1893.12.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 27

τῆς 3 Δεκεμβρίου 1893.

(Παρασκευή).

Ὥρα 6 μ. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Βαρβαρήγου Πήλικα).

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ χήρα Χαρίκλεια Πατρόκλου Σαλωνιτίδου παρακαλεῖ, ἵνα χορηγηθῇ αὐτῇ ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου βοήθημα ἀνάλογον πρὸς τὴν δεκαοκταετῆ ὑπηρεσίαν τοῦ θανόντος συζύγου της. Θ’ ἀποσταλῇ ἡ ἀναφορά της εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν.

§2Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς, κατὰ τὰ ἐν τῷ λογιστικῷ νόμῳ, ἐξεδόθησαν διατάγματα ἐκτάκτων καὶ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐπί τε τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892 καὶ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893, κατὰ δὲ τὰ διατεταγμένα ὑποβάλλονται ταῦτα εἰς τὴν προσεχῆ σύνοδον πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ. Συμμορφούμενος πρὸς τὴν διάταξιν ταύτην, καίτοι ὀλίγον βραδέως, ὑποβάλλω τὰ διατάγματα μετὰ πάντων τῶν παρομαρτούντων καὶ μετὰ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως περὶ τῶν καθ’ ἑκάστην τῶν κατηγοριῶν’ τουτέστιν ὑποβάλλω νομοσχέδιον μετὰ ἐκθέσεως αἰτιολογικῆς περὶ κυρώσεως ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων τῆς χρήσεως 1892 ἐκ δραχμῶν 3,710,000, ἤτοι Κεφ. 1 δημοσίου χρέους 3,112,000, Κεφ. 7 Ὑπουργείου Δικαιοσύνης 100,000, Κεφ. 13 ἐξόδων διοικήσεως καὶ εἰσπράξεως ἐσόδων 437,000 καὶ Κεφ. 14 διαφόρων πληρωμῶν 60,000, κατὰ τὸν ἔγκλειστον πίνακα. Ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893 ὑποβάλλω νομοσχέδιον μετ’ ἐκθέσεως περὶ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 619,000, ἤτοι τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης δρ. 330,000, τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν 40,000, τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν 3,000 καὶ διαφόρων πληρωμῶν 246,000. Ὡσαύτως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893 νομοσχέδιον μετ’ ἐκθέσεως περὶ κυρώσεως ἐκτάκτου πιστώσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἐκ δραχμῶν 7,405,000, ἤτοι διὰ κατασκευὴν σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης 7,000,000, διὰ μισθοὺς ἐπιστατῶν καὶ λοιπὰ 40,000, δι’ ὁδοιπορικὰ καὶ ἀποζημιώσεις μηχανικῶν 40,000, δι’ ἐνοίκια καὶ ἔξοδα γραφείων 20,000, διὰ συνδρομὴν ὑπὲρ τῶν ἐν τῇ νήσῳ Σαμοθράκῃ ἐκ τοῦ σεισμοῦ παθόντων 5,000, διὰ κατασκευὴν ἀνακτόρου Διαδόχου 150,000, διὰ μηχανήματα καὶ ἔργα τοῦ ὑδροθεραπευτικοῦ καταστήματος ἐν τοῖς λουτροῖς Ὑπάτης 150,000. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα παρακαλῶ ὅπως παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπήν.

§3ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Αἱ ἀποζημιώσεις καταληφθεισῶν γαιῶν περιλαμβάνονται;

§4ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ διαταγμάτων ἐκδεδομένων. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνάγκη περαιτέρω πιστώσεων πρὸς ἀπότισιν ἀποζημιώσεων, αὗται θὰ περιληφθῶσιν ἐν προτάσεσιν ἀπ’ εὐθείας πρὸς τὴν Βουλήν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 29–31).

§6ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλήν σχέδιον νόμου περὶ τῆς ἐτησίας δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1894. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 32). Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σάμης βουλευτὴς κ. Καβαλλιεράτος δι’ ἐπερωτήσεώς του ἐπιθυμεῖ νὰ μάθῃ ὁποίαν ἔχω γνώμην περί τινος κατηγορίας κληρωτῶν, ἀπαλλασσομένων κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου· ἤτοι ἂν ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα πράττουσιν ὀρθῶς καὶ νομίμως, ἐπιβάλλοντα πρόσθετον ὑπηρεσίαν εἰς τοὺς μὴ ἐγκαίρως, ἀλλὰ μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς πρὸς κατάταξιν αὐτῶν ὡρισμένης ἡμέρας ὑποβάλλοντας αἴτησιν ἀπαλλαγῆς διὰ λόγους οἰκογενειακούς, ὑφισταμένους πρὸ τῆς κληρώσεως τῶν στρατευσίμων». Δὲν ἔχω τὴν γνώμην, ἣν ἔχει ὁ κ. Βουλευτής. Ἀληθῶς τὸ ἄρθρον 56 λέγει, ὅτι οἱ ἔχοντες λόγον ἀπαλλαγῆς πρὸ τῆς κληρώσεως καὶ ὑποβαλόντες τοῦτον μετὰ τὴν κλήρωσιν, εἰ μὲν ὑποβάλουσιν αὐτὸν πρὸ τῆς κατατάξεως ἐνώπιον τῶν ἐκτάκτων στρατολογικῶν συμβουλίων, ἀπαλλάσσονται ἐπὶ τῇ καταβολῇ 100 δραχμῶν, εἰ δὲ μετὰ τὴν κατάταξίν των, ἀπαλλάσσονται καταβάλλοντες 150 δραχμάς. Τὰς αὐτὰς 150 δραχμὰς καταβάλλουσι καὶ μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς πρὸς κατάταξιν αὐτῶν ὡρισμένης ἡμέρας, τὸ ὁποῖον σημαίνει, ὅτι δύνανται καὶ νὰ μὴ καταταχθῶσι κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς κατατάξεως, οὐχ ἧττον καὶ πάλιν δύνανται νὰ ἀπαλλαγῶσι, καταβάλλοντες τὰς 150 δραχμάς. Τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα ἐπιβάλλουσι πρόσθετον ὑπηρεσίαν εἰς τοὺς ἔχοντας λόγους ἀπαλλαγῆς πρὸ τῆς κληρώσεώς των καὶ μὴ κατατασσομένους ἐμπροθέσμως· ἀλλ’ ἐπιβάλλουσι πρόσθετον ὑπηρεσίαν οὐχὶ κηρύσσοντες αὐτοὺς ἀνυποτάκτους, ὅπως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐν τῇ ἐκθέσει του λέγει (διότι τὴν ἐπερώτησιν αὐτοῦ συνώδευσε καὶ δι’ ἐκθέσεως). Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι μετὰ μεγίστης προσοχῆς καὶ ἐπιτηδειότητος διεξήγαγε τὸ ζήτημα ὁ κ. Βουλευτής· ἀλλὰ δὲν ἐγνώριζε διάταξιν ἄλλην τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ μὴ παρουσιαζόμενοι εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια τὰ τακτικὰ ἀπαλλάσσονται μὲν τῆς ὑποχρεώσεώς των, ἀλλ’ ὑποχρεοῦνται εἰς πρόσθετον ὑπηρεσίαν κτλ. Ἐξαιροῦνται δὲ τῆς ἀνωτέρω προσθέτου ὑπηρεσίας οἱ ἀπαλλαγέντες παρὰ τοῦ τακτικοῦ στρατολογικοῦ συμβουλίου. Τὸ ἄρθρον τοῦτο εἶναι τὸ 146. Ἑπομένως οἱ ἔχοντες λόγους ἀπαλλαγῆς καὶ μὴ προσελθόντες εἰς τὰ τακτικὰ στρατολογικὰ συμβούλια, ἵνα αἰτήσωνται ταύτην, δικαιοῦνται μὲν νὰ παρουσιασθῶσιν εἰς τὰ ἔκτακτα στρατολογικὰ συμβούλια, ἀλλ’ ὀφείλουσι νὰ ὑπηρετήσωσι τρίμηνον πρόσθετον ὑπηρεσίαν, ἢ νὰ ἐξαγοράσωσι ταύτην. Ἐντεῦθεν προκύπτει ἑτέρα ἀμφιβολία, τουτέστι: προσκαλούμενοι οὗτοι διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως νὰ παρουσιασθῶσι τὴν 1 Ὀκτωβρίου πρὸς κατάταξιν, ἵνα διανύσωσι τὴν τρίμηνον ταύτην ὑπηρεσίαν, τὴν ποινὴν καὶ οὐχὶ τὴν πραγματικὴν ὑπηρεσίαν, καθὸ ἔχοντες λόγον ἀπαλλαγῆς, δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀνυπότακτοι; Τὰ στρατολογικὰ συμβούλια ἐθεώρουν τούτους ὡς ἀνυποτάκτους. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, φρονῶ ὅτι δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀνυπότακτοι· διότι ἀνυπότακτοι θεωροῦνται ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔχουσι πραγματικὴν ὑπηρεσίαν νὰ ὑπηρετήσωσι, τουτέστιν οἱ κληρωτοί, οἱ ὑπόχρεοι εἰς διετῆ ὑπηρεσίαν. Ὅταν δὲν παρουσιασθῶσιν ἐμπροθέσμως, ἵνα ὑπηρετήσωσι, τότε δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀνυπότακτοι. Ἐξέδωκα ὅθεν τὰς ἀναγκαίας ὁδηγίας, ἵνα μὴ θεωρῶσι τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα τούτους ὡς ἀνυποτάκτους, ἀλλ’ ἁπλῶς νὰ τοὺς θεωρῶσιν ὡς ὑποχρέους εἰς τὴν τρίμηνον ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν τὸ ἄρθρον 146 ἐπιβάλλει καὶ τὴν ὁποίαν ὀφείλουσιν ἢ νὰ διανύσωσιν ἐν τῷ στρατῷ, ἢ νὰ ἐξαγοράσωσι, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου.

§7ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχεν ὑποσχεθῇ προχθὲς νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον διετέθησαν τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια τῶν 8,760,000 δραχμῶν, ἅτινα ἦσαν παρακατατεθειμένα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὡς ἐγγύησις τῆς προκαταβολῆς τῶν 7,300,000 δραχμῶν. Ὑπάρχει δυσκολία τις νὰ κατατεθῶσιν αἱ πληροφορίαι αὗται;

§8Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον εἰς τὸν κ. Βουλευτήν, ὅτι ὑπῆρχεν ἡ δυσκολία, ὅτι ἔπρεπε νὰ μεταβῶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ τὰς ζητήσω. Μετέβην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, τὰς ἐζήτησα καὶ τὰς προσκομίζω· ἑπομένως τώρα οὐδεμία ὑπάρχει δυσκολία. Τὰς καταθέτω ἐγγράφους, ἵνα τυπωθῶσι.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 33).

§10ΣΤΕΦΑΝΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Καταθέτω σχέδιον νόμου «περὶ ἐπικυρώσεως τῆς διομολογηθείσης ἐν Βιέννῃ συμβάσεως περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 2 τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ τῶν ἡνωμένων βασιλείων Σουηδίας καὶ Νορβηγίας ὑφισταμένης περὶ ἐμπορίας συνθήκης τοῦ ἔτους 1352». Ἐπίσης νομοσχέδιον «περὶ ἐπικυρώσεως συμφωνίας διομολογηθείσης ἐν Παρισίοις καὶ ἀφορώσης τὴν νομισματικὴν ἕνωσιν». Ἐπίσης νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΘΞΓʹ περὶ διορισμοῦ ἑρμηνέων τῆς Τουρκικῆς γλώσσης ἐν τοῖς δικαστηρίοις τῶν μεθορίων ἐπαρχιῶν». Συνεπείᾳ ἐκθέσεως τοῦ Εἰσαγγελέως καὶ τοῦ Προέδρου τῶν ἐν Λαρίσσῃ Ἐφετῶν, ἡ θέσις τῶν ἑρμηνέων τῆς Τουρκικῆς γλώσσης παρὰ τοῖς Πρωτοδικείοις Τρικκάλων, Βώλου, Καρδίτσης καὶ Ἄρτης θεωρεῖται τοῦ λοιποῦ περιττή, ἐπαρκοῦντος μόνου τοῦ ἑρμηνέως τῆς Τουρκικῆς τοῦ ἐν Λαρίσσῃ ὑφισταμένου. Ἑπομένως διὰ τοῦ νομοσχεδίου προτείνεται ἡ κατάργησις τῶν θέσεων τούτων. Καταθέτω τὰς ζητηθείσας πληροφορίας παρὰ τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ἀφορώσας εἰς τὴν κατάθεσιν πίνακος περιλαμβάνοντος τὰς εἰσαχθείσας μηνύσεις, τὰς ἐκδικασθείσας καὶ τὰ βουλεύματα παραπομπῆς. Εἶναι πίναξ συνοπτικός, τοῦ ὁποίου ὁ κ. Βουλευτὴς θὰ λάβῃ γνῶσιν.

§11ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νὰ τυπωθῇ, κύριε Πρόεδρε.

§12ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπιθυμῇ...

§13ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τά τε νομοσχέδια καὶ ὁ πίναξ θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 34–37).

§15ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Περιέχεται ἐν τῷ πίνακι καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τὰ ἀδικήματα τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας τὰ ἐκδικασθέντα;

§16ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἐγὼ διέταξα τὴν σύνταξιν τοῦ πίνακος συμφώνως πρὸς τὴν ἐπερώτησιν ὑμῶν. (Ἀναγινώσκει τὴν ἐπερώτησιν).

§17ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, καὶ τὰ προβουλεύματα τῶν κυρίων Εἰσαγγελέων, οἱ ὁποῖοι εἰς τὸ διάστημα τῆς πενταετίας αὐτῆς ὑπηρέτησαν.

§18ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Νομίζω ὅτι αὕτη εἶναι μία συμπληρωματικὴ πληροφορία, τὴν ὁποίαν εἰς τὴν ἀκόλουθον συνεδρίασιν ὑπεβάλετε· ἀλλὰ ἡ ἐπερώτησις αὕτη δὲν μοὶ ἐστάλη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ γνωρίζετε ὅτι, ὅταν δὲν ᾖναι ἔγγραφος ἡ ἐπερώτησις, καθίσταται δύσκολον ἀπὸ μνήμης νὰ δοθῇ διαταγή.

§19ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Δὲν δυσκολεύομαι νὰ τὴν καταθέσω καὶ ἐγγράφως.

§20ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἀπαντῶ ἐπίσης εἰς ἐπερώτησιν τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος κ. Κορομάντζου, ζητήσαντος τὴν κατάθεσιν τῆς προτάσεως τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν Ναυπλίου καὶ τοῦ βουλεύματος τοῦ ἐκδοθέντος ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἐφετῶν ἐπὶ τῆς καταγγελίας τῆς ἀφορώσης τὸν λοχίαν Ροδάτον, ἀναγομένην δὲ εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 3 Μαΐου. Ἐνταῦθα ὑπάρχει καὶ ἡ διαμειφθεῖσα ἀλληλογραφία καὶ ἀντίγραφον τῆς προτάσεως τοῦ κ. Εἰσαγγελέως καὶ ἀντίγραφον τοῦ βουλεύματος. Ἐπὶ τέλους ἀπαντῶ εἰς ἐπερώτησιν γενομένην ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Τριχωνίας, ἀφορῶσαν δὲ εἰς τὴν μετάθεσιν τοῦ δικαστοῦ κ. Ἰωαννίδου. Δὲν παρευρέθην (διότι ἦλθον βραδέως) κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο ἡ ἐπερώτησις καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Βουλευτὴς μετά τινος ὁρμῆς ἐζήτησε νὰ ἐπικρίνῃ τὴν πρᾶξιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ δικαίωμα τῆς μεταθέσεως, εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τοῦτο ἀφέθη εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἐκεῖνο, ὅπερ ἐνδιαφέρει τὸν κ. Βουλευτὴν καὶ τὴν Βουλὴν, ἵνα ἐνασκήσῃ τὸν νόμιμον ἔλεγχον ἐπὶ τῶν πράξεων τῆς νομοτελεστικῆς ἐξουσίας, εἶναι, ἂν οἱ λόγοι, οἱ ὑπαγορεύσαντες τὴν μετάθεσιν, ἦναι οἷοι παρέστησεν αὐτοὺς ὁ κ. Βουλευτὴς εἰς τὴν Βουλήν. Διαβεβαιῶ τὸν κ. Βουλευτὴν διὰ τοῦ ἐπισημοτέρου τρόπου, ὅτι κατὰ τὴν ἑσπέραν ἐκείνην τὸ πρῶτον ἔμαθον, ὅτι ὁ μετατεθεὶς δικαστὴς εἶναι συγγενής του. Διαβεβαιῶ ἐπίσης τὸν κ. Βουλευτὴν, ὅτι οὐδεμία εἰσήγησις καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν μετάθεσιν ταύτην ἐγένετο οὔτε παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, οὔτε παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μάλιστα ἠπόρησε, πῶς ἀπεδίδετο εἰς αὐτὸν τοιαύτη εἰσήγησις, ἀφοῦ οὐδ’ ἐνθυμεῖται κἂν τοιοῦτόν τι, ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς παρέστησε συμβὰν μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ ἐν λόγῳ πρωτοδίκου.

§21ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Οὐδὲ συνέβη ποτέ.

§22ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Οὔτε συνέβη ποτὲ, κατὰ τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§23ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπῆρχον λόγοι τῆς μεταθέσεως, κύριε Ὑπουργέ;

§24ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Λόγοι ὑπηρεσιακοί.

§25ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τοὺς ἀκούσωμεν, κύριε Ὑπουργέ.

§26ΜΑΝΕΣΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, διότι ἀπήντησεν εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου. Ἐγὼ ἠπόρησα, μετ’ ἐμοῦ δὲ ἅπας ὁ δικαστικὸς καὶ νομικὸς κόσμος, ὅτι ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ, ἐν πλήρει λειτουργίᾳ τῶν δικαστηρίων, ἐκρίθη καλὸν νὰ μετατεθῇ ὁ δικαστὴς οὗτος, περὶ οὗ, σᾶς εἶπον, δὲν ἐξήνεγκον ἐγὼ γνώμην, ἀλλ’ ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Σιμόπουλος. Ἐπειδὴ δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι εἶναι δικαίωμά του ἡ μετάθεσις, νομίζω ὅτι δικαίωμα Ὑπουργοῦ εἰδικοῦ, ἐνδιαφερομένου περὶ τῆς βελτιώσεως τοῦ δικαστικοῦ κλάδου, δὲν εἶναι τὸ δικαίωμα τῆς μεταθέσεως ἐν ἀκαταλλήλῳ ὥρᾳ. Αἱ μεταθέσεις γίνονται ὅταν τὰ δικαστήρια δὲν λειτουργῶσιν. Ἰδοὺ διατί λέγω, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν ἔκαμε βεβαίως παρανομίαν, ἀλλ’ ἔκαμε πρᾶξιν ὁμολογουμένως ἐπιβλαβεστάτην εἰς τὰ συμφέροντα τῆς Δικαιοσύνης. Ὡς πρὸς δὲ τὸ γεγονὸς τῆς αἰτίας τῆς μεταθέσεως, δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος γινώσκει τοῦτο κάλλιστα· ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸ διαψεύδει μετ’ ἐπισημότητος, δὲν ἐπιμένω. Ὡς πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι οὐδέποτε συνέβη τοιοῦτόν τι, ὅπερ εἶπον εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου, ἀπαντῶ ὅτι ἐγὼ δὲν εἶπόν τι σκανδαλῶδες διὰ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν· εἶπον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι γνωστότατον εἰς ὅλους τοὺς δικηγόρους, εἰς ὅλους τοὺς δικαστάς, εἰς ὅλον τὸν νομικὸν κόσμον, ὅτι ὁ κ. Μπουφίδης ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας, ἐξασκῶν τὸ δικηγορικὸν του ἐπάγγελμα, ἐπεσκέπτετο τὰ δικαστήρια. Ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν οὐ μόνον, ὅτι ἦτο ὀπαδὸς τῆς μεγάλης ἐκείνης κυβερνητικῆς πλειονοψηφίας, ἀλλὰ καὶ ἰδιαίτερος φίλος τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐν γένει. Τοῦτο ἤρκει, ἵνα ἐξασκῇ πολλὴν ἐπιῤῥοὴν, καὶ ὁσάκις εἰσήρχετο, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ καὶ προτίμησιν. Ταῦτα εἶναι γνωστὰ, εἶναι δὲ ἐντροπὴ ἐντὸς τῆς Βουλῆς νὰ λέγωνται. Τοῦτο μόνον σᾶς λέγω, ὅτι, ἂν εἶχον δύναμιν νὰ πείσω ὁλόκληρον τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ἐπιβάλω εἰς αὐτὴν τὴν γνώμην μου, θὰ ἔλεγον, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πολιτεύονται καὶ ἀτενίζουσι μάλιστα, ἵνα φθάσωσιν εἰς τὰ ἀξιώματα τῶν Ὑπουργῶν, δὲν ἔπρεπε νὰ ἀναμιγνύωνται εἰς τὰ δικαστήρια· διότι ὁ πολιτευόμενος, καὶ μάλιστα ὁ ἰσχύων, ἐπιδρᾷ σπουδαίως ἐπ’ αὐτῶν. Ἐπισκεφθῆτε τὰς ἐπαρχίας, καὶ θέλετε ἴδει, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἰσχυρῶν πολιτευομένων καὶ αὐτοῦ τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἑκατονταπλασιάζουσιν ἐντὸς ὀλιγίστου χρόνου τὴν πελατείαν αὐτῶν, διότι ὁ πτωχὸς λαὸς φρονεῖ, ὅτι παρ’ αὐτῶν θὰ τύχῃ πραγματικῆς ὑποστηρίξεως. Τοῦτο ἤθελον νὰ εἴπω καὶ προχθές· ἦτο δὲ περιττὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι δικαίωμά του ἡ μετάθεσις. Ἂν δὲν ἦτο δικαίωμά του, ἤθελον φέρει κατηγορητήριον· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἔφερον κατηγορητήριον· εἶπον μόνον, ὅτι ὁ εἰδικὸς Ὑπουργὸς, ὁ ἐρχόμενος ἵνα βελτιώσῃ τὸν δικαστικὸν κλάδον, δὲν ὤφειλε νὰ μεταθέτῃ δικαστὰς ἐν τῷ μέσῳ τοῦ ἔτους, διότι οἱ τοιοῦτοι δικασταὶ ἔχουσι σωρείαν ὑποθέσεων, εἰς τὰς ὁποίας ἐνδιαφέρεται πολὺς κόσμος, σπουδαίας ὑποθέσεις, αἱ ὁποῖαι ἀναβάλλονται, καὶ καταστρέφονται συνεπῶς οἱ ἐνδιαφερόμενοι, ἕνεκα τῆς μεταθέσεως τῶν δικαστῶν ἐν ὥρᾳ τοιαύτῃ.

§27ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν Τριχωνίας, διαβεβαιῶ αὐτὸν καὶ αὖθις, ὅτι ἡ μετάθεσις τοῦ ἐν λόγῳ πρωτοδίκου δὲν ἐγένετο ἐκ λόγων δυσμενείας...

§28ΜΑΝΕΣΗΣ. Τὸ παραδέχομαι.

§29ΣΤΕΦΑΝΟΥ. .. Τὸ Πρωτοδικεῖον δὲ, εἰς τὸ ὁποῖον μετετέθη, εἶναι Πρωτοδικεῖον πολυάσχολον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπίσης δύναται νὰ ἀναδείξῃ τὰς καλὰς αὐτοῦ ἰδιότητας, διότι καὶ ἐγὼ τὴν αὐτὴν ἔχω πρὸς τὸν μετατεθέντα δικαστὴν ὑπόληψιν. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τοὺς ἄλλους ὑπαινιγμοὺς τοῦ κ. Βουλευτοῦ, θὰ τῷ ἀπαντήσω διὰ μιᾶς γνωστῆς παροιμίας, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ δηλ. τοὺς πολιτευομένους, τοὺς ἀναμιγνυομένους εἰς τὰ δικαστήρια, ὅτι δὲν εἶναι ὁ σκοῦφος, ὁ ὁποῖος κάμνει τὸν καλόγηρον, ἀλλ’ ὁ καλόγηρος τὸν σκοῦφον. Ἑπομένως δὲν εἶναι ἡ θέσις, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ, διότι τοῦτο ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ χαρακτῆρος.

§30ΜΑΝΕΣΗΣ. Πρέπει νὰ προσθέσω δύο λέξεις διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος βεβαίως γνωρίζει κάλλιον ἐμοῦ τὴν θέσιν τῶν δικαστῶν ἐν Ἑλλάδι. Οἱ δικασταὶ ἐν Ἑλλάδι ἔχουσιν εὐτελῆ καὶ γλίσχραν μισθοδοσίαν, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον δέ εἰσιν ἐπιβεβαρημένοι μὲ μεγάλα οἰκογενειακὰ βάρη καὶ στεροῦνται περιουσίας ἰδίας, οἱ ἄνθρωποι δ’ αὐτοὶ βεβαίως πολλάκις τρέμουσι τὴν μετάθεσιν ἐν τοιαύτῃ ἀκαταλλήλῳ ὥρᾳ. Ἂς μὴ λέγωσι λοιπὸν, ὅτι δὲν ἔχουσιν ἐπίδρασιν ἐπ’ αὐτῶν οἱ πολιτευόμενοι. Ἔπρεπεν οἱ δικασταὶ σήμερον νὰ ἔχωσι πεποίθησιν, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ μεταθέσῃ αὐτοὺς, καὶ μάλιστα ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ. Ἐπειδὴ δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἡ μετάθεσις δὲν ἐγένετο ἐκ λόγων προσωπικῶν, λέγω ὅτι ὁ ἀντικαταστήσας τὸν μετατεθέντα δικαστὴν εἶναι ὁ δικαστὴς κ. Ναύτης, περὶ τοῦ ὁποίου ἐνδιαφέρεται ὁ ὑποβαλὼν τὴν πρότασιν περὶ ἐπικυρώσεως τῆς ἐγκυκλίου βουλευτὴς Σύρου κ. Βοκοτόπουλος.

§31ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, δὲν γνωρίζω οἱανδήποτε συγγένειαν ὡς λόγον, ὁ ὁποῖος νὰ ἐμποδίζῃ τὴν μετάθεσιν δικαστοῦ τινος. Λέγω δὲ τοῦτο, διότι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἀπαντῶν εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἐντίμου ἐκ Τριχωνίας Βουλευτοῦ, εἶπεν ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐποιήσατο τὴν ἐπερώτησίν του, ἠγνόει ἐντελῶς τὴν συγγένειαν, ἡ ὁποία συνδέει τὸν δικαστὴν Ἰωαννίδην μετὰ τοῦ Βουλευτοῦ Τριχωνίας, δικαιολογῶν οὑτωσὶ τὴν μετάθεσιν...

§32ΣΤΕΦΑΝΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ἐδικαιολογήθην· ἀπέκρουσα τὴν μομφὴν, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ προσάψῃ, ὅτι, ἐπειδὴ ἦτο συγγενής του, μετετέθη.

§33ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπερώτησις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου Τριχωνίας δὲν ἀπέβλεπεν εἰς τὸ νὰ διατυπώσῃ παράπονον προσωπικὸν, ἡ ἐπερώτησίς του ἀπέβλεπεν εἰς τὸ νὰ μάθῃ ἡ Βουλὴ τοὺς οὐσιαστικοὺς λόγους, οἵτινες ὑπηγόρευσαν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης τὴν μετάθεσιν ἑνὸς δικαστοῦ ἐκ τῶν ἱκανωτέρων, τῶν ὑπηρετούντων εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Ἀθηνῶν, καὶ μάλιστα ἐν ὥρᾳ τοῦ ἔτους, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ συζητήσεις εἶναι τοιαῦται, ὥστε εἶναι γνωστὸν κοινῶς, ὅτι πάντες οἱ δικασταὶ εἶναι ἐπιβεβαρημένοι μὲ πλείστας ὑποθέσεις, τῶν ὁποίων ἔχουσιν ἀναλάβει τὴν εἰσήγησιν, καὶ αἱ ὁποῖαι βεβαίως ἐκ τῆς μεταθέσεως τῶν δικαστῶν, τῶν ἐχόντων αὐτὰς, θέλουσιν ἔλθει εἰς ἀνασυζήτησιν, καὶ θέλει προκύψει ἐντεῦθεν ζημία εἰς τοὺς δικαζομένους πολίτας. Εἰς τοῦτο ἀπέβλεπεν ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ Τριχωνίας, καὶ ἐπὶ τούτου ὀφείλει νὰ δώσῃ ἀπάντησιν ὁ κ. Ὑπουργὸς.

§34ΣΤΕΦΑΝΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Νὰ σᾶς δώσω τὴν ἀπάντησιν. Ὅταν ὁ νόμος, ὅπως γινώσκετε καὶ ὑμεῖς ἄριστα, διότι εἶσθε νομικὸς, ἀνατίθησιν εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ μίαν ἐνέργειαν, τοῦτο ἀφορᾷ πλέον εἰς τοὺς λόγους τῆς ἐσωτερικῆς πεποιθήσεως τοῦ Ὑπουργοῦ· οἱ λόγοι οὗτοι εἶναι ἀνεξέλεγκτοι. Ἀπήντησα δὲ εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, καθόσον προετάθησαν λόγοι τοιοῦτοι, καθιστῶντες τὴν πρᾶξιν τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπιλήψιμον, καὶ διὰ τοῦτο ἠθέλησα ν’ ἀποκρούσω τοὺς λόγους τούτους, ὄχι δικαιολογούμενος, ἀλλὰ ἀποκρούων, ἀρνούμενος, ἀναιρῶν αὐτούς. Γινώσκετε δ’ ἐπίσης καλῶς, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο, τὸ νῦν εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ ἀνατεθειμένον, ἄλλοτε διὰ νόμου εἶχε περιορισθῆ, ἀλλ’ ὁ νόμος ἐκεῖνος κατηργήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἐλθούσης διὰ τῶν ἐκλογῶν τῆς 14 Ὀκτωβρίου, ἀκριβῶς ἵνα λύσῃ τὰς χεῖρας τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ αἱ χεῖρες σήμερον τοῦ Ὑπουργοῦ εἶναι ἐλεύθεραι. Ὥστε δὲν βλέπω διὰ τίνα λόγον σήμερον δύναται νὰ τεθῇ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς πρᾶξις τοῦ Ὑπουργοῦ, τὴν ὁποίαν αὐτὴ ἡ Βουλὴ ἠθέλησε νὰ ἐνασκῇ ὁ Ὑπουργὸς ἀνεξελέγκτως, δυνάμει τῆς διακριτικῆς αὐτοῦ ἐξουσίας.

§35ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀληθὲς εἶναι, ὅτι καὶ ὁ ἐλθὼν εἰς ἀντικατάστασιν τοῦ μετατεθέντος εἶναι δικαστὴς ἐπίσης ἐντιμότατος καὶ ἱκανώτατος. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ εἶναι νὰ μεταθέτῃ τοὺς δικαστὰς, χωρὶς νὰ δίδῃ λόγον, ἀλλ’ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, τὸν κ. Στεφάνου ἰδίως, δικηγόρον καὶ γνωρίζοντα τὰ τῆς Δικαιοσύνης, ἐπιβάλλεται ὅπως τὸ δικαίωμα τοῦτο ἐνασκῇ μετὰ τινος δεδικαιολογημένης μετριότητος. Τὸ δικαίωμα τοῦτο πρέπει νὰ ἐνασκῇ χωρὶς νὰ ἐπιφέρῃ καὶ ἀδικίας· διότι, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μεταθέτῃ, ἔχει ἀφ’ ἑτέρου καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ βλάπτῃ τοὺς πολίτας. Ὁ μετατεθεὶς δικαστὴς ἦτο εἰσηγητὴς εἰς 500 πτωχεύσεις καὶ εἰς 500 ἄλλας ὑποθέσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἔλθωσιν εἰς ἀνασυζήτησιν, ἐντεῦθεν δὲ διὰ τῆς τοιαύτης μεταθέσεως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐγένετο πρόξενος ἀδικήματος εἰς τοὺς πολίτας. Ὥστε, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι μὲν νόμιμος ἡ χρῆσις τοῦ δικαιώματός σας τούτου, ἀλλ’ ὅταν ἐπέρχηται ἀποτέλεσμα ἄδικον, αὐτὸ βαρύνει τὴν συνείδησίν σας, κύριε Ὑπουργέ.

§36Δ. Μ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Συνεπείᾳ ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυνουρίας καταθέτω πίνακα, ἐμφαίνοντα τὰ καταργηθέντα ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἑλληνικὰ σχολεῖα. Ἐπίσης συνεπείᾳ ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσήνης καταθέτω καὶ ἕτερον πίνακα, ἐμφαίνοντα τὰ μὴ καταργηθέντα ἑλληνικὰ σχολεῖα.

§37ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἰς τὸν πίνακα τὸν ἐμφαίνοντα τὰ καταργηθέντα σχολεῖα ἀναγράφεται ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν καθ’ ἣν ἐποχὴν κατηργήθησαν;

§38ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἀναγράφεται καὶ διὰ τὰ καταργηθέντα καὶ διὰ τὰ μὴ καταργηθέντα. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ἐζήτησε νὰ καταθέσω καὶ τὴν ἔκθεσιν, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας κατηργήθησαν τὰ σχολεῖα· ἀλλ’ ὡς μὲ ἐπληροφόρησεν ἡ ὑπηρεσία, τοιαύτη ἔκθεσις δὲν ὑπάρχει ἐν τῷ Ὑπουργείῳ. Ἐν τούτοις, ἐπειδὴ ὁ κ. Βουλευτὴς μὲ διεβεβαίωσεν, ὅτι ὑπάρχει ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τοιαύτη ἔκθεσις, διέταξα καὶ ἐγένετο κατ’ ἐπανάληψιν ἀκριβεστέρα ἔρευνα, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν ἔρευναν ταύτην δὲν ἀνευρέθη ἡ τοιαύτη ἔκθεσις.

§39ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Αἱ πληροφορίαι αὗται πρέπει νὰ τυπωθῶσι.

§40ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Δὲν ἀντιλέγω.

§41ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ὁ ἐκ Τρικκάλων βουλευτὴς κ. Χατζηπέτρος ἐπηρώτησεν, ἂν ἡ χρησιμεύουσα ἤδη ὡς ἰδιωτικὸν σχολεῖον ἀῤῥένων ἐν Τρικκάλοις οἰκία ἐμισθώθη κατὰ ἓν τμῆμα αὐτῆς, ἵνα χρησιμεύσῃ καὶ ὡς σχολεῖον τῶν θηλέων. Πληροφορῶ τὸν κ. Βουλευτήν, ὅτι οὐ μόνον δὲν ἐμισθώθη ἡ οἰκία αὕτη, ἀλλ’ οὔτε καὶ προὐτάθη ὡς κατάλληλος δι’ ἐνοικίασιν. Ἐπροτάθη ὅμως ἑτέρα οἰκία ὡς κατάλληλος, ἡ τῶν ἀδελφῶν Τακιαντζῆ, ἀλλὰ εἰς ταύτης τὴν ἐνοικίασιν δὲν συνῄνεσεν ὁ ἰδιοκτήτης. Ἐπίσης ἐθεωρήθη κατάλληλος καὶ ἡ οἰκία τοῦ κ. Δ. Τσούκα, ἀλλὰ καὶ ταύτην δὲν συνῄνεσεν ὁ ἰδιοκτήτης νὰ ἐκμισθώσῃ. Μέχρι τοῦδε τὸ ζήτημα τοῦτο μένει ἐκκρεμὲς, μὴ ἐνοικιασθείσης οὐδεμιᾶς οἰκίας διὰ σχολεῖον τῶν θηλέων. Περὶ δὲ τῆς οἰκίας τοῦ Βαμβέτσου οὐδεμία διαταγὴ ἐδόθη πρὸς ἐνοικίασιν.

§42ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Οἱ βουλευταὶ Μεσσήνης κ. κ. Ἀλκιβιάδης Δεληγιάννης καὶ Μερλόπουλος ἐζήτησαν νὰ καταθέσω τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς γράνας Μάλτας. Καταθέτω τὰ ἔγγραφα ταῦτα. Ὁ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Σταυρόπουλος ἐζήτησε νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν δύο ἐγκυκλίους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ τῆς μιᾶς τῶν ὁποίων οἱ Νομάρχαι τοῦ Κράτους διετάσσοντο, πρὶν ἢ ἐκδώσωσιν ἀπόφασιν ἐπὶ ψηφισμάτων Δημοτικῶν Συμβουλίων, νὰ ὑποβάλλωσι τὰ ψηφίσματα ταῦτα καὶ ζητῶσι τὴν ἐπ’ αὐτῶν γνώμην τοῦ Ὑπουργείου. Τὴν ἐγκύκλιον ταύτην ὡς καὶ τὴν ἀνακαλοῦσαν αὐτὴν ἐγκύκλιον, τὴν ἐκδοθεῖσαν πρὸ ὀλίγου χρόνου, καταθέτω εἰς τὴν Βουλὴν.

§43ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Μίαν ἄλλην ἡμιεπίσημον διαταγὴν δὲν θὰ καταθέσητε;

§44ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐγκύκλιον, ὡς ὠνόμασεν αὐτὴν προχθὲς ὁ ἐκ Γόρτυνος κ. Βουλευτὴς, τὴν ἐκδοθεῖσαν πρὸ χρόνων καὶ πραγματευομένην περὶ ὁμοίου θέματος, τοιαύτην ἐγκύκλιον δὲν εὗρον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ζητήσας δὲ πληροφορίας, ἔλαβον τὰς ἑξῆς: Ὅτι ἡμιεπίσημος ἐπιστολὴ πρὸ ἐτῶν πολλῶν ἐστάλη εἰς τοὺς νομάρχας, διὰ τῆς ὁποίας παρηγγέλοντο οἱ δήμαρχοι ἢ οἱ νομάρχαι, ὅπως τὰ ψηφίσματα τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων, δι’ ὧν ἐψηφίζοντο εἰδικῶς δάνεια, ὑποβάλλωσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἵνα λαμβάνῃ γνῶσιν αὐτῶν. Τοιαύτην ὅμως ἐγκύκλιον, ἐπειδὴ ἦτο, φαίνεται, ἡμιεπίσημος, δὲν ἠδυνήθην νὰ ἀνεύρω, ἐπληροφορήθην ὅμως, ὅτι οὕτως εἶχον τὰ κατ’ αὐτήν.

§45ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῆς πρώτης ἐγκυκλίου δὲν ἔχετε παρατηρήσεις νὰ ὑποβάλητε;

§46ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὑπῆρχε τοιαύτη ἐγκύκλιος τοῦ προκατόχου μου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἐπειδὴ ἐθεώρησα, ὅτι δὲν ἐστηρίζετο εἰς τὸν νόμον, τὴν ἀνεκάλεσα. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐζήτησε συγχρόνως νὰ καταθέσω ἐγκύκλιον τοῦ Ὑπουργείου, δι’ ἧς ἀπηγορεύετο εἰς τοὺς δημάρχους νὰ ἐκδίδωσι πιστοποιητικὰ ἀκτημοσύνης. Τοιαύτη ἐγκύκλιος δὲν ἐξεδόθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐζήτησα πληροφορίας ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, καὶ αὕτη μὲ ἐπληροφόρησεν, ὅτι ἀντηλλάγη ἀλληλογραφία μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ δημάρχου Ἀθηναίων, ἧς τὰ ἔγγραφα καὶ μοὶ παρέδωκεν. Ἐκ τῶν ἐγγράφων δὲ τούτων προκύπτουσι τὰ ἑξῆς: Ὅτι ὁ δήμαρχος Ἀθηναίων, εὑρισκόμενος εἰς ἐξαιρετικὰς ὅλως περιστάσεις, διότι ἐν τῷ δήμῳ Ἀθηναίων ὑπάρχουσι πολλοὶ δημόται, καταγόμενοι ἐκ διαφόρων μερῶν τῆς Ἑλλάδος, καὶ τῶν ὁποίων αἱ περιουσίαι εἶναι ἄγνωστοι ἐντελῶς εἰς τὸν δήμαρχον Ἀθηναίων, δὲν ἠδύνατο νὰ ἐκδίδῃ πιστοποιητικὰ ἐπὶ τῇ ἰδίᾳ του γνώσει καὶ εὐθύνῃ, ἐστηρίζετο δὲ εἰς πληροφορίας ἢ μαρτυρίας, ἀλλὰ κατὰ νόμον τὰ πιστοποιητικὰ ταῦτα δὲν δύνανται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, διότι ὁ νόμος ἀπαιτεῖ, ἵνα ἡ πιστοποίησις τοῦ δημάρχου στηρίζηται εἰς τὴν ἰδίαν του ἀντίληψιν καὶ τὴν ἰδίαν του εὐθύνην. Ἐκ τούτου τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ὀρθῶς, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, παρήγγειλεν εἰς τὸν δήμαρχον Ἀθηναίων διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 20,659 ἐγγράφου του, ὅτι κατὰ τὸν νόμον ὀφείλει νὰ ἐκδίδῃ πιστοποιητικὰ στηριζόμενα εἰς τὴν ἰδίαν του ἀντίληψιν καὶ τὴν ἰδίαν του εὐθύνην, ἐὰν δὲ τὴν ἀντίληψίν του ταύτην μέλλῃ νὰ σχηματίσῃ ἐκ πληροφοριῶν ἢ ἐξ ἐνόρκων καταθέσεων μαρτύρων, τοῦτο ἀφορᾷ εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς ἰδίας του πεποιθήσεως, καὶ δὲν πρέπει νὰ ἀναφέρωνται ἐντὸς τῶν πιστοποιητικῶν τὰ ἔγγραφα ταῦτα, ἐξ ὧν ἠρύσθη τὰς πληροφορίας καὶ ἐφ’ ὧν ἐβασίσθη καὶ ἐσχημάτισε τὴν περὶ τῆς ἀκτημοσύνης τῶν αἰτούντων πεποίθησίν του, διότι, προσέθετε τὸ Ὑπουργεῖον, τοιαῦτα πιστοποιητικὰ δὲν δύνανται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου ταμίου, ὅπως διατάξῃ τὴν ἀποφυλάκισιν τῶν τοιαῦτα πιστοποιητικὰ προσαγόντων ὀφειλετῶν. Εἰς τὸ ἔγγραφον τοῦτο τοῦ Ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον ἴσως παρενόησεν ὁ κ. δήμαρχος Ἀθηναίων, ἀπαντῶν οὗτος, ὑπέβαλεν ὑπόμνημα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἐν ᾧ λέγει, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐκδίδῃ πιστοποιητικὰ, ἐὰν δὲν ἀναφέρῃ τὰ ἔγγραφα, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζει τὴν πεποίθησιν αὑτοῦ περὶ τῆς ἀκτημοσύνης τῶν αἰτούντων τὰ πιστοποιητικὰ ταῦτα. Ἐπὶ τοῦ τοιούτου ὑπομνήματος τοῦ κ. δημάρχου δὲν ἐδόθη ἀκόμη ἀπάντησις, ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἐκ παρανοήσεως τοῦ πνεύματος τῆς διαταγῆς τοῦ προκατόχου μου Ὑπουργοῦ ὁ κ. δήμαρχος Ἀθηναίων ἀρνεῖται τὴν ἔκδοσιν τῶν πιστοποιητικῶν, διότι ὁ προκάτοχος Ὑπουργὸς παρετήρησεν εἰς αὐτὸν, ὅτι δύναται μὲν, ἐὰν ἔχῃ πεποίθησιν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ βεβαιώσωσιν αὐτὸν περὶ τῆς ἀκτημοσύνης τῶν αἰτούντων τὰ πιστοποιητικὰ, νὰ σχηματίσῃ ἐκ τούτου τὴν ἰδίαν αὐτοῦ πεποίθησιν, ὀφείλει ὅμως νὰ μὴ ἀναγράφῃ ἐντὸς τῶν πιστοποιητικῶν τὰ ἔγγραφα, ἐξ ὧν ἐσχημάτισε τὴν τοιαύτην πεποίθησίν του, ἐὰν δὲ σχηματίσῃ πεποίθησιν περὶ τῆς ἀκτημοσύνης τῶν αἰτούντων, νὰ βεβαιώνῃ ὑπὸ τὴν εὐθύνην αὐτοῦ τὴν ἀκτημοσύνην τῶν αἰτούντων, διότι—ἔλεγε τὸ Ὑπουργεῖον διὰ τοῦ ἐγγράφου—τὰ ἔγγραφα ταῦτα ἐξασφαλίζουσιν αὐτὸν ἐκ πεπλανημένης τυχὸν πιστοποιήσεως, καθόσον ἀποκλείουσι τὴν δολίαν προαίρεσιν. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ἠδύνατο νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς παράπονα κατὰ τοῦ ἐγγράφου τοῦ προκατόχου Ὑπουργοῦ.

§47ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Τὸ συμπέρασμά σας ν’ ἀκούσωμεν.

§48ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ποῖον;

§49ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Τῆς διαταγῆς σας.

§50ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὁ δήμαρχος θέλει συμμορφωθῇ μὲ τὴν διαταγὴν, ἡ ὁποία στηρίζεται ἐπὶ τοῦ κειμένου νόμου.

§51ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Ὑπὸ ἰδίαν του εὐθύνην θὰ πιστοποιῇ;

§52ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐὰν ἐκδίδῃ κατ’ ἄλλον τρόπον τὰ πιστοποιητικὰ, ταῦτα δὲν θὰ χρησιμεύωσιν εἰς τοὺς αἰτοῦντας, διότι ὁ ταμίας δὲν δύναται νὰ τὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν· διότι, ὅταν ὁ δήμαρχος λέγῃ: «πιστοποιῶ, στηριζόμενος εἰς πληροφορίαν ἢ εἰς τὰ τάδε ἔγγραφα, ὅτι ὁ δεῖνα εἶναι ἀκτήμων», τὸ τοιοῦτον πιστοποιητικὸν δὲν πληροῖ τοὺς ὅρους τοῦ νόμου, καὶ ἑπομένως δὲν ὠφελεῖ τὸν προσάγοντα αὐτό. Ὁ προκάτοχος λοιπὸν Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν παρετήρησε πρὸς τὸν κ. δήμαρχον: «δύνασθε νὰ λαμβάνητε πληροφορίας καὶ νὰ ἐξετάζητε μάρτυρας, ἵνα πεισθῆτε περὶ τῆς ἀκτημοσύνης τῶν αἰτούντων τοιαῦτα πιστοποιητικὰ, ἀλλ’ ὀφείλετε, ὅταν ἐκδίδητε τὰ πιστοποιητικὰ, νὰ βεβαιῶτε ὑπὸ ἰδίαν σας εὐθύνην τὴν ἀκτημοσύνην, χωρὶς νὰ ἀναφέρητε ἐν αὐτοῖς τὰ ἔγγραφα, ἐφ’ ὧν στηριχθέντες ἐσχηματίσατε τὴν πεποίθησιν σας». Τὴν διαταγὴν ταύτην θεωρῶ σύμφωνον πρὸς τὸν νόμον, καὶ ἑπομένως κακῶς ὁ δήμαρχος, παρανοήσας αὐτὴν, ἀρνεῖται νὰ ἐκδίδῃ πιστοποιητικὰ ἀκτημοσύνης.

§53ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Εὐχαριστοῦμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὴν πληροφορίαν αὐτὴν, ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζητε, κ. Ὑπουργὲ, ὅτι ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν περιλαμβάνει μέγαν ἀριθμὸν κατοίκων καταγομένων ἀπὸ διαφόρους πόλεις τοῦ ἐσωτερικοῦ καὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ, καὶ ὁ δήμαρχος δὲν δύναται νὰ ἀναλαμβάνῃ ὑπὸ ἰδίαν του εὐθύνην νὰ πιστοποιῇ, ἐὰν οἱ τοιοῦτοι κέκτηνται περιουσίαν κινητὴν ἢ ἀκίνητον. Ὅταν λοιπὸν δὲν θέλῃ ὁ δήμαρχος νὰ πιστοποιήσῃ καὶ κατόπιν τῶν διαβεβαιώσεων, κατόπιν τῶν ἐνόρκων μαρτυριῶν, κατόπιν τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα δύναται πᾶς τις νὰ προσαγάγῃ ἐνώπιον τοῦ δημάρχου, πῶς θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα;

§54ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τοῦτο σημαίνει, ὅτι ὁ δήμαρχος δὲν σχηματίζει πεποίθησιν περὶ τῆς ἀκτημοσύνης, καὶ ἐπειδὴ τοῦτο ἀφορᾷ αὐτὸν, βεβαίως δὲν δύναται νὰ δώσῃ περὶ τούτου πιστοποιητικόν. Ἐὰν νομίζητε, ὅτι κατὰ τοιοῦτον τρόπον δύνανται νὰ ἐκδίδωνται τὰ πιστοποιητικὰ παρὰ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, τότε πρέπει νὰ μεταβληθῇ ὁ κείμενος νόμος, εἰς τρόπον ὥστε νὰ χρησιμεύωσι τὰ τοιαῦτα πιστοποιητικὰ εἰς τοὺς ζητοῦντας καὶ προσάγοντας αὐτά.

§55ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Αὐτὸ περιμένομεν ἀπὸ σᾶς, διὰ νὰ διευκολύνωμεν τὸν δήμαρχον, ὥστε νὰ δύναται νὰ ἐκδίδῃ πιστοποιητικά.

§56ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι ἀκριβῆ, καὶ ὀρθὴ εἶναι ἡ λύσις ἡ δοθεῖσα καὶ ὑπ’ αὐτοῦ καὶ ὑπὸ τοῦ προκατόχου αὐτοῦ εἰς τὸ ζήτημα τῶν πιστοποιητικῶν. Βεβαίως ὁ δήμαρχος ὀφείλει νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς πληροφορίας τὰς εἴτε ἐγγράφως εἴτε προφορικῶς, εἴτε ἐνόρκως εἴτε ἀνωμοτὶ δοθείσας αὐτῷ, καὶ ἐπὶ ἰδίᾳ εὐθύνῃ, σχηματίζων πεποίθησιν, νὰ πιστοποιῇ· ἐὰν δὲ δὲν πιστοποιῇ, ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι πᾶσαι αἱ πληροφορίαι, αἱ δοθεῖσαι αὐτῷ εἴτε ἐνόρκως εἴτε μὴ, δὲν ἤρκεσαν, ὅπως πεισθῇ καὶ δώσῃ τὴν βεβαίωσιν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἔχει πάσας τὰς πληροφορίας, τὰς ἀναγομένας εἰς τὸ ζήτημα, τὸ τελευταῖον προκύψαν ἐν ἀγνοίᾳ αὐτοῦ, διότι καὶ πρότερον ὁ αὐτὸς ἴσχυε νόμος, καὶ ἐν τούτοις οἱ δήμαρχοι ἐπιστοποίουν καὶ ὑπὸ ἰδίαν εὐθύνην, στηριζόμενοι μὲν ἴσως εἰς ἔγγραφα, ἀλλὰ περιλαμβάνοντες τὴν φράσιν, ὅτι πιστοποιοῦσιν ὑπὸ ἰδίαν εὐθύνην. Τελευταῖον ὅμως νομίζω, ὅτι ἄλλοθεν προέκυψεν ἡ δυσχέρεια, διότι πολλοὺς ὀφειλέτας ἤκουσα παραπονουμένους, ὅτι ἀρνεῖται εἰς αὐτοὺς ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ πιστοποιητικὰ, καὶ ἐξετάσας ἐπείσθην, ὅτι ἄλλοθεν προέρχεται ἡ δυσχέρεια. Φαίνεται ὅτι πιστοποιητικὰ καλῶς ἔχοντα κατὰ τὸν νόμον, προσαγόμενα εἰς τὸν ἁρμόδιον ταμίαν ἢ ὑποταμίαν ἢ εἰσπράκτορα, δὲν ἐλαμβάνοντο ὑπ’ αὐτοῦ ὑπ’ ὄψιν, κατ’ ἐντολὴν τοῦ προϊσταμένου, διὰ τὸν λόγον, ὅτι ὁ ταμίας, δυσπιστῶν πρὸς τὸ ἀφερέγγυον τοῦ ὀφειλέτου, πρὸς τὴν πενίαν αὐτοῦ, ἐζήτει νὰ περιληφθῇ εἰς τὴν πιστοποίησιν τοῦ δημάρχου ἡ βεβαίωσις, ὅτι ὁ ὑπὲρ οὗ δίδωσι τὸ πιστοποιητικὸν οὔτε ἄλλην ἔχει περιουσίαν ἀλλ’ οὔτε διὰ προικοσυμφώνου ἔχει προῖκα, οὔτε συνέταξέ ποτε συμβόλαιον εἰκονικόν· ἐζήτει δηλαδὴ παρὰ τοῦ δημάρχου νὰ γνωρίζῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον οὔτε οἱ στενότεροι συγγενεῖς τοῦ ἐνδιαφερομένου δύνανται νὰ γνωρίζωσιν, οὔτε ἄλλος τις ἐν τῇ κοινωνίᾳ, πλὴν ἐκείνου μόνον, μετὰ τοῦ ὁποίου συνετάχθη τὸ εἰκονικὸν συμβόλαιον. Τοῦτο μοὶ ἐφάνη ὑπερβολικόν, ἐξετάσας δὲ ἀκριβέστερον τὰ πράγματα, ἐβεβαιώθην ὅτι τῷ ὄντι ὑπῆρχε τοιαύτη ἀξίωσις ἐκ μέρους τῶν ταμιῶν, ἀπέναντι δὲ τοιαύτης ἀξιώσεως ἐννοεῖται ὅτι καὶ ὁ δήμαρχος ἠρνεῖτο νὰ δώσῃ οἱονδήποτε πιστοποιητικόν. Ἐὰν τοιοῦτόν τι ὑπάρχῃ,—καὶ ἂν ὑπάρχῃ, πᾶν τὸ σχετικὸν θέλει εὑρεθῆ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν,— νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐξετασθῇ ἐν τούτῳ τῷ Ὑπουργείῳ ἡ τοιαύτη παράδοξος ἀξίωσις, καὶ νὰ καθοδηγηθῶσιν οἱ ὑπάλληλοι οἱ ἁρμόδιοι, ἵνα ζητῶσι τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀξιούμενα καὶ ὄχι τὰ κατὰ τὴν φαντασίαν αὐτῶν ἀπαραίτητα.

§57ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἐγένετο τοιαύτη ποτὲ ἐνέργεια, οὔτε ἐὰν ἀνεκοινώθη ποτὲ τοιοῦτον παράπονον. Βεβαίως τοῦτο, τὸ ὁποῖον παρέστησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεγαρίδος ὡς γενόμενον, εἶναι ἄτοπον, διότι ὁ νόμος ἀξιοῖ πιστοποιητικὸν, δι’ οὗ νὰ βεβαιοῖ ὁ δήμαρχος, ὅτι ὁ ὑπὲρ οὗ τοῦτο ἐκδίδεται εἶναι ἀκτήμων, καὶ οὐδὲν πλέον· ὁ δὲ ταμίας, συμμορφούμενος μὲ τὸν νόμον, ὀφείλει νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν τοιαύτην κατὰ νόμον πιστοποίησιν τοῦ δημάρχου. Ἐκ τῶν ἐν τῷ φακέλλῳ τῆς σχετικῆς ἀλληλογραφίας ἐγγράφων δὲν προκύπτει τοιαύτη περίστασις, προκύπτει ἡ περίστασις, τὴν ὁποίαν προανέφερα, τουτέστιν, ὅτι συνεπείᾳ ἀναφορᾶς διαφόρων ὀφειλετῶν, παραπονουμένων ὅτι ὁ δήμαρχος Ἀθηναίων δὲν ἐκδίδει πιστοποιητικὰ τοιαῦτα, ἐζητήθη παρὰ τοῦ κ. δημάρχου ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἀρνεῖται τὴν ἔκδοσιν, καὶ ὁ δήμαρχος ἀπήντησεν: «ἐπειδὴ τὸ Ὑπουργεῖον μοὶ παρήγγειλε νὰ μὴ ἀναφέρω εἰς τὰ πιστοποιητικά, ὅτι τὰς πληροφορίας ταύτας ἔλαβον ἐκ τοῦ δεῖνος ἢ δεῖνος μέσου, δὲν δύναμαι νὰ ἐκδώσω πιστοποιητικόν, καθόσον δὲν γνωρίζω ἐγὼ ἐὰν οἱ αἰτοῦντες ἦναι ἀκτήμονες, καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἀναλάβω τὴν ἐπὶ τούτῳ εὐθύνην»· ὅπερ δηλοῖ, ὅτι ὁ κ. δήμαρχος δὲν ἔχει πεποίθησιν εἰς τὸ μέσον καὶ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας παρέσχον εἰς αὐτὸν, ὅπως σχηματίσῃ πεποίθησιν. Ὅταν δὲ ὁ δήμαρχος δὲν ἔχῃ πεποίθησιν περί τινος, δὲν δύναται νὰ ἐκβιασθῇ ὑπ’ οὐδενὸς πρὸς ἔκδοσιν πιστοποιητικοῦ. Ἐν τούτοις τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπέδειξεν εἰς αὐτὸν τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἠδύνατο νὰ ἐξασφαλίσῃ καὶ τὴν ἰδίαν του εὐθύνην καὶ νὰ σχηματίσῃ τὴν πεποίθησίν του ἐκ τῶν δυνατῶν μέσων περὶ τῆς ἀκτημοσύνης τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ζητοῦσι τοιοῦτον πιστοποιητικόν, ἀλλ’ ὁ κ. δήμαρχος ἐξακολουθεῖ νὰ ἀρνῆται.

§58Γ. Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1894. Ἡ δύναμις αὐτοῦ ἀνέρχεται εἰς 3,302 ἄνδρας, ἀξιωματικούς, ὑπαξιωματικοὺς καὶ ναύτας.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 39).

§60ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ εἶχε τὴν καλωσύνην ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ βεβαιώσῃ τὴν ἐνέργειαν τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου ἐπὶ τῶν διαταγῶν τῶν δοθεισῶν εἰς τὸν δήμαρχον Ἀθηναίων ὡς καλῶς ἔχουσαν, ὀφείλει νὰ σκεφθῇ, ὅτι ὁ νομοθέτης οὐδέποτε ἐσκέφθη νὰ δώσῃ δῶρον ἄδωρον εἰς τοὺς πολίτας, καὶ ἔπρεπε τοὐλάχιστον διὰ καταλλήλου τρόπου νὰ εἰσηγήσηται τῷ δημάρχῳ τὸν τρόπον τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου· ἡ δὲ ἀξίωσίς του, ὅτι ὁ δήμαρχος τότε μόνον δύναται νὰ δώσῃ πιστοποιητικόν, ὅταν βεβαιωθῇ, ὅτι καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος δὲν κέκτηται περιουσίαν ὁ ζητῶν τὸ πιστοποιητικὸν τοῦ πένητος, μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν στηρίζεται οὔτε εἰς τὴν λογικὴν οὔτε εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου, διότι οὐδεὶς δήμαρχος θὰ δυνηθῇ νὰ δώσῃ τοιοῦτον πιστοποιητικόν, ἀφοῦ ὁ δήμαρχος Ἀθηναίων π. χ. δὲν δύναται νὰ ἠξεύρῃ ἐὰν ὁ δημότης Ἀθηναίων ἔχῃ περιουσίαν ἐν Τριπόλει, καὶ οὕτως ὁ νομοθέτης χαρακτηρίζεται ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὡς παράλογος. Ἔστω ὅμως, ὅτι ἡ μία πρᾶξις ἐθεωρήθη ὡς καλῶς ἐνεργηθεῖσα· ἀλλὰ διὰ τὴν δευτέραν δὲν εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀγανακτήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ νὰ ἐνεργήσῃ ὅ,τι ἐπιβάλλουσιν οἱ νόμοι τῆς πατρίδος του; Ἐκδίδεται, Κύριοι, μία ἐγκύκλιος, καταργοῦσα τοὺς νόμους τοῦ Κράτους, καὶ δὲν ταράσσεται ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ εἴπῃ «ποῦ εὑρισκόμεθα»; Διότι, ὅταν ἕκαστος Ὑπουργὸς ἔρχηται καὶ παρανομῇ, καὶ ἕτερος τὸν ἀπομιμῆται, τότε τίποτε δὲν δύναται νὰ σταθῇ ἐν Ἑλλάδι, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ἐρχώμεθα ἐδῶ, διότι οὕτως οἱ Βουλευταὶ μεταβαλλόμεθα εἰς νευρόσπαστα τοῦ Χόλδεν. Ἰδού, κύριοι Βουλευταί, τί λέγει ἡ ἐγκύκλιος (ἀναγινώσκει):

«ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ

«Πρὸς τοὺς Νομάρχας τοῦ Κράτους. «Ἐκ διαφόρων περιστάσεων γινώσκομεν, ὅτι μετὰ τὴν ὁριστικὴν κατάρτισιν τῶν δημοτικῶν προϋπολογισμῶν τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια δήμων τινῶν προβαίνουσιν εἰς ψήφισιν διαφόρων πιστώσεων, δι’ ὧν ἀνεπαισθήτως καὶ πλαγίως ἐξογκοῦνται τὰ τῶν προϋπολογισμῶν ἔξοδα, ματαιοῦται δὲ ὁ τῆς προϊσταμένης ἀρχῆς καὶ τοῦ Ὑπουργείου ἔλεγχος, διότι διὰ τῶν ψηφισμάτων τούτων οὐχὶ σπανίως κατορθοῦται, ὥστε τὰ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου περιορισθέντα ἢ διαγραφέντα ἔξοδα νὰ ἐπανάγωνται ὑπὸ τῶν Συμβουλίων, ἐνδιδούσης τῆς προϊσταμένης διοικητικῆς ἀρχῆς. Τὸ τοιοῦτον, ἂν μή τι ἄλλο, εἶναι καταστρατήγησις τῶν περὶ διαδικασίας ἐν τῇ ἐκδικάσει τῶν δημοτικῶν προϋπολογισμῶν νενομισμένων. «Ὅθεν, ἵνα τοῦ λοιποῦ τεθῇ τέρμα εἰς τὸ προκείμενον ἄτοπον, ἐντελλόμεθα, ἵνα, ὁσάκις ὑποβάλλωνται ὑμῖν ψηφίσματα ἀφορῶντα εἰς αὔξησιν τῶν ἐξόδων τοῦ ἐγκεκριμένου προϋπολογισμοῦ, πρὶν ἢ ἐκδίδητε τὴν ἐπ’ αὐτῶν ἀπόφασίν σας, ὑποβάλλητε τὸ περιεχόμενον ἐν περιλήψει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἀναμένητε δὲ τὴν τούτου γνώμην ἐπ’ αὐτῶν. Ἡ τήρησις τῆς παρούσης διαταγῆς καὶ ὑμᾶς θέλει ἀπαλλάξει ἐνοχλήσεων καὶ τὰ τῶν δήμων συμφέροντα θέλει προστατεύσει. «Τὴν παροῦσαν θέλετε κοινοποιήσει καὶ τοῖς δημάρχοις τοῦ ὑφ’ ὑμᾶς νομοῦ πρὸς γνῶσιν. «Ἐν Ἀθήναις, τῇ 12 Σεπτεμβρίου 1893. «Ὁ Ὑπουργὸς «Δ. Γ. Ράλλης». Ἀκούετε! Δὲν ἔχομεν νόμον; Δὲν πρέπει νὰ ἴδητε, κύριε Ὑπουργέ, τί λέγει ὁ δημοτικὸς νόμος; Δὲν σκέπτεσθε, ὅτι πρόκειται περὶ ἐγκλήματος διαπραχθέντος ἀσυστόλως ὑπὸ Ὑπουργοῦ, ὀφείλοντος νὰ ἐκτελῇ τοὺς νόμους μετ’ εὐλαβείας, καὶ νὰ ἔλθητε νὰ ζητήσητε τὴν παραπομπὴν τοῦ Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος παρέβη τὸν νόμον, ἀφοῦ, κατὰ τὸν περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμον ἐὰν παραλείψητε τοῦτο, ἔχετε καὶ σεῖς εὐθύνην; Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον 118 τοῦ δημοτικοῦ νόμου (ἀναγινώσκει): «Πᾶσα ἀπόφασις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου θέλει καθυποβάλλεσθαι, ἐπὶ ἀποδείξει παραλαβῆς, εἰς τὸν ἔπαρχον καὶ δι’ αὐτοῦ εἰς τὸν νομάρχην· ἀφοῦ δὲ παρέλθουν δεκαπέντε ἡμέραι μετὰ τὴν πρὸς τὸν ἔπαρχον κοινοποίησιν, ἂν ἐν τῷ διαστήματι τούτῳ δὲν ἐκδοθῇ διαταγὴ τοῦ ἐπάρχου ἢ νομάρχου, ἐμποδίζουσα τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως, εἴτε ὡς παρανόμου, εἴτε κατὰ συνέπειαν ἀναφορᾶς τῶν φορολογουμένων, ἡ ἀπόφασις θεωρεῖται ὡς ἔχουσα κῦρος καὶ ἐνεργεῖται».

§61Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὑπάρχει ἄλλο ἄρθρον κατωτέρω.

§62ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς τὰ ἠξεύρετε, διότι διετέλεσατε νομάρχης, ἀλλὰ δὲν ἀναβαίνετε εἰς τὸ βῆμα νὰ τὰ εἴπητε. Κατόπιν εἶναι τὸ ἄρθρον 119 (ἀναγινώσκει): «Αἱ ἀποφάσεις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου χρῄζουσι τῆς ῥητῆς ἐγκρίσεως τοῦ νομάρχου εἰς τὰς ἐφεξῆς περιπτώσεις: αʹ) εἰς τὸν προσδιορισμὸν τοῦ δημοτικοῦ προϋπολογισμοῦ· βʹ) εἰς τὴν ἔγκρισιν ἐκτάκτων δαπανῶν, τὰς ὁποίας δὲν προεῖδεν ὁ προϋπολογισμός... κλπ.» Τὸ δὲ ἄρθρον 122 λέγει (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἀπόκειται τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐκκαλῇ πρὸς τὴν προεστῶσαν ἀρχὴν πᾶσαν ἀπόφασιν τῆς Νομαρχίας τροπολογοῦσαν ἢ ἀποῤῥίπτουσαν τὴν ἀπόφασίν του.» Ἄρα ὁ νομάρχης δικάζει εἰς πρῶτον βαθμόν, καὶ ἐὰν τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον εὕρῃ, ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ νομάρχου ἀντίκειται εἰς τὴν ἀπόφασίν του, εἴτε διότι ἀπεῤῥίφθη, εἴτε διότι ἐτροποποιήθη, δικαιοῦται νὰ κάμῃ ἔφεσιν. Ὥστε πρὸ τῆς τοιαύτης δηλώσεως τοῦ Συμβουλίου ὁ Ὑπουργὸς δὲν ἔχει γνώμην συμφώνως μὲ τὸν νόμον, καὶ δὲν δύναται ὁ Ὑπουργὸς νὰ λέγῃ εἰς τὸν νομάρχην νὰ μὴ ἀποφασίσῃ, πρὶν στείλῃ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τὰ ἔγγραφα, διὰ νὰ τὰ ἴδῃ οὗτος. Αὐτὰ εἶναι ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ καταδιώκωνται, κατὰ τὸν περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμον. Ἐὰν εἶχον τὴν δύναμιν, ἐγὼ θὰ ὑπέβαλλον τὸ κατηγορητήριον, ἀλλὰ σεῖς ἔχετε τὴν δύναμιν, καὶ πρέπει νὰ τὸ φέρητε, διὰ νὰ διδαχθῶσιν οἱ παρανομοῦντες Ὑπουργοί· διότι ἀλλοίμονον εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, ὅταν ἔρχηται εἷς Ὑπουργὸς καὶ καταργῇ τοὺς νόμους διὰ τοιούτων ἐγκυκλίων! Εἶναι ἔθνος ἀνάξιον νὰ λέγεται εὐνομούμενον!

§63ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν, κύριε Πρόεδρε, ὁ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμος ὤφειλε νὰ λειτουργῇ κατὰ τὴν ἐμπάθειαν ἡμῶν, βεβαίως ἤθελε καταστῆ καταγέλαστος καὶ εἰς διαφόρους μὲν ἄλλας περιπτώσεις, καθ’ ἃς ἡ ἐμπάθεια ὑπαγορεύει τὴν καταγγελίαν, ἀλλ’ ἰδίως ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Περὶ τίνος ἐπρόκειτο; περὶ τίνος διέλαβεν ἡ ἐγκύκλιος; Ἐπρόκειτο περὶ μιᾶς καταφώρου κακοπιστίας ἐκ μέρους ἐνίων ἐκ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων, τὰ ὁποῖα ἐναντίον τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐνιαυσίου, καὶ μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τοῦ ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου, προέβαινον εἰς τὴν ἔκδοσιν πράξεων, διὰ τῶν ὁποίων ἐξωγκοῦτο ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ δήμου, καὶ εἴτε ἐξ ὀλιγωρίας τῆς προϊσταμένης διοικητικῆς ἀρχῆς, εἴτε δυνάμει μέσων, κατώρθουν ὥστε τοιαῦται πράξεις, δι’ ὧν μόνη ἡ διασπάθησις τοῦ δημοτικοῦ πλούτου ἐπρόκειτο νὰ ἐπιτευχθῇ, χάριν προσωπικῶν συμφερόντων, κατώρθουν, λέγω, ὅπως τοιαῦται πράξεις ἐπικυρῶνται. Ἀκριβῶς λοιπὸν εἰς τὴν ἐκρίζωσιν τοῦ ἀτόπου τούτου προέβλεψεν ἡ καταγγελλομένη ἐγκύκλιος, ὡς καὶ ἡ ἐγκύκλιος εὐτυχῶς τοῦ διαδόχου μου, διότι ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ δευτέρα γνώμη, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν, ὁ ἔχων τὴν ἀξίωσιν νὰ καθήσῃ ἐπὶ τῆς ἕδρας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ αἰσθανόμενος τὴν τιμὴν, διὰ τῆς ὁποίας περιβάλλεται, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῇ τὰς κακοήθεις ἐκείνας πράξεις, διὰ τῶν ὁποίων διασπαθίζεται ὁ δημοτικὸς πλοῦτος καθ’ ἡμέραν, καὶ ἐκ τῶν ὁποίων πράξεων ὁρμαθοὺς ὁλοκλήρους εἶχον ὑπ’ ὄψει μου, ὅτε ἤμην Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, πράξεων προερχομένων ἐκ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἀθηναίων, καὶ ἐκ τῶν ὁποίων βεβαίως πολλὰς θὰ ἔχῃ καὶ ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπ’ ὄψει του. Τὴν κατάχρησιν ταύτην προετίθετο νὰ περιστείλῃ ἡ ἐγκύκλιος, τὴν ὁποίαν ἐξέδωκα καὶ διότι προεθέμην νὰ περιστείλω τοιαύτας ἀναμφισβητήτους καταχρήσεις, καταγγέλλομαι ὡς ἄξιος νὰ παραπεμφθῶ ἐνώπιον τοῦ εἰδικοῦ δικαστηρίου! Ἄξιοι νὰ ἐμφανισθῶσιν ὄχι ἐνώπιον τοῦ εἰδικοῦ δικαστηρίου, ἀλλὰ ἐνώπιον τοῦ Πλημμελειοδικείου, εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι, παραβαίνοντες τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον τοῖς ἐπεβάλλετο, καὶ τὸν ὅρκον, τὸν ὁποῖον ἔδωκαν, ὡς δημοτικὴ ἀρχὴ, προέβαινον εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοιούτων αἰσχρῶν καὶ κακοήθων πράξεων· καὶ τὰς αἰσχρὰς καὶ κακοήθεις ταύτας πράξεις ἐπρόκειτο νὰ πατάξῃ ἡ ἐγκύκλιος· ἐπρόκειτο νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς, καὶ ἀπ’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι περιέσαινον αὐτὰς, τὸ μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ κατεσπαθίζετο ὁ δημοτικὸς πλοῦτος. Καὶ τί ἔπραξεν ἡ ἐγκύκλιος; τί ἀνέγραψεν ἡ ἐγκύκλιος; Παρέβη διάταξίν τινα τοῦ Συντάγματος, τῶν νόμων, τοῦ δημοτικοῦ νόμου; Ποσῶς· ἐζήτησε νὰ περιορίσῃ τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς, ἐζήτησε νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν ἐπὶ τῶν τοιούτων κακοήθων πράξεων, καὶ ἐπέβαλεν εἰς τὰς διοικητικὰς ἀρχὰς, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔχει τὴν ἀνωτέραν ἐποπτείαν, πρὶν ἢ ἀποφανθῶσιν ἐπὶ τῶν πράξεων τούτων, νὰ ἀκούσωσι τὴν γνώμην τῆς προϊσταμένης ἀρχῆς. Ἀλλὰ συγχέουσιν ἐνταῦθα τὴν γνώμην μὲ τὴν ἀπόφασιν, καὶ ἐνταῦθα ἔγκειται τὸ ἔγκλημα, εἰς τὸ λογοπαίγνιον. Δὲν ἐπρόκειτο ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀντιποιούμενος τὸ δικαίωμα τῆς προϊσταμένης διοικητικῆς ἀρχῆς, νὰ ἐκφέρῃ ἀπόφασιν, ἐπρόκειτο νὰ ἐξετάσῃ, νὰ ἐρευνήσῃ, νὰ ἐκφέρῃ γνώμην, καὶ καθοδηγήσῃ τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν, τὴν προϊσταμένην, ἡ ὁποία εἶναι ἡ μόνη ἁρμοδία ν’ ἀποφασίσῃ ἐπὶ τῆς πράξεως τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου. Τοιαύτη Κύριοι, εἶναι ἡ ἐγκύκλιος ἡ καταγγελλομένη, καὶ τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ἤγαγον εἰς τὴν ἔκδοσιν τῆς ἐγκυκλίου, ὁ διάδοχός μου εὐτυχῶς τὰ ἀναγνωρίζει (ἀναγινώσκει): «Εἶναι ἀτυχῶς γνωστὸν (λέγει ἡ ἐγκύκλιος του τῆς 15 Νοεμβρίου) ἐκ τῆς πείρας, ὅτι τινὰ τῶν Δημοτικῶν Συμβούλων, ὁρμώμενα ἐξ ἐπιεικείας πρὸς πρόσωπα, ἢ ἐξ ἄλλων λόγων, ἥκιστα συμβιβαζομένων πρὸς τὸ ἀληθὲς τῶν δήμων συμφέρον, μεταβάλλουσι τοὺς ὁριστικοὺς ἐτησίους προϋπολογισμοὺς διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως ἀναπληρωτικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων, ἄνευ δεδικαιολογημένης ἀνάγκης, τινὲς δὲ τῶν νομαρχῶν, ἄνευ τῆς προσηκούσης ἐκτιμήσεως τῶν λόγων, οἵτινες προὐκάλεσαν τὴν ὑπὸ τῶν Δημοτικῶν Συμβούλων ἐπιψήφισιν τοιούτων πιστώσεων, προβαίνουσιν εἰς τὴν ἔγκρισιν τοιούτων ψηφισμάτων, οὕτω δὲ οἱ δῆμοι δὲν δύνανται νὰ ἐπαρκῶσιν εἰς τὰς ἀληθεῖς δημοτικὰς ἀνάγκας, καὶ καθίστανται ἀνίκανοι νὰ ἐκπληρῶσι τὸν προορισμὸν αὐτῶν...» Αὐτὴ ἀκριβῶς ἡ αἰτιολογία τῆς ἐγκυκλίου τοῦ διαδόχου μου ὑπῆρξεν ἡ αἰτιολογία τῆς ἐγκυκλίου τῆς ἐμῆς· ἀλλ’ ὁ διάδοχός μου, ἴσως διότι δὲν ἐμελέτησεν αὐτὸς προσωπικῶς τὴν ἐγκύκλιον ταύτην, ὑπέπεσεν, ἀκουσίως βεβαίως, εἰς τὸ ἴδιον σφάλμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἐκ προμελέτης ὑπέπεσαν ἐκεῖνοι, οἵτινες κατηγοροῦσι τὴν ἐγκύκλιον καὶ ἐσύγχυσαν τὴν γνώμην μὲ τὴν ἀπόφασιν, καὶ διὰ τοῦτο, ἀφοῦ ἀνεγνώρισε τὴν κατάχρησιν, καθ’ ἧς ἐπῆλθεν ἡ ἐγκύκλιος, προέβη εἰς τὴν ἀνάκλησιν αὐτῆς καὶ εἰς τὴν ἔκδοσιν ὁδηγιῶν, ὅπως ἀγρυπνήσωσι τέλος πάντων αἱ δημοτικαὶ ἀρχαί, καὶ λέγει (ἀναγινώσκει): «Τὸ ἄτοπον τοῦτο προέθετο βεβαίως νὰ περιστείλῃ ἡ ἐκδοθεῖσα πρὸς ὑμᾶς ὑπ’ ἀριθ. 17252 ἀπὸ 12 Σεπτεμβρίου ἐ. ἔ. ἐγκύκλιος τοῦ προκατόχου ἡμῶν· ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ δι’ αὐτῆς παραγγελθὲν μέτρον τοῦ νὰ ὑποβάλλωνται προηγουμένως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὰ ψηφίσματα τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων, τὰ ἀφορῶντα εἰς αὔξησιν τῶν ἐξόδων τοῦ ἐγκρινομένου προϋπολογισμοῦ, ἵνα ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του, ἀντίκειται προφανῶς εἰς τὰς διατάξεις τοῦ περὶ δήμων νόμου, καθ’ ἃς ὁ νομάρχης ἐτάχθη ἐπὶ τοιούτων θεμάτων κατὰ πρῶτον βαθμὸν δικαστής, κρίνων καὶ ἀποφασίζων κατὰ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ πεποίθησιν, ἣν σχηματίζει ἐκ τῆς ἀσφαλοῦς γνώσεως τῶν πραγμάτων, ἀνακαλοῦμεν αὐτὴν κλπ.» Ἐπρόκειτο περὶ γνώμης, ἐπαναλαμβάνω, οὐχὶ περὶ ἀποφάσεως. Ἀποφασίζει κατὰ δεύτερον βαθμὸν ὁ Ὑπουργὸς μετ’ ἔφεσιν, ἀλλὰ δὲν ἐπρόκειτο ἐνταῦθα ν’ ἀντιποιηθῇ τὰ δικαιώματα τοῦ νομάρχου· ἐπρόκειτο διὰ τρόπου μᾶλλον λυσιτελοῦς νὰ ἐξυπνήσῃ τὰς διοικητικὰς ἀρχὰς καὶ νὰ ἀποτρέψῃ ἀπὸ τῶν δήμων τὴν καταστροφὴν τῶν δημοτικῶν περιουσιῶν. Ὑπάρχουσιν ἑκατοντάδων χιλιάδων δραχμῶν πράξεις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἀθηναίων, ἐκδοθεῖσαι μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τοῦ δημοτικοῦ προϋπολογισμοῦ, μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τοῦ ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου. Αὐταὶ δὲ αἱ πράξεις εἶναι ἐκεῖναι, αἵτινες ὑπῆρξαν τὸ ἐλατήριον τῆς ἐγκυκλίου, καὶ αὐταὶ αἱ πράξεις ὑπῆρξαν τὸ ἐλατήριον τῆς κατηγορίας.

§64ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ, λαβὼν γνῶσιν τῆς ἐγκυκλίου, ἐθεώρησα, ὅτι ὁ προϊστάμενος Ὑπουργὸς δὲν ὀφείλει κατὰ τὸν νόμον νὰ δώσῃ οὔτε γνώμην...

§65ΡΑΛΛΗΣ. Σεῖς δύνασθε νὰ τὸ θεωρῆτε.

§66ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. .. οὔτε γνώμην περὶ τῶν ζητημάτων, εἰς ἃ ἀφορᾷ ἡ ἐγκύκλιος. Ἀναγνωρίζω, ὅτι πολλὰ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων προέρχονται εἰς ψηφίσματα, μὴ ἐξυπηρετοῦντα τὰ συμφέροντα τῶν δήμων, καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἐγκύκλιος, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἐξέδωκα, ἐφιστᾷ τὴν προσοχὴν τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν, ὅπως μετὰ τῆς μεγαλειτέρας αὐστηρότητος ἀποφασίζωσιν ἐπὶ τῶν θεμάτων, περὶ ὧν πρόκειται ἐν τῇ ἐγκυκλίῳ. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι ὁ δικαστὴς, ὁ ὁποῖος μέλλει νὰ δικάσῃ κατὰ δεύτερον βαθμὸν, δύναται, πρὶν αὐτὸς δικάσῃ, νὰ δώσῃ γνώμην εἰς τὸν κατὰ πρῶτον βαθμὸν δικάζοντα δικαστὴν, καὶ νὰ προδικάσῃ οὕτω ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως. Τοῦτο τὸ ἐθεώρησα ὡς ἀντικείμενον εἰς τὸν νόμον. Ἀνεγνώρισα, ὅτι ἡ ἐγκύκλιος τοῦ προκατόχου μου εἶχεν ἀγαθὴν τὴν προαίρεσιν, — περὶ τούτου οὐδεὶς δύναται νὰ ὑπάρξῃ ὁ ἀμφιβάλλων, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, — ἀλλὰ δὲν δύναμαι ἢ νὰ ἀναγνωρίσω, ὅτι εἶναι ἐναντία προφανῶς εἰς τὸν δημοτικὸν νόμον, καὶ διὰ τοῦτο προέβην εἰς τὴν ἀνάκλησιν τῆς ἐγκυκλίου, ἐπιστήσας συγχρόνως τὴν προσοχὴν τῶν ἁρμοδίων διοικητικῶν ἀρχῶν, ὅπως ἐπισταμένως μελετῶσι τὰ θέματα ταῦτα καὶ μετ’ αὐστηρότητος κρίνωσιν ἐπὶ τῶν ὑποβαλλομένων εἰς αὐτὰς ψηφισμάτων τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων, διότι πολλάκις τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, εἴτε ἐξ ἐπιεικείας πρὸς πρόσωπα, εἴτε καὶ ἐξ ἄλλων λόγων, προέρχονται εἰς παροχὰς, ἕνεκα τῶν ὁποίων οἱ δῆμοι περιῆλθον εἰς ἣν κατάστασιν περιέστησαν.

§67ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἄς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς νὰ τῷ εἴπω, ὅτι δὲν ἐλάλησα ἐξ ἐμπαθείας, ἐλάλησα ἐξ ἀγανακτήσεως πρὸς τοὺς ἑκάστοτε παρανομοῦντας Ὑπουργούς. Δὲν δύναται νὰ πιστεύσῃ, ὅτι ἔχω λόγον νὰ ἦμαι ἐμπαθὴς πρὸς αὐτόν. Ἴσως διϊστάμεθα ὡς πρὸς τὰς ἀρχὰς, ἴσως ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν ὑπάρχει περίπτωσις νὰ εὑρισκώμεθα εἰς φιλικὰς σχέσεις, ἀλλ’ οὐδέποτε οὔτε ἀφορμὴν μέχρι τῆς προχθὲς εἶχε νὰ νομίζῃ, ὅτι ἐγὼ διάκειμαι ἐμπαθῶς πρὸς αὐτόν. Θέλω ἁπλῶς νὰ ὑποδείξω διὰ τοῦ καθήκοντός μου, διὰ τῆς φωνῆς μου, τὰς παρανομίας τῶν ἑκάστοτε Ὑπουργῶν. Ἀλλ’ ἂς λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὰ γεγονότα καὶ ἂς τὰ ἐξετάσωμεν καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ἐμπαθοῦς. Εἶναι ἀληθῆ; Ἡ ἐγκύκλιος ἐξεδόθη διὰ τὰ μέλλοντα καὶ οὐχὶ διὰ τὰ τετελεσμένα, ἐχρησίμευσαν δὲ τὰ τετελεσμένα εἰς ἔκδοσιν τῆς ἐγκυκλίου. Παρηνόμησας, κύριε πρώην Ὑπουργέ! Διότι, ὅταν εἶδες αἴσχη καὶ κακοηθείας τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων κατὰ τῆς περιουσίας τῶν δήμων, ὤφειλες νὰ καταδιώξῃς τοὺς ἐγκληματίας. Ὑπάρχει ὁ ποινικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι σύμβουλοι, διοικηταὶ ἀλλοτρίων, διαχειρισταὶ εὐεργετικῶν ἱδρυμάτων, δημοτικῶν καταστημάτων καὶ δήμων τιμωροῦνται μὲ φυλάκισιν, ἂν ἔπραξαν πρᾶξιν ἐπιβλαβῆ καὶ ἄνευ προθέσεως εἰς βλάβην. Παρέλειψας καθῆκον, κύριε πρώην Ὑπουργέ. Εἶσαι δὲ ἀδικαιολόγητος ἀπέναντι τοῦ ἔθνους, ἐκφραζόμενος οὕτω πως ὡς πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλ’ ἔστω, ἂς λάβωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι αὐτὰ τὰ ἐγκλήματα ἠνάγκασαν τὸν πρώην Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐκδώσῃ αὐτὴν τὴν ἐγκύκλιον. Στηρίζεται εἰς τὰ πράγματα ἢ τὸν νόμον; Ἡ ἐγκύκλιος τί ἀφορᾷ; «Νομάρχα, πᾶσαν πρᾶξιν τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων θὰ τὴν στέλλῃς εἰς ἐμὲ, ὅπως δώσω γνώμην καὶ ἀποφασίσω, διότι δὲν σὲ ἐμπιστεύομαι!» Ἔπρεπε νὰ φροντίσῃς νὰ διορίσῃς ἠθικοὺς νομάρχας, καὶ ὄχι κακοήθεις. Σὺ ὁ ἴδιος τοὺς ὀνομάζεις κακοήθεις, διότι τοὺς ὑποπτεύεσαι διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων των... τοῖς λέγεις «εἶσθε κακοήθεις, γίνεσθε ὄργανα τῶν ἰσχυρῶν, καὶ ἐκδίδετε ἀποφάσεις, διὰ τῶν ὁποίων ληστεύονται αἱ περιουσίαι τῶν δήμων!» Ἂν εἶχες ἠθικὰ ὄργανα, δὲν εἶχες ἀνάγκην τοιαύτης ἐγκυκλίου παρανόμου. Δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω, ἴσως δὲ μετ’ ἐμοῦ καὶ οἱ γνῶσιν τῶν νομικῶν ἔχοντες, τί ἐστὶ γνώμη καὶ τί ἀπόφασις Ὑπουργοῦ. Ὅταν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν λέγῃ εἰς τὸν νομάρχην «λαβὼν ὑπ’ ὄψει τὴν ἀπόφασιν, τὸ ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἔχω αὐτὴν τὴν γνώμην», (ἂς μὴ τὴν εἴπω ἀπόφασιν) τί θὰ εἴπῃ ὁ νομάρχης, κύριε πρώην Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν; Ὅτι «ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν γνώμην σου»; (γέλωτες ἐν τῇ δεξιᾷ). Τολμᾷ τοιαῦτα νὰ εἴπῃ; Εὐτυχῶς, Κύριοι, δὲν πιστεύω νὰ περιέλαβε μεταξὺ τῶν δῆθεν ἀδικησάντων συμβούλων καὶ ἐμὲ, ὡς δημοτικὸν σύμβουλον τῶν Ἀθηναίων, διότι ἔχω 3–4 χρόνια, ποῦ δὲν εἶμαι, εὐτυχῶς ἢ δυστυχῶς, δημοτικὸς σύμβουλος, ἀλλὰ τὸν βεβαιῶ ἐν συνειδήσει, ὅτι οὐδὲν Δημοτικὸν Συμβούλιον ἐργάζεται ὅσον τὸ τοῦ δήμου Ἀθηναίων φιλοπονώτατα καὶ ἐντιμότατα...

§68ΡΑΛΛΗΣ. Βλέπομεν τὰ οἰκονομικά του.

§69ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ οἰκονομικά του ἔφθασαν ἐκεῖ ποῦ ἔφθασαν, διότι ὁ δυστυχὴς δῆμος κατεδικάζετο εἰς μεγάλας ἀποζημιώσεις, χωρὶς νὰ ἐρωτᾶται ποτὲ, διότι ὅλαι αἱ ὁδοὶ, ὅλαι αἱ ῥυμοτομίαι ἐνεργοῦνται ἐν ἀγνοίᾳ του, ἄνευ ψηφίσματος, ἐγκρίνονται ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων, καὶ οὕτω ὁ δῆμος ζητεῖται νὰ πληρώσῃ ὑπέρογκα ποσὰ, δι’ ἃ ἀναγκάζεται νὰ δανείζηται, καὶ ὡς τούτου περιῆλθεν εἰς αὐτὴν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν. Φαίνεται ὅμως, ὅτι δὲν παράγεται ἐκ τῶν πραγμάτων καὶ πεποιθήσεων τοῦ κ. πρώην Ὑπουργοῦ ἡ ἐγκύκλιος κατὰ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἀλλὰ παράγεται διότι τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τὸν δυσηρέστησεν εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ὑπουργίας του καὶ δὲν ἐνέκρινε τὸν διορισμὸν διὰ τὸν ἄνθρωπόν του, ὃν ἐζήτει νὰ τοποθετήσῃ ταμίαν τοῦ δήμου.

§70ΡΑΛΛΗΣ. Οὐδέποτε εἶχον οἱανδήποτε σχέσιν πρὸς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Ἀθηναίων, ἐκτὸς τῶν σχέσεων τῶν ἐπισήμων, καὶ κατὰ τὰς σχέσεις τὰς ἐπισήμους περιέστειλα πᾶσαν ὑπερβασίαν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου· ἐπέβαλον εἰς αὐτὸ νὰ σεβασθῇ τὰ δικαιώματα τῆς προϊσταμένης ἀρχῆς, ἐπέβαλον εἰς αὐτὸ νὰ σεβασθῇ τὸν νόμον, ἐπέβαλον νὰ σεβασθῇ τὸ καθῆκον καὶ τὸν ὅρκον, τὸν ὁποῖον ἔχει δώσει ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς περιουσίας. Αὐταὶ εἶναι αἱ μόναι σχέσεις, τὰς ὁποίας γνωρίζω μετὰ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἀθηναίων καὶ πρὸς πάντα τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια. Ἀλλὰ καθ’ ἡμέραν ἤρχοντο καθ’ ὁρμαθοὺς αἱ πράξεις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἀθηναίων, διὰ τῶν ὁποίων ἐχαρίζοντο εἰς τὸν μὲν, ἐχαρίζοντο εἰς τὸν δὲ, ἐδίδοντο ὑποτροφίαι ὑπὲρ τοῦ μὲν, ὑποτροφίαι ὑπὲρ τοῦ δὲ, ψυχικὸ ὑπὲρ τοῦ μὲν, ψυχικὸ ὑπὲρ τοῦ δὲ, καὶ ὁ νομάρχης ἤρχετο καθ’ ἡμέραν καὶ ἔλεγε «τί νὰ κάμω;» Αὐτὰ εἶχον συμβῆ. Ὁ νομάρχης δὲ ἐκεῖνος, ὡς καὶ πάντες, τοὺς ὁποίους εἶχον τὴν τιμὴν ἀληθῶς νὰ διορίσω, εἶναι τόσον ἀνώτεροι τῶν λοιδοριῶν τοῦ συναδέλφου μου...

§71ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Σὺ τοὺς ὠνόμασες, ἐγὼ δὲν τοὺς ὠνόμασα.

§72ΡΑΛΛΗΣ. .. ὥστε κρίνω ἐντελῶς ἀνάξιον αὐτῶν νὰ θελήσω νὰ ἐπαινέσω αὐτούς.

§73ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Σὺ τοὺς ὠνόμασες ὡς ἀποῤῥέοντας ἀπὸ σέ.

§74ΡΑΛΛΗΣ. Πρέπει νὰ γνωρίζητε, ὅτι καὶ αἱ διοικητικαὶ ἀρχαὶ δὲν μένουν πάντοτε εἰς τὴν θέσιν των, ὅτι αὐταὶ ἔχουν τοὺς ἀντικαταστάτας των, ὅτι ἀκριβῶς, οὕτως εἰπεῖν, κατὰ τὴν μεσοβασιλείαν, τελοῦνται τὰ ὄργια, τὰ ὁποῖα ἠθέλησε νὰ περιστείλῃ ἡ ἐγκύκλιος. Καὶ δυστυχῶς ὁ νόμος περὶ προσόντων, οἷος κατεσκευάσθη, δὲν ἐπέτρεπεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν μεσοβασιλείαν αὐτὴν νὰ τὴν καταστήσῃ ἔντιμον· ἡ μεσοβασιλεία δίδεται εἰς χεῖρας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ νόμιμοι ἀντικαταστάται καὶ τοὺς ὁποίους δὲν δύναται νὰ θίξῃ ὁ Ὑπουργὸς, ἐνόσῳ ὑφίσταται ἡ μονιμότης, καὶ γνωρίζετε διὰ τίνων, χάρις εἰς αὐτὴν, ἐπλήρωσαν οἱανδήποτε ὑπηρεσίαν, εἴτε διοικητικὴν, εἴτε διδασκαλικήν, εἴτε ἄλλην τινά. Ἀκριβῶς δὲ κατὰ τῶν καταχρήσεων τῆς μεσοβασιλείας τῶν διοικητικῶν ὑπαλλήλων ἐπῆλθεν ἡ ἐγκύκλιος, καὶ ἡ ἐγκύκλιος κατώρθωσε νὰ καταστείλῃ ἀκριβῶς τὰς καταχρήσεις ἐκείνας, καὶ διὰ τοῦτο δὲν εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταγγείλω τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια. Τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια δύνανται νὰ καταγγέλλωνται—καὶ τὸ γνωρίζει ὁ συνάδελφός μου, διότι ἐπὶ ἔτη ἀσχολεῖται περὶ τοὺς νόμους,—διὰ ζημίαν, ἡ ὁποία πραγματικῶς ἐπῆλθεν εἰς τοὺς δήμους...

§75ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 439 λέγει «πᾶσα πρᾶξις».

§76ΡΑΛΛΗΣ. ... Ἀλλ’ ἡ ζημία αὕτη δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ, ἀκυρουμένης τῆς πράξεως· πᾶσα δὲ πρᾶξις τοιαύτη, ἐμφαίνουσα πρότασιν καταχρήσεως τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μου ἠκυρώθη, καὶ ἠκυρώθη ἀμειλίκτως. Δὲν ὑπάρχει μία χαριστικὴ πρᾶξις καθ’ ὅλον τὸ Κράτος οὐδενὸς τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων τοῦ Κράτους· καὶ ἐπολιτευόμην καὶ ἐγὼ, ὢν Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ εἶχον καὶ ἐγὼ πιέσεις, ἀλλ’ οὐδέποτε ἐνέδωκα εἰς οἱανδήποτε πίεσιν, καὶ παρακαλῶ τὸν διάδοχόν μου νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ φέρῃ, ἂν εὕρῃ, μίαν κἂν ἀπόφασιν, διὰ τῆς ὁποίας νὰ θεραπεύηται οἱονδήποτε προσωπικὸν συμφέρον εἴτε ἐκ τοῦ Δημοσίου εἴτε ἐκ τῶν δήμων.

§77ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατά τινα τῶν παρελθουσῶν συνεδριάσεων ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος κ. Σταυρόπουλος εἰσηγήσατο κοινὴν μετ’ ἐμοῦ πρότασιν περὶ καταργήσεως ἐκείνων τῶν διατάξεων τοῦ νόμου ͵ΦΝΔʹ, αἵτινες ἀφορῶσι τὰ τέλη, τὰ ὁποῖα καταβάλλουσιν οἱ μαθηταί. Ἡ πρότασις ἐκείνη, τῇ ἀποφάσει τῆς Βουλῆς, παρεπέμφθη εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπήν. Δυστυχῶς, ἂν καὶ ἔκτοτε παρῆλθον πλέον τῶν 20 ἡμερῶν,—διότι ἡ πρότασις ἐγένετο τὴν 13 Νοεμβρίου,—οὐδεμίαν ἐξήνεγκεν ἡ ἁρμοδία ἐπιτροπὴ γνώμην, διότι οὐδεμία ἔκθεσις ἐν τῇ ὁλομελείᾳ τῆς Βουλῆς ἐπαρουσιάσθη. Ἀμφιβάλλω μάλιστα ἄν συνῆλθε κἂν αὕτη...

§78ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Νὰ μὴ ἀμφιβάλλητε.

§79ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. .. Τούτου ἕνεκα παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ ἄρθρον 36 τοῦ Κανονισμοῦ, δι’ οὗ ὁρίζεται ὁ χρόνος, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὀφείλει νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της. Νομίζω, ὅτι μέχρι τῆς ἐρχομένης Δευτέρας τὸ χρονικὸν διάστημα εἶναι πλέον ἢ ἀρκετὸν, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἂν μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἡ ἁρμοδία ἐπιτροπὴ δὲν ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της, τὸ Σῶμα νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν ἐπὶ τῆς προτάσεως συζήτησιν, συμφώνως μὲ τὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ ἡμῶν.

§80ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§81ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὴν Τετάρτην νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§83ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§84ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι δύο προτάσεις νὰ ἀναγραφῶσι τὴν Τετάρτην.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ νὰ δοθῇ προθεσμία μέχρι τῆς προσεχοῦς Τετάρτης εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπιτροπήν, ὅπως ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της;

§86ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα· δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§87ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Ἀπευθύνομαι πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκούσῃ. Ἀπὸ 20 ὅλων ἐτῶν, κύριε Πρόεδρε, χηρεύει ἡ ἐπισκοπὴ τῆς Γόρτυνος καὶ Μεγαλοπόλεως. Ἡ ἐπισκοπὴ τῶν δύο αὐτῶν ἐπαρχιῶν εἶναι λίαν ἐκτεταμένη. Διὰ παντοίων μέσων ἐν τῷ μεταξὺ προσεπάθησαν οἱ προύχοντες τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων νὰ συμπληρωθῇ καὶ ἡ θέσις τῆς ἐπισκοπῆς ταύτης, ἀλλὰ δὲν τὸ κατώρθωσαν, πότε διὰ τὸν ἕνα λόγον, καὶ πότε διὰ τὸν ἄλλον. Δύνασθε δὲ νὰ ἐννοήσητε ποίων κακῶν πρόξενος ἐγένετο ἡ ἔλλειψις ποιμενάρχου, διοικοῦντος τὰ τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἐπιμελουμένου τὴν πνευματικὴν μόρφωσιν. Καθὼς γνωρίζετε, κύριε Πρόεδρε, τὴν ἐπισκοπὴν ἐκείνην διοικεῖ ἐπὶ 20 ἔτη ἐπιτροπή, μεταβαλλομένη κατὰ τὰς ἑκάστοτε εἰσηγήσεις τῶν ἰσχυρῶν τῆς ἡμέρας, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη, δύνασθε νὰ κατανοήσητε, πόσον ἐλλιπῶς ἐκπληροῖ τὰ καθήκοντά της· ἡ ἔλλειψις ποιμαντορικῆς προνοίας ἐχαλάρωσε τὸ θρησκευτικὸν αἴσθημα· διὰ τοῦτο ἐν ἀμφοτέραις ταῖς ἐπαρχίαις τὸ ἔγκλημα ἔλαβε μεγάλην ἐπίδοσιν, ἰδίως τὸ ἔγκλημα τῆς ζωοκλοπῆς ὑπερῆρε τῷ ὄντι τὴν κεφαλήν. Ἐπὶ τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως ὑπέβαλον εἰσηγήσεις περὶ πληρώσεως τῆς κενῆς ταύτης θέσεως, καὶ εὐτυχῶς ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἐσκόπει καὶ ἀπεφάσισε νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς συμπληρώσεως τῆς θέσεως, καὶ προέβη καὶ εἰς διαβήματά τινα· ἀλλ’ ἐπῆλθον τὰ πολιτικὰ γεγονότα, καὶ ἀπεχώρησεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἑπομένως δὲν ἐγένετό τι. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν,—καὶ ἐπὶ τούτῳ καταθέτω σημείωμα,—ἂν συνέχισε τὰς ἐνεργείας τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, καὶ εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκονται αὗται· προσθέτω δὲ τὴν παράκλησιν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πράξῃ τοῦτο. Παρακαλῶ ὡσαύτως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς πληροφορίας καὶ σημείωμα, πόσοι μηχανικοὶ ἀλλοδαποὶ διατελοῦσιν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὑπὸ ποῖον μισθὸν ἕκαστος, πότε δὲ λήγει ἡ μίσθωσις αὐτῶν, ἂν προτίθηται νὰ ἀνανεώσῃ τὴν μίσθωσιν αὐτῶν, καὶ δυνάμει τίνος νόμου· συγχρόνως δὲ νὰ προσαγάγῃ καὶ τὰ μισθωτήρια ἔγγραφα. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προσέξῃ εἰς τὰς ἑξῆς παραστάσεις μου. Ἐν τῷ δήμῳ Κλείτορος ἀνεπτύχθη πρὸ πολλῶν ἐτῶν τὸ ἀπαισιώτατον νόσημα τῆς λώβης, ἐκ τοῦ ὁποίου πάσχουσι πολλαὶ οἰκογένειαι. Τὸ νόσημα αὐτὸ, καθὼς γνωρίζετε, ἐπιπολάζει εἰς πολλὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος, καθόσον δὲ γνωρίζω, εἰς 300 καὶ πλέον ἀνέρχονται οἱ λωβιῶντες. Οὐδεμία πρόνοια ἐλήφθη ὑπὲρ τῶν δυστυχῶν αὐτῶν καὶ πρὸς ἀποτροπὴν τῆς μεταδόσεως τοῦ νοσήματος. Ὑπάρχει ἓν ἰδιωτικὸν Λωβοκομεῖον, ἀτελέστατον ὅμως, ἐν Θήρᾳ, συντηρούμενον ἀπὸ τὰς ἀδελφὰς τοῦ ἐλέους, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ὅλως ἀνεπαρκές. Ὁμογενής τις ἵδρυσε τοιοῦτον κατάστημα ἐν τῷ δήμῳ Μαραθῶνος, ἀλλὰ δὲν ὑπῆρχον τὰ μέσα τῆς συντηρήσεως, καὶ διὰ τοῦτο οὐδ’ ἤρξατο ἡ λειτουργία αὐτοῦ. Ὅτε ἐτύγχανον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐμερίμνησα καὶ ἐσύστησα πρὸς τοὺς νομάρχας νὰ προτρέψωσι τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, ἵνα ψηφίσωσι πιστώσεις τινὰς εἰς παροχὴν εἰσφορᾶς ὑπὲρ τοῦ Λωβοκομείου, διότι ἅπαντες σχεδὸν οἱ δῆμοι ἔχουσι δημότας λωβιῶντας. Ἀγνοῶ τί ἐγένετο ἔκτοτε· γνωρίζω δὲ μόνον, ὅτι ὁ ἀξιότιμος τέως ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς εἶχε λάβει τὴν πρόνοιαν νὰ σημειώσῃ ἐν τῷ σχεδίῳ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894 πίστωσιν διὰ τὸ Λωβοκομεῖον, δι’ ἧς ἤθελεν ἐπιτευχθῆ ἡ ἔναρξις τῆς λειτουργίας αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἤδη πρόκειται περὶ τῶν πασχόντων συμπολιτῶν μου κατοίκων Κλείτορος. Κατὰ τὸν παρελθόντα Αὔγουστον καταδιωχθέντες τινὲς ἐκ τῶν λωβιώντων, ὅπως ἀπομονωθῶσι, κατέφυγον εἰς Μονήν τινα ἐν τῷ δήμῳ Νυμφασίας, ἐκεῖ δὲ κατέλαβον δωμάτιά τινα· οἱ μοναχοὶ ἀντέστησαν, καὶ οὕτως οἱ δυστυχεῖς φυγάδες ἀπεδιώχθησαν. Ἐδέησεν ἡ Κυβέρνησις νὰ μεταχειρισθῇ τὴν δημοσίαν δύναμιν, διὰ νὰ ἐξώσῃ τοὺς δυστυχεῖς αὐτοὺς ἐκ τῆς Μονῆς καὶ νὰ τοὺς ἀναγκάσῃ νὰ καταφύγωσιν εἰς σπήλαια, ἀφίνουσα αὐτοὺς ἀπροστατεύτους. Ἡ παροῦσα παράκλησίς μου συνίσταται εἰς τὸ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προσαγάγῃ πληροφορίας εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκονται αἱ ἐνέργειαι τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς ἀπομονώσεως καὶ τῆς συντηρήσεως τῶν δυστυχῶν ἐκείνων· συγχρόνως δὲ νὰ λάβῃ πρόνοιαν πρὸς τοποθέτησιν αὐτῶν ἐν τῷ ἐν Μαραθῶνι Λωβοκομείῳ, καὶ πρὸς πορισμὸν τῶν μέσων πρὸς συντήρησιν αὐτῶν καὶ διάσωσιν ἀπὸ τῆς καταστροφῆς. Μετὰ τὰς πληροφορίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἀναπτύξω τὴν ἐπερώτησίν μου.

§88ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, πολὺς λόγος ἐγένετο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ μεταξὺ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡμῶν ὡς πρὸς τὰς 8,760,000 δραχ. εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, τὰς κατατεθειμένας ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ ὡς ἐνέχυρον διὰ τὴν προκαταβολὴν τῶν 7,300,000 φράγκων. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίσθη, ὅτι ἅμα τῇ ὑπογραφῇ τῆς περὶ δανείου συμβάσεως ἐν Λονδίνῳ θὰ ἠδύνατο νὰ ἀναλάβῃ αὐτάς. Ἀφοῦ δὲ διὰ τοῦ κειμένου τῆς συμβάσεως ἐκείνης ἀπεδείξαμεν ἡμεῖς, ὅτι ἀκριβῶς τότε δὲν θὰ ἠδύνατο ν’ ἀναλάβῃ τὰς 8,760,000 δραχμάς, αὐτὸς προσέφυγεν εἰς ἄλλον ἰσχυρισμὸν, ὅτι δηλ. ἅμα τῇ ὑπογραφῇ ἐκείνης τῆς συμβάσεως θὰ ὑπεγράφετο ἑτέρα σύμβασις, διὰ τῆς ὁποίας αἱ avances θὰ μετεβάλλοντο εἰς πάγια δάνεια, καὶ οὕτω θὰ ἠδύνατο νὰ ἀναλάβῃ τὴν παρακαταθήκην ἐκείνην. Ἀφοῦ καὶ τοῦτον τὸν ἰσχυρισμόν του ἀνῃρέσαμεν, ἀφοῦ δηλαδὴ ἀπεδείξαμεν, ὅτι δὲν προέκειτο περὶ ἄλλων συμβάσεων, δι’ ὧν θὰ εἶχε διαθέσιμον ποσὸν ἡ Κυβέρνησις, ὅπως πληρώσῃ τὰς avances καὶ ἀναλάβῃ καὶ τὴν παρακαταθήκην αὐτῆς· ἀφοῦ ἀκολούθως ἀπεδείξαμεν, ὅτι, καὶ ἂν ὑπεγράφοντο καὶ αἱ ἄλλαι συμβάσεις, διὰ τῶν ὁποίων θὰ μετετρέποντο εἰς πάγια δάνεια αἱ avances, καὶ πάλιν δὲν θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἀναλάβῃ τὰ 8,760,000 δραχμῶν, διότι διὰ τοῦ ἄρθρου 11 τῆς συμβάσεως, ἥτις θὰ ὑπεγράφετο ἐν Λονδίνῳ, ἀπηγορεύετο εἰς αὐτὴν ῥητῶς νὰ ἀναλάβῃ πλέον τὸ ποσὸν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον θὰ ἤρετο οὕτω πως ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, θὰ ἠκυροῦτο, θὰ ἐξηφανίζετο ἐνώπιον τοῦ ταμείου τοῦ δανείου ἐκείνου· μεθ’ ὅλας, λέγω, ταύτας τὰς ἀποδείξεις, τὰς ὁποίας προσηγάγομεν, ὅπως ἀναιρέσωμεν καὶ τὸν ἕνα καὶ τὸν ἄλλον ἰσχυρισμὸν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, οὗτος τελευταῖον ἰσχυρίσθη, ὅτι οὐχὶ μόνον τὸ ἐναντίον εἶναι ἀληθὲς ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἴπομεν, ἀλλὰ καὶ ἐκάμομεν ἡμεῖς χρῆσιν τοῦ ποσοῦ τοῦ κατατεθειμένου παρὰ τῇ Τραπέζῃ. Μὴ νομίσητε, Κύριοι, ὅτι θέλω νὰ ὑποβάλω νῦν φράσιν τινὰ εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν αὐτὸς δὲν εἶπεν· ἔχω ἐνώπιόν μου τὴν ἀγόρευσίν του, καθ’ ἃ ἔχει δημοσιευθῆ εἰς τὸ «Ἄστυ». Τί λοιπὸν ἔλεγεν; (ἀναγινώσκει): «Ἀλλ’ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις διέθεσεν ἐκ τῶν 8,760,000 δραχμῶν, τῶν παρακατατεθειμένων εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἓξ ἑκατομμύρια εἰς ἐκτάκτους δαπάνας τοῦ Δημοσίου». Συνεπείᾳ τούτου προεκλήθη καὶ παρὰ τοῦ ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ καὶ παρ’ ἡμῶν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἵνα προσαγάγῃ ἐπίσημον σημείωμα, ἀποδεικνύον, ἐὰν ἡμεῖς τῷ ὄντι ἐλάβομεν τὰ ἓξ αὐτὰ ἑκατομμύρια ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τὰ ἐδαπανήσαμεν εἰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους.

§89ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Λέγει ῥητῶς «εἰς ἐκτάκτους δαπάνας».

§90ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀκούσατε λοιπὸν, πῶς τὰ ἐλάβομεν ἡμεῖς καὶ εἰς ὁποίας ἐκτάκτους δαπάνας τὰ ἐδαπανήσαμεν. Κατὰ τὸ σημείωμα, ὁμολογεῖται, ὅτι τὰ 8,760,000 κατετέθησαν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὑπὸ τοῦ προκατόχου ἡμῶν Ὑπουργείου, οὗτινος προήδρευεν ὁ καὶ νῦν κ. Πρωθυπουργὸς, ἀπέναντι τοῦ προσωρινοῦ δανείου τῶν 7,300,000 φράγκων, ὑπὸ τὸν ὅρον, ἐὰν ἐντὸς ἓξ μηνῶν δὲν ἐπλήρονε τὸ χρέος αὐτὸ τὸ προσωρινὸν ἡ Κυβέρνησις, οἱ δανεισταὶ νὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα νὰ λάβωσιν αὐτοὶ τὸ ἐνέχυρον καὶ νὰ τὸ κάμωσιν ὅ,τι ἤθελον. Ἀλλὰ μετὰ τὴν παρέλευσιν τῶν ἓξ μηνῶν, ὅτε ἤμεθα πλέον ἡμεῖς Ὑπουργοὶ καὶ εὕρομεν τὰ ταμεῖα κενὰ καὶ ἀπαιτητὰς ὑποχρεώσεις ἀνερχομένας εἰς πολλὰς δεκάδας ἑκατομμυρίων, εὑρέθημεν εἰς τὴν ἀναπόδραστον ἀνάγκην ν’ ἀνανεώσωμεν τὴν τοιαύτην avance. Προτοῦ ὅμως κατορθώσωμεν τοῦτο, οἱ δανεισταὶ τῶν 7,300,000, φοβούμενοι, τίς οἶδέ τι, ἐζήτησαν παρὰ τῆς Τραπέζης τὴν παράδοσιν εἰς αὐτοὺς τῶν 8,760,000 εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, καθ’ ἃ καὶ τὸ σχετικὸν διάταγμα καὶ ἡ σύμβασις καὶ ὁ εἰδικὸς νόμος διακελεύουσιν. Ἐπειδὴ δὲ ἡ Τράπεζα ἀντέταξε τότε πρὸς αὐτοὺς τὸν ἰσχυρισμὸν, ὅτι δὲν ἐζήτησαν ὅλοι τὴν παράδοσιν τοῦ ἐνεχύρου, εἶχε δηλαδὴ ζητήσει αὐτὴν μόνη ἡ Τράπεζα Κωνσταντινουπόλεως, οἱ δανεισταὶ, θεωρήσαντες ὅτι ἡ τοιαύτη ἄρνησις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀπεδείκνυεν ὄχι καλὴν πίστιν πρὸς αὐτοὺς, ἀπῄτησαν κατὰ τὴν ἀνανέωσιν τῆς συμβάσεως νὰ χωρισθῶσι τὰ ποσὰ, κατὰ τὰ ὁποῖα ἕκαστος εἶχε συμμετάσχει τοῦ δανείου. Ἑπομένως κατ’ αὐτὴν τὴν σύμβασιν ἔμενον διὰ τὴν Τράπεζαν Κωνσταντινουπόλεως 5,610,000 δρ. Ἡ ἀνανέωσις ἐγένετο μέχρι τῆς 2 Σεπτεμβρίου, ὁπότε αὐτοὶ ἐπέμενον, καθὸ εἶχον δικαίωμα, ὄχι συνεπείᾳ τῆς ἰδικῆς μας ἀνανεώσεως, ἀλλὰ συνεπείᾳ τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε συνομολογήσει πρὸς αὐτοὺς, συνεπείᾳ τῶν σχετικῶν διαταγμάτων καὶ τοῦ σχετικοῦ νόμου, ἐπέμενον καὶ ἔλαβον τὸ ἐνέχυρον, ὄχι ὅλοι· τὸ ἀνέλαβεν ἡ Τράπεζα Κωνσταντινουπόλεως ἐκ 5,610,000 καὶ ἡ Τράπεζα Ἠπειροθεσσαλίας ἐκ 5,903,000. Αὐτὴ εἶναι, Κύριοι, ἡ παραλαβὴ παρ’ ἡμῶν τῶν 6,000,000 καὶ ἡ διάθεσις αὐτῶν εἰς ἐκτάκτους δαπάνας, καθὼς εἶπεν ὁ κ. Δραγούμης. Τὸ σημείωμα, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τὸν διαψεύδει. Ἐξ αὐτοῦ τοῦ γεγονότος ἐννοεῖτε, ὁποίας ὑποστάσεως ἔχονται καὶ ὅλοι οἱ ἰσχυρισμοὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δι’ ὧν ζητεῖ νὰ μᾶς διαψεύσῃ, καὶ οἱ περὶ δανείων καὶ οἱ περὶ τόσων ἄλλων διαπραγματεύσεων.

§91Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπόστασιν ἔχουσι πάντοτε τὰ παρ’ ἐμοῦ ἀνακοινούμενα τὴν ἐν τῇ ἀληθείᾳ. Εἶπον ἐν ἀρχῇ, ὅτι, ἐὰν ἡ σύμβασις ὑπεγράφετο, ἤθελεν ὑπογραφῆ συνάμα μετ’ αὐτῆς καὶ ἄλλη σύμβασις περὶ παγιώσεως τῶν εἰς χρυσὸν προσωρινῶν δανείων, καὶ πάλιν ἄλλη περὶ συνομολογήσεως δανείου εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, περιλαμβάνοντος πάντα τὰ κατὰ τὸν νόμον ᾼϠΜΔʹ. Ἡ τροπὴ τῶν προσωρινῶν δανείων εἰς πάγια θ’ ἀπέδιδεν εἰς τὸ Δημόσιον τὸ ἐνέχυρον τῶν 8,760,000 δραχμῶν, συνομολογουμένης δὲ τῆς συμβάσεως περὶ τῶν δανείων τοῦ νόμου ᾼϠΜΔʹ, θὰ εἰσεπράττετο ὑπὸ τοῦ Δημοσίου καὶ τὸ κεφάλαιον τῶν δανείων τούτων. Ἰδοὺ λοιπὸν τραπεζικὰ γραμμάτια πλέον ἢ ἐπαρκῆ πρὸς πάντας ἡμῶν τοὺς σκοπούς. Τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια, ἅτινα τὸ ταμεῖον ἤθελεν εἰσπράξει ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ᾼϠΜΔʹ, ἀφεώρων εἰς ἀναπλήρωσιν δαπανῶν γενομένων κατὰ τὸ πλεῖστον ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου ἐκ προκαταβολῆς εἰς διάφορα ἔργα, εἰς τὸν σιδηρόδρομον Διακοπτοῦ–Καλαβρύτων, εἰς τὸ Μουσεῖον τὸ ἀρχαιολογικὸν, εἰς τὸν σιδηρόδρομον Κυλλήνης, εἰς τὸ ἀνάκτορον τοῦ Διαδόχου, εἰς τὰ λουτρὰ Ὑπάτης, εἰς τὴν διαπλάτυνσιν τοῦ πορθμοῦ Εὐρίπου καὶ εἰς ἄλλα ὑπὸ νόμων προβλεπόμενα. Διατὶ δὲ ἐζητοῦμεν διὰ συνομολογήσεως συμβάσεως πάντων τῶν οὕτω προκαταβληθέντων τὴν ἀπόδοσιν, ἀφοῦ τὸ ταμεῖον δὲν ᾐσθάνετο τὴν ἔλλειψιν τοῦ εἰς τὰς προκαταβολὰς διατεθέντος χρήματος; Ἐζητοῦμεν τὴν ἀπόδοσιν τοῦ χρήματος, καὶ διότι συνέφερεν ὅπως ἔχῃ τὸ ταμεῖον πλείονα εὐπορίαν, ἀλλ’ ἐζητοῦμεν αὐτὸ κυρίως, ἵνα σπεύσωμεν εἰς τὴν μείωσιν τῶν εἰς λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων, εἰς ἣν καὶ ἡ κυρία σύμβασις πρωτίστως ἀφεώρα, ὡς σταθμὸν πρὸς τὴν βαθμιαίαν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Καὶ ἡ ἑτέρα τῶν παραπληρωματικῶν συμβάσεων τὸν αὐτὸν ὑπηρέτει σκοπόν. Ἐλευθεροῦντες διὰ τῆς παγιώσεως τῶν προσωρινῶν δανείων τὰ 8,760,000 δραχμῶν, διεθέτομεν αὐτὰ συγχρόνως πρὸς μείωσιν τῶν κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων. Ἵνα ἡ δ’ ἐξησφαλισμένη ἡ κατάργησις τραπεζικῶν γραμματίων τοιούτου ποσοῦ, ἀνεγράφετο διάταξις περὶ ταύτης ἐν τῇ συμβάσει, ἀποκτῶσα διὰ τοιαύτης ἀναγραφῆς κῦρος νόμου, ἀφοῦ ἡ σύμβασις θὰ εἶχε τὴν ὑπόστασιν ἐν τῷ νόμῳ. Ἰδοὺ τὸ ὅλον ἱστορικὸν τῶν περὶ τούτου. Ἀποτελούμενον τὸ ἱστορικὸν ἐκ πλειόνων περιόδων, παρέσχεν εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Λοκρίδος τὴν εὐκαιρίαν, ὅπως, ὁτὲ μὲν ἀναφέρων ταύτας καὶ παραλείπων ἐκείνας, ὁτὲ δὲ ἀναφέρων ἐκείνας καὶ παραλείπων ταύτας, προκαλέσῃ σύγχυσιν, συντελοῦσαν εἰς παράστασιν μὴ συνᾴδουσαν πρὸς τὰ πράγματα.

§92ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔρχεται ὀλίγον κατ’ ὀλίγον εἰς τὴν εὐθεῖαν ὁδόν. Κρίνω περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω τοὺς πρώτους ἰσχυρισμούς του, τοὺς δευτέρους, τοὺς τρίτους, καὶ πῶς ὁ ἴδιος ἐνόει αὐτοὺς, ἕως ὅτους καταλήξῃ ἐκεῖ, ὅπου κατέληξε τὴν σήμερον. Τὸ πρῶτον καὶ κύριον ζήτημα εἶναι τὸ ἑξῆς, ἐὰν ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ διαθέσῃ ποσὸν ἤδη διατεθειμένον· τὸ ποσὸν αὐτὸ ἦτο διατεθειμένον ὑπὲρ τοῦ δανείου τῶν 7,300,000, διετέθη δὲ ἀρχῆθεν ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῇ 2/14 Δεκεμβρίου 1892 ὑπὲρ τῶν συνομολογησάντων τὸ προσωρινὸν ἐκεῖνο δάνειον, οἵτινες μόνοι εἶχον τὸ δικαίωμα, ἅμα τῇ μὴ ἐμπροθέσμῳ πληρωμῇ τῶν 7,300,000 φρ. εἰς χρυσὸν, νὰ διαθέσωσιν αὐτό. Ἂν νῦν δύναται νὰ γείνῃ λόγος περὶ διαθέσεως τῶν 8,760,000 δραχμῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ διάθεσις αὕτη ἀνάγεται εἰς τὴν 2/14 Δεκεμβρίου 1892, ὅτε ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς παρέσχε τὸ ποσὸν αὐτὸ ὡς ἐνέχυρον εἰς τοὺς δανειστάς. Τώρα ἐπανέλαβε πάλιν τὰς πολλὰς καὶ ποικίλας συμβάσεις, τὰς ὁποίας εἶχε δῆθεν ἑτοίμους πρὸς ὑπογραφὴν καὶ δὲν ὑπέγραψε, διὰ τοὺς γνωστοὺς εἰς ἡμᾶς λόγους, τοὺς ὁποίους ἄλλοτε ἀνέφερε, καὶ καθ’ οὓς δῆθεν ἐπῆλθε τότε δυσπιστία ἐκ μέρους τοῦ Στέμματος. Καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐγινώσκομεν ὅλοι διὰ τίνας λόγους κυρίως ἀπεχώρησε, καθ’ ὃν χρόνον ἀπετύγχανεν ἡ συνομολόγησις δανείου ὑπὸ διεθνῆ ἔλεγχον, θέλει νὰ τὸν πιστεύσωμεν, ὅτι αὐτὸς εἶχεν ἕτοιμα δάνεια ἄνευ ἐγγυήσεως, ἄνευ διαχειρίσεως προσόδου τινὸς, τὰ δάνεια, δι’ ὧν αἱ avances θὰ μετετρέποντο εἰς πάγια δάνεια! Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ᾖναι ἐκτὸς πάσης ἀμφιβολίας, εἶναι τί εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν τῇ ἀγορεύσει του καὶ τί λέγει νῦν ἐν τῷ σημειώματι τούτῳ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἡμεῖς ἐλάβομεν καὶ διεθέσαμεν ἐκ τῶν παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ ἐπὶ ἐνεχύρῳ παρακατατεθειμένων 6,000,000, ἐνῷ τὸ σημείωμα τοῦτο, (ἐπιδεικνύει αὐτὸ) τὸ ὑποβληθὲν ὑπ’ αὐτοῦ σήμερον εἰς τὴν Βουλὴν, τὸν διαψεύδει, καὶ διαβεβαιοῖ ἡμᾶς, ὅτι ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν 8,760,000 δραχμῶν εἶχε διατεθῆ ὑπ’ αὐτοῦ ἤδη ἀπὸ τῆς 2/14 Δεκεμβρίου 1892 ὑπὲρ τῶν συνομολογησάντων τὸ δάνειον τῶν 7,300,000 φράγκων. Ποία νῦν σχέσις ὑπάρχει μεταξὺ τῆς ὑφ’ ἡμῶν διαθέσεως καὶ τοῦ σημειώματος τούτου; Ἐκ τῆς ἀνακριβείας ταύτης, τῆς προφανοῦς, ἡ ὁποία ἐξελέγχεται ἐξ αὐτοῦ τοῦ σημειώματος, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν, δύνασθε νὰ ἐννοήσητε, ὁποίαν σημασίαν ἔχουσι καὶ οἱ ἄλλοι λόγοι περὶ τῶν δῆθεν ἀλλεπαλλήλων συμβάσεων, τὰς ὁποίας αὐτὸς ἔμελλε νὰ συνομολογήσῃ.

§93ΡΑΛΛΗΣ. Οἱ Κύριοι δυσανασχετοῦσι καὶ ἴσως κατηγοροῦσιν ἡμᾶς ἐπὶ κωλυσιεργίᾳ· ἀλλ’ ὅταν προβάλλωνται παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἰσχυρισμοὶ, οἷοι ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ἀνέγνωσε πρὸ ὀλίγου ὁ συνάδελφός μου, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἀμυνθῶμεν. Τὰ ζητήματα, ἐφ’ ὧν διεξήχθη ἡ συζήτησις, σχετικῶς πρὸς τὰ 8,760,000, εἶναι δύο. Ἀρχικῶς μὲν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλεγεν ἡμῖν, ὅτι εἶχεν 8,760,000, δι’ ὧν θὰ κατώρθου νὰ συμπληρώσῃ τὸ τοκομερίδιον τοῦ Ἰουνίου, τῇ προσθήκῃ τῶν 6,000,000, τὰ ὁποῖα εὕρομεν ἡμεῖς. Τότε ἀπήντησα, ὅτι τὰ 8,760,000 δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διατεθῶσι μήτε παρὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, μήτε παρ’ ἡμῶν, πρῶτον διότι ἦσαν ἐνέχυρον, δεύτερον διότι, καὶ ἂν ἐλυτροῦντο, ἔπρεπε νὰ καῶσι, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῶσι διὰ τὸ τοκομερίδιον τοῦ Ἰουνίου, ἀφοῦ ἡ σύμβασις ῥητῶς προέβλεπεν, ὅτι ἡ κατάργησις τῶν ἰσαρίθμων τῷ τοκομερίῳ τραπεζ. γραμματίων θὰ ἐγίνετο, μὴ λαμβανομένων ὑπ’ ὄψει τῶν 8,760,000. Σήμερον μᾶς εἶπεν, ὅτι εἶχε διαφόρους συμβάσεις, τῶν ὁποίων οὐκ ἔστιν ἀριθμὸς, συμβάσεις περὶ δανείων, περὶ μὴ δανείων, καὶ δὲν γνωρίζω περὶ τίνος ἄλλου. Ἀλλ’ ὅλαι αὐταὶ αἱ συμβάσεις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ καταργήσουν τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 11 τῆς συμβάσεως τῆς κυρίας, δι’ ἧς τὰ 8,760,000 ἐτίθεντο ἐκτὸς μάχης, κατηργοῦντο, ἐκαίοντο, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναγεννηθῶσιν ἐκ τῆς τέφρας των. Αὐτὸ ἦτο τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐτέθη μεταξὺ ἡμῶν. Δεύτερον ζήτημα ἐτέθη προχθὲς, καὶ τὸ ἔθεσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἀλλ’ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, διέθεσεν ἐκ τῶν 8,760,000 δραχμῶν, τῶν παρακατατεθειμένων εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἓξ ἑκατομμύρια εἰς ἐκτάκτους δαπάνας τοῦ Δημοσίου.» Ποία εἶναι ἡ ἔννοια αὐτῆς τῆς φράσεως; ὅτι ἡμεῖς ἐλάβομεν 6,000,000 καὶ τὰ ἐδαπανήσαμεν εἴτε εἰς ἐκτάκτους εἴτε εἰς τακτικὰς δαπάνας. Ἀλλὰ τὰ πράγματα δὲν ἀποδεικνύονται ἔχοντα ὡς τὰ παρέστησεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐκ τοῦ σημειώματος, τὸ ὁποῖον ἔφερε τὰ πράγματα ἀποδεικνύουν, ὅτι ὑπῆρχε συνομολογημένη σύμβασις, δυνάμει τῆς ὁποίας 8,760,000 καθιστῶντο ὡς ἐνέχυρον πρὸς ἀσφάλειαν τοῦ δανείου τῶν 7,300,000 φρ., ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη ὥριζε μίαν προθεσμίαν, ἡ ὁποία ἔληγε τὴν 2 Ἰουνίου, καὶ ὅτι κατὰ τὸ ἄρθρον 4 «ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν τὸ χορηγούμενον ὡς ἀνωτέρω πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν δάνειον δὲν ἤθελεν ἐξοφληθῆ ἐμπροθέσμως, ἡ Κυβέρνησις παρέχει τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς δανειστὰς νὰ λάβωσι παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος τὸ παρ’ αὐτῇ κατατεθὲν ἤδη ἐπὶ τούτῳ ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων, προερχομένων ἐξ εἰσπράξεων δημοσίων, προωρισμένων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους τῆς ληγούσης ἑξαμηνίας, ἐκ δρ. 8,760,000». Ἀκριβῶς λοιπὸν τὴν 2 Ἰουνίου οἱ δανείσαντες τὰ φρ. 7,300,000 ἐζήτησαν τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἄρθρου 4 τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέγραψεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ἐπειδὴ τὸ Δημόσιον εὑρίσκετο εἰς στενοχωρίας, δὲν ἦτο δὲ δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῇ, καὶ ἐπειδὴ, ἄν ἐξετελεῖτο, ἤθελεν ἀνέλθει ὁ χρυσὸς εἰς ὕψη δυσθεώρητα, διὰ τοῦτο μετὰ παρακλήσεων κατωρθώσαμεν νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἀνανέωσιν ἐπὶ τρεῖς μῆνας, μέχρι τῆς 2 Σεπτεμβρίου δηλαδὴ, καὶ τότε ἐζητήθη παρὰ τῶν δανειστῶν, ὅπως τὸ ποσὸν τῶν 8,760,000 εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια μείνῃ μὲν παρὰ τῇ Τραπέζῃ τῇ Ἐθνικῇ, ὅπως μὴ γείνῃ χρῆσις αὐτῶν, ἀλλὰ καταλογισθῇ εἰς ἕνα ἕκαστον ἐκ τῶν ὁμολογιούχων τοῦ δανείου κατὰ τὸ ποσὸν τῆς συμμετοχῆς του. Τοῦτο ἐγένετο μέχρι τῆς 2 Σεπτεμβρίου. Τὴν 2 Σεπτεμβρίου δευτέρα λῆξις· νέαι παρακλήσεις, προσλιπαρήσεις, προσπάθειαι, ἀλλ’ εἰς οὐδὲν ἀπέληξαν· οἱ δανεισταὶ ἐζήτουν τὴν πληρωμὴν, καὶ ἠπείλουν νὰ ῥίψουν εἰς τὴν ἀγορὰν τὰ 8,760,000 δρ. τραπεζικὰ γραμμάτια. Εἷς ἐκ τῶν λόγων, οἵτινες συνετέλεσαν εἰς τὴν ὕψωσιν τοῦ συναλλάγματος, ἦτο καὶ αὐτὴ ἡ προκαταβολὴ, ἡ ὁποία ὀφείλεται εἰς τὴν πρόνοιαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· κατὰ πᾶσαν στιγμὴν ἠπειλεῖτο παρὰ τῶν μετασχόντων τῆς προκαταβολῆς αὐτῆς τῶν 7,300,000 φρ. ὅτι ἤθελον λάβει τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ ἤθελον ῥίψει αὐτὰ εἰς τὴν ἀγορὰν ἡμῶν, ἵνα τὰ ἀνταλλάξουν εἰς χρυσόν· ἐπὶ τῆς ἀπειλῆς δὲ ταύτης ὑπολογίζουσα ἡ κερδοσκοπία, ὤθει πρὸς τὰ ἄνω τὴν ὕψωσιν τοῦ χρυσοῦ, καὶ ἡ ὕψωσις ἐκείνη, ἂν δύναται νὰ καταλογισθῇ εἴς τινα, βεβαίως ὀφείλει νὰ καταλογισθῇ εἰς τὰς πράξεις καὶ τὴν πρόνοιαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. 8,760,000 εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἦσαν διαρκῶς ληξιπρόθεσμα ἀπὸ τῆς 2 Σεπτεμβρίου, καὶ ἠπειλεῖτο ἔκτοτε διαρκῶς, χάρις εἰς τὴν πρόνοιαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, 8,760,000 νὰ ῥιφθοῦν εἰς τὴν χρηματιστικὴν ἀγορὰν ἡμῶν. Καὶ ὅταν τοιαύτην εἶχε λάβει πρόνοιαν ὑπὲρ τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας, ἐθαύμαζε καὶ ἐξεπλήσσετο, διότι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν ἡμῶν ὁ χρυσὸς ἔφθασε μέχρι τοῦ 188! Ἐγὼ θαυμάζω καὶ ἐκπλήττομαι, πῶς δὲν ἔφθασε, μὲ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπὲρ τῆς χρηματιστικῆς ἀγορᾶς, μέχρι 300%. Ἂν δὲ δὲν ἔφθασε μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου, τοῦτο ὀφείλεται ἀκριβῶς εἰς τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως. Αἱ προσλιπαρήσεις καὶ αἱ προσπάθειαι πρὸς τοὺς δανειστὰς εἰς οὐδὲν ἀπέληξαν, οὐδόλως ἀπέτρεψάν τινας τῶν δανειστῶν νὰ θέσωσι χεῖρα ἐπὶ τοῦ ἐνεχύρου καὶ τὸ λάβουν εἰς τὴν κατοχήν των, καθ’ ὃ εἶχον δικαίωμα, δυνάμει τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν συνωμολόγησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐντεῦθεν εὗρεν εὔθετον τὴν εὐκαιρίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ καταλογίσῃ ἡμῖν, ὅτι ἐδαπανήσαμεν ἐκ τῶν 8,760,000 τὰ 6,000,000, τὰ ὁποῖα οἱ ἐνεχυριοῦχοι δανεισταὶ ἔλαβον εἰς τὴν κατοχήν των. Οὕτω πως παρίσταται ἡ ἀλήθεια ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐκ τῶν χειλέων τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ οὕτω πως κατανέμονται αἱ εὐθῦναι. Τὴν εὐθύνην τῆς σημερινῆς καταστάσεως τὴν ἔχει ἀκεραίαν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ δὲν εἶναι μία πρᾶξις τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία νὰ μὴ τείνῃ ἀκριβῶς εἰς τὸ νὰ μειώσῃ τὴν καταστρεπτικὴν πολιτείαν, εἰς ἣν ἀχαλίνωτος εἶχε ῥιφθῆ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§94Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Προκειμένου, Κύριοι, νὰ ὑποβάλω πρότασιν νόμου, ὑπογεγραμμένην παρ’ ἐμοῦ καὶ διαφόρων ἄλλων ἀξιοτίμων συναδέλφων, ἐθεώρησα καλὸν νὰ συνοδεύσω τὴν ὑποβολὴν μὲ ὀλίγας λέξεις, αἵτινες θέλουν χρησιμεύσει ἀντὶ δικαιολογητικῆς ἐκθέσεως τῆς προτάσεως ταύτης. Ὅτε, Κύριοι, ἐπεκράτουν αἱ ἰδέαι, ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ τιμὴ τῆς Ἑλλάδος καὶ ὅτι πρὸς τοῦτο ἔπρεπε νὰ παρασταθῇ αὕτη ἐπαρκής, ὅτε πρὸς τοῦτο ἐθεωρεῖτο ἀναγκαῖον, ἵνα ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους διὰ παντὸς τρόπου φανῇ ἄρτιος καὶ ἰσοσκελής, ἐπιδιωκομένου τοῦ ἐν αὐτῷ ἰσοζυγίου, μὲ ὅλην τὴν πεποίθησιν, ἣν πάντες εἴχομεν, ὅτι οἱ φόροι οἱ ὑπάρχοντες, καὶ ἰδίως πολλοὶ ἐξ αὐτῶν, ἵνα μὴ εἴπω οἱ πλεῖστοι, καὶ ἄνισοι καὶ ἄδικοι καὶ λίαν ἐπαχθεῖς ἦσαν, δὲν ἐδιστάσαμεν ὄχι μόνον εἰς τὴν διατήρησιν αὐτῶν νὰ ἐμμείνωμεν, ἀλλὰ καὶ πολλοὺς ἄλλους φόρους καὶ πολλὰ ἄλλα μέτρα νὰ ψηφίσωμεν κατὰ προσθήκην εἰς τοὺς ὑπάρχοντας· διότι ὁ κίνδυνος παρίστατο, ὡς καὶ πράγματι ἦτο, ἐπικείμενος, καὶ δὲν μᾶς ἐδίδετο ὁ ἀπαιτούμενος καιρὸς οὔτε νὰ σκεφθῶμεν οὔτε νὰ πραγματοποιήσωμεν μεταβολὴν τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, ὅπερ μᾶς διεῖπε, καὶ ἐν τῇ μεταβολῇ ταύτῃ νὰ ἐπιδιώξωμεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν ἐπάρκειαν τοῦ δημοσίου ταμείου εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὴν ἀνακούφισιν τοῦ λαοῦ, καὶ ἰδίως ἐκείνων τῶν τάξεων αὐτοῦ, αἱ ὁποῖαι ὑπὲρ τὰς δυνάμεις αὐτῶν ἐπιβαρύνονται. Νομίζω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους τώρα δὲν εἶναι καιρὸς νὰ ἐκθέσω, νομίζω ὅτι πᾶσα ἐναντία σκέψις κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἦτο ἐντελῶς ἀσύμφορος. Πειθόμενοι εἰς τὰς διαβεβαιώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐνεμείναμεν ἐν τῇ πολιτικῇ ἐκείνῃ, τῆς ὁποίας ἅπαν τὸ οἰκονομικὸν σύστημα ἐβασίζετο ἐπὶ ἑνὸς δανείου μεταλλικοῦ καὶ ἐξωτερικοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου, ὡς ἔλεγε τότε, ἤθελεν ἀρθῆ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἡ φαγέδαινα αὕτη τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, ἤθελον αὐξηθῆ τὰ μεταλλικὰ κεφάλαια τῶν Τραπεζῶν, ἤθελε ληφθῆ πρόνοια περὶ ἱδρύσεως Γεωργικῆς Τραπέζης, πρὸς πλήρωσιν μιᾶς ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων ἀναγκῶν τοῦ τόπου, ἤθελε τακτοποιηθῆ ἡ νομισματικὴ ἀνωμαλία, ἡ μάστιξ αὕτη τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, ἐπὶ πᾶσι δὲ τούτοις ἤθελε δοθῆ καιρός, ἵνα ἕκαστος φροντίσῃ περὶ τῆς πραγματοποιήσεως τῶν ἰδεῶν του, πρὸς μεταβολὴν τοῦ ἀθλίου φορολογικοῦ συστήματός μας καὶ τακτοποίησιν τῶν καθ’ ἡμᾶς. Τί ἄλλο ἠθέλομεν! Ἀλλ’ ὅλα ταῦτα ἀπεδείχθησαν ὄνειρα πολὺ ἀπατηλά· τὰ σχέδια ἐκεῖνα τὰ ὡραῖα ἀπέτυχον ἐλεεινά, ἡ πολιτικὴ ἐκείνη ἠστόχησε καὶ ἐναυάγησεν ἐντελῶς. Μεταξὺ ὅμως τῶν ναυαγίων καὶ τῶν συντριμμάτων αὐτῆς ἔμειναν ὄρθια καὶ ἀνέπαφα ὅλα τὰ μέτρα καὶ ὅλοι οἱ φόροι, ὅσοι τότε προσετέθησαν, καὶ μένουσιν εἰσέτι, δεινῶς τὸν λαὸν καταθλίβοντες. Ἐκτὸς δὲ τούτου, μένει ἀνέπαφος, δεινωθεῖσα μάλιστα, καὶ ἡ οἰκονομικὴ καὶ νομισματικὴ δυσπραγία, ἡ ὁποία καθιστᾷ πολὺ πλέον ἀφόρητα τὰ μέτρα ἐκεῖνα. Ἐν τούτοις προχθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐζήτησε τὴν ἄδειαν ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ κηρύξῃ τὴν χρεωκοπίαν τοῦ Κράτους, καὶ ὑποβαλὼν πρὸς τοῦτο νομοσχέδιον, ἐβεβαίωσε συνάμα, ὅτι εἰς τὸ ἑξῆς δὲν θὰ πληρώνωμεν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων, εἰμὴ 7,500,000 δραχμῶν. Ὁ προϋπολογισμὸς ὅμως ἀποδεικνύει, ὅτι τὰ ἔξοδα ἐν γένει τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους δὲν ὑπερβαίνουσι τὸ πολὺ τὰ 55 ἢ τὰ 60 ἑκατομμύρια, ἐὰν δ’ εἰς ταῦτα προσθέσωμεν καὶ τὰ ἑπτὰ ἥμισυ ἑκατομμύρια ταῦτα καὶ πᾶσαν ἄλλην τυχὸν ἑτέραν δαπάνην διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, καὶ αὐτὴν τὴν διαφορὰν τῆς ἐπικαταλλαγῆς, δὲν θὰ ὑπερβῇ τὸ ποσὸν τῶν ἐξόδων τὰ 80,000,000, διότι ὑποθέτω ὅτι πλέον τῶν 20,000,000 χαρτίνων δραχμῶν δὲν θὰ χρειασθῶσι δι’ ὅλα ταῦτα μετὰ τῶν 7,500,000. Λοιπόν, ἐνῷ ἔχομεν ἀνάγκην 80,000,000 διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Δημοσίου, τήν τε ἐσωτερικὴν καὶ ἐξωτερικὴν, ὁ προϋπολογισμὸς φέρει ὡς ἔσοδα 110,000,000, ἐξ ὧν δὲν δύνανται παρὰ νὰ εἰσπραχθῶσι τὰ 95,000,000 τοὐλάχιστον, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἤθελεν ὑποτεθῆ ἀνειλικρινὴς καὶ ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος τοῦ 1893. Ὥστε ἔχομεν ἓν μέγα περίσσευμα μεταξὺ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων πλέον τῶν 15,000,000.

§95ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Τί προτείνετε;

§96ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Προτείνω τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ ἐπὶ τῶν ζώων. Ἀλλὰ θὰ ἀναπτύξω, ὡς εἶπον, τὴν πρότασίν μου.

§97ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τότε νὰ διακόψωμεν.

§98ΕΤΕΡΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ μίαν ὥραν. (Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 μ. μ.)

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λάβετε τὰς θέσεις σας, Κύριοι. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς θὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§101ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔλεγον, Κύριοι, ὅτι δὲν πρόκειται ἤδη περὶ ἀνορθώσεως τῆς τιμῆς τῆς Ἑλλάδος· ὄχι μόνον δὲν πρόκειται περὶ τούτου, ἀλλ’ οὔτε ἀφίεται πλέον εἰς ἡμᾶς ἡ ἐλπὶς τῆς ἐπὶ τὸ βέλτιον μεταῤῥυθμίσεως τῶν φορολογικῶν ἡμῶν πραγμάτων καὶ τῆς ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν, καθόσον καὶ αὐτὰ τὰ μέτρα τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα, ἐπαναλέγω, ἦσαν τὰ μόνα, ὅσα ἠδύναντο νὰ ληφθῶσι πρὸς συγκράτησιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων, ἀνετράπησαν. Καὶ ἐνῷ, κατὰ τὸ πρόγραμμα τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἐπρόκειτο νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ φορολογικοῦ ἡμῶν συστήματος, οὕτως ὥστε νὰ μὴ ἐπιῤῥίπτωνται ὅλα τὰ βάρη ἐπὶ τῶν πτωχῶν τάξεων τοῦ λαοῦ, αἱ δὲ πλουσιώτεραι τάξεις νὰ μὴ μένωσιν ἐντελῶς ἀσύδοτοι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ἐνῷ ἐπρόκειτο, κατὰ τὰ μέτρα ἐκεῖνα, νὰ εἰσαχθῇ ἡ στρεμματικὴ φορολογία ἐπὶ τῶν ἀγρῶν καὶ ἐπὶ τῶν ἀμπέλων, καὶ νὰ τεθῶσιν εἰς ἐνέργειαν αἱ λοιπαὶ μεταῤῥυθμίσεις αἱ φορολογικαί, οἰκονομικαὶ καὶ διοικητικαί, ὅσας περιεῖχε τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο, πᾶσα ἐλπὶς ἤδη περὶ τούτων ἐνεκρώθη. Ἐπῆλθεν ἐν τῷ μεταξὺ πολιτικὴ μεταβολὴ, ἡ ὁποία πᾶσαν τοιαύτην ἐλπίδα κατέῤῥιψεν, ἐπανῆλθε δὲ εἰς τὴν ἐξουσίαν ἡ πολιτικὴ τῶν μεγάλων ἔργων καὶ τῆς πλήρους ἐπαρκείας. Ἐπέπρωτο, κατὰ παράδοξον τῶν συμπτώσεων συναρμογὴν, ὥστε αὐτοὶ οἱ ἴδιοι νὰ συλλέξωσι τοὺς καρποὺς τῆς ἀποτυχίας των, αὐτοὶ οἱ ἴδιοι νὰ κηδεύσωσιν ὄχι μόνον τὴν οἰκονομικὴν πίστιν, ἀλλὰ καὶ πᾶν ἐθνικὸν γόητρον, καὶ αὐτὴν τὴν τιμὴν τῆς Ἑλλάδος. Ἀνῆλθεν, ἐπαναλέγω, ἐπὶ τὸ βῆμα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ μὲ θάῤῥος ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος πᾶν ἄλλο ἐπρόκειτο νὰ ἀναγγείλῃ εἰς τὴν Βουλήν, παρὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνήγγειλε, μὲ θάῤῥος καὶ ὕφος ἁρμόζον εἰς ἄνθρωπον, ὅστις ἐπρόκειτο νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους τὴν σωτηρίαν τῆς Ἑλλάδος, προέβη εἰς τὸ ἔργον αὑτοῦ γενναίως, μὲ ἐλαφρὰν τὴν συνείδησιν, ἀλλὰ μὲ τὸ μέτωπον ὑψηλά, ὡς νὰ ἐπανήρχετο ἀπὸ νίκην λαμπρὰν, προσθέτουσαν εἰς τὰ Ἑλληνικὰ τρόπαια ἄφθιτον δόξαν, καὶ ἀντὶ τούτου ἀνεκήρυξε τὴν χρεωκοπίαν τῆς Ἑλλάδος! Δὲν πρόκειται, Κύριοι, νὰ ὁμιλήσω ἤδη περὶ τοῦ σοβαροῦ τούτου ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον βεβαίως θὰ προκαλέσῃ μακρὰς συζητήσεις ἐν τῇ Βουλῇ. Ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν πρόκειται ἤδη πλέον περὶ ἐλπίδων πρὸς ἀνόρθωσιν τῆς τιμῆς τῆς Ἑλλάδος, εἰς τί ἄλλο θὰ μᾶς χρησιμεύσῃ τὸ περίσσευμα, ὃ ἀφίεται ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡμῶν, τὸ περίσσευμα, τὸ ὁποῖον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλήν, ἐὰν ὄχι πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς πολιτικῆς τῆς σπατάλης, τῆς διαφθορᾶς καὶ τῶν καταχρήσεων; Διὰ τοῦτο, Κύριοι, ἐνόμισα, ὅτι ἡ περίστασις εἶναι ἁρμοδία νὰ σπεύσωμεν ἀμέσως πρὸς ἀνακούφισιν τοῦ λαοῦ, καὶ ἰδίως ἐκείνων τῶν τάξεων, αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται νὰ φέρωσι τὰ ἐπαχθῆ βάρη, ὅσα ἐπεβλήθησαν εἰς αὐτάς. Καὶ ὄχι μόνον πρέπει νὰ ἄρωμεν ὅλα ἐκεῖνα τὰ βάρη, τὰ καταθλίβοντα τὰς τάξεις αὐτὰς, ὅσα κατὰ τὰς δύο προηγουμένας συνόδους τῆς Βουλῆς ἐπεβάλομεν, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν ἄλλους σκοποὺς, ἀλλὰ πρέπει νὰ σπεύσωμεν νὰ καταργήσωμεν καὶ ἐκείνους τοὺς φόρους, οἱ ὁποῖοι εἶναι καταθλιπτικοὶ ἰδίως διὰ τὰς πτωχὰς τάξεις. Ἀφοῦ δὲ στάδιον εὐρὺ μᾶς παρέχει ἡ νέα τῶν πραγμάτων κατάστασις, εἶναι εὐχερὴς ἡ ἐκτέλεσις τῆς ἐπιθυμίας, ἡ ὁποία πιστεύω ὅτι εἶναι ἐπιθυμία γενικὴ τῆς Βουλῆς, νὰ ἔλθωμεν εἰς βοήθειαν τῶν πτωχῶν τάξεων. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν νόμου, ὑπογεγραμμένην ἐκτὸς ἐμοῦ καὶ ὑπὸ πολλῶν ἄλλων ἀξιοτίμων συναδέλφων...

§102ΡΟΥΚΗΣ. Διατὶ ὄχι καὶ ὑπὸ σοῦ;

§103ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Εἶμαι καὶ ἐγὼ ὑπογεγραμμένος.

§104ΡΟΥΚΗΣ. Ἄ! ἔτσι!

§105ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Μὰ ἐγὼ δὲν διδάσκω γραμματικήν. Ἰδοὺ ἡ πρότασις (ἀναγινώσκει): «Πρότασις νόμου περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἐπὶ τῶν οἴνων καὶ ἐπὶ τῶν ζώων ἐν γένει. «Ἄρθρον 1. Ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ὁ φόρος ἐπὶ τῶν οἴνων καὶ ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ζώων ἐν γένει καταργοῦνται. «Ἄρθρον 2. Πᾶσα διάταξις, ἀντιβαίνουσα εἰς τὸν παρόντα νόμον, καταργεῖται. «Ἐν Ἀθήναις, τῇ 2 Δεκεμβρίου 1893. «Οἱ Βουλευταὶ «Α. Πετιμεζᾶς, Κ. Φλέσσας, Ι. Ν. Ἰντζὲς, Π. Μερλόπουλος, Λ. Σακελλαριάδης, Θ. Κορομάντζος, Α. Χατζηνικολῆς, Ξ. Πικουλάκης, Κ. Σαλταφέρος, Γ. Λ. Κρεστενίτης Γιαννοῦκος Μαυρομιχάλης.» (Ἱλαρότης). Οἱ γέλωτες ἐνδεικνύουσιν εὐχαρίστησιν. Διὰ τοῦτο χαίρω πολύ.

§106ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Κατάργησις καὶ εἰς τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη.

§107ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οἱ φόροι οὗτοι, Κύριοι, προσδίδουσιν εἰς τὸ Δημόσιον ὅλοι ὁμοῦ ἓν ποσὸν, μὴ ὑπερβαῖνον τὰ 6 ἑκατομμύρια! ὥστε ὁ προϋπολογισμὸς ἐπιτρέπει τὴν κατάργησιν αὐτῶν. Λέγω δὲ, ὅτι πρέπει νὰ προτιμηθῇ ἡ κατάργησις αὐτῶν τῶν φόρων ὑπὲρ πάντα ἄλλον, διότι οἱ φόροι οὗτοι ἰδίως καταθλίβουσι τὰς πτωχοτέρας τοῦ λαοῦ τάξεις. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, Κύριοι, εἶναι καὶ καθ’ ἑαυτοὺς οἱ φόροι οὗτοι ἐξοβελιστέοι ἀπὸ τὴν φορολογικὴν ἡμῶν νομοθεσίαν, διότι εἶναι ἀπολύτως καὶ ἄνισοι καὶ δυσανάλογοι καὶ ἀπάνθρωποι καὶ βάρβαροι φόροι, καὶ οὐδένα ὅρον τῆς δημοσιονομίας πληροῦσι. Ποῖον ὅρον τῆς δημοσιονομίας πληροῦσιν οὗτοι; Τὸν τῆς ἰσότητος; Ἀλλὰ πᾶν ἄλλο ἢ ἰσότης καθιεροῦται δι’ αὐτῶν. Οἱ ἔχοντες τὰς μεγάλας ἐκτάσεις γαιῶν οὐδένα πληρόνουσι φόρον ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, οἱ δὲ μὴ ἔχοντες καθόλου γῆν, ἀλλὰ μόνον καλλιεργοῦντες τὴν ξένην γῆν, οἱ ἔχοντες ὡς μόνην περιουσίαν ζεῦγος βοῶν, ἐκ τῶν ὁποίων ἐξαρτῶσι τὴν ὕπαρξιν τῆς οἰκογενείας των, αὐτοὶ καλοῦνται διὰ τοῦ συστήματος τούτου νὰ πληρώνωσι τὸν ἔγγειον φόρον διὰ γῆν, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχουν. Εἶναι δὲ ἀνεκδιήγητοι αἱ καταχρήσεις, αἱ κλοπαὶ καὶ αἱ ἀδικίαι, αἱ ὁποῖαι προσγίνονται εἰς τοὺς πτωχοὺς χωρικοὺς ἐκ τῶν ἐπὶ τῆς βεβαιώσεως τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, διότι ὅσοι μὲν ἐξ αὐτῶν εἶναι ἐπιτήδειοι καὶ δύνανται νὰ ἔλθωσιν εἰς συνεννόησιν μὲ τοὺς ἐπιτετραμμένους τὴν βεβαίωσιν τοῦ φόρου τούτου, πολλάκις ἀπαλλάσονται παντὸς φόρου. Ἀλλ’ οἱ ἐπιτετραμμένοι τὴν βεβαίωσιν τοῦ φόρου, ὑποπίπτοντες εἰς τοιαύτας καταχρήσεις, διὰ νὰ δικαιολογήσωσιν ἑαυτοὺς, ἐκδίδουσι πρωτόκολλα ψευδῆ κατὰ τῶν μὴ ὑποκειμένων εἰς φόρον, κατὰ τῶν μὴ ἐχόντων ποσῶς ἀροτῆρας βοῦς, οἵτινες ἀναγκάζονται τότε νὰ καταφεύγωσιν εἰς τὰ δικαστήρια, ἐγκαταλιμπάνοντες τὰς ἐργασίας αὐτῶν καὶ τὰς οἰκογενείας αὐτῶν, νὰ προκαλῶσιν ἐξέτασιν μαρτύρων, νὰ προκαλῶσι τὴν ἔκδοσιν διαφόρων ἀποφάσεων, νὰ ὑποβάλλωνται εἰς δαπάνας πολλὰς, ἐν τῷ μεταξὺ δὲ νὰ ἐκτελῶνται τὰ πρωτόκολλα τὰ ψευδῆ διοικητικῶς, καὶ ν’ ἀναγκάζωνται τότε νὰ ἐγκαταλείπωσι καὶ τὰς δίκας, νὰ ὑφίστανται τόσας δαπάνας ἀδίκως, καὶ νὰ πληρώνωσι καὶ φόρους, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ὑποχρεοῦνται. Τοιοῦτον, Κύριοι, τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ τοιούτου φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, διὰ τὸν ὁποῖον, ἐνθυμοῦμαι, ὅτε τὸν εἰσήγαγον, ἔλεγον, ὅτι τὸ κάμνουν διὰ νὰ ὑποστηρίξουν τὴν γεωργίαν. Τὸ σύστημα τοῦτο φορολογεῖ τὸ ὄργανον, ἀντὶ νὰ φορολογῇ τὴν γῆν· καὶ ὅταν φορολογῆται τὸ ὄργανον, ἐννοεῖται εὐκόλως, ὅτι δὲν ὑποστηρίζεται, ἀλλὰ περιορίζεται ἡ γεωργία· διότι διὰ τοῦ τοιούτου φόρου φυσικῶς περιορίζονται τὰ ὄργανα τὰ πρὸς τὴν γεωργίαν χρήσιμα, ὅσον δὲ ἐλαττοῦνται τὰ ὄργανα, τόσον ἐλαττοῦται καὶ ἡ καλλιέργεια, καὶ ἑπομένως κατὰ τοσοῦτον περιορίζεται, ἀντὶ νὰ ἀναπτύσσηται, ἡ γεωργία. Ταῦτα καὶ ἔτι χείρονα συμβαίνουσι καὶ ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν οἴνων· ἐν τούτῳ μάλιστα συμβαίνει καὶ κἄτι τι ὅλως παράδοξον, διότι διὰ τοῦ νόμου περὶ ἐπιβολῆς τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἴνων παρεβιάσθη καὶ μία ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων ἐλευθεριῶν ἡμῶν, παρεβιάσθη τὸ ἄσυλον τὸ οἰκογενειακόν. Οἱ ἐνοικιασταὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀδηλώτων οἴνων, ὅταν κατορθῶσι νὰ ἐξασφαλίζωσιν ὑπὲρ ἑαυτῶν τὴν δημόσιον δύναμιν, εἰσέρχονται εἰς τὰς οἰκίας τῶν πολιτῶν διὰ τῆς βίας, ἄνευ οὐδεμιᾶς διατυπώσεως, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐγγυήσεως, ἐξασφαλιζούσης τοὺς πολίτας, καὶ εἶναι φοβερὰ τὰ δεινὰ, τὰ ὁποῖα ὑποφέρουσιν οἱ πολῖται ἐκ τοῦ νόμου τούτου, ἰδίως οἱ ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου, τῶν Καλαβρύτων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ κατέρχωνται εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, ὅπου ἔχουσι τὰ κτήματά των, καὶ δὲν εὑρίσκονται εἰς τὰς οἰκίας αὐτῶν, ὅταν ἦναι ἡ ἐποχὴ τῆς βεβαιώσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἴνων. Οὕτω δὲ αἱ οἰκίαι αὐτῶν μένουσιν εἰς τὴν διάκρισιν τῶν ἐνοικιαστῶν, οἵτινες εἰσέρχονται εἰς αὐτὰς ἄνευ ἀδείας τοῦ Εἰσαγγελέως καὶ ἀπούσης τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, καὶ ὀργιάζουσι πολυτρόπως. Καὶ εἶναι παράδοξον ὅτι, ἐνῷ προκειμένου περὶ σπουδαιοτέρων ἀντικειμένων ὁ νόμος δὲν ἐπέτρεψε τὴν παραβίασιν τοῦ οἰκογενειακοῦ ἀσύλου, εἰμὴ κατόπιν ἀδείας τοῦ Εἰσαγγελέως καὶ ἐπὶ παρουσίᾳ τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, προκειμένου περὶ τῆς βεβαιώσεως ἑνὸς φόρου τοιούτου, ὁ ὁποῖος εἰς τὸ Δημόσιον δὲν προσδίδει οὔτε 2,000,000, ὁ νόμος οὗτος παρέβλεψε τὴν προστασίαν τοῦ ἀσύλου τῆς οἰκογενείας, καὶ ἐπέτρεψεν εἰς τοὺς ἐνοικιαστὰς καὶ τοὺς χωροφύλακας νὰ διαῤῥηγνύωσι τὰς θύρας τῶν οἰκιῶν, καὶ νὰ μὴ σέβωνται ὄχι μόνον τὴν ἰδιοκτησίαν, ἀλλ’ οὔτε τὴν ἐλευθερίαν, οὔτε καὶ τὴν τιμὴν πολλάκις τῶν οἰκογενειῶν. Πολλάκις διεμαρτυρήθησαν οἱ πάσχοντες δι’ ἀναφορῶν, διὰ τηλεγραφημάτων, διὰ δημοσιεύσεων, ἀλλ’ οὐδέποτε εἰσηκούσθησαν, καὶ ἐξακολουθεῖ ὁ βάρβαρος αὐτὸς νόμος νὰ ὑφίσταται. Ἀλλ’ ἐν γένει ὅλοι οἱ φόροι οὗτοι, καὶ ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ ὁ φόρος τῶν οἴνων καὶ ὁ φόρος τῶν ζώων, κατέστησαν ἐπαχθεῖς, ἰδίως διὰ τοῦ συστήματος τούτου τῶν δηλώσεων, τῶν πρωτοκόλλων, καὶ ἐν γένει τοῦ τρόπου τῆς βεβαιώσεως. Δύναται, Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ, νὰ ὑπάρξωσι πλέον ἄδικοι, πλέον βάρβαροι καὶ πλέον καταθλιπτικοὶ φόροι ἀπ’ αὐτούς; Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει ἀμέσως, ἀφοῦ μᾶς δίδετε ἤδη ἡ εὐκαιρία, νὰ ἐξοβελίσωμεν ἀπὸ τὴν φορολογικὴν ἡμῶν νομοθεσίαν τοὺς βαρβάρους, ἀνίσους καὶ ἀδίκους τούτους φόρους.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον ἀντικείμενον εἶναι ἡ δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὑπηρεσίας ἐθνικῶν δανείων. Ὁ κ. Καραπάνος ἔχει τὸν λόγον. Παρακαλῶ νὰ κάμητε ἡσυχίαν, διότι δὲν θὰ ὁμιλήσῃ πολλὴν ὥραν. Δὲν νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἐπὶ τῶν λόγων δηλ. οἵτινες προεκάλεσαν τὴν ὑποβολὴν αὐτοῦ, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀντίῤῥησις παρ’ οἱουδήποτε, ὅστις μετ’ ἀμεροληψίας ἤθελον ἐξετάσει καὶ ἀντιληφθῆ τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν εὑρίσκονται τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Δημοσίου. Ἡ ἀντίληψις σήμερον πάντων εἶναι, ὅτι τὸ Δημόσιον εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν πλήρους ἀδυναμίας νὰ ἐκπληρώσῃ ὁλοσχερῶς τὰς ὑποχρεώσεις αὑτοῦ πρὸς τοὺς δανειστάς του, καὶ ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ ἀνάγκη τῆς διακανονίσεως τοῦ δημοσίου χρέους ἀναλόγως πρὸς τὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν καὶ πρὸς τὰς δυνάμεις τοῦ Δημοσίου. Λυπηρὸν δὲ εἶναι, ὅτι ἡ γενικὴ ἀντίληψις τῆς καταστάσεως ταύτης ἐπῆλθε πολὺ ἀργὰ, ἐξ αὐτῶν τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἐφαρμοσθείσης πολιτικῆς, καὶ οὐχὶ ἐκ τῆς προβλέψεως αὐτῶν, ὅτε ἦτο καιρὸς νὰ προλάβωμεν τὸ δυστύχημα, ὅπερ ἐνέσκηψεν ἐφ’ ἡμῶν. Ὅτι ἠθέλομεν περιέλθει εἰς ἣν σήμερον εὑρισκόμεθα κατάστασιν, ἐφαίνετο πρὸ πολλῶν ἐτῶν. Καθαρώτερον δ’ ἐφάνη πρὸ ἑπτὰ ἐτῶν, ὅτε τὰ βάρη, ἅτινα εἶχον ἐπιβληθῆ ἐπὶ τοῦ Δημοσίου, ἀπέβησαν δυσανάλογα πρὸς τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις καὶ αὐτοῦ καὶ τῆς χώρας. Ἡ ἀμερόληπτος ἐξέτασις τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως κατὰ τὸ 1886 καὶ 1887 καθίστα ἀναμφίβολον, ὅτι, ἐξακολουθοῦντες νὰ αὐξάνωμεν τὰ βάρη τοῦ Δημοσίου, ἠθέλομεν φέρει αὐτὸ εἰς τὴν ἀπόλυτον ἀδυναμίαν νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις του, καὶ εἰς τὴν πτώχευσιν. Τότε ἡμεῖς ὑπεδείξαμεν τ’ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμοζομένης πολιτικῆς, ὑπεδείξαμεν ποῦ θὰ φθάσωμεν καὶ συνάμα διὰ τίνων μέτρων ἠδυνάμεθα νὰ προλάβωμεν τὸ δυστύχημα, τὸ ὁποῖον σήμερον ἐπιπίπτει ἐπὶ τῆς πατρίδος ἡμῶν. Ἀλλὰ στεναὶ καὶ κομματικαὶ σκέψεις καὶ ὑπολογισμοὶ παρημπόδισαν τότε τὴν μελέτην τῶν ὑφ’ ἡμῶν ὑποβληθεισῶν εἰς τὴν Βουλὴν σκέψεων. Αἱ σκέψεις δ’ ἡμῶν αὗται ἐχρησίμευσαν εἰς τοὺς ἀντιπάλους ἡμῶν ὡς ἀφορμὴ δυσφημήσεως καὶ πολιτικῆς κερδοσκοπίας. Εἶναι λυπηρὸν, διότι τότε δὲν ἠθελήσαμεν νὰ προλάβωμεν τὴν πτώχευσιν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ἀφήσαμεν νὰ ἔλθῃ καὶ ἐπιβληθῆ αὕτη εἰς ἡμᾶς, ὅπως ἐννοήσωμεν τὴν κατάστασιν τῆς χώρας ἡμῶν. Εὑρισκόμεθα ἔκτοτε ἐν ἀνεπαρκείᾳ, τὴν ὁποίαν ἐκαλύπτομεν διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων καὶ διὰ τῆς ἐξακολουθητικῆς συνομολογήσεως δανείων. Ἐφ’ ὅσον συνωμολογοῦντο τὰ δάνεια, ἀπετύφλονεν ἡμᾶς ἡ παροδικὴ ἄνεσις, ἥτις διὰ τοῦ ἐξ αὐτῶν ἐρχομένου χρήματος ἐπαρουσιάζετο εἰς τὴν κοινωνίαν· τῆς ἀνέσεως δὲ ταύτης ἐνθαῤῥυνόμενοι, ἐξηκολουθοῦμεν ἐπιτείνοντες τὸ κακὸν, μέχρις ὅτου ἐξηντλήσαμεν καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν πίστιν τοῦ Δημοσίου, καὶ διὰ τῆς καταπτώσεως τῆς νομισματικῆς ἡμῶν κυκλοφορίας καὶ τῶν φορολογικῶν ἐπιβαρύνσεων ἐξηντλήσαμεν καὶ τὴν οἰκονομικὴν εὐρωστίαν τῆς κοινωνίας. Μετεβάλομεν δ’ οὕτω τὴν τότε ἀνεπάρκειαν τοῦ Δημοσίου εἰς πλήρη ἀδυναμίαν αὐτοῦ πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ὑποχρεώσεών του. Εἰς τὴν τοιαύτην δ’ ἀδυναμίαν δὲν ἐφθάσαμεν σήμερον μόνον. Πρὸ ἔτους καὶ ἐπέκεινα εἶχεν ἤδη ἐξαντληθῆ οἰκονομικῶς τὸ Δημόσιον καὶ ἡ πίστις αὐτοῦ. Ὅτε δ’ ἐζητήσαμεν, κατὰ τὸν Ἰούλιον τοῦ 1892, νὰ δανεισθῶμεν ἐκ νέου, ὅπως ἐξακολουθήσωμεν τὴν αὐτὴν πολιτικὴν, ἐπαρουσιάσθη ἐνώπιον ἡμῶν τὸ φάσμα τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐλέγχου, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου ὠπισθοχώρησεν ὁ τότε καὶ σήμερον Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Μετά τινα καιρὸν ὅμως ἐσυνείθισεν οὗτος εἰς τὴν θέαν τοῦ φάσματος τούτου, καὶ θέλων νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐφαρμόζων τὴν ὀλεθρίαν διὰ τὸν τόπον πολιτικὴν αὐτοῦ, παρεδέχθη καὶ τὸν ἐξωτερικὸν ἔλεγχον, ἐπιδιώξας τὴν συνομολόγησιν δανείου οὐχὶ πλέον εἰς βάρος τῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων καὶ τῆς ἐξαντληθείσης πίστεως τῆς χώρας, ἀλλ’ εἰς βάρος τῆς πολιτικῆς αὐτῆς ἀνεξαρτησίας. Τοιοῦτο ἦτο τὸ κατὰ Ἀπρίλιον ἀποτυχὸν δάνειον, διὰ τοῦ ὁποίου μετὰ τὴν οἰκονομικὴν ἐξάντλησιν τῆς χώρας ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ ἔναρξις καὶ τῆς πολιτικῆς αὐτῆς ἐξαντλήσεως. Ἀπὸ τοῦ 1892 ἡ Ἑλλὰς ἦτο κατ’ οὐσίαν εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως. Διὰ λόγους ἐσωτερικοὺς, ἴσως δὲ καὶ ἐξωτερικοὺς, ἀπέτυχε τὸ δάνειον, ἡ ἀποτυχία δ’ αὐτοῦ ἔσωσε μὲν τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τοῦ κινδύνου τῆς ἐνάρξεως τῆς πολιτικῆς της ἐξαντλήσεως, κατέστησεν ὅμως τὴν πτώχευσιν αὐτῆς γεγονὸς ἀναμφισβήτητον. Ἡ ἐμφάνισις δὲ τοῦ γεγονότος τούτου τῆς πτωχεύσεως ἀπεμάκρυνε κατὰ τὸν παρελθόντα Ἀπρίλιον τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐκ Μεσολογγίου ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῆς χώρας. Ἡ πτώχευσις εἶχεν ἤδη ἐπέλθει οὐσιαστικῶς, ὅτε ἐσχηματίσθη ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Σωτηροπούλου, μὲ τὰς διαβεβαιώσεις καὶ τὰς ὑποσχέσεις, ἃς αὕτη ἔδιδεν, ὅτι δύναται νὰ διοικήσῃ τὴν χώραν ἄνευ δανείου καὶ ἄνευ πτωχεύσεως! Εὗρε δὲ αὕτη, εἰσελθοῦσα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὤφειλε μὲν, δὲν ἠδυνήθη ὅμως νὰ ἐννοήσῃ πρότερον, τὴν πτώχευσιν τῆς Ἑλλάδος ἐν αὐτῷ ἐγκατεστημένην. Εὑρεθεῖσα δ’ ἐξαίφνης ἀπέναντι τοῦ φάσματος τῆς πτωχεύσεως, περιῆλθεν εἰς ἀπόγνωσιν. Θέλουσα δὲ νὰ σώσῃ τὴν κυβερνητικὴν αὑτῆς ὕπαρξιν μᾶλλον ἢ τὰ συμφέροντα τῆς χώρας, κατέφυγεν εἰς τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως, τὸ ὁποῖον ἦτο καὶ δάνειον καὶ πτώχευσις. Ἠθέλησεν, ὡς εἶπον οἱ ἐν τῇ Κυβερνήσει ἐκείνῃ λαβόντες μέρος συνάδελφοι ἡμῶν, νὰ ἀνεγείρῃ παράπηγμα, ὑπὸ τὸ ὁποῖον νὰ σκιασθῇ καὶ ἀσχοληθῇ εἰς τὴν διόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Δὲν ἐνόησεν, ὅτι τὸ παράπηγμα, τὸ ἐκ ξυλείας Ἀργεντινῆς, ὅπερ ἠθέλησε νὰ ἀνεγείρῃ, δὲν ἦτο δυνατὸν μήτε νὰ ἀνθέξῃ εἰς τὸ κλίμα τῆς Ἑλλάδος, μήτε νὰ ὠφελήσῃ αὐτήν. Δὲν ἐνόησε τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως ἔφερε καλοὺς καρποὺς ἐν τῇ Ἀργεντινῇ, χώρᾳ πλουσίᾳ καὶ ἀπεράντῳ, καὶ ὅτι αἱ περιστάσεις αὗται ἦσαν ὅλως διάφοροι ἐκείνων, ἐν αἷς εὑρίσκεται ἡ Ἑλλὰς, χώρα πτωχὴ καὶ μικρὰ. Ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως καὶ τὰ ἐπιβλαβῆ διὰ τὴν χώραν ἀποτελέσματα αὐτοῦ. Τὸ δάνειον τοῦτο ἀπέθανεν ἤδη, ὀρθῶς καὶ καλῶς, καὶ δὲν ὑπάρχει μήτε ἀνάγκη μήτε ὠφέλειά τις νὰ ἐξετάσωμεν τὰ περὶ αὐτοῦ. Δὲν νομίζω ἐπίσης, ὅτι ἐν τῇ παρούσῃ συζητήσει, ἥτις δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς μία τῶν ἐπισημοτέρων ἐξ ὅσων ἐπαρουσιάσθησαν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ, ὀφείλω ν’ ἀπαντήσω εἰς ὅσα, πρὸς ἐμὲ ἀποτεινόμενος, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Λοκρίδος εἶπε, σχετικῶς μὲ τὴν σύγκρισιν, ἣν ἐγὼ ἐποιησάμην, τῆς καταστάσεως τῆς Ἀργεντινῆς πρὸς τὴν κατάστασιν τῆς Ἑλλάδος. Ὁ κ. συνάδελφος ἀνέγνωσέ που, φαίνεται, ὅτι αἱ στατιστικαὶ αἱ ἐνδεικνύουσαι τὴν ἐμπορικὴν κίνησιν τῶν ἐθνῶν περιέχουσι λάθη, καὶ ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι πόροι, ἄδηλοι ἢ γνωστοί, οἵτινες συντελοῦσιν εἰς τὴν ἰσοστάθμισιν τῶν διαφορῶν, τῶν παρουσιαζομένων μεταξὺ τῆς ἐμπορικῆς ἐξαγωγῆς καὶ εἰσαγωγῆς τῶν Κρατῶν. Τοῦτο δ’ ἀναγνώσας, ἐνόμισεν ὅτι πρέπει νὰ ἐγκαταλειφθῶσιν αἱ στατιστικαί, καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ στηριχθῇ τις πλέον ἐπὶ τῶν ἐξ αὐτῶν ἐξαγομένων ἀποτελεσμάτων, ὅπως μελετήσῃ καὶ μορφώσῃ γνώμην περὶ τῆς καταστάσεως χώρας τινός. Τὴν γνώμην ταύτην τοῦ κ. συναδέλφου νομίζω ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ συμμερισθῇ. Μὴ συμμεριζόμενος δὲ ταύτην καὶ ἐγώ, ἐστηρίχθην ἐπὶ τῶν στατιστικῶν περὶ τῶν γνωστῶν καὶ ἀδήλων πόρων τῆς Ἀργεντινῆς καὶ τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἐποιησάμην τὴν μεταξὺ αὐτῶν σύγκρισιν κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον. Δὲν νομίζω δ’ ἀναγκαῖον νὰ εἰσέλθω σήμερον εἰς πλειοτέραν ἀνάπτυξιν, ἥτις δύναται ἴσως νὰ γείνῃ εἰς ἄλλην περίστασιν, ὅτε θὰ ἔχωμεν ὑπὸ συζήτησιν θέματα ὀλιγώτερον σπουδαῖα τοῦ σήμερον συζητουμένου νομοσχεδίου. Τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως, ὡς εἶπον, εἶναι ἤδη νεκρὸν πτῶμα, τὸ ὁποῖον πρέπει ν’ ἀφήσωμεν νὰ ταφῇ, εὐχόμενοι ὅπως τὰ ἐξ αὐτοῦ ἀποτελέσματα ὦσιν ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον ἐπιζήμια διὰ τὸ Δημόσιον καὶ διὰ τὴν χώραν. Ἐπανῆλθεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δυστυχῶς καὶ δι’ αὐτὸν καὶ διὰ τὸν τόπον, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτής, ὑποσχόμενος ὅτι θ’ ἀνορθώσῃ τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, ὅτι θὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, θὰ ἐνισχύσῃ τὰς Τραπέζας καὶ θὰ ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν ὁμαλὴν αὐτῶν τροχιὰν καὶ τὰ οἰκονομικὰ καὶ τὰ νομισματικὰ τῆς χώρας. Δὲν ἐνόησεν ὅτι ἡ ἔλευσις ἐν τῇ Κυβερνήσει αὐτοῦ, ὅστις ἐπὶ δεκαετίαν ἔδιδεν ἀδιακόπως ὑποσχέσεις καὶ διαβεβαιώσεις περὶ πλούτου τῆς Ἑλλάδος, περὶ ἰσοζυγίων καὶ περισσευμάτων, καὶ πλανῶν τοὺς κεφαλαιούχους ἐλάμβανε τὰ χρήματα αὐτῶν, ὅτι ἡ ἔλευσίς του, ὅπως διαψεύσῃ τὰς τοιαύτας ὑποσχέσεις καὶ διαβεβαιώσεις, ἀποτελεῖ ἐπιπρόσθετον ἐμπόδιον εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν καὶ εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς πίστεως τῆς χώρας. Ἐπίστευσεν ὅτι ἡ ἐπάνοδός του εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἤθελεν ἑλκύσει εἰς αὐτὸ τὰ ξένα κεφάλαια, καὶ ὅτι ταῦτα, ἀφθόνως εἰς αὐτὸν προσφερόμενα, θὰ τὸν ηὐκόλυνον νὰ συνεχίσῃ τὴν πολιτικήν του. Ἑνὸς μηνὸς ὅμως διαμονὴ ἐν τῇ Κυβερνήσει ἤρκεσεν, ὅπως ἐξαγάγῃ αὐτὸν τῆς πλάνης, εἰς ἣν εὑρίσκετο, καὶ τὸν ἐξαναγκάσῃ νὰ ὑποταχθῇ εἰς τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἐξεθέτομεν ἐντεῦθεν καὶ πρὸ ἑνὸς περίπου ἔτους, ὅτε ἀπέκρουεν αὐτάς, καὶ πρὸ δεκαπέντε ἡμερῶν, ὅτε μετ’ ἀδιαφορίας τὰς ἤκουεν. Ἠναγκάσθη νὰ ὑποταχθῇ εἰς τὴν γνώμην ἡμῶν, ὅτι, εἰς ἣν εὑρισκόμεθα σήμερον θέσιν, δὲν δυνάμεθα νὰ στηριχθῶμεν ἐπὶ ἐπωφελοῦς ἀρωγῆς τῶν ξένων κεφαλαίων, ἀλλ’ ὀφείλομεν, στηριζόμενοι ἐπὶ τῶν ἰδίων ἡμῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων, νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν διαῤῥύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, δίδοντες εἰς τοὺς δανειστὰς τοῦ Κράτους πᾶν ὅ,τι αἱ δυνάμεις ἡμῶν αὐτῶν ἐπιτρέπουσιν. Ἀλλ’ ὑποταχθεὶς ὑπὸ τὴν ἀναμφισβήτητον ἀλήθειαν τῆς θεμελιώδους ταύτης ἰδέας, τὴν ὁποίαν ἀπὸ ἐτῶν ὑποστηρίζομεν, δὲν ἠθέλησε καὶ πάλιν νὰ ἐμφορηθῇ μήτε ἐκ τῆς ἀληθοῦς καταστάσεως τοῦ τόπου καὶ τοῦ ἀληθοῦς καθήκοντος τοῦ Δημοσίου, μήτε ἐκ τῶν μεγάλων συμφερόντων καὶ τοῦ μέλλοντος τῆς Ἑλλάδος. Εὗρεν εὐκολώτερον νὰ μιμηθῇ ἓν ξένον παράδειγμα, καὶ λακτίσας τὸ παράπηγμα τὸ ἐκ τῆς Ἀργεντινῆς, ἠθέλησε νὰ στήσῃ σκηνὴν ἐκ τῆς Πορτογαλίας, ἵνα καὶ αὐτὸς, ὡς ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, σκιασθῇ ὑπ’ αὐτὴν καὶ ἐπιδιώξῃ τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Ἄν ἐνεφορεῖτο ἐκ τῆς ἀληθοῦς καταστάσεως τῆς χώρας, ἐκ τῆς τιμῆς, ἐκ τῶν συμφερόντων καὶ ἐκ τοῦ μέλλοντος αὐτῆς, ἤθελεν ἐννοήσει, ὅτι ὅσα προτείνει σήμερον νὰ δοθῶσιν εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν ἀντὶ τῶν εἰς αὐτοὺς ὀφειλομένων, καὶ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν πρόκειται νὰ δοθῶσι ταῦτα, δὲν συμφωνοῦσι μήτε μὲ τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν κατάστασιν, μήτε μὲ τὰς ἀπαιτήσεις τῆς προασπίσεως τῶν ἠθικῶν καὶ ὑλικῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους’ ἤθελεν ἐννοήσει, ὅτι, ἀνεξαρτήτως τοῦ προσφερομένου ποσοῦ, τὰ αὐτὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους ἐπιβάλλουσιν, ὅπως αὐτοπροαιρέτως καὶ ἐξ ἰδίας ἡμῶν πρωτοβουλίας ἐξασφαλίσωμεν τὴν βεβαίαν ἐκτέλεσιν τῶν νέων ὑποχρεώσεων, ἃς ἀναλαμβάνομεν, καὶ ὅπως δώσωμεν εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν τὴν βάσιμον ἐλπίδα, ὅτι ἡ βελτίωσις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ τόπου, ἡ ἀνάπτυξις καὶ πρόοδος αὐτοῦ, θὰ ἔχῃ ἀποτελέσματα ἐπωφελῆ καὶ δι’ αὐτοὺς, διὰ τῆς ἐπαυξήσεως τῶν εἰς αὐτοὺς σήμερον διδομένων καὶ τῆς ἐπανορθώσεως τοῦ πρὸς αὐτοὺς διαπραττομένου ἀδικήματος. Τὸν τρόπον, καθ’ ὃν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ τοῦτο, ἀνέπτυξα ἤδη ἐπανειλημμένως’ οὐδεμίαν δ’ ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι τὰ μέτρα, ἅτινα πολλάκις ἀνέπτυξα, δύνανται μόνα νὰ δώσωσι τὴν ἀσφαλῆ βάσιν τῆς ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας καὶ τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν συμφερόντων. Ἀλλὰ θελήσας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ν’ ἀκολουθήσῃ τὸ παράδειγμα τῆς Πορτογαλίας, ἥτις εὑρέθη πρὸ διετίας εἰς τὴν αὐτὴν περίπου μὲ ἡμᾶς οἰκονομικὴν θέσιν, δὲν ἐφρόντισε νὰ μάθῃ τοὐλάχιστον τὴν θεμελιώδη ἰδέαν, ἥτις ὡδήγησεν αὐτὴν εἰς τὴν παραδοχὴν τῶν μέτρων, ἅτινα ἐφήρμοσεν. Ἡ θεμελιώδης ἰδέα, ἥτις ὡδήγησε τοὺς ἐν Πορτογαλίᾳ, ἦτο ἡ ἐπιθυμία νὰ μεταβάλωσιν ἐμμέσως τὰ ἐξωτερικὰ αὐτῶν χρέη εἰς ἐσωτερικά. Ἐν οἰκονομικῇ ἀνεπαρκείᾳ εὑρισκόμενοι, ἠλάττωσαν κατὰ 66% τοὺς τόκους τοῦ ἐξωτερικοῦ αὐτῶν χρέους, τοὺς καταβαλλομένους εἰς χρυσὸν, κατὰ 30% δὲ μόνον τοὺς τόκους τῶν ἐσωτερικῶν αὐτῶν χρεῶν, τοὺς πληρονομένους εἰς τὸ νόμιμον νόμισμα τοῦ τόπου, εἰς Mil Reis, ὅπερ ἐν συγκρίσει πρὸς τὸν χρυσὸν ὑποτιμᾶται κατὰ 35 περίπου τοῖς ἑκατόν. Πληρόνουσι 33% ἐκ τῶν εἰς χρυσὸν τόκων, τὰ ὁποῖα ἀντιστοιχοῦσι μὲ 50% εἰς ἐπιτόπιον ἀργυροῦν νόμισμα διὰ τὰ ἐξωτερικὰ χρέη καὶ 70% εἰς ἄργυρον διὰ τὰ ἐσωτερικά. Ἔδωκαν ὅμως τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιλογῆς εἰς τοὺς κατόχους τῶν ἐξωτερικῶν δανείων νὰ μεταβάλωσιν αὐτὰ εἰς ἐσωτερικὰ δάνεια καὶ λάβωσι καὶ αὐτοὶ, ἂν θέλωσιν, 70% εἰς νόμισμα τοῦ τόπου. Παρέσχον τοιουτοτρόπως ὠφελείας εἰς τὰ ἐντόπια κεφάλαια, ὅπως ἀγοράσωσι τὰ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ χρεώγραφα καὶ μεταβάλωσιν αὐτὰ εἰς ἐσωτερικά. Ὁποῖα δ’ ἔσονται τὰ ὀφέλη ἐκ τῆς τοιαύτης ἰδέας, εὐκόλως δύναταί τις νὰ τὰ κατανοήσῃ, ἀναμιμνησκόμενος ὅτι τὰ ἐσωτερικὰ δάνεια, ὁσαδήποτε καὶ ἂν ὦσι, δὲν δύνανται νὰ φέρωσιν ἐξάντλησιν καὶ πτώχευσιν τοῦ Κράτους, ἐνῷ τὰ ἐξωτερικὰ, καὶ ὀλίγα ἂν ὦσι, ἐξαντλοῦσι καὶ συντελοῦσιν εἰς τὴν πτώχευσιν αὐτοῦ. Ἡ Πορτογαλία κατήργησε τὰς εἰδικὰς ἐγγυήσεις τῶν χρεῶν τοῦ Δημοσίου. Δὲν εἶναι δὲ ἀκριβὲς τὸ λεχθὲν ἐντεῦθεν περὶ τοῦ δανείου τοῦ μονοπωλίου τῶν καπνῶν. Τὸ δάνειον τοῦτο δὲν εἶναι δάνειον τοῦ Κράτους, ἀλλὰ τῆς ἑταιρίας, ἥτις ἐνοικίασε καὶ διευθύνει τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ. Ἡ ἑταιρία αὕτη πρὸ τριῶν περίπου ἐτῶν ἐγένετο κυρία, δι’ ἐκχωρήσεως πρὸς αὐτὴν παρὰ τοῦ Κράτους, μεγάλου μέρους τοῦ παρ’ αὐτῆς πληρονομένου ἐτησίως ἐνοικίου, ἐξέδωκε δὲ ἰδίας ὁμολογίας, αἵτινες ἀποτελοῦσιν ἰδίαν ὀφειλὴν, βαρύνουσαν τὸ ἐνεργητικὸν αὐτῆς, καὶ διὰ τοῦ προϊόντος τῶν ὁποίων ἐπλήρωσεν εἰς τὸ Κράτος τὸ ἀντίτιμον τοῦ εἰς αὐτὴν ἐκχωρηθέντος ἐνοικίου. Δὲν ἠδύνατο ἑπομένως νὰ θίξῃ τὸ δάνειον τοῦτο ἡ Πορτογαλία, διότι τοῦτο πράττουσα ἤθελε πράξει καθαρὰν δήμευσιν ξένης περιουσίας. Ἀλλ’ ἡ Πορτογαλία, ἡ οὕτω πολιτευθεῖσα, ἐχαρακτηρίσθη, καθὼς πάντες γνωρίζομεν, ὡς Κράτος πτωχεῦσαν κατ’ ἀρχάς· ἀκολούθως δ’ ἡ πτώχευσις αὐτῆς ἐχαρακτηρίσθη ὡς χρεωκοπία, διότι ἐν τῷ διακανονισμῷ τῶν σχέσεων τοῦ Δημοσίου μὲ ξένας ἑταιρίας τῶν Πορτογαλικῶν σιδηροδρόμων ἠθέλησε ν’ ἀδικήσῃ αὐτὰς, καὶ ἐξηνάγκασεν οὕτω τὸν χρηματιστικὸν κόσμον τῆς Εὐρώπης νὰ χαρακτηρίσῃ αὐτὴν ὡς δολίως φερομένην καὶ ὡς χρεωκόπον. Ἂν δὲ τὴν Πορτογαλίαν οὕτως ἐχαρακτήρισαν ἕνεκα τοιούτων προτιμήσεων καὶ διακρίσεων, πῶς ἆρά γε θὰ χαρακτηρίσουν ἡμᾶς, οἵτινες, δηλοῦντες ὅτι ἐπτωχεύσαμεν, δὲν ἐννοοῦμεν ἡμεῖς αὐτοὶ νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς θυσίαν τινὰ, μήτε νὰ ἐλαττώσωμεν κατ’ οὐδὲν τὰ χρέη, ἅτινα ὀφείλομεν εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς, εἰς ἱδρύματα δηλ. εἰς καταστήματα καὶ εἰς πολίτας Ἕλληνας, ἀλλ’ ἐννοοῦμεν νὰ ἐλαττώσωμεν κατὰ 70% ἐκεῖνα, ἅτινα ὀφείλομεν εἰς τοὺς ξένους, οἵτινες, πειθόμενοι εἰς τὰς ἐπισήμους διαβεβαιώσεις καὶ ὑποσχέσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἐνεπιστεύθησαν εἰς ἡμᾶς τὰ χρήματά των; Πρόκειται νὰ πληρώσωμεν ἀκεραίους τοὺς τόκους τῶν ἐσωτερικῶν δανείων, τῶν καταβαλλομένων εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, τριάκοντα δὲ τοῖς ἑκατὸν μόνον ἐκ τῶν τόκων τῶν ἐξωτερικῶν δανείων, οἵτινες καταβάλλονται εἰς χρυσόν. Διὰ τὰ προσεχῆ δὲ τοκομερίδια δὲν δίδομεν μήτε τοῦτο, ἀλλὰ λέγομεν εἰς αὐτούς: ἔλθετε εἰς Ἀθήνας, ἵνα λάβητε παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τὸ εἰς γραμμάτια ἀντίτιμον, ἤτοι πεντήκοντα δραχμὰς, ἀντὶ τῶν ἑκατὸν φράγκων χρυσῶν, ἅτινα ὀφείλονται ὑμῖν. Ἐκτὸς δὲ τῆς γενικῆς ταύτης ἀδικίας καὶ μεροληψίας, διαπράττομεν καὶ εἰδικωτέραν τοιαύτην, ἐρχόμενοι κατὰ τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ὑποβάλλεται ἐπισήμως εἰς τὴν Βουλὴν ὁ τρόπος τῆς διακανονίσεως τῆς πτωχεύσεως τῆς Ἑλλάδος, νὰ μεταβάλωμεν διὰ μαγικῆς ῥάβδου δάνειον εἰς χρυσὸν πληρονόμενον καὶ πάντοτε συγκατατασσόμενον μετὰ τῶν ἐξωτερικῶν δανείων, τὸ δάνειον τῶν 16,500,000 φράγκων, καὶ χαρακτηρίσωμεν αὐτὸ ὡς ἐσωτερικὸν, διὰ νὰ πληρώσωμεν εἰς ἡμᾶς αὐτούς, οἵτινες κατέχομεν αὐτὸ, τὸ διπλάσιον τοῦ ποσοστοῦ, ὅπερ θέλομεν νὰ πληρώσωμεν εἰς τοὺς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ δανειστὰς τοῦ Δημοσίου. Εἶναι ἀληθὲς, Κύριοι, ὅτι ἐκ τῶν ἐξωτερικῶν δανείων εὑρίσκονται εἰς χεῖρας καταστημάτων καὶ ἱδρυμάτων οὐκ ὀλίγα ποσὰ, ἀλλὰ τὰ ἐσωτερικὰ δάνεια, τὰ πληρονόμενα εἰς τραπεζογραμμάτια, ὡς καὶ τὸ δάνειον τὸ διὰ μαγικῆς ῥάβδου μετατραπὲν εἰς ἐσωτερικὸν, εὑρίσκονται σχεδὸν ὁλόκληρα εἰς χεῖρας καταστημάτων καὶ ἱδρυμάτων ἐγχωρίων, ἅτινα διὰ τοῦ περιορισμοῦ εἰς τὸ ἥμισυ τῶν εἰς αὐτὰ ὀφειλομένων τόκων, ἤθελον ὑποστῆ ζημίας, δυναμένας νὰ φέρωσι σπουδαῖον κλονισμὸν εἰς τὴν κοινωνίαν ἡμῶν, καὶ ὅτι καθῆκον ἐπεβάλλετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προλάβῃ τὸ τοιοῦτον ἀποτέλεσμα τῆς πτωχεύσεως, εἰς ἣν ἔφερε τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλὰ τὸ καθῆκον τοῦτο ἠδύνατο καὶ ἔπρεπε νὰ ἐκτελεσθῇ κατὰ τρόπον μὴ προσάπτοντα τὴν μομφὴν τῆς μεροληψίας καὶ τοῦ δόλου εἰς τὰ προτεινόμενα μέτρα, καὶ μὴ ἐνδεικνύοντα ὅτι πτωχεύομεν μὲν διὰ τὸ ἐξωτερικὸν, μένομεν δὲ ἐν πλήρει ἐπαρκείᾳ διὰ τὸ ἐσωτερικόν. Ἂν θέλωμεν, καὶ πρέπει νὰ θέλωμεν, νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ τὰ δημόσια καὶ φιλανθρωπικὰ ἱδρύματα, ἅτινα ἐκ τῶν ζημιῶν, ἃς θὰ ὑφίστανται ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τῶν εἰς αὐτὰ πληρωθησομένων τοκομεριδίων, ἠδύναντο νὰ περιέλθωσιν εἰς σπουδαίας στενοχωρίας, δυνάμεθα νὰ πράξωμεν τοῦτο διὰ χορηγήματος ἢ ἄλλης ἐμμέσου ὠφελείας, παρεχομένης ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, χωρὶς νὰ ποιήσωμεν τὴν κακόπιστον διάκρισιν μεταξὺ τῶν δανειστῶν αὐτοῦ, καὶ παρασταθῶμεν ὅτι ἀδικοῦμεν τοὺς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ τοιούτους, εὐνοοῦμεν δὲ τοὺς ἐν τῷ ἐσωτερικῷ. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι τὸν τρόπον τῆς τοιαύτης διακανονίσεως τῆς πτωχεύσεως τοῦ Δημοσίου τὸ νομοσχέδιον παριστᾷ ὡς προσωρινόν, καὶ ἀφίνει τὴν ὁριστικὴν διακανόνισιν νὰ γείνῃ κατόπιν συνεννοήσεως καὶ συμβιβασμοῦ μετὰ τῶν δανειστῶν, ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων τὸ προσωρινὸν ἔχει συνήθως τὸν χαρακτῆρα τοῦ ὁριστικοῦ, τὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου προτεινόμενα μέτρα εἰσὶ τὰ ἐνδεικνύοντα τὰς αὐθορμήτους ἡμῶν διαθέσεις, καὶ χρησιμεύουσιν ὡς κριτήριον τῆς καλῆς ἡμῶν πίστεως. Ὑπὸ τοιοῦτο δὲ πνεῦμα κρινομένη ἡ τοιαύτη διακανόνισις, θὰ ἐξεγείρῃ βεβαίως ἐν τῷ ἐξωτερικῷ τὴν συνείδησιν οὐ μόνον τῶν δανειστῶν ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ πάντων ἐκείνων, οἵτινες ἤθελον ἐξετάσει αὐτήν. Τὸ γεγονὸς ὅτι χάριν ἡμῶν αὐτῶν θέλομεν νὰ ἐλαττώσωμεν τὸ πρὸς τοὺς ἔξω δανειστὰς τοῦ Δημοσίου προσφερόμενον ποσόν, ἀφ’ ἑνός, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ ἔλλειψις πάσης ἀσφαλείας περὶ τῆς ἐκτελέσεως τῶν νέων ὑποχρεώσεων, ἃς ἀναλαμβάνομεν, καὶ ἡ μὴ παροχὴ θετικῆς ἐλπίδος καὶ ὑποσχέσεως, ὅτι ἡ βελτίωσις τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας θέλει βελτιώσει καὶ τὴν θέσιν τῶν δανειστῶν ἡμῶν, ταῦτα θέλουσι συντελέσει, ὅπως τὸ δυστύχημα τῆς πτωχεύσεως χαρακτηρισθῇ ὡς καθαρὰ χρεωκοπία. Καὶ μετὰ τοιαῦτα ἀποτελέσματα καὶ τοιαύτας ἐντυπώσεις ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξακολουθεῖ ἐλπίζων, ὅτι θὰ δυνηθῇ νὰ συνομολογήσῃ δάνειον, ὅπως ἄρῃ τὸ πλεονάζον ποσὸν ἐκ τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων, ὅπως ἐνισχύσῃ τὰ τραπεζικὰ ἡμῶν ἱδρύματα καὶ ἐπιτύχῃ οὕτω βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, ἐπιτρέπουσαν μεγαλειτέρας παροχὰς εἰς τοὺς δανειστὰς τοῦ Δημοσίου! Δὲν γνωρίζω τίς εἶναι ἡ ὁμάς, ἢ αἱ ὁμάδες, μεθ’ ὧν διαπραγματεύεται τὴν συνομολόγησιν τοιούτου δανείου. Ἀλλὰ βεβαίως, ἂν ἡ ὁμὰς ἢ αἱ ὁμάδες αὐταὶ ἦναι σοβαραί, καὶ δύνανται νὰ διαθέσωσιν ἐν Ἑλλάδι χρήματα, οἱ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους θὰ θελήσωσι νὰ δανείσωσιν ἡμᾶς, ἔσονται ἀναμφισβητήτως ἐπαχθέστατοι ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν, ἴσως δὲ καὶ ὑπὸ πολιτικήν. Μόνον δι’ εἰλικρινοῦς διακανονισμοῦ τῶν χρεῶν ἡμῶν δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι θὰ θέσωμεν τὸ πρῶτον θεμέλιον τῆς ἐν τῷ μέλλοντι ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν καὶ τῆς δημοσίας πίστεως καὶ θὰ προλάβωμεν τοὺς κινδύνους, οἵτινες ἀπειλοῦσι τὸ μέλλον τῆς πατρίδος ἡμῶν. Πλανᾶται δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἂν πιστεύῃ, ὅτι διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα προτείνει, εἶναι δυνατὴ ἡ ἐπίτευξις τοιούτων ἀποτελεσμάτων. Διὰ τῆς ὑπερβολικῆς του αἰσιοδοξίας ἐπέφερε τὴν πτώχευσιν τῆς Ἑλλάδος· διὰ τῆς ἐπιδεικνυομένης δὲ σήμερον μεροληπτικῆς ἀπαισιοδοξίας μεταβάλλει τὴν πτώχευσιν εἰς χρεωκοπίαν. Ἂν θελήσῃ νὰ ψυχολογῇ τις ἐπὶ τῶν παρ’ ἡμῖν συμβαινόντων, δὲν δύναται ἢ νὰ ὑποπτεύσῃ, ὅτι κακή τις μοῖρα διέπει τὰ τῆς Ἑλλάδος. Κακὴ μοῖρα ἔθεσε τὴν διοίκησιν αὐτῆς εἰς χεῖρας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐπὶ δεκαετίαν, ὅπως τὴν ἐξαντλήσῃ οἰκονομικῶς, κακὴ μοῖρα τὸν ἔφερεν, ἐπὶ κακῷ καὶ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου καὶ τῆς Ἑλλάδος, πάλιν εἰς τὴν ἐξουσίαν, ὅπως καταστήσῃ ἀδύνατον τὴν ἐν τῷ μέλλοντι ἀνόρθωσιν αὐτῆς. Ἡ ὑποψία δ’ αὕτη θέλει ἐνισχυθῆ, ὅταν ἐπισκοπήσῃ τὴν κατάστασιν, ἐν ᾗ διατελεῖ, ἡ δευτέρα κοινοβουλευτικὴ ἡμῶν δύναμις, ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἥτις κατέχεται εἴτε ὑπὸ πολιτικῆς ἀρνητικῆς, εἴτε ὑπὸ πολιτικῆς στενῶν καὶ φατριαστικῶν ὑπολογισμῶν. Καὶ αὕτη ἐν στιγμῇ κρισιμωτάτῃ διὰ τὴν πατρίδα ἡμῶν, καὶ καθ’ ἣν ἡ πρώτη κοινοβουλευτικὴ δύναμις, ἡ πλειονοψηφία, συσπειρωμένη, δι’ οὓς γνωρίζομεν λόγους, μοιραίως ἐξακολουθεῖ τὴν πορείαν, ἥτις ἔφερε τὴν κατάπτωσιν τῆς Ἑλλάδος, παρίσταται παραπαίουσα καὶ μὴ ἐμφορουμένη ἐκ τῶν γενικῶν τῆς χώρας συμφερόντων. Ὀφείλει τοὐλάχιστον αὕτη νὰ αἰσθανθῇ τὸ ὕψος τῶν καθηκόντων, ἅτινα ἐπιβάλλονται σήμερον εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους, καὶ ἐγκαταλιμπάνουσα πᾶσαν ἄλλην βλέψιν καὶ πάντα ἄλλον ὑπολογισμὸν, νὰ ἐμφορηθῇ ἐκ τῶν καθηκόντων τούτων καὶ ἐκ τῶν γενικωτέρων συμφερόντων τοῦ ἔθνους, καὶ νὰ ἐπιζητήσῃ ὄχι τὴν παρακώλυσιν μόνον τῆς ψηφίσεως τῶν ὑποβαλλομένων ἐπιβλαβῶν μέτρων, ἀλλὰ καὶ τὴν μόρφωσιν καὶ ὑποστήριξιν μέτρων δυναμένων νὰ φέρωσι τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν καὶ τὴν πρόληψιν τῶν ἐπαπειλούντων ἡμᾶς κινδύνων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ εἰς συνομολόγησιν δανείου ἀφορῶντος Β. Διατάγματος τῆς 30 Μαΐου 1893.

§110Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅτε ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, δὲν εἶχεν ἔτι εἰσαχθῆ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον τὸ ψηφισθὲν ἤδη εἰς βʹ ἀνάγνωσιν, δι’ οὗ κανονίζεται προσωρινῶς ἡ πληρωμὴ τῶν τόκων τῶν μεταλλικῶν δανείων ἐπὶ περιορισμῷ εἰς τρία δεκατημόρια. Τοιούτου τιθεμένου προσωρινοῦ κανονισμοῦ, πρέπει ἡ περὶ αὐτοῦ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου νὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἐπὶ τὴν κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὸ νῦν ψηφιζόμενον ὀφειλὴν, ἀντικαθισταμένης τῆς ἐν τῷ δευτέρῳ ἄρθρῳ διατάξεως, καθ’ ἣν οἱ κάτοχοι τῶν τίτλων τῆς ὀφειλῆς ταύτης ἀπολαύουσι τοῦ ἐν αὐτοῖς ὁριζομένου τόκου καὶ χρεωλυσίου, διὰ διατάξεως ὁριζούσης, ὅτι καταβάλλονται προσωρινῶς τοῖς ὁμολογιούχοις 30% εἰς χρυσὸν ἐπὶ τῶν ἑκάστοτε λιξιπροθέσμων τόκων, κατὰ τὰ ἐν τῷ ἑτέρῳ νομοσχεδίῳ. Ὑποβάλλω τὸ κείμενον τοῦ ἄρθρου, ὡς τροπολογεῖται.

§111ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐθεωρήσαμεν περιττὸν καὶ κατὰ τὴν πρώτην καὶ κατὰ τὴν δευτέραν καὶ τρίτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου νὰ λάβωμεν τὸν λόγον καὶ νὰ ἐκφέρωμεν ἣν ἔχομεν ἡμεῖς γνώμην περὶ τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως, ἀφοῦ τὴν γνώμην ἡμῶν ταύτην ἀνεπτύξαμεν ἤδη διὰ μακρῶν, προκληθέντες, ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον. Τότε ἀπεδείξαμεν, ὅτι τὸ δάνειον τοῦτο καθ’ ὅλα τὰ ἄλλα ἦτο νόμιμον, νομιμώτατον, καὶ ὅτι κατ’ ἀκολουθίαν ἦτο πάντη ἕωλος ὁ ἰσχυρισμὸς τῶν ἀντιλεγόντων, ὅτι δὲν ἐστηρίζετο αὐτὸ εἰς νόμον. Μόνον τὸ ἄρθρον 12 τοῦ διατάγματος τῆς 30 Μαΐου, καθ’ ὃ τὸ Κράτος εἶχε περιέλθει εἰς τὴν ἀνάγκην, ἀντὶ τῆς πληρωμῆς τοῖς μετρητοῖς εἰς χρυσὸν, ἐπί τινα χρόνον νὰ καταβάλῃ τὰ τοκομερίδια ὡρισμένων δανείων εἰς ὁμολογίας, περιβεβλημένας διὰ πάσης δυνατῆς ἐγγυήσεως πρὸς τοὺς δανειστὰς, μόνον, λέγω, τὸ ἄρθρον αὐτὸ δὲν ἐστηρίζετο εἰς νόμον· ἀλλ’ αὐτῆς τῆς διατάξεως τὴν κύρωσιν τὸ διάταγμα τῆς 30 Μαΐου ἐπεφύλαξεν εἰς τὴν Βουλήν. Ὅτι ἦτο νόμιμον, νομιμώτατον, τὸ διάταγμα ἐκεῖνο κατὰ τὰ ἄλλα, ἀπόδειξις, ὅτι αὐτὸ ἦτο ἀντιγραφὴ κατὰ τὰ ἄλλα τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχεν ἑτοιμάσει νὰ συνομολογήσῃ πρὸς τοὺς δανειστὰς, πρὸς οὓς διεπραγματεύετο τὸ ἐν Λονδίνῳ δάνειον, πλὴν μόνου τοῦ ξενικοῦ ἐλέγχου. Κατεδείξαμεν, ὅτι τὸ μόνον μέσον, τὸ ὁποῖον ὑπελείπετο τότε εἰς τὸ Κράτος ἡμῶν, ὅπως ἐξέλθῃ ἐντίμως ἐκ τῶν δυσχερειῶν, εἰς ἃς ἀσύνετος δεκαετὴς διαχείρισις εἶχεν ἐμβάλει αὐτὸ, ἦτο τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως. Ἀπεδείξαμεν προσέτι, ὅτι τὸ μόνον μέσον, δι’ οὗ ἠδύνατο νὰ ἀναζωογονηθῇ ἡ πίστις αὐτοῦ, ἦτο τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως, ὡς μαρτυρεῖ τοῦτο τρανῶς καὶ τὸ γεγονὸς, καθ’ ὃ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ εἶχον προέλθει πρὸς ἡμᾶς εἰς διαπραγματεύσεις ξένοι κεφαλαιοῦχοι, εἰς διαπραγματεύσεις, αἵτινες θὰ ἔληγον εἰς αἴσιον πέρας, ἐξασφαλίζον καὶ τὴν ἔντιμον ἡμῶν διέξοδον ἐκ τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν δυσχερειῶν καὶ τὴν ἀνόρθωσιν τὴν πλήρη καὶ τῆς πίστεως καὶ τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Ἐξέλιπε, Κύριοι, ἡ βάσις ἐκείνη, καὶ βλέπετε ποῦ ἀμέσως περιέστημεν. Περιέστημεν ὄχι εἰς τὴν πτώχευσιν, ἀλλὰ εἰς τὴν χρεωκοπίαν. Ἠθέλησαν νὰ ἐπικαλεσθῶσι τὴν ἱστορίαν ἄλλων Κρατῶν, τὰ ὁποῖα περιῆλθον εἰς παρομοίας δυσχερείας· καὶ ποία τις ἡ ἱστορία αὕτη; τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα προέβησαν εἰς τὴν πλήρη πτώχευσιν καὶ χρεωκοπίαν, ἢ περιῆλθον εἰς τὴν θέσιν, εἰς ἣν εὑρίσκεται νῦν ἡ Πορτογαλία, ἥτις δακτυλοδεικτεῖται ἐν τῷ πεπολιτισμένῳ κόσμῳ, ὡς ἀθετήσασα τὰς νομίμους ὑποχρεώσεις αὑτῆς, καὶ θεωρεῖται ἀναξία νὰ καταλέγηται πλέον εἰς τὴν χορείαν τῶν πεπολιτισμένων Κρατῶν, ἢ περιῆλθον εἰς τὴν θέσιν, εἰς ἣν περιῆλθον ἡ Τουρκία καὶ ἡ Αἴγυπτος, αἵτινες διατελοῦσιν ὑπὸ ξενικὸν ἔλεγχον. Μία καὶ μόνη χώρα, ἡ Ἀργεντινὴ Δημοκρατία, προσέφυγεν εἰς τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ δανείου τούτου ἡ χώρα ἐκείνη ἠδυνήθη, κρατοῦσα τὸ μέτωπον ὑψηλὰ, νὰ σώσῃ καὶ τὴν τιμήν της καὶ τὴν πίστιν αὑτῆς, καὶ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ στάδιον τῆς ἀναῤῥώσεως. Ἡ μόνη ἔντιμος διέξοδος, ἡ ὁποία ὑπεδεικνύετο καὶ εἰς ἡμᾶς ἐκ τῆς ἱστορίας τῶν ἄλλων Κρατῶν, ἦτο ἡ διέξοδος τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως. Δυστυχῶς ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠθέλησε ν’ ἀκολουθήσῃ αὐτὴν, προτιμήσασα τὰς ὁδοὺς, τὰς ἀγούσας εἴτε εἰς τὴν πλήρη καὶ δολίαν χρεωκοπίαν τῆς Πορτογαλίας, εἴτε εἰς τὸν ξενικὸν ἔλεγχον τῆς Τουρκίας καὶ τῆς Αἰγύπτου. Ὁπουδήποτε καὶ ἂν καταλήξῃ, θὰ καταλήξῃ βεβαίως εἰς τὸν οἰκονομικὸν ὄλεθρον τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας ἡμῶν, εἰς ὄλεθρον οἰκονομικὸν, ὅστις, ὑφ’ ἃς συνθήκας διατελεῖ τὴν σήμερον ἡ Ἑλλὰς, δύναται νὰ διακυβεύσῃ καὶ τὴν πολιτικήν της ἀνεξαρτησίαν. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει, καὶ τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροπολογήθη παρὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ.)

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον...

§113ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ σύνολον δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Ἀλλὰ ν’ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον. Ὅταν γίνωνται τροπολογίαι, πρέπει νὰ συναρμολογῶνται, καὶ νὰ τυπῶται ἐκ νέου τὸ νομοσχέδιον, ἵνα ψηφισθῇ εἰς τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§115ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νὰ ἐρωτήσητε τὸν Κανονισμόν· ὁ Κανονισμὸς λέγει ῥητῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον ἐγώ. Εἶναι ζήτημα τάξεως, δὲν εἶναι ζήτημα ψηφοφορίας.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον τὸ τροπολογηθὲν ἐψηφίσθη. Τὴν παρατήρησιν ταύτην ἔπρεπε νὰ τὴν κάμητε, ὅταν ἐτίθετο εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἄρθρον τὸ τροπολογηθέν.

§117ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀναγνώσατε τὸν Κανονισμόν.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται ἡ ἀναβολὴ τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου. Οἱ παραδεχόμενοι...

§119ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλήν περὶ τούτου. Πρόκειται περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ Κανονισμοῦ. Ὁ Κανονισμὸς λέγει, ὅτι πρέπει νὰ συναρμολογηθῇ τὸ κείμενον τὸ τροπολογηθέν, νὰ τυπωθῇ, καὶ τὴν ἐπιοῦσαν νὰ ψηφισθῇ τὸ σύνολον.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ψηφοφορηθῇ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§121ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διαμαρτυρόμεθα. Δὲν εἶναι ἀπαρτία, κύριε Πρόεδρε.

§122ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ παραβιάζητε τὸν Κανονισμόν.

§123ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, καίτοι εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐψήφισε τὸ ὑποβληθὲν αὐτῇ θέμα περὶ τῆς ψηφοφορίας τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου, ἐν τούτοις, ἐπειδὴ ὁ Βουλευτὴς Λοκρίδος...

§124ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ προχωρήσητε. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§125ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τί περισσότερον ἔκαμον λοιπὸν οἱ στηλῖται; Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία! (θόρυβος καὶ διαπληκτισμοὶ καὶ σφοδραὶ ἀντεγκλήσεις μεταξὺ τῶν Βουλευτῶν τῶν δύο πτερύγων.)

§126ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐξηγήσω βραδύτερον τὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ὑπεβλήθη ἔνστασις μὴ ἀπαρτίας. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου, ἡ Βουλὴ εὑρίσκεται ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων 133 Βουλευτῶν.)

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ψηφισθῇ ἤδη τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου.

§129ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ καταπατεῖται ὁ Κανονισμὸς, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι, ὅταν ὑποβληθῶσι τροπολογίαι καὶ ζητηθῇ ἡ ἀναβολὴ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου, ἀναβάλλεται αὕτη, ἕως ὅτου τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσιν αἱ τροπολογίαι καὶ συναρμολογηθῶσι μετὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἐπειδὴ δὲ ἡμεῖς, πρὸς ἀπόκρουσιν τῆς καταπατήσεως ταύτης τοῦ Κανονισμοῦ, ἐφέρομεν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, ἀλλ’ οὐδ’ ἡ ἔνστασις αὕτη ἐγένετο ἐν καιρῷ δεκτή, ἀλλ’ ἐδόθη ὁ λόγος εἰς Βουλευτὴν, ἡμεῖς ἕνεκα τούτου δηλοῦμεν, ὅτι θὰ ἀπόσχωμεν πάσης ψηφοφορίας.

§130Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν θέλω νὰ ἀφήσω αὐτοὺς τοὺς Κυρίους ἄνευ ἀπαντήσεως, ἵνα μὴ θεωρηθῇ, ὅτι εἶναι σύμφωνον μὲ τὸν Κανονισμὸν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον πράττουσιν αὐτὴν τὴν στιγμήν...

§131ΜΑΝΕΣΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ εἴπω δύο λέξεις, διότι ἀφορῶσιν ὑμᾶς. Ἐπειδὴ, κύριε Πρόεδρε, δὲν ἀντελήφθητε,—καὶ ἐγὼ δὲν δύναμαι ἢ νὰ σᾶς δικαιολογήσω ἐπὶ τοῦ προκειμένου,— ὅτι ἐγένετο ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, καὶ ἐδόσατε τὸν λόγον, διὰ τοῦτο ἐγένετο ὁ θόρυβος αὐτός. Τούτου ἕνεκα νομίζω, ὅτι ἡ διαμαρτυρία τοῦ κ. Βουλευτοῦ Καλαβρύτων εἶναι δικαία. Ἐγένετο ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, ὁ δὲ κ. Χριστόπουλος, χωρὶς νὰ ἐννοήσῃ, ἐξηκολούθησε τὴν ὁμιλίαν του. Αὕτη εἶναι ἡ αἰτία ὅλου τοῦ θορύβου.

§132Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω, κύριε Πρόεδρε, νὰ βεβαιώσω καὶ ἐγὼ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀντελήφθη καὶ τὸ Προεδρεῖον καὶ ἅπασα ἡ Βουλή, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶχε θέσει εἰς ψηφοφορίαν δι’ ἀναστάσεως τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθῇ τοῦτο ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ἠγέρθη, προβάλλων ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, τὴν ὁποίαν ἐστήριζεν ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ. Ἐπεφυλάχθην, ὅτε ἐγένετο ἡ ἔνστασις, νὰ ἐξηγήσω, τί ὁ Κανονισμὸς λέγει. Ὁ Κανονισμὸς, κατὰ τὴν κρίσιν μου καὶ κατὰ τὸ γράμμα αὐτοῦ, λέγει, ὅτι, ὅταν πρόκηται περὶ πολλῶν τροπολογιῶν, ἐπειδὴ δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν οὐδ’ ἡ Βουλὴ οὐδ’ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος διευθύνει τὰς συζητήσεις αὐτῆς, νὰ συναρμολογήσωσι τὰς τροπολογίας ταύτας, ἀναβάλλεται ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου διὰ τὴν ἐπιοῦσαν, ὅπως ἐν ἀνέσει γείνῃ ἡ συναρμολόγησις, τῇ συνδρομῇ βεβαίως ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὰς τροπολογίας ταύτας. Τοῦτο λέγει ὁ Κανονισμός· αὕτη εἶναι ἡ ἀληθὴς καὶ εἰλικρινὴς ἐξήγησις τοῦ Κανονισμοῦ. Τὴν ἑσπέραν ταύτην ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπέβαλε μίαν καὶ μόνην τροπολογίαν, τροπολογίαν σαφῆ, σαφεστάτην, ὑποκειμένην εἰς τὴν ἀντίληψιν παντὸς, ἔχοντος καὶ τὴν κοινὴν ἀντίληψιν, ἐκτὸς ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς Λοκρίδος στερεῖται καὶ τῆς κοινῆς ἀντιλήψεως. Ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐψηφίσθη, καὶ ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη καὶ ἂν ἀντελήφθην καλῶς, ἡ τροπολογία αὕτη ἐψηφίσθη τῇ συναινέσει τῆς Βουλῆς· ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς Λοκρίδος καὶ ὁ κατόπιν ὁμιλήσας κ. Βουλευτὴς Καλαβρύτων ἐπεκαλέσθησαν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ἔπρεπε νὰ ἀναβάλῃ τὴν ψήφισιν τοῦ συνόλου. Καὶ ἡ διάταξις αὕτη, τὴν ὁποίαν ἐπεκαλέσθησαν, εἶναι ἐναντίον των, διότι ἡ Βουλὴ λύει πάντα τὰ ζητήματα. Ἡ τροπολογία ὑπεβλήθη, καὶ ἡ Βουλὴ συνῄνεσε νὰ ψηφισθῇ καὶ ἐψηφίσθη. Τί λοιπὸν ζητοῦσιν οἱ Κύριοι; Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, δὲν ἔχω κἀνὲν συμφέρον,—διότι ἀνήκω εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν,—ὅπως συντρέξω τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἐπιτέλεσιν τῶν καθηκόντων αὐτῆς, ὀφείλω ὅμως, ἐκ τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν κατέχω, νὰ συντελῶ, ὅπως ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐφαρμόζηται ὁ Κανονισμὸς καὶ ἐκτελῆται τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ πρὸ πάντων, ὅπως οἱ κανόνες τῆς ἠθικῆς, τῆς χρηστότητος καὶ τῆς λογικῆς κατισχύσωσιν ἅπαξ διὰ παντός. (Εὖγε! ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Π. Σάκκη καὶ Ν. Καλογεροπούλου, ὡς ψηφολεκτῶν, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 117, ἐξ ὧν 116 ὑπὲρ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου, καὶ 1 κατά.

§135ΡΟΥΚΗΣ. Αἰωνία ἡ μνήμη τοῦ Φαΐντιγγ! (γέλωτες).

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 12 μ. μ.