1893.02.01

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 54

τῆς 1 Φεβρουαρίου 1893.

(Δευτέρα).

Ὥρᾳ 4 καὶ 30′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ τηλεγραφήματός του ὁ ἐκ Γαργαλιάνων Οἰκονομόπουλος ζητεῖ, ὅπως παραγγελθῇ τὸ αὐτόθι ὑποκατάστημα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης νὰ χορηγήσῃ δάνεια εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας, ἔχοντας ἤδη ἀπόλυτον ἀνάγκην χρημάτων. Θέλει παραπεμφθῆ τὸ τηλεγράφημα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ Θεόδωρος Λιναρδόπουλος ἐκ Φιλιατρῶν διὰ τηλεγραφήματός του παραπονεῖται διὰ τὴν ἀδιαφορίαν τῶν ἀρχῶν Φιλιατρῶν πρὸς σύλληψιν τῶν ἀπαγωγέων τῆς θυγατρός του καὶ φονέων τῆς συζύγου του. Θέλει ἀποσταλῆ τὸ τηλεγράφημα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης διὰ τὰ περαιτέρω. Κύριοι Βουλευταὶ, σᾶς παρακαλῶ πολὺ νὰ λάβητε τὴν καλωσύνην νὰ προσέρχησθε ἐνωρίτερον, ὅπως κατορθωθῇ νὰ ἀρχίζῃ ἡ συνεδρίασις κατὰ τὴν 4 ὥραν, διότι οὕτω μόνον θὰ δυνηθῶμεν νὰ τελειώσωμεν τὰς ἐργασίας μας ταχέως· ἄλλως θ’ ἀναγκασθῶμεν νὰ ἐξακολουθήσωμεν συνεδριάζοντες καὶ τὴν ἄλλην ἑβδομάδα.

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κορομάντζος ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§4ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν 30 τοῦ παρελθόντος μηνὸς Δεκεμβρίου ἐπηρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ διαφόρων ἀντικειμένων· κατόπιν, μετὰ δύο ἢ τρεῖς ἑβδομάδας, τῷ ὑπέμνησα τὰς ἐπερωτήσεις μου, ἀλλ’ οὐδεμίαν ἔδωκεν ἀπάντησιν. Δὲν δύναμαι βεβαίως νὰ ἐκβιάσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δώσῃ ἀπαντήσεις· ἀλλὰ τοῦτο εἶναι μία ὀλιγωρία, ἡ ὁποία δὲν ἀπευθύνεται εἰς ἐμὲ, ἀλλ’ εἰς τὸ σῶμα, τὸ ὁποῖον ἐκ τοῦ Συντάγματος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπερωτᾷ τοὺς Ὑπουργούς. Ἀφοῦ δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἀπαντᾷ, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἀναπτύξω τὰ θέματα, διὰ τὰ ὁποῖα τὸν ἐπηρώτησα. Καὶ ἐν πρώτοις ἐπηρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἐὰν ὑπεχρέωσε τὰ σιδηροδρομικὰς ἑταιρίας ἀπὸ Μύλων εἰς Καλάμας, ἀπὸ Μεσολογγίου εἰς Ἀγρίνιον καὶ ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Λάρισσαν νὰ καταβάλλωσιν εἰς τὸ Δημόσιον εἰς τὴν ἀρχὴν ἑκάστου ἔτους ἑκάστη 50 φράγκα χρυσᾶ δι’ ἕκαστον χιλιόμετρον τοῦ παραχωρηθέντος μήκους, ἡ ὁποία καταβολὴ χρησιμεύει, ὡς γνωρίζετε, διὰ τὰ ἔξοδα τῆς ἐποπτείας τῆς τε κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως τῶν γραμμῶν. Ἡ δαπάνη αὕτη δὲν εἶναι μικρά· καταβάλλει δὲ ταύτην τὸ Δημόσιον, χωρὶς νὰ τὴν λαμβάνῃ ἀπὸ τὰς ἑταιρίας. Ἡ ἐκ τῶν ἑταιριῶν ὑποχρεωτικὴ αὕτη εἰσφορὰ εἶναι πολὺ μεγάλη, ἀνέρχεται κατὰ μέσον ὅρον εἰς 50,000 φρ. χρυσᾶ κατ’ ἔτος. Ἐν ᾧ χρόνῳ ἀναγκαζόμεθα νὰ περικόπτωμεν τοὺς μισθοὺς τῶν ἀξιωματικῶν, τοὺς μισθοὺς τῶν Ἀρεοπαγιτῶν, καὶ νὰ κάμνωμεν ἄλλας οἰκονομίας, παρακωλυούσας τὴν προσήκουσαν διεξαγωγὴν τῶν ἔργων τῆς διοικήσεως, νομίζω ὅτι εἶναι ἀσύγγνωστος ἡ παράλειψις, ἥτις λαμβάνει χώραν χάριν τῶν ἑταιριῶν, ἀφοῦ λίαν συνεχῶς στέλλομεν τοὺς μηχανικοὺς καὶ ἄλλα πρόσωπα πρὸς ἐπιθεώρησιν τῶν γραμμῶν καὶ τῶν ὑλικῶν τῆς λειτουργίας αὐτῶν, καὶ πληρόνομεν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου τὰς ἀποζημιώσεις αὐτῶν. Δεύτερον, ἐπηρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, διατὶ δὲν ἐνήργησε τὰ τοῦ νόμου ἐναντίον τῆς ἑταιρίας τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, ἡ ὁποία, καίτοι ὑποχρεώθη ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους νὰ κατασκευάσῃ σήραγγα κατὰ τὰς Σκειρωνίδας Πέτρας εἰς ἀντιστάθμισιν τῆς αὐξήσεως τῶν κομίστρων, ἡ ὁποία τῇ παρεχωρήθη καὶ ἡ ὁποία ἤρξατο ἔκτοτε ἐπιβαρύνουσα ὄχι διὰ μικροῦ ποσοῦ τούς τε φορτωτὰς καὶ τοὺς ἐπιβάτας, δὲν κατεσκεύασεν αὐτὴν, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν μοὶ ἀπήντησεν. Ἔμαθον ὅτι ἡ ἑταιρία δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐνεργήσῃ τὴν βελτίωσιν αὐτὴν, καθὼς ἐπίσης καὶ τὴν βελτίωσιν τοῦ ὑλικοῦ, καὶ ἔχει ἔτι εἰς ἐνέργειαν τὸ ὑλικὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τῆς πρώτης κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων ἐπρομηθεύθη, καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς ἀχρηστίαν· εἶναι δὲ, ὡς γνωρίζετε, ὑποχρεωμέναι αἱ ἑταιρίαι νὰ προμηθεύωνται ὑλικὰ τῶν τελευταίων ἐφευρέσεων, καὶ δὴ τὰ πλέον πολυτελῆ καὶ τὰ πλέον ἄνετα διὰ τὴν μετακόμισιν. Ἐὰν δὲν ἦναι εἰς κατάστασιν ἡ ἑταιρία νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς ἀνέλαβεν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν πρέπει νὰ ἐπαναφέρῃ τὸ τιμολόγιον εἰς τὴν προτέραν κλίμακα, ὥστε νὰ ἀπαλλαγῇ ἡ κοινωνία ἀπὸ τῆς πληρωμῆς ὑπερόγκων τιμῶν. Ἐπηρώτησα, τρίτον, διατὶ δὲν ὑποχρεοῖ τὴν ἑταιρίαν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν νὰ ἐνεργῇ δὶς τῆς ἡμέρας τὴν σιδηροδρομικὴν συγκοινωνίαν, συμφώνως μὲ ῥητὴν διάταξιν τῆς συγγραφῆς τῶν ὑποχρεώσεών της, ἀλλ’ οὐδεμία ἀπάντησις ἐδόθη, καίτοι ἐκ τοιαύτης ἐλλείψεως τῆς ἑταιρίας παραβλάπτονται πολὺ τὰ συμφέροντα καὶ τῶν ἐπιβατῶν καὶ ἰδίως τοῦ ἐμπορίου. Ἐπηρώτησα ἀκόμη τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, διατὶ παρεκώλυσε τὴν ἑταιρίαν τῶν τροχιοδρόμων νὰ ἐπεκτείνῃ τὰς γραμμὰς αὐτῆς καὶ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ἀκαδημίας, ἀφοῦ ἐπὶ τούτῳ τῇ ἐπετράπη νὰ μεταφέρῃ τὸν σταθμὸν τῶν τροχιοδρόμων ἀπὸ τῆς πλατείας τῶν Ἀνακτόρων εἰς τὴν πλατεῖαν τῆς Ἀκαδημίας. Καὶ ὄχι μόνον τοιαύτην ὑποχρέωσιν ἀνέλαβεν ἡ ἑταιρία, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ περιλάβῃ ἐν τῷ συμπλέγματι τῶν γραμμῶν καὶ τὴν ὁδὸν Ἀκαδημίας· νομίζω δὲ, ὅτι ἀδικοῦνται ὅλαι αἱ συνοικίαι αἱ πρὸς βοῤῥᾶν τῆς πόλεως ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῆς γραμμῆς ἐκείνης, ἐνῷ δὲν πρόκειται νὰ δαπανήσῃ τι τὸ Δημόσιον. Ἐὰν δὲ πιστεύσω τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ἔγεινεν ἡ παρεμπόδισις, εἶναι τῷ ὄντι ἀπελπιστικὸν, διότι δὲν διοικεῖ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ἄτομα, ἰδιῶται. Ἐπίσης ἐπηρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μοὶ εἴπῃ, διατὶ ἐπέτρεψε καὶ ἐπιτρέπει, ὥστε ἡ ἑταιρία τῶν σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου νὰ εἰσπράττῃ δεκαπλάσια, οὕτως εἰπεῖν, δικαιώματα ἐκ τῆς μεταφορᾶς ζώων, καὶ τὴν παρανομίαν ἐνήσκησεν ὄχι μόνον κατ’ ἰδιωτῶν, ἀλλὰ καὶ κατ’ ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ καὶ κατὰ στρατιωτῶν, τὴν δὲ δαπάνην ταύτην τὴν ὑπερβολικὴν, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἄνδρας τῆς δημοσίου δυνάμεως, τὴν ἐπλήρωσε τὸ Δημόσιον, διότι οἱ ἵπποι μετεφέρθησαν εἴτε λόγῳ ἀσθενείας, εἴτε διότι ἕνεκα τοῦ χειμῶνος δὲν ἠδύναντο νὰ διαμείνωσιν εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη, καὶ ἐπιβαρύνεται καὶ τὸ Δημόσιον ἐκ τῆς τοιαύτης παρανόμου φορολογίας. Ἐπίσης ἐπηρώτησα, διατὶ καθυστερεῖ τὴν ἔκδοσιν χρηματικῶν ἐνταλμάτων διὰ τὴν ἀποζημίωσιν καταληφθέντων κτημάτων ὑπὸ ὁδῶν διερχομένων ἐκ κωμῶν καὶ χωρίων, ἔνθα δὲν ὑπάρχει διάγραμμα ῥυμοτομίας. Εἶχε δώσει, ὡς ἐπληροφορήθην, ἑρμηνείαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, βασιζόμενος εἰς μίαν γνωμοδότησιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, καθ’ ἣν καὶ εἰς ὅσα μέρη ἀκόμη δὲν ἐφαρμόσθη σχέδιον πόλεως, αἱ ἀποζημιώσεις ἐπιβαρύνουσι τοὺς παροδίους. Ἀλλ’ ἡ ἑρμηνεία αὕτη, ἂν πράγματι τοιαύτη ἐδόθη, εἶναι παράλογος, διότι ῥητὴ διάταξις τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ νόμου περὶ ὁδοποιΐας παραπέμπει εἰς τὰ νομοθετικὰ διατάγματα περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ σχεδίου τῶν πόλεων, κατὰ τὰ ὁποῖα μόνον εἰς τὰ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχει διάγραμμα ῥυμοτομίας, εἶναι ὑπόχρεοι εἰς ἀποζημίωσιν οἱ παρόδιοι· ἄλλως, μὴ ὑπάρχοντος δηλ. τοιούτου διαγράμματος, ποῖοι παρόδιοι θέλουν ἀποζημιώσει; Τὰς τοιαύτας ἀποζημιώσεις ὑπόχρεον εἶναι νὰ ἐνεργῇ τὸ Δημόσιον. Δὲν ἠξεύρω, ποίαν γνώμην ἔχει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων τούτων· ἴσως τὰ νομίζει ἐπουσιώδη, ἐγὼ ὅμως ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ ἐλέγξω τὴν παράλειψιν ταύτην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἀπόκειται δὲ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ κρίνῃ περὶ τῶν λόγων τῆς παραλείψεως ταύτης.

§5ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὅταν ἔλαβον τὰς ἐπερωτήσεις, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ὁ κ. Βουλευτὴς, παρήγγειλα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ὅπως ἐξετάσῃ αὐτὰς καὶ παράσχῃ τὰ στοιχεῖα τὰ ἀναγκαῖα, ὅπως ἀπαντήσω· ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ἐπῆλθεν ἡ ἀπουσία μου ἐξ Ἀθηνῶν, καὶ ἡ ἀπουσία μου αὕτη εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἀπήντησα· ἐπιφυλάσσομαι δὲ εἰς τινα τῶν προσεχῶν συνεδριάσεων νὰ ἀπαντήσω εἰς τὰς ἐπερωτήσεις ταύτας. Νομίζω δὲ, ὅτι, ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς, ἀντὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐπερωτήσεών του, ἤθελεν ἀναμείνει νὰ λάβῃ τὴν ἀπάντησίν μου, ἤθελεν ἀπαλλαγῆ τοῦ κόπου τοῦ νὰ ἀναπτύξῃ τὰ θέματα ταῦτα.

§6Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀριθμὸς τῶν οἰκονομικῶν ἐπιθεωρητῶν ηὔξησεν εἰς μέγαν ἀριθμὸν, διότι ἔφθασε κατόπιν τῶν κατὰ τὸ 1891 κανονισθέντων εἰς 22, τότε δὲ καὶ καθωρίσθησαν εἰς τοὺς οἰκονομικοὺς ἐπιθεωρητὰς περιφέρειαι τοπικαὶ κατὰ νομαρχίας, ἐκανονίσθη δὲ, ὅτι εἷς ἐξ αὐτῶν θὰ διατελῇ ἐν τῷ κέντρῳ, ὡς προϊστάμενος τῶν ἄλλων, καὶ ἄλλα τινὰ μέτρα ἐλήφθησαν. Ἤδη ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον, ἵνα περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐπιθεωρητῶν, ἀνεγράφη δὲ ὁ περιορισμὸς καὶ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἐκ τούτου δ’ ἐπέρχεται ἡ ἀνάγκη τῆς καταργήσεως τῶν τοπικῶν περιφερειῶν, ἥτις ὅμως καὶ ἐξ ἄλλων λόγων ὑπαγορεύεται· ὑπαγορεύεται ἐκ τοῦ λόγου, ὅτι οἱ ἐπιθεωρηταὶ, παρ’ ἡμῖν τοὐλάχιστον, δὲν ἔχουσι γενικὴν ἱκανότητα, οἱ ἐπιθεωρηταὶ οἱ ἐκ τῆς τελωνειακῆς ὑπηρεσίας προαχθέντες δὲν ἔχουσι τὴν ἱκανότητα πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ταμειακὴν ἢ τὴν ἐφοριακὴν, καὶ πάλιν οἱ ἐκ τῆς ταμειακῆς ὑπηρεσίας προαχθέντες δὲν ἔχουσι τὴν ἱκανότητα πρὸς τὴν ἐφοριακὴν καὶ τελωνειακὴν, τὸ αὐτὸ δὲ καὶ περὶ τῶν ἐκ τῆς ἐφοριακῆς ὑπηρεσίας προαχθέντων. Μόνον πολυτελεστάτη ὑπηρεσία θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὸν καθορισμὸν τῶν ἐπιθεωρητῶν κατὰ περιφέρειαν, ἀναπληρουμένης τῆς ἐλλείψεως τῆς εἰδικότητος αὐτῶν δι’ ἀποστολῆς ἐπιθεωρητῶν εἰδικῶν ἐν ταῖς περιστάσεσι, καθ’ ἃς θὰ ἐπαρουσιάζετο ἀνάγκη εἰδικῆς ἐπιθεωρήσεως. Ἑπόμενοι εἰς ταῦτα, προτείνομεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν κατάργησιν 8 θέσεων ἐπιθεωρητῶν, τῶν τῆς τρίτης τάξεως, διότι ἄλλως τε ἦτο καὶ ἐξ ὑπαρχῆς ἄτοπος ἡ δημιουργία θέσεων ἐπιθεωρητῶν τρίτης τάξεως, τουτέστιν ἐχόντων βαθμὸν ὑπουργικοῦ γραμματέως πρώτης τάξεως καὶ ὄντων πολλάκις κατωτέρων τὸν βαθμὸν τῶν διεπόντων τὰ τῶν ἀρχῶν τῶν ὑπὸ τῶν ἐπιθεωρητῶν ἐποπτευομένων· προτείνομεν ἑπομένως τὴν κατάργησιν 8 θέσεων ἐπιθεωρητῶν τρίτης τάξεως, καὶ τὴν διατήρησιν τῶν 14 θέσεων ἐπιθεωρητῶν πρώτης τάξεως καὶ δευτέρας τάξεως, ἀλλὰ μὴ ἐπιτρεπομένου τοῦ διορισμοῦ ἐπιθεωρητῶν πρώτης τάξεως πλειόνων τῶν 7. Προτείνομεν προσέτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ ὑποβάλλομεν, τὴν κατάργησιν τῶν μονίμων τοπικῶν περιφερειῶν, ἐπιτρεπομένης τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν ἐπιθεωρητῶν κατὰ λόγον τῶν ἀναγκῶν, εἴτε κατὰ τοπικὰς περιφερείας, κανονιζομένας ἑκάστοτε ὑπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, εἴτε πρὸς εἰδικὰς ἐπιθεωρήσεις, κατὰ τὰς ἑκάστοτε παρουσιαζομένας ἀνάγκας. Πλὴν τούτων διὰ τοῦ νομοσχεδίου παρέχεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα, ὅπως ἐνεργῇ ἐπιθεωρήσεις οὐ μόνον τῶν οἰκονομικῶν ὑπηρεσιῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους, ἐν αἷς ὑπάρχει διαχείρισις, καὶ προσέτι καὶ ἁπασῶν τῶν διαχειρίσεων, αἵτινες ὑπόκεινται εἰς τὴν ἐποπτείαν τοῦ Κράτους, δημοτικῶν, ἑταιρικῶν καὶ ἄλλων. Ὑποβάλλω καὶ νομοσχέδιον περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως ἀκινήτων πρὸς συντήρησιν ἢ ἀνεύρεσιν ἀρχαιοτήτων. Παρ’ ἡμῖν δὲν ὑφίσταται νόμος γενικὸς, ὡς ἀλλαχοῦ, περὶ ἀπαλλοτριώσεως λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης, καὶ ὅμως ἡ παρ’ ἡμῖν φροντὶς περὶ συντηρήσεως καὶ περὶ ἀνακαλύψεως ἀρχαιολογικῶν κειμηλίων ἐπιβάλλεται· εἶναι οὐ μόνον ἀντικείμενον δημοσίας ὠφελείας, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἀντικείμενον δημοσίας ἀνάγκης, καὶ συνεχῶς παρουσιάζονται τοιαῦται ὑποχρεώσεις εἰς τὴν Πολιτείαν, εἰς ἃς δὲν δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ, δι’ ἔλλειψιν ἀδείας πρὸς ἐκποίησιν ἀναγκαστικὴν τῶν ἀκινήτων, τῶν ὁποίων ἡ πρόσκτησις εἶναι ἀναγκαία πρὸς τὴν συντήρησιν ἢ τὴν ἀνακάλυψιν ἀντικειμένων ἀρχαιολογικῆς ἀξίας. Προτείνομεν ἑπομένως, ὅπως κατὰ διαδικασίαν καθοριζομένην ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐπιτραπῇ ἡ ἀναγνώρισις τῆς δημοσίας ἀνάγκης καὶ ἡ ἐκποίησις τῶν ἀκινήτων, ὅσα εἶναι πρὸς τοῦτο χρήσιμα, ἀλλὰ τοῦτο, μόνον ἀφοῦ λάβῃ γνῶσιν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία τῆς προκειμένης ἐκποιήσεως καὶ διὰ πιστώσεως ἀναγραφομένης ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἐπιτρέψῃ εἰδικῶς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν ἀκινήτων, ὧν ἡ ἀπαλλοτρίωσις πρόκειται νὰ ἀναγνωρισθῇ ὡς δημοσίας ἀνάγκης.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθέντα δύο νομοσχέδια θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 171–172).

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς ἐπὶ δικαστηρίου παραστάσεως τῆς διαχειριστικῆς ἐπιτροπῆς τῆς περιουσίας Πάγκα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§10ΡΑΛΛΗΣ. Τουλάχιστον ἐγὼ δὲν γνωρίζω κἀμμίαν πρᾶξιν νομοθετικὴν, ἀφορῶσαν εἰς τὴν περιουσίαν Πάγκα, οὐδὲ εἶναι δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ γνωρίζῃ, τί εἶναι ἡ περιουσία Πάγκα καὶ διατὶ σήμερον διὰ νομοθετικῆς πράξεως πρόκειται νὰ κανονισθῇ ἡ ἐκπροσώπησις αὐτῆς ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Ἐπεθύμουν λοιπὸν, ἐὰν ἦτο δυνατὸν, νὰ πληροφορήσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν Βουλὴν, πῶς διετέθη ἡ περιουσία αὕτη, καὶ ἐὰν ἀποτελῇ νομικὸν πρόσωπον, ἢ ἐὰν ὁπωσδήποτε ὑπάρχῃ πρᾶξίς τις, ἡ ὁποία νὰ καθιστᾶται ὡς νομικὸν πρόσωπον· ἔχω δὲ νὰ ὑποβάλω καί τινας παρατηρήσεις περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν κανονίζεται ἡ παράστασις.

§11Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ περὶ τούτου νομίζω ὅτι εἶναι δημοσιευμένα ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ θέλομεν τὰ ὑποβάλει πρὸ τῆς δευτέρας ἀναγνώσεως εἰς τὴν Βουλήν. Προτοῦ εἰσέλθωμεν αὔριον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, θέλομεν ὑποβάλει πάντα τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν σύστασιν τῆς Παγκείου ἐπιτροπῆς, εἰς τὰ δικαιώματα καὶ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς.

§12ΡΑΛΛΗΣ. Πρόκειται περὶ τῆς δημοσιεύσεως τῶν δωρητηρίων, διότι δὲν ὑπάρχει ἄλλη πρᾶξις· τὰ δωρητήρια ἐδημοσιεύθησαν ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως»· δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἐδημοσιεύθη πρᾶξις νομοθετική.

§13Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπάρχουσι τὰ δωρητήρια, τὰ τῆς συστάσεως τῆς ἐπιτροπῆς, τὰ ὀνόματα τῶν ἀποτελούντων αὐτὴν καὶ πάντα τὰ καθ’ ἕκαστον. Θέλομεν ὑποβάλει πάντα ταῦτα εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ τῶν πληροφοριῶν, ἃς ζητεῖ ὁ κ. Βουλευτής.

§14ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπιφυλάσσομαι τότε νὰ ὁμιλήσω γενικώτερον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἤδη θὰ παρατηρήσω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, ἀφορῶν εἰς τὴν παράστασιν τῆς διαχειριστικῆς ἐπιτροπῆς τῆς περιουσίας Πάγκα ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, δὲν εἶναι ἀρκετὰ σαφῶς συντεταγμένον, διότι τὸ νομοσχέδιον δέχεται τὴν ἐκπροσώπησιν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων τῆς περιουσίας ταύτης παρὰ τῆς διαχειριστικῆς ἐπιτροπῆς τῇ συμπράξει τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλ’ ὅπως κανονισθῇ εἰδικώτερον ὁ τρόπος τῆς διαχειρίσεως καὶ ὁ τρόπος τῆς ἐκπροσωπήσεως, ἔπρεπε νὰ περιληφθῶσι διατάξεις, αἱ ὁποῖαι νὰ καθορίσουν κατὰ πόσον μετέχει εἰς τὴν ἐκπροσώπησιν ταύτην ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Λόγου χάριν πρόκειται περὶ ἐγέρσεως μιᾶς ἀγωγῆς· τίς θὰ δώσῃ τὴν ἔγκρισιν πρὸς τὴν ἔγερσιν τῆς ἀγωγῆς; Τὸ νομοσχέδιον ἀναφέρεται εἰς τὸν νόμον τοῦ 1882 περὶ ἐκπροσωπήσεως τοῦ Δημοσίου ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων διὰ τῶν νομικῶν συμβούλων. Δεύτερον ζήτημα, τίς εἶναι ὁ ἁρμόδιος πρὸς διορισμὸν τῶν νομικῶν συμβούλων καὶ παράστασιν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων; καὶ τὸν ἁρμόδιον αὐτὸν τίς θὰ τὸν διορίζῃ; Θὰ ἐξαρτηθῇ τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναθέτειν τὴν ὑπεράσπισιν εἰς τοὺς νομικοὺς συμβούλους καὶ εἰς τὴν διαχειριστικὴν ἐπιτροπὴν, ἢ τὸ δικαίωμα τοῦτο θὰ τὸ διατηρήσῃ μόνον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν; Ἄλλως τε γεννῶνται ἐκ τῆς διατάξεως ταύτης τῆς νομοθετικῆς καὶ ἕτερα ζητήματα, ἀφορῶντα εἰς τὴν κλήτευσιν. Ἡ διαχειριστικὴ ἐπιτροπὴ θὰ σύγκηται, ὑποθέτω,—διότι δὲν γνωρίζω τὸ καταστατικὸν, τὸ ὁποῖον, ὡς ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐδημοσιεύθη ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως,—θὰ σύγκηται ἀπὸ πολλαπλᾶ πρόσωπα· πρὸς τίνα θὰ γίνηται ἡ κλήτευσις; πρὸς τὰ μέλη τῆς διαχειριστικῆς ἐπιτροπῆς ἢ πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν; Ἐκ τοῦ ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀναφέρεται εἰς τὸν νόμον ᾼΚΑʹ τοῦ 1882 περὶ νομικῶν συμβούλων, συνεπάγεται τὴν ὑποχρέωσιν ἐκ μέρους τῶν διαδίκων εἰς κοινοποίησιν τῶν δικογράφων πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ νομολογία, ἡ ὁποία ἴσχυσεν ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου τοῦ 1882. Πρόκειται λοιπὸν περὶ ζητημάτων γενικῶν, τὰ ὁποῖα πρέπει σαφῶς νὰ καθορισθῶσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Πρέπει νὰ ὁρισθῇ ἡ σχέσις τῆς διαχειριστικῆς ἐπιτροπῆς πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ ὁρισθῇ μέχρι τίνος σημείου θὰ ἐκτείνηται ἡ ἀνάμιξις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὰ τῆς ἐκπροσωπήσεως, τίς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος τελικῶς θὰ ἀναθέτῃ τὰ τῆς ὑπερασπίσεως. Ὑπάρχει εἰς τὸν νόμον τοῦ 1882, εἰς τὸν ὁποῖον ἀναφέρεται τὸ νομοσχέδιον ἓν ἄρθρον 5, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς τὸν διορισμὸν, ἐκτὸς τῶν νομικῶν συμβούλων, ἑτέρων ὑπερασπιστῶν πρὸς παράστασιν τοῦ Δημοσίου ἐπ’ ἀκροατηρίου εἴτε λόγῳ τοῦ κατεπείγοντος εἴτε λόγῳ τοῦ ἐκτενοῦς τῶν ὑποθέσεων· τίς ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἤθελε προτείνει τὸν διορισμὸν τούτων; ἡ διαχειριστικὴ ἐπιτροπὴ ἢ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν; Τὸ γράμμα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς παρετήρησα, εἶναι ἀσαφὲς, διότι λέγει (ἀναγινώσκει): «... προσήκει εἰς τὴν διὰ τῶν δωρητηρίων πράξεων ὡρισμένην διαχειριστικὴν ἐπιτροπὴν, τῇ συμπράξει τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν...», δὲν καθορίζει δὲ, ἡ σύμπραξις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν μέχρι τίνος σημείου θέλει ἐκταθῆ. Ἐν παραγράφῳ βʹ τὸ νομοσχέδιον καθιστᾷ τὰς παραγραφὰς καὶ τὰς ἀγωγὰς κατὰ τῆς περιουσίας τοῦ Πάγκα εἰς ἴσην μοῖραν πρὸς τὰς ἀγωγὰς καὶ τὰς παραγραφὰς τὰς κατὰ τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὸν τόκον τῆς ὑπερημερίας· παραδόξως ὅμως ἐν τῷ ἀμέσως ἑπομένῳ νομοσχεδίῳ, τῷ ἀφορῶντι εἰς τὴν περιουσίαν τοῦ Ζάππα, μνημονεύεται ὁ νόμος περὶ τόκου ὑπερημερίας, ἐνῷ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον παραλείπει αὐτὸ, διότι ἐνταῦθα εἶναι γενικὴ ἡ διάταξις· ἐν τούτοις εἰς τὸ παρεμφερὲς ἄρθρον 4 τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς ἐπὶ δικαστηρίων παραστάσεως τῆς Ζαππείου περιουσίας βλέπω, ὅτι μνημονεύεται ὁ νόμος τοῦ 1882. Τὰς παρατηρήσεις ταύτας θέλω ἀναπτύξει εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου, παρακαλῶ δὲ νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ παρατηρήσεις αὗται. (Γίνεται δεκτὸν τὸ μόνον ἄρθρον, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, εἰς αʹ συζήτησιν).

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς ἐπὶ δικαστηρίων παραστάσεως τῆς Ζαππείου ἐπιτροπῆς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§17ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου ἀκριβῶς θὰ φέρω παρατηρήσεις. Βλέπω ἐδῶ (ἀναγινώσκει): «Ἡ πρὸ τῶν δικαστηρίων παράστασις τῆς Ζαππείου ἐπιτροπῆς περὶ πάσης διενέξεως περὶ τῆς ὑπ’ αὐτῆς διοικουμένης ἐθνικῆς περιουσίας καὶ παντὸς ἐκ ταύτης δικαίου ἀνήκει εἰς τὸν πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης ἢ τὸν νόμιμον αὐτοῦ ἀναπληρωτήν». Βλέπετε, ὅτι ἕως ἐδῶ καθιστᾶται ἀκριβῶς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἐκπροσωπῇ τὴν περιουσίαν τοῦ Ζάππα ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων· ἀλλὰ μετὰ ταῦτα ἔρχεται ἡ δευτέρα παράγραφος, ἡ ὁποία καθιστᾶ σύγχυσιν (ἀναγινώσκει): «Περὶ δὲ τοῦ διορισμοῦ δικαστικοῦ πληρεξουσίου, ὑπὸ τοῦ προέδρου αὐτοῦ γενομένου, καὶ τῆς ἀναγνωρίσεως ἀπαιτήσεων κατ’ αὐτῆς καὶ καταργήσεως δικῶν κλπ. ἰσχύει ὅ,τι καὶ περὶ Δημοσίου κατὰ τὸν ΑΚΑʹ τῆς 22 Ἰουνίου νόμον τοῦ 1882». Ἐντεῦθεν γεννᾶται τὸ ζήτημα, τίς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ διορίσῃ τὸν πληρεξούσιον τῆς Ζαππείου ἐπιτροπῆς, ἵνα παρασταθῇ ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου; ὁ πληρεξούσιος τῆς ἐπιτροπῆς διορίζεται παρὰ τοῦ Προέδρου; Θέλομεν ἀπονείμει δηλ. τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἀπένειμεν ὁ νόμος τοῦ 1882 εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, θέλομεν ἀπονείμει αὐτὸ καὶ εἰς τὸν πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς;

§18Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. «Ὑπὸ τοῦ προέδρου αὐτοῦ γενομένου» λέγει.

§19ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσητε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς νὰ διαθέτῃ τὰ τῆς ὑπηρεσίας τῶν συμβούλων ὅπως θέλει, διότι τὰ τῆς ὑπηρεσίας τῶν συμβούλων κανονίζονται ἀπὸ τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς πρὸς ἑκάστην τῶν ὑποθέσεων, αἵτινες ἀνατίθενται εἰς ἕνα ἕκαστον ἐξ αὐτῶν· ἂν δὲ δώσητε αὐτὸ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν θὰ ὑπάρξῃ πλέον ἡ ἰσοσταθμία ἐκείνη τῆς ὑπηρεσίας, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ὑπάρχῃ, διὰ νὰ δύνανται οἱ σύμβουλοι νὰ ἐκτελῶσι τὸ ἐπιβαλλόμενον αὐτοῖς καθῆκον. Εἶτα προσθέτει (ἀναγινώσκει): «Ἀλλὰ ἡ ἀναγνώρισις ἀπαιτήσεως, ἡ κατάργησις δίκης ἢ ὁ συμβιβασμὸς ἀποφασίζονται μεθ’ ὁμόφωνον ἔγκρισιν τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ τῆς εἰρημένης ἐπιτροπῆς». Ὁ νόμος τοῦ 1882 καθορίζει τὸν τρόπον, καθ’ ὃν δύναται νὰ ἐπέλθῃ συμβιβασμὸς δικῶν μετὰ τοῦ Δημοσίου, καὶ τὸ ἄρθρον 3 ἢ 4, νομίζω, τοῦ νόμου αὐτοῦ μνημονεύει, ὅτι πρὸς τοῦτο εἶναι ἀναγκαία ἡ ὁμόφωνος γνωμοδότησις τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου. Ἐδῶ ἐπέρχεται μεταβολὴ ὡς πρὸς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο τοῦ συμβιβασμοῦ εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ 1882. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκ τοῦ γράμματος τοῦ νομοσχεδίου ν’ ἀποφανθῇ τις, διότι ἡ δευτέρα παράγραφος λέγει, ὅτι (ἀναγινώσκει): «Περὶ δὲ τοῦ διορισμοῦ δικαστικοῦ πληρεξουσίου, ὑπὸ τοῦ προέδρου αὐτοῦ γενομένου, καὶ τῆς ἀναγνωρίσεως ἀπαιτήσεων κατ’ αὐτῆς καὶ καταργήσεως δικῶν κλπ. ἰσχύει ὅ,τι καὶ περὶ Δημοσίου κατὰ τὸν νόμον ΑΚΑʹ τῆς 22 Ἰουνίου 1882». Ἀλλ’ ἡ τρίτη παράγραφος περιλαμβάνει τι ἀντιφατικόν, λέγουσα ὅτι (ἀναγινώσκει): «Ἀλλὰ ἡ ἀναγνώρισις ἀπαιτήσεως, ἡ κατάργησις δίκης ἢ ὁ συμβιβασμὸς ἀποφασίζονται μεθ’ ὁμόφωνον ἔγκρισιν τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ τῆς εἰρημένης ἐπιτροπῆς». Δύναται δηλ. νὰ ἐξηγηθῇ ἡ ῥῆσις αὕτη τῆς τρίτης παραγράφου κατὰ δύο τρόπους· ἢ ὅτι μετὰ ὁμόφωνον γνωμοδότησιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, τοῦ καθισταμένου διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1882, ἀπαιτεῖται καὶ ἡ ἔγκρισις τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ ἡ ἔγκρισις τῆς ἐπιτροπῆς, ἢ ὅτι εἰς τὴν ὁμόφωνον ἐκείνην γνωμοδότησιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου ὑποκαθίσταται ἡ ἔγκρισις τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ τοῦ διαχειριστοῦ τῆς ἐπιτροπῆς. Πρόκειται περὶ ἀσαφείας, ἡ ὁποία πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ ἐξηγηθῇ.

§20Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ τοῦ ἄρθρου τούτου καθωρίσθησαν μετὰ ἐπιμελῆ βάσανον καὶ μετ’ ἀνταλλαγὴν σκέψεων τῆς ἐπιτροπῆς, τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τὰ δὲ καθορισθέντα περιλαμβάνουσι τὴν γνώμην, εἰς ἣν αἱ τρεῖς αὗται ὑπηρεσίαι κατέληξαν. Ἡ ἰδέα δὲ τῶν ἄρθρων εἶναι ἡ ἑπομένη. Ὁ διορισμὸς τοῦ πληρεξουσίου γίνεται ὑπὸ τοῦ προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς, προκαλοῦντος τὸ Νομικὸν Συμβούλιον. Τὸ Νομικὸν Συμβούλιον λειτουργεῖ καθ’ ὡρισμένους κανόνας· ὁ δὲ δικαστικὸς σύμβουλος εἶναι ὁ καθορίζων τὰ τῆς ὑπηρεσίας τῶν νομικῶν συμβούλων, καὶ ἐκεῖνος θέλει καθορίσει, τίς μεταξὺ τῶν νομικῶν συμβούλων θέλει ἐργασθῆ ἐν τῇ ὑποθέσει. Ὡς πρὸς πάντα τὰ λοιπὰ, ἐφαρμόζονται τὰ τοῦ νόμου περὶ Νομικοῦ Συμβουλίου, τουτέστιν οὐδὲν δύναται νὰ γένηται ἄνευ τῆς γνωμοδοτήσεως τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, ἐνίοτε ὁμοφώνου, καὶ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ προσαπαιτεῖται καὶ ἡ γνώμη ἡ σύμφωνος τοῦ προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς.

§21ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἕν ζήτημα μένει σκοτεινόν· τίς θὰ προκαλέσῃ τὴν λειτουργίαν καὶ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐπιτροπῆς;

§22Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁρίζει τὸ ἄρθρον· «περὶ δὲ τοῦ διορισμοῦ τοῦ δικαστικοῦ πληρεξουσίου ὑπὸ τοῦ προέδρου αὐτοῦ γενομένου».

§23ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ διορισθῇ, ἀλλὰ διὰ νὰ διορισθῇ πληρεξούσιος, διὰ νὰ προστεθῇ ἡ ἀναγνώρισις ἀπαιτήσεων καὶ ἡ κατάργησις δικῶν κατὰ τοῦ Δημοσίου, διὰ νὰ παραδεχθῇ τις τοιοῦτόν τι, προκαλεῖ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὴν γνωμοδότησιν τοῦ Συμβουλίου. Ἐνταῦθα τίς θέλει προκαλέσει τὴν γνωμοδότησιν; Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν;

§24Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ γίνεται ἀπαραλλάκτως, ὅπως καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὑποθέσεων, διότι τοῦτο ὁρίζει τὸ ἄρθρον, ἀλλ’ ἐπιπροστίθεται μόνον ἡ ἀπαίτησις τῆς συμφώνου γνωμοδοτήσεως τοῦ προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς, ἐκπροσωποῦντος τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, διότι ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς ἐμφανίζεται διὰ τῆς ἀποφάσεως τοῦ προέδρου. Τὸ μόνον λοιπὸν μεταβαλλόμενον ἐν τοῖς κειμένοις, προκειμένου περὶ δημοσίας περιουσίας, εἶναι, ὅτι ἐνταῦθα ἀπαιτεῖται καὶ ὁμόφωνος γνώμη τοῦ προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς πρὸς τὴν κατάργησιν δίκης, τὴν ἀναγνώρισιν ἀπαιτήσεως καὶ τὸν συμβιβασμόν.

§25ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. «Τῆς εἰρημένης ἐπιτροπῆς», λέγει.

§26Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Λέγει τῆς ἐπιτροπῆς ὁλοκλήρου, καὶ γνώμης ἐκφραζομένης πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον διὰ τοῦ προέδρου αὐτῆς.

§27ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δηλαδὴ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις θὰ κρίνῃ, ἂν πρέπῃ νὰ προκληθῇ ἡ γνώμη τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου περὶ καταργήσεως δίκης ἢ συμβιβασμοῦ. Ἡ ἐπιτροπὴ καὶ ὁ πρόεδρος αὐτῆς δυνατὸν νὰ ἔχωσιν ἀντίθετον ἰδέαν πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ἡ ἰδέα αὕτη οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν, καὶ μόνον ἡ ἰδέα καὶ ἡ γνώμη τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἰσχύει, καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ ἐπιτροπὴ θεωρεῖ ἀναγκαῖον τὸν συμβιβασμόν.

§28Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ποῖος ὁ προκαλῶν τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐπιτροπῆς, εἶναι ὅλως δευτερευούσης σημασίας. Ποῖος ὁ ἀποφασίζων κατόπιν τῆς γνωμοδοτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς, τοῦτο εἶναι τὸ ἐνδιαφέρον.

§29ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου, περὶ Νομικοῦ Συμβουλίου.

§30Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ποῖος εἶναι ὁ ἀποφασίζων κατόπιν τῆς γνωμοδοτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς, τοῦτο εἶναι τὸ σπουδαῖον, καὶ περὶ τούτου ἀποφαίνεται τὸ ἄρθρον. Τὸ ἄρθρον λοιπὸν ῥητῶς ὁρίζει, ὅτι ἀπαιτεῖται πρὸς κατάργησιν δικῶν ἡ ὁμόφωνος ἀπόφασις τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, διότι τοῦτο ἀπαιτεῖται καὶ ἐπὶ δικῶν τοῦ Δημοσίου, καὶ ἡ ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ προσέτι ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ (καὶ τοῦτο ἐπὶ πλέον τῶν ἐπ’ ὀνόματι τοῦ Δημοσίου δικῶν) ἀπαιτεῖται καὶ ἡ σύμφωνος γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς.

§31ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἐρωτῶ περὶ τούτου· ἐρωτῶ περὶ τῆς προκλήσεως τῆς τακτικῆς ἐνεργείας περὶ συμβιβασμοῦ ἢ καταργήσεως δικῶν· ἔχει δὲ ταύτην τὴν ἀξίαν· ἰδοὺ, ὅτι ἡ αὐτοτέλεια καὶ ἡ ἐνέργεια τῆς ἐπιτροπῆς ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Ζαππείου, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν νομίζει αὕτη ἀναγκαίαν τὴν κατάργησιν δικῶν ἢ τὸν συμβιβασμὸν, παύει, καὶ ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις θὰ προκαλέσῃ τὴν ὅλην διαδικασίαν, τὴν ὁποίαν καθιεροῖ ὁ νόμος περὶ νομικῶν συμβούλων· ἂν νομίσῃ αὐτὸς, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ἐπέλθῃ συμβιβασμὸς ἢ κατάργησις τῆς δίκης, ἡ αὐτοτελὴς ἐνέργεια τῆς ἐπιτροπῆς παύει, καὶ μόνον τὴν γνώμην της ἔχει νὰ δώσῃ, ἂν θέλῃ παραδεχθῆ ἢ ὄχι.

§32Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὔτε ἡ ἐπιτροπὴ, οὔτε ὁ Ὑπουργὸς, οὔτε τὸ Νομικὸν Συμβούλιον ἔχει δικαίωμα, ἵνα καταργήσῃ δίκην. Πρέπει νὰ συμπέσωσιν αἱ τρεῖς θελήσεις τῶν ἀρχῶν τούτων, ἵνα δύνηται νὰ καταργηθῇ δίκη. Αἱ δύο ἐκ τῶν τριῶν τούτων ἀρχῶν δύνανται νὰ προκαλῶσι τὴν ἐξέτασιν παρὰ τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, δύναται ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Ζαππείου νὰ αἰτήσηται παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως οὗτος προκαλέσῃ τὴν γνώμην τοῦ Σιμβουλίου, δύναται ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ προκαλέσῃ αὐτὴν καὶ ἄνευ προκλήσεως, τοιαύτης αἰτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς, ἀφοῦ δὲ τὴν προκαλέσῃ, ἂν τὸ Συμβούλιον ὁμοφώνως ἀποφανθῇ ὑπὲρ τῆς πράξεως, ὁμοφωνῇ δὲ πρὸς τὴν γνώμην ταύτην καὶ ὁ Ὑπουργὸς, θέλει λάβει κῦρος ἡ ἀπόφασις αὕτη, ἂν ὑπάρχῃ καὶ σύμφωνος γνωμοδότησις τῆς ἐπιτροπῆς.

§33ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὥστε, ὡς εἶπον, ἡ αὐτοτέλεια τῆς ἐπιτροπῆς παύει.

§34ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τὸ βʹ ἐδάφιον λέγει (ἀναγινώσκει: «Περὶ δὲ τοῦ διορισμοῦ δικαστικοῦ πληρεξουσίου, ὑπὸ τοῦ προέδρου αὐτοῦ γενομένου...» Κατὰ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, θέλει ἐπὶ δικαστηρίου ὁ πρόεδρος διορίζει ἕνα νομικὸν σύμβουλον· ἀλλ’ ἐδῶ δίδομεν εἰς τὸν πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς τὸ δικαίωμα νὰ διορίσῃ δικαστικὸν πληρεξούσιον. Αὐτὸ τοὐλάχιστον λέγει: «περὶ δὲ τοῦ διορισμοῦ δικαστικοῦ πληρεξουσίου, ὑπὸ τοῦ προέδρου αὐτοῦ γενομένου»· ἐννοεῖται τοῦ προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς.

§35ΡΑΛΛΗΣ. «Ἰσχύει ὅ,τι καὶ περὶ Δημοσίου», κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο.

§36Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ συμπληρώσητε τὴν πρώτην περίοδον διὰ τῆς τελευταίας, ἥτις ὁρίζει, ὅτι «περὶ δὲ τοῦ διορισμοῦ δικαστικοῦ πληρεξουσίου κλπ. ἰσχύει ὅ,τι καὶ περὶ Δημοσίου», τουτέστιν, ὅτι εἰς τὸν διορισμὸν τοῦτον δὲν δύναται νὰ προβῇ, εἰμὴ καθ’ οὓς ὅρους προβαίνει καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, προκειμένου περὶ ἄλλων δικῶν τοῦ Δημοσίου, ἑπομένως, ὅτι τὸ Νομικὸν Συμβούλιον κατὰ τοὺς ἰδίους αὑτοῦ κανόνας διέπει τὰ τοῦ διορισμοῦ τοῦ πληρεξουσίου.

§37ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε ὄχι «γενομένου».

§38Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ «γενομένου» ὁρίζει περὶ τοῦ διοριζομένου, ὅστις θὰ παρουσιασθῇ εἰς τὸ δικαστήριον, ὅτι ὁ οὕτω παρουσιαζόμενος θέλει παρίστασθαι ὡς πληρεξούσιος τοῦ προέδρου, ὡς λαβὼν τὴν ἐντολὴν παρὰ τοῦ προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς.

§39ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἐξήγησις τοῦ Ὑπουργοῦ εἶναι ἐντελῶς ἀόριστος, διότι ἡ ἐπιτροπὴ εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐνῷ, ὑποθέτω, προκειμένου περὶ δικαστικῆς ἐκπροσωπήσεως καὶ ἀπονεμομένης τῆς ἐκπροσωπήσεως τῆς Ζαππείου περιουσίας εἰς τὸ Δημόσιον, θὰ ἐννοῇ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Πρέπει λοιπὸν νὰ τεθῇ ἐν τῇ τελευταίᾳ παραγράφῳ «τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν».

§40Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως, ἐννοεῖ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν νὰ προστεθῇ.

§42Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂς προστεθῇ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 μετὰ τῆς προσθήκης τῶν λέξεων «τῶν Οἰκονομικῶν» μετὰ τὴν λέξιν «Ὑπουργοῦ»).

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§44ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν γνωρίζω, τίς εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου 2, δηλ. τίνα ἀτέλειαν θέλει τὸ ἄρθρον νὰ καταστήσῃ· τὴν ἀτέλειαν ὡς πρὸς τὴν δικαστικὴν παράστασιν, ἢ τὴν ἀτέλειαν ἐν γένει περὶ πάσης πράξεως ἀφορώσης εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς περιουσίας τῆς Ζαππείου; Αἱ πράξεις, αἱ ὁποῖαι χαρακτηρίζονται ὡς συναλλαγαὶ εἰς τὸ ἄρθρον 2, δύνανται νὰ ᾖναι πολλαπλαῖ. Ἐννοοῦμεν ἐντεῦθεν, ψηφίζοντες τὸ ἄρθρον 2, νὰ ἀπαλλάξωμεν τὴν Ζάππειον ἐπιτροπὴν τῆς καταβολῆς τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου, οὐ μόνον διὰ τὴν παράστασιν ἐπὶ δικαστηρίου, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν συνομολόγησιν οἱασδήποτε συμβάσεως, νὰ ἀπαλλάξωμεν δὲ τὴν διεκδικητικὴν ἐπιτροπὴν καὶ τῆς ὑποχρεώσεως τῆς καταβολῆς τελῶν εἰσαγωγικῶν; Αὐτὰ εἶναι τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα γεννῶνται ἐκ τοῦ γράμματος τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἡ διεκδικητικὴ ἐπιτροπὴ δύναται νὰ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ εἰσαγάγῃ ὡρισμένα ἀντικείμενα· ἐννοεῖται τὴν ἀτέλειαν αὐτὴν νὰ τὴν ἐπεκτείνηται καὶ εἰς τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη; «Καὶ κατὰ πᾶσαν ἄλλην συναλλαγὴν» λέγει τὸ ἄρθρον.

§45Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Ζάππειος ἐπιτροπὴ διαχειρίζεται περιουσίαν δημοσίαν, καὶ ἑπομένως ἐννοοῦμεν ἡ περιουσία αὕτη ἡ δημοσία ἐν τῇ διαχειρίσει αὐτῆς ν’ ἀπολαύῃ ὅλων τῶν ἀτελειῶν, ὧν ἀπολαύει καὶ πᾶσα ἄλλη δημοσία περιουσία. Προκειμένου δὲ περὶ τελῶν χαρτοσήμου, ἡ δημοσία περιουσία ἀπολαύει πάσης ἐν τῇ διαχειρίσει ἀτελείας, εἴτε ὡς πρὸς τὰ δικαστικὰ, εἴτε ὡς πρὸς τὰ γενικώτερα. Προκειμένου δὲ περὶ εἰσαγωγικῶν τελῶν, ὁ νόμος περὶ δασμολογίου εἰδικῶς καθορίζει τίνες οἱ ἀπολαύοντες τῶν ἀτελειῶν τούτων, τῶν ἀτελειῶν δὲ ἀπολαύει ἡ Ζάππειος ἐπιτροπὴ κατὰ τὰ ἐν τῷ νόμῳ περὶ δασμολογίου ἀναγεγραμμένα. Ἑπομένως τὸ ζήτημα δὲν παρουσιάζεται ἐνταῦθα, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ εἰδικῆς ἀτελείας, καὶ αὕτη ἡ εἰδικὴ ἀτέλεια εἶναι ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ νόμῳ περὶ δασμολογίου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 3 καὶ 4, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου.

§47ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρὸ πολλῶν ἑβδομάδων ἔχω ζητήσει πληροφορίας τινάς· παρακαλῶ δὲ νὰ τὰς λάβω.

§48Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ταύτην τὴν στιγμὴν μοὶ δίδεται ὁ φάκελλος, ἑπομένως θὰ ἦτο καλὸν νὰ γένηται ἡ ὑποβολὴ τῶν ἐν αὐτῷ αὔριον, ἵνα λάβω πρότερον γνῶσιν αὐτῶν.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§50ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῶν πληροφοριῶν νὰ συζητηθῇ.

§51ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατί;

§53ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εὐτυχῶς ἢ δυστυχῶς, ὑποβάλλεται σωρεία νομοσχεδίων...

§54Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν πρόκηται νὰ ἐπιμένητε εἰς τὴν ἀναβολὴν, τὰ ὑποβάλλω, καίτοι δὲν τὰ ἀνέγνων.

§55ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ὑποβάλῃ ὅλους τοὺς πίνακας. Λοιπὸν ἐπιθυμῶ νὰ λάβω γνῶσιν αὐτῶν τῶν ἤδη ὑποβληθεισῶν πληροφοριῶν, καὶ ἀκολούθως θέλω ἴδει, ἂν καὶ κατὰ πόσον ἔχω ἀνάγκην καὶ τῶν λοιπῶν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι, ἂν ὑποβάλῃ καὶ τὰς ἄλλας, — καὶ θὰ τῷ ὑποδείξω, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, καὶ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο...

§56Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ δὲν τὸν ἠξεύρω.

§57ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς ὑποδείξω, πῶς εἶναι δυνατὸν αὐτό. Ἀλλ’ ἂν τοῦτο γείνῃ κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, τότε δὲν ἔχομεν καιρὸν οὔτε πληροφορίαι νὰ ζητηθῶσι παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, οὔτε εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ὑποβληθῶσιν αὗται. Δὲν πρόκειται δὲ, κύριε Πρόεδρε, περὶ τυχαίων καὶ ἐπουσιωδῶν πραγμάτων, ἀλλὰ περὶ καταχρήσεων φοβερῶν εἰς τὸ Ἐθνικὸν Τυπογραφεῖον. Ἐξ αὐτῶν τῶν καταχρήσεων θὰ ὁδηγηθῶμεν νὰ ἴδωμεν, κατὰ πόσον αἱ διατάξεις, αἱ σήμερον εἰσαγόμεναι εἰς τὴν Βουλὴν, δύνανται νὰ προλάβωσι πλέον αὐτὴν τὴν οἰκτρὰν τῷ ὄντι κατάστασιν. Ἂν δὲν λάβωμεν γνῶσιν ὅλων τῶν μέχρι τοῦδε διατρεξάντων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσωμεν καὶ νὰ καθιερώσωμεν διατάξεις προληπτικάς. Διὰ τοῦτο εἶναι ἀνάγκη, νομίζω, νὰ ἔχωμεν ὅλας αὐτὰς τὰς αἰτηθείσας πληροφορίας.

§58Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ πληροφορίαι οὐδόλως σχετίζονται πρὸς τὸ νομοσχέδιον. Τὸ νομοσχέδιον ἀφορᾷ εἰς περιορισμὸν δαπανῶν, ἀφορᾷ εἰς ἀντικατάστασιν ἐκτάκτου καὶ ἀπεριορίστου δαπάνης διὰ τακτικῆς καὶ περιωρισμένης. Πρὸς ταῦτα οὐδόλως σχετίζονται αἱ πληροφορίαι, ἃς ἐδώκαμεν. Ἂν μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἔχῃ τὸ Ὑπουργεῖον τὴν διαχείρισιν τὴν παρεχομένην εἰς αὐτὸ πρὸς ἐκτάκτους δαπάνας ἀπεριόριστον, ἐνῷ, ἂν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, θὰ παρέχηται ἡ διαχείρισις ποσοῦ μικροτέρου, καὶ θ’ ἀσκῆται κατὰ κανόνας, οἵτινες θέλουσι περιβάλει δι’ ἐγγυήσεων τὴν δαπάνην. Ὥστε ἡ γνῶσις τῶν ἐν τῷ φακέλλῳ, ὃν ὑπέβαλον, δύναται νὰ ἦναι χρήσιμος ἐν γένει, δὲν δύναται ὅμως νὰ σχετίζωνται πρὸς τὸ νομοσχέδιον αἱ πληροφορίαι, οὐδ’ ἐσχετίζετο πρὸς τὸ νομοσχέδιον ἡ αἴτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐζήτησε πληροφορίας περὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου· ἡ συγκέντρωσις τῶν πληροφοριῶν ἀπαιτεῖ χρόνον πολὺν, διότι μεταξὺ τῶν ἄλλων εἶναι καὶ πίνακες, οἵτινες δὲν εἶναι κατεστρωμένοι, καὶ ἔπρεπεν ἤδη νὰ καταρτισθῶσι τὰ στοιχεῖα αὐτῶν. Ὅ,τι ἐκ τούτων δύναται νὰ ὑποβληθῇ, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι περιλαμβάνεται ἐν τοῖς κατατεθεῖσιν. Ὅ,τι δὲν ἠδύνατο νὰ ὑποβληθῇ μέχρι τοῦδε, θέλει ὑποβάλλεσθαι, ἐφ’ ὅσον συγκεντροῦνται αἱ πληροφορίαι καὶ καταστρώνονται οἱ πίνακες. Τὰ τοῦ νομοσχεδίου ὅμως νομίζω, ὅτι εἶναι ἐπεῖγον νὰ ψηφισθῶσιν, ἵνα ἐξέλθῃ τὸ Τυπογραφεῖον ἐκ τῆς ἀοριστίας, ἐν ᾗ διατελεῖ, καὶ κανονισθῶσι τὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν διοριζομένων καὶ τὰ τῶν προσόντων αὐτῶν.

§59ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παγιοῦνται αἱ δαπάναι διὰ τοῦ νομοσχεδίου;

§60Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Περιορίζονται πολύ.

§61ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρόκειται καθόλου περὶ ἀναδιοργανώσεως τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου, ἐγὼ δὲ δὲν ἀρνοῦμαι τὴν ἀγαθὴν πρόθεσιν τοῦ ὑποβαλόντος τὸ παρὸν νομοσχέδιον κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Πιστεύω ὅτι τῷ ὄντι ἐπιζητεῖται ἡ περιστολὴ πολλῶν καταχρήσεων, κατὰ τὸ δυνατὸν, διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Ἀλλὰ καίτοι ἀνομολογῶ τὴν ἀγαθὴν αὐτοῦ προαίρεσιν, οὐδὲν ἧττον ὀφείλω νὰ ἐπιμείνω εἰς τὰς πληροφορίας, ἃς ἤδη ἐζήτησα· διότι νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ψηφίσῃ τὸ παρὸν νομοσχέδιον, πρέπει νὰ λάβῃ γνῶσιν τοῦ τί ἐγένετο μέχρι τοῦδε, ὅπως οὕτω δώσῃ ψῆφον ἐν ἐπιγνώσει τοῦ πράγματος. Αἱ πληροφορίαι ἀνάγονται εἰς τὸ προσωπικὸν τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου καὶ εἰς τὰς ἄλλας δαπάνας. Ὡς πρὸς τὸ προσωπικὸν εἶναι γνωστὸν, ὅτι μέχρι τοῦδε εἴχομεν τοιοῦτον τακτικὸν καὶ ἔκτακτον. Ὑπὸ τὸ πρόσχημα ἐκτάκτου προσωπικοῦ διωρίζετο καὶ ἐπαύετο σωρεία ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι οὐδόλως εἰργάζοντο, καὶ εἴχομεν οὕτω δύο προϋπολογισμοὺς, τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων δαπανῶν. Πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ τί ἐγένετο μέχρι τοῦδε, διὰ νὰ ἴδωμεν, ἂν τῷ ὄντι πρέπῃ εἰς τὸ μέλλον νὰ καθιερώσωμεν τὸ τακτικὸν προσωπικὸν ὅσον διὰ τοῦ νομοσχεδίου προσδιορίζεται, ἢ ἦναι δυνατὸν νὰ ἦναι καὶ ὀλιγώτερον ἀκόμη, ἢ ἦναι ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν περισσότερον, ἀλλ’ ὡρισμένον, οὕτως ὥστε νὰ μὴ ἀνοίγωνται πλέον θυρίδες εἰς τὸ ἔκτακτον προσωπικόν. Ὁσάκις παρουσιάζηται ἀνάγκη, δύνανται νὰ προσλαμβάνωνται διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ τοσοῦτοι στοιχειοθέται. Ἀκολούθως ἔρχεσθε καὶ μᾶς προτείνετε διαφόρους θέσεις βαρυτίμους διὰ τὸ χυτήριον. Καὶ ἐν τούτοις ἐνῷ ἠξεύρομεν, ὅτι μέχρι τοῦδε ἔχει πληρώσει τὸ Δημόσιον πολλὰς μυριάδας δραχμῶν δι’ αὐτὸ, ἔχει λ.χ. προμηθευθῆ πολλὰς μυριάδας ὀκάδων μολύβδου καὶ πληρόνει τόσους ἁδροὺς μισθοὺς, ἐν τούτοις πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐζητήσατε πίστωσιν παρὰ τῆς Βουλῆς· διατί; διὰ τὴν ἀγορὰν στοιχείων! Λοιπὸν, ὅταν πρόκηται νὰ νομοθετήσωμεν τόσον βαρυτίμους θέσεις, δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωμεν γνῶσιν τοῦ τί ἐγένετο μέχρι τοῦδε εἰς αὐτὸ τὸ ἐργοστάσιον; Δημιουργεῖται θέσις οἰκονόμου, βοηθοῦ οἰκονόμου, καὶ οὕτω καθεξῆς, ἐνῷ μέχρι τοῦδε ὑπῆρχε μία διαχείρισις εἰς τὸ Ἐθνικὸν Τυπογραφεῖον ἀκατονόμαστος. Ἄν ἐλαμβάνετε, Κύριοι, γνῶσιν τῶν γενομένων, θὰ παρετηρεῖτε ὅτι χιλιάδες ὀκάδες μολύβδου ἠγοράζοντο κατ’ ἐπίφασιν μόνον· εἰσήγοντο ἀπὸ τὴν μίαν θύραν, ὅπως ἐξάγωνται ἐκ τῆς ἄλλης. Ἠγοράζετο χάρτης παρ’ ἐμπόρων· τίνων; ἀνυπάρκτων. Λοιπὸν, ὅταν θέλητε τὰς καταχρήσεις νὰ τὰς πατάξητε, δὲν πρέπει νὰ λάβητε γνῶσιν ὅλων αὐτῶν; Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία πρέπει ν’ ἀποφασίζῃ περὶ τῆς διαθέσεως πάσης περιουσίας τοῦ Κράτους, πρὸ παντὸς προκειμένου περὶ καταστήματος, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε ἀπέβη ἡ πηγὴ πάσης καταχρήσεως, πρέπει νὰ λάβῃ, ἐπαναλαμβάνω, γνῶσιν παντὸς ὅ,τι ἐγένετο τέως, ὅπως ἐν ἐπιγνώσει νομοθετήσῃ πάντα τὰ μέτρα τὰ σωστικὰ ἐκ τῆς τοιαύτης καταστάσεως. Δὲν νομίζω δὲ, Κύριοι, ὅτι, ἂν ἀναβληθῇ ἐπὶ μίαν ἡμέραν ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου, θὰ διακινδυνεύσωσι μεγάλα συμφέροντα. Δὲν βλέπω τὴν κατεπείγουσαν ἀνάγκην, δι’ ἣν δὲν πρέπει νὰ ἀναβληθῇ μέχρις αὔριον· δὲν ἠξεύρω, ποία ζημία θὰ ἐπέλθῃ ἐντεῦθεν, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου ἠξεύρω πολὺ καλῶς, ὅτι, ἂν λάβωμεν γνῶσιν αὐτῶν, ἴσως ἴσως τὸ νομοσχέδιον δύναται νὰ βελτιωθῇ καὶ κατά τι. Ἂν ἡ Βουλὴ εὑρίσκηται εἰς τὰς τελευταίας ἡμέρας τῶν συνεδριάσεών της, ἐὰν προέκειτο περὶ δύο ἢ τριῶν ἡμερῶν, ὑπολειπομένων ἔτι ὑμῖν πρὸς ἐργασίαν ....

§62Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ναί.

§63ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ τότε διατὶ σήμερον ὑπεβάλετε νέα πάλιν νομοσχέδια; Ἢ εὐχαριστεῖται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ βλέπῃ ἐνταῦθα τοὺς Βουλευτὰς, ὅπως ἄλλοτε ηὐχαριστεῖτο νὰ βλέπῃ τοὺς ξένους ἐλεγκτάς; Ὁπωσδήποτε ὅμως, ἀφοῦ δὲν πρόκειται νὰ τελειώσωσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς ἐντὸς 2–3 ἡμερῶν, καλὸν νομίζω ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἕως οὗ ὑποβληθῶσιν αἱ ζητηθεῖσαι πληροφορίαι.

§64Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ προσωπικὰ ταῦτα συμφέροντα, περὶ ὧν ὁμιλεῖ ὁ κ. Βουλευτής, εἶναι ἡ ὑποβολὴ εἰς προσόντα τῶν ὑπαλλήλων, περὶ ὧν παραπονεῖται, ὅτι διωρίζοντο ἀκατάλληλοι, καὶ ἡ παραχώρησις εἰς ἐργολάβους ἔργων, ἅτινα τέως ἐξετελοῦντο καὶ θὰ ἐκτελῶνται, ἂν μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, παρὰ προσώπων διοριζομένων αὐθαιρέτως ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἀλλ’ ὁ κύριος Βουλευτὴς ὡμίλησε περὶ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, σχετίζων ταύτας πρὸς μέτρα μὴ περιλαμβανόμενα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἐνῷ ὅλοι γινώσκομεν, ὅτι ὁ χρόνος ὁ ὑπολειπόμενος εἰς τὰ ἔργα ἡμῶν εἶναι μόλις ἐπαρκὴς πρὸς τὰ ἤδη ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, καὶ ἂν ἐπισπεύδωμεν, βεβαίως δὲν ἀφορῶμεν εἰς εἰσαγωγὴν μίαν ἡμέραν ἢ μίαν ἑβδομάδα ταχύτερον τοῦ συστήματος τῆς δι’ ἐργολαβίας διεξαγωγῆς τῶν ἐκτάκτων ἐργασιῶν τοῦ τυπογραφείου ἀντὶ τοῦ συστήματος τῆς διεξαγωγῆς αὐτῶν δι’ ἐκτάκτων ἐργατῶν, ἀλλ’ ἀφορῶμεν εἰς τὸν κίνδυνον ὅτι, ἂν μὴ προβαίνωμεν ἐσπευσμένως εἰς τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων τούτων, δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν διεκπεραίωσιν ἐντὸς τῶν ὑπολειπομένων ἡμερῶν τῆς ἐργασίας ἡμῶν. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος, ἵνα μὴ ψηφισθῇ ἤδη τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, ἀφοῦ ὁπωσδήποτε αἱ πληροφορίαι, ἃς κατέθηκα καὶ αἵτινες δὲν σχετίζονται ἀμέσως πρὸς τὸ νομοσχέδιον, δὲν θέλουσι περιλαμβάνει τὰ ζητηθέντα παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἀνεγνώρισεν αὐτὸς οὗτος, ὅτι τὰ σπουδαιότερα τῶν ζητηθέντων δὲν θὰ περιλαμβάνωνται ἐν αὐταῖς. Ἡ ἀναβολὴ ἄρα τῆς πρώτης ἀναγνώσεως τοῦ νομοσχεδίου ἕως τῆς αὔριον, ἢ ἕως ἄλλης ἡμέρας, ὅπως λάβῃ γνῶσιν τῶν κατατεθέντων ἐγγράφων ὁ κ. Βουλευτὴς, δὲν δικαιολογεῖται, ἀφοῦ τὰ καταθέντα ἔγγραφα πάντως δὲν περιλαμβάνουσι τὰ ζητηθέντα, περιλαμβάνουσι δὲ μόνον ὅσα ἠδύναντο ἐκ τοῦ προχείρου νὰ δοθῶσιν.

§65ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐκ τοῦ προχείρου εἶναι ἐπὶ τέσσαρας ἑβδομάδας;

§66Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλὰ καὶ ἂν περιελάμβανον πάντα τὰ ζητηθέντα, οὐδαμῶς θὰ ἐχρησίμευον εἰς τὴν διαφώτισιν τῶν τοῦ νομοσχεδίου. Διὰ τοῦτο νομίζω ὀρθὸν, νὰ προβῶμεν ἤδη εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου, ἐν τῷ μεταξὺ δὲ καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς θέλει λάβει τὴν γνῶσιν τῶν ἐγγράφων τούτων καὶ ἐγὼ θέλω λάβει γνῶσιν τῆς αἰτήσεώς του, καὶ θέλω πληροφορηθῆ ἐξ αὐτῆς, τί αἰτεῖ καὶ τί ἐκ τούτων δὲν περιλαμβάνεται ἐν τοῖς κατατεθεῖσιν, ὅπως δυνηθῶ νὰ ἐπισπεύσω τὴν ὑποβολὴν τῶν ὑπολειπομένων.

§67ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§68Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον εἶναι βεβαίως σύμφωνον πρὸς τὴν ὅλην ἐργασίαν ἡμῶν, ἐργασίαν τείνουσαν εἰς τὴν περιστολὴν δαπανῶν διὰ περικοπῆς αὐτῶν καὶ δι’ ὑποβολῆς αὐτῶν εἰς ὅρους ἐγγυωμένους περὶ τῆς ὠφελίμου αὐτῶν χρήσεως. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐποιήσατο τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἐκ τῶν δαπανῶν τοῦ τυπογραφείου σπουδαιότεραι κατ’ αὐτὸν εἶναι αἱ τοῦ ὑλικοῦ, καὶ ὅτι, ἐὰν διὰ τὸ προσωπικὸν δαπανῶνται 107,000, ὅσας ἔχει ἀναγεγραμμένας ὁ προϋπολογισμὸς, τὰ τοῦ ὑλικοῦ ἔξοδα εἶναι πολλαπλάσια, καὶ ἄν ἐγίνετο ἡ ἐργασία ὑπὸ ἰδιωτικῶν καταστημάτων, θὰ εἴχομεν οἰκονομίαν καὶ 200,000 καὶ 300,000 δραχμῶν. Καὶ ὅμως ἡ ὅλη δαπάνη, ἐφ’ ἧς ὁ κ. Βουλευτὴς θὰ ἀρυσθῇ τὴν οἰκονομίαν τῶν 300,000 δραχμῶν, εἶναι 12,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον. Ἐὰν ἦτο πραγματικὴ ἡ δαπάνη 300,000 δραχμῶν, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι ἐν τοῖς ἰδιωτικοῖς τυπογραφείοις θὰ ἐδαπανῶντο πολλαπλάσια, καὶ ἐκεῖ θὰ ὑπῆρχε στάδιον πρὸς καταχρήσεις. Τὸ ἐθνικὸν τυπογραφεῖον, καίτοι μέχρι τοῦδε δὲν ἐλειτούργει ὑπὸ πάντας τοὺς ὅρους τῆς οἰκονομίας, εἶναι βέβαιον, ὅτι ἐξησφάλισεν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου οἰκονομίαν σπουδαίαν, καὶ ὁσάκις τὸ Δημόσιον ἀπετάθη εἰς ἰδιωτικὰ καταστήματα, πάντοτε τὸ ἔργον ἐγένετο κακῶς, καὶ ἐγένετο καὶ πολυδαπάνως, ἐκτὸς ἴσως ἐργασιῶν τινων πολυτελείας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἄλλως, ὡς π. χ. περὶ τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, πάντοτε αἱ δαπάναι εἰς ἰδιωτικὰ καταστήματα εἶναι μεγάλαι, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ ὑπάρξῃ κανών· καίτοι δ’ ἐπικρατεῖ τὸ σύστημα τῆς μειοδοσίας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἐγγύησις, ἣν παρέχει κατάστημα λειτουργοῦν ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἐνῷ λοιπὸν τοιαῦτα ἀπεκδέχεται ὁ κ. Βουλευτής, ἐπίσης οὐδὲν ἀνευρίσκει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ προσόντων τῶν διοριζομένων. Ἀλλὰ περὶ τῶν προσόντων ἐκείνων ἐψήφισεν ἤδη ἡ Βουλὴ ἐν τῷ νόμῳ περὶ οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων, ἐνταῦθα δὲ κανονίζονται τὰ τῶν κατωτέρων ὑπαλλήλων, ἡ δὲ πρώτη ἀφετηρία εἶναι ὁ περιορισμὸς τῆς ἐκτάκτου ἐργασίας, ἐπιτρεπομένης ταύτης μόνον μέχρις ἀριθμοῦ 12 ἐργατῶν, καὶ τοῦτο ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν τῆς διαρκοῦς ἐπιτροπῆς, ἣν συνιστᾷ τὸ νομοσχέδιον, ἀπαιτουμένης δὲ παρὰ τῶν ἐργατῶν τούτων τῆς προσαγωγῆς πιστοποιητικῶν, ὅτι ἔχουσι τὴν ἀναγκαίαν ἐμπειρίαν ἐν τῇ εἰδικῇ ὑπηρεσίᾳ, πρὸς ἣν προσλαμβάνονται ὡς στοιχειοθέται, καὶ τὰ παρόμοια, τῶν πιστοποιητικῶν τούτων χαρακτηριζομένων ὡς ἐπαρκῶν παρὰ τῆς διαρκοῦς ἐπιτροπῆς. Τί πλειότερον δύναται νὰ ζητηθῇ παρὰ ἐργατῶν; Θὰ ζητηθῇ ἢ ἀπολυτήριον Γυμνασίου ἢ ἀπολυτήριον Σχολαρχείου. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο τὸ κυριωδέστερον τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Τὸ κυριωδέστερον εἶναι, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος, ὅπερ εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον, τῆς δι’ ἐργολαβίας διεξαγωγῆς τοῦ ἔργου, ἐπιτυγχάνεται ἡ ἀφαίρεσις ἀπὸ τῆς διακριτικῆς ἐξουσίας τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς διαχειρίσεως τῶν τοῦ διορισμοῦ καὶ τῆς παύσεως τοῦ ἐργατικοῦ προσωπικοῦ τοῦ τυπογραφείου. Διὰ τοῦ συστήματος τοῦ νομοσχεδίου περιορίζεται ἡ αὐθαίρετος ἐνάσκησις τῆς ὑπουργικῆς ἐξουσίας ἐν τοῖς προσωπικοῖς, καὶ ἐξασφαλίζεται ἡ οἰκονομικωτέρα διαχείρισις. Ὁ κ. Βουλευτὴς ζητεῖ, ὅπως διὰ μειοδοσίας παρέχηται ἡ ἐργασία εἰς ἰδιωτικὰ καταστήματα. Διατὶ νὰ μὴ παρέχηται ἡ ἐργασία διὰ μειοδοσίας ἐν τῷ καταστήματι τοῦ Δημοσίου, ἐπὶ οἰκονομίᾳ τοῦ κέρδους τοῦ καταστηματάρχου καὶ ἐπὶ ματαιώσει τῶν συνεννοήσεων τῶν καταστηματαρχῶν πρὸς περιγραφὴν τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ συναγωνισμοῦ; Τὸ νομοσχέδιον προκαλεῖ εἰς συναγωνισμὸν τοὺς μικροὺς ἐργολάβους, ὧν τὸ πολυάριθμον καὶ τὸ ἀσύντακτον δὲν ἐπιτρέπει τὴν συνεννόησιν πρὸς ματαίωσιν τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς μειοδοσίας. Μεταξὺ τούτων θ’ ἀναπτυχθῇ μεγάλη ἅμιλλα ἐν τῷ συναγωνισμῷ, οἱ δὲ κατόπιν αὐτοῦ προσλαμβανόμενοι ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ τυπογραφείου, θὰ ἐργάζωνται ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῆς διοικήσεως, παρέχοντες εἶδος ἐργασίας, οὗτινος ἡ ἐν ἰδιωτικοῖς καταστήμασι διεξαγωγὴ εἶναι δυσχερὴς, καὶ μάλιστα περὶ τὰ τοῦ ὑπολογισμοῦ τῆς δαπάνης, διότι πάντα ταῦτα, τὰ παρὰ τῶν κυρίων Βουλευτῶν ζητούμενα ἐνταῦθα καθ’ ἑκάστην, καὶ εἰς ὧν τὴν παροχὴν ἐπαρκεῖ τὸ ἐθνικὸν τυπογραφεῖον διὰ μέσων λίαν γλίσχρων, ἐὰν διεξήγοντο ἐν ἰδιωτικοῖς τυπογραφείοις, θὰ προεκάλουν δαπάνην δεκάδων χιλιάδων δραχμῶν. Τοῦ αὐτοῦ κειμένου ζητοῦνται ἐπανειλημμέναι ἀνατυπώσεις ἕνεκα μεταῤῥυθμίσεων ἀσημάντων, ἁπάντων δὲ ζητεῖται ἡ τύπωσις ἐπειγόντως καὶ σχεδὸν αὐθωρεί. Τοιαύτη ἐργασία, διεξαγομένη ἐν καταστήματι τοῦ Δημοσίου, ἐπάγεται μὲν ἀνωμαλίας καὶ ἐνοχλήσεις, οὐχὶ ὅμως καὶ δαπάνην σπουδαίαν· ἀλλ’ ἐν ἰδιωτικῷ καταστήματι διεξαγομένη, θὰ ἐπάγηται τὰς ἀνωμαλίας καὶ τὰς ἐνοχλήσεις ἰδίως περὶ τὸ λογιστικὸν καὶ ἀποκλειστικῶς εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου. Ἀλλὰ προσέτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀποκτῶμεν τὸν ἔλεγχον, τὴν εὐθύνην, ἥτις σήμερον δὲν ὑφίσταται. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ἔλεγε πρὸ ὀλίγου, ὅτι τὸ ὑλικὸν διὰ τὸ χυτήριον εἰσήρχετο διὰ τῆς μιᾶς θύρας καὶ ἐξήρχετο διὰ τῆς ἄλλης. Ἐὰν τοῦτο συνέβαινε, βεβαίως αἴτιον εἶναι, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ὁ ὑπεύθυνος καὶ ὁ ὑπόλογος. Τοῦτον καθιστᾷ τὸ νομοσχέδιον. Ὁ οἰκονόμος τοῦ καταστήματος, ἐργαζόμενος ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τοῦ διευθυντοῦ, εἶνε καθ’ ὅλα ὑπεύθυνος ἐπὶ τῇ διαχειρίσει...

§69ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι νέον.

§70Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νέον εἶναι· καὶ ἂν μὴ ἦτο νέον, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λέγωνται σήμερον ἀνεξελέγκτως ὅσα ἠκούσαμεν πρὸ ὀλίγου περὶ τῶν ἐν τῷ παρελθόντι καταχρήσεων, διότι ἐγὼ οὐδεμίαν ἔχω περὶ αὐτῶν ἀπόδειξιν, ἤδη δὲ διεξάγονται ἐξετάσεις περὶ τοῦ θέματος, αἵτινες θέλουσι καταλήξει εἴτε εἰς τὴν βεβαίωσιν, ὅτι ἐγένοντο καταχρήσεις καὶ εἰς τὴν καταδίωξιν τῶν ὑπαιτίων, εἴτε εἰς βεβαίωσιν τοῦ ἐναντίου, ἀλλὰ τοιαῦται καταχρήσεις οὔτε θὰ κατηγγέλλοντο σήμερον, οὔτε θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συμβῶσιν, ἐὰν ἦσαν κεκανονισμένα τὰ τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῆς εὐθύνης, ἐὰν ὑπῆρχεν ὁ ὑπόλογος καὶ ὁ ὑπεύθυνος. Τοῦτον τὸν τέως ἐλλείποντα κανονισμὸν εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον, καὶ νομίζω, ὅτι θὰ ἤρκει ἡ ἀνάγκη τῆς ἀνυπερθέτου ψηφίσεως τοῦ κανονισμοῦ, ἵνα παρακινήσῃ τὴν Βουλὴν, ὅπως σπεύσῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον δὲν εἰσάγει τοῦτο μόνον, εἰσάγει οἰκονομίαν θετικὴν, καὶ καθωρισμένην μὲν περὶ τὰ τοῦ τακτικοῦ προσωπικοῦ, ἐπὶ ἀναλογίᾳ δὲ τῇ ἀνωτάτῃ περὶ τὰ τοῦ ἐκτάκτου προσωπικοῦ. Θὰ ἦτο εὐκταῖον οἱ 12 ἐργάται τοῦ ἐκτάκτου προσωπικοῦ νὰ μὴ διορίζωντο, ἀλλὰ ἡ ἐργασία μόνη τῆς Βουλῆς καθιστᾷ ἀδύνατον τὴν παράλειψιν τῆς διατάξεως, διότι αὕτη καὶ τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅπως ἐφέτος μάλιστα ἐξωγκώθη τὸ τεῦχος, ἀπαιτοῦσιν εἰς ὡρισμένας περιόδους ἐργασίαν ἔκτακτον. Ἀλλὰ περιορισμὸς τοῦ ἐκτάκτου προσωπικοῦ εἰς 12 μόνον, ἐπιπροστιθέμενος εἰς τοὺς ἄλλους περιορισμοὺς καὶ εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς ἐργασίας, ὡς καὶ εἰς τὸν κανονισμὸν τοῦ τακτικοῦ προσωπικοῦ, πέποιθα ὅτι θέλει ἐξασφαλίσει τὴν οἰκονομικωτέραν διεξαγωγὴν τῆς ὑπηρεσίας.

§71ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι δὲν λαμβάνεται πρόνοια περὶ τῶν ὑπηρετούντων ἀπὸ τεσσαρακονταετίας καὶ πλέον, οἱ ὁποῖοι βεβαίως δὲν δύνανται νὰ ἀπαρτίζωσι μέρος τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐργατῶν κατὰ τὸ νομοσχέδιον. Ἐπίσης δὲν λαμβάνεται πρόνοια περὶ τῆς τάξεως τῶν ἐργατῶν ἢ τῶν μελλόντων ἐργατῶν. Πρὸς δὲ διὰ τοῦ ἄρθρου 4 ὁρίζεται, ὅτι δύναται νὰ διορισθῇ ἐργάτης, ἔχων ἡλικίαν μέχρις 21 ἐτῶν, ἅμα φέρῃ πιστοποιητικὸν ἐγγραφῆς εἰς τὸ μητρῷον, ἐνῷ, ὡς νὰ μὴ εἴχαμεν Ἕλληνας, ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς ἀλλοδαποὺς ἄνευ τοιούτου πιστοποιητικοῦ νὰ διορίζωνται. Αὐτὸ εἶναι σόλοικον, καὶ παρακαλῶ νὰ ληφθῇ πρόνοια· ἐὰν δὲ νομίζητε, ὅτι ἔχει καλῶς, νὰ προστεθῇ, ὅτι δὲν ἀπαιτεῖται πιστοποιητικὸν διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν στρατιωτικῶν ὑποχρεώσεων καὶ διὰ τοὺς ἡμεδαποὺς, ὡς πρὸς δὲ τοὺς ὑπηρετήσαντας νὰ κανονισθῇ μία σύνταξις.

§72Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ μισθολόγιον τὸ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑποθέτει ἐνηλίκους ἐργάτας, οἵτινες πρέπει νὰ ὦσιν ἐφωδιασμένοι διὰ πιστοποιητικῶν περὶ τῆς ἐκπληρώσεως τῶν στρατιωτικῶν αὐτῶν ὑποχρεώσεων. Ἐὰν οὗτοι ἦναι ἀλλοδαποὶ, ἐννοεῖται ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι τοιαῦτα πιστοποιητικά. Ἀλλ’ ἐν τούτῳ τὸ ζήτημα μεταφέρεται ἐπὶ ἄλλου ἐδάφους, εἰς τὰ τῆς ἀδείας προσλήψεως ἀλλοδαπῶν. Περὶ δὲ τῶν συντάξεων δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναγνωρίσωμεν ἤδη δικαίωμα ἐπὶ ὑπηρεσίαις, ἐφ’ αἷς δὲν ἐγένετο κράτησις. Ἡ σύνταξις εἶναι ἀπόδοσις τοῦ ἐκ τῶν κρατήσεων καὶ τῶν προσαυξήσεων αὐτῶν παραχθέντος κεφαλαίου· ἐφ’ ὅσον ἄρα δὲν ἐγένετο κράτησις, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναγνωρισθῇ δικαίωμα συντάξεως, ὅπερ ὑπὸ τοιούτους ὅρους θὰ ἦτο προσωπικὴ δωρεά.

§73ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ κανονισθῇ.

§74Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νὰ κανονισθῇ διὰ τὸ μέλλον, διὰ τὸ παρελθὸν ὅμως δὲν δύναται ν’ ἀναγνωρισθῇ, διότι ἡ ἀπόδοσις κρατήσεως κατόπιν τῆς ἀναγνωρίσεως συντάξεως στηριζομένης ἐπὶ τὴν οὕτως ἀποδιδομένην κράτησιν εἶναί τι ἀνακόλουθον καὶ ψευδὴς παράστασις ἐννοίας ἄλλης, ἀφορώσης εἰς τὴν ἀπονομὴν συντάξεως εἰς τὸν μηδὲν ἐπ’ αὐτὴν ἔχοντα δικαίωμα. Ὥστε περὶ συντάξεως ἐὰν θὰ ἐλαμβάνετο πρόνοια ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἔδει ὅπως ἀναγραφῇ αὕτη διὰ τὸ μέλλον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀναγκαῖον τοῦτο, διότι τὰ τῶν συντάξεων εἶναι κεκανονισμένα διὰ τοῦ γενικοῦ νόμου. Εἶναί τινες ἐκ τῶν τοῦ προσωπικοῦ τούτου, ἔχοντες δικαίωμα εἰς σύνταξιν, εἶναι καί τινες, οἱ ὡς ἐκ τοῦ εἴδους τῆς ὑπηρεσίας αὑτῶν μηδὲν ἐκ τοῦ γενικοῦ νόμου ἔχοντες δικαίωμα ἢ ὑποχρέωσιν, μὴ ἀπολαύοντες τοῦ πλεονεκτήματος τῆς συντάξεως, ἀλλὰ καὶ μὴ ὑποκείμενοι εἰς τὸ μειονέκτημα τῶν κρατήσεων.

§75ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Περὶ τῆς χρησιμότητος καὶ τῆς σημασίας τοῦ νομοσχεδίου νομίζω καθῆκον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχει τόσῳ μεγάλην ἀξίαν, ὡς ἰσχυρίσθη ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ὁ οἰκονόμος διεχειρίζετο καὶ προηγουμένως καθ’ ὃν τρόπον θὰ διαχειρίζηται καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, εἶχε τὴν αὐτὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ καὶ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἔχει ὅμως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο κἄτι τι τὸ βαρὺ, ὅτι παγιώνει δαπάνας, αἵτινες κατὰ τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν δὲν ἦσαν πάγιαι. Ἐὰν δὲ νομίζητε, ὅτι ἐπιτυγχάνεται ἡ ἐλάττωσις τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν, αἵτινες κατὰ τοὺς πλείστους προϋπολογισμοὺς δὲν ὑπερβαίνουσι τὰς 10,000 δραχμὰς, δὲν ἔχετε δίκαιον· διότι ἀκριβῶς διὰ τοῦ μέτρου τῆς ἐργολαβίας καὶ τῆς προσλήψεως 12 ἐργατῶν οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι θὰ φθάσητε εἰς τὴν δαπάνην ταύτην, διότι ἡ διεύθυνσις τοῦ τυπογραφείου θὰ ἐγκρίνῃ τὴν δαπάνην ταύτην, ἐὰν ὁ οἰκονόμος νομίζῃ ἀναγκαίαν τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῆς. Ἡ θύρα τῆς ἐκτάκτου καὶ ἐνίοτε καὶ ἀχρήστου δαπάνης δὲν κλείεται, μένει ἀνοικτὴ, ὅπως ἔμενε καὶ μέχρι τοῦδε. Διὰ τοῦτο νομίζω καλὸν νὰ κανονίσωμέν τινα, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ νομίζωμεν, ὅτι ὁ κανονισμὸς τῶν λεπτομερειῶν τούτων τῶν δευτερευουσῶν εἶναι τοσοῦτον σπουδαῖος, ὥστε σήμερον πρέπει νὰ ἀσχοληθῶμεν εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα. Ἕν μόνον ζήτημα μοὶ φαίνεται, ὅτι προκαλεῖ τὴν τοιαύτην σπουδὴν, καὶ τοῦτο εἶναι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 13, ἥτις παγιόνει τὴν παντοκρατορίαν τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 13 ὁρίζει, ὅτι ἡ ἄδεια τῆς δημοσιεύσεως τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως» δίδεται διὰ τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐνῷ ἕως τώρα τὸ δικαίωμα αὐτὸ τὸ εἶχεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὥστε, ἐὰν αὐτὴ ἡ διάταξις δίδῃ εἰς τὸ νομοσχέδιον τὴν σημασίαν τοῦ τόσον κατεπείγοντος καὶ σπουδαίου, ὥστε εἰς τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας νὰ τὸ ψηφίσωμεν, τὸ ζήτημα διαφέρει, καὶ εἰσερχόμεθα εἰς νέον κύκλον ἰδεῶν, ὄχι ὅμως ὅτι πρόκειται νὰ καθιερώσωμεν, ὅτι ὁ οἰκονόμος ἔσεται ὑπεύθυνος, καὶ ὅτι περιορίζομεν τὰς ἐκτάκτους δαπάνας. Αἱ ἔκτακτοι δαπάναι θὰ ἐξακολουθήσουν νὰ ἐκτελῶνται, ὡς καὶ μέχρι σήμερον, ἂν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θέλῃ.

§76ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§77Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἀπάντησις εἶναι εὔκολος, διότι ὑποθέτω, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ τοῦ Κράτους αὐτοὶ πρῶτοι μεριμνῶσι περὶ τῆς ἰδίας ἀξιοπρεπείας, καὶ ὅτι ὁ Ὑπουργὸς, ὁ διατρέχων τὸν κίνδυνον τῆς ἀρνησικυρίας τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ ἀπεκδεχόμενος ταύτην, δὲν εἶναι ἄξιος νὰ ἦναι Ὑπουργός. Καὶ ἂν συνέβαινε ποτὲ τοιοῦτόν τι εἴς τινα, ἢ φαντάζηται, ὅτι τῷ συνέβαινεν, ἀποδεικνύει τοῦτο, ὅτι δὲν εἶχε τὴν ἐπάρκειαν πρὸς τὴν ὑπουργικὴν θέσιν· διότι, ἐὰν εἶχε τὴν ἐπάρκειαν πρὸς τὴν ὑπουργικὴν θέσιν, οὐδέποτε ἠδύνατο ὁ Πρωθυπουργὸς ἀπέναντι αὐτοῦ νὰ λάβῃ στάσιν Βασιλέως, διότι τὴν ἀρνησικυρίαν ἔχει μόνον ὁ Βασιλεύς.

§78ΡΑΛΛΗΣ. Τὴν ἔχετε καὶ σεῖς.

§79Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπε πολλὰ καὶ φαντασιώδη καὶ περὶ τῶν σκέψεών του καὶ περὶ τῶν πραγμάτων. Ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς περὶ διαταγμάτων παρ’ αὐτοῦ προκληθέντων, ἅτινα ἐδημοσιεύθησαν κατόπιν παρὰ Ὑπουργοῦ διαδόχου, ἐν μακαρίᾳ τῇ λήξει, ὡς εἶπεν. Ἐὰν ἐγένοντο ταῦτα, ἅτινα ἐπῄνεσε, κακῶς ἐγένοντο· ἐὰν ἐγένοντο, ἐγένοντο, διότι ἡ «Ἐφημερὶς τῆς Κυβερνήσεως» διετέλει ἄνευ ἐπιβλέψεως, καὶ ἐγένοντο ἐξ ἀπροσεξίας, διότι οὐδέποτε ἐπιτρέπεται μετὰ παραίτησιν Ὑπουργοῦ νὰ δημοσιευθῇ τοιαύτη πρᾶξις αὐτοῦ. Ἀφοῦ ἀπὸ τοῦ 1882 ἀνεγνωρίσθη, ὅτι τοιαύτη ὑπουργικὴ πρᾶξις δὲν λαμβάνει ὕπαρξιν, εἰμὴ διὰ τῆς δημοσιεύσεως ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως», μόνον εἰς παραδρομὴν ἀποδοτέον, ἂν διάδοχος Ὑπουργὸς ἐδημοσίευσε πρᾶξιν προκατόχου ἐκ τῶν λαμβανουσῶν τὸ κῦρος διὰ τῆς δημοσιεύσεως. Καὶ εἰς ἐμὲ συνέβη νὰ ἴδω δημοσιευθεῖσαν μετὰ τὴν ἀνάληψιν τῆς ἀρχῆς παρ’ ἐμοῦ πρᾶξιν προκατόχου, καταχωρισθεῖσαν ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας. Ταῦτα συνέβησαν ἐν ἀγνοίᾳ ἐμοῦ, ἀλλὰ ταῦτα οὐδέποτε δύνανται νὰ γείνωσι κατὰ διαταγὴν Ὑπουργοῦ· διότι ὁ Ὑπουργὸς καλῶς γινώσκει, ὅτι ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν παρῃτήθη ὁ προκάτοχος αὐτοῦ, τούτου ἡ εὐθύνη εἶναι ἀπηλλαγμένη πάσης ἐκ πράξεων κυρουμένων διὰ μεταγενεστέρας δημοσιεύσεως ἐνοχῆς, οὐδὲ δύναται νὰ ἐνέχηται ἐπὶ ταῖς συνεπείαις δημοσιεύσεως, ἣν αὐτὸς δὲν παρήγγειλεν, οὐδ’ ἐπιτρέπεται εἰς Ὑπουργὸν, οὐ μόνον ἐξ ἁβρότητος, ἀλλ’ ἐξ ὑποχρεώσεως νομικῆς, νὰ δημοσιεύσῃ πρᾶξιν προκατόχου λαμβάνουσαν τὸ κῦρος ἐκ τῆς δημοσιεύσεως. Ἂν ὁ διάδοχος Ὑπουργὸς ἐγκρίνῃ τὴν πρᾶξιν τοῦ προκατόχου, τὴν μείνασαν ἀδημοσίευτον, προκαλεῖ νέον διάταγμα καὶ δημοσιεύει αὐτὸ ὑπὸ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ εὐθύνην. Οὕτω συμβαίνουσι ταῦτα κατὰ κανόνα, καὶ ἂν ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» ἐγένοντο καταχρήσεις κατὰ παράβασιν τοῦ κανόνος, συνέβη τοῦτο διότι δὲν ἦτο ὠργανωμένη ἡ ὑπηρεσία τῆς ἐφημερίδος. Κατ’ ἐμὲ, τούτου τοῦ ἐνταῦθα ἀναγραφομένου δικαιώματος τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἢ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἡ διαχείρισις εἶναι ἔργον ταξινόμου, ὀφείλοντος, εὐθὺς ὡς βλέπῃ τι ἐν τοῖς παρασκευαζομένοις πρὸς καταχώρισιν προσκροῦον εἰς τὴν κειμένην νομοθεσίαν, ἢ προκαλοῦν ἐκ λόγων ὑπηρεσιακῶν ἢ ἄλλων ἐνδοιασμοὺς περὶ τοῦ πρέποντος τῆς δημοσιεύσεως, νὰ ἀναφέρῃ πρὸς τὸν ἁρμόδιον, ἤτοι τὸν Πρωθυπουργὸν ἢ τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπεκδεχόμενος ὁδηγίας πρὸς τῆς δημοσιεύσεως. Οὐδεμίαν ἄλλην ἔννοιαν ἔχει ἡ ἄρνησις τῆς παροχῆς τῆς ἀδείας πρὸς δημοσίευσιν ἢ ὅπως δοθῇ καιρὸς καὶ εἰδοποιηθῇ ὁ ἀποστείλας τὴν πρᾶξιν πρὸς δημοσίευσιν Ὑπουργὸς, ὅπως ἐξετάσῃ τὰ τῆς νομιμότητος καὶ κανονικότητος αὐτῆς· διότι μεταξὺ ὅλων τῶν Βουλευτῶν μόνος ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς εἶναι ὁ νομίζων, ὅτι οὐδέποτε ἐλανθάσθη, καὶ ὅτι πάντοτε διαπράττει ἔργα, ἐφ’ οἷς ἡ παροῦσα καὶ αἱ μέλλουσαι γενεαὶ θέλουσι τὸν δοξάζει. Ἀλλὰ καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, καίτοι τοιαύτας ἔχει ἰδέας περὶ τῆς ἰδίας αὐτοῦ ἐνεργείας, δὲν δύναται νὰ μὴ ἔχῃ καὶ τὴν ἀνομολόγητον συνείδησιν, ὅτι πολλάκις προεκάλεσε διατάγματα, ἅτινα ἐλυπήθη, ὅτι ἀνεξελέγκτως ἐδημοσιεύθησαν...

§80ΡΑΛΛΗΣ. Ποτέ!

§81Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. .. Ἄν δέ τις ἐγκαίρως τὸν προειδοποίει περὶ τῶν διαταγμάτων, καὶ πρὸ τῆς καταχωρίσεως ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» προεκάλει τὴν προσοχὴν αὐτοῦ εἰς τὰς διατάξεις αὐτῶν, εὐγνωμονῶν πρὸς τὸν εἰδοποιήσαντα, θ’ ἀνεθεώρει αὐτάς. Τὴν ἐργασίαν ταύτην, ἣν τὸ νομοσχέδιον ἀναγράφει ὡς διεξαγομένην ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, καὶ ἥτις πρέπει νὰ ὀργανωθῇ ἐν ἄκρᾳ αὐστηρότητι, οὐ μόνον δὲν θεωρῶ ἐνέχουσάν τι τὸ προσβλητικὸν πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τὸν προκαλέσαντα τὸ διάταγμα, οὗτινος ἀναβάλλεται ἡ δημοσίευσις, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, ἂν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις ἠδύνατο νὰ διεξάγῃ τὴν ἐργασίαν ἀντὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἀνέστελλεν ἐν τοιαύταις περιστάσεσι τὴν δημοσίευσιν διατάγματος προκληθέντος παρὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὡς προϊσταμένου Ὑπουργείου τινὸς, θὰ παρεῖχεν εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν ὑπηρεσίαν, ἣν θὰ ἐξετίμα οὗτος διὰ τὴν παρασχεθεῖσαν αὐτῷ εὐκαιρίαν τῆς ἐξετάσεως τῶν τοῦ διατάγματος καὶ τῆς διορθώσεως παντὸς ἐν αὐτῇ μὴ κανονικοῦ· ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπάλληλος ἐνήργει τὴν ἀναστολὴν τῆς καταχωρίσεως τοῦ διατάγματος θὰ ἐτύγχανε τῆς ἐκφράσεως εὐαρεσκείας τοῦ προϊσταμένου αὐτοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὡς ἐκπληρώσας ὠφελίμως καθῆκον, διότι οὐδέποτε ἐθεωρήθη ἡ ὑποβολὴ παρατηρήσεων, ὑπὸ τοῦ νόμου ὑπαγορευομένη, ὡς δικαίωμα ἀρνησικυρίας τοῦ τμηματάρχου πρὸς τὸν Ὑπουργόν. Ἡ νομοθεσία ἡμῶν ἀναγράφει περὶ τοῦ τμηματάρχου, ὅτι ἡ ἔλλειψις τῆς προσυπογραφῆς αὐτοῦ ἀναστέλλει τὴν ἐκτέλεσιν τῆς πράξεως τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ ὅτι μόνον ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς διατάξῃ τὸν τμηματάρχην κατόπιν τῆς ἀρνήσεώς του νὰ συντάξῃ τὴν πρᾶξιν, ἀπαλλάττεται οὗτος τῆς εὐθύνης. Ἐνέργειαν παρομοίαν τῆς κατὰ νόμον ἀρνήσεως τῆς προσυπογραφῆς τοῦ τμηματάρχου θεωρεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἀρνησικυρίαν, ὅταν Ὑπουργὸς ἢ Πρωθυπουργὸς ἦναι ὁ ἀναστέλλων τὴν συμπλήρωσιν τῆς πράξεως διὰ τῆς δημοσιεύσεως, ἕως οὗ ἀναθεωρηθῇ ὑπὸ τοῦ προκαλέσαντος αὐτήν. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἡ διάταξις τοῦ νόμου παρεῖχε τὰ δικαιώματα, ἅτινα ἀνυποστάτως παρέστησαν οἱ ἐπικρίναντες, πάλιν οὐδένα θὰ διέτρεχε κίνδυνον οὐδεὶς Ὑπουργός, ἔχων τὴν συνείδησιν τῆς ἰδίας ἀξίας καὶ τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ, ὅπως λησμονηθῶσι τὰ εἰς αὐτὸν ὀφειλόμενα. Οὐδένα διατρέχει κίνδυνον ἐξευτελισμοῦ τοιοῦτος Ὑπουργός, οὔτε παρὰ τοῦ Βασιλέως, οὔτε παρὰ τῆς Βουλῆς, οὔτε παρὰ τῶν ἐκλογέων, οὔτε παρὰ συναδέλφων, διότι τοιούτου Ὑπουργοῦ τὰ δικαιώματα οὔτε παρὰ τοῦ Βασιλέως, οὔτε παρὰ τῆς Βουλῆς, οὔτε παρὰ τοῦ λαοῦ παραγνωρίζονται, πολλῷ δὲ μᾶλλον δὲν ἀψηφοῦνται παρὰ τῶν συναδέλφων.

§82ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι περίεργος ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν θέλει νὰ δώσῃ εἰς τὴν διάταξιν ταύτην ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ Πρωθυπουργὸς μεταβάλλεται εἰς ἁπλοῦν ταξινόμον διὰ τῆς διατάξεως ταύτης, ἢ εἰς ἁπλοῦν τμηματάρχην, ὑποβάλλοντα τὰς παρατηρήσεις αὐτοῦ καὶ ὑποδεικνύοντα εἰς τοὺς συναδέλφους αὐτοῦ Ὑπουργοὺς τὰ τυχὸν παρ’ αὐτῶν συμβαίνοντα σφάλματα. Εἶναι πραγματικῶς περίεργος ἡ ἑρμηνεία αὕτη. Ὁ Πρωθυπουργὸς διὰ τῆς διατάξεως ταύτης, ἥτις εἶναι μοναδική, δύναμαι νὰ εἴπω, ἐν πάσῃ νομοθεσίᾳ συνταγματικῇ, δὲν μεταβάλλεται εἰς ταξινόμον, δὲν μεταβάλλεται εἰς τμηματάρχην ὑποβάλλοντα παρατηρήσεις καὶ δυνάμενον νὰ ἀπολυθῇ παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ μεταβάλλεται εἰς ἄρχοντα ἀνώτερον καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ δύναταί τις νὰ εἴπῃ καὶ τοῦ Βασιλέως. Ὁ Πρωθυπουργὸς μεταβάλλεται εἰς πλήρη καὶ τέλειον δικτάτορα διὰ τῆς τοιαύτης διατάξεως, διότι ὁ Ὑπουργὸς ὁ ἱκανώτερος, ὁ ἁρμοδιώτερος διὰ τὴν θέσιν αὐτοῦ, ἂν δὲν ἦναι Ὑπουργὸς ὑπείκων εἰς τὸν Πρωθυπουργόν, δύναται ἑκάστοτε νὰ ἴδῃ τὰς πράξεις αὐτοῦ, καίτοι ὑπογραφείσας καὶ κυρωθείσας ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, μὴ δημοσιευμένας. Δύναται ὁ Ὑπουργός, ὁ ἱκανώτερος καὶ ἁρμοδιώτερος ἐξ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους τὸ Ἔθνος καὶ ἡ Βουλὴ ἤθελεν ὑποδείξει ὡς τοιούτους, νὰ μὴ ἦναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός του.

§83ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἂν διαφωνῇ πρὸς τὸν Πρωθυπουργόν, ἠμπορεῖ νὰ μείνῃ Ὑπουργός;

§84ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ Πρωθυπουργὸς, χωρὶς νὰ δείξῃ διαφωνίαν, χωρὶς νὰ δείξῃ σεβασμὸν πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν κοινὴν γνώμην, δύναται κατὰ τὸ ἄρθρον 13 νὰ ἀναγκάσῃ τὸν Ὑπουργὸν ἐκεῖνον νὰ ἀπόσχῃ, καὶ νὰ ἐκφράσῃ μάλιστα καὶ τὴν λύπην του ἐπὶ τούτῳ.

§85ΡΑΛΛΗΣ. Ὅπως ἔγεινε διὰ τὸν Καλλιγᾶν.

§86ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δύναται, ἀρνούμενος νὰ δημοσιεύσῃ διατάγματα, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν ὁ Ὑπουργὸς καὶ ὑπεγράφησαν ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, νὰ ἀναγκάσῃ τὸν Ὑπουργὸν νὰ ἀπέλθῃ.

§87ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τότε διαφωνεῖ πρὸς τὸν Ὑπουργόν.

§88ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἂν διαφωνῇ, θέλει γείνῃ γνωστὸς ὁ λόγος τῆς διαφωνίας. Θέλει δὲ κρίνει τότε τὸ κοινὸν καὶ τὸ ἔθνος, ἂν ἔχῃ δίκαιον ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ διαφωνήσῃ καὶ προκαλέσῃ τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ Ὑπουργοῦ, δυσκόλως δὲ θὰ ἀπεφάσιζε Πρωθυπουργὸς, διαφωνῶν ἐπὶ ζητήματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἤθελεν ἔχει δίκαιον, νὰ προκαλέσῃ τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ Ὑπουργοῦ, ἐνῷ σήμερον διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ δύναται νὰ προκαλέσῃ τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ Ὑπουργοῦ ἄνευ συζητήσεως, χωρὶς νὰ δώσῃ οὐδένα λόγον τῆς τοιαύτης ἀπομακρύνσεως, δι’ ἁπλῆς προσβολῆς τῆς φιλοτιμίας αὐτοῦ, δυνάμει τῆς διατάξεως, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν. Εἰς οὐδὲν, εἶπον, κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ὑπάρχει τοιαύτη διάταξις· ὁ Πρωθυπουργὸς ἐν παντὶ κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι εἶναι Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἁπλοῦς, εἶναι δὲ καὶ Ὑπουργός· οὐδεμίαν ἐξουσίαν ἔχει ἄλλην, διὰ τῆς νομοθεσίας ὁριζομένην, εἰμὴ τὴν προεδρίαν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καὶ δὲν ἔχει μήτε ἔλεγχον ἐπὶ τῶν Ὑπουργῶν αὐτοῦ, μήτε ἐπίβλεψιν ἐπὶ τῶν πράξεων αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐνταῦθα τὸ πρᾶγμα κατήντησεν εἰς τὸ νὰ μὴ ὑπάρχωσιν Ὑπουργοὶ, εἰς τὸ νὰ μὴ ὑπάρχῃ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἀλλὰ νὰ ὑπάρχῃ ἓν μόνον πρόσωπον, τὸ ὁποῖον συγκεντρόνει τὴν ἐξουσίαν ὅλην ἐν ἑαυτῷ, καὶ ὠθεῖ καὶ διευθύνει τὰ συμφέροντα τῆς Πολιτείας ὅπως ὠθοῦνται καὶ διευθύνονται. Ἡ διάταξις αὕτη, ὡς εἶπον, ἀντίκειται ἄντικρυς πρὸς διατάξεις κατηγορηματικὰς τοῦ Συντάγματος, δυνάμει τῶν ὁποίων ἡ ἐξουσία ἀσκεῖται ὑπὸ τοῦ Βασιλέως διὰ τοῦ ὑπευθύνου Ὑπουργοῦ. Ὁ Ὑπουργὸς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος φέρει τὴν εὐθύνην τοῦ κλάδου, ὅστις ἐνεπιστεύθη εἰς αὐτόν· ἀλλὰ σήμερον διὰ τῆς διατάξεως ταύτης ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς παύει νὰ ἦναι ὁ ἔχων τὴν πραγματικὴν εὐθύνην τῆς διαχειρίσεως τοῦ Ὑπουργείου, καὶ τοῦτο ὄχι μόνον διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ὡρισμένων πράξεων, τὰς ὁποίας δὲν δύναται νὰ καταστήσῃ ἐκτελεσίμους ἢ διὰ τῆς δημοσιεύσεως διὰ τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως», ἀλλὰ παύει νὰ ἔχῃ τὸ ὅλον τῆς εὐθύνης τῆς διευθύνσεως τοῦ Ὑπουργείου του, διότι δὲν εἶναι βέβαιος, ὅτι πρᾶξίς τις θέλει τύχει τῆς ἐπιδοκιμασίας τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἐὰν προηγουμένως δὲν ἔχῃ τὴν συγκατάθεσίν του. Οὐδεμίαν γνωρίζω νομοθεσίαν δίδουσαν τοιοῦτον δικαίωμα εἰς τὸν Πρωθυπουργόν. Ἀλλ’ ἐὰν λέγωμεν ταῦτα, βεβαίως δὲν πιστεύομεν, ὅτι θὰ σταματήσωμεν τὴν νομοθέτησιν τοιαύτης διατάξεως· θὰ ψηφίσῃ καὶ ταύτην ἡ Βουλή, ἀλλὰ πρέπει νὰ λεχθῶσιν, ὅπως ἀποδειχθῇ κατὰ τίνα τρόπον θὰ λειτουργῇ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα παρ’ ἡμῖν. Ὡς κατήντησε τὸ πολίτευμα τοῦτο, ἀφῃρέθη ἀπὸ τὴν Βουλὴν πᾶσα ἐξουσία, ἀφαιρεῖται ἀπὸ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον πᾶσα τοιαύτη, καὶ καθίσταται πᾶσα ἐνέργεια καὶ πᾶσα κυβερνητικὴ πρᾶξις τὸ κτῆμα καὶ ἡ θέλησις ἑνὸς μόνου προσώπου.

§89ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 13 βεβαίως εἶναι σκανδαλώδης. Οὐδὲν δικαίωμα ἔχει ὁ Πρωθυπουργὸς, αὐτὸς νὰ κανονίζῃ τὴν εὐθύνην τῶν ἄλλων συναδέλφων του, τῶν συνυπουργῶν του. Τὸ Σύνταγμα ἡμῶν δὲν ἀναγνωρίζει Πρωθυπουργόν. Ἀτυχῶς οἱ ἀρχηγοὶ τῶν προσωπικῶν κομμάτων ἠθέλησαν νὰ δημιουργήσωσιν ἐν Ἑλλάδι νέον ἀξίωμα, τὸ ἀξίωμα τοῦ βεζύρου ἢ ἀρχικαγγελαρίου, τὸ ὁποῖον οὔτε ὑπῆρχεν, οὔτε ὑπάρχει, οὔτε εἶναι ἀνεκτὸν ἐν Ἑλλάδι. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἄλλοτε εἰσήγαγε διάταξιν ἐν νόμῳ, καθ’ ἣν οὐδεμία πρᾶξις Ὑπουργοῦ ἔχει νόμιμον ὕπαρξιν, ἔχει κῦρος, ἐὰν δὲν δημοσιευθῇ εἰς τὴν «Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως.» Ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἤδη διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου δίδει τὸ δικαίωμα εἰς ἑαυτὸν, αὐτὸς νὰ διατάσσῃ τὴν δημοσίευσιν τῆς πράξεως ταύτης, ἢ τὴν μὴ δημοσίευσιν αὐτῆς διὰ τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως», πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ πρᾶξις Ὑπουργοῦ, μὴ δημοσιευομένῃ ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως»; Ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Πρωθυπουργὸς ἐκ τοῦ Συντάγματος νὰ κανονίζῃ τὴν εὐθύνην τῶν συνυπουργῶν αὐτοῦ; Ποῦ εὗρε τὸ δικαίωμα τοῦτο; Εὐθύνην ἔχει ὁ Ὑπουργὸς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἔχει εὐθύνην καὶ ἐνώπιον ἐκείνου, ὅστις τῷ ἐνεπιστεύθη τὸ ἀξίωμα τοῦτο, ἀλλὰ οὐδένα γνωρίζομεν, ὅστις δύναται νὰ παρέμβῃ μεταξὺ Βασιλέως καὶ Ὑπουργοῦ, μεταξὺ Κοινοβουλίου καὶ Ὑπουργοῦ. Εἶναι ἀτυχὲς τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠθέλησε νὰ εἴπῃ ἡμῖν, τὸ τοῦ συνυπευθύνου τμηματάρχου· διότι ἀκριβῶς αὐτὸ τοῦτο ἀποδεικνύει τὸ ἄτοπον τῆς διατάξεως, διότι ὁ τμηματάρχης, ἐὰν δὲν θέλῃ νὰ ὑπογράψῃ, δὲν φέρει εὐθύνην, ἐὰν θέλῃ, φέρει· σεῖς ὅμως σταματᾶτε τὴν χεῖρα αὐτοῦ διὰ τῆς παντοδυναμίας τῆς δημοσιεύσεως ἢ μή. Ὁ Ὑπουργὸς εἶναι ὑπεύθυνος ὄχι μόνον διὰ τὰς πράξεις αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς παραλείψεις, κατὰ τὸν περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμον· ἀλλ’ ἐὰν δὲν δημοσιευθῇ πρᾶξίς τις καὶ ἑπομένως δὲν συντελεσθῇ οὕτω, καὶ κατ’ ἀκολουθίαν ζημιωθῇ ἡ Πολιτεία ἐκ τῆς παραλείψεως ταύτης, ὄχι ἐξ ὑπαιτιότητος αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐξ ὑπαιτιότητος τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὅστις δὲν ἐπέτρεψε τὴν δημοσίευσιν, ποῦ εἶναι ἡ εὐθύνη τοῦ Πρωθυπουργοῦ; Μόνος ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς εἶναι ὑπεύθυνος ἐκ τοῦ νόμου. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 13 δὲν πρέπει νὰ περιληφθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, δὲν πρέπει νὰ τὴν ἀνεχθῶσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοί, ὄχι διότι σήμερον τυγχάνουσιν οὗτοι Ὑπουργοί, ἀλλ’ οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦτο Ὑπουργὸς ἐν Ἑλλάδι, δὲν πρέπει νὰ ἀνεχθῇ τοιαύτην διάταξιν, ἐξευτελίζουσαν τὸ ὑψηλὸν ἀξίωμα καὶ δημιουργοῦσαν πρωτοφανὲς διὰ συνταγματικὸν Κράτος δικαίωμα ἀρνησικυρίας. Διατὶ θέλετε νὰ συγκεντρώσητε εἰς ὑμᾶς αὐτούς, κύριε Πρωθυπουργέ, τὸ δικαίωμα τοῦτο; Νὰ σταματᾶτε δηλαδὴ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν τοῦ Βασιλέως, νομίμως διὰ τοῦ ἁρμοδίου ὑπευθύνου Ὑπουργοῦ ἐνεργουμένην, νὰ ἔρχησθε δ’ ὑμεῖς ὡς ἐλεγκταὶ τῶν συναδέλφων ὑμῶν, τῶν ἴσων καὶ ὁμοτίμων; Ὑμεῖς — διότι εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ Συντάγματος, ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως, ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, οἱ Ὑπουργοὶ πάντες ἀνεξαιρέτως — ἁπλῶς μόνον τὸν κώδωνα τῆς προεδρίας ἐν ὑπουργικῷ συμβουλίῳ ἔχετε, καὶ οὐδὲν πλέον, κύριε Πρωθυπουργέ. Νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ παύσῃ πλέον ἡ κατάστασις αὕτη καὶ τὰ δεινὰ καὶ ἀπαίσια ἀποτελέσματα τῶν προσωπικῶν Κυβερνήσεων, τὰ ὁποῖα σήμερον ἤρχισαν πλέον ν’ ἀναφαίνωνται καὶ νὰ γίνωνται αἰσθητὰ καὶ εἰς τοὺς ἁπλουστέρους. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι ἀρχίζει νὰ ζητῆται εὐθύνη παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἠθέλησαν νὰ συγκεντρώσωσι καὶ συνεκέντρωσαν, κρίμασιν οἷς οἶδε Κύριος, εἰς ἑαυτοὺς πᾶσαν ἐξουσίαν, πᾶσαν ἀρχὴν, καὶ ἀπειργάσθησαν πᾶσαν τὴν σημερινὴν δυστυχίαν τῆς Ἑλλάδος.

§90Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δικαιολογῶν τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 13, εἶπεν ὅτι, ἐὰν οἱ Ὑπουργοὶ, τῶν ὁποίων αἱ πράξεις θὰ δημοσιευθῶσιν ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως», ἦναι ἐν τοῖς ὁρίοις τῆς ἀγαθῆς διοικήσεως, οὐδὲν ἔχουσι νὰ φοβηθῶσιν, ἐὰν δὲ οἱ Ὑπουργοὶ ἐξέλθωσι τῶν ὁρίων αὐτῶν, εἶναι ἄξιοι τῆς τοιαύτης τύχης, εἶναι ἀνάξιοι νὰ ἦναι Ὑπουργοί. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐδόλως ἐδικαιολόγησε, διατὶ τὴν ἐργασίαν ταύτην, τὴν τόσῳ ἐπίπονον, συνεκέντρωσεν εἰς τὸν Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἰδίως ἐν Ἑλλάδι, περιστοιχίζεται ὑπὸ πολλῶν ἄλλων περιστάσεων οὐσιωδῶν, ὑπὸ φροντίδων κοινοβουλευτικῶν, προσωπικῶν, ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἐσωτερικῶν, οἰκονομικῶν καὶ τόσων ἄλλων βαρῶν, δὲν πρέπει δὲ νὰ συγκεντρώσῃ εἰς ἑαυτὸν καὶ τὴν ἐπίπονον ταύτην ἐργασίαν. Ἀλλὰ θὰ εἴπῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι αὐτὸ εἶναι ἔργον τοῦ διευθυντοῦ τοῦ τυπογραφείου. Ἀλλ’ ὁ διευθυντὴς λαμβάνει τὴν ἄδειαν ἀπὸ τὸν Πρωθυπουργόν. Θὰ ἦναι λοιπὸν εἰς θέσιν ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ θὰ ἔχῃ τὸν χρόνον νὰ ἐπιθεωρῇ τὴν «Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως»; Νομίζω ὅτι εἶναι καθαρὰ συγκέντρωσις, καὶ ἀπορῶ, πῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠθέλησε νὰ δικαιολογήσῃ τοῦτο, ἰσχυριζόμενος δι’ ὅσων εἶπεν, ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ ἐνασκήσῃ οὐδεμίαν πίεσιν ἐπὶ τῶν Ὑπουργῶν, ὅταν οὗτοι ἦναι ἐντὸς τῶν ὁρίων αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἔλαβον τὸν λόγον, θέλω εἴπει ὀλίγα τινὰ, ὅσον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον. Ἐγὼ δὲν φρονῶ, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐπιτευχθήσεται οἰκονομία τις, οὔτε ἡ οἰκονομία τῶν 660 δραχμῶν, ἡ σημειουμένη ἐν τῇ ἐκθέσει τῇ εἰσηγητικῇ, διότι προφανῶς ἡ οἰκονομία αὕτη προκύπτει ἐκ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν στοιχειοθετῶν ἀπὸ 27 εἰς 23, ἐνῷ ἐν ἄλλῃ διατάξει τοῦ νομοσχεδίου προστίθενται 12 ἄλλοι ἔκτακτοι ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι, μὴ ἀμφιβάλλετε, ὅτι ἅμα τῇ δημοσιεύσει τοῦ νόμου θέλουσι προστεθῆ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ τυπογραφείου, διότι ὁμολογουμένως οἱ ἀπομένοντες δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς. Λοιπὸν μόνον προσθήκη δώδεκα ἔτι χιλιάδων δραχμῶν θέλει προκύψει, ἐνῷ παρατηρῶ, ὅτι τῳόντι ἐν τῷ τυπογραφείῳ τῷ ἐθνικῷ ἠδύναντο νὰ ἐπέλθωσιν οἰκονομίαι· διότι ἐκτὸς τοῦ οἰκονόμου, ἐκτὸς τοῦ πρωτοκολλητοῦ, ἠδύνατο νὰ γείνῃ οἰκονομία καὶ ὡς πρὸς τὸν ἐργοδηγὸν καὶ τοὺς δύο διορθωτάς· διότι τίνα ὑπηρεσίαν ἔχει ὁ ἐργοδηγὸς, ὅταν ὑπάρχῃ Διευθυντής; τίνα ὑπηρεσίαν ἔχουσιν οἱ διορθωταὶ ἐν τῷ ἐθνικῷ τυπογραφείῳ, ἀφοῦ, ὡς γνωστὸν, καὶ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐν τοῖς Ὑπουργείοις διορθοῦνται τὰ δοκίμια ὑπὸ τῶν δι’ ἑκάστην ὑπηρεσίαν ἁρμοδίων ὑπαλλήλων; Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἐὰν δὲν δύναται, νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅπως ἡ ἐργασία τοῦ ἐθνικοῦ τυπογραφείου δοθῇ κατ’ ἀποκοπὴν εἰς ἐργοστάσιόν τι ἰδιωτικὸν, ἵνα τὸ Δημόσιον ἐντεῦθεν ἔχῃ ὠφελείας, δύναται βεβαίως νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι δέον νὰ καταργηθῇ τὸ χυτήριον τοῦ ἐθνικοῦ τυπογραφείου, ἐξ οὗ θὰ ἔχωμεν οἰκονομίαν πλέον τῶν 12 χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος, διότι ἔχομεν τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι σήμερον ἔχουσι δαπανηθῆ πλέον τῶν 120 χιλιάδων δραχμῶν διὰ προσωπικὸν καὶ ὑλικὰ, ἐνῷ, ἐὰν ἠγοράζομεν στοιχεῖα ἐξ ἄλλου καταστήματος, δὲν θὰ ἔφθανεν ἡ δαπάνη εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ προσαγάγῃ κατὰ τὴν ἑπομένην συζήτησιν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν πληροφορίαν, πόσα ἐδαπανήθησαν μέχρι τοῦδε ἀπὸ τοῦ 1880 διὰ τὸ χυτήριον, ἵνα κρίνωμεν, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐξακολουθῶμεν διατηροῦντες τὸ χυτήριον τοῦτο ἢ οὔ.

§91ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὄχι μόνον ἡμεῖς οἱ ὀλίγοι, ἀλλὰ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ πλειονοψηφία εἶναι τῆς γνώμης, ὅτι εἰς πᾶν ἄλλο ἔδει νὰ ἀσχολώμεθα αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἢ εἰς τὴν συζήτησιν τοιούτων νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα οὔτε πνεῦμα οἰκονομίας ὑπαγορεύει, διότι δὲν προκύπτει τοιαύτη, οὔτε πνεῦμα κανονιστικόν, διότι ἡ Κυβέρνησις ἔχει παντοδυναμίαν εἰς τὰς χεῖράς της καὶ δύναται νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς διοικήσεως τοῦ ἐθνικοῦ τυπογραφείου κατὰ βούλησιν. Καὶ γνωρίζετε καλῶς, ὅτι πᾶν ὅ,τι ἀποφασίζεται ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, αὔριον δύναται νὰ καταῤῥιφθῇ. Ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ ἐξ Ἄρτης κ. Βουλευτὴς, ὅτι τὸ μόνον σπουδαῖον, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εἶναι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 13, ἡ ὁποία εἶναι ἡ χειροτέρα ἔκφρασις τοῦ πνεύματος τῆς συγκεντρώσεως, τὸ ὁποῖον διέπει τὴν πολιτικὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἡ τοιαύτη ἀξίωσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἶναι ἐναντία τῆς ἀξιοπρεπείας αὐτοῦ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, εἶναι ἐναντία τῆς ἀξιοπρεπείας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κάθηνται μετ’ αὐτοῦ ὡς Ὑπουργοί. Εἶναι ἐναντία τῆς ἀξιοπρεπείας, τολμῶ εἰπεῖν, καὶ τῶν δικαιωμάτων τῆς Βουλῆς. Πρόκειται διὰ τῆς διατάξεως ταύτης νὰ περιορίσῃ τὰ δικαιώματα τοῦ Βασιλέως, καὶ ἀντὶ κατὰ τὸ Σύνταγμα καὶ τὰ δικαιώματα τῆς Βασιλείας νὰ ἔχῃ ἡ Βασιλεία ἑπτὰ Ὑπουργούς, νὰ μὴ ἔχῃ παρὰ ἕνα καὶ μόνον, αὐτὸς δ’ ὁ εἷς ν’ ἀποφασίζῃ περὶ τῆς ὅλης διοικήσεως, αὐτὸς νὰ κανονίζῃ τὰ πάντα. Τὸ Σύνταγμα δὲν ἐπιτρέπει τὸ τοιοῦτον, ὁ Βασιλεὺς δὲν δύναται νὰ περιορισθῇ εἰς τὰ τοιαῦτα αὑτοῦ δικαιώματα, ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ εἴπῃ εἰς τὸν Βασιλέα: «δὲν ἐννοῶ πλέον νὰ ἔχῃς Ὑπουργοὺς, θέλω νὰ ἔχῃς ἕνα Βεζύρην!» Εἶναι, Κύριοι, δικαίωμα τοῦ Πρωθυπουργοῦ νὰ κανονίσῃ τὰς σχέσεις αὑτοῦ πρὸς τοὺς συνυπουργούς του· δύναται, ἐὰν θέλῃ, νὰ θέσῃ αὐτοὺς εἰς τὴν θέσιν τῶν ὑπαλλήλων, εἰς τὴν θέσιν τῶν ὑπηρετῶν, ἀλλὰ διατὶ ζητεῖ τὴν σύμπραξιν τῆς Βουλῆς, ὅπως θέσῃ εἰς τοιαύτην θέσιν ἐξευτελιστικὴν τοὺς Ὑπουργοὺς, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸ Σύνταγμα, κατὰ τὴν θέλησιν τοῦ Βασιλέως, εἶναι ἴσοι πρὸς αὐτόν; Ἂν τοὺς ἔχῃ ὑπηρέτας του, ἂς μὴ τολμῶσι νὰ δημοσιεύωσιν οὔτε ἑνὸς κλητῆρος τὸν διορισμὸν ἄνευ τῆς συγκαταθέσεώς του· ἀλλὰ ἡ Βουλὴ νὰ κηρύξῃ, ὅτι δὲν ὑπάρχει εἰς αὐτὸν τὸν τόπον ἢ μία καὶ μόνη θέλησις, νὰ παράσχῃ εἰς αὐτὴν τὴν θέλησιν τὸ δικαίωμα νὰ ἐξευτελίσῃ καὶ Βουλὴν καὶ Βασιλείαν καὶ ὁλόκληρον τὸν τόπον, παρακαλῶ, κύριοι Βουλευταὶ, μὴ τὸ δεχθῆτε, μὴ προβῆτε εἰς τοιαύτην ἀπόφασιν, διότι τότε ἀναιρεῖτε τὸ Συνταγματικὸν πολίτευμα, κηρύττετε ὅτι εἴμεθα ἀνάξιοι πάσης ἐλευθερίας. Ἀλλὰ, Κύριοι, δὲν εἶναι μόνον ἀναξιοπρεπὲς τὸ τοιοῦτον, εἶναι καὶ ἐναντίον μιᾶς κανονικῆς λειτουργίας. Ὅταν τὰ πάντα συγκεντρῶνται εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν, καὶ ἦναι ἐνδεχόμενον νὰ παρουσιασθῶσι κωλύματα εἰς τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ, ἐπέρχεται παραλυσία εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς Πολιτείας καὶ δύνανται νὰ πάθωσι σπουδαῖα συμφέροντα τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦτο νομίζω, κύριε Πρόεδρε, νομίζω, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πρέπει νὰ ἀναβληθῇ, νὰ παραπεμφθῇ ad Calendas Graecas, διότι δὲν ἁρμόζει, ἐπαναλαμβάνω, κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ συζητῶμεν τὸν προϋπολογισμὸν, ν’ ἀποφασίζωμεν περὶ τῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων, δὲν ἁρμόζει νὰ καθήμεθα ἐνταῦθα καὶ κατατριβώμεθα εἰς τοιαύτας γελοίας ἰδιοτροπίας. Ἐλπίζω ὅτι καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ δὲν θὰ ἐπιμείνωσιν εἰς τὴν ψήφισιν τοιούτου νομοσχεδίου.

§92ΕΥΤΑΞΙΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§93ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§94ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐὰν τὸ γράμμα τοῦ νόμου ἢ ἡ ἐξήγησις, ἡ ὁποία ἐδόθη παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἦτο δυνατὸν νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς συζήτησιν, ἡ ὁποία προεκλήθη καὶ ἡ ὁποία ἀνύψωσε τὸ ζήτημα εἰς ὕψος μεγάλης προσοχῆς, ἤθελον λάβει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος καὶ ἤθελον ἐκθέσει τὴν γνώμην μου· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία ἐγένετο, καὶ ἡ ἐξήγησις ἡ ὁποία ἐδόθη ὑπὸ τοῦ ὑποβαλόντος τὸ νομοσχέδιον εἰς τὸ γράμμα τοῦ νόμου, δὲν συμβιβάζεται μὲ τὴν ἔννοιαν, ἡ ὁποία ἀπεδόθη διὰ τῆς συζητήσεως· ἑπομένως προλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι, ἀφοῦ ἡ ἔννοια αὕτη δὲν ἀποδίδεται, δυνάμεθα, τροποποιοῦντες τὸ ἄρθρον καταλλήλως, νὰ διατηρήσωμεν τὴν ἀληθῆ αὐτοῦ ἔννοιαν καὶ προλάβωμεν παρεξηγήσεις· δὲν προβλέπει τὸ ἄρθρον, κατὰ τὰ λεχθέντα, περὶ ἀδείας καταχωρίσεως τῶν ἐπισήμων πράξεων ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως», διότι τότε τὰ λεχθέντα θὰ εἶχον ὑπόστασιν, ἀλλὰ περὶ ἀδείας τῆς δημοσιεύσεως τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως», δηλ. ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐκδοθῇ π. χ. σήμερον τὸ φύλλον, ὅπερ περιέχει διαφόρους ἐπισήμους πράξεις κλπ. Αὐτὸ πρέπει νὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν κρίσιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ, οὐχὶ δὲ καὶ ἐὰν πρέπῃ ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» νὰ καταχωρισθῇ ἡ δεῖνα ἢ δεῖνα ἐπίσημος πρᾶξις, διότι ἡ δημοσίευσις εἶναι ἐπιβεβλημένη. Κατὰ συνέπειαν, ἐὰν τεθῇ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ διευθυντὴς τοῦ τυπογραφείου ὀφείλει νὰ καταχωρίζῃ ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» ὅλας τὰς εἰς αὐτὸν ἀποστελλομένας πράξεις, ἡ δὲ ἄδεια τῆς δημοσιεύσεως τῆς ἐφημερίδος μένει εἰς τὸν Πρωθυπουργόν, ὅλα προλαμβάνοντα.

§95ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τί λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργός; τὸ παραδέχεται;

§96Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἄρθρον εἶναι καλῶς συντεταγμένον, καὶ ὅσα ἐῤῥήθησαν κατ’ αὐτοῦ εἶναι ἀνάξια ἀπαντήσεως.

§97ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν προσεδοκῶμεν, ὅτι ἠδύνατο ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ ἐκτιμήσῃ καλλίτερον τοὺς λόγους μας. Ἀλλὰ εἶναι ἀνάξιον τῆς Βουλῆς καὶ τῆς περιωπῆς τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὁμιλῇ οὕτω πως.

§98ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὴν ἀπάντησιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ παρακαλῶ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν Βουλευτής...

§99ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἀντέλεξε.

§100ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἀντέλεξε... Νομίζω ὅτι Ὑπουργοὶ σεβόμενοι ἑαυτοὺς δὲν πρέπει νὰ μένωσιν εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἅμα ψηφισθῇ ὁ νόμος αὐτός, δι’ οὗ δὲν ἐπιτρέπεται ἡ δημοσίευσις πράξεώς των φερούσης τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Βασιλέως. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπιμένει εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς διατάξεως· ἀλλ’ ὁ ἐκ Πατρῶν Βουλευτὴς δὲν παρεδέχθη, ὅτι τοιαύτη διάταξις εἶναι σύμφωνος μὲ τοὺς θεσμούς, μὲ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς, μὲ τὴν ἀξιοπρέπειαν παντός, ὁ ὁποῖος εἶναι ἄξιος νὰ κατέχῃ τὴν θέσιν τοῦ Ὑπουργοῦ. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἕκαστος τῶν κυρίων Βουλευτῶν δύναται αὔριον νὰ κληθῇ νὰ γείνῃ συγκάθεδρος μεθ’ ἑνὸς Ὑπουργοῦ (καὶ ἐνταῦθα εἶναι πολλοὶ νέοι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ δεχθῶσι τὴν θέσιν τοῦ Ὑπουργοῦ)· ἀλλ’ ὅταν διὰ νόμου καθιερῶται, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς δὲν εἶναι παρὰ ὑπάλληλος τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὅτι δὲν δύναται οὔτε τὰς πράξεις, τὰς ὁποίας προεκάλεσε συνεπείᾳ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ αἱ ὁποῖαι φέρουσι τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Βασιλέως, νὰ δημοσιεύσῃ, χωρὶς προηγουμένως νὰ ἐρωτηθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁ ὁποῖος ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν δύναται νὰ μεταβάλῃ γνώμην, τίς δύναται ὑπὸ τοιούτους ὅρους νὰ ὑπηρετήσῃ, ἐξαρτώμενος καὶ ἀπὸ τὸν διευθυντὴν αὐτὸν τοῦ ἐθνικοῦ τυπογραφείου; Κύριοι Βουλευταί, σκεφθῆτε ὀλίγον περὶ τῆς ἀξιοπρεπείας ὑμῶν, σκεφθῆτε περὶ τοῦ πολιτεύματος. Ἐὰν θέλητε τὸ πολίτευμα ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ τόπου νὰ λειτουργήσῃ, βεβαίως τοιαύτη διάταξις δὲν πρέπει νὰ καθιερωθῇ, βεβαίως δὲν πρέπει οἱ Ὑπουργοὶ νὰ ἦναι ὄργανα τυφλὰ μιᾶς καὶ μόνης θελήσεως. Πῶς δέχεσθε τοῦτο; Καὶ ποίας θελήσεως; Θελήσεως, ἡ ὁποία μᾶς ἔφερεν εἰς τὴν χρεωκοπίαν, ἡ ὁποία δὲν ἄφησε τίποτε ἐπὶ ποδὸς, οὔτε στρατὸν, οὔτε ναυτικὸν, οὔτε ἀσφάλειαν, οὔτε ἀξιοπρέπειαν, οὔτε πολιτικὴν ἐθνικήν. Καὶ θὰ θελήσητε ἀκόμη νὰ ὑποβάλητε εἰς τοιαύτην θέλησιν τυφλὴν, ὁδηγουμένην ἀπὸ μίαν ὑπερφιλαυτίαν τερατώδη, καὶ αὐτὴν τὴν ἀξιοπρέπειάν σας, καὶ αὐτὰ τὰ δικαιώματά σας; Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ ὑποκύψητε εἰς τοιαύτην θέλησιν.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχήν...

§102ΡΑΛΛΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐγένετο ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 13, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν ἐφθάσαμεν ἀκόμη.

§104ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἴμεθα κατὰ τῆς ἀρχῆς, διότι ἔχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐγένετο χάριν αὐτῆς τῆς διατάξεως.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολέκτου, τοῦ βουλευτοῦ κ. Π. Μερλοπούλου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 118. Ἡ Βουλὴ διὰ ψήφων 101 κατὰ 17 παρεδέχθη τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§108ΕΥΤΑΞΙΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα). (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§110ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις τῆς βʹ παραγράφου δὲν πρέπει νὰ περιληφθῇ ἐν τῷ ἄρθρῳ· πιστεύω δὲ, ὅτι καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀνεξαρτήτως τοῦ λόγου αὐτοῦ, δὲν θὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν διάταξιν ταύτην· νομίζω, ὅτι σήμερον, μετὰ ἑξηκονταετῆ ἐθνικὸν βίον καὶ μετὰ τόσους τυπογράφους καὶ τοσούτους ἀρίστους τεχνίτας, τοὺς ὁποίους ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι, νὰ θέσωμεν διάταξιν, ὅπως προσλαμβάνωνται τεχνῖται ἀλλοδαποὶ ἐν τῷ ἐθνικῷ τυπογραφείῳ, δὲν εἶναι ὀρθὸν, οὐδὲ δίκαιον. Οἱ Ἕλληνες τεχνῖται εἶναι πλεῖστοι καὶ ἄριστοι, δυστυχῶς δὲ πένητες, καθόσον πολλοὶ στεροῦνται ἐργασίας. Ἠμπορεῖ ἄλλοτε, κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἱδρύσεως τοῦ τυπογραφείου, ἐπὶ Βαυαροκρατίας, νὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ προσέλθωσιν ἀλλοδαποὶ ἐργάται ὅπως διδάξωσι καὶ τοὺς ἡμετέρους· σήμερον ὅμως οἱ ἡμέτεροι ἐργάται εἶναι πολὺ ἱκανοὶ καὶ πλεονάζουν, εὑρίσκονται δὲ εἰς ἀνάγκας, δι’ ἔλλειψιν ἐργασίας.

§111Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεὶς ὑπάρχει κίνδυνος ὑπερβάσεως τῆς ἀδείας. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι σήμερον οἱ ἐγχώριοι τεχνῖται κέκτηνται προσόντα, ὅπως καταλάβωσι θέσεις, εἰς ὧν τὴν διαχείρισιν ἐν καιρῷ τῆς Βαυαροκρατίας δὲν ἦσαν παρεσκευασμένοι, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀληθὲς, ὅτι ὑπάρχουσιν εἰδικαί τινες ὑπηρεσίαι, αἵτινες ἐνίοτε δὲν δύνανται νὰ ἐκπληρωθῶσιν ὑπὸ ἐγχωρίων. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἄδεια διορισμοῦ ἀλλοδαπῶν, οὐδεὶς δὲ κίνδυνος ὑφίσταται προτιμήσεως τοῦ ἀλλοδαποῦ, ὑπάρχοντος καταλλήλου ἡμεδαποῦ, οὐδὲ συνέβη ποτὲ τοιοῦτον ἄτοπον, καὶ ἐν τῷ μέλλοντι εἶναι βέβαιον, ὅτι δὲν θὰ συμβῇ. Εἶναι ὅμως ἀναντίῤῥητον ὅτι ὑπάρχουσιν εἰδικαί περιστάσεις, καθ’ ἃς θέλει ἀπαιτηθῆ, πρὸς καιρὸν τοὐλάχιστον, ἡ παρουσία ἀλλοδαπῶν τεχνιτῶν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 5–11).

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 12 (ἀναγινώσκεται).

§113ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχον ἀναγνώσει ἐν τῷ τύπῳ πρὸ ἡμερῶν, περὶ τὰς ἀρχὰς τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου, ὅτι ἐπὶ τῇ παραμονῇ ψηφίσεως τοιούτου νομοσχεδίου εἶχεν ἀπαγορευθῆ ἡ ἀποστολὴ εἰς τὰς ἡμερησίας ἐφημερίδας, τῶν συνήθων ἀντιτύπων τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως». Ἐπειδὴ δὲν πρόκειται παρὰ περὶ μικρᾶς δαπάνης, περὶ ἀποστολῆς 8–10 φύλλων καθ’ ἑκάστην εἰς τὰ δημοσιογραφικὰ γραφεῖα, προκειμένου περὶ τοῦ τύπου, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἰδιαιτέρα διάταξις, ἢ ἄλλως νὰ διευκρινηθῇ, ὅτι θὰ στέλληται εἰς τὰς ἐφημερίδας ἀνὰ ἓν ἀντίτυπον δωρεὰν, ὡς καὶ πρίν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 12, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 13 (ἀναγινώσκεται).

§115ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς, ὡς ἐναντίον τοῦ ἄρθρου 27 τοῦ Συντάγματος. Ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἀνήκει εἰς τὸν Βασιλέα, ἐνεργεῖται δὲ διὰ τῶν παρ’ αὐτοῦ διοριζομένων ὑπευθύνων Ὑπουργῶν. Τὸ ἄρθρον 13, συνδυαζόμενον μὲ διατάξεις προγενεστέρου νόμου, καθ’ ὃν οὐδεμία πρᾶξις ὑπουργικὴ δύναται νὰ ἔχῃ ὑπόστασιν καὶ κῦρος ἄνευ τῆς δημοσιεύσεως αὐτῆς ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως», περιορίζει τὸ δικαίωμα νὰ δημοσιεύῃ ἢ ὄχι τὰς πράξεις ὁ Ὑπουργὸς, περιορίζει τὰ βασιλικὰ προνόμια, τὰ ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 27 ἀπονεμόμενα ὑπὸ τοῦ Συντάγματος εἰς τὸν Βασιλέα. Κατὰ συνέπειαν νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ, εἶναι ἀπαράδεκτον.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν περὶ ἀπαραδέκτου πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν.

§117ΡΑΛΛΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε 15;

§119ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἂς ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, διὰ νὰ φανῇ, ἐὰν ἤμεθα 15.

§120ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Διατὶ δὲν ἔχετε τὸ θάῤῥος νὰ προτείνητε ἔνστασιν περὶ ἀπαρτίας.

§121ΡΑΛΛΗΣ. Οὐδεμίαν ἔχομεν δυσκολίαν νὰ τὴν προτείνωμεν.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, παρακαλῶ, καθήσατε εἰς τὰς θέσεις σας. Ἐγένετο ἔνστασις μὴ ἀπαρτίας. Θὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν Βουλευτῶν, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ βουλευτοῦ Πατρῶν κ. Α. Χοϊδᾶ, καὶ εἶτα γίνεται ἡ διαλογή).

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Παρόντες Βουλευταὶ 106. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 13, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 14, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, εἰς αʹ συζήτησιν).

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ δανείων ἐπὶ ἐνεχύρῳ γινομένων ὑπὲρ ἀνεγνωρισμένων τραπεζιτῶν, τῆς ἀποδείξεως αὐτῶν καὶ τῆς περὶ ἐκποιήσεως τοῦ ἐνεχύρου διαδικασίας. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τὸ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1).

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ράλλης ἐζήτησε τὸν λόγον.

§126ΡΑΛΛΗΣ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου χορηγοῦνται εἰς ἰδιώτας τραπεζίτας τὰ προνόμια τὰ χορηγηθέντα διὰ τοῦ νόμου ΩΚΘʹ τοῦ 1880 εἰς τὰς Τραπέζας, ὡς καὶ εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν. Τὰ προνόμια ταῦτα συνίστανται εἰς τὰ ἑξῆς: αʹ) ὅτι δι’ ἁπλῆς εἰς τὰ βιβλία τῶν Τραπεζῶν ἐγγραφῆς τῆς συμβάσεως καταρτίζεται τὸ ἐνέχυρον, καὶ βʹ) ὅτι τὰ ἐνέχυρα δύνανται νὰ ἐκποιῶσιν αἱ Τράπεζαι εἴτε ἐν τῷ χρηματιστηρίῳ, ἢ, ὅπου δὲν ὑπάρχει χρηματιστήριον, ἐνώπιον συμβολαιογράφου. Αὐτὰ τὰ προνόμια πρόκειται νὰ ἐπεκταθῶσι καὶ εἰς ὡρισμένους ἰδιώτας τραπεζίτας, ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον δὲν ὁρίζει δυνάμει τίνος πράξεως τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας θέλουσιν ἀπονεμηθῆ τὰ προνόμια ταῦτα εἰς τοὺς τραπεζιτικοὺς ἐκείνους οἴκους, περὶ τῶν ὁποίων προβλέπει τὸ νομοσχέδιον. Ἐκτὸς δὲ τούτου, νομίζω, ὅτι τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον δίδεται ὡς πρὸς τὰ ἕτερα ἐνέχυρα, πλὴν τῶν χρεωγράφων καὶ τῶν μετοχῶν, εἶναι ὑπέρμετρον. Κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον, αἱ Τράπεζαι οὐ μόνον ἔχουσι τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶπον, νὰ καταρτίζωσιν ἐνέχυρον διὰ τῆς ἁπλῆς ἐγγραφῆς τῆς συμβάσεως εἰς τὰ βιβλία των, ἀλλ’ ἔχουσι τὸ δικαίωμα καὶ νὰ προβαίνωσιν, ἅμα ὁ ὀφειλέτης καθυστερήσῃ, εἰς τὴν ἐκποίησιν τῶν ἐνεχύρων· καὶ ἂν μὲν τὰ ἐνέχυρα ταῦτα ἀποτελῶσι χρεώγραφα τοῦ Δημοσίου ἢ μετοχὰς, τότε ἡ ἐκποίησις γίνεται ἐνώπιον τοῦ χρηματιστηρίου, ὅπου ὑπάρχει τοιοῦτον, ἢ ἐνώπιον συμβολαιογράφου, ἂν δὲν ὑπάρχῃ χρηματιστήριον, δὲ πρόκηται περὶ ἄλλων εἰδῶν, ἡ ἐκποίησις γίνεται ἐνώπιον συμβολαιογράφου μετὰ 8 ἡμέρας ἀπὸ τῆς προσκλήσεως τῆς γενομένης ἐναντίον τοῦ ὀφειλέτου. Θὰ ἐνόουν, ἂν καὶ καθ’ ὅσον ἤθελεν ὁρισθῆ ἡ πρᾶξις τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, διὰ τῆς ὁποίας ἤθελε μεταδοθῆ τὸ προνόμιον αὐτὸ τῶν Τραπεζῶν, θὰ ἐνόουν, λέγω, τὸ δικαίωμα τῆς ἐπεκτάσεως ὡς πρὸς τὴν σύστασιν τοῦ ἐνεχύρου, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ χρεώγραφα, καὶ εἰς τοὺς τραπεζιτικοὺς οἴκους, ἀλλ’ ἡ ἐπέκτασις τοῦ προνομίου τούτου καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐκποίησιν τῶν ἐνεχύρων τῶν συνισταμένων εἰς χρυσᾶ ἢ ἀργυρᾶ ἢ οἱαδήποτε τιμαλφῆ εἴδη, νομίζω, ὅτι εἶναι ὁπωσδήποτε ὑπέρμετρος καὶ θέλει δώσει ἀφορμὴν εἰς καταχρήσεις, διότι οὐδεμία ὑπάρχει πλέον ἀσφάλεια ὑπὲρ τοῦ ὀφειλέτου· θὰ γίνηται μία εἰκονικὴ, τυπικὴ μόνον διαδικασία ἀναγκαστικῆς ἐκποιήσεως ἐνώπιον συμβολαιογράφου, καὶ ἐντὸς 8 ἡμερῶν ὁ ἰδιώτης, ὁ ὀφειλέτης, θὰ ἀπόλλυσιν οὕτω τὴν ἰδιοκτησίαν του συμψηφιζομένης μόνης τῆς ὀφειλῆς του πρὸς τὴν ἀξίαν τοῦ τιμαλφοῦς ἢ τοῦ χρυσοῦ ἢ τοῦ ἀργυροῦ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον κατέχει ὡς ἐνέχυρον. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῇ ἡ μετάδοσις τῶν προνομιῶν, τὰς ὁποίας καθιστᾷ ὁ νόμος τοῦ 1880 ὑπὲρ τῆς Τραπέζης τῆς Ἰονικῆς, νὰ περιορισθῇ μόνον εἰς τὰ χρεώγραφα καὶ τὰς μετοχὰς, νὰ μὴ δοθῇ δὲ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκποιήσεως τῶν τιμαλφῶν εἰδῶν, ὡς ὁρίζει ὁ νόμος ἐκεῖνος. Ὅταν πρόκηται περὶ Τραπέζης, δὲν ὑπάρχει κἀμμία ἀμφιβολία, ὅτι τὸ συμφέρον τῆς Τραπέζης καὶ ὁ τρόπος τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς ἐπιβάλλει εἰς αὐτὴν νὰ μὴ καταχρασθῇ ἑνὸς τοιούτου ὑπερμέτρου δικαιώματος· ἀλλ’ ὅταν πρόκηται περὶ ἰδιώτου, μόνον τὸ συμφέρον τὸ πραγματικὸν θὰ ἦναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ κανονίσῃ τὴν ἐνέργειάν του. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ τροποποιηθῇ ἡ διάταξις αὕτη τοῦ νομοσχεδίου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§128ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 παρακαλῶ νὰ μοὶ δοθῇ μία ἐξήγησις. Πρόκειται περὶ τῆς ἐν γένει συστάσεως τοῦ ἐνεχύρου; Βλέπω ὅτι (ἀναγινώσκει): «ἡ σύστασις τοῦ ἐνεχύρου ἀποδεικνύεται καὶ ὡς πρὸς τοὺς τρίτους δι’ ἐγγράφου συντασσομένου εἰς διπλοῦν». Ἡ διάταξις αὕτη ἔχει γενικὴν ἔννοιαν. Ἀλλὰ τότε τροποποιοῦνται καὶ αἱ διατάξεις τῶν προηγουμένων νόμων, κυρίως ἡ διάταξις τοῦ νόμου τοῦ 1880, ἡ ὁποία στηρίζεται ἐπ’ αὐτῆς τῆς βάσεως, καὶ διὰ τοῦτο ἔπρεπε νὰ περιορισθῇ ἡ ἔννοια, νὰ μὴ ἐπεκταθῇ δὲ ἐπὶ παντὸς ἐνεχύρου. Ὁ νόμος τοῦ 1880 θεωρεῖ ὡς ἀποδεδειγμένον τὸ ἐνέχυρον ἐκ μόνης τῆς ἐγγραφῆς εἰς τὰ βιβλία τῶν Τραπεζῶν. Τὴν ἔννοιαν δὲ ταύτην τοῦ ἄρθρου 2 παρακαλῶ νὰ ἐξηγήσητε εἰς τὴν Βουλήν.

§129ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐπὶ τῇ πρώτῃ παρατηρήσει, τῇ ἀφορώσῃ εἰς τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ χορηγηθῶσι τὰ πλεονεκτήματα ταῦτα εἰς τοὺς τραπεζίτας, παρατηρῶ ὅτι, ὡς ἐξάγεται ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ ἄρθρου, πρόκειται περὶ τῶν πλεονεκτημάτων τῶν χορηγουμένων δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ 1880, ἑπομένως, καθ’ ὃν τρόπον χορηγοῦνται πρὸς τὰς Τραπέζας, θέλουσι χορηγηθῆ ταῦτα καὶ εἰς τοὺς τραπεζίτας. Ἄρα διὰ Β. Διατάγματος κλπ. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐπέκτασιν τοῦ ἐνεχύρου πέραν τῶν χρεωγράφων, εἰς τὰ τιμαλφῆ ἀντικείμενα, βεβαίως εἶναι ἀντικείμενον μελέτης, ἐπιφυλάσσομαι δὲ ἐν τῇ δευτέρᾳ ἀναγνώσει νὰ συζητήσω ἐπ’ αὐτοῦ. Ὁ σκοπὸς κυρίως τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἀφορᾷ εἰς τὰ τιμαλφῆ εἴδη, ἀλλ’ ἀκριβῶς εἰς τὰ χρεώγραφα, διότι περὶ αὐτῶν ἐπρόκειτο νὰ χορηγηθῇ μία εὐκολία εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δανείζωνται παρὰ τραπεζιτῶν· τὰ πλεονεκτήματα ταῦτα χορηγοῦνται μόνον εἰς τραπεζίτας, χρησιμοποιηθήσονται δὲ ὑπὲρ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ δανεισθῶσι. Καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὰ συνιστάμενα ἐνέχυρα παρὰ Τραπέζαις, ὡς ἴσως τινὲς ἐξ ὑμῶν γινώσκετε, τὸ πρᾶγμα γίνεται διὰ περιγραφῆς τοῦ νόμου περὶ τῶν ἐνεχύρων· διότι, ἀντὶ νὰ συστηθῇ ἐνέχυρον κατὰ τὸν νόμον τῶν ἐνεχύρων, ἐγίνετο ὑπὸ τύπον ἐξωνήσεως, ὑπὸ τύπον πωλήσεως μᾶλλον, τρόπον παραβλάπτοντα πολλάκις τὰ συμφέροντα αὐτῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀναγκάζονται νὰ δανεισθῶσιν. Αὐτὸ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον, ἢ μᾶλλον αὐτὴ ἡ πρότασις νόμου εἶχεν ὑποβληθῆ καὶ εἰς ἄλλην σύνοδον, τότε δ’ ἐγένετο ἡ ἔνστασις, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ χορήγησις τοιούτου πλεονεκτήματος πρὸς τοὺς τραπεζίτας νὰ χρησιμοποιηθῇ ἐπὶ βλάβῃ τῶν πιστωτῶν τοῦ δανειζομένου, νὰ συνιστᾶται δηλ. δάνειον χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ πράγματι, διότι ἐλλείπει ἐκ τοιούτου δανείου ἡ βεβαία χρονολογία· ἕνεκα τούτου προσετέθη ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 2, καθ’ ἣν, διὰ νὰ ἔχῃ ἡ σύστασις τοῦ ἐνεχύρου κῦρος, εἶναι ἀπαραίτητον νὰ συνταχθῇ τὸ συμβόλαιον αὐτὸ εἰς διπλοῦν, νὰ θεωρηθῇ δὲ ὑπὸ τοῦ συμβολαιογράφου κατὰ τὰ διατασσόμενα ὑπὸ τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ὥστε νὰ μὴ δύναται ν’ ἀμφισβητηθῇ ἡ χρονολογία του. Ἑπομένως ἂν πρόκηται διὰ τοῦ ἄρθρου 1 νὰ περιορισθῇ τὸ ἐνέχυρον εἰς μόνον τὰ χρεώγραφα, ἐννοεῖται, ὅτι διὰ τοῦ ἄρθρου 2 λαμβάνονται πᾶσαι αἱ ἐγγυήσεις πρὸς πρόληψιν καταχρήσεων.

§130ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ νόμος περὶ ἐνεχύρων ἀφορᾷ εἰς τὸ νὰ δώσῃ βεβαίαν χρονολογίαν. Ἀλλὰ διατὶ περιορίζεσθε εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς βεβαίας χρονολογίας μόνον; Ὑπάρχει ἐν τῇ Πολιτικῇ Δικονομίᾳ διάταξις, καθ’ ἣν ὁρίζονται οἱ τρόποι, καθ’ οὓς φέρει τὸ ἔγγραφον βεβαίαν χρονολογίαν, εἷς δὲ τούτων εἶναι καὶ ὁ θάνατος. Διατὶ περιορίζεσθε μόνον εἰς τοῦτο;

§131ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι αὐτὸ ἐθεωρήθη πλέον πρόχειρον καὶ ὑπ’ αὐτῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἐνδιαφέρον ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ. Ὑπεδείχθη ὡς πλέον πρόχειρον τὸ μέσον αὐτὸ, διότι οἱ τραπεζῖται αὐτοὶ, οἱ πρώτης τάξεως, συνήθως ἑδρεύουσιν εἰς μεγαλοπόλεις, οἱ δὲ συμβολαιογράφοι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ παράκεινται, εἶναι δ’ εὔκολον, εὐθὺς ὡς συστηθῇ τὸ ἐνέχυρον, νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν θεώρησιν τοῦ συμβολαιογράφου. Δι’ αὐτὸ ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον νὰ περιορισθῶμεν εἰς τοῦτο καὶ μόνον.

§132ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ θεώρησις παρὰ συμβολαιογράφου δὲν δύναται νὰ γείνῃ· πῶς θὰ γείνῃ ἡ θεώρησις; Διὰ νὰ γείνῃ μία πρᾶξις οἱαδήποτε, θὰ συνταχθῇ πρᾶξις συμβολαιογράφου. Ἐννοεῖτε, ὅτι θὰ συνταχθῇ ἰδιαιτέρα πρᾶξις, κατατεθησομένη εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ συμβολαιογράφου, καὶ ἡ κατάθεσις αὕτη θὰ βεβαιωθῇ διὰ τοῦ «ἐθεωρήθη» ἐπὶ τέλους τοῦ ἑνὸς τῶν ἀντιτύπων τῆς συμβάσεως τοῦ ἐνεχύρου; Πρέπει νὰ ἐξηγηθῇ αὐτό.

§133ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν τρόπον τῆς θεωρήσεως τὸν διαγράφει τὸ ἄρθρον 414 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας.

§134ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ συνταχθῇ ἰδιαιτέρα πρᾶξις, ἀλλ’ ἡ ἁπλῆ καταχώρησις τῆς πράξεως τῆς θεωρήσεως εἰς τὸ εὑρετήριον τοῦ συμβολαιογράφου εἶναι ἐπαρκὴς, ὅπως παράσχῃ βεβαίαν χρονολογίαν· τοιουτοτρόπως δὲ ἐξασφαλίζονται πάντα τὰ δικαιώματα. Διότι πρέπει νὰ ὑποθέσητε μεταβολὴν τῆς χρονολογίας ἐπὶ τοῦ θεωρουμένου ἐγγράφου, ὁμοίαν ἐν τῷ εὑρετηρίῳ τοῦ συμβολαιογράφου, ὅπως ἀποτύχῃ ὁ σκοπὸς, ὃν τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου ἐπιδιώκει. Σήμερον δ’ ἐκτελεῖται ἡ θεώρησις τῶν τοιούτων ἐγγράφων ἐκ προνοίας ὑπερβαλλούσης ὑπὸ τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν, χωρὶς νὰ τὴν ἀπαιτῇ ὁ εἰδικὸς δι’ αὐτὰς νόμος, καὶ γνωστὸν τυγχάνει, ὅτι λειτουργεῖ τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου ἀπροσκόπτως.

§135ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπάρχει μία παρεξήγησις. Τὸ εὑρετήριον τοῦ συμβολαιογράφου ἀποδεικνύει μέχρι τινὸς, ἀλλὰ δὲν ἀποδεικνύει πάντοτε. Τὸ εὑρετήριον χρησιμεύει μόνον πρὸς τὴν ἀνεύρεσιν τῆς ἐργασίας τοῦ συμβολαιογράφου. Τὸ ἔργον τοῦ συμβολαιογράφου εἶναι ἄλλο καὶ τὸ εὑρετήριον εἶναι ἄλλο. Τὸ εὑρετήριον χρησιμεύει πρὸς τὴν ἀνεύρεσιν τὴν εὐκολωτέραν τῶν πράξεων, ἀλλ’ οὐδεμία διάταξις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας ἢ ἑτέρου τινὸς νόμου χαρακτηρίζει τὸ εὑρετήριον ὡς τὸ ἀποδεικτέον τῶν πράξεων τῶν συνταχθεισῶν, ἀλλὰ διὰ τῆς ἁπλῆς θεωρήσεως, ἔστω καὶ ἂν αὕτη ἀνεγράφη εἰς τὸ εὑρετήριον, δὲν βεβαιοῦται ἡ θεώρησις, δὲν βεβαιοῦται ἡ πρᾶξις, καὶ ἑπομένως δὲν θὰ ἔχητε τὴν βεβαίαν χρονολογίαν. Ἐνίοτε εἶναι δυνατὸν εἰς τὰς ἐγγραφὰς αὐτὸ νὰ γίνηται μόνον πρὸς τὴν ταχυτέραν ἀνεύρεσιν τῶν πράξεων. Τὸ εὑρετήριον χρησιμεύει, ὅπως ὁ συμβολαιογράφος εὐκολώτερον ἀνευρίσκῃ τὰς πράξεις, τὰς ὁποίας συνέταξεν, ἀλλὰ δὲν χρησιμεύει πρὸς τὴν ἀπόδειξιν τῶν πράξεων.

§136ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τὸ εὑρετήριον χρησιμεύει πρὸς ἀνεύρεσιν τῶν συμβολαιογραφικῶν πράξεων, ἀλλ’ ὅταν αἱ πράξεις δὲν ὑπάρχωσι, τότε τὸ εὑρετήριον χρησιμεύει πρὸς ἀπόδειξιν καὶ αὐτῆς τῆς δικαιοπραξίας, καὶ διὰ τοῦτο ὑπογράφουσιν αὐτὸ ἐν τῷ περιθωρίῳ οἱ συμβαλλόμενοι, εἴτε ὁ παρουσιάζων πρὸς θεώρησιν τὸ ἔγγραφον. Ὅθεν, καὶ ἂν ἀπολεσθῇ τὸ ἔγγραφον, τὸ εὑρετήριον, περιέχον περίληψιν, δύναται ν’ ἀποτελέσῃ ἀπόδειξιν ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου περὶ τῆς θεωρήσεως. Ἡ διὰ τοῦ θανάτου ἀπόκτησις βεβαίας χρονολογίας δὲν ἀποκλείεται διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου. Ἡ θεώρησις εἶναι ὁ εἷς τρόπος, ὁ θάνατος εἶναι ὁ ἄλλος. Ἂν δὲν ἐγένετο θεώρησις, ἀλλ’ ἐπῆλθεν ὁ θάνατος τοῦ ὑπογράψαντος, ἀπὸ τοῦ θανάτου τούτου προσεδόθη βεβαία χρονολογία εἰς τὸ ἰδιωτικὸν ἔγγραφον, διότι βεβαίως αἱ ἀρχαὶ τῆς Δικονομίας δὲν καταργοῦνται διὰ τῆς διατάξεως ταύτης.

§137ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως καταργοῦνται.

§138ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Οὐδόλως καταργοῦνται.

§139ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ λέγει τὸ ἄρθρον· λέγει ὅτι «ἀποδεικνύεται καὶ ὡς πρὸς τοὺς τρίτους», πότε; δι’ ἐγγράφου συντασσομένου εἰς διπλοῦν, ὧν τὸ ἕτερον θεωρεῖται ὑπὸ συμβολαιογράφου κατὰ τὰ ἐν ἄρθρῳ 414 τῆς Πολιτ. Δικονομίας ὡρισμένα. Πρόκειται περὶ μιᾶς εἰδικῆς διατάξεως, καὶ γνωρίζομεν τὸν κανόνα, καθ’ ὃν τὰ γενικὰ μεταβάλλουσι τὰ εἰδικά· ἡ γενικὴ διάταξις κατισχύει τῆς εἰδικῆς, ἀλλὰ δυνάμει εἰδικῆς διατάξεως ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν θεωρεῖ ὡς ἰσχυρὰν τὴν σύμβασιν τὸ νομοσχέδιον ἀπέναντι τῶν τρίτων, καθ’ ὅσον ἤθελε γείνῃ ἡ θεώρησις ἐπὶ τοῦ ἑνὸς τῶν δύο πρωτοτύπων παρὰ τοῦ συμβολαιογράφου, ἐπὶ τοῦ ἐγγράφου τῆς συμβάσεως· ἕπεται ἐντεῦθεν, ὅτι ὅλαι αἱ διατάξεις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν βεβαίαν χρονολογίαν, ἐκτὸς τῆς περιεχομένης ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 τοῦ νομοσχεδίου, θεωροῦνται κατηργημέναι εἰδικῶς εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν. Τὰ ἄρθρα 413 καὶ 414 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας ἔχουσιν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Βεβαίαν χρονολογίαν λαμβάνει τὸ ἰδιωτικὸν ἔγγραφον μόνον διὰ τῆς θεωρήσεως τοῦ συμβολαιογράφου, διὰ τοῦ θανάτου ἑνὸς τῶν συναλλαττομένων κλπ. Ἡ θεώρησις τοῦ συμβολαιογράφου συνίσταται εἰς τὴν λέξιν «ἐθεωρήθη». Διὰ νὰ ἔχῃ κῦρος τὸ «ἐθεωρήθη», ἀπαιτεῖται νὰ ᾖναι ἐπιτεθειμένον εἰς τὸ ἰδιωτικὸν ἔγγραφον, νὰ φέρῃ τὴν προσήκουσαν χρονολογίαν, τὴν ὑπογραφὴν τοῦ συμβολαιογράφου καὶ δύο μαρτύρων, καὶ τὴν ἐπίσημον ἐκείνου σφραγῖδα. Ἐπὶ πειθαρχικῇ ποινῇ κατὰ τοῦ συμβολαιογράφου τὸ «ἐθεωρήθη» ἐγγράφεται, καθὼς καὶ τὰ ἄλλα συμβολαιογραφικὰ ἔγγραφα, εἰς τὰ εὑρετήρια.» Ἄν ἐννοῆτε νὰ ἐφαρμόσητε τὴν διάταξιν τῶν ἄρθρων 413 καὶ 414 ὡς ἔχει, τότε θὰ συντάξητε πρᾶξιν.

§140ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἄλλο αὐτό.

§141ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλ’ οὐχ ἧττον καταργεῖτε ὅλας τὰς λοιπὰς διατάξεις τῆς Πολιτ. Δικονομίας περὶ βεβαίας χρονολογίας.

§142ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδήλωσεν, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 2 ἐτέθη διὰ ν’ ἀποκτήσῃ τὸ ἔγγραφον βεβαίαν χρονολογίαν, νομίζω ὅτι εἶναι ὅλως διόλου περιττὰ ὅσα ἤκουσα· διότι ἡ δήλωσις αὕτη πείθει τὸν ἀγορεύσαντα, ὅτι δὲν καταργεῖ ἡ διάταξις αὕτη τὰς τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν).

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ πληρωμῆς ὑπὸ τοῦ ταμείου τῶν φάρων τῶν μισθῶν τοῦ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ ὡρισμένου προσωπικοῦ.

§144ΡΑΛΛΗΣ. Ἀκριβῶς καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐπανηγυρίσθη ἡ αὔξησις τῶν εἰδικῶν ταμείων, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε ἐλειτούργουν, βλέπομεν, ὅτι εἰς εἰδικὸν ταμεῖον τῶν φάρων ἐπιβάλλεται ἡ ὑποχρέωσις τῆς πληρωμῆς βαθμοφόρων τινῶν. Περὶ οἰκονομίας βεβαίως δὲν πρόκειται· πρόκειται μόνον νὰ μειωθῇ μία δαπάνη, ἡ ὁποία μέχρι τοῦδε ἐπεβάρυνε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους· μία τοιαύτη, λέγω, δαπάνη ἐπιβάλλεται εἰς τὸ ταμεῖον τὸ εἰδικὸν περὶ φάρων, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ πῶς δικαιολογεῖται. Τὸ εἰδικὸν ταμεῖον περὶ φόρων κατηρτίσθη πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ παράσχῃ τὰ μέσα πρὸς τὴν συντήρησιν μόνον καὶ τὴν λειτουργίαν τῶν ὑφισταμένων φάρων, πρὸς ἀνακούφισιν δὲ τῆς φαρικῆς ὑπηρεσίας. Σήμερον βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ, ὅτι τὸ σύμπλεγμα τὸ φαρικὸν τῆς χώρας συνεπληρώθη, καὶ μάλιστα μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε νὰ θεωρῶμεν ὅτι πλεονάζουσιν οἱ πόροι τοῦ εἰδικοῦ αὐτοῦ ταμείου, καὶ τὰ ἔσοδα αὐτοῦ νὰ τὰ χρησιμοποιῶμεν πρὸς τὴν πληρωμὴν βαθμοφόρων. Διὰ τοῦ προτεινομένου μέτρου ζημιοῦται ἡ ἐν γένει ὑπηρεσία τῶν φάρων καὶ φανῶν, καὶ τὸ ταμεῖον αὐτὸ μετατρέπεται εἰς ὑπηρέτην προσωπικῶν συμφερόντων.

§145ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν πρόκειται βεβαίως ἐδῶ περὶ αὐξήσεως προσωπικοῦ, ἢ περὶ προσθέτου δαπάνης. Ἄν ἀναγνώσητε τὸν προϋπολογισμὸν τὸν ὑποβληθέντα, θέλετε παρατηρήσει, ὅτι οἱ ὑπολογισταὶ οὗτοι εἶναι προσκεκολλημένοι δυνάμει νόμου εἰς τὸ τμῆμα τῶν φάρων, καὶ μέχρι τοῦδε οἱ μισθοὶ αὐτῶν ἐπληρώνοντο ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου, διότι ἀνῆκον εἰς τὸ σῶμα τοῦ ναυτικοῦ. Ἀφ’ ὅτου ὅμως παρετηρήθη, ὅτι τοῦ ταμείου τῶν φάρων καὶ φανῶν αἱ πρόσοδοι σταθερῶς αὐξάνουσιν, ἐνομίσαμεν, ὅτι εἶναι δίκαιον καὶ τὸ βάρος τῶν μισθῶν τῶν προσκεκολλημένων βαθμοφόρων τοῦ ναυτικοῦ νὰ φέρῃ τὸ ταμεῖον τοῦτο. Δὲν πρόκειται οὔτε περὶ αὐξήσεως, οὔτε περὶ μειώσεως δαπανῶν. Οἱ περὶ ὧν ἡ συζήτησις ὑπολογισταί, δυνάμει τοῦ νόμου περὶ συστάσεως τοῦ ταμείου τῶν φάρων, ἦσαν προσκεκολλημένοι εἰς αὐτὸ ἀνέκαθεν, ἐπειδὴ δὲ ἀνεγράφη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ταμείου τούτου ἡ μισθοδοσία των, ἐνομίσαμεν ὅτι πρέπει νὰ κυρωθῇ καὶ διὰ νόμου. Εἴτε εἰς βάρος τοῦ ταμείου τῶν φάρων ἀναγραφῇ ἡ δαπάνη, εἴτε εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ταμείου, τὸ πρᾶγμα εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτό. Ἀλλὰ τακτικώτερον ἀναντιῤῥήτως εἶναι, τὸ ταμεῖον τῶν φάρων νὰ πληρόνῃ αὐτοὺς τοὺς μισθούς. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει).

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§147ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ τελευταία παράγραφος τοῦ ἄρθρου 2 περιλαμβάνει μίαν περίεργον διάταξιν. Τὰς προσόδους τοῦ ταμείου τῶν φάρων καὶ φανῶν δὲν ἀφίνει ὑπὲρ τῆς μισθοδοσίας τῶν ἀποτελούντων αὐτὸ βαθμοφόρων, ἀλλ’ ἀφαιρεῖ ἐξ αὐτῶν μέρος, τὸ ὁποῖον κρατεῖται ὑπὲρ τῆς συντάξεως, καὶ τὸ ἀποδίδει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Τὸ δημόσιον ταμεῖον φορολογεῖ οὕτω τὸ ταμεῖον τῶν φάρων καὶ φανῶν, διότι ἀποσπᾷ ὑπὲρ ἑαυτοῦ μέρος τῆς μισθοδοσίας, ἡ ὁποία εἰς τὸ ἑξῆς θὰ πληρόνηται ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῶν φάρων. Ἐννοῶ μέχρι τινὸς τὴν ἐπιβάρυνσιν τοῦ ταμείου τῶν φάρων καὶ φανῶν διὰ τῆς πληρωμῆς τῆς μισθοδοσίας τῶν βαθμοφόρων αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ, πῶς εἶναι δυνατὸν τὸ ταμεῖον τῶν φάρων καὶ φανῶν νὰ πληρόνῃ ὁλόκληρον τὸν μισθὸν, καὶ μέρος αὐτοῦ νὰ κρατῆται ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον.

§148ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον ἀφίνεται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἀποδίδεται ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τούτους ὡς σύνταξις, δὲν εἶναι δὲ ὀρθὸν ἐκεῖνο, ὅπερ φρονεῖ ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι τοῦ ταμείου τῶν φάρων καὶ φανῶν δὲν πρέπει νὰ δικαιῶνται εἰς σύνταξιν.

§149ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Πόσον εἶναι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον τώρα δίδεται εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τούτους;

§150ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Εἶναι ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἀνέρχεται εἰς 33,000. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν).

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταδιώξεως τῶν ἀκρίδων καὶ τῶν ἀρουραίων. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§153ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 προτείνω τὰς ἑξῆς τροποποιήσεις. Ἐν τῇ παραγράφῳ πρώτῃ, μετὰ τὰς λέξεις «ἐν ἑκάστῳ δήμῳ, ἡλικίας» νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «ἀνωτέρας τῶν»· μετὰ δὲ τὸν ἀριθμὸν «18» νὰ διαγραφῇ ὁ ἀριθμὸς «70». Κατωτέρω δὲ, μετὰ τὴν λέξιν «ἡλικίας» νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «ἀνωτέρας τῶν» καὶ νὰ διαγραφῇ ὁ ἀριθμὸς «70». Ἐν δὲ τῇ παραγράφῳ τρίτῃ, μετὰ τὸ ἐδάφιον 2, νὰ προστεθῇ ἐδάφιον 3, ὡς ἑξῆς: «3) οἱ ὑπερβάντες τὸ 70 ἔτος τῆς ἡλικίας τῶν». Τὸ δὲ ἑπόμενον ἐδάφιον 3 νὰ γείνῃ ἐδάφιον 4. Ἐκ δὲ τοῦ τέλους τῆς παραγράφου τετάρτης τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου νὰ διαγραφῶσιν αἱ λέξεις: «ἐκτὸς ἐὰν προτιμῶσι νὰ ἐργασθῶσι προσωπικῶς», καὶ ἀντ’ αὐτῶν νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις: «οἱ δὲ ἀνήκοντες εἰς τὰς δύο πρώτας τάξεις τῶν ἐξαιρουμένων εἰσὶ δεκτοὶ εἰς προσωπικὴν ἐργασίαν πρὸς ἀπότισιν τῆς ὑποχρεώσεως αὐτῶν, ἐὰν προτιμῶσι τοῦτο».

§154ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Περιλαμβάνονται οὕτω καὶ οἱ κληρικοί;

§155ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μάλιστα· διότι ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἰς τοιαύτας περιστάσεις οἱ κληρικοὶ πρέπει νὰ τίθηνται ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ἄλλων.

§156ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νὰ τίθηνται ἐπὶ κεφαλῆς μὲ τὸ Εὐαγγέλιον ἀνὰ χεῖρας, ὄχι νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τοιαύτας ὑποχρεώσεις.

§157ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ ἀξίωμα τῶν κληρικῶν κινεῖ πάντοτε εἰς σεβασμὸν, καθ’ ὅν δὲ χρόνον ἡ Τουρκία δὲν τολμᾷ νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τοὺς κληρικοὺς τοὺς ἰδικούς μας οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν, νὰ ἔρχησθε σεῖς, οἱ κυβερνῆται τῆς Ἑλλάδος, καὶ νὰ ἐπιβάλλητε εἰς αὐτοὺς τοιαῦτα βάρη, εἶναι βεβαίως ἄτοπον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ εἰς βʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ Λογιστικοῦ νόμου. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§160Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀντὶ «Διευθύνσεως τοῦ Γενικοῦ Λογιστικοῦ» νὰ τεθῇ «Γενικῆς Διευθύνσεως τοῦ Δημοσίου Λογιστικοῦ.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτόν, ὡς ἔχει, τὸ ἄρθρον 2).

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§162ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νομίζω, ὅτι ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 ἀνοίγεται — ἴσως καὶ χωρὶς νὰ θέλῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι δὲν πιστεύω νὰ νομίζῃ, ὅτι αὐτὸς ἰσοβίως θὰ διευθύνῃ τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο, — ἀνοίγεται μία θύρα εἰς τὸ ἀνεύθυνον τῶν ὑπαλλήλων τῶν διαχειριζομένων τὰ δημόσια χρήματα. Κατὰ τὸ ἄρθρον 2, ὁρίζονται οἱ ὑπάλληλοι οἱ ὑπόλογοι διὰ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ διατεθῶσι, κατὰ τὸ ἄρθρον δὲ 1, δὲν εἶναι μόνον εὐτελῆ ποσὰ τὰ χρήματα ταῦτα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ διατεθῶσιν οὕτως ἄνευ εὐθύνης, ἀλλ’ εἶναι, πλὴν τῶν μεγάλων ποσῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, τὰ ὁποῖα ἐγὼ δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν νὰ διατίθηνται ἐπὶ μόνῃ τῇ εὐθύνῃ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶναι καὶ κονδύλια, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἀνέλθωσι μέχρις ἑκατομμυρίου. Ἡ διάταξις, καθ’ ἣν δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ν’ ἀπαλλάσσῃ τῆς εὐθύνης τὸν ὑπάλληλον, τὸν διαχειριζόμενον αὐτὰ τὰ χρήματα, δύναται νὰ παράσχῃ ἀφορμὰς πολλῶν καταχρήσεων. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν θελήσῃ ν’ ἀποδεχθῇ καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν γνώμην τοῦ νὰ μὴ ἀπαλλάξῃ τῆς εὐθύνης τοὺς ὑπαλλήλους αὐτοὺς, τοὐλάχιστον ν’ ἀφομοιώσῃ τὴν σχετικὴν περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τῆς εὐθύνης διάταξιν πρὸς τὸ ἄρθρον 2, κατὰ τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται ἡ ἀπόφασις ὁλοκλήρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐνῷ, διὰ νὰ ἀπαλλαχθῇ τῆς εὐθύνης ὁ ἐλλειμματίας ὑπάλληλος, κατὰ τὸ ἄρθρον 3 ἀπαιτεῖται μόνον τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ ἡ ἀπόφασις καὶ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐννοεῖται δὲ, ὅτι ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν συμπίπτουσι πολλάκις εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πρόσωπον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§163Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Προτείνω, ὅπως προστεθῇ, ὡς ἄρθρον 8, διάταξις, καθ’ ἣν «ὁ νόμος οὗτος ἰσχύει ἀπὸ τῆς καταχωρίσεως αὐτοῦ ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως»· διότι ἐπείγει ὡς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑπηρεσίας διὰ τὴν ἐπιτροπὴν τῆς ἐκθέσεως τοῦ Σικάγου. (Ἀναγινώσκεται τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ προστεθὲν ἄρθρον 8 καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν. Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ νομοσχέδια: 1) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 13 Ἀπριλίου 1884 ᾼΡϞϚʹ νόμου περὶ διευθύνσεως τοῦ Β. Ναυστάθμου καὶ ὁρισμοῦ τοῦ προσωπικοῦ αὐτοῦ. 2) Περὶ νομοθετικῆς ἑρμηνείας τῶν νόμων ΦΑʹ, ᾼΡΟΗʹ, ᾼΥΝΒʹ καὶ ᾼΥΠΔʹ περὶ συστάσεως ναυτικῶν ταμείων. 3) Περὶ καταργήσεως τοῦ 14 ἄρθρου τοῦ ΦΑʹ νόμου τῆς 27 Μαρτίου 1874 περὶ συστάσεως ταμείου τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ).

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τοῦ ἀπὸ 30 Δεκεμβρίου 1890 ᾼΩΟΘʹ νόμου, τοῦ καταργήσαντος τὸν ἀπὸ 19 Φεβρουαρίου 1881 ͵ϠΙʹ νόμον περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ ἀστικοῦ νόμου.

§165ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ἐναντίον αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν ὑπάρχει ἐν τῇ νομοθετικῇ ἡμῶν ἱστορίᾳ νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον μοὶ ἔδωκεν ἀφορμὴν σκέψεων τόσῳ θλιβερῶν, ἢ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐπανέλθῃ ἐν ἰσχύϊ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Εἰς πᾶσαν χώραν ἡ ἀπονομὴ τοῦ τίτλου τοῦ πολίτου εἰς ἀλλοδαπὸν ἐθεωρήθη ὡς ἓν πολύτιμον ἀγαθόν· παρ’ ἡμῖν, δὲν γνωρίζω διὰ τίνα λόγον, θεωροῦμεν, ὅτι ἡ ἰδιότης τοῦ πολίτου Ἕλληνος εἶναι τόσον ποταπὴ, ὥστε νὰ δίδωμεν αὐτὴν ἀνεξετάστως εἰς πάντα ἄεργον, ὁ ὁποῖος ἤθελε προσφύγει εἰς ἡμᾶς καὶ ὁ ὁποῖος ἤθελε ζητήσει παρ’ ἡμῶν τὴν ἀπονομὴν τοῦ τίτλου τούτου. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν Βουλευταὶ κατὰ παρελθούσας βουλευτικὰς περιόδους, γνωρίζουσιν εἰς τίνα ἀτοπήματα ἔδωκεν ἀφορμὴν ὁ νόμος οὗτος. Κατὰ τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ καταλόγου εἰσήχθησαν εἰς αὐτοὺς δυνάμει τοῦ νομοθετήματος τούτου ἀλλοδαποὶ, οὐδεμίαν ἔχοντες ἀκίνητον περιουσίαν, οὐδὲν συμφέρον ἐν τῷ τόπῳ, κατὰ χιλιάδας, καὶ ἰδίως εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους τῶν δήμων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Τὴν 30 Ἰανουαρίου ἐξεδόθησαν διατάγματα, —καὶ ἄλλοτε ἐπί τινος συζητήσεως ἀνέγνωσα αὐτὰ, —διὰ τῶν ὁποίων ἐπολιτογραφήθησαν ἑκατοστύες ἀλλοδαπῶν πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ λάβωσι τὸ δικαίωμα τοῦ πολίτου Ἕλληνος καὶ ἐκλογέως τῆς Ἀττικῆς. Τὴν ἐπιοῦσαν ἀνεζητήθησαν οἱ Δήμαρχοι, ἵνα ὑποχρεωθῶσιν εἰς τὴν ἐγγραφὴν αὐτῶν, καὶ ἐπειδή τινες αὐτῶν ἀντέστησαν, τοῖς ἐπεβλήθη καὶ πρόστιμον. Οὕτω κατωρθώθη νὰ ἀλλοιωθῇ τὸ φρόνημα τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς κατὰ τὸ 1887, διότι εἶχον πολιτογραφηθῆ καὶ ἀποκτήσει τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλογέως ἀλλοδαποὶ, οἱ ὁποῖοι οὐδὲν ἔχουσι κοινὸν πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, δὲν εἶναι ἱκανοὶ νὰ ἐκτιμήσωσι τὸ δικαίωμα τοῦ πολίτου. Ἐὰν πρόκηται νὰ λειτουργήσῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον τὸ νομοθέτημα τοῦτο, οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι θὰ ἦναι τὸ βδελυρώτερον τῶν νομοθετημάτων. Διὰ τοῦτο ἀπὸ προχθὲς ἀντέστην καὶ θὰ ἀντιστῶ καὶ σήμερον εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ.

§166ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Καὶ ἄλλοτε ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐποιήσατο λόγον περὶ τῆς γενομένης ἄλλοτε πολιτογραφήσεως, καὶ ἐπέκρινεν αὐτήν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὁ ἀριθμὸς, τὸν ὁποῖον ἀνέφερε, τῶν πολιτογραφηθέντων εἶναι κάπως ἐξωγκωμένος· δὲν πιστεύω, ὅτι πρόκειται περὶ χιλιάδων, πιστεύω ὅμως, ὅτι σκοπὸς τῆς κατὰ τοῦ νομοθετήματος τούτου καταφορᾶς του εἶναι ὁ ὑπ’ αὐτοῦ ὁμολογηθεὶς, δηλαδὴ σκοπὸς ἐκλογικός. Νομίζω, ὅτι τότε εἶχον πολιτογραφηθῆ πολλοὶ Ἕλληνες ἐκ Ρωμυλίας, καὶ ὅτι τοῦτο εἶχεν ἐπιβληθῆ ὑπὸ τῶν πολιτικῶν περιστάσεων. Ἐλέχθη παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἰσάγεται παρ’ ἡμῶν, διότι ποταπὴν ἔχομεν ἰδέαν περὶ τῆς ἑλληνικῆς ὑπηκοότητος, τὴν ὁποίαν χορηγοῦμεν πρὸς τὸν πρῶτον ἄεργον. Ἐγὼ ποταπὴν δὲν ἔχω ἰδέαν περὶ τῆς ἑλληνικῆς ὑπηκοότητος, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει καθήκοντα πρὸς τοὺς ὁμοφύλους, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐκτελέσῃ. Πολλάκις παρουσιάζονται περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας δὲν πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ προθεσμίαι αἱ τεταγμέναι, ὅπως χορηγηθῇ τὸ δικαίωμα τῆς πολιτογραφήσεως εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι κοινὴν μὲ ἡμᾶς τὴν καταγωγήν. Νομίζω, ὅτι σκοπὸς, διὰ τὸν ὁποῖον τὸ νομοθέτημα ὑποβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι, ὅπως ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἐξασκήσῃ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον πλεῖσται Κυβερνήσεις ἔχουσι δυνάμει τῆς νομοθεσίας αὐτῶν, καὶ τοῦ ὁποίου δικαιώματος καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ποιήσηται χρῆσιν πρὸς σκοποὺς βεβαίως ταὐτιζομένους πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ.

§167ΕΥΤΑΞΙΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§168ΡΑΛΛΗΣ. Πρέπει νὰ ἐννοηθῇ περὶ τίνος πρόκειται, ἵνα ἴδωμεν, ἂν τὸ νομοσχέδιον δύναται νὰ ἐξυπηρετήσῃ σκοπὸν ἐθνικόν. Πρόκειται, οἱοσδήποτε ἤθελε δηλώσει τὴν πρόθεσιν νὰ προσκτήσῃ τὴν ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν, νὰ καθίσταται ὑπήκοος Ἕλλην διὰ τῆς ἐκδόσεως βασιλικοῦ διατάγματος. Ἤδη ὁ ἀστικὸς ἡμῶν νόμος ὡς πρὸς τὴν πρόσκτησιν τῆς ἑλληνικῆς ἰθαγενείας δὲν ἦτο αὐστηρός· ἐκτὸς τῆς δηλώσεως ζητεῖ μόνον, προκειμένου περὶ ὁμογενῶν, διετῆ παραμονὴν ἐντὸς τοῦ Κράτους, προκειμένου δὲ περὶ ἀλλοεθνῶν, τριετῆ· ἀκριβῶς δὲ αὐτὸς ὁ δοκιμαστικὸς χρόνος διὰ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου αἴρεται ἀνεξετάστως, εἴτε πρόκειται περὶ ἐντίμου ἀνθρώπου, εἴτε πρόκειται περὶ ἀνθρώπου, ὑποκειμένου εἰς ποινικὴν καταδίωξιν· βαπτίζεται οἱοσδήποτε, ἔντιμος ἢ τυχοδιώκτης, πολίτης Ἕλλην. Κυρίως δὲ τὸ μέσον τοῦτο μεταχειρίζονται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι τὴν πρόθεσιν νὰ ἐνασκήσωσι τὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου Ἕλληνος, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θέλουσιν ὄπισθεν τῆς ἰδιότητος τοῦ πολίτου Ἕλληνος νὰ κρυβῶσι πρὸς ἴδιον ὄφελος καὶ πρὸς ζημίαν τῆς ἐθνικότητος. Νομίζετε ὅτι ζητοῦσι τὴν πολιτογράφησιν ἀπὸ πατριωτισμόν; Ἐὰν τοῦτο τοὺς ὡδήγει, θὰ ὑπεβάλλοντο εἰς τὴν δοκιμασίαν ἐνταῦθα. Ὁ χρόνος δὲ ὁ ἀπαιτούμενος εἶναι ἀναγκαῖος διὰ νὰ πεισθῇ ἡ Πολιτεία, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἀποδώσῃ τὴν ἰδιότητα τοῦ πολίτου Ἕλληνος εἰς ἀνάξιον, διότι μετὰ τὸ πέρας τοῦ χρόνου αὐτοῦ ὀφείλει ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ζητεῖ νὰ τῷ ἀποδοθῇ ἡ ἰδιότης τοῦ πολίτου Ἕλληνος, νὰ φέρῃ πιστοποιητικὸν παρὰ τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν περὶ τῆς ἀνεπιλήπτου διαγωγῆς του· ἀλλὰ τί πιστοποιητικὸν θὰ φέρῃ; Ἀφοῦ παρατρέχεται ὁ χρόνος ὁ δοκιμαστικός, ἀνεξετάστως ἀναγνωρίζεται πολίτης Ἕλλην οἱοσδήποτε. Ὑπάρχει ἐν τῷ ἀστικῷ νόμῳ διάταξις, τὴν ὁποίαν γνωρίζει κάλλιον ἐμοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἥτις ἐπιτρέπει τὴν μεγάλην πολιτογράφησιν· ἡ διάταξις ἐκείνη δύναται νὰ ὑπηρετήσῃ οἱαδήποτε ἐθνικὰ συμφέροντα· ἀλλ’ ἡ διάταξις ἡ προκειμένη δὲν δύναται, παρὰ νὰ δώσῃ χώραν εἰς τὴν καταδολίευσιν τῆς ἰδιότητος τοῦ πολίτου, εἰς καταχρήσεις. Ἀληθῶς ἠθέλησαν νὰ κρυβῶσι κατὰ τῶν τοιούτων καταχρήσεων τοῦ προηγουμένου νομοθετήματος ὄπισθεν τῆς ἰδέας, ὅτι ἐπρόκειτο οἱ ἐκ Ρωμυλίας καταγόμενοι καὶ δηλώσαντες τὴν πρόθεσιν νὰ καταταχθῶσιν εἰς τὸν στρατὸν, ὅτι πρόκειτο νὰ σωθῶσιν ἀπὸ τῶν καταδιώξεων, ἃς ἤθελον ὑποστῆ· ἀλλ’ ὡς παρετήρησεν ὁ συνάδελφος Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος, ἀκριβῶς ἡ ἀπονομὴ τῆς ἑλληνικῆς ἰθαγενείας ἐχρησίμευσεν ὡς λόγος καταδιώξεως αὐτῶν παρὰ τῆς Βουλγαρικῆς ἀρχῆς. Δὲν ἐγένετο κατὰ τὴν πολιτογράφησιν τῶν Ρωμυλιωτῶν ἡ κατάχρησις τοῦ νόμου, ἀλλ’ ἐγένετο κακὴ χρῆσις αὐτοῦ κατόπιν, οἱ Ρωμυλιῶται ἀνήρχοντο εἰς 100 ἢ 120· ἀλλ’ ἡ κατάχρησις τοῦ νόμου ἐγένετο κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν... Ἀπεδόθη ἡ ἰδιότης τοῦ πολίτου Ἕλληνος εἰς κάθε καρυδιᾶς καρύδι· πᾶς τυχοδιώκτης κατέφευγεν εἰς τὸν τότε ὑποψήφιον Βουλευτὴν καὶ τότε καὶ νῦν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς νοθείαν τοῦ φρονήματος τῶν ἐκλογέων Ἀττικῆς.

§169ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§170ΡΑΛΛΗΣ. Τοιοῦτον εἶναι τὸ ἱστορικὸν τοῦ νομοθετήματος, τοιοῦτον εἶναι τὸ παρελθὸν, τοιοῦτον δὲ ἑτοιμάζεται καὶ τὸ μέλλον. Θέλετε ἴδει φάμπρικαν κατασκευῆς πολιτῶν Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι θὰ χρησιμεύωσι μόνον πρὸς νόθευσιν τοῦ φρονήματος τῶν ἀληθῶν ἐκλογέων. Τούτων ἕνεκεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1890 ἐθεώρησεν ὅτι ἐπεβάλλετο αὐτῇ, εὐθὺς ὡς ἐκλήθη εἰς τὴν ἀρχὴν, νὰ ὑποβάλλῃ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ νομοθετήματος ἐκείνου, καὶ ὅπερ οὕτω κατηργήθη.

§171ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁ κ. Βουλευτὴς εἶναι συνειθισμένος νὰ ῥίπτῃ εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε τοὺς λόγους του, καὶ πρὸ πάντων τὰς ὕβρεις καὶ τὰς συκοφαντίας. Ἠκούσατε αὐτὸν βεβαιώσαντα, ὅτι ἐπὶ τῆς ὑπουργείας ἐμοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν...

§172ΡΑΛΛΗΣ. Ἦτο ὁ Λομβάρδος τότε, ἰδικός σας.

§173ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ρίψατε τώρα τὴν συκοφαντίαν ἐναντίον ἀποθανόντων... Ὁ κ. Βουλευτὴς μεταστρέφει νῦν τὴν ὕβριν ἀπ’ ἐμοῦ πρὸς νεκρόν. Τοῦτο εἶναι φυσικὸν εἰς αὐτόν. Ἡ πρώτη ἐκλογὴ κατὰ νομοὺς ἐγένετο ἐν ἔτει 1887, τῇ 4 Ἰανουαρίου, ἐγὼ δὲ ἐγενόμην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τὸν Νοέμβριον τοῦ 1888, μετὰ τὸν θάνατον τοῦ μακαρίτου Λομβάρδου. Κατὰ δὲ τὴν ἐκλογὴν τοῦ 1887 ὁ Ὑπουργὸς, ὁ τότε ἐπιτυχὼν πρῶτος Βουλευτὴς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, ὑπερτέρησε τοῦ ἀμέσως ἑπομένου κατὰ τόσον ἀριθμὸν ψήφων, ὅσοι δὲν ἦσαν οἱ πολιτογραφηθέντες καθ’ ὅλην τὴν τριετίαν. Ὅτε ἐγενόμην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, εὑρεθεὶς ἀπέναντι παρομοίων ὕβρεων πρὸς τὴν μνήμην τοῦ μακαρίτου Λομβάρδου, ἐζήτησα ἀκριβῆ κατάλογον τῶν τότε πολιτογραφηθέντων, τὸν ὁποῖον ἴσως φέρω αὔριον ἐνταῦθα, ἵνα ἐκτιμήσῃ ἡ Βουλὴ τὸ θάῤῥος τούτων τῶν ἀνθρώπων. Ἐκ τοῦ καταλόγου ἀποδεικνύεται, ὅτι οὐδέποτε ὑπερέβησαν κατ’ ἔτος οἱ πολιτογραφηθέντες τοὺς 250 ἢ 300· ἐν τῷ ἀριθμῷ δὲ μόνον τῶν Ρωμυλιωτῶν θέλετε ἴδει τὰ ⅔ τῶν πολιτογραφηθέντων. Αὗται ἦσαν αἱ καταχρήσεις, αἱ γενόμεναι διὰ τοῦ νόμου τοῦ ψηφισθέντος ὑπὸ τῆς Βουλῆς τῇ προτάσει τοῦ ἀοιδίμου Κουμουνδούρου! Ταῦτα εἶναι ὅσα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἐγένοντο ἀφορμὴ παντοίων ζημιῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Καὶ ἐβεβαίωσεν εἰδικώτερον ἐπὶ τοῦ θέματος τῶν ῥωμυλιωτῶν, ὅτι ἐκ τοῦ νόμου ἐπῆλθον τὰ δυστυχήματα αὐτῶν ἐν Βουλγαρίᾳ. Καὶ ἡ βεβαίωσις αὕτη εἶναι ἀνακριβής. Πρῶτον εἶναι ἀνακριβὲς, ὅτι πανταχοῦ ἐπέφερε ζημίας ἡ διάταξις τοῦ νόμου. Ταύτην τὴν στιγμὴν ἔχομεν 9,000 πολιτῶν Ἑλλήνων, ἀνεγνωρισμένων διὰ διεθνοῦς πράξεως,—ἀριθμὸν, τὸν ὁποῖον ὀφείλομεν εἰς τὴν πολιτογράφησιν,—ἐν Αἰγύπτῳ. Ἀλλὰ καὶ ἐν Βουλγαρίᾳ ἔχομεν τοιούτους πολίτας. Διότι ἀγνοεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι ἔχομεν συμφωνίαν πρὸς τὴν Βουλγαρικὴν Κυβέρνησιν, δυνάμει τῆς ὁποίας πάντες οἱ πρὸ τῆς ἱδρύσεως τῆς Βουλγαρικῆς Ἡγεμονίας ἀνεγνωρισμένοι ἀπὸ Ὀθωμανῶν πολῖται Ἕλληνες, οἱ ἐκ τῆς χώρας, ἀνεγνωρίσθησαν καὶ ἐξακολουθοῦσιν ἀναγνωριζόμενοι ὡς πολῖται Ἕλληνες, καὶ οὐδεμίαν ὡς πρὸς τούτους εὕρομεν ἐκ τῆς Βουλγαρικῆς Κυβερνήσεως δυσχέρειαν· ἀπ’ ἐναντίας, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐπανειλημμένως συζητήσαντες, ἐλάβομεν διαβεβαιώσεις, ὅτι ἡ ἀναγνώρισις τούτων εἶναι ὁριστική. Ὅσον δὲ ἀφορᾷ εἰς τοὺς πολιτογραφηθέντας ἐνταῦθα Ρωμυλιώτας, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι μετὰ τὴν ἐπάνοδον αὐτῶν ἐγεννήθη ζήτημα καὶ γενικώτερον καὶ κατὰ πρόσωπα, καὶ ὅτι συνελήφθησάν τινες καὶ κατετάχθησαν εἰς τὸν βουλγαρικὸν στρατὸν, ἀλλ’ ἐπὶ ταῖς παραστάσεσι τῶν ἀρχῶν, ἀπελύθησαν πάντες ὑπὸ τῶν Βουλγάρων καὶ ἔλαβον τὴν ἐλευθερίαν αὐτῶν.

§174ΕΥΤΑΞΙΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§175ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὸν ψηφισθέντα νόμον τοῦ 1881 προὐκάλεσε καθαρῶς ἐθνικὴ ἀνάγκη. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ τὰς καλὰς ἐντυπώσεις καὶ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἡ ψήφισις τοῦ νόμου ἐκείνου ἔφερεν ὡς πρὸς τοὺς ὁμογενεῖς ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Οἱαδήποτε κατάχρησις καὶ ἂν ἐγένετο, δὲν δίδει δικαίωμα εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Κυβερνήσεις νὰ ἀκυρώσωσι τὸν νόμον. Τὰ ἀποτελέσματα εἶναι τόσον ὑψηλὰ, ὥστε οἱοσδήποτε λόγος ἐσωτερικὸς, ὅσον ἀφορᾷ τὰς σχέσεις τῶν κομμάτων, ἀπέναντι τοῦ μεγάλου σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ὁ νόμος ἐκεῖνος εἶχε, δὲν δύναται νὰ πείσῃ τινὰ εἰς κατάργησιν τοῦ νόμου. Διὰ τοῦτο ἡ προκειμένη συζήτησις πρέπει νὰ θεωρηθῇ ξένη τοῦ σκοποῦ, ὅστις ὑπηγόρευσε τὸν νόμον, καὶ ἑπομένως παρακαλῶ νὰ ἀναγνωρισθῇ τὸ ἀληθὲς πνεῦμα καὶ δικαιωθῶσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι προὐκάλεσαν διὰ τοῦ νόμου τόσα ἀγαθὰ ἀποτελέσματα.

§176ΡΑΛΛΗΣ. Τὰς προθέσεις τοῦ ἀρχικοῦ εἰσηγητοῦ οὐδόλως διαμφισβητοῦμεν· ἐθεωρήθη ὁ νόμος, ὅτι ἠδύνατο νὰ προστατεύσῃ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα· ἀλλὰ μετὰ πεῖραν, τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν, δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ πλανώμεθα· Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὡμολόγησεν, ὅτι πάντες οἱ ἐγγραφέντες πολῖται Ἕλληνες δὲν ἀνεγνωρίσθησαν παρὰ τῆς Τουρκικῆς ἀρχῆς καὶ τῆς Αἰγυπτιακῆς· ὡμολόγησεν ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως τῆς συνομολογηθείσης πρὸς τὴν Βουλγαρίαν οἱ ἐγγραφέντες πολῖται Ἕλληνες δὲν ἀνεγνωρίσθησαν, μετὰ τὴν ἀναγνώρισιν τῆς Βουλγαρικῆς Ἡγεμονίας, ὡς τοιοῦτοι. Τότε εἰς τίνα σκοπὸν ἀποβλέπει τὸ νομοσχέδιον; Μόνον εἰς δυσχερείας, καὶ εἰς τὸ νὰ ἐκθέσῃ καὶ ἄλλους πολίτας Ἕλληνας εἰς καταδιώξεις, καὶ νὰ γεννήσῃ περιπλοκὰς διπλωματικάς. Ποῦ εὑρίσκει ὁ κύριος Ρικάκης, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ νόμου ἐξυπηρετοῦνται ἐθνικὰ συμφέροντα; Ἡ Τουρκία, ἡ Βουλγαρία, ἡ Αἴγυπτος δὲν ἀναγνωρίζει αὐτούς. Πρόκειται περὶ τῶν ὀλίγων ἀλλοδαπῶν, τοὺς ὁποίους τὸ νομοθέτημα θὰ καταστήσῃ διαρκεῖς τοῦ προϋπολογισμοῦ βδέλλας, καὶ πρόκειται καὶ περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ χρησιμεύσωσι πρὸς σκοποὺς ἐκλογικούς. Ὅλα τὰ Κράτη σήμερον εἶναι ζηλότυπα ὡς πρὸς τὴν ἀπονομὴν τῆς ἰδιότητος τοῦ πολίτου, ἐν τούτοις ἡμεῖς θεωροῦμεν τὴν ἰδιότητα ταύτην, ὅτι δυνάμεθα νὰ τὴν ἀπονέμωμεν εἰς πάντα· διότι οὐδεμία διαδικασία καὶ ἐγγύησις ὑπάρχει ὡς πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ βαπτισθῶσι πολῖται Ἕλληνες. Τὰ πάντα θὰ γίνωνται διὰ τῆς δηλώσεως καὶ δι’ ἑνὸς Β. Διατάγματος.

§177ΡΙΚΑΚΗΣ. Οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦτο ἡ χρῆσις τοῦ νόμου ἐκείνου, καὶ οἱαδήποτε ἂν προῆλθον ἄτοπα, δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ καταργηθῇ νόμος ὑπηρετῶν ἐθνικὰ συμφέροντα. Δὲν ἐδίδετο ἡ ἑλληνικὴ ὑπηκοότης εἰς τὸν πρῶτον τυχόντα, ἀλλ’ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἦσαν Ἕλληνες καὶ τοὺς ὁποίους ἐχώρισαν αἱ συνθῆκαι ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, ἥτις πρέπει νὰ ἔχῃ πάντοτε τὰς ἀγκάλας ἀνοικτὰς, ἵνα τοὺς δέχηται. Τούτους ἐνόει ὁ νόμος, καὶ ἐπὶ τούτων ἐφηρμόσθη. Ἡ γενομένη συζήτησις, κατ’ ἐμὲ, βλάπτει τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἀνέκαθεν ὁ νόμος εἶχε, καὶ τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἀφήσωμεν ἀκέραιον εἰς τὸ πνεῦμα τῶν ἀδελφῶν μας ἐκείνων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συγχωνεύσεως τοῦ κλάδου τῶν γεωμετρῶν εἰς τὸ σῶμα τῶν ἐργοδηγῶν.

§179Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ κηρυχθῶ κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, διότι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, τίς ὁ σκοπὸς αὐτοῦ. Τὸ νομοσχέδιον στερεῖται εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως· ἐκ τοῦ περιεχομένου δὲ τῶν διατάξεων αὐτοῦ δὲν ἔφθασα εἰς συμπέρασμα περὶ τοῦ σκοποῦ του. Πρόκειται περὶ ἀφομοιώσεως δύο κλάδων διακεκριμένων. Ἡ συγχώνευσις αὐτῶν δὲν γνωρίζω, ἂν ὑπηρετῇ τὸ σῶμα τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν· διότι ἐν τῷ σώματι τῶν γεωμετρῶν ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι, μὴ ἔχοντες τὰς γνώσεις, τὰς ὁποίας ἔχουσιν οἱ πολιτικοὶ μηχανικοί. Οἱ γεωμέτραι εἶναι καταμετρηταὶ, χωρογράφοι κλπ., δὲν ἔχουσι δὲ τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος ἀπαιτεῖ καὶ τὰ ὁποῖα ἔχουσιν οἱ πολιτικοὶ μηχανικοί. Δὲν φρονῶ λοιπὸν, ὅτι οἱ γεωμέτραι συνεχωνεύθησαν εἰς τοὺς μηχανικούς, ἵνα ὑπηρετήσωσι τὸ σῶμα τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν· ἀλλὰ τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον ἐξάγεται ἐκ τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι, ὅτι οἱ γεωμέτραι εἰσήχθησαν εἰς τὴν τάξιν τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τῆς ἐξασφαλίσεως, καθόσον οἱ μὲν πολιτικοὶ μηχανικοὶ εἶναι ὑπάλληλοι μόνιμοι καὶ διαρκεῖς, ἐξασφαλιζόμενοι ὑπὸ τῶν προσόντων τοῦ νόμου καὶ μὴ ὑποκείμενοι εἰς παῦσιν, οἱ δὲ γεωμέτραι εἶναι ἄνευ τῆς ἐξασφαλίσεως ταύτης καὶ ὑπόκεινται εἰς τὴν παῦσιν. Ἐὰν λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον σκοπὸν ἔχῃ νὰ ἐξασφαλίσῃ τοὺς γεωμέτρας, πρέπει ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλήν. Εἶμαι δὲ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, διότι πρώτην ἤδη φορὰν διὰ νομοσχεδίου καταργοῦνται κεκτημένα δικαιώματα. Ὁσάκις εἰς τὴν Βουλὴν ὑπεβλήθησαν νόμοι, εἴτε περὶ ἀφομοιώσεως, εἴτε περὶ προσόντων, πάντοτε ἐπεφυλάχθησαν ἀκέραια τὰ δικαιώματα τῶν ὑπαλλήλων ἐκείνων, οἵτινες συγχωνεύονται εἰς ἕτερον κλάδον τῆς ὑπηρεσίας. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου οἱ γεωμέτραι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι κεκτημένα δικαιώματα, οἱ δυνάμενοι δυνάμει τῆς ὑπηρεσίας των νὰ καταλάβωσιν ὡρισμένην θέσιν, οὗτοι στεροῦνται τοῦ δικαιώματος τούτου, ἐπὶ πλέον δὲ οἱ γεωμέτραι ἐκεῖνοι, οἵτινες δὲν εἶναι ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, δὲν ἔχουσι τοιοῦτον δικαίωμα, ἀποκλείονται.

§180ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ ἐξήγησεν ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§181Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὠνόμασε δέκα τοιούτους, καὶ ἐνῷ ὁ κ. Ὑπουργὸς κατ’ ἀρχὰς εἶπεν, ὅτι ἐν τοῖς νόμοις περὶ ἀφομοιώσεως ἢ περὶ προσόντων πρέπει νὰ λαμβάνωμεν ὅλα τὰ μέτρα, ὅπως ἐξασφαλίσωμεν τοὺς ἀδικουμένους, ἐνόμισα, ὅτι θὰ καταλήξῃ εἰς ἓν συμπέρασμα, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἐξασφαλισθῶσι καὶ αὐτοὶ οἱ ἀτυχεῖς, οἵτινες μένουσιν ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλ’ ἐν τέλει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἔκρινεν αὐτοὺς ἱκανοὺς, καὶ οὕτω, ψηφιζομένου τοῦ νομοσχεδίου, οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἱ ἔχοντες δικαιώματα ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, οἵτινες κατέβαλλον μέχρι τοῦδε εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον πρὸς ἀπολαβὴν συντάξεως, μένουσιν ἐκτεθειμένοι, δὲν δύνανται νὰ λάβωσιν οἱανδήποτε ὑπηρεσίαν, διότι δι’ οὐδένα ἄλλον κλάδον κέκτηνται τὰ προσόντα πρὸς διορισμόν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ νομοθετῶμεν καταργοῦντες δικαιώματα, ἀλλὰ νὰ προστατεύωμεν καὶ τὰ δικαιώματα αὐτά. Θὰ παρακαλέσω δὲ ἰδίως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, εἰ δυνατόν, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν μίαν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἔχω, ὅπως μὴ ἀδικήσωμεν αὐτούς. Ἡ τροπολογία μου ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Οἱ ἔχοντες τὰ προσόντα νὰ καταλάβωσι μίαν τῶν ἀνωτέρω θέσεων πολιτικοὶ γεωμέτραι, οἱ ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας διατελοῦντες, κατατάσσονται ἐν τῷ σώματι τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν καὶ ἐργοδηγῶν, καθ’ ὅσον χηρεύουσι θέσεις, ἐὰν ἐντὸς δύο μηνῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου δηλώσωσι τοῦτο. Ἐὰν δὲ ὁ Ὑπουργὸς συμπληρώσῃ τὰς τυχὸν κενωθησομένας θέσεις ἐκ τῶν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ διατελούντων, οἱ εἰρημένοι γεωμέτραι οὐδὲν δικαίωμα ἀποκτῶσιν.» Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν χηρεύσωσι θέσεις, θὰ προτιμήσῃ τοὺς ἐν ὑπηρεσίᾳ διατελοῦντας τῶν ἐκτὸς ὑπηρεσίας. Λοιπόν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὅταν χηρεύσῃ θέσις, νὰ προτιμῶνται, κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Ὑπουργοῦ· ἐὰν μὲν ὁ Ὑπουργὸς εὑρίσκῃ, ὅτι πρέπει νὰ προτείνῃ, ἵνα διορισθῇ ἐν τῇ κενῇ θέσει ὁ ἐν ὑπηρεσίᾳ διατελῶν γεωμέτρης, νὰ πράττῃ τοῦτο, ἐὰν δὲν νομίζῃ τοῦτο, τότε νὰ καλῇ ἐκ τῶν ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας γεωμετρῶν. Νομίζω, ὅτι διὰ τῆς τροπολογίας ταύτης καὶ τὸ μέτρον θὰ ἦναι πλῆρες καὶ ὁ σκοπός, τὸν ὁποῖον σεῖς λέγετε ὅτι ἐπιδιώκετε, δύναται νὰ ἐκπληρωθῇ. Καταθέτω τὴν τροπολογίαν ταύτην, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου.

§182Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ συστηματοποίησις τῆς ὑπηρεσίας τῶν γεωμετρῶν, διότι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ἡ ὑπηρεσία τῶν γεωμετρῶν διατελεῖ ἄνευ ὀργανισμοῦ, μόνον δὲ προσὸν πρὸς τὴν εἴσοδον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἀπαιτεῖται ἀπόδειξις περὶ ὡρισμένων σπουδῶν καὶ ἕτερον οὐδέν. Οὕτως εἰσερχόμενοι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν μηχανικοὶ κατωτάτου βαθμοῦ δὲν τάσσονται ὑπὸ προϊστάμενον ἐκ τῆς αὐτῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ προσκολλῶνται εἰς ὑπηρεσίαν, διευθυνομένην ὑπὸ οἰκονομικοῦ ὑπαλλήλου, οὐδόλως ἐντριβοῦς περὶ τὰ μηχανικὰ, καὶ ἑπομένως ἐστερημένου τεχνικῆς ἐπιτηρήσεως, διατελοῦσιν ἐν ὑπηρεσίᾳ ξένῃ πρὸς τὸν προορισμὸν αὐτῶν. Ἐθεωρήσαμεν ὅτι, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἀνάγκη τῆς ἐργασίας γεωμετρῶν, πρέπει ἡ ὑπηρεσία αὐτῶν νὰ ᾖ ὠργανωμένη. Ἦτο δυνατὸν νὰ ὀργανωθῇ ἡ ὑπηρεσία παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, διοριζομένου διευθυντοῦ καὶ προϊσταμένων ἄλλων· ἀλλὰ τοῦτο θὰ ἦτο δαπανηρὸν, ὁ δὲ ἀριθμὸς τοῦ προσωπικοῦ τῶν γεωμετρῶν δὲν ἦτο ἐπαρκὴς εἰς καταρτισμὸν αὐτοτελοῦς ὑπηρεσίας καὶ δικαιολογίαν τῆς δαπάνης ἀνωτέρου προσωπικοῦ. Ἵνα θέσωμεν ὅμως αὐτὸ ἄνευ προσθέτου δαπάνης ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ἀνωτέρου προσωπικοῦ, προσεφύγομεν εἰς τὴν προσκόλλησιν τοῦ προσωπικοῦ τούτου εἰς ἑτέραν ὑπηρεσίαν, ἢ μᾶλλον εἰς τὴν συγχώνευσιν αὐτοῦ ἐν τῷ σώματι τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν. Οὕτω δὲ ἄνευ προσθέτου δαπάνης θὰ διατελῇ τὸ προσωπικὸν τῶν γεωμετρῶν ἐν ὠργανωμένῃ ὑπηρεσίᾳ καὶ ὑπὸ κανονικὴν ἐπιτήρησιν. Ταῦτα ὁρίζονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἐπειδὴ δὲ οἱ γεωμέτραι δὲν ἔχουσι καθ’ ὅλα τὴν ἱκανότητα πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἐργοδηγῶν, ἀπῃτήθη παρ’ αὐτῶν ἡ δοκιμασία, ἵνα μετὰ τὴν εἴσοδον αὐτῶν εἰς τὸ σῶμα τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν δύνανται νὰ ὑπηρετῶσι καὶ ὡς μηχανικοί· ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον τὴν δοκιμασίαν ταύτην δὲν ὑποστῶσι, θὰ ὑπηρετῶσιν ἀποκλειστικῶς εἰς τὰ γεωμετρικά, θὰ ὑπηρετῶσι δὲ εἰς τὰ γεωμετρικὰ καὶ οἱ ἀρχικῶς ἀνήκοντες εἰς τὸ σῶμα τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν, ἄνευ δοκιμασίας, διότι οὗτοι φέρουσι τὰς ἀποδείξεις ἀνωτέρας παιδεύσεως. Διὰ τοῦ συστήματος τούτου, ἐφ’ ὅσον οἱ γεωμέτραι ὑποστῶσι τὴν δοκιμασίαν, ἀνοίγεται εἰς αὐτοὺς ὁλοσχερῶς τὸ στάδιον, ὁπωσδήποτε δὲ, ἐργαζόμενοι καὶ ἐν ὠργανωμένη ὑπηρεσίᾳ, μορφοῦνται καὶ ἀναπτύσσονται, ἐνῷ, ὡς ἔχουσι τὰ τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐστερημένης τεχνικῆς διευθύνσεως, ἕκαστος εἰργάζετο αὐτοτελῶς κατ’ ἐντολὴν τοῦ οἰκονομικοῦ προϊσταμένου, ἄνευ τεχνικῆς ὁδηγίας καὶ ἐλέγχου. Περὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τοὺς ἐκτὸς ὑπηρεσίας ἐξέθηκα ἤδη τὰ περὶ τούτου. Εἶπον, ὅτι οὐδεὶς σήμερον διατελεῖ ἐκτὸς ὑπηρεσίας ἢ τῇ θελήσει του. Ἐνδέχεται τώρα εἷς ἢ δύο,—ἀμφιβάλλω ἂν δύο, ἴσως εἷς,—νὰ θέλῃ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ πάλιν ὑπὸ τοὺς ὅρους, τοὺς καταστήσαντας ἀναγκαίαν τὴν ἐξ αὐτῆς ἀποχώρησίν του, διότι ἐκ τῶν δέκα ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας, ὡς εἶπον, ὁ εἷς ἀνακαλεῖται εἰς αὐτὴν, οἱ δ’ ἄλλοι δὲν φαίνονται θέλοντες νὰ ἐπανέλθωσι, πλὴν ἑνὸς, ὅστις, ἐπανελθὼν ἐσχάτως, ἐδέησε ν’ ἀποχωρήσῃ πάλιν, ὡς προτάσσων τὴν ἀξίωσιν, ὅπως διατηρῆται ὑπηρετῶν ἐν Ἀθήναις, ὑφ’ ὃν ὅρον, ἀπαράδεκτον ἄλλως κατ’ ἀρχὴν, δὲν ἦτο χρήσιμος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, διότι δυστυχῶς ἡ γενικωτέρα ἀπαίτησις ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ταύτῃ, ὡς καὶ ἐν ἄλλαις, εἶναι ἡ τῆς τοποθετήσεως ἐν τῇ πρωτευούσῃ, ἐνῷ τῶν γεωμετρῶν ἡ ἐργασία εἶναι κυρίως ἐν ταῖς ἐπαρχίαις. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη, οὕτως ἐχόντων τῶν κατὰ τοὺς ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας, νὰ λάβωμεν εἰδικώτερόν τι μέτρον περὶ αὐτῶν.

§183Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐμάθομεν σήμερον παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ σώματος τῶν γεωμετρῶν. Διὰ τῆς συγχωνεύσεως τοῦ σώματος τούτου εἶπεν, ὅτι θὰ γείνῃ ὀργάνωσις ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἢ τοῦ διευθυντοῦ τῶν δημοσίων ἔργων, ἀλλὰ λησμονεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι οἱ γεωμέτραι αὐτοὶ, προσκολλώμενοι ἐν τῷ σώματι τῶν μηχανικῶν, ἀποσπῶνται ἐκ νέου καὶ ἐπανέρχονται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Δὲν ἐννοῶ λοιπὸν, ποῖον μέτρον ὀργανισμοῦ ἔλαβε περὶ τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν. Οἱ γεωμέτραι θὰ ἦναι ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ ἐκτελῶσι δὲ ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν τὸ τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν θὰ διατάσσῃ, δὲν θὰ ἔχωσι δὲ κἀμμίαν αὐτοτέλειαν. Νομίζω, ὅτι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου δὲν εἶναι αὐτός. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν πείθομαι, ὅτι ὁ σκοπὸς εἶναι αὐτός. Ἀλλ’ ἔρχομαι εἰς τὸ δεύτερον ζήτημα, ὅτι εἷς ἢ δύο ἐκ τῶν ὑπηρετούντων μένουσιν ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας ἐπὶ δέκα ἔτη, καὶ ὅτι εἷς μάλιστα ἐξ αὐτῶν μετέβη, ὁ ἀτυχὴς, εἰς Εὐρώπην, ἵνα τελειοποιήσῃ τὰς σπουδάς του καὶ ἐπανερχόμενος τύχῃ προαγωγῆς· ἀλλ’ ἐπανερχόμενος θὰ εὕρῃ τὴν θύραν κλειστὴν διὰ παντός. Ὁ ἕτερος, περὶ τοῦ ὁποίου εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δὲν ἐπανέρχεται λόγῳ οἰκογενειακῶν ἀναγκῶν, καὶ αὐτὸς, ψηφιζομένου τοῦ νομοσχεδίου, καθίσταται ὑπηρεσιακῶς ἄχρηστος, ἤτοι ὑπὸ ἔποψιν πολιτικῶν δικαιωμάτων νεκρός. Ἀλλὰ δὲν ἐκλήθημεν ἐδῶ, ἵνα σφαγιάσωμεν δικαιώματα, ἐκλήθημεν ἵνα ἀνορθώσωμεν δικαιώματα. Αὐτοὶ οἱ ὑπάλληλοι σήμερον διὰ τοῦ νομοσχεδίου καθίστανται, ὡς προεῖπον, πολιτικῶς νεκροὶ, δὲν δύνανται νὰ παράσχωσι κἀμμίαν ὑπηρεσίαν. Ἐὰν ἔχωμεν τοιοῦτον δικαίωμα, ψηφίσατε τὸ νομοσχέδιον, ἐγὼ ἀδιαφορῶ, δὲν ἔχω κἀνὲν συμφέρον δι’ οὐδένα ἐξ αὐτῶν. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει).

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 ὁ κ. Βουλευτὴς Γορτυνίας ὑποβάλλει τὴν ἀκόλουθον τροπολογίαν. (Ἀναγινώσκει αὐτήν). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§186ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν οἱ κατὰ τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἐργοδηγοὶ νὰ διατελῶσιν ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὑπὸ τὴν ἄμεσον διεύθυνσιν τοῦ διευθυντοῦ τῶν δημοσίων ἔργων; Ἢ ὁ εἷς ἢ ὁ ἄλλος θὰ ἔχῃ τὴν ἄμεσον διεύθυνσιν. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ διατάσσῃ αὐτοὺς διὰ τοῦ διευθυντοῦ τῶν δημοσίων ἔργων;

§187Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι διοικητικὸς προϊστάμενος, ὁ δὲ διευθυντὴς τῶν δημοσίων ἔργων προϊστάμενος τεχνικός. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κανονίζει διοικητικῶς τὰ τῆς ἐργασίας χάριν τῆς ὑπηρεσίας τῆς οἰκονομικῆς, τεχνικῶς ὅμως δὲν δύναται νὰ δώσῃ ὁδηγίαν εἰς τὸν ἐκτελεστήν· τὴν ὁδηγίαν ταύτην θὰ δώσῃ ὁ τεχνικὸς προϊστάμενος, ὅστις καὶ θὰ ἐπιτηρήσῃ εἰς τὰ τῆς ἐκτελέσεως αὐτῆς. Δὲν θὰ διατελῶσι δ’ οὗτοι τεχνικῶς ὑπὸ μόνην τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ διευθυντοῦ τῶν δημοσίων ἔργων, ἀλλ’ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ὅπου ἐργάζονται, θὰ διατελῶσιν ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐπιτήρησιν τοῦ νομομηχανικοῦ καὶ τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 4 καὶ 5 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται).

§189ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἄρθρον 6 καθιστᾷ συναγωνισμὸν μεταξὺ τῶν ἐργοδηγῶν, τῶν ἀρχιτεκτόνων καὶ τῶν χωρομετρῶν διὰ τὴν εἰσαγωγήν των εἰς τὸν κλάδον τῶν ἐργοδηγῶν· ἀλλ’ ὁ συναγωνισμὸς αὐτὸς ἀποβαίνει ἀδύνατος μεταξὺ τῶν διαφόρων τούτων τάξεων τῶν συναγωνισθησομένων, διότι τῶν ἀρχιτεκτόνων καὶ τῶν ἐργοδηγῶν ἡ ἐκπαίδευσις εἶναι τελειοτέρα τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν γεωμετρῶν. Ὑπάρχουσιν εἰδικὰ μαθήματα τῆς οἰκοδομικῆς, τῆς ἀρχιτεκτονικῆς καὶ τῆς καλλολογίας, τὰ ὁποῖα διδάσκονται εἰς τοὺς ἀρχιτέκτονας, οἵτινες ἐξέρχονται ἐκ τῆς Σχολῆς τῶν Τεχνῶν, τὰ μαθήματα δὲ ταῦτα δὲν διδάσκονται εἰς τοὺς γεωμέτρας. Ἐντεῦθεν ὁ συναγωνισμὸς θὰ φέρῃ εἰς τὸ ἀναπόφευκτον ἀποτέλεσμα, ὅτι πάντες ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐξέρχονται μὲ πτυχίον γεωμέτρου ἐκ τῆς Σχολῆς τῶν Τεχνῶν, θὰ μένωσιν ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας, διότι ἡ μόρφωσίς των δὲν εἶναι ἐπίσης τελεία ὡς ἡ τῶν ἐργοδηγῶν καὶ τῶν ἀρχιτεκτόνων, ἐντεῦθεν δὲ θὰ ἐπέλθῃ τὸ ἄτοπον, ὅτι μετ’ ὀλίγον θὰ ἐκλείψῃ ὁ κλάδος αὐτὸς τῶν γεωμετρῶν. Μόνον κατὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι σφάλλει τὸ νομοσχέδιον. Ἔπρεπε λοιπὸν, ἐὰν νομίζωμεν, ὅτι ὁ κλάδος αὐτὸς τῶν γεωμετρῶν εἶναι ἀναγκαῖος, νὰ τὸν συντηρήσωμεν, καθιστῶντες ἓν προσὸν καὶ ὑπὲρ ἐκείνων, ἔστω καὶ ἂν ὡς πρὸς τὴν προαγωγὴν δὲν ἤθελον τύχει τοῦ αὐτοῦ προσόντος, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν οἱ ἄλλοι, καὶ ὑπὲρ ἐκείνων, λέγω, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον πτυχίον γεωμέτρου. Ἐὰν ἀφήσωμεν τὰ πράγματα ὅπως ἔχουσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἀναγκαίως οὗτοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συναγωνισθῶσι πρὸς τοὺς ἄλλους. Ἐὰν λοιπὸν νομίζωμεν ἀναγκαῖον τὸν κλάδον τῶν γεωμετρῶν, πρέπει νὰ τὸν συντηρήσωμεν, νὰ δώσωμεν δὲ καὶ εἰς αὐτοὺς τὴν ἐλπίδα τῆς εἰσόδου εἰς τὴν ὑπηρεσίαν· θὰ τὴν δώσωμεν δὲ, ἐν ᾗ περιπτώσει καταστήσωμεν προσὸν ὡς πρὸς τοὺς μὴ ἔχοντας τὴν τελείαν μόρφωσιν χωρομέτρας νὰ λαμβάνωμεν διὰ τὴν εἰσαγωγὴν εἰς τὸ σῶμα τῶν ἐργοδηγῶν κατ’ ἀναλογίαν ἐκ τῶν εὐδοκιμησάντων εἰς τὸν συναγωνισμὸν τῶν ἐργοδηγῶν καὶ τῶν ἀρχιτεκτόνων καὶ κατ’ ἀναλογίαν ἐκ τῶν εὐδοκιμησάντων εἰς τὸν συναγωνισμὸν τῶν χωρομετρῶν, ἄλλως πρέπει νὰ θεωρήσωμεν, ὅτι ὁ κλάδος τῶν γεωμετρῶν ἐκλείπει ἐντελῶς.

§190Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀκριβῶς τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ θεωρήσωμεν, διότι οἱ γεωμέτραι εἶναι ἐργοδηγοί, φέροντες ἀποδείξεις παιδεύσεως μικροτέρας, ἃς ὅμως συμπληροῦσι διὰ τῆς δοκιμασίας. Δὲν ὑπάρχει κλάδος ἰδιαίτερος γεωμετρῶν. Αἱ σπουδαὶ εἶναι τοῦ αὐτοῦ εἴδους, ἀλλὰ διὰ γεωμετρικὰς ἐργασίας ἀπαιτοῦνται γνώσεις ὀλιγώτεραι. Ἐφ’ ὅσον ὑπῆρχεν ὑπηρεσία εἰδικὴ γεωμετρῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν ἐθεωρεῖτο ἀναγκαία ἡ ἀπόκτησις γνώσεων ἀνωτέρων δι’ ἐργασίας, εἰς ἃς ἀρκοῦσι γνώσεις ὀλιγώτεραι· ἤδη ὅμως, μετὰ τὴν συγχώνευσιν, θ’ ἀπαιτῶνται δι’ ὅλους αἱ γνώσεις τοῦ μαθητευομένου ἐργοδηγοῦ. Ταύτας τὰς γνώσεις εἰς τὸ ἑξῆς πρέπει ν’ ἀποκτήσωσι καὶ οἱ μέχρι τοῦδε ἀρκούμενοι εἰς τὰς γνώσεις τοῦ γεωμέτρου. Ἄλλως τε καὶ ἡ διαφορὰ δὲν εἶναι μεγάλη. Ἡ διδασκαλία γίνεται ἐν τῷ Πολυτεχνείῳ, ὀλίγα δὲ εἶναι τὰ τέως μὴ διδασκόμενα εἰς τοὺς προωρισμένους εἰς τὴν γεωμετρικὴν ὑπηρεσίαν ἐκ τῶν ἤδη περιληφθησομένων ἐν τῇ διδασκαλίᾳ αὐτῶν· ἀποτέλεσμα δὲ τοῦ νέου νομοθετήματος θὰ ἦναι, ὅτι ὅλοι θὰ διδάσκωνται τὰ τοῦ ἐργοδηγοῦ, καὶ θὰ ἐγκαταλειφθῇ ἡ εἰδικὴ διδασκαλία τῶν γεωμετρῶν.

§191ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἀντίκειται ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου εἰς τὴν καθεστῶσαν νομοθεσίαν, διότι λέγει «οἱ ἔχοντες δίπλωμα ἐργοδηγοῦ, ἀρχιτέκτονος, ἢ χωρομέτρου». Διπλώματα ἐργοδηγοῦ δὲν ἔχομεν· ἔχομεν μόνον διπλώματα ἀρχιτέκτονος καὶ χωρομέτρου· οἱ δὲ ἀποφοιτῶντες ἐκ τοῦ Πολυτεχνείου καὶ προσλαμβανόμενοι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν λαμβάνουσι διορισμὸν ἐργοδηγοῦ, ὁ ὁποῖος κανονίζεται δι’ ἄλλου τρόπου, ἀλλ’ ἐν τῷ κανονισμῷ τοῦ Σχολείου τῶν Τεχνῶν δὲν ὑπάρχει δίπλωμα ἐργοδηγοῦ.

§192Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ νόμῳ, διότι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι δίπλωμα ἐργοδηγοῦ πιθανὸν νὰ παρέχηται ἐν τῷ μέλλοντι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ, εἰς γʹ συζήτησιν).

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαχειρίσεως καὶ διοικήσεως τῶν δασῶν.

§194ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐπιμένει ἡ Κυβέρνησις νὰ συζητηθῇ ἀπόψε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο;

§195Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Βεβαίως, νὰ προχωρήσωμεν.

§196ΕΥΤΑΞΙΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι...

§198ΡΑΛΛΗΣ. Εἴμεθα, κύριε Πρόεδρε, ὀλιγάριθμοι, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἀνθέξωμεν, μὴ προφθάνοντες οὔτε νὰ γευματίσωμεν. Παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. Ἐπὶ ἑπτὰ σχεδὸν συνεχεῖς ὥρας ἀγορεύομεν· πρέπει ν’ ἀναπαυθῶμεν ὀλίγον. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν Βουλευτῶν. Μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 11 καὶ 45′ μ. μ.