1894.11.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 8

Τῆς 14 Νοεμβρίου 1894.

(Δευτέρα).

Ὥρα 4 καὶ 40′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, τηλεγραφικῶς μοὶ ἀνηγγέλθη ἐκ Κεφαλληνίας ὁ θάνατος τοῦ Ἠλία Ζερβοῦ. Γνωσταὶ εἰς ὅλους ὑμᾶς εἶναι αἱ ὑπηρεσίαι, τὰς ὁποίας ὁ ἀποβιώσας Ζερβὸς προσήνεγκε κατὰ τὸν ἀγῶνα, τὸν ὁποῖον οἱ Ἑπτανήσιοι ἐπὶ Προστασίας διεξήγαγον χάριν τῆς ἑνώσεως μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐκφράσῃ τὴν λύπην της, χορηγοῦσα εἰς τὸ Προεδρεῖον τὴν ἄδειαν, ὅπως συλλυπηθῇ ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἀειμνήστου ἀνδρός.

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καὶ νὰ κατατεθῇ καὶ στέφανος, κύριε Πρόεδρε, ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον λοιπὸν θὰ συλλυπηθῇ ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἀποβιώσαντος Ἠλία Ζερβοῦ, καὶ τηλεγραφικῶς θὰ παραγγείλῃ, ὅπως κατατεθῇ στέφανος ἐπὶ τοῦ νεκροῦ αὐτοῦ ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς. Ἀνακοινοῦται ἡμῖν διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 5142 ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι διὰ πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, δημοσιευθείσης ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 23 ἐ. ἔ. φύλλῳ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, ἐνεκρίθη ἡ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων καὶ κληροδοτημάτων αἰτηθεῖσα ἔκτακτος πίστωσις ἐκ δραχμῶν 24,000 πρὸς ἀγορὰν τοῦ κήπου, ἔνθα τὸ Ἄντρον τῶν Νυμφῶν. Ἀνακοινοῦται ἐπίσης ἡμῖν διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 12647 ἐγγράφου τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργείου, ὅτι διὰ πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, δημοσιευθείσης ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 46 ἐ. ἔ. φύλλῳ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, ἐνεκρίθη νὰ χορηγηθῇ εἰς τὴν αὐτὴν ἐπιτροπὴν ἔκτακτος πίστωσις ἐκ δραχμῶν 6,000 πρὸς ἀπόδοσιν τιμήματος ἐκθεμάτων Σικάγου.

§4ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αἱ ἀνακοινώσεις αὗται βεβαίως θὰ τυπωθῶσι καὶ θὰ διανεμηθῶσι.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολλοὶ κάτοικοι Ἠλείας διὰ ψηφίσματός των παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν, ὅπως λάβωσι νομοθετικὸν μέτρον πρὸς ἀποτροπὴν τῆς σταφιδικῆς κρίσεως, βασιζόμενον ἐπὶ τῆς παρακρατήσεως. Ἐπίσης τὸ αὐτὸ ζητοῦσι πολλοὶ κάτοικοι Κυπαρισσίας, συνελθόντες ἐν συλλαλητηρίῳ. Ἐπίσης πολλοὶ κάτοικοι Πατρῶν, συνελθόντες ἐν συλλαλητηρίῳ, παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ παρακρατήσεως. Πολλοὶ κάτοικοι τοῦ δήμου Δύμης, ἐπίσης ἐν συλλαλητηρίῳ συνελθόντες, ζητοῦσι τὸ αὐτό. Ἐπίσης πολλοὶ κάτοικοι Πύλου. Ὁ λαὸς τῆς ἐπαρχίας Πάλλης, συνελθὼν ἐν τῇ πόλει Ληξουρίου, ἀποφαίνεται διὰ ψηφίσματος, ὅτι ὡς μόνον ἀποτελεσματικὸν μέσον πρὸς βελτίωσιν τῆς τύχης τῆς σταφίδος θεωρεῖ τὴν εἰς εἶδος φορολογίαν. Πολλοὶ κάτοικοι Τριφυλίας δι’ ἀναφορᾶς των παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν, ὅπως ψηφίσωσι νομοσχέδιον σωστικὸν διὰ τὴν σταφίδα. Ὁ γυμνασιάρχης τοῦ ἐν Πύργῳ Γυμνασίου ὑποβάλλει πρᾶξιν τῆς ἐφορείας καὶ τοῦ συλλόγου τῶν καθηγητῶν τοῦ Γυμνασίου, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν, ἵνα ψηφίσῃ νόμον ἀπαγορεύοντα πᾶσαν παρὰ τρίτου κατάσχεσιν τῶν λιμενικῶν προσόδων Κατακώλου καὶ Κυλλήνης, ἐξ ὧν τὸ Γυμνάσιον συντηρεῖται. Πολλοὶ ὑπόδικοι, κρατούμενοι εἰς τὰς φυλακὰς Λαμίας ἐπὶ ὑποθάλψει τῆς λῃστείας, παρακαλοῦσιν ὅπως ληφθῇ πρόνοια πρὸς ταχεῖαν ἀποπεράτωσιν τῆς ἀνακρίσεως. Ὁ δήμαρχος Λεμησσοῦ τῆς Κύπρου διὰ τηλεγραφήματος ζητεῖ βοήθειαν ὑπὲρ τῶν παθόντων ἐκ τῆς πλημμύρας τῆς 31 Ὀκτωβρίου ἐ. ἔ. ἀναγγέλλων ὅτι πλέον τοῦ τρίτου τῆς πόλεως κατεστράφη, τὸ δὲ ὑπόλοιπον σοβαρῶς ἐβλάβη, πλεῖσται δὲ οἰκογένειαι μένουσιν ἄστεγοι. Ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ συστηθῇ ἡ αἴτησις αὕτη εἰς τὴν Κυβέρνησιν;

§6ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει ἀποσταλῆ εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον μετὰ συστάσεως τῆς Βουλῆς.

§8Α. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ σύστασις, κύριε Πρόεδρε, τοῦ συλλόγου τῶν καθηγητῶν, ὡς καὶ τῆς ἐφορείας τοῦ Γυμνασίου Πύργου, ὅπως ἐξασφαλισθῇ ἡ συντήρησις αὐτοῦ, καθ’ ὃν τρόπον ὑποδεικνύουσι, νομίζω ὅτι εἶναι δικαιοτάτη· διότι, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὴν οἰκτρὰν οἰκονομικὴν κατάστασιν, εἰς ἣν περιῆλθε τὸ λιμενικὸν ταμεῖον Κατακώλου, ἐξ οὗ πορίζεται τὰ πρὸς συντήρησιν τὸ Γυμνάσιον, βεβαιωθῆτε, Κύριοι, ὅτι ἐντὸς βραχυτάτου χρονικοῦ διαστήματος θὰ ἴδωμεν τὸ Γυμνάσιον ἐκεῖνο κλειόμενον, τοῦθ’ ὅπερ εἶναι πολὺ ἄδικον καὶ διὰ τὴν ἐπαρχίαν τῆς Ἠλείας καὶ διὰ τοὺς μαθητὰς τοῦ Γυμνασίου ἐκείνου, κατόπιν μάλιστα τῆς πληρωμῆς τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, εἰς ἃ ὑπεβλήθησαν καὶ οἱ μαθηταὶ τοῦ Γυμνασίου ἐκείνου. Διὰ τοῦτο, ἂν ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς νομίζῃ ὅτι δύναται νὰ θεραπεύσῃ τὸ ἐκ τῆς κατασχέσεως τῶν πόρων τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Κατακώλου κακὸν, συμμορφούμενος μὲ τὰ ὑποδειχθέντα ὑπό τε τῆς ἐφορείας καὶ τοῦ συλλόγου τῶν καθηγητῶν, ἔχει καλῶς· ἄλλως παρακαλῶ αὐτὸν θερμῶς, ὅπως περιλάβῃ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας ἀπὸ τοῦδε τὴν ἀνάλογον δαπάνην πρὸς συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου, διότι ἄλλως τὸ Γυμνάσιον ἀπειλεῖται νὰ κλείσῃ, πρᾶγμα ἀδικώτατον καὶ ἐπιβλαβέστατον καὶ διὰ τὴν Ἠλείαν καὶ διὰ τοὺς μαθητὰς τοῦ Γυμνασίου ἐκείνου.

§9Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ἀφοῦ πρῶτον συμφωνήσω πληρέστατα μὲ τὸν ἀξιότιμον προαγορεύσαντα ὡς πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ Γυμνασιάρχου Πύργου, καὶ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως λάβῃ ἓν μέτρον, ἔρχομαι κατόπιν, ἵνα πληροφορήσω τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ κατάστασις τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν ἐν γένει, καὶ ἰδίως τῆς ἐπαρχίας μου, εἶναι οἰκτρά. Θεωρῶ ὅλως περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω πάνθ’ ὅσα κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξιστόρησα εἰς τὴν Βουλήν. Κύριοι Βουλευταὶ, πιστεύσατε, ὅτι ἡ κατάστασις τοῦ τόπου ἐκείνου ἔφθασεν εἰς τὸ μὴ περαιτέρω. Ἤμην ἐπὶ δύο καὶ πλέον μῆνας ἐκεῖ, περιῆλθον σχεδὸν ὁλόκληρον τὴν ἐπαρχίαν, καὶ σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι ὁ ἄλλοτε εὐτυχὴς ἐκεῖνος τόπος σήμερον δυστυχεῖ. Μόνον τὰ χωρία ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἄλλοτε ὑπέφερον, ἤτοι τὰ χωρία, τὰ ὁποῖα ἔχουσι δημητριακοὺς μόνον καρποὺς, μόνον τὰ χωρία ἐκεῖνα σήμερον δύνανται νὰ καυχηθῶσιν, ὅτι ἔχουσι τὸν ἐπιούσιον ἄρτον. Αἱ σταφιδοφόροι ἐκτάσεις ἐξ ὁλοκλήρου κατεστράφησαν, καὶ πολλοὶ ἄνθρωποι, ἄλλοτε πλουσιώτατοι, σήμερον ἐντελῶς πένονται. Ἔλαβον καὶ ἐγὼ τηλεγραφήματα, ὅμοια πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρὸ μικροῦ ἀνέγνωσεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, καὶ θεωρῶ ὅλως περιττὸν νὰ τὰ ἀναγνώσω, ἵνα μὴ ἀπασχολῶ τὴν Βουλήν. Πρέπει, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον οἱονδήποτε. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, εἶμαι διατεθειμένος νὰ ψηφίσω οἱονδήποτε μέτρον, ἀρκεῖ νὰ σωθῇ ὁ τόπος αὐτός. Οἱ κάτοικοι τοῦ τόπου ἐκείνου ζητοῦσι τὴν παρακράτησιν. Παρακαλῶ τὴν Βουλήν, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν τῶν κατοίκων. Πρὸ μικροῦ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἀνεκοίνωσεν ἀναφοράν τινα τοῦ δημάρχου τῆς Λεμησσοῦ, καὶ ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ εἶπε νὰ συστηθῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Πρὸ ἓξ μηνῶν καὶ πλέον κατεστράφη ὁλόκληρος ὁ δῆμος Μυρτουντίων, καὶ οὐδὲν μέτρον ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις, ἀπούσης τῆς Βουλῆς, ὑπὲρ τοῦ δήμου αὐτοῦ, οὐδὲ διέταξε κἂν τὸν ὑποταμίαν τοῦ τόπου ἐκείνου, ὅπως σταματήσῃ τὰς ἐνοχλήσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται καθ’ ἡμέραν διὰ τῶν εἰσπρακτόρων πρὸς τοὺς κατοίκους. Νομίζω, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν, ὅτι ἐπὶ ὁλόκληρα ἔτη, ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἠλευθερώθη ὁ τόπος αὐτὸς μέχρι τῆς προχθὲς, ἡ ἐπαρχία Ἠλείας συνεισέφερε τοὺς μεγαλειτέρους φόρους καὶ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας καὶ εἰς τὸ Κεντρικὸν ταμεῖον. Πολλὰ ἐκ τῶν χρημάτων ἐκείνων κατεσπαταλήθησαν εἰς ἄλλας ἐπαρχίας, ἵνα γίνωνται ὁδοὶ πολυτελεῖς, καὶ ὁ τόπος ἐκεῖνος δὲν παρεπονέθη. Σήμερον ὁ τόπος αὐτὸς δυστυχεῖ. Δὲν εἶναι, νομίζω, οὔτε ὀρθὸν, οὔτε δίκαιον, νὰ ἀφίνωμεν τὸν τόπον αὐτὸν εἰς τοιαύτην οἰκτρὰν καὶ ἀξιοθρήνητον κατάστασιν.

§10Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ὄχι μόνον τὸν τόπον αὐτὸν· ὅλας τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας.

§11ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἶπον, κύριε Κανακάρη, ὅτι ὅλαι αἱ σταφιδοφόροι ἐπαρχίαι πάσχουσιν, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε καὶ ὑμεῖς, ὅπως δὲν ἠρνήθησαν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ὁ κ. Φωτήλας, ὁ κ. Παναγιωτόπουλος καὶ ἄλλοι, ὅτι πρὸ πάντων πάσχει ἡ ἐπαρχία τῆς Ἠλείας· καὶ ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος.

§12ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι καὶ ἐν Πάτραις σήμερον οἱ ἄνθρωποι εἶναι εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν.

§13ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν τὸ ἀμφισβητῶ· ἀλλ’ ἡ ἐπαρχία Ἠλείας πάσχει περισσότερον. Αἱ σταφιδοφόροι ἐπαρχίαι—ἵνα μὴ ὁμιλῶ μόνον διὰ τὴν Ἠλείαν,—μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἔθρεψαν τὸ Κράτος, διότι αἱ εἰσφοραὶ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν εἶναι πολὺ μεγαλείτεραι τῶν εἰσφορῶν τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν. Συνεπῶς φρονῶ, ὅτι σήμερον ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις πρὸ πάντων καὶ ἡ Βουλὴ σύσσωμος, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, νὰ λάβῃ ἓν μέτρον, ὅπως σώσῃ αὐτὸν τὸν τόπον· διότι, ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν,—καὶ ἀδιαφορῶ ἐάν τινες ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων γελῶσιν,—ὅτι ἡ πεῖνα εἶναι πολὺ κακὸς σύμβουλος, καὶ φοβοῦμαι πολὺ, ὅτι, ἐὰν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προεῖπον, δὲν ἔλαβε χώραν μέχρι τοῦδε, ἴσως μετ’ οὐ πολὺ θὰ ἐπέλθῃ, ἂν δὲν προλάβωσιν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ νὰ λάβωσιν ἓν μέτρον σωτηρίας· διότι μὴ λησμονεῖτε, ὅτι ἐν Σικελίᾳ ἐγένοντο φοβεραὶ ταραχαὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, μόνον καὶ μόνον, διότι ἡ πεῖνα ἐμάστιζε τὸν τόπον ἐκεῖνον. Συνεπῶς παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν ἐπανειλημμένως, ὅπως ἄνευ ἀντιῤῥήσεως λάβωσιν ἓν μέτρον, τὸ ὁποῖον καὶ νὰ ἐπιψηφισθῇ, ἵνα μὴ συμβῇ ὅ,τι συνέβη κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, καὶ ἵνα μὴ ἐμπαιζώμεθα. Ἐὰν δὲν ἐπιψηφισθῇ ἓν οἱονδήποτε μέτρον, τὸ ὁποῖον νὰ σώσῃ τὸν τόπον ἐκεῖνον, ὅστις ἀναξιοπαθεῖ, θέτετε καὶ ἐμὲ εἰς πολὺ δύσκολον θέσιν, θέτετε ἡμᾶς ὅλους εἰς πολὺ δύσκολον θέσιν ἀπέναντι τῶν συμπολιτῶν μας, οἱ ὁποῖοι μᾶς τηλεγραφοῦσιν ἀπειλοῦντες ὅτι, ἐὰν δὲν ληφθῇ ἓν μέτρον, ἀπέναντι τοῦ ὁποίου νὰ θυσιάσωμεν ἐν ἀνάγκῃ καὶ τὰς πολιτικάς μας συμπαθείας, νὰ μὴ τολμήσωμεν νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς ἐπαρχίας μας. Τὰ τηλεγραφήματα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον, τὰ καταθέτω εἰς τὴν Βουλήν.

§14ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Προτείνετε μέτρον τι;

§15ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν ἐγὼ, κύριε Σιμόπουλε, νὰ προτείνω μέτρον. Γνωρίζετε ὅτι τὸ «γνῶθι σαυτὸν» εἶναι ὁ πρῶτος βαθμὸς τῆς σοφίας. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω ποῖον εἶναι τὸ κατάλληλον μέτρον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπιψηφίσῃ ἡ Βουλή. Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐκτιμῶ μεγάλως τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νομίζω ὅτι οὗτος εἶναι τὸ καταλληλότερον πρόσωπον, ἵνα ὑποβάλῃ τοιοῦτον μέτρον. Ἐὰν ἐγὼ, ὁ ὁποῖος, ὡς δὲν ἀγνοεῖτε, εἶμαι καὶ στρατιωτικὸς, ἐπρότεινον τοιοῦτον μέτρον, πιθανὸν νὰ ὑποθέτετε ὅτι τὸ ἀντέγραψα ἀπὸ κἄπου· δὲν συνειθίζω δὲ νὰ ὑποβάλλω μέτρα, τὰ ὁποῖα θὰ μοὶ προετοίμαζον ἄλλοι. Τὸ καταλληλότερον λοιπὸν πρόσωπον εἶναι αὐτὸς ὁ Πρωθυπουργὸς, ὁ ὁποῖος, εἶμαι βέβαιος, ὅτι καὶ ὡς πατριώτης καὶ ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ προσπαθήσῃ νὰ σώσῃ τὸν τόπον ἐκεῖνον, ὅστις πάσχει δεινῶς.

§16ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω τηλεγράφημα ἐκ Κυπαρισσίας, τὸ ὁποῖον ἔλαβον χθὲς τὸ ἑσπέρας, ἀπευθυνόμενον καὶ πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ τοὺς λοιποὺς Βουλευτὰς τῆς ἐπαρχίας Τριφυλίας (ἀναγινώσκει): «Λαὸς Κυπαρισσίας, ἐν ἐπιγνώσει τῶν πολλαχόθεν ὑποδειχθέντων μέσων πρὸς βελτίωσιν τῆς σταφιδικῆς καταστάσεως, συνελθὼν ἐν συλλαλητηρίῳ, ἀπεφήνατο ἀνεπιφυλάκτως ὑπὲρ παρακρατήσεως τοῦ πλεονάσματος. Παρακαλεῖ τὴν τε Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ μεριμνήσωσι συντόνως περὶ ὑποβολῆς καὶ ἐπιψηφίσεως νόμου κατὰ τὸ ὑπὸ τῆς Σταφιδικῆς Ἑνώσεως Πατρῶν ὑποβληθὲν σχέδιον, τοὺς δὲ Βουλευτὰς νὰ συστήσωσι τῇ Κυβερνήσει ταχίστην μέριμναν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου παρακρατήσεως καὶ ἐν ἀνάγκῃ ἀπόσχωσι τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς, δηλοῦντες ὅτι συμπολῖταί των ἀδυνατοῦσι νὰ πληρώσωσι φόρους. «Ἐντέλλεται τὴν τηλεγραφικὴν ἀνακοίνωσιν τοῦ παρόντος. Ἡ ἐπιτροπὴ «Κ. Γιαλιᾶς, Γ. Γεωργακόπουλος, Γ. Ζαχαρόπουλος, Π. Γεωργακόπουλος, Φώτιος Ζήρας, Π. Κασίμης, Π. Παντελῆς.» Κύριοι, ἐξ ὅλων τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν ἀπεστάλησαν τηλεγραφήματα τοιαῦτα· ὅλος ὁ λαὸς νομίζει, ὅτι τὴν σωτηρίαν του θὰ εὕρῃ εἰς τὴν παρακράτησιν.

§17ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι ὅλος ὁ λαὸς, κύριε Κοκκέβη.

§18ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Κατὰ τὸ πλεῖστον, οἱ περισσότεροι. Ἡ πεῖνα τοὺς ὤθησε. Δὲν γνωρίζουσι ποῦ νὰ εὕρωσι τὸ μέσον τῆς ὑποστηρίξεως εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μᾶς εἴπῃ, ἂν ἔχῃ γνώμην τινὰ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ ἂν προτίθηται νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιόν τι. Ἐγὼ, ἀκολουθῶν τὴν γνώμην τῶν συμπολιτῶν μου καὶ τὴν θέλησιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι μὲ ἀπέστειλαν εἰς τὸ Βουλευτήριον, ἡτοίμασα ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν θεωρῶ ὡς τέλειον ἔργον, οὐδὲ ὡς δυνάμενον νὰ σώσῃ τὸν τόπον· φρονῶ ὅμως, ὅτι δι’ αὐτοῦ δίδεται ἀφορμὴ εἰς τοὺς ἔχοντας γνώμας πρακτικωτέρας νὰ φέρωσιν εἴτε τροποποιήσεις, εἴτε βελτιώσεις, εἴτε ἄλλο νομοσχέδιον οἱονδήποτε. Καὶ πρὸς τοῦτο θὰ ἐπικαλεσθῶ ἀπὸ τοῦδε τὴν σοφὴν καὶ πρακτικὴν γνώμην τῶν κυρίων συναδέλφων, Πεῤῥωτοῦ, τὸν ὁποῖον δὲν βλέπω ἐδῶ, Ἀλκιβιάδου Δεληγιάννη, Καρατζᾶ, Καραπαύλου, Καραβίτου, Παπατσώρη, Κατρίτση, Παυλοπούλου, Σπηλιάδου, Ρικάκη, Α. Δημητριάδου, Χριστοπούλου καὶ Ἀντωνοπούλου καὶ τοῦ προσωπικοῦ μου φίλου κ. Φωτήλα, ὅστις κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐκοπίασε πολὺ, ἵνα ὑποστηρίξῃ τὴν ἰδέαν τῆς παρακρατήσεως. Παρακαλῶ τοὺς συναδέλφους αὐτοὺς νὰ εἴπωσι καὶ τὴν γνώμην των φανερὰ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ συγχρόνως νὰ πείσωσι τὴν Κυβέρνησιν, καθὸ φίλοι αὐτῆς, ἵνα μελετήσῃ καλλίτερον τὸ ζήτημα, καὶ ὑποβάλῃ τὴν γνώμην της ἐγκαίρως, πρὶν ἢ μᾶς καταλάβωσιν αἱ ἑορταὶ καὶ ἕκαστος τῶν Βουλευτῶν τραπῇ τὴν πρὸς τὴν ἰδιαιτέραν του πατρίδα ἄγουσαν, διότι τότε θὰ ἀρχίσωμεν τὰ τοῦ παρελθόντος ἔτους καὶ θὰ ἀναγκάζωνται οἱ Βουλευταὶ νὰ σπρώχνωνται ἀπὸ τοὺς κατοίκους τῶν ἐπαρχιῶν, διὰ νὰ ἔλθωσιν ἐνταῦθα πρὸς κατάρτισιν καὶ μόνον τῆς ἀπαρτίας. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ, ὅπως ἀναγνώσω ἄρθρον πρὸς ἄρθρον (Θόρυβος).

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ, θὰ τυπωθῇ τὸ νομοσχέδιόν σας.

§20ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Κύριοι, ἐπιμένω νὰ ἀναγνώσω τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ἵνα δώσω ἀφορμὴν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς ὅλους τοὺς Βουλευτὰς νὰ σκεφθῶσι περὶ τοῦ ζητήματος, διότι αἱ περιστάσεις, ὅπως σᾶς εἶπεν ὁ προλαλήσας, δὲν εἶναι ὁμαλαί. Θὰ τὸ ἀναγνώσω ἡσύχως, ἂν ἔχητε τὴν ὑπομονὴν καὶ δὲν θορυβῆτε· διότι ἄλλον σκοπὸν δὲν ἔχομεν· ἡμεῖς ἤλθομεν ἐδῶ, ἵνα βουλευθῶμεν· ἡ μόνη μας φροντὶς εἶναι τὰ γενικὰ συμφέροντα τοῦ τόπου. Ἐὰν σεῖς ἔχητε ἐργασίας ἰδιαιτέρας, ἰδοὺ ἡ πόρταις ἀνοιχταῖς (ἱλαρότης). Τί ἄλλο ἤλθομεν ἐδῶ νὰ κάμωμεν; Πρὸ τῆς ἀναγνώσεως σᾶς λέγω, ὅτι ὁ νόμος πρέπει νὰ ἦναι δοκιμαστικὸς μόνον δι’ ἓν ἔτος· διότι ἔχω πολλοὺς λόγους νὰ πιστεύω, ὅτι ἡ ἰδέα αὐτὴ, ἡ ὁποία κυκλοφορεῖ καθ’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας, δὲν εἶναι βάσιμος. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ λαὸς σήμερον τὴν θεωρεῖ ὡς πανάκειαν, ὡς σωστικὸν μέτρον, ὀφείλομεν νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, διότι νόμος εἶναι ἡ θέλησις τῶν πλειόνων, καὶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ζητεῖ ὁ λαὸς, ἐκεῖνο καὶ θὰ ψηφίσωμεν. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἰδίαν γνώμην· ἡμεῖς ἐστάλημεν ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ. Λοιπὸν τὸ μέτρον αὐτὸ εἶναι προσωρινὸν διὰ μόνον τὸ ἔτος 1895, διότι κατόπιν δύνανται νὰ φανερωθῶσιν ἄλλαι ἀνάγκαι (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 1. Τὸ ἐξαγωγικὸν τέλος τῆς σταφίδος ἐξισοῦται μὲ δραχμὰς 15 δι’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας τῆς Πελοποννήσου καὶ Στερεᾶς, πληρονόμενον εἰς εἶδος κατὰ τὸ ἥμισυ ἐν τοῖς τελωνείοις τοῦ Κράτους.» Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου παρατηρῶ, Κύριοι, ὅτι ὡς πρὸς τὸ ἐξαγωγικὸν τέλος ὑπάρχει μεγίστη διαφορά· διότι ἡ μὲν ἐπαρχία τῆς Τριφυλίας πληρόνει 18 δραχμὰς, αἱ ἐπαρχίαι Μεσολογγίου, Πατρῶν, Κορίνθου καὶ Αἰγίου πληρόνουσιν ἐπίσης τὸ αὐτὸ εἰσαγωγικὸν τέλος, ἡ δὲ ἐπαρχία Ἠλείας, ἡ ἐπαρχία Πύλου, ἡ ἐπαρχία Καλαμῶν πληρόνουσι μόνον 15 δραχμάς.

§21ΠΑΠΑΧΕΛΑΣ. Διότι ἡ ποιότης εἶναι κατωτέρα.

§22ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἡ ποιότης εἶναι ἡ αὐτὴ, καὶ ἴσως καλλιτέρα ἡ τῆς Ἠλείας. Ζητῶ τὴν ἐξίσωσιν, διότι αἱ τιμαὶ διακυμαίνονται μεταξὺ τῶν 50–80 δραχμῶν τὸ χιλιόλιτρον. Βεβαίως ὁ φόρος 15 τοῖς ἑκατὸν εἶναι πολὺ βαρύς. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκει): «Ἡ φόρτωσις διὰ τὰς ἐπαρχίας Τριφυλίας καὶ Καλαμῶν ἐπιτρέπεται καὶ πρὸ τῆς 15 Αὐγούστου ἑκάστου ἔτους, ἂν ἦναι καλῶς ἐψημένη, κατὰ τὴν γνώμην τριῶν ἐμπόρων καὶ τοῦ τελώνου, ὡς καὶ μετὰ τὴν 15 εἰς ἅπαντα τὰ τελωνεῖα.» Περιλαμβάνω τὴν διάταξιν ταύτην διὰ τὸν ἑξῆς λόγον, διότι ἡ ἐπαρχία Καλαμῶν καὶ ἡ ἐπαρχία τῆς Τριφυλίας παράγουσιν, ὡς ἐκ τῆς κλιματολογικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου, πρώϊμα τὸν σταφιδόκαρπον. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ τοὺς δεσμεύσωμεν τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς, ἀλλὰ νὰ τοὺς εὐκολύνωμεν, διὰ νὰ δύνανται νὰ πωλῶσι τὸ προϊόν των, ὅταν παράγηται. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκει): «Ἐκ τοῦ παραχθησομένου ποσοῦ ἐν ἑκάστῳ χωρίῳ, πόλει καὶ δήμῳ σταφίδος παρακρατεῖται ἐν αὐτῷ τῷ χωρίῳ, τῇ πόλει ἢ τῷ δήμῳ, ἐν γένει εἰς τὸ Κράτος, 20 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν, ὅπως τὸ παρακρατηθησόμενον χρησιμεύῃ εἰς τὴν κατασκευὴν εἴτε οἴνου, εἴτε σούμας, εἴτε ἄλλων οἰνοπνευμάτων, ἢ ὑπὸ τῶν παραγωγέων ἢ ὑπὸ τῶν καταστημάτων τῆς οἰνοπνευματοποιΐας ἐντὸς τοῦ Κράτους, ἢ καὶ μεταποιούμενον εἰς ἄλλο εἶδος καὶ ἄλλας ἀνάγκας, κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ ἰδιοκτήτου.» Τοῦτο τὸ ἐστήριξα εἰς τὸν ἑξῆς λόγον. Δίδω τὸ ποσὸν τὸ παρακρατηθησόμενον, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ νὰ τὸ δώσω, ὅπως ἐννοοῦσιν οἱ ἄλλοι, εἰς τὰς ἀποθήκας τῶν Πατρῶν, εἴτε εἰς τὰς ἀποθήκας τῶν Καλαμῶν, εἴτε εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ Αἰγίου· ἐννοῶ νὰ παρακρατηθῇ τὸ ποσὸν αὐτὸ ἐν ᾧ τόπῳ καὶ παράγεται, διότι ἐνδέχεται νὰ παρουσιασθῇ ἔλλειψις εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ ἡ κατανάλωσις νὰ ζητήσῃ μεγαλείτερον ποσὸν ἀπὸ τὸ παραχθησόμενον· τότε ἡ παρακράτησις αὐτὴ, τὴν ὁποίαν θὰ κάμωμεν, δύναται νὰ δοθῇ καὶ πάλιν εἰς τὸ ἐμπόριον. Καὶ θέτω ἓν ὅριον μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει εἴτε νὰ τὸ μεταποιήσωμεν εἰς σοῦμαν, εἴτε νὰ τὸ παραδώσωμεν εἰς τὸ ἐμπόριον. Ἀλλ’ ἔρχεται καὶ ὁ ἄλλος λόγος. Δὲν γίνεται ζημία εἰς τὸ ποσὸν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον θὰ παρακρατηθῇ· ἐὰν τὸ στείλωμεν εἰς τὰ ἄλλα κέντρα ἐκτὸς τοῦ τόπου τῆς παραγωγῆς αὐτοῦ, ἀπαιτοῦνται καὶ μισθοὶ ὑπαλλήλων καὶ ἐνοίκια ἀποθηκῶν καὶ τόσαι ἄλλαι δαπάναι, μεγαλείτεραι ἴσως τῆς ἀξίας τοῦ πράγματος, τὸ ὁποῖον θ’ ἀποθηκευθῇ. Δι’ αὐτὸ λοιπὸν κρίνω εὐλογώτερον, τὸ πρᾶγμα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον θὰ κρατηθῇ, νὰ μένῃ εἰς τὸν δῆμον ἐκεῖνον, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ παραχθῇ, καὶ νὰ ἐκλέγῃ ὁ ἴδιος ὁ παραγωγὸς τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον θέλει· διότι, ὅταν ἐπέλθῃ ὁ χρόνος, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ληφθῇ τὸ ποσόν, ἵνα μεταποιηθῇ εἴτε εἰς σοῦμαν, εἴτε εἰς κρασὶ, δύνανται νὰ ἔλθωσιν ἀπὸ ἄλλα μέρη, ἀπὸ τὴν Γαλλίαν π. χ., νὰ συστήσωσιν ἐδῶ καταστήματα καὶ νὰ μεταποιῶσι τὴν σταφίδα εἰς οἶνον, εἴτε εἰς σοῦμαν. Ἀλλὰ δὲν θεωρεῖτε, Κύριοι, καταλληλότερον, ὁ ἐργατικὸς κόσμος, ὁ ὁποῖος παράγει τὸ προϊὸν αὐτὸ, ὁ ὁποῖος ἐργάζεται νυχθημερὸν καὶ δὲν ἔχει σοῦμαν νὰ πίῃ, δὲν εἶναι καλλίτερον νὰ ἐπιτρέψωμεν τὴν κατασκευὴν σούμας εἰς τὸν παραγωγὸν ἄνευ ἀδείας καὶ φορολογίας; Δὲν εἶναι καλλίτερον νὰ τῷ ἐπιτρέψωμεν, ἄνευ ἀδείας, ἄνευ πληρωμῆς, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ τοῦ παρακρατήσωμεν, νὰ τὸ μεταποιήσῃ εἰς ῥακὴν καὶ νὰ τὸ πίνῃ; — διότι τὴν σταφίδα δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὴν φάγωμεν. Πέρυσιν ὑπεχρέωσα τοὺς οἰκείους μου νὰ πλύνουν σταφίδα καὶ νὰ τὴν βάλουν εἰς τὸ ψωμὶ, ἀλλὰ τὰ παιδιά μου δὲν ἠδύναντο νὰ τὴν φάγουν. Λοιπὸν πῶς θὰ καταναλωθῇ ἄλλως; πρέπει νὰ ἀφήσωμεν νὰ γίνεται ῥακή. Ὅλα τὰ οἰνοπωλεῖα τὸ βράδυ εἶναι γεμάτα ἀπὸ κόσμον, οἱ ὁποῖοι πίνουν ῥακήν· λοιπὸν αὐτὸ τὸ ἔξοδον, τὸ ὁποῖον γίνεται εἰς τὰ οἰνοπωλεῖα, δὲν εἶναι καλλίτερον νὰ τὸ ἀποφεύγουν, ἔχοντες τὸ ῥακί των εἰς τὸ σπίτι των καὶ ἐκεῖ νὰ τὸ πίνουν; Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ μόνον αὐτὸ τὸ μέτρον, διότι ἐγὼ θέλω, τὸ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον παρεκράτησα καὶ ἔχω, νὰ τὸ φάγουν οἱ χοῖροι, τὰ ζῶά μου, ἢ ἐπὶ τέλους θέλω νὰ τὸ ῥίψω πάλιν εἰς τὸ κτῆμά μου ὡς λίπασμα. Λοιπὸν δὲν πρέπει νὰ γείνῃ ὑποχρεωτικὸν τὸ ῥίψιμον, ὡς ἰσχυρίζονταί τινες, εἰς τὴν θάλασσαν, καθόσον ἄλλως εἶναι ματαιοπονία, διότι, ἀφοῦ κατέβαλον κόπους καὶ ἔξοδα εἰς τὸ κτῆμά μου διὰ τὴν καλλιέργειάν του, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποχρεωθῶ νὰ ῥίπτω τὸν καρπὸν αὐτοῦ εἰς τὴν θάλασσαν;

§23ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Λοιπὸν εἶσαι κατὰ τῆς παρακρατήσεως;

§24ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ὄχι, ἀλλὰ πρέπει νὰ γείνῃ τοιουτοτρόπως, ὥστε νὰ μὴ βλάπτωνται οἱ κτηματίαι· δηλ. νὰ παρακρατηθῇ ἀνάλογος ποσότης, ἀλλ’ αὕτη ν’ ἀποθηκευθῇ ἢ εἰς τὸ χωρίον ἢ εἰς τὴν πόλιν ἢ εἰς τὸν δῆμον, ἔνθα παράγεται, καὶ νὰ γίνηται χρῆσις αὐτῆς, ὡς ἐξέθεσα, κατὰ τὰς παρουσιαζομένας ἀνάγκας (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 4. Ἡ ὑπὸ τῶν παραγωγέων κατασκευαζομένη σοῦμα ἐκ σταφίδος καὶ στεμφύλων εἰς οὐδεμίαν ἄδειαν καὶ φορολογίαν ὑπόκειται· μεταποιουμένη ὅμως ἡ σοῦμα, ἢ πωλουμένη πρὸς κατασκευαστὰς οἰνοπνευμάτων καὶ ἐν γένει εἰς διάφορα ποτὰ, ὑπόκειται εἰς φορολογίαν, εἴτε καὶ ἐξαγομένη εἰς τὸ ἐξωτερικόν. «Ἄρθρον 5. Ἕκαστος ἰδιοκτήτης ἢ παραγωγὸς σταφίδος ὀφείλει μετὰ τὸν τρυγητὸν καὶ πέντε ἡμέρας πρὸ τοῦ καθαρισμοῦ τῆς σταφίδος νὰ δηλώσῃ πρὸς τὸν δήμαρχον ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου καὶ εἰς διπλοῦν τὸ ποσὸν τῆς παραγωγῆς του, ὅπως ἡ δήλωσις αὕτη χρησιμεύσῃ διὰ τὸ ποσὸν τῆς παρακρατήσεως. «Οἱ ἀγοράζοντες τὴν σταφίδα ἔμποροι ἐκ τῶν παραγωγέων ὀφείλουσι νὰ δηλώσωσι πρὸς τὸν δήμαρχον τοῦ οἰκείου δήμου καὶ πρὸς τὸν τελώνην τοῦ τόπου τῆς φορτώσεως πόσον ποσὸν ἠγόρασαν παρ’ ἑκάστου ἰδιοκτήτου ἢ παραγωγοῦ καὶ πόσον ποσὸν παρεκρατήθη εἰς τὴν δημοτικὴν ἀποθήκην ἢ εἰς τὴν τῆς πόλεως ἢ χωρίου διὰ τὴν κατασκευὴν οἴνου ἢ οἰνοπνεύματος ἢ σούμας. «Ἄρθρον 6. Ἐνοικιάζονται ἀποθῆκαι ἢ ὑπὸ τῶν παραγωγῶν ἢ ὑπὸ τῆς κοινότητος τῶν χωρίων ἢ τῶν πόλεων ἢ τῶν δήμων πρὸς ἐναπόθεσιν τοῦ παρακρατουμένου πλεονάσματος 20%, καὶ ἐναποτίθενται τὰ πλεονάσματα πρῶτον, καὶ εἶτα ὁ ἔμπορος μεταφέρει τὸ ἐμπορεύσιμον πρᾶγμα τῆς σταφίδος. Τὰ δὲ ἐνοίκια πληρόνονται ἀναλόγως τοῦ ποσοῦ παρ’ ἑκάστου ἰδιοκτήτου, ὡς καὶ ὁ μισθὸς τοῦ ἀποθηκαρίου, μέχρι τῆς τελευταίας ἡμέρας τοῦ Νοεμβρίου. Πέραν δὲ ἢ ἐκποιεῖται συλλήβδην, ἢ ἀναλαμβάνεται παρ’ ἑκάστου δι’ ὃν σκοπὸν ὡρίσθη, τῆς πνευματοποιΐας ἢ σούμας, πατημένη, ἢ παραδίδεται καὶ εἰς τὸ ἐμπόριον, ἐὰν παρουσιασθῇ ζήτησις τοῦ πράγματος. «Ὁ τελώνης δὲν ἐπιτρέπει τὴν φόρτωσιν, ἂν ὁ ἔμπορος δὲν προσάξῃ ἔγγραφον τοῦ ἀποθηκαρίου καὶ δημάρχου, ὅτι παρεκρατήθη τὸ ἀνάλογον ποσόν. «Ἄρθρον 7. Ἐὰν οἱ ἔμποροι ἀποσιωπήσωσι τὴν παρακράτησιν παρ’ οἱουδήποτε ἢ μετέλθωσι δόλον καὶ δὲν δηλώσωσιν, ὅτι παρεκρατήθη τὸ ἀναλογοῦν ποσὸν, τιμωροῦνται τόσον αὐτοὶ, ὅσον καὶ οἱ ἰδιοκτῆται ἢ παραγωγοὶ, ὡς ἐκ συστάσεως διαπράξαντες τὴν ποινὴν τῆς ἀπάτης, μὲ φυλάκισιν ἑνὸς μέχρι τριῶν μηνῶν. «Ἄρθρον 8. Κατάσχεσις ἢ ἠρτημένου σταφιδοκάρπου ἢ ἐν τοῖς ἁλωνείοις ἡπλωμένου καὶ πρὸ τῆς παρακρατήσεως δὲν ἐπιτρέπεται οὔτε πρὸς πληρωμὴν φόρων οὔτε πρὸς ἀσφάλειαν ἢ πληρωμὴν χρεῶν.» Τὸ τελευταῖον τοῦτο, Κύριοι, τὸ συμπεριέλαβον ἐκ προνοίας, διότι ἡ πεῖρα μέχρι τοῦδε μᾶς ἐδίδαξε, — καὶ ἰδίως ὅσοι μετέρχεσθε τὸν δικηγόρον εἰς τὰς ἐπαρχίας τὸ γνωρίζετε,— ὅτι οἱ δανεισταὶ καὶ ἰδίως οἱ ὑποταμίαι — καὶ ὑπενθυμίζω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅστις συνομιλεῖ αὐτὴν τὴν στιγμὴν μετὰ τοῦ συναδέλφου του, ὅτι οἱ ὑποταμίαι καὶ ἰδίως ὁ ὑποταμίας τῆς Ἐράνης...

§25ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Πῶς λέγεται;

§26ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Εἶναι ἀπὸ τὰ μέρη σας, λέγεται Βαρουξῆς. Αὐτὸς ἀπέλυσεν ἐφέτος δύο δικαστικοὺς κλητῆρας, οἱ ὁποῖοι περιήρχοντο ὅλας τὰς κτηματικὰς περιφερείας, τοὺς οἴκους τῶν χωρικῶν, καὶ ἔλεγον εἰς τοὺς χωρικούς: «Πάρετε αὐτὸ τὸ χαρτί· εἶναι κατασχεμένος ὁ καρπός.» Ὅταν δὲ ἐπήγαιναν οἱ ἄνθρωποι νὰ πληρώσουν τοὺς φόρους, τοῖς ἔλεγε: «Καὶ εἴκοσι δραχμὰς κατασχετικά.»—Τί κατασχετικὰ εἶναι αὐτά; — Εἶναι κατασχετικὰ, τοῖς ἔλεγε, πληρώσατε.» Καὶ τί νομίζετε ἐπῆρε; Καμμιὰ τριανταργιὰ χιλιάδας δραχμάς! Τοῦτο μοῦ ἐκίνησε τὴν ἀγανάκτησιν, καὶ τοῦ ἔκαμα τὴν παρατήρησιν, καὶ ἔγεινε καὶ μία ἀναφορὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπογεγραμμένη ἀπὸ τριακοσίους χωρικούς, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω ἂν ἐνηργήθη. Στέλλουσι κλητῆρας, ἵνα κατάσχωσι τὸν ἠρτημένον σταφιδόκαρπον. Ἐδῶ τὸ πᾶν σταματᾷ, τὸ πᾶν διὰ τὸν ἰδιοκτήτην καταστρέφεται· κόποι καὶ ἔξοδα ἀφανίζονται· ὁ ἰδιοκτήτης ἀναγκάζεται ἢ νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸν καρπὸν, ἢ νὰ τὸν τρυγήσῃ ἄωρον, ἢ νὰ τὸν σηκώσῃ ἀπὸ τὰ ἁλώνια ἄψητον, καὶ τότε τὸ πρᾶγμα αὐτὸ, ἀναμιγνυόμενον μὲ ὅλον τὸ ἄλλο πρᾶγμα τὸ ἐμπορεύσιμον, τὸ συγκαταστρέφει. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἀπαγορευθῇ ἡ κατάσχεσις καὶ τοῦ ἠρτημένου καρποῦ, καὶ τοῦ ἁπλωμένου, τὸ δὲ Δημόσιον καὶ οἱ δανεισταὶ δύνανται νὰ πληρωθῶσι μετὰ τὴν παρακράτησιν. Ἄρθρον τελευταῖον (ἀναγινώσκει): «Ὁ παρὼν νόμος, ὡς προσωρινὸς, ἰσχύει διὰ τὴν ἐσοδείαν τοῦ ἔτους 1895· ἐφ’ ὅσον δὲ ἰσχύει, καταργεῖται πᾶσα ἄλλη διάταξις προγενεστέρου νόμου, ἐναντία πρὸς τὰς διατάξεις τούτου.» Τοῦτο ἐτέθη, διότι, ἐὰν ψηφισθοῦν τὰ προτεινόμενα, θὰ ἐπέλθῃ ἀντινομία.

§27ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς ποῖον ἄρθρον εὑρίσκεσθε;

§28ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Εἰς τὸ ἔννατον καὶ τελευταῖον.

§29ΕΤΕΡΟΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Γῆν ὁρῶ.

§30ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Παρατηρῶ, Κύριοι, ὅτι δὲν ἔχετε τόσην διάθεσιν, καὶ ἰδίως οἱ τῆς πτέρυγος ταύτης (δεικνύει τὴν δεξιὰν), νὰ καταγίνητε εἰς τὴν μελέτην τοῦ ζητήματος τούτου. Οἱ ἐξ ἄλλων ἐπαρχιῶν, καὶ ἰδίως ὁ κ. Βοκοτόπουλος δὲν ἀρέσκεται εἰς τὰ μέτρα ταῦτα, διότι αὐτὸς ἔχει τὸν νοῦν του εἰς τὰ βαπόρια (ἱλαρότης). Ἀλλ’ ἡμεῖς οἱ ἐκ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν πεινῶμεν καὶ γυμνητεύομεν σήμερον, καὶ ἔχομεν ἀνάγκην νὰ μελετήσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο σπουδαιότερον, καὶ δι’ αὐτὸ ἐπικαλοῦμαι τὰς πεφωτισμένας γνώμας τῶν συναδέλφων, τοῦ Φωτήλα, τοῦ Καραπαύλου, τοῦ Παπαλέξη, τοῦ Πεῤῥωτοῦ καὶ τόσων ἄλλων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν καὶ αὐτοὶ τὴν ἰδίαν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν ἔχω καὶ ἐγώ. Βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ ὁ Σπηλιάδης καὶ ὁ Παυλόπουλος, ὅτι δὲν ἔχουσι τὴν αὐτὴν ἐντολὴν καὶ ὅτι δὲν τοῖς φωνάζουν διὰ τηλεγραφημάτων οἱ συμπολῖταί των. Τί δὲ θ’ ἀπαντήσωσιν αὔριον εἰς τοὺς συμπολίτας των, ὅταν ἐπιστρέψωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας των; ὅτι εἶχον τὰς ἐλπίδας των εἰς τὸν Πρωθυπουργόν;... Καὶ διότι καὶ ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι θὰ μοὶ ἀποτείνωσι τὴν αὐτὴν οἱ συμπολῖταί μου ἐρώτησιν, δι’ αὐτὸ ἔκαμα τὴν πρότασιν ταύτην. Καὶ δὲν τὴν νομίζω μὲν τελείαν καὶ ἀλάνθαστον, ἀλλὰ διὰ ταύτης θέλω νὰ δώσω ἀφορμὴν, ὅπως προκληθῇ ἡ Κυβέρνησις, ἀπὸ τοὺς προῤῥηθέντας κυρίους συναδέλφους, ἀφοῦ δώσωσι καὶ αὐτοὶ γνώμην, νὰ φέρῃ τέλειον ἔργον, ἢ τροποποιοῦσα τὸ ὑπάρχον, ἢ ὑποβάλλουσα ἄλλο προσφορώτερον. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, μὴ φρονεῖτε ὅτι ὁ λαὸς εὑρίσκεται εἰς καλὴν κατάστασιν. Δὲν ἔχει ὄρεξιν οὐδεὶς νὰ κινηθῇ· ἡ πεῖνα καὶ ἡ δυστυχία θὰ ἀναγκάσῃ τὸν ἕνα νὰ ἁρπάσῃ ἀπὸ τὸν ἄλλον, καὶ ἂν ἀπὸ τὸ κρύον ῥιγῇ καὶ βλέπῃ τὸν ἄλλον ἐνδεδυμένον, θὰ ὑπάγῃ νὰ πάρῃ τὸ φόρεμα τοῦ ἄλλου, καὶ θὰ περιέλθωμεν εἰς κατάστασιν, καθ’ ἣν ἡ Πολιτεία δὲν θὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν νὰ ὑπερασπίσῃ ὅλα τὰ μέλη αὐτῆς, καὶ δὲν θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ προλάβωμεν τὸν μέγαν κίνδυνον, ὅστις μᾶς ἀπειλεῖ καὶ δι’ αὐτὸ προκαλῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι, ἔμεινα δέκα μῆνας εἰς τὴν ἐπαρχίαν, καὶ εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες γνωρίζουσι καὶ τὰ πνεύματα καὶ τοὺς ἀνθρώπους καὶ τὰς σκέψεις των, καὶ σᾶς βεβαιῶ ὅτι δὲν εὑρίσκεται εἰς καλὴν κατάστασιν ὁ τόπος. Μὴ τὸ θεωρεῖτε ἀστεῖον τὸ πρᾶγμα σεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔρχεσθε ἐκ τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν τῆς Ἑλλάδος. Μὴ νομίζετε ὅτι εἶναι ἀσφαλὴς ἡ Θέσις μας. Ἡ θέσις μας εἶναι πολὺ κακή. Ἐπεθύμουν νὰ διακόψωμεν τὰς συνεδριάσεις ἐπὶ ἕνα μῆνα, ὅπως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καί τινες τῶν κυρίων Βουλευτῶν περιέλθωσι τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἀντιληφθῶσιν ἰδίοις ὄμμασι τὴν κατάστασιν, ὅτι ὁ λαὸς δὲν εὑρίσκει ἄλευρον. Τὸ θεωρεῖτε μικρὸν πρᾶγμα νὰ μὴ εὑρίσκῃ ὁ σταφιδοπαραγωγὸς νὰ πωλήσῃ τὴν σταφίδα του, διὰ τὴν ὁποίαν εἰργάσθη ἐπὶ ἓν ἔτος; Ἠξεύρετε τί γίνεται; Σήμερον πωλεῖ ὁ σταφιδοπαραγωγὸς εἰς εὐτελεστάτην τιμὴν ἓν χιλιόλιτρον σταφίδος διὰ νὰ πληρώσῃ εἰς τὸν Βαρουξῆν τὸν φόρον, τὴν ἀκόλουθον ἡμέραν πωλεῖ ἑτέραν χιλιάδα διὰ νὰ ἀγοράσῃ ἕνα σάκκον ἀλεύρι καὶ δὲν εὑρίσκει, τὴν ἄλλην ἑτέραν χιλιάδα διὰ νὰ πληρώσῃ τὸν ὑποδηματοποιὸν, καὶ ἐπὶ τέλους μετὰ δύο ἢ τρεῖς μῆνας μένει ἄνευ ἄρτου! Τότε καταφεύγει εἰς τὸν τοκογλύφον, καὶ τοῦ λέγει: «πεθαίνω! σοῦ δίδω 50%», Ὁ τοκογλύφος τοῦ λέγει «δὲν ἔχω.» Λοιπὸν τί θὰ κάμουν οἱ ἄνθρωποι; δὲν θὰ εὑρεθῶσιν εἰς ἀπελπισίαν; Ἢ θὰ σκοτώσουν, ἢ θὰ κλέψουν, ἢ θὰ ἁρπάξουν. Ἠξεύρετε τί θὰ εἰπῇ λαὸς ἐν ἀπελπισίᾳ; Λοιπὸν δὲν εἶναι μικρὸν τὸ ζήτημα, εἶναι μέγιστον· καὶ ἐπικαλοῦμαι, Κύριοι, τὴν μαρτυρίαν τῶν συναδέλφων μου, ἂν τὰ λεγόμενά μου δὲν ἦναι ἀληθῆ, καὶ ἂν εὐημερῇ ἢ ἄν πένεται ὁ λαός.

§31ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὸ εἶναι γνωστόν.

§32ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν, θεραπεύσατε τὸ κακόν; Πρέπει νὰ σκεφθῆτε πολὺ διὰ τὴν κατάστασιν αὐτήν. Δι’ αὐτὸ ἤλθομεν ἐδῶ. Βλέπετε ὅτι ὁ δήμαρχος τῆς Λεμησσοῦ ζητεῖ τὸ ἔλεος τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς, καὶ ἡ Βουλὴ τὸ χορηγεῖ· οἱ συμπολῖταί μας δὲν ζητοῦσι τὴν ὑλικὴν, ἀλλὰ τὴν διανοητικὴν ὑμῶν συνδρομήν, τὸ μυαλό σας.

§33ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνῶ μετὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Τριφυλίας. Καὶ ὅσα εἶπε καὶ ὅσα πᾶς ἄλλος θέλει εἰπεῖ δὲν ἀρκοῦν νὰ ζωγραφίσουν τὴν μελανὴν κατάστασιν τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν. Ἡ κρίσις, Κύριοι, τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος παρωξύνθη ὑπὲρ τὸ δέον ἐφέτος, ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῆς σταφίδος δὲν εἶναι ζήτημα τῶν σταφιδοφόρων μόνον ἐπαρχιῶν, εἶναι ζήτημα ἐθνικὸν, εἶναι ζήτημα γενικοῦ ἐνδιαφέροντος, ἐνδιαφέρει τὸ σύνολον τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, ἐνδιαφέρει τὸν προϋπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν. Ἄνευ τῆς σταφίδος δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν πολιτικὴν ἐθνικὴν καὶ ἐθνικὸν ἰσοζύγιον. Εἶναι ζήτημα ὑψίστης σημασίας, ὑψηλοτέρας ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν παρέστησαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοί μου. Εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡμεῖς οἱ Βουλευταὶ τῆς Ἠλείας, κύριοι συνάδελφοι, καὶ ὅλοι οἱ ἄλλοι συνάδελφοι ἐκ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως, ὑπέδειξαν τὴν τοιαύτην κατάστασιν τῶν ἐπαρχιῶν, γνωρίζω δὲ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι προθυμοτάτη νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, θὰ παρακαλέσω δὲ καὶ τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ θελήσῃ νὰ τὸ ψηφίσῃ, διότι δὲν ἀρκεῖ μόνη ἡ Κυβέρνησις, πρέπει νὰ συμπράξῃ καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις.

§34ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ἂς ἔλθῃ τὸ νομοσχέδιον καὶ εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ τὸ ψηφίσωμεν. Ἀναγνωρίζομεν τὴν ἀνάγκην τοῦ νομοσχεδίου, ἀφοῦ τὸ θέλουν αἱ ἐπαρχίαι.

§35ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Οἱ λόγοι δὲν ἔχουν κἀμμίαν σημασίαν (διάλογοι).

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, κάμετε ἡσυχίαν. Νὰ λείψουν, παρακαλῶ, αἱ διακοπαὶ, διότι ἄλλως δὲν δύναται νὰ γείνῃ σοβαρὰ συζήτησις. Ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Κοκκέβη ὑποβληθεῖσα πρότασις νόμου θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα ἀριθ. 12).

§37Α. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πάντες Κύριοι, ἐνθυμούμεθα, ὅτι τὸ πλεῖστον μέρος τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ἀπεῤῥόφησεν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, καὶ πάντες γινώσκομεν, ὅτι, καίτοι ἡ Βουλὴ εἰργάσθη ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας καὶ ἐπὶ πολλὰς νύκτας, οὐχ ἧττον εἰς οὐδὲν ἀπέληξε δυστυχῶς ἀποτέλεσμα πρακτικόν. Ἀλλὰ καίτοι εἰς οὐδὲν κατέληξεν ἡ Βουλὴ ἀποτέλεσμα κατὰ τὸ παρελθὸν, ὁ λαὸς ἐν τούτοις τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν δὲν ἀπηλπίσθη. Τουναντίον εἶναι πεπεισμένος, ὅτι ἡ μακρὰ καὶ θορυβώδης ἐκείνη συζήτησις τοῦ παρελθόντος θὰ παρεῖχεν ἀρκοῦντα στοιχεῖα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως αὕτη, ἂν ὄντως ἐνδιεφέρετο ὑπὲρ τοῦ ἀναξιοπαθοῦντος λαοῦ τῆς Πελοποννήσου, λάβῃ σύντονον ὑπὲρ αὐτοῦ πρόνοιαν, καὶ συνεπῶς ἀνακουφισθῇ ὁ πενόμενος ἐκεῖνος πληθυσμός. Ἡμεῖς ἀφ’ ἑτέρου, οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ἐπιθυμοῦμεν νὰ μάθωμεν, ἂν ἡ Κυβέρνησις γινώσκῃ, ὅτι μία μεγάλη μερὶς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ἥτις πρωτηγωνίστησε πάντοτε εἰς τὰ δημόσια βάρη, ἐπιθυμοῦμεν νὰ μάθωμεν, ἂν ἡ Κυβέρνησις γνωρίζῃ, ὅτι ἡ μερὶς ἐκείνη πένεται, ὅτι ἡ μερὶς ἐκείνη κακοδαιμονεῖ, ὅτι ἡ μερὶς ἐκείνη ἔχει ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους τὰ βλέμματα αὐτῆς ἐστραμμένα πρὸς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, καὶ παρ’ αὐτῆς ἀπεκδέχεται τὴν ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν θεραπείαν ἐκ τῶν δεινῶν, ὑφ’ ὧν μαστίζεται. Τὸ ζήτημα τὸ σταφιδικὸν εἶναι ἐκ τῶν μᾶλλον ἐπειγόντων, ἐξ ὅσων ἀνεφύησαν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, καὶ διὰ τοῦτο, καὶ λόγῳ τοῦ ἐπείγοντος καὶ λόγῳ τῆς σοβαρότητος αὐτοῦ, ἡ Κυβέρνησις ὤφειλεν, εὐθὺς ἅμα τῇ ἐνάρξει τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, νὰ παράσχῃ τὰς ἀναγκαίας ἐξηγήσεις περὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, καὶ νὰ δηλώσῃ ἄνευ περιστροφῶν, ἂν σκέπτηται, ἢ οὔ, νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ παρακρατήσεως.

§38ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἂν καὶ συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τοὺς προλαλήσαντας ὡς πρὸς τὴν κατάστασιν τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ ὅμως νὰ παρατηρήσω, ὅτι κατὰ μέγα μέρος ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι σήμερον ἀναγνωρίζομεν τὴν ἀνάγκην περὶ λήψεως οἱουδήποτε μέτρου, ἡμεῖς εἴμεθα οἱ παραίτιοι τῆς ἀποτυχίας κατὰ τὸ παρελθὸν ἑνὸς μέτρου, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο ἴσως νὰ προλάβῃ τὴν κατάστασιν αὐτήν. Ἡ διαίρεσις τῶν διαφόρων γνωμῶν, αἱ διαμαρτυρήσεις ἀπὸ τοῦ μέρους ἐκείνου κατὰ τοῦ ἑνὸς καὶ κατὰ τοῦ ἄλλου, ἡ ἀλληλομαχία τῶν ἐπαρχιῶν, τὸ ἀσυμβίβαστον ὡς πρὸς τὰ συμφέροντα τὰ συγκρουόμενα πρὸς ἄλληλα, ἐπέφερον τὸ σημερινὸν ἀποτέλεσμα. Ἡ ἐπαρχία τῶν Πατρῶν ἔλαβε τὴν πρωτοβουλίαν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος καὶ ὑπέβαλε γνώμην καὶ παρεκάλει τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐνσκήψῃ καὶ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τῆς παρακρατήσεως...

§39ΣΑΚΚΗΣ. Ἐγένετο διπλῆ παραγωγή, κύριε Ρικάκη.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§41ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐζητήθη ἐκ μέρους τῶν ἀντιπροσώπων ἓν μέτρον. Ἐνθυμεῖσθε τὰς προτάσεις τὰς διαμειφθείσας μεταξὺ τῶν μερῶν.

§42ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἴσος θόρυβος ἐγένετο καὶ τότε, καὶ ἐθορυβεῖτε ἐπίσης καὶ σεῖς. Εἴχετε μίαν ἰδέαν παράλογον καὶ τότε.

§43ΡΙΚΑΚΗΣ. Παράλογοι εἶναι αἱ ἰδικαί σας ἰδέαι (Θόρυβος).

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπονται διακοπαί. Συμμορφωθῆτε μὲ τὸν Κανονισμόν· ἀφήσατε τὰς διακοπάς. Δὲν ἠμπορεῖ οὕτω νὰ γείνῃ συζήτησις.

§45ΡΙΚΑΚΗΣ. Κατώρθωσαν λοιπὸν διὰ τῆς ἀλληλομαχίας νὰ ἀποτύχῃ τὸ ζήτημα, νὰ μὴ ληφθῇ κανὲν μέτρον. Ἰδοὺ τὸ ἀποτέλεσμα σήμερον. Οὐδεὶς σήμερον ἀμφισβητεῖ τὴν δυσπραγίαν τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον ἀντὶ 60,000,000 χρυσοῦ δὲν εἰσάγει εἰς τὸν τόπον οὔτε 25,000,000. Οἱ πάντες ζητοῦσι σήμερον θεραπείαν, ἀλλὰ πρέπει νὰ συμφωνήσωμεν, διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἡ θεραπεία αὕτη. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ᾖναι ἐκ προκαταβολῆς καὶ ἐκ προοιμίων γνωστὸν τὸ θεραπευτικὸν μέσον, ἀλλὰ πρέπει σήμερον νὰ παραδεχθῶμεν τὴν γνώμην τῶν περισσοτέρων, ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐμελέτησαν τὸ ζήτημα, ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀμέσως ἐνδιαφέρονται, ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐπὶ ὁλόκληρον ἔτος ἐσπούδασαν τὰ διάφορα ζητήματα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐπροτάθησαν· καὶ αὐτοὶ ἀκόμη οἱ ἐμπορευόμενοι τὸν σταφιδόκαρπον ἐν Ἀγγλίᾳ, αὐτοὶ ὅλοι συμφωνοῦσιν, ὅτι τὸ μόνον μέσον εἶναι τὸ τῆς παρακρατήσεως. Ἂς τὸ δοκιμάσωμεν τέλος πάντων· ἂς ἀφήσωμεν τὰς ἀλληλομαχίας καὶ ἀντὶ νὰ ὑποβάλλωμεν διάφορα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θὰ φέρωσι τὴν ἀποτυχίαν, ἂς φέρῃ ἡ Κυβέρνησις κατάλληλον νομοσχέδιον πρὸς τὴν περίστασιν· ἔχει δὲ ἡ Κυβέρνησις καθῆκον νὰ τὸ εἰσάξῃ, ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ἐλευθερίαν νὰ μελετήσῃ, νὰ προτιμήσῃ, νὰ ἐκλέξῃ οἱανδήποτε γνώμην θέλει, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβάλῃ. Δὲν εἶναι ὑπόθεσις, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἀφήσῃ, ὅπως κατὰ τὸ παρελθόν· πρέπει νὰ ἔχῃ ἡ ἰδία πεποίθησιν, καὶ τὴν πεποίθησίν της νὰ τὴν ὑποστηρίξῃ, μὲ τὴν ἰδέαν ὅτι πρόκειται νὰ ὑπηρετήσῃ τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους. Αὐτὸ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ βεβαίως θέλει συμφωνήσει.

§46ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἂν πρόκηται ἐδῶ λέξεις νὰ ἀραδειάζωμεν, χωρὶς κἀμμίαν ἔννοιαν, τότε διαφέρει τὸ πρᾶγμα. Πέρυσιν, ὅτε ἐσχηματίσθη μία ἐπιτροπὴ περὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ἐξηνέγκομεν ὅλοι τὰς γνώμας μας. Ἐπὶ τέλους ὁ κ. Φωτήλας ἔφερε τὸν κ. Βουρλούμην ἐκ Πατρῶν καὶ μᾶς ἔδωκε τὰς γνώμας του, καὶ ἀφοῦ ἐμελετήσαμεν ἐπὶ πολύ, εἴπομεν εἰς τὸν κ. Φωτήλαν, ὅτι τὸ πόρισμα τῆς συζητήσεως αὐτῆς ποῖον ἦτο; νὰ ὑποβάλωμεν νομοσχέδιον. «Ὄχι, μᾶς λέγει· πρέπει νὰ ἀφήσωμεν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰς τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως». Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις μέχρι τέλους δὲν ἔφερε κἀμμίαν ἐργασίαν νὰ μᾶς παρουσιάσῃ, καὶ αὐτὸ ἦτο τέχνασμα, διότι δὲν ἠδυνήθη νὰ σχηματίσῃ γνώμην (Θόρυβος δεξιόθεν).

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι... Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ συζήτησις κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον!

§48ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ὁρίστε! ὅποιος θέλει, ἐδῶ εἰς τὸ βῆμα νὰ ἔρχεται νὰ τὰ λέγῃ, καὶ νὰ μὴ θορυβῆτε· ὅταν θορυβῇ καθένας, σημαίνει ὅτι δὲν ἠξεύρει τί λέγει. Λοιπὸν τί μᾶς ἔφερεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ παρελθόν; Τίποτε! Πομφόλυγας, τὰς ὁποίας φυσᾷ καὶ παίρνει ὁ ἄνεμος! Λοιπὸν δι’ αὐτὸ ἐγὼ ἔλαβον τὴν ἀφορμὴν σήμερον νὰ καταθέσω νομοσχέδιον καὶ νὰ εἴπω πέντε λέξεις εἰς ἕνα χαρτί. Ὑμεῖς φέρετε τελειότερον ἔργον. Σᾶς λέγει ἐπὶ ἓν ἔτος ὁ κόσμος ἐκεῖνος, ὅτι πεινᾷ, σᾶς λέγει, ὅτι «δὲν ἐκάμετε νομοσχέδιον νὰ παρακρατήσητε τὸν καρπὸν, καὶ δι’ αὐτὸ ἐπῆλθεν ἡ δυστυχία μας καὶ δι’ αὐτὸ ἡ πεῖνα ἡ μεγάλη». Καὶ νὰ ἠξεύρετε ὅτι, ἂν αὔριον γείνουν ἐκλογαὶ, εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα θὰ στραφῇ ὁ λαός· δὲν θὰ τολμήσητε νὰ εἴπητε λέξιν. Καὶ ὑπενθυμίζω εἰς τοὺς κυρίους ἐκ τοῦ νομοῦ Μεσσηνίας, εἰς τοὺς ἐκ τοῦ νομοῦ Ἠλείας, εἰς τοὺς ἐκ τοῦ νομοῦ Ἀχαΐας, ὅτι θὰ συλλογισθοῦν πολὺ τὴν περίστασιν αὐτὴν, διότι δὲν ἐπροτίμησαν νὰ μελετήσουν τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀλλ’ ἀπησχολήθησαν εἰς ἄλλας ἐργασίας, εἰς τὰς ἐπιστημονικάς των ἐργασίας, καὶ ἔρχονται ἐδῶ ὁ εἷς νὰ λέγῃ τοῦτο καὶ ὁ ἄλλος ἐκεῖνο. Ἔργα, ὄχι λόγια! Τὰ ἔργα ἔχουν σημασίαν. Λοιπὸν τὰ ἔργα σας, κύριε Παυλόπουλε, κύριε Ρικάκη.

§49ΧΟΪΔΑΣ. Ἡ κατάστασις, κύριε Πρόεδρε, τῶν μερῶν ἐκείνων εἶναι τοιαύτη, ὁποία ἐξιστορήθη ἀπὸ τοὺς προλαλήσαντας, θὰ ἦτο δὲ μάταιον, ἂν καὶ ἐγὼ ἀνελάμβανον νὰ παραστήσω τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν περιέστη ὁ τόπος ἐκ τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ σταφιδοκάρπου, ἀλλὰ νομίζω ὅτι, ἂν ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις οὕτω, θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἴδιον ἀποτέλεσμα τῆς παρελθούσης συνόδου. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ δηλώσῃ: σκοπεῖ νὰ λάβῃ κἀνὲν μέτρον, ναὶ ἢ ὄχι;

§50ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐδήλωσε.

§51ΧΟΪΔΑΣ. Ποῦ; Εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἔχει σκοπὸν νὰ λάβῃ μέτρον τι;

§52ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ φρονῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ ἐξέγερσις αὕτη τῶν ἐπαρχιῶν, τὰ συλλαλητήρια καὶ τὰ τηλεγραφήματα, τὰ ὁποῖα ἀπευθύνονται πρὸς τὴν Βουλὴν, ἔχουν ἀφορμὴν τὴν ἐπὶ τῇ εἰσηγήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ ὁμιλίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὁ λαὸς ἐπίστευεν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μετὰ πάροδον τόσου χρόνου ἤθελε μελετήσει καὶ ἤθελεν ἐνσκήψει, ὡς εἶπεν ὁ κ. Κοκκέβης, εἰς τὸ ζήτημα καὶ ἤθελεν εὕρῃ πλέον ἕν κατάλληλον μέτρον πρὸς σωτηρίαν τῶν πασχουσῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, ἐδήλωσε προχθὲς, ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη τῆς παραγωγῆς μας, δηλαδὴ ἡ σταφιδικὴ κρίσις, εἶναι μία κατάστασις φυσικὴ, κατὰ τῆς ὁποίας οὐδὲν μέτρον δύναται νὰ ληφθῇ, οὔτε κυβερνητικὸν οὔτε νομοθετικόν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ συζήτησις, ἡ γινομένη ἤδη, περὶ τοῦ μέτρου τῆς παρακρατήσεως εἶναι ἐντελῶς ἄκαιρος, καὶ ὅτι τὸ ζήτημα τὸ σταφιδικὸν πρέπει νὰ χρησιμεύσῃ ὡς θέμα κρίσεως τῆς πολιτείας τῆς Κυβερνήσεως, διότι τῷ ὄντι φαίνεται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἀστόργως φερομένη πρὸς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, οὐδεμίαν πρόνοιαν ἔλαβε πρὸς ἀποσόβησιν τῆς σταφιδικῆς κρίσεως, οὔτε ἐσκέφθη ποσῶς περὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ὅλα δὲ τὰ ἄλλα νομίζω ὅτι εἶναι περιττά.

§53ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Ἄν, κύριοι Βουλευταὶ, θέλωμεν ἀληθῶς νὰ λάβωμεν πρόνοιαν ὑπὲρ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ἂν θέλωμεν νὰ λάβωμεν μέτρον τι, ὅπως ἀποσοβηθῇ ἡ σταφιδικὴ κρίσις, ἡ ἐπαπειλοῦσα καταστροφὴν τελείαν εἰς πλείστας ἐπαρχίας, ἀνυπολογίστους δὲ ζημίας εἰς ὁλόκληρον τὸ ἔθνος, πρέπει νὰ παύσωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον συζητοῦντες ἐπὶ τοῦ θέματος, τιθέμενοι αὐτὸ ὡς ζήτημα πολιτικῆς κρίσεως.

§54ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι· δὲν εἶναι πολιτικὸν ζήτημα.

§55ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Αὐτὸ εἶπεν ὁ προλαλήσας.

§56ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Δὲν ἔχει πολιτικὴν χροιὰν τὸ ζήτημα.

§57ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς αὐτὸ εἶπεν ὁμιλήσας. Κατηγορεῖ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ συνεπῶς ἡμῶν τῶν ἀκολουθούντων αὐτήν, ὅτι εἰς λόγια μόνον περιωρίσθημεν καὶ οὐδὲν μέτρον ἐπροσπαθήσαμεν νὰ λάβωμεν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος.

§58ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀρνεῖται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι τοιαῦτα εἶπε κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ; (Θόρυβος).

§59ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυπαρισσίας φαίνεται ὅτι τόσην μέριμναν ἔχει περὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, ὥστε καθ’ ἣν ἐποχὴν συνεζήτει ἡ Βουλὴ τοῦτο, αὐτὸς ἔλειπεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν του, καὶ δὲν γνωρίζει ὅτι δύο νομοσχέδια ἡ Κυβέρνησις εἰσήγαγεν.

§60ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Εἶπον ὅτι ἦσαν πομφόλυγες.

§61ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Ἄν ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, δὲν εὐθύνεται ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦτο, εὐθυνόμεθα ἡμεῖς οἱ Βουλευταὶ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, διότι ἡμεῖς διεφωνήσαμεν, καὶ ὄχι μόνον πολλοὶ ἀπέκρουσαν τὴν παρακράτησιν, ἀλλὰ καὶ οἱ παραδεχθέντες αὐτὴν διεφώνουν εἰς τὰ καθέκαστα, ἕκαστος ἡμῶν καὶ ἰδίαν γνώμην προβάλλων. Γνῶμαι ἄπειροι ὑπεβάλλοντο καὶ ὑπὸ Βουλευτῶν καὶ ὑπὸ τοῦ λαοῦ τότε, καὶ τῇ ἀληθείᾳ ἡ συζήτησις ἐκείνη εἶχε καταντήσει ἀληθῶς συζήτησις βυζαντινή, διότι οὐδὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα ἠδύνατο νὰ παραχθῇ ἐκ συζητήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἦσαν αἱ γνῶμαι καθωρισμέναι καὶ ἄρτιοι. Ἐλπίζω ὅτι σήμερον τὸ κακὸν αὐτὸ ἐξέλιπεν ἐντελῶς· πιστεύω ὅτι τὸ διαῤῥεῦσαν χρονικὸν διάστημα ἐδίδαξε καὶ τοὺς ἀντιφρονοῦντας καὶ τοὺς ἀντιστρατευομένους κατὰ τῆς παρακρατήσεως, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν ἀνακούφισιν ἐκ τῆς σταφιδικῆς κρίσεως, ἂν ὄχι ἐντελῆ λύσιν αὐτῆς, ἄνευ τῆς παραδοχῆς τῆς παρακρατήσεως. Ἐπείσθησαν, νομίζω, ὅλοι περὶ τούτου.

§62ΠΑΠΑΧΕΛΑΣ. Τοὐναντίον· δὲν ἐπείσθημεν.

§63ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. «Νομίζω», εἶπον. Ἄν τῷ ὄντι δὲν ἐπείσθημεν, ἂν τῷ ὄντι ὑπάρχῃ ἡ διαφωνία ἡ περυσινή, δὲν πρέπει πάλιν νὰ αἰτιώμεθα τὴν Κυβέρνησιν, ἀφοῦ ἡμεῖς δὲν συμφωνοῦμεν εἰς ὡρισμένον τι μέτρον. Ἐνόμισα, λαλῶν οὕτω, ὅτι τὰ παθήματα τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν μᾶς ἔπεισαν πάντας ν’ ἀποφασίσωμεν τὴν παρακράτησιν δι’ ἓν ἔτος. Ἄν ὅμως τὸ μέτρον τοῦτο δὲν θέλητε νὰ τὸ λάβωμεν, ἂν τὰ προταθέντα καὶ προταθησόμενα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νομοσχέδια δὲν θέλητε νὰ τὰ ψηφίσωμεν, κατὰ τοῦτο δὲν πταίει ἡ Κυβέρνησις· διότι τὸ ζήτημα τὸ ἀφορῶν ἡμᾶς αὐτούς, τὸ ζήτημα τὸ ἀφορῶν τὴν ἀφαίρεσιν τῆς περιουσίας μας οὐδεμία Κυβέρνησις δύναται νὰ τὸ ἐπιβάλῃ εἰς τοὺς ἀμέσως ἐνδιαφερομένους, ἂν οὗτοι κατὰ πλειονοψηφίαν τὸ ἀποκρούωσι. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἀνάγεται εἰς ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταί, καὶ ἰδίως ἀνάγεται εἰς ἡμᾶς τοὺς καταγομένους ἐκ σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν. Ἄν ἡμεῖς πεισθῶμεν — καὶ ὀφείλομεν νὰ πεισθῶμεν — ὅτι ἡ σταφὶς πρέπει νὰ σωθῇ, ἂν πειθώμεθα ὅτι ἡ παρακράτησις θὰ φέρῃ ἀποτελέσματα ἄριστα, κατ’ οὐδὲν ζημιοῦσα, κατ’ οὐδὲν βλάπτουσα τοὺς ἔχοντας τὸ εὐτύχημα νὰ κατάγωνται ἐκ προνομιακῶν ἐπαρχιῶν, — διότι καὶ εἰς ἐκείνους τὸ ὑπόλοιπον τοῦ σταφιδοκάρπου θὰ ἀποδώσῃ ποσὸν πολὺ μεῖζον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον θ’ ἀπελάμβανον, ἄν δὲν ἐγίνετο ἡ παρακράτησις, καὶ συνεπῶς δὲν θὰ ἐζημιοῦντο καὶ αὐτοί, — χάριν ἡμῶν ἐπὶ τέλους, χάριν 4–5 ἐπαρχιῶν πασχουσῶν, κινδυνευουσῶν νὰ καταστραφῶσιν ἐντελῶς, ὀφείλουσι νὰ ὑποστῶσιν αὐτὴν τὴν θυσίαν ἐπὶ ἓν ἔτος, διὰ νὰ ἱκανοποιήσωσι τοὺς ἀδελφούς των, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν, ὅτι δι’ αὐτοῦ θὰ σωθῶσιν. Ἂν πιστεύητε ὅτι δὲν εἶναι ἄξιος ὁ μεγαλείτερος πληθυσμὸς τῆς Πελοποννήσου, ἂν δὲν πιστεύητε ὅτι εἶναι ἄξιαι αἱ κατ’ ἐξοχὴν σταφιδοφόροι ἐπαρχίαι μιᾶς ἐκ μέρους σας παραχωρήσεως, ἀντιστρατευθῆτε καὶ τώρα, καὶ ἂς μὴ γείνῃ τίποτε. Βεβαιωθῆτε ὅμως, ὅτι αἱ ἐπαρχίαι ἐκεῖναι θὰ καταστραφῶσιν ἐντελῶς.

§64ΧΟΪΔΑΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι. Ἀλλὰ πῶς θὰ φθάσωμεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα;

§65ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Βεβαίως, ἔχω πεποίθησιν, εἶπον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις μετὰ τὴν ἔλευσιν τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Πατρῶν, μετὰ τῆς ὁποίας θὰ συζητήσῃ τὸ κατάλληλον μέτρον...

§66ΧΟΪΔΑΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Πατρῶν θὰ εἴπῃ τὸ μέτρον;

§67ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Θὰ ὑποδείξῃ αὐτὴ τὸν τρόπον, καὶ θὰ ἐργασθῇ ἡ Κυβέρνησις.

§68ΣΑΚΚΗΣ. Ἂν δὲν εἴχομεν, Κύριοι, ὑπ’ ὄψιν τὴν φυσικὴν παρακράτησιν, ἡ ὁποία διὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐγένετο διὰ τῆς μικρᾶς παραγωγῆς, ἠδυνάμεθα κάλλιστα νὰ ἤμεθα ἀνεπιφυλάκτως ὑπὲρ τῆς ἰδέας αὐτῆς. Ἀλλ’ εἶναι ἀποδεδειγμένον, ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἡ παρακράτησις ἦτο διπλασία ἢ ὅση ὑπελογίζετο νὰ γείνῃ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, διότι ἡ παραγωγὴ σταφίδος κατὰ τὸ 1894 δὲν θὰ ὑπερβῇ τὸ ποσὸν τῶν 280,000,000. Ὅσον θέλουν ἂς διαμαρτύρωνται καὶ ἂς φωνάζουν οἱ ἐμπορευόμενοι τὸ εἶδος τοῦτο, λέγοντες ὅτι ἡ παραγωγὴ τοῦ 1894 ὑπερέβη τὰ 320 ἑκατομμύρια...

§69ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἀπατᾶσθε.

§70ΣΑΚΚΗΣ. Ἐπιμένω λέγων, ὅτι ὅσον θέλουν ἂς διαμαρτύρωνται· ἡ παραγωγὴ οὐδέποτε ὑπερέβη τὸ ποσὸν τῶν 280,000,000 κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος.

§71ΦΩΤΗΛΑΣ. Ποῖον παρελθόν;

§72ΣΑΚΚΗΣ. Ἐννοῶ τὴν τρέχουσαν παραγωγὴν τοῦ 1894.

§73ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ἀπατᾶσθε μεγάλως (διαμαρτυρίαι ἀριστερόθεν).

§74ΣΑΚΚΗΣ. Πλὴν τῆς μικροτέρας περυσινῆς παραγωγῆς καὶ αὐτὴ ἡ παρακαταθήκη πράγματος ἐκ τῆς παλαιᾶς ἐσοδείας τῆς σταφίδος ἔν τε ταῖς ξέναις ἀγοραῖς καὶ τῷ ἐσωτερικῷ ὑπῆρξε μικροτέρα κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς παρούσης ἐσοδείας ἢ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν τοῦ 1893, καὶ ὅμως ἔχομεν τὰς αὐτὰς τιμὰς τοῦ 1893. Τί δὲ συμπεραίνεται ἐκ τούτου; ὅτι ἡ κατάστασις τῆς σταφίδος εἶναι φυσικὴ ἀπόῤῥοια τῆς οἰκονομικῆς ἐν γένει καχεξίας τοῦ ἐμπορίου γεωργικῶν τινων προϊόντων, διότι εἶναι γνωστὸν, ὅτι παντοῦ σχεδὸν ὑπάρχει σήμερον ἀγροτικὴ κρίσις, εἴτε ἕνεκα τῆς πληθώρας τῆς παραγωγῆς, εἴτε ἕνεκα γενικωτέρας οἰκονομικῆς κρίσεως, εἴτε καὶ ἕνεκα ἄλλων λόγων, οὓς δὲν γνωρίζομεν. Τίς ἐξ ὑμῶν ἀγνοεῖ, ὅτι ὑπάρχει κρίσις ἀγροτικὴ ἐν Γαλλίᾳ ἕνεκα τῆς μεγάλης παραγωγῆς οἴνων κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος 1893, ἐν Ἀμερικῇ, ἐν Ῥουμανίᾳ, ἐν Ῥωσσίᾳ, τῶν σίτων ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ, αὐτῶν τῶν ξηρῶν σταφίδων; Διατὶ καὶ ἐκεῖνοι δὲν ἐσκέφθησαν τοιαῦτα νὰ προτείνωσι μέτρα, ὅπως ἀνυψώσωσι τὰς τιμὰς τῶν προϊόντων των τούτων καὶ προστατεύσωσιν οὕτω τὴν παραγωγὴν τῶν χωρῶν των;

§75ΧΟΪΔΑΣ. Δὲν ἐλήφθη μέτρον ἐν Γαλλίᾳ;

§76ΣΑΚΚΗΣ. Ναὶ, κύριε συνάδελφε, ἐλήφθη μέτρον, ἀπαντῶν λέγω, ἀλλ’ ἄνευ πρακτικοῦ ἀποτελέσματος· καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ὁ ἐπὶ τῆς σταφίδος βαρύτατος εἰσαγωγικὸς δασμὸς ἠλάττωσε σπουδαίως τὴν εἰσαγωγὴν σταφίδων ἐν Γαλλίᾳ, καὶ ἰδίως ὁ νόμος Griffe, ἐνδέχεται μάλιστα καὶ νὰ ἀποκλείσῃ ἐντελῶς ταύτην ἐκ τῶν ἀγορῶν αὐτῆς, ἀλλὰ τοῦτο οὐδόλως θέλει βελτιώσει τὴν κρίσιν τῶν οἴνων, ἣν διέρχονται σήμερον αἱ οἰνοφόροι τῆς Γαλλίας ἐπαρχίαι. Εἶναι εἰς πάντας νομίζω γνωστόν, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ παρήγοντο πρὸ τῆς ἐκ φυλλοξήρας καταστροφῆς τῶν ἀμπέλων αὐτῆς περὶ τὰ 60 ἑκατομμύρια ἑκατολίτρων οἴνων, ἐξ ὧν μέγα μέρος καὶ ἐκ τῶν ἐκλεκτοτέρων ἐξ αὐτῶν ἐξάγεται εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, μόνη δὲ ἡ Γαλλικὴ Ἐπικράτεια καταναλίσκει περὶ τὰ 80 ἑκατομμύρια ἑκατολίτρων· πόθεν δὲ συνεπλήρου καὶ συμπληροῖ ἀκόμη τὸ ποσὸν τοῦτο; γνωρίζομεν ὅτι τὸ συμπληροῖ ἐξ οἴνων ἄλλων χωρῶν, ἰδίως ἰταλικῶν, ἱσπανικῶν, καὶ ἑλληνικῶν, ἐξ οἴνων τεχνητῶν καὶ ἐκ ξηρῶν σταφίδων τῆς Ἀνατολῆς καὶ Κορινθιακῶν, ἀλλὰ ὁ ἐκ σταφίδων ξηρῶν παραγόμενος οἶνος ἐν Γαλλίᾳ οὐδέποτε ὑπερέβη τὸ ποσὸν τῶν 3 ἑκατομμυρίων ἑκατολίτρων· τί εἶναι λοιπὸν τὸ ποσὸν τοῦτο ἀπέναντι τῆς γενικῆς τῆς Γαλλίας παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως ἢ σταγὼν ἐν τῷ ὠκεανῷ; Ὁ δὲ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Μασσαλίας κ. Roux διὰ σπουδαιοτάτης ἀγορεύσεώς του κατὰ τὴν συζήτησιν ἐν τῇ Γαλλικῇ Βουλῇ περὶ τοῦ δασμοῦ τοῦ εἰσαγωγικοῦ ἐπὶ τῶν ξηρῶν σταφίδων κατέδειξε τὸ ἀνωφελὲς καὶ ἄσκοπον τοῦ μέτρου. Ἰδού, κύριε συνάδελφε, τὸ μέτρον, ὅπερ οἱ ἐν Γαλλίᾳ προστατευτικοὶ ἐπεδίωξαν· καὶ ἐπέτυχον μὲν, ἀλλὰ τοῦτο οὐδὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα οὔτε εἶχεν, οὔτε θὰ ἔχῃ. Τοιαῦτα λοιπὸν μέτρα ἐπιδιώκουν καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες ζητοῦσι τὴν λεγομένην παρακράτησιν.

§77ΧΟΪΔΑΣ. Εἶναι ἰδέα σας.

§78ΣΑΚΚΗΣ. Τὴν κατάστασιν τῆς ἐκπτώσεως τῆς σταφίδος, ἐκτὸς τῆς οἰκονομικῆς τοῦ τόπου κρίσεως, ἐπέφερε καὶ ἡ κακὴ πίστις τοῦ ἐμπορίου, ὅπως ἐνεργεῖται ἐν Ἑλλάδι. Ἂν ἐγνωρίζετε, Κύριοι, πῶς ἐμπορεύονται τὸ εἶδος τῆς σταφίδος ἐν τῇ ἡμετέρᾳ χώρᾳ, ἠθέλετε φρικιάσει, ἠθέλετε ἐξεγερθῆ ὅλοι ἐναντίον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι, κατ’ ἐμὴν γνώμην, καὶ οἱ κυρίως αἴτιοι τῆς ἐκπτώσεως τῆς σταφίδος. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ συνομιλήσω ποτὲ μετ’ ἐμπόρου ἀξιοτίμου ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ ὁ κύριος οὗτος μετὰ πολλῆς πικρίας ἅμα καὶ λύπης, διότι ἐτύγχανε καὶ Ἕλλην τὴν καταγωγήν, ὁ κύριος οὗτος μοὶ ἀνεκοίνωσεν, ὅτι ἐν Λονδίνῳ, ὅπου προτιμᾶται ἡ Κορινθιακὴ σταφίς, ἀνεκάλυψαν ἐντὸς τῶν κιβωτίων σκωρίας. Ἐν Ἀμερικῇ ἐῤῥίφθησαν ποσότητες εἰς τὸν ποταμὸν, διότι περιεῖχον ἄμμον. Ἰδίοις ὀφθαλμοῖς εἶδον νὰ ῥίπτωσι χιλιάδας ὀκάδας θαλασσίου ὕδατος ἐν σταφιδαποθήκαις ἐν καιρῷ νυκτός. Ὑπὸ τοιαύτην λοιπὸν κατάστασιν περιμένετε βελτίωσιν τῶν τιμῶν; Ἀναμένετε τὰ πάντα παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ δὲν εἶμαι φίλος αὐτῆς, ἀλλ’ ἀναγνωρίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ λάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν· ἡ βελτίωσις τῆς σημερινῆς καταστάσεως ἀνήκει εἰς τὸν χρόνον καὶ εἰς τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν. Ἡ Κυβέρνησις δύναται ὡσαύτως νὰ ἐργασθῇ σὺν τῷ χρόνῳ, παρέχουσα τὴν συνδρομὴν αὐτῆς, ἵνα δι’ ἐμπορικῶν συνθηκῶν καὶ ἄλλως κατορθώσῃ νὰ ἀναλάβῃ τὸ προϊόν τὴν προτέραν θέσιν του, μεριμνῶσα νὰ ἐξασφαλίσῃ διὰ τῶν μέσων τούτων τὴν εἰς τὰς γνωστὰς ἀγορὰς κατανάλωσιν τῆς σταφίδος· ἀλλὰ σήμερον, ὅσον θέλετε φωνάξατε, ὅσον θέλετε ὑψώσατε τὴν φωνήν σας, εἰς οὐδὲν ἀποτέλεσμα εὐάρεστον θὰ καταλήξητε. Τὰ πάντα θὰ παρέλθωσι καὶ θὰ βελτιωθῶσιν ὅταν ἐπιστῇ ὁ κατάλληλος χρόνος. Ἐγὼ, Κύριοι, θὰ ὑποβάλω μίαν γνώμην, ἡ ὁποία ἴσως δὲν θέλει ἐπαναφέρει τὸ πρώην καθεστὼς τῆς σταφίδος ἀμέσως, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δύναται οὐσιωδῶς νὰ βελτιώσῃ τὴν θέσιν αὐτῆς. Τοῦτο δὲ, νομίζω, δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἐγγείου φόρου τῆς σταφίδος, προσωρινῶς τοὐλάχιστον, διὰ τῆς συστάσεως ταμείου ἀμύνης, καὶ διὰ τῆς ἐπιβολῆς μιᾶς δραχμῆς κατὰ χιλιάδα πρὸς προικοδότησιν τοῦ ταμείου τούτου, σκοπὸν ἔχοντος τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ προϊόντος διὰ τῆς βελτιώσεως τῆς ποιότητος αὐτοῦ, τῆς ἱδρύσεως σταφιδικῆς Τραπέζης καὶ τῆς ἐξευρέσεως νέων ἀγορῶν. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν ἐν μέρει καὶ τὴν φορολογίαν εἰς εἶδος, καὶ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσπράττηται, δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸ καταναλώσῃ, εἴτε ἐνισχύουσα ἑταιρίαν πρὸς παρασκευὴν οἴνου ἢ οἰνοπνευμάτων εἴτε ἀποστέλλουσα αὐτὸ εἰς τοὺς τόπους τῆς καταναλώσεως, ἢ καὶ τέλος καταστρέφουσα αὐτὸ τοῦτο μάλιστα ἀντικαθιστᾷ καὶ τὴν παρακράτησιν. Πλανῶνται δὲ οἱ νομίζοντες ὅτι θέλει ζημιωθῇ τὸ δημόσιον ταμεῖον διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἐξαγωγικοῦ δασμοῦ· ἐὰν ἐπιτευχθῇ ἡ βελτίωσις τῆς θέσεως τῆς σταφίδος, τὸ Δημόσιον θὰ ὠφεληθῇ πλείονα διὰ τῆς γενικῆς κινήσεως τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς εὐκολωτέρας πληρωμῆς τῶν ἀμέσων φόρων. Ἀπεδείχθη πασιφανῶς, ὅτι ἐκ τῆς σταφίδος ἐξαρτᾶται καὶ ἡ ἰδιωτικὴ καὶ ἡ δημοσία οἰκονομικὴ δυσπραγία. Δέον λοιπὸν νὰ μὴ σπεύδωμεν, ζητοῦντες ἄμεσον καὶ παράλογον διόρθωσιν τῶν ἐκ τῆς σταφίδος δυσχερειῶν, ἀλλὰ νὰ βαδίσωμεν μετὰ περισκέψεως καὶ εἰλικρινείας πρὸς ὅ,τι λογικὸν καὶ ὀρθόν, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ ἐπαναφέρωμεν τὴν προτέραν θέσιν τῆς σταφίδος καὶ τὴν οἰκονομικὴν εὐεξίαν εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας καὶ εἰς τὸ Κράτος ὁλόκληρον.

§79ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§80ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐὰν ἡ σταφὶς ἐνδιέφερε μόνας τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, ἴσως εἶχε δίκαιον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος νὰ λάβω ἐγὼ τὴν πρωτοβουλίαν, ἵνα διατυπώσω τὰ μέσα τῆς θεραπείας· ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῆς σταφίδος ἐγὼ τὸ θεωρῶ ἐθνικόν· αὐτὸ κανονίζει τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας, σχετίζεται μὲ τὸν προϋπολογισμόν, οἱ ἐπιτετραμμένοι δὲ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι ἁρμόδιοι νὰ μελετήσωσιν αὐτὸ καὶ νὰ εὕρωσι τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων δύνανται νὰ κανονίσωσι τὰ τῆς σταφίδος. Δὲν πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν σήμερον ἐὰν οἱ παραγωγοὶ τῆς σταφίδος ὑποφέρωσιν ἢ ὄχι, ἐὰν ἱκανοποιῶνται ἢ στερῶνται καὶ τῶν ἐξόδων τῆς καλλιεργείας· πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν κατὰ τὴν σήμερον κρίσιμον οἰκονομικὴν κατάστασιν τὸ πρῶτον καὶ κυριώτατον αὐτὸ προϊόν ὑπηρετῇ τὰς ἐθνικὰς ἀνάγκας. Καὶ ἀφοῦ πειθώμεθα καὶ βλέπωμεν ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι δὲν ἐκπληροῖ τὸν σκοπὸν αὐτὸν, νὰ ἐξετάσωμεν τὰ αἴτια, ἐκ τῶν ὁποίων προέρχεται ἡ κατάστασις αὕτη, καὶ ἀναλόγως τῶν αἰτίων νὰ ζητήσωμεν τὰ μέσα τῆς θεραπείας. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἡ μόνη ἁρμοδία νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τὰς διαφόρους γνώμας, αἱ ὁποῖαι ἐκ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν καὶ ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου ἀνεπτύχθησαν, καὶ νὰ σχηματίσῃ γνώμην περὶ τοῦ τρόπου, δι’ οὗ δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ θεραπεία. Ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ὡμίλησε πολλὰ κατὰ τῆς παρακρατήσεως, ὡς καὶ κατὰ τὸ παρελθόν· εἶπεν ὅτι βαρύνομεν τὴν σταφίδα, ἀντὶ νὰ τὴν ἐλαφρύνωμεν· διατί; διότι παρακρατοῦμεν ἀπὸ τὸν ἰδιοκτήτην ἐν 10 ἢ 20 τοῖς 100. Πρῶτον τὸ παρακρατούμενον δὲν εἶναι ὅλως διόλου χαμένον, ἀλλὰ καταναλίσκεται εἰς τιμὴν μικροτέραν πρὸς ἄλλας ἀνάγκας, ἑπομένως τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας τοὐλάχιστον καλύπτονται, ἐνῷ δὲ καλύπτονται τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας, συντρέχει εἰς τὴν ὕψωσιν τοῦ πολλοῦ σταφιδοκάρπου. Ἐὰν εἴχομεν, Κύριοι, κατανάλωσιν ἀπεριόριστον, ὡς συμβαίνει εἰς ἄλλα προϊόντα, ἐὰν ἠδυνάμεθα, ὅσον πολλὴν σταφίδα καὶ ἂν παρήγομεν, νὰ τὴν καταναλώσωμεν, τότε ἐννοῶ, ὅτι ἡ θεωρία τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ὑπόστασιν, καθότι, καταναλίσκοντες πολὺ ποσὸν, κερδίζομεν ἐξ αὐτοῦ ὀλιγώτερα κατά τι, ἐξαντλουμένης ὁλοκλήρου τῆς παραγωγῆς, ἀλλ’ ἡ κατανάλωσις εἶναι περιωρισμένη, καὶ ὅταν ἔχωμεν μεγαλειτέραν παραγωγὴν, τότε πλέον ἐξευτελίζομεν τὸ προϊόν, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ τηρηθῇ κλῖμαξ ὡς πρὸς τὴν τιμὴν, καὶ ἀπέναντι τοιούτου ἀποτελέσματος δὲν δύνασθε νὰ ἐφαρμόσητε τοὺς κανόνας, τοὺς ὁποίους ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον. Ἐθεωρήθη ὡς σωτήριον μέσον ἡ ἐλάττωσις τοῦ ποσοῦ, καὶ ἐπειδὴ ὑποστηρίζεται ἀπὸ τοὺς περισσοτέρους καὶ ἰδίως παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς θέσιν νὰ μελετήσωσι τὸ ζήτημα, ἡμεῖς ὀφείλομεν ταύτην τὴν γνώμην νὰ τὴν παραδεχθῶμεν, καθόσον πρῶτον δὲν δεσμευόμεθα διὰ παντὸς, καὶ δεύτερον ἱκανοποιοῦμεν μίαν γενικὴν ἀπαίτησιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται ἀμέσως. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὅλαι αὐταὶ αἱ θεωρίαι πρέπει νὰ μείνωσι κατὰ μέρος, καὶ νὰ ἀναβάλωμεν πᾶσαν συζήτησιν, μέχρις οὗ ὑποβληθῇ—καὶ πρὸς τοῦτο παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ σπεύσῃ—τὸ κατάλληλον νομοσχέδιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ν’ ἀναπτύξωμεν τὰς διαφόρους γνώμας καὶ ἰδέας μας· διότι ἄλλως, συζητοῦντες πρὸ τῆς ὥρας ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, δὲν θέλομεν φθάσει εἰς κἀνὲν ἀποτέλεσμα, ὡς καὶ κατὰ τὸ παρελθόν.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἔφορος τοῦ Βουλευτηρίου ὑποβάλλει πρότασιν περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 76 ἐδάφ. ιγʹ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 13).

§82ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Καταθέτω τὸ ἔγγραφον τοῦ τέως δημάρχου Ἀθηναίων κ. Μελᾶ πρὸς τὴν Νομαρχίαν Ἀττικῆς, τὴν κατάθεσιν τοῦ ὁποίου ἐζήτησεν ὁ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Ὀριγώνης. Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 34 § 1 τοῦ νόμου ΣΞΓʹ τῆς 16 Δεκεμβρίου 1867 περὶ ὁδοποιΐας.

§83ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς τί ἀφορᾷ;

§84ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀφορᾷ εἰς τὰς ῥυμοτομίας. Εἶχεν ὑποβληθῆ καὶ πέρυσιν, ἀλλὰ δὲν ἐψηφίσθη.

§85ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Τί ἔγγραφον, παρακαλῶ, κύριε Ὑπουργὲ, κατεθέσατε;

§86ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Προχθὲς ἐζητήσατε νὰ καταθέσω τὸ ἔγγραφον τῆς παραιτήσεως τοῦ κ. Μελᾶ, τὸ ὁποῖον κατέθεσα ἤδη.

§87ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Προχθὲς ἐζήτησα νὰ καταθέσητε ὅλα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, ἓν πρὸς ἕν, ἤτοι τὸ ἔγγραφον τοῦ νομάρχου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπαύθη ὁ κ. Μελᾶς, τὸ ἔγγραφον τὸ ὁποῖον ὁ κ. Μελᾶς ἀπηύθυνε πρὸς τὴν προϊσταμένην ἀρχὴν, δικαιολογῶν ἑαυτὸν, τὴν ἔκθεσιν τὴν ὑμετέραν καὶ ὅσα ἄλλα σχετίζονται πρὸς τὴν ὑπόθεσιν τῆς παύσεως τοῦ κ. Μελᾶ.

§88ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐνεθυμήθη ἴσως νὰ ἀναπτύξῃ ἤδη τί ὤφειλε νὰ ζητήσῃ, ἀλλὰ τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι δὲν ἐζήτησεν, ὅτε ὑπέβαλε τὴν ἐπερώτησιν, αὐτά. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐζήτησε νὰ καταθέσω τὸ ἔγγραφον τῆς παραιτήσεως τοῦ δημάρχου· οὕτω τοὐλάχιστον εἶναι διατετυπωμένη ἡ ἐπερώτησίς του ἐν τοῖς πρακτικοῖς. Ἐγὼ θέλω τὸν εὐχαριστήσει καὶ θέλω καταθέσει καὶ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα σήμερον ζητεῖ, ἀλλ’ ἐγὼ ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου, καταθέσας τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐζήτησε νὰ καταθέσω...

§89ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Ποῖον;

§90ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τὸ ἔγγραφον τοῦ τέως δημάρχου Μελᾶ πρὸς τὴν Νομαρχίαν Ἀττικῆς, τὸ ὁποῖον κατέθεσα... Ἤδη ὁ κ. Βουλευτὴς ζητεῖ νὰ καταθέσω καὶ ἄλλα ἔγγραφα. Θέλω τὸ πράξει ἴσως ἐντὸς τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως, διότι θὰ στείλω νὰ ζητήσω τὰ ἔγγραφα, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν,—ὁ ὁποῖος, ἐὰν θέλῃ νὰ πεισθῇ, δύναται ν’ ἀναγνώσῃ τὰ ἐπίσημα πρακτικά,—ὅτι δὲν ἐζήτησε νὰ καταθέσω τὰ ἔγγραφα ταῦτα, ἀλλ’ ἐζήτησε νὰ καταθέσω τὸ ἔγγραφον, ὅπερ ἤδη κατέθεσα.

§91ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Πάλιν εἰς τὰς χαριτολογίας ἐπέσαμεν! Ἐγὼ ἐζήτησα ὡρισμένως νὰ κατατεθῇ τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἀπηύθυνεν ὁ κ. Μελᾶς πρὸς τὴν προϊσταμένην ἀρχὴν, ὡς καὶ τὸ ἔγγραφον τῆς παύσεως, δηλ. τὸ ἔγγραφον τοῦ νομάρχου πρὸς τὸν κ. Μελᾶν, καὶ ὅλα τὰ σχετικά. Ἐγὼ διετύπωσα πολὺ καλῶς ὅ,τι ἐζήτησα. Δὲν πταίω δὲ, ἐὰν εἰς τὰ πρακτικὰ δὲν ἐσημειώθη ἀκριβῶς τί ἐζήτησα.

§92ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐπειδὴ οὐδὲν ὀφείλω ν’ ἀφήσω ἄνευ παρατηρήσεως, θὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν, ὅτι ἡ ὕπαρξις τῶν ἐγγράφων, τῶν ὁποίων τὴν κατάθεσιν ἰσχυρίζεται ὅτι ἐζήτησεν, εἶναι πολὺ μεταγενεστέρα τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ὑπέβαλε τὴν ἐπερώτησιν. Ἐὰν προφητικῶς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐζήτησε τὴν κατάθεσιν ἐγγράφων, ἅτινα δὲν ὑπῆρχον, ὅτε ὑπέβαλε τὴν ἐπερώτησιν, τὸ πρᾶγμα διαφέρει· ἐγὼ ὅμως δὲν εἶχον ὑποχρέωσιν νὰ παραδεχθῶ τὸν κ. Βουλευτὴν ὡς τοιαῦτα σκεπτόμενον, καὶ οὕτω δυνάμενον νὰ προφητεύῃ περὶ τῆς ὑπάρξεως ἐγγράφων, ὥστε νὰ τὰ καταθέσω σήμερον, ὅτε τὰ ζητεῖ. Ἤδη, ὅτε τὰ ἔγγραφα ὑπάρχουσι καὶ τὰ ζητεῖ, θέλω τὰ καταθέσει.

§93ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς λησμονεῖ, ὅτι ἐζήτησα τὰ ἔγγραφα τὰ σχετικὰ μετὰ τὴν παῦσιν τὴν προσωρινὴν, καὶ ἐζήτησα ἐκεῖνο μάλιστα τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Μελᾶς ἀπηύθυνε πρὸς τὸν νομάρχην, δικαιολογῶν ἑαυτὸν διὰ τὴν παραίτησίν του, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον, θεωρηθὲν ὑβριστικὸν πρὸς τὴν προϊσταμένην ἀρχὴν, ἐπαύθη προσωρινῶς. Ἐκεῖνος ὁ χρόνος εἶναι πολὺ ἀπώτερος ἀπὸ τὴν περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἐζήτησα τὰ ἔγγραφα. Ἐζήτησα τὰ ἔγγραφα ἐγὼ πότε; Μετὰ τὴν παῦσιν τοῦ δημάρχου, μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ ἐγγράφου τοῦ κ. Μελᾶ πρὸς τὴν προϊσταμένην ἀρχήν. Ἔρχεται ἤδη ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ μὲ ψέξῃ, καὶ κρατεῖ χρονολογικὴν κατάταξιν τῶν ἐγγράφων εἰς τὸ κεφάλι του, καὶ νομίζει, ὅτι, ὅπως σκέπτεται αὐτὸς, σκέπτομαι καὶ ἐγὼ (ἱλαρότης).

§94ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Βεβαίως δὲν σκέπτομαι ὅπως ὑμεῖς.

§95Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μετὰ τῶν ἄλλων ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα θέλει καταθέσει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, παρακαλῶ νὰ καταθέσῃ καὶ τὸ ἔνταλμα τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, τὸ ὁποῖον ἐξέδωκεν ὁ ὑποταμίας κατὰ τοῦ δημάρχου Ἀθηναίων.

§96ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ συνεννοηθῶμεν ὅμως τίνα εἶναι τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐννοοῦμεν νὰ κατατεθῶσιν. Ἐὰν πρόκηται νὰ κατατεθῇ—διότι περὶ αὐτὸ περιεστράφη ἡ τελευταία ἀγόρευσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ—τὸ Β. Διάταγμα περὶ ἀπολύσεως τοῦ δημάρχου, εἶναι περιττὸν, διότι τὸ διάταγμα ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐδημοσιεύθη εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἀναφέρεται εἰς προηγούμενα ἔγγραφα, ἀναφέρεται εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ νομάρχου καὶ εἰς τινα ἔκθεσιν. Ταῦτα δὲ εἶναι ἀκριβῶς τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζήτησεν ὁ συνάδελφός μου, καὶ ταῦτα παρακαλῶ καὶ ἐγὼ νὰ κατατεθῶσι μετὰ τῶν ἄλλων ζητηθέντων ἐγγράφων.

§97ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Παρακαλῶ νὰ καθορισθῶσι. Ζητεῖτε νὰ καταθέσω, ἐκτὸς τοῦ ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον κατέθεσα ἤδη καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ ἔγγραφον, ὅπερ ἀπηύθυνεν ὁ κ. Μελᾶς εἰς τὴν Νομαρχίαν, ζητεῖτε τὴν ἔκθεσιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ τὴν ἀπόφασιν τοῦ νομάρχου, δι’ ἧς ἀπελύθη προσωρινῶς ὁ δήμαρχος, καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ζητεῖ τὴν κατάθεσιν τοῦ ἐντάλματος, τὸ ὁποῖον ἐξέδωκεν—ἐὰν ἐξέδωκεν—ὁ ἐπαρχιακὸς ταμίας. Τὸ ἔγγραφον τοῦτο θέλω ζητήσει ἁρμοδίως παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως τὸ καταθέσω· τὰ ἄλλα θὰ τὰ καταθέσω, διότι εὑρίσκονται παρ’ ἐμοί.

§98ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ λεπτομερὴς καθορισμὸς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἶναι περιττός. Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ φέρῃ πάντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, τὰ ἀναφερόμενα εἰς τὴν ὁριστικὴν ἀπόλυσιν τοῦ δημάρχου Ἀθηναίων, καὶ τὸ ἔγγραφον τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν διεβίβασε πρὸς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, καὶ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ἐν γένει πάντα τὰ ἔγγραφα τὰ σχετιζόμενα πρὸς τὴν ἀπόλυσιν τοῦ δημάρχου Ἀθηναίων.

§99ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Χωρὶς νὰ προεξοφλήσω τὴν πρότασιν τῶν συναδέλφων μου περὶ προσαγωγῆς τῶν ἐγγράφων καὶ συζητήσεως περαιτέρας τῆς ὑποθέσεως τῆς ἀφορώσης τὸν δήμαρχον κ. Μελᾶν, τὸν δήμαρχον Ἀθηναίων, τὸν δήμαρχον τῆς πρωτευούσης καὶ τῆς ἐπαρχίας, ἡ ὁποία μὲ ἐξελέξατο Βουλευτὴν, θὰ ὑποβάλω παρατηρήσεις τινὰς ἐπὶ τοῦ πραξικοπήματος τούτου, τεινούσας πρὸς μομφὴν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἡ ὁποία παρεῖδε τοὺς νόμους τοῦ Κράτους καὶ ἡ ὁποία περιεφρόνησε πᾶν δίκαιον! Ὅταν ἀνέγνωσα, κύριε Πρόεδρε, τὸ ἔγγραφον τοῦ νομάρχου κ. Γονατᾶ, ἔτριψα τοὺς ὀφθαλμούς μου, νομίζων ὅτι εὑρίσκομαι ἐν πλάνῃ, διότι ὁ κ. Γονατᾶς εἶναι ἄνθρωπος φιλελευθέρων ἀρχῶν, ἐπαναστάτης, δικαστικὸς, ἀμώμου παρελθόντος περὶ τὴν διοίκησιν, καὶ ὑπώπτευσα κἄτι τι, ἤτοι ὅτι ὁ Γονατᾶς ἐγένετο θῦμα ἑτέρας βουλήσεως, καὶ ἐπερίμενα νὰ ἴδω τί θέλει πράξει ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς κατὰ τοῦ ἀσεβοῦς αὐτοῦ ἐγγράφου, ὅπερ περιεῖχεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀμνηστείαν τοῦ ἐγκλήματος τῆς ἐξυβρίσεως τοῦ δημάρχου Ἀθηναίων κατὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διάταξιν περὶ προσωρινῆς παύσεως, ἀντικειμένην προδήλως εἰς τοὺς κειμένους νόμους, περιέμενα, λέγω, νὰ ἴδω τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸν φιλελεύθερον κ. Μπουφίδην, τὸν νομικὸν κ. Μπουφίδην, τί ἤθελε πράξει κατὰ τοιούτου ἀσεβοῦς ἐγγράφου. Καὶ τί παρατηρῶ χθὲς ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως; Ὅτι ἐδημοσιεύθη διάταγμα, (ἀδιάφορον ἐὰν ἦναι πλήρης ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, ἡ ἐκδοῦσα τὸ διάταγμα τοῦτο), ἐδημοσιεύθη, λέγω, διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἀποφαίνεται τὴν ὁριστικὴν ἀπόλυσιν τοῦ δημάρχου! Τὸ ἀπεκάλεσα, Κύριοι, πραξικόπημα, τὸ ἀποκαλῶ ἔγκλημα, καὶ πιστεύω ὅτι ἐν καιρῷ θὰ δώσῃ λόγον ὁ ὑπογράψας αὐτὸ, ἢ ὁ προκαλέσας τοιαύτην ἔκθεσμον πρᾶξιν, καὶ, ὡς προεῖπον, χωρὶς νὰ προεξοφλῶ τὴν γνώμην τῶν συναδέλφων μου, δηλῶ ὅτι δὲν ἔχω ἀνάγκην τῶν ἐγγράφων, διότι ἐκ τῶν πραγμάτων ἀποδεικνύεται πασιφανῶς τὸ πραξικόπημα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Πρὸ παντὸς, Κύριοι, θεμελιώδης διάταξις παρεβιάσθη ὑπὸ τοῦ νομάρχου· ὁ νομάρχης ἐπέβαλε πειθαρχικὴν ποινὴν προσωρινῆς παύσεως. Τὸ Σύνταγμα λέγει, ὅτι «οὐδεμία ποινὴ ἐπιβάλλεται ἄνευ νόμου». Ἐὰν οἱ νόμοι λοιπὸν ὁρίζωσι τὰς ποινὰς καὶ τὸν τρόπον τῆς ἐπιβολῆς καὶ διεξαγωγῆς τῶν ποινῶν, οὗτοι οἱ κείμενοι νόμοι ἐπέβαλλον εἰς τὸν νομάρχην νὰ ζητήσῃ ἀπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἀνευλαβοῦς τούτου ἐγγράφου, καὶ νὰ ἴδῃ, εἶναι τῷ ὄντι ἔργον τοῦ φέροντος τὴν ὑπογραφὴν καὶ ἔχει δικαιολογίαν τινὰ ὁ ὑπογράψας τοιοῦτον ἔγγραφον; Πρώτη παραβίασις ἔκθεσμος τοῦ νομάρχου εἶναι ἡ περιφρόνησις τῶν νομίμων διατάξεων, τῶν ἐπιβαλλουσῶν εἰς τὴν προϊσταμένην ἀρχὴν νὰ ζητήσῃ ἀπολογίαν ἀπὸ τὸν κατηγορούμενον, καὶ τότε νὰ ἐξετάσῃ, ἐὰν ὑπῆρχεν οὐσιαστικὸς λόγος καὶ ἐὰν εἶχε δικαίωμα νὰ ἐπιβάλῃ ποινήν. Τοῦτο λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν,—τὸν ὁποῖον ἐπίσης δὲν ἀδικῶ, διότι ἴσως εἶναι θῦμα ἑτέρας βουλήσεως,—ὤφειλεν, ὡς νομικὸς, νὰ μὴ ἀφήσῃ στίγμα εἰς τὸν βίον του, ἤτοι νὰ μὴ προβῇ εἰς τὴν ἀπόλυσιν τοῦ δημάρχου· ἀλλὰ τί ἔκαμεν; υἱοθέτησε τὸ ἔγκλημα καὶ διὰ διατάγματος, χθὲς δημοσιευθέντος, ἐνομιμοποίησε τὴν ἀδικίαν αὐτήν, καθιερῶν τοιουτοτρόπως ἔκθεσμόν τι, ἔχον συνεπείας φοβερὰς διὰ τὸ μέλλον τῆς πατρίδος μας. Εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἔκθεσμος ἡ πρᾶξις τοῦ νομάρχου; Ὁ νόμος τοῦ 1833, ἐπὶ ἀπολύτου Μοναρχίας ἐκδοθείς, καθιέρου τὸν διορισμὸν τοῦ δημάρχου, ἐν διατάξει τινὶ λέγων, ὅτι ὁ Βασιλεὺς, προτεινομένων ἢ ἐκλεγομένων τριῶν δημάρχων ὑπὸ τῶν ὁριζομένων Συμβουλίων καὶ τῶν ἐκεῖ ὁριζομένων συμπραττόντων προσώπων, ἐκλέγει τὸν ἕνα ἐξ αὐτῶν, δυνάμενος νὰ διορίζῃ τοὺς ἑτέρους δύο ἐκλεγέντας δημάρχους καὶ εἰς τὴν θέσιν τοῦ παρέδρου. Εἶχε λοιπὸν ὁ Βασιλεὺς, ὡς Μονάρχης, τὸ ἀπόλυτον δικαίωμα τοῦ διορίζειν καὶ παύειν, ἡ γνώμη δὲ τοῦ Συμβουλίου ἦτο ἁπλῶς συμβουλευτική. Ἡ κακοδιοίκησις σὺν τῷ χρόνῳ ἠνάγκασε τὴν Πολιτείαν νὰ ἀνατρέψῃ καὶ τὴν Βασιλείαν, τὴν χλευάζουσαν τοὺς νόμους· ἐγένετο ἐπανάστασις καὶ ἐπῆλθεν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐγένετο ὁ περὶ δημαιρεσιῶν νόμος, ὅστις ὑποκατέστησε τὰς διατάξεις τοῦ περὶ δημαιρεσιῶν νόμου, τὰς περιεχομένας εἰς τὸν παλαιὸν νόμον. Ὁ νομοθέτης λοιπὸν, ἔχων ὑπ’ ὄψιν του ἀφ’ ἑνὸς τὸν δημοτικὸν νόμον μὲ τὰς διατάξεις περὶ δημαιρεσιῶν, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἐμπνεόμενος ἀπὸ τὴν ἐπαναστατικὴν κατάστασιν καὶ ἀπὸ τὸν σκοπὸν τῆς ἐπαναστάσεως πρὸς τὴν ἀπονομὴν πλήρους ἐλευθερίας ἐν τῷ τόπῳ, ἠθέλησε νὰ κάμῃ ἴδιον νόμον περὶ δημαιρεσιῶν, καὶ ἐκεῖ ἀντικατέστησε τὰ ἄρθρα 43 καὶ 44 τοῦ παλαιοῦ περὶ δημαιρεσιῶν νόμου διὰ τοῦ ἄρθρου 1. Τί ἔλεγον τὰ ἄρθρα 43 καὶ 44; Τὸ μὲν 43 λαλεῖ περὶ ἐλαττωμάτων τῆς ἐκλογῆς τοῦ δημάρχου προϋπαρχόντων ἢ ἀναφανέντων μετὰ τὴν ἐκλογὴν, καὶ καθιεροῖ τριετῆ τὴν θητείαν τοῦ δημάρχου, τὸ δὲ ἄρθρον 44 § βʹ λαλεῖ περὶ τοῦ δημάρχου, καὶ λέγει ὅτι «ὁ νομάρχης δύναται νὰ παύσῃ προσωρινῶς τὸν δήμαρχον», καὶ ἠδύνατο νὰ τὸ πράξῃ τότε ἐπὶ Μοναρχίας νομοθετικῇ ἐξουσίᾳ. Διὰ τὴν τοιαύτην παῦσιν εἰς τίνα ἤθελε δώσει λόγον ὁ Βασιλεὺς Ὄθων; Εἰς τὸν ἑαυτόν του. Ἐπῆλθεν ὁ νόμος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως καὶ τί ἐνομοθέτησεν; «Ὁ δήμαρχος ἐκλέγεται· ἡ θητεία του εἶναι τετραετής» καὶ παρέλειψε ὅλας τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 43 καὶ 44, διότι προδήλως ἀντέκειντο εἰς τὸ πνεῦμα τῆς αἱρετῆς ἐκλογῆς. Τί θὰ εἴπῃ αἱρετὸς δήμαρχος, κύριε Πρωθυπουργὲ τῆς Ἑλλάδος; Ἐλαλήσατε περὶ ἐλευθεριῶν, καὶ ἐλαλήσατε διὰ τοῦ «τίς πταίει». Δύναται ὁ Καπιτσίνης π. χ., ὁ γραμματεὺς τῆς Νομαρχίας, ἀναπληρῶν τὸν νομάρχην, νὰ παύσῃ τὸν δήμαρχον! Ἀλλοίμονον, ἐὰν τοιαῦτα νομοθετῆτε! ἐῤῥέτω τοιαύτη Ἑλλάς! Ἐὰν νομίζητε, ὅτι ἡ βούλησίς σας θὰ μεταβάλῃ τὸ πνεῦμα καὶ τὸ γράμμα τοῦ νόμου, πολὺ πλανᾶσθε. Τὸ ἄρθρον 41 λοιπὸν, καθορίσαν μόνον τὴν θητείαν τοῦ δημάρχου, οὐδεμίαν περιέλαβεν ἑτέραν διάταξιν, διότι προδήλως ἀντέκειτο καὶ εἰς τὸν σκοπὸν αὐτὸν καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ τὴν νομοθεσίαν ἐν γένει. Ἀλλὰ τί συμβαίνει ἀκόμη; τὸ τελευταῖον ἄρθρον τοῦ περὶ δημαιρεσιῶν νόμου λέγει: «Πᾶσα διάταξις ἀντικειμένη εἰς τὸν παρόντα νόμον καταργεῖται.» Τί νομίζετε, κύριε Τρικούπη, ὅτι δὲν κατηργήθη ἡ ἐξουσία τοῦ νομάρχου καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τοῦ αἱρετοῦ τοῦ δήμου Ἀθηναίων; Αὐτὰ τὰ γεγονότα μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι τόσον ψηλαφητὰ, ὥστε καὶ ὁ ἄμοιρος πάσης γνώσεως ἐννοεῖ προδήλως, ὅτι σκοπὸς τοῦ νομοθέτου δὲν ἦτο νὰ παύηται ὁ αἱρετὸς τοῦ δήμου διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς τοῦ νομάρχου καὶ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς τοῦ κ. Μπουφίδου. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι καὶ ἡ ὑπὸ τὸ διάταγμα τῆς ἀπολύσεως ὑπογραφὴ τοῦ Ἀντιβασιλέως εἶναι ἔγκυρος; νομίζετε, ὅτι, ἀφοῦ ἐπανῆλθεν ὁ Βασιλεὺς ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς καὶ ἀνεχώρησε πάλιν, ἠδύνατο νὰ ἐνασκηθῇ πλέον ἡ βασιλικὴ ἐξουσία διὰ τοῦ Ἀντιβασιλέως; Ὁ νόμος λέγει, ὅτι, ὁσάκις ὁ Βασιλεὺς ἀποδημῇ, ἡ ἐξουσία αὐτοῦ ἀνατίθεται εἰς τὸν Ἀντιβασιλέα· ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι, ἀφοῦ ἐπανῆλθεν ὁ Βασιλεὺς, δὲν ἐχρειάζετο νέος νόμος περὶ Ἀντιβασιλείας, ἵνα ἀπέλθῃ ἐκ νέου; νομίζετε, ὅτι ἐδικαιοῦτο νὰ ὑπογράψῃ εἰς τὸ διάταγμα τῆς ἀπολύσεως ὁ Ἀντιβασιλεύς; Ὤφειλον, κύριε Ὑπουργὲ, νὰ σᾶς διδάξω, ὡς μεγαλείτερός σας, τὸ καθῆκον, ὅπερ εἴχετε ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ, καὶ ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ παρασυρθῆτε εἰς παρανόμους πράξεις, γινόμενος ὄργανον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐπιδιώξαντος διὰ τῆς τοιαύτης ἐκθέσμου πράξεως ἐκδίκησιν καὶ κορεσμὸν παθῶν ἀγρίων κατὰ τοῦ ἀτενίσαντος καὶ ὑβρίσαντος αὐτὸν ἐκλεκτοῦ τοῦ δήμου Ἀθηναίων.

§100ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶχον σκοπὸν, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ ἀναβάλω τὴν ἀπάντησιν εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ἂν ἡ ἀγόρευσίς του αὕτη δὲν ἦτο μομφὴ κατὰ τῶν ἐνεργειῶν μου, ὡς Ὑπουργοῦ, τὴν ὁποίαν ὀφείλω ἀμέσως ν’ ἀποκρούσω, καίτοι ἀναγκαζόμενος νὰ ἐπικαλεσθῶ ὑπὲρ τῆς γνώμης μου ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχω πρόχειρα ἐνταῦθα, ἵνα καταθέσω. Ὁ κ. Βουλευτὴς μὲ γνωρίζει πολὺ καλῶς, ὥστε νὰ μὴ πιστεύῃ, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ πράξω τι ἐναντίον τῆς ἐμῆς πεποιθήσεως, προκειμένου μάλιστα περὶ ἑρμηνείας νόμου· ἦτο δὲ ἐντελῶς περιττὸν νὰ ἐπικαλεσθῇ τὰ φιλελεύθερα αἰσθήματά μου, διότι ἀκριβῶς χάριν τῶν αἰσθημάτων τούτων ἐθεώρησα ἐπιβαλλόμενον καθῆκον εἰς ἐμὲ νὰ πράξω ὅ,τι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔπραξα. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς εὑρίσκετο εἰς τὴν θέσιν μου, ἤθελεν ἴσως πράξει τοῦτ’ αὐτὸ ἐν ἀγανακτήσει, ἥτις συνήθως τὸν καταλαμβάνει· ἐγὼ, ψυχρὸς τοῦ νόμου ἐκτελεστὴς, ἔπραξα ὅ,τι τὸ καθῆκον μοὶ ἐπέβαλλεν, ἄνευ ἀγανακτήσεως, ὡς σκοπῶ καὶ ἄνευ ἀγανακτήσεως νὰ συζητήσω. Ὁ ἐπαρχιακὸς ταμίας Ἀττικῆς, ἐκτελῶν τὸν νόμον, ὅστις ἐπιβάλλει αὐτῷ, εἰς τὸ τέλος τῆς χρήσεως, ὑπὸ τὴν ἀπειλὴν τοῦ νὰ θεωρηθῇ οὗτος ὑπόχρεως πρὸς καταβολὴν, νὰ εἰσπράττῃ τὰ ὀφειλόμενα, ἢ νὰ ἀποδεικνύῃ ὅτι μετῆλθε τὰ καταναγκαστικὰ μέσα, ἅτινα ὁ νόμος ὁρίζει πρὸς εἴσπραξιν, ἐξετέλεσεν ὅ,τι ὁ νόμος ἐπέτασσεν εἰς αὐτόν· ὁ κ. Μελᾶς, πληροφορηθεὶς ὅτι ὁ ἐπαρχιακὸς ταμίας ἐξετέλεσε τὸ καθ’ ἑαυτὸν, ἐνόμισε, δὲν γνωρίζω διὰ τίνα λόγον, ὅτι ἐντὸς ὀλίγου ἐπρόκειτο νὰ μετατεθῇ ἀπὸ τοῦ Δημαρχείου εἰς τὰς φυλακὰς τῶν πολιτικῶς κρατουμένων· ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ δὲ ταύτῃ μόνον, κατελήφθη ὑπὸ ταραχῆς, ἥτις ἐπὶ τοσοῦτον ἐπηῤῥέασε τὸν ἄνδρα, ὥστε ἐδέχθη καὶ ὑπέγραψεν, ἢ καὶ αὐτὸς οὗτος συνέταξε τὸ ἔγγραφον, ὅπερ κατέθεσα καὶ ὅπερ πρέπει ν’ ἀναγνωρίσωμεν πάντες, ὅτι δὲν περιποιεῖ τιμὴν εἰς ἄνδρα παρελθόντα εἰς τὴν περιωπὴν τοῦ νὰ κατέχῃ τὸ ἀξίωμα τοῦ δημάρχου τῆς πρωτευούσης τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου. Ὅταν πρὸς τὴν προϊσταμένην ἀρχὴν ἀπευθύνηται ὁ δήμαρχος, ὅστις ἐκ τοῦ νόμου, ὡς ἔχων διφυᾶ τὸν χαρακτῆρα, εἶναι ὑπάλληλος ἐν τῇ ἐνασκήσει τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας τῶν προϊσταμένων διοικητικῶν ἀρχῶν, εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τηρήσῃ τὸν προσήκοντα σεβασμόν, πρὸ πάντων δὲ ν’ ἀναγνωρίσῃ ὑπὲρ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἐζήτησε νὰ μεμφθῇ, τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας οὗτοι ἀναλαμβάνουσιν ἐκ τῶν κειμένων νόμων. Ἀλλ’ ὁ κ. Μελᾶς ἐνόμισεν, ὅτι χάριν τῆς προσωπικότητος αὑτοῦ ἠδύναντο πάντες οἱ νόμοι νὰ καταπατηθῶσιν, ὅτι ὁ ἐπαρχιακὸς ταμίας δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἐξασφαλίσῃ ἑαυτὸν, ἐκτελῶν ὅ,τι ὁ νόμος ἐπέβαλλεν εἰς αὐτὸν, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἢ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐνῷ δὲ ὁ ταμίας ἐξετέλει τὸν νόμον, ὁ τέως δήμαρχος τῆς πρωτευούσης, ἐπιζητῶν πάσῃ δυνάμει, πῶς νὰ ἀποβάλῃ τὸ βάρος, τὸ ὁποῖον οἱ ἐκλογεῖς τῆς πρωτευούσης ἀνέθεντο εἰς αὐτὸν, ἐθεώρησεν εὔκαιρον τὴν περίστασιν, ἵνα ῥίψῃ εἰς βάρος τῆς προϊσταμένης αὐτῷ ἀρχῆς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἐπέβαλον εἰς αὐτὸν οἱ συμπολῖταί του, καὶ οἱονεὶ ἀμυνόμενος κατὰ τῆς ἀδικίας, νὰ λάβῃ τὴν ἄγουσαν εἰς τὴν οἰκίαν του, παραδίδων τὴν δημαρχίαν εἰς τὸν πρῶτον πάρεδρον, καὶ δηλῶν ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν θέσιν του, καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις, ἀναγνωρίζουσα τὰ δίκαιά του, δώσῃ αὐτῷ ἱκανοποίησιν. Ἡ προϊσταμένη αὐτοῦ ἀρχὴ, ὁ νομάρχης Ἀττικῆς, λαβὼν ὑπ’ ὄψιν τὸ ἔγγραφον τοῦτο, τὸ περιέχον ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους ἀνακριβείας ὡς πρὸς τὴν ἐνέργειαν τοῦ ἐπαρχιακοῦ ταμίου καὶ ὡς πρὸς τὰς ὑποτιθεμένας ἀξιώσεις τοῦ δήμου Ἀθηναίων κατὰ τοῦ Δημοσίου, ἐνόμισε καθῆκόν του νὰ προβῇ εἰς ἐξέτασιν τοῦ περιεχομένου, μετὰ δὲ τὴν μόρφωσιν τῆς γνώμης ὅτι τὸ ἔγγραφον περιεῖχεν, ἐκτὸς τῆς ἀσεβοῦς πρὸς τὴν προϊσταμένην ἀρχὴν ἐκφράσεως, καὶ ἀνακριβείας περὶ τὰ πραγματικὰ γεγονότα, ἐνόμισεν ὅτι ὤφειλε νὰ μὴ δώσῃ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν φυγάδα δήμαρχον νὰ φανῇ ὅτι παραιτεῖται, νὰ διδάξῃ δὲ αὐτὸν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν θέσιν, εἰς ἣν ἀνεβίβασεν αὐτὸν ἡ ψῆφος τῶν συμπολιτῶν του, καὶ ἐπέβαλε, δυνάμει κειμένου νόμου, ἰσχύοντος καὶ ἐφαρμοζομένου ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου μέχρι τοῦ 1864 καὶ ἀπὸ τοῦ 1864 μέχρι σήμερον, τὴν ποινὴν τῆς προσωρινῆς παύσεως, ὑπέβαλε δὲ συγχρόνως τὰ ἔγγραφα ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§101ΡΑΛΛΗΣ. Λόγῳ τῆς παραιτήσεως τῆς ὑποβληθείσης ἐπεβλήθη τῷ δημάρχῳ ἡ προσωρινὴ ἀπόλυσις;

§102ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τὸ ἔγγραφον τοῦ νομάρχου περιέχει πολλοὺς λόγους, μεταξὺ δὲ τῶν λόγων τούτων ὑπάρχει καὶ ἡ ἐγκατάλειψις τῆς θέσεως τοῦ δημάρχου μετὰ τῆς δηλώσεως, ὅτι ὁριστικῶς ἀποβάλλει τὸ φορτίον τῆς δημοτικῆς διοικήσεως, ὅπερ ἐθεώρει πολὺ βαρὺ δι’ ἑαυτόν. Ἐθεώρησα ὅτι εἶχον καθῆκον, κύριε Βουλευτὰ ἐξ Ἀττικῆς, νὰ προστατεύσω τὰς ἐλευθερίας τοῦ λαοῦ, καὶ φρονῶ ὅτι διὰ τῆς ἐνεργείας μου ταύτης τοῦτ’ αὐτὸ ἐπετέλεσα. Καταπολεμεῖ δὲ τὰς ἐλευθερίας τοῦ λαοῦ ἐκεῖνος, ὅστις, φεύγων τὰς ὑποχρεώσεις του, ἐγκαταλείπει ἀπροστάτευτα τὰ συμφέροντα αὐτοῦ, ὡς ἔπραξεν ὁ πρώην δήμαρχος Ἀθηναίων. Ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ κ. συνάδελφος, ὁ νόμος ὁ δημοτικὸς, ἐν ἄρθρῳ 46 ῥητῶς ἀναγράφει τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς, κ. Δηλιγιάννης, ἑρμηνεύων τὴν διάταξιν τοῦ νόμου, λίαν ὀρθῶς παρατηρεῖ, ὅτι θὰ ἦτο συνταγματικὸς σολοικισμὸς ἡ ἐναντία ἐκδοχή.

§103ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ τῆς Συνελεύσεως ἢ μετὰ ταύτην ἐγένετο ἡ ἑρμηνεία αὕτη;

§104ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Παρακαλῶ... Ἀλλὰ μετὰ τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν τὸ Σύνταγμα· ὁ ἀείμνηστος Ἐπαμεινώνδας Δεληγεώργης, τοῦ ὁποίου τὰ φιλελεύθερα αἰσθήματα δὲν πιστεύω ν’ ἀμφισβητήσῃ ὁ κ. συνάδελφος, δὶς ἐφήρμοσε τὸν νόμον τοῦτον· ἅπαξ κατὰ τὸ 1870, ἀπολύσας τὸν δήμαρχον Λεβαδέων...

§105ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διὰ τίνα λόγον;

§106ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Διότι συνέβη εἰς τὴν περιφέρειάν του μία ληστοπραξία.

§107ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἶναι ὁ αὐτὸς λόγος ἤδη.

§108ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὥστε ἀμφισβητεῖτε τὴν σοβαρότητα τοῦ λόγου, δι’ ὃν ἀπελύθη ὁ δήμαρχος Ἀθηναίων, καὶ οὐχὶ τὸ δικαίωμα τοῦ παύειν, ὅπερ ἔχει ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία. Ἐὰν ἀμφισβητῆτε τὴν σοβαρότητα τοῦ λόγου, τότε ἡ συζήτησις μετατίθεται εἰς ἄλλο πεδίον· ἐὰν ἀμφισβητῆτε τὸ δικαίωμα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, οὐδεμία περίστασις δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν χρῆσιν ἀνυπάρκτου δικαιώματος· καὶ ὅμως ὁ ἀείμνηστος Δεληγεώργης κατὰ τὸ 1870 ἀπέλυσε τὸν δήμαρχον Λεβαδέων, κατὰ δὲ τὸ 1874 ἀπέλυσε τὸν δήμαρχον Εὐγήρου τῆς Λευκάδος, διότι παρέλειψε νὰ ἐκτελέσῃ διαταγὴν ὑγιεινομικὴν, καὶ ἕνεκα τῆς ἀμελείας του ταύτης μετεδόθη ἡ νόσος εὐλογία εἰς τὸν δῆμόν του. Ὁ δὲ μακαρίτης Κουμουνδοῦρος τρὶς ἐποιήσατο χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τούτου, ἀπολύσας τοὺς δημάρχους Πλαταμώδους καὶ Ἀλιφήρας κατὰ τὸ 1867 καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Λαμιέων. Ἐὰν, ἐπαναλαμβάνω, πρόκηται περὶ τοῦ δικαιώματος, θεωρῶ ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ ἡ ἀπὸ τοῦ 1864 καὶ ἐντεῦθεν μέχρι σήμερον τοῦ νόμου ἀποδεικνύει, ὅτι τὸ δικαίωμα ὑπάρχει πλῆρες καὶ ἀκέραιον. Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν, Κύριοι, ν’ ἀμφισβητηθῇ τοῦτο, ἀφοῦ τοῦτο καθιεροῖ ῥητὴ τοῦ νόμου διάταξις; Πρόκειται νὰ παρατάξωμεν ἤδη θεωρίας, ὅπως καταδείξωμεν τὸ μὴ ὀρθὸν τῆς κειμένης διατάξεως; Ἀλλὰ τότε πρέπει νὰ νομοθετήσωμεν, ἵνα μεταβάλωμεν τὴν κειμένην νομοθεσίαν. Ἐὰν περὶ τούτου ἐπρόκειτο, θὰ εἶχον λόγον αἱ θεωρίαι, ἃς ἀνέπτυξεν ὁ κ. συνάδελφος· θὰ ἠδύνατο νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἵσταται εἰς τοὺς πόδας του νόμος, ὁ ὁποῖος ἐθεσπίσθη ὑπὸ ἄλλο πολίτευμα, ἴσως δὲ θὰ ἔλεγον πρὸς τὸν κ. συνάδελφον, συζητῶν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῇ τις τὰς γνώμας του καὶ νὰ καταργήσῃ τὸν νόμον. Ἀλλ’ ἤδη δὲν πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν. Ὁ νόμος κεῖται, καὶ δέον νὰ ἐκτελῆται. Ἐὰν ἐγὼ δὲν ἐξετέλουν τὸν νόμον, θὰ εἴχετε πλῆρες τὸ δικαίωμα νὰ μοὶ λέγητε, ὅτι παρηνόμησα, καὶ ὅτι δὲν εἶμαι ἐγὼ ἁρμόδιος ν’ ἀποφασίσω, ἂν τὸ πνεῦμα αὐτοῦ δὲν συμβιβάζηται πρὸς τὰς σήμερον κρατούσας ἐπὶ τοῦ θέματος θεωρίας. Ἐδῶ, Κύριοι, εἶναι τὸ ζήτημα· ὑπάρχει ἢ δὲν ὑπάρχει τὸ δικαίωμα, σαφῶς, ῥητῶς ἐν τῷ νόμῳ ἀναγεγραμμένον; Περὶ τούτου δὲν δύναται νὰ γείνῃ συζήτησις. Ἐὰν τὸν νόμον θεωρῆτε ὡς μὴ συμβιβαζόμενον πρὸς τὰς ἀρχὰς, αἱ ὁποῖαι πρέπει σήμερον νὰ κρατῶσι, φέρετε πρότασιν καταργήσεως τοῦ νόμου· ἀλλ’ ἐνόσῳ ὁ νόμος ὑπάρχει, ἐπιβάλλεται εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ ἐφαρμόζῃ τὸν νόμον. Τοῦτο ἔπραξα· ἐθεώρησα μετὰ τὰ τελευταῖα συμβάντα, ὅτι ὁ δήμαρχος Ἀθηναίων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατέχῃ τὸ ἀξίωμα τοῦτο, ὄχι διότι ἦλθεν εἰς αὐτὸν ἡ διάθεσις νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν θέσιν του, μεταβαίνων εἰς τὰ ἴδια, ἀλλὰ διότι αἱ πράξεις αὐτοῦ ἐπέβαλλον εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ σκεφθῇ, ἂν ἐκεῖ ἀπὸ τετραετίας ἵσταται ὁ ἄνθρωπος, ὅστις ἔπρεπε νὰ ἦναι ὁ δήμαρχος τῆς πρωτευούσης.

§109ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ θεωρία σας ἄγει εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἐκλογῆς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δύναται νὰ ἐκδίδῃ ἓν διάταγμα καὶ νὰ λέγῃ, ὅτι εἶναι ἀνάξιος νὰ κατέχῃ τὴν θέσιν τοῦ δημάρχου ὁ ἀνελθὼν εἰς αὐτὴν διὰ τῆς ψήφου χιλιάδων ἐκλογέων.

§110ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Θ’ ἀκούσω εἰς ποῖον συμπέρασμα ἄγει ἡ θεωρία ἡ ἰδική σας, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ κ. συνάδελφος καὶ ἣν βλέπω ὑμᾶς πρόθυμον ν’ ἀκολουθήσητε. Ὅταν αὔριον καταθέσω τὰ ἔγγραφα καὶ ἀναγνώσητε τὰ ἔγγραφα ταῦτα, ἐν παραβολῇ πρὸς τὰ ἔγγραφα τοῦ πρώην δημάρχου κ. Μελᾶ, τότε θέλετε κρίνει ὑμεῖς, ἂν εἶχε τὴν θέσιν του ὁ κ. Μελᾶς ἐκεῖ, ὅπου τὸν ἔθεσαν οἱ ἐκλογεῖς του.

§111Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Φρονῶ, ὅτι αἱ ἐλευθερίαι τῶν λαῶν σώζονται ἐν τῇ πιστῇ καὶ ἀκριβεῖ ἐκτελέσει τοῦ νόμου, καὶ διὰ τοῦτο ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ φροντίσῃ νὰ κατατεθῇ πρὸς τοῖς ἄλλοις ἐγγράφοις, τὰ ὁποῖα ἄλλοι συνάδελφοι ἐζήτησαν, καὶ τὸ ἔγγραφον τοῦ ταμία, διὰ τοῦ ὁποίου ἐλαμβάνοντο μέτρα κατὰ τοῦ κ. Μελᾶ, ὡς μὴ ἐκπληρώσαντος ἀκριβῶς τὸ καθῆκόν του. Ἔχομεν δὲ τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν τὰ γενόμενα νομίμως ἐγένοντο, ἀφοῦ ἡ ἀκριβὴς ἐκτέλεσις τῶν νόμων σώζει τὰς ἐλευθερίας τοῦ λαοῦ· διότι, ἂν αἱ ἐνέργειαι τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας δὲν ἦναι νόμιμοι, δὲν ἠσφαλίσθησαν, ἀλλ’ ἐμειώθησαν αἱ ἐλευθερίαι τοῦ λαοῦ. Αὔριον σκοποῦμεν νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν τὸ ἔγγραφον τοῦ ταμία, διὰ τοῦ ὁποίου ἐνετάλη ἡ προσωπικὴ κράτησις τοῦ δημάρχου Ἀθηναίων, ἐστηρίζετο ἐπὶ νόμου κειμένου· σκοποῦμεν νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν ὑπῆρξε περίπτωσις, ἵνα ὁ νομάρχης Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας ἐνασκήσῃ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον τὸ ἄρθρον 44 τοῦ νόμου περὶ δήμων παρεῖχεν αὐτῷ· σκοποῦμεν νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν ὑπῆρχον περιπτώσεις δυνάμεναι νὰ δικαιολογήσωσι τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἤτοι νὰ προκαλέσῃ τὴν παῦσιν τοῦ δημάρχου Ἀθηναίων. Βεβαίως, κατὰ τὴν γνώμην μου, ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ παύῃ τοὺς δημάρχους· ἀλλ’ ἐὰν τὸ δικαίωμα τοῦτο ἔπρεπε νὰ ἐνασκῆται μετὰ πάσης φειδοῦς, καθ’ ὃν χρόνον εἰς τὴν ἀνάδειξιν τοῦ δημάρχου συνέπραττε καὶ ἡ Βασιλικὴ ἐξουσία διὰ τοῦ διατάγματος τοῦ διορισμοῦ, μετὰ μείζονος φειδοῦς πρέπει νὰ ἐνασκῆται νῦν, ὅτε ὁ δήμαρχος ἀναδείκνυται οὐχὶ πλέον διὰ τῆς συμπράξεως τῆς ἐνασκήσεως τῆς Βασιλικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ μόνον διὰ τῆς ψήφου τῶν ἐκλογέων. Δὲν ἀμφισβητῶ λοιπὸν τὸ δικαίωμα τοῦ Βασιλέως νὰ παύῃ τὸν δήμαρχον, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο πρέπει νὰ ἐνασκῆται ὅταν συμφέροντα τοῦ Κράτους ἐπιβάλλωσι τὴν ἐνάσκησιν αὐτοῦ. Τὴν ἐξέτασιν ταύτην προτίθεμαι νὰ ποιήσωμαι αὔριον, δύναμαι δὲ νὰ ἐκφράσω παράπονον πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν Ἀττικῆς, ὁ ὁποῖος ἔσπευσε νὰ φέρῃ τὴν συζήτησιν τὴν ἑσπέραν ταύτην καὶ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν οὐσίαν, ὅπερ εἶχε προαναγγελθῆ ὑπὸ τοῦ ἐπερωτήσαντος Βουλευτοῦ, ὅτι ἤθελε γείνῃ αὔριον.

§112ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε καὶ κύριοι Βουλευταί, δὲν εἶμαι ὑποτεταγμένος εἰς τὴν βούλησιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἵνα κατὰ τὰς διαθέσεις της κανονίζω τὸ καθῆκόν μου, καὶ λυποῦμαι πολύ, διότι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Γόρτυνος ἐξέφρασε παράπονον κατ’ ἐμοῦ ἐπὶ προώρῳ συζητήσει τοῦ δημαρχικοῦ ζητήματος.

§113Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διότι αὐτὸ ἐπιβάλλει ὁ Κανονισμός.

§114ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐκφράζω παράπονον κατὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, διότι συνεφώνησε μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὡς πρὸς τὴν ἀρχὴν τοῦ πραξικοπήματος. Ἴσως μακρὰ διοίκησις ἐν τῷ τόπῳ τὸν ἔπεισε περὶ τούτου. Ἐὰν μελετήσῃ κατ’ ἐπανάληψιν τοὺς νόμους, δύναται νὰ εὕρῃ ὅτι ἡ γνώμη του εἶναι πεπλανημένη, ὅτι ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία δὲν δύναται νὰ παύσῃ ἐκλεκτὸν τοῦ λαοῦ. Θέλετε δὲ εὕρη, Κύριοι, τὴν ὑπεράσπισιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐντελῶς ἄτεχνον, καὶ λυποῦμαι πολὺ, διότι ὁ νομομαθὴς καὶ φίλος μου κ. Μπουφίδης ἐπεκαλέσθη κρίσεις ἄλλας καὶ οὐχὶ τὴν κρίσιν του· ἐπεκαλέσθη τὰς γνώμας τὰς νομικὰς τοῦ μακαρίτου Δεληγεώργη καὶ ὄχι τὰς ἰδικάς του. Δὲν πιστεύω νὰ προῆλθεν ὁ μακαρίτης Δεληγεώργης εἰς ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἀλλ’ ἐὰν τὸ ἔπραξε, τοῦτο δὲν εἶναι δικαιολογία τοῦ σημερινοῦ πραξικοπήματος. Εἰς ὅλους τοὺς νόμους, ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸ Σύνταγμα, θέλετε ἰδεῖ ἀφῃρημένον τὸ δικαίωμα τῆς πειθαρχικῆς παύσεως τῶν αἱρετῶν ἀρχόντων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας· καὶ αὐτὸς ὁ ἐκλογικὸς νόμος λέγει, ὅτι, ἐὰν παραλείπουν ἢ παραβιάζουν οἱ δήμαρχοι τὸ καθῆκόν των, τιμωροῦνται μὲ πρόστιμον ἢ μὲ φυλάκισιν, οὐδεὶς δὲ νόμος ὁμιλεῖ περὶ πειθαρχικῶν ποινῶν. Ἰδοὺ τί ἔπρεπε νὰ κάμῃς, κύριε Ὑπουργὲ, διὰ νὰ ὑπερασπίσῃς τὰ συμφέροντα τῆς Πολιτείας. Ἔπρεπε ν’ ἀποστείλῃς τὸ ὑβρεολόγιον τοῦ κ. Μελᾶ καὶ τὴν ἔκθεσιν περὶ πλημμελῶν πράξεων αὐτοῦ ὡς δημάρχου κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων του εἰς τὸν κ. Εἰσαγγελέα, καὶ μετὰ τὴν καταδικαστικὴν ἀπόφασιν τοῦ δικαστηρίου νὰ προβῇς εἰς τὴν ἀπόλυσιν τοῦ καταδικασθέντος ὑπαλλήλου καὶ κηρυχθέντος δικαστικῶς ἀνικάνου διαχειριστοῦ. Ἐὰν δὲ καθιερώσῃς ὡς νόμιμον τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν καθιέρωσας διὰ τοῦ παρανόμου αὐτοῦ διατάγματος, θὰ ἐνθυμηθῇς ἡμέραν τινὰ, ὅτι θὰ εὑρεθῇς μακρὰν παντὸς φίλου καὶ παντὸς δημάρχου.

§115ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶχε τὴν καλωσύνην κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, ὁμιλῶν, νομίζω, καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, νὰ ὑποσχεθῇ, ὅτι θὰ καταθέσῃ τὸ ταχύτερον τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζήτησα καὶ τὰ ὁποῖα σχετίζονται μὲ τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς διαῤῥυθμίσεως τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους. Τὸ ζήτημα ἔχει πολλὴν τὴν σπουδαιότητα, καὶ νομίζω ὅτι, ἀφοῦ ἅπαξ ἐτέθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ μάλιστα ὑπὸ πνεῦμα οὐχὶ ἐπιδοκιμαστικὸν τῶν ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως, δὲν πρέπει νὰ μένῃ ἐκκρεμές. Πιστεύω ὅτι ἐντὸς τῶν παρελθουσῶν τεσσάρων ἡμερῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠδύναντο νὰ περισυλλέξουν τὰ ἔγγραφα ταῦτα καὶ νὰ τὰ καταθέσουν εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως αὕτη ἐν γνώσει προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ κατ’ ἐμὲ σπουδαιοτέρου ὅλων τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα παρουσιάζονται ἐφέτος ἐνώπιον αὐτῆς. Παρακαλῶ νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐὰν θὰ καταθέσῃ σήμερον τὰ ἔγγραφα ταῦτα.

§116Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν δὲν εἶπεν ὅσα νῦν ἐκθέτει ὁ κ. Βουλευτὴς, δὲν εἶπεν ὅτι θέλει καταθέσει πάντα τὰ ζητηθέντα παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ· τοὐναντίον παρατηρῶ ἐν τῇ ἐγγράφῳ ἀνακοινώσει τῶν αἰτηθέντων παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅτι καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς δι’ αὐτῆς δὲν ζητεῖ πάνθ’ ὅσα εἶχε ζητήσει ἐκ τῆς θέσεώς του κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν. Περιώρισε τὰς αἰτήσεις αὐτοῦ, διότι ἐνόησεν, ὅτι τινὲς ἐξ αὐτῶν δὲν εἶναι δεδικαιολογημέναι κατὰ τὰ κείμενα τὰ κοινοβουλευτικά. Ἐὰν δ’ ἐξήταζεν ἐπιμελέστερον τὰς αἰτήσεις αὑτοῦ, θὰ ἐπείθετο ὅτι ἔπρεπε καὶ ἄλλα νὰ ἐξαιρέσῃ, πλὴν ἐκείνων, ἅτινα ἐξῄρεσεν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶπε κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, ὅτι, ἀφοῦ λάβῃ γνῶσιν τῶν αἰτουμένων παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, θέλει ἀνακοινώσει ἡ Κυβέρνησις ὅ,τι κρίνῃ ἐπιτρεπόμενον κατὰ τὰ κείμενα τὰ κοινοβουλευτικά. Ἐννοεῖται δὲ, ὅτι κατὰ τὰ κείμενα τὰ κοινοβουλευτικὰ οὐδὲν τῶν ἐκκρεμῶν δύναται νὰ ὑποβληθῇ, οὐδὲ συμφέρει κατ’ οὐδένα λόγον ἐν τοιούτῳ ζητήματι νὰ ὑποβληθῶσιν ἔγγραφα, ἀλληλογραφίαι, ὁποίας ζητεῖ ὁ κ. Βουλευτής. Ὁ κ. Βουλευτὴς ζητεῖ τὴν ἀλληλογραφίαν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν Πρεσβειῶν αὐτῆς. Θὰ ἦτο τοῦτο ἐπιβλαβέστατον εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῆς ὑποθέσεως, καὶ βεβαίως ἡ Βουλὴ δὲν συναινεῖ, ὅπως τοιαύτη βλάβη ἐπενεχθῇ εἰς τὴν ὑπόθεσιν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ζητεῖ ὡρισμένα ἔγγραφα περὶ μὴ διεκπεραιωθείσης ἔτι διαπραγματεύσεως. Τὰ ἔγγραφα περὶ διαπραγματεύσεως, ἥτις δύναται νὰ θεωρηθῇ διεκπεραιωθεῖσα, εἶναι ἡ ἀλληλογραφία τῶν προέδρων τῶν ἐπιτροπειῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸ πρωτόκολλον τὸ ὑπογραφὲν, ἡ συμφωνία ἡ ὑπογραφεῖσα ὑπὸ τῶν τριῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ταῦτα προθύμως ὑποβάλλομεν.

§117ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν νομίζω ὅτι περιώρισα τὴν αἴτησίν μου μήτε διὰ τοῦ ἐγγράφου, ἐν τῷ ὁποίῳ περιέχονται τὰ ἔγγραφα, ὧν ἐζήτησα τὴν κατάθεσιν, μήτε διὰ τῆς σημερινῆς ἐπαναλήψεως τῆς αἰτήσεώς μου. Τὰ ἔγγραφα, ὧν ζητῶ τὴν κατάθεσιν, ἐμπεριέχονται ἐν τῷ σημειώματι τῷ περιλαμβανομένῳ ἐν τοῖς σημερινοῖς πρακτικοῖς. Τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ζητῶ τὰ ἔγγραφα ταῦτα, καὶ προχθὲς ἀνέπτυξα, ἀκολουθῶν ἐδάφιον πρὸς ἐδάφιον τὸ σημείωμα, τὸ ὁποῖον τότε ὑπέβαλον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θέλει καὶ ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ, ὅπως καὶ ἐν πολλοῖς ἄλλοις, νὰ κρύψῃ τὰς ἀποδείξεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζονται πράξεις σπουδαῖαι, θίγουσαι τὴν εὐθύνην του. Θέλει νὰ καλυφθῇ ἐνώπιον τῆς προφάσεως δῆθεν ἐκκρεμῶν διαπραγματεύσεων, ὅπως ἀρνηθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ὑποβολὴν ἐγγράφων σχετιζομένων πρὸς διαπραγματεύσεις, αἵτινες ἔληξαν ἤδη, καὶ δυστυχῶς ἔληξαν κακῶς διὰ τὸν τόπον ἡμῶν. Διὰ ν’ ἀποδείξω τοῦτο, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀναφέρω τίνα ἔγγραφα, ἐκτὸς ἐκείνων, τὰ ὁποῖα κατέθηκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐζήτησα. Ἐζήτησα, ἐκτὸς τῆς ἀνταποκρίσεως μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἐπιτροπειῶν Λονδίνου, Παρισίων καὶ Βερολίνου καὶ τῆς ἐνταῦθα μονογραφηθείσης συμφωνίας, τὴν κατάθεσιν τῆς ὑπογραφείσης συμφωνίας μεταξὺ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλλάδος ἐν Λονδίνῳ καὶ τοῦ οἴκου Hambro καὶ μελῶν τινων τῆς ἐκεῖ ἐπιτροπείας εἴτε ἀπ’ εὐθείας, εἴτε δι’ ἀνταλλαγῆς ἐπιστολῶν. Τὸ ἔγγραφον τοῦτο ὄχι μόνον δὲν εἶναι μυστικὸν, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας, εἰσηγούμενος τοῦ προϋπολογισμοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐχαρακτήρισεν ὅτι οὐσιαστικῶς θεωρεῖ τὸ ζήτημα τῆς διακανονίσεως τοῦ χρέους ἡμῶν λελυμένον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τοιούτου ἐγγράφου...

§118ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦ ἐν Ἀθήναις.

§119ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παραδέχομαι τοῦ ἐν Ἀθήναις, ἀλλ’ ἐποιήσατε καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἐγγράφου τούτου, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ζητοῦμεν. Τὸ ἔγγραφον τοῦτο τὸ ἔχομεν δημοσιευμένον παρὰ τῆς ἡμιεπισήμου Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν δ’ ἐζητήσαμεν τὴν κατάθεσιν αὐτοῦ, ἐπράξαμεν τοῦτο ἐξ αἰσθήματος ἁπλῆς ἁβροφροσύνης, ὅπως μὴ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν σπουδαίου ζητήματος, χωρὶς νὰ προκαλέσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἐπισήμως τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν εἰς χεῖράς μας ἡμιεπισήμως. Τὴν ἀνταπόκρισιν μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἐπιτετραμμένων τῆς Ἑλλάδος ἐν Βερολίνῳ, Παρισίοις καὶ Λονδίνῳ ἐζήτησα, διότι πολὺς ἐγένετο λόγος, ὅτι δὲν διεπραγματεύοντο μόνον ἐπιτροπεῖαι πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλ’ ὅτι καὶ διπλωματικὴ ἐπέμβασις προσετέθη εἰς τὰς διαπραγματεύσεις ταύτας. Ἐὰν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, τὸ ζήτημα μεταβάλλει καθ’ ὁλοκληρίαν χαρακτῆρα. Διὰ τοῦτο ἐζήτησα νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀκριβῶς σχετίζονται μὲ τὰς ληξάσας διαπραγματεύσεις. Νομίζω ὅτι οὐδεμία δύναται νὰ ἐπέλθῃ βλάβη, ἐὰν ἡ Βουλὴ φωτισθῇ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως θεωρῶ τὴν ὑποβολὴν τῶν ἐγγράφων. Ἐζήτησα προσέτι νὰ κατατεθῶσι τὰ πρακτικὰ, τὰ ὁποῖα συνετάχθησαν, περὶ τῶν διαπραγματεύσεων τῶν λαβουσῶν χώραν μεταξὺ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἐνταῦθα ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν. Ἐξήγησα δὲ καθαρῶς διατὶ ἐζήτησα τὴν κατάθεσιν ταύτην· διότι τὰ πρωτόκολλα τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν τὰ δημοσιευθέντα ἀπεκηρύχθησαν παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἀποκηρυχθέντα ὅμως, δὲν ἔπεσαν καθ’ ὁλοκληρίαν. Ἐπὶ ὡρισμένων μόνον θεμάτων ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παρέστησε ταῦτα ὡς ἀνακριβῆ. Ποῖά εἰσι τὰ θέματα ταῦτα, ἀνέπτυξεν ἐν μέρει ἀπὸ τοῦ βήματος, εἰσηγούμενος τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ἄφησε θέματα ἐν σιωπῇ. Εἰσὶ ταῦτα ἀκριβῆ, ναὶ ἢ οὔ; Ἐὰν δὲν ἦναι ἀκριβῆ, ὤφειλε νὰ καταθέσῃ τὰ πρακτικὰ, ἅτινα συνετάχθησαν ἐπισήμως ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως χρησιμεύσωσι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ. Ἐὰν ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν ἐδώκατε διὰ τῆς ἡμιεπισήμου ὑμῶν ἐφημερίδος, ὅτι συνετάχθησαν τοιαῦτα πρακτικὰ, δὲν ἦναι ἀκριβὴς, τότε εἴπατέ το. Ὁπωσδήποτε ἐπὶ διαπραγματεύσεων τοιαύτης σημασίας δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ ἔχῃ πρακτικὰ, ἐπισήμως βεβαιοῦντα καὶ ἀποδεικνύοντα τὴν πορείαν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν. Ἐὰν τοιαῦτα δὲν καταθέσῃ, ἐὰν δὲν εἴπῃ ἀκριβῶς τίνα μέρη τῶν πρωτοκόλλων τῶν δημοσιευθέντων ἀμφισβητεῖ, ὄχι μόνον ἔχομεν δικαίωμα, ἀλλ’ εἴμεθα καὶ ὑποχρεωμένοι, κρίνοντες τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως, νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ πρωτόκολλα ταῦτα, τὰ ὁποῖα συνετάχθησαν παρ’ ἀνθρώπων, οἵτινες δυνατὸν νὰ ἔχωσι πολλὰς ἐλλείψεις, ἀλλ’ οἵτινες βεβαίως δὲν δύνανται νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς ψευδόμενοι, πρὶν ἀποδειχθῇ, ὅτι πράγματι δὲν εἶπον τὴν ἀλήθειαν. Ἐζήτησα προσέτι πληροφορίαν, ἥτις κατ’ οὐδὲν δύναται νὰ θίξῃ ἐκκρεμεῖς διαπραγματεύσεις, ἐὰν πράγματι ὑπάρχουν τοιαῦται· ἐζήτησα νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πῶς ἐξελέγησαν αἱ ἐπιτροπεῖαι τῶν Παρισίων καὶ τοῦ Βερολίνου, καὶ τίνας ὁμολογιούχους ἀκριβῶς ἀντιπροσωπεύουσιν αὗται. Μᾶς εἶπε περὶ τοῦ θέματος τούτου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀόριστόν τι καὶ ἀσαφὲς, εἰσηγούμενος τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἀλλὰ τὸ ἀόριστον καὶ ἀσαφὲς τοῦτο δὲν δύναται νὰ δώσῃ εἰς ἡμᾶς ἀκριβῆ ἔννοιαν, ἐπὶ ἐπισήμων πληροφοριῶν στηριζομένην, περὶ τοῦ τί ἀντιπροσωπεύουσι καὶ περὶ τοῦ τίνα χαρακτῆρα φέρουσιν αἱ δύο αὗται ἐπιτροπαί. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰσηγούμενος τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀνέφερεν ἐπίσης, ὅτι ἔλαβε νέαν πρόσκλησιν παρὰ τῶν ἐπιτροπειῶν, ὅπως ἄρξηται διαπραγματεύσεων ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συμβάσεως τῆς ὑπογραφείσης ἐν Λονδίνῳ, προσέθετο δὲ συνάμα, ὅτι σὺν τῇ προσκλήσει ταύτῃ ἔλαβε καὶ τὴν δήλωσιν, ὅτι αἱ ἐπιτροπεῖαι ἐπιμένουσιν εἰς τὴν διανομὴν τῶν πλεονασμάτων τῶν ὑπεγγύων ἐσόδων καὶ εἰς τὴν μεταῤῥύθμισιν τῶν ἐγγυήσεων. Ἡ ἀπαίτησις αὕτη τῶν ἐπιτροπειῶν εἶναι κἄπως εἰς ἀντίφασιν πρὸς τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως τῆς ὑπογραφείσης ἐν Λονδίνῳ. Ἐζήτησα καὶ ἐπὶ τούτου ἐξηγήσεις. Ὡς εἶπον ἤδη, τὰς ἐξηγήσεις καὶ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησα, τὰς ἐζήτησα ὁρμώμενος ἐξ ἁπλοῦ αἰσθήματος ἁβρότητος, ὅπως πρὶν τὸ ζήτημα συζητηθῇ ἐν τῇ Βουλῇ προσκληθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ καταθέσῃ τὰ μετ’ αὐτοῦ σχετιζόμενα ἔγγραφα. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα, τὰ ὁποῖα θέλει νὰ ἀποκρύψῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀφορῶσι πράξεις τελεσθείσας καὶ σχετιζομένας πρὸς τὴν ἐνέργειαν καὶ τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως. — Δὲν πρόκειται περὶ ὑψηλῶν μυστηρίων τῆς διπλωματίας, ἀλλὰ περὶ πράξεων καὶ ἐγγράφων γνωστῶν εἰς πάντας. Οὐδὲν ἐνέχουσιν αὐτὰ τὸ μυστικόν. Ἡ ἔλλειψις δὲ τῆς ἐπισήμου αὐτῶν καταθέσεως δύναται νὰ συντελέσῃ, ὅπως αἱ ἐνέργειαι τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ ἔννοια τῶν ζητουμένων ἐγγράφων ἑρμηνευθῇ κατὰ τρόπον βλάπτοντα καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν χώραν. Ἐκτελέσας τὸ καθῆκον τοῦ νὰ ζητήσω τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων καὶ τῶν πληροφοριῶν, νομίζω, ὅτι ἐξεπλήρωσα ὅ,τι ἐπεβάλλετο εἰς ἐμὲ παρὰ τῆς πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν ἐπιβαλλομένης εἰς πάντα Βουλευτὴν ἁβρότητος. Μετὰ τὴν ἄρνησιν δὲ τῆς Κυβερνήσεως εὑρίσκομαι εἰς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συζητήσω τὸ ζήτημα κατ’ οὐσίαν, στηριζόμενος ἐπὶ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο γνωστὰ τοῖς πᾶσιν, εἴτε ἡμιεπισήμως, εἴτε καὶ ἐπισήμως. Δὲν θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τότε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ σταματᾷ τὴν συζήτησιν, ἀμφισβητῶν τὴν ἀκρίβειαν ἢ τὴν ἀλήθειαν ἑνὸς οἱουδήποτε ἐκ τῶν ἐγγράφων, ἅτινα ἐζήτησα καὶ τὰ ὁποῖα ἀρνεῖται νὰ καταθέσῃ. Δηλῶ λοιπὸν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, ἂν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξακολουθήσῃ ἀρνούμενος τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων τούτων, ἡμεῖς δὲν θὰ σταματήσωμεν ἀπέναντι τῆς ἀρνήσεως ταύτης, ἥτις, κατ’ ἐμέ, σημαίνει ἄρνησιν ἐκπληρώσεως καθήκοντος πρὸς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ θὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ζητήματος.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§121Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ σκοπῶ νὰ ὁμιλήσω, κύριε Πρόεδρε, ἂν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ δὲν προτίθενται ν’ ἀποκριθῶσιν εἰς τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ κ. Καραπάνου.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἀπαντῶσι.

§123Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Οὐδεμίαν δύναμαι νὰ ἐκφέρω γνώμην ἐπὶ τῶν δηλώσεων, τὰς ὁποίας ὁ κ. ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς ἐποιήσατο πρὸς τὴν Βουλὴν, περὶ τῆς διεξαγωγῆς τῆς ἐπερωτήσεως, ἣν προέβαλε χθὲς εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Ὀφείλω ὅμως νὰ μὴ ἀφήσω νὰ διέλθωσι τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, χωρὶς νὰ ἐκφράσω ποίαν ἔχω γνώμην περὶ τῆς συνταγματικῆς ὑποχρεώσεως τῶν Ὑπουργῶν, ὅταν πρόκηται περὶ καταθέσεως δημοσίων ἐγγράφων, ὁσάκις τοιαῦτα ζητῶνται παρὰ τῶν Βουλευτῶν. Τὸ δικαίωμα τῶν Βουλευτῶν, νὰ ζητῶσι νὰ κατατίθηνται ἔγγραφα πραγματευόμενα περὶ δημοσίων ὑποθέσεων, εἶναι δικαίωμα βοηθητικὸν ἄλλου μεγάλου δικαιώματος αὐτῶν, τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐξετάζειν τὰς ὑπουργικὰς πράξεις, τοῦ ἐλέγχειν καὶ ἐπικρίνειν αὐτάς, ἂν ταύτας ἤθελε κρίνῃ τὸ Κοινοβούλιον μὴ ὀρθάς, δικαιώματος ὄντως συνταγματικοῦ. Ἡ ἄρνησις νὰ κατατίθηνται ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ζητοῦνται, ἵνα χρησιμεύσωσι πρὸς ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος τούτου, ἢ πρὸς ὑποστήριξιν τῶν γνωμῶν τῶν κ. Βουλευτῶν, εἶναι περιορισμὸς τοῦ ἀπολύτου δικαιώματος τῶν Βουλευτῶν νὰ ἐξετάζωσι τὰς ὑπουργικὰς πράξεις καὶ νὰ ἐλέγχωσι καὶ ἐπικρίνωσιν αὐτάς, οἱ δὲ περιορισμοὶ εἰσι πάντοτε ἑρμηνείας στενῆς, οὔτε δύναταί τις νὰ ἀρνῆται ἐν πάσῃ περιπτώσει τὴν κατάθεσιν ἐγγράφων, χωρὶς νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι τῷ ὄντι δύναται νὰ διακινδυνεύσῃ δημόσιόν τι συμφέρον ἐκ τῆς καταθέσεως, τῶν ἐγγράφων, ἐκ τῆς γνώσεως τοῦ περιεχομένου αὐτῶν, θεωρεῖται δὲ πάντοτε, ὅτι οὐδὲν κινδυνεύει δημόσιον συμφέρον, ἂν τὰ ἔγγραφα ἀνάγωνται εἰς ὑποθέσεις, περὶ τῶν ὁποίων ἐγένοντο διαπραγματεύσεις ἢ συνεννοήσεις, καὶ αἵτινες διαπραγματεύσεις ἢ συνεννοήσεις κατέληξαν ἤδη εἰς πέρας γνωστόν. Δὲν τίθεται δὲ πέρας εἰς τὰς συνεννοήσεις καὶ διαπραγματεύσεις, εἰμὴ μόνον ὅταν αὗται λήγωσιν εἰς συνομολόγησιν συμφωνίας· ἀλλ’ αἱ διαπραγματεύσεις φθάνουσιν εἰς πέρας, καὶ ὅταν δὲν λήγωσιν εἰς συμφωνίαν, ἀλλὰ καταλήγωσιν εἰς ῥῆξιν τῶν συνεννοήσεων καὶ διαπραγματεύσεων. Ἐξετάζων τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀντηλλάγησαν μεταξὺ τῶν Ὑπουργῶν καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν, δύναμαι νὰ κατατάξω ταῦτα εἰς τρία στάδια· εἰς τὸ στάδιον τὸ προηγηθὲν τῆς ἀφίξεως εἰς Ἀθήνας τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν, τὸ στάδιον δὲ τοῦτο ἔληξε, διότι αἱ συνεννοήσεις, αἵτινες ἐγένοντο πρὸ τῆς ἀφίξεως τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν, κατέληξαν εἰς ἀποτέλεσμα, ἀποτελοῦσι δὲ συμβεβηκότα ἀνήκοντα πλέον εἰς τὸ παρελθὸν, οὐδεὶς δὲ λόγος δύναται νὰ προταθῇ ὡς κωλύων τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων τούτων. Εἰς τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀναγόμενα εἰς τὸ δεύτερον στάδιον, τὰ ὁποῖα πραγματεύονται περὶ τῶν συνεννοήσεων καὶ διαπραγματεύσεων, αἵτινες ἐγένοντο μεταξὺ τῶν Ὑπουργῶν καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν μετὰ τὴν ἄφιξίν των εἰς Ἀθήνας μέχρι τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον αἱ διαπραγματεύσεις ἐκηρύχθησαν λήξασαι, αἱ δὲ διαπραγματεύσεις ἐκηρύχθησαν λήξασαι, καὶ οὐχὶ μόνον λήξασαι, ἀλλὰ καὶ διαῤῥαγεῖσαι. Ἑπομένως οὐδὲν ὑπάρχει πλέον ἐκκρεμὲς συμφέρον, διὰ νὰ ἐμποδίσῃ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων τούτων. Ἀλλὰ τὸ αὐτὸ φρονῶ καὶ περὶ τῶν ἐγγράφων τῶν ἀναγομένων εἰς τὸ τρίτον στάδιον, μέχρι τοῦ σημείου, κατὰ τὸ ὁποῖον ὑπεγράφη σύμβασις ὑπὸ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλλάδος ἐν Λονδίνῳ, σύμβασις, ἥτις ἐκηρύχθη ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εἰσάγοντος τὸν προϋπολογισμὸν εἰς τὴν Βουλήν, ὡς ἀποτυχοῦσα. Καὶ τὰ ἔγγραφα ταῦτα ἀνάγονται εἰς ὑποθέσεις περατωθείσας, μὴ πλέον ἐκκρεμεῖς, ἑπομένως οὐδεὶς δύναται νὰ προταθῇ λόγος, ὅπως παρακωλυθῇ ἡ κατάθεσις αὐτῶν. Δὲν εἶναι δὲ ἁπλοῦν τὸ συμβεβηκός, νὰ γένωνται δεκτοὶ πρὸς συνεννοήσεις ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπιτροπειῶν καὶ νὰ ἔλθωσιν εἰς Ἀθήνας, νὰ γένωνται διαπραγματεύσεις μετ’ αὐτῶν, καὶ αἱ διαπραγματεύσεις αὗται νὰ ἀποτύχωσι, νὰ μὴ καταλήξωσιν εἰς ἀποτέλεσμα· ὑπάρχει δὲ μέγα συμφέρον, τὸ ὁποῖον τελεῖ ὑπὸ τὴν προστασίαν τοῦ Κοινοβουλίου, νὰ μάθῃ τὸ Κοινοβούλιον διατὶ αὐταὶ αἱ διαπραγματεύσεις δὲν ἀπέβησαν εἰς ἀποτέλεσμα, καὶ ἑπομένως νὰ ἐπικρίνῃ τὴν Κυβέρνησιν, ἂν αὕτη, παραγνωρίζουσα συμφέρον τοῦ Κράτους, προὐκάλεσε τὴν διάῤῥηξιν τῶν διαπραγματεύσεων. Ἐπίσης δὲν εἶναι ἁπλοῦν, ἀλλ’ ἔχει μεγάλην συνάφειαν μὲ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, νὰ γνωσθῇ διατὶ συνωμολογήθη μετὰ τοῦτο σύμβασις ἐν Λονδίνῳ. Ἡ σύμβασις αὕτη περιεβλήθη διὰ τῆς συναινέσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, διότι ὁ ἀντιπροσωπεύων αὐτὸ ἐν Λονδίνῳ ὑπέγραψε τὴν σύμβασιν, ἡ δὲ σύμβασις αὕτη ἀπέτυχε. Καὶ νομίζετε ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ζητήσῃ νὰ μάθῃ διατὶ ἀπέτυχε; τίνες οἱ ὅροι, οἵτινες ἐγένοντο δεκτοὶ ὑπὸ τοῦ ἀντιπροσωπεύοντος τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἐν Λονδίνῳ; Εἶναι οἱ ὅροι οὗτοι σύμφωνοι πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους; ἢ εἶναι ἐπιζήμιοι καὶ ἐπιβλαβεῖς εἰς αὐτό; Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ ἄρνησις τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἵνα καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα τὰ μέχρι τοῦ σημείου, τὸ ὁποῖον προσδιώρισα, ἤτοι τοῦ σημείου τῆς ἀποτυχίας τῆς συμβάσεως, ἥτις ὑπεγράφη ὑπὸ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐν Λονδίνῳ. Τὴν γνώμην μου ταύτην ὀφείλω νὰ δηλώσω, ἵνα μὴ ὑποληφθῇ, ὅτι εὗρον ὀρθὰς τὰς ἀντιῤῥήσεις τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὑπὸ τῶν διατάξεων τῶν νόμων ἢ τῶν ἐθίμων τοῦ Κοινοβουλίου ἐπιτρεπομένας.

§124ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ νομίζω, ὅτι δι’ ὅσων τὴν σήμερον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀρνούμενος νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης κ. Βουλευτοῦ ζητηθείσας πληροφορίας, περιέρχεται εἰς ἀντίφασιν πρὸς ὅσα εἶπεν εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμόν. Τί εἶπε τότε; Μᾶς διεβεβαίωσε μὲ τὸν αὐθεντικώτερον τρόπον, μὲ τὸν συνήθη εἰς αὐτὸν στόμφον, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι κατ’ οὐσίαν λελυμένον. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἠθέλησε νὰ κάμῃ διάκρισίν τινα, καὶ διὰ τοῦτο ἐπέφερεν, ὅτι δὲν ἐλύθη αὐτὸ ἀκόμη καὶ κατὰ τύπους. Ὅπωςδήποτε ὅμως τὸ ζήτημα ἐθεώρησε τόσον λελυμένον, ὥστε μᾶς προανήγγειλεν, ὅτι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῷ ὑπὸ αὐτοῦ ὑποβαλλομένῳ εἰς τὴν Βουλὴν ἀναγράφεται ὡς ὁριστικὸν τὸ ποσοστὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς δῆθεν συμφωνίας τῆς ἐπιτευχθείσης ἐνταῦθα μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν τῶν ὁμολογιούχων ἀφ’ ἑτέρου ὡρίσθη. Τώρα εἶναι ἀληθές, ὅτι εἰς τὸν ὑποβληθέντα προϋπολογισμὸν δὲν ἀναγράφεται τὸ ποσοστὸν ἐκεῖνο, ἀλλὰ τὸ ποσοστὸν τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου, καὶ ἐντεῦθεν ἴσως τις θὰ παρήγετο νὰ πιστεύσῃ, ὅτι οὐδ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς αὐτὸς ἀποδίδει σημασίαν τινὰ εἰς ὅσα εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, διαβεβαιώσας ἡμᾶς, ὅτι τῷ ὄντι ἐπῆλθε συμφωνία καὶ ὅτι κατὰ τὴν συμφωνίαν ταύτην διεῤῥυθμίσθη καὶ ὁ προϋπολογισμός. Ἐκ τοῦ ὑποβληθέντος τεύχους τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀποδεικνύεται πᾶν τοὐναντίον, ἕκαστος δὲ πείθεται οὕτω, ὅτι ἀντὶ συμφωνίας πλήρης ἀποτυχία ἐπῆλθεν εἰς τὰς διαπραγματεύσεις περὶ συμβιβασμοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ μιᾷ καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ περιπτώσει, καὶ ἂν δηλαδὴ θεωρηθῇ ὡς ἐπιτευχθεῖσα ἤδη ἡ ὁριστικὴ λύσις τοῦ ζητήματος, ἔστω καὶ κατ’ οὐσίαν, κατὰ τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ ἂν θεωρηθῶσιν ὡς ἀποτυχοῦσαι αἱ περὶ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεις, δὲν δύναται νὰ γείνῃ πλέον λόγος περὶ ἐκκρεμῶν διαπραγματεύσεων. Ἡ δῆθεν ἐναπολειπομένη κατὰ τύπους λύσις τοῦ ζητήματος εἶναι βεβαίως ἀπὸ τὰς συνήθεις ἐκείνας φράσεις, δι’ ὧν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ζητεῖ νὰ δικαιολογήσῃ τὰ ἀδικαιολόγητα. Διότι τί σημαίνει ὅτι ἐπετεύχθη ἡ κατ’ οὐσίαν λύσις τοῦ ζητήματος καὶ ὑπολείπεται ἡ κατὰ τύπους; Ἐπετεύχθη ἤδη συμφωνία μεταξὺ τῶν δύο διαπραγματευομένων μερῶν, τῶν δύο συμβαλλομένων, ἐπετεύχθη συμφωνία ὡς πρὸς τοὺς ὅρους, καὶ δὲν ὑπολείπεται ἄλλο τι, παρὰ νὰ ὑπογραφῇ ἡ σχετικὴ σύμβασις; Ἀλλ’ ὅταν ἔχωμεν τὴν διαβεβαίωσιν αὐτοῦ τούτου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι οἱ συμβαλλόμενοι, διὰ τοῦ τελευταίου ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον ἀπηύθυναν πρὸς αὐτόν, θεωροῦσιν ὡς μὴ ὑπάρχουσαν τὴν συμφωνίαν ἐκείνην, καὶ ἐπιμένουσιν εἰς τὰ πρῶτα αἰτήματά των, εἰς τὴν μετοχὴν τῶν ὁμολογιούχων εἰς τὴν αὔξησιν τῶν ἐκχωρηθησομένων εἰς αὐτοὺς προσόδων, εἰς τὸ πλεόνασμα τῶν εἰσπράξεων αὐτῶν ἀφ’ ἑνὸς, καὶ ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῶν ἐγγυήσεων, τί σημαίνει τοῦτο; Σημαίνει ὅτι τὸ ἕτερον μέρος τῶν διαπραγματευομένων, οἱ ὁμολογιοῦχοι, εἰς οὐδεμίαν μέχρι τοῦδε κατέληξαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν συμφωνίαν, ὅτι δὲ, ἂν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὁμιλῇ νῦν περὶ λύσεως τοῦ ζητήματος, βεβαίως ἄλλην λύσιν θὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν. Ἴσως σκέπτεται αὕτη μονομερῶς νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα. Ἀλλὰ καὶ οὕτω, Κύριοι, εὑρισκόμεθα εἰς ἓν στάδιον ὁριστικὸν, ἀποκλεῖον πᾶσαν ἰδέαν ἐκκρεμῶν διαπραγματεύσεων. Δὲν ἐννοῶ λοιπὸν τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, προβαλλόμενος συμφέροντα σπουδαῖα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ παραβλαβῶσιν, ὡς ἐκ τῆς ἐκκρεμότητος τῶν διαπραγματεύσεων, ἀπέφυγε νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας καὶ ἔγγραφα, ζητηθέντα παρ’ ἑνὸς μέλους αὐτῆς, καὶ ἀναγόμενα ἤδη εἰς τὸ παρελθὸν, εἰς τὴν ἱστορίαν. Πλανᾶται, ἂν νομίζῃ, ὅτι οὕτω πως θὰ συγκαλύψῃ τὴν εὐθύνην του. Ἡμεῖς καὶ ἄνευ τῆς ὑποβολῆς τῶν πληροφοριῶν τούτων καὶ τῶν ἐγγράφων, ἔχομεν ἤδη ἀρκετὰ στοιχεῖα, ἵνα ἐξελέγξωμεν τὴν πολιτείαν αὐτοῦ καὶ καταδείξωμεν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δι’ ὅλης τῆς μέχρι τοῦδε ἐνεργείας του οὐδὲν ἄλλο ἐπεδίωξεν, εἰμὴ, ἀφοῦ αὐτὸς ὑπῆρξεν ὁ πρωτεργάτης τῆς συντελεσθείσης ἤδη καταστροφῆς, ν’ ἀποκόψῃ νῦν καὶ πᾶσαν ἐλπίδα περὶ διεξόδου ἡμῶν ἐκ τῆς καταστάσεως ταύτης. Τοῦτο, Κύριοι, θὰ ἀποδείξωμεν ἡμεῖς καὶ ἄνευ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα μάτην ἐζητήσαμεν παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, προκαλοῦντες τὴν σχετικὴν περὶ τούτου συζήτησιν.

§125ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς ὀρθῶς παρετήρησεν, ὅτι τὰ ἔγγραφα πάντα, ὅσα ζητεῖ, εἶναι δεδημοσιευμένα...

§126ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι πάντα.

§127ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. .. οὐχὶ ὀρθῶς ὅμως εἶπεν, ὅτι εἶναι δεδημοσιευμένα καὶ ἐπισήμως παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ ἐπισήμῳ ἢ ἀνεπισήμῳ ἢ ἡμιεπισήμῳ αὐτῆς ὀργάνῳ. Ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν ἔχει οὔτε ἐπίσημον οὔτε ἡμιεπίσημον ὄργανον, εἰμὴ μόνον, καὶ προσωπικῶς ἔτι ὡς πρὸς ἡμᾶς ἐφ’ ὅσον προϊστάμεθα τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν τῇ Ἐφημερίδι δὲ τῆς Κυβερνήσεως οὐδὲν εὗρον ἀναγεγραμμένον ἐξ ὅσων ὁ κ. Βουλευτὴς ζητεῖ. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι πρέπων τρόπος συζητήσεως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν οὗτος· ἐνῷ ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ μία μόνη ἐφημερὶς εἶναι ἡ ὑποστηρίζουσα τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ὑποστήριξιν ταύτην, τὴν διδομένην ἐλευθέρως ὑπὸ τῆς ἐφημερίδος ἐκείνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ παριστῶσιν οἱ Βουλευταί, ὁμιλοῦντες ἐνταῦθα, ὡς ἐξ ἐξαρτήσεως ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως διδομένην, καὶ ἑπομένως νὰ χαρακτηρίζωσι τὰ δημοσιευόμενα ἐν πάσῃ ἀγνοίᾳ τῆς Κυβερνήσεως ὡς δημοσιεύματα αὐτῆς, εὐθύνοντα αὐτὴν καὶ δεσμεύοντα αὐτὴν καὶ ἀπέναντι τοῦ λαοῦ τῆς Ἑλλάδος καὶ ἀπέναντι τῶν ξένων. Εἶναι δὲ λίαν ἐπιζήμιος ἡ τακτικὴ αὕτη, διότι ἐπὶ δεδομένων οὐχὶ ἀληθῶν ἀποδίδονται οὕτως εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἰδέαι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἄγνωστοι εἰς αὐτήν, καὶ ὅταν ξένοι ἔχωσι συμφέρον νὰ παραστήσωσι τὰς ἰδέας ταύτας ὡς ἰδέας τῆς Κυβερνήσεως, τοῖς παρέχεται εὐκαιρία, ἵνα ἐπικαλῶνται τοὺς λόγους τῶν Βουλευτῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καθ’ οὓς αὗται ἀνεγράφησαν ἐν τοῖς ἐπισήμοις ἢ ἡμιεπισήμοις ὀργάνοις τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἑπομένως ἐξηνέχθησαν ὑπ’ αὐτῆς. Ἡ Κυβέρνησις δὲν νομίζω ὅτι ἔδωκε μέχρι τοῦδε δείγματα ἐπιθυμίας, ἵνα φεύγῃ τὰς εὐθύνας, καὶ μάλιστα τὰς πρὸς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἐννοεῖ, ὅτι ὑπέχει εὐθύνας, καὶ δίδουσα τὰ ζητούμενα καὶ ἀρνουμένη αὐτά. Ἂν τὸ καθῆκον τῇ ἐπέβαλλε νὰ ἀρνηθῇ τὰ ζητούμενα καὶ ὅμως τὰ δώσῃ, ἡ εὐθύνη αὐτῆς εἶναι ἐπίσης σπουδαία, ὡς καὶ ἂν μὴ τὰ δώσῃ, ἔχουσα ὑποχρέωσιν νὰ τὰ δώσῃ. Ἐῤῥήθη ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, ὅτι πᾶς Βουλευτὴς δύναται νὰ ζητήσῃ τὴν ἀνακοίνωσιν ἐγγράφων· τοῦτο εἶναι βέβαιον, οὐδὲ ἠμφισβητήθη ποτὲ παρά τινος. Ἀλλ’ ὁ Βουλευτὴς, ὁ ζητῶν τὴν ἀνακοίνωσιν, δὲν ἐκθέτει τὴν εὐθύνην αὐτοῦ, διότι ὁ Βουλευτὴς ἀγνοεῖ καὶ θέλει νὰ μάθῃ τὸ περιεχόμενον τῶν ἐγγράφων, ἑπομένως δὲν δύναται νὰ εὐθύνηται ἐπὶ ταῖς ἐπιβλαβέσι συνεπείαις τῆς δημοσιεύσεως αὐτῶν· ἡ Κυβέρνησις ὅμως, ἥτις ἤθελε παραδεχθῆ τὴν αἴτησιν τοῦ Βουλευτοῦ, φέρει εὐθύνην, διότι δὲν ἠρνήθη τὴν ἀνακοίνωσιν, ἐὰν ἐθεώρει ταύτην ἐπιζήμιον. Ἀλλ’ ἐπὶ τῇ αἰτήσει ἐκείνων καὶ τῇ ἀρνήσει ταύτης τί γενήσεται; γενήσεται ὅ,τι θέλει ἡ Βουλή, διότι τὸ δικαίωμα τοῦ Βουλευτοῦ εἶναι μόνον τὸ τῆς προκλήσεως τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ θέλει ἀποφασίσει, ἂν πρέπῃ νὰ ζητηθῇ τὸ ἔγγραφον, ἡ δὲ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ζητήσῃ αὐτὸ, ἂν φρονῇ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀρνεῖται νὰ ὑποβάλῃ ἔγγραφον, ἐνῷ δὲν ἐπιβάλλει εἰς αὐτὴν τὸ καθῆκον τὴν ἄρνησιν. Ἤδη ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος κρίνει τὴν ἄρνησιν τῆς Κυβερνήσεως ὡς μὴ ἐπιβαλλομένην ὑπὸ τοῦ καθήκοντος. Καὶ λέγει μὲν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀρνεῖται, ἐπὶ σκοπῷ νὰ ἀποκρύψῃ τὰ ἔγγραφα ἀπὸ τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἐπειδὴ, ὡς παρετήρησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, τὰ ἔγγραφα ταῦτα εἶναι δεδημοσιευμένα, βεβαίως οὗτος δὲν ἦτο ὁ σκοπὸς τῆς Κυβερνήσεως, διότι ζητοῦνται πληροφορίαι, ὧν οὐδεὶς διατελεῖ ἐν ἀγνοίᾳ. Δὲν εἶναι λοιπὸν οὗτος ὁ σκοπὸς τῆς ἀρνήσεως τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ αἰτία αὐτῆς εἶναι ἐκτίμησις διάφορος τῶν συνεπειῶν τῆς ἀνακοινώσεως. Ὁ κ. Βουλευτὴς χαρακτηρίζει ὡς μὴ ἐκκρεμὲς ὅ,τι ἡ Κυβέρνησις κρίνει ὡς ἐκκρεμὲς, καὶ παριστᾷ ὁ κ. Βουλευτὴς τὰς διαπραγματεύσεις ὡς διαῤῥηχθείσας καὶ μὴ ἐπαναληφθησομένας, ἰσχυριζόμενος ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν νὰ ἐπέλθῃ συνεννόησις. Ταῦτα εἶναι γνῶμαι τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀντιθέτους πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν γνώμας· ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ, ὅτι τὰ ζητήματα ταῦτα δὲν εἶναι λελυμένα ἔτι, εἴτε διότι δὲν διεῤῥήχθησαν αἱ διαπραγματεύσεις ἐν οἷς νομίζει ὁ κ. Βουλευτὴς ὅτι διεῤῥήχθησαν, εἴτε διότι ἐνδέχεται νὰ ἐξακολουθήσωσιν ἐνέργειαι ἐν οἷς νομίζει ὁ κ. Βουλευτὴς ὅτι ἔπαυσαν. Θέλουσα ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀνταποκριθῇ κατά τι πρὸς τὰς αἰτήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, ἵνα μὴ ἐκληφθῇ ὡς ἐκ τυπικοῦ λόγου ἀντιτάσσουσα ἄρνησιν εἰς ἁπάσας, ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ἔγγραφά τινα, ἀναγόμενα εἰς περίοδον τῶν διαπραγματεύσεων, περὶ ἧς πᾶς τις θ’ ἀπεφαίνετο, ὅτι ἐκκρεμότης δὲν ὑφίσταται, καίτοι καὶ περὶ ἐκείνων δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ῥηθῇ τοῦτο ἀπολύτως, διότι τὸ ἔγγραφον τὸ ὑπογραφὲν ἐν Ἀθήναις θέτει μόνον τὰς βάσεις τῆς συνομολογηθησομένης συμβάσεως, ταύτης δὲ ἡ ἐκκρεμότης μεταδίδεται καὶ εἰς τὴν περὶ τῶν βάσεων συμφωνίαν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἔχει οὐσιαστικὴν σημασίαν ἡ τοιαύτη ἀκριβολογία, καὶ δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ βλάβη ἐκ τῆς ἀνακοινώσεως, κατεθέσαμεν τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο μετὰ τῆς ἀλληλογραφίας τῆς πρὸς τοὺς προέδρους τῶν ἐπιτροπειῶν. Τἄλλα ὅμως πάντα θεωροῦνται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὡς ἐκκρεμῆ, ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ αὐτὰ ἐκκρεμῆ, γινώσκουσα πᾶσαν τὴν ἀλληλογραφίαν.

§128ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ τὴν ἐν Λονδίνῳ σύμβασιν;

§129ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ταύτην θεωρεῖ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑποβάλῃ, διότι ἐκ τῆς ὑποβολῆς θέλει προκληθῆ περαιτέρω αἴτησις πληροφοριῶν, σχετιζομένων πρὸς τὴν σύμβασιν καὶ περὶ ὧν ὑφίσταται ἔτι ἐκκρεμότης. Δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ τὸ δεδημοσιευμένον ἐν πάσαις ταῖς ἐφημερίσι κείμενον τῆς συμβάσεως, χωρὶς νὰ ἀναλάβῃ τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως συνυποβάλῃ καὶ τὰ συμπληροῦντα τὸ κείμενον, διότι ἄλλως ἤθελε κριθῆ ἡ ἐνέργεια αὐτῆς μὴ κανονική. Ἡ Κυβέρνησις ἄρα ἀρνεῖται νὰ ὑποβάλῃ ἄλλα ἔγγραφα. Ἴσως ἐν τῷ μεγάλῳ ἀριθμῷ τῶν ἐγγράφων ὑπάρχουσί τινα, ἅτινα θὰ ἠδύναντο ν’ ἀνακοινωθῶσιν ἄνευ βλάβης τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἡ ἀνακοίνωσις ἐκείνων μόνων θὰ παρεῖχεν ἀφορμὴν εἰς ἐπικρίσεις ὅτι μονομερεῖς ἐγένοντα αἱ ἀνακοινώσεις, καὶ ταύτας πρέπει ν’ ἀποφύγωμεν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἐζήτησεν, ὅπως ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ πρακτικὰ τῶν συνεδριάσεων τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἐπιτροπειῶν, ἅτινα αὐτὸς γινώσκει ὡς τηρηθέντα ἐπισήμως παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι, ὡς εἶπε, τὸ ἡμιεπίσημον ὄργανον τοῦτο ἐδήλωσε πρὸς τὴν κοινωνίαν. Ἐγὼ οὐδὲν τοιοῦτον ἀπήντησα ἐν τῇ οὕτω χαρακτηριζομένῃ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐφημερίδι, καὶ δὲν θὰ ἐπίστευον ὅτι ὑπάρχει τοιαύτη δήλωσις δεδημοσιευμένη, ἂν μὴ ἐφοβούμην ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς μελετᾷ τὴν ἐφημερίδα ταύτην ἐνδελεχέστερον ἐμοῦ...

§130ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Φοβοῦμαι ὅτι ὑπηγορεύθη παρ’ ὑμῶν. Εἶναι τόσον λεπτομερὴς ἡ ἔκθεσις, ὥστε οὐδεὶς ἄλλος ἠδύνατο νὰ τὴν γράψῃ.

§131ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. .. Τοῦτο μόνον δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι πρῶτον ἤδη ἀκούω ὅτι ἡ ἐφημερὶς ἐκείνη ἐδήλωσεν, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐπίσημα πρακτικά. Ἐγὼ τὴν ἐφημερίδα ἐκείνην θεωρῶ συνήθως γραφομένην μετὰ πολλῆς προσοχῆς ὡς πρὸς τὰ πράγματα, καὶ ἔχουσαν πολλάκις ἀκριβεῖς εἰδήσεις, ὅταν αἱ ἄλλαι ἐφημερίδες δὲν ἔχωσι τοιαύτας (ἱλαρότης). Τοιαύτην ἔχων γνώμην ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον περὶ τῶν εἰδήσεων τῶν ἐν τῇ ἐφημερίδι ἐκείνῃ, ἐννοεῖται ὅτι ἔχω γνώμην, ὅτι αἱ σκέψεις αὐτῆς εἶναι ὑγιέστεραι τῶν ἐν ταῖς ἄλλαις ἐφημερίσιν (ἱλαρότης). Ἀλλὰ θέλετε νὰ στερήσητε ἡμᾶς τῆς ὠφελείας, ἣν ἡμεῖς ἀρυόμεθα ἐκ τῶν ὑπὲρ τῆς πολιτείας ἡμῶν σκέψεων τούτων, ὡς σκέψεων ἐλευθέρων πολιτῶν, παριστῶντες αὐτὰς ὡς ὑποβολιμαίας σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο εἶσθε ἐλεύθεροι νὰ πράξητε, ἀλλὰ δὲν ὀφείλομεν διὰ τοῦτο καὶ ἡμεῖς νὰ πεισθῶμεν, ὅτι τὰ δημοσιευόμενα ἐν τῇ ἐφημερίδι ἐκείνῃ ἔχουσι τὴν προέλευσιν ἐκ τῆς Κυβερνήσεως. Ἂν λοιπὸν ἐδήλωσεν ἡ ἐφημερίς, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐπίσημα πρακτικά, τηρηθέντα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἐφημερὶς ἐκείνη ἐπλανήθη, διότι δὲν ἐτηρήθησαν ἐπίσημα πρακτικά. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἐτηρῶντο ἐπίσημα πρακτικὰ παρὰ τῶν Ἑλλήνων ἀντιπροσώπων, βεβαίως δὲν θὰ ἐδημοσιεύοντο, διότι δὲν ἠθέλομεν πράξει ἡμεῖς ὅ,τι κατεκρίνομεν. Πρακτικὰ τῶν μετασχόντων εἰς τὰς συνεδριάσεις δὲν ἐτηρήθησαν, οὐδὲ ἐγένετο κἂν πρότασις, ὅπως τηρηθῶσι τοιαῦτα πρακτικά. Πάντοτε ἐθεώρησα τὴν δημοσίευσιν πρακτικῶν παρὰ τοῦ ἑτέρου τῶν διαπραγματευθέντων μερῶν ὡς πρᾶξιν οὐχὶ πολὺ κανονικὴν, βεβαίως δὲ τοιαύτην πρᾶξιν δὲν ἠθέλομεν ἡμεῖς παρασκευάσει, συντάττοντες ἐν παραβύστῳ πρακτικά. Ἤδη ἀναγκαζόμεθα ἐνίοτε νὰ διαψεύδωμεν τοῦτο ἢ ἐκεῖνο ἐκ τῶν δημοσιευθέντων, καὶ ἂν ὁ κ. Βουλευτής, ὅστις ἀνήγγειλεν ὅτι θέλει ἐπανέλθει εἰς τὸ ζήτημα...

§132ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μὲ ἀναγκάζετε.

§133ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. .. ἂν ὁ κ. Βουλευτής, ἐπανερχόμενος εἰς τὸ ζήτημα, νομίσῃ ὅτι πρέπει νὰ προκαλέσῃ παρ’ ἡμῶν ἐξηγήσεις περὶ ὡρισμένων ἐν τοῖς δημοσιευθεῖσι πρακτικοῖς θεμάτων, εἰς ἡμᾶς θὰ ἀνήκῃ νὰ κρίνωμεν, ἂν ἐν τῷ συμφέροντι τῆς ὑπηρεσίας πρέπῃ νὰ ἀναιρεθῶσι καὶ ἄλλαι ἀνακρίβειαι ἐκ τῶν ἐν αὐτοῖς, ὡς ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀναιρέσω πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ἐκ πρωτοβουλίας ἰδίας, δύο ἢ τρεῖς ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων. Ἐν συμπεράσματι πρακτικὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Κυβερνήσεως ἐν ταῖς ἐνταῦθα συνεδριάσεσιν αὐτῶν μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν δὲν δύνανται νὰ κατατεθῶσιν, ὡς ἀνύπαρκτα, ἀλλὰ δὲ οἱαδήποτε ἔγγραφα ἐκ τῶν ζητηθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, πλὴν τῶν σήμερον κατατεθέντων, ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ ὅτι τὸ καθῆκον αὑτῆς ὡς ἐκ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους τῇ ἐπιβάλλει νὰ μὴ κατατεθῶσιν. Ἂν ἡ Βουλὴ ἔχῃ ἐναντίαν γνώμην, ἀναντιῤῥήτως ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ· ἀλλὰ πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ περὶ τούτου, καὶ τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς θέλομεν προκαλέσει.

§134ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζήτησεν ὁ Βουλευτὴς Ἄρτης, καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι σχετικὰ πρὸς τὰς διαπραγματεύσεις τὰς μὴ καταληξάσας εἰς ἀποτέλεσμα, ἀλλὰ πρόκειται νὰ παραστήσωμεν πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὸ ἄτοπον τῆς τακτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐτήρησεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Πρῶτον αὐτὸς ὁ ἴδιος προεκάλεσε διὰ τῆς εἰσηγήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν διαπραγματεύσεων, καὶ δὲν ἠρκέσθη μόνον εἰς τοῦτο, ἀλλ’ ἐπιλαβόμενος τῆς ἐξετάσεως τῶν πρακτικῶν, ἅτινα ἐδημοσιεύθησαν καὶ παρὰ τῆς ἐφημερίδος ἐκείνης, ἥτις ὑποστηρίζει τὴν Κυβέρνησιν καὶ παρ’ ἄλλων ἐφημερίδων, ἐπιλαβόμενος, λέγω, τῆς ἐξετάσεως αὐτῶν, ἤλεγξεν ὡρισμένα μέρη τῶν πρακτικῶν ἐκείνων ὡς πλημμελῆ καὶ ὡς μὴ ἀποδίδοντα τὴν ἀληθῆ ἔννοιαν τῶν διαπραγματεύσεων. Ἀλλ’ ἐντεῦθεν προάγεται πᾶς Βουλευτὴς εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι κατὰ τὰ λοιπὰ τὰ πρακτικὰ ἐκεῖνα καὶ πάντα τὰ ἔγγραφα τὰ δημοσιευθέντα δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς πιστῶς ἀποτυποῦντα τὰς διεξαχθείσας διαπραγματεύσεις, ὅπερ δύναται νὰ φέρῃ τὴν Βουλὴν ἐπὶ πεπλανημένου ἐδάφους συζητήσεως. Ἐν τῷ συμφέροντι ἀκριβῶς τῆς Βουλῆς,— καὶ ὑποθέτω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ὑπολαμβάνει ὅτι ἄλλο καὶ αὕτη συμφέρον ἔχει παρὰ τὸ τῆς Βουλῆς,—ἐν τῷ συμφέροντι τῆς διεξαγωγῆς τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοιούτου ἀντικειμένου ἐπὶ βάσεως ἀληθοῦς, ἐζητήθη ἡ κατάθεσις τῶν ἐγγράφων. Ἡ Κυβέρνησις ἀρνεῖται τὴν κατάθεσιν αὐτῶν, ἀπέδωκε δ’ εἰς δημοσιευθέντα ἤδη σχετικὰ πρὸς τὰς διαπραγματεύσεις τοιαῦτα σπουδαιότητα διὰ τῶν παρατηρήσεων, ἃς ἐπ’ αὐτῶν ἔφερε κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀναγκαῖον ἀποτέλεσμα τῆς τακτικῆς ταύτης ἔσεται, ὅτι ἡμεῖς θὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας κατὰ τὴν συζήτησιν κείμενα, τὰ ὁποῖα δὲν δυνάμεθα ἢ νὰ ὑπολαμβάνωμεν ὡς ἀκριβῆ, πλὴν τῶν μερῶν, ὅσα παρέστησεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡς περιλαμβάνοντα ἀνακριβείας. Ὡς πρὸς μόνα τὰ μέρη ταῦτα ὀφείλομεν νὰ μὴ κάμωμεν χρῆσιν τῶν δημοσιευθέντων ἐγγράφων, διότι δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ θεωρῶμεν τὰς δηλώσεις τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὡς ἀληθεῖς καὶ ὡς διαψευδούσας κατὰ τὰ σχετικὰ μέρη τὰ πρακτικά. Ἂν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐθεώρει τὰς διαπραγματεύσεις ὡς ἐκκρεμεῖς, ὤφειλεν οὐδὲ λέξιν νὰ εἴπῃ περὶ αὐτῶν, οὐχὶ δὲ νὰ ἀνασκευάσῃ ὡρισμένα μέρη τῶν δημοσιευθέντων ἐν ταῖς ἐφημερίσιν ἐγγράφων, καὶ νὰ παραγάγῃ τὴν ἐντύπωσιν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι πάντα τὰ δημοσιευθέντα εἶναι ἐντελῶς ἀκριβῆ, πλὴν ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐχαρακτήρισεν ὡς πλημμελῆ. Καὶ τότε εἰς τίνα θέσιν θὰ εὑρεθῶμεν; Θὰ συζητῶμεν ἐπὶ τῇ βάσει πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ θεωρῶμεν ὡς ἀσφαλεῖς, ἐνῷ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ τὰς θεωρῇ ὡς μὴ ἀσφαλεῖς. Ἀλλ’ ἡ ὑπὸ τοιούτους ὅρους συζήτησις δὲν δύναται παρὰ νὰ μὴ ἀποβῇ τελεσφόρος καὶ ἀλυσιτελής, διότι θὰ ἔχωμεν ἑκάστοτε νέας διαψεύσεις καὶ νέας διορθώσεις, ἐντεῦθεν δὲ καὶ συζήτησιν ἀπέραντον, συζήτησιν ἄσκοπον. Ἐχαρακτήρισεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν δημοσίευσιν τῶν ἐγγράφων παρὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν ὡς μὴ πολιτικήν, ὡς ἂν εἶχε διαπραγματευθῆ πρὸς Κυβέρνησιν, καὶ ὡς ἂν οἱ διαπραγματευθέντες ἀπετέλουν Κυβέρνησιν. Αὐτοὶ ἦσαν ἐντολοδόχοι ἐπιτροπειῶν ἀντιπροσωπευουσῶν ὁμολογιούχους. Οἱ ἐντολοδόχοι οὗτοι ἀνεκλήθησαν, ὡς ἐδημοσιεύθη εἰς ὅλας τὰς ἐφημερίδας, καὶ τὰς ἐνταῦθα καὶ τὰς τῆς ἀλλοδαπῆς, καὶ εἶχον καθῆκον πρὸς τοὺς ἐντολεῖς των νὰ τοῖς δώσωσι λόγον τῶν πεπραγμένων· δὲν βλέπω δ’ ὅτι ἔπραξαν ἄτοπόν τι. Δυνατὸν αἱ διαπραγματεύσεις νὰ ἐπαναληφθῶσι, θὰ ἐπαναληφθῶσιν ὅμως ἐπὶ ἄλλης βάσεως καὶ δι’ ἄλλων ἀντιπροσώπων. Ἤδη δὲν ὑφίστανται τοιαῦται ἐκκρεμμεῖς, οὐδὲν δὲ κωλύει τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων. Ἀκριβῶς δὲ διότι τόσον αὐστηρῶς κατέκρινεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπιτροπειῶν διετύπωσαν τὰς διεξαχθείσας διαπραγματεύσεις, εἴχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν παρ’ αὐτοῦ νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐθεώρει ὡς δυνάμενα νὰ κατατεθῶσιν ἄνευ ζημίας τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, ὅπως δυνηθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ βάσεως ἀσφαλοῦς νὰ συζητήσῃ. Δὲν θέλει νὰ τὸ πράξῃ; ἡμεῖς θὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν καὶ ἄνευ αὐτῶν.

§135ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον.

§136Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς προτείνομεν ὡς πόρισμα τῶν λεχθέντων, ὅτι ἡ Βουλή, ἐγκρίνουσα τὴν μὴ κατάθεσιν τῶν ζητουμένων ἐγγράφων, ὡς ἀφορώντων εἰς ἐκκρεμεῖς διαπραγματεύσεις, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§137ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡμεῖς ἐξηγήσαμεν πρὸς τίνα σκοπὸν ἐζητήσαμεν τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων· ἐζητήσαμεν τὴν κατάθεσιν αὐτῶν ἁπλῶς ἐξ αἰσθήματος ἁβροφροσύνης, διότι δὲν ἠθέλαμεν νὰ φέρωμεν τὴν οὐσιαστικὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος πρὶν ἢ προκαλέσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσῃ ὅλας τὰς ἀπαιτουμένας πληροφορίας. Ἡ Κυβέρνησις, βεβαίως οὐχὶ ἐπὶ τῆς λογικῆς στηριζομένη, ἠρνήθη νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα ταῦτα. Ἐδηλώσαμεν ὅτι κακῶς πράττει, μὴ καταθέτουσα ταῦτα, διότι ἡμεῖς θὰ συζητήσωμεν κατ’ οὐσίαν τὸ ζήτημα, στηριζόμενοι ἐπὶ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔχομεν. Θέλει ἤδη ἡ Κυβέρνησις νὰ προκαλέσῃ ψηφοφορίαν, ὅπως ἐπιδείξῃ τοὺς ἀριθμούς της· ἡμεῖς προτιμῶμεν νὰ προκληθῇ αὕτη ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ ζητήματος καὶ ὄχι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ τυπικοῦ τῆς καταθέσεως τῶν ἐγγράφων. Ἐπιθυμοῦμεν ἡ ἔκφρασις τῆς ψήφου ἑκάστου Βουλευτοῦ νὰ ἦναι ἔκφρασις ψήφου ἐπὶ οὐσιαστικοῦ ζητήματος καὶ ὄχι ἔκφρασις ψήφου πρὸς ἁπλῆν ἀπαρίθμησιν. Ὑμεῖς προτιμᾶτε ἁπλῆν ἀπαρίθμησιν ἀντὶ λελογισμένης ψήφου. Δύνασθε νὰ τὸ πράξητε. Εἶσθε κύριοι νὰ κάμητε, ὁπόταν θέλητε, τοιαύτην ἀπαρίθμησιν, ἀλλ’ ἀρίθμησιν ψήφων καὶ γνωμῶν, γνωμῶν πεφωτισμένων, θὰ προκαλέσωμεν καὶ ἡμεῖς ἐπὶ τοῦ οὐσιαστικοῦ μέρους τοῦ ζητήματος.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, ἠκούσατε τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν.

§139ΡΑΛΛΗΣ. Ποία εἶναι ἡ ὑποβληθεῖσα πρότασις;

§140ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Αἱ προτάσεις εἶναι συνήθως ἀπόῤῥοια συζητήσεως. Ἐζητήθησαν ἔγγραφα καὶ πληροφορίαι παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ αὐτὸς ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑποβάλῃ ταῦτα, εἰμὴ ἐπὶ ζημίᾳ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους. Ἐνόμισεν ὅτι τοῦτο ὤφειλε νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλήν, καὶ τὸ ἐδήλωσεν. Ἡμεῖς ἔχομεν τὴν γνώμην, ὅτι δὲν πρόκειται πλέον περὶ ἐκκρεμῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ παραβληθῶσιν ἐκ τῆς τοιαύτης ἀνακοινώσεως. Καὶ τοῦτο ἰσχυρισθέντες, ἐστηρίχθημεν εἰς τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους αὐτὸς οὗτος εἶπεν, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμόν, ὅτε μᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον κατ’ οὐσίαν. Πρόκειται περὶ διαφορᾶς γνώμης, καὶ περὶ διαφορᾶς ἀντιλήψεως. Δὲν βλέπω ποῦ εὗρε τὸ ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δύναται νὰ στηρίξῃ μίαν ψηφοφορίαν ἡ Κυβέρνησις. Πρόκειται περὶ ἀντικειμένων, τῶν ὁποίων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει γνῶσιν, οὐδεὶς δὲ ἐκ τῶν Βουλευτῶν. Ὅταν δὲ ἔρχηται καὶ λέγῃ εἰς τοὺς Βουλευτάς, ὅτι «διὰ πράγματα ἄγνωστα εἰς ὑμᾶς, διὰ πράγματα τῶν ὁποίων δὲν σᾶς ἐπιτρέπω νὰ λάβητε γνῶσιν, προκαλῶ τὴν ψῆφόν σας», νομίζω, Κύριοι, ὅτι ὑβρίζει τὴν αὐτοτέλειαν πλέον, τὴν αὐθυπαρξίαν, τὴν κρίσιν τῶν Βουλευτῶν. Δι’ ἡμᾶς ἡ ψηφοφορία αὕτη οὐδεμίαν ἄλλην σημασίαν ἔχει ἢ μόνον ἐπίδειξιν τῶν 100 ἢ 102 φίλων της, τῶν παρακολουθούντων τὴν Κυβέρνησιν.

§141ΦΩΝΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Εἴμεθα περισσότεροι.

§142ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀρέσκεται νὰ ἀριθμῇ τοὺς φίλους του. Δύναται νὰ παραμένῃ ἐνταῦθα μέχρι πρωΐας καὶ νὰ προβαίνῃ εἰς ἐπανειλημμένας ἀπαριθμήσεις αὐτῶν. Τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης θὰ θέσωμεν ἡμεῖς, κύριε Πρόεδρε, ἀλλὰ μετὰ συζήτησιν, μεθ’ ἣν θὰ ἐπέλθῃ ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ ψῆφος πλέον λελογισμένη καὶ ἐπὶ τῶν πραγμάτων στηριζομένη. Ψῆφος στηριζομένη ἐπὶ τοῦ ἀγνώστου δὲν εἶναι ψῆφος ἀξία μιᾶς Βουλῆς, εἶναι ψῆφος ἀξία ἴσως τῆς Βουλῆς τοῦ Ντελῆ–Ἀχμὲτ–Βεφὴκ πασσᾶ ἢ τῶν Φελλάχων, ἀλλ’ οὐχὶ τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§144ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τίνος ζητήματος προκαλεῖται; Ἀναγνώσατε τὴν πρότασιν.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠκούσατε ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνέγνωσε πρὸ ὀλίγου μίαν πρότασιν. Τὴν πρότασιν ταύτην παρέδωκεν εἰς τὸ Προεδρεῖον. Θὰ τὴν ἀναγνώσω καὶ θὰ τὴν ἀκούσητε (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλὴ, ἐγκρίνουσα τὴν μὴ κατάθεσιν τῶν ζητηθέντων ἐγγράφων, ὡς ἀφορώντων εἰς ἐκκρεμεῖς διαπραγματεύσεις, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.»

§146ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ νὰ διευκρινισθῇ, τίνων ἐγγράφων.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴν τὴν πρότασιν ὑπέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§148ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλ’ ὑποθέτω, ὅτι ἐννοεῖ νὰ ὑποβάλῃ λογικὴν πρότασιν καὶ δυναμένην νὰ ἑρμηνευθῇ λογικῶς. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον βλέπω, εἶναι ὅτι, ἂν ἡ πρότασις αὕτη πρόκηται νὰ ψηφισθῇ ὅπως ἔχει, δὲν εἶναι λογικὴ, καθόσον δὲν εἶναι τὸ συμπέρασμα τῆς συζητήσεως τῆς μέχρι τοῦδε καὶ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀπέκρουσεν ἀμέσως ἀπ’ ἀρχῆς, οὐδὲ προχθὲς οὐδὲ σήμερον, τὴν αἴτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἄρτης περὶ καταθέσεως τῶν ἐγγράφων. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διήρεσε τὰ ἔγγραφα, — ὄχι τὰ ζητηθέντα παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἄρτης, ἀλλ’ ἐν γένει τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰς διεξαχθείσας διαπραγματεύσεις, — εἰς δύο τάξεις, εἰς ἔγγραφα δυνάμενα νὰ κατατεθῶσιν, ὡς μὴ προσβάλλοντα τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, καὶ εἰς ἔγγραφα μὴ δυνάμενα νὰ κατατεθῶσιν. Ἐν τούτοις τὴν στιγμὴν ταύτην μεταβάλλει τακτικήν. Διὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς τί λέγει; Προβάλλει εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα ψηφίσῃ πρότασιν, διὰ τῆς ὁποίας ἀποκρούεται ἐντελῶς ἡ αἴτησις περὶ καταθέσεως τῶν ἐγγράφων. Καὶ διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη δὲν εἶναι λογική· διότι ἀντιστρατεύεται πρὸς αὐτὰς τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως· διότι αὐτὸς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξήνεγκε τὴν γνώμην, ὅτι ὑπάρχουσιν ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ κατατεθῶσι.

§149ΦΩΤΗΛΑΣ. Τὰ κατέθηκε.

§150ΡΑΛΛΗΣ. Ἂν κατετέθησαν τὰ ἔγγραφα ταῦτα, τότε δὲν ἔχει κἀνένα λόγον ἡ πρότασις. Ἂν ὅμως πρόκηται περὶ ἐγγράφων μὴ κατατεθέντων, δέον νὰ ὁρισθῇ τίνα εἶναι τὰ ἔγγραφα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ κατατεθῶσι, καὶ τότε θὰ δύναται πᾶς Βουλευτὴς νὰ κρίνῃ, ἂν ἡ αἴτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἄρτης ἀντιστρατεύηται πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἂν δ’ ἡ ἀπόκρουσις τῆς αἰτήσεως ταύτης ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως προασπίζῃ αὐτά.

§151ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅτι δὲν εἶναι λογικὴ ἡ ὑποβληθεῖσα πρότασις, ἀποδεικνύει ἡ κατάθεσις πολλῶν ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἐζήτησα.

§152ΦΩΤΗΛΑΣ. Τῶν μὴ ζημιούντων τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους.

§153ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ἡ πρότασις δὲν λέγει αὐτό. Ἡ πρότασις λέγει τῶν ἐγγράφων ἐν γένει.

§154ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ. Ἐννοεῖ τὰ μὴ κατατεθέντα ἔγγραφα.

§155ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Συντάξατε σεῖς, κύριε Κανταρτζῆ, λογικωτέραν πρότασιν, διότι ἡ πρότασις αὕτη βεβαίως δὲν εἶναι λογική. Ἡ πρότασις αὕτη λέγει εἰς γλῶσσαν Ἑλληνικὴν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀποδοκιμάζει τὴν κατάθεσιν ἐγγράφων. Ἂν ψηφίσητε τὴν πρότασιν ταύτην, ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν θὰ ἐκφράσητε, θὰ ἦναι ἡ πρώτη ἀποδοκιμασία πρὸς τὸν Πρόεδρον ὑμῶν, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατέθηκεν ἔγγραφά τινα ἐκ τῶν ζητηθέντων παρ’ ἐμοῦ. Ψηφίζοντες δὲ ὑμεῖς, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κατατεθῶσι τὰ παρ’ ἐμοῦ ζητηθέντα ἔγγραφα, βεβαίως πρῶτοι ἐκφράζετε ἀποδοκιμασίαν πρὸς τὸν ἀρχηγόν σας, ὅστις κατέθεσέ τινὰ ἐξ αὐτῶν. Εἶναι πολὺ ὀρθὴ ἡ γενομένη παρατήρησις παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι εἶναι πρότασις μὴ λογικὴ, καὶ προτάσεις μὴ λογικὰς δύνασθε σεῖς νὰ ψηφίζητε, ὁπόταν θέλητε, ἀλλὰ πρότασιν, ἡ ὁποία εἶναι ἀνεπίδεκτος συζητήσεως, ἡ ὁποία δὲν ἔχει ἄλλον σκοπὸν ἢ ἁπλῆν καταμέτρησιν, ἡμεῖς βεβαίως δὲν ἐπιδοκιμάζομεν.

§156ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἀνέμενον, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ ἔφερε πρότασιν τοσοῦτον παράλογον, — μοὶ συγχωρεῖτε τὴν φράσιν, — ὄχι παράλογον ὑπὸ ἔποψιν λογικὴν, ἀλλὰ παράλογον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ὅτι ἀναμένει ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ Βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ συμφωνήσῃ κατ’ ἀρχὴν ὡς πρὸς τὴν πρότασιν αὐτήν. Ὅταν ὡς Πρωθυπουργὸς τοῦ Κράτους ἔρχηται καὶ δημοσίᾳ φωνῇ, ὅτι συμφέροντα ὕψιστα τοῦ Κράτους ἀπαγορεύουσιν αὐτῷ νὰ ὑποβάλῃ ἓν ἔγγραφον, νομίζω, ὅτι οὐδεὶς Βουλευτὴς δύναται νὰ φέρῃ ἀντίῤῥησιν εἰς τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Πρωθυπουργοῦ. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, νομίζων ὅτι ὅλα τὰ ζητήματα δύνανται νὰ λυθῶσι δι’ ἀριθμῶν, ἐὰν τῷ δοθῇ μία εὐκαιρία, ὅπως συναρπάσῃ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ὅπως ἐπιδείξῃ ἀριθμοὺς πλείονας τῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀριθμοὺς μὴ πραγματικούς, μὴ ἀληθεῖς, ἐπιλαμβάνεται τούτων ἀμελητεί (Θόρυβος). Ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς συνεδριάσεως τῆς σημερινῆς διεδόθη, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ νὰ ἐπιδείξῃ ἀριθμὸν Βουλευτῶν (Θόρυβος). Τοῦτο εἶναι ἀληθέστατον, μὴ θορυβεῖσθε. Ἐλέχθη καὶ εἰς ἐμὲ καὶ εἰς ἄλλους Βουλευτὰς εἰς τὰ δωμάτια, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, εἴτε διότι φοβεῖται, ὅτι Βουλευταί τινες θὰ ἀπέλθωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας των, εἴτε δι’ ἄλλους λόγους, ἐπιθυμεῖ σήμερον, καὶ οὐχὶ αὔριον ἢ μεθαύριον, νὰ ἐπιδείξῃ ἀριθμόν τινα Βουλευτῶν μείζονα τοῦ ἑκατόν. Ἐνόμιζον, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ὑπομονὴν, ὅπως κανονικῶς καὶ κοινοβουλευτικῶς τεθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης παρὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νομίμως δυναμένης καὶ δικαιουμένης νὰ θέσῃ τοῦτο. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἔσπευσεν εἰς ὑποβολὴν προτάσεως, τὴν ὁποίαν ἐγὼ, σᾶς ὁμολογῶ, καίτοι ἀντιπολιτευόμενος σφόδρα, ὡς γνωστόν, οὐδεμίαν ἔχω δυσκολίαν νὰ ψηφίσω, διότι δὲν εὑρίσκω τὸν λόγον, διατὶ νὰ ἀρνηθῶ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς πατρίδος μου τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ, ὅτι ὑπάρχει λόγος ὑψίστου συμφέροντος τοῦ Κράτους, ἵνα μὴ καταθέσῃ ἓν ἔγγραφον. Ἀφοῦ ὑπάρχει, κύριε Πρωθυπουργέ, τοιοῦτος λόγος ὑψίστου συμφέροντος τῆς πατρίδος, εὐχαρίστως σᾶς δίδω τὴν ψῆφον, ἵνα κρατήσητε τὸ μυστικόν, τὸ ὁποῖον θὰ βλάψῃ τὸ Κράτος, ἐὰν φανερωθῇ, καὶ νομίζω ὅτι καὶ οἱ πλεῖστοι τῶν συναδέλφων, πάντες ἴσως, δύνανται νὰ ψηφίσωσι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, ἔχω ῥιζικὴν γνώμην, ὅσον ἀφορᾷ τὰ διαμειφθέντα ἔγγραφα καὶ τὰς συζητήσεις, καὶ τὴν ἐξέφρασα πέρυσι, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου, οὐδεμίαν δ’ ἔχω δυσκολίαν καὶ πάλιν νὰ ἐπαναλάβω ἐνταῦθα, ὅτι θεωρῶ πᾶσαν διαπραγμάτευσιν ὅλως ματαίαν, ὅλως διὰ τὴν Ἑλλάδα ἐξευτελιστικήν, νὰ ἔρχηται ὁ Πρωθυπουργὸς τοῦ Κράτους, καὶ μάλιστα σκανδαλωδῶς, παρόντος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν πρὸς τοιαύτας ἐμπορικὰς διαπραγματεύσεις, νὰ ἔρχηται λέγω εἰς διαπραγματεύσεις ἐπισήμους καὶ δεσμευούσας τὸ Κράτος καὶ ὑποχρεούσας αὐτό. Τὸ Κράτος οὐδεμίαν ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ διαπραγματευθῇ ὡς Δύναμις πρὸς ἑτέραν τοιαύτην, πρός τινας τῶν ὁμολογιούχων. Τὸ Κράτος, αὐθύπαρκτον καὶ ἀνεξάρτητον ὄν, δικαίωμα ἔχει νὰ κανονίζῃ τὰς δαπάνας αὐτοῦ κυριαρχικῶς καὶ τὰ ἔσοδα αὐτοῦ. Δύναται λοιπὸν νὰ πράξῃ κυριαρχικῶς, ὡς νομοθετικὸν σῶμα, ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ ὅ,τι ἐκ τοῦ νόμου καὶ τοῦ Συντάγματος ἔλαβε τὸ δικαίωμα νὰ πράττῃ. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους θὰ ὁρισθῇ κυριαρχικῶς, ἀλλὰ καὶ ἐντίμως, ὅ,τι δύναται τὸ Δημόσιον νὰ δίδῃ εἰς τοὺς δανειστὰς αὐτοῦ. Βλέπετε, ὅτι ἡ γνώμη μου εἶναι ῥιζική. Οὐδεμίαν ἔχω ἀνάγκην τῶν ἐγγράφων αὐτῶν. Διὰ τοῦτο ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, δηλῶ, ὅτι δὲν ἔχω κἀμμίαν δυσκολίαν νὰ ψηφίσω τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ἁπλῆν καὶ ἀμέτοχον βεβαίως ἐμπιστοσύνης, καίτοι ἄκρως ἀντιπολιτευόμενος.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§158ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δι’ ἀναστάσεως, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή.

§159Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Οἱ ἀγορεύσαντες μετὰ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης ἐδήλωσαν τὴν γνώμην, ὅτι αὐτοὶ φρονοῦσιν ὅτι ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δὲν ἔχει νόμιμον λόγον, ἵνα ἀρνηθῇ νὰ καταθέσῃ τὰ ζητηθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης ἔγγραφα· μεταξὺ δὲ τῶν ἀγορευσάντων ἤμην καὶ ἐγώ, ὁ ὁποῖος ῥητῶς ἐδήλωσα, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ ἀφήσω ἄνευ ἀναιρέσεως τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἵνα μὴ ὑποληφθῶ ὅτι ἀποδέχομαι ταῦτα ὡς ὀρθά, ἔσπευδον νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην καὶ τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἐθεώρησα ταῦτα ὡς μὴ ὀρθά. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅμως πάντα ταῦτα τὰ λεχθέντα ἐθεώρησεν ὡς ἀμφισβήτησιν τῆς ἐκτιμήσεως, τὴν ὁποίαν εἶχε κάμῃ, τοῦ περιεχομένου τῶν ἐγγράφων καὶ τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ὡς ἐπιμελητὴς τῶν γενικῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους ἔχει, ὡς ἀμυνόμενος πρὸς διάσωσιν αὐτῶν. Καὶ ἐπειδὴ ἴσως ὑπελάμβανεν, ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ ὑπάρχουσιν ἀμφιβολίαι ἂν ἡ ἐκτίμησις αὐτῶν ἦναι ὀρθή, ἠθέλησε νὰ προβάλῃ θέμα πρὸς ψηφοφορίαν. Ἐνοεῖται ὅτι τοιοῦτον θέμα, προβαλλόμενον πρὸς ψηφοφορίαν, εἶναι θέμα ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον. Ἐζήτει λοιπὸν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, προβάλλων τὸ θέμα τοῦτο, νὰ ἀκούσῃ τὴν ἐτυμηγορίαν τῆς Βουλῆς, ὅτι ἔχει πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν προεδρευομένην ὑπ’ αὐτοῦ, ἐμπιστοσύνην. Τὸ θέμα τοῦτο μοὶ εἶναι γνωστόν, καὶ ὁμιλῶν τὴν στιγμὴν ταύτην διερμηνεύω μόνον τὸ φρόνημα ἐμοῦ καὶ τῶν μετ’ ἐμοῦ συνεργαζομένων ὀλίγων συναδέλφων· προκαλούμενος ἵνα ψηφίσω θέμα περιέχον τὴν σημασίαν καὶ τὴν ἔννοιαν τῆς ἐμπιστοσύνης, ὀφείλω βεβαίως νὰ ψηφίσω κατὰ τοῦ θέματος τούτου. Δὲν ἀμφισβητῶ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, νὰ θέτῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης κατὰ πᾶσαν στιγμὴν καὶ κατὰ πᾶσαν συνεδρίασιν, καὶ δὲν θέλει ἀμφισβητήσει καὶ ἡ Κυβέρνησις τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Ἀντιπολίτευσις, νὰ θέτῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης κατὰ πᾶσαν στιγμήν. Ἄν τὴν στιγμὴν ταύτην ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζῃ πρόσφορον εἰς τὰ πολιτικὰ συμφέροντα αὑτοῦ, διότι συνέπεσεν ἴσως νὰ ἦναι παρόντες πάντες οἱ ἀποτελοῦντες τὴν πλειοψηφίαν, ἢ συμπίπτει νὰ μὴ ἦναι παρόντες πάντες οἱ ἀποτελοῦντες τὴν μειοψηφίαν, τοῦτο εἶναι μικρὰ ἐμπορικὴ ἐπιχείρησις. Ψηφίζων κατὰ τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον ἔθεσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ἀρνούμενος διὰ τῆς ψήφου μου πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τὴν ἐμπιστοσύνην μου, δὲν ἀποβάλλω τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχω, τὴν ἐπιοῦσαν ἢ τὴν μετεποιοῦσαν νὰ θέσω καὶ ἐγὼ ζήτημα ἐμπιστοσύνης κατὰ τοῦ Ὑπουργείου.

§160ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Μάλιστα μάλιστα.

§161ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιβάλλεται εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ παράσχῃ πᾶσαν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν εἷς Βουλευτὴς ζητεῖ πρὸς συζήτησιν ζητήματος σπουδαιοτάτου, ἀφορῶντος τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. Ἐπιβάλλεται τοῦτο μάλιστα εἰς πάντα πατριώτην Πρωθυπουργόν. Ἐὰν ὁ κ. Τρικούπης ἀρνῆται τὸν πατριωτισμόν, δικαιοῦται νὰ πράττῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πράττει. Ἄν θέλῃ νὰ δοκιμάσῃ τὴν δύναμίν του, ἂν θέλῃ νὰ δοκιμάσῃ τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ, ἂς διαλύσῃ τὴν Βουλὴν, ἵνα ἴδῃ πόσην πλειονοψηφίαν ἔχει. Θέλει νὰ δοκιμάσῃ, κύριοι Βουλευταί, δυστυχῶς τοὺς χαρακτῆρας τῶν Ἑλλήνων Βουλευτῶν, καὶ ἰδίως θέλει νὰ δοκιμάσῃ δύο ἐκ τῆς πλευρᾶς ταύτης (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) ἐξαχρειωθέντας καὶ ἀρνηθέντας τὴν θέσιν των (θόρυβος). Βεβαιωθῆτε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι θὰ ὁμιλήσω, ὡς πάντοτε, ἐν ἄκρᾳ ἐλευθερίᾳ· δὲν κρύπτω τίποτε, καὶ ὅστις θέλει νὰ μοὶ ζητήσῃ τὸν λόγον, ἂς τὸν ζητήσῃ. Ἀπέναντι τῆς ἀληθείας ἐγὼ δὲν θὰ δειλιάσω ποτέ. Πρέπει νὰ ἠξεύρητε, ὅτι διεφθάρησαν δύο Βουλευταὶ ἐκ τῆς μερίδος ταύτης (δεικνύει τὴν ἀντιπολίτευσιν).

§162ΦΩΝΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Νὰ ἀνακαλέσῃ τὸν λόγον του (θόρυβος).

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ, δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ προσβάλλητε τοὺς συναδέλφους σας. Διατὶ γεννᾶτε σκάνδαλα;

§164ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ. Νὰ ἀνακαλέσῃ τὸν λόγον του.

§165ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐννοεῖ σᾶς.

§166ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὕτη εἶναι ἡ κρίσις μου καὶ ἡ ἀλήθεια (θόρυβος).

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράζητε κρίσεις προσβαλλούσας τοὺς συναδέλφους σας.

§168Μ. ΛΑΜΠΡΟΣ. Τί φρονεῖ ὁ κ. Καραπᾶνος δι’ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγει ὁ κ. Σταυρόπουλος, ὁ ὁποῖος ἀνήκει εἰς τὸ κόμμα του; (Θόρυβος).

§169ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θέτει ζήτημα ἐμπιστοσύνης ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διότι γνωρίζει, ὅτι θὰ ψηφίσουν οἱ περισσότεροι ὑπὲρ αὐτοῦ. Ἄν θέλῃ νὰ εὕρῃ τὴν ἀλήθειαν, δύναται, διαλύων τὴν Βουλὴν, νὰ τὴν ζητήσῃ ἐν τῇ ἐκκλήσει πρὸς τὸν λαὸν, καὶ θὰ ἴδῃ πόσοι ἐκ τῶν ἐνταῦθα φίλων του θὰ ἴδουν τὴν θύραν τοῦ Βουλευτηρίου.

§170ΡΑΛΛΗΣ. Πρόκειται περὶ τῆς πολιτικῆς τῆς ἐνέδρας, ἥτις ὑπῆρξε πάντοτε ἡ πολιτικὴ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Οὐδεὶς ἐσκέπτετο, ὅτι ἦτο δυνατὸν ἐπὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον μετὰ τόσης ἁβρότητος ἐπραγματεύθη ὁ κ. Βουλευτὴς Ἄρτης, ὅτι ἤθελεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σκεφθῆ νὰ προβάλῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Καὶ διότι οὐδεὶς ἐφρόνει, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ προβληθῇ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, οἱ πλεῖστοι ἀντιπολιτευόμενοι ἀπεχώρησαν. Τοῦτο ἀκριβῶς χαρακτηρίζει τὴν πολιτικὴν τῆς ἐνέδρας. Καὶ νομίζει ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι οὕτω κερδίζει τι, νομίζει ὅτι δύναται, ἔστω καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον, νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τὸ πνεῦμα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅπερ, ἀπ’ ἄκρου ἕως ἄκρου τῆς χώρας κυριεῦον, δύναται νὰ τὸν κατασυντρίψῃ ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν! Πάντες γνωρίζετε ποία εἶναι ἡ ἀλήθεια τῶν λόγων μου, καὶ ἐν τούτοις ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σείει τὴν κεφαλὴν, ἀλλὰ θέλει τὴν σείσει μετ’ ὀλίγον, μεταμελόμενος δι’ ἣν μετῆλθε πολιτικὴν μέχρι τοῦδε. Ἡμεῖς, εἴτε ὀλίγοι, εἴτε πολλοὶ εἴμεθα ἐνταῦθα, εἴτε περιπίπτομεν εἰς ἐνέδραν, εἴτε προκαλούμεθα ἀνδρικῶς καὶ κατὰ μέτωπον, ὡς ἔπρεπε νὰ γείνῃ, μίαν ἔχομεν γνώμην περὶ τῆς πολιτικῆς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τῆς Κυβερνήσεώς του, ὅτι πρόκειται περὶ Κυβερνήσεως ἀναξίας νὰ κυβερνᾷ τὸν τόπον, καταῤῥιψάσης τὸ γόητρον αὐτοῦ, συντριψάσης τὴν οἰκονομίαν τῆς χώρας, τοιαύτη δὲ Κυβέρνησις δὲν θέλει ποτὲ τύχει ψήφου ἐμπιστοσύνης παρ’ ἡμῶν.

§171ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀφοῦ τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν χαρακτηρίζει ἡ λοιπὴ Ἀντιπολίτευσις, δὲν γνωρίζω διὰ τίνα λόγον, ὡς ζήτημα ἐμπιστοσύνης, καὶ ἐγὼ θὰ καταψηφίσω, ὅπως μὴ διαφωνήσω. Καλούμενος δηλαδὴ νὰ δώσω ψῆφον, δύναμαι νὰ ἐπιτρέψω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ κρατήσῃ οἱαδήποτε ἔγγραφα, κατὰ τὰ προῤῥηθέντα ὑπ’ ἐμοῦ· δὲν ἐννοῶ ὅμως νὰ ἐπιτρέψω αὐτῷ, ὅσον ἐμοὶ δύναμις, νὰ μείνῃ οὐδὲ ὥραν εἰς τὴν θέσιν, εἰς ἣν εὑρίσκεται.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσω τὴν συζήτησιν περατωμένην. Ἡ πρότασις ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἡ Βουλὴ, ἐγκρίνουσα τὴν μὴ κατάθεσιν τῶν ζητηθέντων ἐγγράφων, ὡς ἀφορώντων εἰς ἐκκρεμεῖς διαπραγματεύσεις, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Ν. Καλογεροπούλου καὶ Η. Σάκκη, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 184, ἐξ ὧν 105 ὑπὲρ τῆς προτάσεως καὶ 79 κατ’ αὐτῆς. Συνεπῶς ἡ πρότασις ἐγένετο ἀποδεκτὴ διὰ ψήφων 105 κατὰ 79. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 9 μ. μ.