1892.12.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 24

τῆς 19 Δεκεμβρίου 1892.

(Σάββατον).

Ὥρα 5 καὶ 30′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δι’ ἐγγράφου της ἀναφέρεται κατὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ πληρωμῆς ἐσόδων τινῶν εἰς χρυσόν, ὡς παραβιάζοντος συμφωνίας τοῦ Δημοσίου μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, κυρωθείσας διὰ νόμου.

§2ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀναγνωσθῇ. (Ἀναγινώσκεται).

§3ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ποίαν γνώμην ἔχει ἡ Κυβέρνησις;

§4Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§5ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις, εὐθὺς ἅμ’ ἀναγνωσθείσης τῆς διαμαρτυρίας τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἡ διαμαρτυρία αὕτη καταγγέλλει τὴν Κυβέρνησιν ὡς ἀθετοῦσαν ῥητὰς καὶ ἀναμφισβητήτους ὑποχρεώσεις, ἃς τὸ Κράτος ἀνέλαβεν ἀπέναντι τοῦ πρώτου πιστωτικοῦ ἡμῶν καθιδρύματος ἐπὶ τῇ βάσει δανειστικῆς συμβάσεως. Ἡ καταγγελία, ὡς παρατηρεῖτε, εἶναι βαρεῖα καὶ δὲν ἐπιδέχεται οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ἀναβολὴν ἡ εἰς αὐτὴν ἀπολογία τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο ἀπαιτεῖ ἡ τιμὴ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἀπαιτεῖ ἡ τιμὴ τοῦ Κοινοβουλίου, πρὸς τὸ ὁποῖον ἀπευθύνεται ἡ καταγγελία, ἀπαιτεῖ ἡ τιμὴ ὁλοκλήρου τῆς χώρας. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι ἐξεπλάγην σήμερον τὴν πρωΐαν, ἅμ’ ἀναγνοὺς τὴν διαμαρτυρίαν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐν τῇ «Ἀκροπόλει». Καὶ ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, καὶ ἡ μερὶς, εἰς ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ καταλέγωμαι, ἤμεθα ἀνέκαθεν τῆς γνώμης, ὅτι ἡ ὑφισταμένη σύμβασις περὶ τοῦ δανείου ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορία τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, ἡ ἐπιβάλλουσα εἰς τὸ Κράτος τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δέχηται εἰς πληρωμὴν τὰ γραμμάτια, κωλύει ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ νὰ ψηφίσωμεν νόμον, ἀπαγορεύοντα τὴν εἰς γραμμάτια πληρωμήν, ἔστω καὶ ἐπὶ ὡρισμένων εἰσπράξεων. Τὴν γνώμην ταύτην ἐξεδήλωσεν ἤδη πρὸ μηνῶν τὸ ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ ὄργανον τῆς μερίδος ἡμῶν, ἡ «Ἐφημερὶς», γράψασα, ὅτε εἶχε γνωσθῆ, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον Κωνσταντοπούλου ἐσκέπτετο νὰ ἐπιβάλῃ τὴν εἰς χρυσὸν εἴσπραξιν τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, ἐπὶ λέξει τάδε (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἰσχύει παρ’ ἡμῖν ἄνευ ἐξαιρέσεων. Τὸ ζήτημα ἀκριβῶς εἶναι τώρα, ἐὰν ἐπιτρέπηται ἄνευ νόμου καὶ ἄνευ νεωτέρας συμβάσεως μετὰ τῶν προνομιούχων Τραπεζῶν νὰ ἐπιβληθῇ τῷ κοινῷ, καὶ ἐπὶ ζημίᾳ τῶν Τραπεζῶν, μία ἐξαίρεσις ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἀπαλαττομένου ἐν μέρει τῶν ὑποχρεώσεων τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Εἶναι τοῦτο δυνατόν; Μόνον οἱ κύριοι Δεϊμέζης καὶ Κωνσταντόπουλος, φωτιζόμενοι ὑπὸ τοῦ κ. Συγγροῦ, εἶναι ἱκανοὶ νὰ φαντασθῶσιν, ὅτι ἀρκεῖ ἓν Β, Διάταγμα, ἵνα μεταβάλῃ τὸ νομισματικὸν καθεστώς, καταπατουμένων συμβάσεων καὶ νόμων.» («Ἐφημερὶς» τῆς 4 Μαρτίου 1892). Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡμεῖς, ἀγορεύοντες ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ εἰσπράξεως εἰς χρυσὸν ἐσόδων τινῶν, κατὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ ἀνάγνωσιν, οὐδένα λόγον ἐποιησάμεθα περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι οὐδέποτε ἦτο δυνατὸν νὰ φαντασθῶμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἄνευ προηγουμένης συμφωνίας, ἄνευ τοὐλάχιστον προσυνεννοήσεως πρὸς τὰς προνομιούχους Τραπέζας, θὰ ὑπέβαλλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος νομοσχέδιον. Καὶ πῶς νὰ φαντασθῶμεν ποτὲ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐλησμόνει τόσον εὐκόλως τὸ ἄρθρον 3 τῆς ἀπὸ 19 Σεπτεμβρίου 1885 συμβάσεως, καθ’ ὃ «ἀπὸ τῆς πρωΐας τῆς 20 τοῦ παρόντος μηνὸς Σεπτεμβρίου ἀναστέλλεται ἡ ἐξαργύρωσις τῶν γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, θέλουν δὲ κυκλοφορεῖ ταῦτα ὑποχρεωτικῶς ὡς νόμιμον νόμισμα καθ’ ὅλον τὸ Κράτος ἐκτὸς τῆς Ἑπτανήσου καὶ τῆς Ἠπείρου καὶ Θεσσαλίας, ὡς τοιαῦτα δὲ θέλουν δίδεσθαι καὶ λαμβάνεσθαι εἰς πάσας ἀνεξαιρέτως τὰς παρὰ τοῦ Δημοσίου ταμείου πραγματοποιουμένας πληρωμὰς καὶ εἰσπράξεις, καθὼς ἐπίσης καὶ μεταξὺ ἰδιωτῶν, Τραπεζῶν καὶ σωματείων πάσης φύσεως καὶ οἱῳδήποτε τίτλῳ, μὴ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν ἄλλης συμφωνίας προϋπαρχούσης»; Πῶς νὰ φαντασθῶμεν, ὅτι αὐτὴ θὰ ἐλησμόνει τόσον εὐκόλως τὸ ἄρθρον 5 τῆς αὐτῆς συμβάσεως, καθ’ ὃ «ἡ ἀναστολὴ τῆς ἐξαργυρώσεως καὶ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 3 τῆς παρούσης συμβάσεως, διαρκοῦν ἕως οὗ ἡ Κυβέρνησις ἀποδώσῃ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὁλοσχερῶς τὸ παρ’ αὐτῆς γενόμενον διὰ τῆς παρούσης συμβάσεως δάνειον»; Ἰδοὺ διατὶ ἐξεπλάγην, ἅμα πληροφορηθεὶς σήμερον ἐκ τῆς δημοσιευθείσης διαμαρτυρίας τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅτι ἡ Κυβέρνησις μονομερῶς καὶ αὐθαιρέτως προέβη εἰς τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ εἰσπράξεως εἰς χρυσὸν ἐσόδων τινῶν, ἐπὶ ἀθετήσει τόσον σαφῶν καὶ κατηγορηματικῶν διατάξεων τῆς σχετικῆς συμβάσεως. Ἡ ἔκπληξίς μου αὕτη ἔπρεπε βεβαίως νὰ ἐπιταθῇ ἔτι μᾶλλον νῦν, ὅτε βλέπω τὴν Κυβέρνησιν ὑπεκφεύγουσαν τὴν ἀπολογίαν ἐπὶ τῇ ἐγειρομένῃ κατ’ αὐτῆς καταγγελίᾳ ὑπὸ τοῦ πρώτου πιστωτικοῦ καθιδρύματος τῆς χώρας. Τί θὰ ὑποθέσῃ ἆρά γε ὁ κόσμος ὅλος, ὅταν γνωσθῇ τοῦτο; Εἶναι φοβερὸν, κύριε Πρόεδρε, καὶ νὰ τὸ φαντασθῇ τις! Ἀλλ’ ἐν τούτοις εἶναι ἀληθές. Πᾶς τις δικαιοῦται νὰ πιστεύσῃ νῦν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ κάμῃ τὸ πρῶτον βῆμα πρὸς ἀθέτησιν τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς πιστωτάς του, τὸ πρῶτον βῆμα πρὸς τὴν χρεωκοπίαν.

§6ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κατὰ τὴν κρίσιν σας.

§7ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κατὰ τὴν κρίσιν, Κύριοι, τὴν ὑπαγορευομένην ὑπ’ αὐτῶν τῶν πραγμάτων· διότι τί δικαιοῦται ἕκαστος νὰ πιστεύσῃ, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἀρνῆται μονομερῶς νὰ δεχθῇ εἰς πληρωμὴν τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια, ἐναντίον σαφοῦς καὶ κατηγορηματικῆς διατάξεως τῆς συμβάσεως περὶ δανείου ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ; Ἴσως μοὶ ἀντείπῃ τις, ὅτι τοιοῦτόν τι ἔχει συμβῆ ἤδη καὶ εἰς ἄλλας χώρας. Πλὴν εἰς ἄλλας χώρας προέκειτο ἴσως περὶ πιστωτικοῦ νομίσματος, ἐκδεδομένου ἀπ’ εὐθείας ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Κράτους, ἢ περὶ μερικοῦ περιορισμοῦ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, κατ’ ἀκολουθίαν συμφωνίας πρὸς τὴν ἐκδοῦσαν αὐτὰ Τράπεζαν· ἐνῷ παρ’ ἡμῖν δὲν πρόκειται περὶ πιστωτικοῦ νομίσματος τοῦ Κράτους, ἀλλὰ περὶ τραπεζικῶν γραμματίων ἐν ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, ἅτινα τὸ Κράτος ζητεῖ νὰ περιορίσῃ ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῆς ἐκδούσης αὐτὰ Τραπέζης. Καὶ δὲν εἶναι τοῦτο προφανὴς ἀθέτησις τῶν ὑπ’ αὐτοῦ ἀναληφθεισῶν ὑποχρεώσεων ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς δανειστικῆς συμβάσεως; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς ὑπέδειξε προχθὲς, ὅτι ἔχει ἀνάγκην τῆς εἰς χρυσὸν εἰσπράξεως ἐσόδων τινῶν, ὅπως ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ προβῇ εἰς τὴν συνομολόγησιν δανείου εἰς χρυσὸν, δι’ οὗ μέλλει νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο ἦτο ἀληθὲς, τίς ἡ ἀνάγκη τῆς ἀπὸ τοῦδε ἐπιβολῆς τῆς εἰς χρυσὸν εἰσπράξεως ἐσόδων τινῶν μόνον, ἀφοῦ μετὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας πάντα τὰ ἔσοδα θὰ εἰσπράττωνται εἰς χρυσόν;

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ ὅλα, κύριε Βουλευτὰ, ἔχουν τὸν τόπον των εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§9ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἔχουν τὸν τόπον των καὶ τώρα, κύριε Πρόεδρε, ἀφοῦ ἔλαβον τὸν λόγον νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς διαμαρτυρίας τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης· πᾶν δ’ ὅ,τι λέγω ἔχει ἄμεσον πρὸς αὐτὴν σχέσιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ σκέπτηται περὶ συνομολογήσεως δανείου καὶ περὶ ἄρσεως δι’ αὐτοῦ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἐὰν πράγματι ἐσκέπτετο τοιοῦτόν τι, δὲν θὰ ἠθέτει τόσον ἀπροκαλύπτως τὰς πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, δὲν θὰ ἠνάγκαζεν αὐτὴν νὰ προβῇ εἰς τὴν προκειμένην διαμαρτυρίαν, ἥτις προώρισται πάντως νὰ κατενέγκῃ τὸ καίριον τραῦμα κατὰ τῆς ἤδη κλονισθείσης δημοσίας ἡμῶν πίστεως, καὶ νὰ ἐξαλείψῃ πᾶσαν ἐλπίδα περὶ συνομολογήσεως δανείου. Διότι τίς πλέον θὰ ἐμπιστευθῇ εἰς ἡμᾶς τὰ κεφάλαιά του, μανθάνων νῦν, ὅτι ἀθετοῦμεν τόσον ἀπροκαλύπτως τὰς δανειστικάς μας ὑποχρεώσεις πρὸς αὐτὸ τὸ πρῶτον πιστωτικόν μας καθίδρυμα; Καὶ ἐνῷ τοιαῦται εἶναι αἱ συνέπειαι τῆς εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς εἰς χρυσὸν εἰσπράξεως ἐσόδων τινῶν, καὶ τῆς ἐπ’ αὐτοῦ προκληθείσης διαμαρτυρίας τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, νομίζετε ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον νῦν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ προέλθῃ, προκαλουμένη, εἰς ἐξηγήσεις; Ἀλλὰ καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι ἐπιτρέπει τοῦτο ἡ τιμή της, τὸ ἐπιτρέπει ἆρά γε καὶ ἡ τιμὴ τῆς Βουλῆς, πρὸς ἣν ἀπευθύνεται ἡ διαμαρτυρία τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης; τὸ ἐπιτρέπει καὶ ἡ τιμὴ τῆς χώρας, ἥτις βλέπει οὕτως ἀνοιγομένην εἰς αὐτὴν τὴν θύραν τῆς χρεωκοπίας;

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§11ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλλω τροπολογίας τινὰς ἐπί τινων ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου περὶ τελῶν ἀγκυροβολίας καὶ φαρικῶν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 83).

§13Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπεθύμουν νὰ ζητήσω πληροφορίας τινὰς ἀπὸ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Χθὲς κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1890. Ἀντίτυπον τοῦ ἀπολογισμοῦ τούτου μοὶ ἐστάλη ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἀνεφύλλησα δ’ αὐτὸ καὶ εὗρον, ὅτι, ἐνῷ ἀναγράφει ἐν τῷ πίνακι τῶν ἐξόδων τοῦ 1890 ποσὸν 15,531,314, πληρωθὲν πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ δανείου τῆς Ἀνεξαρτησίας τοῦ 1824 καὶ 1825, δὲν περιέλαβεν ἐν τῷ πίνακι τῶν ἐσόδων προσωρινῶν δάνειον 600 χιλιάδων λιρῶν, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις δι’ ἐντόκων γραμματίων, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἐξώφλησε τὰ δάνεια ἐκεῖνα. Ἂν τοῦτο ἦναι παράλειψις τῶν γραφείων τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ἀπευθύνω τὴν παρατήρησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως δώσῃ παραγγελίαν νὰ διαῤῥυθμισθῇ ὁ ἀπολογισμὸς κατὰ τοῦτο.

§14ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁ ἐκ Πυλίας βουλευτὴς κ. Σάκκης ἐπηρώτησε προχθὲς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν περὶ ὑποθέσεώς τινος πλοίου ναυαγήσαντος ἐν Βαρίῳ τῆς Ἰταλίας, τοῦ Βασιλείου Ἐξαρχάκου, λαβὼν ἐκ τούτου ἀφορμὴν πολλὰ νὰ εἴπῃ κατὰ τοῦ ἐκεῖ προξένου, τὸν ὁποῖον μάλιστα κατηγόρησεν ὡς καταφαγόντα ὁλόκληρον τὴν ἀξίαν τοῦ πλοίου, αὐτὸ τὸ πλοῖον. Ἡ ὑπόθεσις αὕτη δὲν ἦτο γνωστὴ εἰς ἐμὲ, καθόσον, ὅτε εἰσῆλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἦτο ἤδη περατωμένη καὶ τεθειμένος ὁ φάκελλος εἰς τὰ ἀρχεῖα. Τὸ πέρας τῆς ὑποθέσεως στηρίζεται ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ἐγγράφου τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν κ. Κουμουνδούρου, ὅστις ἀναγνωρίζει, μετὰ ἐξέτασιν τῆς ὑποθέσεως, ὅτι ἡ ἐνέργεια τοῦ προξένου ὑπῆρξεν ἐν γένει κανονικὴ, ὅτι ὅμως ὑπῆρχεν ἀνάγκη ἀποστολῆς λογαριασμοῦ τινος, ὃν καὶ ζητηθέντα ἀπέστειλεν ὁ πρόξενος, εὑρίσκεται δὲ νῦν ὁ λογαριασμὸς οὗτος εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Ἰδοὺ τί γράφει ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, τότε Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν (ἀναγινώσκει): «Ἐπιστρέφομεν ἐγκλείστως τὸ ὑπ’ ἀριθ. 11083 ἐπισημειωτικὸν ὑμῶν ἔγγραφον καὶ ἅπασαν τὴν ἀποσταλεῖσαν ἡμῖν διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 4969–4999 ὑμετέρου ἐγγράφου ἀλληλογραφίαν. «Κατὰ τὴν ἡμετέραν γνώμην, ἐπὶ τῆς περὶ ἧς πρόκειται ὑποθέσεως ὁ ἐν Βαρίῳ πρόξενος τῆς Ἑλλάδος ἐνήργησε καλῶς, παρέλειψε δὲ μόνον νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸ καθ’ ἡμᾶς Ὑπουργεῖον, ὡς ὤφειλε, καταστάσεις μετὰ τῶν ἀπαιτουμένων δικαιολογητικῶν περὶ τῆς διατροφῆς καὶ τῶν ἐξόδων τῆς εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀποστολῆς τῶν ναυτῶν τοῦ πληρώματος τοῦ ναυαγήσαντος πλοίου, ὅπερ καὶ ἤδη δύναται νὰ πράξῃ.» Μετὰ τοῦτο ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔγραψε πρὸς τὸν πρόξενον, προκαλέσας τὴν ἀποστολὴν τῶν καταστάσεων, προκύπτει δὲ ἐκ τοῦ ἐγγράφου τῆς 19 Δεκεμβρίου 1891, τοῦ ὁποίου τὸ σχέδιον ὑπάρχει ἐνταῦθα, ὅτι ἐλήφθησαν τὰ ἔγγραφα ταῦτα καὶ παρεπέμφθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν (ἀναγινώσκει). «Παραπέμπεται μεθ’ ἁπάντων τῶν συνημμένων πρὸς τὸ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργεῖον, κατόπιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 25682 ἐ. ἔ. ἐγγράφου του, παρακαλούμενον νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ παρὰ τοῦ ἐν Βαρίῳ προξένου τῆς Α. Μ. ἐκτιθέμενα, καὶ εὐαρεστηθῇ νὰ διατάξῃ, ἐὰν ἐγκρίνῃ, τὴν κοινοποίησιν τοῦ περιεχομένου πρὸς τὸν ἀνενεχθέντα.» Ἐνταῦθα τελειώνει ἡ ὑπόθεσις. Ἀλλ’ οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ ὁ συνάδελφος ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν νέαν ἀναφορὰν τοῦ πλοιάρχου πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, θέλω ἐξετάσει ἐκ νέου περὶ τῆς ὑποθέσεως, στηριζόμενος ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης, καίτοι, ὡς προκύπτει ἐκ τῶν συνημμένων ἐνταῦθα ἐγγράφων, τὸ Προξενεῖον ἀναλυτικὰς ἔδωκεν ἐξηγήσεις περὶ τῶν δαπανῶν, αἵτινες ἐγένοντο.

§15ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Καταθέτω τὰς ζητηθείσας πληροφορίας παρὰ τοῦ βουλευτοῦ Ἀττικῆς κ. Σταυροπούλου, ὡς καὶ τὰς ζητηθείσας παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος, ὅσαι ἐν τῇ προηγουμένῃ συνεδριάσει τῆς Βουλῆς ἐζητήθησαν.

§16ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Παρακαλῶ νὰ τυπωθῶσι.

§17ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Καταθέτω τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς ᾐτήσατο πρό τινων ἡμερῶν.

§18ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὑποβάλῃ κατάστασιν τῶν ἐσχάτως παρασημοφορηθέντων ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, πρὸς δὲ καὶ κατάλογον τῶν μὴ παρασημοφορηθέντων. Σὺν τούτοις δὲ καὶ τὸ βιβλίον ποιότητος, διὰ νὰ κρίνῃ ἡ Βουλὴ, ἂν ὁ νόμος περὶ παρασήμου πρέπῃ νὰ καταργηθῇ, ἢ ἂν πρέπῃ νὰ δίδωνται παράσημα εἰς ὡρισμένας περιστάσεις. Πρὸς τούτοις νὰ κομίσῃ τὸν φάκελλον τῆς μισθώσεως τῶν κτημάτων τοῦ βουλευτοῦ Ἀττικῆς κ. Μακρυγιάννη, τὰ μισθωτήρια συμβόλαια, ὡς καὶ τὸ ἐπιδοτήριον, δι’ οὗ ἐκοινοποιήθη δήλωσις, ὅτι λύεται ἡ μίσθωσις· προσέτι τὴν ἔκθεσιν αὐτοῦ τοῦ ἐξοστρακισθέντος ταγματάρχου Δημητριάδου, ἐν ᾗ ἐκτίθενται οἱ λόγοι, δι’ οὓς δὲν χρησιμεύει τὸ οἴκημα ἐκεῖνο εἰς τὸ Δημόσιον. Παρακαλῶ ἐπίσης τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προσάξῃ τὴν ἔκθεσιν καὶ τὸ διάταγμα, δι’ οὗ διεπλατύνθη ἡ λεωφόρος Κηφισσία καὶ ἀφῃρέθη ἡ ἰδιοκτησία τῶν πολιτῶν· διότι, ὡς λέγουν καὶ ὡς πιστεύω, ἀφῃρέθη ἡ ἰδιοκτησία τῶν πολιτῶν πρὸς βλάβην τοῦ Δημοσίου, διὰ νὰ ὑπηρετηθῇ εἷς Βουλευτὴς τῆς πτέρυγος ἐκείνης, ὁ κ. Ρικάκης, πρὸς βλάβην τοῦ Δημοσίου, ἀφοῦ οἱ ἰδιοκτῆται θὰ ἀποζημιωθοῦν. Διὰ τῶν πραγμάτων αὐτῶν θὰ ἀποδειχθῶσι τὰ αἴτια, ἕνεκα τῶν ὁποίων κατορθοῦται ἡ συγκράτησις καὶ ὁ καταρτισμὸς τῆς πλειοψηφίας, διότι ὁ δημόσιος θησαυρὸς χρησιμεύει πρὸς συγκράτησιν τῶν πλείστων, ὄχι πάντων, εἰς τὴν πλειονοψηφίαν (θόρυβος ἐν τῇ δεξιᾷ πτέρυγι). Δι’ αὐτῶν τῶν πραγμάτων θὰ ἀποδείξω, ὅτι ὁ δημόσιος θησαυρὸς κατασπαταλᾶται. Λοιπὸν παρακαλῶ νὰ ἔλθουν τὰ ἔγγραφα, διὰ νὰ πεισθοῦν οἱ κύριοι Βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι τώρα κραυγάζουν.

§19ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ᾐτήσατο πράγματα, τὰ ὁποῖα ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ, διότι ζητεῖ νὰ τῷ παρουσιάσω κατάλογον τῶν παρασημοφορηθέντων ἀξιωματικῶν· ἀλλ’ οὗτος εὕρηται ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως». Λοιπὸν τί νὰ παρουσιάσω ἐνταῦθα; Ζητεῖ δὲ νὰ φέρω καὶ κατάλογον τῶν ἀξιωματικῶν τῶν μὴ παρασημοφορηθέντων· οὗτοι εἶναι τὸ ὑπόλοιπον τῶν ἀξιωματικῶν, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν παρασημοφορηθέντων, εἶναι σχεδὸν ὅλοι οἱ ἀξιωματικοί· ζητεῖ ἄρα τὸν ἔλεγχον τῶν ἀξιωματικῶν. Ἀλλ’ οὗτος εἶναι τυπωμένος· ἑπομένως δύναται νὰ λάβῃ γνῶσιν, καὶ ἂν θέλῃ, τοῦ στέλλω ἓν ἀντίτυπον εἰς τὴν οἰκίαν του.

§20ΡΟΥΚΗΣ. Θέλει καὶ τὸ φύλλον ποιότητος τῶν ἀξιωματικῶν.

§21ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Τὸ φύλλον ποιότητος τῶν ἀξιωματικῶν βεβαίως δὲν θὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν, διότι ἀφορᾷ τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατεύματος, τὴν πειθαρχίαν ἐν αὐτῷ, καὶ ὁπόταν ἔλθῃ εἰς τὴν δημοσιότητα, τότε οὐδὲν ὑπάρχει τὸ συγκρατοῦν τὸ στράτευμα. Τὸν παρακαλῶ νὰ παραιτηθῇ τῆς τοιαύτης αἰτήσεώς του. Ὡς πρὸς τὴν μίσθωσιν τῆς οἰκίας τοῦ κ. Μακρυγιάννη, καὶ ἐκ τοῦ φακέλλου, ὃν θὰ προσαγάγω, θὰ πεισθῇ, ὅτι τὰ ἀντίθετα συμβαίνουσι τῶν ὅσων εἶπεν. Ὁ πρώην διοικητὴς τῆς διλοχίας τῶν νοσοκόμων, ὅτε ἔληξεν ἡ μίσθωσις τῆς οἰκίας, κατὰ μῆνα Αὔγουστον, ᾐτήσατο τὴν ἀναμίσθωσιν τῆς οἰκίας αὐτῆς· ὁ ἴδιος ταγματάρχης, περὶ οὗ ἐγένετο τόσος λόγος, ὅτι ἐγένετο θῦμα τῆς ὑπηρεσίας καὶ ἐξωστρακίσθη, αὐτὸς οὗτος κατόπιν, αὐθαιρέτως, διότι μετετέθη ἐκ τῆς θέσεώς του, ἐνόμισε καλὸν νὰ μετοικίσῃ τὸν ἕνα λόχον τῶν νοσοκόμων καὶ νὰ τὸν μεταθέσῃ εἰς μέρος λίαν ἀκατάλληλον. Τοῦτο δὲ θὰ πιστοποιηθῇ διὰ τῆς ἐκθέσεως τοῦ Ἀρχηγείου καὶ τῆς ἐκθέσεως αὐτοῦ τούτου τοῦ διοικοῦντος σήμερον τὴν διλοχίαν.

§22ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Σταυρόπουλος δὲν εἶχε ποτέ του καλλιτέρας πληροφορίας, καὶ δι’ αὐτὸ ποτὲ δὲν ὁμιλεῖ μὲ ἀκρίβειαν περὶ τῶν πραγμάτων. Οὕτω ἀποδίδει εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ εἰς ἐμὲ, ὅτι ἤλθομεν νὰ κλέψωμεν τὸ δημόσιον ταμεῖον...

§23ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§24ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ εἴπετε. Τί ἄλλο εἴπετε;... καὶ ὅτι ἐγὼ πωλῶ τὴν συνείδησίν μου διὰ τὴν μίσθωσιν ἑνὸς σπητιοῦ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ἡ οἰκία αὕτη δὲν εἶναι ἰδική μου, ἀνήκει εἰς τὸν ἀδελφόν μου, εἶναι δὲ ἐνωκιασμένη εἰς τὸ Δημόσιον ἀπὸ τοῦ 1886, ὅτε, μετὰ παράκλησιν μάλιστα, ἀπεφάσισεν ὁ ἀδελφός μου νὰ ἐνοικιάσῃ τὸ οἴκημα αὐτὸ εἰς τὸ Δημόσιον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀνάγκην νὰ στρατωνίσῃ τοὺς νοσοκόμους, καὶ δὲν εὕρισκεν ἄλλο καταλληλότερον οἴκημα. Ἐδέησε λοιπὸν νὰ μεσιτεύσω ἐγὼ εἰς τὸν ἀδελφόν μου, διὰ νὰ τὸ ἐνοικιάσῃ εἰς τὸ Δημόσιον. Ἔκτοτε ἐξακολουθεῖ ἡ ἐνοικίασις, καὶ ἐπῆλθον ἀλλεπάλληλοι ἀνανεώσεις τοῦ συμβολαίου· ἐσχάτως δ’ ἀνενεώθη πάλιν, διότι δὲν εἶχον ποῦ ἀλλοῦ νὰ στρατωνισθοῦν οἱ νοσοκόμοι, ἀφοῦ μάλιστα ὁ εἷς λόχος μετετέθη ὑπὸ τοῦ «ἐξοστρακισθέντος» πρώην διοικητοῦ τῆς διλοχίας εἰς τόπον, εἰς ὃν δὲν δύνανται νὰ κατοικήσουν οὐδὲ κτήνη. Δὲν ἐννοῶ λοιπὸν τὸν λόγον, δι’ ὃν ἔρχεται νὰ διασύρῃ τὴν ὑπόληψιν τῶν συναδέλφων του ἐνταῦθα ὁ κ. Σταυρόπουλος, καὶ νὰ μᾶς παραστήσῃ ὡς ὁμάδα ἀνθρώπων ἀνταλλασσόντων συμφέροντα καὶ πωλούντων τὰς συνειδήσεις των. Κρίνω περιττὸν νὰ προσθέσω ἄλλο τι.

§25ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ ἐθεώρησε πολὺ ἁπλοῦν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Βεβαίως τοὺς παρασημοφορηθέντας εὑρίσκει τις ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῇ, Κυβερνήσεως», ἀλλὰ τοὺς μὴ παρασημοφορηθέντας ποῦ θὰ τοὺς εὕρῃ; Θέλω τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν τὰ ὀνόματα καὶ τὴν ποιότητα, καὶ θὰ ἴδωσιν, ὅτι ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ δὲν ἐπαρασημοφορήθησαν, διότι δὲν ἀνῆκον εἰς τὴν φατρίαν. Ὡς πρὸς τὸν κ. Μακρυγιάννην, λέγω τὸ ἑξῆς. Ὑπάρχει εἷς ὅρος εἰς τὸ συμβόλαιον, καθ’ ὃν, ἅμα μειωθῇ ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ ἐπὶ ὡρισμένον ἀριθμὸν, δικαιοῦται ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἀπόσχῃ τῆς μισθώσεως. Συνεπείᾳ λοιπὸν τοῦ ἐπελθόντος γεγονότος τῆς μειώσεως τῆς δυνάμεως, ὁ σωματάρχης ἐδήλωσεν εἰς τὸν ἐκμισθωτὴν, ὅτι δὲν τῷ χρησιμεύει πλέον τὸ οἴκημα...

§26ΠΑΧΥΣ. Δὲν τῷ ἦτο ἐπιτετραμμένον αὐτό.

§27ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. .. Εἰδοποιεῖ λοιπὸν ὁ Διοικητὴς, —διότι εἶχε τοιαύτην ἐντολὴν ἐκ τοῦ συναλλάγματος τῆς μισθώσεως,—ὅτι τὸ οἴκημα τὸ μισθωθὲν δὲν τῷ ἀναγκαιοῖ πλέον, καὶ τὸ ἐγκαταλείπει ἀπὸ σήμερον· καὶ οὕτω πως τὸ Δημόσιον ἀπηλλάγη τοῦ μισθώματος. Μετὰ τὸ γεγονὸς αὐτὸ, κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπαντᾷ εἰς τὸν Διοικητήν: «Εἶσαι ἀναρμόδιος! δὲν ἔπρεπε νὰ ἀκυρώσῃς»· καὶ ἐπειδὴ, λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς, χρειάζεται τὸ μισθωθὲν, διατάσσει νὰ πληρόνηται τὸ μίσθωμα! Καὶ τὸ σπῆτι εἶναι κενὸν ἀκόμη, καὶ τὸ Δημόσιον πληρόνει τὸ μίσθωμα! Αὐτὰ, Κύριοι, θὰ ἀποδειχθοῦν ἐκ τῶν ἐγγράφων.

§28ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς βαρεῖαν μομφὴν ἐξήνεγκε κατὰ πάντων τῶν καθημένων εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην (δεικνύει τὴν δεξιάν). Ὁ κύριος Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι πάντες, σχεδὸν πάντες οἱ παρακαθήμενοι ἐν τῇ δεξιᾷ, παρακάθηνται λόγῳ συμφερόντων προσωπικῶν, ἤ, κατὰ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ φράσιν, χάριν ῥουσφετολογικῶν. Κρίνει ἐκ τῶν ἰδίων τὰ ἀλλότρια· νομίζει, ὅτι ἡμεῖς παρακαθήμεθα ἐν τῇ πτέρυγι ταύτῃ... (διακοπαί).

§29ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ....

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ (πρὸς τὸν κ. Σταυρόπουλον). Μὴ διακόπτετε! Σᾶς δὲν σᾶς διέκοψε κἀνείς.

§31ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ διέκοψαν 50.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔρχεσθε καὶ ὑβρίζετε ἑκατὸν Βουλευτάς!

§33ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ....

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε κάτω!

§35ΣΤΑΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐνόμισεν, ὅτι παρασυρόμεθα ἡμεῖς, ὡς ἐκεῖνος παρεσύρθη ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης πρὸς ἐκείνην ὑπὸ τῶν Κοροβεσείων ὑδάτων· ἐνόμισεν ὅτι καὶ ἡμεῖς ἠδυνάμεθα νὰ ἀγώμεθα ἐκ τῶν συμφερόντων ἡμῶν καὶ νὰ παρακαθήμεθα εἰς ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν πτέρυγα, ὡς ἐκεῖνος. (Θόρυβος).

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τὰ προσωπικά.

§37ΣΤΑΗΣ. Διὰ προσωπικῶν ἀπαντῶ εἰς τὰ προσωπικά· Δὲν ἀπεστάλημεν ὑπὸ τῆς πατρίδος ἡμῶν, ἵνα ἐξυπηρετήσωμεν συμφέροντα εἰς τὴν κρίσιμον ταύτην περίστασιν, ἤλθομεν ἵνα ἀρχὰς μόνον ὑπηρετήσωμεν· ἀλλ’ ἀτυχῶς ἐκεῖνοι, παρὰ τῶν ὁποίων ἀνεμένομεν τὸ παράδειγμα, ἀκριβῶς τὸ ἐναντίον μᾶς διδάσκουσι· καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ Βουλευτηρίου μόνον τὸ ἴδιον αὐτῶν συμφέρον ὁδηγεῖ αὐτοὺς εἰς τὰς πράξεις καὶ τὰς κατ’ ἰδίαν καὶ τὰς κοινάς.

§38ΧΟΪΔΑΣ. Τηλεγράφημα ὑπογεγραμμένον ὑπὸ πολλῶν πολιτῶν Ἀχαΐας καὶ ἀπευθυνθὲν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοὺς Ὑπουργοὺς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Στρατιωτικῶν, ἀπηυθύνθη καὶ πρὸς ἡμᾶς χθὲς τὴν νύκτα. Οἱ τηλεγραφοῦντες παραπονοῦνται, ὅτι συνεδριάζοντος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τοῦ δήμου Δύμης, προκειμένου ν’ ἀποφασισθῇ ἡ διαίρεσις τοῦ δήμου, πολλοὶ πολῖται συνῆλθον ἡσύχως ὑπὸ τὸ δημοτικὸν κατάστημα, ἐνδιαφερόμενοι περὶ τῆς διαιρέσεως τοῦ δήμου, καὶ δι’ ἐπιτροπῆς παρέστησαν πρὸς τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, — ὅστις, ἄγνωστον πῶς, παρευρίσκετο κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, — τὴν ζημίαν, ἥτις θὰ γείνῃ ἐκ τῆς διαιρέσεως. Τὴν εἰρηνικὴν ταύτην καὶ νόμιμον συνάθροισιν ὁ ἐνωμοτάρχης Ράντος, ἄνευ διαταγῆς, ἠθέλησε νὰ διαλύσῃ, καὶ προχειρότερον τρόπον πρὸς τοῦτο εὗρε τὸ μέσον τῆς ἐπιθέσεως κατὰ τῶν ἡσύχως συναθροισθέντων πολιτῶν. Τὸ ζήτημα τῆς διαιρέσεως τοῦ δήμου ἢ ὄχι βεβαίως δὲν ἐξαρτᾶται μόνον ἐκ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἀλλὰ μετ’ αὐτὴν ἐξ ἀνωτέρας ἀρχῆς, ἥτις θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της ὅλα, πρὶν ἢ ἀποφασίσῃ τὴν διαίρεσιν. Ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ τηλεγραφήματος τούτου λαμβάνω ἀφορμὴν κυρίως νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι πρέπει ἐπὶ τέλους νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τοῦ δήμου ἐκείνου, καὶ μέτρα ἀνάλογα κατὰ τῆς στάσεως τῶν ἀρχῶν τοῦ τόπου, αἵτινες ἀπό τινος χρόνου εὑρίσκονται ἐντελῶς ἐκτὸς τοῦ νόμου. Δὲν εἶναι πολλαὶ ἡμέραι, καὶ ὁ εἰρηνοδίκης ἐκεῖ ἐκδίδει διαταγὴν πρὸς τὴν στρατιωτικὴν ἀρχὴν, ὑπὸ τὸν τύπον Β. Διατάγματος, καὶ διατάσσει τὸν ἀποσπασματάρχην νὰ ἐπιτεθῇ. Ἕνεκα τούτου μάλιστα, ὡς ἔμαθον, ὁ Εἰσαγγελεὺς ἐπρότεινε τὴν ἀπόλυσιν τοῦ δικαστικοῦ τούτου ὑπαλλήλου, καὶ ἐπεθύμουν νὰ μάθω, τί ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐνήργησεν ἐπὶ τῆς προτάσεως. Εἰς τὴν ὑπόθεσιν, περὶ ἧς παρεπονέθη διὰ τηλεγραφήματος ὁ Ζερδεβᾶς, ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ διέταξεν αὐθαιρέτως τὴν κατεδάφισιν τῆς οἰκοδομῆς ἐπὶ τοῦ ὑπολοίπου ἐκ τοῦ ἀποζημιωθέντος οἰκοπέδου του. Εἰς τὰ ὑποβληθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἔγγραφα τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς ὑπάρχει ἔγγραφον τοῦ νομομηχανικοῦ, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ Ζερδεβᾶς προσεκλήθη ἐντὸς προθεσμίας νὰ καταστήσῃ ἄρτιον τὸ ὑπολειφθὲν αὐτῷ οἰκόπεδον· ἀλλὰ πρὸ τῆς παρελεύσεως τῆς προθεσμίας, βιαίως καὶ αὐθαιρέτως κατεδαφίζεται τὸ ὑπ’ αὐτοῦ ἐγερθὲν οἰκοδόμημα. Παρατηρεῖτε λοιπὸν, ὅτι σειρὰ περιστατικῶν ἀποδεικνύει τὴν κατάστασιν τῆς κωμοπόλεως ἐκείνης, καὶ ὅτι ἕκαστος ἐκεῖ κάμνει ὅ,τι θέλῃ. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τοιαύτην ἔκρυθμον κατάστασιν.

§39ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Θὰ ζητήσω πληροφορίας περὶ τοῦ εἰρηνοδίκου, καὶ θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§40Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ζητήσῃ καὶ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ πρωτόκολλον ἐκτιμήσεως καὶ καταμετρήσεως τοῦ οἰκοπέδου, ἐξ οὗ θέλει ἀποδειχθῆ, ὅτι ὁ Ζερδεβᾶς, ὢν γραμματεὺς τῆς Ἀστυνομίας, ἐπλαστογράφησε τὸ πρωτόκολλον· διότι τὸ ὅλον οἰκόπεδον συνέκειτο ἐκ πήχεων 350, ἀπέμειναν δὲ μόνον πήχεις 70, καὶ ἐξετιμήθη ἀντὶ 8,000 δραχμῶν, εἰς τιμὴν δηλαδὴ, εἰς ἣν οὔτε εἰς τὸ Boulevard des Italiens ἐν Παρισίοις δὲν πωλοῦνται τὰ οἰκόπεδα (ἱλαρότης). Αἱ ἀπομένουσαι λοιπὸν 70 πήχεις ἀνήκουσιν εἰς τὸν δῆμον.

§41ΧΟΪΔΑΣ. Δὲν ἐνθυμεῖται ἢ δὲν ἦτο παρὼν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἄλλως θὰ ἐγνώριζεν, ὅτι ἐγὼ ἐζήτησα ἐκτὸς τοῦ πρωτοκόλλου καὶ σχεδιάγραμμα ἀκόμη, ἵνα ἀποδειχθῇ, ἐὰν τὸ ἀπομένον ἦναι τεμάχιον.

§42ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι ἀνήκει εἰς τὸν δῆμον.

§43ΧΟΪΔΑΣ. Ἐγὼ, Κύριοι, δὲν γνωρίζω διάταξιν τοῦ νόμου, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κύριος μὴ ἀρτίου οἰκοπέδου ἀπόλλυσι τοῦτο ὑπὲρ τοῦ δήμου, καὶ οὔτε δύναμαι νὰ εὐχαριστήσω τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον διὰ τὴν ἀνακάλυψιν. Κατὰ τὸν νόμον, ὁ κύριος τεμαχίου προσκαλεῖται ἐντὸς προθεσμίας νὰ καταστήσῃ τοῦτο ἄρτιον, ἄλλως προσκτᾶται τοῦτο ὁ γείτων. Ὁ Ζερδεδᾶς παραπονεῖται, ὅτι πρὶν ἢ καταστήσῃ ἄρτιον τὸ ὑπολειφθὲν αὐτῷ οἰκόπεδον, τοῦ ἀφαιρεῖται· καὶ περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Θὰ κατατεθῇ καὶ τὸ σχεδιάγραμμα, καὶ θ’ ἀποδειχθῇ ἀκριβῶς τί συμβαίνει.

§44ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Κατέθεσα χθὲς ἔγγραφά τινα διὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ἐκ τῶν ὁποίων ἐπείσθην, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ οἰκίας ἀγορασθείσης ὑπὸ τοῦ δήμου καὶ διαταγῇ τῆς ἀρχῆς κατεδαφισθείσης. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐζήτησε συμπληρωματικά τινα ἔγγραφα, ὑπεσχέθην δὲ ὅτι ἀμέσως ἤθελον διατάξει, ὅπως μοὶ ὑποβληθῶσι. Τοῦτο ἔπραξα, καὶ μόλις τὰ λάβω, θέλω τὰ καταθέσει, καὶ τοιουτοτρόπως θὰ δυνηθῶσιν οἱ δύο κύριοι Βουλευταὶ νὰ λύσωσι τὸ ζήτημα, τὸ χωρίζον αὐτοὺς (ἱλαρότης). Ὅσον ἀφορᾷ τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς ὑπέβαλε σχετικῶς πρὸς τὰ συμβάντα ἐν τῷ δήμῳ Δύμης, πλεῖστα τηλεγραφήματα ἐλάβομεν περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, τῆς διαιρέσεως δηλ. τοῦ δήμου. Ἡ μόνη ἐνέργεια, ἡ ὁποία ἐγένετο, ἦτο νὰ προκληθῇ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ἵνα ἐκφέρῃ γνώμην περὶ τῆς διαιρέσεως. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἠδύνατο νὰ ἐκφέρῃ οἱανδήποτε ἤθελε γνώμην, δὲν ἠδύνατο ὅμως ἡ γνώμη αὕτη νὰ ἐπιτύχῃ τὴν διαίρεσιν τοῦ δήμου· τοῦτο ἀνήκει εἰς ἄλλην ἀρχὴν, ὡς γινώσκετε. Ἀλλὰ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον προσεκαλεῖτο οὐ μόνον ὅπως ἐκφράσῃ γνώμην, περὶ διαιρέσεως τοῦ δήμου, ἀλλὰ καὶ ὅπως ἀσχοληθῇ εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ· διότι τὸ Δημοτικὸν ἐκεῖνο Συμβούλιον δὲν ἠσχολήθη εἰσέτι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ἡ δὲ διοικητικὴ ἀρχὴ ἐπέμενεν, ὅπως συνεδριάσῃ πρὸς ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐπληροφορήθην δὲ διὰ τηλεγραφήματος, παρὰ πολιτῶν τινων τοῦ δήμου Δύμης ἀποσταλέντος, ὅτι ὁ Νομάρχης ἐσκόπει νὰ μεταβῇ εἰς τὸν δῆμον Δύμης καὶ παραστῇ εἰς τὴν συνεδρίασιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου. Ὑπέμνησα τότε εἰς τὸν Νομάρχην, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ δημοτικοῦ νόμου δὲν ἐπιτρέπουσι τοῦτο, ἔλαβον δ’ ἀργότερον ἕτερον τηλεγράφημα, δι’ οὗ ἀνεκοινοῦτο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι ἀντιπρόσωπός τις τοῦ Νομάρχου εὑρίσκετο εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου. Ἐζήτησα πληροφορίας περὶ τούτου, καὶ ὁ Νομάρχης μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι δὲν ἔλαβε μέρος εἰς τὴν συνεδρίασιν ὁ ἀντιπρόσωπος αὐτοῦ, καὶ ὅτι παρεμορφώθησαν τὰ γεγονότα· προσθέτει δὲ διὰ τοῦ τηλεγραφήματος, ὅτι δι’ ἐγγράφου του ἐκτενοῦς θέλει ἀναφέρῃ τὰ συμβάντα. Μόλις λάβω τὸ ἔγγραφον, θέλω ἴδει, ποία θὰ ᾖναι ἡ ἐνέργεια τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ἂν ἐπιθυμῆτε, θέλω ἀνακοινώσει ταύτην εἰς τὴν Βουλήν.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ νομοσχέδια: αʹ) Περὶ ἐκποιήσεως κινητῶν καὶ ἀκινήτων ἐθνικῶν καὶ ἐκκλησιαστικῶν κτημάτων κειμένων ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, καὶ βʹ) Περὶ παραχωρήσεως δωρεὰν ἐθνικοῦ οἰκοπέδου εἰς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν πρὸς ἐπέκτασιν τοῦ περιβόλου τοῦ καταστήματος τῆς Γαλλικῆς Σχολῆς).

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ πληρωμῆς εἰς χρυσὸν ἐσόδων τινῶν. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἔχει τὸν λόγον.

§47ΣΠΥΡ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταί. Μετὰ τὴν ψηφοφορίαν τῆς προχθὲς οὐδενὶ ἐπιτρέπεται ἤδη νὰ φέρῃ τὸν λόγον ἐπὶ τῆς πολιτικῆς, ἣν ὑποδεικνύει ἡ Κυβέρνησις ὡς τὴν μόνην ὀρθὴν πρὸς ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους καὶ ἐπανάκτησιν τῆς ἐπιζήλου θέσεως, ἣν ἡ Ἑλλὰς κατεῖχε πρὸ δεκαετίας ἐν τῇ χώρᾳ τῶν ἀνατολικῶν Κρατῶν τῆς Εὐρώπης. Ἐπ’ αὐτῆς γενήσεται εὐρεῖα συζήτησις, μετὰ τὰς συζητήσεις ἐπὶ τῶν διαφόρων περὶ τὰ καθέκαστα νομοσχεδίων, ὁπότε ἡ Βουλὴ, κρίνουσα τὴν προτεινομένην παρὰ τῆς Κυβερνήσεως πολιτικὴν πρὸς τὰ ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὑποβαλλόμενα μέτρα, θέλει ἀποφασίσει συμφώνως πρὸς τὰ συμφέροντα καὶ τὴν τιμὴν τῆς πατρίδος ἡμῶν· διότι κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἄνευ ἀντιπροσώπων τιθεμένων τὸ γενικὸν συμφέρον ὑπεράνω τοῦ ἀτομικοῦ εἶναι ἐπιβλαβὲς εἰς τὸν τόπον· καὶ τοιοῦτο βεβαίως δὲν θὰ καταστήσωσι τὸ πολίτευμα ἡμῶν τὰ νῦν τοῦ Κοινοβουλίου μέλη, ποδοπατοῦντα ὁλόκληρον ἐθνικὴν ἱστορίαν καὶ τὰ αἵματα τῶν προγόνων αὐτῶν. Ὁ πολιτικὸς ἡμῶν σύνδεσμος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸς ἀλλήλους σφυρηλατεῖται ὑπὸ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου, τῆς εὐημερίας τῶν πολιτῶν καὶ τοῦ μεγαλείου τῆς πατρίδος μας. Ὑπὸ τοιούτων αἰσθημάτων καὶ ἰδεῶν, πέπεισμαι, Κύριοι, ὅτι κατέχονται πάντα τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου ἡμῶν, καὶ αὐτὰ καὶ μόνα ῥυθμίζουσι τὴν θέσιν ἑκάστου ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ. Ὑπὸ τοιούτων δ’ ἰδεῶν ἐμφορούμενος καὶ ἐγὼ, Κύριοι, εἰσῆλθον ἁγνὸς πάσης προσωπικῆς προκαταλήψεως ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ζητῶν ἐδῶ νὰ εὕρω τὸ ἑδώλιον ἐκεῖνο, ὃ ἡ πατρὶς μοὶ ἐπιτάττει. Καὶ διὰ τοῦτο κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ὑπερεψήφισα μόνον τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων, ἅτινα λυσιτελῆ εὕρισκον, καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν θέλετε μὲ εὕρει ἀκόλουθον τῶν ἰδεῶν τούτων, ἀδιάφορον πόθεν προβάλλονται αὗται. Ἐπεδοκίμασα τότε τὴν γενικὴν τῆς Κυβερνήσεως πολιτικὴν, οὐχὶ ὅμως καὶ ὅλα τὰ προτεινόμενα αὐτῆς μέτρα, ὡς ἐν παραδείγματι τὸ περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, διότι οὐδεμία ἑτέρα θετικὴ πολιτικὴ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ὑπεδείχθη. Εἶχον τότε ἐνώπιόν μου Πρωθυπουργὸν λαοπρόβλητον, ὑπισχνούμενον ἀντὶ 7,000,000 ν’ ἀποσοβήσῃ τὴν ἐπαπειλοῦσαν τὸν τόπον καταστροφήν· οὐδαμόθεν δ’ ἑτέρα σανὶς σωτηρίας ἐφαίνετο. Κατεψήφισα δὲ τελευταῖον τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἔχω πρὸ ἐμοῦ Πρωθυπουργὸν, ὁμολογοῦντα τὴν ἀνεπάρκειαν τῶν μέσων ἐκείνων, καὶ παριστῶντα οὕτω τὴν τότε ὑπόσχεσίν του—ἐπιτρέψατέ μοι τὴν φράσιν—ὡς ἀνειλικρινῆ, ζητοῦντα δὲ σὺν τούτῳ καὶ ἐπαύξησιν φόρων περὶ τὰ 10,000,000 ὀνομαστικὰ, πραγματικὰ δὲ πολλῷ πλείονα· καὶ ἐπαύξησιν οὐ μόνον καταστρεπτικωτάτην εἰς τὴν παραγωγὴν τοῦ τόπου, ἀλλὰ καὶ ἀνωφελῆ καὶ ἄσκοπον, ὡς καὶ αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐντέχνως πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐκ τῆς θέσεως ταύτης ὑπέδειξεν, ἰσχυρισθεὶς τὸ δύσκολον, ἵνα μὴ εἴπω τὸ ἀδύνατον, τῆς ἀποσοβήσεως τοῦ ἐπαπειλοῦντος ὑμᾶς κινδύνου. Τὸ συμφέρον λοιπὸν, Κύριοι, τῆς Πολιτείας καὶ ἡ εὐδαιμονία τῶν πολιτῶν ὡδήγησαν μέχρι τοῦδε τὰς πολιτικὰς σκέψεις καὶ ἀποφάσεις μου· καὶ ταῦτα μὲ φέρουσι καὶ σήμερον ἐπὶ τοῦ βήματος, προκειμένου νὰ συζητηθῇ τὸ περὶ πληρωμῆς εἰς χρυσὸν ἐσόδων τινῶν νομοσχέδιον, ὃ θέλω ἐξετάσει μόνον ἐφ’ ὅσον παραβλάπτονται τὰ γενικὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους· διότι δὲν πρόκειται περὶ τῆς Ἑπτανήσου, οὐδὲ παραπονεῖται ἡ Πελοπόννησος, ἂν ἡ ἐπ’ αὐτῆς φορολογία ἐπαχθεστέρα ᾖναι, οὐδὲ σκέπτεται κἂν ἡ ὑπερήφανος Μάνη νὰ ἐγκολάψῃ εἰς τὸ πρόσωπον ὑμῶν τὸν τίτλον τοῦ ἀγνώμονος. Ἀμφότεραι ἐθυσίασαν καὶ αὐτοδιοίκησιν καὶ περιουσίας καὶ τὰ τέκνα αὐτῶν ὑπὲρ τῆς ὅλης Ἑλλάδος εἰς τὸν βωμὸν τῆς πατρίδος ἡμῶν. Ἂν δὲ ὑπῆρξάν ποτε ἡ ἀκρόπολις τοῦ Ἑλληνισμοῦ, μετὰ χαρᾶς δέχονται σήμερον νὰ ἦναι τὸ κρηπίδωμα, ἐφ’ οὗ ὁλόκληρος φορολογία τοῦ τόπου νὰ στηρίζηται. Ἀλλ’ ὡς ἀντιπρόσωπος τῶν μερῶν ἐκείνων, σταλεὶς ἐνταῦθα νὰ σκεφθῶ μεθ’ ὑμῶν περὶ τῶν γενικῶν συμφερόντων τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ὀφείλω νὰ ὑποδείξω ἡμῖν τοὺς κινδύνους, εἰς οὓς τὸ Κράτος αὐτὸ ἡ προτεινομένη φορολογία θέλει ῥίψει. Ἡ διαφορὰ τοῦ χρυσοῦ πρὸς τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια παρουσιάζεται σήμερον ὡς ὁ μόνος κίνδυνος, καὶ τοῦτον ζητοῦμεν δι’ ὅλων αὐτῶν τῶν μέτρων ν’ ἀποσοβήσωμεν. Δυστυχῶς ὅμως διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἡ διαφορὰ κατασταθήσεται πολλῷ μεγαλειτέρα καὶ ὁ κίνδυνος μᾶλλον ἐπικείμενος, καὶ τοῦτο ὄχι τόσον ἕνεκα τοῦ νόμου, περὶ προσφορᾶς καὶ ζητήσεως, ὅσον ἐκ τοῦ φόβου, ὅστις καθιστᾷ πολλάκις τὴν ἐπικαταλλαγὴν πολὺ ἐπικινδυνωδεστέραν. Ὁ φόβος δ’ οὗτος κατὰ τὴν παροῦσαν περίστασιν καὶ διαρκέστερος καὶ μεγαλείτερος ἔσεται διὰ τὸν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ τὰ προϊόντα ἡμῶν ἐμπορευόμενον· διότι, ἐνῷ ἀγοράζει οὗτος παρὰ τῶν παραγωγῶν τὸ προϊὸν εἰς ἐποχήν, καθ’ ἣν καὶ τὸ ἀντίτιμον τούτου τῷ εἶναι ἄγνωστον, καθ’ ὃ ποικίλλει ἀπὸ τὴν στιγμὴν τῆς ἀγορᾶς μέχρι τῆς στιγμῆς τῆς πωλήσεως, ὡς καὶ τὸ ἀντίτιμον τοῦ φόρου, ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει φορολογικὸς ὅρος, ὑποχρεοῦται διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου νὰ ἔχῃ ἐκ τῶν προτέρων τὸν ἀναγκαιοῦντα χρυσὸν καὶ διὰ τὰς ἐμπορικὰς συναλλαγάς του καὶ διὰ τὸν ἀπαιτούμενον φόρον. Ὑποχρεούμενος ὅμως εἰς ταῦτα, ἀναγκάζεται ἐκ φόβου καὶ ἐπιφυλακτικὸς λίαν νὰ ἦναι εἰς τὰς ἐμπορικὰς αὐτοῦ συναλλαγάς, ἵνα μὴ εὑρεθῇ ἐκτεθειμένος ἀπέναντι ὑποχρεώσεων, αἵτινες δύνανται νὰ φέρωσι τὴν πλήρη αὐτοῦ καταστροφὴν, καὶ ν’ ἀποταμιεύῃ κατὰ περιόδους τὸν ἀναγκαιοῦντα αὐτῷ χρυσὸν, ὡς μὴ γνωρίζων εἰς ποῖον ὕψος δύναται νὰ εὕρῃ τοῦτο κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἀνάγκης του· καὶ οὕτως αὐξάνει τὴν ἐν τῇ ἀγορᾷ σπάνιν αὐτοῦ, καὶ δὴ καθιστᾷ μεγαλειτέραν τὴν νομισματικὴν διαφοράν. Ἀποταμιευόμενος ἑπομένως ὁ ἀναγκαιῶν χρυσὸς, καθιστᾷ τὴν νομισματικὴν διαφοράν μεγαλειτέραν καὶ πλέον ἐπαισθητὴν, ἂν καὶ τοῦτο καὶ ἄνευ τῆς ἀποταμιεύσεως θὰ συνέβαινε, διότι ἡ σύγχρονος παρὰ πολλῶν ζήτησις χρυσοῦ ἐν ἀγορᾷ, οἵα ἡ ἡμετέρα, ἀναγκαίως τὴν ὑπερτίμησιν αὐτοῦ θὰ φέρῃ. Ὅθεν περιοριζομένης ἐκ φόβου τῆς ἐμπορικῆς συναλλαγῆς, περιορίζεται σύναμα καὶ ἡ παραγωγὴ, διότι καθίστανται αἱ τιμαὶ, ἕνεκα τῆς μὴ ὑπάρξεως ζητήσεως τοῦ προϊόντος, εὐτελέστεραι καὶ μὴ δυνάμεναι νὰ γαλβανίσωσι πρὸς παραγωγὴν καὶ βελτίωσιν τὸν παραγωγόν. Καὶ ὄντως δὲν ἔχομεν μόνον ἐκ τοῦ φόβου τοῦ ἐμπορευομένου ὑπερτίμησιν χρυσοῦ καὶ περιορισμὸν τῆς ἐμπορικῆς ἐργασίας, ἀλλὰ καὶ ὑποτίμησιν τῆς τιμῆς τοῦ προϊόντος ἥτις δυστυχῶς δὲν στηρίζεται ἐπὶ τῆς ζητήσεως, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς διαφορᾶς τοῦ νομίσματος· καὶ ἀπορῶ, πῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐν τῇ ἀγορεύσει αὐτοῦ τῆς προχθὲς, τὴν διαφορὰν ταύτην κατέταξεν εἰς ὄφελος τοῦ ἐμπορευομένου, ἐνῷ ἡ κυρίως τιμὴ σήμερον τῶν ἐξερχομένων προϊόντων ἡμῶν ἡ διαφορὰ αὕτη εἶναι, ἄνευ τῆς ὁποίας ἦτο ἀδύνατον νὰ ἀγωνισθῶσι ταῦτα μὲ τόσους ἀντιπάλους ἰσχυροὺς καὶ μὲ τόσα συμφέροντα μεγάλων Κρατῶν. Ἡ ὑποτίμησις δ’ αὕτη τῆς ἀξίας τῶν προϊόντων ἔσεται ἀναπόφευκτος, διότι ὁ ἐμπορευόμενος, καιροφυλακτῶν τὴν κατάλληλον πρὸς ἀγορὰν χρυσοῦ στιγμὴν, δὲν θὰ ἦναι ἐλεύθερος νὰ κάμῃ τὴν ἐμπορικὴν αὐτοῦ συναλλαγὴν μετὰ τοῦ παραγωγοῦ ἐν παντὶ χρόνῳ, καὶ ἑπομένως ὁ παραγωγὸς ὑποχρεοῦται ἐκ τῶν μεγάλων ἀναγκῶν, αἵτινες περιβάλλουσιν αὐτὸν, νὰ πωλῇ τὸ προϊὸν αὐτοῦ εἰς τὴν τιμὴν τῆς ἀνάγκης, καὶ τότε ἡ νομισματικὴ διαφορὰ βεβαίως ἔσεται ὑπὲρ τοῦ κερδοσκοποῦντος ἐμπορευομένου, καὶ οὐχὶ ὑπὲρ τῆς παραγωγῆς, καὶ οὕτω σὺν τῇ ὑποτιμήσει τῆς ἀξίας τοῦ προϊόντος καὶ τῇ ὑπερτιμήσει τοῦ χρυσοῦ θὰ ἔχωμεν καὶ τὴν ἐμπορικὴν κερδοσκοπίαν, ἥτις θὰ ἐπιφέρῃ εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ εἰς τὴν γεωργίαν τὰς αὐτὰς καταστροφὰς, ἃς καθ’ ἑκάστην ἐν τοῖς χρηματιστηρίοις βλέπομεν. Κατὰ τοσοῦτον δὲ θὰ ἀποῤῥοφήσῃ τὸ ἐμπόριον ἡ κερδοσκοπία, καθ’ ὅσον τὸ ἐμπορικὸν κέρδος, τό γε νῦν ἔχον, δὲν προκύπτει ἐκ τῆς διαφορᾶς τῆς τιμῆς τῆς ἀγορᾶς πρὸς τὴν τῆς πωλήσεως τοῦ προϊόντος, ἀλλ’ ἐκ τῆς ποσότητος τοῦ πωλουμένου ποσοῦ. Καὶ ἀληθῶς ἐν τῷ δευτέρῳ ἄρθρῳ τοῦ νομοσχεδίου δίδεται ἀναβολή τις, οὕτως εἰπεῖν, τῆς εἰς χρυσὸν πληρωμῆς δι’ ὑποσχετικῶν ἐγγράφων, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι μία χίμαιρα καὶ οὐδὲν πλέον, διότι ἐξαρτᾶται αὕτη ἐκ τῆς θελήσεως τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις δὲν δύναται παρὰ νὰ ἔχῃ πάντοτε ἀπόλυτον ἀνάγκην χρυσοῦ, δι’ ὃ καὶ ὁ παρὼν νόμος ἐγένετο. Θὰ ἦτο δὲ ἄλλως ἀρκετὰ νόστιμον, ἐνῷ αὕτη εὑρίσκεται εἰς τοιαύτας οἰκονομικὰς στενοχωρίας καὶ ἔχει τόσην ἀπόλυτον ἀνάγκην τοῦ χρυσοῦ, νὰ μὴ ἐκπληροῖ τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς, ἀλλὰ νὰ δίδῃ αὐτὸν εἰς τρίτον, καὶ νὰ λαμβάνῃ ἀντ’ αὐτοῦ ὑποσχετικὰ ἔγγραφα. Ἐπιθυμῶ μάλιστα νὰ πιστεύσω ἐνταῦθα, ὅτι τὸ δεύτερον ἄρθρον ἐτέθη ἀπροσέκτως μᾶλλον καὶ μετά τινος ἐπιπολαιότητος, διὰ νὰ ἀποφύγω τὴν σκέψιν, ὅτι τοῦτο ἔχει σκοπὸν ὑστεροβουλίας· διότι ὄχι μόνον δὲν δύναται νὰ διευκολύνῃ τὸ Κράτος τοὺς ὀφειλέτας τοῦ φόρου τούτου, ἀλλὰ φοβοῦμαι, ὅτι θὰ εὑρίσκηται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πιέζῃ αὐτοὺς, διότι ἐν τῇ πιέσει ἐνυπάρχει τὸ συμφέρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπερ εἶναι νὰ ᾖ αὕτη ἐμπρόθεσμος εἰς τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς. Ἔχομεν λοιπὸν οὕτω διὰ τοῦ προτεινομένου νομοσχεδίου, Κύριοι, αὔξησιν τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς, κινδύνους μεγαλειτέρους τοῦ ἐμπορίου τῆς ἐξαγωγῆς, ὑποτίμησιν τῶν τιμῶν τῶν προϊόντων, περιστολὴν τῆς παραγωγῆς, καὶ ὡς κορωνίδα αὐτῶν τὸ ἐμπόριον τῆς ἐξαγωγῆς, τὸν μόνον πλοῦτόν μας, παραδίδομεν ἕρμαιον εἰς τὴν κακοήθη κερδοσκοπίαν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐμπεριέχει καὶ πληθώραν ἀνισοτήτων, διότι ἐκτὸς ἐκείνων, ἃς κατὰ τὴν πρώτην τοῦ νομοσχεδίου συζήτησιν ὑπέδειξεν ἡμῖν τρανότατα ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Ράλλης, παρουσιάζει καὶ μίαν περίεργον ἀνισότητα, μίαν, οὕτως εἰπεῖν, ἐσωτερικὴν ἀνισότητα, ἥτις ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ χρόνου τῆς πληρωμῆς τοῦ φόρου, διότι ὁ πληρονόμενος, φέρ’ εἰπεῖν, κατὰ τὸν Αὔγουστον φόρος εἶναι διάφορος τοῦ διδομένου φόρου κατὰ τὸν Σεπτέμβριον, καὶ οὗτος τοῦ κατὰ Ὀκτώβριον, καὶ οὕτω καθεξῆς. Ὡς ἐπίσης διάφορος εἶναι καὶ ὁ φόρος ὁ ἀποτινόμενος τὴν μίαν ἡμέραν τοῦ τῆς ἄλλης, καὶ ὁ τῆς μιᾶς ὥρας τοῦ τῆς ἑτέρας. Οὕτω δ’ ἔχομεν φόρον κυματώδη, ἴσως ἵνα τὸ σκάφος τῆς Πολιτείας κλυδωνίζηται ἐπαισθητότερον, καὶ οὕτως οἱ ἐπ’ αὐτοῦ δυστυχεῖς θνητοὶ κατακυριεύωνται ὑπὸ δεινοτέρας ζάλης, ὡς νὰ μὴ ἤρκει ἡ κατέχουσα αὐτοὺς ἤδη. Μοὶ φαίνεται μάλιστα, ὅτι ὁ κλύδων οὗτος δὲν ἐπέτρεψεν οὐδ’ εἰς αὐτὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ δώσῃ μεγαλειτέραν ἐπὶ τῆς συντάξεως τοῦ νομοσχεδίου προσοχὴν, ὥστε τοὐλάχιστον νὰ μὴ παρουσιάζῃ τοῦτο ἐπιπολαιότητας καὶ ἄγνοιαν κοινωνικῶν τοπικῶν συνθηκῶν, μὴ ἐπιτρεπομένων οὐδ’ εἰς τὸν τελευταῖον πολίτην. Ζητεῖ π.χ. χρυσόν· καὶ ἀπὸ ποίους; Ἀπὸ τοὺς δυστυχεῖς Λάκωνας. Καὶ ποῦ; Εἰς Ἁλμυρὸν τοῦ δήμου Ἀβίας, ὅπου τρεῖς μόνον οἶκοι ὑπάρχουσιν, ἐνῷ μεγίστη τούτου σπάνις ὑπάρχει ἐν αὐτῇ ταύτῃ τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Κράτους. Τίς δὲ ἐκεῖ θὰ δώσῃ αὐτὸν τούτῳ; ἢ τίς θὰ πείσῃ τὸν πτωχὸν ἐκεῖνον γεωργὸν, τὸν ἐπὶ τοῦ ἡμιόνου του μεταφέροντα πρὸς πώλησιν τὴν ἐλαχίστην ποσότητα τῶν προϊόντων, ἅτινα μετὰ μεγάλους κόπους καὶ κινδύνους ἡ βραχώδης καὶ ἄγονος γῆ τῆς Μάνης παρῆξεν αὐτῷ, εἰς τὴν τῶν Καλαμῶν ἀγορὰν, ἵνα διὰ τοῦ γλίσχρου ἀντιτίμου, ὃ ἐξ αὐτοῦ θὰ λάβῃ, συντηρήσῃ τὴν λιμώττουσαν οἰκογένειάν του, τίς, λέγω, θὰ πείσῃ αὐτὸν, ὅτι ὁ χρυσὸς, ὃν ὀφείλει νὰ δώσῃ ἐκεῖ ὡς φόρον, τὴν μίαν ἡμέραν ἔχει διάφορον ἀξίαν παρὰ τὴν ἄλλην ἡμέραν, καὶ δὲν γίνεται αὐτῷ κατάχρησις; Ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν θὰ ἐπρόσεξε πολὺ εἰς τὸ τόσον σπουδαῖον αὐτοῦ φορολογικὸν νομοσχέδιον, ἐκτὸς ἐὰν ἐσκέφθη νὰ καταστήσῃ τὸν Ἁλμυρὸν χρηματιστήριον τῆς Πελοποννήσου, ὡς κατέστησε τὴν Ἑλλάδα χρηματιστήριον τῆς Ἀνατολῆς! Δὲν θέλω, Κύριοι νὰ κουράσω ὑμᾶς, ἐπαναλαμβάνων ὅσα, πειστικώτατα καὶ λίαν εὐφραδῶς ἀγορεύσαντα κατὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ ἐπιβλαβοῦς τούτου νομοσχεδίου, ἐξέχοντα μέλη τοῦ ἡμετέρου Κοινοβουλίου σᾶς εἶπον περὶ τῆς ἀνισότητος αὐτοῦ, διότι θὰ ἐπιβαρύνηται δι’ αὐτοῦ μᾶλλον ὁ πτωχὸς λαὸς τοῦ πλουσίου, καὶ περὶ τῆς ἀλυσιτελείας αὐτοῦ, καὶ περὶ τοῦ συναγωνισμοῦ τῆς Πολιτείας πρὸς τοὺς πολίτας, καὶ περὶ τοῦ ἐγωϊστικοῦ τῆς Πολιτείας τρόπου, ἢ περὶ τοῦ ἐξευτελισμοῦ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, τοῦ μόνου νομίσματος αὐτῆς. Οὐδὲ τὴν παράβασιν ὑπομιμνήσκω ὑμῖν ῥητῶν συμφωνιῶν τοῦ Δημοσίου πρὸς τρίτους, ἣν ἐπισήμως καταγγέλλει ἡ Ἐθνικὴ ἡμῶν Τράπεζα, οὐδ’ ὅτι τὸ οὕτως εἰσπραττόμενον ποσὸν εἶναι ἀσήμαντον ἐντελῶς ἀπέναντι τοῦ ὅσου ἀνάγκην ἔχομεν, ὅπερ καὶ αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐβεβαίωσεν’ οὐδὲ νὰ ἀναμίξω ζητήματα, ἅτινα ἀνήκουσιν εἰς τὴν περὶ τῆς ἐν γένει οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους συζήτησιν. Παρατρέχων ὅμως αὐτὰ ὡς παρ’ ἄλλων κρειττόνων ἐμοῦ καλῶς διϋλισθέντα, δὲν δύναμαι, περαίνων τὰς ἐμὰς σκέψεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, εἰμὴ νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ φόρου ἐμπειρικοῦ, ἀνίσου, βλαβεροῦ, καὶ νὰ ἐπιστήσω ἐπὶ τούτου τὴν προσοχὴν ὑμῶν, ἐπικαλούμενος πρὸς τοῦτο τὴν φιλοπατρίαν ὑμῶν, τὸν ὅρκον, ὃν ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου ἐδώκατε, καὶ τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καὶ τὸν λαὸν καθῆκόν σας.

§48ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἀντηχοῦσιν ἀκόμη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ οἱ σοβαροὶ λόγοι, οἵτινες ἐλέχθησαν πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης καὶ ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης κατὰ τὴν αʹ καὶ κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ πληρωμῆς εἰς χρυσὸν τῶν ἐξαγωγικῶν τελῶν τῶν ἐγχωρίων προϊόντων, ἀντηχοῦσιν ἀκόμη αἱ διαβεβαιώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, κατὰ τὰς ὁποίας τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ὡς φορολογικὸν, δὲν ἔπρεπε νὰ χωρισθῇ καὶ ἀπομονωθῇ ἀπὸ τοῦ ὅλου οἰκονομικοῦ ἔργου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ κατὰ τὰς ὁποίας ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου ὤφειλε νὰ προσαρτηθῇ εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, διότι, καθ’ ἃ διεβεβαίου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀναπτύσσων τὰς ἰδίας αὑτοῦ σκέψεις, τὰ φορολογικὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως μεμονωμένα δὲν ἀποτελοῦσιν αὐτοτελές τι ὅλον, ἀλλ’ εἶναι μέρη ἀναπόσπαστα τοῦ προϋπολογισμοῦ, μέρη τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται μονομερῶς νὰ συζητηθῶσι καὶ ἐξελεγχθῶσι. Φαίνεται δὲ, ὅτι ἡ Βουλὴ συμμερίζεται τὴν γνώμην ταύτην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐν μέρει, καὶ ἀναβάλλει τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τούτων καθ’ ἣν ἐποχὴν θέλει εἰσαχθῆ καὶ συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους. Μ’ ὅλον τοῦτο ἐγὼ, λαμβάνων τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐκ δύο ὁρμῶμαι αἰτιῶν. Πρῶτον φρονῶ, ὅτι δὲν εἶχε δίκαιον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, λέγων, ὅτι τὸ φορολογικὸν νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου πρόκειται σήμερον ἡ ἐπιψήφισις, δὲν πρέπει νὰ συζητηθῇ ἐν μονομερείᾳ, ἀλλὰ νὰ προσαρτηθῇ ἡ συζήτησις αὐτοῦ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ· διότι φρονῶ, ὅτι, ἀναβαλλομένης τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν κατὰ μέρος φορολογικῶν νομοσχεδίων τῆς Κυβερνήσεως, παραβιάζονται αἱ διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, καὶ ἀναιρεῖται τὸ δικαίωμα, ὅπερ ἔχει ἡ Βουλὴ, ὅπως ψηφίζῃ τὰ εἰς αὐτὴν ὑποβαλλόμενα νομοσχέδια μετὰ τὴν πεφωτισμένην κρίσιν, ἣν ἤθελε σχηματίσει ἐκ τῆς ἐπ’ αὐτῶν συζητήσεως, ἀφοῦ προτάσσονται τοῦ προϋπολογισμοῦ τὰ πρὸς αὐτὸν συνδεόμενα νομοσχέδια, καὶ ἡ Βουλὴ θὰ εὑρεθῇ κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ ἀπέναντι ἐψηφισμένων ἤδη νόμων, ἐφ’ ὧν δὲν δύναται νὰ ἐπανέλθῃ. Καὶ δὲν λέγω μὲν ἀπολύτως, ὅτι ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν δύναται νὰ γείνῃ γενικὴ συζήτησις, περιλαμβάνουσα καὶ πάντα τὰ λοιπὰ φορολογικὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι γενικώτερον σκοπὸν ἔχει ἡ συζήτησις ἐκείνη περὶ τῆς ὅλης οἰκονομικῆς καὶ πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὅτι ἓν ἕκαστον νομοσχέδιον ἰδιαιτέρως καὶ κατὰ μέρος δύναται νὰ ἐξετασθῇ, καὶ ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ συζητήσῃ αὐτὸ καὶ νὰ ἐξετάσῃ ἐκ τῶν προτέρων τὸ δίκαιον, τὴν βασιμότητα καὶ τὰς συνεπείας, ἃς θὰ ἔχῃ. Ἀλλὰ καὶ ἕνεκα ἑτέρου λόγου κύριοι Βουλευταί, λαμβάνω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Λαβὼν τὴν ἐντολήν μου ἐξ ἐπαρχίας τὰ μάλιστα σταφιδοφόρου, αἰσθάνομαι ἐν ἐμαυτῷ ἐπιτακτικὴν τὴν ἀνάγκην, ὅπως διαμαρτυρηθῶ κατὰ νομοθετικοῦ μέτρου, οὗ ἡ ἐφαρμογή, πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι θὰ ἔχῃ ὀλεθρίας συνεπείας εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ εἰς τὴν παραγωγὴν τοῦ τόπου, πρὸ πάντων δὲ εἰς τὴν παραγωγὴν τῆς σταφίδος, τοῦ μόνου τούτου ἐθνικοῦ προϊόντος, διὰ τοῦ ὁποίου εἰσάγεται τὸ πλεῖστον μέρος τοῦ ξένου χρήματος ἐν Ἑλλάδι. Δὲν θέλω νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἀφεύκτως θὰ προέλθῃ ὑπερβολικὴ ἀνατίμησις τοῦ συναλλάγματος, ἀνατίμησις μάλιστα εἰς βαθμὸν, τὸν ὁποῖον οὐδεὶς ἀπὸ τοῦδε δύναται νὰ προΐδῃ, διότι τὸ θέμα τοῦτο μετὰ περισσῆς ἐναργείας ἐπραγματεύθη προχθὲς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος Βουλευτής, καὶ ἀπέδειξε τοῦτο, προτοῦ ἀκόμη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ποιήσηται τὴν σχετικὴν ὁμολογίαν του πρὸς τὴν Βουλήν. Καὶ δὲν ἠδύνατο βεβαίως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἢ νὰ συμφωνήσῃ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λοκρίδος Βουλευτοῦ, διότι ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ δύο οὐσιώδη καὶ σοβαρὰ αἴτια θὰ συντρέχωσιν ἐν τῷ μέλλοντι, ὅπως τὸ συνάλλαγμα ἀνατιμηθῇ· ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ ἄρνησις πάσης ἐμπιστοσύνης ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου πρὸς τὸ κυκλοφοροῦν ἀναγκαστικῶς πιστωτικὸν νόμισμα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ σύγχρονος καὶ ἀθρόα ζήτησις χρυσοῦ ἐκ μέρους τῶν ἐμπόρων, ἰδίως κατὰ τοὺς φθινοπωρινοὺς μῆνας, κατὰ τοὺς ὁποίους γίνεται τὸ πλεῖστον μέρος τῆς ἐξαγωγῆς τῶν ἐγχωρίων προϊόντων, καὶ ἰδίως τῆς σταφίδος καὶ τῶν σύκων. Ἀλλ’ ἀγορεύων προχθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐδήλωσε πρὸς τὴν Βουλὴν τὰς σκέψεις αὐτοῦ· εἶπεν ὅτι θεωρεῖ δίκαιον, ἐκεῖνος ὅστις ἐξάγει ἐγχώριον προϊόν καὶ εἰσπράττει τὸ τίμημα αὐτοῦ εἰς χρυσὸν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, νὰ φορολογηθῇ καὶ νὰ πληρώσῃ τὸν φόρον εἰς χρυσόν· εἶπεν ἐπίσης, ὅτι δὲν βαρύνεται τὸ ἐμπόριον καὶ ἡ παραγωγή, διότι δὲν ἀφαιροῦμεν μέρος τῶν κεφαλαίων, ἀλλ’ ἀφαιροῦμεν μέρος ἐκ τῶν κερδῶν τοῦ ἐμπόρου. Ἐγὼ ὅμως, Κύριοι, καὶ ἐπὶ τῶν δύο τούτων γνωμῶν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἔχω διάφορον γνώμην. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ ἔμπορος ὁ ἐξάγων ἐγχώρια προϊόντα εἰσπράττει τὸ χρῆμα αὐτοῦ εἰς χρυσόν· ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης γνωστόν, Κύριοι, ὅτι ὁ ἔμπορος, προβαίνων εἰς τὰς πράξεις τῶν ἀγορῶν καὶ πωλήσεων αὐτοῦ, λαμβάνει πάντοτε ὑπ’ ὄψει τὴν τρέχουσαν ἀξίαν τοῦ συναλλάγματος καὶ τὴν τρέχουσαν ἀξίαν τοῦ χρυσοῦ, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ, καθὼς καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς τιμῆς, τὴν ὁποίαν τὸ ἐμπόρευμα, ὅπερ πραγματεύεται, ἔχει ἐν ταῖς εὐρωπαϊκαῖς ἀγοραῖς, ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ, λέγω, κανονίζει τὰς ἀγορὰς καὶ τὰς πωλήσεις του, ὁ δὲ ἔμπορος, ὁσάκις ἴδῃ, ὑπολογίζων τὰς περιστάσεις ταύτας, ὅτι καὶ ἐλάχιστον κέρδος δύναται νὰ προκύψῃ ἐκ τῶν πωλήσεων αὐτῶν, δὲν διστάζει νὰ προβῇ εἰς αὐτὰς, ἀλλ’ ἀγοράζει καὶ μεταπωλεῖ. Ἂν λάβωμεν δὲ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὰ ἐγχώρια προϊόντα καὶ πρὸ πάντων ἡ σταφὶς εἶναι προϊόν τοιοῦτον, τοῦ ὁποίου ἡ τιμὴ κατ’ ἔτος συμβαίνει ἐν Εὐρώπῃ νὰ πάσχῃ ἀποτόμους, βιαίας καὶ μεγίστας ἐνίοτε ἀνατιμήσεις καὶ ὑποτιμήσεις· ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι παρ’ ἡμῖν τὸ ἀντίστοιχον ἐμπόρευμα, τὸ τοῦ συναλλάγματος, πάσχει τὰς αὐτὰς βιαίας καὶ ἀποτόμους ἀνατιμήσεις καὶ ὑποτιμήσεις, πρέπει νὰ συμπεράνωμεν ἀναγκαίως, ὅτι πολλάκις ὁ ἔμπορος ὑπόκειται εἰς δεινὰς ζημίας καὶ μεγάλας καταστροφὰς, καὶ ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σήμερον εἶναι ἐλάχιστον κέρδος, αὔριον δύναται νὰ ἀποβῇ μεγίστη ζημία διὰ τὸν ἐμπορευόμενον τὸ προϊόν τῆς σταφίδος. Τοῦτο λοιπὸν τὸ κέρδος, τὸ ἐλάχιστον, τὸ ἀβέβαιον, τὸ ἀπροσδιόριστον, τὸ δυνάμενον ν’ ἀποβῇ μεγίστη ζημία, λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ φορολογηθῇ εἰς χρυσόν. Εἶπεν ἐπίσης ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δὲν ἐπιβαρύνομεν τὴν παραγωγὴν, οὐδὲ τὸ ἐμπόριον, δι’ ἀφαιρέσεως κεφαλαίων ἐκ τοῦ τόπου· ἐπιβαρύνομεν τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν παραγωγὴν, διότι ἀφαιροῦμεν μέρος μόνον τοῦ κέρδους, τὸ ὁποῖον πραγματοποιεῖ ὁ ἔμπορος. Ἀλλὰ τί ἐνόει ἆρά γε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τοιαῦτα λέγων; ἐνόει ὅτι ἡ ὀνομαστικὴ τιμὴ τῶν ἐγχωρίων προϊόντων εἶναι τοιαύτη ἐν ταῖς εὐρωπαϊκαῖς ἀγοραῖς, ὁποία εἶναι καὶ ἐν Ἑλλάδι; Ἐνόει ἆρά γε, ὅτι ὁ ἔμπορος κερδίζει ἀκεραίαν τὴν νομισματικὴν διαφορὰν πωλῶν εἰς χρυσὸν εἰς τὸ ἐξωτερικόν; Βεβαίως ὄχι. Εἶναι γνωστὸν τοῖς πᾶσιν, ὅτι ὁ ἔμπορος ἀγοράζων, ὅπως εἶπον πρὸ ὀλίγου, λαμβάνει πάντοτε ὑπ’ ὄψιν του τὴν διαφορὰν τοῦ συναλλάγματος, ὡς καὶ τὴν τρέχουσαν τιμὴν τῶν προϊόντων, ἃ ἐμπορεύεται ἐν ταῖς εὐρωπαϊκαῖς ἀγοραῖς, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπολογισμῶν τούτων προβαίνει εἰς τὰς πράξεις αὐτοῦ. Ἀλλὰ τότε ποῖον εἶναι τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον λέγετε ὅτι φορολογεῖτε; Γνωρίζετε αὐτό; ἢ δύνασθε νὰ προσδιορίσητε αὐτὸ, ὅταν ἡ ὕπαρξίς του ἐξαρτᾶται ἀπὸ τόσον τυχαίας περιστάσεις; Τοιαῦτα λοιπὸν κέρδη, κέρδη τὰ ὁποῖα ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων τούτων τοῦ ἐμπορίου εἶναι ὅλως ἀπροσδιόριστα, ὅλως ἀβέβαια, καὶ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὰ πλεῖστα ἐξ αὐτῶν ἐξαρτῶνται ἐκ τῆς τύχης, τοιαῦτα κέρδη, δι’ ἃ πολλοὶ ἐμπορικοὶ οἶκοι κατεστράφησαν ἐν Ἑλλάδι, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλει νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου εἰς χρυσόν. Ἡ ἐπιβολὴ τοῦ φόρου αὐτοῦ ἀναμφισβητήτως, Κύριοι, ἐκ τῶν σκέψεων, τὰς ὁποίας ἀνεκοίνωσα πρὸ ὀλίγου εἰς τὴν Βουλὴν, θὰ ἔχῃ ὡς συνέπειαν ἀναγκαίαν καὶ ἀπαραίτητον δεινὰς καταστροφὰς ἐν τῷ ἔθνει. Αἱ δὲ καταστροφαὶ αὗται, κατ’ ἐμὲ, δὲν θὰ περιορισθῶσι μόνον εἰς τὸ ἐμπόριον τῶν ἐγχωρίων προϊόντων, καὶ πρὸ πάντων τῆς σταφίδος· θὰ ἐπεκταθῶσιν ἀναμφισβητήτως καὶ ἐπὶ τῆς παραγωγῆς αὐτῶν, διότι ὁ φόρος, περὶ οὗ πρόκειται, εἶναι κυρίως φόρος ἔγγειος, φόρος ἐπιβαλλόμενος εἰς τὴν παραγωγὴν καὶ εἰσπραττόμενος ἐπὶ τῇ ἐξαγωγῇ τοῦ προϊόντος. Εἶναι γνωστὸν, Κύριοι, πόσον ἡ τάξις αὕτη τῶν παραγωγῶν εἶναι δυστυχὴς, τὴν ὁποίαν σήμερον διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἰσηγεῖται ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλὴν, τείνομεν νὰ καταστήσωμεν δυστυχεστέραν. Εἶναι ἐπίσης γνωστοὶ οἱ λόγοι, δι’ οὓς πάσχουσι καὶ διατελοῦσιν ἐν δυσπραγίᾳ οἱ παραγωγοί. Ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ καλλιέργεια παρ’ ἡμῖν εἶναι ὅλως ἀτελὴς, καὶ ἐν τοιαύτῃ καλλιεργείᾳ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν οὐδέποτε αὔξησιν παραγωγῆς, καὶ τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν ἔλλειψιν μερίμνης καὶ εἰς τὴν ἀδιαφορίαν, τὴν ὁποίαν αἱ ἑκάστοτε Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις ἔδειξαν εἰς προαγωγὴν καὶ βελτίωσιν τῆς καλλιεργείας παρ’ ἡμῖν καὶ εἰς αὔξησιν τῆς παραγωγῆς. Εἶναι ἐπίσης γνωστὸν, Κύριοι, ὅτι ἡ ἔλλειψις δημοσίου ἀσφαλείας εἶναι εἷς ἐκ τῶν λόγων, ἕνεκα τῶν ὁποίων προσκόπτει πᾶσα τάσις πρὸς πᾶσαν περαιτέρω βελτίωσιν τῆς καλλιεργείας καὶ τῆς παραγωγῆς. Εἶναι ἐπίσης γνωστὸν, ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τὴν παραγωγὴν τῆς σταφίδος, ὅτι καὶ ἄλλοι κίνδυνοι ἐπαπειλοῦσι τὸ προϊόν τοῦτο, αἱ μεταβολαὶ αἱ καιρικαὶ, ὡς καὶ αἱ νόσοι, αἵτινες συχνὰ ἐνσκήπτουσιν εἰς τὰς σταφιδαμπέλους. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι κατὰ πολλὰ ἔτη οἱ καλλιεργηταὶ σταφιδαμπέλων ἀφοῦ ἐπὶ ὅλον τὸ ἔτος ἐν ἱδρῶτι ἐμόχθησαν, ἐκοπίασαν, ὑπέστησαν στερήσεις καὶ αὐτοὶ καὶ αἱ οἰκογένειαί των, ἐναποθέτοντες τὰς ἐλπίδας των εἰς τὸ προϊόν των, ἔξαφνα κατὰ τὴν ὥραν ἀκριβῶς τῆς συγκομιδῆς εἶδον ὅλας ἐκείνας τὰς θυσίας, ὅλους τοὺς κόπους, ὅλας τὰς στερήσεις νὰ διαλύωνται εἰς καπνὸν, καὶ νὰ ματαιῶται πᾶσα ἐλπὶς αὐτῶν περὶ τοῦ προσεχοῦς ἔτους. Ὁμιλῶ πρὸς ἀνθρώπους πλέον παντὸς ἄλλου σχετιζομένους πρὸς τὸν λαὸν καὶ γνωρίζοντας τὸν τρόπον καὶ τὰς συνθήκας, ὑφ’ ἃς ζῇ. Γνωρίζετε λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι καὶ ἡ ἔλλειψις χρηματικῶν κεφαλαίων καὶ ἡ ἐντεῦθεν τοκογλυφία μαστίζουσιν ἐπὶ πλέον τὴν τάξιν τῶν παραγωγῶν, καὶ ὅτι ὁ τόκος, ἰδίως κατὰ τὴν ἄνοιξιν, ὑπερβαίνει τὸ σύνηθες ὅριον τῶν 24% καὶ φθάνει εἰς τὰ 30 καὶ 40%. Ταύτην λοιπὸν τὴν τάξιν τείνομεν νὰ καταστήσωμεν δυστυχεστέραν. Διότι καὶ μὲ τὸν ἤδη ὑπάρχοντα φόρον δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ τάξις αὕτη εὐημερεῖ. Ἡ καλλιέργεια τῆς σταφίδος ἀπαιτεῖ τοιαύτας δαπάνας, ὥστε, ὅταν ἡ τιμὴ αὐτῆς δὲν ὑπερβαίνῃ τὰς 150 δραχμὰς, ὅπερ δὲν συμβαίνει συχνὰ, ἐλάχιστον κέρδος ἀπομένει εἰς τὸν παραγωγόν. Τὸ δὲ κέρδος τοῦτο τείνομεν ἤδη νὰ ἐκμηδενίσωμεν. Θὰ εἶχε βεβαίως, Κύριοι, τίτλους καὶ δικαιώματα ἡ Κυβέρνησις ἡμῶν ἐπὶ τοῦ προϊόντος τῆς σταφίδος, εἴτε αὐτὴ εἴτε πᾶσαι αἱ ἄλλαι Κυβερνήσεις, αἱ κατὰ διαφόρους ἐποχὰς κυβερνήσασαι τὸν τόπον, ἐὰν εἶχον ἐπιδείξει τὴν πατρικὴν ἐκείνην στοργὴν καὶ μέριμναν, ἣν πράγματι ὤφειλον νὰ ἐπιδείξωσι πρὸς τὸ καλὸν τοῦ τόπου, ἐὰν εἶχον λάβει, λέγω, ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέτρα, εἴτε διοικητικὰ εἴτε νομοθετικὰ, ἐκ τῶν ὁποίων δύναται νὰ προκύψῃ ἡ εὐημερία τοῦ τόπου, εἴτε διὰ τῆς βελτιώσεως καὶ αὐξήσεως τῆς παραγωγῆς, εἴτε διὰ τῆς ἐξευρέσεως νέων τόπων πρὸς κατανάλωσιν τῶν ἐγχωρίων προϊόντων, εἴτε πρὸς ἐπίτευξιν ἀτελειῶν ἐν τῇ εἰσαγωγῇ αὐτῶν ἐν ἄλλαις χώραις. Δυστυχῶς ὅμως οὐδὲν τοιοῦτο μέχρι τοῦδε ἐπράχθη παρ’ οὐδεμιᾶς Κυβερνήσεως, πολλῷ δ’ ἧττον ὑπὸ τῆς τοῦ νῦν κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις ἐπὶ μίαν ἤδη δεκαετίαν διευθύνει τὰ κοινά. Προχθὲς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴς, ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐνόμισεν, ὅτι εἶχε καθῆκον ν’ ἀναλάβῃ τὴν ὑπεράσπισιν τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὸ θέμα τοῦτο, καὶ ἠθέλησε νὰ ἐπιδείξῃ ἡμῖν τοὺς τίτλους καὶ τὰ δικαιώματα τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ προϊόντος τῆς σταφίδος. Καὶ εἶπεν ἡμῖν, ὅτι εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐνεστῶσαν ὀφείλομεν τὴν συνθήκην, ἣν ἔχομεν μετὰ τῆς Ἀγγλίας, καὶ τὴν ἀτέλειαν ἐν Ἀμερικῇ, τὴν συνθήκην πρὸ πάντων μετὰ τῆς Ἀγγλίας, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ εἰσαγωγικὸς δασμὸς ἐν Ἀγγλίᾳ τοῦ προϊόντος τῆς σταφίδος ἠλαττώθη ἐσχάτως ἀπὸ 7 σελλινίων εἰς 2. Ἀλλ’ εἰς τοὺς λόγους τούτους τοῦ κ. ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐσιώπα, καὶ δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ σιωπήσῃ. Ὁ κ. ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴς ἐπεδείκνυε τὴν μείωσιν τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ ἐν Ἀγγλίᾳ ὡς κατόρθωμα καὶ ὡς θρίαμβον τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐὰν πράγματι ὑπῆρχε θρίαμβος καὶ κατόρθωμα, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν θὰ παρέλειπε νὰ ἐπιδείξῃ τοῦτο εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ περὶ τοῦ ὅτι ἡ μείωσις τοῦ δασμοῦ δὲν εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὀφείλεται ἁπλῶς καὶ μόνον εἰς τοπικοὺς λόγους καὶ ἀποβλέπει εἰς προστασίαν τῶν ἀγγλικῶν συμφερόντων, ἔχομεν, Κύριοι, τὴν ἐπίσημον καὶ ἀναμφισβήτητον ὁμολογίαν αὐτοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἰδοὺ τί ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὸ 1888 ἐπ’ αὐτοῦ ἀκριβῶς τοῦ ζητήματος τῆς προστασίας τῆς σταφίδος ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἔλεγε πρὸς τὴν Βουλὴν (ἀναγινώσκει): «Ὡς πρὸς τὴν κατάργησιν ἢ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἐν Ἀγγλίᾳ τέλους, ἐγένετο παρατήρησις πρὸ ὀλίγου καὶ ἐῤῥήθη, ὅτι θὰ ἦτο ἐπιθυμητὸν, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἐπεδίωκε τὴν δι’ ἀνταλλαγμάτων ἐπίτευξιν τῆς ἐλαττώσεως ἢ τῆς καταργήσεως, ἀλλ’ ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τῆς Ἀγγλίας δὲν στηρίζεται ἐπὶ τῆς συνομολογήσεως ἐμπορικῶν συμβάσεων. Τὴν ἀρχὴν τῆς παραχωρήσεως εἰς ξένα Κράτη δασμολογικῶν ὠφελημάτων ἀντὶ παροχῶν ὁμοίας φύσεως ἀποκρούει κατὰ κανόνα ἡ Ἀγγλία. Εἰς τὴν ἀντίθετον ἀρχὴν, ὑποστηριχθεῖσαν ἰδίως ὑπὸ τῆς σχολῆς τῆς Μαγκεστρίας, ἐποιήσατο ἐξαίρεσιν ἡ Ἀγγλία, διαπραγματευθεῖσα δι’ αὐτοῦ τοῦ ἡγέτου τῆς σχολῆς τῆς Μαγκεστρίας δασμολογικὴν σύμβασιν πρὸς τὴν Γαλλίαν. Ἀλλὰ τὸ μέγεθος τῶν ἀγγλικῶν συμφερόντων ἐν Γαλλίᾳ ἐδικαιολόγει τὴν ἐξαίρεσιν, ἣν ἐπηκολούθησε καὶ ἄλλη πρὸς τὴν Ἱσπανίαν, ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι ὁ περιωρισμένος κύκλος τοῦ ἐμπορίου ἡμῶν θέλει πείσει τὴν Ἀγγλίαν νὰ παραδεχθῇ ἐξαίρεσιν καὶ ὑπὲρ ἡμῶν· μάτην ἄρα θὰ ἐπεδιώκομεν δι’ ἀνταλλαγμάτων τὴν ἐλάττωσιν ἢ κατάργησιν τοῦ ἐν Ἀγγλίᾳ δασμοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος. Ἡ ἐλάττωσις τοῦ δασμοῦ, ἢ μᾶλλον ἡ κατάργησις, θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῆς ταύτης τῆς ἀρχῆς, ἧς ἐμνήσθην, καὶ καθ’ ἣν τὰ Κράτη ἐπιβάλλουσι καὶ καταργοῦσι τοὺς δασμοὺς πρὸς τὸ ἴδιον συμφέρον. Ἄν ἡ Ἀγγλία καταργήσῃ ποτὲ τὸν φόρον ἐπὶ τῆς σταφίδος, ὅπως ἄλλοτε τὸν ἠλάττωσεν ἀπὸ 16 σελλινίων εἰς 7, ἄν, λέγω, καταργήσῃ καὶ τὸν νῦν κείμενον δασμὸν τῶν 7 σελλινίων, δὲν θὰ πράξῃ τοῦτο ἵνα ἀποκτήσῃ ἀνταλλάγματα παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ διότι θὰ θεωρήσῃ συμφέρουσαν εἰς ἑαυτὴν τὴν κατάργησιν δασμοῦ, ἐπιβαρύνοντος τὸν Ἄγγλον καταναλωτήν.»

§49ΦΩΤΗΛΑΣ. Καὶ ὅμως συνωμολογήθη σύμβασις ἐπὶ ἀνταλλάγμασι, καὶ ἂν ἐνθυμῆσθε, διότι ἐν μεταφράσει ἀνέγνων τὸ βιβλίον τοῦ Goshen, τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Ἀγγλίας, οὗτος εἶπεν εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Βουλὴν, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει ἀνταλλαγμάτων, τὰ ὁποῖα ἔδωκεν ἡ Ἑλλὰς, συνωμολόγησε τὴν σύμβασιν, εἶπε δὲ πρὸς τὴν Τουρκίαν, ζητήσασαν νὰ συνομολογήσῃ σύμβασιν ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ἀνταλλάγμασιν, ὅτι εἶναι πλέον ἀργά.

§50ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀποδέχομαι ταῦτα ὡς ἀληθῆ, καθόσον ὑπάρχει ἡ σύμβασις, τὴν ὁποίαν λέγει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων· ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι τὸ γεγονὸς τοῦτο ἔτι μᾶλλον βαρύνει τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ὡμολόγησε διὰ τοῦ στόματος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις οὐδέποτε ἐπὶ ἀνταλλάγμασι συνομολογεῖ σύμβασιν, ἀλλὰ μόνον ὅταν ἐπιβάλλῃ τοῦτο τὸ συμφέρον τῶν Ἄγγλων ὑπηκόων, καὶ ἐδέχθη νὰ συνομολογήσῃ τοιαύτην σύμβασιν ἐπὶ ἀνταλλάγμασι, τὰ ὁποῖα παρεχώρησεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, πρὸς ζημίαν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἦτο διατεθειμένη καὶ ἄνευ τοιούτων ἀνταλλαγμάτων νὰ μειώσῃ τὸν δασμὸν ἐπὶ τῶν ξηρῶν καρπῶν.

§51ΦΩΤΗΛΑΣ. Κατὰ τὸ 1888 ἦτο κρίσις εἰς τὴν σταφίδα, ἐγένετο σφοδρὰ συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ, ὅλοι δὲ ἡμεῖς οἱ Βουλευταὶ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν ἐφωνάζομεν «ἀνταλλάγματα!», καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς αὐτά.

§52ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅμως, ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, δὲν προσεδόκα τὴν μείωσιν τῶν δασμῶν ἐξ ἀνταλλαγμάτων, ἀλλ’ ἐὰν κατωρθοῦτο ποτὲ νὰ μειωθῇ ὁ δασμὸς ἐν Ἀγγλίᾳ, τοῦτο θὰ ἐγίνετο χάριν τῶν Ἀγγλικῶν συμφερόντων.

§53ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἶπεν ὅτι ἡ αὐτὴ ἐξαίρεσις, ἡ ὁποία ἐγένετο πρὸς τὴν Γαλλίαν, ἐγένετο καὶ πρὸς τὴν Ἑλλάδα· ἐγένετο πρὸς τὴν Γαλλίαν λόγῳ τῆς σπουδαιότητος τῶν συμφερόντων πρὸς τὴν Γαλλίαν, ἐγένετο πρὸς τὴν Ἑλλάδα λόγῳ τῆς σπουδαιότητος τῶν συμφερόντων πρὸς τὴν Ἑλλάδα.

§54ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων ἐπεκαλέσθησαν τὰς ἀναμνήσεις των, θὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ ἐγὼ μίαν ἀνάμνησίν μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐν τῷ Ἀγγλικῷ Κοινοβουλίῳ εἶχε δηλωθῆ παρὰ τοῦ Ἄγγλου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει κατωρθοῦτο τὸ ἰσοζύγιον τοῦ ἀγγλικοῦ προϋπολογισμοῦ, κατὰ προτίμησιν ἤθελεν ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἀγγλικὴ μειώσει τὸν δασμὸν ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων ξηρῶν καρπῶν ἐν Ἀγγλίᾳ, συνεπῶς καὶ τὸν δασμὸν ἐπὶ τῆς σταφίδος ἐξ οἰκείας θελήσεως, ἄνευ συμβάσεως, ἄνευ ἀνταλλαγμάτων καὶ ἀσχέτως πρὸς πᾶσαν ἐπὶ τούτῳ ἐνέργειαν· καὶ πράγματι εἶχεν ἤδη μειώσει τὸν δασμὸν τοῦτον πρὸ τῆς συμβάσεως.

§55ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀφοῦ ἔχετε ἐνώπιόν σας τὴν δήλωσιν τὴν αὐθεντικὴν αὐτοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διακηρύξαντος τότε ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὅτι ἀφ’ ἡμῶν οὐδόλως ἐξηρτᾶτο, ὅπως ἐπιτύχωμεν τὴν ἐλάττωσιν τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ ἐν Ἀγγλίᾳ, καὶ ὅτι, ἐὰν θὰ προέβαινεν εἰς αὐτὴν ἡ Ἀγγλία, θὰ τὸ ἔκαμνε χάριν τοῦ συμφέροντος τοῦ ἀγγλικοῦ λαοῦ, οὐχὶ δὲ χάριν οἱωνδήποτε ἀνταλλαγμάτων ἐκ μέρους ἡμῶν, οὐδεμίαν σημασίαν ἀπολύτως πρέπει ν’ ἀποδώσητε εἰς ὅσα τώρα κατόπιν ἑορτῆς λέγουσιν οἱ κ. κ. Φωτήλας καὶ Δραγούμης.

§56ΧΟΪΔΑΣ. Ἐπὶ τῇ βάσει συμβάσεως ἠλαττώθη ὁ δασμὸς τότε;

§57ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ......

§58ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχεν ἤδη μειωθῆ ὅτε συνωμολογήθη ἡ σύμβασις. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀτέλειαν τῆς εἰσαγωγῆς ἐν Ἀμερικῇ...

§59ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν ὑπάρχει σύμβασις.

§60ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. .. φρονῶ ὅτι ἡ κατάργησις αὕτη εἰς οὐδὲν μᾶς ὠφέλησε, κύριε Φωτήλα, μέχρι τοῦδε τοὐλάχιστον, διότι λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὴν γενομένην ἐξαγωγὴν κατὰ τὸ 1891, βλέπω, ὅτι ἐν Ἀμερικῇ εἰσήχθη τὸ αὐτὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον καὶ κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη, τουτέστιν ἡ εἰσαγωγὴ ἐν Ἀμερικῇ δὲν ὑπερέβη τὰς 15,000 τόννων.

§61ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἀπατᾶσθε· ἡ στατιστικὴ ἀποδεικνύει, ὅτι εἰσήχθη τὸ διπλάσιον.

§62ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ταῦτα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων, ὅστις δὲν ὤφειλε νὰ λησμονήσῃ τοὺς ἀνωτέρω λόγους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι πρὸ πάντων εἰς αὐτὸν ἀπηυθύνοντο, ἐπαρουσίασε προχθὲς ὡς δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δῆθεν ἡ Κυβέρνησις ἔχει, ὅπως ἐπιβαρύνῃ τὸ προϊὸν τοῦτο, τὸ μόνον ἐγχώριον προϊὸν, ἐκ τοῦ ὁποίου ἀποζῶσιν ὄχι μόνον οἱ καλλιεργοῦντες καὶ παράγοντες αὐτὸ, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσιν ἴδια κτήματα, οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς καλλιεργείας τῆς σταφίδος εὑρίσκουσιν ἐργασίαν, τὸ προϊὸν, λέγω, τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζει τὸ ἐγχώριον ἐμπόριον, τὸ ὁποῖον εἰσάγει τὸ πλεῖστον χρῆμα ἐν τῷ Κράτει. Πέρυσι, Κύριοι, ἐνέσκηψεν εἰς τὰς σταφιδαμπέλους νόσος, ἐκ τῆς ὁποίας κυρίως ἐζημιώθησαν αἱ ἐπαρχίαι τῆς Πυλίας, τῆς Τριφυλίας καὶ τῆς Ἠλείας, ἰδίως δὲ ἡ τελευταία αὕτη ἐπαρχία, ἥτις, δύναμαι νὰ εἴπω, ἔπαθεν ὁλικὴν καταστροφὴν τοῦ προϊόντος αὐτῆς. Ἀλλὰ τί ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ, κατὰ τὴν θεομηνίαν ἐκείνην, εἰργάσθη ἡ Κυβέρνησις ὑπὲρ τοῦ προϊόντος, τὸ ὁποῖον σήμερον ζητεῖ νὰ ἐπιβαρύνῃ; ἢ τί ἐν γένει εἰργάσθη ὑπὲρ τοῦ προϊόντος τῆς σταφίδος, ὅπως ἢ βελτιώσῃ τὴν καλλιέργειαν καὶ αὐξήσῃ τὴν παραγωγὴν αὐτοῦ, ἢ κατορθώσῃ νὰ εὕρῃ νέους τόπους καταναλώσεως αὐτοῦ, ἢ τοὐλάχιστον νὰ ἐπιτύχῃ ἀτελείας τινὰς εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ προϊόντος τούτου ἐν τῷ ἐξωτερικῷ; Νομίζω, ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ εἴπωμεν, οὐδὲν ἢ σχεδὸν οὐδὲν, ἐξ ὅσων θὰ ἔπραττε πᾶσα ἄλλη πεφωτισμένη Κυβέρνησις. Εἶναι μ’ ὅλα ταῦτα γνωστὸν, Κύριοι, πόσον ἐν ἄλλοις Κράτεσιν αἱ Κυβερνήσεις ἐνδιαφέρονται διὰ τὴν ἐγχωρίαν παραγωγήν· εἶναι γνωστὸν, ὁποῖον ἐνδιαφέρον ἔδειξε πάντοτε ἡ Γαλλία διὰ τὴν οἰνοπαραγωγὴν αὐτῆς, καὶ ποῖα μέτρα λαμβάνει εἰς προστασίαν τοῦ προϊόντος της· εἶναι γνωστὸν ἐπίσης ποῖα μέτρα ἔλαβεν ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις, ὅτε πρό τινων ἐτῶν, μετὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς Τριπλῆς συμμαχίας, ἐκλείσθησαν ἐντελῶς οἱ γαλλικοὶ λιμένες διὰ τοὺς ἰταλικοὺς οἴνους, καὶ ὑπετιμήθησαν οἱ ἰταλικοὶ οἶνοι, καὶ ἐξεμηδενίσθη σχεδὸν ἡ τιμὴ αὐτῶν. Ἐν τούτοις ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις, πατρικῶς μεριμνῶσα ὑπὲρ τῆς ἐγχωρίας παραγωγῆς, κατώρθωσε, παντὶ σθένει ἐργαζομένη, νὰ εὕρῃ νέους τόπους καταναλώσεως, καὶ νὰ ἐπιτύχῃ ὥστε νὰ ἀνατιμηθῇ ἡ ἀξία τῶν ἰταλικῶν οἴνων. Καὶ κατώρθωσε τοῦτο, διότι εἰργάσθη, καὶ διότι ἠδύνατο νὰ ἐργασθῇ, καὶ διότι δὲν ἐπεβάρυνε τὸ ἐγχώριον ἐκεῖνο προϊόν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ βάσις τοῦ ἰταλικοῦ πλούτου· δὲν τὸ ἐπεβάρυνε διὰ προσθέτου φορολογίας, ὡς πράττομεν ἡμεῖς. Πῶς δὲ, οὕτω πράττοντες, θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀποταθῶμεν ἐν τῷ μέλλοντι εἰς ξένας Κυβερνήσεις καὶ νὰ ἐπιτύχωμεν, ὡς ἐλπίζει ὁ κ. ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴς, προνόμια ὑπὲρ τῆς σταφίδος, ἰδίως δ’ ἐν Γαλλίᾳ, ἔνθα βαρύνει τὴν σταφίδα τὸ Γαλλικὸν δασμολόγιον καὶ ἔτι μᾶλλον ὁ νόμος Griffe, ὅταν ἡμεῖς φερώμεθα τόσον ἀστόργως πρὸς τὸ προϊόν μας; Ἀλλὰ τί πράττομεν ἡμεῖς σήμερον; Ἡμεῖς πράττομεν ἀκριβῶς τὰ ἀντίθετα ἐκείνων· ἡμεῖς ζητοῦμεν νὰ μᾶς πληρωθῇ ὁ ἐξαγωγικὸς φόρος τῆς σταφίδος, καθὼς καὶ τῶν λοιπῶν ἐγχωρίων προϊόντων, εἰς χρυσόν. Ἀφίνω κατὰ μέρος, ὅτι διὰ τοῦ μέτρου τούτου παραβιάζεται στοιχειώδης ἀρχὴ τῆς δημοσιονομίας, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ φόροι πρέπει νὰ ὦσιν ἐκ τῶν προτέρων ὡρισμένοι· ἀφίνω κατὰ μέρος, ὅτι καὶ ἄλλη ἐπίσης σπουδαία ἀρχὴ παραβλέπεται, κατὰ τὴν ὁποίαν δεχόμεθα καὶ ὑποχρεοῦμεν τοὺς ἐμπόρους, ὅπως πληρώσωσιν ἡμῖν τὸν φόρον ὄχι εἰς τὸ κυκλοφοροῦν παρ’ ἡμῖν νόμισμα, ἀλλὰ δι’ ἄλλου ἀντιστοίχου ἐμπορεύματος, διότι τὸ συνάλλαγμα καὶ ὁ χρυσὸς ἔχουσι καταστῆ τέλεια εἴδη ἐμπορεύματος. Ἀλλ’ εἴπατέ μοι, σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, πῶς θέλει εὑρεθῆ ὁ ἀπαιτούμενος χρυσὸς διὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου τούτου; Ὑμεῖς, ἢ μᾶλλον αἱ Κυβερνήσεις αἱ ἑκάστοτε ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ καὶ νῦν κ. Πρωθυπουργοῦ, ἵνα τελέσωσι τὰ κυβερνητικὰ αὐτῶν χρόνια, ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, ἐπὶ δεκαετίαν ὅλην, συνωμολόγουν δάνεια ἐπὶ δανείων, τὰ ὁποῖα οὐδένα ἄλλον σκοπὸν εἶχον, οὐδὲν ἄλλο ἀποτέλεσμα, ἢ τὴν ἐξουθένωσιν τῆς ἐθνικῆς πίστεως καὶ τὴν φυγάδευσιν ἐκ τοῦ τόπου τοῦ χρυσοῦ. Σήμερον, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν ἤδη, καταστῇ νόμος τοῦ Κράτους, δι’ αὐτοῦ δίδομεν τὸ τελευταῖον κτύπημα κατὰ τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν πίστεως, δι’ αὐτοῦ φυγαδεύομεν καὶ τὰ ἀπομείναντα τελευταῖα ἴχνη τοῦ χρυσοῦ ἐκ τοῦ τόπου. Ἔχει λοιπὸν δίκαιον ἡ κοινωνία νὰ ἐξεγερθῇ καὶ νὰ ἔχῃ ἤδη καταδικάσει ἐν τῇ συνειδήσει αὐτῆς τὸ νομοσχέδιον.

§63ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπὸ δύο διαφόρους ἐπόψεις δύναται νὰ ἐξετασθῇ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον· ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὡς εἰσάγον τὴν ἀρχὴν τῆς εἰς χρυσὸν πληρωμῆς τῶν τελωνειακῶν δασμῶν, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὡς ἐπιβαρύνον τὴν φορολογίαν ταύτην. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην ἔποψιν, ἐγὼ κηρύσσομαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Ἐγὼ αὐτὸς μάλιστα κατὰ τὴν προηγουμένην σύνοδον ὑπέδειξα εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὸ μέτρον τῆς εἰς χρυσὸν εἰσπράξεως ὅλων ἐν γένει τῶν τελωνειακῶν δασμῶν τῆς τε εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς, ἄνευ, ἐννοεῖται, ἐπιβαρύνσεως αὐτῶν οἱασδήποτε, ἀλλὰ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπέκρουσε τότε τὴν πρότασίν μου. Εὐχαρίστως βλέπω ἤδη, ὅτι ἕτεραι σκέψεις, ἃς θεωρῶ σοφωτέρας, ἐπεκράτησαν παρ’ αὐτῷ, καὶ διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου παραδέχεται καὶ ἐκτελεῖ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ μέτρου ἐκείνου. Εἶναι ἀληθές, ὡς ἀνέγνωσα ἐν ταῖς ἐφημερίσι,—διότι προχθὲς λόγῳ ἀσθενείας δὲν παρέστην εἰς τὴν συζήτησιν,— καὶ ὡς ἤκουσα πρὸ ὀλίγου ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον προαγορεύσαντα, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίσθη, ὅτι ἰδιαίτεροι λόγοι δικαιολογοῦσι τὸ περιωρισμένον μέτρον, ὅπερ εἰσάγει διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ἀφορῶν εἰς μόνους τοὺς δασμοὺς τῆς ἐξαγωγῆς. Ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι τοὺς λόγους τούτους δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, διότι τότε ἄνευ τινὸς διακρίσεως καὶ μετά τινος, δύναμαι εἰπεῖν, περιφρονήσεως ἀπέκρουε τὸ ὑπ’ ἐμοῦ προταθὲν μέτρον. Ἀλλ’ ὑπάρχουσιν ἆρά γε ἰδιαίτεροι λόγοι, δικαιολογοῦντες τὸ μέτρον τῆς εἰς χρυσὸν πληρωμῆς, μόνον ὅσον ἀφορᾷ τοὺς δασμοὺς τῆς ἐξαγωγῆς; Εἶναι τοιοῦτοι οἱ λόγοι, οὓς ἐπρόβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δίκαιον εἶναι νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς πληρωμὴν χρυσοῦ οἱ ἐξάγοντες ἡμεδαπὰ προϊόντα, διότι εἰς χρυσὸν λαμβάνουσι τὸ ἀντίτιμον αὐτῶν; Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι οἱ λόγοι οὗτοι οὐδεμιᾶς ἔχονται ὑποστάσεως, διότι εἶναι πασίγνωστον, ὅτι καὶ οἱ παράγοντες τὰ προϊόντα ταῦτα λαμβάνουσι τὸ ἀντίτιμον παρὰ τῶν ἐμπόρων εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ οἱ ἀποστέλλοντες αὐτὰ ἔμποροι λαμβάνουσι τὸ ἀντίτιμον αὐτῶν εἰς τραπεζικὰ, πωλοῦντες ἀπέναντι αὐτοῦ συνάλλαγμα. Ἑπομένως οὔτε οἱ μὲν οὔτε οἱ δὲ κατέχουσι χρυσὸν, ἵνα δώσωσιν αὐτὸν εἰς τὰ τελωνεῖα. Ἠδύνατό τις νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι τὸ ἀντίθετον σύστημα εἶναι τὸ ὀρθότερον, νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς πληρωμὴν χρυσοῦ οἱ εἰσάγοντες ξένα ἐμπορεύματα, διότι οἱ τοιοῦτοι, ὀφείλοντες νὰ πληρώσωσι τὴν ἀξίαν εἰς μεταλλικὸν, δύνανται σὺν τῇ προμηθείᾳ τῆς ἀξίας ταύτης νὰ προμηθευθῶσι κατὰ προσθήκην καὶ τὸ ὀλίγον ποσὸν χρυσοῦ, τὸ ἀναλογοῦν εἰς τὰ τελωνειακὰ δικαιώματα. Ἀλλ’ ἐγὼ, Κύριοι, δὲν φρονῶ, ὅτι ὑπάρχει ὁ ἐλάχιστος λόγος διακρίσεως μεταξὺ δασμῶν εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς. Ἄλλοι, κατ’ ἐμὲ, εἶναι οἱ λόγοι, ἐκ τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται ἡ παραδοχὴ ἢ ἡ ἀπόῤῥιψις τοῦ μέτρου τῆς ἐν γένει εἰς χρυσὸν πληρωμῆς τῶν τελωνειακῶν δασμῶν, καὶ οἱ λόγοι οὗτοι ἀνάγονται εἰς τὴν ἐπιῤῥοὴν, τὴν ὁποίαν τὸ μέτρον τοῦτο δύναται νὰ ἐξασκήσῃ ἐπὶ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἢ ἀκριβέστερον ἐπὶ τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος. Ἂν διὰ τοῦ μέτρου τούτου ἦναι δυνατὸν νὰ κατασταθῶσιν ἠπιώτερα, ὁμαλώτερα παρ’ ἡμῖν τὰ τῆς τιμῆς τοῦ χρυσοῦ, συμφέρον εἶναι νὰ ἀποδεχθῇ αὐτὸ ἡ Βουλή. Ἄν τοὐναντίον ὑπάρχῃ κίνδυνος νὰ ἐπιδεινωθῶσι δι’ αὐτοῦ τὰ τῆς τιμῆς τοῦ χρυσοῦ, ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ τὸ ἀποκρούσῃ. Καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω ἐν συντόμῳ τὸ ζήτημα. Πρόκειται, Κύριοι, νὰ πορισθῇ τὸ Κράτος τὸν διὰ τὰς χρηματικὰς ὑποχρεώσεις ἀναγκαιοῦντα αὐτῷ χρυσὸν ἐκ τοῦ ἐσωτερικοῦ, εἴτε διότι δὲν δύναται, εἴτε διότι δὲν θέλει νὰ προμηθευθῇ αὐτὸν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ διὰ δανείου, καὶ ἐρωτᾶται, τίνι τρόπῳ δύναται ἡ προμήθεια αὕτη νὰ συντελεσθῇ ἐπωφελέστερον; ἀγοράζοντος τοῦ Κράτους ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τῆς ἀγορᾶς τὸν χρυσὸν, ἢ ἐπιβαλλομένης εἰς τοὺς ἰδιώτας τῆς ὑποχρεώσεως νὰ πληρώνωσιν εἰς χρυσὸν τοὺς τελωνειακοὺς δασμοὺς, καὶ ἀνατιθεμένης οὕτως ἐμμέσως εἰς αὐτοὺς τῆς προμηθείας τοῦ χρυσοῦ ἢ τοῦ συναλλάγματος; Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι, ὅπως πᾶσαν χρηματιστικὴν ἐργασίαν, οὕτω καὶ τὴν ἀγορὰν τοῦ συναλλάγματος ἐπιτηδειότερον καὶ οἰκονομικώτερον δύνανται νὰ διεξαγάγωσιν οἱ ἰδιῶται. Οὗτοι, διεσπαρμένοι καθ’ ὅλην τὴν ἐπικράτειαν, δύνανται βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον νὰ ἀναζητήσωσι καὶ ἀνεύρωσι τὸν χρυσὸν, τοῦ ὁποίου ἔχουσιν ἀνάγκην, δύνανται νὰ προστρέξωσιν ἴσως πρὸς τοῦτο καὶ εἰς ἰδιαίτερα ἀποταμιεύματα, ἀπρόσιτα εἰς τὴν ἀγορὰν, καὶ οὕτω διὰ τῆς ἐργασίας αὐτῶν ἡσύχως καὶ ἀθορύβως θέλει συγκεντρωθῆ εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα ὁ χρυσὸς, οὗ τὸ Κράτος ἔχει ἀνάγκην. Τοὐναντίον, ἂν τὸ Κράτος θελήσῃ νὰ πορισθῇ ἀμέσως τὸν χρυσὸν ἐκ τῆς ἀγορᾶς, θέλει κατέλθει εἰς τὸ Χρηματιστήριον, ἔνθα ἐνεδρεύουσα ἀναμένει αὐτὸ ἡ κερδοσκοπία, καὶ θέλει ἐμπέσει εἰς τὰς πλεκτάνας καὶ τοὺς δόλους αὐτῆς. Ζητοῦν δὲ ἀποτόμως μεγάλην ποσότητα χρυσοῦ, θέλει συντελέσει, ἕνεκα τῶν ἠθικῶν ἐντυπώσεων, εἰς αἰφνιδίαν ὑπερτίμησιν καὶ εἰς ἀποτόμους διακυμάνσεις τοῦ χρυσοῦ καὶ τοῦ συναλλάγματος, ἐξ ὧν, κατὰ τὴν γνώμην πάντων, ἐπέρχονται τὰ μεγάλα δεινὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἰδοὺ διατὶ φρονῶ, ὅτι, ὡς ἔχουσι παρ’ ἡμῖν τὰ πράγματα, προτιμότερον εἶναι νὰ ἀνατεθῇ ἡ προμήθεια τοῦ χρυσοῦ εἰς ἰδιώτας διὰ τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῶν νὰ πληρώνωσιν εἰς χρυσὸν τοὺς τελωνειακοὺς δασμούς.

§64ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Καταργήσατε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, καὶ τότε τοῦτο γίνεται.

§65ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἀντετάχθη ἡ ἀντίῤῥησις, ὅτι ὁ περιορισμὸς τῆς χρήσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων διὰ τῆς εἰς χρυσὸν πληρωμῆς τῶν τελωνειακῶν δασμῶν θέλει ἔχει ὡς συνέπειαν τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ συναλλάγματος. Ἐὰν, Κύριοι, παραδεχθῶμεν βεβαίαν τὴν συνέπειαν ταύτην, παύω ἀμέσως ὑποστηρίζων τὴν ἀρχὴν τῆς εἰσπράξεως τῶν τελωνειακῶν δασμῶν εἰς χρυσόν. Καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἐν ἀντιφάσει εὑρίσκεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, παραδεχόμενος τὴν συνέπειαν ταύτην, καὶ ὅμως ἐπιμένων εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ περὶ οὗ πρόκειται νομοθετήματος. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν φρονῶ, ὅτι θέλει ἐπέλθει τοιαύτη συνέπεια, διότι οὐδεμίαν διαβλέπω διαφορὰν εἰς τὸ ποσὸν τῶν κυκλοφορούντων τραπεζογραμματίων, οἱονδήποτε σύστημα πληρωμῆς τῶν τελωνειακῶν δασμῶν καὶ ἂν παραδεχθῶμεν. Τί διαφέρει, ἂν τὸ Κράτος, συγκεντρόνον τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀγοράζει δι’ αὐτῶν τὸν χρυσὸν ἢ τὸ συνάλλαγμα ἐκ τῆς ἀγορᾶς, ἢ ἂν οἱ ἰδιῶται ἀγοράσωσιν ἀμέσως τὸν χρυσὸν διὰ τῶν εἰς χεῖράς των τραπεζικῶν γραμματίων καὶ παραδώσωσιν αὐτὸν εἰς τὰ τελωνεῖα τοῦ Κράτους; Δὲν εἶναι πρόδηλον, ὅτι τὸ αὐτὸ ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων θέλει δοθῆ εἰς κυκλοφορίαν εἰς ἑκατέραν τῶν περιστάσεων; Ἐνδοιασμοὺς περὶ ὀρθότητος τῆς ἰδέας ταύτης δύνανται νὰ ἔχωσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες φρονοῦσιν, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων εἶναι ὑπέρτερον τῶν ἀναγκῶν τῆς κοινωνίας, καὶ εἰς τὸν λόγον τοῦτον ἀποδίδουσι τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ χρυσοῦ. Οὗτοι δύνανται νὰ ὑποπτεύσωσιν, ὅτι ὁ περιορισμὸς τῆς χρήσεως αὐτῶν διὰ τῆς πληρωμῆς τῶν τελωνειακῶν δασμῶν εἰς χρυσὸν δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς ἐπαύξησιν τῆς πλησμονῆς αὐτῶν καὶ εἰς τὴν ἐπίτασιν τῶν τοῦ χρυσοῦ ὑπερτιμήσεων. Ἀλλ’ ἐγὼ τὴν ἰδέαν αὐτὴν τῆς πληθώρας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων θεωρῶ ὅλως πλημμελῆ καὶ ἐσφαλμένην, ἀπέκρουσα δὲ αὐτὴν καὶ κατὰ τὴν προηγουμένην σύνοδον, καὶ νομίζω ὅτι τὴν ἀντέκρουσα δι’ ἐπιχειρημάτων ἀκαταμαχήτων. Ὑπὲρ τῆς ἰδέας ταύτης ἓν καὶ μόνον προβάλλεται ἐπιχείρημα, ὅτι ηὐξήθη βαθμηδὸν τὸ ποσὸν τῶν ἐν κυκλοφορία τραπεζικῶν γραμματίων· ἀλλ’ ἡ αὔξησις αὕτη ἐκ πολλῶν καὶ ποικίλων δύναται νὰ προῆλθε λόγων, ἐκ τῆς πλήρους ἐξαντλήσεως τοῦ μεταλλικοῦ παρ’ ἡμῖν, ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ χρυσοῦ, ἡ ὁποία καθιστᾷ ἀναγκαῖον εἰς τὰς συναλλαγὰς μεῖζον ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων, ἐξ αὐτῆς τῆς ἐκ τῆς ἡμεδαπῆς προμηθείας ὁλοκλήρου τοῦ ποσοῦ τοῦ χρυσοῦ, τοῦ ἀναγκαίου διὰ τὰς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεις ἡμῶν, ὅπερ ἄλλοτε ἐλαμβάνετο ἔξωθεν διὰ δανείων. Δὲν εἶναι δυνατὸν μόνην τὴν σχετικὴν ἐπαύξησιν τῶν κυκλοφορούντων τραπεζογραμματίων νὰ θεωρήσῃ τις ὡς ἀσφαλῆ ἀπόδειξιν πλησμονῆς αὐτῶν πέραν τῶν ἀναγκῶν τῆς κοινωνίας. Κατ’ ἐμὴν γνώμην, τότε μόνον δύναται νὰ ὑπάρξῃ τοιαύτη πληθώρα, ὅταν οἱ κάτοχοι τῶν τραπεζικῶν γραμματίων δὲν ἔχωσι τὰ μέσα νὰ ἀπαλλαχθῶσιν αὐτῶν, διαθέτοντες αὐτὰ ἐπωφελῶς καὶ ἀναγκάζωνται νὰ ὑποστῶσι θυσίας πρὸς τοῦτο. Ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν δὲν ἀνεφάνη τοιαύτη ἀνάγκη, διότι οἱ κάτοχοι αὐτῶν δύνανται νὰ δώσωσιν αὐτὰ εἰς τὸ Δημόσιον πρὸς πληρωμὴν φόρων, δύνανται νὰ διαθέσωσιν αὐτὰ εἰς ἀσφαλῆ καὶ ἐπωφελῆ δάνεια, δύνανται τέλος, τὸ ἁπλούστερον πάντων, νὰ ἐπιστρέψωσιν αὐτὰ εἰς τὴν Τράπεζαν, παρ’ ἧς κατὰ μέγα μέρος ἑκουσίως καὶ ἐπὶ τόκῳ παρέλαβον ταῦτα. Ἂν δὲν ἐπιστρέφωσιν αὐτὰ, τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι ἔχουσι διαρκῆ αὐτῶν ἀνάγκην. Ἂν ὑπῆρχεν ἀληθῶς παρ’ ἡμῖν πληθώρα τραπεζικῶν γραμματίων ὑπὲρ τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας, ἡ πεποίθησίς μου εἶναι, ὅτι μέγα μέρος τῶν γραμματίων τῶν διὰ λογαριασμὸν τῶν Τραπεζῶν κυκλοφορούντων ἤθελεν ἐπιστραφῆ εἰς αὐτάς. Ἐνόσῳ δὲν γίνεται τοῦτο, ὀφείλομεν νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ἡ κοινωνία ἔχει ἀνάγκην τῶν γραμματίων τούτων. Ἑτέρα ἀπόδειξις τῆς πληθώρας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ἤθελεν εἶσθαι ἡ ἀφθονία τῶν εἰς δάνεια προσφερομένων κεφαλαίων καὶ ἡ ἔκπτωσις τοῦ τόκου. Ἀλλ’ οὐδὲ τὸ φαινόμενον τοῦτο ἀνεφάνη· τοὐναντίον, κατὰ τὰς ἐμὰς πληροφορίας, ἀχρηματία ἐπικρατεῖ πανταχοῦ τοῦ Κράτους, καὶ ὁ τόκος ἀνῆλθεν εἰς σημεῖον, ὅπερ, πρέπει νὰ ἀνατρέξῃ τις πολλὰ ἔτη εἰς τὸ παρελθὸν, ἵνα ἀνεύρῃ. Ἀλλὰ πῶς ἐξηγεῖται, δύναταί τις νὰ ἐρωτήσῃ, ἡ προϊοῦσα αὕτη ὑπερτίμησις τοῦ χρυσοῦ καὶ τοῦ συναλλάγματος; Πολλοὶ λόγοι ἐπηρεάζουσι τὴν σχέσιν τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου πρὸς τὸν χρυσὸν, ὑπαρχούσης ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· τοιοῦτοι εἶναι αἱ πολιτικαὶ περιπλοκαὶ, τὸ ἀξιόχρεων τοῦ Κράτους τοῦ ἐκδόντος τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια, αἱ πιθανότητες προσεχοῦς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· ἀλλὰ σπουδαιότερος πάντων κατ’ ἐμὴν γνώμην εἶναι ὁ αἰώνιος νόμος τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως. Αὐξάνει παρ’ ἡμῖν ἡ τιμὴ τοῦ χρυσοῦ διότι δὲν ὑπάρχει προσφορὰ χρυσοῦ ἀνάλογος πρὸς τὴν ζήτησιν. Καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν ὅτι, ὅταν τὸ Κράτος προμηθεύηται χρυσὸν διὰ δανείων ἐξωτερικῶν, ἡ ἀξία τοῦ χρυσοῦ ἐκπίπτει, ἀνυψοῦται δὲ μεγάλως, ὅταν κατέλθῃ ἀγοραστὴς καὶ τὸ Κράτος. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν παρ’ ἡμῖν ὑποτίμησις τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου ἕνεκεν ἀφθονίας αὐτοῦ, ὡς ὑποστηρίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλ’ ὑπάρχει ὑπερτίμησις τοῦ χρυσοῦ ἕνεκα σπάνεως αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ καὶ ἐξ ἄλλης σπουδαιοτάτης παρατηρήσεως ἀποδεικνύεται, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἀριδήλως. Μέτρον τῆς ἀξίας πάντων τῶν πραγμάτων ἢ ἐμπορευμάτων εἶναι τὸ κυκλοφοροῦν ἐν τῷ Κράτει νόμισμα, ἤτοι παρ’ ἡμῖν τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον. Ἐὰν λοιπὸν ἀληθεύῃ ὅτι τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον ὑπετιμήθη ἕνεκα τῆς δῆθεν ὑπερμέτρου ἀφθονίας αὐτοῦ, τίνες αἱ ἐκ τούτου ἀναγκαῖαι συνέπειαι; Ὅτι ὅλων τῶν πραγμάτων ἔπρεπε ἀναλόγως νὰ ὑπερτιμηθῇ ἡ ἀξία. Καὶ ὅμως, Κύριοι, τί βλέπομεν; Ἐνῷ ὑπερτιμᾶται ἡ ἀξία τοῦ χρυσοῦ καὶ τῶν δι’ αὐτοῦ εἰσαγομένων πραγμάτων, ἐκπίπτουσι συγχρόνως αἱ τιμαὶ ὅλων τῶν σχετικῶν ἀξιῶν. Βλέπομεν ὅτι ἡ ἀξία τῶν ἀκινήτων, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ σπεύσωσι ν’ ἀγοράσωσιν οἱ ἔχοντες ἄφθονα τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ μὴ δυνάμενοι νὰ διαθέσωσιν αὐτὰ, ἡ ἀξία τῶν ἀκινήτων σχεδὸν μένει ἀμετάβλητος· πωλοῦνται ἀκίνητα, καὶ δὲν ὑπάρχουσιν οἱ ἀγοράσοντες αὐτά. Δὲν ὑπάρχει ἀναντιῤῥήτως παρ’ ἡμῖν, κύριοι Βουλευταὶ, πληθώρα τραπεζικῶν γραμματίων, καὶ ἑπομένως δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ φοβώμεθα, ὅτι ἐνδέχεται νὰ ἐπιταθῇ αὕτη καὶ νὰ ἐπέλθῃ αὔξησις τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος ἕνεκα τῆς παραδοχῆς τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Ταῦτα, Κύριοι, εἶχον νὰ εἴπω καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην ἔποψιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἐξετασθῇ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἑτέραν ἔποψιν, τὴν δι’ αὐτοῦ ἐπιβαλλομένην ἐπαύξησιν τῆς φορολογίας, ἐγὼ βεβαίως κηρύττομαι κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, διότι φρονῶ, ὅτι βαρέως, βαρύτατα φορολογεῖται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, καὶ ὅτι πᾶσα ἐπίτασις τῆς φορολογίας ταύτης θέλει ἀφεύκτως παραβλάψει τὴν παραγωγὴν καὶ τὴν κατανάλωσιν, χωρὶς κἂν νὰ παραγάγῃ τὰ δι’ αὐτῆς ἐπιδιωκόμενα ταμιευτικὰ ἀποτελέσματα. Ὅταν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν, πόσον βαρέως ἐφορολογεῖτο ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μέχρι τοῦ παρελθόντος ἔτους, ὅταν ὑπολογίσῃ τὰ πολλὰ καὶ μεγάλα καὶ ποικίλα βάρη, τὰ ὁποῖα ἔκτοτε ἀλλεπαλλήλως ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἔτους ἐπεβλήθησαν ἐπὶ τῆς ῥάχεως αὐτοῦ, ὅταν ἀποβλέψῃ εἰς τὰ ἐπελθόντα ἐντεῦθεν μέχρι τοῦδε ἀποτελέσματα εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ τὰς συναλλαγὰς, εἰς τὴν κατάστασιν τῆς κοινωνίας ἐν γένει, εἶναι ἀδύνατον, φρονῶ, νὰ ἀρνηθῇ εὐσυνειδήτως τὴν ἀλήθειαν ταύτην. Ἀντιτάσσει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν δεινὴν κρίσιν, εἰς ἣν περιῆλθον τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, καὶ τὸ ἱερὸν καθῆκον τῆς προμηθείας τῶν μέσων πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν χρηματικῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους, καὶ ὑποστηρίζει, ὅτι διὰ τῶν μέτρων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἀδιακόπως ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ τῶν ἀτελευτήτων τούτων θυσιῶν, τὰς ὁποίας ἀνὰ πᾶσαν ἡμέραν κατὰ προσθήκην ζητεῖ παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, θὰ παρέλθῃ ἡ κρίσις καὶ θὰ ἀνευρεθῶσι τὰ μέσα τῆς πληρωμῆς τῶν ἡμετέρων ὑποχρεώσεων. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν φρονῶ, ὅτι τοιοῦτοι λόγοι δύνανται νὰ δικαιολογήσωσι τὴν ἐπιβολὴν φορολογίας πολὺ ἀνωτέρας τῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Βεβαίως ἱερὸν εἶναι τὸ καθῆκον τῆς πληρωμῆς τῶν χρηματικῶν ὑποχρεώσεων, καὶ ἐπιβάλλεται εἰς πᾶν Κράτος καὶ ὑπὸ τῆς ἠθικῆς καὶ ὑπὸ τοῦ ἰδίου αὐτοῦ συμφέροντος. Ἀλλὰ τὰ ἔθνη δὲν ἔχουσι μόνον τὸ καθῆκον τοῦτο· ἔχουσι καὶ ἄλλα καθήκοντα, ὑψηλότερα καὶ ἱερώτερα, νὰ ἐκπληρώσωσιν. Ἔχουσι καθῆκον νὰ μεριμνήσωσι περὶ τῆς ἰδίας αὐτῶν συντηρήσεως, τῆς ἀναπτύξεως, τῆς εὐνομίας καὶ τῆς προόδου· ἔχουσι καθῆκον νὰ λάβωσι πρόνοιαν πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς ἐθνικῆς ἀποστολῆς, τῆς ἐπιβαλλομένης ἑκάστοτε ὑπὸ τῆς ἱστορίας καὶ τῶν ἐθνικῶν αὐτῶν παραδόσεων. Καὶ ὅταν δὲν ἦναι δυνατὴ ἡ σύγχρονος ἐκπλήρωσις τῶν καθηκόντων τούτων, δὲν εἶναι βεβαίως τὰ τελευταῖα ταῦτα καθήκοντα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὀφείλουσι νὰ ὑποχωρήσωσιν. Ἡ ἐκπλήρωσις τῶν χρηματικῶν ὑποχρεώσεων εἶναι ἐπιβεβλημένη ἐπὶ τοσοῦτον, ἐφ’ ὅσον δύναται νὰ συνδυασθῇ μὲ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἄλλων ἐκείνων ὑψηλοτέρων καθηκόντων. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀξιώσῃ εὐλόγως ἀπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἵνα παραλείψῃ πᾶσαν μέριμναν περὶ τῆς ἰδίας αὐτοῦ συντηρήσεως καὶ εὐημερίας. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὸ καθῆκον νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς ἐκπληρώσεως τῆς ἐθνικῆς ἀποστολῆς του. Δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀπαιτήσῃ τις παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ παραιτήσῃ πᾶσαν τοιαύτην μέριμναν καὶ πᾶν ἰδανικὸν αὐτοῦ καὶ νὰ ἐργάζηται αἰωνίως, δίκην εἵλωτος, πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τῆς πληρώσεως τῶν βαλαντίων τῶν δανειστῶν τοῦ Κράτους. Ὑπάρχει ὅριον τῆς ἐκπληρώσεως πασῶν τῶν νομίμων ὑποχρεώσεων, τὸ ὅριον τῆς φυσικῆς ἢ ἠθικῆς ἀδυναμίας, καὶ οὐδεὶς δύναται ν’ ἀπαιτήσῃ, λόγῳ τοῦ καθήκοντος τῆς πληρωμῆς τῶν χρηματικῶν ὑποχρεώσεων, τὴν ὑπέρβασιν τοῦ ὁρίου τούτου. Ἀλλ’ οὐδὲ τὸ συμφέρον αὐτὸ τῶν δανειστῶν τοῦ Κράτους ἐπιτρέπει, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ὑπέρβασιν τοιαύτην, διότι μόνον εὐημεροῦν, ἀναπτυσσόμενον, ἐπεκτεῖνον τὰ ὅρια αὐτοῦ, μόνον Κράτος τοιοῦτο δύναται νὰ παράσχῃ ἐπαρκεῖς ἐγγυήσεις διαρκοῦς ἐκπληρώσεως καὶ τῶν χρηματικῶν αὐτοῦ ὑποχρεώσεων. Τοὐναντίον, Κράτος βαῖνον εἰς τὴν ἐξάντλησιν, εἰς τὴν κακοδαιμονίαν, εἰς τὴν παρακμὴν, ἐπὶ βραχὺν μόνον χρόνον θέλει δυνηθῆ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν αὐτῶν. Ζήτημα μόνον, κύριοι Βουλευταὶ, δύναται νὰ ἦναι ὁ ἀκριβὴς προσδιορισμὸς τοῦ ὁρίου τούτου, πέραν τοῦ ὁποίου δὲν ὑφίσταται ὑποχρέωσις πληρωμῆς χρηματικῶν ὑποχρεώσεων. Ἀλλ’ ὡς ὀρθῶς ὑπεβλήθη ἤδη καὶ ὑπεστηρίχθη ἐνώπιον ἡμῶν, τὸ ὅριον τοῦτο δὲν δύναται νὰ ὁρισθῇ ἢ μόνον μετὰ τὴν ἀκριβῆ μελέτην καὶ γνῶσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως. Τότε καὶ μόνον δύναται νὰ σχηματισθῇ περὶ τούτου ὁριστικὴ γνώμη, καὶ νὰ ληφθῇ ὁριστικὴ ἀπόφασις.

§66Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἰδίως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιθυμοῦμεν, εἶναι νὰ εὐαρεστηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν γνώμην του ἐπὶ τοῦ εὐλόγου ἢ μὴ εὐλόγου τῶν παραστάσεων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶναι κατάστημα ἐθνικὸν, προνομιοῦχον, ἐπειδὴ δὲ παριστᾷ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἀδικεῖται, ὅτι ἀθετοῦνται αἱ μετ’ αὐτῆς συνωμολογημέναι συμβάσεις, ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ ἐνδιαφέρον νὰ ἀκούσῃ, ποίαν ἐπὶ τῶν παραστάσεων τούτων ἔχει γνώμην ἡ Κυβέρνησις.

§67Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα φρονεῖ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἑρμηνεύῃ ὅπως ἀποδεικνύεται ἑρμηνεύουσα τὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐν τῷ ὑποβαλλομένῳ νομοσχεδίῳ· ὁρίζει δὲ καὶ τὴν διάταξιν, τὴν ὁποίαν φρονεῖ, ὅτι κακῶς ἑρμηνεύει ἡ Κυβέρνησις. Ἡ διάταξις αὕτη προὐκάλεσε σπουδαιοτάτας συζητήσεις, ὅτε ἐψηφίσθη· ἀλλὰ τὰς συζητήσεις ταύτας προὐκάλεσεν, ὡς ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν τῆς Βουλῆς, μετὰ τὴν ψηφοφορίαν, διότι γενομένης τῆς ψηφοφορίας ἠγέρθη ἀμφιβολία περὶ τῆς ἐννοίας τῆς παραγράφου, εἰς ἣν ἀφορῶσιν αἱ παρατηρήσεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ὡμίλησαν δὲ πολλοὶ περὶ τούτου, ὡμίλησε καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, ὅστις ἦτο καὶ ὁ εἰσηγητὴς τῆς προτάσεως, ἑρμηνεύσας τὴν γνώμην αὐτοῦ, γνώμην σύμφωνον πρὸς ἣν καὶ ἡμεῖς ἔχομεν κατὰ τὰ πλεῖστα, τοὐλάχιστον ἐφ’ ὅσον σχετίζεται ἡ γνώμη αὕτη πρὸς τὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἡρμήνευσαν τὴν γνώμην αὐτῶν ἐκ τῶν παρόντων ἐνταῦθα καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας· ἡρμήνευσα καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην μου, ἡρμήνευσε τὴν γνώμην του καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ἀλλὰ ταύτην δὲν εὑρίσκω ἐν τοῖς πρακτικοῖς, οὐδ’ εἰς τὸ παράρτημα, εἰς ὃ τὰ πρακτικὰ παραπέμπουσι· πάντες ὅμως μιᾷ φωνῇ εἶπον, ὅτι ἡ παράγραφος ἦτο ἀσαφὴς, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐξηγηθῇ, διότι ἄλλως ἕκαστος ἠδύνατο νὰ ἑρμηνεύσῃ αὐτὴν κατὰ τὰς ἰδίας πεποιθήσεις. Ἐγένετο δὲ ἡ συζήτησις ἐν τῇ ὑποθέσει, ὅτι δὲν εἶχεν ἔτι ψηφισθῆ τὸ ἄρθρον, ὅτε ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶπεν, ὅτι εἶναι ἤδη ἐψηφισμένον τὸ ἄρθρον, καὶ ἑπομένως αἱ παρατηρήσεις, ὁθενδήποτε καὶ ἂν προήρχοντο, δὲν ἠδύναντο νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἑρμηνεύουσαι τὴν ἔννοιαν, ἐν ᾗ ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον. Οὐχ ἧττον ἐξηκολούθησεν ἡ συζήτησις, καὶ παρεστήθη ὑπὸ τῶν πλείστων, ὅτι θὰ ἦτο ἀναγκαῖον νὰ ψηφισθῇ νέος νόμος, ἑρμηνεύων τὴν διάταξιν, ἀλλὰ νέος νόμος δὲν ἐψηφίσθη, καὶ ἡ διάταξις ἔμεινεν ὡς ἔχει. Ἕκαστος ἑπομένως ἑρμηνεύει αὐτὴν κατὰ τὰς πεποιθήσεις αὐτοῦ. Ἡμεῖς ἑρμηνεύομεν αὐτὴν καθ’ ἣν τότε εἴχομεν ἐκφράσει γνώμην ἐγὼ καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεγαρίδος, γνώμην μὴ ἀπέχουσαν πολὺ ἀπὸ τῆς γνώμης τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ. Ὁ τότε Πρωθυπουργὸς, ἑρμηνεύων τὴν διάταξιν, εἶπεν, ὅτι ἡ ἔννοια αὐτῆς εἶναι ἁπλῶς καὶ μόνον αὕτη· ὅτι ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου ἐκείνου νόμισμα ἐν Ἑλλάδι θὰ ἦναι τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, ὅτι αὕτη ἦτο ἡ ἔννοια τῆς διατάξεως, καθ’ ἣν θὰ ἦσαν δεκτὰ εἰς πληρωμὴν τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια· ὅτι πᾶσα ἐναντία συμφωνία προϋπάρχουσα δὲν ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψει, τουτέστιν, ὅτι, ἐὰν ἐναντία συμφωνία προϋπῆρχεν, ἐξηκολούθει ὑφισταμένη ἡ ὀφειλὴ κατὰ τὴν συμφωνίαν ἐκείνην, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ γίνηται ἡ πληρωμὴ εἰς τὸ νόμισμα τὸ ἀνεγνωρισμένον ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, τουτέστι τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον οὐχὶ ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ ἀξίᾳ τοῦ νομίσματος, οὗτινος ἡ κυκλοφορία δὲν ἐπετρέπετο ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου· ὅτι εἰς τοῦτο περιωρίζετο ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου, ὅτι νόμισμα εἰς τὸ ἑξῆς δὲν εἶναι τὸ χρυσοῦν καὶ ἀργυροῦν νόμισμα, ἀλλὰ τὸ νόμισμα τὸ τραπεζικὸν, τὸ πιστωτικὸν, καὶ ὅτι εἰς τοῦτο τὸ νόμισμα ἔδει νὰ πραγματοποιηθῶσι πᾶσαι αἱ πληρωμαί. Πρὸς τοῦτο ἐγένοντο ἀντιῤῥήσεις. Ἐῤῥήθη παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας, ὅτι τὸ ἄρθρον θὰ εἶχεν ὡς συνέπειαν, ἂν μὴ ἐδίδετο ἡ ἑρμηνεία, ἣν ἔδωκεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θὰ ἠδύνατο τὸ Κράτος νὰ πληρόνῃ τὰς ὀφειλὰς αὐτοῦ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια· διότι εἰς τοὺς ἔχοντας λαμβάνειν κατόπιν συμφωνίας προϋπαρχούσης παρὰ τοῦ Δημοσίου λόγῳ δανείου πρὸς τὸ Κράτος, καίτοι ἡ συμφωνία ῥητῶς καθώριζεν, ὅτι θὰ γένηται ἡ ἀπότισις εἰς χρυσὸν, ἀφοῦ ὅμως κατὰ τὸν νόμον ἐπεβάλλετο ἡ ἀπότισις εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια θὰ ἠδύνατο καὶ τὸ Κράτος ν’ ἀποδώσῃ τὰ ὀφειλόμενα, καὶ δὲν θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ πιστωτὴς νὰ ἀπαιτήσῃ ἐν ἄλλῳ νομίσματι τὴν πληρωμὴν, οὐδὲ καὶ ὑπερτίμησιν, ἐκτὸς ἐὰν ἴσχυεν ἡ γνώμη τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καθ’ ἣν, καίπερ ὑπαρχούσης συμφωνίας ἀντιθέτου, οὐχ ἧττον ἔπρεπεν ἐν τῇ πληρωμῇ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψει ἡ διαφορὰ τῆς ἀξίας τοῦ χρυσοῦ πρὸς τὴν τρέχουσαν ἀξίαν τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου. Ἀπήντησε τότε εἰς τὰς παρατηρήσεις τοῦ Βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὰ χρέη τῆς Κυβερνήσεως δὲν περιλαμβάνονται ἐν τῇ ἐννοίᾳ τοῦ ἄρθρου, διότι ὁμιλεῖ τὸ ἄρθρον περὶ συναλλαγῶν τῶν Τραπεζῶν μετὰ ἰδιωτῶν καὶ καταστημάτων, δὲν ποιεῖται δὲ μνείαν τῆς Κυβερνήσεως. «Ἀλλὰ τότε, εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής, ἡ Τράπεζα τὸ λαχειοφόρον αὐτῆς δάνειον θὰ ὤφειλε νὰ πληρώσῃ ὄχι εἰς μεταλλικὸν, ἀλλ’ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια». Ἐκ τούτου σύγχυσις ἐν τῇ συζητήσει ἐκείνῃ ἀπεριόριστος, καὶ τὰ πράγματα κατέληξαν εἰς τὸ ἀσαφές. Ἀλλ’ ἐῤῥήθη ὑπὸ τοῦ Προέδρου, ὅτι μάτην ἐγίνετο ἡ συζήτησις, διότι τὸ ἄρθρον ἦτο ἐψηφισμένον. Ἐνώπιον οὕτως ἀσαφοῦς διατάξεως διατελοῦσα σήμερον ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἠδύνατο ἢ νὰ ἐφαρμόσῃ αὐτὴν καθ’ ἣν αὐτὴ ἔχει γνώμην περὶ τῆς ἑρμηνείας αὐτῆς· ἀλλ’ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἥτις μέχρι τοῦδε ἐφαίνετο ἔχουσα τὴν γνώμην, ἣν ἔχομεν ἡμεῖς καὶ ἣν εἶχεν ἐν καιρῷ τῆς ψηφίσεως τοῦ ἄρθρου ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰπὼν μάλιστα, ὅτι ὡς συντάκτης τῆς παραγράφου ἐξέφραζεν αὐτὴν, ἡ Τράπεζα, λέγω, ἥτις μέχρι τοῦδε ἐφαίνετο συμφωνοῦσα, μετέβαλε γνώμην, καὶ χθὲς, καθ’ ἣν ὥραν ἡτοιμαζόμην νὰ μεταβῶ εἰς τὴν Βουλὴν, μοὶ ἐμήνυσε διά τινος τῶν ὑπαλλήλων αὐτῆς, ὅτι ἐθεώρει τὸ νομοσχέδιον προσκροῦον εἰς τὰ δικαιώματα αὐτῆς, θὰ ἦτο ὅμως διατεθειμένη νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως γένηται ἐξαίρεσις εἰς τὰ ἐν τῇ συμβάσει περὶ τούτου. Εἶπον εἰς τὸν ἀποσταλέντα, ὅτι ἔχω γνῶσιν, ὅτι ἡ Τράπεζα δὲν ἡρμήνευεν οὕτω τὴν σύμβασιν μέχρι τοῦδε, ἀπόδειξις δὲ τούτου ἦτο, ὅτι μέχρι τοῦδε ἡ Κυβέρνησις ἐφήρμοζεν αὐτὴν καὶ ἐν ταῖς συναλλαγαῖς της πρὸς τὴν Τράπεζαν κατ’ ἄλλην ἔννοιαν, τουτέστι τὴν ἔννοιαν τὴν ἐπιτρέπουσαν τὴν εἰς χρυσὸν συναλλαγὴν ἄνευ ἀδείας τῆς Τραπέζης, διότι πάντα τὰ προσωρινὰ δάνεια, ἅτινα εἰς χρυσὸν διέπραξεν ἡ Κυβέρνησις, πάντα ἐγένοντο, εἴτε πρὸς τὴν Τράπεζαν, εἴτε πρὸς ἄλλους, ἐν γνώσει τῆς Τραπέζης, ἄνευ ὅμως τῆς ἐκφράσεως τῆς συναινέσεως αὐτῆς, ἢ τῆς συναινέσεως τῶν δύο ἄλλων Τραπεζῶν, ἐνῷ, ἂν ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου ἦτο ἡ σήμερον ἀποδιδομένη εἰς αὐτὸ ὑπὸ τῆς Τραπέζης, ἔπρεπε νὰ λαμβάνηται ἑκάστοτε ἡ συναίνεσις πρὸς συνομολόγησιν τῶν τοιούτων δανείων τῶν τριῶν Τραπεζῶν. Τοιαύτη συναίνεσις, ὡς παρετήρησα, δὲν ἐζητεῖτο· καὶ αἱ τρεῖς δὲ αὗται Τράπεζαι συνηλλάσσοντο πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἄλλοτε πᾶσαι ὁμοῦ, ἄλλοτέ τινες ἐξ αὐτῶν, ἐπὶ δανείοις χρυσοῖς, τουτέστι δανείοις κατ’ ἀναίρεσιν τῆς διατάξεως, ἑρμηνευομένης ὅπως ἑρμηνεύει αὐτὴν σήμερον ἡ Τράπεζα. Εἶπον λοιπὸν, ὅτι, καίτοι ἐγίνωσκον, ὅτι ἄλλως μέχρι τοῦδε ἡρμήνευε τὴν σύμβασιν ἡ Τράπεζα, χαίρων ὅμως ἀκούω, ὅτι εἶναι ὁπωσδήποτε σύμφωνος ἡ Τράπεζα, ἵνα παράσχῃ καὶ αὐτὴ, ἐφ’ ὅσον ἐκ τοῦ νόμου ἦτο ἀνάγκη, τὴν συναίνεσιν αὐτῆς πρὸς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ὅτι ἐλάμβανον μὲν σημείωσιν τῆς δηλώσεως ταύτης τῆς Τραπέζης, δὲν ἐνόμιζον ὅμως, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ ἀνακοπῇ ἡ πρόοδος τῆς συζητήσεως καὶ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου. Μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τοῦ ὑπαλλήλου ἔμεινα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ περὶ τὰ δέκα λεπτὰ, ὅτε ἔλαβον ἔγγραφον τῆς Τραπέζης, ὅμοιον τοῦ ἀναγνωσθέντος πρὸ ὀλίγου παρὰ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, καὶ ὅπερ ἀνέγνων, πρὸς τὴν Βουλὴν ἀπευθυνόμενον, ἐν ἐφημερίσι πρωϊναῖς τῆς σήμερον. Ἐν τῷ ἐγγράφῳ τούτῳ εὗρον ἐπαναλαμβανομένην τὴν δήλωσιν τῆς Τραπέζης, ὅτι εἶναι διατεθειμένη νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν περὶ παροχῆς τῆς συναινέσεως αὐτῆς, ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, οἷον ὑπεβλήθη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως· ἀνέγνων ἐν τῷ ἐγγράφῳ καὶ σκέψεις ἀφορώσας εἰς τὸ δικαίωμα αὐτῆς κατὰ τὴν σύμβασιν τοῦ 1880, ὅπως μὴ ὑποβληθῇ εἰς βαρυτέραν φορολογίαν τῆς τότε ἐπιβαλλομένης εἰς τὴν Τράπεζαν, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἐκφράζει ἡ Τράπεζα τὴν πεποίθησιν, ὅτι καὶ ψηφιζόμενος ὁ νόμος δὲν δύναται νὰ παραβλάψῃ τὰ δικαιώματά της. Καὶ τοῦτο εἶναι βέβαιον, ὅτι τὰ δικαιώματα ταῦτα, ἀποῤῥέοντα ἐκ συμβάσεως, δὲν ἐπηρεάζονται ἐκ μεταγενεστέρων νόμων. Οὕτως ἐψηφίσθη ἄλλοτε νόμος, καθ’ ὃν ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος, ὅστις κατὰ τὸ 1880 ἦτο 3%, ηὐξήθη εἰς 5%, οὐδεμία δ’ ἐγένετο μνεία περὶ τῶν δικαιωμάτων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ ὅμως οὐδεὶς ποτε ἐσκέφθη ἐν τῇ ἐφαρμογῇ, ἵνα ζητήσῃ παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πληρωμὴν ἀνωτέραν ἐκείνης, εἰς ἣν ὑπεβάλλετο ἐκ τῆς νομοθεσίας τῆς ὑφισταμένης κατὰ τὸ 1880. Καὶ ἐπὶ ἄλλων ζητημάτων ἠγέρθησαν ἀμφισβητήσεις πρὸς τὴν Τράπεζαν, ἰδίως ἠγέρθη ἀμφισβήτησις πρὸς τὴν Τράπεζαν περὶ τῶν μερισμάτων τῶν μετόχων, διότι ἡ μὲν Κυβέρνησις ἠξίου, ἢ μᾶλλον οἱ ὑπάλληλοι οἱ ἁρμόδιοι, ὁ ταμίας, ὁ ὁποῖος ἐν τούτῳ ἔχει ἐνέργειαν, ἠξίου, ὅτι ὀφείλεται ἡ πληρωμὴ οὐχὶ παρὰ τῆς Τραπέζης, ἀλλὰ παρὰ τῶν μετόχων, ἡ δὲ Τράπεζα ἠξίου, ὅτι ὀφείλεται ἡ πληρωμὴ παρὰ τῆς Τραπέζης, ἥτις καὶ προκαταβάλλει τὸ ποσὸν, καὶ οὐχὶ παρὰ τῶν μετόχων, οἱ ὁποῖοι ὑφίστανται ἀναγκαίως τὴν πληρωμὴν ταύτην, καὶ τὰ δικαστήρια, εἰς ἃ ἐξεκλήθη ἡ ὑπόθεσις, ἔλυσαν αὐτὴν, τὸ Πρωτοδικεῖον καὶ τὸ Ἐφετεῖον κατὰ τῆς Τραπέζης, ἀκούω δὲ, ὅτι πρὸ δύο ἢ τριῶν ἡμερῶν ὁ Ἅρειος Πάγος ἐδέχθη τὴν αἴτησιν ἀναιρέσεως τῆς Τραπέζης· ἑπομένως θέλει ἐξακολουθήσει ἡ δίκη. Ταῦτα ἀποδεικνύουσιν, ὅτι κεκτημένα δικαιώματα δὲν δύνανται νὰ προσβληθῶσιν ὑπὸ τῶν νομοθετημάτων. Τὰ νομοθετήματα κανονίζουσι τὰ τῶν ὑποχρεώσεων ἐν σεβασμῷ πρὸς τὰς ἐκ συμβάσεων συμφωνίας. Ἐὰν ὑπῆρχε συμφωνία, κανονίζουσα τὰ τῶν ὑποχρεώσεων τῆς Τραπέζης ἐν σχέσει πρὸς τοὺς φόρους τοὺς διὰ τοῦ νομοσχεδίου προτεινομένους, οὕτως ὥστε ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ ἐπέρχηται ἐπιβάρυνσις τῆς κατὰ τὸ 1880 φορολογίας τῆς Τραπέζης, βεβαίως ὁ νόμος δὲν θέλει οὕτως ἐφαρμοσθῆ, ὥστε νὰ ἐπιβαρυνθῇ ἡ φορολογία τῆς Τραπέζης ἡ κατὰ τὸ 1880· θέλει εὕρει ἡ ἐφαρμογὴ ἐνώπιόν της τὸ ἐμπόδιον, ὅπερ ἀντιτάσσει εἰς αὐτὴν ἡ νομοθεσία τοῦ 1880. Ἀλλὰ θὰ ὑπάρξῃ τοιαύτη τις ἐπιβάρυνσις τῆς κατὰ τὸ 1880 φορολογίας τῆς Τραπέζης; Περὶ τούτου οὐδόλως δύναταί τις ν’ ἀποφανθῇ, ἀφορῶν μόνον εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου. Τοῦτο ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ θέλει καταδειχθῆ· καὶ ἐὰν ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ παραβλάπτῃ τὰ κεκτημένα δικαιώματα τῆς Τραπέζης, βεβαίως θέλει σταματήσει ἡ ἐφαρμογὴ ἐκεῖ, ὅπου ἄρχονται τὰ κεκτημένα αὐτῆς δικαιώματα. Περὶ τῆς διατάξεως ἄρα ταύτης δὲν δύναται νὰ γένηται λόγος. Ἐπίσης καὶ περὶ τῆς ἄλλης διατάξεως, ἀφοῦ ἡ Τράπεζα εἶναι σύμφωνος, ὅπως ἐν ταύτῃ τῇ περιστάσει μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὸ δικαίωμα τὸ παρ’ αὐτῆς ἀξιούμενον, δὲν ὑπάρχει τις δυσχέρεια πρακτική. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἡ Τράπεζα προσκαλεῖ εἰς ἑρμηνείαν κειμένων νόμων τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ὅτι οὔτε εἰς τὴν Βουλὴν οὔτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀνήκει ἡ ἐπίσημος ἑρμηνεία τῶν νόμων. Ἂν ἤθελε κριθῆ παρὰ τῆς Βουλῆς ὀρθὸν, ἵνα δοθῇ ἐπίσημος ἑρμηνεία εἰς τὸν κείμενον νόμον, ὁποίαν ζητεῖ ἡ Τράπεζα, ἡ ἑρμηνεία πρέπει νὰ δοθῇ κατὰ τὰ κείμενα περὶ ἐπισήμων ἑρμηνειῶν, πάντως δὲ δὲν πρέπει νὰ δοθῇ ἐκ συμφωνίας πρὸς ἰδιωτικὸν κατάστημα. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ διάταξις, περὶ ἧς συζητοῦμεν, κακῶς ἀρχῆθεν ἐτέθη ἐν ταῖς συμβάσεσι πρὸς τὴν Τράπεζαν, καὶ δὲν ἐτέθη τὸ πρῶτον κατὰ τὸ 1880, ἐτέθη τὸ πρῶτον κατὰ τὸ 1877. Βεβαίως ὅμως δὲν ἐχώρει ἐν τοιαύτῃ συμβάσει, ἐκ παραδρομῆς δ’ ἐτέθη ἐν τῇ συμβάσει. Ἡ διάταξις ἔπρεπε νὰ τεθῇ σαφέστερον διατυπουμένη ἐπὶ τῇ ἐννοίᾳ, ἣν ἀποδίδομεν καὶ ἡμεῖς σήμερον καὶ ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς κατὰ τὸ 1885, ἔπρεπεν ἡ διάταξις νὰ τεθῇ οὐχὶ ἐν τῇ συμβάσει, ἀλλ’ ἐν τῷ νόμῳ· περιελήφθη ὅμως ἡ διάταξις ἐν τῇ συμβάσει, καὶ ἀφοῦ περιελήφθη ἐν τῇ συμβάσει, δὲν ἔχομεν σήμερον τὸ δικαίωμα, ἀποφαινόμενοι ὅτι ἐκ παραδρομῆς περιελήφθη ἐν αὐτῇ, νὰ ἀξιῶμεν, ὅτι δὲν παρέχει δικαίωμα εἰς τὴν Τράπεζαν, ἀλλ’ ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν, ἐπειδὴ περιελήφθη ἐν τῇ συμβάσει διάταξις, ἥτις δὲν ἐχώρει ἐν αὐτῇ, λίαν προσεκτικῶς νὰ βαίνωμεν εἰς τὰ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῆς, καὶ ἰδίως νὰ μὴ ἀνεχθῶμεν εὐρυτέραν αὐτῆς ἐφαρμογὴν τῆς ὑπὸ τοῦ γράμματος καὶ τοῦ πνεύματος αὐτῆς ἐπιτρεπομένης. Τούτων ἕνεκα, κατόπιν τῶν παρατηρήσεων τῆς Τραπέζης καὶ τῆς δηλώσεως αὐτῆς, ὅτι εἶναι ἑτοίμη, ἵνα συναινέσῃ, ὅπως μὴ παρεμβάλῃ προσκόμματα διὰ τῆς ἐναντιότητος αὐτῆς πρὸς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, μενόντων τῶν πραγμάτων ὡς ἔχουσιν, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἑρμηνείας, εἰμὴ τῆς ἀποδεικνυομένης ἐμμέσως ἐκ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἥτις οὐδεμίαν ἔχει ὑποχρεωτικὴν πρὸς τὰ δικαστήρια ἰσχύν. Αἱ ἑρμηνεῖαι, αἱ διδόμεναι ἐπὶ ὡρισμένης πράξεως, ἔχουσι περιωρισμένην τὴν ἐφαρμογὴν εἰς μόνην τὴν πρᾶξιν, εἰς ἣν ἀφορῶσι. Γενικὴ δὲ τῶν νόμων ἑρμηνεία δὲν ἐπιτρέπεται οὔτε εἰς τὴν Βουλὴν οὔτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, πολὺ ὀλιγώτερον εἰς τὴν Τράπεζαν, καὶ μάλιστα εἰς τὴν Τράπεζαν ἐν συνεννοήσει μετὰ τῆς Βουλῆς καὶ καὶ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἑρμηνεία γενικὴ ἐπιτρέπεται μόνον καθ’ ὃν τρόπον τὸ Σύνταγμα ὁρίζει, ὁ τρόπος δὲ δὲν εἶναι ὁ προκαλούμενος παρὰ τῆς Τραπέζης ἐν ταῖς ἀνακοινώσεσιν αὐτῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Σήμερον ἑρμηνεία χωρεῖ μόνον ἐφ’ ὅσον αὕτη εἶναι ἀναγκαία εἰς τὸ προβαλλόμενον εἰς ψήφισιν νομοσχέδιον, εἶναι δὲ ἀναγκαία μόνον ἐφ’ ὅσον ἐνδεικνύει μὲν τὴν ἔννοιαν τὴν ἀποδιδομένην εἰς τὸν νόμον, πρὸς ὃν συνδέεται τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ δὲν ἔχει ἐφαρμογὴν πέραν τοῦ ψηφιζομένου νομοσχεδίου, καὶ κατ’ οὐδένα λόγον ἐπηρεάζει τὴν ἀπόφασιν τῶν δικαστηρίων ἐν οἷς ἤθελε τυχὸν θεωρηθῆ παραβιάζουσα κεκτημένα δικαιώματα. Τὰ κεκτημένα δικαιώματα εἶναι σεβαστὰ πάντοτε, δὲν δύναται δὲ διὰ νόμου μονομερῶς νὰ ἀκυρωθῇ σύμβασις. Ἐνταῦθα δὲν πρόκειται περὶ ἀκυρώσεως συμβάσεως, καὶ τοῦτο, ὄχι μόνον διότι συναινεῖ ἡ Τράπεζα εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ψηφιζομένων, ἀλλὰ καὶ ἂν ἡ Τράπεζα μὴ συνῄνει. Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ ὑποχρεώσεως τῶν πολιτῶν, καὶ δὲν ἔχει δικαίωμα οἱοσδήποτε ἰδιώτης ἢ ἑταιρία νὰ παρεμβῇ μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νὰ ἀξιώσῃ, ὅτι συνεπείᾳ συμφωνίας αὐτοῦ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἀπαλλάσσεται ὁ πολίτης ἀπὸ ὑποχρεώσεων, ἐπιβαλλομένων εἰς αὐτὸν ὑπὸ τῆς νομίμου ἀρχῆς. Αἱ ὑποχρεώσεις τῆς ψηφιζομένης συμβάσεως ἐπιβάλλονται εἰς τὸν πολίτην, καὶ εἰς τὸν πολίτην δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐπικαλεσθῇ περὶ τὸν κανονισμὸν τῶν πρὸς τὴν Πολιτείαν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ συμβάσεις μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ ἑταιρίας τραπεζιτικῆς ἢ ἄλλης, ἀλλ’ ἡ συμβληθεῖσα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἑταιρία, ἂν ὁ νόμος ἀθετῇ τὰς πρὸς αὐτὴν ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, παραβλάπτων τὰ συμφέροντα αὐτῆς, ἔχει δικαίωμα, ὅπως προσφύγῃ εἰς τὰ δικαστήρια, ζητοῦσα ἀποζημίωσιν. Ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ, καὶ ἂν ἡ Τράπεζα μὴ εἶχεν ἐκφράσει τὴν συναίνεσιν αὐτῆς εἰς τὰ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ πάλιν προσφεύγουσα εἰς τὰ δικαστήρια καὶ ζητοῦσα ἀποζημίωσιν, οὐδὲν θὰ ἐλάμβανε, διότι οὐδὲν ζημιοῦται ἐκ τῆς διατάξεως ταύτης, ἥτις, ὡς εἶπον καὶ πρότερον, εἶναι ὅλως ξένη πρὸς τὴν σύμβασιν, καὶ ἐκ παραδρομῆς περιελήφθη ἐν τῇ συμβάσει, διότι οὐδείς ποτε ὑπέθεσεν, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ θεωρήσῃ ἡ Τράπεζα, ὅτι ἡ συμπερίληψις τῆς διατάξεως ἐν τῇ συμβάσει ἀντὶ τῆς καταχωρήσεως αὐτῆς ἐν τῷ νόμῳ θὰ ἐδικαιολόγει αὐτὴν πρὸς ἔγερσιν ἀπαιτήσεων. Εἶπον ὅμως, ὅτι, καίτοι ἡ συμπερίληψις τῆς διατάξεως ἐν τῇ συμβάσει ἦτο τυχαία καὶ ἡ διάταξις εἶναι ξένη πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς συμβάσεως, ἀφοῦ ὅμως ὁπωσδήποτε εὑρίσκετο ἐν αὐτῇ, ἔχει δικαίωμα ἡ Τράπεζα νὰ ἐπικαλεσθῇ αὐτήν, ἂν ἐκ τῆς ἀθετήσεως αὐτῆς ζημιοῦται· ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ ζημιοῦται, ἀφοῦ ἡ διάταξις εἶναι ξένη πρὸς αὐτήν. Τὸ διαφέρον τῆς Τραπέζης ἐν τῇ συμβάσει εἶναι ἕν, καὶ πρὸς τοῦτο γίνονται αἱ συμβάσεις περὶ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, εἶναι ἡ ἄρσις τῆς ὑποχρεώσεως τῆς Τραπέζης, ὅπως ἐξαργυρόνῃ τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει· οὗτος εἶναι ὁ σκοπὸς τῶν συμβάσεων, τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὴν ἐπιβολὴν ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Αἱ ἄλλαι διατάξεις εἶναι συνέπειαι ταύτης, διότι, αἰρομένης τῆς τοιαύτης ὑποχρεώσεως τῆς Τραπέζης, παρεχομένου δηλαδὴ εἰς τὴν Τράπεζαν τοῦ μεγίστου τούτου εὐεργετήματος, ὅπως τὰ ἑκατομμύρια, ἅτινα ὀφείλει ἀπέναντι τραπεζικῶν γραμματίων, μὴ ὑποχρεῶται νὰ ἐξαργυρόνῃ οὐ μόνον ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει, ἀλλ’ οὐδαμῶς, ἦτο ἀνάγκη κατόπιν τούτων νὰ κανονισθῇ τί γενήσεται. Ἀφοῦ τὸ νόμισμα τὸ μεταλλικὸν δὲν εἶναι εἰς τὸ ἑξῆς ὑπόχρεως ἡ Τράπεζα νὰ παρέχῃ εἰς τοὺς πιστωτὰς αὐτῆς, εἰς τοὺς κατόχους τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ἔπρεπε νὰ κανονισθῇ, ὅτι τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον εἶναι νόμισμα, καὶ νὰ κανονισθῶσι τὰ τοῦ νομίσματος, ἔπρεπε νὰ ῥηθῇ, ὅτι τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον θὰ ἔχῃ ἀπαλλακτικὴν δύναμιν καὶ ἐν ταῖς συναλλαγαῖς τοῦ Δημοσίου πρὸς ἰδιώτας καὶ τῶν ἰδιωτῶν πρὸς τὸ Δημόσιον, καὶ ἐν ταῖς συναλλαγαῖς τῶν ἰδιωτῶν πρὸς ἀλλήλους. Ἐν ταῖς συναλλαγαῖς ταύταις, ἐκανονίσθη ὑπὸ τῆς προβαλλομένης εἰς ψήφισιν διατάξεως, ὅτι τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον ἔσται τὸ νόμισμα, τὰ δὲ δικαστήρια παρ’ ἡμῖν ἐκλήθησαν, ἵνα ἀποφανθῶσιν, ἂν ἡ διάταξις αὕτη ἐπήγετο τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως μόνον ἐν τῷ νομίσματι τούτῳ γίνωνται αἱ συναλλαγαί, ἢ ἂν ἐπιτρέπηται, ἵνα γίνωνται συναλλαγαὶ καὶ ἐν ἑτέρῳ νομίσματι, καὶ ἂν ἡ ἐν ἑτέρῳ νομίσματι συναλλαγὴ κατόπιν τῆς φράσεως τῆς ἐν τῇ συμβάσει, ὅτι θεωρεῖται ὡς μὴ οὖσα πᾶσα ἐναντία σύμβασις προϋπάρχουσα, ἔχῃ κῦρος· καὶ τὰ δικαστήρια πάντα ἀπεφάνθησαν, ὅτι ἔχουσι κῦρος αἱ τοιαῦται συναλλαγαί, ὅτι ἐπετρέποντο αἱ συμφωνίαι εἰς χρυσὸν, καὶ ὅτι δὲν θὰ ἐγίνετο ἡ ἀπότισις τῶν συμπεφωνημένων εἰς χρυσὸν ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀλλὰ θὰ ἐγίνετο ἐπὶ τῇ ἀγοραίᾳ τοῦ χρυσοῦ ἀξίᾳ, διότι, καίτοι περιελαμβάνετο ἐν τῇ συμβάσει, ἥτις εἶναι νόμος, ὡς κυρωθεῖσα διὰ νόμου, καίτοι περιελαμβάνετο ἑπομένως ἐν νόμῳ ἡ διάταξις, καθ’ ἣν σύμβασις ἐναντία προϋπάρχουσα δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψει, οὐχ ἧττον λαμβάνεται ὑπ’ ὄψει ἡ σύμβασις ἡ ἀφορῶσα εἰς πληρωμὴν εἰς χρυσὸν, ὡς ὑποχρεοῦσα οὐχὶ εἰς πληρωμὴν εἰς χρυσὸν, ἀλλ’ εἰς πληρωμὴν τοῦ ἀγοραίου ἀντιτίμου τοῦ χρυσοῦ διὰ τραπεζικῶν γραμματίων, ἤτοι διὰ τοῦ νομίσματος τοῦ Κράτους· διότι ἐν ταῖς συναλλαγαῖς Δημοσίου πρὸς ἰδιώτας καὶ ἰδιωτῶν πρὸς Δημόσιον καὶ ἰδιωτῶν πρὸς ἀλλήλους κατέστη διὰ τοῦ νόμου ὑποχρεωτικὴ ἡ παράδοσις καὶ παραλαβὴ τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου ὡς νομίσματος κατὰ τὰ περὶ νομίσματος κεκανονισμένα· τὰ δικαστήρια ἀπεφάνθησαν, καὶ ἐν τῇ βουλευτικῇ συζητήσει τοῦ 1885 ἀπεδείχθη ὑπάρχουσα γενικὴ γνώμη, ὅτι κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, ὑφισταμένης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, εἶναι νόμισμα, καὶ ὅπως, ὑπάρχοντος ἐν κυκλοφορίᾳ νομίσματος χρυσοῦ ἢ ἀργυροῦ, ἐπιτρέπεται συμφωνία ἐν παντὶ ἄλλῳ νομίσματι, οὕτω, ὑπάρχοντος ἐν κυκλοφορίᾳ νομίσματος ἐκ τραπεζικῶν γραμματίων, ἐπιτρέπεται συμφωνία ἐν παντὶ ἄλλῳ νομίσματι, ἑπομένως καὶ συμφωνία εἰς χρυσὸν, ἀφοῦ δ’ ἐπιτρέπεται αὕτη εἰς τοὺς ἰδιώτας πρὸς ἀλλήλους, εἰς τοὺς ἰδιώτας πρὸς τὸ Δημόσιον, ἐπιτρέπεται καὶ εἰς τὸ Δημόσιον πρὸς τοὺς ἰδιώτας, καὶ εἰς τὴν Πολιτείαν διὰ φορολογίας πρὸς τὸν πολίτην.

§68Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁμολογῶ χάριτας εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διότι ὑπερηκόντισεν ὄντως τὴν πενιχρὰν ἐπιθυμίαν μου. Ἐγὼ παρεκάλεσα αὐτὸν νὰ μὲ βοηθήσῃ, ἵνα διαπορθμευθῶ μέχρι Κορίνθου, ἀλλ’ οὗτος παρέλαβε τὸ ἀκάτιόν μου, διέπλευσε τὰ ἑλληνικὰ παράλια, μὲ εἰσήγαγεν εἰς τὴν Μεσόγειον, διέπλευσεν αὐτὴν, μὲ διήγαγε διὰ τῶν στενῶν τοῦ Γιβραλτὰρ καὶ μὲ ἔφερεν εἰς τὸν Ὠκεανόν. Ἀλλ’ ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν Κόρινθον, καὶ διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω τὸ ἐρώτημά του, πρέπει δὲ νὰ ἀποκαθάρω τὰ λεχθέντα, νὰ ἀφαιρέσω τὰ περιττὰ, διὰ νὰ ἀνακαλύψω τὴν ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ δοθεῖσαν εἰς αὐτὸ ἀπάντησιν. Τὰ λεχθέντα περὶ ἑρμηνείας συμβάσεων οὐδένα λόγον εἶχον, δὲν γνωρίζω δὲ οὐδὲ διατὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ὡμίλησε περὶ ἑρμηνείας συμβάσεων, πληροφορήσας ἡμᾶς, ὅτι ἡ μερὶς, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει, ἔχει τὴν ἐξαιρετικὴν γνώμην, ὅτι αἱ συμβάσεις πρέπει νὰ ἑρμηνεύωνται ὑπ’ ἀμφοτέρων τῶν συμβαλλομένων μερῶν. Τοῦτο οἱ κανόνες τοῦ δικαίου ἀναγράφουσι, καὶ ἤθελέ τις κριθῇ ἰδιόῤῥυθμος, ἐὰν ἰσχυρίζετο, ὅτι ὁ εἷς τῶν συμβαλλομένων ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἑρμηνεύῃ τὴν σύμβασιν. Περὶ νομοθετικῆς ἑρμηνείας πολὺ ἧσσον δύναται νὰ γένηται λόγος. Ἡ νομοθετικὴ ἑρμηνεία γίνεται διὰ νόμου, οὐδὲν δὲ περὶ τούτου νομοσχέδιον εἰσήχθη οὐδ’ ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, οὐδ’ ὑπ’ ἐμοῦ. Πρόκειται μόνον περὶ ἐφαρμογῆς νόμων. Τοὺς νόμους δὲν ἑρμηνεύουσιν οἱ ἐκτελοῦντες αὐτοὺς, ἀλλ’ ἐφαρμόζουσιν αὐτοὺς, δὲν ἑρμηνεύουσι δὲ οὐδὲ τὰ δικαστήρια, διότι καὶ αὐτὰ τοὺς ἐφαρμόζουσιν· ὥστε δὲν πρόκειται παντάπασι περὶ ἑρμηνείας. Ποίαν ἑρμηνείαν ἠξίου ἡ Τράπεζα καὶ ποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δὲν γνωρίζω· ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζω, εἶναι, ὅτι προετάθη νομοσχέδιον περὶ πληρωμῆς ὡρισμένων ἐσόδων εἰς χρυσὸν, ἐψηφίσθη εἰς δύο ἀναγνώσεις, σήμερον δ’ ἐπρόκειτο εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, ἀλλὰ τὴν πρωΐαν ἔμαθον, ὅτι ἡ Τράπεζα ἐδημοσίευσε διαμαρτύρησιν κατὰ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου. Ἐγὼ δὲν ἀναγινώσκω συνήθως τὴν ἐφημερίδα, δι’ ἧς ἐδημοσιεύθη ἡ διαμαρτύρησις, ἔστειλα ἑπομένως καὶ ἐπρομηθεύθην αὐτήν, καὶ ἐν αὐτῇ ἀνέγνων τὴν διαμαρτύρησιν, καὶ ἔμαθον, ὅτι ἡ Τράπεζα παρεπονεῖτο, ὅτι, ἐνῷ ὑπῆρχε σύμβασις αὐτῆς μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια ὦσι δεκτὰ εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα ἀντὶ φόρων καὶ δικαιωμάτων, τὸ Κράτος διὰ τοῦ νομοσχεδίου σκοπεῖ νὰ ποιήσηται ἐξαίρεσιν, καὶ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν πληρωμὴν ἐσόδων τινῶν εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα εἰς χρυσόν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη κατὰ τὸ 1885, διὰ νὰ κυρώσῃ τὴν σύμβασιν, ἡ ὁποία ἐγένετο τότε μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐπροτάθησαν γνῶμαι, καὶ ὅτι ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τότε ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶχε γνώμην τινὰ, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ εἶχον τότε, ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰσηγητὴς τοῦ νόμου. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἀνέγνων τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ τῆς Βουλῆς σήμερον, ἵνα ἴδω, τί τότε ἐλέχθη· ἀναφέρομαι δὲ μόνον εἰς τὴν δύναμιν τῆς μνήμης μου, ἡ ὁποία δύναται βεβαίως καὶ νὰ σφάλληται. Ὡς ἐνθυμοῦμαι, μοὶ ἐγένετο τότε τὸ ἐρώτημα, ποίαν ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία ἐπρόκειτο νὰ κυρωθῇ, ἐνήσκει ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν ὑφισταμένων συμφωνιῶν. Ἐὰν φέρ’ εἰπεῖν ὁ Α εἶχε συμφωνήσει μετὰ τοῦ Β νὰ πληρώσῃ εἰς χρυσὸν ὡρισμένον ποσὸν, ἀπηλλάσσετο ὁ Β νὰ πληρώσῃ εἰς χρυσὸν καὶ ἠδύνατο νὰ πληρώσῃ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια; Ἡ ἐρώτησις αὕτη μοὶ ἐφάνη οὐχὶ σπουδαία, μοὶ ἐφάνη, ὅτι ἐγένετο, ἵνα παρεμβάλῃ πρόσκομμά τι εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὡς συνειθίζουσιν ἐνίοτε νὰ προσφεύγωσιν εἰς μικρὰ μέσα, ἵνα παρεμβάλλωσιν εἰς τὰς Κυβερνήσεις προσκόμματα. Ἤθελεν εἶσθαι ἡ ἐρώτησις ἐκείνη σπουδαία, ἐὰν ἡ σύμβασις διέταττεν, ὅτι τὰ μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Τραπέζης συνομολογούμενα κρατοῦσιν ἐπὶ πάσης ἰδιωτικῆς συμφωνίας· ἀλλὰ τοιοῦτόν τι ἡ σύμβασις δὲν περιελάμβανεν. Ὅθεν ἀπήντησα τότε εἰς τὸν ἐρωτήσαντα, ἐὰν δὲν σφάλλωμαι, ὅτι αἱ συμφωνίαι, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν ἤδη συνωμολογημέναι, θέλουσιν ἐκτελεσθῆ καθ’ ὃν τρόπον συνεφωνήθησαν, καὶ ἄν τις ἀνεδέχθη τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀποτίσῃ τὴν ὀφειλὴν αὑτοῦ εἰς χρυσὸν, ὁ μεθ’ οὗ συνηλλάγη δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀξιώσῃ, ὑπὸ τὸ κράτος τῆς συμβάσεως, νὰ ἀποτίσῃ αὐτὴν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Δὲν ἐνθυμοῦμαι, ἂν ἐγένετο λόγος καὶ περὶ συμφωνιῶν, αἵτινες ἔμελλον νὰ γένωνται μετὰ τὴν κύρωσιν τοῦ νόμου· ἀλλὰ καὶ περὶ αὐτῶν ἂν ἠρωτώμην, ἠδυνάμην νὰ εἴπω τὴν αὐτὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχω καὶ τώρα, ὅτι καὶ μετὰ τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως οἱ ἰδιῶται ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ συναλλάσσωνται καθ’ ὃν τρόπον θέλουσι, καὶ νὰ συνομολογῶσιν οἱασδήποτε ῥήτρας καὶ ἂν θέλωσιν, εἴτε νὰ πληρόνωσιν εἰς χρυσὸν, εἴτε νὰ πληρόνωσιν εἰς ῥούπια ἰνδικὰ, ἢ εἰς δολλάρια ἀμερικανικὰ, ἢ εἰς λίρας στερλίνας. Ἡ σύμβασις ὑπεχρέου τὴν Τράπεζαν καὶ τὸ δημόσιον ταμεῖον, τυγχάνον συνδεδεμένον μὲ τὴν Κυβέρνησιν, ἑπομένως αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ δημοσίου ταμείου δεσμεύουσι καὶ τὴν Κυβέρνησιν. Κατὰ τὴν γνώμην μου, ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῇ, μήπως διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐτροποποίει, περιορίζουσα ἢ ἀναιροῦσα ἡ Κυβέρνησις τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀναλάβει εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ταμείου κατὰ τὸ ἔτος 1885. Ἐπ’ αὐτοῦ ἠρώτησα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἀλλ’ ἐπ’ αὐτοῦ μοὶ εἶπεν, ὅτι ἐπεθύμει νὰ μὴ ἐγίνετο ἑρμηνεία, διότι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐδείχθη εὐδιάθετος νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννοήσεις μετὰ τῆς Κυβερνήσεως. Συμφωνῶ μετὰ τῆς γνώμης τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, οὐδὲ ζητῶ νὰ γένηται ἑρμηνεία, οὐδ’ ἐπρότεινα τοιοῦτόν τι· ἀλλὰ δὲν ἐμποδίζομαι ὑπ’ οὐδενὸς λόγου νὰ ἀναφέρω τὴν ἐμὴν γνώμην, ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔπραξεν, ἐὰν διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρεβίασεν ἢ δὲν παρεβίασεν, ἠθέτησεν ἢ δὲν ἠθέτησε τὰς διὰ τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Τραπέζης ἀναληφθείσας ὑπὸ τοῦ Κράτους ὑποχρεώσεις πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἡ γνώμη μου εἶναι γνώμη ἁπλοῦ Βουλευτοῦ, ἔχω δὲ καθῆκον νὰ ἐκφέρω αὐτὴν, ἵνα ἑλκύσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Χρεωστῶ δὲ νὰ ἑλκύσω τὴν προσοχὴν αὐτοῦ, διότι διερχόμεθα ἡμέρας, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ πίστις τοῦ Κράτους διατελεῖ ἐν εὐπαθεστάτῃ καταστάσει, ἐλάχιστον δὲ συμβεβηκὸς καιρίαν ἐπάγει βλάβην εἰς αὐτήν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μοὶ ἐφάνη προχθὲς ὅτι εἶπεν, ὅτι θεωρεῖ αὐτὴν ἐξαντληθεῖσαν· ἀλλὰ καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἔχει ἐξαντληθῆ, καλὸν εἶναι νὰ μὴ τὴν φονεύσωμεν, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ παρασκευασθῇ ἀκτίς τις φωτός. Τὴν πίστιν δὲ βλάπτει ἐν τῇ εὐπαθεῖ ταύτῃ καταστάσει πᾶν γεγονὸς, πᾶσα πρᾶξις, ἥτις ἤθελε βλάπτει ἀναιτίως ἄνευ δικαιώματος τὴν βιομηχανίαν ἢ τὰ πιστωτικὰ καταστήματα. Ἐγὼ γνωρίζω ἐξ ἐπιστολῶν, τὰς ὁποίας ἔλαβον ἐξ Εὐρώπης, τὴν ἀλγεινὴν ἐντύπωσιν, ἣν ἐνεποίησαν εἰς τὴν Εὐρώπην τὰ ἐξαναγκαστικὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως κατὰ μιᾶς ἑταιρίας ἐνταῦθα. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὴν ἐξέτασιν, ἐὰν ἦσαν νόμιμα τὰ μέτρα αὐτὰ ἢ ὄχι, ἀλλὰ λέγω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ καλλίτερον, ἵνα μὴ προσφύγῃ εἰς ἐκβιαστικὰ μέτρα καὶ ἐπιφέρῃ κλονισμὸν εἰς τὴν λειτουργίαν τοῦ βιομηχανικοῦ ἐκείνου καταστήματος. Οὕτως ἡ ἀθέτησις τῶν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συνομολογηθέντων ἐπιφέρει τοιαῦτα ἐπιζήμια ἀποτελέσματα· διὰ τοῦτο πρέπει νὰ μελετηθῇ ἡ σύμβασις, καὶ ἰδίως ἡ διάταξις ἐκείνη αὐτῆς, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κρίνει ὡς κακῶς περιληφθεῖσαν. Ἡ διάταξις αὕτη, καὶ ἂν δὲν ἔπρεπε νὰ περιληφθῇ ἐν τῇ συμβάσει, περιελήφθη ὅμως καὶ ἰσχύει, καὶ ἐπιβάλλει ὑποχρεώσεις καὶ εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ποία εἶναι ἡ διάταξις αὕτη; Ἡ διάταξις, καθ’ ἥν εἰσι δεκτὰ εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα, πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν πρὸς τὸ Κράτος ὑποχρεώσεων τῶν πολιτῶν, τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἐὰν λοιπὸν ἡ διάταξις αὕτη ἰσχύῃ, πῶς τὸ Κράτος διὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου ζητεῖ νὰ ἐξαιρέσῃ κατηγορίας τινὰς πληρωμῶν ὀφειλομένων εἰς τὸ Δημόσιον φόρων καὶ δικαιωμάτων, καὶ ζητεῖ νὰ πληρόνωνται αὗται εἰς χρυσόν; Ἐπαναλαμβάνω νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὴν ὑπόθεσιν. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς τὰ λεχθέντα κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ 1885· ἐνδέχεται ἡ μνήμη μου νὰ σφάλληται, καὶ ἂν σφάλλωμαι, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἂς ἐπανορθώσῃ ὅσα εἶπον ὅτι ἐνθυμοῦμαι. Ἀλλ’ ἐγώ, ὡς ἐνθυμοῦμαι, δὲν ἠδυνάμην νὰ ἔχω τότε τὴν γνώμην, ἣν εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἤτοι, ὅτι ἡ εἰρημένη διάταξις τῆς συμβάσεως παρεῖχε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τοὺς πληρόνοντας εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον εἴδη τινὰ φόρων καὶ δικαιωμάτων νὰ πληρόνωσιν αὐτοὺς εἰς χρυσόν.

§69ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§70ΘΕΜ. Α. ΚΑΝΑΡΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς διαμαρτυρίας τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς ἐξέφερε γνώμην ὑπὲρ τῆς διαμαρτυρίας, ἐπίσης δὲ καὶ ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ τοῖς ὑποβάλω τὴν ἑξῆς ἐρώτησιν. Ἐὰν παρίστατο ἀνάγκη εἰς τὸ Κράτος νὰ φορολογήσῃ εἴτε τὴν σταφίδα εἴτε ἄλλο προϊὸν εἰς εἶδος, ἐκωλυόμεθα ἐκ τῶν συμβάσεων νὰ τὸ πράξωμεν;

§71ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ σταφὶς δὲν εἶναι νόμισμα.

§72ΘΕΜ. Α. ΚΑΝΑΡΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ σταφὶς εἶναι χρυσὸς, καὶ ὁ χρυσὸς καθ’ ὑμᾶς εἶναι ἐμπόρευμα, καὶ οὐχὶ νόμισμα, κατὰ τὸ πνεῦμα τῆς συμβάσεως περὶ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας.

§73ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ζήτημα νομίζω, ὅτι ἐν συντόμῳ πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ τὰς δύο ἐπόψεις· ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν νομικὴν καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν νομισματικήν. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν νομικὴν, νομίζω ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲν προσβάλλονται μόνον δικαιώματα τῆς Τραπέζης, ἀλλὰ καὶ τοῦ κοινοῦ, τὸ ὁποῖον ἐγένετο μέτοχος τῶν γραμματίων τῆς Τραπέζης ὑπὸ ὅρους ὡρισμένους. Πᾶς περιορισμὸς εἰς τὴν χρῆσιν τῶν γραμματίων τούτων εἶναι παράβασις τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου οὐ μόνον πρὸς τὴν Τράπεζαν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν κοινωνίαν. Πᾶς κάτοχος γραμματίου ἔχει σύμβασιν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν παραδεχθῶμεν περιορισμοὺς, δυνάμεθα νὰ προβῶμεν καὶ μέχρι τῆς καταργήσεως τῆς νομισματικῆς ἀξίας τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου. Δὲν συμφωνῶ μὲ τοὺς προαγορεύσαντας, ὅτι ἡ ὑποχρέωσις, ἡ ὁποία παραβιάζεται διὰ τοῦ νόμου τούτου, εἶναι ὑποχρέωσις ἀφορῶσα μόνον τὴν Τράπεζαν· ἐγὼ θεωρῶ, ὅτι εἶναι ὑποχρέωσις ἀφορῶσα πάντα κάτοχον γραμματίου. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τὸ νομισματικὸν, νομίζω ὅτι, καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις θελήσῃ νὰ προμηθευθῇ τὸ εἰς αὐτὴν ἀναγκαιοῦν νόμισμα εἴτε μέχρι τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἀποβλέπει τὸ νομοσχέδιον, εἴτε καὶ πέραν τούτου, εἴτε ἀγοράζουσα ἡ ἰδία ἐν τῇ ἀγορᾷ, εἴτε προμηθευομένη παρ’ ἄλλων, τὸ αὐτὸ ἔρχεται ἀποτέλεσμα. Οἱ πιστεύοντες ὅτι ὑπάρχει ἐν τῷ τόπῳ νόμισμα, ματαίως κουράζονται νὰ ἀποδείξωσιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται εὐκολώτερον νὰ τὸ ἀγοράσῃ. Πάντες ἀντελήφθητε, ποία εἶναι ἡ συγκίνησις τῆς κοινωνίας, ὅταν ἀκούῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει νὰ ἀγοράσῃ συνάλλαγμα. Ἀλλὰ συμφωνῶ καὶ ἐγὼ, ὅτι δὲν εἶναι ἡ στιγμὴ, καθ’ ἣν τὸ ζήτημα πρέπει νὰ συζητηθῇ. Τὸ ζήτημα ὅμως τὸ νομικὸν, τὸ ζήτημα τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου παραβιάζεται ὑπὸ τὴν γενικὴν ἔποψιν πρὸς πάντα κάτοχον.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου...

§75ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν κ.κ. Σπυρ. Στάη καὶ Ἀχιλέως Χοϊδᾶ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 136, ἐξ ὧν 110 ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ 26 κατ’ αὐτῆς. Ἑπομένως ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἐγένετο δεκτή. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§78ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Προτείνω νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 1 τὸ ἑξῆς ἐδάφιον (ἀναγινώσκει): «Τοῦ παρόντος νόμου ἐξαιροῦνται τὰ εἰς τὰ τελωνεῖα φορολογούμενα λακωνικὰ προϊόντα.»

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφίσθη ἤδη τὸ ἄρθρον.

§80ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂς τεθῇ ὡς ἄρθρον 2.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Οἰτύλου προτεινομένην προσθήκην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§82ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ἄρθρον 2 ἐπιτείνει τὸ ἐλάττωμα τοῦ ὅλου νομοσχεδίου, διότι ὑποκαθιστᾷ πλέον εἰς τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια ἄλλα γραμμάτια πιστωτικά. Θὰ ἔχωμεν λοιπὸν τὸ νόμιμον νόμισμα, τὸ ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικὸν γραμμάτιον, θὰ ἔχωμεν τὸ χρυσοῦν, θὰ ἔχωμεν καὶ τὰ ὑποσχετικά. Τὸ ζήτημα τοῦτο συνδέεται τόσον στενῶς μὲ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἀνεπτύχθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὥστε δὲν ἔχει τις ἀνάγκην νὰ ἐπιμείνῃ ἐπ’ αὐτοῦ. Ἀλλὰ περιλαμβάνει καὶ ἕτερον ἐλάττωμα τὸ ἄρθρον 2· τὸ ἐλάττωμα δὲ τοῦτο ἔγκειται εἰς τὸ ὅτι θὰ ἔλθῃ τὸ Δημόσιον νὰ ἀναγνωρίσῃ ὡρισμένα καταστήματα ὡς δυνάμενα νὰ ἐκδίδουν ὑποσχετικά, καὶ τῶν ὁποίων ὁ χάρτης καὶ τὰ πιστωτικὰ ἔγγραφα θὰ ἦναι ἰσότιμα πρὸς τὸν χρυσόν· εἶναι προνόμιον, τὸ ὁποῖον θὰ χορηγήσῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ Β. Διατάγματος, καθορίζοντος τὰ καταστήματα ἐκεῖνα, ὧν τὰ ὑποσχετικὰ θέλουσι θεωρηθῆ ὡς ἰσότιμα πρὸς τὸν χρυσόν. Νομίζω ὅτι τοιοῦτον δικαίωμα δὲν ἔχει οὔτε ἡ Κυβέρνησις οὔτε ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία. Δὲν δύναται νὰ ἀποτιμήσῃ οὔτε ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, οὔτε ἡ Κυβέρνησις τὰς ὑποσχετικὰς ἐπιταγὰς οἱουδήποτε καταστήματος· τοῦτο ἐξήρτηται ἐκ τῆς πίστεως τῶν καταστημάτων, τὰ ὁποῖα ἐκδίδουσιν αὐτάς. Νομίζω δέ, ὅτι ὄχι μόνον εἶναί τι ὑπερβάλλον τὰ δικαιώματα καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ὅλως περιττὸν, διότι δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ἀνεξαρτήτως τῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ζητεῖ διὰ τοῦ ἄρθρου 2, καὶ ἄνευ τῆς ἐκδόσεως Β. Διατάγματος. Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελε παρουσιασθῆ εἰς τὰς τελωνειακὰς ἀρχὰς χάρτης ἢ ὑποσχετικὸν ἔγγραφον ἰσότιμον πρὸς τὸν χρυσὸν, λόγῳ τῆς πίστεως τῶν καταστημάτων, τὰ ὁποῖα ἤθελον ἐκδώσει αὐτὰ, δὲν ἔχει ἢ νὰ διατάξῃ νὰ γένηται ἀποδεκτὸν, καθόσον μάλιστα τοιοῦτος χάρτης θεωρεῖται ὑπέρτερος τοῦ χρυσοῦ. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι θὰ ἦτο καλὸν νὰ διαγραφῇ ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον 2, καὶ νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὁδηγήσῃ τὰς ἀρχὰς, δι’ ἑκάστοτε ἐκδιδομένης διαταγῆς, πρὸς ἀποδοχὴν ἢ μὴ ἀποδοχὴν οἱασδήποτε ἐπιταγῆς, ἥτις ἤθελεν ἐμφανισθῆ εἰς τὰς τελωνειακὰς ἀρχὰς ἀντὶ χρυσοῦ.

§83Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ τελευταῖον μέρος τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἀπήντησεν εἰς τὸ πρῶτον· διότι εἶπεν, ὅτι δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ δεχθῇ καὶ νὰ προτιμήσῃ οἱονδήποτε θέλει ἐκ τῶν ὑποσχετικῶν. Τοῦτο δὲ δύναται νὰ πράξῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ τελωνειακὴ ἀρχή. Ὅ,τι δύναται νὰ πράξῃ ὁ τελώνης, κατὰ τὸ πρῶτον μέρος τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Βουλευτοῦ, τοῦτο κατ’ αὐτὸν δὲν πρέπει νὰ πράξῃ τὸ Β. Διάταγμα. Ταῦτα ἀλληλαναιροῦνται, καὶ ἀποδεικνύουσιν, ὅτι τὰ τοῦ νομοσχεδίου ἔχουσι καλῶς. Τὰ ὑποσχετικὰ ταῦτα εἶναι συναλλαγματικαὶ, ἐπιταγαὶ, πάντα τὰ ἔγγραφα, τὰ ὑποκαθιστῶντα τὸν χρυσόν. Ἄνευ τοῦ ἄρθρου δευτέρου, τὸ ἄρθρον πρῶτον θὰ παρεκώλυε τὰς τελωνειακὰς ἀρχὰς, ὅπως δεχθῶσιν οἱονδήποτε ἄλλο εἶδος πληρωμῆς ἢ τὸν εἰς αὐτούσιον χρυσὸν, διότι τὸ ἄρθρον πρῶτον ὁρίζει, ὅτι αἱ πληρωμαὶ γίνονται εἰς χρυσὸν, ἔρχεται ἑπομένως τὸ ἄρθρον 2, ὁρίζον ὅτι δύναται ἡ τελωνειακὴ ἀρχὴ ἀντὶ χρυσοῦ νὰ δεχθῇ καὶ γραμμάτια, γραμμάτια ὑποσχετικὰ, συναλλαγματικὰς, ἐπιταγὰς ἢ ἄλλα ἐκ τῶν συνήθων εἰς τὸ ἐμπόριον, ἢ ἐκ τῶν καθορισθησομένων εἰδικώτερον διὰ διατάγματος. Παρακαλῶ δὲ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ νὰ τεθῇ ἀντὶ «διατάγματος» «διαταγμάτων».

§84ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διὰ Βασ. Διατάγματος, ὡς εἶχε πρὶν τὸ ἄρθρον, ἢ διὰ Βασ. Διαταγμάτων, ὡς διώρθωσε νῦν αὐτὸ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐπιδιώκεται κυρίως ἡ δημιουργία προνομιούχου τάξεως πιστωτικῶν καταστημάτων, ὧν μόνον τὰ γραμμάτια θὰ ὦσι δεκτὰ πρὸς πληρωμὴν εἰς τὰ τελωνεῖα καὶ ὑποτελωνεῖα τοῦ Κράτους. Τίς μᾶς ἐγγυᾶται ὅμως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ περιλάβῃ εἰς τὴν προνομιοῦχον ταύτην τάξιν ὅλα τὰ φερέγγυα τῳόντι πιστωτικὰ καταστήματα τῆς χώρας καὶ δὲν θὰ κάμῃ εὐνοήτους διακρίσεις μεταξὺ αὐτῶν; Τίς μᾶς ἐγγυᾶται προσέτι, ὅτι ἡ προνομιοῦχος αὕτη τάξις τῶν πιστωτικῶν καταστημάτων, ἥτις θὰ ἔχῃ τὸ μονοπώλιον τῆς ἐκδόσεως τῶν γραμματίων, τὰ ὁποῖα τὰ τελωνεῖα καὶ ὑποτελωνεῖα θὰ δέχωνται εἰς πληρωμὴν ἀντὶ χρυσοῦ, δὲν θὰ κάμωσι κατάχρησιν τοῦ τοιούτου μονοπωλίου, κανονίζοντα αὐτὰ τὴν ἐπικαταλλαγὴν ἑκάστοτε κατὰ τὸ ἴδιον συμφέρον; Ὕστερον ἀπὸ τόσα ἄλλα ἔχει καὶ τοῦτο τὸ ἄτοπον, ὡς παρατηρεῖτε, τὸ νομοσχέδιον.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προτείνει τὴν ἀντικατάστασιν τῶν λέξεων «Διὰ Β. Διατάγματος» διὰ τῶν λέξεων «Διὰ Β. Διαταγμάτων». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 μετὰ τῆς διορθώσεως ταύτης παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 3, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν).

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 10 μ. μ.