1894.03.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 78

τῆς 11 Μαρτίου 1894.

(Παρασκευή).

Ὥρᾳ 6 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολλοὶ κάτοικοι τοῦ χωρίου Ἀχαΐας τῶν Πατρῶν διὰ τηλεγραφήματός των ὑποβάλλουσι παράπονα ἐναντίον τῆς Διευθύνσεως τοῦ κτήματος τοῦ Διαδόχου, ἀναφέροντες ὅτι παραβιάζονται αἱ διατάξεις τοῦ περὶ φορολογίας τοῦ βαλανιδοκάρπου νόμου. Παραπέμπεται τὸ τηλεγράφημα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§2ΡΙΚΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ τηλεγράφημα, καὶ ἐὰν τὰ παράπονα ἦναι ἀβάσιμα, νὰ διατάξῃ τὰ δέοντα.

§3ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς κ. Ράλλης ἐζήτησε τὴν κατάθεσιν ἐγγράφων ἀφορώντων εἰς τὸν πλειστηριασμὸν τῶν ἀτμοπλοίων τῆς παλαιᾶς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας. Μεταξὺ τῶν ἐν τῇ ἐπερωτήσει σημειουμένων ἐγγράφων παρετήρησα ὅτι ἀναφέρεται καὶ ἔκθεσίς τις τοῦ τότε ἀντεισαγγελέως τῶν ἐφετῶν κ. Καψάλη. Ἐζήτησα τὴν ἔκθεσιν ταύτην πανταχοῦ, ἀλλὰ δὲν τὴν εὗρον...

§4ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπάρχει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης.

§5ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν ὑπάρχει. Θὰ ἴδητε ὅτι δὲν ἐγένετο κἂν τοιαύτη... Ἀπηυθύνθην πρὸς τὸν κ. Καψάλην δι’ ἐπιστολῆς, καὶ οὗτος μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι δὲν συνέταξε τοιαύτην ἔκθεσιν, ἀλλ’ ὅτι διετάχθη μόνον νὰ ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις, τὰς ὁποίας καὶ ἐνήργησε, καὶ ὑπέβαλε τὴν δικογραφίαν εἰς τὸν Εἰσαγγελέα, ἀλλ’ ἔκθεσιν τοιαύτην δὲν συνέταξε. Προφορικῶς δὲ μοὶ εἶπεν, ὅτι ἐγένετο τότε μία κατηγορία περὶ τοῦ ὅτι ὁ ἁρμόδιος δικαστής, ὁ ἐπιβλέπων τὰ τοῦ πλειστηριασμοῦ τῶν πλοίων τῆς ἑταιρίας, ἐπέσπευδε πολὺ τοῦτον, καὶ πραγματικῶς διὰ τὸν λόγον τοῦτον ὁ κ. Καψάλης μετέβη εἰς Σῦρον, ὅπου ἐνήργησεν ἀνακρίσεις· μοὶ εἶπε δὲ προφορικῶς, ὅτι νομίζει ὅτι δὲν ἀπεδείχθη τοιαύτη τις αἰτίασις κατὰ τοῦ διευθύνοντος τὰς ἐργασίας τοῦ πλειστηριασμοῦ δικαστοῦ. Τὴν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Καψάλη καταθέτω, ἵνα λάβῃ γνῶσιν ὁ κ. Βουλευτής. Καταθέτω ἐπίσης τὴν ἔκθεσιν τοῦ νομικοῦ συμβούλου, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἀποσταλῆ εἰς Σῦρον, καὶ τὸ καταστατικὸν τῆς ἑταιρίας, ἅτινα μοὶ ἐζητήθησαν. Ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς κ. Σταυρόπουλος εἶχε ζητήσει νὰ καταθέσω τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἐγγραφὴν ἐν τῷ δημοτολογίῳ Σύρου τοῦ Γεωργίου Σεβαστοπούλου. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα, τὰ ὁποῖα καὶ ἄλλοτε εἶχον καταθέσει, καταθέτω καὶ ἤδη. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἀνέφερε προχθές, ὅτι μεταξὺ τῶν ἐγγράφων αὐτῶν ὑπάρχουσί τινα, ἐξ ὧν ἀποδεικνύεται, ὅτι ὁ πατὴρ εἶναι νεώτερος τοῦ υἱοῦ. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές· τοιαῦτα ἔγγραφα δὲν ὑπάρχουσιν ἐν τῷ φακέλλῳ, τὸν ὁποῖον ἔχω ἐγώ. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἀνέγνωσέ τινα ἔγγραφα, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω πόθεν προέρχονται ταῦτα. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου δὲν ἔχει τοιαῦτα ἔγγραφα. Ἐὰν τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἔχει ὁ κ. Βουλευτής, ἦναι ἐπίσημα, ἦναι εἰλημμένα ὑπὸ ἄλλων ἀρχῶν, ἀγνοῶ· ἐὰν τὰ ἔχῃ, ἂς τὰ καταθέσῃ. Τὰ ἔγγραφα τὰ ὁποῖα καταθέτω δὲν ἀποδεικνύουσι παρὰ τοῦτο μόνον, ὅτι συνεπείᾳ αἰτήσεως τοῦ Σεβαστοπούλου καὶ ἀρνήσεως τοῦ δημάρχου Σύρου τοῦ νὰ τὸν ἐγγράψῃ εἰς τὸ δημοτολόγιον, διότι τὸ ὄνομα τοῦ πατρός του δὲν ἀνεφέρετο εἰς τὸ δημοτολόγιον, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν διέταξε τὴν ἐγγραφὴν αὐτοῦ, ἀποδεχόμενον ὅτι ὁ ἐν τῷ δημοτολογίῳ ἀναφερόμενος Σωτήριος, εἶναι κατὰ τυπογραφικὸν λάθος ἐγγεγραμμένος μὲ τὸ ὄνομα αὐτό, ἀντὶ Σταμάτιος, ὡς ὠνομάζετο ὁ πατὴρ τοῦ αἰτοῦντος Σεβαστοπούλου.

§6ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Δὲν θὰ εἰσέλθω, κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἀφορώντων εἰς τὰ κατὰ τὴν Ἀτμοπλοϊκὴν Ἑταιρίαν τῆς Σύρου, ἀλλὰ λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τοῦ ἐπελθόντος λυπηροῦ ἀποτελέσματος τῆς ἑταιρίας ταύτης, νομίζω καθῆκόν μου νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν δὲν ἐπέστησε κατὰ τὸ παρελθόν, τοὐλάχιστον εἰς τὸ μέλλον νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της, προκειμένου περὶ τῶν ἀνωνύμων ἐν τῷ Κράτει ἑταιριῶν. Ἐὰν αἱ Κυβερνήσεις αἱ ἑκάστοτε ἐνήσκουν τὸ καθῆκον καὶ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶχον ἐκ τῶν νόμων, ἐπὶ τὰς ἀνωνύμους ἑταιρίας, βεβαίως ἡ ἁμαρτωλὴ παλαιὰ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία τῆς Σύρου δὲν θὰ εἶχε τοιοῦτον οἰκτρὸν τέλος. Τοσούτῳ δὲ μᾶλλον εἶναι ἀξιοκατάκριτοι καὶ ἀδικαιολόγητοι αἱ μέχρι τοῦδε Κυβερνήσεις ἡμῶν, καθόσον εἶναι γνωστὸν, ὅτι τὸ Δημόσιον τῆς Ἑλλάδος συμμετέσχεν εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς ἑταιρίας ἐκείνης κατὰ 2 ἑκατομμύρια δραχμῶν καὶ ἑπομένως οὐ μόνον δικαίωμα ἀλλὰ καὶ καθῆκον εἶχον ἐκ τῶν καθεστώτων νόμων, ἵνα ἐπιτηρῶσιν ἐνδελεχῶς τὴν ἀνώνυμον ταύτην ἑταιρίαν, ἀλλ’ εἶχον καὶ οὐσιαστικὸν συμφέρον αἱ Κυβερνήσεις, διότι τὸ Δημόσιον ἦτο ὁ σπουδαιότερος μέτοχος αὐτῆς. Βεβαίως, Κύριοι, δὲν ἠδύνατο ἢ νὰ ἐπέλθῃ τὸ οἰκτρὸν τοῦτο ἀποτέλεσμα. Ἑταιρία συστᾶσα πρὸ τριακονταετίας, ἐκμεταλλευθεῖσα οὐ μόνον τὴν ἀκτοπλοΐαν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ πλείστας γραμμὰς ἐξωτερικὰς, καὶ ἑταιρία, ἡ ὁποία ἐπὶ εἰκοσαετίαν καὶ πλέον ἔσχεν ἐπιχορήγησιν ἐτησίαν παρὰ τοῦ δημοσίου ταμείου περὶ τὰς 600 χιλιάδας δραχμῶν, κατέληξεν εἰς τὸ οἰκτρὸν ἀποτέλεσμα οὐ μόνον νὰ ἐξαντλήσῃ τὰ κεφάλαιά της ἐκ 5,000,000 δραχμῶν, ἀλλὰ καὶ νὰ λῃστεύσῃ τοὺς δανειστὰς καὶ τοὺς ἐργάτας καὶ τοὺς ὑπαλλήλους αὑτῆς ὑπὲρ τὰ 3 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Αὕτη εἶναι ἀλήθεια, καὶ ἡ ἀλήθεια πρέπει νὰ λέγηται. Εἶναι ἡ πρώτη ἀνώνυμος ἑταιρία, ἡ ὁποία συνέστη ἐν Ἑλλάδι, εἶναι ἡ πρώτη ἀνώνυμος ἑταιρία, εἰς τὴν ὁποίαν σπουδαιότατος μέτοχος ἐγένετο καὶ τὸ Δημόσιον τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἐν τούτοις, ἄνευ ἐπιτηρήσεως καὶ ἐποπτείας ἐγκαταλειφθεῖσα, κατέληξεν εἰς οἰκτρὸν ἀποτέλεσμα, καὶ ἐζημιώθη τὸ Δημόσιον τῆς Ἑλλάδος περὶ τὰ 2 ἑκατομμύρια δραχμῶν.

§7ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἓν ἑκατομμύριον.

§8ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Ἕν ἑκατομμύριον, λέγει ὁ ἐκ Σύρου ἀξιότιμος συνάδελφος’ ἐγὼ λέγω περὶ τὰ δύο ἑκατομμύρια. Τὸ Δημόσιον τῆς Ἑλλάδος ἐχορήγησε δωρεὰν οἰκόπεδον ἀξίας τότε μὲν περὶ τὰς 200 χιλιάδας δραχμῶν, νῦν δὲ περὶ τὰς 50 χιλιάδας, ὡς ἐκ τῆς ἐκπτώσεως τῶν ἀκινήτων ἐν Ἑρμουπόλει. Ἑπομένως ὄχι μόνον ὡς Κυβέρνησις εἶχε δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ ἐπιτηρῇ τὴν λειτουργίαν τῆς ἑταιρίας ἐκείνης, ἀλλὰ καὶ ὡς μέτοχος σπουδαιότατος αὐτῆς ἐνδελεχῶς νὰ ἐξελέγχῃ τὰ κατ’ αὐτήν· καὶ ὅμως, ἂν καὶ ἐχορήγει εἰς τὴν ἑταιρίαν ταύτην χάριν τῆς ἐσωτερικῆς συγκοινωνίας περὶ τὰς 600 χιλιάδας δραχμῶν κατ’ ἔτος, ἐγκατέλιπεν αὐτὴν ἀνεπιτήρητον, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε αὕτη ἐπὶ τέλους ἐγένετο θῦμα τῶν κομματικῶν, τῶν τοπικῶν ἐνασχολήσεών της. Διότι βεβαίως δὲν εἶναι ἄγνωστον, ὅτι ἡ ἑταιρία ἐκείνη, ἡ μακαρῖτις ἑταιρία, κατέληξεν εἰς τοιοῦτον οἰκτρὸν τέλος, διότι κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἐλησμόνησε τὸν προορισμόν της καὶ ἐνῃσχολεῖτο περὶ τὰ τοπικὰ, καὶ βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ἀλλοῖον ἀποτέλεσμα ἀπὸ τὸ ἐπελθόν. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας καὶ εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ ἐπελθόντος ἀποτελέσματος· τὸ ἐπελθὸν ἀποτέλεσμα ἦτο ὁποῖον ἦτο καὶ τὸ τελευταῖον αὐτῆς στάδιον, ὡς προανέφερον, τῆς τελευταίας δεκαετίας. Ἀλλ’ ἐπεθύμουν νὰ μάθω, ἡ Κυβέρνησις, εἴτε ὡς μέτοχος σπουδαιότερος παντὸς ἄλλου ἐν τῇ ἀνωνύμῳ ταύτῃ ἑταιρίᾳ, εἴτε ὡς Κυβέρνησις ἐνασκοῦσα τὸ δικαίωμα τῆς ἐποπτείας ἐπὶ τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν, ἐμερίμνησε καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον νὰ ἐξετάσῃ, πῶς ἐπὶ τέλους κατέληξεν εἰς τὸ οἰκτρὸν τοῦτο ἀποτέλεσμα ἡ ἑταιρία αὕτη; Τοῦτο ἀφίεμαι εἰς τὴν συνείδησιν τῆς Κυβερνήσεως, διότι, Ἑρμουπολίτης ἐγὼ ὤν, δὲν δύναμαι βεβαίως νὰ ἀνατάμω καὶ ἐξελέγξω τὰ διαδραματισθέντα κατὰ τὸ τελευταῖον δρᾶμα τῆς ἑταιρίας ταύτης. Ὑποθέτω ὅμως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκ καθήκοντος ὤφειλεν ὁπωσδήποτε, εἴτε ὡς σπουδαιότερος μέτοχος τῆς τοιούτῳ τρόπῳ καταῤῥευσάσης ἀνωνύμου ταύτης ἑταιρίας, εἴτε ὡς ἔχουσα ἐκ τῶν νόμων καθῆκον, ὤφειλε, λέγω, νὰ ἐξελέγξῃ καὶ γνωρίσῃ ποῖα εἶναι τὰ συντελέσαντα αἴτια εἰς τὸ τέλος τὸ οἰκτρὸν τῆς ἑταιρίας ταύτης, ἢ νὰ παρασκευάσῃ τὰ μέσα ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ δυνηθῇ ἡ Βουλὴ ἐν μελλούσῃ συνόδῳ νὰ διαφωτισθῇ, ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ἦναι ἀληθῆ τὰ διαδιδόμενα, ὅτι δὲν ἦσαν ἐντελῶς ἄσπιλα τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα συνετέλεσαν εἰς τὴν οἰκτρὰν λύσιν τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης. Ὁμιλῶν ἀορίστως διότι δὲν δύναμαι νὰ εἰσέλθω, εἰς τὴν ἐξέτασιν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἰς ἐμὲ μὲν εἶναι γνωστὰ, ἀλλ’ ἐπίσης δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν εἶναι γνωστά, ὅτι δηλ. δὲν ἠδύναντο ἀτμόπλοια ἀξίας ὑπὲρ τὰ 3 ἑκατομμύρια δραχμῶν νὰ πωληθῶσι μόνον ἀντὶ 900 χιλιάδων δραχμῶν, οὐδὲ ἠδύναντο οἰκοδομαὶ καὶ γήπεδα ἀνήκοντα εἰς τὸ Δημόσιον καὶ ἐκπλειστηριασθέντα ὡς ἀνήκοντα ἤδη εἰς τὴν μακαρίτιδα ἑταιρίαν νὰ κατακυρωθῶσιν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἀντὶ εὐτελεστάτου ποσοῦ, καὶ διὰ τὰ ὁποῖα οὐδεμίαν μέχρι τοῦδε ἔλαβεν, οὔτε φαίνεται ὅτι θὰ λάβῃ πρόνοιαν εἰς τὸ μέλλον ἡ Κυβέρνησις. Ἐννοεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ δωρεὰν πρὸς τὴν μακαρίτιδα ἑταιρίαν τὰ 2 ἑκατομμύρια δραχμῶν, τὰ ὁποῖα ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ ὡς μέτοχος; ἐννοεῖ ἡ Κυβέρνησις ὅτι θὰ χαρίσῃ τὰ γήπεδα της, τὰς οἰκοδομάς της εἰς τοὺς δικαιοδόχους κατὰ τὸν ἀναγκαστικὸν πλειστηριασμὸν τῆς μακαρίτιδος ἐκείνης ἑταιρίας;

§9ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μᾶς συγκινεῖτε, κύριε Βάλληνδα!

§10ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Βεβαίως τὰ λέγω αὐτὰ, διὰ νὰ συγκινηθῆτε· πρέπει νὰ συγκινηθῆτε, ὅταν ἡ Κυβέρνησις σπαταλᾷ, χαρίζῃ ἑκατομμύρια δραχμῶν μόνον χάριν κομματικῶν λόγων, καὶ μόνον ἐκ τοιούτων λόγων δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ἡ σημερινὴ κατάστασις, εἰς τὴν ὁποίαν ἤχθησαν τὰ πράγματα. Ἤδη ἀπευθύνομαι πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν...

§11ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἶναι παρών.

§12ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Αὐτὸς λάμπει πάντοτε διὰ τῆς ἀπουσίας του, ὅπως λάμπει πάντοτε διὰ τῆς ἀπουσίας της ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ καὶ ἡ δικαιοσύνη ἐν Ἑλλάδι... Ἀπευθύνομαι λοιπὸν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀντιπροσωπεύοντα τὰ πάντα. Εἶναι γνωστὸν τὸ ζήτημα ἐκεῖνο τῆς Κοινότητος τῆς Τύνιδος. Ἐπὶ τέλους ἐνόμισεν ἡ ὑπηρεσία, ὅτι ἔπρεπε νὰ γείνῃ προανάκρισις, ἀνάκρισις, ἐξέλεγξις, δίκη, καταδίκη καὶ ἀπόφασις, καὶ ἐστάλη ὁ λεγόμενος ἐπιθεωρητὴς τῶν Προξενείων, καὶ ἐδαπάνησε τὸ Δημόσιον βεβαίως περὶ τὰς 3 χιλιάδας φράγκων, διατί; Διὰ νὰ ἐξελεγχθῶσι τὰ παράπονα μιᾶς Κοινότητος εἰς τὴν Ἀφρικήν! Δὲν ἤξιζε βεβαίως τόσον κόπον, τόσην δαπάνην· θὰ ἦτο ἁπλούστερον, ἀντὶ νὰ δαπανηθῶσι τόσαι χιλιάδες φράγκων, νὰ γείνῃ μία μετάθεσις τοῦ ἐκεῖ προξένου. Ἐπὶ τέλους ἐξηγέρθη μία Κοινότης, διὰ τὴν προστασίαν τῶν συμφερόντων τῆς ὁποίας ἀπεστάλη ὁ πρόξενος. Διότι τί σημαίνει πρόξενος; Γνωρίζετε κάλλιστα, ὅτι ὁ πρόξενος εἶναι ὁ προστάτης τῶν ἐμπορικῶν συμφερόντων τῶν ὑπηκόων μας. Ἔχει ἄλλον λόγον ἡ ἀποστολὴ τοῦ προξένου; Δὲν πιστεύω. Ἐξηγέρθη ὅλη ἡ Κοινότης ἡ Ἑλληνικὴ ἐκεῖ, καὶ κατήγγειλε τὸν πρόξενον ὡς ἀντιτιθέμενον εἰς τὰ συμφέροντα τῆς Κοινότητος, καὶ ἡ Κυβέρνησις νομίζει ὅτι δύναται νὰ ἐπιμένῃ εἰς τὴν διατήρησιν τοῦ προξένου αὐτοῦ, χάριν προσωπικῶν καὶ κομματικῶν λόγων, καὶ νομίζει ὅτι, διὰ νὰ ἀχθῇ εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ μεταθέσῃ αὐτὸν, πρέπει νὰ στείλῃ τὸν προξενικὸν ἐπιθεωρητήν. Δὲν νομίζετε, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως ὅτι εἶναι ὑπερβολικὴ ἡ πρόνοια αὕτη; Βεβαίως εἶσθε λίαν πρακτικὸς καὶ θ’ ἀναγνωρίσητε, ὅτι μόνον ἐκ προσωπικῶν καὶ κομματικῶν λόγων προήχθητε εἰς τὴν τοιαύτην πρόνοιαν καὶ ἐπιμέλειαν περὶ τῆς προστασίας, τῆς φιλοτιμίας καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ ὑπαλλήλου τούτου... Καὶ μετέβη ὁ προξενικὸς ἐπιθεωρητής, καὶ γνωρίζω τί ἐν τῇ ἐκθέσει του ἀναφέρει, ἀλλὰ γνωρίζω ἐπίσης καὶ τὸ συμπέρασμα τῆς ἐκθέσεώς του. «Ὁπωσδήποτε, λέγει ὁ προξενικὸς ἐπιθεωρητής, ἀφοῦ εἶναι ἀδύνατος ἡ συνεννόησις τοῦ προξένου μετὰ τῆς Κοινότητος, ἐπιβάλλεται ἡ ὡς τάχιστα μετάθεσις τοῦ προξένου τούτου.» Ὑποθέτω, ὅτι αὕτη εἶναι ἡ ἀλήθεια· καὶ ὅμως ἐξακολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ μὴ ἐπισπεύδῃ τὴν μετάθεσιν τοῦ προξένου ἐκείνου. Νομίζετε ὅτι ἐπιτρέπεται περισσότερον νὰ περιφρονῶνται τὰ συμφέροντα τῆς Κοινότητος τῆς Ἑλληνικῆς ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ; Ἐγὼ φρονῶ, ὄχι. Διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχω ὀλίγας λέξεις...

§13ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καὶ ἄλλην ἀκόμη ἐπερώτησιν!

§14ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Ἐπειδὴ ὑποθέτω ὅτι εἶναι ἡ τελευταία συνεδρίασις.

§15ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἄ! ὄχι, ὄχι.

§16ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἐλησμόνησεν, ὅτι πρὸ ἡμερῶν ἐξέθεσα μίαν ἀπορίαν περὶ τοῦ πῶς ἐνόμισεν ὅτι εἶχε δικαίωμα, νομικὸς αὐτὸς ὤν, νὰ προβῇ εἰς τὸν διορισμὸν ἐπιτροπῆς, τῆς γνωστῆς διὰ τὴν ἀνέγερσιν τοῦ ἀνδριάντος τοῦ Διάκου. Τὸν παρεκάλεσα τότε,—διότι πιθανὸν ἐγὼ νὰ σφάλλω, πιθανὸν ἐγὼ νὰ μὴ γνωρίζω ὅτι ὑπάρχουσι διατάξεις νόμων, αἱ ὁποῖαι νὰ δίδωσι τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προβῇ εἰς διορισμὸν τοιαύτης ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ μοὶ φαίνεται πολὺ ἔκρυθμον, πολὺ ἔκνομον, πολὺ ἐπικίνδυνον τὸ διάβημα τοῦτο τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, —τὸν παρεκάλεσα ἄνευ κομματικοῦ λόγου, ἀλλ’ ὡς νομικὸς πρὸς νομικὸν ἀποτεινόμενος δημοσίᾳ...

§17ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἰδιαιτέρως δὲν δύνασθε;

§18ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Οὐδόλως ἰδιαιτέρως, διότι σεῖς δὲν τὸ ἐπράξατε ὡς ἰδιώτης. Σεῖς, μολονότι ἐγνωρίζετε ὅτι δὲν ὑπάρχουσι νομικαὶ διατάξεις, δίδουσαι ὑμῖν δικαίωμα νὰ προβῆτε εἰς τὸν διορισμὸν ἐπιτροπῆς πρὸς διαχείρισιν χρηματικῆς περιουσίας, ἡ ὁποία ἐσχηματίσθη ἐξ ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας, ἐν τούτοις προέβητε εἰς αὐτόν. Καὶ σᾶς εἶπον τότε, ὅτι κατὰ τοὺς καθεστῶτας νόμους ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ προβαίνῃ εἰς τὸν διορισμὸν ἢ εἰς τὴν ἔγκρισιν καταστατικῶν νομικῶν προσώπων, ἐὰν μὴ ταῦτα νομίμως συνεστήθησαν. Καὶ σᾶς εἶπον τότε, ὅτι, προκειμένου περὶ καθιδρύματος νομίμου,—διότι τοιοῦτον βεβαίως ἔπρεπε νὰ ἦναι τὸ ἐν λόγῳ καθίδρυμα,— δὲν ἠδύνασθε ἡμεῖς νὰ προβῆτε, οὐδὲ δικαίωμα εἴχετε νὰ ἀναμιχθῆτε εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς ἰδιωτικῆς ταύτης περιουσίας, ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν συνέστη νόμιμον καθίδρυμα. Βεβαίως τὸ πρᾶγμα φαίνεται λίαν ἐπουσιῶδες, ἀλλὰ κατ’ ἀρχὴν εἶναι λίαν σπουδαῖον, εἶναι λίαν τολμηρὸν δι’ ὑμᾶς, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν· διότι ἐτολμήσατε διὰ Β. Διατάγματος, παρανόμως ἐκδοθέντος, νὰ διαθέσητε ἰδιωτικὴν περιουσίαν. Καὶ σᾶς εἶπον τότε, καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ νῦν, ὅτι ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν οὐδὲν ἔχετε δικαίωμα ἀπολύτως νὰ ἀναμιγνύησθε εἰς περιουσίας, ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον αὗται δὲν ἀνήκωσιν εἰς νομικὰ πρόσωπα· καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν συνέστη νομικὸν πρόσωπον, νομικὸν καθίδρυμα. Ἀπορῶ δέ, πῶς ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς συνάδελφος προέβη εἰς συζήτησιν σχετικῶς πρὸς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, χωρὶς προηγουμένως νὰ ἐξετάσῃ, ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ὑμεῖς εἴχετε δικαίωμα νὰ ἀναμιχθῆτε εἰς τὴν ἰδιωτικὴν ταύτην περιουσίαν. Ἴσως τὸ ἀντικείμενον θεωρεῖτε ἐπουσιῶδες, καὶ βεβαίως καθ’ ἑαυτὸ εἶναι ἐπουσιῶδες, ἀπολύτως ὅμως καὶ γενικῶς ἐξεταζόμενον, εἶναι σπουδαιότατον· διότι συλλαμβάνεται ἐπ’ αὐτοφώρῳ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τολμῶν νὰ ἐπεμβαίνῃ εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν ἰδιωτικῶν περιουσιῶν...

§19ΑΓΑΘΟΚΛΗΣ. Τί περιουσία εἶναι αὐτή; Ἡμεῖς θὰ συλλέξωμεν τὴν περιουσίαν...

§20ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Εἶναι νομικὸν τὸ ζήτημα, κύριε Ἀγαθοκλῆ.

§21ΑΓΑΘΟΚΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει περιουσία.

§22ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Δὲν λέγω ὅτι ὑπάρχει περιουσία· δὲν πρόκειται περὶ περιουσίας.

§23ΑΓΑΘΟΚΛΗΣ. Θέλετε νὰ κατηγορήσητε τὸν κ. Κρέμον;...

§24ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Πρόκειται περὶ τύπων, κύριε συνάδελφε. Εἴτε ὁ κ. Κρέμος, εἴτε οἱοσδήποτε ἄλλος διαχειρισθῇ τὴν περιουσίαν αὐτὴν, εἶναι τὸ αὐτό. Ὑμεῖς βεβαίως εἶσθε παντὸς ἄλλου καταλληλότερος καὶ ἀξιοπιστότερος· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἀποβλέπω εἰς τὴν οὐσίαν. Τυπικῶς μόνον ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸν νομικὸν, τὸν δικηγόρον, πῶς ἐτόλμησε νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸν Βασιλέα βασιλικὸν διάταγμα διὰ τὴν διαχείρισιν ἰδιωτικῆς περιουσίας; εἰς ποῖον νόμον ἐστηρίχθη; Εἶναι τόλμημα, κύριε συνάδελφε, τοῦτο. Καὶ αὔριον δύναται νὰ κάμῃ καὶ τολμηρότερόν τι· αὔριον δύναται νὰ ἐκδώσῃ Β. Διάταγμα, κύριε Ἀγαθοκλῆ, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ λέγῃ «Γεώργιος Αʹ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων, Ὑπουργὸς Μπουφίδης. Διορίζομεν τὸν Α ἢ Β, ἵνα διαχειρίζηται τὴν περιουσίαν τοῦ Ἀγαθοκλῆ!» (γέλωτες). Τοῦτο ἔκαμεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν· οὐδὲν ὀλιγώτερον. Ἐννοεῖτε τὴν σπουδαιότητα τοῦ πράγματος; Δὲν πρόκειται περὶ τῆς οὐσίας, πρόκειται περὶ χιλιάδων δραχμῶν· σεῖς δὲ εἶσθε ἀξιοπιστότερος παντὸς ἄλλου, ὅπως διαχειρισθῆτε τὴν περιουσίαν αὐτήν. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔκαμε τόλμημα ἀληθές. Καὶ αὔριον θὰ ἐκδώσῃ Β. Διάταγμα, ὅτι διορίζεται ἐπιτροπὴ πρὸς διαχείρισιν τῆς περιουσίας τοῦ κ. Τρικούπη, τοῦ κ. Καραπάνου, (γέλωτες) τοῦ κ. Συγγροῦ... Αὐτὰ εἶναι ἀστεῖα! Ὅσοι ἐξ ὑμῶν δὲν ἐννοεῖτε τὸ ἄτοπον, εἰς τὸ ὁποῖον ἤχθη ὁ κ. Ὑπουργὸς, βεβαίως ἀπορεῖτε, διατὶ ἐγὼ μακρηγορῶ. Οὐσιαστικῶς δύνασθε νὰ ἔχητε δίκαιον, διότι πρόκειται περὶ εὐτελεστάτου ποσοῦ· τυπικῶς ὅμως εἶναι τὸ ἀντικείμενον σπουδαιότατον. Καὶ δι’ αὐτὸ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπὶ τέλους νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐπὶ τίνος διατάξεως νόμου στηριζόμενος ἐνόμισεν ὅτι εἶχε δικαίωμα νὰ ἐκδώσῃ Β. Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου συνιστᾶται ἐπιτροπὴ πρὸς διαχείρισιν ἰδιωτικῆς περιουσίας. Κηδεμὼν ὅλων τῶν ἰδιωτῶν εἶναι; Λίαν μακάριος εἶναι!

§25ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχῃ νὰ ἀπαντήσῃ τι εἰς τὴν πρόκλησιν τοῦ κ. συναδέλφου ἐκ Νάξου ἐπὶ τοῦ τρόπου τοῦ διορισμοῦ τῆς ἐπιτροπῆς, θὰ περιμένω τὴν ἀπάντησίν του· ἄλλως παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ἐγὼ ὀλίγας λέξεις σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ ἀνδριάντος τοῦ Διάκου γενικώτερον.

§26ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἔπρεπε νὰ κατανοήσητε, κύριε Βουλευτὰ, ὅτι ἐπὶ τόσον σοβαροῦ ζητήματος καὶ τοσοῦτον σοβαρῶς ὑποβαλλομένου ὁ Ὑπουργὸς ἔχει ἀνάγκην νὰ καταγείνῃ εἰς μελέτας, ὅπως ἀπαντήσῃ· ἀλλὰ καὶ ἄλλως σήμερον δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ ἀπαντήσω, καὶ διὰ τοῦτο θὰ ἀναβάλω τὴν ἀπάντησίν μου.

§27ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μέχρις ὅτου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν συμπληρώσῃ τὰς μελέτας, εἰς ἃς προτίθεται νὰ ἐπιδοθῇ, ἵνα δώσῃ τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸν κ. συνάδελφον ἐκ Νάξου, εἴτε καὶ μέχρις ὅτου παρέλθῃ ἡ πάθησις τοῦ λαιμοῦ του, ἐγὼ ὀφείλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ ζητήματος, διὰ τὸ ὁποῖον καὶ θὰ ἐλέγξω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Καὶ εἰς μὲν τὸ θέμα ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν εἶχε δικαίωμα κατὰ τοὺς κειμένους νόμους νὰ διορίσῃ αὐτὸς ἐπιτροπήν, ὡς διώρισε διὰ τοῦ Β. Διατάγματος τῆς 22 Φεβρουαρίου, ἵνα ἀναθέσῃ εἰς αὐτὴν τὴν διαχείρισιν τῶν μέχρι τοῦδε συνειλεγμένων χρημάτων ὑπὲρ ἀνεγέρσεως ἀνδριάντος εἰς τὸν ἥρωα τῆς Ἀλαμάνας, δὲν ἐπεμβαίνω· αἱ λησμονημέναι νομικαὶ γνώσεις μου δὲν ἐξικνοῦνται μέχρι τοῦ σημείου αὐτοῦ, προκειμένου νὰ τεθῶ μεταξὺ δύο διαπρεπῶν νομομαθῶν, οἷοι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὁ ἐκ Νάξου συνάδελφος κ. Βάλληνδας.

§28ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Ἡ σιωπὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπάντησίς μου ὅτι ἔχω δίκαιον (ἱλαρότης).

§29ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅμως, ὅτι δικαιοῦμαι νὰ ἐλέγξω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι δὲν ἐτήρησε τὴν ὑπόσχεσιν, τὴν ὁποίαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἔδωκεν, ὅτι θὰ συμπληρώσῃ τὴν ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν χρημάτων ἐκείνων καὶ πρὸς περάτωσιν καὶ τοποθέτησιν τοῦ ἔργου ἐπιτροπὴν διὰ τῆς προσλήψεως εἰς αὐτὴν καὶ τῶν μελῶν τῶν ἀποτελούντων τὴν τέως ἐπιτροπήν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνεκοίνωσεν ἐντεῦθεν, ὅτι εἶχεν ἕτοιμον Β. Διάταγμα, — ἀγνοῶ ἂν ὑπογεγραμμένον παρὰ τοῦ Βασιλέως ἢ ἐν σχεδίῳ, — διὰ τοῦ ὁποίου διώριζε μέλη τῆς νέας ἐπιτροπῆς τοὺς ὑπάρξαντας καὶ ἐν τῇ παλαιᾷ. Ἐγὼ ἐδήλωσα τότε ἐπανειλημμένως τρὶς καὶ τετράκις, ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ θὰ δεχθῶ...

§30ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀλλ’ ἐγὼ θὰ ἐπιμένω, ὅπως συμπεριληφθῆτε καὶ ὑμεῖς.

§31ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εὔχομαι νὰ ἐπιμείνητε καὶ ἐκτελέσητε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπεσχέθητε ὡς πρὸς τὰ λοιπὰ μέλη. Λυποῦμαι ὅτι μέχρι τοῦδε δὲν ἐξετελέσατε τοῦτο· λυποῦμαι, διότι μοὶ ἐδώκατε ἀφορμὴν νὰ σᾶς ἐλέγξω ὡς Ὑπουργὸν μὴ τηρήσαντα λόγον, δοθέντα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§32ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Θὰ μὲ ἐλέγξητε, ὅταν δὲν τὸν τηρήσω. Δὲν μοὶ ἐτέθη ὅμως διορία τόσον σύντομος.

§33ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πιθανὸν ὑμεῖς νὰ νομίζητε, ὅτι δύνασθε νὰ ἐκτελέσητε τὴν ὑπόσχεσίν σας μετὰ ἑξάμηνον. Ἐγὼ ἐπιμένω φρονῶν, ὅτι, προκειμένου περὶ ἐξασφαλίσεως τῶν χρημάτων, τῶν συνειλεγμένων ὑπὲρ τοῦ ἀνδριάντος ἐκείνου, εἶναι ἐπιβεβλημένον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ συμπεριλάβῃ ἐν τῇ νέᾳ ἐπιτροπῇ καὶ τὰ λοιπὰ μέλη τῆς παλαιᾶς ἐπιτροπῆς Γεώργιον Χαλκιόπουλον καὶ Γεράσιμον Φωκᾶν, διότι ἡ πρόσληψις τούτων εἶναι ἐγγύησις. Ἐννοεῖτε ὅτι οὐδεμίαν αἰσθάνομαι σήμερον διάθεσιν, ἵνα ἐπανέλθω εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ θέματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον μετὰ τοσαύτης, ὡς εἴδετε τότε, ἀπογοητεύσεως ἠναγκάσθην νὰ φέρω ἅπαξ ἐπὶ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Ἐπαναλαμβάνω μόνον νὰ εἴπω, ὅτι ἡ πρόσληψις τῶν μελῶν ἐκείνων εἶναι ἐγγύησις, ἡ δὲ παρέμβασις τῆς Δικαιοσύνης ἐπιβάλλεται!

§34ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὁ Ὑπουργὸς ἐδήλωσε — καὶ θὰ τὸ πράξῃ — ὅτι θὰ περιλάβῃ καὶ τὰ παλαιὰ μέλη, μὲ μίαν διαφορὰν, ὅτι θὰ ἐπιμείνῃ, ὅπως λάβητε καὶ ὑμεῖς μέρος.

§35ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ παρέμβασις τῆς Δικαιοσύνης ἐπιβάλλεται, ἐπαναλαμβάνω!

§36ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τὴν παρέμβασιν τῆς Δικαιοσύνης τὰ μέλη τῆς τέως ἐπιτροπῆς δύνανται νὰ προκαλέσωσι.

§37Μ. ΛΑΜΠΡΟΣ. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς τρίτης συζητήσεως κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς ἑσπέρας ταύτης τοῦ νομοσχεδίου περὶ τελωνειακῶν τινων θέσεων, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπάγεται καὶ ἡ τροποποίησις, τὴν ὁποίαν ὑπεβάλομεν μετὰ τοῦ συναδέλφου κ. Παχὺ, περὶ μεταφορᾶς τοῦ ὑποτελωνείου Κοπραίνης εἰς Μενίδιον καὶ μετὰ τὴν παράκλησίν μας, καθ’ ἣν καὶ ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης καὶ ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης ὁμοφώνως ἀπεφασίσθη, ὅπως προταχθῇ ἡ συζήτησις αὐτοῦ, θὰ σᾶς παρακαλέσω, κύριε Πρόεδρε, διότι θὰ ᾖναι χρήσιμον εἰς τὴν συζήτησιν, νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον, φέρον 600 ὑπογραφὰς, ὡς ἐγράφη που, ἐστάλη εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς καὶ ἐδημοσιεύθη καὶ εἰς τὴν ἐφημερίδα τὴν ἑρμηνεύουσαν τὰς ἰδέας τοῦ τρίτου Βουλευτοῦ Ἄρτης. Ἐπεθύμουν δὲ νὰ μάθω, διατὶ τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ, ἐνῷ ἀπηυθύνετο, ὡς ἐγράφη, καὶ πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, δὲν ἀνεγνώσθη.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, κύριε Βουλευτὰ, δὲν ἔλαβε τοιοῦτον τηλεγράφημα.

§39ΛΑΜΠΡΟΣ. Ἐζήτησα νὰ δηλώσητε τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, διότι κατηγορήθημεν, ὅτι ἡμεῖς ἐμποδίζομεν τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ τηλεγραφήματος τούτου.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει ἐν τῇ Βουλῇ, πιστεύων ὅτι δύναται νὰ κωλύσῃ τὸν Πρόεδρον ἀπὸ τοῦ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν του.

§41ΛΑΜΠΡΟΣ. Τοῦτο ἤθελον νὰ πιστωθῇ.

§42ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι μεταξὺ ἄλλων τηλεγραφημάτων ἀνεκοινώθη πρὸ ἡμερῶν τοιοῦτόν τι τηλεγράφημα.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ 15 ἡμερῶν ἀνεκοινώθη τηλεγράφημα, φέρον τριάκοντα περίπου ὑπογραφάς· τώρα γίνεται λόγος περὶ τηλεγραφήματος φέροντος 600 ὑπογραφάς.

§44ΛΑΜΠΡΟΣ. Τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἀνεκοινώσατε, κύριε Πρόεδρε, ἔφερε 30–40 ὑπογραφάς· ἐν τῷ τηλεγραφήματι δ’ ἐκείνῳ δὲν περιελαμβάνετο κἀμμία μομφὴ κατὰ τοῦ κ. Παχὺ ἢ κατ’ ἐμοῦ, ὡς ὑποβαλόντων τοιαύτην πρότασιν ἐν τῇ Βουλῇ. Τὸ τηλεγράφημα ὅμως, τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη ἐν τοῖς «Καιροῖς» καὶ τὸ ὁποῖον ἡ ἐφημερὶς αὕτη γράφει ὅτι φέρει 600 ὑπογραφὰς, χωρὶς νὰ τὰς δημοσιεύῃ, καὶ περὶ τοῦ ὁποίου ἐῤῥήθη, ὅτι ἀπηυθύνθη καὶ πρὸς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, περιέχει μομφὰς κατὰ τοῦ κ. Παχὺ καὶ κατ’ ἐμοῦ. Περὶ τοιούτου τηλεγραφήματος ἠρώτησα, ἐὰν ἀπηυθύνθη πρὸς ὑμᾶς, καὶ ἂν ἐλάβετε γνῶσιν τούτου.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι.

§46ΛΑΜΠΡΟΣ. Τὰ λοιπὰ εἶναι περιττά.

§47ΠΑΧΥΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὰς περιφρονῶ ἐγὼ αὐτὰς τὰς μομφὰς, ὡς καὶ τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ὑπεκίνησαν αὐτά.

§48ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ πρὸ 15 περίπου ἡμερῶν ἔλαβον τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἔλαβε τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς (ἀναγινώσκει αὐτό). Αἱ ὑπογραφαὶ κατέχουσι μίαν καὶ ἡμίσειαν σελίδα· πόσαι εἶναι, δὲν τὰς ἐμέτρησα. Δι’ αὐτοῦ οἱ ἔμποροι Ἄρτης ἐκφράζουσι τὴν λύπην καὶ τὴν ἀπορίαν αὐτῶν, διότι ἀντιπρόσωποι Ἄρτης ἐπρότειναν τὴν μεταφορὰν τῶν τελωνείων Ἄρτης εἰς λιμένα ὑπαγόμενον εἰς ἄλλην δικαιοδοσίαν. Θὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἀναπτυχθῇ τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ θὰ λυθῇ συμφώνως μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ νομοῦ Ἄρτης καὶ τοῦ Δημοσίου. Τοῦτο καὶ ἐγὼ θὰ ὑποστηρίξω πλειότερον παντὸς ἄλλου, διότι τὰ συμφέροντα τοῦ νομοῦ Ἄρτης συνδέονται καὶ μὲ τὰ γενικὰ συμφέροντα τῆς χώρας, καὶ μὲ τὰ ἰδικά μου, τά τε πολιτικὰ καὶ τὰ ἀτομικά.

§49ΛΑΜΠΡΟΣ. Ἀκριβῶς, κύριε Πρόεδρε, διότι συνδέονται ἀτομικὰ συμφέροντα τοῦ προλαλήσαντος, ἀκριβῶς διότι πρόκειται περὶ ἀτομικῶν συμφερόντων καὶ μόνον, δὲν ἔπρεπεν ὁ προλαλήσας νὰ ὁμιλήσῃ ὡς ὡμίλησε. Τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν ὁ τρίτος Βουλευτὴς Ἄρτης τὴν στιγμὴν ταύτην, δὲν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπηυθύνθη πρὸς τὸ Προεδρεῖον, ἀρκεῖ δὲ καὶ ὑπεραρκεῖ ἡ διαβεβαίωσίς σας, ὅτι τοιοῦτο τηλεγράφημα δὲν ἐστάλη εἰς τὸ Προεδρεῖον. Διότι, ἂν ἀνεγινώσκετο τοιοῦτον τηλεγράφημα, εἰς τὸ ὁποῖον λέγεται, ὅτι ἡμεῖς δὲν γνωρίζομεν τὰ συμφέροντα τοῦ νομοῦ, τὰ γνωρίζει δὲ μόνον ὁ κ. Καραπάνος, ἠθέλομεν κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν εἴπει ὅ,τι ἔπρεπε νὰ εἴπωμεν. Κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπιφυλαττόμεθα καὶ ἡμεῖς ν’ ἀποδείξωμεν τίνα σκοπὸν εἶχον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μετήνεγκον τὸ ὑποτελωνεῖον ἀπὸ Μενιδίου εἰς Κόπραιναν, καὶ πῶς ἡ τότε Κυβέρνησις ἐξηπατήθη, δύναμαι νὰ εἴπω, διὰ τὴν μεταφορὰν ταύτην. Θ’ ἀναπτύξωμεν δὲ τί ἐπιθυμεῖ ὁ νομὸς Ἄρτης.

§50ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ νομὸς Ἄρτης δὲν ἔχει ἢ ἕνα μόνον λιμένα. Διὰ τοῦ λιμένος δὲ τούτου δύναται νὰ συγκοινωνῇ μετὰ τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ ἐκτὸς αὐτῆς κόσμου. Ὁλόκληρος ὁ νομός, ὡς γνωρίζετε, εἶναι στενὴ λωρὶς γῆς, ἔχουσα μόνον τὸν λιμένα τοῦτον...

§51ΠΑΧΥΣ. Δὲν ὑπάρχει λιμήν.

§52ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπάρχει, καὶ οὗτος εἶναι ὁ τῆς Κοπραίνης.

§53ΠΑΧΥΣ. Δὲν ὑπάρχει κἀνεὶς λιμήν.

§54ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἰσχυρίζεται, ὅτι δὲν ὑπάρχει λιμήν· ἐγὼ λέγω τὸ ἐναντίον. Τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος δύναται νὰ εὕρῃ ἔν τινι γεωγραφικῷ χάρτῃ, ἢ λαμβάνων ἀλλαχόθεν πληροφορίας. Ὁ λιμὴν Κοπραίνης καὶ ἐπὶ Τουρκοκρατίας ἐχρησίμευεν ὡς τοιοῦτος διὰ τὴν ἐξαγωγὴν τῆς ἐπαρχίας.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι εἰσέρχεσθε εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ζητήματος.

§56ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὀλίγας λέξεις ὀφείλω νὰ εἴπω, διότι ἀντὶ τοῦ λιμένος τούτου ὑπάρχει πρότασις προερχομένη δυστυχῶς παρὰ Βουλευτῶν Ἄρτης...

§57ΛΑΜΠΡΟΣ. Διαμαρτυρόμεθα δι’ αὐτὸ τὸ «δυστυχῶς» κύριε Πρόεδρε.

§58ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. .. οἱ ὁποῖοι προτείνουσιν, ὅπως ἡ Ἄρτα μὴ ἔχῃ ἴδιον λιμένα, ὑπαγόμενον εἰς αὐτὴν καὶ δικαστικῶς καὶ διοικητικῶς, ἀλλὰ ὑποταχθῇ εἰς λιμένα κείμενον ἐκτὸς τῆς δικαιοδοσίας της, ὑπαγόμενον δὲ εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ νομοῦ Μεσολογγίου, ἀπέχοντος πλέον τῆς ἡμέρας, καὶ εἰς τὰ δικαστήρια καὶ τὴν διοίκησιν τοῦ ὁποίου νὰ ὑπάγωνται πάντες οἱ δι’ οἱονδήποτε λόγον μεταβαίνοντες εἰς Μενίδιον. Προτείνεται δηλ. ἄρνησις πάσης δικαστικῆς ἢ διοικητικῆς ἀρωγῆς εἰς τοὺς ἐκ τοῦ νομοῦ Ἄρτης δι’ ἐμπορίαν ἢ ἄλλον λόγον ποιουμένους χρῆσιν τοῦ λιμένος της, ἐν πάσῃ περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελον λάβει ἀνάγκην τοιαύτης. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ λεχθέντα, ὅτι πρόκειται περὶ ἰδιωτικοῦ συμφέροντος, ἐπαναλαμβάνω ὅ,τι καὶ πρὸ ὀλίγου εἶπον, ὅτι τὰ συμφέροντα ἐμοῦ συνδέονται καὶ ταὐτίζονται σχεδὸν μὲ τὰ συμφέροντα ὁλοκλήρου τοῦ νομοῦ Ἄρτης. Εὔχομαι, ἵνα καὶ οἱ ἄλλοι Βουλευταὶ αὐτοῦ ἀξιωθῶσι μίαν ἡμέραν νὰ ἔχωσι τοὐλάχιστον οἰκίαν τινὰ ἐν τῷ νομῷ, διὰ νὰ αἰσθανθῶσι καὶ αὐτοὶ τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπερασπίσεως τῶν συμφερόντων αὐτοῦ.

§59ΛΑΜΠΡΟΣ. Οἱ ἄλλοι ἀντιπρόσωποι Ἄρτης, κύριε Πρόεδρε, τὴν καλύβην των τὴν ἔχουν, καὶ τὴν ἔχουν καταστραφεῖσαν ἀπὸ τοὺς Τούρκους, ὅταν ἠγνοεῖτο ἀκόμη καὶ τὸ ὄνομα τοῦ κ. Καραπάνου ἐν Ἄρτῃ. Καὶ ἂν ὁ κ. Βουλευτής, ἀντὶ νὰ ταξειδεύῃ εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα, ἐταξείδευεν ἐν τῷ νομῷ Ἄρτης, ὃν ἀγνοεῖ, καὶ ἀνήρχετό ποτε μέχρι Καλαῤῥυτῶν, θὰ τὴν ἔβλεπε τὴν καλύβην αὐτήν.

§60ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Σᾶς εὔχομαι νὰ τὴν ἀνακτήσητε.

§61ΛΑΜΠΡΟΣ. Οὐδέποτε τὴν ἀπώλεσα, καὶ ἤδη εἶναι εἰς τὴν κατοχήν μου.

§62ΣΤΑΗΣ. Ἐκ συμπτώσεως, κύριοι, συνάδελφοι, πρὸ τινων ἡμερῶν συνήντησα καθ’ ὁδὸν φίλον, κρατοῦντα φυλλάδιόν τι καὶ πρὸ πάσης ἄλλης προσαγορεύσεως ἐρωτήσαντά με, ἐὰν ἀνέγνων τὴν φυλλάδα. «Ποίαν; ἠρώτησα· τὴν φυλλάδα τοῦ...;» καὶ ἐννοεῖτε τίνος. «Ὄχι», εἶπεν ἐκεῖνος, «τοῦ Εὐταξίου», ὑποδείξας μοι τὸ φυλλάδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον, ἐννοεῖται, κατέσχον αὐθαιρέτως. Τὸ φυλλάδιον τοῦτο εἶναι ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἐκ Λοκρίδος κ. Βουλευτοῦ, ἥν εἴχομεν τὴν εὐτυχίαν ν’ ἀκούσωμεν κατὰ τὸ τέλος τοῦ παρελθόντος Δεκεμβρίου ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ νὰ ἴδωμεν ἐν τῇ δημοσιότητι πρὸ ἑνὸς περίπου μηνός, διασκευασθεῖσαν καὶ ἐν πολλοῖς ὅλως ἀλλοιωθεῖσαν. Ὡς ἐνθυμεῖσθε, ἡ ἀγόρευσις ἐκείνη ἦτο ἡ ἀπολογία τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐπὶ τοῖς καταγγελθεῖσιν ὑπ’ ἐμοῦ ὀργίοις τῆς ἑξαμήνου ὑπουργίας του. Εὐθὺς ὡς ἠρξάμην τῆς ἀναγνώσεως τοῦ φυλλαδίου τούτου καὶ εἶδον τὰς ἀηδεῖς ἐπικεφαλίδας «τὸ ἔργον μου, αἱ πράξεις μου, ἡ διοίκησίς μου, ἡ νομοθετικὴ ἐργασία μου» καὶ τὰ ἄλλα ἑκατὸν καὶ ἕν «μου», ἀνεπόλησα τὴν ἀθάνατον κωμῳδίαν τοῦ Μολλιέρου, τὸν «Ἀρχοντοχωριάτην», καὶ τὴν ἐπιτυχῆ ὑπὸ τοῦ κωμικοῦ Νικηφόρου ἐπανάληψιν τῆς ἐπῳδοῦ «δοῦλοί μου!» Ἀληθῶς ἐθαύμασα τὸ θάῤῥος τοῦ τολμήσαντος νὰ δημοσιεύσῃ τοιαύτην ἀγόρευσιν! Ἀληθῶς ἐθαύμασα τοῦ συγγραφέως τῆς φυλλάδας τὸ θάῤῥος, ἐν ἑκατὸν ὅλαις σελίσι περὶ τῶν φανταστικῶν ἔργων τοῦ ὁμιλοῦντος! Ἀληθῶς ἐθαύμασα τὰς ἀγυρτικὰς δυνάμεις τοῦ συγγραφέως, τοῦ διαιρέσαντος τὰς ἑκατὸν σελίδας τῆς φυλλάδας εἰς ἐνενήκοντα ὀκτὼ κεφάλαια, ἐπὶ ἑκάστου τῶν ὁποίων μεγάλοις γράμμασιν ἀγγέλλονται τὰ ἔργα του! καὶ ἠπόρησα πῶς ὁ ἐξ Ἄρτης φίλτατος συνάδελφος εὑρίσκει ἐν τῷ ἄρτι ἐκδοθέντι περὶ τῆς «ἐν Ἑλλάδι ῥεκλάμας» φυλλαδίῳ του, ὅτι ὑστερεῖ παρ’ ἡμῖν ἡ νέα αὕτη ἐπιστήμη.

§63ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἀναγνώσητε ὁλόκληρον τὸ φυλλάδιον.

§64ΣΤΑΗΣ. Βεβαίως δὲν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, ἵνα ἀνασκευάσω πάντα τὰ ἐν τῷ φυλλαδίῳ τούτῳ· διότι δὲν διανοοῦμαι νὰ κωλυσιεργήσω, μιμούμενος τοὺς κωλυσιεργήσαντας ἐκ τῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§65ΜΑΝΕΣΗΣ. Ὁμιλεῖ περὶ κωλυσιεργίας, προβάλλων τοὺς προλαλήσαντας!

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, μὴ διακόπτετε. Ἡ Βουλὴ ἐπὶ πολλὰς ὥρας ἤκουσε τοὺς προλαλήσαντας.

§67ΣΤΑΗΣ. Δὲν θ’ ἀνασκευάσω, λέγω, ἕν πρὸς ἓν τὰ 98 κεφάλαια, ἀλλά...

§68ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Λάβετε τὸν κόπον, παρακαλῶ, νὰ τὰ ἀνασκευάσητε.

§69ΣΤΑΗΣ. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὑπομνήσω εἰς ὑμᾶς, τίς ὁ γράψας τὸ φυλλάδιον τοῦτο. Ὀφείλω νὰ ὑπομνήσω ὑμῖν, ὅτι ὁ ἐκτραγῳδῶν ἐν ἀρχῇ τῆς φυλλάδας του τὴν κακὴν κατάστασιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν εἶναι ὁ μόνος Ὑπουργὸς, ὁ συντελέσας εἰς τὴν δημιουργίαν τῆς καταστάσεως ταύτης. Εἶναι ὁ μόνος Ὑπουργὸς, ὁ καταπλημμυρήσας καὶ τοὺς διαδρόμους τοῦ Ὑπουργείου ἐκείνου διὰ ὑπαλλήλων ὑπεραρίθμων καὶ ἀχρήστων. Εἶναι ὁ μόνος Ὑπουργὸς, ὁ διορίσας καὶ ξυλουργοὺς ὡς γραφεῖς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἐκείνῳ. Εἶναι ὁ μόνος Ὑπουργὸς, ὁ διορίσας ἐν τῷ ἀρχείῳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὑπαλλήλους, ὧν μόνον ἔργον ἦτο ἡ τήρησις τῆς ἀλληλογραφίας τοῦ τότε Ὑπουργοῦ, ἐνῷ ταὐτοχρόνως ἀπέλυσεν ἱκανοὺς ὑπαλλήλους, ὧν ἡ ἔλλειψις καθίστα τὴν λειτουργίαν τοῦ ἀρχείου προβληματικὴν, τὴν μέχρι τότε ἄλλως τε κανονικωτάτην. Εἶναι ὁ μόνος Ὑπουργὸς, ὁ διορίσας ἐμπίστους ὑπαλλήλους, θεωρήσαντας ἀναγκαῖον κατὰ τὴν ἀναχώρησίν των νὰ συναποκομίσωσι καὶ ἔγγραφα καὶ χαρτόσημα καὶ Ἐφημερίδας Κυβερνήσεως καὶ βιβλία καὶ βιβλιοθήκας καὶ κηροπήγια ἔτι! Διότι εἶναι γνωστὸν τοῖς πᾶσι σήμερον, ὅτι καὶ τὰ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας ἐθεωρήθησαν ὡς λάφυρα, καὶ ὡς τοιαῦτα ἦσαν κτήματα τῶν κατακτητῶν. Ὀφείλω νὰ ὑπομνήσω, ὅτι ὁ συγγραφεὺς τῆς φυλλάδας εἶναι ὁ μετακομίσας τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας εἴς τι γραφεῖον ἐφημερίδος, ἐν ᾧ διενέμοντο αἱ θέσεις τῶν διδασκάλων, τῶν καθηγητῶν καὶ τῶν γυμνασιαρχῶν· ἐνθυμοῦμαι δὲ τὴν εὐτράπελον διήγησιν αὐτόπτου μάρτυρος περὶ τῆς προαγωγῆς καθηγητοῦ τινος εἰς γυμνασιάρχην, ἣν ὁ συγγραφεὺς τῆς φυλλάδας καὶ τότε Ὑπουργὸς δὲν ἐνέκρινε, λόγῳ ἀνικανότητος τοῦ ὑποψηφίου γυμνασιάρχου, καὶ ὑπὲρ ἧς ὁ συντάκτης τῆς ἐφημερίδος ἐκείνης ἐκόπτετο λέγων: «οὔφ! δὲν βλέπεις ἠλίθιε—ἀποτεινόμενος πρὸς τὸν Ὑπουργὸν— ὅτι κερδίζομεν 50 ψηφάκους!» Καὶ ἡ προαγωγὴ ἐγένετο! Ἐπειδὴ δὲ αἱ συζητήσεις ἐν τῷ γραφείῳ ἐκείνῳ περὶ τὴν διανομὴν τῶν ῥουσφετίων καὶ ὁ συνωστισμὸς τοῦ κόσμου ἐγέννων τὴν κοινὴν περιέργειαν, καὶ τὰ σκάνδαλα ἐπολλαπλασιάζοντο, ἐθεωρήθη φρόνιμον νὰ μετακομισθῇ τὸ γραφεῖον τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως εἴς τινα τῶν πέριξ Μονῶν. Καὶ ἀληθῶς ἐπὶ δεκαπενθήμερον ἡ Μονὴ τῶν Ἀσωμάτων διέτρεφεν ἐν ἑαυτῇ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἀναμνησθέντα ἀρχαίων εὐτυχῶν ἡμερῶν, μετὰ τοῦ ἐπιτελείου του. Καὶ ἡ ἀλλαγὴ αὕτη τῆς μονοτόνου διαίτης τοῦ Ὑπουργοῦ δὲν ἐστοίχισε καὶ πολλὰ εἰς τὴν Μονὴν, διότι αἱ δαπάναι αὐτῆς δὲν ηὐξήθησαν, εἰμὴ μόνον κατὰ 1350 δραχμάς. Δὲν εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀνασκευάσω τὰ 98 κεφάλαια τοῦ φυλλαδίου τούτου, διότι ἀρκεῖ νὰ ὑπομνήσω ὅτι ὁ συντάκτης αὐτοῦ εἶναι ὁ ἀναστατώσας σύμπαν τὸ διδασκαλικὸν ἐν διμήνῳ χρονικῷ διαστήματι, μόνον κομματικῶν λόγων ἕνεκα, ὑπερπληρώσας τὰ ἐν Ἀθήναις Γυμνάσια ὑπεραρίθμων καθηγητῶν, διότι πέντε ἦσαν οἱ πλεονάζοντες ἐν τῷ Βαρβακείῳ Γυμνασίῳ καθηγηταὶ καὶ ἰσάριθμοι ἐν τῷ πρακτικῷ Λυκείῳ, καὶ ἄλλοι ἐν τοῖς ἑλληνικοῖς σχολείοις, ὁ διορίσας καθηγητὰς παρὰ τὸ 4ον ἄρθρον τοῦ νόμου ΑΣΞΓʹ τῆς 26 Ἰουλίου 1885 καὶ ἐν μέσαις Ἀθήναις καὶ ἐν Πάτραις καὶ ἀλλαχοῦ, ὁ πλαστογραφήσας πεντακοσίας αἰτήσεις μεταθέσεων. Τοιοῦτος ὁ συντάκτης τῆς φυλλάδας ταύτης, ὁ κατὰ φαντασίαν ἀναμορφωτὴς τῆς παιδείας, ὁ καταγέλαστος γενόμενος εἰς τὰ πολύκροτα συμβούλια τῶν ἐπιτροπειῶν, ἃς εἶχε καταρτίσει ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ἐκπαιδεύσεως πρὸς μελέτην ἀναμορφωτικῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων, ὧν ὡς σπουδαιότατον ἐθεώρησεν, ὁ πρώην Ὑπουργὸς, τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου ΑΣΞΓʹ τῆς 26 Ἰουλίου 1885, δι’ οὗ κατηργήθησαν τὰ δίδακτρα ἐν τοῖς δημοτικοῖς σχολείοις. Ἐσκόπει δηλαδὴ ὁ ἐκ Λοκρίδος κ. Βουλευτὴς νὰ ἐπαναγάγῃ τὴν καταβολὴν διδάκτρων πρὸς τοὺς δημοδιδασκάλους ἐπὶ τῇ διδασκαλίᾳ τῶν παίδων ἤθελε δηλονότι νὰ γείνῃ πράγματι ἀληθὴς φωτοσβέστης, ἤθελε νὰ καταστρέψῃ τοῦ ἐκ Γόρτυνος σεβαστοῦ πολιτικοῦ τὸ λαμπρὸν ἐκεῖνο ἔργον,—διότι ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας ἐκείνου καὶ ὑπουργίας τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ ἐψηφίσθη ἡ κατάργησις τοῦ βαρβάρου νόμου τῶν διδάκτρων ἐν τοῖς δημοτικοῖς σχολείοις. Ἤθελε νὰ στερήσῃ τὸν λαὸν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως διὰ τῆς ἐπιβολῆς διδάκτρων, ταὐτοχρόνως δὲ ἀπεκάλει ἡμᾶς φωτοσβέστας διὰ τὴν ἐπιβολὴν τῶν διδακτικῶν τελῶν ἐν τῇ μέσῃ καὶ ἀνωτέρᾳ ἐκπαιδεύσει, ἐνῷ τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι σωτήριον εἴς τε τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ τὴν κοινωνίαν, καὶ δι’ ἄλλους μὲν λόγους, ἰδίᾳ δὲ διότι τὸ σμῆνος τῶν θεσιθηρῶν ἢ τῶν ὑποψηφίων τοιούτων σπουδαίως ἤδη ἠλαττώθη. Ἡ σύγκρισις τοῦ πλήθους τῶν εἰς ἐκπαιδευτήρια τῆς μέσης καὶ ἀνωτέρας παιδεύσεως φοιτώντων σπουδαστῶν κατὰ τὰ δύο ἔτη 1892–1893 καὶ 1893–1894, καθ’ ἃ εἰσεπράχθησαν τὰ δίδακτρα, πρὸς τὰ ἕτερα δύο 1890–1891 καὶ 1891–1892, καθ’ ἃ δὲν ὑπῆρχον δίδακτρα, δεικνύει ἐλάττωσιν ἐν μὲν τῷ Πανεπιστημίῳ 20%, ἐν δὲ τοῖς Γυμνασίοις 12% καὶ ἐν τοῖς ἑλληνικοῖς σχολείοις 30%. Καὶ τοῦτο, κατ’ ἐμέ, εἶναι λίαν εὐχάριστον γεγονός· καὶ ἐν ταῖς δυσὶ πρώταις τάξεσι τοῦ ἑλληνικοῦ σχολείου τὰ δίδακτρα ἔπρεπε νὰ καταργηθῶσι. Δὲν εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀνασκευάσω τὰ 98 κεφάλαια τοῦ φυλλαδίου τούτου, εἶναι ὅμως ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον νὰ γνωρίσω ἀπὸ τοῦ βήματος σύμπαντι τῷ διδασκαλικῷ, ὅτι ὁ κατὰ τὸ ἑξάμηνον ἐκεῖνο ἀποδειχθεὶς καταστροφεὺς τῆς ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς παρεκώλυσε τὴν ἐπιψήφισιν τῶν σωτηρίων ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων, διὰ τῆς μυσαρᾶς κωλυσιεργίας...

§70ΡΑΛΛΗΣ. Ἐμποδίσατέ τον, κύριε Πρόεδρε, τοῦ νὰ ὑβρίζῃ.

§71ΣΤΑΗΣ. Εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον νὰ μάθωσι πάντες οἱ ὁπωσδήποτε τῆς ἐκπαιδεύσεως κηδόμενοι, ὅτι δὲν ἐξησφαλίσθη ἡ τύχη τῶν διδασκάλων, μόνον ἕνεκα τῆς γνωστῆς σπείρας τῶν κωλυσιεργῶν Εὐταξίου, Βάλληνδα, Κορομάντζου καὶ συντροφίας...

§72ΜΑΝΕΣΗΣ. Εἶναι ἐπερώτησις αὐτή;

§73ΣΤΑΗΣ. Εἶναι ἐπερώτησις, σχετιζομένη πρὸς τὰς ἐπερωτήσεις, ὅσον ἐσχετίζετο ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀγόρευσίς σας πρὸς τὸν προϋπολογισμόν. Εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον νὰ μάθῃ καὶ αὐτὸς ὁ Ἀνεύθυνος, ὁ μεγάλην ἐπιδειξάμενος σπουδὴν ὑπὲρ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ περὶ Συμβουλίου καὶ ἐπιθεωρητῶν νομοσχεδίου, δι’ οὗ ἐξησφαλίζετο ἡ μονιμότης τῶν διδασκάλων, ὅτι δὲν ἐξεπληρώθη ὁ πόθος του ἕνεκα πέντε ἢ ἕξ κωλυσιεργῶν. Ὀφείλουσι νὰ μάθωσιν οἱ λειτουργοὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως, οἱ πολὺ θερμῶς συνηγορήσαντες ὑπὲρ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου καὶ δι’ ὑπομνημάτων πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ δι’ ἐπιστολῶν πρὸς ἐμὲ, ὅτι ἡ μὴ βελτίωσις τῆς τύχης αὐτῶν ὀφείλεται εἰς τὴν γνωστὴν ὁμάδα. Ἀλλὰ πλὴν τούτου, δὲν πρέπει, νομίζω, νὰ παρέλθῃ ἡ σύνοδος αὕτη χωρὶς νὰ γείνῃ λόγος καὶ περὶ τοῦ πραξικοπήματος τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας κατὰ τῆς Ῥιζαρείου Σχολῆς, τοῦ τελεσθέντος τῇ 2 Ὀκτωβρίου 1893. Τὸ ζήτημα τοῦτο, Κύριοι, ὅσον σπουδαῖον, τόσον καὶ πολύπλοκον εἶναι· διότι ὁ ἐκ Λοκρίδος κ. Βουλευτὴς ἔχει τὴν ἐπιτηδειότητα τοῦ διαστρέφειν τὰ πράγματα καὶ περικαλύπτειν ἐντέχνως τοὺς δολίους σκοπούς του. Εἶναι λίαν δυσχερὲς νὰ ἐκτυλιχθῇ πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν ὑμῶν ἐν ἄκρᾳ συντομίᾳ ὅλον ἐκεῖνο τὸ δρᾶμα. Ὁ ἥρως τοῦ δράματος, ὁ ἐκ Λοκρίδος κ. Βουλευτής, παίζει ἐν τῷ δράματι τούτῳ ἀκριβῶς τὸ μέρος τοῦ Ἰάγου ἐν τῷ «Ὀθέλλῳ» τοῦ μεγάλου Βρεττανοῦ δραματουργοῦ· ἐν τούτῳ μὲν τὸ ῥινόμακτρον τῆς Δεσδεμόνης, ἐν ἐκείνῳ δὲ ἡ κατάστασις τοῦ κλήρου. Ἰδοὺ ὁ δεσμὸς τοῦ δράματος, ἰδοὺ τὸ ἐπιχείρημα τοῦ Θεοσεβοῦς Ὑπουργοῦ. Ἐν τῷ ἐπιχειρήματι τούτῳ ἐγκρύπτονται πάντες οἱ σκοποὶ τοῦ πρώην Ῥιζαρίτου: Κατάργησις τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν Πανεπιστημίου, ἐκδίκησις κατ’ ἀνδρῶν πάσης τιμῆς ἀξίων, ἐξοικονόμησις φίλων καὶ συνεταίρων, τραῦμα κατὰ τῆς Ἐκκλησίας διὰ τῆς σχεδὸν εἰπεῖν καταργήσεως τῆς Ῥιζαρείου Σχολῆς. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτέλεσις πάντων τούτων ἤθελε διαγείρει τὴν κοινὴν γνώμην, καὶ πρὸς ὑπερπήδησιν τοῦ κωλύματος τούτου ἐτέθη εἰς κίνησιν σύμπασα ἡ τοῦ πρώην Ῥιζαρίτου δύναμις. Ἡ κατάργησις τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν Πανεπιστημίου ἐξήγειρε τὴν συνείδησιν σύμπαντος τοῦ ἐπιστημονικοῦ κόσμου. Πανεπιστήμιον, καὶ μάλιστα ὀρθοδόξου ἔθνους, ἄνευ Θεολογικῆς Σχολῆς εἶναι σῶμα ἄνευ κεφαλῆς, εἶναί τι τερατῶδες, τὸ ὁποῖον μόνον ἡ κεφαλὴ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ ἠδύνατο νὰ νοήσῃ, σήμερον μάλιστα, ὅτε τὰ Θεολογικὰ ζητήματα μεγίστην ἔλαβον ἀνάπτυξιν πανταχοῦ τοῦ πεπολιτισμένου χριστιανικοῦ κόσμου, ὅτε καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Σορβόννῃ τῶν Παρισίων ἱδρύθη καὶ διαμαρτυρομένη Θεολογικὴ Σχολή, πλὴν τῆς Καθολικῆς. Καὶ ὅμως ὁ πρώην Ὑπουργὸς ἐθεώρει βεβαίαν τὴν κατάργησιν, καὶ ἐμήνυε πρὸς ἐνδιαφερομένους καθηγητὰς, ὅτι ἀπήλειψεν ἐκ τοῦ συνταχθέντος ἤδη προϋπολογισμοῦ τὸ κονδύλιον τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου. Πρὸς καθησύχασιν δὲ τῆς ἐξεγερθείσης θυέλλης μετέφερε τὴν Θεολογικὴν Σχολὴν τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν Πανεπιστημίου εἰς τὴν Ῥιζάρειον Σχολὴν, καὶ ἰσχυρίζετο πρὸς Θεολόγον καθηγητὴν τοῦ Πανεπιστημίου, ὅτι τότε πλέον ἦτο περιττὴ ἡ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ Θεολογικὴ Σχολή. Καὶ πράγματι τὸ νέον πρόγραμμα τῆς Ῥιζαρείου Σχολῆς ἦτο ἀρτιώτερον ἐν τοῖς Θεολογικοῖς μαθήμασι τοῦ Πανεπιστημιακοῦ, διότι ἐν τούτῳ ἐδιδάσκοντο ἕνδεκα Θεολογικὰ μαθήματα, καὶ ἦσαν καὶ πέντε ἀναγεγραμμένα, ἀλλὰ μὴ διδασκόμενα, ἐν ἐκείνῳ δὲ τῆς Ῥιζαρείου Σχολῆς ἀνεγράφοντο πάντα ταῦτα, τὰ δέκα καὶ ἕξ, καὶ πλὴν τούτων καὶ ἕτερα ἓξ Θεολογικὰ μαθήματα, ἡ ἀντιῤῥητικὴ, ἡ χριστιανικὴ ἀρχαιολογία, τὸ κανονικὸν δίκαιον, ἡ ἱερὰ κατήχησις καὶ ἡ ἱερὰ ἱστορία, καὶ πλὴν τούτων, δώδεκα ἕτερα μαθήματα, ἐν οἷς καὶ Λατινικὰ καὶ Γαλλικὰ καὶ Γερμανικά!!

§74ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι ἀλλότρια τὰ μαθήματα ταῦτα πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς Ῥιζαρείου Σχολῆς;

§75ΣΤΑΗΣ. Ὅλως ἀλλότρια καὶ κατὰ τὸ γράμμα καὶ κατὰ τὸ πνεῦμα τῆς διαθήκης τοῦ ἀειμνήστου Ῥιζάρη· διότι ὁ σκοπὸς τοῦ διαθέτου δὲν ἦτο νὰ παρασκευάσῃ ἀνωτέρους λειτουργοὺς τῆς Θρησκείας, ἀλλ’ ἁπλῶς ἱερεῖς, ἐφημερίους. Τὸ Πανεπιστήμιον ἐλειτούργει κατὰ τοὺς χρόνους ἐκείνους, καὶ ἡ Θεολογικὴ αὐτοῦ Σχολὴ παρεσκεύαζε Θεολόγους καὶ ἐρευνητὰς τῆς θείας ἐπιστήμης· δὲν ἐσκόπει δὲ ὁ ἀοίδιμος ἀνὴρ νὰ ἀντεπεξέλθῃ κατὰ τοῦ Πανεπιστημίου, ἐν ᾧ ἐβαυκαλίζοντο τότε σύμπαντος τοῦ Ἑλληνισμοῦ αἱ χρυσαῖ ἐλπίδες. Ἀλλὰ πάντα ταῦτα σαφῶς ἐκτίθενται ἐν τῇ διαθήκῃ καὶ ἐν ἐκείνοις τῶν ἄρθρων αὐτῆς, τοῖς διαστραφεῖσιν ἢ ὅλως παρασιωπηθεῖσιν ἐν τῷ πρὸς τὴν Α. Μ. ὑπομνήματι τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ. Ἐν τῷ 72 ἄρθρῳ τῆς διαθήκης ὁ ἀοίδιμος διαθέτης λέγει τάδε: «Σκοπὸς τῆς ἐκκλησιαστικῆς ταύτης σχολῆς εἶναι, νὰ χορηγῇ εἰς νέους ἔχοντας τὰς ἀπαιτουμένας προπαιδευτικὰς γνώσεις τοιαῦτα διδακτικὰ μέσα, ὥστε εἰς διάστημα πέντε ἐτῶν νὰ ἦναι εἰς στάσιν νὰ ἐνδυθοῦν τὸ ἱερὸν σχῆμα τῆς ἱερωσύνης, γινόμενοι ἱερεῖς μετὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῆς πενταετοῦς σπουδῆς. Ἡ ἐν αὐτῇ τῇ σχολῇ ἐκπαίδευσις πρέπει νὰ ᾖναι προπάντων τοιαύτη, ὥστε νὰ συντελῇ καὶ εἰς τὴν ἐπιστημονικὴν μόρφωσιν τῆς νεολαίας.» Τοιαῦτα δὲ διατάξαντος τοῦ ἀειμνήστου διαθέτου, τίς ἔδωκεν ὑμῖν τὸ δικαίωμα νὰ μετατρέψητε τὴν Ῥιζάρειον σχολὴν εἰς ἀνωτέραν Πνευματικὴν Ἀκαδημίαν; Τίς ἔδωκεν ὑμῖν τὸ δικαίωμα νὰ ὑποκαταστήσητε τὴν θέλησίν σας εἰς τὴν τοῦ Γεωργίου Ῥαδιονὼφ Ῥιζάρη; Τίς ἔδωκεν ὑμῖν τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλητε τῷ Διαδόχῳ διάταγμα, μὴ ὑπογραφὲν εὐτυχῶς, ἀλλ’ ἀνατρέπον ἄρδην τὸν σκοπὸν τῆς διαθήκης;

§76ΡΑΛΛΗΣ. Κατακρίνετε φανταστικὰ διατάγματα.

§77ΣΤΑΗΣ. Τὰ κατεστήσατε σεῖς φανταστικὰ διὰ τῶν τηλεγραφημάτων σας· διότι ἐγὼ γινώσκω θετικῶς, ὅτι ἀπεκηρύξατε καὶ σεῖς τὸν πρῶτον ἐκεῖνον ὀργανισμόν, καὶ τηλεγραφικῶς συνεστήσατε πρὸς τοὺς ἐν Τατοΐῳ διαμένοντας τότε τὴν μὴ ὑπογραφὴν τοῦ οἰκείου διατάγματος, καὶ οὕτω συνετάχθη ὁ δεύτερος ὀργανισμὸς, ὁ δημοσιευθεὶς τῇ 2 Ὀκτωβρίου 1893. Ὁ σκοπός, Κύριοι, τῆς Ῥιζαρείου Σχολῆς, κατὰ τὴν διαθήκην, εἶναι διττὸς, τὸ μὲν νὰ παρασκευάζῃ ἱερεῖς, διὸ καὶ ὁ ἀοίδιμος διαθέτης ἐν τῷ 76 ἄρθρῳ τῆς διαθήκης αὑτοῦ συνιστᾷ «νὰ ἐνδώσῃ ὁ Βασιλεὺς νὰ μὴ ᾖναι δεκτοὶ πρὸς ἱερωσύνην, εἰμὴ ὅσοι ἔχουν τακτικὰ ἀποδεικτικὰ περὶ τῆς ἐν αὐτῇ (τῇ Ῥιζαρείῳ Σχολῇ) σπουδῆς των», τὸ δὲ «νὰ συντελῇ εἰς τὴν ἐπιστημονικὴν μόρφωσιν τῆς νεολαίας». Ὁ δεύτερος οὗτος σκοπὸς ῥητῶς καὶ πάλιν μνημονεύεται ἐν τῇ ἀπὸ 25 Ἀπριλίου 1840 ἀναφορᾷ τοῦ ἀοιδίμου ἀνδρὸς πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἐν ᾗ ἔγραφεν (ἀναγινώσκει): «Ὑποβάλλων τὴν παροῦσάν μου (διαθήκην) σᾶς παρακαλῶ, κύριε Γραμματεῦ, νὰ τὴν θέσητε εἰς τοὺς πόδας τοῦ θρόνου τῆς Α. Μ., ἐνεργοῦντες ὥστε νὰ γείνωσι δεκταὶ αἱ ταπειναί μου αὗται δεήσεις, σκοπὸς τῶν ὁποίων εἶναι ἡ βελτίωσις τῆς καταστάσεως τοῦ κλήρου καὶ ἡ ἐξάπλωσις τῆς Εὐαγγελικῆς ἀληθείας καὶ ἐν γένει τῶν φώτων, προστάτης τῶν ὁποίων ἀνεδείχθη ὁ Μεγαλειότατος ἡμῶν Βασιλεύς.» Ἐκ τούτων κατάδηλον γίνεται, ὅτι ὁ ἀοίδιμος διαθέτης δὲν ἐσκόπει νὰ ἱδρύσῃ ἀνωτέραν σχολὴν Θεολογικὴν, ἀλλὰ ἐκκλησιαστικὴν, πρὸς μόρφωσιν ἱερέων καὶ πρὸς μόρφωσιν ἐπιστημονικὴν νέων, ἀποδεικνυομένων μετὰ τὸ πέρας τῶν σπουδῶν των μὴ ἱκανῶν νὰ δεχθῶσι τὸ ἀξίωμα τῆς ἱερωσύνης, διότι ὁ μέλλων νὰ ἱερωθῇ πρέπει νὰ ᾖναι ἄνωθεν κεκλημένος εἰς τὸ θεῖον τοῦτο ἀξίωμα· ἡ κλῆσις δὲ αὕτη δὲν εἶναι εὐχερὲς νὰ διαγνωσθῇ ἐν τῇ μικρᾷ ἡλικίᾳ τῶν εἰσερχομένων εἰς τὴν Ῥιζάρειον Σχολήν. Ἀλλ’ ὁ πρώην Ὑπουργὸς ἐζήτησε διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ νὰ ἐξαναγκάσῃ πάντας τοὺς ὁπωσδήποτε τροφίμους τῆς Ῥιζαρείου Σχολῆς νὰ περιβληθῶσι τὸ ἱερὸν ἔνδυμα (ὅρ. νόμον ὀργανικὸν Ριζαρ. Σχολῆς, φυλλαδ. σελ. 15)· ἐνόμισεν ὅτι τὸ ἔνδυμα κάμνει τὸν ἱερέα, καὶ τοῦτο παρὰ τὴν διαθήκην, ἐμπεριέχουσαν τὴν διάταξιν τῆς ἀπωλείας τῆς χρηματικῆς ἐγγυήσεως τῶν μὴ ἱερωθησομένων μαθητῶν. Ἄλλως δὲ ῥητὴν ποιεῖται διάκρισιν ὁ ἀοίδιμος διαθέτης περὶ τῶν ἐκ τῆς πολυποθήτου αὑτοῦ πατρίδος καταγομένων δέκα τροφίμων τῆς Ῥιζαρείου Σχολῆς, περὶ ὧν μνείαν ποιοῦνται τὰ ἄρθρα τῆς διαθήκης 108, 109 καὶ 110, τὰ ὁποῖα παρηρμήνευσε καὶ παρεσιώπησεν ὁ πρώην Ὑπουργὸς πρὸς τὸν Μεγαλειότατον, ὡς ὄντα κώλυμα ἀνυπέρβλητον κατὰ τῶν σχεδίων αὑτοῦ! Ἐν τοῖς ῥηθεῖσιν ἄρθροις τοὺς ἐκ Ζαγορίου συμπατριώτας αὐτοῦ ὁ ἀείμνηστος διαθέτης δὲν ὑποχρεοῖ νὰ ἱερωθῶσι, διὸ δὲν ἀπῄτησε παρ’ αὐτῶν τὴν χρηματικὴν ἐγγύησιν, ἣν εἰς τοὺς ἐκ τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος ὥρισε. Παρὰ τῶν ἐκ τῆς πολυποθήτου μάλιστα πατρίδος του δέκα ὑποτρόφων δὲν ἀπῄτησεν οὐδ’ ἀπολυτήριον Ἑλληνικοῦ σχολείου, ἵνα εἰσαχθῶσιν εἰς τὴν Ῥιζάρειον Σχολὴν, ἀλλ’ ἁπλῶς, κατὰ τὸ 110 ἄρθρον τῆς διαθήκης, «τὰς ἀναγκαίας προεισαγωγικὰς γνώσεις, τοὐλάχιστον τὰ δύο μέρη τοῦ λόγου τῆς Ἑλληνικῆς Γραμματικῆς, τὴν Ἀριθμητικὴν, καὶ κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον τὴν Ἑλληνικὴν Ἱστορίαν». Καὶ τὰ δύο μέρη ταῦτα τοῦ λόγου τῆς Ἑλληνικῆς Γραμματικῆς ἡρμήνευσεν ὁ πρώην Ὑπουργὸς διά τινος τῶν στενῶν αὐτοῦ φίλων καθηγητοῦ ὡς σημαίνοντα τὴν Γραμματικὴν καὶ τὸ Συντακτικόν! ἐνῷ τοῖς πᾶσι γνωστόν, ὅτι τὰ μέρη τοῦ λόγου εἶναι ὀκτὼ (ὅρ. Γραμματικὴν Κούμα 1839 σελ. 2) ἢ δέκα (ὅρα Γραμματικὴν Γενναδίου 1833 σελ. 22), καὶ ἐπὶ τῶν πολλῶν τούτων ἔχει ἔννοιαν καὶ τὸ «τοὐλάχιστον» ἐκεῖνο. Καὶ ἐνῷ τοιαύτας ἀπῄτει ὁ ἀοίδιμος διαθέτης νὰ ἔχωσι γνώσεις οἱ εἰσερχόμενοι εἰς τὴν Ῥιζάρειον Σχολὴν, ὁ πρώην Ὑπουργὸς ἤθελεν ἐν διαστήματι πέντε ἐτῶν — διότι πλείονα δὲν ἐπιτρέπει ἡ διαθήκη — νὰ μορφώσῃ τελείους θεολόγους, ἀνωτέρους λειτουργοὺς τῆς θρησκείας! Ἤθελεν οἱ ἐρχόμενοι ἐκ Ζαγορίου νὰ ἔχωσι γνώσεις τοὐλάχιστον μαθητῶν τῆς δευτέρας γυμνασιακῆς τάξεως, ἢ ἤθελε ν’ ἀποκλείσῃ τοὺς ἐκ τῶν τεσσαράκοντα ἕξ κωμῶν τοῦ Ζαγορίου τῆς Ἠπείρου τῆς εἰς τὴν Ῥιζάρειον φοιτήσεως καὶ τοὺς ἐκ τῶν ἄλλων ὑποδούλων χωρῶν τῆς Ἑλλάδος! Ἤθελε προσέτι καί τι μεῖζον! ἤθελεν, ἂν ἐφηρμόζετο ὁ νέος ὀργανισμός του, καταστήσει ἀδύνατον νὰ καταδεχθῶσιν οἱ ἀπόφοιτοι τῆς πνευματικῆς του ἀκαδημίας— πρώην Ῥιζαρείου—νὰ γείνωσιν ἁπλοῖ ἱερεῖς, ἐφημέριοι, ἔχοντες τοιαύτας καὶ τοσαύτας θεολογικὰς γνώσεις! Κατηγόρει δὲ τῆς Ῥιζαρείου Σχολῆς καὶ διότι οἱ ἀπόφοιτοι αὐτῆς ἐτρέποντο εἰς ἄλλα βιωτικὰ ἐπαγγέλματα, γινόμενοι ἰατροὶ, δικηγόροι, ἔμποροι καὶ πᾶν ἄλλο ἢ ἱερεῖς (ὅρ. νόμ. ὀργαν. Ῥιζ. Σχ. φυλλαδ. σελ. 6). Οὐδὲν δὲ τούτου ἀναληθέστερον, διότι ἀπὸ τοῦ 1844 μέχρι τοῦ 1877 ἠκροάσαντο τῶν μαθημάτων τῆς Σχολῆς, ἔξωθεν εἰς αὐτὴν φοιτῶντες, κληρικοὶ πλέον τῶν διακοσίων, ὧν οἱ πλεῖστοι κατέλαβον τὰ ὕψιστα τῆς Ἐκκλησίας ἀξιώματα καὶ ἐτίμησαν τὸν κλῆρον ἡμῶν. Ἐγένοντο δὲ ἐκ τῶν ἐσωτερικῶν αὐτῆς μαθητῶν κληρικοὶ 38, θεολόγοι κοσμικοὶ 27, διδάσκαλοι καὶ καθηγηταὶ ἐν τοῖς Γυμνασίοις καὶ τῷ Πανεπιστημίῳ 72, 20 νομικοί, 20 ἰατροὶ καὶ 8 ἔμποροι. Δὲν ἔχονται ἄρα ἀληθείας ὅσα γράφει πρὸς τὴν Α. Μ. ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐν τῇ ἐκθέσει αὑτοῦ περὶ τῶν τῆς Ῥιζαρείου Σχολῆς· δὲν εἶναι ὕβρις καὶ ἀσέβεια καὶ βεβήλωσις πρὸς τὴν ἱερὰν μνήμην καὶ τὴν θέλησιν τοῦ Ῥιζάρη (ὅρα νόμον ὀργαν. Ῥιζ. Σχολ. φυλλαδ. σελ. 9) τὸ πρώην καθεστὼς τῆς Ῥιζαρείου Σχολῆς, ἀλλ’ ὁ νέος ὀργανισμὸς αὐτῆς. Εὐτυχῶς δὲ ὑπεράνω τῶν προσωρινῶν Κυβερνήσεων ἵσταται ἄγρυπνος φρουρὸς ἡ κοινὴ γνώμη, τὸ ἔθνος καὶ ἡ Βουλή. Ὁ ἐκ Λοκρίδος κ. Βουλευτὴς καὶ πρώην Ῥιζαρίτης δὲν ἠρκέσθη εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ νέου ὀργανισμοῦ τῆς Ῥιζαρείου Σχολῆς, ἀλλὰ κατεσυκοφάντησε καὶ τὸ Συμβούλιον πρὸς τὴν Α. Μ. διότι ἀπέκρουε τὸ ἐπίβουλον αὐτοῦ σχέδιον καὶ τὰς ῥουσφετολογικάς του ἀπαιτήσεις, προέβη δὲ καὶ εἰς τὴν παράνομον ἀπόλυσιν ἑνὸς τῶν ἐκτελεστῶν τῆς Ῥιζαρείου διαθήκης, τοῦ κ. Παύλου Ἰωαννίδου, πρὸς ἐκφόβισιν τῶν λοιπῶν. Περὶ τοῦ παρανόμου τῆς ἀπολύσεως ταύτης ἔχομεν τὴν γνωμοδότησιν τριῶν διακεκριμένων νομομαθῶν, τῶν κ. κ. Δ. Στεφάνου, Θ. Ν. Φλογαΐτου καὶ Α. Κιάπε, λέγουσαν ἐπὶ λέξει τάδε (ἀναγινώσκει): «Ἥκιστα θεωροῦμεν ὀρθὴν τὴν διὰ τοῦ Β. Διατάγματος τῆς 7 Αὐγούστου 1893 ἀνάκλησιν τοῦ διατάγματος τῆς 16 Ἰανουαρίου 1892 περὶ διορισμοῦ τοῦ κ. Παύλου Ἰωαννίδου ὡς ἐκτελεστοῦ τῆς Ριζαρείου διαθήκης· διότι, καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι ἐπιτρέπεται πάντοτε ἡ ἀνάκλησις διατάγματος, δι’ οὗ διορίζεταί τις παρὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου εἰς δημοσίαν θέσιν, ὅπερ λίαν ἀμφίβολον, ὁσάκις πρόκηται μάλιστα περὶ ἰσοβίου θέσεως, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ἐπιτρεπομένη ἡ ἀνάκλησις διατάγματος περὶ διορισμοῦ εἰς τὴν κενωθεῖσαν θέσιν ἐκτελεστοῦ τῆς Ριζαρείου διαθήκης, διότι ἡ εἰς τὴν θέσιν ταύτην ἐγκατάστασις δὲν προέρχεται μονομερῶς ἐκ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἀλλ’ ὑπὸ δύο συγχρόνως παραγόντων, ἐξ ὧν καταδήλως ὁ κυριώτερος εἶναι τὸ πολυμελὲς Συμβούλιον τῆς Ριζαρείου Σχολῆς, ὡς δυνάμενον νὰ περιορίζῃ τὴν κυβερνητικὴν ἐκλογὴν εἰς τὸν στενὸν κύκλον τῶν ὑπ’ αὐτῆς ἀναδεικνυομένων τριῶν ὑποψηφίων... Τῆς ἀρχῆς ταύτης καθιερουμένης, (τῆς ἀπολύσεως τῶν ἐκτελεστῶν τῆς Ριζαρείου διαθήκης) μεταδίδοται πᾶσα ἡ δύναμις περὶ τὴν διάθεσιν τῶν τῆς Σχολῆς πραγμάτων εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπερ προδήλως ἀπέκρουσεν ὁ διαθέτης. Ἄλλως ἡ καθιέρωσις τῆς ἀρχῆς ταύτης, ἐπιφέρουσα τὴν ἀκυρότητα τῶν πράξεων, ὧν μετεῖχε τὸ δι’ ἀνακλήσεως τοῦ διορισμοῦ ἀποβαλλόμενον ἐκ τῆς διευθύνσεως τῆς Σχολῆς πρόσωπον, παρεμποδίζει τὴν ἁρμονικὴν πορείαν τῶν τῆς Σχολῆς πραγμάτων, ἅτε ἐγείρουσα ἐν τῷ πνεύματι τῶν μετὰ τῆς Σχολῆς συναλλαττομένων τὸν φόβον μὴ θεωρηθῶσιν ἐν τῷ μέλλοντι ἄκυροι αἱ τῶν ἐκτελεστῶν τῆς διαθήκης νομικαὶ πράξεις.» Καὶ οὕτω διὰ ψευδῶν ἐκθέσεων πρὸς τὸν Βασιλέα, δι’ ὑπομνημάτων ἀναρμόστων εἰς ἐπιστήμονας ἄνδρας, καὶ διὰ συκοφαντιῶν κατωρθώθη ἡ ὑπογραφὴ τοῦ νέου ὀργανισμοῦ τῆς Ριζαρείου Σχολῆς. Μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ νέου ὀργανισμοῦ ἄρχεται ἡ κωμῳδία τῆς ὑποκινηθείσης στάσεως ὑπὸ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ καί τινος συντοπίτου αὐτοῦ ἐν τῇ Ριζαρείῳ Σχολῇ, ἵνα διὰ τῶν μαθητῶν αὐτῆς ἐπιβληθῇ ὁ νέος ὀργανισμός. Ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ παρατρέξω τὰ γεγονότα ἐκεῖνα, ἵνα μὴ ἐξευτελίζηται τὸ ὑπουργικὸν ἀξίωμα ἐπὶ πλέον. Ἡ στάσις ὅμως ἐκείνη καὶ ὁ νέος ὀργανισμὸς τῆς Ριζαρείου Σχολῆς ἐξήγειραν τὸν ἔσω καὶ ἔξω Ἑλληνισμόν, σύμπαντα τὸν τύπον, καὶ διεμαρτυρήθησαν πάντες, καὶ αὐτοὶ οἱ ἐξ Ἠπείρου καὶ τῶν ἄλλων ὑποδούλων χωρῶν· ἀλλ’ ὁ ἥρως τοῦ δράματος, ὁ ἐκ Λοκρίδος Βουλευτής, ἐγέλα οὐ μόνον πρὸ τῆς διαμαρτυρίας ταύτης, ἀλλὰ καὶ πρὸ τῆς ἀρᾶς τοῦ ἀοιδίμου Ριζάρη, καθ’ ἣν (ἄρθρ. 171 Ριζ. διαθήκης) «πᾶς ὅστις ἤθελε τολμήσει νὰ ζητήσῃ τὴν ἀνατροπὴν τῶν διατάξεών μου, ἔστω κατηραμένος αὐτὸς καὶ τὰ τέκνα του καὶ ὅλη ἡ γενεά του.»

§78ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θεωρῶ, κύριε Πρόεδρε, ἀνάξιον καὶ ἐμαυτοῦ καὶ τοῦ Κοινοβουλίου νὰ ἀπαντήσω τι πρὸς ὅλας ἐκείνας τὰς ῥυπαρότητας καὶ βδελυγμίας, ἃς ἐξήμεσε κατ’ ἐμοῦ ὁ ἄρτι κατελθὼν ἐκ τοῦ βήματος. Ἂν λαμβάνω ὅμως τὸν λόγον, πράττω τοῦτο, ὅπως συλλάβω ἀπὸ τοῦ ὠτὸς καὶ παρουσιάσω εἰς τὴν Βουλὴν τὸν ἠθικὸν αὐτουργὸν τῶν τοιούτων ῥυπαροτήτων καὶ βδελυγμιῶν...

§79ΑΛΚΙΒ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§80ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶναι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς Χαρίλαος Τρικούπης (Θόρυβος ἐν τῇ δεξιᾷ). Ἡσυχάσατε, Κύριοι! Οὐδεὶς ἄλλος δύναται νὰ ἔχῃ τόσον μαύρην ψυχὴν καὶ νὰ ἐπινοήσῃ καὶ ὑπαγορεύσῃ τόσον κακοήθη ψεύδη, τόσον ἀναισχύντους συκοφαντίας. Ὁ κ. Τρικούπης ἤρχισε τὸ πολιτικόν του στάδιον μὲ τὸ ψεῦδος καὶ τὴν συκοφαντίαν, διήνυσεν αὐτὸ μὲ τὸ ψεῦδος καὶ τὴν συκοφαντίαν, καὶ δὲν ἠδύνατο ἢ νὰ τὸ τελειώσῃ — διότι τὸ πολιτικόν του τέλος ἐπέστη ἤδη—μὲ τὸ ψεῦδος καὶ τὴν συκοφαντίαν (Θόρυβος). Ἐπὶ τέσσαρας ἤδη μῆνας, κύριε Πρόεδρε, προΐσταται τῶν κοινῶν, καθ’ ὅλον δὲ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα ὑπείκει τυφλῶς εἰς τὰ νεύματά του καὶ ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς. Ἐὰν λοιπὸν κόκκος ἀληθείας ἐνυπῆρχεν εἰς ὅσα κατεψεύσθη καὶ κατεσυκοφάντησε τὴν ἑσπέραν ταύτην ἕνα τῶν ὑπ’ ἐμοῦ διορισθέντων ὑπαλλήλων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας, εἰς ὅσα κατεψεύσθη καὶ κατεσυκοφάντησεν ἐμὲ αὐτὸν, ὡς προϊστάμενον τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος Ὑπουργείου, διατὶ νὰ μὴ διατάξῃ μέχρι τοῦδε τὴν ποινικὴν καταδίωξιν τοῦ ὑπαλλήλου ἐκείνου; διατὶ νὰ μὴ ἀπαγγείλῃ καὶ κατ’ ἐμοῦ κατηγορητήριον ἐνταῦθα καὶ νὰ μὴ μὲ παραπέμψῃ εἰς τὸ εἰδικὸν δικαστήριον; Ἀλλ’ ἐσιώπησε μέχρι τοῦδε ἐν συνειδήσει τοῦ ψεύδους καὶ τῆς συκοφαντίας του. Ἀνέμενε δὲ τὴν τελευταίαν ταύτην συνεδρίασιν τῆς παρούσης συνόδου τῆς Βουλῆς, ὅπως κατ’ αὐτὴν ὡς ἐξ ἐνέδρας ἐγείρῃ τὴν δολοφονικήν του χεῖρα κατ’ ἐμοῦ, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι ἐγὼ δὲν θὰ εἶχον τὸν καιρὸν, ἵν’ ἀποκρούσω τὴν τοιαύτην ἐπίβουλον ἐπίθεσιν. Ἀλλ’ ὅστις ἔχει ἴχνος τιμῆς καὶ ἀνθρωπισμοῦ ἐπάνω του, κύριε Πρόεδρε, ἐννοεῖ εὐκόλως ὁπόσον ἀνυπόστατα ἦσαν τὰ ψεύδη καὶ αἱ συκοφαντίαι, αἱ πρὸ μικροῦ ἐκστομισθεῖσαι ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὁπόσον δὲ δειλὸς καὶ ἄνανδρος εἶναι ὁ ὄπισθεν ἄλλου κρυπτόμενος, ὅπως βάλῃ ἐκ τοῦ ἀσφαλοῦς ταύτας κατ’ ἐκείνου, ὅστις ἔσχε τὸ θάῤῥος πάντοτε ἐκ τοῦ φανεροῦ καὶ ἀνδρικῶς νὰ ἐλέγξῃ καὶ στιγματίσῃ τὴν πολιτείαν του, ἥτις τὴν Ἑλλάδα περιήγαγεν εἰς τὴν χρεωκοπίαν, εἰς τὸ αἶσχος καὶ τὴν ἀτιμίαν, εἰς ἣν αὐτὴ εὕρηται τὴν σήμερον. Κύριε Πρωθυπουργὲ, εἰς πάντα ἄλλον ἐπιτρέπεται νὰ ὁμιλῇ περὶ παιδείας ἐν Ἑλλάδι, εἰς σὲ ὅμως ὄχι. Ἐπὶ δώδεκα ὅλα ἔτη κυβερνᾷς δικτατορικῶς αὐτὸν τὸν τόπον. Ἠδύνασο κατὰ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα τὰ πάντα νὰ μεταῤῥυθμίσῃς, τὰ πάντα ν’ ἀναμορφώσῃς ἐν αὐτῷ· καὶ ὅμως τί ἔκαμες μέχρι τοῦδε; ὡς ἐν παντὶ ἄλλῳ δημοσίῳ κλάδῳ καὶ ἐν τῇ παιδείᾳ ἐπέπνευσας ὡς Λὶψ, ὡς Σιμοὺν φθοροποιὸς, διαφθείρων καὶ καταστρέφων πᾶν τὸ προστυχόν Δὲν εἶναι οὗτος ἁπλοῦς ἰσχυρισμός μου. Ἐπικαλοῦμαι αὐτὰς τὰς ἐπισήμους ἐκθέσεις, αἵτινες λήγοντος τοῦ ἔτους 1890 ἐδημοσιεύθησαν κατ’ ἐπιταγὴν αὐτοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἐν αὐταῖς διεπιστοῦτο, ὅτι μετὰ ὀκταετῆ κυβέρνησίν του, ἀπὸ τοῦ 1882–1890, ἡ παιδεία εἶχε περιστῆ ἐν Ἑλλάδι εἰς παντελῆ ἀποσύνθεσιν καὶ παράλυσιν. Ἀντὶ νὰ ἀναπτύσσῃ τὴν διάνοιαν καὶ διαπλάττῃ τὸ ἦθος, αὐτὴ διεστρέβλου διανοητικῶς καὶ ἐξηχρείου ἠθικῶς τὴν μαθητιῶσαν Ἑλληνίδα νεολαίαν, καὶ παρῆγεν ἀληθῆ τέρατα ἐξαχρειώσεως, κλέπτοντα καὶ δολοφονοῦντα τοὺς συμμαθητάς των, ξυλοκοποῦντα τοὺς διδασκάλους καὶ καθηγητάς των καὶ μεταβάλλοντα εἰς τέφραν διὰ τοῦ ἐμπρησμοῦ τὰ σχολικά των κτίρια. Αὐτοὶ ἦσαν οἱ καρποὶ τῆς ὀκταετοῦς κυβερνήσεώς του ἐν ἔτει 1890 ὑπὸ ἔποψιν ἐκπαιδευτικὴν, καὶ τοὺς καρποὺς τούτους εἶχε τὸ θάῤῥος ὁ κ. Τρικούπης νὰ ἐπιδείξῃ τότε ἐν ὅλῃ τῇ εἰδεχθείᾳ των διὰ τῶν κατ’ ἐπιταγὴν αὐτοῦ δημοσιευθεισῶν ἐπισήμων ἐκθέσεων, ὡς ἐὰν ἤθελεν οὕτω νὰ δώσῃ εἰς πάντας νὰ ἐννοήσωσιν, ὅτι τὴν ἀποστολήν του ἐν τῇ παιδείᾳ ἐπλήρωσε μὲ τὸ παραπάνω. Μὴ νομίσῃ τις, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ δημοσίευσις ἐκείνη ἀπέβλεπεν εἰς τοῦτο, εἰς τὸ νὰ καταδείξῃ δηλαδὴ τὰ πλημμελῶς ἔχοντα ἐν τῇ παρ’ ἡμῖν ἐκπαιδεύσει καὶ εἰς τὸ νὰ ἀφήσῃ εἰς ἕνα ἕκαστον νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης ἐσκέπτετο νὰ διορθώσῃ ἔκτοτε τὰ κακῶς ἔχοντα ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει ἡμῶν. Ἔκτοτε ἐπέβαλε τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη ἐν ἡμῖν, καὶ τὸν σκοπὸν τούτων ἐφανέρωσε τὴν ἑσπέραν ταύτην διὰ τοῦ ὀργάνου αὑτοῦ. Ἐκαυχήθη δι’ αὑτοῦ, ὅτι χάρις εἰς τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη ἠλαττώθη ὁ ἀριθμὸς τῶν μὲν φοιτώντων ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ κατὰ 30%, τῶν δὲ μαθητευόντων ἐν τῇ μέσῃ ἐκπαιδεύσει κατὰ 20%, ἀναισθητῶν, ἐὰν οὕτω παρουσιάζετο εἰς ἡμᾶς καὶ ὡς φωτοσβέστης, ὑπὸ τὴν ἔποψιν δηλαδὴ ἐκείνην, ὑπὸ τὴν ὁποίαν εἴς τινας ἦτο ἄγνωστος ἀκόμη. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα, κύριε Πρόεδρε, εἶχε τὴν ἰταμότητα αὐτὸς ὁ ὀλετὴρ τῆς ἐκπαιδεύσεως ὑμῶν νὰ παρασταθῇ ὡς σωτὴρ αὐτῆς καὶ διὰ τοῦ εἰρημένου ὀργάνου αὑτοῦ νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι, ἐνῷ αὐτὸς παρεσκεύασε τὸ μόνον σωστικὸν δι’ αὐτὴν νομοσχέδιον, τὸ περὶ Συμβουλίου τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἡμεῖς οἱ ἀντιπολιτευόμενοι διὰ τῆς κωλυσιεργίας ἡμῶν παρεκωλύσαμεν τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ! Ἀλλ’ εἶναι τοιοῦτον τῳόντι τὸ περὶ οὗ λόγος νομοσχέδιον; Δι’ αὐτοῦ ἱδρύεται Συμβούλιον τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἀποστολὴν ἔχον νὰ συντάσσῃ τὰ ἀναγκαῖα νομοσχέδια καὶ ἀναλυτικὰ προγράμματα δι’ ὅλας τὰς βαθμίδας τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀπὸ τῆς κατωτάτης μέχρι τῆς ἀνωτάτης, πρὸς δὲ νὰ ἐξετάζῃ τοὺς μέλλοντας καθηγητὰς τῆς Γαλλικῆς καὶ ν’ ἀπονέμῃ διπλώματα εἰς τούτους. Τὸ Συμβούλιον θ’ ἀπαρτίζηται ἐκ δύο καθηγητῶν τοῦ φιλολογικοῦ καὶ ἑνὸς τοῦ μαθηματικοῦ τμήματος τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου. Ὑποθέσατε νῦν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι οἱ καθηγηταὶ οὗτοι εἶναι οἱ κ.κ. Κόντος, Φιντικλῆς καὶ Χατζηδάκης, κράτιστοι καθ’ ὅλα διὰ τὰ μαθήματα, ἅτινα διδάσκουσιν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ· ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς, τίνα ἔννοιαν ἔχουσιν οὗτοι περὶ στοιχειώδους καὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως, ὅπως συντάσσωσι νομοσχέδια καὶ ἀναλυτικὰ προγράμματα δι’ αὐτήν; Τίνα ἔννοιαν ἔχουσι καὶ περὶ τῶν ἄλλων Σχολῶν τοῦ Πανεπιστημίου, περὶ τῆς Θεολογικῆς, Νομικῆς καὶ Ἰατρικῆς, ὅπως συντάσσωσι νομοσχέδια καὶ προγράμματα καὶ περὶ αὐτῶν; Εἶναι δὲ κάτοχοι αὐτοὶ τῆς Γαλλικῆς ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ ἐξετάζωσι τοὺς μέλλοντας καθηγητὰς αὐτῆς; Πλὴν ἴσως ἀντείπῃ ὁ purus mathematicus, ὅτι τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον μέλλει νὰ χρησιμεύσῃ ὡς χαλινὸς ἐν τῷ μέλλοντι διὰ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας κατὰ τὰς ἀπολύσεις καὶ τὰς μεταθέσεις τῶν διδασκάλων καὶ καθηγητῶν. Ἀλλ’ ἐγὼ εἰς διάψευσίν του θὰ ἀντέταττον τὸ ἐν ἔτει 1892 ἱδρυθὲν ὑπ’ αὐτοῦ Συμβούλιον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἄνευ τῆς γνωμοδοτήσεως καὶ συνυπογραφῆς τοῦ ὁποίου εἰς οὐδεμίαν μεταβολὴν ἠδύνατο νὰ προβῇ ὁ Ὑπουργός. Καὶ τὸ Συμβούλιον ἐκεῖνο ἀπηρτίζετο ἐκ τριῶν, ἐνῷ δὲ διωρίσθη τὴν παραμονὴν τῆς δημοσιεύσεως τῶν τότε κατὰ χιλιάδας γενομένων δημοδιδασκαλικῶν μεταβολῶν, οὐδὲν ἧττον αἱ μεταβολαὶ ἐκεῖναι ἐδημοσιεύθησαν χωρὶς αὐτὸ νὰ λάβῃ γνῶσιν ἀκριβῆ αὐτῶν. Ἐν ἔτει 1893 προέβην καὶ ἐγὼ εἰς πολλὰς δημοδιδασκαλικὰς μεταβολὰς, εἰ καὶ ἄφησα δὲ ἄθικτον τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη καταρτισθὲν Συμβούλιον τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, οὐδὲν ἧττον ἔσπευσεν αὐτὸ νὰ ἐγκρίνῃ καὶ προσυπογράψῃ τὰς μεταβολὰς ἐκείνας, χωρὶς κἄν νὰ ἀναγνώσῃ τὰς σχετικὰς πράξεις μου. Τίνα λοιπὸν χαλινὸν ἀπήρτισε τὸ Συμβούλιον ἐκεῖνο καὶ διὰ τὸν προκάτοχόν μου καὶ δι’ ἐμὲ αὐτόν; τίς δὲ δύναται νὰ ἐγγυηθῇ εἰς ἡμᾶς, ὅτι θὰ ἦναι καλλίτερον τὸ νῦν συνιστώμενον Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον; Κύριε Πρωθυπουργὲ, μὴ θέλετε νὰ κρύπτησθε ὄπισθεν τοῦ δακτύλου σας. Ὅπως διὰ τοῦ νόμου περὶ προτάσεως τῶν Σχολῶν τοῦ Πανεπιστιμίου, ὅπως διὰ τοῦ νόμου περὶ Συμβουλίου τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, οὕτω καὶ νῦν διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου ζητεῖτε μόνον νὰ ῥίψητε στάκτην εἰς τὰ μάτια τῶν ἄλλων, καὶ νὰ συγκαλύψητε τὴν ἰδίαν εὐθύνην διὰ τοῦ ἀνευθύνου τῶν ἄλλων, ὅπως οὕτω δυνηθῆτε ἀνετώτερον νὰ ὀργιάζητε ἐπὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος νομοσχέδιον ἠδύνατο ν’ ἀποβῇ εὐεργετικὸν τῳόντι εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν ἡμῶν, ἐρωτῶ ὑμᾶς, διατὶ ὑπεβάλετε αὐτὸ μόλις μετὰ τὰς διακοπὰς τῶν Χριστουγέννων εἰς τὴν Βουλήν; διατὶ καὶ τότε δὲν ἐνεγράψατε αὐτὸ ἀμέσως εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν; διατὶ μόλις πρὸ δεκαπέντε ἡμερῶν ἐπράξατε τοῦτο, καὶ ἔκτοτε τὸ νομοσχέδιον περὶ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου ἀναγράφετε μεταξὺ τῶν τελευταίων τῆς ἡμερησίας διατάξεως; διατὶ προτάττετε αὐτοῦ πάντοτε τόσα ἄλλα νομοσχέδια, δι’ ὧν ἐπιζητεῖται ἡ διασπάθησις καὶ αὐτῶν τῶν περισωθέντων ναυαγίων ἐκ τῆς χρεωκοπίας τοῦ Κράτους, καὶ κατὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν ὁποίων ἡ Ἀντιπολίτευσις θεωρεῖ ἐπιβεβλημένον εἰς αὑτὴν νὰ ἀντιστῇ ἐκ παντὸς τρόπου; Κάτω τὸ προσωπεῖον, κύριε Πρωθυπουργέ! Ἐπὶ δωδεκαετίαν ὅλην εἰργάσθης, ὡς κυβερνήτης τοῦ ἀτυχοῦς τούτου τόπου, ἀνευθύνως, ὅπως τὰ πάντα ἀνατρέψῃς καὶ καταστρέψῃς ἐν αὐτῷ. Παρέλυσας τὴν Παιδείαν καὶ τὴν Ἐκκλησίαν, ἔφερες εἰς ἀποσύνθεσιν τὴν Διοίκησιν καὶ τὴν Δικαιοσύνην, παρέλυσας τὸν στρατὸν καὶ τὸ ναυτικόν, περιήγαγες τὸ Κράτος εἰς τὴν χρεωκοπίαν καὶ τὴν ἀτιμίαν καὶ κατέστησας τοὺς Ἕλληνας τὸ ἐξουδένωμα καὶ αὐτῶν τῶν λαῶν τῆς Ἀνατολῆς! Τώρα ζητεῖς νὰ ἐπιθέσῃς τὴν κορωνίδα εἰς τὸ καταστρεπτικόν σου τοῦτο ἔργον, καὶ διὰ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα προτάττεις ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ διὰ τῶν ὁποίων δωρεῖσαι 3,500,000 δρ. εἰς τοὺς φίλους σου χρηματιστάς, τοὺς παρασχόντας τὴν ἐγγύησιν ὑπὲρ τῆς ἀναδόχου τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης Ἀγγλικῆς ἑταιρίας, 40,000 δραχμὰς ἐτησίως εἰς τοὺς φίλους σου Βουλευτὰς ἐκ Κερκύρας, δημιουργεῖς δὲ ἀπειρίαν ἀργομίσθων θέσεων, ἐπιδιώκεις ἕνα καὶ μόνον σκοπὸν, πῶς δηλαδὴ νὰ καταστήσῃς ἀναπόδραστον τὸν διεθνῆ ἔλεγχον ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς Ἑλλάδος, διακυβεύων οὕτως αὐτὴν τὴν ἀκεραιότητα τοῦ Κράτους, ὑπὲρ ἧς οἱ πατέρες ἡμῶν ἔχυσαν ποταμοὺς αἱμάτων. Ἀλλ’ ἀπέναντι τοῦ ἀνοσιουργήματός σου τούτου ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς, τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους, ἓν ἐπιτακτικὸν καθῆκον, νὰ ἀντιτάξωμεν πᾶσαν ἐῤῥωμένην ἄμυναν, βέβαιοι ὄντες, ὅτι ὄπισθεν ἡμῶν ἵσταται ἄγρυπνος φρουρὸς τῶν οὕτω καταπατουμένων δικαιωμάτων του ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅστις δι’ ἡμῶν σοὶ ἀναφωνεῖ: «Ἕως ἐδῶ, κύριε Πρωθυπουργέ!» ἕτοιμος ὢν νὰ σὲ πατάξῃ ἀμειλίκτως, ἂν τολμήσῃς ἓν ἔτι βῆμα πρὸς τὰ πρόσω.

§81ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι ὀρθὸν, ὅτι ἀνέμενον τὴν τελευταίαν στιγμὴν νὰ ἀπαντήσω πρὸς τὸν ἐκ Λοκρίδος κ. Βουλευτὴν, ἵνα μὴ λάβῃ καιρὸν νὰ ἀναιρέσῃ τὰ παρ’ ἐμοῦ πρὸ μικροῦ λεχθέντα· διότι ἐπὶ ἡμέρας θὰ ἐργασθῇ ἔτι ἡ Βουλὴ καὶ διότι δὲν ἤθελον νὰ κάμω χρῆσιν τῆς μεθόδου, ἣν ἐκεῖνος κατὰ τὸν παρελθόντα Δεκέμβριον ἐφήρμοσε. Δὲν ἐσυνείθισα δὲ νὰ γίνωμαι τυφλὸν ὄργανον ἄλλων, ὡς ἐκεῖνος, καὶ νὰ ὁμιλῶ, ὁσάκις μοὶ ἐπιβάλλεται τοῦτο παρ’ ἄλλων, καὶ νὰ εἰσέρχωμαι καὶ νὰ ἀπέρχωμαι τῆς Βουλῆς, ὁσάκις διατάττῃ ἄλλος, ἀλλ’ ἔχω τὸ θάῤῥος τῆς γνώμης μου καὶ τῆς αὐτοβουλίας, πράγματα ὅλως ἄγνωστα εἰς τὸν ἐκ Λοκρίδος κ. Βουλευτήν. Ὁ προλαλήσας ὡμίλησεν, ὡς συνήθως, περὶ ἀνέμων καὶ ὑδάτων, ἵνα παρακάμψῃ τὸν σκόπελον τῆς ἀπαντήσεως καὶ ἀποφύγῃ τὴν συζήτησιν. Δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι καὶ ὁ νῦν ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας παρεδέξατο τὸν παρὰ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ ἐκπονηθέντα ὀργανισμὸν τῆς Ριζαρείου Σχολῆς, διότι ὁ σήμερον ἐν χρήσει ἐν πολλοῖς οὐσιωδῶς διαφέρει ἐκείνου· διὸ καὶ ἄλλοτε, ὡς ἐνθυμοῦμαι, ἐχαρακτήρισα τὸν μὲν ὀργανισμὸν τοῦ ἐκ Λοκρίδος κ. Βουλευτοῦ ὡς τέρας, τὸν δὲ τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου κ. Ὑπουργοῦ ὡς ἑπταμηνίτικο. Ὁ τελευταῖος δύναται νὰ ζήσῃ, ὁ πρῶτος ἀδύνατον. Ὅσα δὲ εἶπεν ὁ προλαλήσας περὶ τοῦ Συμβουλίου τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν ἐπιθεωρητῶν, τρανῶς ἀποδεικνύουσιν, ὅτι οὔτε αὐτὸ ἐμελέτησεν, οὔτε τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν ἐπιτροπείας, ἡ ὁποία πολλὰς ἐπρότεινε τροποποιήσεις, δεκτὰς γενομένας ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, καθ’ ἃς τὸ Συμβούλιον ἀπαρτίζεται ἐκ πέντε καθηγητῶν τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς καὶ οὐχὶ τριῶν, αἱ δὲ ἀποφάσεις αὐτοῦ εἰσιν ὑποχρεωτικαὶ εἰς τὸν Ὑπουργόν. Ἐπίσης οἱ ἐπιθεωρηταὶ ὁρίζονται ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰς ἑπτά, ὧν ἕκαστος ἔχει παρ’ ἑαυτῷ ἀνὰ ἕνα ἀριστοῦχον δημοδιδάσκαλον πρὸς ἐπιθεώρησιν τῶν γραμματοσχολείων καὶ δημοτικῶν σχολείων. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτής, καίτοι ὡς Ὑπουργὸς ἦτο θιασώτης τοῦ θεσμοῦ τοῦ Συμβουλίου τῆς ἐκπαιδεύσεως, ὡς ἀντιπολιτευόμενος ὅμως θέλει νὰ τρέφῃ τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἴσως ποτὲ δυνηθῇ καὶ πάλιν, ὃ μὴ γένοιτο, νὰ ὑπογράψῃ 4,505 διδασκαλικὰς μεταβολὰς, ἵνα συμπληρώσῃ τὸ ἀτελὲς ἔργον τῆς ἑξαμήνου ὑπουργίας του. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος πολλάκις, ὁμιλῶν περὶ ἐμοῦ, ὡς καὶ πρὸ μικροῦ ἔπραξε, μνημονεύει τὸ λατινικὸν ῥητὸν «purus mathematicus», ἵνα δηλώσῃ, ὅτι ἐσπούδασα μόνον μαθηματικὰ, διότι ἀληθῶς ἔχω δίπλωμα μαθηματικοῦ. Ἀλλὰ δὲν ἀπαγγέλλει πλῆρες τὸ ῥητὸν, ὅπερ ἔχει ὡς ἑξῆς: «purus mathematicus, purus asinus». Καὶ τὸ μὲν πρῶτον ἥμισυ χαρακτηρίζει ἐμὲ, τὸ δὲ δεύτερον ἐκεῖνον.

§82ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀποδέχεται ὅτι εἶναι purus mathematicus, κατὰ τὴν παρὰ τοῖς πάλαι Ῥωμαίοις σημασίαν τῆς φράσεως. Ἀλλ’ ἡ σημασία αὕτη εἶναι μία καὶ μόνη κατὰ τοὺς αὐτοὺς ἀρχαίους Ῥωμαίους, ὅτι δηλαδὴ ὁ ἀξιῶν ὅτι εἶναι purus mathematicus δὲν δύναται ἢ νὰ ἦναι καὶ purus asinus, ὡς ὡμολόγησε καὶ ὁ ἴδιος. Ἀλλ’ ὡς προεῖπον, πρὸς αὐτὸν ἐκεῖ (δεικνύει τὸν κ. Στάην) δὲν ἔχω ν’ ἀπευθύνω τὸν λόγον. Μόνον καθόσον ἐξήμεσεν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τόσας ῥυπαρότητας καὶ βδελυγμίας, ὡς ἁπλοῦν νευρόσπαστον, καθ’ ὑπαγόρευσιν ἄλλου, ἠναγκάσθην νὰ εἴπω τινὰ πρὶν, νὰ προσθέσω δὲ καὶ νῦν δύο λέξεις, ὅπως ἀναγκάσω τὸν πρωτουργὸν ὅλου αὐτοῦ τοῦ βορβόρου νὰ συγκαλύψῃ τὸ πρόσωπον (Θόρυβος). Ἔχει, κύριε Πρόεδρε, τὴν ἀξίωσιν ὅτι θὰ διορθώσῃ τὴν μέσην καὶ κατωτέραν ἐκπαίδευσιν αὐτὸς ὁ λυμεὼν καὶ καταστροφεὺς αὐτῆς διὰ τοῦ θεσμοῦ τῶν ἐπιθεωρητῶν. Τίνας δὲ πρόκειται νὰ καταστήσῃ τοιούτους, δυνάμει τῶν προσόντων, ἅτινα δημιουργεῖ διὰ τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχεδίου; Τὸν Μυλωνᾶν, τὸν Χαλκιόπουλον, τὸν Πετρῆν, τὸν Παπαλουκᾶν καὶ τοὺς παραπλησίους· διότι αὐτοὶ καὶ μόνοι θὰ ἔχωσι τὰ προσόντα, ἵνα διορισθῶσιν ἐπιθεωρηταί, καὶ συντελέσωσιν οὕτως ἐν εὐρυτέρῳ κύκλῳ τὸ ἔργον τῆς πνευματικῆς καὶ ἠθικῆς διαστρεβλώσεως τῆς μαθητιώσης νεολαίας, τὸ ὁποῖον ἐπὶ δεκαετηρίδας ὅλας ἐν στενοτέρῳ κύκλῳ διεξῆγον ὡς καθηγηταὶ καὶ γυμνασιάρχαι. Ἔπρεπε δὲ νὰ ἦναί τις ὄντως purus asinus, ἵνα διϊσχυρισθῇ, ὅτι αὐτοὶ τώρα ’πίσω ’πίσω θὰ γείνωσιν ἀνώτεροι ἑαυτῶν, ἂν τεθῶσιν ὑπὸ τὴν χειραγωγίαν δημοδιδασκάλων, ἔστω καὶ ἀριστοβαθμίων! Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς Ριζαρείου Σχολῆς, ἡ καλλιτέρα ἀπάντησις πρὸς τὰ φληναφήματα ἀνθρώπου, ἀξιοῦντος ὅτι εἶναι purus mathematicus, καὶ κατ’ ἀκολουθίαν purus asinus, εἶναι ἡ γενομένη κατὰ λέξιν ἀντιγραφὴ τοῦ ὑπ’ ἐμοῦ συνταχθέντος κανονισμοῦ τῆς Ριζαρείου Σχολῆς ὑπὸ τοῦ ὑποβολέως τῶν τοιούτων φληναφημάτων. Ὅστις ἐξ ὑμῶν θελήσῃ νὰ λάβῃ ἀνὰ χεῖρας τοὺς δύο κανονισμοὺς θὰ πεισθῇ περὶ τῆς χαλκοπροσωπίας ἐκείνου, ὅστις τολμᾷ τόσον ἀναμφισβήτητον γεγονὸς ν’ ἀμφισβητήσῃ. Ὁ νέος κανονισμός, ὁ φέρων τὴν ὑπογραφὴν τοῦ διαδόχου μου, ἐνέχει μόνον οὐσιώδεις τινὰς διαστρεβλώσεις τοῦ ἰδικοῦ μου κανονισμοῦ, ἃς κατέδειξα ἄλλοτε ἐνταῦθα καὶ δι’ ἃς βεβαίως θὰ προσκόψῃ ἡ λειτουργία τῆς Σχολῆς. Ὁ αὐτὸς ὑποβολεὺς τῶν κατ’ ἐμοῦ ἐξενεχθεισῶν βδελυγμιῶν τὴν ἑσπέραν ταύτην διημφισβήτησε καὶ ἄλλα ἀναμφισβήτητα γεγονότα. Ἐλέχθη λ. χ. ὅτι κατὰ τὴν Διαθήκην τοῦ Ριζάρη δὲν πρέπει νὰ διδάσκωνται οἱ μαθηταὶ τῆς Ριζαρείου Σχολῆς ὅλα τὰ θεολογικὰ μαθήματα. Καὶ ἡ Διαθήκη αὕτη τοὺς διαψεύδει κατηγορηματικῶς, ἀναγράφουσα ἐν ἄρθρῳ 76 ἐπὶ λέξει (ἀναγινώσκει): «Ἐγὼ δὲ θέλω νὰ διδάσκωνται πρὸ πάντων τὰ ἀκόλουθα: αʹ) ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα· βʹ) ἡ Λατινικὴ γλῶσσα... ζʹ) ἡ Θεολογία καθ’ ὅλους τοὺς κλάδους της.» Εἰρήσθω δ’ ἐν παρόδῳ, ὅτι κατὰ τὴν ἐπενεχθεῖσαν νῦν διαστρέβλωσιν εἰς τὸν ἰδικόν μου κανονισμόν, σὺν ἄλλοις ἀπεκόπησαν σπουδαιότατά τινα μαθήματα τῆς Θεολογίας, καὶ σχεδὸν κατηργήθη ἡ διδασκαλία τῆς Λατινικῆς γλώσσης! Ἐλέχθη ὅτι ἡ Διαθήκη δὲν ἀπαιτεῖ νὰ γίνωνται ἱερεῖς οἱ σπουδάζοντες εἰς τὴν Ριζάρειον Σχολὴν, ὡς ὑπότροφοι, ἰδίᾳ ἐκ Ζαγορίου. Ἀλλ’ ἡ Διαθήκη τοὺς διαψεύδει καὶ ἐν τούτῳ κατηγορηματικῶς. Ἰδοὺ τί ἀναγράφει ἐν ἄρθρῳ 102 (ἀναγινώσκει): «Συντάξεις (ὑποτροφίας) δύνανται μόνοι ἐκεῖνοι οἱ μαθηταὶ νὰ λάβωσιν, ὅσοι διήνυσαν τὸ Ἑλληνικὸν Σχολεῖον... καὶ ἀποφαίνονται ὅτι μετὰ τὴν τελείωσιν τῆς σπουδῆς των θέλουν ἀναδεχθῆ ἱερατικὸν ἐπάγγελμα.» Καὶ ἐν ἄρθρῳ 106 (ἀναγινώσκει): «Ἕκαστος ἐκ τῶν δέκα αὐτῶν ὑποτρόφων (τῶν ἐκ τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος), οἵτινες ἔδωκαν τὴν ὑπόσχεσιν νὰ ἀκολουθήσωσι τὸ ἱερατικὸν ἐπάγγελμα, εἶναι ὑπόχρεως μετὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῶν μαθημάτων ν’ ἀναδεχθῇ τὸ ἱερατικὸν ἐπάγγελμα, χειροτονούμενος ὡς τοιοῦτος ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος.» Περὶ δὲ τῶν ἐκ Ζαγορίου ὑποτρόφων τῆς Σχολῆς ἀναγράφει ἡ Διαθήκη ἐν ἄρθρῳ 114 (ἀναγινώσκει): «Φθάνοντες εἰς Ἀθήνας οἱ δέκα ὑπότροφοι, ὀφείλουν νὰ ἐγχειρίζωσι εἰς τὸ τριμελὲς Συμβούλιον ἀναφοράν, δηλοποιοῦντες ὅτι μετὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῶν μαθημάτων των θέλουν γείνῃ ἱερεῖς.» Ἐλέχθη ὅτι ὁ Παῦλος Ἰωαννίδης διωρίσθη σύμβουλος τῆς Σχολῆς συμφώνως πρὸς τὸ γράμμα τῆς Διαθήκης, καὶ ὅτι ἐγώ, ἐναντίον αὐτοῦ, τὸν ἀπέλυσα. Ἀλλ’ ἀκούσατε τί ἀναγράφει ἡ Διαθήκη ἐν ἄρθρῳ 153 (ἀναγινώσκει): «Ἄν τις ἐκ τῶν παρ’ ἐμοῦ διοριζομένων ἐκτελεστῶν ἐκλίπῃ, νὰ ἀντικαθίσταται ἕτερος, κατὰ τὰς διατάξεις τῆς παρούσης μου. Θέλω ὅμως, ὥστε ὁ ἀντικαθιστάμενος νὰ ἦναι ἐκ τοῦ ἰδίου τόπου, δηλαδή, ἂν ἐκλίπῃ Χῖος, ν’ ἀντικαθιστᾶται Χῖος, ἂν ἐκλίπῃ Κρής, ν’ ἀντικαθιστᾶται Κρὴς κτλ.» Ὁ Παῦλος Ἰωαννίδης δὲν εἶναι ἐκ τοῦ ἰδίου τόπου μὲ τὸν ἐκτελεστήν, εἰς ἀντικατάστασιν τοῦ ὁποίου διωρίσθη, ἐναντίον τῆς σαφοῦς καὶ κατηγορηματικῆς διατάξεως τῆς Διαθήκης. Τοῦτο ἐγνωμοδότησε τὸ Νομικὸν Συμβούλιον τοῦ Κράτους, ἐγὼ δὲ, ἁπλοῦς ἐκτελεστὴς ὢν τῆς διατάξεως ταύτης τῆς Διαθήκης, ἀπέλυσα, ὡς Ὑπουργός, τὸν παρείσακτον τῆς Σχολῆς σύμβουλον Π. Ἰωαννίδην. Ἐλέχθη ὅτι τινὲς τῶν ἀποφοίτων τῆς Σχολῆς εἶναι κληρικοί. Ἀλλ’ οἱ τινὲς οὗτοι ἦσαν κατὰ τὰ 9/10 κληρικοί, ἤτοι διάκονοι καὶ ἱερεῖς, πρὶν ἢ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν Σχολήν. Ἐκ τῶν λαϊκῶν ἀποφοίτων αὐτῆς τὰ 99 ἑκατοστὰ, ἐμπαίζοντες καὶ Διαθήκην καὶ ὑποσχέσεις καὶ ἐγγυήσεις, ἔγειναν καθηγηταὶ, διδάσκαλοι, ἰατροί, δικηγόροι, ἔμποροι καὶ βιομήχανοι, οὐχὶ δὲ ἱερεῖς. Ἀνεγνώσθη τὸ 171 ἄρθρον τῆς Διαθήκης, καθ’ ὃ ὁ ἀοίδιμος Ῥιζάρης καταρᾶται αὐτὸν καὶ τὰ τέκνα του πάντα, ὅστις ἤθελε τολμήσει νὰ ζητήσῃ τὴν ἀνατροπὴν τῶν διατάξεών του. Ἀλλὰ βεβαίως δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ ἀνατρέψας τὰς διατάξεις τοῦ ἀειμνήστου ἐκείνου ἀνδρός. Ἐγώ, ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς ἣν αὐτὸς διὰ τῆς ἀπὸ 25 Ἀπριλίου 1840 ἀναφορᾶς του ἀνέθεσεν (ἀναγινώσκει) «τὴν ἐν γένει ἐφορείαν ἐπὶ τοῦ καταστήματος αὐτοῦ, διὰ νὰ μὴ συμβαίνωσι παραλείψεις», ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν σύνεσιν τῆς ὁποίας αὐτὸς ἀνέθεσε διὰ τοῦ ἄρθρου 158 (ἀναγινώσκει) «νὰ ἐπιφέρῃ καὶ ἄλλας βελτιώσεις, ἐφ’ ὅσα σιωπᾷ ἡ παροῦσά μου»· ἐγὼ, λέγω, ὑπὸ τὴν ἰδιότητά μου ταύτην, ἀνέλαβον νὰ ἐπαναφέρω τὴν Ῥιζάρειον Σχολὴν εἰς τὸν ἀρχικὸν προορισμὸν, ἐξ οὗ αὐτὴ ἀπὸ πολλοῦ ἐξώκειλε, καὶ νὰ τὴν ἀποκαταστήσω ἀληθῆ Ἐκκλησιαστικὴν Σχολὴν, ἐν ᾗ νὰ ἐκπαιδεύωνται ἐφεξῆς μόνοι οἱ μέλλοντες ν’ ἀφοσιωθῶσιν εἰς τὴν λειτουργίαν τῆς Ἐκκλησίας. Ὡς τοιοῦτος, δὲν ἠδυνάμην ἢ νὰ ἐπισύρω τὰς εὐχὰς καὶ εὐλογίας τοῦ μακαρίτου Ῥιζάρη, ὅστις τοῦτο καὶ μόνον ἐπεθύμει, εἰς τοῦτο καὶ μόνον ἀφιέρωσε πᾶσαν τὴν περιουσίαν του. Ἐπικατάρατοι τοῦ Ῥιζάρη εἶναι αὐτοὶ καὶ τὰ τέκνα των, ὅσοι, εἴτε ὡς ἐκτελεσταὶ τῆς Διαθήκης του, εἴτε ὡς μέλη τῆς Κυβερνήσεως, συνετέλεσαν εἰς ἀνατροπὴν τῶν διατάξεών του, μεταβαλόντες τὴν Ῥιζάρειον ἀπὸ Ἐκκλησιαστικῆς Σχολῆς εἰς ἁπλοῦν Γυμνάσιον. Ὅτι ἐγὼ εὑρισκόμην ἐν τῇ ἀληθείᾳ, ἀποδεικνύει σὺν ἄλλοις τρανῶς καὶ τὸ γεγονὸς, καθ’ ὃ αὐτὸς ὁ ὑποβολεὺς ὅλων αὐτῶν τῶν ἀσχημιῶν, μολονότι ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει ὢν ὑπηγόρευσεν εἰς τὸ δημοσιογραφικόν του ὄργανον, ἵνα γράψῃ λιβέλλους ἐπὶ λιβέλλων, διαστρέφων τὰ πάντα καὶ ἐκτοξεύων κατ’ ἐμοῦ πᾶν ψεῦδος καὶ πᾶσαν συκοφαντίαν, ἐν τούτοις, ἅμα ἐλθὼν εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἐφρόντισε ν’ ἀντιγράψῃ τὸν ἐδικόν μου ὀργανισμὸν καὶ νὰ τὸν δημοσιεύσῃ ὡς Β. Διάταγμα, ἀναγκασθεὶς οὕτω καὶ αὐτὸς νὰ ὑποκύψῃ πρὸ τῆς ἀληθείας, ἔστω καὶ ἅπαξ εἰς τὸν βίον του.

§83ΣΤΑΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές....

§84ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὤ! ὤ! ὤ! (Θόρυβος).

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Στάη· ὡμιλήσατε δὶς, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλήσητε ἐκ τρίτου. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν... (Ὁ κ. Στάης παραιτεῖται τοῦ λόγου).

§86ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διάφοροι φίλοι μου ἔμποροι, κάτοικοι τῆς πόλεως Πειραιῶς, ἐν τῇ ὁποίᾳ διέμεινα ἐπὶ μακρὸν χρόνον, μοὶ ἀπηύθυναν παράπονα κατὰ τοῦ ἐν τῇ πόλει ταύτῃ ἀστυνόμου, τὰ ὁποῖα θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ φέρω εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς, καὶ δὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Κατὰ παλαιὰν συνήθειαν, οἱ μικρέμποροι, οἱ ἐδωδιμοπῶλαι καὶ ἄλλοι μικροὶ ἐπιτηδευματίαι τοποθετοῦσιν ἐπὶ τῶν πεζοδρομίων τραπέζας, καὶ ἐκεῖ πωλοῦσιν ἐδώδιμα, ἢ οἱ ἐπιτηδευματίαι ἐξασκοῦσι τὰ ἐπαγγέλματά των καὶ πορίζονται τὰ πρὸς τὸ ζῆν. Ἤδη ὁ ἀστυνόμος, ἐξ ὑπερβολικοῦ ζήλου πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν, τοὺς ἠμπόδισε, στερήσας οὕτως αὐτοὺς τῶν μόνων μέσων τῆς συντηρήσεώς των. Ἐγὼ διέμεινα ἐν Πειραιεῖ ἐπὶ πολὺν καιρόν, καὶ γνωρίζω ὅτι οὐδόλως παρακωλύεται ἡ συγκοινωνία ἐκ τῆς τοιαύτης, ὡς εἶπον, παλαιᾶς συνηθείας. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐξετάσῃ τὸ πρᾶγμα καὶ ἐπιφέρῃ τὴν δέουσαν θεραπείαν· διότι, ὡς εἶπον, εἶναι τὸ μόνον μέσον τῆς ὑπάρξεως τῶν πτωχῶν ἐκείνων ἐπαγγελματιῶν. Ἄλλως τί θέλετε νὰ γείνουν; κλέπται;

§87ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι θέμα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετάσω. Εἰς τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς ἐπὶ τῶν πεζοδρομίων τοποθετήσεως οἱωνδήποτε ἀντικειμένων ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ σκοπῶ νὰ ἐμμείνω, καὶ τὴν διαταγὴν ταύτην δὲν ἐννοῶ νὰ ἀνακαλέσω ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ.

§88ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐνθυμηθῇ τὴν παράκλησιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον πρὸ δύο ἡμερῶν, περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐξαχθείσης βαρυτίνης ἐκ Μήλου. Εἶπον τότε, ὅτι δυνάμει τῆς προσωρινῆς ἀδείας, τῆς δοθείσης εἰς τὸν κ. Σερπιέρην, ἐξήγαγεν οὗτος τόσον ποσὸν βαρυτίνης, ὥστε τὸ Δημόσιον δικαιοῦται νὰ λάβῃ φόρον ὑπὲρ τὰς 250,000 δραχμάς. Καὶ ταύτας μὲν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δύναται νὰ δωρήσῃ, ὡς συνήθως πράττει, ὑπὲρ τῶν προσωπικῶν του φίλων, ἀλλὰ δὲν δικαιοῦται νὰ διαθέσῃ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν οἱ ἰδιοκτῆται τῶν γαιῶν καὶ οἱ εὑρέται, τὸ δικαίωμα δὲ αὐτῶν ὑπερβαίνει τὰς 40,000 δραχμάς. Ἂν δὲ καὶ ἐφ’ ὅσον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν λάβῃ πρόνοιαν κατὰ τοὺς καθεστῶτας νόμους, ἵνα διακανονισθῇ καὶ ἐξακριβωθῇ τὸ ἀνῆκον ποσὸν διὰ τοῦ οἰκείου Συμβουλίου εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας καὶ τοὺς εὑρέτας, βεβαίως οὗτοι δικαιοῦνται νὰ ζητήσωσι τὴν ἐξακρίβωσιν τοῦ ἀνήκοντος αὐτοῖς ποσοῦ δικαστικῶς. Ἀλλὰ σιωπᾷ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, σιωπᾷ, διότι ἡ ἐπερώτησίς μου στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀληθείας. Οἱ ἰδιοκτῆται καὶ οἱ εὑρέται ἀναγκάζονται νῦν νὰ καταφύγωσιν εἰς τὰ δικαστήρια, καὶ τὸ Δημόσιον ἐκτίθεται εἰς ἀποζημιώσεις.

§89Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω τὴν πληροφορίαν, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, συνεπείᾳ παλαιᾶς συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς ἑταιρίας τῆς Κωπαΐδος λίμνης, σκέπτεται νὰ διορίσῃ ἐπιτροπὴν πρὸς παραχώρησιν 15 ἕως 18 χιλιάδων στρεμμάτων γῆς πρὸς τοὺς κατοίκους ἐν τῇ περιφερείᾳ ἐκείνῃ. Ἂν τῷ ὄντι ᾖναι ἀληθὴς αὐτὴ ἡ πληροφορία, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐπὶ τίσιν ὅροις ἢ ἐπὶ τίνι βάσει ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη θέλει προβῆ εἰς τὸν καθορισμὸν τῶν γαιῶν αὐτῶν· διότι γνωρίζετε, ὅτι ἐν τῇ περιφερείᾳ Κωπαΐδος ὑπάρχουσι κάτοχοι γαιῶν δυνάμει τίτλων ἀρχαίων, πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων, ὑπάρχουσι κάτοχοι δυνάμει πραγματοποιήσεως φαλαγγιτικῶν καὶ Κρητικῶν γραμματίων, ὑπάρχουσι δὲ καὶ ἕτεροι κάτοχοι δυνάμει τοῦ νόμου περὶ διαθέσεως τῶν ἐθνικῶν γαιῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν ἡ ἐπιτροπὴ θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς γαίας τὰς κατεχομένας πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων, διότι καὶ περὶ αὐτῶν ἀκόμη ἡ ἑταιρία τῆς Κωπαΐδος ὁρίζει.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν...

§91ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ γείνῃ μικρὰ διακοπή.

§92ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι! νὰ προχωρήσωμεν.

§93ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ὥρα νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία· θὰ ὑπάγωμεν νὰ φάγωμεν.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς προέβαλεν ἔνστασιν ἀπαρτίας, Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. Καθήσατε εἰς τὰς θέσεις σας. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν Βουλευτῶν, μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 8 μ. μ.