1894.11.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 11

Τῆς 17 Νοεμβρίου 1894.

(Πέμπτη).

Ὥρᾳ 4 καὶ 45′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ οἰκογένεια τοῦ ἀειμνήστου Ἠλία Ζερβοῦ διὰ τηλεγραφήματός της ἐκφράζει τὰς εὐχαριστίας αὐτῆς πρὸς τὴν Βουλὴν διὰ τὴν συμμετοχὴν αὐτῆς εἰς τὸ πένθος τῆς οἰκογενείας. Ὁ κ. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον.

§2ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἔναυλοι, Κύριοι, παραμένουσιν εἰσέτι αἱ μεγάλαυχοι καὶ κομποῤῥήμονες τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐπαγγελίαι, διατελοῦντος πρὸ ἔτους καὶ ἐπέκεινα ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει. Δὲν εἶχε παρέλθει πολὺς χρόνος, ἀφ’ ἧς ἐγκαταλείπων ὄπισθέν του ἐρείπια ἐδραπέτευεν ἐκ τῆς ἀρχῆς, καὶ μόλις ἰδὼν ὅτι ἤρξατο ὑποφώσκουσα ἐλπὶς σωτηρίας ἐκ τῆς οἰκονομικῆς καταστροφῆς, ἣν αὐτὸς εἶχε παρασκευάσει εἰς τὸ Κράτος, ἔγνω νὰ κινήσῃ γῆν καὶ οὐρανὸν, ὅπως ἐπανέλθῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Πρὸς τοῦτο δὲν ἠρκέσθη μόνον εἰς τὸ νὰ διαβάλῃ καὶ κατασυκοφαντήσῃ τὸ μέτρον, εἰς ὃ εἶχε προσφύγει τὸ Ὑπουργεῖον τῆς 3 Μαΐου, εἰς σιδηρᾶν καὶ ἀναπόδραστον ὑπεῖκον ἀνάγκην, καὶ οὗ χάριν εἶχεν ἀναθαῤῥήσει καὶ αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Τρικούπης, ἀλλὰ καὶ προέβη εἰς ἐπαγγελίας πολλὰς καὶ μεγάλας. Ἐπηγγέλλετο ὅτι αὐτὸς εἶχεν ἕτοιμον συμβιβασμὸν τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς πιστωτάς του, ὃν θὰ ἐπραγματοποίει ἅμα τῇ ἐπανόδῳ αὐτοῦ εἰς τὴν ἀρχὴν καὶ καθ’ ὃν οὐ μόνον τὰ χρεωλύσια θ’ ἀπεκόπτοντο, οὐ μόνον οἱ τόκοι θὰ περιωρίζοντο εἰς τὸ τέταρτον καὶ ἔλαττον τούτου ποσὸν, ἀλλὰ καὶ θὰ προσεπορίζετο αὐτὸς ἑκατοντάδας ὅλας ἑκατομμυρίων εἰς χρυσόν. Διὰ τῶν ἑκατομμυρίων αὐτῶν θὰ ἦρε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, θ’ ἀπέτινε τὰ εἰς χρυσὸν κυμαίνοντα τοῦ Δημοσίου χρέη καὶ θὰ ἦγεν εἰς πέρας τὰ ἡμιτελῆ δημόσια ἔργα, ἰδίᾳ τὸ σπουδαιότατον τούτων, τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσσης, πρὸς δὲ τούτοις θὰ ἐπλήρου χρυσοῦ τὰ κενὰ ἐκ τούτου ταμεῖα τῶν πιστωτικῶν ἡμῶν ἱδρυμάτων καὶ κατ’ ἐξοχὴν τὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ θὰ συνετέλει καθόλου εἰς τὴν ἀναζωογόνησιν τῆς τότε ψυχοῤῥαγούσης ἐθνικῆς ἡμῶν πίστεως. Καὶ ἄλλα ἐπηγγέλλετο τότε ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει διατελῶν. Ἔπρεπεν, ἔλεγε, νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν ἐγχωρίαν ἡμῶν παραγωγήν, πρὸ πάντων δὲ νὰ λάβωμεν πρόνοιαν σύντονον περὶ ἀποσοβήσεως τῆς τότε ἐκραγείσης σταφιδικῆς κρίσεως καὶ περὶ προλήψεως πάσης ἐπανόδου αὐτῆς ἐν τῷ μέλλοντι, τοῦτο δὲ θὰ κατωρθοῦτο διὰ νομοθετικῶν μέτρων, ὧν αὐτὸς καὶ μόνος διακατεῖχε τὸ μυστικὸν καὶ ἅτινα θὰ ὑπέβαλλεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς Βουλῆς, εὐθὺς ἅμα τυχὼν τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτῆς. Ἐν μιᾷ λέξει ὁ κ. Τρικούπης ἐπηγγέλλετο τότε τὸν χρυσοῦν αἰῶνα διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἐὰν ἡ Βουλὴ τὸν ἐπανέφερε διὰ τῆς ψήφου της εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας. Καὶ ἡ Βουλὴ, Κύριοι, ἐπιλήσμων γενομένη τοῦ ὅλου παρελθόντος τοῦ ἀνδρὸς, ἐπιλήσμων γενομένη τῶν κενῶν καὶ ἀπατηλῶν ἐπαγγελιῶν, δι’ ὧν ἀείποτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διεβουκόλησεν ἡμᾶς καὶ ἃς πάντοτε διέψευσεν ἐν τοῖς πράγμασιν, ἐπιλήσμων γενομένη τοῦ ὅτι αὐτὸς ἦτο ὁ πρωτεργάτης τῆς συντελεσθείσης ἤδη καταστροφῆς, ἐπίστευσεν ὅτι αὐτὸς ἠδύνατο καὶ νὰ σώσῃ νῦν ἡμᾶς ἐξ αὐτῆς, κατὰ τὸ πάλαι ἴσως λόγιον, καθ’ ὃ ὁ «τρώσας καὶ ἰάσεται», καὶ περιέβαλεν αὐτὸν ἐκ νέου διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης της καὶ τὸν ἐπανήγαγεν εἰς τὴν ἀρχήν. Ἡ Βουλὴ ἐψήφισε προθύμως καὶ πάντα τὰ μέτρα, ὅσα ὁ κ. Τρικούπης ὑπέβαλεν εἰς αὐτήν, ὡς συντελεστικὰ εἰς τὸν ὑπ’ αὐτοῦ ἐπιδιωκόμενον σκοπόν. Ἐπεδοκίμασε τὴν ὑπ’ αὐτοῦ ἐγκαινισθεῖσαν πολιτικὴν τῶν λακτισμάτων, καθ’ ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐλακπάτησε δι’ ἁπλῆς ἐγκυκλίου ἕνα ὑφιστάμενον τοῦ Κράτους νόμον καὶ τὴν εἰς αὐτὸν ἐρειδομένην σύμβασιν τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως· ἐψήφισε τὸν περὶ πτωχεύσεως νόμον τῆς 10 Δεκεμβρίου, δι’ οὗ παρείχετο εἰς αὐτὸν καὶ ἡ ἐντολὴ, ἵνα προέλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις περὶ συμβιβασμοῦ πρὸς τοὺς πιστωτὰς τοῦ Κράτους· ἐψήφισε καὶ τὸν πρῶτον μετὰ τὴν πτώχευσιν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ὅστις θὰ διετράνου τὴν εἰλικρίνειαν τῶν περὶ συμβιβασμοῦ διαθέσεων τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ὑπὲρ τὸ ἔτος ἔχει παρέλθει ἤδη ἀπὸ τῆς ἐπανόδου εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ κ. Τρικούπη, ὑπὲρ τὸ δὲ ἑπτάμηνον ἀφ’ ἧς ἡμέρας, ληξάσης τῆς ἡγουμένης βουλευτικῆς συνόδου, ἠδύνατο αὐτὸς ἐν ἀνέσει νὰ προέλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις πρὸς τοὺς πιστωτὰς τοῦ Κράτους καὶ νὰ ἀγάγῃ εἰς αἴσιον πέρας τὸν συμβιβασμόν, καὶ νὰ πληρώσῃ οὕτω πάσας τὰς ἐπαγγελίας ἐκείνας, ἃς τόσον δαψιλῶς παρεῖχεν, ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει διατελῶν. Εἶναι δὴ καιρὸς νῦν νὰ ἐρωτήσωμεν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ποῦ αἱ μεγάλαυχοι καὶ κομποῤῥήμονες ἐπαγγελίαι του; ποῦ ὁ συμβιβασμός; ποῦ αἱ ἑκατοντάδες τῶν ἑκατομμυρίων εἰς χρυσόν; ποῦ ἡ ἀποσόβησις τῆς σταφιδικῆς κρίσεως; ποῦ ὁ χρυσοῦς αἰὼν διὰ τὴν Ἑλλάδα; Ὁ κ. Τρικούπης πρὸς τὰ ἐρωτήματα ταῦτα μένει ἰχθύος ἀφωνότερος, καὶ δικαίως· διότι αὐτὸς γινώσκει κάλλιον παντὸς ἄλλου, ὅτι πάνθ’ ὅσα τότε ἐπηγγέλθη «καπνὸς ἦν καὶ διελύθη, πομφόλυγες ἦσαν καὶ διεῤῥάγησαν»! Ἡμεῖς, οἱ τὴν μειονοψηφίαν ἀπαρτίζοντες ἐνταῦθα, οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ἠδυνάμεθα ν’ ἀποπλανηθῶμέν ποτε ὑπὸ τῶν ἀπατηλῶν τοῦ κ. Τρικούπη ὑποσχέσεων. Ἡμεῖς γινώσκομεν κάλλιστα τὸν ἄνδρα, πολιτευόμενον ἤδη καὶ πρωταγωνιστοῦντα κακῇ τῇ μοίρᾳ ἐν Ἑλλάδι ἀπὸ ἐτῶν πολλῶν. Ἀείποτε, ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει ὤν, ἐπηγγείλατο τὰ βέλτιστα διὰ τὸ Κράτος καὶ τὴν χώραν, ὅπως ἐρχόμενος εἶτα εἰς τὰ πράγματα πράξῃ ἀκριβῶς τὰ ἀντίθετα ὧν ἐπηγγέλλετο. Δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ τόσους φιλιππικοὺς ἀπαγγείλας κατὰ τῆς συναλλαγῆς ἐν τῇ πολιτικῇ, ὡς ὑπονομευούσης ἐκ βάθρων αὐτὸ τὸ συνταγματικὸν ἡμῶν πολίτευμα; Καὶ ὅμως, ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἐπεκράτησεν ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Πολιτείᾳ, τὴν συναλλαγὴν ἀνήγαγεν αὐτὸς εἰς σύστημα, διέπον τὰ πάντα ἐν ἡμῖν, εἰς σύστημα, προσλαβὸν κατὰ τοὺς τελευταίους μάλιστα τούτους χρόνους τόσον ἀπαισίαν μορφὴν, ὥστε ν’ ἀναγκασθῇ εἷς νεαρὸς Βουλευτὴς, στενότατα ἄλλως συνδεόμενος πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, νὰ λησμονήσῃ καὶ συγγενικὸν καὶ πάντα ἄλλον δεσμὸν πρὸς αὐτὸν καὶ νὰ τῷ στρέψῃ τὰ νῶτα, διότι ὑπεράνω παντὸς συγγενικοῦ δεσμοῦ καὶ παντὸς ἄλλου αἰσθήματος τιθέμενος τὸ αἴσθημα τῆς τιμῆς, ἐπείσθη ὅτι οὐδὲν κοινὸν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἐφεξῆς πρὸς τὸν κύριον Τρικούπην, πλὴν μόνου τοῦ ὀνόματος. Δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὅστις, πρὶν ἢ παγιωθῇ ἐν τῇ Κυβερνήσει, ἦτο διαπρύσιος κήρυξ τῆς πολιτικῆς τῶν οἰκονομιῶν, τῆς περισυλλογῆς ἡμῶν, τῆς ἐνισχύσεως καὶ ἀναπτύξεως τῶν παραγωγικῶν ἡμῶν δυνάμεων; Καὶ ὅμως, ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἐπεκράτησεν, αὐτὸς εἰσήγαγε τὴν σπατάλην ἐν τῇ διαχειρίσει τοῦ δημοσίου πλούτου, χωρὶς δὲ οὐδὲν οὐδέποτε νὰ πράξῃ ἢ νὰ σκεφθῇ κἂν ὑπὲρ τῆς ἐνισχύσεως καὶ ἀναπτύξεως τῶν παραγωγικῶν ἡμῶν δυνάμεων, καθ’ ὃν χρόνον ἄλλως τε καθ’ ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων συνωμολόγει τὰ δάνεια τοῦ Δημοσίου, κατώρθωσε μετὰ ὑπερδεκαετῆ δικτατορικὴν κυβέρνησιν τῆς Ἑλλάδος νὰ περιαγάγῃ μὲν εἰς χρεωκοπίαν τὸ Κράτος, νὰ ἐξαντλήσῃ δὲ πᾶσαν σχεδὸν οἰκονομικὴν ἰκμάδα τῆς χώρας. Καὶ ἠθέλετε μετὰ τόσον οἰκτρὰν διάψευσιν πασῶν τῶν προτέρων ἐπαγγελιῶν του, μετὰ τόσον πικρὰν πεῖραν τοῦ ἀνδρὸς, νὰ πιστεύσωμεν ἡμεῖς, ὅτι αὐτὸς ὁ ἐγγηράσας ἐν τῷ ψεύδει καὶ τῇ ἀπάτῃ ἠδύνατο ν’ ἀλλάξῃ τώρα γνώμην καὶ κεφαλήν; Ἀλλ’ ἦσαν καὶ τόσον πρόστυχοι καὶ χονδροειδεῖς αἱ νέαι αὐτοῦ ἐπαγγελίαι, ὥστε μόνον τοὺς ἐθελοτυφλοῦντας ἠδύνατο νὰ ἐξαπατήσῃ δι’ αὐτῶν. Ὁσονδήποτε γόης καὶ τερατείας μεστὸς ἂν ἦναι ὁ ἀνὴρ, ἦτο ἀδύνατον, ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ κάμῃ τὴν πτώχευσιν αὐτὸς καὶ νὰ προέλθῃ εἰς συμβιβασμὸν πρὸς τοὺς πιστωτὰς τοῦ Κράτους, εἰς συμβιβασμὸν, καθ’ ὃν οὐ μόνον ἡ λειτουργία τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους θὰ περιωρίζετο εἰς ἐλάχιστον ποσὸν, ἀλλὰ καὶ ἑκατοντάδες ὅλαι ἑκατομμυρίων εἰς χρυσὸν θὰ παρεδίδοντο εἰς χεῖρας αὐτοῦ, ἵνα πραγματοποιήσῃ τὰ νέα μεγαλουργά του σχέδια, εἰς χεῖρας αὐτοῦ, ὅστις ἐπὶ δεκαετίαν ὅλην ἐξηπάτα τὰ κεφάλαια διὰ πλαστῶν καὶ εἰκονικῶν ἰσοζυγίων, διὰ ψευδῶν διαβεβαιώσεων περὶ ἐπαρκείας τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας εἰς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων ἡμῶν εἰς τὸ ἀκέραιον. Καὶ ἦτο δυνατόν ποτε οὐχὶ ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων νὰ παραδώσωσιν εἰς αὐτὸν, ἀλλὰ νὰ προέλθωσι κἄν εἰς συμβιβασμὸν, συμφέροντα ἡμῖν, οἱ πιστωταὶ τοῦ Κράτους, ἀφοῦ εἶχον νὰ κάμωσιν ἀκριβῶς πρὸς ἐκεῖνον, ὅστις ἐπὶ δεκαετίαν καὶ ἐπέκεινα τοὺς ἐξηπάτα, ὅστις πρὸ ὀλίγων μόνον μηνῶν εἶχεν ἀποπειραθῆ καὶ πάλιν νὰ ἐξαπατήσῃ αὐτοὺς, διαβεβαιῶν ὅτι ἤμεθα ἐν ἐπαρκείᾳ ὄχι μόνον τὰς ὑφισταμένας ὑποχρεώσεις νὰ ἐκπληρώσωμεν εἰς τὸ ἀκέραιον, ἀλλὰ καὶ νέας τοιαύτας νὰ ἀναλάβωμεν, ἀφοῦ δ’ ἀπέτυχεν ἡ ἀπόπειρά του αὕτη, εἶχε τὴν ἰταμότητα αὐτὸς οὗτος μετὰ τινας μῆνας νὰ ἀνακράξῃ «Ἐπτωχεύσαμεν δυστυχῶς»; Ἰδοὺ διατὶ, Κύριοι, ἡμεῖς οἱ τὴν μειονοψηφίαν ἀποτελοῦντες ἐν τῇ Βουλῇ, οὐδεμίαν προσοχὴν δίδοντες εἰς τὰς νέας ἐπαγγελίας τοῦ κ. Τρικούπη, πᾶσαν προσπάθειαν κατεβάλομεν, ὅπως ἀποκρούσωμεν τὴν ἐπάνοδον εἰς τὴν ἀρχὴν ἀνδρὸς τοιούτου, ὡς ἐθνικὴν συμφοράν. Καὶ ὅτε δὲ παρὰ τὴν θέλησιν καὶ τὰς προσπαθείας ἡμῶν ἐπανῆλθεν αὐτὸς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, κατεπολεμήσαμεν ἐκ παντὸς τρόπου πάντα τὰ μέτρα, εἰς ἃ ἐνόμισε καλὸν νὰ προσφύγῃ πρὸς πραγμάτωσιν τῶν ἐπαγγελιῶν του· διότι τὰ μέτρα ταῦτα ἐθεωροῦμεν ὄχι μόνον ἀλυσιτελῆ καὶ ἄστοχα, ὄχι μόνον μὴ συντελοῦντα τὸ παράπαν εἰς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως, ἀλλὰ καὶ ἐπιδεινοῦντα ταύτην καὶ καθιστῶντα προβληματικὴν πλέον πᾶσαν ἀνόρθωσιν αὐτῆς ἐν τῷ μέλλοντι. Τοῦτο ἰσχυριζόμεθα τότε, ἀγωνιζόμενοι βῆμα πρὸς βῆμα καὶ ἀποκρούοντες πάντα τὰ μέτρα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὡς ἐπιζήμια καὶ ὀλέθρια. Κατεπολεμήσαμεν παντὶ σθένει τὴν διὰ μιᾶς ὑπουργικῆς ἐγκυκλίου ἀθέτησιν ἑνὸς κειμένου νόμου τοῦ Κράτους καὶ τῆς εἰς αὐτὸν ἑδραζομένης συμβάσεως περὶ τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως καὶ δι’ ἄλλους πολλοὺς λόγους, καὶ διότι ἰδίως οὕτω πως παρείχομεν εἰς τοὺς ξένους τρανὸν μαρτύριον τῆς κακοπιστίας ἡμῶν, πρὸς δὲ τὸ ἐνδόσιμον νὰ πιστεύσωσι περὶ ἡμῶν, ὅτι, προκειμένου ν’ ἀδικήσωμεν αὐτοὺς, πρὸ οὐδενὸς ὑποχωροῦμεν, οὔτε πρὸ νόμων, οὔτε πρὸ συμβάσεων. Κατεπολεμήσαμεν ὡσαύτως ἐκ παντὸς τρόπου τὸν περὶ πτωχεύσεως νόμον τῆς 10 Δεκεμβρίου, διότι δι’ αὐτοῦ διεπράττετο δολία χρεωκοπία τοῦ Κράτους, μαρτυρουμένη ὑπὸ τοῦ σφετερισμοῦ ὅλων τῶν ὑπεγγύων προσόδων διὰ τὸ δημόσιον ἡμῶν χρέος, οὐδ’ αὐτῶν τῶν προνομιούχων ὑπεγγύων προσόδων τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων ἐξαιρουμένων· διότι αὐθαιρέτως οὕτω τὸ πτωχεῦσαν Κράτος ἐκανόνιζεν ἀφ’ ἑαυτοῦ, ἔστω καὶ προσωρινῶς, τὰ τῶν χρεῶν του, διακρῖνον μάλιστα ταῦτα εἰς ἐσωτερικὰ καὶ ἐξωτερικὰ, καὶ εἰς ἐκεῖνα μὲν προορίζον 100% τόκους εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, εἰς ταῦτα δ’ ἐν ἀρχῇ μὲν 50% εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ὕστερον δὲ 30% εἰς χρυσὸν, καὶ τοῦτο καθ’ ὃν χρόνον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διεβεβαίου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ἦτο ἤδη ἐν ἰσοζυγίῳ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ὅτι δὲ τὸ Κράτος ἠδύνατο ἐν τῷ νομίμῳ αὐτοῦ νομίσματι νὰ ἐκπληρώσῃ πάσας τὰς ὑποχρεώσεις του εἰς τὸ ἄρτιον. Κατεπολεμήσαμεν πάσῃ δυνάμει τὸν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὑποβληθέντα προϋπολογισμὸν τοῦ 1894, διότι, καίτοι οὗτος ὢν ὁ πρῶτος προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους μετὰ τὴν χρεωκοπίαν του καὶ ὀφείλων διὰ τοῦτο νὰ διακρίνηται ἐπὶ εἰλικρινείᾳ καὶ νὰ παρέχῃ τρανὴν ἀπόδειξιν περὶ τῆς ἀποφάσεως ἡμῶν, ἵνα εἰσέλθωμεν ἐφεξῆς εἰς τὴν ὁδὸν τῆς ἀναῤῥώσεως, οὐδὲν ἧττον ἔφερε καὶ αὐτὸς ἀνεξίτηλον τὸν τύπον τῆς ἀνειλικρινείας καὶ δολιότητος, ἀφοῦ, κατὰ αὐτὴν τὴν ὁμολογίαν τοῦ εἰσηγητοῦ του, ἀπέκρυπτε πολλῶν ἑκατομμυρίων ἔσοδα, ἀπέκρυπτε δὲ καὶ ἔξοδα διάφορα, οὐδ’ ἐλαμβάνετο δι’ αὐτοῦ οἱαδήποτε πρόνοια οὔτε περὶ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, οὔτε περὶ δημοσίων ἔργων, καὶ ἰδίᾳ περὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτων, τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ὁποίου δανεισθὲν τὸ Κράτος πολλὰς δεκάδας ἑκατομμυρίων, εἶχε διαθέσει αὐτὰς καταχρηστικῶς εἰς ἄλλας ἀνάγκας του. Πάντα τὰ μέτρα ταῦτα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀπεκρούσαμεν τότε παντὶ σθένει. Κατεδείξαμεν δὲ, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης, αὐτὸς ὁ πρωτεργάτης τῆς χρεωκοπίας τοῦ Κράτους, ἦτο ὁ ἥκιστα κατάλληλος νὰ προέλθῃ νῦν εἰς διαπραγματεύσεις περὶ συμβιβασμοῦ πρὸς τοὺς πιστωτάς του, ματαία δὲ θ’ ἀπέβαινεν ἡ περὶ τούτου ἐντολὴ τῆς Βουλῆς. Ἐπεκαλέσθημεν τὸ παράδειγμα ἄλλων χωρῶν, τῆς Ἀργεντίνης, τῆς Πορτογαλίας, τῆς Τουρκίας καὶ αὐτῆς τῆς Αἰγύπτου, περιελθουσῶν εἰς ἣν καὶ ἡ Ἑλλὰς θλιβερὰν οἰκονομικὴν θέσιν καὶ ἐν αἷς οὐδεὶς ἐσκέφθη νὰ συντελεσθῇ ἡ πτώχευσις τοῦ Κράτους καὶ νὰ διεξαχθῶσιν αἱ περὶ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεις ὑπὸ τοὺς πρωτουργοὺς τῆς τοιαύτης πτωχεύσεως, καὶ εἴπομεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς τόσην ἐθνικὴν τιμὴν καὶ ἀξιοπρέπειαν, ὅσην καὶ οἱ Ἀργεντῖνοι, οἱ Πορτογάλοι, οἱ Τοῦρκοι καὶ αὐτοὶ οἱ Φελλάχοι, καὶ ν’ ἀποδιώξωμεν πρῶτον ἐκ τῆς ἀρχῆς ἐκεῖνον, ὅστις μέχρι τῆς χθὲς ἐξηπάτα τοὺς πιστωτὰς τοῦ Κράτους καὶ συνωμολόγει τὰ διάφορα δάνεια, καὶ οὕτω νὰ προβῶμεν εἰς τὰς πρὸς αὐτοὺς διαπραγματεύσεις. Ἀλλὰ δὲν εἰσηκούσθημεν ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, ἥτις, τυφλὴν ἔχουσα πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἐμπιστοσύνην, τυφλῶς ἐψήφισε καὶ πάντα τὰ μέτρα αὐτοῦ. Ἰδοὺ ὅμως, ὅτι τὰ πράγματα ἐπῆλθον δυστυχῶς εἰς ἐπιβεβαίωσιν τῶν προῤῥήσεων ἡμῶν μέχρι κεραίας. Αἱ περὶ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεις ἀπέτυχαν ὑπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν οἰκτρῶς, δι’ αὐτῶν δὲ διετρανώθη μόνον διὰ μυριοστὴν φορὰν τὸ κακόπιστον τοῦ ἀνδρὸς, ὅπερ καὶ ἐξήγειρε ἀληθῆ θύελλαν ὕβρεων καὶ λοιδοριῶν ὁλοκλήρου τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου κατ’ αὐτοῦ καὶ καθ’ ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, τοῦ ἀνεχομένου ἔτι τοιοῦτον κυβερνήτην, μεθ’ ὅλην τὴν πικρὰν πεῖραν, ἣν ἔσχε μέχρι τοῦδε, αὐτοῦ. Καὶ ἐπεδεινώθη οὕτως ἡ κατάστασις, ἀντὶ νὰ βελτιωθῇ, καὶ ἐξετέθη ἡ Ἑλλὰς εἰς ἀληθῆ οἰκονομικὸν ἀποκλεισμὸν, ὅστις καὶ ὡς Κράτος καὶ ὡς ἔθνος κατέστησεν αὐτὴν ἀπόκληρον τῆς διεθνοῦς πίστεως, καὶ κινδυνεύομεν οὕτω νὰ πάθωμεν ἐξ οἰκονομικῆς ἀσφυξίας. Ἡ κατάστασις αὕτη, Κύριοι, δὲν εἶναι σημερινή, οὔτε χθεσινή, ἀλλὰ χρονολογεῖται ἀπὸ μηνῶν ἤδη, ἀφ’ ὅτου διεπιστώθη ἡ ἀποτυχία τῶν περὶ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεων. Ἔκτοτε δὲ ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν σύγκλησιν τῆς Βουλῆς, ὅπως, ἐμφανιζομένη ἐνώπιόν της, δώσῃ εὐθύνας διὰ τὴν διαχείρισιν τῆς ὑπ’ αὐτῆς δοθείσης ἐντολῆς, ἐξηγήσῃ τοὺς λόγους τῆς πλήρους ἀποτυχίας της καὶ παράσχῃ τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὸ κυριαρχικὸν τοῦτο σῶμα, ἵνα σκεφθῇ καὶ ἐξεύρῃ αὐτὸ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν καὶ τὸ Κράτος καὶ ἡ χώρα θὰ ἐξήρχοντο ἐκ τοῦ ἀδιεξόδου, εἰς ὃ ἐνέβαλεν ἡμᾶς ἡ ἀβουλία τῆς Κυβερνήσεως. Ἄλλως ὅμως ἔδοξε τῷ κ. Πρωθυπουργῷ. Τὴν σύγκλησιν τῆς Βουλῆς ἀνέβαλεν οὗτος ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν, ἐν συνειδήσει τῆς ἐνοχῆς του, μέχρι τῶν παραμονῶν τῆς ὑπὸ τοῦ συνταγματικοῦ ἡμῶν χάρτου τεταγμένης προθεσμίας, καθ’ ἣν τὸ νομοθετικὸν σῶμα συνέρχεται αὐτοδικαίως. Καὶ τότε δ’ ἐπὶ ἡμέρας πολλὰς ἐφυγοδίκει ἡ Κυβέρνησις, παραλύουσα διὰ τῆς ἀπουσίας αὑτῆς καὶ τῶν φίλων της τὴν ἀπαρτίαν τῆς Βουλῆς, ἕως οὗ, δι’ ὧν μέσων οἶδεν ὁ προϊστάμενος αὐτῆς, ἐξασφαλίσασα τὴν πλειονοψηφίαν ὑπὲρ ἑαυτῆς, ἐθάῤῥησεν οὕτω νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιόν μας καὶ δώσῃ λόγον τῶν πράξεών της. Ἀλλὰ καὶ νῦν τίνα λόγον ἔδωκεν; Ἐνῷ ὤφειλε πάραυτα νὰ παράσχῃ σαφεῖς καὶ κατηγορηματικὰς ἐξηγήσεις περὶ τοῦ πρώτου καὶ σπουδαιοτάτου ζητήματος, ὅπερ ἐν τοσαύτῃ ἀδημονίᾳ κρατεῖ τὴν σήμερον τοὺς πάντας, περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ συμβιβασμοῦ, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπεφυλάχθη νὰ πράξῃ τοῦτο κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895. Κατ’ αὐτὴν δὲ, ἀφοῦ ὡμίλησε de omnibus rebus et quibusdam aliis, ἔκαμε λόγον τινὰ ἐν παρόδῳ καὶ περὶ συμβιβασμοῦ, καὶ τοῦτο, ὅπως μὴ εἴπῃ κυρίως τίποτε, ὅπως ἐμβάλῃ τοὺς ἀκούοντας εἰς σύγχυσιν περὶ αὐτοῦ, ὅπως ὑπεκφύγῃ οὕτω καὶ συγκαλύψῃ τὴν βαρύνουσαν αὐτὸν εὐθύνην. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐζήτησε καὶ νῦν, ὡς ἄλλοτε, διὰ κοινῶν καὶ τετριμμένων πλέον τεχνασμάτων νὰ παρελκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ τὴν συζήτησιν ἐπὶ ἄλλα θέματα. Ἐν πρώτοις ἠθέλησε νὰ καταστήσῃ καὶ ἄλλους κοινωνοὺς τῆς εὐθύνης του, ἢ καὶ νὰ ἐπιῤῥίψῃ ταύτην πλήρη εἰς αὐτούς. Εἶπεν ὅτι εἰς τοὺς οἰκονομικούς του συνδυασμούς, καθ’ οὓς διὰ δανείων πάντοτε ἀπέτινε τόκους καὶ χρεωλύσια, παρασκευάζων οὕτω τὴν ἐπελθοῦσαν καταστροφὴν, καὶ ἄλλοι ἔχουσι προσφύγει, ὑπαινιττόμενος οὕτω τοὺς ἀξιοτίμους ἐκ Γόρτυνος καὶ ἐξ Ἄρτης Βουλευτάς. Ἀπέδωκε δὲ τὴν συντελεσθεῖσαν καταστροφὴν κυρίως εἰς τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως, εἰς οὗ τὴν ἔκδοσιν εἶπεν, ὅτι ὅ τε ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς καὶ ἐγὼ, μέλη ὄντες τοῦ Ὑπουργείου τῆς 3 Μαΐου, προέβημεν ἐκ δολίας προθέσεως. Ἤλπισεν ὅτι οὕτω πως θ’ ἀνέστρεφε τοὺς ὅρους τῆς συζητήσεως καὶ θὰ ἠνάγκαζεν ἡμᾶς τοὺς ἀντιπολιτευομένους νὰ μεταβληθῶμεν ἐκ κατηγόρων εἰς ἀπολογουμένους, ἴσως ἴσως καὶ νὰ τραπῶμεν εἰς ἀντεγκλήσεις, ἐπιλανθανόμενοι τοιουτοτρόπως τοῦ κοινοῦ ἡμῶν πρὸς αὐτὸν ἀγῶνος. Καὶ δὲν ἠρκέσθη εἰς μόνας ταύτας τὰς προσπαθείας. Ἠθέλησεν εἶτα καὶ ἄλλως νὰ παρελκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἀπὸ τοῦ κυρίου ζητήματος, ἀπαρνούμενος πάσας σχεδὸν τὰς μέχρι τοῦδε γνώμας του, διὰ τῆς ἐπικρατήσεως καὶ ἐφαρμογῆς τῶν ὁποίων ἐπῆλθεν ἡ καταστροφὴ, καὶ μεταμορφούμενος εἰς ἄλλον ἄνθρωπον, ἀλλοίας ὅλως ἔχοντα νῦν γνώμας. Ἐνεφανίσθη δὲ νῦν καὶ μὲ νέας ἐπαγγελίας περὶ μεταῤῥυθμίσεων τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῆς δημοτικῆς φορολογίας, ἐλπίσας ὅτι ἡμεῖς μὲν θὰ παρεσυρόμεθα εἰς συζητήσεις περὶ αὐτῶν, ὁ δὲ λαὸς θὰ ἐθαμβοῦτο πρὸ τῶν ἀγαθῶν, ἅτινα τὸν ἀναμένουσιν ἐντεῦθεν, καὶ θὰ ἐλησμόνει τὴν νῦν κακοδαιμονίαν του, θὰ ἐλησμόνει τὸ πρῶτον καὶ κύριον ζήτημα, ὅπερ ἀπασχολεῖ αὐτὸν τὴν σήμερον. Ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς, Κύριοι, καὶ ὁ λαὸς εἴμεθα συνειθισμένοι εἰς τὰ τοιαῦτα τεχνάσματα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Πρὸς τὰς καθ’ ἡμῶν ἐπιθέσεις του προσβλέπομεν ἡμεῖς μετ’ οἴκτου, οὐδὲν ἔχοντες νὰ φοβηθῶμεν ἐντεῦθεν. Τὰς δὲ νέας ἐπαγγελίας του θεωροῦμεν ἁπλᾶ πυροτεχνήματα, δι’ ὧν δύναται αὐτὸς νὰ διασκεδάζῃ νηπίους μόνον, οὐδενὸς ὅμως σπουδαίου ἀνδρὸς τὴν προσοχὴν νὰ περισπάσῃ. Καὶ τί νὰ φοβηθῶμεν ἐκ τῶν καθ’ ἡμῶν ἐπιθέσεών του; Οἱ ἀξιότιμοι ἐκ Γόρτυνος καὶ ἐξ Ἄρτης Βουλευταὶ, κληθέντες εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας λήγοντος τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1890, καὶ ἔχοντες πρὸ ἑαυτῶν ἐπικειμένας ληξιπροθέσμους ἀπαιτήσεις παρὰ τοῦ Δημοσίου ἐκ δεκάδων ὅλων ἑκατομμυρίων, ἠναγκάσθησαν νὰ συνεχίσωσι τὸ ἔργον τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν τοῦ κ. Τρικούπη· ἀλλὰ διατὶ τοῦτο; διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι εὗρον κενὰ τὰ δημόσια ταμεῖα. Αὐτοὶ εἶχον διαδεχθῆ τότε ἐν τῇ ἀρχῇ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅστις, ὁσάκις ἠναγκάσθη νὰ καταλίπῃ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἐν ἔτει 1885 καὶ ἐν ἔτει 1890 καὶ ἐν ἔτει 1893, ἐφρόντισε ν’ ἀφήσῃ κενὸν πάντοτε τὸ δημόσιον ταμεῖον, μὲ μεγάλας ληξιπροθέσμους ἀπαιτήσεις παρ’ αὐτοῦ. Τί ὤφειλον λοιπὸν νὰ πράξωσι; νὰ καταβάλωσιν ἐξ ἰδίων τὰ ὀφειλόμενα; Ἀλλ’ ἡ περιουσία αὐτῶν πᾶσα, οὐδ’ αὐτοῦ τοῦ εὐπορωτέρου ἐξ αὐτῶν κ. Καραπάνου ἐξαιρουμένου, δὲν θὰ ἐξήρκει νὰ καλύψῃ οὐδὲ πολλοστημόριον αὐτῶν. Ἠναγκάσθησαν λοιπὸν, ἑκόντες ἄκοντες, νὰ μιμηθῶσι τὸ παράδειγμα τοῦ κ. Τρικούπη καὶ νὰ διαθέσωσι καὶ αὐτοὶ μέρος τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης εἰς πληρωμὴν τῶν ληξιπροθέσμων ὀφειλῶν τοῦ Δημοσίου. Τίς ἄλλος ὁ κυρίως διὰ τοῦτο ὑπεύθυνος, πλὴν τοῦ κ. Τρικούπη, τοῦ δημιουργήσαντος τὰς ὀφειλὰς ἐκείνας καὶ καταλιπόντος τὰ ταμεῖα τοῦ Δημοσίου κενά; Εἰς παραπλησίαν καὶ χείρονα θέσιν εὑρέθημεν καὶ ἡμεῖς, κληθέντες εἰς διαδοχὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐν τῇ Κυβερνήσει κατὰ Μάϊον τοῦ 1893. Εὕρομεν καὶ ἡμεῖς ἐνώπιόν μας τὰ μὲν ταμεῖα κενὰ, ἐπικειμένας δὲ ληξιπροθέσμους ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, ἀνερχομένας εἰς πολλὰς δεκάδας ἑκατομμυρίων. Τί ἠθέλετε νὰ πράξωμεν τότε; Ἡμεῖς δυστυχῶς δὲν ἠδυνάμεθα νὰ διαθέσωμεν κἀνὲν δάνειον εἰς πλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν τούτων. Ὁ κ. Τρικούπης ἐδραπέτευσε τότε, ὡς γνωστὸν, ἐκ τῆς ἀρχῆς, ἀφοῦ προηγουμένως εἶχεν ἐξαντλήσει πᾶν δάνειον, πᾶσαν τὴν πίστιν τοῦ Κράτους μέχρις ὀβολοῦ, ἀφοῦ εἶχεν ἰδίᾳ βεβαιωθῆ περὶ τοῦ τελευταίου τούτου διὰ τῆς οἰκτρᾶς ἀποτυχίας τῶν ἐν Ἀγγλίᾳ διαπραγματεύσεων περὶ συνομολογήσεως νέου δανείου. Τί εἴχομεν λοιπὸν νὰ πράξωμεν ἡμεῖς, εὑρεθέντες πρὸ τῆς ἀδυσωπήτου ταύτης ἀνάγκης; Εἴχομεν πρὸς τοῦτο νὰ συμβουλευθῶμεν τὸ νωπὸν παράδειγμα ἄλλων Κρατῶν, περιελθόντων πρὸ ἡμῶν εἰς παραπλησίαν θέσιν. Τὰ Κράτη ταῦτα ἦσαν ἡ Ἀργεντίνη, ἡ Πορτογαλία, ἡ Τουρκία καὶ ἡ Αἴγυπτος, ἅτινα εἴτε ἐκήρυξαν ἑαυτὰ ἀπ’ εὐθείας εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως, ὡς ἡ Τουρκία καὶ ἡ Αἴγυπτος, καὶ ὑπέκυψαν κατ’ ἀκολουθίαν εἰς συμβιβασμὸν μετὰ διεθνοῦς ἐλέγχου, καθ’ ὅν ἐθυσίασαν ἓν μέρος τῶν κυριαρχικῶν των δικαιωμάτων, εἴτε, ὡς ἡ Πορτογαλία, ἀρνηθέντα νὰ προέλθωσιν εἰς τοιοῦτον συμβιβασμὸν, ἦσαν τότε ἐκτεθειμένα εἰς τοὺς προπηλακισμοὺς ὅλου τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου καὶ εἰς οἰκονομικὸν ἀποκλεισμόν. Μόνη ἡ Ἀργεντίνη ἔγνω πρὸ τοῦ μοιραίου τούτου τέλους νὰ κάμῃ τὴν τελευταίαν εἰλικρινῆ καὶ ἔντιμον ἀπόπειραν, ὅπως εὕρῃ ἄλλην τινὰ διέξοδον ἐκ τῆς τοιαύτης δυσχερείας. Καὶ ἡ ἀπόπειρα αὕτη ἦτο ἡ διὰ τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως, διὰ τοῦ ὁποίου εἶχεν ἤδη ἀρχίσει καὶ τὰς συμπαθείας καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν κεφαλαίων ν’ ἀνακτᾷ καὶ εἰς τὴν ὁδὸν τῆς ἀναῤῥώσεως νὰ εἰσέρχηται. Καὶ τὸ παράδειγμα τοῦτο, Κύριοι, ἠθελήσαμεν καὶ ἡμεῖς νὰ μιμηθῶμεν. Διὰ τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως ἐκερδαίνομεν δύο ἐτῶν καὶ ἡμίσεως ἀνακούφισιν, κατὰ τὸ διάστημα δὲ τοῦτο ἠδυνάμεθα νὰ βελτιώσωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν ἡμῶν κυκλοφορίαν, νὰ συντελέσωμεν τὰ ἐκκρεμῆ δημόσια ἔργα καὶ ἰδίᾳ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσσης, νὰ βελτιώσωμεν τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν διοίκησιν, νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν νομοθεσίαν οὕτως ὥστε νὰ ἴδωμεν, ὁποῖα βάρη θὰ ἠδύνατο ἐφεξῆς νὰ φέρῃ τὸ Κράτος καὶ ἡ χώρα ἡμῶν, καὶ ἐπὶ τοιαύτης βάσεως ἀσφαλοῦς νὰ προέλθωμεν εἰς συνεννόησιν πρὸς τοὺς πιστωτὰς, ἐὰν καὶ οὕτω καθίστατο ἀδύνατος ἡ εἰς χρυσὸν ἐκπλήρωσις ἀκεραίων τῶν ὑποχρεώσεων ἡμῶν. Τί τούτου εἰλικρινέστερον καὶ ἐντιμότερον; Βεβαίως τὸ εἰλικρινέστατον καὶ ἐντιμότατον πάντων θὰ ἦτο, ἐὰν ἠδυνάμεθα νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἐκπληροῦντες ἀκεραίας τὰς ὑποχρεώσεις ἡμῶν, ἄνευ διακοπῆς τινος. Ἀλλ’ ἀφοῦ τοῦτο εἶχε καταστῆ ἀπολύτως ἀδύνατον ἐξ αἰτίας τοῦ κ. Τρικούπη, ὅστις, κενώσας τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους καὶ θέσας χεῖρα βέβηλον καὶ εἰς αὐτὰς τὰς ὑπεγγύους προσόδους, εἶχε τραπῆ εἰς φυγὴν ἄτακτον, καταλείπων ὄπισθέν του τὸ χάος, τὸ μόνον ἔντιμον καὶ εἰλικρινές, ὅπερ εἴχομεν τότε νὰ πράξωμεν, ἦτο ἡ ἔκδοσις τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως. Δολιότητα ἐν τῇ πράξει ἡμῶν ταύτῃ οὐδεὶς ἄλλος ἀνεῦρεν, ἐκτὸς τοῦ κ. Τρικούπη. Αὐτοὶ οἱ ὁμολογιοῦχοι, οἵτινες γινώσκουσι βεβαίως κάλλιστα, τί τὸ συμφέρον αὐτοῖς, ἀπέσχον ν’ ἀποδώσωσι τοιοῦτον χαρακτηρισμὸν εἰς τὴν πρᾶξιν ἡμῶν ἐκείνην. Ἀπόδειξις τρανὴ τούτου τὸ γεγονὸς, καθ’ ὃ οὔτε συστάσεις, οὔτε διαμαρτυρίαι τῶν ὁμολογιούχων ἐγένοντο κατὰ τοῦ μέτρου ἡμῶν ἐκείνου, ἀλλὰ τοὐναντίον κατ’ ἀκολουθίαν αὐτοῦ τὰ κεφάλαια ἔσπευσαν νὰ ἔλθωσιν εἰς ἐπικουρίαν ἡμῶν. Καὶ ἐπιτρέπεται νῦν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, τὸν δημιουργὸν τῆς ἀναποδράστου ἐκείνης ἀνάγκης, εἰς ἣν εὑρεθέντες ἡμεῖς προέβημεν εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως, ν’ ἀποδίδῃ εἰς ἡμᾶς δολίας προθέσεις; Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἡ πτώχευσις συνετελέσθη ἤδη κατ’ Ἀπρίλιον μῆνα τοῦ 1893. Ἤθελε βεβαίως νὰ εἴπῃ κατὰ Μάϊον, ἀλλ’ ἡ γλῶσσα λανθάνουσα τ’ ἀληθῆ λέγει. Τὸ Ὑπουργεῖον Σωτηροπούλου–Ράλλη, ὡς γνωστὸν, ὡρκίσθη τῇ 3 Μαΐου, μέχρι δὲ τέλους Ἀπριλίου ἦτο αὐτὸς ἐν τῇ Κυβερνήσει, τότε δὲ πράγματι συνετελέσθη ἡ πτώχευσις τοῦ Κράτους καὶ κατὰ τύπους μόνον ἐπεκηρύχθη αὕτη διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου. Κατὰ Ἀπρίλιον μῆνα ὑπῆρχον ἤδη ληξιπρόθεσμοι προκαταβολαὶ, ἃς οὔτε ἀπέτισεν, οὔτε ἀνενέωσε κἂν αὐτὸς, καὶ δὲν ἦτο τοῦτο πραγματικὴ πτώχευσις; Δὲν ἦτο πραγματικὴ πτώχευσις τὸ γεγονὸς, καθ’ ὃ μετὰ τὴν οἰκτρὰν ἀποτυχίαν τοῦ δανείου, φεύγων αὐτὸς ἐκ τῆς ἀρχῆς, εἶχεν ἤδη διαθέσει ὑπὲρ ἄλλων ἀναγκῶν τοῦ Κράτους καὶ αὐτὰς τὰς ὑπεγγύους προσόδους, καὶ ἄφηνε κενὰ τὰ δημόσια ταμεῖα, μὲ ἐπικειμένας ληξιπροθέσμους ὑποχρεώσεις ἐκ πολλῶν δεκάδων ἑκατομμυρίων; Καὶ ἐτόλμησε νὰ ἐπιῤῥίψῃ εἰς ἡμᾶς δολίας προθέσεις αὐτὸς, ὅστις, καθ’ ἣν στιγμὴν ἔπραττε τοῦτο, ὡμολόγει ἐνταὐτῷ ἀσυστόλως, ὅτι καὶ τὸ Κράτος καὶ ἡ χώρα εὑρίσκοντο ἐν ἀνεπαρκείᾳ ἤδη ἀπὸ τοῦ ἔτους 1882, παρεῖχε δὲ οὕτω τὸ ἐνδόσιμον εἰς ἕνα ἕκαστον νὰ πιστεύσῃ, ὅτι πᾶσαι αἱ περὶ τοῦ ἐναντίου διαβεβαιώσεις του ἀπὸ τοῦ ἔτους ἐκείνου μέχρι τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1893 ἦσαν καθαρὰ φενάκη, δι’ ἧς ἐξηπάτησε τοὺς πιστωτάς μας καὶ τῷ ἐδάνεισαν ἑκατοντάδας πολλὰς ἑκατομμυρίων, ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι θὰ ἦτο ἀδύνατόν ποτε ἡ Ἑλλὰς νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς τοιαύτας ὑποχρεώσεις. Καὶ ἔχει τὴν ἰταμότητα νὰ ἐπιῤῥίπτῃ εἰς ἄλλους δολίας προθέσεις αὐτὸς, ὅστις ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν διεβουκόλει καὶ ἐξηπάτα τοὺς πάντας μὲ εἰκονικὰ ἰσοζύγια, μὲ πλαστογραφημένους ἀριθμοὺς, ἐν ἐπιγνώσει τῆς εἰκονικότητος καὶ πλαστότητος αὐτῶν· αὐτὸς, ὅστις συνωμολόγει δάνεια ὑπὸ τὸ πρόσχημα κατασκευῆς δημοσίων ἔργων, τὸ δὲ προϊὸν αὐτῶν διέθετεν εἰς κάλυψιν ἐλλειμμάτων· αὐτὸς, ὅστις ἀπεπειράθη τὸ τελευταῖον κατὰ τὸ ἔαρ τοῦ 1893 νὰ ἐξαπατήσῃ τοὺς πιστωτάς μας πρὸς συνομολόγησιν νέου δανείου, διαβεβαιῶν αὐτοὺς, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκετο εἰς θέσιν καὶ τὰς ὑφισταμένας ὑποχρεώσεις της νὰ ἐκπληρώσῃ καὶ νέας τοιαύτας νὰ ἀναλάβῃ, ἀφοῦ δὲ ἀπέτυχεν ἡ ἀπόπειρά του αὕτη, μετά τινα χρόνον εἶχε τὸν κυνισμὸν νὰ διακηρύξῃ «ἐπτωχεύσαμεν δυστυχῶς», καὶ νὰ διαπράξῃ τὴν δολιωτάτην τῶν χρεωκοπιῶν· αὐτὸς, ὅστις ἐξήγειρε καθ’ ἑαυτοῦ τὴν γενικὴν κατακραυγήν, ὡς δόλιος χρεωκόπος· αὐτός, ὅστις ἐξέθεσε καὶ τὴν πατρίδα ἡμῶν εἰς τὰ σκώμματα, εἰς τὰς ὕβρεις καὶ τὰς λοιδορίας ὁλοκλήρου τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου!

§3ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἀτόπους ὅμως, ὄχι δικαίας.

§4ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀφοῦ ἠνέχθη ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη τὸν κ. Τρικούπην ὡς Πρωθυπουργὸν, ἐξαπατῶντα καὶ φενακίζοντα τοὺς πάντας· ἀφοῦ ἀνέχεται ἔτι καὶ νῦν αὐτὸν ὡς τοιοῦτον, μετὰ τὴν συντελεσθεῖσαν ὑπ’ αὐτοῦ καταστροφὴν, καὶ ἐννοεῖ δι’ αὐτοῦ, τοῦ πρωτεργάτου τῆς χρεωκοπίας της, νὰ ἔλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις πρὸς τοὺς πιστωτάς της περὶ συμβιβασμοῦ, δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ κινήσῃ καὶ αὐτὴ καθ’ ἑαυτῆς τὴν γενικὴν κατακραυγὴν τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου. Αὐτὴ εἶναι δυστυχῶς ἡ θλιβερὰ ἀλήθεια. Τοιαῦται εἶναι, Κύριοι, αἱ καθ’ ἡμῶν ἐπιθέσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Διὰ τῆς προκληθείσης ταύτης ἀπαντήσεώς μου θὰ ἐνόησεν, ἐλπίζω, καὶ αὐτὸς, ὅτι πρὸς κέντρα λακτίζει, ἂν νομίζῃ ὅτι οὕτω πως θὰ παρελκύσῃ τὴν προσοχὴν ἡμῶν καὶ τῆς Βουλῆς ἀφ’ ἑαυτοῦ, ἢ ὅτι θὰ ἐμβάλῃ τὴν δᾷδα τῆς διχονοίας εἰς τὰς τάξεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ θὰ προκαλέσῃ ἀντεγκλήσεις. Ἡ τακτική του εἶναι πεπαλαιωμένη, τὰ δὲ ὅπλα του ἀπημβλυμένα πλέον. Ἡ Ἀντιπολίτευσις, μεθ’ ὅλας τὰς γραώδεις προσπαθείας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, μένει συμπαγὴς ὡς γρανίτης ἀπέναντι τοῦ κοινοῦ ἐχθροῦ, ἀπέναντι τοῦ ἐχθροῦ καὶ ὀλεθῆρος τῆς πατρίδος (εὖγε! ἐξ ἀριστερῶν). Ἡμεῖς, Κύριοι, δὲν ἀγωνιζόμεθα περὶ καταλήψεως τῆς ἀρχῆς, διότι τῇ ἀληθείᾳ οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν φιλοδοξεῖ νὰ διαδεχθῇ τὸν κ. Τρικούπην ἐν τῇ Κυβερνήσει, ἐν τῷ μέσῳ τοῦ χάους, ὅπερ ἔχει αὐτὸς δημιουργήσει. Ἡμεῖς ἀδιαφοροῦμεν παντάπασι, τίς θὰ ἦναι ὁ διάδοχός του. Ἀρκεῖ νὰ πέσῃ αὐτὸς ἐκ τῆς ἀρχῆς, καὶ ὁ ἔσχατος τῶν Ἑλλήνων, διαδεχόμενος αὐτὸν, θὰ ἦναι, εἰμή τι ἄλλο, τοὐλάχιστον ἀνικανώτερος αὐτοῦ εἰς τὸ κακόν! (Εὖγε! ἐξ ἀριστερῶν). Πολλὰς, Κύριοι, καὶ ποικίλας μεταμορφώσεις ἔχει ὑποστῆ μέχρι τοῦδε ὁ κ. Τρικούπης, ὑπερβὰς ἐν τούτῳ καὶ αὐτὸν τὸν παρ’ Ἰνδοῖς μυθολογούμενον Βισνοῦ. Ἀφοῦ ἀπὸ ἀμειλίκτου διώκτου τῆς συναλλαγῆς κατώρθωσε νὰ μεταμορφωθῇ εἰς ἀρχισυναλλαγάρχην, καὶ δὴ τοῦ εἴδους ἐκείνου, ὅπερ ὑπηνίχθην ἤδη πρότερον· ἀφοῦ πολλάκις μέχρι τοῦδε μετήλλαξε τὴν σημαίαν τῶν οἰκονομιῶν πρὸς τὴν τῆς σπατάλης, καὶ τὴν τοῦ φιλοπολέμου πρὸς τὴν τοῦ εἰρηνικοῦ καὶ τἀνάπαλιν, ἐπέπρωτο νῦν νὰ ὑποστῇ καὶ ἄλλας, καὶ δὴ τὰς παραδοξοτάτας τῶν μεταμορφώσεων. Ἀφοῦ ἐπὶ δώδεκα περίπου ἔτη ἐκόπτετο ὑπὲρ τῆς ἐπαρκείας τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας, ἔρχεται νῦν καὶ ἀπαρνούμενος ἑαυτὸν, ἀπαρνούμενος ὁλόκληρον τὸ μέχρι πρὸ ἑνὸς ἔτους παρελθόν του, λέγει ὅτι αὐτὸς ἦτο ὑπὲρ τῆς ἀνεπαρκείας τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας ἤδη ἀπὸ τοῦ ἔτους 1882. Ἀφοῦ ἐπὶ ἄλλα τόσα ἔτη ἦτο ἔνθερμος θιασώτης τῶν ἐξωτερικῶν δανείων καὶ πᾶσαν προσπάθειαν κατέβαλλεν, ἵνα μετατρέψῃ εἰς τοιαῦτα τὰ ἐσωτερικὰ ἡμῶν δάνεια, ἔρχεται νῦν καὶ διαῤῥηγνύει τὰ ἱμάτιά του κατὰ τῶν ἐξωτερικῶν δανείων, ὡς ἐπιζημίων, ὡς αὐτόχρημα ὀλεθρίων εἰς τὴν Ἑλλάδα, λησμονῶν ὅτι μόλις πρὸ δέκα καὶ ὀκτὼ μηνῶν εἶχε πάντα τρόπον μετέλθει, ὅπως συνομολογήσῃ τὸ τελευταῖον ἐν Λονδίνῳ ἐξωτερικὸν δάνειον καὶ μετατρέψῃ οὕτως εἰς αὐτὸ τὸ ἐσωτερικὸν ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ δάνειον. Ἀφοῦ μέχρι πέρυσιν ἀκόμη ἠγωνίζετο νὰ πείσῃ τοὺς πάντας ὅτι αἰτία τῆς νομισματικῆς ἡμῶν ἀνωμαλίας ἦτο ἡ πληθώρα τοῦ ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικοῦ γραμματίου, ὅπερ συνέχεε πρὸς φυσικὴν ἀξίαν, καὶ διὰ τοῦτο ἐφαντάζετο ὅτι, ὅσῳ μεγαλειτέρα ἡ προσφορὰ αὐτοῦ, τόσῳ ὀλιγωτέρα ἡ ζήτησίς του καὶ ἑπομένως ἡ τιμή του, τώρα μετέπεσεν αἴφνης εἰς τὸ ἀντίθετον ἄκρον, καθ’ ὅ, οὐδεμίαν ἐπιῤῥοὴν ἀναγνωρίζων εἰς τὴν πληθώραν τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, ἀποδίδει τὴν ἀνωμαλίαν τῆς νομισματικῆς ἡμῶν ἀγορᾶς εἰς μόνην τὴν ἀνεπάρκειαν τῆς χώρας· καὶ μὲ τοιαύτας μεταμορφώσεις ἐνόμισεν ἴσως ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι θὰ καθίστατο ἀγνώριστος καὶ θὰ παρεδίδετο εἰς λήθην τὸ παρελθόν του. Καὶ ὡσεὰν μὴ ἤρκουν αἱ μεταμορφώσεις του αὗται, ἐζήτησε καὶ δι’ ἄλλων μέσων νὰ ἐκθαμβώσῃ ἡμᾶς καὶ νὰ μᾶς κάμῃ νὰ λησμονήσωμεν, εἰ δυνατόν, οὕτως, ὁποίου κακοῦ πρόξενος ἔγεινε μέχρι τοῦδε αὐτὸς, ὁποίου δὲ κακοῦ θὰ γείνῃ πρόξενος καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, ἂν παραμείνῃ ἔτι ἐν τῇ ἀρχῇ. Ἀνεσκόπησε πάντας τοὺς κλάδους τῆς δημοσίας ἡμῶν ὑπηρεσίας καὶ εὗρε τὰ πάντα καλὰ λίαν, μέχρι καὶ αὐτῆς τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, μέχρι καὶ αὐτῆς τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ἣν, ὡς εἶπε, παραλαβὼν παρ’ ἡμῶν εἰς ἀκροσφαλέστατον σημεῖον, ἀποκατέστησεν αὐτὸς πλήρη ἐν Ἑλλάδι. Τὰ μόνα χρήζοντα ἔτι βελτιώσεως διὰ τῆς νομοθετικῆς μερίμνης εἶναι μεταῤῥυθμίσεις τινὲς τοῦ νόμου περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας καὶ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ κλάδου, ἡ πλήρης χειραφέτησις τῶν δήμων καὶ ἡ ἀνακούφισις τῶν ἐμπορευομένων ἐκ τῶν διαπυλίων τελῶν. Ἀλλὰ ποῖαί τινές εἶναι καὶ αἱ νέαι αὗται ἐπαγγελίαι του; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζει βεβαίως, ὅτι ὁμιλεῖ πρὸς ἀνθρώπους μὴ ζῶντας ἐν Ἑλλάδι, ἢ στερουμένους καὶ αὐτοῦ τοῦ κοινοῦ νοῦ, ὅπως ἔχῃ τὸ θράσος νὰ ἰσχυρίζηται ἐνώπιον αὐτῶν, ὅτι ἡμεῖς κατὰ τὴν ὀλιγόμηνον ἡμῶν διαμονὴν ἐν τῇ ἀρχῇ περιηγάγομεν τὰ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἐπὶ ξυροῦ ἀκμῆς, καὶ ὅτι αὐτὸς, διαδεχθεὶς ἡμᾶς ἐν τῇ Κυβερνήσει, ἀποκατέστησε πλήρη τὴν τάξιν καὶ ἡσυχίαν ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν. Καὶ τίς ἐν Ἑλλάδι ἀγνοεῖ τὴν σήμερον, ὅτι ἡ ὑπερδεκαετὴς Κυβέρνησις τοῦ κ. Τρικούπη, ὑφ’ ἣν σὺν ἄλλοις παρέλυσε καὶ ἡ διοίκησις καὶ ἡ δικαιοσύνη ἐν ἡμῖν, ὑπέθαλψε καὶ προήγαγε τὸ ἔγκλημα καὶ μικροῦ δεῖν ἐπανέφερεν ἡμᾶς εἰς τοὺς ἀπαισίους χρόνους τοῦ Νταβέλη καὶ Κακαράπη; Τίς ἀγνοεῖ, ὅτι λῃσταὶ, οἷοι οἱ Τσανάκαι, οἱ Τσεκουραῖοι, οἱ Τσουλήδες καὶ οἱ Παπακυριτσόπουλοι, δὲν ἐφύτρωσαν, ὡς μύκητες, ὑπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Σωτηροπούλου– Ράλλη, ἀλλ’ ἦσαν τὸ κυριώτατον προϊὸν τῆς ὑπερδεκαετοῦς κακοδιοικησίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; Τίς ἀγνοεῖ, ὅτι ἡμεῖς, σχόντες τὸ θάῤῥος, ἵνα ἐπαναφέρωμεν εἰς ἰσχὺν τὸν περὶ λῃστείας νόμον, μεθ’ ὅλας τὰς διαμαρτυρίας τοῦ κ. Τρικούπη, φοβουμένου μήτοι ἐκλίπῃ οὕτω τὸ πολυτιμότατον προϊὸν τῆς διοικήσεώς του, κατωρθώσαμεν ν’ ἀπαλλάξωμεν τὴν χώραν ἐκ δεκάδων ὅλων φοβερῶν λῃστῶν καὶ λῃστοφυγοδίκων; Καὶ τί ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ αὐτὸς κατὰ τὴν νῦν Κυβέρνησίν του; τὴν καταστροφὴν τῆς λῃστοσυμμορίας τοῦ Παπακυριτσοπούλου, ἀφοῦ οὗτος ἀποθρασυνθεὶς ἐκ τῆς χαλαρώσεως τῆς καταδιώξεως τῆς λῃστείας ὑπὸ τὸν κ. Τρικούπην εἶχε συλλάβει αἰχμαλώτους ἕνα εἰσαγγελέα καὶ ἕνα ἀνακριτὴν εἰς τὰ πρόθυρα τῆς πρωτευούσης ἑνὸς νομοῦ, ἐνόμισε δὲ, ὅτι δὲν θὰ κατεδιώκετο, ἐνόσῳ κατεῖχε τοιούτους αἰχμαλώτους, καὶ ἄφησε νὰ τὸν περικυκλώσωσι τὰ ἀποσπάσματα καὶ νὰ πέσῃ θῦμα μετὰ τῶν αἰχμαλώτων του, ἐν ἀγνοίᾳ βεβαίως τῆς Κυβερνήσεως; Καὶ εἶναι τοῦτο κατόρθωμα, κ. Πρωθυπουργέ, δι’ ὃ δικαιοῦσαι, νομίζεις, νὰ καυχᾶσαι, ἢ ὀφείλεις νὰ συγκαλύπτῃς δι’ αὐτὸ ὑπ’ αἰσχύνης τὸ πρόσωπον; Ἀλλ’ αὐτὸς καυχᾶται ἔτι καὶ διὰ τὴν στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν, δι’ ἧς πολλαὶ ἑκατοντάδες ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν ἀφῃρέθησαν ἐκ τοῦ κυρίου ἔργου των καὶ κινδυνεύουσι ν’ ἀποξενωθῶσι παντάπασι τοῦ προορισμοῦ των, καθιερώθη δὲ ἡ τραχύτης καὶ ἡ αὐθαιρεσία ἐν τῇ ἀστυνομικῇ ὑπηρεσίᾳ, ἐν ᾗ τόσον λεπτεπίλεπτοι σχέσεις ἀπαντῶσι, καὶ μία φωνὴ κατακραυγῆς ἐγείρεται κατ’ αὐτῆς ἁπανταχόθεν τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλ’ ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία εἶχε μέχρι τοῦδε ἓν καλὸν μόνον. Διέσωζέ πως πολλαχοῦ τὸ ἀφατρίαστον, καθόσον πολλοὶ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν, τῶν ὑπηρετούντων ἐν αὐτῇ, ἔχοντες προπύργιον τοὺς ἐπιθεωρητὰς καὶ τὸ συμβούλιον τοῦ ἀρχηγείου τῆς χωροφυλακῆς κατὰ τῶν ἐκθέσμων ἀξιώσεων τῆς κρατούσης φατρίας, ἐνόουν νὰ ἐκπληρῶσι τιμίως καὶ εὐσυνειδήτως τὸ καθῆκόν των. Νῦν διὰ τοῦ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ἐπιψηφισθέντος μεταῤῥυθμιστικοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ μετὰ τόσου στόμφου προανήγγειλεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἐκλείπει ὁλοσχερῶς καὶ τὸ προπύργιον αὐτὸ τῶν τιμίων καὶ εὐσυνειδήτων ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν, σὺν αὐτῷ δὲ καὶ τὸ ἀφατρίαστον. Διὰ τοῦ δικαιώματος, ὅπερ παρέχεται οὕτως εἰς τὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργόν, ἵνα τιμωρῇ πειθαρχικῶς καὶ παύῃ τοὺς ὑπηρετοῦντας ἐν τῇ στρατιωτικῇ ἀστυνομίᾳ, οὐδὲν ἄλλο ἐπιδιώκεται ἢ νὰ καταστῶσιν αὐτοὶ ὑποχείριοι εἰς τὴν κρατοῦσαν φατρίαν καὶ ἀποβῇ οὕτως ὁ προκείμενος θεσμὸς ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἀληθὴς μάστιξ τοῦ λαοῦ. Καὶ διὰ τοιαύτην μεταῤῥύθμισιν τοῦ θεσμοῦ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας νομίζεις, κ. Πρωθυπουργέ, ὅτι δύνασαι νὰ καυχᾶσαι καὶ νὰ κάμῃς ἡμᾶς νὰ λησμονήσωμεν τὴν νῦν κακοδαιμονίαν, ἧς σὺ εἶσαι ὁ πρωτεργάτης; Εἶπεν ὅτι εἶναι καιρὸς πλέον τὰ ἀγαθὰ τῶν προσόντων καὶ τῆς μονιμότητος, τὰ εἰσαχθέντα ὑπ’ αὐτοῦ εἰς τὰ λοιπὰ Ὑπουργεῖα, νὰ ἐπεκταθῶσι καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Ἀλλὰ ποῖα εἶναι τὰ ἀγαθὰ ταῦτα; κατὰ τί ἐβελτιώθη ἡ ὑπηρεσία τῶν ἄλλων Ὑπουργείων διὰ τῶν νόμων περὶ προσόντων καὶ μονιμότητος; Μήπως ὡς πρῶτον καὶ κύριον προσὸν δὲν καθιέρωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τῶν σχετικῶν νόμων τὸ νὰ διατελῇ τις, ἢ νὰ ἔχῃ προϋπηρετήσει ἔν τινι θέσει; μήπως εἰς τὰς παραμονὰς τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῶν δὲν ἐφρόντισε νὰ πληρώσῃ πάσας σχεδὸν τὰς θέσεις ἐξ ἀνθρώπων, μόνον καὶ κύριον προσὸν ἐχόντων τὸ ὅτι ἦσαν ἀφωσιωμένοι εἰς τὴν φατρίαν του; Τίς δύναται νὰ ἐγγυηθῇ νῦν εἰς ἡμᾶς, ὅτι θὰ ἦναι καλλιτέρα ἡ τύχη τοῦ περὶ καταστάσεως τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νομοσχεδίου του, ἂν αὐτὸ ἐπιψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ κυρωθὲν ἐφαρμοσθῇ ὑπ’ αὐτοῦ ὡς νόμος τοῦ Κράτους; Καὶ διὰ τοιοῦτο νομοσχέδιον ἐνόμισας, κύριε Πρωθυπουργέ, ὅτι θὰ ἐγινόμεθα ἡμεῖς ἔξαλλοι ἐκ χαρᾶς καὶ θὰ ἐλησμονοῦμεν ὅλα τὰ κακά, τὰ ὁποῖα προὐξένησας μέχρι τοῦδε εἰς τὸν ἀτυχῆ αὐτὸν τόπον; Παρέστησεν εἰς ἡμᾶς εἶτα τὴν ὅλην ἡμῶν ἐκπαίδευσιν ὡς ἔχουσαν καλῶς λίαν, καὶ μόνον τὸ ἐπιστέγασμα αὐτῆς, τὸ Πανεπιστήμιον, ὡς χρῇζον ἔτι μεταῤῥυθμίσεώς τινος. Ἡ μεταῤῥύθμισις αὕτη εἶναι ἡ διὰ τῆς καθιερώσεως εἰσιτηρίων ἐν αὐτῷ ἐξετάσεων. Ἡ γνώμη αὕτη καὶ ἄλλοτε προεβλήθη ἐνταῦθα, κατεπολεμήθη δὲ ὑπ’ ἐμοῦ, ὡς ἀνεφάρμοστος καὶ ἄστοχος ὅλως, ὁμολογῶ δέ, ὅτι μόνον εἰς τὴν κεφαλὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἠδύνατο νὰ γεννηθῇ αὐτή, ὡς καὶ τόσαι ἄλλαι παραπλήσιοι γνῶμαι. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, Κύριοι, εἶναι δυνατὸν ποτε ἡ Φιλοσοφικὴ Σχολὴ τοῦ Πανεπιστημίου νὰ ὑποβάλῃ εἰς πραγματικὴν ἐξέτασιν πάντας τοὺς μέλλοντας φοιτητάς; Καθ’ ἑκατοντάδας πολλὰς προσέρχονται οὗτοι ἐτησίως πρὸς ἐγγραφὴν εἰς τὸ ἀνώτατον ἐκπαιδευτικὸν ἡμῶν ἵδρυμα, ἡ δ’ εὐσυνείδητος αὐτῶν δοκιμασία θ’ ἀπησχόλει τὴν Φιλοσοφικὴν Σχολὴν ἐπὶ μῆνας πολλούς, ἂν ὄχι καὶ ἐπὶ ἔτος ὁλόκληρον· ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οἱ καθηγηταὶ τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος Σχολῆς θὰ ἠναγκάζοντο νὰ παραιτήσωσι τὸ κύριον ἔργον των, τὴν διδασκαλίαν, θὰ κατηργεῖτο δὲ οὕτως ἡ Φιλοσοφικὴ Σχολή. Πλὴν ὑποτεθείσθω πρὸς στιγμὴν, ὅτι θὰ κατώρθου αὐτὴ, ὡς ἐκ θαύματος, καὶ τὰ μαθήματά της νὰ μὴ διακόψῃ καὶ εἰς τὰς εἰσιτηρίους τῶν φοιτητῶν ἐξετάσεις νὰ ἐπαρκέσῃ. Τίς μᾶς ἐγγυᾶται, ὅτι καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ εἴχομεν μᾶλλον εὐσυνείδητον ἐξέτασιν τῆς γινομένης ἐν τοῖς Γυμνασίοις; Ἐγώ, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἠναγκάσθην ν’ ἀπολύσω δύο διδάκτορας τῆς Φιλοσοφικῆς ἡμῶν Σχολῆς ἐπὶ ἀμαθείᾳ, διότι μοὶ εἶχον ὑποβάλει ἐκθέσεις, ἢ ἀναφορὰς, βριθούσας ἀνορθογραφιῶν καὶ σολοικισμῶν. Πῶς δὲ δύναμαι νὰ πιστεύσω, νῦν ὅτι οἱ μὲ τόσην ἐλαφρὰν τὴν συνείδησιν χειροτονοῦντες διδάκτορας θὰ ἐδεικνύοντο μᾶλλον εὐσυνείδητοι, προκειμένου περὶ εἰσιτηρίων μόνον ἐξετάσεων εἰς τὸ Πανεπιστήμιον; Μὴ πλανώμεθα, Κύριοι! Καὶ οἱ καθηγηταὶ τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς ἐν τῷ μέσῳ τῆς χαλαρώσεως τῆς συνειδήσεως καὶ τῆς ῥιχότητος τοῦ χαρακτῆρος, ἥτις κατέκλυσεν, ὡς μὴ ὤφελεν, ὁλόκληρον τὸν ἐκπαιδευτικὸν ἡμῶν κλάδον, ὁλόκληρον τὸ Ἑλληνικὸν, δὲν ἠδύναντο νὰ κάμωσιν ἐξαίρεσιν. Καὶ αὐτοὶ εἶναι ἄνθρωποι, εἶναι Ρωμηοὶ, καὶ αὐτοὶ ἐπηρεάζονται ὑπὸ συμπαθειῶν καὶ ἀντιπαθειῶν, ὑπὸ παρακλήσεων καὶ ἐπεμβάσεων παντοδαπῶν. Ἀλλὰ δεδόσθω καὶ τοῦτο τὸ θαῦμα, ὅτι δηλαδὴ οἱ καθηγηταὶ τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς, μοναδικὴν ἐξαίρεσιν ποιούμενοι ἐν Ἑλλάδι, θὰ ἐδείκνυον συνείδησιν καὶ χαρακτῆρα ἀκράδαντον, ὡς πρὸς τὰς εἰσιτηρίους τῶν φοιτητῶν ἐξετάσεις. Πόσοι ὅμως ἐκ τούτων θὰ ἠδύναντο νὰ ὑποστῶσιν εὐδοκίμως τὰς τοιαύτας ἐξετάσεις; Οὐχὶ ὅλοι, οὐχὶ τὸ ἥμισυ, οὐχὶ τὸ τέταρτον, ἀλλὰ μόλις τὸ δέκατον θὰ ἐκρίνετο ἄξιον ἐγγραφῆς ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Καὶ τί θὰ γείνωσι τότε τὰ λοιπὰ ἐννέα δέκατα τῶν ἀποφοίτων τῶν Γυμνασίων; Ἡ παίδευσις τούτων χωλαίνει συνήθως ἐκ τοῦ ἑλληνικοῦ, ἂν ὄχι καὶ ἐκ τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, οὕτως, ὥστε καὶ δεύτερον καὶ δέκατον ἂν παραμείνωσιν ἔτος ἐν τῇ τετάρτῃ γυμνασιακῇ τάξει, ἀδύνατον νὰ γείνωσι κρείττονες ἑαυτῶν. Τί θ’ ἀπογείνωσι λοιπὸν οὗτοι; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχε πρόχειρον τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸ ἐρώτημα τοῦτο· σᾶς εἶπεν «ἂς γείνωσιν ὑπάλληλοι τοῦ Δημοσίου», διότι τόσον ὑψηλὴν ἔννοιαν ἔχει αὐτὸς περὶ τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας. Ἀλλὰ ποῦ αἱ τόσαι θέσεις τῆς Πολιτείας, ὥστε νὰ εὑρίσκωσιν εἰς αὐτὰς καταφύγιον ἐτησίως ἑκατοντάδες ὅλαι ἀποφοίτων τῶν Γυμνασίων; Ὁ κ. Τρικούπης ὤφειλε νὰ ἦναι ἐν τούτῳ τοὐλάχιστον εἰλικρινέστερος καὶ νὰ εἴπῃ ἀπροκαλύπτως: «Τοὺς ῥίπτω ἁπλούστα εἰς τοὺς πέντε δρόμους». Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ τῷ ἀπήντων καὶ οἱ περὶ ὧν ὁ λόγος ἀπόκληροι τοῦ Πανεπιστημίου: «Καὶ διατί, κυρίου Πρωθυπουργὲ, δὲν ἐλάμβανες πρόνοιάν τινα περὶ ἡμῶν ἐν τῇ στοιχειώδει ἢ τῇ μέσῃ ἐκπαιδεύσει; διατὶ μᾶς ἄφησες νὰ καταναλώσωμεν τὰ καλλίτερα ἔτη τῆς νεότητός μας καὶ περιουσίαν ὁλόκληρον, μόλις δὲ φθάσαντας εἰς τὰ προπύλαια τοῦ Πανεπιστημίου, μᾶς ἐκδιώκεις αὐτοῦ καὶ μᾶς ἐμβάλλεις εἰς ἀπελπισμόν;» Καὶ θὰ ἔχωμεν, Κύριοι, τότε κατ’ ἔτος τὰς ἐφετεινὰς σκηνὰς τῶν φοιτητῶν τῆς Νομικῆς Σχολῆς, οἵτινες ἐξανίστανται κατὰ τοῦ μέτρου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἵνα ὑποβληθῶσιν εἰς δοκιμασίαν ἐν τῇ Λατινικῇ γλώσσῃ, ἀφοῦ αὐτοὶ οὔτε ἐν τῷ ἑλληνικῷ σχολείῳ οὔτε ἐν τῷ Γυμνασίῳ διδάσκονται συνήθως λατινικά, ἀφοῦ ἡ διδασκαλία τοῦ μαθήματος τούτου, ὡς γίνεται παρ’ ἡμῖν, εἶναι ὡς ἐὰν μὴ ἐγίνετο διόλου. Καὶ ἡ πανεπιστημιακὴ ἡμῶν παίδευσις, Κύριοι, χρήζει ῥιζικῆς μεταῤῥυθμίσεως, ὡς ὑπέδειξα ἄλλοτε, ἀλλὰ μᾶλλον ἐπείγουσα εἶναι ἡ μεταῤῥύθμισις τῆς μέσης καὶ στοιχειώδους ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως, διότι ἐκ θεμελίων εἶναι πλημμελὴς καὶ σφαλερὰ ἡ παίδευσις ἡμῶν, ἐκ θεμελίων δὲ οἰκοδομεῖ πᾶς φρόνιμος καὶ οὐχὶ ἐκ τῆς ὀροφῆς, ὡς ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἀλλ’ οὗτος ἄφησε μὲν νὰ παραλύσῃ μέχρι τοῦδε ἡ στοιχειώδης ἡμῶν ἐκπαίδευσις, τελευταῖον δ’ ἔσχε καὶ τὴν φαεινὴν ἰδέαν νὰ καταργήσῃ ὅλως τὰ φυτώρια τῶν διδασκάλων αὐτῆς, τὰ δημοδιδασκαλεῖα, διότι, ὡς φαίνεται, φοβεῖται μήπως διὰ τῶν ἀποφοίτων αὐτῶν πληρωθῶσι σὺν τῷ χρόνῳ τὰ δημοτικὰ ἡμῶν σχολεῖα καὶ καταστῶσιν οὕτω περιττοὶ οἱ γραμματοδιδάσκαλοι καὶ οἱ ὑπὸ ἐπιτροπῶν χειροτονηθέντες πρωτοβάθμιοι καὶ δευτεροβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι, οἱ τόσον τελεσφόρως διεξάγοντες τὸ ἔργον τῆς διανοητικῆς ἀποτυφλώσεως τῆς μαθητιώσης ἐν Ἑλλάδι νεότητος. Καὶ περὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως οὔτε ἔλαβέ ποτε οὔτε καὶ νῦν ἐννοεῖ νὰ λάβῃ πρόνοιάν τινα ἀξίαν λόγου ὁ κ. Πρωθυπουργός. Διὰ τῆς ὑπ’ αὐτοῦ προτεινομένης εἰσαγωγῆς τοῦ θεσμοῦ τῶν ἐπιθεωρητῶν καὶ τοῦ συμβουλίου τῆς ἐκπαιδεύσεως ζητεῖ μόνον νὰ φανῇ ὅτι κάμνει κἄτι τι ὑπὲρ αὐτῆς. Ἀλλ’ οἱ ἐπιθεωρηταὶ καὶ τὸ συμβούλιον θὰ εἶχον ἔννοιάν τινα, ἐὰν τὰ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως εἶχον κατὰ τὰ ἄλλα καλῶς παρ’ ἡμῖν, ἐὰν αὕτη ἀναδιωργανοῦτο ῥιζικῶς κατὰ τρόπον τελεσφορώτερον εἰς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας οὕτως, ὥστε νὰ χωρισθῇ ἡ κλασικὴ ἀπὸ τῆς τεχνικῆς καὶ ἐπαγγελματικῆς παιδεύσεως καὶ νὰ ᾖναι ἑκατέρα τούτων πλήρης καὶ ἀρτία. Καθ’ ὃν ὅμως χρόνον δὲν ἔχει ληφθῆ τὸ παράπαν πρόνοια περὶ καταλλήλου κἂν μορφώσεως καὶ αὐτοῦ τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ τῶν ἀπηρχαιωμένων παρ’ ἡμῖν σχολείων τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως· καθ’ ὃν χρόνον ὁ πρῶτος τυχὼν διορίζεται σχολάρχης ἢ καθηγητὴς Γυμνασίου, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἔννοιάν τινα τῶν σχολείων, εἰς ἃ καλεῖται νὰ διδάξῃ, χωρὶς προηγουμένως νὰ μορφωθῇ εἰδικῶς πρὸς τοῦτο ἐν φροντιστηρίῳ τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς καὶ ν’ ἀσκηθῇ ἐμπράκτως ἔν τινι προτύπῳ ἐκπαιδευτηρίῳ, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἱδρυομένῳ ἐν Ἀθήναις· καθ’ ὃν χρόνον ἡ μέση ἡμῶν ἐκπαίδευσις πληροῦται ἔνθεν μὲν ὑπὸ σεμνοτύφων γραμματικῶν, ἀναγινωσκόντων μετὰ στόμφου πολλοῦ τὰς διαφόρους γραφὰς καὶ κριτικὰς διορθώσεις ἑκάστου χωρίου, χωρὶς ὅμως νὰ ὦσιν εἰς θέσιν νὰ εἰσαγάγωσι τοὺς μαθητὰς εἰς τὸ πνεῦμα τῆς ἑλληνικῆς γλώσσης καὶ νὰ σαγηνεύσωσι τόν τε νοῦν καὶ τὴν καρδίαν αὐτῶν ὑπὲρ τῶν ἀπαραμίλλων καλλονῶν, ὑπὲρ τῶν αἰωνίων μνημείων αὐτῆς, ἔνθεν δὲ ὑπὸ ἀμαθῶν παντάπασι διδασκάλων καὶ καθηγητῶν· καθ’ ὃν χρόνον, λέγω, εἰς τόσον οἰκτρὸν σημεῖον εὕρηται ἡ μέση ἡμῶν ἐκπαίδευσις, εἶναι πικρὰ εἰρωνεία, εἶναι καθαρὰ φενάκη νὰ ἐπαγγέλληταί τις, ὡς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τὴν βελτίωσιν αὐτῆς διὰ τοῦ θεσμοῦ τῶν ἐπιθεωρητῶν καὶ τοῦ συμβουλίου τῆς ἐκπαιδεύσεως. Παντοῦ καὶ πάντοτε, Κύριοι, τὰ διαπύλια τέλη ἐθεωρήθησαν ἀληθὴς μάστιξ τῶν ἐμπορευομένων καὶ τῶν ταξειδιωτῶν καθόλου· ἀλλὰ, μεθ’ ὅλην τὴν δικαίαν κατ’ αὐτῶν κατακραυγὴν, παντοῦ ἀλλαχοῦ, πλὴν μόνης τῆς Βελγικῆς, καθ’ ὅσον εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον γνωστὸν, τὰ διαπύλια μένουσιν ἐν ἰσχύϊ, ὡς ἀναγκαῖον κακὸν, τὸ ὁποῖον θέλων τις νὰ ἄρῃ ἐκ τοῦ μέσου εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν, ἐμπορεῖ νὰ περιπέσῃ εἰς μεγαλείτερον κακόν. Τὰ διαπύλια εἶναι ὁ σπουδαιότατος συνήθως τῶν δήμων πόρος, δι’ οὗ οὗτοι ἐπαρκοῦσιν εἰς τὰς ἀνάγκας των. Θέλων δέ τις ν’ ἀντικαταστήσῃ τὸν πόρον αὐτὸν δι’ ἄλλου, ἧττον ἐπαχθοῦς καὶ ὀχληροῦ, ὀφείλει πρὸ παντὸς νὰ ἐξεύρῃ τοιοῦτον, ἐνταῦθα δ’ ἔγκειται ἡ μεγάλη τοῦ ζητήματος δυσχέρεια, πρὸ τῆς ὁποίας πάντες οἱ ἄλλοι ὑποχωροῦσι, πλὴν μόνου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις τὰ πάντα θεωρεῖ εὔκολα, τὰ πάντα ἀποτολμᾷ καὶ διὰ τοῦτο εἰς ὅλα ἀποτυγχάνει. Ἐγὼ θὰ ἠρώτων αὐτὸν νῦν, ἐὰν τὴν κατάργησιν τῶν διαπυλίων, ἅτινα μετὰ τόσου ἐλεγειακοῦ πάθους διετραγώδησε, θεωρεῖ τόσον εὔκολον, διατὶ δὲν προέβη εἰς αὐτὴν καθ’ ὅλην τὴν παρελθοῦσαν δωδεκαετίαν, καθ’ ἣν ἐπικρατήσας αὐτὸς ἐν τῇ πολιτείᾳ ἠδύνατο πᾶσαν οὐτοπίαν, ἐπερχομένην εἰς τὴν κεφαλήν του, νὰ τὴν ἐπιβάλλῃ εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς καὶ εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ Στέμματος καὶ νὰ τὴν καθιστᾷ νόμον τοῦ Κράτους; Διατὶ τὴν κατάργησιν τῶν διαπυλίων προέτεινεν ἄλλοτε μόλις εἰς τὸ τέλος τῆς ΙΔʹ βουλευτικῆς περιόδου, ὅτε οὔτε αὐτὸς εἶχε τὴν δύναμιν νὰ τὴν ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Βουλήν, οὔτε ἡ Βουλὴ τὸν προσήκοντα καιρὸν, ἵνα μελετήσῃ καταλλήλως τόσον ῥιζικὴν μεταῤῥύθμισιν; Διατὶ καὶ τώρα εἰς τὸ τέλος τῆς παρούσης βουλευτικῆς περιόδου ἐσκέφθη νὰ ἐπαναλάβῃ τὴν πρότασίν του ἐκείνην, ὅτε οἱ αὐτοὶ λόγοι συντρέχουσιν, ἵνα μὴ ἐπιψηφισθῇ αὐτή; Διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, Κύριοι, διότι καὶ ὁ ἴδιος δὲν ἔχει πεποίθησιν εἰς τὸ μέτρον του, μεταχειρίζεται δὲ αὐτὸ, ὡς ἐν ἔτει 1890, καὶ νῦν ὡς ἐκλογικὸν πυροτέχνημα, δι’ οὗ ζητεῖ νὰ ἐξαπατήσῃ τοὺς ἁπλουστέρους, δι’ οὗ ζητεῖ νὰ ἀνακτήσῃ μέρος τῆς ἀπολεσθείσης δημοτικότητός του, δι’ οὗ ζητεῖ καὶ ἡμῶν ἐνταῦθα τὴν προσοχὴν νὰ περισπάσῃ ἐκ τοῦ πρώτου καὶ κυρίου ζητήματος, εἰς ὃ καλεῖται ν’ ἀσχοληθῇ νῦν ἡ Βουλή. Ἀλλὰ εἶναι τόσον χυδαῖον, τόσον κακότεχνον τὸ πυροτέχνημα τοῦτο τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὥστε εὐθὺς ὡς θελήσῃ τις νὰ τὸ ψαύσῃ, ἐξετάζων αὐτὸ, ἔστω καὶ ἐξ ἐπιπολῆς, θὰ τὸ ἴδῃ πάραυτα ἐκπυρσοκροτοῦν, ἀναθρῶσκον δὲ μόνον καπνὸν καὶ κάκιστα ἀπόζον. Εἶπον πρότερον, ὅτι ἡ Βελγικὴ μόνη ἔχει προβῆ μέχρι τοῦδε εἰς τὴν κατάργησιν τῶν διαπυλίων τελῶν· ἀλλὰ πότε ἔπραξε καὶ αὐτὴ τοῦτο καὶ πῶς ἔλυσε τὸ μέγα αὐτὸ ζήτημα; Ὅτε, Κύριοι, τὰ δημόσια αὐτῆς οἰκονομικὰ εἶχον φθάσει εἰς ἀληθῆ ἀκμὴν, ὅτε ὁ προϋπολογισμός της εἶχε νὰ ἐπιδείξῃ οὐχὶ μόνον ἐπὶ τοῦ χάρτου, ὡς ὁ ἡμέτερος, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς πράγμασιν ἀληθῆ περισσεύματα, τότε, πλὴν τότε καὶ μόνον ἔγνω νὰ προβῇ εἰς τὴν κατάργησιν τῶν διαπυλίων τελῶν, ἀναπληροῦσα ταῦτα διὰ τῶν περισσευμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ εὑρισκόμεθα νῦν ἡμεῖς εἰς παραπλησίαν οἰκονομικὴν θέσιν πρὸς τὴν τῆς Βελγικῆς; πᾶν τοὐναντίον. Ἡμεῖς εὑρισκόμεθα εἰς χρεωκοπίαν, ὁ δὲ προϋπολογισμὸς ἡμῶν ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ἔτι καὶ νῦν, μεθ’ ὅλην τὴν ἀποκοπὴν τῶν χρεωλυσίων, μεθ’ ὅλην τὴν περιστολὴν τῶν τόκων τοῦ δημοσίου χρέους εἰς ἐλάχιστον ποσὸν, οὐχὶ περισσεύματα, ἀλλὰ ἐλλείμματα. Πῶς λοιπὸν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ μιμηθῶμεν ἡμεῖς ἐν τοιαύτῃ καταστάσει τὸ παράδειγμα τῆς Βελγικῆς; Πλὴν ἂν δὲν ἔχῃ περισσεύματα ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ διαθέσῃ εἰς ἀναπλήρωσιν τῶν διαπυλίων, ὧν τὴν κατάργησιν προτείνει, ἔχει ὅμως ἐλλείμματα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους, ἅτινα ζητεῖ νὰ καλύψῃ ὑπὸ τὸ ὡραῖον πρόσχημα τῆς καταργήσεως τῶν διαπυλίων, καὶ ἰδοὺ διατὶ εἶπον, ὅτι ἡμεῖς ζητοῦμεν νὰ κάμωμεν πᾶν τοὐναντίον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἔκαμαν οἱ Βέλγοι. Αὐτὴ εἶναι ἡ γυμνὴ ἀλήθεια, Κύριοι, ἣν μάτην ἐζήτησε διὰ τῶν προσχημάτων νὰ συγκαλύψῃ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Δὲν πρόκειται ν’ ἀνακουφισθῇ ὁ ἑλληνικὸς λαὸς διὰ τοῦ μέτρου του, ἀλλὰ νὰ ἐπιβαρυνθῇ ἔτι μᾶλλον, ὡς δὲν πρόκειται νὰ χειραφετηθῶσι δι’ αὐτοῦ οἱ δῆμοι, ὡς ἐτερατολογήθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλὰ νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τελείαν ἐξάρτησιν ἐκ τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει ἀφαιρέσει ἤδη ἐκ τῶν δήμων τὴν εἴσπραξιν τῶν ἀμέσων δημοτικῶν φόρων, ἀναθέσας αὐτὴν εἰς τοὺς ὑποταμίας τοῦ Δημοσίου, ἔχει ἀφαιρέσει καὶ τὴν ἀστυνομικὴν ἐξουσίαν, τὸ μόνον δὲ ἴχνος ἀνεξαρτησίας, ὅπερ ὑπελείπετο ἔτι εἰς τοὺς δήμους, τὴν εἴσπραξιν δηλαδὴ τῶν ἐμμέσων φόρων, ἔρχεται νὰ ἐξαλείψῃ νῦν διὰ τοῦ περὶ διαπυλίων νομοσχεδίου, δι’ οὗ ἀναλαμβάνει καὶ τὴν εἴσπραξιν τούτων τὸ Δημόσιον. Καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν ζητεῖ οὕτω νὰ καθηλώσῃ τὸν τελευταῖον ἧλον εἰς τὸ νεκρικὸν φέρετρον τῶν δημοτικῶν ἡμῶν ἐλευθεριῶν, ἔχει τὴν τόλμην, ἔχει τὴν ἀνήκουστον ἰταμότητα νὰ σᾶς ὁμιλῇ ἀκόμη περὶ χειραφετήσεως τῶν δήμων! Ὁ μόνος καὶ ἀποκλειστικὸς σκοπός, ὃν ἐπιδιώκει διὰ τοῦ περὶ διαπυλίων μέτρου του, εἶναι, ὡς εἶπον, ἡ κάλυψις ἐλλειμμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Τὰ ἐλλείμματα ταῦτα εἶναι, ὡς αὐτὸς οὗτος ὡμολόγησε, τὰ ἐκ τῆς εἰσφορᾶς τῶν δήμων ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ὑπὲρ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας προκύπτοντα. Τὰ ἐλλείμματα, εἰς ἑκατομμύρια ὅλα ἀνερχόμενα, ὑπεδείξαμεν ἡμεῖς πρὸ πολλοῦ, ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐδεμίαν προσοχὴν ἔδιδε τότε εἰς τοὺς λόγους ἡμῶν ἐκείνους. Τώρα, ὅτε ὑπὸ τῶν πραγμάτων αὐτῶν ἐπεβεβαιώθησαν αἱ προῤῥήσεις ἡμῶν, ζητεῖ νὰ καλύψῃ τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος ἐλλείμματα ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς καταργήσεως τῶν διαπυλίων. Ὁ κ. Τρικούπης διεκρίθη ἀείποτε ἐπὶ δανειομανίᾳ καὶ φορομανίᾳ. Νῦν ἠθέλησε νὰ γείνῃ ἀγνώριστος, καὶ μετεσχηματίσθη αἴφνης εἰς ἐχθρὸν ἀμείλικτον καὶ τῶν δανείων καὶ πάσης ἐπιβαρύνσεως τοῦ λαοῦ διὰ νέων φόρων. Ἀλλ’ ἡ μὲν ἀποκήρυξις τῆς δανειομανείας του ἔχει ἕνα μόνον λόγον, ὃν καὶ ἡ ἀλώπηξ τοῦ μύθου, ἡ ἀποκηρύξασα τὰς βότρυς, ὡς ὄμφακας, μόνον καὶ μόνον διότι ἐκρέμαντο ὑψηλὰ καὶ δὲν τὰς ἔφθανε. Καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀποκηρύττει τὴν δανειστικὴν πολιτικήν του, μόνον καὶ μόνον διότι οὐδένα εὑρίσκει πλέον τὸν δανείσοντα αὐτόν, ἂν καὶ τοῦ δέρματος, ὅπερ οὕτως ἐξ ἀνάγκης περιεβλήθη, ὑπεγείρει τὰ ἄκρα ὁ πρῶτος ἀντίξοος ἄνεμος καὶ διαβλέπει πᾶς τις οὕτω τὴν ἀληθῆ του φύσιν, ἀφοῦ, προκειμένου περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, ἐδήλωσεν ὅτι εἶναι πρόθυμος διὰ νέου δανείου νὰ ἀγάγῃ, ἔστω καὶ ἓν τμῆμα αὐτοῦ, εἰς πέρας, τὸ ἴδιον δὲ εἶναι πρόθυμος νὰ πράξῃ καὶ διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τοκοχρεωλυσίων, δι’ ἣν αἱ τακτικαὶ τοῦ Κράτους πρόσοδοι δὲν θὰ ἐξήρκουν ἐν τῷ μέλλοντι, καθ’ ὃ σύστημα ἀπεδέχθη κατὰ τὴν δῆθεν συμφωνίαν, τὴν ἐπιτευχθεῖσαν ἐνταῦθα μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν τῶν ὁμολογιούχων. Ἂν δὲ δὲν ἔχῃ τὸ θάῤῥος νὰ προτείνῃ πλέον ἀναφανδὸν νέους φόρους εἰς κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ, πράττει τοῦτο συγκεκαλυμμένως, ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς καταργήσεως τῶν διαπυλίων. Ἄν, Κύριοι, εἰς τὸ μέτρον τοῦτο προέβαινεν ἐπὶ μόνῳ τῷ σκοπῷ τοῦ ν’ ἀνακουφίσῃ, ὡς εἶπε, τοὺς ἐμπορευομένους καὶ ταξειδεύοντας ἐν Ἑλλάδι ἐκ τῶν ἀφορήτων ἐνοχλήσεων τῶν διαπυλίων, διατὶ δὲν ἠρκεῖτο εἰς μόνην τὴν ἀντικατάστασιν αὐτῶν δι’ αὐξήσεως τῶν εἰσαγωγικῶν δασμῶν, ἐξ ἧς θὰ εἰσεπράττετο τὸ ποσόν, ὅπερ νῦν εἰσπράττουσιν οἱ δῆμοι ἐκ τῶν διαπυλίων; Διατὶ πλὴν τῆς αὐξήσεως ταύτης προβαίνει καὶ εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ τῶν οἰκοδομῶν κατὰ δύο δεκατημόρια καὶ εἰς πρόσθετον αὔξησιν τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου κατὰ 50%; Δι’ ὃν λόγον μᾶς εἶπεν αὐτὸς οὗτος, δηλώσας ὅτι οἱ ὑπάρχοντες πόροι τῶν δήμων δὲν ἐπαρκοῦσιν εἰς τὴν καταβολὴν τῆς ἐπιβαλλομένης εἰς αὐτοὺς εἰσφορᾶς ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ἐντεῦθεν δὲ προκύπτει ἔλλειμμα ἐξ ἑκατομμυρίων ὅλων, ὅπερ ζητεῖ κυρίως νὰ καλύψῃ διὰ τῆς ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς καταργήσεως τῶν διαπυλίων αὐξήσεως φόρων τινῶν καὶ τοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου. Καὶ τίνες οἱ φόροι, ὧν τὴν αὔξησιν ἐπιδιώκει οὕτως ὁ κ. Πρωθυπουργός; οἱ τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ τῶν οἰκοδομῶν, οἱ πλήττοντες κυρίως καὶ κατ’ ἐξοχὴν τὴν μεσαίαν τάξιν, τὴν τῶν ἀστῶν, τὴν κύπτουσαν ἤδη ὑπὸ τὰ φορολογικὰ βάρη. Ἡ τάξις αὕτη, Κύριοι, ἐπιβαρύνεται καὶ δι’ ὅλων τῶν ἄλλων φόρων, ὡς ἐκ περισσοῦ δὲ καὶ διὰ τῶν ἀμέσων τούτων φόρων, οἵτινες ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων ἀναλογοῦσι πολλάκις πρὸς 10% καὶ ἐπέκεινα τοῦ εἰσοδήματός των, ἐπὶ δὲ τῶν οἰκοδομῶν, αἵτινες ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἶναι ἐπιβεβαρημέναι διὰ χρεῶν, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ ποσοῦ, τοῦ ἀναγκαιοῦντος διὰ ταῦτα, πρὸς 15–20% καὶ ἐπέκεινα. Τὴν μεσαίαν ταύτην τάξιν ζητεῖ διὰ τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος φορολογίας νὰ γονατίσῃ ὅλως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀδιαφορῶν, ἐὰν οὕτω συνεξομοιοῦται πρὸς τοὺς ἀγρίους ἐκείνους, οἵτινες θέλοντες νὰ δρέψωσι τοὺς καρποὺς κόπτουσι τὸ φέρον αὐτοὺς δένδρον ἐκ τῆς ῥίζης. Εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου κατὰ 50% εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι προβαίνει οὐχὶ ἐκ λόγων προστατευτικῶν. Αὐτὸς δὲν εἶναι προστατευτικὸς, ἄπαγε τῆς βλασφημίας! προκειμένου μάλιστα περὶ ὑποστηρίξεως ἐγχωρίας παραγωγῆς, ἥτις ἀπασχολεῖ μέγα μέρος τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος, προκειμένου περὶ ἐγχωρίας παραγωγῆς, ἐξ ἧς, ἀναπτυσσομένης καὶ προαγομένης, ἡ Ἑλλὰς θ’ ἀπηλλάσσετο σὺν τῷ χρόνῳ τῆς νῦν ὑποτελείας της πρὸς τὴν ἀλλοδαπὴν, καθ’ ἣν ἐξάγει ἐτησίως 25, 30 καὶ ἐνίοτε 40 ἑκατομμύρια εἰς χρυσόν. Ὁ κ. Τρικούπης εἶναι προστατευτικὸς, προστατευτικώτατος, προκειμένου περὶ ὑποστηρίξεως θνησιγενῶν βιομηχανιῶν, αἵτινες ἔχουσι λόγον ὑπάρξεως, μόνον καθ’ ὅσον πλουτίζονται δι’ αὐτῶν ἄτομα τέλεσι καὶ δαπάναις τοῦ πτωχοῦ καὶ ἐργατικοῦ λαοῦ. Εἶναι λ. χ. προστατευτικώτατος ὡς πρὸς τὴν ὑφαντουργίαν τῶν βαμβακερῶν, ἧς χάριν ὁ ἐργατικὸς λαὸς πληρόνει ἀκριβότερα 50% καὶ ἐπέκεινα τὴν ἐνδυμασίαν του, μόνον καὶ μόνον ὅπως πλουτήσωσι βιομήχανοί τινες ἐν Πειραιεῖ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι προστατευτικὸς διὰ τὴν γεωργίαν, ἥτις διατρέφει πολλὰς ἑκατοντάδας χιλιάδων Ἑλλήνων, καὶ ἐξ ἧς εἶναι ἐλπὶς νὰ βελτιωθῇ ποτε καὶ αὐτὴ ἡ νομισματικὴ ἡμῶν ἀνωμαλία. Πλὴν πάντα ταῦτα εἶναι bagatelles διὰ τὸν κ. Τρικούπην. Αὐτὸς ἐν τούτῳ τοὐλάχιστον ἀποκαλύπτει ἀσυστόλως τὴν ἀληθῆ του φύσιν καὶ σᾶς λέγει: «Αὐξάνω τὸν εἰσαγωγικὸν δασμὸν τοῦ σίτου κατὰ 50%, ὄχι διότι θέλω νὰ προστατεύσω οὕτω τὴν ἐγχωρίαν παραγωγὴν, ἀλλὰ διότι θέλω ν’ αὐξήσω τὰ βάρη τὰ φορολογικὰ, τὰ βάρη τοῦ λαοῦ τοῦ πενομένου, διότι θέλω νὰ καταστήσω τὸν βίον αὐτοῦ ἀβίωτον». Αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἐπεδίωκε, Κύριοι, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῆς νέας αὐξήσεως τοῦ δασμοῦ καὶ αὐτὸν ἐπέτυχεν ἤδη ἐν μέρει, ἀφοῦ ἐπὶ τῇ ἁπλῇ ἀναγγελίᾳ τῆς τοιαύτης αὐξήσεως ἡ τιμὴ τοῦ ἄρτου ὑπερετιμήθη κατὰ 5 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν. Καὶ περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ζωτικωτάτου διὰ τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν οἰκονομίαν, τοῦ ζητήματος τοῦ σταφιδικοῦ, εἶπέ τινα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν, ἀλλὰ μόνον καὶ μόνον, ὅπως δικαιολογήσῃ τὴν πλήρη καὶ τελείαν αὑτοῦ ἀνικανότητα, ἵνα σκεφθῇ καὶ πράξῃ τι δι’ αὐτό. Πέρυσιν, ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει διατελῶν, ἐπηγγέλλετο, ὡς εἴδομεν, καὶ περὶ τῆς αἰσίας αὑτοῦ λύσεως ὅτι θὰ ἐμερίμνα, εὐθὺς ἅμ’ ἐπανερχόμενος εἰς τὴν ἀρχὴν, εἰσάγων εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἀναγκαῖα νομοθετικὰ μέτρα περὶ τῆς ἀμέσου ἀποσοβήσεως τῆς τότε ὑφισταμένης κρίσεως, καὶ περὶ προλήψεως πάσης ἐπανόδου αὐτῆς ἐν τῷ μέλλοντι. Ἀφοῦ δ’ ἐπανήγαγεν αὐτὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς, πῶς ἐπραγμάτωσε τὰς ἐπαγγελίας του ἐκείνας; ὡς καὶ τὰς περὶ συμβιβασμοῦ. Ἀνέγνω ἐν τῷ βασιλικῷ λόγῳ τῆς ἡγουμένης βουλευτικῆς συνόδου, ὃν εἶχε συντάξει ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, τὸ πρῶτον πρόχειρον μέτρον, τὸ τῆς καταργήσεως τοῦ φόρου τῶν οἰνοπνευματοποιείων τῆς πρώτης καὶ δευτέρας κατηγορίας, καὶ τοῦτο ἔσπευσε νὰ ὑποβάλῃ καὶ αὐτὸς εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ, ἐσταύρωσεν ὁ ἴδιος τὰς χεῖρας καὶ ἄφησε τὴν Βουλὴν ἐπὶ ἑβδομάδας ὁλοκλήρους νὰ συζητῇ ἀκαδημαϊκῶς περὶ τῶν προσφορωτέρων μέτρων εἰς λύσιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. Μόλις μετὰ τὰς ἑορτὰς τῶν Χριστουγέννων, ὅτε δὲν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἐν αὐτῇ ἀπαρτίαν δι’ ἄλλων μέσων, ἐσκέφθη νὰ χρησιμοποιήσῃ εἰς τοῦτο ἓν σταφιδικὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον παρίστα ὡς πανάκειαν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. Καὶ ἐπίστευσαν εἰς τὴν νέαν ταύτην ἐπαγγελίαν αἱ σταφιδοφόροι ἐπαρχίαι, καὶ συνεκροτήθησαν πολλαχοῦ αὐτῶν συλλαλητήρια, δι’ ὧν ἐξηναγκάσθησαν οἱ Βουλευταί των νὰ προσέλθωσιν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ συντελέσωσιν εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ σώματος· ἀλλὰ δὲν ἐβράδυνε ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι ἦτο ἄνθρακες ὁ θησαυρός. Ὁ κ. Τρικούπης ὑπέβαλε τότε εἰς ἡμᾶς νομοσχέδιον ἀμελέτητον καὶ φέρον πρόδηλα τὰ τεκμήρια τῆς παραζάλης, ἐν ᾗ εἶχε συνταχθῆ, καὶ συνηγορήσας ὑπὲρ αὐτοῦ πλατωνικῶς μόνον, τὸ ἄφησεν ἔκθετον εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Βουλῆς. Ἠγέρθη δὲ τότε μακρὰ συζήτησις περὶ αὐτοῦ, καθ’ ἣν πλεῖστα ὅσα ἐλέχθησαν κατ’ αὐτοῦ, χωρὶς οὐδὲν τούτων νὰ ἀνασκευάσῃ ὁ εἰσηγητής του. Καὶ ὅτε ἦλθεν αὐτὸ εἰς ψηφοφορίαν, πρῶτος ἔδωκε τὸ σύνθημα τῆς καταψηφίσεώς του ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀφοῦ ἐν τῷ μεταξὺ εἶχε κατορθώσει τὸν κύριον σκοπὸν, δι’ ὃν μετεχειρίσθη τὸ τέχνασμα ἐκεῖνο, τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἔκτοτε παρῆλθον μῆνες πολλοὶ, καὶ μέχρι τοῦδε οὐδὲν ἔπραξε καὶ οὐδὲν ἐσκέφθη διὰ τὴν σταφίδα, εἰ καὶ τὸ σταφιδικὸν ζήτημα ἔκτοτε προσέλαβεν ὀξύτερον καὶ ἀπειλητικώτερον χαρακτῆρα. Ἀλλὰ νῦν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατώρθωσε δι’ ἄλλων μέσων νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς ἑαυτὸν τὴν ἀπαρτίαν ἐν τῇ Βουλῇ, οὐδὲ ἔχει πλέον ἀνάγκην τινὰ τοῦ πάλαι σταφιδικοῦ τεχνάσματος. Ἰδοὺ διατὶ νῦν εἶχε τὴν τὴν τόλμην νὰ ὁμολογήσῃ μὲν ὅτι ἐκ τῆς σταφιδικῆς κρίσεως ἠλαττώθη ἡ εἰσαγωγὴ χρυσοῦ εἰς τὴν Ἑλλάδα κατὰ 40–50 ἑκατομμύρια ἐτησίως, καὶ ἐπετάθη οὕτως ἔτι μᾶλλον ἡ νομισματικὴ ἡμῶν ἀνωμαλία, ἀλλ’ ἐν ταὐτῷ νὰ διακηρύξῃ, ὅτι περὶ θεραπείας τοῦ κακοῦ τούτου οὔτε ἐσκέφθη οὔτε νὰ σκεφθῇ δύναται ἡ Κυβέρνησις. Καὶ ὅσα ἄλλοτε ἐτερατολόγει ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου περὶ τῆς δι’ ἀνταλλαγμάτων συνομολογήσεως ἐμπορικῶν συμβάσεων πρὸς ἄλλας χώρας, δι’ ὧν δῆθεν ὑποβιβαζομένου τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ τῆς σταφίδος θὰ διευκολύνετο ἡ ἐν αὐταῖς διάδοσις τοῦ προϊόντος ἡμῶν τούτου, ἀπηρνήθη νῦν, διακηρύττων ὅτι εἴμεθα μικροὶ ἡμεῖς, ἵνα ἐπιβάλωμεν δι’ ἀνταλλαγμάτων τοιούτους ὅρους εἰς ἄλλας χώρας. Ἀλλ’ οὔτε περὶ τοῦ σταφιδικοῦ οὔτε περὶ τῶν ἄλλων ζητημάτων πρόκειται νῦν, δι’ ὧν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, ἠθέλησε νὰ περισπάσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ἐγὼ ἔκαμα λόγον περὶ αὐτῶν ἐν παρόδῳ, ἔπραξα τοῦτο, ὅπως μὴ ἀφήσω ὑποχώρησίν τινα εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅπως ἀποδείξω ὅτι εἶναι πάντοτε ὁ αὐτὸς, πάντοτε ψευδῆ καὶ ἀνυπόστατα ἰσχυριζόμενος, πάντοτε τερατευόμενος καὶ ἀσχημονῶν ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου, ὡς εἶπε διακόπτων αὐτὸν ἐν δικαίᾳ ἀγανακτήσει ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής. Ἀλλὰ πρωτεῦον καὶ κύριον ζήτημα μένει πάντοτε τὸ τοῦ συμβιβασμοῦ, δι’ ὃ πλήρη καὶ ἀποκλειστικὴν τὴν εὐθύνην φέρει ὁ κ. Τρικούπης, μάτην προσπαθήσας διὰ τῶν καθ’ ἡμῶν ἀκαίρων ἐπιθέσεων ἢ διὰ τῶν νέων ἐπαγγελιῶν του νὰ ὑπεκφύγῃ ἢ νὰ συγκαλύψῃ αὐτήν. Ἰδοὺ ὅτι καὶ αἱ καθ’ ἡμῶν ἐπιθέσεις του καὶ αἱ κεναὶ ἐπαγγελίαι του εἰς οὐδὲν τὸν ὠφελοῦσιν. Ὀφείλει νὰ δώσῃ λόγον, διατὶ ἀπέτυχον αἱ περὶ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεις, δι’ ὃν ἐζήτησε καὶ ἔλαβε παρὰ τῆς Βουλῆς πᾶν ὅ,τι μέτρον ὑπέβαλεν εἰς αὐτήν, διατὶ ἐπὶ ἓν ἤδη ἔτος, ἀντὶ νὰ βελτιώσῃ, ὡς ἐπηγγέλλετο πρίν, ἐπεδείνωσεν ἔτι μᾶλλον τὴν κατάστασιν καὶ περιήγαγε τὴν χώραν ἡμῶν εἰς οἰκονομικὸν ἀποκλεισμόν, καὶ ἐξέθεσεν αὐτὴν εἰς τὰ σκώμματα καὶ τοὺς προπηλακισμοὺς ὁλοκλήρου τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου. Ἰδοὺ διατὶ σὲ κατηγοροῦμεν ἡμεῖς, κ. Πρωθυπουργέ, ἰδοὺ διατὶ καλεῖσαι σύ, ἵν’ ἀπολογηθῇς. Ἡμεῖς ἰσχυριζόμεθα, ὅτι συμβιβασμὸς δὲν ἔγεινε μέχρι τοῦδε, ἀποδεικνύομεν δὲ τοῦτο ἐν πρώτοις ἐξ ὅσων εἶπε περὶ τοῦ ζητήματος τούτου αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τραυλίζων κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Θελήσας ν’ ἀφηγηθῇ τὰ κατὰ τὰς περὶ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεις του πρὸς τὰς ἐπιτροπείας τῶν ὁμολογιούχων καὶ τοὺς ἐνταῦθα ἀφικομένους ἀντιπροσώπους αὐτῶν, ὑπέπεσεν εἰς τόσας ἀντιφάσεις, εἰς τόσας αὐταναιρέσεις, ὥστε αὐταὶ καὶ μόναι θὰ ἤρκουν ν’ ἀποδείξωσι τὴν πλήρη ἀποτυχίαν τῶν διαπραγματεύσεων, ἐνταυτῷ δὲ τὴν εὐθύνην, ἣν φέρει διὰ τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἐξέφρασεν ἀμφιβολίας περὶ τοῦ ἐὰν αἱ ἐν Παρισίοις, Λονδίνῳ καὶ Βερολίνῳ συσταθεῖσαι ἐπιτροπεῖαι τῶν ὁμολογιούχων ἀντεπροσώπευον τῳόντι τούτους, ἀλλὰ δὲν μᾶς ἐξήγησε πῶς, χωρὶς νὰ διασκεδάσῃ προηγουμένως τὰς τοιαύτας ἀμφιβολίας του, χωρὶς νὰ πεισθῇ ὅτι αἱ περὶ ὧν ὁ λόγος ἐπιτροπεῖαι ἀντεπροσώπευον πράγματι τοὺς ὁμολογιούχους, ἐδέχθη νὰ ἔλθῃ εἰς οἱανδήποτε πρὸς αὐτὰς διαπραγμάτευσιν περὶ συμβιβασμοῦ. Εἶπεν ὅτι, ἐνῷ αὐτὸς προσεκάλεσε τὰς ἐπιτροπείας, ἵνα δι’ ἀντιπροσώπων, ἀποστελλομένων ἐνταῦθα, μελετήσωσι προηγουμένως τὴν κατάστασιν καὶ ἴδωσι, τί δύναται νὰ παράσχῃ εἰς τοὺς πιστωτάς της ἡ Ἑλλάς, ὅπως οὕτως ἐπὶ τῇ βάσει ἀσφαλῶν δεδομένων προέλθωσιν εἰς τὰς περὶ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεις, οἱ ἀντιπρόσωποι, ἐλθόντες εἰς Ἀθήνας, ἠρνήθησαν νὰ προβῶσιν εἰς τοιαύτην μελέτην, κατήρξαντο δὲ πάραυτα τῶν περὶ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεων, χωρὶς ὅμως νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ, πῶς αὐτὸς μετέβαλεν αἴφνης γνώμην καὶ ἐδέχθη νὰ προέλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις ἄνευ προηγουμένης μελέτης τῆς καταστάσεως. Εἶπεν ὅτι μόνοι οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπιτροπειῶν τῶν ὁμολογιούχων ἔκαμνον προτάσεις, αὐτὸς δὲ οὐδεμίαν οὐδέποτε τοιαύτην ὑπέβαλεν, ἀλλ’ ὅτι ἀπέκρουε πάντοτε τὰς ὑπ’ ἐκείνων γινομένας προτάσεις καὶ ἐπὶ τέλους δεχόμενος αὐτὰς, ὅπως δειχθῇ ὅτι ἐμφορεῖται πνεύματος διαλλακτικοῦ, εἰς οὐδὲν οὐδέποτε ἠδυνήθη νὰ καταλήξῃ θετικὸν ἀποτέλεσμα. Εἶπεν ὅτι ἐκεῖνοι μὲν προέτειναν, αὐτὸς δέ, καίτοι ἀποκρούσας τοῦτο ἐν ἀρχῇ, οὐδὲν ἧττον ἐδέχθη εἶτα νὰ καθορισθῇ ἐφάπαξ ὡς πάγιον ποσοστὸν τὸ 40%. Ὅτε δὲ διέκοψεν αὐτὸν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς, ζητῶν ἐξηγήσεις τινὰς περὶ τοῦ πράγματος, προσέθεσεν ὅτι ἀπεδέχθη τὴν πρότασιν ἐκείνην ὑπὸ ὅρους τοιούτους, οὓς ἀποκαλύπτων νῦν θὰ ἠνάγκαζεν ἡμᾶς τοὺς ἀντιπολιτευομένους νὰ συγκαλύψωμεν ὑπ’ αἰσχύνης τὸ πρόσωπον, ἀλλ’ αἴφνης γνωσιμαχήσας ἀπέφυγε ν’ ἀποκαλύψῃ αὐτούς. Εἶπεν ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι προέτειναν, αὐτὸς δὲ, καίτοι ἀποκρούσας τοῦτο ἐν ἀρχῇ, ἀπεδέχθη ὅμως ὕστερον, ἵνα ληφθῇ ὡς ἀφετηρία τοῦ ποσοστοῦ τὸ 32%, ὅτι δὲ ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ ἐπετεύχθη συμφωνία ἐνταῦθα, μονογραφηθεῖσα ὑπ’ αὐτοῦ καὶ τῶν ἀντιπροσώπων καὶ θεωρουμένη μὲν ὑπ’ αὐτοῦ ὁριστική, ἀλλ’ ἀποκρουσθεῖσα ὑπὸ τῶν ἀντιπροσωπειῶν τῶν ὁμολογιούχων. Εἶπεν ὅτι καὶ μετὰ τὴν ἐπιτευχθεῖσαν ἐκείνην συμφωνίαν ἐνταῦθα, τὴν κατ’ αὐτὸν ὁριστικήν, τῷ ἐγένοντο νεώτεραι προτάσεις ἐν Λονδίνῳ, ἃς ἀπέκρουσεν ἐπίσης ἐν ἀρχῇ, ἀλλ’ ἀπεδέχθη εἶτα, καὶ συνετάχθη μάλιστα ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν, μεταξὺ τοῦ ἐν Λονδίνῳ ἐπιτετραμμένου καὶ τίνων ἄλλων δὲν εἶπε, σύμβασις, ἐν ᾗ ἐλαμβάνετο ὡς ἀφετηρία τὸ ποσοστὸν τῶν 34%. Ἀλλ’ ἡ σύμβασις αὕτη ἐγένετο ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ ἐγκρίνῃ αὐτὴν πάραυτα ἡ συνέλευσις τῶν Ἄγγλων ὁμολογιούχων, τούτου δὲ μὴ γενομένου, θεωρεῖται νῦν αὐτὴ ἄκυρος. Εἶπεν ὅτι ἔκτοτε θεωρεῖ αὐτὸς πάλιν ὁριστικὴν τὴν ἐνταῦθα ἐπιτευχθεῖσαν συμφωνίαν. Καὶ ἐνῷ ἐνόμισεν ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς ἠδύνατο νὰ θεωρῇ ἤδη λυθὲν τὸ ζήτημα κατ’ οὐσίαν καὶ μόνην τὴν τυπικὴν αὐτοῦ λύσιν ὑπολειπομένην, ἐνῷ μᾶς διεβεβαίωσεν ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς ὁριστικῆς κατ’ οὐσίαν λύσεως κανονίζεται καὶ ὁ ὑποβαλλόμενος εἰς τὴν Βουλὴν προϋπολογισμὸς μὲ αὔξησιν τοῦ ποσοστοῦ, τοῦ διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου καθορισθέντος, κατὰ 2%, οὐδὲν ἧττον μετ’ ὀλίγον προσέθεσεν, ὅτι αἱ ἐπιτροπεῖαι τὸν ἐκάλεσαν δι’ ἐγγράφου των εἰς ἐπανάληψιν τῶν περὶ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεων, ἐπιμένουσαι εἰς τὴν συμμετοχὴν τῶν ὁμολογιούχων εἰς τὴν αὔξησιν τῶν χορηγηθησομένων ὑπεγγύων προσόδων καὶ εἰς τὴν παροχὴν μείζονος ἀσφαλείας, ὑπέβαλε δὲ, παρὰ τὰς προφορικάς του διαβεβαιώσεις, τὸ τεῦχος τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς τὴν Βουλὴν, ἀναγράφον τὸ ποσοστὸν τῶν 30 καὶ οὐχὶ τῶν 32%. Ἐξ ὅλων δὲ τούτων, Κύριοι, τῶν ἀντιφάσεων καὶ αὐταναιρέσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τί συνάγετε ὑμεῖς; ἐκεῖνο βεβαίως, τὸ ὁποῖον πᾶς λογικῶς σκεπτόμενος ἔχει κατ’ ἀνάγκην νὰ συναγάγῃ ἐξ αὐτῶν. Αἱ περὶ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεις ἀπέτυχον ὁριστικῶς, φάσκει δὲ καὶ ἀντιφάσκει περὶ αὐτῶν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἰσχυριζόμενος ὅτι ἔκαμε καὶ δὲν ἔκαμε συμβιβασμὸν, ὅτι ἐπέτυχε τῆς ὁριστικῆς λύσεως τοῦ ζητήματος κατ’ οὐσίαν καὶ δὲν ἐπέτυχε τῆς κατὰ τύπους λύσεως αὐτοῦ, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις εἶναι ἀκόμη ἐκκρεμεῖς, μόνον καὶ μόνον ὅπως συγκαλύψῃ οὕτω τὴν ἀποτυχίαν του καὶ ὑπεκφύγῃ τὴν εὐθύνην. Ἀλλ’ ὅ,τι καὶ ἂν εἴπῃ νῦν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τὰ γεγονότα αὐτὰ, μονονουχὶ φωνὴν ἀφιέντα, τοῦ καταμαρτυροῦσιν ὅτι δὲν εὕρηται ἐν τῇ ἀκριβείᾳ, δὲν εἶναι ἐν τῇ ἀληθείᾳ. Ἔγεινεν ὁ συμβιβασμὸς, κύριε Πρωθυπουργέ; τότε φέρε τὴν σχετικὴν σύμβασιν εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν ἔχεις νὰ ἐπιδείξῃς τοιαύτην μετὰ διαπραγματεύσεις τοσούτων μηνῶν; τότε τοῦτο καὶ μόνον ἀρκεῖ ν’ ἀποδείξῃ τρανῶς καὶ ἀναντιλέκτως, ὅτι δὲν ἐπετεύχθη συμβιβασμός. Τί εἶναι δὲ αὐτὴ ἡ κατ’ οὐσίαν λύσις τοῦ ζητήματος καὶ ὄχι κατὰ τύπους; Ποῦ στηρίζεις αὐτήν; εἰς τὴν ἐνταῦθα μονογραφηθεῖσαν δῆθεν συμφωνίαν μεταξὺ σοῦ καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν; Ἀλλ’ ἐνόσῳ δὲν ἀναγνωρίζουσιν αὐτὴν αἱ ἐπιτροπεῖαι καὶ οἱ ὁμολογιοῦχοι, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν θεωρῇ τις, σώας ἔχων τὰς φρένας, συμφωνίαν καὶ συμφωνίαν μάλιστα ἐνέχουσαν ὁριστικὴν λύσιν τοῦ ζητήματος κατ’ οὐσίαν; Ἂν δὲ τοιαύτη ἦτο ἡ συμφωνία ἐκείνη, πῶς ἐδέχθης σὺ εἶτα τὴν ἐν Λονδίνῳ σύμβασιν, δι’ ἧς ἠθετεῖτο αὐτὴ ἡ βάσις αὐτῆς; Καὶ ἐὰν, Κύριοι, εἶχεν ἐπιτευχθῆ λύσις τις τοῦ ζητήματος, ἔστω καὶ κατ’ οὐσίαν, θὰ παρετηρεῖτο ἡ νῦν ἐπιδείνωσις τῆς καταστάσεως; Οὐχὶ μόνον ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ λύσει, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ ἀμυδρᾷ μόνον ἐλπίδι περὶ ἐπικειμένης τοιαύτης, θὰ ἐβλέπετε τὴν κατάστασιν ἐπαισθητῶς βελτιουμένην, τὸ δὲ συνάλλαγμα ὑποτιμώμενον πάραυτα. Ἀντὶ τούτου ὅμως ἡ κατάστασις ἐπιδεινοῦται, τὸ δὲ συνάλλαγμα ὁσημέραι ὑπερτιμᾶται, ἔχον πάντοτε τάσιν πρὸς ὑπερτίμησιν. Δὲν ἀρκεῖ λοιπὸν τοῦτο καὶ μόνον τὸ γεγονὸς νὰ σᾶς πείσῃ, ὅτι λύσις τοῦ ζητήματος, ἔστω καὶ κατ’ οὐσίαν, οὔτε ἐπετεύχθη, οὔτε εἶναι ἐλπὶς νὰ ἐπιτευχθῇ; Μὴ πλανώμεθα, Κύριοι! συμβιβασμὸς, δυνάμενος νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ καλῶς ἐννοούμενα συμφέροντα καὶ τοῦ Κράτους καὶ τῶν πιστωτῶν του οὔτε ἐπιτεύχθη οὔτε εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ ἐπιτευχθῇ ὑπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Ἡ θέσις του ἀπέναντι τῶν ὁμολογιούχων ἦτο αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν δυσχερὴς, ἀφοῦ ἐνόει ἐκ παντὸς τρόπου νὰ κάμῃ τὴν πτώχευσιν καὶ νὰ διεξαγάγῃ τὰς περὶ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεις αὐτὸς ὁ πρωτουργὸς τῆς ἐπελθούσης καταστροφῆς, ὁ ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη διαβουκολήσας καὶ ἐξαπατήσας τοὺς ὁμολογιούχους διὰ πλαστῶν προϋπολογισμῶν καὶ ἀπολογισμῶν, δι’ εἰκονικῶν ἰσοζυγίων, διὰ ψευδῶν παραστάσεων περὶ ἐπαρκείας τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ δυσχερανθῇ ἡ θέσις του ἔτι μᾶλλον καὶ νὰ καταστῇ μονονουχὶ ἀδύνατος μετὰ τὴν ὅλως ἀσύνετον καὶ ἄβουλον πολιτείαν του τόσον κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς ἐπικηρύξεως τῆς πτωχεύσεως, ὅσον καὶ κατ’ αὐτὴν καὶ μετ’ αὐτήν. Ἀφοῦ ἀθετήσας διὰ μιᾶς ὑπουργικῆς ἐγκυκλίου τὸν νόμον περὶ τῶν εἰς χρυσὸν εἰσπράξεων καὶ τὴν εἰς αὐτὸν στηριζομένην σύμβασιν τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως ἀπέδειξεν οὕτω, ὅτι δι’ αὐτὸν οὔτε συμβάσεις οὔτε νόμοι λογίζονται εἴς τι, προκειμένου περὶ ἀθετήσεως τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους· ἀφοῦ διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου ἀφαιρέσας αὐθαιρέτως πάσας τὰς ὑπεγγύους προσόδους καὶ αὐτὰς τὰς προνομιούχους τοῦ δανείου τῶν μονοπωλίων ἀπέδειξεν οὕτω, ὅτι δι’ αὐτὸν οὐδεμία ἐκ τῶν τέως χορηγηθεισῶν ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος ἐγγυήσεων ἦτο ἱκανῶς ἰσχυρὰ, ἵνα τὸν ἀναχαιτίσῃ ἐκ τοιούτου πραξικοπήματος· ἀφοῦ εἰσηγούμενος μικρὸν μετὰ τὴν ἐπίσημον ἀνακήρυξιν τῆς πτωχεύσεως τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1894 ἐκαυχᾶτο ὅτι οὗτος ἐνεῖχεν ὑπολανθάνοντα ἔσοδα καὶ περισσεύματα ἐκ πολλῶν ἑκατομμυρίων, ὅτι δὲ τὸ Κράτος ἦτο εἰς θέσιν νὰ πληρώσῃ τοὺς πιστωτὰς 100 0/0 εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, καθ’ ὃν χρόνον ἔδιδεν αὐτὸς εἰς τούτους μόνον 50%· ἀφοῦ μεθ’ ὅλα ταῦτα εἶχε τὸ θάῤῥος νὰ προέλθῃ αὐτὸς εἰς διαπραγματεύσεις περὶ συμβιβασμοῦ, τότε ἔπρεπε κατ’ ἀνάγκην οἱ ὁμολογιοῦχοι ἀπέναντι αὐτοῦ νὰ ἐγείρωσι τὰς μᾶλλον ὑπερφιάλους ἀξιώσεις. Ἀπέναντι αὐτοῦ, τοῦ ἀθετήσαντος πάσας τὰς τέως ὑπὸ τοῦ Κράτους ἀνειλημμένας ὑποχρεώσεις ἔπρεπε κατ’ ἀνάγκην νὰ ζητήσωσιν αὐτοὶ διὰ τὸ μέλλον μείζονας καὶ ἀσφαλεστέρας ἐγγυήσεις, ἔπρεπε νὰ ζητήσωσι καὶ αὐτὸν τὸν διεθνῆ ἔλεγχον, ἀφοῦ ἄλλως τε τοῦτον εἶχεν ἀποδεχθῆ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἤδη ἐν τῇ ἐν σχεδίῳ συμβάσει τοῦ δανείου, ὅπερ ἐζήτησε νὰ συνομολογήσῃ τὸ ἔαρ τοῦ 1893. Ἀπέναντι αὐτοῦ, ὅστις καὶ διὰ τῆς ἐκθέσεως τοῦ κ. Λόου, καὶ δι’ ὅλων τῶν πρὸ τῆς πτωχεύσεως διακηρύξεων καὶ πληροφοριῶν του ἀπεδέχετο τὴν ἐπάρκειαν τῆς χώρας· ἀπέναντι αὐτοῦ, ὅστις καὶ μετὰ τὴν πτώχευσιν διεκήρυττεν ὅτι ἔχει ὑπολανθάνοντα ἔσοδα καὶ περισσεύματα ὁ προϋπολογισμός του καὶ ὅτι δύναται καὶ νῦν τὸ Κράτος ν’ ἀποτίσῃ εἰς τὸ ἀκέραιον τὰς ὑποχρεώσεις του ἐν τῷ νομίμῳ αὐτοῦ νομίσματι ἐλλείψει χρυσοῦ· ἀπέναντι αὐτοῦ, λέγω, τοιαῦτα ἰσχυριζομένου καὶ τερατευομένου, ἔπρεπε κατ’ ἀνάγκην καὶ οἱ ὁμολογιοῦχοι καὶ αἱ ἐπιτροπεῖαι αὐτῶν καὶ οἱ ἐνταῦθα ἐλθόντες ἀντιπρόσωποι τούτων ν’ ἀποφύγωσι πᾶσαν μελέτην τῆς καταστάσεως καὶ ν’ ἀπαιτήσωσιν ἀπ’ εὐθείας ὅσον οἷόν τε πλείονα ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τῶν δηλώσεών του. Ἰδοὺ διατὶ, Κύριοι, ὑπὸ Πρωθυπουργὸν τὸν κ. Τρικούπην δὲν ἦτο δυνατὸν μέχρι τοῦδε νὰ συνομολογηθῇ συμβιβασμὸς, συνᾴδων πρὸς τὰ καλῶς ἐννοούμενα συμφέροντα καὶ τοῦ Κράτους καὶ τῶν πιστωτῶν του. Οἱ αὐτοὶ λόγοι συντρέχουσιν εἰς τὸ νὰ καταστήσωσι τὸν συμβιβασμὸν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ἀδύνατον ὑπ’ αὐτὸν, μὲ μόνην τὴν διαφορὰν, ὅτι μετὰ τὰς τέως διεξαχθείσας διαπραγματεύσεις προσετέθησαν καὶ νέοι τοιοῦτοι. Διετρανώθη κατ’ αὐτὰς τὸ ἀλλοπρόσαλλον καὶ κακόπιστον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅπερ καὶ ἐκ τῶν πρωτοκόλλων τῶν τριῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν τῶν ὁμολογιούχων καὶ ἐξ ἄλλων πολλῶν δημοσιευμάτων ἀποδεικνύεται, διαπιστοῦται δὲ ὡς ἐκ περισσοῦ καὶ ἐξ ὅσων εἶπεν αὐτὸς εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895. Ὅλαι ἐκεῖναι αἱ ἀντιφάσεις, ὅλαι ἐκεῖναι αἱ μεταπτώσεις ἀπὸ τοῦ 40% εἰς 32% εἰς 34% καὶ πάλιν εἰς 32% καὶ τέλος εἰς 30%, τί ἄλλο μαρτυροῦσιν ἢ τὸ ἀλλοπρόσαλλον καὶ κακόπιστον τοῦ ἀνδρός; Καὶ πῶς ἠθέλετε, Κύριοι, νὰ ὑπολειφθῇ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία εἰς τοὺς ξένους περὶ τῆς κακοπιστίας του, ὅταν ἔλεγεν εἰς αὐτοὺς «δὲν ἔχω μὲν νὰ σᾶς δώσω πλέον τῶν 32% διὰ τόκους, ἔχω ὅμως νὰ σᾶς δώσω καὶ μέχρις 60% σὺν τῷ χρόνῳ διὰ χρεωλύσια»; Πῶς ἠθέλετε ἰδίᾳ νὰ μὴ σχηματίσωσι τὴν χειρίστην γνώμην περὶ τοῦ ἀνδρὸς, ὅταν ἔλαβον γνῶσιν τοῦ προστύχου ἐκείνου τεχνάσματός του, καθ’ ὃ ἐζήτησε νὰ συμβληθῇ ἰδιαιτέρως πρὸς τοὺς ἐν Ἀγγλίᾳ ὁμολογιούχους; Πῶς μεθ’ ὅλα ταῦτα, λογικῶς σκεπτόμενοι, δύνασθε ν’ ἀποδεχθῆτε, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαναληφθῶσι διαπραγματεύσεις ὑπὸ τὸν κ. Τρικούπην καὶ νὰ ἀχθῶσί ποτε εἰς αἴσιον πέρας; Τώρα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι διὰ λόγους, οὓς αὐτὸς οἶδεν, ἐμυθοπλάστησεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις ἐπανελήφθησαν, προκληθεῖσαι μάλιστα ὑπ’ αὐτῶν τῶν ἐπιτροπειῶν τῶν ὁμολογιούχων, καὶ εἶναι ἤδη ἐκκρεμεῖς. Ἀλλ’ αἱ ἐπιτροπεῖαι τὸν διέψευσαν, καθ’ ἃ βεβαιοῦται ἐξ ἄρθρου τοῦ «Χρόνου» τῶν Παρισίων, διαβιβασθέντος ἤδη ἐνταῦθα τηλεγραφικῶς ἐν περιλήψει. Σήμερον μάλιστα ἐδημοσίευσεν ἐφημερίς τις, ὅτι καὶ προέβη ἤδη εἷς τῶν πρεσβευτῶν τῶν ἐνδιαφερομένων Μεγάλων Δυνάμεων εἰς διπλωματικὰς παραστάσεις παρὰ τῷ κ. Ὑπουργῷ τῶν Ἐξωτερικῶν. Τὴν ἐπέμβασιν τῶν Δυνάμεων ὑποπτεύσας καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς, ἐζήτησε νὰ κατατεθῶσι τὰ τελευταῖα ἔγγραφα τῶν ἐν Βερολίνῳ, Λονδίνῳ καὶ ἐν Παρισίοις ἐπιτετραμμένων. Ἐγὼ, Κύριοι, εἰς τὰ περὶ δῆθεν ἐπεμβάσεως τῶν ἐνδιαφερομένων Δυνάμεων λεγόμενα καὶ δημοσιευόμενα δὲν ἀποδίδω πολλὴν σημασίαν. Προκειμένου περὶ δανειστικῶν σχέσεων μεταξὺ Κρατῶν καὶ ἰδιωτῶν, ἡ ἐπέμβασις τῶν Δυνάμεων δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰ ὅρια πλατωνικῶν παραστάσεων ὑπὲρ τῶν ὑπηκόων των. Καὶ ἄλλη τις ἐντονωτέρα διπλωματικὴ ἐπέμβασις ἐὰν ἦτο δυνατὴ, δὲν θὰ μ’ ἐφόβιζε τόσον, ὅσον ὁ οἰκονομικὸς ἀποκλεισμὸς, ὅστις ἐπεκρεμάσθη ἤδη, ὡς μὴ ὤφελε, κατὰ τῆς Ἑλλάδος. Διὰ τῆς πτωχεύσεως, Κύριοι, δὲν κατέστη μόνον τὸ Κράτος ἀπόκληρον τῆς διεθνοῦς πίστεως, ἀλλὰ καὶ τὰ πιστωτικὰ ἡμῶν ἱδρύματα καὶ πάντες οἱ συναλλαττόμενοι πρὸς τὴν ἀλλοδαπὴν καὶ τὸ ἔθνος ὁλόκληρον. Τὸ ἔθνος τὸ Ἑλληνικὸν, χάρις εἰς τὴν πολιτείαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, κατέστη τὸ ἀντικείμενον τῶν ὕβρεων καὶ χλευασμῶν ἐν τῷ πεπολιτισμένῳ κόσμῳ, κατέστη ἐν μιᾷ λέξει τὸ ἐξουθένωμα τῶν ἐθνῶν. Ὁ κ. Τρικούπης καὶ οἱ ὁμόφρονες αὐτῷ οὐδεμίαν ἴσως σημασίαν ἀποδίδουσιν εἰς τὸ ἐθνικὸν τοῦτο ὄνειδος· ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ καὶ πᾶς τις ἄλλος δὲν δύναται νὰ παρίδῃ τὰς ἀνυπολογίστους ζημίας, ἃς ἐπιφέρει εἰς τὸν ἀτυχῆ αὐτὸν τόπον ἡ παράτασις τῆς παρούσης καταστάσεως, ἡ παράτασις τοῦ οἰκονομικοῦ ἀποκλεισμοῦ, εἰς ὃν ἔχομεν καταδικασθῆ. Χάρις εἰς τὸ ἀσύνετον ἰδίᾳ μέτρον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καθ’ ὃ ἐνόμισε καλὸν διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου νὰ κανονίσῃ αὐτὸς αὐθαιρέτως, ἔστω καὶ προσωρινῶς, τὰ τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους καὶ νὰ χορηγήσῃ 30% εἰς χρυσὸν πρὸς τοὺς πιστωτὰς, οὗτοι οὐδεμίαν ἀνάγκην αἰσθάνονται νὰ σπεύσωσι νῦν εἰς συμβιβασμὸν, καθ’ ὃν δὲν θὰ εἶχον πολὺ μεγαλειτέρας ὠφελείας ἐκείνων, ἃς ἔχουσι νῦν. Ἐκ τούτου φόβος ὑπάρχει, μήπως παραταθῇ ἔτι ἐπὶ πολὺ ἡ παροῦσα κατάστασις, ὁ παρὼν οἰκονομικὸς ἀποκλεισμός, ἐξ οὗ κινδυνεύομεν νὰ πάθωμεν ἐξ οἰκονομικῆς ἀσφυξίας. Καὶ θὰ παραταθῇ ἔτι ἐπὶ πολὺ ἡ παροῦσα ἀφόρητος κατάστασις, ἐνόσῳ ὡς τεῖχος σινικὸν ἐγείρεται μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῶν ὁμολογιούχων, μεταξὺ ἡμῶν καὶ ὁλοκλήρου τοῦ οἰκονομικοῦ κόσμου ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ, Κύριοι, ἡ τοσαῦτα κακὰ προξενήσασα μέχρι τοῦδε, ἡ τοσοῦτον αἶσχος ἐπισωρεύσασα ἐφ’ ἡμᾶς, ἡ πολλὰς ἔτι καταστροφὰς ἐπαπειλοῦσα εἰς τὸν ἀτυχῆ αὐτὸν τόπον, δὲν εἶναι πλέον Κυβέρνησις, εἶναι ἄγος ἐθνικὸν, εἶναι στίγμα ἐπὶ τοῦ μετώπου τῆς πατρίδος. Κυβέρνησιν τοιαύτην ἔχομεν καθῆκον ὑπέρτατον νὰ καταψηφίσωμεν πάντες. Τοῦτο δὲν ἐπιβάλλει εἰς ἡμᾶς μόνον τὸ αἴσθημα τῆς ἐθνικῆς τιμῆς καὶ ἀξιοπρεπείας, ἀλλὰ καὶ τὸ αἴσθημα τῆς αὐτοσυντηρησίας καὶ τοῦ ἀνθρωπισμοῦ! (Εὖγε! εὖγε! ἐξ ἀριστερῶν).

§5ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν θὰ ἀκολουθήσω τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα εἰς τὰ διάφορα θέματα, τὰ ὁποῖα ἔθιξε. Θὰ περιορισθῶ εἰς τὸ θέμα τῆς ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν εἰς μίαν τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων. Οὐδένα, Κύριοι, λανθάνει ἡ σημασία τῶν διαπραγματεύσεων πρὸς μεταῤῥύθμισιν τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους. Πάντες δὲ γνωρίζομεν, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις αὗται δὲν ἔληξαν εἰς ἀποτελέσματα εὐχάριστα. Ὅσοι δὲ ἠκολούθησαν αὐτὰς καὶ ἀντελήφθησαν τῶν ἐξ αὐτῶν ἐντυπώσεων οὐδεμίαν ἔχουσιν ἀμφιβολίαν, ὅτι ὁ τρόπος, καθ’ ὃν διεξήχθησαν, καὶ τ’ ἀποτελέσματα αὐτῶν σπουδαίως ἔβλαψαν καὶ ἠθικῶς καὶ ὑλικῶς τὴν Ἑλλάδα. Τοιαύτην ἔχων γνώμην περὶ αὐτῶν, νομίζω ὅτι ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία δὲν δύναται καὶ δὲν πρέπει νὰ μείνῃ ἀνάλγητος καὶ ἀδιάφορος ἀπέναντι τοιούτων ἀποτελεσμάτων. Ἂν αἱ διαπραγματεύσεις ἠκολούθουν ὁμαλὴν πορείαν, ἐὰν ὑπέσχοντο ἀποτέλεσμά τι εὐχάριστον, βεβαίως δὲν θὰ ἤμην ἐγὼ, ὅστις ἤθελον φέρει τὸ ζήτημα αὐτῶν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ αὗται, ὅπως διεξήχθησαν, ἔβλαψαν τὴν Ἑλλάδα καὶ ἠθικῶς καὶ ὑλικῶς, θὰ βλάψωσι δ’ αὐτὴν ἔτι μᾶλλον, ἂν ἐξακολουθήσωσι τὴν αὐτὴν πορείαν καὶ μὲ τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα. Ἡ σκέψις αὕτη μὲ ἠνάγκασε νὰ ζητήσω πληροφορίας παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ φέρω τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Λυποῦμαι δὲ, διότι ἡ Κυβέρνησις, ἄνευ οὐδενὸς βασίμου λόγου, καὶ ὀχυρουμένη ὄπισθεν τῆς πλειοψηφίας της, ἠρνήθη νὰ φέρῃ τὰς πληροφορίας, ἃς ἐζήτησα, ὅπως κανονικώτερον καὶ τακτικώτερον διεξαχθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ ζωτικοῦ διὰ τὴν πατρίδα ἡμῶν ζητήματος. Τὸ παρελθὸν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπεξετάθη ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, βεβαίως συνδέεται μὲ τὰς διαπραγματεύσεις ταύτας, τὰς ἀποῤῥεούσας ἐκ τῆς πτωχεύσεως τῆς Ἑλλάδος, ἥτις ὅμως εἶναι προϊὸν τοῦ ἀμέσου παρελθόντος. Νομίζω ὅμως ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐσιώδης ἀνάγκη νὰ ἀναπτύξω ἐν ἐκτάσει τὰ τοῦ παρελθόντος, ἅτινα τοσάκις ἀνεπτύχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Οὐδεὶς ἀμφιβάλλει πλέον περὶ τῶν αἰτίων, ἅτινα ἔφερον τὴν χώραν εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκεται. Πάντες γνωρίζουσιν αὐτὰ σήμερον, καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις δὲν ἤθελε μέχρι χθὲς νὰ ὁμολογήσῃ τὴν ἀλήθειαν, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, λεληθότως ὡμολόγησεν αὐτήν, ἀναγνωρίσας ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται καὶ δὲν πρέπει νὰ ὑποβάλληται εἰς βαρείας ἐξωτερικὰς ὑποχρεώσεις. Τίς δὲ ἀγνοεῖ, ὅτι αἱ βαρεῖαι ὑποχρεώσεις, ἃς διὰ τῶν ἐξωτερικῶν δανείων ἀνεδέχθη τὸ Δημόσιον, εἶναι ἡ κυρία αἰτία, ἥτις ἔφερεν ἡμᾶς εἰς τὴν δυστυχῆ θέσιν, εἰς ἣν εὑρισκόμεθα; Ἡ ὁμολογία αὕτη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἶναι ἐπιπρόσθετος ἱκανοποίησις δι’ ἡμᾶς, οἵτινες ἀπὸ ἐτῶν πᾶσαν κατεβάλλομεν προσπάθειαν, ὅπως παρεμποδίσωμεν τὰς δανειστικὰς αὐτοῦ ὁρμάς. Ἀλλ’ εἰς τί μᾶς χρησιμεύει ἡ ἱκανοποίησις αὕτη ἐνώπιον τῆς δυστυχίας, εἰς ἣν περιῆλθεν ἡ πατρὶς ἡμῶν; Ἀπέναντι τῆς ἠθικῆς καὶ ὑλικῆς καταπτώσεως τῆς πατρίδος ἡμῶν ἡ προσωπικὴ αὕτη ἱκανοποίησις εἶναί τι ἀσήμαντον. Ὀφείλομεν δὲ πάντες,—εὔχομαι δὲ ὅπως καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐννοήσῃ τὸ καθῆκον, ὅπερ ἐπιβάλλεται εἰς πάντας ἡμᾶς,—νὰ ὑποτάξωμεν τὴν ἀτομικὴν ἡμῶν φιλοτιμίαν εἰς τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος. Δὲν θὰ ἐκταθῶ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἐπιθυμῶν νὰ περιορισθῶ εἰς τὸ ζήτημα τῶν διαπραγματεύσεων, ὅπερ ἀφορᾷ ἡ ἐπερώτησίς μου. Πτωχεύσαντες καθ’ ὃν τρόπον ἐπτωχεύσαμεν, εἴχομεν καθῆκον ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ φροντίσωμεν, ὅπως μὴ χαρακτηρισθῶμεν ὡς δολίως χρεωκοπήσαντες, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ν’ ἀσχοληθῶμεν ἀμέσως μετὰ φρονήσεως καὶ ζήλου εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν κακῶς ἐχόντων ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν. Ἔπρεπε νὰ πείσωμεν τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, καὶ μετ’ αὐτῶν καὶ τὸν πεπολιτισμένον κόσμον, ὅτι εἴμεθα ἔθνος καλῆς πίστεως, καὶ ὅτι ἐννοοῦμεν νὰ δώσωμεν εἰς αὐτοὺς πᾶν ὅ,τι αἱ δυνάμεις τῆς χώρας ἐπιτρέπουσι καὶ ὅ,τι ἀπαιτεῖ καὶ αὐτῶν τὸ συμφέρον, τὸ ἀῤῥήκτως συνδεόμενον μὲ τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τὴν πρόοδον αὐτῆς. Ἔπρεπε νὰ ἀρξώμεθα ἀμέσως τῆς διορθώσεως τῶν κακῶς ἐχόντων ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν καὶ νὰ θέσωμεν τὰς βάσεις τῆς ὑλικῆς αὐτῆς ἀναπτύξεως, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ ἀνορθώσωμεν τὸ ἔθνος ἐκ τῆς καταπτώσεως, εἰς ἣν περιῆλθε, καὶ νὰ ἐπανακτήσωμεν τὴν καιρίως τρωθεῖσαν ἐθνικὴν ὑπόληψιν. Δὲν θὰ ἐξετάσω σήμερον τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ἀφορῶν τὰ ἐσωτερικὰ μέτρα, ὧν ἐπιβάλλεται ἡ ἐφαρμογή. Εἰς ἄλλην ἴσως εὐκαιρίαν θὰ ἐξετασθῇ καὶ τοῦτο. Σήμερον θὰ περιορισθῶ, ὡς εἶπον ἀρχόμενος τοῦ λόγου, εἰς τὸ ζήτημα τῶν διαπραγματεύσεων, εἰς τὴν πορείαν τὴν ὁποίαν κατ’ αὐτὰς ἠκολούθησεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ εἰς τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς. Ἡ ἀδικαιολόγητος ἄρνησις τῆς Κυβερνήσεως νὰ χορηγήσῃ τὰς πληροφορίας, ἃς ἐζήτησα, μᾶς στερεῖ πολλῶν στοιχείων, ἀναγκαίων εἰς τὴν συζήτησιν. Ἔχομεν ὅμως ἀρκετὰ τοιαῦτα δημοσιευθέντα· στηριζόμενος δὲ ἐπὶ ἐκείνων ἐξ αὐτῶν, ἅτινά εἰσιν ἀνεπίδεκτα ἀμφισβητήσεως, θέλω ἐκφέρῃ τὰς γνώμας μου. Ὁ νόμος τῆς 10ης Δεκεμβρίου, ὁ περιορίσας προσωρινῶς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἐξωτερικῶν εἰς χρυσὸν χρεῶν τοῦ Δημοσίου εἰς μόνον τὴν πληρωμὴν τριάκοντα τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῶν τόκων αὐτῶν, ἀνέθηκε συνάμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἔλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις μὲ τοὺς δανειστὰς τοῦ Δημοσίου πρὸς μεταῤῥύθμισιν τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων χρεῶν τούτων. Ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν τίνα σκοπὸν εἶχεν ἡ παρὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου δοθεῖσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐντολὴ αὕτη. Δὲν ἠδύνατο βεβαίως νὰ ἔχῃ τὸν σκοπὸν νὰ προφυλάξῃ τὸ Δημόσιον ἐξ ἐκβιάσεώς τινος. Δὲν ἐφοβεῖτο τότε ἡ Βουλὴ, ψηφίζουσα τὸν νόμον, μήπως οἱ δανεισταὶ ἡμῶν καταφύγωσιν εἰς τὰ δικαστήρια, ἢ μήπως συμβῇ διὰ τὴν Ἑλλάδα ὅ,τι εἰς οὐδὲν οἰκονομικῶς ἀστοχῆσαν ἔθνος συνέβη, ἡ διὰ τῆς ὑλικῆς δηλ. βίας ἐπιβολὴ παρ’ ἄλλων ἐθνῶν ἀποφάσεως, μὴ ἀποῤῥεούσης ἐκ τῆς πλήρους ἐθνικῆς αὑτοῦ κυριαρχίας. Δὲν εἶχεν ἡ Βουλὴ τότε τοιούτους φόβους. Ἐπεθυμοῦμεν νὰ μὴ ἀποβῇ ὁριστικὸς ὁ κανονισμὸς τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους, πρὶν προηγηθῇ συνεννόησίς τις μὲ τοὺς δανειστὰς ἡμῶν καὶ πεισθῶσιν οὗτοι ὅτι δίδομεν εἰς αὐτοὺς πᾶν ὅ,τι δυνάμεθα. Ἠθέλομεν νὰ πεισθῶσιν οἱ δανεισταὶ ἡμῶν καὶ ὁ πεπολιτισμένος κόσμος, ὅτι εἴμεθα ἔθνος τίμιον καὶ καλῆς πίστεως, τὸ ὁποῖον ἠστόχησε μὲν ἐν τῇ οἰκονομικῇ αὐτοῦ πολιτικῇ, ἀλλ’ εἶναι πρόθυμον νὰ ὑποβληθῇ εἰς πᾶσαν θυσίαν συμβιβαζομένην μὲ τὴν ὕπαρξιν καὶ τὴν πρόοδον αὐτοῦ καὶ τὰ μετ’ αὐτῶν συνδεόμενα συμφέροντα τῶν δανειστῶν του. Τοιοῦτος καὶ μόνον τοιοῦτος εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς ἐντολῆς, ἥτις διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου ἐδόθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Πῶς διεξήγαγε τὴν ἐντολὴν ταύτην ἡ Κυβέρνησις; Ὡς γνωρίζομεν, ἅμα τῇ ψηφίσει τοῦ νόμου τούτου ἐσχηματίσθησαν ἐν Λονδίνῳ, ἐν Παρισίοις καὶ ἐν Βερολίνῳ ἐπιτροπεῖαι, σκοποῦσαι τὴν προάσπισιν τῶν συμφερόντων τῶν ἐκεῖ κατόχων ἑλληνικῶν χρεωγράφων. Γνωρίζομεν πῶς ἐσχηματίσθη ἡ ἀγγλικὴ ἐπιτροπεία καὶ πόθεν αὕτη ἀποῤῥέει. Ἐν Λονδίνῳ ὑπάρχει διαρκὴς ἐπιτροπὴ, σκοποῦσα τὴν προστασίαν τῶν ἐν Ἀγγλίᾳ κατόχων ξένων χρεωγράφων καὶ ἀνεγνωρισμένη παρὰ πάντων. Ἡ γενικὴ αὕτη ἐπιτροπὴ ἐσχημάτισε τὴν εἰδικὴν ἐπιτροπείαν ἐπὶ τῶν ἑλληνικῶν χρεωγράφων. Ἐζητήσαμεν νὰ μάθωμεν πόθεν ἀποῤῥέουσιν αἱ ἐπιτροπεῖαι αἱ σχηματισθεῖσαι ἐν Παρισίοις καὶ ἐν Βερολίνῳ, ὅπου δὲν ὑφίστανται γενικαὶ ἐπιτροπαὶ, ἀνάλογοι πρὸς τὴν λειτουργοῦσαν ἐν Λονδίνῳ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠρνήθη νὰ δώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν στοιχειώδη ταύτην πληροφορίαν. Δὲν γνωρίζομεν ἑπομένως πῶς ἐσχηματίσθησαν αἱ ἐπιτροπεῖαι αὗται καὶ τί ἀντιπροσωπεύουσι. Γνωρίζομεν μόνον, ὅτι ὁμὰς τραπεζιτῶν καὶ ἐπιχειρηματιῶν προσῆλθεν εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, τὴν ὑπὸ τοῦ κ. Σωτηροπούλου προεδρευομένην, καὶ ἐπρότεινεν εἰς αὐτὴν ἐπιχειρήσεις, σκοπούσας τὴν διαῤῥύθμισιν τοῦ δημοσίου χρέους καὶ τὴν διακανόνισιν τῆς νομισματικῆς ἡμῶν κυκλοφορίας. Οὐδέποτε ἐλάβομεν ἐπισήμως γνῶσιν τῶν λεπτομερειῶν τῶν ἐπιχειρήσεων, ἃς ἡ ὁμὰς αὕτη ἐπεδίωκε. Γνωρίζομεν μόνον, ὅτι ἡ αὐτὴ ὁμὰς ἐξηκολούθησε τὰς αὐτὰς διαπραγματεύσεις μετὰ τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὅτι μετὰ τὴν ἀποτυχίαν τῶν διαπραγματεύσεων τούτων καὶ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου ἐσχηματίσθησαν διὰ τῆς ὁμάδος ταύτης αἱ ἐν Παρισίοις καὶ ἐν Βερολίνῳ ἐπιτροπεῖαι, αἵτινες ἀνεδέχθησαν τὴν ὑπεράσπισιν τῶν συμφερόντων τῶν ἐν Γερμανίᾳ καὶ ἐν Γαλλίᾳ κατόχων ἑλληνικῶν χρεωγράφων. Τίνα καὶ πόσα τοιαῦτα χρεώγραφα ἀντιπροσωπεύουσιν αἱ ἐπιτροπεῖαι αὗται, δὲν τὸ γνωρίζομεν, διότι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ τοῦτο, ἠρνήθη νὰ τὸ εἴπῃ εἰς τὴν Βουλήν. Γνωρίζομεν μόνον, ἐξ ὅσων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν, ὅτι ἡ ἐν Βερολίνῳ ἐπιτροπεία ἀντιπροσωπεύει κατόχους χρεωγράφων ὀνομαστικῆς ἀξίας περίπου 51 ἑκατομμυρίων φράγκων. Τὰς ἐπιτροπείας ταύτας ἀνεγνώρισεν ἡ Κυβέρνησις ὡς μεσαζούσας μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῶν δανειστῶν αὐτοῦ. Ἐν τῇ ἀλληλογραφίᾳ τῇ διαμειφθείσῃ μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἐπιτροπειῶν βλέπομεν, ὅτι καὶ αὗται καλῶς ἀντελήφθησαν τοῦ σκοποῦ, χάριν τοῦ ὁποίου ἐδόθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου ἡ ἐντολὴ τῶν μετὰ δανειστῶν ἡμῶν διαπραγματεύσεων πρὸς μεταῤῥύθμισιν τοῦ δημοσίου χρέους. Ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς αὐτῶν δηλοῦσιν, ὅτι κύριον θέμα τῶν διαπραγματεύσεων ἔσται ἡ μελέτη τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς Ἑλλάδος καὶ ἡ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς ἐξεύρεσις τοῦ μέτρου τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Οἱ ἀντιπρόσωποι δ’ αὐτῶν, οἱ ἐλθόντες ἐνταῦθα, ἐκ συμφώνου μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὴν μελέτην ταύτην ἐθεώρησαν κατ’ ἀρχὰς ὡς τὸ κυριώτερον αὐτῶν ἔργον. Αἴφνης ὅμως ἐν ταῖς διαπραγματεύσεσιν ἐτέθη τοῦτο ἐν δευτέρᾳ μοίρᾳ, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς ἠκολούθησε τὴν πορείαν, διὰ τὴν ὁποίαν ἐμέμφθη τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ἐπιτροπειῶν, ἐδέχθη δηλαδὴ τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς μελέτης τῆς οἰκονομικῆς τῆς χώρας καταστάσεως, ἥτις ἤθελε πείσει τοὺς δανειστὰς ἡμῶν περὶ τῆς καλῆς ἡμῶν πίστεως, καὶ εἰσῆλθεν εἰς διαπραγματεύσεις στηριζομένας ἐπὶ καθαρᾶς συναλλαγῆς.

§6Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔχω σημείωσιν τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμόν· εἶπεν ὅτι «οἱ ἀντιπρόσωποι δὲν ἐφρόνουν ἀναγκαίαν τὴν ἐξέτασιν τῆς καταστάσεως τῆς χώρας, ἀλλ’ ἔλεγον ὅτι ἤρχοντο, ἵνα συναλλαγῶσι».

§7ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οἱ ἀντιπρόσωποι δὲν εἶχον τὴν δύναμιν νὰ ἐπιβάλωσι τὴν θέλησίν των καὶ τὰ φρονήματά των ἐπὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἑλλάδος. Ἐκλήθησαν, ὅπως ποιήσωνται τὴν μελέτην τῆς καταστάσεως τῆς χώρας. Δὲν θὰ ἠδύναντο δὲ νὰ μεταβάλωσι τὸν τοιοῦτον σκοπὸν τῶν διαπραγματεύσεων, ἂν δὲν συνεφώνει μετ’ αὐτῶν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἂν δέ τις ἐκ τῶν ἐπιτροπειῶν ἢ ἐκ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῶν ἐπεθύμει διαπραγματεύσεις ἐπὶ συναλλαγῇ, ἐπιτρεπούσῃ ἴσως ἐμμέσως τὴν ἐπιδίωξιν νέων κερδοσκοπικῶν ἐπιχειρήσεων, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ παραδεχθῇ τὴν τοιαύτην μεταβολὴν τοῦ χαρακτῆρος τῶν διαπραγματεύσεων· ἔπραξε τοῦτο, διότι ὑπέθεσεν ἴσως, ὅτι εἶναι ἐπιτηδειότερος τῶν ἐλθόντων ἀντιπροσώπων, καὶ ὅτι ἐπωφελῶς ἠδύνατο νὰ παίξῃ μετ’ αὐτῶν τὸ παιγνίδιον, ὅπερ οἱ Γάλλοι ὀνομάζουσι jouer au plus fin. Εἶχεν ἴσως πεποίθησιν, ὅτι θὰ νικήσῃ ἐν διαπραγματεύσεσι, στηριζομέναις ἐπὶ τῆς συναλλαγῆς καὶ ἐπὶ τῆς ἀντιτεχνήσεως. Διὰ τοῦτο αἱ διαπραγματεύσεις ἀπὸ τῆς εἰλικρινοῦς καὶ ἐπισταμένης μελέτης τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας καὶ τοῦ Δημοσίου ἐτράπησαν πρὸς τὴν συναλλαγήν. Ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἀγγλικῆς ἐπιτροπείας προτείνει, ὅπως δοθῶσιν εἰς τοὺς δανειστὰς 50%, ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος παραδέχεται 32, 35% καὶ μέχρι 40% ἐντὸς πενταετίας. Οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπιτροπειῶν ζητοῦσι συμμετοχὴν εἰς τὴν ἐπαύξησιν τῶν ὑπεγγύων ἐσόδων, ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Δημοσίου ἀποκρούει ταύτην, ἀλλὰ παραδέχεται παγίαν καὶ ἀμετάβλητον αὔξησιν τοῦ ποσοστοῦ. Οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπιτροπειῶν ζητοῦσι διαχείρισιν τῶν ὑπεγγύων ἐσόδων, κατὰ τρόπον ἐνέχοντα φανερὸν ἐξωτερικὸν ἔλεγχον, ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου παραδέχεται τοιαύτην ἐνέχουσαν οὐχὶ φανερὰ, ἀλλὰ λάθρα τὸν τοιοῦτον ἔλεγχον. Αἱ ἐπὶ τῆς συναλλαγῆς βασιζόμεναι διαπραγματεύσεις περὶ τοῦ εἰς τοὺς δανειστὰς πληρωτέου ποσοστοῦ κατέληξαν εἰς ἓν συμπέρασμα. Τοῦτο δ’ ἀνεγράφη ἐν τῷ σημειώματι, ὅπερ ἐμονογραφήθη παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ παρὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν. Τὸ σημείωμα τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θεωρεῖ ὡς ἴδιον αὑτοῦ θρίαμβον ἐν ταῖς μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν διαπραγματεύσεσιν. Ἐνίκησεν ἐν τῇ ἀντιτεχνήσει τοὺς ἀντιπροσώπους, καὶ τοῦτο ὁμολογεῖ καὶ ὁ Γάλλος ἀντιπρόσωπος ἐν ἐπιστολῇ του πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς ἐν Παρισίοις ἐπιτροπείας, γράφων πρὸς αὐτὸν, ὅτι ἀπώλεσαν τὴν ἰσχυρὰν θέσιν, τὴν ὁποίαν πρὸ τοῦ σημειώματος κατεῖχον ἐν τῇ πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν πάλῃ. Τὸ σημείωμα τοῦτο ἀπέῤῥιψαν αἱ ἐπιτροπεῖαι. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅμως ἐξηκολούθησε τὴν αὐτὴν πορείαν τῶν ἐπὶ συναλλαγῇ διαπραγματεύσεων. Κατέφυγεν εἰς τὴν ἐν Λονδίνῳ ἐπιτροπείαν καὶ ἐζήτησε νὰ διασπάσῃ αὐτὴν τῶν ἄλλων ἐπιτροπειῶν, προσφέρων καλλιτέρους ὅρους. Ἀνεβίβασε τὸ ποσοστὸν ἀπὸ 32% εἰς 34%, καὶ ἱκανοποίησεν ἰδιαίτερά τινα συμφέροντα προσώπων ἰσχυόντων παρὰ τῇ ἐκεῖ ἐπιτροπείᾳ. Ἐπέτυχε δ’ οὕτω τὴν ὑπογραφὴν συμβάσεως μεταξὺ τοῦ ἐκεῖ Ἕλληνος ἀντιπροσώπου καὶ μελῶν τινων τῆς Ἀγγλικῆς ἐπιτροπείας. Ἀλλὰ καὶ ἡ σύμβασις αὕτη, ὑποβληθεῖσα εἰς συνέλευσιν διαφόρων κατόχων ἑλληνικῶν χρεωγράφων, δὲν ἐγένετο δεκτή. Δὲν ἦτο δυνατὸν τοιαῦται διαπραγματεύσεις, στηριζόμεναι ἐπὶ συναλλαγῆς καὶ ἐπὶ τεχνασμάτων καὶ ἀντιτεχνασμάτων, νὰ ἐκπληρώσωσι τὸν σκοπὸν τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου. Δὲν ἠδύναντο νὰ πείσωσι τοὺς δανειστὰς τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου περὶ τῆς καλῆς αὐτοῦ πίστεως. Οἱ δανεισταὶ ἡμῶν εἰσιν αὐτοὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐπὶ δεκαετίαν ἤκουον τὰς διαβεβαιώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς ἐπαρκείας τοῦ Κράτους, καὶ πειθόμενοι εἰς αὐτὰς ἐξηκολούθουν δανείζοντες τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον. Τὰς διαβεβαιώσεις ταύτας ἤκουον μέχρι τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1893· ὅτε δὲ ὀκτὼ μῆνας ἀργότερον ἤκουσαν τὴν Ἑλλάδα κηρυττομένην παρὰ τοῦ ἰδίου Πρωθυπουργοῦ εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως καὶ μὴ δυναμένην νὰ δώσῃ ἢ μόνον 30% ἐκ τῶν παρ’ αὐτῆς ὀφειλομένων τόκων, ἠσθάνθησαν φυσικῶς δυσμενῆ πρὸς ἡμᾶς αἰσθήματα καὶ ἐντυπώσεις. Τὰς τοιαύτας ἐντυπώσεις ἔπρεπε διὰ τῶν διαπραγματεύσεων μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν νὰ μειώσωμεν καὶ ἐξαλείψωμεν. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαλείψωμεν αὐτὰς διαπραγματευόμενοι ἐπὶ τῇ βάσει συναλλαγῆς; Ἰσχυριζόμενοι ἀφ’ ἑνὸς ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν πλέον τῶν 30%, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἐν συναλλαγῇ παραδεχόμενοι 32, 35 καὶ 40%, βεβαιοῦντες ὁτὲ μὲν ὅτι οἱ πόροι τοῦ Δημοσίου δὲν ἀρκοῦσιν εἰς τὴν θεραπείαν τῶν πραγματικῶν αὐτοῦ ἀναγκῶν, ὁτὲ δὲ ὅτι ἔχομεν καὶ περισσεύματα, δὲν μειοῦμεν, ἀλλὰ ἐπιτείνομεν τὰς τοιαύτας ἐντυπώσεις. Διὰ τοῦτο γενικὴ καθ’ ἡμῶν ἠγέρθη κραυγὴ ἐν Εὐρώπῃ, καὶ ἐν τῇ κοινωνίᾳ καὶ ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ. Ἠγέρθη δὲ αὕτη οὐ μόνον παρ’ ἐκείνοις, οἵτινες δυσμενῶς πρὸς ἡμᾶς διέκειντο, ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῖς συμπαθοῦσι πρὸς ἡμᾶς. Αὐτὸς ὁ πρόεδρος τῆς ἐν Λονδίνῳ ἐπιτροπείας, εἰσάγων τὴν ἐκεῖ συνομολογηθεῖσαν σύμβασιν μεταξὺ τοῦ ἐπιτετραμμένου τῆς Ἑλλάδος καί τινων μελῶν τῆς ἐπιτροπείας, συνώδευσεν αὐτὴν μετὰ πικρῶν καὶ ἐξευτελιστικῶν διὰ τὴν Ἑλλάδα σχολίων καὶ φράσεων, οἷαι αἱ ἑξῆς: «Δὲν εἶναι ὅ,τι ἤλπισε καὶ ἀνέμενε... δὲν λέγει ὅτι εἶναι πρέπον διὰ τὴν Ἑλλάδα νὰ ἐπωφελῆται τῆς ἀνάγκης τῶν δανειστῶν της... Ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος μεταξὺ τῶν πεπολιτισμένων ἐθνῶν σπουδαίαν ὑπέστη βλάβην ἐκ τῆς ἀρνήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους νὰ ὑποβληθῇ εἰς θυσίας χάριν τῆς πίστεώς του... Δὲν ὑποβάλλω τὴν σύμβασιν ὡς τι ἱκανοποιοῦν αὐτοὺς (τοὺς δανειστάς). Διαψεύδει αὕτη τὰς προσδοκίας καὶ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῶν δανειστῶν, ἀλλὰ τὸ ζήτημα δι’ ἀνθρώπους πρακτικοὺς εἶναι ἂν ἐν συνόλῳ συμφέρῃ εἰς τοὺς ὁμολογιούχους νὰ δεχθῶσιν αὐτὴν ἢ οὔ.» Αἱ φράσεις αὗται τοῦ Sir John Lubbok, τοῦ προέδρου τῆς ἐν Λονδίνῳ ἐπιτροπείας τῶν ἑλληνικῶν χρεωγράφων, ὅστις, εὐμενῶς πάντοτε πρὸς τὴν Ἑλλάδα διακείμενος, συνέστησεν εἰς τὴν συνέλευσιν τῶν ὁμολογιούχων τὴν παραδοχὴν τῆς εἰς αὐτοὺς ὑποβληθείσης συμβάσεως, αἱ χαρακτηρίζουσαι τὴν παραδοχὴν τῆς συμβάσεως ὡς ἀνάγκην ἐπιβαλλομένην ὑπὸ δυστροπίας καὶ κακῆς πίστεως, δεικνύουσι καθαρῶς ποίαν εἶχεν οὗτος ἰδέαν περὶ τῶν διαπραγματεύσεων καὶ τῆς πορείας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἐνῷ δὲ τοιαύτας παρήγαγον ἐντυπώσεις αἱ διαῤῥηχθεῖσαι διαπραγματεύσεις καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῶν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξακολουθεῖ τὴν αὐτὴν πορείαν. Εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, ἐπιμένει ὅτι τὸ σημείωμα, τὸ μονογραφηθὲν μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν, ἀποτελεῖ σύμβασιν, δεσμεύουσαν τὰς ἐπιτροπείας, καὶ ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη λύει οὐσιαστικῶς τὸ ζήτημα. Ἀλλ’ ὁποία εἶναι ἡ λύσις αὕτη; Τὸ μονογραφηθὲν σημείωμα ἀναμφισβητήτως δὲν εἶναι σύμβασις. Εἶναι συνεννόησις ἐπὶ προτάσεως, ἥτις προῆλθεν εἴτε παρὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν, εἴτε παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἴτε παρὰ τοῦ διακεκριμένου ὀπαδοῦ αὐτοῦ, χρησιμεύσαντος ὡς μεσίτου, καθ’ ἃ οἱ ἴδιοι ἀντιπρόσωποι ἰσχυρίζονται, καὶ ἐγένετο δεκτὴ παρά τε τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ παρὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν. Ἐμονογραφήθη πρὸς ἀποφυγὴν πάσης παρεννοήσεως ἢ λάθους ἐν τῷ περιεχομένῳ αὐτῆς. Ἡ πρότασις ὅμως αὕτη, ὅπως λάβῃ τὸν χαρακτῆρα συμβάσεως, ἔπρεπε νὰ γείνῃ δεκτὴ παρὰ τῶν δυναμένων ἐγκύρως νὰ συνομολογήσωσι σύμβασιν. Ἔπρεπε δ’ ἐπίσης νὰ συμπληρωθῇ καὶ διὰ τῶν ἄλλων ὅρων, τοὺς ὁποίους εὑρίσκομεν εἰς τὴν ἐν Λονδίνῳ συνομολογηθεῖσαν σύμβασιν. Ἐπὶ τοιούτου σημειώματος θέλοντες ἡμεῖς νὰ στηρίξωμεν οἱαδήποτε δικαιώματα, τί ἐπιτυγχάνομεν; Νὰ μὴ μᾶς ἐναγάγωσιν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων οἱ δανεισταὶ ἡμῶν; Ἀλλὰ τοιοῦτόν τι βεβαίως δὲν φοβούμεθα. Ν’ ἀποφύγωμεν ὑλικὴν πίεσιν παρὰ ξένων Κρατῶν; Καὶ τοῦτο εὐτυχῶς δὲν ἔχομεν νὰ φοβηθῶμεν· ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπῆρχε τοιοῦτος κίνδυνος, βεβαίως δὲν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ τὸν προλάβωμεν, στηριζόμενοι ἐπὶ τοῦ μονογραφηθέντος σημειώματος. Νὰ πείσωμεν τοὺς δανειστὰς ἡμῶν περὶ τῆς καλῆς ἡμῶν πίστεως, ὡς ἐπιθυμοῦμεν καὶ ἐπιδιώκομεν; Ἀλλ’ ἀκριβῶς ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι θεωροῦμεν αὐτοὺς δεσμευομένους ὑπὸ σημειώματος μονογραφηθέντος παρὰ προσώπων, εἰς τὰ ὁποῖα αὐτοὶ οὐδεμίαν ἔδωκαν ἐντολὴν, καὶ τοὺς ὅρους τοῦ ὁποίου μήτε ἐγνώρισαν μήτε παρεδέχθησαν, συντελεῖ ἀκριβῶς εἰς ἀποτέλεσμα ὅλως ἀντίθετον. Ἀντὶ νὰ πείσωμεν αὐτοὺς περὶ τῆς καλῆς ἡμῶν πίστεως, ἀπ’ ἐναντίας ἐπιτείνομεν τὰς δυσμενεῖς διαθέσεις, ἃς ἐπροκάλεσαν τὰ προηγούμενα γεγονότα, καὶ ἐνισχύομεν τὴν γνώμην, ὅτι δὲν θέλομεν νὰ πράξωμεν ὅ,τι ἡ καλὴ πίστις ἐπιβάλλει εἰς ἡμᾶς. Τοιαῦτά εἰσι, Κύριοι, τ’ ἀποτελέσματα τῆς πορείας τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις αὐτῆς μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐν Λονδίνῳ, Παρισίοις καὶ Βερολίνῳ ἐπιτροπειῶν. Αἱ διαπραγματεύσεις αὗται ὄχι μόνον δὲν ἠλάττωσαν τὰς θλιβερὰς ἐντυπώσεις, ἃς ἡ πτώχευσις τῆς Ἑλλάδος ἐνεποίησεν ἐπὶ τῶν δανειστῶν ἡμῶν καὶ τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας ἐνέτειναν αὐτάς. Ἀντὶ νὰ μειώσωσι τὴν κακὴν περὶ τῆς πτωχευσάσης Ἑλλάδος γνώμην, συνετέλεσαν δυστυχῶς, ἵνα μειώσωσιν ἔτι μᾶλλον τὴν ὑπόληψιν αὐτῆς. Εἴχομεν ἐν Εὐρώπῃ πλείστους τοὺς ἀγαπῶντας ἡμᾶς καὶ πολλοὺς τοὺς ὑποληπτομένους. Δὲν γνωρίζω σήμερον πόσοι μένουσιν οἱ ἀγαπῶντες, ἀλλὰ βεβαίως ὀλίγοι μένουσιν οἱ ὑποληπτόμενοι ἡμᾶς. Θλιβερά εἰσι τὰ ἐπὶ τῆς ὑπολήψεως τῆς Ἑλλάδος ἠθικὰ ἀποτελέσματα τῶν διαπραγματεύσεων. Ἐπαγίωσαν τὴν γνώμην, ὅτι δὲν ἐπτωχεύσαμεν, ἀλλὰ δολίως ἐχρεωκοπήσαμεν. Ἀλλ’ ἂν ὁ τρόπος, καθ’ ὃν διεξήχθησαν αἱ διαπραγματεύσεις, τοσοῦτον ἔβλαψαν ἠθικῶς τὴν Ἑλλάδα, οἱ ὅροι, τῶν ὁποίων τὴν παραδοχὴν ἐπεδίωξεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἤθελον ἆρά γε ὠφελήσει αὐτὴν ὑλικῶς, ἂν ἐγίνοντο δεκτοὶ ὑπὸ τῶν δανειστῶν αὐτῆς; Δὲν ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν κείμενον συμβάσεως ἐπισήμως τεθὲν ὑπὸ τὴν συζήτησιν τῆς Βουλῆς, ὅπως ἐξετάσωμεν πάντας τοὺς ὅρους καὶ τὰς λεπτομερείας αὐτῆς. Γνωρίζομεν ὅμως κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον τὰ κυριώτερα ζητήματα, εἰς τὰ ὁποῖα περιεστράφησαν αἱ διαπραγματεύσεις, καὶ τοὺς ὅρους τῆς λύσεως αὐτῶν, οὓς παρεδέχθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡς συμφέροντας διὰ τὴν Ἑλλάδα. Τὰ ζητήματα ταῦτά εἰσι πρῶτον τὸ τῶν ποσοστῶν, ἅτινα δύναται νὰ δώσῃ ἡ Ἑλλὰς ἐπὶ τοῦ παρόντος καὶ εἰς τὸ μέλλον, καὶ δεύτερον τὸ τῶν ὑπεγγύων προσόδων καὶ τῆς διαχειρίσεως καὶ διαθέσεως αὐτῶν. Δὲν ἔχομεν σήμερον νὰ συζητήσωμεν περὶ τοῦ ποσοστοῦ τῶν τόκων, ὅπερ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος ἐπιτρέπει νὰ δώσωμεν ἀμέσως εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν. Ἤθελεν εἶσθαι βεβαίως προτιμότερον νὰ μὴ εἶχε λυθῆ τὸ ζήτημα τοῦτο, πρὶν ἐπέλθῃ συνεννόησίς τις μὲ τοὺς δανειστὰς τοῦ Δημοσίου. Ἀλλὰ τοῦτο ἐλύθη διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου, ὅστις ὁρίζει αὐτὸ προσωρινῶς εἰς 30% ἐκ τῶν τόκων τῶν ἐν αὐτῷ ὁριζομένων δανείων. Εἴτε ἐκ μελέτης τῆς καταστάσεως ἡμῶν, εἴτε ἁπλῶς ἐκ τύχης, ὅπως δυστυχῶς πολλάκις συμβαίνει παρ’ ἡμῖν, προσδιωρίσθη τοῦτο εἰς 30%. Τὸ ποσοστὸν τοῦτο δὲν ἀπομακρύνεται ἐκείνου, ὅπερ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας ἐπιτρέπει νὰ δώσωμεν σήμερον. Ἐξάγω τοῦτο, στηριζόμενος οὐχὶ εἰς τὸ ἐπιχείρημα μόνον, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέφερεν εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν, εἰς τὴν τιμὴν δηλ. τοῦ συναλλάγματος. Βεβαίως εἶναι καὶ τοῦτο ἔνδειξίς τις. Ἀλλ’ ἐὰν θελήσωμεν νὰ λάβωμεν τὴν τιμὴν τοῦ συναλλάγματος ὡς μόνην ἔνδειξιν τῆς ἀκριβείας τοῦ ὁρισθέντος ποσοστοῦ, ἠθέλομεν ἴσως φθάσει εἰς ἀντίθετον ἀποτέλεσμα, διότι αὕτη ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου ὑψώθη κατὰ 10% περίπου. Ὅτι ὅμως τὸ ποσοστὸν, ὅπερ δυνάμεθα νὰ δώσωμεν σήμερον, στρέφεται περὶ τὰ 30%, δεικνύει ἡ ἐπισταμένη καὶ εἰλικρινὴς μελέτη τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ἐν αὐτῷ καὶ διὰ τὸ 1894 καὶ διὰ τὸ 1895 ἀναγράφονται ἀναμφισβητήτως οὐκ ὀλίγαι δαπάναι ἀνωφελεῖς, εἴτε ἕνεκα ἐσφαλμένων σκέψεων, εἴτε ἕνεκα κομματικῶν ὑπολογισμῶν. Δὲν ἀναγράφονται ὅμως ἐν αὐτῷ ἕτεραι δαπάναι, ὑπὸ θετικῶν καὶ σπουδαίων συμφερόντων τῆς χώρας ἐπιβαλλόμεναι. Ἐξαλείφοντες τὰς περιττὰς δαπάνας καὶ ἀναγράφοντες τὰς ἀναγκαίας καὶ ἐπιβαλλομένας, πειθόμεθα ὅτι ἀπολήγομεν εἰς ἰσοζύγιον μεταξὺ ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Δημοσίου, δίδοντες, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς σημερινῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος, τριάκοντα περίπου ἑκατοστὰ τοῦ τόκου τοῦ ὀφειλομένου διὰ τὰ ἐξωτερικὰ δάνεια. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τοῦτο καὶ πιστεύοντες ὅτι δύναται τὸ Δημόσιον νὰ δώσῃ πλειότερα, εἴτε δανεισταὶ ἡμῶν εἰσιν οὗτοι, εἴτε πρόσωπα διακεκριμένην κατέχοντα θέσιν ἐν τῷ πεπολιτισμένῳ κόσμῳ, πλανῶνται βεβαίως. Δεδικαιολογημένη δὲ εἶναι ἡ τοιαύτη αὐτῶν πλάνη, διότι στηρίζεται δυστυχῶς ἐπὶ τῆς πορείας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις ὀλίγον μὲν πρὸ τῆς πτωχεύσεως ἐβεβαίου πλήρη ἐπάρκειαν τοῦ Δημοσίου, μετὰ τὴν πτώχευσιν δ’ αὐτοῦ, συναλλαττόμενος μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν, παρεδέχετο ὁτὲ μὲν τριάκοντα δύο τοῖς ἑκατὸν, ὁτὲ δὲ 34 καὶ ἄλλοτε 35 καὶ 40%, ἐντὸς βραχέος χρονικοῦ διαστήματος. Δὲν δύνανται οὗτοι νὰ ἐγκύψωσιν εἰς ὅλας τὰς λεπτομερείας τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας καὶ τῆς ταμιευτικῆς καταστάσεως τοῦ Δημοσίου, καὶ δικαιοῦνται νὰ ὑποθέτωσιν, ὅτι δυνάμεθα νὰ δώσωμεν καὶ πλέον ἴσως τῶν 35 καὶ 40%, ἅτινα συναλλαττόμενος καὶ ἀντιτεχνάζων παρεδέχετο ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἂν καὶ οὗτοι ἐπισταμένως μελετήσωσι τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Δημοσίου καὶ τὴν οἰκονομικὴν καὶ νομισματικὴν κατάστασιν τῆς χώρας, θέλουσι πεισθῆ, ὅτι καὶ τὸ συμφέρον τῆς Ἑλλάδος καὶ τὸ μετ’ αὐτοῦ ἀῤῥήκτως συνδεόμενον συμφέρον τῶν δανειστῶν αὐτῆς τοιοῦτον περίπου ἐπιβάλλουσιν ὅριον εἰς τὴν σημερινὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους. Ἀλλ’ ἐὰν σήμερον δὲν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, εἰμὴ περὶ τὰ 30%, δὲν ἕπεται ὅτι ἐν εὐνοϊκωτέραις περιστάσεσι καὶ ὅταν διὰ καλλιτέρας διοικήσεως τῆς χώρας ἐπιτύχωμεν τὴν βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν δὲν πρέπει νὰ δώσωμεν πλειότερον εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν. Ἀναγκάζοντες σήμερον αὐτοὺς νὰ συμμετάσχωσι τοῦ δυστυχήματος ἡμῶν, εἶναι λογικὸν καὶ δίκαιον νὰ καταστήσωμεν αὐτοὺς κοινωνοὺς καὶ πάσης ἐνδεχομένης εὐτυχίας ἡμῶν ἐν τῷ μέλλοντι. Ἐὰν βελτιωθῇ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας, βεβαίως πρέπει νὰ συμμετάσχωσιν αὐτῆς καὶ οἱ δανεισταὶ ἡμῶν δι’ ἀναλόγου αὐξήσεως τοῦ σήμερον ὁριζομένου ποσοστοῦ τῶν τόκων. Τοῦτο ἐζήτησαν οὗτοι καὶ ἐξακολουθοῦσι ζητοῦντες. Ζητοῦσιν ὅπως συμμετάσχωσιν εἰς τὴν ἐπαύξησιν τῆς ἀποδόσεως τῶν ὑπεγγύων προσόδων κατὰ δικαίαν τινὰ ἀναλογίαν. Οὐδὲν δικαιότερον τῆς τοιαύτης αἰτήσεως, λογικῶς καθοριζομένης. Εἶναι δικαία αὕτη καὶ λογικὴ, ὅταν δὲν σκοπῇ ἔμμεσον αὔξησιν τῶν διὰ τὸ παρὸν ὁριζομένων ποσοστῶν, ἀλλ’ ἐφαρμόζεται εἰς τὰς ἐπαυξήσεις τῶν ὑπεγγύων προσόδων, αἵτινες θὰ ἐπέλθωσιν ἀπὸ σήμερον καὶ εἰς τὸ ἑξῆς ἐκ τῆς ἀναπτύξεως τῆς χώρας καὶ ἐκ τῆς βελτιώσεως τῶν οἰκονομικῶν αὐτῆς. Ἀντὶ ὅμως τῆς τοιαύτης συμμετοχῆς, ἥτις ἤθελεν ἀκολουθεῖ καὶ σχετίζεσθαι ἀμέσως μὲ τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τὴν πρόοδον τῆς χώρας, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρεδέχθη σύστημα παγίας καὶ ἀμεταβλήτου αὐξήσεως τοῦ ποσοστοῦ ἐν τῷ μέλλοντι, ἀσχέτως πρὸς τὴν πρόοδον αὐτῆς. Κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο, εἴτε προοδεύσει ἡ χώρα καὶ βελτιωθῶσι τὰ οἰκονομικὰ αὐτῆς, εἴτε μὴ, θὰ αὐξάνῃ τακτικῶς τὸ κατ’ ἔτος πληρονόμενον ποσοστὸν τῶν τόκων· ἀντὶ τῆς αὐξήσεως τοῦ ποσοστοῦ, τῆς γενησομένης ὅταν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν βελτιωθῶσι καὶ ὅταν ἐκ τῆς βελτιώσεως αὐτῶν ἐπέλθῃ ἐπαύξησις τῶν ὑπεγγύων προσόδων, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τῆς κλίμακος τοῦ μονογραφηθέντος σημειώματος παραδέχεται αὔξησιν ἄσχετον πρὸς τὴν κατάστασιν τῆς χώρας καὶ ἐπιβληθησομένην ἐπὶ τοῦ Δημοσίου καὶ ὅταν ἀκόμη δὲν βελτιωθῇ ἡ οἰκονομικὴ ἡμῶν κατάστασις καὶ δὲν ἐπαυξήσωσι τὰ ἔσοδα τῶν ὑπεγγύων προσόδων. Ἡ αὔξησις δὲ αὕτη κατὰ τὴν κλίμακα καὶ τὴν σύμβασιν τοῦ Λονδίνου, ἥτις ἀναβιβάζει τὸ ποσοστὸν ἀπὸ 30 εἰς 34% καὶ ὑπολογίζει τὸ δάνειον τῶν Μονοπωλίων πρὸς 5 ἀντὶ 4%, ἀνέρχεται ἀμέσως κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος εἰς 1,250,000 φράγκων περίπου, ἅτινα πρέπει νὰ προστεθῶσιν εἰς τὰς δαπάνας τοῦ προϋπολογισμοῦ. Μετὰ τετραετίαν δὲ θὰ προστεθῶσιν ἕτεραι 625,000 φράγκων περίπου, καὶ ἀκολούθως κατὰ πᾶν ἔτος θὰ προστίθηνται 312,000 φράγκων περίπου. Τὸ σύστημα τοῦτο στηρίζεται ἐπὶ τῆς αὐτῆς πολιτικῆς, ἥτις ἐφηρμόσθη κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Ἐξακολουθεῖ ἡ αὐτὴ πολιτικὴ τῆς ἐπαυξήσεως τῶν πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου, μεταβάλλουσα ἔνδυμα. Προηγουμένως ἐφηρμόζετο αὕτη διὰ τῆς ἐλευθέρας συνομολογήσεως δανείων ἐν εὐρυτέρῳ κύκλῳ, σήμερον δὲ προτείνεται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐφαρμοζομένη ἐν στενοτέρῳ μὲν κύκλῳ, ἀλλ’ ὑποχρεωτικῶς καὶ ἀμετακλήτως. Ἐνδέχεται ἡ τοιαύτη αὔξησις τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου νὰ συμβαδίσῃ μὲ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς χώρας. Ἀλλ’ ἂν ἐξ ἀπροόπτων περιστάσεων, ἢ καὶ ἐκ σφαλμάτων, ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας δὲν βελτιωθῇ ἐν ἀναλογίᾳ πρὸς τὰς αὐξήσεις τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου, ποῖον ἔσται τὸ ἀποτέλεσμα; Τὸ αὐτό, ὅπερ ἐπῆλθε καὶ ἐκ τῆς διὰ τῶν ἀλλεπαλλήλων ἑκουσίων δανείων αὐξήσεως τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου, νέα δηλ. πτώχευσις. Τοιοῦτον δὲ κίνδυνον βεβαίως δὲν διατρέχομεν, παραδεχόμενοι ἐν λογικῇ τινι ἀναλογίᾳ αὔξησιν τῶν ποσοστῶν ἀμέσως σχετιζομένην μὲ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς χώρας καὶ τὴν ἐπαύξησιν τῆς ἀποδόσεως τῶν ὑπεγγύων ἐσόδων. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠθέλησε διαφοροτρόπως νὰ δικαιολογήσῃ τὸ σύστημα, ὅπερ παρεδέχθη. Δὲν λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τὰ γραφέντα παρὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπέκρουσε τὴν πρότασιν τῆς διανομῆς τῆς ἐπαυξήσεως τῶν ὑπεγγύων προσόδων, ἰσχυριζόμενος ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν θὰ πληρόνῃ τακτικῶς τοὺς φόρους του, ἂν γείνῃ δεκτὴ τοιαύτη διανομή. Ἰσχυρίσθη ὅμως, ὅτι ἡ διανομὴ ἐνέχει τὴν ἰδέαν τοῦ ἐλέγχου, ὅτι συντελεῖ εἰς τὴν διατάραξιν τῆς νομισματικῆς ἡμῶν κυκλοφορίας καὶ ὅτι δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς μέσον χρηματιστικῆς κερδοσκοπίας. Ὅπως ὁ προσδιορισμὸς ὑπεγγύων προσόδων δὲν ἐνέχει τὴν ἰδέαν τοῦ ἐλέγχου πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς διαχειρίσεως καὶ τῆς λειτουργίας αὐτῶν, οὕτω καὶ ἡ αὔξησις τοῦ εἰς τοὺς δανειστὰς τοῦ Δημοσίου διδομένου ποσοστοῦ ἐν ἀναλογίᾳ τινὶ πρὸς τὴν ἐπαύξησιν τῆς ἀποδόσεως τῶν τοιούτων προσόδων δὲν δύναται νὰ ἐνέχῃ τοιαύτην ἔννοιαν. Ἔχομεν δὲ παραδείγματα εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν, παραδεχθέντων τὴν τοιαύτην διανομήν, χωρὶς κἂν νὰ ὑπάρχῃ ὑπόνοια ἐλέγχου, ἐνῷ οὐδὲν ἔχομεν παράδειγμα πολιτισμένου Κράτους παραδεχθέντος ὅρους ἐνέχοντας τὴν ἔννοιαν ἐπεμβάσεως ξένων ἐν τῇ διοικήσει αὐτοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπάρχῃ τοιαύτη ὑπόνοια, αὕτη δύναται νὰ ἐκλείψῃ, ὅταν ἐν τῷ νόμῳ, ὅστις θὰ καθορίσῃ τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους, τεθῇ ῥητὴ διάταξις, ἀποκλείουσα πάντα ἔλεγχον ἐπὶ τῶν ὑπεγγύων προσόδων καὶ ἐπὶ τοῦ προσδιορισμοῦ τοῦ ἐκ τῆς ἐπαυξήσεως αὐτῶν δοθησομένου ποσοστοῦ. Τὴν νομισματικὴν δὲ ἡμῶν κυκλοφορίαν εὐκολώτερον θὰ διαταράξῃ ἡ παγία αὔξησις τοῦ ποσοστοῦ τῆς αὐξήσεως αὐτοῦ κατ’ ἀναλογίαν τῆς βελτιώσεως τῶν ὑπεγγύων προσόδων. Ἡ παγία αὔξησις τῆς παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ παραδεχομένης κλίμακος θὰ ἐπέλθῃ, οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος· ἡ κατ’ ἀναλογίαν ὅμως αὔξησις θὰ ἐπέλθῃ, ὅταν ἡ οἰκονομικὴ ἡμῶν κατάστασις ἔσεται βελτίων. Εἶναι δὲ φυσικὸν, ὅτι ἐν τῇ τελευταίᾳ περιπτώσει θὰ ἐπέλθῃ καὶ νομισματικὴ βελτίωσις, ἐπιτρέπουσα τὴν αὔξησιν τῶν ποσοστῶν ἄνευ διαταράξεως αὐτῆς, ἐνῷ τοῦτο δὲν εἶναι ἐνδεχόμενον, ὅταν ἡ αὔξησις αὐτοῦ γίνηται ἄνευ συσχετίσεως αὐτῆς πρὸς τὴν οἰκονομικὴν βελτίωσιν τῆς χώρας. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἐνδέχεται νὰ ἐπέλθῃ ἐπαύξησις τῆς εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἀποδόσεως τῶν ὑπεγγύων προσόδων, χωρὶς νὰ ἐπέλθῃ καὶ ἐλάττωσις τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος, ἔχομεν μέτρα, δυνάμενα νὰ προλάβωσι τὸν ἐκ τῆς τοιαύτης ἐπαυξήσεως κίνδυνον τῆς διαταράξεως τῆς νομισματικῆς ἡμῶν κυκλοφορίας, ὅστις ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς διαθέσεως μεγαλειτέρου ποσοῦ τραπεζικῶν γραμματίων πρὸς ἀγορὰν χρυσοῦ. Τοιοῦτο μέτρον δύναται νὰ ληφθῇ διὰ τῆς ἐξαρτήσεως τοῦ εἰς τοὺς δανειστὰς διανεμομένου ποσοστοῦ ἐκ τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος, οὕτως ὥστε νὰ διανέμηται πάντοτε τὸ πάγιον ποσοστὸν, τὸ δὲ ἐπιπρόσθετον, τὸ ἐξαρτώμενον ἐκ τῆς ἐπαυξήσεως τῆς ἀποδόσεως τῶν ὑπεγγύων προσόδων, νὰ ἀνήκῃ μὲν εἰς τοὺς δανειστὰς τοῦ Δημοσίου, νὰ διανέμηται δὲ, ὁσάκις ἡ τιμὴ τοῦ συναλλάγματος δὲν ὑπερβαίνῃ ὡρισμένον τι ὅριον, τὸ τῶν λεπτῶν 170 π. χ. δι’ ἕκαστον φράγκον. Δὲν εἶναι δὲ ἀκριβὲς ἐπίσης, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς μέσον κερδοσκοπίας, πρὸς ὄφελος τῶν εἰσπραττόντων τὰς ὑπεγγύους προσόδους. Ἡ τακτικὴ δημοσίευσις τῶν ἐκ τῶν ἐσόδων τούτων εἰσπράξεων δύναται νὰ καταστήσῃ γνωστὴν εἰς πάντας τὴν πορείαν αὐτῶν καὶ ἐμποδίσῃ πᾶσαν κερδοσκοπίαν τῶν εἰσπραττόντων αὐτάς. Εἰσῆλθον εἰς τὴν ἀνάπτυξιν ταύτην, διότι, θεωρῶν δικαίαν τὴν ἀπαίτησιν τῶν δανειστῶν ἡμῶν νὰ συμμετάσχωσι τῆς εὐτυχίας ἡμῶν, ἀφοῦ σήμερον ἀναγκάζονται νὰ συμμερισθῶσι τὰς στενοχωρίας μας, οὐδένα εὑρίσκω ἐν αὐτῇ κίνδυνον προσβολῆς τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς χώρας ἢ διαταράξεως τῆς νομισματικῆς ἡμῶν κυκλοφορίας. Θεωρῶν δὲ τὸ σύστημα τοῦτο δίκαιον, εὑρίσκω ἀφ’ ἑτέρου ἐπικίνδυνον διὰ τὸ μέλλον τῆς χώρας τὴν κατ’ ἔτος παγίαν καὶ ἀμετάκλητον αὔξησιν τοῦ πληρωθησομένου ποσοστοῦ τῶν τόκων, τὴν μὴ σχετιζομένην μὲ τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τὴν πρόοδον αὐτῆς. Τὸ ἕτερον θέμα, ὅπερ ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν, εἶναι τὸ τῶν ἐγγυήσεων. Ἐκ τῶν προσόδων, αἵτινες ὡρίσθησαν ὡς ὑπέγγυοι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἐξωτερικῶν δανείων, εὑρίσκω τὴν τοῦ χαρτοσήμου ὡς κακῶς συμπεριληφθεῖσαν μεταξὺ αὐτῶν. Ὁ φόρος τοῦ χαρτοσήμου συνδέεται μεθ’ ὅλων τῶν σχέσεων τῆς κοινωνίας. Τὸ ἐμπόριον, ἡ δικαιοσύνη, ἡ μεταβίβασις πάσης ἰδιοκτησίας καὶ ἐν γένει πᾶσα κίνησις κεφαλαίων συνδέονται μὲ τὸ χαρτόσημον. Ἐπὶ τοιούτου φόρου δὲν πρέπει τὸ Κράτος νὰ δεχθῇ οὐδεμίαν δέσμευσιν εἰς τὴν πορείαν καὶ εἰς τὴν λειτουργίαν αὐτοῦ. Ἐκεῖνο δὲ, ὅπερ θεωρῶ ὡς ὅλως ἀπαράδεκτον, εἶναι ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν καὶ αἱ ἐπιτροπεῖαι καὶ πολλοὶ ἄλλοι προέβαλον διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν ὑπεγγύων ἐσόδων, ζητοῦντες τοιαύτην ἐπιτρέπουσαν τὸν ἔλεγχον τῶν δανειστῶν ἡμῶν καὶ τὴν ξένην ἐπέμβασιν εἰς τὴν διοίκησιν τῆς χώρας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβληθῇ ἐπὶ τῆς Ἑλλάδος ξένος ἔλεγχος, μειῶν τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ τὴν κυριαρχίαν αὐτῆς. Ἂν ἐπιβληθῇ τοιοῦτος, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς βεβαίως εἰς πρώτην εὐκαιρίαν θὰ ἀποτινάξῃ αὐτὸν, πρὸς ἰδίαν αὐτοῦ ἠθικὴν βλάβην, ἀλλὰ καὶ πρὸς βλάβην ἐκείνων, ὑπὲρ ὧν νομίζουσί τινες, ὅτι δύναται νὰ ἐπιβληθῇ οὗτος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ μείωσιν τῆς κυριαρχίας καὶ τῆς ἀνεξαρτησίας αὐτοῦ τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, ὅπως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ τοιαύτην οὐδὲν εὐρωπαϊκὸν ἔθνος, ἔχον συναίσθησιν τῆς ἐθνικότητός του καὶ θέλον νὰ διατηρήσῃ τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ τὴν ἐλευθερίαν αὐτοῦ. Μόνον εἰς τὰ Ἀσιατικὰ ἔθνη, τὰ μὴ ἔχοντα τὴν συναίσθησιν τῆς ἐθνικότητος αὐτῶν, καὶ τὰ διεπόμενα ὑπὸ τοῦ θείου δικαίου, εἶναι δυνατὴ ἡ ἐπιβολὴ καὶ ἡ λειτουργία ξενικοῦ ἐλέγχου. Εἶναι δὲ πικρὸν, διότι ἡ πολιτικὴ πορεία τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς ἄνδρας διακεκριμένην κατέχοντας θέσιν ἐν τῷ πεπολιτισμένῳ κόσμῳ νὰ συλλάβωσι τὴν ἰδέαν, ἵνα ὑποβάλωσι τὴν Ἑλληνικὴν διοίκησιν ὑπὸ ἐξωτερικὸν ἔλεγχον καὶ ἐξισώσωσιν οὕτω τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος μὲ τὰ Ἀσιατικά. Ὁ ξένος δ’ ἔλεγχος, ὅστις ὑπὸ πολιτικὴν ἔποψιν τοιούτους ἐνέχει κινδύνους, ὀλέθρια θέλει φέρῃ ἀποτελέσματα καὶ ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν. Τὰ ἔθνη ἀποκτῶσιν ὑπόληψιν καὶ πίστιν, ὅταν, ἐλευθέρως ἐνεργοῦντα καὶ ἐν τῇ ἐλευθερίᾳ τῆς ἐνεργείας αὐτῶν ἐκτελοῦντα τὰς ὑποχρεώσεις των, ἀποδεικνύωσι τὴν καλὴν αὐτῶν πίστιν· δὲν δύνανται δὲ νὰ ἀποκτήσωσι μήτε ὑπόληψιν, μήτε πίστιν, ὅταν ἡ ἐκτέλεσις τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῶν δὲν ᾖναι προϊὸν τῆς ἐλευθέρας αὐτῶν ἐνεργείας, ἀλλ’ ἐπιβάλλεται εἰς αὐτὰ διὰ ξένου ἐλέγχου καὶ δι’ ἐξωτερικῆς πιέσεως. Πολλὰ δ’ ἔχομεν τοιαῦτα παραδείγματα. Ἡ Τουρκία π. χ., ἥτις ὑπεβλήθη ἀπὸ ἐτῶν εἰς τὸν ἔλεγχον τῶν δανειστῶν αὐτῆς, δὲν ἠδυνήθη ν’ ἀνακτήσῃ τὴν πίστιν αὐτῆς. Τὰ χρεώγραφά της, ὧν ἡ ὑπηρεσία ἐνεργεῖται διὰ τοῦ ἐλέγχου, ὑπερετιμήθησαν σχεδὸν ὅσον καὶ πολλῶν μεγάλων εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν. Τοῦτο ὅμως δὲν ὀφείλεται εἰς τὴν πίστιν τῶν κεφαλαίων πρὸς τὸ τουρκικὸν Δημόσιον, ἀλλὰ πρὸς τὸ Συμβούλιον τὸ διαχειριζόμενον τὰς ὑπεγγύους προσόδους. Ἡ τουρκικὴ δὲ Κυβέρνησις, ὁσάκις θέλῃ νὰ δανεισθῇ, εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἐντείνῃ τὸν ξένον ἔλεγχον, θέτουσα ὑπ’ αὐτὸν καὶ νέας προσόδους, διότι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πίστεώς του τὸ τουρκικὸν Δημόσιον δὲν δύναται νὰ δανεισθῇ, εἰμὴ ὑπὸ ὅρους τοκογλυφικούς. Ὁ ξένος ἔλεγχος, ὅστις εἵλκυσε τὴν πίστιν τῶν κεφαλαίων εἰς τὰ ἐλεγχόμενα δάνεια, οὐ μόνον δὲν ἐβελτίωσε τὴν πίστιν τοῦ Ὀθωμανικοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας παρεκώλυσε τὴν ἀνόρθωσιν αὐτῆς. Τὸν ξένον ἔλεγχον ἐπὶ τῶν ὑπεγγύων προσόδων μιᾷ φωνῇ ἀπέκρουσεν ὁλόκληρον τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος. Δὲν ἀμφιβάλλω δὲ, ὅτι ἡ γενικὴ κατ’ αὐτοῦ κραυγὴ ἐξηνάγκασε καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀποκρούσῃ αὐτὸν ἐν ταῖς διαπραγματεύσεσι μὲ τὰς ἐπιτροπείας. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἀπέκρουσε τοῦτον μόνον διὰ λόγων, παρεδέχθη δὲ ἐν τοῖς πράγμασι τὴν εἰσαγωγὴν αὐτοῦ ἐν Ἑλλάδι, ἡττηθεὶς εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ἐν ταῖς μετὰ τῶν ἐπιτροπειῶν ἐπὶ συναλλαγῇ διαπραγματεύσεσιν. Ἔχω ἐνώπιόν μου τὸ κείμενον τῆς συμβάσεως τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν Ἄγγλων ὁμολογιούχων περὶ διακανονισμοῦ τοῦ χρέους τῆς Ἑλλάδος. Τὸ κείμενον τοῦτο δημοσιεύει ἡ ἐφημερὶς τὸ «Ἄστυ», τὴν ὁποίαν δὲν θέλω νὰ χαρακτηρίσω ὡς ἡμιεπίσημον ὄργανον, ἀφοῦ δὲν δέχεται τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλὰ τὴν ὁποίαν δικαιοῦμαι, κατὰ τὰς διαβεβαιώσεις αὐτοῦ, νὰ χαρακτηρίσω ὡς ἔχουσαν ἀκριβεῖς πληροφορίας καὶ ὡς μὴ δυναμένην νὰ δημοσιεύσῃ ψευδῆ κείμενα. Τὴν σύμβασιν ταύτην, ἧς ἔχομεν τὸ ἀναμφισβήτητον κείμενον, ἠρνήθη νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅπως ἀποφύγῃ τὴν ἔρευναν τῶν ἐν αὐτῇ περιεχομένων βαρέων διὰ τὴν Ἑλλάδα ὅρων, καὶ οὐχὶ ὅπως μὴ βλάψῃ ἐκκρεμεῖς δῆθεν διαπραγματεύσεις, σχετιζομένας πρὸς αὐτήν. Τὸ ἄρθρον 10 τῆς συμβάσεως ταύτης, τὸ σημειούμενον διὰ τοῦ στοιχείου Κ, διαλαμβάνει τὰ ἑξῆς: «Ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ κανονισμὸς τοῦ κυμαίνοντος χρέους, ἢ μέτρα ληπτέα πρὸς βελτίωσιν τοῦ συναλλάγματος δὲν ἦτο ἐφικτὸν νὰ πραγματοποιηθῶσιν, ἀνεξαρτήτως τοῦ παρόντος διακανονισμοῦ, οὐδεμία συμφωνία, συνεπαγομένη ἀφαίρεσιν ἐκ τοῦ προϊόντος τῶν ὡρισμένων προσόδων, θὰ ἠδύνατο νὰ τελεσθῇ ἄνευ προηγουμένης συμφωνίας μετὰ τοῦ Συμβουλίου τῶν ξένων ὁμολογιούχων (Conceil of foreign bondholders)». Διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου τῆς συμβάσεως ἀποδίδεται εἰς τοὺς ξένους ὁμολογιούχους τὸ δικαίωμα τῆς ἐπεμβάσεως ἐν ὡρισμένῃ ἐνεργείᾳ τοῦ Κράτους, καὶ περιορίζεται ἡ κυριαρχικὴ αὐτοῦ ἐλευθερία ἐν τῇ ὡρισμένῃ ταύτῃ ἐνεργείᾳ. Ὁ τοιοῦτος δὲ περιορισμὸς τῆς ἐλευθέρας ἐνεργείας τοῦ Κράτους δὲν δύναται νὰ ἐξομοιωθῇ μὲ τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς ἀνέλαβεν ἢ δύναται νὰ ἀναλάβῃ τὸ Δημόσιον πρὸς Τραπέζας ἢ κεφαλαιούχους, πρὸς ἴδιον αὐτῶν κέρδος ἢ ζημίαν συναλλαττομένους. Ἡ ὑποχρέωσις, ἣν ἀναλαμβάνει πρὸς τὸ Συμβούλιον τῶν ξένων ὁμολογιούχων, ἔχει ἀλληλεθνῆ χαρακτῆρα, διότι τοῦτο δὲν συναλλάττεται πρὸς ἰδίαν αὐτοῦ κερδοσκοπίαν, ἀλλ’ ὡς σῶμα ἐπισήμως ἀνεγνωρισμένον, ὡς ἀντιπροσωπεῦον καὶ προστατεῦον τοὺς ξένους ὁμολογιούχους. Μετὰ τὴν ὑποχρέωσιν, ἣν διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου ἤθελεν ἀναλάβει τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, δὲν θὰ δύναται τοῦτο νὰ πράξῃ τι πρὸς βελτίωσιν τοῦ συναλλάγματος, ἢ πρὸς κανονισμὸν τοῦ κυμαίνοντος χρέους, ὅπερ θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιφέρῃ ἀφαίρεσίν τινα τῶν ὡρισμένων προσόδων, χωρὶς ν’ ἀναφερθῇ προηγουμένως εἰς τὸ ἐν Λονδίνῳ ἑδρεῦον Συμβούλιον τῶν ξένων ὁμολογιούχων καὶ λάβῃ τὴν συγκατάθεσιν αὐτοῦ. Ὀφείλει δὲ νὰ πράξῃ τοῦτο, καὶ ἂν ἀκόμη θελήσῃ ν’ ἀπαλλάξῃ τοῦ τέλους τοῦ χαρτοσήμου τὰ δι’ ἓν οἱονδήποτε τῶν μέτρων τούτων συνομολογηθησόμενα συμβόλαια, διότι ἡ ἀπαλλαγὴ αὕτη ἐνέχει ἀφαίρεσιν προϊόντος μιᾶς τῶν ὑπεγγύων προσόδων. Ἑτέραν ἐμφάνισιν ἐλέγχου εὑρίσκομεν ἐν τῷ ἄρθρῳ 4, ὑπὸ στοιχεῖον Δ, τῆς αὐτῆς συμβάσεως, ὅπερ ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων τῆς Ἑλλάδος θέλει εἰσπράττει ὡς ἐν τῷ παρελθόντι πάσας τὰς προσόδους, τὰς προερχομένας ἐκ τῶν ὑπ’ αὐτῆς διαχειριζομένων μονοπωλίων. Πλὴν τούτων, ἡ Κυβέρνησις θέλει καταβάλλει πρὸς τὴν εἰρημένην ἑταιρίαν εἰς τὸ τέλος ἑκάστου μηνὸς, μέχρι τελείας ἀποσβέσεως τοῦ χρέους, τὸ προϊὸν τῶν ἑτέρων ὡρισμένων προσόδων τοῦ χρέους, τῶν ἀπηριθμημένων ὑπὸ τὰ ψηφία 1 καὶ 2 τοῦ ἄρθρου Γʹ τῆς παρούσης συμβάσεως. Ἅπασαι αἱ εἰσπράξεις αὗται θέλουσι καταστῆ ἀπόλυτος ἰδιοκτησία τῶν ὁμολογιούχων ἅμα τῇ καταβολῇ αὐτῶν καὶ μέχρι συμπληρώσεως τοῦ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ χρέους ἀναγκαίου ποσοῦ.» Καὶ ἐν τέλει τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου: «Ἡ Κυβέρνησις παρέχει εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων τῆς Ἑλλάδος πᾶσαν ἰσχὺν, ἀναγκαίαν εἰς ἐκπλήρωσιν τῶν ἐν τῇ παρούσῃ συμβάσει περιεχομένων ὑποχρεώσεων, καὶ ὑπόσχεται ν’ ἀποκτήσῃ ἄνευ ἀναβολῆς τὴν συναίνεσιν τῆς εἰρημένης ἑταιρίας εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων τούτων.» Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο, αἱ μὲν εἰσπράξεις τοῦ χαρτοσήμου καὶ τοῦ καπνοῦ θέλουσιν ἀποβῆ ἀπόλυτος ἰδιοκτησία τῶν ὁμολογιούχων, ὅταν ἡ Κυβέρνησις, εἰσπράττουσα αὐτὰς, τὰς καταβάλλῃ εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων. Αἱ εἰσπράξεις ὅμως, τὰς ὁποίας ἡ ἑταιρία αὕτη πραγματοποιεῖ ἐκ τῆς πωλήσεως τῶν εἰδῶν τῶν μονοπωλίων, ἅμα τῇ πραγματοποιήσει αὐτῶν, ἀποβαίνουσιν ἀπόλυτος ἰδιοκτησία τῶν ὁμολογιούχων. Ὁ χαρακτηρισμὸς τῶν εἰσπραττομένων ἐκ τῶν ὑπεγγύων προσόδων ὡς ἀπολύτου ἰδιοκτησίας τῶν ὁμολογιούχων ἅμα τῇ εἰσπράξει των ἀποτελεῖ ἀπαλλοτρίωσιν τῶν ἐκ τῶν προσόδων τούτων εἰσπράξεων. Αἱ πρόσοδοι δὲν εἶναι μόνον ὑπέγγυοι εἶναι κἄτι πλειότερον, εἶναι ἀπαλλοτριωμέναι. Ἡ ἀπαλλοτρίωσις δὲ τῶν προσόδων δίδει εἰς ἐκείνους, ὑπὲρ ὧν ἀπαλλοτριοῦνται, δικαίωμα καὶ ἐλέγχου καὶ προστασίας παρὰ τῶν Κυβερνήσεων αὐτῶν. Τοῦτο ἐλάχιστοι ἀμφισβητοῦσιν, ὁμολογεῖ δὲ καὶ αὐτὸς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὸ ὑπὸ τῆς ἐφημερίδος «Ἄστεως» δημοσιευθὲν τελευταῖον πρωτόκολλον τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν, κατὰ τὸ ὁποῖον οὗτος παρετήρησεν εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους, ὅτι ἤθελον καθιερώσει εἶδος ἐλέγχου, ἐὰν παρεδέχοντο, ὅτι τὸ προϊὸν τῶν προσδιοριζομένων προσόδων θὰ καθίστατο ἰδιοκτησία τῶν ὁμολογιούχων ἅμα τῇ ἀποταμιεύσει αὐτοῦ παρὰ τῶν ἐπιτετραμμένων τὴν εἴσπραξιν. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι ἡ σύμβασις, ἡ συνομολογηθεῖσα ἐν Λονδίνῳ, ἐμπεριέχει πλήρη τὴν ἔννοιαν τοῦ ξένου ἐλέγχου, ὅταν συσχετίσῃ τὸ ἄρθρον 4, τὸ ἀπαλλοτριοῦν τὰς ὑπεγγύους προσόδους, πρὸς τὸ ἄρθρον 10, τὸ ὑποβάλλον αὐτὰς ὑπὸ τὴν αἰγίδα καὶ τὸν ἔλεγχον τοῦ ἐν Λονδίνῳ Συμβουλίου τῶν ξένων ὁμολογιούχων. Ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων διὰ τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 4 τῆς συμβάσεως θέλει λειτουργεῖ ὑπὸ τὴν αἰγίδα τῶν ξένων ὁμολογιούχων καὶ μεταβληθῇ εἰς κέντρον ξένου ἐλέγχου καὶ εἰς ὄργανον μειώσεως τῆς ἐθνικῆς ἀνεξαρτησίας. Ἡ ἑταιρία αὕτη συνεστήθη ὑπὸ ὅλως ἐξαιρετικὰς περιστάσεις. Ἐν ἐποχῇ καθ’ ἣν ὁ αὐτὸς κύριος Πρωθυπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἐδήλου, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον δὲν δύναται νὰ δανεισθῇ μήτε 100 χιλιάδας φράγκων, ἐπεδίωξεν οὗτος τὴν συνομολόγησιν δανείου 135,000,000 φράγκων. Οἱ κεφαλαιοῦχοι πρὸς συνομολόγησιν αὐτοῦ ἐπέβαλον εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον βαρυτάτους ὅρους, μεταξὺ τῶν ὁποίων διακρίνονται ὁ τῆς προμηθείας τῶν θωρηκτῶν καὶ ὁ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων. Ἐδόθησαν εἰς αὐτὴν πλουσιοπάροχοι προμήθειαι, καὶ ἀφέθη αὕτη σχεδὸν ἐλευθέρα παντὸς ἐλέγχου καὶ πάσης διοικητικῆς ἐπιτηρήσεως ἐν τῇ λειτουργίᾳ αὐτῆς. Ὁ νόμος τῆς 10 Δεκεμβρίου, μεταῤῥυθμίσας τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων, κατήργησε τὸν κύριον σκοπὸν τῆς συστάσεως τῆς ἑταιρίας ταύτης. Οὕτω δὲ ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων μένει ἁπλοῦς εἰσπράκτωρ δημοσίων προσόδων. Ὡς τοιαύτην δὲ θὰ θεωρήσωμεν αὐτὴν, ὅταν θὰ ἔχωμεν νὰ ἀσχοληθῶμεν περὶ αὐτῆς καὶ περὶ τῶν ὅρων τῆς εἰς τὸ μέλλον λειτουργίας της. Οὐδέποτε ὅμως θὰ δεχθῶμεν, ὅπως ἡ ἑταιρία αὕτη, ἥτις ἐπεκτείνει τοὺς πλοκάμους αὐτῆς ἐφ’ ὅλης τῆς ἐκτάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, μεταβληθῇ εἰς κέντρον ξένου ἐλέγχου καὶ εἰς ὄργανον μειώσεως τῆς ἐθνικῆς ἀνεξαρτησίας, λειτουργοῦσα ὑπὸ τὴν αἰγίδα τῶν ξένων ὁμολογιούχων. Τὴν διαχείρισιν τῶν ὑπεγγύων προσόδων πρέπει νὰ κανονίσωμεν κατὰ τρόπον μὴ θίγοντα κατ’ οὐδὲν τὴν κυριαρχίαν καὶ ἀνεξαρτησίαν τῆς χώρας, παρέχοντα δὲ εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν καὶ τὸν πεπολιτισμένον κόσμον πλήρη τὴν πεποίθησιν περὶ τῆς καλῆς ἡμῶν πίστεως. Καὶ ἄλλοτε ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν γνώμην μου περὶ τοῦ μέτρου, διὰ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν τοιοῦτον ἀποτέλεσμα. Τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι ἡ διάκρισις καὶ ἡ ἀποχώρισις ὡρισμένων προσόδων ἐκ τοῦ γενικοῦ ἡμῶν προϋπολογισμοῦ, καὶ ἡ ἀνάθεσις αὐτῶν εἰς εἰδικὴν διεύθυνσιν, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀνατεθῇ συνάμα καὶ ἡ διαχείρισις ὁλοκλήρου τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους, καὶ ἡ ἐντολὴ τῆς βαθμιαίας αὐτοῦ τροπῆς ἀπὸ ἐξωτερικοῦ εἰς ἐσωτερικὸν καὶ τῆς ἐξοφλήσεως αὐτοῦ. Ὀφείλομεν νὰ σκεφθῶμεν σπουδαίως περὶ τῆς ἐπανορθώσεως τοῦ μεγίστου σφάλματος τῆς τροπῆς τῶν ἐσωτερικῶν ἡμῶν δανείων εἰς ἐξωτερικὰ, ὅπερ οὐσιωδῶς συνετέλεσεν εἰς τὴν οἰκονομικὴν τῆς χώρας δυσπραγίαν. Διὰ μέτρων καταλλήλων πρέπει ὀλίγον κατ’ ὀλίγον νὰ ἐπαναφέρωμεν ἐν Ἑλλάδι τὰ δάνεια, ἅτινα μετεφέραμεν εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Δὲν ἔχομεν σήμερον νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Διὰ τοῦτο νομίζω περιττὸν νὰ ἐκταθῶ περὶ τῶν φόρων, οἵτινές εἰσι κατάλληλοι, ὅπως ὁρισθῶσιν ὡς ὑπέγγυοι πρόσοδοι, περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν πρέπει νὰ ὀργανωθῇ ἡ εἰδικὴ διαχείρισις τοῦ δημοσίου χρέους, καὶ ὅστις, χωρὶς νὰ θίξῃ τὴν κυριαρχίαν καὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς χώρας, θὰ ἐμπνεύσῃ πλήρη πεποίθησιν περὶ τῆς καλῆς ἡμῶν πίστεως εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, καὶ περὶ τῶν μέτρων, ἅτινα πρέπει νὰ ληφθῶσιν, ὅπως ἀποβῇ δυνατὴ ἡ βαθμιαία τροπὴ τοῦ ἐξωτερικοῦ χρέους καὶ ἡ ἐξόφλησις αὐτοῦ. Ἐξ ὅσων ἀνέπτυξα ἐξάγεται ἀρκούντως, ὅτι ὁ τρόπος, καθ’ ὃν διεξήχθησαν αἱ διαπραγματεύσεις μὲ τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, ἀντὶ νὰ μειώσῃ, ἐνίσχυσε δυστυχῶς τὴν κακὴν περὶ τῆς χώρας ἡμῶν ἰδέαν, ἣν ἐγέννησε τὸ ἀτυχὲς γεγονὸς τῆς πτωχεύσεώς της, καὶ ἐμείωσε τὴν ὑπόληψιν τῆς Ἑλλάδος. Οἱ ὅροι δὲ, ὧν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπεδίωξε τὴν παραδοχὴν παρὰ τῶν ὁμολογιούχων, εἰσὶν ἐπιβλαβεῖς καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ διὰ τοὺς δανειστὰς αὐτῆς, ὧν τὰ συμφέροντα συνδέονται ἀῤῥήκτως μὲ τὴν πρόοδον τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου. Ὅσα ἐν συντόμῳ ἀνέπτυξα πείθουσι πάντα, ὅτι ἡ ἐντολὴ, ἥτις ἐδόθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου, ὅπως διὰ συνεννοήσεως μὲ τοὺς δανειστὰς ἡμῶν μειώσῃ τὴν κακὴν ἐντύπωσιν, τὴν παραχθεῖσαν ἐκ τῆς πτωχεύσεως τοῦ Δημοσίου, καὶ ἀνορθώσῃ τὴν ὑπόληψιν τῆς Ἑλλάδος, ἡ ἐντολὴ αὕτη διεχειρίσθη κακῶς. Διεχειρίσθη ἐπὶ τῇ βάσει τῶν αὐτῶν ἀρχῶν καὶ θεωριῶν, αἵτινες ἴσχυσαν κατὰ τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν ἀπὸ δωδεκαετίας. Τὰς ἀρχὰς καὶ θεωρίας ταύτας, αἵτινες ἔφερον τὴν χώραν εἰς πτώχευσιν καὶ χρεωκοπίαν, ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία ἔχει καθῆκον ν’ ἀποδοκιμάσῃ, ὅπως δείξῃ εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν καὶ εἰς τὸν πεπολιτισμένον κόσμον, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος ἠστόχησεν ἕνεκα κακῆς πορείας τῆς Κυβερνήσεως αὐτοῦ, ἀλλ’ ὅτι, ἀποδοκιμάζον τὴν πορείαν ταύτην, ἐννοεῖ νὰ φανῇ ἔθνος τίμιον καὶ καλῆς πίστεως. Ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς νὰ πράξωμεν τοῦτο, καὶ νὰ θέσωμεν τέρμα εἰς τὴν πολιτικὴν, ἥτις ἔφερε τὴν χρεωκοπίαν καὶ ἥτις ἐξακολουθοῦσα ἐφαρμοζομένη καὶ εἰς τὸ μέλλον δύναται νὰ παγιώσῃ τὴν οἰκονομικὴν δυσπραγίαν τῆς χώρας, νὰ θέσῃ εἰς κίνδυνον τὴν ἀνεξαρτησίαν αὐτῆς, καὶ νὰ βλάψῃ καιρίως τὰ συμφέροντα καὶ τὸ μέλλον τοῦ Ἑλληνισμοῦ. (Εὖγε! εὖγε! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίς ἄλλος ἔχει τὸν λόγον;

§9Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂς ἀναβληθῇ δι’ αὔριον ἡ συζήτησις. Νομίζω ὅτι παρῆλθεν ἡ ὥρα. Αὔριον θὰ ὁμιλήσουν καὶ ἄλλοι.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§11ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ὄχι δά!

§12Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρὸ παντὸς ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ζητήσωμεν μίαν πληροφορίαν, καὶ τὸ καθῆκον τοῦτο ἐνέδειξεν ἡμῖν τὸ τελευταῖον μέρος τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ἔχων ἐν χερσὶ φύλλον τῆς ἐφημερίδος «Ἄστεως», ἀνέγνω σύμβασιν, ἐν Λονδίνῳ διαπραχθεῖσαν, καὶ κείμενα συμβάσεως, τὰ ὁποῖα παρέστησεν ὡς μειοῦντα τὴν ἀκεραιότητα τοῦ Κράτους, ὄχι τὴν ἐδαφικὴν, ἀλλὰ τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ. Ἐπιθυμῶ νὰ ἀκούσω ἀπὸ τὸν Πρωθυπουργὸν, ἂν τὸ κείμενον τοῦτο ἦναι πιστόν· διότι, ἂν δὲν ἦναι πιστὸν, οὐδεὶς πρέπει νὰ γίνεται λόγος περὶ αὐτοῦ. Ἂν ὅμως τὸ κείμενον τοῦτο ἦναι πιστὸν, ἂν πραγματικῶς διεπράχθη σύμβασις μεταξὺ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὁμολογιούχων Ἄγγλων καὶ τοῦ ἐν Λονδίνῳ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλλάδος, βεβαίως ἀναγκαζόμεθα νὰ ἐκφέρωμεν γνώμην περὶ τῶν γεγενημένων· καὶ ἂν ἡ πρᾶξις αὕτη ἀπέτυχε, καὶ τὴν θεωρῇ ἄκυρον ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὡς εἶπεν εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ ἐξενεχθῇ γνώμη τις, τοὐλάχιστον ἀτόμων, ἂν ὄχι τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ καθοδηγήσῃ τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῶν ἐργασιῶν του ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ συμβιβασμοῦ.

§13Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν προηγουμένῃ συνεδριάσει, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴν, ἐδήλωσα, ὅτι περὶ τοῦ ἐγγράφου τούτου δὲν πρέπει νὰ δώσω ἐξηγήσεις, διότι τὸ ἔγγραφον τοῦτο εἶναι ἐκ τῶν ἀνηκόντων εἰς τὸ ἐκκρεμὲς τμῆμα τῶν διαπραγματεύσεων, ὅτι περὶ τούτου δὲν πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ποιήσηται δηλώσεις, δὲν πρέπει νὰ καταθέσω κείμενα πρὸς συζήτησιν. Τοῦτο ὅμως οὐδόλως παρακωλύει τὴν ἐξ ἀφορμῆς τῶν δημοσιευθέντων καὶ ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ πρὸς τὴν Πολιτείαν καθήκοντος ἐνέργειαν ἑκάστου, καὶ τὴν ἀνακοίνωσιν πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν σκέψεων, ὅσας ἤθελέ τις κρίνει ὡς δημοσιευτέας καὶ ἐν τῷ νῦν σταδίῳ τῆς ὑποθέσεως. Τοῦτο ἔπραξεν ὁ κ. ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς, τοῦτο δύναται νὰ πράξῃ καὶ πᾶς τις ἄλλος. Τὸ κατ’ ἐμὲ, δὲν δύναμαι ἐπὶ κειμένων, ἅτινα νομίζω ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἀνακοινωθῶσι πρὸς τὴν Βουλὴν ἄνευ ζημίας τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, νὰ συζητήσω. Ἐφ’ ὅσον συζήτησις προκαλεῖται ἐπὶ θεμάτων, ἅτινα θεωρῶ ὡς τετελεσμένα, ἐπὶ τῶν θεμάτων ἐκείνων, ἂν ἦναι ἀνάγκη, θέλω καὶ ἐγὼ μετάσχῃ τῆς συζητήσεως. Μέχρι τοῦδε δὲν βλέπω ὑπάρχουσαν τὴν ἀνάγκην, διότι πάντα τὰ ῥηθέντα εἶχον ῥηθῇ καὶ ἄλλοτε, ἐγὼ δὲ ὡμίλησα περὶ τῶν τῆς διαπραγματεύσεως καὶ ἀνεκοίνωσα πρὸς τὴν Βουλὴν ὅ,τι ἐνόμιζον ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀνακοινωθῇ. Περὶ τῶν νῦν ἀνακοινωτέων κατὰ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως ἀπεφάνθη ἡ Βουλὴ, ὅτι ὀρθῶς ἡ Κυβέρνησις κρίνει περὶ αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν ἐμποδίζει πάντα Βουλευτὴν νὰ ἐξενέγκῃ ἰδίαν γνώμην, εἰς δὲ τὴν Βουλὴν, ἐγκρίνουσαν ἢ μὴ ἐγκρίνουσαν τὰ παρ’ αὐτοῦ λεγόμενα, θὰ ἀνήκῃ νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς ψήφου αὐτῆς ἐπὶ τοῦ θέματος, ὅπερ ἤθελε προβληθῆ παρὰ Βουλευτοῦ, φρονοῦντος τυχὸν ὅτι ὑπάρχει ἀφορμὴ ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ, ὅπως τεθῇ πρὸς τὴν Βουλὴν ζήτημα. (Ἐγείρεται νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Δηλιγιάννης).

§14ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἀριστερόθεν). Αὔριον, αὔριον.

§15Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ ἐγὼ εὔχομαι αὔριον, ἂν θέλῃ ἡ πλειοψηφία.

§16ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Αὔριον, αὔριον· δὲν ἠμποροῦμεν ἀπόψε. Ἔχομεν ἀπὸ τὰς 4 ἐδῶ, κύριε Πρόεδρε, καὶ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἔρχεται εἰς τὰς 6.

§17ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ συζήτησις αὕτη νὰ λήξῃ ἀπόψε.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἰδικόν μου δικαίωμα, κύριε Βουλευτά.

§19ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἠγόρευσαν δύο ῥήτορες ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἕτοιμος εἶναι καὶ ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς νὰ ἀγορεύσῃ, θέλουσι λάβῃ καὶ ἄλλοι τὸν λόγον. Ἂν νομίζητε ὅτι δύναται τοιαύτη συζήτησις νὰ λήξῃ ἐντὸς μιᾶς ἡμέρας, ἀπατᾶσθε.

§20Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ εὔχομαι νὰ ἀναβληθῇ, ἀλλ’ ἂν ἡ πλειοψηφία ἐπιμένῃ, θὰ ὁμιλήσω.

§21ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Πιστεύομεν, ὅτι ἡ πλειονοψηφία θέλει δεχθῆ τὴν ἀναβολὴν, ἄλλως θ’ ἀναγκασθῶμεν νὰ ζητήσωμεν ἐπὶ ταύτης τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ τοῦτο, νομίζω, δύναται ν’ ἀποφύγῃ ἡ Κυβέρνησις. Διατὶ σπεύδει; Διατὶ θέλει τόσον σπουδαία συζήτησις νὰ λήξῃ εἰς μίαν ἡμέραν; Ἐλπίζομεν καὶ πάλιν νὰ μὴ ἀρνηθῇ· ἄλλως, ἐπαναλαμβάνω, θ’ ἀναγκασθῶμεν νὰ προσφύγωμεν εἰς ἄλλα μέτρα (διαμαρτυρίαι δεξιόθεν καὶ θόρυβος ἑκατέρωθεν).

§22ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἄν, κύριε Πρόεδρε, εἴχομεν πολλὰ νομοσχέδια κατεπείγοντα ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, — μολονότι καὶ τότε, προκειμένου περὶ ζητήματος τοιούτου, ἔπρεπε νὰ λάβωμεν ἄλλό τι ὑπ’ ὄψει, — ἠδύνατο νὰ ἐπιμένῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἐπίσπευσιν τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτῶν. Ἀφοῦ ὅμως δὲν ἔχομεν τόσον πολλὰ νομοθετήματα πρὸς ἄμεσον συζήτησιν, ἡ ἐπιμονὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅπως ἐξακολουθήσωμεν ἀπόψε, εἶναι, δι’ ἐμὲ τοὐλάχιστον, ὅλως διόλου ἀνεξήγητος, καὶ θ’ ἀναγκάσῃ τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ προσφύγῃ εἰς τὰ μέτρα ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων δύναται νὰ ἐπιτύχῃ τὸ ποθούμενον (θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς.)

§23ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡμεῖς τὸν ἐγερθέντα διὰ νὰ λάβῃ τὸν λόγον, εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ ἀκούσωμεν. Ἀφοῦ ἠγέρθη ὅμως ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς ἵνα ἀγορεύσῃ, ὑμεῖς ἐξηγέρθητε, λέγοντες «αὔριον, αὔριον». Ἀλλ’ ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς ἀνέβη τὸ βῆμα. Τώρα ἂν ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἕνεκα κόπου, καὶ δηλώσῃ τοῦτο, ἡ Βουλὴ θέλει δείξει, ὅτι γνωρίζει νὰ ἀναβάλλῃ, ὅταν πρέπῃ. Μὴ ἀπειλεῖτε ὅμως, ὅτι διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα γνωρίζετε, θὰ ἐμποδίσητε τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συνεδριάσεως. (Ἐπιδοκιμασίαι δεξιόθεν).

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ (πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν). Θέλετε νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή;

§25ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐξέφρασεν ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς ἐπιθυμίαν πρὸς ἀναβολήν. Τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην ἤκουσεν ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ δὲν τὴν ἐξετέλεσε.

§26Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ ἀνακοινοῦται πρὸς τὴν Βουλὴν ἐπιθυμία ἀναβολῆς παρὰ τοῦ μέλλοντος νὰ ἀγορεύσῃ, δὲν ὑπάρχει λόγος, ἵνα ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν ἐξακολούθησιν ἀπόψε· εἶναι δὲ καὶ ἡ ὥρα ὀγδόη καὶ ἡμίσεια. Ἀλλ’ ὠφελοῦμαι τῆς εὐκαιρίας, ἵνα εἰσαγάγω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιά τινα, ὧν κατὰ τρεῖς ἤδη συνεδριάσεις ἠμποδίσθη ἡ ὑποβολὴ ἐκ παραταθείσης συζητήσεως ἐπὶ ἄλλων θεμάτων.

§27Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἴχετε πάντοτε τὸ δικαίωμα νὰ τὰ εἰσαγάγητε. Δὲν σᾶς παρεκώλυσεν ἡ ἐργασία τῆς Βουλῆς.

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶχον τὸ δικαίωμα, ἀλλὰ παρενέπεσε καὶ κατὰ τὰς δύο προηγουμένας συνεδριάσεις ἄλλη συζήτησις, ὅπως καὶ σήμερον.

§29ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διατὶ νὰ μὴ τὰ εἰσαγάγητε εἰς τὴν ἀρχήν;

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διότι δὲν ἤμην ἐδῶ, καὶ ὅταν ἔφθασα εἶχεν ἀρχίσει ἡ συζήτησις. Δὲν βλέπω διατὶ ἐπιμένετε, κύριε Βουλευτά· διότι ἐγὼ δὲν εἶπον ταῦτα ἐπὶ σκοπῷ ἐπικρίσεως· εἶπον αὐτὰ πρὸς δικαιολογίαν τῆς μὴ εἰσαγωγῆς εὐθὺς ἀπὸ τῶν πρώτων συνεδριάσεων νομοσχεδίων, ὧν ὁ λογιστικὸς νόμος ἀπαιτεῖ τὴν ὑποβολὴν ἅμα τῇ ἐνάρξει τῆς συνόδου. Εἶναι δὲ ταῦτα τὰ κυροῦντα τὰ διατάγματα, τὰ ἐκδοθέντα ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς, περὶ ἀναπληρωματικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων. Ὑποβάλλω ἄρα πρὸς κύρωσιν τὰ διατάγματα, συνοδευόμενα ὑπὸ τῶν οἰκείων νομοσχεδίων· ἤτοι τὸ περὶ ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως τῆς χρήσεως 1893 ἐπὶ ποσῷ δραχμῶν 2,129,000, τὸ περὶ ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως τῆς χρήσεως 1894 ἐπὶ ποσῷ 1,098,000 καὶ τὸ περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως τῆς χρήσεως 1894 ἐκ δραχμῶν 331,000. Παρακαλῶ ὅπως τυπωθῶσι τὰ νομοσχέδια ταῦτα καὶ παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 31–33).

§32ΡΑΛΛΗΣ. Πρὶν ἢ λήξῃ ἡ συνεδρίασις, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ζητήσω πληροφορίαν ἐπὶ ἑτέρου ἀντικειμένου. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου διακήρυξιν τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, ὑπ’ ἀριθ. 3047, δι’ ἧς διακηρύττεται ἡ δεκαετὴς ἐνοικίασις τοῦ δικαιώματος τῆς ἁλιείας τῶν σπόγγων ἐν τῇ παραλίᾳ τῆς Ἐλαφονήσου. Ἡ διακήρυξις αὕτη ἐξεδόθη συνεπείᾳ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 83270 τῆς 16 Ὀκτωβρίου ἐ. ἔ. διαταγῆς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, στηρίζεται δὲ εἰς δύο νόμους περὶ ἰχθυοτροφείων, τοῦ 1839 καὶ τοῦ 1853. Μὴ ἔχων εἰς χεῖράς μου τὴν διαταγὴν τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀνέτρεξα εἰς τοὺς νόμους τούτους, ὅπως ἀνεύρω ποῦ ἐστήριξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸ δικαίωμα τοῦ Δημοσίου εἰς μίσθωσιν τῆς ἁλιείας τῶν σπόγγων, ἀλλ’ οὐδὲν ἠδυνήθην νὰ εὕρω. Ἐντεῦθεν ἀναγκάζομαι νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως εὐαρεστηθῇ νὰ καταθέσῃ τὴν ὑπ’ ἀριθ. 83270 τῆς 16 Ὀκτωβρίου ἐ. ἔ. διαταγήν του, συνεπείᾳ τῆς ὁποίας ἐξεδόθη ἡ διακήρυξις τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, διότι ἴσως ἐν ταύτῃ διευκρινίζεται τὸ δικαίωμα τοῦ Δημοσίου. Ἐζήτησα τὴν ἄδειαν νὰ ὑποβάλω ἀμέσως τὴν αἴτησιν ταύτην, διότι θεωρῶ τὸ ζήτημα σπουδαιότατον ἀφορᾷ εἰς σπουδαιότατον κλάδον τῆς ἡμετέρας ναυτιλίας, ὅστις εὐτυχῶς τελευταῖον ἔλαβε σπουδαίαν ἀνάπτυξιν. Οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖ ἡ πρόσοδος, ἣν θέλει ἀντλήσει ἐκ τοῦ μέτρου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τὸ Δημόσιον, θὰ ἦναι ἀσήμαντος ἀπέναντι τῆς ζημίας, ἣν θὰ ὑποστῇ ἐξ αὐτοῦ ἡ ἁλιεία τῶν σπόγγων καὶ ὁ κλάδος οὗτος τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας μας. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ὑποβάλῃ τὴν διαταγήν του ταύτην, διότι θὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι οὔτε κείμενον κἂν ὑπάρχει, τὸ ὁποῖον νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν μίσθωσιν τῆς ἁλιείας τῶν σπόγγων κατὰ τὴν περιφέρειαν τῆς Ἐλαφονήσου ἢ ἀλλαχοῦ.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 8 καὶ 30′ μ. μ.