1893.01.30

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 53.

τῆς 30 Ἰανουαρίου 1893.

(Σάββατον)

Ὥρᾳ 5 καὶ 30′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι παρεξηγεῖται ἡ βραδύτης περὶ τὴν ἐκτύπωσιν τοῦ τεύχους, τῶν περὶ τοῦ ζητήματος τῆς Κωπαΐδος ἐγγράφων, παρεξηγεῖται δὲ καὶ ἡ ἐμὴ σιωπή. Ἂν δὲν ἦναι δυνατὴ ἡ ἐκτύπωσις, τότε παρακαλῶ, ὅπως ὁρισθῇ ἡ προσεχὴς Τετάρτη, ἵνα κατὰ τὴν ἡμέραν ταύτην ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀναπτύξω τὸ ζήτημα καὶ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐμὴν γνώμην.

§2ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ κύριος Βουλευτὴς παρετήρησεν, ὅτι παρεξηγεῖται ἡ βραδύτης τῆς ἐκτυπώσεως· ἀλλ’ ἡ βραδύτης αὕτη δὲν δύναται νὰ ἀποδοθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις ἐγκαίρως κατέθεσεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα, καὶ διέταξε νὰ τυπωθῶσιν. Ἐζητήθησαν κατόπιν καὶ ἄλλα ἔγγραφα, καὶ ταῦτα κατετέθησαν καὶ ἐστάλησαν πρὸς τύπωσιν. Ἀλλ’ ὁ φάκελλος εἶναι τόσον ὀγκώδης, ὥστε ἀπαιτεῖται χρόνος.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον πληροφορεῖ τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐξετυπώθη ὁλόκληρον τὸ τεῦχος καὶ εἶναι ἤδη εἰς τὸν βιβλιοδέτην. Ἐντὸς δὲ τῆς προσεχοῦς ἑβδομάδος θὰ ἦναι ἕτοιμον πρὸς διανομήν.

§4Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡ πρότασίς μου περὶ ἀρδεύσεως τῆς πεδιάδος τῆς Βόχας εἶναι λίαν κατεπείγουσα, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῶσιν, ὅπως ἀναγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει ἐγγραφῆ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς Δευτέρας.

§6ΔΑΛΛΑΣ. Σχετικῶς πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κορινθίας, θέλω παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ἐγκρίνῃ, νὰ εἰσαγάγῃ νομοσχέδιον γενικῆς φύσεως, ἐπιτρέπον εἰς αὐτὴν τοιαύτας παραχωρήσεις ἀρδεύσεως καὶ ἀποξηράνσεως γαιῶν, διότι πανταχοῦ παρίσταται τοιαύτη ἀνάγκη, καὶ ὑπάρχουσι γαῖαι πλούσιαι καὶ ἀνεκμετάλλευτοι, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ παράσχωσι πολλὰ πλούτη. Ἐπὶ τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα σκοπῶ νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, προσῆκεν ἐγκαιρότερον ν’ ἀπασχολήσω αὐτήν. Ἕνεκεν ὅμως ἀσθενείας καὶ ἄλλων κωλυμάτων δὲν μοὶ ἐπετράπη νὰ πράξω τοῦτο πρότερον, ὀφείλω δὲ καὶ νῦν, βλέπων τὴν Βουλὴν ἀσχολουμένην εἰς ἔργα ἥσσονος σπουδαιότητος, νὰ μὴ παραλείψω τὸ καθῆκον τοῦτο, καθόσον, καὶ ἂν μὴ ὑπάρχῃ ἐλπὶς ἀμέσου θεραπείας, παρέχεται ἀφορμὴ πρὸς μελέτην εἰς τὸ μέλλον, καὶ ἀποκλείεται πᾶσα πρόφασις ἀγνοίας τῶν ὑπευθύνων. Πρόκειται περὶ ἐνισχύσεως τῆς γεωργίας ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ περὶ ἀποδόσεως τῆς ἐλευθερίας εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμοὺς, τοὺς καλλιεργοῦντας τὰς πεδιάδας αὐτῆς. Τὸ μέγα τοῦτο μέρος τῶν ἐκλογέων τῶν νέων ἐπαρχιῶν, οἵτινες, θεραπεύοντες τὸν σπουδαιότερον τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς κλάδον, συνεχίζουσι τοὺς πενέστας, διατελοῦσιν ἐν μοίρᾳ Καρὸς πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας, ἐπὶ μεγάλῃ βλάβῃ ἠθικῇ καὶ ὑλικῇ τῆς Πολιτείας. Δὲν προτίθεμαι νὰ ἐγείρω ζήτημα ἀγροτικὸν ὑπὸ τὴν γνωστὴν μορφὴν αὐτοῦ· ἔρχομαι μόνον νὰ ἐπιζητήσω ἀνακούφισίν τινα νομοθετικὴν ὑπὲρ τῶν πληθυσμῶν τούτων παρὰ τῆς Βουλῆς, τῇ προνοίᾳ τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς γεωργίας. Ἀληθῶς δὲν λύει τὸ ζήτημα τῆς ἀναπτύξεως τῆς γεωργίας μόνον ἡ ἔποψις, ὑφ’ ἣν θέλω ἐξετάσει αὐτὸ, οὐδὲ θεραπεύονται πᾶσαι αἱ ἀνάγκαι τῆς Θεσσαλίας....

§7ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν τὰ ἔγραφες αὐτὰ εἰς μίαν ἐφημερίδα καλλίτερα;

§8ΔΑΛΛΑΣ. Τὰς ἀνάγκας ταύτας γνωρίζομεν πάντες, διότι ἐφιλοτιμήθη ἡ ἐν Ἑλλάδι δημοσιογραφία νὰ πραγματευθῇ καὶ συζητήσῃ ταύτας εὐρέως καὶ ἐπανειλημμένως, δυστυχῶς ὅμως ἡ μέριμνα αὕτη τοῦ τύπου δὲν ἐπεξετάθη καὶ μέχρι τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ὁμολογουμένως ὑψώθησαν ἐν τῇ Βουλῇ μεμονωμέναι φωναὶ ὑπὸ διακεκριμένων μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου, εἰς ἃ ὀφείλεται εὐγνωμοσύνη, ὑπὲρ τῆς ἐνισχύσεως τῆς γεωργίας, ἀλλ’ ἔμειναν ἄνευ ἀποτελέσματος. Παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ὁ πεπολιτισμένος κόσμος ἠξίου ἰδιάζουσαν διὰ τὴν Θεσσαλίαν μέριμναν. Ἐπὶ τῆς Θεσσαλίας, ὡς ἐπὶ Λυδίας λίθου, ἔμελλε νὰ δοκιμασθῇ ἡ ἐκπολιτιστικὴ δύναμις τοῦ Κράτους. Παρεῖχε δὲ καὶ ἡ θέσις καὶ ἡ γονιμότης τῆς χώρας κατάλληλον πρὸς τοῦτο ἔδαφος, συνορεύουσα πρὸς τὴν πλουσίαν Μακεδονίαν καὶ τὴν εὔανδρον Ἤπειρον, καὶ εἰς διηνεκῆ διατελοῦσα μετ’ αὐτῶν ἐπικοινωνίαν καὶ συναλλαγὴν, ἐξ οὗ προσεδοκᾶτο νὰ ἀσκήσῃ ἠθικὴν ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν λαῶν τῶν χωρῶν τούτων, καὶ νὰ ἐκμεταλλευθῇ τὰ προϊόντα αὐτῶν, παρέχουσα μεγίστας πηγὰς πλούτου εἰς τὸ Κράτος· ἔδαφος δ’ ἔχουσα ὁμαλὸν καὶ γόνιμον, παρείχετο κατάλληλος καὶ εὔκολος πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς συγκοινωνίας καὶ τῆς παραγωγῆς, καὶ πρὸς ἄσκησιν στρατοῦ ἐπιβάλλοντος τὰ ἐπὶ τῆς Ἀνατολῆς δικαιώματα ἡμῶν. Ἀνατρέχοντες ὅμως εἰς τὴν διαῤῥεύσασαν δεκαετηρίδα, παρατηροῦμεν, ὅτι οὐ μόνον οὐδεμία ἐγένετο συστηματικὴ ἐργασία πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς Θεσσαλίας, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐγένετο τοιαύτη ἄσκοπος ἐνέργεια, ἥτις δὲν ἐπέτρεψεν εἰς αὐτὴν νὰ ἀναπτυχθῇ κανονικῶς διὰ τῶν ἰδίων αὐτῆς τοὐλάχιστον δυνάμεων, ἀλλ’ ἐξετράπη τῆς φυσικῆς ἀναπτύξεως καὶ κατέστρεψε πᾶν ὅ,τι εὗρεν ἐν τῇ χώρᾳ καλὸν καὶ χρήσιμον. Ὡς ἐν Ἑπτανήσῳ, καὶ ἐν Θεσσαλίᾳ ἔδει ἡ νομοθεσία νὰ ἀναγνωρίσῃ πολλὰ καλῶς ἔχοντα καὶ καλῶς λειτουργοῦντα, καὶ οὐχὶ νὰ γένηται ἀπότομος καὶ διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς ἀφομοίωσις, καταστρέψασα πολλοὺς θεσμοὺς εὐδοκίμως λειτουργοῦντας, ἐπὶ ἀνυπολογίστῳ ζημίᾳ καὶ τοῦ Κράτους καὶ τῶν ἰδιωτῶν. Ἡ Ἑλλὰς εὗρεν ἐν Θεσσαλίᾳ κοινότητας ἀκμαζούσας καὶ αὐτοδιοικουμένας, σχολεῖα ἐπαρκῶς λειτουργοῦντα, μέχρι καὶ τῶν ἀπωτάτων μερῶν, πληθυσμὸν γεωργικὸν, ἀπολαύοντα προνομίων παρὰ τοῖς ἰδιοκτήταις, λαὸν ἥσυχον καὶ ἐργατικὸν, καὶ ἐν γένει κοινωνίαν ἀνθηρὰν οἰκονομικῶς. Ἄκριτος ὅμως νομοθεσία, εἰσαγαγοῦσα ἀποτόμως θεσμοὺς ἀήθεις καὶ μὴ ἁρμόζοντας, καὶ ἄστοχος καὶ διεφθαρμένη διοίκησις, ἐνεργουμένη ὑπὸ ὑπαλλήλων, τοὺς ὁποίους αἱ Κυβερνήσεις, ὡς εἰς τόπον ἐξορίας, ἐξέλεγον τοὺς χειρίστους καὶ ἀπέστελλον, ἐδημιούργησαν ἐπιῤῥοὰς καὶ διαιρέσεις, ἐνίσχυσαν τὸ ἔγκλημα, ἐξεδίωξαν τοὺς ἐργατικοὺς βραχίονας τῶν Ὀθωμανῶν, ἐπὶ μεγίστῃ βλάβῃ τῆς παραγωγῆς, ὑπεδούλωσαν τοὺς πολίτας εἰς τοὺς φατριάρχας...

§9ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Νὰ ἴδωμεν, τί θ’ ἀκούσωμεν ἀκόμη!

§10ΔΑΛΛΑΣ. Αὐτὰ, τὰ ὁποῖα συνέβησαν καὶ διὰ τὰ ὁποῖα εὐθύνεσθε.

§11ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Δὲν ἔβλαψεν ἡ Ἑλλὰς τοὺς ὀθωμανικοὺς πληθυσμούς.

§12ΔΑΛΛΑΣ. Ἐνίσχυσεν ἡ κακὴ διοίκησις τὸ ἔγκλημα, καὶ τοὺς ἀπεμάκρυνε. Καθόλου δὲ εἰπεῖν, μετέβαλον τὴν γῆν ταύτην τῆς ἐπαγγελίας εἰς χώραν ἐγκλήματος, ἐρημώσεως καὶ πείνης. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν διαμφισβητεῖ τὴν στιγμὴν ταύτην τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου. Ὅτι οὐδεὶς ἐμερίμνησε περὶ τῆς χώρας ταύτης, ἀπόδειξις ἡ παροῦσα κατάστασις αὐτῆς, δι’ ἣν ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις καὶ ἀπέστειλεν ἐκεῖ στρατιωτικὰς δυνάμεις, ἵνα τηρήσῃ τὴν τάξιν, ἀπόδειξις, ὅτι ἐπὶ τουρκοκρατίας, ἐπὶ τῆς βαρβάρου ἐκείνης Κυβερνήσεως, δὲν ἐλάμβανον χώραν τοιαῦται πράξεις...

§13ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγετε, εἶναι βλασφημίαι.

§14ΔΑΛΛΑΣ. Πρέπει νὰ λέγωμεν γυμνὴν τὴν ἀλήθειαν· τὸ βῆμα τοῦτο εἶναι ἐλεύθερον. (Θόρυβος ἐν τῇ Βουλῇ).

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ εἰσέρχεσθε εἰς προσωπικὰ ζητήματα.

§16ΔΑΛΛΑΣ. Λέγω μίαν ἀλήθειαν. Ἀπορῶ, ποῖον εἶναι τὸ προσωπικόν.

§17ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ἕλλην Βουλευτὴς δὲν ὁμιλεῖ τοιουτοτρόπως.

§18ΔΑΛΛΑΣ. Εἶμαι ἑλληνικώτατος, καὶ Ἕλλην ἐρχόμενος ἀπὸ τῶν μερῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα πάσχουσι καὶ τῶν ὁποίων σεῖς, οἱ λεγόμενοι Ἕλληνες καὶ Ὑπουργοὶ, οὐδέποτε ἐσκέφθητε νὰ γνωρίσητε τὴν κατάστασιν.

§19ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ἔπρεπε νὰ συναισθάνησθε τὴν θέσιν σας καλλίτερον.

§20ΔΑΛΛΑΣ. Εἶμαι ἀνώτερος τῆς κατηγορίας, τὴν ὁποίαν μοὶ ἀπευθύνετε.

§21ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ἦλθες ἐδῶ πέρα νὰ μᾶς διαβάσῃς μίαν φυλλάδα! (Θόρυβος).

§22Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπιθυμεῖτε τὸ πρώην καθεστώς;

§23ΔΑΛΛΑΣ. Κύριε Βουλευτὰ ἐκ Μεσολογγίου, θεωρῶ πολὺ ἄκαιρον τὴν φιλοπατρίαν σας. Τὸ πρώην καθεστὼς ἐπιθυμοῦσιν οἱ δημιουργήσαντες καὶ οἱ ἀνεχόμενοι τοιαύτην κατάστασιν, οὐχὶ δὲ οἱ ἐλέγχοντες. Λέγω λοιπὸν, ὅτι παραβαλλομένη ἡ διοίκησις—οὐχὶ ἡ Κυβέρνησις, οὐχὶ τὸ πολίτευμα,—ἡ σημερινὴ πρὸς τὴν κατάστασιν ἐκείνην, εἶναι χείρων· ἐδημιούργησεν ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐλάμβανον πρὶν χώραν. Τοῦτο τὸ λέγω, τὸ ἐπαναλαμβάνω καὶ θὰ τὸ ἐπαναλαμβάνω. Εἶναι γνώμη μου. Τὸ βῆμα τοῦτο εἶναι ἐλεύθερον (θόρυβος).

§24ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§25ΔΑΛΛΑΣ. Εὐχαρίστως. Ἐπιθυμῶ εὐρεῖαν συζήτησιν.

§26ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν θὰ κάμω ἔκκλησιν εἰς τὴν φιλοπατρίαν σας, ἀλλ’ εἰς τὸ αἴσθημα τῆς φιλαληθείας ὑμῶν, καὶ σᾶς ἐρωτῶ: δύνασθε νὰ παραβάλητε τὴν σημερινὴν κατάστασιν πρὸς τὴν προτέραν, ὅτε ἡ Θεσσαλία ἦτο ἕρμαιον τῶν Βασιβουζούκων, τῆς ληστείας καὶ τῆς ἀτιμίας, τὴν ὁποίαν τὰ ἀνθρωπόμορφα ἐκεῖνα τέρατα ἐνήργουν;

§27ΔΑΛΛΑΣ. Μὲ ἀδικεῖτε πολὺ, καὶ παρερμηνεύετε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλω νὰ εἴπω. Ἐγὼ δὲν εὐλογῶ τὴν διοίκησιν ἐκείνην, ἣν ἀπεκάλεσα βάρβαρον. Εἶπον, ὅτι ἔλαβον ἐσχάτως χώραν τοσαῦτα ἐγκλήματα, ὅσα δὲν ἐγένοντο ἐπὶ τῆς Τουρκοκρατίας, τῆς βαρβαρωτάτης ἐκείνης Κυβερνήσεως, ἡ δὲ ἐποχὴ, περὶ ἧς λαλεῖτε, θὰ ἦτο τῆς ἐπαναστάσεως.

§28ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἰς τὰ ἐγκλήματα συντελεῖ καὶ τὸ γειτονικὸν Κράτος (θόρυβος).

§29ΔΑΛΛΑΣ. Δὲν εἶναι μόνον αἱ λῃστρικαὶ πράξεις, ἀλλὰ καὶ ἄλλαι ἐγκληματικαὶ, ὀφειλόμεναι εἰς τὴν κομματικὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους.

§30ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Προστατεύσατε, κύριε Πρόεδρε, τὸν ἀγορεύοντα.

§31ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἰς τί ἀνάγεται ἡ συζήτησις αὕτη; εἶναι ἐπερώτησις; τί εἶναι;

§32ΔΑΛΛΑΣ. Πρόκειται νὰ προκαλέσω τὴν μέριμναν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς βελτιώσεως τῆς Θεσσαλίας ἐν γένει.

§33ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Σεῖς ἐκάματε παραλληλισμὸν τῆς Ἑλληνικῆς καὶ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐθεωρήσατε τὴν Τουρκικὴν καλλιτέραν. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ἕνα Βουλευτὴν νὰ λέγῃ τοιαῦτα.

§34ΔΑΛΛΑΣ. Γενικῶς λαλῶ· δὲν εἶναι δὲ ἐπιτετραμμένον εἰς κυβερνήτας νὰ ἀνέχωνται τοιαῦτα γινόμενα. Ἐγὼ ἀσκῶ ἔλεγχον.

§35ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ. Τί τὸν θέλετε τὸν παραλληλισμόν;

§36ΔΑΛΛΑΣ. Τί πταίω ἐγώ, ἂν δὲν ἐννοῆτε ὑμεῖς; (Θόρυβος).

§37ΣΑΚΚΗΣ. Τί κατάστασις εἶναι αὐτή! Θὰ ἐξακολουθήσουν ἀκόμη, κύριε Πρόεδρε, αἱ διακοπαί;

§38ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ὁ ἀγορεύων μετεχειρίσθη φράσιν ὑπερβολικήν· οὐδέποτε ὅμως ἡ δημοσία ἀσφάλεια ἔφθασεν ἐν Θεσσαλίᾳ εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἔφθασεν ἤδη.

§39ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ὁ κ. Βουλευτὴς, ἂν ἡ δημοσία ἀσφάλεια ἐν Θεσσαλίᾳ ἦναι τοιαύτη, οἵα ἦτο ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, καὶ ἂν σήμερον ὑπάρχῃ ληστεία ἐν Θεσσαλίᾳ.

§40ΔΑΛΛΑΣ. Παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Τρικκάλων, ὅστις δυστυχῶς εἶναι καὶ Βουλευτὴς Θεσσαλίας, ἠξίουν μείζονα κρίσιν καὶ ἥσσονα ἑτοιμότητα. Ὁποίαν ἐγὼ ἔχω γνώμην περὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ἐπραγματεύθην πρότερον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Τί δὲ ἔπραξεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐν Θεσσαλίᾳ; Ὑπάρχει σιδηρόδρομός τις, κακῶς κατασκευασθεὶς, καὶ ἁμαξιταὶ ὁδοὶ, χαραχθεῖσαι πρὸς δημοκοπικοὺς σκοποὺς, τὰς ὁποίας οἱ κυβερνῆται πομπωδῶς διεκήρυξαν μετὰ τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων καὶ ἐπανειλημμένως ἐξεμεταλλεύθησαν τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Θεσσαλικοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ κατὰ τί ἐκ τούτων, τῶν πρὸς δημοκοπίαν γενομένων, βελτίων κατέστη ἡ θέσις τῆς Θεσσαλίας;

§41ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ. Ὅταν ἦσθε σεῖς εἰς τὰ πράγματα, τί ἐπράξατε;

§42ΔΑΛΛΑΣ. Ἐπὶ δεκαετίαν παρεσύρατε τὸν τόπον αὐτόν.

§43ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ. Καὶ ἤλθετε σεῖς νὰ τὸν σώσητε!

§44ΔΑΛΛΑΣ. Κατὰ τί ἐθεραπεύθησαν τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα παρήγαγον ἡ πρὸ μικροῦ μνησθεῖσα ἄκριτος νομοθεσία καὶ ἄστοχος διοίκησις; Μαρτυρεῖ ἡ παροῦσα κατάστασις τῆς Θεσσαλίας. Δὲν εἶναι δὲ ἀνάγκη νὰ ἀναπτύξω ταῦτα περισσότερον, οὐδὲ θεραπεύονται τὰ κακὰ διὰ τῶν φωνῶν καὶ διὰ τῶν διαμαρτυριῶν, τὰς ὁποίας περισσῶς ἐδῶ ποιεῖσθε. Μελετῶντες τὴν κατάστασιν ταύτην καὶ γνωρίζοντες τὰ αἴτια αὐτῆς, ὀφείλομεν, ἐὰν σοβαρῶς σκεπτώμεθα περὶ τῆς χώρας ταύτης, νὰ ἁψώμεθα τῆς περὶ αὐτῆς μερίμνης ἀπὸ τῆς νομοθετικῆς μεταῤῥυθμίσεως καὶ τῆς εἰσαγωγῆς διοικήσεως σώφρονος καὶ χρηστῆς. Μόνον οὕτω δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἐνίσχυσιν τῆς γεωργίας, τοῦ σπουδαίου τούτου κλάδου τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς· πᾶν ἄλλο μέσον θέλει εἶσθαι μάταιον καὶ ἄνευ ἀποτελέσματος. Πρὸς τοῦτο ἀποβλέπων, ἐπεχείρησα νὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεριμνήσῃ καὶ παρασκευάσῃ νομοθετήματα περὶ διαῤῥυθμίσεως καὶ διακανονίσεως τῶν σχέσεων μεταξὺ ἰδιοκτητῶν καὶ καλλιεργητῶν, περὶ προστασίας ἀπὸ τῆς κατασχέσεως τῶν γεωργικῶν ἐργαλείων των, διὰ τὴν ὁποίαν εἶναι ἀνεπαρκὲς τὸ σχετικὸν ἄρθρον τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, περὶ προστασίας τῶν γεωργικῶν εἰδῶν, καὶ ἐπιφυλάσσομαι ἐν καιρῷ νὰ ποιήσωμαι λόγον καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἀναγκαίων κατ’ ἐμὲ μεταῤῥυθμίσεων. Ἡ ἀνάγκη καὶ τὸ κατεπεῖγον τῆς τοιαύτης νομοθετικῆς προνοίας δὲν δύναται νὰ τεθῇ ὑπὸ ἀμφισβήτησιν νῦν, ὅτε αὐτὰ τὰ πράγματα βοῶσιν, ὡς πρὸ μικροῦ εἴρηται. Νομίζω, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ καθῆκον νὰ μεριμνήσῃ ἐκ τῶν πρωτίστων, ἢ ἔπρεπε μεταξὺ τῶν ἄλλων νομοσχεδίων νὰ ἴδωμεν καὶ νομοσχέδια τοιαύτης φύσεως. Ἀφοῦ προσπαθοῦμεν, ὅπως αὐξήσωμεν τὰ ἔσοδα, νὰ φορολογῶμεν καὶ ἐπιβαρύνωμεν παντοιοτρόπως τὸν λαὸν, ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ἀντίστοιχος μέριμνα, ὅπως ἀνακούφισις εἰς αὐτοὺς δοθῇ, ἵνα ἀντισηκώσωσι τὰ ἐπιβαλλόμενα βάρη. Δὲν δύναται, δὲν δικαιοῦται νὰ ἐπιζητῇ ἡ Πολιτεία φόρους, ὅταν δὲν συντελῇ εἰς τὴν εὔκολον, εἰς τὴν ἄνευ κωλύματος ἀνάπτυξιν τῶν μελῶν αὐτῆς. Καὶ πῶς δυνάμεθα νὰ ὀνομάσωμεν ἐλευθέραν τὴν Πολιτείαν ἐκείνην, ἐν ᾧ οἱ σπουδαιότεροι πληθυσμοὶ, οἱ γεωργικοὶ, στεροῦνται ἐλευθερίας περὶ τὴν ἔκφρασιν τοῦ φρονήματος αὑτῶν; Πῶς ἀποκαλεῖτε ἐλευθέραν τὴν Πολιτείαν ἐκείνην, ἐν ᾗ μέγα μέρος τῶν ἐκλογέων, μὴ ἔχον οὐδὲ γῆν νὰ ταφῇ, διατελεῖ εἰς κατάστασιν δουλείας, ἐκτεθειμένον εἰς τὴν διάκρισιν ὀλίγων μεγάλων ἰδιοκτητῶν, δυναμένων νὰ ὑποβάλλωσι τούτους εἰς οἱανδήποτε θέλουσιν ὑποχρέωσιν ἐξουδενώσεως καὶ ἀγγαρείας; Πῶς ὀνομάζετε ἐλευθέραν τὴν Πολιτείαν, ἐν ᾗ ἄτομά τινα διαπραγματεύονται ἐν ταῖς ἐκλογαῖς περὶ τῶν ψήφων τῶν κολλίγων αὐτῶν ὡς περὶ τῶν ἰδίων ὑποζυγίων; Δὲν θὰ λησμονήσω τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν κατὰ τὰς ἐκλογὰς πεδινὸς ἐκ τῶν διακεκριμένων μοὶ ἔδωκε. «Ποίαν γνώμην ἔχει ὁ κάμπος; ἠρώτησα.— Ὁποίαν καὶ τὰ ἀφεντικά.—Καὶ πῶς ἐξαρτᾶσθε ἀπὸ τὴν θέλησιν τῶν ἀφεντικῶν; ἡ ψηφοφορία εἶναι μυστική.—Γίνεται γαμβρὸς μὲ μάγια, καὶ παιδὶ μὲ γιατρικά; μοὶ εἶπεν· ἔτσι κ’ ἐλευθεριὰ μὲ μυστικά.» Πῶς θὰ φωτίσητε τὸν πολίτην, ὁ ὁποῖος φοβεῖται, ὅτι, ἅμα μάθῃ τὴν γνώμην του ὁ κύριός του, θὰ τὸν διώξῃ τοῦ κτήματος; Ἐμνήσθην τῶν ἀσυνειδήτων τούτων, διότι, ὁσάκις προβάλλεται ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι οἱ καλλιεργοῦντες τὰς γαίας δὲν εἶναι ἐλεύθεροι ἀπέναντι τῶν κυρίων αὐτῶν, ἀποκρινόμεθα, ὅτι οἱ ἐκλογεῖς εἰσιν ἐλεύθεροι, διότι πράττουν ἐνίοτε τὸ ἐναντίον ἀφ’ ὅ,τι ἐπιβάλλει εἰς αὐτοὺς ὁ κύριός των. Ναὶ, ἀλλὰ τὰς συνεπείας ὑφίσταται ὁ παραβάτης τῶν ἐντολῶν τοῦ κυρίου. Κρίνω περιττὸν νὰ ἐκταθῶ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἀποτεινόμενος πρὸς εἰδότας τῶν πολιτικῶν, ἀρκούμενος μόνον νὰ προσθέσω, ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικὴν, ὅτι πάντοτε μὲν, ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν ἰδίως, ἔνθα δὲν γίνεται χρῆσις μηχανῶν ἀναπληρουσῶν τὰς χεῖρας, εἶναι αὗται πολύτιμοι διὰ τὴν γεωργίαν, ἡ δ’ ἔλλειψις ἐλευθέρας κινήσεως καὶ διαθέσεως τῆς ἐργασίας αὐτῶν καὶ τῶν προϊόντων ταύτης μέγα παρεμβάλλει πρόσκομμα εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γεωργίας· καὶ οἱ ἰδιοκτῆται δὲ ζημιοῦνται οὐ σμικρὸν ἕνεκα τῶν διαφόρων προσκομμάτων καὶ κινδύνων, εἰς οὓς οἱ γεωργοί, αἱ ἐργασίαι καὶ τὰ κεφάλαιά εἰσιν ἐκτεθειμένα, καὶ πολλοὶ τῶν ἀγροτῶν τρέπονται τὸν ἐγκληματικὸν βίον, ὡς μὴ διατελοῦντες εἰς δεσμόν τινα πρὸς τὴν ἐργασίαν καὶ τὰ κεφάλαια. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐνισχύσωμεν προσηκόντως τοὺς πληθυσμοὺς τούτους, πρὸς τὸ συμφέρον καὶ τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς καὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας. Καὶ πῶς (θὰ μοὶ εἴπητε) δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν τοὺς σκοποὺς τούτους ἄλλως ἢ χειραφετοῦντες τοὺς πολίτας αὐτούς; Πῶς θὰ χειραφετήσωμεν τοὺς πολίτας αὐτοὺς ἄλλως ἢ καθιστῶντες αὐτοὺς ἰδιοκτήτας; Τὸ τοιοῦτον δὲν νομίζω εὐχερὲς εἰς τὰς περιστάσεις, τὰς ὁποίας διατρέχομεν. Ἐὰν ὅμως λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι οἱ γεωργοὶ, συμβαλλόμενοι ἐν Θεσσαλίᾳ, δὲν διατελοῦσιν ἐν ἴσῃ μοίρᾳ πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας, ἀλλ’ εἶναι ἠναγκασμένοι, στερούμενοι ἰδίας ἑστίας καὶ γῆς διὰ νὰ καλλιεργήσωσι, νὰ δεχθῶσιν ὅλους τοὺς ὅρους, ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς τοῖς ἐπιβάλλουσιν οἱ ἰδιοκτῆται, συμβαίνει δὲ οὕτως, ὥστε οἱ μὲν ἰδιοκτῆται νὰ ἦναι πάντοτε ἐλεύθεροι, οἱ δὲ γεωργοὶ νὰ ἐξαρτῶνται ἀείποτε ἀπὸ τῶν θελήσεων καὶ τῶν ἰδιοτροπιῶν τῶν ἰδιοκτητῶν, διότι φοβοῦνται τὴν ἔξωσιν, εἶναι δὲ δύσκολον εἰς ἕνα γεωργὸν νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν ἐργασίαν αὐτοῦ, νὰ ἐγκαταλείψῃ τὰς γαίας, ἃς ἐγνώρισεν, ἄνευ ἐλπίδος βελτιώσεως τῆς τύχης αὐτοῦ, καὶ τοιουτοτρόπως πάντοτε οἱ γεωργοὶ ὑφίστανται ἐξουδενώσεις, ὑφίστανται καὶ ἀγγαρείας ἀκόμη παρὰ τῶν ἰδιοκτητῶν, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν κατάστασιν ταύτην, νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νομοθετικῶς νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν ἐλευθερίαν τῶν καλλιεργητῶν, θέτοντες ἐν ἴσῃ μοίρᾳ αὐτοὺς πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας. Πρὸς τοῦτο ὑπῆρχε κανονισμὸς, ὅστις συνετάχθη παρὰ τῆς Ὀθωμανικῆς Κυβερνήσεως, συνεπείᾳ δὲ τοῦ κανονισμοῦ τούτου, τῆς μακρᾶς ταύτης καταστάσεως τῆς Θεσσαλίας, καὶ ἕνεκα διαφόρων ἄλλων ἱστορικῶν λόγων, εἶχον ἀποκτήσει δικαιώματά τινα οἱ πληθυσμοὶ τῶν μερῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα τοῖς ἀφῄρεσεν ἡ κακὴ ἑρμηνεία, ἢ ἴσως καὶ αὐτὸ τὸ πνεῦμα τῆς νέας ἑλληνικῆς νομοθεσίας τῆς εἰσαχθείσης...

§45ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὰ δικαστήρια πταίουν, τὰ ὁποῖα ἐξέδωκαν ἀποφάσεις παρανόμους.

§46ΔΑΛΛΑΣ. Ἐγὼ λέγω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συμβαίνει καὶ ζητῶ τὴν διόρθωσιν τοῦ κακοῦ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ὡς πρὸ μικροῦ εἶπον, ἀνάγκη νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ προστασίας ἀπὸ τῆς κατασχέσεως τῶν γεωργικῶν ἐργαλείων, ἐμψύχων καὶ ἀψύχων.

§47Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ Πολιτικὴ Δικονομία τὰ προστατεύει.

§48ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα γίνεται τὸ αὐτό. Ἡ προθεσμία, ἡ ὁποία παρέχεται εἰς ὅλους τοὺς γεωργοὺς τῆς Ἑλλάδος, παρέχεται καὶ εἰς τοὺς Θεσσαλούς.

§49ΔΑΛΛΑΣ. Ἐγὼ ζητῶ τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ ἄρθρου τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ὡς ἀνεπαρκοῦς, ὥστε νὰ παρέχηται μεγαλειτέρα προστασία.

§50ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ. Προτήτερα εἴπετε, ὅτι ἡ Θεσσαλία ἔχει ἀνάγκην πληθυσμοῦ· μετὰ ταῦτα εἴπετε, ὅτι οἱ γεωκτήμονες ἐκεῖ ἐπιβάλλουσι βάρη καὶ ἀγγαρείας εἰς τοὺς καλλιεργητὰς καὶ τοὺς ἔχουσιν ὡς παρίας, — ἐνῷ τοὐναντίον δυσκόλως εὑρίσκουσι καλλιεργητὰς οἱ γεωκτήμονες, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶμαι καὶ ἐγὼ, ἐπειδὴ ἔχω ἓν μικρὸν κτῆμα.

§51ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Σεῖς ἐξαιρεῖσθε.

§52ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ. Ὄχι, δὲν ἐξαιροῦμαι. Ὅλοι εἴμεθα εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν· ὑπάρχουσι πολλοὶ Βουλευταὶ Θεσσαλοὶ ἐνταῦθα, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι κτήματα, ὡς καὶ ἐγώ.

§53ΔΑΛΛΑΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βώλου εἶπεν, ὅτι ἐγὼ ἰσχυρίσθην ἀντίθετα. Ὄχι· ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διὰ τῆς κακῆς διοικήσεως συνετέλεσεν, ὥστε ν’ ἀπομακρυνθῶσιν οἱ ἐργατικοὶ βραχίονες τῶν Ὀθωμανῶν ἐκ Θεσσαλίας. Ἀλλὰ διότι ἀπεμακρύνθησαν οἱ Ὀθωμανοὶ, τοῦτο δὲν εἶναι ἀπόδειξις, ὅτι οἱ γεωργοὶ οἱ ἀπολειφθέντες ἐν Θεσσαλίᾳ ἀπολαύουσιν ἐλευθερίας τινὸς πολιτικῆς· εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ἔχουσιν ἀνάγκην οἱ ἰδιοκτῆται καλλιεργητῶν, ἀλλ’ οἱ ἰδιοκτῆται, ὅταν θέλωσι, χάριν ἰδιοτροπίας, χάριν ἐκλογικοῦ συμφέροντος, νὰ πιέσωσι τοὺς γεωργοὺς, καὶ δὴ τοὺς ἐξέχοντας, τοὺς πιέζουσι, διότι δύνανται νὰ τοὺς πιέσωσι.

§54ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ. Εἶναι μυστικὴ ἡ ψηφοφορία.

§55ΔΑΛΛΑΣ. Ἔχομεν παραδείγματα, κατὰ τὰ ὁποῖα οἱ γεωργοὶ, διαμένοντες εἰς δῆμόν τινα ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, ἐξαναγκάζονται ὑπὸ τοῦ ἰδιοκτήτου ν’ ἀναχωρήσωσιν, ἐπὶ μεγίστῃ καταστροφῇ καὶ αὐτῶν καὶ τῆς γεωργίας. (Διακοπαί).

§56ΣΑΚΚΗΣ. Ἐν ὅσῳ διακόπτουσι, δὲν τελειόνομεν ποτέ.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ (πρὸς τὸν ἀγορεύοντα). Μὴ ἐπιτρέπετε διακοπάς.

§58ΔΑΛΛΑΣ. Δὲν βλάπτει. Ἐγὼ ἐνδιαφέρομαι ν’ ἀνακοινώσω ὅ,τι συμβαίνει ἐν Θεσσαλίᾳ, δὲν ἐνδιαφέρομαι ν’ ἀπαγγείλω λόγον, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὅστις δὲν ἀπαγγέλλει οὐδὲ γραπτὸν οὐδὲ προφορικόν (Θόρυβος). Ἐπίσης νομίζω, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔπρεπε, φιλοτιμουμένη τοὐλάχιστον ἐκ τοῦ παραδείγματος τῆς Ρωμουνίας καὶ Βουλγαρίας, νὰ ἐνεργήσῃ περὶ συστάσεως Τραπεζῶν κτηματικῆς πίστεως ἐν ταῖς ἐπαρχίαις. Ἐὰν δὲ τοῦτο δὲν ἐπιτρέπωσι τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, μεταξὺ τῆς ἄλλης φορολογίας, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, ἠδύνατο νὰ ἐπιβληθῇ, ἢ τοὐλάχιστον νὰ ἐπιτραπῇ, ἵνα ἐπιβληθῇ ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων τοπικῶν συμβουλίων, ὁσάκις ταῦτα κρίνωσι τοῦτο ἀναγκαῖον ἐκ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῶν Τραπεζῶν. Ἐν Ρωμουνίᾳ καὶ ἐν Βουλγαρίᾳ ἐπέβαλον φόρους εἰδικοὺς πρὸς τακτικὴν λειτουργίαν τῶν τοιούτων καταστημάτων. Καὶ περὶ τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων ἠδυνάμην νὰ κάμω λόγον· ἀλλ’ ἐπειδὴ μοὶ ἔδωκεν ἀφορμὴν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κορινθίας, ὡς ἀνέφερα ἐν ἀρχῇ, κρίνω περιττὸν νὰ φέρω αὖθις τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προκειμένου.

§59ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ. Διατὶ τὰ ἠμποδίσατε;

§60ΔΑΛΛΑΣ. Θὰ μοὶ εἴπητε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸ παρελθὸν ἐμελέτησε τὴν κατασκευὴν ὑδραυλικῶν τινων ἔργων, τὰ ὁποῖα πομπωδῶς διεκήρυξε, τὰ ὁποῖα ὅμως συνετέλουν εἰς τὴν ὠφέλειαν ὡρισμένων μόνον κτημάτων, καὶ τὰ ὁποῖα ἀπῄτουν τόσην δαπάνην, ἡ ὁποία, ἂν διετίθετο πρὸς τακτικὴν λειτουργίαν γεωργικῶν σταθμῶν, ἐὰν διετίθετο πρὸς καλλιέργειαν ὑπὸ τῶν γεωργῶν, νομίζω, ὅτι θὰ εἴχομεν μεγαλείτερα ἀποτελέσματα ὑπὲρ τῆς παραγωγῆς, παρὰ τὰ ἀποτελέσματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶχε δι’ ὀλίγα κτήματα μόνον τὸ μέτρον τῆς ἀποξηράνσεως ἑλῶν τινων, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, καὶ τούτων ἕνεκεν ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Δηλιγιάννη ν’ ἀποφύγῃ τοιαύτην ἄλογον δαπάνην... Ἱκανοποιήθητε ἐκ τῆς κρίσεώς μου αὐτῆς, κύριε Βουλευτά;

§61ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ. Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν σας ἠμποδίσατε τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα. Ἠξεύρετε διατὶ ἔλαβον τὸν λόγον; Διότι εἴπετε, ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐγένετο πρὸς δημοκοπίαν. Δὲν ἦτο πρὸς δημοκοπίαν· διότι καὶ ὁ νόμος ἐψηφίσθη καὶ μετὰ ταῦτα δημοπρασία ἐγένετο, ἐπανελήφθη ἡ δημοπρασία, κατεκυρώθη, ἀνεδείχθη ἐργολάβος, συνεβλήθη μὲ τὴν Κυβέρνησιν, ἐπλήρωσε τόσα καὶ τόσα ἔξοδα, καὶ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῶν ἰδικῶν σας δὲν ἐπῆγεν ἐμπρὸς τὸ ἔργον. Εἴπετε, ὅτι ἦτο μονομερές· βεβαίως ἔπρεπε ν’ ἀρχίσῃ ἀπὸ ἓν τμῆμα· ἀλλ’ ὁ νόμος ἦτο περὶ ὅλων τῶν ἀναγκαίων ὑδραυλικῶν ἔργων.

§62ΔΑΛΛΑΣ. Ἐγὼ χαίρω πολὺ, διότι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βώλου ἐπιδεικνύει τοιοῦτον ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας καὶ χύνει ἱκανὸν φῶς εἰς τὴν συζήτησιν. Ἐγὼ ἔχω γνώμην, τὴν ὁποίαν καὶ πρὸ μικροῦ εἶπον, ὅτι τὰ ἔργα αὐτὰ ἔγειναν πρὸς ὄφελος ὀλίγον μόνον κτημάτων· ὁμιλῶν δὲ περὶ δημοκοπίας, ὡμίλησα περὶ τῆς δημοκοπίας τῶν ὁδῶν, καὶ δὲν ὡμίλησα μόνον περὶ τῆς δημοκοπίας τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων, διότι πάντα ἐξεμεταλλεύθητε. Ἀλλὰ καὶ ἂν τοῦτο συμβαίνῃ, καὶ ἄν, ὡς σεῖς φρονεῖτε, κακῶς ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, — διότι ἐγὼ δὲν ἀνέλαβον σήμερον τὴν ὑπεράσπισιν τῶν πράξεων ἐκείνης, — ἐὰν νομίζητε καλὸν νὰ συστήσητε τὴν ἐξακολούθησιν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων, ἐὰν θεωρῇ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἶναι ἁρμοδία νὰ γνωρίζῃ καλλίτερον παντὸς ἄλλου, ὅτι ταῦτα εἶναι ὠφέλιμα πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς γεωργίας ἐν Θεσσαλίᾳ, διατὶ οὐδὲν περὶ τούτων ἐπράξατε, ἀλλ’ ἀναζητεῖτε εὐθύνας παρ’ ἄλλων, οἵτινες ἐπ’ ἐλάχιστον ἐκυβέρνησαν; Ὑποθέτω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει γνώμην τινὰ περὶ τῶν ζητημάτων τούτων, ἀφοῦ εἰς πλεῖστα ἄλλα ἠσχολήθη. Ἤκουσα μάλιστα πρὸ τῶν ἐκλογῶν τοῦ Μαΐου περὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ παρὰ Βουλευτοῦ ἐκ Θεσσαλίας, ὅτι οὗτος ἐμελέτησε τὸ ζήτημα τῆς χειραφετήσεως τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν ἐν Θεσσαλίᾳ ἐν σχέσει πρὸς τὸ Ἰρλανδικὸν, καὶ ὅτι ἐσκέφθη περὶ ῥιζικῆς θεραπείας, ἥτις θὰ ἐπήρχετο, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν ὁ ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτής. Ἐγὼ ὑπέλαβον, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅσα κατὰ τὴν κρίσιν μου θεωρῶ ἀναγκαῖα, πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς γεωργίας ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ πρὸς χειραφέτησιν τῶν πληθυσμῶν τῶν γεωργικῶν, εἰσελθὼν μάλιστα ἔν τισι καὶ εἰς τὰς λεπτομερείας. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἐπιτροπὰς, ἀποτελουμένας ἐκ νομομαθῶν σοφῶν καὶ ἐξ ὑπαλλήλων πεπειραμένων ἀνωτέρων, αἱ ὁποῖαι ἐπιτροπαὶ χαλκεύουσι καὶ εἰσάγουσι μετὰ σπουδῆς ἐπιζήλου διάφορα νομοσχέδια. Δύναται, φρονῶ, ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἐφ’ ὅσον ἡ Βουλὴ ἐργάζεται, νὰ εἰσαγάγῃ τὰ σπουδαιότερα καὶ μάλιστα ἐπείγοντα. Ἐὰν δὲ ἡ Κυβέρνησις θέσῃ ἐν δευτέρᾳ μοίρᾳ τὸ ζήτημα καὶ δὲν σκοπῇ οὐδεμίαν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τούτου, παρακαλῶ, καθικετεύω τὴν Βουλὴν καὶ τοὺς γινώσκοντας καὶ τοὺς δυναμένους ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων νὰ λάβωσιν ὑπὸ τὴν προστασίαν αὐτῶν τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι καὶ τὸ συμφέρον καὶ τὸ δίκαιον καὶ ἡ τιμὴ τοῦ Κράτους ἀπαιτοῦσι νὰ μεριμνήσωμεν πάντες σοβαρῶς καὶ συντόνως περὶ τῆς Θεσσαλίας.

§63Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν ὁ νόμος περὶ δημοσίων ἐντοπίων εἰσπρακτόρων ἔλαβεν ἐφαρμογὴν γενικὴν ἢ μερικήν· διότι ἐν Γορτυνίᾳ μένουσι πολλοὶ ἐντόπιοι δημόσιοι εἰσπράκτορες, καθ’ ἃ δὲ μοὶ τηλεγραφοῦσιν, εἷς ἐξ αὐτῶν μένει καὶ ἐν τῷ ἰδιαιτέρῳ αὐτοῦ δήμῳ, ἐν τῷ δήμῳ Ἡραίας, εἰσπράττων χρέη ἀχρεώστητα. Μοὶ τηλεγραφοῦσιν, ὅτι ὁ δημόσιος αὐτὸς εἰσπράκτωρ εἰσπράττει φόρους τοῦ 1887 ἀδηλώτου οἴνου, στηριζόμενος εἰς πρωτόκολλα, τὰ ὁποῖα ἐκηρύχθησαν πλαστά. Καὶ κατηγγέλθησαν μὲν αἱ πράξεις αὗται ἐνώπιον τῆς δικαιοσύνης, ἀλλὰ πρέπον ἐθεώρησα νὰ ἀνακοινώσω τοῦτο εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῆς πράξεως αὐτῆς, διότι ὁ εἰσπράκτωρ ἐκεῖνος ἦτο ἐνοικιαστὴς μετά τινος ἄλλου, Γεωργίου Πλαπούτα, ἐν τῷ δήμῳ Ἡραίας, καὶ εἰσπράττει ἀπὸ τοὺς φορολογουμένους διὰ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως φόρους μὴ ὀφειλομένους.

§64Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐὰν διατελῇ ἐν ὑπηρεσίᾳ δημόσιος εἰσπράκτωρ ἐκ τοῦ δήμου, ἐν ᾧ ἀσκεῖ τὰ καθήκοντά του, βεβαίως τοῦτο συμβαίνει παρὰ τὸν νόμον, καὶ εὐθὺς ὡς ἡ ὑπηρεσία λάβῃ γνῶσιν τοῦ συμβαίνοντος, θὰ φροντίσῃ περὶ ἀπολύσεως τοῦ εἰσπράκτορος. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς θ’ ἀνακοινώσῃ ἐγγράφως τὰ κατὰ τὸν εἰσπράκτορα τοῦτον, ἵνα γινώσκωμεν εἰς τίνα ἀφορῶσιν αἱ παρατηρήσεις του.

§65Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§66Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου. Ἕτερον περὶ τῆς ἐπὶ δικαστηρίου παραστάσεως τῆς τοῦ Ζαππείου ἐπιτροπῆς. Καὶ ἕτερον περὶ τῆς ἐπὶ δικαστηρίου παραστάσεως τῆς διαχειριστικῆς ἐπιτροπῆς τῆς περιουσίας Πάγκα.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 168–170).

§68ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Παρακαλῶ νὰ δοθῶσι καὶ αἱ πληροφορίαι, αἱ αἰτηθεῖσαι παρ’ ἐμοῦ, περὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου.

§69Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡς πρὸς τὰς πληροφορίας ταύτας, μανθάνω ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ὅτι τινὲς ἐξ αὐτῶν δύνανται νὰ ὑποβληθῶσιν, ἄλλαι ὅμως ἀπαιτοῦσι πολὺν χρόνον, διότι πρέπει νὰ γείνωσιν ἔρευναι ἐν τῷ παρελθόντι. Ἑπομένως, ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἀρκῆται εἰς τὴν ὑποβολὴν τῶν νῦν προχείρων, θὰ ὑποβάλω ταύτας, καὶ ἂν κατόπιν μοὶ δοθῶσι καὶ ἄλλαι, θὰ προβαίνω βαθμηδὸν εἰς τὴν συμπλήρωσιν.

§70ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νὰ ὑποβληθῶσιν αἱ πρόχειροι αὐταὶ, ἀκολούθως δὲ θὰ ἴδωμεν καὶ θὰ κρίνωμεν, ἂν ἦναι δυνατὸν νὰ ὑποβληθῶσι καὶ ἄλλαι, καὶ πότε.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐφορία τοῦ Βουλευτηρίου δι’ ἐγγράφου της ζητεῖ ἀναπληρωματικὴν πίστωσιν διὰ τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς Αʹ Συνόδου τῆς ΙΓʹ Περιόδου, διαγραφομένων ἴσων ποσῶν ἐκ τῶν χορηγηθεισῶν αὐτῇ πιστώσεων, διότι τὸ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1892 ἀναγραφὲν ποσὸν ἐξηντλήθη.

§72ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ἔφορος τοῦ Βουλευτηρίου). Ἐὰν ἐπιθυμῆτε, Κύριοι, θὰ ἐξηγήσω ὑμῖν δι’ ὀλίγων τὸ πρᾶγμα. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους διὰ τὸ 1892 ἀνεγράφη ποσὸν περιλαμβάνον τὰς δαπάνας τῶν δύο συνόδων τῆς Βουλῆς κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο. Ἀλλ’ οἱ ὑπολογισμοὶ τῆς ὑπηρεσίας φαίνεται, ὅτι ὑπῆρξαν κατά τι λελανθασμένοι· διότι τὸ ποσὸν τὸ ἀναγραφὲν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους δὲν ἀντιπροσωπεύει ἀμφοτέρας τὰς πιστώσεις, τὰς χορηγηθείσας δι’ ἑκατέραν τῶν συνόδων τῆς Βουλῆς, τουτέστι τὴν τελευταίαν τῆς ΙΒʹ Περιόδου καὶ τὴν πρώτην τῆς ΙΓʹ. Τελευταῖον ἀπέστειλα πρὸς ἔκδοσιν τῶν ἀναγκαίων ἐνταλμάτων ἔγγραφον διὰ βιβλία καὶ δετικά, ἀνήκοντα εἰς τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς, τὸ εἰδικὸν δὲ λογιστήριον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν μὲ ἐπληροφόρησεν, ὅτι ἡ πίστωσις ἡ χορηγηθεῖσα διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τὸ Νομοθετικὸν σῶμα εἶναι ἐξηντλημένη. Ἐπὶ τῶν πιστώσεων, αἵτινες ἐχορηγήθησαν διὰ τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς καὶ διὰ τὴν πρώτην Σύνοδον τῆς ΙΓʹ Περιόδου, μένουσι περίπου 3,990 δραχμαὶ ἀδιάθετοι διὰ βιβλία καὶ 1800 διὰ δετικά. Ἐννοεῖται, ὅτι ἡ ἐργασία αὕτη συνετελέσθη, αἱ παραγγελίαι βιβλίων ἐξετελέσθησαν, καὶ δέον νῦν οἱ σχετικοὶ λογαριασμοὶ νὰ πληρωθῶσιν. Ἐνώπιον δὲ τοῦ προσκόμματος τοῦ προκύπτοντος ἐκ τῆς τοιαύτης ἀνεπαρκοῦς ἀναγραφῆς ἐν τῷ γενικῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ διατάξῃ νὰ παραπεμφθῇ ἡ αἴτησις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως ζητηθῇ ἡ δέουσα ἀναπληρωματικὴ πίστωσις.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀποσταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀναστολῆς προθεσμιῶν καὶ παραγραφῶν ἀναγομένων εἰς τὴν διαδικασίαν τῶν ἐν Ζακύνθῳ δικαστηρίων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς γʹ συζήτησιν, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν).

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταδιώξεως τῶν ἀρουραίων καὶ τῶν ἀκρίδων.

§75ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ συντάξας τὸ νομοσχέδιον περὶ καταδιώξεως τῶν ἀρουραίων καὶ τῶν ἀκρίδων προφανῶς ἠγνόει τὴν ὕπαρξιν νόμου περὶ καταδιώξεως τῶν ἀκρίδων, τῆς 14/26 Μαΐου 1842. Ὁ νομοθέτης, ὁ συντάξας τοὺς νόμους κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, δὲν συνέτασσεν αὐτοὺς, ὅπως σήμερον συντάσσονται οἱ νόμοι, εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε καὶ ἄνευ γνώσεως τῶν γενικῶν διατάξεων τοῦ δικαίου. Διὰ τοῦτο ὁ νόμος ἐκεῖνος ἔχει προσφυεστάτας διατάξεις περὶ καταδιώξεως τῶν ἀκρίδων, διατάξεις, αἱ ὁποῖαι σχετίζονται μὲ τὸν περὶ δήμων νόμον, διαλαμβάνοντα περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τῶν ὑποχρεώσεων τῶν πρὸς τοῦτο δικαιουμένων, διατάξεις, αἱ ὁποῖαι παρέπεμπον εἰς ῥητὰς καὶ σχετικὰς διατάξεις τοῦ ποινικοῦ νόμου, ἐνῷ ὁ ἀνὰ χεῖρας νόμος, πρὸς τοῖς ἄλλοις, μὴ ἀναφέρων τὸν νόμον τοῦ 1842, θὰ ἀπαντήσῃ προδήλως εἰς τὴν ἐφαρμογήν του ἄμεσον πρόσκομμα, διότι οὐδ’ ἀναφέρει κἂν τὸν νόμον ἐκεῖνον, οὐδὲ περιλαμβάνει διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν πᾶς νόμος προηγούμενος, ἀντιβαίνων εἰς τὰς διατάξεις τούτου, ἀκυροῦται, καὶ τοῦτο, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς θεωρῇ διατηρούμενον ἐν ἐνεργείᾳ, καθ’ ὅλου ἢ ἐν μέρει, ἢ καταργούμενον τὸν νόμον ἐκεῖνον, τοῦθ’ ὅπερ δὲν προκύπτει ἐκ τοῦ νομοσχεδίου. Διὰ τοῦτο εὐλόγως ὑπέθεσα, ὅτι ὁ συντάκτης τοῦ νόμου δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὸν νόμον τοῦ 1842, καὶ εὐλογώτερον φρονῶ, ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου θὰ περιστῇ ἡ διοίκησις περὶ τὴν ἐξακρίβωσιν τῶν ὑποχρέων καὶ τὴν ἐξαίρεσιν τῶν μὴ ὑποχρέων εἰς τοιαύτας περιπλοκὰς, αἱ ὁποῖαι θ’ ἀπαιτήσωσι μακροχρόνιον διάστημα διαδικασίας καὶ θὰ δώσωσι χώραν εἰς καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι πάντως θὰ παρακωλύσωσι τὴν ἐφαρμογήν. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς νὰ εὐαρεστηθῶσι νὰ παραπέμψωσι τὸ νομοσχέδιον εἰς μίαν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία νὰ μελετήσῃ αὐτὸ, ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ 1842, καὶ νὰ τὸ καταρτίσῃ τελειότερον.

§76ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀπατᾶται, νομίζω, ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς, νομίζων ὅτι οἱ συντάξαντες τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψιν τὸν νόμον τοῦ 1842. Τὸν νόμον αὐτὸν εἶχον ὑπ’ ὄψιν, πολλαὶ δὲ διατάξεις τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἐλήφθησαν ἐκ τοῦ νόμου ἐκείνου. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ δὲν ὑπάρχει διάταξις καταργοῦσα πάντα προηγούμενον νόμον, αὕτη εἶναι ἔνστασις, ἡ ὁποία δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν. Δὲν ἤκουσα δὲ ἐπικρίσεις παρὰ τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ὡρισμένας περὶ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως πεισθῶμεν περὶ τῆς ἀτελείας τῶν διατάξεων τούτων. Περιωρίσθη ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ εἴπῃ, ὅτι ὑπάρχει νόμος τοῦ 1842 καὶ ὅτι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑπάρχουσιν ἀτέλειαι τοιαῦται, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλουσι τὴν παραπομπὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπήν. Ἐνόσῳ ἐπικρίσεις ῥηταὶ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲν γείνωσιν, ἕπεται ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἀπαντήσω εἰς ἀορίστους τοιαύτας. Τὸ νομοσχέδιον συνετάχθη, ἀφοῦ ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν αἱ διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ 1842, ἐκανονίσθησαν ὅμως τὰ πράγματα διὰ τρόπου, ὅστις νὰ καθιστᾷ εὔκολον καὶ πραγματικὴν τὴν ἐφαρμογὴν, καὶ νὰ μὴ ἔχωμεν τὰς δυσκολίας, τὰς ὁποίας ἐν τῇ ἐφαρμογῇ του ἐγέννησεν ὁ νόμος τοῦ 1842.

§77ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ εἶναι βάσιμος, καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπεξεργασθῇ τὸ νομοσχέδιον ἐπιτροπή. Εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, τὴν ὁποίαν προχείρως ἐποιησάμην, παρετήρησα πολλὰς ἀτελείας τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐν παραδείγματι ἀναφέρω τὴν προτελευταίαν παράγραφον τοῦ πρώτου ἄρθρου, ὅπου ἐπιτρέπεται, οἱ κληρικοί, οἱ ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ καὶ οἱ ἕνεκα σωματικῆς ἢ διανοητικῆς νόσου ἀνίκανοι πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν, ἂν θέλωσι νὰ μὴ πληρώσωσι τὸ ἀντισήκωμα τῶν ἀναλογούντων αὐτοῖς ἡμερομισθίων, νὰ ἐργασθῶσι προσωπικῶς. Πῶς θὰ ἐργασθῶσι προσωπικῶς οἱ ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ στρατῷ; πῶς θὰ ἐργασθῶσιν οἱ σωματικῶς ἀνίκανοι πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν; Τὸ λέγει ῥητῶς· «οἱ οὕτως ἐξαιρούμενοι, ἐὰν κέκτηνται ἀκίνητον ἰδιοκτησίαν ἐν τῷ δήμῳ, ὀφείλουσι νὰ καταβάλωσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τὸ ἀντισήκωμα τῶν ἀναλογούντων αὐτοῖς ἡμερομισθίων, ἐκτὸς ἐὰν προτιμῶσι νὰ ἐργασθῶσι προσωπικῶς». Βεβαίως οὗτοι δὲν δύνανται νὰ ἐργασθῶσι, διότι ἢ εἶναι ἀνίκανοι, ἢ εἶναι ἀπόντες, ἢ εἶναι κληρικοί. Ἑτέρα παρατήρησις εἶναι ὡς πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 2, ἡ ὁποία ἀφίνει ἀπόλυτον κύριον τὸν Νομάρχην, χωρὶς νὰ ὑποχρεῶται οὗτος νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν ἔκθεσίν τινα ἢ γνωμοδότησιν τοῦ ἁρμοδίου Δημοτικοῦ Συμβουλίου τοῦ δήμου, ἔνθα πρόκειται νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ ἐργασία αὕτη, νὰ δύναται, ἕνεκεν οἱουδήποτε λόγου, εἴτε φατριαστικοῦ, εἴτε προσωπικοῦ, νὰ διατάσσῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τούτου εἰς μέρη, ἔνθα δὲν ὑπάρχει ἴσως ἀνάγκη τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ, ἢ ὑπάρχει τόσον μικρὰ, ὥστε νὰ μὴ ἐπιβάλληται ἡ ἐφαρμογὴ τούτου. Εἰς τὸ ἄρθρον 3 δὲν ὁρίζεται ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον τὸ τίμημα τῆς προσωπικῆς ἐργασίας, τῆς ἐπιβαλλομένης διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, θὰ ὁρισθῇ· τίς καὶ πῶς θὰ ὁρίσῃ τὸ τίμημα τοῦτο; Ζητεῖτε διὰ τῆς συστάσεως τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ἄρθρου 6 νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἐν Βόλῳ καὶ ἐν Φθιώτιδι εἷς γεωπόνος. Ὑπάρχουσιν ἆρά γε ἐντόπιοι γεωπόνοι; Ἐὰν δὲν ὑπάρχωσι, πότε θὰ σταλῶσιν; Ἀνατίθεται δὲ κατὰ τὸ ἄρθρον 6 ἡ διαχείρισις τῶν ἐσόδων τῶν τε ἐκ τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ὅλου δὲ καὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θὰ συνεισφέρῃ τὸ Κράτος ὑπὲρ τῆς καταδιώξεως τῶν ἀρουραίων καὶ τῶν ἀκρίδων, ἀνατίθεται εἰς ἐπιτροπὴν, ἡ ἐπιτροπὴ δ’ αὕτη ὁλόκληρος μεταβάλλεται εἰς ὑπόλογον. Νομίζω ὅτι εἶναι, ἂν ὄχι τι ἄλλο, ὑπερβολικὴ ἡ ἰδέα τοῦ νὰ θεωρῶμεν ὁλόκληρον ἐπιτροπὴν ὑπόλογον καὶ ὑποκειμένην εἰς τὰς περὶ ὑπολόγων διατάξεις τοῦ λογιστικοῦ νόμου. Ὁ ὑπόλογος πρέπει νὰ ἦναι πρόσωπον ὡρισμένον. Δὲν δύνασθε νὰ ὁρίσητε, ὅτι ὁλόκληρος ἡ ἐπιτροπὴ εἶναι ὑπόλογος, διότι ὁλόκληρος ἡ ἐπιτροπὴ δὲν θὰ ἔχῃ τὴν διαχείρισιν τοῦ ὑπολόγου. Δὲν ὁρίζεται τί θὰ γίνηται διὰ τὴν διαχείρισιν ταύτην. Ἀνατίθεται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἡ διαχείρισις· ἀλλ’ ἡ διαχείρισις αὕτη τί εἶναι; Τί θὰ πράττῃ ἡ ἐπιτροπή; Θὰ ἐξέρχηται μόνη της, ἵνα ὁρίζῃ τὰ μέρη, ἔνθα πρόκειται νὰ γίνηται ἡ καταδίωξις τῶν ἀρουραίων καὶ τῶν ἀκρίδων; Θὰ ἔχῃ ἐξουσίαν νὰ διατάσσῃ τὰς ἀρχὰς πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν διαταγῶν της; Θ’ ἀποφασίζῃ αὐτὴ, ποῦ θὰ γίνεται ἡ καταδίωξις, ἢ θ’ ἀποφασίζῃ ὁ Νομάρχης, μόνος κατὰ τὸ ἄρθρον 2; Ὅλα ταῦτα καὶ αἱ πολλαὶ αὗται λεπτομέρειαι, αἵτινες προέκυψαν βεβαίως ἐκ τῆς σπουδῆς, μεθ’ ἧς συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον, νομίζω ὅτι δύνανται νὰ διορθωθῶσι κατὰ τρόπον, ὅστις νὰ μὴ ἀφήσῃ κἀμμίαν ἀμφιβολίαν, ἐὰν σχηματισθῇ ἐπιτροπὴ ἐκ τριῶν ἢ τεσσάρων μελῶν, ἥτις ἐντὸς δύο ἢ τριῶν ἡμερῶν νὰ μελετήσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο.

§78ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἄρτης ἐνόησεν, ὅτι τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος δὲν εἶχον πείσει ποσῶς τὴν Βουλήν, καὶ ἠθέλησεν ἐκ τοῦ προχείρου νὰ συλλέξῃ ἐπιχειρήματά τινα, ὅπως κατορθώσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος δὲν εἶχε κατορθώσει· ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης δὲν ὑπῆρξεν εὐτυχέστερος τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος. Καὶ πράγματι αἱ παρατηρήσεις αὐτοῦ μοὶ φαίνονται στερούμεναι ἐντελῶς βάσεως. Παρετήρησεν ὡς πρὸς τὸ πρῶτον ἄρθρον, ὅτι ἡ φράσις «ἐκτὸς ἂν προτιμῶσι νὰ ἐργασθῶσι προσωπικῶς» εἶναι εἰς ἀντίφασιν πρὸς τὰς προηγουμένας διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου...

§79ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶπον «εἰς ἀντίφασιν».

§80ΘΕΟΤΟΚΗΣ. .. ἐλησμόνησεν ὅμως, ὅτι ἐν τῷ ἄρθρῳ μνημονεύονται τρεῖς κατηγορίαι· οἱ κληρικοί, οἱ ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ στρατῷ καὶ οἱ ἀνίκανοι πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν. Οἱ κληρικοί, οἱ ἔχοντες ἰδιοκτησίαν, ἐὰν προτιμῶσι νὰ ἐργασθῶσι προσωπικῶς, δύνανται νὰ τὸ πράξωσιν· εἶναι μία περίστασις, τὴν ὁποίαν ἀναφέρει ἡ ῥῆσις τοῦ ἄρθρου· ἐπίσης οἱ ἐν ἀδείᾳ στρατιωτικοὶ δύνανται καὶ αὐτοὶ νὰ ἐργασθῶσιν, ὅπως ἀποφύγωσι τὸ ἀντισήκωμα.

§81ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ἄρθρον δὲν λέγει «ἐν ἀδείᾳ».

§82ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Οἱ ἐν ἀδείᾳ διατελοῦντες ὑπηρετοῦσιν ἐν τῷ στρατῷ· ἄρα περιλαμβάνονται ἐν τῇ φράσει «οἱ ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρετοῦντες». Βλέπετε, ὅτι πᾶσα προσπάθεια ὑμῶν, ἵνα δικαιολογήσητε τὰς παρατηρήσεις σας, εἰς οὐδὲν ἕτερον ἀπέληξεν ἢ εἰς τὸ νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι αὗται δὲν εἶναι ὀρθαί· διότι οἱ ἐν ἀδείᾳ διατελοῦντες θεωροῦνται διατελοῦντες ἐν ὑπηρεσίᾳ. Ὡς πρὸς τὴν παρατήρησιν τὴν ἀναφερομένην εἰς τὸ ἄρθρον 2, νομίζω ἀκριβῶς, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 2 ἀποτελεῖ τὸ καλὸν τοῦ νομοσχεδίου· διότι ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν, ὅτι, ἐὰν ἀφεθῆτε μόνον εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχάς, δὲν θὰ κατορθώσητε τὸ ἐπιδιωκόμενον ἀποτέλεσμα, διότι αἱ δημοτικαὶ ἀρχαί, διὰ λόγους πολλούς, τοὺς ὁποίους κρίνω περιττὸν νὰ ἀναφέρω, δὲν ἀπεδείχθησαν ἐνεργοῦσαι μετὰ τῆς ἀπαιτουμένης δραστηριότητος καὶ ἀνεξαρτησίας. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ καταδίωξις θέλει ἐπιδιωχθῆ μετὰ δραστηριότητος, ἐὰν τὴν πρωτοβουλίαν ἔχῃ ἡ διοικητικὴ ἀρχή. Ἡ ἐνέργεια τῆς διοικήσεως παρέχει τὴν ἐλπίδα τῆς ἐπιτυχίας τοῦ σκοπουμένου. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν διάταξιν τὴν κανονίζουσαν τὸ τίμημα τοῦ ἡμερομισθίου, διὰ τὴν ὁποίαν ἴσως ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἐνδιαφέρεται, βεβαίως πρόκειται περὶ τῆς ἐπιβολῆς εἰς τοὺς κυρίους τῶν χωρίων τῆς ὑποχρεώσεως...

§83ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐν γένει ὡμίλησα ὑπὲρ τοῦ τιμήματος.

§84ΘΕΟΤΟΚΗΣ. .. ἵνα οὗτοι καταβάλλωσι ποσόν τι, τὸ ὁποῖον θ’ ἀποδίδηται εἰς τοὺς ἐπιμόρτους καλλιεργητάς, τοὺς κατοικοῦντας εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ κτήματος τοῦ εἰς αὐτοὺς ἀνήκοντος. Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς εἶχε μελετήσει τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, ἤθελε πεισθῆ, ὅτι τὸ τίμημα τοῦ ἡμερομισθίου διὰ τοῦ ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου ὁρίζεται· διότι, ὅταν λέγωμεν, ὅτι ὁ μὴ ἐκτελῶν προσωπικῶς τὴν ἐργασίαν θὰ καταβάλλῃ τρεῖς δραχμάς, καὶ προσθέτωμεν, ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης τοῦ τσιφλικίου καταβάλλει τὸ ἥμισυ τοῦ τιμήματος, τὸ ὁποῖον ἀποδίδεται εἰς τοὺς καλλιεργητάς, ὁρίζομεν ἀκριβῶς τὸ ποσόν, ὅπερ δέον παρὰ τῶν ἰδιοκτητῶν νὰ καταβληθῇ. Καλὸν εἶναι ἄλλως τε, ἵνα οἱ ἰδιοκτῆται μεγάλων περιφερειῶν ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὁριζομένην καταβολήν, ὅταν μάλιστα λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰ συμβαίνοντα εἰς ἄλλα Κράτη, ὅπου ἡ πληρωμὴ αὕτη βαρύνει κυρίως τοὺς ἰδιοκτήτας. Ὑπέθετον μάλιστα, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἤθελεν ἐπικροτήσει εἰς τὴν διάταξιν ταύτην...

§85ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος.

§86ΘΕΟΤΟΚΗΣ. .. διότι ἡ διάταξις αὕτη ὑπηγορεύθη ἐκ πνεύματος δικαιοσύνης. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν παρατήρησιν περὶ τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία διαχειρίζεται, οἱ ἔχοντες τὴν διαχείρισιν βεβαίως πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὰς διατάξεις τῶν δημοσίων ὑπολόγων, διότι διαχειρίζονται χρήματα, καὶ πρέπει νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὰς διατάξεις ταύτας, ἵνα ὦμεν ἀσφαλεῖς, ὅτι τὰ χρήματα ταῦτα θὰ τὰ διαχειρισθῶσι καλῶς. Ἐν τέλει ἀπαντῶν εἰς τὴν ἐπίκρισιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ μετὰ σπουδῆς κατηρτίσθη καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ, τῷ λέγω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐγένετο μετὰ πολλὴν μελέτην, ὅτι ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν αἱ ἀνάγκαι τοῦ τόπου, ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν τὰ πορίσματα τῆς πείρας κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ὅτε καταδίωξις τοιαύτη ἐγένετο, ἑπομένως οὐδεμία σπουδὴ ὑπῆρξεν ἐκ μέρους ἡμῶν. Ὥστε πάντα, ὅσα εἴπετε, τὰ εἴπετε χωρὶς νὰ λάβητε τὸν κόπον ἐπισταμένως νὰ μελετήσητε τὸ νομοσχέδιον.

§87ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ λυποῦμαι, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι μετὰ μελέτην συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι μετὰ σπουδῆς συνετάχθη. Λυποῦμαι ὅμως διὰ τὰς ἀπαντήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκεν εἰς τὰς παρατηρήσεις μου, τὰς ὁποίας ἄλλως ἐκ τοῦ προχείρου ἐποιησάμην, διότι πρὸ δύο μόλις ὡρῶν περιῆλθεν εἰς ἐμὲ τὸ νομοσχέδιον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς παρετήρησεν, ὅτι ἡ ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 ἐξαίρεσις ἀπὸ τῆς ὑποχρεώσεως τῶν κληρικῶν, τῶν ὑπηρετούντων ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ καὶ τῶν σωματικῶς ἢ διανοητικῶς ἀνικάνων πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν, ἔχει καλῶς, καὶ ὅτι δὲν εἶναι ἔλλειψις ἡ προσθήκη, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς αὐτοὺς, ἂν προτιμῶσι, νὰ ἐργασθῶσι προσωπικῶς. Ἡ δικαιολογία, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ἐκ τοῦ προχείρου, ὅτι πρόκειται περὶ τῶν κληρικῶν καὶ περὶ τῶν ἐν ἀδείᾳ στρατιωτικῶν, δὲν εἶναι ἀξία τῆς μακρᾶς καὶ εὐρείας μελέτης, κατόπιν τῆς ὁποίας, ὡς ἰσχυρίσθη ὁ κ. Ὑπουργὸς, συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον. Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ τριῶν κατηγοριῶν, τῶν κληρικῶν, τῶν ὑπηρετούντων ἐν τῷ στρατῷ, καὶ τῶν ἀνικάνων σωματικῶς ἢ διανοητικῶς νὰ ἐργασθῶσι· δύνασθε, ἕνεκα τῆς τελευταίας διατάξεως τοῦ ἄρθρου, νὰ ἀποκλείσητε καὶ τὸν διανοητικῶς ἀνίκανον νὰ ὑπάγῃ νὰ ἐργασθῇ, ἂν θέλῃ; Εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι ὁ συντάξας τὴν τελευταίαν παράγραφον δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὰς διακρίσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὅτι ὁ Νομάρχης πρέπει νὰ διατάττῃ, τοῦτο εἶναι διαφωνία οὐσιαστικωτέρα· ὁ Ὑπουργὸς ἔχει τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει νὰ ἀποῤῥέῃ ἡ ἐνέργεια ἐκ τοῦ ὀργάνου τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν· εἶναι γνώμη, τὴν ὁποίαν ἔχει, τὴν ὁποίαν σήμερον δὲν θὰ συζητήσωμεν, διότι ἀνάγεται εἰς εὐρύτερον κύκλον ἰδεῶν περὶ διοικήσεως, περὶ οὗ δὲν πρόκειται σήμερον· ἀλλὰ λέγω, ὅτι εἶναι γνώμη ἐπιβλαβὴς, διότι ὁ Νομάρχης εἶναι ὄργανον φατρίας, καὶ ὡς τοιοῦτον ὄργανον, βεβαίως δύναται νὰ πράξῃ τι, τὸ ὁποῖον δὲν ἤθελεν εἶσθαι καθ’ ὅλα ἐπωφελές. Νομίζω ὅτι αἱ ἀρχαὶ αἱ ἐκλεκταὶ τῆς χώρας εἶναι ἁρμοδιώτεραι νὰ κρίνωσιν, ἂν πρέπῃ νὰ γείνῃ ἡ καταδίωξις αὕτη ἢ οὔ. Πρῶτον αἱ ἀρχαὶ αὗται πρέπει νὰ ἐκφέρωσι τὴν γνώμην των, καὶ τότε δόσατε ὅλην τὴν ἐξουσίαν εἰς τὸν Νομάρχην, ὅπως ἐφαρμόσῃ τὴν γνώμην ταύτην τῶν ἀρχῶν, καὶ πράξῃ ὅ,τι ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Νομάρχην νὰ πράξῃ, καὶ πλειότερον ἐκείνου, ὅπερ τὸ ἄρθρον περιλαμβάνει. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸν τρόπον τοῦ ὁρισμοῦ τοῦ τιμήματος, ἐγὼ δὲν νομίζω ὅτι ὁ ὁρισμὸς τοῦ ἡμερομισθίου διὰ νόμου εἶναι ὀρθὸς, διότι τὸ τίμημα τοῦ ἡμερομισθίου εἶναι μικρότερον ἢ μεγαλύτερον, κατὰ τοὺς διαφόρους τόπους καὶ τὰς ἐποχάς· εἶναι λοιπὸν πρέπον νὰ εὑρεθῇ τρόπος προσδιορισμοῦ τιμήματος δικαίου καὶ εὐλόγου. Τὸ ἄλλο δὲ μοὶ φαίνεται παράδοξον, πῶς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑποστηρίζει τὴν γνώμην, ἥτις ἐλπίζω, ὅτι προῆλθεν ἐκ σπουδῆς καὶ ὄχι ἐκ μελέτης, ὅτι ἐπιτροπὴ, συγκειμένη ἐκ 5 ἢ 6 μελῶν, δύναται νὰ κατασταθῇ ὑπόλογος τῆς διαχειρίσεως, τὴν ὁποίαν θέλομεν νὰ τῇ ἀναθέσωμεν. Ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ σχηματίσητε ἐπιτροπὴν, ἂν θέλητε νὰ τοὺς καταστήσητε πράγματι ὑπολόγους διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν χρημάτων, καὶ νὰ τοὺς θέσητε εἰς τὸν κίνδυνον νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ λογιστικοῦ νόμου διὰ πράξεις, τὰς ὁποίας δὲν ἤθελον ἐνεργήσει. Εἷς ταμίας θὰ ἦναι ὁ ὑπόλογος, θὰ ἦναι τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον διαχειρίζεται τὰ χρήματα ταῦτα, θὰ ἦναι ἓν πρόσωπον, τὸ ὁποῖον θὰ παρίσταται ὡς ταμίας· δὲν δύνασθε νὰ θεωρήσητε ὡς ὑπόλογον ὁλόκληρον τὴν ἐπιτροπὴν, κατὰ τὸν νόμον ἡμῶν. Βεβαίως εὐθύνεται οἱονδήποτε μέλος, ἂν πράξῃ πρᾶξίν τινα περιέχουσαν κατάχρησιν, ἀλλ’ ὄχι ὅλα τὰ μέλη διὰ τὴν ὑπὸ ἑνὸς ἀναγκαίως γενησομένην διαχείρισιν. Τὰς παρατηρήσεις ταύτας ἔκαμα, διότι ἐνδιαφέρομαι πλειότερον πολλῶν περὶ τῆς συντάξεως νομοσχεδίου, δυναμένου νὰ φέρῃ θετικὰ ἀποτελέσματα· ἐνδιαφέρομαι καὶ ὡς Βουλευτὴς καὶ ὡς ἰδιοκτήτης. Μὲ τὸ ἐνδιαφέρον πρὸ πάντων τοῦτο ἐπρότεινα, ὑποστηρίξας τὴν γνώμην τοῦ Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔχει ἀνάγκην μελέτης καὶ ἐπεξεργασίας. Ἀλλ’ ἂν κατὰ τὸ σύνηθες νομίζητε, ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ ὡς εὐαγγέλιον πᾶν τεμάχιον χάρτου, τὸ ὁποῖον προσάγεται ἐν τῇ Βουλῇ, ψηφίσατέ το. Ἀλλ’ ἂς ἐλπίσωμεν, ὅτι ἄλλοι, θετικώτερον σκεπτόμενοι, θὰ διορθώσωσι τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον ἐκ τοικύτης ἐλλείψεως μελέτης καὶ ἐπεξεργασίας προέρχεται.

§88ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔψεξε τὰς γενικὰς ἐκφράσεις, δι’ ὧν προσέβαλον τὸ νομοσχέδιον ὡς ἀτελῶς συντεταγμένον. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ μοὶ ἐδόθη πρὸ ὀλίγων στιγμῶν μόλις, ὅτε εἰσηρχόμην εἰς τὴν Βουλὴν, ἐκ τοῦ προχείρου δὲ παρετήρησα στοιχειώδεις τινὰς ἐλλείψεις, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ μελετήσῃ τις πολὺ τὸ νομοσχέδιον, ἵνα ἐννοήσῃ, ὅτι συνετάχθη ἐπιπολαίως. Μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ὀλίγα ἔχω νὰ προσθέσω. Διὰ τοῦ ἄρθρου 1 ἀναγράφεται ἐξαίρεσις τῶν κληρικῶν καὶ τῶν ὑπηρετούντων ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ, τὸ ὁποῖον ὁ Ὑπουργὸς ἐπεξήγησε κατόπιν, ὅτι ἀφορᾷ τοὺς ἐν ἀδείᾳ διατελοῦντας, ὅπερ ὅμως δὲν προκύπτει οὐδ’ ἐκ τοῦ γράμματος οὐδ’ ἐκ τῆς ἐννοίας τοῦ νομοσχεδίου· ἐπίσης ἀναγράφεται ἐξαίρεσις διὰ τοὺς σωματικῶς καὶ διανοητικῶς ἀνικάνους· διὰ τῆς ἐξαιρέσεως ταύτης, ὡς εἰκὸς, καθιεροῦται, μία μακρὰ διεξαγωγὴ διατυπώσεων, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ παρέχηται εὐκαιρία εἰς καταχρήσεις πολλάς. Θὰ χρειασθῇ νὰ ἐξακριβωθῇ ποῖοι ὑπηρετοῦσιν εἰς τὸν στρατὸν καὶ ποῖοι ἐξ αὐτῶν ἔχουν ἰδιοκτησίαν, διὰ νὰ πληρώσουν. Λοιπὸν θὰ ἔχητε πιστοποιητικὰ Δημάρχων, οἱ ὁποῖοι θὰ φατριάζουν καὶ θὰ ἐκδίδουν πιστοποιητικὰ ψευδῆ· ἄλλους θὰ ἀπαλλάσσουν καὶ ἄλλους θὰ ὑποχρεοῦν, καὶ ἔπειτα θὰ ἔχωμεν τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, τὰ ὁποῖα θὰ βεβαιοῦν, ποῖος εἶναι σωματικῶς ἀνίκανος καὶ ποῖος εἶναι διανοητικῶς ἀνίκανος. Αἱ ἄλλαι διατάξεις περὶ ἐπιτροπῆς; Ἐν πρώτοις τὰ ἰδιωτικὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς οὐδεμίαν ἔχουσιν ὑποχρέωσιν, οὔτε νὰ ἀποδεχθῶσι τὸν διορισμὸν, ἀλλ’ οὔτε νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς λογοδοσίαν, καὶ ὅπως ὁ περὶ ποιότητος τῆς σταφίδος νόμος ἀπέβη ἄχρηστος, διότι οὐδεὶς ἐδέχετο νὰ ἀποτελέσῃ μέρος ἐπιτροπῆς, ἵνα ἐκπληρωθῶσιν αἱ διατάξεις αἱ ὁριζόμεναι ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ, κατὰ μείζονα λόγον ἐνταῦθα, ὅπου πρόκειται περὶ λογοδοσίας, δὲν θὰ δεχθῶσι τοιοῦτον διορισμόν. Ἐπίσης εἶναι κακὸν τὸ μέτρον, καθ’ ὃ ὁ Νομάρχης θὰ διατάσσῃ τὴν ἐνέργειαν τῆς καταδιώξεως διὰ προκηρύξεως. Διὰ τοῦτο φρονῶ μετὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, ὅτι πρέπει ν’ ἀφεθῇ ἡ ἀπόφασις περὶ τούτου εἰς τὸ ἁρμόδιον Δημοτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρεται περισσότερον ἀπὸ τὸν Νομάρχην, διότι τὸ ζήτημα καταντᾷ ἐπὶ τέλους φορολογικόν. Ὁ Νομάρχης ἠμπορεῖ νὰ διατάσσῃ καὶ ἐν καιρῷ, καθ’ ὃν δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν οἱ κάτοικοι νὰ ἐργασθῶσι προσωπικῶς, καὶ οὕτω θὰ ἔχωμεν μίαν φορολογίαν, αἱ ἐκ τῆς ὁποίας εἰσπράξεις θὰ εἰσέρχωνται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, χωρὶς νὰ γίνηται ἐργασία. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§90ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, τίνες εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θ’ ἀποφανθῶσι περὶ τῆς σωματικῆς ἢ διανοητικῆς ἀνικανότητος τῶν δημοτῶν πρὸς ἐργασίαν.

§91ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ ὑποχρέωσις εἶναι γενικὴ, ὁ δὲ αἰτούμενος ἀπαλλαγὴν εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ φέρῃ δικαιολογητικὸν, ὅπως ἀπαλλαγῇ τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης.

§92ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τίς θ’ ἀποφασίσῃ, ἂν ὁ αἰτῶν ᾖναι ἢ ὄχι ἀνίκανος πρὸς ἐργασίαν;

§93ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὁ αἰτῶν θὰ δώσῃ τὴν ἀπόδειξιν τῆς ἀνικανότητός του εἰς τὸν Νομάρχην, προσάγων τ’ ἀπαιτούμενα πιστοποιητικά. Ὑπάρχει δὲ καὶ τὸ Πταισματοδικεῖον, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου οἱοσδήποτε πολίτης δύναται νὰ ἀποταθῇ, ὅπως καταδικασθῇ εἰς πρόστιμον ὁ μὴ ἐκτελέσας τὴν ὑπὸ τοῦ νόμου ἐπιβαλλομένην ὑποχρέωσιν.

§94ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ τῆς πλήρους ἐξαιρέσεως τῶν τριῶν αὐτῶν κατηγοριῶν· οἱ κληρικοὶ, οἱ διατελοῦντες εἰς ἐνεργὸν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ οἱ σωματικῶς ἢ διανοητικῶς ἀνίκανοι δὲν πρέπει οὔτε εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ ἀντισηκώματος νὰ ὑποβληθῶσι.

§95ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Καὶ ἐὰν ἔχωσι περιουσίαν ἀκίνητον;

§96ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀείποτε μέχρι τοῦδε εἰς πάντα τὰ ἄλλα Κράτη ἀπενεμήθη αὐτὸς ὁ στοιχειώδης σεβασμὸς πρὸς τοὺς ἀνικάνους. Τὸ ἄρθρον ἐννοεῖ ἁπλῶς τοὺς ὑπηρετοῦντας ἐν τῷ στρατῷ· νομίζω ὅτι καὶ αὐτοὶ ἔπρεπε νὰ ἐξαιρεθῶσι πάσης ὑποχρεώσεως, ἀλλὰ τὸ κύριον εἶναι ἡ σωματικὴ ἢ διανοητικὴ ἀνικανότης· πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ζητήσητε ἀπὸ τὸν ἀκαταλόγιστον ἢ νὰ πληρώσῃ τὸ ἀντισήκωμα ἢ νὰ ἐργασθῇ; Ἐγὼ νομίζω ὀρθότερον, αὐταὶ αἱ τρεῖς κατηγορίαι νὰ ἐξαιρεθῶσιν ἐντελῶς...

§97ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ προέρχονται ἐκ τούτου, ὅτι δὲν ἠθέλησε νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι ἡ ὑποχρέωσις πρὸς καταβολὴν τοῦ τιμήματος τοῦ ἡμερομισθίου ἐπιβάλλεται εἰς τὰς τρεῖς κατηγορίας τῶν ἐξαιρουμένων ἐν τῇ ἰδιότητι αὐτῶν ὡς ἰδιοκτητῶν. Δὲν βλέπω δὲ τὸν λόγον, δι’ ὃν τὰ ἄτομα ταῦτα, ὅταν ἦναι ἰδιοκτῆται, πρέπει νὰ ἀπαλλαγῶσι τῆ ὑποχρεώσεως τοῦ νὰ ἐκπληρῶσι τὴν ὑπὸ τοῦ νόμου ἐπιβαλλομένην ἐργασίαν.

§98ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ ζητήσητε λόγον ἀπὸ τὸν διανοητικῶς ἀνίκανον;

§99ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐὰν ἦναι ἰδιοκτήτης. Μήπως ὁ ἀνίκανος διανοητικῶς δὲν ἀπολαμβάνῃ ἀπὸ τῆς ἰδιοκτησίας του;

§100ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τίς θ’ ἀποφασίσῃ, ἂν αὐτὸς ἦναι ἢ ὄχι ἀνίκανος πρὸς ἐργασίαν;

§101ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Θὰ δώσῃ αὐτὸς τὴν ἀπόδειξιν τῆς ἀνικανότητός του, ὁ δὲ Νομάρχης θ’ ἀποφασίσῃ περὶ τοῦ εὐλόγου ἢ ὄχι τῆς ἐξαιρέσεώς του, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πιστοποιητικῶν, τὰ ὁποῖα ὁ αἰτῶν θὰ προσάξῃ.

§102ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπανέλαβε μετὰ πολλῆς ἀφελείας εἰς τὸν Βουλευτὴν Λοκρίδος, ἐρωτήσαντα, τίς θὰ δικάσῃ περὶ τῶν αἰτήσεων ἐξαιρέσεων, εἰπὼν αὐτῷ: «ὁ Νομάρχης». Τὸ νομοσχέδιόν του ὅμως δὲν λέγει τίποτε· οἱ δὲ λόγοι του, ἂν δὲν περιληφθῶσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, δὲν ἔχουσιν ἀξίαν. Εἶπεν ἀκόμη καὶ διὰ τοὺς ἐπ’ ἀδείᾳ στρατιωτικούς, ὅτι αὐτοὺς ἐννοεῖ ἡ ἐξαίρεσις, ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον δὲν λέγει τίποτε καὶ περὶ τούτου.

§103ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Καὶ πάλιν ὁ κ. Βουλευτὴς ἠθέλησε νὰ ἀποδείξῃ τὴν ἀφέλειάν του καὶ ὄχι τὴν ἰδικήν μου. Ἐγὼ λέγω, ὅτι ὁ Νομάρχης προσκαλεῖ τοὺς ὑποχρέους εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν διατάξεων τοῦ νόμου, ὁσάκις παρουσιασθῇ ἀνάγκη καταδιώξεως. Ἂν δέ τις θεωρηθῇ ἀνίκανος, ὑπάρχει ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 4, ἡ ὁποία εἶναι ὁριστική, «οἱ κατὰ τὰ προηγούμενα ἄρθρα ἀρνηθέντες ἢ ὁπωσδήποτε μὴ ἐκπληρώσαντες τὰς ὑποχρεώσεις των εἰσάγονται εἰς τὸ ἁρμόδιον Πταισματοδικεῖον ἐπὶ τῇ καταγγελίᾳ παντὸς πολίτου καὶ ὑποβάλλονται ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου εἰς πρόστιμον ἴσον πρὸς τὸ διπλάσιον κτλ.» Τὸ Πταισματοδικεῖον εἶναι ἁρμόδιον νὰ ἐπιβάλῃ τὸ πρόστιμον. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν ἀντίφασις μεταξὺ τῶν παρ’ ἐμοῦ λεχθέντων πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν δευτέραν παρατήρησιν περὶ τῶν κληρικῶν, βεβαίως δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη συζητήσεως· οἱ κληρικοὶ οἱ ἔχοντες ἰδιοκτησίαν καὶ μὴ θέλοντες νὰ ἐργασθῶσι προσωπικῶς, δύνανται νὰ καταβάλωσι τὰ ἡμερομίσθια, ἅτινα θὰ λάβωσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ ἐργασθῶσιν ἀντ’ αὐτῶν. Ὡς πρὸς τοὺς ὑπηρετοῦντας ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ, δύνανται νὰ διατελῶσιν ἐν ἀδείᾳ. Ὑποθέσατε ὅτι διατελοῦσιν ἐν ἀδείᾳ καθ’ ἣν στιγμὴν πρόκειται νὰ γείνῃ ἡ καταδίωξις· οὗτοι δύνανται νὰ ἐργασθῶσι προσωπικῶς, ἐκτὸς ἐὰν θέλωσι νὰ καταβάλωσι τὰ ἡμερομίσθια, διὰ νὰ ἐργασθῶσιν ἀντ’ αὐτῶν ἄλλοι. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἐμελέτησε τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἐλπίζω ὅτι θέλει μελετήσει τὸ νομοσχέδιον, καὶ κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν θὰ προβάλῃ σπουδαιοτέρας παρατηρήσεις.

§104ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐφρόνουν, ὅτι μόνη ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἔπρεπε νὰ τῷ δώσῃ νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀτελέστατον. Πρόκειται νὰ ὁρίσωμεν, τίνες δημόται εἶναι οἱ ἐξαιρετέοι, καὶ πρὸ πάντων τίνες εἶναι οἱ σωματικῶς καὶ διανοητικῶς ἀνίκανοι. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη νὰ καταρτισθῇ εἷς κατάλογος δημοτῶν, εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ἐπιβάλληται τοιαύτη ὑποχρέωσις; Βεβαίως. Λοιπὸν τίς θὰ ὁρίσῃ ποῖος εἶναι ἱκανὸς καὶ ποῖος ἀνίκανος; Ὁ κ. Ὑπουργὸς μοὶ ἀπαντᾷ, ὅτι ὁ Νομάρχης· ὁ Νομάρχης, ὁ ὁποῖος κάθηται εἰς τὸ κέντρον, αὐτὸς θὰ γνωρίζῃ ὅλους τοὺς ἀνθρώπους; Καὶ ἂν ἀκόμη ὑποθέσωμεν, ὅτι ὁ Νομάρχης εἶναι τόσον ἱκανὸς, πρέπει νὰ ἀναγράφηται ἐν τῷ νόμῳ, ὅτι ὁ Νομάρχης Θ’ ἀποφασίζῃ ἐπὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι πρέπει τὸ Ὑπουργεῖον νὰ λάβῃ πρόνοιαν νὰ κανονίσῃ μίαν δικαιοδοσίαν, ἥτις θὰ προσδιορίσῃ, τίνες εἶναι οἱ ὁριστικῶς ὑποχρεούμενοι νὰ ἐργασθῶσι, καὶ ἑπομένως οἱ μὴ ἐργαζόμενοι νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὸ Πταισματοδικεῖον.

§105ΡΑΛΛΗΣ. Κατ’ ἐμὲ, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀτελὲς, διότι δὲν διαγράφει δικαιοδοσίαν, δι’ ἧς θέλουν ὁρισθῆ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι λόγῳ σωματικῆς ἢ διανοητικῆς νόσου εἶναι ἀνίκανοι. Ἡ ἀτέλεια δὲ αὕτη ἐπιδρᾷ ἐπὶ τὴν λειτουργίαν τοῦ νομοσχεδίου, διότι θὰ καταστῇ εἰς χεῖρας φατριαστικῆς διοικήσεως ὅπλον καὶ θὰ ἴδωμεν ἐξαιρουμένους τοὺς κατοίκους τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων κατόπιν ἐξαιρέσεων, τὰς ὁποίας θὰ διανείμῃ κατὰ βούλησιν τὸ σύνηθες φατριαστικὸν ὄργανον τῆς διοικήσεως, ὁ Νομάρχης, οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ εἴπῃ σήμερον, ὅτι ὁ Νομάρχης ἐκπροσωπεῖ ἕτερόν τι, παρὰ τὴν φατρίαν, ἡ ὁποία κρατεῖ. Εἰς τὸν Νομάρχην λοιπὸν δίδομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐξαιρῇ οἱονδήποτε θέλει, καὶ δι’ οἱονδήποτε λόγον ν’ ἀπαλλάσσῃ ἀνευθύνως, διότι δὲν ὑπάρχει ἄλλη ποινὴ ἢ ἐκείνη, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἐπιβάλλῃ τῷ Νομάρχῃ ἡ προϊσταμένη ἀρχὴ, δηλαδὴ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὑπὸ τοὺς ὅρους τούτους βεβαίως τὸ νομοσχέδιον θέλει καταστῆ ἀληθὴς μάστιξ διὰ τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας, χάριν τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ λειτουργήσῃ. Ἀλλ’ ἐγὼ φρονῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἐν γένει τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν δύναται παρὰ νὰ καταστῇ μάστιξ, διότι βλέπω μίαν διπλῆν φορολογίαν, ἡ ὁποία δὲν ἠξεύρομεν μέχρι τίνος σημείου δύναται νὰ φθάσῃ. Βλέπω φορολογίαν κατ’ ἄτομον λόγῳ τῆς ὑποχρεώσεως τῆς προσωπικῆς ἐργασίας, τὴν ὁποίαν πᾶς δημότης εἶναι ὑπόχρεως νὰ χορηγήσῃ, βλέπω δὲ φορολογίαν καὶ ἐπὶ τῶν ἐξαιρουμένων. Ἔγεινέ τις ἀναλογία; Τοιοῦτόν τι δὲν εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, μήτε ἔκθεσιν ἔχομεν, ἡ ὁποία νὰ συνοδεύῃ τὸ νομοσχέδιον· δὲν γνωρίζομεν, μέχρι τίνος σημείου θὰ φθάσῃ ἡ φορολογία αὕτη, δὲν γνωρίζομεν τίνα εἶναι τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα θέλουσι θεωρηθῆ ὡς ἀντισήκωμα τῆς μὴ χορηγουμένης προσωπικῆς ἐργασίας, καὶ τίνα εἶναι τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα δυνάμει τοῦ ἄρθρου 5 θέλουσιν εἰσπραχθῆ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου. Φοβοῦμαι ὅτι ὄπισθεν τῆς τόσης μερίμνης περὶ καταδιώξεως τῶν ἀρουραίων κρύπτεται μόνον μία καὶ ἡ αὐτὴ μέριμνα τῆς ἐπιβολῆς ἐπαχθεστάτης φορολογίας εἰς ὡρισμένας ἐπαρχίας, εἰς τὰς ὁποίας δὲν φθάνουν αἱ μάστιγες αὗται, αἱ ἐκ τῆς φύσεως καὶ τοῦ κλίματός των, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχουν περιπλέον μάστιγα τοὺς εἰσπράκτορας καὶ τοὺς πταισματοδίκας, οἱ ὁποῖοι εἰς τὸ ἑξῆς θὰ ἔχουν εἰς χεῖράς των τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νόμου, διὰ νὰ ἐπιβάλλουν πρόστιμον. Νομίζω ὅτι, ὅταν πρόκηται περὶ τοιούτων τινῶν ἀγγαρειῶν, πρέπει αἱ ἀγγαρεῖαι αὗται νὰ καταρτισθῶσιν εἰς τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἐλπὶς ὅτι θέλουσιν ἐξ ἴσου ἐπιβληθῆ εἰς πάντας. Ἐδῶ δὲν βλέπω, παρὰ ἓν αὐθαίρετον δικαίωμα, τὸ ὁποῖον χορηγοῦμεν εἰς χεῖρας τοῦ Νομάρχου. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐκαλεῖτο νὰ μεριμνήσῃ πρὸς ἀποσόβησιν τοῦ κακοῦ, εἰς τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον, εἰς τοῦτο ἔπρεπε νὰ συντρέξουν αἱ δημοτικαὶ ἀρχαί. Ἐκεῖναι εἶναι αἱ μόναι, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἐπιβλέψουν τοιαύτην τινὰ καταδίωξιν τῶν μαστίγων, τὰς ὁποίας ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον. Ὁ Νομάρχης τίνα ἔχει σχέσιν πρὸς τὰ συμφέροντα τὰ τοπικὰ, τὰ ὁποῖα καλεῖται νὰ προστατεύσῃ; Τὸ νομοσχέδιον ἠδύνατο κάλλιστα νὰ νομοθετήσῃ μίαν τοιαύτην μέριμναν ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν μετέθετε τὸ δικαίωμα ἀπὸ τῶν χειρῶν τοῦ Νομάρχου εἰς χεῖρας τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν· ἀλλ’ ἐὰν μείνῃ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει, θὰ πρόκηται περὶ νέας μάστιγος, ἡ ὁποία θὰ ἐπιβληθῇ εἰς τοὺς κατοίκους ἐκείνους, διότι παρεπονέθησαν διὰ τὴν μάστιγα τῶν ἀρουραίων καὶ τῶν ἀκρίδων.

§106ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐὰν ἦτο παρὼν ὁ κ. Βουλευτὴς κατὰ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία διεξήχθη, βεβαίως δὲν ἤθελον ἀναγκασθῆ νὰ ἐπαναλάβω τινὰ ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶπον. Βάσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὅτι ὁ Νομάρχης διευθύνει τὰ τῆς καταδιώξεως, ἐγκατελείφθη δὲ ἡ ἀρχὴ, ὅτι αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ πρέπει νὰ ἀναλάβωσι τὰ τῆς καταδιώξεως, διότι ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν, ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1842, ὁ ὁποῖος ἐπέβαλλε τοιαύτην ὑποχρέωσιν εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς, δὲν παρήγαγε τὰ προσδοκώμενα ἀποτελέσματα, φέρω δὲ παράδειγμα, ὅτι, ὅτε ἐγένετο καταδίωξις ἀρουραίων, διότι ἀνεφάνησαν πολλοὶ τοιοῦτοι, ἐπεβλήθη δαπάνη εἰς τὸ Δημόσιον ὄχι εὐκαταφρόνητος, καὶ διὰ τῶν ἐνεργειῶν μόνον τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς καὶ τῶν συσταθεισῶν ἐπιτροπῶν κατωρθώθη ἡ ἐπιτυχὴς καταδίωξις τῶν ἀρουραίων. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιδιώκεται σκοπὸς φορολογικὸς, τὸν παρακαλῶ νὰ πιστεύσῃ, ὅτι τοιοῦτος δὲν εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου· ἀδύνατον ὅμως ἦτο ἐκ τῶν προτέρων νὰ ὁρίσωμεν τὰ ποσὰ, διότι ἄγνωστον εἶναι, πρῶτον ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν τὸ ἀπαιτούμενον πρὸς καταδίωξιν, διότι ἄγνωστος εἶναι ἡ ποσότης τῶν ἀρουραίων, ἄγνωστον εἶναι κατὰ πόσον ἡ καταδίωξις τῶν ἀκρίδων θέλει ἐπιβάλει δαπάνας· δεύτερον, ἄγνωστον εἶναι μέχρι τίνος θὰ φθάσῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς φορολογίας, τὸ ὁποῖον θέλομεν ἐπιβάλει, διότι τοῦτο ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς μεγαλειτέρας ἢ μικροτέρας ἐξαγωγῆς. Ἐσκέφθημεν λοιπὸν νὰ συνδυάσωμεν τὰ δύο συστήματα, καὶ βεβαίως διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπιδιώκει ὠφέλειαν· ἂν ὑποθέσητε, ὅτι ἀπεδείχθη μετὰ τὴν καταδίωξιν, ἡ ὁποία θὰ γείνῃ κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος, ὅτι ἡ προσωπικὴ ἐργασία ἐπαρκεῖ διὰ τὴν καταδίωξιν, καὶ ὅτι εἶναι περιττὴ ἡ διατήρησις τῆς φορολογίας, βεβαίως δὲν θέλει διατηρηθῆ ἡ φορολογία· διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις φορολογίαν εἰς ἐπαρχίας τινὰς καὶ ὄχι εἰς ἄλλας, ὅταν ὁ λόγος, ὁ ἐπιβάλλων τὴν φορολογίαν ταύτην, δὲν ὑφίσταται, ἑπομένως πιστεύω, ὅτι τὸ μέλλον θὰ μᾶς διδάξῃ, ἐὰν ἀπαιτῆται ἡ φορολογία αὕτη, ἢ ἐὰν μόνον ἡ προσωπικὴ ἐργασία ἦναι ἀρκετὴ πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ. Μὴ λησμονήσητε δὲ, Κύριοι, ὅτι ἐνταῦθα ἠναγκάσθημεν νὰ λάβωμεν νομοθετικὰ μέτρα, πιεζόμενοι ἐκ τῆς ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν παρέστησαν τὰ πέρυσι λαβόντα χώραν εἰς ἄλλα μέρη, π. χ. εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ὅπου ἀρουραῖοι μαστίζουσιν ἓν μέρος πολὺ ἐκτεταμένον τῆς Σκωτίας· ἡ Κυβέρνησις ἐκεῖ οὐδένα νόμον εἰσήγαγεν, ἐκεῖ ἕκαστος φροντίζει περὶ τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς περιουσίας του. Ἐν Ἑλλάδι ὅμως ἡ ἀτομικὴ πρωτοβουλία καὶ ἐνέργεια δὲν ἀρκοῦσιν. Ἀπαιτεῖται διοικητικὴ ἐνέργεια. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ κακὸν δύναται νὰ ἦναι μικρὸν, ἢ ἀπ’ ἐναντίας δύναται νὰ λάβῃ καὶ μεγαλειτέρας διαστάσεις, δὲν δύνασθε ἐκ τῶν προτέρων νὰ ὁρίσητε τὸ ποσὸν τὸ διὰ τὴν καταδίωξιν ἀπαιτούμενον· ἀρκέσθητε εἰς τοῦτο καὶ μόνον, εἰς τὴν διαβεβαίωσιν, τὴν ὁποίαν δίδομεν, ὅτι, ἐὰν ἐκ τῆς πείρας ἀποδειχθῇ, ὅτι ἡ φορολογία εἶναι περιττὴ, καὶ ὅτι δύνανται νὰ ἐπιτευχθῶσι τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐπιδιώκομεν, διὰ μόνης τῆς προσωπικῆς ἐργασίας, βεβαίως θέλει προθυμοποιηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ καταργήσῃ τὴν διάταξιν τὴν φορολογικήν· διότι, ἐπαναλαμβάνω, ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου δὲν εἶναι φορολογικὸς, σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ ἐξεύρεσις μέσου πρὸς ἐπιτυχῆ καταδίωξιν τῶν ἀρουραίων. Ἐὰν δὲ δὲν ἀνετέθη ἡ καταδίωξις αὕτη εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς, τοῦτο ἐγένετο, διότι ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν, ὅτι ἡ ἀνάμιξις τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν ἐν τοιαύτη περιπτώσει δὲν ἔφερε τὰ προσδοκώμενα ἀποτελέσματα. Πρόκειται περὶ ἐπιβολῆς φορολογίας, περὶ ἐπιβολῆς ἐργασίας προσωπικῆς· αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ θὰ ἀρνηθῶσι τὴν ὕπαρξιν τῶν ἀρουραίων, ὅπως μὴ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπιβολῆς τῆς προσωπικῆς ἐργασίας καὶ διακινδυνεύσωσι τὴν δημοτικότητά των. Ἐὰν θέλητε νὰ ἐπιτύχητε πράγματι καταδίωξιν ἀρουραίων καὶ ἀκρίδων, πρέπει νὰ ἀφαιρέσητε τὴν ἐπιβολὴν τῶν ἀναγκαστικῶν μέτρων ἀπὸ τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς καὶ νὰ τὴν ἀναθέσητε εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχήν. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τοὺς φόβους τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐν χερσὶ τῆς διοικήσεως θέλει χρησιμεύσει ὡς μέσον πιέσεως, φρονῶ ὅτι, ἐὰν τοιαῦται ἰδέαι ἐπικρατοῦσι περὶ διοικήσεως, τὰ πάντα τότε δύνανται νὰ ἀπολήξωσιν εἰς πίεσιν τῆς μιᾶς μερίδος κατὰ τῆς ἄλλης· μὴ λησμονεῖτε ὅμως, ὅτι ἔχομεν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία διαχειρίζεται τὰ ποσὰ, καὶ ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη δὲν ἀνήκει εἰς τὸ κρατοῦν κόμμα, διότι ἀποτελεῖται ἀπὸ στοιχεῖα διάφορα· ἄλλως τε ἡ ἐπιθυμία τοῦ νὰ διαβλέπῃ τις εἰς οἱανδήποτε ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως σκοποὺς κομματικοὺς, δὲν ἀρκεῖ, ἵνα ἀποδείξῃ τὴν ὕπαρξιν τῶν σκοπῶν τούτων. Ἡ συσχέτισις δὲ αὐτῶν μὲ τὴν καταδίωξιν τῶν ἀρουραίων καὶ τῆς ἀκρίδος νομίζω, ὅτι ἀποτελεῖ ἀδικίαν ἐκ μέρους τοῦ κ. Βουλευτοῦ.

§107ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἀναγνώσῃ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νομοσχεδίου· ἀναγινώσκων δὲ αὐτὸ, θέλει πεισθῆ, ὅτι τὴν φορολογίαν δὲν τὴν ἐπιβάλλει ἡ διὰ ποικίλων προσώπων καταρτιζομένη ἐπιτροπή· ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη διαχειρίζεται μόνον τὸ ποσόν· λοιπὸν ἀπέναντι μιᾶς ὅλης αὐθαιρέτου φορολογίας ἔχομεν ὡς μόνην ἐγγύησιν τὴν εὐθυδικίαν τοῦ Νομάρχου. Καὶ ὁ μὲν Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δύναται νὰ ἔχῃ πεποίθησιν εἰς τὸν Νομάρχην, ἐγὼ ὅμως ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι οὐδεμίαν ἔχω πεποίθησιν, καὶ βεβαίως δὲν ἤθελον ἐμπιστευθῆ εἰς αὐτὸν τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιβολῆς οἱασδήποτε φορολογίας, καὶ μάλιστα φορολογίας προσωπικῆς, ὁποία ἡ προκειμένη· περὶ αὐτοῦ δὲ πρόκειται. Χορηγεῖτε εἰς χεῖρας τοῦ Νομάρχου τὸ δικαίωμα, εἰς μὲν τὸν ἕνα νὰ ἐπιβάλλῃ φορολογίαν μέχρις 9 δραχμῶν, τὸν δὲ ἄλλον νὰ ἀπαλλάττῃ τῆς φορολογίας ταύτης· τίνας δ’ ἐγγυήσεις ἐλάβετε, ὅπως ἀσφαλίσητε τὸν πολίτην, περὶ τοῦ ὅτι δὲν θέλει γείνῃ κατάχρησις ἐκ μέρους τοῦ Νομάρχου; Ὅτε εἶπον, ὅτι οἱ μόνοι ἁρμόδιοι πρὸς τὴν λειτουργίαν τοιούτου νομοθετήματος εἶναι οἱ Δήμαρχοι, βεβαίως εἶχον ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀτελείας τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ὁ Δήμαρχος δι’ οἱονδήποτε λόγον θὰ φθάσῃ μέχρι τοσούτου ἀπονοίας, ὥστε νὰ ἀποκρύψῃ τὴν μάστιγα, μόνον διὰ νὰ μὴ ἐπιβάλῃ εἰς τοὺς δημότας τὴν ἀγγαρείαν, τὴν ὁποίαν προβλέπει τὸ νομοσχέδιον, ἀφοῦ ἐκ τῆς καταδιώξεως τῆς μάστιγος ταύτης πρόκειται νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ περιουσία τῶν δημοτῶν. Ἀλλὰ καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ὁ Δήμαρχος φθάσῃ μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου τῆς ἀπονοίας, θὰ ὑπάρξουν οἱ δημόται, οἱ ὁποῖοι θὰ τὸν ἐξεγείρουν τοῦ ληθάργου καὶ θὰ τῷ ἐπιβάλουν τὴν λειτουργίαν τοῦ νομοθετήματος. Ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω κατὰ πόσον τὸ αὐτὸ δὲν θέλει συμβῆ, ὅταν εἰς χεῖρας τοῦ Νομάρχου μένῃ ἡ λειτουργία τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ δὲν ἠξεύρω κατὰ πόσον ἡ ἐπίδρασις τῶν Δημάρχων πρὸς τὸν Νομάρχην δὲν θέλει φέρει τὸ ἀποτέλεσμα, περὶ τοῦ ὁποίου ἐλάλησεν ὁ κ. Ὑπουργός. Ἡ φορολογία δὲ ἡ ἐπιβαλλομένη, πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι θ’ ἀρχίσῃ νὰ λειτουργῇ ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου, καὶ θὰ λειτουργήσῃ ἐπὶ δύο ἔτη, διότι εἶναι προσωρινή· θὰ εἰσπραχθῶσι λοιπὸν αὐτὰ τὰ ποσὰ, καὶ δὲν δικαιολογεῖται ἡ εἴσπραξις τῶν ποσῶν αὐτῶν, ἐὰν δὲν ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας τὰς ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι διὰ τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων αὐτῶν πρόκειται νὰ θεραπευθῶσιν. Ἀκριβῶς δὲ ἡ ἀτέλεια τοῦ νομοσχεδίου κεῖται εἰς τὰς δικαιολογίας, τὰς ὁποίας ἔφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὡς πρὸς τὸ ὅτι ἄνευ μελέτης περὶ τῶν ἀναγκῶν, περὶ τῶν μέσων, διὰ τῶν ὁποίων θέλει ἐπέλθει ἡ καταδίωξις, ἐπιβάλλομεν φορολογίαν. Αὐτὸ ἀκριβῶς εἶναι τὸ ἐλάττωμα τοῦ νομοσχεδίου. Ἐπιβάλλετε μίαν φορολογίαν κεφαλικὴν, μίαν ἄλλην ἐπὶ τῶν ἐξαγομένων, χωρὶς νὰ γνωρίζητε, τίνες εἶναι αἱ ἀνάγκαι, αἱ ὁποῖαι θέλουσι θεραπευθῆ. Ἠδύνασθε κάλλιστα νὰ κανονίσητε τὸν τρόπον τῆς καταδιώξεως, ἀλλ’ ἀφίνετε τοῦτο εἰς τὸν διευθυντὴν τοῦ σιδηροδρόμου Θεσσαλίας, ὡσεὶ ὁ διευθυντὴς τοῦ σιδηροδρόμου Θεσσαλίας δύναται νὰ γνωρίζῃ τι περὶ τῆς καταδιώξεως τῶν ἀρουραίων.

§108ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀνεθέσαμεν εἰς αὐτὸν, διότι ὁ μᾶλλον ἐνδιαφερόμενος περὶ τοῦ ζητήματος τούτου εἶναι αὐτός.

§109ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ ἐνόμιζον, ὅτι περὶ παντὸς ἄλλου ἀσχολεῖται οὗτος παρὰ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου· ἐὰν δ’ ἔτυχεν ὁ σήμερον διευθυντὴς τοῦ σιδηροδρόμου νὰ ἔχῃ τοιαύτην εἰδικότητα, δὲν γνωρίζω, ἐὰν αὔριον θὰ ἔχῃ αὐτὴν τὴν εἰδικότητα ἄλλος διευθυντὴς, διότι γνωρίζω, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος Θεσσαλίας εὑρίσκεται εἰς χεῖρας ξένων, ἐντελῶς ἀγνοούντων τὰ τοῦ τόπου. Νομίζω ὅτι καὶ ὁ καταρτισμὸς τῆς ἐπιτροπῆς ἔπρεπε νὰ ἦναι τοιοῦτος, ὥστε νὰ γείνῃ ἐπωφελῶς ἡ χρῆσις τῶν πόρων, τοὺς ὁποίους θὰ καταβάλλωσιν οἱ κάτοικοι, θαυμάζω δὲ, διατὶ οἱ ἀμέσως ἐνδιαφερόμενοι, δηλ. οἱ Δήμαρχοι καὶ τὰ δημοτικὰ συμβούλια, δὲν καλοῦνται νὰ μετάσχωσιν εἰς τὴν διαχείρισιν αὐτῶν τῶν φόρων, τοὺς ὁποίους εἰσπράττετε ἀπὸ τοὺς δημότας χάριν αὐτῆς τῆς ἀνάγκης. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν).

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ Λογιστικοῦ νόμου.

§111ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅτε ἤκουσα χθὲς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰσηγουμένου τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ λογιστικοῦ νόμου, καὶ μάλιστα εἰπόντος, ὅτι δι’ αὐτοῦ πρόκειται νὰ περιορισθῇ ἡ ἐξουσία ἰδίως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀνέμενον νομοσχέδιον ἀσχολούμενον εἰς διατάξεις σπουδαιοτέρας τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περιεχομένων, ἀνέμενον, ἀφοῦ μάλιστα ἐπρόκειτο νὰ ἐπιληφθῶμεν τοῦ θέματος τούτου κατὰ τὴν στενόχωρον ταύτην στιγμὴν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου, ἀνέμενον, λέγω, κατεπεῖγόν τι καὶ σπουδαῖον, εὗρον ὅμως, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου, πρὸ μιᾶς ὥρας ἔλαβον, ἀπ’ ἐναντίας οὐδεμίαν ἐκ τῶν μεγάλων ἐλλείψεων τοῦ λογιστικοῦ ἡμῶν νόμου, τῶν ἐλλείψεων ἐκείνων, αἵτινες προέρχονται ἐκ τῆς μὴ ἐφαρμογῆς τοῦ ἡμίσεως σχεδὸν τοῦ νόμου, οὐδεμίαν τῶν ἐλλείψεων τούτων θίγει· θέλει μόνον νὰ θεραπεύσῃ ἔλλειψίν τινα ἐν τῇ ἐκτελέσει, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς προκαταβολὰς, καὶ ταύτην θέλει νὰ θεραπεύσῃ, ὄχι περιορίζον, ὡς εἶπεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, τὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας ἀφίνον αὐτὴν καθ’ ὁλοκληρίαν ἐλευθέραν. Κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον, αἱ προκαταβολαὶ πάντοτε ἐδίδοντο ἐπὶ τῇ βάσει ἐντάλματος ἐκδιδομένου εἰς πίστιν ὡρισμένου προσώπου, τὸ ὁποῖον ηὐθύνετο διὰ τὴν περισυλλογὴν τῶν δικαιολογητικῶν ἐγγράφων ἑκάστης προκαταβολῆς καὶ ἑκάστης δαπάνης, καὶ τὸ ὁποῖον, ἔχον τὴν εὐθύνην ταύτην τοῦ νόμου, ὤφειλεν ἕνεκα τῆς εὐθύνης του ταύτης νὰ φροντίσῃ πλειότερον. Ἐνῷ λοιπὸν ἐγίνετο ἡ διὰ προκαταβολῆς δαπάνη μέχρι σήμερον δι’ ἐντάλματος ἐκδιδομένου εἴτε εἰς βάρος εἰδικοῦ ταμείου, εἴτε εἰς βάρος τοῦ τμηματάρχου τοῦ ἁρμοδίου τῆς ὑπηρεσίας, χάριν τῆς ὁποίας ἐξεδίδετο τὸ ἔνταλμα, σήμερον λείπει τοῦτο, καὶ ἀφίεται εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν διὰ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ ὁρίσῃ εἰς τίνα θέλει δώσει τὴν προκαταβολὴν ταύτην, ἀφίεται δὲ ἡ χορήγησις τῆς προκαταβολῆς ταύτης εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, χωρὶς νὰ ὁρίζηταί τι περὶ τῆς ἐκδόσεως ἐντάλματος πρὸ τῆς χορηγίας τῆς προκαταβολῆς. Νομίζω ὅτι ἡ ἀνάγκη, ἥτις πράγματι ὑφίσταται καὶ ἥτις εἶναι καλὸν νὰ θεραπευθῇ χάριν τῆς ἐκτελέσεως τῶν πληρωμῶν τούτων κανονικῶς, θεραπεύεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου,—ἂν καὶ, ὡς εἶπον, ἡ ἀνάγκη αὕτη ἦναι βεβαίως ἐκ τῶν ἐλαχίστων τῶν παρουσιαζομένων καὶ ἐπιβαλλουσῶν τροποποιήσεων τοῦ λογιστικοῦ νόμου, οὐχ ἧττον ἡ τοιαύτη ἠδύνατο νὰ θεραπευθῇ,—ἀλλ’ ἔπρεπε, νομίζω, νὰ μένωσιν αἱ διατάξεις αἱ ἰσχύουσαι τῶν ἄρθρων 5 καὶ 6 τοῦ ᾼΥΟΖʹ νόμου, ἢ νὰ τροποποιηθῶσι κατὰ τρόπον ἐπιτρέποντα νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι αἱ προκαταβολαὶ αὗται δὲν θέλουσι διαιωνισθῆ, ὅτι ὁ ἔλεγχος τῶν προκαταβολῶν αὐτῶν δὲν θέλει καταντήσει ἐκεῖ, ὅπου κατήντησεν ἡ δαπάνη τῶν προκαταβολῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη· διότι, ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ δυσκολία τις διὰ τὸν ὁρισθέντα διὰ Β. Διατάγματος ὑπάλληλον νὰ περισυλλέξῃ τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα πρὸς ἐκκαθάρισιν τῆς δαπάνης τῆς διὰ προκαταβολῶν γενησομένης, ὁ ὑπάλληλος οὗτος θέλει εὕρει ἀμέσως τὴν διέξοδον ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ, ὅπου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δύναται νὰ δώσῃ εἰς αὐτὸν νέας προθεσμίας, οἱασδήποτε αὐτὸς ἐγκρίνῃ, πρὸς περισυλλογὴν τῶν δικαιολογητικῶν τούτων ἐγγράφων, ἐκτὸς τῆς προθεσμίας, ἥτις θέλει ὁρισθῆ δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κατὰ τὸ ἄρθρον 2. Ἡ εὐκολία αὕτη, τὴν ὁποίαν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θέλει χορηγήσει εἰς ὑπάλληλον, νομίζω, καθιστᾷ δυσκολωτέραν καὶ προβληματικὴν τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν δαπανῶν, αἵτινες γενήσονται διὰ προκαταβολῶν, ἐνῷ σήμερον ἔχομεν ὡρισμένους ὑπαλλήλους, τοὺς εἰδικοὺς ταμίας ἢ τοὺς τμηματάρχας, οἵτινες φέροντες εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἔχουν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ περισυλλέξωσι τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα, καὶ νὰ ἐκκαθαρίσωσιν ἐγκαίρως τὰς δαπάνας ταύτας. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον βεβαίως θέλομεν ἔχει πολλὰς τοιαύτας προκαταβολῶν δαπάνας ἐκκρεμεῖς, καὶ τῶν ὁποίων ὁ ἔλεγχος θέλει διαιωνισθῆ, διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν, νὰ μὴ εἰσέλθωμεν εἰς τοιαύτην ὁδὸν, νὰ μὴ ἐπεκτείνωμεν τὰς διὰ προκαταβολῶν δαπάνας κατὰ τρόπον, ὅστις δὲν ἐξασφαλίζει καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ Δημόσιον περὶ τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν δαπανῶν τούτων καὶ τῆς τακτοποιήσεώς των. Ἔχομεν πικρὸν παράδειγμα διαφόρων δαπανῶν γενομένων διὰ προκαταβολῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, αἵτινες ἕνεκα τῶν εὐκολιῶν τούτων, ἃς ἠδυνήθησαν οἱ ὑπόλογοι νὰ λάβωσι, κατήντησαν σήμερον δαπάναι ἀνεξέλεγκτοι, καὶ τῶν ὁποίων οὐδὲν δυνάμεθα νὰ κατανοήσωμεν ἢ νὰ ἐξελέγξωμεν. Τοσούτῳ δὲ μᾶλλον ἐπιβάλλεται ἡ ἀνάγκη αὕτη, καθόσον γνωρίζομεν, ὅτι καὶ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκτελῇ ἐπακριβῶς τὰ καθήκοντά του. Διὰ τοῦτο, μολονότι ἀπορῶ, πῶς εἰς τοιαύτην ὥραν ἦλθεν ἡ ἰδέα τῆς διορθώσεως μιᾶς δευτερευούσης ἐλλείψεως τοῦ λογιστικοῦ νόμου, ἀπορῶ, διατὶ καὶ ἡ δευτερεύουσα αὕτη ἔλλειψις διορθοῦται κατὰ τρόπον δυνάμενον νὰ παραβλάψῃ, ἀντὶ νὰ ὠφελήσῃ, τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου.

§112Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἀνεζήτησεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ ὅ,τι ἡμεῖς οὐδέποτε ἐπηγγέλθημεν ὅτι θέλει περιληφθῆ ἐν αὐτῷ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν ἐπηγγέλθημεν ὅτι θέλομεν τροποποιήσει ἐκ βάθρων τὸν νόμον περὶ λογιστικῆς ὑπηρεσίας. Βεβαίως πρέπει νὰ τροποποιηθῇ ἐκ βάθρων ὁ νόμος περὶ λογιστικῆς ὑπηρεσίας, ἂν οὐχὶ δι’ ἄλλο, τοὐλάχιστον διότι ἡ νομοθεσία, ἐξ ἧς ἠρύσθημεν τὰς διατάξεις αὐτοῦ, ἐτροποποιήθη ἐκ βάθρων, ἀναγνωρισθέντος ὅτι ἡ νομοθεσία ἐκείνη, ὡς εἶχεν ἀρχικῶς, δὲν ἀνταπεκρίνετο πρὸς τὰς ἀνάγκας τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν. Περὶ τούτου ἐγένετο παρ’ ἡμῖν ἐργασία, καὶ ὑπάρχουν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐργασίας ταύτης, καὶ πρὸ ὀλίγου πάλιν εἰργάσθησαν ἐπιτροπαί. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὅμως δὲν πρόκειται περὶ τούτου· ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής, πρόκειται περὶ δευτερεύοντος καὶ ὅλως ἀσημάντου ζητήματος. Ἴσως εἶναι δευτερεῦον τὸ ζήτημα θεωρητικῶς, πρακτικῶς ὅμως εἶναι σπουδαιότατον, διότι ὁ κ. Βουλευτὴς γινώσκει, ὅτι αἱ διατάξεις, ὧν ζητεῖ τὴν διατήρησιν, εἶναι διατάξεις εἰκονικῶς ἐφαρμοζόμεναι, διατάξεις μὴ δυνάμεναι νὰ ἐφαρμοσθῶσιν ἐν τῇ ἀκριβεῖ αὐτῶν ἐννοίᾳ, καὶ εὐθὺς ὡς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον δὲν θελήσῃ νὰ παραβλέψῃ, εἶναι ἀδύνατον αἱ διατάξεις ἐκεῖναι νὰ λειτουργήσωσιν. Ἐσχάτως δὲ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον δὲν θέλει νὰ παραβλέψῃ, εἶναι δὲ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐν τῷ δικαίῳ του, διότι ἔχουσι τὰ περὶ τούτου, ὡς παρέστησα αὐτά. Εὐθὺς λοιπὸν ὡς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, εἰς ὃ ἀνετέθη ἡ θεώρησις τῶν ἐνταλμάτων, δὲν θέλει νὰ ἐργασθῇ ἐν χαλαρότητι, ἀνακόπτεται ἡ λειτουργία ὑπηρεσιῶν, ὧν τινες εἶναι ἀπαραίτητοι. Οὕτως ἐν παραδείγματι ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως τοῦ Σικάγου ἐδήλωσεν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ἔργον της, ἐὰν μὴ μεταῤῥυθμισθῶσι τὰ τῶν λογιστικῶν διατυπώσεων, καὶ κατέθηκε τὴν ἐντολήν· ἔχομεν δὲ καὶ ἄλλα πρόσφατα παραδείγματα τοῦ μὴ ἐκτελεσίμου τῶν εἰρημένων διατάξεων, εἰμὴ μόνον εἰκονικῶς. Πάντες οἱ διατελέσαντες ἐν τοῖς πράγμασι, καταλείποντες τὴν ἀρχὴν, διατελοῦσιν ὑπόλογοι ὡς ἐκ τῶν διατάξεων τούτων, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς γινώσκει, ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν ἡμῶν ἀποχώρησιν ἀπὸ τῶν πραγμάτων ἐμένομεν ὑπόλογοι δι’ ἑκατομμύρια, αἱ δὲ ἀντιπολιτευόμεναι ἡμᾶς ἐφημερίδες διεσάλπιζον, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ κατέλιπον τὴν ἐξουσίαν ὀφείλοντες λόγον περὶ ποσοῦ πολλῶν ἑκατομμυρίων· προέκειτο περὶ προκαταβολῆς γενομένης ἐπὶ διατυπώσεσιν εἰκονικαῖς, ἀλλὰ κατόπιν κανονικῶς δικαιολογηθείσης, ἧς ὅμως ἐκρύπτοντο τὰ δικαιολογητικὰ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ὑπὸ τῶν διαδόχων ἡμῶν, ἰσχυριζομένων, ὅτι ταῦτα δὲν εἶχον περιέλθει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, καίτοι εἶχον πληροφορίαν περὶ τοῦ ἐναντίου, ὡς εἴχομεν καὶ ἡμεῖς, μὴ ἔχοντες ὅμως ἡμεῖς τὸ μέσον νὰ τὸ πιστοποιήσωμεν ἐπισήμως. Οὕτως ἐπὶ μῆνα καὶ πλέον ἐβεβαιοῦτο, ὅτι τὸ ποσὸν ἦτο ἀδικαιολόγητον, ἕως οὗ προκληθέντα παρ’ ἡμῶν ἔγγραφα τοῦ ἐν Βρυξέλλαις προξένου ἐβεβαίωσαν, ὅτι πάντα τὰ εἰς τὴν δοσοληψίαν ταύτην εἶχον τακτοποιηθῆ. Ὁ νόμος προβλέπει ἐπὶ προκαταβολῶν, ὅτι ὁ τμηματάρχης ἀναλαμβάνει τὴν διαχείρισιν, καὶ αὐτὸς φροντίζει κατόπιν περὶ τῶν δικαιολογητικῶν, καὶ τοῦτο, εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς, εἶναι σπουδαία ἐγγύησις. Καὶ τί δύναται νὰ πράξῃ ὁ τμηματάρχης, ὅταν ἡ ἐντολὴ ἐδόθη εἰς τὸ ἐξωτερικόν; Ἄν ὁ λαβὼν τὴν ἐντολὴν μὴ ἀποστείλῃ τὰ δικαιολογητικά, εἰς τί ὠφελεῖ τοῦ τμηματάρχου ἡ εὐθύνη; Μήπως δύναταί τις νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ὁ τμηματάρχης εἰκονικὰς φέρει εὐθύνας, ὅτι ὁ ὑπεύθυνος ἐν τῷ κανονισμῷ τούτῳ εἶναι ἀνδρείκελον, κατέχον τὴν θέσιν ὑπολόγου, ἐνῷ πράγματι ὑπόλογος δὲν ὑπάρχει; Κατὰ τὸν τρόπον ἄρα τὸν ἤδη κεκανονισμένον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διεξαχθῶσι ταῦτα, εἰμὴ εἰκονικῶς, καὶ εὐθὺς ὡς οἱ ἐπιτετραμμένοι ὑπὸ τοῦ νόμου τὸν ἔλεγχον δὲν θέλουσι ν’ ἀναγνωρίσωσι τὰ εἰκονικῶς διεξαγόμενα, δὲν καμμύουσι τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸ τῆς παραλείψεως ἀνεφαρμόστων τινῶν τύπων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διεξαχθῇ ἡ ὑπηρεσία, τούτου δ’ ἕνεκα ἐθεωρήθη πρέπον νὰ διαμορφωθῶσιν οἱ τύποι πρὸς τὰ πράγματα, ἀλλ’ ὅσον ἔνεστιν αὐστηρότερον, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε ἐν τῇ διατάξει τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νομοσχεδίου διακρινομένας κατ’ εἴδη τὰς προκαταβολὰς, καὶ ἀλλοῦ μὲν ἐπιτρεπομένας μέχρι 2 χιλιάδων καὶ ἀλλοῦ μέχρι 5 χιλιάδων δραχμῶν, ἀναλόγως πρὸς τὴν ἔκτασιν, ἣν δύναται νὰ λάβῃ ἡ ἀνάγκη, ἐν τῷ ἐξωτερικῷ δὲ ἐδόθη μεγίστη εὐρύτης, διότι ἐπὶ παραγγελιῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἀδύνατος εἶναι ἡ τῶν δικαιολογητικῶν ἀποστολὴ ἐντὸς τῶν διοριῶν τῶν ἐνταῦθα καὶ κατὰ τοὺς τύπους τοὺς ἐνταῦθα. Ὡς σήμερον διεξάγονται τὰ τῶν παραγγελιῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, γίνονται αἱ προκαταβολαὶ ἀντικανονικῶς, μετὰ τὴν παραλαβὴν δὲ τῶν δικαιολογητικῶν συνδυάζονται ταῦτα πρὸς τὴν παραγγελίαν, ὡσανεὶ προϋπῆρχον, τῆς προκαταβολῆς μετατρεπομένης εἰς ἐξόφλησιν. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, αἱ εἰκονικότητες αὗται τίθενται ἐκποδὼν, ἐπιτρεπομένων τῶν προκαταβολῶν καὶ σχετιζομένων πρὸς αὐτὰς τῶν δικαιολογητικῶν ἐν ἀληθεῖ παραστάσει τῶν τελεσθέντων. Ἐὰν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῆς ἀρχῆς ἔχῃ γνώμην ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι κακῶς διετάχθησαν τὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι ἐτέθησαν οἱ ὅροι τῶν προκαταβολῶν ὑψηλὰ, ὅτι αἱ διορίαι εἶναι μακρότεραι τοῦ προσήκοντος, δυνάμεθα περὶ τούτου νὰ συζητήσωμεν. Ὅ,τι δύναμαι νὰ βεβαιώσω εἶναι, ὅτι ἐν τῷ καταρτισμῷ τοῦ νομοσχεδίου προσπάθεια κατεβλήθη παρὰ τῆς ὑπηρεσίας, ὅπως τὰ ποσὰ καὶ αἱ διορίαι τῶν ἐπιτρεπομένων προκαταβολῶν μὴ ὑπερβαίνωσι τὴν ἐνδεχομένην ἀνάγκην. Εἰς ταῦτα ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον, καὶ αἱ ὑπηρεσίαι, αἱ σήμερον προσκόπτουσαι εἰς τὰ ἐκ τοῦ λογιστικοῦ νόμου κωλύματα, τὰ δι’ αὐτοῦ αἰρόμενα, ἀπαιτοῦσιν, ὅπως τὸ νομοσχέδιον ἐπιψηφισθῇ. Πλὴν τούτων, περιέχει τὸ νομοσχέδιον καὶ ἄλλα τινὰ οὐχὶ μεγάλης σημασίας, ἐγγυήσεις τινὰς περὶ τὰ τῶν μισθώσεων τῶν οἰκιῶν καὶ τῶν ἁμαξῶν καὶ περὶ τὰ τῶν ἀναπληρωτῶν τῶν ὑπολόγων. Ταῦτα προτείνονται ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τοῦ νομοσχεδίου, ἐπαγγελλομένου καὶ ἐν τοῖς κυριωδεστέροις μεταῤῥυθμίσεις δευτερευούσης σημασίας κατ’ ἐπιφάνειαν, μεγίστης ὅμως σημασίας περὶ τὰ πρακτικὰ ἀποτελέσματα, διότι, ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως διατάξεων τοιούτων, προσκόπτουσι σήμερον ὑπηρεσίαι λίαν ἐνδιαφέρουσαι εἰς τὴν Πολιτείαν.

§113ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶπον τίποτε, οὔτε ἔχω τι νὰ ἀντείπω κατὰ τῶν δύο διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἰς τὰ ἄρθρα 4 καὶ 5, μήτε ἔχω ἀντίῤῥησίν τινα, ὅπως καὶ αἱ διάφοροι ὑπηρεσίαι, αἵτινες ἀπαριθμοῦνται ἐν τῷ ἄρθρῳ 1, τύχωσι τῶν αὐτῶν εὐκολιῶν, τῶν ὁποίων ἐτύγχανον μέχρι τοῦδε διάφοροι ἄλλαι ὑπηρεσίαι, ὡρισμέναι ὑπὸ τῆς ἰσχυούσης νομοθεσίας, ὡς εἶναι ἡ ἐκτέλεσις δημοσίων ἔργων, ἡ καλλιέργεια γαιῶν τοῦ Δημοσίου καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρετήρησα, εἶναι, ὅτι ἐνόμιζεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι ἀποφεύγει πάντοτε τῆς ὑπάρξεως ἑνὸς προσώπου, εἴτε ἐκ ξύλου εἴτε ἐκ σαρκὸς, ἀλλὰ δὲν τὸ ἀποφεύγει· διότι βεβαίως θὰ ὑπάρξῃ τις, ὅστις ἔσεται ὑπόλογος, ἂν ὄχι διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς δαπάνης, ἀλλὰ διὰ τὴν περισυλλογὴν τῶν δικαιολογητικῶν ἐγγράφων. Τοῦτο τὸ πρόσωπον, τὸ ἐκ ξύλου ἢ σαρκὸς, ὑφίσταται καὶ κατὰ τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν, θὰ ὑφίσταται καὶ κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθέν. Ἀλλ’ ἐνῷ κατὰ τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν ὑφίσταται ἓν πρόσωπον ἁρμόδιον καὶ κατάλληλον, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται ὑπὸ τῆς νομοθεσίας, ὅπως εἶναι οἱ εἰδικοὶ ταμίαι καὶ ὁ ἁρμόδιος τμηματάρχης, ἐνῷ, λέγω, τοιοῦτον τίθεται πρόσωπον, ἔχον καὶ τὴν ἁρμοδιότητα νὰ περισυλλέξῃ τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα, καὶ ὀφεῖλον νὰ ἐργασθῇ περὶ τὴν περισυλλογὴν ταύτην ἕνεκα τῆς αὐτῷ ἐπιβαλλομένης εὐθύνης, ἀντὶ τοῦ προσώπου τούτου ἐρχόμεθα σήμερον νὰ νομοθετήσωμεν, ὅτι τὸ πρόσωπον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον πάντοτε θὰ ὑφίσταται, δὲν θὰ ἦναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁρίζεται παρὰ τῶν νόμων, τὸ ὁποῖον εἶναι πρόσωπον φέρον ἐγγυήσεις καὶ ἐξασφαλίζον τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ θὰ ἦναι ἐκεῖνος ὁ ὑπάλληλος, τὸν ὁποῖον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, προτάσει φυσικῶς τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, θέλει ὁρίσει. Συνάμα δὲ δὲν θὰ ἔχῃ τὸ πρόσωπον τοῦτο περιορισμόν τινα ὑπὸ προθεσμίαν, διότι οὐ μόνον αἱ προθεσμίαι αὗται δὲν ὁρίζονται πλέον παρὰ τοῦ νόμου, ἐντὸς τῶν ὁποίων ὀφείλει νὰ περισυλλέξῃ τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα καὶ τακτοποιήσῃ τὴν γενομένην δαπάνην παρὰ τοῦ προκατόχου, ἀλλ’ ἔχει καὶ τὴν ὑπεκφυγὴν, ὅπως δι’ ἀποφάσεως, ἄνευ οὐδεμιᾶς δικαιολογίας ἐκδιδομένης παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀπολαύωσιν οὗτοι οἱασδήποτε θέλωσι προθεσμίας πρὸς περισυλλογὴν τῶν δικαιολογητικῶν τούτων ἐγγράφων (ἀναγινώσκει): «Τῆς ἀνωτέρω εὐθύνης ἀπαλλάσσονται οἱ ὑπόλογοι, ἂν ἕνεκα λόγων μὴ ἀφορώντων εἰς αὐτοὺς δὲν κατωρθώθη ἡ ἐντὸς τῶν ταχθεισῶν προθεσμιῶν συγκέντρωσις τῶν δικαιολογητικῶν ἐγγράφων κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ ἁρμοδίου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει χρεοῦται ὡς ὀφειλέτης ὁ πρὸς ὃν ἐστάλησαν ἢ ἐδόθησαν τὰ προκαταβληθέντα ποσά.» Τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει κἀμμίαν σημασίαν.

§114ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ἄρθρον 3 ἐξουδετεροῖ τὸ 2.

§115Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφορῶσιν εἰς αὐτούς.

§116ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅλοι οἱ λόγοι ἀφορῶσιν εἰς αὐτούς. Καὶ ἡ ἀμέλεια θὰ ἀφορᾷ εἰς αὐτούς.

§117Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι.

§118ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τοῦτο ἀκριβῶς ἀφορᾷ ἡ παρατήρησις, ἀφορᾷ δὲ εἰς τοῦτο, καθόσον πρόκειται περὶ δαπανῶν σπουδαίων. Σὺν ἄλλοις π.χ. ἐν ἐδαφ. αʹ τοῦ ἄρθρου 1 πρόκειται περὶ δαπάνης ἐκτάκτου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἐκ δρ. 500,000, καὶ ἡ δαπάνη αὕτη, ὡς γνωρίζομεν, εἶναι δαπάνη ἐκτελουμένη εἰς πολλὰ καὶ διάφορα μέρη. Ἐνταῦθα θὰ ὑπάρχῃ εἷς ὑπόλογος, καὶ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ εἷς ὑπόλογος διὰ τὴν δαπάνην ταύτην· διότι, ἂν δὲν ὑπάρχῃ τις εὐθυνόμενος διὰ νὰ περισυλλέξῃ τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα, ἐν τῇ θέσει, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ ὑπηρεσία ἡμῶν, δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν κἀμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι οὐδέποτε θὰ περισυλλεγῶσι τὰ ἔγγραφα ταῦτα, ὅτι ἡ εὐκολία, τὴν ὁποίαν παρέχουσι τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3 τοῦ νόμου, θὰ καταντήσῃ ἀνεξέλεγκτον ἐπὶ τόσα ἔτη τὴν δαπάνην ταύτην, καὶ λόγῳ ἐνεργείας καὶ λόγῳ προνοίας μὴ περιλαμβανομένης ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, ὥστε θὰ ἔχωμεν, ἐπαναλαμβάνω, κατ’ ἔτος τὴν κατάστασιν, ἥτις ἐγένετο πρὸ ὀλίγου γνωστὴ καὶ τὴν ὁποίαν ἀνέφερον, τὴν εἰς τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν διὰ διαφόρους προμηθείας. Δὲν νομίζω, ὅτι συντελεῖ εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν ἡ καθιέρωσις τοιαύτης ἀρχῆς. Εἶμαι τῆς ἰδέας, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ ἡ εὐκολία, ἀλλ’ εἶμαι τῆς ἰδέας, ὅτι αἱ διατάξεις τῶν ἄρθρων 5 καὶ 6 τοῦ ἀπὸ 28 Μαΐου 1887 νόμου, τροποποιούμεναι, ἂν θέλητε, ἢ συμπληρούμεναι δι’ ἑρμηνείας, ἥτις θὰ θεωρηθῇ ἀναγκαία, ὅπως καταστῇ ὁμαλωτέρα ἡ ἐργασία τῶν ὑπαλλήλων τῶν κηρυττομένων ὑπευθύνων, αἱ διατάξεις αὗται δὲν πρέπει νὰ καταργηθῶσι καὶ ἀντικατασταθῶσι διὰ διατάξεων, οὐδεμίαν παρεχουσῶν ἐγγύησιν, ὅτι θὰ γείνῃ ὁ ἔλεγχος τῶν δαπανῶν. Εἰς τοῦτο μόνον ἀφεώρα ἡ παρατήρησίς μου καὶ οὐχὶ εἰς ἄλλο τι.

§119Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπικρίνει τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 2 καὶ 3 ὡς καθιστώσας μὴ πραγματικὰς τὰς ἐγγυήσεις τὰς ἐκ τοῦ νόμου, διότι φρονεῖ, ὅτι ἀναβάλλονται διὰ τῶν διατάξεων ἐκείνων ἐπ’ ἀόριστον αἱ διορίαι. Ἀλλὰ τὸ μὲν ἄρθρον 2 δὲν ἐπιτρέπει τὴν ἐπ’ ἀόριστον ἀναβολὴν, ὁρίζον ἐν τέλει ὅτι «ἡ προθεσμία αὕτη δὲ δύναται νὰ ᾖ μακροτέρα τῆς λήξεως τῆς χρήσεως, εἰς ἣν ἀνήκει τὸ ἔξοδον», ἡ δὲ διάταξις τοῦ ἄρθρου 3 ἀπαλλάσσει τοὺς ὑπολόγους τῆς εὐθύνης μετὰ τὴν παρέλευσιν τῶν προθεσμιῶν, ἀλλὰ μόνον ὅταν προέρχηται ἡ παράλειψις τῆς ἐντὸς τῶν προθεσμιῶν συγκεντρώσεως τῶν δικαιολογητικῶν ἐκ λόγων μὴ ἀφορώντων εἰς αὐτοὺς, κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ καὶ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ· χρεοῦται ὅμως ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὡς ὀφειλέτης, ὁ πρὸς ὃν ἀπεστάλησαν ἢ ἐδόθησαν τὰ προκαταβληθέντα χρηματικὰ ποσά. Δὲν εἶναι ἀνεκτὸν νὰ ἐξαναγκάζωμεν τοὺς ὑπαλλήλους, ὅπως προσφέρωσιν ἑαυτοὺς θύματα τῆς ὑπηρεσίας, ὅταν δὲν κατορθώνῃ αὕτη νὰ ἐξευρίσκῃ τὸν παραίτιον τῆς παραλείψεως καὶ νὰ ἐπιῤῥίπτῃ εἰς μόνον αὐτὸν τὰς εὐθύνας, καὶ ὅσοι διεχειρίσθημεν τὰ κοινὰ ἐπὶ χρόνον, ἠξεύρομεν, ὅτι αἱ λογιστικαὶ διατυπώσεις ἐπάγονται πολλάκις εὐθύνας εἰς τὸν μὴ κεκτημένον ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τὰ πρὸς περιφρούρησιν αὐτῆς. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὅταν ἀποδεικνύηται, ὅτι ὁ εἰς ὃν ἐκ τοῦ νόμου ἐπιῤῥίπτεται ἡ εὐθύνη ἔπραξε πᾶν τὸ ἐφ’ ἑαυτὸν, καὶ ὅμως δὲν ἠδυνήθη νὰ λάβῃ τὰ ἔγγραφα, δι’ ὧν ἡ εὐθύνη αὐτοῦ θὰ ἐκαλύπτετο, εἶναι ὑποχρέωσις ἠθικὴ τῆς Πολιτείας ν’ ἀπαλλάσσῃ αὐτὸν τῆς εὐθύνης, καὶ εἰς τὴν παροχὴν ἐξουσίας εἰς τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργοὺς πρὸς πλήρωσιν τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης προώρισται ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 3. Ἐδῶ παρατηρῶ, ἐπὶ τοῦ ἀνὰ χεῖρας κειμένου τοῦ ἄρθρου τούτου, ὅτι ὑπάρχει λάθος τυπογραφικὸν ἐν τῇ φράσει «κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ ἁρμοδίου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ». Ἡ φράσις αὕτη ἐν τῷ χειρογράφῳ ἔχει οὕτω: «τοῦ ἁρμοδίου καὶ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ». Δηλαδὴ ἀπαιτεῖται ἀμφοτέρων τῶν Ὑπουργῶν ἡ σύμπραξις. Παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ ἡ διόρθωσις εἰς τὰ πρακτικὰ, διότι, ὡς ἔχει τὸ ἔντυπον, ἑνὸς μόνον Ὑπουργοῦ ἡ γνώμη ζητεῖται, ἐνῷ κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ νομοσχεδίου ἀπαιτεῖται καὶ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἡ γνώμη.

§120ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νὰ ἀφήσητε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον νὰ κρίνῃ.

§121Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κυριωδέστατα τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον εἶναι ἀναρμόδιον, ἵνα κρίνῃ.

§122ΡΑΛΛΗΣ. Κατὰ τοῦτο μεταβάλλονται τὰ κείμενα, διότι δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κυρίως ὑπόλογον, εἰς τὸν Ὑπουργὸν, ἢ εἰς τοὺς κυρίως ὑπολόγους, δηλαδὴ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἢ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ κρίνῃ, ἂν ἔπρεπε νὰ εὑρεθῶσιν ἢ ὄχι τὰ δικαιολογητικά. Μέχρι τοῦδε ἔχομεν ὁμοίαν διάταξιν καὶ εἰς τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, καὶ εἰς τὸν νόμον περὶ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, διότι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον κατὰ τὸν ὀργανισμόν του ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ θεωρήσῃ τὰς ἀποφάσεις περὶ ὑπολόγων δυνάμει νέων δικαιολογητικῶν, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν· ἀκριβῶς δὲ πρόκειται περὶ τροποποιήσεως τῆς σχετικῆς διατάξεως. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον εἶναι ἐκεῖνο, ἀπέναντι τοῦ ὁποίου εἶναι ὑπόλογοι καὶ τὸ ὁποῖον ἔχει δικαιοδοσίαν. Σήμερον δὲ τί πράττετε; Τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου τὸ μεταθέτετε ἐκ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, δηλ. ἐκ τοῦ κριτοῦ τοῦ ὑπολόγου εἰς χεῖρας τοῦ ὑπολόγου, τοῦ Ὑπουργοῦ. Αὐτὸ πράττετε. Καταλαμβάνω νὰ χορηγήσητε ἓν μεγαλείτερον δικαίωμα εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἵνα ἐκτιμήσῃ αὐτὸ τὰς περιστάσεις, αἵτινες παρημπόδισαν τὴν συγκέντρωσιν τῶν δικαιολογητικῶν· ἀλλὰ τὸ δικαίωμα αὐτὸ τῆς ἐκτιμήσεως τῶν περιστάσεων νὰ τὸ δώσητε εἰς χεῖρας τοῦ ὑπολόγου, αὐτὸ πλέον ἀποτελεῖ μίαν σύγχυσιν ἐξουσιῶν, διότι ὁ ὑπόλογος καθίσταται καὶ κριτὴς περὶ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα παρεκώλυσαν τὴν συγκέντρωσιν τῶν δικαιολογητικῶν.

§123Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ὑπόλογος κατὰ τὴν νομοθεσίαν τὴν οἰκονομικὴν εἶναι ὁ κατὰ νόμον ὀφειλέτης, ἐνταῦθα δὲ δὲν καταργοῦμεν τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ ὀφειλέτου, ἀλλὰ καθορίζομεν τὸ πρόσωπον τοῦ ὀφειλέτου· τουτέστιν, ἂν ἀποδεικνύηται ὁ ὑπὸ τοῦ νόμου ἐνδεδειγμένος ὡς ὀφειλέτης μὴ ὢν καὶ πράγματι ὀφειλέτης, κατόπιν τῆς περὶ τούτου ἀποφάσεως τῶν δύο Ὑπουργῶν, τοῦ ἁρμοδίου καὶ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, θέλει χαρακτηρισθῆ ὡς ὀφειλέτης ὁ πράγματι ὀφειλέτης. Τοῦτο ὁρίζει τὸ ἄρθρον ἐν τέλει. Τὸ ἄρθρον ὁρίζει, ὅτι «ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει χρεοῦται ὡς ὀφειλέτης ὁ πρὸς ὃν ἀπεστάλησαν ἢ ἐδόθησαν τὰ προκαταβληθέντα χρηματικὰ ποσὰ», δηλαδὴ δὲν πρόκειται νὰ καταργήσωμεν τὸν ὀφειλέτην, ὥστε νὰ μείνῃ τὸ Δημόσιον ἄνευ ὀφειλέτου, ἀλλὰ πρόκειται εἰς τὸν κατὰ τὸν νόμον ὀφειλέτην ν’ ἀντικαταστήσωμεν τὸν πράγματι ὀφειλέτην. Κατὰ τὴν παραδεδεγμένην ἑρμηνείαν τοῦ νόμου λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν οὐχὶ ὁ πραγματικὸς ὀφειλέτης, ἀλλ’ ὁ κατὰ νόμον ὀφειλέτης, ὅστις ὀνομάζεται ἐν τῇ οἰκονομικῇ νομοθεσίᾳ καὶ ὑπόλογος· ἀλλ’ ὅταν παρουσιάζωνται αἱ περιστάσεις, αἱ ἀναγραφόμεναι ἐν ἄρθροις 2 καὶ 3 τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι πρέπον ὁ ὑπόλογος, δηλ. ὁ κατὰ νόμον ὀφειλέτης, νὰ ἐξαφανίζηται, καὶ νὰ παρίσταται ὑπεύθυνος ὁ πράγματι ὀφειλέτης. Αὕτη εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου.

§124ΡΑΛΛΗΣ. Κατὰ τοῦτο δὲ, ἡ δικαιοδοσία, τὴν ὁποίαν δίδετε εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν καὶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καθίσταται ἀκόμη ἐπαχθεστέρα διὰ τὸ Δημόσιον, διότι εἰς τὸν ἐκ τοῦ νόμου ὑπόλογον ὑποκαθίσταται τρίτος τις, ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔλαβε διαχείρισιν, καὶ ὁ τρίτος αὐτὸς θὰ ἦναι ἀλλοδαπὸς, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὡς ὑπολόγου, οὐδεμίαν δύναται νὰ ἐξασκήσῃ ἐπιῤῥοὴν οἱαδήποτε ἀπόφασις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Λοιπὸν ἔχετε δύο δικαιώματα ἐπὶ πλέον, τὰ ὁποῖα συγκεντροῦνται εἰς χεῖρας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ· πρῶτον δικαίωμα, ὅτι ἀπαλλάσσετε τὸν ὑπόλογον τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ νὰ προσαγάγῃ τὰ δικαιολογητικὰ ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας, ἔστω καὶ μακρᾶς, καὶ δεύτερον δικαίωμα, ὅτι δύνασθε διὰ μιᾶς διατάξεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ νὰ μεταθέσητε τὴν ἰδιότητα τοῦ ὑπολόγου ἀπὸ τοῦ ἀληθοῦς ὑπολόγου εἰς ξένον τινὰ τοιοῦτον. Νομίζετε, ὅτι τὸ τοιοῦτον δικαίωμα δὲν εἶναι ὑπερβάλλον καὶ δὲν δύναται νὰ ἐκθέσῃ τὸ Κράτος εἰς ζημίας, ὅταν δύναται διὰ μιᾶς διαταγῆς του ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸν ὑπόλογον τὸν ἐκ τοῦ νόμου νὰ τὸν καταστήσῃ μὴ ὑπόλογον, νὰ ὑποκαταστήσῃ δὲ εἰς αὐτὸν ἕνα ἀλλοδαπόν;

§125ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀρθότερον εἶναι νὰ ἀναθέσωμεν τὰ περὶ τούτων εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς αʹ συζήτησιν, μετὰ τῆς ἐν ἄρθρῳ 3 ἐπενεχθείσης ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ διορθώσεως).

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΛΡΠΖʹ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν.

§127ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Καὶ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔχει προσθήκην δαπανῶν.

§128ΡΑΛΛΗΣ. Μάλιστα. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ δικαιολογήσῃ αὐτάς.

§129ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Χθὲς ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰγιαλείας συνάδελφος, ἀναγινωσκομένου τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, μὲ ἠρώτησεν, ἂν δι’ αὐτοῦ γίνηται προσθήκη δαπάνης· ἠγέρθην ἀμέσως, ὅπως ἀπαντήσω, ἀλλὰ κατόπιν παρατηρήσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς ἐδέχθην ν’ ἀπαντήσω σήμερον. Ὅτε μετ’ ὀλίγον ἀνεγινώσκετο τὸ ἀμέσως κατόπιν νομοσχέδιον, καὶ ὁ αὐτὸς κ. Βουλευτὴς ἐποιήσατο τὴν αὐτὴν ἐρώτησιν, ἀπήντησα ἀμέσως, ὅτι ἐκεῖνο τὸ νομοσχέδιον, τὸ δεύτερον, ἐσκόπει μείωσιν δαπανῶν, ὡς θέλω ἀποδείξει σήμερον κατὰ τὴν ἀνάγνωσίν του. Δὲν δύναμαι ὅμως νὰ εἴπω τὸ αὐτὸ καὶ διὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου, καίτοι δὲν αὐξάνει ἡ γενικὴ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δαπάνη, αὐξάνει ὅμως κατά τι ἡ δαπάνη ἐν τῷ προσωπικῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Ἀλλὰ οἱ λόγοι, οἵτινες μᾶς ἔπεισαν νὰ προτείνωμεν τὴν μικρὰν ταύτην αὔξησιν, εἶναι τοιοῦτοι, ὥστε, τιθέμενοι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, θέλουν προκαλέσει, δὲν ἀμφιβάλλω, τὴν συναίνεσιν αὐτῆς εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν μέχρι τοῦ ἔτους 1890 ἐτηρεῖτο βιβλίον τῶν πληρωμάτων τοῦ στόλου, τουτέστι βιβλίον, ἐν ᾧ ἔδει ν’ ἀναγράφωνται πάντες οἱ ναῦται, οἱ ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ κατὰ θάλασσαν στρατῷ, κατ’ ὀνοματεπώνυμον, κατὰ τάξιν ἀπογραφῆς καὶ σειρᾶς προσκλήσεως, ποῦ ἕκαστος εἶναι τοποθετημένος, εἰς ποίαν εἰδικότητα ἀνήκει, ποίαν ὑπηρεσίαν ἐκτελεῖ, καὶ τὰ παρόμοια. Ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ τέλους τοῦ 1890 τὸ βιβλίον ἐκεῖνο δὲν ἐτηρήθη. Ἑπομένως σήμερον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν εὑρίσκεται εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ μὴ γινώσκῃ ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν, οὐδὲ πόσοι ἀκριβῶς ναῦται ὑπηρετοῦσιν, οὐδὲ εἰς ποῖον πλοῖον ἕκαστος αὐτῶν εὑρίσκεται, οὐδὲ εἰς τίνα εἰδικότητα ἀνήκουσιν· ἐξήρτηται δὲ ὡς πρὸς ταῦτα ὁ Ὑπουργὸς ἀποκλειστικῶς ἐκ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἑκάστοτε λαμβάνει παρὰ τῆς Διευθύνσεως τοῦ Ναυστάθμου. Ἐννοεῖται, Κύριοι, πόσον εἶναι ἄτοπον τοῦτο. Παραλείπων πάσας τὰς ἄλλας δυσχερείας, εἰς ἃς ἐμβάλλει τὴν ὑπηρεσίαν ἡ ἔλλειψις τοιούτου βιβλίου ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, ἀρκεῖ νὰ εἴπω, ὅτι τούτου ἕνεκα δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξελέγχωμεν μετὰ τῆς δεούσης αὐστηρότητος τὰς αὐξομειώσεις, αἵτινες διαρκῶς παρουσιάζονται εἰς τὴν δύναμιν τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ, καὶ κατ’ ἀκολουθίαν τὴν τροφοδοσίαν καὶ τοὺς μισθοδοτικοὺς πίνακας. Ὡς γινώσκετε, συνεχῶς γίνονται ἀπολύσεις ναυτῶν εἴτε τακτικῶς ἀφυπηρετησάντων, εἴτε ἐκτισάντων πρόσθετον ὑπηρεσίαν, γίνονται κατατάξεις νέων, καὶ τούτων πάλιν εἴτε ἐγκαίρως προσερχομένων εἴτε καὶ ἐκπροθέσμως, παρέχονται ἄδειαι κανονικαὶ, ἢ παρουσιάζονται ἀνάγκαι νοσηλείας, πάντως δὲ ἐκ τούτων ἐπέρχονται μεταβολαὶ, αἵτινες τηροῦνται μὲν εἰς τὰ βιβλία τοῦ Ναυστάθμου, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ἐνῷ ἑτέρωθεν τοιαῦτα βιβλία τηροῦνται τακτικώτατα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐνομίσαμεν λοιπὸν, ὅτι ὠφείλομεν νὰ ἀναπληρώσωμεν τὴν ἔλλειψιν ταύτην, καὶ διὰ τοῦτο ὑπεβάλομεν τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Ὅπως τηρῶνται τακτικῶς τοιαῦτα βιβλία, ἐννοεῖται ὅτι πρέπει νὰ αὐξήσωσιν οἱ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἐργαζόμενοι ὑπάλληλοι· ἑπομένως ἐζητήσαμεν νὰ προστεθῇ εἰς τὸ προσωπικὸν αὐτοῦ εἷς ἀνθυποφροντιστὴς καὶ δύο ὑπολογισταί. Ὁ πρῶτος ὑπάρχει ἤδη εἰς ἄλλην ὑπηρεσίαν τοῦ ναυτικοῦ· πρόκειται μόνον νὰ μετατεθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, νὰ προστεθῶσι δὲ δύο ὑπολογισταί. Αὕτη εἶναι ἡ μόνη πραγματικὴ αὔξησις δαπάνης εἰς τὸ προσωπικὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν· ἀλλ’ ἀπέναντι τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ γινώσκωμεν ἀκριβῶς τὸν ἀριθμὸν τῶν ναυτῶν, τὴν τοποθέτησιν καὶ τὴν κίνησιν αὐτῶν, δὲν ἐδιστάσαμεν νὰ ζητήσωμεν τὴν αὔξησιν ταύτην, τὴν ὁποίαν ἐλπίζομεν ὅτι θέλει δεχθῆ ἡ Βουλή.

§130ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Πολλάκις δὲν ἐπισκέπτομαι τὰ Ὑπουργεῖα, ἀλλὰ ὁσάκις ἐπεσκέφθην τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, παρετήρησα, ὅτι πληθὺς ὑπαλλήλων κάθηνται καὶ τσιγαρίζουν καὶ κἀμμίαν ὑπηρεσίαν δὲν ἐκτελοῦν. Τὸ ὑπάρχον προσωπικὸν, εἶμαι πληρέστατα πεπεισμένος, ὅτι δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν, διότι οἱ ὑπάλληλοι, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἔχουν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν τοσαύτην ὑπηρεσίαν, ὥστε νὰ μὴ ἦναι δυνατὸν νὰ ἀναλάβωσι καὶ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν τὴν προσωπικὴν, τὴν πρόσθετον, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς θεωρεῖ τοσοῦτον ἀναγκαίαν. Διὰ τῶν ὑπαρχόντων ὑπαλλήλων, ἐπαναλαμβάνω, δύναται ἡ ὑπηρεσία νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτῆς· εἰς τὰς σημερινὰς δὲ περιστάσεις δὲν ἐπιτρέπεται νὰ προβαίνωμεν εἰς προσθήκην ὑπαλλήλων· εἴχομεν ἀπειρίαν ἀργομίσθων ὑπαλλήλων. Εἰς ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα, ἂν ἐπισκεφθῆτε αὐτὰ, θὰ ἴδητε ἀπειρίαν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι καταγίνονται εἰς τὸ νὰ τσιγαρίζουν καὶ νὰ πολιτικίζουν. Θέλομεν νὰ οἰκονομήσωμεν πρόσωπα. Μόνον πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν προτείνεται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ περὶ τοιούτων νομοσχεδίων συζητοῦμεν, μὲ τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις τὴν σήμερον μᾶς ἐπασχολεῖ καὶ δὲν θέλει νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Αὐτὰ τὰ νομοσχέδια δὲν ἀποβλέπουσιν εἰς τίποτε ἄλλο, παρὰ εἰς τὴν οἰκονομίαν τῶν προσώπων. Ἀλλὰ δὲν θὰ παύσωμεν ὁμιλοῦντες καὶ φροντίζοντες μόνον περὶ προσώπων, ὀλιγωροῦντες δὲ καὶ οὐδεμίαν λαμβάνοντες πρόνοιαν περὶ τῶν κοινῶν; Κύριοι Ὑπουργοὶ, σᾶς παρακαλῶ, ἐγκαταλείψατε αὐτὸ τὸ σύστημα, διότι βαδίζομεν πρὸς τὸν ὄλεθρον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς γʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 13 Ἀπριλίου 1884 ΑΡϞΓʹ νόμου περὶ διευθύνσεως τοῦ Βασιλικοῦ Ναυστάθμου καὶ ὁρισμοῦ τοῦ προσωπικοῦ αὐτοῦ.

§132ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ αὐτὸ ἔχει αὔξησιν προσωπικοῦ. Ἐφιστῶ ἰδίως τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν ἄρθρων 2 καὶ 3. Διὰ τῶν ἄρθρων αὐτῶν οἱ τρεῖς ἀλλοδαποὶ ἐργοστασιάρχαι μεταβάλλονται εἰς ἀρχιεργοστασιάρχας, τὸ ἄρθρον δὲ 3 ὁρίζει τὰ προσόντα, ἅτινα εἶναι ἀναγκαῖα· ὡς τοιαῦτα δ’ ἀναγράφει τρία: «1) νὰ διετέλεσεν ἐπὶ πενταετίαν ὡς ἀρχιτεχνίτης εἰς ἀνεγνωρισμένον ἐργοστάσιον· 2) νὰ ὑπηρετήσῃ ἓν ἔτος ὑπὸ δοκιμασίαν ἐν τῷ Β. Ναυστάθμῳ· καὶ 3) νὰ εὐδοκιμήσῃ εἰς ἐξετάσεις κανονιζομένας διὰ Β. Διατάγματος». Τὸ δεύτερον προσὸν εἶναι τοιοῦτον, ὥστε οὐδετεροῖ τὰ ἕτερα δύο προσόντα, διότι ἐξαρτᾷ πλέον τὴν εἰσαγωγὴν εἰς τὸν διαγωνισμὸν ἐκ προσόντος, τὸ ὁποῖον ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἂν ὁ Ὑπουργὸς ἐπιτρέψῃ τὴν δοκιμασίαν ἐν τῷ Ναυστάθμῳ ἐπὶ ἓν ἔτος, θὰ ἔχῃ ὁ ὑποψήφιος τὸ προσὸν νὰ διαγωνισθῇ, ἂν δὲν ἐπιτρέψῃ, δὲν θὰ τὸ ἔχῃ. Τί θὰ γείνῃ λοιπόν; Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι εὐνοούμενοι, βεβαίως θὰ γείνωσι δεκτοὶ εἰς τὴν δοκιμασίαν, διὰ νὰ ἔχωσι τὸ ἔκτακτον προσὸν, καὶ ὁ διαγωνισμὸς δὲν θὰ δύναται νὰ λάβῃ χώραν παρὰ μόνον μετὰ τοῦτο. Νομίζω, ὅτι τὸ τοιοῦτον προσὸν καταστρέφει ἐντελῶς τὰ ἄλλα δύο προσόντα καὶ τὰ ἐξουδετεροῖ.

§133ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Μέχρι τοῦδε ἐβάδιζε τὸν δρόμον της ἡ ὑπηρεσία· τώρα, ὁπότε ἐκλήθη ὁ ἁρμοδιώτερος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ὁ κατέχων σήμερον τὸ Ὑπουργεῖον, τώρα ἀνεγνωρίσθη ἡ ἀνάγκη ὅλων αὐτῶν τῶν τροποποιήσεων εἰς τὸν κανονισμὸν τοῦ Ὑπουργείου καὶ τοῦ Ναυστάθμου!

§134ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ὁ κ. ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευτὴς ἀγνοεῖ βεβαίως, ὅτι ὑπάρχουσι σήμερον τρεῖς ἀλλοδαποὶ ἐργοστασιάρχαι, τῶν ὁποίων ὁ μισθὸς εἶναι πολὺ ἀνώτερος ἐκείνου, ὃν ἡμεῖς προτείνομεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ ἐργοστασιάρχαι αὐτοὶ, οἱ ὑπάρχοντες σήμερον, λαμβάνουσιν, ὁ μὲν εἷς μισθὸν 360 δραχμῶν κατὰ μῆνα, ὁ ἄλλος 300, καὶ ὁ τρίτος 240. Διὰ τοῦ παρόντος δὲ νομοσχεδίου προτείνομεν νὰ λαμβάνωσι καὶ οἱ τρεῖς τὸν αὐτὸν μισθὸν, 250 δραχμὰς κατὰ μῆνα.

§135ΡΑΛΛΗΣ. Αὔξησις δαπάνης.

§136ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Ἐλάττωσις.

§137ΡΑΛΛΗΣ. Διατί;

§138ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Διότι ὁ εἷς, ὁ σήμερον ὑπάρχων, ὑπηρετῶν ὡς ἀλλοδαπός, λαμβάνει μισθὸν 360 δραχμὰς κατὰ μῆνα, ὁ ἕτερος 300, καὶ ὁ τρίτος 240.

§139ΡΑΛΛΗΣ. Πρόκειται περὶ ἀλλοδαπῶν.

§140ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Πρόκειται περὶ Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι ἐσπούδασαν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο δεκτοὶ εἰς τὸν Ναύσταθμον δυνάμει τοῦ ὑπάρχοντος μέχρι τοῦδε νόμου περὶ ἀλλοδαπῶν.

§141ΔΡΟΣΙΝΟΣ. Εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐσπούδασαν.

§142ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Εἶπον ὅτι πρόκειται περὶ Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι ἐσπούδασαν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν καὶ τῶν ὁποίων ζητοῦμεν νὰ τακτοποιήσωμεν τὴν θέσιν. Χάριν δὲ τῆς τακτοποιήσεως τῆς θέσεώς των οὗτοι ἐδέχθησαν νὰ μειωθῇ ὁ μισθὸς αὐτῶν. Δύναμαι δὲ νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλήν, ὅτι οἱ τεχνῖται οὗτοί εἰσιν ἱκανώτατοι, καὶ εἶναι πολὺ εὐχάριστον ὅτι εἶναι Ἕλληνες· ἐν παρέργῳ μάλιστα ἀναφέρω, ὅτι εἷς ἐξ αὐτῶν εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις ἔχυσε τοὺς κυλίνδρους τῆς «Μπουμπουλίνας» ἐν τῷ Ναυστάθμῳ. Πρόκειται λοιπὸν νὰ τακτοποιήσωμεν τὴν θέσιν αὐτῶν, ὥστε νὰ ἔχωσι τὸ εὐεργέτημα τῆς συντάξεως κατόπιν, καὶ διὰ τοῦτο ἐδέχθησαν καὶ τὴν μείωσιν τοῦ μισθοῦ των. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὴν παρατήρησιν περὶ τῶν προσόντων, ἣν ἐποιήσατο ὁ ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, λέγω, ὅτι, διὰ νὰ γείνωσι δεκτοὶ οἱ ὑποψήφιοι, πρέπει νὰ ἔχωσι καὶ τὰ τρία προσόντα, τ’ ἀναφερόμενα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§143ΡΑΛΛΗΣ. Ναί· ἀλλὰ τὸ δεύτερον προσὸν εἶναι ἄχρηστον.

§144ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Δὲν ἀρκεῖ νὰ ἔχῃ τις τὸ ἓν προσὸν, τουτέστι νὰ διετέλεσεν ἐπὶ πενταετίαν ὡς ἀρχιτεχνίτης εἰς ἀνεγνωρισμένον ἐργοστάσιον· δέον νὰ ἔχῃ καὶ τὰ ἄλλα δύο, δέον νὰ ἔχῃ ὑπηρετήσει ἓν ἔτος ὑπὸ δοκιμασίαν ἐν τῷ Β. Ναυστάθμῳ καὶ νὰ εὐδοκιμήσῃ εἰς ἐξετάσεις, κανονισθησομένας διὰ Β. Διατάγματος. Τὸ νὰ ἔχῃ ὑπηρετήσει εἰς τὸν Ναύσταθμον ἐπὶ ἓν ἔτος, ὅπως ἀποδείξῃ ἐμπράκτως, ἂν ἦναι ἄξιος τῆς θέσεως τοῦ ἐργοστασιάρχου, δὲν μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι ὅρος ἐξαλείφων τὴν δύναμιν τῶν δύο ἄλλων προσόντων.

§145ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν τὰ ἐξαλείφει, ἀλλὰ τὰ ἐξουδετεροῖ· διότι ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον δὲν θέλει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, καίπερ ἔχοντα τὰ προσόντα ταῦτα καὶ ὄντα ἄριστον τεχνίτην, δύναται οὗτος νὰ τὸν ἀποκλείσῃ τοῦ συναγωνισμοῦ. Ἀκριβῶς τοιαύτη εἶναι ἡ ἔννοια. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δικαιοῦται νὰ προσδιορίσῃ τίνας θέλει νὰ ἐκγυμνάσῃ, ὅπως ἀποκτήσωσι καὶ τὸ τρίτον προσὸν τοῦ διορισμοῦ των. Ἑπομένως δύναται ὁ Ὑπουργὸς, ἂν θέλῃ, νὰ ἀποκλείσῃ τοὺς ἀρίστους καὶ νὰ συμπεριλάβῃ τοὺς κατωτέρους.

§146ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τοὺς εὐνοουμένους.

§147ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐκ τῶν ἐχόντων πάντοτε τὰ προσόντα.

§148ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Δὲν δύναται νὰ δεχθῇ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἀρχιεργοστασιάρχην, ὅστις δὲν διετέλεσεν ἐπὶ πενταετίαν ὡς ἀρχιτεχνίτης εἰς ἀνεγνωρισμένον ἐργοστάσιον καὶ δὲν ὑπεβλήθη καὶ εἰς τὴν ἀπαιτουμένην ἐπὶ ἔτος δοκιμασίαν.

§149ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως· ἀλλὰ τὸν συναγωνισμὸν δύναται νὰ τὸν κάμνῃ ὁπόταν θέλῃ ὁ Ὑπουργός.

§150ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Ἀλλὰ πάντως ὁ ὑποψήφιος δέον νὰ ἔχῃ αὐτὰ τὰ προσόντα.

§151ΡΑΛΛΗΣ. Αἱ προσθῆκαι, τὰς ὁποίας περιλαμβάνει τὸ νομοσχέδιον εἰς τὸ ἄρθρον 1, εἶναι αἱ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Εἷς ἔφορος τοῦ ὑλικοῦ, ἔχων βαθμὸν ἀρχιφροντιστοῦ, καὶ εἷς ταμίας, ἔχων βαθμὸν φροντιστοῦ, ὅστις εἶναι καὶ μέλος τοῦ οἰκονομικοῦ συμβουλίου τοῦ Β. Ναυστάθμου». Αὐτὸς ἀναγκαίως θέλει ληφθῆ ἐκ τῶν ἤδη ὑφισταμένων οἰκονομικῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ διὰ προαγωγῆς. Κατὰ τοῦτο ὑποθέτω, ὅτι ὄπισθεν τῆς προνοίας ὑπὲρ τοῦ ὑλικοῦ κρύπτεται μία αὔξησις.

§152ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἔχομεν τὸν στόλον εἰς τὴν ἐνέργειαν καὶ ἔχομεν ἀνάγκην καὶ ἄλλων ὑπαλλήλων!

§153ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι ἡ συνήθης ἐνέργεια. Δὲν κατηγορῶ τὸν Ὑπουργὸν, ἀκριβῶς δὲ οὐδένα κατηγορῶ, ἀλλὰ βλέπω αὐτὴν τὴν τάσιν, ὅτι καθ’ ἡμέραν διὰ τῆς διακρίσεως τῶν ὑπηρεσιῶν, διὰ τῆς ὁμαλωτέρας λειτουργίας αὐτῶν, οὐδὲν ἄλλο πράττομεν ἢ νὰ ἀνοίγωμεν θέσεις καὶ νὰ προάγωμεν, καὶ μεθαύριον αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι ζητοῦσι τὴν αὔξησιν τῶν θέσεων καὶ τὴν προαγωγὴν, οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι θὰ εὑρεθῶσιν εἰς τὸ σημεῖον τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ οἰκονομικοῦ κλάδου, δηλαδὴ τῆς περικοπῆς τοῦ μισθοῦ. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον ἐλάττωμα. Ἀληθῶς τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου ἀποβλέπει εἰς τὴν κανονικωτέραν ἴσως λειτουργίαν τῶν ἐργοστασίων τοῦ Ναυστάθμου, καὶ ἐνῷ μέχρι τοῦδε εἴχομεν τρεῖς ἐργοστασιάρχας, τοὺς ὁποίους, ἐν τῇ ἰδιότητί των ὡς ἀλλοδαπῶν, ἐπληρώνομεν ἁδρῶς, σήμερον ἐρχόμεθα νὰ δημιουργήσωμεν θέσεις, πληρονομένας ἁδρότερον, σχετικῶς πρὸς τὸν βαθμόν, τὸν ὁποῖον ἀπονέμομεν εἰς τοὺς ἐργοστασιάρχας· διότι αὐτοὶ θὰ ἔχωσι βαθμὸν ἀρχικελευστοῦ, καὶ ἐν τούτοις θὰ λαμβάνωσι μισθοδοσίαν 250 δραχμῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς μᾶς ἐπληροφόρησεν, ὅτι ἐκ τῶν ἤδη ὑφισταμένων ἐργοστασιαρχῶν ὁ πρῶτος λαμβάνει 360 δραχμὰς κατὰ μῆνα, ὁ δεύτερος 300, καὶ ὁ τρίτος 240. Ἀληθῶς φαίνεται ὅτι ὑπάρχει οἰκονομία τις ἕνεκα τούτου, ἀλλὰ εἶναι οἰκονομία ψευδής· διότι, ἐνῷ ἡ ἐργασία αὕτη εἶχεν ἀνατεθῆ εἰς ἀλλοδαπούς, σήμερον μονιμοποιοῦμεν τὰς θέσεις, καὶ θὰ ἔχωμεν προσθήκην εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τριῶν θέσεων, δι’ ἑκάστην τῶν ὁποίων θὰ καταβάλλωμεν 250 δραχμὰς κατὰ μῆνα. Κατὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι αὔξησις δαπανῶν, ἡ ὁποία μονιμοποιεῖται.

§154ΔΡΟΣΙΝΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὲ πληροφορήσῃ, ποίους ἐννοεῖ ἐργοστασιάρχας ἐν τῇ δευτέρᾳ παραγράφῳ τοῦ ἄρθρου 3;

§155ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ὁ κανονισμὸς τοῦ Ναυστάθμου ὀνομάζει οὕτω.

§156ΔΡΟΣΙΝΟΣ. Τὸ ἐργοστάσιον τοῦ Ναυστάθμου ἔχει ὀκτὼ συνεργεῖα, τὸ Λεβητοποιεῖον, τὸ ὁποῖον διευθύνεται ἀπὸ ἀλλοδαπὸν (Ἰταλὸν), τὸ Χυτήριον, τὸ ὁποῖον διευθύνεται ἀπὸ Ἕλληνα, τὸ Προτυποποιεῖον, διευθυνόμενον ἐπίσης ἀπὸ Ἕλληνα, τὸ Σιδηρουργεῖον, τὸ Ἁρμοστήριον, τὸ Μηχανουργεῖον, τὸ Ὁπλοποιεῖον καὶ τὸ Πυριτεχνουργεῖον. Ἐρωτῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν, εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν τῆς προαγωγῆς ἐν τοῖς τμήμασιν αὐτῶν θὰ ὑπάγωνται καὶ οἱ λοιποὶ ἐργοστασιάρχαι τῶν ἑτέρων ἕξ συνεργείων;

§157ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Βεβαίως.

§158ΡΑΛΛΗΣ. Μὴ ἀνησυχεῖτε· ὕστερον ἀπὸ ὀλίγα ἔτη ὅλοι αὐτοὶ θὰ ἦναι ναύαρχοι! (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ νομοθετικῆς ἑρμηνείας τῶν νόμων ΦΑʹ, ᾼΡΟΗʹ, ᾼΥΝΒʹ καὶ ᾼΥΠΔʹ περὶ συστάσεως ναυτικῶν ταμείων.

§160ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν νομίζετε, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ διακόψωμεν ἐνταῦθα;

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουσί τινα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα καλὸν εἶναι νὰ συζητηθῶσιν.

§162ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πολὺ καλά· ἀλλὰ παρακαλῶ, ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἀνάγκην μεγάλης συζητήσεως, ν’ ἀναβληθῶσι.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ νομοσχέδια: αʹ) Περὶ νομοθετικῆς ἑρμηνείας τῶν νόμων ΦΑʹ, ᾼΡΟΗʹ, ᾼΥΝΒʹ καὶ ᾼΥΠΔʹ περὶ συστάσεως ναυτικῶν ταμείων, καὶ βʹ) Περὶ καταργήσεως τοῦ 14 ἄρθρου τοῦ ΦΑʹ νόμου τῆς 27 Μαρτίου 1874 περὶ συστάσεως ταμείου τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ).

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τοῦ ἀπὸ 30 Δεκεμβρίου 1890 ᾼΩΟΘʹ νόμου, τοῦ καταργήσαντος τὸν ἀπὸ 19 Φεβρουαρίου 1881 ϠΙʹ νόμον περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ ἀστικοῦ νόμου.

§165ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ ἔχω ἀντίῤῥησιν, κύριε Πρόεδρε. Αὐτὸ τὸ νομοθέτημα μοῦ ἔκαψε τὴν γοῦναν (ἱλαρότης). Ἴσως ἐφέτος δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ τοιοῦτον νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον ἀνέγραψεν εἰς τοὺς καταλόγους δύο χιλιάδας ξένων, ἀλλ’ ἔχω ὁπωσδήποτε ἀντιῤῥήσεις κατὰ τῆς ψηφίσεώς του.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται τοῦτο, καὶ προβαίνομεν κατωτέρω. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων τῆς χρήσεως 1892 ἐκ δραχμῶν 333,472.51.

§167ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν τὴν γενικὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀνέφερα διαφόρους δαπάνας ὡς ἀναγραπτέας ἐν αὐτῷ, διότι ὀφείλει νὰ πληρώσῃ αὐτὰς τὸ Κράτος, ἰδίᾳ ὡς πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Μοὶ εἶπε τότε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι τὸ ποσὸν τὸ ἀπαιτούμενον δι’ αὐτὰς τὰς δαπάνας θὰ ἐξοικονομηθῇ ἐκ τῶν διαφόρων κενῶν θέσεων. Τοιοῦτόν τι εἶχε γείνῃ καὶ κατὰ τὸ 1892, ὅτε ὡσαύτως ἤλπιζεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι τὰς δαπάνας τῶν πλεοναζόντων, τῶν ὁποίων ἡ μισθοδοσία δὲν ἀνεγράφετο ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, θὰ ἐπλήρωνεν ἐκ τοῦ περισσεύματος τῶν κενῶν, ἀλλὰ σήμερον βλέπετε, ὅτι διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ζητεῖται παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ποσὸν 101,000 δραχμῶν, ἐξ ὧν διὰ μισθοὺς ἀξιωματικῶν πυροβολικοῦ δραχ. 52,500 καὶ διὰ μισθοὺς ἀξιωματικῶν ἱππικοῦ δρ. 17,500, δηλ. ἀπαιτεῖται πρόσθετος ἀναπληρωματικὴ πίστωσις διὰ τὰ σώματα ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι πλεονάζοντες ἀξιωματικοὶ, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀναγράφονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Αἰτιολογῶν δὲ τὴν αἴτησιν τῆς τοιαύτης πιστώσεως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐπειδὴ αἱ χορηγηθεῖσαι πιστώσεις ἀπέβησαν ἀνεπαρκεῖς αἱ δὲ ἐπὶ τῶν κεφαλαίων τούτων ἐπενεχθεῖσαι ἐλαττώσεις λόγῳ ἐνδεχομένων μεταβολῶν ἀδειῶν καὶ κενῶν θέσεων οὐδόλως σχεδὸν ἐπραγματοποιήθησαν κλπ.» Νομίζω ὅτι, ἀφοῦ ἔχει τοιοῦτον προηγούμενον ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς, ὤφειλε νὰ ζητήσῃ νῦν πλήρεις τὰς πιστώσεις ταύτας, καὶ τοῦτο τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ τὸ ποσὸν τῶν κενῶν θέσεων τὸ περιορίζει διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893.

§168ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως, θὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐν συνόλῳ. Λέγει, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς δὲν θὰ καταλίπῃ τὰ περισσεύματα αὐτὰ, καθόσον περιωρίσθησαν περισσότερον αἱ κεναὶ θέσεις, ἄλλαι δὲ ἐλαττώσεις ὑπάρχουσιν ἀναγεγραμμέναι. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς τοῦτο, διότι ἀνεγράφησαν ὀλιγώτερα τῶν πραγματικῶν· καὶ ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος. Ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν ἀνέρχεται εἰς 22,300 ἄνδρας, δὲν θὰ πραγματοποιηθῇ ὅμως ἡ δύναμις αὕτη, διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἕνεκα τοῦ ψηφισθέντος νόμου περὶ ἀπαλλαγῆς τοῦ πρεσβυτέρου υἱοῦ ζῶντος πατρὸς ἐπῆλθε μείωσις κατὰ 2400 ἄνδρας, τούτων μὴ προσελθόντων, διότι ὁ νόμος ἐψηφίσθη μετὰ τὴν κλήρωσιν· ἐλλείπουσι λοιπὸν ἀπὸ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ ἄνδρες τοῦ ῥηθέντος ἀριθμοῦ, καὶ οὕτως ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ ἀνέρχεται εἰς 19,546· ἀναντιῤῥήτως δὲ ἡ ἔλλειψις τῶν ἀνδρῶν τούτων θέλει φέρει περίσσευμα πολὺ ἀνώτερον τοῦ προϋπολογισθέντος ἕνεκα κενῶν θέσεων καὶ ἐλαττώσεων. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς αἰτουμέναις πιστώσεις, ἀληθῶς τοῦτο ὑπῆρξε κατὰ τὸ 1892· διότι δὲν θὰ λησμονῇ ὁ κύριος συνάδελφος, ὅτι κατὰ τὸν Μάϊον τοῦ 1892 συνεπληρώθησαν πᾶσαι αἱ θέσεις τῶν ἀξιωματικῶν διὰ τῶν προβιβασμῶν τῶν ἐνεργηθέντων κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην· ἑπόμενον ἦτο ὅθεν, ὅτι τὸ κεφάλαιον αὐτὸ θὰ ἐδείκνυε τὰς μειώσεις, τὰς ἀναγραφομένας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, τὰς ὁποίας σήμερον ἔχομεν, καὶ ἑπομένως καὶ ἐκ τούτων θὰ ἔχωμεν περίσσευμα, ἂν ὄχι ἀνώτερον, τοὐλάχιστον ἴσον πρὸς τὸ προβλεπόμενον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς γʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσωρινῆς ἀτελείας πρώτων ὑλῶν ἐπὶ ἐξαγωγῇ αὐτῶν μεταπεποιημένων εἰς βιομηχανικὰ προϊόντα. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα αὐτοῦ 1–3, ὡς ἔχουσι).

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§171Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τῆς δευτέρας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 4 ἐγένετο παρατήρησις ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι εἶναι ὑπερβαλλόντως αὐστηρὰ ἡ διάταξις, διότι δὲν ἐπιτρέπει νέαν ἐκποίησιν, εἰμὴ μετὰ τὴν ὁλοσχερῆ ἐξόφλησιν. Εἰς τοῦτο ἀνταποκρινόμενος, προτείνω, ὅπως ἀντικατασταθῇ εἰς τὴν δευτέραν παράγραφον ἑτέρα, καθ’ ἣν δὲν ἐπιτρέπεται παραχώρησις νέας ἀτελείας ἐπὶ ἐγγυήσει, ὅταν ὁ ἐργοστασιάρχης κατέχῃ τὸν μέγιστον ὅρον τῶν παραδοτέων αὐτῷ πρώτων ὑλῶν· ἐφ’ ὅσον δ’ ἐξοφλεῖ μέρος ἢ τὸ ὅλον τῶν ἐγγυήσεων αὐτοῦ, ἐπιτρέπεται νέα παραχώρησις ἀτελείας μόνον ἐπὶ ποσῷ ἀντιστοίχῳ πρὸς τὴν ἐξοφλουμένην ἐγγύησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκτυπώσεως κερμάτων).

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συγχωνεύσεως τοῦ κλάδου τῶν γεωμετρῶν εἰς τὸ σῶμα τῶν ἐργοδηγῶν.

§173Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ νὰ ἀναβληθῇ, κ. Πρόεδρε, διότι θ’ ἀπαιτήσῃ συζήτησιν.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Βρυξέλλαις συνομολογηθείσης συμβάσεως περὶ συστάσεως διεθνοῦς ἑνώσεως πρὸς δημοσίευσιν τῶν τελωνειακῶν δασμολογίων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαχειρίσεως καὶ διοικήσεως τῶν δασῶν.

§176ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νὰ ἀναβληθῇ, παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ νομοσχέδια: 1) Περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 5,345.83. 2) Περὶ προσχωρήσεως εἰς τὴν ἐν Βιέννῃ τὴν 4 Ἰουλίου 1891 ἀναθεωρηθεῖσαν διεθνῆ συμφωνίαν περὶ τῆς ὑπηρεσίας τῶν ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν καὶ τὸν πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς συμφωνίας ταύτης κανονισμὸν λεπτομερείας καὶ τάξεως, καὶ 3) Περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Βιέννῃ διομολογηθείσης συμβάσεως περὶ ἀνταλλαγῆς ταχυδρομικῶν δεμάτων μετὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ, τοῦ προσηρτημένου αὐτῇ πρωτοκόλλου καὶ τοῦ πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως ταύτης κανονισμοῦ λεπτομερείας καὶ τάξεως).

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ οἰνοποιητικοῦ σταθμοῦ.

§179ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὸν σκοπὸν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἐκτὸς ἐὰν πρόκηται νὰ δημιουργήσωμεν νέας θέσεις δι’ ἀλλοδαποὺς, διότι φαίνεται, ὅτι δὲν μᾶς ἔφθασεν ἡ ἀπό τινων ἐτῶν ἀρξαμένη ἐπιδρομὴ ἀλλοδαπῶν. Βλέπω, ὅτι δικαιολογεῖται ἡ σύστασις αὐτοῦ τοῦ σταθμοῦ ἐκ τοῦ ὅτι γαῖαι ἐξαιρεθεῖσαι τῆς διανομῆς δὲν ἀποδίδουσιν εἰς τὸ Δημόσιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε ν’ ἀποδώσωσι· τὸ ἔσοδον δὲ τὸ ἐλάχιστον, τῶν 3,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον φαίνεται ὅτι παρεῖχον κατὰ μέσον ὅρον ἐτησίως ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, εἰς τὸ ἑξῆς θὰ δαπανᾶται ὑπὲρ τῆς συστάσεως καὶ λειτουργίας αὐτοῦ τοῦ σταθμοῦ, οὕτω δὲ τὸ Κράτος μετατρέπεται εἰς οἰνοποιὸν, διότι δὲν βλέπω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὠφεληθῇ ἡ οἰνοποιΐα ἐκ τοιούτου σταθμοῦ. Θὰ ἔχωμεν ἐκεῖ ἕνα ἀλλοδαπὸν, ὁ ὁποῖος θ’ ἀπολαμβάνῃ μισθοῦ μηνιαίου 400 δραχμῶν, καὶ 6 ἐργάτας, οἱ ὁποῖοι βεβαίως δὲν θὰ χρησιμεύσωσιν, ὅπως μεταδώσωσι τὰς γνώσεις των περὶ οἰνοποιΐας, ἀλλὰ μόνον εἰς τὸ νὰ καταστήσωσιν ἓν κατάστημα οἰνοποιΐας δῆθεν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ μᾶλλον ὑπὲρ ἑαυτῶν. Δὲν δύναμαι δὲ νὰ συμβιβάσω τὸν μισθὸν τοῦ ἄρθρου 3 μὲ τὴν δικαιολογίαν τῆς ἐκθέσεως, καθ’ ἣν ἡ δαπάνη ἡ ἐκ τῆς συστάσεως τοῦ σταθμοῦ τούτου δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸν μέσον ὅρον τῶν ἐσόδων τῶν γαιῶν. Διότι, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν δαπάνην διὰ τὴν πρόσληψιν τοῦ ἀλλοδαποῦ, θέλομεν εὕρει, ὅτι δι’ αὐτῆς τῆς μισθώσεως ἀποῤῥοφᾶται πλέον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον κατὰ μέσον ὅρον ἀποδίδουσιν αἱ γαῖαι Εἰς τὴν δαπάνην δ’ αὐτὴν πρέπει νὰ προσθέσητε τὴν δαπάνην τῆς συντηρήσεως τῶν ἐργατῶν καὶ τὴν δαπάνην τῶν ἐργαλείων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναπόφευκτα διὰ τὴν σύστασιν τοιούτου οἰνοποιητικοῦ σταθμοῦ. Ἐπιθυμῶ περὶ ὅλων τούτων νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἡ Κυβέρνησις.

§180Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ λόγος, ὁ ὑπαγορεύσας τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, εἶναι, ὅτι ἐν Εὐβοίᾳ αἱ γαῖαι αὗται ἐξῃρέθησαν τῆς διανομῆς διὰ λόγον εἰδικὸν, σήμερον δὲ διατρέχουσι τὸν κίνδυνον νὰ διαρπαγῶσι, διότι δὲν ἔχουσι τὴν πρέπουσαν ἐπιτήρησιν. Πρέπει ἑπομένως ἢ νὰ ἀποδοθῶσιν εἰς τὴν δήλωσιν, ἢ νὰ ληφθῇ μέτρον τι περὶ αὐτῶν· τὸ πρῶτον δὲν δικαιολογεῖται, δι’ ὃν λόγον καὶ ἀρχικῶς ἐξῃρέθησαν, ἑπομένως ἐθεωρήθη ὡς τρόπος προφυλάξεως ἡ προσάρτησις αὐτῶν εἰς γεωργικὴν Σχολὴν, ὅπως κατασταθῶσι προσοδοφόροι ὑπὸ τὴν προστασίαν καὶ τὴν ἐπιμέλειαν τῆς διοικήσεως αὐτῆς. Ἐθεωρήσαμεν δὲ, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐκτεθῇ τὸ Δημόσιον εἰς δαπάνας ἄλλας ἢ μόνον εἰς θυσίαν τοῦ εἰσοδήματος αὐτῶν, ἄλλως τε καὶ ἐλαχίστου. Διὰ τῆς ὑπαγωγῆς τῶν γαιῶν τούτων εἰς γεωργικὴν Σχολὴν ἔχομεν τὴν βεβαιότητα, ὅτι αὗται θέλουσι προφυλάττεσθαι, ὅπως πᾶσαι αἱ γαῖαι αἱ ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν γεωργικῶν Σχολῶν· ἔχομεν προσέτι τὸ ἐνδόσιμον, ὅτι θὰ κατασταθῶσι χρήσιμοι πρὸς εἰσαγωγὴν κρεισσόνων μεθόδων ἀμπελουργίας καὶ οἰνοποιΐας εἰς Εὔβοιαν, ὅπου ἰδίως ὑπάρχει ἀφορμὴ πρὸς τοιαύτην πρόνοιαν, διότι ἡ Κύμη ἀπεδείχθη ἐπιτηδειοτάτη πρὸς παραγωγὴν οἴνου προωρισμένου εἰς ἐξαγωγήν. Ὁ κ. Βουλευτὴς παρετήρησεν, ὅτι τὸ εὐτελὲς τῆς προσόδου δὲν ἐπαρκεῖ εἰς τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ· ἀλλ’ εἰς τὸ συμπέρασμα τοῦτο προήχθη παραβλέψας, ὅτι ἡ πρόσοδος, ἣν εὗρεν ἀναγεγραμμένην ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει, εἶναι ἡ καθαρὰ πρόσοδος, τουτέστιν ἡ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων, τὰ δ’ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ κανονιζόμενα ἀφορῶσιν εἰς τὰ ἔξοδα, περιλαμβανόμενα ἐν τῇ ἀκαθαρίστῳ προσόδῳ. Πιθανὸν ἤδη, ἐπειδὴ θέλουσι γίνεσθαι ἐργασίαι μὴ σκοποῦσαι ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν πρόσοδον, ἀλλὰ διαῤῥυθμιζόμεναι πρὸς τὴν διδασκαλίαν καὶ τὴν εἰσαγωγὴν νέων μεθόδων, αἱ δαπάναι νὰ ἦναι μεγαλείτεραι ἢ πρότερον, καὶ αἱ πρόσοδοι ἐλάσσονες· ἀλλὰ καὶ ἂν ἤθελεν ἐκλείψει τὸ καθαρὸν κέρδος, ἀνεπαίσθητος θὰ ἦναι ἡ ζημία 2,900 δραχμῶν, αἵτινες πάντως θέλουσιν ἀρκέσει πρὸς τὰ πρόσθετα ἔξοδα τοῦ οἰνοποιητικοῦ σταθμοῦ καὶ τῆς συστηματικωτέρας καλλιεργείας τῶν γαιῶν.

§181ΡΑΛΛΗΣ. Ἀκριβῶς διότι τὸ καθαρὸν ἔσοδον εἶναι τόσον εὐτελές, διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι διὰ τοῦ ποσοῦ τῶν 2,900 δραχμῶν ἢ 3,000 δύναται νὰ κατασταθῇ σταθμὸς οἰνοποιητικὸς ὁπωσδήποτε σπουδαῖος; Θὰ ἐνόουν, ἐὰν ἐπετρέπετο ἡ Κυβέρνησις νὰ μετέλθῃ τὸν οἰνοποιὸν καὶ νὰ ζητήσῃ νὰ κατασκευάσῃ τοὺς οἴνους τοῦ τόπου ἐπαρκεῖς πρὸς ἐξαγωγὴν, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ, πῶς εἶναι δυνατὸν διὰ προσωπικοῦ τόσον μικροῦ καὶ διὰ δαπάνης τόσον εὐτελοῦς νὰ σκέπτηται, ὅτι θέλει ἐπιτευχθῆ τοιοῦτος σκοπός. Ἡ τελειοτέρα οἰνοποιία ἀπαιτεῖ δαπάνας ἑκατοντάδων χιλιάδων, ἡμεῖς δὲ σκεπτόμεθα νὰ βελτιώσωμεν τοὺς οἴνους διὰ δαπάνης 3,000 κατ’ ἔτος· ἡ δαπάνη αὕτη βεβαίως δὲν περιλαμβάνει ὅλην τὴν πρόσοδον τῶν γαιῶν αὐτῶν· τὸ Δημόσιον παρεχώρει τὴν πρόσοδον ὑπ’ ἐνοίκιον, καὶ ὁ μέσος ὅρος, ὃν ἀπελάμβανεν ἐτησίως κατὰ τὰ 18 ἔτη, ἦτο 2,900 δρ. Αὐτὸ εἶναι τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον διατίθεται σήμερον πρὸς τοιοῦτον σταθμὸν, τοῦτο δὲ δὲν εἶναι ἐπαρκές. Ὁ κ. Πρόεδρος λέγει, ὅτι ἐξηρέθησαν ἐκ τῶν διανεμητέων γαιῶν· ἀφοῦ ἐξηρέθησαν, δὲν πρέπει σήμερον νὰ ἐπιτραπῇ ἡ δήλωσις καὶ ἡ διανομὴ αὐτῶν. Ἐξηρέθησαν ὡς δυνάμεναι νὰ χρησιμεύσωσι πρὸς εἰδικὸν σκοπόν· ἀλλ’ ἀποδεικνύεται, ὅτι οὗτος δὲν ἐπετεύχθη, καὶ τότε προκύπτει τὸ ἐρώτημα: διατὶ δὲν διατίθενται ὡς ὅλαι αἱ ἐθνικαὶ γαῖαι; Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι τὸ Δημόσιον τὰς γαίας αὐτὰς πρέπει νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὸν λαὸν, διότι οὕτω πως θὰ αὐξήσῃ ἡ παραγωγὴ αὐτῶν καὶ ὁ πλοῦτος τῆς χώρας. Μὴ νομίζετε, ὅτι ἐνθαῤῥύνομεν τὴν παραγωγὴν διὰ τοιούτων σταθμῶν, ἄνευ τῆς παρασκευῆς οἴνων δυναμένων νὰ συναγωνισθῶσι πρὸς τοὺς ξένους. Ἀλλὰ τοιαύτη παρασκευὴ ἀπαιτεῖ δαπάνας, σήμερον δὲ κρατοῦνται αἱ γαῖαι αὗται, πρὸς ζημίαν τοῦ λαοῦ, διὰ νὰ διατεθῇ τὸ ἐξ αὐτῶν γλίσχρον ποσὸν εἰς ἡμερομίσθια ἐργατῶν καὶ μισθὸν ἑνὸς ἀλλοδαποῦ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι, παρουσιαζομένης περιστάσεως καταπατήσεως ἐθνικῶν γαιῶν, ἐπιβάλλεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν νὰ προβῇ εἰς τὴν διανομὴν αὐτῶν καὶ τὴν διάθεσιν, διότι οὕτω θ’ αὐξήσῃ ἡ πρόσοδος τοῦ Δημοσίου, θὰ ὠφεληθῇ δὲ καὶ ὁ λαός.

§182Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ὑπέθεσεν, ὅτι ὁ λόγος τῆς ἐξαιρέσεως τῶν γαιῶν ἀπὸ τῆς διανομῆς ἦτο ἡ διάθεσις αὐτῶν πρὸς εἰδικὸν σκοπόν. Ἐὰν εἰδικὸς σκοπὸς ὑπῆρχε, θὰ διετίθεντο αἱ γαῖαι πρὸς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ σκοποῦ. Ἀλλ’ ἔχω ἐνταῦθα τὸ πρωτόκολλον, ἐφ’ οὗ ἐστηρίχθη ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἐξαίρεσιν τῶν γαιῶν τούτων ἀπὸ τῆς διανομῆς κατὰ τὸ 1876· ὁ δὲ λόγος τῆς ἐξαιρέσεως ἦτο, κατ’ αὐτὸ, ὅτι αἱ ἁρμόδιαι ἀρχαὶ παρέστησαν, ὅτι αἱ γαῖαι ἦσαν ἀρίστης ποιότητος, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐν τῇ αὐτῇ περιφερείᾳ τῶν δηλώσεων ὑπῆρχον καὶ ἐθνικαὶ γαῖαι ἐσχάτης ποιότητος θὰ ὡρίζετο τὸ τίμημα ἐκείνων εὐτελὲς, τοῦ κειμένου νόμου κανονίζοντος κοινὴν τιμὴν διὰ τὰς γαίας τῆς ὅλης περιφερείας, προσέτι δὲ, ὅτι, ὡς ἐκ τῆς ἐκτάκτου αὐτῶν ἀξίας, ἠδύναντο νὰ χρησιμοποιηθῶσι πρὸς τὸν γενικώτερον σκοπὸν τῆς ἀναπτύξεως τῆς γεωργίας. Ἐξεταστέον ἄρα ἤδη, ἂν ὁ γενικώτερος οὗτος σκοπὸς, εἰδικευόμενος διὰ τοῦ νομοσχεδίου, πληρῶται διὰ τῆς συστάσεως τοῦ οἰνοποιητικοῦ σταθμοῦ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ὑπέθεσεν, ὅτι ὁ σταθμὸς θέλει λειτουργήσει ὅπως αἱ γεωργικαὶ σχολαί· ἀλλ’ ἂν οὕτως εἶχεν, ὁ σταθμὸς δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ συντηρηθῇ διὰ μόνων τῶν εἰσοδημάτων τῶν γαιῶν, ἔστω καὶ τῶν ἀκαθαρίστων. Περὶ λειτουργίας ὅμως τοῦ σταθμοῦ ὡς γεωργικῆς σχολῆς δὲν πρόκειται. Ὁ σταθμὸς θ’ ἀφορᾷ εἰς πρακτικὴν διδασκαλίαν τῶν ἐν αὐτῷ ἐργαζομένων διὰ καλλιεργείας καὶ ἐμφυτεύσεως τῶν γαιῶν ὅσον ἔνεστι μεθοδικωτέρων καὶ παραγωγικωτέρων, καὶ εἰς παραδειγματισμὸν τῶν γαιοκτημόνων καὶ τῶν καλλιεργητῶν τοῦ διαμερίσματος. Ἀφορᾷ ἄρα ὁ σταθμὸς εἰς καλλιέργειαν ἀναπτύσσουσαν ἐπαισθητῶς τὴν πρόσοδον, ἀλλὰ συνάμα καὶ τὰ ἔξοδα τῶν γαιῶν· ὁσηδήποτε ὅμως καὶ ἂν ᾖ ἡ ἀνάπτυξις τῶν ἐξόδων, δὲν θὰ ὑπερβαίνωσι ταῦτα τὸ ἀναπτυσσόμενον ἀκαθάριστον ἔσοδον, θὰ ἐπιτυγχάνηται δὲ πάντως καὶ τῶν πέριξ κτημάτων ἡ ἀνάπτυξις δι’ ἧς ὁ σταθμὸς θὰ παρέχῃ συνδρομῆς εἰς ἐπιστημονικωτέραν αὐτῶν καλλιέργειαν, καὶ μάλιστα διὰ τοῦ παραδειγματισμοῦ, ἥτις εἶναι ἡ μόνη τελεσφόρος διδασκαλία τοῦ γεωργοῦ.

§183ΡΑΛΛΗΣ. Πρέπει νὰ ἐμελέτησέ τις μόνον θεωρητικῶς τὰ τῆς καλλιεργείας τῶν κτημάτων, ἵνα ἀποφαίνηται, ὅπως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζει, ὅτι ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν ἑνὸς ἀλλοδαποῦ, ὅστις θὰ φροντίζῃ μόνον περὶ τῆς εἰσπράξεως τῶν 400 δραχμῶν τῆς μισθοδοσίας του, καὶ δι’ 6 ἐργατῶν θὰ διδάξῃ οἰνοποιΐαν. Ὅλα αὐτὰ εἶναι καλὰ ἐν τῇ θεωρίᾳ, ἀλλ’ ἐν τῇ πράξει, γνωρίζετε ὅτι, ὅστις δὲν καλλιεργεῖ μόνος του τὸ κτῆμα, οὐδὲν ἀπολαμβάνει. Ἐρωτήσατε πάντα ἐκ τῶν ἐνταῦθα γαιοκτημόνων. Φαντασθῆτε, τί θὰ γίνηται εἰς τὸν σταθμὸν, εἰς ὃν θὰ ἐργάζωνται ἐργάται, διορισθέντες δὲν ἠξεύρω παρὰ τίνος· θὰ γίνηται ὅ,τι ἐγίνετο ἄλλοτε εἰς γεωργικὴν σχολὴν, διὰ τῆς ὁποίας ἐπρόκειτο νὰ διαδοθῇ ἡ καλλιέργεια τῶν ἀμερινῶν, ἐν τῇ ὁποίᾳ, ἀφοῦ ἐγίνετο ἡ προμήθεια τῶν προβάτων, οἱ ἐν αὐτῇ ἐργαζόμενοι τὰ ἔσφαζον καὶ τὰ ἔτρωγον· αὐτὸ θὰ συμβῇ καὶ ἐνταῦθα· αὐτὰ τὰ κλήματα, τὰ ὁποῖα θὰ εἰσάγῃ τὸ Δημόσιον, θὰ τὰ μεταχειρίζωνται διὰ νὰ ἀνάπτωσι τοὺς φούρνους των. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν καὶ ὑπὸ ἔποψιν πρακτικωτέραν τὸ τῆς διαδόσεως τῶν γνώσεων. Τίς δύναται νὰ εἰσέλθῃ εἰς οἰνοποιητικὸν κατάστημα, εἰμὴ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται; Κατὰ τί θὰ βελτιωθῇ ὁ τρόπος τῆς καλλιεργείας τῆς ἀμπέλου καὶ ὁ τρόπος τῆς οἰνοποιΐας ἐκ τῆς συστάσεως τοῦ οἰνοποιητικοῦ σταθμοῦ; Πάντες ἔχομεν ἱκανὰς γνώσεις, ὥστε νὰ ἐννοῶμεν, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς κατοίκους τῆς κωμοπόλεως π. χ. ἔνθα θὰ ἱδρυθῇ ὁ σταθμὸς, νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὸ κατάστημα καὶ νὰ παρατηροῦν τὸν τρόπον τῆς κατασκευῆς τοῦ οἴνου. Ὁ τρόπος τῆς κατασκευῆς τοῦ οἴνου δύναται νὰ μεταδοθῇ διὰ τῆς διδασκαλίας, ἀλλὰ περὶ διδασκαλίας δὲν πρόκειται ἐνταῦθα· γίνεται φροντὶς περὶ παραγωγῆς οἴνου· θὰ κατορθώσητε νὰ κάμητε σαμπάνιαν, καὶ νὰ πίνωμεν ὅλοι, ἀλλὰ κατὰ τί θὰ ὠφεληθῇ ἡ οἰνοποιΐα τοῦ τόπου; Οἱ κάτοικοι οὐδόλως θὰ γνωρίζωσι, πῶς αὐτὸς ὁ ἀλλοδαπὸς κατώρθωσε νὰ κάμῃ τὸν καμπανίτην. Διὰ τοῦτο θεωρῶ, ὅτι ἡ διάθεσις τῶν γαιῶν, οὕτω γινομένη, εἶναι ἄσκοπος. Ἔπρεπε νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πάντες οἱ δημοσιολόγοι δημοσιεύουσιν, ὅταν πρόκηται περὶ χωρῶν, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς οἵαν κατάστασιν ἡ ἡμετέρα, ὅτι, ὅταν πρόκηται αἱ ἄρισται τῶν γαιῶν νὰ καταπατηθῶσι, πρέπει νὰ διανέμωνται εἰς τὸν λαὸν, διότι οὕτω τὸ Δημόσιον, ἀπαλλασσόμενον ἐκ τῆς μερίμνης αὐτῶν, θέλει ἀπολαμβάνει περισσότερα.

§184Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ εὐλόγους θὰ ἠδύναντο νὰ προκαλέσωσι παρά τισιν ἐξ ὑμῶν ἀμφιβολίας περὶ τῆς καταλληλότητος τῶν διεπόντων τὰ τῶν γεωργικῶν σχολῶν εἰς διεύθυνσιν σταθμοῦ· ἐὰν δ’ ἦσαν ἀκριβῆ ταῦτα, ἔπρεπε καὶ περὶ καταργήσεως τῶν γεωργικῶν σχολῶν νὰ σκεπτώμεθα. Ἀλλ’ αἱ γεωργικαὶ σχολαὶ ἀπέδειξαν ἀποτελέσματα ὅλως διάφορα τῶν ἐκτεθέντων· αἱ γεωργικαὶ σχολαὶ ἄριστα διευθύνονται, καὶ ὁσημέραι τὰ εἰσοδήματα τῶν παραχωρηθεισῶν εἰς αὐτὰς γαιῶν ἀναπτύσσονται. Ὁ κ. Βουλευτὴς φρονεῖ, ὅτι ἡ μέθοδος τῆς ἐν τῷ σταθμῷ ἐργασίας δὲν δύναται νὰ μεταδοθῇ εἰς τὰ πέριξ, διότι ὁ διευθυντὴς τοῦ σταθμοῦ θὰ ἀποβλέπῃ εἰς τὸ κέρδος καὶ οὐχὶ εἰς τὴν μετάδοσιν τῶν γνώσεων. Ἡ μετάδοσις τῶν γνώσεων θὰ γίνεται διὰ διδασκαλίας ἐν τῇ καλλιεργείᾳ, ἐν τῇ ἐμφυτεύσει, ἐν τῇ ἀμπελουργίᾳ, ἐν τῇ οἰνοποιΐᾳ καὶ μάλιστα τῇ πρὸς ἐξαγωγήν. Οἱ κάτοικοι εὐκόλως ἀντιλαμβάνονται τὴν μέθοδον τῆς καλλιεργείας, ὅταν αὕτη διεξάγηται ὑπὸ τὰ ὄμματα αὐτῶν ἐν τῷ καθημέραν βίῳ. Καὶ τὰ τῆς κατασκευῆς τοῦ οἴνου διεξάγονται ὑπὸ τὰ ὄμματα τῶν περιοίκων· θὰ παρέχῃ δὲ ὁ σταθμὸς καὶ τὸ προσφυὲς εἰς τὴν ἐπὶ ἐξαγωγῇ οἰνοποιΐαν κλίμα. Διὰ μόνου τοῦ παραδείγματος δὲν διδάσκεται ἡ κατασκευὴ τοῦ καμπανίτου καὶ τῶν ἀφρωδῶν εἰδῶν, ἀλλ’ εἰς τοιαύτην οἰνοποιΐαν δὲν ἀφορᾷ ἡ σύστασις τοῦ σταθμοῦ, ὅστις τῆς κατασκευῆς τοῦ Κυμιακοῦ οἴνου, τοῦ σήμερον ἐξαγομένου, θὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἀνάπτυξιν καὶ κατ’ εἶδος καὶ κατὰ ποσόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως καὶ συστάσεως τελωνειακῶν θέσεων).

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων ͵ΒΠʹ καὶ ͵ΒΡΙʹ τοῦ 1892. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει).

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§187ΡΑΛΛΗΣ. Ἔπρεπε νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ διὰ τὸν Πόρον, ὅπως ἐλήφθη καὶ διὰ τὰς ἄλλας νήσους.

§188Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον, ὅτι θὰ ἦτο καλὸν, ἐὰν ἐφηρμόζετο καὶ εἰς τὰς λοιπὰς ἐπαρχίας ἡ ἀρχὴ, ἥτις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐφηρμόσθη εἰς τρεῖς μόνας ἐπαρχίας, ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσαχθῇ τὸ σύστημα τοῦτο εἰς ἄλλας ἐπαρχίας, μὴ περιβρεχομένας, ὡς ἐκεῖναι, ὑπὸ τῆς θαλάσσης, διότι σήμερον, ὅτε τὰ ἑσπεριδοειδῆ ἔχουσιν ἐν Ἑλλάδι μεγάλην ἀξίαν, ὡς ἀπηγορευμένης, ἕνεκα τῆς φυλλοξήρας, τῆς εἰσαγωγῆς αὐτῶν ἄλλοθεν, ἡ μεταφορὰ αὐτῶν, γινομένη κυρίως διὰ ξηρᾶς εἰς τὰ κέντρα τῆς καταναλώσεως ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, θὰ ἐπήγετο τὴν ἀνάγκην τελωνειακῆς ἐπιτηρήσεως παρὰ τοῖς σιδηροδρόμοις καὶ ταῖς ὁδοῖς. Περὶ δὲ τοῦ Πόρου εἶπον, ὅτι κεῖται τοσοῦτον πλησίον τῆς Πελοποννήσου, τῶν διαχωριζόντων αὐτὸν ὑδάτων ὄντων λίαν ἀβαθῶν, ὥστε περὶ τὰ τοῦ φόρου τούτου δὲν παρουσιάζει τὰ σχετικὰ πλεονεκτήματα τῶν ἄλλων νήσων. Τὰ τοῦ φόρου ὅμως δὲν περιορίζονται εἰς τὸν Πόρον, ἀλλ’ ἐπεκτείνονται ἐπὶ τὴν ἐπαρχίαν Τροιζηνίας· τὰ πλεῖστα τῶν ἑσπεριδοειδῶν δὲν εὑρίσκονται ἐπὶ τοῦ Πόρου, εὑρίσκονται ἐπὶ τῆς Πελοποννήσου· ἑπομένως ὅσα εἶπον ἐν σχέσει πρὸς τὸν φόρον περὶ στερεᾶς ἐφαρμόζονται κατὰ τὸ πλεῖστον καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Τροιζηνίας, μὴ ἐξαιρουμένου τοῦ Πόρου, ὀλίγα σχετικῶς παράγοντος ἑσπεριδοειδῆ καὶ διατελοῦντος ἐν διηνεκεῖ καὶ ἐλευθέρᾳ ἐπικοινωνίᾳ μετὰ τῶν ἀντικρὺ διαμερισμάτων τῆς ἐπαρχίας.

§189ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως δὲν ὑπάρχει κἀμμία ἀμφιβολία εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος γνωρίζει τὸν Πόρον, ὅτι τὰ περιβόλια κεῖνται ἐπὶ τῆς στερεᾶς· ἀλλ’ ἡ συγκοινωνία διὰ ξηρᾶς εἶναι ἀδύνατος, διότι πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸ εἶδος τοῦ προϊόντος. Εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκτεθῇ τὸ προϊόν τῆς ἐπαρχίας Τροιζηνίας εἰς τὴν διὰ ξηρᾶς μεταφορὰν, καὶ διὰ τοῦτο, εἰπὼν περὶ τοῦ Πόρου, ἐνόουν τὴν ἐπαρχίαν Τροιζηνίας. Γνωρίζομεν πάντες, ὅτι ὅλος ὁ καρπὸς τῶν ἑσπεριδοειδῶν, ὁ παραγόμενος ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Τροιζηνίας, ἐξάγεται ἐκ τῆς νήσου Πόρου διὰ θαλάσσης. Τὸ αὐτὸ δὲ μέτρον, τὸ ὁποῖον λαμβάνομεν διὰ τὰς τρεῖς νήσους Ἄνδρον, Τῆνον καὶ Νάξον, ἔπρεπε νὰ ληφθῇ καὶ διὰ τὴν ἐπαρχίαν Τροιζηνίας, ἀλλ’ ἰδίως διὰ τὴν νῆσον Αἴγιναν. Διατὶ τάχα ἡ Αἴγινα ἐξαιρεῖται;

§190Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρὸ ὀλίγων μόνον ἐτῶν ἐγένοντο ἐμφυτεύσεις ἑσπεριδοειδῶν.

§191ΡΑΛΛΗΣ. Ἐξ ἐναντίας γνωρίζομεν, ὅτι δι’ ἀτρύτων κόπων καὶ μόχθων κατωρθώθη νὰ γείνωσιν ἐκεῖ λεμονεῶνες ἀνθηρότατοι. Ἐγὼ δὲ, εὑρισκόμενος εἰς καθημερινὴν ἐπικοινωνίαν μετὰ τῆς Αἰγίνης,— ἄλλοτε βεβαίως εὑρίσκετο εἰς ἐπικοινωνίαν μετ’ αὐτῆς καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως,—γνωρίζω, ὅτι καθ’ ἡμέραν αὐξάνει ἡ παραγωγὴ τῶν ἑσπεριδοειδῶν ἐν Αἰγίνῃ, καὶ ὅτι τὸ βοήθημα, τὸ ὁποῖον χορηγεῖται ὑπὲρ τῶν τριῶν νήσων, ἔπρεπε νὰ χορηγηθῇ καὶ ὑπὲρ τῆς Αἰγίνης.

§192ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ὁ Βουλευτὴς ὅμως Αἰγίνης δὲν εἶναι σύμφωνος.

§193Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ παραγωγὴ ἑσπεριδοειδῶν ἐν Αἰγίνῃ εἶναι ἐν ἀναπτύξει. Ὁ μακαρίτης ἡγούμενος Αἰγίνης εἶχεν ἐκτελέσει ἐμφυτεύσεις σπουδαίας· περὶ τῶν φυτειῶν ὅμως λαμβάνεται πρόνοια ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ πολὺ ἀμφιβάλλω, ἐὰν οἱ τῆς Αἰγίνης παραγωγοὶ θὰ προετίμων τὸ σύστημα τὸ εἰσαγόμενον εἰς τὰς τρεῖς νήσους, διότι τὸ νομοσχέδιον, ἐνῷ εἰς τὰς τρεῖς νήσους εἰσάγει σύστημα ζητηθὲν παρ’ αὐτῶν, εἰς τὰ ἄλλα τμήματα παρέχει πλεονεκτήματα, ἅτινα, ὑποθέτω, θὰ θεωρηθῶσιν ὑπέρτερα παρὰ πολλοῖς ἐκ τῶν τμημάτων τούτων. Διότι δίδοται ἀπαλλαγὴ φορολογίας εἰς τὰς φυτείας μέχρι τοῦ 12 ἔτους, προσέτι δὲ καταργεῖται ἡ ἀνωτάτη κατηγορία τοῦ φόρου, ἡ ἄνω τῶν 12 δραχμῶν, τουτέστιν ἡ τῶν 16 δραχμῶν. Τὰ δύο ταῦτα, ἡ ἐλάττωσις κατὰ 4 δραχμὰς τοῦ ἀνωτάτου ὅρου τοῦ φόρου καὶ ἡ ἀσυδοσία τῶν φυτειῶν μέχρι τοῦ δωδεκάτου ἔτους, νομίζω ὅτι καθιστῶσι τὸ σύστημα, τὸ κατὰ γενικὸν κανόνα ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου διατηρούμενον, προτιμότερον ἐν πολλοῖς τοῦ εἰσαγομένου εἰς τὰς τρεῖς νήσους συστήματος.

§194ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὑπελογίσατε τί περίπου θὰ εἰσπράξητε ἐκ τῶν ἑσπεριδοειδῶν αὐτῶν;

§195Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ εἰσπρακτέον ἤδη ἐκ τοῦ φόρου δὲν δυνάμεθα νὰ γινώσκωμεν ἀκριβῶς, διότι μόνον στοιχεῖον ἔχομεν μέχρι τοῦδε τὰς δηλώσεις, δὲν ἤρχισε δ’ ἀκόμη καὶ ἡ βεβαίωσις ἡ κατόπιν τοῦ ἐλέγχου τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς. Στερούμεθα ἄρα δεδομένων περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ φόρου ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀπὸ τεσσάρων μηνῶν κειμένων, ὑποθέτομεν ὅμως, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ μεγάλη διαφορὰ εἰσπράξεων ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἐκ τῶν τριῶν ἐπαρχιῶν Τήνου, Ἄνδρου καὶ Νάξου· ἀλλ’ αἱ ἐπαρχίαι αὗται προτιμῶσι τὸ σύστημα τοῦτο, καίπερ πληρόνουσαι περισσότερα, ὡς ἀπαλλασσόμεναι ἀπὸ τῶν ἐνοχλήσεων τῶν βεβαιώσεων τῶν στρεμματικῶν· διότι ἡ στρεμματικὴ φορολογία κατὰ θεωρίαν προτείνεται πολλάκις ὡς συμφερωτέρα, ἀλλ’ εἶναι βέβαιον, ὅτι ἀποκρούεται παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὁποτεδήποτε προβάλλῃ ἡ στρεμματικὴ φορολογία, εἴτε ἐξ ὑπαρχῆς τὴν ἀποκρούει ὁ λαὸς, καταψηφίζων αὐτῆς, εἴτε τὴν ἀποκρούει ἐν τῇ ἐφαρμογῇ, μὴ πληρόνων, διότι αἱ καθυστερήσεις αἱ μεγάλαι παρουσιάζονται παρ’ ἡμῖν ἐν τῇ κατὰ στρέμμα κανονιζομένῃ φορολογίᾳ.

§196ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οὐδαμῶς.

§197Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐκ τῆς στρεμματικῆς φορολογίας ἔχομεν καθυστερήσεις καὶ περὶ τὴν εἴσπραξιν, ἀλλ’ ἔχομεν καθυστερήσεις καὶ περὶ τὴν βεβαίωσιν. Ὅταν ὁ φόρος οὗτος ἀπὸ ἀμέσου μετατραπῇ εἰς ἔμμεσον, ὅπως γίνεται ἐν ταῖς τρισὶ νήσοις, ἀποδίδει εἰς τὸ Δημόσιον περισσότερα, ἀλλ’ εἶναι ὀλιγώτερον ἐπαχθὴς εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀνέχεται τὸν ἔμμεσον φόρον, τὸν ἄμεσον φόρον δὲν ἀνέχεται, καὶ διαμαρτύρεται κατ’ αὐτοῦ, μὴ ποιούμενος τὰς δηλώσεις χάριν βεβαιώσεως, καὶ μετὰ τὴν βεβαίωσιν μὴ πληρόνων ἀνελλιπῶς τὸ βεβαιούμενον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως ἀντιμισθίας ἀξιωματικῶν καθηγητῶν).

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 9 καὶ 25′ μ. μ.