1893.12.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 28

τῆς 4 Δεκεμβρίου 1893.

(Σάββατον).

Ὥρα 6 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Βασίλειος Βαμβέτσος διὰ τηλεγραφικῆς του ἐκ Τρικκάλων ἀναφορᾶς γνωρίζει εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι οὐδεμία οἰκία του ἐξεμισθώθη ἐν Τρικκάλοις διὰ δημοσίαν χρῆσιν. Παρακαλεῖ δὲ τὴν Βουλὴν νὰ ὑποβληθῶσιν αἱ περὶ τοῦ ὑπ’ αὐτοῦ διευθυνομένου ἰδιωτικοῦ σχολείου ἐκθέσεις, ἵνα διαψευσθῶσι τὰ κατ’ αὐτοῦ λεχθέντα. Ὁ κ. Φωτήλας ἔχει τὸν λόγον.

§2ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἡ ἐπιτροπή, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ἐσχημάτισεν, ὅπως ἐκφέρῃ γνώμην ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου καὶ σημαντικωτάτου ζητήματος τῆς σταφίδος, εἰργάσθη ἐπιμελέστατα. Ἐγὼ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὀνομασθῶ παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς εἰσηγητής, συνέταξα δὲ μακρὰν ἔκθεσιν, λαβὼν τὰς γνώμας διαφόρων, ἀσχοληθέντων εἰς τὴν μελέτην τοῦ φλέγοντος ἀληθῶς τούτου ζητήματος. Ἡ ἔκθεσις αὕτη, τὴν ὁποίαν καταθέτω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἶναι ὑπογεγραμμένη παρὰ τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς καὶ παρὰ τοῦ προέδρου αὐτῆς. Ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ ἀναπτυχθῇ καὶ προφορικῶς ἡ ἔκθεσις, εἶμαι πρόθυμος εἰς τοῦτο· ἐὰν ὅμως νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ τυπωθῇ προηγουμένως καὶ νὰ διανεμηθῇ, καὶ μετὰ τοῦτο νὰ γείνῃ συζήτησις, τότε παραιτοῦμαι τῆς προφορικῆς ἀναπτύξεως.

§3ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Βεβαίως νὰ τυπωθῇ πρῶτον.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 41).

§5ΦΩΤΗΛΑΣ. Θὰ παρακαλέσω ὅμως τὴν Βουλήν, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ζητήματος λίαν κατεπείγοντος, νὰ ὁρισθῇ ἀπὸ τοῦδε ἡμέρα πρὸς συζήτησιν.

§6ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ ᾖναι βραχεῖα ἡ προθεσμία, διότι εἶναι ἐκτεταμένη ἡ ἔκθεσις, καὶ πρέπει νὰ τὴν μελετήσωμεν προηγουμένως.

§7ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ ἐγὼ εἶμαι μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπέγραψαν τὴν ἔκθεσιν, ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι τοῦτο συνέβη, διότι δὲν εἰδοποιήθην νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ἀνάγνωσιν τῆς ἐκθέσεως. Νομίζω ὅμως, ὅτι, διὰ νὰ ἀποβῇ ἀποτελεσματικὴ ἡ ὑπόθεσις, πρέπει νὰ σταλῇ ἡ ἔκθεσις εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία νὰ σκεφθῇ καὶ ὑποβάλῃ τὰ κατάλληλα νομοσχέδια. Ἀλλὰ τὸ νὰ δημοσιευθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς καὶ νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ, νομίζω, ὅτι οὔτε μὲ τὸν Κανονισμὸν εἶναι σύμφωνον, οὔτε ἀποτέλεσμα θέλει ἐπιτευχθῆ. Ἑπομένως παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ ζήτημα, καὶ νὰ κανονισθῇ ὁ τρόπος, δι’ οὗ θὰ διεξαχθῇ ἡ προκειμένη ὑπόθεσις, ἡ ὁποία ἀληθῶς καὶ κατεπείγουσα εἶναι καὶ χρήζει σπουδαίας προσοχῆς καὶ μερίμνης.

§8ΦΩΤΗΛΑΣ. Θὰ μὲ συγχωρήσῃ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν συνάδελφος νὰ τῷ εἴπω, ὅτι ἡ ἔκθεσις εἰσήχθη ἀπὸ τῆς παρελθούσης Τρίτης, τρὶς δὲ ἢ τετράκις συνεδρίασεν ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ ὥρας πολλάς, συζητήσασα τὰ διάφορα θέματα καὶ τὰ διάφορα συμπεράσματα, εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξεν ἡ ἔκθεσις. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν προσῆλθεν ἅπαξ ἢ δὶς εἰς τὴν ἐπιτροπήν, καὶ σήμερον προσεκλήθη, ὅπως λάβῃ γνῶσιν τῆς ἐκθέσεως καὶ ὑπογράψῃ· ὥστε δὲν ἔχει λόγον νὰ παραπονῆται. Ἡ δευτέρα πρότασις αὐτοῦ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι χρήσιμος. Ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς θὰ τυπωθῇ, θὰ ἀναγνωσθῇ παρ’ ὅλων τῶν μελῶν τῆς Βουλῆς, θὰ συζητηθῇ παρὰ τῆς δημοσιογραφίας, θὰ συζητηθῇ ὑπὸ τῆς κοινῆς γνώμης, πρὸ πάντων ὅμως θὰ μελετηθῇ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἔχει οἷον καὶ ἡμεῖς ἐνδιαφέρον, καὶ ἴσως μετὰ τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς παρουσιάζει ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καταρτίσῃ—καὶ θέλει καταρτίσει βεβαίως—νομοσχέδια πληρέστατα καὶ τέλεια, πρὸς σωτηρίαν τῆς σταφίδος.

§9ΡΙΚΑΚΗΣ. Λοιπὸν νὰ σταλῇ ἡ ἔκθεσις εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§10ΦΩΤΗΛΑΣ. Εἶναι ζήτημα, ὅτι θὰ γείνῃ τοῦτο; Ἴσα ἴσα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τοσοῦτον ἐνδιαφέρεται ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὥστε πολλάκις παρετήρησεν εἰς ἐμέ, ὡς εἰσηγητήν, ὅτι πρέπει νὰ σπεύσω πρὸς ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεως, διότι μελετᾷ τὸ ζήτημα καὶ σκέπτεται ἀναμφιβόλως νὰ ὑποβάλῃ τὰ κατάλληλα νομοσχέδια εἰς τὴν Βουλήν.

§11ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀρχῆθεν, νομίζω, εἶχεν ἐπικρατήσει ἡ γνώμη, ὅτι πρέπει νὰ ἔλθῃ τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλὴν, ν’ ἀναπτυχθῶσιν ἐνταῦθα αἱ διάφοροι γνῶμαι, καὶ ἡ Κυβέρνησις, λαμβάνουσα αὐτὰς ὑπ’ ὄψιν, καθ’ ὅσον θὰ συνῇδον πρὸς τὰς σκέψεις αὐτῆς, νὰ ὑποβάλῃ τὰ σχετικὰ νομοσχέδια. Πρὸς τοῦτο δ’ ἐθεωρήθη καλὸν νὰ συστηθῇ καὶ ἐπιτροπὴ, ἥτις νὰ μελετήσῃ εὐρέως τὸ ζήτημα καὶ ὑποβάλῃ ἔκθεσιν, (τοῦθ’ ὅπερ καὶ ἐγένετο) ὅπως ἐπὶ τῇ βάσει τῶν συμπερασμάτων τῆς ἐκθέσεως γείνῃ ἡ συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ἐκ τῶν πορισμάτων τῆς συζητήσεως ταύτης ὁδηγηθῇ ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν νομίζῃ, ὅτι ἔχει ἀνάγκην τούτου.

§12ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Σχετικῶς πρὸς τὸ σπουδαιότατον τοῦτο ζήτημα, παρακαλῶ τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσωσιν, εἰ δυνατὸν, τὴν Βουλὴν, κατὰ πόσον ἔχονται ἀληθείας αἱ ἀναγραφεῖσαι τελευταῖον εἰδήσεις εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι εἰς τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν ὑπεβλήθη παρά τινος τῶν Βουλευτῶν νομοσχέδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται σπουδαιότατος φόρος ἐπὶ τῆς σταφίδος, 400 νομίζω φράγκων κατὰ τόννον, καὶ διὰ νὰ μὴ παραβιασθῇ δῆθεν, ὡς ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀντελήφθην, ἡ σύμβασις ἡ ὑφισταμένη μεταξὺ τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἑλλάδος, κατὰ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, ὁ φόρος αὐτὸς χαρακτηρίζεται ὡς φόρος ἐσωτερικῆς καταναλώσεως, ἀλλὰ βεβαίως περιγραφικῶς ἀποβλέπει εἰς τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς εἰσαγωγῆς τῆς σταφίδος ἐν Γαλλίᾳ. Βεβαίως τὴν σπουδαίαν ταύτην εἴδησιν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν των, καὶ ὑποθέτω, ὅτι θὰ εὐαρεστηθῶσι νὰ πληροφορήσωσι τὴν Βουλήν, ἐὰν ἦναι ἀκριβές, ὅτι ὑπεβλήθη τοιοῦτο νομοσχέδιον εἰς τὴν Γαλλικὴν Βουλήν. Σχετικῶς δὲ πρὸς τοῦτο, ἐπληροφορήθην, ὅτι καὶ εἷς, σπουδαίαν κατέχων θέσιν εἰς τὸ Γαλλικὸν Κοινοβούλιον, ὁ κ. Οὐμπὰρ, ἀντετάχθη κατὰ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ ὅτι προτίθεται νὰ ἀναπτύξῃ τὰ δέοντα, ἵνα μὴ ψηφισθῇ τοῦτο ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς.

§13ΛΑΣΚΑΡΗΣ. Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐξ ὀνόματος τῶν λοιπῶν ἐκ Κερκύρας συναδέλφων νομοσχέδιον «περὶ ἀπαλλαγῆς ἀκινήτων ἐν Κερκύρᾳ ἀπὸ τῶν εἰσέτι βαρυνουσῶν αὐτὰ τιμαριωτικῶν διηνεκῶν παροχῶν». Δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, ἐκθέτων τοὺς λόγους, τοὺς συνηγοροῦντας ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον προτάσσεται τοῦ νομοσχεδίου ἔκθεσις, ἀναφέρουσα ἐν λεπτομερείᾳ τὰ κατ’ αὐτό. Παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 42).

§15ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ὑποβάλλω δύο ἐγγράφους ἐπερωτήσεις, ἐξ ὧν ἡ μία ἀπευθύνεται πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἡ δὲ ἑτέρα πρὸς τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης. Ἐπιφυλάσσομαι δὲ νὰ συζητήσω τὰ τῶν ἐπερωτήσεών μου τούτων, ὅταν ὑποβληθῶσιν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν τὰ ἔγγραφα, διὰ τῶν ὁποίων θ’ ἀποδειχθῇ σαφέστατα κατὰ πόσον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν παρηνόμησε, καὶ διὰ τίνων μέσων προσπαθεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ συγκρατήσῃ τὴν πλειοψηφίαν. Αἱ ἐπερωτήσεις μου αὗται ἔχουσιν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, διὰ τίνας λόγους διέταξε τὸν νομάρχην Τρικκάλων, ἵνα δι’ ἀποφάσεώς του διαγράψῃ τοῦ τε δημοτολογίου καὶ τοῦ μητρώου τῶν ἀῤῥένων τοῦ δήμου Τρικκαίων τοὺς ἀποφάσει τῆς Νομαρχίας Τρικκάλων ἐγγραφέντας τὸ ἔτος 1890 καὶ ἑπόμενα, νὰ καταθέσῃ δέ: αʹ) τὴν σχετικὴν περὶ τούτου διαταγήν του πρὸς τὸν κ. νομάρχην, βʹ) τὴν ἀπάντησιν τοῦ τέως νομάρχου Τρικκάλων κ. Μπουκλάκου ἐπὶ τῆς διαταγῆς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, καὶ γʹ) τὴν παρομοίαν διαταγὴν τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργοῦ, ἣν ἐξέδωκεν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ζητήματος κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχὴν τοῦ παρελθόντος ἔτους, καὶ τὴν περὶ ἀνακλήσεως αὐτῆς διαταγήν του. «Παρακαλοῦνται οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ προσαγάγωσιν εἰς τὴν Βουλὴν ἐγγράφους πληροφορίας τῶν ἐν Τρικκάλοις ἁρμοδίων ἀρχῶν, νομάρχου καὶ γραμματέως Πρωτοδικῶν, διαλαμβανούσας ἂν οἱ ἐν τῇ εἰς τὴν ἐκδοθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν διαταγῇ πρὸς τὸν πρῶτον ἀναφερόμενοι, ὅπως διαγραφῶσιν ἐκ τοῦ μητρώου τῶν ἀῤῥένων τοῦ δήμου Τρικκαίων ἐνήσκησαν ἐκλογικὸν δικαίωμα ἐν τῇ δημοτικῇ ἐκλογῇ τῆς 7 Ἰουλίου 1891 καὶ τῇ βουλευτικῇ τῆς 3 Μαΐου 1892.»

§16ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Πληροφοροῦμαι, ὅτι ὑπεγράφη συμβόλαιον μεταξὺ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἑνὸς μηχανικοῦ Γάλλου, Ματὼν καλουμένου, διὰ τοῦ ὁποίου συμβολαίου κανονίζεται μισθὸς χιλίων δραχμῶν χρυσῶν κατὰ μῆνα ἐπὶ μίαν τριετίαν. Ἐπειδὴ γνωρίζω, ὅτι ἡ φήμη αὕτη εἶναι ἀληθής, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος γνωρίζει κάλλιστα τὴν κατάστασιν τῆς χώρας καὶ τὴν χρεωκοπίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ψηφίσῃ ἀπόψε, νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, εἶναι τόσον γενναῖος, ὥστε νὰ δίδῃ χιλίας χρυσᾶς δραχμὰς μηνιαίως εἰς τοὺς μηχανικοὺς τοὺς ξένους, ἐνῷ τόσοι Ἕλληνες μηχανικοὶ εἶναι καλλίτεροι αὐτῶν;

§17ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Πληροφορῶ τὸν κ. Βουλευτήν, ὅτι δὲν ἔκαμεν ἀκριβῆ ἐκτίμησιν τῆς γενναιότητός μου. Ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν, εἶναι ἐντελῶς ἀνακριβής· διαβεβαιῶ δὲ τὸν κ. Βουλευτήν, ὅτι ὁ κ. Ματὼν εἰδοποιήθη, ὅτι, ἅμα λήξῃ τὸ συμβόλαιόν του, δύναται νὰ ἀπέλθῃ.

§18ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Πότε λήγει τὸ συμβόλαιόν του;

§19ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Μετὰ τρεῖς μῆνας.

§20ΚΑΡΑΣΤΕΡΓΙΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα, ἐμφαίνοντα πόσα σχολεῖα τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως ἔχουν συστηθῆ διὰ νόμου εἰς τρεῖς δήμους τῆς ἐπαρχίας, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύω, εἰς τοὺς δήμους Κρανῶνος, Ἀρμενίου καὶ Νέσσωνος, εἰς πόσα δ’ ἐκ τῶν συστηθέντων τούτων σχολείων εἶναι διωρισμένοι καὶ ἐγκατεστημένοι διδάσκαλοι. Πρόκειται νὰ ὑποβάλω ἐπερώτησιν ἐπὶ τῶν θεμάτων τούτων, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ τὸν πίνακα. Ἐπίσης θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸν φάκελλον, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ὁ ὁποῖος ἀναφέρεται εἰς τὴν λίμνην Βοιβηΐδα, κειμένην ἐντὸς τῆς περιφερείας τῆς ἐπαρχίας Λαρίσσης, καὶ πραγματεύεται καὶ περὶ μεγάλης ἐκτάσεως γαιῶν, τὰς ὁποίας κατέλαβον ξένοι, ἐνῷ αἱ γαῖαι ἀνήκουν εἰς τὸ Δημόσιον. Πρόκειται καὶ περὶ τούτου τοῦ ζητήματος νὰ ἐπερωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ἔχουν λάβει χώραν ἄπειροι καταχρήσεις, τὰς ὁποίας νομίζω χρέος μου νὰ διατυπώσω εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν τὸ Ὑπουργεῖον καὶ διατάξῃ τὰ δέοντα. Τὰς αἰτήσεις ταύτας καταθέτω ἐγγράφως. Πρὸ ἡμερῶν ἔλαβε χώραν ἐν τῇ Βουλῇ συζήτησις, προκληθεῖσα παρὰ τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν Φθιώτιδος καὶ ἀφορῶσα εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ πέρυσι ψηφισθέντος παρὰ τῆς Βουλῆς δασμοῦ πρὸς καταδίωξιν τῶν ἀκρίδων καὶ τῶν ἀρουραίων. Ἡ συζήτησις ἐγένετο ἀρκετὰ ζωηρὰ, καὶ τὰ ἐπιχειρήματα τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Φθιώτιδος ὑπῆρξαν πειστικώτατα. Ἐγὼ δὲν ἔλαβον μέρος εἰς τὴν συζήτησιν ἐκείνην, διότι καὶ σαφῶς διετυπώθη ἡ πρότασις ἐκ μέρους τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μου καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, μετὰ μεγάλης προσοχῆς παρακολουθῶν τὴν συζήτησιν, διεβεβαίου ὅτι ἔμελλε νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον, οὗτινος ἐζητεῖτο ἡ εἰσαγωγὴ παρὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μου. Ἐν τούτοις τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο δὲν εἰσήχθη, ἐνῷ πρόκειται περὶ ἀνάγκης, καὶ ἀνάγκης ἐπειγούσης, διότι ὁ ὑπάρχων δασμὸς μεγάλην βλάβην φέρει εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν παραγωγὴν τῶν προϊόντων τῆς Θεσσαλίας. Τὰ σιτηρὰ, Κύριοι, τῆς Θεσσαλίας, αὐτὰ καθ’ ἑαυτὰ, χωρὶς νὰ ἦναι ἐπιβεβαρημένα, ἀδυνατοῦν νὰ συναγωνισθῶσι μετὰ τῶν ἐκ τῆς Μακεδονίας, τῆς Βουλγαρίας, τῆς Θρᾴκης καὶ ἐν γένει τῆς Εὐρωπαϊκῆς Τουρκίας εἰσαγομένων καὶ καταναλισκομένων ἐν Ἑλλάδι. Εἴτε διότι ἡ παραγωγὴ ἐκεῖ εἶναι ἄφθονος, εἴτε διότι τὰ ἡμερομίσθια εἶναι εὐθηνὰ, εἴτε διότι ἡ φορολογία εἶναι ἐλαφρὰ, αἱ τιμαὶ τῶν ἐκεῖθεν εἰσαγομένων εἶναι πάντοτε χαμηλότεραι ἀπὸ τὰς τιμὰς τῶν ἰδικῶν μας γεννημάτων, ἐὰν δὲ δὲν ἦναι δυνατὸν ἄνευ ἐπιβαρύνσεως νὰ συναγωνισθῶσι τὰ ἰδικά μας μὲ τὰ ἐκεῖθεν εἰσαγόμενα, βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συναγωνίζωνται, ὅταν ἦναι ἐπιβεβαρημένα μὲ δασμοὺς, δασμοὺς μάλιστα, οἱ ὁποῖοι εἶναι καὶ ἐντελῶς ἄσκοποι, διότι εἰς οὐδὲν ἀποτέλεσμα κατέληξαν, καίτοι εἰσεπράχθησαν. Ἐπρόκειτο νὰ καταδιωχθῶσι, Κύριοι, αἱ ἀκρίδες καὶ οἱ ἀρουραῖοι, ἀλλὰ μικρά τις καταδίωξις ἐγένετο, καὶ ἡ καταδίωξις ἐκείνη ἀπέβη ἁλυσιτελής. Νομίζω ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον θ’ ἀναγνωρίσῃ τὴν ἀνάγκην καὶ τὸ κατεπεῖγον, καὶ θὰ ἐπιτρέψῃ νὰ ψηφισθῇ νόμος, ἀναστέλλων τὴν ἰσχὺν καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ πέρυσι ψηφισθέντος· ὡς ἀφορῶν δὲ εἰς ἀντικείμενον σπουδαιότατα συμφέροντα τῆς Θεσσαλίας θίγον, φρονῶ ὅτι δὲν θὰ ἀποδώσῃ εἰς αὐτὸ ἄλλην ἔννοιαν ἢ τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀποδώσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἐπιζητοῦσα αὐτὴ πρώτη τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω, καὶ ὅπερ ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 1. Ἀναστέλλεται ἡ ἰσχὺς καὶ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ὑπὸ στοιχεῖον ᾼΡΞΘʹ καὶ ἀπὸ 13 Φεβρουαρίου 1893 νόμου. «Ἄρθρον 2. Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα διατάξῃ τὴν ἐκ νέου ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου διὰ Β. Διατάγματος, ἐκδιδομένου μετὰ γνωμοδότησιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, βεβαιοῦντος τὴν ἀνάγκην τῆς ἐκ νέου ἐφαρμογῆς αὐτοῦ. «Ἄρθρον 3. Ὁ παρὼν νόμος ἰσχύει ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1894.» Δὲν ἐζήτησα διὰ τῆς προτάσεως νόμου, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω, τὴν κατάργησιν τοῦ ἰσχύοντος νόμου, ἀλλ’ ἁπλῶς τὴν ἀναστολὴν τῆς ἐκτελέσεως αὐτοῦ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐσκέφθην, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον εἰς τὸ μέλλον νὰ παρουσιασθῇ ἀνάγκη καταδιώξεως τῶν ἐπιβλαβῶν αὐτῶν ζώων. Ἑπομένως ἐνόμισα πρέπον νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα διὰ Βασιλικοῦ διατάγματος, ἐκδιδομένου μετὰ προηγουμένην γνωμοδότησιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐπαναχθῇ εἰς ἰσχὺν καὶ ἐφαρμογὴν ὁ παλαιὸς νόμος. Διὰ τοῦτο περιλαμβάνω ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 τὴν τοιαύτην δοθησομένην παρὰ τῆς Βουλῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἄδειαν, ἵνα ἐπαναφέρῃ εἰς ἰσχὺν τὸν νόμον ἐν περιστάσει, καθ’ ἣν ἤθελε κρίνει τοῦτο ἀναγκαῖον. Ἔχω ὑποχρέωσιν ἀκόμη, Κύριοι, νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ δύο διατάξεων τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσαμεν πέρυσιν. Αἱ δύο αὗται διατάξεις ἤσκησαν καὶ ἐξακολουθοῦσιν ἀσκοῦσαι ἐπιβλαβεστάτην ἐπιῤῥοὴν εἰς τὰ συμφέροντα τῆς Θεσσαλίας καὶ εἰς τὰ συμφέροντα ὅλου τοῦ Κράτους· τὸ ἐπιβλαβὲς μάλιστα τούτων ἀνεγνωρίσθη καὶ παρὰ τῆς νῦν Κυβερνήσεως καὶ παρὰ τῆς προκατόχου αὐτῆς, διότι καὶ ἐπὶ τῶν δύο θεμάτων, μὲ τὰ ὁποῖα θὰ σᾶς ἀπασχολήσω, ἠναγκάσθησαν καὶ αἱ δύο Κυβερνήσεις νὰ ἐκδώσωσιν ἐγκυκλίους, ὀλίγον ἀπομακρυνομένας τῆς αὐστηρᾶς διατάξεως τοῦ νόμου. Κατὰ τὴν πρώτην διάταξιν, ὁλόκληρα ποίμνια προβάτων, τὰ προερχόμενα ἐκ τῶν μεθορίων διαμερισμάτων, ἐκ τῶν κατ’ ἔτος εἰσαγομένων πρὸς διαχείμασιν διὰ τῆς μεθορίου γραμμῆς ἀπὸ τῆς 10 Ὀκτωβρίου μέχρι τῆς 20 Νοεμβρίου ἑκάστου ἔτους, ἀπαλλάσσονται τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους. Τὸ πρῶτον, Κύριοι, ἐφηρμόσθη ἡ διάταξις αὕτη ἐν Θεσσαλίᾳ ἀπὸ τῆς κατὰ τὴν περυσινὴν σύνοδον ψηφίσεως τοῦ νέου δασμολογίου. Ὡς βλέπετε, ἐκ τῆς διατάξεως ταύτης ὠφελοῦνται μόνον τὰ ἀποκλειστικῶς ἐκ προβάτων συγκείμενα ποίμνια, ἀλλὰ τοιαῦτα δυστυχῶς εἰς τὴν Θεσσαλίαν δὲν εἰσάγονται πλέον· ταῦτα ἀνήκουν εἰς ἀρχιποιμένας Γκέγκηδες, οἱ ὁποῖοι, ἕνεκα τῶν μαρτυρίων, ἅτινα ἑκάστοτε ὑφίσταντο εἰς τὰ σύνορα, ἠναγκάσθησαν νὰ ἐγκαταλίπουν τοὺς λειμῶνας τῆς Θεσσαλίας, καὶ ἐτράπησαν εἰς τὴν μεσημβρινὴν Ἤπειρον καὶ τὴν Μακεδονίαν, ἑπομένως ποίμνιον, οἷον τὸ ἐν τῇ διατάξει τοῦ δασμολογίου, δὲν εἰσέρχεται εἰς τὴν Θεσσαλίαν, καὶ δὲν δύναται ἑπομένως νὰ ἀπολαύσῃ τῆς εὐεργετικῆς διατάξεως τοῦ δασμολογίου. Ποίμνια εἰσέρχονται ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἀνάμικτα ἐξ αἰγῶν καὶ βοῶν, οἱ ἀρχιποιμένες τῶν ὁποίων, Βλάχοι Σαρακατσαναῖοι, ἀγνοοῦντες τὴν ὕπαρξιν τοιαύτης διατάξεως, προσήγγισαν ἐφέτος εἰς τὰ σύνορα, καὶ εὑρέθησαν πρὸ τοῦ φοβεροῦ ἐμποδίου νὰ καταζητῶνται ἀπὸ τὰς τελωνειακὰς ἀρχὰς, ἵνα πληρώσωσι τὸν φόρον ὁλοκλήρου τοῦ ποιμνίου των, τοῦ ἀποτελουμένου ἐξ αἰγῶν καὶ προβάτων. Διεμαρτυρήθησαν οἱ ἄνθρωποι, ἅτε διατελοῦντες ἐν πληρεστάτῃ ἀγνοίᾳ τῆς βαρυτάτης ταύτης διατάξεως, καὶ ἀνηνέχθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον· ὡς δ’ ἐπληροφορήθην, ἐν Λαρίσσῃ εὑρισκόμενος, τὸ Ὑπουργεῖον ἐξέδωκεν ἐγκύκλιον, διὰ τῆς ὁποίας ἐπεζήτησε νὰ μετριάσῃ τὸ ἐκ τῆς τοιαύτης διατάξεως ἐπιγενόμενον κακόν. Βεβαίως ἡ ἐγκύκλιος τοῦ Ὑπουργείου, ἐὰν τῳόντι ᾖναι τοιαύτη, ὡς ἐπληροφορήθην, ὑπῆρξεν εὐεργετικὴ καὶ διὰ τοὺς ποιμένας καὶ διὰ τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν λειμώνων τῆς Θεσσαλίας καὶ δι’ ὁλόκληρον τὸν τόπον· ἀλλ’ ἐννοεῖται ὅτι εἶναι ἐγκύκλιος μὴ ὑποχρεωτική, ἐγκύκλιος παρερμηνεύουσα τὸν νόμον καὶ συνεπῶς μὴ δυναμένη νὰ ἔχῃ κἀμμίαν ὑποχρεωτικὴν ἰσχὺν διὰ τὰς τελωνειακὰς ἀρχάς. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τούτου, ὅπως ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ πρὸ τῆς διατάξεως ταύτης καθεστώς, τὸ ἐπιτρέπον τὴν ἐλευθέραν εἰσαγωγὴν τῶν ζώων, ἅτινα εἰσέρχονται εἰς Θεσσαλίαν πρὸς διαχείμασιν. Σήμερον, Κύριοι, ἀνέγνων ἐν τῇ ἐφημερίδι «Ἀκροπόλει» τὰς ὀλεθρίους συνεπείας, τὰς ὁποίας ἔσχεν ἡ διάταξις αὕτη ἐπὶ τῆς κτηνοτροφίας καθὼς καὶ ἐπὶ τῶν λειμώνων τῶν Θεσσαλικῶν. Ἐμνημόνευε σήμερον ἡ «Ἀκρόπολις», ὅτι λιβάδιον, τὸ ὁποῖον ἐπωλεῖτο ἀντὶ 800 ὀθωμανικῶν λιρῶν ἑκάστοτε, ἐπωλήθη ἐφέτος ἀντὶ 100 μόνον λιρῶν, δηλ. μόνον εἰς τὸ ὄγδοον τῆς ἀρχικῆς τιμῆς. Ἐννοεῖτε ὅτι τὸ τοιοῦτον οὐ μόνον τὰ συμφέροντα τῶν ἰδιοκτητῶν καταστρέφει, ἀλλὰ καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου οὐσιωδῶς παραβλάπτει, διότι τὸ Δημόσιον, ὡς γνωρίζετε, θὰ λάβῃ τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ μισθώματος, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ πληρωθῇ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἐπιβάλλεται εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ νομοθετικῶς κυρώσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς ἐγκυκλίου του ἠθέλησε νὰ διατάξῃ τὰς τελωνειακὰς ἀρχὰς νὰ ἐφαρμόζουν. Δεύτερον, Κύριοι, ζήτημα, σχετιζόμενον μὲ τὸ τελωνειακὸν ἐπίσης δασμολόγιον, εἶναι τὸ ἑξῆς. Ἐν τῷ ἐδαφίῳ ἕκτῳ τοῦ ἄρθρου 14 τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου ὑπάρχει ἡ ἑξῆς διάταξις (ἀναγινώσκει). «Τὰ διὰ τῆς κατὰ ξηρὰν μεθορίου γραμμῆς εἰσαγόμενα φορτηγὰ ζῶα, ἤτοι ἵπποι, ἡμίονοι καὶ ὄνοι, καθ’ ὅσον χρησιμεύουσιν ὡς μεταγωγικὰ μέσα ὁδοιπόρων ἢ ἐμπορευμάτων, ἢ ἀνήκουσιν εἰς ἀγωγεῖς ἢ ἐργατικοὺς εἰσερχομένους εἰς τὴν ἡμεδαπὴν πρὸς ἐνάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματος αὐτῶν, ἀπαλλάσσονται προσκαίρως εἰσαγωγικοῦ τέλους, ἐφαρμοζομένων τῶν περὶ διαμετακομίσεως διατάξεων καὶ χορηγουμένης ἐγγυήσεως περὶ πληρωμῆς τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν τὰ ζῶα ταῦτα δὲν ἤθελον ἐξαχθῆ ἐντὸς ὀκτὼ μηνῶν ἀπὸ τῆς εἰσαγωγῆς διὰ τῶν αὐτῶν τελωνειακῶν ἀρχῶν...» Ἐν τῇ ἐκθέσει, ἥτις συνώδευσε τὸ πέρυσιν ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου, παρετήρησα ὅτι ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν τάξεις τινὲς ἐργατῶν, χάριν τῶν ὁποίων ἐτέθη ἐν τῷ δασμολογίῳ ἡ διάταξις αὕτη. Δυστυχῶς, ἕνεκα τῆς ἐγνωσμένης σπουδῆς, μετὰ τῆς ὁποίας ψηφίζονται οἱ νόμοι, δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν τάξις ἐργατῶν, ἀπέναντι τῶν ὁποίων ἡ διάταξις αὕτη εἶναι λίαν ἐπιβλαβής. Κατ’ ἔτος καὶ εἰς τὴν ἀρχὴν ἑκάστου θέρους εἰσέρχονται εἰς τὴν Θεσσαλίαν περὶ τὰς 10–15 χιλιάδες θεριστῶν, ἵνα συγκομίσωσι τὰ γεννήματα τῆς Θεσσαλίας. Ἐὰν οἱ ἐργάται οὗτοι, οἱ ἐκ τῆς Μακεδονίας, τῆς Βουλγαρίας καὶ τῆς Θράκης ἀκόμη, παρεμποδισθῶσι καὶ δὲν τοῖς ἦναι δυνατὸν νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν Θεσσαλίαν, οὔτε εἷς στάχυς ἐξ ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν τοῦ νομοῦ Λαρίσσης δύναται νὰ θερισθῇ. Ἦλθον ἐφέτος οἱ ἐργάται, προσήγγισαν εἰς τὰ σύνορα, ἀλλ’ εὑρέθησαν πρὸ τοῦ ἐμποδίου τοῦ ἐκ τῆς διατάξεως ταύτης τοῦ νόμου πηγάζοντος· τοῖς ἐζητήθη ἀμέσως νὰ παράσχωσιν ἐγγυήσεις διὰ τὰ ζῶα, τὰ ὁποῖα ἔφερον μεθ’ ἑαυτῶν καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων εἶχον φορτώσει τὰ ἐργαλεῖά των τὰ γεωργικά, τὰ ἀπαραιτήτως εἰς αὐτοὺς χρήσιμα διὰ τὴν ἐνάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματός των. Ὅταν δὲ λέγω, ὅτι εἰσέρχονται 10–15 χιλιάδες ἀνδρῶν, πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι οὗτοι φέρουν μεθ’ ἑαυτῶν κατ’ ἐλάχιστον ὅρον 2–3 χιλιάδας ζώων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔχουν φορτώσει τὰ γεωργικά των ἐργαλεῖα. Διὰ τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν ζώων τοῖς ἐζητήθη ἐγγύησις παρὰ τῶν τελωνειακῶν ἀρχῶν. Γνωρίζετε ὅτι τὰ τελωνεῖα ἡμῶν τὰ παρὰ τὴν παραμεθόριον γραμμὴν εὑρίσκονται εἰς μέρη ἔρημα, ὅπου οὐδένα εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρουν αὐτοὶ ἐγγυητήν, καὶ ὅπου δὲν εἶναι δυνατὸν κἀνένα νὰ γνωρίζουν, διότι εἶναι ἄνθρωποι ἄγνωστοι. Εὑρέθησαν λοιπὸν πρὸ τοῦ ἐμποδίου αὐτοῦ, καὶ μὴ δυνηθέντες νὰ δώσωσι τὰς ἀπαιτουμένας ἐγγυήσεις, πολλοὶ τούτων ἠναγκάσθησαν νὰ ἐπιστρέψωσιν εἰς τὰς πατρίδας των. Ἐκ τούτου δὲ ἠναγκάσθησαν οἱ ἰδιοκτῆται τῆς Θεσσαλίας νὰ πληρώσωσιν ἐφέτος ἡμερομίσθιον 9 δραχμῶν. Διεμαρτυρήθη ὁ κόσμος τότε, ἀνηνέχθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ δὲ Κυβέρνησις, εὑρισκομένη πρὸ τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς διατάξεως ταύτης, δὲν ἠδυνήθη νὰ εὕρῃ λύσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλ’ ἁπλῶς μόνον παρήγγειλεν εἰς τὸν νομάρχην καὶ εἰς τὰς τελωνειακὰς ἀρχὰς τῆς μεθορίου γραμμῆς, ἵνα δι’ οἱουδήποτε τρόπου παρέχωσιν εὐκολίας εἰς τοὺς εἰσερχομένους ἐργάτας. Ἀλλ’ ὅπως ἐπὶ τοῦ πρώτου ζητήματος, οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ δευτέρου λέγω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ διὰ τῆς τοιαύτης ἐγκυκλίου δοθεῖσα λύσις νὰ λύῃ ὁριστικῶς τὸ ζήτημα, καὶ ἑπομένως τρέχομεν τὸν κίνδυνον κατὰ τὴν ἐφετεινὴν ἐσοδείαν νὰ εὑρεθῶμεν πρὸ τοῦ αὐτοῦ ἐμποδίου. Νομίζω ὅτι χάριν γενικωτέρου συμφέροντος, ἵνα μὴ πληρόνηται τὸ ἡμερομίσθιον εἰς ὃ σημεῖον ἔφθασεν, ἵνα μὴ τρέχωμεν τὸν κίνδυνον, τὴν ἐσοδείαν τὴν ὁποίαν ἐπὶ τόσους μῆνας καλλιεργοῦμεν, νὰ τὴν χάσωμεν κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ θέρους, νομίζω, λέγω, ὅτι εἶναι πρέπον νὰ μεταῤῥυθμισθῇ ἡ διάταξις αὕτη, καὶ πρὸς τοῦτο ὑποβάλλω ἐπίσης πρότασιν νόμου, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν. Ἡ πρότασίς μου ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τὰ παρὰ τῶν ἐκ τῶν παραμεθορίων ἐπαρχιῶν εἰς τὴν ἡμεδαπὴν εἰσερχομένων κατ’ ἔτος θεριστῶν εἰσαγόμενα ἀπὸ 1 Μαΐου μέχρι 10 Ἰουνίου ζῶα, τὰ χρησιμεύοντα αὐτοῖς πρὸς ἐνάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματος αὐτῶν, ἀπαλλάσσονται παντὸς εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ, ἀπαλλασσομένων τῶν εἰσαγόντων ταῦτα καὶ πάσης πρὸς χορηγίαν οἱασδήποτε ἐγγυήσεως ὑποχρεώσεως.» Οὐδεμίαν, Κύριοι, ὠφέλειαν ἔχει τὸ Δημόσιον καὶ ἐν τῇ περιστάσει, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελε δεχθῆ, ὅτι τὰ ζῶα, τὰ ὁποῖα εἰσάγουν οἱ ἐργάται οὗτοι, ἤθελον ἐκποιηθῆ καὶ δὲν ἤθελον πληρώσει τὸν εἰσαγωγικὸν δασμόν· διότι εἶναι τὰ ἐλεεινότερα ζῶα, τὰ ὁποῖα εἰσάγουν. Ἵνα γείνῃ τις θεριστὴς, εἶναι ὁ δυστυχέστερος τῶν ἀνθρώπων, νὰ ἔχῃ ζῶον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐκποιηθῇ. Αὕτη εἶναι ἡ ἁπλουστάτη σκέψις, ἥτις μοὶ ἐπέβαλε νὰ διευκολύνω τὴν κατάστασιν ταύτην, ἡ ὁποία ἔχει μεγίστας ἐπιβλαβεῖς συνεπείας εἰς τὸν τόπον καὶ εἰς τὸ Δημόσιον, διότι ἡ παρεμπόδισις τῆς ἐλευθέρας εἰσαγωγῆς τῶν θεριστῶν τούτων καὶ τῶν ζώων αὐτῶν ἐπάγεται τὴν ἐξαγωγὴν χρημάτων τριπλασίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐξοδεύσωμεν, διότι ἐλαττοῦται σημαντικῶς ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐργατῶν, οἵτινες ἀναγκαιοῦσιν εἰς τὸν τόπον, καὶ ὅσῳ μικρότερος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν εἰσερχομένων ἐργατῶν, τοσούτῳ περισσότερον αὐξάνουν αἱ ὑποχρεώσεις ἡμῶν πρὸς πληρωμὴν βαρυτάτων ἡμερομισθίων.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Λαρίσσης ὑποβληθεῖσαι δύο προτάσεις νόμων θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα ἀριθ. 43–44).

§22Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ ἐποιήσατο λόγον ὁ κ. Βουλευτής, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν ἀναστολὴν τῆς πληρωμῆς εἰσφορῶν πρὸς καταδίωξιν τῶν ἀρουραίων καὶ τῶν ἀκρίδων, ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ὑποσχεθῆ, ὅτι ἤθελεν ὑποβάλει, ἡ βραδύτης δὲ προῆλθεν ἐκ τῆς ἀνάγκης εἰδικοῦ κανονισμοῦ θέματος, περὶ οὗ δὲν προνοεῖ καὶ τὸ νομοσχέδιον τὸ εἰσαχθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Ἡ εἰσφορὰ αὕτη ἀνεγράφη ἐν τοῖς ἐσόδοις τοῦ Κράτους, πρέπει ἄρα νὰ λάβωμεν πρόνοιαν διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως ἐξ αὐτῆς τὸ ἔσοδον ἀποδοθῇ εἰς λογαριασμὸν τῶν ὑπηρεσιῶν, ὑπὲρ ὧν ὁ νόμος ἐψηφίσθη· πρέπει τουτέστι τὸ προϊὸν τῆς εἰσφορᾶς νὰ μετενεχθῇ ἀπὸ τῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου εἰς ἴδιον Λογαριασμὸν ἐν τῇ γενικῇ διαχειρίσει τοῦ Κράτους· πρέπει προσέτι τὸ χρῆμα νὰ καταστῇ προσοδοφόρον. Ταῦτα κανονίζονται ἐν νομοσχεδίῳ εἰσαχθησομένῳ κατὰ προσεχῆ συνεδρίασιν. Αἱ ἐγκύκλιοι, περὶ ὧν ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτής, δὲν νομίζω ὅτι παρερμηνεύουσι τὸν νόμον· τοὐναντίον φρονῶ, ὅτι δίδουσι τὴν ἀληθῆ ἑρμηνείαν αὐτοῦ. Οὐχ ἧττον θέλω ἐξετάσει, ἐὰν δὲν ἦναι συμφερώτερον νὰ ὁρισθῶσι τὰ τοῦ νόμου εὐκρινέστερον, εἰς πρόληψιν τοῦ κινδύνου, ὃν κ. Βουλευτὴς ἐμνημόνευσεν, ἐνδεχομένης ἀντικαταστάσεως τῆς ἐγκυκλίου δι’ ἄλλης, μὴ λαμβανούσης ὑπὲρ τῶν εἰσαγόντων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ποίμνια, ἢ φορτηγὰ ζῶα, τὴν ἐν τῇ νῦν ὑφισταμένῃ ἐγκυκλίῳ πρόνοιαν. Ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι ἔκ τινος δημοσιεύσεως ἐν ἐφημερίδι ἔμαθε τὴν ἀξίαν τῶν νομῶν ἐν Θεσσαλίᾳ, καὶ ἀπέδωκεν εἰς τὰ ληφθέντα μέτρα, περὶ ὧν ἡ ἐγκύκλιος.

§23ΚΑΡΑΣΤΕΡΓΙΟΣ. Ὄχι εἰς τὴν ἐγκύκλιον, ἀλλ’ εἰς τὸν νόμον.

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. .. Εἰς τὰ μέτρα τὰ ἐκ τοῦ νόμου, περὶ οὗ ἡ ἐγκύκλιος, ἀπέδωκε τὴν ἔκπτωσιν τῆς ἀξίας αὐτῶν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ὅμως προηγουμένως εἶχεν ἐξηγήσει, ὅτι τὰ ποίμνια δὲν εἰσέρχονται εἰς τὴν Ἑλλάδα οὐχὶ ἕνεκα διατάξεως τοῦ νόμου, ἀλλ’ ἕνεκα ἄλλων λόγων· καὶ τοῦτο εἶναι βέβαιον. Ἄλλα εἶναι τὰ αἴτια, δι’ ἃ δὲν εἰσέρχονται τὰ ποίμνια ἐκ τῶν παραμεθορίων ἐπαρχιῶν πρὸς παραχείμασιν εἰς τὴν Θεσσαλίαν, καὶ εἰς ἐκεῖνα πρέπει νὰ δώσῃ πλήρη τὴν προσοχὴν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία. Αἱ δυσχέρειαι περὶ τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ποιμνίων προέρχονται ἐκ τῶν ἐνεργειῶν τῆς γείτονος Ἐπικρατείας. Ἐὰν παρενεβάλλοντο ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος, ἔπρεπε νὰ ἄρωμεν αὐτὰς διὰ πάσης θυσίας, καὶ νὰ μὴ ἀποβλέψωμεν εἰς πρόσοδον ἐκ τῆς πηγῆς ταύτης. Ἀπέδειξε δὲ τὸ Κράτος ἡμῶν πόσον ἐνδιαφέρεται εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ποιμνίων, ἀφοῦ εἶχεν ὁλοσχερῶς καταργήσει τὸν δασμὸν, ὅστις καὶ νῦν μόνον ἐπὶ ὡρισμένων ποιμνίων ἐπιβάλλεται. Οὐδεμία δυσχέρεια θὰ ὑπάρξῃ καὶ πρὸς παντὸς φόρου τὴν κατάργησιν, ἂν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ εἰσαγωγὴ τῶν ποιμνίων ἐκ τῶν παραμεθορίων ἐπαρχιῶν· καίτοι δὲ τὰ μέχρι τοῦδε πείθουσιν ἡμᾶς, ὅτι τὰ ἐμπόδια δὲν αἴρονται διὰ τοιούτων μέτρων, οὐχ ἧττον πᾶσα Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ συνεχίσῃ τὰς πρὸς διευκόλυνσιν τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ποιμνίων ἐνεργείας. Κυρίως ἐνδιαφέρει τὸ Κράτος ἡ εἰσαγωγὴ τῶν προβάτων καὶ οὐχὶ τῶν αἰγῶν· ἐὰν δὲ ἐδόθη ἑρμηνεία, καθ’ ἣν τὰ μικτὰ ποίμνια δύνανται νὰ ὠφελῶνται ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ νόμου, τοῦτο ἐπράξαμεν ὑπὲρ τῶν προβάτων, ἅτινα δὲν δύνανται πάντοτε ν’ ἀποχωρισθῶσιν ἀπὸ τῶν αἰγῶν.

§25ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑποτιμᾷ τὰς δυσχερείας, αἵτινες γεννῶνται ἐκ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις λαμβάνει. Εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι αἱ δυσκολίαι, τὰς ὁποίας ἡ γείτων Ἐπικράτεια φέρει εἰς τὴν εἰσαγωγὴν ποιμνίων, εἶναι ἴσως κατά τι ἀνώτεραι τῶν δυσχερειῶν, αἵτινες ἀπαντῶνται κατ’ αὐτὴν ἐν Ἑλλάδι. Οὐχ ἧττον ὅμως ὑφίστανται δυσκολίαι, καὶ μετὰ τὴν νομοθέτησιν τῆς τελωνειακῆς ζώνης κατὰ ξηρὰν ἡ εἰσαγωγὴ τῶν ποιμνίων ἠλαττώθη κατὰ πολύ. Πολλαὶ καὶ ποικίλαι δυσκολίαι παρουσιάζονται, καὶ δὲν εἶναι παράδοξον νὰ ἴδωμεν τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ποιμνίων ἐκλείπουσαν, τὰ δὲ ποίμνια τρεπόμενα πρὸς τὴν Μακεδονίαν καὶ ἄλλας χώρας τῆς Τουρκίας. Νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ μελετηθῇ τὸ ζήτημα καὶ ἀρθῶσιν αἱ δυσχέρειαι αὗται, χάριν τῆς ποιμνιοβοσκῆς καὶ χάριν τῆς ἐνισχύσεως τῆς συγκοινωνίας μεταξὺ τῶν πληθυσμῶν τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος καὶ τῶν δούλων ἐπαρχιῶν.

§26Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πᾶσα Κυβέρνησις θὰ ἦναι διατεθειμένη νὰ ἄρῃ πᾶσαν δυσχέρειαν καὶ νὰ μὴ ἀποβλέψῃ εἰς πρόσοδον. Καὶ ἐὰν ἐκ τῆς καταργήσεως δύνανται νὰ εἰσέλθωσι ποίμνια πρὸς σφαγὴν καὶ πώλησιν ἐν ταῖς ἀγοραῖς τῆς Ἑλλάδος, εὐθὺς ὡς ἤθελεν ἀποδειχθῆ, ὅτι ὡς ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν διατάξεων τούτων ἤθελεν ἐπιτευχθῆ μεγαλειτέρα εἰσαγωγὴ ποιμνίων πρὸς παραχείμασιν, ἡ Κυβέρνησις θέλει παράσχει πᾶσαν εὐκολίαν, διότι ἡ πρὸς παραχείμασιν εἰσαγωγὴ παρέχει πρὸς τὸ Κράτος ὠφέλειαν ἀντισηκόνουσαν πᾶσαν ἑτέρωθεν ζημίαν.

§27ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔθεσα εἰς ἀμφιβολίαν τὰς διαθέσεις πάσης Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ παρετήρησα, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑποτιμᾷ τὰς δυσκολίας, καὶ ἵνα πεισθῇ, δὲν ἔχει ἢ νὰ ἐξετάσῃ ὁποία ἦτο ἡ εἰσαγωγὴ τῶν ποιμνίων πρὸ τῆς λήψεως τῶν μέτρων τούτων καὶ ὁποία μετὰ τὴν λῆψιν αὐτῶν. Ἤμην καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῶν μέτρων τούτων, ἀλλὰ τὰ ἀποτελέσματα ἐπῆλθον τοιαῦτα, ὥστε μὲ ἔπεισαν, ὅτι αἱ δυσκολίαι, ἃς ἀπαντῶσι τὰ ποίμνια ἐν τοῖς ἑλληνικοῖς τελωνείοις, προστιθέμεναι εἰς τὰς δυσκολίας, τὰς ὁποίας ἀπαντῶσιν ἐν Τουρκίᾳ, συνετέλεσαν εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῆς εἰσαγωγῆς.

§28ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ ἐνθυμηθῇ παράκλησίν μου, τὴν ὁποίαν πρὸ πολλοῦ ὑπέβαλον πρὸς αὐτόν. Ὡσαύτως πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ὑποβάλλω παράκλησιν, οὐδόλως μεμφόμενος αὐτὸν, διότι δὲν εὐθύνεται διὰ γεγονότα ἀναγόμενα εἰς ἐποχὴν πρὸ τῆς ἀνόδου του εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Τὸν παρακαλῶ νὰ ἐξετάσῃ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου του, διατὶ ἡ πρὸ τριῶν ἐτῶν ἐκκρεμὴς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ διατελοῦσα κατηγορία κατὰ τοῦ διερμηνέως τοῦ ἐν Ἀργυροκάστρῳ Ἑλληνικοῦ Προξενείου κ. Ἡλιοπούλου, περὶ τῆς ὁποίας καὶ ἄλλοτε ἐγένετο λόγος, δὲν ἐνηργήθη, ἀφοῦ μάλιστα ὁ διευθύνων τὸ Προξενεῖον ὑπέβαλεν εἰδικὴν κατηγορίαν κατὰ τοῦ διερμηνέως τούτου πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, δι’ ἧς ἀποδίδει εἰς αὐτὸν ὑπεξαίρεσιν, πλαστογραφίαν καὶ ἰδιοποίησιν. Ἡ κατηγορία δὲ αὕτη εἶναι δημοσιευμένη εἰς τὴν ἐφημερίδα «Καιροὶ» τῆς 6 Ὀκτωβρίου 1890. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, λαμβάνων σήμερον γνῶσιν, ὅτι ὑπάρχει τοιαύτη ἐκκρεμὴς κατηγορία κατὰ τοῦ ὑπαλλήλου τούτου, πρὸς ἣν συμφωνεῖ καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν Προξενείων, καὶ ἣν ἐνισχύει ἐπιδοθεῖσα ποινικὴ καταδίωξις κατ’ αὐτοῦ τῷ ἐνταῦθα κ. Εἰσαγγελεῖ, βεβαίως θέλει φροντίσει περὶ τῶν περαιτέρω ἀποτελεσματικῶς, ἀφοῦ μάλιστα ὁ ὑπάλληλος οὗτος, ὢν προσκεκολλημένος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, διαμένει ἀπὸ πολλοῦ ἐν Ἀθήναις.

§29Γ. Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Νάξου ἔκαμε πρὸ τριῶν ἢ τεσσάρων ἡμερῶν τέσσαρας ἐπερωτήσεις. Ἡ πρώτη εἶναι, «διατὶ εἰς θωρηκτὸν ἀντὶ πλοιάρχου διωρίσθη ἀντιπλοίαρχος». Εἰς τοῦτο ἀπαντῶ, ὅτι τοῦτο οὐ μόνον τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας ὑπηγόρευεν, ἀλλὰ καὶ ὁ κανονισμὸς, ὁ διέπων τὰ τοῦ Ναυτικοῦ, μοὶ ἔδιδε τὸ δικαίωμα τοῦτο. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ὀργανικὸν βασιλικὸν διάταγμα καθορίζει τὴν θέσιν τοῦ κυβερνήτου τῶν πλοίων τούτων εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ πλοιάρχου, ἀλλὰ τοῦτο ἐγένετο πρὸς τακτοποίησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὁ ὀργανισμὸς οὐδόλως ἐμποδίζει τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ διορίσῃ ἀντιπλοίαρχον, χάριν τῆς ὑπηρεσίας καὶ χάριν τοῦ δημοσίου συμφέροντος. Ὁ κανονισμὸς εἶναι ἀντιγραφὴ τοῦ κανονισμοῦ τοῦ διέποντος τὰ τοῦ στόλου τῆς Γαλλίας, οὗτος δὲ ἐκυρώθη ὑπὸ τοῦ Βασιλέως καὶ ἐδημοσιεύθη καθ’ ἣν ἐποχὴν ἴσχυε καὶ ἐν Γαλλίᾳ, διέπει δὲ τὰ τοῦ Κράτους ἡμῶν ἐπὶ 20 ὁλόκληρα ἔτη, καὶ οὐδεμία παρατήρησίς ποτε ἐγένετο, ὅτι οὗτος δὲν ἰσχύει διὰ παρατυπίαν τινὰ δῆθεν, καθόσον, ὅτε ἐδημοσιεύθη, ὁ νόμος περὶ δημοσιεύσεως τοῦ 1882 δὲν ἦτο ἐν ἐνεργείᾳ. Τὸ περὶ τούτου διάταγμα, ὑπὸ ἡμερομηνίαν 30 Δεκεμβρίου 1876, ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Προτάσει τοῦ Ἡμετέρου ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ, ἐγκρίνομεν καὶ ἀποδεχόμεθα τὴν μετάφρασιν τοῦ ἤδη ἐν χρήσει κανονισμοῦ τῆς ἐπὶ τῶν Γαλλικῶν πολεμικῶν πλοίων ὑπηρεσίας, καὶ διατάσσομεν τὴν ἐπὶ τῶν Ἡμετέρων πολεμικῶν πλοίων ἄμεσον καὶ πλήρη ἐφαρμογήν. «Ὁ ἤδη ἐν χρήσει κανονισμὸς τῆς ἐπὶ τῶν Ἡμετέρων πολεμικῶν πλοίων ὑπηρεσίας καταργεῖται. «Εἰς τὸν αὐτὸν Ὑπουργὸν ἀνατίθεται ἡ ἐκτέλεσις τοῦ παρόντος διατάγματος.» Οὐχ ἧττον τὸν τύπον τῆς δημοσιεύσεως ἔλαβεν ἐπισήμως διὰ τῆς ἀμέσου ἐγκυκλίου τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ὅστις κατὰ τύχην ἤμην ἐγὼ αὐτός. Ἰδοὺ δὲ πῶς ἔχει ἡ ἐγκύκλιος, ὑπ’ ἀριθ. 6694 καὶ ἀπὸ 31 Δεκεμβρίου 1876 (ἀναγινώσκει): «Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν «Πρὸς τὸ Διευθυντήριον τοῦ Β. Ναυστάθμου καὶ τοὺς κυβερνήτας τῶν πολεμικῶν πλοίων. «Κοινοποιοῦντες ὑμῖν τὸν νέον κανονισμὸν τῆς ἐπὶ τῶν πολεμικῶν πλοίων ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας, ὅστις δυνάμει τοῦ προσηρτημένου ἐν τῷ κανονισμῷ Β. Διατάγματος ἀπὸ 30 Δεκεμβρίου 1876 θέλει ἰσχύει τοῦ λοιποῦ ἐπὶ τῶν ἡμετέρων πολεμικῶν πλοίων, καταργουμένου τοῦ μέχρι τοῦδε ἐν ἐνεργείᾳ, παραγγέλλομεν ὑμῖν, ἵνα γνωστοποιῆται εἰς τοὺς ὑφ’ ὑμᾶς ἀξιωματικοὺς καὶ τὸ λοιπὸν πλήρωμα δι’ ἀναγνώσεως μετὰ τὴν κατὰ πᾶσαν Κυριακὴν ἐπιθεώρησιν, ἥτις περιττὸν θεωροῦμεν νὰ ὑπομνήσωμεν ὑμῖν, ὅτι πρέπει νὰ γίνηται τακτικῶς καὶ ἀδιαλείπτως. «Ἐν τούτοις, ἐπιθυμοῦντες νὰ καταστήσωμεν τὸν εἰρημένον κανονισμὸν ὅσον ἔνεστιν ἐφαρμοστὸν πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, ἐπιτρέπομεν εἰς τὸ Διευθυντήριον τοῦ Β. Ναυστάθμου καὶ τοὺς κυβερνήτας τῶν πλοίων, ὡς καὶ εἰς πάντα ἀξιωματικὸν, νὰ ὑποβάλλωσιν ἁρμοδίως παρατηρήσεις ἐπὶ τῶν ἄρθρων ἐκείνων, ἅτινα, ἀναθεωρούμενα ὑπὸ ἐπιτροπῆς, ἐπὶ τῷ σκοπῷ τούτῳ διορισθησομένης, δύνανται νὰ καταστήσωσιν αὐτὸν τελειότερον. «Ὁ Ὑπουργὸς «Γ. Π. Μπούμπουλης.» Ἑπομένως ἡ ἐγκύκλιος αὕτη ἐπέχει τόπον δημοσιεύσεως, οὐδέποτε δὲ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἐξεφράσθη ἡ ἐλαχίστη ὑπόνοια, ὅτι τίθεται ὑπὸ ἀμφισβήτησιν ἡ ἰσχὺς τοῦ κανονισμοῦ τούτου. Νομίζω ὅθεν, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Νάξου, οὗ τὴν ἱκανότητα περὶ τὰ τοιαῦτα ἀναγνωρίζω, δὲν ἔχει δίκαιον νὰ πρεσβεύῃ, ὅτι δὲν ἰσχύει ὁ κανονισμός, πᾶν δ’ ὅ,τι ἔπραξα, ἀντικαταστήσας τὴν θέσιν τοῦ πλοιάρχου, νομίμως τὸ ἔπραξα, τοῦ κανονισμοῦ ὁρίζοντος ἐν ἄρθρῳ 5 ἐδ. αʹ, ὅτι «ὁ ἀντιπλοίαρχος κυβερνᾷ τῆς αὐτῆς τάξεως πλοῖα, ἅπερ καὶ ὁ πλοίαρχος». Οὐδεμία συνεπῶς παράβασις ἐγένετο διὰ τοῦ διορισμοῦ ἀντιπλοιάρχου. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο, Κύριοι. Εἷς πλοίαρχος μένει ἐν διαθεσιμότητι, ὁ ὁποῖος ἦτο κυβερνήτης θωρηκτοῦ, καὶ κατ’ αἴτησίν του ἐξῆλθε τοῦ πλοίου, δὲν συνεπλήρωσε δὲ θαλασσίαν ὑπηρεσίαν. Δὲν θέλω νὰ εἴπω τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἐξῆλθεν, ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν ἐξήρχετο, καὶ ἐγὼ ἤμην Ὑπουργὸς, ἤθελα τὸν ἀντικαταστήσει.

§30ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ὁ μετατεθεὶς πλοίαρχος;

§31ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὁ μετατεθεὶς ἐξεπλήρωσε τὴν θαλασσίαν ὑπηρεσίαν.

§32ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοῶ τὸν κ. Βῶκον.

§33ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὁ κ. Βῶκος ἐξεπλήρωσε τὴν θαλασσίαν ὑπηρεσίαν. Ἡ ἐπερώτησις ἀφορᾷ περὶ μὴ ἐκπληρώσαντος τὴν θαλασσίαν ὑπηρεσίαν.

§34ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶσθε βέβαιος, ὅτι ἐξεπλήρωσεν ὁ Βῶκος τὴν θαλασσίαν ὑπηρεσίαν;

§35ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Βέβαιος. Ἐκεῖνος ὅστις δὲν τὴν ἐξεπλήρωσε, γνωρίζετε ποῖος εἶναι.

§36ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Βατσαξῆς.

§37ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν ἐξεπλήρωσε τὴν θαλασσίαν ὑπηρεσίαν, εἰς οὐδὲν εἶχον νὰ προσέξω, διότι ἐγὼ δὲν εἶχον ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο διὰ τὴν κυβέρνησιν τοῦ πλοίου. Ἤρκει μόνον ὁ βαθμοφόρος νὰ ἦτο ἀνάλογος πρὸς τὴν θέσιν καὶ ἡ θέσις ἀνάλογος πρὸς τὸν βαθμοφόρον. Ταῦτα εἶχον νὰ ἀπαντήσω ὡς πρὸς τὴν πρώτην ἐπερώτησιν. Ἡ δευτέρα ἀφορᾷ «ἐὰν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι προσεκόλλησα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν δι’ ὑπουργικῆς διαταγῆς τὸν ἐν τῇ θωρηκτῇ μοίρᾳ ὑπηρετοῦντα ὑποπλοίαρχον Π. Ζῶτον, ἀπολαύοντα οὕτω θαλασσίων ἀποδοχῶν.» Ἡ προσκόλλησις αὕτη εἶναι ἀληθὴς, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ, ἐξαρτώμενον ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς ὑπηρεσίας. Ὁ Ὑπουργὸς ἔχει τὸ δικαίωμα, κατὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας, νὰ ἀποσπᾷ ἀξιωματικόν τινα ἀπὸ τῆς μιᾶς ὑπηρεσίας εἰς τὴν ἄλλην, συμμορφούμενος πρὸς τὸν κανονισμὸν καὶ τοὺς νόμους· ὁ ὑποπλοίαρχος οὗτος ἀπεσπάσθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἕνεκα ἐλλείψεως προσώπου τινὸς εἰς τὸ τμῆμα τοῦ Πυροβολικοῦ, ἐν τούτοις ἀπολαμβάνει τὰς ἀποδοχὰς τὰς ὑπὸ τοῦ νόμου ἐπιτρεπομένας, καὶ οὐ μόνον δὲν λαμβάνει πλείονα, ἀλλὰ προσκολληθεὶς λαμβάνει ὀλιγώτερα. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ νόμος ᾼΥΠΑʹ ἐν ἄρθρῳ 11 ἐδ. βʹ (ἀναγινώσκει): «Τὸ ἐνοίκιον δίδεται πρὸς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς μὴ διαμένοντας ἐν πλοίοις καὶ δημοσίοις κτιρίοις, δίδεται ὡσαύτως πρὸς τοὺς ἀπεσπασμένους διὰ λόγους ὑπηρεσίας ἐκ τῶν πλοίων.» Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἀποσπῶ ἀξιωματικοὺς, ὁ ἀξιωματικὸς δ’ οὗτος, ἀντὶ νὰ λαμβάνῃ τράπεζαν καὶ τὸ ἀντίτιμον, ἀνερχόμενα εἰς 80 δραχμὰς, λαμβάνει μόνον ἐνοίκιον κατὰ τὸν νόμον 50 δραχ. ἑπομένως τὸ Δημόσιον ἔχει καὶ ὠφέλειαν 30 δραχμῶν. Ἡ τρίτη ἐπερώτησις ἀφορᾷ εἰς τὸ «ἂν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ διορισθεὶς λιμενάρχης Πειραιῶς κ. Π. Κονιάλης εἶναι δημότης Πειραιῶς». Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθὲς, διότι ὁ λιμενάρχης δὲν εἶναι δημότης Πειραιῶς, ἀλλὰ Χαλκίδος. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἦτο δημότης Πειραιῶς, τοῦτο ἀφεώρα αὐτὸν, διότι ὤφειλεν ἀμέσως νὰ διαμαρτυρηθῇ. Ἡ δὲ τελευταία ἐπερώτησις ζητεῖ νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν «τὰς περὶ τῶν γενομένων μετοβολῶν εἰς τὸ προσωπικὸν τῶν φαροφυλάκων ζητηθείσας πληροφορίας.» Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα συγκριτικὸν τοῦ ὑπὸ τοῦ προυπολογισμοῦ τοῦ 1893 ὁρισθέντος προσωπικοῦ τῶν φάρων καὶ φανῶν τοῦ Κράτους καὶ τοῦ νῦν ὑπάρχοντος τοιούτου. Κατὰ τὸν πίνακα τοῦτον, πάντες οἱ ἐπιστάται καὶ οἱ φύλακες αʹ καὶ βʹ τάξεως εἶναι 181, οἱ δὲ διορισθέντες μέχρι σήμερον καὶ ἐν ἐνεργείᾳ εὑρισκόμενοι εἶναι μόνον 161, ὥστε ἔχω ἀδιαθέτους θέσεις 20, καὶ συνεπῶς, ἀξιότιμε Βουλευτὰ Νάξου, δὲν διώρισα ὑπεραρίθμους, ἐπὶ ὑπερβάσει τῶν πιστώσεων, ἔχω δὲ περίσσευμα 20,000 δραχμῶν, κατὰ τὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον καταθέτω.

§38ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τῆς Διευθύνσεως τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων καὶ τῆς Ἀγγλικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας «Prince-Steamiship Company Limited». Ἐπίσης ἕτερον νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τῆς Διευθύνσεως τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων καὶ τῆς ἐν Φιοῦμε ἑδρευούσης Βασιλικῆς Οὐγγρικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας «ὁ Ἀδρίας». Παρακαλῶ δὲ νὰ τυπωθῶσι.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 45–46).

§40ΗΛ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μεθ’ ὅλην τὴν ἀποστροφὴν, τὴν ὁποίαν αἰσθάνομαι περὶ τὴν ἀνακίνησιν ζητημάτων προσωπικῶν, θεωρῶ ἐν τούτοις ἀναγκαῖον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις σχετικῶς πρὸς τὰς διαβεβαιώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, αἱ ὁποῖαι μοὶ φαίνεται, ὅτι ἀπέχουν τῆς ἀκριβείας. Καὶ ἐν πρώτοις ἀληθῶς, κατὰ τὸ ἄρθρον 5 τοῦ κανονισμοῦ τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τῶν πλοίων, οἱ ἀντιπλοίαρχοι κυβερνῶσι πλοῖα τῆς αὐτῆς τάξεως, τὰ ὁποῖα καὶ οἱ πλοίαρχοι. Ἀλλὰ, ὡς εἶπον ἔν τινι τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων, ὁ κανονισμὸς οὗτος ἔχει τὸ θεμελιῶδες ἐλάττωμα, ὅτι δὲν ἐδημοσιεύθη ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, καὶ μακρὰν τοῦ νὰ ἀναιρέσῃ τὸ γεγονὸς τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, τὸ ἐπεβεβαίωσεν. Ἑπομένως δὲν δύναται ὁ κανονισμὸς νὰ ἔχῃ νόμιμον ἰσχύν. Δὲν θεωρῶ δὲ σοβαρὸν τὸν λόγον, ὅτι τὸ διάταγμα αὐτὸ ἐγένετο πρὸ τοῦ 1882, διότι τὰ τῆς δημοσιεύσεως ὁρίζονται διὰ διατάγματος τοῦ 1833, ἔχοντος ἰσχὺν νόμου. Τί δὲ ὁ νόμος τοῦ 1882 ὥρισε, τὸ γνωρίζομεν· προσέθηκε μόνον, ὅτι τὰ προσωπικὰ διατάγματα δέον νὰ δημοσιεύωνται ὡς ὁ νόμος τοῦ 1833 κελεύει, ἀλλὰ πρὸ τῆς ἐκτελέσεώς των. Πλὴν ὅμως τούτου, ὑπάρχει ὀργανικὸν διάταγμα νεώτερον, τῆς 11 Ἀπριλίου 1890, τὸ ὁποῖον ὡς πρὸς τὰ θωρηκτὰ πλοῖα ῥητῶς ὥρισεν, ὅτι κατ’ ἐξαίρεσιν πρέπει νὰ κυβερνῶνται παρὰ πλοιάρχων καὶ ὄχι παρ’ ἀντιπλοιάρχων. Ἑπομένως, καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ εἶχε νόμιμον ἰσχὺν, ὅπερ ἀμφισβητῶ, πάλιν ἐτροπολογήθη διὰ τοῦ διατάγματος τῆς 11 Ἀπριλίου 1890. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὸ ὅτι ὁ μετατεθεὶς ἐκ τῆς «Ὕδρας» πλοίαρχος εἶχε συμπεπληρωμένην τὴν θαλασσίαν ὑπηρεσίαν του, δὲν εἶμαι ἐντελῶς πεπεισμένος, ἀλλ’ ὀφείλω, ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν τὸ βεβαιοῖ, νὰ τὸν πιστεύσω ἐπὶ τῷ λόγῳ του. Ἐν ᾗ ὅμως περιπτώσει ὁ εἰρημένος πλοίαρχος δὲν συνεπλήρωσε τὴν θαλασσίαν ὑπηρεσίαν του, βεβαίως ἡ πρᾶξις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν εἶναι ἄδικος, διότι κατὰ τὸν περὶ προβιβασμοῦ νόμον, ἵνα ἀποκτήσωσιν οἱ πλοίαρχοι τὸ δικαίωμα τοῦ προβιβασμοῦ, ἀπαιτεῖται νὰ ὑπηρετήσωσι 3 ἔτη κατὰ θάλασσαν· μετατεθεὶς δὲ ὁ περὶ οὗ πρόκειται πλοίαρχος εἰς ὑπηρεσίαν ξηρᾶς, στερεῖται τοῦ μέσου τῆς συμπληρώσεως τῶν πρὸς προβιβασμὸν προσόντων. Δὲν εἶναι ὅμως αὐτὰ τὰ μόνα ἄτοπα, ἃ ἐνέχει ὁ περὶ οὗ πρόκειται διορισμὸς· ἐνέχει καὶ ἕτερον ἐλάττωμα οὐσιῶδες, διότι εἶναι πρᾶξις ἀντιπειθαρχική· καὶ ἰδοὺ διατί. Ἐν τῇ μοίρᾳ ὑπηρετεῖ ἕτερος ἀντιπλοίαρχος ὡς ὕπαρχος, καὶ ὡρισμένος ὁ κ. Ν. Μιαούλης, ὁ ὁποῖος εἶναι κατὰ 10 ἀριθμοὺς ὑπεράνω τοῦ διορισθέντος κυβερνήτου· ἐρωτῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν θεωρῇ τοῦτο συντελοῦν εἰς τὴν ἐπίῤῥωσιν τῆς πειθαρχίας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν θεωρεῖ τὰς τοιαύτας πράξεις ὡς ἐπουσιώδεις. Καὶ ἄλλοτε εἶχε πράξει τοιοῦτόν τι, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνο τότε δὲν συνετέλεσεν εἰς τὴν ἐπίῤῥωσιν τῆς πειθαρχίας, καὶ ἔσχε σκληρὰ διδάγματα περὶ τούτου. Ἔρχομαι εἰς τὸ δεύτερον ζήτημα, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν προσκόλλησιν τοῦ ὑποπλοιάρχου κ. Ζώτου. Ἀληθῶς δὲν ὑπάρχει νόμος ἀπαγορεύων τὴν προσκόλλησιν ἐν γένει ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ, δὲν ὑπάρχει ὅμως καὶ νόμος ἐπιτρέπων αὐτήν. Δὲν ἕπεται λοιπὸν, ὅτι ὅ,τι δὲν ἀπαγορεύεται ἐπιτρέπεται. Τὸ τμῆμα τοῦ Πυροβολικοῦ πρέπει νὰ διοικῆται ὑπὸ ἀντιπλοιάρχου.

§41Γ. Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Δὲν ἀνέλαβε τὴν διοίκησιν· ἀπεσπάσθη προσωρινῶς δι’ ὑπηρεσίαν, καὶ θὰ ἐπανέλθῃ.

§42ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε εἶναι λόγος περισσότερος, ὅτι δὲν ἔδει νὰ προσκολληθῇ· ἄλλως τε δὲν ἀνέλαβεν εἰσέτι ὑπηρεσίαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, καθ’ ἃ γνωρίζω ἐξωδίκως.

§43Γ. Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δι’ ὅ,τι γνωρίζετε ἐξωδίκως δὲν θὰ δώσω λόγον· πρέπει νὰ φέρητε πράγματα.

§44ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὀφείλετε νὰ δώσητε λόγον διὰ τοὺς διορισμοὺς, ἀλλ’ ἐὰν τ’ ἀποτελέσματα τῶν διορισμῶν δὲν ἦναι οἷα προσδοκῶνται, ὀφείλετε νὰ δώσητε λόγον. Ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐξασκῶμεν ἔλεγχον, καὶ δὲν εἶσθε τεταγμένος ὑπεράνω τοῦ νόμου καὶ τῆς Βουλῆς.

§45Γ. Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τώρα θὰ σοῦ δώσω νὰ καταλάβῃς (ἱλαρότης).

§46ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠξεύρετε, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι δὲν μοῦ ἐδόσατε νὰ καταλάβω οὔτε ὅτε ἤμην ἁπλοῦς ὑποπλοίαρχος· αὐτὸ δὲ τὸ γνωρίζει καλῶς ὁ συνάδελφός σας, ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καὶ ἠμπορεῖτε νὰ τὸν συμβουλευθῆτε περὶ τούτου. Αὐτὰ δὲν μὲ φοβίζουν ἐμέ. Καὶ ἐδῶ τελειώνει τὸ δεύτερον ζήτημα. Ὡς πρὸς τὸ τρίτον, τὸ ἀφορῶν εἰς τοὺς φύλακας τῶν φάρων καὶ φανῶν, ἀνάγκη νὰ συμβουλευθῶ τοὺς ὑποβληθέντας πίνακας. Τελευταῖον, ὡς πρὸς τὸν διορισμὸν τοῦ κ. Κονιάλη ὡς λιμενάρχου Πειραιῶς, ὁ κ. Ὑπουργὸς βεβαιοῖ, ὅτι αὐτὸς δὲν εἶναι δημότης Πειραιῶς· ἀλλ’ ἐγὼ βεβαιῶ, ὅτι ἔχει σύζυγον ἐκ Πειραιῶς, τὴν θυγατέρα τοῦ μακαρίτου φαρμακοποιοῦ Μάντζαρη, καὶ ἑπομένως ἀποκλείεται, κατὰ τὸν νόμον, τῆς θέσεως ταύτης.

§47ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω παρὰ τοῦ προλαλήσαντος, ἐὰν κατὰ παραδρομὴν ἢ ἐν γνώσει ἀπετάθη πρὸς ἐμὲ, ἵνα γνωματεύσω περὶ πειθαρχίας.

§48ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, πρὸς ὑμᾶς ἀπετάθην.

§49ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἐπὶ τίνος ἀντικειμένου;

§50ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει ἡ θωρηκτὴ μοίρα ὑπὸ ναύαρχον· ἓν ἐκ τῶν πλοίων ἔχει ἀντιπλοίαρχον ὡς ὕπαρχον, ἐν ἑτέρῳ δὲ πλοίῳ τῆς αὐτῆς μοίρας ὑπάρχει κυβερνήτης ἀντιπλοίαρχος κατὰ 10 ἀριθμοὺς νεώτερος τοῦ ἀντιπλοιάρχου ὑπάρχου...

§51ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἕκαστον πλοῖον ἀποτελεῖ ἰδίαν μονάδα, ὅπως ἐν τῷ στρατῷ εἶναι μονὰς τὸ σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ἀντιστοιχεῖ πρὸς τὸ θωρηκτόν· δύναται λοιπὸν νὰ διοικῆται τὸ θωρηκτὸν παρ’ ἀντιπλοιάρχου νεωτέρου, ἀντιπλοιάρχου ὑπηρετοῦντος ὡς ὑπάρχου εἰς ἕτερον θωρηκτόν, διότι οὐδὲν κοινὸν μεταξὺ τῶν δύο πλοίων.

§52ΜΑΝΕΣΗΣ. Λυποῦμαι, διότι οὐ μόνον δὲν συμφωνῶ πρὸς τὴν ἐκφρασθεῖσαν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν γνώμην, ἀλλὰ καὶ θεωρῶ ταύτην ὡς ἐκ βάθρων κλονίζουσαν τὴν πειθαρχίαν. Οὐδέποτε ἐπιτρέπεται νὰ διορίσητε ὁριστικῶς ὡς διοικητὴν ἑνὸς συντάγματος τὸν νεώτερον ἀντισυνταγματάρχην, ὁπόταν εἰς ἄλλο σύνταγμα, ὑπὸ τὴν αὐτὴν γενικὴν διοίκησιν μετὰ τοῦ πρώτου διατελοῦν, ἔχητε ἀρχαιότερον κατὰ πολὺ τοῦ διορισθέντος διοικητοῦ ἀντισυνταγματάρχην ὡς ὑποδιοικητὴν, ὡς ὑφιστάμενον. Τοῦτ’ αὐτὸ συμβαίνει καὶ ἤδη διὰ τὰ θωρηκτὰ, ὑπὸ τὴν αὐτὴν διοίκησιν διατελοῦντα. Μὴ συγχέετε τὰ commandements généraux, τὰ ἐν Γαλλίᾳ, οὐδόλως ἔχοντα σχέσιν μὲ τὴν προκειμένην περίστασιν.

§53Γ. Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Πᾶν ἄλλο περιέμενον ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἄργους Βουλευτὴν, παρὰ νὰ λαλήσῃ περὶ πειθαρχίας ἐκεῖνος, ὅστις γινώσκει, ὅτι εἶναι τὸ στοιχεῖον τῆς ἀντιπειθαρχίας, τὸ γνωρίζει δὲ ὁλόκληρον τὸ σῶμα. Λοιπὸν, Κύριε, περὶ πειθαρχίας δὲν πρέπει νὰ λαλῇς μετὰ τοσαύτης εὐκολίας, διότι γινώσκεις, ὅτι, ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ὤν, πολλάκις ἔδειξες δείγματα ἀντιπειθαρχίας.

§54ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποίαν γνώμην εἶχον περὶ ἐμοῦ αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις, ἀποδεικνύει τὸ γεγονὸς καὶ μόνον, ὅτι εἰς ἐμὲ ἐπὶ ἑξαετίαν ἀνετέθη ἡ κατάρτισις τῶν νέων ἀξιωματικῶν τοῦ πολεμικοῦ μας ναυτικοῦ. Ποίαν ἀνατροφὴν ἔδωκα εἰς τοὺς νέους ἀξιωματικούς, τοῦτο ἀποδεικνύουν τὰ ἐπιτευχθέντα ἀποτελέσματα. Ἂν δ’ ἤμην ἀκατάλληλος νὰ ἐμπνεύσω τῆς πειθαρχίας τὸ αἴσθημα, τὸ γνωρίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, — καὶ τὸν προκαλῶ, ἐὰν δύναται, νὰ εἴπῃ τὸ ἐναντίον, — τὸ γνωρίζει αὐτὸς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὅστις, ἐὰν εἶχε τοιαύτην τινὰ περὶ ἐμοῦ γνώμην, ἔπρεπεν, ὅτε κατὰ τὸ 1885 διεδέχθη τὸν κ. Θεοτόκην, νὰ μὲ μεταθέσῃ ἐκ τῆς Σχολῆς, καὶ νὰ ἀναθέσῃ εἰς ἄλλον καταλληλότερον τὴν ἀνατροφὴν τῶν νέων ἀξιωματικῶν. Ἀλλ’ ὄχι μόνον δὲν μὲ μετέθεσεν, ἀλλὰ καὶ ἤρχετο καθ’ ἑκάστην, εἰς τὸ σχολεῖον, οἱονεὶ θέλων διὰ τῆς παρουσίας του νὰ μὲ ἐνθαῤῥύνῃ εἰς τὸ δυσχερὲς ἔργον μου. Εἶχε δὲ τότε τὸν υἱόν του ἐν τῷ σχολείῳ, καὶ βεβαίως δὲν θὰ ἐπέτρεπεν εἰς ἀντιπειθαρχικὸν ἄνδρα νὰ ἀναθρέψῃ τὸ τέκνον του, ἐὰν ὄντως τοιοῦτον εἶχε περὶ ἐμοῦ φρόνημα. Αἰσθάνομαι μεγάλην ἀποστροφὴν, ὡς εἶπον, ὁμιλῶν περὶ προσωπικοῦ ζητήματος, ἀλλὰ δυστυχῶς προκαλοῦμαι καὶ πάλιν ὑπὸ φωνῆς διακοπτούσης με, καὶ πρέπει νὰ ἐξακολουθήσω. Τίς λοιπὸν εἶμαι, τὸ ἀποδεικνύουσι τὰ δέκα μου ναυτικὰ συγγράμματα, τὸ ἀποδεικνύει ἡ ὑπ’ ἐμοῦ συνταχθεῖσα νομοθεσία, ἐπέχουσα ἥμισυ τόμον τῶν κωδίκων τοῦ Ράλλη, τὸ γινώσκει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅστις εἰσῆγε τὰ ὑπ’ ἐμοῦ συντασσόμενα νομοσχέδια, χωρὶς νὰ λαμβάνῃ τὸν κόπον οὔτε κἂν νὰ τὰ ἀναγινώσκῃ. Ποία δ’ εἶναι ἡ γνώμη του περὶ τοῦ πειθαρχικοῦ μου φρονήματος, ἂς τὸ εἴπῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁ ὁποῖος τρὶς ἤδη μοὶ ἐνεπιστεύθη τὴν ἀνωτάτην θέσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, καὶ ὁ ὁποῖος, προκειμένου νὰ ἐκλέξῃ μεταξὺ 42 ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, ὅπως εἰς ἕνα τούτων ἀναθέσῃ τὴν διοίκησιν τοῦ ναυτικοῦ σχολείου, ἀνέθεσεν αὐτὴν εἰς ἐμὲ, ὄντα τότε τὸν νεώτατον κατὰ τὴν ἀρχαιότητα.

§55Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρόκειται περὶ κανονισμοῦ πλοίων ἢ περὶ διδασκάλων; Διότι, ἐὰν πρόκηται περὶ διδασκάλων, οὐδεὶς ἀμφιβάλλει, ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος εἶναι κατάλληλος ὡς διδάσκαλος. Ἀλλὰ πρόκειται περὶ πλοίων.

§56ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ συνείθισα τὴν πρῷραν τοῦ πλοίου, τὸ ὁποῖον κυβερνῶ, νὰ τὴν εἰσάγω πάντοτε εἰς τὸν λιμένα, πρὸς ὃν διευθύνομαι. Οὐδέποτε ἔσφαλα εἰς τοῦτο. Ἡ ἀπάντησίς μου αὕτη ἀρκεῖ, καὶ ἐννοούμεθα.

§57Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὸ τὸ πράττομεν ὅλοι. Ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. συνάδελφον νὰ εἴπῃ εἰς ποῖα πλοῖα ὑπηρέτησε, διότι ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι οὐδέποτε ὑπηρέτησεν εἰς πλοῖον, παρὰ μόνον εἰς τὴν Σχολὴν τῶν ναυτικῶν δοκίμων. Ἔχω δὲ τὴν τόλμην νὰ εἴπω, ὅτι ἀπέτυχε πάντοτε εἰς τὰ πλοῖα, καὶ εἶναι γνωστὸν τοῦτο μεταξὺ τῶν συναδέλφων. Δὲν ἤθελον νὰ ἔλθω εἰς προσωπικὰ, ἀλλ’ ὁ κ. συνάδελφος μὲ ἠνάγκασε. Λοιπὸν τὸν προκαλῶ νὰ εἴπῃ εἰς ποῖα πλοῖα καὶ εἰς ποίαν μοῖραν ὑπηρέτησε, καὶ παρακαλῶ συγχρόνως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς τὸ ἡμερολόγιον τῶν ταξειδίων, τὰ ὁποῖα ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος.

§58ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν θέλητε, καταθέτω ἐγὼ τὰ ἡμερολόγιά μου. Δύνασθε ὅμως νὰ καταθέσητε καὶ σεῖς τὰ ἰδικά σας ἡμερολόγια;

§59Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δύναται νὰ καταθέσῃ ἀμφότερα.

§60ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠπόρησα, ἀκούσας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, εἰπόντος, ὅτι ὁ κανονισμὸς, ὃν ἐπεκαλέσθη, δὲν ἐπεδέχετο δημοσίευσιν, διὰ νὰ ἦναι ἐκτελεστός, ἀλλ’ ἠπόρησα, διότι καὶ εἰς προηγουμένας συζητήσεις ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἄλλοι νομικοὶ ὑπεστήριξαν, ὅτι τοιοῦτοι κανονισμοὶ, διὰ διατάγματος ἐγκεκριμένοι, δὲν εἶχον ἀνάγκην δημοσιεύσεως, διὰ νὰ ἐκτελεσθῶσιν. (Ὅθεν ἀναγκάζομαι νὰ ἀναγνώσω τὸ ἀπὸ 1/13 Φεβρουαρίου 1833 διάταγμα τῆς Ἀντιβασιλείας, ὅπερ εἶναι νόμος διὰ πάντας τοὺς μὴ εἰδότας καὶ διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὅπως μὴ ἐκθέτῃ τοιαύτας προδήλως παρανόμους γνώμας (ἀναγινώσκει): Ἄρθρ. 1. Ὅλοι οἱ φέροντες τὴν ἡμετέραν ὑπογραφὴν νόμοι καὶ διατάγματα, ὅλαι αἱ δημοσιότητος χρῄζουσαι διατάξεις καὶ διακηρύξεις τῶν ἡμετέρων Ὑπουργείων, ἔτι δὲ αἱ περὶ διορισμῶν καὶ προβιβασμῶν εἰς τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας καὶ αἱ περὶ παραιτήσεων εἰδοποιήσεως θέλουν δημοσιεύεσθαι τοῦ λοιποῦ διὰ μιᾶς ἐπισήμου ἐφημερίδος, ἥτις θέλει φέρει τὸ ὄνομα «Ἐφημερὶς τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος» καὶ θέλει ἐκδίδοσθαι ὑπὸ τὴν ἐφορίαν τοῦ ἡμετέρου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Γραμματέως τῆς Ἐπικρατείας.» Αὐτὸ τὸ διάταγμα ἦτο ὑποχρεωτικὸν πρὸ τοῦ τελευταίου νόμου περὶ δημοσιεύσεως καὶ ἰσχύος τῶν νόμων. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ μελετήσῃ ἀπόψε καλλίτερον τὸν νόμον, καὶ νὰ δημοσιεύσῃ τὸν κανονισμόν, διὰ νὰ ἔχῃ κῦρος ἡ ἐκτέλεσίς του.

§61Γ. Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα τὸ πειθαρχικὸν καὶ ἄλλο τὸ ζήτημα τῆς ἀνατροφῆς καὶ τοῦ μεταδοτικοῦ αὐτῆς. Περὶ τῆς ἀνατροφῆς τοῦ κ. Κανελλοπούλου δὲν ἔχω κἀνένα λόγον νὰ εἴπω, ὅτι αὕτη δὲν ὑφίσταται δι’ αὐτὸν ἐκεῖ, ὅπου πρέπει· ὀφείλω μόνον νὰ εἴπω, ὅτι καὶ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας καὶ ἄλλοθεν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν τοιαύτην τινὰ γνώμην, οἵαν πρὸ ὀλίγου ἐξέφρασα, ἔχει σχηματίσει περὶ αὐτοῦ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς πειθαρχίας.

§62Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ἀξιωματικῶν προσκολληθέντων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ποῦ ἀνῆκεν ὁ πλωτάρχης τοῦ Β. Ναυτικοῦ Θεοχάρης κατὰ τοὺς μῆνας Ἰούλιον, Αὔγουστον καὶ Σεπτέμβριον· διότι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις τὸν εἶχε διορίσει λιμενάρχην Σύρου καὶ ἦτο προσκεκολλημένος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, διέτριβε δὲ ἐν Σπέτσαις ἢ ἀλλαχοῦ.

§63ΚΡΙΕΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐκ Σπετσῶν, ὅτι ὁ πλωτάρχης Θεοχάρης εἶχε διορισθῆ ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως λιμενάρχης Σύρου, οὐχ ἧττον ὅμως διὰ λόγους ὑπηρεσίας διέταξα αὐτόν, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, νὰ παραμένῃ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ. Αὐτὸ καὶ μόνον ἔπραξα, διότι εἶχον ἀπόλυτον ἀνάγκην αὐτοῦ.

§64Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον εἰς τὸν ἀξιότιμον πρώην ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸν, ὅτι δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα τοῦτο· ἐγὼ ἀναγνωρίζω τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ προσκολλᾷ πάντα ἀξιωματικὸν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Μόνον ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Ἄργους ἐξέφερεν ἐναντίαν γνώμην.

§65ΚΡΙΕΖΗΣ. Ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς ἦτο προσκεκολλημένος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰς ἐκ τοῦ Ὑπουργείου ἀπουσίας του, ἐγὼ ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν, καθ’ ὃ εἶχον δικαίωμα, ἐχορήγουν αὐτῷ ἄδειαν 48 ὡρῶν.

§66Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἀπουσίας ἡμερῶν, δὲν θὰ εἶχον βεβαίως τὴν τόλμην νὰ ζητήσω τοιαύτην πληροφορίαν, πρόκειται ὅμως περὶ ἀπουσίας μηνῶν.

§67ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Διὰ τὸν μνησθέντα ἀξιωματικὸν Θεοχάρην δὲν μοὶ διαφεύγει τῆς μνήμης, ὅτι πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἀνέγνωσα ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐτέθη εἰς διαθεσιμότητα, ἀφοῦ προηγουμένως πρὸ ἑπτὰ ἡμερῶν ἀνέγνωσα ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, δι’ οὗ τὸν διέτασσε «σᾶς παραγγέλλομεν νὰ παραμένητε ἐνταῦθα» ἂν καὶ ἦτο λιμενάρχης Σύρου. Τοῦτο βεβαίως εἶναι δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ πρὸς τί νὰ γίνωνται γνωστὰ εἰς τὴν Βουλὴν τοιαῦτα ζητήματα, ἐντελῶς ὑπηρεσιακά...

§68ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Σεῖς τὰ φέρετε.

§69ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Οὐχὶ βεβαίως ἐγώ... Ταῦτα εἶναι ζητήματα ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας ἐντελῶς. Ἡ ἰδική μου ἐπερώτησις εἶχεν ἄλλην βάσιν, ἤτοι ἐὰν ὁ μὴ ὑπηρετῶν ἐν θαλάσσῃ ἀξιωματικὸς δύναται νὰ λαμβάνῃ μισθοδοσίαν θαλασσίας ὑπηρεσίας. Δὲν θεωρῶ δὲ ὀρθὸν νὰ φέρωνται εἰς τὴν Βουλὴν ζητήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐντελῶς ὑπηρεσιακὰ καὶ ἀπόκεινται εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Ὑπουργοῦ.

§70ΚΟΥΚΟΡΙΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀνέγνων σήμερον ἐν ἐν τῷ σημερινῷ φύλλῳ τῶν «Καιρῶν» τηλεγράφημα τοῦ εἰδικοῦ ἀνταποκριτοῦ τῆς ἐφημερίδος ταύτης ἐκ Καρδίτσης, ἐν τῷ ὁποίῳ ἀναφέρεται, ὅτι ἡ ἐκκλησιαστικὴ ἐπιτροπὴ τοῦ ἱεροῦ ναοῦ τοῦ ἁγίου Κωνσταντίνου ἐν Καρδίτσῃ ἐξέφρασε τὴν εὐχὴν, ὅπως δωρηθῶσι χρήματα τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Συμβουλίου εἰς ἕνα ὀφειλέτην, ὀνόματι Στέφανον Μπούσδραν, δήμαρχον Σιλάνων, ἐκ δανείου. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον συνελθὸν ἀπεφάσισε διὰ πλειοψηφίας καὶ δὲν ἐδέχθη τὴν εὐχὴν ταύτην, οὐχ ἧττον ὁ νομάρχης Τρικκάλων ἢ ὁ νομαρχῶν ἐδέχθη τὴν πρότασιν τῆς μειοψηφίας τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τὴν εὐχὴν τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Συμβουλίου, ὅπως δωρηθῶσι τὰ χρήματα ἐκεῖνα. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν καὶ ἐμὲ, ἐὰν πράγματι ἐπράχθη ἡ παρανομία αὕτη, διότι παρανομία εἶναι, καθόσον οὐδεὶς λόγος ὑπῆρχε νὰ ἐπικυρωθῇ ἡ πρότασις τῆς μειοψηφίας καὶ ὄχι ἡ τῆς πλειοψηφίας, ἥτις ἦτο δικαία.

§71ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἔχει γνῶσιν τῆς ὑποθέσεως. Ἀφοῦ ὑπάρχει μειονοψηφία, κατὰ τὰς πληροφορίας τοῦ κ. Βουλευτοῦ, βεβαίως αὕτη θὰ ἐκκαλέσῃ τὴν ἀπόφασιν, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον θὰ πράξῃ ὅ,τι ὁ νόμος ἐπιβάλλει. Ἤδη οὐδὲν ἀκριβὲς γνωρίζω περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§72ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατεχωρίσθησαν ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως πολλαὶ μεταβολαὶ καθηγητῶν καὶ διδασκάλων, ἀφορῶσαι τὴν ἐπαρχίαν μου. Ἤτοι ἐν τῷ φύλλῳ τῆς 12 Νοεμβρίου κατεχωρίσθη διάταγμα ἀπολύσεως τοῦ ἐν Μεσσήνῃ καθηγητοῦ τοῦ Γυμνασίου Β. Φιλιοπούλου, ἐν δὲ τῷ φύλλῳ τῆς 16 Νοεμβρίου διάταγμα ἀπολύσεως τοῦ ἐν Μελιγαλᾷ σχολάρχου Π. Οἰκονομίδου, ἐπίσης διάταγμα μεταθέσεως ἐκ Μεσσήνης εἰς Καλάμας τοῦ καθηγητοῦ Θ. Στασινοπούλου, ἐπίσης διάταγμα μεταθέσεως ἐκ Μεσσήνης εἰς Καλάμας τοῦ ἑλληνοδιδασκάλου Σφακιανάκη, ἀντὶ τοῦ Προβελεγγίου ἀπολυομένου. Ἐγὼ, Κύριοι, δὲν θέλω ν’ ἀμφισβητήσω τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅπως προβαίνῃ εἰς τοιαύτας μεταβολὰς, φρονῶ ὅμως, ὅτι δίκαιον εἶναι νὰ μὴ ποιῆται χρῆσιν αὐτοῦ, ἰδίως ἐν τῷ μέσῳ τοῦ σχολικοῦ ἔτους, ἢ μόνον ἐν ἀνάγκῃ δικαιολογουμένῃ ἐκ τῶν περιστάσεων, πολλῷ δὲ περισσότερον πρέπει μετὰ μεγαλειτέρας φειδοῦς νὰ ποιῆται χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τούτου, προκειμένου περὶ Γυμνασίου δημοσυντηρήτου, ὡς εἶναι τὸ τῆς Μεσσήνης. Ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, εἶναι, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν, ἵνα εἰς τὴν κενὴν θέσιν τοῦ ἑλληνοδιδασκάλου Σφακιανάκη, τὴν ἔκτοτε χηρεύουσαν, τοποθετήσῃ ἕτερον, διότι πλείστας ὅσας ἐπιστολὰς λαμβάνω ἐκ Μεσσήνης γονέων, παραπονουμένων διὰ τὴν ἔκρυθμον κατάστασιν τοῦ σχολείου. Εἶναι γνωστὸν, Κύριοι, ὅταν διακόπτωνται τὰ μαθήματα ἐν τῷ μέσῳ τοῦ ἔτους ἐπὶ πολλὰς ἑβδομάδας, ποῖα ἔσονται τ’ ἀποτελέσματα τῆς διακοπῆς ταύτης καὶ ποῖοι οἱ καρποὶ τῆς ἐλλιποῦς διδασκαλίας.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὑπηρεσίας ἐθνικῶν δανείων. Ὁ κ. Ζυγομαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§74ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Νὰ κάμωμεν μικρὰν διακοπὴν, κύριε Πρόεδρε, ἵνα δειπνήσωμεν.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ μίαν ὥραν. Ἀλλὰ παρακαλῶ τοὺς κ.κ. Βουλευτὰς τὴν 9ην νὰ ἦναι παρόντες ἐνταῦθα, ὅπως ἐπαναληφθῇ ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 10 ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις).

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κύριε Ζυγομαλᾶ.

§77ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁλόκληρος ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀπουσιάζει. Μονομερῶς βεβαίως δὲν δυνάμεθα ποτὲ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ψήφισιν τοιούτου νομοσχεδίου.

§78ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ.

§79ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἄν ἦσθε ἐν ἀπαρτίᾳ, εἶναι ἄλλο ζήτημα.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ, θέλετε νὰ ὁμιλήσητε ἢ ὄχι;

§81ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Θὰ ὁμιλήσω κύριε Πρόεδρε, ἀλλ’ ἐπειδὴ φαίνεται ἀναμφισβητήτως ἡ ἀπουσία ὁλοκλήρου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, πρέπει νὰ βεβαιωθῇ ἄν ἡ Βουλὴ ἦναι ἐν ἀπαρτίᾳ.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβάλλετε ἔνστασιν μὴ ἀπαρτίας;

§83ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Καθῆκον τοῦ Προέδρου εἶναι νὰ βεβαιώσῃ, ἄν ἡ Βουλὴ ἦναι ἐν ἀπαρτίᾳ ἢ ὄχι.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ, καθῆκον τοῦ Προέδρου εἶναι νὰ σᾶς παρακαλέσῃ νὰ λάβητε τὸν λόγον, ἄν θέλητε νὰ ὁμιλήσητε· ἄν φρονῆτε, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, προτείνατε ἔνστασιν.

§85ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸν λόγον θὰ λάβω παρούσης τῆς Βουλῆς.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι παροῦσα.

§87ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Πρέπει νὰ βεβαιωθῇ, ὅτι εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς δὲν θέλει νὰ ὁμιλήσῃ, διότι φρονεῖ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία· συνεπῶς θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§89Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ποῖος κάμνει ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας;

§90ΛΑΜΠΡΟΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, διὰ νὰ τελειώσωμεν τέλος πάντων. (Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου, ἡ Βουλὴ εὑρίσκεται ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων 113 Βουλευτῶν).

§91ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἦτο ἀνάγκη νὰ βεβαιωθῇ, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, διότι πασιφανῶς ὁλόκληρος ἡ πτέρυξ αὕτη (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) ἀπουσιάζει...

§92ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι ὁλόκληρος.

§93ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Κουμουνδοῦρε, ὁλόκληρος ἡ πτέρυξ αὕτη, πλὴν ὑμῶν... Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ, διότι τόσον σπουδαῖον θέμα, μέλλον νὰ ἔχῃ τόσῳ σοβαρὰς συνεπείας διὰ τὴν ὅλην Ἑλλάδα, δὲν συζητεῖται οὔτε ψηφίζεται μονομερῶς.

§94ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὁρίστε, ὁρίστε. (Εἰσέρχονται πολλοὶ ἐκ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος καὶ καταλαμβάνουσι τὰς ἕδρας των).

§95ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, εἶναι τοσοῦτον σοβαρὸν καὶ τοσοῦτον μεγάλας συνεπείας θέλει ἔχει διὰ τὸ μέλλον τοῦ τόπου, ὥστε δὲν ἔπρεπεν οὐδὲ πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ προβῇ μονομερῶς οὐδ’ εἰς ψήφισιν, οὐδ’ εἰς συζήτησιν τοιούτου νομοσχεδίου, ἀφοῦ μάλιστα πρόκειται περὶ τῆς τρίτης ἀναγνώσεως καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένει νὰ ψηφίσῃ τόσον ἐπειγόντως νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον μετὰ τὴν τέλεσιν τῆς χρεωκοπίας, ἀνακηρυχθείσης ἤδη, δὲν ἔχει καὶ τόσον τὸ ἐπεῖγον. Ἀπεναντίας μάλιστα ἴσως ἡ φρόνησις θὰ ἐπέβαλλε τὴν βραδύτητα περὶ τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ψήφισιν. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ συμφέρει νὰ μὴ συντελεσθῇ οὔτε τὴν ἑσπέραν ταύτην, οὔτε μετὰ δύο οὐδὲ μετὰ τρεῖς ἡμέρας, ἵνα καταρτισθῇ πλῆρες καὶ ἄρτιον, ὥστε νὰ μὴ δώσῃ χώραν εἰς δυσαρέστους καὶ ἐπιβλαβεῖς διὰ τὸν τόπον συνεπείας. Πάντες, Κύριοι, ἐξεπλάγησαν, ἀκούσαντες συντελεσθεῖσαν τὴν χρεωκοπίαν τοῦ Κράτους· δὲν ἐξεπλάγησαν τόσον διὰ τὸ ἀπαίσιον γεγονὸς, ὅσον διὰ τὸ στόμα, ἐξ οὗ ἐξῆλθεν ἡ ἀναγγελία τοῦ γεγονότος, καὶ διὰ τὴν χεῖρα, ἥτις ὑπέγραψε τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον. Πάντες ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἦτο ὁ ἀντιπρόσωπος τῶν ἐλπίδων τῆς Ἑλλάδος, τοῦ μέλλοντος τοῦ αἰσίου αὐτῆς, τῆς πλήρους ἐπαρκείας, τῆς οἰκονομικῆς εὐεξίας· ἐὰν δ’ ἐπ’ ἐσχάτων εἶπε λέξιν τινὰ καὶ ἐξέφρασε φόβον τινὰ περὶ ὑφισταμένης οἰκονομικῆς κρίσεως, ταύτην δὲν κατεδέχθη ν’ ἀποκαλέσῃ κἂν κρίσιν οἰκονομικὴν, ἀλλ’ ἁπλῶς νομισματικὴν ἀνωμαλίαν, ἥτις ἤθελε κανονισθῆ διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἤθελεν ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλήν. Εἶμαι, Κύριοι, ἐκ τῶν φρονούντων, ὅτι ἡ παροῦσα Βουλὴ ἄλλον εἶχε προορισμὸν, ἄλλην εἶχεν ἐντολὴν, ὄχι ἐπιτακτικὴν, ὡς ἐλέχθη, ἀλλ’ ἐντολὴν ἀναμφισβήτητον παρὰ τοῦ ἐκλέξαντος αὐτὴν λαοῦ. Ὁ λαὸς ῥητῶς κατὰ τὴν 3 Μαΐου 1892 ἐξεφράσθη, ὅτι ἐπιθυμεῖ τὴν διὰ παντὸς μέσου οἰκονομικὴν σωτηρίαν τοῦ τόπου, τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν διὰ παντὸς μέσου καὶ διὰ πάσης θυσίας. Ὑπέδειξε δὲ ἡμῖν ὑποστηρικτέον ὡς Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὸν νῦν Πρωθυπουργὸν, διότι αὐτὸ ἀκριβῶς τὸ πρόγραμμα εἶχεν ὁ πολιτικὸς ἀνὴρ οὗτος καὶ αὐτὸ ἀκριβῶς ἤθελε τότε νὰ ἐκτελέσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Μετὰ ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος βλέπομεν, ὅτι ὁ προορισμὸς τῆς Βουλῆς δὲν ἐξετελέσθη, ἡ Κυβέρνησις ἀπέτυχεν εἰς ὅλα τὰ μέτρα αὐτῆς, καὶ δὲν εἶναι οὔτε πρέπον οὔτε ὀρθὸν νὰ προβῇ αὐτὴ αὕτη ἡ Βουλὴ εἰς ἐνέργειαν ἀντίθετον τῆς ῥητῆς ἐκείνης, ἂν ὄχι ἐπιτακτικῆς, ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ἔλαβε. Δὲν πρόκειται περὶ ἐπιτακτικῆς ἐντολῆς. Ἀλλ’ οὐδὲ δύναται νὰ ἀρνηθῇ τις, ὅτι σήμερον ἀνὰ πᾶσαν τὴν Εὐρώπην διήκει τὸ πνεῦμα τῆς γενικωτέρας ἐκφράσεως τῆς λαϊκῆς θελήσεως ἐπὶ ὡρισμένων μεγάλων ζητημάτων, καὶ ὅτι, κατὰ τὰ νεώτερα συνταγματικὰ πολιτεύματα, οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ πρέπει εἰς σπουδαῖα ζητήματα νὰ ἔχωσιν ἀναμφισβητήτως σύμφωνον τὴν γνώμην ἐκείνων, οἵτινες ἀπέστειλαν αὐτοὺς ὡς ἀντιπροσώπους των. Πάντες δὲ οἱ φιλελεύθεροι καὶ τὰ νεώτερα πολιτεύματα ῥητῶς ἔχουσι θεσπίσει, ὅτι εἰς ὡρισμένα ζητήματα σπουδαῖα καὶ σοβαρὰ ὁ λαὸς ὁ κυρίαρχος καὶ μόνος κύριος ἔχει δικαίωμα, νόμον τοῦ Κράτους συντελεσθέντα νὰ ἀνακαλέσῃ, καὶ ζητήσῃ δι’ ὡρισμένου ἀριθμοῦ ἐκλογέων, ὅπως ἐπαναχθῇ εἰς τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ αὐτοῦ καὶ εἶτα γένηται νόμος ὁριστικὸς τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦτο ἐγὼ ἀποδέχομαι τὴν γνώμην τοῦ ἐκ Γόρτυνος κ. Βουλευτοῦ, ὅτι πρέπει ὁ λαὸς νὰ ἐκφρασθῇ ἐπὶ τοῦ οὐσιώδους θέματος, ὄχι περὶ τοῦ θέματος τῆς χρεωκοπίας, νὰ ἀναλάβῃ δηλαδὴ αὐτὸς ὁ ἀτυχὴς τὴν εὐθύνην τῆς συντελεσθείσης χρεωκοπίας ἐκ σφάλματος ἄλλων. Δὲν ἔχει πλέον ὁ λαὸς νὰ ἀποφανθῇ, ἂν πρέπῃ νὰ γένηται ἡ χρεωκοπία, ὅπως ἐπιβληθῇ εἰς αὐτὸν, οὕτως εἰπεῖν, τὸ στίγμα τοῦτο. Ὁ λαὸς πρέπει νὰ ἐκφράσῃ γνώμην περὶ τῆς μελλούσης πολιτικῆς, περὶ τῆς ἑδραιώσεως τῆς οἰκονομικῆς τοῦ τόπου, περὶ τῆς συντελέσεως ὅλων τῶν μέτρων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θέλουσιν ἐξασφαλίσει τὴν Ἑλλάδα, ὡς πρός τε τὴν οἰκονομικὴν ἀνόρθωσιν, ὡς πρὸς τὴν ὕπαρξιν, οὕτως εἰπεῖν, καὶ τὸ μέλλον αὐτῆς. Πρέπει νὰ ἐκφρασθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ περὶ τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα θέλουσιν ἐκτελέσει τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἀπαλλάξει τὸν τόπον ἀπὸ τὴν ἀθλίαν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκεται, καὶ ἀπὸ τὴν ἐπάνοδον εἰς τὴν χρεωκοπίαν μετ’ ὀλίγα ἔτη. Πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἡ παροῦσα Βουλὴ δὲν ἀντιπροσωπεύει σήμερον τὴν κοινὴν γνώμην, καὶ πρέπει νὰ ζητηθῇ ἡ γνώμη ἐκείνου, ὅστις δύναται νὰ δώσῃ τὴν δύναμιν εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τὸ πρακτέον· πρέπει νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὴν γνώμην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ περὶ τοῦ μέλλοντος, πρέπει νὰ ἀναλάβῃ αὐτὸς νὰ ἐπιβάλῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα σήμερον εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖα νὰ ἐπιβληθῶσιν, ὅπως ἡ Ἑλλὰς διεξέλθῃ ὁπωσδήποτε ἐντίμως καὶ νομίμως ἐκ τῆς ἀφορήτου καταστάσεως, εἰς ἣν περιῆλθεν ἀπὸ ἐτῶν μὲν διοικητικῶς, σήμερον δὲ καὶ οἰκονομικῶς. Ἐγὼ ἔχω—τὸ ὁμολογῶ—ῥιζικωτέραν ἰδέαν τῆς τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος· ἐγὼ δὲν φρονῶ, ὅτι ἡ ἔλευσις μιᾶς νέας Βουλῆς, ὄχι κατὰ πολὺ ἴσως διαφερούσης τῆς παρούσης, ὅτι ἡ ἀλλαγὴ ὀλίγων προσώπων ἐκ τῆς Βουλῆς ταύτης, ἡ ἀποτυχία τινῶν ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης, καὶ ἡ ἐπιτυχία πλειοτέρων ἐκ τῶν τραυματιῶν τῆς 3ης Μαΐου, τελείως ἰαθέντων, (ἱλαρότης) θέλει φέρει πλήρη τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ τόπου. Οὐδένα ἔχω λόγον νὰ ἐπιζητῶ προσωπικὴν μεταβολήν· ἔχω ὅμως τὴν γνώμην, ὅτι μόνον σήμερον, μετὰ τριακονταετῆ πολιτικὸν βίον, ἡ Ἑλλὰς ἐνόησεν, ὅτι, ὅπως βαδίζομεν, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, οὔτε τὴν ἀνόρθωσιν τῶν ἐλπίδων τοῦ μέλλοντος. Ἀπεδείχθη ὅτι ἡ διοίκησις καὶ περὶ τὰ οἰκονομικὰ καὶ περὶ πάντας ἐν γένει τοὺς κλάδους δὲν δύναται νὰ συντελεσθῇ πρεπόντως ἄνευ ὁριστικῆς καὶ μονίμου νομοθεσίας, μόνιμος δὲ νομοθεσία διὰ τῆς μεταβολῆς τῶν ἑκάστοτε προσωπικῶν πλειονοψηφιῶν δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, διότι εἴδομεν ἐπανειλημμένως, ὅτι ὅ,τι ἔπραττεν ὁ κ. Τρικούπης τὸ κατέλυεν ὁ κ. Δηλιγιάννης, καὶ ὅ,τι ἔπρατεν ὁ κ. Δηλιγιάννης τὸ κατέλυεν ὁ κ. Τρικούπης, καὶ ἤλθομεν ἐξ αὐτῆς τῆς ἀμοιβαίας ἀλληλαναιρέσεως καὶ τῆς καταστροφῆς τῆς ἐπανειλημμένης εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρισκόμεθα σήμερον. Καὶ ἡ ἀνάγκη τῆς διαρκείας ὅσον οἷόν τε περισσότερον Κυβερνήσεως ἐκ προσωπικῆς ἐμπνεομένης πολιτικῆς ἐπέφερε καὶ τὰς ἀνάγκας τῆς χρήσεως τῶν μέσων ἐκείνων τῶν ἀφθόνων παροχῶν καὶ λοιπῶν, τὰ ὁποῖα ἀτυχῶς μᾶς ἔφερον εἰς τὴν οἰκονομικὴν καταστροφήν, καὶ διότι ὁ Πρωθυπουργός, ὁ ἐπὶ πολλὰ ἔτη διοικήσας, δὲν ἐτύγχανε φειδωλὸς καὶ διότι ἔχει τὸν χαρακτῆρα τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἐπιδιώκῃ ἀθρόως μεγάλα ἔργα καὶ μεγάλα πράγματα, ταῦτα δὲ τὰ ἔργα, ἡμισυντελούμενα, ἐπέφερον δαπάνας τοιαύτας καὶ σπατάλην τοιαύτην, ἥτις μᾶς ἔφερεν εἰς τὴν καταστροφήν, χωρὶς κἂν νὰ ἔχωμέν τινα τῶν ἔργων τέλεια. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ συνέλθῃ Ἐθνοσυνέλευσις· μόνον διὰ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, τοῦ κυριάρχου αὐτοῦ σώματος, δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι θὰ ἐπιτευχθῇ ἡ μονιμοποίησις τῆς ἑλληνικῆς νομοθεσίας, ἡ μονιμοποίησις ὅλων τῶν μέτρων ἐκείνων τῶν ῥιζικῶν, τὰ ὁποῖα θ’ ἀπαιτηθῶσιν, ὅπως ἀνορθωθῇ ὁ τόπος ἐκ τῆς ἀτυχοῦς καὶ ἀπελπιστικῆς καταστάσεως, εἰς ἣν εὑρίσκεται. Ἔχομεν ἀνάγκην τουλάχιστον ἐπὶ δεκαετίαν νὰ ἔχωμεν τὴν αὐτὴν κατάστασιν, τὰς αὐτὰς οἰκονομίας, τὴν αὐτὴν φορολογίαν κεφαλαιωδῶς ἐν ἐλαχίστῳ ὅρῳ τεταγμένην, τροποποιουμένην δὲ δι’ ὡρισμένου τρόπου, παρέχοντος ἐγγύησιν ὑπὲρ τοῦ φορολογουμένου καὶ ἐν γένει ὅσον οἷόν τε περισσοτέραν μονιμότητα εἰς πᾶν νομοθετικὸν μέτρον, ὅπως καὶ οἱ δανεισταὶ ἡμῶν πεισθῶσιν, ὅτι δὲν τρέχουσι τὸν κίνδυνον νὰ ἴδωσι τὸν νόμον τὸν ψηφισθέντα ὑπὸ μιᾶς πλειοψηφίας μεταβαλλόμενον παρ’ ἄλλης πλειοψηφίας, ἐρχομένης μετὰ ἓν ἔτος, ἢ σκρονόμενον συνοπτικῶς ὑπὸ ἑνὸς Ὑπουργοῦ. Εἶναι ἀνάγκη ἀπόλυτος νὰ ἔλθῃ Συνέλευσις κυρίαρχος, ὅπως ἀνορθώσῃ τὴν καταστροφὴν, ἥτις ἐγένετο. Δὲν δύναμαι βεβαίως νὰ ἐπιβάλω εἰς ὑμᾶς τὴν γνώμην ταύτην, ὅπως ψηφίσητε κατὰ τὸ Σύνταγμα τὴν τοιαύτην μεταβολὴν, οὔτε δύναμαι νὰ ἐπιβάλω τὴν γνώμην ἀλλαχοῦ, πρὸς τὴν ἐπίτευξιν τοῦ μόνου μέτρου, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ σώσῃ τὸν τόπον μονίμως καὶ ὁριστικῶς. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ παρατείνω τὴν συζήτησιν ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ καὶ σᾶς κουράσω, ἀναπτύσσων τὸ πρόγραμμα ὑμῶν πλῆρες καὶ τὰς ἰδέας ἐκείνας, αἵτινες δέον νὰ κρατήσωσιν, ὅπως ὁ τόπος δυνηθῇ νὰ ἀνορθωθῇ ἐκ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως. Ἐν συντομίᾳ ἄκρᾳ λέγω μόνον ὑμῖν, ὅτι ἀπολύτως ἀναγκαία εἶναι καὶ ἐπείγουσα ἡ ἐμπέδωσις τοῦ Συνταγματικοῦ πολιτεύματος διὰ μεταῤῥυθμίσεων ῥιζικῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κρατουσῶν σήμερον νεωτέρων ἰδεῶν. Ἀναγκαιότατον εἶναι ἓν σῶμα, ἐπικαλούμενον μὲ οἱονδήποτε θέλητε ὄνομα, προπαρασκευαστικὸν ἢ ἐπισκευαστικὸν τῶν νόμων, διότι ἀτυχῶς οὗτοι κατήντησαν ἄθυρμα εἰς τὰς χεῖρας συντακτῶν ἀμαθῶν ἢ συμφεροντολόγων. Πρέπει νὰ ληφθῇ μέριμνα, ὅσον οἷόν τε παγία, περὶ διοικήσεως, περὶ τῆς ἀστικῆς καὶ ποινικῆς δικαιοσύνης, περὶ τοῦ στρατοῦ, ὅστις φθίνει, καὶ τοῦ ναυτικοῦ, ὅπερ σήπεται. Ἡ ἐκπαίδευσις νὰ ἐξασφαλισθῇ, ἐλευθέρα καὶ ἀπηλλαγμένη τελῶν, ἡ δημοτικὴ νὰ ἀφεθῇ τέλεον εἰς τοὺς δήμους. Αἱ δὲ φυλακαὶ τοῦ Κράτους νὰ συγκεντρωθῶσιν εἰς μίαν μεγάλην διὰ τοὺς πλέον τοῦ ἔτους καταδίκους, ὑποχρεωθησομένους εἰς ἐργασίαν παραγωγικὴν ἐν τοῖς ἀργυρείοις τῆς Μήλου, πρὸς μεγάλην ὑπὲρ τὸ ἑκατομμύριον οἰκονομίαν τοῦ Δημοσίου, καὶ ὄφελος τῶν ἐργαζομένων ἠθικὸν καὶ ὑλικόν. Εἰς οὐδένα τοῦ λοιποῦ πρέπει νὰ δίδηται ὡς πρότερον ἄδεια νὰ δανείζηται ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων εἰς βάρος ἡμῶν καὶ τῶν μελλουσῶν γενεῶν. Θὰ καταστῇ τέλος δυνατὸν νὰ φορολογηθῶσι καὶ αἱ τάξεις ἐκεῖναι τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, αἵτινες μέχρι τοῦδε, πρὸς κοινὸν σκάνδαλον, οὐδένα φόρον ἐπλήρωσαν. Πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ φόρος ἐπὶ τῶν κινητῶν κεφαλαίων, ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, ἐπὶ τῶν τσιφλικίων, μέχρι τῆς λύσεως τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος διὰ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀγροτῶν εἰς ἰδιοκτήτας, ἱκανοποιουμένων τῶν νῦν μεγαλοκτηματιῶν δι’ ἐπαρκοῦς ἀντιτίμου, καὶ ἐπὶ τῶν κληρονομιῶν ἐν γένει, ἄνευ διακρίσεως. Ἀφοῦ ὁ ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου του κερδίζων μικρὸν ποσὸν πρὸς ζωάρκειαν πληρόνει μεγάλους φόρους, εἶναι δίκαιον νὰ πληρόνωσι καὶ οἱ ἀκόπως κληρονομοῦντες μικρὰ ἢ μεγάλα ποσὰ ὅπως δήποτε. Τὸ πλεῖστον ἐκ τῶν ἐσόδων τούτων θέλει χρησιμεύει πρὸς βαθμιαίαν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Δὲν δύναμαι, κύριοι συνάδελφοι, νὰ σᾶς πείσω, ὅπως παραιτηθῆτε· βλέπω ὅτι ἔχεσθε στιβαρῶς τοῦ ἀξιώματος ὑμῶν, καὶ δὲν ἐννοεῖτε ν’ ἀποσπασθῆτε, παρὰ ὅταν ἐπέλθῃ ἡ λῆξις τῆς περιόδου, καὶ ἴσως, ἂν ἠδύνασθε, θὰ παρετείνατε αὐτὴν (ἱλαρότης). Δὲν δύναμαι νὰ ἐπιβάλω τὴν γνώμην μου οὔτε εἰς τὰ λοιπὰ μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅπως πάντα ὁμοῦ ἀποχωροῦντα ὑποβάλωσι καὶ τὴν παραίτησιν αὐτῶν, καὶ οὕτω δυνηθῶσι νὰ προκαλέσωσι τὴν γνώμην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἀφοῦ δὲ τὸ τοιοῦτον δὲν εἶναι δυνατὸν, ἀφοῦ τὸ Στέμμα νομίζῃ, ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς νὰ ἐρωτήσῃ τὸν κύριον, τὸν μόνον δυνάμενον ἀξιωματικῶς ν’ ἀποφανθῇ περὶ τῶν ζητημάτων τῆς τιμῆς καὶ τῆς περιουσίας καὶ τῆς εὐπρεποῦς ὑπάρξεως αὐτοῦ, δηλ. τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, δὲν δύναμαι νὰ πράξω ἄλλο, παρὰ νὰ ἀποταθῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ τὴν παρακαλέσω νὰ μὴ σπεύδῃ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Τινὲς λέγουσιν, ὅτι ἡ χρεωκοπία δύναται νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς ξενικὰς ἐνεργείας, εἰς ξενικὰς ἐπεμβάσεις, καὶ οὕτως ἐκφοβίζουσι καὶ συγκινοῦσι τὸ Ἑλληνικὸν ἐσκεμμένως. Τοιοῦτος ἐπεμβάσεως κίνδυνος δὲν ὑπάρχει. Οὐδεὶς δύναται νὰ θίξῃ οὔτε τὴν ἀνεξαρτησίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, οὔτε τὴν κυριαρχίαν αὐτοῦ· ῥητῶς δ’ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἔχουσιν ἐκφρασθῆ ἄνδρες, τῶν ὁποίων τὸ κῦρος εἶναι ἀναμφισβήτητον. Ὅτε πρὸ ἐτῶν ἐζητήθη παρὰ τῶν Ἄγγλων κατόχων τουρκικῶν, νομίζω, χρεωγράφων, οὐχὶ κατὰ τὴν τελευταίαν χρεωκοπίαν, ἀλλὰ προηγουμένως, παρέμβασις τῆς Ἀγγλίας, ὅπως ὑποστηριχθῶσι τὰ συμφέροντα τῶν κατόχων τῶν χρεωγράφων αὐτῶν, κατεῖχε τὴν θέσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ Πρωθυπουργοῦ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἷς τῶν ἐξοχωτέρων ἀνδρῶν τοῦ αἰῶνος, ὁ Πάλμερστον· τότε, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Ἀνάσσης, ῥητῶς ὁ Πάλμερστον ἐδήλωσεν εἰς τοὺς κατόχους τῶν ξενικῶν χρεωγράφων, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις οὐδεμίαν εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ παρέμβῃ εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῶν ἐμπορικῶν αὐτῶν συμφερόντων.

§96ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Κατὰ ποῖον ἔτος;

§97ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἰς τὰ 1848.

§98ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Ἀλλ’ οὐδεὶς εἶπε τοιοῦτόν τι, περὶ ἐπεμβάσεως.

§99ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ἐλέχθη ἐντεῦθεν, καὶ βεβαίως δὲν θὰ λεχθῇ ἐντεῦθεν ποτὲ, ἐγράφη ὅμως εἰς ἐφημερίδας, καὶ διαδίδεται ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ ξενικὸς κίνδυνος.

§100ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ξενικὸς ἔλεγχος ἐλέχθη.

§101ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Σήμερον δὲν πρόκειται περὶ ξενικοῦ ἐλέγχου· τὸ νομοσχέδιον δὲν περιλαμβάνει τι περὶ τούτου. Ἀλλ’ ἡ ξενικὴ ἐπέμβασις, ἐὰν ὑπῆρχε κίνδυνος τοιαύτης, θὰ κατέληγεν εἰς τὸν ξενικὸν ἔλεγχον. Δὲν πρόκειται νὰ μᾶς ἀποκεφαλίσωσιν, οὔτε νὰ μᾶς προσαρτήσωσιν εἰς τὴν Τουρκίαν. Ἔχετε ὀλίγην ὑπομονήν· πέποιθα δὲ, ὅτι δὲν θὰ διαφωνήσωμεν. Εἷς τῶν ἀρίστων συγγραφέων, τῶν τελευταῖον γραψάντων περὶ διεθνοῦς δικαίου, ὁ Pradier Fodéré, ἔθιξεν ἀκριβῶς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει ἡμᾶς (ἀναγινώσκει μεταφράζων): «Ἐν περιπτώσει, λέγει, καθ’ ἣν οἱ ὑπήκοοι ἑνὸς Κράτους, ζητήσωσι τὴν προστασίαν τῆς Κυβερνήσεως αὐτῶν κατ’ ἄλλου Κράτους, διότι οὗτοι δυσκολεύονται νὰ τύχωσι τῆς πληρωμῆς τῶν εἰς αὐτοὺς ὀφειλομένων, ἐγείρεται τὸ ἑξῆς θεωρητικὸν ζήτημα: Αἱ Κυβερνήσεις δικαιοῦνται νὰ ἐκβιάσωσι τὴν χεῖρα τῶν ἐχόντων χρέη Κρατῶν, ὅπως ἐξοφλήσωσι τὰ ληξιπρόθεσμα χρέη ταῦτα;» Ἀναμφισβητήτως οὗτος ἀποφαίνεται, ὅτι ἀρνητικὴ εἶναι ἡ λύσις καὶ ἀπόφανσις. Ἐνταῦθα εὕρηται τὸ πολύτιμον ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἀγγλίας. Μεταφράζω ἐκ τοῦ κειμένου (ἀναγινώσκει): «Τὸ νὰ ἐμπιστεύηταί τις τὰ κεφάλαιά του εἰς Κυβέρνησιν ξένην, λέγει ὁ Πάλμερστον, ἐν ἐγγράφῳ τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου 1848, σημαίνει ὅτι ἐνεργεῖ κερδοσκοπίαν. Ἐγγράφεσθαι εἰς δάνειον ζητούμενον ὑπὸ ξένης Κυβερνήσεως, ἀγοράζειν ἐν τῷ χρηματιστηρίῳ ξένας ὁμολογίας, ἀποτελεῖ ἐμπορικὴν πρᾶξιν, οἷαί εἰσιν αἱ συνήθεις ἐμπορικαὶ τοιαῦται. Ὁ κίνδυνος, ὅστις ἐνυπάρχει εἰς πάσας τὰς τοιούτου εἴδους πράξεις, εἶναι ἀχώριστος καὶ ἐκ τῶν ἐγγραφῶν καὶ τῆς μετοχῆς εἰς δάνεια Κράτους τινός. Οἱ δανεισταὶ δὲν ἔπρεπε νὰ λησμονήσωσι τὴν περίπτωσιν τῆς χρεωκοπίας. Δὲν πρέπει δὲ νὰ παραπονιῶνται ἢ καθ’ ἑαυτῶν, ἐὰν χάνωσι τὸ χρῆμά των. Τὴν αὐτὴν πρὸς τὸν Ἄγγλον Ὑπουργὸν γνώμην ἰσχυρῶς ὑπεστήριξεν ὁ Rollin Jacqeumin. «Ἡ ἀνάληψις (λέγει) ὑποχρεώσεων, τὸ δανείζεσθαι ἐν γένει Κράτος τι, εἶναι πρᾶξις κυριαρχική. Τὸ πληρόνειν καὶ ἐξοφλεῖν τὰ χρέη εἶναι ἄλλη πρᾶξις κυριαρχική, ὅλως διακεκριμένη τῆς πρώτης. Ἀπόδειξις, ὅτι οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα, εἶναι ὅτι ἐν τοῖς ἡμετέροις συνταγματικοῖς Κράτεσιν ἡ πληρωμὴ τῶν τόκων καὶ χρεωλυσίων τοῦ δημοσίου χρέους γίγνεται ἐνιαυσίως, δυνάμει πράξεως πηγαζούσης ἐκ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἐν τῇ πληρότητι τῆς ἀνεξαρτησίας αὐτῆς ἐνεργούσης. Βεβαίως ἡ νομοθετικὴ αὕτη πρᾶξις δὲν δημιουργεῖ τὴν ὑποχρέωσιν, ἀλλ’ ἀποτελεῖ τὴν κύρωσιν αὐτῆς. Ἀφοῦ οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα, ὁ διακανονισμὸς τῶν χρεῶν Κράτους τινὸς οὐχ ἧττον τῆς δημιουργίας αὐτῶν δὲν δύναται νὰ παράσχῃ τὸ ἐνδόσιμον ξενικῆς παρεμβάσεως, τουλάχιστον κατὰ γενικὸν κανόνα.» Οὕτω ῥητῶς ἐχαρακτήρισε τὴν πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων ὡς πρᾶξιν κυριαρχικὴν, ἐπιβαλλομένην ἐνιαυσίως εἰς τὸ Κράτος διὰ νόμου ἐτησίου αὐτοῦ τούτου τοῦ Κράτους. Ὅπως, λέγει, κυριαρχικῶς προβαίνει καὶ δανείζεται, οὕτω κυριαρχικῶς τὸ Κράτος πληρόνει τὰς ὀφειλὰς αὐτοῦ, καὶ διότι ἐνιαυσίως περιλαμβάνει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὰς δαπάνας, αὐτὸ τοῦτο ἀποδεικνύει ἐνιαυσίως, ὅτι κυριαρχικὸν δικαίωμα ἔχουσα ἡ Βουλὴ καὶ ἐκτελοῦσα ἀναγνωρίζει τὴν πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων ἀναλόγως τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα τὸ Κράτος ἔχει νὰ διαθέσῃ. «Ἐκτὸς», λέγει,—καὶ ἐνταῦθα παρακαλῶ νὰ προσέξητε, — «ἐκτὸς ἐὰν ἔχωσιν ἀφορμὴν νὰ παραπονεθῶσιν, ὅτι κατὰ τὸν διακανονισμὸν τῶν χρεῶν ηὐνοοῦντο συστηματικῶς δανεισταί τινες εἰς βάρος τῶν ἄλλων, μεταξὺ δ’ αὐτῶν εὑρίσκοντο οἱ ὑπήκοοι ὡρισμένου Κράτους. Ἄλλως, λέγει, οἱ ξένοι δανεισταὶ δὲν θὰ ἔπραττον καλῶς νὰ παραπονεθῶσιν, ἐὰν ἐν ἴσῃ μοίρᾳ καὶ κοινῇ ἐτέθησαν πρὸς τοὺς ὑπηκόους τοῦ κανονίζοντος τὰ χρέη τοῦ Κράτους...» Τὴν γνώμην ταύτην ἔχουσιν ὅλοι οἱ συγγραφεῖς, οἱ συγγράψαντες περὶ διεθνοῦς δικαίου, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου· ἐφ’ ὅσον οὐδεμία γίνεται διάκρισις μεταξὺ δανειστῶν ἐπικρατείας ξένης πρὸς δανειστὰς ἄλλης ἐπικρατείας, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οὐδεὶς κίνδυνος ὑπάρχει ξενικῆς ἐπεμβάσεως. Ἄν ὅμως ὑπάρξῃ ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ διακανονισμοῦ τούτου ἐξαίρεσις ἢ διάκρισις, εἴτε ὑπὲρ ἐντοπίων δανειστῶν, εἴτε ὑπὲρ ὡρισμένων δανειστῶν ξένου Κράτους, εἰς βάρος ἄλλων δανειστῶν ἄλλου Κράτους, τότε ὑπάρχει ἡ γνώμη, ἣν ἐγὼ δὲν ἀσπάζομαι καθ’ ὁλοκληρίαν, ὅτι δημιουργεῖται λόγος ἐπεμβάσεως. Ἀλλὰ γνωρίζετε, ὅτι δὲν εἴμεθα τόσον πολὺ συμπαθεῖς εἰς ὅλα τὰ Κράτη τῆς Εὐρώπης· εἴμεθα μικροί. Ἔχομεν φίλους μεγάλους, καὶ ἰσχυρούς, ἀλλ’ ἔχομεν ἀτυχῶς καὶ μεγάλους ἐχθρούς· ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ δοθῇ ἡ ἐλαχίστη εὐλογοφανὴς ἀφορμὴ εἰς οἱονδήποτε ἐξ αὐτῶν, ὅπως ἐπιζητήσῃ παρέμβασιν αὐτοῦ. Τὸ νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου ἐπιλαμβανόμεθα εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν, νομίζω ὅτι δὲν πληροῖ τοὺς ὅρους τῆς πλήρους ἀμεροληψίας· ἐγὼ φρονῶ, ὅτι θὰ ἦτο χρησιμώτερον καὶ καλλίτερον νὰ ἔλειπον δύο ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ. Τὸ πρῶτον ἐλάττωμα εἶναι ἡ προσωρινότης τοῦ νομοσχεδίου. Ἀφοῦ, Κύριοι ἐχρεωκοπήσαμεν, ἔπρεπεν ὁριστικῶς ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ συντάξῃ νομοσχέδιον τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ δίδῃ χώραν οὔτε εἰς ἐνεργείας ἰδιαιτέρας, οὔτε εἰς κερδοσκοπίας, αἵτινες δύνανται νὰ γεννηθῶσιν ἐκ τῆς ἀδείας ταύτης, ἣν ζητεῖ παρ’ ἡμῶν πρὸς διαπραγμάτευσιν. Τῆς ἀδείας ταύτης οὐδεμίαν ἔχει ἀνάγκην, διότι, ὡς Κυβέρνησις τοῦ Κράτους, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διαπραγματεύηται μὲ οἱονδήποτε θέλει, ἀρκεῖ, ὅταν πρόκηται νὰ πράξῃ τι ὁριστικῶς, νὰ ὑποβάλῃ αὐτὸ εἰς τὴν Βουλήν, διότι ἄλλως δὲν ἠδύνατο νὰ νομιμοποιηθῇ ἡ διαπραγμάτευσις αὐτῆς καὶ γένηται ὑποχρεωτική. Ἑπομένως τὸ πρῶτον ἄρθρον δὲν χρησιμεύει, παρὰ μόνον εἰς τὴν ἐνθάῤῥυνσιν τῆς κερδοσκοπίας. Παρέχετε ἀφορμὴν, ὅπως ὑπάρξουν ἐνέργειαι κερδοσκοπικαὶ πανταχόθεν. Ἀρκεῖ, Κύριοι, ἡ κερδοσκοπία, ἥτις ἐγένετο πρὸς ὕψωσιν τῶν ἑλληνικῶν χρεωγράφων, ἵνα ἐπιτευχθῇ ἡ μετατροπή· ἀρκεῖ ἡ κερδοσκοπία, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ παρ’ ἐκείνων, οἵτινες ἀνελάμβανον τὴν διάπραξιν τῶν δανείων αὐτῶν, τὴν μετατροπήν, τὴν ἑνοποίησιν, τὴν προκαταβολὴν μέρους κλπ. Ἄν ἀκούσητε τὸν λογαριασμὸν τῆς δανειακῆς αὐτῆς ἐνεργείας ἐπὶ δεκαετίαν, εἶμαι βέβαιος, ὅτι πάντες θ’ ἀγανακτήσητε, ὅπως ἀγανακτεῖ σήμερον ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς διὰ τὴν κερδοσκοπικὴν αὐτὴν καταβόθραν. Δὲν ἔχω τὴν ἑσπέραν ταύτην τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον· ἐπιφυλάττομαι νὰ σᾶς ἐξιστορήσω ἄλλοτε ἕκαστον τῶν συντελεσθέντων δανείων, ἀρχόμενος ἀπὸ τῶν δανείων τῆς Ἀνεξαρτησίας, τῶν ἀναγνωρισθέντων τὸ 1879, νομίζω, καὶ ἀνεωξάντων ἡμῖν τὰ εὐρωπαϊκὰ χρηματιστήρια. Ἐν συνόψει μόνον λέγω ὑμῖν, ὅτι ἐκ τῶν 630,000,000 τὰ ὁποῖα ἀπὸ τοῦ 1880 μέχρι τοῦ 1891 ἐδανείσθημεν εἰς μεταλλικόν, ἐδόσαμεν τίτλους χρεωστικοὺς 630,000,000 καὶ ἐλάβομεν πραγματικὰ 370,000,000· τὸ ὑπόλοιπον, αἱ ἑκατοντάδες αὐταὶ τῶν ἑκατομμυρίων, αἵτινες ἐλλείπουσιν, ἔμειναν εἰς ὄφελος ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διεπραγματεύθησαν τὰ δάνεια ταῦτα. Καὶ ἐξ αὐτῶν πάλιν τῶν 370,000,000 πραγματικῶς δὲν ἐλάβομεν 370 ἑκατομμύρια μετρητὰ, διότι πάλιν ἐκεῖνοι, οἵτινες διεπραγματεύσαντο τὰ δάνεια, ἀνέλαβον νὰ μᾶς προσφέρουν, καὶ ὑποχρεωτικῶς δι’ ἡμᾶς, ὡς ἄν νὰ ἤμεθα κάτοικοι τῆς Ἀφρικῆς, καὶ διάφορα προϊόντα καὶ διαφόρους βιομηχανικὰς ἐργασίας· ἀντήλλαξαν προηγούμενα χρεώγραφα εἰς τὸ ἄρτιον, καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν ἐργολαβιῶν καὶ τῶν προμηθειῶν καὶ τῶν τροπῶν ἐκέρδησαν πολλὰ, παρὰ πολλὰ ἑκατομμύρια. Τοιουτοτρόπως οὔτε τὰ 370,000,000 ἐλάβομεν πραγματικῶς. Ἀρκεῖ, Κύριοι, ἡ κερδοσκοπία! Ἄς παύσῃ πλέον τὸ σύστημα τῆς δανειομανίας. Δάνεια ἐπὶ δανείων, Κύριοι, ἰδοὺ τὸ κατόρθωμα τῶν πολιτικῶν μας. Ἐπὶ 12 ἔτη δὲν ἐκάμνομεν ἄλλο, παρὰ νὰ διαπράττωμεν δάνεια διαρκῆ. Ἕκαστον ἔτος, μετὰ νέον δάνειον, εὑρισκόμεθα πάλιν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δανεισθῶμεν ἐκ νέου, ὅπως ἐξοφλήσωμεν προηγούμενα χρέη δῆθεν, πράγματι δὲ, ὅπως πληρώσωμεν τὰ φοβερὰ ἐλλείμματα ἡμῶν. Ἡ δανειομανία εἶναι ἓν εἶδος ἀσθενείας, ὁμοιαζούσης πρὸς τὸν μορφινισμόν. Ὅσον περισσοτέραν κάμῃς χρῆσιν τῶν δανείων, τόσον περισσοτέραν ἔχεις ἀνάγκην αὐτῶν, τόσον περισσότερον πάσχεις ἐκ τοῦ πάθους αὐτοῦ, ἕως ὅτου συντελεσθῇ τὸ τέλος, τὸ ὁποῖον ἔρχεται εἰς πάντα πάσχοντα ἐκ τοῦ νοσήματος αὐτοῦ. Ὁ πάσχων μορφινισμὸν ἀποθνήσκει μορφινιζόμενος, ὁ δανειομανὴς χρεωκοπεῖ δανειζόμενος, καὶ διὰ τῆς χρεωκοπίας τὸν βλέπετε δάνειον νὰ ἐπιζητῇ! Ἀρκοῦν πλέον τὰ δάνεια· ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀηδίασεν, ἐκορέσθη, ἐβαρύνθη· δὲν ἔχει πλέον ἀνάγκην δανείων. Ἐγὼ δὲ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἐκφράζω τὴν γνώμην ὅλων τῶν πονούντων τὸν τόπον Ἑλλήνων σήμερον, ἀναφωνῶν: εἴθε ποτὲ τὰ χρηματιστήρια τῆς Εὐρώπης νὰ μὴ ἠνοίγοντο διὰ τὴν ἀτυχῆ μας Ἑλλάδα! ἀναθεματίζομεν τὴν ὥραν, καθ’ ἣν ἐσκέφθησαν νὰ μᾶς μεταβάλωσιν εἰς χρηματιστήριον τῆς Ἀνατολῆς, διότι αὐτὸ ὑπῆρξε τὸ βάραθρον, τὸ ὁποῖον μᾶς καταπίνει σήμερον (συγκίνησις). Οἱονδήποτε δάνειον καὶ ἂν λάβητε καὶ ἐξετάσητε, θὰ ἴδητε κερδοσκοπίαν πλήρη, μεγάλην καὶ ἄσεμνον. Ὁ Πρωθυπουργὸς εἶχεν ἀνάγκην χρημάτων, διὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ κυβερνῶν. Ἐγνώριζον τὴν ἀνάγκην ταύτην τοῦ Πρωθυπουργοῦ οἱ πολυώνυμοι χρηματισταί, καὶ ἐξεμεταλλεύοντο ταύτην διὰ τρόπου, ὅστις σήμερον καθαρὰ φαίνεται πόσον ἐπιβλαβὴς ὑπῆρξεν εἰς τὸν τόπον. Ἀρκεῖ λοιπὸν ἡ τοιαύτη συντέλεσις τῶν κερδοσκοπικῶν πράξεων· δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέψωμεν, ὥστε νὰ ἀρχίσῃ πάλιν τὸ αὐτὸ παιγνίδιον ἀντιστρόφως. Ἐκερδοσκόπησαν προκαταβάλλοντες, αὐξάνοντες τὰς τιμὰς εἰκονικῶς, ἐκδίδοντες δάνεια· σήμερον θὰ κερδοσκοπήσωσιν ἐν τῇ χρεωκοπίᾳ καὶ διὰ τῆς χρεωκοπίας· διότι πᾶσα πρᾶξις, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ συντελεσθῇ διὰ διαπραγματεύσεων συμβιβασμοῦ ἢ ἄλλως, ἐκτὸς ὁριστικῆς κυριαρχικῆς πράξεως τῆς Ἑλλάδος ἐπισήμως, θὰ δώσῃ χώραν εἰς κερδοσκοπίας, καὶ εἰς κερδοσκοπίας πολὺ μεγάλας καὶ ἀτιμωτικὰς δι’ ἡμᾶς. Πάντες ἐκεῖνοι, οἵτινες εἶναι κάτοχοι τῶν γνώσεων τῶν χρηματιστικῶν, ἐννοοῦσιν, ὅτι τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ὁρίζετε εἰς 30% τὸ διδόμενον εἰς τὸ μέλλον χρεωλύσιον, παρέχετε δὲ τὴν ἐλπίδα αὐξήσεως τοῦ ἐλαχίστου τούτου ὅρου διὰ διαπραγματεύσεων, αὐτοὶ δὲν ἔχουσι, παρὰ νὰ κατορθώσωσι νὰ ἔλθωσιν εἰς ἰδιαιτέρας διαπραγματεύσεις, ἀφοῦ ἀγοράσωσιν, ἔχοντες τὰ μέσα, ἄφθονον ποσὸν ἑλληνικῶν χρεωγράφων, τὰ ὁποῖα διατελοῦσι σήμερον εἰς τὴν εὐτελῆ τιμὴν τῶν 24, 28, 30 λιρῶν, ὡς βεβαίως δὲν δύνανται νὰ τιμῶνται σήμερον ἄνω τῶν 30%, καὶ ἀφοῦ ἐξασφαλίσωσι σπουδαῖον ποσὸν ἐξ αὐτῶν, θὰ παραστῶσιν ὡς κάτοχοι σοβαροῦ ποσοῦ χρεωγράφων, καὶ θὰ κατορθώσωσι νὰ γένηται συμβιβασμὸς εἰς ποσὸν πλέον τῶν 30%, ἔστω 35, 40 καὶ 45%. Ὅσον περισσότερον ἐπιτύχωσι νὰ αὐξήσωσι τὴν δόσιν τοῦ συμβιβασμοῦ, κατὰ τοσοῦτον θὰ κερδήσωσι πολλὰ ἑκατομμύρια· καὶ ἠξεύρετε παρὰ τίνων; Καὶ παρ’ ἡμῶν, τοῦ πληρόνοντος δηλ. Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ παρὰ τῶν κατόχων τῶν ἑλληνικῶν χρεωγράφων, τῶν φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων, τῶν δυστυχῶν ἐκείνων οἰκογενειαρχῶν, τῶν καταστηματαρχῶν, τῶν ἐμποροκτηματιῶν, οἵτινες, ἔχοντες μικρὰν περιουσίαν, ἔχουσι τοποθετήσει αὐτὴν εἰς χρεώγραφα ἑλληνικά, καὶ ἐξ αὐτῶν ἀνέμενον νὰ ζήσωσιν. Αὐτοὶ ὅλοι θὰ πληρώσωσι τὴν κερδοσκοπίαν τῶν ὀλίγων πλουσίων κατόχων ἑλληνικῶν χρεωγράφων καὶ ἐπιτηδείων κερδοσκόπων, οἵτινες παρίστανται ὡς ἀντιπρόσωποι ὅλων τῶν κατόχων ἑλλην. χρεωγράφων. Εἶναι ἀδύνατον, Κύριοι, νὰ ὑπάρξωσι πραγματικοὶ ἀντιπρόσωποι ὅλων τῶν ἑλληνικῶν χρεωγράφων. Μετροῦνται ἀνὰ χιλιάδας, ἀνὰ μυριάδας οἱ κάτοχοι τῶν χρεωγράφων τῶν ἑλληνικῶν καὶ ἐν Γερμανίᾳ καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ, καὶ ἐν Τουρκίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ. Καὶ βλέπετε παρουσιαζομένους 2, 3 ἢ 4, ἐρχομένους ἔξωθεν ἀληλοδιαδόχως, μετὰ τὴν δέουσαν ῥεκλάμαν, ὅπως αὐτοὶ διαπραγματευθῶσι συμβιβασμὸν, διακανονισμὸν καὶ ὅ,τι δήποτε θέλετε· θὰ διαπραγματευθῶσιν αὐτοὶ πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καὶ ἀντὶ πινακίου φακῆς θὰ κατορθώσωσι νὰ τύχωσι συμβάσεως· ὁ συμβιβασμὸς θὰ ἦναι καλός· θὰ ἦναι καλὸς ὅμως δι’ αὐτοὺς καὶ διὰ τὰ βαλάντια αὐτῶν καὶ τῶν συνεταίρων αὐτῶν, θὰ ἦναι κάκιστος ὅμως καὶ διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος καὶ διὰ τοὺς κατόχους τοὺς πραγματικοὺς τῶν χρεωγράφων εἴς τε τὸ ἐσωτερικὸν καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, τοὺς μὴ συνδεομένους μετὰ τῶν ἐντίμων αὐτῶν χρηματιστομεσιτῶν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὸ προσωρινὸν ἔπρεπε νὰ ἐκλίπῃ ἐκ τοῦ νομοσχεδίου ἔπρεπεν ὁριστικῶς νὰ ἀποφασισθῇ, τί δύναται τὸ Κράτος νὰ παράσχῃ καὶ νὰ παρέχῃ εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν. Ἐγώ, Κύριοι, σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρτίας πληρωμῆς τῶν τοκομεριδίων· ἀρτιωτάτην δὲ πληρωμὴν, ὅπως σήμερον ἔχουσι τὰ πράγματα τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡμῶν, δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἄλλην, παρὰ τὴν διὰ τοῦ νομίσματος τοῦ Κράτους πληρωμὴν, διὰ τοῦ νομίσματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον σήμερον ἔχομεν ἐν ἰσχύϊ, διὰ τοῦ νομίσματος, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ὁ δημόσιος θησαυρὸς παρὰ τῶν φορολογουμένων. Ἄν δὲ τὸ ζήτημα τοῦτο ἐκανονίζετο ὁριστικῶς, διαρκῶς, ἐὰν ἀναμφισβητήτως ἐξέλειπε καὶ πᾶσα διαφορὰ καὶ πᾶς κίνδυνος ἐκ διακρίσεως, ὅστις ἠμπορεῖ νὰ ἀποδοθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, θὰ ἠδύνασθε νὰ πιστεύσητε, ὅτι ψηφίζετε σπουδαῖόν τι καὶ ἀνώδυνον καθ’ ὑμᾶς. Σήμερον ὅμως δημιουργεῖτε διάκρισιν μεταξὺ δανειστῶν κατόχων μεταλλικῶν χρεωγράφων καὶ δανειστῶν μὴ κατόχων τοιούτων, ἀλλ’ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Εἰς ἐπίμετρον δὲ, τὴν παραμονὴν τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐπρόκειτο νὰ ὑποβάλητε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰς τὴν Βουλὴν, ἢ καὶ αὐθημερὸν, προέβητε εἰς σύμβασιν, ἡ ὁποία μετέτρεψε τὸ δάνειον τὸ μεταλλικὸν τῶν 16,500,000 φράγκων χρυσῶν εἰς δάνειον χάρτινον. Βεβαίως δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὅστις θὰ πολεμήσω τὴν ὑποστήριξιν τοῦ πιστωτικοῦ ἱδρύματος, ὅπερ προτάσσετε. Τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νομίζω ὅτι πάντες ἔχομεν συμφέρον νὰ ὑποστηρίξωμεν, ἀλλὰ καλὸν εἶναι νὰ ὑποστηρίξωμεν ἐν δέοντι καὶ πρέποντι, καὶ ἄνευ βλάβης τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, καὶ ἄνευ κινδύνου τοὐλάχιστον ἀπειλουμένου ἔξωθεν. Ἔχομεν τὰ μέσα νὰ παράσχωμεν τὴν ὑποστήριξιν τοῦ Κράτους εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν δι’ ἄλλων μέτρων. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εὐτυχῶς ἔχει καὶ τὰ μέσα καὶ τὴν δύναμιν νὰ ὑποστῇ τὸν κλονισμὸν, τὸν ὁποῖον θὰ ὑποστῶσι καὶ ἄλλα καταστήματα, ἐθνικὰ ἢ φιλανθρωπικὰ ἱδρύματα, καὶ ἄλλαι οἰκογένειαι. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ δοθῇ ἀφορμὴ ἐκ τούτου, ἔστω καὶ ἀπωτάτη, ἔστω καὶ ἀβάσιμος, δὲν πρέπει νὰ δοθῇ ἡ ἐλαχίστη ἀφορμή, ὅπως θεωρηθῇ, ὅτι γίνεται διάκρισις μεταξὺ τῶν δανειστῶν τοῦ Κράτους. Παρέχετε 50% εἰς χαρτὶ εἰς τοὺς κατόχους τῶν χρεωγράφων τῶν μεταλλικῶν δανείων διὰ τὰ μέχρι 1 Ἰανουαρίου τοῦ 1894 τοκομερίδια, παρέχετε 30% εἰς χρυσὸν διὰ τὰ τοκομερίδια τοῦ μέλλοντος τῶν αὐτῶν δανείων, καὶ ὅμως θὰ πληρόνητε εἰς τὸ ἄρτιον τὰ εἰς νόμισμα τοῦ Κράτους πληρονόμενα τοκομερίδια. Ἕν δὲ δάνειον μεταλλικὸν, τὸ τῶν 16,500,000, μεταβάλλετε εἰς χάρτινον, ὅπως ἀπολαμβάνῃ τῆς εἰς ἄρτιον πληρωμῆς. Ἐνόησε τὴν διάκρισιν ὁ κ. Καράπαυλος, καὶ εὐφυῶς, θέλων νὰ καλύψῃ αὐτὴν καὶ ν’ ἀποφύγῃ ἀκριβῶς τὴν μομφὴν ταύτην, ἐν τινι διακοπῇ ἐφώνησεν, ὅτι δὲν γίνεται διάκρισις μεταξὺ δανειστῶν, διότι, λέγει, οἱ κάτοχοι τῶν χρεωγράφων τῶν μεταλλικῶν δανείων εἶναι καὶ ἐντόπιοι καὶ ξένοι. Δηλαδὴ ὁ κ. Καράπαυλος λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν τὰ δάνεια τὰ μεταλλικὰ χωριστὰ καὶ ἀνεξαρτήτως παντὸς ἄλλου δανείου ἐθνικοῦ· καὶ ἔχει δίκαιον οὕτω. Ὅσον ἀφορᾷ π. χ. τὸ δάνειον τῶν 100,000,000, δηλαδὴ τῶν 170,000,000 ἢ τῶν 135,000,000, βεβαίως οὐδεμία διάκρισις γίνεται μεταξὺ Ἑλλήνων καὶ ξένων κατόχων τῶν χρεωγράφων τῶν δανείων τούτων. Αὐτὸ εἶναι ἐπιχείρημα τῆς πνευματικῆς εὐστροφίας τοῦ κ. Καραπαύλου, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀκριβές, διότι ἡμεῖς δὲν κανονίζομεν ὡρισμένα δάνεια κεχωρισμένως. Ἡμεῖς λαμβάνομεν σήμερον μέτρον προσωρινὸν μὲν, ὡς τὸ ἀποκαλεῖ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ γενικὸν, περὶ τῶν χρεῶν τοῦ Κράτους· δὲν πρέπει νὰ κάμωμεν διάκρισιν οἰανδήποτε. Ὅπως δὲν γίνεται διάκρισις διὰ τὰ δάνεια τῶν 100 ἑκατομμυρίων, τῶν 135,000,000 κλπ. καὶ πάντες οἱ κάτοχοι ἐξομοιοῦνται ὡς πρὸς τὰς ζημίας, οἵ τε Ἕλληνες καὶ οἱ ξένοι, οὕτω πρέπει ἐν γένει νὰ ληφθῇ γενικὸν μέτρον περὶ ὅλων, ὅπως μὴ δοθῇ καὶ ἡ ἐλαχίστη ἀφορμὴ πρὸς τὴν ἐλαχίστην παρέμβασιν. Ἐγώ, Κύριοι, ἐνόμιζον, ὅτι καθῆκόν μου ἦτο νὰ ὑποδείξω τὰ ἐλαττώματα τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὡς ἀρχηγὸς τῆς πλειοψηφίας, καὶ ἡ πλειοψηφία αὐτὴ καθῆκον ἔχουσι νὰ μελετήσωσιν αὐτὰ ἐπισταμένως. Εὔχομαι νὰ μὴ ὑπάρξῃ ἀφορμὴ μετανοίας, ἂν ἡ πλειοψηφία ἀκολουθήσῃ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπιμείνῃ, ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὡς ἔχει. Μὴ σπεύσητε, Κύριοι. Δὲν ὑπάρχει σήμερον κίνδυνος οἱοσδήποτε, οὐδ’ ἐπιβάλλεται ἡ σπουδή. Τὸ γεγονὸς συνετελέσθη· πρόκειται μόνον νὰ νομοθετήσωμεν ἀνεξαρτήτως κομματικῆς σκέψεως· διότι σᾶς βεβαιῶ, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν σκέπτομαι ἐγὼ ὡς ἀντιπολιτευόμενος, οὔτε ὡς πολιτευόμενος κἄν, σκέπτομαι ὡς Ἕλλην ἀγαπῶν τὴν πατρίδα του, ὡς ὑμεῖς πάντες, ἐλπίζω. Καὶ ἐννοῶ τοὐλάχιστον ἡ πατρίς μου νὰ ἔχῃ ἐκ τῆς πράξεως ταύτης ἐξησφαλισμένα πρῶτον μὲν τὴν ἀκεραιότητα τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ τῆς κυριαρχίας αὐτῆς καὶ δεύτερον τὸ μέλλον αὐτῆς, ὅσον οἷόν τε εὐοίωνον. Ἐννοῶ νὰ δυνηθῇ ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ἐντίμως προβαίνει εἰς τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα σήμερον ἐπιβάλλουσιν αἱ περιστάσεις, καὶ ὅτι ἀπόφασιν ἔχει ἀκράδαντον ν’ ἀνορθωθῇ τέλεον μετ’ ὀλίγον χρόνον. Ἂν σπεύσητε εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀφήσητε δὲ αὐτὸ ὡς ἔχει, πολὺ φοβοῦμαι Κύριοι, ὅτι θὰ μετανοήσητε πικρῶς, διότι ἐκ τυφλῆς ὑποταγῆς ἀνοικείου θέλετε βλάψει τὴν πατρίδα καιρίως. (Εὖγε! εὖγε! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§102ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Κατάπληξις, κύριοι συνάδελφοι, καὶ ἀθυμία εἶναι τὰ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα πάντας ἡμᾶς κατέλαβον κατὰ τὴν ἑσπέραν τῆς 1 Δεκεμβρίου, τὴν ἑσπέραν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Πρωθυπουργὸς τοῦ Κράτους εἰσηγήσατο εἰς τὴν Βουλὴν τὸ σήμερον εἰς γʹ ἀνάγνωσιν συζητούμενον σχέδιον νόμου «περὶ ὑπηρεσίας ἐθνικῶν δανείων». Ἡ κατάπληξις αὕτη καὶ ἡ ἀθυμία δὲν εἶχον βεβαίως λόγον, ὅτι τότε κατὰ πρώτην φορὰν ἐμανθάνομεν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους τὴν ὀλεθρίαν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους· τὴν ἀθλιότητα τούτων δυστυχῶς ἐγνωρίζομεν, ἂν ὄχι πρότερον, ἀλλὰ βεβαίως ἀπὸ τῆς 28 Ἀπριλίου ἐνεστῶτος ἔτους. Τὰ λυπηρὰ ταῦτα συναισθήματα εἶχον, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ταύτην τὴν αἰτίαν. Ἐβλέπομεν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους ματαιουμένας καὶ τὰς τελευταίας ἐλπίδας· ἔβλεπον οἱ συνάδελφοι τῆς πτέρυγος ταύτης ματαιουμένας τὰς πεποιθήσεις, τὰς ὁποίας εἶχον θεμελιώσει ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως· ἔβλεπον ἔνιοι ἐξ ἡμῶν ματαιουμένας τὰς τελευταίας ἐλπίδας, τὰς ὁποίας, σᾶς ὁμολογῶ μετὰ θάῤῥους, εἶχον πολλοὶ ἐξ ἡμῶν ἀκόμη. Ὁ Πρωθυπουργὸς τοῦ Κράτους, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτής, ἀφ’ ἧς στιγμῆς κατέλιπε τὴν ἀρχὴν, κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν, ἀποδειλιάσας πρὸ τῶν δυσχερειῶν, αἱ ὁποῖαι καὶ πρότερον μὲν ἦσαν δυσχερέσταται, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἀποτυχίαν τοῦ δανείου κατέστησαν ἀνυπέρβλητοι, ἐπ’ ὀλίγας μόνον ἡμέρας ἐφησύχασεν. Εὐθὺς ἀμέσως ἀνέλαβε τὸ γνωστὸν εἰς ἡμᾶς θάῤῥος του καὶ παρελθὼν εἰς τὴν ἐκπεπληγμένην καὶ κατεστραμμένην κοινωνίαν πλήρης τόλμης, ἀνέπτυξε διὰ τοῦ δημοσιογραφικοῦ αὐτοῦ ὀργάνου ὁλόκληρον σύστημα θεραπείας τῶν κακῶς ἐχόντων. Καὶ ἄν δὲν κατώρθωσε νὰ πείσῃ τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν, ὅτι τὴν φορὰν ταύτην ἤθελεν ἐπιτύχει, κατώρθωσεν ὅμως νὰ πείσῃ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, καὶ διὰ τῆς ψήφου ὑμῶν ἐπανῆλθεν ἐπὶ τὴν ἀρχήν. Πάντες ἐνθυμούμεθα τοὺς ὡραίους ἐκείνους λόγους· πρῶτον ἔντιμος συμβιβασμὸς μετὰ τῶν δανειστῶν, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ τιμὴ τοῦ Κράτους θὰ ἐτηρεῖτο ἀκεραία· δεύτερον ἀναδιοργάνωσις τῶν πιστωτικῶν ἡμῶν ἱδρυμάτων ἁπάντων, πρὸ πάντων δὲ ἡ ἐνίσχυσις διὰ νέων κεφαλαίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης· τρίτον ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ τελευταῖον ἀποχώρησις ἀπὸ τῆς Λατινικῆς ἑνώσεως. Ἰδοὺ τὰ τέσσαρα κεφάλαια τοῦ νέου προγράμματος τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ καὶ Πρωθυπουργοῦ τοῦ Κράτους. Πάντες ἤλπισαν τὴν φορὰν ταύτην, ὅτι αἱ ἐπαγγελίαι ἤθελον πραγματοποιηθῆ, διότι τῷ ὄντι αὗται ἐγένοντο καὶ ὑπεστηρίζοντο κατὰ τρόπον ἐμπνέοντα τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὴν φορὰν ταύτην δὲν ἦσαν ἐκ τῶν συνήθων αὐτῷ. Στιγμαὶ μόνον ἀναβολῆς, ἔλεγεν ὁ ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, δύνανται νὰ ἔχωσι τὰ ὀλεθριώτερα ἀποτελέσματα διὰ τὴν Πολιτείαν. Καὶ τίς ἠδύνατο πλέον νὰ ἀμφιβάλλῃ πραγματικῶς, ὅτι οὐ μόνον τὰ σχέδια καλῶς ἦσαν εἰλημμένα, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐκτέλεσις αὐτῶν ἐξησφαλισμένη; Ἰδίως εἰς τὴν ἑδραίωσιν τῶν τοιούτων πεποιθήσεων πολὺ συνέβαλε τὸ τελευταῖον μέρος τοῦ προγράμματος. Ἔλεγεν, ὅτι, ἄν ταῦτα πάντα συντελεσθῶσιν, ἄν τουτέστι καὶ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἀρθῇ, ἄν οἱ ὀργανισμοὶ τῶν πιστωτικῶν ἱδρυμάτων ἐνισχυθῶσιν, ἄν ὁ ἔντιμος συμβιβασμὸς ἐπέλθῃ, εἰς οὐδὲν ταῦτα πάντα θὰ ὠφελήσωσιν. ἄν μὴ συγχρόνως ἀποσπασθῇ ἡ χώρα ἀπὸ τῆς Λατινικῆς ἑνώσεως· διότι τῆς χώρας ἡμῶν μενούσης ἐν τῇ Λατινικῇ ἑνώσει, βεβαίως θὰ τρέξωμεν τὸν κίνδυνον νὰ ἴδωμεν εἰσρέοντα τὰ κεφάλαια εἰς ἄργυρον εἰς τὴν χώραν ταύτην καὶ ἀπομυζῶντα τὸν χρυσὸν, ὁ ὁποῖος ἤθελεν εἰσκομισθῆ διὰ τῶν πράξεων ἐκείνων, τοῦ συμβιβασμοῦ, τῆς βελτιώσεως τῶν ὀργανισμῶν τῶν Τραπεζῶν, ἄφθονος εἰς τὴν ἡμετέραν χώραν. Ὁποία εἰρωνεία! Ἀκριβῶς πρὸ δύο ἡμερῶν ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν σύμβασις ἀνανεώσεως ἐπὶ ἕν τοὐλάχιστον ἔτος τῆς συμβάσεως τῆς Λατινικῆς ἑνώσεως, ἀκριβῶς πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὑπεβλήθη, μετὰ ἑξάμηνον μελέτην ἐκτὸς τῆς ἀρχῆς καὶ μετὰ μηνιαίαν ἐργασίαν ἐντὸς τῆς ἀρχῆς, πρὸς κανονισμὸν ὅλων αὐτῶν τῶν θεμάτων καὶ πρὸς ἐκπλήρωσιν ὅλων αὐτῶν τῶν ἐπαγγελιῶν, τὸ σχέδιον νόμου τὸ ὑπὸ συζήτησιν! Τοῦ σχεδίου τούτου ἐγὼ οὐδὲν γνωρίζω ἁπλούστερον, ἀλλὰ καὶ οὐδὲν τολμηρότερον· ἁπλούστερον, διότι κατὰ τὰ 7/10 οὐδὲν ἄλλο περιέχει ἢ τὴν ἔνστασιν τοῦ Μενίππου «οὐκ ἄν λάβοις παρὰ τοῦ μὴ ἔχοντος»· τολμηρότερον δὲ, διότι δὲν γνωρίζω ἔγγραφον δυνάμενον νὰ προκαλέσῃ συνεπείας ὀλεθριωτέρας διὰ Πολιτείαν. Δὲν δύναμαι οὔτε τολμῶ νὰ προείπω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης τῆς ἱερᾶς, ὁποῖα δύνανται νὰ ἦναι τὰ ὀλέθρια ἀποτελέσματα τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Μοὶ ἐπιβάλλεται ἐν τούτοις τὸ καθῆκον νὰ ἐξετάσω δι’ ὀλίγων τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὡς ἔχει, καὶ νὰ ὑποδείξω εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας καὶ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ κύρια αὐτοῦ ἐλαττώματα. Πρῶτον ἐλάττωμα τοῦ νομοσχεδίου εἶναι τὸ προσωρινὸν τῶν διατάξεων αὐτοῦ. Ἡ ἀμφίβολος κατάστασις, ἡ δημιουργηθεῖσα ἀπὸ ἔτους, χρήζει ῥιζικῆς θεραπείας. Ἡ προσωρινὴ λύσις εἰς τοιαύτας ὑποθέσεις βεβαίως δὲν εἶναι ἡ ὀρθὴ, οὔτε ἡ ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης ἐπιβαλλομένη. Εἰς τοιαύτας στιγμὰς ἐπέρχεται λύσις ἀπότομος μὲν, ἀλλ’ ὁριστικὴ καὶ τελεία. Κυβέρνησις δὲ, ἥτις δὲν εἶχε τὰ πράγματα ἐξετάσει κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ὁριστικῶς καὶ τελείως νὰ εἴπῃ εἰς τοὺς δανειστὰς «τοσοῦτον δύναμαι νὰ δίδω», ἡ Κυβέρνησις αὕτη καλλίτερον θὰ ἔπραττεν, ἀναβάλλουσα τὴν λύσιν ἢ διδοῦσα τοιαύτην τοσούτῳ προσωρινήν. Καὶ ἀφοῦ πρόκειται, κύριοι συνάδελφοι, νὰ δώσωμεν προσωρινὴν λύσιν, ἐρωτῶ, κατὰ τί διαφέρει ἡ λύσις ἡ παροῦσα, ἡ προσωρινὴ, ἀπὸ τὴν λύσιν τὴν προσωρινὴν, τὴν ὁποίαν εἶχε δώσει ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις; Δὲν ἦτο προτιμότερον, μὴ θίγοντες τὴν λύσιν ἐκείνην, νὰ παρατείνωμεν αὐτὴν ἐπὶ ἕνα μῆνα ἢ δύο, μέχρις ὅτου δυνηθῶμεν νὰ καταρτίσωμεν ὁριστικὰς ἀποφάσεις, καὶ νὰ μὴ παρουσιαζώμεθα ἐνώπιον τῶν δανειστῶν ἡμῶν καὶ ἐνώπιον τοῦ κρίνοντος κόσμου, ὅτι ἄλλα μὲν νομοθετοῦμεν, ἄλλα συμφωνοῦμεν, ἄλλα δὲ πράττομεν μετ’ ὀλίγον, ὅλα δὲ ταῦτα ὡς προσωρινά; Δεύτερον ἐλάττωμα εἶναι τὸ αὐθαίρετον τοῦ νομοσχεδίου. Ὑπεσχέθη ἡ Κυβέρνησις διακανονισμὸν τῶν χρεῶν ἐκ συνεννοήσεως πρὸς τοὺς δανειστάς· ὑποβάλλει πρᾶξιν κυβερνητικὴν, ὑποβάλλει σχέδιον νόμου πρὸς ἡμᾶς, νὰ κανονίσωμεν ἡμεῖς ταῦτα, ἔστω καὶ προσωρινῶς, κατὰ τὰς ἡμετέρας μονομερεῖς ἀποφάσεις. Πάσχει ἐν τούτοις καὶ ἑτέραν ἔλλειψιν, οὐσιαστικωτέραν καὶ ῥιζικωτέραν, τὸ νομοσχέδιον. Καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ ὀφειλέτης ἐπιχειρεῖ νὰ κανονίσῃ τὴν θέσιν αὐτοῦ πρὸς τοὺς δανειστὰς, ἓν ἔχει κυρίως καθῆκον, τὸ πρώτιστον, νὰ καταδείξῃ τὴν ἀληθῆ αὐτοῦ κατάστασιν, καὶ τὸ κυριώτερον ἐπίσης, νὰ φανῇ ἴσος πρὸς πάντας. Ἀλλὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ταύτην κυρίως πάσχει τὴν ἔλλειψιν· διαστέλλει μεταξὺ δανείων ἐσωτερικῶν καὶ δανείων ἐξωτερικῶν, ἢ ἀκριβέστερον μεταξὺ δανείων εἰς μεταλλικὸν καὶ δανείων εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Καὶ τὰ μὲν δάνεια τὰ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια συναφθέντα ὑπόσχεται, ὅτι θὰ πληρόνῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον εἰς τὸ ἄρτιον εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ὅσα δὲ δάνεια ἐλήφθησαν εἰς μεταλλικὸν, περὶ τούτων λαμβάνει τὴν πρόνοιαν, ὅτι θὰ πληρόνῃ μόνον 30% τῶν τόκων εἰς χρυσόν· κατὰ δὲ τὸν μῆνα Δεκέμβριον, διότι δὲν εἶναι προπαρεσκευασμένη ἡ Κυβέρνησις, ὅπως πληρώσῃ εἰς χρυσὸν, ὑπόσχεται νὰ δώσῃ τὸ ἰσότιμον τῶν 30% ἤτοι 5% εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἡ ἀνισότης εἶναι πασιφανής. Μὲ τὴν σημερινὴν ἐπικαταλλαγὴν τοῦ νομίσματος ὁ κάτοχος ὁμολογίας δανείου συναφθέντος εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια λαμβάνει ἑκατὸν, ἰσοδυναμοῦντα, ἂν πρὸς 1,65 ὑπολογισθῇ ἡ τιμὴ τοῦ φράγκου, πρὸς φράγκα χρυσᾶ 60, λαμβάνει τουτέστιν ἀκριβῶς τὸ διπλάσιον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὑπόσχεται ἡ Πολιτεία νὰ δώσῃ εἰς τὸν κάτοχον ὁμολογίας ἐθνικοῦ δανείου εἰς μεταλλικὸν γενομένου. Ἀλλὰ δὲν εἶναι αὕτη μόνη ἡ ἀνισότης. Ὁ κάτοχος ὁμολογίας ἐθνικοῦ δανείου εἰς μεταλλικὸν οὐδεμίαν ἔχει ἐλπίδα βελτιώσεως τῆς τύχης του. Λαμβάνει μόνον 30% ἐκ τῶν τόκων αὐτοῦ, οὐδεμίαν δὲ, ἐπαναλαμβάνω, ἔχει ἐλπίδα νὰ ἴδῃ τὴν τύχην αὐτοῦ βελτιουμένην. Ὁ λαμβάνων ἑκατὸν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ὄχι μόνον λαμβάνει σήμερον τὸ διπλάσιον, ἀλλὰ ἔχει καὶ τὴν ἐλπίδα, ὅτι τοῦ χρόνου προϊόντος καὶ τῆς καταστάσεως βελτιουμένης θὰ λάβῃ πλέον τοῦ διπλασίου, πλέον ἴσως τοῦ τριπλασίου εἰς ἀκέραιον. Ὑποθέσατε πρὸς στιγμὴν, ὅτι διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα λαμβάνει ἡ Κυβέρνησις, ἡ ἐπικαταλλαγὴ καταπίπτει, καὶ ἀντὶ νὰ ἔχωμεν τὸ φράγκον πρὸς 1,65, ἔχομεν τοῦτο πρὸς 1,25. Ποία θὰ ἦναι ἡ θέσις τῶν δανειστῶν; Ὁ μὲν ἔχων νὰ λαμβάνῃ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια τὸν τόκον αὐτοῦ θὰ λάβῃ 100 ἰσοδυναμοῦντα πρὸς 80 δραχμὰς χρυσᾶς, ἐνῷ ἡ θέσις τοῦ ἔχοντος νὰ λαμβάνῃ εἰς χρυσὸν μένει ἀμετάβλητος· αὐτὸς θὰ λαμβάνῃ πάντοτε τὰ 30%. Ἐνῷ λοιπὸν καὶ σήμερον, ὅπως ἔχει τὸ νομοσχέδιον, ἡ ἀνισότης καὶ ἡ ἀδικία εἶναι φανερά, ἡ βελτίωσις τῆς καταστάσεως θὰ καταστήσῃ ταύτας ἔτι φανερωτέρας. Ἑτέραν ἀνισότητα καθορῶ εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὴν ἀκόλουθον. Διὰ τῆς § βʹ τοῦ ἄρθρου 2 ἀφαιροῦνται τὰ χρεωλύσια τῶν εἰς μεταλλικὸν δανείων, ἐνῷ τῶν ἑτέρων δανείων, τῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, τὰ χρεωλύσια, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουσι, θὰ ἐξακολουθήσωσι νὰ πληρώνωνται. Ἀκριβῶς λοιπὸν εἰς βάρος ἐκείνων, πρὸς τοὺς ὁποίους ἡ Πολιτεία δεικνύεται ἄνισος διὰ τοῦ νομοσχεδίου, δεικνύεται ἀδικωτέρα καὶ διὰ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν χρεωλυσίων· ἡ ἀφαίρεσις δὲ τῶν χρεωλυσίων κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην διὰ τοὺς δανειστάς, ὧν οἱ τόκοι περικόπτονται κατὰ τὰ 7/10, εἶναι ὀδυνηροτάτη. Διότι ἀκριβῶς ὁ δανειστὴς ὅστις ζημιοῦται, διότι οἱ τόκοι αὐτοῦ περιορίζονται κατὰ τὰ 7/10, αὐτὸς βεβαίως πρέπει νὰ ἔχῃ τοὐλάχιστον καὶ τὴν ἐλπίδα νὰ ἴδῃ ποτὲ ἐξοφλουμένην τὴν ἀπαίτησιν ἀπὸ ὀφειλέτην τοσοῦτον ἀναξιόχρεων καὶ τοσοῦτον κακόπιστον. Ταύτην δὲ τὴν εὔλογον προσδοκίαν ματαιοῖ τὸ νομοσχέδιον διὰ τῆς ἀποκοπῆς τοῦ χρεωλυσίου. Ὁ ἕτερος δὲ δανειστής, ὁ ὁποῖος καὶ πλέον λαμβάνει καὶ βελτίωσιν ἐλπίζει, αὐτὸς συγχρόνως εὐνοεῖται καὶ κατὰ τοῦτο, ὅτι τὸ χρεωλύσιον δὲν τῷ ἀποκόπτεται. Ὁποία ἰσότης! Ἀλλ’ ἂν μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἀνακαλύπτωμεν τὸν συντάκτην τοῦ νομοσχεδίου ἄνισον καὶ ἄδικον, ὀφείλομεν νὰ ἀπονείμωμεν εἰς τοῦτον δικαιοσύνην, διότι διὰ τῆς § γʹ τοῦ ἄρθρου 2 ἐδείχθη ἴσος πρὸς πάντας. Διὰ ταύτης ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία, τιθεμένη ὑπεράνω παντὸς δικαίου, ἀφαιρεῖ πάσας τὰς ἐγγυήσεις, πάσας τὰς ἀσφαλείας, ὅσας μέχρι τοῦδε ἔδωκεν εἰς τὰ δάνεια· καὶ ἐδῶ ἀληθῶς φαίνεται γενναία καὶ δικαία, καὶ ἴση, ἐννοεῖται, ἐν τῇ ἀδικίᾳ. Ἰδοὺ τὸ κείμενον (ἀναγινώσκει): «Αἱ εἰς μεταγενεστέραν τῆς 19 Σεπτεμβρίου (1 Ὀκτωβρίου) 1893 ὑπηρεσίαν τοκοφόρων ἐθνικῶν δανείων ὑπέγγυοι πρόσοδοι ἐκ φόρων, τελῶν, μονοπωλίων, ἐκχωρήσεων καὶ δικαιωμάτων οἱωνδήποτε εἰσάγονται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον». Ἀφαιρεῖται λοιπὸν διὰ τοῦ ἐδαφίου γʹ τῆς δευτέρας διατάξεως πᾶν ὅ,τι ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία ἔδωκεν ὡς ἐνέχυρον ἢ ὡς ἀσφάλειαν ἢ ὡς ἐγγύησιν κατὰ τὴν σύναψιν τῶν δανείων αὐτῆς· φθάνει μάλιστα μέχρι τοσούτου, ὥστε ν’ ἀφαιρέσῃ καὶ τὴν περιουσίαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐνεπιστεύθη εἰς τοὺς δανειστάς, ἵνα διαχειρίζωνται, ἀφαιρεῖ τὰς ἀσφαλείας ἀπὸ τοῦ Μονοπωλίου. Εἶναι δυνατὸν τοιαύτη διάταξις νὰ μὴ κινήσῃ τὴν κατάκρισιν παντὸς ἀνθρώπου ἀμερολήπτου; Καὶ ποίαν θ’ ἀντιτάξωμεν δικαιολογίαν, τοιαύτην διάταξιν νομοθετοῦντες, ὅταν μᾶς παρατηρήσωσι: «πολὺ καλά, ἐλαττόνετε τοὺς τόκους· δὲν περιορίζεσθε εἰς τὸ νὰ ἐλαττώσητε καὶ τὰς ἀσφαλείας, ἐφ’ ὅσον μᾶς ὑπόσχεσθε, ὅτι θὰ μᾶς πληρόνητε, ἔστω 30 ἢ 50%; διατί κατὰ τοσοῦτον νὰ μὴ ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς τὰς ἀσφαλείας, τὰς ὁποίας εἴχομεν κατὰ τὸν πρότερον χρόνον;» Περιορίζομεν λοιπὸν τοὺς τόκους ἀφ’ ἑνός, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἀφαιροῦμεν τὰς ἀσφαλείας. Εἶναι ταῦτα πράγματα ἐντελῶς, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ἀσυμβίβαστα. Ἐγὼ γνωρίζω καὶ εἰς τὸ ἰδιωτικὸν καὶ εἰς τὸ δημόσιον δίκαιον, ὅτι, ὅταν πρόκηται νὰ γείνῃ συμβιβασμός, ἡ ἀβεβαία ἀπαίτησις καθίσταται βεβαία, ὅτι ὁ δανειστὴς συναινεῖ βεβαίως εἰς ὡρισμένην θυσίαν, ὅταν πείθηται, ὅτι δὲν δύναται νὰ λάβῃ τὸ ὅλον δι’ οἱονδήποτε λόγον· συναινεῖ νὰ λάβῃ τὸ ἥμισυ ἢ τὸ τρίτον· ἀλλὰ τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ, εἶναι ἡ ἀσφάλεια· ἡμεῖς δὲ ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν, τὰς βεβαίας καὶ ἀσφαλεῖς ἀπαιτήσεις τῶν δανειστῶν νὰ τὰς καταστήσωμεν ἀβεβαίας διὰ τοῦ συμβιβασμοῦ, καὶ νὰ ἀφαιρέσωμεν καὶ τὰς ἀσφαλείας αὐτῶν· δὲν ἔχομεν δὲ τοὐλάχιστον τὴν γενναιότητα καὶ τὴν εὐθυκρισίαν νὰ εἴπωμεν πρὸς αὐτούς, ὅτι ἐλαττοῦμεν τὰς ἀσφαλείας κατὰ τὸ μέτρον, κατὰ τὸ ὁποῖον σᾶς ἀναγνωρίζομεν τὰ δίκαιά σας. Ἡ τοιαύτη διάταξις, κατ’ ἐμέ, εἶναι ἡ σκληροτέρα πασῶν. Τοιαῦται ἐν ὀλίγοις εἶναι αἱ ἐλλείψεις τοῦ νομοσχεδίου. Ἤδη θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ δι’ ὀλίγων νὰ ἐξετάσω ποῖα εἶναι τὰ δυνατὰ ἀποτελέσματα αὐτοῦ. Βεβαίως διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀναγνωρίζεται πλέον ἐπισήμως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διεθρυλλεῖτο ἀπὸ πολλοῦ χρόνου, ὅτι «τὸ Κράτος εὑρίσκεται ἐν πτωχεύσει», καὶ σήμερον καλούμεθα, φανερὰ πλέον, νὰ συζητήσωμεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, κατὰ τίνα τρόπον πρέπει τὴν πτώχευσιν ταύτην νὰ διεξαγάγωμεν ἐντιμότερον καὶ ἧττον ὀδυνηρῶς διὰ τὸν τόπον. Ἡ πτώχευσις τοῦ Κράτους εἶναι συμφορὰ διὰ τὴν Πολιτείαν, ἀλλὰ συγχρόνως εἶναι καὶ ἀδίκημα διὰ τοὺς δανειστάς, ἀδίκημα τόσῳ σκληρότερον, ὅσῳ προσγίγνεται εἰς τούτους ὑπὸ τῆς Πολιτείας, ἡ ὁποία ἔχει τὴν ἀξίωσιν, ὡς τοιαύτη, νὰ ᾖναι ἡ ἀπονέμουσα τὸ δίκαιον καὶ προστατεύουσα τὰ δικαιώματα. Παντοῦ, ὅπου ἐπῆλθε χρεωκοπία τοῦ Κράτους, ἀναμφισβήτητον ἐπῆλθε τὸ ἀποτέλεσμα, ἂν ὄχι τῆς καταστροφῆς, ἀλλὰ τοὐλάχιστον τοῦ κλονισμοῦ τῆς δημοσίας πίστεως ἐπὶ μακρὸν χρόνον. Ἐὰν τὸ νομοσχέδιον ψηφίσωμεν ὡς ἔχει, ἡ πεποίθησις ἡ ἐμὴ εἶναι, ὅτι δὲν πρόκειται ἁπλῶς νὰ κλονίσωμεν τὴν πίστιν τοῦ Κράτους, ἀλλὰ βεβαίως νὰ τὴν καταστρέψωμεν ἐσαεί. Ἡ πίστις τοῦ Κράτους, ὡς καὶ ἡ πίστις τῶν προσώπων, θεμελιοῦται ἐπὶ τῶν ἑξῆς δύο· κατὰ πρῶτον μὲν λόγον ἐπὶ τοῦ ἀξιοχρέου τοῦ ὀφειλέτου, κατὰ δεύτερον δὲ λόγον, ἢ μᾶλλον κατὰ τὸν σπουδαιότερον λόγον, ἐπὶ τῆς χρηστότητος τοῦ χαρακτῆρος τοῦ ὀφειλέτου, ὅταν πρόκηται περὶ προσώπων· ὅταν πρόκηται περὶ Πολιτείας, τὰ θεμέλια τῆς πίστεως εἶναι ἡ ἐπάρκεια τῆς χώρας, ἡ εὐθεῖα καὶ χρηστὴ καὶ ἀμερόληπτος διοίκησις· ἀμφότερα δὲ τὰ στοιχεῖα ταῦτα τῆς πίστεως τῆς Πολιτείας καταστρέφομεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Τὴν ἀνεπάρκειαν τῆς χώρας ὁμολογοῦμεν πλέον πάντες. Τὸ πρῶτον λοιπὸν στοιχεῖον ἐξέλιπε τελείως· ἐρχόμεθα ἤδη διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ δώσωμεν τὸ σπουδαιότερον κτύπημα κατὰ τῆς πίστεως τοῦ Κράτους, ἀνομολογοῦντες συγχρόνως τὴν ἔλλειψιν εὐθύτητος, τὴν ἔλλειψιν τοῦ αἰσθήματος τοῦ δικαίου, καὶ ἀποδεικνύοντες τοιουτοτρόπως, ὅτι οὐδὲ ἐπάρκειαν πλέον ἔχομεν, οὔτε εὐθύτητα πρὸς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν· δὲν ὑπολείπεται, μοὶ φαίνεται, κἀμμία ἀμφιβολία, ὅτι, οὕτω πολιτευόμενοι, καταστρέφομεν τὴν πίστιν τοῦ Κράτους τελείως· καταστροφὴ δὲ τῆς πίστεως τοῦ Κράτους, ἐὰν διὰ πᾶσαν Πολιτείαν ᾖναι συμφορά, εἶναι συμφορὰ μεγίστη διὰ Πολιτείαν, οἷα ἡ ἡμετέρα. Ἡ καταστροφὴ τῆς πίστεως τοῦ Κράτους εἶναι τόσον ὀδυνηροτέρα, ὅσον ἡ Πολιτεία εἶναι ἠναγκασμένη νὰ προσφεύγῃ εἰς τὴν δημοσίαν αὐτῆς πίστιν. Πολιτεία δέ, οἵα ἡ ἡμετέρα, περιβαλλομένη ὑπὸ δεινῶν κινδύνων, διατρέχουσα τὸ στάδιον τῆς ἀναπτύξεως αὐτῆς, εἶναι ἠναγκασμένη νὰ προσφεύγῃ εἰς τὴν δημοσίαν πίστιν, καὶ πρὸς ἐσωτερικὴν αὐτῆς βελτίωσιν συνήθως, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀπίθανον νὰ λάβῃ χρείαν τῆς δημοσίας αὐτῆς πίστεως καὶ πρὸς ἄλλους σκοπούς. Ἐὰν λάβωμεν δύο Πολιτείας, μίαν μὲν τετελειωμένην, οὕτως εἰπεῖν, πρὸ πολλοῦ ἀκμάσασαν, ἀποπερατώσασαν τὰ τῆς συγκοινωνίας μέσα, ἐσωτερικῶς εὐημεροῦσαν καὶ εὖ διοικουμένην καὶ λάβωμεν καὶ ἑτέραν Πολιτείαν, μήπω ἀφιχθεῖσαν εἰς τὸν προορισμὸν αὐτῆς, μήπω ἐσωτερικῶς ὠργανωμένην τελείως, καὶ ἐξετάσωμεν ὁποῖα τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθωσι δι’ ἀμφοτέρας ταύτας τὰς Πολιτείας ἐκ τῆς στερήσεως τῆς δημοσίας πίστεως, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἡ διαφορὰ εἶναι ἐν πολλοῖς ὀλεθριωτάτη. Ὑποθέσατε πρὸς στιγμὴν, ὅτι ἡ ἡμετέρα Πολιτεία, ἐξ ἐκτάκτου τινὸς ἀνάγκης, λαμβάνει χρείαν νὰ οἰκονομήσῃ τὰς ἐκτάκτους αὐτῆς περιστάσεις διὰ δαπάνης 80 ἢ 100 ἑκατομμυρίων δραχμῶν· λάβετε συγχρόνως ὑπ’ ὄψιν, ὅτι οὐδεμίαν πίστιν ἔχει, καὶ ἐξετάσατε τότε εἰς τί θὰ ὠφελήσῃ ἡμᾶς, ἐὰν καλῶς διοικώμεθα, ἐὰν ἔχωμεν ὄντως περισσεύματα· τὴν στιγμὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἔκτακτος περίστασις θὰ περιβάλῃ διὰ κινδύνων τὴν Πολιτείαν, αὕτη θὰ ᾖναι ἀνίσχυρος ν’ ἀντιμετωπίσῃ τούτους, καὶ ἐὰν ἀκόμη ἔχῃ εἰς τὰ ταμεῖα αὑτῆς περισσεύματα 3 ἢ 4 ἑκατομμυρίων· θὰ περιορισθῇ ν’ ἀντιμετωπίσῃ τοὺς κινδύνους διὰ μόνον τούτων τῶν 3 ἑκατομμυρίων. Ἐὰν ὅμως ἔχῃ δημοσίαν πίστιν ἀκμαίαν, διὰ τῶν 3 ἐκείνων ἑκατομμυρίων τῶν περισσευμάτων αὐτοστιγμεὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξεύρῃ 60 ἑκατομμύρια, καὶ διὰ τῶν 60 ἑκατομμυρίων τάχιστα νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τὰς ἐκτάκτους αὑτῆς ἀνάγκας. Μὴ νομίσῃ δέ τις, ὅτι, ἐὰν ἐσωτερικῶς εὐημερῶμεν, ἢ καὶ οἰκονομικῶς εὐεκτῶμεν, ὅτι δυνάμεθα τὰς ἐκτάκτους ἀνάγκας νὰ θεραπεύσωμεν κατ’ ἄλλον τρόπον. Δὲν θεραπεύονται αἱ ἔκτακτοι ἀνάγκαι διὰ τῆς ἐπιβολῆς φόρων· ἡ ἐπιβολὴ φόρων, ὅπως δώσῃ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς, ἀπαιτεῖ χρόνον μακρὸν, ἡ δὲ ἐπιβολὴ φόρων, τοσοῦτον ἀθρόα γιγνομένη, εἶναι ἀκατανόητος δι’ οἱανδήποτε Πολιτείαν, τόσῳ δὲ μᾶλλον, ὅσῳ βαρυτάτους φόρους οὔτε οἱ πατριωτικώτεροι τῶν πολιτῶν πληρόνουσιν εὐαρέστως. Ἡ δημοσία λοιπὸν πίστις εἶναι ἀγαθὸν, τὸ ὁποῖον ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ πρέπει διὰ τῆς ψήφου ἡμῶν νὰ συντελέσωμεν, ὅπως ἐγκαταλίπῃ τὴν ἡμετέραν Πολιτείαν. Ἄνευ τῆς δημοσίας πίστεως θὰ ἤμεθα ἠναγκασμένοι ἀγῶνας ἐσωτερικοὺς καὶ ἀγῶνας ἐξωτερικοὺς, ἐάν ποτε τοιοῦτοι παρουσιασθῶσι, νὰ διεξάγωμεν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὡς νὰ διεξῆγεν εἰς τὴν σημερινὴν ἐποχὴν μάχην μυριόνεκρον ἀπέναντι ἀντιπάλων μὲ ὅλα τὰ ὅπλα ἐφωδιασμένων ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν καρυοφυλλίων. Ἡ ἔλλειψις τῆς δημοσίας πίστεως εἶναι ἡ ἔλλειψις ἐν μάχῃ τοῦ πυροβολικοῦ· ἄνευ τῆς δημοσίας πίστεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πράξῃ τι γενναῖον ἡ Κυβέρνησις εἴτε ἐσωτερικῶς εἴτε ἐξωτερικῶς (διάλογοι).

§103ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ ὁμιλήσω, ἀλλὰ δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ καταλάβω τὸ βῆμα καὶ νὰ τὸ κρατήσω ὅπως πρέπει, προκειμένου λόγου περὶ τοῦ σπουδαιοτέρου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἰσήχθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ, ἂν ᾖναι δυνατὸν, ν’ ἀναβληθῇ διὰ τὴν Δευτέραν.

§104ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Βεβαίως.

§105ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Μετὰ τὸν κ. Τριανταφυλλάκον νὰ ἀναβάλωμεν, διότι εἶναι προκεχωρημένη ἀληθῶς ἡ ὥρα.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθήσατε, κύριε Τριανταφυλλάκε.

§107ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Τοιαῦτα τὰ ἐλαττώματα τοῦ νομοσχεδίου, καὶ τοιαῦτα ἐν ὀλίγοις τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὀδυνηρὰ, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ προκαλέσῃ ἡ ψήφισις τόσῳ σπουδαίου νομοθετήματος. Πάντες δυστυχῶς πλέον εἴμεθα σύμφωνοι, ὅτι ἡ συμφορὰ ἐπῆλθεν, αἱ δὲ θρηνῳδίαι δὲν ἔχουν θέσιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ· τοὐναντίον πρέπει νὰ ὁπλισθῶμεν μετὰ καρτερίας, νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τοὺς κινδύνους ὡς ἀντιπρόσωποι ἐλευθέρου λαοῦ, καὶ ἀντὶ θρηνῳδιῶν, ἀπὸ τῆς αἰθούσης ταύτης, ἀφοῦ ληφθῇ ἡ πρέπουσα ἀπόφασις, δικαία καὶ ἴση πρὸς πάντας τοὺς δανειστὰς, ἀπὸ τῆς αἰθούσης, λέγω, ταύτης νὰ διαχυθῇ τὸ θάῤῥος, καὶ ὄχι ἡ ἀπόγνωσις καὶ ἡ ἀπελπισία. Ἡ χρεωκοπία τοῦ Κράτους εἶναι, ὡς προεῖπον, συμφορὰ θὰ γείνῃ ὅμως ἀνεπανόρθωτος, ἐὰν δὲν κανονισθῇ κατὰ τοὺς κανόνας τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς εὐθύτητος. Εἶναι δυνατὸν ἐκ τῆς συμφορᾶς νὰ διδαχθῶμεν καὶ βουληφόροι καὶ λαὸς τὰ πρέποντα μαθήματα, ἐὰν ταύτην δὲν κανονίσωμεν κατὰ τὸ πρέπον καὶ δίκαιον; Πρέπον δὲ καὶ δίκαιον εἶναι, ὡς προεῖπον, νὰ κανονισθῶσι τ’ ἀποτελέσματα τῆς ὀλεθρίας ταύτης καταστάσεως κατὰ τοὺς κανόνας τῆς ἰσότητος πρὸς πάντας. Δὲν θεωρῶ ἄνευ σκοπιμότητος, ἀφοῦ πρόκειται περὶ κανονισμοῦ τῆς καταστάσεως, νὰ ἐξετάσω δι’ ὀλίγων καὶ τὴν ἐξενεχθεῖσαν γνώμην ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἄρτης. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης συνάδελφος ὑπέδειξεν ἀπὸ πολλοῦ χρόνου τρόπον διακανονισμοῦ τῶν ἡμετέρων χρεῶν· ἀλλὰ τότε, ὁπότε πάντες τὰ ἐναντία ἐφρονοῦμεν, βεβαίως δὲν ἦτο κατάλληλος στιγμὴ νὰ συζητήσωμεν περὶ τῆς πρακτικότητος καὶ τῆς ὀρθότητος τῆς γνώμης ἐκείνης· σήμερον εἶναι εἰς ἡμᾶς ἐπιβεβλημένον, τὴν γνώμην ἐκείνην, τὴν ἔχουσαν τὴν προτεραιότητα μάλιστα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, νὰ ἐξετάσωμεν. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος προτείνει νὰ διαιρέσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους εἰς προϋπολογισμὸν ὑπηρεσίας καὶ εἰς προϋπολογισμὸν ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων χρεῶν, καὶ ἀφοῦ ἀφαιρέσωμεν πᾶν ὅ,τι εἶναι εἰς ἡμᾶς ἀπαραίτητον, ὅπως καλῶς διοικῆται ἡ Πολιτεία, τὸ ὑπόλοιπον τῶν ἐκ τῶν προτέρων ὡρισμένων φόρων νὰ προσδιορίσωμεν πρὸς ὑπηρεσίαν τῶν δημοσίων χρεῶν· τοιουτοτρόπως τὸ προϊὸν, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσπράξῃ ἡ Πολιτεία ἐκ τῶν ὡρισμένων ἐκείνων φόρων, τοὺς ὁποίους θὰ προσδιορίσῃ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων, αὐτὸ θὰ ἦναι τὸ διδόμενον εἰς τοὺς δανειστάς, καὶ κατὰ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων θὰ κανονίζηται καὶ τὸ πρὸς τοὺς δανειστὰς διδόμενον ποσοστόν. Ἐὰν ὀρθῶς ἀντελήφθην τῆς γνώμης ταύτης, νομίζω ὅτι ἔχει ἓν, τὸ σπουδαιότερον τῶν ἐλαττωμάτων, ἔχει τὸ ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι οἱ δανεισταὶ δὲν θὰ γνωρίζουν ἐκ τῶν προτέρων τὸ ποσοστὸν, τὸ ὁποῖον εἰς αὐτοὺς, θὰ ἀνήκῃ.

§108ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβές.

§109ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Δέχομαι εὐχαρίστως πᾶσαν διόρθωσιν. Ὑποθέσωμεν, ὅτι πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δημοσίων ἡμῶν χρεῶν ἐτάχθησαν, ὡς προεῖπον, ὡρισμένοι φόροι. Οἱ φόροι παντοῦ μὲν, παρ’ ἡμῖν δὲ κυρίως, ἐξαρτῶνται ἐκ καιρικῶν μεταβολῶν. Χώρα γεωργικὴ πρὸ πάντων, οἷα ἡ ἡμετέρα, εἶναι δυνατὸν κατὰ τὴν ἀπόδοσιν τῶν φόρων νὰ κυμαίνηται σπουδαίως. Οἱ αὐτοὶ λοιπὸν φόροι εἶναι δυνατὸν τὸ μὲν ἓν ἔτος ν’ ἀποδώσωσι 15 ἢ 20 ἑκατομμύρια, καὶ τὸ δεύτερον ἔτος, ἄνευ ὑπαιτιότητος τῆς Πολιτείας, ν’ ἀποδώσωσιν ὀλιγώτερα· εἶναι δυνατὸν λοιπὸν, τὸ μὲν ἓν ἔτος οἱ δανεισταὶ νὰ λάβωσι 2 ἢ 3%, τὸ δὲ ἕτερον ἔτος 2½, ἢ 2 ἢ 1½%. Τοῦτο εἶναι μὲν τὸ ἐλάττωμα τῆς προτάσεως τοῦ ἐξ Ἄρτης ἀξιοτίμου συναδέλφου, ἀλλ’ ἔχει καὶ τὸ ἀντισήκωμα αὐτοῦ· ἐὰν αὐξηθῶσιν οἱ πόροι, εἶναι δυνατὸν ἀντὶ 2% π. χ. νὰ λάβωσι τὸ ἐπιὸν ἔτος 3, τὸ μεθεπόμενον ἔτος 4%, εἶναι δὲ καὶ δυνατὸν, αὐξανομένων τῶν πόρων, σὺν τῇ βελτιώσει τοῦ τόπου, νὰ φθάσωμεν καὶ εἰς τὸ ἄρτιον. Τοιουτοτρόπως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος νομίζει, ὅτι πρακτικώτερον ἤθελε κανονισθῆ τὸ ζήτημα τῆς διευθετήσεως τῶν ἡμετέρων χρεῶν· νομίζει, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον οἱ δανεισταὶ θὰ ζημιωθῶσι κατὰ τὸ πρῶτον ἢ δεύτερον ἔτος, λαμβάνοντες 1 ἢ 2%, θὰ τὸ ὠφεληθῶσι τὸ τρίτον, τὸ τέταρτον ἔτος, αὐξανομένης τῆς προσόδου τῶν ὡρισμένων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων φόρων. Ἀλλ’ ἐνταῦθα ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ παρατηρήσω, ὅτι τοῦτο εἶναι μὲν δυνατὸν νὰ γίνηται εἰς τὰς ἰδιωτικὰς σχέσεις, ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνηται καὶ εἰς τὰς δημοσίας. Εἰς τὰς ἀτομικὰς σχέσεις, ἐὰν τὸ ἄτομον περιέλθῃ εἰς τὴν ὀδυνηρὰν θέσιν νὰ μὴ δύνηται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς πληρωμάς αὐτοῦ, συμβιβάζεται μετὰ τῶν δανειστῶν του, καὶ ἐὰν κατόπιν βελτιωθῇ ἡ θέσις αὐτοῦ, προσέρχεται πρὸς τοὺς ἀδικηθέντας δανειστὰς καὶ πληρόνει τὰς ὑπολειπομένας ὑποχρεώσεις, καταδηλοῦν τοιουτοτρόπως ἀξιότιμον καὶ ἀξιόχρεων καὶ ἀξιοσέβαστον χαρακτῆρα· ἀλλ’ εἰς τὰς ὑποθέσεις τοῦ Δημοσίου τὰς χρηματιστικὰς τοῦτο εἶναι ἐντελῶς ἀδύνατον.

§110ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ποῖος σᾶς ἐμποδίζει, ἐὰν τὸ Κράτος κατόπιν πλουτήσῃ, νὰ τὰς ἐκπληρώσητε;

§111ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Εἶναι ἐντελῶς ἀδύνατον, διότι οἱ δανεισταὶ τοῦ Κράτους εἶναι ἐντελῶς ἄγνωστοι. Ἂς λάβωμεν ἓν παράδειγμα· σήμερον οἱ κάτοχοι τῶν ἐθνικῶν χρεωγράφων, λαμβάνοντες 30% π. χ. ἐπὶ τῶν τόκων αὐτῶν, ὑφίστανται ὡρισμένην ζημίαν· ἐὰν ἡ κατάστασις τοῦ Κράτους βελτιωθῇ μετὰ 2 ἢ μετὰ 3 ἔτη, καὶ θελήσῃ ἡ Πολιτεία νὰ πληρώσῃ καὶ ν’ ἀναπληρώσῃ τὴν γενομένην ζημίαν, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ πράξῃ πρᾶξιν σκόπιμον, διότι οἱ κάτοχοι τῶν ἑλληνικῶν χρεωγράφων οἱ σημερινοί, οἵτινες καὶ ὑπέστησαν τὴν θυσίαν, δὲν εἶναι βέβαιον, ὅτι θὰ ἦναι κάτοχοι τῶν χρεωγράφων καὶ μετὰ 2 ἢ 3 ἔτη.

§112ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οἱ κερδοσκόποι, ὄχι καὶ οἱ εἰσοδηματοῦχοι.

§113ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Τουναντίον σήμερον οἱ κάτοχοι τῶν ἐθνικῶν χρεωγράφων, στενοχωρούμενοι ἐκ τῶν ζημιῶν, θ’ ἀναγκασθῶσι νὰ ἐκποιήσωσι ταῦτα, θὰ συγκεντρωθῶσι δὲ τὰ ἑλληνικὰ χρεώγραφα εἰς τὰς χεῖρας ἀληθῶν κερδοσκόπων, καὶ ὅταν ἡ Πολιτεία, βελτιουμένων τῶν οἰκονομικῶν αὐτῆς, θὰ θελήσῃ ν’ ἀνορθώσῃ ἀδίκημα προσγενόμενον, οὐδὲν ἄλλο θὰ πράξῃ ἢ νὰ αὐξήσῃ τὰ κεφάλαια ἀληθῶν κερδοσκόπων. Ὅ,τι λοιπὸν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνηται εἰς τὰς ἀτομικὰς σχέσεις πτωχεύσαντος ὀφειλέτου, μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ γείνῃ εἰς τὰς σχέσεις πτωχεύσαντος Κράτους.

§114ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦτο γίνεται εἰς ὅλα τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα συνεβιβάσθησαν.

§115ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Γνωρίζω τοῦτο, ἀλλ’ ἐγὼ ὑποστηρίζω ἐναντίαν γνώμην. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἡ γνώμη ἡ καθιερωθεῖσα διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι ὡρισμένον ποσοστὸν θὰ δοθῇ ἐφ’ ἅπαξ εἰς τοὺς δανειστὰς, αὕτη εἶναι ἡ ὀρθοτέρα. Τοσαῦτα εἶχον νὰ εἴπω, κύριοι συνάδελφοι, ἐπὶ τοῦ ἀπασχολοῦντος τὴν Βουλὴν θέματος. Καὶ ἐγὼ θὰ ἀπευθύνω τὴν παράκλησιν, τὴν ὁποίαν καὶ ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ἀπηύθυνε· δὲν πρέπει νὰ σπεύσωμεν, ὅπως κλείσωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοιούτου σπουδαίου νομοθετήματος. Εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἀκουσθῶσιν αἱ γνῶμαι ὅλων τῶν δυναμένων νὰ ἐκφέρωσι τοιαύτην γνώμην. Ἐν πρώτοις δὲ νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην ν’ ἀκούσῃ καὶ τῆς γνώμης τοῦ γηραιοῦ πολιτευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας (ψιθυρισμοὶ ἐν τῇ δεξιᾷ). Φρονῶ ὅτι πρέπει ν’ ἀκούσωμεν καὶ τῆς γνώμης τῶν μᾶλλον πεπειραμένων. Ἡ συμφορά, ὡς προεῖπον, ἐπῆλθε· πρέπει τὴν τελευταίαν στιγμὴν νὰ καταβάλωμεν πᾶσαν προσοχὴν, ὅπως μὴ καταστήσωμεν ταύτην ἀνήκεστον. Τὸ στίγμα τῆς χρεωκοπίας βεβαίως θὰ τεθῇ ἐπὶ τοῦ προσώπου τῆς Πατρίδος, ἀλλ’ ἂς προσπαθήσωμεν τὸ στίγμα τοῦτο νὰ μὴ ἦναι ἀνεξίτηλον. (Εὖγε! εὖγε! ἐκ τοῦ κέντρου τῆς ἀριστερᾶς).

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλέσσας ἔχει τὸ λόγον.

§117ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Νὰ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον, κύριε Πρόεδρε.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλετε πρότασιν ἀναβολῆς;

§119ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Μάλιστα.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§121ΡΑΛΛΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ προσέλθῃ εἷς ψηφολέκτης. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι.

§123ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Δὲν εἶναι 15, κύριε Πρόεδρε, οἱ ζητοῦντες τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§124ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ ὅπως δήποτε ὁ κατάλογος, κύριε Πρόεδρε, διότι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἀναγνωσθῇ λοιπὸν ὁ κατάλογος ἐπὶ τῇ ἐνστάσει περὶ μὴ ἀπαρτίας. (Ἄρχεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου).

§126ΡΑΛΛΗΣ. Τί γίνεται, κύριε Πρόεδρε;

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος.

§128ΡΑΛΛΗΣ. Διατί; οὐδεὶς ἔκαμεν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔκαμεν ὁ κ. Εὐταξίας.

§130ΡΑΛΛΗΣ. Ἡμεῖς ἐζητήσαμεν τὴν ἀναβολὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, καὶ ἑπομένως ἐκλήθη ψηφολέκτης διὰ τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλὰ κατόπιν ἡ πτέρυξ αὕτη (δεικνύει τὴν δεξιὰν) ὑπεστήριξεν, ὅτι πρέπει τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν νὰ τὴν ζητήσουν 15, συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμὸν, καὶ τότε ὁ κ. Εὐταξίας ἔκαμεν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§132ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν θέλουν οἱ Κύριοι νὰ κάμουν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, εἶναι δικαίωμά των· ἡμεῖς θὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν ἀναβολήν.

§133Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὁ κ. Εὐταξίας δὲν πιστεύω νὰ ἀρνῆται, ὅτι ἔκαμεν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἀναγνωθῇ ὁ κατάλογος ἐπὶ τῇ ἐνστάσει μὴ ἀπαρτίας. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν Βουλευτῶν).

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Παρόντες Βουλευταὶ 113. Ὁ κ. Φλέσσας ἔχει τὸν λόγον.

§136Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Δὲν πρόκειται, κύριοι Βουλευταί, περὶ τῶν πολιτικῶν συμφερόντων τῶν Βουλευτῶν τῆς πτέρυγος ἐκείνης, οὔτε περὶ τῶν πολιτικῶν συμφερόντων τῶν Βουλευτῶν τῆς πτέρυγος ταύτης, (δεικνύει τὴν δεξιὰν καὶ τὴν ἀριστερὰν) ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῆς ὑπάρξεως 50 χιλιάδων ἑλληνικῶν οἰκογενειῶν, περὶ τῆς ὑπάρξεως τῶν ἑλληνικῶν ἀγαθοεργῶν καὶ εὐεργετικῶν ἱδρυμάτων, περὶ τῆς ὑπάρξεως τῆς πίστεως καὶ τιμῆς τοῦ Κράτους, πρόκειται καὶ περὶ τῆς ἐλπίδος τῶν ὑποδούλων ἀδελφῶν, ἅτινα πάντα τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον καταστρέφει καὶ ἐξευτελίζει. Ἐπὶ δεκαετίαν ὅλην ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κρατεῖ τὴν διεύθυνσιν τῶν κοινῶν καὶ ἔχει ἀμέριστον τὴν εὔνοιαν τοῦ Βασιλέως. Ἐπηγγέλλετο ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν ἐλάττωσιν τῶν φόρων διὰ τῆς καταργήσεως ἀδίκων καὶ καταθλιπτικῶν νόμων καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐν γένει διοικήσεως τοῦ Κράτους· καὶ ὄντως κατὰ τὴν πρώτην περίοδον τῆς πολιτικῆς αὐτοῦ ἐνεργείας προέβη εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου περὶ φορολογίας τῶν δημητριακῶν καρπῶν καὶ εἰς τὴν ἀντικατάστασιν αὐτοῦ διὰ τοῦ νόμου περὶ φορολογίας τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ὅστις ἀντέφασκεν εἰς τοὺς ὅρους τῆς οἰκονομικῆς ἐπιστήμης, καὶ τὸν ὁποῖον ὁ μακαρίτης Ἀριστείδης Οἰκονόμου ἄλλοτε ἐν τῇ Βουλῇ ἀπεκάλεσεν ἀχούρ· καὶ εἶχε δίκαιον, διότι δὲν ἠδύνατο ὁ νόμος οὗτος νὰ ὀνομασθῇ φορολογικός, διότι φορολογεῖ τὰ ὄργανα τῆς παραγωγῆς ἐπαχθῶς, καὶ οὐχὶ τὴν παραγωγήν. Κατὰ τὴν δευτέραν περίοδον τῆς πολιτικῆς του ἐνεργείας ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μετέβαλε πολιτικὴν γνώμην, καὶ ἀνέγραψεν ἐν τῷ πολιτικῷ αὑτοῦ προγράμματι οὐχὶ πλέον τὴν ἐλάττωσιν τῶν φόρων, ἀλλὰ τὴν αὔξησιν αὐτῶν καὶ τὴν συνομολόγησιν μεγάλων δανείων, ὅπως διὰ τῶν ἐπαχθῶν φόρων καὶ τῶν μεγάλων δανείων δυνηθῇ νὰ διακανονίσῃ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους καὶ βελτιώσῃ τὴν διοίκησιν, μετατρέπων τὰ δάνεια καὶ αἴρων τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Καὶ προέβη ὁ κ. Πρόεδρος εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ προγράμματός του, αὐξάνων τοὺς φόρους, δανειζόμενος καὶ δαπανῶν πλέον τοῦ δέοντος· καὶ δι’ αὐτῶν τὰς μὲν ὑλικὰς δυνάμεις τοῦ λαοῦ κατεπόνησε, τὸ δὲ δημόσιον ταμεῖον ἀσκελὲς κατέστησε. Κατὰ τὴν τρίτην δὲ περίοδον τῆς πολιτικῆς αὑτοῦ ἐνεργείας, ἀφοῦ ὑπέστη ἀνάπαυλάν τινα ἕνεκα πολιτικῶν περιστάσεων, ἀνέλαβεν αὖθις τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν, καὶ ἠκολούθησε τὸ πρόγραμμα τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων καὶ τῆς συνομολογήσεως μεγάλων δανείων, χωρὶς νὰ φροντίσῃ νὰ βελτιώσῃ τὰς ἐλλείψεις τοῦ παρελθόντος, πιστεύων ὅτι τὸ ἔθνος διετέλει ἐν εὐρωστίᾳ καὶ ὁ λαὸς ἠδύνατο νὰ πληρώσῃ διπλασίους καὶ τριπλασίους φόρους. Αἴφνης δὲ κατὰ τὴν τελευταίαν περίοδον τῆς πολιτικῆς αὑτοῦ ἐνεργείας εὑρέθη ἐνώπιον πλήρους ἀνεπαρκείας τοῦ Κράτους, ἐναντίον τῶν ἐπαγγελιῶν του, καὶ ἐναγωνίως εἰργάζετο, ὅπως τὴν ἀνεπάρκειαν δι’ αὐξήσεως τῶν φόρων καὶ διὰ νέων δανείων καλύψῃ· ἀλλὰ δυστυχῶς πάντες οἱ κόποι του ἀπέβησαν εἰς μάτην, καὶ κρύφα ἀπέδρα τῆς ἀρχῆς, καταλιπὼν τὸ Κράτος ἐν κρίσει. Μετὰ πεντάμηνον δὲ ἀπομάκρυνσιν ἐκ τῆς ἀρχῆς, αἴφνης καὶ ἀπροσδοκήτως ἀνέλαβε πάλιν τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν, καὶ ἐπὶ μῆνα διῆγεν ἐν σιγῇ, πρὸ τινων δὲ ἡμερῶν, ἀνελθὼν ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο, ἐναντίον τῶν ἐνθέρμων ἐπαγγελιῶν του, ἔσπευσε νὰ ὑψώσῃ τὴν σημαίαν τῆς χρεωκοπίας, τὴν σημαίαν τῆς καταστροφῆς 50,000 οἰκογενειῶν, ἁπάντων τῶν ἀγαθοεργῶν καὶ εὐεργετικῶν ἱδρυμάτων, τῆς ἐλπίδος τῶν ὑποδούλων ἀδελφῶν, καὶ τῆς ἀπωλείας τῆς πίστεως καὶ τῆς τιμῆς τοῦ Κράτους. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον στερεῖται δικαιολογητικοῦ λόγου, καὶ ἀναιρεῖ τὰς γενικὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ κανονίσῃ τὰς πρὸς τρίτους ὑποχρεώσεις του μονομερῶς· καὶ ὅμως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπέβαλε τοιοῦτο νομοσχέδιον, καὶ ζητεῖ νὰ προεξοφλήσῃ καὶ τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς Βουλῆς, ὅπως ἐπιῤῥίψῃ τὴν εὐθύνην καὶ εἰς τὴν Βουλήν. Τὸ διάβημα τοῦτο τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐτάραξεν ἅπασαν τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν, ἐξέθεσε τὴν πίστιν τοῦ Κράτους, καὶ πᾶς Βουλευτὴς καθῆκον ἔχει, φειδόμενος τῆς πατρίδος του, νὰ καταψηφίσῃ αὐτοῦ, διότι ὄχι μόνον δεσμεύει, ἀλλὰ καὶ καταστρέφει πᾶσαν ἐνέργειαν καὶ σκέψιν εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ Κράτους. Τὸ τελευταῖον δὲ τοῦτο τραῦμα, κύριοι Βουλευταὶ, θ’ ἀναῤῥιπίσῃ τὰς πληγὰς τοῦ λαοῦ, ὅστις, ὀφείλων νὰ ἔχῃ συνείδησιν τῆς ἱστορίας καὶ τοῦ καθήκοντος πρὸς τὴν πατρίδα, θὰ σπεύσῃ πρὸς τιμωρίαν ἐκείνων, οἵτινες τὸν μὲν λαὸν ὤθησαν εἰς τὴν δυσπραγίαν, τὸ δὲ ἔθνος εἰς τὴν ἀτίμωσιν. Αὐτὸς ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐκτὸς τοῦ ὅτι διέψευσεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὰς πρώην διαβεβαιώσεις αὑτοῦ, ὅτι τὸ ἔθνος εὑρίσκεται ἐν εὐρωστίᾳ, ἀλλὰ καὶ ἤδη ἀγνοεῖ εἰς ποίαν θέσιν θὰ εὑρεθῇ τὸ ἔθνος μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι ὁ τρόπος τῆς διακανονίσεως τῶν χρεῶν εἶναι παράνομος, μονομερῶς διακανονίζων τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, καὶ θὰ προκαλέσῃ ἀνωμαλίας, αἱ ὁποῖαι πιθανὸν νὰ φέρωσιν εἰς δύσκολον θέσιν τὸ ἔθνος. Εἶναι βέβαιον, ὅτι τὸ διάβημα τοῦτο τοῦ κ. Προέδρου θὰ προαγάγῃ εἰς τὴν πολιτικὴν σκηνὴν σπουδαιοτέρας συνεπείας, τὰς ὁποίας, καὶ ἂν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις, δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ προλάβῃ, διότι ἡ πρᾶξις αὐτῆς συνετάραξε πᾶσαν τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν καὶ τὸν ἔξω κόσμον. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον προδιαθέτει καὶ ὠθεῖ τὸ κοινὸν εἰς διαβήματα τολμηρὰ, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ θελήσῃ νὰ ψηφίσῃ αὐτὸ, οὐδὲ ν’ ἀκολουθήσῃ τὴν γραμμὴν τῶν τολμηρῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπιζητοῦσι νὰ παρασύρωσι καὶ αὐτὴν εἰς τὴν κατάκρισιν καὶ εἰς δύσκολον θέσιν νὰ ἀγάγωσι. Εὔχομαι, κύριοι Βουλευταὶ, ὅπως τὰ πράγματα κανονισθῶσιν ἄλλως ἢ ὅπως ἡ Κυβέρνησις προτείνει, διότι ἡ ὑποστήριξις καὶ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ δὲν δύναται παρὰ νὰ ἐπισύρῃ μομφὴν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ νὰ δικαιολογήσῃ πάντας, ὅπως ὀνομάσουν τοὺς ψηφίσαντας ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου στηλίτας.

§137ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα θεωρῶ ἀρκετὰ σπουδαῖον, ὥστε νὰ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν συναρπαγὴν τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς. Διὰ τοῦτο εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐπαναφέρω τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς. Ἀφοῦ ἄνδρες, ὡς ὁ σεβαστὸς ἐξ Αἰγιαλείας συνάδελφος, ἐζήτησαν τὴν ἀναβολὴν, ἐπὶ τῷ λόγῳ ἵνα ἀγορεύσωσιν αὔριον, ἀφοῦ καὶ ἄλλοι ὑπάρχουσιν οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ συμμετάσχωσι τῆς συζητήσεως, δὲν βλέπω διατὶ πρέπει νὰ σπεύσωμεν, ὅπως κλείσωμεν ἀπόψε τὴν τελευταίαν ταύτην συζήτησιν. Νομίζω δὲ, ὅτι οὐδεμία ἀνάγκη σπουδῆς ὑπάρχει, ὅπως κηρύξωμεν τὴν χρεωκοπίαν. Ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁ κατηγορῶν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ὅτι ἄνευ τῆς ἀδείας τῆς Βουλῆς προέβη εἰς τὴν ἀναστολὴν τῶν εἰς χρυσὸν πληρωμῶν καὶ εἰς τὴν καταβολὴν τῶν τοκομεριδίων δι’ ὁμολογιῶν κεφαλαιωτικῶν, ἐὰν, λέγω, αὐτὸς ἦτο συνεπὴς, θὰ ἐφρόντιζεν, ἅμα ἐπανελθὼν εἰς τὴν ἀρχὴν, νὰ ὑποβάλῃ ἐγκαίρως τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, καὶ θὰ εἶχε τότε ἡ Βουλὴ τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν νὰ συζητήσῃ καὶ ἐπιψηφίσῃ αὐτὸ πρὸ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ὤφειλον νὰ καταβληθῶσι τὰ τοκομερίδια τῆς βʹ ἑξαμηνίας. Τότε θὰ ἐνόουν κἀγὼ τὴν σπουδὴν, ἣν ἐπιδεικνύει νῦν. Ἀλλ’ ἡ προθεσμία πρὸς καταβολὴν τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος τοκομεριδίου ἔληξεν ἤδη τὴν 3ην τοῦ τρέχοντος μηνὸς, πρὸς τί δὲ νῦν ἡ τοσαύτη σπουδή; Καὶ τί θὰ εἴπῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ὁ κόσμος ὅλος, ὅταν ἀκούσῃ, ὅτι, προκειμένου περὶ τόσον σοβαρᾶς πράξεως, ἐξ ἧς δύνανται νὰ προέλθωσι σπουδαιόταται συνέπειαι καὶ διὰ τὸ οἰκονομικὸν καὶ διὰ τὸ πολιτικὸν καὶ διὰ τὸ ἐθνικὸν ἡμῶν καθόλου μέλλον, ἐπιμένομεν νὰ κλείσῃ ἡ συζήτησις, χωρὶς νὰ ἀκουσθῇ ἐπ’ αὐτῆς ἡ φωνὴ ἐκείνων, οἵτινες ὑπὲρ πάντα ἄλλον δικαιοῦνται νὰ ἀκουσθῶσι καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης; Ἂς φροντίσωμεν τοὐλάχιστον νὰ διασώσωμεν τὰς apparences, καὶ νὰ μὴ δείξωμεν, ὅτι ἐρχόμεθα προμελετημένως νὰ δώσωμεν τὴν ψῆφόν μας. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους νομίζω, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ ὑποβάλω τὴν περὶ ἀναβολῆς πρότασιν.

§138ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν θὰ κερδήσῃ ἡ Βουλὴ τίποτε, ἐὰν ἐπιμείνῃ νὰ προχωρήσωμεν, εἰμὴ ὅτι θὰ διαλυθῶμεν ὥρας τινὰς μετὰ τὸ μεσονύκτιον ἄνευ ἀποτελέσματος. Εἶναι λοιπὸν λογικὸν καὶ ὀρθὸν νὰ παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς.

§139ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ἤμεθα βέβαιοι, ὅτι πάντων οἱ λόγοι εἶναι ἐπίσης εἰλικρινεῖς, ὅπως τοῦ πρὸ ὀλίγον ἀγορεύσαντος, βεβαίως δὲν ἠθέλομεν ἐπιμείνει εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως· ἀλλ’ εἶναι βέβαιον, ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ κωλυσιεργίας, καὶ ἀπέναντι κωλυσιεργίας θὰ ἤμεθα μωροὶ νὰ ὑποχωρήσωμεν. Ἔχομεν καθῆκον ν’ ἀντισταθῶμεν κατ’ αὐτῆς, καὶ πρέπει νὰ μείνωμεν ἐνταῦθα, διὰ νὰ πατάξωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δι’ αὐτοῦ τοῦ μέσου ζητοῦσι νὰ ἐπιβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν.

§140ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἂν καὶ ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρημένη, ἐγώ, ὡς βλέπετε, ἐξακολουθῶ νὰ μένω εἰς τὴν θέσιν μου, συναισθανόμενος τὸ καθῆκόν μου· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὑπάρχουν στιγμαὶ, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ πλειοψηφία ὀφείλει νὰ ὑποχωρήσῃ, ἵνα μὴ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς παρεξηγήσεις· ἡ ἀναβολὴ διὰ τὴν αὔριον δὲν νομίζω νὰ ἔχῃ κακὸν ἀποτέλεσμα, ἀπεναντίας θὰ δυνηθῶσι πάντες νὰ ἐκφέρωσι τὴν γνώμην των. Δι’ αὐτὸ συνιστῶ νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ ἀναβολή, ὑφ’ οἱουδήποτε λόγου καὶ ἂν ὑπαγορεύηται.

§141ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι, προκειμένου ἀκριβῶς περὶ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, ἐξεδηλώθη τάσις πρὸς κωλυσιεργίαν. Καὶ ἡ πρώτη καὶ ἡ δευτέρα αὐτοῦ ἀνάγνωσις διεξήχθησαν ἑκάστη ἐντὸς μιᾶς συνεδριάσεως, ἐνῷ πολλάκις, προκειμένου περὶ ζητημάτων πολὺ ὀλιγώτερον σπουδαίων, παρετάθη ἡ συζήτησις μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἀναγνώσεως ἐπὶ δύο, τρεῖς καὶ ἐπέκεινα συνεδριάσεις. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ στάσις ἡμῶν ἐν τῇ προκειμένῃ συζητήσει ἀπέδειξεν, ὅτι οὐδόλως ἔχομεν τὴν πρόθεσιν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἀποδίδει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεγαρίδος Βουλευτής, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ ἐπιῤῥίψῃ ἀνειλικρίνειαν εἰς τὸν γεραρὸν ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευτὴν, τὸν ὑποβαλόντα τὴν πρότασιν ταύτην ἐπὶ τῷ σκοπῷ τοῦ νὰ ἀγορεύσῃ αὔριον, ἀφοῦ ἡ ἡλικία του δὲν τῷ ἐπιτρέπει νῦν, περὶ τὴν πρώτην ὥραν μετὰ τὸ μεσονύκτιον, νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Ὁ κ. Δραγούμης ἠθέλησε νὰ ἐπιῤῥίψῃ τοιαύτην ἀνειλικρινῆ πρόθεσιν εἰς τὸν ἄνδρα ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τεσσαρακονταετίας βουλεύεται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, χωρίς ποτε νὰ ἐγερθῇ κατ’ αὐτοῦ ἡ ἐλαχίστη μομφή, ὅτι ἐζήτησε νὰ παρακωλύσῃ, ἀγορεύων, τὴν πρόοδον τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου· ἠθέλησε νὰ περιϋβρίσῃ οὕτω τὸ γῆρας τοῦ ἀνδρὸς ἐκείνου, ὅστις πρὸ τριακονταετίας ἤδη εἶχε τὴν τιμὴν νὰ προεδρεύσῃ τῆς τότε Ἐθνικῆς τῶν Ἑλλήνων Συνελεύσεως.

§142ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀνάγκη νὰ λεχθῇ ἐνταῦθα, ὅτι ἐγὼ οὐδόλως ἐνεθυμούμην, ὅτι ὁ Βουλευτὴς Αἰγιαλείας ὑπέβαλε τοιαύτην πρότασιν. Ἐγὼ ἠθέλησα ἁπλῶς, διότι οὐδὲν ἀντελήφθην περὶ τοιαύτης προτάσεως, νὰ καταστήσω ἐνταῦθα πασίδηλον τὴν ἐντύπωσιν, τὴν ὁποίαν πάντες ἔχομεν περὶ τῆς ἐν τῇ προκειμένῃ συζητήσει πορείας ὡρισμένης μερίδος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· διότι βεβαίως ἤθελον ἀδικήσει τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἐν συνόλῳ, ἐὰν ἐπέῤῥιπτον εἰς αὐτὴν τὴν εὐθύνην, ἣν ἀναλαμβάνουσιν οἱ Κύριοι, συμπεριφερόμενοι ὅπως συμπεριφέρονται.

§143ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πιστεύω ὅτι καλῇ τῇ πίστει εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι δὲν ἀντελήφθη τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας, διότι τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἐκοιμᾶτο ὁ κ. Βουλευτής.

§144ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶναι παράδοξον μὲ ὅσα λέγετε ν’ ἀποκοιμηθῶμεν ὅλοι.

§145Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρόκειται περὶ τόσον σοβαροῦ ἀντικειμένου, διὰ τὸ ὁποῖον ἠκούσατε, ὅτι εἶπον, ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ περὶ αὐτοῦ, διότι ἔλαβεν ὅλως διόλου ἀλλοίαν ἐντολήν. Τινὲς μάλιστα εἶπον, ὅτι μόνον Συνέλευσις δύναται νὰ κανονίσῃ τὰ τοιαῦτα ζητήματα· καὶ θέλει ἡ πλειοψηφία νὰ μᾶς πιέσῃ διὰ τοῦ ὄγκου αὑτῆς νὰ μὴ συζητήσωμεν κἂν περὶ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἔχῃ σοβαρωτάτας συνεπείας καὶ διὰ τὸ παρὸν καὶ διὰ τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος! Καὶ ὅμως οἱ Κύριοι θέλουν νὰ τὸ ψηφίσουν ἀσυζητητεί, διότι φαίνεται ὅτι δὲν ἔχουν ἀνάγκην νὰ ἀκούσουν τοὺς λόγους οὐδενὸς, διότι ἦλθον μὲ προαπεφασισμένην γνώμην, καὶ περιμένουν μόνον νὰ δώσουν τὴν ψῆφόν των. Δὲν κωλυσιεργοῦμεν, Κύριοι, ἀλλ’ ἐὰν ἐξηρτᾶτο ἀπ’ ἐμοῦ, θὰ ἐκωλυσιέργουν, διὰ νὰ ἐμποδίσω τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Εἶπεν ὁ ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, ὅτι ἡ μειοψηφία ἔχει καθῆκον ὅλα τὰ μέσα νὰ μετέλθῃ, διὰ νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ψήφισιν τοιούτου νομοσχεδίου. Ἔχομεν λοιπὸν δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν τὴν ἀναβολὴν, διὰ νὰ λάβουν τὸν λόγον ὅσοι δὲν δύνανται, ἕνεκα τῆς ἡλικίας των ἢ ἄλλων λόγων, νὰ ὁμιλήσουν κατ’ αὐτὴν τὴν ὥραν. Ποία ἡ βία; Ἡ λῆξις τοῦ τοκομεριδίου παρῆλθε. Μέχρι τῆς 19, ὅτε θὰ ἔχωμεν ἄλλην λῆξιν, ἔχομεν καιρόν. Μήπως ὑποκρύπτονται ἄλλα συμφέροντα ὑπὸ τὴν βίαν αὐτήν; Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου, καὶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τούτου δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§146ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω διατὶ γίνεται ἡ συζήτησις αὕτη. Ὡμίλησαν οἱ ἡγέται τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ πάντες σχεδὸν οἱ ῥήτορες αὐτῆς. Ἀλλ’ ἡ Ἀντιπολίτευσις εὗρε μίαν σανίδα σωτηρίας. Θέλει, λέγει, νὰ ὁμιλήσῃ ὁ μὴ δυνάμενος νὰ ἀνθέξῃ, ὡς ἐκ τῆς ὥρας, Βουλευτὴς Αἰγιαλείας, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἐννοοῦμεν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπ’ ἄπειρον ἡ συζήτησις, διότι ὁ Α ἢ ὁ Β θέλει νὰ κωλυσιεργήσῃ. Οἱ Κύριοι ἔλαβον τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, καὶ ὑπεστήριξαν ἄλλα νομοσχέδια, περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου τῶν ἀροτήρων καὶ τῶν οἴνων. Καὶ διὰ τοῦτο ὁ Βουλευτὴς Μεγαρίδος εἶπεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει σκοπὸς εἰλικρινοῦς συζητήσεως, ἀλλὰ σκοπὸς κωλυσιεργίας. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐπιμένει ἡ Συμπολίτευσις νὰ κλείσῃ ἡ συζήτησις, ὅπως ἔλθωμεν εἰς ἓν πέρας.

§147Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ὑπαινίττεται βεβαίως ἐμὲ, διότι χθὲς ὑπέβαλον πρότασιν καταργήσεως τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ἀντικείμενον ἦτο πολὺ κατεπειγότερον· δὲν ἐπρόκειτο ἐκεῖ νὰ κηρύξωμεν τὸ ἔθνος εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως, ἀλλ’ ἐπρόκειτο νὰ ἔλθωμεν εἰς ἀνακούφισιν τῶν ἀπόρων τάξεων. Ἀλλὰ δὲν ἐσκέφθη καλῶς ὁ κ. συνάδελφός μου, λέγων ὅτι ἡμεῖς ἐξηντλήσαμεν τὴν συζήτησιν. Ἡ συζήτησις δὲν πρέπει νὰ ἦναι μονομερής. Οὐδεὶς ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως ἔλαβε τὸν λόγον· ὅταν δ’ ἡμεῖς ὁμιλῶμεν, οἱ Κύριοι κλείουν τὰ ὦτα, καὶ ἄλλοι ἀποχωροῦν. Θέλουν οἱ Κύριοι ἀσυζητητεὶ νὰ ἐγκολάψουν τὸ στίγμα εἰς τὸ μέτωπον τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ δὲν θὰ τοῖς τὸ ἐπιτρέψωμεν.

§148ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εὑρίσκω πολὺ δικαίαν τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς, καὶ θὰ εἴπω εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐκ Καλαβρύτων τὸν σκοπὸν τῆς ἀναβολῆς. Σκοπὸς εἶναι νὰ λάβωσιν ἀναψυχὴν οἱ κύριοι συνάδελφοι, διότι πάντες ἀντελήφθημεν, ὅτι, ὅτε ὡμιλοῦμεν πρὸ ὀλίγου ἐξ αὐτῆς τῆς πτέρυγος, δέκα περίπου συνάδελφοι ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης (δεικνύει τὴν δεξιὰν) βαθέως ἐκοιμῶντο καὶ μικροῦ δεῖν ἐῤῥόγχαζον. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλος λόγος. Ὁ γηραιὸς ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευτὴς πρέπει νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην του, ἀφοῦ ἐζήτησε τὸν λόγον· ἀλλ’ εἶναι καὶ ὁ κ. Χατζίσκος, ὁ κ. Πετιμεζᾶς, ὁ κ. Βάλληνδας καὶ ἄλλοι, οἵτινες ἐζήτησαν νὰ ὁμιλήσουν, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν τὴν δευτέραν ὥραν μετὰ τὸ μεσονύκτιον νὰ ἀκούσωμεν αὐτούς. Ἡ πλειοψηφία μᾶς ἠπείλει πρὸ ὀλίγου, ὅτι δύναται νὰ μᾶς ἀναγκάσῃ εἰς τὴν ἄμεσον συζήτησιν· ἀλλὰ διὰ νὰ ᾖναι σεβαστὴ ἡ ἀπόφασις τῆς πλειοψηφίας, δὲν πρέπει νὰ ὑπερβαίνῃ τὰ ὅρια, τὰ ὁποῖα καὶ ἡ ἠθικὴ καὶ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς ἐπιτρέπουν.

§149ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Δὲν ἐλησμόνησα, κύριε Πρόεδρε, ὅτι πρὸ μικροῦ ἡ Βουλὴ ἐπὶ ὁμοίας ὑποβληθείσης προτάσεως ἀπεφάνθη ἀποφατικῶς· ἀλλὰ τὴν ἀπόφασιν ἐκείνην τῆς κοιμωμένης Βουλῆς τὴν ἐφεσιβάλλω πρὸς τὴν ἰδίαν Βουλήν, ἐγρηγοροῦσαν ἤδη, διότι ἡ ἀπόφασις ἐκείνη, ὡς ἀντελήφθημεν, ἐξεδόθη ὑπὸ Βουλῆς ἐν νάρκῃ διατελούσης, ὡς ἐκ τῆς προκεχωρηκυίας ὥρας, καὶ δίκαιον εἶναι νὰ ἐφεσιβληθῇ πρὸς Βουλὴν ἐγρηγοροῦσαν νῦν. Ὁμιλῶ πρὸς τὴν ἀποφασίσασαν πλειοψηφίαν, διότι ἀντελήφθην, ὅτι πλεῖστοι ἐκ τῶν συναδέλφων μας, τῶν ἀνηκόντων εἰς αὐτήν, ἦσαν νεναρκωμένοι ἐκ τῆς κοπώσεως, καὶ φυσικὸν ἦτο νὰ μὴ ἀντιληφθῶσι περὶ τίνος ἐπρόκειτο, ὅτε ἐζητήθη ἡ ψῆφός των, καὶ ἐδόθη αὕτη ἀσυνειδήτως (Θόρυβος). Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον νὰ ἐρωτήσῃ, ἂν οἱ θορυβοῦντες ᾖναι Βουλευταί, διότι ὑποθέτω, ὅτι Βουλευτὴς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δὲν δύναται νὰ θορυβῇ, ὅταν ὁμιλῇ συνάδελφος. Μήπως εἰσῆλθον ξένοι εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην; Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν ἐπὶ ὁμοίας προτάσεως περὶ ἀναβολῆς...

§150ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Δὲν ἀπεφάσισεν ἡ Βουλή.

§151ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Ἀπεφάσισε, διότι ἐζητήθη ἀναβολὴ καὶ ἐπειδὴ αὕτη δὲν ἐγένετο δεκτὴ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ὑπεβλήθη ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας· ἑπομένως οὐσιαστικῶς ἀπεῤῥίφθη ὑπὸ τῆς κοιμωμένης Βουλῆς ὁμοία περὶ ἀναβολῆς πρότασις. Τὴν ἀπόφασιν λοιπὸν ἐκείνην τῆς κοιμωμένης Βουλῆς ἐφεσιβάλλω πρὸς αὐτήν, ἐγρηγοροῦσαν ἤδη.

§152ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τρίτη ἔφεσις (ἱλαρότης).

§153ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Βεβαίως, κύριε συνάδελφε, καὶ θὰ καταλήξωμεν εἰς ἀναίρεσιν πρὸς τὸν μὴ κοιμώμενον, ὡς σεῖς, Ἑλληνικὸν λαὸν (ἱλαρότης). Ἄλλως εἰς τοιαύτην προκεχωρηκυῖαν ὥραν, κατὰ τὴν ὁποίαν πάντες εἴμεθα νεναρκωμένοι καὶ κεκοπιακότες, ἡ συναυλία σας μᾶς διασκεδάζει (εὖγε! εὖγε!) Σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὰ χειροκροτήματά σας, ὅπως σᾶς εὐχαριστῶ καὶ διὰ τοὺς γέλωτάς σας, οἱ ὁποῖοι μοὶ ἐνθυμίζουσι τὸ παροιμιῶδες λόγιον διὰ τοὺς Πορτογάλους «les Portuguais sont toujours gais» (ἱλαρότης καὶ θόρυβος).

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, κύριε Βουλευτά, ὅτι προκαλεῖτε τὸν γέλωτα μόνος σας.

§155ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Οὐδόλως, κύριε Πρόεδρε· ἁπλῶς σκοπὸς τῆς ὁμιλίας μου εἶναι νὰ ὑπομνήσω τὸ νεναρκωμένον καθῆκον εἰς τὴν δεξιάν.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν γελῶσι μόνον οἱ τῆς δεξιᾶς, γελῶσι καὶ οἱ φίλοι σας, γελᾷ ὅλη ἡ Βουλή.

§157ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Γελῶσιν οἱ ἐντεῦθεν, ὡς γελῶ καὶ ἐγώ, διότι γελῶσιν οἱ ἐκεῖθεν, μὴ ἐννοοῦντες διατὶ γελῶσιν! (Ἱλαρότης). Ὅπως λοιπὸν διὰ τοὺς Πορτογάλους λέγεται, ὅτι εἶναι πάντοτε εὔθυμοι καὶ εἰς τὰς μεγαλειτέρας δυστυχίας των, ἐπέπρωτο καὶ εἰς τοῦτο νὰ τοὺς ὁμοιάσωμεν καὶ νὰ ἤμεθα εὔθυμοι ἐν τῇ δυστυχίᾳ τῆς ἐθνικῆς ἀτιμώσεως· ὅταν δὲ ἡ κατὰ τὴν ὥραν ταύτην εὐθυμία αὕτη γείνῃ γνωστὴ καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, βεβαίως ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ θὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ὁμὰς εὐθυμούντων Πορτογάλων πρὸ τοῦ πτώματος τῆς ἀτιμαζομένης πατρίδος μᾶς. Ἔλεγον λοιπόν, ὅτι, προκειμένου περὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τῶν ζητημάτων ἐξ ὅσων ὑπεβλήθησάν ποτε εἰς Βουλὴν Ἑλληνικὴν; προκειμένου ἡμεῖς νὰ μεταβληθῶμεν εἰς Ἱερεμίας, διὰ νὰ κλαύσωμεν τὸν οἰκονομικὸν, ἴσως δὲ καὶ τὸν πολιτικὸν θάνατον τοῦ Κράτους μας, νομίζει ἡ Κυβέρνησις μὲ τὴν ἀκολουθοῦσαν αὐτὴν πλειονοψηφίαν, ὅτι δύναται ἐν μιᾷ νυκτὶ καὶ μιᾷ ὥρᾳ νὰ ὑφαρπάσῃ τὴν περὶ αὐτοῦ ψῆφον τῆς Βουλῆς; Μήπως ὁ ἐχθρὸς ἄρτι ἐπῆλθεν ἐπὶ θύραις, καὶ νομίζει, ὅτι ὀφείλει τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἐν μεταμεσονυκτίαις ὥραις, νὰ ἀποκρούσῃ αὐτόν; ἢ μήπως ἆρά γε, ἂν ἀναβληθῇ δι’ αὔριον ἢ διὰ μεθαύριον ἡ συζήτησις, ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου, ἀφοῦ εἶναι βέβαιον, ὅτι θὰ γείνῃ δεκτὸν τοῦτο, τρέχει κίνδυνον ἡ πατρὶς, τρέχει κίνδυνον τὸ Κράτος; Πρὸς τί σπεύδει ὁ κ. Πρωθυπουργός; Ἐὰν ἐνόμιζεν, ὅτι ὤφειλε νὰ σπεύσῃ, διατὶ, ἐπὶ 40 ἡμέρας διατελῶν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν ἔσπευσε νὰ ὑποβάλῃ τοιοῦτο νομοσχέδιον πρὸ δέκα ἢ δέκα πέντε ἡμερῶν; καὶ πῶς δικαιολογεῖται, ὑποβαλὼν νομοσχέδιον κατὰ τὴν 1 Δεκεμβρίου, ὅταν ἐγνώριζεν, ὅτι αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους ἤρχοντο μετὰ δύο ἡμέρας; Δὲν ἐννοεῖ, ὅτι εὑρισκόμεθα ὑπὸ ἠθικὴν πίεσιν, ὑπὸ ψυχολογικὴν βίαν ἀπέναντι τῆς πλειονοψηφίας; δὲν ἀντιλαμβάνεται, ὅτι ἡμεῖς ἔχομεν καθῆκον νὰ διαμαρτυρηθῶμεν καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμήν, ὅπως χρονογραφικῶς τοὐλάχιστον γείνῃ γνωστὸν, ὅτι ὑπῆρξαν ἀντιπρόσωποι τοῦ Κράτους, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὸ θάῤῥος νὰ ἔχωσιν ἀλλοίαν γνώμην περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ, τοῦ ἀποτροπαίου συστήματος, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ ἐπισφραγίσῃ διὰ τοῦ ὀλεθρίου τούτου νομοσχεδίου ὁ κ. Πρωθυπουργός; Καὶ θέλετε κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ μὴ ἔχωμεν τὴν δύναμιν νὰ ἐκδηλώσωμεν ὅλα τὰ ὀδυνηρὰ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα κατακλύζουσι τὴν καρδίαν ἡμῶν! Δὲν σᾶς λέγομεν νὰ μεταβάλητε φρόνημα· γνωρίζομεν, ὅτι δὲν θ’ ἀρνηθῆτε τὴν ψῆφόν σας εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ σεβασθῆτε τὴν τιμὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου, ἐπιτρέψατε εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον νὰ δηλώσῃ διά τινων τοὐλάχιστον τῶν μελῶν του, ὅτι ὑπῆρξαν κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ἀντιπρόσωποι, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐναντίαν ὑμῶν γνώμην ἐπὶ τοῦ ἐπιδιωκομένου οἰκονομικοῦ θανάτου τοῦ Κράτους. Ἑπομένως, συμπεραίνων, σᾶς παρακαλῶ μετὰ τῶν προαγορευσάντων συναδέλφων νὰ ἀναβάλητε δι’ αὔριον τὴν συζήτησιν, καὶ νὰ ἐπιτρέψητε εἰς ἡμᾶς, ἵνα ἐπὶ τέλους οὐχὶ ἐν ναρκώδει καταστάσει ἀντιληφθῶμεν τῆς ψήφου ἐκείνης, ἡ ὁποία θὰ συντελέσῃ εἰς τὸν οἰκονομικὸν καὶ πολιτικὸν θάνατον τῆς Ἑλλάδος. Ὁρίσατε ὁποιανδήποτε θέλετε ὥραν, ἔστω καὶ αὔριον, Κυριακήν, καὶ ἡμεῖς προθύμως θ’ ἀκολουθήσωμεν τὴν κηδείαν τοῦ οἰκονομικοῦ θανάτου τῆς Ἑλλάδος. Εἴμεθα πρόθυμοι νὰ ἐκπληρώσωμεν τὸ θλιβερὸν τοῦτο καθῆκον. Ἐπιτρέψατέ μας τοὐλάχιστον νὰ συζητήσωμεν ὡς γνήσιοι ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, διότι ἄλλως ὁ λαὸς ἔχει δίκαιον νὰ εἴπῃ, ὅτι εἴμεθα ἀνάξιοι ἀντιπρόσωποι αὐτοῦ, καθ’ ἣν στιγμὴν πρόκειται ν’ ἀποφασίσωμεν ὅτι τὸ ἔθνος τὸ Ἑλληνικὸν θὰ κηδευθῇ οὐχὶ οἰκονομικῶς μόνον, ἀλλὰ καὶ πολιτικῶς. Διατὶ σπεύδετε νὰ κηδεύσητε τὴν Ἑλλάδα ἐν μεταμεσονυκτίαις ὥραις, κρύφα καὶ ἀφανῶς;

§158ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ γηραιὸς ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευτής...

§159ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Δὲν ὑπέβαλε πρότασιν.

§160ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τὸν ἤκουσα ἐγειρόμενον καὶ ζητοῦντα τοῦτο. Ἔλεγεν ὅτι θέλει νὰ ὁμιλήσῃ, καὶ προσέθεσεν, ὅτι τοιαύτην ὥραν δὲν δύναται νὰ ὁμιλήσῃ. Μάλιστα, καθ’ ἣν στιγμὴν ἔλεγε τοῦτο, κἄποιος ἐκ τῆς δεξιᾶς—νομίζω ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν—εἶπεν εἰς αὐτόν: «ἀναμείνατε νὰ τελειώσῃ ὁ ὁμιλῶν καὶ ὕστερον φέρετε τὴν πρότασιν»...

§161ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Τῷ εἶπον νὰ λάβῃ μετὰ ταῦτα τὸν λόγον.

§162ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Καὶ ἀνεχώρησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, οἱονεὶ δεικνύων καὶ τὴν ἀγανάκτησίν του, διότι παρετείνετο τοσοῦτον ἡ συζήτησις... Αὐτὸς λοιπόν, ὁ προτείνας τὴν ἀναβολὴν, νομίζω ὅτι εἶναι ὑπέρτερος τῆς ὑπονοίας, ὅτι προέτεινεν αὐτὴν ἐκ λόγου κωλυσιεργίας. Ἄλλως τὸ θλιβερὸν αὐτὸ θέμα, τὸ ὁποῖον τοσούτῳ σπουδαῖον εἶναι δι’ ἡμᾶς, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἁρπαγῇ εἰς τρεῖς ἡμέρας, οὐδὲ δύναται, πιστεύω, ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς νὰ εἴπῃ καὶ δι’ αὐτό, ὅτι ἑκάστη ὥρα παρερχομένη εἶναι ζημία διὰ τὸ ἔθνος. Δὲν ἐπιμένουσιν, ἐλπίζω, οἱ Κύριοι τῆς δεξιᾶς, διὰ νὰ ἤμεθα ἀκριβεῖς εἰς τὰς πληρωμὰς τοῦ Δημοσίου· διότι περὶ τοῦ ἐναντίου πρόκειται, ἤτοι περὶ τοῦ νὰ μὴ πληρώσωμεν· δι’ ὅπερ δὲν βλέπω τί βλάπτει, ἂν δώσῃ ἡ Βουλὴ μίαν ἀναβολὴν ἐπὶ μίαν ἡμέραν. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι πρέπει νὰ ἀρνηθῇ ἡ πλειονοψηφία τὴν τόσον ἐπιμόνως ζητουμένην ἀναβολὴν, ἡ ὁποία καὶ δικαία εἶναι καὶ ὀρθή.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν...

§164ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§165Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ἡμεῖς, οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν πολιτικὴν μερίδα τοῦ σεβαστοῦ ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ, ἐδηλώσαμεν δι’ αὐτοῦ, ὅτι δὲν θὰ μετάσχωμεν τῆς συζητήσεως, οὔτε θὰ ψηφοφορήσωμεν· θὰ μείνωμεν ὅμως ἐνταῦθα ὡς ἁπλοῖ θεαταί.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν περὶ ἀναβολῆς πρότασιν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Κ. Ἀργασάρη Λομβάρδου καὶ Στυλ. Βάλληνδα, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 129, ἐξ ὧν 26 ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς, 103 κατ’ αὐτῆς, καὶ 6 παρευρέθησαν χωρὶς νὰ ψηφίσωσι. Κατὰ συνέπειαν ἀπεῤῥίφθη ἡ περὶ ἀναβολῆς πρότασις. Ἔχει τις τὸν λόγον;

§168ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν χθεσινὴν τῆς Βουλῆς συνεδρίασιν, Κύριοι, ἐψηφίσθη εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν, κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀκυρώσεως τοῦ Β. Διατάγματος τῆς 30 Μαΐου, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου τῶν 100,000,000. Ἐναντίον μάλιστα τῶν ῥητῶν καὶ ἀνεπιδέκτων πάσης λογικῆς ἀμφισβητήσεως διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, ἐψηφίσθη κατὰ τὴν αὐτὴν ἡμέραν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου· καὶ λέγω ἐναντίον τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ, διότι κατ’ αὐτὸν, ἀφοῦ ἅπαξ ἐπὶ ἄρθρου τινὸς τοῦ νομοσχεδίου ὑπεβλήθη τροπολογία καὶ ἡ τροπολογία αὕτη διὰ τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς ἐγένετο ἀποδεκτὴ, τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου ὤφειλε νὰ συναρμολογηθῇ, νὰ τυπωθῇ καὶ ἀνακοινούμενον εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ψηφισθῇ εἰς τὴν προσεχῆ αὐτῆς συνεδρίασιν. Ἤδη, μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, ὅπως αὐτὸ καταστῇ νόμος τοῦ Κράτους καὶ παραγάγῃ τὰ πρακτικὰ αὐτοῦ ἀποτελέσματα, δὲν ὑπολείπεται, εἰμὴ ἡ κύρωσις τοῦ Βασιλέως. Εὐλόγως λοιπὸν θὰ ἠδύνατό τις, τοὐλάχιστον κατὰ τὸ φαινόμενον, νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου καὶ τὴν μέλλουσαν νὰ ἐπέλθῃ κύρωσιν παρὰ τοῦ Βασιλέως δὲν ὑπελείπετο εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπίαν καὶ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Κράτους νὰ λάβῃ ἄλλο τι μέτρον, ὅπως ἐξέλθῃ τῶν περιστάσεων, ὑπὸ τὰς ὁποίας τὸ ἔθνος σήμερον εὑρίσκεται, ἢ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἀποπειρᾶται νὰ λάβῃ διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Πολὺ μάλιστα πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀκυρώσεως τοῦ διατάγματος τῆς 30 Μαΐου ἡ Κυβέρνησις προέβη διὰ τῆς περιφήμου ἐγκυκλίου της εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ διατάγματος ἐκείνου, ἀφοῦ ἐκτύπησεν αὐτὸ ἐν τῇ οὐσιαστικωτέρᾳ τῶν διατάξεων αὐτοῦ, ἐν αὐτῇ τῇ βάσει αὐτοῦ, συμπαρασύρουσα συγχρόνως διὰ τῆς ἀλησμονήτου ἐκείνης ἐγκυκλίου οὐ μόνον τὸ διάταγμα αὐτὸ, τὸ φέρον τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Βασιλέως, ἀλλὰ καὶ τὸν νόμον ͵ΒΡΙΕʹ. Καὶ ἵνα προβῇ εἰς τὸ τόλμημα ἐκεῖνο ἡ Κυβέρνησις, εὗρεν ὡς βάθρον τοῦ τολμήματος αὐτῆς ἰσχυρισμὸν ἐντελῶς ἀνεπιτυχῆ καὶ ἕωλον, τὸν ἰσχυρισμὸν, ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος, μὴ δημοσιευθεὶς προσηκόντως, δὲν ἦτο νόμος. Μᾶς ἔλεγε τότε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος, μὴ λαβὼν τὴν προσήκουσαν δημοσίευσιν, δὲν εἶχε λάβει ἐν ἑαυτῷ τὸ φύσημα τῆς ζωῆς, καὶ διὰ τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τῆς ἀλησμονήτου ἐκείνης ἐγκυκλίου του ἔδωκεν εἰς αὐτὸν ἓν φύσημα καὶ τὸν διέλυσεν, ὡς ἐὰν ἦτο καπνός. Ἐν τούτοις, Κύριοι, κατ’ ἐμέ, ἐπιτρέπεται νὰ ἀμφισβητήσῃ τις τὴν ὀρθότητα τοῦ ἰσχυρισμοῦ, κατὰ τὸν ὁποῖον μετὰ τὴν κατάργησιν τοῦ διατάγματος τῆς 30 Μαΐου καὶ τοῦ νόμου ͵ΒΡΙΕʹ οὐδὲν ἕτερον μέτρον ὑπελείπετο, ὅπως καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία λάβωσιν, ἵνα διεξαγάγωσι τὸ ἔθνος ἀπὸ τὰς δεινὰς περιστάσεις, ἐν αἷς σήμερον ἀγωνιᾷ. Τί ἔλεγε πρὸς ἡμᾶς, Κύριοι, ὁ κ. Πρωθυπουργός, εἰσηγούμενος πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον; Δὲν ἀπήλπισεν ἡμᾶς περὶ τῆς ἐπαρκείας τῆς χώρας, δὲν εἶπεν εἰς ἡμᾶς, ὅτι ἐξηντλήθησαν αἱ δυνάμεις καὶ τοῦ τόπου καὶ τοῦ Κράτους· τοὐναντίον ἔλεγεν εἰς ἡμᾶς, ὅτι εὐποροῦμεν χρημάτων, ὅτι αἱ δυνάμεις τῆς χώρας εἰσὶν ἔτι ἀκμαῖαι, καὶ ὅτι, ἂν σήμερον τὸ Κράτος εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ περικόψῃ τὰς πληρωμὰς αὐτοῦ ἀπέναντι τῶν δανειστῶν του, τοῦτο πράττει, διότι τὸ νόμισμα τὸ κυκλοφοροῦν ἐν τῷ Κράτει ἔχει ἄλλον χαρακτῆρα ἢ τὸ νόμισμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκτελοῦνται αἱ ὑποχρεώσεις αὐτοῦ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἀπὸ καιροῦ δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ἄρῃ τὸ ἄτοπον τοῦτο καὶ καταργήσῃ τὸν διφυῆ χαρακτῆρα τοῦ νομίσματος τοῦ κυκλοφοροῦντος ἐν τῷ Κράτει καὶ τοῦ νομίσματος, διὰ τοῦ ὁποίου τελοῦνται αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, εἶχεν εἰσέλθει εἰς στάδιον ἐνεργείας ἰδίας, ὡς ἀποτέλεσμα τῆς ὁποίας προσεδόκα τὴν συνομολόγησιν δανείου, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ κατωρθοῦτο ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ ἡ μείωσις τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς. Τὸ δάνειον ἐκεῖνο, Κύριοι, πάντες γνωρίζομεν, ὅτι ἀπέτυχεν· ἀλλὰ καὶ σήμερον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸ αὐτὸ περίπου μέσον προτείνει καὶ παρουσιάζει ἡμῖν ὡς ἐλπίδα τῆς θεραπείας τοῦ κακοῦ. Διότι ἐξ ὅσων ἔλεγε προχθὲς εἰς τὴν Βουλὴν, τοῦτο ἐσκόπει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι εὑρίσκεται ἤδη εἰς διαπραγματεύσεις πρὸς ὁμάδας κεφαλαιούχων ἐν τῇ Εὐρώπῃ, ὁμάδας συμπτυχθείσας ἤδη εἰς μίαν καὶ μόνην, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις αὗται τείνουσιν εἰς τὸν ὁριστικὸν διακανονισμὸν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ὅτι τὸ τέλος τῶν διαπραγματεύσεων τούτων ἔσεται ἡ συνομολόγησις δανείου, ὅτι δι’ αὐτοῦ ἐλπίζεται ἡ ἐνίσχυσις τῶν πιστωτικῶν παρ’ ἡμῖν ἱδρυμάτων καὶ ἰδίως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅτι ἐντεῦθεν θὰ ἐπέλθῃ ἡ μείωσις τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς, καὶ ὅτι οὕτως ἐξομοιουμένου τοῦ πιστωτικοῦ νομίσματος τοῦ Κράτους πρὸς τὸ μεταλλικὸν, ἐφ’ ὅσον τοῦτο εἶναι δυνατὸν, θὰ προσπαθήσῃ νὰ ἐγγίσῃ εἰς τὴν ὅσον ἔνεστιν ἀρτίαν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐὰν οὕτως ἔχωσι τὰ πράγματα, ἐὰν ἀληθῶς εὐπορῶμεν χρημάτων, ἐὰν τῆς χώρας αἱ δυνάμεις αἱ οἰκονομικαὶ δὲν ἐξηντλήθησαν ἔτι, ἐὰν ὁ τόπος ἦναι δυνατὸν διὰ τῆς ἰσχυούσης φορολογίας νὰ χορηγήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ μέσα τῆς ἀρτίας ἐκπληρώσεως τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους, δὲν βλέπω τότε τὸν λόγον, διατὶ τὸ μέτρον, ὅπερ ἀποπειρᾶται νῦν ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ὅπως προσωρινῶς ἐπὶ τοῦ παρόντος καὶ ἐν τῷ μέλλοντι διαρκέστερον διακανονίσῃ τὰ οἰκονομικὰ αὐτοῦ, δὲν βλέπω, λέγω, τὸν λόγον, διατὶ τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι τὸ μόνον ἐνδεικνυόμενον ἐκ τῶν περιστάσεων...

§169ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν βλέπω Βουλευτὰς ἐν τῇ αἰθούσῃ· ὁ κ. Βουλευτὴς ὁμιλεῖ πρὸ κενῶν καθισμάτων, ματαιοπονεῖ. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν Βουλευτῶν).

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Παρόντες Βουλευταὶ 114.

§172Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 2 μετὰ τὸ μεσονύκτιον.