρεοῖ τοὺς ὁμολογιούχους, ἐνῷ ἐγὼ ῥητῶς εἶπον, ὅτι ἡ συμφωνία ὑποχρεοῖ τὰς ἐπιτροπὰς, δὲν ὑποχρεοῖ τοὺς ὁμολογιούχους, ὑποχρεοῖ τὴν Κυβέρνησιν, δὲν ὑποχρεοῖ τὴν Βουλήν. Ἐπὶ συμφωνίας τοιοῦτον ἐχούσης χαρακτῆρα προκαλεῖται ἡ συζήτησις, καὶ ἐπειδὴ ἐν τούτῳ περὶ τετελεσμένων πρόκειται, δύναται αὕτη νὰ διεξαχθῇ ἀκωλύτως. Ἀλλ’ ἡ ἐπὶ τῶν μὴ τετελεσμένων συζήτησις δὲν ἠδύνατο νὰ διεξαχθῇ ἀκωλύτως ἐπὶ τῶν πραγμάτων, ἀφοῦ ταῦτα δὲν ἦσαν οὐδ’ ἠδύναντο νὰ ἦναι αὐθεντικῶς γνωστὰ εἰς τὴν Βουλήν, καὶ μόνην ἔννοιαν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἡ ἐπὶ τούτων συζήτησις τὴν τῆς ὀφειλομένης ἢ μὴ παροχῆς ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν εἰς διεξαγωγὴν τῶν τοῦ συμβιβασμοῦ, κατὰ τὰς ἐνδείξεις τὰς ἐκ τῶν τετελεσμένων ἐν ταῖς διαπραγματεύσεσι καὶ τὰς ἐκ τῆς ἐν γένει πολιτείας αὐτῆς. Ἡ ἐν τοιαύτῃ ὅμως ἐννοίᾳ συζήτησις ἆρα διεξήχθη δεόντως ἐν τῇ Βουλῇ; Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἤθελε νὰ ἐξετάσῃ, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἡ νῦν ἦναι ἡ κατάλληλος, ἵνα διεξαγάγῃ τὰ τοῦ συμβιβασμοῦ, ἐπιτρέπεται τοῦ ζητήματος τούτου νὰ ἐπιληφθῇ, καθ’ ὃν τρόπον ἐπελήφθη αὐτοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, καθ’ ὃν τρόπον ἐπελήφθη αὐτοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς; Ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος θεωρεῖ ἀκαταλληλοτάτην τὴν νῦν Κυβέρνησιν πρὸς διεξαγωγὴν τοῦ συμβιβασμοῦ, ποῖος ἀμφιβάλλει, ἀφοῦ οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ ἀμφιβάλλων ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος θεωρεῖ πάντων καταλληλότατον πρὸς διεξαγωγὴν τοῦ συμβιβασμοῦ ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἡ χώρα θεωρεῖ τὸν πάντων ἀκαταλληλότατον; Ἡ χώρα ἐπανειλημμένως ἀπέδειξεν ὁποίαν ἔχει γνώμην περὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἠδυνήθη νὰ ἔλθῃ πλειονοψηφῶν ἐν τῇ Βουλῇ πότε; ὅτε προεκλήθη ῥεῦμα ἀντιδράσεως κατὰ τῆς καθεστηκυίας ἐν τῇ χώρᾳ Κυβερνήσεως, ἥτις ἦτο ἡ ἡμετέρα. Μόνη παροδικὴ καθ’ ἡμῶν ἀντίδρασιν δὶς ἐξώθησε τὸν κ. Βουλευτὴν εἰς τὴν διεύθυνσιν τῶν πραγμάτων, οὐχί ποτε ἡ πεποίθησις τῆς χώρας πρὸς αὐτὸν, διότι τὴν χώραν χαρακτηρίζει ἰδιάζουσα δυσπιστία πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν καὶ δικαίως ἡ χώρα δυσπιστεῖ πρὸς τὸν κ. Βουλευτήν, διότι πᾶσα αὐτοῦ ἡ πολιτεία καὶ πάντα τῆς πολιτείας αὐτοῦ τ’ ἀποτελέσματα ἐπιβάλλουσι τὴν δυσπιστίαν (Θόρυβος καὶ κίνησις ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει). Βεβαίως ἐγὼ δὲν ἀρέσκομαι εἰς συζητήσεις τοιούτου εἴδους, τὸ δ’ εἶδος τοῦτο θεωρῶ ἥκιστα ἁρμόζον εἰς κοινοβουλευτικὴν συζήτησιν· ἀλλ’ ὅταν ὁ κ. Βουλευτὴς ἀποδύηται εἰς τὴν συζήτησιν, μόνον φέρων ἐφόδιον τὴν ἐμπάθειαν, καὶ διατρανῶν ταύτην διὰ φράσεων ἀνοικείων ἐντὸς Βουλῆς περὶ τῶν ἐν τῇ Κυβερνήσει, μοὶ ἀφαιρεῖ τὸ ἔδαφος πρὸς συζήτησιν, ὁποίαν τὸ θέμα θὰ προεκάλει, ἂν μὴ ἀπεδεικνύοντο τοσοῦτον κατώτεροι τοῦ θέματος οἱ διαχειρισθέντες αὐτό. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπεχείρει ν’ ἀποδείξῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ δὲν ἀπεφθέγγετο ἁπλῶς δι’ ἀποστροφῶν, ὅτι ἡ πολιτεία ἡμῶν δὲν ἐδικαιολόγει τὴν παρεχομένην εἰς ἡμᾶς ἐμπιστοσύνην ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ ἔθνους, θὰ μοὶ παρεῖχε τὴν εὐκαιρίαν ν’ ἀνασκευάσω διὰ τῆς ἱστορίας τῶν τελευταίων χρόνων τοὺς ἰσχυρισμοὺς αὐτοῦ, εἴτε ἐν ὀνόματι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διετυποῦντο οὗτοι, εἴτε ἐν ὀνόματι ὁμάδος ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, εἴτε καὶ ἐν ἰδίῳ μόνον ὀνόματι Βουλευτοῦ, καὶ μάλιστα Βουλευτοῦ κατέχοντος ἔξοχον θέσιν ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐφιλοτιμήθη μόνον ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ἀπεθησαύρισεν ἐν τοῖς λεξικοῖς πλοῦτον λέξεων, ἐκφραζουσῶν ἐμπαθῆ ἐχθρότητα πρὸς τοὺς ἐπιπροσθοῦντας εἰς τὴν πλήρωσιν διακαοῦς αὐτοῦ πόθου, ἀντιστρατευομένου πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ πολλάκις μὲν ἡ κατάχρησις τῆς ἐλευθερίας τοῦ βήματος ἐπιτρέπει ἴσως καὶ τὴν χρῆσιν τοιούτων λέξεων, ἀλλὰ τὴν διὰ τοιούτων λέξεων καὶ τοιούτου τρόπου συζήτησιν δὲν ἀπεξεδεχόμεθα ἐν τῷ θέματι τούτῳ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἀπεφαίνετο ὡς ἀπὸ τρίποδος, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα οἱ παραίτιοι τῶν κακῶν τῆς νῦν καταστάσεως· τοιαῦτα δ’ ἔλεγε πρὸς ἐκείνους, οὓς ἐγίνωσκεν ἔχοντας τὴν συνείδησιν καὶ προχείρους τὰς ἀποδείξεις πάσας, ὅτι παραίτιος τῆς παρούσης καταστάσεως εἶναι μόνος ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος (θόρυβος καὶ διακοπαὶ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Καὶ περὶ ἡμῶν μὲν δυνάμεθα νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι ἐν τῷ μακρῷ χρόνῳ, καθ’ ὃν διηυθύναμεν τὰ κοινὰ, εἰργάσθημεν συστηματικῶς πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς τέλεον ἐκλιπούσης πρὶν ἢ ἀναλάβωμεν τὴν ἀρχὴν ἰσοῤῥοπίας ἐν τοῖς οἰκονομικοῖς τῆς χώρας, εἰργάσθημεν ὑπὲρ περιστολῆς τῶν ἐξόδων ἐν τῷ τακτικῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους δι’ ὀργανικῶν οἰκονομιῶν, καὶ ὅτι ἀπὸ τοῦ 1881, ἤτοι ἀφ’ ὅτου ἡ πολιτικὴ ἡμῶν ἐνεκαινίσθη ἐν τῇ χώρᾳ, ὁ τακτικὸς προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων παρουσιάζει τ’ ἀποτελέσματα τῶν νόμων τῶν ἀλληλοδιαδόχως καὶ ῥιζικῶς περιστελλόντων τὰς δαπάνας, ἕως οὗ αὗται ἐμειώθησαν ἕως τῆς κατωτάτης βαθμίδος, εἰς ἣν κατῆλθον σήμερον (διακοπαὶ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ἐπίσης ἐπιμόνως καὶ τελεσφόρως εἰργάσθημεν ἀπὸ τοῦ 1881 καὶ εἰς αὔξησιν τῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ, βλέπομεν δ’ ἔκτοτε τὰς προσόδους τοῦ Κράτους αὐξανομένας οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πρώην καθεστῶτος, ἀλλ’ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων συστηματικῆς ἐνεργείας Κυβερνήσεως, ἥτις εἶχε τὴν εὐσυνειδησίαν καὶ τὸ θάῤῥος ἀπέναντι τοῦ λαοῦ νὰ μὴ δημοκοπῇ (εὖγε! εὖγε! ἐκ τῆς δεξιᾶς), ἥτις εἶχε τὴν εὐσυνειδησίαν καὶ τὸ θάῤῥος κατὰ παραμονὰς ἐκλογῶν νὰ προσκαλῇ τὸν λαὸν εἰς θυσίας. Καὶ ἐὰν, ὡς ἐκ τῆς ἐνεργείας ἡμῶν ταύτης, ἡ πολιτικὴ ἡμῶν ἡττᾶτο κατὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ ἐκ τῆς ἥττης τῆς πολιτικῆς τῶν θυσιῶν ἀνεστηλοῦτο ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἐπὶ τὴν διεύθυνσιν τῶν πραγμάτων, οὐδεὶς ποτε ἀπέδιδε τὴν πρόσκλησιν αὐτοῦ εἰς τὴν ἀρχὴν εἰς πεποίθησιν τῆς χώρας ἐπ’ αὐτὸν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς οὗτος, κηρύττων ὅτι μόνην πολιτικὴν εἶχε τὴν καταπολέμησιν τῆς ἡμετέρας πολιτικῆς, ἀνεγνώριζε πανδήμως, ὅτι ἡ χώρα οὐδεμίαν ἐξ αὐτοῦ ἠδύνατο ν’ ἀπεκδέχηται πρωτοβουλίαν καὶ οὐδεμίαν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ πεποίθησιν ἐπ’ αὐτόν. Προήγετο ἐπὶ τὴν ἀρχὴν ὁ κ. Βουλευτὴς, περισυλλέγων τὰ λάφυρα τῆς ἥττης ἡμῶν, προσεχόντων κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν εἰς μόνην τὴν περιφρούρησιν τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας καὶ ὀλιγωρούντων ὅλως τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς πολιτικῆς ἡμῶν ἐπὶ τὰς ἐκλογὰς, προσεχόντων εἰς μόνον τὸ πολιτειακὸν ἡμῶν καθῆκον ἐν πλήρει ἐπιγνώσει, ὅτι τοῦ καθήκοντος ἡ ἐπιτέλεσις, ἡ κατάργησις ἐξόδων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους καὶ ἡ ἐπαύξησις τῆς φορολογίας κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς ψηφοφορίας, ἤθελον ἐπιδράσει ἐν ταῖς κάλπαις, καταλείπουσαι ἐν μειονότητι τοὺς ἐργάτας τῆς πολιτικῆς τῶν οἰκονομιῶν καὶ τῶν θυσιῶν. Κατελείφθησαν ἐν μειονότητι αἱ κάλπαι ἡμῶν, καὶ ὅμως ὁ λαὸς, εὐθὺς μετὰ τὴν ἧτταν τῆς πολιτικῆς ἡμῶν, πάλιν εἰς τὴν πολιτικὴν ταύτην ἐστράφη, ὡς τὴν μόνην ἐπιβαλλομένην εἰς τὴν χώραν ἐκ τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῆς, καὶ ἀνέθηκεν εἰς ἡμᾶς, ἵνα συνεχίσωμεν τὴν πολιτικὴν, ἣν δὶς ἀνέκοψαν ἀτυχεῖς ψηφοφορίαι, οἱ παραίτιοι τῆς σημερινῆς καταστάσεως (θόρυβος καὶ διακοπαὶ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ἐπισκοπήσατε τὴν ἐξέλιξιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους ἀπὸ τοῦ 1881, καὶ δείξατε δαπάνην γενομένην παρ’ ἡμῶν πρὸς αὔξησιν τοῦ ἐλλείμματος τοῦ προϋπολογισμοῦ, δείξατε δαπάνην 135,000,000 ἀλογίστως γενομένην, ὡς τὴν τοῦ 1885. Τί καταλογίζετε εἰς βάρος ἡμῶν; Καταλογίζετε τὰς πρὸς ἀπόκτησιν τοῦ χρυσοῦ τροπὰς χαρτίνων δανείων εἰς δάνεια μεταλλικά· ἀλλὰ τὴν ὀφειλὴν τοῦ χρυσοῦ, οὗτινος ἡ ἀπότισις ἐνηργεῖτο διὰ τῶν τροπῶν, δὲν ἐδημιουργήσαμεν ἡμεῖς, ἐκληροδοτήθη αὕτη εἰς ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ 1881. Ἡ κληροδοσία αὕτη δὲν ἦτο ἔργον ἑνὸς οἱουδήποτε κυβερνήτου τῆς χώρας, οὐδὲ ἥρμοζεν εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν νὰ θελήσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ καταβιβάσῃ εἰς στάδιον ἐγκλήσεων προσωπικῶν. Βεβαίως ἐγὼ περὶ τοῦ 1881 δὲν ἤθελον ὁμιλήσει, ἐὰν ἠδύνατο νὰ σχετισθῇ ὁ λόγος μου ὁπωσδήποτε πρὸς ζήτημα περὶ προσώπων καὶ μάλιστα πρὸς τὴν μνήμην προσώπου, ἣν εἴπερ τις καὶ ἄλλος ἐγὼ σέβομαι. Ἡ κατάστασις τοῦ 1881 δὲν ἦτο ἔργον προσώπου, ἦτο ἔργον συῤῥοῆς περιστάσεων ἐπικρατεστέρων ἐν τῇ ἀλληλουχίᾳ αὐτῶν παντὸς προσώπου· τὴν ἐκ τοιούτων περιστάσεων παραχθεῖσαν κατάστασιν παραλαβόντες ἡμεῖς, ἔπρεπεν ἐν αὐτῇ νὰ ἐργασθῶμεν, ἀναζητοῦντες τὴν διέξοδον καὶ τέμνοντες τὴν ὁδὸν πρὸς αὐτήν. Δὲν ἠγνοοῦμεν τὸ δυσπρόσιτον τῆς διεξόδου ἡμεῖς οἱ ἀδιαπτώτως ἐργαζόμενοι εἰς διάνοιξιν τῆς ὁδοῦ, οὐδ’ ἠγανακτοῦμεν κατὰ τῶν ἀποδιδόντων εἰς τὰς ἐνεργείας ἡμῶν τὰς δυσχερείας, ἃς ἀπηντῶμεν ἐν τῇ προόδῳ ἡμῶν. Τὴν ἐκ τοῦ χρυσοῦ κληροδοτηθεῖσαν ἡμῖν δυσχέρειαν ἀπηντήσαμεν πρώτην. Οἱ ἀγορεύσαντες ἐχαρακτήρισαν αὐτὴν ὡς παρ’ ἡμῶν δημιουργηθεῖσαν. Τοιοῦτος ἰσχυρισμὸς εἶναι θεμελιώδης διαστροφὴ τῶν πραγμάτων, οὐδ’ ἐξετάζω ἂν ὑπαγορεύηται ἐκ προαιρέσεως, χάριν ἰδίων τελῶν, ἢ ἐξ ὁλοσχεροῦς ἀγνοίας τῶν πραγμάτων. Ἡ δυσχέρεια ἐκληροδοτήθη τὸ 1881, ἐπαισθητῶς δὲ ηὐξήθη τὸ 1885. Εἰς παράκαμψιν τῆς δυσχερείας μετεχειρίσθημεν τὰς τροπὰς τῶν χαρτίνων δανείων εἰς δάνεια εἰς χρυσὸν, τὸ αὐτὸ δὲ ἔπραξαν καὶ οἱ ἀναπληρώσαντες ἡμᾶς κατὰ τὰ διαλείμματα, οἱ νῦν διαμαρτυρόμενοι κατὰ τοῦ τρόπου τῆς πληρωμῆς. Ὁ μόνος ἄλλος τρόπος θὰ ἦτο ἡ πληρωμὴ τῆς ὀφειλῆς ἐκ χρυσοῦ τῆς ἐγχωρίου ἀγορᾶς, ἀλλ’ ἵνα γίνηται χρῆσις τοῦ τρόπου τούτου, ἀπητεῖτο προηγουμένη ἀνάπτυξις τῆς ἀγορᾶς σπουδαία, ὅπως καταστῇ αὕτη ἐπαρκὴς πρὸς ἐκπλήρωσιν τοιαύτης λειτουργίας. Πρὸς τοῦτο δ’ ἀμέσως συνδέεται ἡ ἐπελθοῦσα καταστροφή. Πόθεν ἄρα προῆλθεν ἡ πτώχευσις; Ἡ πτώχευσις βεβαίως δὲν προῆλθεν ἐξ ἀνεπαρκείας τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι τὸν προϋπολογισμὸν παραλαβόντες ἡμεῖς ἐν ἀνισοῤῥοπίᾳ, εἴχομεν ἀποκαταστήσει ἐν ἀρτιότητι, οὐδὲ προῆλθεν ἡ πτώχευσις, ὡς ἠθέλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ παραστήσῃ ἡμᾶς φρονοῦντας, ἐκ μόνης τῆς ἀνωμαλίας τῆς νομισματικῆς. Καὶ ἂν τὰ τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας ἐξωμαλίζοντο, τὴν πτώχευσιν θὰ προεκάλει ἡ ἀνεπάρκεια, ἐὰν περὶ ταύτης μὴ ἐλαμβάνετο τελεσφόρος πρόνοια, τοῦ χρυσοῦ. Καθ’ ἅπαντα τὸν πρὸ τῆς πτωχεύσεως χρόνον εἰργαζόμεθα ἐπὶ τῇ προσδοκίᾳ, ὅτι, ἐὰν μὴ παρενεβαίνομεν εἰς τὰ τῆς ἀγορᾶς τῆς χώρας τῆς χρηματικῆς, καὶ ἐπετρέπομεν οὕτως εἰς τὴν χώραν τὴν χρῆσιν ὅλων αὐτῆς τῶν χρηματικῶν δυνάμεων, θ’ ἀνεπτύσσετο ἐν χρόνῳ προσεχεῖ ἡ ἐγχώριος χρηματικὴ ἀγορὰ ἐφ’ ἱκανὸν, ὅπως ἐπαρκῇ εἰς τὴν ἀπότισιν τῆς ὀφειλῆς τοῦ Δημοσίου ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Τοῦτο δὲν ἐπετεύχθη· καὶ οὕτω τὸ ἀπὸ τοῦ 1881 δημιουργηθὲν ἀδιέξοδον ἐπήνεγκε τὰ ἀποτελέσματα αὐτοῦ, καταγγελλόμεθα δὲ ὡς ὑπαίτιοι τῶν ἀποτελεσμάτων τούτων ἡμεῖς, οἱ ἐπιμόνως ἐργασθέντες, ὅπως ἀποσοβήσωμεν τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα, καὶ ἀποσοβήσαντες αὐτὰ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε καταστροφή, ἐπικειμένη ἀπὸ δωδεκαετίας ἤδη, ἀνεστάλη ἐπὶ μακρὸν χρόνον, καὶ θ’ ἀπεσοβεῖτο διαρκῶς, ἂν μὴ ἐπήρχοντο ἀτυχεῖς περιστάσεις ἐν τῇ γενικῇ συναλλαγῇ τοῦ κόσμου, ἐξαναγκάζουσαι τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον νὰ ἀρύηται τὸν πρὸς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ὑποχρεώσεων αὐτοῦ χρυσὸν ἐκ μόνης τῆς ἐγχωρίου ἀγορᾶς, ἐνῷ ἡ χώρα δὲν ἀνεπτύχθη ἔτι ἐφ’ ἱκανόν, ἵνα ἐπαρκῇ πρὸς τὴν ζητουμένην παρ’ αὐτῆς παροχήν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐπανέλαβεν ἤδη ὅσα καὶ ἄλλοτε εἶπε περὶ ἡμῶν ὡς κηρυξάντων τὴν πτώχευσιν, διότι, εἰσαγαγόντες νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν περὶ προσωρινοῦ κανονισμοῦ τῆς παρὰ τῶν προκατόχων ἡμῶν τελεσθείσης πτωχεύσεως, εἴπομεν ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐπτώχευσε, καὶ ὡς παραιτίων τῆς πτωχεύσεως, ἣν παραλαβόντες παρὰ τῶν προκατόχων ἐκανονίζομεν ἄλλως ἢ διὰ δανείου κεφαλαιώσεως· θαυμάζει δὲ ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι ὁμιλῶ περὶ τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως ὡς ἀποτελοῦντος τὴν πτώχευσιν τοῦ Κράτους. Ὡμίλησα περὶ τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως ὡς περὶ πραγματικοῦ ζητήματος ἀμέσως ἐχομένου τῆς πτωχεύσεως, οὐδ’ ἐσκεπτόμην κἂν περὶ τῆς σχέσεως τοῦ δανείου ἐκείνου πρὸς πρόσωπα· ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς θέλει νὰ σκεφθῶ καὶ περὶ τῆς σχέσεως αὐτοῦ πρὸς πρόσωπα, λέγω πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ὅτι ἐγὼ καλῶς γινώσκω, ὅτι τὴν προτεραίαν τῆς ἀποδοχῆς τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως εἶχε κηρυχθῆ κατ’ αὐτοῦ (κίνησις ἐν τῷ κέντρῳ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως), τὸ γινώσκω ἐκ στόματος ἐκείνου, ὅστις ἦλθεν ἐνταῦθα ὡς ἀντιπροσωπεύων τοὺς προτείνοντας, ὅπως συνάψωσι τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως. Ἐκεῖνος ἦλθε πρὸς ἐμέ, ἵνα μὲ πείσῃ, ὅτι τὸ προτεινόμενον σύστημα ἦτο λυσιτελές, καὶ ὅτε ἐγὼ τῷ ἀντέταξα πάνθ’ ὅσα καὶ ἐδῶ μὲ ἠκούσατε ἀντιτάσσοντα κατὰ τοῦ δανείου τούτου, μοὶ εἶπε: «ταῦτα ἀκριβῶς ἤκουσα καὶ ἐκ στόματος τοῦ κ. Σωτηροπούλου καὶ ἐκ στόματος τοῦ κ. Ράλλη, καὶ αὔριον πρωΐ ἀναχωρῶ». Ἀλλ’ ὅτε τὴν πρωΐαν ἠτοιμάζετο πρὸς ἀναχώρησιν, ἥτις θὰ ἐσήμαινε τὴν παραίτησιν τῶν κ. κ. Σωτηροπούλου καὶ Ράλλη, εἰδοποιήθη ὅτι αἱ πεποιθήσεις μετεβλήθησαν. Ταύτας τὰς μεταβεβλημένας πεποιθήσεις ἠκούσαμεν πρὸ ὀλίγου, ὅτε ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἔλεγε περὶ τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως, ὅτι διὰ τοῦ δανείου τούτου ἤθελεν ἐπιτύχει ἀνάπαυλαν— ἀνάπαυλαν ὑπὲρ ἑαυτοῦ, ὑπὲρ τῆς φιλοδοξίας του ἢ τῆς φιλαρχίας του,— καὶ ἴσως ἐπετεύχθη ἡ ἀνάπαυλα, ἴσως ἱκανοποιήθη ἡ φιλοδοξία του ἢ ἡ φιλαρχία του, διότι ἀγνοῶ τί ἐπεζήτει· βεβαίως δὲν ἐπεζήτει τὸ καλὸν τῆς χώρας καὶ τὴν ὑπόληψιν τῆς χώρας, διότι, ἐὰν ταῦτα ἐπεζήτει, ἤθελε τότε παραιτηθῆ καὶ δὲν ἤθελεν ὑπογράψει τὸ διάταγμα περὶ τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως. Τὸ σύστημα τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως, ἐὰν ἐξηκολούθει, ὡς διὰ τοῦ διατάγματος ἐκανονίσθη, ἐπὶ 2½ ἔτη, καὶ ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν ἐπὶ τὸ διηνεκὲς ἀκεραίαν πληρωμὴν τοῦ δανείου τῶν Μονοπωλίων κατὰ τὸ σύστημα τοῦ διατάγματος, θ’ ἀνεγνώριζεν ὑποχρεώσεις εἰς χρυσὸν, ὅση εἶναι ἡ ὑποχρέωσις, ἣν ἀναλαμβάνομεν διὰ τῆς μονογραφηθείσης συμφωνίας ἐν ἀφετηρίᾳ. Ὁ κ. Βουλευτής, ὅστις ἐπέκρινε τὴν συμφωνίαν ὡς ὑπερβολικὴν, εἶπεν ὅτι τὰ τοῦ διατάγματος περὶ τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως θὰ ἐξετελοῦντο ἄνευ οὐδεμιᾶς περικοπῆς, θὰ ὑπεβάλλοντο δὲ εἰς περικοπὴν τ’ ἄλλα δάνεια, ὧν ἡ ὑπηρεσία διενηργεῖτο ἐπὶ τὰ 2½ ἔτη διὰ τίτλων τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως. Ἀλλ’ ὅταν ἐξαντλήσητε χάριν τῶν μὴ ὑποβαλλομένων εἰς περικοπὴν δανείων τοὺς πόρους πάντας τῆς χώρας εἰς χρυσὸν, πόθεν θὰ ἀρυσθῆτε τὸν χρυσὸν πρὸς πληρωμὴν τῶν ὑποβαλλομένων εἰς τὴν περικοπὴν δανείων;

§17ΡΑΛΛΗΣ. (γελᾷ).

§18ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς αἰσθάνεται, ὅτι ταῦτα τὸν καυτηριάζουσι, καὶ ἵνα θέση τέρμα εἰς τὸν καυτηριασμὸν, καγχάζει, ἀλλὰ διὰ μέσου τῶν καγχασμῶν του φθάνει μέχρις αὐτοῦ ὁ πεπυρακτωμένος σίδηρος, ὁ στιγματίζων τὰς παρεκτροπὰς, εἰς ἃς ἤγαγεν αὐτὸν ἡ φιλαρχία καὶ ἡ πολιτικὴ ἰδιοτέλεια. Εἶμαι δεδικαιολογημένος, ὁμιλήσας ὡς ὡμίλησα, διότι τὸ ὕφος καὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς καὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος μοὶ ἐπέβαλλον τὴν ἐξαίρεσιν ἀπὸ τοῦ συνήθους μοι τρόπου, καὶ ἐλπίζω ὅτι οὐδέποτε ἄλλοτε θ’ ἀναγκασθῶ νὰ ὁμιλήσω κατὰ τὸν ἐπιβληθέντα μοι σήμερον τρόπον. Πλημμελὴς δὲ κατὰ τὸ ὕφος, οὐδὲ κατ’ οὐσίαν ὑπῆρξεν ἡ συζήτησις, ὁποία προεκαλεῖτο ἐπὶ ζητήματος ἐμπιστοσύνης. Ἀλλ’ ἂν τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης οὕτως ἐξηυτελίσθη, εἴχομεν κἂν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἀμέσως προταθέντος θέματος, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὰ τοῦ συμβιβασμοῦ; Οὔτε εἴχομεν, οὔτε ἐπετρέπετο ν’ ἀπεκδεχώμεθα συζήτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ὑπὸ Ἀντιπολιτεύσεως οὕτω συντεταγμένης, ὡς μαρτυροῦσι τὰ λεχθέντα παρὰ τῶν ἀγορητῶν αὐτῆς. Δὲν ἐξετάζω περὶ τῆς συντάξεως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὅσα διαδίδονται, οὐδὲ ἐνδιαφέρομαι ποσῶς εἰς τὰ τῆς συντάξεως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐν τῇ προσωπικῇ αὐτῆς ἀπόψει, ἀλλ’ ὅταν βλέπω τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἀναλαμβάνουσαν ἵνα ἐπιτελέσῃ λειτουργίαν ἐν τῇ Βουλῇ, μοὶ ἐνδιαφέρει ἡ γνῶσις, ἂν ἦναι εἰς τὸ ὕψος τῆς λειτουργίας. Ὅταν δὲ ἀκούω τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης λέγοντος, ὅτι τὸ σύστημα τῆς παγίας κλίμακος, ὅπερ ἡμεῖς εἰσηγησάμεθα, εἶναι καταδικαστέον, ἀκούω δὲ κατόπιν τῶν ἑτέρων ὁμιλησάντων κρινόντων τὸν τρόπον τοῦ κανονισμοῦ, ὃν προτείνει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ὡς πάντη ἀποκρουστέον· ὅταν ἀκούω τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης ἰσχυριζομένου, ὅτι ὑπάρχουσι συμφωνίαι, ἃς γινώσκομεν μὴ ὑπαρχούσας, διότι μόνον διὰ τοιούτων ὑποθέσεων θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπικρίνῃ τὴν σύμβασιν· ὅταν ἀκούωμεν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος ἰσχυριζομένου ὅτι τὸ κείμενον τῆς Ἀγγλικῆς συμβάσεως, οἷον ἐδημοσιεύθη ὑπὸ τῶν ἐφημερίδων, ἀναγράφει διάταξιν περὶ ἑταιρίας, ἥτις θὰ συγκεντροῖ τὸ ὑπέγγυον χρῆμα, διευθυνομένης ὑπὸ ξένων, ὧν καθορίζει μάλιστα καὶ τὸν ἀριθμὸν καὶ τοὺς ὅρους τῆς λειτουργίας καὶ τὴν διαχείρισιν τοῦ veto καὶ τὴν ἐπικράτησιν ἐπὶ τῶν ἐγχωρίων, ἐνῷ οὐδεμία ἐφημερὶς περιέλαβε τοιαύτην διάταξιν ἐν τῷ κειμένῳ, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἐξεγείρεται ἐπὶ τῇ διαστροφῇ ταύτῃ τῶν κειμένων ὅταν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἐξακολουθῆ λέγων, ὅτι ἡ ἑταιρία θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἀγοράζῃ τὸ συνάλλαγμα καὶ δὲν θὰ ἔχῃ αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις, ἐνῷ ῥητῶς εἶναι ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ κατὰ τὰς ἐφημερίδας κειμένῳ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ προμηθεύῃ αὐτὴ τὸ συνάλλαγμα πρὸ τῆς λήξεως τῆς διορίας, τί δύναμαι νὰ σκεφθῶ περὶ τῆς σπουδαιότητος, μεθ’ ἧς ἐπελήφθη ἡ Ἀντιπολίτευσις τῆς ἐξετάσεως τοῦ θέματος τούτου καὶ περὶ τῆς ἐπαρκείας αὐτῆς πρὸς συζήτησιν ἐπ’ αὐτοῦ; Ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὅστις τοὐλάχιστον περιωρίσθη εἰς τὰ τετελεσμένα, τίνας σκέψεις ἐστήριξεν ἐπὶ τούτων; Ἐστήριξε τὰς σκέψεις, τὰς ὁποίας γινώσκομεν ἐκφρασθείσας παρὰ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Γαλλικῆς ἐπιτροπείας, τοῦ κυρίου Ὀρνστάϊν, διότι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ὡμίλησε περὶ τῆς ἀνάγκης, ὅπως ἡ πληρωμὴ τοῦ ἀναγνωρισθησομένου ποσοστοῦ τοῦ χρέους γίνηται εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ οὐχὶ εἰς χρυσὸν, ἐπιστέψας τὰς σκέψεις αὑτοῦ ταύτας διὰ τῆς δηλώσεως, ὅτι δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἡ Κυβέρνησις θέλει τὴν πληρωμὴν τοῦ ποσοστοῦ εἰς χρυσόν. Ἂν ἦτο ἐνταῦθα ὁ κ. Ὀρνστάϊν, ἃς ἦναι βέβαιος ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι μετὰ τοῦ κ. Δάλλα θὰ ἐχειροκρότει αὐτὸν καὶ ὁ κ. Ὀρνστάϊν (ἱλαρότης).

§19ΔΑΛΛΑΣ. Ἐγώ... (θόρυβος).

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπονται αἱ διακοπαί. Ἐὰν θέλετε, ζητήσατε τὸν λόγον.

§21ΔΑΛΛΑΣ. Δὲν διακόπτω· δὲν ἐννοῶ νὰ λάβω τὸν λόγον... (θόρυβος).

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ διακόπτητε.

§23ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔστω· ὁ κ. Ὀρνστάϊν θὰ ἦτο ὁ μόνος, ὅστις θὰ ἐχειροκρότει τὸν κ. Βουλευτὴν καὶ θὰ ἦτο ὁ μόνος, ὅστις θὰ μὲ διέκοπτε, ἀφοῦ οὐδεὶς μὲ διέκοψε πρότερον καὶ ἐγὼ ἐπλανήθην, νομίσας ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς μὲ διέκοψεν. Ἀλλὰ καὶ ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς καὶ ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ἕκαστος ἀπὸ ἰδίας καὶ ἀντιθέτου πρὸς τὸν ἄλλον ἀπόψεως, ἐπέκριναν καὶ τὰ τῆς καταβολῆς τῶν προσόδων ἐκ τῶν ὑπεγγύων φόρων μετὰ τὴν εἴσπραξιν καὶ ὅτε πλέον πρέπει ν’ ἀποτιθῶσι πρὸς τοὺς ἔχοντας δικαίωμα ἐκ τῆς συμβάσεως νὰ λάβωσιν αὐτὸ ἀντὶ τοῦ τοκομεριδίου τοῦ πρὸς αὐτοὺς χρέους τοῦ Κράτους, ἐπέκριναν οἱ κύριοι Βουλευταὶ τὴν εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων παράδοσιν τοῦ χρήματος καὶ τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ χρήματος τούτου μετὰ τὴν καταβολὴν ὡς καταστάντος χρήματος τῶν πιστωτῶν. Πρόκειται περὶ συμβιβασμοῦ ἀφορῶντος εἰς τὸ ποσοστὸν, ὅπερ θὰ πληρώνηται ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ἀντὶ τῆς ὀφειλῆς ἀκεραίας, καὶ ἐρωτῶσιν οἱ κύριοι Βουλευταὶ διατὶ τὸ ποσοστὸν, ὅπερ ἀναγνωρίζεται ὡς πληρωτέον εἰς τοὺς δανειστὰς, θὰ δίδηται εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτῶν ἐνταῦθα, διατὶ θὰ δίδηται εἰς πλήρη ἰδιοκτησίαν; Καὶ πότε ἐπλήρωσέ τις ὑποχρέωσιν αὑτοῦ, χωρὶς νὰ καταστήσῃ τὸ εἰς πληρωμὴν καταβαλλόμενον πλήρη ἰδιοκτησίαν τοῦ πρὸς ὃν καταβάλλεται; Ἀλλὰ διατὶ ἐκλέγουσιν οἱ δανεισταὶ ὡς ἀντιπρόσωπον αὑτῶν εἰς παραλαβὴν τοῦ εἰς αὐτοὺς ἀποδοτέου ποσοστοῦ τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων; Ἐὰν προέκειτο νὰ διανέμῃ τὸ Δημόσιον μετὰ τῶν πιστωτῶν τὰς προσόδους ἐξ ὡρισμένων φόρων, κατὰ τὴν συμβουλὴν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, θὰ ἦτο ἐνδιαφέρουσα ἡ ἐξέτασις περὶ τῶν κατὰ τὸν ἀντιπρόσωπον τῶν πιστωτῶν· ἀλλὰ συμβουλή, ὁποία ἡ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, δὲν δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει πρὸς συζήτησιν παρὰ Κυβερνήσεως Ἑλληνικῆς, ἢ Βουλῆς Ἑλληνικῆς. Δύναται ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ χαρακτηρίζῃ ὡς ἔλεγχον τὰ παρ’ ἡμῶν γενόμενα δεκτὰ, προκαλῶν καὶ αὐτῶν τῶν ἀντιπολιτευομένων Βουλευτῶν τὰ μειδιάματα, ἀλλ’ ἐὰν ἦτο δυνατὸν συμβουλαὶ, ὁποῖαι αἱ παρὰ τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐνδειχθεῖσαι, νὰ διετυποῦντο ἐν τῇ Βουλῇ ὡς προτάσεις, πᾶν ἄλλο ἢ μειδιάματα θὰ προεκάλουν αἱ προτάσεις. Ἡ ἐκχώρησις προσόδων εἶναι ἔλεγχος, κατὰ δὲ τὸ σύστημα, ὅπερ ἐγένετο δεκτὸν παρ’ ἡμῶν, οὐδεμία γίνεται ἐκχώρησις, οὐδεμία γίνεται μεταβολὴ τοῦ καθεστῶτος. Ποῖον δὲ εἶναι τὸ καθεστώς; Εἶναι αὐτὸ τὸ καθεστὼς τὸ καθορισθὲν παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, ὅτε κατὰ τὸ 1885 ἦτο ἐν τῇ κυβερνήσει τῆς χώρας. Τότε ἐνομοθετήθη ἡ σύστασις ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, τότε συνεδυάσθη νομοθετικῶς πρὸς τὴν σύστασιν ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων καὶ ἡ συνομολόγησις δανείου 100 ἑκατομμυρίων, ὅπερ μετετράπη βραδύτερον εἰς δάνειον 135 ἑκατομμυρίων· ὑφίστανται ἄρα ἀπὸ τοῦ 1885 καὶ ἀπὸ τοῦ 1887 τὰ νῦν ἀναγνωριζόμενα ἐν σχέσει πρὸς τὸ καταβλητέον εἰς τοὺς πιστωτὰς ποσοστὸν, οὐδαμῶς μεταβάλλοντα τὰ τέως κείμενα. Ποία λοιπὸν συζήτησις δύναται νὰ χωρήσῃ περὶ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων ἐν σχέσει πρὸς τὸ ποσοστόν; Ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων διατηρεῖ κατὰ τὸ ἀπὸ τοῦ 1885 καὶ τοῦ 1887 καθεστὼς τὴν διαχείρισιν τῶν ἔκτοτε καθωρισμένων προσόδων, αἱ δὲ πρόσοδοι αὗται, ὑπέγγυοι κατὰ τὸ καθεστὼς τοῦτο εἰς τὸ δάνειον τῶν Μονοπωλίων, θὰ ἐξακολουθῶσιν ὑπέγγυοι, ἀντὶ δὲ τελωνειακῶν καὶ ἄλλων ἐγγυήσεων, καταργουμένων, θὰ ὁρισθῶσιν εἰς ἐγγύησιν τοῦ ποσοστοῦ φόροι ἀποδίδοντες πολλῷ ἐλάσσονα τῶν ἀπαλλασσομένων τῆς ἐγγυήσεως. Τὸ προϊὸν τῶν καταργουμένων ἐγγυήσεων κατεβάλλετο εἰς Τραπέζας καθωρισμένας διὰ τῶν περὶ τῶν δανείων συμβάσεων, κατὰ τὰς ἐπικρινομένας δὲ διατάξεις πρόκειται νὰ καταβάλληται τὸ προϊὸν τῶν ἐγγυήσεων, τῶν ἀντικαθιστωσῶν τὰς καταργουμένας, εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων. Οὐδεμία ἄρα καὶ ἐν τούτῳ διαφορά. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς προῆλθε καὶ περαιτέρω παρέστησεν ὅτι κατὰ τὴν συμφωνίαν τὴν ἐνταῦθα, καθὸ κανονίζουσαν τὴν καταβολὴν τοῦ ποσοστοῦ εἰς χρυσὸν, πλεῖσται ὅσαι δυσχέρειαι θὰ ἐγεννῶντο, αἵτινες δὲν θὰ ἐγεννῶντο, ἐὰν ἐκανονίζοντο τὰ τῆς καταβολῆς εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἐὰν τὰ τῆς καταβολῆς ἐκανονίζοντο καθ’ ὃν τρόπον προέτεινεν ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Γαλλικῆς ἐπιτροπείας. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἀπεδείχθη ἐν ὅλῃ αὑτοῦ τῇ ἀγορεύσει μὴ ποιούμενος τὴν στοιχειώδη διάκρισιν μεταξὺ δανείων ἐσωτερικῶν καὶ δανείων ἐξωτερικῶν, καὶ νομίζων ὅτι ἡ διάκρισις, εἰς ἣν πρέπει νὰ ἐπιμείνῃ, εἶναι ἡ τῶν δανείων εἰς χρυσὸν καὶ τῶν δανείων εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἡ διάκρισις τῶν δανείων εἰς χρυσὸν καὶ δανείων εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἐλαχίστην θὰ εἶχε σημασίαν, ἐὰν ἦσαν ἐσωτερικὰ τὰ δάνεια εἰς χρυσόν. Δάνεια εἰς χρυσὸν μὴ ἐξωτερικὰ δὲν ἐπάγονται βάρος ἐξαιρετικὸν εἰς τὴν χώραν, διότι τὸ ἐξωτερικὸν τοῦ δανείου εἶναι τὸ ἐπαγόμενον τὸ ἐξαιρετικὸν τοῦ βάρους. Ἐὰν ἔχῃ ἡ χώρα ὑποχρεώσεις ἐν τῷ ἐξωτερικῷ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἐὰν οἱ κάτοχοι δανείων εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἦναι ἐγκατεστημένοι ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, αἱ ὑποχρεώσεις αὗται, τὰ δάνεια ταῦτα εἶναι ἐπίσης ἐπαχθῆ εἰς τὴν χώραν, ὅσον καὶ τὰ δάνεια εἰς χρυσὸν, διότι εὐθὺς ἐπὶ τῇ καταβολῇ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν θέλει ζητεῖσθαι ἐν τῇ ἀγορᾷ ὁ ἀντίστοιχος χρυσὸς πρὸς ἀποστολὴν εἰς τοὺς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ πιστωτὰς, ἐκ τούτου δὲ, ἂν τὸ ποσὸν ᾖναι σπουδαῖον, ἀναστάτωσις τῆς ἀγορᾶς. Καὶ λίαν σπουδαῖαι εἶναι αἱ καταβολαὶ, ὧν ζητεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς τὸν κανονισμὸν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, καίτοι τὰ δάνεια, ἐφ’ ὧν θὰ γίνωνται αὗται, εἶναι ἐξωτερικά. Καὶ ἐπαγγέλλεται μὲν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι ἐπιδιώκει ταῦτα πρὸς στερέωσιν τῆς ἀγορᾶς, καὶ εἰλικρινῶς πιστεύει εἰς τὰ ἐπαγγελλόμενα, ἀλλὰ τοιοῦτος κανονισμὸς θὰ ὑπέσκαπτεν ἐκ βάθρων τὴν ἀγοράν. Τὰ ἐσωτερικὰ δάνεια, ἤτοι τὰ ἐν κατοχῇ κατοίκων τῆς χώρας, εἶναι ἀπηλλαγμένα τῶν ἐπαχθῶν συνεπειῶν τῶν δανείων τῶν ἐν κατοχῇ κατοίκων τοῦ ἐξωτερικοῦ· καὶ διὰ τοῦτο ὁ κ. Βουλευτὴς διαπορῶν εἶδεν ἡμᾶς ἀποδεχομένους τὴν τροπὴν τοῦ δανείου τῶν 16,500,000 ἀπὸ δανείου εἰς χρυσὸν εἰς δάνειον εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ, χαρακτηρίσας τὴν πρᾶξιν ὡς ἀντιφατικὴν πρὸς ὅσα ἡμεῖς ἐλέγομεν. Ἦτο ἀντιφατικὴ ἡ πρᾶξις οὐχὶ πρὸς ὅσα ἡμεῖς ἐλέγομεν, ἀλλὰ πρὸς ὅσα ἐκεῖνος ἐνόει, διότι ἡμεῖς μὲν ὡμιλοῦμεν περὶ διακρίσεως δανείων ἐξωτερικῶν καὶ ἐσωτερικῶν, ἐκεῖνος δὲ, ἐννοῶν διακρινόμενα τὰ δάνεια εἰς χρυσὸν καὶ τὰ δάνεια εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἐθαύμαζε πῶς ἡμεῖς ἐδεχόμεθα νὰ τρέψωμεν τὸ εἰς χρυσὸν δάνειον τῶν 16,500,000 εἰς δάνειον εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ καὶ δὲν ἐδεχόμεθα τοῦτο διὰ τ’ ἄλλα εἰς χρυσὸν δάνεια, ἐφ’ ὧν κατεβλήθη ποσοστὸν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια 50% διὰ τὸ τοκομερίδιον τοῦ παρελθόντος Δεκεμβρίου. «Κακόπιστον τοῦτο, ἔλεγεν ὁ κ. Βουλευτής, περικοπὴ τούτων καὶ ἀρτία πληρωμὴ ἐκείνων», μὴ ἀντιλαμβανόμενος τὴν θεμελιώδη διάκρισιν τῶν ἐσωτερικῶν δανείων ἀπὸ τῶν ἐξωτερικῶν, διὰ τὴν πολλαπλασίαν ἐπιβάρυνσιν τῆς ἀγορᾶς ἐκ τῶν ἐξωτερικῶν δανείων, ἐπιπιπτόντων ἐπ’ αὐτὴν, ἐνῷ τὰ ἐσωτερικὰ δάνεια δὲν σχετίζονται ἀμέσως πρὸς τὴν κίνησιν τῆς ἀγορᾶς. Ἀλλὰ ταῦτα, τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς λεχθέντα, πῶς συμβιβάζονται πρὸς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, ὅστις ἰδίως ἐπέκρινεν ἐν τοῖς περὶ τούτων τὰς διατάξεις, καθ’ ἃς ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων θὰ ἐγίνετο δῆθεν κυρία τῆς ἀγορᾶς τῆς χρηματικῆς διὰ τοῦ χρήματος τῶν δανειστῶν, ἂν τῇ ἐπετρέποντο ἐπὶ τοῦ χρήματος τούτου οἱαδήποτε δικαιώματα;

§24ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δικαιώματα ἐλέγχου.

§25ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δικαιώματα ἐλέγχου ὀνομάζει ὁ κ. Βουλευτὴς τὴν διάθεσιν τοῦ χρήματος τῶν δανειστῶν ὑπὸ τοῦ ἀντιπροσώπου αὐτῶν, ἐνῷ τὴν παρ’ ἡμῶν ἀποκρουσθεῖσαν καὶ τεθεῖσαν ἐκποδὼν ἐκχώρησιν προσόδου ἐνθέρμως συνιστᾷ, ὡς μὴ ἐπαγομένην τὸν ἔλεγχον. Οἱ ἐπιδιώκοντες τὸν ἔλεγχον ἄριστον ἐπενόησαν τρόπον πρὸς ἐπικράτησιν αὐτοῦ τὸν χαρακτηρισμὸν ὡς ἐλέγχου τοῦ συστήματος ἡμῶν, δι’ οὗ ὁ ἔλεγχος ἀποκλείεται. Καὶ ἀποκρούουσιν ἐν λόγοις ἄλλοι ἀγορηταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὸν προτεινόμενον ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης ἔλεγχον, τὸν διὰ τῆς διανομῆς τῶν περισσευμάτων ὡρισμένων φόρων· ἀλλὰ καταδικάζοντες τὸ ἀποκλεῖον τὸν ἔλεγχον σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, θὰ διήνοιγον τὴν ὁδὸν πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, ἂν μὴ ἦτο βέβαιον, ὅτι ἡ Βουλὴ παρέχει τὴν ἐμπιστοσύνην αὑτῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ἔργου αὐτῆς. Ἡ περὶ τοῦ ἔργου τούτου συζήτησις, κακῶς διεξαχθεῖσα ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀπέδειξεν ὅμως τὴν πλήρη ἐν αὐτῇ ἀντίθεσιν καὶ σύγχυσιν ἰδεῶν ἐπὶ παντός τοῦ προκειμένου θέματος. Εἰς ἓν μόνον εἶναι σύμφωνος ἡ Ἀντιπολίτευσις, εἰς τὴν ἐπίκρισιν τῶν ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως, οὐχὶ ὡς ἀντιφρονοῦσα ἐπὶ τῶν πραγμάτων, ἀλλὰ διότι προέρχονται αὗται παρ’ ἡμῶν, ὡς προερχομένας δὲ παρ’ ἡμῶν, τὰς καταγγέλλει εἰς τὴν Βουλήν. Καταγγείλασα ὅμως, πρέπει νὰ προκαλέσῃ τὴν ἔκφρασιν γνώμης τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς καταγγελίας, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς πρέπει νὰ ὑποβάλωμεν πρότασιν, προκαλοῦντες τὴν Βουλήν, ἵνα ἐκφρασθῇ θετικῶς, ἐὰν ἔχῃ ἐφ’ ἡμᾶς ἐμπιστοσύνην, ἢ ἐὰν δὲν ἔχῃ ἐφ’ ἡμᾶς ἐμπιστοσύνην.

§26ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θ’ ἀναμιχθῶ ἐπὶ τοῦ κυρίου θέματος, διότι ἁρμοδιώτεροι καὶ καταλληλότεροι εἶναι οἱ κ. κ. Βουλευταὶ Γόρτυνος, Ἀττικῆς καὶ Ἄρτης, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἐπισήμου γλώσσης τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ προέκυψε σκάνδαλον, τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζω πῶς ἡ Βουλὴ ἄφησεν ἀπαρατήρητον. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε τὰ ἑξῆς, τὰ ὁποῖα ὑποκρύπτουσιν ἔγκλημα· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι, ἐνῷ ἀπεκρούσθη παρ’ αὐτοῦ ὁ ἀντιπρόσωπος τῶν ὁμολογιούχων, διὰ τὸ ἀσύμφορον τῆς ἑτοιμαζομένης συμβάσεως κεφαλαιώσεως τῶν δανείων, καὶ τὴν αὐτὴν γνώμην εἶχε καὶ ὁ κ. Ράλλης, αἴφνης οὗτος τὴν πρωΐαν τῆς ἐπιούσης ἤλλαξε γνώμην, καὶ ὑπέγραψε τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως. Ἔκαμε δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μορφασμούς τινας ὑπόπτους. Κατόπιν δὲ, προχωρῶν ὁ κ. Πρωθυπουργός, εἶπεν ὅτι τὴν κατάστασιν ταύτην διεῖπε φιλαρχία καὶ ἰδιοτέλεια. Ταῦτα εἶναι ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα ἀποδίδει ἐπίσημος γλῶσσα εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, καὶ ἢ εἶναι ἀληθῆ, καὶ τότε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὤφειλε καὶ ὀφείλει νὰ τὰ καταδιώξῃ, ἄλλως παραβαίνει τὸ καθῆκόν του, ἢ εἶναι ψευδῆ, καὶ τότε εἶναι συκοφάντης. Παρακαλῶ ὅθεν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ εἴπῃ, τί ἐννοεῖ διὰ τῶν φράσεων τούτων.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρελείψατε μίαν λέξιν πρὸ τῆς λέξεως «ἰδιοτελείας»· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε πολιτικὴν ἰδιοτέλειαν, καὶ τὸ ἐξήγησε μάλιστα.

§28ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διά τινος σχήματος μάλιστα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι τὴν ἄλλην πρωΐαν δὲν γνωρίζει πῶς ὑπεγράφη τὸ διάταγμα τῆς κεφαλαιώσεως.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἤκουσε καλῶς, καὶ δὲν ἔχει ἀνάγκην δικηγόρου.

§30ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Νὰ γείνῃ μικρὰ διακοπὴ, κύριε Πρόεδρε.

§31Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διακοπῆς δὲν ἔχω ἀνάγκην, νομίζω δὲ, ὅτι πρότασις διακοπῆς δὲν εἶναι καὶ ἁρμόζουσα ἐν τῷ μέσῳ τοιαύτης συζητήσεως. Τὸ συμπέρασμα τῶν λόγων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἶναι ἡ προσφυγὴ αὐτοῦ εἰς τὸ ὅπλον, τὸ ὁποῖον κρατύνει τὸν βραχίονα αὐτοῦ, ἡ προσφυγὴ εἰς τοὺς ἀριθμούς. Ἔχει πεποίθησιν ὅτι ὄπισθεν αὐτοῦ οἱ πλείονες τῶν Βουλευτῶν ἐπιδοκιμάζουσι τὰς πράξεις αὐτοῦ, ἐπευφημοῦσι τοὺς λόγους αὐτοῦ. Εἰς τούτους προσφεύγει, ἵνα ἀποκριθῇ πρὸς τὰς αἰτιάσεις καὶ τὰς παραστάσεις, τὰς ὁποίας ἀπευθύνομεν πρὸς αὐτόν. Προσέθηκεν ὅμως εἰς τὸ ὅπλον τοῦτο καὶ ἄλλο ὅπλον, τοῦ ὁποίου συνήθως ποιεῖται χρῆσιν, τὸ ὅπλον τῶν ὕβρεων καὶ τῶν ἀντεγκλήσεων. Βεβαίως δὲν σκοπῶ νὰ καταβῶ εἰς τὸ στάδιον, εἰς τὸ ὁποῖον μὲ προεκάλεσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός· ἐπειδὴ ὅμως ἀξιοῖ, ὅτι αὐτὸς εὗρε τὴν Ἑλλάδα ἐν παρακμῇ οἰκονομικῇ, καὶ ὅτι προσεπάθησε νὰ σώσῃ αὐτήν, χρεωστῶ νὰ ἀναμνήσω εἰς τοὺς ἀκούοντας τὴν ἀληθῆ ἱστορίαν τῶν πραγμάτων, ὡς ταῦτα ἔλαβον χώραν. Ἐν πρώτοις ἐσύγχισε τὰς λέξεις, ἕνεκα τῆς ταραχῆς, ἀπὸ τὴν ὁποίαν κατελήφθη. Ζητεῖ νὰ διακρίνωμεν τὸν ὅρον, τοῦ ὁποίου ἐγὼ ἐποιησάμην χρῆσιν, τὸν ὅρον τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας, ἀπὸ τοῦ ὅρου τὸν ὁποῖον αὐτὸς μετεχειρίσθη, τῆς ἀνεπαρκείας τοῦ χρυσοῦ, ὡσανεὶ διέφερον ἀπ’ ἀλλήλων οἱ δύο οὗτοι ὅροι. Οἱ λέγοντες νομισματικὴν ἀνωμαλίαν τοῦτο ἐννοοῦσι, τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ χρυσοῦ, διότι τὴν νομισματικὴν ἀνωμαλίαν ἐπήνεγκε βεβαίως ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ χρυσοῦ, ἥτις εἶναι ἡ αἰτία τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας. Ἀλλ’ ἐὰν σεῖς, ὅταν ἤλθετε εἰς τὴν κυβέρνησιν κατὰ τὸ 1882, εὕρετε ἀνεπάρκειαν τοῦ χρυσοῦ, ποῖα μέσα μετήλθετε, ἵνα ἄρητε τὴν ἀνεπάρκειαν ταύτην; Ἀνεπάρκεια χρυσοῦ σημαίνει εἰσαγωγὴν χρυσοῦ ὀλιγωτέρου ποσοῦ ἐκείνου, τοῦ ὁποίου ἔχομεν ἀνάγκην, δηλαδὴ σημαίνει ὅτι ἐξάγομεν περισσότερον χρυσὸν ἢ ὅσον εἰσάγομεν διὰ τῶν προϊόντων ἡμῶν. Ποῖα μέσα λοιπὸν μετήλθετε ἵνα ἐλαττώσητε τὸ ἐξαγόμενον ποσὸν τοῦ χρυσοῦ, ἢ ἵνα αὐξήσητε τὸ εἰσαγόμενον ποσὸν τοῦ χρυσοῦ; Ἐνδεδειγμένα ἦσαν τὰ μέσα, δι’ ὧν ἠδύνασθε νὰ μειώσητε ἢ νὰ ἄρητε τὴν ἀνωμαλίαν ταύτην. Ἦσαν αἱ προσπάθειαι πρὸς αὔξησιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, ἤτοι ἡ ἐνίσχυσις τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς. Ποῖον κλάδον τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς ἐνισχύσατε σεῖς, ἀφ’ ἧς ἀνήλθετε κατὰ τὸ 1882 ἐπὶ τὴν ἀρχήν; Οὐδεμίαν ἐνίσχυσιν εἰς οὐδένα κλάδον τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς ἐνομοθετήσατε, ἐξ ἐναντίας ἐξησθενίσατε ἀντὶ νὰ ἐνισχύσητε τὴν ἐθνικὴν παραγωγήν, διότι διὰ τῆς ἀπηνοῦς φορολογίας, ἣν ἐπεβάλετε, ἐξηντλήσατε πάντα τὰ ἀποταμιεύματα τῶν παραγωγῶν. Τί ἀφήκατε εἰς τὰ κιβώτια τῶν παραγωγῶν πλέον, ἵνα οὗτοι διαθέσωσιν αὐτὸ πρὸς ἐπέκτασιν τῆς ἐργασίας των καὶ πρὸς αὔξησιν τῆς παραγωγῆς των; Ἀλλὰ προσέτι, τί ἐπράξατε σεῖς, ἵνα περιορίσητε τὸ ποσὸν τοῦ ἐξαγομένου χρυσοῦ; Οὐδὲν ἐπράξατε· ἐξ ἐναντίας, ἀντὶ νὰ ἐλαττώσητε, ηὐξήσατε τὸ ποσὸν τοῦ ἐξαγομένου χρυσοῦ, διότι συνωμολογήσατε ἀλλεπάλληλα δάνεια ἐξωτερικὰ, καὶ ηὐξήσατε τὸ ποσὸν τὸ ἐξαγόμενον τοῦ χρυσοῦ. Τίς ἄλλος εἶναι ὁ αἴτιος καὶ ὁ ἐργάτης τῆς ὑπαρχούσης νομισματικῆς ἀνωμαλίας, ἐὰν μόνη αὕτη ἐπήνεγκε τὴν πτώχευσιν, ἢ σεῖς αὐτός; Ὅταν εὕρετε ἀνεπάρκειαν χρυσοῦ, ὅταν εὕρετε τὴν παραγωγὴν χρήζουσαν ἐπεκτάσεως καὶ ἀναπτύξεως, ὅταν ἔπρεπε νὰ ἐνισχύσητε αὐτήν, σεῖς ἐξησθενίσατε αὐτὴν διὰ τῆς φορολογίας τῆς ἀπηνοῦς, καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ παραλλήλως ηὐξήσατε τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους πρὸς ἐξαγωγὴν χρυσοῦ. Λοιπὸν ἐνετείνατε, ηὐξήσατε τὴν ἀνωμαλίαν, ηὐξήσατε τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ χρυσοῦ, ἀντὶ νὰ ἄρητε αὐτήν. Καὶ τίνα καλὰ παρήχθησαν ἐκ τῶν μέτρων τούτων τῶν ἀλογίστων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; Παρήχθησαν τὰ καλὰ τῆς στρώσεως τῶν σιδηροδρόμων! Ποίους ἠδυνήθη νὰ κατασκευάσῃ σιδηροδρόμους; Τὸν σιδηρόδρομον Μύλων– Καλαμῶν, ἢ τὸν σιδηρόδρομον Διακοπτοῦ–Καλαβρύτων, ἢ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσης; Καὶ λόγῳ σιδηροδρόμων ἐπεβάλετε εἰς τὴν ῥάχιν τοῦ Κράτους 500 καὶ πλέον ἑκατομμύρια εἰς χρυσὸν, τὰ ὁποῖα ἐδανείσθητε! Ὑπολογίσατε πόσον ηὔξησε τὸ ποσὸν τοῦ ἐξαγομένου χρυσοῦ, ἵνα καταμετρήσητε τὰς ζημίας, τὰς ὁποίας ἐπεφέρατε εἰς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας, ὡς ἂν τοῦτο ἀπειργάζεσθε ἐκ προμελέτης καὶ πρὸς τοῦτον τὸν σκοπὸν εἴχετε ἀναλάβει τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργὸς δὲν εἶπε μόνον τὰς ἀνακριβείας ταύτας καὶ ἄλλας εἶπεν ἀνακριβείας, διότι τὸ πάθος, τὸ ὁποῖον φλέγει τὰ στέρνα του, παρασύρει αὐτὸν νὰ λέγῃ καὶ ὅσα ἀληθῶς δὲν ὑπάρχουσι. Τίς συνέστησε τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων; Ὁ Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, σᾶς εἶπεν ὁ Πρωθυπουργός. Τοῦτο εἶναι ψεῦδος. Δὲν συνέστησα τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων ἐγώ. Κατὰ τὸ 1886, κατὰ τὰς ἡμέρας καθ’ ἃς προσεδόκων ὅτι ἤθελε δράσει ὁ στρατὸς ἡμῶν, καὶ ἤθελεν ἐπιζητηθῆ πράγματι ὁ σκοπὸς τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἐνόουν καλῶς ὅτι εἶχον ἀνάγκην χρυσοῦ, καὶ ὅτι δὲν ἤρκουν τὰ 46 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα εἶχον συγκεντρώσει εἰς τὴν διάθεσίν μου, διότι ταῦτα ἦσαν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια· ἀλλ’ ἐὰν ὁ στρατὸς ἐξήρχετο τῶν ὁρίων, εἶχεν ἀνάγκην χρυσοῦ, καὶ τὴν ἀνάγκην ταύτην συνεῖδον. Ἐζήτησα λοιπὸν παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν ἄδειαν νὰ συνομολογήσω δάνειον 100 ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ ὁ Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, αὐτὸς οὗτος ἐφώρμησε κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγον τότε, παριστῶν ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὕρω δάνειον, ἐὰν δὲν στέρξω νὰ περιληφθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ ἄδεια νὰ ἐκχωρήσῃ τὸ Κράτος καὶ τὴν διαχείρισιν τῶν μονοπωλίων εἰς τοὺς δανειστάς. Διὰ τῆς προτάσεώς του ταύτης μὲ ἐνέβαλε πρὸ διλήμματος, ἢ νὰ ἐπιμείνω νὰ μὴ περιληφθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τοιαύτη ἄδεια, ὅτε, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἐγίγνετο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ τὸ δάνειον, καὶ παρεκωλύοντο ἕνεκα τούτου αἱ στρατιωτικαὶ πράξεις, ἤθελε μὲ καταλογίσει ὡς παραλείψαντα νὰ πράξω ὅ,τι ἔπρεπε νὰ πράξω, ὅπως εὑρεθῇ τὸ δάνειον, ἑπομένως ὡς αἴτιον τῆς ἀποτυχίας, ἥτις ἤθελεν ἐπέλθει ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τοῦ δανείου, ἢ νὰ ἐνδώσω εἰς πρότασιν, τὴν ὁποίαν βεβαίως ἐγὼ δὲν ἐνέκρινον. Οὕτως ἠναγκάσθην νὰ ἐνδώσω, καὶ περιελήφθη ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ ἡ διάταξις, ὅτι ἐπετρέπετο εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐκχωρήσῃ τὴν διαχείρισιν τῶν μονοπωλίων εἰς τοὺς δανειστάς. Ἐξεχώρησα ὅμως ἐγὼ τὴν διαχείρισιν ταύτην; Παντάπασιν· ἐζήτησα ἀληθῶς νὰ συνομολογήσω τὸ δάνειον, συγκαλέσας εἰς σύσκεψιν τὸν διευθυντὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὸν διευθυντὴν τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, τὸν διευθυντὴν τῆς Τραπέζης Κωνσταντινουπόλεως, καὶ τὸν διευθυντὴν τῆς Τραπέζης τῆς Ἰονικῆς, οἵτινες ἔστεργον νὰ μοὶ παράσχωσι τὸ δάνειον· ἐπειδὴ ὅμως οἱ ὅροι, τοὺς ὁποίους μοὶ προέβαλλον, μοὶ ἐφάνησαν ὅτι ἀντέβαινον εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, δὲν ἐδέχθην τὸ προταθέν μοι δάνειον. Πότε δ’ ἐγένετο τὸ δάνειον, καὶ ὑπὸ τίνος ἐξεχωρήθη ἡ διαχείρισις τῶν μονοπωλίων; Τὸ δάνειον τῶν 135 ἑκατομμυρίων συνωμολογήθη ὑπὸ τοῦ Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, ὅτε δὲ συνωμολογήθη τὸ δάνειον τῶν 135 ἑκατομμυρίων, αὐτὸς συνωμολόγησε καὶ τὴν ἐκχώρησιν τῆς διαχειρίσεως τῶν μονοπωλίων εἰς τὴν ὑπάρχουσαν ἑταιρίαν, ἣν αὐτὸς συνέστησε. Καὶ δὲν ἔπραξε μόνον ταῦτα, ἀλλὰ, ἵνα συνομολογήσῃ τὸ εἰρημένον δάνειον τῶν 135 ἑκατομμυρίων, ἔστερξε νὰ ποιήσηται καὶ ἄλλας θυσίας· ὅπως παραδώσωσιν αὐτῷ τὰ ἑκατομμύρια, τῶν ὁποίων εἶχεν ἀνάγκην, παρεχώρησεν εἰς αὐτοὺς καὶ τὴν κατασκευὴν τῶν τριῶν θωρηκτῶν, καὶ ἡ ὑπόθεσις τῆς κατασκευῆς αὐτῶν διεξήχθη οὕτως, ὥστε ἔλαβον χώραν καὶ συμβεβηκότα, τὰ ὁποῖα, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἔφθασαν μέχρι τῆς δικαιοσύνης ξένου Κράτους. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, δέχομαι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὁ Πρωθυπουργὸς προέβαλεν, ἐλπίζω δὲ, ὅτι καὶ οἱ μετ’ ἐμοῦ συνεργαζόμενοι συνάδελφοι, ἴσως καὶ τὰ ἄλλα μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δὲν ἀποστέργουσι νὰ δεχθῶσιν ὡσαύτως τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἤτοι τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, τὸ ὁποῖον αὐτὸς ἔθηκε. Χρεωστῶ ὅμως ἀπὸ τοῦδε νὰ καταγγείλω ὡς μὴ βάσιμα ὅσα εἶπε περὶ τῶν λόγων μου σχετικῶς πρὸς τὴν σύμβασιν τοῦ Λονδίνου καὶ σχετικῶς πρὸς τὰς προτάσεις τῆς εἰσαγωγῆς εἰς τὸ συμβούλιον τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων καὶ ἀλλοδαπῶν. Βεβαίως δὲν περιέχεται ἐν τῷ κειμένῳ τῆς Ἀγγλικῆς συμβάσεως ἡ ῥήτρα, ὅτι θὰ εἰσαχθῶσιν ἐν τῷ διοικητικῷ συμβουλίῳ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων τρεῖς ἀλλοδαποὶ ἀντιπρόσωποι τῶν ὁμολογιούχων τῶν τριῶν Κρατῶν· ἀλλὰ, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, ἡ παραχώρησις αὕτη ζητεῖται νῦν, ὅπως γένηται δυνατὸν νὰ ἐπαναληφθῶσιν αἱ διαπραγματεύσεις, καὶ κατορθωθῇ ἴσως ἡ συνομολόγησις τῆς συμβάσεως ἐκείνης, ἐὰν ὁ Πρωθυπουργὸς ἐξακολουθήσῃ νὰ ὑποστηρίζηται ὑπὸ τῶν πλειόνων, τῶν ὁποίων τὰς ψήφους διαθέτει, δὲν εἶναι δὲ παράξενον νὰ ἐνδώσῃ εἰς προτάσεις τοιαύτας. Ἀλλ’ αὗται αἱ προτάσεις πρέπει νὰ ὑποκύψωσιν εἰς συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ, εἰσὶ δὲ τοιαῦται, ὥστε καὶ αὐτοὶ οἱ μεταδίδοντες εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν τὴν ἐμπιστοσύνην των σήμερον ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ ἀρνηθῶσι νὰ δεχθῶσι συμφωνίαν τῷ ὄντι ἀπαλλοτριοῦσαν τὰ δικαιώματα τοῦ Κράτους, καὶ μειοῦσαν τὰ δικαιώματα τῶν ἐν αὐτῷ πολιτειακῶν ἐξουσιῶν, ἢ ἂν καὶ αὐτοὶ ἤθελον θυσιάσει τὸν ἀνθρωπισμόν των, ἐπιψηφίζοντες τὰς προτάσεις ταύτας, ἐνδεχόμενον εἶναι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, κατανοῶν πάντως ὅτι ἡ Βουλὴ ὑπερέβη τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν της, ἐπιψηφίσασα τοιαύτας προτάσεις, νὰ μὴ θελήσῃ νὰ ἀναγνωρίσῃ τὸ κῦρος τοιαύτης συμβάσεως, ἀφοῦ ἐψηφίζετο ὑπὸ Βουλῆς καθ’ ὑπέρβασιν τῆς ἁρμοδιότητός της. Ἑπομένως ὑπεφαίνετο εἷς κίνδυνος, ὁ κίνδυνος μήπως διὰ λαθροχειρίας ἡ ὑπόθεσις διαφύγῃ τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς, μήπως οἱ ἀλλοδαποὶ κατασταθῇ δυνατὸν νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων ὑπὸ τοὺς εἰρημένους ὅρους διὰ τροποποιήσεως τοῦ καταστατικοῦ αὐτῆς. Διὰ τὰς τροποποιήσεις τοῦ καταστατικοῦ ἀρκεῖ πρὸς ἔγκρισιν βασιλικὸν διάταγμα. Ἐὰν τοιοῦτόν τι ἤθελε τολμηθῆ, δηλῶ ἀπὸ τοῦδε, ὅτι ἐγὼ, ἂν ἤθελον περιέλθει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, θέλω προκαλέσει βεβαίως τὴν ἀκύρωσιν τοιούτου διατάγματος, τὸ ὁποῖον ἀπεμπολεῖ τὰ δικαιώματα τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐζήτησε νὰ εὕρῃ συνεργάτην τῆς πτωχεύσεως ἐμὲ, καὶ ἀνεμνήσθη τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν ἄνευ λόγου τινὸς καὶ ἄνευ ἀνάγκης. Τὴν διάσωσιν τοῦ Ἑλληνισμοῦ αὐτὸς δὲν θεωρεῖ ὡς ἐθνικὴν ἀνάγκην. Ἀπέναντι τῶν κινδύνων, οἵτινες ὑπῆρχον κατὰ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, εἶχε τεθῆ ἓν ὀχύρωμα, ἀσθενὲς μὲν, ἀλλὰ πάντοτε ὀχύρωμα, τὸ ὀχύρωμα τῆς Ἀνατολικῆς Ρωμυλίας. Τὸ ὀχύρωμα τοῦτο ἤρθη καὶ κατελήφθη ὑπὸ τῶν Βουλγάρων. Τὸ συμβεβηκὸς θεωρεῖ ἀνάξιον λόγου, καὶ διὰ τοῦτο θεωρεῖ σπατάλην τὴν δαπάνην ὄχι τῶν 135 ἑκατομμυρίων, ὡς ψευδῶς λέγει, ἀλλὰ τῶν 55 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν κατὰ τὴν ἐπιστρατείαν, ἂν καὶ τὰ 38 ἑκατομμύρια ἐξ αὐτῶν ἦσαν ἀντίτιμον ὑλικοῦ, τὸ ὁποῖον κατηνάλωσεν ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅταν ἐκυβέρνα τὴν Ἑλλάδα. Θεωρεῖ σπατάλην δαπάνην γενομένην ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς πρὸς ἐκπλήρωσιν καθηκόντων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν πρὸς τὴν ἱστορίαν ἡμῶν, ὁ σπαταλήσας 500 ἑκατομμύρια εἰς κατασκευὴν μὴ κατασκευασθέντων σιδηροδρόμων καὶ ὁ παρασχὼν τὴν διαρπαγὴν καὶ τὴν λεηλασίαν τῶν δημοσίων χρημάτων εἰς τὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα ἀνέλαβον νὰ ἐκτελέσωσι τὰ ἔργα ταῦτα. Τὴν πρότασιν περὶ δυσπιστίας μου πρὸς αὐτὸν θέλω ἐπιψηφίσει προθύμως.

§32ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι γνωστὴ ἡ τακτικὴ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως τὰ ζητήματα τῆς οὐσίας, καὶ ὅταν ταῦτα ἀφορῶσιν ὕψιστα συμφέροντα τοῦ τόπου, μεταβάλλῃ εἰς ζητήματα καθαρῶς προσωπικά. Διὰ τῆς μεταβολῆς ταύτης ἀποφεύγει τὴν πλήρη συζήτησιν τῶν οὐσιαστικῶν ζητημάτων. Σήμερον ὅμως δὲν ἠδυνήθη ν’ ἀποφύγῃ καὶ τὴν οὐσιαστικὴν συζήτησιν. Ἀνεγνώρισεν ὅτι εἶχε καθῆκον νὰ ἀπαντήσῃ καὶ ἐπὶ οὐσιαστικῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα θίγουσιν ἀμέσως τὴν προσωπικὴν αὐτοῦ εὐθύνην. Ἠθέλησε νὰ συζητήσῃ τὸ ζήτημα τοῦ ἐλέγχου, τὸν ὁποῖον ζητεῖ νὰ ἐπιβάλῃ ἐπὶ τῆς Ἑλλάδος διὰ τῆς συμβάσεως, ἣν ὑπέγραψεν ἐν Λονδίνῳ διὰ τοῦ ἐκεῖ ἐπιτετραμμένου τῆς Ἑλλάδος. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἰσέλθω εἴς τινας λεπτομερείας, τὰς ὁποίας χθὲς ἀπέφυγον. Παραδέχεται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὑπάρχει ἔλεγχος, ὁσάκις ὑπάρχῃ ἐκχώρησις προσόδων, ἀρνεῖται δὲ ὅτι ἐν τῇ συμβάσει τῇ μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν Ἄγγλων ὁμολογιούχων ὑπάρχει ἐκχώρησις εἰσπράξεων. Εἰς τὸ ἄρθρον 4 τῆς συμβάσεως ταύτης ῥητῶς ἀναφέρεται, ὅτι αἱ πρόσοδοι μεταβάλλονται εἰς ἰδιοκτησίαν τῶν δανειστῶν, ἅμα εἰσπραχθῶσι. Τοῦτο βεβαίως ἀποτελεῖ ἐκχώρησιν, καὶ ἡ ἐκχώρησις προσόδων, κατὰ τὴν ἰδίαν ὁμολογίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐνέχει τὴν ἰδέαν τοῦ ἐλέγχου. Ἀλλὰ πλὴν τοῦ ἄρθρου 4, τὸ ἄρθρον 10 τῆς αὐτῆς συμβάσεως ὑποβάλλει εἰς τὸν ἔλεγχον καὶ εἰς τὴν ἀπόφασιν ξένων ὁμολογιούχων πράξεις ἀφορώσας τὴν κυριαρχίαν καὶ τὴν ἐλευθέραν ἐνέργειαν τοῦ Κράτους. Οὐδεὶς ἀμερολήπτως ἐξετάζων τοὺς ὅρους τούτους τῆς συμβάσεως δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ ὅτι διὰ τῆς θύρας αὐτῶν ὁ ξένος ἔλεγχος εἰσέρχεται παρ’ ἡμῖν. Ἀβάσιμον δὲ εἶναι τὸ λεχθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἐν τῇ ἰδέᾳ, ἣν ἐγὼ ἀνέπτυξα χθές, τῇ ἰδέᾳ δηλ. τῆς διανομῆς τῶν περισσευμάτων τῶν ὑπεγγύων ἐσόδων, δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἔλεγχος. Ὅπως πεισθῇ δὲ περὶ τούτου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, συνιστῶ εἰς αὐτὸν νὰ μάθῃ τί ἐγένετο ἐν Πορτογαλίᾳ. Ἡ Πορτογαλία, ἥτις ῥητῶς ἀπέκρουσε καὶ τὴν ἐκχώρησιν ἐσόδων καὶ πᾶσαν ἐπέμβασιν ἐν τῇ ἀπολύτῳ αὐτῆς κυριαρχίᾳ καὶ ἀνεξαρτησίᾳ, παρεδέχθη τὴν διανομὴν τῶν αὐξήσεων ὡρισμένων ἐσόδων. Διὰ κανονισμοῦ δὲ ἐπὶ τοιαύτῃ βάσει τοῦ δημοσίου αὐτῆς χρέους μετὰ τὴν πτώχευσίν της, ἡ Πορτογαλία κατώρθωσεν ἄνευ ξένου ἐλέγχου νὰ θέσῃ νέας βάσεις τῆς πίστεως αὐτῆς. Τὴν πρότασιν δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν φέρομεν ἡμεῖς. Ὅσα εἴπομεν κατὰ τῆς πορείας αὐτῆς ἐν ταῖς διαπραγματεύσεσιν, ὅτι αὕτη κατέῤῥιψεν ἠθικῶς τὴν ὑπόληψιν τῆς Ἑλλάδος καὶ ἔβλαψε καιρίως τὰ ὑλικὰ καὶ ἠθικὰ αὐτῆς συμφέροντα, τοιαύτην ἔχουσιν ἔννοιαν. Ὄχι μόνον δὲν ἀποκρούομεν τὴν ψηφοφορίαν περὶ μὴ ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ ἂν αὕτη δὲν ἔφερεν τοιαύτην, ἠθέλομεν φέρει ἀπ’ εὐθείας ἡμεῖς.

§33ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Αὔριον, αὔριον.

§34ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ τελειώσωμεν ἀπόψε.

§35ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν εὐρύτητα, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἡ συζήτησις, καὶ μετὰ τὰς αἰτιάσεις, τὰς ὁποίας ἀπηύθυνον διακεκριμένα μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν διαπραγματεύσεων, βεβαίως ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἀποφανθῇ...

§36ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Δὲν ἔληξεν ἡ συζήτησις.

§37ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. .. Κατὰ συνέπειαν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τὴν ἑξῆς πρότασιν: «Ἡ Βουλή, μετὰ τὰ λεχθέντα, ἐπιδοκιμάζουσα τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.»

§38ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Δὲν ἔληξεν ἡ συζήτησις.

§39ΔΑΛΛΑΣ. Μὲ προεκάλεσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς νὰ μὴ διακόπτω, ἀλλὰ νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ συζητουμένου ζητήματος. Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι δὲν ἠσχολήθην εἰς μελέτας οἰκονομολογικὰς, ἀλλὰ τοῦτο οὐδένα, νομίζω, ἐκ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους ἀποκλείει, ἀλλ’ οὔτε καὶ τὸν ἐλάχιστον πολίτην, νὰ μορφόνῃ γνώμην περὶ τῆς πορείας τῶν κυβερνώντων αὐτὸν, ὅπως δὲν ἀποκλείει π. χ. καὶ αὐτὸν τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, τὸν προκαλέσαντά με νὰ ὁμιλήσω, δὲν ἀποκλείει καὶ τοῦτον, καίτοι μὴ οἰκονομολόγον, νὰ ἔχῃ γνώμην οἰκονομολογικὴν καὶ νὰ ψηφίζῃ ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, χωρὶς νὰ ἀγορεύῃ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ζητημάτων, καίτοι μακρὰ πολιτευόμενος ἔτη· δὲν ἀποκλείει καὶ αὐτοὺς τοὺς Ὑπουργοὺς, τοὺς συναδέλφους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, χωρὶς νὰ ἦναι οἰκονομολόγοι, νὰ ὁμιλοῦν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ζητημάτων, νὰ ἔχουν γνώμην ἀντίθετον ἡμῶν, ὅπως καὶ πάντα ἄλλον, ὡς εἶπον, Βουλευτὴν ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης ἢ ἐκείνης. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος ἐνόμισεν, ὅτι ἡ διακοπή μου ἐκείνη ἦτο ἀνάρμοστος. Ἐγὼ, Κύριοι, δὲν εἶπον ἄλλο τι, εἰμὴ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀκριβῶς πᾶς τις ἐξ ἡμῶν, μηδὲ τῶν κυβερνητικῶν ἐξαιρουμένων, λέγει κατὰ συνείδησιν, καὶ τὸ ὁποῖον ἐπαναλαμβάνει τὸ ἔθνος ὁλόκληρον, ὅταν ἀκούῃ τοὺς λόγους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, πληγεὶς βαθέως ἐκ τῶν σθεναρῶν ἀγορεύσεων τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἠναγκάσθη νὰ εἴπῃ, ὅτι μετέρχεται τὴν ὁποίαν μετῆλθε γλῶσσαν, διότι τὸ ὕφος τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἠνάγκασεν αὐτὸν εἰς τοῦτο, καὶ ἐντείνων εἰς τὴν διαπασῶν τὴν φωνὴν αὐτοῦ, ἐπανελάμβανε τὰς τερατολογίας αὐτοῦ τὰς παλαιὰς περὶ οἰκονομιῶν καὶ ἰσοζυγίων κλπ. Ἐγὼ δὲ διακόψας προσέθεσα, ὅτι οἱ λόγοι του ἀπαντοῦν εἰς τοὺς λόγους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι τὸ ὕφος του δικαιολογεῖται ἐκ τοῦ ὕφους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ δὲν δικαιολογεῖται ὑπὸ τῶν πραγμάτων. Ἱκανὸν ἦτο τοῦτο νὰ ἐξεγείρῃ τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι πάντοτε ἀγανακτεῖ, ὅταν τῷ προβάλλωνται τὰ πράγματα, καὶ μνησικακῶν ἠθέλησε νὰ συγχίσῃ τὸ ὄνομά μου μετὰ τῶν διαπραγματεύσεων τοῦ Ὀρνστάϊν. Ἐάν τις συνέδεε τὸ ὄνομα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ μετὰ χρηματιστῶν, εἴτε ὅταν οὗτος ἦναι ἐν τῇ Κυβερνήσει, εἴτε ὅταν ἦναι μακρὰν αὐτῆς, διὰ τοῦτο οὐδόλως πρέπει νὰ ταράσσηται, διότι τῷ ἀποδίδει ἰδιότητα, σχέσεις, αἵτινες δὲν ἀπέχουσι πολὺ ἀπ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ τὸ νὰ συνδέῃ τὸ ὄνομά μου μετὰ τῶν διαπραγματεύσεων τοῦ Ὀρνστάϊν, δὲν λέγω ὅτι εἶναί τι ἀνάρμοστον ἐν τῇ συγχύσει ταύτῃ, ἀλλ’ οὕτω λεγόμενον δὲν προσήκει εἰς ἐμὲ, προσήκει εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν ἀκόμη, ὅτι δὲν δίδει σημασίαν εἰς τοὺς διακόπτοντας ἐντεῦθεν· τουλάχιστον τοιοῦτόν τι ὑπῃνίξατο. Βεβαίως ἡμεῖς δὲν ἔχομεν δι’ αὐτὸν ἀριθμητικὴν ἀξίαν, οὐδὲ τὰς σοφὰς οἰκονομολογικὰς γνώσεις αὐτοῦ, ἀλλ’ οὐδέτερον ἐζήλωσα. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι οὐδέποτε ἤθελον εὐχηθῆ νὰ ἔχω τοιαύτας γνώσεις, αἵτινες εἰς τοιαύτην κατάστασιν ἔφερον τὸ ἔθνος (γέλωτες). Δὲν ἔπρεπε, Κύριοι, κρυπτόμενος ὄπισθεν τῶν ἀριθμῶν τούτων (δεικνύει τὴν δεξιὰν) ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἐπικαλῆται τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς χώρας, ὡς παρακολουθοῦσαν καὶ ὑποστηρίζουσαν τὰ ἔργα αὐτοῦ. Ἂν εἶχε πεποίθησιν εἰς τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς χώρας, δὲν ἔπρεπε νὰ προσπαθῇ νὰ συγκρατῇ πλειοψηφίαν δι’ ὧν μέσων πάντες γνωρίζομεν (θόρυβος).

§40ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Τί ἐννοεῖ; τί ἐννοεῖ;

§41ΔΑΛΛΑΣ. Ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὸ σθένος ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὸν λαὸν, καὶ ὄχι νὰ παραποιῇ καὶ πλαστογραφῇ τὴν θέλησιν αὐτοῦ.

§42ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ἐπίστευον ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἤθελε καταστήσει ζήτημα ἀριθμῶν τὸ σπουδαιότερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον σήμερον ὑφίσταται ἐν Ἑλλάδι. Ἂν ἐνομίσατε, κύριε Πρωθυπουργὲ, ὅτι δύνασθε διὰ πλειοψηφίας ἀριθμοῦ τινος Βουλευτῶν ἀσθενεστάτης νὰ λάβητε ἔγκρισιν εἴτε παρελθούσης ἐνεργείας ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, εἴτε μελλούσης, πολὺ πλανᾶσθε. Ἂν ὁ κ. Βουλευτὴς Γορτυνίας εἶχε τὴν ἁβρότητα νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι, ἂν διεπράξητέ τι σχετικὸν πρὸς τὰ λεχθέντα καὶ διὰ τὰ ὁποῖα κατηγόρησεν ὑμᾶς, ἁπλῶς καὶ μόνον θέλει ἀκυρώσει τὰ διαπραχθησόμενα παρ’ ὑμῶν, ἐγὼ θὰ σᾶς εἴπω καθαρώτερα, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν θὰ σᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ θέσητε χεῖρα ἀσεβῆ ἐπὶ τῶν ἐλευθεριῶν αὐτοῦ. Τὸ λέγω καὶ ἐλπίζω ὅτι λίαν προσεχῶς θὰ ἀποδείξῃ ὁ θερισμὸς ὑμῶν τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων ἡμῶν (θόρυβος).

§43ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ δεξιῶν). Ὅλο μὲ τὸν λαὸν μᾶς φοβερίζετε! (θόρυβος).

§44ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Σᾶς ἀπειλοῦμεν δι’ ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἔχομεν μεθ’ ἡμῶν. Διὰ τίνος θέλετε νὰ σᾶς ἀπειλήσωμεν; διὰ τῆς Αὐλῆς, ἥτις σᾶς ἐμπιστεύεται καὶ σᾶς προστατεύει, ἢ διὰ τῶν χρηματιστῶν, οἵτινες ἀναφανδὸν καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς σᾶς ὑποστηρίζουσι; (θόρυβος). Σᾶς βεβαιῶ, Κύριοι, ὅτι δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ θέματος, διότι ἤλπιζον, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς δὲν ἤθελεν ἐπιζητήσει ψῆφον πρὸς ἔγκρισιν τῶν πεπραγμένων, διότι φοβοῦμαι, ὅτι ἡ αἴτησις τῆς ψήφου ὑμῶν καλύπτει ἔγκρισιν παρελθόντων καὶ μελλόντων, καὶ ἐπειδὴ ἔχω πεποίθησιν ἐπὶ τὸν πατριωτισμὸν ὑμῶν ὁπωσδήποτε, ὀφείλω κατὰ καθῆκον νὰ διαμαρτυρηθῶ, καὶ συγχρόνως νὰ σᾶς ὑποδείξω ποῖον κίνδυνον διατρέχετε, ἂν ψηφίσητε τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε διὰ τοῦ κ. Καραπαύλου ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀρνηθεὶς νὰ καταθέσῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα πρὸς τὸν συμβιβασμὸν, εἴδατε ὅτι περιωρίσθη εἰς τὴν κατάθεσιν μιᾶς συμφωνίας καί τινων ἄλλων ἐγγράφων· ἡ συμφωνία αὕτη δὲν ἀφορᾷ παρὰ ἁπλῶς καὶ μόνον εἰς τὸ ποσοστὸν τῶν τόκων καὶ χρεωλυσίων, τῶν ἀποδοτέων πρὸς τοὺς δανειστάς· ὅλα τὰ ἄλλα τὰ σχετικὰ ἀφορῶσιν εἰς τὴν ἀλληλογραφίαν μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἐπιτροπειῶν τῶν ὁμολογιούχων. Ἠθελήσαμεν νὰ γνωρίσωμεν τὰς λεπτομερείας τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν, οὐδεμίαν δ’ ἔχομεν βάσιν ἐπίσημον, καθόσον τῆς ἀλληλογραφίας τῆς διπλωματικῆς οὔτε μέρος ἐλάχιστον κατέθεσεν· ἐκ τῆς ἰδιωτικῆς μόνον κατά τι φωτιζόμεθα, διότι ῥητῶς ἐν τοῖς ἐγγράφοις τούτοις, τοῖς τύπον μάλιστα ἔχουσι διπλωματικὸν, ῥητῶς ἀναφέρουσιν οἱ ἐπίτροποι τῶν ὁμολογιούχων, ὅτι ἀπαιτοῦσι τοιαύτας ἐγγυήσεις, αἱ ὁποῖαι βεβαίως συνεπιφέρουσι τὴν μείωσιν τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τῆς χώρας καὶ τὴν ὑποβολὴν αὐτῆς εἰς τὸν ξενικὸν ἔλεγχον. Βεβαίως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπέκρουσε τοιαύτην ἐπέμβασιν, τοιαύτην τῆς κυριαρχίας μείωσιν ἐν ταῖς ἀπαντήσεσιν αὐτοῦ, καὶ αἱ ἐπιτροπεῖαι διατείνονται, ὅτι οὐδὲν τοιοῦτον ζητοῦσιν· ἀλλ’ ἀτυχῶς διὰ τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν διέπραξεν ἐν Λονδίνῳ, ἀποδεικνύει εἴτε ὅτι δὲν ἐκτιμᾷ ἀκριβῶς τὴν μείωσιν τῆς κυριαρχίας τῆς χώρας καὶ τὸν ξενικὸν ἔλεγχον, εἴτε ὅτι εἶναι ἐναντίος τῆς μειώσεως τῆς κυριαρχίας καὶ τῆς ἐπιβολῆς τοῦ ξενικοῦ ἐλέγχου ἐν λόγοις μόνον, ἐνῷ διὰ τῶν πραγμάτων ἐπιβάλλει ἢ ἀνέχεται ἱεροκρυφίως ἀμφότερα. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης σᾶς ὑπέδειξε σημεῖά τινα, καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἐπίσης ἕτερα σημεῖα τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν ἐπισήμως δὲν ἀνεγνώρισεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ προεῖπε, καὶ διὰ τῆς ψηφοφορίας τῆς σήμερον καὶ διὰ τῆς ὁμιλίας του καὶ διὰ δημοσιεύσεως εἰς τὴν κατ’ ἐξοχὴν φίλην αὐτῷ ἐφημερίδα ὑποδηλοῖ, ὅτι θεωρεῖ ταύτην ὄχι μόνον ὡς πρόδρομον, ἀλλ’ ὡς εὐρεῖαν λεωφόρον, ἐπὶ τῆς ὁποίας ὀφείλει πᾶσα Κυβέρνησις νὰ κανονίσῃ τὰ τοῦ συμβιβασμοῦ (ἀναγινώσκει): «...Ἐκτὸς αὐτῶν, ἔχομεν σειρὰν διαπραγματεύσεων, κατὰ τὰς ὁποίας καὶ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκ μέρους τῶν δανειστῶν σαφῶς διετυπώθησαν αἱ ἑκατέρωθεν περὶ τοῦ συμβιβασμοῦ ἐπικρατοῦσαι ἰδέαι, καθ’ ἃς ἡ ὁδὸς ἐκαθαρίσθη ἀπὸ πολλὰς ἀκάνθας καὶ προσκόμματα καὶ ἔχομεν ἀκόμη ἐπίσημα κείμενα συμφωνιῶν ὄχι μόνον πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν κομιτάτων τοὺς ἀποδοκιμασθέντας ὑπὸ τῶν ἐντολέων των, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ Ἀγγλικὸν κομιτᾶτον, τὸ ὁποῖον αἱ τελευταῖαι εἰδήσεις τῶν εὐρωπαϊκῶν φύλλων παριστῶσιν ὡς ἐμμένον ἀμετακλήτως εἰς αὐτήν...» (αὐτὴν ταύτην τὴν Ἀγγλικὴν σύμβασιν, ἣν χθὲς καὶ σήμερον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπεκάλει ἀνύπαρκτον, ἄκυρον, καὶ τὴν ὁποίαν ὁμολογεῖ καὶ ἀναγνωρίζει ἐν τῇ ἐφημερίδι αὐτοῦ ὡς ἀμετάκλητον!) Ἀκούσατε ἀκόμη, παρακαλῶ (ἀναγινώσκει): «... Οἱ ἀμερολήπτως καὶ ἀπαθῶς κρίνοντες τὰ πράγματα ἐννοοῦν, ὅτι ταῦτα ἀποτελοῦσι πλέον ἢ τὸ ἥμισυ τοῦ ὅλου, καὶ ὅτι σήμερον ἡ στενὴ καὶ δύσβατος ἀτραπός, ἡ φέρουσα πρὸ ἓξ μηνῶν εἰς τὸν συμβιβασμόν, ηὐρύνθη εἰς λεωφόρον εὔβατον, διὰ τῆς ὁποίας ἁπλοῦν ζήτημα χρόνου εἶναι ἡ διάβασις τῶν δανειστῶν, ὁδηγουμένων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ λεωφόρος αὕτη ἐχαράχθη μὲ τόσην ἐπιμέλειαν (!), τόσην μεθοδικότητα (!), τόσην δεξιότητα (!), ὥστε καὶ ἂν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἦτο δυνατὸν ν’ ἀνατραπῇ, ἡ διάδοχος αὐτῆς δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ ἐντὸς αὐτῆς νὰ εἰσέλθῃ, ταύτην ν’ ἀκολουθήσῃ καὶ δι’ αὐτῆς νὰ φθάσῃ πρὸς τὸ τέρμα!»

§45ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος τὰ γράφει αὐτά;

§46ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ ἐφημερὶς ἡ διερμηνεύουσα τὰς γνώμας τῆς Κυβερνήσεως. Σεῖς δὲ γνωρίζετε, ὡς καὶ πολλοὶ τῶν φίλων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὸν τρόπον τῆς ἀρθρογραφίας τῆς ἐφημερίδος ταύτης. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ ἄλλα πολυποίκιλα τῆς ἀξιολόγου ταύτης ἐφημερίδος, ἀγνοῶ τί συμβαίνει· γνωρίζω ὅμως, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὰ τῆς κυρίας ἀρθρογραφίας ἔχει τοσαύτην γνῶσιν, ὅσην ἔχετε σεῖς, ὅταν ὑπαγορεύητε καὶ γράφει ἄλλος μίαν ἐπιστολήν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπαγγέλλει πρὸς ὑπάλληλόν τινα οὐσιώδη μέρη τοῦ ἄρθρου, ὁ δὲ πολύτιμος συνεργάτης αὐτοῦ, ὡς φωνογράφος, ἀποτυπῶν ἐν τῇ μνήμῃ του τὰ λεχθέντα, μεταβαίνει εἰς τὸ γραφεῖον τῆς ἐφημερίδος καὶ γράφει τὰ κύρια ἄρθρα. Γνωρίζετε τὸ πρόσωπον αὐτὸ πολὺ καλά. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διατείνεται, ὅτι δὲν ἀναγνωρίζει τὴν ὑπάρχουσαν σύμβασιν, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου τὴν ὑποδεικνύει ὡς πρότυπον κυβερνητικῆς ἐπιτυχίας! Ἔκαμα δὲ χρῆσιν τῆς συμβάσεως μετὰ τοῦ Ἀγγλικοῦ κομιτάτου, διότι αὕτη καὶ μόνη δύναται νὰ χρησιμεύσῃ, ὅπως ἀνεύρωμεν τὴν μέλλουσαν σύμβασιν, καὶ οὐχὶ τὸ κείμενον, τὸ ὁποῖον παρέσχεν εἰς ἡμᾶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡς συμφωνίαν, ὡς σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν ἔχω κἀμμίαν δυσκολίαν νὰ ἀποδεχθῶ εἴτε ὡς συμφωνίαν εἴτε ὡς μὴ συμφωνίαν,—μοὶ εἶναι ἀδιάφορον,—ἀλλὰ τὴν ὁποίαν ῥητῶς τὸ ἔγγραφον, οὐχὶ δὲ τὸ κείμενον τῆς συμφωνίας, ἀλλὰ τὸ ἔγγραφον τὸ διαβιβαστικὸν αὐτῆς πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν χαρακτηρίζει ἄλλως (ἀναγινώσκει): «Athènes le 22/10 Juillet 1894. «Monsieur le Président du Conseil. «J’ ai l’ honneur de transmettre ci joint à V. E. un des deux exemplaires du document devant servir comme base pour l’ arrangement définitif et dûment signé par moi et mes deux collègues. «STAEVIE.» «Διαβιβάζει, λέγει, τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις τῆς συμβάσεως». Ἡ βάσις τῆς συμβάσεως ἀποτελεῖται ἀπὸ ἕνα ὅρον,—ἰδοὺ ἡ ἀποτελουμένη συμφωνία.—Ἀνοίγετε καὶ τί βλέπετε; Ὅτι πρόκειται ἁπλῶς καὶ μόνον περὶ τοῦ ποσοστοῦ τῆς ἀποδόσεως εἰς τοὺς ὁμολογιούχους. Ἄν θὰ δώσῃ δηλαδὴ τὸ διπλάσιον 30, ἢ 32, ἢ 35, ἢ 40% ἐκ τῶν ὀφειλομένων. Ἀλλ’ ὡς ἠκούσατε πάντων τῶν προλαλησάντων καὶ ὡς γνωρίζετε πάντες, δὲν πρόκειται κυρίως περὶ τοῦ ποσοστοῦ τοῦ ἀποδοτέου εἰς τοὺς ὁμολογιούχους· ὡς πρὸς τοῦτο ἡμεῖς πάντοτε ἐφρονήσαμεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐντίμως ὀφείλει νὰ δώσῃ ὅσα δύναται περισσότερα εἰς νόμισμα τοῦ Κράτους. Πρόκειται κατὰ πρῶτον λόγον περὶ τῶν ἐγγυήσεων, τὰς ὁποίας θὰ παράσχητε, περὶ τῆς ἀσφαλείας τῆς πληρωμῆς τοῦ ποσοστοῦ τούτου. Καὶ οὐχὶ μόνον περὶ τῆς πληρωμῆς, ἀλλὰ ῥητῶς ἐκφράζονται αἱ ἐπιτροπεῖαι ἐν ἑτέρῳ ἐγγράφῳ, τὸ ὁποῖον ἐπισήμως κατέθεσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην, λέγουσι, μόνον νὰ μᾶς βεβαιώσητε καὶ μᾶς παράσχητε ἐγγυήσεις, ὅτι θὰ μᾶς πληρώσητε· ἐννοοῦμεν νὰ μᾶς παράσχητε τοιαύτας ἐγγυήσεις, ὥστε νὰ ἔχῃ ἡ Ἑταιρία «l'administration de ces revenus, la centralisation des produits et le mouvement des fonds destinés au service de la dette», νὰ ἔχῃ δηλαδὴ ἡ Ἑταιρία τὴν διοίκησιν τῶν ἐσόδων τούτων, τὴν συγκέντρωσιν τοῦ προϊόντος αὐτῶν καὶ τὴν κίνησιν τῶν κεφαλαίων τῶν προωρισμένων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων. Ἡ Κυβέρνησις θέλει ἀπαλλοτριώσει ἑαυτὴν τῶν ἐσόδων τῶν ὁρισθησομένων εἰς ἀσφάλειαν τοῦ χρέους. (Il importe donc que le gouvernement soit dessaisis des revenus affectés à la garantie de la dette). Ταῦτα ἐν τῷ ἐγγράφῳ ῥητῶς ἐκφράζουσιν αἱ ἐπιτροπεῖαι, πρὸς τὰς ὁποίας ἐπισήμως συνηλλάχθη ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§47ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ μεταφραστὴς δὲν εἶναι πιστός. Δὲν εἶναι ἀκριβὴς ἡ μετάφρασις.

§48ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Διατί; Δὲν μεταφράζετε, παρακαλῶ, σεῖς; Μεταφραστὴς εἶναι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία μᾶς ἔδωκεν αὐτὰ τὰ ἔγγραφα. Καὶ μάλιστα λέγουν ῥητῶς αἱ ἐπιτροπεῖαι εἰς τὸ τελευταῖον ἔγγραφον, ὅτι, «ἂν πρόκηται νὰ μὴ μᾶς παράσχητε αὐτά, τὰ ὁποῖα ζητοῦμεν, δηλαδὴ τὴν πλήρη ἀσφάλειαν διὰ τὴν πληρωμὴν, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ ὅτι δὲν θὰ καταστῇ ποτε δυνατὸν εἰς τὸ μέλλον νὰ συμβῇ ὅ,τι συνέβη σήμερον ὅσον ἀφορᾷ τὰ δάνεια ταῦτα, δηλαδὴ ὅτι θὰ περιορίσητε ὑμᾶς αὐτοὺς αἰωνίως, καὶ ὅτι δὲν θὰ δύνασθέ ποτε νὰ νομοθετήσητε καὶ νὰ ἐπαναλάβητε ὅ,τι ἐπράξατε κλπ.» Εἶναι ῥητὴ ἡ φράσις (ἀναγινώσκει) «... et organisée par les porteurs de manière à rendre impossible une nouvelle interruption du fonctionnement contractuel des garanties»· δηλαδὴ σᾶς λέγουν ῥητῶς: «ἐννοοῦμεν νὰ δεσμεύσητε ὑμᾶς αὐτοὺς οὕτως, ὥστε νὰ μὴ ἦναι δυνατὸν πλέον νὰ ἐπαναληφθῇ ὅ,τι σήμερον πράττετε». Δύνασθε νὰ δεσμεύσητε τὸ Κράτος ἀπὸ τοῦ κυριαρχικῶς πράττειν ὅ,τι δικαιοῦται νὰ πράξῃ; Δύνασθε νὰ περιορίσητε τὸ Κράτος νὰ μὴ δικαιοῦται νὰ νομοθετήσῃ; Βεβαίως δὲν δύνασθε. Ὁ ἴδιος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δημοσίᾳ εἰς πολλὰς περιστάσεις ἐβεβαίωσεν, ὅτι οὔτε ἡ Βουλὴ οὔτε ἡ Ἐθνοσυνέλευσις αὐτὴ δύναται νὰ ψηφίσῃ πράξεις περιοριστικὰς τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων ἐλευθέρου Κράτους. Θ’ ἀποτελέσῃ ἡ σύμβασις ἡ μέλλουσα περιορισμὸν τῶν δικαιωμάτων τῶν κυριαρχικῶν καὶ θὰ περιλαμβάνῃ τὸν ξενικὸν ἔλεγχον; Ἄν γένηται σύμβασις τοιαύτη, οἷα ἐγένετο ἐν Λονδίνῳ, βεβαίως, Κύριοι· διότι καὶ εἰς ὁμάδα ἀλλοδαπῶν, εἰς τὸ συμβούλιον τῶν ξένων ὁμολογιούχων ἐν Λονδίνῳ (the council of foreign bondholders), εἰς αὐτοὺς καὶ μόνους δίδετε τὸ δικαίωμα νὰ δεχθῶσιν ἢ νὰ μὴ δεχθῶσι, νὰ ἐπιτρέψωσι δηλαδὴ ἢ ν’ ἀπαγορεύσωσιν οἱανδήποτε νομοθετικὴν μεταβολὴν ἐν Ἑλλάδι, ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἐκχωρούμενα εἰς ἀσφάλειαν ἔσοδα εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων. Εἶναι ῥητὸς ὅρος τῆς συμβάσεως τοῦτο, ναὶ ἢ ὄχι;

§49ΣΤΕΦΑΝΟΥ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἶναι ὑπὲρ ἡμῶν.

§50ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ θεωρεῖτε ὑπὲρ ἡμῶν σεῖς. Ἢ προσποιεῖσθε, ἢ δὲν ἐννοεῖτε τί ἐπράξατε. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, μοὶ ἐνθυμίζετε, ὅτι παρέστητε εἰς διαπραγματεύσεις, εἰς τὰς ὁποίας οὐδέποτε ἔπρεπε νὰ παραστῆτε, διότι οὐδεμίαν εἴχατε θέσιν. Μόνον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε θέσιν ἐκεῖ.

§51ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Δὲν δύνασθε νὰ τὸ κρίνητε σεῖς.

§52ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ κρίνω ἐγώ, διότι ἔχω δικαίωμα νὰ τὸ κρίνω, διότι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἑνὸς Κράτους οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν μὲ διαπραγματεύσεις ἐμπορικὰς ἢ χρηματιστικὰς μετὰ ἰδιωτῶν. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι εἰς τὴν θέσιν του, ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν ἔχει κἀμμίαν θέσιν, διότι μεταβάλλει ἀμέσως εἰς διπλωματικὰς τὰς διαπραγματεύσεις, καὶ δημιουργεῖ, πρὸς μέγαν ἐθνικὸν κίνδυνον, διεθνεῖς ὑποχρεώσεις (ἀναγινώσκει): «Ἂν ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ κανονισμὸς τοῦ κυμαίνοντος χρέους ἢ μέτρα ληπτέα πρὸς βελτίωσιν τοῦ συναλλάγματος δὲν ἦτο ἐφικτὸν νὰ πραγματοποιηθῶσιν, ἀνεξαρτήτως τοῦ παρόντος διακανονισμοῦ, οὐδεμία συμφωνία συνεπαγομένη ἀφαίρεσιν ἐκ τοῦ προϊόντος τῶν ὡρισμένων προσόδων θὰ ἠδύνατο νὰ τελεσθῇ ἄνευ προηγουμένης συμφωνίας μετὰ τοῦ συμβουλίου τῶν ξένων ὁμολογιούχων.» Ἔχει λοιπὸν τὸ veto τὸ συμβούλιον τῶν ξένων ὁμολογιούχων ἐν Λονδίνῳ, ναὶ ἢ ὄχι; Δύνασθε νὰ νομοθετήσητε σεῖς, τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ καὶ ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων, ἄνευ τῆς ἀδείας τῶν ὁμολογιούχων τοῦ Λονδίνου, τοῦ Βερολίνου, τῶν Παρισίων; Ὄχι. Δὲν θὰ δύνασθε. Πρέπει οἱ Ἄγγλοι ἐν Λονδίνῳ νὰ συνέλθωσι, νὰ σκεφθῶσιν, ἂν σεῖς δύνασθε, οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, οἱ νομοθέται, ἂν ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων δύνανται, νὰ νομοθετήσωσιν ἐν Ἑλλάδι περὶ τῶν Ἑλληνικῶν οἰκονομικῶν! Εἶναι περιορισμὸς αὐτόδηλος; Εἶναι veto ὑπὸ τοῦ Κράτους διδόμενον εἰς ξένους, ναὶ ἢ ὄχι; Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν λεχθέντων παρὰ τῶν προηγουμένων συναδέλφων, ἔχω καθῆκον νὰ ὑποδείξω καὶ ἐλάττωμα τῆς συμβάσεως, κατ’ ἐμὴν γνώμην, καίριον, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἔδοσε προσοχήν· διότι βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ ἀποδώσω εἰς αὐτὸν κακὴν πρόθεσιν, ὅτι ἐσκεμμένως ἐπιδιώκει τὴν δέσμευσιν τῆς Ἑλλάδος καὶ τὸν στιγματισμὸν τῆς ἰδίας αὐτοῦ ἱστορίας, ἢ τοῦ ἰδίου αὐτοῦ ὀνόματος, διότι βεβαίως εἰς τὸ μέλλον ἐν Ἑλλάδι ἐστιγματισμένον θὰ ἦναι τὸ ὄνομα ἐκεῖνο, ἡ ὑπογραφὴ ἐκείνη, ἡ ὁποία θέλει ἐπιφέρῃ τὴν ὑπαγωγὴν τῆς Ἑλλάδος εἰς ξένον ἔλεγχον καὶ εἰς περιορισμὸν τῆς κυριαρχίας αὐτῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὁρίζει ὑπὲρ τοῦ χρέους, λόγῳ ἐγγυήσεως, μέχρι τελείας ἀποσβέσεως τῶν δανείων, τὴν πρόσοδον τῶν ἑπομένων φόρων: 1) Τὴν πρόσοδον τοῦ χαρτοσήμου». Μέχρι τοῦ σημείου τούτου ἔχει καλῶς. Δὲν σταματᾷ ὅμως, ἀλλὰ σᾶς ὁρίζει ποίαν πρόσοδον. Ποίαν; «Τουτέστι τὴν πρόσοδον τοῦ χαρτοσήμου, οἵα ἀνεγράφη ἐν τῷ ἐψηφισμένῳ προϋπολογισμῷ τοῦ 1894, Κεφάλαιον Γʹ ἄρθρον 1.» αʹ) Καὶ Γαλλιστὶ ἐπίσης (ἀναγινώσκει): «1. Revenu du timbre: à savoir: le produit du papier timbré tel qu’ il est spécifié au budget voté en 1894 au chapitre Gamma, article premier, alinèa alpha!» Ἠξεύρετε τί σημαίνει αὐτὸ, Κύριοι;

§53ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἰς τὴν διάκρισιν ἐσκόπει.

§54ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος.

§55ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἄν αὐτὸς ἦναι ὁ λόγος, δὲν εἴχετε ἀνάγκην νὰ ὁρίσητε οὕτω. Θὰ ὡρίζετε ἐνταῦθα ἁπλῶς τὰ εἴδη τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ χαρτοσήμου, ἅτινα παραχωρεῖτε.

§56ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§57ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Μάλιστα, κύριε Σιμόπουλε. Ἴσως πλανᾶσθε καὶ σεῖς, καὶ θὰ δώσητε ψῆφον ἐμπιστοσύνης, καὶ νομίζετε ὅτι ψηφίζετε ἁπλῶς τὴν διάκρισιν μόνον. Ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι ψηφίζετε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον, ζητηθὲν ὑπὸ τῶν δανειστῶν, δὲν ἐδόθη τὸ κατ’ ἀρχὰς παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἤκουσα πρό τινος χρόνου ἐξερχομένην τὴν φήμην ἐκ τῆς αἰθούσης τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι χρηματισταὶ προσελθόντες ἐζήτησαν παρ’ αὐτοῦ ὡρισμένην ἐσόδων παροχὴν καὶ ὡρισμένην ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφὴν αὐτῶν μονίμως καὶ ἀμειώτως, δηλαδὴ στερεότυπον προϋπολογισμὸν (budget type), ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς ῥητῶς ἀπήντησεν «οὐδέποτε στερεότυπος προϋπολογισμὸς (type) δύναται νὰ δοθῇ.» Στερεότυπος προϋπολογισμὸς δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἐν Ἑλλάδι, διότι τὸ Σύνταγμα ῥητῶς ἀναγράφει, ὅτι τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους ἀναγράφονται ἐνιαυσίως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ καὶ ψηφίζονται παρὰ τῆς Βουλῆς. Ἠξεύρετε, Κύριοι, ὅτι τὸ πολυτιμότερον δικαίωμα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου εἶναι ἀκριβῶς τοῦτο; Ἀκριβῶς αὐτό.

§58ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν διαφωνοῦμεν.

§59ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν διαφωνεῖτε ἐν λόγοις, ἀλλὰ πάντοτε εἰς τὰ πράγματα διαφωνεῖτε.

§60ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἀναγινώσκετε, δὲν ἔχει αὐτὴν τὴν ἔννοιαν.

§61ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Αὐτὴν ἔχει... Καὶ πάντοτε προφορικῶς διαμαρτύρεσθε κατὰ τοῦ ξενικοῦ ἐλέγχου, διαμαρτύρεσθε κατὰ τοῦ περιορισμοῦ τῆς κυριαρχίας τοῦ Κράτους, ἀλλὰ τὰ ἔγγραφα ἀτυχῶς δὲν συνᾴδουσι πρὸς τοὺς λόγους σας. Ἐγὼ ἐπ’ αὐτοῦ θέλω νὰ προκαλέσω ῥητὰς καὶ μὴ διφορουμένας ἐξηγήσεις. Ἐπιθυμῶ, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ τὸ δηλώσῃ ἐπισήμως, καὶ ἡ Βουλὴ νὰ ἀντιληφθῇ καὶ τὸ ἔθνος ὁλόκληρον, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ μειωθῇ κατ’ ἐλάχιστον τὸ κυριαρχικὸν δικαίωμα τοῦ Κράτους, τοῦ νομοθετεῖν.

§62ΣΤΕΦΑΝΟΥ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Αἱ ὑπέγγυοι πρόσοδοι διὰ τὰ ἄλλα δάνεια αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔχουσι τῶν τελωνείων π. χ. κλπ.

§63ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ἔχει σχέσιν.

§64ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Τὸ ἴδιον εἶναι.

§65ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Οὐδεμία σχέσις. Σᾶς βεβαιῶ, οὐδεμία σχέσις ὑπάρχει, οὐδὲ σύγκρισις. Διὰ τῶν συμβάσεων τῶν δανείων παρεχωρήθησαν ὡς ἐγγύησις ἁπλῆ τὰ εἰσοδήματα ὡρισμένων τελωνείων. Ἀλλὰ τὸ Κράτος ἔμενε καὶ μένει ἐλεύθερον νὰ νομοθετήσῃ, αὐξήσῃ, ἐλαττώσῃ, μεταβάλῃ νομοθετικῶς τοὺς δασμοὺς καὶ τὰ τέλη τῶν εἰσαγομένων ἢ ἐξαγομένων ἐμπορευμάτων. Ἐδῶ πρόκειται καὶ καθορίζεται, ὅτι εἰς ἕκαστον προϋπολογισμὸν, ἐπὶ τὸ μέλλον, τὸ χαρτόσημον ὑπὸ κεφάλαιον Γʹ, ἄρθρον 1 § αʹ, εἶναι στερεότυπον (budget type)· περιορίζεται τὸ δικαίωμα τὸ νομοθετικὸν, τὸ κυριαρχικὸν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ συνταγματικὸν Κράτος, νὰ νομοθετῇ τὰ ἴδια ἔσοδα καὶ τὰ ἴδια ἔξοδα, νὰ μεταβάλλῃ, καταργῇ ἢ τροποποιῇ αὐτά, κατὰ τὰς περιστάσεις καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους. Πάντα τὰ ἐκ σφραγιστοῦ χάρτου ἔσοδα παραχωροῦνται καὶ ἀποκρυσταλλοῦνται, ἄνευ δικαιώματος μεταβολῆς εἰς τὸ μέλλον.

§66ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ....

§67ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Δραγούμη, μᾶς λέγετε πολλὰ καὶ πράττετε τὰ ἀντίθετα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα μᾶς λέγετε. Ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ἐκτιμήσω ἢ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ συμβάσει τοῦ Λονδίνου. Ἓν πρᾶγμα δέχομαι, ὅτι δὲν εἶναι ἐπίσημον τὸ κείμενον, ἀφοῦ δὲν τὸ κατέθεσεν ὁ Ὑπουργὸς, ἀλλὰ καὶ δὲν τὸ διαψεύδει. Πρὸς δὲ εὔχομαι καὶ ἔχω πεποίθησιν, ὅτι, ἂν ἐξακολουθήσητε νὰ ἔχητε τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς,—ὄχι σεῖς, οἱ φίλοι σας,—ἂν ἐξακολουθήσωσιν ἄλλαι ἐξουσίαι νὰ ἔχωσιν ἐμπιστοσύνην ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν, ἢ μᾶλλον νὰ τὴν ὑποστηρίξωσι κατὰ τὴν γνωστὴν δεκαετῆ μέθοδον, ἂν ἐξακολουθήσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἀνέχηται τοιαύτην Κυβέρνησιν, τότε θέλει μείνει εἰς τὴν ἀρχὴν ἡ ὁμὰς τῶν φίλων σας καὶ θέλει ἐξακολουθήσει τὰς διαπραγματεύσεις. Ἐν τοιαύτῃ ἀπελπιστικῇ περιπτώσει εὔχομαι,—καὶ διὰ τοῦτο ὑποδεικνύω αὐτὸ—καὶ ἐλπίζω ὅτι, τοιαύτη ῥήτρα δὲν θέλει περιληφθῆ ἐν τῇ μελλούσῃ συμβάσει περὶ συμβιβασμοῦ, διότι θεωρῶ ταύτην ἀπαισίαν διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Ἐγὼ, Κύριοι, ἔπραξα ὅ,τι ὤφειλον κατὰ καθῆκον νὰ πράξω. Παρακαλῶ ὑμᾶς καὶ πάλιν νὰ μὴ ψηφίσητε εἰς ζήτημα τοιοῦτον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐνθαῤῥύνῃ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν εἰς τὸ νὰ προβῇ εἰς διάπραξιν ἔργου, τὸ ὁποῖον δύναται σπουδαίως νὰ βλάψῃ τὸν τόπον, καὶ τὸ ὁποῖον δύναται σπουδαίας καὶ σοβαρὰς περιπλοκὰς νὰ φέρῃ εἰς τὴν χώραν. Ἂν φρονῇ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι διὰ τῆς ψήφου ταύτης δύναται νὰ προβῇ εἰς σύνταξιν συμβάσεως τοιαύτης ἢ παρομοίας πρὸς ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐν Λονδίνῳ ὑπέγραψεν ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος, ἐγὼ τὸν βεβαιῶ, ὅτι, ἐπειδὴ ἡ σύμβασις αὕτη περιέχει ὅρον περιοριστικὸν τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τοῦ Κράτους καὶ ἀντισυνταγματικὸν, τὸν ὁποῖον οὔτε Βουλὴ, οὔτε Ἐθνοσυνέλευσις δύναται νὰ ψηφίσῃ, οὔτε ὁ Βασιλεὺς νὰ κυρώσῃ, ἐγὼ τὸν βεβαιῶ, ὅτι δὲν θὰ τῷ ἐπιτραπῇ παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ πράξῃ τὸ ἔγκλημα τοῦτο κατὰ τῆς Ἑλλάδος. (Εὖγε! εὖγε! ἀριστερόθεν).

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§69ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν θέλω μετάσχει τῆς συζητήσεως, ἡ ὁποία ἔλαβε τοσαύτας διαστάσεις, οὔτε ἐννοῶ νὰ εἰσέλθω εἰς ἐξέτασιν ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀπ’ ἀρχῆς ἐθεώρησα πρόωρον καὶ οὐχὶ, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἐγκαίρως εἰσαχθὲν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς Βουλῆς. Ὅτε ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἄρτης ἐζήτησε τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, ἡ δὲ Βουλὴ ἀπεφάσισεν, ὅτι λόγῳ τῆς ἐκκρεμότητος ἀντίκειται εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα ἡ παραδοχὴ τῆς προτάσεώς του, ἤλπιζον ὅτι ἤθελε παραιτηθῆ τῆς προτάσεως ταύτης καὶ ὅτι ἤθελεν ἀφήσει τὸ ζήτημα νὰ λάβῃ τὸν ῥοῦν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος εἶναι κανονικὸς εἰς τοιαύτας ἐθνικὰς περιστάσεις. Ἡ Βουλὴ, καλουμένη ἐπὶ ζητημάτων ἐκκρεμῶν, τὰ ὁποῖα ἀποβλέπουσιν ἐθνικὰ συμφέροντα, δὲν ἔρχεται νὰ ἐλέγξῃ, ἔρχεται νὰ συμβουλεύσῃ, καὶ προκειμένου νὰ συμβουλεύσῃ, δὲν ἔρχεται μὲ τὸν τόνον καὶ τὸ ὕφος, μὲ τὸ ὁποῖον ἤρχισεν ἡ προκειμένη συζήτησις ἂν νομίζῃ ὅτι ἡ σύμπραξις τῆς Βουλῆς εἶναι ὠφέλιμος εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα, προσφέρεται νὰ δώσῃ τὴν συνδρομήν, ἀλλὰ νὰ τὴν δώσῃ κατὰ τὰ ἔθιμα ἐκεῖνα τὰ κοινοβουλευτικά, τὰ ὁποῖα ἐπὶ παρομοίων περιστάσεων ἐφαρμόζονται· ἠδύνατο ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Ἄρτης νὰ ζητήσῃ ἀλλαγὴν γνωμῶν καὶ ἰδεῶν καὶ νὰ τὴν ζητήσῃ κατὰ τὸν κανονισμὸν ζητῶν μυστικὴν συνεδρίασιν. Ἡμεῖς εἴμεθα τὸ ἓν μέρος τῶν συναλλαττομένων, ὁλόκληρος ἡ Βουλή, ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύει τὸ ἔθνος, τὸ δὲ ἕτερον τῶν συναλλαττομένων εἶναι οἱ δανεισταί, μετὰ τῶν ὁποίων ἔχομεν νὰ συζητήσωμεν καὶ κανονίσωμεν τὰ συμφέροντα καὶ τὰς σχέσεις μας. Ἡμεῖς ἀφ’ ἑνός, ἡμεῖς πάντες ὀφείλομεν ἀπὸ κοινοῦ, ἐν οἰκογενειακῷ κύκλῳ, νὰ συζητήσωμεν τὰ ἐσωτερικὰ ἡμῶν συμφέροντα, νὰ ἀνταλλάξωμεν τὰς ἀτομικὰς ἡμῶν ἰδέας, καὶ νὰ βοηθήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ὁπωσδήποτε σήμερον διεξάγει τὸ ζήτημα, νὰ τὴν βοηθήσωμεν εἰς τὴν ἐπιτυχῆ ἔκβασιν καὶ λύσιν τῶν διαπραγματεύσεων· ἀλλὰ δυστυχῶς ὁ τρόπος τῆς συζητήσεως, ἡ θέσις τῶν ζητημάτων, ὅπως ἐγένετο, μετέβαλεν ἐντελῶς τὸν χαρακτῆρα τῆς συζητήσεως αὐτῆς καὶ ἀπέληξε, τὸ χειρότερον, εἰς ψηφοφορίαν, εἰς πρότασιν, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ὑποδείξῃ, οὕτως εἰπεῖν, τὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος ἀπέναντι τῶν δανειστῶν της. Ὁσαιδήποτε καὶ ἂν ἦναι αἱ ψῆφοι, αἱ ὁποῖαι θὰ δοθῶσι κατὰ τῆς προτάσεως, εἶναι ἐπιζήμιοι εἰς τὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος. Δὲν θέλω 80 ψῆφοι νὰ ἐκφρασθῶσι σήμερον κατὰ τῶν διαπραγματεύσεων, αἱ ὁποῖαι μένουσιν ἐκκρεμεῖς, ἐν ὀνόματι τοῦ τόπου...

§70ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἀριστερόθεν). Ἐνενήκοντα.

§71ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἀκόμη χειρότερον... Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ γείνῃ γνωστὸν τοῦτο. Ἐπιθυμῶ νὰ γείνῃ γνωστόν, ὅτι ἡ Βουλή, ἡ ὁποία ἅπαξ ἐθεώρησεν, ὅτι συμφέρει νὰ ἀναμιχθῇ καὶ πρὸ τοῦ πέρατος τῶν διαπραγματεύσεων, ὅπως προστατεύσῃ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα διὰ τῶν ἰδίων συμβουλῶν, διὰ τῆς ἰδίας γνώμης, διὰ τῶν ἰδίων φώτων, διὰ τοῦ ἰδίου πατριωτισμοῦ, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔρχεται σύσσωμος καὶ δίδει ἐντολὴν ἀπέναντι τῶν δανειστῶν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ διεξαγάγῃ καὶ νὰ ὑπερασπίσῃ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Εἰς τοιαύτην συζήτησιν καὶ ἐπὶ τοιούτου ζητήματος δὲν δύναμαι νὰ δώσω ψῆφον, διότι, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι, νομίζω ὅτι δὲν συντελεῖ εἰς τὸν ἀγαθὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον οἱ πάντες ἐπιδιώκομεν καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ ὁποίου οἱ πάντες σήμερον ἐνταῦθα ἀγωνιζόμεθα. Δὲν εἶναι ἡ ὥρα ἀντεγκλήσεων προσωπικῶν, δὲν εἶναι ἡ ὥρα καὶ ἡ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔπρεπεν ὅπως δήποτε νὰ ἑνωθῇ μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο τὸ παρελθόν, τὸ ὁποῖον ὁ εἷς κατὰ τοῦ ἄλλου, ὡς ἠκούσατε, ἐζήτησε νὰ ἐπιῤῥίψῃ. Ἓν εἶναι τὸ συμφέρον, εἷς εἶναι ὁ λόγος, εἷς εἶναι ὁ σκοπός, ἡ προστασία τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, ἡ προστασία τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς χώρας, ἡ ἀποπεράτωσις διαπραγματεύσεων, διὰ τῶν ὁποίων θέλει ἐπιζητηθῆ τὸ συμφέρον τοῦ τόπου, θέλει κανονισθῆ τὸ οἰκονομικὸν μέρος αὐτοῦ. (Εὖγε! εὖγε! ἐκ δεξιῶν).

§72ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Βουλευτὴς Πατρῶν δὲν εἶχε, νομίζω, ἀνάγκην τοσούτων λόγων, ὅπως δικαιολογήσῃ τὴν ψῆφόν του· ὁ κ. Βουλευτὴς Πατρῶν ἔχει καὶ οὗτος τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς γνώμης του καὶ τῆς ψήφου του, καὶ δύναται νὰ δώσῃ αὐτὴν ὅπως θέλει. Ἔχει ὅμως, ὡς φαίνεται, καὶ γνώμας περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους. Τοιαύτη δὲ εἶναι τὸ ὅτι ἐν κρυπτῷ καὶ παραβύστῳ πρέπει νὰ συζητῶμεν καὶ διαχειριζώμεθα αὐτὰ, καὶ ὅταν ἀκόμη ἐκ γεγονότων ἀναμφισβητήτων ἐξάγηται, ὅτι ἐκ κακῆς τῆς Κυβερνήσεως πορείας καταστρέφονται ταῦτα. Ἡμεῖς ἀλλοίαν εἴχομεν καὶ ἔχομεν περὶ τούτου γνώμην. Ἐγὼ δὲ, ὅστις ἔφερα τὸ ζήτημα τῶν διαπραγματεύσεων ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τὸ ἔφερα, διότι εἰς τὰ μέχρι τοῦδε διαπραχθέντα κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις παρὰ τῆς Κυβερνήσεως διεῖδον σπουδαίαν καὶ μεγίστην βλάβην τῶν ἠθικῶν καὶ ὑλικῶν συμφερόντων τοῦ τόπου. Διεῖδον ἐν αὐταῖς τὸν ἐξευτελισμὸν τῆς ὑπολήψεως τῆς Ἑλλάδος, μειωθείσης ἔτι μᾶλλον καὶ μετὰ τὴν πτώχευσιν διὰ τοῦ τρόπου, μεθ’ οὗ διεξήχθησαν αἱ διαπραγματεύσεις αὗται. Διεῖδον προσέτι εἰς τοὺς ὅρους τοῦ συμβιβασμοῦ, τοὺς ὁποίους ἀπεδέχθη ἡ Κυβέρνησις, ὄχι μόνον βλάβην τῶν συμφερόντων τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ κίνδυνον τῆς ἀνεξαρτησίας αὐτῆς. Πρῶτον εὐρωπαϊκὸν Κράτος διὰ τῶν ὅρων τούτων ἤθελεν εἶσθαι ἡ Ἑλλάς, ἥτις ἤθελε παραδεχθῆ τὴν ἐλάττωσιν τῆς κυριαρχίας καὶ τῆς ἀνεξαρτησίας αὐτοῦ διὰ ξένου ἐλέγχου ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν αὐτῆς. Διὰ τοῦτο ἐνόμισα, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀναμείνωμεν, ὅπως ἐλέγξωμεν γεγονότα τετελεσμένα, ἀλλ’ ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ ἐκφράσωμεν τὴν γνώμην ἡμῶν ἐπὶ πράξεων τελεσθεισῶν καὶ γνωστῶν, αἵτινες, ὡς ὁ ἴδιος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ἀποτελοῦσι τὴν βάσιν τοῦ συμβιβασμοῦ, ὃν ἐπιδιώκει. Ἔχομεν καθῆκον νὰ προσπαθήσωμεν νὰ παρακωλύσωμεν τὴν ἐκτέλεσιν γεγονότων, ἅτινα ἐκτελούμενα δύνανται νὰ θέσωσιν εἰς κίνδυνον ὕψιστα συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος. Τοιοῦτο καθῆκον μὲ παρεκίνησε νὰ θεωρήσω ὡς ἐπιβαλλομένην τὴν συζήτησιν τοῦ ζητήματος ἐπὶ τῶν ἤδη τετελεσμένων. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς Πατρῶν νομίζῃ, ὅτι ἐν παραβύστῳ πρέπει νὰ τελῶνται ταῦτα, δὲν ἐκτιμᾷ δεόντως τὴν σημασίαν τοῦ ζητήματος. Ἐὰν ὅμως ἔχῃ τὴν ἰδέαν, ὅτι καλῶς διεξάγονται τὰ ζητήματα ταῦτα καὶ ὅτι πρέπει νὰ δώσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὀφείλει νὰ ἔχῃ τὸ θάῤῥος καθαρῶς νὰ πράξῃ τοῦτο.

§73ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν Πατρῶν θ’ ἀπευθύνω μίαν παράκλησιν· ν’ ἀποφεύγῃ τοῦ νὰ δίδῃ συμβουλὰς πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Καὶ ἡλικίαν καὶ ἱκανὴν ἔχουσι κρίσιν οἱ ἐντεῦθεν παρακαθήμενοι, ὅπως κρίνωσι τί ἐπιβάλλεται αὐτοῖς, ὅταν πρόκηται περὶ ὑπερτάτων συμφερόντων τοῦ Κράτους. Κατὰ τοσοῦτο δὲ μᾶλλον δικαιοῦμαι ν’ ἀπευθύνω τὴν παράκλησιν ταύτην πρὸς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν Πατρῶν, καθόσον ἐπὶ τοιούτου ζητήματος, οἷον τὸ ἀπασχολοῦν ἡμᾶς, δὲν εἶναι ἱκανὸς νὰ ἔχῃ ἰδίαν γνώμην, καὶ δηλοῖ ὅτι ἐπ’ αὐτοῦ ἀρνεῖται ψῆφον. Δὲν ἔχει τὸ σθένος νὰ ταχθῇ ἐν τῇ πτέρυγι ταύτῃ, καὶ δὲν ἔχει τὴν τόλμην νὰ τραπῇ πρὸς τὰ ἐκεῖ· νομίζει δὲ, ὅτι καθήμενος εἰς τὸ μέσον τῶν δύο πτερύγων, σώζει τὴν ἀτομικότητά του. Πλανᾶται· διότι οὐδένα δύναται νὰ πλανήσῃ διὰ τῆς στάσεως, ἣν τηρεῖ. Δὲν ἐπεθύμουν, Κύριοι, νὰ ταράξω ἐκ νέου τὰ νεῦρα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως· μάλιστα κατεθλίβην, διότι ἤγαγον αὐτὸν διὰ τῆς ἀγορεύσεώς μου εἰς τοσοῦτον ταραχῆς, ὥστε εἴδομεν αὐτὸν παραφερόμενον μέχρι τοῦ σημείου νὰ συγχίσῃ καὶ ἀριθμοὺς καὶ ἰδέας. Οὕτω μὲ κατήγγελλεν, ὅτι ἠγνόουν τὴν στοιχειώδη διάκρισιν μεταξὺ ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν δανείων. Ἀλλὰ τοιαῦτα λέγων ἀπεδείκνυεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι οὐδὲν ἐνόησεν, ἐξ ὅσων ἐξέθηκα. Δὲν ἐνόησεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐξωτερικὸν δάνειον εἰς τραπεζογραμμάτια, δὲν ἐνόησεν ὅτι δάνειον εἰς χρυσὸν, τρεπόμενον εἰς τραπεζογραμμάτια, καθίσταται ἐσωτερικόν, διότι θὰ ἐπανέλθῃ ἀναγκαίως ἐνταῦθα, ἀφοῦ τὸ τραπεζογραμμάτιον δὲν δύναται νὰ ἔχῃ κυκλοφορίαν πέραν τῶν ὁρίων τῆς ἐπικρατείας. Παραδόξως ὅμως δὲν ἐνόησε τοῦτο, ἀφοῦ τ’ ἀποτελέσματα τῆς τροπῆς ὀφειλῆς τοῦ Δημοσίου ἀπὸ χρυσοῦ εἰς γραμμάτια τὰ ἔχει πρὸ ὀφθαλμῶν, καὶ τὰ ἐξέθηκε μόλις προχθές. Ὑπάρχει τῳόντι κατατεθειμένον παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ 1,100,000 διὰ τὸ τοκομερίδιον τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1893, τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ πληρωθῇ εἰς τραπεζογραμμάτια, καὶ ἐν τούτοις τὸ ἑκατομμύριον αὐτὸ, ὅπερ εὑρίσκεται ἀπὸ ἔτους εἰς τὴν διάθεσιν τῶν δανειστῶν, δὲν ἐλήφθη εἰσέτι. Καὶ διατὶ δὲν ἐλήφθη; Διὰ τὸν λόγον, ὃν δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐννοήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀναγκαίως δάνειον εἰς χρυσὸν, τρεπόμενον εἰς δάνειον εἰς τραπεζογραμμάτια, καθίσταται δάνειον ἐσωτερικόν. Δὲν εἶναι δὲ ποσῶς παράδοξον, ἀφοῦ εἰς τοσαύτην προῆλθε σύγχυσιν, ὅτι οὐδὲν ἐνόησεν, ἐξ ὅσων ἀνέπτυξα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, οὐδὲ θαυμάσιον, ἂν φρονῇ, ὅτι μόνον ὁ κ. Ὀρνστάϊν, παρευρισκόμενος ἐνταῦθα, ἠδύνατο νὰ χειροκροτήσῃ τὰς γνώμας μου, ὁ κ. Ὀρνστάϊν, ὅστις παρεδόθη ψυχῇ τε καὶ σώματι τῷ κ. Προέδρῳ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ χειροκροτῶν ὁ κ. Ὀρνστάϊν, ὅστις εἶχεν ἀποστολὴν τὴν ὑπεράσπισιν τῶν συμφερόντων τῶν ἐντολέων του, ἤθελεν ἀποδειχθῆ μᾶλλον ἱκανὸς πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἡ σύγχυσις αὐτοῦ ἔφθασε μέχρις τοῦ σημείου, ὥστε νὰ παραστήσῃ πρὸς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῶν διαπραγματεύσεων τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως πράγματα ἐντελῶς ἀνακριβῆ. Ἀληθῶς αἱ προτάσεις, αἵτινες ἐγένοντο ἀρχικῶς, ὡς πρὸς τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως, ἀπεκρούσθησαν διαῤῥήδην παρ’ ἐμοῦ, ἀλλὰ τοῦτο, διότι περιελάμβανον τὸν ἔλεγχον, ὃν περιελάμβανε καὶ ἡ σύμβασις, ἡ σχεδιασθεῖσα παρὰ τοῦ κ. Τρικούπη, ὅταν προσεπάθησε νὰ δανεισθῇ τὰ 60 ἑκατομμύρια τὰ πραγματικά. Ἀλλὰ κατόπιν αἱ προτάσεις ἐτροποποιήθησαν, καὶ ἀντὶ τοῦ ἐλέγχου ἐσχηματίσθη ταμεῖον ἐκ τῶν προνομιούχων Τραπεζῶν, τότε δὲ μόνον ἀνέλαβον τὴν εὐθύνην τῆς ἐκδόσεως τοῦ δανείου ἐκείνου. Οὗτος λοιπὸν εἶναι ὁ λόγος, ὅστις ἐπήνεγκε τὴν μεταβολὴν τῶν σκέψεών μου ὡς πρὸς τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως, οὐχὶ ἰδιοτέλεια πολιτικὴ, διότι ἰδιοτέλεια ἄλλη δὲν ἐχώρει ἐπὶ τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως, ἀφοῦ ἐπρόκειτο περὶ ἀναγνωρίσεως ὑποχρεώσεων ληξιπροθέσμων. Γνωρίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τίνας ἀκάνθας ἔχει τὸ ἐδώλιον τοῦ Ὑπουργοῦ ὑπὸ περιστάσεις, οἷαι ἐκεῖναι, ὑφ’ ἃς ἐκλήθημεν ἡμεῖς ν’ ἀντικαταστήσωμεν αὐτὸν, φυγάδα καὶ δραπέτην· ἀλλὰ, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλὴν, τὰ ὑπέρτατα συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἡ συνείδησις τοῦ καθήκοντος ἡμῶν πρὸς τὴν Πατρίδα καὶ τὸν Θρόνον, ὃν ἀφῆκεν ἔκθετον αὐτὸς, ἀφοῦ ἐπὶ δέκα ἔτη ἐξεμύζησεν ὅσην ἠδυνήθη παρ’ αὐτοῦ δύναμιν, μᾶς ἐκράτησαν ἐκεῖ καρφωμένους, διὰ νὰ ὑποστῶμεν ὅσα ὑπέστημεν καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ὑπουργίας ἡμῶν καὶ μετ’ αὐτήν, διὰ νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα τῷ κ. Προέδρῳ, ἵνα ἐγκαλῇ ἡμᾶς ὡς κηρύξαντας τὴν πτώχευσιν, αὐτὸς ὁ πρωτεργάτης, ὁ μόνος ἐργάτης αὐτῆς· διότι δὲν ἀπεβλέπομεν ἡμεῖς νὰ σώσωμεν τὸ σαρκίον μας, εἰς ὃ καὶ μόνον ἀπέβλεπεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἀπεβλέπομεν νὰ σώσωμεν ὑπέρτατα συμφέροντα τῆς Πατρίδος, τὰ ὁποῖα αὐτὸς ἐγκατέλειψεν ἔκθετα.

§74ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὀφείλω ν’ ἀπαντήσω πρὸς τὸν ἔντιμον συνάδελφον, καθόσον πρόκειται νὰ δικαιολογήσω τὴν ἰδιότητα, καθ’ ἣν νομίζω ὅτι ἀνταποκρίνομαι πρὸς τὴν πεποίθησίν μου. Τὸ θάῤῥος, νομίζω, ἔχουν μεγαλείτερον ἐκεῖνοι, οἵτινες πάντοτε ἀπέδειξαν ὅτι ἔχουν ἰδίαν γνώμην καὶ θέλησιν, εἰς οἱονδήποτε κόμμα καὶ ἂν ἀνήκουν· μεγαλείτερον εἶναι τὸ θάῤῥος αὐτῶν, παρὰ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀκολουθοῦν τὴν γνώμην τῶν πολλῶν. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι ἀδίκως μοὶ ἀπέδωκαν δειλίαν. Ἐὰν ἐσκέφθην ὡς ἐσκέφθην, τοῦτο ἐπέβαλε πεῖρα μακρὰ, καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅμοια ζητήματα ἐν τῇ Βουλῇ, ἐνθυμοῦμαι μυστικὰς συνεδριάσεις καὶ τὰς συνεννοήσεις, αἵτινες ἐγένοντο μεταξὺ ὅλων τῶν κομμάτων τῆς Βουλῆς· καὶ ἐνθυμούμενος τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἐνόμισα ὅτι μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ μὴ ἀπομακρυνθῶ ἀπὸ τὰς παλαιὰς ἕξεις καὶ παραδόσεις. Πιθανὸν σήμερον νὰ ἐπικρατοῦν ἰδιαίτεραι ἰδέαι, εἰς τὰς ὁποίας δὲν τολμῶ νὰ ἀντιταχθῶ, διότι οἱ ἀγορεύσαντες προηγοῦνται, ὡς ἡγέται πολλῶν ψήφων, διὰ τῶν ὁποίων δύνανται νὰ ἐπιβληθῶσιν· ἐγὼ ὅμως, εἷς καὶ μόνος, δὲν ἔχω νὰ προστατεύσω, εἰμὴ τὴν γνώμην μου. Εὔχομαι ν’ ἀπατηθῶ, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ τακτική, τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσαμεν, δὲν εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ ὑπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου εἰς τὸ μέλλον.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ἐζήτησε τὸν λόγον. Κηρύσσεται ἡ συζήτησις περατωμένη. Ἠκούσατε τὴν πρότασιν: «Ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα, ἐκφράζουσα τὴν ἐμπιστοσύνην της εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναγνωσθεῖσαν πρότασιν λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Ν. Καλογεροπούλου, Δ. Καλούτση καὶ Π. Σάκκη, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 175. Ἡ Βουλὴ διὰ ψήφων 99 κατὰ 76, τῶν 6 Ὑπουργῶν ἀρνηθέντων ψῆφον, παρεδέχθη τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν καὶ ἔδωκε ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 10 καὶ 30′ μ. μ.