1894.02.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 62

τῆς 22 Φεβρουαρίου 1894.

(Τρίτη).

Ὥρα 11 π. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐν Πάτραις λαϊκὸς σύνδεσμος «Ἅγιος Κωνσταντῖνος» ὑποβάλλει ψήφισμα, δι’ οὗ ἐκφράζει τὰς εὐχαριστίας του πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὸ σταφιδικὸν νομοσχέδιον, φέρει δὲ καὶ κρίσεις τινὰς ἐπ’ αὐτοῦ. Πολλοὶ φοιτηταὶ τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν, ὅπως προνοοῦσα ἱδρύσῃ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἕδραν κλινικῆς μαιευτικῆς.

§2ΣΤΑΗΣ. Παρακαλῶ ἡ ἀναφορὰ αὕτη νὰ διαβιβασθῇ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως μετὰ συστάσεως. Πρόκειται περὶ ἱδρύσεως κλινικῆς μαιευτικῆς. Νομίζω ὅτι ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ φροντίσωμεν καὶ περὶ τῆς ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ καὶ περὶ τῆς ἄλλης ἐκπαιδεύσεως, μετὰ τὴν ἐπιβολὴν τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, ἐξ ὧν τόσα εἰσπράττει τὸ Δημόσιον. Ἡ ἵδρυσις κλινικῆς μαιευτικῆς εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαία, διότι ἀληθῶς οἱ ἰατροὶ, ἐξερχόμενοι τοῦ Πανεπιστημίου ἡμῶν, καίτοι θεωρητικῶς ἄριστα παρεσκευασμένοι, εἶναι ὅμως ὅλως ἀδαεῖς περὶ τὰ τῆς μαιευτικῆς. Διὸ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ λάβῃ τὴν ἀναφορὰν ταύτην ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν.

§3Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ νόμος περὶ προσδιορισμοῦ τῶν ἑδρῶν ἐν τῷ ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ δὲν περιλαμβάνει τοιαύτην ἕδραν;

§4ΣΤΑΗΣ. Ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ ὑπάρχει μία ἕδρα τῆς μαιευτικῆς καὶ τῆς κλινικῆς μαιευτικῆς. Ἀλλ’ εἶναι πανθομολογούμενον, ὅτι ὁ αὐτὸς καθηγητὴς δὲν εἶναι ἐπαρκής, ἕνεκα τῶν πολλῶν αὐτοῦ ἀσχολιῶν, πρὸς ἀμφότερα.

§5ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ νόμος ἐκεῖνος, ὡς πρὸς τὴν μαιευτικὴν, ἄφησεν ἐν ἰσχύϊ τὸ τέως καθεστώς, διότι διὰ τῆς ἱδρύσεως κλινικῆς μαιευτικῆς δὲν ἐπρόκειτο τότε νὰ ἐξυπηρετηθῶσι φατριαστικὰ συμφέροντα, ὡς διὰ τῆς ἱδρύσεως ἄλλων ὅλως περιττῶν ἑδρῶν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Ἂν δὲ, Κύριοι, καὶ ἡμεῖς ἤμεθα ὑπὲρ τῆς συστάσεως τοιαύτης ἕδρας, πράττομεν τοῦτο ὄχι μόνον διὰ τὸν λόγον ὅτι πρόκειται δι’ αὐτῆς νὰ πληρωθῇ ἀληθὴς ἐπιστημονικὴ ἀνάγκη, ἀλλὰ καὶ διότι νομίζομεν, ὅτι διὰ τῆς καταργήσεως ἄλλης τινὸς ἕδρας θὰ ἦτο δυνατὸν κάλλιστα νὰ πληρωθῇ ἡ ἀνάγκη αὕτη καὶ νὰ ἱδρυθῇ ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος ἕδρα ἄνευ προσθέτου δαπάνης. Καὶ δύναμαι ἐκ τοῦ προχείρου νὰ ἀναφέρω τὴν διὰ τοῦ νέου νόμου δημιουργίαν τεσσάρων ἑδρῶν τῆς ἱστορίας. Βεβαίως οὔτε ἐπιστημονικὴ οὔτε πρακτικὴ ἀνάγκη πρόκειται νὰ θεραπευθῇ διὰ τῆς ἱδρύσεως τόσων ἑδρῶν ἱστορίας. Εἶναι γνωστόν, πῶς διδάσκεται παρ’ ἡμῖν ἡ ἱστορία. Πλὴν ἑνὸς ἐκ τῶν διδασκόντων, ὅστις ὁμολογουμένως ἀσχολεῖται περὶ τὰς πηγὰς τὰς ἱστορικὰς, καὶ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐπιχύσῃ φῶς εἰς πλεῖστα ὅσα σκοτεινὰ ζητήματα, καὶ νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ὑπάρχει ἐπιστημονικὴ καλλιέργεια τῆς ἱστορίας παρ’ ἡμῖν, οἱ ἄλλοι διωρίσθησαν μόνον χάριν φατριαστικῶν σκοπῶν. Καὶ ἄλλαι τοιαῦται ἕδραι ἱδρύθησαν τότε διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου. Ἠδυνάμεθα λοιπὸν κάλλιστα μίαν ἢ δύο ἐκ τῶν περιττῶν αὐτῶν ἑδρῶν νὰ καταργήσωμεν, καὶ νὰ ἱδρύσωμεν ἕδραν ἀπολύτως ἀναγκαίαν, οἵα ἡ τῆς μαιευτικῆς κλινικῆς, διότι ἡ πρακτικὴ αὐτῆς ἀνάγκη εἶναι τῷ ὄντι ἀπόλυτος. Ἐξέρχονται πλεῖστοι ὅσοι ἰατροὶ ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου ἡμῶν καὶ δὲν ἐννοοῦσι τίποτε ἀπολύτως ἀπὸ μαιευτικήν. Ἔχουσι διδαχθῆ θεωρητικῶς τινα περὶ αὐτῆς, ἀλλ’ οὐδεμίαν πρᾶξιν ἔχουν κάμει, διότι δὲν ὑπάρχει κλινική. Καὶ συμβαίνουσι τόσα δυστυχήματα ἑκάστοτε καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Πόσοι τοκετοὶ ἀποβαίνουσιν ὀλέθριοι, διότι οἱ ἰατροὶ δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ παράσχωσι βοήθειαν! Πρόκειται λοιπὸν περὶ ἀληθοῦς ἀνάγκης, ἥτις ἐπιβάλλει καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ εἰσαγάγῃ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον, καὶ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιψηφίσῃ αὐτό. Καὶ ἔχουσι δίκαιον βεβαίως οἱ φοιτηταὶ νὰ ἀπαιτήσωσι τοῦτο, τὴν σήμερον μάλιστα, ὅτε αὐτοὶ ὑποβάλλονται εἰς τόσον βαρέα ἐκπαιδευτικὰ τέλη. Ἀπέναντι αὐτῆς τῆς τόσον ἐπαχθοῦς φορολογίας πρέπει νὰ τοῖς παράσχωμεν τελειότερα τὰ μέσα τῆς ἐκπαιδεύσεως.

§6ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δεκαμελὴς ἐπιτροπὴ ἐκ φοιτητῶν τῆς Ἰατρικῆς μὲ ἐτίμησε χθὲς οἴκοι διὰ τῆς ἐπισκέψεώς της, ἵνα μοὶ ἀναγγείλωσι τὴν ὑποβολὴν τῆς ἀναφορᾶς ταύτης εἰς τὴν Βουλὴν καὶ μὲ παρακαλέσωσι νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ αὐτῆς. Οἱ εὐγενέστατοι καὶ νοήμονες ἐκεῖνοι νέοι, οἱ πολὺ καλῶς διατυπώσαντες τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου ἦλθον νὰ μὲ παρακαλέσωσι, μοὶ εἶπον ὅτι προσέφυγον καὶ εἰς ἄλλους ἐκ τῶν κυρίων Βουλευτῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ὑπέβαλον τὴν αὐτὴν σύστασιν καὶ παράκλησιν, διὰ νὰ ἐπιτύχωσιν ἀσφαλέστερον τὸν σκοπὸν αὐτῶν, ὁ ὁποῖος βεβαίως εἶναι κάλλιστος καὶ ὠφελιμώτατος εἰς τὴν σπουδὴν τῆς ἰατρικῆς ἐπιστήμης. Μοὶ εἶπον, ὅτι προσέφυγον καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, εἰς τὸν ὁποῖον προφορικῶς ἀνεκοίνωσαν ὅσα καὶ εἰς ἐμὲ καὶ τοὺς, ἄλλους συναδέλφους εἶπον περὶ τούτου. Ἐγὼ εἶπον εἰς αὐτοὺς, ὅτι θὰ ὑποστηρίξω τὴν ἀναφοράν των· πράττω δὲ δὲ νῦν τοῦτο. Ἀλλὰ δὲν ἔλειψα, ἐν εἰλικρινείᾳ ἀπαντῶν, νὰ παρατηρήσω αὐτοῖς, ἵνα εἴπω πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν, ὅτι δὲν ἐλπίζω κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Βουλὴ τῆς συζητήσεως τοιούτου νομοσχεδίου, διότι καὶ δέκα ἄλλα παρομοίας σπουδαιότητος ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια, πρὸ πολλῶν ἑβδομάδων ὑποβληθέντα, οὔτε ἐνεγράφησαν κἂν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Εἶπον εἰς αὐτούς, ὅτι πρόκειται τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, πρόκειται ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἅπερ θὰ ἐμποδίσουν τὴν Βουλὴν ἀπὸ τοῦ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τοιαῦτα ζητήματα. Ἀλλ’ ἐν τούτοις ἡ αἴτησις αὕτη τῶν φοιτητῶν εἶναι δικαιοτάτη. Καλῶς ἐῤῥίφθη εἰς τὴν δημοσιότητα, ἦλθε δὲ καὶ εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς, διὰ νὰ πραγματωθῇ τουλάχιστον ἐν προσεχεῖ μέλλοντι.

§7ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ἀνάγκη τῆς ἱδρύσεως ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἕδρας τῆς κλινικῆς μαιευτικῆς ὑφίσταται πραγματικῶς. Δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω ὅσα ὁ ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς εἶπε, διότι διὰ μακρῶν ἀνέπτυξα ταῦτα, ὅτε συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον περὶ ἑδρῶν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Βεβαίως ὑπάρχουσιν ἕδραι ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἐκλείψωσιν ἄνευ βλάβης τῆς ἐν αὐτῷ διδασκαλίας. Τὴν ἀνάγκην δὲ καὶ τὸ κατορθωτὸν τῆς συστάσεως τῆς ἕδρας ταύτης ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ κατέστησαν εἰς ἐμὲ ἀναμφισβήτητον αὐτοὶ οἱ φοιτηταὶ διὰ τῆς δηλώσεώς των, ὅτι εἶναι πρόθυμοι νὰ πληρώσωσιν αὐτοὶ ἐξ ἰδίων των διὰ προσθέτων διδάκτρων τὸν μηνιαῖον μισθὸν τοῦ διορισθησομένου καθηγητοῦ, ἀνεξαρτήτως τῆς καταργήσεως ἄλλης ἕδρας. Τοῦτο μόνον ἀρκεῖ, ἵνα πείσῃ τὴν Κυβέρνησιν περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἱδρύσεως τοιαύτης ἕδρας.

§8ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μίαν μόνην λέξιν. Ὀφείλω νὰ ἀντικρούσω τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς Βουλευτοῦ, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς τώρα νὰ ὑποβληθῇ καὶ ψηφισθῇ τοιοῦτο νομοσχέδιον.

§9ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι.

§10ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οὐδεμία ἀντίῤῥησις θὰ ὑπάρξῃ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου οὔτε ἐντεῦθεν οὔτε ἐκεῖθεν. Νὰ ὑποβληθῇ λοιπὸν τάχιστα.

§11ΠΑΠΑΧΕΛΑΣ. Πρὸ καιροῦ ἀπηύθυνα ἐπερώτησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἀφορῶσαν εἰς τὴν ἐνοικίασιν τῶν ἀδηλώτων οἴνων ἐν Μεσσήνῃ, καὶ εἶπον τότε, ὅτι ἡ ἐνοικίασις αὕτη, ὡς ἐγένετο τότε, ἐζημίου τὸ Δημόσιον περὶ τὰς 50 ἢ 60 χιλιάδας δραχμῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχω ἀκριβεῖς πληροφορίας περὶ τούτου, ἔσπευσεν ὅμως νὰ ἐπωφεληθῇ τῆς παρατηρήσεώς μου ἐκείνης, καὶ πράγματι διὰ τῆς κατὰ δήμους ἐνοικιάσεως προῆλθε μεγάλη διαφορά. Μόνον ἐκ τῆς ἐνοικιάσεως ἐν τῷ δήμῳ Οἰχαλίας προέκυψε διαφορὰ 5,000 δραχμῶν, τὸ ποσὸν δέ, τὸ ὁποῖον προσηνέχθη διὰ τοὺς δήμους τῆς ἐπαρχίας ὁλοκλήρου, ἦτο ἀνώτερον κατὰ 40,000 τοῦ προηγουμένου. Μετὰ τὴν κοινοποίησιν ὅμως τῆς ἐγκρίσεως εἰς τοὺς ἐνοικιαστάς, αἱ ἁρμόδιαι ἀρχαὶ δὲν παρέχουσιν εἰς αὐτοὺς τὰ μέσα πρὸς καταμέτρησιν τῶν ἀδηλώτων οἴνων. Περὶ τούτου ἐπέδωκαν καὶ ἀναφορὰν εἰς τὸν Ὑπουργὸν καὶ μὲ παρεκάλεσαν νὰ ὑπομνήσω εἰς αὐτὸν, ὅτι πρέπει νὰ παραγγείλῃ εἰς τοὺς ἁρμοδίους, ὅπως τοὺς ὑποβοηθήσωσιν εἰς τὸ ἔργον αὐτὸ καὶ μὴ ἐπέλθῃ οὕτω ζημία εἰς αὐτούς· διότι, ἂν δὲν κατορθώσωσιν ἐντὸς τοῦ ὡρισμένου χρόνου νὰ προβῶσιν εἰς τὰς καταμετρήσεις τῶν ἀδηλώτων οἴνων ἐξ αἰτίας τούτου, θέλουσι στραφῆ ἐναντίον τοῦ Δημοσίου, τὸ ὁποῖον ἴσως καταδικασθῇ νὰ πληρώσῃ μεγάλας ἀποζημιώσεις.

§12ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ πρὸ τῶν διακοπῶν τῶν Χριστουγέννων ἐν τόσῃ σπουδῇ ψηφισθεὶς νόμος περὶ διανομῆς τῆς ἀγροτικῆς περιουσίας ἐν Κερκύρᾳ ἤγειρε παράπονα κυρίως ἕνεκα τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ ἄρθρου 22 τοῦ σχετικοῦ νόμου. Νομίζω ὅτι τὰ παράπονα ταῦτα εἶναι δίκαια, καὶ ὑποβάλλω εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν σύστασιν νὰ προβῇ εἰς τὴν ἄμεσον ὑποβολὴν νομοθετήματος, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ τροποποιῇ τὸ σχετικὸν ἄρθρον, ἢ νὰ ἑρμηνεύῃ αὐτό. Εἶναι ὁ μόνος τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ διευκολυνθῇ ἡ διαδικασία, ἡ ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ ἀναγραφομένη.

§13ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐκ Κερκύρας ἐστάλη εἰς πολλοὺς Βουλευτὰς καὶ εἰς ἐμὲ φυλλάδιον, ἐν τῷ ὁποίῳ παραπονοῦνται, ὅτι τὸ ἄρθρον 22 τοῦ ἐσχάτως ψηφισθέντος νόμου περὶ τοῦ αὐτόθι ἀγροτικοῦ ζητήματος, περιλαμβάνον διατάξεις τινὰς περὶ ἐκτελέσεως, περιέχει καὶ φράσιν, ἥτις ἔδωκεν εἰς πολλοὺς τὸ δικαίωμα νὰ θεωρῶσιν, ὅτι ἡ διαδικασία τῆς ἐκτελέσεως, ἡ ἐξαιρετικῶς διὰ τὸ ζήτημα ἐκεῖνο καὶ μόνον καθιερωθεῖσα, ἐπεκτείνεται εἰς πᾶσαν ἀπαίτησιν. Νομίζω ὅτι ἡ φράσις αὕτη, ἥτις ἐν τοῖς ῥήμασιν αὐτῆς περιέχει τοιαύτην γενικὴν ἔννοιαν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσέλθῃ εἰς τοιοῦτον νόμον, εἰδικὸν ἐντελῶς ἔχοντα σκοπὸν, οὐδὲ νὰ θεωρηθῇ ὡς γενικὴ διάταξις, κανονίζουσα τὴν διαδικασίαν τῆς ἐν Κερκύρᾳ ἐκτελέσεως. Φρονῶ ὅτι, ἄν τῳόντι αὐτὴν τὴν ἔννοιαν εἶχεν ἡ φράσις ἐκείνη, ἀτόπως λίαν ἐτέθη ἐν τοιούτῳ νομοσχεδίῳ τοιαύτη διάταξις, καὶ τότε εἶναι δυνατὸν κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ προληφθῇ, ἄλλως πρέπει νὰ εἰσαγάγῃ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νομοσχέδιον, τροποποιοῦν ἢ ἑρμηνεῦον τὴν διάταξιν, ὅπως προληφθῇ ἡ ἀνωμαλία τῆς διαδικασίας αὐτῆς καὶ ἡ γενομένη εἰς τὸ Δημόσιον ἐκ τούτου ζημία. Παρακαλῶ ν’ ἀπαντήσῃ ὅταν ἐγκρίνῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, καὶ ἂν θὰ ὑποβάλῃ τὸ κατάλληλον νομοσχέδιον.

§14Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀνέγνων ἐν ταῖς ἐφημερίσιν, ὅτι ὁ φίλος καὶ συνάδελφός μου βουλευτὴς ἐκ Πυλίας κ. Π. Σάκκης ἀπηύθυνεν ἐπερώτησιν εἰς τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν περὶ πράξεων, αἵτινες ἐξετελέσθησαν ἐν τῷ δήμῳ Βουφράσου, καὶ δι’ ὧν αἱ ἀρχαὶ ἀπηγόρευσαν εἰς κυρίους καὶ εἰς κατόχους σταφιδαμπέλων νὰ προβῶσιν εἰς τὴν καλλιέργειαν αὐτῶν. Ἀλλὰ χθὲς ἔλαβον ἐκ τῆς ἐπαρχίας Πυλίας ἀντίγραφον ἀναφορᾶς, τὴν ὁποίαν οἱ ἰδιοκτῆται καὶ οἱ κάτοχοι τῶν σταφιδαμπέλων ὑπέβαλον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ προσέτι ἀντίγραφα ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὸ 1880 καὶ 1886 ἐξέδοτο, καὶ ἀντίγραφον πράξεως, τὴν ὁποίαν αἱ ἀρχαὶ τῆς ἐπαρχίας Πυλίας, ἤτοι ὁ ἔπαρχος, ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος καὶ ὁ ὑπομοίραρχος, κατὰ τὸ 1880 ὡσαύτως συνέταξαν, δι’ ὧν ἐγγράφων βεβαιοῦται, ὅτι τὸ δικαίωμα τῶν ἐχόντων σταφιδαμπέλους ἐν τῇ θέσει ἐκείνῃ οὐ μόνον τυγχάνει ἀνεγνωρισμένον, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἀναμφισβήτητον, καὶ ὅτι δὲν ἀνῄρεσαν αὐτὸ αἱ περὶ δασῶν καὶ δασικῶν περιφερειῶν ὑπάρχουσαι διατάξεις. Ἐπειδὴ ὑποθέτω, ὅτι δὲν ἀνεκοίνωσέ τι ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Πυλίας, προσέρχομαι ἐπίκουρος, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ σπεύσῃ νὰ δώσῃ τὰς ἀπαιτουμένας πληροφορίας, καὶ νὰ λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα, διότι παρέρχεται ὁ καιρὸς τῆς καλλιεργείας, καὶ ἐνδέχεται νὰ ἐγερθῶσιν εὔλογοι ἀξιώσεις τῶν κατόχων περὶ ἀποζημιώσεως κατὰ τοῦ Δημοσίου.

§15Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν λάβω σημείωμα περὶ τῶν ζητουμένων παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ πληροφοριῶν, θέλω φροντίσει, ὅπως ἐκ τοῦ ἀρχείου τοῦ Ὑπουργείου ἀρυσθῶ καὶ ἀνακοινώσω τὰς αἰτουμένας πληροφορίας. Περὶ δὲ τῶν ἐνεργειῶν ἐν Πυλίᾳ λέγω, ὅτι αἱ δοθεῖσαι ὁδηγίαι ἐντέλλονται, ὅπως ἀφεθῇ ἡ κατοχὴ τῶν κτημάτων καὶ ἡ καλλιέργεια αὐτῶν εἰς τοὺς ἀπὸ δεκαετίας νεμομένους αὐτὰ ἀκωλύτως. Ἡ ἀπόδειξις τῆς κατοχῆς ἐπὶ δεκαετίαν πρέπει νὰ θεωρῆται ὡς ἱκανὸς λόγος, ἵνα ἡ δασικὴ ὑπηρεσία μὴ παρεμβαίνῃ εἰς τὰ τῶν κτημάτων. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἐντὸς δεκαετίας δὲν ὑπῆρξε νομὴ ἀκώλυτος τῶν κτημάτων, ἐπειδὴ ἡ ὑπηρεσία χαρακτηρίζει πολλὰ ἐξ αὐτῶν ὡς δασικά, οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος, ἵνα μὴ ἐξακολουθήσῃ ἡ περὶ τῆς δασικῆς περιουσίας μέριμνα καὶ μὴ ἐφαρμοσθῶσιν ὡς πρὸς αὐτὰ τὰ τοῦ νόμου.

§16ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἄν τὸ σημείωμα, τὸ ὁποῖον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν περιμένει ἐκ τῶν ἀρχῶν τῆς Πυλίας...

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι ἐκ τῶν ἀρχῶν τῆς Πυλίας’ περιμένω τὸ ὑμέτερον σημείωμα.

§18ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν θὰ ὑποβάλω ἐγὼ σημείωμα. Ἀνεφέρθην εἰδικῶς εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Πυλίας, καὶ εἰς τὴν ἀναφοράν, τὴν ὁποίαν κατέθηκαν πολῖται ἐκ Πύλου, παραπονούμενοι κατὰ μέτρων τῆς διοικήσεως, δι’ ὧν παρακωλύονται...

§19Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐνόμιζον, ὅτι εἰδικῶς ἐζητήσατε ἔγγραφά τινα.

§20ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἐζήτησα ἔγγραφα, ἀλλ’ ἄν ἡ ὑπηρεσία θέλῃ νὰ τὴν βοηθήσω, εἶμαι ἕτοιμος...

§21Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔχει ἀνάγκην ἐκτάκτου βοηθείας ἡ ὑπηρεσία.

§22Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἀνακοίνωσις, ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν γενομένη, τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον διετάχθη καὶ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ὁποίου προέκυψαν τὰ παράπονα, ἡ ἀνακοίνωσις, λέγω, τοῦ μέτρου τούτου δὲν ἀρκεῖ, διότι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ μάθωμεν καὶ κατὰ τίνα τρόπον ἐξετελέσθη τὸ μέτρον τοῦτο ἐπὶ τῶν πραγμάτων καὶ τῶν προσώπων. Ἑπομένως παρακαλῶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μὴ παραλείψῃ νὰ ἀνακοινώσῃ τὴν πληροφορίαν ταύτην. Μοὶ ἐδόθη προσέτι ἀναφορὰ ἐκ Κερκύρας, δι’ ἧς γίγνεται γνωστὸν, ὅτι οἱ πολῖται τῶν ἐν Κερκύρᾳ δήμων Ἀμφιπαγιτῶν καὶ Ἰστωναίων καὶ οἱ κατοικοῦντες τὸ πρῶτον τμῆμα τοῦ δήμου Ἀκρολοφιτῶν ἰσχυρίζονται, ὅτι ἡ κατάργησις τοῦ ὑποτελωνείου Σιδαρίου μεγάλως ἐζημίωσε τὰ συμφέροντα τῶν κατοίκων τῶν εἰρημένων δήμων, δὲν συνετέλεσε δὲ οὐδ’ εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν δημοσίων συμφερόντων. Τὸ ὑποτελωνεῖον Σιδαρίου παρεῖχεν ὄντως εὐκολίαν εἰς τοὺς κατοίκους διότι εἰσήγοντο ἐκεῖθεν τὰ ὤνια καὶ ἐμπορεύματα, τὰ διὰ τοὺς δήμους αὐτοὺς προωρισμένα, χωρὶς νὰ ὑποβάλλωνται, ὡς νῦν, εἰς τὸν δημοτικὸν φόρον Κερκύρας, ἐξυπηρέτει δὲ καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, διότι ἐχρησίμευεν ἐκεῖ πρὸς περιστολὴν τοῦ λαθρεμπορίου· μετὰ τὴν μεταβολὴν δὲ τοῦ ὑποτελωνείου εἰς τελωνοσταθμαρχεῖον, καὶ ὀλίγον χρόνον μετ’ αὐτὴν καὶ τὴν κατάργησιν τοῦ τελωνοσταθμαρχείου τὰ λαθρεμπόρια ηὔξησαν ἐκεῖ, ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ δημοσίου συμφέροντος. Τὴν ἀναφορὰν καταθέτω, καὶ παρακαλῶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἐξετάσῃ τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης.

§23ΡΑΛΛΗΣ. Αἱ ὁδηγίαι, τὰς ὁποίας πρὸ ὀλίγου ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι ἔδοσε πρὸς τὰς οἰκονομικὰς ἀρχὰς Πύλου σχετικῶς πρὸς τοὺς σταφιδοκτήμονας τοῦ δήμου Βουφράδος, δὲν πρέπει νὰ παρέλθωσιν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, διότι καθιστῶσι νέον δίκαιον παρ’ ἡμῖν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι, καθ’ ὅσον ὑπάρχει δεκαετὴς ἀνενόχλητος κατοχὴ κτημάτων, ἔδωκεν ὁδηγίας νὰ μένωσιν ἀνενόχλητοι οἱ κάτοχοι καὶ καλλιεργηταί, ἀλλ’ ἐκ τούτου κατ’ ἀντίθεσιν ἕπεται, ὅτι, ἄν δὲν παρέλθῃ δεκαετία, οἱ κάτοχοι καὶ καλλιεργηταὶ πρέπει νὰ ἐνοχλῶνται παρὰ τῶν οἰκονομικῶν ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι οὕτω πως ἀναμιγνύονται εἰς ζητήματα δικαστικά. Ἡ πολιτική μας δικονομία καὶ ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου καὶ ἀπέναντι τοῦ ἰδιώτου γνωρίζει ἕνα καὶ μόνον κανόνα, ὅτι ἡ κατοχὴ ἀπόλλυται διὰ τῆς παρόδου ἔτους καὶ ἡμέρας ἀπὸ τῆς ἀποβολῆς. Ἅμα ὡς παρέλθῃ ἔτος καὶ ἡμέρα, αἱ οἰκονομικαὶ ἀρχαί, ἀναμιγνυόμεναι εἰς ζητήματα κατοχῆς, ἐπιλαμβάνονται δικαιωμάτων δικαστικῆς ἐξουσίας. Οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναγνωρίσωμεν εἰς τὰς οἰκονομικὰς ἀρχὰς τοιαῦτα δικαιώματα, διότι οὕτως ἀνατρέπεται ἡ δικονομία καὶ ἡ διάκρισις τῶν ἐξουσιῶν.

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδόλως ἀποδέχομαι τὰς θεωρίας τοῦ κ. Βουλευτοῦ· δὲν παραδέχομαι ὅτι δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἰδιοκτησία ὅ,τι ῥητῶς ὁ νόμος ἐξῄρεσεν ἀπὸ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τούτου. Πᾶν ὅ,τι δὲν δύναται νὰ ἦναι ἀντικείμενον ἰδιωτικῆς κτήσεως δὲν εἶναι δεκτικὸν κατοχῆς. Αἱ περὶ κατοχῆς θεωρίαι ἐφαρμόζονται εἰς τὰ δεκτικὰ ἰδιωτικῆς κτήσεως καὶ συνεπῶς κατοχῆς· τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου κεκηρυγμένα ὡς ἀνεπίδεκτα ἰδιωτικῆς κτήσεως εἶναι ἀνεπίδεκτα κατοχῆς, τοιαῦτα δὲ εἶναι τὰ ἐδάφη τὰ ἐξ ἀποτεφρώσεως δάσους, διότι ὁ νόμος ἐπὶ δεκαετίαν θεωρεῖ ἀνεπίδεκτα κατοχῆς τὰ ἐδάφη ταῦτα. Ἑπομένως αἱ θεωρίαι τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἂν συντρέχωσι τ’ ἄλλα τοῦ νόμου στοιχεῖα, δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσι μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς δεκαετίας.

§25ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἀπαγόρευσις τῆς καλλιεργείας καὶ τῆς νομῆς τῶν γαιῶν ἐκείνων, ὡς πρὸς τὰς ὁποίας ἔλαβον χώραν ἐμπρησμοί, οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν πρὸς τὰ ζητήματα τῆς κατοχῆς, καὶ περὶ τούτου δύναται ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἂν ἀμφιβάλλῃ περὶ τῆς ἀληθείας τῶν λόγων μου, νὰ συμβουλευθῇ τὸν παρακαθήμενον αὐτῷ Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος θὰ τῷ δώσῃ τὸ μάθημα, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ λάβῃ ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων· διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔχει σφαλερὰς ἰδέας, ἀντικειμένας πρὸς πᾶσαν ἀρχὴν τοῦ δικαίου. Αἱ διατάξεις τῆς πολιτικῆς δικονομίας εἶναι ἀναμφισβήτητοι, μὴ ὑπαγόμεναι εἰς οὐδεμίαν παρερμηνείαν. Μόνον ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ δημοσίας κτήσεως ἀνηκούσης εἰς τὴν κοινὴν χρῆσιν, θὰ ἠδύνατο νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ θεωρία τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἄν τις λ. χ. κατελάμβανε φρούριον ἢ ὁδὸν δημοσίαν, δηλ. ἐκ τῶν κτήσεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι δὲν ὑπάγονται εἰς παραγραφὴν ἢ εἰς ἰδιωτικὴν κτῆσιν, τότε θὰ ἐφηρμόζετο ἡ θεωρία τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Δυστυχῶς φαίνεται ὅτι τὰς περὶ διακρίσεως κτημάτων ἀρχὰς δὲν θὰ τὰς ἔχῃ προχείρους ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ οὕτω πως νομοθετεῖ καὶ ἐνεργεῖ κατὰ βούλησιν.

§26Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰς περὶ διακρίσεως κτημάτων ἀρχὰς ἐσπούδασα πρὸ 47 ἐτῶν, ὡς διδασκομένας εἰς τοὺς ἀρχαρίους, καὶ πιθανὸν νὰ μὴ ἦμαι περὶ αὐτῶν ὅσον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐνήμερος. Ὅ,τι ὅμως σπουδάζω ἤδη εἶναι τὰ τῆς ἰδιοκτησίας τοῦ Δημοσίου, διότι ἐπὶ πολλὰ ἔτη διευθύνων τὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, διευθύνω καὶ τὰ τῆς περιουσίας τοῦ Κράτους, καὶ νομίζω ὅτι ὡς πρὸς ταῦτα εἶμαι ἀρκετὰ ἐγκρατής (γέλωτες). Περὶ τὰ τῶν δασῶν ἄρα φρονῶ, ὅτι κατὰ νόμον διὰ καλλιεργείας, ἣν ὁ νόμος ἀπαγορεύει, δὲν ἀποκτᾷ τις δικαίωμα, ὅπως πράττῃ τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαγορευόμενα. Ὁ νόμος ἀπαγορεύει τὴν καλλιέργειαν δάσους· ὁ νόμος θεωρεῖ ἐπὶ δεκαετίαν τὸ ἀποτεφρωθὲν δάσος ὡς ὑπαγόμενον εἰς τὰς ἀπαγορεύσεις, εἰς ἃς ὑπάγεται καὶ αὐτὸ τὸ δάσος· δὲν δύναται ἄρα ἐντὸς τοῦ χρονικοῦ τούτου διαστήματος ἐν χώρῳ προερχομένῳ ἐξ ἀποτεφρωμένου δάσους νὰ ἀποκτηθῇ δικαίωμα πρὸς καλλιέργειαν καὶ ἑπομένως κατοχὴ ἐκ καλλιεργείας· δὲν ὑπάρχει χρῆσις ἐπὶ κατοχῇ ἐν χώρῳ προερχομένῳ ἐξ ἀποτεφρώσεως δάσους. Εἰς οὐδὲν ὠφελεῖ ἡ ἐγκατάστασις καὶ ἡ ἐπὶ 1 ἢ 2 ἢ 3 ἔτη καλλιέργεια. Ἡ καλλιέργεια αὕτη εἶναι πρᾶξις τιμωρητέα ποινικῶς, εἶναι πρᾶξις, ἐξ ἧς οὐδὲν προκύπτει δικαίωμα. Συνέπειαι προκύπτουσιν, ἀλλ’ αἱ συνέπειαι εἶναι ἡ δικαστικὴ καταδίωξις, ἡ ποινικὴ τιμωρία τοῦ καλλιεργήσαντος. Ἑπομένως ἡ πρόκλησις τῆς προσοχῆς ἐπὶ τῶν ἐνεργουμένων δύναται νὰ συντελέσῃ μόνον εἰς κανονισμὸν τῆς δράσεως τῆς Εἰσαγγελίας.

§27ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπειδὴ κατὰ τὸν ὅρον, τὸν ὁποῖον ἔθετο ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως περὶ παραγραφῆς, αἱ γνώσεις, ἃς ἀπέκτησε περὶ τῆς διακρίσεως τῶν κτημάτων, παρεγράφησαν πεντάκις ἴσως, ὡς τοὐλάχιστον ἀνέφερεν, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοήσῃ τις τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ Δημοσίου ἐξερχομένην τῶν κοινῶν ὁρίων τοῦ περὶ διακρίσεως κτημάτων νόμου, διὰ τοῦτο θὰ ἦτο καλὸν νὰ ἐπαναλάβῃ αὐτάς, ἔστω καὶ ἀργά. Ἀλλ’ ὅπως δήποτε πρέπει σήμερον νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν συμβουλή, οἵα ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἔδωκε πρὸς τὰς οἰκονομικὰς ἀρχὰς, ἢ νὰ φέρῃ τελείαν σύγχυσιν εἰς τὰς ἐξουσίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι διακεκριμέναι ἐκ τοῦ Συντάγματος, διότι καθιστᾷ τὰς οἰκονομικὰς ἀρχὰς, ὡς θέλει εὐκόλως χαρακτηρίσει, ἐγκύπτων εἰς τὸ ζήτημα, τὰς καθιστᾷ ἀνακριτὰς, τὰς καθιστᾷ δικαστὰς περὶ τοῦ ζητήματος ἂν ἀπετεφρώθη τὸ δάσος, πότε ἀπετεφρώθη, ὑπὸ τίνος ἀπετεφρώθη, πότε ἤρξατο ἡ κατοχή. Ὅλα αὐτὰ εἶναι ζητήματα ἀναμφισβητήτως ἀνήκοντα εἰς τὴν δικαστικὴν ἀρχήν. Καθ’ ὅσον δ’ ἀνήκουσιν εἰς τὴν δικαστικὴν ἀρχὴν, αἱ οἰκονομικαὶ ἀρχαὶ ὡς πρὸς αὐτὰ τὰ ζητήματα ἀναγκαίως ἐξέρχονται τῶν ὁρίων καὶ εἰσέρχονται εἰς τὸ ὅριον τῆς ἐνεργείας τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς. Πρέπει δὲ νὰ ἐννοήσητε, ὅτι ἡ λύσις αὕτη οὐδόλως συντελεῖ ὑπὲρ τῆς ἐννόμου τάξεως. Ἐξ ἐναντίας συνεπάγεται ἀδικήματα, διότι δύναται ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἤθελεν ἐξωσθῆ ποτε αὐθαιρέτως καὶ ἄνευ τῆς ἀδείας τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς ἀπὸ τῆς κατοχῆς, τὴν ὁποίαν ἔχει, δύναται δικαίως καὶ νομίμως ν’ ἀντιτάξῃ τὴν βίαν κατὰ τῆς ἀρχῆς.

§28Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν δικαστικὴν ἀρχὴν δὲν δύναται νὰ ἀντιτάξῃ τὴν βίαν.

§29ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως· διότι πρέπει νὰ γνωρίζητε, ὅτι, ἀφοῦ ὑπάρχουσι διατάξεις ἐπιβάλλουσαι φυλάκισιν καὶ πρόστιμον, ὑπάρχουσι καὶ διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἐπιτρέπουσι τὴν ἄμυναν οὐχὶ μόνον ὑπὲρ ἁγνείας, ζωῆς, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῆς ἰδιοκτησίας· ἐκεῖνος δὲ, ὁ ὁποῖος ἤθελεν ἐξωσθῆ βιαίως, ἄνευ τῆς παρεμβάσεως τῆς ἀρχῆς, ἐκ τῆς κατοχῆς του, ἐκεῖνος δύναται νὰ ἀντιτάξῃ νομίμως βίαν διὰ τὴν παραβίασιν τῶν οἰκονομικῶν ἀρχῶν. Δὲν συντελοῦσι ταῦτα εἰς τὴν ἐπίῤῥωσιν τῆς οἰκονομικῆς ἀρχῆς, συντελοῦσιν ἐξ ἐναντίας εἰς τὴν ἀνατροπὴν πάσης ἀρχῆς ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἡμῶν. Δὲν πρέπει δὲ ἡ Πολιτεία αὐτὴ νὰ δίδῃ τὸ παράδειγμα τῆς ἀσεβείας καὶ τῆς ἀνευλαβείας πρὸς τὸ καθεστὼς καὶ τοὺς νόμους, τοὺς διέποντας τὴν ἰδιοκτησίαν, τὴν ὁποίαν τόσον ἐπροστάτευσε τὸ Σύνταγμα ἡμῶν.

§30Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐσκόπουν νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἐξέτασιν τοῦ θέματος, ἂν αἱ διαταγαὶ, τὰς ὁποίας τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐξέδοτο πρὸς τὰς οἰκονομικὰς ἀρχὰς, ἦναι σύμφωνοι πρὸς τοὺς νόμους, ἢ ἂν ἀντιβαίνωσι πρὸς αὐτούς. Διὰ νὰ σχηματίσωμεν γνώμην περὶ τοῦ νομίμου ἢ μὴ τῶν διαταγῶν τούτων, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς διαταγὰς ταύτας, τὰ κείμενα αὐτῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἐγὼ ἀπέφυγα νὰ θέσω τὸ θέμα τοῦτο ὑπὸ συζήτησιν, ἐπιφυλασσόμενος νὰ ἐξετάσω αὐτὸ, ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνακοινώσῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας περιμένει νὰ συλλέξῃ παρὰ τῶν ἀρχῶν, περὶ τῆς ἐκτελέσεως τῶν διαταγῶν του, καὶ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ περὶ τούτου ἔγγραφα καὶ τὰ κείμενα τῶν διαταγῶν αὐτῶν. Τότε ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐξετάσω τὸ νόμιμον τῶν διαταγῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἔχω μάλιστα καὶ ἀφορμὰς νὰ διστάσω, ἂν τὰ πράγματα ἐνεργήθησαν νομίμως, διότι ἔχω ἀντίγραφον πρωτοκόλλου τῶν ἀρχῶν, ἐκδοθέντος κατὰ τὴν 12 Αὐγούστου τοῦ 1880, ἤτοι πρὸ 14 ἐτῶν, συνταχθέντος δὲ κατὰ διαταγὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπογεγραμμένην ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ κ. Τρικούπη, τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου καθορίζονται πᾶσαι αἱ θέσεις, ἐντὸς τῶν ὁποίων ἀνεγνωρίσθησαν τὰ δικαιώματα καὶ τῶν καλλιεργητῶν καὶ τῶν ἐκμισθωτῶν καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν. Ἂν δὲ τώρα αἱ διαταγαὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἔθεντο ἐν ἀμφιβόλῳ τὰ δικαιώματα ταῦτα, μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ δημοσία διοίκησις δὲν δίδει ἀφορμὰς εἰς τοὺς διοικουμένους νὰ ἔχωσι πεποίθησιν περὶ τῆς ἀγαθοπιστίας τῶν διοικούντων. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ σπεύσῃ νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα, ἤτοι τάς τε διαταγὰς, τὰς ὁποίας ἐξέδωκεν, ὡς καὶ τὰ ἔγγραφα τὰ δεικνύοντα τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον αὗται ἐξετελέσθησαν.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Ἄργους κ. Γεωργαντᾶς ὑποβάλλει ἔγγραφον ἐπερώτησιν, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα διὰ τοῦ νομάρχου Ἀχαϊοήλιδος προσκληθῇ ὁ κ. δήμαρχος Βουρῶν τῆς ἐπαρχίας Αἰγιαλείας καὶ ἀναφέρῃ, πῶς διετέθη τὸ ἐξ 75 χιλιάδων δραχμῶν πρὸ διετίας περίπου ληφθὲν ὑπὸ τοῦ δήμου δάνειον, τὸ προωρισμένον διὰ τὸν συνοικισμὸν Νέων Βουρῶν; ὁποῖα ἔργα ἐξετελέσθησαν; ἐὰν ταῦτα παρεδόθησαν ὑπὸ τῶν ἐργολάβων, καὶ ἐὰν δὲν παρεδόθησαν, διατί; ὁποῖον τὸ δαπανηθὲν ποσὸν δι’ ἕκαστον ἔργον; ὁποῖον δὲ τὸ ἐναπομένον ποσόν; Διατὶ δὲν κατασκευάσθη ἡ ὁδὸς ἀπὸ τοῦ σταθμοῦ τοῦ σιδηροδρόμου μέχρι τοῦ συνοικισμοῦ, ἀφοῦ ἐλήφθη ἡ σχετικὴ ἔγκρισις τῆς κατασκευῆς της; καὶ ὁποῖον τὸ ἐτήσιον ἔσοδον τοῦ δήμου;»

§32ΣΤΕΦΑΝΟΥ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Δύο ἐκ τῶν κ. κ. Βουλευτῶν Μεσσήνης ἐζήτησαν πληροφορίας περὶ τῆς παραδοχῆς δικολάβων ἐνώπιον τοῦ Εἰρηνοδικείου Παμίσου, ἀφοῦ ὑπάρχει ἐκεῖ ὁ ἀριθμὸς τῶν πέντε δικηγόρων, ὁ ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζόμενος, ἵνα ἀποκλείωνται οἱ δικολάβοι. Καταθέτω τὸ τηλεγράφημα τοῦ Εἰσαγγελέως καὶ τὴν δοθεῖσαν ἀπάντησιν εἰς αὐτό. Ἐκ τοῦ τηλεγραφήματος τοῦ Εἰσαγγελέως Καλαμῶν θὰ πληροφορηθῶσιν οἱ κ. Βουλευταὶ οἱ ἐπερωτήσαντες καὶ ἡ Βουλὴ, ἂν θέλῃ νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα αὐτὸ, ὅτι ἡ ἐρώτησις τοῦ Εἰσαγγελέως ἀφεώρα οὐχὶ ἐν γένει εἰς τὴν παράστασιν τῶν δικολάβων ἐνώπιον τοῦ Εἰρηνοδικείου Παμίσου, ἀλλὰ μόνον κατὰ τὰς ἐμπορικὰς ὑποθέσεις, ἐγὼ δὲ ἀδιστάκτως ἀπήντησα, ὅτι, προκειμένου περὶ ἐμπορικῶν ὑποθέσεων, εἶναι δεκτὸς, ὡς ἐνώπιον τῶν πρωτοδικῶν καὶ τῶν ἐφετῶν, οὕτω καὶ ἐνώπιον τῶν εἰρηνοδικῶν, πᾶς πολίτης Ἕλλην, καὶ ὅτι δὲν ἐπεκτείνεται ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων τούτων ὁ περιορισμὸς ἐκεῖνος τοῦ διατάγματος τοῦ 1847. Ἡ λύσις αὕτη, κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν, προκύπτει ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ τῶν δύο διαταγμάτων τοῦ ἔτους 1836 καὶ τοῦ 1847. Ἑπομένως τὸ ζήτημα εἶναι εἰδικὸν καὶ οὐχὶ γενικὸν, ὡς πρὸς τὴν παράστασιν ἐνώπιον τοῦ Εἰρηνοδικείου τῶν δικολάβων.

§33ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πῶς θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα;

§34ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται παντάπασι περὶ τῆς παραστάσεως λόγῳ πολιτικῶν ὑποθέσεων, πρόκειται περὶ ἐμπορικῶν ὑποθέσεων.

§35ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ναί. Τὸ τηλεγράφημα τοῦ εἰσαγγελέως κ. Θεοδώρου ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Γνωσθήτω μοι γνώμη Ὑπουργείου, ἐὰν δικολάβοι εἰσὶ δεκτοὶ ἐνώπιον Εἰρηνοδικείου, δικάζοντος ἐμπορικὰς ὑποθέσεις, ἢ ἀποκλείονται ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ὑπάρχουσι διωρισμένοι παρ’ αὐτῷ πέντε δικηγόροι». Αὐτὴ ἦτο ἡ ἐρώτησις. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὴν ἐπερώτησιν. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Δικαιοσύνης εὗρον κατηρτισμένον νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ θεσμοῦ τῆς ἀνατροπῆς. Μελετήσας τὸ θέμα, συνεφώνησα πρὸς τὴν γνώμην ταύτην, καὶ διὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον, καὶ ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν ἦναι εὐδιάθετος νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον, οὐχ ἧττον ἡ κατάθεσις αὐτοῦ καὶ ἡ τύπωσις θὰ δώσῃ ἀφορμήν, ὥστε νὰ μελετηθῇ τὸ ζήτημα καὶ νὰ ἀναπτυχθῶσιν αἱ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου γνῶμαι.

§36ΡΑΛΛΗΣ. Καλὸν εἶναι νὰ παραπεμφθῇ τὸ θέμα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Δικαιοσύνης.

§37ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν. Θὰ παραπεμφθῇ, ἀφοῦ τυπωθῇ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 174).

§38ΠΑΠΑΧΕΛΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν ἐπερατώθησαν αἱ ἀνακρίσεις αἱ κατὰ τοῦ εἰσαγγελέως τῶν ἐν Ναυπλίῳ ἐφετῶν ἐπὶ διαφόροις μηνύσεσι κατ’ αὐτοῦ, διότι νομίζω ὅτι δὲν εἶναι οὔτε πρέπον οὔτε συμφέρον καὶ εἰς τὴν δικαιοσύνην καὶ εἰς αὐτὸν τὸν ἴδιον νὰ μένωσιν ἀκόμη ἐκκρεμῆ τὰ πράγματα.

§39ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Θὰ ἐξετάσω αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§41ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς τὰς 12 παρὰ 10;

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πταίω ἐγὼ βεβαίως.

§43ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ σταφιδικὸν ζήτημα.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως.

§45ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ δικαίωμα ὅμως τοῦ ἐλέγχου θὰ ἐξακολουθήσωμεν καὶ μετὰ μεσημβρίαν.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς εἶπεν, ὅτι, ἐπειδὴ ἡ ἔκθεσις τῆς μειοψηφίας δὲν ἐτυπώθη, παρακαλεῖ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ τυπωθῇ ἡ ἔκθεσις, καὶ ν’ ἀρχίσωμεν σήμερον.

§47ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου δὲν περιορίζεται.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι.

§49ΡΑΛΛΗΣ. Ἀναμφισβητήτως ἡ κάταρξις τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ θὰ γείνῃ σήμερον, ἀλλ’ οὐδόλως περιορίζεται πᾶς Βουλευτὴς νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν ἔχει, ἐξασκῶν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶπον τίποτε περὶ αὐτοῦ.

§51ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἰσερχόμεθα λοιπὸν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀλλ’ εἰς τὸ σταφιδικὸν ζήτημα.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἡ ὁποία ἔχει πρῶτον ἀντικείμενον τὸ σταφιδικὸν ζήτημα. Ὁ κ. Τριανταφυλλάκος ἔχει τὸν λόγον.

§53ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ὡς χθὲς εἶπον, κύριοι συνάδελφοι, εὑρισκόμεθα ἐν τῷ ὀξυτάτῳ σημείῳ τῆς σταφιδικῆς κρίσεως. Ἄν ἡ κρίσις ἦτο ἐκ τῶν συνήθων, βεβαίως οὐδεὶς θὰ ἐγίνετο λόγος. Ἡ κρίσις κατέστη ὀξυτάτη, διότι δὲν προῆλθε μόνον ἐκ τῆς ἀφθονίας τοῦ προϊόντος, ἀλλ’ ἔχει καὶ ἄλλα αἴτια, ἅτινα τὴν οἰκονομικὴν κρίσιν περιέπλεξαν, τὸ κυριώτερον δὲ εἶναι, ὅτι ἀκριβῶς ἐνέσκηψεν εἰς τὴν ἡμετέραν χώραν καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ δημοσία ἡμῶν πίστις κατεστράφη τελείως ὑπὸ τῆς χρεωκοπίας τοῦ Κράτους, καθ’ ἣν στιγμὴν οὐ μόνον ἡ δημοσία πίστις εἶναι κατεστραμμένη, ἀλλὰ εἰς τὴν καταστροφὴν παρέσυρε καὶ τὴν ἰδιωτικὴν πίστιν. Ὁλόκληρος λοιπὸν ὁ πιστωτικὸς ὀργανισμὸς τῆς χώρας εὑρίσκεται ὁμοίως ἐν ὀξυτάτῃ κρίσει· ἀδυνατεῖ κατ’ ἀκολουθίαν νὰ ἔλθῃ εἰς ἀρωγὴν τῶν ἐχόντων ἀνάγκην εἴπερ ποτὲ τοιαύτης βοηθείας. Ἄν, λέγω, ἡ κρίσις ἦτο ἐντελῶς κανονική, ἐκ τῶν συνήθων, οὐδεὶς θὰ ἐγίνετο λόγος περὶ παρεμβάσεως τῆς Πολιτείας· ἡ κρίσις θὰ ἤρχετο καὶ θὰ παρήρχετο, ὅπως τόσαι ἄλλαι ἦλθον καὶ παρῆλθον. Ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη δι’ ὀλίγων, πῶς ἡ κρίσις ἡ σταφιδικὴ θὰ παρήρχετο, ἂν ἡ περιπλοκὴ δὲν ὑπῆρχεν ἐκ τῶν ἄλλων περιστάσεων. Ἤδη ἡ ἁπλῆ ἀναγνώρισις, ὅτι ὑπάρχει κρίσις προϊόντος τινὸς ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα, κατὰ τὴν γνώμην ὅλων τῶν εἰδικῶς περὶ τοῦ θέματος ἀσχοληθέντων, τὸν περιορισμὸν τῆς παραγωγῆς. Πάντες ἐκεῖνοι, οἵτινες, σκεπτόμενοι ὅτι τὸ προϊὸν τῆς σταφίδος π. χ. εἶχεν ὑψωμένας τιμὰς κατὰ τὸ παρελθόν, ἔσπευδον πρὸς καλλιέργειαν τῶν κτημάτων των ἀντὶ πάσης θυσίας, καὶ ἐδανείζοντο ἐπὶ αὐστηροῖς τόκοις πρὸς ἐπέκτασιν τῆς καλλιεργείας καὶ πρὸς ἐπιχειρήσεις σταφιδικὰς, πάντες οὗτοι, εἰς τὴν ἀναγνώρισιν, ὅτι ἐπῆλθε κρίσις, θέλουσι κατανοήσει, ὅτι εὑρίσκονται ἐν κινδύνῳ, ὅπως ἀμυνθῶσι δὲ, θὰ περιορίσωσι τὰς ἐπικινδύνους ἐπιχειρήσεις των, ὡς δυνατόν. Ἡ ἀναγνώρισις τῆς κρίσεως εἶναι τοιουτοτρόπως τὸ πρῶτον μέσον τῆς θεραπείας, διότι συντελεῖ ἀναμφισβητήτως εἰς τὸν περιορισμὸν τῆς παραγωγῆς. Μετὰ τοῦτο οἱ ἔχοντες εἰς τὰς ἀποθήκας αὑτῶν τὸ ἐμπόρευμα, τὸ πολύτιμον ἄλλοτε, ἐκ κερδοσκοπίας δὲ προσδοκῶντες ὑψηλοτέρας τιμὰς, αὐτοὶ, βλέποντες ἐπερχομένην τὴν κρίσιν, σπεύδουσι ν’ ἀπαλλαγῶσι τοῦ ἐμπορεύματος τοῦ πολυτίμου, τὸ ὁποῖον κατέστη μὴ πολύτιμον πλέον, διὰ νὰ ἀποφύγωσιν ὅσον εἶναι δυνατὸν μεγαλειτέρας ζημίας. Ἐντεῦθεν ἐξευτελισμὸς τῶν τιμῶν τοῦ πράγματος, ἄφθονος δ’ ἡ ζήτησις ἐκ μέρους τῶν καταναλωτῶν καὶ τῶν μικρεμπόρων, οἵτινες κατὰ τὸ στάδιον τῶν ὑψηλῶν τιμῶν δὲν εἶχον οὔτε τὰ κεφάλαια οὔτε ἀνάγκην ν’ ἀποκτήσωσι τὸ πολύτιμον προϊὸν ἐν ἀφθονίᾳ εἰς τὰς ἀποθήκας των. Ἐξευτελισμὸς λοιπὸν τοῦ προϊόντος ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα τὴν αὔξησιν τῆς ζητήσεως καὶ τὸν ἐθισμὸν ἐν εὐρυτέρῳ μέτρῳ εἰς τὴν κατανάλωσιν. Ἀλλὰ τὴν πορείαν ταύτην τῆς φυσικῆς κρίσεως δὲν τὴν διέρχονται οὔτε οἱ παραγωγοὶ οὔτε οἱ καταναλωταὶ ἄνευ ζημιῶν. Καὶ ἐκ μέρους τῶν παραγωγῶν ἐπέρχονται καταστροφαὶ καὶ ζημίαι καὶ ἐκ μέρους τῶν καταναλωτῶν, οἵτινες ἀπερισκέπτως, λόγῳ τῆς εὐτελείας τοῦ προϊόντος ἐπιδίδονται εἰς περισσοτέραν ἀπόκτησιν. Ἡ εὐτέλεια τοῦ προϊόντος, ὡς προεῖπον, ἐκτείνει τοὺς κύκλους τῆς καταναλώσεως, ἐθισμὸς δὲ πλέον εἰς τὴν κατανάλωσιν τοῦ προϊόντος, τούτου ἐξακολουθεῖ καὶ μετὰ τὴν ὕψωσιν τῶν τιμῶν, ἥτις οὐδέποτε εἶναι ἀπότομος, ἀλλὰ βαθμιαία. Ἡ Πολιτεία, ἂν ἡ πορεία τῆς κρίσεως ἦναι, ὡς εἶπον, κανονικὴ, οὐδὲν ἔχει νὰ πράξῃ, ἂν ὅμως δὲν ἦναι κανονικὴ, ἀλλ’ ἔχει περιπλακῆ μετ’ ἄλλων αἰτίων, τότε ἔχει καθῆκον νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν τῆς κρίσεως, ἂν εὑρίσκεται αὕτη ἐν τῷ πεδίῳ τῆς παραγωγῆς. Τοῦτο πράττει ἡ ἡμετέρα Πολιτεία· ἔχει δὲ καθῆκον νὰ πράξῃ τοῦτο, διότι ἐν μέρει εἶναι δυνατὸν, ἂν κἀνεὶς βασανίσῃ τὰ πράγματα ὀρθῶς, νὰ εἴπῃ, ὅτι αὐτὴ ἡ Πολιτεία εἶναι ὑπαίτιος διὰ τὴν περιπλοκὴν καὶ ὀξύτητα τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως, διότι αὐτὴ ἡ Πολιτεία κατέστρεψεν, ὅπως εἶπον, διὰ τῆς χρεωκοπίας τοῦ Κράτους τὴν οἰκονομικὴν πίστιν τῶν ἀτόμων, κατέστρεψεν ὁλόκληρον τὸν πιστωτικὸν ὀργανισμὸν τῆς χώρας. Αὐτὴ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἂν δὲν διετέλει ἐν κινδύνῳ ἐκ τῶν ζημιῶν, τὰς ὁποίας ὑπέστη ἐκ τῆς κρίσεως τῆς οἰκονομικῆς, αὐτὸ τὸ πιστωτικὸν ἵδρυμα ἡμῶν θὰ ἐξηκολούθει νὰ παρέχῃ εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς τὰ αὐτὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἐχορήγει, ἡ δὲ κρίσις δὲν θὰ εἶχεν, ὡς προεῖπον, τὸ ὀξύτατον σημεῖον, τὸ ὁποῖον σήμερον ἔχει. Τί προτείνει ὅμως ἡ Πολιτεία πρὸς θεραπείαν τῆς κρίσεως; Ὑποβάλλει νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου βάσις, ὡς λέγει, εἶναι ἡ θεωρία τῆς παρακρατήσεως τοῦ προϊόντος. Ἡ θεωρία εἶναι ἁπλουστάτη. Αἰτία τῆς κρίσεως, λέγουσιν, εἶναι ἡ ἀφθονία τοῦ προϊόντος. Ὅταν ἡ αἰτία ἐκλίπῃ, θέλει συνεκλίπῃ καὶ τὸ ἀποτέλεσμα. Περιορισμὸς λοιπὸν τῆς ἐξαγομένης σταφίδος κατὰ τοσοῦτον, ἐφ’ ὅσον χρησιμεύει εἰς τὰς ἀγορὰς τῆς καταναλώσεως, καταστρέφει τὸ αἴτιον τῆς κρίσεως. Νομίζει τις, ὅτι τοσοῦτον εἶναι ὀρθὴ ἡ θεωρία, ὅσον εἶναι ὀρθὴ καὶ ἡ πρᾶξις τῆς ἀριθμητικῆς, ἡ ἀφαίρεσις. Δυστυχῶς, κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν καὶ κατὰ τὴν κρίσιν πάντων, ὅσοι συνέγραψαν ἐπὶ οἰκονομικῶν θεμάτων, ἡ θεωρία αὕτη δὲν εἶναι ἀληθής, διότι ἡ Πολιτεία, ἂν θέλῃ νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν τῆς ὑφισταμένης κρίσεως, πρέπει, λέγουσιν οἱ εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ θέματος γράφοντες, νὰ ἔλθῃ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε τὴν τροχιὰν τῆς κρίσεως, τὴν ὁποίαν προηγουμένως προεγράψαμεν, πρέπει νὰ τὴν ὑποβοηθήσῃ, οὐχὶ δὲ καὶ νὰ τὴν δυσχεράνῃ, δυσχέρειαν δὲ φέρει εἰς τὴν πορείαν ἐκείνην τῆς κρίσεως ἡ παρακράτησις, διότι ἀντιστρατεύεται εἰς τὸ πρῶτον μέσον τῆς θεραπείας τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως, τὴν ἀφθονίαν τοῦ προϊόντος καὶ τὸν ἐξευτελισμὸν τῶν τιμῶν. Ἀλλὰ μήπως εἶναι βέβαιον, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἀφαιροῦντες τὸ προϊόν θὰ κατορθώσωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκομεν, θὰ κατορθώσωμεν νὰ καταστήσωμεν τὸ ἀπολειπόμενον προϊόν εἰς τοσοῦτον ὑψηλὰς τιμὰς νὰ πωληθῇ, ὥστε ἐκ τῶν κερδῶν, τὰ ὁποῖα θὰ προσπορισθῶμεν, νὰ κατορθωθῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιδιώκωμεν, νὰ συντηρηθῇ τουτέστιν ἡ παραγωγὴ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς κρίσεως; Φρονῶ τὸ ἐναντίον. Μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ἐν τῇ κρίσει ἔχομεν ἀνταγωνιστάς. Ἂν προσπαθήσωμεν διὰ τεχνητῶν μέσων νὰ κρατήσωμεν ὑψηλὰς τὰς τιμὰς τοῦ προϊόντος μας, τοῦτο πράττομεν ἀναμφισβητήτως ἐπὶ τῷ σκοπῷ νὰ ἐπιῤῥίψωμεν τὰς ζημίας τῆς κρίσεως πρὸς τὸ μέρος τῶν καταναλωτῶν. Δὲν θέλω νὰ φθάσω εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι εἶναι δυνατὸν, ἀφοῦ φανερῶς λαμβάνομεν τοιαῦτα μέτρα διὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ὅμοια μέτρα νὰ ληφθῶσιν ἐκ μέρους τῶν καταναλωτῶν νομοθετικῶς· καὶ τότε, θέλω ἐρωτήσει τοὺς κοπτομένους ὑπὲρ τῆς θεωρίας τῆς παρακρατήσεως, ὁποῖα θὰ ἦναι τ’ ἀποτελέσματα; Ἄν π. χ. ἡ Ἀγγλικὴ Βουλὴ μετ’ ὀλίγον ἐπαναφέρῃ τὸν ἄλλοτε ἰσχύοντα δασμὸν ἐπὶ τοῦ ἡμετέρου προϊόντος, θὰ ὠφελήσωμεν ἢ θὰ καταστρέψωμεν τὴν ἡμετέραν παραγωγήν; Δὲν κάμνω αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, οὔτε ἐξετάζω ὁποῖα θὰ ἦναι τ’ ἀποτελέσματα ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, διότι περὶ τούτου, ἵνα μὴ κουράσω τὴν Βουλὴν, δύναμαι νὰ ἀναφερθῶ εἰς τὰς λεπτομερεῖς καὶ ἐξ ἐπιγνώσεως γενομένας ἐνταῦθα ὁμιλίας τῶν συναδέλφων κ. κ. Παναγιωτοπούλου καὶ Κροκιδᾶ. Θέλω ἐξετάσει μόνον ἐκ μιᾶς ἀπόψεως τὸ πρᾶγμα, ἐκ τῆς ἀπόψεως τῶν καταναλωτῶν, ἰδιωτικῶς καθ’ ἡμῶν ἐνεργούντων. Οἱ ἐμπορευόμενοι, Κύριοι, ἐν Ἀγγλίᾳ τὴν σταφίδα, ὡς ἔμποροι, ἐπιδιώκουσι καὶ ἐκεῖνοι τὸ συμφέρον αὑτῶν. Πρὸς τούτους λοιπὸν ἔχομεν νὰ ἀνταγωνισθῶμεν. Ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη, ἂν ψηφισθῇ ὁ νόμος, ὁποία θὰ ἦναι ἡ θέσις ἡμῶν ἀπέναντι τούτων. Ἡμεῖς μὲν στερούμεθα κεφαλαίων, ἡμεῖς ἔχομεν ἀφθονίαν προϊόντος, ἡ δὲ ἀφθονία τοῦ προϊόντος μᾶς πιέζει καὶ ἰδιωτικῶς καὶ δημοσίως. Ἡμεῖς ἔχομεν προϊόν, τὸ ὁποῖον βεβαίως, ὅσα καὶ ἂν θελήσωμεν νὰ εἴπωμεν ὑπὲρ αὐτοῦ, δὲν εἶναι προϊόν πρώτης ἀνάγκης. Οἱ ἐμπορευόμενοι τὴν σταφίδα ἐν Ἀγγλίᾳ ἀφθονοῦσι κεφαλαίων, ἔχουσιν ὑπὲρ ἑαυτῶν τὸν νόμον τὸν οἰκονομικόν, ὅτι ἀνταγωνίζονται πρὸς προϊόν, ὅπερ ἐν τῷ τόπῳ τῆς παραγωγῆς εὑρίσκεται εἰς ὑπερπαραγωγήν, καὶ ἔχουσιν ὑπὲρ ἑαυτῶν τὴν ἰδιότητα τοῦ προϊόντος, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι προωρισμένον διὰ τὴν πρώτην ἀνάγκην τῶν καταναλωτῶν. Ἂν λοιπὸν οὕτως ἀφεθῶσι τὰ πράγματα, πάντως θὰ ὑπερισχύσωσιν ἐκεῖνοι. Ἀλλ’ ἐρχόμεθα διὰ τοῦ νόμου νὰ δώσωμεν εἰς αὐτοὺς τὸ φοβερώτερον τῶν ὅπλων, ὅπως μᾶς καταπολεμήσωσι. Ποῖον δὲ εἶναι τοῦτο; Ἐνῷ μέχρι τοῦδε ἠδύναντο οἱ ἐμπορευόμενοι τὴν σταφίδα ἐν Ἀγγλίᾳ νὰ ἀγνοῶσι τί ἡμεῖς θὰ παραγάγωμεν, νὰ ἀγνοῶσι πόσον ἡμεῖς ἔχομεν περίσσευμα, ἡμεῖς θὰ ἔλθωμεν διὰ νομοθετικῆς πράξεως ἐπισήμου νὰ εἴπωμεν εἰς αὐτούς: Ἰδοὺ ποῖον ἔχομεν περίσσευμα, ἰδοὺ τί παρηγάγομεν. Θὰ εἴπωσιν οἱ σταφιδέμποροι ἐν Ἀγγλίᾳ πρὸς ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι εἴχομεν τὴν ἀνοησίαν διὰ νομοθετικῶν μέτρων νὰ καταπολεμήσωμεν αὐτούς: «δὲν ἔχομεν τίποτε ἄλλο νὰ πράξωμεν, φίλτατοι, ἢ νὰ σᾶς εὐχαριστήσωμεν» καὶ θὰ περιμένωσι μέχρι τῆς 31 Ἰουλίου, διὰ νὰ συνέλθῃ ἐνταῦθα τὸ συνέδριον τῶν σταφιδοκτημόνων, ὅπως ἀποφανθῇ ἐν λεπτομερείᾳ δι’ ἐπισήμου πράξεως περὶ τῆς παρακρατήσεως. Ἡ ἔννοια δὲ τῆς τοιαύτης ἀποφάνσεως τῆς ἐπιτροπῆς θὰ ἦναι τοιαύτη τις: «Κύριοι σταφιδέμποροι ἐν Ἀγγλίᾳ, γνωρίζετε; ἔχομεν παραγωγὴν ὑπερτέραν τῆς καταναλώσεως κατὰ 250 ἑκατομμύρια, διότι ἔχομεν ἀπόθεμα εἰς τὰς ἀγγλικὰς καὶ ἑλληνικάς μας ἀποθήκας ἐκ τῆς περυσινῆς παραγωγῆς 150 ἑκατομμύρια, ὑπολογίζομεν δ’ ἀκριβῶς, ὅτι ἡ παραγωγή μας ἐφέτος θὰ ἦναι 350 ἑκατομμύρια. Ἐπειδὴ δὲ κατὰ τὸ παρελθὸν κατηναλώθησαν 225,000,000, προσθήκῃ 10% ἡ ἐφετεινὴ κατανάλωσις θὰ ἀνέλθῃ εἰς 250,000,000· πρέπει ἄρα νὰ ἀφαιρέσωμεν 250 ἑκατομμύρια»· καὶ διὰ Β. Διατάγματος ἀποφασίζεται αὐτὴ ἡ ἀφαίρεσις. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, βελτιοῦμεν ἢ δυσχεραίνομεν τὴν ἡμετέραν θέσιν; ἢ δίδομεν ἀκαταγώνιστον ὅπλον εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκ συμφέροντος νομίμου θὰ καταπολεμήσωσι τὸ ἡμέτερον προϊόν; Αὐτοὶ μὲν θὰ πολεμήσωσιν ἐκ τοῦ ἀσφαλοῦς, ἡμεῖς δὲ θὰ βαδίζωμεν ἄνευ ὀχυρώματος, μὲ προτεταμένα τὰ στήθη, ἀσφάλειαν ἔχοντες τὰς χαρτίνους ἀποφάσεις τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τὰ βασιλικὰ διατάγματα. Ἀλλ’ ἂς παραδεχθῶμεν, ὅτι βέβαιον εἶναι πλέον, ὅτι ἡ παρακράτησις θέλει φέρει τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ὑψώσεως τῶν τιμῶν, ὅτι ἡ παρακράτησις θὰ θορυβήσῃ τοὺς ἀντιπάλους ἡμῶν, καὶ θὰ σπεύσωσιν ἐν πλειοδοσίᾳ ν’ ἀγοράσωσι τὸ ἡμέτερον προϊόν, ὅπως κερδοσκοπήσωσι, καὶ ἂς ἐξετάσωμεν, ἂν καὶ τότε θὰ ἐπιτύχωμεν. Διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν τοὺς ἡμετέρους σκοπούς, ὅταν εἰσάγωμεν νέον στοιχεῖον πρὸς κανονισμὸν τῶν τιμῶν, πρέπει τὸ στοιχεῖον τοῦτο νὰ ἦναι διαρκὲς καὶ μόνιμον καὶ βέβαιον. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς, ὅσοι ἀνεγνώσατε τὸ νομοσχέδιον, — καὶ πάντες βεβαίως, εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι τὸ ἀνεγνώσατε, — τὸ στοιχεῖον τοῦτο τῆς παρακρατήσεως εἶναι θετικὸν καὶ ὡρισμένον; Καὶ τὸ ἀποῤῥιφθὲν νομοσχέδιον ἔπασχε τὴν ἔλλειψιν ταύτην τῆς ἀβεβαιότητος, ἀλλὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν εἰς μεγαλείτερον βαθμόν. Τὸ νομοσχέδιον τοὐλάχιστον ἐκεῖνο ἔλεγεν: ἂν ἡ παραγωγὴ ἦναι κάτω τῶν 300 ἑκατομμυρίων ἑνετικῶν λιτρῶν, δὲν δύναται νὰ γείνῃ λόγος περὶ παρακρατήσεως. Εἶχον λοιπὸν οἱ ἐμπορευόμενοι ἐντὸς τοῦ Κράτους καὶ ἐκτὸς τοῦ Κράτους ὅριον σταθερόν, κάτω τοῦ ὁποίου ἐγνώριζον, ὅτι οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ γείνῃ λόγος περὶ παρακρατήσεως. Ἀλλὰ καὶ τὸ ὀχύρωμα τοῦτο κατέπεσε. Καὶ σήμερον ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν σταφιδικὴν ἐπιτροπήν, εἴτε παραχθῶσι 200 ἑκατομμύρια, εἴτε 300, εἴτε 400, εἴτε 100 καὶ μόνον, ν’ ἀποφασίσῃ τὴν παρακράτησιν. Ἀλλὰ μήπως αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη ἀβεβαιότης; Μήπως ἂν συνέλθῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὴν 31 Ἰουλίου καὶ ἀποφασίσῃ κατὰ τὴν νόμιμον πλειονοψηφίαν τὴν παρακράτησιν, μήπως τότε τοὐλάχιστον καθίσταται τοῦτο βέβαιον; Ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸ ἄρθρον 6 νὰ μὴ ἐγκρίνῃ τὴν παρακράτησιν, ἐναντίον τῆς γνώμης τῆς ἐπιτροπῆς, κατὰ τὸ ἐδ. βʹ τοῦ ἄρθρου 6 (ἀναγινώσκει): «Ἐπὶ τῇ ἀποφάσει ταύτῃ Β. Διάταγμα, προκαλούμενον ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, κανονίζει τὰ τῆς παραδοχῆς, τῆς τροποποιήσεως ἢ τῆς μὴ ἐγκρίσεως τῆς προτάσεως, καὶ ὁρίζει τὸ ποσοστὸν τῆς κρατήσεως, ὅπερ δὲν δύνανται νὰ ἦναι ἀνώτερον τοῦ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς προταθέντος.» Λοιπὸν μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς ὁλόκληρος ὁ ἐμπορικὸς κόσμος θὰ ἦναι ἐν ἀβεβαιότητι, ἂν θὰ γείνῃ ἢ δὲν θὰ γείνῃ παρακράτησις. Ποῖα δὲ θὰ ἦναι τ’ ἀποτελέσματα, ἂν ἡ θεωρία σας ἦναι ἀληθής, ὅτι ἡ παρακράτησις θὰ φέρῃ εἰς τὴν ὕψωσιν τῶν τιμῶν, εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ προϊόντος; Πάντως ὀλεθριώτατα. Ἡ προσωπικὴ καὶ κτηματικὴ πίστις τῶν σταφιδοκτημόνων θὰ καταστραφῇ ἐντελῶς, ἕνεκα τῆς ἀβεβαιότητος, οὐδεὶς θὰ δανείζῃ πλέον, οὐδεὶς θὰ ἐμπιστεύηται τὴν περιουσίαν του εἰς ἐμπόρευμα, τοῦ ὁποίου ἡ ἀξία ἐξηρτήθη ἐκ τῆς γνώμης τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν κυρίως. Καὶ ἂν μετὰ τὴν ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως ἀπόφασιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ πρὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ ἐγκρίνοντος αὐτὴν Β. Διατάγματος (ὅπερ δυνατὸν νὰ βραδύνῃ, οὐδεμιᾶς τιθεμένης ἐν τῷ νομοσχεδίῳ προθεσμίας) ἐπέλθῃ κυβερνητικὴ μεταβολή, κληθῶσι δ’ ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν ἄνδρες δεδηλωμένην ἔχοντες γνώμην κατὰ τῆς περὶ παρακρατήσεως θεωρίας, ὁ κ. Παναγιωτόπουλος λόγου χάριν; ὤ! τότε, ὅλοι οἱ συνδυασμοὶ οἱ ἐμπορικοί, ὅλα τὰ κεφάλαια ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν ἀνοησίαν νὰ πιστεύωσιν ὅτι θὰ γείνῃ παρακράτησις, θὰ καταστραφῶσι. Νομοθέτημα λοιπόν, δι’ οὗ ἡ ἀξία τῆς σταφίδος ἐξαρτᾶται ἐκ τοιούτων ἀβεβαιοτήτων, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἄξιον σπουδαίας προσοχῆς. Ἀλλὰ εἶναι μόνον αὐτὴ ἡ ἀβεβαιότης; Ἀπεφασίσθη ἡ παρακράτησις. Ἔχετε πάλιν ἄλλο στάδιον ἀοριστίας, στάδιον ἐξαρτήσεως ἐκ τῆς Σταφιδικῆς ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ θέσωσιν εἰς κυκλοφορίαν τὸ παρακρατηθέν. Πότε; κατὰ ποῖον χρόνον; πῶς; Αὐτὰ ἀπόκεινται, κατὰ τὸ ἄρθρον 14 τοῦ νομοσχεδίου, εἰς τὴν ἀπόλυτον αὐτῶν θέλησιν. Ἐρωτῶ πάλιν ὑμᾶς, ποῖοι θὰ εἶχον τὴν ἀνοησίαν νὰ ἐμπορεύωνται ἢ νὰ δανείζωσι τὰ κεφάλαιά των ἐπὶ ὑποθήκῃ κτημάτων, τῶν ὁποίων οἱ καρποὶ ἐξαρτῶνται ἐκ τοιούτων διατάξεων; Ἀφίνω τὰς ἄλλας ἐλλείψεις τοῦ νομοσχεδίου, ἀφίνω κατὰ μέρος τὴν δυσχέρειαν περὶ τὴν ἐφαρμογήν, ἀλλὰ μίαν πηγὴν καταχρήσεων ὀφείλω νὰ τὴν καταδείξω. Ἂν εἰς τὴν ἀποθήκην καταβληθῇ τὸ τίμημα τῆς παραδοτέας σταφίδος, ὀφείλει ὁ διαχειριζόμενος τὸ ταμεῖον, κατὰ τὸ ἄρθρον 9 τοῦ νομοσχεδίου, ἐντὸς 15 ἡμερῶν νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν ἀποθήκην σταφίδα ἴσης ποσότητος τῇ παραδοτέᾳ, δι’ ἥν κατεβλήθη τὸ τίμημα, οὐχὶ δὲ καὶ τῆς αὐτῆς ποιότητος. Λοιπὸν ἂν ὁ ἐξάγων σταφίδα Αἰγιαλείας καταβάλῃ τὸ τίμημα τῆς σταφίδος Αἰγιαλείας, ὁ διαχειριζόμενος τὸ ταμεῖον δύναται ἐντὸς 15 ἡμερῶν νὰ εἰσαγάγῃ σταφίδα ἴσης ποσότητος, οὐχὶ δὲ καὶ τῆς αὐτῆς ποιότητος, οὐχὶ τουτέστι τῆς Αἰγιαλείας. Ἐννοεῖτε ὁποῖον στάδιον καταχρήσεως εἰσάγομεν διὰ τῆς διατάξεως ταύτης. Καιρὸς ἤδη νὰ παραιτηθῶμεν τοῦ ἐλέγχου τοῦ νομοσχεδίου, καὶ νὰ σκεφθῶμεν περὶ τοῦ πρακτέου. Ἐὰν θέλωμεν νὰ πράξωμέν τι σοβαρὸν, ὀφείλομεν ν’ ἀποφασίσωμεν πᾶν ὅ,τι πᾶσα Πολιτεία ἤθελεν ἐγκρίνει ἐν ὁμοίαις περιστάσεσιν· ἡ Πολιτεία, πρὶν συμβουλεύσῃ εἰς τοὺς ἰδιώτας τί πρέπει νὰ πράξωσιν, ὀφείλει αὐτὴ πρώτη νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν της. Ὀφείλει νὰ δώσῃ δικαιοσύνην εἰς τοὺς παραγωγοὺς, ὀφείλει νὰ παράσχῃ αὐτοῖς τὰ μέσα, ὀφείλει, ἂν δὲν διατελῇ ἐν μεγάλαις οἰκονομικαῖς στενοχωρίαις, νὰ ἀπαλλάξῃ τὸ ἐν ἀφθονίᾳ εὑρισκόμενον προϊὸν ὅλων τῶν δασμῶν, οἵτινές εἰσιν ἐπιβεβλημένοι ἐπ’ αὐτοῦ. Ὅπως ὁ ἀσθενὴς αἰσθάνεται, ὅτι πρέπει ν’ ἀποῤῥίψῃ ὅλα τὰ ἱμάτιά του, ἵνα ἀπαλλαχθῇ τῆς ἐκ τοῦ πυρετοῦ στενοχωρίας, ἥτις τὸν πιέζει, οὕτω καὶ ἡ παραγωγὴ ἔχει ἀνάγκην ν’ ἀπαλλαχθῇ ὅλων τῶν βαρῶν, ἵνα λάβῃ ἀναψυχήν. Ἐὰν διετελοῦμεν λοιπὸν εἰς ἀνθηρὰν οἰκονομικὴν κατάστασιν, ὠφείλομεν νὰ παραιτηθῶμεν πάντων τῶν ἐπὶ τῆς σταφίδος δασμῶν· ἀλλὰ ἐπειδὴ ἡ κατάστασις ἡμῶν δὲν εἶναι ἀνθηρὰ, ὀφείλομεν πάντως νὰ ἐλαττώσωμεν τοὐλάχιστον αὐτοὺς, διότι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ πληρόνῃ ἡ σταφὶς σήμερον τὸν αὐτὸν ἐξαγωγικὸν δασμὸν, τὸν ὁποῖον ἐπλήρονεν ὅτε ἐτιμᾶτο πρὸς 300 δραχμάς. Ὅταν τὸ προϊὸν δὲν ἀποδίδῃ οὔτε τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας, εἶναι δίκαιον νὰ φορολογῆται διὰ δρ. 20 περίπου, διὰ τοῦ ἡμίσεως τῆς ἀκαθαρίστου αὐτοῦ ἀξίας; Μήπως δὲν ἔχομεν ἐξ ἀναλογίας νόμον, καθ’ ὃν εἰς τοιαύτην περίπτωσιν ἀπαλλάσσονται οἱ παραγωγοὶ τοῦ φόρου; Δικαιοσύνην λοιπὸν ἐπικαλοῦνται οἱ Ἠλεῖοι καὶ οἱ λοιποὶ πάσχοντες καὶ ὄχι ἐλεημοσύνην. Ὁ κύριος ἀστικοῦ κτήματος, οἰκίας ἢ μαγαζείου μὴ ἐνοικιασθέντος δηλοῖ τοῦτο, κατὰ τοὺς ἡμετέρους νόμους, τῷ οἰκονομικῷ ἐφόρῳ καὶ ἀπαλλάσσεται τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν· ὀρθὸν τοῦτο, διότι οἱ φόροι τίθενται οὐχὶ ἐπὶ τῶν κεφαλαίων, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, ἡ δὲ αἰωνίαν ἔχουσα ὕπαρξιν Πολιτεία, ἐὰν φορολογῇ τὰ κεφάλαια, θὰ καταλήξῃ εἰς ἐξάντλησιν τῶν ἰδιωτικῶν περιουσιῶν· ἐξάντλησις δὲ τῶν περιουσιῶν τῶν πολιτῶν καταδικάζει τὴν ἄφρονα Πολιτείαν νὰ ἀποθάνῃ τὸν ἐξ ἀσιτίας θάνατον. Ὅταν λοιπὸν σᾶς ἀποδείξῃ ὁ Ἠλεῖος, ὅτι οὐδὲν ἔχει εἰσόδημα, οὐδεμίαν ἔχει πρόσοδον ἐκ τοῦ κτήματός του, τίνι δικαιώματι ἡ Πολιτεία θὰ ἐπιβάλῃ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ κτήματος φόρον; Ἐὰν λοιπὸν δὲν μᾶς ἐπιτρέπωσιν αἱ περιστάσεις νὰ φανῶμεν τοσοῦτον δίκαιοι, ὥστε ν’ ἀπαλλάξωμεν τὴν πάσχουσαν οὕτω δεινῶς σταφιδοπαραγωγὴν τοῦ δασμοῦ, μᾶς ἐπιβάλλουσιν ὅμως αἱ περιστάσεις νὰ δειχθῶμεν, ὅτι τὸ αἰσθανόμεθα καὶ ἔχομεν τὴν θέλησιν νὰ πράξωμεν ὅ,τι εἶναι δυνατὸν ἐκ τῶν περιστάσεων νὰ τολμήσωμεν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης ἐν τῇ φορολογίᾳ, ποῖον ἄλλο καθῆκον ἔχει ἡ Πολιτεία; Ἔχει τὸ καθῆκον νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων πρὸς ἀνόρθωσιν τῆς προσωπικῆς καὶ κτηματικῆς αὐτῶν πίστεως. Στεροῦνται κεφαλαίων, ὅπως καλλιεργήσωσι τὰ κτήματά των, τὰ δὲ πιστωτικὰ ἡμῶν ἱδρύματα ἀρνοῦνται, κατὰ τὴν βεβαίωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, νὰ ἔλθωσιν εἰς ἐπικουρίαν. Τί πρέπει νὰ πράξωμεν; Πρέπει νὰ σταυρώσωμεν τὰς χεῖρας ἀπέναντι αὐτῶν καταστρεφομένων; Ὄχι· πρέπει νὰ πράξωμεν πᾶν ὅ,τι τὸ καθῆκον καὶ τὸ συμφέρον αὐτῆς τῆς Πολιτείας μᾶς ἐπιβάλλει· ὀφείλομεν νὰ ἔλθωμεν εἰς ἄμεσον πρὸς αὐτοὺς ἐπικουρίαν. Δὲν εἶναι δὲ ἡ πρώτη φορὰ, κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς ὀλιγώτερον σημαντικὰς κρίσεις ἦλθεν εἰς ἀρωγὴν ἄμεσον ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ διὰ νόμων. Εὑρίσκω, ὅτι κατὰ τὸ 1845 ἀφορία μεγίστη ἐμάστισε τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ, ἐκ συμφώνου μετὰ τῆς Γερουσίας, ἐψήφισε τὸν νόμον ΙΘʹ τοῦ 1845, καθ’ ὃν παρείχετο ἡ ἄδεια εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δανείσῃ πρὸς ὅλους, ὅσοι θ’ ἀπεδείκνυον κατὰ τὸν τρόπον, τὸν ὁποῖον ὁ νόμος ἀνέγραφεν, ἀπορίαν, 10 κοιλὰ σίτου πρὸς σπορὰν, ἀποδοτέα κατὰ τὴν συγκομιδὴν τοῦ καρποῦ· ὅμοιοι δὲ νόμοι ἐψηφίσθησαν καθ’ ὅλας τὰς ἀγροτικὰς κρίσεις ἀπὸ τοῦ 1845 ἕως τοῦ 1860 (ΞΕʹ 1847, ΡϞΕʹ 1852, Τʹ 1855, ΦΞΗʹ 1860). Εὑρίσκω ἄλλον νόμον, ἔτι σαφέστερον κατὰ τὸ ἔτος 1867 ἐψηφίσθη ὁ νόμος ΣΙΖʹ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κράτους ἀνελάμβανε νὰ ἐγγυηθῇ διὰ δρ. 150,000, χρησιμευούσας εἰς τόκον καὶ χρεωλύσια διὰ δάνειον, τὸ ὁποῖον ἤθελε συναφθῆ καὶ διατεθῆ ὑπὲρ τῶν ἐν Κεφαλληνίᾳ ἐκ σεισμοῦ παθόντων. Ἀλλ’ ἔτι πρόσω προέβη ἄλλοτε ἡ ἡμετέρα Πολιτεία, θέλουσα νὰ βοηθήσῃ τὴν ἐν Ἑλλάδι βιομηχανίαν· ἠγγυήθη καὶ κατέβαλεν ἐπὶ πενταετίαν τοὺς τόκους δανείων χορηγηθέντων ὑπὸ Τραπεζῶν εἰς ἐργοστασιάρχας. Τοιουτοτρόπως εἰς τὸν Βασιλειάδην ἐν Πειραιεῖ, τοῦ ὁποίου τὸ κατάστημα ἀπετεφρώθη, ἠγγυήθη ὑπὲρ δανείου 200,000 δραχμῶν καὶ κατέβαλεν ἐπὶ πενταετίαν τοὺς τόκους ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου (νόμος ΣΟΗʹ τοῦ 1867). Διὰ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον Ἀγαθοκλῆ ἐπίσης ἠγγυήθη τὸ Δημόσιον διὰ δραχμὰς 100,000 πρὸς ἀνοικοδόμησιν τοῦ καέντος ἀτμομύλου του (νόμος ΤΞΕʹ τοῦ 1869).

§54ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπλήρωσε τίποτε· μόνον ἠγγυήθη.

§55ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ· νομίζω δὲ, ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι φανερόν. Καὶ νῦν ὀφείλει ἡ Πολιτεία νὰ ἔλθῃ εἰς ἄμεσον καὶ ταχεῖαν ἐπικουρίαν τῶν πασχόντων Ἐὰν ἀρνηθῶμεν τὴν βοήθειάν μας, θ’ ἀποδείξωμεν, παρὰ τὴν θέλησίν μας, ὅτι περισσότερον μεριμνῶμεν περὶ ἑνὸς βιομηχανικοῦ καταστήματος ἢ περὶ τῆς μεγάλης χρυσοφόρου παραγωγῆς, τῆς σταφίδος... Ὥστε, ἐὰν θέλωμεν πράγματι νὰ ἔλθωμεν εἰς ἐπικουρίαν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, ὀφείλομεν ταῦτα νὰ πράξωμεν· πρῶτον νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν ἐξαγωγικὸν δασμὸν, δεύτερον νὰ δώσωμεν τὴν ἄδειαν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δανείσῃ πρὸς τοὺς ἀπόρους τῶν σταφιδοκτηματιῶν, ὑπὸ τὸν ὅρον τὰ διατεθησόμενα χάριν αὐτῶν ποσὰ νὰ εἰσπραχθῶσιν ἐκ τῆς μελλούσης ἐσοδείας, μέχρις ὡρισμένου ποσοῦ 500 δραχ. εἰς ἕκαστον ἰδιοκτήτην...

§56ΚΑΡΑΒΙΤΗΣ. Καὶ ἂν καταστραφῇ ἡ παραγωγή;

§57ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Νὰ τὰ χάσῃ ἡ Πολιτεία... Δυνάμεθα δὲ νὰ ἔλθωμεν εἰς ἐπικουρίαν, διότι, ὡς οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες εἶπον, ἔχομεν διαθέσιμα χρήματα ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ διαθέσωμεν ὑπὲρ τῶν ἀπόρων ἐκ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν ἐπὶ ὡρισμένῳ τόκῳ. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλήν. Νομίζω δ’ ὅτι, ἐὰν πρόκηται νὰ προβῶμεν εἰς μέτρα τινὰ κατὰ τὴν ὑφισταμένην κρίσιν τῆς σταφίδος, πρέπει τὰ προειρημένα ν’ ἀποφασίσωμεν. Τοὐναντίον τὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου προτεινόμενα οὐ μόνον εἶναι ἐπιβλαβῆ, ἀλλὰ καὶ ψηφιζόμενα θὰ ναυαγήσωσιν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ. (Εὖγε! εὖγε! ἐξ ἀριστερῶν).

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἄλλος τις τὸν λόγον;

§59ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσω περατωμένην τὴν συζήτησιν...

§61ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις. Εἷς τῶν ἀξιοτίμων πρώην συναδέλφων, ἐπὶ πολλὰ ἔτη παρεδρεύσας μεταξὺ ἡμῶν, εἷς τῶν μεγαλειτέρων κτηματιῶν τῆς Κορίνθου, ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀριστείδης Μεντζελόπουλος, μοὶ ἀπέστειλεν ἐπιστολὴν καὶ ἀναφοράν, τὰς ὁποίας κατὰ καθῆκον ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν (ἀναγινώσκει): «Κόρινθος, τῇ 21 Φεβρουαρίου 1894. Ἀξιότιμε φίλε. «Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀναγνώσητε ἐν τῇ Βουλῇ τὴν ἔγκλειστον ἀναφοράν μου καὶ ἀποκρούσητε ἐῤῥωμένως πᾶσαν διὰ νόμου ἀφαίρεσιν τοῦ σταφιδοκάρπου, οὐ μόνον ὡς ἀντισυνταγματικὴν, ἀλλὰ καὶ ὡς μέλλουσαν νὰ καταστρέψῃ τὸ σπουδαιότερον προϊὸν τοῦ ἔθνους καὶ ἐγείρῃ εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας θύελλαν κατὰ τὸν προσεχῆ Αὔγουστον. «Τὸ ἐγχείρημα τῶν ἐξαφανιστέων τραπεζογραμματίων δὲν θὰ ῥιζοβολήσῃ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, τὴν ὁποίαν ἐποτίσαμεν διὰ τοῦ ἱδρῶτός μας. «Ὁ φίλος σας «Ἀρ. Μεντζελόπουλος.» «Πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων. «Τὸ ἀπασχολοῦν πρὸ πολλοῦ τὴν Βουλὴν σταφιδικὸν ζήτημα συνταράττει ὅλας τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, διότι τὴν ἰδιοκτησίαν, ὡς ἐλευθέραν αὐτοῦ διαχείρισιν, ἐγγυῶνται ἑκάστῳ πολίτῃ τὸ Σύνταγμα καὶ οἱ νόμοι τῆς φύσεως. «Ἐὰν οἱ πατέρες ἡμῶν ἔχυσαν τὸ αἷμά των καὶ κατέστρεψαν τὰς περιουσίας των διὰ νὰ καταστήσωσι σεβαστὴν τὴν ἰδιοκτησίαν καὶ ἀποκτήσωσι τὴν γῆν τῶν προγόνων μας, τὴν ὁποίαν διήρπασαν αἱ ξενικαὶ ἐπιδρομαὶ, τὸ νῦν συντεταγμένον ἔθνος ὀφείλει νὰ προστατεύῃ τὰ ἀπαράγραπτα δικαιώματα τῶν πολιτῶν, εἰς δὲ τοὺς πολίτας ἐπιβάλλεται νὰ ἀμυνθῶμεν ὑπὲρ τῆς ἰδιοκτησίας μας. «Κόρινθος, τὴν 21 Φεβρουαρίου 1894. «Μετὰ βαθυτάτου σεβασμοῦ «Ἀρ. Μεντζελόπουλος.»

§62ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε χθὲς, ὅτι θὰ ἀνακοινώσῃ εἰς Βουλὴν πληροφορίας σχετικὰς πρὸς τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον.

§63Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀνακοινωθῶσιν αὗται ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἡ γενικὴ ἀρχὴ τῆς παρακρατήσεως ἴσως δὲν ἐπηρεάζεται ἐξ αὐτῶν. Δεικνύουσιν αὗται μόνον τὰς ὑφισταμένας δυσχερείας πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν καθ’ ἕκαστον διατάξεων. Εὐθὺς, ὡς ἐπιληφθῶμεν τῶν λεπτομερειῶν, ὀφείλω νὰ καταστήσω κοινωνὸν τὴν Βουλὴν τῶν πληροφοριῶν.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§65ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὶν λάβῃ ἡ Βουλὴ ἀπόφασιν ἐπὶ ζητήματος τόσον σπουδαίου, θεωρῶ καλὸν νὰ ἦναι πληρεστέρα.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι πλήρης.

§67ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§68ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπειδὴ γνωρίζει ἡ Βουλὴ, ὅτι ἐγὼ ἔχω κηρυχθῆ ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως, ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι, ὅπως κανονίζεται τὸ μέτρον διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, θὰ τὸ καταψηφίσω, διότι εἰς πᾶν ἄλλο ἀποβλέπει ἢ εἰς τὴν ὠφέλειαν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν.

§69Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ δώσω ἐξήγησιν τῆς ψήφου, τὴν ὁποίαν θέλω δώσει ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ ἐξήγησις δὲ αὕτη συμφωνεῖ ἐντελῶς πρὸς τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἀγορεύσας δὶς ἢ τρὶς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον πρὸ τοῦ παρόντος εἶχεν εἰσαχθῆ, καὶ τὸ ὁποῖον ἐγκαταλειφθὲν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου δὲν εἶναι πλέον ὑπὸ συζήτησιν, εἶχον ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλήν. Αἱ γνῶμαι τὰς ὁποίας εἶχον ἀνακοινώσει τότε εἰς τὴν Βουλήν, ἦσαν, ὅτι, ἂν καὶ κατ’ ἐπιστήμην δὲν δικαιολογῆται τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως, ἐδυνάμην ὅμως ν’ ἀποδεχθῶ κατ’ ἀρχὴν τὸ μέτρον, ἂν τὸ περὶ τούτου νομοσχέδιον διεσκευάζετο οὕτως, ὥστε νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ, ἄνευ ζημίας τῶν συμφερόντων τῶν παραγωγῶν ἐν ταῖς ἄλλαις περιφερείαις, αἱ ὁποῖαι δὲν εὑρίσκονται ὑπὸ τὰς αὐτὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκονται αἱ περιφέρειαι ἐκεῖναι, ἐν αἷς ἐδηλώθη ἡ γνώμη τοῦ κοινοῦ ὑπὲρ τοῦ μέτρου, περὶ οὗ ὁ λόγος. Ἀλλὰ πρὸ τοῦ μέτρου τῆς παρακρατήσεως ἔκρινα, ὅτι προσῆκε νὰ ληφθῇ ἄλλο μέτρον, τὸ πρώτιστον πάντων τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ λάβῃ, ἤτοι ἡ εὕρεσις τῶν ἀναγκαιούντων χρημάτων, ὅπως παρασχεθῶσιν εἰς τοὺς καλλιεργητὰς τὰ πρὸς καλλιέργειαν τῶν κτημάτων των ἀπαιτούμενα χρηματικὰ μέσα, καὶ προσέτι βοηθηθῶσιν, ὅπως δυνηθῶσι ν’ ἀντιταχθῶσιν εἰς τὰς περιπετείας τοῦ ἐμπορίου. Διὰ τοῦτο συμπεραίνω, ὅτι δὲν διατίθεμαι νὰ ἀντιταχθῶ κατ’ ἀρχὴν πρὸς τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως, δὲν δύναμαι ὅμως νὰ δώσω ψῆφον ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, διότι οὐ μόνον οὐδεμίαν περιέλαβε πρόνοιαν πρὸς παροχὴν εἰς τοὺς παραγωγοὺς τῶν ἀναγκαιούντων χρηματικῶν μέσων, ἀλλὰ καὶ τὰ τῆς παρακρατήσεως κανονίζει οὕτως, ὥστε νὰ ἀποβαίνῃ ἀδύνατος, ἐν πολλοῖς δὲ καὶ ἐπιζήμιος τοῦ μέτρου τούτου ἡ ἐφαρμογή. Διὰ τοῦτο θέλω ἀναγκασθῆ νὰ ἀρνηθῶ ψῆφον, ἂν τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἡ ἀρχὴ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ζήτημα δὲν εἶναι πολιτικὸν ζήτημα, ἀντιθέτους δὲ ἢ καὶ διαφερούσας δύνανται νὰ σχηματίσωσι γνώμας καὶ αὐτοὶ οἱ πολιτικῶς ὁμοφρονοῦντες, ἀναλόγως τῶν διδομένων, τὰ ὁποῖα ἔχουσι, καὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἐπ’ αὐτῶν κρίνουσι, διὰ τοῦτο ἡ ἐμὴ γνώμη οὐδόλως δεσμεύει τοὺς κατὰ τὴν ὥραν ταύτην παρεστῶτας ἐν τῇ Βουλῇ πολιτικοὺς φίλους μου νὰ ψηφοφορήσωσι κατὰ τὴν ἰδίαν ἕκαστος πεποίθησιν.

§70ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι ἔχω καθῆκον καὶ ἐγὼ νὰ ἐξηγήσω τὴν σημασίαν τῆς ψήφου μου. Βεβαίως τὸν τρόπον τῆς παρακρατήσεως θεωρῶ ὅλως ἀκατάλληλον καὶ ἐπιβλαβῆ, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν περὶ τῆς διαχειρίσεως, ἀλλὰ περὶ τῆς ἀρχῆς, θὰ ψηφίσω ὑπὲρ αὐτῆς.

§71Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ ἀρχὴ τῆς παρακρατήσεως δὲν ἔχει κἀμμίαν σημασίαν ἄνευ ἐξηγήσεως τοῦ τρόπου τῆς ἐφαρμογῆς...

§72ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Πρόεδρε, ἀρχίζει πάλιν ἡ συζήτησις!

§73Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρόκειται περὶ τῆς δικαιολογίας τῆς ψήφου μου... Ἡ ἰδέα τῆς παρακρατήσεως οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν καθ’ ἑαυτήν, ἐὰν δὲν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὁ τρόπος τοῦ κανονισμοῦ αὐτῆς. Εἶπον ἐξ ἀρχῆς, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἰδέας τῆς παρακρατήσεως, ἐὰν αὕτη ἀποῤῥέῃ ἐκ τῆς ἀποφάσεως καὶ θελήσεως ἐκείνων, τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ ἐπιβαρύνῃ. Προκειμένου ὅμως νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ ἀρχὴ τῆς παρακρατήσεως καὶ διαχειρίσεως, ὅπως διατυποῦται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δὲν δύναμαι νὰ τὴν ἀποδεχθῶ, καὶ διὰ τοῦτο θὰ ψηφίσω κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§74Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω καὶ ἐγὼ νὰ ἐξηγήσω τὴν ψῆφόν μου (ἱλαρότης).

§75Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑπὲρ πάντα ἄλλον.

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἰδίᾳ ὀφείλω νὰ δώσω τὴν ἐξήγησιν ταύτην μετὰ τὰ ῥηθέντα παρά τινων ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι ἡ ψῆφος ἡ περὶ τῆς παρακρατήσεως εἶναι ψῆφος περὶ τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἔχῃ οὕτω καὶ διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἐγὼ αὐτὸς, ὁ ὑποβαλὼν τὸ νομοσχέδιον, ἐγὼ αὐτὸς ἐδήλωσα καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι αἱ πληροφορίαι, ἃς ἔχω περὶ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου καὶ περὶ τῆς ὅλης διασκευῆς αὐτοῦ, δὲν ἐπιτρέπουσι τὴν ὑπόθεσιν, ὅτι καλῶς ἔχει τὸ νομοσχέδιον περὶ τὰ τῆς ἐφαρμογῆς, ἐὰν παρουσιασθῇ ὁ ἐφαρμόσων, ἀλλ’ αἱ πληροφορίαι καθιστῶσιν ἐν τῇ γνώμῃ μου λίαν ἀμφίβολον ὅτι θὰ παρουσιασθῇ ὁ ἐφαρμόσων, καὶ ἂν μὴ παρουσιασθῇ ὁ ἐφαρμόσων, τὸ νομοσχέδιον δὲν ἔχει ὑπόστασιν. Ὅθεν φρονῶ, ὅτι πάντως θὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη, ὅπως τροποποιηθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἵνα ἐξασφαλισθῇ ἡ ἐπὶ τῇ ψηφίσει τῆς παρακρατήσεως ὕπαρξις τοῦ ἐφαρμόσοντος. Εἴχομεν τὸν ἐφαρμόσοντα ἐν τῷ πρώτῳ νομοσχεδίῳ, τῷ ὑποβληθέντι εἰς τὴν Βουλὴν, ἡ Βουλὴ ὅμως δὲν ἠθέλησε τὸ σύστημα ἐκεῖνο. Δὲν ἐπανέρχομαι εἰς αὐτό· σήμερον πρόκειται περὶ τῆς ἁπλῆς παρακρατήσεως, δὲν πρόκειται περὶ συσχετίσεως τῆς παρακρατήσεως μετὰ τῆς χορηγήσεως χρημάτων εἰς τὴν γεωργίαν ἢ τὸ ἐμπόριον. Περὶ τοῦ ζητήματος δὲ τῆς παρακρατήσεως, οὕτω κεχωρισμένου τῶν λοιπῶν, πρόκειται ἤδη νὰ ψηφίσωμεν· ὁποῖον ὅμως θὰ ἦναι τὸ νομοσχέδιον τὸ ἐπὶ ταύτῃ τῇ ἀρχῇ ψηφισθησόμενον, τοῦτο θ’ ἀποδειχθῇ ἐκ τῆς συζητήσεως τῶν καθ’ ἕκαστον, καθ’ ἣν θέλω καὶ ἐγὼ ἀνακοινώσει ἃς ἔχω πληροφορίας. Ἑπομένως, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἡ ψῆφος, ἣν δίδομεν, εἶναι ἁπλῶς αὕτη, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει, ὅτι πρέπει ἢ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὁρίσῃ νομοθετικῶς τὰ τῆς παρακρατήσεως.

§77Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅταν ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐδήλωσεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἔκρινεν ἀναγκαῖον νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ψῆφον αὐτοῦ, ἐθάῤῥησα νὰ διακόψω αὐτὸν καὶ νὰ εἴπω, ὅτι ὄντως ἦτο ἀναγκαῖον διὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ψῆφόν του περισσότερον ἢ ὅσον ἦτο ἀναγκαῖον διὰ πάντα ἄλλον· διότι ἀληθῶς κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις εἶχε παρασκευάσει, ἵνα προτείνῃ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν πρὸς ἐπικουρίαν τῶν καλλιεργητῶν τῆς σταφίδος, κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν, λέγω, τῶν μέτρων τούτων μοὶ ἐφάνη, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου οὐδὲν εἶχεν ἐγκρίνει μέτρον, οὐδεμίαν εἶχε γνώμην. Ὑπεσχέθη τὸ πρῶτον εἰς τὴν Βουλὴν, καθ’ ὃν χρόνον ἐμερίμνα περὶ τῆς ἀπαρτίας αὐτῆς, ὅτι ἔμελλε νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλὴν μέτρα ἐπιτήδεια, οὐ μόνον ἵνα σώσῃ τὸ μέλλον, ἀλλὰ καὶ ἵνα σώσῃ τὸ παρὸν, καὶ μάλιστα ἵνα σώσῃ καὶ αὐτὸ τὸ ἀμέσως παρόν. Καὶ εἰσήγαγε μετ’ ὀλίγον εἰς τὴν Βουλὴν μέτρον, τὸ ὁποῖον ἦτο μῖγμα ἀκατανοήτων διατάξεων, καὶ τοῦ ὁποίου ἡ παράξενος διασκευὴ εὐλόγως ἤγειρεν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν κοινὸν τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐκείνῳ ὑπεκρύπτοντο σκοποὶ ἀνάρμοστοι εἰς νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Μετὰ τοῦτο, ἀφοῦ εἶδεν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἠδυνήθη νὰ διΐδῃ τὰ ἐν ταῖς διατάξεσι τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ὅτι δὲν ἔμεινεν ἀλλοτρία τῶν ὑπονοιῶν τῶν ἐγερθεισῶν ἐν τῷ κοινῷ, ἀπέσυρε τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, καὶ εἰσήγαγεν ἄλλο νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητεῖ νῦν ἡ Βουλή, ἐπὶ τοῦ ὁποίου, ὡς ἀνέγνων ἐν ταῖς ἐφημερίσιν, ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἶπεν ὅτι φρονεῖ, ὅτι καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ καὶ ὅτι ἔχει ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ διασαφήσεις τινὰς, καὶ νὰ συλλέξῃ νέας πληροφορίας, ὅπως δυνηθῇ νὰ μεταβάλῃ αὐτὸ, ἵνα τὸ καταστήσῃ ἐκτελέσιμον. Ὅτε χθὲς ἀνεγίνωσκον ταῦτα ἐν ταῖς ἐφημερίσι, μοὶ ἐγεννήθη ἀμφιβολία, ἂν ἦσαν ἀκριβῆ ὅσα ἀνεγίνωσκον, καὶ ἂν πράγματι εἶπεν αὐτὰ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Διὰ τοῦτο ἐποιησάμην πρὸ μικροῦ τὴν δήλωσιν, ὅτι σκοπῶ νὰ ἀρνηθῶ ψῆφον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ὡς μὴ κρίνων τὰς διατάξεις αὐτοῦ ἐκτελεσίμους, ἵνα ἴδω, ἂν οἱ λόγοι μου οὗτοι θέλωσι χρησιμεύσει εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὡς ἀφορμὴ νὰ ἐπαναλάβῃ ὅσα κατὰ τὰς ἐφημερίδας εἶπε χθές. Καὶ ὄντως ἠκούσατε αὐτοῦ πρὸ μικροῦ εἰπόντος, ὅτι ζητεῖ νὰ ἐπιψηφισθῇ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, οὐχὶ διότι νομίζει, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου εἰσὶν ἐκτελέσιμοι, ἀλλ’ ἵνα γένηται ἀποδεκτὴ ἡ ἀρχή, ἀλλ’ ὅτι μετὰ τοῦτο ἔμελλε νὰ ἀσχοληθῇ νὰ ἀνεύρῃ κατὰ τίνα τρόπον ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ ἀρχὴ τῆς παρακρατήσεως. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἐφρόνει, ὅτι τὸ νομοσχέδιον του εἶναι ἐκτελέσιμον καὶ λυσιτελές, ἀλλ’ ἐπεθύμει νὰ λάβῃ μόνον τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς παρακρατήσεως, καὶ εἶτα νὰ ἀσχοληθῇ νὰ ἀνεύρῃ, πῶς αὕτη ἔμελλε νὰ ἐφαρμοσθῇ, ὡς ἂν ἐπρόκειτο ἡ Βουλὴ νὰ γράψῃ τὴν ὑπογραφήν της ἐπί τινος συναλλάγματος, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἂν ἐλάμβανεν ἐν χερσίν, ἤθελε φροντίσει νὰ τὸ ἐμπορευθῇ εἰς τὴν ἀγοράν. Ἡ πληροφορία αὕτη τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀρκεῖ νὰ δικαιολογήσῃ ὄχι μόνον ἐμέ, ἵνα ἀρνηθῶ ψῆφον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου του, ἀλλὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ψῆφον ἁπάσης τῆς Βουλῆς, καὶ τῆς δεξιᾶς καὶ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος, καὶ νὰ πείσῃ αὐτάς, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι ἄξιον τῆς μελέτης τῆς Βουλῆς, καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἀντὶ νὰ ἀπασχολῇ τὴν Βουλὴν τοσοῦτον καιρὸν διὰ τοιούτων ἀθυρμάτων, ὀφείλει νὰ σκεφθῇ ὡρίμως καὶ ἐξεύρῃ μέσα σπουδαῖα καὶ σοβαρὰ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἵνα ἐργασθῶμεν σπουδαίως καὶ μετὰ τῆς πεποιθήσεως ὅτι κἄτι τι πράττομεν ὑπὲρ τοῦ τόπου. Ὁ χρόνος προέβη ἐφ’ ἱκανὸν, οὐδ’ ἐπιτρέπεται νὰ πλανῶμεν ἀλλήλους περαιτέρω, ἀφοῦ ὁρατὸς κατέστη ὁ κίνδυνος, ὅτι οἱ σταφιδοκτήμονες δὲν θέλουσι δυνηθῆ νὰ καλλιεργήσωσι τὰ κτήματά των. Πρέπει δὲ νὰ καταπαύσῃ ἡ περαιτέρω ἐξακολούθησις τῆς ἀστειότητος ταύτης, εἰς ἣν μᾶς εἰσήγαγεν ἡ τοιαύτη ὑπὲρ τῶν σταφιδοκτημόνων μέριμνα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§78Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ὅ,τι ἐνόμιζεν ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ ἦτο ἐπαρκὲς πρὸς τὴν περίστασιν, ἀναπτύξασα ὅτι ἐθεώρει τὰ ἐν αὐτῷ ὡς ὄχι ἀπολύτως καλά, ἀλλ’ ὡς ἐπιβαλλόμενα ὑπὸ τῆς ἀνάγκης· καίτοι μάλιστα κατ’ ἀρχὴν δὲν ἠδύναντο νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀποδεκτὰ, ἡ ἀνάγκη ὅμως, ἡ ἐκ τῶν ἀτυχῶν περιστάσεων τῆς σταφίδος, ἐξηνάγκαζε τὴν Πολιτείαν ἐπὶ χρόνον ὅσον ἔνεστι βραχύτερον νὰ μετέλθῃ μέσα, ἅτινα δὲν θὰ ἐπετρέποντο ἐν κανονικαῖς περιστάσεσι. Πρὸς τὰς περιστάσεις τὰς ἐκρύθμους παρεσκευάσθη νομοσχέδιον, ὅπερ ἐθεωρήσαμεν, ὅτε τὸ ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐξακολουθοῦμεν θεωροῦντες αὐτὸ ὡς τὸ μόνον δυνάμενον ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς περιστάσεις. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ἀπεσύρομεν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής, ἀλλὰ τὸ εἰσηγάγομεν οὐχὶ ὡς ἀποτελοῦν ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἐν τῇ ψηφίσει αὐτοῦ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τὸ εἰσηγάγομεν ἄνευ τοῦ συνδέσμου αὐτοῦ πρὸς τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, συνέπεια δὲ τῶν συζητήσεων ἐν τῇ Βουλῇ, οὕτω διεξαχθεισῶν, ὑπῆρξεν ἡ ἀπόῤῥιψις τοῦ νομοσχεδίου. Ἡμεῖς οὐδόλως τὸ ἀπεσύρομεν. Ἐγὼ δ’ ἐξακολουθῶ φρονῶν, ὅτι μόνον κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο δύναται νὰ δοθῇ ἱκανοποίησις πρὸς τοὺς γεωργοὺς καὶ πρὸς τὸ ἐμπόριον τῆς σταφίδος, ὅτι μόνον κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο δύνανται νὰ διαῤῥυθμισθῶσι καὶ τὰ τῆς παρακρατήσεως ὁμαλῶς· ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο εἴδετε ὁποίας ἔτυχεν ὑποδοχῆς, εἴδετε τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ὁ κ. Βουλευτῆς ἐκ Γόρτυνος ὡμίλει περὶ αὐτοῦ, καὶ τὰς ἐνδείξεις ὑπονοιῶν περὶ δολοπλοκιῶν παντοίων ἐν μέτρῳ ἁπλουστάτῳ, ἐν μέτρῳ, εἰς ὃ προήχθημεν ἐπωφελούμενοι ἐκ τῆς ὑπάρξεως ἑταιρίας, ἥτις εὕρισκε συμφέρον ἐν τῇ ἀναδοχῇ τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης, ὡς ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ τῆς ἐργασίας τῆς ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης πρὸς ἄλλην αὐτῆς ἐργασίαν. Οὐδεμία ἄλλη ἑταιρία εὑρίσκεται ἐν τοιαύταις περιστάσεσι, καὶ ἑπομένως οὐδεμία ἄλλη ἑταιρία δύναται νὰ ὑποβάλῃ προτάσεις, ὁποίας ἐκείνη ἀπεδέχετο. Ἐκείνη ὑπεχρεοῦτο νὰ δώσῃ εἰς τοὺς γεωργοὺς πρὸς τὴν καλλιέργειαν τῶν κτημάτων αὐτῶν ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου 9,000,000 δραχμῶν. Ἐκτὸς τῆς ἑταιρίας ἐκείνης, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρωμεν τὰ 9,000,000 σήμερον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ εὕρωμεν οὐδαμοῦ, διότι ἐννοεῖται, ὅτι μετὰ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐγένετο ἡ περὶ τοῦ νομοσχεδίου συζήτησις, ἧς ἀπήχησις ἦτο ἡ πρὸ ὀλίγου ὁμιλία τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, δὲν φρονῶ, ὅτι θὰ θελήσῃ ἡ ἑταιρία ἐκείνη νὰ ἐπανέλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις. Ἀποκλεισθείσης οὕτω τῆς ἑταιρίας ἐκείνης, κατ’ ἐμὴν γνώμην, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τῆς παροχῆς χρήματος, διότι ἡ παροχὴ χρήματος μόνον ὑπὸ τοὺς συνδυασμοὺς ἐκείνους ἠδύνατο νὰ γείνῃ. Μένει τὸ ζήτημα τῆς παρακρατήσεως. Καὶ τὸ ζήτημα τῆς παρακρατήσεως εἶναι πολὺ δυσχερές, ὑπὸ ἄλλης ἑταιρίας διευθυνόμενον ἢ ὑπὸ τῆς ἑταιρίας ἐκείνης. Καὶ ὅμως, ὅτε ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὸ σύστημα ἡμῶν, ἡμεῖς ἀπεδέχθημεν νὰ ἐργασθῶμεν πάλιν, ἵνα καταστήσωμεν ὅσῳ τὸ δυνατὸν πρακτικωτέραν τὴν λύσιν ἐπὶ τῇ ἑνιαίᾳ βάσει τῆς παρακρατήσεως, καὶ ὑπεδείξαμεν ὁποῖον θὰ ἦτο τὸ νομοσχέδιον μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν διατάξεων τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὸ δάνειον, καὶ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον ἔχομεν ἤδη ἐνώπιον ἡμῶν. Ἀλλ’ ὅπως τὸ ἔχομεν ἡμεῖς ἐνώπιον ἡμῶν, τὸ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει καὶ ἅπαν τὸ Ἑλληνικὸν, καὶ ἐξητάσθη ἐν ταῖς ἐπαρχίαις τὸ σύστημα ὑπὸ τῶν ἐχόντων τὸ ἄμεσον ἐνδιαφέρον ἐν τῇ ἐφαρμογῇ αὐτοῦ καὶ ὑπὸ τῶν κεκτημένων τὰ προσόντα, ἵνα αὐτοὶ τὸ διαχειρισθῶσι. Καὶ ἤδη ἔχομεν τὴν ἀπήχησιν τῶν γνωμῶν τῶν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἁρμοδίων, ἐκ τῆς ἀπηχήσεως δὲ ταύτης βεβαίως θέλομεν ἐπωφεληθῆ κατὰ τὴν συζήτησιν, κατ’ ἐμὴν δὲ γνώμην, δὲν δυνάμεθα νὰ μὴ ἐπηρεασθῶμεν ἐκ τῶν γνωμῶν τῶν ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν, ἰδίως περὶ τὰ τῆς εὐχεροῦς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου καὶ περὶ τὰ τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ· διότι, ψηφίζοντες νόμον, πρέπει νὰ ἤμεθα βέβαιοι, ὅτι θέλει ἐφαρμοσθῇ. Ἀλλ’ ἐὰν ταῦτα οὕτως ἔχωσι, δὲν σχετίζονται ὅμως πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἀρχῆς, σχετίζονται πρὸς τὰ καθ’ ἕκαστον, ἅτινα πρέπει οὕτω νὰ διασκευασθῶσιν, ὥστε νὰ παρέχωσι τὸν ἐφαρμόσοντα· ἐὰν δὲ ἐκ τῶν καθ’ ἕκαστον δὲν ἦναι εὐχαριστημένη ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς, δύνανται, ψηφίσαντες ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς, νὰ ψηφίσωσι κατὰ τοῦ συνόλου οἱ μὴ ἱκανοποιηθέντες ἐκ τῆς διαῤῥυθμίσεως τῶν κατὰ μέρος διατάξεων. Ἤδη ὅμως, εὑρισκόμενοι ἐν τῷ σταδίῳ τῆς ἀρχῆς, δὲν πρέπει νὰ ψηφίσωμεν ὡσανεὶ εὑρισκόμεθα ἐν τῷ σταδίῳ τοῦ συνόλου. Ἤκουσα Βουλευτῶν λεγόντων, ὅτι θέλουσι καταψηφίσει τὸ νομοσχέδιον, διότι εἶναι τοιοῦτον· τοῦτο δύνανται νὰ εἴπωσιν, ὅταν κληθῶσι νὰ ψηφίσωσιν ἐπὶ τοῦ συνόλου. Ἤδη καλοῦνται νὰ ψηφίσωσιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, καὶ ἐὰν ἀποδέχωνται αὐτὴν, ὀφείλουσι νὰ εἴπωσι τοῦτο, ἵνα προβῶμεν κατόπιν ἀπὸ κοινοῦ εἰς τὴν διασκευὴν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐὰν περὶ τούτων συμφωνήσωμεν, νὰ ψηφίσωμεν ἀπὸ κοινοῦ τὸ σύνολον, ἐὰν δὲ διαφωνήσωμεν ἐν τῇ διασκευῇ, ἐπὶ τοῦ συνόλου νὰ διαιρεθῶμεν.

§79ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς ἐμὲ εἶναι ἀδύνατον νὰ κατανοηθῇ ὁ χωρισμὸς καὶ ἡ ἐπιψήφισις τῆς ἀρχῆς ἄνευ τῆς πεποιθήσεως, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ ἀρχὴ αὕτη νὰ ἐφαρμοσθῇ, τοῦτο δὲ ἀκριβῶς καὶ χθὲς καὶ σήμερον ἰσχυρίσθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διὰ τοῦτο ἀπὸ χθὲς παρεκάλεσα αὐτὸν, ὅπως σπεύσῃ νὰ δώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν διέξοδον ἐκ τῆς τροχιᾶς τῆς πλημμελοῦς, εἰς ἣν αὕτη εἰσήχθη, τὸν παρεκάλεσα νὰ συναινέσῃ, ὅπως προβῶμεν ἀμέσως εἰς τὴν καταψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἐξερχόμενοι ἐξ αὐτοῦ, δυνάμεθα νὰ εἰσέλθωμεν εἰς ὁδὸν σωτηρίας διὰ τὴν σταφιδικὴν ἰδιοκτησίαν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπιμένει εἰς τὸ αὐτὸ σύστημα τῆς ἐκκρεμότητος καὶ εἰς τὸ σύστημα τῆς παρελκύσεως, διότι αὐτὰ, τὰ ὁποῖα πρὸ ὀλίγου ἐξέθηκεν, οὐδὲν ἕτερον ἀποδεικνύουσιν, εἰμὴ τὴν πρόθεσιν τῆς παρελκύσεως τοῦ ζητήματος τούτου ἀπέναντι τόσης ἐπειγούσης ἀνάγκης, ὅπως ληφθῇ οἱαδήποτε πρόνοια ὑπὲρ τῶν σταφιδοκτημόνων. Τί θὰ εἴπῃ νὰ ψηφίσωμεν τὴν ἀρχὴν τῆς παρακρατήσεως; Εἴμεθα σύλλογος ἐνταῦθα, καὶ ὡς σύλλογος πρόκειται ν’ ἀποφανθῶμεν περὶ τοῦ ἐὰν ἡ ἀρχὴ τῆς παρακρατήσεως ἦναι καλὴ ἢ κακή; Πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποβῇ ὠφέλιμον εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς, καὶ διὰ νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Βουλὴ τῆς συζητήσεως τοιούτου νομοθετήματος, ἀναγκαίως πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της, ὅτι τὸ νομοθέτημα, ὁπωσδήποτε διασκευασθὲν, δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ. Ἀλλ’ αἱ παραστάσεις καὶ αἱ δηλώσεις, εἰς ἃς προέβη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀποδεικνύουσιν, ὅτι τὸ νομοθέτημα τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῇ. Τίνα ἀρχὴν νὰ ψηφίσητε, καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσητε τὴν ἀρχὴν νομοσχεδίου πλέον, ὄχι ἀρχὴν ἀρχῆς, τὴν ἀρχὴν νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον κηρύσσει αὐτὸς ὁ εἰσηγητὴς αὐτοῦ ὡς μὴ δυνάμενον νὰ ἐφαρμοσθῇ; Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν κατέβαλε τὴν προσπάθειαν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ καταβληθῇ ἐκ μέρους αὐτῆς ἐπὶ ζητήματος τοσοῦτον σπουδαίου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ἐννοεῖ ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὰς δυσχερείας τοῦ ζητήματος αὐτοῦ καὶ νὰ προέλθῃ εἰς μίαν ὁριστικὴν ἀπόφασιν. Ἐὰν δὲν ἦναι ζήτημά τι κυβερνητικὸν, δὲν ἀποδεικνύει τοῦτο, ὅτι δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ λέγῃ: «ὑποβάλλω οἱονδήποτε νομοθέτημα· ἂν δύναται νὰ ἦναι ἐφαρμόσιμον ἢ μὴ, ἀποφασίσατε σεῖς περὶ αὐτοῦ». Βεβαίως, ὑπὸ τοιούτους ὅρους νομοθετοῦντες, δὲν σπουδάζομεν, παίζομεν. Ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἀφίνῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐλευθερίαν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, δύναται νὰ μὴ τὸ χαρακτηρίζῃ ὡς κυβερνητικὸν, νὰ μὴ ἐξαρτήσῃ ἐκ τῆς ἐπιψηφίσεως ἢ μὴ ἐπιψηφίσεως αὐτοῦ τὴν ὕπαρξιν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ βεβαίως δὲν πράττει τὸ καθῆκον αὐτῆς, καὶ παραλείπει οὐσιωδέστατον πρὸς τὴν Βουλὴν καθῆκον, παρουσιάζουσα εἰς ἐπιψήφισιν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον αὐτὴ ἡ ἰδία, αὐτὸς ὁ εἰσηγητὴς αὐτοῦ καταδικάζει ἐκ τῶν προτέρων διὰ τῶν ἐπιφυλάξεων, τὰς ὁποίας διατυποῖ. Οὐδεμία σχέσις ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ ὑποστατοῦ καὶ τοῦ ἐφαρμοσίμου ἑνὸς νομοσχεδίου καὶ τοῦ χαρακτῆρος αὐτοῦ ὡς ζητήματος κυβερνητικοῦ, δυναμένου νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τὴν τύχην τῆς Κυβερνήσεως. Ἠθέλησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τοῦ νομοσχεδίου ὡς μὴ ἀποτελοῦντος ζήτημα ἐμπιστοσύνης νὰ ἐκφύγῃ τὴν εὐθύνην, ἣν ἔχει πᾶς εἰσηγητὴς νομοθετήματος περὶ τῆς σπουδαιότητος τοῦ νομοθετήματός του. Καὶ τίνα σπουδαιότητα δυνάμεθα νὰ ἀποδώσωμεν εἰς τὸ νομοθέτημα τοῦτο, μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοθέτημα αὐτὸ, καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσωμεν τὴν ἀρχὴν τῆς παρακρατήσεως, τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀρχῆς αὐτῆς, καὶ ἐξαρτῶντες τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀρχῆς ἐκ τῶν διαφόρων τροπολογιῶν, αἱ ὁποῖαι ἤθελον τυχὸν ὑποβληθῇ παρ’ οἱουδήποτε Βουλευτοῦ; Διότι καὶ κατὰ τοῦτο πλημμελῶς ἐνεργεῖ ἡ Κυβέρνησις· θὰ ἐνόουν μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐξήταζεν ἐπιμελέστερον τὰς κατὰ μέρος διατάξεις αὐτοῦ, νὰ προήρχετο δὲ εἰς οἱανδήποτε σκέψιν περὶ τοῦ ἐφαρμοσίμου ἢ ὄχι, καὶ νὰ προέβαινε καὶ εἰς τροπολογίας· ἀλλὰ νὰ ἐξαρτήσῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοιαύτης ἀρχῆς, τοιαῦτα δυναμένης νὰ ἔχῃ ἀποτελέσματα, ἐξ οἱασδήποτε τροπολογίας, τὴν ὁποίαν οἱοσδήποτε Βουλευτὴς ἤθελεν ὑποβάλει, δὲν τὸ ἐννοῶ. Βεβαίως δὲν σπουδάζει πλέον, βεβαίως ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ἐννοεῖ, ἢ δὲν θέλει νὰ ἐννοήσῃ τὴν σπουδαιότητα τοῦ ζητήματος, διότι, ὡς ἐπανειλημμένως ἐῤῥήθη ἐνταῦθα, τὸ ζήτημα δὲν ἀφορᾷ εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας, δὲν ἀφορᾷ εἰς ὡρισμένην ἰδιοκτησίαν, δὲν ἀφορᾷ κἂν εἰς μέγα τμῆμα τῆς Ἑλλάδος, ἀφορᾷ εἰς τὴν ὅλην οἰκονομίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, καὶ ἐὰν δὲν προβλέψωμεν περὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ τμήματος τούτου τῆς Ἑλλάδος τῶν ἐπιτακτικῶν, μὴ ἔχετε κἀμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ἡ ὅλη οἰκονομία τοῦ Κράτους καὶ ἡ ὅλη οἰκονομία τῆς χώρας θέλει καταστραφῆ.

§80Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Φρονῶ ὅτι, ἐὰν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν καθ’ ἕκαστον, θέλομεν δυνηθῆ οὕτω νὰ διασκευάσωμεν τὸ νομοσχέδιον, ὥστε νὰ καταστήσωμεν αὐτὸ ἐφαρμόσιμον, νομίζω ὅμως, ὅτι ταῦτα δὲν δύνανται νὰ διαῤῥυθμισθῶσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀρχῆς. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀρχῆς θέλομεν λύσει μόνον τὸ πρόβλημα, ἐὰν, φρονοῦντες τὰ τῆς παρακρατήσεως, πειθώμεθα ὅτι πρέπει νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως τῶν καθ’ ἕκαστον. Ἐν τῇ συζητήσει τῶν καθ’ ἕκαστον ἡ Κυβέρνησις, ὅπως καὶ ἐξ ὑπαρχῆς ἔπραξε, θὰ εἰσηγήσηται τὰ μέτρα, ἅτινα φρονεῖ, ὅτι δύνανται νὰ καταστήσωσιν αὐτὸ ἐφαρμόσιμον. Ἐὰν κατόπιν τῶν εἰσηγήσεων τούτων καὶ τῶν ἀποφάσεων τῆς Βουλῆς κρίνῃ τις, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι ἐφαρμόσιμον ἐν τῷ συνόλῳ, θέλει τὸ καταψηφίσει, ὅστις ὅμως ἤδη δὲν ψηφίσῃ ὑπὲρ αὐτοῦ, καταψηφίζει τὴν ἀρχὴν τῆς παρακρατήσεως, διότι σήμερον δὲν προβάλλονται τὰ καθ’ ἕκαστον, δὲν ψηφίζομεν περὶ τοῦ συνόλου, ἀποφασίζομεν μόνον ἂν θέλωμεν νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως τῶν καθ’ ἕκαστον, ἵνα διαμορφώσωμεν τὸ νομοσχέδιον ἐφαρμόσιμον.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἤδη ἡ Βουλὴ θὰ ψηφίσῃ. Θέλετε δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως;

§82ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι.

§84ΡΑΛΛΗΣ. Πρόκειται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ ἀρχὴ τῆς παρακρατήσεως ἢ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου; Παρακαλῶ νὰ ἐξηγηθῇ.

§85ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἡ ἀρχὴ τῆς παρακρατήσεως.

§86ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν πρόκηται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ ἀρχὴ τῆς παρακρατήσεως, ἀναγκαίως ἐκεῖνος, ὅστις προέβαλεν αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, πρέπει νὰ ὑποβάλῃ ἰδίαν ἀρχήν· ἐὰν πρόκηται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, περιλαμβάνουσα καὶ τὴν ἀρχὴν τῆς παρακρατήσεως, ἡμεῖς θὰ ψηφίσωμεν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου.

§87Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ θέμα εἶναι ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, ἡ δὲ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς παρακρατήσεως.

§88ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ ἀρχή. (Διάλογοι). Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Π. Σάκκη καὶ Σπ. Α. Κουμουνδούρου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 127. Ἐξ αὐτῶν 59 ἐψήφισαν ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, 63 κατ’ αὐτῆς, καὶ 5 ἠρνήθησαν ψῆφον. Συνεπῶς ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἀπεῤῥίφθη. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 4ην ὥραν μετὰ μεσημβρίαν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 1 καὶ 20′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 6 μ. μ.)

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθεῖ ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Κορομάντζος ἔχει τὸν λόγον.

§91ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς κατὰ τὴν πρωϊνὴν συνεδρίασιν ἐφείλκυσε τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἐπὶ τοῦ 22 ἄρθρου τοῦ νόμου περὶ τιμαρίων τῆς Κερκύρας· μετὰ πολλῆς δὲ λεπτότητος ἀπέσχε νὰ χαρακτηρίσῃ ὡς ἔπρεπε φράσιν τινὰ, παρεισδύσασαν ἐν τῇ τρίτῃ παραγράφῳ τοῦ ἄρθρου τούτου, ἡ ὁποία οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νόμου. Διὰ τοῦ ἄρθρου ἐκείνου δίδεται ὀπισθενεργὸς δύναμις εἰς τὰ συνομολογημένα δάνεια. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἤλπισεν, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἤθελεν ἐπανορθώσει τὸ ἄτοπον, ἀλλὰ μέχρις ὅτου φέρῃ ἐκεῖνος νομοσχέδιον, ὑποβάλλω ἐγὼ πρότασιν νόμου περὶ τροποποιήσεως τῆς παραγράφου τρίτης τοῦ ἄρθρου 22 τοῦ νόμου ἐκείνου. Ἤδη ἀπευθύνω ἐπερωτήσεις πρὸς τοὺς ἀξιοτίμους κυρίους Ὑπουργούς. Κατὰ τὸν νόμον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὤφειλε νὰ προκαλέσῃ βασιλικὸν διάταγμα, κανονιστικὸν τῶν προσόντων τοῦ τεχνικοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου, τὸ ὁποῖον σύγκειται ἀπὸ 60 περίπου ὑπαλλήλους, λαμβάνοντας 7,000 δραχμὰς κατὰ μῆνα. Τὸ διάταγμα τοῦτο δὲν προεκλήθη, καὶ δύναται ἕνεκα τούτου νὰ ἀποδοθῇ τῷ κ. Πρωθυπουργῷ ἡ αἰτίασις, τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν παραδέχομαι, ὅτι σκοπίμως δὲν τὸ προεκάλεσεν, ἵνα ἔχῃ τὴν ἐλευθερίαν νὰ διορίζῃ ὅντινα θέλει ἄνευ προσόντων· εἶναι δὲ, ὡς γνωρίζετε, θέσεις τινὲς μεγάλαι, ἀπὸ 80 μέχρι 350 δραχμῶν κατὰ μῆνα. Διὰ κανονιστικοῦ ἐπίσης διατάγματος ἔπρεπε νὰ καθορισθῶσι τὰ καθήκοντα μιᾶς τριμελοῦς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία κατὰ τὸν νόμον πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἐποπτείαν τοῦ καταστήματος. Περὶ τούτου καταθέτω ἐπερώτησιν. Κατὰ τὸ ἄρθρον 25 τοῦ Λογιστικοῦ νόμου, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπὶ τῇ αἰτήσει τῶν διαφόρων Ὑπουργείων, προκαλεῖ κατὰ μῆνα διὰ Β. Διατάγματος πιστώσεις, διανεμομένας εἰς τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα, ἐπὶ τοῦ ἰσχύοντος προϋπολογισμοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προεκάλεσε Β. Διάταγμα περὶ χορηγήσεως 14 καὶ πλέον ἑκατομμυρίων δραχμῶν διὰ τὴν ἀποπληρωμὴν ὁλοκλήρων τῶν ἐξόδων τῶν ὀφειλομένων ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1893· ἡ ἔκφρασις αὕτη τῆς γενικότητος εἶναι πρωτοφανής. Ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ λέγει, ὅτι διανέμονται αἱ πιστώσεις ἀναλόγως τῶν ἐξόδων ἑκάστου μηνός. Διὰ διαφόρων δὲ διαταγμάτων ὁ κ. κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προὐκάλεσε πιστώσεις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893 ἐκ δραχμῶν 99,000,000 διὰ τὰ μέχρι τέλους Νοεμβρίου ἔξοδα. Ἐπειδὴ δὲ τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893 ἐκανονίσθησαν εἰς δραχμὰς 105,000,000 ἐν στρογγύλῳ ἀριθμῷ, ὑπολείπονται πιστώσεις διαθετέαι ἐκ δρ. 6,000,000. Ἐκ τούτου δὲ καταφαίνεται, ὅτι προὐκάλεσε πιστώσεις καθ’ ὑπέρβασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ περὶ τὰ 7,000,000 δραχμῶν, καὶ ἐπὶ τούτου παρακαλῶ νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν προὐκάλεσε Β. Διάταγμα πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἄρθρου 27 τοῦ περὶ ἀστυνομικῆς διοικήσεως νόμου, πολὺ δὲ βραδέως προὐκάλεσε τοῦτο. Διὰ τοῦ διατάγματος τούτου προσδιορίζονται αἱ δικονομικαὶ προθεσμίαι, ἐντὸς τῶν ὁποίων αἱ ἁρμόδιαι δικαστικαὶ ἀρχαὶ ὀφείλουσι νὰ διεξάγωσι τὰς κατηγορίας κατὰ τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων· ἀλλὰ τὸ διάταγμα τοῦτο εἶναι ἐλλιπὲς, διότι δὲν ὁρίζει προθεσμίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας τὰ Συμβούλια τῶν Πλημμελειοδικῶν ὀφείλουν νὰ ἐκδίδωσι τὰ βουλεύματα αὑτῶν. Εἰς τὴν ἔλλειψιν ταύτην ἀφορᾷ ἄλλη ἐπερώτησίς μου, τὴν ὁποίαν καταθέτω. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀνέγνων εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως Β. Διάταγμα τῆς 18 λήγοντος, διὰ τοῦ ὁποίου τροποποιεῖται τὸ διάταγμα τῆς 15 Σεπτεμβρίου 1887 περὶ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὸ 1887 προὐκάλεσε νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐτροποποίησε τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ καὶ τὰς σχετικὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ὅπως μὴ θεωρῶνται τὰ χρηματικὰ καὶ τὰ ἐπιτροπικὰ ἐντάλματα τῶν Ὑπουργείων ἀπὸ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, ἀλλ’ ἀπὸ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον· τὸ τοιοῦτον εἶναι ἀνώμαλον, διότι οὕτω τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον προδικάζει ἐπὶ τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, ἂν καὶ εἰς τὸ πρότυπον αὐτὸ Βασίλειον δὲν ἐγένετο ἀκόμη ἐξέλεγξις ἀπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ἐδικαιολογήθη τότε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δὲν εἶχε κανονίσει ἀκόμη τὰ τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἀπολογισμῶν, καὶ ὅτι οὕτως ἐξασφαλίζεται ἡ ἀκριβὴς ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, διότι ὑπῆρχον λόγοι, ὅτι τὸ Γενικὸν Λογιστήριον παρέβλεπε τὰ διατάξεις τοῦ νόμου. Εἶχε καθιερωθῆ διὰ τοῦ διατάγματος τοῦ 1887, ἵνα αἱ θεωρήσεις τῶν ἐνταλμάτων ἀποφασίζωνται εἰς τὰς γενικὰς συνεδριάσεις τοῦ Συνεδρίου, καὶ τοῦτο ἦτο μία ἐγγύησις μεγαλειτέρα, μολονότι δὲν ἀπεδείχθη ἐπαρκὴς καὶ αὕτη, καὶ διὰ τοῦτο τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐσχάτως ἐλαφρᾷ τῇ καρδίᾳ ἐθεώρησεν ἐντάλματα 600,000 δραχμῶν διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσσης καὶ πλεῖστα ἄλλα, παρὰ τὰς διατάξεις τοῦ Λογιστικοῦ νόμου ἐκδοθέντα. Κατὰ τὸν Λογιστικὸν νόμον, ὅταν τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἀρνῆται τὴν θεώρησιν μὴ νομίμως κατὰ τὴν κρίσιν του ἐκδοθέντων ἐνταλμάτων, ἐνδίδῃ δὲ εἶτα εἰς τὴν θεώρησιν αὐτῶν, συνεπείᾳ ἐγγράφου ἀξιώσεως τῶν Ὑπουργῶν, ἀναλαμβανόντων ἐκ τούτου τὴν εὐθύνην, ὀφείλει νὰ ἀναφέρῃ τοῦτο ἄνευ ἀναβολῆς εἰς τὴν Βουλὴν· ἀλλὰ τοιαύτη ἔκθεσις δὲν ὑπεβλήθη, οὔτε ἄλλη τις εἰδοποίησις· ἀλλὰ καὶ τὴν ἐγγύησιν αὐτὴν, τὴν ἔστω καὶ ἀνεπαρκῆ, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τοῦ τελευταίου διατάγματος ἐμείωσε σπουδαίως, διότι ἀνέθεσε τὴν διεξαγωγὴν τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ εἰς τὰς μερικὰς συνεδριάσεις τοῦ Συνεδρίου. Τοῦτο δύναται νὰ ἀποδεχθῇ τις, ὅτι ἐγένετο διότι δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν ὁλομέλειαν τοῦ Συνεδρίου. Καὶ περὶ τούτων ὅλων ὑποβάλλω ἐπερώτησιν.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Γορτυνίας ὑποβληθεῖσα πρότασις νόμου «περὶ μεταῤῥυθμίσεως τῆς τρίτης παραγράφου τοῦ ἄρθρου 22 τοῦ ͵ΒΣΙΓʹ νόμου περὶ ἀπαλλαγῆς ἀκινήτων ἐν Κερκύρᾳ ἀπὸ τῶν εἰσέτι βαρυνουσῶν αὐτὰ διηνεκῶν τιμαριωτικῶν παροχῶν» θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 175). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§93ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δύο, Κύριοι, ἦσαν τὰ προέχοντα ζητήματα, κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν τῆς Βουλῆς σύνοδον, τὸ σταφιδικὸν καὶ τὸ οἰκονομικόν. Ἀμφότερα τὰ ζητήματα ταῦτα εἶχον προσλάβει ἤδη ὀξὺν χαρακτῆρα καὶ διὰ τὸ Κράτος καὶ διὰ τὴν χώραν ἡμῶν, ὅτε ἀνυπόμονος ἡ κοινὴ γνώμη ἐν Ἑλλάδι, ἀρχομένου τοῦ φθινοπώρου τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἀπῄτησε τὴν σύγκλησιν τῆς Βουλῆς, ἐξ αὐτῆς καὶ μόνης ἀπεκδεχομένη αἰσίαν αὐτῶν τὴν λύσιν. Καὶ τὴν κοινὴν γνώμην εἶχε συνδαυλίσει εἰς τοῦτο ἡ τότε Ἀντιπολίτευσις, ἰδίᾳ δὲ ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις, μακρὰν διατελῶν τῆς ἀρχῆς, ἐπηγγέλλετο διὰ τοῦ δημοσιογραφικοῦ του ὀργάνου μονονουχὶ τὸν χρυσοῦν αἰῶνα εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐὰν συγκαλουμένη ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία ἐπανέφερεν αὐτὸν εἰς τὴν διεύθυνσιν τῶν κοινῶν. Ὁ κ. Τρικούπης ἐπηγγέλλετο τότε τὴν ἄμεσον καὶ ὁριστικὴν διαῤῥύθμισιν τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος διὰ συμβιβασμοῦ πρὸς τοὺς πιστωτὰς τοῦ Κράτους, καθ’ ὃν οὗτοι θὰ συγκατετίθεντο ὄχι μόνον εἰς τὴν ἀποκοπὴν παντὸς χρεωλυσίου, ὄχι μόνον εἰς τὸν περιορισμὸν καὶ τῶν τόκων εἰς ἐλάχιστον ποσὸν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἐπικουρίαν τοῦ δημοσίου ταμείου διὰ νέου δανείου, δι’ οὗ θὰ ἐξήρχετο αὐτὸ ἐκ τῶν δυσχερειῶν, ἐν αἷς ἀπὸ πολλοῦ εὕρηται, καὶ θὰ ἦρε ἐκ τοῦ μέσου τὰς νομισματικὰς ἀνωμαλίας· ἐπὶ πᾶσι δὲ τούτοις θὰ ἤνοιγον τὰ ταμεῖα αὑτῶν πρὸς πλήρωσιν τῶν κενῶν ταμείων τῶν πιστωτικῶν ἡμῶν ἱδρυμάτων, δι’ οὗ θ’ ἀπεσοβεῖτο καὶ ἡ οἰκονομικὴ κρίσις, ἡ κατατρύχουσα τὴν χώραν, καὶ θὰ ἤνοιγεν εὐρὺ στάδιον νέας οἰκονομικῆς δράσεως εἰς αὐτήν. Ἐκ τῶν δαψιλῶν τούτων ἐπαγγελιῶν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, ὡς ἀντιπολιτευομένου, δὲν ἐξηρεῖτο τὸ ζήτημα τὸ σταφιδικόν. Ἡ σταφιδικὴ κρίσις εἶχε προσλάβει ἔκτοτε ἀπειλητικὸν χαρακτῆρα, αὐτὸς δὲ ἐν τῇ πήρᾳ τῶν μεγαλουργῶν του σχεδίων εἶχε συμπεριλάβει καὶ τὴν ἄμεσον αὐτῆς ἀποσόβησιν καὶ τὴν ἐξεύρεσιν τρόπου, καθ’ ὃν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι θὰ προελαμβάνετο πᾶσα παραπλησία κρίσις τοῦ κυριωτάτου τῶν προϊόντων ἡμῶν. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐπαγγελιῶν ἐκείνων ἐπανῆλθεν εἰς τὴν ἀρχὴν ὁ κ. Τρικούπης ἀπὸ τοῦ τέλους Ὀκτωβρίου 1893· πῶς δ’ ἐπλήρωσεν αὐτὰς μέχρι τοῦδε; Ὡς πρὸς τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, εὗρεν ἓν πρόχειρον μέτρον, ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ βασιλικῷ λόγῳ, ὃν εἶχε συντάξει ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, τὸ μέτρον τῆς καταργήσεως τοῦ φόρου τῶν οἰνοπνευματοποιείων αʹ καὶ βʹ κατηγορίας. Καὶ μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ μέτρου ἐκείνου ἐπανεπαύθη, κωφεύων εἰς τὰς παραστάσεις καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ τῶν ἐνδιαφερομένων ἐν ταῖς σταφιδοφόροις ἐπαρχίαις. Παρῆλθον δὲ οὕτω τρεῖς ὅλοι μῆνες, καθ’ οὓς οὐδὲν, ἀπολύτως οὐδὲν ἐνήργησεν ἢ ἐσκέφθη κἂν περὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. Ἔγνω δὲ νὰ ἐπαναφέρῃ αὐτὸ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν μόλις μετὰ τὰς διακοπὰς τῶν Χριστουγέννων, ὅτε ἐπὶ ἑβδομάδας μάταιαι εἶχον ἀποβῆ πᾶσαι αἱ περὶ ἀπαρτίας τῆς Βουλῆς προσπάθειαί του. Ἐσκέφθη τότε νὰ μεταχειρισθῇ ὡς δέλεαρ τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, διακηρύττων ὅτι εἶχεν ἑτοίμην τὴν λύσιν αὐτοῦ, καὶ δὲν ὑπελείπετο ἄλλο τι ἢ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου ὑπὸ τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ ἔθνους. Καὶ κατώρθωσεν οὕτω νὰ ἴδῃ τοὺς Βουλευτὰς προσερχομένους ἐνταῦθα καὶ προθύμους νὰ συνδράμωσιν αὐτῷ εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τοῦ σταφιδικοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ δὲν ἐβράδυναν νὰ ἐννοήσωσιν οὗτοι, ὅτι καὶ νῦν ἄνθρακες ὁ θησαυρὸς, ὅτι καὶ νῦν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ παντὸς ἄλλου ἐσκέπτετο ἢ περὶ τῆς σωτηρίας τοῦ μοναδικοῦ ἡμῶν προϊόντος, ἐξ οὗ ἐξήρτηνται αἱ οἰκονομικαὶ τῆς πατρίδος τύχαι. Διότι τὸ ὑποβληθὲν ὑπ’ αὐτοῦ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον ἄφησεν ἀρχῆθεν ἔκθετον, δηλώσας ὅτι αὐτὸς μὲν ἦτο τῆς γνώμης, ὅτι ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων οὐδὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ νομοθετικῶς, ὅτι δὲ προέβη εἰς σύνταξιν τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος νομοσχεδίου, ὅπως ἱκανοποιήσῃ τὴν κοινὴν γνώμην, ὅπως δηλαδὴ φανῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἔκαμνέ τι ἐπὶ τοῦ φλογεροῦ τούτου ζητήματος. Τὸ νομοσχέδιον παρέσχε μόνον ἀφορμὴν εἰς ἀκαδημαϊκὴν συζήτησιν, ἀπασχολήσασαν τὴν Βουλὴν ἐπὶ ἑβδομάδας ὁλοκλήρους. Ἀφοῦ δὲ ἀπεδείχθη κατ’ αὐτὴν, ὅτι διὰ μὲν τοῦ πρώτου μέρους, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν σύστασιν Σταφιδικῆς Τραπέζης ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων, οὐδεμία μὲν ἄμεσος ἀρωγὴ παρείχετο εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, ἐπεδιώκετο δὲ μόνον ἡ ὑποδούλωσις τῶν ἐπαρχιῶν τούτων εἰς τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος ἑταιρίαν, διὰ δὲ τοῦ δευτέρου μέρους, τοῦ ἀναφερομένου εἰς τὴν παρακράτησιν τοῦ πλεονάζοντος ποσοῦ τῆς παραγομένης σταφίδος, ἐνεπαίζοντο κυρίως ὅσοι διέβλεπον ὑπ’ αὐτὴν βελτίωσιν τῶν τιμῶν τοῦ προϊόντος· ἀφοῦ, λέγω, τοῦτο ἐγένετο κατάδηλον ἐκ τῆς μακρᾶς συζητήσεως, τότε τὴν μὲν σύστασιν τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης κατεψήφισε καὶ αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ πάντες οἱ φίλοι του, διὰ δὲ τὴν παρακράτησιν ἔδειξε τόσον ὀλίγον ἐνδιαφέρον, ὥστε ἄφησε πολλοὺς τῶν φίλων του νὰ καταψηφίσωσιν αὐτὴν σήμερον, καὶ οὕτως ἐνόμισεν, ὅτι ἀπηλλάγη πλέον αὐτὸς πάσης εὐθύνης. Ἀλλὰ πλανᾶται πλάνην μεγάλην. Τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, Κύριοι, εἶναι τὸ κατ’ ἐξοχὴν οἰκονομικὸν τῆς Ἑλλάδος ζήτημα. Ἐξ αὐτοῦ ἐξήρτηται ἡ τύχη καὶ τῶν δημοσίων καὶ τῶν κατ’ ἰδίαν ἡμῶν οἰκονομικῶν. Ἄν στειρεύσῃ, ὃ μὴ γένοιτο, ἢ καὶ περισταλῇ κατὰ πολὺ ἡ ἐξαγωγὴ τῆς σταφίδος, θὰ ἐκλίπῃ ἢ θὰ περιορισθῇ οὕτως ἡ κυριωτάτη πηγὴ τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν πλούτου. Μὴ λησμονεῖτε, ὅτι ἐκ τοῦ προϊόντος τούτου εἰσῆγε μέχρι τοῦδε ἡ χώρα ἡμῶν πολλὰς δεκάδας ἑκατομμυρίων φράγκων εἰς χρυσὸν, δι’ ὧν καθίστατο αὕτη ἱκανὴ καὶ τὰ δημόσια βάρη νὰ βαστάζῃ καὶ τὰς εἰς χρυσὸν ὑποχρεώσεις τῆς πρὸς τὴν ἀλλοδαπὴν νὰ ἐκπληρόνῃ. Ἐλάττωσις λοιπὸν τῆς ἐξαγωγῆς τῆς σταφίδος σημαίνει ἐλάττωσιν τῶν δημοσίων προσόδων καὶ ἀνικανότητα διὰ τὴν ἐπικαταλλαγὴν τῆς χώρας ἡμῶν πρὸς τὴν ἀλλοδαπὴν. Ἰδοὺ διατὶ τὸ σταφιδικὸν ζήτημα ἡμεῖς τοὐλάχιστον θεωροῦμεν τὸ κατ’ ἐξοχὴν οἰκονομικὸν τῆς Ἑλλάδος ζήτημα, ὅπερ ὡς τοιοῦτον ὤφειλεν ὑπὲρ πᾶν ἄλλο νὰ ἐφελκύσῃ ἀμέριστον τὴν προσοχὴν καὶ σύντονον τὴν μέριμναν καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς. Ἰδοὺ διατὶ ἡμεῖς ἐπεμείναμεν ἀρχῆθεν καὶ ἐπιμένομεν ἔτι καὶ νῦν εἰς τὸ νὰ προτιμηθῇ τὸ ζήτημα αὐτὸ παντὸς ἄλλου ζητήματος, καὶ αὐτοῦ τοῦ οἰκονομικοῦ καὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος τοῦ προϋπολογισμοῦ. Διότι πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ φανταθῇ τις λύσιν τοῦ οἰκονομικοῦ ἄνευ λύσεως τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, ἀφοῦ τοῦτο εἶναι ὁ θεμέλιος λίθος ἐκείνου; Εἰς τί δὲ θὰ ἐχρησίμευε καὶ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐὰν, ἐκκρεμοῦς μένοντος τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, δὲν ἐξησφαλίζετο ἡ πρώτη καὶ κυρία βάσις τῶν ἐσόδων αὐτοῦ; Δὲν ἠξεύρω ὁποίαν γνώμην ἔχει νῦν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ τοῦ ἀποῤῥιφθέντος ὑπὸ τῆς Βουλῆς σταφιδικοῦ νομοσχεδίου του. Ἐὰν ἐθεώρει αὐτὸ τῳόντι, ὡς εἶπε σήμερον πρὸ μεσημβρίας, τὸ μόνον σωστικὸν διὰ τὴν σταφίδα, τότε κακῶς ἔπραξε, μὴ θέσας τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ ὡς ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Κατ’ ἐμὴν γνώμην, Κύριοι, ἐὰν ὑπάρχῃ ζήτημα, ἐφ’ οὗ ὤφειλε νὰ προκαλέσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἡ Κυβέρνησις, τοιοῦτον εἶναι τὸ σταφιδικόν. Εἶναι τὸ ζωτικώτατον τῶν ζητημάτων διὰ τὴν χώραν ἡμῶν· ἀφοῦ δ’ ἐμόρφωσε περὶ αὐτοῦ γνώμην ἀσφαλῆ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς ἰσχυρίζεται, εἶχε καθῆκον νὰ σταθῇ ἢ νὰ πέσῃ μὲ αὐτὴν τὴν γνώμην. Εἶχε καθῆκον νὰ δηλώσῃ πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι, κατὰ τὴν πεποίθησίν του, διὰ μόνου τοῦ νομοσχεδίου του θὰ ἐλύετο αἰσίως τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, ἐὰν δὲ κατεψήφιζεν αὐτὴ τοῦτο, ὤφειλε νὰ ἐκκαλέσῃ τότε τὸ ζήτημα ἐνώπιον τοῦ Στέμματος καὶ νὰ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησίν του, ἐὰν καὶ τοῦτο δὲν ἠσπάζετο τὴν γνώμην του, ἢ, ἐὰν ἦτο σύμφωνον πρὸς αὐτὸν, νὰ ἐκκαλέσῃ τὸ ζήτημα πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν διὰ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ἄλλη διέξοδος δὲν ὑπῆρχε διὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, σπουδάζοντα ἐπὶ τόσον σοβαροῦ ζητήματος. Ἀφοῦ ὅμως δὲν ἔθεσε τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου του ὡς ζήτημα ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Βουλὴν, ἀφοῦ μετὰ τὴν καταψήφισιν αὐτοῦ ἐννοεῖ νὰ μείνῃ μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας, ἐγκαταλείπων εἰς τὴν τύχην των τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς καὶ ὁμοῦ μετ’ αὐτῶν τὸν κυριώτατον οἰκονομικὸν πόρον τῆς χώρας ἡμῶν, ἀποδεικνύει οὕτως, ὅτι οὐδέποτε ἀπέδωκε τὴν προσήκουσαν σημασίαν εἰς τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, ὅτι δ’ ἐφενάκιζε καὶ τὴν χώραν καὶ ἡμᾶς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους, ἐπαγγελλόμενος καὶ ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει καὶ ἐν τῇ Κυβερνήσει τὴν αἰσίαν αὐτοῦ λύσιν. Δυστυχῶς καλλιτέρα τύχη τῆς τοῦ σταφιδικοῦ δὲν ἀνέμενε καὶ τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα ὑπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Καὶ ὡς πρὸς τοῦτο φροῦδαι ἀπεδείχθησαν πᾶσαι αἱ ἐπαγγελίαι αὐτοῦ, καὶ ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει καὶ ἐν τῇ Κυβερνήσει ὄντος. Διεῤῥήγνυεν, ὡς ἀντιπολιτευόμενος, τὰ ἱμάτιά του, διότι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις δὲν ἔσπευδεν εἰς τὴν σύγκλησιν τῆς Βουλῆς, δι’ ἧς ἐπανερχόμενος αὐτὸς εἰς τὴν ἀρχὴν θὰ ἐπραγματοποίει πάραυτα τὸν πρὸς τοὺς πιστωτάς μας συμβιβασμὸν, καθ’ ὃν τὰ μὲν χρεωλύσια θὰ ἀπεκόπτοντο τέλεον, οἱ δὲ τόκοι τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους θὰ περιωρίζοντο εἰς ἐλάχιστον ποσὸν, τὸ δὲ Κράτος θ’ ἀπέκτα τὰ ἀναγκαῖα κεφάλαια πρὸς πλήρωσιν τῶν ἐπειγουσῶν εἰς χρυσὸν ἀναγκῶν του καὶ θὰ ᾖρε τὰς νομισματικὰς ἡμῶν ἀνωμαλίας, καὶ τὰ πιστωτικὰ ἡμῶν ἱδρύματα θ’ ἀνεζωογονοῦντο διὰ τῆς προσπορίσεως νέων κεφαλαίων εἰς χρυσόν. Τὰς αὐτὰς ἐπαγγελίας ἐπανελάμβανεν ἐπὶ πολὺ καὶ ὡς κυβερνήτης. Ἀλλ’ ἔκτοτε ἔχουσι παρέλθει τέσσαρες ὅλοι μῆνες, καθ’ οὓς αὐτὸς προΐσταται τῶν κοινῶν, ἀπολαύων τῆς πλήρους ἐμπιστοσύνης καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Στέμματος, εἶναι δὲ καιρὸς νῦν, νομίζω, νὰ ἐρωτήσωμεν αὐτόν: «Ποῦ αἱ ἐπαγγελίαι σας ἐκεῖναι, κύριε Πρωθυπουργέ; ποῦ ὁ συμβιβασμὸς πρὸς τοὺς πιστωτάς μας; ποῦ ὁ χρυσοῦς αἰὼν, ὅστις κατ’ ἀκολουθίαν τοῦ τοιούτου συμβιβασμοῦ θὰ ἐπέτελλεν εἰς τὴν χώραν ἡμῶν;» Ἀλλ’ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς μειδιᾷ, ἀντὶ πάσης ἄλλης ἀπαντήσεως, μειδίαμα σατανικὸν πρὸς τὰ τοιαῦτα ἐρωτήματα οἰκτείρων ἐνδομύχως τὴν ἀφέλειαν ἐκείνων, οἵτινες, δόντες πίστιν εἰς τὰς ἐπαγγελίας του, ἐπανέφεραν αὐτὸν εἰς τὴν ἀρχὴν καὶ διατηροῦσιν ἐν αὐτῇ μέχρι τῆς σήμερον. Καὶ διὰ τοῦ ἐκφραστικοῦ μειδιάματός του εἶναι, ὡς ἐὰν ἔλεγε νῦν ὁ κύριος Πρωθυπουργός: «Καὶ ἐπιστεύσατε μὲ τὰ σωστά σας, ὅτι ἐγὼ ἤμην κεκλημένος, ἵνα διορθώσω τὰ κακῶς ἔχοντα παρ’ ἡμῖν; καὶ δὲν ἠδυνήθητε νὰ ἐννοήσητε ἀκόμη, ὁποῖα ὑπῆρξεν ἡ ἀποστολὴ τοῦ πολιτικοῦ μου βίου; Ἐπὶ ἑνδεκαετίαν ὅλην εἰργάσθην συντόνως καὶ ἀνενδότως, ὅπως τὰ πάντα ἀνατρέψω, ὅπως παρασκευάσω τὴν χρεωκοπίαν τοῦ Κράτους, καὶ ἐνομίσατε ὅτι νῦν ἐπανελθὼν εἰς τὰ πράγματα εἶχον ἄλλον τινὰ προορισμὸν ἢ νὰ συντελέσω τὸ ἔργον τῆς καταστροφῆς;» Καὶ τῳόντι, Κύριοι, κατὰ τὸ τετράμηνον διάστημα τῆς νέας κυβερνήσεώς του ὄχι μόνον ἴχνος προσπαθείας πρὸς πλήρωσιν τῶν ὡραίων ἐπαγγελιῶν του δὲν ἀνακαλύπτει τις παρ’ αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ βλέπει αὐτὸν σπεύδοντα νὰ θέσῃ πέρας εἰς τὸ ἀπαίσιόν του ἔργον καὶ μετὰ τοῦτο πᾶσαν προσπάθειαν καταβάλλοντα, ὅπως τὸ κακὸν καταστῇ ἀνεπανόρθωτον, εἰ δυνατόν. Ἀπὸ τοῦ τέλους Ὀκτωβρίου π. ἔτους, ὅτε ἐπανῆλθεν εἰς τὴν ἀρχὴν, μέχρι σήμερον ὄχι μόνον τὸν συμβιβασμὸν πρὸς τοὺς πιστωτάς μας δὲν ἐπραγματοποίησεν, ἀλλὰ καὶ τὰς περὶ τούτου διαπραγματεύσεις, αἵτινες εἶχον ἀρχίσει ἤδη ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ ἃς αὐτὸς εὗρεν ἐκκρεμεῖς, ἐφρόντισε νὰ ματαιώσῃ. Προέβη εἰς τὴν πτώχευσιν τοῦ Κράτους κατὰ τρόπον οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν καταλείποντα περὶ τῆς δολίας αὐτοῦ χρεωκοπίας. Ἐγὼ τοὐλάχιστον οὐδένα ἄλλον σκοπὸν δύναμαι νὰ διΐδω ὑπὸ τὴν πολιτικὴν τῶν λακτισμάτων, ἣν ἐγκαινίσας αὐτὸς διὰ τοῦ πραξικοπήματος τῆς 1 Νοεμβρίου συνεπλήρωσε διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου π. ἔ. Διὰ μιᾶς ὑπουργικῆς ἐγκυκλίου ἠκύρωσεν αὐθαιρέτως ἕνα ἐγκυρότατον νόμον τοῦ Κράτους, τὸν περὶ εἰς χρυσὸν εἰσπράξεων, καὶ ἠθέτησε τὴν ἐπ’ αὐτοῦ ἑδραζομένην σύμβασιν περὶ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως. Ἀφοῦ δὲ διὰ τοῦ πρώτου τούτου λακτίσματος, ὡς αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐχαρακτήρισε τὴν πρᾶξίν του ἐκείνην, ἐκαθάρισε τὸ ἔδαφος, ἀνήγειρεν ἐπ’ αὐτοῦ εἶτα τὸ οἰκοδόμημα τῆς χρεωκοπίας διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου, δι’ οὗ, λακπατῶν πάσας τὰς μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἀνειλημμένας ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ὑποχρεώσεις, καὶ σφετεριζόμενος τὰς πρὸς τοὺς πιστωτάς του ἐκκεχωρημένας ὑπεγγύους προσόδους, ἐπέβαλε τὴν κορωνίδα εἰς τὸ οἰκοδόμημά του ἐκεῖνο διὰ τῆς διακρίσεως τῶν πιστωτῶν εἰς εὐνοουμένους, λαμβάνοντας 100% εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ εἰς μὴ τοιούτους, ὀφείλοντας νὰ ἀρκεσθῶσιν ἐν ἀρχῇ εἰς 50% εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ εἶτα εἰς 30% εἰς χρυσόν. Ὅπως δὲ ἀποκόψῃ πᾶσαν ἐλπίδα περὶ ἀνατροπῆς τοῦ ἔργου του ἐκείνου, ἔσπευσε νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1894, δι’ οὗ, ἐπιψηφιζομένου, μέλλει νὰ καταστῇ ἀδύνατος πλέον πᾶς συμβιβασμὸς, πᾶσα διαπραγμάτευσις πρὸς τοὺς πιστωτὰς ἡμῶν. Ἰδού πως ἐπλήρωσε τὰς ἐπαγγελίας του ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἀλλὰ δὲν θὰ ἐνασχοληθῶ ἐγὼ νῦν περὶ τὴν ἐξέτασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894. Ταύτης ἐνόμισα ἐπάναγκες νὰ προτάξω τὴν ἔρευναν τῆς διαχειρίσεως τῶν δανείων ἡμῶν ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν, διότι ἔκτοτε, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἐτέθη ὁ θεμέλιος λίθος τοῦ ἤδη συντελεσθέντος ἔργου τῆς καταστροφῆς, πρώτη δὲ καὶ κυρία πηγὴ τοῦ κακοῦ ὑπῆρξεν ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐγκαινισθεῖσα δανειστικὴ πολιτικὴ διὰ μετατροπῆς τῶν ἐσωτερικῶν εἰς ἐξωτερικὰ χρέη καὶ δι’ ἐξογκώσεως αὐτῶν πρὸς κάλυψιν ἐκτάκτων καὶ ἰδίᾳ τακτικῶν ἐλλειμμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ἡ ἔρευνα αὕτη εἶναι ἀπαραίτητος ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις. Οὕτω πως μόνον δυνάμεθα νὰ διαγνῶμεν τὰ αἴτια τοῦ κακοῦ, καὶ νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς τὸν προσφορώτερον τῆς θεραπείας τρόπον. Πρέπει ἐπὶ τέλους νὰ μάθωμεν καὶ ἡμεῖς καὶ οἱ πιστωταὶ ἡμῶν, τί εἰσεπράξαμεν ἐκ τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος δανείων, καὶ πῶς διεθέσαμεν τὸ προϊὸν αὐτῶν. Δυστυχῶς δὲ μέχρι τοῦδε δὲν ἐδημοσιεύθη ἀκριβὴς λογαριασμὸς τῆς διαχειρίσεως αὐτῶν. Οἱ κατὰ καιροὺς ὑποβληθέντες εἰς τὴν Βουλὴν πίνακες καὶ καταστάσεις τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους εἶναι ἀντιφατικοί, ἀδύνατον δὲ νὰ παράσχωσιν ἡμῖν αὐτοὶ ἀκριβῆ εἰκόνα τῆς διαχειρίσεως τῶν δανείων ἡμῶν. Πρὸ τῆς ἐπελθούσης καταστροφῆς εἶχεν ἴσως λόγον τινὰ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ δημοσιεύῃ τοιούτους πίνακας καὶ καταστάσεις. Ἦτο τότε θιασώτης τῆς ἐπαρκείας τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας, ὅπως δὲ ἀποδείξῃ αὐτὴν καὶ παρασύρῃ τοὺς ξένους κεφαλαιούχους εἰς τὴν συνομολόγησιν νέων δανείων, δὲν ἐδίσταζε νὰ δημοσιεύῃ ὁμοῦ μετὰ τῶν πλαστῶν ἰσοζυγίων τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ πλαστοὺς πίνακας καὶ ψευδεῖς καταστάσεις περὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν ἤδη συνομολογημένων δανείων. Ἀλλὰ τίνα λόγον δύναται νὰ ἔχῃ νῦν ἡ ἀπόκρυψις τῆς ἀληθείας, ἀφοῦ οἱ πιστωταὶ ἡμῶν, ἀπὸ πολλοῦ ἐννοήσαντες τὴν ἀληθῆ ἡμῶν κατάστασιν, ἔπαυσαν νὰ μᾶς δανείζωσι πλέον, ἐδέησε δὲ διὰ τοῦτο νὰ κηρυχθῶμεν ἡμεῖς εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως; Νῦν αὐτὴ ἡ τιμὴ ἡμῶν ἀπαιτεῖ νὰ φανερώσωμεν πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν. Οὕτω πως ὑπάρχει ἐλπὶς ν’ ἀποδείξωμεν, ὅτι δὲν ἐπτωχεύσαμεν ἐκ δολίας προαιρέσεως, ἀλλ’ ἐκ πλάνης, ἐκ κακῆς ἐκτιμήσεως τῶν πραγμάτων, θὰ ἴδωμεν δὲ κατὰ τί ἐπταίσαμεν ἐν τῷ παρελθόντι, ὅπως ἐν τῷ μέλλοντι τοὐλάχιστον ἀποφύγωμεν παραπλήσια ὀλισθήματα. Ἐκ τοιούτων σκέψεων, Κύριοι, ὁρμώμενος, ἀπηύθυνα κατὰ τὰ μέσα Δεκεμβρίου μηνὸς π. ἔ. πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐπερώτησιν, δι’ ἧς παρεκάλουν αὐτὸν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν λογαριασμὸν τῆς διαχειρίσεως ἑνὸς ἑκάστου τῶν δανείων, τῶν συνομολογηθέντων ἀπὸ τοῦ 1881 καὶ ἐντεῦθεν, ἤλπισα δὲ, ὅτι, συνειδὼς καὶ αὐτὸς τὴν ὀρθότητα τῶν σκέψεών μου, θὰ ἔσπευδεν εἰς τὴν ὑποβολὴν τῶν αἰτηθεισῶν πληροφοριῶν, ἐκθέτων νῦν τουλάχιστον γυμνὴν τὴν ἀλήθειαν. Ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀπαντήσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρὸς τὴν ἐπερώτησίν μου ἐκείνην ἐπείσθην, ὅτι φροῦδαι ἦσαν αἱ ἐλπίδες μου, διότι καὶ νῦν ἐννοεῖ αὐτὸς νὰ ἐμμείνῃ ἐν τῷ πάλαι συστήματι τῶν πλαστῶν πινάκων καὶ ψευδῶν καταστάσεων, καὶ νῦν ἐννοεῖ διὰ τῶν διδομένων πληροφοριῶν νὰ ἐπισκοτίσῃ μᾶλλον τὴν ἀλήθειαν, ἀντὶ νὰ ἐπιχύσῃ φῶς εἰς αὐτήν, ὡς βραχύς τις ἔλεγχος τῆς ἀπαντήσεως του θ’ ἀποδείξῃ νῦν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εὐηρεστήθη νὰ παράσχῃ εἰς ἐμὲ, αἰτήσαντα γενικὸν λογαριασμὸν τῆς διαχειρίσεως ἑνὸς ἑκάστου δανείου χωριστά, ἓν μάθημα λογιστικόν. Ἰσχυρίσθη ὅτι ὁ Λογιστικὸς ἡμῶν νόμος «δὲν ἀπαιτεῖ ἴδιον σακκίδιον διὰ τὴν εἴσπραξιν ἐξ ἑκάστου ἐσόδου καὶ ἴδιον λογαριασμὸν διὰ τὴν διάθεσιν τῆς εἰσπράξεως ταύτης». Παρόμοιόν τι ἰσχυρίσθη καὶ ἐν ἔτει 1891, ὅτε ἐμέμφετο τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, «ὅτι ἐφρόνει ὅτι τὸ χρῆμα λαμβάνει ἐκ τῆς καταγωγῆς σφραγῖδα καὶ δὲν δύναται νὰ διατεθῇ, εἰμὴ συμφώνως πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς ἡ σφραγὶς ἐνδεικνύει». Ἀλλ’ ἔλαβε τότε τὴν προσήκουσαν ἀπάντησιν καὶ παρὰ τοῦ κ. Καραπάνου καὶ παρὰ τοῦ κ. Δηλιγιάννη, εἶμαι δὲ ἠναγκασμένος νῦν νὰ παρατηρήσω καὶ ἐγὼ πρὸς αὐτὸν, ὅτι εἰς μόνον αὐτὸν ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι ἡμεῖς εἴχομεν τῳόντι τὴν ἀφέλειαν νὰ ἀξιῶμεν ἰδιαίτερον σακκίδιον, ἢ ἰδιαιτέραν σφραγῖδα, διὰ τὰ χρήματα τὰ προερχόμενα ἐξ ἑνὸς ἑκάστου δανείου. Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑπάρχωσιν ἐπίσημα βιβλία τοῦ Κράτους, ἐν οἷς ν’ ἀναγράφωνται ἔνθεν μὲν τὰ ἔσοδα τὰ εἰσπραττόμενα ἐξ ἑνὸς ἑκάστου δανείου, ἔνθεν δὲ τὰ ἔξοδα τὰ δι’ αὐτῶν πληρονόμενα. Ἐὰν τοιαῦτα βιβλία ὑπῆρχον καὶ τοιοῦτος λογαριασμὸς ἐτηρεῖτο, τότε τὸ προϊὸν ἑκάστου δανείου θὰ ἐδαπανᾶτο δι’ ὃν προορισμὸν εἶχε συνομολογηθῆ αὐτὸ, οὐχὶ δὲ δι’ ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους, δὲν θὰ ἐπήρχετο δὲ ἡ νῦν παρατηρουμένη σύγχυσις τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων ἐξόδων, δὲν θὰ εἴχομεν τὰ κολοσσιαῖα ἐκεῖνα ἐλλείμματα, ἅτινα παρουσιάζει νῦν ἡ ἀπὸ τοῦ 1882–1892 οἰκονομικὴ διαχείρισις, θ’ ἀπεφεύγομεν δὲ ἴσως ἴσως καὶ αὐτὴν τὴν χρεωκοπίαν. Ἀλλ’ ἡ τοιαύτη σύγχυσις εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν δανείων συνέφερεν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διότι οὕτω πως μόνον ἠδύνατο αὐτὸς νὰ ψαρεύῃ ’ς τὰ θολὰ, νὰ δαπανᾷ δηλαδὴ χρήματα προωρισμένα εἰς εἰδικοὺς σκοποὺς, ὡς τὸ δάνειον τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς– Λαρίσσης, εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ἰδίᾳ εἰς κάλυψιν ἐλλειμμάτων τοῦ τακτικοῦ αὐτοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀψηφῶν, ἐὰν οὕτω κατέφερε τὸ καίριον τραῦμα εἰς τὴν δημοσίαν ἡμῶν πίστιν καὶ καθίστα ἀναπόδραστον τὴν ἐπελθοῦσαν ἔκτοτε καταστροφήν. Ἀλλ’ ὅτι καὶ κατὰ τὰ παρ’ ἡμῖν ἰσχύοντα ἠδύνατο καὶ ἔπρεπε νὰ κρατῆται χωριστὰ λογαριασμὸς δι’ ἓν ἕκαστον τῶν δανείων, ἀπόδειξις τρανὴ πρόκειται ἡμῖν ἡ πρὸ τοῦ 1882 διαχείρισις, ἥτις ἐπέτρεψε νῦν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ εἰς ἀπάντησιν ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ τὸν παρόντα γενικὸν λογαριασμὸν τοῦ δανείου τῶν 120,000,000» (ἐπιδεικνύει αὐτὸν εἰς τὴν Βουλήν). Τοιούτους γενικοὺς λογαριασμοὺς ἐπεθύμουν νὰ ἔχω καὶ ἐγὼ, κ. Πρωθυπουργὲ, διὰ τὰ μετὰ ταῦτα δάνεια· ἀντὶ δὲ νὰ προφασίζησθε νῦν προφάσεις ἐν ἁμαρτίαις καὶ νὰ ὁμιλῆτε περὶ ἰδιαιτέρων σακκιδίων καὶ τῶν τοιούτων, προτιμότερον θὰ ἦτο νὰ ἔχητε τὴν εἰλικρίνειαν καὶ νὰ εἴπητε πρὸς ἡμᾶς: «Δὲν δύναμαι νὰ ὑποβάλω τοὺς αἰτηθέντας λογαριασμοὺς τῆς διαχειρίσεως τῶν διαφόρων δανείων, διότι οὐδέποτε ἡ ὑπ’ ἐμὲ ὑπηρεσία ἐκράτησεν αὐτούς, διότι δὲν με συνέφερε νὰ κρατῇ αὐτούς, ἀφοῦ οὕτω θὰ καθίστατο εὐχερεστέρα ἡ ἐξέλεγξις τῆς ἀτασθαλίας περὶ τὴν διαχείρισίν μου.» Ὅσοι, Κύριοι, εἴχετε τὴν περιεργίαν, ἵν’ ἀναδιφήσητε τὸ διανεμηθὲν εἰς ἡμᾶς τεῦχος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894, θὰ ἠπορήσατε πάντως διὰ τὰ καθυστεροῦντα ἔτι ποσὰ ἐκ διαφόρων δανείων. Κατὰ τὴν προσηρτημένην εἰς τὴν εἰσηγητικὴν αὐτοῦ ἔκθεσιν κατάστασιν τῶν ἐθνικῶν χρεωλυτικῶν καὶ παγίων δανείων, εἴχομεν κατὰ τὴν 31 Μαΐου τοῦ 1893 ἐκ τῶν ἑξῆς δανείων:

Ἐν συνόλῳ καθυστεροῦν ποσὸν ἐκ 10,858,381.10 Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἐν ὑποσημειώσει τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος καταστάσεως ἀναφέρεται, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι «ὑπόλοιπον ἐξ ἐκκρεμῶν λογαριασμῶν μήπω τακτοποιηθέντων». Ἀλλὰ θὰ ἐδικαιοῦτο πᾶς τις νὰ ἐρωτήσῃ τὸν κ. Πρωθυπουργόν: «Καὶ πῶς μένουσιν οἱ λογαριασμοὶ οὗτοι ἀτακτοποίητοι ἀπὸ 5, 10 καὶ 15 ἐτῶν; διατὶ δὲν ἐσπεύσατε νῦν τοὐλάχιστον νὰ προβῆτε εἰς τακτοποίησιν αὐτῶν, ὅτε ἐκηρύξατε τὴν χρεωκοπίαν καὶ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους εὑρίσκονται ὑπὸ ἐκκαθάρισιν; ἢ θεωρεῖτε ἀνάξιον λόγου τὸ καθυστεροῦν ποσὸν ἐκ τῶν δανείων, τὸ ἀνερχόμενον εἰς 11 ὡς ἔγγιστα ἑκατομμύρια;» Εἰς τὰς τάξεις τῆς Συμπολιτεύσεως βεβαίως τοιαῦται ἀπορίαι δὲν γεννῶνταί ποτε, οὐδ’ ἀπευθύνονται παραπλήσια ἐρωτήματα πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Οἱ κύριοι συνάδελφοι ἡμῶν, οἱ ὑποστηρίζοντες τοῦτον, νομίζουσιν, ὅτι ἔτι καὶ νῦν, ἐν τῷ μέσῳ τῆς συντελεσθείσης καταστροφῆς, ὀφείλουσι νὰ ἐπιδεικνύωσι τὴν αὐτὴν μακαρίαν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸν ἡγέτην αὐτῶν, ἐμμένοντες πιστοὶ εἰς τὸ δόγμα τοῦ «πίστευε καὶ μὴ ἐρεύνα». Ἐκ τῶν τάξεων ὅμως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἥτις πάντοτε μὲν, μάλιστα δὲ νῦν, νομίζει ὅτι ἔχει καθῆκον νὰ δυσπιστῇ πρὸς πᾶν ὅ,τι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν, ἠγέρθησαν αἱ ἀνωτέρω ἀπορίαι καὶ διετυπώθησαν εἰς ἐπερώτησιν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ. Τί δὲ νομίζετε, ὅτι ἀπήντησεν ὁ κ. Πρωθυπουργός; Ἀποδίδει ἐν κεφαλαίῳ ὅλα τὰ ἀνωτέρω καθυστεροῦντα ἑκατομμύρια ἐκ δανείων εἰς διαφορὰς καὶ διαμφισβητήσεις μεταξὺ τῶν συνομολογησάντων καὶ ἐκδόντων τὰ δάνεια εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἀφ’ ἑτέρου. Ἀλλὰ πῶς συμβιβάζεται ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτοῦ οὗτος πρὸς ὅσα ἄλλοτε διετείνετο περὶ τῆς ὑπηρεσίας ταύτης; Ἀκούσατε, τί ἔλεγεν ἐν ἔτει 1891 περὶ αὐτῆς (ἀναγινώσκει): «.... Πολλάκις ἐπὶ ζητημάτων ἐγερθέντων μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου καὶ τῶν διαφόρων πρὸς αὐτὸ συναλλαχθέντων περὶ τῶν δανείων,—οὗτοι δὲ εἶναι τὰ πρῶτα καταστήματα Γαλλίας, Ἀγγλίας καὶ Γερμανίας, ἦτο ἡ Προεξοφλητικὴ Τράπεζα τῆς Γαλλίας, ἦσαν ἐν Ἀγγλίᾳ τὰ καταστήματα τῶν κ. κ. Hambro καὶ Gibbs, ἦτο ἐν Γερμανίᾳ τὸ κατάστημα τοῦ κ. Bleichroeder,—ἐν ζητήμασιν ἀναφυεῖσι περὶ τὰ τῆς ἐκκαθαρίσεως μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῶν καταστημάτων ἐκείνων, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀπεδείχθη, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἦτο ἐν τῷ δικαίῳ, καὶ πολλάκις τὰ καταστήματα ταῦτα ἐδέησε ν’ ἀνομολογήσωσιν ὅτι ἡ ὑπηρεσία ἡ λογιστικὴ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἦτο ἀκριβεστέρα τῆς λογιστικῆς αὐτῶν ὑπηρεσίας.» (Ἐφημ. Συζητ. Βουλῆς Αʹ Συνόδου ΙΒʹ Περιόδου, σελ. 281). Θὰ παρεκάλουν νῦν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μᾶς εἴπῃ, ἐπὶ τίνων ζητημάτων ἡ λογιστικὴ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἀπεδείχθη ἀκριβεστέρα περὶ τὰ τῆς ἐκκαθαρίσεως τῆς λογιστικῆς ὑπηρεσίας τῶν καταστημάτων τῶν συνομολογησάντων καὶ ἐκδόντων δάνεια ἡμῶν, καὶ ἠνάγκασε ταῦτα ν’ ἀνομολογήσωσι τοῦτο; πῶς δὲ δὲν ἀπεδείχθη αὐτὴ ἀκριβεστέρα περὶ τὴν ἐκκαθάρισιν 11 ὅλων ἑκατομμυρίων καὶ δὲν ἠνάγκασεν αὐτὰ ν’ ἀνομολογήσωσι τὸ ἡμέτερον δίκαιον; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σιωπᾷ πρὸς τὴν ἐρώτησίν μου ταύτην, καὶ σιωπᾷ βεβαίως, διότι ἀγνοεῖ καὶ αὐτὸς, τί πρέπει ν’ ἀπαντήσῃ. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν κωλύει ἐμὲ νὰ προβῶ εἰς τὴν ἐξέτασιν ἑνὸς ἑκάστου τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος δανείων ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐγγράφων αὐτοῦ ἀπαντήσεων πρὸς τὰς ἐπερωτήσεις ἐμοῦ τε καὶ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Ἄρτης. Ἄρχομαι, Κύριοι, ἀπὸ τοῦ δανείου τῶν 60,000,000 φρ. περὶ οὗ ὁ λόγος ἔν τε τῇ ἐπερωτήσει τοῦ κ. Καραπάνου καὶ ἐν τῇ πρὸς αὐτὸν ἀπαντήσει τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν πρώτοις ὀφείλω νὰ ἐξάρω τὴν διαφοράν, τὴν ἀπαντῶσαν μεταξὺ τῶν εἰσηγητικῶν ἐκθέσεων τῶν τευχῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894 καὶ τοῦ 1893. Ἐνῷ δηλ. ἐν ἐκείνῃ ἀναφέρεται ὡς εἰσπρακτέον ἐξ αὐτοῦ ποσὸν 47,100,000 φράγκων, ὡς εἰσπραχθὲν 45,368,471.15, καὶ ὡς καθυστεροῦν 1,731,528.85, ἐν ταύτῃ τὸ εἰσπραχθὲν ποσὸν ὑπολογίζεται εἰς 67,200,000, ἤτοι κατὰ 22 περίπου ἑκατομμύρια ἐπὶ πλέον. Πόθεν ἡ καταπληκτικὴ αὕτη διαφορά; Δὲν ἐπιτρέπεται δὲ νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893 αἱ εἰσπράξεις τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων ὑπολογίζονται εἰς τὸ ὀνοματικὸν αὐτοῦ κεφάλαιον, καὶ δὴ εἰς παλαιὰς δραχμὰς, ἀφοῦ αἱ εἰσπράξεις τῶν λοιπῶν δανείων ὑπολογίζονται ἐν αὐτῇ εἰς τὸ πραγματικὸν κεφάλαιον. Καὶ πρὸς τὰ δύο δὲ ποσὰ τῶν εἰσηγητικῶν ἐκθέσεων τῶν δύο μνημονευθέντων προϋπολογισμῶν δὲν συμπίπτει τὸ ποσὸν, τὸ ἐξαγόμενον ἐξ αὐτῆς τῆς συμβάσεως τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων. Κατὰ τὸ ἄρθρον 2 αὐτῆς, ἡ Προεξοφλητικὴ Τράπεζα τῶν Παρισίων καὶ ὁ κ. Κορωνιὸς ἔλαβον ὁριστι-

κῶς 40,000 μετοχὰς πρὸς 367½=············ 14,700,000

Κατὰ τὸ ἄρθρον 4, ἑτέρας 20,000 μετοχὰς

πρὸς 370 φρ.=······························· 7,400,000

Αἱ ὑπόλοιποι 60,000 ὁμολογίαι τοῦ δανείου ἔπρεπε νὰ ἐκδοθῶσι κατὰ τὸ ἄρθρον 5 τῆς συμβάσεως μεταξὺ τῶν 380 καὶ 400 φρ., καὶ ἐπὶ τῷ ἀνωτάτῳ δὲ ὅρῳ τῶν 400 φρ. θ’ ἀπέφερον, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ ¼ ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν 30 φρ. κατὰ μετοχὴν ὑπὲρ τῆς Τρα-

πέζης ······································ 23,550,000

ἤτοι ἐν ὅλῳ ································ 45,650,000

Ἐκ τοῦ ποσοῦ δὲ τούτου δέον ν’ ἀφαιρεθῶσι προμήθειαι, τέλη χαρτοσήμου κλπ. Ἀλλὰ ποῦ τότε τὰ 47,100,000, κατὰ τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894, ἢ τὰ 67,200,000, κατὰ τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893; Τὸ καθυστεροῦν ποσὸν τοῦ 1,731,528.85 δικαιολογεῖται ἐν τῇ ἀπαντήσει τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὡς ἑξῆς: Ἡ Προεξοφλητικὴ Τράπεζα τῶν Παρισίων ἐχρέωσε λογαριασμὸν τοῦ δανείου:

Ἀλλ’ ἐγείρεται, Κύριοι, ἐνταῦθα ἡ ἀπορία, πῶς, ἂν ἔχῃ δίκαιον, ὡς φαίνεται ἀποδεχόμενος ἐν τῇ ἀπαντήσει αὐτοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἡ Προεξοφλητικὴ Τράπεζα τῶν Παρισίων, μένει ἀτακτοποίητος ἤδη ἐπὶ 15 καὶ ἐπέκεινα ἔτη ὁ μετ’ αὐτῆς λογαριασμός; πῶς ἰδίᾳ μένουσιν εἰς βάρος αὐτῆς μέχρις ἐξελέγξεως τῶν λογαριασμῶν της αἱ 71,933.02; Ἀλλ’ ἀληθὴς κυκεὼν παρίσταται, κατὰ τοὺς μέχρι τοῦδε δημοσιευθέντας πίνακας, τὸ δάνειον τῶν 120 ἑκατομμυρίων. Κατὰ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρὸς τὴν ἐπερώτησίν μου, εἰσεπράχθησαν ἐξ αὐτοῦ 81,264,613.60, ἐνῷ κατὰ τοὺς πίνακας, τοὺς συνοδεύοντας τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893, τὸ ποσὸν τοῦτο ὑπολογίζεται εἰς 84,975,407.54, κατὰ δὲ τὴν γενικὴν κατάστασιν τοῦ δημοσίου χρέους, τὴν δημοσιευθεῖσαν τῇ 15 Ὀκτωβρίου 1892 ὑπὸ τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων χρεῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀναβιβάζεται αὐτὸ εἰς 89,520,000 φρ. Ἐνῷ δὲ κατὰ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν ἐπερώτησίν μου, τὰ εἰσπραχθέντα ἐκ τοῦ δανείου τούτου, κατὰ τὰς διαχειρίσεις 1882, 1883 καὶ 1884, συμποσοῦνται εἰς 21,758,400.27, κατὰ τὴν γενικὴν ληψοδοσίαν τοῦ Κράτους, τὴν δημοσιευθεῖσαν ἐν ἔτει 1890 (σελ. 17), ἀνέρχονται εἰς 24,428,569.11, ἤτοι ὑποβιβάζονται νῦν κατὰ 2,670,169. Ἐν τῇ ἀπαντήσει πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴν ἀναφέρεται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς συσταθείσης ἐν ἔτει 1882 ἐπιτροπῆς, δι’ ἧς ζητεῖ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν καθυστέρησιν 3,357,434.90 ἐκ τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος δανείου. Πλὴν, ὅπως ἐννοήσητε, ὁποία ἡ δικαιολόγησις αὕτη, σᾶς ἀναγινώσκω τὴν ἑξῆς περικοπήν: «Ἐν δὲ τῷ λογαριασμῷ τῆς προκαταβολῆς ἐξ 25,000,000 χρεοῦται ἡ Τράπεζα Κωνσταντινουπόλεως διὰ δρ. 321,428.57, ὧν ἡ κατάθεσις εἰς τὸ ταμεῖον ἐζητήθη, τῆς Τραπέζης ταύτης ἀντιτασσούσης εἰς χρέωσιν τῆς Κυβερνήσεως δι’ ἔξοδα ἀπαιτήσεις δρ. 171,426.40, μήπω ἀναγνωρισθείσας.» Ἀλλὰ μέχρι τῶν 321,428.57 ὑπολείπονται φρ. χρυσᾶ 149,966.17· ἐρωτῶ δὲ νῦν ὑμᾶς, κ. Πρωθυπουργέ, διατὶ ἐπὶ δωδεκαετίαν ἤδη δὲν εἰσεπράξατε τοὐλάχιστον αὐτὸ τὸ ἀναμφισβήτητον ποσὸν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου; διατὶ δὲ ἀφήσατε ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον ἀτακτοποίητον καὶ τὸ ὅλον καθυστεροῦν ποσὸν τοῦ δανείου τῶν 120 ἑκατομμυρίων ἐκ 3,357,434.90; Εἰσερχόμεθα νῦν, Κύριοι, εἰς τὴν καθαρῶς Τρικουπικὴν ἐποχὴν τῶν δανείων. Τὸ δάνειον τῶν 170 ἑκατομμυρίων ἦτο προωρισμένον διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ διὰ τὰς ναυτικὰς παρασκευάς. Κατὰ τὴν ἔκδοσίν του ἀπέτυχεν οἰκτρῶς· ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐκώλυσε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ν’ ἀναφωνήσῃ τὸ γνωστὸν ἐκεῖνο λόγιον «ἐν τῇ ἀποτυχίᾳ ἔγκειται ἡ ἐπιτυχία.» Εἰς τί δ’ ἐνέκειτο ἡ ἐπιτυχία αὕτη; εἰς τὸ ὅτι μετὰ πολλὰς καὶ διαφόρους ἐπὶ μέρους συμβάσεις, αἵτινες καθιστῶσι τὸ δάνειον ἀληθῶς λαβυρινθῶδες, κατελήξαμεν ἐν τέλει εἰς τὸν νόμον ᾼΥΟΔʹ, δι’ οὗ τὸ ἀρχικὸν ὀνοματικὸν ποσὸν τῶν 170 ἑκατομμυρίων περιωρίσθη εἰς 100,000,000, ἐξ ὧν τὸ Δημόσιον εἰσέπραξε, κατὰ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρὸς τὴν ἐπερώτησίν μου, 66,359,759.31. Ὅπως δὲ ἔχητε ἔννοιάν τινα τοῦ τί μᾶς ἐστοίχισαν τὰ Τρικουπικὰ δάνεια κατὰ τὴν συνομολόγησίν των, σᾶς ἀναφέρω, ὅτι ἐπραγματοποιήθησαν ὡς ἑξῆς αἱ ὁμολογίαι αὐτοῦ:

Ἐν ὅλῳ ἐπραγματοποιήθησαν 213,000 ὁμολογίαι. Ἐπὶ τῶν πρώτων 110,000 ὁμολογιῶν ἐδόθη jouissance τόκου

3 μηνῶν ἐκ φράγκων···························· 690,000

Ἡ διαφορὰ τῆς ἐκδόσεως πρὸς 30 φράγκα

συνεποσώθη εἰς φρ.···························· 3,300,000

Ἐπὶ τῶν ἐπιλοίπων 103,000 ἡ διαφορὰ

πρὸς 20 φρ. συνεποσώθη εἰς φρ.················ 2,060,000,

εἰς ἃ προστιθεμένων τῶν ἐξόδων ἐγγραφῆς,

ἀποζημιώσεως κλπ. ἐκ φρ.······················ 2,300,000

ἔχομεν ἐν ὅλῳ κέρδος ἐκ φρ.··················· 8,350,000,

ἅτινα ἐκαρπώθησαν τότε οἱ συμβληθέντες πρὸς τὸν κ. Τρικούπην, ἀπέναντι κεφαλαίου πραγματοποιηθέντος ἐξ 66,353,759.31! Ἀλλὰ τὸ ποσὸν τοῦτο, Κύριοι, εἶναι διάφορον τοῦ ποσοῦ τοῦ ἀναγραφομένου ἐν τῇ γενικῇ καταστάσει τοῦ δημοσίου χρέους τῆς 15 Ὀκτωβρίου 1892. Κατὰ τὴν κατάστασιν ταύτην, εἰσεπράχθησαν ἐκ τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος δανείου 69,786,155, ἤτοι ἐπὶ πλέον 3,431,395.69. Πότε εὑρίσκετο ἐν τῇ ἀληθείᾳ, κύριε Πρωθυπουργέ, ἡ ὑπηρεσία ὑμῶν, τότε ἢ νῦν; Ἐγὼ δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι μᾶλλον ἀξιόπιστον θεωρῶ τὴν γενικὴν κατάστασιν, τὴν δημοσιευθεῖσαν τὸ 1892 ὑπὸ τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων χρεῶν. Ἦτο ἐκείνη ἡ σχετικῶς ἀκριβεστέρα, ἀλλὰ διὰ τοῦτο καὶ ἡ ἀπεχθεστέρα πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως κατάστασις, διότι ἀπεκάλυπτε πράγματα δυσάρεστα εἰς αὐτὸν, ἐξήλεγχε δ’ ἐν πολλοῖς τὴν ἀνακρίβειαν καὶ διαστροφὴν τῶν καταστάσεων, τῶν μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δημοσιευθεισῶν ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Ἀλλ’ ἐπειδὴ αἱ καταστάσεις αὗται συνέφερον εἰς τὸν κ. Τρικούπην, διὰ τοῦτο ἔγνω νὰ ὑπαγάγῃ τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων χρεῶν αὖθις ὑπὸ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, ὅπως ἐν τούτῳ, ὡς ἐν χαλκείῳ, ἀναχωνεύωνται οἱ ἐπίσημοι ἀριθμοὶ τοῦ Κράτους καὶ διαστρέφωνται καὶ παραχαράττωνται, κατὰ τὸ ἑκάστοτε συμφέρον εἰς αὐτόν. Τὸ συμφέρον αὐτοῦ ἀπῄτει νῦν νὰ ἐμφανισθῇ ὅσον οἷόν τε μικρότερον τὸ ποσὸν τὸ εἰσπραχθὲν ἐκ τῶν δανείων καὶ διατεθὲν ὑπ’ αὐτοῦ, ὅπως οὕτω φανῇ μικροτέρα καὶ ἡ σπατάλη του. Καὶ τὸ συμφέρον του τοῦτο θέλων νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, δὲν ἐδίστασε νὰ ἐλαττώσῃ τὸ προϊὸν τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων κατὰ 3,431,395.69, ὡς δὲν ὤκνησε νὰ ἐλαττώσῃ, καθ’ ἃ εἴδομεν πρότερον, καὶ τὸ ὑπ’ αὐτοῦ εἰσπραχθὲν ποσὸν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 120 ἑκατομμυρίων κατὰ 2,670,169. Ὅπως ἐννοήσητε ὅμως, Κύριοι, ὁποία σύγχυσις ἐπικρατεῖ ἐν τῷ Γενικῷ Λογιστηρίῳ, ἰδίᾳ ἀφ’ ἧς ἐποχῆς αὐτὸ μὲν μετωνομάσθη Δημόσιον Λογιστικὸν, ὁ δὲ διευθυντής του προήχθη εἰς Γενικὸν Διευθυντὴν, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰ διάφορα ποσὰ, τὰ εἰσπραχθέντα ἐκ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων ἀπὸ τοῦ 1887–1891, πρῶτον κατὰ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρὸς τὴν ἐπερώτησίν μου, καὶ δεύτερον κατὰ τοὺς πίνακας, τοὺς συνοδεύοντας τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893.

Οἱ ἀριθμοὶ οὗτοι προέρχονται ἐκ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς πηγῆς, ἐκ τοῦ Δημοσίου ἡμῶν Λογιστικοῦ, καὶ εἶναι ἔργον μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς χειρὸς, τοῦ Γενικοῦ αὐτοῦ Διευθυντοῦ. Πόθεν ὅμως ἡ διαφορὰ τῶν εἰσπραχθέντων τὸ 1887 κατὰ 6 ὅλα ἑκατομμύρια; πόθεν ἡ διαφορὰ τῶν εἰσπραχθέντων τὸ 1891, ἀφοῦ κατὰ μὲν τὴν ἀπάντησιν ταῦτα ἀνέρχονται εἰς 3,174,203, κατὰ δὲ τοὺς πίνακας οὐδὲν εἰσεπράχθη ἐκ τοῦ δανείου τὸ ἔτος ἐκεῖνο; πῶς τέλος τὸ ὅλον εἰσπραχθὲν ποσὸν τὸ 1892, ὅτε συνετάχθησαν οἱ πίνακες, ἀνήρχετο εἰς 93,896,333.95, νῦν δὲ περιωρίσθη εἰς δραχ. 90,990,000, ἤτοι ἠλαττώθη κατὰ 2,906,333.95; Τοιαῦται διαφοραὶ εἶναι ἀσυγχώρητοι καὶ εἰς τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ τελευταίου μπακάλη τοῦ ἐσχάτου ἀσήμου χωρίου, καὶ θέλετε νὰ συγχωρήσητε αὐτοὺς Κύριοι, εἰς τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ Δημοσίου ἡμῶν Λογιστικοῦ, οἵτινες δὲν πρέπει νὰ διαφέρωσιν ἀλλήλων μηδὲ κατὰ μονάδα μίαν; Ποίαν ἰδέαν θὰ σχηματίσωσι περὶ αὐτοῦ καὶ περὶ τῆς ὅλης οἰκονομικῆς ἡμῶν διαχειρίσεως ὑπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν οἱ πιστωταὶ ἡμῶν, ὅταν γείνωσι γνωστὰ εἰς αὐτοὺς τὰ τοιαῦτα χάλια μας; Κρατοῦνται ἐν τῷ Γενικῷ Λογιστηρίῳ ἐπίσημα βιβλία τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους ἐν τάξει; Ἐὰν τοῦτο, πῶς συμβαίνει, ὥστε οἱ ἑκάστοτε ἀντιγραφόμενοι ἐξ αὐτῶν ἀριθμοὶ νὰ διαφέρωσιν ἀλλήλων κατὰ ἑκατομμύρια ὅλα; Δὲν ἀρκεῖ ὅτι ἐπτωχεύσαμεν, κ. Πρωθυπουργὲ, θέλετε διὰ τοῦ τοιούτου κυκεῶνος τῶν ἐπισήμων ἀριθμῶν νὰ μὴ καταλίπητε τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν περὶ τῆς δολίας ἡμῶν χρεοκοπίας; Ἀλλ’ ἔλθωμεν εἰς τὰ καθ’ ἕκαστα τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος δανείου. Κατὰ τοὺς πίνακας τῆς ληψοδοσίας, τὸ 1887 τὸ Comptoir d'Escompte de Paris εἶχε χρεωθῇ μὲ ποσὸν ὁμολογιῶν ἀξίας 70,673,281, ἐξ ὧν εἶτα ἐπιστώθη μὲ δραχ. 70,221,208.62, ἤτοι ἔμεινε χρεωμένον μὲ ποσὸν 452,072.38. Τὸ 1888, κατὰ τοὺς αὐτοὺς πίνακας τῆς ληψοδοσίας, τοὺς συνοδεύοντας τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893, ἐχρεώθη αὐτὸ μὲ ποσὸν 2,708,806, καὶ οὕτω πως μὲ τὸ ὑπόλοιπον τοῦ ἡγουμένου ἔτους τὸ χρέος του ἀνῆλθεν εἰς 3,160,878.38. Ἐκ τούτων ἀπέδωκε καὶ κατ’ ἀκολουθίαν ἐπιστώθη μὲ 2,716,903, ἐξ οὗ καταφαίνεται, ὅτι ἐσφαλμένως ἀναγράφεται καὶ ἐν τῇ ἀπαντήσει καὶ ἐν τοῖς πίναξιν, ὅτι τὸ 1888 εἰσεπράχθησαν 2,708,806. Ἔμεινεν ἄρα καὶ νῦν χρεωμένον τὸ C. d’ E. μὲ ποσὸν 443,975.38. Τὸ 1889 ἐχρεώθη αὐτὸ μὲ ποσὸν 6,772,015, ἤτοι ἐπραγματοποίησεν ὁμολογίας τοῦ ποσοῦ τούτου καὶ ἀπέδωκε ποσὸν 6,778,115, ἤτοι περιπλέον 6,100. Παρατηρητέον δὲ, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 6,778,115 οὐδόλως συμβιβάζεται πρὸς τὰ 11,260,181 τῆς ἀπαντήσεως καὶ τῶν πινάκων τῆς ληψοδοσίας. Ἐντεῦθεν διχάζεται ὁ λογαριασμὸς τοῦ C. d’ E. διότι, ἐνῷ πιστοῦται αὐτὸ μὲ τὸ ἐπὶ πλέον δοθὲν ποσὸν τῶν 6,100, μένει πάντοτε χρεωμένον μὲ τὸ ποσὸν τῶν 443,975.38. Τὸ 1890 χρεοῦται, κατὰ τοὺς πίνακας τῆς ληψοδοσίας, μὲ ποσὸν 5,289,215, τὸ ὁποῖον ἀποδίδει ἐπίσης εἰς ἐξόφλησιν διὰ λογαριασμὸν πλοίων (πλὴν καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο οὐδόλως συμφωνεῖ πρὸς τὰ 3,173,529 τῆς ἀπαντήσεως καὶ τῶν πινάκων)· μένουσι δὲ πάντοτε ἐκκρεμεῖς οἱ λογαριασμοὶ τῶν 6,100 εἰς πίστωσιν τοῦ C. d’ E. καὶ αἱ 443,975.38 εἰς χρέωσιν ἐκ καταθέσεως πάντοτε. Τὸ 1891 οὐδόλως χρεοῦται αὐτὸ, κατὰ τοὺς πίνακας τῆς ληψοδοσίας, οὐδ’ ἔχομεν ἄρα εἴσπραξίν τινα καὶ κίνησιν ἐπὶ τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων. Μένει ὅμως πάντοτε χρεωμένον τὸ C. d’ F. μὲ τὸ ἴδιον ποσὸν τῶν 443,975.38, ἐνῷ κατὰ τὴν ἀπάντησιν, ὡς εἴδομεν, ἀναγράφεται ὡς εἰσπραχθὲν τὸ ποσὸν τῶν 3,194,203! Ἐὰν νῦν προσθέσωμεν ὅλα τὰ ποσὰ, τὰ ἐν τοῖς πίναξι τῆς ληψοδοσίας ἀναγεγραμμένα ὡς εἰσπραχθέντα, ἔχομεν ἐν ὅλῳ 85,005,441, ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον τοῦ ἐν τῇ ἀπαντήσει ἀναγραφομένου ποσοῦ κατὰ 5,984,559. Ἐξ ἄλλων δημοσιεύσεων, ἰδίᾳ ἐκ τῶν πινάκων, οὓς ἔχει ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν, ἀρχομένου τοῦ ἔτους 1891, ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, γινώσκομεν ὅτι ἔμειναν διαθέσιμοι παρὰ τῷ G. d’ E. 9,419 ὁμολογίαι, ἀξίας 3,174,203, ὅπερ ποσὸν συμπίπτει ἐντελῶς πρὸς τὸ ἐν τῇ ἀπαντήσει ἀναφερόμενον ποσὸν, ὡς εἰσπραχθὲν τὸ 1891. Τῇ προσθήκῃ δὲ τοῦ ποσοῦ τούτου εἰς τὰ ἄνω 85,005,441, ἔχομεν ἐν συνόλῳ εἰσπραχθὲν ποσὸν ἐκ τοῦ δανείου, κατὰ τοὺς πίνακας τῆς ληψοδοσίας, ἐξ 88,179,644, ὅπερ ὑπολείπεται τοῦ ἐν τῇ ἀπαντήσει ἀναγραφομένου ποσοῦ κατὰ 2,700,000. Τὸ ποσὸν τῶν 443.975.38 φέρεται ὡς διαθέσιμον μέχρι σήμερον ἐν ταῖς ἐκθέσεσιν ὅλων τῶν προϋπολογισμῶν ἀπὸ τοῦ 1888 καὶ ἐντεῦθεν. Ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890 (σελ. κηʹ) ἡ παρὰ τῷ C. d’ E. κατάθεσις αὕτη δικαιολογεῖται ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐν τῇ ἀνωτέρω μνημονευθείσῃ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει σημειοῦται, ὅτι ποσὸν φρ. 443,922 ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τῶν 135,000,000 ἔμενε παρὰ τῷ Gomptoir d’ Escompte. Τὸ ποσὸν τοῦτο μένει μέχρι σήμερον ἐκκρεμὲς, διότι δὲν ἐλύθη ὁριστικῶς ἡ συζητουμένη διαφορὰ περὶ τοῦ ὀφειλομένου τέλους τῆς χαρτοσημάνσεως τῶν ὁμολογιῶν τοῦ ὅλου δανείου.» Ἀλλὰ διατὶ νὰ μὴ λυθῇ μέχρι τοῦδε ἡ διαφορὰ αὕτη, ἀφοῦ μάλιστα καὶ ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ τοσοῦτος πάταγος ἐγένετο μέχρι τοῦδε περὶ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ; Ἐν τῇ αὐτῇ σελίδι τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890 ἀναφέρονται καὶ τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐκ τῶν ὁμολογιῶν τούτων (τῶν παρὰ τῷ C. d’ E. παρακατατεθειμένων 52,249) 7,040, ἀνηκούσας εἰς τὴν συμμετοχὴν τοῦ καταστήματος, παρ’ ᾧ ἦσαν κατατεθειμέναι, μετὰ τὴν διάλυσιν αὐτοῦ προσηνέχθησαν οἱ ἁρμόδιοι ἐκκαθαρισταὶ, ὅπως ἐκποιήσωσιν ἀπὸ τοῦδε, ἀποδίδοντες εἰς τὸ Δημόσιον δι’ ἑκάστην ὁμολογίαν φρ. 23 ὑπὲρ τὴν συμπεφωνημένην τιμήν. Τὴν πρότασιν ταύτην, γενομένην δεκτὴν καὶ ὑπὸ τῆς ναυπηγούσης τὰ πλοῖα ἑταιρίας, ἀπεδέχθη ἡ Κυβέρνησις, πραγματοποιήσασα οὕτω καθαρὸν κέρδος φρ. 161,944.» Ἀλλὰ διατὶ τὸ ἐπὶ πλέον εἰσπραχθὲν τοῦτο ποσὸν ἐκ τοῦ κεφαλαίου τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων οὐδαμοῦ τῶν πινάκων ἢ τῆς ἀπαντήσεως ἀναγράφεται, ἀφοῦ ἐν τῷ πίνακι τῆς ληψοδοσίας τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894 ἐπὶ τοῦ δανείου τῶν 125 ἑκατομμυρίων ἀναγράφεται τὸ ἐκ διαφορᾶς συναλλάγματος μεταξὺ Παρισίων καὶ Λονδίνου κέρδος ἐκ φρ. 166,027; Κατὰ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρὸς τὴν ἐπερώτησίν μου, ἐκ τοῦ δανείου τῶν 125 ἑκατομμυρίων εἰσεπράχθησαν μὲν, καταλογισθεῖσαι εἰς τὰ ἔκτακτα ἔσοδα τοῦ 1889, δρ. 65,103,527, ἐπληρώθησαν δ’ ἐξ αὐτοῦ εἰς ἐξόφλησιν τῶν δανείων τῶν σιδ. Μύλων–Καλαμῶν καὶ Μεσολογγίου–Ἀγρινίου 26,000,000, ἤτοι ἐν ὅλῳ τὸ προϊὸν τοῦ δανείου ἀνῆλθεν εἰς 91,103,527. Κατὰ τὴν γενικὴν ὅμως κατάστασιν τῶν ἐθνικῶν δανείων, τὴν συνοδεύουσαν τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894, τὸ καθαρὸν προϊὸν τοῦ δανείου ἀνῆλθεν εἰς 90,937,500, ὅπερ ὁμοῦ μετὰ τοῦ ἐκ συναλλαγματικῆς διαφορᾶς μεταξὺ Παρισίων καὶ Λονδίνου κέρδους ἐξ 166,027 συμποσοῦται εἰς 91,103,527. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὴν συναλλαγματικὴν διαφορὰν ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι αὕτη ἀνέρχεται εἰς διπλάσιον ποσὸν, ἤτοι εἰς φρ. 331,327. Τοῦτο τὸ ποσὸν ἀναγράφεται ἐν τοῖς πίναξι τοῖς ὑποβληθεῖσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ 1891 ὑπὸ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀποδέχεται δ’ αὐτὸ ὡς καλῶς ἔχον καὶ ὁ ἐξελέγξας τότε τοὺς πίνακας ἐκείνους ἀξιότιμος ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτής. Πῶς ὅμως νῦν τὰ ἐπὶ πλέον εἰσπραχθέντα 331,328 φρ. μεταβάλλονται εἰς 166,027, τοῦτο εἶναι βεβαίως ἐκ τῶν γνωστῶν ἀποῤῥήτων τοῦ Δημοσίου ἡμῶν Λογιστικοῦ. Πλὴν τούτου, δὲν θεωρῶ ἀναξίαν λόγου τὴν διαφορὰν τὴν ἀπαντῶσαν, ὡς πρὸς τὸ εἰσπραχθὲν ποσὸν ἐκ τοῦ προκειμένου δανείου, μεταξὺ τῆς ἀπαντήσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τῆς γενικῆς καταστάσεως, τῆς συνοδευούσης τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894, ἀφ’ ἑνὸς, καὶ τῶν πινάκων τοῦ γενικοῦ λογαριασμοῦ τῶν δανείων, τῶν συνοδευόντων τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893, ἀφ’ ἑτέρου. Κατ’ ἐκείνους, τὸ προϊὸν τοῦ δανείου ἀνῆλθεν, ὡς εἴδομεν, εἰς 91,103,527, ἐνῷ κατὰ τούτους περιορίζεται αὐτὸ εἰς 89,103,527, ἤτοι ἔχομεν ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰν ἐκ 2,000,000. Αἱ αὐταὶ διαφοραὶ ἀπαντῶσι μεταξὺ τῶν διαφόρων καταστάσεων καὶ πινάκων καὶ ὡς πρὸς τὴν διάθεσιν τοῦ δανείου. Ἐνῷ κατὰ τὸν πίνακα τόν ὑποβληθέντα εἰς τὴν Βουλὴν τὸ 1890 ὑπὸ τοῦ τότε καὶ νῦν Πρωθυπουργοῦ, καὶ οὗτινος τὴν ἀκρίβειαν οὗτος ἐξῆρε καὶ ὡς ἀντιπολιτευόμενος ἐν τῇ Βουλῇ τὸ 1891 (πρβλ. Ἐφημ. Συζητ. Βουλῆς αʹ Συνόδου ΙΒʹ Περιόδου σελ. 382), εἰς ἐξόφλησιν τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων ἐπληρώθησαν 55,430,000, κατὰ τοὺς ἀπολογισμοὺς τὸ ποσὸν τοῦτο περιορίζεται εἰς 55,195,000, κατὰ δὲ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν ἐπερώτησίν μου εἰς 55,122,087.11. Τίς ἐκ τῶν τριῶν τούτων ἀριθμῶν εἶναι ὁ ἀκριβής; Ἐνῷ δὲ κατὰ τὸν πίνακα ἐκεῖνον εἰς ἐξόφλησιν τῶν δανείων Μύλων–Καλαμῶν καὶ Μεσολογγίου–Ἀγρινίου ἐπληρώθησαν 25,532,175, κατὰ τὴν ἀπάντησιν τὸ ποσὸν τοῦτο ἀναβιβάζεται εἰς 26,000,000. Περίεργον δὲ μοὶ φαίνεται, ὅτι κατὰ τὸν πίνακα ἐκεῖνον ἀναγράφεται καὶ ποσὸν 6,781,926, ὡς καταβληθὲν δῆθεν εἰς τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐνῷ οὐδέποτε αὕτη, ὡς γνωστόν, περιωρίσθη κατ’ ἀνάλογον ποσόν. Ἐν τέλει δὲ τοῦ περὶ οὗ λόγος πίνακος ἀναγράφεται καὶ ὑπόλοιπον παρὰ τοῖς ἀναδόχοις ποσὸν ἐκ 299,025, οὐδεμία δὲ μνεία γίνεται ἐν αὐτῷ τοῦ ἐκ συναλλαγματικῆς διαφορᾶς κέρδους τῶν 331,327. Ἀλλὰ τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον ἐμφαίνει τὸ μεγαλείτερον καθυστεροῦν ποσὸν καὶ περὶ οὗ ἀποφεύγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ κάμῃ οἱονδήποτε λόγον ἐν ταῖς ἀπαντήσεσιν αὐτοῦ, εἶναι τὸ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Διὰ τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ ἀπὸ 14 Δεκεμβρίου 1887 ΑΦΠΕʹ νόμου ἐπετράπη εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ συνομολόγησις χρεωλυτικοῦ πραγματικοῦ δανείου κεφαλαίου μέχρις 24,000,000 δραχ. πρὸς κατασκευὴν τοῦ εἰρημένου σιδηροδρόμου. Κατὰ τὸ ἄρθρον 11 τοῦ αὐτοῦ νόμου, ὁλόκληρον τὸ προϊὸν τοῦ δανείου, ὅπερ θὰ συνωμολογεῖτο εἰς τὸ ἄρτιον, ὤφειλε νὰ κατατεθῇ ἀπ’ εὐθείας εἴς τινα τῶν ἐν Ἑλλάδι Τραπεζῶν καὶ νὰ διαθέτηται ὑπ’ αὐτῆς «δυνάμει ἐπιταγῶν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τακτικῶν γραμματίων παραλαβῆς τοῦ ἁρμοδίου ταμίου εἰς μόνας τὰς ἀνάγκας, εἰς ἃς προορίζεται». Εἰ καὶ ἀνέλαβε δὲ κατὰ τὸ ἄρθρον 33 τῆς συμβάσεως ὁ ἀνάδοχος τοῦ δανείου καὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου κ. Ῥολὲν «ὁριστικῶς εἰς τὸ ἄρτιον, ἤτοι εἰς τὴν τιμὴν 500 φρ. χρ. κατὰ μετοχήν, ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦ δανείου, ἤτοι 48,000 ὁμολογίας, ἀποτελούσας κεφάλαιον 24 ἑκατομμυρίων, ἀναγκαίων διὰ τὴν σύστασιν τῆς γραμμῆς», οὐδὲν ἧττον διὰ τοῦ ἐπιόντος 34 ἄρθρου αὐτῆς ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀθετῶν τὰς σαφεῖς διατάξεις τῶν ἄρθρ. 10 καὶ 11 τοῦ ΑΦΠΕʹ νόμου, ἐδέχθη, ἵνα ὁ ἀνάδοχος ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου μόνον 80% καταθέσῃ παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ ἡμῶν, καταβάλῃ δὲ διὰ τὴν ἐπὶ πλέον διαφορὰν τραπεζιτικὴν ἐγγύησιν τῆς ἐκλογῆς ἀμφοτέρων τῶν μερῶν. Ὡς τραπεζιτικὴ ἐγγύησις ἐγένετο ἀποδεκτὴ ἡ τοῦ Βέλγου τραπεζίτου Deloye, ὅστις εἶχεν ὑπόστασιν, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐπτώχευε καὶ ἡ Βελγικὴ ἑταιρία, ἡ ἀναλαβοῦσα τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων– Καλαμῶν. Ἅμα ὅμως τῇ πτωχεύσει αὐτῆς, ἐξητμίσθη αἴφνης ὁ ἐγγυητὴς τραπεζίτης, ὁμοῦ δὲ μετ’ αὐτοῦ καὶ ἡ ἐγγύησις τῶν 20%, ἡ ἀνερχομένη εἰς 4,735,329.56. Τὸ Δημόσιον ὑπέστη οὕτω ζημίαν 5 ὡς ἔγγιστα ἑκατομμυρίων φρ. χρ. ὡς ἐκ τῆς ἀθετήσεως τοῦ νόμου ΑΦΠΕʹ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Καὶ τὴν ζημίαν ταύτην ζητεῖ νῦν οὗτος ἐν τῇ ὑποσημειώσει τῆς καταστάσεως τῶν ἐθνικῶν χρεῶν, τῆς συνοδευούσης τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894, νὰ δικαιολογήσῃ, παριστῶν αὐτὴν ὡς ὑπόλοιπον ἐξ ἐκκρεμοῦς λογαριασμοῦ μήπω τακτοποιηθέντος! Ἐν ᾗ καταστάσει εὑρισκόμεθα, Κύριοι, τὴν σήμερον, ἀνάγκη, καὶ ἀνάγκη ἀπόλυτος παρίσταται ἐξετάσεως αὐστηρᾶς τῆς διαχειρίσεως τῶν δανείων ἡμῶν. Πρέπει νὰ μάθωμεν ἐν πρώτοις, τί κυρίως εἰσεπράξαμεν μέχρι τοῦδε καὶ τί καθυστερεῖ ἔτι ἐξ αὐτῶν. Εἴδετε, ὁπόσον ἀντιφατικαὶ εἶναι αἱ μέχρι τοῦδε δοθεῖσαι πληροφορίαι ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Καταστάσεις καὶ πίνακες, προερχόμενοι ἐξ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ γραφείου, ἐκ τοῦ Δημοσίου ἡμῶν Λογιστικοῦ, ἀνίστανται ἀλλήλων κατὰ χιλιάδας καὶ καθ’ ἑκατομμύρια ὅλα. Καὶ αὐταὶ αἱ τελευταῖον δοθεῖσαι ἀπαντήσεις παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρὸς τὰς ἐπερωτήσεις ἐμοῦ τε καὶ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ, ἀντὶ νὰ διαφωτίσωσιν, ἐπεσκότισαν ἔτι μᾶλλον τὴν ἀλήθειαν. Νομίζω, ὅτι ἀπέναντι τοιαύτης καταστάσεως πραγμάτων ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν ἢ νὰ προβῇ εἰς τὴν σύστασιν εἰδικῆς ἐπιτροπῆς, ἐντελλομένης τὴν ἐξέτασιν τῶν βιβλίων τοῦ δημοσίου χρέους ἐν τῷ Δημοσίῳ ἡμῶν Λογιστικῷ, ἂν τοιαῦτα ὑπάρχωσιν ἐκεῖ, ἢ ν’ ἀπαιτήσῃ τὴν κατάθεσιν τῆς ἀλληλογραφίας ὅλων τῶν δανείων, ἐξ ἧς καὶ μόνης θὰ ἠδυνάμεθα νὰ συναγάγωμεν, τί περίπου εἰσεπράξαμεν καὶ διατὶ εἰσέτι καθυστεροῦσι τόσα ἑκατομμύρια ἐξ αὐτῶν. Πρέπει εἰς τὴν τοιαύτην ἐξέτασιν νὰ προβῶμεν ἡμεῖς νῦν, ἐν ὅσῳ εἶναι ἔτι καιρὸς εἰς τοῦτο, ἂν δὲν θέλωμεν νὰ ἐπιβληθῇ αὐτὴ εἰς ἡμᾶς βραδύτερον παρ’ ἄλλων ἔξωθεν. Δὲν εἶναι μικροτέρα, Κύριοι, ἡ σύγχυσις, ἡ ἐπικρατοῦσα ἐν τοῖς λογαριασμοῖς τοῦ Δημοσίου, ὡς πρὸς τὴν διάθεσιν τοῦ προϊόντος τῶν διαφόρων δανείων. Ἡ σύγχυσις αὕτη ἔχει ὑπερβῆ πᾶν ὅριον ἰδίᾳ ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν. Ἔκτοτε ποσὰ εἰσπραττόμενα ἐκ δανείων ἐχόντων εἰδικὸν προορισμὸν διετίθεντο συστηματικῶς σχεδὸν εἰς πᾶσαν ἄλλην ἀνάγκην τοῦ Κράτους, πλὴν ἐκείνης, δι’ ἣν εἶχον συνομολογηθῆ τὰ σχετικὰ δάνεια. Ἔκτοτε κατέπεσε τέλεον τὸ μεσότοιχον, τὸ διακρῖνον τὰς τακτικὰς ἐκ τῶν ἐκτάκτων πιστώσεων, αἱ δὲ σχετικαὶ διατάξεις τοῦ Λογιστικοῦ ἡμῶν νόμου ἔμειναν νεκρὸν γράμμα. Τὸ κακὸν θὰ περιωρίζετό πως, ἐὰν ἐκρατεῖτο ἴδιος λογαριασμὸς δι’ ἓν ἕκαστον δάνειον, ἐχορηγοῦντο δὲ εἰδικαὶ δι’ αὐτὸ πιστώσεις καὶ ἀνεγράφοντο ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὡς ἔσοδα αἱ ἐξ αὐτοῦ εἰσπράξεις, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὡς ἔξοδα αἱ ἀπέναντι τῶν εἰδικῶν πιστώσεων πληρωμαί. Τοιουτοτρόπως θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δίδηται εἰδικὸς ἀπολογισμὸς δι’ ἓν ἕκαστον τῶν δανείων, καὶ θ’ ἀπεφεύγομεν τὸ χάος, πρὸ τοῦ ὁποίου εὑρισκόμεθα νῦν. Δυστυχῶς ὅμως ἄλλως ἔδοξε τῷ κ. Πρωθυπουργῷ. Αὐτὸς, τιθέμενος ὑπεράνω τῶν διατάξεων τοῦ Λογιστικοῦ νόμου, ὑπεράνω τῶν διδαγμάτων τῆς πείρας ἐν παντὶ εὐνομουμένῳ Κράτει, ἔγνω νὰ εἰσπράττῃ τὸ προϊὸν τῶν δανείων καὶ νὰ διαθέτῃ αὐτὸ κατὰ τὸ ἴδιον δοκοῦν, ὡς ἐπὶ τὸ πολύ. Ἐν τῇ αὐθαιρεσίᾳ μάλιστα αὐτοῦ ταύτῃ προέβη ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε καὶ νὰ καυχᾶται ὅτι οὐδέποτε ἐσκέφθη νὰ κρατήσῃ εἰδικὸν λογαριασμὸν ἑνὸς ἑκάστου τῶν δανείων, καὶ νὰ ἐκμυκτηρίζῃ ἡμᾶς τοὺς ἀντιπολιτευομένους διὰ τὰς δῆθεν ἀφελεῖς καὶ ἀπηρχαιωμένας ἡμῶν γνώμας περὶ τούτου. Τὸ δὲ ἀπελπιστικὸν δι’ αὐτὸν εἶναι, ὅτι καὶ νῦν ἔτι, ἀφοῦ οὕτω πως πολιτευόμενος ἔφθασεν ἐκεῖ, ὅπου εὕρηται τὴν σήμερον, εἰς τὴν χρεωκοπίαν τοῦ Κράτους, ἐξακολουθεῖ ἐμμένων εἰς τὴν πρὶν σφαλερὰν γνώμην του. Τὸ προϊὸν τῶν ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν συνομολογηθέντων δανείων διετέθη ἐν μέρει εἰς μετατροπὰς προηγουμένων δανείων, ἐν μέρει εἰς πληρωμὴν ἐκτάκτων ἐξόδων καὶ ἐν μέρει εἰς κάλυψιν ἐλλειμμάτων μεταξὺ τακτικῶν ἐσόδων καὶ τακτικῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους. Ἐν ἄλλῃ εὐκαιρίᾳ θὰ ἐξετάσω, κατὰ πόσον αἱ γενόμεναι μετατροπαὶ δανείων, ὡς αὗται ἐγένοντο παρ’ ἡμῖν, συνέφερον εἰς τὸ Κράτος ἢ ὄχι, καὶ κατὰ πόσον τὰ ποσὰ τῶν δανείων, τὰ διατεθέντα εἰς κάλυψιν τακτικῶν ἐλλειμμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἶναι τὰ ἀληθῆ ἢ ὄχι. Νῦν περιορίζομαι κυρίως εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ποσῶν τῶν διατεθέντων εἰς πληρωμὴν ἐκτάκτων ἐξόδων. Ἐξέθεσα, Κύριοι, ἐπ’ ἄλλῃ εὐκαιρίᾳ, ἣν ἔχω γνώμην περὶ ἐκτάκτων πιστώσεων, γνώμην ἐρειδομένην εἰς τὸ γράμμα καὶ εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ Λογιστικοῦ ἡμῶν νόμου. Κατὰ τὸ ἄρθρον 18 αὐτοῦ, «διὰ τὰς ἐκτάκτους καὶ κατεπειγούσας ὑπηρεσίας, τὰς μὴ προβλεφθείσας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, χορηγοῦνται ἔκτακτοι πιστώσεις ὑπὸ τῶν Βουλῶν, ἐν ἀπουσίᾳ δ’ αὐτῶν ὑπὸ τοῦ Βασιλέως». Πᾶσα ἄρα ἀνάγκη, γνωστὴ ἐκ τοῦ προτέρου καὶ δυναμένη νὰ προβλεφθῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἀναγράφεται ἐν τούτῳ, ἔκτακτοι δὲ πιστώσεις χορηγοῦνται μόνον δι’ ἀνάγκας ἀπροβλέπτους, ὡς ὅταν ἐπισυμβαίνη σεισμὸς που τῆς χώρας καὶ ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἐπέλθῃ ἀρωγὸς εἰς τοὺς παθόντας ἐξ αὐτοῦ, ἢ ὅταν ἐκραγῇ αἴφνης πόλεμος. Αἱ ἔκτακτοι ὅμως πιστώσεις κατέστησαν ἐν ἡμῖν λίαν ἐλαστικαὶ, καὶ περιέλαβον ὀλίγον κατ’ ὀλίγον πᾶσαν δαπάνην μὴ στηριζομένην εἰς ὀργανικὸν νόμον τοῦ Κράτους, μὴ μόνιμον. Εἰς ταύτας ὑπήχθησαν εἶτα καὶ πολλαὶ τακτικαὶ, τακτικώταται δαπάναι, δαπάναι μόνιμοι καὶ ἐρειδόμεναι εἰς ὀργανικοὺς νόμους τοῦ Κράτους, διότι οὕτω πως ἐπεζητεῖτο ἡ συγκάλυψις τῶν ἐλλειμμάτων καὶ ἡ ἐπίτευξις πλαστῶν ἰσοζυγίων τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἰ καὶ αἱ ἔκτακτοι πιστώσεις ἐξωγκοῦντο πολλάκις εἰς ποσὰ πολὺ ἀνώτερα τῶν τακτικῶν πιστώσεων, τῶν ἀναγραφομένων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Μὲ τὰς ἐκτάκτους πιστώσεις ζητεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ δικαιολογήσῃ καὶ διὰ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894 καὶ διὰ τῆς ἀπαντήσεώς του πρὸς τὴν ἐπερώτησίν μου μέγα μέρος τοῦ προϊόντος τῶν ὑπ’ αὐτοῦ συνομολογηθέντων δανείων. Πλὴν μὴ νομίσητε, ὅτι εἰς τὰς ἐκτάκτους ταύτας πιστώσεις περιλαμβάνει μόνα τὰ ἔξοδα τὰ μὴ δυνάμενα νὰ προβλεφθῶσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ὡς τὰ δαπανηθέντα εἰς τοὺς ἐκ σεισμοῦ ἢ πλημμύρας παθόντας, ἢ χάριν τῆς ἐπιστρατεύσεως τῆς χώρας, ἢ καὶ τὰ ἔξοδα, τὰ δυνάμενα μὲν νὰ προβλεφθῶσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἀλλὰ μὴ μόνιμα, μηδὲ στηριζόμενα εἰς ὀργανικοὺς νόμους, ὡς τὰ δαπανηθέντα διὰ σιδηροδρόμους, διὰ τὴν πολεμικὴν παρασκευὴν τῆς χώρας καὶ τὰ παρόμοια. Ὑπὸ ἔκτακτα ἔξοδα αὐτὸς ἐννοεῖ καὶ πολλὰ τακτικὰ, τακτικώτατα ἔξοδα, μόνιμα καὶ στηριζόμενα εἰς ὀργανικοὺς νόμους τοῦ Κράτους. Ἐν τῇ σπουδῇ, μεθ’ ἧς συνετάχθη ὁ πίναξ τῶν ἐξόδων τῶν πληρωθέντων δυνάμει ἐκτάκτων πιστώσεων, διὰ δανείων δηλαδὴ, συνέβησαν πολλὰ τὰ ἄτοπα καὶ ἀστεῖα. Οὕτω λ. χ. ἀναγράφονται ὡς ἔκτακτοι πιστώσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν διὰ μὲν τὴν χρῆσιν τοῦ 1882 ἐκ δρ. 115,592.45, διὰ δὲ τὴν χρῆσιν τοῦ 1884 ἐκ δραχμῶν 563,360.38 ἄνευ τίτλου.

§94ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Δὲν ἀναγράφεται διόλου τίτλος αὐτῶν τῶν πιστώσεων;

§95ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡ μὲν πρώτη ἀναγράφεται ἁπλῶς ὡς ἔκτακτος πίστωσις, ἡ δευτέρα μετ’ ἀποσιωπητικὰ ἀναφέρει μόνον τὸ ποσὸν τῶν 563,350.38. Οἱ πίνακες συνοδεύουσι τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894, δύναται δ’ ἕκαστος τῶν κ. κ. συναδέλφων νὰ ῥίψῃ ἓν βλέμμα εἰς αὐτοὺς καὶ νὰ πεισθῇ περὶ τῆς ἀκριβείας τῶν λεγομένων μου. Ἐνῷ δὲ διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1882 χαρακτηρίζεται ὡς ἔκτακτον ἔξοδον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν δαπάνη 42,000 δρ. διὰ «κατάστημα Ἑλληνικῆς Οἰνοποιΐας»,—δὲν ἠξεύρω ἐὰν καὶ τὸ κατάστημα τοῦτο ἀνῆκεν εἰς τὰ ἀναμορφωτικὰ διὰ τὸν στρατόν μας σχέδια τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ,—διὰ τὴν αὐτὴν χρῆσιν ἀναγράφεται ὡς ἔκτακτον ἔξοδον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν δαπάνη ἐκ 13,173.68 διὰ «συμπλήρωσιν πυριταποθήκης ἐν Κερατσινίῳ». Χαρακτηρίζονται εἶτα διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1883 ὡς ἔκτακτοι δαπάναι δημοσίου ἀσφαλείας δραχ. 53,270.09, δι’ ἐκτέλεσιν νόμου περὶ σιγαροχάρτου ἐκ δραχ. 121,028.91, δι’ ἐκτέλεσιν νόμου περὶ φορολογίας οἴνων ἐκ δρ. 14,903.98, δι’ ἐκτέλεσιν νόμου περὶ φορολογίας πνευματωδῶν ποτῶν ἐξ 9,950.64, δι’ ἐκτέλεσιν νόμου περὶ τῶν μέχρι τοῦ 1876 καθυστερούντων ἐκ δραχ. 28,303.95, δι’ ἀπόδοσιν ὀφειλῆς εἰς τὴν ἐν Σύρῳ ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν ἐκ δραχ. 500,000, διὰ τακτοποίησιν τόκων δανείων τοῦ Δημοσίου ἐκ δραχ. 1,406,320.73, διὰ προμήθειαν μουσικῶν ὀργάνων ἐκ δραχ. 50,000. Χαρακτηρίζονται προσέτι ὡς ἔκτακτα ἔξοδα διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1885 ἡ ἀποζημίωσις Βουλευτῶν ἐκτάκτου συνόδου ἐκ δραχμῶν 375,500· διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1886 τὰ ἔξοδα πρὸς ἔκδοσιν τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς ὁδοιπορικὰ ἔξοδα τῶν διευθυνόντων τὰς ἐκλογὰς τῶν κοινοτικῶν Συμβουλίων καὶ βασιλικῶν ἐπιτρόπων παρὰ τοῖς ἐπαρχιακοῖς Συμβουλίοις, διὰ πληρωτέα ὑπόλοιπα κεφάλαιον 2 ἄρθρον 2 χρήσεως 1884, δι’ ἀποζημίωσιν καὶ ὁδοιπορικὰ ἔξοδα δικαστικῶν καὶ διοικητικῶν ἀντιπροσώπων, διὰ προμήθειαν καὶ μεταφορὰν ἐκλογικῶν εἰδῶν, δι’ ἀπόδοσιν τηλεγραφικῶν τελῶν καὶ ἀποζημιώσεων, δι’ ἔξοδα ὑποδοχῶν καὶ τελετῶν, διὰ συμβιβασμὸν μετὰ τοῦ κ. Ἀγαθοκλέους (εἶναι ὁ νῦν ἀξιότιμος συνάδελφός μας) ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων, δι’ ἔξοδα ἐκτάκτου συνόδου τῆς Βουλῆς ὁμοῦ ἐκ δραχ. 800,000 ὡς ἔγγιστα· διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1887 εἰς ἔξοδα ἐν γένει τῆς ὑπηρεσίας τῶν φανῶν, εἰς ἔξοδα ἀποξηράνσεως ἑλῶν, εἰς ἐκτέλεσιν νόμου περὶ στρατολογίας, εἰς ἐκτέλεσιν νόμου ΑΦΜΑʹ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ σχολείου τῶν Βιομηχάνων Τεχνῶν ἐν Ἀθήναις, διὰ μισθὸν τεχνιτῶν ἐργοστασίου, διὰ μισθὸν πληρωμάτων βασιλικῶν πλοίων, διὰ τόκους χρεωλυτικῶν δανείων, εἰς ἔξοδα δανείων ὁμοῦ ἐκ δραχ. 650,000 ὡς ἔγγιστα· διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1888 εἰς ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων 1886 καὶ 1887, δι’ ἀξίαν μεγαλοσταύρων, διὰ πληρωτέα ὑπόλοιπα τῆς χρήσεως 1886, διὰ προσωπικὸν σχολείου τεχνῶν, εἰς ὑλικὸν ὑπηρεσίας ταχυδρομικῶν δεμάτων, εἰς μισθὸν ἐλεγκτοῦ, εἰς κηδείας Παπαμιχαλοπούλου, Λομβάρδου, Κορφιωτάκη, Μπαρλᾶ καὶ Φλέγκα—καὶ δι’ αὐτὰς τὰς κηδείας, Κύριοι, ἐδέησε νὰ συνομολογήσωμεν τὰ μεγάλα ἐξωτερικὰ ἡμῶν δάνεια, ὅπως πληρώσωμεν τὰ ἔξοδά των! (ἱλαρότης)— δι’ ἀποζημίωσιν δικαστικῶν καὶ διοικητικῶν ἀντιπροσώπων εἰς ἐκλογὰς βουλευτικῶν καὶ δημοτικῶν ἀρχῶν, πρὸς ἐξόφλησιν λογαριασμοῦ τοῦ Μ. Σπάρταλη, εἰς πληρωτέα ὑπόλοιπα χρήσεως 1886 ὁμοῦ ἐκ δραχ. 4,000,000 περίπου· διὰ τὴν χρῆσιν 1880 δι’ ἀποστολὰς διαφόρων προξενικῶν ὑπαλλήλων, δι’ ἐνοίκια τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείας, διὰ μισθὸν κλητῆρος Ἰατροσυνεδρίου...

§96ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καὶ αὐτὸ ἔκτακτον ἔξοδον!

§97ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μάλιστα, Κύριοι· καὶ διὰ τὸν μισθὸν τοῦ κλητῆρος τοῦ Ἰατροσυνεδρίου ἔπρεπε νὰ συνομολογηθῶσι τὰ μεγάλα ἐξωτερικὰ ἡμῶν δάνεια!... Δι’ ὑπηρεσίαν δημοσίων ἔργων, εἰς ἔξοδα κηδειῶν, διὰ μεσολαβοῦντας τόκους τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, εἰς ἔξοδα ἐπισκευῆς στέγης τοῦ ἐν Σπάρτῃ Μουσείου, διὰ κανονισμὸν προσωρινῶν δανείων μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης (δηλαδὴ διὰ τόκους), διὰ μεσολαβοῦντας τόκους καταβληθέντος κεφαλαίου ὁμοῦ ἐκ δραχ. 2,300,000 ὡς ἔγγιστα· διὰ τὴν χρῆσιν 1890 εἰς τόκους δανείων σιδηροδρόμων Μύλων– Καλαμῶν καὶ Πειραιῶς–Λαρίσσης καὶ δι’ ἐπισκευὴν πλοίων «Μυκάλης» καὶ «Σφακτηρίας» ὁμοῦ ἐκ δραχ. 2,500,000 ὡς ἔγγιστα. Διὰ τὰς χρήσεις 1891 καὶ 1892 δὲν δημοσιεύονται λεπτομερεῖς ἀναλύσεις τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων, ἵνα ἴδωμεν, ὁποῖα ἔξοδα καταλέγονται καὶ ἐν αὐτοῖς. Ἀλλ’ ἀφοῦ εἶδον, ὅτι καὶ μεθ’ ὅλην τὴν τοιαύτην ἐξόγκωσιν τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων δὲν κατωρθοῦτο ἡ δικαιολόγησις τῆς διαθέσεως τοῦ προϊόντος τῶν δανείων, κατέφυγον, Κύριοι, καὶ εἰς προφανεῖς λαθροχειρίας ἐν τοῖς λογαριασμοῖς τοῦ Κράτους. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν δύναμαι ἄλλως νὰ ἐξηγήσω τὸν ἐν τῇ ἀπαντήσει τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀπαντῶντα καταλογισμὸν ἐκ τοῦ προϊόντος τῶν ἐξωτερικῶν δανείων ποσοῦ ἐκ 3,600,000 φράγκων χρυσῶν πρὸς ἐξαφάνισιν ἴσου ποσοῦ κερματικῶν γραμματίων, ἐν ἰσοτιμίᾳ λαμβανομένων. Καὶ ἐλησμόνησαν οἱ τὴν τοιαύτην λαθροχειρίαν διαπράξαντες, ὅτι διὰ τοῦ νόμου τῆς 28 Μαΐου 1887 πρὸς ἐξαφάνισιν τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος ποσοῦ τῶν κερματικῶν γραμματίων διετέθησαν 3,600,000 ἐκ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὅπερ διὰ τοῦτο ηὔξησεν ἔκτοτε ἐκ δραχ. 70,000,000 εἰς 73,600,000; Καταλογίζουσιν εἶτα δὶς τὸ πρὸς ἐξαφάνισιν ἑτέρων 400,000 δραχμῶν κερματικῶν γραμματίων διατεθὲν ποσὸν, καὶ πολλὰς ἄλλας παραπλησίας λαθροχειρίας διαπράττουσιν, ὅπως ἐπιτύχωσι τῆς ἐξισώσεως ἐν τοῖς λογαριασμοῖς τοῦ Κράτους, ὧν ἡ μεγίστη εἶναι βεβαίως ἡ σύγχυσις τῶν εἰς χρυσὸν καὶ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια εἰσπράξεων, τῶν εἰς χρυσὸν καὶ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια πληρωμῶν. Τὸ ψεῦδος δὲ καὶ ἡ ἀπάτη τῶν τοιούτων λογαριασμῶν δύναται καὶ ἄλλως νὰ ἐξελεγχθῇ προχειρότατα. Ὅστις ῥίψῃ ἐταστικὸν βλέμμα ἐπ’ αὐτῶν, παρατηρεῖ ὅτι, καίτοι τὰ αὐτὰ ποσὰ διαφόρως ἀποδίδονται ἐν τοῖς καθ’ ἕκαστα, καταλήγουσιν ὅμως συνήθως εἰς τὴν αὐτὴν ἐξίσωσιν. Δὲν μαρτυρεῖ τοῦτο τὸ αὐθαίρετον καὶ πλαστὸν τῶν ἀριθμῶν, οὓς ῥίπτουσιν εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν ἐπὶ τοῦ χάρτου, περὶ ἑνὸς καὶ μόνου φροντίζοντες, περὶ τῆς ἐξισώσεως δηλαδὴ τῶν ὁλικῶν ποσῶν; Ὡς παράδειγμα σᾶς ἀναφέρω τὸ ἑξῆς. Ἐν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ σελίδι 41 τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894 ἐν ἀρχῇ μὲν ἀναγράφεται ἔλλειμμα τῆς χρήσεως 1882 ἐκ δρ. 5,118,270.05, κατωτέρω δὲ ἀναβιβάζεται αὐτὸ εἰς 9,258,312.81· καὶ ὅμως καὶ ἐν τῇ μιᾷ καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ περιπτώσει ἔχομεν ἐξίσωσιν τοῦ ὁλικοῦ ποσοῦ τῶν ἐλλειμμάτων τῶν χρήσεων 1882–1892. Ἂν δὲ θελήσωμεν νῦν ν’ ἀντιπαραβάλωμεν τὰ τακτικὰ ἐλλείμματα τῶν ἐτῶν τούτων, ὡς ἀναγράφονται αὐτὰ ἔνθεν μὲν ἐν τῷ πίνακι τῷ συνοδεύοντι τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894, ἔνθεν δ’ ἐν τῇ ἀπαντήσει τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρὸς τὴν ἐπερώτησίν μου, ἀκούσατε ὁποίας διαφορὰς ἔχομεν.

Ἐνῷ δ’ ἐν τῷ πίνακι συνάγει ὡς ὁλικὸν ποσὸν τῶν τακτικῶν ἐλλειμμάτων ἀπὸ τοῦ 1882–1892 ἐκ δραχμῶν 113,040,530.73, ἐν τῇ ἀπαντήσει περιορίζει τοῦτο εἰς δρ. 112,643,530.73, διότι, ὡς ἀναφέρει, ἐνεθυμήθη αἴφνης, ὅτι τὸ ἐν τῷ πίνακι ἀναγραφόμενον ὡς ἔλλειμμα τοῦ 1887 ἐκ δρ. 494,244.37 εἶναι περίσσευμα, ὅπερ ἀφαιρούμενον ἐκ τοῦ ὁλικοῦ ποσοῦ αὐτοῦ ἀποκαθιστᾷ τὴν ἐξίσωσιν! Ταχυδακτυλουργικῶς, Κύριοι, τὰ τακτικὰ ἐλλείμματα τῶν χρήσεων 1882–1892 περιορίζονται οὕτως εἰς δραχμὰς 112,643,530.73, ἐξογκουμένων ἀντ’ αὐτῶν τῶν ἐκτάκτων ἐλλειμμάτων. Ταχυδακτυλουργικῶς περιορίζονται τὰ τακτικὰ ἐλλείμματα τῶν χρήσεων 1882, 1883, 1884, 1887, 1888, 1889 καὶ 1892, εἰς λογαριασμὸν τοῦ κ. Τρικούπη, εἰς 38,860,092.29, ἐξογκουμένων τῶν τακτικῶν ἐλλειμμάτων τῶν χρήσεων 1885, 1886, 1890 καὶ 1891, εἰς βάρος τοῦ κ. Δηλιγιάννη, εἰς 73,783,438.44. Ταχυδακτυλουργικῶς δ’ ἐν τέλει περιορίζονται καὶ αὐτὰ τὰ εἰς λογαριασμὸν τοῦ κ. Τρικούπη ἀναγραφόμενα τακτικὰ ἐλλείμματα ἐκ 38,860,092.29 εἰς μόνον 2,819,887.99. Πρέπει νὰ ὦμεν εὐχαριστημένοι, ἐὰν διὰ τῆς αὐτῆς μεθόδου δὲν παρουσιάζηται, ἀντὶ τοῦ ἐλλείμματος τούτου, καὶ περίσσευμα ἐκ πολλῶν ἑκατομμυρίων εἰς λογαριασμὸν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ! Καὶ μὲ αὐτὰ τὰ παληόχαρτα, μὲ αὐτοὺς τοὺς λογαριασμούς, τοὺς φέροντας ἀνεξίτηλον τὸ στίγμα τῆς πλαστότητος καὶ παραχαράξεως, καὶ μὲ τοὺς ὁποίους θὰ ἠσχύνετο καὶ ὁ ἔσχατος τῶν δολίων χρεωκόπων νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τῶν πιστωτῶν του, θέλετε, κύριε Πρωθυπουργέ, νὰ ἐμφανισθῇ νῦν τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος πρὸ τῶν πιστωτῶν του καὶ νὰ ἔλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις περὶ συμβιβασμοῦ; Κατὰ τὰς διακοπὰς, Κύριοι, τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἐπὶ ταῖς ἑορταῖς τῶν Χριστουγέννων, τὸ γνωστὸν δημοσιογραφικὸν ὄργανον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅπως περισπάσῃ, ἔστω καὶ πρὸς στιγμήν, τὴν προσοχὴν τοῦ κοινοῦ ἐκ τῆς καταταλαιπωρούσης ἡμᾶς κυβερνητικῆς ἀτασθαλίας, ἠθέλησε νὰ ἐγείρῃ πάταγον καθ’ ἡμῶν, ἰσχυρισθὲν ὅτι ἀνεκαλύφθησαν ἀπιστίαι περὶ τὴν διαχείρισιν ἡμῶν, ὡς Ὑπουργῶν, δι’ ἃς ἔμελλεν, ἅμα τῇ ἐπαναλήψει τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, νὰ ὑποβληθῇ κατηγορητήριον καθ’ ἡμῶν. Ὁ κ. Τρικούπης εἶναι ἀπὸ πολλοῦ ἐξησκημένος ἐν τῇ διαβολῇ καὶ τῇ συκοφαντίᾳ. Διὰ τῶν ὅπλων τούτων ἔφθασεν ἐκεῖ, ὅπου εὕρηται τὴν σήμερον, διὰ τῶν ὅπλων τούτων κατέβαλε πολλοὺς ἀντιπάλους του, ἐνόμισε δὲ, ὅτι διὰ τῶν αὐτῶν ὅπλων θὰ κατέβαλλε νῦν καὶ ἡμᾶς. Διὰ τοῦτο δὲν ὑπῆρξε ψεῦδος καὶ συκοφαντία, τὴν ὁποίαν δὲν ἐξετόξευσε καθ’ ἡμῶν τὸ δημοσιογραφικόν του ὄργανον, ἐν ὅσῳ εὑρισκόμεθα ἐν τῇ Κυβερνήσει. Καὶ τότε ἠπείλει καθ’ ἡμῶν κατηγορητήρια καὶ εἰδικὰ δικαστήρια, εὐθὺς ὡς θὰ συνεκαλεῖτο ἡ Βουλή. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ συνεκλήθη κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1893, ἐνῷ δὲ εἶχε πλειονοψηφίαν ἐν αὐτῇ ὁ κ. Τρικούπης, ἐνόμισε συμφερώτερον δι’ ἑαυτὸν ὅλας τὰς δογκιχωτικὰς ἐκείνας ἀπειλὰς νὰ παραδώσῃ εἰς λήθην, μολονότι ἡμεῖς πολλάκις προεκαλέσαμεν αὐτὸν νὰ τὰς ἐκτελέσῃ. Εὑρέθη τότε εἷς καὶ μόνος ἐκ τῶν ὀπαδῶν του, ὁ γνωστὸς ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴς, ὅστις ἔσχε τὸ θράσος νὰ ἐπαναλάβῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅλας τὰς ῥυπαρότητας καὶ βδελυγμίας, ἃς ἐπὶ ἑξάμηνον ἐξήμει κατ’ ἐμοῦ τὸ δημοσιογραφικὸν ὄργανον τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ. Ἀλλ’ ἔλαβε τὰ ἐπίχειρα τῆς κακίας του, δοὺς μόνον ἀφορμὴν εἰς ἐμὲ, ἵνα ἀνατρέψω πάντα τὰ ψεύδη καὶ τὰς συκοφαντίας κατ’ ἐμοῦ, καὶ ἀποδείξω, ὅτι ὅλη ἡ μῆνις τοῦ κ. Τρικούπη ἐναντίον μου προήρχετο ἐκ τούτου καὶ μόνου, ὅτι ἐγὼ ἠθέλησα νὰ ἐκκαθάρω τὴν κόπρον τοῦ Αὐγείου, ἣν ἡ ἑνδεκαετὴς διοίκησίς του εἶχεν ἐπισωρεύσει καὶ ἐν τῇ παιδείᾳ, προέβην δὲ κατὰ τὸ ἑξάμηνον διάστημα τῆς ὑπουργίας μου εἰς οἰκονομίας 500,000 δραχ. περίπου, αἵτινες ἐστιγμάτιζον τὴν ὑπ’ αὐτοῦ ἄσωτον διασπάθησιν τοῦ δημοσίου πλούτου. Τὸ πάθημα ὅμως ἐκεῖνο δὲν ἔγεινε μάθημα διὰ τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Διὰ τοῦτο κατὰ τὰς διακοπὰς τῶν Χριστουγέννων ἠθέλησε νὰ ἐπαναλάβῃ διὰ τοῦ δημοσιογραφικοῦ του ὀργάνου τὰς περὶ κατηγορητηρίου κενὰς ἀπειλάς του. Ἀλλ’ ἰδοὺ ὅτι ἀπὸ ἑβδομάδων ἐπανέλαβε τὰς συνεδριάσεις της ἡ Βουλή, μάτην δὲ ἡμεῖς ἀναμένομεν μέχρι τοῦδε ν’ ἀκούσωμεν τὸ κατηγορητήριόν του. Εἴμεθα δὲ ἠναγκασμένοι νὰ τὸν προκαλέσωμεν νῦν αὖθις ἡμεῖς εἰς τοῦτο. Κύριε Πρωθυπουργέ, ἔχετε πλειονοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ πειθήνιον εἰς πάσας τὰς ὀρέξεις σας. Ἐὰν τῳόντι ἀνεκαλύψατε ἀπιστίαν περὶ τὴν διαχείρισιν ἡμῶν, ἢ οἱανδήποτε παράβασιν τῶν κειμένων νόμων τοῦ Κράτους, διατὶ δὲν ὑπαγορεύετε εἰς εἴκοσι τῶν φίλων σας Βουλευτῶν τὴν περὶ καταδιώξεως ἡμῶν πρότασιν; Διατὶ δὲν τολμᾶτε σεῖς τοὐλάχιστον νὰ ἐκστομίσητε λέξιν μίαν καθ’ ἡμῶν, παρόντων ἐνταῦθα; Δὲν εἶναι ἡ ἐσχάτη ἀνανδρία, ἡμῶν ἀπόντων, νὰ ἐκσφενδονίζωνται τόσα ψεύδη καὶ τόσαι συκοφαντίαι καθ’ ἡμῶν διὰ τοῦ δημοσιογραφικοῦ σας ὀργάνου, ἡμῶν δὲ παρόντων ἐν τῇ Βουλῇ, νὰ τηρῆτε σεῖς νεκρικὴν σιγὴν δι’ ὅλας ἐκείνας τὰς ῥυπαρότητας καὶ βδελυγμίας; Μὴ νομίσῃ δέ τις, ὅτι πράττει τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξ ἐπιλογισμοῦ, ὅπως δηλαδὴ εὕρῃ καὶ αὐτὸς χάριν ἐνώπιόν μας, ὅταν ποτὲ ἔχωμεν ἡμεῖς τὴν πλειονοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ καὶ τὴν δύναμιν, ἵνα καταδιώξωμεν αὐτόν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς γινώσκει καλῶς, ὅτι ἡμεῖς δὲν προβαίνομεν εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν εἰς ἀπειλάς. Ἡμεῖς λέγομεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πιστεύομεν καὶ τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἀπόφασιν ἀμετάκλητον καὶ νὰ ἐκτελέσωμεν, εὐθὺς ὡς τύχωμεν τῆς εὐκαιρίας εἰς τοῦτο. Ὅταν ἡμεῖς τύχωμεν τῆς πλειονοψηφίας ἐν τῇ Βουλῇ, κ. Πρωθυπουργέ, θὰ ἴδητε, ὅτι δι’ ὅλα ἐκεῖνα, διὰ τὰ ὁποῖα νῦν σᾶς ἐγκαλοῦμεν, θὰ ζητήσωμεν παρ’ ὑμῶν λόγον, καὶ θὰ πεισθῆτε, ὅτι ἔστι δίκης ὀφθαλμὸς καὶ ἐν Ἑλλάδι. Θὰ ζητήσωμεν παρ’ ὑμῶν λόγον, καὶ θὰ δώσητε εὐθύνας δι’ ὅλας τὰς ἀθετήσεις τῶν νόμων, ἃς ἀπετολμήσατε μέχρι τοῦδε, διὰ τὴν διασπάθησιν τοῦ δημοσίου πλούτου, διὰ τὴν παραχάραξιν τῶν λογαριασμῶν τοῦ Κράτους. Θὰ ζητήσωμεν παρ’ ὑμῶν λόγον καὶ θὰ δώσητε εὐθύνας διὰ τὴν καταστροφὴν, ἣν ἐπηνέγκατε εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὴν ὁποίαν ἐν ἔτει 1882 παρελάβετε πλήρη χρηστῶν ἐλπίδων, ἁγνὴν καὶ ἄσπιλον, καὶ τὴν σήμερον παραδίδετε ἐν ἀπογνώσει περὶ τοῦ ἐνεστῶτος καὶ μέλλοντος αὐτῆς, χρεωκόπον καὶ ἠτιμασμένην! (Εὖγε! ἐξ ἀριστερῶν).

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ; ὁ κ. Εὐταξίας ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὡμίλησεν.

§99ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὄχι δά!

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Μοὶ φαίνεται ὅτι ἀνερχόμενος τὸ βῆμα ἠρωτήθητε ὑπὸ τοῦ Προέδρου περὶ τούτου, καὶ εἴπετε «μάλιστα», ἐγὼ δὲ σᾶς εἶπον, ὅτι θὰ προηγηθῇ ἴσως ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐκθέσεως τῆς πλειοψηφίας, καὶ ὑμεῖς ἀπηντήσατε «αὐτὸ δὲν βλάπτει» (θόρυβος).

§101ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι ἄσκοπος ἡ συζήτησις, διότι ἐγὼ εἶχον δηλώσει ἤδη ἀπὸ πρὶν καὶ ἀπέδειξα δι’ ὅλης τῆς ἀγορεύσεώς μου, ὅτι δὲν προέκειτο κατ’ αὐτὴν περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ περὶ συναφοῦς πρὸς αὐτὸν ζητήματος, περὶ ἐξελέγξεως τῶν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὑποβληθέντων πινάκων εἰς ἀπάντησιν ἐπερωτήσεώς μου. Τοῦτο μάλιστα εἶχον προαναγγείλει ἤδη ἀπὸ τῆς χθές.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ;

§103ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ λάβω τὸν λόγον ἐγὼ καὶ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐν ὀνόματι τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς του, διότι δυστυχῶς ὁ εἰσηγητὴς αὐτῆς, ἕνεκα κατεπειγούσης ἀνάγκης, ἐδέησε νὰ ἐγκαταλείψῃ αἴφνης τὴν πόλιν ἡμῶν. Ἀλλ’ ἐνόμισα ὅτι θὰ κατήρχετο ἄλλος τις τῆς γενικῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ συζητήσεως, ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἠρώτησε, τίς ἔχει τὸν λόγον· ὁ κ. Εὐταξίας ἐδήλωσεν, ὅτι θὰ ὁμιλήσῃ ἀλλ’ αὔριον θὰ λάβῃ τὸν λόγον, διότι ἐκουράσθη. Ἡ Βουλὴ θ’ ἀποφασίσῃ.

§105ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Αὔριον, αὔριον.

§106ΕΤΕΡΟΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Νὰ ἐξακολουθήσωμεν.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, κύριοι Βουλευταί, ἐπιθυμεῖτε νὰ ἐξακολουθήσωμεν;

§108ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἂν ἐννοῇ ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας νὰ λάβῃ τὸν λόγον καὶ ὁμιλήσῃ, ἀπαντῶν εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς μειονοψηφίας, δύναται κάλλιστα νὰ πράξῃ τοῦτο, τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ εἰς ἐμὲ ἀποβαίνει δύσκολον μετὰ δίωρον ἀγόρευσιν ἄνευ διακοπῆς τινος ν’ ἀρχίσω νέαν πολύωρον ἀγόρευσιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἄλλως τε νομίζω, ὅτι ἡ φυσικὴ σειρὰ εἶναι νὰ λάβῃ τὸν λόγον πρῶτον ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας, ὅπως ἀπαντήσῃ εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς μειονοψηφίας, ἥτις ἀνατρέπει ἄρδην τοὺς ἰσχυρισμούς του.

§109ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ἐκουράσθητε καὶ δὲν δύνασθε, ἄλλο ζήτημα.

§110ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἠξεύρετε, ὅτι ἐγὼ δὲν κουράζομαι.

§111ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν εἰσάγηται ὁ προϋπολογισμὸς ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει, ἡ μειοψηφία ὁμιλεῖ πάντοτε πρώτη καὶ ὄχι ἡ πλειοψηφία.

§112ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡμεῖς ἀνομολογοῦμεν, ὅτι θὰ λάβῃ εἷς ἐξ ἡμῶν τὸν λόγον, ἀλλὰ θὰ μετάσχωμεν τῆς συζητήσεως ἐφ’ ὅσον εἴμεθα εἰς θέσιν.

§113ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι εἰς θέσιν ἡ Βουλή.

§114ΚΑΪΡΗΣ. Ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔχω ἐγὼ τὸν λόγον, ἀλλ’ ἐπιφυλάσσομαι νὰ τὸν λάβω μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας.

§115Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι θὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ σύστημα τῶν δύο καθημέραν συνεδριάσεων, διότι ἡ Βουλὴ σπεύδει πρὸς τὸ τέλος τῶν ἐργασιῶν αὐτῇ... Ἂν οὕτως ἔχῃ, ἡ πρωϊνὴ συνεδρίασις, νομίζω, εἶναι ἡ πρόσφορος εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων, ἡ δ’ ἑσπερινὴ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὅθεν, ἀφοῦ ὁ κ. Βουλευτής, ὅστις θέλει νὰ ὁμιλήσῃ, λέγει ὅτι κατὰ τὴν ὥραν ταύτην εἶναι κεκμηκὼς, δυνάμεθα νὰ ἀναβάλωμεν τὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ συζήτησιν εἰς τὴν αὔριον μετὰ μεσημβρίαν, νὰ συνέλθωμεν δὲ πρὸ μεσημβρίας πρὸς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων τῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένων.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 8 καὶ 25′ μ. μ.