1893.12.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 39

τῆς 17 Δεκεμβρίου 1893.

(Παρασκευή).

Ὥρᾳ 4 καὶ 15′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολλοὶ κατάδικοι, κρατούμενοι ἐν ταῖς φυλακαῖς Καλαμῶν, παρακαλοῦσι δι’ ἀναφορᾶς των, ὅπως ἐπιτραπῇ νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὰς φυλακὰς οἱ συγγενεῖς των καθ’ ἑκάστην. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης.

§2ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἔν τινι τῶν σημερινῶν ἐφημερίδων ἀνέγνων ἀλληλογραφίαν ἐκ Βώλου, καθ’ ἣν εἷς ὑπόδικος ἐπὶ λαθρεμπορίᾳ, ἀσθενής, ἀπεβίωσεν ἐντὸς τῶν φυλακῶν, διότι δὲν ἐπετράπη αὐτῷ ἡ ἐκτὸς τῶν φυλακῶν νοσηλεία, τὸ δὲ κατάστημα τῶν φυλακῶν δὲν εἶναι κατάλληλον ὡς ἐκ τῆς ἐλεεινῆς καταστάσεως αὐτοῦ. Αἱ ἀρχαί, ὅπως ἡ ἀλληλογραφία λέγει, παρακληθεῖσαι ἵνα ἐπιτρέψωσι τὴν ἐκτὸς τῶν φυλακῶν νοσηλείαν, ἠρνήθησαν, στηριζόμεναι εἰς μίαν ἐγκύκλιον τοῦ Ὑπουργείου, διὰ τῆς ὁποίας ἀπαγορεύεται ἡ ἐκτὸς τῶν φυλακῶν νοσηλεία. Δὲν γνωρίζω ἂν ἐξεδόθη καὶ πότε ἐξεδόθη τοιαύτη ἐγκύκλιος, ἐκ τῶν πραγμάτων ὅμως φαίνεται, ὅτι θὰ ὑπάρχῃ τοιαύτη, καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς λαμβάνονται τοιαῦτα μέτρα διοικητικά, ἀπόλυτα, καὶ περιορίζεται ἡ ἐνέργεια τῶν ἀρχῶν, ἐναντίον τῶν διατάξεων τῆς δικονομίας μας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπεται ἡ ἐκτὸς τῶν φυλακῶν νοσηλεία καὶ ἄλλα κατάλληλα μέτρα. Ὄχι μόνον ἡ κατάστασις τῶν φυλακῶν, τὴν ὁποίαν γνωρίζομεν πάντες, καὶ ἡ φιλανθρωπία, ὑπὲρ τῆς ὁποίας ὀφείλομεν πάντες νὰ ἐνδιαφερώμεθα, ὄχι μόνον ἡ πεποίθησις, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἔχῃ εἰς τὰς ὑπαλλήλους αὑτῆς ἀρχὰς περὶ τῆς καλῆς χρήσεως τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος εἰς αὐτὰς ἀνέθεσεν, ἀλλὰ καὶ τὸ ὑπέρτατον καθῆκον, τὸ ὁποῖον πάντες ἔχομεν, νὰ φροντίζωμεν ὑπὲρ τῶν ὁμοίων μας καὶ νὰ μὴ λαμβάνωσι χώραν τοιαῦτα παραδείγματα βάρβαρα ἐν τόπῳ εὐνομουμένῳ, ἐπιβάλλουσι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ληφθῶσι σύντονα μέτρα περὶ ἐπανορθώσεως τῶν κακῶς κειμένων. Καὶ ἄλλοτε περὶ φυλακῶν ὡμίλησα, καὶ γνωρίζω, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν ὅσα καὶ ἄλλοι καὶ ἐγὼ συνέστησα, διότι δυστυχῶς τὰ χρήματα ἐλλείπουσιν, ἀλλ’ εἰς ἕν, κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ προσέξωμεν, εἰς τὴν ἐνοικίασιν τῶν καταλλήλων οἰκιῶν διὰ καταστήματα φυλακῶν. Δεύτερον πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἐπίβλεψις αὐστηρὰ, ὅσον ἔνεστι, τῆς ἐσωτερικῆς διοικήσεως τῶν φυλακῶν, καὶ τρίτον, ἐν περιπτώσει ἀσθενείας, ὅπως ἐπὶ τοῦ προκειμένου, νὰ ὑπάρχῃ πλήρης ἐλευθερία εἰς τὰς ἁρμοδίας ἀρχὰς, ἐντὸς τῶν κειμένων νόμων, ἵνα ἐξασκῶσι τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος ἐπιτρέπει, πρὸς σωτηρίαν ἑνὸς ὁμοίου των, ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὅτε ἠσθένησεν ὑπόδικος, ὁ ὁποῖος κατηγορεῖτο ἐπὶ πλημμελήματι, καὶ ἦτο προφυλακισμένος διὰ τὴν πρᾶξιν ταύτην. Παρακαλῶ δὲ τὸν κύριον Ὑπουργὸν πρῶτον νὰ προσαγάγῃ πληροφορίας περὶ τοῦ γεγονότος, καὶ δεύτερον, ἂν ὑπάρχῃ τοιαύτη ἐγκύκλιος, νὰ τὴν ἀνακαλέσῃ, χάριν τῆς φιλανθρωπίας, χάριν τῆς δικαιοσύνης, χάριν τοῦ γενικοῦ συμφέροντος.

§3ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ ἐγὼ παρεκάλεσα, ὅπως ἄρῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης τὴν ἐγκύκλιον, διὰ τῆς ὁποίας ὁ προκάτοχός του ἀπηγόρευσε τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἐπισκέψεων τῶν καταδίκων.

§4ΣΤΕΦΑΝΟΥ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἀντίτυπον τῆς ἐγκυκλίου τῆς ἀφορώσης εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσσήνης Βουλευτοῦ κατέθηκα ἀκριβῶς χθὲς εἰς τὴν Βουλὴν, ἐξήγησα δὲ, καταθέτων τὴν ἐγκύκλιον ταύτην, τοὺς λόγους οἵτινες προὐκάλεσαν αὐτήν, τοὺς λόγους οἵτινες ἔπεισαν τὸν προκάτοχον Ὑπουργὸν νὰ προβῇ εἰς τὴν ἔκδοσιν τῆς ἐγκυκλίου ταύτης. Ἐγκύκλιος περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς νοσηλείας ἐκτὸς τῶν φυλακῶν δὲν γνωρίζω ἂν ὑπάρχῃ. Θέλω λάβει πληροφορίας καὶ θέλω τὰς ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλήν. Σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς νοσηλείας, γνωρίζω ὅτι, ἀφ’ ἧς ἔχω τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ὁσάκις παρὰ τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν ἀνεκοινώθη, ὅτι κατάδικός τις ἢ ὑπόδικος πάσχει εἰς βαθμὸν τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἔχῃ ἀνάγκην νοσηλείας κατ’ ἰδίαν, ἀμέσως διέταξα νὰ ἐπιτραπῇ τοιαύτη· τοσοῦτον δὲ τοῦτο εἶναι ἀληθές, ὥστε διέταξα τὴν μεταφορὰν καταδίκου οὐ μόνον εἰς τὸ Δημοτικὸν Νοσοκομεῖον, ἵνα τύχῃ τῆς δεούσης νοσηλείας, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ Νοσοκομεῖον τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, καθόσον παρίστατο ἀνάγκη ἐγχειρήσεως σπουδαίας. Διέταξα μάλιστα εἰς ἐπαρχίαν τινὰ, ἧς δὲν ἐνθυμοῦμαι τὸ ὄνομα, καὶ ἐνωκιάσθη ἐπίτηδες δωμάτιον, ὅπως νοσηλευθῇ ἐν αὐτῷ πάσχων κατάδικος. Ὥστε τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἀμελεῖ εἰς τοιαύτας περιστάσεις νὰ διατάσσῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα καὶ ἡ φιλανθρωπία ὑπαγορεύει καὶ ὁ ὀρθὸς λόγος. Ἑπομένως ἀδίκως κακίζεται ἐνταῦθα τὸ Ὑπουργεῖον.

§5ΡΙΚΑΚΗΣ. Οὐδένα κακίζω.

§6ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Εἴπατε, ὅτι εἷς κατάδικος ἀπεβίωσεν ἐλλείψει νοσηλείας. Ἄν τοῦτο συνέβη, εἶναι λάθος τῶν ἐπιτοπίων ἀρχῶν, αἵτινες δὲν εἰδοποίησαν ἐγκαίρως τὸ Ὑπουργεῖον.

§7ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἂν ὑπάρχῃ ἐγκύκλιος, ν’ ἀνασταλῇ. Δὲν ἀμφιβάλλω δὲ, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς θέλει λάβει ὑπ’ ὄψιν τὴν παράκλησίν μου.

§8Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζω ὅτι ἐν τῇ πολιτικῇ ἡμῶν δικονομίᾳ ὑπάρχουσι διατάξεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἐπιτρέπεται ἡ κατ’ οἶκον νοσηλεία διὰ διαδικασίας γιγνομένης ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, ἀλλ’ ἐν τῇ ποινικῇ δικονομίᾳ δὲν ὑπάρχει τοιαύτη διάταξις. Ἡ δὲ ἐγκύκλιος ἡ ἐκδοθεῖσα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου τότε Ὑπουργοῦ κ. Ζαΐμη δὲν ἀντίκειται εἰς διάταξιν τοῦ νόμου. Ἡ διάταξις εἶχε σκοπὸν νὰ περιστείλῃ τὴν κατάχρησιν, ἥτις ἐγίνετο τότε, τῶν ἰατρῶν τῶν φυλακῶν πιστοποιούντων ἀσθένειάν τινα παντὸς φυλακισμένου, καὶ συνεπείᾳ τῆς πιστοποιήσεως ταύτης ἐξήρχοντο ἀθρόοι ἐκ τῶν φυλακῶν ὑπόδικοι καὶ κατάδικοι. Ἡ ἐγκύκλιος ἐκείνη δὲν ἀπέκλεισε τὸ δικαίωμα τῆς ἔξω τῶν φυλακῶν νοσηλείας, ἀλλὰ μόνον ἐπέβαλε νὰ πιστοποιῆται ἡ ἀσθένεια καὶ ὑπὸ δύο ἑτέρων ἰατρῶν, ἵνα ὑπάρχῃ καὶ εὐθύνη τοῦ Ὑπουργοῦ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι οὐ μόνον δὲν πρέπει νὰ ἀνακληθῇ ἡ ἐγκύκλιος αὕτη, ἀλλὰ τοὐναντίον πρέπει νὰ διαταχθῇ ἡ ἀκριβὴς αὐτῆς τήρησις.

§9ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἀνέλαβε τὴν ὑπεράσπισιν τῆς ἐγκυκλίου, γνωρίζων τὸ περιεχόμενον αὐτῆς, ἐνῷ ἐγὼ ἠγνόουν ἐὰν ὑπῆρχεν ἐγκύκλιος, καὶ ὑπὸ τίνος ἐξεδόθη. Νομίζω δὲ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη διατάξεως ἐν τῇ ποινικῇ νομοθεσίᾳ, ὅπως ἐπιτρέπηται ἡ ἐκτὸς τῶν φυλακῶν νοσηλεία, ὅταν ὑπάρχῃ ἀνάγκη τοιαύτη, ἀλλ’ ὅταν τὸ κατάστημα τῶν φυλακῶν δὲν ἦναι κατάλληλον πρὸς νοσηλείαν πασχόντων καταδίκων, ἐπιβάλλεται ἡ νοσηλεία ἐκτὸς τῶν φυλακῶν.

§10ΧΟΪΔΑΣ. Αὐτὸ προβλέπει ἡ ἐγκύκλιος.

§11ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἤδη λέγει ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι ἡ ἐγκύκλιος ἐκείνη ἐξεδόθη ὑπὸ περιορισμούς τινας, οἵτινες προκαλοῦσι βραδύτητα, δυναμένην νὰ καταστῇ ὀλεθρία.

§12Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐγκύκλιος αὕτη ἀκριβῶς ἐξασφαλίζει τὴν εἰλικρινῆ ἐφαρμογὴν τοῦ μέτρου τούτου, οὐδὲ ἦτο ἀφορμὴ ἡ ἐγκύκλιος αὕτη τοῦ θανάτου τοῦ ἀνθρώπου, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς Πατρῶν.

§13ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἡ κατάστασις ἐν γένει τῶν φυλακῶν τοῦ Κράτους πρέπει νὰ ἑλκύσῃ τὴν προσοχὴν καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Τῷ ὄντι, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Πατρῶν, ἡ κατάστασις τῶν φυλακῶν ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἐλεεινὴ καὶ οἰκτρὰ, καὶ μαρτυρεῖ ἔλλειψιν πολιτισμοῦ. Ὅστις ἐξ ὑμῶν εἰσῆλθεν εἰς δεσμωτήρια κεντρικὰ, βεβαίως ἔφριξεν ἐπὶ τῇ καταστάσει αὐτῶν. Εἰς τὸ ἐν Ναυπλίῳ δεσμωτήριον τετρακόσιοι ἄνθρωποι μένουσι γυμνοὶ καὶ ἀνυπόδυτοι ἐπὶ τοῦ λιθοστρώτου, καὶ πολλάκις ἀποθνήσκουσιν ἄνευ οὐδεμιᾶς βοηθείας. Οὐδὲ ἡ ἐλαχίστη λαμβάνεται πρόνοια οὔτε περὶ τῆς ἐνδυμασίας οὔτε περὶ τῆς νοσηλείας τῶν ἐνδεῶν φυλακισμένων, οὐδὲ εἶδον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ λεπτὸν ἀναγεγραμμένον ὑπὲρ τούτων. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν νοσηλείαν, ἀποθνήσκουσιν ὄχι μόνον ἄνευ νοσοκομείου ἐν ταῖς φυλακαῖς, οὗτινος ἡ ἔλλειψις εἶναι συνήθης, ἀλλ’ ἀποθνήσκουσιν ἐπὶ τοῦ λιθοστρώτου, καὶ ἔχετε τὸ ἐλεεινὸν θέαμα, ἐν τῷ αὐτῷ δωματίῳ ν’ ἀποθνήσκῃ ἐπὶ τοῦ λιθοστρώτου εἷς κατάδικος, ἐνῷ ἕτεροι εἰς τὴν ἄλλην γωνίαν εὐθυμοῦσι! Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῆς ἐνδυμασίας τῶν ἐνδεῶν καταδίκων καὶ περὶ τῆς νοσηλείας αὐτῶν, ἔστω καὶ ἐντὸς τῶν φυλακῶν.

§14ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Ἔχω βασίμους πληροφορίας, ὅτι ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1892 καθυστεροῦνται ἑκατοστύες χιλιάδων δραχμῶν εἰς ἐργολάβους δημοσίων ἔργων, δὲν εἶδον δὲ ἐν τοῖς νομοσχεδίοις, τὰ ὁποῖα προσήγαγεν ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, νὰ λαμβάνηται πρόνοια καὶ περὶ τῶν καθυστερημάτων ἐκείνων. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προσαγάγῃ πρὸ τῆς εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου: αʹ) Πίνακα ὑπογεγραμμένον ὑπὸ τοῦ Διευθυντοῦ τῶν δημοσίων ἔργων καὶ τοῦ τμηματάρχου τοῦ λογιστικοῦ τμήματος, ἐμφαίνοντα, μετὰ πάσης λεπτομερείας, τὰ βεβαιωμένα διὰ τῆς ἐκδόσεως ἐντολῶν, μήπω ἐκτελεσθεισῶν, διὰ τὴν ἔλλειψιν πιστώσεως, ἔξοδα διὰ τὴν ὁδοποιΐαν ἐν γένει ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1892, σημειουμένης καὶ τῆς χρονολογίας τῶν ἐντολῶν τούτων, καὶ προσέτι τὰ ἐπὶ παραστατικῶν καὶ δικαιολογητικῶν ἐγγράφων, διατελούντων ὑπὸ τὴν προεξέλεγξιν τῶν οἰκείων τμημάτων, στηριζόμενα τοιαῦτα ἔξοδα· καὶ βʹ) Ἕτερον πίνακα, ὑπογεγραμμένον ὑπὸ τοῦ Διευθυντοῦ τῶν δημοσίων ἔργων, ἐμφαίνοντα, μετὰ λεπτομερείας ὡς πρὸς τὸ εἶδος καὶ τὸ προϋπολογισθὲν καὶ κατακυρωθὲν ποσὸν, τὰ ἀπὸ 10 Ἰουνίου 1892 μέχρι τέλους Ἀπριλίου 1893 ἐκχωρηθέντα εἰς ἐργολήπτας πρὸς ἐκτέλεσιν δημόσια ἔργα ἐν γένει. Ἡ ἐκτέλεσις τοῦ νόμου περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς καὶ περὶ τῆς ὁποίας πολλὰ εἶπεν εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Νάξου συνάδελφος, ἐπήνεγκε πολλὰ ἀδικήματα εἰς τὴν ἐπαρχίαν, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, ἰδίως εἰς τὰ χωρία Διβρίτσαν τοῦ δήμου Ἐλευσῖνος καὶ Κολλιάνι τοῦ δήμου Τροπαίων. Τὰ ἀδικήματα ὑπῆρξαν τοιαῦτα, ὥστε ἔκτοτε οἱ κάτοικοι δὲν συνήνεσαν νὰ πληρώσωσιν οὐδεμίαν δόσιν, καὶ ὅταν καταδιώκωνται, ἀναγκάζονται νὰ ἔχωσι σκοποὺς εἰς τὰ ὑψηλὰ τοῦ χωρίου μέρη, οἱ ὁποῖοι, ὅταν βλέπωσιν ἐρχομένους χωροφύλακας, τοὺς εἰδοποιοῦσι καὶ οὕτως ὑποκρύπτονται οἱ καταδιωκόμενοι κάτοικοι. Τὸ μέγα δὲ ἀδίκημα συνίσταται εἰς τὸ ὅτι αἱ γαῖαι, τὰς ὁποίας ἐδήλωσαν, ἐξετιμήθησαν εἰς τὸ δεκαπλάσιον τῆς ἀξίας ἐκείνης, ἣν πράγματι ἔχουσι. Διὰ τοῦτο οἱ κάτοικοι οὗτοι δι’ ἀναφορᾶς των ζητοῦσιν, ὅπως ἐνεργηθῇ νέα ἐκτίμησις. Τῇ συνεργασίᾳ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσσήνης συναδέλφου κ. Μερλοπούλου, συνέταξα σχέδιον νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου σκοπεῖται ἡ ἀναθεώρησις τῶν ἐκτιμήσεων δαπάναις τῶν κατοίκων καὶ ὑπὸ ἀνωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων, διὰ κληρώσεως ὁριζομένων. Ἡ πραγματοποίησις τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον προτίθεται ἡ πρότασις, θέλει ἐξασφαλίσει πρὸ πάντων τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, τὸ ὁποῖον σήμερον οὐδὲν λαμβάνει ἐκ τῶν μερῶν τούτων καὶ ἐξ ἄλλων μερῶν, οἷον τῶν ἐπαρχιῶν Μεγαλοπόλεως, Μεσσήνης κλπ. Ἀποτέλεσμα δὲ τῆς τοιαύτης καταστάσεως εἶναι, ὅτι, ἐνῷ τὸ Δημόσιον ἀναγράφει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δύο ἥμισυ ἑκατομμύρια ἐκ τῆς προσόδου τῶν παραχωρηθεισῶν γαιῶν, τὸ εἰσπραττόμενον ποσὸν ἀνέρχεται μόλις εἰς ἑπτακοσίας χιλιάδας δραχμῶν, ἐνῷ, γενομένης δεκτῆς τῆς προτάσεώς μου ταύτης, θέλουσιν ἐξασφαλισθῆ τὰ καλῶς ἐννοούμενα συμφέροντα τοῦ Δημοσίου καὶ θέλουσι καταστῆ τὰ δικαιώματά του πραγματικά, θέλουσι δὲ ἑτέρωθεν ἀπαλλαγῆ οἱ δυστυχεῖς φορολογούμενοι ἀπὸ τῆς ἐκ νέου καταδιώξεως καὶ τῆς ἀμφιβολίας περὶ τοῦ ἀσφαλοῦς τῆς ἰδιοκτησίας των, τὴν ὁποίαν κατέχουσι καὶ καλλιεργοῦσι πατροπαραδότως. Καταθέτω τὴν πρότασιν νόμου, ἐπίσης δὲ ὑποβάλλω σχετικὴν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Διβρίτσης, διότι ἡ ἄλλη, ἡ τῶν κατοίκων Κολλιάνι, παρέπεσε.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ὑποβληθεῖσα πρότασις νόμου θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 84).

§16ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Πέρυσι, κύριε Πρόεδρε, δεκάκις ἐπηρώτησα τοὺς κυρίους ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοὺς διατὶ ἐπιτρέπουσι νὰ καθυστερῶσιν αἱ ἑταιρίαι τῶν σιδηροδρόμων ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Μύλους καὶ ἐκεῖθεν εἰς Τρίπολιν, καὶ ἀπὸ Μεσολογγίου εἰς Ἀγρίνιον τὴν πληρωμὴν τῶν δικαιωμάτων τῆς ἐπιτηρήσεως τῶν σιδηροδρόμων, τῶν ὀφειλομένων εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ τὰ ὁποῖα, ἐνῷ ὀφείλουσι νὰ πληρώνωσιν εἰς χρυσὸν, πληρόνουσιν εἰς χαρτονόμισμα. Τοιουτοτρόπως ἐπέρχεται εἰς τὸ Δημόσιον ζημία κατ’ ἔτος 3,000 δραχμῶν, ὑπολογιζομένου τοῦ φράγκου εἰς 150 λεπτὰ μόνον. Οἱ κύριοι ὅμως Ὑπουργοὶ δὲν ἠθέλησαν νὰ δώσουν κἀμμίαν ἀπάντησιν, ἀλλὰ ἀφίνουσι τὸ Δημόσιον νὰ ζημιοῦται· παρῆλθε δὲ ἕως τώρα τριετὲς διάστημα, καθ’ ὃ αἱ ἑταιρίαι καθυστεροῦσι τὴν πληρωμὴν τῆς εἰς χρυσὸν διαφορᾶς, συνισταμένης εἰς δρ. 9,000 τοὐλάχιστον. Ἐπίσης ἐπηρώτησα πέρυσιν ἐπανειλημμένως τοὺς αὐτοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς, διατί, παραβαίνοντες τὸν νόμον περὶ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, δὲν εἰσπράττουσι τὰ αὐτὰ δικαιώματα ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν ἐκείνην, ὀφείλουσαν νὰ πληρώνῃ κατ’ ἔτος 30,000 δραχμὰς εἰς χρυσὸν, καθυστεροῦνται δὲ δικαιώματα τεσσάρων ἐτῶν, ἀναβαίνοντα εἰς 120,000 φράγκα. Ἡ ἑταιρία ἐκείνη εἶναι γνωστὸν πόσον κακοπίστως φέρεται πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, καὶ ὅμως τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον κάμνει τοιαύτας ὑπὲρ αὐτῆς παραβάσεις τῶν νόμων, αἱ ὁποῖαι σκανδαλίζουν ἀληθῶς. Δὲν ἐννοῶ διατί νὰ μὴ ἐφαρμόζηται τὸ αὐτὸ μέτρον πρὸς τοὺς ξένους καὶ πρὸς τοὺς ἰθαγενεῖς. Αὐτὴ ἡ ἐξαιρετικὴ φιλοξενία ἢ, ἀκριβῶς εἰπεῖν, ξενολατρεία, ἐπὶ παραβάσει τῶν νόμων καὶ ἐπὶ ζημίᾳ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένη, παρεξηγεῖται δὲ καὶ ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ἀπολαύοντας τοιούτων ἐξαιρετικῶν ἀσυδοσιῶν, ἀποδιδομένης τῆς τοιαύτης παραβάσεως τῶν νόμων εἰς ἀσθένειαν, οὕτως εἰπεῖν, χαρακτῆρος, ἂν μὴ εἰς εὐτέλειαν καὶ ποταπότητα ἀπέναντι τῶν ξένων. Διὰ τοῦτο, ἐπαναλαμβάνων τὰς ἐπερωτήσεις μου πρὸς τοὺς αὐτοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς, δικαιοῦμαι νὰ ἀξιώσω, κατόπιν τῆς ἐπὶ ἓν ἤδη ἔτος σιωπῆς των, ἵνα φέρωσι ταχεῖαν καὶ κατηγορηματικὴν ἀπάντησιν, καὶ ὄχι νὰ παραπέμψουν εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλλένδας, διότι θὰ ἐπιμένω ἐπανερχόμενος, ἕως ὅτου ἐπέλθῃ τὸ ἐπιδιωκόμενον ἀποτέλεσμα.

§17ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἐν πρώτοις θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ συναινέσῃ, ὅπως προταχθῇ ἡ πρότασις νόμου περὶ στρατιωτικῶν καταλυμάτων, — δὲν ἐννοῶ βεβαίως νὰ προταχθῇ τῶν περὶ πιστώσεων νομοσχεδίων, — καθόσον θεωρῶ, ὅτι τὸ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος συναδέλφου ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ προσωρινῶν καταλυμάτων εἶναι μεγίστης σημασίας. Εἶναι γνωστὰ τοῖς πᾶσι τὰ πάνδεινα, τὰ ὁποῖα ὑφίστανται οἱ δυστυχεῖς χωρικοὶ ἕνεκα τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ ὑποδέχωνται τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα. Δὲν θέλω νὰ ἀποδώσω κακὴν πρόθεσιν εἰς ταῦτα, ἀλλ’ αὐτὴ αὕτη ἡ ἀνάγκη τοῦ νὰ καταλύωσιν ἐν ταῖς οἰκίαις τῶν ἀτυχῶν συμπολιτῶν μας τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα, καὶ μάλιστα ἐν ὥρᾳ χειμῶνος, εἶναι λίαν ὀδυνηρά. Θὰ παρακαλέσω συνεπῶς τὸν κ. Πρόεδρον, ὅπως καὶ αὐτός,—πιστεύω δὲ, ὅτι καὶ οἱ λοιποὶ Βουλευταὶ ἔχουσι τοιαύτην ἰδέαν, καθὸ ἀντιπροσωπεύοντες ἐπαρχίας, εἰς τὰς ὁποίας ὡς ἐκ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας τὰ ἀποσπάσματα συνήθως διαιτῶνται,—δεχθῇ νὰ προταχθῇ ἡ πρότασις νόμου αὕτη, ἀντὶ πάσης ἄλλης. Μετὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ στατιστικὰς πληροφορίας περὶ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰσαγομένου βάμβακος, καθόσον δυστυχῶς δὲν ἠδυνήθην ἐν τῷ μηνιαίῳ δελτίῳ τοῦ ἐμπορίου τῆς Ἑλλάδος μετὰ τῶν ξένων ἐπικρατειῶν νὰ ἀνεύρω ἀκριβῶς ὁπόσον ποσὸν βάμβακος εἰσάγεται ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς. Ἡ πληροφορία αὕτη θὰ μοὶ χρησιμεύσῃ ἐν καιρῷ, καθόσον, ὡς μὴ ὤφειλεν, εἶδον ὅτι ὑπεβλήθη παρὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ νομοσχέδιον, δι’ οὗ καταργεῖται ὁ δημοτικὸς δασμὸς τοῦ βάμβακος καὶ ἄλλων προϊόντων ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰσαγομένων καὶ ἀπὸ δήμου εἰς δῆμον τῆς Ἑλλάδος μεταφερομένων. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν δευτέραν διάκρισιν, βεβαίως εἶμαι σύμφωνος, καθόσον αὕτη θὰ συντελέσῃ εἰς ἄρσιν πολλῶν δυσχερειῶν εἴς τε τοὺς ἐμπορευομένους καὶ εἰς τοὺς καλλιεργοῦντας τὸ προϊόν τοῦτο· ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατάργησιν τοῦ δασμοῦ τοῦ βάμβακος τοῦ εἰσαγομένου ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς, εἶμαι τῆς ἐναντίας ἰδέας, καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ εἰρημένου νομοσχεδίου θέλω παραστήσει τῷ κ. Ὑπουργῷ, ὅτι πρέπει διὰ παντὸς τρόπου νὰ προνοήσωμεν, ὅπως ἐνισχύσωμεν τὰ προϊόντα ἐκεῖνα, ἅτινα δύνανται τελεσφόρως νὰ ἀναπτυχθῶσιν ἐν τῇ ἡμετέρᾳ ἐπικρατείᾳ, ὄχι δὲ νὰ ζητήσωμεν δι’ ἐλαττώσεως δασμῶν ν’ ἀποθαῤῥύνωμεν τοὺς γεωργούς, καὶ διὰ τῆς καθ’ ἡμέραν ὑποτιμωμένης τιμῆς αὐτῶν νὰ ἀναγκάσωμεν αὐτοὺς εἰς τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς καλλιεργείας τῶν προϊόντων αὐτῶν. Ἀπορῶ δὲ μάλιστα, πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀντιπροσωπεύων ἐπαρχίαν, ἐν ᾗ μεγάλως καλλιεργεῖται ὁ βάμβαξ, ὑπέβαλε τοιοῦτο νομοσχέδιον. Καὶ πολλὰ ἄλλα ἔχω νὰ εἴπω περὶ τῶν μέσων, δι’ ὧν νομίζω, ὅτι δύναται νὰ ἀναπτυχθῇ παρ’ ἡμῖν ἡ μεγάλη αὕτη τάξις τῆς γεωργίας, ἀλλ’ ἐπιφυλάσσομαι περὶ αὐτῶν νὰ ὁμιλήσω ἐν δέοντι, καθὼς καὶ ὅπως δικαιολογήσω τὴν ὑπὸ τοῦ ἐκ Καλαβρύτων ἀξιοτίμου συναδέλφου ὑποβληθεῖσαν πρότασιν νόμου περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων καὶ τοῦ οἴνου. Ἡμεῖς βεβαίως δὲν ζητοῦμεν ἀπολύτως τὴν κατάργησιν τῶν φόρων αὐτῶν, ἀλλὰ ζητοῦμεν, ὡς θέλει ἀποδειχθῇ ἐν δέοντι, τὴν ἀντικατάστασιν τῶν φόρων αὐτῶν δι’ ἄλλων, δι’ ὧν θὰ ἐπιβαρύνωνται αἱ τάξεις ἐκεῖναι, αἵτινες πρέπει νὰ ἐπιβαρύνωνται, ὄχι δὲ οἱ γεωργοί, διὰ τοὺς ὁποίους ὁμολογουμένως πρέπει νὰ ἐργασθῶμεν, οὐχὶ ὅπως κατά τινα τῶν παρελθουσῶν συνεδριάσεων καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπέδειξε, γενομένου λόγου περὶ ἀγροτικοῦ ζητήματος, καί τινες τῶν συναδέλφων ὑπεστήριξαν, ὅτι πρέπει ν’ ἀπελευθερώσωμεν ἐντελῶς τοὺς χωρικοὺς τοὺς ὑπὸ ἐπίμορτον καλλιέργειαν εὑρισκομένους; διότι, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦτο, δυνατὸν εἴς τινα μέρη τῆς Ἑλλάδος νὰ ἐγεννήθη ἀμφισβήτησις περὶ αὐτοῦ, ἀλλ’ εἰς τὴν Θεσσαλίαν ἤδη καὶ τὴν Φθιώτιδα δὲν συζητεῖται τοιοῦτόν τι· οἱ γεωργοὶ τῆς Ἑλλάδος δὲν ζητοῦσι νὰ ἁρπάσωσι τὴν ἰδιοκτησίαν τῶν ἄλλων, ἀλλὰ ζητοῦσι διὰ μέσων καταλλήλων νὰ ἐνισχυθῶσιν εἰς τὴν καλλιέργειαν καὶ ἀνάπτυξιν τῶν προϊόντων αὐτῶν. Ἐν τέλει θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργὸν περὶ ζητήματος μεγάλης σημασίας, ἀφορῶντος τὴν ἐπαρχίαν καὶ τὸν νομόν Φθιώτιδος, ζητήματος διὰ τὸ ὁποῖον οὐ μόνον οἱ κάτοικοι τῶν μερῶν ἐκείνων ἐγείρουσι φωνήν, ἀλλὰ καὶ οἱ ἀντιπροσωπεύοντες αὐτοὺς, ἔχω πεποίθησιν, ὅτι θέλουσι μεταχειρισθῆ πᾶσαν τὴν ἰσχὺν αὐτῶν παρὰ τῇ Κυβερνήσει καὶ ἐντόνως θέλουσι συστήσει εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, περὶ τῆς πληρώσεως δηλ. τῆς ἐπισκοπικῆς ἕδρας τοῦ νομοῦ Φθιώτιδος. Εἶναι ἄδικον, κύριε Πρόεδρε, ὁ νομὸς οὗτος νὰ στερῆται ἐπὶ εἰκοσαετίαν καὶ πλέον ἀρχιεπισκόπου, ἐνῷ πολλαὶ ἄλλαι ἐπαρχίαι ἐσχάτως ἔτυχον ἐπισκόπων, τῶν ἑκάστοτε Ὑπουργῶν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν πληρωσάντων τὴν ἀνάγκην ταύτην εἰς αὐτάς. Περιττὸν νὰ εἴπω τὰ ἐκ τῆς πληρώσεως τῆς ἀνάγκης ταύτης ἀγαθὰ, καὶ μάλιστα πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν· ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν, ὡς προεῖπον, ὅτι καὶ οἱ λοιποὶ συνάδελφοι, οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὸν νομὸν Φθιώτιδος, θὰ ἑνώσωσι μετ’ ἐμοῦ τὴν φωνήν των, ὅπως τάχιστα πληρώσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν ἀνάγκην ταύτην, ἱκανοποιῶν οὕτω τὸ φρόνημα καὶ τὸ αἴσθημα νομοῦ ὁλοκλήρου, ὅπερ, δύναμαι νὰ εἴπω, ἔφθασε μέχρις ἀγανακτήσεως, καὶ δικαίως, ἕνεκα τῆς μέχρι σήμερον ἀσυγγνώστου ὀλιγωρίας τῶν κυβερνώντων.

§18ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἐπαισθητὴ ὄντως κατέστη ἡ ἔλλειψις ἀρχιερέως ἐν Φθιώτιδι, καὶ πρὸς πλήρωσιν τῆς ἕδρας ταύτης συνενῶ καὶ ἐγὼ τὴν παράκλησίν μου πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἵνα λάβῃ μέριμναν πρὸς πλήρωσιν αὐτῆς, ἥτις θέλει χρησιμεύσει, ἂν ὄχι εἰς ἄλλο τι, τοὐλάχιστον εἰς τὴν καταστολὴν τῆς ἐκλύσεως τοῦ κλήρου. Ἤδη ὑποβάλλω δύο ἐπερωτήσεις πρὸς τὸν αὐτὸν κ. Ὑπουργόν, διὰ τῆς πρώτης τῶν ὁποίων θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασιν δεικνύουσαν τὰ ὑπάρχοντα εἰς τὰς διαφόρους κωμοπόλεις, ἐκτὸς ἐννοεῖται τῶν πρωτευουσῶν τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τῶν νομῶν, δημοτικὰ σχολεῖα θηλέων, μετὰ παρατηρήσεων περὶ τοῦ πληθυσμοῦ τῶν κωμοπόλεων τούτων, ὡς καὶ τῶν φοιτώντων ἐν τοῖς σχολείοις αὐτοῖς κορασίων. Εἰς τὴν ἐπερώτησιν ταύτην προβαίνω ἐκ τοῦ ἑξῆς λόγου. Ἡ ἐπαρχία, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, σύγκειται ἐκ 12 δήμων, ἕνα τῶν ὁποίων ἀποτελεῖ ἡ προνομιοῦχος ὡς συνοικισμὸς κωμόπολις Νέα Μιζέλα. Συνοικισθεῖσα αὕτη κατὰ τὸ 1836, ἔκτοτε ἀπήλαυε πολλῶν καλῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶχε καὶ δημοτικὸν σχολεῖον θηλέων, εἰς τὸ ὁποῖον ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι τοῦ παρελθόντος θέρους, ὅτε ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις προέβη εἰς τὴν διάλυσιν αὐτοῦ, ἐφοίτων περὶ τὰ 70 κοράσια πάντοτε. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, προβᾶσα εἰς τὴν διάλυσιν τοῦ σχολείου τούτου, δὲν ἔπραξε τοῦτο ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν, εἶχεν ἕνα τυπικὸν λόγον, ὁ ὁποῖος συνηγόρει ὑπὲρ τῆς διαλύσεως τοῦ σχολείου ἐκείνου, καὶ ὁ λόγος αὐτὸς ἦτο ὁ ἑξῆς· κατὰ τὴν ἀπογραφὴν τὴν τελευταίαν ἡ κωμόπολις Νέα Μιζέλα δὲν εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον πληθυσμόν, τὸν ὁποῖον ἐὰν εἶχε, θὰ ἐδικαιοῦτο εἰς τὴν ὕπαρξιν σχολείου θηλέων, συμφώνως μὲ διάταγμά τι, ἐφαρμοσθὲν πρὸ ἑνὸς καὶ πλέον ἔτους, νομίζω. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι εἰς τὴν ἀπογραφὴν ἡ κωμόπολις αὕτη σημειοῦται ὡς ἔχουσα κατοίκους 850 περίπου, εἶναι ὅμως ἔτι ἀληθέστερον, ὅτι οἱ κάτοικοι τῆς Νέας Μιζέλης, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀσχολούμενοι εἰς τὴν ναυτιλίαν, δὲν εἶναι παρόντες πάντοτε, ὡς δὲν ἦσαν παρόντες καὶ καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐνηργεῖτο ἡ ἀπογραφὴ διὰ τοῦτο, ὅτε ἐνηργήθη αὕτη, πολλοὶ τῶν κατοίκων τῆς Νέας Μιζέλης, μὴ ὄντες ἐκεῖ, δὲν ἐνεφανίσθησαν, ἵνα ἐκτελέσωσιν ὅ,τι ὥριζεν ὁ νόμος, καὶ διὰ τοῦτο, πλημμελῶς γενομένη ἡ ἀπογραφὴ τῆς Ν. Μιζέλης, παρουσιάζει αὐτὴν ἔχουσαν 850 μόλις κατοίκους, ἐνῷ ἀληθέστατον εἶναι, ὅτι οἱ κάτοικοι ὑπερβαίνουσι τοὺς 1300. Ἔκτοτε ἐποιησάμην τὰς δεούσας παραστάσεις εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν τοῦ κ. Τρικούπη, ἥτις, πεισθεῖσα ἔκ τινος ψηφίσματος, ὑποβληθέντος ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τῆς Νέας Μιζέλης, δὲν προέβη εἰς τὴν διάλυσιν τοῦ σχολείου ἐκείνου, καὶ τὸ ἀφῆκεν ὡς εἶχεν. Ἐπειδὴ ἤδη μανθάνω, ὅτι ὑπάρχουσι σχολεῖα τοιαῦτα εἰς πολλὰς ἄλλας κωμοπόλεις, τῶν ὁποίων καὶ ὁ πληθυσμὸς δὲν εἶναι ὁ ἀπαιτούμενος, ὅπως αὗται δικαιῶνται εἰς τὴν ὕπαρξιν δημοτικοῦ σχολείου θηλέων, καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν φοιτωσῶν μαθητριῶν δὲν εἶναι τόσος, ὥστε νὰ ἱκανοποιῇ τὰς δαπάνας, εἰς τὰς ὁποίας τὸ Δημόσιον εἴτε ὁ δῆμος ὑποβάλλεται διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ σχολείου, διὰ τοῦτο προβαίνω νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως νὰ ὑποβάλῃ τὴν προμνησθεῖσαν κατάστασιν, ἵνα ἐκ τῆς μελέτης ταύτης πεισθῶ, ἂν ἡ Ν. Μιζέλα μόνον ἀδικῆται, ἢ καὶ ἄλλαι κωμοπόλεις. Ἡ δευτέρα ἐπερώτησίς μου εἶναι ἡ ἑξῆς. Παρακαλῶ θερμῶς τὸν αὐτὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ γνωρίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, τοὺς προκαλέσαντας τὴν παῦσιν γραμματοδιδασκάλου τινὸς, διορισθέντος πρὸ 20–25 ἡμερῶν εἰς τὸ χωρίον Λιτόσιλον τοῦ δήμου Μακρακώμης τῆς ἐπαρχίας Φθιώτιδος, διότι ἀληθῶς δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς, ἐνῷ ὁ γραμματοδιδάσκαλος οὗτος πρὸ 25 ἡμερῶν ἐκρίθη ἱκανὸς νὰ καθέξῃ τὴν θέσιν ταύτην, μετὰ 25 ἡμέρας, ἤτοι σήμερον, διὰ ἀποφάσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, καταχωρισθείσης ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 266 φύλλῳ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, θεωρεῖται ἀνίκανος διὰ τὴν τοιαύτην θέσιν, καὶ συνεπῶς ἀπολύεται.

§19ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐν τῇ πρώτῃ ἐπερωτήσει του ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἔκαμεν ὑπαινιγμόν τινα, ἀναφερόμενον καὶ εἰς τὴν ὑπ’ ἐμὲ διοίκησιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας. Λυποῦμαι ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, καίτοι Βουλευτὴς ὢν κατὰ τὴν αʹ σύνοδον τῆς ἐνεστώσης Βουλευτικῆς περιόδου, ἐλησμόνησε τόσον ταχέως τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον τότε ἐψήφισεν, ὡς πρὸς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν.

§20ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς διακόψω. Ἐγὼ δὲν σᾶς ἐμέμφθην· ἐγὼ εἶπον, ὅτι προέβητε εἰς τὴν διάλυσιν τοῦ σχολείου ἐκείνου, ἔχοντες βεβαίως τυπικὸν λόγον ὑπὲρ αὐτῆς.

§21ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ἐπρόκειτο περὶ τυπικοῦ τινος λόγου, ἀλλὰ περὶ νόμου ψηφισθέντος κατὰ τὴν πρώτην σύνοδον. Κατὰ τὸν νόμον δ’ ἐκεῖνον ἐλαμβάνετο ὡς βάσις ἡ ἐπίσημος ἀπογραφὴ τοῦ πληθυσμοῦ, ὑπελογίζετο δ’ ὅτι ἀναλογοῦσιν ἐπὶ 100 κατοίκων 7 μαθηταὶ ἐν ὅλῳ, εἶχε δὲ ὁρισθῆ, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πληθυσμοῦ καὶ ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μαθητῶν θὰ συνιστῶντο γραμματοσχολεῖα, ἢ μονοτάξια, διτάξια, τριτάξια, τεταρτάξια δημοτικὰ σχολεῖα. Δυστυχῶς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ἐκείνου καὶ τῆς τελευταίας ἀπογραφῆς τῆς ἐπισήμου, εἰς τὴν ὁποίαν ἀναφέρεται αὐτὸς, δὲν ἠδύναντο νὰ συνυπάρξωσι δύο σχολεῖα δημοτικὰ ἐν Νέᾳ Μιζέλῃ, σχολεῖον δηλαδὴ τῶν ἀῤῥένων καὶ σχολεῖον τῶν θηλέων. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος νόμος, καθὼς θὰ ἀποδείξω διὰ μακρῶν, λαμβάνων ἐν καιρῷ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ ζητήματος, κατεστρατηγήθη καὶ κατεδολιεύθη ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἀκριβῶς παρὰ τοῦ κ. Τρικούπη, ὅστις ὑπῆρξεν ὁ εἰσηγητὴς αὐτοῦ. Ἐναντίον τῆς βάσεως, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁ νόμος, ὡς πρὸς τὴν σύστασιν σχολείων, εἶχον ἱδρυθῆ καὶ δημοτικὰ σχολεῖα παρανόμως καὶ ἀπειρία γραμματοσχολείων. Ὁ κ. Τρικούπης θεωρεῖ ἑαυτὸν ἀνώτερον τῶν νόμων, τοὺς ὁποίους αὐτὸς εἰσάγει εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τόσον ἐκθύμως ὑποστηρίζει, θεωρῶν αὐτοὺς ἀθύρματα, τὰ ὁποῖα μεταβάλλει καὶ διὰ διαταγμάτων καὶ δι’ ἐγκυκλίων. Ἐγὼ ὅμως δυστυχῶς δὲν εἶχον τὴν ἐξαιρετικὴν ταύτην θέσιν, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, ἐνόμισα δὲ, ὅτι ἐπεβάλλετό μοι τὸ καθῆκον νὰ ἐφαρμόσω τὸν νόμον ἐκεῖνον, καθόσον ἦτο νόμος κείμενος τοῦ Κράτους, μολονότι ἄλλην ἰδέαν εἶχον περὶ αὐτοῦ. Ἠναγκάσθην λοιπὸν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ἐκείνου καὶ τῆς ἐπισήμου ἀπογραφῆς τοῦ Κράτους νὰ ἀναθεωρήσω τὸ πρῶτον ἐκτελεστικὸν διάταγμα αὐτοῦ, καὶ ἑπομένως νὰ προβῶ εἰς τὴν κατάργησιν πολλῶν παρανόμως συστηθέντων σχολείων δημοτικῶν καὶ γραμματοσχολείων. Τοῦτο θ’ ἀποδείξω, ἐπαναλαμβάνω, διὰ μακρῶν, ὅταν ἀπαντήσω εἰς τὴν γενομένην ἐπερώτησιν περὶ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως, ἐνόμισα ὅμως, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅτι δὲν ἠδύνατο ἐν Νέᾳ Μιζέλῃ νὰ γείνῃ ἐξαίρεσις τοῦ γενικοῦ κανόνος, τοῦ κανόνος ἐκείνου, ὅστις ἐτέθη διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1892, ὅστις ἐψηφίσθη τῇ εἰσηγήσει τοῦ καὶ νῦν Πρωθυπουργοῦ ὑπὸ τῆς ἰδίας πλειοψηφίας.

§22ΚΡΙΤΣΑΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τί ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐκίνησε τόσον τὸν χόλον τοῦ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτοῦ, καὶ ὑπέθεσεν οὗτος, ὅτι ἦτο εὐκαιρία νὰ ἐπιτεθῇ κατὰ τοῦ κ. Τρικούπη καὶ δὲν ἠξεύρω τίνος ἄλλου. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἡ Νέα Μιζέλα ἐστερήθη τοῦ δημοτικοῦ σχολείου θηλέων, καὶ ἵνα πεισθῶ, ἂν μόνη αὕτη ἐστερήθη τοῦ σχολείου, ἢ καὶ ἄλλαι κωμοπόλεις, ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ κατάστασιν, ἥτις θὰ μοὶ δώσῃ τὴν τοιαύτην πληροφορίαν. Ὑποβαλὼν δὲ τὴν ἐπερώτησίν μου ταύτην, δὲν ἔκρινα ἄσκοπον νὰ ἐκθέσω καὶ τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκα προέβην εἰς τὴν ὑποβολὴν αὐτῆς. Δὲν ἠθέλησα ποσῶς νὰ ἐπιῤῥίψω μομφὴν κατὰ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὁ ὁποῖος θυμωθεὶς εἶπεν ὅσα εἶπε, καὶ διὰ τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἐννοῶ τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον τόσον πολὺ ἠρεθίσθη οὗτος. Ἐγὼ δὲν ἐμέμφθην αὐτοῦ, ἀλλὰ τοὐναντίον εἶπον, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, προβᾶσα εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ σχολείου ἐκείνου, ἐξετέλεσε γράμμα ἑνὸς ἄρθρου τοῦ νόμου, χωρὶς μόνον νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἄρθρον ἕτερον, τὸ ὁποῖον ἔδιδεν εἰς τὸν δῆμον τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλῃ ψήφισμα, ὅπερ ὑπέβαλε καὶ συνεπείᾳ τοῦ ὁποίου τὸ σχολεῖον δὲν κατηργήθη συμφώνως πρὸς τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἐγώ, δὲν ἠξεύρω πῶς, ἀφῃρημένος ἴσως ὤν, ὠνόμασα διάταγμα, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον αὐτὸς ἔκρινε καλὸν νὰ μὲ ἐλέγξῃ. Ὁ σκοπός μου λοιπὸν ἦτο ὄχι νὰ κατηγορήσω τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἁπλῶς νὰ παραστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ἀνασυστηθῇ τὸ σχολεῖον ἐκεῖνο τῶν θηλέων, διὰ τὸν λόγον ὅτι, ἐνῷ εἰς ἄλλα τοιαῦτα σχολεῖα φοιτῶσιν 20 μαθήτριαι, εἰς ἐκεῖνο φοιτῶσι τακτικώτατα περὶ τὰς 70. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ πρώην ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς ἠθέλησε νὰ θίξῃ καὶ τὸ ζήτημα, ὅτι αὐτὸς δὲν ἐσυνείθισέ ποτε νὰ παραβαίνῃ τοὺς νόμους καὶ νὰ προβαίνῃ εἰς πράγματα ἀντικείμενα εἰς αὐτοὺς, μίαν μόνην ἐρώτησιν θὰ τῷ ἀπευθύνω, ἵνα τῷ ἀποδείξω, ὅτι προβαίνει εἰς ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα λέγει ὅτι δὲν προβαίνει: Πόσους κατοίκους ἔχει ἡ Βελίτσα, ἡ πρωτεύουσα τοῦ δήμου Τιθορέας τῆς ἐπαρχίας Λοκρίδος, καὶ διατὶ ἐκεῖ ἐσύστησε διτάξιον ἑλληνικὸν σχολεῖον; Αὐτὸ, ὑποθέτω, θὰ ἀποδείξῃ, ὅτι λέγετε ἀκριβῶς τὰ ἀντίθετα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα πράττετε.

§23ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ἡ Βελίτσα ἔχει 300 ὅλας οἰκογενείας, ἐνεγράφησαν δ’ ἐκεῖ προηγουμένως 35 μαθηταί, καὶ τότε προέβην εἰς τὴν σύστασιν τοῦ σχολείου ἐκείνου (διάλογοι). Ὁ νόμος δὲ δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν τὸν θῆλυν πληθυσμὸν, ἀλλὰ τὸν πληθυσμὸν καθόλου. Λοιπὸν ὁ πληθυσμὸς τῆς Βελίτσης εἶναι γεωργικὸς καὶ μόνιμος, καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸν νὰ προσαγάγῃ τὸν πίνακα τὸν ἐπίσημον, τὸν ὁποῖον ἔχει ἀναγνωρίσει καὶ ὁ νόμος καὶ τὸ βασιλικὸν διάταγμα, συγχρόνως δὲ νὰ προσαγάγῃ τὸ μαθητολόγιον τοῦ σχολείου τούτου, καθ’ ὃν χρόνον ἐλειτούργει καὶ ὅτε ἦσαν περὶ τοὺς 40 μαθηταὶ ἐγγεγραμμένοι. Ὡς γνωστὸν δὲ, διὰ τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα δὲν ἰσχύει ὁ περὶ δημοτικῶν σχολείων νόμος. Ὡς πρὸς αὐτὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν. Ἤδη ἀπὸ τοῦ 1891 ἐλειτούργουν δύο τάξεις ἑλληνικοῦ σχολείου, εἰς ἃς εἶχον ἐγγραφῆ, ὡς προεῖπον, ἕως 40 μαθηταί. Κατὰ τὸ παρελθὸν ὅμως ἔτος ἐνόμισε καλὸν ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀφήσῃ τὸ σχολεῖον ἐκεῖνο ἐπὶ μῆνας πολλοὺς ἄνευ ἑλληνοδιδασκάλων. Τούτου δ’ ἕνεκεν οἱ μαθηταὶ ἠναγκάσθησαν νὰ προσφύγωσιν εἰς ἄλλα πλησιόχωρα μέρη, ὅπου ἐλειτούργουν σχολεῖα. Μόλις κατὰ Δεκέμβριον ἢ Ἰανουάριον μῆνα διώρισεν ἕνα ἑλληνοδιδάσκαλον, καὶ ὅτε ἐγὼ ἔλαβον τὸ γενικὸν μέτρον, ὅπως προβῶ εἰς κατάργησιν ὅλων τῶν ἑλληνικῶν σχολείων, τῶν ἐχόντων μαθητὰς κάτω τῶν 18, κατήργησα καὶ τὸ σχολεῖον τοῦτο, μολονότι ἀνῆκεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, μολονότι ἦτο δῆμος, εἰς τὸν ὁποῖον ἐγὼ ἐν καιρῷ ἐκλογῶν τιμῶμαι πάντοτε διὰ μεγάλης πλειονοψηφίας. Πότε δὲ προέβην εἰς τὴν ἀνασύστασίν του; Μόλις τὸν Σεπτέμβριον μῆνα, ὅτε ἐπαρουσιάσθησαν πρὸς ἐγγραφὴν 35 μαθηταί. Δὲν ἐχολώθην δὲ διόλου διὰ τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἐκ Φθιώτιδος ἀξιοτίμου συναδέλφου, ἀλλὰ μόνον ἠθέλησα νὰ παρατηρήσω εἰς αὐτὸν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ζητήσῃ τὴν διοικητικὴν ἀνόρθωσιν τοῦ πράγματος παρὰ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ σχετικοῦ νόμου, τοῦ ὁποίου ἡ βάσις, κατ’ ἐμὴν γνώμην, εἶναι ὅλως διόλου ἐσφαλμένη. Διότι, ὡς πάντες γινώσκομεν, δὲν συμπίπτει ἡ αὐτὴ ἀναλογία πανταχοῦ τῆς Ἑλλάδος τῶν μαθητῶν πρὸς τοὺς κατοίκους. Μεταξὺ τῶν ἀστικῶν πληθυσμῶν παρατηρεῖται μεγαλειτέρα φιλομάθεια, ἡ δὲ ἀναλογία τῶν μαθητῶν αὐτῶν πρὸς τοὺς κατοίκους δὲν εἶναι ὡς 7 πρὸς 100, ἀλλ’ ὡς 10, 12, 14 καὶ πλέον. Ἐνῷ τοὐναντίον ἐπὶ πληθυσμῶν ἀγροτικῶν καὶ ποιμενικῶν ἡ φιλομάθεια εἶναι ὀλιγωτέρα, ἡ δὲ ἀναλογία τῶν μαθητῶν ὡς 5 καὶ ἐνίοτε ὡς 3 πρὸς 100. Τί δὲ συμβαίνει οὕτω; Δυνάμει τοῦ ἰσχύοντος νόμου, τὸν ὁποῖον πέρυσιν ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ ἀλογίστως, ἔχομεν μεταξὺ τῶν ἀγροτικῶν καὶ ποιμενικῶν πληθυσμῶν σχολεῖα πολυτάξια μὲ δύο καὶ τρεῖς διδασκάλους καὶ μὲ μαθητὰς μόλις 20, 30 καὶ 40, ἐνῷ μεταξὺ ἀστικῶν πληθυσμῶν ἔχομεν μαθητὰς 120, 130 καὶ 150 μὲ μόνον ἕνα δημοδιδάσκαλον. Ἐὰν θέλητε λοιπὸν νὰ διορθωθῇ τὸ ἄτοπον τοῦτο, ὄχι μόνον διὰ τὴν Μιζέλαν, ἀλλὰ καὶ δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, ἀπαιτήσατε τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ νόμου τοῦ 1892.

§24ΚΡΙΤΣΑΣ. Λυποῦμαι πολὺ, ὅτι ἔλαβε τοιαύτας διαστάσεις ἡ συζήτησις, ἀλλὰ γνωρίζω διὰ τελευταίαν φορὰν εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅτι ἐγὼ ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τὴν κατάθεσιν πίνακος, ἐμφαίνοντος τὰ διάφορα σχολεῖα, καὶ περιέχοντος παρατηρήσεις τινὰς, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ κρίνω ἐγὼ καὶ ἡ Βουλὴ ἅπασα, ἐὰν τὰ λειτουργοῦντα σχολεῖα ἐσυστήθησαν ἢ διετηρήθησαν συμφώνως πρὸς τὸν νόμον, καὶ ἐκ τούτου θὰ προκύψουν καὶ ἀφορμαί, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἐξελεγχθῇ ἢ ὁ προκάτοχος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἢ ὁ νῦν. Περὶ τούτου μόνον πρόκειται, καὶ πᾶν ἄλλο εἶναι ξένον τοῦ προκειμένου.

§25ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ὁ ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς δὲν ἤθελε νὰ ἐλέγξῃ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα τοῦ παρελθόντος ἔτους τὸ σχολεῖον Βελίτσης διετέλει ἐν ἀργίᾳ, καὶ ἂν διὰ τῆς τοιαύτης παραστάσεώς του δὲν ἤθελεν ἐμμέσως νὰ ἐπιῤῥίψῃ μομφὴν καὶ κατ’ ἐμοῦ, ὡς ἀντιπροσώπου τῆς ἐπαρχίας Λοκρίδος καὶ ὡς φίλου τῆς καὶ τότε Κυβερνήσεως, δὲν ἤθελον λάβει τὸν λόγον, ἵνα εἴπω ὀλίγα τινά, ὅπως ἀναιρέσω τὰς μομφάς, τὰς ὁποίας ὁ κ. συνάδελφος ἐπέῤῥιψε περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ σχολείου τοῦ χωρίου Βελίτσης. Κατὰ τὴν ἐποχήν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. συνάδελφος ἀνέφερε πρὸ ὀλίγου, ἦσαν τόσοι μαθηταὶ τοῦ ἑλληνικοῦ σχολείου Βελίτσης, ὥστε εἷς καὶ μόνος διδάσκαλος ἤρκει, δὲν ὑπῆρχε, δὲ καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, λόγος, ὅπως διορισθῶσι δύο διδάσκαλοι. Ἐὰν μετὰ τὰς ἐξετάσεις, κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ σχολικοῦ ἔτους, προέκυψεν, ὅτι ὑπῆρχον μαθηταὶ ἱκανοί, ὅπως διορισθῶσι δύο διδάσκαλοι, τοῦτο εἶναι εἰς θέσιν ὁ κ. συνάδελφος, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας τότε, νὰ βεβαιώσῃ, καὶ δὲν ἔχω νὰ εἴπω τι, ἀλλὰ προσθέτω μόνον, ὅτι ἡ τότε Κυβέρνησις δὲν εὐθύνεται ποσῶς διὰ τὴν τότε κατάστασιν τοῦ σχολείου, διότι κατ’ ἀρχὰς εἶχε διορισθῆ διδάσκαλος νέος τις ἄξιος, ὀνόματι Σταμόπουλος, ὁ ὁποῖος ἐκλήθη εἰς τὸν στρατὸν, καὶ μέχρις ὅτου εὑρεθῇ νέος διδάσκαλος ἔμειναν οἱ μαθηταὶ ἄνευ διδασκάλου. Ἀλλὰ καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη καὶ ἐγὼ, ὡς φίλος αὐτῆς, ἐμεριμνήσαμεν, ὅπως ἡ θέσις ἐκείνη συμπληρωθῇ διὰ νέου διδασκάλου, ὁ ὁποῖος ἐξηκολούθησε τὸ ἔργον αὑτοῦ τακτικῶς μέχρι τέλους τοῦ ἔτους, ὅτε ἀπελύθη τῆς ὑπηρεσίας ὑπὸ τοῦ ἐκ Λοκρίδος κ. συναδέλφου. Αὕτη εἶναι ἡ καθαρὰ ἀλήθεια, καὶ νομίζω, ὅτι δὲν εἶχε δίκαιον ὁ κ. συνάδελφος νὰ ἀπευθύνῃ τὴν μομφήν, ὅτι ἡ τότε Κυβέρνησις ἠμέλησε τῆς παιδείας ὡς πρὸς τὸν δῆμον ἐκεῖνον.

§26ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δύο λέξεις, κύριε Πρόεδρε...

§27ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι ἡ τρίτη φορά.

§28ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀφοῦ τρὶς μέχρι τοῦδε ἐπετράπη νὰ λάβῃ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος ὁ κ. Βουλευτὴς Φθιώτιδος, ὀφείλω κατ’ ἀνάγκην τρίτην φορὰν ν’ ἀπαντήσω καὶ ἐγὼ εἰς αὐτόν. Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη πληροφοριῶν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Τὰ σχετικὰ διατάγματα μὲ τὰ σχολεῖα, μὲ τοὺς διδασκάλους, μὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν κατοίκων, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐπισήμου ἀπογραφῆς, ἔχουσι δημοσιευθῆ εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως. Δύναται λοιπὸν νὰ λάβῃ ἀνὰ χεῖρας τοὺς σχετικοὺς ἀριθμοὺς τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν νὰ ἐξελέγξῃ καὶ τὴν ἐνέργειαν τοῦ προκατόχου μου καὶ τὴν ἐνέργειαν τὴν ἐμήν. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος, θελήσας νὰ ἐλέγξῃ ἐμέ, ἐπεβεβαίωσεν ἀκριβῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἰσχυρίσθην, ὅτι δηλαδὴ ἐλλείψει ἑλληνοδιδασκάλων οἱ μαθηταὶ Βελίτσης προσέφυγον εἰς ἄλλα σχολεῖα. Ἐπεξηγηματικώτερον προσθέτω νῦν, ὅτι ὁ εἷς τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος ἑλληνοδιδασκάλων εἶχε μετατεθῆ κατὰ Σεπτέμβριον τοῦ 1892, μετ’ ὀλίγον δ’ ἐκλήθη νὰ ὑπηρετήσῃ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, ὡς κληρωτὸς, καὶ ὁ ἕτερος, καὶ οὕτως ἔμεινε τὸ σχολεῖον ἄνευ διδασκάλου. Συνεπείᾳ τούτου οἱ πλεῖστοι τῶν μαθητῶν προσέφυγον εἰς ἄλλα σχολεῖα, ὅτε δ’ ἐγὼ κατὰ τὸ τέλος τοῦ ἔτους ἠθέλησα νὰ ἀναθεωρήσω τὰ ἐλλιπῆ σχολεῖα, ὅπως καταργήσω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον ἐπαρκῆ ἀριθμὸν, ἡ ὑπηρεσία μοὶ ὑπέβαλε καὶ τὴν κατάργησιν τοῦ ἑλληνικοῦ σχολείου Βελίτσης. Κατὰ Σεπτέμβριον ἐπαρουσιάσθησαν μαθηταὶ ἄνω τῶν 35, ἐνόμισα δὲ, ὅτι τότε εἶχον καθῆκον νὰ ἀνασυστήσω τὸ διτάξιον ἑλληνικὸν σχολεῖον, ὅπως τοῦτο ἐλειτούργει καὶ πρίν. Ἀλλ’ ὅτι ὑπῆρχον ἄλλοτε μαθηταὶ ὑπὲρ τοὺς 40 διὰ τὰς δύο τάξεις, ὅτε ἦσαν καὶ δύο διδάσκαλοι, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ ἀποδείξῃ τοῦτο, προσάγων τὸ μαθητολόγιον τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος σχολείου κατὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ σχολικοῦ ἔτους 1891.

§29Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ἀπαντῶ εἰς τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ ἐπερωτήσει μου ἀφορώσῃ εἰς τὴν διακανόνισιν τῶν ὁρίων τῶν δήμων Ἄριος καὶ Ἀμφείας. Κατὰ τὸ 1841 διὰ Β. Διατάγματος ἐκανονίσθησαν τὰ ὅρια τῶν δήμων τούτων, καὶ ἐν τῷ δήμῳ Ἄριος περιελήφθησαν κατὰ τὸ βασιλικὸν ἐκεῖνο διάταγμα τὰ χωρία Ἀσλάναγα, Μπαλλάγα, Γκορτζόγλι, Γκλιάτα, Μπάστα, Ἀριοχώριον, Βραχάταγα, Μπισβάρδι καὶ Πήδημα. Τοῦ τελευταίου ἡ κτηματικὴ περιφέρεια ἐξικνεῖται μέχρι τῆς πρωτευούσης τῆς Ἀμφείας. Ὁ νομάρχης Μεσσηνίας κατὰ τὸ 1886 δι’ ἀποφάσεώς του προέβη εἰς τὴν διακανόνισιν τῶν ὁρίων ἀμφοτέρων τῶν δήμων, καὶ μετεσχημάτισεν οὕτω τοὺς δήμους αὐτοὺς παρανόμως, τουτέστιν ἄνευ τῆς γνωμοδοτήσεως τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων τῶν δήμων Ἄριος καὶ Ἀμφείας καὶ ἄνευ Β. Διατάγματος ἐξέδωκεν ἀπόφασιν περὶ διακανονίσεως τῶν ὁρίων αὐτῶν. Κατὰ τῆς ἀποφάσεως ταύτης ἐγένετο ἔφεσις ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἄριος· τὸ Ὑπουργεῖον ἐπεκύρωσε τὴν ἀπόφασιν τοῦ νομάρχου, ἀλλὰ κατόπιν ἐγένετο νέα αἴτησις περὶ ἀναθεωρήσεως τῆς ἀποφάσεως ταύτης, καὶ ἡ τότε Κυβέρνησις τοῦ κ. Τρικούπη, Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ὄντος τοῦ κ. Δραγούμη, ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει τὴν αἴτησιν ταύτην τῆς ἀναθεωρήσεως καὶ ἐτροποποίησε τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργείου τοῦ 1886, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ 1886 δὲν ἠδύνατο νὰ μετασχηματίσῃ τοὺς δήμους, διότι ἐκ τοῦ δήμου Ἄριος ἀπέσπασε καὶ ὑπήγαγεν εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ δήμου Ἀμφείας τὸ χωρίον Πήδημα, τὸ ὁποῖον ἀρχῆθεν ἀνῆκεν εἰς τὸν δῆμον τοῦτον κατὰ τὸ διάταγμα τοῦ 1841. Κατὰ τῆς ἀποφάσεως ταύτης ἐγένετο ἔφεσις ἐνώπιον τῶν ἐν Ναυπλίῳ Ἐφετῶν, ἀλλὰ τὸ Ἐφετεῖον ἐκηρύχθη ἀναρμόδιον, καὶ ἡ ὑπόθεσις αὕτη δι’ αἰτήσεως ἀναιρέσεως εἰσήχθη εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον, ὁ ὁποῖος ἐκηρύχθη ἐπίσης ἀναρμόδιος καὶ ἰσχυρὰ ἡ τελευταία ἀπόφασις τῆς Νομαρχίας Μεσσηνίας. Ἡ ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργείου τοῦ 1886 ἦτο βεβαίως παράνομος, διότι, ὡς ἐλέχθη, δι’ ἀποφάσεως τοῦ νομάρχου μετεσχηματίζετο ὁ δῆμος Ἄριος. Ὡς δὲ γνωρίζετε, μετασχηματισμὸς δήμων εἶναι, ὅταν ἐλαττῶται ὁ πληθυσμὸς τοῦ ἑνὸς καὶ προστίθηται νέος πληθυσμὸς εἰς τὸν ἕτερον, ἁπλοῦς δὲ διακανονισμὸς τῶν ὁρίων εἶναι, ὅταν διὰ τῆς ἀποφάσεως δὲν μεταβάλληται ὁ πληθυσμὸς οὐδενὸς δήμου. Διὰ τῆς ἀποφάσεως ὅμως ἐκείνης τοῦ 1886 μετεσχηματίζετο ὁ δῆμος Ἄριος· κατὰ συνέπειαν ὁ τότε νομάρχης Μεσσηνίας ἔπραξε παρανομίαν, παραβὰς τὸ διάταγμα τοῦ 1841, διὰ τοῦ ὁποίου ὑπάγεται εἰς τὸν δῆμον Ἄριος τὸ χωρίον Πήδημα, πρὸς τούτοις διότι δὲν ἐγνωμοδότησαν, κατὰ τὸ ἄρθρον 8 τοῦ περὶ δήμων νόμου, τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια τῶν δήμων Ἄριος καὶ Ἀμφείας· ὥστε δικαίως καὶ νομίμως τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ 1889 ἐδέχθη τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν τὴν τελευταίαν καὶ τὴν γενομένην ἔφεσιν, καὶ ἐπανέφερε τὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν ἐκανόνισε τὸ διάταγμα τοῦ 1841. Ἀλλ’ ἤδη ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐνόμισεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἀφήσῃ ἡσύχους τοὺς δημότας τῶν δήμων ἐκείνων, καὶ ἐπίστευσεν, ὅτι εὗρε κατάλληλον περίστασιν ἵνα θέσῃ εἰς πειρασμὸν αὐτοὺς, καὶ δι’ ὑπουργικῆς διαταγῆς ἠκύρωσε τὸ διάταγμα τοῦ 1841 καὶ τὴν ἔγκυρον καὶ τελεσίδικον ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργείου τοῦ 1889, οὗ προΐστατο ὁ καὶ νῦν κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· πρὸς τούτοις δὲ διέταξε τὸν νομάρχην Μεσσηνίας νὰ προβῇ εἰς νέον διακανονισμὸν τῶν ὁρίων τῶν δήμων ἐκείνων. Μοὶ φαίνεται, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ διαταγὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διὰ τῆς ὁποίας κατηργήθη βασιλικὸν διάταγμα ἰσχῦον καὶ ἀπόφασις ὑπουργικὴ, ἡ ὁποία ἐστηρίχθη ἐπὶ τοῦ διατάγματος ἐκείνου, εἶναι τολμηρά· εἶναι, λέγω, τολμηρὰ, διότι μετὰ τόσα ἔτη, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς διεκανονίσθησαν τὰ ὅρια τῶν δήμων Ἄριος καὶ Ἀμφείας καὶ εἶχε παύσει πᾶσα πρὸς ἀλλήλους ἔρις, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐνόμισε κατάλληλον τὴν ὥραν ταύτην, ἵνα ἱκανοποιήσῃ τοὺς προσωπικοὺς αὑτοῦ φίλους, προβαίνων εἰς τὴν κατάργησιν ἰσχυρᾶς καὶ νομιμωτάτης ἀποφάσεως· δικαιολογεῖται δὲ, ὅτι προέβη εἰς τοιαύτην ἀπόφασιν, στηριχθεὶς εἰς γνωμοδότησιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου παρασκευασθεῖσαν. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐμελέτησε καλῶς, τί περιεῖχε τὸ ἐρώτημά του; Ὑπέβαλεν εἰς τὸ Νομικὸν Συμβούλιον ἐρώτημα ἀντιφάσκον πρὸς τὰ πράγματα, τουτέστιν, ἂν ἠδύνατο ὁ νομάρχης Μεσσηνίας νὰ ἐκδώσῃ ἀπόφασιν, διὰ τῆς ὁποίας τὸ χωρίον Πήδημα ἀπὸ τοῦ δήμου Ἀμφείας ὑπήχθη εἰς τὸν δῆμον Ἄριος· ἐνῷ ὤφειλε νὰ ὑποβάλῃ ἀντίθετον ἐρώτημα, τουτέστιν, ἂν ἠδύνατο ὁ νομάρχης Μεσσηνίας δι’ ἀποφάσεώς του νὰ ὑπαγάγῃ εἰς τὸν δῆμον Ἀμφείας χωρίον τοῦ δήμου Ἄριος. Τὸ Νομικὸν Συμβούλιον κατὰ τὸ ἐρώτημα αὐτὸ βεβαίως δὲν ἠδύνατο νὰ ἀπαντήσῃ ἄλλως ἢ ὅτι δὲν ἠδύνατο ὁ νομάρχης νὰ προβῇ εἰς τὸν μετασχηματισμὸν τῶν δήμων, ὑπαγαγὼν δι’ ἀποφάσεώς του τὸ χωρίον Πήδημα, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ ἐρώτημά του ἀνῆκεν εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ δήμου Ἀμφείας, εἰς τὸν δῆμον Ἄριος, ἐνῷ τὸ χωρίον Πήδημα ἀνῆκεν εἰς τὸν δῆμον Ἄριος· κατὰ συνέπειαν νομίμως καὶ καλῶς ἔπραξε τὸ Ὑπουργεῖον κατὰ τὸ 1889, ἀποδεχθὲν τὴν ἀπόφασιν ἐκείνην, διὰ τῆς ὁποίας τὸ χωρίον Πήδημα ἀπὸ τοῦ δήμου Ἄριος, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνῆκεν κατὰ τὸ Β. Διάταγμα τοῦ 1841, ὑπήχθη εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ δήμου Ἀμφείας. Φρονῶ ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἐὰν μελετήσῃ καλῶς τὸ Β. Διάταγμα τοῦ 1841 καὶ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργείου τοῦ 1889, θὰ πεισθῇ, ὅτι ἡ διαταγὴ αὐτοῦ εἶναι παράνομος καὶ θὰ ὑπάρξῃ αἰτία σκανδάλων καὶ ἐρίδων, ἂν δὲν σπεύσῃ νὰ ἀνακαλέσῃ αὐτήν.

§30ΠΕΡΡΩΤΗΣ. Ὁ κ. Φλέσσας, νομίζω, ὅτι ἔχει ἄδικον. Ἔγειναν δύο διακανονισμοὶ τῶν ὁρίων τῶν δήμων κατὰ τὸ 1886 καὶ κατὰ τὸ 1888. Κατὰ τὸ 1886 ὁμολογουμένως ἀπεσπάσθη τὸ χωρίον Πήδημα ἀπὸ τοῦ δήμου Ἄριος καὶ μετετέθη εἰς τὸν δῆμον Ἀμφείας, καὶ διὰ τοῦτο ὁ ἴδιος ὁ δήμαρχος Ἄριος ἐζήτησε τὴν ἀκύρωσιν τοῦ διακανονισμοῦ τούτου, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ἐγένετο παράβασις τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ περὶ συστάσεως τῶν δήμων νόμου, κατὰ συνέπειαν τὸ Ὑπουργεῖον ἠκύρωσε τὴν διακανόνισιν ταύτην τῶν ὁρίων. Κατὰ τὸ 1888 ἐγένετο νέα διακανόνισις, ἡ ὁποία ὑπέπεσεν εἰς τὸ αὐτὸ σφάλμα, καθόσον τὸ ὅριον τοῦ δήμου Ἄριος ἔφθασε μέχρι τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου Ἀμφείας, συμπεριλαβὸν καὶ 40 οἰκίας ἐκ τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου Ἀμφείας...

§31ΦΛΕΣΣΑΣ. Τὸ χωρίον Πήδημα εἰς ποῖον δῆμον ἀνήκει κατὰ τὸ βασιλικὸν διάταγμα τοῦ 1841;

§32ΠΕΡΡΩΤΗΣ. Εἰς τὸν δῆμον Ἄριος, κύριε Φλέσσα. Ἐὰν ἀνεγινώσκετε τὴν ἔφεσιν, ἠθέλατε παραδεχθῆ ὅ,τι λέγω... Λοιπὸν ἐπεξέτεινε τὰ ὅρια τοῦ χωρίου Πηδήματος μέχρι τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου Ἀμφείας, καὶ συμπεριέλαβεν, ὡς προεῖπον, καὶ 40 οἰκίας τῆς πρωτευούσης.

§33ΦΛΕΣΣΑΣ. Τὸ χωρίον Πήδημα δὲν ἀνήκει εἰς τὸν δῆμον Ἄριος;

§34ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ Πήδημα ἐπήδησεν! (ἱλαρότης).

§35ΠΕΡΡΩΤΗΣ. Διὰ τοῦτο ὁ δήμαρχος Ἀμφείας ἔκαμε νέαν αἴτησιν, καὶ εἶπεν ὅτι, ὅπως ἠκυρώθη ὁ πρῶτος διακανονισμὸς τῶν ὁρίων διὰ τὴν παράβασιν τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ περὶ συστάσεως τῶν δήμων νόμου, οὕτω καὶ τώρα πρέπει νὰ ἀκυρωθῇ, διότι ἀπεσπάσθησαν 40 οἰκίαι ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου Ἀμφείας, κατὰ παράβασιν τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ περὶ συστάσεως τῶν δήμων νόμου· παρεκάλει ἑπομένως τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπως προβῇ εἰς νέαν διακανόνισιν. Τὸ Ὑπουργεῖον ἔστειλε τὴν ἀναφορὰν καὶ ὅλα τὰ σχετικὰ εἰς τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, καὶ ἠρώτησεν ἐὰν δύναται νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀκύρωσιν τοῦ εἰρημένου διακανονισμοῦ, τὸ δὲ Νομικὸν Συμβούλιον ἀπεφάνθη, ὅτι δύναται νὰ προβῇ εἰς τὴν διακανόνισιν ἐκ νέου, καὶ συνεπῶς τὸ Ὑπουργεῖον διέταξε τὸν νομάρχην νὰ προβῇ εἰς νέαν διακανόνισιν, συμφώνως μὲ τὸν νόμον. Ἐρωτῶ τὸν κ. Φλέσσαν: ὤφειλεν ὁ Ὑπουργὸς μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας νὰ βλέπῃ τὴν καταπάτησιν τῶν νομίμων συμφερόντων τοῦ δήμου Ἀμφείας; Βεβαίως ὄχι. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἓν πρᾶγμα ὤφειλε νὰ πράξῃ, νὰ διατάξῃ, ὅπως διακανονισθῶσι τὰ ὅρια τῶν δήμων κατὰ τὸ συμφέρον ἀμφοτέρων, καὶ αὐτὸ ἔκαμε. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐκ δευτέρου νὰ διατάξῃ, ὅπως τὰ ὅρια τῶν δύο τούτων δήμων διακανονισθῶσι κατὰ τὸ συμφέρον αὐτῶν, ἵνα μὴ ἔχωμεν αἰωνίως διενέξεις.

§36ΦΛΕΣΣΑΣ. Τὰ ὅρια τῶν δήμων Ἄριος καὶ Ἀμφείας, ὡς ἐκανονίσθησαν ὑπὸ τοῦ διατάγματος τοῦ 1841, εἶναι φυσικά· ὁ δῆμος Ἀμφείας διαχωρίζεται ἀπὸ τοῦ δήμου Ἄριος διὰ βράχων ἀποτόμων καὶ λόφων· ὁ δῆμος Ἀμφείας κεῖται βορειοανατολικῶς τοῦ δήμου Ἄριος, τὸ δὲ χωρίον Πήδημα ἄρχεται ἀπὸ τῶν ὑπωρειῶν μεγάλου βουνοῦ τῆς Ἀμφείας, ἀνέκαθεν δὲ ἀνῆκεν εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ δήμου Ἄριος, οἱ δὲ Ἀμφιεῖς, κατοικοῦντες ἐπὶ πετρώδους ἐδάφους, ἐστενοχωροῦντο πολύ, διότι δὲν εἶχον γαίας καλλιεργησίμους, ἵνα δι’ αὐτῶν συντηρηθῶσι, καὶ ἐπὶ τούτῳ κατέλαβον γαίας ἐπὶ τῆς περιφερείας τοῦ δήμου Ἄριος, καὶ μετώκησαν περὶ τὰς 50–60 οἰκογένειαι ἔξωθι τοῦ Πηδήματος, ἐπὶ τῆς περιφερείας τοῦ δήμου Ἄριος. Τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ 1856, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, διακείμενον πρὸς ἡμᾶς ἐχθρικῶς, μετέφερε τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου Ἀμφείας ἀπὸ τῆς ἱστορικῆς Πολιανῆς, ἡ ὁποία ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἦτο ἡ πρωτεύουσα, εἰς τὸ χωρίον Ἀρφαρά, καὶ κατόπιν λεληθότως εἰς τὴν Νεάπολιν, ἥτις κεῖται ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ δήμου Ἄριος. Νεάπολις δὲ ὀνομάζεται, διότι κάτοικοι τοῦ δήμου Ἀμφείας, ὡς εἶπον, μετώκησαν νεωστὶ εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ δήμου Ἄριος, καὶ ἐκεῖ ᾠκοδόμησαν οἰκίας. Ὁ δήμαρχος Ἀμφείας, ἐπιθυμῶν νὰ αὐξήσῃ τοὺς δημοτικοὺς φόρους τοῦ δήμου Ἀμφείας καὶ νὰ βλάψῃ τὸν δῆμον Ἄριος, ἐβουλήθη νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν περιφέρειαν τοῦ δήμου ἐπὶ 30–50 χιλιάδων στρεμμάτων κτημάτων, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ δῆμος Ἄριος εἰσπράττει ἐτησίως περὶ τὰς 5,000 δραχ. ἐκ δημοτικῶν φόρων.

§37ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὥστε ἡ πρωτεύουσα τοῦ δήμου Ἀμφείας σήμερον κεῖται ἐντὸς τῆς περιφερείας τοῦ δήμου Ἄριος;

§38ΦΛΕΣΣΑΣ. Μάλιστα. Ἡ πρωτεύουσα τοῦ δήμου Ἀμφείας ἕδραν εἶχεν ἐνίοτε παρανόμως τὴν Νεάπολιν, ἥτις κεῖται ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ δήμου Ἄριος, καὶ πᾶσα δημοτικὴ πρᾶξις, ἐνεργηθεῖσα ὑπὸ τοῦ δημάρχου Ἀμφείας ἐν αὐτῇ, ἦτο ἄκυρος καὶ παράνομος. Ἡ Νεάπολις συνέχεται μετὰ τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου Ἀμφείας καὶ κατοικεῖται ὑπὸ Ἀμφιέων, κατελθόντων ἐκεῖ, ὡς εἶπον, ἀλλὰ ἐκ τούτου δὲν ἕπεται, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐπεκταθῇ ἕως ἐκεῖ καὶ ὁ δῆμος Ἀμφείας· διότι καὶ πολλοὶ Ἀθηναῖοι κέκτηνται κτήματα εἰς τὸ Κορωπί, ἀλλὰ τὸ Κορωπὶ δὲν ἀνήκει εἰς τὸν δῆμον Ἀθηναίων. Τὸ χωρίον λοιπὸν Πήδημα, τὸ ὁποῖον κινεῖ ἤδη τὴν μῆνιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς χωρίον τοῦ δήμου Ἀμφείας, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι κατῴκησαν ἐκεῖ Ἀμφιεῖς, ἀφοῦ τὸ διάταγμα τοῦ 1841 ὑπήγαγεν αὐτὸ εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ δήμου Ἄριος. Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπλανήθη βεβαίως, ὑποβαλὼν τοιαύτην πρὸς τὸ Νομικὸν Συμβούλιον ἐρώτησιν, ἐὰν δηλαδὴ ἠδύνατο ὁ νομάρχης Μεσσηνίας τὸ ἀνῆκον εἰς τὸν δῆμον Ἀμφείας χωρίον νὰ ὑπαγάγῃ εἰς τὸν δῆμον Ἄριος. Βεβαίως τὸ Νομικὸν Συμβούλιον συμφώνως τῷ ἐρωτήματι ἀπήντησεν, ὅτι δὲν ἠδύνατο, διότι πρόκειται περὶ μετασχηματισμοῦ καὶ οὐχὶ περὶ διακανονισμοῦ ὁρίων τῶν δήμων. Ὁ Ὑπουργὸς, εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ἀγνοεῖ τὰ πράγματα, ὡς ἔχουσιν. Ἐξετάσατε, κύριε Ὑπουργέ, τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, καὶ θὰ πεισθῆτε, ὅτι ὅσα λέγει ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν στηρίζονται ἐπὶ τῶν πραγμάτων καὶ ἐπὶ τοῦ δικαίου· διότι ἡ μόνη ἐπιθυμία τοῦ εἶναι νὰ περιληφθῇ τὸ χωρίον Πήδημα εἰς τὸν δῆμον Ἀμφείας, ἵνα περιέλθωσι τὰ ἀπέραντα κτήματα αὐτοῦ, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς τὸν δῆμον Ἄριος, εἰς τὸν δῆμον Ἀμφείας καὶ ὠφελῆται ὁ δήμαρχος Ἀμφείας, ὑπὲρ οὗ ἐνδιαφέρεται ὁ κ. Πεῤῥωτὴς. Οὗτος εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ ζητοῦντος τὴν διακανόνισιν δημάρχου Ἀμφείας, ὁ ὁποῖος ἐπὶ εἰκοσαετίαν καταγίνεται ἵνα κατορθώσῃ τοῦτο πρὸς ἴδιον ὄφελος Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ δώσητε προσοχὴν, διότι τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι καθαρόν. Ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας τὸ βασιλικὸν διάταγμα τοῦ 1841 καὶ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργείου τοῦ 1889, θὰ ἐννοήσητε τίς εἶναι ὁ ὑποστηρίζων τὰ δίκαια καὶ τίς τὰ ἄδικα καὶ παρανομώτατα.

§39ΠΕΡΡΩΤΗΣ. Μὲ τὸν κ. Φλέσσαν εἴμεθα σύμφωνοι. Ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν, ὅπως τὸ χωρίον Πήδημα ὑπαχθῇ εἰς τὸν δῆμον Ἀμφείας· ἡμεῖς ζητοῦμεν νὰ διακανονισθῶσι δικαίως τὰ ὅρια τοῦ χωρίου. Τὸ χωρίον Πήδημα, εἴμεθα σύμφωνοι, ὅτι συμπεριλαμβάνεται εἰς τὸν δῆμον Ἄριος· τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον κατὰ τὸ διάταγμα τοῦ 1841· ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῶν ὁρίων τοῦ Πηδήματος. Ὁ κ. Φλέσσας ἐπιμόνως θέλει τὸ Πήδημα νὰ τὸ ἐπεκτείνῃ εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου Ἀμφείας. Ἐγὼ ἐπικαλοῦμαι καὶ τὴν μαρτυρίαν τῶν Βουλευτῶν Μεσσήνης, καὶ ἰδίως τοῦ κ. Μερλοπούλου, ἐὰν γνωρίζῃ τὰ τῆς ἐπαρχίας Καλαμῶν, νὰ εἴπῃ ἐὰν τὸ χωρίον Πήδημα ἔχῃ φυσικὰ ὅρια· τὰ φυσικὰ ὅρια αὐτοῦ εἶναι κάτωθι τοῦ χωρίου Ἀρφαρά· εἶναι ἡ ὁδὸς ἡ ἄγουσα ἀπὸ τὰς Καλάμας εἰς τὴν Τρίπολιν. Περὶ τούτου πρόκειται. Ἐπειδὴ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ 1889 τὸ χωρίον Πήδημα ἐπεξέτεινε μέχρι τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου Ἀμφείας, διὰ τοῦτο ἐνιστάμεθα, καὶ ζητοῦμεν νὰ γείνῃ ἀναθεώρησις τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης καὶ νέος διακανονισμὸς τῶν ὁρίων τοῦ χωρίου Πηδήματος. Διατί φωνάζει λοιπὸν ὁ κ. Φλέσσας, ὅτι τοῦ ἐπῆραν τὸ χωρίον καὶ ὅτι θὰ γείνωσιν ἔριδες καὶ φόνοι; Κἀνεὶς δὲν θὰ σκοτωθῇ, ὅπως δὲν ἐσκοτώθη κἀνεὶς ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς συστάσεως τῶν δήμων, ὅτε τὰ φιλονεικούμενα αὐτὰ ὅρια εἶχεν ὁ δῆμος Ἀμφείας. Τουναντίον τώρα ὑπάρχει κίνδυνος καὶ καθ’ ἑκάστην γίνονται συγκρούσεις, διότι 40 οἰκίαι τοῦ δήμου Ἀμφείας ὑπήχθησαν εἰς τὸν δῆμον Ἄριος. Ἂς ἡσυχάσῃ λοιπὸν ὁ κ. Φλέσσας, καὶ ἂς μὴ φωνάζῃ διὰ νὰ δημοκοπήσῃ· ὅταν γείνωσιν ἐκλογαὶ, ἂς ὑπάγῃ ἐκεῖ κάτω, νὰ τὰ εἴπῃ ὅλα αὐτά.

§40ΦΛΕΣΣΑΣ. Δύο λέξεις, κύριε Πρόεδρε...

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἡ τρίτη φορὰ, κύριε Βουλευτὰ, καθ’ ἣν ὁμιλεῖτε.

§42ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἶναι προσωπικὸν τὸ ζήτημα.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§44ΦΛΕΣΣΑΣ. Ὁ προλαλήσας μοὶ ἀπέδωκε μομφὴν, καὶ δὲν δύναμαι νὰ σιωπήσω. Ἐγὼ οὐδέποτε ἠθέλησα νὰ δημοκοπήσω, διότι ἡ δημοκοπία ἀνήκει εἰς τοὺς μὴ ἔχοντας λόγον, καὶ πάντες οἱ ἐντὸς καὶ οἱ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς γνωρίζουσι τὸν χαρακτῆρά μου, ἐὰν αὐτὸ τὸ τέχνασμα ἐν τῷ βίῳ μου μετεχειρίσθην, καὶ ἂν σήμερον ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου ὡμίλησα. Ὁ κ. Πεῤῥωτῆς, ἐκ τῶν ἰδίων κρίνων τὰ ἀλλότρια, μοῦ ἐμέφθη, ἀγνοεῖ δὲ τὰ σύνορα τῶν δήμων Ἄριος καὶ Ἀμφείας, καὶ ἐγένετο θῦμα τῆς ἀτελοῦς μελέτης του· διότι, ἐὰν δὲν ἠγνόει, δὲν θὰ ἔλεγεν ὅτι τὸ Πήδημα κεῖται ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ δήμου Ἀμφείας. Μέρος τῆς Νεαπόλεως κεῖται ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ δήμου Ἄριος. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1856 μετέφερε τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου Ἀμφείας ἀπὸ τῆς ἱστορικῆς Πολιανῆς εἰς Ἀρφαρά. Ἐγὼ, κύριοι Βουλευταὶ, κατάγομαι ἐκ τοῦ δήμου Ἀμφείας, καὶ ἐνδιαφέρομαι ὑπὲρ αὐτοῦ ὅσον οὐδεὶς ἄλλος· ὀφείλω ὅμως νὰ ὑποστηρίξω τὸ δίκαιον καὶ νόμιμον...

§45ΠΕΡΡΩΤΗΣ. Ὁ κ. Κορομάντζος τὰ ἔκαμε τότε (ἱλαρότης).

§46ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἤμην Κυβέρνησις.

§47ΦΛΕΣΣΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ κ. Κορομάντζου, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1889. Ὁ κ. δήμαρχος Ἀμφείας ἠθέλησε νὰ ἐπωφεληθῇ τῆς περιστάσεως καὶ νὰ λάβῃ τὰς 5,000 δραχμὰς ἐτησίως ἐκ τῶν ἀμφισβητουμένων κτημάτων, ὅταν ταῦτα ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ δήμου Ἀμφείας· διότι, ὡς εἶπον προηγουμένως, 4–5 χιλιάδας δραχμῶν εἰσπράττει ἐτησίως ὁ δῆμος Ἄριος ἀπὸ τὰ μέρη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θέλει διὰ τῆς βίας καὶ ἐναντίον τῶν φυσικῶν ὁρίων καὶ ἐναντίον τοῦ Β. Διατάγματος τοῦ 1841 νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ δήμου Ἀμφείας. Εἶναι ἀληθὲς, ὡς εἶπεν ὁ προλαλήσας, ὅτι τὰ ὅρια τοῦ δήμου Ἄριος ἐξικνοῦνται μέχρι τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου Ἀμφείας. Βεβαίως ἐξικνοῦνται, ἀλλ’ ὅταν ὁ Πειραιεὺς ἑνωθῇ μὲ τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν, δύναται νὰ καταλάβῃ καὶ τὸν σιδηροδρομικὸν σταθμὸν, καὶ νὰ εἴπῃ ὁ δήμαρχος Πειραιῶς, ὅτι ὁ σιδηροδρομικὸς σταθμὸς Ἀθηνῶν κεῖται εἰς τὴν περιφέρειαν Πειραιῶς. Ἀλλ’ ἔχει τοῦτο σημασίαν ἀπέναντι τοῦ νόμου; Βεβαίως καὶ τὸ συμφέρον τὸ ὑλικὸν τοῦ δήμου Ἀμφείας καὶ ἰδίως τοῦ δημάρχου εἶναι νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὴν περιφέρειαν αὐτοῦ τὸ χωρίον Πήδημα, ἀλλὰ τοῦτο θεωρῶ ἄδικον, καὶ ἐκ τῆς ὑπαγωγῆς αὐτῆς θὰ προέλθωσι σκάνδαλα. Ἐνθυμεῖσθε δὲ, κύριοι Βουλευταὶ, τί συνέβαινε μεταξὺ Ἀριστῶν καὶ Ἀμφείων, ἕνεκα τῆς καθόδου ἀπὸ τὰ φυσικὰ ὅρια τῆς Ἀμφείας τῶν κτηνῶν αὐτῆς καὶ τῆς εἰσβολῆς αὐτῶν εἰς τὰ κτήματα τῶν Ἀριστῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δώσῃ μεγάλην προσοχὴν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν πραγμάτων καὶ τοῦ Β. Διατάγματος τοῦ 1841, ὅπερ ἔχει διαγράψει φυσικὰ ὅρια μεταξὺ τῶν δύο δήμων, καὶ τὸ διάταγμα τοῦτο βεβαίως δὲν δύναται δι’ ἁπλῆς ὑπουργικῆς διαταγῆς νὰ καταργηθῇ χάριν πολιτικῶν συμφερόντων.

§48ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ ἐνήργησα συνεπείᾳ προηγουμένης ἐνεργείας τοῦ νομάρχου καὶ γνωμοδοτήσεως τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου. Ὥστε δὲν ἔχετε δίκαιον, λέγοντες, ὅτι ἐνήργησα ἐκ πολιτικοῦ συμφέροντος.

§49ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Φλέσσας διέστρεψε τὴν ὑπόθεσιν, καὶ παρέστησεν εἰς τὴν Βουλὴν ἄλλως ἢ ὅπως ἔχουσι τὰ ὅρια τῶν δήμων Ἄριος καὶ Ἀμφείας. Εἶπεν, ὅτι τὰ ὅρια εἶναι εἰς τὸν βράχον· δὲν εἶναι ὁ βράχος, ἀλλ’ ὁ ποταμὸς, ὅστις διαχωρίζει τὰ ὅρια τῶν δύο δήμων ἀπὸ τὰς πηγὰς τοῦ κεφαλοβρύσου Πηδήματος μέχρι τῆς ἄλλης πηγῆς τοῦ κεφαλοβρύσου τοῦ Ἁγίου Φλώρου. Ἐκεῖ ἐξικνοῦνται τὰ ὅρια, ἡ δὲ Νεάπολις, ἡ ὁποία σήμερον εἶναι πρωτεύουσα τοῦ δήμου Ἀμφείας, εἶναι πρὸς τὸ μέρος τῆς Ἀμφείας καὶ κεῖται εἰς τὸ κέντρον τοῦ δήμου, καὶ οὐχὶ εἰς τὸ ἄκρον, ὡς ἰσχυρίζεται ὁ κ. Φλέσσας, ἐν ᾧ θέλει νὰ τεθῶσι τὰ ὅρια τῶν δήμων Ἀμφείας καὶ Ἄριος. Ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς θέλει τὰ ὅρια νὰ τεθῶσιν ἐν Νεαπόλει, εἶναι διότι ἐν τῷ δήμῳ Ἀμφείας εἶναι δήμαρχος ὁ Κάρτσωνας, ἐναντίος αὐτοῦ, καὶ θέλει καὶ τὴν πρωτεύουσαν αὐτοῦ νὰ ὑπαγάγῃ εἰς τὸν δῆμον Ἄριος, ὅπου δήμαρχος εἶναι ὁ κ. Δαγρὲς, πολιτικὸς φίλος αὐτοῦ. Ἄλλως τὰ ὅρια εἶναι κεκανονισμένα διὰ ποταμοῦ καὶ δι’ ἀνεγνωρισμένων σημείων, τὰ ὁποῖα μίαν ἐποχὴν ἠθέλησαν νὰ μεταβάλωσι, καὶ ὑπαγάγωσι τὸν ἥμισυν δῆμον τῆς Ἀμφείας εἰς τὸν δῆμον Ἄριος, ὥστε νὰ καταστρέψωσι τοὺς Ἀμφιεῖς καὶ νὰ καταστήσωσιν αὐτοὺς ὑποχειρίους εἰς τὸν δῆμον Ἄριος. Ταῦτα ὤφειλον νὰ εἴπω χάριν τῆς ἀληθείας.

§50ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ, Κύριοι, δὲν ἔχω νὰ εἴπω παρὰ ὀλίγας λέξεις, καθόσον θὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου, διὰ τῆς ὁποίας ἐλπίζω ὅτι θέλει κλείσει ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Τὸ ὅλον συμπέρασμα τῆς διεξαχθείσης συζητήσεως περὶ τοῦ χωρίου Πηδήματος (καὶ οὐχὶ περὶ ψύλλου πηδήματος), νομίζω, ὅτι συνίσταται εἰς τοῦτο. Ἔχομεν ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα κατέθεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, πάντα τὰ στοιχεῖα, ἐκ τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ φωτισθῶμεν καὶ νὰ κανονίσωμεν τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος. Ἔχομεν τὸ διάταγμα τοῦ 1841, τὸ ὁποῖον ἐκανόνισε τὰ περὶ ὁρίων τῶν δήμων. Ἐν τῷ διατάγματι τούτῳ προσαρτᾶται πίναξ, ἐν τῷ ὁποίῳ ὀνομάζονται τὰ χωρία τὰ ὑπαγόμενα εἰς ἑκάτερον τῶν δήμων. Εἶναι γνωστὸν, Κύριοι, ὅτι ἕκαστον χωρίον ἔχει ἴδια ὅρια, τουτέστιν ἡ περιφέρεια τοῦ δήμου ἐκτείνεται μέχρι τῶν τοπικῶν ἐκείνων ὁρίων, μέχρι τῶν ὁποίων ἐκτείνεται καὶ ἡ περιφέρεια τῶν εἰς αὐτὸν ὑπαγομένων χωρίων. Λοιπὸν, ἂν ἀνεύρωμεν τὰ ὅρια τῶν χωρίων τῶν ὑπαγομένων εἰς τὸν δῆμον Ἄριος καὶ ἐξ ἀντιθέτου εἰς τὸν δῆμον Ἀμφείας, δὲν χρειάζεται μακρὰ ἔρευνα, διότι τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον, καὶ δὲν ὑπάρχει λόγος οὔτε συζητήσεων οὔτε μακρῶν ἀσχολιῶν τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς· τὸ ζήτημα δὲ ἐνταῦθα συνίσταται εἰς τὸ ποῦ κεῖνται τὰ ὅρια τοῦ χωρίου Πηδήματος. Τὰ ὅρια τοῦ χωρίου Πηδήματος εἶναι ἀνέκαθεν γνωστὸν ποῦ κεῖνται, ἀλλ’ ἵνα μὴ ἐπικαλώμεθα μαρτυρίας προσωπικὰς, οἷαι αἱ τοῦ κ. Φλέσσα καὶ τοῦ κ. Πεῤῥωτοῦ καὶ τοῦ κ. Δεληγιάννη, μαρτυρίας ἄλλως ἀξιοπίστους, ἵνα μὴ ἐπικαλώμεθα, λέγω, τοιαύτας μαρτυρίας, αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται νὰ λύσωσι τὸ ζήτημα, ἀλλ’ ἀπεναντίας περιπλέκουσιν αὐτὸ, ἔχομεν ἐπίσημον πηγὴν, ἀπὸ τῆς ὁποίας δυνάμεθα νὰ ἀντλήσωμεν τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας καὶ νὰ φωτισθῶμεν ποῦ κεῖνται τὰ ὅρια ἑκάστου χωρίου καὶ συνεπῶς καὶ τοῦ δήμου. Ἡ ἐπίσημος δὲ αὕτη πηγὴ εἶναι τὸ πρωτόκολλον, τὸ ὁποῖον κατ’ ἀνάγκη ὤφειλε νὰ εἶχε συνταχθῆ, καὶ βεβαίως θὰ ἔχῃ συνταχθῆ, καθ’ ἣν ἐποχὴν διὰ τοῦ διατάγματος τοῦ 1841 ἐκανονίσθησαν τὰ ὅρια τῶν δήμων Ἀμφείας καὶ Ἄριος. Ἀπορῶ μάλιστα, πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, προσάγων τὸν φάκελλον ὅλων τῶν ἐγγράφων εἰς τὴν Βουλήν, ἠμέλησε νὰ προσαγάγῃ καὶ τὸ πρωτόκολλον.

§51ΠΕΡΡΩΤΗΣ. Δὲν ὑπάρχει πρωτόκολλον, καὶ δι’ αὐτὸ ἔγεινεν ἡ ἀμφισβήτησις.

§52ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ὑπάρχῃ.

§53ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ὑπάρχει. Ὁ φάκελλος τῶν ἐγγράφων εἶναι ἀρκετός. Βεβαίως δὲν εἶναι αὐτὰ τὰ ἔγγραφα μόνον, διότι αὐτὰ εἶναι ἀντίγραφα, ὡς βλέπετε· ἐθεώρησα περιττὸν νὰ προσαγάγω ὅλην ἐκείνην τὴν σωρείαν τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν. Ἐρευνήσας, δὲν εὗρον πρωτόκολλον· εὗρον αὐτὰς τὰς ἀποφάσεις, σχετικὰ ἔγγραφα τῆς ἐνεργείας τῶν ἀρχῶν, τοῦ νομάρχου καὶ τῶν δημάρχων. Τοιαῦτα ἔγγραφα ὑπάρχουσι· πρωτόκολλον δὲν ὑπάρχει. Τὸ διάταγμα, ἐρευνήσας εἰς τὸ ἀρχεῖον, τὸ ἀνεὗρον, καὶ κατέθεσα ἀντίγραφον· διαταγὰς ὑπουργικὰς ἄλλας, ἐκτὸς ἐκείνων, τὰς ὁποίας κατέθεσα, δὲν εὗρον· ἐκεῖνα μόνον εὗρον. Ἐζητήθη καὶ μία διαταγή, φέρουσα ἄλλον ἀριθμόν, καὶ ἠρεύνησα ἐκ νέου, ἂν ὑπάρχῃ τοιαύτη διαταγή, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει.

§54ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἀρείου Πάγου;

§55ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὑπάρχει ἀπόφασις τοιαύτη, κηρύττουσα ἀναρμόδια τὰ δικαστήρια, καὶ τὴν κατέθεσα· ὑπάρχει ἀπόφασις τοῦ Ἐφετείου σχετική, διὰ τῆς ὁποίας κηρύσσονται ἀναρμόδια τὰ δικαστήρια. Τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Φλέσσας, δὲν ὑπάρχει, διότι ὁ ἀριθμὸς, τὸν ὁποῖον ἀναφέρει, ἀνάγεται εἰς ἕτερον ἔγγραφον, οὐδεμίαν ἔχον σχέσιν πρὸς τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν. Ἑπομένως ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ καταθέσω ὡς στοιχεῖον, τὸ κατέθεσα. Ἂν θέλωσιν οἱ κύριοι Βουλευταί, δύναμαι νὰ προσαγάγω ὅλον ἐκεῖνον τὸν ὀγκωδέστατον φάκελλον, ἀλλὰ τὸ θεωρῶ περιττόν.

§56ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῷ φακέλλῳ, κύριε Ὑπουργέ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ὑπάρχῃ πρωτόκολλον.

§57ΠΕΡΡΩΤΗΣ. Ἂν ὑπῆρχε πρωτόκολλον, δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἀμφισβήτησις.

§58ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ ἀρκεῖ ἡ διαβεβαίωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι δὲν εὗρε τὸ πρωτόκολλον τὸ σχετικόν· οὐχ ἧττον, κατὰ τὸ ἄρθρον 8 τοῦ περὶ δήμων νόμου, τὰ ὅρια τοῦ δήμου κανονίζονται ὑπὸ ἐπιτροπῆς συγκειμένης ἐξ ἀτόμων καὶ ἐκ τῶν δύο δήμων, ἥτις προβαίνει εἰς τὴν καταμέτρησιν, εἰς τὴν διαγραφὴν τῶν ὁρίων καὶ εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ ἀπαιτουμένου πρωτοκόλλου. Ἀλλὰ κατὰ τὰς ὁδηγίας, αἵτινες ἐδόθησαν κατὰ τὴν ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὡρίσθησαν τὰ ὅρια ὅλων τῶν δήμων τοῦ Κράτους, ἐδόθησαν συγχρόνως παρὰ τῆς Γραμματείας τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὁδηγίαι διὰ τὰς ἐνεργείας εἰς τὰς ἐπιτροπάς, ὁδηγίαι, κατὰ τὰς ὁποίας τὰ πρωτόκολλα συνετάσσοντο εἰς διπλοῦν, ἓν δὲ τῶν ἀντιτύπων τούτων ἐστέλλετο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ δὲ Ὑπουργεῖον, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πρωτοκόλλου, εἰσῆγε τὸ ἀπαιτούμενον διάταγμα, τὸ μέλλον νὰ κανονίσῃ τὰ δημοτικὰ ὅρια, τὸ δὲ ἕτερον ἔμενε παρὰ τῇ Νομαρχίᾳ. Ὥστε, ἂν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ δὲν ὑπάρχῃ πρωτόκολλον, — καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ὑπάρχῃ, διότι πρόκειται περὶ πράξεως ἐνεργηθείσης πρὸ 52 ὅλων ἐτῶν, — εἶναι πολὺ πιθανὸν νὰ εὑρίσκεται ἐν τῷ ἀρχείῳ τῆς Νομαρχίας· ὥστε δὲν εἶναι δύσκολον νὰ ζητηθῇ ἐκεῖθεν καὶ δι’ αὐτοῦ νὰ εὑρεθῶσιν ἀκριβῶς, ποῦ κεῖνται τὰ ὅρια, ὅπως οὕτω παύσῃ πᾶσα ἀμφισβήτησις.

§59ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποθέτω ὅτι, ἂν ὑπῆρχε τὸ πρωτόκολλον, δὲν θὰ ὑπῆρχε καὶ ἡ ἀπορία.

§60ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, προκειμένου περὶ ζητημάτων ἀναγομένων ἐντελῶς εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, δηλαδὴ περὶ ὁρίων τῶν δήμων, ἐφ’ ὅσον οὗτος δὲν ἐπιφέρῃ ἰδίαν γνώμην, νομίζω, ὅτι τὸ ἀνακινηθὲν ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μας κατὰ τὴν συνεδρίασιν ταύτην ζήτημα, δὲν δύναται, εἰμὴ μόνον νὰ ἦναι ἀντικείμενον πραγματογνωμοσύνης (γέλωτες τῶν δικαιουμένων νὰ ἐκφέρωσι σχετικῶς γνώμην περὶ τῶν ὁρίων τῶν ἐν λόγῳ δήμων.

§61Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Πραγματογνωμοσύνης ἐμπειροτεχνῶν μάλιστα.

§62ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Καὶ βεβαίως, ἴσως καὶ ἐμπειροτεχνῶν, ὡς τοιοῦτοι δὲ καλούμεθα νὰ συμμετάσχωμεν εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐφ’ ὅσον τοὐλάχιστον δὲν νομίζῃ, ὅτι ἐκ τῶν νόμων ἔχει δικαίωμα καὶ καθῆκον ὁριστικῶς νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο. Θὰ συμφωνήσω δὲ βεβαίως μὲ τὴν γνώμην ὅλων τῶν συμμετασχόντων εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ μεταβληθῇ εἰς σῶμα πραγματογνωμόνων, ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ μεταβῶμεν ἐπιτοπίως πρὸς αὐτοψίαν (γέλωτες). Ἀλλὰ γνωρίζει ἐπίσης καλῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι δύναται νὰ καταστήσῃ ἄσκοπον πᾶσαν συζήτησιν, ἄν ἐκ τῶν ἐπιβαλλομένων εἰς αὐτὸν καθηκόντων κατὰ τοὺς κειμένους νόμους προέβαινεν εἰς τὴν λύσιν ὁριστικῶς τοῦ σκανδαλώδους τούτου ζητήματος μεταξὺ τῶν γειτνιαζόντων δήμων, περὶ τοῦ ὁποίου ἠκούσαμεν διαφόρους γνώμας ὑπὸ τῶν ἐνδιαφερομένων ἀξιοτίμων συναδέλφων. Ἠπόρησα ὅμως, ἀκούσας τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὑποβάλλοντα μόνον ἐρωτήσεις, ἐνῷ ἠδύνατο δι’ ἁπλῶν διαταγῶν του, αἵτινες ἀμέσως θὰ ἐκτελεσθῶσι, νὰ προβῇ εἰς τὴν λύσιν τοῦ διακανονισμοῦ τῶν δημοτικῶν ὁρίων συμφώνως πρὸς τοὺς κειμένους νόμους. Ἀλλὰ δὲν ἀπορῶ ὅτι καὶ ὁ νῦν κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐξακολουθεῖ τηρῶν σύστημα, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς ἐξηκουλούθησε καὶ ἐξακολουθεῖ ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ὀλεθρίως ὑφιστάμενον, ἀφοῦ βεβαίως καὶ αὐτὸς δὲν συνεχίζει, εἰμὴ τελειοποιούμενον τὸ σύστημα τοῦτο, ἐν ἐπιγνώσει, λησμονῶν ὅτι τοιοῦτον ζήτημα παρεμφερὲς καὶ πολλῷ μείζονος σημασίας ἀπασχολεῖ ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν δήμους, εἰς τοὺς ὁποίους ἀπὸ εἰκοσιπέντε ἐτῶν εἶμαι καὶ ἐγὼ ἐγκατεστημένος, ἤτοι τοὺς δήμους Ἑρμουπόλεως καὶ Σύρου. Δὲν θέλω ἐκ τῆς μνείας ταύτης νὰ διαμφισβητήσω δικαιώματα καὶ ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχουσιν ὑπὲρ πάντα ἄλλον οἱ ἀξιότιμοι ἐκ τῆς ἐπαρχίας Σύρου Βουλευταί. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἐνδιαφέρει καὶ αὐτοὺς καὶ ἐμέ, διότι, προκειμένου περὶ τῶν ὁρίων τῶν δήμων Ἑρμουπόλεως καὶ Σύρου, δὲν πρόκειται περὶ τοῦ χωρίου Πηδήματος τοῦ δήμου Ἀμφείας καὶ κατὰ πόσον τοῦτο δύναται νὰ ἀρκέσῃ εἰς τὸ πήδημα τοῦ ψύλλου, ἀλλ’ ἔχει σπουδαιοτάτην σημασίαν, διότι ἀφορᾷ εἰς ζωτικώτατον ζήτημα δύο ἐκ τῶν μεγαλειτέρων δήμων τοῦ Κράτους. Μοὶ φαίνεται δὲ, ὅτι κωμῳδοποιεῖται ἡ δημοτικὴ διαίρεσις, ὅταν καὶ ἐφ’ ὅσον οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν λαμβάνωσι τὴν δέουσαν περὶ αὐτῆς πρόνοιαν. Ἀλλ’ αὐτὴ αὕτη ἡ κωμῳδοποίησις σπουδαιοτάτην σημασίαν ἔχει, προκειμένου περὶ τῶν δήμων Ἑρμουπόλεως καὶ Σύρου, διότι οἱ δῆμοι Ἑρμουπόλεως καὶ Σύρου κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἡνώθησαν διὰ τῶν ἐπεκταθέντων συνοικισμῶν αὐτῶν...

§63ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σύντροφον ἐγύρευεν ὁ κ. Φλέσσας (γέλωτες).

§64ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Δίδω ἀφορμὴν, κύριε Βουλευτὰ Σύρου, πρὸς ὑμᾶς τὸν ἐνδιαφερόμενον, ἵνα μὴ λησμονήσητε, ὅτι εἶσθε Βουλευτὴς Σύρου. Δίδω ἀφορμὴν εἰς τὸν σοφὸν, διὰ νὰ γείνῃ σοφώτερος (γέλωτες). Προκειμένου περὶ τῶν ὁρίων τῶν δήμων Ἑρμουπόλεως καὶ Σύρου, ὑπομιμνήσκω εἰς τοὺς ἐκ Σύρου συναδέλφους τὰς ἀνωμάλους ὁριακὰς σχέσεις ἐκ τοιούτων ὑφισταμένων συνόρων τῶν δήμων Ἑρμουπόλεως καὶ Σύρου. Ὅτε ἀρχικῶς ἱδρύθη ἡ Ἑρμούπολις, ἀπεῖχεν ἑκατοντάδας βημάτων ἀπὸ τοῦ δήμου τῆς Σύρου, ἀλλ’ ὁ χρόνος, ἡ ἐπέκτασις, ὁ πολλαπλασιασμὸς τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑρμουπόλεως καὶ τῆς Σύρου συνετέλεσαν, ὥστε νὰ ἑνωθῶσιν οἱ δῆμοι οὗτοι, καὶ ἑπομένως νὰ μὴ ὑπάρχῃ πραγματικὸν ὅριον, χωρίζον τοὺς δύο τούτους δήμους, οὔτε πηδήματος ψύλλου. Τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο καὶ εἶναι εὐχάριστον, διότι ἀποδεικνύει, ὅτι ἐπολλαπλασιάσθη ὁ πληθυσμὸς τῶν δήμων τῆς νήσου Σύρου, ἀλλὰ τὰ συμφέροντα ἐκ τοῦ τοιούτου ἀποτελέσματος τῶν δήμων τούτων εἶναι λίαν συγκεχυμένα καὶ ἀντίθετα. Δὲν γνωρίζετε, Κύριοι, εἰς ποίαν κατάστασιν περιήχθησαν ταῦτα. Ὡς κάτοικος Ἑρμουπόλεως, γνωρίζω κάλλιστα εἰς ποίαν δυσχερεστάτην οἰκονομικὴν κατάστασιν εὑρίσκεται ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ὁ δῆμος Σύρου, καὶ διατελεῖ εἰς τοιαύτην κατάστασιν ὡς ἐκ τῆς ἑνώσεως τῶν συνοικισμῶν ἀμφοτέρων τῶν δήμων. Μὴ ὑπάρχοντος δὲ φυσικοῦ ὁρίου, χωρίζοντος τοὺς δύο τούτους δήμους, εἶναι δύσκολον, ἀνεφάρμοστον οἱονδήποτε μέτρον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ δύναται ἑκάτερος τῶν δήμων τούτων νὰ κανονίσῃ καὶ ἐξασφαλίσῃ τὰ δικαιώματα αὐτοῦ ὡς πρὸς τὴν εἴσπραξιν τῶν δημοτικῶν φόρων. Καὶ μέχρι τοσαύτης συγχύσεως καὶ ἀνωμαλίας ἐξικνεῖται ἐντεῦθεν ἡ ζημία, ὥστε, ἐνῷ κατὰ τὴν τελευταίαν ἀπογραφὴν ὁ δῆμος Σύρου ἔχει πληθυσμὸν περὶ τὰς 10,000 κατοίκων ἀπέναντι 22,000 κατοίκων τοῦ δήμου Ἑρμουπόλεως, ἐν τούτοις, ὡς ἐκ τῆς τοιαύτης ἀνωμάλου καταστάσεως τῶν ὁρίων του, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἐν τοῖς ἐτησίοις προϋπολογισμοῖς του οὐδὲ λεπτὸν ἐκ τῶν δημοτικῶν φόρων τῆς καταναλώσεως καὶ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ὠνίων, τῶν ἐμπορευμάτων καὶ ἄλλων παρεμφερῶν, ἵνα ἐπαρκέσῃ καὶ κατ’ ἐλάχιστον εἰς τὰς οἰκονομικάς του ἀνάγκας. Ἐντεῦθεν δὲ ἀναγκάζεται νὰ ἔρχηται εἰς συνεννόησιν διὰ συναλλαγῆς μὴ νομίμου μετὰ τοῦ δήμου τῆς Ἑρμουπόλεως, καὶ διὰ παρακλήσεων, ἐξ ἐπιεικείας, ἵνα μὴ εἴπω ἐκ φιλανθρωπίας, ἐνίοτε ὁ δῆμος τῆς Ἑρμουπόλεως ἐν τοῖς ἐτησίοις αὐτοῦ προϋπολογισμοῖς ἀναγράφει ὑπὲρ αὐτοῦ ποσὸν εὐτελὲς, περὶ τὰς 5,000 δραχμῶν ὑπὲρ τῶν ἀνηκόντων πράγματι εἰς αὐτὸν δημοτικῶν φόρων, καὶ ἐντεῦθεν ἀναγκάζεται ὁ δῆμος τῆς Σύρου νὰ ὑποκαθιστᾷ εἰς τὰ δικαιώματά του τὰ δημοτικὰ τὸν δῆμον τῆς Ἑρμουπόλεως, καὶ ὁ δῆμος Ἑρμουπόλεως νὰ χρησιμεύσῃ ὡς δημοτικὸς εἰσπράκτωρ τοῦ δήμου Σύρου. Ἀλλὰ καὶ τὸ ἐκ φιλανθρωπίας δῆθεν χορηγούμενον ποσὸν τοῦτο εἶναι ἀνεπαρκέστατον καὶ ἄδικον εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ δήμου Σύρου, διότι συγκριτικῶς καὶ ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ αὐτοῦ, ἐνῷ κατὰ τὰς τελευταίας δημοτικὰς διαχειρίσεις τῶν τελευταίων ἐτῶν ὁ δῆμος τῆς Ἑρμουπόλεως ἔχει προσόδους περὶ τὰς 300,000 δραχμῶν ἐκ τῶν φόρων τῶν ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων, ἔχων πληθυσμὸν μόνον 22,000, ὁ δῆμος τῆς Σύρου, ἔχων πληθυσμὸν περὶ τὰς 10,000, ὡς μὴ ἐντελῶς παράλιος, βεβαίως ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὸ ⅕, ἤτοι περὶ τὰς 60,000. Καὶ ὅμως ὁ δῆμος τῆς Σύρου δὲν εἰσπράττει οὐδὲ λεπτὸν, ἐκ δῆθεν δὲ φιλανθρωπίας μόνον, ἐνίοτε κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ὁ δῆμος τῆς Ἑρμουπόλεως ἀναγράφει ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς του πίστωσιν ὑπὲρ τοῦ δήμου Σύρου μόνον 5,000 δραχμῶν, ὡς ἀναλογίαν τοῦ ἐκ τοιούτων φόρων. Δὲν ἀδικῶ τὸν δῆμον Ἑρμουπόλεως διὰ τοῦτο, διότι ἕκαστος ὀφείλει νὰ ἔχῃ τὸ αἴσθημα πρὸ παντὸς τῆς αὐτοσυντηρήσεώς του, καὶ ὁ δῆμος τῆς Ἑρμουπόλεως ἑπομένως πρὸ παντὸς φροντίζει δι’ ἑαυτόν, ἀλλὰ ἐλέγχω μόνον τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις, ἐφορεύων πάντας ἐν γένει τοὺς δήμους τοῦ Κράτους, δὲν ὀφείλει νὰ παραλείψῃ τὴν προσγινομένην ἀδικίαν εἰς τὸν δῆμον τῆς Σύρου, καίτοι γινώσκει οὗτος σχετικῶς, ὅτι ὁ δῆμος τῆς Σύρου δὲν ἀπέχει τοῦ λιμένος Ἑρμουπόλεως, εἰμὴ μόνον τρία λεπτὰ τὸ πολὺ τῆς ὥρας, ὅτι ἔχει τὴν περιφέρειαν τῶν 999 χιλιοστῶν τῆς ὅλης νήσου Σύρου, καὶ ὅτι ὁ δῆμος Ἑρμουπόλεως δὲν ἔχει περιφέρειαν δημοτικήν, παρὰ μόνον ἐφ’ ὅσον ἐξικνεῖται ἡ ὀπτικὴ περιφέρεια αὐτοῦ, καὶ ἑπομένως, ὅτι ὁ δῆμος Ἑρμουπόλεως ἔχει περιφέρειαν μόνον τοῦ ἑνὸς χιλιοστοῦ τῆς νήσου Σύρου ἀναλόγως δὲ πρὸς ταῦτα νὰ μεριμνήσῃ περὶ διακανονισμοῦ τῶν συμφερόντων τῶν δήμων τούτων. Καὶ ἐν τούτοις συμβαίνει σπουδαιότατον ἀδίκημα εἰς τὸν δῆμον Σύρου, ψυχοῤῥαγοῦντα οἰκονομικῶς, διότι ὁ μὲν δῆμος Σύρου οὐδεμίαν ἔχει πρόσοδον ἐκ τῶν ἐμμέσων φόρων, ὁ δὲ δῆμος Ἑρμουπόλεως ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν. Συμβαίνει καὶ ἐκεῖ ὅ,τι συμβαίνει καὶ εἰς τὸν δῆμον Ἀμφείας, ἀλλὰ ἐνταῦθα μόνον διὰ τὸ μικρὸν χωρίον Πήδημα. Δὲν ἀδικῶ τὸν κ. νῦν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος βεβαίως δὲν ἠδύνατο θαυματουργικῶς νὰ μεταβάλῃ τὰ ἀπὸ πολλοῦ κακῶς κείμενα ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν· λέγω ταῦτα μόνον, ἵνα τὸν παρακαλέσω νὰ μὴ ἐξακολουθῇ ἀπαντῶν μόνον θεωρητικῶς ἐπὶ τοιούτων σπουδαίων δημοτικῶν ἀντικειμένων, καὶ λαμβάνων μέρος εἰς συζητήσεις πολιτικὰς, γιγνομένας ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλὰ νὰ φροντίσῃ νὰ ἐκτελέσῃ ὅ,τι ὁ νόμος τῷ ἐπιβάλλει. Σχετικῶς ἐπίσης τὸν παρακαλῶ, ἵνα λάβῃ πρόνοιαν περὶ τοῦ δήμου Σύρου· νομίζω δὲ, ὅτι δὲν ἀδικῶ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους ἐκ Σύρου, οἱ ὁποῖοι βεβαίως πολὺ περισσότερον ἐμοῦ ἐνδιαφέρονται περὶ τοῦ ἀτυχοῦς δήμου Σύρου, ἀφοῦ καὶ οὗτοι γινώσκουσιν, ὅτι εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν χρεωκοπικὴν, ἕνεκεν ἀτροφικῆς φορολογίας. Προηγήθη, ἴσως εἴπῃ τις ἐκ τούτων, ὁ δῆμος Σύρου τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος πρό τινων ἡμερῶν ἐκηρύχθη ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη, οὐχὶ ἐξ ἀνεπαρκείας του οἰκονομικῆς, ἀλλὰ ἐξ ἀμεριμνησίας, ἐξ ἀπρονοησίας καὶ ἀβελτηρίας τῶν ἑκάστοτε Ὑπουργῶν τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ οὐχὶ ἐκ πταίσματος τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν καὶ αὖθις νὰ λάβῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπὸ σπουδαιοτάτην ἔποψιν τὸ ζήτημα τοῦτο τοῦ δήμου Σύρου, νὰ μὴ νομίζῃ δὲ, ὅτι πρόκειται περὶ πηδήματος εἰς βῆμα ἢ περὶ πηδήματος ψύλλου, ὡς περὶ δήμου Ἀμφείας. Ὁ δῆμος Σύρου, ἔχων κατοίκους 10,000, ἠδύνατο νὰ ἔχῃ προϋπολογισμὸν 80,000 δραχμῶν, ἀλλὰ δὲν ἔχει προϋπολογισμὸν πλέον τῶν 10–14 χιλιάδων δραχμῶν, ἐνῷ ἔχει ὑποχρεώσεις δήμου πρώτης τάξεως.

§65ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Ἐν πρώτοις ὀφείλω νὰ εὐχαριστήσω τὸν ἀξιότιμον ἐκ Φθιώτιδος συνάδελφον καὶ φίλον μου, ἐφελκύσαντα τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου περὶ στρατιωτικῶν καταλυμάτων, ἥτις ἀποβαίνει ἡ σπουδαιοτάτη ὅλων τῶν ἐργασιῶν, τὰς ὁποίας ἔχει ὑπ’ ὄψιν της ἡ Βουλή. Ἠπόρησα μὲ τὰς ἀπὸ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος ἐκφερομένας φωνάς. Ὅσοι ζῶσιν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ὅσοι εἶναι πραγματικοὶ τῶν ἐπαρχιῶν ἀντιπρόσωποι, γνωρίζουσιν, ὅτι ἡ ἐλευθερία τοῦ πολίτου ἔγκειται εἰς τὴν ἀπαλλαγήν του ἀπὸ τὴν διάθεσιν τοῦ χωροφύλακος, ἢ οἱουδήποτε ἀνδρὸς τῆς δημοσίας δυνάμεως. Δὲν ὑπάρχει ἐλευθερία, δὲν ὑπάρχει τιμὴ οἰκογενιακὴ, δὲν ὑπάρχει ἀσφάλεια περιουσίας, ὅταν ὁ χωροφύλαξ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ παραβιάζῃ τὸ ἄσυλον τοῦ πολίτου...

§66Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἀνεγράφη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἡ πρότασις.

§67ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Εἶναι γνωστὰ τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ φέρωνται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν σπουδαίως· εἶναι τὰ ὑπουργικὰ νομοσχέδια καὶ αἱ ὑπὸ τῶν ὑπουργικῶν φίλων ὑποβαλλόμεναι προτάσεις νόμων, ἀφορῶσαι δυστυχῶς εἰς ἰδιοτελῆ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον συμφέροντα (θόρυβος). Ζητεῖται εἴσπραξις φόρων ἀπὸ τὸν εἰσπράκτορα, καὶ ἀντὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον περὶ καθυστερούντων, νὰ ἐνεργῇ δηλονότι κατάσχεσιν ἐπὶ κινητῆς καὶ ἀκινήτου ἐν ἀνάγκῃ περιουσίας τοῦ ὀφειλέτου καὶ προσέτι νὰ ἐνεργῇ τὴν προσωπικὴν κράτησιν αὐτοῦ, προβαίνει εἰς αὐθαίρετον ἐν τῇ οἰκίᾳ κατάλυσιν μετὰ τῶν χωροφυλάκων, ἀφαιρεῖ τὰ σφάγια, ἀφαιρεῖ τὸν οἶνον, τὸν ἄρτον, τὸ βούτυρον, καὶ τὸν τυρὸν, καὶ ὑφάσματα ἀκόμη, καὶ ἀπέρχεται, καταχρώμενος τὰ οὕτως ἁρπαγέντα εἴδη. Νομίζετε, ὅτι τὰ καθυστερήματα προκύπτουσιν ἐξ ἄλλης αἰτίας; Μεταβαίνει ὁ εἰσπράκτωρ, καταπιέζει τὸν φορολογούμενον, λαμβάνει ἰδιαιτέρως χρήματα, διὰ νὰ ἀναστείλῃ τὴν καταδίωξιν, καὶ ἀπέρχεται, χωρὶς νὰ εἰσπράξῃ τὸ δικαίωμα τοῦ Δημοσίου. Μεταβαίνει ὁ χωροφύλαξ πρὸς καταδίωξιν φυγοδίκων καὶ φυγοποίνων, καὶ ἀντὶ δι’ ἀστυνομικῶν ἐνεργειῶν, ἀνιχνεύσεων καὶ νυκτερινῶν περιπολιῶν ν’ ἀνακαλύψῃ τὸ κρησφύγετον τοῦ φυγοδίκου, μεταβαίνει καὶ καταλύει εἰς τὸν οἶκον τοῦ καταδιωκομένου, τοῦ ἀφαιρεῖ τὰ σφάγια καὶ πᾶν ἄλλο εἶδος ἀπὸ τὴν οἰκίαν του, καὶ τοῦ προσβάλλει πολλάκις καὶ τὴν οἰκογενειακήν του τιμήν!...

§68Α. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὸν ξυλοκοπεῖ προσέτι.

§69ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Τὸ ὀλιγώτερον εἶναι αὐτό... Μεταβαίνει ὁ διοικητὴς τοῦ μεταβατικοῦ πρὸς τήρησιν τῆς τάξεως, καὶ καταλύει ἄνευ τῆς διαταγῆς τῆς ἁρμοδίας ἀρχῆς ἐν ταῖς κατοικίαις τῶν κατοίκων, διὰ νὰ καταπιέσῃ, νὰ ἐκβιάσῃ, νὰ προσβάλῃ αὐτοὺς, τυγχάνοντας ἀντιθέτους τῆς μερίδος, ἣν ὑποστηρίζει. Αὐτὴ ἡ κατάστασις, κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι ὑποφερτὴ πλέον. Σᾶς ἀναφέρω τὴν ἱστορίαν τοῦ νομοθετήματος περὶ καταλυμάτων τῶν στρατιωτικῶν σωμάτων. Τὸ νομοθετικὸν διάταγμα τοῦ 1834 δὲν εἶναι γνωστὸν ἴσως καὶ εἰς τινας ἀκόμη τῶν κυρίων Ὑπουργῶν, διότι δὲν ἐδημοσιεύθη ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ μείζονα δὲ λόγον δὲν εἶναι γνωστὸν εἰς τοὺς πολίτας τῆς Ἑλλάδος. Ὁ νόμος τοῦ 1880, τὸν ὁποῖον προεκάλεσεν ὁ μακαρίτης Στέφανος Στεφανόπουλος, ἐπέτρεψε δὲ, χάριν τῆς πρὸς αὐτὸν συμπαθείας, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, νὰ ψηφισθῇ καὶ καταστῇ νόμος τοῦ Κράτους, ἔμεινεν ἀνεκτέλεστος, καὶ ἔμεινεν ἀνεκτέλεστος διὰ τὴν ἀδράνειαν, ἂν μὴ τὴν σκόπιμον ἀντίδρασιν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι δὲν τὸν ἐκοινοποίησεν εἰς τὰς διοικητικὰς ἀρχάς. Ὁ νόμος λοιπὸν ἐκεῖνος ἀπέβη ἐντελῶς ἄχρηστος, καὶ εἰς τὴν δικαστικὴν δ’ ἀκόμη ὑπηρεσίαν φαίνεται ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἄχρηστος, καὶ διὰ τοῦτο οἱ καταγγελλόμενοι ἐπὶ παραβάσει τοῦ νόμου ἐκείνου οὔτε κἂν εἰσάγονται εἰς δίκην. Μεταβαίνουσιν οἱ στρατιωτικοὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας πρὸς τήρησιν τῆς ἡσυχίας κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν, καὶ τί νομίζετε ὅτι πράττουν; Καταλαμβάνουσι τῶν σπουδαιοτέρων κομματαρχῶν τὰς οἰκίας, διὰ νὰ καταπτοήσωσι τοὺς ἐξ αὐτῶν ἀσθενεῖς τὸν χαρακτῆρα, ἢ νὰ προσβάλωσι τὸν ὑπερήφανον χαρακτῆρα ἄλλων (θορυβώδεις διάλογοι). Ἔχομεν πρόσφατον μαρτυρίαν τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1892. Πρέπει νὰ ἠξεύρετε, κύριε Πρόεδρε, τί ὑπέφερον οἱ Γορτύνιοι ἀπὸ τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας. Ἠναγκάσθησαν νὰ λάβουν τὰ ὅπλα! (γέλωτες καὶ ἐπιφωνήματα δεξιόθεν). Τὰ ὅπλα, μάλιστα! καὶ ἔδεσαν δεκαπέντε στρατιώτας τοῦ πυροβολικοῦ ὑπὸ τὸν περίφημον λοχίαν Ροδίτην (ἱλαρότης). Σεῖς ἠξεύρετε νὰ μυκτηρίζητε. Ἐγὼ ὅμως δὲν εἶμαι ἀπὸ ἐκείνους, οἵτινες ἀνέχονται νὰ παραβιάζωνται τὰ δικαιώματά των... Εἴχομεν δ’ ἀπόφασιν νὰ καταφύγωμεν καὶ μέχρι τῆς πρωτευούσης τῆς ἐπαρχίας, ἵνα συλλάβωμεν καὶ αὐτὸν τὸν διοικητὴν τῆς δημοσίας δυνάμεως ἐκείνης, ἂν ἐξηκολούθει νὰ φατριάζῃ (συγκίνησις). Μὴ ἀπορεῖτε. Τοῦτο ἔπραξαν, Κύριοι, οἱ Γορτύνιοι καὶ ἐπὶ Ὄθωνος ἀκόμη, ὅτε ἐν ταῖς ἐκλογαῖς τοῦ 1861 συνέλαβον καὶ ἐφυλάκισαν ἀπόσπασμα χωροφυλάκων ἐν Λαγκαδίοις. Σεῖς καγχάζετε καὶ ὁμιλεῖτε συνάμα περὶ ἐλευθεριῶν, ἐνῷ ἐπικροτεῖτε, ὅταν τὰς καταπατῶσι τὰ ὄργανα τῆς ἐξουσίας πρὸς τὸ συμφέρον σας (θόρυβος).

§70Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὅλοι οἱ ὅμοιοί σας ὁμιλοῦσι περὶ ἐλευθεριῶν.

§71ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Τὸ σπουδαιότερον νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον σήμερον δύναται νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Βουλή, εἶναι τὸ περὶ στρατιωτικῶν καταλυμάτων. Ἂν ἀπαλλάξωμεν τὸν λαὸν ἀπὸ τὰ δυστυχήματα, τὰ ὁποῖα προέρχονται ἐκ τῆς δημοσίας δυνάμεως, οὐ μόνον θέλομεν σώσει τὰς ἐργατικὰς τάξεις, ἀλλὰ θέλομεν καταστήσει καὶ τὸν στρατὸν ἐνάρετον· διότι, ὅταν τὸν ἐμποδίσωμεν νὰ βιαιοπραγῇ, ὅταν τοῦ καταστείλωμεν τὴν πρὸς παρανομίαν τάσιν, θέλομεν τὸν καταστήσει εὐλαβῆ πρὸς τὸν νόμον· καὶ εἶναι φύσει ἐνάρετος ὁ ἑλληνικὸς στρατὸς, ἀλλὰ αἱ πολιτικαὶ περιστάσεις τὸν ἐξώθησαν εἰς καταχρήσεις, ἡ δὲ εὐκολία τῶν καταχρήσεων τὸν ἐξωθεῖ εἰς τὴν παράβασιν τοῦ καθήκοντος. Διάσημος πολιτειολόγος μεγάλου ἔθνους, ἐκλιπὼν πρὸ ὀλίγων ἐτῶν, εἶπε: «καταστήσατε τοὺς πολίτας ὀλιγώτερον δυστυχεῖς, καὶ θὰ τοὺς εὕρητε δικαιοτέρους καὶ πρὸς ἑαυτοὺς καὶ πρὸς τὸν πλησίον καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν Θείαν Πρόνοιαν». Ἀλλ’ ὅταν ἔχητε ὑποχείριον τὸν πολίτην εἰς τοὺς εἰσπράκτορας καὶ τοὺς στρατιώτας, εἰς τὴν βιαιοπραγίαν καὶ τὴν αὐθαιρεσίαν αὐτῶν, δουλοῦτε καὶ ταπεινοῦτε τὸ φρόνημα αὐτοῦ. Μὴ νομίζετε, Κύριοι, ὅτι θὰ ἦσθε συμπολιτευόμενοι αἰωνίως· θὰ ἔλθῃ καιρὸς, καὶ ἴσως ταχέως, καθ’ ὃν θὰ ἦσθε ἀντιπολιτευόμενοι, καὶ θέλετε πάθει ἀπὸ τοὺς στρατιωτικοὺς ὅ,τι ἔπαθον οἱ συμπολῖται, οἱ γείτονες ὑμῶν· καὶ τότε θὰ ἐνθυμῆσθε, ἀλλὰ ματαίως, ὅτι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λέγω σήμερον, εἶναι λόγοι, τοὺς ὁποίους ἔπρεπε νὰ ἀκούσητε μετὰ προσοχῆς καὶ νὰ συναισθανθῆτε τὴν βαρύτητα αὐτῶν. Διὰ τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, προτείνω νὰ ἀναγραφῇ πρῶτον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ νομοσχέδιον περὶ στρατιωτικῶν καταλυμάτων, καὶ νὰ συζητηθῇ πρὸ πάσης ἄλλης συζητήσεως.

§72ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι κομματικόν, καὶ πρέπει νὰ προτιμηθῇ.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνετε νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν πρῶτον;

§74ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ πρῶτον, διότι ἔχει διανεμηθῆ πρὸ δέκα ἡμερῶν.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἠκούσατε τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ...

§76ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι καλὰ ἀναγεγραμμένον εἰς τὴν σειράν του.

§77Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὸ προτείνουν 15, κύριε Πρόεδρε;

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Γορτυνίας παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§79Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ἠκούσατε, Κύριοι, τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, ὅπως ἀναγραφῇ πρώτη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἡ πρότασις νόμου περὶ στρατιωτικῶν καταλυμάτων καὶ ἀναγνωσθῇ σήμερον εἰς αʹ ἀνάγνωσιν, λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Κωνστ. Ἀρνασάρη Λομβάρδου καὶ Λ. Πετιμεζᾶ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 130, ἐξ ὧν 30 ὑπὲρ τῆς προτάσεως, καὶ 100 κατ’ αὐτῆς. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρώτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὑπὸ στοιχ. ͵ΒΜΑʹ νόμου περὶ κατασκευῆς λιμένος ἐν Λευκάδι. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὑπέβαλε τροπολογίαν ὁ βουλευτὴς Λευκάδος κ. Σέρβος, ἥτις θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 85). (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀπαλλαγῆς ἀκινήτων ἐν Κερκύρᾳ ἀπὸ τῶν εἰσέτι βαρυνουσῶν αὐτὰ τιμαριωτικῶν διηνεκῶν παροχῶν. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§84ΜΑΡΚΕΤΗΣ. Ἐγένοντο μερικαὶ διορθώσεις ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου καὶ ἐπὶ ἄλλων, ὡς πρὸς τὸ λεκτικὸν μόνον, τὰς ὁποίας καταθέτω, ὅπως γείνῃ ἀνατύπωσις τοῦ ὅλου, νομοσχεδίου κατ’ αὐτάς. Δὲν ἀλλοιοῦται ποσῶς ἡ ἔννοια.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει ἀνατυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 86). (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§87ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν θ’ ἀρχίσῃ τὴν διαδικασίαν, ἣν προσδιορίζει τὸ νομοσχέδιον, παρὰ μετὰ τὴν συνομολόγησιν δανείου. Λοιπὸν τὸ δάνειον εἶναι ἡ πρώτη πρᾶξις τῆς ἐπιτροπῆς. Ἐὰν τὸ δάνειον πρόκηται νὰ συνομολογηθῇ διὰ ποσὸν ἀπαιτοῦν ὑπηρεσίαν 50,000 δραχμῶν, τότε δὲν πρόκειται περὶ συνομολογήσεως δανείου 550,000, ἀλλὰ 714,000· διότι τὸ ἄρθρον 3 ὁρίζει τόκον 6% καὶ χρεωλύσιον οὐχὶ μεῖζον τοῦ 1%.

§88ΜΑΡΚΕΤΗΣ. Δυνάμεθα νὰ θέσωμεν τὴν λέξιν «ἐλάσσονι»· ἤτοι «καὶ ἐπὶ χρεωλυσίῳ οὐχὶ ἐλάσσονι τοῦ 1%».

§89ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπεθύμουν νὰ ἑρμηνευθῇ ἡ τελευταία παράγραφος. Πρόκειται νὰ δοθῇ ἀριθμὸς ὁμολογιῶν ἀντὶ χρημάτων;

§90ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι. Ἐκ τοῦ νομοσχεδίου σαφῶς ἐξάγεται, ὅτι οὐδὲν δύναται νὰ ἐνεργηθῇ πρὸς ἀπελευθέρωσιν τῶν κτημάτων, πρὶν ἢ συναφθῇ τὸ δάνειον.

§91ΡΑΛΛΗΣ. Πρόκειται περὶ ἐκδόσεως δανείου εἰς δημοσίαν ἐγγραφήν;

§92ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μάλιστα.

§93ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς ἀκέραιον;

§94ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἰς ἀκέραιον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἐτροποποιήθη).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§96ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὰ διατασσόμενα εἰς τὰς δύο τελευταίας παραγράφους τοῦ ἄρθρου τούτου μοὶ φαίνονται αὐστηρὰ καὶ ἔχουσι χαρακτῆρα δημευτικόν· διότι οἱοσδήποτε δικαιοῦχος, μὴ προσάγων ἐντὸς τῆς ὀκταμήνου προθεσμίας τοὺς ἐν τοῖς ἐδαφίοις 5 καὶ 6 ἀναφερομένους πίνακας, ἀπόλλυσι πᾶν δικαίωμα, ἐπίσης δὲ καὶ ἐπὶ τῶν κτημάτων, ὅσα παραλείψῃ νὰ περιλάβῃ ἐν τοῖς πίναξιν. Ἐνδέχεται ἐν τούτοις νὰ ὑπάρξωσι κωλύματα ἀνεξάρτητα τῆς θελήσεώς του, ἅτινα νὰ τὸν ἐμποδίσωσιν, ὅπως ἐντὸς τῆς ὀκταμήνου προθεσμίας προσαγάγῃ τοὺς πίνακας· διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ἀναιρῶνται τὰ δικαιώματα αὐτοῦ, ἅτινα πρέπει νὰ ᾖναι σεβαστά. Νομίζω, ὅτι τὸ ἄρθρον πρέπει νὰ τροποποιηθῇ οὕτως, ὥστε νὰ μὴ χάνῃ τὰ δικαιώματά του ὁ δι’ ἀνυπερβλήτους λόγους μὴ δυνηθεὶς νὰ προσαγάγῃ ἐντὸς τῆς προθεσμίας τοὺς πίνακας.

§97ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Νομίζω ὅτι, ἐὰν ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ γείνῃ δεκτή, ὅλη ἡ οἰκονομία τοῦ νομοσχεδίου καταστρέφεται. Δύναταί τις νὰ μὴ γνωρίζῃ ποῖα κτήματα ἔχει, ὥστε νὰ παραλείψῃ τοὺς πίνακας; Ἄλλως δὲ ἡ χορηγουμένη προθεσμία, ἡ ὀκτάμηνος, εἶναι ἀρκοῦσα, ὅπως ἐνεργήσῃ τὰ κατὰ τὸν νόμον πρὸς ὑποστήριξιν τῶν δικαιωμάτων του.

§98ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν γνωρίζω ἐν ὅλῃ τῇ νομοθεσίᾳ τοιαύτην παραγραφήν, ὀκτάμηνον παραγραφὴν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ὑφίστανται ἀπὸ αἰῶνος. Καὶ δὲν εἶναι μόνη αὕτη ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου, ἡ ὁποία τὸ καθιστᾷ δημευτικόν, ἀλλ’ ἐπ’ αὐτῆς πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν. Πρόκειται νὰ ἀπαλλοτριωθῶσιν ὁριστικῶς, — δὲν ἠξεύρω δὲ κατὰ πόσον δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ, ὅτι τοῦτο γίνεται λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης, — πρόκειται, λέγω, νὰ ἀπαλλοτριωθῶσιν ἀναγκαστικῶς ὡρισμένα δικαιώματα, ἅτινα ἔχουσιν οἱ πρώην τιμαριοῦχοι, καὶ τοῖς ἐπιβάλλεται ἐν τούτοις, ἂν καὶ ἡ ἀπαλλοτρίωσις αὕτη, ἡ ἀναγκαστική, γίνεται ἐναντίον τῶν δικαιωμάτων των, τοῖς ἐπιβάλλεται διαδικασία, διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἐκτεθῶσι καὶ εἰς δαπάνας καὶ εἰς ἐνοχλήσεις, ἂν δὲ δὲν κατορθώσουν ἐντὸς τῆς ὀκταμηνίας νὰ προσαγάγωσιν ἕνα πρὸς ἕνα καὶ λεπτομερέστατα ὅλους τοὺς τίτλους, τοὺς ὁποίους ἀπαιτεῖ ἡ διάταξις τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου, τότε ἀπολλῦσι τὰ δικαιώματά των. Πρόκειται ἀληθῶς περὶ παραδόξου διατυπώσεως νομοθετήματος δημευτικοῦ. Δὲν ὑπάρχει εἰς ὅλην ἡμῶν τὴν νομοθεσίαν τοιαύτη διάταξις περὶ παραγραφῆς, διὰ τῆς ὁποίας νὰ καταστρέφωνται, καὶ δὴ ἀνεπιστρεπτεί, ὅλα τὰ δικαιώματα. Θὰ ἐνόουν ἄλλον τύπον τῆς διαδικασίας ταύτης, ἀφοῦ σπεύδουν εἰς τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἐνόουν ἡ ἐπιτροπὴ νὰ προέρχηται εἰς τὰς πράξεις ἐκείνας, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἤθελε προέλθει ὁ πρώην τιμαριοῦχος, ὁ κύριος τοῦ δικαιώματος· ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, ἀφοῦ πρόκειται ν’ ἀπαλλοτριωθῇ τις ἀναγκαστικῶς τῆς ἰδιοκτησίας του, πῶς τῷ ἐπιβάλλετε ὑποχρεώσεις προσθέτους δαπανηροτάτας, καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν δὲν ἤθελε τὰς ἐκπληρώσει ἐντὸς ὀκτὼ μηνῶν, τῷ ἐπιβάλλετε τὴν ἀπώλειαν τοῦ δικαιώματος.

§99ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι, ἐὰν ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψει τί συμβαίνει παρ’ ἡμῖν, ὅτι γίνονται ἐκτιμήσεις καθ’ ἑκάστην ἐσοδείαν, ὅτι εἶναι γνωστὸν παρὰ τίνος τὰ κτήματα κατέχονται, ὅτι ἐν τοῖς ἐκθέσεσιν ἐκτιμήσεως ἀναγράφεται ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐλαιοδένδρων, ἤθελέ τις εὐκόλως πεισθῆ, ὅτι δὲν ὑπάρχει κἀμμία δυσκολία ἐκ μέρους τῶν κυρίων τοῦ κτήματος, ἵνα παρουσιάσωσι τὸν παρὰ τοῦ νόμου ζητούμενον πίνακα. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἄλλα ἔγγραφα, τὰ δικαιολογοῦντα τὴν ἰδιοκτησίαν, οἱ τιμαριοῦχοι ἔχουσι τὴν ἀναγραφὴν τοῦ τιμαρίου καὶ τοὺς τίτλους, τοὺς ὁποίους δύνανται εὐκόλως νὰ προσαγάγωσι. Δὲν νομίζω λοιπόν, ὅτι διὰ τοὺς γνωρίζοντας τὴν κατάστασιν τῆς παρ’ ἡμῖν ἰδιοκτησίας δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἐνδοιασμὸς, ὅτι τὰ παρὰ τοῦ νόμου ζητούμενα δύνανται εὐχερῶς νὰ ἐκτελεσθῶσιν. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ἰδέαν τῆς ἀναθέσεως τῶν διατυπώσεων αὐτῶν εἰς τὴν ἐπιτροπήν, τοῦτο δὲν εἶναι διόλου πρακτικόν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γινώσκῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὰ δικαιώματα τῶν τιμαριούχων, ὅταν ὑπάρχωσι τιμαριοῦχοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀγροτικὰς σχέσεις μὲ χιλίους πεντακοσίους ἀγρολήπτας; Ἐννοεῖται ὅτι οἱ τιμαριοῦχοι εὐχερῶς ἐκ τῶν βιβλίων των δύνανται νὰ παρουσιάσωσι τὰ ὀνόματα τῶν ἀγροληπτῶν, τὴν ἔκτασιν τῶν γαιῶν καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐλαιοδένδρων. Αὐτὴν δὲ τὴν ἐργασίαν ἀδύνατον νὰ ἐκτελέσῃ ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία δὲν ἔχει ὑπ’ ὄψιν τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἔχει ὁ ἰδιοκτήτης.

§100ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως εἶναι λίαν εὔκολος ἡ ἐκτέλεσις τῆς ὑποχρεώσεως τῶν δικαιούχων ἐν λόγοις· ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς Κερκύρας εἶπεν, ὅτι ὑπάρχουσι δικαιοῦχοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀπέναντί των 1500 συνεισφορεῖς. Περὶ 1500 λοιπὸν δικαιωμάτων πρόκειται νὰ καταρτίσῃ κατάλογον, πίνακα, καὶ πρέπει νὰ περιγράψῃ ἓν πρὸς ἓν τὰ δικαιώματα αὐτά, τὰ ὁποῖα βαρύνουν ἐπὶ 1500 κτημάτων. Φαντασθῆτε ποίου εἴδους ἐργασία εἶναι αὕτη, ὁποία ἡ διαδικασία καὶ ὁποῖα τ’ ἀποτελέσματα αὐτῆς ὡς πρὸς τοὺς δικαιούχους, καὶ ἂν δὲν ἀποτελῇ ἡ διαδικασία αὕτη ἀληθῆ δήμευσιν! Διότι πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαναγκάζῃ τις τοὺς δικαιούχους νὰ προβαίνωσιν, ἐπὶ ἀπωλείᾳ τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν, εἰς τοιαύτην διαδικασίαν ἀπέναντι 1500 ὑποχρέων; Αὐτὸ εἶναι ἐντελῶς ἔκτροπον καὶ ἐντελῶς ἐκτὸς τοῦ κοινοῦ δικαίου.

§101ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον, Κύριοι, εἵλκυσε τὴν προσοχήν μου ἐπὶ τῆς διατάξεως ταύτης τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι ἡ ἐν αὐτῷ καθιερουμένη ἀρχή, ἡ πρωτοφανὴς εἰς τὴν νομοθεσίαν ἡμῶν. Πραγματικὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα εἶναι σεβαστὰ καὶ διὰ τῆς νομοθεσίας ἡμῶν ἐξησφαλισμένα, ἐρχόμεθα σήμερον νὰ τὰ ὑποβάλωμεν εἰς περιορισμούς, ἔχοντας ὅλως χαρακτῆρα δημευτικόν. Ἐὰν τοῦτο παραδεχθῶμεν σήμερον, τί κωλύει ἡμᾶς νὰ νομοθετήσωμεν αὔριον, ὅτι πάντες οἱ κάτοχοι οἰκοπέδων ἐν Ἀθήναις, ἐὰν δὲν ἀποδείξουν τὴν κυριότητά των ἐπὶ τῶν οἰκοπέδων των ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας, ἀπολλῦσι πᾶν δικαίωμα ἐπὶ τῶν οἰκοπέδων αὐτῶν; Ἡ ἀρχὴ εἶναι ἡ αὐτή. Πρόκειται περὶ πραγματικοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἐὰν ἐντὸς ὀκταμήνου προθεσμίας δὲν ἀποδείξῃ διὰ τίτλων ἀναμφισβητήτων ὁ κύριος, τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀπόλλυται καὶ καταστρέφεται. Τοῦτο εἶναι κἄτι τι αὐθαίρετον, τὸ ὁποῖον προσβάλλει δικαιώματα κεκτημένα, χωρὶς νὰ παρέχωνται εἰς τὰ δικαιώματα ταῦτα ὅλα τὰ μέσα τῆς ὑποστηρίξεώς των καὶ τῆς ἐξασφαλίσεώς των. Τοῦτο μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν, καὶ ἐζήτησα νὰ μὴ καθιερωθῇ τοιαύτη ἀρχή, ἀλλὰ νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἀμελήσαντα, ὅπως προσαγάγῃ καὶ ἀργότερον τοὺς τίτλους, τοὺς ὁποίους ἀπαιτεῖ τὸ νομοσχέδιον, νὰ δοθῇ διέξοδος, ὅπως δικαιολογήσῃ τὴν μὴ προσαγωγήν, ἔστω καὶ ἐπὶ ποινῇ τινι, οὐχὶ ὅμως ἐπὶ ἀπωλείᾳ τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ.

§102ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δύο παρατηρήσεις ἔκαμεν ὁ κ. ἐξ Ἄρτης Βουλευτής· πρῶτον, ὅτι εἰσάγεται ἐντελῶς νέα ἀρχή. Τῷ παρατηρῶ, ὅτι ὑπάρχει διάταγμα περὶ δασῶν τοῦ 1836...

§103ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἐφηρμόσθη ποτὲ τὸ διάταγμα αὐτό.

§104ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὑπάρχει ἐν τούτοις, ἐν αὐτῷ δὲ ἀναγράφεται ἡ ἀρχὴ ἡ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀναγραφομένη. Ὡς πρὸς τὴν ἄλλην παρατήρησιν, νομίζω ὅτι ἠσχολήθην ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου ν’ ἀποδείξω, ὅτι πρόκειται περὶ κυριότητος ἐντελῶς ἐξαιρετικῆς· ἡμεῖς δὲ οὐδέποτε ἐφαντάσθημεν νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὴν κοινὴν κυριότητα. Ἄν λαμβάνωμεν τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα λαμβάνομεν, εἶναι διότι ἀπὸ τοῦ 1825 πάντοτε ἐλήφθησαν μέτρα, ὅπως ἐπέλθῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς εἰς χρήματα μετατροπῆς τῶν εἰς καρποὺς συνεισφορῶν καὶ εἰς τὴν ἐξαγορὰν τῆς χρηματικῆς εἰσφορᾶς, ἀλλὰ τὰ μέτρα ταῦτα, ὡς πολλάκις ἐπανέλαβον, δὲν ἐτελεσφόρησαν· ἂν δὲ δὲν περιληφθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἡ διάταξις, περὶ ἧς πρόκειται, οὐδέποτε θέλετε φθάσει εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν· ἑπομένως θέλομεν προσθέσει ἀκόμη ἕνα νόμον εἰς τοὺς παλαιοὺς νόμους, οἱ ὁποῖοι μέχρι σήμερον δὲν ἀπέληξαν εἰς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπεδίωκον. Ὡς πρὸς τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι, προκειμένου περὶ 1500 συνεισφορέων, δὲν δύναται νὰ ἐννοήσῃ, πῶς τὸ νομοσχέδιον δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ, τῷ παρατηρῶ, ὅτι ἡ ἐργασία, ἡ ὁποία ἤθελε γείνῃ διὰ πέντε συνεισφορεῖς, θὰ γείνῃ καὶ διὰ 1500· διότι, ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ὁ τιμαριοῦχος ἔχει βιβλία, ἐν τοῖς βιβλίοις αὐτοῦ ἔχει καταγεγραμμένα τὰ ὀνόματα τῶν συνεισφορέων, τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐλαιοδένδρων καὶ τὸ βάρος, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπόκεινται τὰ ἐλαιόδενδρα, δὲν ἔχει δὲ ἢ νὰ ἀντιγράψῃ ἐξ αὐτῶν τὸν πίνακα, τὸν ὑπὸ τοῦ νόμου προβλεπόμενον, καὶ νὰ τὸν ὑποβάλῃ εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Ἂν θελήσητε νὰ σκεφθῆτε περὶ τοῦ ζητήματος, θὰ φθάσητε εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἄνευ προσδιορισμοῦ προθεσμίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ τις εἰς ἀποτέλεσμα, διότι δὲν βλέπω τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον, ἐὰν χορηγηθῇ καὶ δευτέρα προθεσμία, δὲν θέλει θεωρηθῆ καὶ ἡ δευτέρα αὕτη προθεσμία ὡς μὴ ἀρκοῦσα, καὶ δὲν θέλουσι καὶ ἐναντίον αὐτῆς προταθῆ ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀνεπτύχθησαν ἐνταῦθα κατὰ τῆς πρώτης προθεσμίας.

§105ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐν τῇ Πολιτικῇ Δικονομίᾳ ἔχομεν τὴν πρόκλησιν εἰς ἀγωγήν, καὶ προκαλεῖται νὰ πράξῃ τοῦτο ἐντὸς 30 ἡμερῶν, ὅπερ ἐὰν δὲν πράξῃ, ἀπόλλυσι τὰ δικαιώματα αὑτοῦ.

§106ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν συμφωνῶ, ὅτι εἶναι δίκαιος ὁ θεσμὸς περὶ προκλήσεως εἰς ἀγωγήν· μάλιστα παρὰ τῷ νομικῷ κόσμῳ κρατεῖ ἡ ἰδέα τῆς καταργήσεως τοῦ ἀδίκου καὶ λῃστρικοῦ τούτου θεσμοῦ. Πρόκειται περὶ μιᾶς οἱονεὶ κοινωνίας· ὅλαι αἱ νομοθεσίαι ὅλων τῶν ἐθνῶν εἶπον, ὅτι ἐπὶ κοινοῦ πράγματος οὐδέποτε χωρεῖ παραγραφὴ ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς κοινωνοῦ ἐναντίον τοῦ ἄλλου. Πῶς λοιπὸν σεῖς θέλετε νὰ καθιερώσητε τοιαύτην παραγραφήν; Πῶς δι’ ἑνὸς νομοθετήματος μοῦ ἀφαιρεῖς τὴν κτῆσιν τοῦ δικαιώματος, ἐνῷ ἐγὼ εἶμαι ἀνήλικος, ἀπὼν ἢ παράφρων; πῶς μοῦ καταστρέφεις τὰ δικαιώματά μου; Πρέπει νὰ εὑρεθῇ ἄλλος τρόπος, δι’ οὗ νὰ κανονίζωνται τὰ δικαιώματα, χωρὶς νὰ ἀπόλλυνται, νὰ κανονίζωνται ὑπὸ ἀρχῆς τινος καὶ νὰ μένωσιν ἀπερίγραπτα. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ διατηρῶνται τὰ δικαιώματα εἴτε τῶν συνεισφορέων εἴτε τῶν τιμαριούχων κατὰ τρόπον μὴ προδίδοντα τοιαύτην ἀδικίαν. Ἀντίκειται δὲ προφανῶς καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα, οὕτω πως διατυπούμενον τὸ νομοσχέδιον. Νομίζω ὅθεν, ὅτι ἡ παραγραφὴ ἢ πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ, ἢ πρέπει νὰ προστεθῶσι καὶ ἄλλαι προστατευτικαὶ περιπτώσεις διὰ τοὺς ἀνηλίκους καὶ ἀπόντας καὶ ἐν γένει τοὺς ἀνικάνους.

§107ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι μόνον τὸ ἄρθρον τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἶναι πρωτοφανὲς ἐν τῇ Ἑλληνικῇ νομοθεσίᾳ, ἀλλὰ καὶ ἐν γένει τὸ νομοσχέδιον εἶναι δημευτικόν. Εἶναι δημευτικὸν πρῶτον ὅσον ἀφορᾷ τὰ δικαιώματα τῶν τιμαριούχων, διότι οὗτοι ἀποξενοῦνται τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν ἄνευ δημοσίας ἀνάγκης· δὲν δύνανται νὰ ἰσχυρισθῶσιν ἐδῶ, ὅτι πρόκειται περὶ δημοσίας ἀνάγκης, ἐν τῇ ὁποίᾳ θὰ ἠδύνατο ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ ἐπιβάλῃ στέρησιν δικαιωμάτων. Εἶναι δημευτικὸν καὶ ὡς πρὸς τοὺς δήμους, διότι ἀφαιρεῖται ἡ περιουσία τῶν δήμων, ὅπως ἀπαλλαγῶσιν ὡρισμένα πρόσωπα τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῶν. Ἀλλ’ ἰδίως διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου καθίσταται δημευτικὸν τὸ νομοσχέδιον, διότι ἐπιβάλλει εἰς τοὺς τιμαριούχους, ἵνα ἐντὸς βραχυτάτης προθεσμίας ἐνεργήσωσι τόσα πράγματα, εἰς τὰ ὁποῖα οὐδόλως ἡ προθεσμία αὕτη ἀρκεῖ· εἶναι τόσα πράγματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐκτελέσωσιν ἐντὸς τῆς προθεσμίας ταύτης, ὥστε εἶναι ἀδύνατον αὕτη νὰ ἐπαρκέσῃ. Τὸ ἑπόμενον δὲ ἄρθρον δημιουργεῖ μεταβολὴν καταστάσεως παράδοξον ὡς πρὸς τοὺς εἰσφορεῖς, διότι κατ’ αὐτὸ πρόκειται νὰ ἀλλάξωσι κύριον, ἐνῷ δηλαδὴ αὐτοὶ ὑποχρεοῦνται νὰ εἰσφέρωσιν εἰς τοὺς τιμαριούχους, ἄν παραλείψωσιν ὅσα ἀναφέρει τὸ ἄρθρον 5, τότε θὰ ἀλλάξουν κύριον, διατελοῦντες εἰς τὸ ἑξῆς ὑπόχρεοι πρὸς τὴν Διαχειριστικὴν Ἐπιτροπήν. Τοιοῦτον εἶναι τὸ νομοσχέδιον. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἐν γένει ἡ διασκευὴ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι κακή. Δὲν λέγω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ληφθῶσι μέτρα πρὸς ἀνακούφισιν τῶν γεωργῶν τῆς Κερκύρας, ἀλλὰ ἄλλα μέτρα πρέπει νὰ ληφθῶσι, καὶ ὄχι αὐτά. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ μεταῤῥυθμισθῇ τὸ νομοσχέδιον οὕτως, ὥστε νὰ ἀποζημιωθῶσι μὲν οἱ τιμαριοῦχοι, ἀλλὰ τῇ συναινέσει των νὰ διορισθῇ ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία νὰ ἔλθῃ εἰς συμφωνίας μετ’ αὐτῶν, τὸ δὲ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ πρὸς ἀποζημίωσιν αὐτῶν, νὰ μὴ ληφθῇ ἐκ τῶν δήμων, διότι ὅλοι οἱ δημόται Κερκύρας δὲν εἶναι ὑπόχρεοι εἰς τοιαύτας ὑποχρεώσεις, ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ ἀφαιρεθῶσι τὰ δικαιώματα τῶν δήμων ὅλων, διὰ νὰ πληρωθῶσιν αἱ ὑποχρεώσεις τῶν εἰσφορέων. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐπιβληθῇ εἰς αὐτοὺς τοὺς εἰσφορεῖς φόρος ἐπὶ τῶν ἀγρῶν τῶν κατεχομένων, ἀφοῦ μάλιστα οἱ γεωργοὶ τῆς Κερκύρας εἶναι ἀπηλλαγμένοι παντὸς ἄλλου ἐγγείου φόρου. Ἐὰν, Κύριοι, τεθῇ φόρος μιᾶς δραχμῆς κατὰ στρέμμα ἐπὶ τοιαύτης πληθύος στρεμμάτων, ὁ φόρος οὗτος θὰ ἦναι ἀρκετὸς πρὸς ἐξυπηρέτησιν δανείου, ἱκανοῦ ὅπως ἀποζημιώσῃ τοὺς τιμαριούχους. Καὶ δὲν νομίζω, ὅτι ἔχει δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ προβῇ εἰς ψήφισιν τοιούτου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶναι δημευτικὸν καὶ ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα, δημιουργοῦν παραγραφὴν πρωτάκουστον, κατὰ δὲ τὸ Σύνταγμα οὐδεὶς στερεῖται τῆς ἰδιοκτησίας αὑτοῦ ἄκων, εἰμὴ διὰ δημοσίαν ἀνάγκην καὶ προηγουμένης πάντοτε ἀποζημιώσεως.

§108ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπεκαλέσθησαν ἀφ’ ἑνὸς τὸ διάταγμα τοῦ 1836, τὸ ἀφορῶν εἰς τὰ ἰδιωτικὰ δάση, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὰς διατάξεις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας περὶ προκλήσεως εἰς ἀγωγήν. Καὶ τὰ δύο παραδείγματα, τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθησαν, εἶναι ἐντελῶς ἀτυχῆ, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἔχοντα σχέσιν τινὰ πρὸς τὸ προκείμενον. Πρῶτον τὸ διάταγμα τοῦ 1836 οὐδέποτε ἴσχυσε καὶ οὐδέποτε ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ἀπὸ τὰ δικαστήρια, ἀκριβῶς διὰ τὸν λόγον αὐτὸν, διότι ἐχαρακτηρίσθη ὡς δημευτικόν. Τὸ διάταγμα τοῦ 1836 ἄλλως ἐδικαιολόγει ἓν ὑπέρτατον συμφέρον τοῦ Δημοσίου, ἀπέναντι δὲ τοῦ συμφέροντος αὐτοῦ ἠδύνατο, εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν δὲν ἦτο κἂν Σύνταγμα, ἠδύνατο νὰ νομοθετηθῇ ὅ,τι ἐνομοθετήθη διὰ τοῦ διατάγματος ἐκείνου, διότι καὶ τὰ δύο Συντάγματα ἐπῆλθον κατόπιν. Ἀλλ’ ἦτο ἄλλος ὁ λόγος, ὅστις ἐξηνάγκασε τὸν νομοθέτην τοῦ 1836 εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ διατάγματος ἐκείνου, ἦτο ὁ λόγος τοῦ ὅτι τὸ Δημόσιον ἐθεωρεῖτο ὡς κάτοχος ὅλων τῶν δασικῶν περιφερειῶν καὶ τῶν δασῶν, διότι πρόκειται περὶ ἰδιοκτησίας τοιαύτης, ἡ ὁποία συνήθως δὲν θεωρεῖται ὡς ἀντικείμενον ἰδιωτικῆς κτήσεως. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὅμως τί ἔχομεν; Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔχομεν ἀναμφισβήτητον δικαίωμα, καὶ ἡ παρατήρησις αὕτη καταῤῥίπτει τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἠθέλησαν νὰ ἐπικαλεσθῶσιν ἐκ τῶν διατάξεων τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὴν πρόκλησιν εἰς ἀγωγήν’ ἐδῶ τὸ δικαίωμα εἶναι ἐντελῶς ἀναμφισβήτητον, καὶ οὐδεὶς τοῦ τὸ ἀμφισβητεῖ. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ ὅτι δὲν προσάγει τις τὴν ἀπόδειξιν τοῦ δικαιώματός του, ἀποκλείεται αὐτοῦ καὶ ἀποβάλλει αὐτό. Εἰς τὸ περὶ προκλήσεως εἰς ἀγωγὴν ὅμως περὶ τίνος πρόκειται; πρόκειται ν’ ἀποφασίσουν τὰ δικαστήρια, ἄν τὸ δικαίωμα ἦναι ἀμφισβητούμενον· ὁπωσδήποτε, ὁ κατέχων θέλει ὥστε τὸ κτῆμά του νὰ ἐλευθερωθῇ οἱασδήποτε ἀξιώσεως, ἐκ μέρους μὴ κατέχοντος προβαλλομένης, καὶ τότε προκαλεῖ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐπαίρεται ὅτι ἔχει ἐπὶ τὸ ἀλλότριον κτῆμα ἀξιώσεις, νὰ τὰς διατυπώσῃ ἐν ἀγωγῇ διεκδικητικῇ, διότι πρόκειται περὶ διεκδικήσεως, διότι ἡ κατοχὴ εὑρίσκεται εἰς χεῖρας τοῦ προκαλοῦντος, ἐνῷ ἐδῶ εἰς τὸν ἔχοντα ἀναμφισβήτητον τὴν κυριότητά του λέγομεν: «νὰ προσαγάγῃς τὰ δεῖνα καὶ δεῖνα ἔγγραφα, δι’ ὧν ἀποδεικνύεται ἡ κυριότης σου, ἐντὸς ὀκτὼ μηνῶν, διότι πρόκειται νὰ σὲ ἀπαλλοτριώσω ἀναγκαστικῶς· ἐν περιπτώσει δέ, καθ’ ἣν δὲν τὰ προσαγάγῃς, ἀπώλεσες τὰ δικαιώματά σου». Καὶ ποῖα ἔγγραφα νομίζετε ὅτι δέον νὰ προσαγάγῃ; (ἀναγινώσκει): «...γʹ) Πίνακα περιέχοντα τὸ εἶδος, τὴν θέσιν, τὴν ὡς ἔγγιστα ἔκτασιν καὶ τὴν περιγραφὴν τῶν κτημάτων τιμαριωτικῆς καταγωγῆς, εἴτε ἀπ’ ἀρχῆς ἐλευθέρων, εἴτε ἀκολούθως ὁπωσδήποτε ἐλευθερωθέντων καὶ ὑπ’ αὐτοῦ κατεχομένων ἢ διατεθέντων διὰ προσκαίρου ἢ διηνεκοῦς συμβάσεως πρὸς τὸν συνεισφορέα ἢ πρὸς τρίτον. Ὁ πίναξ περιέχει πρὸς τούτοις σημείωσιν τῶν σχετικῶν συμβολαίων καὶ τῆς καθ’ ἕκαστον τῶν τελευταίων εἴκοσιν ἐτῶν προσόδου τῶν κτημάτων τούτων, ἐλευθέρας παντὸς βάρους καὶ ἐκκαθαρισμένης ἀπὸ πάσης δαπάνης.» Ἀλλὰ πρὸς Θεοῦ! τίς ἐξ ὑμῶν, ἔχων κτῆμα, εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἐν τόσῃ τάξει ἀναγράψει τὰς πρὸ εἰκοσαετίας προσόδους αὐτοῦ; Μήπως τουλάχιστον εἶχε προειδοποιηθῆ διὰ τοῦ νόμου νὰ κρατῇ τοιαῦτα βιβλία; (ἀναγινώσκει): «δʹ) Πίνακα τῶν πρὸς ἐξαγορὰν οἱασδήποτε τιμαριωτικῆς παροχῆς πληρωθέντων αὐτῷ, ἢ τοῖς δικαιοπαρόχοις αὐτοῦ, χρηματικῶν ποσῶν καὶ τῶν πρὸς τοῦτο δοθέντων ἄλλων ἀντιτίμων καὶ τῶν εἰσέτι ὀφειλομένων, λόγῳ ἐξαγορᾶς, κατὰ κεφάλαιον καὶ τόκον. εʹ) Πίνακα περιέχοντα ἐν ἰδιαιτέραις στήλαις τὰς προσηγορίας τῶν τιμαρίων, τὰ ὀνόματα καὶ τὴν κατοικίαν τῶν δικαιούχων, τὰ ὀνόματα καὶ τὴν κατοικίαν τῶν συνεισφορέων, τὴν κατ’ εἶδος ὡς ἔγγιστα ἔκτασιν καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν δένδρων, (πρὸς Θεοῦ! τὸν ἀριθμὸν τῶν δένδρων!) περιγραφὴν τῶν ὑποτελῶν ἀκινήτων, τὴν θέσιν, τὸ χωρίον καὶ τὸν δῆμον, ἐν οἷς ταῦτα κεῖνται, τὰ διηνεκῆ βάρη, εἰς ἃ ἕκαστον κτῆμα ὑπόκειται, καὶ πᾶν ἄλλο σχετικόν.» Εἰπέτε μου, παρακαλῶ, ἄν μία ἡμέρα ἐξαρκῇ διὰ τὴν περιγραφὴν ἑνὸς μόνον κτήματος καὶ διὰ τὴν ἀνεύρεσιν τῶν τίτλων ὡς πρὸς ἕνα εἰσφορέα. Πρόκειται ἀληθῶς περὶ δημευτικῆς διατάξεως, καὶ ἂν πρόκηται ν’ ἀποκαταστήσωμεν τοὺς ἀγρότας τῆς Κερκύρας, οὐδεὶς ὅμως ὑπάρχει λόγος, ὅπως θέσωμεν χεῖρα ἀσεβῆ ἐπὶ ἀναμφισβητήτων ἰδιοκτησιῶν, διότι οὕτω ποδοπατοῦμεν τὸ Σύνταγμα· διότι τὸ Σύνταγμα ἀναγράφει τὴν θεμελιώδη διάταξιν, ὅτι οὐδεὶς στερεῖται τῆς ἰδιοκτησίας αὐτοῦ ἄκων, εἰμὴ διὰ δημοσίαν ἀνάγκην, καὶ προηγουμένης πάντοτε ἀποζημιώσεως. Ἐδῶ δὲν ὑφίσταται δημοσία ἀνάγκη, ἀλλ’ ἔστω· αὐτὸς ὅμως, τοῦ ὁποίου τὸ δικαίωμα πρόκειται νὰ δημευθῇ, αὐτὸς ὑποβάλλεται εἰς μίαν διαδικασίαν πολύπλοκον καὶ δαπανηρὰν, καὶ τῷ λέγετε: «ἂν δὲν ἐκτελέσῃς τὴν διαδικασίαν αὐτήν, ἀπώλεσες τὸ δικαίωμά σου». Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν ἀναγράφει τὸ νομοσχέδιον, καὶ ὅταν ποδοπατῶμεν τὸ Σύνταγμα, νομίζομεν ὅτι πράττομέν τι, τὸ ὁποῖον ὠφελεῖ τὴν Πολιτείαν! Τὴν ὠφελεῖ κατὰ τοῦτο, ὅτι δὲν ἔχομεν εἰς τὸ ἑξῆς ὅριον καὶ φραγμὸν εἰς τοὺς σκοποὺς ἡμῶν· τίνες δὲ οἱ σκοποὶ οἱ ὑπαγορεύσαντες τὸ νομοσχέδιον, τὸ εἶπον ἤδη.

§109ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Νομίζω ὅτι αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ ἀποδεικνύουσιν, ὅτι δύναταί τις νὰ ἦναι εὐφυέστατος, χωρὶς νὰ κατορθόνῃ πολλάκις νὰ ἐννοῇ πράγματα, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν συνείθισεν, ἀγνοῶν ἴσως τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους τὰ πράγματα ταῦτα εὑρίσκονται. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἀττικῆς ἀνέγνωσε τὰ δύο πρῶτα ἐδάφια τοῦ ἄρθρου, ἀλλὰ τὰ δύο ταῦτα ἐδάφια ποίαν σχέσιν ἔχουν μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν; Τί ζητοῦμεν εἰς τὰ δύο πρῶτα δύο ἐδάφια; Νὰ δώσῃ πίνακα τῶν ἐλευθέρων κτημάτων ἢ ἐλευθερωθέντων κτημάτων, καὶ τοῦτο πρὸς προσδιορισμὸν τῆς ἀξίας τοῦ τιμαρίου. Πρόκειται περὶ κτημάτων ἐλευθέρων, τὰ ὁποῖα ἀνῆκον εἰς τοὺς τιμαριούχους καὶ τὰ ὁποῖα κτήματα, καὶ ἂν δὲν σημειωθῶσι, δὲν παύουσιν ἀνήκοντα αὐτοῖς. Ἐὰν ὁ πίναξ αὐτὸς δὲν συνταχθῇ, ἡ ἐπιτροπὴ ἀλλαχόθεν θέλει πορισθῆ πληροφορίας περὶ τῶν ἐλευθερωθέντων αὐτῶν κτημάτων καὶ καταλογίσῃ τὴν ἀξίαν αὐτῶν εἰς τὸν προσδιορισμὸν τῆς ἀποζημιώσεως. Γνωστὸν εἶναι, ὅτι ἡ ἐξαγορὰ παρ’ ἡμῖν γίνεται ἢ διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως ἢ διὰ συμβολαίου. Ἓν ἐκ τῶν δύο λοιπὸν θὰ ὑπάρχῃ· ὥστε δὲν βλέπω τὰς δυσκολίας τὰς ἐκ τῶν ἐδαφίων 2 καὶ 3 προκυπτούσας. Ὡς πρὸς τὸ ἐδάφιον πέμπτον, κάμνω τὴν παρατήρησιν, ὅτι ὁ κτηματίας, ὅταν προβαίνῃ εἰς ἐκτίμησιν, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ περιλάβῃ ἐν τῇ κλήσει τὸν ἀριθμὸν τῶν δένδρων, ἄρα ὁ ἀριθμὸς οὗτος εἶναι γνωστός. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν παρατήρησιν, ὅτι δημεύομεν ξένην περιουσίαν, ἐκ συμπτώσεως μεταξὺ τῶν ὑπογραψάντων τὸ νομοσχέδιον ὑπάρχουσι κτηματίαι, οἱ ὁποῖοι εἶναι κάτοχοι τιμαρίων, δὲν πιστεύω δὲ, ὅτι οἱ Κύριοι οὗτοι διανοοῦνται νὰ λῃστεύσωσιν ἑαυτούς. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐλευθερόνομεν ἀφ’ ἑνὸς τοὺς χωρικοὺς ἀπὸ τὰ βάσανα, εἰς τὰ ὁποῖα πολλοὶ ἀγορασταὶ τῶν τιμαρίων, εἰς ἰδιοτέλειαν ἀποβλέποντες, τοὺς ὑποβάλλουσιν, οὐδαμῶς δ’ ἀφ’ ἑτέρου παραβλάπτομεν δικαιώματα κεκτημένα, διότι οὐδὲν ἕτερον πράττομεν ἢ τὴν ἐν συνόλῳ ἐξαγορὰν, ἣν οἱ συνεισφορεῖς ἠδύναντο εἰς ἐτησίας δόσεις νὰ πραγματοποιήσωσι.

§110ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ θαυμάζω διατὶ, ἀφοῦ οἱ κύριοι εἰσηγηταὶ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι κάτοχοι τιμαρίων, δὲν προέβλεψαν περὶ αὐτῶν, νὰ προβῶσιν οἱ ἴδιοι εἰς τὴν σύνταξιν αὐτῶν τῶν πινάκων, χωρὶς νὰ ἐνοχλῶσι τὴν Βουλήν. Ἐὰν αὐτοὶ θέλουν τὰ δικαιώματά των νὰ τὰ παραιτήσουν, ἐγὼ ὅμως εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ προασπίσω τὰ δικαιώματα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν παραιτοῦνται, ἀφοῦ τὰ δικαιώματα αὐτῶν τὰ προασπίζει ῥητὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος. Ὁ κ. Βουλευτὴς λέγει, ὅτι δὲν εἶναι δύσκολος ἡ διαδικασία· ἀλλὰ δὲν χρειάζεται νὰ ἔχῃ τις πολλὴν εὐφυΐαν, διὰ νὰ ἐννοήσῃ τὴν δυσχέρειαν πρὸς ἀνεύρεσιν τῶν πληροφοριῶν, αἵτινες ἐπιβάλλονται εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 5. Ἐὰν δὲ ὁ πίναξ δὲν προσκομισθῇ ἐντὸς 8 μηνῶν, ἐπέρχεται ἡ κύρωσις τῆς προτελευταίας παραγράφου τοῦ ἄρθρου τούτου, ἡ ὁποία βεβαίως εἶναι δημευτική· διότι εἶπον, ὅτι πρόκειται περὶ ἀναμφισβητήτου δικαιώματος, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς ἠδύνατο δυνάμει τοῦ Συντάγματος νὰ ἀφαιρέσῃ, εἰμὴ λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης καὶ μετὰ προηγουμένην ἀποζημίωσιν. Καθορίσατε τὴν διάταξιν ὅπως θέλετε, ἵνα τοὐλάχιστον κατ’ ἐπιφάνειαν τηρήσητε τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος· ἀλλ’ ὅταν διάταξίς τις ὁρίζῃ, ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης χάνει τὸ δικαίωμα τὸ ἀναμφισβήτητον, ἐὰν δὲν προσαγάγῃ τοὺς τίτλους, τοιαύτη διάταξις καθιστᾷ ἡμᾶς Βουλὴν ἀγρίων, διότι μόνον Βουλὴ ἀγρίων δύναται νὰ νομοθετῇ τοιαῦτα.

§111ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου νομίζω, ὅτι ὑπερβάλλει, θέλων νὰ χαρακτηρίσῃ ὡς ἄγρια τὰ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα κατέχουν τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν, ψηφίζουσαν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἄγρια αἰσθήματα ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἀποδείξει, καταψηφίζουσα τὸ νομοσχέδιον, εὐγενῆ δ’ αἰσθήματα ἀποδεικνύει, ψηφίζουσα τὴν ἀπελευθέρωσιν ἀγροτῶν, εὑρισκομένων ὑπὸ τιμαριωτικὴν δουλείαν. Δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Σύνταγμα προστατεύει τὴν μεσαιωνικὴν κατάκτησιν. Καὶ οἱ ἀδελφοὶ Ἑπτανήσιοι ἀγῶνα μέγαν ἠγωνίσαντο ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς ἑνώσεως μετὰ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος, συνετέλεσαν δὲ διὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῶν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος, καὶ ἔχουσι δικαίωμα εἰς τὴν ἐλευθερίαν, τὴν ὁποίαν πάντες οἱ Ἕλληνες κέκτηνται, πλὴν ὀλίγων Ἑπτανησίων καὶ πολλῶν Θεσσαλῶν καὶ τῶν κατοίκων τῆς Φθιώτιδος, τῆς Εὐβοίας, τῆς Ἀττικῆς ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι. Πρέπει τέλος ὁριστικῶς καὶ ἐπισήμως ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι δικαιώματα κατακτήσεως δὲν εἶναι σεβαστὰ ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ μόνον ἀνεκτὰ προσωρινῶς. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἡ συζήτησις παρεξετράπη, καὶ δὲν ὑπῆρχεν ἀφορμὴ πρὸς τοῦτο. Τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἐν τῷ ἄρθρῳ τετάρτῳ περιέχει ἀσφάλειαν, τὴν ὁποίαν ἰδὼν, σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἀνεπαύθην, διότι κατὰ τὴν ὑποβολήν του ὑπέλαβον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μᾶλλον ὡς εὐεργετικὸν ὑπὲρ τῶν τιμαριούχων. Εἶχον δηλαδὴ τὴν πληροφορίαν, ὅτι τὰ κτήματα, καὶ ἰδίως τὰ ἐλαιόδενδρα, εἶχον γηράσει καὶ ἐξαντληθῆ, καὶ ὅτι τὰ δικαιώματα τῶν τιμαριούχων εἶχον σχεδὸν ἐξαντληθῆ· ὡς ἐκ τούτου ἤδη ἐπρόκειτο νὰ τοῖς δοθῇ δωρεά. Ἀκριβῶς δὲ τὸ ἄρθρον 4 ἐν ἐδαφίοις εʹ Ϛʹ καὶ ζʹ μὲ ἔπεισεν, ὅτι εἰλικρινῶς ἐπιδιώκεται ἡ ἀποζημίωσις τῶν τιμαριούχων, ἀλλ’ ἐν μέτρῳ δικαίῳ, ἐν μέτρῳ δηλαδὴ ἀναλόγῳ τοῦ εἰσοδήματος, τὸ ὁποῖον πράγματι ἔχουσιν ἀπὸ δύο ἐτῶν τὰ κτήματα ταῦτα· καὶ ἤδη σᾶς βεβαιῶ, ὅτι οὐδεμίαν βλέπω δυσκολίαν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν προθεσμίαν τῆς παραγραφῆς, ἐὰν ἡ ὀκτάμηνος προθεσμία θεωρηθῇ μικρὰ, ἐγὼ ἤθελον παρακαλέσει τοὺς συναδέλφους νὰ συναινέσωσιν εἰς τὴν ἐνιαυσίαν· ἀλλ’ εἶναι ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ νὰ τεθῇ προθεσμία ὡρισμένη, διότι ἄλλως τὸ ζήτημα θὰ μείνῃ αἰωνίως ἐκκρεμὲς, καὶ θὰ ματαιοποιήσωμεν νομοθετοῦντες ἐκ νέου ἐπ’ ἀορίστῳ. Μίαν παρατήρησιν νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν ὀρθὴν, τὴν τοῦ ἀξιοτίμου συμπολίτου μου κ. Σταυροπούλου. Ὀρθῶς παρετηρήθη, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχουν πρόσωπα ἀπαγορευθέντα ἢ παράφρονα, ἀπόντα ἢ ὅπως δήποτε μὴ δυνάμενα νὰ ἐνεργήσουν ἐγκαίρως, πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, ὅπως μὴ στερηθῶσι τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν.

§112ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔχουν ἀντιπροσώπους αὐτοί.

§113ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Ἐὰν λείπουν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ;

§114ΘΕΟΤΟΚΗΣ ΚΑΙ ΜΑΡΚΕΤΗΣ. Θὰ γείνῃ τροποποίησις εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§115ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ οὐδέποτε ἠθέλησα νὰ καυχηθῶ ἐπὶ ἰδέαις κοινωνιστικαῖς, θεωρῶ δὲ, ὅτι βάσις πάσης εὐνομουμένης Πολιτείας εἶναι τὸ ἀποδίδειν ἑκάστῳ τὸ δικαίωμά του. Ἐὰν τώρα ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ ἀνατρέψῃ ἐκ βάθρων τὴν Πολιτείαν, βεβαίως εἶναι κυρία. Ἐὰν νομίζῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι πρέπει, χάριν κοινωνιστικῶν ἰδεῶν, νὰ ἁρπάσωμεν τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ ἄλλου, ὁθενδήποτε καὶ ἂν κατάγηται, βεβαίως δύναται νὰ τὸ πράξῃ, ἀλλ’ ἐγὼ ἀνθίσταμαι· μοὶ εἶναι δὲ ἀδιάφορον, ἐὰν τὸ δικαίωμα αὐτὸ κατάγηται ἐκ Τουρκικῆς ἢ ἐξ Ἑνετικῆς κατακτήσεως, ἀρκεῖ ὅτι ἀναγνωρίζεται. Ἐκεῖνος δὲ, ὅστις τολμᾷ νὰ θέσῃ ἀσεβῆ χεῖρα ἐπὶ τοῦ δικαιώματος, ἀδικεῖ μὲν τὸν συμπολίτην του, ἀλλ’ ἀδικεῖ καὶ τὴν Πολιτείαν, ἀπὸ τῆς ὁποίας ἀφαιρεῖ τὰς στοιχειώδεις ἀρχὰς τῆς εὐνομουμένης Πολιτείας. Διὰ τοῦτο κατεξανέστην ἀκριβῶς κατὰ τῆς διατάξεως, διότι βλέπω δικαίωμα ἀναμφισβήτητον, οὐχὶ ἐκ κατακτήσεως παραχθέν, ἀλλ’ ἀναγνωρισθὲν παρὰ τῆς Πολιτείας συνεπείᾳ τῆς ἑνώσεως, προσβαλλόμενον ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι πρόκειται νὰ ἐλευθερώσωμεν τοὺς ἀγρότας τῆς Κερκύρας ἀπὸ διηνεκοῦς βάρους, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπόκεινται (ἀναγινώσκει): «Οἱοσδήποτε δικαιοῦχος, μὴ καταθέσας κατὰ τὰ ἀνωτέρω ἐντὸς τῆς εἰρημένης ὀκταμήνου προθεσμίας τοὺς ἐν τοῖς ἐδαφίοις εʹ καὶ ϛʹ ἀναφερομένους πίνακας, ἀπόλλυσι πᾶν δικαίωμα ἐπὶ τῶν κτημάτων ἀπέναντι τῶν τε συνεισφορέων καὶ τῆς Ἐγχωρίου Διαχειρίσεως. Ἐπίσης δὲ ἀπόλλυσι πᾶν δικαίωμα ἐπὶ παντὸς κτήματος μὴ περιληφθέντος ἐν τοῖς αὐτοῖς πίναξιν.» Αὗται ἀκριβῶς εἶναι αἱ κοινωνιστικαὶ ἰδέαι. Νομίζετε, ὅτι αὗται ἔχουν κέρατα ἢ οὐραῖς; Ἀλλὰ δι’ αὐτῶν βεβαίως αὐτὸς, ὅστις τὰς ὑποστηρίζει, θέλει νὰ καταῤῥίψῃ τὰ βάθρα τῆς Πολιτείας. Ἐγὼ ὄχι μόνον θὰ τὰς καταπολεμήσω πάντοτε, ἀλλὰ θὰ τὸ θεωρήσω καὶ ὕβριν, ἐὰν ἴδω κατισχυούσας τοιαύτας ἰδέας ἐν τῇ Πολιτείᾳ ἡμῶν, διότι ἓν εἶναι τὸ δίκαιον, τὸ ἀπονέμειν ἑκάστῳ τὸ ἴδιον. Ἀποτελεῖται δὲ διὰ τοῦ νομοσχεδίου σας δήμευσις δικαιώματος κεκτημένου. Καὶ ὅταν τοιαῦτα διαπράττῃ ἡ Βουλή, βεβαίως οὐδὲν ἕτερον πράττει ἢ καταῤῥίπτει τὰ βάθρα εὐνομουμένης Πολιτείας.

§116ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης νομίζω ὅτι καὶ πάλιν ὑπερβάλλει, διότι ἐν τῷ ἐνθουσιασμῷ καὶ τῇ ἀποφάσει, τὴν ὁποίαν ἔχει, νὰ καταπολεμήσῃ τὸ νομοσχέδιον, ἀγνοῶ καὶ ἐγὼ διὰ τίνας λόγους, προβάλλει λόγους καὶ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα οὐδεμίαν ἔχουσιν ὑποστήριξιν. Ἠκούσατε, ὅτι ἀγωνίζεται ὑπὲρ τῆς ἱερότητος τῶν δικαιωμάτων τῶν τιμαριούχων, ὑπὲρ τῶν τιμαρίων, τὰ ὁποῖα εἶναι, ὡς λέγει, πραγματικὰ δικαιώματα. Ἐὰν ἐνθυμῆσθε κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου τί συνέβη, θὰ ἐννοήσητε πάντες, ὅτι σπουδαίως δὲν λέγει σήμερον ταῦτα. Τότε, προχθὲς δηλαδή, ὁ ἴδιος εἶπεν: «Ἵνα τί ἠγέρθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡς Ἀλέξανδρος Βʹ πρὸς ἀπελευθέρωσιν τῶν χωρικῶν; Τιμάρια δὲν ὑπάρχουσι· διατὶ δημοκοπεῖτε, κύριε Πρωθυπουργὲ καὶ κύριε Θεοτόκη; Τί τιμάρια θέλετε νὰ καταῤῥίψητε, ἀφοῦ τιμάρια δὲν ὑπάρχουν; Σᾶς τὸ λέγω ἐγώ, ἐφώνει ὁ κ. Ράλλης, σᾶς τὸ λέγουσιν οἱ καταργήσαντες αὐτὰ νόμοι». Βλέπετε ὅτι μόνον ἐπιχειρήματα παρατάσσει, καὶ περισσὴν εὐφράδειαν ἐπιδεικνύει, ὑποστηρίζων ἤδη τὰ ἀντίθετα τῆς χθεσινῆς γνώμης του, ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου. Εὐτυχῶς ὅμως ταῦτα δὲν θὰ κλονίσωσι τὴν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ὁλοκλήρου, ἄνευ διακρίσεως κόμματος. Ἄλλως ἡ διάταξις αὕτη δὲν εἶναι τόσον ἀπαισία, οὐδὲ πρωτοφανής, ὅσον τὴν παριστᾷ ὁ κ. συνάδελφος καὶ συμπολίτης μου. Ὁ νόμος περὶ δασῶν ῥητῶς ἀνέγραψεν αὐτὴν ταύτην τὴν διάταξιν ἀπὸ τοῦ 1836 ὑπὸ Βασιλείαν μοναρχικὴν, ἡ ὁποία διείπετο ὑπὸ συντηρητικῶν καὶ ὄχι κοινωνιστικῶν ἀρχῶν· καὶ ὅμως, κατὰ τὸν νόμον αὐτὸν, πᾶς ὅστις ἐντὸς ἑνὸς ἔτους δὲν ἐπαρουσίαζε τοὺς τίτλους του ἐπὶ τῶν ἰδιοκτήτων δασῶν, ἔχανε πᾶν δικαίωμα ἐπ’ αὐτῶν, καὶ ἡ περιουσία αὐτοῦ ἐθεωρεῖτο ἐθνική. Καὶ νομίζετε, ὅτι εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι δὲν ἐφηρμόσθη ἡ διάταξις αὕτη, ὡς εἶπεν ὁ συμπολίτης μου; Ὄχι, ἐφηρμόσθη· καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἐπαρχίαν ἡμῶν καὶ εἰς τὴν γείτονα τῆς Μεγαρίδος ᾐσθάνθημεν τὰς συνεπείας τῆς διατάξεως ταύτης, καὶ δάση ἀναμφισβητήτως ἀνήκοντα εἰς ἰδιώτας καὶ κοινότητας, σήμερον εἶναι ἐθνικὰ, συνεπείᾳ τῆς διατάξεως ταύτης. Ἡ κοινότης τῆς Κερατέας κατεδικάσθη καὶ κινδυνεύει ν’ ἀπολέσῃ τὴν κυριότητα τῶν δασῶν της, τὰ ὁποῖα ἀναμφισβητήτως ἀνήκουσιν εἰς αὐτὴν, καὶ μόνον διὰ διεθνεῖς λόγους ἠμφισβητήθησαν. Ἡ κοινότης τῆς Κορωπῆς προχθὲς ἔμαθεν, ὅτι τὸ Δημόσιον πρόκειται νὰ ἐνοικιάσῃ δασώδη μέρη τοῦ χωρίου, καὶ ἐν τῇ περιγραφῇ περιέλαβε τὸ Δημόσιον ὁλόκληρον τὸ χωρίον, καὶ τοὺς οἴκους αὐτοὺς, καὶ ἡ ἀπόφασις κυρίως στηρίζεται ἐπὶ τῆς διατάξεως τοῦ νόμου τοῦ 1836. Ὥστε βλέπετε, ὅτι ἐφηρμόσθη ἡ διάταξις, καὶ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθῶμεν συζητοῦντες ἐπὶ ματαίῳ. Ἀφοῦ ἡ Βουλὴ εἶναι ἀποφασισμένη νὰ ἀπονείμῃ δικαιοσύνην καὶ ἐλευθερίαν εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι στεροῦνται ταύτης, ἂς προβῇ ἀμέσως εἰς τὴν ψήφισιν. Ἡ περαιτέρω συζήτησις εἶναι περιττή· ἐκτὸς ἐὰν πρόκηται μόνον ἐπὶ ματαίῳ νὰ κατατρίβωμεν πολύτιμον χρόνον. Ἂς εὐχηθῶμεν μόνον τάχιστα νὰ ἔλθῃ ἡ ἡμέρα, καθ’ ἣν θὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ καὶ τὴν συμπλήρωσιν τῶν εὐεργετικῶν νόμων ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας, τῆς Φθιώτιδος, τῆς Εὐβοίας. (Εὖγε! εὖγε!).

§117ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ νομίζω τὸ ἐναντίον· εἶναι δὲ ὕβρις πρὸς τὴν Βουλὴν νὰ λέγουν, ὅτι ἔχει λάβει ἀπόφασιν, πρὶν ἀκούσῃ τὴν συζήτησιν. Εἶναι ἀληθῶς ἀνιαρὸν νὰ συζητῇ τις ὑπὸ τοιούτους ὅρους· εἶναι ἀνιαρὸν νὰ διδάξητε ἐδῶ, ὅτι τὸ διάταγμα τοῦ 1836 ἦτο νόμιμον κατὰ τὸ 1836, διότι δὲν ὑπῆρχε τὸ Σύνταγμα, ὅτι τὸ διάταγμα τοῦ 1836 ἦτο συνεπὲς πρὸς τὴν ἀρχὴν, ἡ ὁποία ἐκράτει τότε, τὴν ἀρχὴν τῆς συγκεντρώσεως...

§118ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι, ἐὰν ἐφηρμόσθη ἢ ὄχι.

§119ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ποτὲ δὲν ἐπῆρε δίπλωμα τῆς Νομικῆς, ἠδύνατο νὰ λέγῃ αὐτὰ, σεῖς ὅμως ὄχι... Τὸ διάταγμα τοῦ 1836 καθώρισε προθεσμίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας ὤφειλον οἱ ἔχοντες ἀξιώσεις ἐπὶ δάση, τὰ ὁποῖα γενικῶς ἐχαρακτηρίζοντο ὡς ἀνήκοντα εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ Δημοσίου, ἐντὸς ἔτους νὰ προσαγάγωσι τοὺς τίτλους των. Τὸ διάταγμα λοιπὸν ἐλειτούργησεν ἐντὸς τοῦ ἔτους, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη. Ἐπελθόντος τοῦ Συντάγματος τοῦ 1844 καὶ τοῦ 1864, δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀναζητηθῶσι δικαιώματα ἤδη δημευθέντα. Ἀλλὰ σᾶς εἶπον καὶ βεβαιῶ, ὅτι τὸ διάταγμα τοῦ 1836, καθ’ ὃ πρόκειται περὶ δασῶν, τὰ ὁποῖα δὲν περιῆλθον εἰς τὴν κατοχὴν τοῦ Δημοσίου, ἔκτοτε οὐδέποτε ἐφηρμόσθη. Καὶ ἀκριβῶς τὰ παραδείγματα, τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθη ὁ συμπολίτης μου, ἀποδεικνύουσιν, ὅτι οὐδέποτε ἐφηρμόσθη, διότι ἐγένοντο δίκαι μακραὶ, καὶ διετάχθησαν πραγματογνωμοσύναι, καὶ ἐζητήθησαν ἀποδείξεις περὶ τοῦ τίς κατεῖχε τὰ δάση ἐκεῖνα ἀπὸ ὡρισμένης ἐποχῆς. Κατόπιν δὲ τῆς ἀποδείξεως, ὅτι οἱ χωρικοὶ ἐπλήρονον καὶ φόρους ἐπικαρπίας, διότι ἐλάμβανον τὴν ἄδειαν τῆς ξυλεύσεως ἐκ τῆς Οἰκονομικῆς Ἐφορίας, ἐπεδικάσθησαν αἱ ἐκτάσεις ἐκεῖναι εἰς τὸ Δημόσιον. Ἕτερον παράδειγμα προσφατώτατον εἶναι τὸ παράδειγμα τοῦ δάσους τῆς Κορομηλιᾶς, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἀγνοῇ ὁ κ. συνάδελφος. Ἠθέλησεν ἀκριβῶς τὸ Δημόσιον ἐπὶ τῆς προτελευταίας Κυβερνήσεως τοῦ κ. Τρικούπη νὰ θέσῃ χεῖρα ἐπὶ τὸ δάσος αὐτὸ, καὶ ὑπερησπίσθην ἐγὼ τότε τὰ δικαιώματα τῶν χωρικῶν, καὶ ἀνεγνωρίσθησαν ταῦτα, δυνάμει μάλιστα συμβιβαστικοῦ συμβολαίου μεταξὺ τοῦ Δημοσίου, ἀντιπροσωπευομένου ὑπὸ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ τῶν ἐπιτρόπων τῆς κοινότητος Μενιδίου τοῦ δήμου Ἀχαρνῶν Ἀλλ’ ἐὰν εἶχε τὸ διάταγμα τοῦ 1836 ἰσχὺν, ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ τοιαύτη ἀπαλλοτρίωσις τοῦ δάσους τῆς Κορομηλιᾶς; Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι τὸ διάταγμα τοῦ 1836 οὐδέποτε ἐφηρμόσθη. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἐφηρμόσθη, οὐδεμίαν ἔχει ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐφαρμογὴν, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ τὸ ἐπαναλάβω, διότι ὑποθέτω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀρκετὰ ἀντελήφθη. Ἦλθε κατόπιν ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις νὰ ὑπερασπίσῃ τὴν ἰδιωτικὴν κτῆσιν ἀπέναντι τῶν ἁρπακτικῶν διαθέσεων εἴτε τοῦ Δημοσίου, εἴτε χωρικῶν, εἴτε κοινωνιστῶν, εἴτε οἱουδήποτε· διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ εὐνομουμένη Πολιτεία ἐκεῖ, ὅπου ἡ ἰδιωτικὴ κτῆσις δὲν εἶναι σεβαστή. Ἐγὼ ἐπολέμησα πάντοτε τὰ ζητήματα ταῦτα τὰ ἀγροτικὰ, εἴτε ἐκτὸς εἴτε ἐντὸς τῆς Βουλῆς· δὲν ζηλεύω τὴν δόξαν ἐκείνων, οἵτινες θέλουν νὰ προαχθοῦν ἐν τῷ πολιτικῷ βίῳ διὰ τῆς δημιουργίας τοιούτων ζητημάτων, καταῤῥιπτόντων πᾶσαν Πολιτείαν, καὶ ἀποδεικνυόντων αὐτὴν Πολιτείαν ἀγρίων, καὶ ἐὰν τοιαύτην ἀρχὴν ὑπεστήριζον, ὅτε εἶχον νὰ παλαίσω πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καὶ ἤδη προβάλλουν κοινωνιστικὰς ἰδέας, ἐννοεῖται ὅτι τὰ δικαιώματα αὐτὰ δὲν θὰ τὰ ἐγκαταλείψω ἀπροστάτευτα ἐκ τοῦ ὅτι ἤδη πρόκειται περὶ τῶν Κυρίων, διότι ὑπὲρ τοὺς χωρικοὺς θεωρῶ τὸ θεμέλιον τῆς Πολιτείας· καὶ τελευτῶ ἐκεῖθεν, ὅθεν ἤρχισα, ὅτι καταῤῥίπτομεν τὰ θεμέλια τῆς Πολιτείας, τοιαῦτα νομοθετοῦντες.

§120ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἀτυχῶς, Κύριοι, προκειμένου περὶ νομικοῦ ζητήματος καθαροῦ καὶ συνταγματικοῦ, δὲν κρατοῦμεν τὴν ἀπαιτουμένην ψυχραιμίαν· παραφερόμεθα, καὶ κατὰ συνέπειαν προβαίνομεν πέραν τοῦ πρέποντος. Τὸ ζήτημα εἶναι καθαρόν· ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ παρέμβῃ εἰς τὰς σχέσεις μεταξὺ ἀγρολήπτου καὶ κυρίου; Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ἐπικαλεσθῶ τὸ διάταγμα, καὶ πρὸς χάριν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Ἀττικῆς δέχομαι, ὅτι τὸ διάταγμα τοῦ 1836 δὲν ἔχει ἰσχύν. Ἀλλὰ δὲν θὰ ἀρνηθῇ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι πανταχοῦ ἐθεωρήθη δικαίωμα τῆς Πολιτείας νὰ ὑπεισέλθῃ εἰς τὰς σχέσεις μεταξὺ ἀγρολήπτου καὶ κυρίου, αἵτινες, εἴτε τιμαριωτικαί, εἴτε πηγάζουσαι ἐκ τοῦ μεσαίωνος, ἐθεωρήθη, ὅτι δεσμεύουσι τὴν ἰδιοκτησίαν, ἐμποδίζουσι τὴν πρόοδον τῆς γεωργίας, καὶ κωλύουσι τὴν καλλιέργειαν, καὶ νὰ τὰς διαλύσῃ, προηγουμένης ἀποζημιώσεως. Λοιπὸν ὁ λόγος, ὅτι παραβαίνομεν τὸ Σύνταγμα, ἐὰν προηγουμένης ἀποζημιώσεως ἀφαιρέσωμεν τὴν ἰδιοκτησίαν ἀπὸ τοὺς τιμαριούχους, ποῦ στηρίζεται; Δήμευσις εἶναι, ὅταν ἀφαιρουμένης τῆς ἰδιοκτησίας δὲν ἀποζημιῶται ὁ ἰδιοκτήτης· ὅταν ὅμως ἐπὶ ἀποζημιώσει ἀπαλλοτριῶται ἡ ἰδιοκτησία, ἀπορῶ πῶς χαρακτηρίζει ὁ κ. Πετιμεζᾶς τὴν πρᾶξιν ταύτην δήμευσιν. Κατὰ τὴν ῥητὴν δὲ διάταξιν τοῦ Συντάγματος, τὴν ὁποίαν ὑπέμνησα, ἀφαιρεῖται ἡ ἰδιοκτησία προηγουμένης ἀποζημιώσεως λόγῳ δημοσίου συμφέροντος. Ποῖον μεγαλείτερον συμφέρον ὑπάρχει, παρὰ τὸ προκαλέσαν τὸν νόμον αὐτόν; Οἱ ἀξιότιμοι Βουλευταὶ Κερκύρας διεξετραγώδησαν τὴν κατάστασιν τῶν κρατοῦσαν μεταξὺ ἰδιοκτητῶν καὶ ἀγροληπτῶν ἐν Κερκύρᾳ, ἐβεβαίωσαν ὅτι τὰ περισσότερα κτήματα Κερκύρας μένουσιν ἀκαλλιέργητα, οἱ χωρικοὶ δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐξαγοράσωσι τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας· μεγαλειτέρους λόγους, δικαιολογοῦντας τὴν Πολιτείαν, ἵνα παρέμβῃ εἰς τὰς σχέσεις ταύτας, δὲν δύνασθε νὰ εὕρητε. Ἀλλὰ τί λέγουσιν; ἡ προθεσμία, τὴν ὁποίαν θέλετε, αὐτὴ εἶναι δημευτική· ὅταν ὅμως δὲν ὑποχρεώσητε τὸν ἰδιοκτήτην, ἢ τὸν ἀγρολήπτην, νὰ ἐνασκήσῃ ἐντὸς προθεσμίας τὰ δικαιώματά του πρὸς πληρωμὴν τοῦ ἀντιτίμου, τότε περιττὸν εἶναι νὰ ψηφίσητε τὸν νόμον. Τὸ ἄρθρον 5 τοῦ νομοσχεδίου ὑποχρεοῖ καὶ τοὺς ἰδιοκτήτας καὶ τοὺς ἀγρολήπτας νὰ προβάλλωσι τὰς ἀξιώσεις των ἐντὸς τῆς αὐτῆς προθεσμίας, ἐν ἴσῃ μοίρᾳ θέτον ἀμφοτέρους. Νομίζετε ὅτι ἡ προθεσμία τῶν ὀκτὼ μηνῶν δὲν εἶναι ἐπαρκής; τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα, καὶ δύνασθε νὰ προτείνητε τὴν αὔξησιν τῆς προθεσμίας· ἡμεῖς δὲ θὰ ἐξετάσωμεν, καὶ ἂν εὕρωμεν, ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἡ τοῦ νομοσχεδίου, θὰ δεχθῶμεν νὰ τεθῇ μεγαλειτέρα προθεσμία.

§121ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ κατὰ τὴν δευτέραν ταύτην πολὺς ἐγένετο λόγος περὶ δουλοπαροίκων, ὑπαρχόντων ἐν Κερκύρᾳ, καὶ περὶ τιμαριωτικοῦ ζητήματος, κρατοῦντος ἔτι ἐν τῇ νήσῳ ἐκείνῃ. Οὐδὲν ὅμως τούτου κατ’ ἐμὲ ἀναληθέστερον. Τὸ τιμαριωτικὸν σύστημα συνίσταται εἰς τὸ ὅτι ὁ τιμαριοῦχος δικαιοῦται, ἅμα δὲν καταβληθῇ εἰς αὐτὸν τὸ ὡρισμένον ποσὸν εἰς καρποὺς ἢ εἰς χρήματα παρὰ τοῦ ὑποχρέου εἰς τοῦτο, ν’ ἀποξενώσῃ αὐτὸν παντὸς δικαιώματος. Τὸ τιμάριον θὰ ὑφίσταται κυρίως, ἐν ὅσῳ ὁ τιμαριοῦχος δὲν δύναται ν’ ἀπαλλοτριωθῇ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἀφ’ ὅτου ἐψηφίσθησαν οἱ νόμοι τοῦ 1825 καὶ τοῦ 1840 ἐν τῇ Ἰονίῳ Πολιτείᾳ, τὸ τιμαριωτικὸν σύστημα ἐν τῇ κυρίᾳ αὐτοῦ σημασίᾳ ἐξέλιπε διὰ τὴν Κέρκυραν. Διότι, ἀφοῦ ἐδόθη οὕτω τὸ δικαίωμα τῆς ἐξαγορᾶς τοῦ δικαιώματος τῶν τιμαριούχων παρὰ τῶν ὑποτελῶν εἰς τὰ τιμάρια, οὐδεὶς λόγος ἠδύνατο νὰ γείνῃ πλέον περὶ τιμαριωτικοῦ συστήματος ἐν τῇ ἀληθεῖ αὐτοῦ σημασίᾳ. Τὴν κατάστασιν ταύτην ἀνεγνώρισε καὶ ὁ νόμος ὁ ψηφισθεὶς ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς. Σήμερον ὑφίσταται ἓν πραγματικὸν δικαίωμα μεταξὺ τῶν ἀγροτῶν καὶ τῶν δῆθεν τιμαριούχων, πραγματικὸν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον οἱ ἀγρόται δύνανται ἐν πάσῃ στιγμῇ νὰ ἐξαγοράσωσι.

§122ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Δὲν ἔχουσι τὰ μέσα.

§123ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τί πρέπει νὰ πράξωμεν τότε; Ἐπεκαλέσθητε παραδείγματα ἄλλων χωρῶν, ἀλλὰ, πρὸς Θεοῦ, ὠνομάσατέ μοι μίαν χώραν, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐχορηγήθησαν τοιαῦτα δικαιώματα, χωρὶς οἱ ἀπολαμβάνοντες τὰ δικαιώματα ἀγρόται νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς οἱασδήποτε ὑποχρεώσεις. Κατηργήθησαν τὰ τιμαριωτικὰ δικαιώματα ἐν Ρωσσίᾳ καὶ ἐν Ρωμουνίᾳ, ἀλλ’ ὑπεβλήθησαν οἱ ἀγρόται εἰς ὡρισμένας ἐτησίας πληρωμὰς καὶ εἰς ἄλλας ὑποχρεώσεις...

§124ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἐνταῦθα πληρόνει ὁ δῆμος.

§125ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πλὴν τίνα σχέσιν ἔχει ὁ δῆμος καὶ ἡ δημοτικὴ περιουσία πρὸς τοιαῦτα ζητήματα; Διατὶ νὰ στερηθῇ ὁ δῆμος τῆς περιουσίας αὐτοῦ χάριν τῶν ἀγροτῶν μόνων; Θὰ μοὶ εἴπῃ ἴσως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πυλίας, ὅτι εἶναι καὶ αὐτοὶ δημόται, ἀλλ’ ἡ δημοτικὴ περιουσία ἀνήκει ἐξ ἴσου καὶ εἰς τοὺς ἀστοὺς καὶ εἰς τοὺς μὴ ἀγρότας· πῶς λοιπὸν ἐπὶ ζημίᾳ τούτων νὰ καρπωθῶσι τὴν δημοτικὴν περιουσίαν μόνοι οἱ ἀγρόται; Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν τὰ γενικὰ ταῦτα ζητήματα. Πρόκειται περὶ ὡρισμένης διατάξεως ἐνταῦθα. Ἐντὸς ὀκταμήνου, ἂν οἱ δικαιοῦχοι δὲν παρουσιάσωσι τοὺς τίτλους των, κηρύσσονται ἔκπτωτοι ἑνὸς πραγματικοῦ δικαιώματός των. Τὸ διάταγμα τοῦ 1836, μετὰ τὴν ἐγκαθίδρυσιν τοῦ Συνταγματικοῦ πολιτεύματος ἐν Ἑλλάδι, οὐδεὶς δύναται νὰ ἐπικαλεσθῇ. Πρόκειται περὶ δημεύσεως τῆς περιουσίας τῶν ἐν Κερκύρᾳ ἰδιοκτητῶν, διότι οὔτε κἂν τοῖς δίδομεν ἀρκοῦσαν προθεσμίαν, ὅπως διεκδικήσωσι τὰ δικαιώματά των, καὶ νομίζω, Κύριοι, ὅτι πάντες θὰ συνομολογήσητε, ὅτι ἡ προθεσμία αὕτη εἶναι ἀνεπαρκής, ὄχι μόνον δι’ οὓς λόγους ἐξέθεσαν οἱ προαγορεύσαντες, ἀλλὰ καὶ διὰ λόγους ἄλλους· διότι πόσοι ἐξ αὐτῶν δύνανται νὰ εὑρίσκωνται ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ καὶ πόσοι νὰ ὦσιν ἀνήλικοι; Ἀλλ’ εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ προθεσμία ἐν τῷ νόμῳ, δύναται νὰ παραταθῇ ἐπ’ ἄπειρον ἡ κατάστασις αὕτη. Δύνασθε νὰ θεσπίσητε διάταξιν, καθ’ ὴν ἐντὸς τοσαύτης προθεσμίας τίθεται εἰς ἐνέργειαν ὁ νόμος, μετὰ τὴν προθεσμίαν δὲ ταύτην οἱ ἰδιοκτῆται ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωσιν ἀποζημίωσιν, καὶ δὲν ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ προσβάλωσι τὴν ἰδιοκτησίαν τῶν ἀγροτῶν. Νομίζω, ὅτι διὰ τῆς ἁπλουστάτης ταύτης διατάξεως δυνάμεθα νὰ σώσωμεν καὶ τὰ προσχήματα καὶ τὴν συνταγματικὴν διάταξιν.

§126ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἡ πολιτικὴ διαπάλη ἔλαβε τοσαύτην ἔντασιν ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου, ὥστε δὲν δυνάμεθα οὔτε νὰ νομοθετῶμεν πλέον. Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, δὲν ἔχει τι τὸ δημευτικὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο· δὲν ἔχει, παρὰ μίαν καὶ μόνην διάταξιν παραγραφῆς· ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας καλεῖ τὸν τιμαριοῦχον νὰ προτείνῃ τὰ δικαιώματά του, ὄχι ὅπως δημευθῇ τὸ δικαίωμά του, ἀλλ’ ὅπως λάβῃ τὴν ἀποζημίωσιν, τὴν ὁριζομένην ὑπὸ τοῦ νόμου. Ὄταν λοιπὸν τάσσηται προθεσμία, ὅταν καλῆται νὰ λάβῃ ἀποζημίωσιν ὁ ἰδιοκτήτης, ποῦ ἡ δήμευσις; διατὶ εἰς πράξεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουσι χαρακτῆρα τοιοῦτον, ὥστε νὰ στιγματίζωνται, ἀποδίδομεν ἰδιότητας τοιαύτας, ὥστε νὰ στιγματίζωνται; Δὲν εἶναι συζήτησις αὕτη ἁρμόζουσα εἰς νομοθετικὰς πράξεις.

§127ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὖγε! εὖγε!

§128ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι, τὸ ἀντικείμενον, περὶ τοῦ ὁποίου νομοθετοῦμεν, δὲν ἔχει καὶ τὴν ἀξίαν, ὅπως γεννῶνται τοιαῦται συζητήσεις ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ (εὖγε! εὖγε!). Πρόκειται, ὅπως διὰ 500 χιλιάδων δραχμῶν, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, παύσῃ μία κατάστασις ὀδυνηρὰ ἐν Κερκύρᾳ· προκειμένου δὲ περὶ τοιούτου ζητήματος, νὰ γίνωνται τοιαῦται συζητήσεις ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, τοῦτο ἀποδεικνύει κατάστασιν πραγμάτων, ἡ ὁποία ἐμφαίνει, ὅτι δὲν ἔχει ἡ πολιτικὴ ἐμπάθεια οὐδὲν πλέον ὅριον. Χαρακτηρίζετε τὴν προκειμένην πρότασιν ὡς δήμευσιν, διότι ἀναλώμασι τῶν δήμων πρόκειται ν’ ἀπαλλαγῶσιν οἱ πολλοὶ θεσμῶν δουλικῶν, μεσαιωνικῶν. Ἀλλὰ μήπως τὸ Δημόσιον καὶ οἱ δῆμοι δὲν προσέρχωνται καθ’ ἑκάστην εἰς βοήθειαν τῶν συνδημοτῶν των; Ἐὰν σήμερον οἱ Κερκυραῖοι νομίζωσιν, ὅτι οἱ δῆμοι ὀφείλουσι νὰ ὑποστῶσιν αὐτὴν τὴν θυσίαν διὰ ν’ ἀπαλλαχθῇ μία τάξις ἀνθρώπων ἐν Κερκύρᾳ, ἡ ὁποία εἶναι εἰς κατάστασιν ἐλεεινὴν καὶ ἀθλίαν, κινοῦσαν, ὡς γνωρίζουσιν οἱ ἐπισκεφθέντες τὴν Κέρκυραν, πάντας εἰς οἶκτον, δὲν νομίζω, ὅτι δύνανται νὰ ἰσχυρισθῶσιν ὅτι πράττουσι δήμευσιν. Ὥστε, Κύριοι, δὲν βλέπω τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον γίνεται συζήτησις τοσοῦτον πεισματώδης. Φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ πράξῃ ἔργον ὀφειλόμενον πρὸς τὴν Κέρκυραν, ἐὰν ἐπιψηφίσῃ τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος εἶναι ὑπὸ συζήτησιν.

§129ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὖγε! εὖγε!

§130ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὡς πρὸς τὸ νομικὸν ζήτημα, ἀπεδείχθη παρὰ τῶν προλαλησάντων, ὅτι οὔτε ἀντισυνταγματικὸν οὔτε δημευτικὸν εἶναι τὸ νομοσχέδιον. Ὡς πρὸς τὸ προσωπικὸν, ἡ Βουλὴ ἤκουσε καὶ τὸν κ. Ράλλην καὶ ἐμὲ, καὶ δύναται νὰ κρίνῃ, καὶ ἔχει μάλιστα ἐσχηματισμένην γνώμην, οὐ μόνον περὶ τῆς εὐμαθείας καὶ νομομαθείας, ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς εὐπρεπείας καὶ εἰλικρινείας καὶ ὀρθοφροσύνης ἑκατέρου. Ὄτι κοινωνιστὴς δὲν εἶμαι, τὸ ἀπέδειξα πάντοτε, προσπαθήσας νὰ συμβιβάσω τοὺς χωρικοὺς πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν τσιφλικίων διὰ τῆς πλήρους καὶ ἁδρᾶς ἀποζημιώσεως αὐτῶν. Ὁ δὲ κ. Ράλλης ἔπαυσε νὰ ᾖναι πληρεξούσιος τῶν χωρικῶν καὶ νὰ ὑπερασπίζῃ αὐτούς, ὅταν αὐτοὶ ἔπαυσαν αὐτὸν πρὸ πολλῶν ἐτῶν, καὶ διώρισαν ἐμὲ πληρεξούσιον καὶ ἀντιπρόσωπόν των. Ὥστε, ὅταν ἦτο αὐτὸς πληρεξούσιος αὐτῶν, ἦτο καὶ σοσιαλιστὴς καὶ κοινωνιστής!

§131ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ κοινοῦ ζητήματος, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ διακανονισθῶσιν αἱ σχέσεις ἁπλῶς μεταξὺ τῶν ἐχόντων δικαιώματα ἐπιφανείας ἐπὶ τῶν ἀκινήτων ἐν τῇ νήσῳ Κερκύρας καὶ τῶν λεγομένων ἀγροληπτῶν, βεβαίως τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν θὰ ἦτο ἐκτάκτου σπουδαιότητος. Ἐὰν ὅμως πρόκηται περὶ ζητήματος ἀγροτικοῦ, συγκινοῦντος καὶ ἄλλας χώρας, τὸ ζήτημα δὲν πρέπει νὰ παρέλθῃ ἐν τῇ ἀρχῇ αὐτοῦ ταύτῃ καὶ ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν ἄνευ τῆς δεούσης προσοχῆς. Καὶ ἂν οἱ ὑποβαλόντες τὴν πρότασιν νόμου ἀξιότιμοι συνάδελφοι δίδωσιν εἰς αὐτὸ τοιαύτην σημασίαν, ἤτοι ὅτι πρόκειται περὶ ἐκτάκτου τοιούτου ἀγροτικοῦ ζητήματος, δὲν ἔπρεπε νὰ λησμονήσωσιν, ὅτι τοιοῦτον ζήτημα ἀρχικῶς ἦτο τὸ ἐπενεγκὸν τὴν διαίρεσιν μεταξὺ τῆς Ἰρλανδίας καὶ τῆς Μεγάλης Βρεττανίας. Τὸ ζήτημα δὲ τοῦτο, ὡς ἐκ τῆς μεγίστης σπουδαιότητός του, δὲν κατώρθωσε μέχρι σήμερον νὰ λύσῃ οὐδεὶς τῶν διευθυνάντων τὰ δημόσια πράγματα τῆς Ἀγγλίας. Ἀντιθέτως πρὸς τοιαύτην σπουδαιότητα, οἱ κύριοι συνάδελφοι ἐνόμισαν, ὅτι δι’ ἁπλῆς προτάσεως νόμου ἀσυζητητεὶ δύνανται νὰ τὸ λύσωσι. Βεβαίως δὲν εἶναι τοιαύτη ἡ κατάστασις τῶν ἀγροληπτῶν τῆς Κερκύρας πρὸς τοὺς λεγομένους παρ’ ἡμῖν τιμαριώτας, ὡς ἡ τῆς Ἰρλανδίας, ἀλλ’ εἶναι λίαν ὁμοία. Καὶ ὅταν ἐξώθησε τὸν Ἰρλανδικὸν πληθυσμὸν τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς τὸ νὰ ἐπιδιώξῃ αὐτονομίαν καὶ νὰ ἱδρύσῃ ἰδίαν Βουλήν, μὴ νομίσητε ὅτι δύναται νὰ παρέλθῃ παρ’ ἡμῖν ἀπαρατήρητον παρεμφερὲς ζήτημα. Καὶ ἤκουσα λεγόμενα πρὸ μικροῦ περὶ κοινωνιστικῶν θεωριῶν. Βεβαίως, ὡς πολιτευόμεθα, εἰς σχετικὸν σημεῖον μετ’ οὐ πολὺ θὰ φθάσωμεν. Ἴσως δὲν ἦλθεν ἀκόμη ἡ ἡμέρα, ἀλλ’ ὅταν νομίζητε σεῖς τὴν περίστασιν συνάμα μετὰ τῆς χρεωκοπίας εὔκαιρον νὰ κανονίσητε τὰ τοπικά σας συμφέροντα, νὰ διακανονίζητε δὲ τὰ ἀγροτικὰ ζητήματα, μονομερῶς καὶ ἀσυζητητεί, βεβαίως μὴ νομίζετε, ὅτι εἶναι δύσκολον νὰ γεννηθῶσι καὶ κοινωνιστικὰ ζητήματα. Δὲν λησμονεῖ ἡ Βουλή, ὅτι τοιαῦτα ζητήματα καὶ ἄλλοτε συνεζητήθησαν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, ἀλλ’ ἡ λύσις αὐτῶν δὲν ἐξευρέθη. Καὶ ὅμως σεῖς ἔρχεσθε κατὰ τὴν ἡμέραν ταύτην τοῦ πένθους, τῆς ἀπελπισίας τοῦ ἔθνους, καὶ ζητεῖτε παρὰ τῆς Βουλῆς, ἵνα ἐκ τοῦ προχείρου κανονίσῃ τοιαῦτα σπουδαιότατα ἀγροτικὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τριάκοντα ἐτῶν ἀπασχολοῦσι τὸν τόπον ἡμῶν, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς νὰ ἀμφιβάλλωμεν περὶ τῆς εἰλικρινείας ὑμῶν.

§132ΡΙΚΑΚΗΣ. Παραπονεῖται κἀνεὶς ἐκ τῶν ἐνδιαφερομένων, κύριε Βάλληνδα;

§133ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐξετάσωμεν, ἐάν τις ἐκ τῶν ἐνδιαφερομένων παραπονῆται, διότι οἱ ἐνδιαφερόμενοι εἶναι ἀντιπρόσωποι τῆς Κερκύρας, καὶ ἴσως ὄπισθεν αὐτῶν κρύπτονται συμφέροντα προσωπικά, ἠθικὰ ἢ ὑλικά· ὅταν δὲ βλέπωμεν ὡς ἐν συναυλίᾳ τοὺς ἀξιοτίμους Βουλευτὰς Κερκύρας ὑποβάλλοντας τοιοῦτο νομοσχέδιον καὶ ὑποστηρίζοντας αὐτό, δὲν δυνάμεθα νὰ περιμένωμεν παρ’ αὐτῶν ἐναντίωσιν, ἀλλ’ ἡμεῖς, βουλευόμενοι ἐνταῦθα ἀπὸ κοινοῦ, ὀφείλομεν νὰ ἀμφιβάλλωμεν, ἐὰν ὄπισθεν τῆς προτάσεως ταύτης τοῦ νόμου δὲν ὑποκρύπτωνται συμφέροντα ἠθικὰ ἢ ὑλικὰ τῶν ὑποβαλόντων αὐτήν. Δὲν γνωρίζομεν, ἂν ἡ πρότασις αὕτη, ἀντὶ νὰ ἐπιδιώκῃ τὴν προστασίαν τῶν συμφερόντων τῶν χωρικῶν, τοὐναντίον ἐπιδιώκῃ νὰ δημιουργήσῃ ἐκ τοῦ μὴ εἶναι ἀνύπαρκτα χρηματικὰ δικαιώματα ὑπὲρ τῶν λεγομένων τιμαριωτῶν. Καὶ ἂν οἱ ἀξιότιμοι οὗτοι συνάδελφοι ἐνόμισαν, ὅτι οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ των ἦσαν σύμφωνοι πρὸς τὴν γνώμην των ταύτην, ὤφειλον προηγουμένως, διὰ νὰ πείσωσι τὴν Βουλὴν, ὅτι ἄνευ οὐδεμιᾶς ὀπισθοβουλίας ζητοῦσι τὴν ψῆφον αὐτῆς, νὰ προκαλέσωσι τοὐλάχιστον γνωμοδοτήσεις τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων. Ἀλλὰ νομίζουσιν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ κατάστασις, αὕτη, ἡ διατηρουμένη ὑπὸ τὸν τύπον δικαιώματος ἐπικαρπίας, δὲν ἐπικρατεῖ καὶ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους; Καὶ μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ ἐκ τῆς συζητήσεως ταύτης νὰ ἀναμνησθῶ, ὅτι εἰς τὸν νομὸν τῶν Κυκλάδων, εἰς τὰς πλείστας νήσους αὐτοῦ, τὰς κατοικουμένας ὑπὸ πληθυσμοῦ 160,000 κατοίκων, ὑπάρχει καὶ ἐκεῖ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιφανείας ὑπὸ τύπον ἀγροληψίας. Καὶ ἐκεῖ ὑπάρχει τὸ λεγόμενον τιμαριωτικὸν σύστημα ὑπὸ ἄλλον τύπον, διὰ τὸ ὁποῖον, ἐξαιρετικῶς ὅμως, οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι Κερκύρας ζητοῦσιν ἔκτακτα νομοθετικὰ μέτρα.

§134ΡΙΚΑΚΗΣ. Διατὶ δὲν ζητεῖτε καὶ ὑμεῖς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος τούτου;

§135ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Διότι, ἀξιότιμε συνάδελφε, τὴν πρωτοβουλίαν ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων δὲν δύναται νὰ τὴν ἔχῃ Βουλευτής, πολλῷ δὲ μᾶλλον ἡ Ἀντιπολίτευσις· ὀφείλει νὰ τὴν λαμβάνῃ ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν ἦναι πράγματι Κυβέρνησις καὶ ἐνδιαφέρηται περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου. Καὶ ἐὰν μὲν οἱ κύριοι ἐκ Κερκύρας Βουλευταὶ νομίζωσιν, ὅτι πρόκειται περὶ ἐκτάκτου ἀγροτικοῦ ζητήματος, τότε βεβαίως καὶ ἡμεῖς θὰ ἐξακολουθήσωμεν ὡς περὶ τοιούτου συζητοῦντες· ἀλλ’ ἐὰν πρόκηται περὶ ζητήματος ἁπλοῦ διακανονισμοῦ μεταξὺ τῶν ἀγροληπτῶν καὶ τῶν ἐχόντων δικαίωμα ἐπιφανείας, τότε νομίζομεν, ὅτι ἀσκόπως ἀπασχολεῖται ἡ Βουλὴ περὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἀφορᾷ μόνον ἐξαιρετικῶς τὴν ἐπαρχίαν Κερκύρας, ἀλλὰ τὸ πλεῖστον μέρος τῆς χώρας. Ἀλλ’ οἱ κύριοι ἐκ Κερκύρας συνάδελφοι ἰσχυρίζονται, ὅτι ἐξαιρετικῶς καὶ ἰδιαζόντως τὸ ἀγροτικὸν τοῦτο ζήτημα πιέζει μόνον τὴν ἐπαρχίαν των, καὶ ζητοῦσι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου μονομερῶς νὰ κανονίσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο τῶν λεγομένων τιμαριωτικῶν δικαιωμάτων. Δέχομαι ὅτι, προκειμένου περὶ γενικῶν συμφερόντων, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας Βουλευτὴς ἐκ Πυλίας, δύνανται ἡ νομοθετικὴ καὶ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία μονομερῶς νὰ διακανονίσωσι ταῦτα, ἄνευ ζημίας βεβαίως τῶν ἐχόντων δικαιώματα· δέχομαι ἐπίσης, ὅτι βεβιασμένως—καὶ βεβαίως κατὰ τοῦτο δὲν διαφωνεῖ πρὸς ἐμὲ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πυλίας συνάδελφος—δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ τὸ ἀντικείμενον, τὸ ὑπὸ συζήτησιν τιθέμενον διὰ τῆς προκειμένης προτάσεως, ὡς ζήτημα δημοσίας τάξεως. Τὸ Σύνταγμα, ὅτε ἐψηφίζετο, βεβαίως δὲν προέβλεπεν ὅτι ἠδύνατό ποτε νὰ χαρακτηρισθῇ τοιοῦτον ἀντικείμενον ὡς ἀντικείμενον δημοσίας ἀνάγκης· ἀλλ’ ἔστω, χάριν τῶν ἐκ Κερκύρας κ. συναδέλφων, ἂς τὸ ἀναγάγωμεν βεβιασμένως εἰς τὴν κατάστασιν τῆς δημοσίας ἀνάγκης, τὴν προβλεπομένην ὑπὸ τοῦ Συντάγματος· νομίζετε, ὅτι δύνανται οἱ ἔχοντες δικαιώματα νὰ δικασθῶσιν ἐρήμην καὶ νὰ καταδικασθῶσι παρ’ ὑμῶν, χωρὶς νὰ ἀκουσθῶσιν; Ἀλλ’ ἐὰν ἀχθῶμεν εἰς τοιοῦτον ἀπότομον συμπέρασμα, νομίζετε ὅτι δὲν θὰ ἔχωμεν ὅμοια παρακολουθήματα; Οἱοσδήποτε ἄλλος, εἴτε Βουλευτὴς εἴτε Ὑπουργὸς, δὲν ἤθελε τολμήσει κατόπιν, παρουσιαζόμενος ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, νὰ ζητήσῃ ἵνα διακανονισθῶσι καθ’ ὅμοιον τρόπον συμφέροντα καὶ δικαιώματα μεταξὺ ἁπλῶν ἀγροληπτῶν, ἁπλῶν ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν καὶ ἰδιοκτητῶν; Αὔριον βεβαίως, ὑπὸ ἄλλας περιστάσεις πολιτικὰς, θὰ ἐπιτραπῇ εἰς ἄλλην Κυβέρνησιν νὰ ἔλθῃ νὰ διακανονίσῃ καθ’ ὅμοιον σύστημα τὰ συμφέροντα μεταξὺ τῶν ἀγροληπτῶν, τῶν ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν, καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Εὐβοίας, κύριε Πρόεδρε....

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατὶ τονίζετε αὐτό;

§137ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Ἐπειδὴ εἶσθε καὶ ὑμεῖς ἰδιοκτήτης μεγάλων γαιῶν ἐν Εὐβοίᾳ.

§138ΚΑΡΑΤΖΑΣ. Ἐπὶ μίαν ὥραν λέγει τὰ ἴδια, κύριε Πρόεδρε.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ τὸν ἐμποδίσητε· δύναται νὰ ὁμιλήσῃ ὅσην ὥραν θέλει.

§140Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τέλος πάντων δὲν σπουδαιολογεῖ.

§141ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Δι’ ὑμᾶς, κύριε συνάδελφε, ὅλα εἶναι μὴ σπουδαῖα. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς προθεσμίας τῶν 8 μηνῶν ἢ τῶν 10, ἢ τῶν 12 μηνῶν, κατὰ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Πυλίας Βουλευτὴν, ἐννοῦμεν πάντες τί θὰ πράξωμεν, νομοθετοῦντες τοιαύτην διάταξιν; Θὰ ἀνατρέψωμεν ἐν γένει ὅλας τὰς διατάξεις τοῦ ἰσχύοντος παρ’ ἡμῖν ἀστικοῦ νόμου περὶ ἀποκτήσεως καὶ παραγραφῆς τῆς ἀκινήτου ἰδιοκτησίας. Διότι, Κύριοι, ὅταν, κατὰ τὴν πρότασιν ταύτην τοῦ νόμου, μετὰ 8 μῆνας ἀπόλλυσιν οἱονδήποτε δικαίωμα ἔχῃ ὁ ψιλὸς κύριος, καὶ ὅταν, ὅπως εἶναι φυσικόν, τυγχάνωσιν ἔχοντες δικαίωμα ψιλῆς κυριότητος καὶ ἄνηβοι καὶ ἀπόντες καὶ ὑπὸ οἱανδήποτε ἄλλην διατελοῦντες ἀνικανότητα, ἤτοι μὴ δυνάμενοι νὰ διαχειρισθῶσι τὰ τῆς περιουσίας αὑτῶν, δὲν θ’ ἀπολέσωσι δωρεὰν τὸ δικαίωμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπέκτησαν νομίμως ἐκ κληρονομίας ἢ ἐξ οἱασδήποτε ἄλλης νομίμου αἰτίας; Καὶ ὅταν, κατ’ ἐξαίρεσιν ὅλων τῶν παρ’ ἡμῖν ἰσχυουσῶν διατάξεων περὶ προστασίας τῆς ἰδιοκτησίας, δὲν λαμβάνηται πρόνοια ὁπωσδήποτε διὰ τοὺς ἀνικάνους νὰ ὑπερασπισθῶσι τὰ δικαιώματά των, δὲν νομίζετε ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ ὑπομνήσωμεν εἰς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, ὅτι δύνανται νὰ ὑπάρχωσιν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ ἦναι εἰς θέσιν ἐντὸς βραχυτάτης προθεσμίας νὰ μεριμνήσωσι περὶ προστασίας τῶν συμφερόντων αὐτῶν; Ἀλλ’ ἤκουσα λέγοντά τινα περὶ ἀνορθώσεως τῶν ἀδικιῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἔγειναν ὑπὲρ τῶν τιμαριωτῶν ὡς ἐκ τῶν ξενικῶν κατακτήσεων, καὶ θέλουσί τινες νὰ δικαιολογήσωσι τὴν ἐπιδιωκομένην ἀνόρθωσιν ἐκ τοῦ ὅτι οἱ ἀποκτήσαντες τὰ τιμαριωτικὰ δικαιώματα ἀπέκτησαν αὐτὰ διὰ τῆς ξενικῆς κατακτήσεως, ἄγονται δὲ νὰ συμπεράνωσιν ἐκ τούτου, ὅτι τὰ δικαιώματα ταῦτα τῶν τιμαριωτῶν δὲν ἀπεκτήθησαν νομίμως, δὲν ἀπεκτήθησαν ἠθικῶς. Ἀλλὰ τότε, Κύριοι, μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ἡ χώρα ἡμῶν, διελθοῦσα διὰ παντοίων κατακτήσεων ξενικῶν καὶ ἠθικῶν καταστροφῶν, ἠναγκάσθη, μάλιστα κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, νὰ διακανονίσῃ τὰ δικαιώματα τῆς ἰδιοκτησίας οὐχὶ πάντοτε νομίμως, καὶ μὴ λησμονῶμεν, ὅτι οἱ πλεῖστοι ἐκ τῶν παρ’ ἡμῖν μεγάλων ἰδιοκτητῶν ἀπέκτησαν τὴν ἰδιοκτησίαν των παρὰ κατακτητῶν ἁρπάγων· μὴ λησμονῶμεν, ὅτι μετὰ τὴν ἀνεξαρτησίαν τοῦ Κράτους ἡμῶν οἱ ἐναπομείναντες ἰδιοκτῆται Ὀθωμανοί, εἴτε ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις, ὑπείκοντες εἰς τὰς νέας περιστάσεις, μετεβίβασαν εἰς τοὺς πλείστους ἐκ τῶν παρ’ ἡμῖν σήμερον μεγαλειτέρων ἰδιοκτητῶν μεγάλας ἐκτάσεις γαιῶν, κτηθείσας ἁρπακτικῶς. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις ἀπεκτήθησαν αἱ ἰδιοκτησίαι αὗται, ἔπεται ἆρά γε ἐντεῦθεν, ὅτι δικαιούμεθα νὰ σκεφθῶμεν περὶ ἀνορθώσεως τῶν γενομένων τοιούτων ἀδικιῶν ὑπὸ τῶν κατακτητῶν;

§142ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζω ὅτι ἀρκετὰ σαφῶς ἐξεφράσθημεν καὶ ἀπεδείξαμεν τοῦτο, ὅτι δὲν εἴμεθα κατ’ ἀρχὴν ἐναντίοι τοῦ νομοσχεδίου. Κατὰ τὴν συζήτησιν ὅμως τοῦ προκειμένου ἄρθρου ἀνεφύησαν δύο ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν δυνάμεθα νὰ παρέλθωμεν ἀπαρατήρητα. Τὸ πρῶτον ζήτημα εἶναι, ὅτι προσβάλλονται κεκτημένα δικαιώματα τῶν δήμων Κερκύρας, χωρὶς νὰ ἀκουσθῇ ἡ γνώμη αὐτῶν, ἐὰν δηλαδὴ καὶ αὐτοὶ δέχωνται νὰ διατεθῇ ἡ περιουσία τῶν ὑπὲρ ὡρισμένης τάξεως δημοτῶν των. Δεύτερον, ὡς πρὸς τοὺς δῆθεν τιμαριούχους, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴς ὡμίλησεν ἐν πρώτῳ προσώπῳ, δίδων νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι καὶ αὐτὸς ὑπάγεται εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν τιμαριούχων...

§143ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι.

§144ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τότε, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν ἐνταῦθα κἀνένα ἀντιπρόσωπον ἐκ τῶν ἰδιοκτητῶν...

§145ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἔχομεν δύο.

§146ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οἱ δύο αὐτοὶ Κύριοι, οἱ ὁποῖοι συνυπέγραψαν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, πιθανῶς νὰ ἐφρόντισαν ἐν καιρῷ, ὥστε νὰ ἦναι ἕτοιμοι, εὐθὺς ὡς ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, νὰ ἐμφανισθῶσιν ἐνώπιον τῆς ἀρχῆς, ὅπως παραστήσωσι τὰ δικαιώματά των καὶ λάβωσι τὴν ἀποζημίωσιν. Ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ ἤμεθα βέβαιοι ἐκ τούτου, ὅτι καὶ πάντες οἱ δικαιοῦχοι εἶναι εἰς θέσιν ἐντὸς τῆς ὁριζομένης προθεσμίας νὰ παρουσιάσωσι τοὺς τίτλους των, νὰ διεκδικήσωσι τὰ δικαιώματά των καὶ νὰ μὴ κηρυχθῶσιν ἔκπτωτοι; Ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, ὅτι κατ’ ἀρχὴν εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ὁλοσχεροῦς χειραφεσίας τῶν χωρικῶν, ὅτι δὲ προβαίνομεν μέχρι τοσούτου, ὥστε ν’ ἀποδεχώμεθα καὶ ἡμεῖς τὴν πρὸς αὐτοὺς γινομένην οὕτω δωρεάν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ζητηθῇ προηγουμένως καὶ ἡ συγκατάθεσις τῶν δωρεοδοτῶν, διότι δωρεοδόται κυρίως εἶναι οἱ δῆμοι. Ἐὰν καὶ αὐτοὶ συγκατατίθηνται εἰς τοῦτο, κάλλιστα δύναται νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ εἰς τὰ καθέκαστα, καὶ νὰ γείνῃ νόμος τοῦ Κράτους. Ἰδοὺ διατὶ προτείνομεν ἀναβολὴν τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, μέχρις ὅτου διὰ ψηφισμάτων τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια Κερκύρας δηλώσωσι τὴν συγκατάθεσίν των.

§147ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου δὲν εἶναι τοσοῦτον εὐνοϊκὴ διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν πάντες, ὅτι ἡ Κέρκυρα, ἡ ὁποία ἔχει ἓν ἀτύχημα, ἔτυχε νὰ ἔχῃ καὶ ἓν εὐτύχημα. Τὸ ἀτύχημα εἶναι, ὅτι ἔχει τὰς σχέσεις αὐτὰς, τὰς ἀποῤῥεούσας ἐξ ἀρχαίων τιμαρίων. Τὸ εὐτύχημα δὲ εἶναι, ὅτι ἔχει περιουσίαν ὅλως ἀνεξάρτητον καὶ τῶν δήμων καὶ τοῦ Κράτους, περιουσίαν ἀνήκουσαν εἰς τὴν νῆσον Κέρκυραν καὶ χαρακτηριζομένην ὡς ἐπαρχιακήν. Διὰ τοῦ εὐτυχήματος τούτου δύναται νὰ ἐξαλείψῃ τὸ ἀτύχημα. Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου νὰ φέρωμεν κἀμμίαν δυσκολίαν· διότι ἡ Κέρκυρα αὐτὴ διὰ περιουσίας ἀνηκούσης εἰς αὐτὴν, περιουσίας ἥτις διανέμεται μὲν εἰς τοὺς δήμους, διότι δὲν ἠδύνατο ἄλλως πως νὰ διατεθῇ νομίμως καὶ δικαίως, ἡ ὁποία ὅμως δὲν εἶναι δημοτικὴ περιουσία, διὰ τῆς περιουσίας ταύτης δύναται νὰ ἐξαλείψῃ τὰ ἐκεῖ ὑφιστάμενα τιμαριωτικὰ βάρη.

§148ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀπόδειξις τούτου, καὶ ὅτι οἱ Κύριοι συζητοῦσι περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα δυστυχῶς δὲν γινώσκουσιν, εἶναι, ὅτι ὑπάρχει νόμος, ψηφισθεὶς παρὰ τῆς Βουλῆς, δυνάμει τοῦ ὁποίου τῶν ἐσόδων τούτων πρέπει νὰ γείνῃ χρῆσις εἰς ἀποξήρανσιν ἐλῶν, καὶ ἐψηφίσθη ὁ νόμος αὐτὸς καὶ παρὰ τῶν Κυρίων ἐκείνων (δεικνύει πρὸς τὴν ἀριστεράν). Σήμερον τί λέγομεν; Νὰ μεταχειρισθῶμεν τὰ ἔσοδα ταῦτα πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ σκοποῦ τοῦ ἐπιδιωκομένου διὰ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ τὸ περίσσευμα νὰ μεταχειρισθῶμεν πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ σκοποῦ τοῦ νόμου ἐκείνου.

§149ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν μέχρι σήμερον διενέμετο μέρος τῶν προσόδων τῆς περιουσίας ταύτης εἰς τοὺς δήμους, τοῦτο ἐγίνετο, διότι δὲν ἠδύνατο ἡ Κέρκυρα νὰ ῥίψῃ εἰς τὴν θάλασσαν τὴν περιουσίαν αὐτήν. Δὲν δύναται ὅμως αὕτη νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς δημοτικὴ περιουσία. Οἱ δῆμοι Κερκύρας δὲν φορολογοῦνται· δύνανται νὰ φορολογηθῶσιν, ὅπως φορολογοῦνται καὶ εἰς ὅλον τὸ Κράτος, ἂν θέλωσι νὰ αὐξήσωσι τὰ εἰσοδήματά των. Ἡ περιουσία ὅμως αὕτη εἶναι περιουσία δυναμένη νομίμως καὶ φυσικῶς νὰ διατεθῇ, ὅπως ἀπαλλαγῇ ἡ Κέρκυρα τῆς πληγῆς τῶν τιμαριωτικῶν δικαιωμάτων. Ὥστε δὲν νομίζω, ὅτι δύναταί τις νὰ προσβάλῃ κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον. Ἐὰν ὑπάρχωσι διατάξεις τινὲς, γεννῶσαι δυσκολίας εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ταύτας νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ διορθώσωμεν, χωρὶς νὰ θέλωμεν νὰ ἀναβιβάσωμεν τὸ ζήτημα μέχρι τῆς ἀρχῆς. Τοῦτο ἐσκόπει ἡ παρατήρησίς μου, τὴν βελτίωσιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι, ὅσον ἓν νομοθέτημα εἶναι δικαιότερον καὶ λογικώτερον, τοσοῦτον εὐκολώτερον ἐφαρμόζεται. Καὶ διὰ τοῦτο ἁπλῶς συνιστῶ, ὅπως εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 4 καὶ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 5 πρὸ πάντων, τὸ ὁποῖον ἀφίνει τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι ἐνδέχεται τὰ δικαιώματα αὐτὰ νὰ ἐξακολουθήσωσιν ὑπάρχοντα καὶ τελούμενα πρὸς τὴν Διαχειριστικὴν Ἐπιτροπὴν, ὅπως σκεφθῶσι, λέγω, οἱ ἴδιοι, οἱ ὁποῖοι καλλίτερον γνωρίζουσι τὰ πράγματα, εἰ δυνατὸν, νὰ τὰ διορθώσωσι κατὰ τρόπον καθιστῶντα τὸ νομοθέτημα δικαιότερον καὶ λογικώτερον καὶ κατὰ συνέπειαν εὐκολώτερον εἰς τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ.

§150ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου δὲν εἶναι αὐτὴ, τὴν ὁποίαν ὑποθέτει ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτής. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ πῶς θ’ ἀποζημιωθῶσιν οἱ ἰδιοκτῆται, ἀλλὰ περὶ τοῦ ἐὰν πρέπῃ οἱ ἀγρόται ν’ ἀπαλλαγῶσι τῆς ὀφειλῆς αὐτῶν πρὸς τοὺς τέως κυρίους τῶν κτημάτων, καθ’ ὃν τρόπον ἀναγράφει τὸ νομοσχέδιον...

§151ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὰ εἴπετε αὐτά. Ὑμεῖς δὲν εἶσθε ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὁμιλοῦσι, χωρὶς νὰ λέγωσι τίποτε.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, σᾶς εἰδοποιῶ, ὅτι θὰ θέσω εἰς ἐφαρμογὴν δι’ ὅλους ὑμᾶς τὸν Κανονισμόν.

§153ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁμιλῶ ἐπὶ τοῦ παρεμπίπτοντος ζητήματος, ὅπερ ἀνεκίνησεν ὁ κ. ἐξ Ἄρτης Βουλευτής. Εἶπεν οὗτος ὅτι δὲν πρόκειται νῦν περὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ὅτι ἑπομένως δὲν δυνάμεθα νὰ θέσωμεν νῦν τὸ ζήτημα τῆς ἀναστολῆς. Ὡς πρὸς τοῦτο ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω εἰς αὐτόν.

§154ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπρότεινεν ἀναβολὴν, κύριε Πρόεδρε.

§155ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ τὴν ἀναβολὴν ταύτην θέλω νὰ δικαιολογήσω, ἀπαντῶν πρὸς τὸν ἐξ Ἄρτης κ. Βουλευτήν.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάμνετε κατάχρησιν τοῦ λόγου. Εἶναι τετάρτη φορὰ, καθ’ ἣν ὁμιλεῖτε. Θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, ἐὰν ἐπιτρέπῃ νὰ ὁμιλήσητε πάλιν.

§157ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§158ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πολὺ καλά.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπροτείνατε τὴν ἀναβολήν. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις παρὰ 15 Βουλευτῶν;

§160ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν Βουλευτῶν, μεθ’ ἣν γίνεται ἡ διαλογή).

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Παρόντες Βουλευταὶ 114. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν).

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1893 ἐκ δραχμῶν 1,041,500.

§164ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Προκειμένου νὰ ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια περὶ πιστώσεων, τὰ ἀναγεγραμμένα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἔχομεν ἀνάγκην πληροφοριῶν τινων, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ τὰς ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν, δηλ. ζητοῦμεν (ἀναγινώσκει): «αʹ Πίνακα ὑπογεγραμμένον ὑπὸ τοῦ Διευθυντοῦ τῶν δημοσίων ἔργων, ἐμφαίνοντα τὰ δημόσια ἔργα ὁδοποιΐας ἐν γένει, τὰ ἐγκριθέντα ἐν ἔτεσι 1892 καὶ 1893, μετὰ διακρίσεως ἐπὶ τίνων τούτων προεκλήθη ἡ γνώμη τοῦ Συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων.» Ὑποβάλλω τὸ σημείωμα, καὶ παρακαλῶ εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν νὰ ἔχωμεν τὰς πληροφορίας.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου;

§166ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1893, κύριε Πρόεδρε, ἀνέλαβον ἐγὼ νὰ ὑποδείξω, ὁποῖον ἔλλειμμα θὰ ἐπαρουσίαζεν αὐτὸς ὑπὸ διττὴν ἔποψιν, ὑπὸ ἔποψιν ἐσόδων, ἅτινα ἀνεγράφοντο ἐπὶ πλέον ἐκείνων, τὰ ὁποῖα τῳόντι θὰ ἐπραγματοποιοῦντο, καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἐξόδων, ἅτινα ἀνεγράφοντο ἐπὶ ἔλαττον τῶν πράγματι δαπανηθησομένων. Ἐνόμισάν τινες τότε, ὅτι ἐπὶ τὸ ὑπερβολικώτερον παρίστων τὰ πράγματα, ἰδίως δὲ ὁ τότε ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ἀξιότιμος ἐκ Μεγαρίδος Βουλευτὴς ἔλαβε πολλάκις ἀφορμὴν νὰ διατραγῳδήσῃ τὰς ὑπερβολὰς, εἰς ἃς ἡμεῖς περιεπίπτομεν δῆθεν...

§167ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν.

§168ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ διὰ τὰ λοιπὰ Ὑπουργεῖα... Ἔρχονται νῦν τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐπιβεβαιοῦσι δυστυχῶς, ὅτι οὐ μόνον ἐπὶ τὸ ὑπερβολικώτερον δὲν παριστῶμεν τὰ πράγματα, ἀλλὰ τοὐναντίον, ὅτι εἰς τοὺς ὑπολογισμούς μας ἤμεθα πολὺ ἐπιεικεῖς. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς ὅλας τὰς λεπτομερείας τῶν διαφόρων Ὑπουργείων, τὰς ὁποίας τότε ὑπέδειξα, ὡς περιεχούσας μεγάλην ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰν τῶν ἐξόδων. Θὰ ἀρκεσθῶ εἰς δύο μόνον ἐκ τῶν Ὑπουργείων τούτων, καὶ θὰ σᾶς ἀποδείξω δι’ ὀλίγων, ὅτι οἱ ὑπολογισμοὶ ἡμῶν ἐκεῖνοι ὑπελείποντο τῆς πραγματικότητος κατὰ τὸ ἥμισυ. Τὰ Ὑπουργεῖα ταῦτα εἶναι τὰ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης. Συνεζητεῖτο ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1893 κατὰ τὰ τέλη Ἰανουαρίου, προκειμένου δὲ περὶ οἰκονομίας, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἀνέγραφεν, ὡς μελλούσης δῆθεν νὰ προκύψῃ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, περὶ οἰκονομίας ἀνερχομένης κατὰ τοὺς τότε ὑπολογισμούς του εἰς δραχμὰς 255,000, κατὰ τοὺς νῦν ὑπολογισμούς του εἰς 270,000, εἶπον ὑμῖν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπολογίσῃ εἰς τοιαύτην οἰκονομίαν, καθ’ ὃν χρόνον, ἀρξαμένης ἤδη τῆς χρήσεως τοῦ 1893, δὲν εἶχεν ἐφαρμοσθῆ ἀκόμη ὁ νόμος περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, καθ’ ὃν χρόνον τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια δὲν εἶχον ἀκόμη ψηφίσει τὴν σχετικὴν πίστωσιν. Ἔκτοτε παρῆλθον μῆνες πολλοὶ, καὶ ὁ νόμος ἐκεῖνος δὲν ἐφηρμόσθη. Πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ μόλις ἀπὸ τῆς 1 τοῦ προσεχοῦς ἔτους. Ἐντεῦθεν ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡμεῖς οὐδεμίαν ὑπερβολὴν ἐλέγομεν, ὅτε προετείνομεν, ἵνα ἡ οἰκονομία αὕτη τῶν 255,000 δραχμῶν μὴ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, διότι ἰδοὺ, ὅτι τώρα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ζητεῖ πίστωσιν ἀναπληρωτικὴν ἀπέναντι τῆς τοιαύτης οἰκονομίας, τὴν ὁποίαν δὲν ἐπραγματοποίησεν, ὄχι πλέον 255,000, ἀλλὰ 270,000. Συγχρόνως ὑπεδείκνυον ἐν τοῖς καθέκαστα κεφαλαίοις καὶ ἄρθροις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν οἰκονομίας ἀνυπάρκτους, τὰς ὁποίας ἀνέγραφε τότε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, οἰκονομίας ἀνυπάρκτους ὡς πρὸς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν, οἰκονομίας ἀνυπάρκτους ὡς πρὸς τοὺς ἀξιωματικούς, ὑπαξιωματικοὺς καὶ στρατιώτας τῶν διαφόρων ὅπλων· καὶ εἰς πόσον εἶχον ὑπολογίσει τότε τὴν ἐπὶ ἔλαττον ταύτην διαφορὰν ἐγώ, καὶ διεμαρτύροντο οἱ κκ. Ὑπουργοί, καὶ διεμαρτύρετο ἰδίως ὁ κ. ἐκ Μεγαρίδος Βουλευτής, ὅτι ὑπερβολικὰ ἰσχυριζόμην; Μόλις εἰς 426,920 δραχμάς. Ποίαν δὲ ἀναπληρωματικὴν πίστωσιν ζητεῖ νῦν ὁ κ. Ὑπουργός; 1,041,000. Ἤμεθα τόσον ἐπιεικεῖς τότε, ὥστε οὐδὲ τὸ ἥμισυ τούτου τοῦ ποσοῦ προελέγομεν, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπαρουσιάζετο ὡς ἔλλειμμα. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐλέχθη χθὲς παρά τινος Βουλευτοῦ, ὅτι, ἂν δὲν ἐπραγματοποιήθησαν αἱ οἰκονομίαι ἐκεῖναι, τοῦτο προῆλθεν ἐκ τοῦ ὅτι παρενέπεσεν ἡ Κυβέρνησις τῆς 3ης Μαΐου, ἐνῷ, ἂν ἔμενεν ἐν τοῖς πράγμασιν ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, ἤθελε πραγματοποιήσει τὰς οἰκονομίας ἐκείνας. Ἀλλὰ τὸν τοιοῦτον ἰσχυρισμὸν διαψεύδει αὐτὴ ἡ ἔκθεσις ἡ αἰτιολογικὴ τῆς πιστώσεως· διότι, ἂν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, διὰ τὸ ὁποῖον ζητεῖται πίστωσις 200,000 δραχμῶν, σᾶς λέγουσιν ὅτι ἐγένετο λάθος ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1893. Τοῦτο ὅμως ὑμεῖς κατεδείξαμεν ἐν καιρῷ, ἀλλὰ δὲν εἰσηκούσθημεν. Ἂν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, θὰ ἴδητε, ὅτι πρόκειται περὶ δαπανῶν, τὰς ὁποίας οὐδεμία Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ παραλείψῃ. Ἀνεγράφοντο τότε ἀξιωματικοὶ τῶν διαφόρων ὅπλων ἐπὶ ἔλαττον, καὶ ἡμεῖς ὑπεδείξαμεν, ὅτι δὲν ἦτο ἀκριβὲς τὸ ἀναγραφόμενον διὰ τὴν πληρωμὴν αὐτῶν ποσόν. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑπέβαλε διαφόρους προφάσεις, ὅτι δῆθεν θὰ ἐλάμβανον ἀδείας οἱ ἀξιωματικοὶ κλπ. καὶ οὕτω θὰ κατωρθοῦτο οἰκονομία. Ἀλλὰ αἱ προφάσεις ἐκεῖναι ἦσαν ἕωλοι, τὸ δὲ Ὑπουργεῖον δὲν ἠδύνατο νὰ καθυστερήσῃ τοὺς μισθοὺς τῶν ἀξιωματικῶν. Ἐπενόησε δὲ νῦν καὶ ἑτέραν πρόφασιν, ὅτι δηλαδὴ ἡ ἔκρυθμος κατάστασις τῆς δημοσίας ἀσφαλείας δὲν ἐπέτρεψε τοῦτο, ὡς ἐὰν ἡ δημοσία ἀσφάλεια δὲν ἦτο ἡ αὐτὴ, καὶ χείρων μάλιστα, ὅτε ἐψηφίζετο ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1893. Ἀλλὰ καὶ ἕτερος λόγος ὑπῆρχεν, ὅστις ἔπρεπε νὰ πείσῃ αὐτοὺς, ὅτι δὲν ἠδύναντο νὰ πραγματωθῶσιν αἱ ἰδέαι των, διότι κατὰ τὸν τελευταῖον ψηφισθέντα νόμον ὁ ἀριθμὸς τῶν κληρωτῶν περιωρίσθη τόσον, ὥστε, καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἔκρυθμος κατάστασις τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, εἶχεν ἐπέλθει τοιαύτη ἐλάττωσις ὁπλιτῶν, ὥστε χάριν τῆς τρεχούσης ὑπηρεσίας ἤμεθα ἠναγκασμένοι νὰ μὴ προβῶμεν εἰς ἔκδοσιν ἀδειῶν· καὶ εἰς τὴν ἀνάγκην αὐτὴν θὰ εὑρίσκετο καὶ ὁ κ. Ὑπουργός, ἐὰν ἐξηκολούθει αὐτὸς ἐφαρμόζων τὸν προϋπολογισμόν του. Τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι ἐν ἐπιγνώσει περιέκοπτον τὰς δαπάνας, ἵνα παραστήσωσιν εἰκονικὸν ἰσοζύγιον, τὸ ὁποῖον ἐπὶ δεκαετίαν μᾶς παρουσιάζουσι διὰ παραπλησίων τεχνασμάτων. Προδηλότερον δὲ καθίσταται τὸ τέχνασμα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Δικαιοσύνης, ἐν ᾧ ἐπὶ ἔλαττον ὑπελόγιζον τὰ ἔξοδα κατὰ 290,520 δραχμάς. Ἔρχεται δὲ νῦν ἡ αὐτὴ Κυβέρνησις τοῦ ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, καὶ ἀπαιτεῖ ἀναπληρωτικὴν πίστωσιν οὐχὶ ἐκ 290,000, ἀλλὰ ἐκ 550,000 δραχμῶν. Τώρα πιθανὸν καὶ ὡς πρὸς τοῦτο νὰ ἐγερθῇ ἡ ἀντίῤῥησις ἡ χθὲς, ὅτι δηλ. ἐὰν ἔμενον εἰς τὰ πράγματα αὐτοὶ, θὰ κατώρθουν νὰ κάμωσιν οἰκονομίας. Ἀλλ’ ἡ ἔκθεσις διαψεύδει τὴν τοιαύτην δικαιολογίαν, ὁμολογοῦσα ὅτι πρόκειται περὶ ἐξόδων μαρτύρων καὶ ἀνακριτῶν, πρὸς δὲ περὶ διατροφῆς τῶν καταδίκων. Διεῤῥηγνυόμεθα, λέγοντες ὅτι δὲν θὰ ἐπαρκέσωσιν αἱ 250,000, ἐπεκαλούμεθα δὲ τὸ γεγονὸς, καθ’ ὃ καὶ τὸ 1892 εἶχεν ἀναγραφῆ ἐπίσης ἐλλιπὴς πίστωσις, καὶ ἐδαπανήθη πλέον τοῦ ἑκατομμυρίου δι’ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων. Ἔφερον δὲ ὡς λόγον τὴν ὑπερτίμησιν τῶν τροφίμων, ἀλλ’ ἡ ὑπερτίμησις ἦτο καὶ τότε ἡ αὐτὴ, καὶ μείζων μάλιστα. Μεταβαίνω εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, περὶ οὗ καὶ τότε ἐγένετο λόγος. Ἀνέγραψαν διὰ τὴν ὁδοποιΐαν 480,000 δραχμὰς, καὶ διατί; διότι τὸ Συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων μᾶς εἶπεν, ὅτι ἦσαν μὲν ἐκκρεμεῖς ἐργασίαι 7,000,000, ἀλλὰ πλεῖσται ὅσαι ἐργολαβίαι ἠδύναντο νὰ διαλυθῶσιν ἀζημίως διὰ τὸ Κράτος. Ἐν τούτοις αὐτὸ τὸ Συμβούλιον, ἐρωτηθὲν παρ’ ἡμῶν, ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ λύσις πολλῶν ἐργολαβιῶν, ἀλλ’ ἐπὶ μεγίστῃ ζημίᾳ τοῦ Δημοσίου, καὶ ἕνεκα τῶν ἀποζημιώσεων καὶ ἕνεκα τῆς καταστροφῆς τῶν ἀρξαμένων ἔργων. Διὸ ἐπεβάλλετο εἰς ἡμᾶς νὰ δαπανήσωμεν, χωρὶς νὰ δημιουργήσωμεν ἡμεῖς αὐτοὶ οὐδεμίαν νέαν δαπάνην. Διότι, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἀττικῆς, οὐδ’ ἑνὸς ὀβολοῦ νέον ἔργον ἐνέκρινεν αὐτὸς ἐπὶ τῆς ὑπουργίας του, ἦτο ὅμως ἠναγκασμένος διὰ τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἐγκρίνει ὁ προκάτοχός του, νὰ δαπανήσῃ αὐτός. Πῶς δὲ εἶχον ἐγκριθῆ τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος ἔργα, θὰ τὸ ἴδωμεν, ὅταν παρουσιασθῶσι τὰ ἔγγραφα, ἅτινα ἐζήτησεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Καλαβρύτων. Καὶ οἱ ὑπολογισμοὶ ἡμῶν ἦσαν ἀκριβεῖς καὶ μετριώτατοι ἄλλως περὶ τοῦ παρουσιασθησομένου ἐλλείμματος. Καὶ πιστεύω, ὅτι ἐπείσθητε ἤδη ὁπόσον ἀκριβολόγοι καὶ ἐπιεικεῖς ἤμεθα εἰς τοὺς ὑπολογισμούς μας, καὶ ὅτι πᾶν ὅ,τι ἰσχυριζόμεθα ἦτο ἐντὸς τῆς ἀληθείας καὶ τῆς ἀκριβείας. Ἐὰν δὲ ἤθελε νῦν νὰ καταδείξῃ, ὅτι ἐν ἀγνοίᾳ καὶ οὐχὶ ἐν συνειδήσει ὑπεστήριξεν ὅσα τότε ἔλεγεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἤθελεν οὕτω πως νὰ ἐξαγνίσῃ καὶ ἑαυτὸν καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Ἑλλάδα, ὤφειλε νὰ εἴπῃ νῦν ἐν εἰλικρινείᾳ: «Ἐπλανώμην τότε, εὑρισκόμην ἐν τῷ σκότει, ὑπέβαλλον εἰς τὴν Βουλὴν ἀριθμοὺς εἰκονικούς· δὲν πταίω ἐγὼ, πταίει ἡ ὑπηρεσία, ἡ ὁποία μοὶ ὑπέβαλλε τοιούτους ἀριθμούς». Ἀλλ’ ἐμμένων καὶ νῦν εἰς ὅσα τότε ἔλεγεν, ἀποδεικνύει, ὅτι ἐν πεποιθήσει ὑπεστήριζε καὶ τότε καὶ νῦν τὴν ἀνακρίβειαν, καὶ ἐν τούτοις θέλει νὰ ἐλέγξῃ ἡμᾶς, ὅτι δὲν ἔχομεν τὸ φῶς ὑπὲρ ἡμῶν. Πρέπει, νομίζω, τὰ μέχρι τοῦδε παθήματα νὰ μᾶς γείνωσι μαθήματα· πρέπει νὰ θέσωμεν φραγμὸν εἰς τοὺς εἰκονικοὺς προϋπολογισμούς, οἵτινες μᾶς ἔφερον εἰς ὃ σημεῖον εὑρισκόμεθα· πρέπει νὰ ἐξαναγκάσωμεν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ ἑξῆς νὰ σέβηται καὶ ἑαυτὴν καὶ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, καὶ νὰ παρουσιάζῃ εἰς τὴν Βουλὴν προϋπολογισμοὺς πραγματικοὺς ἐν τοῖς ἐσόδοις, ἀλλὰ πρὸ πάντων ἐν τοῖς ἐξόδοις· πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἀναγνωρίσῃ ἑαυτὴν ὡς κυριαρχικὸν σῶμα, τῇ ἀδείᾳ τοῦ ὁποίου νὰ διαχειρίζηται ἡ Κυβέρνησις τὸν δημόσιον πλοῦτον. Δὲν εἶναι αὐτὴ κυριαρχικὸν σῶμα, ὅταν ἔρχηται ἡ Κυβέρνησις καὶ λέγῃ: «ἐδαπάνησα τόσα ἄνευ τῆς ἀδείας σου, δός μοι τώρα ἀναπληρωματικὴν πίστωσιν.» Οὕτω πως ἀνατρέπονται οἱ ὅροι τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Καὶ ἂν θελήσωμεν νὰ ἀναδράμωμεν εἰς τὴν ἱστορίαν, θὰ ἴδωμεν ὅτι τὸ πρῶτον κοινοβουλευτικὸν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἐπετεύχθη ἐν τῇ κοιτίδι τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν, ἐν Ἀγγλίᾳ, ἦτο ἡ ἐπιψήφισις ὑπὸ τῆς Βουλῆς τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους. Τοῦ δικαιώματος τούτου ζηλοτύπως πρέπει νὰ ἔχηται ἡ Βουλὴ, ἀπέναντι τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας· διότι, ἂν καὶ τὸ δικαίωμα τοῦτο καταδολιεύηται καὶ καταστρατηγῆται, δὲν ἠξεύρω τί ἄλλο πλέον ὑπολείπεται, πλὴν μόνης ἴσως τῆς παρῳδίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν μετέχομεν, δίδοντες πάντοτε ἄφεσιν εἰς τὰ ἀνομήματα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐκ δραχ. 1,041,500» εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια: Περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης τῆς χρήσεως 1893 ἐκ δρ. 120,000. Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως 1893 ἐκ δρ. 732,609. Περὶ κυρώσεως ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως τῆς χρήσεως 1892 ἐκ δραχ. 3,710,200.70. Περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς χρήσεως 1893 ἐκ δρ. 156,829. Περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 206,090 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως 1893. Περὶ κυρώσεως ἐκτάκτων πιστώσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1893 ἐκ δραχμῶν 7,405,122.70. Περὶ κυρώσεως ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων τῆς χρήσεως 1893 ἐκ δραχ. 619,059.48).

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγίας πιστώσεων τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1893, ἀναπληρωτικῶν μὲν ἐκ δραχμῶν 1,877,028.87, ἐκτάκτων δὲ ἐκ δρ. 525,000.

§170ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Αὐτὸ ἂς ἀναβληθῇ δι’ αὔριον, διότι θὰ γείνῃ μακρὰ συζήτησις, δὲν προσεκόμισε δὲ εἰσέτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὰς ζητηθείσας πληροφορίας.

§171ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Αὔριον θὰ τὰς φέρω. Ἀλλὰ δύναται σήμερον νὰ ψηφισθῇ εἰς αʹ συζήτησιν. Θὰ ἔχητε δὲ τὰς πληροφορίας κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς αʹ συζήτησιν).

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 9 μ. μ.