1893.12.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 36

Τῆς 14 Δεκεμβρίου 1893.

(Τρίτη).

Ὥρα 6 μ. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Ν. Παπαλέξη).

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Νικόλαος Θεοχάρης, κάτοικος Ἑρμουπόλεως, παρακαλεῖ νὰ τῷ ἀπονεμηθῇ σύνταξις, διότι ἐπὶ 38 ἔτη ὑπηρέτησε τὴν πατρίδα του ὡς ὑπαξιωματικὸς καὶ ὡς βοηθὸς Λιμεναρχείου. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορά του εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Πολλοὶ κτηματίαι Τρικκάλων τηλεγραφικῶς παρακαλοῦσιν, ὅπως διατηρηθῇ ἡ θέσις τοῦ ἑρμηνέως τῆς τουρκικῆς γλώσσης; παρὰ τῷ αὐτόθι Πρωτοδικείῳ. Παραπέμπεται τὸ τηλεγράφημα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης. Πολλοὶ κάτοικοι Σωποτοῦ τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων παραπονοῦνται διὰ τὸν ἐκεῖ συμβολαιογράφον Θεμιστοκλῆ Στεφανόπουλον, ὅτι εἶναι ἀγράμματος, καὶ ἐξαιτοῦνται τὴν ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας ἀπόλυσίν του. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορά των εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης. Πολλοὶ δημοδιδάσκαλοι παρακαλοῦσιν, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψει τὸ συνημμένως τῇ αἰτήσει των ἀποστελλόμενον ὑπόμνημα περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τῆς στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως τῶν δημοδιδασκάλων. Παραπέμπεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ βουλευτὴς Μεσσήνης κ. Μερλόπουλος ὑποβάλλει ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, παρακαλούμενον νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, «ἂν ἐνήργησέ τι, καὶ τί ὡρισμένως, ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ ἐν Σύρῳ ταχυδρομικοῦ ὑπαλλήλου Κανταρτζόγλου, κατηγορηθέντος ἐπὶ ἐξαφανίσει συστημένων ἐπιστολῶν κλπ.» Ὁ ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς κ. Κορομάντζος ὑποβάλλει τὰς ἑπομένας ἐπερωτήσεις πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργόν.

§2ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλεῖται καὶ αὖθις ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἅπαντα τὰ σχέδια τῶν ἀποφάσεων τοῦ προκατόχου αὐτοῦ, δι’ ὧν ἐγένοντο δεκταὶ αἰτήσεις ἐκπαιδευτικῶν ὑπαλλήλων περὶ μεταθέσεως αὐτῶν. «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ προσήκοντα ἔγγραφα, τ’ ἀποδεικνύοντα τοὺς «ἄλλους εἰδικοὺς πόρους», δι’ ὧν συντηρεῖται τὸ ἐν Βρεσθαίνοις τοῦ δήμου Οἰνοῦντος τῆς Λακεδαίμονος ὑπάρχον ἑλληνικὸν σχολεῖον, καίπερ ὀκτὼ μόνον φοιτώντων ἐν αὐτῷ μαθητῶν, κατὰ τὸ προσαχθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ σχετικὸν σημείωμα. «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, διατὶ, προκειμένου περὶ τῆς δημοδιδασκάλου Βρεσθαίνων τοῦ δήμου Οἰνοῦντος Ὄλγας Κωνσταντίνου, διαταθείσης ἐσχάτως, ὅτι δὲν ὑπέβαλεν αἴτησιν μεταθέσεως, δὲν ἐτήρησε τὴν αὐτὴν τακτικὴν, ἣν ἐτήρησε προκειμένου περὶ τοῦ τέως ἐν Βώλῳ δημοδιδασκάλου Δημοσθένους Ριζοπούλου, ἤτοι δὲν ἀνέμεινε τὸ ἀποτέλεσμα τῶν διαταχθεισῶν ἀνακρίσεων, ἀλλ’ ἐκείνης μὲν ἀνεκάλεσε τὴν μετάθεσιν πρὸ τοῦ πέρατος τῆς ἀνακρίσεως, περὶ τούτου δὲ ἀναμένει τὸ πόρισμα τῶν ἀνακρίσεων. «Παρακαλεῖται πρὸς τούτοις νὰ προσαγάγῃ ἀντίγραφον τῆς ἐκθέσεως τοῦ Εἰσαγγελέως Σπάρτης περὶ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς περὶ τῆς πρώτης αἰτήσεως τῆς εἰρημένης δημοδιδασκάλου ἐνεργηθείσης ἀνακρίσεως.»

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡσαύτως ὁ ἐκ Καλαμῶν βουλευτὴς κ. Φλέσας ὑποβάλλει τὰς ἑπομένας ἐπερωτήσεις.

§4ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ περὶ διακανονίσεως τῶν ὁρίων τῶν δήμων Ἀμφείας καὶ Ἄριος Β. Διάταγμα τοῦ 1841. Πρὸς δὲ καὶ τὴν περὶ αὐτῶν ἀπόφασιν τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὑπ’ ἀριθ. 86 τῆς 28 Μαΐου τοῦ 1887, καὶ τὴν ὑπ’ ἀριθ. 9641 τοῦ ἔτους 1889 ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐπὶ τίνι λόγῳ μετέθεσεν ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν Κυπαρισσίας, Ληξουρίου, Μεσολογγίου, Καλαμῶν κλπ. τοὺς μὴ ἐντοπίους τηλεγραφικοὺς ὑπαλλήλους, καὶ ἐτοποθέτησεν εἰς τὰς θέσεις αὐτῶν τοὺς ἐντοπίους, καθ’ ὧν ἠγέρθησαν παράπονα, ὅτι παρεβίασαν τὴν ἐχεμυθίαν τῶν τηλεγραφείων, καὶ διευθύνοντες τὰ ταχυδρομεῖα πολλὰς ἐπιστολὰς ὑπεξῄρεσαν. «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐπὶ τίνι λόγῳ ἀπέλυσε τῆς ὑπηρεσίας τὸν γραφέα τοῦ ταμείου Μεγαλοπόλεως Σ. Ἀρβανίτην, ὑπερδεκαετῆ ὑπηρεσίαν ἔχοντα, καὶ διώρισεν εἰς τὴν θέσιν αὐτοῦ τὸν μὴ ἔχοντα προσόντα Ἀλέξιον Γιαννόπουλον.»

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§6ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Φέρω εἰς γνῶσιν ὑμῶν, κύριε Πρόεδρε, καὶ τῆς Βουλῆς, ὅτι χθὲς συνεκλήθη ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅπως συνέλθῃ σήμερον περὶ τὴν 5ην ὥραν μετὰ μεσημβρίαν. Συνήλθομεν ἡμεῖς οἱ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ δὲ μέλη τῆς Συμπολιτεύσεως διεκρίθησαν διὰ τῆς ἀπουσίας των, καὶ κατ’ ἐξοχὴν ὁ κ. πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς.

§7Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ποῦ ἦσθε κρυμμένοι; Ἐζητήσαμεν νὰ σᾶς εὕρωμεν, καὶ δὲν σᾶς εὕρομεν.

§8ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐκαθήσαμεν μέχρι τῆς 5ης ὥρας.

§9ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἰς ποῖον μέρος;

§10ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Μέσα εἰς τὴν αἴθουσαν ἦτο καὶ ὁ κ. Βαλαωρίτης ἐκεῖ. Ἀλλὰ σεῖς....

§11ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§12ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριε Μεσσηνέζη, νὰ μὴ ἦσθε πολὺ σκαιὸς εἰς τὰς ἐκφράσεις σας. Ἦλθον ἐδῶ πολὺ ἐγκαίρως, ἐζήτησα νὰ μάθω, ἂν συνῆλθεν ἡ ἐπιτροπή, καὶ δὲν σᾶς εὗρον (θόρυβος).

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ θὰ συνέλθῃ αὔριον, εἰς τὰς 3 μετὰ μεσημβρίαν.

§14ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἔχω νὰ ἀναγγείλω καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν εὐχάριστον εἴδησιν ἐκ Πατρῶν. Ἐν Πάτραις ὑπάρχει σύλλογος ἐντίμων ἀνδρῶν, ἀσκούντων διάφορα ἐπαγγέλματα, σκοπῶν εἰς διαφόρους ἐθνωφελεῖς σκοποὺς. Ὁ σύλλογος οὗτος εἶναι ὁ λαϊκὸς σύνδεσμος «Ἅγιος Κωνσταντῖνος», ὅστις μοὶ ἔπεμψε τὸ ἑξῆς ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον εὐχαρίστως, ὑποθέτω, θ’ ἀκούσῃ ἡ Βουλὴ, καὶ θέλει μεριμνήσει περὶ τοῦ ζητήματος ἡ Κυβέρνησις. Ὑποχρεοῦμαι νὰ ἀναγνώσω ὁλόκληρον τὸ ἔγγραφον εἰς τὴν Βουλὴν (ἀναγινώσκει): «Ἀξιότιμε κύριε Φωτήλα. «Ὁ λαϊκὸς σύνδεσμος «Ἅγιος Κωνσταντῖνος» ἀπεφάσισε ν’ ἀποστείλῃ εἰς τὴν Ῥωσσίαν δύο μέλη του πρὸς διάδοσιν τοῦ σταφιδοκάρπου· οὗτοι, φέροντες τὴν ἑλληνικὴν ἐνδυμασίαν καὶ σταφιδόκαρπον εἰς χύμα καὶ εἰς κυτία 100 δραμίων καὶ μιᾶς ὀκᾶς, τὸ μὲν χύμα θέλουν διανέμει δωρεὰν, τὰ δὲ κυτία πρὸς μίαν ῥωσσικὴν δεκάραν (καπίκια) τὰ μικρὰ καὶ πέντε τὰ μεγάλα, ἀρχόμενοι ἀπὸ τῆς Ὀδησσοῦ καὶ Σεβαστουπόλεως...» (γέλωτες). Εἶναι ἐντροπὴ νὰ γελᾶτε! Ἰδίαις δαπάναις ἀναλαμβάνει ὁ σύλλογος τὴν ἀποστολὴν (ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων): «Τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θέλουν παραλάβει ἤδη, θ’ ἀνέλθῃ εἰς 15–20 χιλιόλιτρα, διότι δὲν ἐπαρκεῖ τὸ ταμεῖον τοῦ σωματείου ν’ ἀγοράσῃ μεγαλείτερον ποσόν. Ἀλλὰ καθ’ ὅσον θὰ μᾶς ἀποστέλλωσι τὸ ἀντίτιμον τοῦ ἐκποιουμένου ποσοῦ, θὰ τοῖς στέλλωμεν σταφιδόκαρπον ἄλλον. «Ἐζητήσαμεν τὴν συνεργίαν καὶ συνδρομὴν τῶν κ. κ. Δ. Φραγγοπούλου, Ἀνδρέου Κόλλα, Κωνστ. Παπαγιάννη καὶ τῶν ἀδελφῶν Τριάντη, οἵτινες προθύμως ἀνεδέχθησαν νὰ μᾶς συνδράμωσι. «Δι’ αἰτήσεώς μας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν παρακαλοῦμεν νὰ σταλῇ ἐγκύκλιος εἰς τὰς προξενικὰς ἀρχάς μας ἐν Ῥωσσίᾳ, ὅπως παρέχωσι τὴν συνδρομήν των εἰς τ’ ἀνωτέρω μέλη τοῦ σωματείου, καὶ ἵνα προηγηθῇ καὶ νόμος, ἐπιτρέπων τὴν ἀτελῆ ἐξαγωγὴν τοῦ πρὸς τὸν ἀνωτέρω σκοπὸν ἐξερχομένου ποσοῦ σταφιδοκάρπου. «Τὰ ἀνωτέρω μέλη τοῦ Σωματείου ἀναχωροῦσι κατὰ τὰ τέλη τοῦ μηνὸς τούτου. Θὰ μεταβαίνωσι δὲ ἀπὸ τόπου εἰς τόπον, ὡς οἱ Κινέζοι, ὅτε εἰσήγαγον τὸ πρῶτον τὸ τέϊον. «Τὰ κυτία θὰ φέρουν τὴν σφραγῖδα τοῦ σωματείου καὶ σύμβολον τὸν πολιοῦχον τῆς πόλεως Πατρῶν ἅγιον Ἀνδρέαν, προσέτι δὲ τὸ ποσὸν καὶ τὴν τιμὴν, ὡς ἄνω, ἐπὶ ἑκάστου κυτίου. «Τὴν ἐπέκτασιν τῆς πωλήσεως ἐπιτυγχάνοντες, δὲν καταδικάζομεν τὸ προϊὸν, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐδώρησεν ἡ φύσις, νὰ συναγωνίζηται μὲ ἄλλας εὐτελεῖς ὕλας εἰς παραγωγὴν οἰνοπνεύματος. «Ὁ Πρόεδρος τοῦ λαϊκοῦ Συνδέσμου «Εὐθύμιος Καράκαλος.» Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν φροντίδα καὶ ὄψιν τὸ πρᾶγμα, καὶ νὰ μεριμνήσῃ ὥστε ὁ σταφιδόκαρπος, ὁ ὁποῖος θ’ ἀποσταλῇ εἰς Ρωσσία ἐπὶ τοιούτῳ σκοπῷ, νὰ μὴ ὑποβάλληται εἰς πληρωμὴν τελῶν. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις ἐνδεχόμενον νὰ ὑποπτευθῇ, ὅτι δύναται νὰ γείνῃ κατάχρησις, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἀδύνατον, προκειμένου περὶ σωματείου, οἷον ὁ «Ἅγιος Κωνσταντῖνος», τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπεῖται ἀπὸ ἀξιότιμον ἄνδρα, τὸν ἐφέτην κ. Καράκαλον. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν ὑποψία καταχρήσεώς τινος, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ καταρτίσῃ συνδυασμόν τινα, ὥστε ἡ σταφὶς ἡ ἐξαγομένη πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν εἰς Ρωσσίαν νὰ ᾖναι ἀτελής. Καταθέτω τὸ ἔγγραφον τοῦ σωματείου εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§15ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔλαβον τηλεγράφημα ἐκ Τρικκάλων, τὸ ὁποῖον θὰ ἀναγνώσω πρὸς τὴν Βουλήν, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐξετάσῃ τὴν ὑπόθεσιν καὶ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἄν τὰ τηλεγραφούμενα πρός με ἔχωνται ἀληθείας ἢ ὄχι· διότι ὁ Μουφτῆς Τρικκάλων, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, διωρίσθη παρὰ τοῦ κ. Κοσσονάκου, ἐπὶ τῆς πρώην Κυβερνήσεως Τρικούπη, καὶ ὁ κ. Κοσσονάκος δύναται νὰ πληροφορήσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὴν πρότασιν περὶ ἀπολύσεως τοῦ Μουφτῆ, ἂν ὁ ἐν λόγῳ Μουφτῆς ἦναι ἄξιος νὰ ἦναι τοιοῦτος ἢ οὔ. Ἐπίσης δὲ καὶ ὁ συνάδελφός μου κ. Χασὴπ, ὡς Μωαμεθανός, δύναται νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν. (Ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα). Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ σκανδάλου, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τὸν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὴν πρότασιν τῆς ἀπολύσεως, νὰ ἐξετάσῃ τὴν ὑπόθεσιν. Τὸ τηλεγράφημα καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§17ΘΑΝΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Πολλοὶ ἰδιοκτῆται ἐκ Πατρῶν μοὶ ἀπέστειλαν ἐπιστολάς, δι’ ὧν μὲ παρακαλοῦσι νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐπισπευσθῇ τὸ σταφιδικὸν ζήτημα. Λοιπὸν παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπιταχύνῃ τὰ νομοσχέδια τὰ σταφιδικά, διότι ἔχω ἰδέαν καὶ πεποίθησιν, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὁ καλλίτερος γνώστης τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος ἀπὸ ὅλους ἡμᾶς.

§18Δ. Μ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Συνεπείᾳ διαφόρων ἐπερωτήσεων καταθέτω τὰ σχέδια τῶν διαφόρων μεταβολῶν κατὰ τὴν 10 Αὐγούστου. Καταθέτω ὡσαύτως αἰτήσεις διαφόρων καθηγητῶν περὶ μεταθέσεως ἀπρωτοκολλήτους, διότι ὑπάρχουσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ αἰτήσεις ἀπρωτοκόλλητοι. Καταθέτω ἔκθεσιν τῆς Ριζαρείου Σχολῆς, συνεπείᾳ ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λοκρίδος Βουλευτοῦ. Ὡσαύτως αἰτήσεις διδασκάλων ἀπρωτοκολλήτους, αἰτήσεις σχολαρχῶν ἀπρωτοκολλήτους, σχέδια τῶν διδασκαλικῶν μεταβολῶν τῆς 27 Αὐγούστου, (τὰ σχέδια τὰ ὁποῖα ἐζήτησεν ὁ ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς κ. Κορομάντζος) σχέδια μεταβολῶν τῶν διδασκάλων τῆς 27 Αὐγούστου, αἰτήσεις καθηγητῶν πρωτοκολλημένας, αἰτήσεις σχολαρχῶν πρωτοκολλημένας, καὶ αἰτήσεις διδασκάλων πρωτοκολλημένας. Τὰ τῆς χθεσινῆς ἐπερωτήσεως θὰ καταθέσω προσεχῶς, ἴσως αὔριον ἢ μεθαύριον.

§19ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ, διατὶ εἶναι ἀπρωτοκόλλητοι αἱ αἰτήσεις αὗται;

§20ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Διότι, καθ’ ἃς ἔλαβον πληροφορίας ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, αἱ αἰτήσεις αὗται ἔφθασαν ἀργὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἀθρόαι. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Σταυρόπουλος ἐζήτησε νὰ καταθέσω ἔκθεσιν περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μαθητῶν κατὰ τὸ πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν ἔτος, ἐπίσης καὶ πίνακα ἐμφαίνοντα πόσα εἰσέπραξε τὸ Πανεπιστήμιον πρὸ τοῦ νόμου καὶ πόσα μετὰ τὸν νόμον. Καταθέτω τὰς πληροφορίας ταύτας, κατὰ τὰς ὁποίας (ἀναγινώσκει): «κατὰ τὸ ἔτος 1891–92 πρὸ τοῦ νόμου περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν ἐνεγράφησαν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον κατὰ τὸ πρῶτον ἑξάμηνον 976 φοιτηταὶ, κατὰ δὲ τὸ δεύτερον 47, τὸ ὅλον 1023, ἀνενέωσαν δὲ τὴν ἐγγραφήν των κατὰ τὸ Αʹ ἑξάμηνον 2885, κατὰ δὲ τὸ Βʹ 3263, τὸ ὅλον 6248. Κατὰ τὸ ἔτος 1892–1893, ὅτε ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν ὁ νέος νόμος περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, ἐνεγράφησαν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον φοιτηταὶ κατὰ τὸ Αʹ ἑξάμηνον 548, κατὰ τὸ Βʹ 118, ἀνενέωσαν δὲ τὴν ἐγγραφήν των, κατὰ τὸ Αʹ ἑξάμηνον 1618, κατὰ τὸ Βʹ 2344, τὸ ὅλον 3962. Πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν τὸ Πανεπιστήμιον εἰσέπραττεν ἐξ ἐγγραφῶν, ἀνανεώσεων ἐγγραφῶν κλπ. περὶ τὰς 150,000 δραχ. κατ’ ἔτος. Ἐκ τούτων ἐδαπανῶντο εἰς δικαιώματα ἐξετάστρων περὶ τὰς 80,000 δραχμῶν. Ὥστε ἡ καθαρὰ πρόσοδος τοῦ Πανεπιστημίου ἀνήρχετο εἰς δραχ. 70,000. Ἀπὸ τοῦ νέου νόμου μέχρι σήμερον τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰσέπραξεν ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν περὶ τὰς 898,000 δραχ. Ἤτοι κατὰ μὲν τὸ ἀκαδημαϊκὸν ἔτος 1892–93 δραχ. 550,000, ἀπὸ δὲ τῆς 1 Σεπτεμβρίου ἐ. ἔ. μέχρι σήμερον περίπου 348,000.

§21ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νὰ τυπωθῶσιν αὐτά.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 66).

§23ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς ἐζήτησεν ἐπίσης πάσας τὰς καταγγελίας κατὰ καθηγητῶν. Καθ’ ἃς ἔλαβον παρὰ τῆς ὑπηρεσίας πληροφορίας, δὲν ὑπάρχουσιν ἄλλαι ἐκθέσεις, εἰμὴ μόνον ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας κατέθεσα.

§24ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ σᾶς δώσω σημείωμα ὡρισμένον.

§25ΑΝΔΡ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχε καταγγελθῆ πρὸ διετίας ὁ γραμματεὺς τοῦ Πρωτοδικείου Ἀθηνῶν Ἄχολος ἐπὶ καταχρήσει δημοσίων καὶ ἰδιωτικῶν χρημάτων, ἀλλὰ καίτοι ἔκτοτε παρῆλθε διετία, οὐχ ἧττον εἰσέτι δὲν ἐξεδόθη δικαστικὸν βούλευμα, ὡς δὲ πληροφοροῦμαι, καὶ ἡ ἀνάκρισις ἀκόμη εὑρίσκεται εἰς τὸ πρῶτον αὐτῆς στάδιον. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ πληροφορήσῃ περὶ τούτου τὴν Βουλήν.

§26ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι ὁ νομάρχης Αἰτωλοακαρνανίας ἠρνήθη νὰ δεχθῇ τηλεγράφημα ἀντιπροσώπων τοῦ ἐκεῖ λαοῦ, συνελθόντος εἰς συλλαλητήριον. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν ἔχῃ τοιαύτην εἴδησιν.

§27Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω.

§28ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἄν τῷ ὄντι ἦναι ἀληθὲς τοῦτο, (καὶ εἶναι ἀληθὲς) νὰ λάβῃ μέτρα κατὰ τοιούτου νομάρχου, ποδοπατοῦντος τοὺς θεσμοὺς τοῦ τόπου. Ἂν εἰς ἕκαστον νομάρχην ἀπόκηται νὰ δέχηται ἢ μὴ τηλεγραφήματα κατὰ τὴν κρίσιν του, καὶ νὰ ἀρνῆται τὰ τηλεγραφήματα τὰ ἐναντίον τῶν πολιτικῶν του φρονημάτων, ἀλλοίμονον! Λυποῦμαι δὲ τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ὁ νομάρχης ἐκεῖνος ἦτο συμμαθητής μου καὶ φίλος μου· ἀλλὰ τοιοῦτος νομάρχης εἶναι τολμηρὸν νὰ μένῃ ἐν τῇ ἐξουσία, ἐν ᾗ περιπτώσει οὕτω πως ἐνασκεῖ τὸ καθῆκόν του. Λοιπὸν παρακαλῶ νὰ διατάξῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅ,τι τὸ καθῆκόν του καὶ ὁ νόμος ἐπιτάσσει.

§29ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ ἐπληροφόρησαν, (διότι δὲν εὑρισκόμην ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ πρὸ ὀλίγου) ὅτι ὁ ἐξ Αἰγιαλείας κ. Βουλευτὴς παρεπονήθη κατὰ τοῦ προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὡς μὴ παρευρεθέντος σήμερον κατὰ τὴν ταχθεῖσαν ὥραν πρὸς συζήτησιν τῶν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἀναγομένων θεμάτων. Ἔχει δίκαιον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἀλλὰ κατὰ περίεργον σύμπτωσιν ἔχει ἐπίσης δίκαιον καὶ ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς, διότι τῷ ὄντι ἐξέδωκε πρόσκλησιν, ὅπως τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς συνέλθωσι σήμερον τὴν 5 ὥραν πρὸς συνεδρίασιν, ἐπὶ τῇ δοθείσῃ εἰς αὐτὸν ὑπὸ τοῦ γραφείου διαβεβαιώσει, ὅτι τὰ νομοσχέδια, εἰς ὧν τὴν ἐξέτασιν καλεῖται ἡ ἐπιτροπή, ἦσαν ἕτοιμα καὶ ἤθελον διανεμηθῆ ἐγκαίρως. Δυστυχῶς ὅμως ταῦτα δὲν διενεμήθησαν πρὸ τῆς διὰ τὴν συνεδρίασιν ὁρισθείσης ὥρας, καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συνεδριάσῃ ἡ ἐπιτροπή. Τούτου ἕνεκα ἀπηύθυνα νέαν παράκλησιν πρὸς τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, ἵνα αὔριον συνέλθωμεν καὶ ἐκπληρώσωμεν τὸ ἐπιβαλλόμενον ἡμῖν καθῆκον.

§30ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μετ’ ἀπορίας ἤκουσα πρὸ ὀλίγου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, λέγοντος ὅτι δὲν εὑρέθησαν ἄλλαι καταγγελίαι ἐν τῷ ὑπ’ αὐτὸν Ὑπουργείῳ, πλὴν ἐκείνων, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν. Διὰ τοῦτο εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ὑπομνήσω ἤδη ὡρισμένα γεγονότα εἰς τὴν ὑπ’ αὐτὸν ὑπηρεσίαν, ὅπως ἐντεῦθεν ὁδηγηθῇ αὕτη καὶ ἀνεύρῃ τὰς σχετικὰς πληροφορίας καὶ τὰς ἀποστείλῃ εἰς τὴν Βουλήν. Ἤλθομεν, Κύριοι, εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐν τῷ μέσῳ τοῦ σχολικοῦ ἔτους, μέχρι δὲ τέλους αὐτοῦ εἰς οὐδεμίαν ἄλλην διδασκαλικὴν μεταβολὴν προέβημεν, παρὰ μόνον εἰς ἐκείνας, τὰς ὁποίας ὑπαγορεύει ὁ νόμος. Ὁσάκις δηλαδὴ ῥητῶς κατηγγέλλετό τις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, αἱ καταγγελίαι δὲ αὗται ἐξηλέγχοντο κατὰ τὸν νόμον, τότε καὶ μόνον προεβαίνομεν εἰς τὴν κατὰ νόμον τιμωρίαν. Τοιαύτας καταγγελίας ἐζήτησα, ὅπως ἀποδείξω τὸν ἰσχυρισμόν μου τοῦτον, καὶ τοιαύτας ὑποδεικνύω νῦν. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ ἀναφέρω ὀνόματα, ἀλλὰ τὰ γεγονότα αὐτά. Κατηγγέλθη εἷς σχολάρχης τῆς ἐπαρχίας Πατρῶν, ὅτι ἐφοίτησεν εἰς ἓν καταγώγιον καὶ ἔκαμε σκάνδαλον. Διέταξα ἀμέσως ἀνακρίσεις τακτικάς, τὰς ὁποίας ἀνέθεσα εἴς τινα τῶν ἐκεῖ γυμνασιαρχῶν, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῶν ἀνακρίσεων τούτων, ἐξελεγχθείσης ἀκριβοῦς τῆς καταγγελίας, προέβην εἰς τὴν ἀπόλυσίν του. Ἕτερος σχολάρχης τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας κατηγγέλθη, ὅτι ἐξυλοκοπήθη μὲ τὸν ὑπ’ αὐτὸν διατελοῦντα ἑλληνοδιδάσκαλον. Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ διέταξα ἐπίσης διοικητικὰς ἀνακρίσεις, καὶ ἀφοῦ ἐκάλεσα καὶ τὸν σχολάρχην τοῦτον εἰς ἀπολογίαν καὶ ἐκ τῶν ἀνακρίσεων καὶ ἐκ τῆς ἀπολογίας ἐβεβαιώθη τὸ γεγονός, προέβην εἰς τὴν ἀπόλυσιν καὶ τοῦ σχολάρχου καὶ τοῦ ἑλληνοδιδασκάλου. Ὡς ἐκ περισσοῦ μάλιστα, διὰ ν’ ἀποδειχθῇ πῶς λειτουργεῖ τὸ προσωπικὸν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, ὀλίγον ἔλειψε νὰ προβῶ καὶ εἰς δευτέραν ἀπόλυσιν τοῦ αὐτοῦ σχολάρχου, διότι εἰς τὸ πρῶτον διάταγμα ἀνεφέρετο ὡς λόγος τῆς ἀπολύσεώς του ἡ ἀσυμβίβαστος διαγωγή, εἰς δὲ τὸ δεύτερον διάταγμα θὰ προέβαινον, διότι ἡ ἀπολογία του ἔβριθεν ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους σολοικισμῶν καὶ ἀνορθογραφιῶν. Ἐξήτασα καὶ ἔμαθον, ὅτι ἦτο αὐτὸς διδάκτωρ τοῦ Πανεπιστημίου ἡμῶν! Τὰ γεγονότα ταῦτα παρακαλῶ, κύριε Ὑπουργέ, νὰ ἀναφέρητε εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἥτις ν’ ἀναζητήσῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα καὶ τὰ ἀποστείλῃ εἰς τὴν Βουλὴν διότι ἐξ αὐτῶν θὰ ἀποδειχθῇ, ποῦ ἔχει περιστῇ ἡ παιδεία παρ’ ἡμῖν· θὰ ἐξηγήσω δὲ ἐγὼ τοὺς λόγους, δι’ οὓς αὕτη περιέστη ἐκεῖ, ὅπου εὕρηται τὴν σήμερον.

§31Δ. Μ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Διαβεβαιῶ τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν, ὅτι θὰ διατάξω νὰ γείνῃ αὐστηρὰ ἔρευνα, ὅπως εὑρεθῶσι. Παρακαλῶ δὲ νὰ μοὶ δώσητε ἀκριβῆ σημείωσιν, ἐν τῇ ὁποίᾳ νὰ ἀναφέρωνται καὶ τὰ ὀνόματα.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐκ Νάξου βουλευτὴς κ. Βάλληνδας ὑποβάλλει ἐπερώτησιν, δι’ ἧς παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν «νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασιν τῆς χρηματικῆς διαχειρίσεως τῶν κεφαλαίων τῶν εὐεργετικῶν ἱδρυμάτων, ἐξ ἧς νὰ ἐμφαίνηται πόσα ἐκ τούτων ἔχουσι διατεθῆ εἰς χρεώγραφα ἐθνικῶν δανείων ἐκ τῶν εἰς χρυσὸν συνομολογηθέντων, ὡρισμένως δὲ τοῦ Ναυτικοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου, τοῦ Μετοχικοῦ ταμείου τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, τοῦ Πανεπιστημίου, τοῦ Ἀρσακείου, τῆς Ριζαρείου Σχολῆς καὶ πάντων τῶν λοιπῶν.»

§33ΣΑΚΚΗΣ. Στρατιώτης τις τοῦ 2ου πεζικοῦ συντάγματος, ἑδρεύοντος ἐν Λαμίᾳ, πάσχων ἐκ φυματιώσεως, ἐστάλη εἰς τὴν ἀνωτάτην ὑγειονομικὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις, ἐξετάσασα αὐτὸν, ἐπιστοποίησε τὴν ἀσθένειάν του καὶ ἐνέκρινε τὴν ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ ἀπόλυσίν του· ἀλλ’ ἀπολυθεὶς ὁ δυστυχὴς ἐξῆλθε γυμνὸς, καὶ μόλις ἐξῆλθε προσεβλήθη ἀπὸ περιπνευμονίαν καὶ ἀποθνήσκει. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του εἰς τὸ μέλλον, διότι εἶναι βεβαίως ἀπάνθρωπον νὰ ῥίπτωνται εἰς τοὺς δρόμους ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἦλθον νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα των.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως; ... Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον ἀντικείμενον αὐτῆς εἶναι ἡ τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως τῶν Ταχυδρομείων καὶ Τηλεγράφων καὶ τῆς ἐν Φιούμε ἑδρευούσης Βασιλικῆς Οὑγγρικῆς Ἑταιρίας «ὁ Ἀδρίας» συμβάσεως. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ὡσαύτως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως τῶν Ταχυδρομείων καὶ Τηλεγράφων καὶ τῆς ἐν Νιουκάστελ ἑδρευούσης Ἀγλικῆς Ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας «Prince Steamship Company Limited» συμβάσεως).

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὑπὸ στοιχ. ͵ΒΜΑʹ περὶ κατασκευῆς λιμένος ἐν Λευκάδι νόμου.

§36ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ ἔχει παραπεμφθῆ εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Μάλιστα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπέβαλε καὶ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀπεστάλησαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν· ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ συζητηθῇ ἀπόψε.

§37ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ συνῆλθεν. Ἡ ἀναβολὴ εἶναι ἐπιζήμιος εἰς τὸν τόπον (θορυβώδεις διάλογοι). Αὐτὰ εἶναι προσκόμματα, τὰ ὁποῖα φέρει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λευκάδος συνάδελφος, καὶ τίποτε ἄλλο. Λυποῦμαι, ὅτι ὁ γηραιὸς πολιτευτὴς τῆς Λευκάδος φέρει τοιαῦτα προσκόμματα εἰς τοιοῦτον ὠφέλιμον ἔργον.

§38ΣΕΡΒΟΣ. Γράφει ὁλονὲν τὴν ἔκθεσιν τῆς μειοψηφίας ὁ κ. Κορομάντζος. Ἰδοὺ (δεικνύει τὸν κ. Κορομάντζον γράφοντα).

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν ἐπιτροπὴν νὰ ὑποβάλῃ ἀπόψε τὴν ἔκθεσίν της. Λοιπὸν ἡ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ τοῦ λιμένος Λευκάδος ἀναβάλλεται. Πρώτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ ἀπαλλαγῆς ἀκινήτων ἐν Κερκύρᾳ ἀπὸ τῶν εἰσέτι βαρυνουσῶν αὐτὰ τιμαριωτικῶν διηνεκῶν παροχῶν.

§40ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου· νομίζω ὅμως, ὅτι ὑπάρχουσι διατάξεις, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ μελετηθῶσι κἄπως πλειότερον ὑπὸ ἐπιτροπῆς, διότι πρόκειται περὶ θέματος, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται ἀμέσως ν’ ἀντιληφθῇ καὶ συζητήσῃ ἐν ταῖς λεπτομερείαις αὐτοῦ ἡ Βουλή.

§41ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ πρότασις αὕτη δὲν θὰ ἔχῃ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, διότι τὸ ζήτημα ἐμελετήθη πολὺ παρὰ τῶν ἁρμοδίων, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι, ἐὰν παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι πρόεδρος, ἡ ἐπιτροπὴ θ’ ἀφήσῃ εἰς ἐμὲ τὴν σύνταξιν τῆς ἐκθέσεως, ἥτις ἔσεται πιστὸν ἀντίγραφον τῆς ἐκθέσεως τῆς ὑποβληθείσης μετὰ τῆς προτάσεως νόμου. Αἱ τυχὸν ὑπάρχουσαι ἀντιῤῥήσεις δύνανται νὰ ὑποβληθῶσι κατὰ τὴν συζήτησιν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου, διότι τὸ ζήτημα, περὶ οὗ αὕτη ἀσχολεῖται, ἐμελετήθη ἤδη παρ’ ὅλων, ὅσοι ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ θεωροῦνται ἁρμόδιοι ἵνα ἐπιληφθῶσι τοιούτων ζητημάτων. Παρακαλῶ ἑπομένως τὴν Βουλὴν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τῆς παρ’ ἐμοῦ καὶ τῶν συναδέλφων μου ἐκ Κερκύρας ὑποβληθείσης προτάσεως.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συζήτησις. Ὁ κ. Θεοτόκης ἔχει τὸν λόγον.

§43ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Καίτοι ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τῆς προτάσεως νόμου σαφῶς καθορίζει τὸν σκοπὸν αὐτῆς, ἐξηγεῖ δὲ τὰς σπουδαιοτέρας τῶν διατάξεων αὐτοῦ, νομίζω ὅτι ἔχω καθῆκον, ἵνα ἐπὶ μικρὸν ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, ὅπως καταδείξω τὴν σπουδαιότητα τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸ κατεπεῖγον αὐτοῦ. Γνωστὸν, πιστεύω, τυγχάνει εἰς ὅλους, ὅτι ἐν Κερκύρᾳ ὑπάρχουσιν εἰσέτι τιμάρια. Ἡ ἀρχὴ τῶν τιμαρίων τούτων ἀνατρέχει εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς Ἑνετικῆς Δημοκρατίας, καὶ τινα μάλιστα συνεστήθησαν πρότερον, ἐνῷ ἄλλα συνεστήθησαν κατὰ τὸ 1804 ὑπὸ τῆς Ἰονίου Δημοκρατίας. Ποῖα ἦσαν τὰ δικαιώματα τῶν τιμαριούχων ἐπὶ τῶν γεωργῶν δὲν δυνάμεθα μετ’ ἀσφαλείας νὰ εἴπωμεν, καθόσον ἐλλείπουσι θετικὰ ἱστορικὰ διδόμενα· γινώσκομεν μόνον, ὅτι εἶχον δικαιοδοσίαν τινὰ ἐπ’ αὐτῶν, διότι διὰ νόμου, ὁ ὁποῖος ἐξεδόθη κατὰ τὸ 1804, καὶ ὁ ὁποῖος ἐπικυροῖ τὰ τιμάρια, καταργεῖται ῥητῶς ἡ ἐπὶ τῶν γεωργῶν δικαιοδοσία. Φαίνεται, ὅτι εἰς παλαιὰν ἐποχὴν, ἕνεκα ἐπιδρομῶν, πολλὰ κτήματα ἔμενον ἄνευ κυρίων. Ταῦτα παρελήφθησαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις τὰ διέθεσεν ὑπὲρ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι εἶχον προσφέρει στρατιωτικὰς ὑπηρεσίας. Ἡ παραχώρησις ἦτο διηνεκὴς, τὰ κτήματα δὲ μετεβιβάζοντο ἀπὸ πρωτοτόκου εἰς πρωτότοκον καὶ ἦσαν ἀναπαλλοτρίωτα, ὁ δὲ τιμαριοῦχος ὑπεβάλλετο εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους. Οἱ τιμαριοῦχοι διέθετον τὰ κτήματα ταῦτα πρὸς γεωργοὺς εἴτε ἀντὶ ἐδαφονομικῆς παροχῆς, εἴτε ἐπὶ ἐργοληπτικῷ μεριδίῳ, δεκάτῳ συνήθως, ἀλλὰ πολλάκις καὶ εἰκοστῷ, ἐνίοτε δὲ καὶ κατωτέρῳ τοῦ δεκάτου. Κατὰ τὸ 1825 ἐξεδόθη νόμος δυνάμει τοῦ ὁποίου τὰ τιμάρια ἔπαυον τοῦ νὰ ἦναι ἀναπαλλοτρίωτα, ἐδίδετο δηλαδὴ τὸ δικαίωμα, ἵνα μείνωσιν ἐλεύθερα εἰς χεῖρας τῶν κατόχων, ἢ εἰς χεῖρας τοῦ γεννωμένου πρωτοτόκου κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἐκδόσεως τοῦ νόμου. Ὡς ἀντάλλαγμα ὅμως ἡ τότε Βουλὴ ἐπεφόρτισε τὴν Γερουσίαν, ἵνα μελετήσῃ τὸ ζήτημα τῆς ἀπαλλαγῆς ἐκ τῆς εἰς καρποὺς συνεισφορᾶς καὶ τῆς μετατροπῆς τῆς παροχῆς ταύτης. Ἡ Γερουσία ἐξέδωκε πρᾶξιν, δι’ ἧς ἐκανονίζετο ὁ τρόπος τῆς μετατροπῆς τῆς εἰς καρποὺς συνεισφορᾶς εἰς χρηματικὴν συνεισφορὰν καὶ ὁ τρόπος τῆς ἐξαγορᾶς τῆς ὀφειλῆς ταύτης εἰς χρήματα. Τὴν πρᾶξιν ταύτην τῆς Γερουσίας νόμος τοῦ 1826 ἐνέκρινε, καὶ ἐκανονίσθη ἔκτοτε, ὅτι οἱ συνεισφορεῖς ἠδύναντο νὰ ἐξαγοράσωσι τὴν εἰς καρποὺς παροχὴν, ἐκανονίζετο ὁ τρόπος τῆς ἐξακριβώσεως τοῦ ποσοῦ τοῦ ἀντιστοιχοῦντος πρὸς τὴν συνεισφορὰν εἰς καρποὺς, ἐγίνετο δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τῆς ἐξαγορᾶς τῆς εἰς χρήματα παροχῆς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ 5%, ἐκτὸς δὲ τούτων ὅλων ἀπαγορεύετο ἡ ἐπανέλευσις τοῦ κτήματος λόγῳ ἀγεωργησίας ἢ ὑπερημερίας κατὰ τὴν πληρωμὴν τῶν δόσεων. Ἐν ἄλλαις λέξεσιν ἐλαμβάνοντο μέτρα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα ἀπεδείκνυον, ὅτι ἔκτοτε ἡ τιμαριωτικὴ κυριότης δὲν ἐθεωρεῖτο ὡς κοινὴ κυριότης, διότι ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τῆς μετατροπῆς καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς ἐξαγορᾶς, ἀπηγορεύετο δὲ ἡ ἐπανέλευσις, ἡ ὁποία ἐκράτει ὡς πρὸς τὴν κοινὴν κυριότητα. Διὰ τοῦ αὐτοῦ δὲ νόμου ἐκανονίζετο φόρος ἐπιβαλλόμενος εἰς τὸν τιμαριοῦχον. Ὁ νόμος οὗτος ἐφηρμόσθη ἀπὸ τοῦ 1826 μέχρι τοῦ 1830. Ἀλλὰ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο δὲν ἐγένετο μεγάλη χρῆσις τοῦ δικαιώματος τοῦ εἰς τοὺς συνεισφορεῖς παραχωρουμένου, διὰ τὰς δυσκολίας, τὰς ὁποίας ἀπήντων οἱ συνεισφορεῖς, ἵνα καταβάλλωσι τὰ δικαστικὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα θὰ ἦσαν ἀναγκαῖα, ὅπως γείνωσιν αἱ διατυπώσεις ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ὁ νόμος καθορίζει, καὶ ὅλα τὰ ἄλλα ἀναγκαῖα πρὸς ὁρισμὸν τῆς χρηματικῆς συνεισφορᾶς. Κατὰ τὸ 1830, ὅτε ἔπνεεν ἄλλος ἄνεμος, οὐχὶ πλέον ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας καὶ ὑπὲρ τῆς ἐλευθέρας διαθέσεως τῶν κτημάτων, ἀλλὰ μᾶλλον ἐπεκράτει διάθεσις ὑπέρ τῶν τιμαριούχων, κατηργήθη ὁ νόμος τοῦ 1826, καὶ τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι ἡ δικαιολογητικὴ ἔκθεσις τοῦ νέου νόμου εἶναι τοιαύτη, ὥστε ἀποδεικνύει ποία ἦτο ἡ κοινωνικὴ κατάστασις τοῦ τόπου καὶ πῶς ἐκεῖνοι, οἵτινες προέβαινον εἰς τὴν κατάργησιν νόμου σκοποῦντος βεβαίως τὴν πρόοδον τῆς γεωργίας, ἠναγκάζοντο τὰς ἰδέας αὐτῶν τὰς ὀπισθοδρομικὰς νὰ καλύψωσι, διότι ἐν τῇ ἐκθέσει ῥητῶς λέγεται, ὅτι, ἐπειδὴ ἀποδεικνύεται ἐκ τῆς πείρας, ὅτι βραδέως προβαίνουσιν αἱ μετατροπαὶ, δι’ αὐτὸ εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῶσι μέτρα δραστηριώτερα, ἵνα αὐξηθῇ ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν. Ἐν τούτοις ὁ νόμος τοῦ 1830 ἔδιδε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν τιμαριοῦχον νὰ ἐξαγοράσῃ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον οἱ νόμοι τοῦ 1825 καὶ 1826 εἶχον ἀναγνωρίσει. Ὑπῆρχον ἀνεγνωρισμένα ἐν Κερκύρᾳ ἀπὸ τὸν νόμον τοῦ 1804, τοῦ ὁποίου ἔκαμον μνείαν, 18 τιμάρια. Ἐξ αὐτῶν οἱ τιμαριοῦχοι τῶν 5, τῶν σπουδαιοτέρων, ἐξηγόρασαν τὸν φόρον αὐτὸν, καὶ ἑπομένως κατήντησαν τὰ 5 ταῦτα τιμάρια, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὰ ⅔ ἴσως τῶν τιμαρίων ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐκτάσεως, νὰ ἦναι ἐλεύθερα. Ὅτε ἀργότερον ἐξεδόθη ὁ νόμος τοῦ 1840, οὗτος εὑρέθη ἀπέναντι δύο εἰδῶν τιμαρίων· ἀπέναντι τῶν τιμαρίων ἐκείνων, ὧν οἱ τιμαριοῦχοι δὲν εἶχον ἐξαγοράσει τὸν φόρον, καὶ τὰ ὁποῖα ὑπεβάλλοντο εἰς τὰς διατάξεις τῶν νόμων τοῦ 1825 καὶ 1826, τὰς ὁποίας ὁ νόμος τοῦ 1840 εἶχεν ἐπαναφέρει, καὶ ἀπέναντι τῶν τιμαρίων, τῶν ὁποίων οἱ τιμαριοῦχοι εἶχον ἐξαγοράσει τὸν φόρον, καὶ ἑπομένως τὰ κτήματα εἶχον καταντήσει ἐλεύθερα, καὶ οἱ συνεισφορεῖς αὐτῶν δὲν ἠδύναντο πλέον νὰ προβῶσιν εἰς τὴν μετατροπὴν τῆς συνεισφορᾶς καὶ τὴν ἐξαγοράν. Ἡ κατάστασις αὕτη, Κύριοι, ἐξηκολούθησε μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ μετὰ τὴν ἕνωσιν ἐψήφισε τὸν νόμον ΣΜΔʹ, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἀνεγνωρίσθη τὸ δικαίωμα τῶν συνεισφορέων εἰς τὴν μετατροπὴν τοῦ καταβαλλομένου παρ’ αὐτῶν εἴτε ἐδαφονομικοῦ κανόνος, εἴτε μεριδίου. Ὁ νόμος παρεδέχθη τὸ δικαίωμα τῶν συνεισφορέων, ἵνα ἐξαγοράσωσι τὴν συνεισφορὰν αὐτῶν, ἀνεγνώρισεν εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα νὰ καταβάλλωσι τὸ κεφάλαιον εἰς δέκα ἐτησίας δόσεις μὲ τόκον 6%, παρεδέχθη ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶχον παραδεχθῆ οἱ νόμοι τοῦ 1825 καὶ 1826, τὴν ἀφαίρεσιν κατὰ τὰς ἐκτιμήσεις πρὸς ὁρισμὸν τῆς χρηματικῆς εἰσφορᾶς τοῦ τετάρτου ὑπὲρ τοῦ ἀγρολήπτου, καὶ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ⅔ τοῦ φόρου, τὸν ὁποῖον ἐπλήρονεν ὁ τιμαριοῦχος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§44ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Πόσος ἦτο ὁ φόρος;

§45ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἦτο ὁ αὐτὸς δι’ ὅλα τὰ τιμάρια, διότι ἐκανονίσθη συμφώνως πρὸς τὴν πρόσοδον, παρήλλασσε δὲ μεταξὺ 15 καὶ 3%. Ὁ ΣΜΔʹ νόμος ἐλειτούργησεν ἐπὶ πολλὰ ἔτη, ἀλλ’ ἀπεδείχθη ὅτι ἐν τῇ ἐφαρμογῇ αὐτοῦ ἐπαρουσιάσθησαν αἱ δυσκολίαι, αἵτινες εἶχον παρουσιασθῆ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων τοῦ 1825 καὶ 1826, τῶν ὁποίων αἱ διατάξεις ἦσαν σχεδὸν αἱ αὐταί, καὶ ἑπομένως δὲν ἔφερε τὰ καλὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐδικαιούμεθα νὰ περιμείνωμεν. Ὁ λόγος δὲ εἶναι ἁπλούστατος· διότι ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν μετατροπὴν δὲν ἐζήτουν οἱ τιμαριοῦχοι, καθόσον, ὡς ἐκ τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ τῶν συνεισφορέων, οἱ ὁποῖοι διὰ πολλὰ τιμάρια ἀνέρχονται εἰς 1000 καὶ 1500, εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ὁ τιμαριοῦχος θὰ ἠδύνατο νὰ κάμῃ τοσαύτας δικαστικὰς δαπάνας, ὥστε νὰ προβῇ εἰς τὴν μετατροπήν· ἄλλως, καὶ ἂν εἶχε τὰ ἀναγκαῖα πρὸς τοῦτο κεφάλαια, δὲν ἤθελεν ἴσως τὰ δαπανήσει, διότι τὸ ἀποτέλεσμα δὲν θὰ ἦτο ἱκανοποιητικὸν δι’ αὐτόν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ καὶ ὁ συνεισφορεὺς εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν εὑρίσκετο, καὶ ἑπομένως ὁ εὐεργετικὸς σκοπὸς τοῦ νόμου οὐδόλως κατωρθώθη, καὶ ἐξακολουθεῖ ἡ αὐτὴ κατάστασις, ἡ ὁποία μεγάλως παραβλάπτει τὴν γεωργίαν, διότι πρέπει νὰ γινώσκητε, ὅτι σχεδὸν τὰ ⅔ τῶν κτημάτων τῆς Κερκύρας ὑπάγονται εἰς τιμαριωτικὰ δικαιώματα, ἐκτὸς δὲ τῶν δυσκολιῶν καὶ τῶν προσκομμάτων, τὰ ὁποῖα γεννῶνται διὰ τὴν γεωργίαν, ἐπιδεινοῦνται ταῦτα ἐξ ἄλλου γεγονότος, διότι τὰ κτήματα τὰ ὑποβαλλόμενα εἰς τιμαριωτικὸν δασμὸν ὑποβάλλονται καὶ εἰς τὰ συνήθη συμβόλαια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐδαφονομικὴ καταβολή, ὥστε πολλάκις ἔχομεν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ κτήματος τρεῖς δικαιούχους.

§46ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι σχέσις ἐπικαρπίας αὐτό;

§47ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι· δὲν δύναται νὰ εἴπῃ τις τοῦτο, καθὼς δὲν δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ τιμαριοῦχος ἔχει δικαίωμα ψιλῆς κυριότητος· διότι, ἐὰν ἐξετάσητε τοὺς συγγράψαντας ἐπὶ τοῦ ζητήματος, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι παραδέχονται ὅτι μετὰ τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος ἔδωκε τὸ δικαίωμα, ἵνα ὁ συνεισφορεὺς μεταλλάξῃ τὴν εἰς καρποὺς ὑποχρέωσιν αὐτοῦ εἰς χρηματικὴν συνεισφοράν, τὸ δικαίωμα τοῦ τιμαριούχου δὲν εἶναι, εἰμὴ δικαίωμα ἐπὶ τῆς χρηματικῆς συνεισφορᾶς ἄνευ σχέσεως ἐπὶ τοῦ κτήματος.

§48ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παραγόμενον ἐκ τοῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας.

§49ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι· ἐκ τοῦ δικαιώματος τοῦ τιμαριούχου, τὸ ὁποῖον εἶναι δικαίωμα ἐντελῶς εἰδικόν. Ἐξακολουθῶν τὴν σειρὰν τῶν σκέψεών μου, λέγω, ὅτι ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἡ γεωργία δυσκόλως δύναται νὰ κάμῃ πρόοδον, διότι ἡ μεταβίβασις κτήματος καθίσταται σχεδὸν ἀδύνατος. Εἰς ὅλα τὰ Εὐρωπαϊκὰ Κράτη εὑρέθησαν ἀπέναντι τῶν αὐτῶν δυσκολιῶν, εἰς πλεῖστα δὲ αὐτῶν προέβησαν εἰς μέτρα νομοθετικὰ πρὸς ἄρσιν τῶν προσκομμάτων τούτων. Οὕτω ἐν Γαλλίᾳ π. χ. ἐγένετο δεκτὸν τὸ σύστημα, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἐχορηγήθησαν μικραὶ προθεσμίαι εἰς τοὺς τιμαριούχους, ἵνα ἐντὸς αὐτῶν ἐξασκήσωσι τὰς ἀγωγάς των ἐναντίον τῶν συνεισφορέων πρὸς μετατροπὴν τῆς εἰς καρπὸν συνεισφορᾶς εἰς χρηματικήν. Ἐννοεῖτε, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο ἦτο ἀδύνατον νὰ δεχθῶμεν, διὰ τοὺς λόγους, οὓς ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω, διότι θὰ ἦτο προφανὴς δήμευσις τῆς περιουσίας τῶν τιμαριούχων, οἱ ὁποῖοι θὰ εὑρίσκοντο εἰς ἀπόλυτον ἀδυναμίαν νὰ ἐξασκήσωσι τοσαύτας ἀγωγὰς καὶ δίκας ἐντὸς μικρᾶς προθεσμίας. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλο τι, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται ἐν Κερκύρᾳ εἰδικῶς. Ὡς εἶπον ὑμῖν, πέντε τῶν τιμαρίων ἐξηγόρασαν τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον ἐπλήροναν πρὸς τὸ Δημόσιον, δηλαδὴ κατέστησαν οἱ τιμαριοῦχοι τὰ τιμάρια αὐτῶν ἐλεύθερα. Ὁ νόμος ΣΒΙʹ ὥριζεν, ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἐκτιμήσεως ἀφαιροῦνται τὰ ⅔ τοῦ φόρου τούτου· ἐπειδὴ ὅμως πέντε τῶν τιμαριούχων εἶχον ἐξαγοράσει τὸν φόρον αὐτὸν, ὑπεχρεοῦτο ἡ Διαχειριστικὴ Ἐπιτροπὴ Κερκύρας ν’ ἀποζημιώσῃ τοὺς τιμαριούχους διὰ τὰ ⅔ τοῦ φόρου τούτου· ἑπομένως ἐκτὸς τῶν σχέσεων τιμαριούχων καὶ συνεισφορέων, παρίσταται καὶ ἡ Διαχειριστικὴ Ἐπιτροπὴ, ἔχουσα συμφέρον εἰς τὸ ζήτημα· διότι, ἐὰν ἡ μετατροπὴ τῶν τιμαρίων ἐκείνων γείνῃ, αὕτη θὰ εὑρεθῇ ὑποχρεωμένη, ἵνα ἀποζημιώσῃ τοὺς τιμαριούχους διὰ τὰ ⅔ τοῦ φόρου· ἐὰν δὲ αἱ μετατροπαὶ θὰ ἠδύναντο νὰ ἐκτελεσθῶσιν, ἡ ὑποχρέωσις τῆς ἐγχωρίου διαχειρίσεως θὰ ἦτο πολὺ μεγάλη, ἡ πεῖρα δὲ, ἐκ τῶν ὀλίγων μετατροπῶν, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, ἀποδεικνύει ὅτι, ἐὰν ἐξηκολούθουν αἱ μετατροπαὶ αὗται, ἤθελον ἀποῤῥοφήσει τὴν ὅλην περιουσίαν τῆς ἐγχωρίου διαχειρίσεως, ἥτις σήμερον ἀνήκει εἰς ὅλους τοὺς δήμους. Ὁ νόμος, πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν τιμαριούχων διὰ τὰς ἀποζημιώσεις, περὶ ὧν ὁ λόγος, ὥρισεν ὡς ὑπέγγυα τὰ ἔσοδα τὰ προκύπτοντα ἐκ τῶν ἁλικῶν τῆς Κερκύρας καὶ ἐκ τῆς πωλήσεως τοῦ ἅλατος· ἑπομένως, ἐὰν αἱ μετατροπαὶ ἐγίνοντο, τὸ εἰσόδημα αὐτῶν ἤθελεν ἀποῤῥοφηθῆ, οἱ δὲ δῆμοι, οἱ ἔχοντες τὸ δικαίωμα ἐπὶ τῆς προσόδου ταύτης, ἤθελον εὑρεθῆ ἐστερημένοι αὐτῆς, χωρὶς καὶ οἱ εἰσφορεῖς νὰ ὠφεληθῶσι, διότι αὐτοὶ θὰ εἶχον μόνον τὴν ὠφέλειαν τῆς μετατροπῆς. Ἐσκέφθημεν λοιπὸν, ὅτι τὸ μόνον μέσον λύσεως τοῦ περιπλόκου τούτου ζητήματος θὰ ἦτο ἡ ἀποζημίωσις τῶν τιμαριούχων διὰ δανείου συναπτομένου ἐπὶ τῇ βάσει τῆς προσόδου τοῦ ἅλατος, τῆς ἀνηκούσης εἰς τοὺς δήμους. Διὰ τῆς λύσεως ταύτης οὐδεὶς δύναται νὰ ἐγείρῃ δίκαιον καὶ βάσιμον παράπονον· οἱ μὲν τιμαριοῦχοι, διότι ἀποζημιόνονται, καὶ νομίζω, ὅτι τιμαριοῦχοι, οἵτινες κατὰ τὸν ὑφιστάμενον νόμον δύνανται νὰ στερηθῶσι τοῦ δικαιώματος, ὅπερ ἐξασκοῦσιν ἐπὶ τῶν καρπῶν τοῦ κτήματος διὰ τῆς εἰς χρήματα μετατροπῆς τῆς εἰς καρποὺς συνεισφορᾶς τῆς χρηματικῆς εἰσφορᾶς, δὲν δύνανται νὰ παραπονεθῶσιν, ἐὰν κατόπιν ἀποζημιώσεως στερῶνται τῆς εἰδικῆς κυριότητος, ἣν ἐξασκοῦσι καὶ τῆς ὁποίας δύνανται σήμερον νὰ στερηθῶσι διὰ τῆς ἐξαγορᾶς κατόπιν μετατροπῆς, δὲν δύνανται τόσῳ μᾶλλον νὰ παραπονεθῶσι, καθόσον, ἐπαναλαμβάνω, ὅλοι οἱ νόμοι, ἀπὸ τοῦ 1825 μέχρι σήμερον, ἀναγνωρίζουσι δικαίωμα εἰς τὸν συνεισφορέα, ἵνα μετατρέψῃ τὴν ὀφειλήν του εἰς χρήματα· ἄρα ὅλοι οἱ νόμοι παρεδέχθησαν τὴν ἀρχὴν, ὅτι δύναται νὰ μετατραπῇ ἡ ὀφειλὴ εἰς χρήματα καὶ δύναται νὰ ἐξαγορασθῇ τὸ ποσὸν τῆς χρηματικῆς ὀφειλῆς, ἄρα ἐγένετο δεκτὸν, ὅτι κατόπιν ἀποζημιώσεως δύνανται νὰ στερηθῶσι τῆς κυριότητος αὐτῶν. Οἱ συνεισφορεῖς δὲν δύνονται νὰ ἔχωσι παράπονον, διότι παραδεχόμεθα, ὅτι ἀποζημιόνοντες τῶν τιμαριοῦχον θὰ μείνωσιν ἐλεύθεροι κάτοχοι τῶν παρ’ αὐτῶν κατεχομένων κτημάτων.

§50ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πληρόνουν;

§51ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι· διότι θ’ ἀποζημιώσουν οἱ δῆμοι τοὺς τιμαριούχους, καὶ ἀποδειχθέντος ἐκ τῶν γεγονότων, δηλαδὴ ἐκ τῶν ὀλίγων μετατροπῶν, αἵτινες μέχρι τοῦδε ἐγένοντο, ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον, ἐν περιπτώσει γενικῆς μετατροπῆς ἤθελε βαρύνει τὴν ἐγχώριον διαχείρισιν, θὰ ἦτο ἴσως ἀνώτερον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θέλει καταβληθῆ διὰ συμβιβαστικῆς λύσεως, δὲν δύνανται οἱ δῆμοι νὰ παραπονεθῶσιν. Ἄλλως, καὶ ἄν ζημία τις εἰς αὐτοὺς ἐπέλθῃ, ἡ ζημία ἐπιβάλλεται εἰς αὐτοὺς πρὸς κοινὴν ὠφέλειαν, διότι δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν κατοίκων τῶν ἐξοχικῶν δήμων Κερκύρας κατέχουσι κτήματα τιμαριωτικά. Ὥστε ἡ ζημία εἰσέρχεται πρὸς ὄφελος τῶν δημοτῶν αὐτῶν. Ἄλλως τε τὸ συμφέρον τῆς γεωργίας, τὸ συμφέρον τῆς ἐλευθερίας τῶν πωλήσεων καὶ τῶν μεταβιβάσεων, ἡ μεγάλη βελτίωσις, ἥτις θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς καταργήσεως ὅλων αὐτῶν τῶν περιπλόκων κτηματικῶν σχέσεων, εἶναι τοιαύτη, ὥστε βεβαίως προθυμότατοι θὰ ἦναι οἱ δῆμοι, ἵνα ὑποβληθῶσιν εἰς μικράν τινα ζημίαν, ἐὰν ἐπέλθῃ τοιαύτη, πρὸς κοινὸν ὄφελος. Ἄλλως τε οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι τοιαύτη θὰ ἐπέλθῃ ἀνακούφισις εἰς τὴν κατάστασιν τῶν χωρικῶν καὶ τῆς κτηματικῆς περιουσίας, ὥστε διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς εὐημερίας καὶ τῆς προόδου τῆς γεωργίας οἱ δῆμοι θὰ δυνηθῶσι νὰ εἰσπράξωσι τὰ ὀλίγα, τὰ ὁποῖα θὰ ζημιωθῶσι διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ὑπὸ τοιοῦτον πνεῦμα, Κύριοι, συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον· νομίζω δὲ, ὅτι ὁ σκοπὸς, ὁ παρ’ αὐτοῦ ἐπιδιωκόμενος, εἶναι τοσοῦτον σπουδαῖος, τοσοῦτον θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν πρόοδον τῆς γεωργίας, ὥστε δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ὑποστηρίξῃ αὐτὸ, καὶ ἡ Βουλὴ θὰ εὐδοκήσῃ, ἵνα τὴν ψῆφον αὑτῆς δώσῃ ὑπὲρ αὐτοῦ.

§52ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Οἱ χωρικοὶ δὲν θὰ πληρώσουν τίποτε;

§53ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι.

§54ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ γείνουν κύριοι τῆς γῆς, ἐνῷ πρότερον δὲν ἦσαν;

§55ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἶναι κύριοι, διότι ἐγένετο δεκτὸν τοῦτο τὸ δικαίωμα τοῦ συνεισφορέως, νὰ μετατρέπῃ τὴν ὀφειλήν του εἰς χρήματα.

§56ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀλλ’ ἡ κυριότης δὲν εἶναι ἐλευθέρα.

§57ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Οἱ ἀσχοληθέντες ἐπὶ τοῦ δικαιώματος τούτου τοῦ τιμαρίου, ἐπὶ τῆς κυριότητος ταύτης, συμφωνοῦσιν ὅλοι, ὅτι δὲν πρόκειται πλέον περὶ κυριότητος ἐπὶ τοῦ κτήματος, ἀλλὰ περὶ δικαιώματος εἰς ἀπολαυὴν συνεισφορᾶς ἐκ μέρους τοῦ κατέχοντος τὸ κτῆμα. Τὸ κτῆμα ἀνήκει σήμερον εἰς τὸν κατέχοντα αὐτό.

§58ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τὰς ἄλλας Ἰονίους νήσους δὲν ὑπάρχουν τοιαῦτα τιμάρια;

§59ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχουν ὑπὸ τοιοῦτον τύπον.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–23 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 24 (ἀναγινώσκεται).

§62ΡΑΛΛΗΣ. Ὀφείλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, διότι δυνάμει τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ θὰ παύσῃ ἡ νῆσος Κέρκυρα τελοῦσα φόρον χαρτοσήμου· ἅπασαι αἱ νεώτεραι πράξεις καὶ ἐν γένει αἱ διὰ τοῦ παρόντος νόμου ὁριζόμεναι πράξεις ἀπαλλάσσονται τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου.

§63ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἡ πρᾶξις ἥτις θὰ γένηται μεταξὺ Διαχειριστικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τιμαριούχου, αὐτὴ μόνον ἀπαλλάσσεται. Πρόκειται περὶ πράξεων ὡρισμένων, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ ἐκτελεσθῶσι πρὸς ἐκκαθάρισιν τοῦ περιπλόκου τούτου ζητήματος, καὶ ὡς πρὸς ταύτας λέγομεν, ὅτι ἀπαλλάσσονται τῆς πληρωμῆς· δὲν πρόκειται περὶ στερήσεως τῆς Κυβερνήσεως τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου, διότι πᾶσαι αἱ ἄλλαι πράξεις, αἱ ὁποῖαι σήμερον ὑποβάλλονται εἰς χαρτόσημον, θὰ ἐξακολουθῶσιν ὑποβαλλόμεναι. Ὑπάρχει δὲ διάταξις, ἡ ὁποία λέγει ῥητῶς, ὅτι ἀπαλλάσσονται μόνον αἱ πράξεις αἱ σχετιζόμεναι πρὸς τὴν ἐκκαθάρισιν ταύτην.

§64ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ ἐνόουν μέχρι τινὸς τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν πράξεων τῆς ἐπιτροπῆς, αἱ ὁποῖαι θὰ προπαρασκευάσουν τὸ ἔδαφος διὰ τὴν ὁριστικὴν τακτοποίησιν τῶν τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ συμβόλαια ἀφορῶντα εἰς τὸν διακανονισμὸν τὸν ὁριστικὸν τῶν σχέσεων τῆς περιουσίας αὐτῆς νὰ μὴ συντάσσωνται ἐπὶ χαρτοσήμου, αὐτὸ εἶναι προνόμιον, τὸ ὁποῖον καταστρέφει ἐντελῶς τὴν ἰσότητα, τὴν ὁποίαν οἱ νόμοι καὶ τὸ Σύνταγμα ἐπιβάλλουσιν ὡς πρὸς τοὺς φόρους. Πρόκειται δὲ περὶ τίνος; πρόκειται νὰ μεταβιβασθῇ ἰδιοκτησία ἐλευθέρα ἀπὸ τοῦ ἑνὸς εἰς τὸν ἕτερον· θὰ ἐπέλθῃ ἓν συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον θὰ καθορίζῃ αὐτὴν τὴν σύμβασιν τὴν νεωτέραν, αὐτὴν δὲ τὴν σύμβασιν, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 24, ἀπαλλάσσετε τοῦ τέλους τοῦ χαρτοσήμου. Ἀλλὰ τότε ποῦ ὑπάρχει ἡ ἰσότης περὶ τὴν καταβολὴν τῶν φόρων;

§65ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Περὶ ἑνὸς μόνον συμβολαίου δύναται νὰ γείνῃ ὡς πρὸς τοῦτο λόγος, καὶ εἴμεθα προθυμότατοι νὰ παραιτηθῶμεν.

§66ΡΑΛΛΗΣ. Ὥστε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παρέλκει εἶναι τὸ «πάντες οἱ ἀνωτέρω πίνακες...»

§67ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Νὰ ἀφαιρεθῇ αὐτό.

§68ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ δικαστικὴ διαδικασία;

§69ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Αὐτὴ ὑπάγεται εἰς χαρτόσημον. Νὰ τεθῇ «πλὴν τῶν δικαστικῶν», καὶ τοιουτοτρόπως αἴρεται πᾶσα ἀμφιβολία.

§70ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὄχι. Εἶναι ὡρισμέναι αἱ περιστάσεις, καθ’ ἃς αἱ διάφοροι πράξεις ὑποβάλλονται εἰς χαρτόσημον. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι πᾶσαι αἱ πράξεις, αἱ ὑπαγόμεναι εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου, πρέπει νὰ ὑπαχθῶσι καὶ ἐνταῦθα, διότι οὕτω πως ἐπέρχεται ἡ ἰσότης.

§71ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ παρατήρησις αὕτη, προκειμένου περὶ νόμου, ὁ ὁποῖος εἶναι εὐεργετικὸς, ὁ ὁποῖος σκοπὸν ἔχει, τὸ μόνον τμῆμα τῆς Ἑλλάδος, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἐν τῷ μεσαιῶνι, νὰ τὸ ἐξαγάγῃ ἐκ τοῦ μεσαιῶνος. Οὕτω δὲ ἐγένετο ἐν παντὶ ἔθνει. Ἐν Γαλλίᾳ ἐχρειάσθη ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1789, διὰ νὰ ἀπαλλαχθῇ ὁ τόπος ἀπὸ αὐτὴν τὴν κατάστασιν.

§72ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ προλαλήσας ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν εἶναι ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐχρημάτισε δὲ καὶ Ὑπουργὸς, καὶ ἀγνοεῖ ἀκόμη, ὅτι ἄλλα τμήματα ἐν Ἑλλάδι εὑρίσκονται εἰς πολὺ χειροτέραν κατάστασιν ἢ ἐν Κερκύρᾳ. Ἔχομεν τὴν Θεσσαλίαν, τὴν Εὔβοιαν καὶ τὴν Φθιώτιδα, αἱ ὁποῖαι διατελοῦσιν ὑπὸ πολὺ χειρότερον σύστημα ἢ τὸ τιμαριωτικὸν τῆς Κερκύρας. Οἱ κάτοικοι τῶν μερῶν αὐτῶν εὑρίσκονται ὡς δουλοπάροικοι ἐπὶ τῆς γῆς, τὴν ὁποίαν καλλιεργοῦσι, καὶ ἐν τούτοις οὐδεὶς εὐεργετικὸς νόμος ἐγένετο δι’ αὐτούς. Λοιπὸν δὲν ἀρκοῦσιν αἱ ἄλλαι εὐεργετικαὶ διατάξεις, τὰς ὁποίας ἀναγράφει τὸ νομοσχέδιον; πρέπει νὰ γείνῃ καὶ ἡ διάκρισις αὐτὴ τῆς φορολογίας, καὶ εἰς τὰ τέλη, εἰς τὰ ὁποῖα ὑποβάλλονται οἱ ἄλλοι Ἕλληνες, νὰ μὴ ὑποβάλλωνται καὶ οἱ Κερκυραῖοι;

§73Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ χωρικοὶ ἐν γένει ἐν Ἑλλάδι ἀπολαμβάνουσι πλεονεκτημάτων ἅτινα πάντες ἐγκρίνομεν, οὕτω δ’ ἐν τοῖς τμήμασι τῆς Ἑλλάδος, ὧν εἰδικῶς ἐμνήσθη ὁ κ. Βουλευτής, τουτέστιν ἐν Θεσαλίᾳ, ἐν Φθιώτιδι, ἐν Εὐβοίᾳ, ἐλήφθησαν μέτρα παρὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἅτινα οὐ μόνον ἀπήλλαξαν τοὺς χωρικοὺς ἐν εἰδικαῖς περιστάσεσι τῶν τελῶν χαρτοσήμου, ἀλλ’ ὑπέβαλον καὶ τὸ Δημόσιον εἰς ὑποχρεώσεις βαρυτάτας, οἷον εἰς τὴν ὑποχρέωσιν ἐγγυήσεως ἐπὶ τῷ ἡμίσει δανείου ἀφορῶντος εἰς τὴν χειραφέτησιν τῶν χωρικῶν καὶ εἰς τὴν ἀπόκτησιν παρ’ αὐτῶν ἰδιοκτησίας. Ἡ ἀπόκτησις ἰδιοκτησίας παρὰ χωρικῶν εἶναι ζήτημα ἐνδιαφέρον εἰς πᾶσαν τὴν Πολιτείαν. Εὐτυχῶς ὁ χωρικὸς τῆς Ἑλλάδος ἀπέκτησεν ἰδιοκτησίαν ὡς ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ ἀγῶνος, ἐξαίρεσιν ὅμως ἀποτελοῦσιν οἱ χωρικοὶ τῆς Φθιώτιδος τῆς Βοιωτίας, τῆς Ἀττικῆς καὶ τῆς Εὐβοίας. Ἐπίσης ἐξαίρεσιν ποιοῦνται καὶ οἱ χωρικοὶ τῶν τελευταῖον ἑνωθέντων μετὰ τῆς Ἑλλάδος τμημάτων τῆς Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου. Προθύμου δ’ ἔτυχεν ἐγκρίσεως πᾶν μέτρον εἰσαχθὲν εἰς τὴν Βουλήν, ὡς δυνάμενον νὰ συντελέσῃ πρὸς τὴν χειραφέτησιν τοῦ χωρικοῦ καὶ πρὸς τὴν ἀφομοίωσιν τοῦ χωρικοῦ τῶν διὰ συνθήκης ἐλευθερωθεισῶν ἐπαρχιῶν πρὸς τὸν χωρικὸν τὸν καλλιεργοῦντα τὴν κατακτηθεῖσαν διὰ τοῦ ἀγῶνος γῆν. Ὅ,τι ἐγένετο διὰ τοὺς χωρικοὺς τῆς Θεσσαλίας, τῆς Φθιώτιδος, τῆς Βοιωτίας, τῆς Ἀττικῆς καὶ τῆς Εὐβοίας δὲν ζητεῖται ἤδη καὶ ὑπὲρ τῶν χωρικῶν τῆς Κερκύρας, καίτοι, ἂν ὑπῆρχε λόγος, ὅπως ζητηθῇ καὶ ὑπὲρ τούτων πᾶν τὸ ὑπὲρ ἐκείνων γενόμενον, βεβαίως ἡ Βουλὴ θὰ τὸ ἀπεδέχετο· ὅ,τι ὅμως ζητεῖται εἶναι νὰ γένηται ὑπὲρ τῶν χωρικῶν τῆς Κερκύρας ὅ,τι περὶ χαρτοσήμου ἐγένετο ὑπὲρ τῶν χωρικῶν τῶν τμημάτων τῶν μὴ ὠφεληθέντων ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ ἀγῶνος. Διάφορος εἶναι ἡ ἐν Κερκύρᾳ κατάστασις. Ἐν ταύτῃ προέρχεται ὁ δεσμὸς τῶν χωρικῶν ἐξ ὑποχρεώσεων μεσαιωνικῶν, ἐν Θεσσαλίᾳ προήρχετο ὁ δεσμὸς τῶν χωρικῶν ἐκ τῆς τουρκικῆς κατακτήσεως. Ὅπως, ἵνα ἀπαλλάξωμεν τοὺς χωρικοὺς ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς τουρκικῆς κατακτήσεως, παρέσχομεν εἰς αὐτοὺς πλεονεκτήματα οὐ μόνον ἐπὶ τοῦ χαρτοσήμου, ἀλλὰ καὶ ἄλλα σπουδαιότερα, καὶ ἄλλα θὰ ἤμεθα πρόθυμοι ἵνα τοῖς παράσχωμεν, εὐθὺς ὡς ἤθελεν ἀποδειχθῆ ἡ χρησιμότης αὐτῶν, οὕτω δὲν ἠθέλομεν διστάσει νὰ παράσχωμεν τὸ ἀσήμαντον πλεονέκτημα, τὸ ζητούμενον παρ’ ἡμῶν, ὅπως συντελέσωμεν εἰς τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν χωρικῶν τῆς Κερκύρας ἀπὸ τῶν δεσμῶν τοῦ μεσαιῶνος, ἀπὸ τοῦ τιμαριωτισμοῦ, ὃν οὐ μόνον ἡ Ἑλλὰς ἀποκρούει, ἀλλὰ ἀποκρούουσι καὶ πάντα τὰ ἄλλα Κράτη, καὶ αὐτὰ τὰ ἧττον φιλελεύθερα τῆς Ἑλλάδος καὶ κατὰ γενικὴν ἀρχὴν μὴ ἀναγνωρίζοντα ὅ,τι ἡμεῖς πρεσβεύομεν περὶ τῆς ἰσότητος τοῦ χωρικοῦ πρὸς πάντα ἄλλον πολίτην τοῦ Κράτους. Ἡ ἀποκατάστασις τῶν χωρικῶν εἶναι ἐκ τῶν θεμελιωδῶν ζητημάτων ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν, ἀπαντᾷ δὲ καὶ εἰς τὰ συμφέροντα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ αἴσθημα τῆς χώρας. Ἀδύνατον εἶναι ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ πρότασιν συντελοῦσαν εἰς τὴν χειραφέτησιν τοῦ χωρικοῦ ἀπὸ δεσμοῦ οἱουδήποτε, εἴτε τουρκικοῦ εἴτε τιμαριωτικοῦ, νὰ ἀποῤῥίψῃ.

§74ΡΑΛΛΗΣ. Οὐδεὶς ἠθέλησε ν’ ἀμφισβητήσῃ τὴν πρόθεσιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ καθ’ ὅσον τὸ νομοσχέδιον ἀποβλέπει, ἢ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποβλέψῃ εἰς τὴν κατάργησιν δικαιωμάτων τιμαριωτικῶν, βεβαίως οὐδεὶς ἦτο δυνατὸν νὰ ἀντιστῇ εἰς αὐτό· ἀλλὰ δὲν πρόκειται κἂν περὶ καταργήσεως δικαιωμάτων τιμαριωτικῶν. Οἱ νόμοι οἱ προηγούμενοι ΣΜΔʹ καὶ ΣΞΗʹ προέβλεψαν περὶ αὐτοῦ, καὶ παρέσχον τὴν ἀνεξαρτησίαν εἰς τοὺς χωρικούς· σήμερον πρόκειται νὰ προικοδοτηθῶσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὀνομάζονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ συνεισφορεῖς, πρόκειται δ’ ἀληθῶς νὰ δημευθῇ ἡ περιουσία τῶν ἄλλων, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ εὐλαβηθῶμεν, ὡς πᾶσαν ἄλλην ἰδιοκτησίαν. Ἀλλὰ καὶ πάλιν, ἐφ’ ὅσον πρόκειται ν’ ἀναγνωρισθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας τῶν χωρικῶν, οὐδεὶς θέλει ἀντιστῆ, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον πρόκειται νὰ καταπατηθῶσιν αἱ διατάξεις τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου χάριν αὐτῶν, βεβαίως δὲν θὰ ἔχωμεν τὰς ἰδέας τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, οὔτε ἔχομεν τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους αὐτὸς ἔχει, ἵνα συνηγορῇ ὑπὲρ τούτων. Τὰ τιμαριωτικὰ δικαιώματα δὲν ὑφίστανται πλέον, μετὰ τοὺς μνημονευθέντας νόμους, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ δημοκοπῶμεν ἐνταῦθα· πρόκειται μόνον νὰ δημιουργήσωμεν εὐκαιρίαν, ὅπως ἐπιτύχωμεν σκοποὺς ἐκλογικοὺς καὶ πολιτικὴν ὠφέλειαν. Ὁ τελευταῖος πολίτης Ἕλλην, ὁ τελευταῖος ἀγρότης, ἵνα ἀγοράσῃ ἕν στρέμμα γῆς, εἶναι ἠναγκασμένος νὰ καταβάλῃ τὸ τέλος τοῦ χαρτοσήμου, ἀλλ’ ἐνταῦθα χάριν ὑποστηρίξεως ἐκλογικῆς ἐπιῤῥοῆς καὶ αὐτὰ τὰ δικαιώματα τοῦ Δημοσίου δὲν πρέπει νὰ καταβάλλωνται!

§75ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, διότι δὲν ἐννοῶ διὰ τίνα λόγον, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διάταξιν περὶ τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου, διὰ τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν ἐπιμένω, οὐδὲ πρόκειται μεγάλη ὠφέλεια νὰ ἐπέλθῃ δι’ αὐτῆς εἰς τοὺς χωρικούς, ἀφοῦ ἐν ὅλῳ δεκαὲξ συμβόλαια θὰ συνταχθῶσιν, εἶναι ἀνάγκη νὰ μακρηγορήσω. Ἀλλὰ, Κύριοι, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς λέγει, ὅτι χάριν πολιτικῶν σκοπῶν προβαίνομεν εἰς τὰς διατάξεις ταύτας· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν γνωρίζω, ὅπως κατήντησεν ἡ πολιτικὴ σήμερον, ποῖον γόητρον ἔχει πλέον δι’ ἡμᾶς αὕτη. Ἀλλ’ ἂς ἔλθω εἰς τὸ προκείμενον. Τιμάρια ὑπὸ τὴν ἔποψιν στρατιωτικῶν ὑποχρεώσεων τοῦ τιμαριούχου βεβαίως δὲν ὑπάρχουσι. Τίς εἶπεν, ὅτι ὑπάρχουσι τοιαῦτα; ...

§76ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§77ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἄλλο τι εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶπεν, εἶναι ἀκριβέστατον.

§78ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι ψευδέστατον! (Θόρυβος).

§79ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν σᾶς διέκοψα, ὅτε προσεβάλλετε συναδέλφους ἄνευ λόγου.

§80ΡΑΛΛΗΣ. Οὐδένα προσέβαλον.

§81ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἴπετε, ὅτι ἐφέραμεν τὸ νομοσχέδιον χάριν ἐκλογικῶν σκοπῶν, καὶ ὅμως οὐδεὶς σᾶς διέκοψε. Τὸ τιμάριον κατηργήθη ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ τιμαριούχου, ἀλλὰ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ συνεισφορέως δὲν κατηργήθη, καὶ ὑφίσταται, ὡς ἦτο πρὸ τοῦ 1825. Πληρέστατα λοιπὸν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε δίκαιον, ὅτε εἶπεν, ὅτι πρόκειται νὰ ἀπαλλαχθῶσιν οἱ γεωργοὶ τῶν τιμαριωτικῶν θεσμῶν. Ὅταν δὲ ὁμιλῆτε περὶ τελῶν χαρτοσήμου, καὶ ἐκεῖ δὲν λέγετε ἀκριβῆ. Εἴπετε ὅτι ὁ τελευταῖος ἀγρότης ἀναγκάζεται νὰ καταβάλλῃ τὰ τέλη τοῦ συμβολαίου, τὸ ὁποῖον θὰ συντάξῃ. Ἀλλὰ περὶ τίνος συμβολαίου πρόκειται; μήπως πρόκειται νὰ συνταχθῇ συμβόλαιον μεταξὺ κυρίου καὶ κατόχου; οὐχί· πρόκειται μόνον νὰ συνταχθῇ συμβόλαιον μεταξὺ τιμαριούχου καὶ ἐπιτροπῆς, πρὸς κατάργησιν τῶν ὑφισταμένων δικαιωμάτων, κατόπιν ἀποζημιώσεως· ἕτερον συμβόλαιον δὲν θὰ συνταχθῇ. Ἐὰν νομίζητε, ὅτι ἡ γενναιότης ὑμῶν δὲν δύναται νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ σημείου, ὅπως ἐπιτρέψητε νὰ καταλίπῃ τὸ Δημόσιον τὸ τέλος τοῦτο, φόβῳ μὴ οἱ συνάδελφοι ὑμῶν χρησιμοποιήσωσι τοῦτο δι’ ἐκλογικοὺς σκοποὺς, παραιτούμεθα αὐτοῦ. Ἄλλως τε γνωρίζετε, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1885 ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ παρευρίσκωμαι εἰς τὴν Βουλήν, ἐγένοντο ἐκλογαὶ καὶ παρὰ τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ παρὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ οἱ ἐκλογεῖς μου μὲ ἐτίμησαν, θὰ ἦτο δὲ λίαν ποταπὸν δι’ ἐμὲ νὰ πιστεύσω, ὅτι, ἀφοῦ ἐξετέλεσα εὐόρκως τὸ καθῆκόν μου, εἶχον ἀνάγκην διὰ τὸ μέλλον νὰ προστρέξω εἰς δημοκοπίαν, ὅπως λάβω τὰς ψήφους τῶν συμπολιτῶν μου.

§82ΡΑΛΛΗΣ. Χαίρω ὅτι ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Κερκύρας ἔχει ἀναπεπαυμένην τὴν συνείδησίν του, ὅτι εὐόρκως ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν του· ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω τὴν ἀντίθετον γνώμην, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι μεταξὺ τῶν ἄλλων, τῶν ποικίλων μέσων, διὰ τῶν ὁποίων ἠθέλησε νὰ ἐπιῤῥώσῃ τὴν ἐπιῤῥοήν του ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, τῶν ποικίλων ἔργων τῆς ὁδοποιΐας, δι’ ἣν ἀσκόπως ἐδαπανήθησαν ἑκατοντάδες χιλιάδων δραχμῶν, μετεχειρίσθη καὶ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον.

§83ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, σᾶς παρακαλῶ νὰ προσαγάγητε εἰς τὴν Βουλὴν κατάλογον τῶν ἔργων τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, τὰ ὁποῖα συνετελέσθησαν ἐν Κερκύρᾳ καθ’ ὅλον τὸν χρόνον, καθ’ ὃν ἐγὼ διετέλεσα Ὑπουργός. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἠθέλησε νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐν Κερκύρᾳ ἐξετελέσθησαν ἔργα ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας, κηρύττω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι τοιαῦτα ἔργα συνέτεινα εἰς τὸ νὰ ἐκτελεσθῶσι, διότι ἐφρόνουν, ὅτι, ὅταν ὑπῆρχεν τρία ταμεῖα, ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς, ὅταν ὑπῆρχε νόμος, ὁ ὁποῖος ἐκανόνιζεν, ὅτι τὰ εἰσπραττόμενα ἐκ μιᾶς ἐπαρχίας πρέπει νὰ δαπανηθῶσιν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἐξ ἧς εἰσεπράχθησαν, ἐφρόνουν ὅτι, ἐφ’ ὅσον ὑπῆρχον χρήματα, τὰ ὁποῖα εἰσεπράχθησαν ἐκ φορολογίας ἐπιβεβλημένης εἰς τοὺς κατοίκους Κερκύρας διὰ τὴν ἐπαρχιακὴν καὶ δημοτικὴν ὁδοποιΐαν, ἔπρεπε τὰ χρήματα ταῦτα νὰ δαπανηθῶσιν ἐν Κερκύρᾳ· ὅτι δὲ ἐκ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα εἰσεπράχθησαν ἐν Κερκύρᾳ, ἐξετελέσθησαν τὰ ἔργα ἐν αὐτῇ, ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ ὅτι αἱ ἐπαρχίαι τῆς Κερκύρας σήμερον ἀκόμη ἔχουσι λαμβάνειν παρὰ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ φέρῃ κατάλογον τῶν δαπανηθέντων διὰ τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν ἐν Κερκύρᾳ.

§84ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν.—διότι καταλαμβάνω τὰ κορακιστικὰ τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων,—νὰ φέρῃ κατάλογον τῶν δαπανηθέντων ἐκ τῶν ἐπαρχιακῶν ταμείων.

§85ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι ἐδαπανήθησαν ἐκ τοῦ ἐπαρχιακοῦ ταμείου διὰ τὴν ἐπαρχιακὴν ὁδοποιΐαν. Τὸ καθῆκόν μου ἐξετέλεσα.

§86ΡΑΛΛΗΣ. Τὰ τρία τέταρτα τοῦ ποσοῦ ἐδαπανήθησαν οὐχὶ πλέον ὑπὲρ ἐπαρχιακῶν ὁδῶν, ἀλλ’ ὑπὲρ δημοτικῶν ὁδῶν ἐν Κερκύρᾳ, καὶ ὑπάρχουσιν ἑκατοντάδων χιλιάδων ὑποχρεώσεις, αἵτινες ἐκαλύφθησαν ἐκ τοῦ ἐπαρχιακοῦ ταμείου. Ἢ νομίζετε ὅτι μόνη ἡ ἐπαρχία Κερκύρας συνεισφέρει εἰς τὸ ἐπαρχιακὸν ταμεῖον;

§87ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐδαπανήθησαν ἀκριβῶς ὅσα εἰσεπράχθησαν ἐν Κερκύρᾳ.

§88ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ ἐπανέρχομαι εἰς τὸ θέμα τὸ ὑπὸ συζήτησιν. Θὰ ἔλθῃ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ προσαχθῶσι ταῦτα ἐνταῦθα, καὶ τότε θὰ δυνηθῶμεν νὰ κρίνωμεν, πῶς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας ἐννοεῖ νὰ ἐπιῤῥώσῃ τὴν ἐπιῤῥοήν του ἐκεῖ.

§89ΚΑΡΑΤΖΑΣ. Δὲν ἔχει ἀνάγκην.

§90ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ γνωρίζομεν ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1887.

§91ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Καὶ ποῖαι εἶναι αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 1887;

§92ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι αἱ ἐκλογαὶ, κατὰ τὰς ὁποίας σᾶς ἔστησαν ἁψίδας, ἐν αἷς ἀνέγραφον τὰ ὀνόματά σας, διὰ τὰς ἁψίδας δ’ ἐκείνας κατέβαλον τὰς δαπάνας οἱ ἐργολάβοι δημοσίων ἔργων...

§93ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ψευδές, ψευδέστατον!

§94ΡΑΛΛΗΣ. .. Καὶ οἱ ἐργολάβοι τῶν δημοσίων ἔργων δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπωμεν ποῦ εὕρισκον τὰ χρήματα. Τὸ νομοσχέδιον δὲ εἰς αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἀκριβῶς τείνει. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας, εἰλικρινέστερος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἶπεν ὅτι τὰ τιμάρια κατηργήθησαν, ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὔτε κἄν ἐγνώριζε τοὺς νόμους περὶ τούτου, ἂν καὶ συνέπραξεν εἰς τὴν κατάρτισιν αὐτῶν καὶ ἠθέλησε νὰ παρουσιασθῇ ἐνταῦθα ὡς ἐλευθερωτὴς Ἀλέξανδρος ὁ Βʹ τῶν Κερκυραίων χωρικῶν. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας ἠθέλησε κἄπως νὰ δικαιολογήσῃ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καὶ εἶπεν, ὅτι κατηργήθησαν τὰ τιμάρια ὡς πρὸς τοὺς τιμαριούχους, καὶ οὐχὶ ὡς πρὸς τοὺς συνεισφορεῖς. Ἀλλ’ οἱ συνεισφορεῖς εἶναι ἀγρολῆπται, καὶ κατὰ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον καθιεροῖ τὸ νομοσχέδιον, πρέπει νὰ φροντίσωμεν νὰ καταργήσωμεν τὰς ἀγροληψίας ἐν ὅλῃ τῇ Ἑλλάδι. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου τοῦ εὐεργετικοῦ οὐδὲν ἕτερον γίνεται ἢ νὰ χαρισθῶσι τὰ ἔξοδα τῆς διανομῆς, καὶ ἡμεῖς ἀκριβῶς, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ μεγάλου πληθυσμοῦ, δὲν φέρομεν ἀντίῤῥησιν· ἀλλὰ καὶ τὸ συμβόλαιον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον θὰ συνταχθῇ, πρέπει νὰ ἀπαλλάξωμεν τοῦ τέλους τοῦ χαρτοσήμου;

§95ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πρόκειται νὰ γείνωσι δεκαὲξ μόνον συμβόλαια· ἀλλὰ διὰ νὰ παύσῃ ἡ συζήτησις αὕτη, ἡμεῖς ἐδηλώσαμεν, ὅτι δὲν ἐπιμένομεν εἰς τὴν διάταξιν ταύτην.

§96ΡΑΛΛΗΣ. Πρόκειται νὰ συνταχθῶσι τόσα συμβόλαια, ὅσοι εἶναι οἱ χωρικοί.

§97ΛΑΣΚΑΡΗΣ. Καλλίτερον θὰ ἦτο νὰ εἴχετε μελετήσει τὸ νομοσχέδιον καὶ τὰ τῆς καταστάσεως τῆς Κερκύρας, καὶ ὄχι νὰ ἔρχησθε ἐνταῦθα ὅλως ἀμελέτητος, ἐκ πείσματος μόνον ἀντιπολιτεύσεως, νὰ καταφέρησθε κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς, ἀποβλέποντες εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου μας, τὸν ὁποῖον γνωρίζομεν, ὑποστηρίζομεν. Καλλίτερον θὰ ἦτο νὰ ἐλαμβάνετε ἀκριβεῖς πληροφορίας, καὶ ὄχι νὰ ἐκτρέπησθε εἰς ὕβρεις μόνον, ἐκ κομματικῶν σκοπῶν καὶ ταπεινῶν παθῶν, Διότι πάνθ’ ὅσα εἴπετε περὶ ἁψίδων καὶ ἐργολάβων εἶναι ἀνακριβέστατα, καὶ εἶναι ἀνάξια εἰς ἕνα πολιτευόμενον, καθέξαντα τὴν ὑπουργικὴν θέσιν καὶ ἀξιοῦντα νὰ θεωρῆται ὡς ἄξιος ἀνωτέρου μέλλοντος.

§98ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι ἄξια ὅμως ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι φρυάττουσιν ἐνταῦθα, διότι δὲν τοὺς ἀφίνομεν ν’ ἁρπάσωσι τὸ πρόγραμμα τοῦ Κωνσταντᾶ.

§99ΜΑΡΚΕΤΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ὕβρις, καὶ δὲν τὸ δεχόμεθα (Θόρυβος).

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, Κύριοι.

§101ΡΑΛΛΗΣ. Συστήσατε εἰς αὐτοὺς τοὺς Κυρίους, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἦναι εὐπρεπέστεροι εἰς τὰς ἐκφράσεις των, καὶ παρακαλέσετε αὐτοὺς νὰ ἔλθωσι νὰ μᾶς ἐκθέσωσι, πῶς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀληθῆ καὶ ὅτι οἱ κάτοικοι τῆς Κερκύρας εἶναι δουλοπάροικοι, ἐνῷ ἡμεῖς γνωρίζομεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει δουλοπαροικία, ὑπάρχει μόνον ἀληθὴς ἀγροληψία. Δὲν πρέπει νὰ παραφέρωνται. Ἐγὼ οὐδὲν ἕτερον εἶπον ἢ ὅτι ὄπισθεν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου εὑρίσκομεν κερδοσκοπίαν πολιτικήν.

§102ΜΑΡΚΕΤΗΣ. Αὐτὸ τὸ θεωροῦμεν ὕβριν ἡμεῖς.

§103ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Λέγοντες, ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον κάμνομεν σήμερον, εἶναι τὸ πρόγραμμα τοῦ κ. Κωνσταντᾶ, πλανᾶσθε. Δὲν ἐλάβετε, φαίνεται, καιρὸν νὰ ἀναγνώσητε τὸ πρόγραμμα τοῦ κ. Κωσταντᾶ· τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο ἦτο ἡ ἀφαίρεσις τῆς ἰδιοκτησίας ἄνευ ἀποζημιώσεως. Κατὰ τοῦ προγράμματος ἐκείνου ἐξηγέρθημεν τότε, ἐγειρόμεθα σήμερον καὶ θὰ ἐγειρώμεθα πάντοτε, διότι πρεσβεύομεν, ὅτι ἡ ἰδιοκτησία εἶναι ἱερά· ἡμεῖς παραδεχόμεθα τὴν ἀποζημίωσιν μεθ’ ὅλα δὲ, ὅσα εἴπετε, δὲν κατωρθώσατε ν’ ἀποδείξητε, ὅτι μετὰ τὴν κατάργησιν τῶν τιμαρίων ἔπαυσαν ὑφιστάμεναι αἱ σχέσεις μεταξὺ κατόχων τιμαρίων καὶ συνεισφορέων. Ἐὰν τοῦτο ἦσθε ἱκανοὶ νὰ ἀποδείξητε, βεβαίως τότε ἡμεῖς ὑποχωροῦμεν· ἀλλὰ τὴν ἀπόδειξιν ταύτην δὲν τὴν δίδετε, διότι ἀπόδειξις, ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1825 δὲν ἐλειτούργησεν, ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1840 δὲν ἐλειτούργησεν, εἶναι, ὅτι ὑπεχρεώθημεν νὰ ψηφίσωμεν τὸν νόμον ΣΜΔʹ, ὁ ὁποῖος περιλαμβάνει διατάξεις, ἐκ τῶν ὁποίων ἠλπίζετο, ὅτι ἠθέλομεν καταλήξει εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀπαλλαγῆς τῶν χωρικῶν ἀπὸ τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἀπὸ τοσούτων αἰώνων εἶχον· δὲν κατωρθώθη ὅμως τοῦτο, καὶ προτείνεται σήμερον τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ὅπως καταλήξωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον εἶναι ἀδύνατον νὰ καταλήξωμεν διὰ τῶν προγενεστέρων νόμων. Λέγοντες λοιπὸν, ὅτι κατηργήθησαν τὰ τιμάρια, ἐνῷ αἱ σχέσεις αἱ μεταξὺ τιμαριούχων καὶ συνεισφορέων ἐξακολουθοῦσιν, εἶναι ἀδύνατον νὰ μᾶς πείσητε· διότι τί εἶναι τὸ τιμάριον, ἂν δὲν ἦναι ἡ σχέσις ἡ ὑφισταμένη μεταξὺ συνεισφορέως καὶ τιμαριούχου; Τί κατηργήθη διὰ τῶν ὑφισταμένων νόμων; Κατηργήθη τὸ ἀναπαλλοτρίωτον τοῦ τιμαρίου...

§104ΡΑΛΛΗΣ. Τοῦτο εἶναι τὸ τιμάριον.

§105ΘΕΟΤΟΚΗΣ. .. Κατηργήθη ἡ μεταβίβασις τοῦ τιμαρίου ἀπὸ πρωτοτόκου εἰς πρωτότοκον. Τοῦτο ὁμολογῶ· ἀλλ’ ἡ κατάργησις τούτων κατ’ οὐδὲν ὠφέλησε τοὺς συνεισφορεῖς, τοὺς ὑποχρέους καὶ σήμερον ἀκόμη νὰ συνεισφέρωσι, καίτοι ὁ νόμος τοῦ 1865 ἔλεγεν, ὅτι καταργεῖ τὰ τιμάρια.

§106ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως δὲν ὠφέλησε· καὶ τὸ διατί, τὸ εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής· διότι δὲν ἠδύνατο νὰ ὠφελήσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠθέλησαν νὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ τῶν διατάξεων τῶν ὑφισταμένων νόμων, ὅπως δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ τῶν διατάξεων τῶν νόμων καὶ τῆς πολιτικῆς δικονομίας ἡμῶν περὶ διανομῆς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠθέλησαν νὰ ἐγείρωσι τὴν ἀγωγὴν περὶ διανομῆς. Διὰ τοῦτο ὑφίσταται ἡ σχέσις αὕτη, ὄχι διότι ὑφίσταται τὸ τιμάριον εἴτε ὡς πρὸς τὴν σχέσιν τοῦ τιμαριούχου πρὸς τὸν συνεισφορέα, εἴτε ὡς πρὸς οἰανδήποτε ἄλλην σχέσιν, ἀλλὰ διότι δὲν ἠθέλησαν νὰ κάμωσι νὰ λειτουργήσωσιν αἱ διατάξεις τῶν νόμων ἐκείνων. Καὶ αἱ διατάξεις τῶν νόμων ἐκείνων εἶναι ἐλευθεριώταται, καὶ αἱ διατάξεις τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη κατὰ τὸ 1865, εἶναι τοιαῦται, ὥστε σεῖς, ὑποβαλόντες ἀκριβῶς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον σήμερον εἰσάγετε, στηρίζεσθε ἐπὶ ἐκείνων τῶν διατάξεων. Ἀλλὰ σήμερον μετεβλήθησαν τὰ πράγματα κατὰ τοῦτο, ὅτι σήμερον ἔχετε ἀνάγκην καὶ τῶν ἀγροτῶν, διότι ἡ Κέρκυρα ἀποτελεῖ μίαν καὶ μόνην ἐπαρχίαν.

§107ΛΑΣΚΑΡΗΣ. Ποῖος μᾶς ἐμποδίζει νὰ τὴν κάμωμεν τρεῖς ἐπαρχίας;

§108ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως, μὲ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον μᾶς διέπει, μὲ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζετε, καὶ τὸ ὁποῖον δυστυχῶς κρατεῖ, καὶ τρεῖς καὶ τέσσαρας ἐπαρχίας δύνασθε νὰ τὴν κάμητε, ἀναλόγως τῶν συμφερόντων σας τῶν ἐκλογικῶν (Θόρυβος). Ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ὑφήρεσαν τὸ πρόγραμμα τοῦ κ. Κωσταντᾶ, εἶναι αὐτός, ὅτι σήμερον οἱ Κύριοι δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην μόνον τῆς πόλεως καὶ τῆς Γαρίτσας, ἀλλ’ ἔχουσιν ἀνάγκην καὶ τῶν ἔξω ἐπαρχιῶν, τῶν ἀγροτικῶν ἐπαρχιῶν. Εὗρον δὲ τὸ πεδίον ἀνοικτὸν ἐδῶ, καὶ ἔρχονται μὲ τὴν σημαίαν τοῦ κ. Κωνσταντᾶ ἀκριβῶς. Σᾶς λέγουσιν: «Ὄχι! ἡ σημαία τοῦ κ. Κωνσταντᾶ δὲν εἶναι αὐτὴ, ὁ κ. Κωνσταντᾶς δὲν ἀπέβλεπεν εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν χωρικῶν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀποβλέπει τὸ νομοσχέδιόν μας, δὲν ἀπέβλεπεν εἰς τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν χωρικῶν ἐκ τῶν ἐξόδων τῆς διαδικασίας, εἰς τὴν διανομὴν τῶν τιμαριωτικῶν κτημάτων»· ἀλλ’ ἀπέβλεπεν εἰς τί; «Ἀπέβλεπεν εἰς τὴν δωρεὰν ἀναγνώρισιν τῆς ἰδιοκτησίας, ἀπέβλεπεν εἰς τὴν δήμευσιν». Ποτὲ δὲν εἶπεν αὐτὸ ὁ Κωνσταντᾶς...

§109ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τοῦτο δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ.

§110ΡΑΛΛΗΣ. .. Ὁ Κωνσταντᾶς, ὁσάκις ἀνέπτυξε τὸ πρόγραμμά του ἐνταῦθα, τὸ ἀνέπτυξεν ὑπὸ τὴν ἔποψιν αὐτὴν, ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῶσι τὰ ὑπολειπόμενα ἐκ τῆς τιμαριωτικῆς περιουσίας, πρέπει δὲ νὰ διανεμηθῇ αὕτη. Καὶ τοῦτο ἀκριβῶς εἶναι τὸ ἐλάττωμα τοῦ νομοσχεδίου, νὰ διανεμηθῇ νομοθετικῶς ἡ ἀκίνητος αὕτη ἰδιοκτησία εἰς τοὺς χωρικούς. Οἱ Κύριοι τὸ ἐπολέμουν τότε, καὶ δὲν ἠδύναντο νὰ μὴ τὸ πολεμῶσι· διότι τότε οἱ τιμαριοῦχοι, δηλ. οἱ ἰδιοκτῆται, οἱ κύριοι τῆς ψιλῆς κυριότητος ὅλων τῶν κτημάτων αὐτῶν, ἦσαν οἱ μόνοι ἐκλογεῖς των, καὶ ἐπέδρων ἐπὶ τὴν ἐκλογήν. Σήμερον ὅμως μετεβλήθησαν τὰ πράγματα· σήμερον οἱ πολυπληθέστεροι ἐκλογεῖς εἶναι οἱ ἀγρόται τῆς ἐπαρχίας Ὄρους καὶ τῆς ἐπαρχίας Μέσσης, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε αὐτοὺς τοὺς Κυρίους ἐνταῦθα κρυπτομένους ὄπισθεν τῆς σημαίας τοῦ κ. Κωνσταντᾶ. Ἡ σημαία τοῦ κ. Κωνσταντᾶ ἦτο αὐτὴ ἀκριβῶς, ἔρχονται δὲ νὰ τὴν πραγματοποιήσωσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὴν ἐπολέμησαν πάντοτε. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Πολὺ καλῶς πράττουσιν, ἀσπαζόμενοι τὰς ἰδέας τοῦ κ. Κωνσταντᾶ, διότι ἔπρεπε νὰ τὸ ἐννοήσωσι πρὸ καιροῦ, ὅτι ἔπρεπεν ὁπωσδήποτε νὰ συντρέξωσι καὶ τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμοὺς, καὶ νὰ μὴ ἀποβλέπωσι μόνον εἰς τὴν θέσιν των τὴν ἐν τῇ πόλει. Πρόκειται περὶ ἑνὸς δικαιώματος, τὸ ὁποῖον καθιστᾷ τελείαν ἀνισότητα μεταξὺ τῶν ἄλλων Ἑλλήνων καὶ ἐκείνων, ὑπὲρ τῶν ὁποίων τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ψηφίζεται διότι ἤδη ἐθέσαμεν κατὰ μέρος τὴν μεγάλην ἰδέαν τῆς ἀπελευθερώσεως τῶν δουλοπαροίκων· δὲν πρόκειται περὶ αὐτῆς, πρόκειται περὶ ἁπλοποιήσεως διαδικασίας καὶ ἀτελείας τῆς διαδικασίας. Καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφιβάλλῃ τις, ὅτι τὸ ἄρθρον 24 καθιστᾷ ἓν προνόμιον ὑπὲρ ὡρισμένων πληθυσμῶν, ὅταν τὸ ἄρθρον αὐτὸ δίδῃ τὸ δικαίωμα τῆς μεταβιβάσεως τῆς ἰδιοκτησίας ἄνευ τῆς καταβολῆς τῶν τελῶν; Τοῦτο ἀπ’ ἀρχῆς ὑπεστήριξα. Ἀλλ’ οἱ Κύριοι ἐξεμάνησαν, δὲν ἠξεύρω διατί. Δύνανται, ὅσον θέλουσι, νὰ λέγωσιν, ὅτι εἶναι ὕβρις νὰ ἀποδίδεται εἰς αὐτοὺς ἡ πρόθεσις ἡ ἐκλογική· ἀλλ’ ἡ καταγωγὴ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἀποδεικνύει τὴν πρόθεσιν, διότι δι’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου πρόκειται ἀκριβῶς νὰ ὑποκλέψωσι τὴν ἐπιῤῥοὴν ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἰδεῶν καὶ ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἀρχῶν στηρίζει τὴν ἐκλογικὴν αὐτοῦ δύναμιν.

§111ΚΑΡΑΤΖΑΣ. Καὶ σεῖς ὑπὲρ τῶν χωρικῶν εἶσθε.

§112ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως εἶμαι ὑπὲρ τῶν χωρικῶν, ἀλλὰ δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀνισότητος μεταξὺ πολιτῶν Ἑλλήνων. Καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητῶ εἶναι, καθὼς ὁ τελευταῖος Ἀχαρνεὺς, ὁ τελευταῖος Κουκουβανιώτης, ὁ τελευταῖος Ἀμαρουσιώτης καταβάλλει τὸ τέλος τοῦ χαρτοσήμου διὰ τὴν σύνταξιν συμβολαίου, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς μεταβίβασιν κυριότητος, εἰς τὸ αὐτὸ τέλος νὰ ὑποβληθῇ καὶ ὁ ἀγρότης Κερκύρας.

§113ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, οὐδεὶς φθόνος πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς Κερκυραίους. Προτείνεται νομοσχέδιον εὐεργετικὸν ὑπὲρ πληθυσμοῦ ἀναξιοπαθοῦντος. Ὑφίσταται ἀκόμη λείψανον κατακτήσεως μεσαιωνικῆς, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀρθῇ. Βεβαίως προηγούμενοι νόμοι ἔχουσιν ἄρῃ τὴν κατάκτησιν ὑπὸ τὴν ἔποψιν, ὅτι δύναται νὰ ἐξαγορασθῇ τὸ τιμάριον, δηλαδὴ τὸ δικαίωμα τῆς κατακτήσεως. Ἀτυχῶς ὅμως οἱ δυστυχεῖς χωρικοὶ ἀδυνατοῦσι νὰ ἐξαγοράσωσι τὸ δικαίωμα τοῦτο. Ἄριστα ἔπραξεν ὁ ἀξιότιμος πρώην συνάδελφος κ. Κωνσταντᾶς νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἀρχὴν ταύτην, καὶ χαίρομεν βλέποντες τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους ὑποστηρίζοντας σήμερον τοὺς ἀγρότας τῆς Κερκύρας, ὅπως καὶ οὗτοι ἀποκτήσωσι τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἀγρῶν, ἐλαιώνων καὶ ἀμπελώνων των ἀπὸ τῆς ἑνετικῆς κατακτήσεως. Πρέπει πάντες νὰ ὑποστηρίξωμεν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, καὶ νὰ παράσχωμεν πᾶσαν συνδρομὴν, ὅπως δυνηθῶσιν ὅτι τάχιον νὰ ἀπαλλαχθῶσιν ἀπὸ τῆς ἀπαισίας ἐκείνης κατακτήσεως. Τὸ νομοσχέδιον ἐν ἄρθρῳ 19 ῥητῶς καθορίζει, ὅτι ἀπαλλάσσει τοὺς χωρικοὺς τῆς πληρωμῆς οἱουδήποτε δικαιώματος, ὀφειλομένου πρὸς τοὺς τιμαριούχους· ἐπειδὴ δὲ οἱ χωρικοὶ Κερκύρας, ὡς ἠδυνήθην μέχρι τοῦδε νὰ ἀντιληφθῶ, εἶναι καὶ οἱ κάτοχοι καὶ οἱ συγκύριοι, οὕτως εἰπεῖν τῶν κτημάτων τῶν παρ’ αὐτῶν καλλιεργουμένων, διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου μεταβάλλονται εἰς κυρίους τῶν κτημάτων αὐτῶν ἄνευ δόσεων, ἐὰν δὲ χρειασθῇ νὰ γείνῃ συμβόλαιον περὶ τούτου, τὸ συμβόλαιον τοῦτο θὰ γείνῃ μεταξὺ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐγχωρίου καὶ τιμαριούχων· ὡς δὲ μᾶς ἐβεβαίωσαν ὅ τε κ. Θεοτόκης καὶ ὁ κ. Λάσκαρης, πρόκειται περὶ 18 ἐν ὅλῳ τιμαρίων, ὥστε 18 συμβόλαια θ’ ἀπαιτηθῶσι. Δὲν ἀξίζει ἑπομένως τὸν κόπον, ὅπως ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία καταγίνηται περὶ τοῦ ἀντιτίμου 18 συμβολαίων. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ κάμωμεν τὴν εὐεργεσίαν, πρέπει νὰ τὴν κάμωμεν ἀρτίαν, καὶ νὰ μὴ θέλωμεν νὰ ἐλαττώσωμεν αὐτὴν διὰ γλίσχρας περικοπῆς. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, καίτοι εὑρισκόμενος εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν, ὀφείλω σήμερον νὰ συγχαρῶ αὐτὸν δι’ ὅλα, ὅσα εἶπεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἡ κατάκτησις ἡ ἑνετικὴ ἐν Κερκύρᾳ βεβαίως ἔχει σχέσιν πρὸς τὴν κατάκτησιν τὴν τουρκικὴν ἐν ἄλλαις ἐπαρχίαις τοῦ Κράτους. Ὅπως δὲ ἐκεῖ ἐγένετο ἔναρξις νομοθεσίας ὑπὲρ τῶν ἀτυχῶν δουλοπαροίκων τῆς Θεσσαλίας, τῆς Φθιώτιδος, τῆς Εὐβοίας καὶ τῶν ἄλλων μερῶν τῆς Ἑλλάδος, οὕτως εὔχομαι νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ νομοθετικὴ αὕτη ἐργασία καὶ καταστήσῃ πραγματικὴν τὴν ὑπὲρ αὐτῶν εὐεργεσίαν. Οἱ νόμοι, οἵτινες ἐψηφίσθησαν, εἷς τῇ προτάσει τοῦ ἀξιοτίμου Μεσολογγίου Βουλευτοῦ καὶ νῦν Πρωθυπουργοῦ καὶ ἕτερος συμπληρωματικὸς τῇ προτάσει τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ καὶ πρώην Πρωθυπουργοῦ, εἶναι λίαν εὐεργετικοί, ἀλλ’ ἀτυχῶς δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἐφαρμοσθῶσιν, ἕνεκα ἐλαττωμάτων, ὧν τὴν διόρθωσιν θὰ ζητήσω ἐν καιρῷ, καὶ ἐλπίζω νὰ τύχω τῆς ὑποστηρίξεως τῆς Βουλῆς. Ἀπόδειξις, ὅτι ἐπὶ τόσα ἤδη ἔτη λειτουργοῦντες δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἀπαλλάξωσι τῆς δουλείας πλείονας τῶν 500 ἢ 1000 κατοίκων τῶν τσιφλικίων, ἐνῷ ἀριθμοῦνται πλείονες τῶν 300,000 Ἕλληνες δουλοπάροικοι· διότι ἡ τουρκικὴ κατάκτησις διέπει ἔτι αὐτούς. Ἐνῷ ὡς ἄτομα εἶναι ἐλεύθεροι, ἡ γῆ ὑπόκειται εἰς τὸ δίκαιον τῆς κατακτήσεως. Οὐδεὶς φθόνος πρὸς τοὺς Κερκυραίους συμπολίτας ἡμῶν Ἡμεῖς οἱ ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει θὰ συντελέσωμεν, ὅπως ὅτι τάχιον ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἀποδοθῇ εἰς αὐτοὺς πραγματικὴ ἐλευθερία καὶ πλήρης ἀκώλυτος ἰδιοκτησία, διότι ἀπεδόθη μὲν διὰ νόμων προγενεστέρων, ἀλλὰ δὲν κατέστη ἐφικτὴ ἡ ἀπελευθέρωσις αὐτῶν, ἐξ ἀνικανότητος τῶν πτωχῶν ἀγροτῶν εἰς καταβολὴν τῶν ἀπαιτηθέντων δικαιωμάτων. Θὰ εὐχηθῶμεν δὲ καὶ θὰ παρακαλέσωμεν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, δεικνυμένην συνεπῆ εἰς ὅσα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπισήμως ἐδήλωσε σήμερον, καὶ τὴν Βουλὴν, ἵνα ὅτι τάχιον ψηφίσῃ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ συντελέσῃ εἰς κατάργησιν τῶν τσιφλικίων, ἱκανοποιουμένων ἐπαρκῶς τῶν κεκτημένων δικαιώματα ἐπ’ αὐτῶν, καὶ εἰς πλήρη ἀπαλλαγὴν ὅλων τῶν Ἑλλήνων ἀπὸ τῆς τουρκικῆς κατακτήσεως. (Εὖγε! εὖγε!)

§114ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως βεβαίως μειδιᾷ ἀπέναντι τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλει ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἀττικῆς· διότι αὐτὸς ἐδήλωσεν ἤδη, ὅτι τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα διὰ τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα ἐλύθη, καὶ ἠπόρει μάλιστα, πῶς ἡμεῖς δὲν θέλομεν ν’ ἀνομολογήσωμεν τὰ μεγάλα εὐεργετήματα, τὰ ὁποῖα πρὸς τοὺς λοιποὺς χωρικοὺς τῆς Ἑλλάδος ἐπεδαψιλεύθησαν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του, καὶ νὰ ἐπεκτείνωμεν νῦν αὐτὰ καὶ εἰς τοὺς Κερκυραίους. Καὶ εἶπε τοῦτο, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡμεῖς οὐδεμίαν ἀντίῤῥησιν ἐφέρομεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐπίσης ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ἀφήσαμεν νὰ ψηφισθῶσιν ὅλαι αἱ διατάξεις αὐτοῦ, πλὴν ἐκείνης, κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται τὸ Δημόσιον νὰ στερηθῇ τοῦ τέλους χαρτοσήμου, καὶ νὰ προέλθῃ μία διάκρισις μεταξὺ Ἑλλήνων πολιτῶν, τῶν κατὰ τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος ὀφειλόντων νὰ εἰσφέρωσιν ἐξ ἴσου εἰς τὰ δημόσια βάρη. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους ποία εἶναι αὐτὴ ἡ μεσαιωνικὴ, ἡ ἀπαισία κατάστασις, ὑπὸ τὴν ὁποίαν διατελοῦντες οἱ χωρικοὶ τῆς Κερκύρας εὑρίσκονται ἐν ἥττονι μοίρᾳ ἀπέναντι τῶν λοιπῶν χωρικῶν τῆς Ἑλλάδος; Τὴν ἠκούσατε παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας βουλευτοῦ κ. Θεοτόκη. Οἱ χωρικοὶ τῆς Κερκύρας εἶναι κύριοι καὶ κάτοχοι τῶν ἀγρῶν των, ὑπόκεινται δὲ μόνον εἰς ἓν δικαίωμα ἀπέναντι τῶν τιμαριούχων, δικαίωμα, τὸ ὁποῖον παραλλάσσει μεταξὺ 2½ καὶ 3%. Καὶ τὴν κατάστασιν αὐτὴν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν ἐχαρακτήρισεν ὡς ἀπαισίαν, ὡς μεσαιωνικὴν, ὡς εὐχάριστον δὲ καὶ ἐπίζηλον διὰ τοὺς Κερκυραίους τῶν ἀλλαχοῦ τῆς Ἑλλάδος ἀπαντωσῶν. Καὶ ποία εἶναι ἡ κατάστασις τῶν λοιπῶν κατοίκων τῆς Ἑλλάδος, τῶν διατελούντων ἀκόμη ὑπὸ τὰς συνεπείας τοῦ τουρκικοῦ ζυγοῦ; Οὗτοι δὲν εἶναι οὐδὲ κάτοχοι κἂν τῆς γῆς, τῶν ἀγρῶν, οὐδ’ εἶναι εἰς θέσιν νὰ διαθέσωσι τὴν περιουσίαν αὐτῶν, οὐδ’ ἀναγνωρίζουσι μόνον ψιλὸν δικαίωμα 3%, ἀλλὰ καλλιεργοῦσιν ἀγροὺς, κατοικοῦσιν εἰς οἰκίας, ἐξ ὧν ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν ὁ κύριος τοῦ κτήματος δύναται νὰ ἐκβάλῃ αὐτούς. Δὲν ἔχουσι τὸ δικαίωμα οὐδὲν νὰ διαθέσωσιν αὐτοί· τί δὲ τελοῦσι πρὸς τοὺς κυρίους τῶν κτημάτων; Ὄχι 3%, ὄχι 5%, ὄχι 10%, ἀλλὰ 30% καὶ πολλάκις 50%, καὶ ἔχει δημιουργηθῆ οὕτω μία τάξις ἀληθῶν πενεστῶν ἐν Ἑλλάδι· καὶ ποῦ, Κύριοι; εἰς τὰς εὐφορωτέρας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, εἰς τὴν Θεσσαλίαν, εἰς τὴν Φθιώτιδα, εἰς τὴν Εὔβοιαν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνέφερεν, ὅτι ἄλλα Κράτη, ὀλιγώτερον ἐλεύθερα ἡμῶν, ἔλαβον τὴν πρόνοιαν περὶ ἀποκαταστάσεως, περὶ χειραφετήσεως τῶν χωρικῶν των. Ἀλλὰ τίνα πρόνοιαν ἔλαβεν αὐτὸς περὶ ἀποκαταστάσεως τοσούτων χιλιάδων Ἑλλήνων ὑπηκόων; Εἶπεν ὅτι παρεχώρησε τὸ δικαίωμα εἰς αὐτοὺς νὰ ἐξαγοράζωσι τὰ κτήματα παρὰ τῶν κυρίων, καὶ τὸ Δημόσιον νὰ γίνηται ἐγγυητής. Ἠγοράσθησαν ἀπὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ σχετικοῦ νόμου μέχρι τοῦδε κτήματα τοιαῦτα; Οὐδέν. Διατί; Διότι οἱ κάτοικοι τῶν κτημάτων τούτων ἠξεύρουσιν ὁποίας συνεπείας ἔχουσι νὰ ὑποστῶσι μετὰ τὴν τοιαύτην ἀγοράν· ἠξεύρουσιν ὅτι θὰ ἐκτεθῶσιν εἰς τὰς συνεπείας ἐκείνας, εἰς τὰς ὁποίας ἐξετέθησαν καὶ πλεῖστοι δηλωταὶ ἐθνικῶν γαιῶν. Θὰ ὑπαχθῶσι δηλαδὴ εἰς τὰς συνεπείας τοῦ νόμου περὶ εἰσπράξεως καθυστερούντων, καὶ θὰ ἴδωσιν ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν ἀπολλυμένην καὶ τὴν μικρὰν ἰδίαν αὐτῶν περιουσίαν ἀντὶ τῆς περιουσίας ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἐπεδίωκον. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, μένουσιν ὅλα σχεδὸν τὰ τσιφλίκια ἀδιάθετα καὶ τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Εὐβοίας καὶ τῆς Φθιώτιδος· διὰ τοῦτο ἐξακολουθεῖ ἔκτοτε ὑφισταμένη ἡ αὐτὴ κατάστασις τῶν χωρικῶν. Πῶς δὲ δύναται τὸ παράπαν νὰ γείνῃ σύγκρισις μεταξὺ τῶν γενομένων μέχρι τοῦδε ὑπὲρ τῶν χωρικῶν τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν γενομένων ὑπὲρ τῶν χωρικῶν τῆς Κερκύρας; Τί ζητεῖτε σήμερον ὑπὲρ τῶν χωρικῶν τῆς Κερκύρας; Ζητεῖτε, χωρὶς αὐτοὶ νὰ καταβάλωσι μηδὲ ὀβολόν, μηδ’ αὐτὰ τὰ δικαιώματα, τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου ἐπιβαλλόμενα, ν’ ἀπαλλαχθῶσι παντὸς δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἐτέλουν μέχρι τοῦδε εἰς τοὺς τιμαριώτας. Τί δ’ ἐπράξατε ὑπὲρ τῶν χωρικῶν τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος, τῶν διατελούντων ἀκόμη ὑπὸ ἀληθῆ τιμαριωτικὴν κατάστασιν; Παρέσχετε εἰς αὐτοὺς τὰ μέσα, ὅπως τῷ ὄντι ἀποκτήσωσι κυριότητα καὶ ἰδιοκτησίαν ἐπὶ τῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα ἀνέκαθεν ἐκαλλιέργουν; Οὐδέν. Τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ δύνανται νὰ ἐξαγοράσωσι τὰ κτήματα αὐτὰ τὸ εἶχον ἀνέκαθεν· ἀλλὰ τὴν σήμερον, ἐνῷ ὑπὲρ τῶν Κερκυραίων δημιουργεῖται αὐτὸ τὸ πρωτότυπον ἀληθῶς καθεστώς, κατὰ τὸ ὁποῖον, χωρὶς αὐτοὶ νὰ πληρώσωσιν οὐδ’ ὀβολόν, ἀπαλλάσσονται παντὸς δικαιώματος ἀπέναντι τοῦ τιμαριούχου, οἱ κάτοικοι τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος διατελοῦσιν ὑπὸ τὴν αὐτὴν κατάστασιν, διατελοῦσι πενέσται, ἀληθεῖς δουλοπάροικοι. Καὶ δὲν γίνεται τοῦτο, Κύριοι, ἐπὶ ζημίᾳ τῶν 100,000 Ἑλλήνων ὑπηκόων, οἱ ὁποῖοι ψιλῷ ὀνόματι μόνον εἶναι ἐλεύθεροι, πράγματι ὅμως διατελοῦσιν ὑπὸ δουλείαν καὶ δουλείαν χειρίστην, γίνεται καὶ ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ τόπου καὶ ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ Κράτους. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν κατάστασιν εἶναι ἀδύνατον νὰ καλλιεργηθῇ, ὡς δεῖ, καὶ ἡ Θεσσαλία καὶ ἡ Φθιῶτις καὶ ἡ Εὔβοια. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν κατάστασιν αἱ ἐπαρχίαι ἐκεῖναι, αἵτινες ὤφειλον νὰ ἦναι ὁ σιτοβολὼν τῆς Ἑλλάδος, αἵτινες ἠδύναντο οὐ μόνον διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου νὰ ἐπαρκέσωσιν, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐξάγωσι σῖτον, ὡς πάλαι ποτέ, αἱ ἐπαρχίαι αὗται δὲν ἐπαρκοῦσι τὴν σήμερον οὐχὶ πρὸς συντήρησιν τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ οὐδὲ πρὸς συντήρησιν ἑαυτῶν, ἐξ οὗ ὁλόκληρος ἡ χώρα ἡμῶν ἀναγκάζεται νὰ εἰσάγῃ ἐτησίως δημητριακοὺς καρποὺς ἀξίας 30 ἕως 40 ἑκατομμυρίων φράγκων εἰς χρυσόν. Ἐντεῦθεν ἐπέρχεται ἡ ἀνατροπὴ τοῦ ἐμπορικοῦ ἡμῶν ἰσοζυγίου, καὶ ἐπέρχεται ἡ ἀνεπάρκεια καὶ τῆς χώρας καὶ τοῦ Κράτους. Δέκα ἔτη ὁλόκληρα κυβερνᾶτε αὐτὸν τὸν τόπον, καὶ οὐδὲν ἀπολύτως μέτρον ἐλάβετε ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τῆς τοιαύτης καταστάσεως, ἥτις εἶναι ἀληθὲς στίγμα διὰ τὴν Ἑλλάδα. Καὶ ἐν τῷ μέσῳ τῆς καταστάσεως ταύτης εἶχε τὴν τόλμην ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ καυχηθῇ, ὅτι ἔλυσε τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα ἐν Ἑλλάδι, ὅτι ἐχειραφέτησε τοὺς δουλοπαροίκους καὶ πενέστας, καὶ ὅτι δὲν ὑπολείπεται πλέον ἄλλο τι ἢ νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ ὑπὲρ τῶν ἐν Κερκύρᾳ χωρικῶν! Καὶ ὑπὲρ τῶν χωρικῶν τούτων, Κύριοι, προθύμως, ἐπαναλαμβάνω, ἐψηφίσαμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ἐψηφίσαμεν ὅλας τὰς ἄλλας διατάξεις αὐτοῦ, διὰ τῶν ὁποίων, χωρὶς νὰ πληρώσωσιν αὐτοὶ οὐδ’ ὀβολόν, πρόκειται ν’ ἀπαλλαχθῶσιν ἀπὸ τοὺς ἰδιοκτήτας.

§115ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πληρόνουσιν οἱ δῆμοι.

§116ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οἱ δῆμοι δὲν ἀπαρτίζονται ἐκ μόνων χωρικῶν, ἐξ ἀγροτῶν, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἀστῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι κτήματα τοιαῦτα. Λοιπὸν εἰς βάρος τούτων ζητεῖτε νὰ προαγάγητε ἄλλην τάξιν. Πλὴν ἡμεῖς δὲν ἐγείρομεν συζήτησιν ὡς πρὸς τοῦτο, ἐξεδηλώσαμεν δὲ μόνον τὴν ἔκπληξίν μας, πῶς ἓν τμῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ζητοῦσι ν’ ἀπαλλάξωσι τοῦ τέλους, τὸ ὁποῖον εἶναι γενικὸν δι’ ὅλους τοὺς Ἕλληνας. Θέλετε νὰ τὸ πράξητε; Πράξατέ το. Ἔχετε τὴν πλειονοψηφίαν, καὶ δύνασθε, ὡς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς Κερκύρας, τὰ πάντα νὰ πράξητε, ἀλλὰ τοῦτο βεβαίως δὲν ἀφαιρεῖ ἡμᾶς τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωμεν, ὅτι πράττετε πρᾶξιν ἄνισον, ἄδικον, ἀντισυνταγματικήν.

§117ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ φαίνεται καλὸν νὰ δεχθῶσιν οἱ κύριοι Βουλευταὶ Κερκύρας καὶ ἡ Κυβέρνησις, πρὸς ἄρσιν πάσης ἀμφισβητήσεως, νὰ προστεθῇ ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου: «πλὴν τῆς δικαστικῆς διαδικασίας».

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε, κύριε Βουλευτά, εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 24 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν).

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ κατασκευῆς λιμένος ἐν Λευκάδι. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα ἀριθ. 67). Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 8 καὶ 30′ μ. μ.