1893.12.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 26

Τῆς 2 Δεκεμβρίου 1893.

(Πέμπτη).

Ὥρα 5 καὶ 40′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χθὲς μοὶ ἐπεδόθη ἀναφορὰ τῶν ἐνταῦθα σοσιαλιστῶν, αἰτούντων τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεως τῶν ἐν Ἑλλάδι ἐργατῶν. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, πληροφορῶ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Λοκρίδος, ὅτι ὁ ἀτακτήσας χθὲς ἐν τῷ θεωρείῳ εἶχεν εἰσιτήριον δημοσιογράφου, διότι εἶναι ἐκδότης τῆς ἐφημερίδος «Σοσιαλιστοῦ», ἀλλὰ τῇ διαταγῇ μου συνελήφθη καὶ ἐστάλη ἀμέσως εἰς τὴν Ἀστυνομίαν, κατόπιν δὲ τὸν κατήγγειλα εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν.

§2ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν δύναμαι ἢ νὰ ἐπιδοκιμάσω τὴν ἐνέργειαν τοῦ Προεδρείου· δὲν βλέπω ὅμως τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἀναγινώσκεται ἡ ἀναφορά.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ ἀναγνωσθῇ;

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Περιττόν.

§5ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς ἔχομεν πολίτευμα, ὑπὸ τὸ ὁποῖον κυβερνώμεθα· λοιπὸν δὲν ἔχομεν ἀνάγκην ἀναφορῶν σοσιαλιστικῶν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ εἶναι εἰς τὸ Προεδρεῖον, καὶ ὅστις ἐπιθυμεῖ δύναται νὰ τὴν ἀναγνώσῃ· διαβεβαιῶ ὅμως τὴν Βουλήν, ὅτι οὐδὲν τὸ σπουδαῖον περιέχει.

§7ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ Προεδρεῖον βεβαίως καλῶς ἔπραξε, διατάξαν νὰ ἀπομακρυνθῇ εἷς ἀκροατής, ὅστις ἠτάκτησεν ἐν τοῖς θεωρείοις. Ὁ νέος αὐτὸς, καθ’ ὅλα τὰ ἄλλα ἀξιότιμος, υἱὸς ἀγωνιστοῦ ἐκ τῆς ἡρωικῆς Κρήτης, ἔχει ἐμπνευσθῆ ἐνθουσιωδῶς ἀπὸ ἰδέας, αἱ ὁποῖαι κρατοῦσιν εἰς ἄλλα μέρη τῆς Εὐρώπης, αἵτινες ὅμως ἐν Ἑλλάδι ἀκόμη δὲν ἀνεπτύχθησαν, διότι δὲν ὑπάρχουσιν αἱ ἀφορμαὶ ἐκεῖναι, αἵτινες προκαλοῦσιν ἐκεῖ τὰς τοιαύτας ἰδέας. Τινὲς ἐκ τῶν ἰδεῶν αὐτοῦ εἶναι ἀξιέπαινοι, ἀπόδειξις δὲ τούτου εἶναι, ὅτι καὶ εἷς αὐτοκράτωρ τῆς Εὐρώπης πανίσχυρος, ὁ τῆς Γερμανίας, ἀνέλαβε τὴν ὑποστήριξιν αὐτῶν ἐν τῷ Κράτει του αὐτοπροσώπως. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι πρέπει νὰ κάμω γνωστὸν εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, εἶναι, ὅτι ὁ νέος αὐτὸς ἀτυχῶς ἐκακοποιήθη βαναύσως παρὰ τῶν ὀργάνων τῆς ἐξουσίας καὶ παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συνέλαβον καὶ μετήγαγον αὐτὸν εἰς τὴν ἀστυνομίαν. Νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθὸν, οὐδὲ νόμιμον, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ γείνῃ· ἠδύνατο ὁ νέος ἐκεῖνος νὰ σταλῇ εἰς τὴν Ἀστυνομίαν, ἠδύνατο νὰ σταλῇ εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν, ἀλλ’ αἱ βιαιοπραγίαι δὲν ἔπρεπε νὰ γείνωσι, γενόμεναι δὲ, εἶναι ἀξιοτιμώρητοι. Τὰ αἰτήματα τῆς ἀναφορᾶς, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνονται ἐν ἀποφάσει συνεδρίου σοσιαλιστῶν, συνελθόντος ἐνταῦθα κατὰ μῆνα Μάϊον, εἶναι τοιαῦτα, ὥστε, μὴ ἀξιοκατάκριτα κατ’ ἀρχὴν, δὲν δύνανται νὰ προκαλέσωσι μεγάλην συζήτησιν ἐν Ἑλλάδι. Ὡς πρὸς τὸ τῆς ὀκταώρου ἐργασίας, οἱ ἐργάται εἰς τὰ πλεῖστα μέρη τῆς Ἑλλάδος, ἔνθα ἀθρόοι ἐργάζονται ἐπὶ ἡμερομισθίῳ, ὡς ἐν τοῖς μεταλλείοις τοῦ Λαυρίου καὶ ἀλλαχοῦ, ἔχουσι τὴν ὀκτάωρον ἐργασίαν ὡς κανόνα. Τὸ περὶ τῆς ἀργίας τῆς Κυριακῆς εἶναι χριστιανικὸν καθῆκον καὶ ἀνθρωπίνη ἀνάγκη, πάντες δ’ ὅσοι δύνανται βεβαίως θὰ ἦτο καλὸν νὰ τηρῶσι ταύτην, ἰδίως οἱ τῶν ἐμπορικῶν καταστημάτων. Ἐν Εὐρώπῃ δὲν ὑπάρχει πανταχοῦ ἡ τῆς Κυριακῆς ἀργία, καὶ διὰ τοῦτο ζητεῖται ἐκεῖ, ἀλλ’ ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχει· ἐκτὸς ὅμως ταύτης τῆς ἀναγκαιοτάτης καὶ σεβαστῆς, ἔχομεν καὶ πάρα πολλοὺς ἁγίους, κατὰ τὰς ἑορτὰς τῶν ὁποίων ἀργοῦμεν, πρὸς ζημίαν οἰκονομικὴν τοῦ τόπου καὶ τῶν οἰκογενειῶν τῶν ἀτυχῶν ἐργατῶν. Καὶ πρέπει μὲν νὰ τιμῶμεν τὴν μνήμην τῶν ἁγίων, καθόσον πολλὰ ὀφείλει ἡ θρησκεία εἰς αὐτοὺς, ἀλλὰ ἡ λατρεία θὰ ἦναι μᾶλλον θεάρεστος, ἐὰν ἐν κατανύξει ἐργαζώμεθα νὰ βελτιώσωμεν τὴν τύχην τῶν τέκνων μας, παρὰ ἐὰν κραιπαλῶμεν, ἐν οἰνοπωλείοις λατρεύοντες τὸν ἀρχαῖον θεόν. Ὡς πρὸς τὴν σύνταξιν ὑπὲρ τῶν γερόντων καὶ τῶν ἀνικάνων καταστάντων ἐν τῇ ἐργασίᾳ ἐργατῶν, ἀτυχῶς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους εὑρίσκονται νῦν εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε νὰ ἤμεθα ἠναγκασμένοι νὰ περιορίσωμεν καὶ αὐτὰς τὰς συντάξεις τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους, τῶν καλῶν καὶ τιμίων ἐμμίσθων ἐργατῶν τῆς Πολιτείας, οἵτινες κατέθεσαν μέρος τῆς περιουσίας αὐτῶν, ὅπως ἔχωσιν αὐτοὶ καὶ τὰ τέκνα των μίαν ἀποζημίωσιν ἐν τῷ γήρατι αὐτῶν, ἢ πόρον ζωῆς τὰ μέλη τῆς οἰκογενείας των μετὰ τὸν θάνατον αὐτῶν. Ἑπομένως τὰ προτεινόμενα καλὰ καὶ ἀγαθὰ, ἄλλα μὲν ὑπάρχουσιν, ἄλλα δὲ δὲν δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσιν ἐν Ἑλλάδι, πρόωρος δὲ πᾶσα σοσιαλιστικὴ ἐργασία ἐν τῷ τόπῳ, ἐφ’ ὅσον περιορίζεται εἰς τοιαῦτα αἰτήματα. Ἀλλὰ καὶ ἄτοποι καὶ ἀξιόποινοί εἰσιν αἱ βιαιοπραγίαι κατὰ τοῦ ἀτυχοῦς νέου κ. Καλλέργη, περὶ τοῦ ὁποίου παρακαλῶ νὰ λάβῃ μέριμναν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀφοῦ ἄλλως τὸ παράπτωμά του δὲν ἦτο καὶ τόσον σοβαρόν. Παριστάμενος ὡς δημοσιογράφος, δὲν ἀκούει νὰ ἀναγνωσθῇ καὶ ἡ ἀναφορὰ αὐτοῦ καὶ τῶν ὁμοφρόνων του, καὶ ἐξ ἀγνοίας ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τούτου. Δὲν ἦτο τὸ γεγονὸς ἄξιον τόσης συγκινήσεως. Ἡ ἀπάθεια καὶ ἡ ἀδιαφορία εἴς τινας περιστάσεις εἶναι ὁ καλλίτερος σύμβουλος.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ, διαβεβαιῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ συλληφθεὶς τῇ διαταγῇ μου παρὰ τοῦ κ. φρουράρχου τῆς Βουλῆς οὐδόλως ἐκακοποιήθη κατὰ τὴν σύλληψιν αὐτοῦ. Δὲν γνωρίζω τί ἔλαβε χώραν εἰς τὴν ἀστυνομίαν, διότι δὲν εἶμαι ἁρμόδιος νὰ ἐξετάσω· ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὸν κ. φρούραρχον τῆς Βουλῆς, οὗτος εἶναι τοσοῦτον εὐγενὴς καὶ τοσοῦτον ἤπιος τὸν χαρακτῆρα, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν οὐδὲ νὰ διανοηθῇ τις, ὅτι ἐκακοποίησεν ἄνθρωπον.

§9ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐπαναλάβωμεν τοὺς εὐγενεῖς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξεφράσατε ὑπὲρ τοῦ κ. φρουράρχου· ὁμολογῶ ὅτι ὁ νέος φρούραρχος εἶναι καθ’ ὅλα ἄξιος καὶ εὐγενὴς, καὶ ἡ συμπεριφορὰ αὐτοῦ πρέπουσα· ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τοῦ κ. φρουράρχου. Μὲ ἐπληροφόρησαν ἄνθρωποι ἀξιόπιστοι, ὅτι ὁ νέος αὐτὸς, ὁ συντάκτης τοῦ «Σοσιαλιστοῦ» καὶ πρόεδρος ἑνὸς συλλόγου σοσιαλιστῶν, ἐκακοποιήθη διὰ κοντακίων καὶ δαρμῶν παρανόμως. Ἂς ἐξετάσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἂν δὲν ἦναι ἀληθὲς, θὰ χαρῶ μετὰ πάντων ὑμῶν· ἀλλ’ ἐὰν ἦναι ἀληθὲς, παρακαλῶ αὐτὸν νὰ ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα πρὸς τιμωρίαν τῶν παρανομησάντων. Μὲ τὸ ξύλο δὲν ἐξαλείφεται ὁ σοσιαλισμὸς, ἀλλ’ ἐνδυναμοῦται· ἡ διὰ τοῦ λόγου πειθὼ μόνη δύναται νὰ χρησιμεύσῃ.

§10ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ ἐξετάσω περὶ τούτου, διότι μέχρι τοῦδε οὐδεμίαν ἔλαβον γνῶσιν. Ἐὰν τὰ παρ’ ὑμῶν καταγγελλόμενα ἦναι ἀληθῆ, βεβαιωθῆτε ὅτι θέλουσιν ἐνεργηθῆ τὰ δέοντα.

§11ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Περὶ τοῦ Διευθυντοῦ τῆς Ἀστυνομίας μοί εἶπον, ὅτι οὗτος προσωπικῶς δὲν τὸν ἐκακοποίησεν, ἀλλ’ ἁπλῶς τὸν ἐνουθέτησεν, ἀλλὰ φαίνεται ὅτι ἐκακοποιήθη παρὰ ὀργάνων ἀστυνομικῶν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἔχει τις τὸν λόγον;

§13ΡΙΚΑΚΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου περὶ καταργήσεως τοῦ ἐπὶ τῶν οἰνοπνευματοποιείων φόρου, καθόσον ὁ νόμος αὐτὸς ἐθεωρήθη ἀπολύτως ἀναγκαῖος καὶ ὡς πρῶτον μέσον πρὸς διακανόνισιν τοῦ ζητήματος τοῦ σταφιδικοῦ, τὸ ὁποῖον ἀρκούντως ἀπασχολεῖ καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν κοινωνίαν· καὶ μ’ ὅλα ταῦτα, ἐνῷ πρὸ πολλῶν ἡμερῶν ἐψηφίσθη, ὡς γνωρίζετε, εἰσέτι δὲν ἐδημοσιεύθη. Ἡ ἐπίσπευσις τῆς δημοσιεύσεως ὄχι μόνον πληροῖ τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ ὑπηρετήσῃ, ἀλλὰ καὶ πρόκειται νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς ἐφαρμογὴν μιᾶς εὐεργετικῆς διατάξεως, τὴν ὁποίαν ὁ νόμος περιέλαβεν, ὑπὲρ τῶν οἰνοπνευματοποιῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ἡ αἴτησίς μου καὶ νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ δημοσίευσις.

§14Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Δημοσιεύεται.

§15ΡΙΚΑΚΗΣ. Πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος ἀπουσιάζει τὴν στιγμὴν ταύτην, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω δύο λέξεις, ἵνα σημειωθῶσιν εἰς τὰ πρακτικὰ καὶ λάβῃ γνῶσιν, ἀφοῦ δὲν εἶναι ἤδη παρών. Ἀνέγνων εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως χθὲς σειρὰν μεταβολῶν ἐν τῷ ἀνακριτικῷ προσωπικῷ. Ἡ θέσις τοῦ ἀνακριτοῦ, κύριε Πρόεδρε, γνωρίζετε ὅτι εἶναι ἐκ τῶν ὑπηρεσιῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι κατὰ πρῶτον λόγον ὑπηρετοῦσι τὴν ποινικὴν δικαιοσύνην· εἶναι τὰ ὄργανα τὰ κυριώτερα, τὰ ὁποῖα, ὑπηρετοῦντα τὴν δικαιοσύνην, ὑπηρετοῦσι καὶ τὴν κοινωνίαν. Εἶναι βαρεῖα ἴσως ἡ ὑποχρέωσις εἰς τοὺς κυρίους δικαστάς, ἀλλ’ εἶναι καθῆκον, τὸ ὁποῖον ὀφείλουσι νὰ ἐκπληρώσωσιν. Ὁ ὀργανισμὸς τῶν δικαστηρίων ῥητῶς διατάσσει, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ ἀνακριτοῦ πρέπει νὰ ᾖναι τοὐλάχιστον ἐνιαυσία, καὶ μόνον εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους δύνανται ν’ ἀντικατασταθῶσιν. Ὁ τελευταῖος νόμος, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν, ἔθεσε περισσοτέρους περιορισμοὺς εἰς τὰς μεταβολὰς καὶ μ’ ὅλα ταῦτα παρατηρῶ, — ἂς μοὶ συγχωρηθῇ ἡ ἔκφρασις, — ὅτι ἐλήφθη καὶ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο ὡς μέσον, ὅπως ὑπηρετηθῶσιν ἴσως θελήσεις ἢ ἀπαιτήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν συμβιβάζονται μὲ τὸ συμφέρον τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης. Εἶναι ἐντελῶς ἀδικαιολόγητον τὸν Δεκέμβριον μῆνα νὰ ἀντικαθίστανται οἱ ἀνακριταὶ, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν εἰς χεῖράς των ἤδη τὴν διεξαγωγὴν τῶν ποινικῶν ὑποθέσεων, καὶ τῶν ὁποίων αἱ γνώσεις καθίστανται εἰδικαὶ καὶ ἡ ὑπηρεσία των ἀπαραίτητος. Ὡς γνωρίζετε δὲ, εἰς ἄλλα Κράτη ἡ ὑπηρεσία τῶν ἀνακριτῶν εἶναι διαρκὴς καὶ μακρὰ, διορίζονται δὲ οἱ ἔχοντες ἐπιστημονικὴν ἱκανότητα καὶ φυσικὴν εἰδικότητα πρὸς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ δυσκόλου τούτου καθήκοντος. Ἐὰν οἱ κύριοι Εἰσαγγελεῖς εὑρίσκωσιν εὔκολον νὰ προτείνωσιν ἑκάστοτε τὴν ἀντικατάστασιν τῶν ἀνακριτῶν, ὁ κ. Ὑπουργὸς νομίζω ὅτι πρέπει νὰ συστήσῃ εἰς αὐτοὺς, ὅτι τὸ καθῆκον αὐτῶν καὶ τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας εἶναι νὰ προστατεύωσι τὴν ποινικὴν δικαιοσύνην, καὶ οὐχὶ τὰς ἀξιώσεις εἴτε τῶν δικαστῶν εἴτε ἄλλων προσώπων, τὰ ὁποῖα ἴσως θέλουσι καὶ εὐχαριστοῦνται εἰς τὴν ἀντικατάστασιν ταύτην.

§16ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διάφοροι κάτοικοι τῆς νήσου Σκοπέλου μοὶ ἀπέστειλαν ἀναφορὰν πρὸς τὴν Βουλὴν, διὰ τῆς ὁποίας παραπονοῦνται, ὅτι πρὸ ἑνὸς ὁλοκλήρου ἔτους ἔπαυσε πᾶσα δι’ ἀτμοπλοίων συγκοινωνία τῆς νήσου Σκοπέλου μετὰ τοῦ λοιποῦ βασιλείου. Ἕνεκα δὲ τούτου μυρίας ὑφίστανται οἱ ἄνθρωποι ζημίας καὶ στερήσεις καὶ δεινὰ, κατὰ τὴν φράσιν τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς. Ἑπομένως ζητοῦσι παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ λάβῃ ὅσον ἔνεστι τάχιον μέριμναν περὶ τῆς διορθώσεως τοῦ ἀτόπου τούτου, τὸ ὁποῖον πράγματι εἶναι λίαν ἄδικον, νῆσος κατοικουμένη ἀπὸ 12,000 ψυχὰς, ὅπως ἀναφέρουσιν εἰς τὴν ἀναφοράν των, νὰ μὴ ἔχῃ οὐδ’ ἅπαξ τοῦ μηνὸς τοὐλάχιστον συγκοινωνίαν δι’ ἀτμοπλοίων. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ σπεύσῃ νὰ φροντίσῃ δι’ ὅλων τῶν μέσων πρὸς θεραπείαν τοῦ ἐκτεθέντος ἀτόπου καὶ ἐν γένει πρὸς βελτίωσιν τῆς συγκοινωνίας.

§17ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπωφελούμενος τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας Βουλευτοῦ, παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν διὰ τὴν συγκοινωνίαν τῶν νήσων τῶν Κυκλάδων. Βεβαίως δὲ δὲν λησμονεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι τὸ Κράτος μας εἶναι μᾶλλον νησιωτικὸν, καὶ ὅτι ἑπομένως κατὰ τὸ πλεῖστον ἔχει ἀνάγκην ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας. Ἂν καὶ πρό τινων ἡμερῶν ἤκουσα ἐνταῦθα λεγόμενον, ὅτι ἡ δεκαετὴς πολιτεία τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πρωθυπουργοῦ συνετέλεσεν εἰς τὸν ἐκπολιτισμὸν τῆς Ἑλλάδος, ἰδίως δὲ διότι συνεπλήρωσε τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας, ἀλλὰ βεβαίως, προκειμένου περὶ τῶν νήσων, τὰ ληφθέντα μέτρα παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πρωθυπουργοῦ δὲν ἠδύναντο νὰ ἐπεκταθῶσι καὶ εἰς αὐτὰς, διότι ἐπρόκειτο περὶ ὁδῶν, αἵτινες κατέστησαν ἄχρηστοι καὶ περὶ γραμμῶν τινων σιδηροδρομικῶν ἀχρήστων ὡς ἐπὶ τὸ πολύ. Δέχομαι ὅτι ὅλα ταῦτα ἠδύναντο νὰ ἦναι ἀληθῆ καὶ εὐεργετικά· διὰ τὰς ἀτυχεῖς ὅμως νήσους ἐλήφθη, ἐρωτῶ ὑμᾶς, κἀνὲν μέτρον; Ἀγνοεῖτε ὅτι ἀπὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἔτους καὶ πλέον αἱ πλεῖστοι τῶν νήσων στεροῦνται πάσης ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας; Θὰ ἀπορῶσι βεβαίως τινὲς τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν εὐτυχίαν νὰ συγκοινωνῶσι μετὰ τῶν τόπων των διὰ σιδηροδρόμων καὶ ἁμαξιτῶν ὁδῶν, πῶς ἡμεῖς οἱ ἐκ τῶν ἀτυχῶν νήσων τῶν Κυκλάδων ὑποβάλλομεν τοιαῦτα παράπονα. Καὶ ὅμως οἱ ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι μετὰ λύπης βεβαίως θὰ μάθωσιν, ὅτι εἶναι πολὺ ἀκριβὲς τὸ ὑποβληθὲν πρὸ μικροῦ παράπονον τῶν κατοίκων Σκοπέλου. Ἀλλ’ ἐπίσης εἶναι ἀληθὲς, ὅτι καὶ ἡμεῖς οἱ ἐκ τοῦ νομοῦ τῶν Κυκλάδων, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦμεν πληθυσμὸν 160,000, στερούμεθα ἐντελῶς πάσης συγκοινωνίας, καὶ ἐντεῦθεν ἐπανήλθομεν εἰς τοὺς χρόνους τοὺς κατὰ τὴν ἔξωσιν τοῦ μακαρίτου Ὄθωνος, καθ’ ἣν ἐποχὴν μόνον μετὰ 4 μῆνας ἀπὸ τὴν Μασσαλίαν προερχόμενον προσήγγισεν ἱστιοφόρον εἴς τινα τῶν νήσων, τὴν Φολέγανδρον, καὶ ἐξ αὐτοῦ ἔμαθον ἐκεῖ τὴν Βασιλικὴν μεταβολὴν, ἀλλὰ βεβαίως καὶ σήμερον μετὰ παρέλευσιν πολλῶν μηνῶν θὰ μάθωσιν οἱ μακάριοι κάτοικοι πολλῶν νήσων τῶν Κυκλάδων, ὅτι χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἀνηγγέλθη ἐπισήμως ἡ χρεωκοπία τῆς Ἑλλάδος ὑπὸ τοῦ ἀπεργασαμένου αὐτὴν κ. Τρικούπη.

§18ΒΑΡΒΟΓΛΗΣ. Θὰ ἦναι εὐτυχεῖς.

§19ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Εὐτυχέστατοι, νομίζοντες ὅτι δὲν ἐχρεωκόπησαν εἰσέτι. Σᾶς φαίνεται παράδοξον τοῦτο. Συνήλθομεν ἐνταῦθα ἀντιπροσωπεύοντες δῆθεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ἀλλὰ βεβαίως δὲν συνήλθομεν μόνον, ἵνα κηρύξωμεν ἐπισήμως τὴν χρεωκοπίαν τοῦ Κράτους καὶ χειροκροτήσωμεν τὸν ἐργάτην αὐτῆς. Συνήλθομεν ἰδίως, ἵνα ἐξυπηρετήσωμεν πάσας τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας ἡμῶν, ἰδίως δὲ ἐκείνας, διὰ τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ὁποίων ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴς νομίζει, ὅτι συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ ἐκπολιτίσῃ τὴν Ἑλλάδα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἢ, ὡς ἐκ γλωσσικῆς παραδρομῆς ἀληθῶς εἶπε, νὰ ἐκβαρβαρώσῃ τὴν Ἑλλάδα. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ ἐπαρχία Θήρας, ἡ ἐπαρχία Μήλου, ἡ ἐπαρχία Νάξου, ἡ ἐπαρχία Τήνου, ἡ ἐπαρχία Ἄνδρου, στεροῦνται σχεδὸν πάσης ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας.

§20ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Δὲν εἶναι τοῦτο ἀκριβὲς δι’ ὅλας τὰς νήσους. Ἡ Νάξος ἔχει συγκοινωνίαν.

§21ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Δὲν λέγετε τὴν ἀλήθειαν, κύριε συνάδελφε, μολονότι σᾶς ἀναγνωρίζω ὡς ὑφυπουργὸν, ὅπως ἀνεγνώρισα εἰς ἄλλην συνεδρίασιν ἄλλον, κατὰ τὸ νέον σύστημα τῆς συναλλαγῆς. Καὶ διὰ νὰ ἦμαι ἀκριβέστερος, ἄρχομαι ἀπὸ τῆς Ἄνδρου. Ἡ ἐπαρχία Ἄνδρου—καὶ εἶναι ἐνταῦθα ἀντιπρόσωποι ἐξ Ἄνδρου, ἵνα ἐπιμαρτυρήσωσιν, ἂν λέγω ἀληθῆ ἢ ὄχι,—ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἑταιρία τοῦ Κουρτζῆ, δὲν θὰ εἶχε συγκοινωνίαν.

§22ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πηγαίνουν τὰ ἀτμόπλοια Γουδῆ.

§23ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Σπανίως. Ἀπὸ τὴν Τουρκίαν ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ ἑταιρία, καὶ ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον τὰ συμφέροντά της καὶ ὁ καιρὸς τῇ ἐπιτρέπωσι, νὰ προσεγγίζῃ· ἂν δὲ δὲν ὑπῆρχε— καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω τοῦτο—ἡ ἑταιρία τοῦ Γουδῆ, ἡ ὁποία προσεγγίζει κατὰ μῆνα ἀτάκτως καὶ ὅταν ἔχῃ συμφέρον, δὲν θὰ ὑπῆρχε συγκοινωνία, οὕτω δὲ οἱ κάτοικοι τῆς Ἄνδρου, θέλοντες νὰ συγκοινωνήσωσιν εἴτε μὲ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ, τὴν Σῦρον, εἴτε μὲ τὸν Πειραιᾶ, εἴτε μὲ οἱονδήποτε ἄλλο μέρος τοῦ Κράτους, εὑρίσκονται εἰς τὴν διάθεσιν τῶν τρεχαντηρίων, καὶ ἐπανῆλθον οὕτω εἰς τὴν πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως ἐποχήν. Τὰ αὐτὰ πάσχει καὶ ἡ ἐπαρχία τῆς Τήνου. Ἐκεῖ μάλιστα εἶναι μεγαλείτερον τὸ κακὸν, διότι δὲν ὑπάρχει ἢ μία ἀτμάκατος, ἡ ὁποία, ὅταν ὁ καιρὸς ἐπιτρέπῃ, προσεγγίζει ἐκ Σύρου, καὶ οὕτω στεροῦνται καὶ οἱ δυστυχεῖς χριστιανοὶ τῆς ἐπιθυμίας, τὴν ὁποίαν ἔχουσι, νὰ ἐπικαλῶνται καὶ ἐκ τοῦ πλησίον τὴν προστασίαν τῆς ἐν Τήνῳ ἁγίας εἰκόνος! Εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μήλου δὲν ὑπάρχει ἀπολύτως κἀμμία συγκοινωνία. Γνωρίζετε δὲ ἡ ἐπαρχία Μήλου ἀπὸ πόσας νήσους ἀποτελεῖτε; Παρακαλῶ οἱονδήποτε ἐξ ὑμῶν, ἂν γνωρίζῃ, νὰ τὸ δηλώσῃ. Μὴ λυπεῖσθε ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους δὲν γνωρίζομεν τὸν τόπον μας· εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς γενικῆς ἐκλύσεως. Ἡ ἐπαρχία Μήλου ἀποτελεῖται ἀπὸ τὰς νήσους Μῆλον, Σίφνον, Σίκινον, Φολέγανδρον καὶ Κίμωλον. Οἱ κάτοικοι τούτων γνωρίζετε πῶς συγκοινωνοῦσιν ἀπὸ δύο ἤδη ἐτῶν; Κἀμμία προσέγγισις ἀτμοπλοίων δὲν γίνεται· τὰ δὲ ταχυδρομεῖα πῶς ἀποστέλλονται ἐκεῖ, ἡ Κυβέρνησις ἂς εἴπῃ· κατὰ τὴν ὥραν μάλιστα τοῦ χειμῶνος παύει πᾶσα συγκοινωνία καὶ δι’ ἰστιοφόρων. Ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Θήρας, ἐκτὸς τῆς Θήρας, ὡς μεγαλειτέρας νήσου, ὅλαι αἱ ἄλλαι τέσσαρες νῆσοι, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἀποτελεῖται ἡ ἐπαρχία αὕτη, εἶναι ἐγκαταλελειμμέναι εἰς τὴν τύχην των. Ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὑπάρχει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Θήρας, ὁ ὁποῖος θὰ ὁμολογήσῃ τὴν ἀλήθειαν. Μετατίθενται ἢ διορίζονται ὑπάλληλοι, καὶ ὅμως παρέρχονται ἡμέραι, ἑβδομάδες, μῆνες, διὰ νὰ μεταβῶσιν εἰς τὴν θέσιν των. Ἡ ἐπαρχία τῆς Νάξου—διὰ νὰ εὐχαριστήσω καὶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου κ. Ναυπλιώτην—ἀποτελεῖται ἐκ δύο μεγάλων νήσων...

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ, μάθημα Γεωγραφίας θὰ κάμητε τώρα;

§25ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε· δὲν θὰ μοὶ ὑποδείξητε σεῖς τὸν τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ κάμω ἐγὼ τὴν ἐπερώτησίν μου καὶ τὰ παράπονά μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, μολονότι ἀναγνωρίζω, ὅτι σεῖς διευθύνετε τὰς συνεδριάσεις καὶ εἶσθε ἐκ ναυτικῆς οἰκογενείας (ἱλαρότης). Θὰ ἀναφέρω μίαν ἑκάστην νῆσον.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰς γνωρίζουσιν ὅλοι οἱ Βουλευταὶ τὰς νήσους.

§27ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Οἱ πλεῖστοι βεβαίως οὐχὶ, δυστυχῶς. Ὑμεῖς πιθανὸν νὰ τὰς γνωρίζητε, ἐπειδὴ ἀνήκετε, ὡς προεῖπον, εἰς ναυτικὴν οἰκογένειαν. Ὥστε ἡ διακοπή σας ἦτο ἄτοπος... Θὰ παρακαλέσω τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους νὰ μοὶ εἴπωσι, πῶς συγκοινωνεῖ ἡ Ἀνάφη, ἡ Ἀμοργὸς, ἡ Ἴος, ἡ Θηρασία; Ἵνα ἐννοήσωσιν οἱ συνάδελφοι τὴν κατάστασιν τῆς συγκοινωνίας τῶν νήσων τῶν Κυκλάδων, πρέπει νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰ ἑξῆς. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον κατηργήθησαν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ Εἰρηνοδικεῖά τινα· καὶ γνωρίζετε ποῖα Εἰρηνοδικεῖα κατηργήθησαν; Ἰδίως τὰ τῶν ἐγκαταλελειμμένων, τῶν ἀπροστατεύτων ἐκείνων νήσων· κατηργήθησαν π. χ. δύο Εἰρηνοδικεῖα τῆς ἐπαρχίας Θήρας, τὸ Εἰρηνοδικεῖον Ἀνάφης, τὸ Εἰρηνοδικεῖον Καλλίστης· κατηργήθησαν τρία Εἰρηνοδικεῖα τῆς ἐπαρχίας Μήλου, τὸ Εἰρηνοδικεῖον Φολεγάνδρου, τὸ Εἰρηνοδικεῖον Σικίνου καὶ τὸ Εἰρηνοδικεῖον Κιμώλου· ἀλλὰ γνωρίζετε τὰ ἀποτελέσματα; Ὁ εἰρηνοδίκης, ὡς γνωρίζετε, εἶναι καὶ συμβολαιογράφος καὶ ὑποθηκοφύλαξ. Ἑκάστη νῆσος ἀπέχει τῆς πρωτευούσης, εἰς τὴν ὁποίαν ἑδρεύει ὁ εἰρηνοδίκης, εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ ὁποίου ὑπήχθησαν τὰ καταργηθέντα Εἰρηνοδικεῖα, 15 ἢ 20 μίλια διὰ θαλάσσης. Γνωρίζετε δὲ ποῖον πέλαγος εἶναι; Τὸ Αἰγαῖον πέλαγος, τὸ ὁποῖον, ὅσον μικρὸν καὶ ἂν ἦναι, ἐν τούτοις συνταράσσεται ἀπὸ τοὺς πνέοντας ἑκάστοτε ἀνέμους καὶ δὲν εἶναι εὔκολον εἰς τὰς λέμβους, αἱ ὁποῖαι μόνον ὑπάρχουσιν εἰς τὰς νήσους ἐκείνας, νὰ χρησιμεύωσιν ὡς μεταγωγικὰ εἴτε τῶν εἰρηνοδικῶν εἴτε τῶν πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀνάγκην τῶν εἰρηνοδικῶν, καὶ ἑπομένως συμβαίνει τὸ ἑξῆς ἄτοπον· ὁ κάτοικος Ἀνάφης ἢ Φολεγάνδρου ἢ Σικίνου ψυχοῤῥαγῶν θέλει νὰ κάμῃ διαθήκην, ἢ θέλει νὰ κάμῃ διὰ συμφέροντά του συμβόλαιον, ἢ θέλει νὰ τελέσῃ τὸν γάμον τῶν τέκνων του, ἀφοῦ προηγουμένως προικίσῃ ταῦτα, καὶ ἔχει ἀνάγκην ἄμεσον τοῦ εἰρηνοδίκου καὶ συμβολαιογράφου· ποῦ θὰ τὸν εὕρῃ; Εἶναι ἐγκαταλελειμμένος νὰ ἀποθάνῃ ἄνευ διαθήκης, νὰ τελέσῃ τὸν γάμον τῶν τέκνων του ἄνευ προικοσυμφώνου, καὶ οἱανδήποτε σύμβασιν περὶ συμφερόντων του θέλει νὰ τελέσῃ, δὲν ἔχει πρόχειρον τὸν μόνον ἁρμόδιον ὑπάλληλον. Ταῦτα τὰ παραδείγματα ἀνέφερον, ἵνα καταδείξω πόσον ἐπιζήμιος εἶναι ἡ ἔλλειψις τῆς συγκοινωνίας διὰ τοὺς νησιωτικοὺς τούτους πληθυσμούς. Δὲν ἐξεπολιτίσθημεν λοιπὸν, κύριε ἐκ Κερκύρας Βουλευτὰ, ἐξεβαρβαρώθημεν ἀληθῶς διὰ τῆς πολιτικῆς τοῦ κ. Τρικούπη, διότι πρὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου ὑπῆρχον τοὐλάχιστον ἐκεῖ οἱ Καγγελάριοι ἐπὶ Τουρκοκρατίας, οἱ ὁποῖοι ἐχρησίμευον διὰ τὰς τοιαύτας βιωτικὰς ἀνάγκας τῶν κατοίκων τῶν μικρῶν ἐκείνων νήσων, μετὰ τὴν σύστασιν δὲ τοῦ Βασιλείου συνεστήθησαν αἱ ἁρμόδιαι ἀρχαὶ, αἱ εἰρηνοδιακαὶ, ἀλλὰ σήμερον, κατὰ τὸ ἐκπολιτιστικὸν σύστημα τοῦ κ. Τρικούπη, μετὰ τὴν κατάργησιν μάλιστα τῶν Εἰρηνοδικείων, εἴμεθα πλέον ἐκπεπολιτισμένοι!! Καὶ ὅμως, ἐν ἐπιγνώσει τῆς καταστάσεως ταύτης καὶ τῶν ἀναγκῶν τῶν ἀτυχῶν ἐκείνων κατοίκων οὖσα ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἐννοεῖ ὅτι πρέπει νὰ λάβῃ ἔκτακτον καὶ ἄμεσον πρόνοιαν πρὸς λειτουργίαν ποιᾶς τινος συγκοινωνίας!

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ ἀπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς Βʹ Συνόδου τῆς ΙΓʹ Βουλευτικῆς Περιόδου. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 28).

§29ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὴν ἀναφορὰν τὴν ὑποβληθεῖσαν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας συναδέλφου ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ μεριμνήσῃ, ὅπως ὅσον τάχιον ἐπαναληφθῇ ἡ συγκοινωνία. Ὅπως, Κύριοι, ἐνθυμεῖσθε, ἐπιψηφιζομένου πέρυσι τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους, πρῶτος ὕψωσα φωνὴν ὑπὲρ τῆς ἀναγραφῆς εἰδικοῦ κονδυλίου πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, οὐδεὶς δὲ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι σήμερον κόπτονται ὑπὲρ τῆς συγκοινωνίας, εὑρέθη ἵνα ὑποστηρίξῃ τὴν πρότασίν μου ἐκείνην, ἣν καὶ διὰ ἰδιαιτέρων ἐνεργειῶν μου συνέστησα τότε τῇ Κυβερνήσει. Ἤδη δὲ ἐπαναλαμβάνω νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ μεριμνήσῃ περὶ τῆς ἐπαναλήψεως τῆς ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου, διότι ὁμολογουμένως πολλὰ πάσχουσιν οἱ συμπολῖταί μου ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως ταύτης. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ὑποβάλλω καὶ τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος δυστυχῶς ἀπουσιάζει τὴν στιγμὴν ταύτην. Πρό τινων ἡμερῶν δύο πλοῖα Ἑλληνικὰ, πλέοντα ἔξωθεν τῆς Μυτιλήνης, συνελήφθησαν ὑπὸ ἀτμοπλοίων τοῦ Μονοπωλίου τοῦ Ὀθωμανικοῦ Κράτους καὶ ὡδηγήθησαν εἰς τὴν Μυτιλήνην, ὅπου τὰ μὲν πληρώματα αὐτῶν ἐῤῥίφθησαν εἰς τὰς φυλακὰς, τὰ δὲ πλοῖα καὶ τὰ ἐμπορεύματα κατεσχέθησαν. Τὰ ἀτμόπλοια, τὰ ὁποῖα ἐνήργησαν τὰς συλλήψεις ταύτας, δὲν ἦσαν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ τῆς Τουρκίας, συνεπῶς δὲν δύνανται παρὰ ὡς ἐμπορικὰ νὰ θεωρηθῶσιν, ἐνήργησαν δὲ τὰς πράξεις ταύτας ἐπὶ Ἑλληνικοῦ, οὕτως εἰπεῖν, ἐδάφους καὶ ἄνευ τῆς συμπράξεως ἐπιχωρίου τινὸς ἢ ξένης ἀρχῆς. Περὶ τοῦ ἑτέρου τῶν συλληφθέντων πλοίων εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, Κύριοι, ὅτι εὑρέθη ἔχον ἐν πλήρει τάξει καὶ ἀκριβείᾳ τὰ ναυτιλιακά του ἔγγραφα· δὲν ἀντέταξαν δὲ τὰ συλληφθέντα πλοῖα οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην ἀντίστασιν. Ὑποθέτω, Κύριοι, ὅτι ἐκ τῆς πράξεως ταύτης οὐσιωδῶς παρεβιάσθησαν αἱ διεθνεῖς ἐμπορικαὶ καὶ ναυτιλιακαὶ συμβάσεις, ὑποθέτω ὅτι παρεβιάσθη τὸ διεθνὲς ναυτικὸν δίκαιον. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ προβῇ εἰς ἐντόνους ἐνεργείας παρὰ τῇ Ὑψηλῇ Πύλῃ πρὸς ἀπελευθέρωσιν τοῦ πληρώματος τῶν πλοίων καὶ ἀπόδοσιν τῶν ἐμπορευμάτων καὶ τῶν πλοίων, ἅτινα κατεσχέθησαν.

§30Δ. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Θὰ ὑπενθυμίσω καὶ ἐγὼ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν παράκλησίν μου, ὅπως μεριμνήσῃ περὶ τῆς συγκοινωνίας τῆς νήσου Κυθήρων, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν πρὸς τὰς λοιπὰς νήσους.

§31ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν νὰ μεριμνήσῃ περὶ βελτιώσεως τῆς τροφῆς τῆς παρεχομένης εἰς τοὺς καταδίκους Λαμίας, οἵτινες παραπονοῦνται πρὸς ἐμὲ σήμερον, ὡς καὶ πρὸς τὸν κ. Ράλλην, δι’ ἀναφορᾶς των, ἐπὶ τῇ ἀθλιεστάτῃ ποιότητι αὐτῆς. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ τὰς ἁρμοδίας ἀρχὰς πρὸς ἐνέργειαν τῶν δεόντων. Συνάμα δὲ ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὅπως ἀναγράψῃ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ πρὸ ἡμερῶν ὑποβληθὲν παρ’ ἐμοῦ καὶ τῶν λοιπῶν συναδέλφων νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ περὶ δασῶν νόμου.

§32ΠΑΠΑΧΕΛΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ προσκομίσῃ τῇ Βουλῇ ὀνομαστικὴν κατάστασιν τῶν ἐν ὑπηρεσίᾳ ταμιῶν τοῦ Κράτους, μετ’ ἀναγραφῆς τῆς παρ’ ἑκάστου αὐτῶν κατατεθειμένης ἐγγυήσεως καὶ τοῦ εἴδους τῆς δεδομένης ἐγγυήσεως, δηλαδὴ ἂν αὕτη ἦναι χρηματικὴ ἢ κτηματικὴ, ἢ ἀποτελῆται ἐκ χρεωγράφων. Ὄταν προσκομισθῶσιν αἱ πληροφορίαι, θέλω ὁμιλήσει.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον ἀντικείμενον αὐτῆς εἶναι ἡ χθὲς ἕνεκα ἐλλείψεως ἀπαρτίας ἀναβληθεῖσα ψηφοφορία ἐπὶ τῆς εἰς αʹ συζήτησιν προτάσεως νόμου περὶ καταργήσεως καὶ ἀντικαταστάσεως παραγράφου τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Στ. Βάλληνδα καὶ Ν. Καλογεροπούλου).

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν 160 ἐν ὅλῳ· 64 εἶπον Ναί, καὶ 96 εἶπον Ὄχι. Κατὰ συνέπειαν ἀπεῤῥίφθη τὸ νομοσχέδιον. Μεταβαίνομεν ἤδη εἰς τὸ ἕτερον ἀντικείμενον, ἤτοι εἰς τὴν αʹ συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὑπηρεσίας ἐθνικῶν δανείων. Ὁ κ. Δηλιγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§35Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρεκάλεσα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ, ἵνα ποιήσωμαι εἰς τὴν Βουλὴν ἀνακοινώσεις, κατὰ τὴν ἀναγγελίαν τῆς ἀναγραφῆς ὡς πρώτου ἀντικειμένου ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τοῦ νομοσχεδίου περὶ πτωχεύσεως, διότι αἱ ἀνακοινώσεις, τὰς ὁποίας σκοπῶ νὰ ποιήσωμαι εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν ἀνάγονται τόσον εἰς τὰς ἐννοίας τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, ὅσον εἰς αὐτὴν τὴν ἀναγραφὴν αὐτοῦ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Ὠνόμασα τὸ νομοσχέδιον «περὶ πτωχεύσεως», ἐνῷ ὁ εἰσαγαγὼν αὐτὸ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὠνόμασεν αὐτὸ νομοσχέδιον «περὶ ὑπηρεσίας ἐθνικῶν δανείων». Δὲν μετέβαλον τὸν ὁρισμὸν τοῦτον διὰ νὰ σᾶς ἐκπλήξω. Προσῆκεν ἀληθῶς εἰς τὴν Βουλὴν νὰ καταπλαγῇ, καὶ οὐ μόνον αὕτη, ἀλλὰ καὶ ἡ κοινωνία πᾶσα, ἐὰν ἠγειρόμεθα ἢ χθὲς ἢ σήμερον ἐξ ὕπνου, ὅστις κατὰ τὴν δεκαετίαν, καθ’ ἣν κυβερνᾷ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, εἶχε κλείσει τὰ βλέφαρα τῶν ὀφθαλμῶν ἡμῶν, καὶ χθὲς ἐγερθέντες ἐμανθάνομεν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰσήγαγε νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν περὶ πτωχεύσεως, ἐνῷ ἡμεῖς, ὅταν ἐκοιμήθημεν τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν προσηρτήθησαν αἱ νέαι ἐπαρχίαι εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ἐγνωρίζομεν ὅτι ἡ χώρα ἐκαλεῖτο τότε εἰς στάδιον ἐθνικῆς ἀληθῶς ἐργασίας, καὶ εἰσήρχετο εἰς αὐτὸ εὔελπις, πεπεισμένη ὅτι ἤθελε κρατυνθῆ ἡ κοινωνικὴ φιλοπονία, καὶ ἐνισχυθῆ πᾶν εἶδος παραγωγῆς ἐν τῇ χώρᾳ, καὶ ἡ πνευματικὴ καὶ ἡ τῆς φύσεως καὶ ἡ τῶν τεχνῶν, καὶ ὅτι ἤθελεν ἀνδρωθῆ ἡ ἐθνικὴ ἐλπίς. Ἀλλὰ ἡμεῖς κατὰ δυστυχίαν δὲν ἐκοιμώμεθα κατὰ τὰ δέκα ταῦτα ἔτη· εἴχομεν καταδικασθῆ νὰ ἐπιτηρῶμεν, νὰ ἐλέγχωμεν, νὰ πολεμῶμεν καὶ νὰ ἀγωνιζώμεθα πῶς νὰ προλάβωμεν, πῶς νὰ ἀνακόψωμεν καὶ νὰ σταματήσωμεν πολιτικὴν, ἥτις βεβαίως καὶ ἀσφαλῶς μᾶς ἦγεν ἐκεῖ, ὅπου περιήχθημεν σήμερον. Ἑπομένως οὐδὲν νέον ἐμάθομεν ἐκ τοῦ εἰσαχθέντος νομοσχεδίου, διότι ἐμάθομεν ὅ,τι ἐγνωρίζομεν ὡς συντελεσθὲν πρὸ εἴκοσι καὶ πλέον μηνῶν, τὸ ὁποῖον ὅμως πεφροντισμένως ἀπέκρυπτον, ἐπὶ ζημίᾳ τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, οἱ ἔχοντες συμφέρον νὰ ἀποκρύψωσιν αὐτό. Ἐὰν ἡ πλειονοψηφία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ κατὰ τὴν 3 Μαΐου 1892 ἀπεπλανήθη ὑπὸ τῶν ἐλπίδων, τὰς ὁποίας ἔδιδον εἰς αὐτὴν, ὅτι, ἐὰν διεχειρίζετο τὴν ψῆφον αὐτῆς κατὰ τὸν τρόπον καθ’ ὃν διεχειρίσθη αὐτὴν, ἤθελεν ἀποσοβηθῆ ἡ ἀπειλοῦσα τὸ Κράτος πτώχευσις, διότι ἡ τοιαύτη διαχείρισις τῆς ψήφου της ἤθελεν ἀγάγει εἰς τὴν ἀρχὴν τὸν κύριον Βουλευτὴν ἐκ Μεσολογγίου, ὅστις μόνος ἤθελε σώσει ἡμᾶς ἀπὸ τῆς πτωχεύσεως, μεγίστη ὅμως μειονοψηφία καὶ κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον εἶχε τὴν ἐναντίαν γνώμην, καὶ ἀκραδάντως ἐπίστευεν, ὅτι δόλιαι ἦσαν αἱ καταβαλλόμεναι προσπάθειαι καὶ ψευδεῖς αἱ διδόμεναι βεβαιώσεις, ὅπως ἀποπλανηθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ διὰ τῆς ψήφου του δικαιολογήσῃ τὴν ἐπαναγωγὴν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, ἔβλεπε δὲ μετ’ ἀπελπισίας, ὅτι μᾶς ἦγε κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὴν πτώχευσιν ἡ τοιαύτη τοῦ ἐκλογικοῦ ἐκείνου ἀγῶνος ἔκβασις. Ἦτο δὲ τοσοῦτον μεγίστη ἡ μειοψηφία κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην, ὥστε μικρὸν ὑπελείπετο, ἵνα μεταβληθῇ εἰς πλειοψηφίαν, δὲν παρῆλθον δ’ ὄντως, εἰμὴ ὀλίγοι μῆνες, μεθ’ οὓς ἡ μειοψηφία μετεβλήθη εἰς πλειοψηφίαν καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατὰ τὸ μέγιστον μέρος αὐτοῦ ἦτο πεπεισμένος ὅτι ἐπτωχεύσαμεν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅστις ἐτύγχανε πάσης ὑποστηρίξεως καὶ συνδρομῆς ἐξ ὅλων τῶν στρωμάτων τῶν ἐν τῇ κοινωνίᾳ καὶ ἐν τῇ Πολιτείᾳ, ἐξ ὅλων τῶν μερῶν καὶ τῶν ἄκρων αὐτῶν τῆς Ἑσπερίας, ἐξηκολούθει νὰ βεβαιόνῃ, ὅτι ἡ ἐπάρκεια τῆς χώρας εἶναι ἀναντίῤῥητος, καὶ ὅτι ἡ εὕρεσις δανείου τινὸς ἤθελε τὰ πάντα ἐξομαλύνει, μετὰ τὴν συνομολόγησιν δ’ αὐτοῦ ἠθέλομεν ἐπανέλθει εἰς κατάστασιν ὁμαλὴν, καὶ τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν εἰς πλήρη καὶ ταχεῖαν ἀνάῤῥωσιν· ἐν ὀνόματι δὲ τῆς ἐπαρκείας καὶ χάριν αὐτῆς ἐξέθλιβε τὴν οἰκονομικὴν δύναμιν τῆς χώρας διὰ φόρων βαρέων καὶ ἐπαχθεστάτων, καὶ αὐτὴν τὴν πνευματικὴν ἀνάπτυξιν τῆς Ἑλληνικῆς νεολαίας παρακωλυόντων, καὶ αὐτὴν τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης τοῦ λαοῦ καθιστώντων δυσπρόσιτον. Τότε ἡ πλειοψηφία εἶχε κατασταθῆ σχεδὸν παμψηφία, διότι ἐλάχιστον μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐνέμενεν ἀκοῦον μὲ ἀνοικτὸν στόμα, ὅτι ἡ Ἑλλὰς προώρισται νὰ ζήσῃ καὶ θὰ ζήσῃ. Ἠγωνίζετο ὄντως ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου διὰ νὰ εὕρῃ δάνειον, καὶ δὲν ἐδίσταζε πρὸ πάσης θυσίας, καὶ πρὸ τῆς ὕβρεως, τὴν ὁποίαν οἱ ὅροι τοῦ συνομολογουμένου δανείου περιεῖχον ἐν ἑαυτοῖς, ὅταν ὑπεχρεοῦτο νὰ μὴ διαθέτῃ τὸ προϊὸν τοῦ δανείου κατὰ βούλησιν, ἀλλὰ νὰ διαθέτωσιν αὐτὸ οἱ δανεισταὶ μόνον πρὸς πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων, καὶ ὅταν ἠναγκάζετο νὰ ἀνεχθῇ παράβασιν τῶν νόμων, στέργων ν’ ἀναγραφῇ ἐν τῇ συμβάσει περὶ δανείου διάταξις, δι’ ἧς ἐχαρακτηρίζοντο ὡς ἀξιόποινοι πράξεις ἁπλαῖ παραβάσεις ἢ παραλείψεις, τὰς ὁποίας ἡ ποινικὴ νομοθεσία δὲν εἶχε χαρακτηρίσει ὡς ὑπαγομένας εἰς τοὺς ὅρους τοῦ ποινικοῦ νόμου, ὡς ἐχαρακτήριζεν αὐτὰς ἡ σύμβασις, μὴ διστάσας νὰ στέρξῃ, ἵνα ἀναγραφῇ ἐν τῇ συμβάσει καὶ αὐτὴ ἡ ἀπαισία ῥήτρα τοῦ ξενικοῦ ἐλέγχου, ἡ ἀντὶ χρημάτων ἀπεμπόλησις ἱερῶν δικαιωμάτων τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Τίς ἀμφέβαλλεν, ὅτι ἔπνεον τότε τὰ λοίσθια τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, καὶ ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἵνα σώσῃ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ εὐθύνην, ἐθυσίαζε τὰ πάντα, ὅπως δυνηθῇ νὰ ὑφαρπάσῃ τὴν ἐλπίδα ὀλίγων ἑκατομμυρίων, οὐχὶ ὅπως ἀποσοβήσῃ, ἀλλ’ ὅπως ἀναβάλῃ τὴν πτώχευσιν τοῦ δημοσίου ταμείου; Καὶ ὅταν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου ἀπέτυχεν εἰς τὰς προσπαθείας του, καὶ καταλιμπάνων τὴν ἀρχὴν, ἐβεβαίου ὅτι δὲν ἀπέτυχον αἱ περὶ δανείου διαπραγματεύσεις, ἀλλ’ ὅτι ἡ συνομολόγησις τοῦ δανείου παρεκωλύθη ἐν Ἀθήναις, διότι τὸ Στέμμα εἶχε τὴν γνώμην, ὅτι ἔπρεπεν ἡ σύμβασις νὰ εἰσαχθῇ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, οἱ δὲ δανεισταὶ δὲν ἔστεργον νὰ χορηγήσωσι τὴν προθεσμίαν, ἥτις ἀπῃτεῖτο ὅπως ἐκτελεσθῇ ἡ ῥήτρα αὕτη, τίς ἀμφέβαλλεν, ὅτι ταῦτα πάντα δὲν ἦσαν ἐπινοήματα, ὅπως καλύψῃ τὴν ἀποτυχίαν τοῦ δανείου καὶ καταστήσῃ εὐπρόσωπον τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς ἀρχῆς ἐν ὥρᾳ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπεβάλλοντο καθήκοντα ἀνιαρὰ εἰς τὸν κατέχοντα αὐτήν;

§36ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦτο συμπαιγνία.

§37ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μεταξὺ τίνος καὶ τίνος;

§38ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μεταξὺ τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ τῶν ἁρμοδίων (Θόρυβος).

§39ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δυστυχῶς παρεστάθησαν ἐν τῷ μέσῳ οἱ διαδεξάμενοι τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Μεσολογγίου Ὑπουργοὶ τῆς 3 Μαΐου 1893, καὶ παρεστάθησαν, διότι κατὰ τὰς ὥρας τῆς οἰκονομικῆς ἀγωνίας εἶχον ἀναρτήσει καὶ οὗτοι τὴν αὐτὴν σημαίαν, τὴν ὁποίαν ἀνύψονεν ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς διὰ τῶν χειρῶν του, ἀνακράζων, ὅτι «ἡ Ἑλλὰς προώρισται νὰ ζήσῃ καὶ θὰ ζήσῃ». Καὶ οἱ διάδοχοι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὑπισχνοῦντο καὶ αὐτοὶ τὴν ἐπάρκειαν τῆς χώρας· ἀνελθόντες δ’ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εὑρεθέντες εἰς τὴν αὐτὴν ἀμηχανίαν, ὑπέκυψαν εἰς τὴν αὐτὴν ἀγωνίαν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχεν ὑποκύψει κατὰ τὸ τέλος Ἀπριλίου καὶ ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτής. Ἠναγκάσθησαν ἑπομένως, ὡς ἔλεγον προχθὲς πρὸς τὴν Βουλήν, νὰ οἰκοδομήσωσιν ἓν παράπηγμα, ἵνα στεγασθῶμεν οἰκονομικῶς. Καὶ ᾠκοδόμησαν τὸ παράπηγμα αὐτὸ μετ’ ἄκρας ταχύτητος, τυπτόμενοι πιθανῶς ὑπὸ τῆς ἰδίας αὐτῶν συνειδήσεως, δι’ ἣν ἀνέλαβον εὐθύνην· καὶ ἠγωνίσθησαν νὰ δυνηθῶσι νὰ στήσωσι τὰς σανίδας, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἠθέλομεν στεγασθῆ ὀλίγον καιρόν, οὐχὶ ἵνα ἀποσοβήσωσι καὶ οὗτοι τὴν πτώχευσιν, ἀλλ’ ἵνα ἀναβάλωσι τὴν συμφοράν, ἥτις εἶχεν ἐπέλθει· καὶ διὰ νὰ πήξωσι τὰς σανίδας τοῦ παραπήγματος, δὲν ἐσταμάτησαν οὔτε πρὸ τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων τῆς χώρας, διότι ὑπεδούλωσαν ἐπὶ πάντα τὰ ἔτη, ἐφ’ ὅσα ἤθελε διαρκεῖ ἡ ὑπηρεσία τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιοποιήσεως, πολυτιμότατον προϊόν, τὴν σταφίδα, ὑπὸ τὸ βάρος τοῦ νόμου περὶ πληρωμῆς τῶν φόρων εἰς χρυσόν, βάρος τὸ ὁποῖον εἶχε καταστῆ δυσβάστακτον καὶ εἰς τοὺς παράγοντας τὸ πολύτιμον ἐκεῖνο προιὸν καὶ εἰς τοὺς ἐμπορευομένους αὐτό· δὲν ἐδίστασαν δὲ νὰ διαθέσωσι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιοποιήσεως καὶ τὰ ὀλίγα ἐκεῖνα καὶ ἐλεεινὰ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἠδύνατο νὰ προσδοκᾷ τὸ Κράτος, ὅπως χρησιμοποιήσῃ εἰς τὸν κανονισμὸν τῶν μετὰ τῶν δανειστῶν σχέσεών του ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον πάντες ἡμεῖς οἱ ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει ἀπεκρούομεν, ὁ ὁποῖος ὅμως ἐπεβλήθη ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας καὶ ἐγένετο νόμος τοῦ Κράτους, τοῦ νόμου περὶ πληρωμῆς φόρων τινῶν καὶ δικαιωμάτων εἰς χρυσόν. Ἀλλὰ δὲν ἐσταμάτησαν οὔτε καὶ πρὸ τῶν θεσμῶν αὐτῶν, διότι καὶ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ἀντεποιήθησαν, τροποποιήσαντες διὰ διατάγματος τὰς συμβάσεις, αἵτινες εἶχον συνομολογηθῆ ὑπὸ τοῦ Κράτους, καὶ μεταβαλόντες τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας διὰ τῶν συμβάσεων τούτων εἴχομεν ἀναλάβει, διότι, ὡς ἐνθυμεῖσθε, κατὰ τὸ διάταγμα περὶ δανείου τῆς κεφαλαιοποιήσεως, ἠθέλομεν πληρόνει τὰ ὀφειλόμενα οὐχὶ διὰ χρυσοῦ, ὡς αἱ συμβάσεις ἀνέφερον, ἀλλὰ διὰ χαρτίνων ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιοποιήσεως. Δὲν θέλω νὰ μνημονεύσω, ὅτι καὶ ἐν ἄλλοις παρεβιάσθησαν τότε οἱ νόμοι, διότι καὶ ἐν τῷ διατάγματι ἐκείνῳ εἶχον χαρακτηρισθῆ παραβάσεις καὶ παραλείψεις ὡς πράξεις ἀξιόποινοι, ὑπαγόμεναι εἰς ὡρισμένας διατάξεις τοῦ ποινικοῦ νόμου, ἐνῷ οὐδεὶς νόμος εἶχε προηγουμένως χαρακτηρίσει αὐτὰς ὡς τοιαύτας, ἐνῷ οὐχὶ διάταγμα, ἀλλὰ νόμος μόνον ἠδύνατο νὰ χαρακτηρίσῃ αὐτὰς ἀξιοποίνους.

§40ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§41ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ χάριν μάλιστα τοῦ διατάγματος τούτου τῆς ἐκδόσεως τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιοποιήσεως ἓξ μῆνας ἐμείναμεν κυβερνώμενοι ὑπὸ Ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον δὲν εἶχεν ἀποδείξει, ὅτι ἐκέκτητο τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Κοινοβουλίου, τὸ ὁποῖον μάλιστα, ὡς ἀπέδειξεν ἡ ψηφοφορία τῆς 28 Ὀκτωβρίου, ἐτύγχανεν ἐστερημένον αὐτῆς. Καὶ ἐπῆλθεν ἡ 28 Ὀκτωβρίου, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ψῆφος τῆς πλειοψηφίας, ἥτις δὲν ὑπῆρχε κἀνεὶς λόγος διὰ νὰ μὴ προβλέπηται ὅτι θὰ ἦτο τοιαύτη, ἡ ψῆφος τῆς πλειοψηφίας ἐπανήγαγεν αὖθις ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Μεσολογγίου. Αὐτὴν ταύτην τὴν πτώχευσιν ἀνεκήρυξε καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ πτωχεύσεως, τὸ ὁποῖον χθὲς τὸ ἑσπέρας εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ μήπως χθὲς τὸ ἑσπέρας συνετελεῖτο ἡ πτώχευσις καὶ Ἔπρεπε νὰ ἐκπλαγῶμεν διὰ τοῦτο εἴτε ἡμεῖς, εἴτε ἡ κοινωνία; Ἡ πτώχευσις εἶχε συντελεσθῆ ὅταν εἶχεν ἐκλείψει πᾶσα ἐλπὶς ἵνα καταστῇ τὸ Κράτος ἐπαρκὲς πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών του, εἶχε δὲ ἀπολεσθῆ πᾶσα ἐλπὶς καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν τῆς 3 Μαΐου 1892 καὶ μετ’ αὐτάς· ἰδίως εἶχεν ἀπολεσθῆ ὅταν ἀπέτυχεν ἡ συνομολόγησις τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον διεπραγματεύετο ἐν Λονδίνῳ· εἶχεν ἐκλείψει ὅταν ἐξεδίδετο τὸ δάνειον περὶ κεφαλαιοποιήσεως, εἶχεν ἐκλείψει κατ’ αὐτὰς τὰς τέσσαρας τελευταίας ἑβδομάδας, κατὰ τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠσχολεῖτο καὶ αὐτὸς νὰ εὕρῃ παράπηγμά τι, ἵνα στεγασθῇ ἐπί τινας ἡμέρας. Πάντες ὄντως ἐγνωρίζομεν τὴν ἐπελθοῦσαν συμφοράν, ἂν δὲ κατεῖχε τὰς καρδίας ἡμῶν αἴσθημά τι, —διότι δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω τί ἐν τοῖς ἄλλοις συνέβαινεν, —ἓν μόνον αἴσθημα κατεῖχεν αὐτὰς, τὸ αἴσθημα τῆς ἀδημονίας. Διετέλουν ὄντως ἐν ἀδημονίᾳ, βλέπων ὅτι ἀλληλοδιαδόχως προσπάθειαι κατεβάλλοντο, ὅπως ἀποκρυβῇ ἡ ἀλήθεια, καθ’ ὃν χρόνον ἡ παρέλευσις τοῦ χρόνου ἐπεδείνου τὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους, ἐξέθετε δὲ εἰς κίνδυνον καὶ αὐτὴν τὴν οἰκονομίαν τῆς χώρας. Καὶ ἐνῷ ἡμεῖς ἐφρονοῦμεν, ὅτι μετὰ παῤῥησίας καὶ εἰλικρινείας ἔπρεπεν οἱ καλούμενοι πρὸς τοῦτο, οἱ ἔχοντες τὴν ἁρμοδιότητα νὰ ἀποφήνωνται, ὅτι μετὰ παῤῥησίας ἔπρεπε νὰ δηλώσωσι τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ νὰ καλέσωσι τοὺς δανειστὰς ἡμῶν νὰ συνεννοηθῶσι μετ’ αὐτῶν πρὸς κανονισμὸν ἐν τῷ μέλλοντι τῶν ἀμοιβαίων σχέσεων, ἐβλέπομεν τοὺς ἁρμοδίους νὰ ἀγωνίζωνται πότε μὲν νὰ στεγάζωσιν ὑπὸ παραπήγματα, πότε δὲ νὰ μᾶς τρέφωσι μὲ κενὰς ἐλπίδας. Ἡ εὐθύνη τῶν Ὑπουργῶν τῆς 3 Μαΐου 1893 εἶναι ἐλαχίστη ἀπέναντι τῆς βαρείας εὐθύνης, ἥτις ἐπιβαρύνει τὸν κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτήν· τὴν εὐθύνην δὲ ταύτην προσεπάθει νὰ καλύψῃ, ὅταν ἐβεβαίου τὴν ἐπάρκειαν τῆς χώρας, ὅταν παρέπεμπε τὴν Βουλὴν ὁτὲ μὲν εἰς θεωρίας περὶ νομισματικῆς ἀνωμαλίας, ὁτὲ δὲ εἰς καταγγελίας αἰτιῶν, τὰς ὁποίας καὶ ἡ πρακτικὴ καὶ ἡ ἐπιστήμη δὲν ἀποδέχονται ὡς ὀρθὰς, ὅταν ἐζήτει νὰ παραπείσῃ αὐτὴν, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ζήτημα ἐπαρκείας, ἀλλὰ ζήτημα διαφορᾶς συναλλάγματος. Ἀλλ’ ἂν δὲν κατεπλάγημεν, διότι εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον περὶ πτωχεύσεως, ἠρωτήσαμεν ὅμως ἡμᾶς αὐτοὺς, πρὸς τίνα τάχα σκοπὸν ἐπροτάθη εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο; Ἐὰν τὸ Κράτος κατεδείχθη ὅτι ἀναντιῤῥήτως ἀπώλεσε τὴν ἱκανότητα, ἵνα ἐκπληρώσῃ ἀκεραίας καὶ ἐμπροθέσμως τὰς ὑποχρεώσεις αὐτοῦ, ὑπὲρ πάντα ἄλλον τοῦτο γνωρίζουσιν οἱ διαχειριζόμενοι τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, οὗτοι δὲ, εὐθὺς ὡς τοιαύτην ἐσχημάτιζον πεποίθησιν, ὤφειλον νὰ ἀνακοινώσωσι τὰ περὶ τούτου ἁρμοδίως εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, καὶ καλέσωσιν αὐτοὺς εἰς συνεννοήσεις πρὸς κανονισμὸν τῶν μετέπειτα σχέσεων τοῦ Κράτους πρὸς αὐτούς. Πρὸς τί ἐζήτησαν λοιπὸν τῆς Βουλῆς τὴν σύμπραξιν, εἰσαγαγόντες χθὲς τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος νομοσχέδιον; Ἐφευρέθη λόγος, ἵνα δικαιολογηθῇ ἡ κλῆσις τῆς Βουλῆς πρὸς σύμπραξιν, ὁ δὲ λόγος ἦτο, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ προσδιορισθῇ τὸ ποσοστὸν τῶν τόκων καὶ χρεωλυσίων, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο τὸ δημόσιον ταμεῖον νὰ ἀποτίσῃ πρὸς τοὺς δανειστὰς αὐτοῦ. Ἀλλ’ ὁ προτεινόμενος διὰ τοῦ νομοσχεδίου προσδιορισμὸς δὲν γίγνεται τῇ κοινῇ συνεννοήσει τοῦ Κράτους καὶ τῶν δανειστῶν, ὅτε ἡ σύμπραξις τῆς Βουλῆς ἦτο ἀναπόφευκτος, ἀλλὰ γίγνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοβούλως, διὰ μόνης τῆς θελήσεως τοῦ ὀφειλέτου. Ἀλλὰ δὲν νομίζετε, ὅτι ὁ τρόπος οὗτος ἀποτελεῖ ἐκβίασιν, τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος σκοπεῖ ἢ δείκνυσιν ὅτι σκοπεῖ νὰ ἐνασκήσῃ ἐπὶ τῶν δανειστῶν αὐτοῦ, προβάλλον εἰς αὐτοὺς διὰ τοῦ νόμου νὰ δεχθῶσιν ὅσα τοῖς δίδει, ἀρνούμενον δὲ, ἐὰν αὐτοὶ δὲν στέργωσι νὰ τὰ λάβωσι; Διατὶ λοιπὸν ζητεῖται νὰ συμπράξῃ ἡ Βουλὴ εἰς τοιοῦτον ἐπιχείρημα, ζητεῖται δηλαδὴ τὸ πολιτικὸν σῶμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διερμηνεύει τὸ φρόνημα τοῦ ἔθνους; Ἀλλ’ εἶπον ὅτι τὸ πολιτικὸν σῶμα τῆς Βουλῆς διερμηνεύει τὸ πολιτικὸν φρόνημα τοῦ ἔθνους. Ἀλλὰ διερμηνεύει τάχα αὐτὸ ἀληθῶς ἡ παροῦσα Βουλή; Τοιαύτην ἀπηύθυνα ἐρώτησιν καὶ ἄλλοτε, ἀπορῶν ἐὰν πράγματι διερμηνεύῃ τὸ φρόνημα τοῦ ἔθνους ἡ Βουλή, ἡ ἐκλεχθεῖσα τὴν 3 Μαΐου 1892, καὶ ἀπηύθυνα αὐτὴν διὰ τῶν τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας ἐπρότεινα ἐπὶ τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶχε συντάξει ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον, ἀπηύθυνα δ’ αὐτὴν καὶ πρὸ δεκαπέντε ἡμερῶν, ὅτε συνεζήτουν ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου τῆς ἀπαντήσεως. Εἶπον τότε εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν ἀρκοῦσιν οἱ ξηροὶ τύποι, ἵνα ἀποτελέσωσιν εὐθεῖαν καὶ ἄδολον τὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος, ξηροὶ δὲ τύποι εἶναι νὰ ὑπολαμβάνηται ἡ ἐνεστῶσα Βουλὴ ὡς δυναμένη νὰ διερμηνεύσῃ τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ, καὶ νὰ καλῆται νὰ συμπράξῃ κατὰ τὸν κανονισμὸν τῶν σχέσεων, αἵτινες ἔσονται ἡ συνέπεια τῆς ἀνακηρύξεως τῆς πτωχεύσεως τοῦ δημοσίου ταμείου. Πῶς ἐξελέχθη ἡ παροῦσα Βουλή; Ἐξελέχθη, διότι χίλιαι γλῶσσαι καὶ χίλια στόματα ἐκ τῶν τεσσάρων σημείων τοῦ ὁρίζοντος ἐξέδραμον εἰς τὴν ἐκλογικὴν παλαίστραν, βεβαιοῦντα ὅτι τὸ Κράτος εἶναι ἐν ἐπαρκείᾳ, ὅτι ὅμως θέλει πτωχεύσει, ἐὰν οἱ ἐκλογεῖς δώσωσι τὰς ψήφους των εἰς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους αἱ γλῶσσαι αὗται καὶ τὰ στόματα ταῦτα κατήγγελλον, θέλομεν δὲ πάντως σωθῆ καὶ ἀποσοβήσει τὴν πτώχευσιν, ἐὰν οἱ ἐκλογεῖς δώσωσι τὰς ψήφους των πρὸς τοὺς φίλους τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου. Καὶ οἱ ἐκλογεῖς ἔσπευσαν νὰ ἐκλέξωσι τοὺς φίλους τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἐκ Μεσολογγίου, οὗτοι δὲ φυσικὸν ἦτο νὰ ἐνδείξωσιν εἰς τὸν Ἡγεμόνα τὴν ἐμπιστοσύνην, ἣν εἶχον πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Μεσολογγίου. Καὶ οὕτω τὰ γενόμενα ἀπὸ τῆς 17 Φεβρουαρίου μέχρι τοῦ χρόνου ἐκείνου ἐδημιούργησαν πᾶσαν δικαιολογίαν, ἵνα ἐπαναχθῇ αὖθις εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος πρὸ μικροῦ εἶχεν ἀνατραπῆ ὑπὸ τοῦ ἔθνους. Πῶς λοιπὸν ἡμεῖς, οἵτινες ἀπεστάλημεν ὑπὸ τῶν ἐκλογέων, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι δι’ ἡμῶν θέλει ἀποσοβηθῆ ἡ πτώχευσις, πῶς δυνάμεθα νὰ ἀντιποιηθῶμεν, νὰ ἀξιώσωμεν ὅτι διερμηνεύομεν τὸ φρόνημα αὐτῶν, καὶ ἀφοῦ ἐξέλιπον αἱ ἐλπίδες τῆς σωτηρίας ἀπὸ τῆς πτωχεύσεως, καὶ ἀφοῦ ἐπῆλθεν ἡ πτώχευσις καὶ ἐπισήμως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀνεκηρύχθη; Ὅταν τὰ Κράτη περιάγωνται εἰς τοιαύτας δυστυχεῖς περιόδους, κατὰ τὰς ὁποίας, καὶ τοῦ Κράτους ἡ τιμὴ τίθεται ἐν ἀμφιβόλῳ, καὶ τῶν πολιτῶν τὰ συμφέροντα εἶναι ἐκτεθειμένα εἰς τοὺς ἐσχάτους κινδύνους, καὶ πᾶσα οἰκονομικὴ καὶ κοινωνικὴ ἁρμονία συνταράσσεται, πρέπει οἱ ἐχεφρονοῦντες νὰ προσκολλῶνται εἰς τὴν ἀσφαλῆ λειτουργίαν τῶν θεσμῶν, διότι μόνον οὕτω θέλομεν δυνηθῆ ν’ ἀποκαταστήσωμεν τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, καὶ νὰ ἀποσοβήσωμεν πᾶν δυσάρεστον, τὸ ὁποῖον τοιαῦται ἀνώμαλοι περιστάσεις συνήθως προάγουσι. Δὲν ἀρκεῖ ἡ τήρησις τῶν ξηρῶν τύπων, ἐν Ἑλλάδι δὲ πάντες, καὶ ὁ ἔσχατος τῶν πολιτῶν φρονεῖ, ὅτι ἔχει δικαίωμα κεκτημένον, ἵνα μετέχῃ τῶν κοινῶν, νὰ μὴ μένῃ δὲ ἀλλότριος καὶ ξένος τῶν σκέψεων, αἵτινες πρόκειται νὰ κανονίσωσι τὴν τύχην αὐτοῦ καὶ τὴν τιμὴν αὐτοῦ. Πῶς λοιπὸν δυνάμεθα νὰ στέρξωμεν νὰ ἐμποιηθῇ εἰς τοὺς συμπολίτας ἡμῶν ἡ ὑπόνοια, ἢ νὰ σχηματισθῇ ἐν αὐτοῖς ἡ πεποίθησις, ὅτι ἀπεξενώσαμεν αὐτοὺς πάσης σκέψεως, καθ’ ἣν στιγμὴν διακυβεύονται τὰ συμφέροντα καὶ τοῦ Κράτους καὶ τῶν πολιτῶν, καθ’ ἣν στιγμὴν συντελεῖται ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πολλοὶ ἀπεκάλουν πρό τινων μηνῶν χρεωκοπίαν ἐπονείδιστον καὶ πρᾶξιν φαύλην καὶ ἄτιμον; Μετὰ λύπης εἶδον, ὅτι καὶ ἄλλοτε, ὅτε δὶς ἢ τρὶς τοιαύτην ἀπεφηνάμην γνώμην, ἡ Βουλὴ οὐδεμίαν ἔδωκεν εἰς αὐτὴν προσοχὴν, μοὶ ἐφάνη μάλιστα, ὅτι ἡ γνώμη αὕτη δὲν ἐφείλκυσε τὴν προσοχὴν καὶ οὐδενὸς ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, διότι καὶ συμπολῖται ἡμῶν ἐδίσταζον ἔτι περὶ τῶν συμβαινόντων καὶ ἐξηκολούθουν παραμυθούμενοι ὑπὸ κενῶν ἐλπίδων. Ἐὰν ἡμεῖς, οἵτινες εἴμεθα τὰ διασωθέντα ναυάγια ἐκ τῆς λαίλαπος, ἥτις ἐπέσκηψε τὴν 3 Μαΐου 1892, ἤμεθα κατ’ ἀριθμὸν ἱκανοὶ, καὶ ἠδυνάμεθα διὰ τῆς στάσεως, τὴν ὁποίαν ἠθέλομεν λάβει, νὰ παρακωλύσωμεν τὴν πλειονοψηφίαν ἀπὸ τοῦ νὰ ἐπιλάβηται τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ, εἴχομεν καθῆκον νὰ τὸ πράξωμεν, καθῆκον πρὸς τὴν πατρίδα ἡμῶν, καθῆκον πρὸς τὸ πολίτευμα ἡμῶν· ἀλλὰ δυστυχῶς ἡμεῖς μὲν ἐσμὲν ὀλίγοι καὶ διὰ τῶν δακτύλων σχεδὸν μετρούμενοι, δὲν γνωρίζω δὲ τί φρονοῦσιν αἱ ἄλλαι διάφοροι ὁμάδες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἑπομένως εἶχον καθῆκον νὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ διὰ τελευταίαν φορὰν τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ θέματος, καὶ νὰ συμβουλεύσω αὐτὴν νὰ ἀσπασθῇ γνώμην, τὴν ὁποίαν οὐχὶ προσωπικὰ ἢ πολιτικὰ συμφέροντα, ἀλλ’ ἐθνικὸν ὑπαγορεύει συμφέρον· καὶ ἀπευθύνω τὴν συμβουλὴν ταύτην, εἰ καὶ ἐτύγχανον πεπεισμένος, ὅτι καὶ αὕτη δὲν θέλει ἀκουσθῆ, διότι ἔπρεπε νὰ ἔχω ἥσυχον τὴν συνείδησίν μου, ὅτι οὐδὲν παρέλιπον τῶν ἐπιβεβλημένων εἰς ἐμέ. Ἀλλὰ, ὡς εἶπον, πιστεύω ὅτι οὐδὲ τὴν φορὰν ταύτην θέλει ἀκουσθῆ ἡ γνώμη μου, ἀναγνωρίζω δ’ ὅτι ἡμεῖς, οἱ ἔχοντες τὸ φρόνημα τοῦτο, ἐσμὲν ὑποχρεωμένοι νὰ ὑποταχθῶμεν οὐχ ἧττον εἰς τὸ φρόνημα τοῦτο, τοὐλάχιστον ὅσον ἀφορᾷ ἡμᾶς αὐτούς. Ἐὰν ἡ Ἀντιπολίτευσις πᾶσα ἤθελεν ἔχει τὴν γνώμην ταύτην, ἤθελον συμβουλεύσει αὐτὴν νὰ καταλίπῃ καὶ τὰ ἑδώλια ταῦτα καὶ τὴν ἰδιότητα τοῦ Βουλευτοῦ, καὶ ἐγὼ δὲ τότε μετὰ πάντας τοὺς ἄλλους ἤθελον γράψει τὴν ὑπογραφήν μου εἰς τὴν παραίτησιν, διότι, ὅταν πρόκηται νὰ ἀγωνίζηταί τις ὑπὲρ τῶν θεσμῶν τῆς πατρίδος, ἀπέναντι οὐδενὸς πρέπει νὰ ἀφίσταται. Ἀλλ’ ἡ φωνή μου δὲν θέλει ἀκουσθῆ, ἡμεῖς δὲ, οἵτινες φρονοῦμεν, ὅτι ἡ ἐντολὴ, ἣν ἐλάβομεν τὴν 3 Μαΐου, δὲν ἐκτείνεται καὶ μέχρι τῆς μελέτης τοῦ κανονισμοῦ τῶν σχέσεων, αἵτινες προκύπτουσιν ἐκ τῆς πτωχεύσεως τοῦ Κράτους, ὀφείλομεν διὰ τοῦτο ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ ἀπόσχωμεν τῆς συζητήσεως αὐτοῦ, παρόντες μὲν ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλὰ μὴ λαμβάνοντες μέρος, ὅπως καὶ διὰ τῆς τακτικῆς ἡμῶν ταύτης ἀποδείξωμεν, ὅτι ἐφαρμόζομεν ὅ,τι φρονοῦμεν. Ἐν τῷ μέσῳ ὅμως πάντων τούτων τῶν δυστυχῶν συμβεβηκότων πρέπει νὰ ἀναδράμῃ τις εἰς τὸ παρελθὸν, πρέπει νὰ ἀναμνησθῇ τῆς δεκαετίας, διότι θέλει πεισθῆ, ὅτι σήμερον στεφανοῦται τέλος πάντων ἡ δεκαετὴς οἰκονομικὴ πολιτικὴ τοῦ Βουλευτοῦ Μεσολογγίου. Δεκαετίαν ἠγωνίσθη, ἵνα μᾶς ἀγάγῃ εἰς τὴν σημερινὴν ἡμέραν, καὶ τέλος πάντων μᾶς εἰσήγαγεν εἰς τὸν λιμένα τῆς πτωχεύσεως. Ἂν δέ τις ἤθελε τονίσει εἰς τὸ οὖς μου τὴν φωνήν του, ἀνακράζων ὅτι ἡ Ἑλλὰς προώρισται νὰ ζήσῃ, θέλω τῷ ἀπαντήσει, ὅτι καὶ ὁ Βουλευτὴς Μεσολογγίου εἶχε προορισθῆ νὰ ἄρξηται καὶ νὰ τελειώσῃ τὸ ἔργον τῆς καταστροφῆς. Διορῶ ὄντως ἐν πᾶσι τούτοις ἀόρατον δύναμιν, ἥτις ῥυθμίζει τὰ ἐπὶ τῆς γῆς ἐν τῷ νόμῳ τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς εὐθύτητος. Εἰς αὐτὴν τάχα τὴν ἀόρατον δύναμιν ὀφείλομεν τὴν σύμπτωσιν νὰ ἀναγκασθῇ νὰ ἀνακηρύξῃ τὴν πτώχευσιν τοῦ Κράτους ὁ κ. Βουλευτὴς Μεσολογγίου, αὐτὸς ὁ ἀπ’ ἀρχῆς ἐργάτης αὐτῆς;

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§43ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος διαπρεπὴς πολιτευτὴς διετύπωσεν ἐντεῦθεν θεωρίαν, ἣν, μεθ’ ὅλον τὸν σεβασμὸν, ὃν ἔχω καὶ πρέπει νὰ ἔχω πρὸς τὰς γνώμας τοιούτου ἀνδρὸς, δὲν δύναμαι νὰ συμμερισθῶ. Διετύπωσε τὴν θεωρίαν, ὅτι, δὲν γνωρίζω ἀπὸ τίνος χρονικοῦ σημείου, ἢ ἐκ τίνος γεγονότος ἐπιτελεσθέντος ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Πολιτείᾳ, ἡ ἐντολὴ, ἣν ἕκαστος ἡμῶν ἔχει λάβει παρὰ τοῦ λαοῦ τῇ 3 Μαΐου 1892, ἔληξεν, ἢ ἂν μὴ ἔληξεν ἐντελῶς, περιωρίσθη κατὰ τοσοῦτον βαθμὸν καὶ εἰς τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μὴ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα ν’ ἀποφανθῶμεν περὶ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον καλούμεθα νὰ συζητήσωμεν. Δὲν γνωρίζω ἂν ὑπάρχῃ Κοινοβούλιον, εἰς τὸ ὁποῖον στέλλονται παρὰ τοῦ λαοῦ οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτοῦ μετὰ περιωρισμένης ἐντολῆς, ὡς φαίνεται φρονῶν ὁ διαπρεπὴς πολιτευτὴς, ὁ καταλιπὼν πρὸ ὀλίγου τὸ βῆμα. Ἐγὼ νομίζω, τὸ κατ’ ἐμὲ, ὅτι κέκτημαι πλήρη καὶ ἀπεριόριστον τὴν ἐντολὴν καὶ πληρεξουσιότητα, ἵνα συζητήσω περὶ παντὸς ὅ,τι προσάγεται εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐν τῷ δικαιώματι καὶ τῇ συναισθήσει τῆς πληρότητος τῆς ἐντολῆς, ἣν ἔχω, ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς νὰ μοὶ δώσῃ τὸν λόγον, ἵνα ἐντεῦθεν ἐκφράσω τὴν ἰδέαν, ἣν ἐσχημάτισα ἐπὶ τῇ ὑποβολῇ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχω περὶ αὐτοῦ. Ἡ γνώμη δὲ αὕτη ἐλπίζω ὅτι συμφωνεῖ καθ’ ὁλοκληρίαν μὲ τὴν γνώμην ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς καὶ ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ γνώμη αὕτη εἶναι τὸ αἴσθημα, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει εἰς πάντα Ἕλληνα πολίτην τὸ ἄκουσμα ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον ἀπὸ τῆς ἡμέρας ταύτης καλεῖται, ἵνα συζητήσῃ περὶ τῆς πτωχεύσεως αὐτοῦ. Καὶ τὸ αἴσθημα, τὸ ὁποῖον πᾶς Ἕλλην αἰσθάνεται ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ, εἶναι ἡ ὀδύνη καὶ τὸ ἄλγος. Ἐν τῇ πληρότητι λοιπὸν τῆς ἐντολῆς, ἣν αἰσθάνομαι ὅτι ἔχω παρὰ τῶν ἐκλογέων μου, ἔσπευσα νὰ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα, ἵνα ἐγείρω κραυγὴν διαμαρτυρίας ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ κατὰ τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν ἀπὸ τῆς ἡμέρας ταύτης διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς περιάγεται. Καὶ ὀφείλει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ διαμαρτυρηθῇ, διότι αἰσθάνεται ἐν φιλοτιμίᾳ τὸ ὀδυνηρὸν στάδιον, εἰς τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ῥίπτεται αὐτὸς καὶ τὸ μέλλον αὐτοῦ. Οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὁ ἐν τοῖς ὁρίοις τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους περιλαμβανόμενος, καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὁ πολὺς, ὁ ἀποτελῶν τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, ἂν κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐδίδετο εἰς αὐτὸν φωνὴ, ἂν ὅλα τὰ στόματα τῶν ἓξ ἢ ἑπτὰ ἑκατομμυρίων Ἑλλήνων ἠδύναντο νὰ συνενωθῶσιν εἰς ἓν καὶ νὰ λαλήσωσι πρὸς ἡμᾶς, τοὺς ἐνταῦθα βουλευομένους περὶ τῆς τύχης του διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἤθελεν εἴπει πρὸς ἡμᾶς: «Διατὶ μὲ περιηγάγετε εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην; διατὶ μὲ περιηγάγετε εἰς τοῦτο τὸ σημεῖον; τί ἔπταισα ἢ τί ἡμάρτησα πρὸς ὑμᾶς; εἰπέτε μοι σεῖς οἱ βουλευόμενοι περὶ τῶν τυχῶν μου, σεῖς οἱ κυβερνήσαντες καὶ κυβερνῶντές με, εἰπέτε μοι, τί ἐζητήσατε παρ’ ἐμοῦ καὶ δὲν τὸ ἐλάβετε; Ἐζητήσατε ἐν πρώτοις πρὸς πλήρωσιν παντὸς ὑψηλοῦ καὶ ἰδανικοῦ ἐθνικοῦ σκοποῦ τὸ αἷμά μου, καὶ ἐλάβετε αὐτὸ πάντοτε· ἐλάβετε αὐτὸ ἀνὰ πᾶσαν ἐπιστρατείαν, τὴν ὁποίαν ἐκινήσατε, ἵνα ὑπερασπίσητε τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα· ἐλάβετε αὐτὸ καὶ ἀνὰ πᾶσαν ἡμιεπίσημον κίνησιν, τὴν ὁποίαν ἐπεχειρήσατε, κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1854 καὶ κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τὴν τριετῆ τῆς Κρήτης 1866–1868, καὶ κατὰ τὰ 1878 πάλιν ἐν Κρήτῃ καὶ ἄλλοις μέρεσι τῆς Ἑλληνικῆς γῆς, κατὰ τὴν ἐπιστρατείαν τοῦ 1880, κατὰ τὴν ἐπιστρατείαν τοῦ 1885–1886, ἐλάβετε πᾶν ὅ,τι ἐζητήσατε παρ’ ἐμοῦ ὑψηλότατον καὶ τιμιώτατον. Ἐζητήσατε φόρους, καὶ κατέβαλον αὐτοὺς μεθ’ ὑπομονῆς, ἧς δὲν ἔχει νὰ παρουσιάσῃ ὅμοιον παράδειγμα ἕτερος λαός· ἐλάβετε δὲ παρ’ ἐμοῦ, ὡς ἂν ἤμην ἀρνίον, καὶ τὸ ἔριον, καὶ τὸ γάλα, καὶ τὸ δέρμα ἔτι, διὰ τῆς κουρευτικῆς ψαλλίδος τῆς φορολογίας, καὶ ἠνέχθην τὴν φορολογίαν ταύτην ἄνευ γογγυσμοῦ, ἄνευ ἀντιστάσεως. Καὶ μεθ’ ὅλα ταῦτα ὑμεῖς αὐτοί, οἷς τόσα παρέσχον πρὸς εὐτυχίαν μου, σήμερον γίνεσθε αἴτιοι νὰ μοὶ ἐγκολαφθῇ Θὰ σᾶς εἴπῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς — εἰς τὸ μέτωπον τὸ στίγμα τῆς ἀτιμίας διὰ τῆς πτωχεύσεως! Καὶ ἀντὶ τίνος θὰ ἐγκολάψητε εἰς ἐμὲ τὸ στίγμα τοῦτο; Τί ἀπήλαυσα παρ’ ἡμῶν; τὸ χρῆμα ὅπερ ἐδανείσθητε καὶ διὰ τὸ ὁποῖον δὲν δυνάμεθα σήμερον νὰ καταβάλωμεν τοὺς τόκους, ἐδόθη εἰς ἐμὲ πρὸς χρῆσίν μου, πρὸς διατροφήν μου, πρὸς ἀμφίεσίν μου, πρὸς πλήρωσιν οἱασδήποτε ἄλλης ἀνάγκης μου; Πόῤῥω ἀπέχει τοῦτο· διότι λάβετε ὑπ’ ὄψιν τοὺς δασμοὺς, τοὺς ὁποίους πληρόνω διὰ τὰ πρωτίστης ἀνάγκης εἴδη, διὰ τὸν σῖτον, διὰ τὰ ὄσπρια, διὰ τὴν ὄρυζαν, διὰ πᾶσαν τὴν τάξιν τῶν ἀποικιακῶν προϊόντων, τῶν ὁποίων ὁ φόρος ἰσοφαρίζει τὴν ἀξίαν αὐτῶν, λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὰ καταβαλλόμενα διὰ τὴν ἀμφίεσιν τέλη, ἅτινα ὑπερβάλλουσιν ἐνίοτε κατὰ τὸ διπλάσιον καὶ τριπλάσιον τὴν ἀξίαν αὐτοῦ τοῦ ἐμπορεύματος. Ἢ μὴ ἐπλήρωσα διὰ τοῦ χρήματος τούτου ἄλλας χρείας ἰδανικάς, ὑψηλοτέρας; ἢ μὴ ἱκανοποίησα διὰ τῆς δαπάνης τῶν χρημάτων τούτων τοὺς ἐθνικοὺς σκοπούς μου; Ἀπ’ ἐναντίας αἰσθάνομαι ἐξευτελισμὸν, ἀφ’ ἧς ἀκριβῶς ἐποχῆς ἐπεβαρύνθην διὰ τῶν δανείων τούτων». Τοιαῦτα θὰ εἴπῃ, θὰ ἔλεγε πρὸς ἡμᾶς μετὰ πλήρους δικαίου ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ἂν ἐδίδετο αὐτῷ φωνὴ ἐνταῦθα. Ἀλλὰ ταῦτα ὀφείλομεν νὰ εἴπωμεν ἡμεῖς ἐντεῦθεν ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὑπὲρ τῆς τιμῆς του, τὴν ὁποίαν ἐνεπιστεύθη εἰς χεῖρας ἡμῶν, βουλευομένων ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ. Καὶ ἐνῷ εἰς τοιαύτην περιέστη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατάστασιν, κατάστασιν ἐπαπειλοῦσαν αὐτὸν διὰ τῆς ἀτιμίας, ἣν οἱ χαιρέκακοι ἀντίπαλοι ἐν τῇ σταδιοδρομίᾳ ἐθνικῆς ἁμίλλης, ἢ καὶ οἱ ἀδιάφοροι καὶ ψυχροὶ συζητηταὶ τῶν ἡμετέρων πραγμάτων θ’ ἀποκαλύψωσι καὶ θὰ ἀποδώσωσιν εἰς ἡμᾶς, ἐνῷ εἰς τοιαύτην, λέγω, περιήλθομεν κατάστασιν, ἐῤῥίψατε ἓν βλέμμα, ἵνα ἐξετάσητε πῶς διατελεῖ κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμήν, τὴν κρίσιμον καὶ φοβερὰν, ὁ Ἑλληνικὸς λαός; Ἐπλουτίσαμεν αὐτὸν διὰ διοικήσεως, ἐν ᾗ οὐδὲν ἄλλο ἔχει νὰ ἐπιζητήσῃ; Καὶ δὲν βλέπομεν αὐτὸν βασανιζόμενον παρὰ τῆς λῃστείας, παρὰ τῶν πρὸς καταδίωξιν τῆς λῃστείας ἀποστελλομένων, ὡς καὶ παρὰ παντὸς κακοποιοῦ στοιχείου; Καὶ εἶναι διοίκησις αὐτή; καὶ ἔχει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δικαιοσύνην, δικαιοσύνην κατὰ ποσὸν ἢ κατὰ ποιόν; Ἐδόσαμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν παιδείαν ἀνάλογον πρὸς τὰ χρηματικὰ βάρη, δι’ ὧν ἐπεβαρύναμεν αὐτὸν, ἀνάλογον πρὸς τὸ παρελθὸν καὶ πρὸς τὸ μέλλον, τὸ ὁποῖον ἡ Ἑλληνικὴ φυλὴ ἔχει; Ἐν τρώγλαις διαιτᾶται ἡ δημοτική του ἐκπαίδευσις, ἡμιμάθεια βασιλεύει ἐν τῇ λεγομένῃ μέσῃ ἐκπαιδεύσει, ἡ δὲ ἀνωτέρα, ὡς ἐν καταλληλοτέρᾳ περιστάσει εἶπον ἐντεῦθεν, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ Πανεπιστημίου νομοσχεδίου, πολὺ ἀπέχει νὰ ἦναι οἵαν ἀπαιτεῖ αὐτὴν ὁ προορισμὸς τοῦ Ἀνωτάτου Ἐκπαιδευτηρίου τοῦ Γένους. Ἐγκαταλείψαμεν τὸν λαὸν καθ’ ὁλοκληρίαν ἀπαιδαγώγητον ὑπὸ θρησκευτικὴν καὶ ἠθικὴν ἔποψιν, μὴ εὑρίσκοντα οὔτε ἐν τῷ σχολείῳ οὔτε ἐν τῷ ναῷ τὰ διδάγματα τῆς ἠθικῆς, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ ἀποκλείσωσιν εἰς αὐτὸν τὰς ὁδοὺς τῆς διαφθορᾶς καὶ τοῦ ἐγκλήματος. Ἐγκατελίπομεν αὐτὸν ἔρμαιον τῆς ἀγνοίας καὶ τῆς ἀθλιότητος ὑπὸ τὴν γεωργικὴν καὶ ἐμπορικὴν ἔποψιν. Τί δὲ νὰ εἴπῃ τις περὶ τοῦ στρατοῦ, διὰ τὸν ὁποῖον ἐν μιᾷ καὶ μόνῃ δεκαετίᾳ, τῇ τελευταίᾳ, ἄνευ τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν τῆς ἐπιστρατείας τοῦ 1885 καὶ 1886, ἐδαπανήθησαν 170,000,000; Τί ἀπέμεινεν ἡμῖν ἐκ τῆς κολοσσιαίας ταύτης σχετικῶς πρὸς τὰς δυνάμεις τοῦ τόπου δαπάνης ἐν τῷ στρατῷ; Οἱ ἔφεδροι, οὓς ἔλεγεν ἄλλοτε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἔχει; οἱ τριμηνιαῖοι ἐκεῖνοι ἀγύμναστοι, ἀμόρφωτοι καθ’ ὁλοκληρίαν, θ’ ἀποτελέσωσι τὴν ἐφεδρείαν, ἐκ τῆς ὁποίας ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σκέπτεται νὰ καλέσῃ ποτὲ εἰς τὰ ὅπλα ἀριθμὸν 100 χιλιάδων! Δὲν ἐπιθυμῶ ἀληθῶς νὰ ἐπιζήσῃ ὁ ἔντιμος συνάδελφος καὶ σεβαστός μοι φίλος βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν κ. Ρικάκης, ἵνα ἴδῃ ποτὲ στρατὸν συναθροιζόμενον ἐκ τοιούτου φυράματος—διότι περὶ τούτων ὡμίλουν προχθὲς καὶ ὄχι περὶ ἐγκαταλείψεως πάσης ἐθνικῆς ἐλπίδος.— Ἀλλ’ ἐντεῦθεν, κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην τὴν κρίσιμον καὶ τὴν ἐπίσημον, πρέπει νὰ εἴπωμεν καὶ μὲ σαφεστέρας λέξεις καὶ μὲ ζωηρότερα χρώματα τὴν ἀθλιότητα, εἰς ἣν περιήλθομεν καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ, καὶ μὴ θελήσωμεν νὰ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τοῦ δακτύλου μας ἐκ τῆς ἰδέας μὴ ἀποκαλύψωμεν μυστικόν, μὴ ἀπογοητεύσωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, τὸν ἔσω καὶ τὸν ἐκεῖθεν τῶν συνόρων τοῦ ἐλευθέρου Κράτους. Τὰ ἐν μιᾷ δεκαετίᾳ δαπανηθέντα μόνον πρὸς ἁπλῆν συντήρησιν στρατοῦ καὶ ναυτικοῦ 220 ἑκατομμύρια δραχμῶν πρὸς τί ἐδαπανήθησαν; Πλὴν τῶν τριῶν θωρηκτῶν, οὐδὲν ἕτερον ἀπολύτως ἔχομεν. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι ἔχομεν ἐθνικὴν δύναμιν, καὶ ὅτι δι’ αὐτῆς δυνάμεθα νὰ διεκδικήσωμεν δίκαια καὶ ἐθνικοὺς πόθους.... Ἐνῷ λοιπὸν εἰς τοιαύτην ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν κατάστασιν περιηγάγομεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τὴν χώραν, ὑπὸ ἔποψιν δημοσίας ἀσφαλείας, ὑπὸ ἔποψιν παιδείας, διοικήσεως, δικαιοσύνης, ὑπὸ ἔποψιν γεωργίας, ἐμπορίας, στρατοῦ καὶ ναυτικοῦ, ἐπιθέμενοι εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην ὡς κορωνίδα τὸ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μανθάνει, ὅτι, μεθ’ ὅλα τὰ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα αὐτὸς συνεισέφερε κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν εἰς φόρους, μεθ’ ὅλα τὰ ἑκατομμύρια, διὰ τῶν ὁποίων ἐπεβαρύνθη, ἀφαιροῦντα τὸν ἄρτον ἀπὸ τοῦ στόματος αὐτοῦ καὶ τοῦ στόματος τῶν τέκνων του, ὀφείλει νὰ κηρύξῃ τὴν πτώχευσίν του, διατὶ ἐν τῷ μεταξὺ χρόνῳ οἱ κυβερνῶντες αὐτὸν ἐδανείζοντο, σπαταλῶντες ἀπόνως καὶ ἀνηλεῶς; Καὶ θὰ μάθῃ, οὐχὶ ἐκ τῶν ἀγορεύσεων, αἱ ὁποῖαι πολλάκις ἐντεῦθεν ἀντήχησαν ἐκ στόματος τῶν ἀσχολουμένων μετ’ ἐπιτηδειότητος καὶ εὐφυῶς εἰς τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα, ἀλλὰ θὰ μάθῃ ἐμπράκτως, σκληρῶς σήμερον, διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅτι ἐπὶ δέκα ἔτη ἠπατᾶτο, διότι οἱ προϋπολογισμοὶ, ἀντὶ τῶν ἑκάστοτε ἐπαγγελλομένων ἰσοζυγίων καὶ περισσευμάτων, ἐπαρουσίαζον ἐλλείμματα κατὰ δεκάδας ἑκατομμυρίων. Παρὰ τίνων ὁ Ἑλληνικὸς θὰ ζητήσῃ τὴν εὐθύνην ἐπὶ τῇ καταστάσει ταύτῃ; Βεβαίως, κύριοι συνάδελφοι, οὐδεὶς, οὔτε ἐντεῦθεν οὔτε ἐκεῖθεν, ἐλπίζω, ὑπάρχει ὁ ἀμφιβάλλων παρὰ τίνος πρέπει νὰ ζητηθῇ ἡ εὐθύνη. Ἐξαιρέσει βραχυτάτου χρονικοῦ διαστήματος, ἐπὶ ὁλόκληρον δεκαετίαν ἐκυβέρνησεν ὁ καὶ νῦν κυβερνῶν τὸ Κράτος κ. Πρωθυπουργός· ἀποτέλεσμα δὲ τῆς διοικήσεως αὐτοῦ εἶναι ἡ σημερινὴ κατάστασις. Ἡμεῖς καλούμεθα ὡς ληξίαρχοι σήμερον, ἵνα παρευρεθῶμεν εἰς τὴν ὑπογραφὴν εἴτε τούτου τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον κανονίζει «προσωρινῶς» τὴν κατάστασιν, εἴτε τῆς ἐγκρίσεως τοῦ ὁριστικοῦ διακανονισμοῦ, τὸν ὁποῖον θὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐάν ποτε κατορθωθῇ τοιοῦτος, ὡς χθὲς ἐπηγγέλλετο. Ἡμεῖς παριστάμεθα ὡς ληξίαρχοι, ἵνα μετὰ ὀδύνης ὑπογράψωμεν τὴν πρᾶξιν ταύτην, ἀλλὰ θὰ τὴν ὑπογράψωμεν διαμαρτυρόμενοι ἐπ’ ὀνόματι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τοῦ ὁποίου τὴν τιμὴν καὶ τὴν ὑπόληψιν, ἐὰν μὴ καὶ τὴν τύχην, πρέπει νὰ χωρίσωμεν ἀπὸ τῆς ἡμετέρας εὐθύνης. Τὴν στιγμὴν ταύτην ὁμιλῶν ὡς εἷς ἐξ ὑμῶν, ἄνευ διακρίσεως πτέρυγος, ἢ μερίδος πολιτικῆς, τάσσω ἐκεῖθεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὁλόκληρον, ἐντεῦθεν δ’ ἡμᾶς ὅλους. Καὶ τάσσω τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐκεῖθεν, διότι εἶναι ἀθῶος, διότι δὲν ἔπταισεν εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην, διότι καὶ συνεισήνεγκε καὶ ἔπραξε πᾶν ὅ,τι ἐζητήσαμεν ἡμεῖς παρ’ αὐτοῦ, διὰ νὰ ἀποφύγῃ τὴν ὀδυνηρὰν στιγμήν, καθ’ ἣν καθηλοῦται ἡ τιμὴ καὶ ἡ ὑπόληψις αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ τῆς χρεωκοπίας. Ἐὰν ἀναλαμβάνωμεν λοιπὸν ἡμεῖς ἕκαστος κατὰ τὸ μέτρον τὸ βαρύνον ἕκαστον τὸ ἀνάλογον τῆς εὐθύνης καὶ ὑπογράψωμεν τὸ ἔγγραφον τοῦτο, πρέπει νὰ κηρύξωμεν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι πάντη ἀθῶος, ὅτι οὐδ’ ἴχνος τῆς εὐθύνης καὶ τοῦ βάρους, τὸ ὁποῖον περιέχει ἡ πρᾶξις αὕτη, ὑπέχει αὐτός. Τίς οἶδεν ἐπὶ πόσον χρόνον θὰ φέρωμεν, κύπτοντες τὸ μέτωπον πρὸς τὴν γῆν, τὸ βάρος τῆς σημερινῆς πράξεως, εἰς τὴν ὁποίαν καλεῖ ἡμᾶς ὁ κ. Πρωθυπουργός! Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ ἐντεῦθεν καὶ νὰ κηρυχθῇ, ὅτι τὸ βάρος ὑπέχει καθ’ ὁλοκληρίαν ὁ ἐργάτης αὐτῆς, ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, οὐχὶ δὲ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ὑπέχει δὲ αὐτὸ οὐχὶ διότι εἰσάγει σήμερον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀλλ’ ὑπέχει αὐτὸ ἐκ τῆς παρελθούσης ἐνεργείας καὶ διοικήσεως αὐτοῦ. Ὅτι εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο σήμερον, εἶναι σύμπτωσις, ἢ ἡ θέλησις τῆς πλειονοψηφίας, ἡ ὁποία ἀνήγαγεν αὐτὸν ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν, διότι οὔτε ὅτε πρό τινων ἡμερῶν, ἀγορεύων ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον, ἐκήρυξεν ἐντεῦθεν ὅτι ἐπτωχεύσαμεν, οὔτε χθὲς, ὅτε ὑπέβαλε τὸ ἔγγραφον τοῦτο, περιέστημεν εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην. Εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην περιέστημεν ἀφ’ ἧς στιγμῆς τὸ Κράτος, καλούμενον ὑπὸ τῶν συμβάσεων νὰ τελέσῃ τὰς ὑποχρεώσεις του, ὡμολόγησεν ὅτι ἀδυνατεῖ. Ὀξυδερκὴς καὶ συνετὸς πολιτευτὴς ὕψωσεν ἀπὸ καιροῦ φωνὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, προειπὼν ὅτι ἡ κατάστασις ἔβαινε γοργῷ τῷ ποδὶ πρὸς τὴν σημερινήν. Ὁ σεβαστὸς φίλος μου κ. Κωνσταντόπουλος εἶπε πρὸ ἔτους ἤδη, ὅτι ἐνταῦθα βαίνομεν, καὶ ἤκουσεν ἀτόπως ἐπιῤῥιφθείσας εἰς αὑτὸν λοιδορίας βαρυτάτας, μὴ ἐπιτρεπομένας εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, οὐδὲ ἀνηκούσας εἰς ἐκεῖνον καὶ διὰ τὴν ἡλικίαν του καὶ διὰ τὸ παρελθόν του, καὶ διὰ τὴν περιωπὴν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνῆλθε κατ’ ἀξίαν· ἤκουσε καὶ τὴν λέξιν «προδοσίαν» καὶ τὴν λέξιν «ἀτιμίαν» καὶ «βδελυγμίαν», διότι προεῖδε τὴν κατάστασιν. Ἐπέπρωτο ὅμως, κατὰ τὴν ἀπαράτρεπτον ἰσχὺν τῶν ἠθικῶν νόμων, οἱ ἐπιῤῥίψαντες κατ’ αὐτοῦ τοιαύτας βαρείας μομφὰς, νὰ προέλθωσι τὴν 30 Μαΐου εἰς ἀναγνώρισιν τοῦ ὅτι τὸ Κράτος ἀδυνατεῖ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις αὐτοῦ, καὶ κηρύξωσι διὰ τοῦ Β. Διατάγματος τῆς ἡμέρας ἐκείνης τὴν πτώχευσιν. Ἐὰν προσέβαλον τὸν κ. Πρωθυπουργὸν δριμέως, ἐὰν ἐπέῤῥιψα αὐτῷ μομφὴν ἐπὶ τῇ πτωχεύσει, ἔπραξα τοῦτο, διότι ἡ παρελθοῦσα πολιτικὴ αὐτοῦ ἤγαγε τὰ πράγματα εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε σήμερον νὰ ἦναι ἀναπόδραστος ἡ ὑποβολὴ τοιούτου νομοσχεδίου εἰς τὴν Βουλήν! Ἀλλ’ ἵνα καταμερίσω τὴν εὐθύνην, πρέπει νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι οὐχὶ σήμερον, ἀλλὰ τὴν 30 Μαΐου 1893 ἐπτωχεύσαμεν! Ἐν τῇ διαμαρτυρίᾳ λοιπὸν ταύτῃ ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ κατὰ τῆς ἐπιῤῥιπτομένης κατ’ αὐτοῦ μομφῆς σήμερον ἢ μετὰ τρεῖς ἡμέρας, ὅτε τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον θὰ γείνῃ νόμος, ἐν τῇ διαμαρτυρίᾳ ταύτῃ, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, παρὰ τὴν φιλοτιμίαν του, παρὰ τὴν φιλοπονίαν του, παρὰ τὰς βλέψεις, παρὰ τὰς προθέσεις, παρὰ τὸ παρελθὸν καὶ τὸ ἀναμενόμενον αὐτοῦ μέλλον, ἐπτώχευσε, κατέρχομαι τοῦ βήματος.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ μίαν ὥραν. (Ὥρα 9½ μ. μ. ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις).

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον.

§46ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Θὰ παρακαλέσω ὑμᾶς κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀναγνώσητε τὸν κατάλογον ἓν πρὸς ἓν ὄνομα, διὰ νὰ ἴδωμεν ἐὰν ἤμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ, ὅπως εἰδοποιήσωμεν τὸν κ. Εὐταξίαν νὰ ἔλθῃ. Νὰ ἀναγνωσθῇ λοιπὸν ὁ κατάλογος ὄνομα πρὸς ὄνομα.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς βεβαιῶ, κύριε Βουλευτὰ, ὅτι ἡ ἀκοή μου εἶναι εἰς λαμπρὰν κατάστασιν, ὥστε τὸ ἤκουσα πρώτην φορὰν, ὅτε τὸ εἴπετε. Θέλετε νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§48ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Τότε ἀποσύρω τὴν ἐπανάληψιν, κύριε Πρόεδρε (ἱλαρότης). (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν Βουλευτῶν· μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Παρόντες Βουλευταὶ 116. Ὁ κ. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον.

§50ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν εἶναι, Κύριοι, ἡ πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς παρεμβάλλεται ἐν οὕτω κρισίμῳ στιγμῇ εἰς τὸν ἀγῶνα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ζητῶν νὰ προφυλάξῃ αὐτὸν ἐκ τῶν ἐπιθέσεων ἡμῶν. Καὶ ἄλλοτε ἔπραξε τοῦτο, καὶ σήμερον δὲν ἠδύνατο ν’ ἀπαρνηθῇ τὴν τακτικήν του. Ὡς σᾶς εἶπον καὶ ἄλλοτε, εἶναι ὁ φυσικὸς σύμμαχος τοῦ κ. Τρικούπη, εἶναι τὸ ἀναγκαῖον αὐτοῦ συμπλήρωμα. Ἄνευ αὐτοῦ, παραλύοντος πάντοτε τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἄνευ αὐτοῦ, ἐρχομένου εἰς τὰ πράγματα κατὰ τὰ διαλείμματα τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ καὶ διαψεύδοντος πάσας τὰς προσδοκίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ καθιστῶντος ἀναπόδραστον τὴν ἐπάνοδόν του εἰς τὴν ἀρχὴν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν θὰ ἐκυριάρχει ἤδη ἐπὶ δεκαετίαν ὅλην ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Πολιτείᾳ καὶ δὲν θὰ συνετέλει τὴν ἤδη ἐπελθοῦσαν καταστροφήν. Τὴν τακτικήν του ταύτην δὲν ἠθέλησε καὶ νῦν ν’ ἀπαρνηθῇ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής. Διὰ τοῦτο καὶ νῦν ἐζήτησε νὰ παραλύσῃ τὴν κατὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐπίθεσιν, προκαλῶν ἀντεγκλήσεις διὰ τῶν γραωδῶν καθ’ ἡμῶν μεμψιμοιριῶν του, καὶ νῦν ἐζήτησε νὰ περισπάσῃ τὸν κατ’ αὐτοῦ ἀγῶνα, προκαλῶν ἐμφυλίους ἔριδας ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ κ. Δηλιγιάννης ἐνόμισεν, ὅτι οὕτω πως θὰ κατώρθου τῳόντι νὰ ἀφήσωμεν κατὰ μέρος ἐκεῖνον, καθ’ οὗ κυρίως ὁ προκείμενος ἀγὼν διευθύνεται, ἐπλανήθη πλάνην μεγάλην. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, θελήσας νὰ γείνῃ καὶ νῦν, ὡς καὶ ἄλλοτε, ἐμποδὼν ἐν τῷ ἀγῶνι ἡμῶν πρὸς τὸν κ. Τρικούπην, ἀναγκάζει ἡμᾶς μόνον νὰ τὸν θέσωμεν ἐκποδὼν, καὶ ν’ ἀναλάβωμεν οὕτως ἀπερίσπαστον τὴν κατὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐπίθεσιν.

§51ΑΣΗΜΑΚΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶσθε πολὺ μικρός.

§52ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ ἀπέδειξα καὶ ἄλλοτε, θὰ τὸ ἀποδείξω καὶ τώρα, ἐὰν ἤμεθα ἱκανοὶ εἰς τοῦτο. Πρόκειται, Κύριοι, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς περὶ νομοσχεδίου, κηρύττοντος ἐπισήμως τὴν πτώχευσιν τοῦ Κράτους, καὶ ὅπως ἀνακουφίσῃ αὐτὸς ἐκ τῆς ἐπὶ τούτῳ εὐθύνης τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἔσπευσε νὰ ἐπιῤῥίψῃ μέρος τῆς εὐθύνης ταύτης εἰς ἡμᾶς, καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ πτώχευσις αὕτη δὲν χρονολογεῖται ἀπὸ τῆς σήμερον, ἀλλ’ ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε τὴν ἀθέτησιν τῶν νόμων καὶ τῶν συμβάσεων ἡμῶν περὶ δανείων, ἀφ’ ἧς ἡμέρας δηλαδὴ ἐλθόντες ἡμεῖς εἰς τὰ πράγματα καὶ εὑρόντες τὰ μὲν τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους κενὰ ὅλως, ἀπαιτητὰς δὲ ὑποχρεώσεις ἡμῶν ἐντὸς ἡμερῶν, ἑβδομάδων καὶ μηνῶν, ἀνερχομένας εἰς 50 καὶ ἐπέκεινα ἑκατομμύρια, δὲν ἐπληρώσαμεν αὐτὰ τοῖς μετρητοῖς, ἀλλ’ ἐξεδώκαμεν πρὸς τοὺς πιστωτάς μας ὁμολογίας κεφαλαιωτικὰς, ὁμολογίας, δι’ ὧν, περιβεβλημένων μὲ πᾶσαν δυνατὴν ἐγγύησιν καὶ ἀσφάλειαν, ἀνεγνωρίζομεν τὴν πρὸς αὐτοὺς ὀφειλὴν τοῦ Κράτους. Οὕτω πως, εἶπεν, ἠθετήσαμεν ἡμεῖς πρῶτοι τοὺς νόμους καὶ τὰς συμβάσεις περὶ δανείων, ἐκ τῆς ἡμέρας δ’ ἐκείνης χρονολογεῖται ἡ πτώχευσις τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ ἀθέτησις νόμων καὶ συμβάσεων περὶ δανείων δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς τὸ πρῶτον καὶ κύριον γνώρισμα τῆς πτωχεύσεως τοῦ Κράτους, τότε ἡ πτώχευσις αὕτη δὲν χρονολογεῖται, ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἡμεῖς ἀνελάβομεν τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας, ἀλλ’ ἀνάγεται εἰς προγενεστέραν ἐποχὴν, ἀνάγεται εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, καθ’ ἣν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἀθετοῦσα ῥητὰς διατάξεις τοῦ νόμου καὶ τῆς συμβάσεως περὶ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, καθ’ ἃς τὸ προϊὸν αὐτοῦ ὤφειλε νὰ διατεθῇ εἰς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, ὅστις θὰ ἐχρησίμευε καὶ ὡς ὑπέγγυος διὰ τὸ δάνειον, διέθετεν αὐτὸ εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Καὶ τῆς ἀθετήσεως ἐκείνης εἶναι ἔνοχος καὶ αὐτὸς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, διότι, ἐνῷ κατηγόρει δι’ αὐτὴν, ὡς ἀντιπολιτευόμενος, τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἐν ἔτει 1890, ἦλθε μετ’ ὀλίγους μῆνας ὁ ἴδιος εἰς τὰ πράγματα καὶ διέπραξεν αὐτὴν κατὰ τρόπον ἀσύγγνωστον ὅλως· διότι τότε δὲν εἶχον ἀκόμη κλεισθῆ εἰς ἡμᾶς ἑρμητικῶς αἱ θύραι τῶν δανείων, ἠδύνατο δὲ κατ’ ἀκολουθίαν αὐτὸς ν’ ἀποφύγῃ τὴν ἀθέτησιν ἐκείνην, συνομολογῶν ἓν προσωρινὸν δάνειον διὰ τὰς ἄλλας ἐπειγούσας ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ἐνῷ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν ἡμῶν εἶχε στειρεύσει τέλεον ἡ πηγὴ τῶν δανείων, ἡμεῖς δ’ ἑκόντες ἄκοντες ὠφείλομεν νὰ προσφύγωμεν εἰς τὴν διὰ κεφαλαιωτικῶν ὁμολογιῶν πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων τῆς Αʹ ἑξαμηνίας τοῦ ἔτους 1893. Ἡμεῖς λοιπὸν δυνάμεθα νὰ δικαιολογηθῶμεν διὰ τοῦτο, ἐνῷ ὅλως ἀδικαιολόγητοι εἶναι οἱ ἀθετήσαντες τὸν νόμον καὶ τὴν σύμβασιν περὶ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης καὶ ζητοῦντες νῦν νὰ ἐγκολάψωσιν εἰς τὸ μέτωπον ἡμῶν τὸ στίγμα, ὅπερ αὐτοὶ οὗτοι φέρουσιν ἀνεξίτηλον ἐπὶ τοῦ ἰδίου μετώπου (θόρυβος παρατεταμένος ἐν τῇ δεξιᾷ καὶ τῷ πρώτῳ θρανίῳ τῆς ἀριστερᾶς). Ἂν νομίζητε, Κύριοι, ὅτι διὰ τοῦ θορύβου σας θὰ μὲ ἀνακόψητε ἐν τῇ ἐπιβεβλημένῃ μοι ἀπαντήσει, πλανᾶσθε μεγάλως. Ἐγὼ θὰ ἔχω τὴν ὑπομονὴν ν’ ἀναμείνω, ἕως οὗ κοπάσῃ ὁ θόρυβός σας, τότε δὲ θὰ ἐξακολουθήσω ἀπαρεγκλίτως τὸ ἔργον μου.

§53ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιβάλετε ἡσυχίαν εἰς τοὺς θορυβοῦντας.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι Βουλευταί.

§55ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν οἱ κύριοι θέλωσι διὰ τοῦ θορύβου νὰ ἐμποδίσωσι τὸν ἀγορεύοντα, εἴμεθα εἰς θέσιν καὶ ἡμεῖς νὰ μὴ ἀφήσωμεν κἀνένα ἄλλον νὰ ἀγορεύσῃ.

§56ΚΑΡΑΤΖΑΣ. Ὁ θόρυβος, κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀπὸ τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα.

§57ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἡ δεξιὰ θορυβεῖ, διότι γινώσκει, ὅτι ὁ ἔλεγχος τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ εἶναι ἐν ταὐτῷ ἔλεγχος καὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καθόσον ὁ κ. Δηλιγιάννης εἶναι τὸ ἀντίγραφον μόνον τοῦ κ. Τρικούπη. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς νομίζει, ὅτι καὶ ἄλλως ἡ πτώχευσις τοῦ Κράτους χρονολογεῖται, ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἡμεῖς ἠθελήσαμεν διὰ νέου δανείου νὰ πληρώσωμεν τὰ ὀφειλόμενα τοκομερίδια. Τί ὅμως ἔκαμνε καὶ αὐτὸς καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπὸ δεκαετίας ἤδη; πότε ἐπλήρωσαν αὐτοὶ ἔκτοτε τὰ τοκομερίδια ἐκ πόρων τοῦ Κράτους, χωρὶς νὰ προσφύγωσιν εἰς δάνεια; Ἡ μόνη διαφορὰ μεταξὺ αὐτῶν καὶ ἡμῶν εἶναι αὕτη. Ἐνῷ δηλαδὴ αὐτοὶ ἐξηπάτων τοὺς πιστωτάς μας ὑπὸ διαφόρους ψευδεῖς ἐπαγγελίας καὶ ἐδανείζοντο παρ’ αὐτῶν ὁμοῦ μετὰ τῶν ἑκάστοτε ἀναγκαίων ποσῶν διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων καὶ ἄλλα ποσὰ δι’ ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ἡμεῖς τοὐναντίον ἐδηλώσαμεν εἰς αὐτοὺς τὴν ἀληθῆ ἡμῶν κατάστασιν, τὴν ὑπαγορεύσασαν τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως. Ἐνῷ δὲ αὐτοὶ ἐξέδιδον ὁμολογίας πάντοτε ὑπὸ τὸ ἄρτιον κατὰ 20, 30 καὶ 40%, ἡμεῖς ἐξεδώκαμεν αὐτὰς εἰς τὸ ἄρτιον. Πᾶς ἄλλος λοιπὸν, πλὴν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ καὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐδικαιοῦτο νῦν νὰ μεμφθῇ ἡμᾶς διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων τῆς Αʹ ἑξαμηνίας τοῦ 1893 δι’ ὁμολογιῶν νέου δανείου. Ἐὰν δὲ τὸ γεγονὸς τοῦτο ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς γνώρισμα πτωχεύσεως, τότε ἡ πτώχευσις αὕτη πρέπει νὰ χρονολογηθῇ ἀπὸ πολὺ προγενεστέρας ἐποχῆς, ἀφ’ ἧς δηλαδὴ ἐποχῆς καὶ ὁ κ. Τρικούπης καὶ ὁ κ. Δηλιγιάννης ἤρξαντο πληρόνοντες τὰ τοκομερίδια διὰ νέων δανείων, διὰ νέων ὁμολογιῶν τοῦ Κράτους. Ἡμεῖς κατ’ ἀνάγκην προσεφύγομεν εἰς τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως, ὅπως δι’ αὐτοῦ ἐπουλώσωμεν ἐκ τῶν ἐνόντων τὰς πληγὰς, τὰς ὁποίας εἶχεν ἀνοίξει ἡ δανειομανία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐν ᾗ, ὡς καὶ ἐν ἄλλοις πολλοῖς, οὐδόλως ὑστέρησεν αὐτοῦ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, διότι ἀμφότεροι ηὔξησαν τὸ δημόσιον ἡμῶν χρέος, συνομολογήσαντες δάνεια ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων...

§58ΣΑΚΚΗΣ. Ψεύδεσθε ὡς πρὸς αὐτό!

§59ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶσθε ψεύστης σεῖς! (Θόρυβος).

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ (πρὸς τὸν Σάκκην). Κύριε Βουλευτὰ, ἐξέφυγε τῶν χειλέων σας λέξις, ἡ ὁποία δὲν ἁρμόζει, καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ τὴν ἀνακαλέσητε μόνος σας.

§61ΣΑΚΚΗΣ. Δὲν λέγει τὴν ἀλήθειαν.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, χάριν ὑμῶν αὐτῶν, ν’ ἀνακαλέσητε τὴν λέξιν.

§63ΣΑΚΚΗΣ. Ἀφοῦ λέγει ἀνακριβῆ...

§64ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν θέλω ν’ ἀνακαλέσῃ, διότι ὁ τρόπος δεικνύει τὴν ἀνάκλησιν. Κύριοι, ὅλοι ἐνθυμεῖσθε, ὅτι εἰς τὰ 1885 ὁ κ. Δηλιγιάννης ἐπανέφερε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, καὶ ἐπέβαλεν εἰς τὸ Κράτος δημόσιον χρέος ἐξ 100 ἑκατομμυρίων καὶ ἐπέκεινα. Πῶς τολμᾷ λοιπὸν ὁ ἐκ Πυλίας Βουλευτὴς εἰς τοιαύτην ἀλήθειαν νὰ ἀντείπῃ;

§65ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ τὸ ἐπαναλαμβάνετε κατὰ κόρον.

§66ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Λάβετε τὸν λόγον κατόπιν, καὶ ἀπαντήσατε. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς.

§67ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄ! δὲν ἐπιτρέπετε διακοπάς!

§68ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὄχι... Κύριε Πρόεδρε, ν’ ἀπαγορεύσητε τὰς διακοπάς.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§70ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ κ. Δηλιγιάννης λοιπὸν συνωμολόγησε τότε τὸ ἐπαχθέστατον τῶν δανείων, τὸ δάνειον ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, δι’ ὃ στοιχίζει τὴν σήμερον εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἡ 1 δραχμὴ 1,60–1,70, ἑπομένως ἔχει ὑπερτιμηθῇ ὁ ἐν Ἑλλάδι βίος κατὰ 60–70%. Τοῦτο δὲν ἔπρεπε νὰ ἀγνοῇ ὁ νεαρὸς Βουλευτὴς Πυλίας. Ὡσαύτως ὤφειλε νὰ γινώσκῃ, ὅτι ὁ αὐτὸς κ. Δηλιγιάννης συνωμολόγησε τότε καὶ ἄλλα προσωρινὰ δάνεια ὑπὸ ὅρους ἐπαχθεστάτους, ἦτο δ’ ἕτοιμος νὰ συνομολογήσῃ καὶ τὸ δάνειον τῶν Μονοπωλίων, ἂν δὲν τὸν ἀνεχαίτιζεν ἐκ τούτου ὁ ἐν τῷ μεταξὺ ἐπελθὼν ἐπάρατος ἀποκλεισμὸς τῶν ἡνωμένων στόλων τῶν Μ. Δυνάμεων, ὅστις ἠνάγκασεν αὐτὸν νὰ δραπετεύσῃ ἐκ τῆς ἀρχῆς· ὤφειλε νὰ γινώσκῃ ὁ κ. Σάκκης, ὅτι ἡ διαχείρισις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ ἐν ἔτει 1885–1886 ἄφησε τακτικὰ καὶ ἔκτακτα ἐλλείμματα, κατὰ μὲν τὸν κ. Τρικούπην ἐξ 125 ἑκατομμυρίων, κατὰ δὲ τὸν κ. Δηλιγιάννην ἐξ 92 ἑκατομμυρίων, ἅτινα ἔπρεπε νὰ καλυφθῶσι διὰ δανείων καὶ ν’ αὐξήσωσι τὸ δημόσιον χρέος. Ἀλλ’ εἶναι ἀνεξήγητον ἴσως, πῶς ὁ κ. Σάκκης ἀγνοεῖ, ὅτι ὁ κ. Δηλιγιάννης ἐν ἔτει 1890 διέθεσε μέρος τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ὅτι δ’ ἐν ἔτει 1891 ἀπεπειράθη ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ᾼϠΜΔʹ, ὃν ἐψήφισε τότε καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς Πυλίας, νὰ συνομολογήσῃ καὶ αὐτὸς μέγα δάνειον, ἀλλὰ δὲν τὸ κατώρθωσε, διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν δυσπιστίαν τῶν ξένων κεφαλαίων, ἀφοῦ ἔνθεν μὲν ἐκήρυττεν, ὅτι οἱ προϋπολογισμοὶ τοῦ κ. Τρικούπη ἐπαρουσίαζον ἐτήσια ἐλλείμματα ἐκ 30–40 ἑκατομμυρίων, ἔνθεν δὲ ὑπέβαλλεν αὐτὸς εἰς τὴν Βουλὴν προϋπολογισμοὺς ἴσους καὶ ἀπαραλλάκτους πρὸς ἐκείνους. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς ἐπανῆλθε νῦν εἰς πάσας τὰς καθ’ ἡμῶν αἰτιάσεις, ἃς ἀνέπτυξεν ἤδη διὰ μακρῶν, ἀγορεύων ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον. Τὰς αἰτιάσεις ταύτας ἀνῄρεσα ἐγὼ τότε μίαν πρὸς μίαν, πρὸ δὲ τῆς ἀναιρέσεώς μου ἐκείνης ἔμεινεν ἄναυδος αὐτός. Ἀλλ’ ἔκτοτε παρῆλθον ἡμέραι τινὲς, ὁ δὲ κ. Δηλιγιάννης, ὑποθέτων ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει ἤδη λησμονήσει ὅ,τι εἴπομεν τότε ἡμεῖς, ἐπανέλαβε σήμερον τὰ αὐτὰ, μόνον κατὰ τρόπον μᾶλλον ἀνούσιον ἢ τὸ πρῶτον. Ἀλλ’ εἰς τὸν γηραιὸν ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴν εἶναι βεβαίως ἐπιτετραμμένον νὰ παλιλλογῇ καὶ νὰ ἐπαναλαμβάνῃ τὰς ἤδη ἄρδην ἀνατραπείσας αἰτιάσεις του, ἀψηφῶν ἐὰν οὕτω κινῇ τὸν κόρον καὶ τὴν ἀηδίαν τῶν ἀκροωμένων αὐτοῦ. Εἰς ἐμὲ ὅμως δὲν ἁρμόζει νὰ κάμω κατάχρησιν τῆς ὑπομονῆς σας, Κύριοι, ἐπανερχόμενος εἰς θέματα, ἅτινα εἶναι ἤδη ἐξηντλημένα. Καὶ εἶναι ἤδη δι’ ὅλους ὑμᾶς ἐξηντλημένον τὸ θέμα, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς 3 Μαΐου συνταγματικώτατα ἐκλήθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας καὶ συνταγματικώτατα παρέμεινεν ἐν αὐτῇ μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν κληθεῖσα ἡ Βουλὴ ἐξήνεγκε ψῆφον δυσπιστίας κατ’ αὐτοῦ καὶ τὸ ἐξηνάγκασε νὰ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησίν του. Τὸ Σύνταγμα καθορίζει ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα, ὅπερ κέκτηται ὁ Βασιλεύς, ἵνα παύῃ καὶ διορίζῃ τοὺς Ὑπουργούς. Οὐδαμοῦ αὐτοῦ οὐδὲ ἄλλου τινὸς Συντάγματος θεσπίζεται ἡ ὑποχρέωσις τῶν οὕτω διοριζομένων Ὑπουργῶν, ἵνα συγκαλῶσι πάραυτα τὴν Βουλὴν, διατελοῦσαν ἐν ταῖς διακοπαῖς τῶν ἐργασιῶν της, ὅπως διὰ τῆς ψήφου τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτῆς τύχωσι τῆς ἐγκρίσεως τοῦ διορισμοῦ των ὑπὸ τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Τοῦτο κατέδειξα ἐγὼ ἤδη, ἀνασκευάσας τὸν ἕωλον τοῦ κ. Δηλιγιάννη ἰσχυρισμόν, κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον. Τότε ἐπεκαλέσθην ἐγὼ καὶ τὸ προηγούμενον τοῦ Ὑπουργείου Δεληγεώργη ἐν ἡμῖν καὶ τὰ προηγούμενα τόσων Ὑπουργείων ἐν Ἀγγλίᾳ, ἐν τῇ κοιτίδι ἐκείνῃ τοῦ συνταγματικοῦ βίου, καὶ ἐν αὐταῖς ταῖς δημοκρατουμέναις Ἡνωμέναις Πολιτείαις τῆς Βορείου Ἀμερικῆς, ἔνθα Ὑπουργεῖα, διορισθέντα ὑπὸ τοῦ Βασιλέως καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῶν Βουλῶν, δὲν ἔσπευσαν νὰ συγκαλέσωσιν αὐτὰς, ὅπως ζητήσωσι τὴν ἔγκρισιν τοῦ διορισμοῦ των διὰ τῆς ψήφου τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτῶν. Καὶ ὅμως τί πάντα ταῦτα πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Γόρτυνος Βουλευτήν; αὐτὸς ἐξακολουθεῖ τὸν χαβᾶν του, ἐπαναλαμβάνων κατὰ κόρον τὴν αὐτὴν γελοίαν αἰτίασίν του, χωρὶς νὰ δίδῃ τὴν ἐλαχίστην προσοχὴν εἰς τὰ ἀκαταγώνιστα ἐπιχειρήματα, δι’ ὧν ἡμεῖς ἀπεδείξαμεν αὐτὴν ὅλως ἕωλον καὶ ἀσύστατον. Ἐμέμφθη προσέτι ἡμᾶς, ὅτι ἠθελήσαμεν νὰ διαιωνίσωμεν τὸ βάρος τῶν εἰς χρυσὸν εἰσπράξεων, ἀναλαβόντες διὰ τὸ Κράτος τὴν ὑποχρέωσιν, ἵνα μὴ μεταβάλῃ ποτὲ αὐτάς, ἐφ’ ὅσον θὰ διήρκει τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως. Καὶ ἐλησμόνησεν ὁ κ. Δηλιγιάννης, ὅτι ἡμεῖς τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως ἐθεωρήσαμεν ἓν μέτρον ἀνάγκης προσωρινόν, τοῦ ὁποίου παρερχομένου εὐθὺς μετὰ τὴν ὁριστικὴν διευθέτησιν τῶν οἰκονομικῶν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ταχεῖαν προσεδοκῶμεν, — ὡς δὲ τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, αἱ προσδοκίαι ἡμῶν ἐκεῖναι δὲν ἦσαν διόλου ἀβάσιμοι, — τὸ Κράτος θὰ ἀνέκτα τὴν ἐλευθερίαν τοῦ νὰ διαθέσῃ καὶ τὰ τῶν εἰς χρυσὸν εἰσπράξεων κατὰ τὸ ἴδιον δοκοῦν. Ἐμέμφθη τέλος ἡμᾶς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής, ὡς δῆθεν ἰδιοποιηθέντας νομοθετικὴν ἐξουσίαν καὶ ὡς θελήσαντας διὰ τοῦτο ἔνθεν μὲν νὰ ἐπιβάλωμεν διὰ διατάγματος ποινάς, αἵτινες μόνον διὰ νόμου ἠδύναντο νὰ καθιερωθῶσιν, ἔνθεν δὲ νὰ ἀθετήσωμεν τοὺς νόμους καὶ τὰς συμβάσεις περὶ δανείων, μετατρέποντες αὐθαιρέτως τὴν τοῖς μετρητοῖς καὶ εἰς χρυσὸν πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων εἰς πληρωμὴν δι’ ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως. Ἀλλὰ τὰς μὲν ποινάς, τὰς ὁποίας ἤμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἀναγνωρίσωμεν διὰ τοῦ διατάγματος τῆς 30 Μαΐου, ἐπεφυλαττόμεθα ἡμεῖς νὰ καθιερώσωμεν διὰ νόμου, ὑποβάλλοντες τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν, εὐθὺς ὡς συγκαλοῦντες αὐτὴν ἐτυγχάνομεν τῆς ψήφου τῆς ἐμπιστοσύνης της· διὰ δὲ τὴν εἰς ὁμολογίας πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων ἐπεφυλάχθημεν διαῤῥήδην ἐν τῷ 15 ἄρθρῳ τοῦ διατάγματος ἡμῶν τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς. Ἡμεῖς ἐπεφυλάχθημεν τὸ τοιοῦτο δικαίωμα τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, προβλέποντες ἀκριβῶς τὰς τοιαύτας ἀντιῤῥήσεις τῶν κ. κ. Δηλιγιάννη καὶ Τρικούπη. Ἠθέλομεν δὲ τότε εἶπει πρὸς αὐτούς: «Ἐπὶ δεκαετίαν ὅλην διέποντες ὑμεῖς τὰ κοινὰ, ηὐξήσατε εἰς τὸ διπλάσιον τοὺς φόρους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ εἰς τὸ ὑπερδιπλάσιον τὸ δημόσιον ἡμῶν χρέος· ἐάν που ἔχητε παρακατατεθειμένον μέρος τῶν περιπλέον ἐκείνων φόρων καὶ δανείων, φέρετέ το, ἵνα πληρώσωμεν τοῖς μετρητοῖς τοὺς δανειστάς μας καὶ λάβωμεν ὀπίσω τὰς διὰ τὰ τοκομερίδιά των ἐκδοθείσας ὁμολογίας· ἂν ὄχι, ἂς κυρωθῇ τότε κατ’ ἀνάγκην ἡ δι’ ὁμολογιῶν πληρωμὴ αὐτῶν.» Τοιαῦται, Κύριοι, αἱ καθ’ ἡμῶν αἰτιάσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, ἀναμασσηθεῖσαι ὑπ’ αὐτοῦ τὴν ἡμέραν ταύτην, εἰ καὶ εἶχον ἤδη ἄρδην ἀνατραπῆ ὑφ’ ὑμῶν. Ἀλλὰ πρὶν ἢ παραιτήσω αὐτὸν, δὲν δύναμαι νὰ παρέλθω ἐν σιγῇ τὸ γεγονός, καθ’ ὅ, καίπερ λαβὼν πρῶτος αὐτὸς τὸν λόγον ἵνα ἀγορεύσῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, οὐχ ἧττον οὐδὲν σχεδὸν εἶπε περὶ αὐτοῦ. Καὶ εἶναι τοῦτο τὸ σπουδαιότατον τῶν νομοσχεδίων, ὅσα ποτὲ εἰσήχθησαν εἰς Ἑλληνικὴν Βουλὴν, ἀφ’ ὅτου ἡ Ἑλλὰς πολιτεύεται κατὰ Σύνταγμα· εἶναι τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ὅπερ δύναται νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τὸ ἐνεστὼς καὶ τὸ μέλλον τῆς Πατρίδος, ὅσον οὐδεμία ἄλλη νομοθετικὴ πρᾶξις πρὸ αὐτῆς. Καὶ περὶ τῆς πράξεως ταύτης καὶ τῶν συνεπειῶν αὐτῆς οὐδεμίαν γνώμην ἐξήνεγκεν ὁ κ. Δηλιγιάννης, διότι οὐδεμίαν τοιαύτην ἔχει, ὡς φαίνεται, ἀφοῦ οὐδεμίαν ἰδίαν γνώμην ἔσχε ποτὲ καὶ ἐφ’ ὅλων τῶν σπουδαίων ζητημάτων, τῶν ἀνακινηθέντων ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ. Καὶ ὅπως συγκαλύψῃ τὴν γυμνότητά του ταύτην, προσέφυγεν εἰς τὸ μορμολύκειον τῆς κοινοβουλευτικῆς ἀπεργίας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅπερ τοσοῦτον ἐγελωτοποίησεν ἄλλοτε αὐτὸς, καὶ εἶπεν ὅτι, ἐὰν εἶχε συμφώνους ἐν τούτῳ καὶ τὰς λοιπὰς ὁμάδας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θ’ ἀπεχώρει μετ’ αὐτῶν ἐκ τῆς Βουλῆς, καὶ ἐν ἀνάγκῃ θὰ ὑπέβαλλε καὶ τὴν παραίτησίν του ἐκ τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος, ὅπως οὕτως ἐκβιάσῃ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, ἥτις, ἐκλεγεῖσα τὴν 3 Μαΐου 1892, εἶχε λάβει ὡρισμένην ἐντολὴν, ἵνα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐπαρκείας τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας συντελέσῃ εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν δημοσίων καὶ τῶν κατ’ ἰδίαν οἰκονομικῶν ἡμῶν, τῆς ἐντολῆς δὲ ταύτης ληξάσης ἤδη διὰ τῆς ἀνεπαρκείας, εἰς ἣν περιέστη καὶ τὸ Κράτος καὶ ἡ χώρα, ἐναπόκειται πλέον εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν διὰ νέων βουλευτικῶν ἐκλογῶν νὰ δηλώσῃ, ἐὰν ἀσπάζηται τὴν χρεωκοπίαν ἢ ὄχι. Ἡμεῖς, Κύριοι, νομίζομεν, ὅτι τὸ κοινοβουλευτικὸν ἀξίωμα δὲν συνεπάγεται μόνον δικαιώματα, ἀλλὰ καὶ καθήκοντα, καὶ καθήκοντα ἐπιτακτικὰ, ἅτινα κέκληται νὰ ἐκπληρώσῃ ἐνταῦθα ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους. Τὰ καθήκοντα ταῦτα ἐπιβάλλονται πρὸ πάντων νῦν εἰς ὑμᾶς, ὅτε πρόκειται περὶ ἐπιψηφίσεως νομοσχεδίου ὀλεθρίου, κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν. Ὑπὲρ τῆς γνώμης ἡμῶν ταύτης ὀφείλομεν ν’ ἀγωνισθῶμεν ἐκ παντὸς τρόπου, ὅπως ἐπιβάλωμεν αὐτὴν καὶ εἰς τοὺς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ εἰς τοὺς ἐκτὸς αὐτῆς, μέχρι τῶν ὁποίων βεβαίως θὰ φθάσῃ ἡ φωνὴ ἡμῶν. Ὁ κ. Δηλιγιάννης εἶναι ἐλεύθερος, ἂν θέλῃ, ν’ ἀποχωρήσῃ τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς· ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν πρέπει νὰ διακωμῳδήσῃ τὸ διάβημα τοῦτο, ὡς ἐν ἔτει 1884 καὶ 1887. Ὀφείλει νὰ προβῇ τότε καὶ εἰς τὴν ἀναγκαίαν αὐτοῦ συνέπειαν, εἰς τὴν παραίτησιν ἐκ τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος. Ἀλλὰ καὶ τότε δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἀξίωσιν, ὅπως κατ’ ἀκολουθίαν τῆς παραιτήσεώς του διαλυθῇ ἡ Βουλή, ὡς ληξάσης δῆθεν τῆς περὶ ἐπαρκείας ἐντολῆς της. Ἡ ἀξίωσίς του αὕτη εἶναι ὅλως παράλογος καὶ ἀντισυνταγματική. Οἱ Βουλευταὶ, Κύριοι, οὐδέποτε ἐκλέγονται μὲ περιωρισμένην, ἀλλὰ πάντοτε μὲ ἀπεριόριστον ἐντολὴν, ὅπως βουλεύωνται περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους, οὗτινος εἶναι ἀντιπρόσωποι, ἀναλόγως τῶν ἑκάστοτε δεδομένων περιστάσεων. Ἀλλὰ καὶ ἡ δῆθεν περιωρισμένη ἐντολὴ τῆς Βουλῆς εἶναι ἓν ἀπὸ τὰ συνήθη μορμολύκεια, εἰς ἃ προσφεύγει πάντοτε ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, ἐν ἐνδείᾳ διατελῶν παντὸς ἄλλου πραγματικοῦ ἐπιχειρήματος ὑπὲρ τῆς γνώμης του. Καὶ εἰς τὸ μορμολύκειον αὐτὸ ἥκιστα πάντων πιστεύει αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Δηλιγιάννης· διότι, ἐὰν τῳόντι ἀπεδέχετο, ὅτι αἱ Βουλαὶ ἐκλέγονται μὲ ὡρισμένην ἐντολὴν, ἧς ληγούσης πρέπει αὐταὶ νὰ διαλύωνται, τότε ὤφειλε νὰ δώσῃ αὐτὸς τὸ καλὸν παράδειγμα πρὸς τοῦτο ἐν ἔτει 1885. Ἡ Βουλὴ τοῦ ἔτους ἐκείνου ἐξελέγη ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν αὐτοῦ, ὅπως κάμῃ τὰ ἀντίθετα τῶν ὅσων ἔκαμεν ἡ προκάτοχος αὐτῆς Βουλὴ ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ κ. Τρικούπη· ἐξελέγη ὑπὸ τὸ πρόγραμμα εἰρηνικῆς πολιτικῆς, τῆς πολιτικῆς τῶν οἰκονομιῶν, τῆς περιστολῆς τῶν φόρων καὶ τῆς ἄνευ δανείων διοικήσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Εὐθὺς ὅμως ὡς ἡ Ἑλλὰς ἠναγκάσθη, κατ’ ἀκολουθίαν τοῦ πραξικοπήματος τῆς Φιλιππουπόλεως, ν’ ἀκολουθήσῃ πολιτικὴν πολεμικήν, πολιτικὴν συνεπάγουσαν αὔξησιν δαπανῶν καὶ ἑπομένως δάνεια καὶ νέους φόρους, ὤφειλεν ἡ Βουλὴ ἐκείνη νὰ θεωρήσῃ τὴν ἐντολήν της λήγουσαν καὶ νὰ διαλυθῇ εἰς τὰ ἐξ ὧν συνετέθη. Διατὶ λοιπὸν ὁ κ. Δηλιγιάννης δὲν συνεμορφοῦτο τότε πρὸς ὅσα τώρα ἰσχυρίζεται περὶ δῆθεν περιωρισμένης ἐντολῆς τῆς Βουλῆς; Διότι οὔτε τότε οὔτε τώρα πιστεύει εἰς ὅσα ἰσχυρίσθη ἁπλῶς τὴν σήμερον, διὰ νὰ φανῇ ὅτι λέγει καὶ αὐτὸς κἄτι τι. Καὶ ἀφοῦ, Κύριοι, ἡ πτώχευσις τοῦ Κράτους ἐπῆλθεν ὑπὸ τὴν ἀπεχθεστέραν αὑτῆς μορφὴν καὶ εἶναι πλέον γεγονὸς τετελεσμένον, μετὰ τὰ τελευταῖα ἰδίᾳ πραξικοπήματα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, πρὸς τί νὰ κληθῇ νῦν ὁ λαὸς, ἵνα διὰ νέων ἐκλογῶν ἐξενέγκῃ ψῆφον περὶ αὐτῆς; Οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι ἡ ψῆφος αὐτοῦ αὕτη, δύναται πλέον νὰ ἀποτρέψῃ αὐτὴ τὸ ἀπαίσιον αὐτὸ γεγονὸς, δύναται ν’ ἀποτρέψῃ τὸ ἐγκολαφθὲν ἤδη ἐπὶ τοῦ μετώπου τῆς Ἑλλάδος στίγμα τῆς χρεωκοπίας; Ἀλλὰ μήπως θέλει οὕτως ὁ κ. Δηλιγιάννης, πιστὸς εἰς τὸ δόγμα τῆς ῥυμουλκήσεως, νὰ καταστήσῃ τὸν λαὸν ὑπεύθυνον καὶ διὰ τὸ στίγμα τῆς χρεωκοπίας, ὅπως ἠθέλησε νὰ καταστήσῃ αὐτὸν ὑπεύθυνον καὶ διὰ τὴν ἄβουλον καὶ ἀσύνετον ἐπιστρατείαν τοῦ 1885–1886;

§71ΛΑΠΠΑΣ.....

§72ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ τί σᾶς ἔπταισε, κ. Δηλιγιάννη καὶ κ. Τρικούπη, ὁ ἀτυχὴς οὗτος λαὸς, καὶ θέλετε νὰ ἐπιῤῥίπτητε ὅλας τὰς εὐθύνας σας εἰς τὴν ῥάχιν του; Μήπως δὲν σᾶς ἠνέχθη ἐπὶ δεκαετίαν ὅλην κατοργιάζοντας ἐπὶ τοῦ ἐνεστῶτος καὶ τοῦ μέλλοντος αὐτοῦ; μήπως δὲν σᾶς ἠνέχθη ἐπιβάλλοντας εἰς αὐτὸν φόρους ἐπὶ φόρων καὶ δάνεια ἐπὶ δανείων, ἕως οὗ τὸν εἴδετε καμπτόμενον ὑπὸ τὰ φορολογικά σας βάρη καὶ μὴ ἀνακύπτοντα πλέον ὑπὸ τὸν ὄγκον τοῦ δημοσίου χρέους; θέλετε τώρα νὰ τὸν καταστήσητε καὶ ὑπεύθυνον διὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀτασθάλου πολιτείας σας, διὰ τὴν χρεωκοπίαν τοῦ Κράτους, τῆς ὁποίας σεῖς ὑπήρξατε οἱ πρωτουργοὶ καὶ συνεργοί; Ἀλλ’ ἂν ὑπάρχῃ τις, Κύριοι, ἥκιστα δικαιούμενος νὰ ἐκφράσῃ τὴν ἔκπληξίν του ἐπὶ τῷ γεγονότι τῆς χρεωκοπίας τοῦ Κράτους, ὅπερ διεπίστωσε τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, καὶ ἐν ἱερᾷ ἀγανακτήσει νὰ ἀπειλῇ δι’ αὐτὸ ἀποχωρήσεις ἐντεῦθεν καὶ παραιτήσεις ἐκ τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος καὶ ἔκκλησιν εἰς τὸν λαὸν, τοιοῦτος εἶναι βεβαίως ὁ κ. Δηλιγιάννης. Αὐτὸς, προσηλυτισθεὶς ἤδη πρὸ μηνῶν εἰς τὰς περὶ χρεωκοπίας γνώμας τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν ἐξ Ἄρτης καὶ ἐκ Μαντινείας, μόλις πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον, παρῆλθεν ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ μὲ ζῆλον νεοφωτίστου ὑπεστήριξε τὰς γνώμας ἐκείνας, καὶ ἰσχυρίσθη ὅτι καὶ τὸ Κράτος καὶ ἡ χώρα εὕρηνται ἤδη ἀπὸ πολλοῦ ἐν ἀνεπαρκείᾳ καὶ ἔχει καταστῆ πλέον ἀνάγκη ἀναπόδραστος ἡ χρεωκοπία. Πῶς ὅμως τώρα, ἐπελθούσης ταύτης διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἐκπλήττεται καὶ ἀγανακτεῖ καὶ ἀπειλεῖ ἀποχωρήσεις, παραιτήσεις καὶ ἐκκλήσεις εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν;

§73Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§74ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ἅλις, Κύριοι, τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ· καιρὸς νὰ στρέψωμεν πλέον τὸν λόγον ἐπὶ τὸν πρωτουργὸν τῆς παρούσης καταστάσεως, τὸν κ. Τρικούπην. Εἰσάγων οὗτος χθὲς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, ἐπανέλαβε καὶ αὐτὸς τὰς τετριμμένας πλέον αἰτιάσεις του κατὰ τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως, εἰπὼν ἐν κεφαλαίῳ, ὅτι τοῦτο ἐστερεῖτο πάσης νομίμου βάσεως. Ἀλλὰ, Κύριοι, αὐτὸς οὗτος ἰσχυρίσθη ἤδη ἐν προηγουμένῃ συνεδριάσει τῆς Βουλῆς, ὅτι τὸ σχετικὸν διάταγμα ἦτο ἁπλῆ ἀντιγραφὴ τῆς συμβάσεως, ἣν αὐτὸς εἶχε σχεδιάσει διὰ τὸ πολυθρύλητον δάνειον, ὅπερ ἠθέλησε νὰ συνομολογήσῃ ἐν Λονδίνῳ· πῶς λοιπὸν ἡ μὲν σύμβασίς του ἦτο νόμιμος, νομιμωτάτη ἐν πᾶσι, καὶ ἠδύνατο νὰ κυρωθῇ δι’ ἁπλοῦ Β. Διατάγματος, τὸ δὲ ἀντίγραφον αὐτῆς, τὸ διάταγμα τῆς 30 Μαΐου ἐστερεῖτο πάσης νομίμου βάσεως; Τὴν δι’ ὁμολογιῶν τοῦ νέου δανείου πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων, καθ’ ἣν ἐκαινοτόμει τὸ διάταγμα τῆς 30 Μαΐου, ἐπεφυλάξαμεν, ὡς προεῖπον ἤδη, εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς. Κατὰ τὰ ἄλλα ἐστηρίχθημεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὸν νόμον ͵ΒΞΖʹ ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸν νόμον ͵ΒΡΙΕʹ, ὡς καὶ αὐτὸς ἐν τῇ συμβάσει αὐτοῦ, ἀπεφύγομεν δὲ μόνον ἐκ παντὸς τρόπου τὰ ἄτοπα ταύτης. Ἀπεφύγομεν ἐν πρώτοις τὸ ἄτοπον, καθ’ ὃ αὐτὸς ἀνελάμβανε διὰ τῆς συμβάσεώς του τὴν ὑποχρέωσιν, ἵνα εἴκοσιν ἡμέρας πρὸ τῆς καταβολῆς τῶν τοκομεριδίων ὑπὸ τῶν δανειστῶν καταθέσῃ ἴσον ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων, ἐν ἰσοτιμίᾳ λαμβανομένων, εἰς τὰς προνομιούχους Τραπέζας πρὸς ἀκύρωσιν καὶ ἐξαφάνισίν του. Καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν εἶχεν, ὡς ἀπεδείξαμεν ἤδη, τὸ Κράτος νὰ καταθέσῃ διὰ τὴν πρώτην καταβολὴν τῶν τοκομεριδίων, ἀφοῦ τὰ ταμεῖά του ἦσαν ὅλως κενά. Τὰ 8,760,000 δραχμῶν, τὰ κατατεθειμένα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν δίκην ἐνεχύρου διὰ τὸ προσωρινὸν δάνειον τῶν 7,300,000 φράγκων, ἦτο ἀδύνατον ν’ ἀναληφθῶσι, καὶ ἐὰν ἔτι ὑπεγράφετο ἡ ἐν Λονδίνῳ σύμβασις καὶ κατ’ ἀκολουθίαν αὐτῆς ὑπεγράφοντο ἐνταῦθα καὶ ὅλαι ἐκεῖναι αἱ συμβάσεις, τὰς ὁποίας ἐπενόησε νῦν ἡ φαντασία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, αἱ συμβάσεις δηλαδὴ περὶ μετατροπῆς τῶν προσωρινῶν δανείων εἰς πάγια κλπ. διότι ἀκριβῶς κατὰ τὸ 11 ἄρθρον τῆς συμβάσεως, τῆς προωρισμένης διὰ τὸ ἐν Λονδίνῳ δάνειον, αἱ περὶ ὧν ὁ λόγος 8,760,000 δραχμαὶ κατεδικάζοντο εἰς ἀκύρωσιν καὶ ἐξαφάνισιν, ἥτις θὰ συνετελεῖτο ἐνώπιον τῶν διευθυντῶν τοῦ ταμείου τοῦ δανείου ἐκείνου. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν εἶχε τὸ ἀναγκαῖον ἑκάστοτε ποσὸν διαθέσιμον καὶ διὰ τὴν πρώτην καὶ διὰ τὰς μετὰ ταῦτα καταβολὰς τῶν τοκομεριδίων καὶ παρέδιδεν αὐτὰ τῷ ὄντι πρὸς ἐξαφάνισιν, θὰ καθίστα οὕτως ἐφικτὴν τὴν τελείαν ἀναστάτωσιν τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας τῆς χώρας. Ἄλλοτε ἐδόθη εἰς ἡμᾶς, Κύριοι, ἡ εὐκαιρία νὰ ἐλέγξωμεν τὴν πλάνην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἰσχυρίζετο τότε, ὅτι ὅλον τὸ κακὸν, τὸ κατατρύχον ἡμᾶς ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικὴν, προήρχετο ἐκ τῆς πληθώρας τῶν ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων, καὶ ὅτι τὸ κακὸν τοῦτο θὰ περιεστέλλετο, καθόσον τὸ ἐν κυκλοφορίᾳ ποσὸν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων θὰ περιωρίζετο εἰς τὸ ἥμισυ. Ἡμεῖς πρὸς τὸν τοιοῦτον ἰσχυρισμὸν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀντετάξαμεν τότε, ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἶναι ἐξωτερικὸν μόνον φαινόμενον τῆς νοσηρᾶς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως, ὅτι δὲ τὸ φαινόμενον τοῦτο θὰ ἐξέλειπεν ἀφ’ ἑαυτοῦ, καθ’ ὅσον ἡ οἰκονομικὴ ἡμῶν κατάστασις θὰ ἐβελτιοῦτο. Ἀπεδείξαμεν δὲ ἰδίᾳ, ὅτι ἡ ἀπότομος περιστολὴ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, χωρὶς μάλιστα τὸ αἰρόμενον ἐξ αὐτῆς τραπεζικὸν γραμμάτιον ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ μεταλλικοῦ νομίσματος, θὰ ἐπέφερε τὰ ἀντίθετα ὅλως τῶν προσδοκωμένων ἀποτελεσμάτων καὶ θὰ συνέβαινεν οὕτως ὅ,τι καὶ ἐπὶ τοῦ πάσχοντος ἐξ ἀτροφίας, διότι ὁ διδόμενος εἰς αὐτὸν ἄρτος στερεῖται τῶν ἀναγκαίων θρεπτικῶν οὐσιῶν. Ὡς δηλαδὴ ἡ ἐλάττωσις τοῦ τοιούτου ἄρτου, χωρὶς ν’ ἀντικατασταθῇ αὐτὸς δι’ ἄλλου θρεπτικωτέρου ἄρτου, θὰ ἐπέφερε τὴν παντελῆ τοῦ ἐξ ἀτροφίας πάσχοντος ἀτονίαν, οὕτω καὶ ἡ ἀγορὰ ἡμῶν, ἐὰν τὸ μόνον ἀνταλλακτικόν της ὄργανον, τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, περιωρίζετο, χωρὶς ν’ ἀντικατασταθῇ ὑπὸ μεταλλικοῦ νομίσματος, θὰ παρέλυεν ὅλως. Καὶ τοῦτο ἦτο, Κύριοι, ὄχι τὸ ἐλάχιστον ἄτοπον τῆς συμβάσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅπερ, διϊδὼν νῦν καὶ αὐτὸς, ὡμολόγησε χθὲς, ὅτι πρέπει τὸ ποσὸν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τὸ ὁποῖον θὰ ἤρετο ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ δανείου εἰς μεταλλικόν. Εἶχε καὶ ἄλλα ἄτοπα ἡ σύμβασις ἐκείνη, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς θ’ ἀπεφεύγομεν, ὡς ἀπέδειξα ἤδη ἀπαντῶν εἰς τὰς αἰτιάσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, τὰ ἄτοπα ὅτι διὰ διατάγματος καθιέρου ποινὰς καὶ ἀνελάμβανεν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου τὴν ὑποχρέωσιν, ἵνα μὴ μεταβάλῃ ποτὲ τὰς εἰς χρυσὸν εἰσπράξεις. Τὸ μέγιστον ὅμως ἄτοπον αὐτῆς ἦτο, ὅτι ἐγκαθίστα αὐτὴ δι’ ἁπλοῦ διατάγματος πλήρη καὶ ἀκέραιον τὸν διεθνῆ ἔλεγχον ἐν Ἑλλάδι, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον, κατ’ ἐμὴν γνώμην, οὔτε Βουλὴ, οὔτε Ἐθνοσυνέλευσις δύναται νὰ καθιερώσῃ παρ’ ἡμῖν. Διεθνὴς ἔλεγχος, Κύριοι, σημαίνει περιορισμὸν τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα ἡ Ἑλλὰς ἀνέκτησε μετὰ ἑπταετῆ αἱματηρὸν ἀγῶνα, καὶ τὰ ὁποῖα μόνον κατ’ ἀκολουθίαν ἀτυχοῦς πολέμου δύναται πάλιν νὰ ἀποβάλῃ, οὐχὶ δὲ διὰ νόμων καὶ ψηφισμάτων. Καὶ ἐνῷ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχε συντάξει αὐτὸς οὗτος καὶ ἦτο ἕτοιμος νὰ ὑπογράψῃ τόσον παράνομον, τόσον ἀντισυνταγματικὴν, τόσον ἀντεθνικὴν σύμβασιν, ἔσχε τὴν τόλμην τώρα νὰ ψέξῃ αὐτὸς τὸ διάταγμα τῆς 30 Μαΐου, ὡς στερούμενον πάσης νομίμου βάσεως, τὸ διάταγμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον, ὡς εἴδετε, καὶ νομιμώτατον ὑπῆρξεν ἐν πᾶσι, καὶ ὅλα τὰ ἄτοπα τῆς συμβάσεως τοῦ κ. Τρικούπη ἀπέφευγε, καὶ τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματα τοῦ Κράτους διέσωζεν ἀκέραια καὶ ἀλώβητα, καὶ παρεῖχε τὸ μόνον ἀσφαλὲς ἔδαφος, ἐφ’ οὗ ἠδύναντο ν’ ἀνορθωθῶσι καὶ τὰ δημόσια καὶ τὰ κατ’ ἰδίαν ἡμῶν οἰκονομικά. Ἦτο αὐτὸ τὸ τελευταῖον ἔρεισμα τῆς πίστεως καὶ τῆς τιμῆς τῆς Ἑλλάδος, τὸ ὁποῖον, ἀνατρέψας δι’ ἑνὸς λακτίσματος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, πῶς ἠθέλησε ν’ ἀντικαταστήσῃ; Διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγε χθὲς εἰς τὴν Βουλὴν ὡς ἀπάντησιν τῆς προκλήσεως, ἣν προχθὲς ἐγὼ ἀπηύθυνα πρὸς αὐτὸν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἀλλὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου οὐδὲν νέον, Κύριοι, δημιουργεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀφίνει μόνον τὴν δημοσίαν ἡμῶν πίστιν ἄστεγον ὅλως καὶ ἐκτεθειμένην εἰς πάντας τοὺς ἀνέμους. Δι’ αὐτοῦ κηρύττει μόνον τὸ Κράτος εἰς κατάστασιν χρεωκοπίας, χρεωκοπίας δολίας, χρεωκοπίας δυναμένης νὰ ἔχῃ ὀλέθρια δι’ ἡμᾶς ἐπακόλουθα καὶ ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικὴν καὶ ὑπὸ ἔποψιν πολιτικὴν καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἐθνικὴν, ὡς μέλλω νῦν νὰ ἀποδείξω πρὸς ὑμᾶς. Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι τὴν πτώχευσιν τοῦ Κράτους ἡμεῖς ἐθεωροῦμεν ἐπικειμένην ἀπὸ πολλοῦ, ἀφ’ οὗ χρόνου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐπικρατήσας ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Πολιτείᾳ ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, πᾶσαν προσπάθειαν κατέβαλλε πρὸς τοῦτο, συνομολογῶν πάντοτε δάνεια ἐπὶ δανείων, ὑπὸ ὅρους ἐπαχθεστάτους, ἀφίνων μέγα μέρος αὐτῶν ν’ ἀποκομίζῃ ἡ κερδοσκοπία, ἕτερον μέρος κατασπαταλῶν αὐτὸς οὗτος ἀσκόπως, καὶ ἐλάχιστον μόνον μέρος αὐτῶν διαθέτων εἰς πλήρωσιν ἀληθῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους. Ἡ μόνη εἰλικρινὴς καὶ ἔντιμος προσπάθεια πρὸς ἀποσόβησιν τοῦ κακοῦ κατεβλήθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς 3 Μαΐου. Ἀφ’ ἧς ὅμως ἡμέρας τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο ἠναγκάσθη διὰ τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς νὰ παραιτηθῇ καὶ νὰ κάμῃ τόπον εἰς τὸν κ. Τρικούπην, ἔχοντα πλέον ἀναπεπταμένην τὴν σημαίαν τῆς χρεωκοπίας, ἀφ’ ἧς ἡμέρας οὗτος, Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος, δὲν ἐδίστασε νὰ ἀνακράξῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, «ἐπτωχεύσαμεν δυστυχῶς», ἔκτοτε τὴν καταστροφὴν ἐθεωροῦμεν ἄφευκτον. Ἀλλὰ καὶ οὕτω, οὐδέποτε ἀνεμένομεν αὐτὴν τόσον ἀτιμωτικὴν, τόσον ἐπονείδιστον διὰ τὴν Ἑλλάδα, ὅσον παρεσκεύασεν αὐτὴν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τοῦ χθὲς ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχεδίου του. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, δὲν πρόκειται πλέον περὶ ἁπλῆς πτωχεύσεως, ἀλλὰ περὶ χρεωκοπίας, καὶ χρεωκοπίας τοῦ χειρίστου εἴδους, πρόκειται περὶ χρεωκοπίας, ἥτις μέλλει νὰ ἐγκολάψῃ ἀνεξίτηλον στίγμα ἐπὶ τοῦ μέχρι τοῦδε ἁγνοῦ καὶ ἀσπίλου μετώπου τῆς Πατρίδος ἡμῶν· πρόκειται περὶ χρεωκοπίας, ἥτις μέλλει νὰ ὑποβιβάσῃ τὴν Ἑλλάδα εἰς κατωτέραν βαθμίδα οὐχὶ πλέον τῆς Ἀργεντίνης, οὐχὶ πλέον τῆς Τουρκίας καὶ Αἰγύπτου, ἀλλὰ καὶ αὐτῆς τῆς Πορτογαλίας, ἥτις ὑπὸ ἔποψιν δημοσίας πίστεως θεωρεῖται τὴν σήμερον τὸ ἐξουθένωμα τῶν Κρατῶν ὑφ’ ὅλου τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου. Διότι οὐδεμία τῶν χωρῶν τούτων, Κύριοι, ἔσχε τὸν κυνισμὸν νὰ ἀναστείλῃ τὰς πληρωμάς της, ἔχουσα ἐν τῇ Κυβερνήσει αὐτῆς ἀκριβῶς τοὺς ἄνδρας ἐκείνους, οἵτινες συνωμολόγησαν καὶ ἐσπατάλησαν τὰ δάνειά της. Οὔτε ἡ Τουρκία ἐπτώχευσεν ὑπὸ τὸν Φουὰτ καὶ Ἀλῆ πασσᾶν, τοὺς ἐξωθήσαντας αὐτὴν εἰς τὸ βάραθρον τῆς χρεωκοπίας, οὔτε ἡ Αἴγυπτος ὑπὸ τὸν Νουβὰρ πασσᾶν. Καὶ ἡ Ἀργεντίνη ἐξέβαλε τῆς ἀρχῆς κακὸν κακῶς ἔχοντα τὸν Πρόεδρόν της Celman, καὶ ἡ Πορτογαλία τὸν διαβόητον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργόν της Carvahlo, εὐθὺς ὡς ἐπῆλθεν ὑπ’ αὐτοὺς ἡ σύῤῥαξις τῶν οἰκονομικῶν των. Οὕτω πως αἱ χῶραι ἐκεῖναι διέσωζον τοὐλάχιστον τὰς apparences, ἐπιῤῥίπτουσαι τὴν εὐθύνην εἰς τοὺς πρωτουργοὺς τῆς οἰκονομικῆς καταστροφῆς των. Εἰς μόνην τὴν Ἑλλάδα ἐπεφυλάσσετο τὸ ὄνειδος νὰ ἀναστείλῃ τὰς πληρωμάς της καὶ νὰ ζητῇ μάλιστα συμβιβασμὸν ὑπὸ τὸν αὐτὸν ἐκεῖνον ἄνδρα, ὅστις ἐπὶ δεκαετίαν ὅλην διέπων τὰ οἰκονομικά της κατεβαράθρωσεν αὐτά. Εἰς μόνην τὴν Ἑλλάδα ἐπεφυλάσσετο τὸ ὄνειδος, ἵνα αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ κυβερνήτης της, ὅστις μέχρι τῆς χθὲς ἀκόμη ἐξηπάτα τοὺς δανειστάς της, διακηρύττων ὅτι καὶ τὸ Κράτος καὶ ἡ χώρα ἡμῶν ἦσαν ἐν ἐπαρκείᾳ, ἐπιτρεπούσῃ τὴν πληρωμὴν τόκων καὶ χρεωλυσίων ὄχι μόνον διὰ τὰ ἤδη ὀφειλόμενα, ἀλλὰ καὶ διὰ νέον μέγα δάνειον, νὰ ὁμολογῇ νῦν ἀσυστόλως, ὅτι δὲν εἴμεθα πλέον εἰς θέσιν νὰ πληρώσωμεν οὐδὲ διὰ τὰ μέχρι τοῦδε ὀφειλόμενα οὐχὶ τὸ ὅλον, οὐχὶ τὸ ἥμισυ, ἀλλ’ οὐδὲ τὸ τρίτον τῶν τόκων, ἀποκοπτομένων ὁλοσχερῶς καὶ τῶν χρεωλυσίων. Εἰς μόνην τὴν Ἑλλάδα ἐπεφυλάσσετο τὸ ὄνειδος, ἵνα ὁ αὐτὸς κυβερνήτης ζητῇ νὰ συμπαρασύρῃ καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ἔθνος ὁλόκληρον, ὅπερ αὐτὴ ἀντιπροσωπεύει, εἰς τοιοῦτο βάραθρον ἀτιμίας, ὥστε διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ὅπερ καλούμεθα νῦν νὰ ψηφίσωμεν, ν’ ἀποδειχθῇ καὶ ἡ Βουλὴ ὡς ψευσθεῖσα καὶ ζητήσασα μόνον νὰ φενακίσῃ καὶ ἐξαπατήσῃ τοὺς πιστωτὰς τοῦ Κράτους δι’ ὅλων τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα μέχρι τῆς χθὲς ἐψήφιζεν, οὖσα καὶ αὐτὴ ὑπὲρ τῆς ἐπαρκείας καὶ παρέχουσα πάντα τὰ μέσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δι’ ὧν ἠδύνατο νὰ δελεάσῃ καὶ παγιδεύσῃ τοὺς πιστωτάς μας εἰς συνομολόγησιν νέου δανείου. Αὐτὸ δὲ καὶ μόνον τὸ γεγονὸς δὲν ἀρκεῖ ν’ ἀποδείξῃ τὴν πτώχευσιν ἡμῶν ὡς φέρουσιν τὸ πρῶτον καὶ κύριον γνώρισμα τῆς κακῆς πίστεως, ὡς οὖσαν ἐν ἄλλοις λέξεσι χρεωκοπίαν δολίαν; Πρόκειται δὲ καὶ ἄλλως περὶ χρεωκοπίας δολίας· διότι, ἐνῷ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους εὕρηται ἐν ἰσοσταθμίᾳ, ἔστω καὶ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ὡς χθὲς ἔτι θέλων νὰ δικαιολογήσῃ τὸ νομοσχέδιόν του ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμολόγησεν, ἐνῷ κατὰ ταῦτα ὤφειλε ν’ ἀποδώσῃ εἰς τοὺς πιστωτάς μας τὸ πολὺ–πολὺ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεωλύσιά των, αὐθαιρέτως ὅλως καὶ ἀδικαιολογήτως ἀποκόπτει τὰ χρεωλύσια καὶ μειοῖ τοὺς τόκους κατὰ 50%, καὶ ταῦτα εἰς τραπεζογραμμάτια, διαπράττων οὕτως ἔγκλημα, ὅπερ προβλέπει καὶ τιμωρεῖ τὸ ἄρθρον 599 τοῦ Ἐμπορικοῦ Νόμου. Πρόκειται περὶ χρεωκοπίας δολίας· διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς αὐθαιρέτως ὅλως ποιεῖται διάκρισιν μεταξὺ ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν δανείων, μεταξὺ δανείων εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ δανείων εἰς μεταλλικόν, ἐκεῖνα μὲν ἐννοῶν νὰ πληρώνῃ εἰς τὸ ἄρτιον, ταῦτα δ’ ἔλαττον τοῦ ἀρτίου κατὰ 70% καὶ ἀποκόπτων ὅλως ἐξ αὐτῶν τὰ χρεωλύσια. Εἶναι δὲ πλάνη καὶ πλάνη οἰκτρά, Κύριοι, νὰ νομίζῃ τις, ὅτι οὕτω πως εὐνοοῦνται τὰ εἰς χεῖρας Ἑλλήνων δάνεια. Εἰς χεῖρας Ἑλλήνων εὕρηται κατὰ μέγα μέρος καὶ τὰ εἰς μεταλλικὸν δάνεια. Χρεώγραφα τῶν δανείων τούτων κέκτηνται οὐ μόνον ἰδιῶται Ἕλληνες πλεῖστοι ὅσοι, ἀλλὰ καὶ πάντα σχεδὸν τὰ πιστωτικὰ καὶ φιλανθρωπικὰ ἡμῶν ἱδρύματα, ὧν αἱ πρόσοδοι διὰ τοῦ αὐθαιρέτου μέτρου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐλαττοῦνται κατὰ 70%. Τὸ χείριστον δὲ πάντων εἶναι, ὅτι εἰς ἑλληνικὰ χρεώγραφα ἔχουσιν ἐναποθέσει τὴν περιουσίαν των καὶ πάντα σχεδὸν τὰ ἐν τῇ Ἀνατολῇ ἐκπαιδευτικὰ καὶ φιλανθρωπικὰ ἱδρύματα τῶν ὁμοφύλων ἡμῶν. Μόλις καὶ μετὰ βίας συνετηροῦντο αὐτὰ μέχρι τοῦδε ἐκ τῶν τόκων καὶ χρεωλυσίων, ἅτινα ἐλάμβανον ἐκ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, καθ’ ὃν δὲ χρόνον, εἰς οἰκονομικὰς στενοχωρίας διατελοῦντα, εἶχον ἐστραμμένα τὰ βλέμματα πρὸς τὴν μητέρα Ἑλλάδα, ἀποδεχόμενα ἐξ αὐτῆς ἐπικουρίαν, δέχονται παρ’ αὐτῆς τὸ καίριον τραῦμα διὰ τοῦ πραξικοπήματος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅπερ καθιστᾷ προβληματώδη τὴν περαιτέρω συντήρησίν των. Πρόκειται περὶ χρεωκοπίας δολίας· διότι καὶ μεταξὺ αὐτῶν τῶν εἰς μεταλλικὸν δανείων προέβη εἰς αὐθαίρετον διάκρισιν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἐξαιρέσας τοῦ γενικοῦ μέτρου τὸ εἰς μεταλλικὸν δάνειον τῶν 16,500,000 φράγκων. Τὸ δάνειον τοῦτο ἔχει συνομολογηθῆ ὑπὸ ἐπαχθεστάτους ὅρους, εἶναι δὲ χρεωλυτικὸν καὶ μέλλει νὰ ἐξοφληθῇ ἐντὸς εἰκοσιπενταετίας. Καὶ ὅμως χθὲς ἔτι, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ πτώχευσις τοῦ Κράτους ἦτο πλέον τετελεσμένον γεγονός, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προῆλθεν εἰς ἰδιαιτέρας συμφωνίας πρὸς τοὺς συνομολογήσαντας τὸ περὶ οὗ λόγος δάνειον, καὶ μετέτρεψεν αὐτὸ ὅλως αὐθαιρέτως εἰς δάνειον εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ὅπως δι’ αὐτὸ ἐξακολουθήσωσιν οὐ μόνον τὰ χρεωλύσια, ἀλλὰ καὶ οἱ τόκοι πληρονόμενοι εἰς τὸ ἀκέραιον. Πρόκειται περὶ χρεωκοπίας δολίας· διότι ἐν τῇ αὐθαιρεσίᾳ αὐτοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἐσεβάσθη κἄν τὰς ὑπεγγύους εἰσπράξεις, ὧν ἡ διαχείρισις, πρὸς μείζονα ἀσφάλειαν τῶν πιστωτῶν μας, εἶχε παραδοθῆ εἰς ἰδίαν ἑταιρίαν, εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων, ἀλλ’ ἔθεσε καὶ ἐπ’ αὐτῶν χεῖρα. Τοιαύτην αὐθαιρεσίαν, Κύριοι, δὲν ἀπετόλμησε καὶ αὐτὴ ἡ Πορτογαλία, ἡ διασυρομένη νῦν ὡς δολία χρεωκόπος καθ’ ὅλον τὸν πεπολιτισμένον κόσμον· διότι καὶ αὐτὴ ἡ Πορτογαλία ἐσεβάσθη τὰς ὑπεγγύους εἰσπράξεις τοῦ δανείου τοῦ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ, ὧν τὴν διαχείρισιν εἶχεν ἀναθέσει εἰς ἰδίαν ἑταιρίαν. Καὶ ἡμεῖς ἐσεβάσθημεν τὸ δάνειον τῶν Μονοπωλίων, καὶ δὲν ἠθελήσαμεν νὰ συμπεριλάβωμεν αὐτὸ εἰς τὸ γενικὸν μέτρον τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως· διότι ἠθελήσαμεν νὰ ἀποδείξωμεν οὕτω, ὅτι ὑπάρχει ἐγγύησίς τις, ἣν εὐλαβεῖται τὸ Κράτος καὶ ἥτις ἠδύνατο ἐν ἀνάγκῃ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις συνεννοήσεως πρὸς τοὺς πιστωτάς μας, ἐάν ποτε ἐπήρχετο μοιραία καταστροφή. Τὴν βάσιν ταύτην ἀνέτρεψε νῦν ὁ κ. Πρωθυπουργός, μόνον καὶ μόνον ὅπως ἐκμηδενίσῃ ὅλως τὴν δημοσίαν πίστιν καὶ ὑποβιβάσῃ τὴν Ἑλλάδα εἰς χείρονα θέσιν καὶ αὐτῆς τῆς Πορτογαλίας, μόνον καὶ μόνον ὅπως δημιουργήσῃ οὕτω χάος· διότι χάος ἀληθὲς διανοίγεται πλέον εἰς ἡμᾶς διὰ τοῦ πραξικοπήματός του καὶ ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικήν, καὶ ὑπὸ ἔποψιν πολιτικήν, καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἐθνικήν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μετέπεσεν αἴφνης, ὡς παρετηρήσατε ἤδη, Κύριοι, ἐκ τῆς ἐπαρκείας εἰς τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας, ἐγένετο δηλ. ὀπαδὸς τῆς γνώμης τοῦ ἐκ Μαντινείας ἢ μᾶλλον τοῦ ἐξ Ἄρτης κ. Βουλευτοῦ, ὅστις διεκδικεῖ τὸ δικαίωμα τῆς προτεραιότητος τῆς γνώμης ταύτης. Ὁ ἐξ Ἄρτης Βουλευτής, ὢν ὀπαδὸς τῆς ἀνεπαρκείας, ὑποστηρίζει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀναγινώσκει εἰς τὴν στατιστικὴν τοῦ ἐμπορίου ἡμῶν, τὴν δημοσιευομένην ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Κατὰ τὴν στατιστικὴν ταύτην, παραδέχεται ὅτι ὑπάρχει ἔλλειμμα ἐν τῷ ἐμπορικῷ ἡμῶν ἰσοζυγίῳ ἐκ 30 περίπου ἑκατομμυρίων δραχμῶν, διότι ἡ εἰσαγωγὴ χρυσοῦ φαίνεται κατωτέρα τῆς ἐξαγωγῆς χρυσοῦ ἐν τῇ περὶ ἧς ὁ λόγος στατιστικῇ κατὰ 30 περίπου ἑκατομμύρια. Τὴν γνώμην ταύτην φαίνεται ἀσπαζόμενος νῦν καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἀλλ’ ὅταν, Κύριοι, ἡ εἰσαγωγὴ χρυσοῦ ὑπολείπηται τῆς ἐξαγωγῆς κατὰ 30 περίπου ἑκατομμύρια, τὸ Κράτος δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐξάγῃ ἐκ τοῦ τόπου ὄχι 30, ὄχι 20, ὄχι 10, ἀλλ’ οὐδὲ 7½ ἑκατομμύρια, ὡς ἀξιοῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διότι καὶ τὰ 7½ αὐτὰ ἑκατομμύρια θὰ συνετέλουν εἰς ἐπαύξησιν τοῦ ἐλλείμματος, τὸ ὁποῖον ἤδη ὑπάρχει ἐν τῷ ἐμπορικῷ ἡμῶν ἰσοζυγίῳ, καὶ κατ’ ἀκολουθίαν εἰς ἀνατροπὴν τῆς νομισματικῆς ἡμῶν κυκλοφορίας. Καὶ μέχρι μὲν τοῦ σημείου τούτου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς φαίνεται σύμφωνος πρὸς τὸν ἐξ Ἄρτης κ. Βουλευτήν, ἀλλ’ ἐντεῦθεν ἄρχεται ἡ διαφωνία αὐτῶν. Ἐνῷ δηλ. ὁ κύριος Καραπάνος ἐλπίζει, ὅτι ἡ ἐπάρκεια θ’ ἀποκαταστῇ ἀφ’ ἑαυτῆς ὡς ἐκ θαύματος, διά τινος μαγικῆς ἀναδιοργανώσεως τοῦ τραπεζικοῦ ἡμῶν συστήματος, τὴν ὁποίαν αὐτὸς θὰ κατώρθου διὰ σχεδίου νομοθετικοῦ, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τοῦ παρόντος ἔκρινε περιττὸν ν’ ἀποκαλύψῃ εἰς τὴν Βουλήν,—μόνον ὅταν ἔλθῃ εἰς τὰ πράγματα καὶ γείνῃ Πρωθυπουργὸς, τότε θὰ εὐδοκήσῃ ν’ ἀποκαλύψῃ τὸ σχέδιον αὐτὸ εἰς ἡμᾶς,—ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λέγει, ὅτι τὴν ἀνεπάρκειαν ταύτην θ’ ἀναπληρώσῃ δι’ ἐνισχύσεως τῶν πιστωτικῶν ἡμῶν ἱδρυμάτων διττῶς. Πρὸς τοῦτο ἐπαγγέλλεται ἔνθεν μὲν νὰ ἐγχύσῃ εἰς αὐτὰ νέα κεφάλαια εἰς χρυσόν, ἔξωθεν λαμβανόμενα, ἔνθεν δὲ ν’ ἀντικαταστήσῃ τὸ ἥμισυ τοῦ ποσοῦ τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων διὰ μεταλλικοῦ, τὸ μεταλλικὸν δὲ τοῦτο ἐλπίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ προμηθευθῇ διὰ δανείου ἐξωτερικοῦ. Ἀλλὰ ποῦ θὰ εὕρῃ αὐτὸ τὸ δάνειον; Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι χθὲς μὲ τὸν συνήθη αὐθεντικόν του τρόπον μᾶς διαβεβαίωσεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι εὑρίσκεται ἤδη εἰς διαπραγματεύσεις, καὶ ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις αὗται παρουσιάζουσι μὲν ἐπὶ τοῦ παρόντος δυσχερείας πολλάς, ἀλλ’ ἐν τούτοις τάχιον ἢ βράδιον θὰ ἀχθῶσιν εἰς αἴσιον πέρας.

§75ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι, δὲν εἶπεν αὐτό. Εἶπεν ὅτι τὸ δάνειον θὰ ἦναι συνέπεια τοῦ συμβιβασμοῦ, τὸν ὁποῖον διαπραγματεύεται.

§76ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἔχετε δίκαιον· εἶπε τῷ ὄντι, ὅτι τὸ δάνειον θὰ ἦτο ἡ συνέπεια τοῦ συμβιβασμοῦ πρὸς τοὺς πιστωτὰς ἡμῶν. Ἀλλὰ ποῦ αἱ διαπραγματεύσεις περὶ τοιούτου συμβιβασμοῦ; Εἶναι ὅλως ἀνακριβές, εἶναι αὐτόχρημα μῦθος τὸ εἰρημένον παρ’ αὐτοῦ, ὅτι δῆθεν κατ’ ἀρχὰς συνεννοεῖτο πρὸς διαφόρους ὁμάδας ἐν Εὐρώπῃ, ὅτι δὲ τελευταῖον αἱ ὁμάδες αὗται συνεχωνεύθησαν εἰς μίαν ἑνιαίαν ὁμάδα, πρὸς ἣν διεξάγει νῦν τὰς διαπραγματεύσεις. Αἱ διαβεβαιώσεις αὐτοῦ αὗται ἔχονται τόσης ἀληθείας, ὅσης καὶ αἱ παραπλήσιαι αὐτοῦ διαβεβαιώσεις κατὰ τὴν ἡγουμένην τῆς Βουλῆς σύνοδον περὶ συνομολογήσεως δανείου. Μῆνες μόλις ἔχουσι παρέλθει, Κύριοι, ἀφ’ ἧς ἡμέρας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀκριβῶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἐνώπιον ἡμῶν αὐτῶν, μὲ τὸν αὐθεντικώτερον, μὲ τὸν ἐντονώτερον τρόπον, θέλων νὰ διαψεύσῃ ἐμέ, ἔλεγεν: «Ἡ οἰκονομικὴ ἡμῶν πολιτικὴ ἐθριάμβευσεν, εἰς τὸ πεῖσμα τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος». Καὶ ἔδιδεν οὕτως εἰς ἡμᾶς νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι ὁ θρίαμβος οὗτος τῆς οἰκονομικῆς του πολιτικῆς ἦτο τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον, ἐὰν δὲν εἶχεν ἤδη συνομολογηθῆ, εὑρίσκετο ὅμως ἐν τῷ συνομολογεῖσθαι. Καὶ ἐν τούτοις τί ἀπεδείχθη ἐκ τῶν ὑστέρων; ὅτι ὄχι μόνον τὸ δάνειον δὲν εἶχε συνομολογηθῆ τότε, ὄχι μόνον ἐν τῷ συνομολογεῖσθαι δὲν ἦτο, ἀλλ’ οὐδὲ διαπραγματεύσεις εἶχον ἀρχίσει περὶ αὐτοῦ, ἐδέησε δὲ νὰ μεταβῇ μετὰ ἑβδομάδας πολλὰς εἰς Λονδῖνον ὁ ἐκ Κερκύρας κ. Βουλευτής, ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ αὐτὸς μόλις καὶ μετὰ βίας ν’ ἀρχίσῃ τὰς γνωστὰς περὶ δανείου διαπραγματεύσεις! Ἐκ τῆς διαβεβαιώσεως ἐκείνης δύνασθε νὰ κρίνητε κατὰ πόσον εὕρηται καὶ νῦν ἐν τῇ ἀληθείᾳ ὁ κύριος Πρωθυπουργός, διαβεβαιῶν ἡμᾶς, ὅτι ἐν ἀρχῇ διεπραγματεύετο πρὸς πολλὰς ὁμάδας, αἵτινες συνεχωνεύθησαν ἤδη εἰς μίαν ἑνιαίαν, πρὸς ἣν διεξάγει νῦν τὰς περὶ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεις. Ἐὰν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἤθελε νὰ μὴ ἐκλάβωμεν καὶ ταύτας τὰς διαβεβαιώσεις του ὡς ὅλας τὰς ἄλλας, ἔπρεπε νὰ μᾶς ἀναφέρῃ τοὐλάχιστον ὡρισμένα ὀνόματα, νὰ μᾶς εἴπῃ, τίνες ἦσαν αὗται αἱ πολλαὶ ὁμάδες, καὶ τίνες οἱ ἀπαρτίζοντες αὐτάς· ἂν ὄχι δὲ τοῦτο, νὰ μᾶς εἴπῃ τοὐλάχιστον, τίς εἶναι αὐτὴ ἡ ἑνιαία ὁμὰς καὶ τίνες οἱ ἀπαρτίζοντες αὐτήν. Δὲν εἶπε τοῦτο, διότι δὲν εἶχε νὰ μᾶς εἴπῃ τι ὡρισμένον, διότι δὲν εἶχεν οὔτε ὀνόματα νὰ μᾶς ἀναφέρῃ, οὔτε ὡρισμένα γεγονότα, δίδει δὲ οὕτω τὸ δικαίωμα εἰς ἐμὲ νὰ εἴπω, πῶς ἔχουσι τὰ πράγματα. Εἶναι ἀληθές, Κύριοι, ὅτι πρὶν εἶχον τῷ ὄντι ἔλθει εἰς συνεννόησιν διάφοροι κεφαλαιοῦχοι, κάτοχοι μεγάλων ποσοτήτων ἑλληνικῶν χρεωγράφων ἢ ἀντιπρόσωποι κατόχων ἑλληνικῶν χρεωγράφων καὶ ἐν Γερμανίᾳ καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ, διότι ἐκεῖ εἶναι τὴν σήμερον κυρίως διατεθειμένα τὰ ἑλληνικὰ χρεώγραφα· ἐν Γαλλίᾳ ἐλάχιστον ποσὸν ἑλληνικῶν χρεωγράφων ὑπάρχει. Καὶ οἱ κάτοχοι ἢ ἀντιπρόσωποι κατόχων Ἑλληνικῶν χρεωγράφων, οἵτινες εἶχον ἐκδηλώσει τὴν διάθεσιν νὰ ἔλθωσιν εἰς τοιαύτας πρὸς ἡμᾶς διαπραγματεύσεις καὶ συνεννοήσεις, ἦσαν ἐν μὲν Ἀγγλίᾳ ὁ Hambro καὶ ὁ Kassel, ἐν δὲ Γερμανίᾳ ἡ National-Bank καὶ ὁ Bleichroeder. Ἅμα τῇ ἀνόδῳ ὅμως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰς τὴν ἀρχήν, ἅμα τῷ πραξικοπήματι αὐτοῦ, καθ’ ὃ διὰ μιᾶς ἐγκυκλίου ἠθέλησε ν’ ἀνατρέψῃ νόμον τοῦ Κράτους κείμενον καὶ μίαν σύμβασιν διεθνῆ, πάντες οὗτοι ἀπεσύρθησαν. Καὶ ἐν Παρισίοις αὐτοῖς εἶχον τὴν διάθεσιν νὰ προσέλθωσιν εἰς συνεννοήσεις καὶ διαπραγματεύσεις μεθ’ ἡμῶν οἱ περὶ τὸ Comptoir d’ Escompte, ἀλλ’ ἔκτοτε καὶ αὐτοὶ ἀπεσύρθησαν, μένουσι δὲ μόνοι, διεξάγοντες διαπραγματεύσεις, ὡς ἁπλοῖ μεσῖται, ὄχι ὡς κεφαλαιοῦχοι, ὄχι ὡς κάτοχοι ἑλληνικῶν χρεωγράφων ἢ ἀντιπρόσωποι τοιούτων, οἱ ἀδελφοὶ Bardac, εἰς οὓς προσετέθη καὶ εἷς ὁμογενής, ὁ κ. Βλαστός, πλὴν ὄχι ὑπὸ τὴν ἰδιότητα αὐτοῦ ὡς διοικητικοῦ συμβούλου τοῦ Comptoir d’ Escompte, ἀλλ’ ὡς ἄτομον, ὡς Βλαστός. Οὗτοι διὰ τοῦ κ. Ὀρνστάϊν ἐξακολουθοῦσι διαπραγματευόμενοι ἐνταῦθα· καὶ ὁποίου εἴδους, νομίζετε, διαπραγματεύσεις; ζητοῦσι νὰ λάβωσι μὲ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὡρισμένας προτάσεις, ὑποχρεούσας μὲν τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ἐπιβαλλούσας εἰς αὐτοὺς τοὺς Κυρίους, ἔχοντες δὲ τὰς προτάσεις ταύτας, θὰ προβῶσιν εἰς κερδοσκοπικὴν πρᾶξιν, θ’ ἀναζητήσωσιν ἄλλους, πρὸς οὓς συνεννοούμενοι θὰ προέλθωσιν εἰς συνδυασμόν τινα, ἐξ οὗ αὐτοὶ θ’ ἀποκομίσωσι τὴν μερίδα τοῦ λέοντος. Ἀλλὰ τοῦτο, Κύριοι, ζητοῦσι νὰ πράξωσιν ἐπὶ ζημίᾳ ὑλικῇ καὶ ἠθικῇ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ἐπὶ ζημίᾳ ὑλικῇ τῶν κατόχων ἑλληνικῶν χρεωγράφων. Σᾶς διαβεβαιῶ δὲ μὲ τὸν ἐντονώτερον τρόπον, ὅτι οὐδεὶς πιστωτὴς ἡμῶν, οὐδεὶς κεφαλαιοῦχος ἄξιος λόγου ἐν Εὐρώπῃ ἵσταται ὄπισθεν αὐτῶν.

§77ΡΑΛΛΗΣ. Οὐδεμίαν ὁμολογίαν Ἑλληνικοῦ δανείου κατέχουσιν αὐτοί.

§78ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ εἶναι αὐτὸς, Κύριοι, ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἐλπίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ συνομολογήσῃ δάνειον μέγα, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἠδύνατο νὰ ἄρῃ κατὰ τὸ ἥμισυ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, καὶ ν’ ἀντικαταστήσῃ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον οὕτω πως θὰ ἠκυροῦτο, διὰ μεταλλικοῦ; Εἶναι αὐτὸς ὁ τρόπος, καθ’ ὃν θὰ ἠδύνατο νὰ ἐμπνεύσῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τὰ ξένα κεφάλαια, ὅπως αὐτὰ ἐπέλθωσιν ἀρωγὰ καὶ εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰς τὰ πιστωτικὰ ἡμῶν ἱδρύματα; Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχῃ τις ἐκστῆ τῶν φρενῶν, ἵνα πιστεύσῃ, ὅτι εἶναι δυνατὸν πλέον τοιοῦτόν τι, μετὰ τὸ τελευταῖον μάλιστα πραξικόπημα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὸ ὁποῖον καλεῖται νῦν νὰ κυρώσῃ καὶ ἡ Βουλή, ψηφίζουσα τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὡς εἴδομεν, συντελεῖται ἡ χρεωκοπία δολία ἐν πᾶσιν, εἰς ἣν ζητεῖ νῦν ὁ πρωτεργάτης αὐτῆς νὰ συμπαρασύρῃ καὶ ὑμᾶς, δι’ ὑμῶν δὲ καὶ τὸ ἔθνος ὁλόκληρον. Ἡ Ἑλλὰς, ἥτις οὕτω πως θὰ ἠρνεῖτο ἀσυστόλως τὰς ὑποχρεώσεις αὑτῆς τὴν ὑστεραίαν τῆς ἡμέρας ἐκείνης, καθ’ ἣν διεβεβαίου ὅτι εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκπληρώσῃ αὐτὰς πλήρεις καὶ ἀκεραίας, τῆς ἡμέρας ἐκείνης, καθ’ ἣν ἐζήτει νὰ συνομολογήσῃ νέον δάνειον καὶ ἀπέτυχεν ἡ Ἑλλὰς, ἥτις θ’ ἀφῄρει αὐθαιρέτως τὰς εἰσπράξεις καὶ αὐτοῦ τοῦ προνομιούχου δανείου τῶν Μονοπωλίων, ἀποδεικνύουσα οὕτω πως, ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ ἀφήσῃ κἀμμίαν βάσιν, κἀνὲν ἔδαφος πλέον συνεννοήσεως· ἡ Ἑλλὰς, ἥτις θὰ ἐποιεῖτο τοιαύτην διάκρισιν μεταξὺ ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν δανείων, μεταξὺ δανείων εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ δανείων εἰς μεταλλικὰ, καὶ ἐκεῖνα μὲν θὰ ἐπλήρονεν εἰς τὸ ἄρτιον, ταῦτα δὲ ὑπὸ τὸ ἄρτιον κατὰ 70% ἡ Ἑλλὰς, ἀποτολμῶσα τοιαύτην χρεωκοπίαν, δὲν δύναται πλέον νὰ ἐμπνεύσῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τὰ ξένα κεφάλαια. Θὰ τ’ ἀποκρούσῃ ἅπαξ διὰ παντὸς, καὶ θὰ τ’ ἀποκρούσῃ καὶ διὰ τὴν δημοσίαν καὶ διὰ τὴν κατ’ ἰδίαν αὐτῆς πίστιν. Διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, Κύριοι, καλεῖσθε νὰ ἀνεγείρητε Σινικὸν τεῖχος μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ ὅλων τῶν πεπολιτισμένων χωρῶν, καλεῖσθε ν’ ἀποξενώσητε τὴν Ἑλλάδα τῆς Εὐρωπαϊκῆς καὶ παγκοσμίου πίστεως, καὶ νὰ τὴν καταδικάσητε οὕτω πως νὰ ἀρκεσθῇ εἰς μόνας τὰς ἰδίας αὐτῆς δυνάμεις, τὰς ὁποίας σεῖς, ψηφίζοντες τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ἀνομολογεῖτε ὡς ἀνεπαρκεῖς ὅλως. Ἀφοῦ δὲ αἱ δυνάμεις αὐτῆς αὗται εἶναι τόσον ἀνεπαρκεῖς, τὴν κατεδικάζετε νὰ διάγῃ ἐφεξῆς βίον ἀβίωτον ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν. Ἀλλὰ ποῖαι θὰ ἦσαν αἱ συνέπειαι τῆς τοιαύτης χρεωκοπίας ὑπὸ ἔποψιν πολιτικὴν καὶ ἐθνικήν; Τὸ χάος, Κύριοι, τὸ οἰκονομικὸν θὰ μᾶς ἀγάγῃ ἀναγκαίως εἰς τὸν διεθνῆ ἔλεγχον. Εἶναι ἀδύνατον πλέον ν’ ἀποφύγωμεν αὐτόν. Ἀφοῦ δὲν σεβόμεθα τὰ προνομιοῦχα δάνεια, ἀφοῦ δὲν σεβόμεθα οὐδ’ αὐτὰς τὰς ὑπεγγύους προσόδους, ὧν τὴν διαχείρισιν ἔχομεν ἐκχωρήσει εἰς Ἑταιρίαν, ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ πλέον ἄλλο ἔδαφος συνεννοήσεως μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῶν πιστωτῶν μας, ἐκτὸς μόνου τοῦ διεθνοῦς ἐλέγχου, αὐστηροτέρου ἴσως καὶ ἐκείνου τῆς Τουρκίας. Μόνον δι’ αὐτοῦ δύναται νὰ καταστῶσι πλέον εἰς ἡμᾶς προσιτὰ τὰ ξένα κεφάλαια. Ἀλλὰ τὸν διεθνῆ ἔλεγχον, Κύριοι, ἠδύναντο νὰ δεχθῶσι Κράτη, ὡς ἡ Τουρκία καὶ ἡ Αἴγυπτος, Κράτη οὐδεμίαν ἔχοντα ἐθνικὴν ἀποστολὴν, Κράτη ζητοῦντα νὰ παρατείνωσιν ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν τὴν προβληματώδη ὕπαρξίν των. Ἀλλὰ Κράτος, ὡς ἡ Ἑλλάς, ἔχον νὰ ἐκπληρώσῃ μεγάλην ἐθνικὴν ἀποστολὴν καὶ ὡς τοιοῦτον ὀφεῖλον πρὸ παντὸς νὰ ἔχηται ζηλοτύπως τῶν κυριαρχικῶν του δικαιωμάτων καὶ νὰ διαφυλάττῃ αὐτὰ ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ, Κράτος, λέγω, τοιοῦτον, ὑποβαλλόμενον εἰς τὸν διεθνῆ ἔλεγχον, καταδικάζεται, ἂν ὄχι εἰς θάνατον, πάντως ὅμως εἰς μαρασμὸν πολιτικὸν, ὅστις εἶναι χείρων καὶ αὐτοῦ τοῦ θανάτου. Ἀπὸ τοῦ οἰκονομικοῦ μέχρι τοῦ πολιτικοῦ ἐλέγχου ὑπολείπεται ἓν μόνον βῆμα, καὶ τὸ βῆμα τοῦτο δύναται τόσον ταχέως, τόσον ἀπροόπτως πολλάκις νὰ ἐπέλθῃ. Διεθνὴς ἔλεγχος σημαίνει προσέτι ἀποκοπὴν πάσης ἐλπίδος περὶ αἰσιωτέρου μέλλοντος. Ἡ Ἑλληνικὴ Χερσόνησος, Κύριοι, καὶ ἡ Ἀνατολὴ καθόλου, ἐφ’ ὧν ἡμεῖς ἔχομεν νὰ διεκδικήσωμεν πατρῴαν κληρονομίαν, εὕρηνται ἐν διηνεκεῖ ἡφαιστείῳ, ὅπερ ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν δύναται νὰ ἐκραγῇ. Ἄλλοι λαοί, ἐποφθαλμιῶντες τὴν πατρῴαν ἡμῶν κληρονομίαν, καταβάλλουσιν ἀτρύτους προσπαθείας, ὅπως κηρύξωσιν ἡμᾶς ἐκπτώτους αὐτῆς. Αἱ ὑπονομεύσεις αὐτῶν ἐν τῇ ὁμόρῳ χώρᾳ δύνανται ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ προκαλέσωσι κρίσιν καὶ λύσιν ὁριστικὴν τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος, ἡμῶν παραμενόντων ἀπαθῶν θεατῶν ἀπέναντι τῆς τοιαύτης λύσεως. Χάρις εἰς τὴν τελευταίαν δεκαετῆ Κυβέρνησιν ἡμῶν, ἔχουσι περιστῆ εἰς παντελῆ σχεδὸν παράλυσιν αἱ κατὰ γῆν καὶ θάλασσαν δυνάμεις ἡμῶν. Ὁ διεθνὴς δὲ ἔλεγχος θὰ ἔχῃ περιβάλῃ ἡμᾶς μὲ τοιαύτας πέδας, ὥστε δὲν θὰ ἐπιτρέψῃ πλέον εἰς ἡμᾶς οὐδὲ σπασμωδικήν τινα κίνησιν ἐν οὕτω κρισίμῳ ὥρᾳ. Ἤδη, Κύριοι, τὸ ἐθνικὸν ἡμῶν ὄνομα, τὸ ὁποῖον ἄλλοτε τοσοῦτον ἤσκει γόητρον ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ἔχει καταστῆ ἀπὸ πολλοῦ ἀντικείμενον χλεύης καὶ ἐξευτελισμοῦ ἐν αὐτῇ. Ἄλλοτε ἡμεῖς ἐθεωρούμεθα ὁ πρῶτος παράγων τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος. Ἄλλοτε καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ εἴχομεν συνείδησιν τῆς τοιαύτης ἡμῶν ὑπεροχῆς καὶ τὰ στήθη ἡμῶν ἐπλήρου ἡ Μεγάλη Ἰδέα. Ὁπόσον ὅμως ἔκτοτε ἔχουσι μεταβληθῆ οἱ καιροί! Ἔκτοτε οἱ ἐθνικοὶ ἡμῶν πόθοι περιωρίσθησαν ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς μικρᾶς αὐτῆς γωνίας, τῆς ἐπιλεγομένης ἐλευθέρας Ἑλλάδος· ἄν δέ τις ὁμιλήσῃ νῦν πρὸς ἡμᾶς καὶ περὶ ἐθνικῆς ἀποστολῆς, ἐπεκτεινομένης πέραν τῆς μεθορίου ἡμῶν γραμμῆς, ἐπὶ τῶν ἀλυτρώτων Ἑλληνικῶν χωρῶν, τὸν τοιοῦτον ἐκμυκτηρίζομεν ὡς ἀδιόρθωτον ἰδεολόγον. Ἔκτοτε αἰσχυνόμεθα ἡμεῖς νὰ ἀναφέρωμεν κἄν τὴν Μεγάλην Ἰδέαν, ἥτις καὶ εἰς τοὺς πολλοὺς τῶν σημερινῶν Ἑλλήνων κινδυνεύει νὰ καταστῇ πλέον ἄγνωστος. Ἔκτοτε λαοί, πρὸς οὓς ἡμεῖς ἀπεβλέπομεν τέως μετὰ περιφρονήσεως, ὡς πρὸς ἀγρότας καὶ συβότας, ἀνακτήσαντες αἴφνης τὴν ἐθνικήν των συνείδησιν, κατώρθωσαν ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν νὰ ἀνδρωθῶσι, νὰ συντάξωσιν ἀξιόμαχον δύναμιν, νὰ παρίστανται αὐτοὶ ὡς οἱ πρῶτοι παράγοντες ἐν τῷ Ἀνατολικῷ ζητήματι καὶ νὰ κατακτῶσι ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ ἔδαφος ἀναλώμασι τῆς πατρῴας ἡμῶν κληρονομίας. Εἰς τοιαύτην οἰκτρὰν θέσιν εἴχομεν περιέλθει μέχρι τοῦδε, χάρις ἰδίᾳ εἰς τὴν τελευταίαν δεκαετῆ ἡμῶν Κυβέρνησιν. Καὶ τὸ ἐπιστέγασμα εἰς τὴν τοιαύτην ἡμῶν κατάστασιν ἔρχεται νὰ ἐπιθέσῃ νῦν τὸ πραξικόπημα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Ἡ Ἑλλάς, κηρυττομένη δι’ αὐτοῦ εἰς κατάστασιν δολίας χρεωκοπίας, ἀποβάλλουσα τὴν πίστιν καὶ τιμήν της καὶ ἐξωθουμένη εἰς τὸν διεθνῆ ἔλεγχον, θ’ ἀποβῇ τὸ ἐξουθένωμα οὐ μόνον τῶν πεπολιτισμένων λαῶν τῆς Εὐρώπης, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν τῶν λαῶν τῆς Ἀνατολῆς. Ἰδού, Κύριοι, αἱ φοβεραὶ συνέπειαι τῆς δολίας χρεωκοπίας, εἰς ἃς ἐκθέτει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν Ἑλλάδα διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Εἶναι καιρὸς, νομίζω, ἡ Βουλὴ νὰ θέσῃ ὑπεράνω παντὸς ἄλλου συμφέροντος τὸ κοινὸν συμφέρον· εἶναι καιρὸς νὰ χειραφετηθῶμεν ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους παντὸς κομματισμοῦ, καὶ νὰ δώσωμεν, περὶ τοιούτου νομοσχεδίου προκειμένου, τὴν ψῆφον, ἣν ὑπαγορεύει ἡ τιμὴ καὶ ἡ σωτηρία τῆς Πατρίδος. Εἶναι καιρὸς ν’ ἀναλογισθῶμεν ὁποίαν εὐθύνην ἀναλαμβάνομεν διὰ τῆς ψήφου ἡμῶν ταύτης ἀπέναντι τοῦ ἐνεστῶτος καὶ τοῦ μέλλοντος τοῦ ἔθνους ὁλοκλήρου! (Εὖγε! ἐκ τοῦ κέντρου τῆς ἀριστερᾶς).

§79Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ ἐζήτησα τὸν λόγον οὐχὶ διότι μὲ ἐκίνησεν ἡ ἀκοσμία τῆς γλώσσης τοῦ ἀγορεύσαντος, — διότι εἰς τὴν ἡλικίαν, τὴν ὁποίαν διανύω, εἶναι δύσκολον νὰ μὲ κινῇ ἡ ἀκοσμία γλώσσης τινός, οὔτε δὲ καὶ αὐταὶ αἱ ὕβρεις δύνανται νὰ φθάσωσι μέχρις ἐμοῦ. Νεώτεροι ἄλλοτε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐδίδαξαν τὸν κ. Βουλευτὴν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ ἄκρατον γλῶσσαν, καὶ ἐτιμώρησαν αὐτὴν, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν εἶμαι ἁρμόδιος, ἵνα ἐπιληφθῶ ἔργου τοιούτου. Ἐζήτησα μόνον τὴν ἄδειαν νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἔλεγεν ὁ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτής, δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι ἐγὼ ἐδαπάνησα 120 ἑκατομμύρια ἐκ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Διέκοψαν αὐτὸν, ὅταν ἔλεγε ταῦτα, οἱ ἀξιότιμοι φίλοι μου κ. κ. Λάπας καὶ Σάκκης, ἀλλὰ εἶπεν ὅτι δὲν ἐπέτρεπε διακοπάς. Ὤφειλον λοιπὸν νὰ λάβω τὸν λόγον, ἵνα ἀναιρέσω τοὺς λόγους τούτους αὐτοῦ. Ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἔλαβον ἀληθῶς μέχρι τῆς 30 Ἀπριλίου 1886 εἰς χρυσὸν μὲν δραχμὰς 13,962,909, εἰς τραπεζικὰ δὲ γραμμάτια 45,875,265, τὸ ὅλον 59,838,174· ἐξ αὐτῶν δ’ ἐπλήρωσα 24 καὶ πλέον ἑκατομμύρια, τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1884, ἤτοι τοῦ ἀμέσως προηγηθέντος ἔτους. Εἶναι ἀνάξιον λόγου νὰ εἴπω, πῶς παρεμόρφωσεν ὅσα ἐγὼ πρὸς τὴν Βουλὴν εἶπον, ὅταν σᾶς ἔλεγεν, ὅτι ἐγὼ σᾶς παρεκίνουν νὰ καταπλαγῆτε διὰ τὸ εἰσαχθὲν χθὲς νομοσχέδιον περὶ πτωχεύσεως, ἐνῷ ἐγὼ εἶπον, ὅτι οὔτε ἡ Βουλὴ προσήκει νὰ καταπλαγῇ, οὔτε ἡ κοινωνία, ὡς δὲν κατεπλάγην οὐδ’ ἐγώ· διότι πάντες, καὶ Βουλὴ καὶ κοινωνία καὶ ἐγὼ, εἴμεθα πεπεισμένοι, ὅτι ἡ πτώχευσις εἶχε συντελεσθῆ. Ἀδημονίαν μόνον ἠσθανόμην, διότι ἀπέκρυπτον τὴν πτώχευσιν καὶ ὁ ἐκ Μεσολογγίου κ. Βουλευτὴς καὶ οἱ Ὑπουργοὶ τῆς 3 Μαΐου 1893· ἀλλ’ ἀπέκρυπτον τὴν πτώχευσιν, διότι ὁ μὲν ἤθελε νὰ περικαλύψῃ τὴν εὐθύνην του, ὡς ἐργάτης τῆς πτωχεύσεως, οἱ δὲ εἶχον βεβαιώσει τὸ κοινὸν, ὅτι τὸ Κράτος ἦτο ἐπαρκὲς πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ δημοσίου ταμείου ἄνευ φόρων καὶ ἄνευ δανείου. Δὲν εἶχον λοιπὸν τὴν τόλμην νὰ ἀνακηρύξωσι τὴν πτώχευσιν, καὶ ἐζήτουν νὰ περικαλύψωσι τὴν πτώχευσιν, μὴ ἐνθυμούμενοι, ὅτι ἀποσιωπῶντες αὐτὴν διέπραττον δολίαν χρεωκοπίαν.

§80ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ ἐπέῤῥιψα ὡρισμένα γεγονότα εἰς τὸν ἐκ Γόρτυνος Βουλευτήν. Ὁμιλῶν περὶ δημοσίου χρέους, εἶπον ὅτι ἔχει καὶ αὐτὸς τὸ ἀναλογοῦν μέρος εἰς αὐτό. Ὁ Βουλευτὴς Πυλίας ἠθέλησε νὰ μὲ διαψεύσῃ, ἠναγκάσθην δὲ τότε ἐγὼ νὰ ἀναφέρω τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Τώρα ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς λέγει, ὅτι ἐξ αὐτοῦ ἔκαμεν αὐτὸς χρῆσιν μόνον δρ. 59,000,000. Ἀλλὰ συνομολογεῖ οὕτω πως, ὅτι καὶ αὐτὸς συνετέλεσεν εἰς τὴν ἐπαύξησιν τοῦ δημοσίου χρέους Ἐγὼ δὲ καὶ ἄλλο τι ἐπέῤῥιψα εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Γόρτυνος Βουλευτήν. Εἶπον ὅτι, ἐν ᾧ ἐξηκολούθει νὰ κατακρίνῃ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ἀθετήσας τὸν νόμον καὶ τὴν σύμβασιν τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης διέθετο τὸ προϊόν αὐτοῦ εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ἦλθε καὶ αὐτὸς καὶ ἔπραξε τὰ ἴδια, ἠθέτησε δηλ. καὶ αὐτὸς τὸν νόμον καὶ τὴν σύμβασιν περὶ τοῦ δανείου ἐκείνου· καὶ εἰς τοῦτο οὐδὲν ἀπήντησεν ὁ κ. Δηλιγιάννης. Αὐτὰ δὲ νομίζει ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ὕβρεις καὶ λοιδορίας, τὰ ἐκλαμβάνει ὡς ἀκοσμίαν γλώσσης, ἐνῷ τὴν ἰδικήν του γλῶσσαν, καθ’ ἣν ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου, μὴ σεβόμενος τὸ γῆράς του, ἀπεκάλει ἡμᾶς σταυλίτας, μέγα δὲ μέρος Βουλευτῶν ἀγέλην, τὴν ἐθεώρει εὔκοσμον· διατί; διότι νομίζει, ὅτι εἰς τὸ γῆράς του ἐπιτρέπεται νὰ μετέρχηται τοιαύτην γλῶσσαν, ἐνῷ εἰς ἡμᾶς δὲν ἐπιτρέπει κἄν νὰ τῷ ἐπιῤῥίπτωμεν αὐτὰς τὰς πράξεις του, δι’ ἃς ἔχει, ὡς φαίνεται, λόγους τόσον νὰ αἰσχύνηται.

§81Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ σταυλίτας θέλω πάντοτε ὀνομάζει ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι παρουσιάζονται εἰς τὴν Βουλὴν ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ Βασιλέως (Commissaires du Roi), ἐνῷ τὸν Βασιλέα ἀντιπροσωπεύουσιν ὑπὸ τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα μόνοι οἱ Ὑπουργοί. Δὲν ἔχομεν ἀντιπροσώπους, οὐδ’ ὑπάρχουσιν ὑπὸ τὰ πολιτεύματα ταῦτα Commissaires du Roi (εὖγε! εὖγε! ἐκ τῆς δεξιᾶς). Εἶπεν ὁ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς πρὸ μικροῦ ἄλλα μὴ ἀκριβῆ, ἵνα μὴ εἴπω ψευδῆ. Εἶπεν, ὅτι ἐγὼ μετέτρεψα εἰς ἄλλην χρῆσιν τὸ δάνειον τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, ἀλλ’ οὐδὲ τοῦτο εἶναι ἀκριβές. Ὅταν ἀνέλαβον τὴν Κυβέρνησιν κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1890, εὗρον ἔντοκον γραμμάτιον διὰ ποσὸν 600 χιλιάδων λιρῶν, ἤτοι 15 ἑκατομμυρίων χρυσῶν φράγκων. Τὸ ποσὸν τοῦτο ὤφειλον νὰ πληρώσω, ἐξοφλῶν τὸ ἔντοκον γραμμάτιον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐκδοθῆ ὑπὸ τοῦ προκατόχου Ὑπουργοῦ ἀντὶ δανείου προσωρινοῦ, τὸ ὁποῖον ἔλαβε καὶ δι’ οὗ μετέτρεψε τὸ δάνειον τῆς Ἀνεξαρτησίας. Διὰ τίνων χρημάτων ἔπρεπε νὰ πληρώσω ταῦτα, ἀφοῦ ἐν τοῖς ταμείοις δὲν ὑπῆρχον τοιαῦτα; Ἠναγκάσθην λοιπὸν νὰ λάβω ὁμολογίας τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, τὰς ὁποίας ἐξηργύρωσα, καὶ ἐξώφλησα τὸ εἰρημένον χρέος, διότι ἄλλως ἤθελε κηρυχθῆ εἰς πτώχευσιν τὸ Κράτος. Ἀντὶ δὲ τῶν χρημάτων τούτων, τὰ ὁποῖα διέθεσα ἀπὸ τὸ δάνειον τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς Λαρίσης, ἐδαπάνησα ἴσον ποσὸν ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων εἰς ἔξοδα τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, ἀποδοὺς ἤτοι τὰς προκαταβολὰς, τὰς ὁποίας ἔλαβον ἐκ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης εἰς τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν εἶχε συνομολογηθῆ τὸ εἰρημένον δάνειον.

§82ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἠρνήθην, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀθετήσῃ τὸν σχετικὸν νόμον καὶ τὴν σύμβασιν τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Αὐτὸς ὅμως ἠρνήθη εἰς ἡμᾶς, ὅτι εὑρεθέντες εἰς τὴν σιδηρᾶν ἀνάγκην πληρωμῶν ἐπέκεινα τῶν 50,000,000 καὶ ἔχοντες τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους κενὰ ἐνώπιόν μας, μὴ δυνάμενοι δὲ νὰ πληρώσωμεν αὐτὰ ἐξ ἰδίων, κατεφύγομεν εἰς τὸ μέτρον τῆς ἀνάγκης ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον κατεφύγομεν. Νομίζω δὲ, ὅτι οὔτε ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, οὔτε ἐγὼ παρέστημέν ποτε ἐνταῦθα ὡς Commissaires du Roi. Ἡμεῖς ὡμιλήσαμεν πάντοτε ὡς Βουλευταὶ, καὶ δι’ οἱανδήποτε πρᾶξιν, ἐπιῤῥιφθεῖσαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς 3 Μαΐου, ἔσχομεν τὸ θάῤῥος ν’ ἀναλάβωμεν ἡμεῖς πλήρη καὶ ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην. Οὐδέποτε ἠθελήσαμεν νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὸ ἀνεύθυνον. Ἄλλοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διὰ τὰς πράξεις αὐτῶν, αἵτινες ἦσαν τόσον ὀλέθριαι εἰς τὸν τόπον, ἐννοοῦσι νὰ ἀπονίψωσι τὰς χεῖράς των καὶ νὰ ἐπιῤῥίψωσι τὴν εὐθύνην εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸν Βασιλέα καὶ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ζητοῦντες μόνον τὸ σαρκίον των νὰ διασώσωσι. Τοιοῦτος ὑπῆρξε πάντοτε ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ἔχει τὸν λόγον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ πληρωμῆς εἰς χρυσὸν ἐσόδων τινῶν.

§85ΡΑΛΛΗΣ. Καλὸν εἶναι, κύριε Πρόεδρε, νὰ διακόψωμεν ἐπ’ ὀλίγον, ὅπως ξεκουρασθῶμεν.

§86ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐκουράσθην, κύριε Πρόεδρε.

§87ΡΑΛΛΗΣ. Σεῖς βεβαίως δὲν ἐκουράσθητε, ἀλλ’ ἐγὼ ἐκουράσθην, καὶ προβάλλω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Σωτηρίου Κροκιδᾶ καὶ Ν. Καλογεροπούλου).

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 125. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Ὁ κ. Τριανταφυλλάκος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§90ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§91ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον, ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο περὶ δημοτικοῦ νόμου, ἐκ τῶν ὑστέρων ἐπελευσομένων τῶν ἀποτελεσμάτων του, καθ’ ἃ ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας. Δὲν θὰ εἰσέλθω καθόλου εἰς τὸ ἂν καὶ κατὰ πόσον ὁ νόμος περὶ κεφαλαιώσεως τῶν δανείων τοῦ Κράτους ἦτο ἐπαρκὴς καὶ λυσιτελὴς εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ, οὔτε ἂν καὶ κατὰ πόσον ὁ ψηφισθεὶς νόμος περὶ τῶν φόρων εἰς χρυσὸν ἦτο, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐψηφίσθη, λυσιτελὴς διὰ τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους ἡμῶν· θὰ περιορισθῶ μόνον νὰ ἐξετάσω, ἂν καὶ κατὰ πόσον τὰ ἀποτελέσματα τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν, δὲν ἦναι ὑποχρεωτικὰ διὰ τοὺς φορολογηθέντας καὶ ἑπομένως δὲν ἦναι ὑποχρεωτικὰ καὶ διὰ τὰ δικαστήρια, τὰ ὁποῖα πιθανὸν νὰ κληθῶσι ν’ ἀποφασίσωσιν ἐπ’ αὐτῶν. Ὡς εἶπεν ὁ προαγορεύσας, οὐδεὶς φόρος ἐπιβάλλεται ἄνευ νόμου. Τοῦτο διατάσσει τοὐλάχιστον τὸ Σύνταγμα. Ἡμεῖς κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην θ’ ἀποφασίσωμεν, ὅτι μετὰ τὴν ἀκύρωσιν τοῦ διατάγματος ἐκείνου, δι’ οὗ μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ νόμου τοῦ σχετικοῦ ἐπετράπη εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ εἰσπράξῃ τοὺς φόρους, περὶ ὧν πρόκειται, θ’ ἀποφασίσωμεν, ὅτι οἱ φόροι οὗτοι, παρανόμως καταβληθέντες κατὰ τὸν δημοσιευθέντα νόμον, καλῶς εἰσεπράχθησαν. Καὶ διὰ νὰ ἦμαι καταληπτότερος...

§92ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Εἶσθε πολὺ καταληπτός· προχωρεῖτε (θόρυβος).

§93ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Θορυβεῖτε; Διὰ νὰ σᾶς διδάξω λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ σέβησθε καὶ ὑμᾶς αὐτοὺς καὶ τὸ βῆμα, ἀναγκάζομαι νὰ κάμω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§94ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καταβῆτε τότε ἀπὸ τὸ βῆμα.

§95ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Ἢ ἐκ τοῦ βήματος, ἢ κάτωθεν αὐτοῦ, ἐδικαιούμην νὰ ἐξετάσω, ἂν ἡ Βουλὴ ἦναι πράγματι ἐν ἀπαρτίᾳ. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν Βουλευτῶν).

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Παρόντες 131.

§97ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Ἔλεγον, Κύριοι, ὅτι δὲν θὰ ἐξετάσω τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, εἰμὴ μόνον ὡς πρὸς τὰ ἀποτελέσματα αὐτοῦ διὰ τοὺς καταβληθέντας ἀπὸ τῆς 30 Μαΐου ἐ. ἔ. φόρους, ἔλεγον δὲ προσέτι, ὅτι κατὰ τὸ Σύνταγμα ἀπαγορεύεται ἡ εἴσπραξις φόρου ἄνευ νόμου· νόμος δὲ τοιοῦτος δὲν ὑπάρχει μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Πῶς οἱ φορολογούμενοι ἐκεῖνοι, ὑποχρεωθέντες νὰ καταβάλωσι φόρον, θὰ θεωρηθῶσιν ὅτι νομίμως κατέβαλον, καὶ πῶς δὲν θὰ νομίσωσιν, ὅτι ἔχουσι δικαίωμα ἐκ τοῦ Συντάγματος, ψηφιζομένου τοῦ νόμου τούτου, νὰ προσφύγωσιν εἴτε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, εἴτε εἰς τὰ δικαστήρια, καὶ νὰ εἴπωσιν, ὅτι ἐφορολογήθησαν ἄνευ νόμου; Τὰ δὲ δικαστήρια δύνανται νὰ ἀρνηθῶσιν ὅτι δὲν ἔχουσι δίκαιον; Νομίζετε ὅτι σεῖς ἔχετε τὴν συντακτικὴν δύναμιν νὰ μεταβάλλητε τὰς συνταγματικὰς διατάξεις; Διὰ τοῦτο, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἐπὶ ματαίῳ συζητοῦμεν καὶ ἐπὶ ματαίῳ θὰ ψηφίσωμεν, ὅτι οἱ καταβληθέντες φόροι ἀπὸ τῆς 30 Μαΐου μέχρι 2 Νοεμβρίου νομίμως κατεβλήθησαν, ἀφοῦ πᾶς πολίτης καὶ πάντες ἡμεῖς θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην, ἐξερχόμενοι τῆς αἰθούσης ταύτης μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, νὰ διεκδικήσωμεν τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἐκ τοῦ Συντάγματος, ἤτοι νὰ ἀναλάβωμεν ὅ,τι μὴ νομίμως κατεβάλομεν. Ἀλλ’ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ πρὸς τούτοις περιέχεται ἀντίφασις οὐ μόνον πρὸς τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ καὶ πρὸς τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους ἀναφέρει, τοὺς ἰσχύοντας πρὸ τοῦ νόμου περὶ τῶν φόρων εἰς χρυσόν. Τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου λέγει, ὅτι μετὰ τὴν ἀκύρωσιν τοῦ νόμου ἐκείνου, τοῦ ἐκτελεσθέντος ἀπὸ τῆς 30 Μαΐου μέχρι 2 Νοεμβρίου, ἐπανέρχονται ἐν ἰσχύϊ οἱ πρὸ τῆς 30 Μαΐου ἰσχύοντες περὶ φορολογίας τῶν ἀναφερομένων εἰδῶν καὶ ἰδίως περὶ σταφίδος νόμοι. Ἀλλὰ θὰ καταργηθῇ ἆρά γε καὶ μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου καθ’ ὁλοκληρίαν ὁ νόμος, ὃν ἐψηφίσαμεν, περὶ καταβολῆς τοῦ φόρου εἰς χρυσόν; Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ δὲν περιέχεται τοιαύτη διάταξις, διότι τοῦτο δὲν ἀφορᾷ, εἰμὴ εἰς τὴν κατάργησιν τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτοῦ ἀπὸ τῆς 30 Μαΐου μέχρι 2 Νοεμβρίου· κατὰ τὰ ἄλλα μένει ἀκέραιος ὁ νόμος, ὁ ψηφισθεὶς ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ κυρωθεὶς ὑπὸ τοῦ Βασιλέως· διότι ἀσχέτως πρὸς τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, ἥτις ἐπῆλθεν ἐπὶ τῆς συζητήσεως, ἡ ὁποία ἀπέβλεπε μᾶλλον εἰς ζήτημα ἐμπιστοσύνης, οὐδεμία ἄλλη ἐπῆλθε συζήτησις, οὐδ’ ὑπεβλήθη ἕτερον νομοσχέδιον, δι’ οὗ νὰ κηρυχθῇ ἄκυρος. Ἑπομένως ὁ νόμος ἐκεῖνος μένει ἔτι ἀκέραιος. Συνεπῶς τὸ νομοσχέδιον διὰ τοῦ ἄρθρου 2 θὰ κηρύξῃ ἀτελῆ ὅλα τὰ ἐν τῷ μνημονευομένῳ νόμῳ ἀναφερόμενα εἴδη, καὶ ἑπομένως τὸ σπουδαιότατον εἶδος τῆς σταφίδος. Αὔριον ἑπομένως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοιούτου νόμου, θὰ εὑρεθῇ πρὸ ἀπορίας πολὺ φυσικῆς, ὅταν θὰ ζητήσῃ νὰ ἐφαρμόσῃ νόμον περὶ φορολογίας τῶν ἐν τῷ νόμῳ ἀναφερομένων εἰδῶν, ἀλλὰ τοιοῦτον νόμον δὲν θὰ εὕρῃ, ἀφοῦ πάντες οἱ πρὸ τούτου καταργοῦνται δι’ αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο ἐνόμισα, ὅτι ὁμιλῶν πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, καὶ ἐπανερχόμενος εἰς τὴν πρώτην ἀφετηρίαν τῆς ὁμιλίας μου, ὀφείλω νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐπιτρέπεται δήμευσις τῆς περιουσίας τῶν πολιτῶν ἄνευ νόμου καὶ ἄνευ νομίμου ἀνάγκης. Καὶ νομίζετε ὅτι δὲν εἶναι δήμευσις αὐτή, τὴν ὁποίαν θὰ ψηφίσητε ἐκ τῶν ὑστέρων καὶ ἀναδρομικῶς; Καὶ τί διαφέρει ἡ δήμευσις, τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος ἐνεργεῖ, ἢ οἱ ἐγκληματίαι καὶ οἱ κακοῦργοι εἰς τὰς πόλεις καὶ οἱ λῃσταὶ ἐκτελοῦσιν εἰς τὰ ὄρη; Καὶ δὲν εἶναι αὐτὴ λῃστεία, τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ ἀναγνωρίσητε διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου, δημεύοντες τὰ εἰσπραχθέντα εἰς χρυσὸν 6,500,000 ἢ 7,000,000; Καὶ νομίζετε, ὅτι δὲν ἔχομεν καθῆκον νὰ ὑπομνήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι τοῦτο ἐπιδιώκουσα ἐγκληματεῖ: Νομίζετε ὅτι δικαιοῦται ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου νὰ νοσφισθῇ τὰ παρανόμως οὕτως εἰσπραχθέντα, καὶ τοιαύτη ψῆφος τῆς Βουλῆς παράνομος δὲν θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὸν ἀδικηθέντα πολίτην νὰ προστρέξῃ εἰς τὰ δικαστήρια καὶ νὰ εἴπῃ «ἐλῃστεύθην, ἐξεβιάσθην παρανόμως νὰ καταβάλω ὅ,τι δὲν ὤφειλον» καὶ ὅτι τὰ δικαστήρια θὰ σεβασθῶσι μίαν τοιαύτην ἀντισυνταγματικὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς; Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω πάσας τὰς ἄλλας διατάξεις· περιορίζομαι ἁπλῶς νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ματαιοπονεῖ, νομίζουσα ὅτι ἐξησφάλισε τὰ δικαιώματα τοῦ Δημοσίου, περιλαμβάνουσα διάταξιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καθ’ ἣν τὰ παρανόμως, τὰ ἀντισυνταγματικῶς πληρωθέντα δὲν ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωσιν, ἵνα τοῖς ἐπιστραφῶσιν, οἱ καταβαλόντες. Θὰ τὸ εἴπητε ὑμεῖς διὰ τῆς ψήφου σας, ἀλλὰ θὰ τὸ εἴπητε ἀλυσιτελῶς. Τὰ δικαστήρια θὰ ἀπαντήσωσι, καλούμενα, ὅτι οἱ ψηφίσαντες ἐψήφισαν περὶ ἀντικειμένου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν εἶχον δικαίωμα νὰ ψηφίσωσι, καὶ ἑπομένως ὅτι ἐψήφισαν ἀντισυνταγματικῶς.

§98Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπειδὴ δὲν δύναμαι νὰ ψηφοφορήσω ὑπὲρ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχουσιν, ὀφείλω νὰ αἰτιολογήσω τὴν ψῆφόν μου. Ἀλλὰ διὰ νὰ καταστήσω καταληπτοὺς τοὺς λόγους, οἵτινες μὲ πείθουσιν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δώσω τὴν ψῆφόν μου ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, ὀφείλω νὰ ἀναμνήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς περιπετείας τοῦ νόμου τῆς 22 Δεκεμβρίου 1892, τοῦ νόμου περὶ πληρωμῆς εἰς χρυσὸν φόρων τινῶν καὶ δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐξέδωκεν ἐγκύκλιον, διὰ τῆς ὁποίας ἔδωκεν ὁδηγίας εἰς τὰς ὑπαλλήλους αὑτοῦ ἀρχὰς νὰ μὴ εἰσπράττωσι πλέον τὰ ποσὰ τῶν φόρων, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος τῆς 22 Δεκεμβρίου 1892 εἶχεν ἐπιβάλει ἐπὶ ὡρισμένων προϊόντων· ἐπειδὴ δὲ ἡ διαταγὴ αὕτη ἀντέβαινεν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τῆς 22 Δεκεμβρίου, ὁ Βουλευτὴς Αἰγίου ἐπηρώτησεν αὐτὸν, πῶς ἐξέδωκε διαταγὴν ἀντιβαίνουσαν εἰς τὸν νόμον τῆς 22 Δεκεμβρίου, παραγγείλας δι’ αὐτῆς τοὺς ἐκτελοῦντας τὸν νόμον νὰ μὴ ἐκτελῶσιν αὐτόν. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπήντησεν, ὅτι ἐξέδωκε τὴν διαταγήν, διότι ἐθεώρει ἐξ ὑπαρχῆς ἄκυρον τὸν νόμον, διότι, κατὰ τὴν γνώμην αὐτοῦ, δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ δημοσιευθῇ πλέον ὁ νόμος, ἀφοῦ οἱ προσυπογεγραμμένοι ἐν αὐτῷ, ὡς προτείναντες τὴν κύρωσιν καὶ τὴν ἔκδοσιν αὐτοῦ, δὲν ἐδημοσίευσαν αὐτὸν, ἐνόσῳ ἦσαν ἐν τῇ ἀρχῇ. Τὴν θεωρίαν ταύτην ἐγὼ δὲν ἀναγνωρίζω ὡς ὀρθήν, οὐδὲ κρίνω ἕνεκα ταύτης τὸν νόμον ὡς ἄκυρον· ἀλλὰ ἡ πλειοψηφία δὲν εἶχε τὴν γνώμην, ἣν ἔχω ἐγώ, καὶ ἑπομένως ἡ πλειοψηφία ἀπεφήνατο, ὅτι ἤκουσε τὴν συζήτησιν, ἀλλ’ οὐδεμίαν εὗρεν ἀφορμήν, ἵνα ἐπικρίνῃ τὴν πρᾶξιν τοῦ Ὑπουργοῦ, μετέβη δ’ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἡ πλειοψηφία, ἥτις ἀποφαίνεται ἐν ὀνόματι τῆς Βουλῆς καὶ ἀντιπροσωπεύει αὐτήν, παριστᾷ τὴν ἐξουσίαν τὴν ἐπιτηροῦσαν καὶ ἐξελέγχουσαν τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἐξουσία λοιπὸν αὕτη ἀπεφήνατο, ὅτι οὐδεμίαν εὗρεν ἀφορμὴν νὰ ἐλέγξῃ καὶ νὰ ἐπικρίνῃ τὸν Ὑπουργόν. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ εἶναι συγχρόνως καὶ μέλος τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας· ὡς συμπράττουσα λοιπὸν εἰς τὴν νομοθεσίαν τοῦ Κράτους, καὶ ἑπομένως ὡς ὀφείλουσα νὰ προστατεύσῃ τὰ ἔργα αὐτῆς, ἐνέκρινε τὴν διαταχθεῖσαν ἀθέτησιν τοῦ νόμου καὶ δὲν ἔκρινεν αὐτὴν ἀξίαν οὐδεμιᾶς προσοχῆς. Καὶ ἡ ἑτέρα δ’ ἐξουσία, ἡ νομοθετική, οὐδὲν καὶ αὕτη ἔπραξε, διὰ τῆς σιωπῆς δ’ ἐφάνη ἀνεχομένη τὰ γενόμενα. Ἑπομένως ἀναγκάζομαι νὰ ὑπολάβω, ὅτι ὁ νόμος πράγματι ἠκυρώθη, ἀφοῦ ἡ ἐξελεγκτικὴ ἐξουσία δὲν εὗρεν ἀξίαν ἐλέγχου τὴν πρᾶξιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἐθεώρουν παράνομον, ἀφοῦ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δὲν εὗρεν, ὅτι ἠθετήθησαν, οὐδ’ ὅτι περιϋβρίσθησαν τὰ δικαιώματα αὐτῆς. Ὅθεν εἰμὶ ἠναγκασμένος νὰ θεωρήσω τὸν νόμον αὐτὸν ὡς ἄκυρον. Θεωρῶν λοιπὸν τὸν νόμον αὐτὸν ὡς ἄκυρον, ἐπιλαμβάνομαι τῆς ἐρεύνης τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἀποδέχομαι κατ’ ἀνάγκην τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν ἀποδέχομαι τὰς διατάξεις αὐτοῦ. Ὁ ἀκυρωθεὶς νόμος ἐκανόνισε δι’ ὡρισμένον χρόνον τὰς σχέσεις τῶν φορολογουμένων πολιτῶν πρὸς τὸ φορολογοῦν Δημόσιον· ἀλλ’ ἀφ’ ἧς δὲν ἐφαρμόζεται πλέον ὁ νόμος οὗτος, οἱ παράγοντες τὰ αὐτὰ προϊόντα ὑποβάλλοντα εἰς διάφορον φορολογίαν ἐκείνης, εἰς ἣν ὑπεβλήθησαν οἱ παραγωγοὶ αὐτῶν καθ’ ὃν χρόνον ὁ νόμος ἐφηρμόζετο. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ἁρμοδίαν τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν πρὸς λύσιν τῆς διαφορᾶς ταύτης, διότι μόνον τὰ δικαστήριά εἰσιν ἁρμόδια νὰ λύσωσιν αὐτήν. Ἐὰν οἱ πολῖται ὑπεχρεώθησαν μὴ νομίμως νὰ καταβάλωσιν ἀντὶ φόρου εἰς τὸ Δημόσιον ποσὰ περισσότερα ἢ ὅσα ὤφειλον νὰ καταβάλωσιν, αὐτοὶ ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ κινήσωσιν ἀγωγὴν τοῦ ἀχρεωστήτου καὶ νὰ ζητήσωσι νὰ ἐπιστραφῶσιν αὐτοῖς τὰ ἐπὶ πλέον καταβληθέντα. Πῶς ζητοῦσι διὰ νόμου νὰ καταργήσωσι τὸ δικαίωμα τοῦτο τοῦ πολίτου; Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἐπεμβαίνει οὕτω εἰς τὰ ἔργα τῆς δικαστικῆς, καὶ ἀναιροῦσα δικαιώματα κεκτημένα ῥυθμίζει τὰ τῆς δικαιοσύνης καθ’ ὃν τρόπον ἐγκρίνει. Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἐν τῷ Κράτει μικρὸν ἀπέχει ἀπὸ τὴν ταμιευτικὴν ἐξουσίαν τοῦ Κράτους, ἑπομένως δὲν πρέπει ν’ ἀναμιγνύηται εἰς κανονισμὸν σχέσεων τοιούτων, ὡς ἐνδιαφερομένη καὶ ὑποκειμένη εἰς παρέκκλησιν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι σύμφωνον μὲ τὰς γενικὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου νὰ γένηται παραδεκτὴ ἡ διάταξις τοῦ πρώτου ἄρθρου, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ πληρώσαντες δυνάμει τοῦ ἀκυρωθέντος νόμου τοὺς φόρους των ἐπὶ τῶν προϊόντων, τὰ ὁποῖα ὑπεβάλλοντο εἰς τὴν εἰδικὴν ταύτην φορολογίαν κατὰ τὸν νόμον τῆς 22 Δεκεμβρίου 1892, αὐτοὶ καλῶς ἐπλήρωσαν, οἱ δὲ μὴ πληρώσαντες αὐτοὺς, αὐτοὶ δὲν ὑποχρεοῦνται νὰ πληρόνωσι πλέον τοὺς φόρους τούτους, ἀλλὰ θέλουσιν ὑπαχθῆ εἰς τὴν φορολογίαν, ἥτις ἐκράτει πρὸ τοῦ νόμου ἐκείνου. Καὶ δὲν εἶναι ἡ διάταξις αὕτη, κατ’ ἐμέ, ἀντιβαίνουσα μόνον εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου, ἀλλὰ θέλει παραβλάψει τὰ μάλα καὶ τὴν πώλησιν τῶν σταφίδων, διότι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἠγόρασαν σταφίδα καὶ ἐξήγαγον αὐτὴν μετὰ τὴν 22 Δεκεμβρίου 1892, ὑπεβλήθησαν εἰς δαπάνην μεγαλειτέραν ἐκείνης, εἰς ἣν θέλουσιν ὑποβληθῆ ὅσοι ἀγοράσωσι σταφίδα καὶ ἐξαγάγωσιν αὐτὴν μετὰ τὴν ἀκύρωσιν τοῦ νόμου. Ἐπειδὴ δὲ οὕτως ἡ σταφὶς θέλει ἔχει ἀξίαν ὀλιγωτέραν, θέλει συμβῆ, πλὴν τῶν ἄλλων αἰτιῶν τῆς ὑποτιμήσεως τῆς σταφίδος ἐν ταῖς ἀγοραῖς τῆς καταναλώσεως, τῶν αἰτιῶν ἐκ τοῦ γενικοῦ ἐμπορίου, ἐκ τῶν νομισματικῶν ἀνωμαλιῶν, ἐκ τοῦ κλονισμοῦ τῆς πίστεως τοῦ Κράτους, αἵτινες ἐπήνεγκον τὴν ὑποτίμησιν τοῦ προϊόντος, θέλει συμβῆ νὰ προστεθῇ καὶ ἄλλη αἰτία, ἐνισχύουσα τὴν περαιτέρω ὑποτίμησιν αὐτῆς. Διὰ τοῦτο ἐγὼ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ψηφοφορήσω κατὰ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ νόμος τῆς 22 Δεκεμβρίου φαίνεται, μετὰ τὴν ἀνοχὴν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ὅτι εἶναι ἄκυρος, ἠδύνατο νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἐπανέρχονται αἱ φορολογικαὶ διατάξεις αἱ πρὸ τοῦ νόμου τούτου. Μ’ ὅλα ταῦτα κρίνω, ὅτι δύναται νὰ ψηφοφορηθῇ τὸ δεύτερον ἄρθρον, τροποποιούμενον ὡς ἑξῆς καὶ γινόμενον μοναδικὸν ἄρθρον τοῦ νόμου (ἀναγινώσκει): «Τὰ πρὸ τῆς 30 Μαΐου 1893 κρατοῦντα ἰσχύουσι καὶ μετ’ αὐτὴν κατὰ τὴν βεβαίωσιν καὶ κατὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν ἑξῆς φόρων καὶ δικαιωμάτων: τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος, τῶν σύκων καὶ τῶν κουκουλίων, τοῦ φόρου καὶ τοῦ δικαιώματος ἐπικαρπίας ἐπὶ τῶν βαλανιδίων καὶ κηκιδίων, τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος καὶ τῶν τελῶν ἐπὶ τῶν μερισμάτων τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν, τῶν τελῶν ἐπὶ τῶν διὰ τὸ ἐξωτερικὸν ἐκδιδομένων εἰσιτηρίων ἀτμοπλοίων, τοῦ φόρου καὶ τῶν δικαιωμάτων ἐπὶ τῶν μεταλλείων καὶ ὀρυχείων, τοῦ δικαιώματος ἐπὶ τῆς προσόδου τῶν σκωριῶν τοῦ Λαυρίου, τῶν τριῶν πέμπτων τοῦ ἐξαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τῆς σταφίδος καὶ τοῦ ἐλαίου τῆς Ἑπτανήσου.» Συμπεραίνω λοιπὸν, ὅτι προτείνω τὴν ἀπάλειψιν τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου, προτείνω δὲ τὴν τροποποίησιν τοῦ ἑτέρου ἄρθρου, κατὰ τὸ κείμενον, τὸ ὁποῖον ἀνέγνων πρὸ μικροῦ.

§99ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, ψηφοφορήσασα τὴν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Αἰγιαλείας ὑποβληθεῖσαν πρότασιν, οὐδόλως κατήργησε δι’ αὐτῆς τὸν νόμον τῆς 22 Δεκεμβρίου 1892· ἐξέφερε μόνον ψῆφον ἐμπιστοσύνης, καὶ ἐπὶ τοιαύτης τινὸς ψήφου οὐδὲ τὸ ἕτερον τμῆμα τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἐκαλεῖτο, ὅπως ἀποφανθῇ· διότι ἡ ψῆφος ἐμπιστοσύνης, ἐκφερομένη παρὰ τῆς Βουλῆς, δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς κυρώσεως τοῦ Στέμματος· ἡ Βουλὴ ἐνασκεῖ ἐν πλήρει ἐλευθερίᾳ τὰ δικαιώματά της καὶ δύναται νὰ ἀπονέμῃ τὴν ἐμπιστοσύνην της καὶ δύναται νὰ στερῇ αὐτῆς οἱανδήποτε Κυβέρνησιν, ὡς ἐνασκεῖ ἐν πλήρει ἐλευθερίᾳ τὰ δικαιώματα ταῦτα καὶ τὸ Στέμμα. Δὲν δυνάμεθα λοιπὸν νὰ δικαιολογήσωμεν τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου τῆς 22 Δεκεμβρίου 1892 ἐκ τῆς ψήφου ἐκείνης τῆς Βουλῆς, ἥτις ἢ ἐμφαίνει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἢ ἐμφαίνει ἄφεσιν, διὰ λόγους τοὺς ὁποίους δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξετάσωμεν, καθόσον ὁ Βουλευτὴς δὲν ἔχει νὰ δώσῃ λόγον, εἰμὴ πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς του. Ἀλλὰ ὡς βάσιν ἀκριβῶς τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἔθηκεν ὁ συντάκτης αὐτοῦ τὴν σκέψιν, ὅτι ὁ νόμος τῆς 22 Δεκεμβρίου 1892 δὲν ὑφίσταται, δὲν ὑφίσταται δὲ δι’ οὓς λόγους ἐξέθηκε κατὰ τὴν συζήτησιν ὁ ὑποβαλὼν αὐτὸν, διότι δῆθεν δὲν ἐδημοσιεύθη, ὡς ὤφειλε, καὶ ὅτι ἡ μὴ δημοσίευσις αὐτοῦ παρὰ τῶν κυρωσάντων τὸν νόμον καὶ παρὰ τῶν λαβόντων τὴν ἐπιταγὴν πρὸς δημοσίευσιν αὐτοῦ ἐπέφερε τὴν ἀκύρωσιν τοῦ νόμου. Ἐπὶ τῆς σκέψεως ταύτης στηρίζεται ὅλον αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον. Τί δὲ πράττει; Ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 καθιεροῖ φόρον διὰ τὸ χρονικὸν διάστημα ἀπὸ 30 Μαΐου μέχρι 2 Νοεμβρίου, φόρον μὴ ψηφισθέντα καὶ ἐπιβαλλόμενον ἐκ τῶν ὑστέρων. Δὲν ἀντίκειται εἰς τὰς γενικὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου ἡ διάταξις ἐκείνη, ἀλλὰ ἀντίκειται εἰς τὸ ῥητὸν καὶ ἀνεπίδεκτον ἀμφισβητήσεως γράμμα τοῦ ἄρθρου 59 τοῦ Συντάγματος. Ἐὰν δὲ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἤθελε νὰ τεθῇ ἐπὶ ἀληθοῦς ἐδάφους, ὤφειλε νὰ προσβάλῃ τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο, ὄχι ὡς ἀντιτιθέμενον εἰς τὰς γενικὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου, ἀλλ’ ὡς παραβιάζον συνταγματικὴν διάταξιν καὶ ἐντεῦθεν ὡς ἀπαράδεκτον. Ἐνέχει ἀληθῶς τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου καὶ τελείαν ἀνισότητα κατὰ τὴν φορολογίαν, καὶ ἐντεῦθεν προσβάλλει καὶ ἕτερον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, κατὰ τὸ ὁποῖον πάντες οἱ Ἕλληνες ἐξ ἴσου συνεισφέρουσιν εἰς τὰ δημόσια βάρη· διότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὸν καρπὸν αὑτῶν ἐξήγαγον κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα τὸ μεταξὺ 30 Μαΐου καὶ 2 Νοεμβρίου, ὑπεχρεώθησαν εἰς καταβολὴν φόρου κατὰ τὰ 36% περιπλέον ἐκείνου, ὃν ἤθελον καταβάλει ἐκεῖνοι, οἵτινες ἤθελον ἐξαγάγει τὸ προϊὸν αὑτῶν ἀπὸ τῆς 2 Νοεμβρίου καὶ πέραν. Ἡ ἀνισότης εἶναι τελεία, καὶ ἔπρεπε τοιαύτη νὰ ἐπέλθῃ πρὸς ἐπιστέγασιν τοῦ προφανῶς ἀντισυνταγματικοῦ οἰκοδομήματος τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἐὰν τὸ ἄρθρον τοῦτο ἦναι ἐντεῦθεν ἀπαράδεκτον καὶ παραβιάζῃ δύο ῥητὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος, τὸ 2ον ἄρθρον, ὁπωσδήποτε τροποποιούμενον, οὐδένα ἔχει σκοπὸν, ἀποδεικνύονται δὲ καὶ ὁ συντάξας αὐτὸ καὶ ὁ ζητῶν τὴν τροπολογίαν αὐτοῦ, ὅτι δὲν ἔχουσι πεποίθησιν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, ἐφ’ ἧς ἐστηρίχθη τὸ ὅλον νομοσχέδιον. Τὸ ὅλον νομοσχέδιον, ὡς εἶπον, ἐστηρίχθη ἐπὶ τῆς προϋποθέσεως, ὅτι ὁ νόμος τῆς 22 Δεκεμβρίου 1892 δὲν ὑφίσταται, ὅτι οὐδέποτε ἴσχυσε, καὶ τὸ ἄρθρον 1 καθιεροῖ τὸν χρόνον τῆς φορολογίας διὰ χρονικὸν διάστημα ἀπὸ 30 Μαΐου μέχρι 2 Νοεμβρίου. Τί δὲ πράττει τὸ δεύτερον ἄρθρον; Λέγει ὅτι ἰσχύουσι τὰ πρὸ τῆς 30 Μαΐου κρατοῦντα. Ἀλλὰ δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ τὸ εἴπητε νομοθετικῶς, ἀφοῦ παραδέχεσθε, ὅτι ὁ νόμος τῆς 22 Δεκεμβρίου 1892 οὐδέποτε ἴσχυσε. Προτείνοντες τοιοῦτόν τι, οὐδὲν ἄλλο πράττετε, εἰμὴ ἀποδεικνύετε, ὅτι δὲν ἐννοεῖτε, ποία ὑπῆρξεν ἡ βάσις τοῦ νομοθετήματος. Διαψεύδετε ἀκριβῶς τὴν βάσιν, διότι νομίζετε, ὅτι, ἀφοῦ ἐκηρύξατε ἄκυρον τὸν νόμον τῆς 22 Δεκεμβρίου, ἔχετε ἀνάγκην νὰ εἴπητε, ὅτι ἰσχύουσι διὰ τὸ διάστημα τὸ ἀπὸ 2 Νοεμβρίου καὶ ἐντεῦθεν οἱ νόμοι οἱ κρατήσαντες πρὸ τῆς 30 Μαΐου. Τί λοιπὸν νομοθετεῖτε διὰ τοῦ ἄρθρου 2, καὶ τίνας τροπολογίας εἰς τὸ ἄρθρον 2 ὑποβάλλετε, καὶ πρὸς τίνα σκοπόν; Ἐὰν δὲ δεχθῆτε, ὅτι ἴσχυσέ ποτε ὁ νόμος τῆς 22 Δεκεμβρίου 1892, καὶ θεωρήσητε ἀναγκαίαν τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 2, τότε περιπίπτετε εἰς ἕτερον ἄτοπον, εἰς ἑτέραν διάταξιν ἀντισυνταγματικὴν, διότι λέγετε, ὅτι διὰ τὸ διάστημα τὸ ἀπὸ 2 Νοεμβρίου καὶ ἐντεῦθεν ἰσχύουν αἱ πρὸ τῆς 30 Μαΐου διατάξεις. Ἀλλὰ δύνασθε, ἐάν ποτε κατηργήθησαν αἱ διατάξεις αὗται, καὶ τοῦτο ἐμφαίνει τὸ ἄρθρον 2, δύνασθε νὰ κάμητε τὰς διατάξεις τὰς πρὸ τῆς 2 Νοεμβρίου νὰ ἰσχύουν ἀπέναντι τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ὁρίζει πῶς ψηφίζονται οἱ νόμοι καὶ πῶς κυροῦνται, ψηφιζόμενοι κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς τρεῖς ἐπανειλημμένας καὶ διαφόρους συνεδριάσεις, καὶ μόνον καθ’ ὅσον ἤθελε πληρωθῆ ὁ τύπος τοῦ ἄρθρου 57 τοῦ Συντάγματος δύνανται νὰ ἰσχύουν τὰ πρὸ 30 Μαΐου κρατοῦντα; Ἢ λοιπὸν δὲν ἴσχυσεν ὁ νόμος πρὸ τῆς 2 Νοεμβρίου, καὶ τότε περιττὸν τὸ ἄρθρον 2, ἢ ἴσχυσε, καὶ τότε δὲν δύνανται νὰ ἐπανέλθουν τὰ πρὶν κρατοῦντα. Αὐτὸ εἶναι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλετε.

§100Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν αὐτὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς, περὶ τῶν πολιτειακῶν ἐξουσιῶν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι, ἐὰν τὰ ὄργανα τῆς νομοτελεστικῆς ἐξουσίας ὑπόκηνται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς, ἥτις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐλέγχῃ τὰς πράξεις αὐτῆς, καὶ νὰ ἐπιτιμᾷ αὐτὴν, ἀλλὰ κεῖνται καὶ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς ἑτέρας ἐξουσίας, διότι ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν νόμων εἰσὶν ὄργανα αὐτῆς. Ἡ ἐξουσία δ’ ἐκείνη ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιτηρῇ, ἵνα ἐκτελῶνται οἱ νόμοι, καὶ νὰ καταστέλλῃ πᾶσαν παρανομίαν, συμβαίνουσαν ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς νομοτελεστικῆς ἐξουσίας. Ἑπομένως δὲν θεωρῶ, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι ἐπέμβασις τῆς ἑτέρας ἐξουσίας εἰς τὰ ἔργα τῆς Βουλῆς, ἐὰν, ὅταν οἱ Ὑπουργοὶ δι’ ἐγκυκλίων παραβαίνωσι τοὺς νόμους καὶ διατάττωσι τὰς ἀρχὰς νὰ μὴ ἐκτελῶσιν αὐτοὺς, εὑρίσκηται δὲ πλειοψηφία ἐν τῇ Βουλῇ, ἥτις ἐπιδοκιμάζει τοιαύτην πρᾶξιν, ἡ ἐξουσία αὕτη κατέστελλε πράξεις τόσῳ ἀτόπους. Οὐδὲ κρίνω, ὅτι ἤθελεν ἐπέμβῃ· διότι ἄλλως δὲν θὰ ὑπῆρχε δικαίωμα ἐλέγχου καὶ ἐπιτηρήσεως, καὶ διὰ τοῦτο ἐθεώρησα τὰ μέχρι τοῦδε γενόμενα ὡς ἐνδεικνύοντα ἀνοχὴν, καὶ ὡς δηλοῦντα ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δὲν ἐνέκρινε νὰ ἐκφράσῃ ἄλλην γνώμην, πλὴν ἐκείνης, ἡ ὁποία ἐτέθη εἰς ἐφαρμογήν. Δὲν ἔχω ὡσαύτως τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς καὶ ἐπὶ τοῦ ἄλλου ζητήματος, τοῦ ἀντισυνταγματικοῦ· καὶ δὲν εἶναι αὐθαίρετος ἡ γνώμη μου, διότι ἀκολουθῶ τὴν γνώμην ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπέκτησαν ἐπιστημονικὴν φήμην καὶ μέγα κῦρος ἐν τῷ κοινοβουλευτικῷ βίῳ. Ὅταν ἐπροτάθη τὸ ζήτημα τοῦ ἀπαραδέκτου (question preatable), ἕνεκα λόγου συνταγματικοῦ, ἐν τῇ Βουλῇ τῆς Γαλλίας, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος διαρκῶς καὶ μονίμως προήδρευεν αὐτῆς, ὁ κ. Dupin, ἀπηύθυνε πρὸς τὸν ἐπερωτῶντα τὴν παρατήρησιν, ὅτι συνταγματικὰ ζητήματα δὲν τίθενται ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ καθαρὰ ἀντίθεσις, παράβασις τοῦ γράμματος τοῦ Συντάγματος, δὲν πρέπει δὲ νὰ συνάγηται διὰ συλλογισμῶν τὸ ἀντισυνταγματικὸν, διότι — παρετήρησεν ὁ κ. Dupin — τὰ συνταγματικὰ ζητήματα, ἤτοι τὰ τοῦ ἀπαραδέκτου, εἰσὶ πολὺ ἀκροσφαλῆ, καὶ πρέπει μετὰ μεγάλης προσοχῆς νὰ διαχειρίζωνται αὐτὰ καὶ οἱ προτείνοντες καὶ αἱ Βουλαί. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νομοσχεδίου ἀντιβαίνει εἰς τὰς γενικὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου, ὡς εἶπον, διότι, ἐὰν ὑπῆρξαν σχέσεις ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ἐκρίθη ὡς ἄκυρος, ἐναντίον τῆς γνώμης μου, — διότι ἐγὼ δὲν τὸν ἐθεώρουν ἄκυρον, — τὰς σχέσεις ταύτας ἁρμόδια εἶναι νὰ κανονίζωσι τὰ δικαστήρια, οὐδὲν δὲ καθῆκον εἶχεν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ ἀναμιχθῇ εἰς αὐτάς. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινα ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἄρθρου, ὑποθέτω, ὅτι δὲν ἐλησμόνησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι ἐγὼ εἶπον, ὅτι, ἂν καὶ νομίζω ὅτι εἶναι περιττὴ ἡ διάταξις, ἐν τούτοις, πρὸς ἀποφυγὴν πάσης ἀπορίας, δὲν ἀποστέργω ἵνα συνταχθῇ τὸ ἄρθρον οὕτω, ὅπως καταδηλωθῇ, ὅτι ἀπὸ τῆς 30 Μαΐου 1893 οὐδεμία ἄλλη σχέσις νέα ὑπῆρξεν, εἰμὴ μόνον ἐκείνη, τὴν ὁποίαν οἱ πρὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης νόμοι ἐκανόνισαν, καὶ ἑπομένως τὸ κείμενον τοῦ ἄρθρου, τὸ ὁποῖον διατάττει, ὅτι ἀπὸ τῆς 30 Μαΐου καὶ ἐντεῦθεν πρέπει νὰ ἐφαρμόζωνται τὰ πρὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης κρατοῦντα, ἔχει καλῶς.

§101ΡΑΛΛΗΣ. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἀντελήφθην, ὅτι ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἄρθρου συνέπεσεν ἡ γνώμη μου μετὰ τῆς γνώμης τοῦ κ. Βουλευτοῦ Γόρτυνος, διότι οὐδόλως ἤκουσα, ὅτι ἐθεώρει τὴν διάταξιν αὐτὴν, ὅπως τὴν θεωρῶ ἐγώ, ἀντισυνταγματικήν. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι ἐντελῶς δευτερεῦον, οὐδεμίαν ἐνέχει σημασίαν, διότι νομοθετοῦντες τὸ ἄρθρον 2 καὶ ὅπως τὸ προτείνει ὁ κ. Βουλευτὴς Γόρτυνος, νομοθετοῦμεν περιττά. Τὰ δύο ὅμως ζητήματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐντελῶς διαφέρουσιν αἱ γνῶμαι τοῦ κ. Βουλευτοῦ Γόρτυνος πρὸς τὰς ἡμετέρας, ἔχουσι τῳόντι σπουδαίαν σημασίαν, καὶ ἀποδίδω εἰς αὐτὰ τοιαύτην, διότι πρόκειται νὰ ἴδωμεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὑπὸ τίνας ὅρους καὶ ὑπὸ τίνας κανόνας πρέπει νὰ λειτουργήσῃ τὸ ἕτερον τμῆμα τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐὰν ἐλαφρῶς ἀληθῶς ἐτέθη τὸ ζήτημα τοῦ ἀντισυνταγματικοῦ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νομοσχεδίου. Εἰς τὸ τμῆμα τοῦτο τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, εἰς τὴν Βουλήν, ἀναγνωρίζομεν τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ χορηγῇ ἐμπιστοσύνην, ἀλλ’ εἰς τὸ ἕτερον τμῆμα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, ἐκ τοῦ ὅτι ἔχει τὴν ἐποπτείαν καὶ ἐκείνης καὶ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, δὲν ἐπιτρέπει νὰ ἐκφράζῃ ἐμπιστοσύνην· θέλει, ἡ ἐξουσία ἐκείνη, τὸ ἕτερον τμῆμα τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, εἰς τὸ ὁποῖον συγκεντροῦται καὶ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, νὰ ἦναι ὁ αὐστηρὸς καὶ ἀκοίμητος ἐπόπτης τῶν νόμων. Δὲν δύναται νὰ κρίνῃ ἡ ἐξουσία ἐκείνη ἢ τὸ τμῆμα ἐκεῖνο τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ὅτι νόμος ἐπιβλαβὴς δύναται νὰ παροραθῇ, καὶ λόγῳ τοῦ ὅτι παρεβλέφθη νὰ ζητηθῇ ἄφεσις. Τοιαύτην θεωρίαν ἐγὼ βεβαίως δὲν ἀποδέχομαι, καὶ μήτε ὑπάρχει τις ἐνταῦθα, ἐκτὸς τοῦ κ. Βουλευτοῦ Γόρτυνος, ἀποδεχόμενος αὐτήν. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἐνέπεσεν εἰς τὸ χονδροειδὲς σφάλμα τοῦ νὰ χαρακτηρίσῃ τὴν ἔκφρασιν τῆς Βουλῆς ἐπὶ ζητήματος ἐμπιστοσύνης ὡς καταργοῦσαν νόμον, ἔπρεπεν ἀναγκαίως, κατὰ τὸ λόγιον «ἑνὸς ἀτόπου δοθέντος μυρία ἕπονται», νὰ φθάσῃ εἰς τὸ ἕτερον σφάλμα, νὰ μὴ ἀναγνωρίσῃ εἰς τὸ ἕτερον τμῆμα τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἀναγνωρίζει εἰς τὸ πρῶτον τμῆμα. Εἶναι τόσον ἕωλος ἡ θεωρία του, καὶ τόσον προσπίπτει εἰς τὴν ἀντίληψιν παντὸς τὸ ἐντελῶς ἐσφαλμένον αὐτῆς, ὥστε εἶναι περιττὸν νὰ ἐπιμείνω. Ἔρχομαι δὲ εἰς τὸ δεύτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον θεωρῶ κεφαλαιῶδες, εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ἀντισυνταγματικοῦ. Ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος τὴν θεωρίαν καὶ τὴν γνώμην δὲν γνωρίζω τίνος Γάλλου, τοῦ ὁποίου ἡ γνώμη ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Γαλλικὴν Βουλήν, καὶ κατὰ τὸν ὁποῖον τὸ ζήτημα τὸ ἀντισυνταγματικὸν, la question preatable, ὡς εἶπε, πρέπει νὰ ἐκτιμᾶται μετὰ πάσης σοβαρότητος καὶ πάσης σπουδαιότητος, καὶ νὰ μὴ τίθηται ἢ μόνον ὅταν τὸ ζήτημα τοῦ ἀπαραδέκτου προσπίπτῃ εἰς τὴν ἀντίληψιν παντός. Ἀλλ’ ἐπεθύμουν νὰ μάθω, ἐὰν, ὅπως ἐτέθη τὸ ζήτημα τὸ ἀντισυνταγματικὸν, δὲν προσπίπτῃ εἰς τὴν ἀντίληψιν παντὸς ἑτέρου ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἐκτὸς τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω, πῶς δύναται νὰ ἑρμηνεύσῃ ὁ κ. Βουλευτὴς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 59 τοῦ Συντάγματος, καθ’ ὃ οὐδεὶς φόρος ἐπιβάλλεται οὐδ’ εἰσπράττεται, ἐὰν προηγουμένως δὲν ψηφισθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ κυρωθῇ ὑπὸ τοῦ Βασιλέως. Ὁ νόμος τῆς 22 Δεκεμβρίου κατηργήθη· ὡς δεδομένον ἔχον τὸ νομοσχέδιον, ὅτι κατηργήθη ὁ νόμος οὗτος, νομοθετεῖ ἐπὶ τοῦ παρελθόντος· νομοθετοῦν δ’ ἐπὶ τοῦ παρελθόντος, παραβαίνει τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 59 τοῦ Συντάγματος, ναὶ ἢ ὄχι; Ἀλλ’ ἐὰν διὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος ἡ ἀντισυνταγματικότης δὲν εἶναι προφανὴς, δὲν ἐπιμένω.

§102Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ὁμιλεῖ περὶ ἀντιλήψεως, μοὶ φαίνεται δ’ ὅτι εἶναι ἄξιος τῆς ἀφέσεώς μου· ἀνεκήρυξε μάλιστα ὡς χονδροειδὲς σφάλμα τὸ ὅτι ἐπεκαλέσθην ἐγὼ, ὡς εἶπε, Γάλλον τινὰ, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα βεβαίως δὲν ἔμαθεν ἀκόμη, οὔτε ἀνέγνωσεν οὔτε ἤκουσεν, ἂν καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ εἶναι τόσον γνωστὸν, ὥστε δὲν ἐπιτρέπεται εἰς οὐδένα, ἀξιοῦντα ὅτι εἶναι ἀνὴρ κοινοβουλευτικὸς, νὰ τὸ ἀγνοῇ. Ἐκπλήσσομαι δὲ, πῶς ἀγνοεῖ τὸ ὄνομα τοῦ Dupin, ὁ ὁποῖος ἐπὶ δεκαετίαν καὶ πλέον προήδρευε τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον μοὶ φαίνεται παράξενον καὶ πρέπει νὰ παρατηρήσω, εἶναι, ὅτι κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν, ὡς αἱ πλειοψηφίαι χαρίζονται εἰς τὰ Ὑπουργεῖα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι σπάνιον φαινόμενον καὶ εἶναι ἐλάττωμα τοῦ πολιτεύματος, μικρότερον βεβαίως ἀπὸ τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἄλλα πολιτεύματα, νομίζει ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι καὶ οἱ ἡγεμόνες χαρίζονται εἰς τὰ Ὑπουργεῖα καὶ ἀνέχονται αὐτά. Τὴν γνώμην ταύτην βεβαίως ἐγὼ δὲν ἔχω, καὶ ἀφίνω νὰ ἔχῃ αὐτὴν ὁ κ. Βουλευτής.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Γορτυνίας προετάθη ἡ ἀπάλειψις τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νομοσχεδίου.

§104ΡΑΛΛΗΣ. Ἡμεῖς προεβάλομεν τὴν ἀντισυνταγματικότητα τοῦ ἄρθρου, καὶ διὰ τοῦτον τὸν λόγον ζητοῦμεν τὴν ἀπάλειψιν, καὶ παρακαλοῦμεν νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τούτου δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§105ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Συμφωνοῦμεν πάντες, ὅτι πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ τὸ 1ον ἄρθρον.

§106Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βεβαίως δι’ ἄλλον ὅμως λόγον οἱ μὲν, δι’ ἄλλον οἱ δέ.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου 1 λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Χατζηπέτρου καὶ Καλαμπάκα, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 132. Ἡ πρότασις περὶ ἀπαλείψεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νομοσχεδίου ἀπεῤῥίφθη διὰ ψήφων 98 κατὰ 34. Ἐπὶ τοῦ 1 ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ βουλευτοῦ Ἄρτης κ. Καραπάνου ἔχουσα ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τὸ ἀπὸ τῆς 30 Μαΐου 1893 μέχρι τῆς 1 Νοεμβρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους, συμπεριλαμβανομένης, εἰσπρακτέον χρηματικὸν ποσὸν, καθ’ ὑπέρβασιν τῶν πρὸ τῆς 30 Μαΐου 1893 κρατούντων, ἐκ τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος, τῶν σύκων καὶ τῶν κουκουλίων, ἐκ τοῦ φόρου καὶ τοῦ δικαιώματος ἐπικαρπίας ἐπὶ τῶν βαλανιδίων καὶ κηκιδίων, ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος καὶ τῶν τελῶν ἐπὶ τῶν μερισμάτων τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν, ἐκ τῶν τελῶν ἐπὶ τῶν διὰ τὸ ἐξωτερικὸν ἐκδιδομένων εἰσιτηρίων τῶν ἀτμοπλοίων, ἐκ τοῦ φόρου καὶ τῶν δικαιωμάτων ἐπὶ τῶν μεταλλείων καὶ ὀρυχείων, ἐκ τοῦ δικαιώματος ἐπὶ τῆς προσόδου τῶν σκωριῶν τοῦ Λαυρίου καὶ ἐκ τῶν τριῶν πέμπτων τοῦ ἐξαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τῆς σταφίδος καὶ τοῦ ἐλαίου τῆς Ἑπτανήσου, θέλει χρησιμοποιηθῆ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῶν σταφιδοπαραγωγῶν καὶ τῶν λοιπῶν παραγωγῶν τῶν ἐξαχθέντων προϊόντων. «Δι’ εἰδικοῦ νόμου θέλει κανονισθῆ ὁ τρόπος τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ παρὰ τοῦ Δημοσίου εἰσπραχθέντος τούτου ποσοῦ.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ ἔχουσα ὡς ἀκολούθως (ἀναγινώσκει): «Τὰ πρὸ τῆς 30 Μαΐου 1893 κρατοῦντα ἰσχύουσι καὶ μετ’ αὐτὴν κατὰ τὴν βεβαίωσιν καὶ κατὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν ἑξῆς φόρων καὶ δικαιωμάτων: τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος, τῶν σύκων καὶ τῶν κουκουλίων, τοῦ φόρου καὶ τοῦ δικαιώματος ἐπικαρπίας ἐπὶ τῶν βαλανιδίων καὶ κηκιδίων, τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος καὶ τῶν τελῶν ἐπὶ τῶν μερισμάτων τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν, τῶν τελῶν ἐπὶ τῶν διὰ τὸ ἐξωτερικὸν ἐκδιδομένων εἰσιτηρίων ἀτμοπλοίων, τοῦ φόρου καὶ τῶν δικαιωμάτων ἐπὶ τῶν μεταλλείων καὶ ὀρυχείων, τοῦ δικαιώματος ἐπὶ τῆς προσόδου τῶν σκωριῶν τοῦ Λαυρίου, τῶν τριῶν πέμπτων τοῦ ἐξαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τῆς σταφίδος καὶ τοῦ ἐλαίου τῆς Ἑπτανήσου.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 2 μετὰ τὸ μεσονύκτιον.