1892.07.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 51

τῆς 26 Ἰουλίου 1892.

(Κυριακή).

Ὥρα 11 καὶ 15′ π. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δάλλας ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§2ΔΑΛΛΑΣ. Αἱ ἐπερωτήσεις, τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ ὑποβάλω, δὲν πιστεύω νὰ τύχωσιν ἀπαντήσεως, διότι ἡ Βουλὴ εὑρίσκεται εἰς τὸ πέρας τῶν ἐργασιῶν αὑτῆς· σκοπῶ ὅμως δι’ αὐτῶν νὰ καταστήσω γνωστὰς εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰς ἀνάγκας τῆς ἐπαρχίας, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ, καὶ νὰ γνωρίσω εἰς αὐτὴν πρὸ πάντων τὴν κατάστασιν τῆς διοικήσεως ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ. Διὰ τῆς μιᾶς τῶν ὑποβαλλομένων ἐπερωτήσεων προκαλῶ ἰδίως τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα ἐξακριβώσῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔλαβε διὰ τοῦ ἐπάρχου Ἁγυιᾶς καὶ ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν, εἰς ἀπάντησιν ἐπερωτήσεώς μου. Πρόκειται διὰ τῆς αἰτήσεως τῶν πληροφοριῶν τούτων νὰ ἐξακριβώσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐὰν ἡ ἐνέργεια τοῦ ἐπάρχου, μεταβάντος κατ’ οἶκον τοῦ κοινοτικοῦ εἰσπράκτορος, καὶ παραλαβόντος ἅπαν τὸ ἀρχεῖον καὶ τὰ ἔγγραφα τῆς κοινότητος, ἦτο σύμφωνος πρὸς τὰς διατάξεις τῆς Ποινικῆς Δικονομίας, νὰ ἐξακριβώσῃ ἐὰν δὲν παρεβιάσθη τὸ ἄσυλον τοῦ πολίτου, καὶ ἐὰν μὴ ἐξεβιάσθη ἡ ὑπογραφὴ πρωτοκόλλου, συμφώνως πρὸς τὴν ὑποβληθεῖσαν ἐπερώτησιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει συμφέρον νὰ μὴ ἀρκῆται μόνον εἰς τὴν χορήγησιν τῶν πληροφοριῶν ἐκ μέρους τῶν ὑπαλλήλων αὐτοῦ, ἀλλὰ νὰ ἐξακριβόνῃ αὐτὰς, καὶ νὰ ἐκτιμᾷ καὶ νὰ σταθμίζῃ τὴν ἀλήθειαν καὶ τὸ νόμιμον τῶν ἐνεργειῶν τῶν ὑπ’ αὐτὸν ἀρχῶν. Καὶ τοῦτο μὲν ἔγκειται ἐν τῇ φύσει τῆς ἐξουσίας αὐτοῦ, ἀλλὰ πρὸ παντὸς ἐπιβάλλεται ὑπὸ τῆς καταστάσεως, ὑφ’ ἣν διατελοῦμεν, διότι εἰς πάντας τυγχάνει γνωστὸν, ὅτι αἱ ἐπιτόπιοι ἀρχαὶ δυστυχῶς καὶ συνήθως φέρονται καὶ ἄγονται ὑπὸ τῶν τοπικῶν φατριῶν, ἄνευ δὲ τῆς αὐστηρᾶς ἐπιβλέψεως τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας, νομίζουσιν ὅτι αὕτη μετέχει τῆς φατριαστικῆς ἐνεργείας τῶν τοπικῶν ἀρχῶν, καὶ συνεπῶς ἐκτρέπονται ἔτι μᾶλλον. Σήμερον δὲ θέλει πληροφορηθῆ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐκ τῆς νέας ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω αὐτῷ, διότι δὲν εἶχε καιρὸν—καὶ ἀνομολογῶ τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ χρόνου—νὰ ἐξετάσῃ καὶ σταθμίσῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας διεβίβασεν αὐτῷ ὁ ἔπαρχος Ἁγυιᾶς, εἰς ἀπάντησιν τῆς ἐπερωτήσεώς μου. Ἡ ἐκεῖ διοικητικὴ ἀρχὴ ὑπέλαβεν, ὅτι διὰ τῆς ἀνοχῆς ταύτης ἐκ μέρους τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας ἐπιδοκιμάζει τὰς πράξεις αὐτῆς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν· καὶ τί ἐπῆλθε; Προέβη εἰς τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἀρχείων καὶ ἀπὸ τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου Ἁγυιᾶς· δὲν ἠρκέσθησαν δὲ εἰς τοῦτο, ἀλλ’ ὁ νομάρχης Λαρίσσης διέταξε τὴν ἀπόλυσιν τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου Ἁγυιᾶς καὶ τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου Ρετσιάνης, περιβληθὴς οὕτω τὴν βασιλικὴν προνομίαν τῆς διαλύσεως, διότι οἱ κοινοτικοὶ σύμβουλοι ἐκλέγονται διὰ τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ, καὶ μόνον ὁ Βασιλεὺς δύναται νὰ διαλύσῃ τὰ συμβούλια ταῦτα. Ἀλλὰ καὶ ἐν γένει ἡ κατάστασις τῆς διοικήσεως τῆς ἐπαρχίας Ἁγυιᾶς εἶναι τυραννικὴ καὶ φατριαστική. Τὴν κατάστασιν ταύτην ὀφείλω νὰ καταγγείλω, ἵνα σπεύσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ περιστείλῃ τὴν ὑποδούλωσιν τῶν ἐπιτοπίων ἀρχῶν εἰς τὰ κελεύσματα τοῦ κόμματος· καὶ ἔχει καθῆκον νὰ πράξῃ τοῦτο, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον, ἐπιβαρύνουσα τὸν λαὸν διὰ τοσούτων βαρῶν, πρέπει νὰ παρέχῃ αὐτῷ διοίκησιν πατρικήν· πάντες δὲ ἀναγνωρίζομεν, ὅτι μία τῶν κυρίων αἰτιῶν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως, ἐν ᾗ διατελοῦμεν, εἶναι καὶ ἡ διοικητικὴ ἔκκλυσις καὶ διαφθορά. Γενικὴν ἰδέαν τῆς καταστάσεως ταύτης ἐλάβετε, ὅτε πρὸ ἡμερῶν κατήγγειλα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὰς στρογγυλοτέρας—διὰ νὰ ἐκφρασθῶ κοινοβουλευτικὴν φράσιν, οὖσαν ἐν χρήσει ἐσχάτως,—παρεκτροπὰς τῶν στρατιωτικῶν ἀποσπασμάτων. Ἐνθυμεῖσθε τὰς ἀγρίας αὐτῶν πράξεις κατὰ τῶν πολιτῶν, ἐνθυμεῖσθε τὰς ἀπειλὰς αὐτῶν καὶ τοὺς περιορισμοὺς τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας τοῦ παρέδρου καὶ τοῦ ἱερέως...

§3ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν κατηγγείλατε κἀμίαν πρᾶξιν· κατηγγείλατε μόνον μίαν πρᾶξιν ὑπαξιωματικοῦ, ἀνήκοντος εἰς τὴν γεωδαιτικὴν ἀποστολὴν, περὶ τῆς ὁποίας διετάχθη ἀνάκρισις τακτικὴ, καὶ λυποῦμαι, διότι δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς δώσω τὴν ἀπάντησιν, ἀλλ’ ἐξ ὅσων ἔχω πληροφοριῶν, φαίνεται ὅτι ἡ ὑπόθεσις δὲν εἶναι ὡς τὴν παρεστήσατε.

§4ΔΑΛΛΑΣ. Καὶ ἐγὼ εὔχομαι νὰ ἔχῃ οὕτω· διότι ἐγὼ δὲν ἔχω ἀντίθετον αἴσθημα ὑμῶν, τοῦ νὰ διαψεύσω δηλ. ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λέγετε ὑμεῖς περὶ τῶν ἀξιωματικῶν· καὶ ἐγὼ ὡς πολίτης Ἕλλην, ἐπιθυμῶ, ἵνα πράγματι οἱ ἀξιωματικοὶ ὦσιν ἀπηλλαγμένοι τῆς μομφῆς ταύτης. Ἐπιθυμῶ ὅμως τοῦτο, οὐχὶ καλύπτων, ἀλλὰ πατάσσων τὴν αὐθαιρεσίαν, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ λάβητε πληροφορίας, ἵνα ἦσθε εἰς θέσιν νὰ μὲ διαψεύσητε, καὶ τότε θὰ φέρω τὸν λόγον καὶ θὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι ὑπέβαλον τὰς πληροφορίας ταύτας ὄχι ἐκ πνεύματος ἀντιπολιτεύσεως,—διότι δὲν εἶμαι καὶ ἠσκημένος εἰς τοῦτο,—ἀλλὰ μόνον διότι ἔχω καθῆκον. Δὲν κατήγγειλα ὅμως τὴν πρᾶξιν μόνον αὐτὴν, κατήγγειλα καὶ τὴν μετάβασιν τοῦ διοικητοῦ τῶν μεταβατικῶν ἀποσπασμάτων εἰς τὸ χωρίον τῆς ἐπαρχίας Ἁγυιᾶς Μαρμαγιάννη τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ Μιλτιάδου Σακελλαρίου, ὅστις μετέβη ἐκεῖ, ἔδειρεν ἀσθενεῖς, ἐξεβίασεν ἱερέα, ἐνέκλεισεν αὐτὸν ἐν οἰκίᾳ καὶ ἠπείλησεν αὐτὸν, ὅτι, ἂν ἐξέλθῃ, θὰ τοῦ ἔβγαζε τὰ νύχια καὶ θὰ τοῦ τὰ ἔδιδε νὰ τὰ καταπίῃ.

§5ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἐκάματε αὐτὴν τὴν ἐπερώτησιν;

§6ΔΑΛΛΑΣ. Βεβαίως· καὶ ἀπορῶ πῶς δὲν ἐλάβετε γνῶσιν. Ἐγὼ ἔμαθον, ὅτι τηλεγραφικῶς διετάξατε ἀνάκρισιν, καὶ ἂν ἐπιτρέπητε νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι τόσον ἀσφαλὴς ἀνάκρισις τοιαύτης φύσεως, ἐνεργουμένη ὑπὸ τοῦ διοικητοῦ τῆς ἐκεῖ ὑπομοιραρχίας.

§7ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Συγχέετε τὰ ζητήματα. Ὁ ὑπαξιωματικὸς ἀνῆκεν εἰς τὴν γαιωδετικὴν ἀποστολὴν, ὁ δὲ ἀξιωματικὸς, ὅστις ἦτο προϊστάμενος αὐτοῦ, εἰς οὐδὲν ἀνεμίχθη.

§8ΔΑΛΛΑΣ. Ἠρώτησα ὅμως, ἐὰν ἐλάβετε γνῶσιν τῶν παρεκτροπῶν τοῦ ὑπαξιωματικοῦ.

§9ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Αὐτὸ εἶναι παράδοξον· διότι λέγετε, ὅτι ἔλαβεν ὁ ἀξιωματικὸς γνῶσιν, ἐνῷ αὐτὸς δὲν διέμενεν ἐν τῷ χωρίῳ.

§10ΔΑΛΛΑΣ. Ἦτο, καὶ τὸν ἔστειλε διὰ νὰ εὕρῃ ζῶα.

§11ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἀλλ’ εἰς τί συνευθύνεται ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος; Ἐγὼ ἐβεβαιώθην περὶ τῆς πράξεως· ὁ λοχίας ἐκακομεταχειρίσθη τὸν πάρεδρον. Ἀλλὰ θέλω νὰ μάθω, ποία ἡ ἀφορμή, μήπως ὁ πάρεδρος ἔδωκε τοιαύτας ἀφορμὰς εἰς τὸν λοχίαν, ὅτε καὶ αὐτὸς εἶναι ἀξιόποινος. Διενεργεῖται λοιπὸν τακτικὴ ἀνάκρισις ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς εἶπον, ὅτι λυποῦμαι, διότι δὲν ἔχω τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀνακρίσεως, διὰ νὰ τὸ ἀνακοινώσω.

§12ΔΑΛΛΑΣ. Ἐγὼ ὅμως ἔσπευσα νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι πάντοτε οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι ζητοῦσιν ἀφορμὰς, ἵνα καλύψωσι τὰς παρεκτροπάς των, καὶ ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς παρῆν ἐν τῷ χωρίῳ, καὶ ὤφειλε νὰ τιμωρήσῃ τὸν ὑπ’ αὐτὸν λοχίαν. Κατήγγειλα λοιπὸν τὰς παραβάσεις ταύτας, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ μία διέφυγε τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἔχω ὅμως πεποίθησιν, ὅτι θὰ ἐξετάσῃ.

§13ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Βεβαίως.

§14ΔΑΛΛΑΣ. Δὲν ἀρκοῦσιν ὅμως ταῦτα. Ὁ διοικητὴς τῶν μεταβατικῶν ἀποσπασμάτων Μιλτιάδης Σακελλαρίου, μεταβαίνων εἰς τὰ χωρία μετὰ τοῦ ἐκεῖ διαμένοντος ὑπενωμοτάρχου, τοῦ διαβοήτου Παπαῤῥώδη, ὅστις πρό τινων ἡμερῶν μετετέθη ἐκεῖθεν, ἀλλὰ τῇ ἐπιμόνῳ ἀπαιτήσει τῶν ἰσχυόντων ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἐπανῆλθε, καὶ ἐκτελεῖ, νομίζω, καὶ δασικὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἀγυιᾶς, διότι προέβη εἰς κατασχέσεις,—ὅσοι δὲ κατοικεῖτε εἰς δασικὰς ἐπαρχίας, γινώσκετε πόσον εὐρεῖαν ἐξουσίαν περιβέβληνται οἱ τὴν δασικὴν ὑπηρεσίαν χειριζόμενοι, καὶ ποίαν τρομοκρατίαν ἐξασκοῦσιν ἐπὶ τῶν ἀτυχῶν ὑλοτόμων, —οὗτοι, λέγω, δὲν πράττουσιν ἄλλο ἢ νὰ περιέρχωνται τὰ χωρία καὶ νὰ ἀπαγγέλλωσι φιλιππικοὺς ἐναντίον τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, τοῦ μὴ φίλου τῆς ἰσχυούσης μερίδος· καὶ δὲν περιορίζονται μόνον εἰς τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἀπειλοῦσιν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκφράζουσιν ἐλεύθερον φρόνημα ὑπὲρ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς ἐπαρχίας· ἐγένοντο δὲ καὶ πρωτόκολλα, τὰ δὲ πρωτόκολλα ταῦτα, μὴ ἀμφιβάλλετε, δὲν ἐγένοντο πάντα πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας, οὔτε διὰ νὰ καταγγείλωσι παραβάσεις, ἀλλ’ ἐπειδὴ πάντοτε ὑπάρχει ἡ προϋπόθεσις τοῦ νόμου, ὅτι τὸ πρωτόκολλον τοῦ δασοφύλακος εἶναι νόμιμον, οἱ ὑλοτόμοι, διὰ νὰ ἀποφύγωσι τὰς κατασχέσεις, μόνον ἂν λάβωσιν ἄδειαν παρὰ τῶν ἐκεῖ ὑπουργικῶν πολιτευομένων, τότε δύνανται νὰ ἐργασθῶσιν. Ἵνα λάβητε ὅμως πλήρη εἰκόνα τῆς καταστάσεως τῆς διοικήσεως, ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ, ἀρκεῖ νὰ σᾶς προσθέσω, ὅτι ἐκεῖ προσελήφθη ὡς διοικητὴς τῆς ὑπομοιραρχίας ὁ ὑπομοίραρχος Σκουταρίδης. Ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος διέπραξε κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1890 ὄργια, ἦλθε μάλιστα τότε καὶ διέλυσε συλλαλητήριον, τὸ ὁποῖον συνεκροτήθη ὑπ’ ἐμοῦ· οὗτος εἶναι ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι προσπίπτουσιν εἰς τοὺς πολιτευτὰς, ἵνα δεχθῶσιν αὐτοὺς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, καὶ εἰς ἐμὲ προσέπεσεν ἄλλοτε, ἀλλὰ δὲν τὸν ἐδέχθην. Διὰ νὰ ἐννοήσητε δὲ, πῶς ἐργάζεται ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος, ἔρχομαι νὰ σᾶς ἀναφέρω, ὅτι ἐδήλωσεν εἰς συνάδελφόν του, ὅτι ἔχει ἐντολὴν νὰ πολεμήσῃ τοὺς φίλους μου, καὶ νὰ ἀνακοινώσῃ τοῦτο εἰς τοὺς φίλους μου, διὰ νὰ ὦσι προφυλαγμένοι ἐκ τοῦ πολέμου αὐτοῦ, καὶ ὅτι ἔχει ἐντολὴν νὰ ὑπακούῃ εἰς τὰ ἐπιτάγματα τῶν τοπικῶν ἀντιπάλων μου. Τὸ ὄνομα τοῦ εἰς ὃν ἀνεκοίνωσε τοῦτο θὰ τὸ δώσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἰδιαιτέρως, ἂν ἔχῃ ἐπιθυμίαν νὰ τὸ μάθῃ, διότι ἔχει συμφέρον καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἡ Κυβέρνησις πᾶσα νὰ τιμωρήσῃ καὶ περιστείλῃ τὰς αὐθαιρεσίας ταύτας. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι διὰ τῶν αὐθαιρεσιῶν τούτων καταπίπτει τὸ ἠθικὸν γόητρον τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις φαίνεται εἰς τὰ ὄμματα τοῦ λαοῦ ὡς συγκυλιομένη εἰς τὸν βόρβορον τῶν τοπικῶν φατριῶν, ὡς συμμετέχουσα καὶ ὡς ὑπηρετοῦσα εὐτελῆ συμφέροντα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκμεταλλεύονται τὴν φιλίαν της. Ἔχει ὅμως πρὸ παντὸς συμφέρον νὰ ἐξακριβώσῃ τὴν κατάστασιν ταύτην ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἔχει τὸ συμφέρον τοῦτο, διότι ὑπάλληλοι αὐτοῦ σπουδαῖοι καὶ οἰκεῖοι, καὶ οἱ αὐλικοὶ αὐτοῦ, διεβίβασαν ἐπιτάγματα εἰς τοὺς ἐκεῖ ὑπαλλήλους, ἵνα ὑπακούωσιν εἰς τὰ κελεύσματα τῶν τοπικῶν ἀντιπάλων μου...

§15ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τί εἶναι αὐτά!

§16ΔΑΛΛΑΣ. Λέγω πράγματα..... Τοῦτο δὲ συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ ὑποδουλωθῶσιν οἱ ἐκεῖ ἀσθενεῖς ὑπάλληλοι, καὶ νὰ παραδοθῇ ἡ διοίκησις εἰς χεῖρας λυσσώσης φατρίας, ἥτις ἐκήρυξεν ἐν διωγμῷ τὴν ἐπαρχίαν Ἀγυιᾶς. Ἐκ τῶν ἐπερωτήσεών μου θὰ μάθητε λεπτομερῶς τὰς καταγγελλομένας πράξεις. Τὰς καταθέτω, καὶ παρακαλῶ νὰ διαβιβασθῶσιν εἰς τοὺς ἁρμοδίους.

§17ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ κ. Βουλευτής, ὁμιλήσας περὶ παραβάσεων τῶν διοικητικῶν καὶ στρατιωτικῶν ἀρχῶν, ἔλαβεν ἀφορμὴν εἰς τοῦτο ἐξ ἀπαντήσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν κατόπιν ἐπερωτήσεως αὐτοῦ, πρό τινων ἡμερῶν ὑποβληθείσης. Νομίζω ὅτι, ἂν ὅλαι αἱ παραβάσεις τῶν ἀρχῶν, τὰς ὁποίας ὑπαινίσσεται ὁ κ. Βουλευτὴς, ὁμοιάζωσι πρὸς τὰς παραβάσεις, τὰς ὁποίας ἡ ἀπάντησις τοῦ ἐπάρχου Ἁγυιᾶς ἀναφέρει, ἔπαινος μᾶλλον ὀφείλεται εἰς τὰς ἀρχὰς ταύτας. Διότι ἐκ τῆς ἀπαντήσεως τοῦ ἐπάρχου τί προκύπτει; Προκύπτει, ὅτι ἐγένετο ἐξέτασις τῶν βιβλίων εἰσπράκτορος κοινοτικοῦ, ὅτι εὑρέθη ἔλλειμμα, ὅτι ἀνεκαλύφθησαν πλαστογραφίαι, καὶ ὅτι πρόκειται νὰ καταγγελθῇ ὁ εἰσπράκτωρ ἐπὶ τοῖς ἐγκλήμασι τούτοις. Ἂν ἡ ἐνέργεια αὕτη τῶν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ καταγγελλομένων ἀρχῶν ἀποτελεῖ παράβασιν, προκαλοῦσαν τὴν κατάπτωσιν τοῦ γοήτρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ἐγὼ εὔχομαι, ἵνα αἱ ἀρχαὶ πάντοτε προβαίνωσιν εἰς τοιαύτας ἐνεργείας.

§18ΔΑΛΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις. Ὅτε ὑπέβαλον τὴν παρατήρησίν μου, ἐπέστησα τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μὴ ἀρκεσθῇ εἰς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἤθελεν ὑποβάλει αὐτῷ ὁ ἐπαρχῶν Ἁγυιᾶς, διότι ὡμίλησα γενικῶς καὶ περὶ τῆς διαγωγῆς αὐτοῦ. Ἀλλὰ δὲν ἠρκέσθην εἰς τοῦτο. Ἐζήτησα παρὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἰδιαιτέρας πληροφορίας. Καὶ ἀπορῶ, πῶς ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, χωρὶς νὰ λάβῃ καιρὸν νὰ σταθμίσῃ, ἐπαναλαμβάνω, τὰς χορηγηθείσας αὐτῷ πληροφορίας παρὰ τοῦ ἐπαρχοῦντος Ἁγυιᾶς, ἔρχεται νὰ δικαιολογήσῃ τὰς πράξεις αὐτοῦ. Ἠρώτησα καὶ κατὰ τὴν δευτέραν ταύτην ἐπερώτησιν, ἂν συνεμορφώθησαν μὲ τὰς διατάξεις τῆς Ποινικῆς Δικονομίας, πῶς εἰσῆλθον εἰς τὸν οἶκον τοῦ εἰσπράκτορος, καὶ ἂν ἐδικαιοῦντο νὰ ἀφαιρέσωσιν ἅπαντα τὰ λογιστικὰ βιβλία καὶ ἅπαν τὸ ἀρχεῖον τῆς κοινότητος. Δὲν ἀγνοεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι αἱ ἐξελέγξεις γίνονται διὰ πρωτοκόλλου συντασσομένου, καὶ ὅτι, ἂν ἐπρόκειτο καὶ ἔγκλημα νὰ βεβαιωθῇ, ἔπρεπε νὰ ἀφαιρέσῃ μόνον ἐκεῖνα τὰ βιβλία, διὰ τῶν ὁποίων ἐξηκριβοῦτο τὸ ἔγκλημα, οὐχὶ δὲ νὰ ἀφαιρέσῃ ἅπαν τὸ ἀρχεῖον καὶ νὰ δεσμεύσῃ τὰς ἐνεργείας τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου. Φαντασθῆτε, Κύριοι, ἕνα ὑπάλληλον, μεταβαίνοντα ὑπὸ τὸ πρόσχημα νὰ ἀνακαλύψῃ ἔγκλημα εἴς τι Δημαρχεῖον,—διότι αἱ κοινοτικαὶ ἀρχαὶ ἔχουσι τὸ αὐτοκυβερνᾶν μᾶλλον, παρὰ αἱ δημοτικαί,—καὶ ἀφαιροῦντα πάντα τὰ βιβλία, καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν παρουσιαζόμενον καὶ λέγοντα εἰς ὑμᾶς, ὅτι εἶναι ἀξιέπαινοι αἱ τοπικαὶ ἀρχαί, διότι ἐνήργησαν τοιουτοτρόπως! Δὲν εἶχε τὸν σκοπὸν, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἡ πρᾶξις αὕτη τοῦ ἐπαρχοῦντος Ἁγυιᾶς, νὰ ἀνακαλύψῃ ἔγκλημα, ἢ νὰ βεβαιώσῃ καταχρήσεις. Δὲν θέλω νὰ προδικάσω περὶ ἐκείνων, καθ’ ὧν ἐγένοντο αἱ καταδιώξεις, ἂν καὶ δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι εἶναι ἀνώτεροι τοιαύτης ὑπονοίας, ὅτι εἶναι πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἀνωτέραν ὑπόληψιν τοῦ ὑπαλλήλου ἐκείνου, ὅστις τάσσεται ἐκεῖ διὰ νὰ ἐξακριβώσῃ τὴν διαγωγὴν αὐτῶν, εἶναι πρόσωπα, τὰ ὁποῖα εἶναι εὐεργέται τῆς κοινότητος καὶ τὰ ὁποῖα διεκρίθησαν διὰ τὰς πρὸς τὴν κοινότητα ὑπηρεσίας αὐτῶν, εἶναι δὲ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι τόσην περιουσίαν, ὥστε δύνανται νὰ ἐξασφαλίσωσι τὴν κοινότητα διὰ τὰς καταχρήσεις, αἵτινες καταγγέλλονται. Μὲ ἀναγκάζετε ὅμως, διὰ νὰ σᾶς δώσω ἀφορμὴν νὰ ἐξακριβώσητε περισσότερον τὰ πράγματα, νὰ σᾶς πληροφορήσω, ὅτι ὁ ἐπαρχῶν Ἁγυιᾶς εἶναι νεαρός τις, ὅστις συνεδέθη διὰ μνηστείας ἐν τῷ τόπῳ...

§19ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸν ἐκάματε γαμβρόν; (Γέλωτες).

§20ΔΑΛΛΑΣ. Ἀληθὲς ἀπόκτημα! (γέλωτες).... Ὅτι οἱ συγγενεῖς αὐτοῦ εἶναι οἱ προστάται του, οἵτινες ἔχουσι συμφέρον νὰ καλύπτωσι τῶν προκατόχων κοινοτικῶν ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκοντο εἰς τὸ ἀρχεῖον τῆς κοινότητος, εἰς τὴν ὁποίαν παρέδωκαν τότε τὰ ἔγγραφα ταῦτα. Καὶ δύναμαι πρὸς τούτοις νὰ σᾶς πληροφορήσω, ὅτι, καθ’ ἃ ἐπληροφορήθην ἰδιαιτέρως παρὰ τοῦ νομάρχου Λαρίσσης κ. Ἄγιδος Κλεομένους, ἡ διαταγὴ, τὴν ὁποίαν ἐπικαλεῖται ὁ ἐπαρχῶν Ἀγυιᾶς, ὅτι δυνάμει αὐτῆς ἐνήργησε τὴν ἀφαίρεσιν τῶν κοινοτικῶν ἐγγράφων, δὲν ἦτο διαταγὴ τοιαύτη, ἦτο διαταγὴ διατάσσουσα αὐτὸν νὰ μεταβῇ μόνον καὶ ἐπιθεωρήσῃ τοὺς λογαριασμοὺς, ἦτο διαταγὴ διατάσσουσα αὐτὸν νὰ ἐξελέγξῃ τοὺς λογαριασμοὺς τῶν κοινοτικῶν, ἀλλὰ, διότι οἱ τῆς κοινότητος ἦσαν ἀντίθετοι, δὲν μετέβη νὰ ἐξελέγξῃ τὴν διαχείρισιν τῶν παλαιῶν, ἀλλὰ τὴν καταδίωξιν τῶν νέων, οἵτινες μένουσι μὲ δεσμευμένας τὰς χεῖρας, διότι δὲν ἔχουσι τὰ ἔγγραφα αὐτῶν. Πῶς βλέπετε λογικὴν καὶ νόμιμον τὴν ἐνέργειαν ταύτην; Πῶς πιστεύετε, ὅτι εἶναι αὕτη μέριμνα ἀληθὴς τῶν κοινοτικῶν συμφερόντων; Ἡ κοινότης ἔχει νὰ βεβαιώσῃ ἔσοδα, ἔχει δημοπρασίας, ἔχει ἐνοικιάσεις, ἔχουσιν ἔσοδα αἱ κοινότητες αὗται· εἶναι ἡ κοινότης Ἀγυιᾶς, ἥτις ἔχει ὑπὲρ τὰς δέκα χιλιάδας δραχμῶν, ἡ δὲ κοινότης Ρετσιάνης περὶ τὰς ὀκτὼ χιλιάδας, ἐγγίζει δὲ καὶ ἐμποροπανήγυρις. Πῶς θὰ ἐνεργήσωσι τὰ κοινοτικὰ ταῦτα συμβούλια; Καὶ ἐξακολουθεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἐν μέσῳ τῶν πληροφοριῶν τοῦ ἐπαρχοῦντος Ἀγυιᾶς, ὅτι τοιαῦται θὰ ηὔχετο νὰ ἦναι πάντοτε αἱ πράξεις, δι’ ἃς καταγγέλλονται οἱ ὑπάλληλοί του! Καὶ ἐθαυμάσατε, ὅταν ὁ νομάρχης Λαρίσσης διέταξε τὴν παῦσιν τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων, καὶ ἄφησε τὰς κοινότητας ταύτας ἄνευ διαχειριστῶν, ἀφοῦ ἀφῄρεσε καὶ αὐτὰ τὰ ἔγγραφα αὐτῶν! Καὶ ὅταν ἐκ τῆς ἀπαντήσεως ὑμῶν ταύτης, κύριε Ὑπουργὲ, αἱ ἐπιτόπιοι ἀρχαὶ ὁδηγηθῶσι, καὶ ὅταν ἀρκεσθῆτε εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχετε περὶ ἐκείνων, ὁποίαν νομίζετε, ὅτι ἐγκαθιδρύετε διοίκησιν ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ; Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ἐξετάσητε μετὰ περισσοτέρας σοβαρότητος, νὰ ζητήσητε πληροφορίας παρὰ τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν, καὶ τότε εὐχαρίστως θέλω δεχθῆ αὐτάς· διότι ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν διάθεσιν νὰ ἐπιτελῶ τὸ ὀχληρὸν καθῆκον τῆς καταγγελίας ὑπαλλήλων, ἂν μὴ ἐξαναγκάζωμαι ὑπὸ ἀξιοπίστων περιστάσεων.

§21ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Κατόπιν τῆς ἐξετάσεως τῆς γενομένης, ὁ ἐπαρχῶν Ἀγυιᾶς διατείνεται, ὅτι ἐξηκριβώθη ἔλλειμμα καὶ πλαστογραφίαι...

§22ΔΑΛΛΑΣ. Διατείνεται.

§23ΘΕΟΤΟΚΗΣ. .. δίδουσαι χώραν εἰς περαιτέρω ἐξέλεγξιν. Τὸ ζήτημα θέλουσιν ἐξετάσει τὰ δικαστήρια, καὶ ἂν τὰ δικαστήρια εὕρωσιν, ὅτι πράγματι διεπράχθησαν αἱ παραβάσεις αὗται, θέλουσι προβῆ. Ἑπομένως δὲν δύνασθε νὰ διατείνησθε, ὅτι κακῶς ἔπραξεν ἡ ἀρχὴ, ὅταν ἔφθασεν εἰς τὴν ἀνακάλυψιν ἐλλειμμάτων, νὰ κατάσχῃ τὰ ἔγγραφα ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων αἱ καταγγελλόμεναι παραβάσεις θέλουσιν ἀποδειχθῆ. Ἐπὶ τούτου λοιπὸν οὐδεμία συζήτησις δύναται νὰ γείνῃ, ἀπόκειται δὲ εἰς τὰ δικαστήρια νὰ κρίνωσιν.

§24ΔΑΛΛΑΣ. Ἐγὼ ἐπεκαλέσθην τὴν μέριμναν ἡμῶν ἐπὶ τῆς ἐνεργείας τῶν ὑφ’ ὑμᾶς ἀρχῶν, κύριε Ὑπουργέ.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λάμπρος ἔχει τὸν λόγον.

§26ΛΑΜΠΡΟΣ. Παραιτοῦμαι, διὰ τὸ σύντομον.

§27Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κύριος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς ἐζήτησε χθὲς σημείωσιν περὶ τῶν κατατεθέντων ποσῶν ἐξ ὑπεγγύων ἐσόδων εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν κατὰ Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον τοῦ ἔτους 1890 παρὰ τῶν Τραπεζῶν Κωνσταντινουπόλεως, Ἠπειροθεσσαλίας καὶ αὐτῆς τῆς Ἐθνικῆς καὶ παρὰ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων. Ὑποβάλλω πίνακα τῶν ἀπὸ 21 Ὀκτωβρίου 1890 μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1890 κατατεθέντων καὶ ἀναληφθέντων παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ καὶ παρὰ τῇ Ἑταιρίᾳ τῶν Μονοπωλίων. Ἐκ τοῦ πίνακος προκύπτει, ὅτι κατὰ τὸ χρονικὸν ἐκεῖνο διάστημα κατετέθησαν μὲν 3,107,000, ἀνελήφθησαν δὲ 11,217,000. Ἑπομένως τ’ ἀναληφθέντα ὑπερβαίνουσι τὰς καταθέσεις κατὰ 8,110,000 δραχμῶν.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ Γενικοῦ Λογιστηρίου. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 23 τοῦ ΧΞϚʹ νόμου τῆς 31 Δεκεμβρίου 1877. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§31ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ προστεθῇ καὶ δεύτερον ἐδάφιον, τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὡσαύτως οὐδεμίαν ἐπάγεται ἀκυρότητα εἰς τὰς πράξεις, ἃς ἐνήργησεν, ἢ εἰς ἃς μετέσχεν, εἰσαγγελεὺς ἢ ἀντεισαγγελεύς, διορισθεὶς ἐναντίον τῶν διατάξεων τῶν μνημονευθέντων ἐν τῷ προηγουμένῳ ἐδαφίῳ νόμων». Εἶναι τοῦτο ἀναγκαῖον, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ εὑρεθῶσι πράξεις, διεξηγμέναι παρὰ εἰσαγγελέων, διωρισμένων παρὰ τὸν νόμον περὶ προσόντων, καὶ ἐπειδὴ εἶναι πιθανὸν νὰ ἐγερθῇ ἐνδοιασμός τις περὶ αὐτῶν, νομίζω ἀναγκαῖον νὰ προστεθῇ καὶ τοῦτο, πρὸς ἀσφάλειαν τῶν πράξεων αὐτῶν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μόνον μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, εἰς γʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐπιτηρήσεως καὶ φυλάξεως τῶν δημοσίων καὶ ἐκκλησιαστικῶν κτημάτων ἐν τοῖς δήμοις Ἀθηναίων καὶ Πειραιῶς).

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοικήσεως τοῦ ἐν Ἀθήναις νοσοκομείου τῶν ὀφθαλμιώντων, μετονομαζομένου Ὀφθαλμιατρείου.

§33ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπικειμένης, κύριοι Βουλευταὶ, τῆς λήξεως τῶν ἡμετέρων ἐργασιῶν, λήγοντος καὶ τοῦ μηνὸς Ἰουλίου, ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν εὐπρεπὲς νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν ψήφισιν τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον, ἀφορῶν οὐχὶ εἰς γενικόν τι συμφέρον τοῦ Κράτους, εἴτε τοπικὸν, ἐπαρχίας ἢ δήμου τινὸς, ἀλλὰ νομοσχέδιον ἀφορῶν εἰς ἁπλούστατον ἀγαθοεργὸν κατάστημα. Δὲν εἶχεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν γνώμην αὐτὴν περὶ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς ἐν τῷ τέλει τῆς Συνόδου, καθ’ ὃν χρόνον διετέλει ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι εἰς ὁμοίαν ἀκριβῶς ἐποχὴν τοῦ ἔτους δριμέως ἐπέκρινεν ἄλλην Κυβέρνησιν, διότι δὲν περιωρίζετο νὰ εἰσαγάγῃ τὰ σπουδαῖα καὶ ἀφορῶντα εἰς γενικὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους νομοσχέδια, ἀλλ’ ἐπέμενεν ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ καὶ ἐποχῇ νὰ ψηφισθῇ καὶ ἕτερον νομοσχέδιον, ὅπερ ἀφεώρα, τότε τοὐλάχιστον, τοπικὰ συμφέροντα. Εἴμεθα λοιπὸν, Κύριοι, ἠναγκασμένοι νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου, διότι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καταργεῖ νόμον, κανονίσαντα τὰ τῆς διοικήσεως τοῦ Ὀφθαλμιατρείου, δυνάμει δὲ τοῦ νόμου τούτου συνεστήθη ἐπιτροπή, διαχειριζομένη ἔκτοτε τὰ τῆς περιουσίας καὶ φρονοῦσα, ὅτι ἐξεπλήρωσε δεόντως τὸ καθῆκον αὑτῆς, καὶ ἑπομένως ἐνδιαφερομένη νὰ μάθῃ τοὐλάχιστον τοὺς λόγους, τὰς ἀφορμάς, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ προβῇ εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ νὰ ἐπιμένῃ τοσοῦτον κατεπειγόντως εἰς τὴν συζήτησιν αὐτοῦ. Ἡ τοιαύτη τῆς Κυβερνήσεως πορεία ἠδύνατο νὰ γεννήσῃ καὶ ὑπονοίας τινάς, μήπως τυχὸν ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις ἀφορμὴν κατὰ τῆς διαχειρίσεως τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, καὶ ἐνδιαφέρεται τάχιστα νὰ προλάβῃ ἐπικειμένους κινδύνους διὰ τῆς καταργήσεως τοῦ ἰσχύοντος νόμου. Ἐνδιαφέρεται ἑπομένως ἡ ἐπιτροπὴ νὰ γνωσθῶσιν ἀκριβῶς οἱ λόγοι οὗτοι, νὰ γνωσθῇ ἀκριβῶς ἡ κατάστασις, ἐν ᾗ τὸ ἀγαθοεργὸν κατάστημα εὑρίσκεται, ἵνα σχηματίσῃ ὁ κόσμος ἀληθῆ γνώμην περὶ τῆς διαγωγῆς τῆς ἐπιτροπῆς. Ἔχει δὲ καὶ ἕτερον λόγον, τὸ ἐνδιαφέρον νὰ μὴ παραβλαφθῇ ἡ διαχείρισις τοῦ καταστήματος ἕνεκα τῆς ἐπιψηφίσεως νόμων, οἱ ὁποῖοι δὲν συντελοῦσιν εἰς βελτίωσιν αὐτῶν. Εἶπον, Κύριοι, πρὸς ὑμᾶς, ὅτι διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ζητεῖται ἡ κατάργησις νόμου ψηφισθέντος πρὸ ἑνὸς μόλις ἔτους, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου καταργεῖται ὁ προηγούμενος τρόπος τῆς διαχειρίσεως τοῦ καταστήματος· ἑπομένως πρὸ πάντων ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ γνωρίζῃ, ὁποῖος ἦτο αὐτὸς ὁ τρόπος τῆς προηγουμένης διαχειρίσεως τοῦ καταστήματος, τὸν ὁποῖον τὸ νομοσχέδιον ζητεῖ νὰ ἐπαναφέρῃ ἐκ νέου ἐν ἰσχύϊ. Τὸ κατάστημα αὐτὸ συνεστήθη ἀπὸ τοῦ ἔτους 1843 διὰ διατάγματος τῆς 14 Αὐγούστου 1843, συνάμα μετὰ τοῦ διατάγματος τούτου ἐδημοσιεύθη τότε κανονισμὸς τῆς διαχειρίσεως τοῦ καταστήματος, καὶ τούτου τοῦ κανονισμοῦ τὴν ἐν ἰσχύϊ ἐπάνοδον ἐπιζητεῖ τὸ νομοσχέδιον. Κατὰ τὸν κανονισμὸν τοῦτον, ὑπὸ τὴν προστασίαν τῆς τότε Βασιλίσσης ἀνεγείρεται κατάστημα διὰ τοὺς ὀφθαλμιῶντας, ὁρίζεται ὁ σκοπὸς αὐτοῦ, καὶ τὰ τῆς ἀνεγέρσεως καὶ διατηρήσεως αὐτοῦ διὰ συνδρομῶν. Ποῖα δὲ ἐν τῷ κανονισμῷ λαμβάνονται μέτρα περὶ τῆς διοικήσεως τοῦ καταστήματος καὶ τῆς διαχειρίσεως τῆς περιουσίας αὐτοῦ; Περὶ τούτου ἓν καὶ μόνον ἄρθρον ὑπάρχει ἐν αὐτῷ, τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Κατ’ ἔτος ἡ ἐπιτροπὴ θέλει καθυποβάλλει εἰς τὴν Α. Μ. τὴν Βασίλισσαν τὸν ἀπολογισμὸν τῆς διαχειρίσεως αὑτῆς, τὸν ὁποῖον δημοσιεύουσα διὰ τοῦ τύπου, θέλει διευθύνει ἀντίτυπον αὐτοῦ εἰς ἕκαστον εὐεργέτην καὶ συνδρομητήν». Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη πρόνοια, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ὁ κανονισμὸς ἐκεῖνος περὶ τῆς διαχειρίσεως τῆς περιουσίας αὐτῆς. Περὶ τοῦ τρόπου τῆς διαχειρίσεως, περὶ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, περὶ ἐλέγχου αὐτῆς τῆς διαχειρίσεως, περὶ πάντων τούτων οὐδεμίαν ἀπολύτως ἔλαβε πρόνοιαν. Διώρισε δὲ «ἐπὶ τοῦ παρόντος», ὡς λέγει, καὶ ἐπιτροπὴν, ἀποτελουμένην ἀπὸ τοὺς ἑξῆς: Πρόεδρον τὸν Ἐπίσκοπον Ἀττικῆς, ἀντιπρόεδρον τὸν Κ. Θ. Ράλλην, ἐκπληροῦντα καὶ χρέη ταμίου, καὶ μέλη τὸν ἐν Λονδίνῳ ἰατρὸν Νεϊλέρβην, τοὺς ἀρχίατρους Ρέζερ καὶ Βοῦρον, τὸν ἀρχιφαρμακοποιὸν Λάνδερερ, καὶ τὸν Α. Σκορλέτην, ὡς γραμματέα. Τοῦτο εἶναι, Κύριοι, τὸ μόνον ἐπίσημον κείμενον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκανονίσθησαν τὰ ἀφορῶντα εἰς αὐτὸ τὸ ἀγαθοεργὸν κατάστημα ἀπὸ τοῦ ἔτους 1843 μέχρι τοῦ παρελθόντος ἔτους. Τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης, ἐννοεῖται, ἀπεβίωσαν ἔκτοτε ἅπαντα· ἀντ’ αὐτῶν φαίνονται εἰς ἀπολογισμούς τινας ὡς μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἕτερα ὀνόματα· ποῖος ὅμως διώρισε τὰ μέλη ταῦτα, καὶ ἂν ὁ διορισμὸς ἐγένετο νομίμως, οὐδαμόθεν προκύπτει τοῦτο. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὑπάρχει τὸ ἄρθρον 10, καθ’ ὃ «ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει τὸ δικαίωμα, κατὰ τὰς περιστάσεις, νὰ συμπεριλάβῃ καὶ ἄλλα μέλη». Ἀλλ’ ἐννοεῖται, ὅτι περὶ τῆς προσλήψεως ταύτης ἔπρεπε νὰ συνταχθῇ ἐπίσημος πρᾶξις τῆς ἐπιτροπῆς, ἵνα ἀποδεικνύηται, ὅτι νομίμως ἐγένετο ἡ πρόσληψις. Ἐν τούτοις πότε τὰ ἀρχικὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς προσέλαβον ἕτερα μέλη, καὶ ἂν ἦσαν ἐν ἀπαρτίᾳ καθ’ ὃν χρόνον παρέλαβον αὐτὰ, ἐξ οὐδενὸς προκύπτει ἐγγράφου, οὐδὲ γνωρίζει κἂν ἡ δημοσία ὑπηρεσία. Οὕτως ἐξηκολούθησεν αὐτὴ ἡ διαχείρισις, ἐδημοσιεύετο δὲ περὶ αὐτῆς, οὐχὶ κατ’ ἔτος, ὡς ὁρίζει ὁ κανονισμὸς, ἀλλὰ κατὰ μακρὰ διαστήματα, μέχρι πενταετίας καὶ δεκαετίας, ἀπολογισμός τις, ἐν τῷ ὁποίῳ ἀνεγράφοντο τὰ καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦτο γενόμενα ἔσοδα καὶ ἔξοδα. Μία τοιαύτη, Κύριοι, διαχείρισις ἀγαθοεργοῦ καταστήματος δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἀνεκτὴ εἰς πᾶσαν Κυβέρνησιν, ἅμα περιήρχετο ἀκριβῶς εἰς γνῶσιν αὐτῆς. Τὰ ἀγαθοεργὰ καταστήματα διοικοῦνται κατὰ τὸν γνωστὸν τρόπον, δίδοντα λόγον εἰς τὰ δημοτικὰ συμβούλια, ὑπὸ ἀδελφάτων, διοριζομένων ὑπ’ αὐτῶν. Εἰς τὸν προσδιορισμὸν τοῦ τρόπου τῆς διοικήσεως δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν τὰ πρόσωπα, εἰς ἃ ἀνατεθήσεται ἡ διοίκησις, διότι ταῦτα εἶναι ἐφήμερα. Ἀνεξαρτήτως τῶν προσώπων, πρέπει διὰ τῆς νομοθεσίας νὰ εἰσαχθῇ ὁ ἀπαιτούμενος ἔλεγχος, καὶ νὰ ληφθῶσι πᾶσαι αἱ δυναταὶ ἐγγυήσεις, ἵνα προληφθῇ πᾶσα ἐνδεχομένη ζημία, καὶ νὰ ἐπέλθῃ πᾶσα βελτίωσις δυνατή. Καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἶναι ἐντελῶς σύμφωνος μὲ τὸ καθῆκον τοῦτο, τὸ ἐπιβαλλόμενον εἰς πᾶσαν Κυβέρνησιν. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἔλαβεν ὁμοίαν πρόνοιαν περὶ τίνος καταστήματος; Περὶ τῆς Ζαππείου περιουσίας.

§34ΠΑΧΥΣ. Ἐκείνη εἶναι ἐθνικὴ περιουσία.

§35ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλαι αἱ περιουσίαι τῶν ἀγαθοεργῶν καταστημάτων ἀποτελοῦσι δημοσίαν περιουσίαν, ὑποκειμένην εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως. Ὑπῆρχε διαχείρισις τῆς Ζαππείου περιουσίας, διεξαγομένη μάλιστα κατὰ τὰς διατάξεις τῆς διαθήκης τοῦ Ζάππα, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν, νόμον ψηφισθέντα, κατὰ τὸν ὁποῖον ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ αὕτη τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Ζαππείου· ὑπεχρέωσε τὴν ἐπιτροπὴν νὰ τηρῇ τὰς λογιστικὰς διατάξεις, διώρισε πρόεδρον, γραμματέα, καὶ ὅλην τὴν διαχείρισιν τὴν ὑπέβαλεν εἰς τὸν ἔλεγχον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου...

§36ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἀνέκαθεν ἦτο ἀνατεθειμένη εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον.

§37ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἐπουσιῶδες αὐτό· ὁπωςδήποτε διετάχθη ὑπὸ τοῦ νόμου... Ὅ,τι λοιπὸν ἔπραξεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις περὶ τῆς διαχειρίσεως τῆς Ζαππείου περιουσίας, διεξαγομένης κατὰ ῥητὰς διατάξεις τοῦ διαθέτου καὶ ὑπὸ προσώπων, τὰ ὁποῖα παρεῖχον πᾶσαν ἐγγύησιν, ἐνόμισεν ἐπιβεβλημένον καὶ ἡ Κυβέρνησις τοῦ παρελθόντος ἔτους νὰ πράξῃ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ κατάστημα αὐτὸ τὸ ἀγαθοεργὸν τοῦ Ὀφθαλμιατρείου, καὶ συνέταξε νόμον, ὁ ὁποῖος ἀντιγράφει ὅλας τὰς ἰδέας καὶ πολλάκις ὅλας τὰς λέξεις τοῦ νόμου περὶ τοῦ Ζαππείου. Δύναμαι νὰ παραβάλω τοὺς δύο νόμους καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι ἡ αὐτὴ τάξις τῶν ἰδεῶν ἀκολουθεῖ. «Ἡ περιουσία τοῦ Ζάππα, λέγει ὁ νόμος τοῦ 1887, διοικεῖται ὑπὸ πενταμελοῦς ἐπιτροπῆς». Ὁμοίαν διάταξιν ἐπαναλαμβάνει καὶ ὁ τὸ παρελθὸν ἔτος ψηφισθεὶς νόμος. Τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς διορίζονται κατὰ πενταετίαν, λέγει ὁ νόμος τοῦ 1887· τὴν αὐτὴν διάταξιν ἐπαναλαμβάνει καὶ ὁ νόμος, ὁ τὸ παρελθὸν ἔτος ψηφισθείς. Ἓν μέλος τῆς ἐπιτροπῆς διορίζεται πρόεδρος, καὶ ἕτερον διαχειριστὴς, λέγει ὁ νόμος τοῦ 1887· ἓν μέλος διορίζεται πρόεδρος καὶ ἕτερον ταμίας, λέγει ὁ νόμος τοῦ παρελθόντος ἔτους. Καὶ τοιοῦτος ταμίας διωρίσθη ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἡμῶν κύριος Κωτσάκος, ὁ ὁποῖος μάλιστα, δύναμαι νὰ εἴπω, ἀνέλαβε πᾶσαν τὴν ἐπιμέλειαν τῆς διαχειρίσεως. Ἡ διαχείρισις πρέπει νὰ γίνεται κατὰ τοὺς λογιστικοὺς τύπους, λέγει ὁ νόμος τοῦ 1887· τὸ αὐτὸ ἐπαναλαμβάνει ὁ νόμος τοῦ παρελθόντος ἔτους. Ὑπάρχουν καί τινες διαφοραί· ὑποβάλλεται ἡ διαχείρισις εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, λέγει ὁ νόμος τοῦ 1887, εἰς τὸν Νομάρχην, λέγει ὁ νόμος τοῦ παρελθόντος ἔτους, διὰ τὸ ταχύτερον καὶ ἀσφαλέστερον. Οὕτως, ἐπαναλαμβάνω, ἐγένετο ὁ νόμος ἐκεῖνος, καὶ οὕτω διωρίσθη ἡ ἐπιτροπὴ, τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι καὶ ἐγὼ μέλος. Ἡ ἐπιτροπὴ, ἅμα τῇ ἀναλήψει τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ ἐξετάσῃ ἀκριβῶς εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται τὰ τοῦ Ὀφθαλμιατρείου, ὑπέβαλε δὲ περὶ τούτου ἔκθεσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἔκτοτε, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐκθέτει τὰς ἐντυπώσεις, τὰς ὁποίας ἐσχημάτισε, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαχείρισιν. Εἰς τὴν ἔκθεσιν ταύτην ἀναγινώσκομεν: «Τὴν τέως διοικοῦσαν τὸ Ὀφθαλμιατρεῖον ἐπιτροπὴν ἀπετέλουν οἱ ἀξιότιμοι Καλογερᾶς πρόεδρος, Βασιλείου, Χωρέμης, Κούπας καὶ Ἀνδρέας Ἀναγνωστάκης, ὅστις, πλὴν τῆς ἐσωτερικῆς διευθύνσεως τοῦ νοσοκομείου, ὡς ἰατρὸς, συνεκέντρου ἐν ἑαυτῷ πᾶσαν τήν τε χρηματικὴν διαχείρισιν καὶ τὴν ἄλλην διοίκησιν τοῦ καταστήματος, αὐτὸς ὢν καὶ διαχειριστὴς καὶ γραμματεὺς τῆς ἐπιτροπῆς». Ἐννοεῖτε, Κύριοι, ὅτι ἡ συγκέντρωσις αὕτη τῶν καθηκόντων εἶναι κἄτι τι ἔκτακτον, εἶναι κἄτι τι πρωτοφανὲς, δύναμαι νὰ εἴπω. Ὑπάρχουν καὶ ἐν Ἀθήναις καὶ ἀλλαχοῦ νοσοκομεῖα, καὶ τὴν ἐπιστημονικὴν ἐν αὐτοῖς ἐργασίαν διεξάγουσι διάσημοι καθηγηταί, ὁ κ. Ἀρεταῖος, ὁ κ. Καραμήτσας, ὁ κ. Δηλιγιάννης, ὁ κ. Γαλβάνης, ὁ κ. Ἀφεντούλης ἐν Πειραιεῖ, ἄλλοι ἀλλαχοῦ, ἀλλ’ οὐδαμοῦ οἱ ἰατροὶ τοῦ καταστήματος, οἱ διεξάγοντες τὴν ἐπιστημονικὴν ἐργασίαν, εἶναι αὐτοὶ καὶ διαχειρισταί· ἡ διαχείρισις καὶ ἡ ἐπιστημονικὴ ἐργασία εἶναι ἐντελῶς διακεχωρισμέναι, καὶ δὲν πρέπει μάλιστα εἰς τὰ αὐτὰ πρόσωπα νὰ ἀνατίθενται. Ἐν τῇ αὐτῇ ἐκθέσει ἀναγινώσκομεν: «Ἐπὶ τῇ προσκλήσει ἡμῶν... παρέστη μόνος ὁ κ. Ἀναγνωστάκης, ὅστις παρέδωκεν ἡμῖν τὸ κατάστημα τοῦ νοσοκομείου μετὰ τῶν ἐν αὐτῷ ἐπίπλων... τὴν ἄλλην αὐτοῦ περιουσίαν, συνισταμένην εἰς... 3) ὀγδοήκοντα ἓξ ὁμολογίας τοῦ λαχειοφόρου δανείου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης... Ἀλλὰ καὶ ἑτέρων δύο καταλόγων τὴν σύνταξιν καὶ ὑπογραφὴν ἐθεώρησεν ἀναγκαίαν ἡ ἐπιτροπὴ, ἤτοι ἑνὸς μὲν ἀναφέροντος ἕνα ἕκαστον τοὺς ἀριθμοὺς τῶν παραδοθεισῶν ἡμῖν 86 λαχειοφόρων ὁμολογιῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καθόσον παραδόξως, μηδόλως μεριμνησάντων τῶν προκατόχων ἡμῶν νὰ προφυλαχθῶσι κατ’ ἐνδεχομένου κινδύνου, οὐδεὶς τοιοῦτος κατάλογος ἢ βιβλίον, ἐν ᾧ κατ’ ἀριθμοὺς νὰ ἀναφέρωνται αὗται, ὑπῆρχε...» Καὶ ἀληθῶς, ἐνῷ 86 λαχειοφόροι μετοχαὶ ἀπετέλουν μέρος τῆς περιουσίας τοῦ Ὀφθαλμιατρείου, οὐδεὶς ἐγνώριζε, τίνες ἦσαν οἱ ἀριθμοὶ αὐτῶν τῶν ὁμολογιῶν, ὅπερ καὶ διὰ τὴν ἐξασφάλισιν αὐτῶν ἦτο ἀναγκαῖον καὶ διὰ τὴν ἐνδεχομένην κλήρωσιν αὐτῶν. Ἐσπεύσαμεν δ’ ἀμέσως ν’ ἀναπληρώσωμεν τὸ κενὸν αὐτό. Ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ ὑποβάλλονται καὶ ἄλλαι πληροφορίαι περὶ τῶν ἀτελειῶν βιβλίου τινὸς, κατὰ τὸ φαινόμενον ἀρτίως συνταχθέντος, καὶ ἐπιγραφομένου «Εἰσπράξεις καὶ ἔξοδα τοῦ Ὀφθαλμιατρείου», ὡς καὶ ἀπορίαι τινὲς περί τινων κονδυλίων, ἀναφερομένων μὲν ἐν τοῖς ἐγγράφοις, παραλειπομένων δ’ ἐν τοῖς ἀπολογισμοῖς, οἱ ὁποῖοι ὑπεβλήθησαν. Ἀλλὰ δὲν θέλω περὶ τούτου οὐδένα ἄλλον λόγον νὰ προσθέσω εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα μὴ ἀπασχολήσω αὐτὴν περαιτέρω. Ἐκ τῆς τελευταίας αὐτῆς ἐκθέσεως θέλετε παρατηρήσει, ὅτι οὔτε τὰ ἀπαιτούμενα χειρουργικὰ ἐργαλεῖα ὑπῆρχον ἐν τῷ καταστήματι, οὔτε ἔπιπλα καθαρὰ καὶ μὴ ἐφθαρμένα, οὔτε βιβλία κἄν, ἐνῷ ἐν τοῖς κονδυλίοις ἀνεγράφετο, ὅτι ἐδαπανήθησαν χρήματα εἰς ἀγορὰν βιβλίων. Τοιαύτη ἦτο, Κύριοι, περίπου ἡ κατάστασις, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ νέα ἐπιτροπὴ εὗρε τὰ οἰκονομικὰ τοῦ καταστήματος. Ἔσπευσεν ἀμέσως ἡ ἐπιτροπὴ νὰ μεριμνήσῃ περὶ διορθώσεως ὅλων αὐτῶν τῶν ἐλλείψεων. Λυποῦμαι, ἐπαναλαμβάνω, διότι δὲν εἶναι παρὼν ἐνταῦθα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Κωτσάκος, διότι κυρίως αὐτοῦ ἔργον εἶναι ἡ ἐπελθοῦσα θεραπεία πάσης ἐλλείψεως. Εἰσηγάγομεν ἑπομένως τὴν λογιστικὴν τάξιν, ἐτηρήσαμεν τὰ πρὸς τοῦτο ἀπαιτούμενα βιβλία, ἐφηρμόσαμεν τὰς περὶ δικλείθρου κιβωτίου τοῦ ταμείου διατάξεις τοῦ τε περὶ Ζαππείου καὶ τοῦ ἰσχύοντος περὶ τοῦ Ὀφθαλμιατρείου νόμου, ἵνα τὴν μίαν κλεῖδα κρατῇ ὁ πρόεδρος καὶ τὴν ἑτέραν ὁ ταμίας· ἐλάβομεν δὲ πᾶσαν πρόνοιαν, ἵνα ἐπεκταθῶσιν ὅσον οἷόν τε αἱ ἐργασίαι τοῦ καταστήματος, ἐπὶ τῷ τέλει νὰ γείνῃ τοῦτο, ὅσον ἔνεστι, χρησιμώτερον εἰς τὴν πάσχουσαν ἀνθρωπότητα. Καὶ φρονῶ, Κύριοι, ὅτι οἱ κόποι καὶ αἱ φροντίδες τῆς ἐπιτροπῆς ἐστέφθησαν ὑπὸ πληρεστάτης ἐπιτυχίας. Οἱοσδήποτε ἐξ ὑμῶν θέλει, δύναται νὰ μεταβῇ εἰς τὸ κατάστημα, ἵνα ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως πεισθῇ περὶ τῆς τάξεως, τῆς ἀκριβείας, τῆς καθαριότητος καὶ περὶ ὅλων τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐφαρμόζωνται εἰς τοιοῦτον κατάστημα. Εἰς τὸ ἔργον τοῦτο βεβαίως μεγάλως συνετέλεσεν ὁ διαπρεπὴς ἐπιστήμων, τὸν ὁποῖον διωρίσαμεν ἰατρόν. Ἀντὶ μισθοῦ ὅλως γλίσχρου, 150 δραχμῶν κατὰ μῆνα, ἐργάζεται ὁ ἰατρὸς οὗτος ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας. Ἐν διαστήματι ἑνὸς ἔτους προσῆλθον 1800 ἀσθενεῖς, 134 τῶν ὁποίων εἶναι ἐσωτερικοί. Τοιαύτη δὲ ἐφηρμόσθη ἀκρίβεια εἰς τὴν διαχείρισιν, ὥστε ποῖα τὰ ἐκ τῶν δικαιωμάτων τῶν ἀσθενῶν εἰσελθόντα εἰς τὸ ταμεῖον χρήματα; Ἐκ τῶν κατὰ διετίαν, ἐπαναλαμβάνω, δημοσιευθέντων ἀπολογισμῶν τῆς πρώην ἐπιτροπῆς προκύπτει, ὅτι κατὰ τὸ 1881 εἰσεπράχθησαν 881 δραχμαί, κατὰ τὸ 1882 δρ. 1146... κλπ. Αὐτὰ εἰσεπράχθησαν ἐκ τῶν ἐν τῷ καταστήματι νοσηλευομένων εὐπόρων, διότι οἱ ἄποροι θεραπεύονται δωρεὰν, ἀλλ’ οἱ εὔποροι πληρόνουσιν ἀνὰ μίαν δραχμὴν, ἢ καὶ πλέον, ἕκαστος. Τί εἰσεπράχθη δὲ ἀπὸ τοῦ Ἰουνίου, ὅτε ἀνέλαβεν ἡ νέα ἐπιτροπὴ, μέχρι τοῦδε, ἐν διαστήματι ἑνὸς ἔτους; Εἰσεπράχθησαν ἐξ σχεδὸν χιλιάδες δραχμῶν. Οὕτω δύνασθε, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ ἔχητε ἀμυδράν τινα ἰδέαν, πῶς διεχειρίζοντο τὰ τοῦ καταστήματος πρότερον, καὶ πῶς ἤδη διαχειρίζονται. Τώρα, Κύριοι, ἐρωτῶ, διατὶ ἡ Κυβέρνησις τὸν νόμον τοῦτον, τὸν τοσοῦτον προνοήσαντα περὶ ἐξασφαλίσεως τῆς περιουσίας καὶ τῆς διοικήσεως τοῦ καταστήματος, σπεύδει νὰ ἀνατρέψῃ; Ἐνδιαφέρεται ἡ Κυβέρνησις, ἵνα μεταβληθῇ τὸ προσωπικὸν τῆς διαχειρίσεως; Δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ τὴν συνδράμωμεν μεθ’ ὅλης τῆς εὐχαριστήσεως καὶ προθυμίας εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ἐπιθυμίας της ταύτης. Δύναται νὰ παραιτηθῇ ἡ ἐπιτροπὴ, καὶ ἐξ ὀνόματος τῶν συναδέλφων δηλῶ, ὅτι εἴμεθα προθυμότατοι νὰ παραιτηθῶμεν, καὶ νὰ διορισθῇ ἄλλη ἐπιτροπὴ, ἀλλὰ συμφώνως πρὸς τὸν νόμον. Ποῖος ὁ λόγος τῆς καταργήσεως νόμου σοφωτάτου, ὁ ὁποῖος ἔπρεπε περὶ πάντων τῶν καταστημάτων νὰ ἰσχύῃ, τὸν ὁποῖον αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἐψήφισε περὶ τοῦ Ζαππείου; Πῶς δὲ, καταργοῦντες τὸν νόμον αὐτὸν, δὲν διενοήθησαν, κύριοι Βουλευταὶ, τοὐλάχιστον νὰ εἰσαγάγωσιν ἕτερόν τι σύστημα διαχειρίσεως, σύμφωνον πρὸς τοὺς κανόνας, τοὺς ἐπιβαλλομένους εἰς τοιαύτας διαχειρίσεις, ἀλλ’ ἐσκέφθησαν νὰ ἐπαναφέρωμεν ἐν ἰσχύϊ τὸν ἀτελέστατον καὶ ἀπηρχαιωμένον ἐκεῖνον κανονισμὸν τοῦ 1843, κατὰ τὸν ὁποῖον τὸ μόνον ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι, κατ’ ἔτος νὰ ὑποβάλλῃ τὸν ἀπολογισμὸν εἰς τὴν Βασίλισσαν τῆς Ἑλλάδος; Καταργήσατε τὸν νόμον, ἀλλὰ συντάξατε ἄλλον νόμον, ὁ ὁποῖος νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν περιουσίαν τοῦ καταστήματος. Ἀλλ’ ἐνῷ, Κύριοι, ἐπαναφέρεται ἐν ἰσχύϊ ὁ κανονισμὸς ἐκεῖνος, λαμβάνεται μία τις πρόνοια καὶ περὶ διορισμοῦ ἄλλης ἐπιτροπῆς. Οὐδεμίαν ἔχω ἀντίῤῥησιν εἰς τὸ νὰ διορισθῇ ἑτέρα ἐπιτροπή· ἀλλὰ πρὸς Θεοῦ, Κύριοι, διατὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ζητεῖται νὰ χαρακτηρίσωμεν τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν ἰσόβιον; Διὰ ποίαν αἰτίαν; Τί ἐπιζητοῦντες περιελάβετε τοιαύτην διάταξιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ; Τοῦτο εἶναι ἐντελῶς πρωτοφανὲς, ἐντελῶς σκανδαλῶδες· διότι δύναταί τις νὰ ἔχῃ σήμερον τὴν ἱκανότητα νὰ ἐκπληρώσῃ ἐντολὴν ἢ ὑπηρεσίαν τινὰ, καὶ νὰ τὴν ἀπολέσῃ αὔριον, καὶ αἱ νόσοι καὶ ἡ ἡλικία δύνανται νὰ συντελέσωσιν εἰς τοῦτο. Αὐτοὶ οἱ ἀποτελοῦντες ἄλλοτε τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν ἐνδέχεται νὰ ἐπήρκουν τότε εἰς τὰ καθήκοντά των, ἐνδέχεται νὰ ἐπαρκῶσι καὶ σήμερον, ἀλλ’ ἐνδέχεται αὔριον νὰ μὴ ἦναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσωσι. Πῶς διενοήθητε ν’ ἀποδώσητε εἰς αὐτοὺς τὸν χαρακτῆρα τοῦ ἰσοβίου; Ἰδοὺ, Κύριοι, τίνες εἶναι οἱ λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐγὼ προθύμως ἤθελον ψηφίσει πᾶν νομοσχέδιον, δίδον τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεταβάλῃ τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Ὀφθαλμιατρείου· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ψηφίσω νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον καταργεῖ νόμον καλὸν, καὶ ἐπαναφέρει ἐν ἰσχύϊ διατάξεις, πάντη ἀνεπιτηδείους ὅπως προστατεύσωσι τὴν περιουσίαν τοῦ καταστήματος.

§38ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). (Ὅρα Παράρτημα).

§39ΡΙΚΑΚΗΣ. Λαμβάνω τὸν λόγον ἐπὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἴσως θεωρεῖται ἐξηντλημένον, διότι δὲν θέλω νὰ παρέλθῃ ἡ εὐκαιρία, χωρὶς νὰ ἐκφράσω καὶ δημοσίᾳ τὴν ἀπορίαν, ἡ ὁποία μὲ κατέλαβεν, ὅτε κατὰ τὸ 1891 ἐδημοσιεύθη ὁ περὶ τῆς διοικήσεως τοῦ Ὀφθαλμιατρείου νόμος. Ἐνθυμοῦμαι τὴν σύστασιν τοῦ Ὀφθαλμιατρείου, καὶ ἐνθυμοῦμαι τὸν μακαρίτην Ρέζερ, τρέχοντα καὶ ἐργαζόμενον, ἵνα συστήσῃ τὸ φιλανθρωπικὸν τοῦτο κατάστημα, καὶ ἐνθυμοῦμαι τοὺς ἄνδρας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πρῶτοι συνέπραξαν καὶ συνετέλεσαν εἰς τὸν καταρτισμὸν αὐτοῦ. Ἡ δὲ ἀοίδιμος Βασίλισσα Ἀμαλία, ἐπιβλέπουσα μετὰ μεγάλης ἐπιμελείας καὶ αὐστηρότητος τὴν πρόοδον τοῦ καταστήματος, τακτικῶς μετέβαινεν εἰς τὰς λογοδοσίας προσωπικῶς, ὅπου πολλάκις τὴν συνήντησα, καὶ μετὰ ταῦτα ἐπεσκέπτετο ὁλόκληρον τὸ νοσοκομεῖον, περὶ πάντων ἐρωτῶσα καὶ φροντίζουσα. Καὶ ἐνθυμούμενος τὰς ἐποχὰς ἐκείνας, δὲν ἠδυνάμην ἢ νὰ ἐκπλαγῶ, ὅτε ἀπέναντι τῆς καθημερινῆς προόδου τοῦ Καταστήματος εἶδον νόμον, ὁ ὁποῖος ἐπενέβη εἰς ξένην περιουσίαν, ἰδιωτικὴν, ἵνα διασπάσῃ καὶ ἀνατρέψῃ τὰ πάντα. Ἀντὶ νὰ ἀπορῇ σήμερον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, τί παρακινεῖ τὴν Κυβέρνησιν νὰ προσαγάγῃ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ἐδικαιούμην ἐγὼ νὰ ἀπορήσω καὶ ἐρωτήσω, τί παρεκίνησε τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην νὰ εἰσαγάγῃ ἐκεῖνο τὸ νομοσχέδιον. Ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινὴ ἐκπληροῖ καθῆκον, προβαίνουσα διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου εἰς τὴν κατάργησιν νόμου τοσοῦτον ἀδίκου καὶ αὐθαιρέτου. Ἐν τίνι δικαιώματι ἐπιμένετε νὰ καταστήσητε ὕποπτον τὴν διαχείρισιν τῶν τεθνεώτων ἐκείνων ἀνδρῶν, τῶν εὐεργετῶν, τῆς κοινωνίας, τῶν δὲ ἐπιζώντων νὰ κηλιδώσητε τὴν γενικῶς κρατοῦσαν περὶ αὐτῶν ἀγαθὴν γνώμην, διότι δὲν σᾶς ἄφησαν νὰ διαχειρίζησθε τὴν ξένην περιουσίαν φιλανθρωπικοῦ καταστήματος; Ἐπικαλοῦνται καὶ θέλουσι νὰ ἐφαρμόσωσι τὸν λογιστικὸν νόμον· ποῦ; Εἰς ἀλλοτρίαν περιουσίαν, οὐδόλως ὑπαγομένην εἰς τὸν νόμον ἐκεῖνον. Σᾶς ἐρωτῶ, ὅτε σᾶς ἐπῆλθεν ἡ ἰδέα νὰ κανονίσητε τὴν περιουσίαν τοῦ Ὀφθαλμιατρείου, διατὶ δὲν προέβητε νὰ πράξητε τὸ αὐτὸ καὶ εἰς τὸ νοσοκομεῖον τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ», τὸ ὁποῖον ἐπίσης εἶναι ἰδιωτικὸν φιλανθρωπικὸν ἵδρυμα, ὑπὸ τὴν προστασίαν τῆς Α. Μ. τῆς Βασιλίσσης; Τί σᾶς ἠμπόδισε νὰ πράξητε τὸ αὐτό;...

§40ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν ἐπρόλαβαν.

§41ΡΙΚΑΚΗΣ. Αὐτὸ φαίνεται... Ἐὰν αἱ ἰδέαι σας ἦναι ὀρθαὶ, ἔπρεπε νὰ τὰς ἐφαρμόσητε καὶ εἰς τὰ δύο καταστήματα, πολὺ δὲ περισσότερον εἰς τὸ νεώτερον, τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς παρούσης καταστάσεως τῶν πραγμάτων· διότι, ἂν ὄχι ἄλλο, ἔπρεπε νὰ τὸ σεβασθῆτε τοὐλάχιστον διὰ τὴν ἀρχαιότητά του. «Μὴ κίνει τὰ καλῶς κείμενα». Πολὺ καλὰ ἐβάδιζε τὸ Ὀφθαλμιατρεῖον μέχρι τοῦ 1891. Ἀλλ’ ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον νὰ κανονισθῶσι θέσεις ἰατρῶν, οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων ἐμμίσθων κλπ., ἐνῷ ὁ παλαιὸς Κανονισμὸς δὲν ἔχει οὐδεμίαν θέσιν ἔμμισθον. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριε Πρόεδρε, παρατηρῶ, ὅτι ἡ ἀντίῤῥησις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου δὲν εἶναι βάσιμος, καὶ ἀπορῶ, πῶς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ ὁποῖος μετ’ αὐστηρότητος ἐπιβλέπει τὰ τῶν νόμων, ἠθέλησε νὰ συνηγορήσῃ ὑπὲρ τοιούτου νόμου ἀδίκου.

§42ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἔκπληξιν καὶ λύπην εἶχε προξενήσει καὶ εἰς ἐμὲ ὁ νόμος, τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἡ κατάργησις. Εἶχον θεωρήσει αὐτὸν ὡς πρᾶξιν αὐθαίρετον, ὡς πρᾶξιν τοῦ ἀθλίου συγκεντρωτικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἀτυχῶς κατέχει αὐτὸν τὸν τόπον. Ἀλλὰ διότι ὁ νόμος ἐκεῖνος εἶναι ἄξιος πάσης κατακρίσεως, δὲν νομίζω, ὅτι δικαιοῦται ἡ Κυβέρνησις, καταργοῦσα αὐτὸν, νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὸν νόμον αὑτῆς διάταξιν, ἡ ὁποία εἶναι ὅλως διόλου ἔκτροπος, καὶ ἡ ὁποία δεικνύει τὸ πνεῦμα τῆς συγκεντρώσεως, τὸ πνεῦμα — ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ μεταχειρισθῶ τὴν ἔκφρασιν — τοῦ ῥουσφετισμοῦ. Βεβαίως τὸ πρόσωπον, διὰ τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται ἡ διάταξις, εἶναι ἄξιον παντὸς σεβασμοῦ καὶ διὰ τὴν ἐπιστημονικὴν αὐτοῦ μάθησιν καὶ διὰ τὴν ἰδιαιτέραν αὐτοῦ θέσιν, ἣν διὰ τῶν ὑπὲρ τοῦ καταστήματος τούτου πολυετῶν ὑπηρεσιῶν του κατέλαβεν ἐν αὐτῷ· ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι, διὰ νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν θέσιν ταύτην, πρέπει νὰ θέσωμεν ἐν τῷ νόμῳ διάταξιν, ἡ ὁποία εἶναι ὅλως ἔκτροπος, καθόσον οὔτε διὰ Β. Διατάγματος δυνάμεθα νὰ καταστήσωμεν θέσεις ἰσοβίους· τοῦτο μόνον διὰ νόμου ἐπιτρέπεται νὰ γείνῃ, καὶ μόνον διὰ τοὺς δικαστὰς καί τινας ἄλλους ὑπαλλήλους, ἂν καὶ βλέπομεν, ὅτι καὶ τὴν ἰσοβιότητα τῶν δικαστῶν τὴν ἐθίξαμεν. Αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον χθὲς μὲ ἔκαμε νὰ λάβω τὸν λόγον, καὶ διὰ τοῦτο ἐξεπλάγην, ὅτε ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, διαμαρτυρηθέντα κατὰ τῆς διατάξεως ἐκείνης, μὲ ἐχαρακτήρισεν ὡς ἀναιροῦντα τοὺς λόγους μου ὑπὲρ τῆς ἀποκεντρώσεως. Εἶμαι καὶ ἔσομαι πάντοτε ὑπὲρ τῆς ἀποκεντρώσεως, καὶ χαίρω, ὅτι ἐπανεφέρατε τὴν διοίκησιν τοῦ καταστήματος εἰς ἣν καὶ πρότερον κατάστασιν, ἀλλὰ δὲν δέχομαι τὴν ἰσοβιότητα.

§43ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπορῶ, πῶς ἄνθρωποι, κάτοχοι νομικῆς παιδείας, οἷος ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν Βουλευτὴς, διενοήθησαν νὰ χαρακτηρίσωσι τὴν περιουσίαν ἀγαθοεργοῦ καταστήματος ὡς περιουσίαν ἰδιωτικήν! Ἡ περιουσία τῶν ἀγαθοεργῶν καταστημάτων εἶναι περιουσία, τὴν ὁποίαν ἡ φιλανθρωπία τοῦ ἔθνους καὶ ὅλης τῆς ἀνθρωπότητος μορφόνει, ἵνα χρησιμεύῃ ἀκριβῶς εἰς τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν διετέθη· αὕτη δὲν ἀνήκει εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία συμπίπτει νὰ διαχειρίζηται αὐτὴν, ἀνήκει εἰς τὴν κοινωνίαν, καὶ ἔχει καθῆκον ἡ Πολιτεία νὰ λάβῃ πάντα τὰ μέτρα, πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς περιουσίας αὐτῆς. Καὶ τὰ τοιαῦτα μέτρα τῆς Πολιτείας τολμᾶτε νὰ χαρακτηρίζητε ὡς αὐθαίρετα! Ἀπορεῖ τις, πῶς ἀκούεται ἐν τῇ Βουλῇ τοιαύτη θεωρία. Οὐδεὶς ἠθέλησε νὰ μεμφθῇ τὰς παρελθούσας ἐπιτροπὰς. Αἱ ἐπιτροπαὶ, αἱ ὁποῖαι συνεστήθησαν κατὰ τὸ 1843, ἐκεῖναι ἵδρυσαν τὸ κατάστημα, ὅτε δὲ ἦλθεν ὁ καθηγητὴς, τοῦ ὁποίου ἐγὼ δὲν ἠθέλησα ν’ ἀμφισβητήσω τὴν ἐπιστημονικὴν ἱκανότητα, τὸ κατάστημα ἦτο ἱδρυμένον. Ἤδη δὲ, ἀφοῦ ἀπέθανον ἐκεῖνοι, οὐδεὶς ἰσχυρίζεται, ὅτι τῆς ἐν τῷ καταστήματι ἀταξίας ὑπαίτιος ἦτο ὁ διευθύνων καθηγητὴς, διότι αὐτὸς ἐπὶ ἓξ μῆνας τοῦ ἐνιαυτοῦ ἀπουσίαζε τῶν Ἀθηνῶν, καὶ ἄλλοι διεχειρίζοντο τὴν περιουσίαν, ὅτε δὲ ἀνέλαβεν ἡ ἐπιτροπὴ, οὐδεμίαν ἀπόδειξιν εὗρεν, ἐξ ἧς νὰ ἐμφαίνηται, ὅτι μετὰ τὸν θάνατον τῶν πρώτων ἱδρυτῶν νομίμως ἐγένετο ἡ ἐκλογὴ πρὸς ἀντικατάστασιν αὐτῶν. Λέγουσιν, ὅτι θὰ μείνῃ τὸ κατάστημα εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου, καὶ λησμονοῦσιν, ὅτι κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος εἰσεπράχθησαν 13,000 δραχμαὶ ἐκ τῶν νοσηλευθέντων ἀσθενῶν.

§44ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Κάκιστα ἐπράξατε· διότι τὸ κατάστημα ἔχει ἐντολὴν νὰ παρέχῃ τὴν συνδρομήν του δωρεάν.

§45ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδὲν ἀγαθοεργὸν κατάστημα ὀφείλει τὴν συνδρομήν του εἰς εὐπόρους· οὗτοι πρέπει νὰ πληρόνουν.

§46ΡΙΚΑΚΗΣ. Τοὺς εὐπόρους νὰ μὴ τοὺς δέχησθε.

§47ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μᾶς ἀνέγνωσαν, τί γράφει εἷς ξένος, ἐπισκεφθεὶς τὸ κατάστημα καὶ παραμείνας ἐν αὐτῷ ἡμίσειαν ὥραν. Ἀλλ’ ἰδοὺ, τί γράφεται εἰς τὴν ἔκθεσιν τὴν τελευταίαν,—καὶ οἷος θέλει, ἂς ἔλθῃ νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ,—περὶ τῆς καθαριότητος τοῦ καταστήματος (ἀναγινώσκει): «.... Εἰς τὸν αὐτὸν λόγον, τῆς μὴ ἐπαρκείας τοῦ τέως διευθυντοῦ ἰατροῦ τοῦ νοσοκομείου, ἅμα δὲ καὶ διαχειριστοῦ καὶ γραμματέως αὐτοῦ, εἰς τὸ ἐπιτηρεῖν καὶ ἐπιβλέπειν προσηκόντως τοὺς ἐν τῇ διαχειρίσει ὑποκαταστάτους αὐτοῦ, ἀποδοτέον καὶ τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν ἀπροσδοκήτως εὑρίσκονται τὰ τῶν ἐπίπλων καὶ τὰ ἐπιστημονικὰ ὄργανα τοῦ νοσοκομείου. Διότι ὁ ἱματισμὸς καὶ αἱ κλινοστρωμναί, ὡς ἐμφαίνεται καὶ ἐκ τοῦ ἐπισυνημμένου καταλόγου, εὑρίσκονται ἐν ἀθλιεστάτῃ καταστάσει, ὡς ἐκ τῆς ἀκαθαρσίας, τῆς φθορᾶς καὶ τῆς παρουσίας διαφόρων ἐνοχλητικῶν ζωϋφίων· χρήζουσι δὲ ταχείας ταῦτα ἀντικαταστάσεως, καθόσον ἔγκλημα εἶναι νὰ ἐμπιστεύηταί τις τοὺς ἐγχειριζομένους εἰς τοιαύτας κλίνας, πλήρεις μικροβίων, ἀφοῦ πασίγνωστον, ὅτι ἡ καθαριότης καὶ ἡ ἀνενόχλητος ἀνάπαυσις ἐν τῇ κλίνῃ πλεῖστον συμβάλλεται εἰς τὴν ἐπιτυχίαν πάσης ἐγχειρίσεως καὶ εἰς τὴν ταχεῖαν ἀνάῤῥωσιν τῶν ἀσθενῶν». Ἰδοὺ ἡ πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἤδη καταργουμένου νόμου κατάστασις τῶν πραγμάτων!

§48ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπιτρέψατέ μοι δύο λέξεις. Ἐγὼ ἐθαύμασα πολὺ, ἀκούων τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας, τοῦ ὁποίου ἀναγνωρίζω τὴν περὶ τοὺς νόμους ἱκανότητα καὶ ἐμπειρίαν, νὰ ἐπικρίνῃ ἡμᾶς ἐπὶ ἀγνοίᾳ τῶν νόμων, ἀφοῦ ἐκ τῶν ὀλίγων λέξεων, τὰς ὁποίας εἶπε τώρα, ἀπέδειξεν, ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, ὑποστηρίζων ἴσως τὴν διὰ τοῦ νόμου τοῦ παρελθόντος ἔτους ὁρισθεῖσαν ἐπιτροπὴν, ἢ ἐκ τοῦ πόθου τῆς ὑποστηρίξεως αὐτῆς, ἐλησμόνησε τὰς διατάξεις τῶν νόμων, διότι ἔκαμε σύγχυσιν μεταξὺ ἀγαθοεργοῦ καταστήματος καὶ ἰδιωτικοῦ. Θέτω εἰς ὑμᾶς τὸ ἑξῆς ζήτημα: Ἐὰν τὸ Ὀφθαλμιατρεῖον ἦναι ἀγαθοεργὸν κατάστημα, τίς ἡ ἀνάγκη τοῦ νόμου τοῦ παρελθόντος ἔτους; Ὑποβάλετε αὐτὸ εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ 1836. Τί λοιπὸν προκύπτει ἐκ τούτου; Προκύπτει, ὅτι καὶ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἔφερε τὸν νόμον πέρυσιν, ἀνεγνωρίσθη, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἀγαθοεργοῦ καταστήματος, ἀλλὰ περὶ ἰδιωτικοῦ.

§49ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἡ συζήτησις περὶ τοῦ ἂν ἦναι ἀγαθοεργὸν ἢ ἰδιωτικὸν ἵδρυμα τὸ ἰατρεῖον τῶν ὀφθαλμῶν, δὲν ἔδει νὰ γεννηθῇ. Ἐὰν ἦναι ἰδιωτικὸν, ἐν τίνι δικαιώματι νομοθετοῦμεν ἡμεῖς περὶ αὐτοῦ; ἐν τίνι δικαιώματι ἐνομοθέτησεν ἡ προτέρα Βουλή; Ἆρα δὲν εἶναι ἰδιωτικὸν ἵδρυμα. Πῶς ἱδρύθη; Διὰ Β. Διατάγματος, νόμου ἰσχὺν ἔχοντος. Διατί; Διότι ἐπρόκειτο περὶ δημοσίου ἱδρύματος, δι’ ἐράνων μέλλοντος νὰ συντηρῆται. Τοιοῦτον ἵδρυμα δὲν ἠδύνατό τις νὰ ἱδρύσῃ ἄνευ ἀδείας τῆς πολιτικῆς ἀρχῆς. Ὅθεν ὡς ἵδρυμα φιλανθρωπικὸν ὑπάρχει διὰ νόμου, εἰδικῶς κανονίζοντος τὸν τρόπον τῆς διοικήσεώς του, καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχε δὲ νόμος, ἡ Πολιτεία, ἡ τὴν ὑγείαν καὶ τὴν δημοσίαν φιλανθρωπικὴν ἐνέργειαν δυναμένη νὰ ἐφορεύῃ καὶ κανονίζῃ, καὶ ὑποχρεουμένη μάλιστα εἰς τοῦτο κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, καὶ δικαίωμα καὶ καθῆκον εἶχε νὰ πράξῃ τοῦτο, καὶ δὴ διὰ νόμου. Διὰ τοῦτο ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ νομοθετήσωμεν περὶ αὐτοῦ. Ἐὰν ἦτο ἰδιωτικὸν, ἤθελον ἐρωτήσει, τίνι δικαιώματι ἐπενέβη ἡ Βουλὴ πρὸ ἑνὸς ἔτους εἰς ἰδιωτικὴν ὑπηρεσίαν; Καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχε νόμος, ἀλλὰ ἁπλῆ ἄδεια τῆς Κυβερνήσεως πρὸς σύστασιν φιλανθρωπικοῦ ἱδρύματος δι’ ἐράνων, τὸ ἵδρυμα αὐτὸ ὑπάγεται εἰς τὴν ἐφορείαν καὶ τὸν κανονισμὸν τῆς Κυβερνήσεως, ἐνεργούσης τοῦτο ἢ διὰ γενικοῦ ἢ δι’ εἰδικοῦ νομοθετήματος. Ὁ μακαρίτης Θεόφιλος Καΐρης δι’ ἐράνων ἤγειρε κατάστημα φιλανθρωπικὸν ἐν Ἄνδρῳ, τὸ ἐκεῖ σχολεῖον. Ἡ Πολιτεία, ἐλθοῦσα διὰ νόμου, ἴσως ὄχι καλῶς, ἐδήμευσε τὴν περιουσίαν τοῦ ἱδρύματος, καὶ κατέστησεν αὐτὸ Γυμνάσιον δημόσιον. Οἱ κληρονόμοι αὐτοῦ ἐζήτησαν παρὰ τοῦ Δημοσίου ἀποζημίωσιν δικαστικῶς, τὰ δὲ δικαστήρια εἶπον εἰς αὐτοὺς, ὅτι πᾶν τὸ ἐξ ἰδίας αὐτοῦ περιουσίας καταβληθὲν, τοῦτο ἀνήκει εἰς αὐτοὺς, ἀλλὰ πᾶν τὸ δι’ ἐράνων συλλεχθὲν λογίζεται κοινῆς ὠφελείας, ἄρα δημόσιον. Εἶναι λοιπὸν ἡ περιουσία τοῦ Ὀφθαλμιατρείου περιουσία, ἣν δικαιούμεθα νὰ κανονίσωμεν, διότι προέρχεται ἐξ ἐράνων, καὶ περὶ τῆς διαχειρίσεως, τῆς ὁποίας δυνάμεθα νὰ προβλέψωμεν, διότι ἐν τούτῳ κεῖται καὶ τὸ δικαίωμα καὶ τοῦ τροποποιουμένου νόμου καὶ τῆς ἐπεμβάσεως ἡμῶν. Ἐὰν ἦτο ἰδιωτικὴ ἡ περιουσία, δὲν θὰ εἴχομεν κἀνὲν καθῆκον νὰ νομοθετήσωμεν. Ἐν τούτοις καὶ κατὰ καθῆκον, παρεχόμενόν μοι ἐκ τῶν πληροφοριῶν, αἱ ὁποῖαι σήμερον ἀνεπτύχθησαν, ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἴσως ὅσον ἀφορᾷ μόνον τὴν οἰκονομικὴν διαχείρισιν δὲν εἶναι ὁλοσχερῶς ὀρθὰ τὰ λεχθέντα. Ἀπορίαι βεβαίως γεννῶνται· διότι τὸ γεγονὸς, ὅτι ἐπὶ ἓν ἔτος εἰσεπράχθησαν 6,000 ἐνῷ κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη δὲν ἔφθασαν αἱ εἰσπράξεις τὰς 2,000, ἀνεπαρκῶς ἀντικρούεται ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ διὰ τῆς δικαιολογίας, ὅτι κακῶς εἰσεπράττοντο θεράπευτρα καὶ τροφεῖα παρὰ τῶν νοσηλευομένων. Τὸ δικαίωμα τοῦ εἰσπράττειν τοιαῦτα παρέχει τὸ διάταγμα τῆς ἱδρύσεως. Τὸ αὐτὸ δὲ δικαίωμα καὶ ὅλα τὰ ἱδρύματα τὰ φιλανθρωπικὰ ἔχουσιν. Ἐκ τῶν εὐπόρων ὀφείλουσι νὰ λαμβάνωσι τοιαῦτα· τὸ νὰ θεραπεύωσι τοὺς εὐπόρους διὰ δαπάνης τοῦ ἱδρύματος, δὲν θὰ ἦτο ὀρθόν. Ἀλλὰ τὸ ὅτι πλείονες εὔποροι προσῆλθον εἰς θεραπείαν, τοῦτο μαρτυρεῖ μείζονα πρὸς αὐτὸ πεποίθησιν τῶν πασχόντων...

§50ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἂν θέλωσι καὶ οἱ εὔποροι, νὰ πληρώνωσι.

§51ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἄποροι θέλοντες νὰ πληρώνωσι, δὲν βλέπω πῶς συμβιβάζονται πρὸς ἑαυτούς· ἐκτὸς ἐὰν ἔχωσι μόνον τοῦ Μενίππου τὴν προθυμίαν... Ἀλλὰ τοῦτο γίνεται εἰς πάντα τὰ φιλανθρωπικὰ ἱδρύματα. Μήπως ἐκεῖ δὲν προσέρχωνται ἄνθρωποι θέλοντες νὰ τύχωσι θεραπείας ἐπὶ πληρωμῇ; Παρατηρῶ, ὅτι εἶναι ἀκατανόητος ἐργασία τὸ νὰ θέλητε νὰ συστήσητε ὀφθαλμικὴν κλινικὴν, καλῶς συντηρουμένην, διὰ μόνων τῶν ἐράνων, καὶ ὄχι διὰ τῆς πληρωμῆς τῶν τροφείων καὶ θεραπεύτρων τῶν δυναμένων νὰ πληρώνωσι. Τοῦτο εἶναι ἀντίφασις πρὸς τὴν ἀρχὴν τῆς συστάσεως τοῦ Ὀφθαλμιατρείου· διότι ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ἐν ἑαυτῷ τοιαύτην ζωτικότητα, ὥστε νὰ δύναται νὰ δαπανᾷ τοὐλάχιστον 30,000 δραχμὰς ἐτησίως πρὸς νοσηλείαν, τροφεῖα καὶ συντήρησιν πάντων τῶν τε ἐν Ἀθήναις πενήτων καὶ πάντων τῶν ἐκ τῆς ἄλλης ἔσω ἢ ἔξω Ἑλλάδος θεραπείας δεομένων καὶ πρὸς τοῦτο ἐνταῦθα ἐρχομένων. Εἶναι δ’ ἐν τῷ συμφέροντι τῆς ἐπιστήμης νὰ ἔχῃ καὶ πλείστους νοσηλευομένους, ἵνα οἱ διδασκόμενοι πρακτικῶς γνωρίσωσι καὶ πάσας τῶν ὀφθαλμῶν τὰς νόσους καὶ πασῶν τῶν νόσων τὰς μορφάς. Διὰ τοῦτο ἴσως ἔδει νὰ χωρισθῇ ἡ πρακτικὴ διδασκαλία τῆς θεωρητικῆς. Ἄλλως καὶ ὑπὸ ἄλλην τινὰ ἔποψιν, ὁ χωρισμὸς οὗτος τῆς θεωρητικῆς ἀπὸ τῆς πρακτικῆς διδασκαλίας εἶναι ἀναγκαῖος· διότι καταρτίζει κάλλιον τοὺς διδασκομένους καὶ δίδωσι πλείονα χρόνον πρὸς καλὴν διδασκαλίαν εἰς τοὺς διδάσκοντας. Διὰ τοῦτο ἔχει ἀναγνωρισθῆ εἰς ὅλας τὰς κλινικὰς κανὼν ἡ κεχωρισμένη πρακτικὴ διδασκαλία τῆς ex cattedra θεωρητικῆς. Ἡ συγχώνευσις ἀμφοτέρων ἐκρίθη, ὀρθῶς ἤδη, ὡς μὴ ἐπαρκὴς πρὸς ἐκπαίδευσιν ἀρτίαν τῶν ἐπιστήμην διδασκομένων. Ὁ νόμος ὁ ὑποβαλλόμενος δὲν λύει τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ φαίνεται, ὅτι συνενόνει τὴν κλινικὴν διδασκαλίαν μετὰ τῆς θεωρητικῆς, τοῦθ’ ὅπερ θ’ ἀποτελῇ μειονέκτημα τοῦ νόμου. Τελευταῖον παρατηρῶ, ὅτι ἴσως, ἀφοῦ ἅπαξ κανονίζομεν τὰ τῆς διαχειρίσεως τῆς περιουσίας αὐτοῦ, θὰ ἦτο εὔλογον νὰ προβλέψῃ ὁ νόμος οὗτος καὶ περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θὰ ἐξηλέγχοντο οἱ διαχειριζόμενοι, περὶ τοῦ ὁποίου οὐδεὶς ἄλλος νόμος προβλέπει. Ὁ καταργούμενος ὑπάγει τούτους εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τῶν δημοσίων ὑπολόγων· ἡ ἐγγύησις δὲ αὕτη αἴρεται πλέον. Διὰ τοὺς λόγους τούτους φρονῶ, ὅτι, ἀφοῦ σήμερον πρόκειται εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἦτο καλὸν, ἂν ταῦτα κριθῶσιν ὀρθὰ, νὰ γένωνται τροποποιήσεις, αἱ ὁποῖαι νὰ ἐπιτρέπωσι τὴν συμπλήρωσιν καὶ κατάρτισιν τοῦ νόμου, λύοντος οὕτω τὰς ἀπορίας, ὅσας γεννᾷ τὸ νομοσχέδιον.

§52ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιτρέψατέ μοι, παρακαλῶ, νὰ εἴπω δύο λέξεις πρὸς τὸν κ. Ὑπουργόν. Τὰ ἀγαθοεργὰ καταστήματα διαιροῦνται εἰς δύο κατηγορίας· εἰς τὰ δημοτικά, περὶ τῶν ὁποίων προβλέπει τὸ διάταγμα τοῦ 1835, καὶ εἰς τὰ ὑπὸ ἰδιωτῶν συνιστώμενα, τὰ ὁποῖα διέπονται ὑπὸ τῶν κανονισμῶν, τοὺς ὁποίους οἱ ἰδιῶται συντάσσουσιν, ἐφ’ ὅσον ἡ Πολιτεία δὲν θεωρήσῃ καθῆκον αὑτῆς νὰ ἐπέμβῃ καὶ κανονίσῃ ἄλλως τὰ πράγματα. Προκειμένου μάλιστα περὶ καταστημάτων ἀγαθοεργῶν, πρὸ τόσου χρόνου συστηθέντων, ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι καθῆκον τῆς Πολιτείας νὰ ἐπέμβῃ, διότι, ἐπαναλαμβάνω, δὲν πρέπει νὰ ἀποβλέπωμεν, ὅταν νομοθετῶμεν, εἰς τὰ πρόσωπα, ἅτινα παρέρχονται, ἀλλὰ πρέπει ν’ ἀποβλέπωμεν εἰς τὰ πράγματα· πρέπει ν’ ἀποβλέπωμεν εἰς τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγκαῖα πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν περιουσιῶν αὐτῶν, τῶν ὁποίων ὁ σκοπὸς εἶναι διαρκής.

§53ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἰδίως θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργόν, ἂν ἦτο δυνατόν, ἐκτὸς τοῦ ζητήματος, περὶ τοῦ ὁποίου εἶπον, περὶ τῆς πρακτικῆς διδασκαλίας, νὰ προβλέψῃ ἐπίσης ἐν τῇ τρίτῃ ἀναγνώσει, ὅπως κανονισθῶσι τὰ προσόντα τοῦ θεραπεύοντος ἰατροῦ, ἢ εἰδικώτερον τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας αὐτοῦ, ὡς ἐν Εὐρώπῃ γίνεται δι’ ὅλας τὰς ἐγχειριστικὰς κλινικάς. Ἡ θεραπεία δὲ τῶν ὀφθαλμιώντων δεῖται τὸ πλεῖστον ἐγχειριστικῆς. Αὕτη, ἵνα κατὰ κανόνας τελῆται, ἀπαιτεῖ ἰατρούς, ὧν αἱ σωματικαὶ δυνάμεις νὰ ἦναι ἄρτιαι, διότι αἱ ἐγχειρίσεις τῶν ὀφθαλμῶν εἶναι λεπτόταται καὶ δέονται χειρὸς οὐ μόνον δεξιᾶς, ἀλλὰ καὶ στερεᾶς καὶ ἀτρόμου, ὅπερ ἐν προβεβηκυίᾳ πολὺ ἡλικίᾳ ἐκλείπει. Μετὰ τεσσαρακονταετῆ ἢ πεντηκονταετῆ διδασκαλίαν αἱ τοιαῦται ἐργασίαι ἴσως καλῶς ἐφορεύονται, ἀλλὰ καὶ οὐχὶ καλῶς ἐκτελοῦνται ὑπὸ τοῦ εἰς τοιαύτην ἡλικίαν φθάσαντος ἰατροῦ, ἕνεκα τοῦ κλονισμοῦ τῶν σωματικῶν του δυνάμεων. Περὶ τούτου, περὶ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας τοῦ ὀφθαλμικοῦ χειρουργοῦ, ἔπρεπε νὰ προβλέψῃ τὸ νομοσχέδιον, καὶ δὲν προβλέπει. Δὲν φρονεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι πρέπει νὰ προνοήσῃ διὰ προσθήκης διατάξεως προσφόρου; (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ μὲν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἐπιβολῆς προσθέτου φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος ὑπὲρ τοῦ δήμου Λετρίνων», εἰς γʹ δὲ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ αὐξήσεως τῶν ἐπιβεβλημένων ἐν Καρύστῳ λιμενικῶν φόρων».

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχομεν ἄλλο ἀντικείμενον, Κύριοι, ἐκτὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§55ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Μετὰ μεσημβρίαν.

§56Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Χθὲς ἐκανονίσθη, ὅτι θὰ συνερχώμεθα τὴν 9ην ὥραν τῆς ἑσπέρας πρὸς συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὴν 9ην.

§58ΛΑΜΠΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ φροντίσητε περὶ σχηματισμοῦ μιᾶς ἐπιτροπῆς ἐκ μηχανικῶν, ἵνα ἐπιθεωρήσῃ τὴν ὀροφὴν τοῦ Βουλευτηρίου, διότι ἐκεῖ ἐπάνω βλέπω σκασίματα, μήπως πληρωθῇ ἡ ῥῆσις τοῦ κ. Ράλλη, ὅτι ἐδῶ εἶναι ὁ τάφος μας.

§59ΔΑΛΛΑΣ. Αὐτὸ εἶναι ἔργον τοῦ Ἐφόρου τοῦ Βουλευτηρίου.

§60ΛΑΜΠΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἀπουσιάζει ὁ Ἔφορος.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 12 καὶ 30′ τῆς Μεσημβρίας). (Περὶ ὥραν 9 καὶ 45′ μ. μ. ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου καὶ εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτία, ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολλοὶ γεωργοὶ καὶ κάτοικοι Ξηροχωρίου δι’ ἀναφορᾶς των παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν νὰ τοὺς ἀπαλλάξῃ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἕνεκα τῆς σιτοδείας. Παραπέμπεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ Νικόλαος Παπαδόγκωνας δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὴν Βουλὴν παραπονεῖται, ὅτι τὸ δικαστήριον τῶν ἐν Τριπόλει συνέδρων ἐκ πλάνης τὸν κατεδίκασεν εἰς 13 ἐτῶν πρόσκαιρα δεσμά· ζητεῖ δὲ νὰ τῷ ἀπονεμηθῇ βασιλικὴ χάρις, συμφώνως τῇ ὑπ’ ἀριθ. 272 ἀπὸ 30 Ἰανουαρίου συστάσει τοῦ Ἐφετείου Ναυπλίου. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορά του εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης. Ἐξακολούθησις τῆς γενικῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως 1892. Ὁ κ. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον.

§63ΕΥΤΑΞΙΑΣ. «Ἐλθὲ, λαὲ, νὰ δρέψῃς τοὺς καρποὺς τῶν θυσιῶν σου», ἀνεφώνει ποτὲ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μετὰ τοῦ συνήθους αὐτῷ στόμφου ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἴσως τότε ἡ πομπικὴ ἐκείνη φράσις ἔμεινεν εἰς τοὺς πολλοὺς ἀκατάληπτος. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰσῆγε τότε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους διὰ τὸ ἔτος 1884, καθ’ ὃν χρόνον δηλαδὴ εὑρισκόμεθα μόλις ἐν ἀρχῇ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ οἰκονομικοῦ του συστήματος. Μέχρι τέλους τοῦ ἔτους 1883, ὡς γνωστὸν, δὲν εἶχεν ἀκόμη ὑπαχθῆ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς ὅλας τὰς ἔκτοτε ἐπιβληθείσας εἰς αὐτὸν θυσίας, οὐδ’ εἶχον γείνῃ ἀκόμη καταφανεῖς οἱ καρποὶ τῶν θυσιῶν αὐτοῦ τούτων. Ἔπρεπε νὰ παρέλθῃ ἔκτοτε ὀκταετία ὅλη...

§64Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐννέα χρόνια.

§65ΕΥΤΑΞΙΑΣ. .. ἔπρεπεν ἐν τῷ μεταξὺ νὰ διπλασιασθῇ σχεδὸν τὸ μέτρον τῶν θυσιῶν, εἰς ἃς μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης εἶχεν ὑποβληθῆ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν ἐνώπιόν μας, ὡς νῦν, πλήρη τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ἔκτοτε ἰσχύοντος ἐν Ἑλλάδι οἰκονομικοῦ συστήματος τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως μηδεμία εἰς μηδένα ὑπολειφθῇ πλέον ἀμφιβολία περὶ τῆς ἀληθοῦς σημασίας τῆς φράσεως αὐτοῦ ἐκείνης. Τώρα βεβαίως ἦτο καιρὸς ν’ ἀναφωνήσῃ αὐτὸς πάλιν: «Ἐλθὲ, λαὲ, νὰ δρέψῃς τοὺς καρποὺς τῶν θυσιῶν σου»· διότι καὶ αἱ θυσίαι αὗται ἐγένοντο πλέον εἰς πάντας ἐπαισθηταὶ τὰ μάλιστα, καὶ τῶν καρπῶν αὐτῶν οὐδεὶς πλέον ἔμεινεν ἄγευστος ἐν ἡμῖν. Πλὴν διατὶ παρέλιπε νὰ πράξῃ τοῦτο νῦν ὁ κ. Πρωθυπουργός; Εἶχε πάντως τὸν λόγον της ἡ τοιαύτη παράλειψις. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀρκεῖται εἰς μόνας τὰς μέχρι τοῦδε θυσίας, εἰς μόνους τοὺς μέχρι τοῦδε καρποὺς τῶν θυσιῶν τούτων. Ἔχει ἀνάγκην νέων θυσιῶν ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐπὶ τῇ ἐπιβολῇ δὲ αὐτῶν ἐθεώρησε περιττὸν νὰ ἀναμνησθῇ τῶν μέχρι τοῦδε τοιούτων, ν’ ἀνακαλέσῃ δὲ καὶ εἰς τὴν μνήμην ἡμῶν τοὺς καρποὺς, οὓς ἀπέφερον αὐταὶ ἤδη. Ἀλλὰ δὲν νομίζετε, Κύριοι, ὅτι ἔχομεν καθῆκον ἡμεῖς, οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, πρὶν ἢ ἐπιβάλωμεν εἰς αὐτὸν τὰς νέας ταύτας θυσίας, ν’ ἀναλογισθῶμεν, ὁποῖαι αἱ μέχρι τοῦδε θυσίαι καὶ ὁποῖοι οἱ καρποὶ αὐτῶν; Δὲν νομίζετε, ὅτι ὀφείλομεν ἡμεῖς νῦν ἀντὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ν’ ἀναφωνήσωμεν: «ἐλθὲ, λαὲ, νὰ δρέψῃς τοὺς καρποὺς τῶν θυσιῶν σου», ἀφοῦ καὶ αἱ νέαι θυσίαι, εἰς ἃς καλεῖται νῦν αὐτὸς, εἶναι κυρίως εἰπεῖν, καρπὸς τῶν τέως θυσιῶν του; Καὶ ὑπεβλήθη, Κύριοι, εἰς πολλὰς καὶ μεγάλας θυσίας ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατὰ τὴν τελευταίαν ταύτην δεκαετίαν, ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τῆς σήμερον, ἀφ’ οὗ χρόνου δηλαδὴ διέπει ἡμᾶς τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὑπεβλήθη εἰς βάρη ὑπερδιπλάσια ἐκείνων, ἅτινα εἶχον ἐπιβληθῆ εἰς αὐτὸν κατὰ τὴν προηγηθεῖσαν δεκαετίαν, τὴν ἀπὸ τοῦ 1872 μέχρι τέλους τοῦ 1881 ἔτους. Τοῦτο γίνεται κατάδηλον καὶ ἐξ ἁπλῆς ἀντιπαραβολῆς τῶν εἰσπραχθέντων παρὰ τοῦ Δημοσίου κατὰ τὴν μίαν καὶ κατὰ ἄλλην δεκαετίαν. Ἐπὶ τῆς δεκαετίας τῆς ἀπὸ τοῦ 1872 μέχρι τέλους τοῦ 1881 ἔτους δὲν ἔχομεν δυστυχῶς τακτικοὺς ἀπολογισμούς· ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν προϋπολογισμῶν αὐτῶν πληροφορούμεθα, ὅτι οὐδεμία χρῆσις αὐτῆς ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ εἰσπράξεις ἐκ τακτικῶν ἐσόδων ἀνωτέρας τῶν 36,000,000 εἰς νέας δραχμὰς, ἐνῷ τῶν πλείστων χρήσεων αὐτῆς τὰ τακτικὰ ἔσοδα εἶναι πολὺ κατώτερα τοῦ ποσοῦ τούτου. Καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅμως, ὅτι τὰ τακτικὰ ἔσοδα ὅλων τῶν χρήσεων ἐκείνων ἀνήρχοντο εἰς τὸν ἀνώτατον ὅρον τῶν 36 ἑκατομμυρίων, τὰ τακτικὰ ἔσοδα τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος δεκαετίας συμποσοῦνται ἐν συνόλῳ μόλις καὶ μετὰ βίας εἰς τὰ 360,000,000 εἰς νέας δραχμάς. Εἰς πόσα δὲ ἀντὶ τούτου ἀνῆλθον τὰ τακτικὰ ἔσοδα τῆς ἐπιούσης δεκαετίας, τῆς ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦ 1891 ἔτους; Κατὰ τοὺς ἔκτοτε δημοσιευθέντας ἀπολογισμοὺς τὰ τακτικὰ ἔσοδα τῶν χρήσεων τῆς δεκαετίας ταύτης ἀνῆλθον:

Ἄν εἰς ταῦτα προσθέσωμεν καὶ τὰ τακτικὰ ἔσοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1891, ἥτις δὲν ἔληξεν ἀκόμη, ἀλλὰ κατὰ τὰ μέχρι τοῦδε γνωστὰ ἀποτελέσματα θὰ ἐπιδείξῃ ἕως τέλους τοιαῦτα 90 ἑκατομμύρια περίπου, οὕτως ἔχομεν τὸ σύνολον τῶν τακτικῶν ἐσόδων τῆς τελευταίας δεκαετίας, συμποσούμενον εἰς 725,664,582.93. Καὶ ἀνέρχονται τοιουτοτρόπως αἱ θυσίαι, αἵτινες ἐπεβλήθησαν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦ 1891 ἔτους, εἰς ὑπερδιπλάσιον ποσὸν ἐκείνου, εἰς ὃ ὑπεβλήθη αὐτὸς κατὰ τὴν προηγουμένην δεκαετίαν, καὶ τὸ ὁποῖον μόλις καὶ μετὰ βίας δύναται νὰ ὑπολογισθῇ εἰς 360,000,000. Καὶ ποῖοί τινες ὑπῆρξαν οἱ καρποὶ τῶν περὶ πλέον τούτων θυσιῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; Πρῶτος καρπὸς αὐτῶν, Κύριοι, ὑπῆρξαν τὰ καταπληκτικὰ ἐλλείμματα τῶν χρήσεων τῆς τελευταίας δεκαετίας, ἐλλείμματα τέως ἀνήκουστα παρ’ ἡμῖν. Τὰ ἐλλείμματα ταῦτα ἐξηκρίβωσε, κατὰ τὴν μακρὰν καὶ λεπτομερῆ ἀγόρευσίν του, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, ὑπολογίσας αὐτὰ εἰς τὰ ἑξῆς ποσὰ, τῶν ὁποίων τὴν ἀκρίβειαν, καίπερ προσκληθέντες ὑφ’ ἡμῶν, δὲν ἐτόλμησαν νὰ διαμφισβητήσωσιν οἱ περὶ τὴν Κυβέρνησιν:

Ἂν εἰς ταῦτα προσθέσωμεν καὶ τὸ ἔλλειμμα τῆς χρήσεως τοῦ 1891, ὅπερ κατὰ τὴν προτασσομένην τοῦ παρόντος προϋπολογισμοῦ ἔκθεσιν ἀνέρχεται εἰς 15,362,792, τὸ σύνολον τῶν ἐλλειμμάτων τῆς τελευταίας δεκαετίας συμποσοῦται εἰς 202,569,548.04! Ὅπως δὲ καλυφθῶσι τὰ καταπληκτικὰ ταῦτα ἐλλείμματα, ἐδέησε νὰ προσφύγωμεν εἰς τὴν συνομολόγησιν χρεῶν, ἅτινα κατὰ τὸ αὐτὸ χρονικὸν διάστημα ὑπερεδιπλασιάσθησαν ἐν σχέσει πρὸς τὸ δημόσιον ἡμῶν χρέος τὸ πρὸ τοῦ 1882. Καὶ ἔχομεν οὕτω πρὸ ἡμῶν τὸν δεύτερον καρπὸν τῶν θυσιῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ Ἑλλὰς, Κύριοι, εἶχε συνομολογήσει πρῶτον δάνειον, τὸ τῆς Ἀνεξαρτησίας λεγόμενον, κατὰ τὰ ἔτη 1824 καὶ 1825, ὅπερ ἀνεγνωρίσθη ὑπὸ τῆς ἡμετέρας Κυβερνήσεως τῷ 1876, ὑπολογισθὲν εἰς 30,000,000. Πλὴν τοῦ δανείου τούτου, εἴχομεν καὶ τὸ κατὰ τὴν ἐγκαθίδρυσιν τῆς πρώτης ἡμῶν βασιλείας συνομολογηθὲν δάνειον τῶν τριῶν Δυνάμεων, τὸ ἀνερχόμενον εἰς 60,000,000. Καθ’ ὅλον δὲ τὸ μετὰ ταῦτα διάστημα τῆς βασιλείας Ὄθωνος τοῦ Αʹ, ὃν ὡς τυραννικὸν καὶ ἄστοργον πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς χώρας ἡμῶν ἐξεθρονίσαμεν, οὐδὲν ἀπολύτως δάνειον συνωμολόγησεν ἡ Ἑλλάς. Ἡ κυρίως δανειστικὴ ἡμῶν πολιτικὴ ἄρχεται ἀπὸ τῆς σωτηρίου Μεταπολιτεύσεως καὶ ἐντεῦθεν, ἤτοι ὑπὸ τὴν νέαν ἡμῶν δυναστείαν, ὑφ’ ἣν κατελήξαμεν τελευταῖον εἰς ἀληθῆ δανειομανίαν, ἥτις ὑπῆρξε τὸ κύριον γνώρισμα τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τοῦ καὶ νῦν διέποντος τὰς τύχας τῆς χώρας ἡμῶν ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἀπὸ μὲν τῆς Μεταπολιτεύσεως μέχρι τέλους τοῦ ἔτους 1881, ἤτοι ἐπὶ τριακονταετίαν ὁλόκληρον, συνωμολογήσαμεν τὰ ἑξῆς δάνεια:

Ἂν εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο προσθέσωμεν καὶ τὰ μέχρι τῆς ἐγκαταστάσεως τῆς βασιλείας τοῦ Ὄθωνος συνομολογηθέντα καὶ ἀναγνωρισθέντα δάνεια ἐξ 90,000,000, πρὸς δὲ τὸ ἐν ἔτει 1868 ἀναγνωρισθὲν πρὸς τὸν Ὄθωνα χρέος ἐκ 4,500,000, ἔχομεν τὸ σύνολον τῶν ἀπὸ τοῦ 1824 μέχρι τοῦ 1881, ἤτοι ἐπὶ 58 ἔτη ἐπιβληθέντων εἰς τὴν χώραν ἡμῶν δημοσίων χρεῶν, ἀνερχόμενον εἰς δρ. 354,500,000. Παρατηρητέον ὅμως, ὅτι μέγα μέρος τῶν δανείων τούτων, ὄντων χρεωλυτικῶν, εἶχε πληρωθῆ μέχρι τέλους τοῦ 1881 ἔτους. Παρατηρητέον προσέτι, ὅτι ἐξ αὐτῶν μόνα τὰ δάνεια τῶν 6, τῶν 4, τῶν 26 καὶ τῶν 9 ἑκατομμυρίων ἦσαν προωρισμένα πρὸς κάλυψιν ἐλλειμμάτων, ὅτι δὲ καὶ αὐτὰ πάντα, ὡς καὶ τὰ δάνεια τῶν 25 καὶ τῶν 10 ἑκατομμυρίων, ἦσαν ἐσωτερικὰ, ὡς τοιαῦτα οὐδεμίαν ἐπιβάλλοντα ὑποχρέωσιν εἰς τὸ Δημόσιον, ἵνα ἐξάγῃ εἰς χρυσὸν ἐκ τῆς χώρας ἐτησίως τὸ εἰς πληρωμὴν τῶν τόκων καὶ χρεωλύτρων αὐτῶν ἀπαιτούμενον ποσόν. Εἰς πόσα δὲ καὶ ποῖα χρέη ὑπεβλήθη ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν, ἀφ’ ὅτου δηλαδὴ ἐπεκράτησεν ἐν ἡμῖν τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; Ἔκτοτε, Κύριοι, συνωμολογήθησαν τὰ ἑξῆς δάνεια: αʹ) Ὑπὸ τὸν κ. Τρικούπην.

Παρατηρητέον δέ, ὅτι ἐκ τῶν δανείων τούτων, ἐξαιρέσει τοῦ τῆς ὁδοποιΐας ἐξ 20,000,000, ὅπερ μόνον ἔχει συνομολογηθῆ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, πάντα τὰ λοιπὰ εἶναι εἰς χρυσὸν, ἀπαιτοῦντα εἰς χρυσὸν καὶ τὸ ἐτήσιον ποσὸν, τὸ ἀναγκαῖον εἰς πληρωμὴν τόκων καὶ χρεωλύτρων δι’ αὐτὰ, ἐξαιρέσει δὲ καὶ τοῦ τελευταίου δανείου ἐξ 1,000,000, ὅπερ εἶναι ἐπίσης ἐσωτερικὸν, ὡς καὶ τοῦ ἐξ 20 ἑκατομμυρίων, τὰ λοιπὰ δάνεια, τὰ ἀνερχόμενα εἰς 445,051,000, εἶναι πάντα ἐξωτερικὰ, ἐπιβάλλοντα ὡς ἐκ τούτου τὴν εἰς χρυσὸν ἐτησίαν ἐξαγωγὴν ἐκ τῆς χώρας τοῦ εἰς πληρωμὴν τόκων καὶ χρεωλύτρων δι’ αὐτὰ ἀναγκαιοῦντος ποσοῦ.

§66ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ, ἐπιτρέπετε μίαν παρατήρησιν; Διότι εἴπατε μίαν ἀνακρίβειαν.

§67ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Παυλόπουλε, σεῖς ἀσχολεῖσθε εἰδικώτερον περὶ τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα· λάβετε λοιπὸν ὑπὸ σημείωσιν αὐτὴν τὴν ἀνακρίβειαν, καὶ παρέλθετε μετ’ ἐμὲ ἐπὶ τὸ βῆμα, ὅπως τὴν ἀναιρέσητε. Τώρα μὴ μὲ διακόπτετε, παρακαλῶ. Εἴδομεν, Κύριοι, ὁπόσα δάνεια συνωμολογήθησαν ὑπὸ τὸν κ. Τρικούπην. Ἴδωμεν νῦν ὁπόσα συνωμολογήθησαν βʹ) Ὑπὸ τὸν κ. Δηλιγιάννην.

ἐξ ὧν τὸ πρῶτον ἐσωτερικὸν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ τὸ δεύτερον ἐξωτερικὸν εἰς χρυσόν...

§68ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία;

§69ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀνερχόμενον κατ’ ἀνώτατον ὅρον εἰς 104,000,000, ὡς καὶ τὸ κυμαῖνον χρέος τῶν ἐντόκων γραμματίων, ὅπερ ἀνέρχεται ἐπίσης κατ’ ἀνώτατον ὅρον εἰς 14,000,000, εἶναι πηγαί, ἐξ ὧν ἀντλοῦσι πᾶσαι αἱ Κυβερνήσεις. Διὰ τοῦτο ἀμφότερα τὰ δάνεια ταῦτα δὲν δύνανται, κατ’ ἐμὲ, νὰ καταλογισθῶσιν ἰδιαιτέρως εἰς ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν Κυβέρνησιν. γʹ) Ὑπὸ τὸν κ. Κωνσταντόπουλον. Τῷ 1892 τὸ ἐσωτερικὸν εἰς χρυσὸν δάνειον ἐκ 16,500,000. Ὑπεβλήθημεν λοιπὸν οὕτω, Κύριοι, ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι σήμερον εἰς τὰ ἑξῆς χρέη:

§70ΦΩΤΗΛΑΣ. Τὰ δὲ πληρωθέντα;

§71ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἔχετε ὀλίγην ὑπομονήν.

§72ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἴσα–ἴσα ἤθελον νὰ ἑλκύσω τὴν προσοχήν σας ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος. Εἴπετε, ὅτι τὰ δάνεια τὰ προηγούμενα εἶναι τοκοχρεωλυτικά· ἀλλὰ καὶ ἐντὸς τεσσάρων ἐτῶν ποῖα δάνεια ἔχουσι πληρωθῇ;

§73ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὄχι μόνον τὰ συνομολογηθέντα, ἀλλὰ καὶ τὰ πληρωθέντα, διὰ νὰ ἤμεθα ἀκριβεῖς.

§74ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ ἀναφέρω ἐκ νέου ἓν ἕκαστον τῶν δανίων μὲ τὴν ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰν αὐτῶν, τὴν ἐπελθοῦσαν ἐν τῷ μεταξὺ ὡς ἐκ τῆς πληρωμῆς ἢ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀρχικοῦ κεφαλαίου αὐτῶν. (Διαμαρτυρίαι).

§75ΦΩΤΗΛΑΣ. Καὶ παρὰ ποίας Κυβερνήσεως ἐπληρώθησαν χρέη; Διότι μᾶς εἴπετε, ποία χρέη συνωμολογήθησαν καὶ παρὰ ποίας Κυβερνήσεως. Ἐπειδὴ ἀνελάβετε τὸν ἀγῶνα, παρακαλῶ νὰ μᾶς εἴπητε καὶ ποῖα χρέη ἐπληρώθησαν καὶ παρὰ ποίας Κυβερνήσεως, καὶ τότε θὰ σᾶς ἐννοήσωμεν ἀκριβῶς.

§76ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅλα θὰ τὰ εἴπω, ἀλλὰ καθ’ ἣν σειρὰν σκέψεων ἐγὼ ἔχω κανονίσει εἰς ἐμαυτόν.

§77ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὄχι ἀνακριβείας ὅμως.

§78ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἂν παρατηρήσητε καὶ σεῖς ἀνακριβείας, λάβετε αὐτὰς ὑπὸ σημείωσιν, καὶ ἔλθετε ὕστερον νὰ τὰς ἀνασκευάσητε.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Εὐταξία, μὴ ἐπιτρέπετε διακοπάς.

§80ΚΑΝΑΡΗΣ. Διατὶ νὰ μὴ ἐπιτρέπῃ, κύριε Πρόεδρε, ἀφοῦ ὁ κ. Εὐταξίας διακόπτει τοὺς ἄλλους ἀγορεύοντας;

§81ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ, ὡς παρατηρεῖτε, ἐπιτρέπω τὰς διακοπὰς τῶν ἄλλων. Ἰδοὺ Κύριοι, εἰς τίνα ποσὰ περιωρίσθησαν ἀρχομένου τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους τὰ διάφορα ἡμῶν δάνεια, μετὰ τὰς γενομένας μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης πληρωμὰς εἰς χρεώλυτρα, ἢ εἰς μετατροπὴν αὐτῶν: αʹ) Τὰ πρὸ τοῦ 1882 συνομολογηθέντα.

βʹ) Τὰ ἀπὸ τοῦ 1882 ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη συνομολογηθέντα.

Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Δηλιγιάννη καὶ τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου συνομολογηθέντα δάνεια μένουσιν εἰς ὃ ποσὸν ἀνέφερα αὐτὰ καὶ πρότερον, ὑπολείπονται δ’ ἔτι:

Οὕτω τὰ χρέη ἡμῶν συγκεφαλαιοῦνται τὴν σήμερον εἰς τὰ ἑξῆς ποσά:

Τὸ σύνολον ἄρα τοῦ πραγματικοῦ ἡμῶν δημοσίου χρέους ἀνέρχεται τὴν σήμερον εἰς τὸ ἀρκετὰ σεβάσμιον ποσὸν τῶν 770,498,736! Ἐγὼ, Κύριοι, νομίζω, ὅτι πάντα τὰ ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν ἀναληφθέντα ὑπὸ τοῦ Δημοσίου χρέη εἶναι τὸ ἀναγκαῖον ἐπακολούθημα τοῦ ἔκτοτε κρατοῦντος ἐν ἡμῖν οἰκονομικοῦ συστήματος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἀποδέχομαι ὅμως πρὸς στιγμήν, ὅτι αὐτὸ ἐπιβαρύνεται μὲ μόνα τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη συνομολογηθέντα χρέη, τὰ ἀνερχόμενα, ὡς εἴδομεν, εἰς 435,700,000. Ἀποδέχομαι ἔτι, πρὸς καθησύχασιν τῆς συνειδήσεώς τινων συναδέλφων, ὅτι ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου διετέθησαν τὰ εἰς μετατροπὴν προγενεστέρων δανείων χρησιμοποιηθέντα 115,000,000· πλὴν καὶ οὕτως ἔχομεν ὑπόλοιπον χρέους, ἐπιβαρύνοντος τὴν ἰδιαιτέραν διαχείρισιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐκ 320,000,000, ἀπέναντι τῶν ὁποίων ἀληθῶς ἔκτακτα ἔξοδα ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ἡ διαχείρισις αὕτη τὰ διὰ δημόσια ἔργα, ἰδίᾳ διὰ σιδηροδρόμους, δαπανηθέντα 40,000,000, κατ’ ἀνώτατον ὅρον, καὶ ἕτερα 25,500,000 πρὸς κατασκευὴν τῶν τριῶν θωρηκτῶν, καθ’ ὃν γενικὸν λογαριασμὸν αὐτῆς ὑπέβαλε τελευταῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἰς τὴν Βουλήν, ἤτοι ἐν ὅλῳ 65,500,000. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται νῦν περὶ τούτου. Ἐγὼ ἤθελον κυρίως νὰ παράσχω ἡμῖν ἀκριβῆ εἰκόνα τοῦ δημοσίου χρέους πρὸ τοῦ 1882 καὶ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι σήμερον. Ἐξ ὅσων δὲ ἐξέθεσα ἤδη, ἐγένετο, νομίζω, κατάδηλον, ὅτι εἰς τὰ 260 ἑκατομμύρια, εἰς ὅσα ἀνήρχετο τὸ ἐκ δανείων χρέος ἡμῶν πρὸ τοῦ 1882, προσετέθη ἔκτοτε νέον χρέος ἐκ δανείων, ἀνερχόμενον εἰς 578,241,236, εἰς τὸ ὑπερδιπλάσιον δηλαδὴ ποσόν.

§82ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Παρελείψατε τὸν δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὸ συνομολογηθὲν κατὰ τὸ 1880 καὶ ἐξοφληθὲν κατὰ τὸ 1884, τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς 80,000,000· ὥστε εἰς τὰ 262,000,000 ὀφείλετε νὰ προσθέσητε εἰς τὴν πρὸ τοῦ 1882 δεκαετίαν καὶ 80,000,000, ἔχετε δὲ τότε 342,000,000· ὀφείλετε δὲ συνάμα ν’ ἀφαιρέσητε 80,000,000 ἐκ τῆς τελευταίας δεκαετίας.

§83ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ δάνειον τῆς πρὸ τοῦ 1882 ἐπιβληθείσης ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἀνήρχετο εἰς 67,600,000 περίπου. Ἐγὼ δέχομαι πρὸς στιγμήν, ὅτι πρέπει τῷ ὄντι ν’ ἀφαιρεθῶσιν ἐκ τῶν δημοσίων χρεῶν, τῶν μετὰ τὸ 1882 ἀναληφθέντων, 80,000,000, καὶ νὰ προστεθῶσιν εἰς τὰ πρὸ τοῦ ἔτους ἐκείνου χρέη, κατὰ τὴν ἀξίωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Δέχομαι προσέτι ν’ ἀφαιρεθῶσιν ἐκ τῶν δημοσίων χρεῶν, τῶν μετὰ τὸ 1882 συνομολογηθέντων, καὶ τὰ εἰς μετατροπὴν προγενεστέρων δανείων διατεθέντα 115 ἑκατομμύρια, προστιθέμενα καὶ ταῦτα εἰς τὰ πρὸ τοῦ 1882 χρέη. Ἐννοεῖται ὅμως, ὅτι ταῦτα δὲν πρέπει νὰ ὑπολογισθῶσι πλέον εἰς 260 ἑκατομμύρια, ἀλλ’ εἰς 192,257,500, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν δανείων τῆς Ἀνεξαρτησίας, τῶν τριῶν Δυνάμεων καὶ τοῦ πρὸς τὸν βασιλέα Ὄθωνα χρέους, μετὰ τὰς ἐπελθούσας ἔκτοτε ἐλαττώσεις εἰς αὐτὰ διὰ πληρωμῆς χρεωλύτρων καὶ δι’ ἐξοφλήσεως, ὡς εἴδομεν. Καὶ οὕτως ἡ πρὸ τοῦ 1882 περίοδος τῶν 58 ὅλων ἐτῶν θὰ ἐπεβαρύνετο ἐν ὅλῳ μὲ 387,257,500, θὰ ἔμενον δὲ διὰ τὴν μετὰ ταῦτα περίοδον ἄλλα τόσα σχεδὸν χρέη. Καὶ νομίζετε κύριε, Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, μικρὸν τὸ κακὸν τοῦτο, τὸ ν’ αὐξήσῃ δηλαδὴ ἐντὸς δεκαετίας εἰς ἓν Κράτος, οἷον τὸ Ἑλληνικὸν, τὸ δημόσιον χρέος εἰς τὸ διπλάσιον ποσὸν ἐκείνου, ὅπερ εἶχεν ἀναλάβει αὐτὸ ἐπὶ 58 ἔτη, καὶ δὴ ἄνευ ἐξωτερικοῦ πολέμου, ἄνευ ἐσωτερικῶν ἀναστατώσεων, ἄνευ ἀξίων λόγου δημοσίων ἔργων; Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ τρίτον καρπὸν τῶν θυσιῶν, εἰς ἃς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὑπεβλήθη κατὰ τὴν τελευταίαν ταύτην δεκαετίαν. Ὁ καρπὸς οὗτος εἶναι ἡ κατ’ αὐτὴν εἰς τὸ διπλάσιον αὔξησις τοῦ ἐτησίου ποσοῦ, τοῦ ἀναγκαιοῦντος εἰς λειτουργίαν τοῦ δημοσίου χρέους. Λαμβάνω πρὸς τοῦτο ὑπ’ ὄψιν τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1883, ὅτε ἴσχυεν ἐπίσης ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ὡς σήμερον, καὶ εἴχομεν ὑπερτίμησιν συναλλάγματος καὶ χρυσοῦ οὐκ εὐκαταφρόνητον. Κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν ἐκεῖνον, ἐπληρώσαμεν τότε εἰς τόκους καὶ χρεώλυτρα ὁμοῦ μετὰ τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος (διότι τότε δὲν εἴχομεν τοὺς νῦν οἰκονομικοὺς συνδυασμοὺς, καθ’ οὓς ἀναγράφεται τὸ ποσὸν, τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τοκοχρεωλυσίων ἄνευ τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος,) μόλις 20,641,704. Πόσα δὲ ὀφείλομεν τὴν σήμερον νὰ πληρόνωμεν ἐτησίως χάριν τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους; Ὀφείλομεν νὰ πληρόνωμεν ἐν πρώτοις εἰς χρυσόν: αʹ) διὰ τόκους.

βʹ) διὰ χρεωλύσια.

γʹ) τοκοχρεωλύσια

ἅτινα μὲ τὴν τρέχουσαν τὴν σήμερον ἀξίαν τοῦ συναλλάγματος ἀνέρχονται εἰς πλέον τῶν 42 ἑκατομμυρίων. Ὀφείλομεν εἶτα νὰ πληρόνωμεν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια:

Ἂν τὸ ποσὸν τοῦτο προσθέσωμεν εἰς τὰ προηγούμενα 42,000,000, ἔχομεν ἐν συνόλῳ 43,500,000, ἤτοι τὸ διπλάσιον τοῦ ποσοῦ, ὅπερ τῷ 1883 ἐπληρώσαμεν εἰς τόκους καὶ χρεώλυτρα...

§84ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Εἶναι ἡ διαφορὰ τοῦ συναλλάγματος.

§85ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ διαφορὰν συναλλάγματος εἴχομεν καὶ ἐν ἔτει 1883, ὡς ἀνέφερα ἤδη... Πλὴν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ναυπλίας μοὶ ὑπενθυμίζει διὰ τῆς ἀστόχου διακοπῆς του καὶ ἕτερον καρπὸν τῶν θυσιῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, οὗτινος μικροῦ δεῖν ἐπελαθόμην. Ὁ καρπὸς οὗτος εἶναι ὁ τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος, ὑφ’ ἣν ὑπερετιμήθησαν ἤδη διὰ τὸν Ἕλληνα πάντα τὰ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγόμενα εἴδη τῆς πρώτης ἀνάγκης, ὡς ὁ ἄρτος, ὁ φωτισμὸς, ὁ ἱματισμὸς καὶ τὰ παρόμοια, κατὰ 44%, καθ’ ἣν ὑπερτίμησιν εἶχε χθὲς τὸ συνάλλαγμα καὶ ὁ χρυσός. Καὶ ὑπεβλήθη, κύριε Πρωθυπουργὲ, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν εἰς ὑπερδιπλάσια βάρη ἐκείνων, τὰ ὁποῖα πρὶν εἰσέφερεν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, μόνον καὶ μόνον, ὅπως τὰ μὲν ἐλλείμματα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἀνέλθωσιν εἰς 202 ἑκατομμύρια, διπλασιασθῇ δὲ τὸ δημόσιον χρέος, διπλασιασθῶσι δὲ καὶ οἱ ἐτησίως δι’ αὐτὸ πληρονόμενοι τόκοι καὶ τὰ χρεώλυτρα, καὶ ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐπέλθῃ τοιαύτη ὑπερτίμησις τῶν πρὸς τὸ ζῆν ἀναγκαίων ἐν Ἑλλάδι, ὥστε νὰ καταστῇ ἀβίωτος πλέον ὁ ἐν αὐτῇ βίος, καὶ οἱ Ἕλληνες νὰ μακαρίζωσι τοὺς κατοίκους τῆς γείτονος ἐπικρατείας διὰ τὴν παροιμιώδη εὐθηνίαν τοῦ βίου ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ. Καὶ μήπως ἐτελείωσαν ἕως ἐδῶ αἱ θυσίαι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ οἱ τόσον πικροὶ καρποί των, οὓς ἐκάλει αὐτὸν νὰ δρέψῃ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν ἔτει 1883; Ἔτι πικρότεροι καρποί, Κύριοι, ἀναμένουσιν αὐτὸν ἐφεξῆς. Οἱ καρποὶ οὗτοι εἶναι ἡ οἰκονομικὴ δυσφορία τοῦ Κράτους, ἥτις τόσον ὀλεθρίως ἐπιδρᾷ καὶ ἐπὶ τῶν κατ’ ἰδίαν ἡμῶν οἰκονομικῶν, διότι τὰ δημόσια συνδέονται στενῶς, στενώτατα, πρὸς τὰ κατ’ ἰδίαν οἰκονομικά. Καὶ τὴν οἰκονομικὴν ταύτην δυσφορίαν οὐδεὶς ἀρνεῖται πλέον τὴν σήμερον. Εἴδετε μὲ πόσον μελανὰ χρώματα παρέστησαν αὐτὴν εἰς ἡμᾶς καὶ ὁ νῦν καὶ ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς, συμφωνήσαντες ἐν τούτῳ καὶ μόνῳ, εἰ καὶ ὡς πρὸς πολλὰ ἄλλα διεφώνησαν πρὸς ἀλλήλους. Τὴν τοιαύτην κατάστασιν πᾶς τις συναισθάνεται νῦν, πᾶς τις φέρει βαρέως, μετ’ ἀγωνίας ἀτενίζων εἰς τὸ προσεχὲς μέλλον, ὅπερ δύναται νὰ ἐγκλείῃ διὰ τὸ Κράτος καὶ τὴν χώραν ἡμῶν κινδύνους μεγάλους. Χάριν τῆς τοιαύτης καταστάσεως δὲν ὤκνησεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ καλέσῃ ἤδη εἰς νέας θυσίας τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ἐπιλανθανόμενος οὕτω τῶν τέως θυσιῶν αὐτοῦ καὶ τῶν καρπῶν τούτων, οἵτινες τοσαῦτα ἐστοίχισαν εἰς αὐτὸν μέχρι τοῦδε. Εἶναι, ὡς παρατηρεῖτε, ὑπό τινα ἔποψιν καὶ αἱ νέαι αὗται θυσίαι καρπὸς τῶν προηγουμένων τοιούτων. Ἀλλ’ ἕως ποῦ θὰ φθάσῃ ἡ κατάστασις αὕτη; ἕως πότε ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ ἀντλῇ εἰς πίθον Δαναΐδων; ἕως πότε θὰ ὑποβάλληται ἀπὸ θυσίας εἰς θυσίαν, χωρὶς νὰ βλέπῃ πρὸ αὐτοῦ ἓν τέρμα τῶν δεινῶν του; Δὲν εἶναι δὲ ἡ πρώτη αὕτη φορὰ, καθ’ ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καλεῖ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν εἰς θυσίας. Τὸν ἐκάλεσεν ἤδη εἰς τοῦτο τὸ πρῶτον ἐν ἔτει 1883, ὅτε 18 ἑκατομμυρίων φόρους ἐπέβαλεν εἰς αὐτόν· τὸν ἐκάλεσε καὶ ἐν ἔτει 1887, ὅτε τὸν ἐπεβάρυνε μὲ νέους φόρους ἐξ 22 ἑκατομμυρίων. Ἀλλὰ πᾶσαι ἐκεῖναι αἱ θυσίαι ἀπεδείχθησαν, ὡς εἴδομεν, φροῦδαι, συντελέσασαι οὐχὶ εἰς βελτίωσιν, ἀλλ’ εἰς ἐπιδείνωσιν τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως. Θὰ ἦναι ἆρά γε κρείττων ἡ τύχη, ἥτις μᾶς ἀναμένει μετὰ τὰς θυσίας, εἰς ἃς καλούμεθα νῦν νὰ ὑποβληθῶμεν; Εἶναι ἆρά γε ἐπαρκῆ τὰ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως προτεινόμενα μέτρα εἰς ἀνόρθωσιν τῶν δημοσίων ἡμῶν οἰκονομικῶν, εἰς ἐπίτευξιν ἀληθοῦς, πραγματικοῦ ἰσοζυγίου, εἰς βελτίωσιν τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως, καὶ εἰς ἀνάῤῥωσιν καθόλου ἐκ τῆς νῦν νοσηρᾶς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως; ἢ μήπως δι’ αὐτῶν μέλλει νὰ ἐπιταχυνθῇ καὶ καταστῇ ἄφευκτος πλέον ἡ ἐπαπειλοῦσα ἡμᾶς καταστροφή; Τοῦτο θ’ ἀποδείξῃ αὐστηρά τις, ἀλλὰ δικαία βάσανος τῆς ὅλης οἰκονομικῆς πολιτικῆς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ εἰς ἐπιψήφισιν προκειμένου προϋπολογισμοῦ. Ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ ὅρους τὰ μάλιστα δυσοιώνους, ὑπὸ χρέη τοῦ Δημοσίου δυσβάστακτα, ὑπὸ ἐλλείμματα τῶν μέχρι τοῦδε οἰκονομικῶν ἡμῶν χρήσεων κολοσσιαῖα, ὑπὸ κάματον φορολογικὸν, εἰς ὃν ἔχουσι περιέλθει ἤδη αἱ κατ’ ἐξοχὴν φορολογούμεναι τάξεις παρ’ ἡμῖν. Καὶ ὡς ἐὰν μὴ ἤρκουν οἱ γενικώτεροι οὗτοι ὅροι, προστίθενται εἰς αὐτοὺς καὶ ἕτεροι εἰδικώτεροι ὅροι, οὐχ ἧττον δυσάρεστοι. Καθ’ ὃν χρόνον, Κύριοι, συνετάσσετο ὁ προκείμενος προϋπολογισμὸς, ὑπῆρχον ἐν τοῖς ταμείοις τοῦ Κράτους εἰς διαφόρους ταμειακὰς ἀξίας μόλις 9,616,604 δραχμαί. Ἀπέναντι δὲ τοῦ ποσοῦ τούτου εἶχε τὸ Δημόσιον ἐνώπιόν του τὰς ἑξῆς τάχιον ἢ βράδιον ἀπαιτητὰς ὑποχρεώσεις. Εἰς χρυσὸν, καὶ δή: αʹ) Διὰ τόκους, χρεωλύσια καὶ προμήθειαν τοῦ βʹ ἑξαμήνου τοῦ 1892.

β) Διὰ προσωρινὰ δάνεια.

γʹ) Ἀπέναντι τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης: Τὰ εἰς ἄλλας ἤδη ἀνάγκας τοῦ Κράτους διατεθέντα ἐκ τοῦ πραγματοποιηθέντος μέρους τοῦ δανείου, ἀνερχόμενα, κατά τι σημείωμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς φράγκα χρυσᾶ 30,446,000. Ἐν συνόλῳ αἱ εἰς χρυσὸν ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου, ὅτε συνετάσσετο ὁ παρὼν προϋπολογισμὸς, συνεποσοῦντο εἰς 58,049,724 φράγκα...

§86ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τὰ 30 ἑκατομμύρια δι’ ὑποχρεώσεις τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης τὰ ὀφείλει ἐντὸς τοῦ ἔτους αὐτοῦ;

§87ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὄχι πάντα. Μέχρι τέλους Δεκεμβρίου 1892 ὀφείλει νὰ πληρώσῃ ἐξάπαντος τὸ Δημόσιον τὰ εἰς τόκους, χρεώλυτρα καὶ προμήθειαν τῶν δανείων εἰς χρυσὸν ἀπαιτούμενα 15,162,487.50· θὰ πληρώσῃ δὲ ὡσαύτως, ἂν δὲν δυνηθῇ νὰ ἀνανεώσῃ, τὰ προσωρινὰ δάνεια, ἐκ δραχ. 12,441,236.50, δι’ ὅπερ ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀμφιβάλλω, διότι δύσκολον εἶναι νὰ συγκατατεθῶσιν εἰς τὴν ἄνευ περαιτέρω ὅρων ἀνανέωσιν αὐτῶν οἱ πιστωταί μας, καθ’ ὃν χρόνον ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπιζητήσῃ τὴν συνομολόγησιν ἄλλου δανείου ὑπὸ ὅρους τόσον ἐπαχθεῖς δι’ ἡμᾶς, οἷοι οἱ ἐπιτραπέντες εἰς αὐτὴν ὑπὸ τῆς Βουλῆς διὰ τοῦ τελευταῖον ἐπιψηφισθέντος νόμου. Τὰ 30 ἑκατομμύρια τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης βεβαίως δὲν θὰ πληρωθῶσιν ὅλα μέχρι τέλους τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους. Πλὴν τοῦτο δὲν εἶναι λόγος, ἵνα μὴ θεωρήσῃ τις τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην τοῦ Δημοσίου ἀπαιτητὴν, καὶ νὰ μὴ καταλογίσῃ αὐτὴν εἰς τὸ παθητικόν του. ΙΙ. Εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. αʹ) εἰς κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος τοῦ 1891, καθ’ ἃ ὑπολογίζει τοῦτο ἡ προτασσομένη τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔκθεσις, 15,362,072.

§88ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἔλλειμμα εἶναι τῆς διαχειρίσεως.

§89ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ θὰ τὸ πληρώσῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον, τὸ ὁποῖον ἐπιβαρύνει αὐτὸ ἀπέναντι τοῦ ἐνεργητικοῦ του ἐξ 9,616,604, καὶ οὐχὶ τὸ ἰδιαίτερον ταμεῖον τῶν πρώην Πρωθυπουργῶν κυρίων Δηλιγιάννη καὶ Κωνσταντοπούλου. Ἀφοῦ δὲ ἀνέφερα τὰ προσωρινὰ δάνεια καὶ τὰ ὀφειλόμενα ἐκ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, ἕκαστος ὤφειλε νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι ὁμιλῶ περὶ διαχειρίσεως καὶ οὐχὶ περὶ χρήσεως. βʹ) Ἐκ τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν δύο ταμείων, τοῦ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τοῦ τῆς ὁδοποιίας, ἔχομεν ὀφειλόμενα ἐν ὅλῳ 15,352,000· ἀλλ’ ἐκ τούτων πρέπει νὰ κανονισθῶσι λογιστικῶς τὰ 4,073,000 τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τὰ εἰς τὸ Δημόσιον ὀφειλόμενα παρὰ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας, μέλλουσι δὲ νὰ πληρωθῶσι τὰ ὑπόλοιπα, ὡς ἀνήγγειλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διὰ δανείου, τὸ ὁποῖον ὅμως ἀκόμη δὲν συνωμολογήθη, ἀνερχόμενα εἰς 7,990,000. Τὰ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ὀφειλόμενα συμποσοῦνται ἐν συνόλῳ εἰς 22,352,972, ἅτινα ὁμοῦ μετὰ τῶν εἰς χρυσὸν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου συγκεφαλαιοῦνται εἰς 80,402,696, ἀπέναντι ἐνεργητικοῦ ἐξ 9,616,604! Ἀπέναντι τοιαύτης οἰκτρᾶς ὁμολογουμένως καταστάσεως, εἰς τίνα μέτρα προσέφυγεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; Ὑπέβαλε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1892 ...

§90ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπέβαλε· μᾶλλον διώρθωσε τὸν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ὑποβληθέντα προϋπολογισμόν.

§91ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δέχομαι καὶ τοῦτο, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, πρὸς χάριν ὑμῶν ἰδιαιτέραν, ὅτι δηλ. ὁ κ. Τρικούπης δὲν ὑπέβαλεν ἴδιον προϋπολογισμὸν, ἀλλὰ διώρθωσε μόνον τὸν ὑπὸ τοῦ κ. Δηλιγιάννη ὑποβληθέντα ἤδη εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλήν. Καὶ τὸν διώρθωσε βεβαίως, καλύπτων εἴτε δι’ αὐξήσεως τῶν ἐσόδων, εἴτε δι’ ἐλαττώσεως τῶν ἐξόδων αὐτοῦ, τὸ ἔλλειμμα, ὅπερ καὶ ὑμεῖς καὶ ὁ κ. Τρικούπης ὑπελογίσατε εἰς 26,000,000. Δὲν ἔχει οὕτω;

§92ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§93ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ἴδωμεν νῦν, κατὰ πόσον ἐπιτυγχάνει τοῦ τοιούτου σκοποῦ ὁ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ διορθωθεὶς προϋπολογισμὸς τοῦ 1892. Κατὰ τὴν εἰσηγητήριον αὐτοῦ ἀγόρευσιν, προσετέθησαν νέα ἔσοδα, ὑπὸ μὲν τοῦ κ. Δηλιγιάννη δραχ. 4,429,000, ὑπὸ δὲ τοῦ κ. Τρικούπη δρ. 5,263,000, ἤτοι ἐν ὅλῳ 9,692,000. Ἀλλὰ κατὰ τὴν προτασσομένην τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔκθεσιν (σελ. γʹ) ἐκ τῶν νέων τούτων ἐσόδων ὑπολογίζεται νὰ εἰσπραχθῶσι κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος μόλις 3.644,539. Ὁ προϋπολογισμὸς ἐμφαίνει καὶ οἰκονομίας διὰ τὸ ἔτος 1892, ἀνερχομένας εἰς 9,682,976 δραχμὰς, εἰς ἃς συμπεριλαμβάνεται καὶ ἡ ἐκ δρ. 4,500,000, διαφορὰ τοῦ συναλλάγματος, — διότι ἡ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ κ. Δηλιγιάννη διαφορὰ τοῦ συναλλάγματος ἐκ δρ. 6,700,000 διωρθώθη νῦν εἰς 2,200,000 μόνον! Ἀφαιρουμένων λοιπὸν τῶν 4,500,000 τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς, ἥτις ἀτόπως δὲν ἀναγράφεται ἐν τῷ διωρθωμένῳ προϋπολογισμῷ, ὡς θ’ ἀποδείξω βραδύτερον, ὑπολείπονται πραγματικαὶ οἰκονομίαι ἐκ δρ. 5,182,976, αἵτινες ὁμοῦ μετὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ἐσόδων κατὰ δραχ. 3,644,539 ἀνέρχονται εἰς 8,827,515. Τούτων ἀφαιρουμένων ἐκ τοῦ ἀρχικοῦ ἐλλείμματος τῶν 26,000,000, ἔχομεν ὑπόλοιπον ἔλλειμμα ἐκ 17,172,485, εἰς ὃ προστιθεμένων καὶ τῶν νῦν τὸ πρῶτον ἀναγραφομένων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἐξόδων κεκλεισμένων χρήσεων ἐκ 4,188,998, τὸ ἔλλειμμα τοῦ διωρθωμένου προϋπολογισμοῦ ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 21,361,483.

§94ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ ὁποῖα συμπεριλαμβάνεται καὶ ἡ διαφορὰ τοῦ συναλλάγματος.

§95ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ποία διαφορά;

§96ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἔλλειμμα τῶν 26 ἑκατομμυρίων περιλαμβάνει τὴν διαφορὰν τοῦ συναλλάγματος. Ἐκ τῶν 26 τὰ 12 ἑκατομμύρια ἀνάγονται εἰς τὴν διαφορὰν τοῦ συναλλάγματος.

§97ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὄχι δὰ καὶ τὰ 12 ἑκατομμύρια, ἀλλ’ ἡ μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ κ. Δηλιγιάννη ἀναγραφομένων 6,700,000 διαφορά, ἤτοι δραχμαὶ 5,300,000. Ἀλλὰ τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἰς ὃ ποσὸν ἀνέφερα ἐγώ, καὶ ἐπὶ πλέον μάλιστα, ἐπιβεβαιοῦται καὶ ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ διακόψαντός με ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὡς ἀπέδειξεν ἤδη ἓν ἔγκριτον δημοσιογραφικὸν ὄργανον, ἡ «Ἐφημερὶς», τὸ ἐντριβέστατον περὶ τὰ οἰκονομικὰ ἑλληνικὸν φύλλον. Κρίνω περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω ἐνταῦθα τὸ ἔργον τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος δημοσιογραφικοῦ ὀργάνου. Ἐγώ, ἐκ τῆς αὐτῆς ἀφετηρίας πρὸς τὸν κ. Σιμόπουλον ὁρμώμενος, θὰ προβῶ εἰς αὐτοτελῆ ἔλεγχον τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ προκειμένου προϋπολογισμοῦ. Ὁ κ. Σιμόπουλος, ἀγορεύων ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ κ. Δηλιγιάννη, δὲν ὤκνησε νὰ ὁμολογήσῃ τὴν δυσχερῆ θέσιν, εἰς ἣν περιῆλθον τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, καὶ νὰ διακηρύξῃ, ὅτι τοῦτο πρὸ πάντων ὀφείλεται εἰς τοὺς ἑτεροσκελεῖς προϋπολογισμοὺς καὶ τὰ εἰκονικὰ ἡμῶν ἰσοζύγια. Ἔλεγε δὲ τότε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὡς εἰσηγητὴς τῆς μειονοψηφίας ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀνακόψωμεν τὸν δρόμον ἡμῶν ἐκεῖνον πρὸς τὴν κατωφέρειαν, ἀποφασίζοντες νὰ συντάττωμεν ἐφεξῆς εἰλικρινεῖς προϋπολογισμούς, καὶ νὰ ἐπιδιώκωμεν τὴν πραγματοποίησιν ἀληθοῦς ἰσοζυγίου. Ὑπὸ τὸ ἐν ἰσχύϊ σύστημα, καθ’ ἣν εἶχε τότε γνώμην ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἐνομίζομεν ὅτι ἠδυνάμεθα ν’ ἀπατήσωμεν τοὺς ξένους· ὡς τὰ πράγματα ὅμως ἀπέδειξαν, ἠπατώμεθα ἡμεῖς αὐτοὶ μόνον, διὸ καὶ κατελήξαμεν ἐκεῖ, ὅπου εὑρισκόμεθα νῦν, ὥστε νὰ ἔχωμεν τὴν σήμερον ἔλλειμμα 26 ἑκατομμυρίων. Τίνα δ’ αἰτίαν τοῦ τοιούτου κακοῦ ἀνεύρισκεν ὁ κ. Σιμόπουλος; Ἔλεγεν, ὅτι τοῦτο προήρχετο ἐκ τοῦ ὅτι κακῶς προϋπελογίζομεν τέως τὰ ἔσοδά μας ἐπὶ τῇ βάσει τῶν βεβαιουμένων, ἀφοῦ οὐδέποτε ἠδυνήθημεν νὰ εἰσπράξωμεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προϋπολογίζομεν. Μεταξὺ τῶν βεβαιουμένων καὶ τῶν εἰσπραττομένων ὑπάρχει συνήθως διαφορὰ 8–9 ἑκατομμυρίων. Τούτου ἕνεκεν ἐγνωμάτευε τότε ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι, ἐὰν ἠθέλομεν ἐφεξῆς νὰ ἔχωμεν ὄχι ἑτεροσκελεῖς, ἀλλὰ ἰσοσκελεῖς προϋπολογισμούς, ὄχι εἰκονικὰ, ἀλλὰ πραγματικὰ ἰσοζύγια, πρέπει τὰ ἔσοδα ἡμῶν νὰ ὑπολογίζωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν εἰσπραττομένων.

§98ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς ἔλεγον;

§99ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἰδοὺ τί ἐπὶ λέξει ἐλέγετε τότε, κύριε Ὑπουργὲ, ἐν τῇ ἀγορεύσει ὑμῶν (σελ. 149): «Εἰς ὅ σημεῖον εὑρισκόμεθα σήμερον, ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὡς ἀφετηρίαν οὐχὶ τὰς βεβαιώσεις τῶν δημοσίων ἐσόδων, ἀλλὰ τὰς πραγματικὰς εἰσπράξεις. Οὕτως ὀφείλομεν νῦν νὰ κανονίσωμεν τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡμῶν, διότι οὕτω καὶ μόνον δυνάμεθα νὰ ἐμπνεύσωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην εἰς πάντα, παρὰ τοῦ ὁποίου νὰ ζητήσωμεν συνδρομὴν, εἰς πάντας, ὅσοι ἐτοποθέτησαν τὴν ἑαυτῶν περιουσίαν εἰς τὰ ἡμέτερα χρεώγραφα. Ἀφοῦ τὸ ὑφιστάμενον νῦν οἰκονομικὸν σύστημα, ὡς ἐκ τῆς κυβερνητικῆς ἀνεπαρκείας, ἐπεσώρευσε λάθη ἐπὶ λαθῶν, πρέπει νὰ ἐγκαινίσωμεν σύστημα νέον οἰκονομικῆς διαχειρίσεως. Πρέπει λοιπὸν ὁ προϋπολογισμὸς νὰ στηρίζηται ἐπὶ τῶν πράγματι εἰσπραττομένων ἐσόδων...» Αὐτὴ ἦτο ἡ γνώμη ὑμῶν τότε, τὴν ὁποίαν καὶ ὁ κ. Τρικούπης, παρελθὼν ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο μεθ’ ὑμᾶς, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, ἀνεκήρυξεν ὡς ἰδίαν του γνώμην, καὶ ἀνέγραψεν ὡς πρῶτον ἄρθρον τοῦ νέου οἰκονομικοῦ προγράμματός του. Ὑπὸ τὸ πρόγραμμα δὲ τοῦτο κατῆλθεν εἰς τὰς ἐκλογὰς, καὶ ἐὰν τῷ ὄντι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὡς ἐκαυχήθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰσηγούμενος τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἔδωκε ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὸ πρόγραμμα αὐτὸ, τότε ἔχομεν τὸ δικαίωμα τώρα νὰ ἐξετάσωμεν, κατὰ πόσον αὐτὸ ἐφαρμόζεται ἐν τῇ πράξει, κατὰ πόσον ἀνταποκρίνεσθε εἰς τὴν ψῆφον ἐκείνην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐπὶ τῇ βάσει λοιπὸν τῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν ὑμεῖς καθιερώσατε καὶ ἐπηγγέλθητε ὡς οἰκονομικὸν ὑμῶν πρόγραμμα, ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει ὄντες, ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω, κατὰ πόσον ὁ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὑποβληθεὶς καὶ διορθωθεὶς προϋπολογισμὸς ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς ἐπαγγελίας σας, κατὰ πόσον δηλαδὴ στηρίζεται τῳόντι, ὡς πρὸς μὲν τὰ ἔσοδα, ἐπὶ τῶν εἰσπραττομένων καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῶν βεβαιουμένων, ὡς πρὸς δὲ τὰ ἔξοδα, ἐπὶ τῶν ἀληθῶν καὶ πραγματοποιουμένων. Ἄρχομαι ἀπὸ τῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐφ’ ὧν ὡς ὅρον συγκρίσεως λαμβάνω τὸν μέσον ὅρον τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὰς τελευταίας τρεῖς χρήσεις, ὅπου τοῦτο εἶναι δυνατὸν, ἄλλως λαμβάνω ὡς ὅρον συγκρίσεως τὸν μέσον ὅρον τῶν δύο μόνον χρήσεων, ἢ, ὅπου καὶ τοῦτο ἀδύνατον, τὰ εἰσπραχθέντα μιᾶς καὶ μόνης χρήσεως. αʹ) Ἄμεσοι φόροι. Οὕτως ἐπὶ τοῦ ἐγγείου φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν δὲν δυνάμεθα νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μήτε τὰ εἰσπραχθέντα τὸ 1889, ὅτε πλὴν τῶν δύο δεκατημορίων εἴχομεν καὶ τὴν φορολογίαν τῶν κατωτέρων κλάσεων τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, τὴν καταργηθεῖσαν ἔκτοτε, μήτε τὰ εἰσπραχθέντα τὸ 1891, διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ὁποίου δυνατὸν ἔτι νὰ γείνωσιν εἰσπράξεις μέχρι τέλους αὐτῆς. Διὰ τοῦτο λαμβάνω ὡς ὅρον συγκρίσεως τὰ εἰσπραχθέντα τῆς χρήσεως τοῦ 1890, ἅτινα ἀνῆλθον εἰς 1,404,704. Καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι τὰ ἀροτριῶντα κτήνη ἔχουσιν αὐξήσει ἔκτοτε, ὅπερ ἀπίθανον ὅλως, καὶ μέλλουσι νῦν ν’ ἀποδώσωσι πλείονα ἢ τὸ 1890, ἀδύνατον νὰ εἰσπραχθῶσι κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν χρῆσιν ὑπὲρ τὰ 1,500,000. Ἂν δὲ εἰς ταῦτα προσθέσωμεν καὶ τὰ ἐκ νέου ἐπιβληθέντα δύο δεκατημόρια ἐκ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, θὰ εἰσπράξωμεν μόλις 1,800,000, οὕτω δὲ ἀπέναντι τῶν προϋπολογιζομένων ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ 2,430,000 θὰ ἔχωμεν ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰν 630,000. Ὁ ἔγγειος φόρος τῶν περιβολίων καὶ βοσκῶν ἔχει μέσον ὅρον εἰσπραττομένων ὡς 86,000, αἵτινες ἀπέναντι τῶν προϋπολογιζομένων 222,660 θὰ παρουσιάσωσιν ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰν 136,660. Ἐκ τοῦ φόρου τοῦ οἴνου, τὸ 1889, ὅτε ἴσχυεν ἐπίσης ὁ πρόσθετος φόρος τῶν 20%, εἰσεπράχθησαν 1,520,315. Δυνατὸν ἐν τῷ μεταξὺ νὰ ἔχῃ ἐπέλθῃ αὔξησις τῶν ἀμπελοφυτειῶν, κατ’ ἀκολουθίαν τῆς ὁποίας ν’ αὐξήσῃ νῦν καὶ ἡ ἐκ τοῦ φόρου τοῦ οἴνου πρόσοδος τοῦ Δημοσίου· ἀδύνατον ὅμως αἱ ἐντεῦθεν εἰσπράξεις νὰ ὑπερβῶσι τὸ ποσὸν τῶν 1,800,000, ὅπερ ἀπέναντι τῶν προϋπολογιζομένων 2,160,000 ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰν δραχ. 360,000. Ἐκ τοῦ φόρου τῶν διαφόρων προϊόντων, τοῦ εἰσπραττομένου ἐν τοῖς τελωνείοις, ἐνῷ ὁ μέσος ὅρος τῶν εἰσπράξεών του ἀνέρχεται εἰς 105,000, ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγράφονται ὡς εἰσπραχθησόμενα 183,240, ἔχομεν δὲ καὶ ἐντεῦθεν ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰν 78,240. Ἐκ τοῦ φόρου τῶν προϊόντων Ἑπτανήσου, εἰ καὶ ὁ μέσος ὅρος τῶν εἰσπράξεων ἀνέρχεται εἰς 2,093,000, εἰς τὸν μέσον τοῦτον ὅρον συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς μοναδικῆς καὶ ἐκτάκτου ἐσοδείας τοῦ ἐλαίου, ἥτις κατὰ τὴν παρελθοῦσαν χρῆσιν ἔσχε καταπληκτικὰ ἀποτελέσματα, οὐδὲν ἧττον προϋπολογίζονται νῦν 2,476,881, ἀπέναντι τῶν ὁποίων θὰ ἔχωμεν ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰν 383,881. Τοῦ φόρου τῶν ζώων ὁ μέσος ὅρος τῶν εἰσπράξεων εἶναι 2 ἑκατομμύρια, ἀπέναντι τῶν προϋπολογιζομένων 2,375,000. Ὥστε ὑπάρχει διαφορὰ ἐπὶ ἔλαττον 375,000. Ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων ὁ μέσος ὅρος ἀνέρχεται εἰς 1,540,000, ἀπέναντι δὲ τῶν προϋπολογιζομένων 3,040,000 θὰ ἔχωμεν ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰν 1,500,000. Ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν ὁ μέσος ὅρος εἶναι 1,283,000, ἀπέναντι προϋπολογιζομένων 2,218,500· θὰ παρουσιασθῇ δὲ ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰ 935,500. βʹ) Φόρος καταναλώσεως. Ἐπὶ τῶν δικαιωμάτων καταναλώσεως ποτῶν ὁ μέσος εἶναι 240,000, ἐπὶ δὲ προϋπολογιζομένων 350,000. Ὥστε θὰ θὰ ἔχωμεν ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰν 110,000. γʹ) Τέλη καὶ δικαιώματα. Ἐπὶ τῶν ποινικῶν ἐξόδων καὶ τελῶν ὁ μέσος ὅρος ἀνέρχεται εἰς 500,000, παραδόξως πως ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπολογίζει νὰ εἰσπράξῃ ἐφέτος 1,100,000. Νομίζει ὅτι οἱ νέοι δικαστικοὶ νόμοι θὰ ἐξαναγκάσωσι τῳόντι ὅλας τὰς χιλιάδας ἐκείνας τῶν φυγοδίκων καὶ φυγοποίνων, οὓς ἀνέγραφον οἱ πίνακες τοῦ κ. Σιμοπούλου, νὰ προσέλθωσιν εἰς τὴν δικαιοσύνην καὶ ἀποτίσωσι τὰ ποινικὰ ἔξοδα καὶ τέλη, ὥστε νὰ ὑπερδιπλασιασθῶσι νῦν αἱ ἐξ αὐτῶν εἰσπράξεις; Ἐγὼ ὅμως, μὴ ὢν τόσον αἰσιόδοξος, ἀποδέχομαι μᾶλλον τὴν ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰν 600,000. Ἐπὶ τῶν ποινῶν ἐκ λαθρεμπορίας ὁ μέσος ὅρος εἶναι 66,500. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν τούτοις προϋπολογίζει τὸ ἐξ αὐτῶν ἔσοδον εἰς 120,000, ἐξ οὗ θὰ προκύψῃ ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰ 53,500. Ἐπὶ ποινῶν ἐκ παραβάσεων φορολογικῶν νόμων ὁ μέσος ὅρος εἶναι 41,000. Ἐπὶ τούτων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προϋπολογίζει τὸ πενταπλάσιον ὡς ἔγγιστα, ἤτοι 200,000. Νομίζει ἆρά γε, ὅτι ἡ αὔξησις τῶν δασμῶν καὶ τῶν φόρων θὰ ἐπιφέρῃ τοιαύτην αὔξησιν τοῦ λαθρεμπορίου καὶ τῶν παραβάσεων τῶν φορολογικῶν νόμων, ὥστε νὰ ἐπέλθῃ τοιαύτη καταπληκτικὴ αὔξησις τῶν ἐκ τῶν ποινῶν αὐτῶν ἐσόδων; Ἐγὼ ὅμως, καίτοι ἀντιπολιτευόμενος, ἔχων μείζονα πεποίθησιν εἰς τὴν αὐστηρὰν καταδίωξιν τοῦ λαθρεμπορίου ὑπὸ τὴν διοίκησίν του, ἀποδέχομαι μᾶλλον τὸν μνημονευθέντα μέσον ὅρον καὶ τὴν ἐντεῦθεν ἔκπτωσιν τοῦ προκειμένου ἐσόδου κατὰ 159,000. Ἐπὶ τῶν ἐσόδων ἐκ καθυστερήσεως δημοσίων ἐσόδων ὁ μέσος ὅρος εἶναι 725,000, ἀπέναντι δὲ τῶν προϋπολογιζομένων 760,000 θὰ ἔχωμεν ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰν 35,000. δʹ) Μονοπώλια. Ἐπὶ τοῦ πετρελαίου ὁ μέσος ὅρος εἶναι 4,283,000, ὁμοῦ δὲ μετὰ τῆς προϊούσης αὐξήσεως τῆς καταναλώσεως καὶ τοῦ προσθέτου φόρου, τοῦ ἐπιβληθέντος ὑπὸ τοῦ κ. Δηλιγιάννη, δυνατὸν τὸ ἔσοδον τοῦτο τοῦ Δημοσίου νὰ ἀνέλθῃ εἰς 5 ἑκατομμύρια τὸ πολύ. Ἀλλὰ καὶ οὕτως ἀπέναντι τῶν προϋπολογιζομένων 5,500,000, θὰ ἔχωμεν διαφορὰν ἐπὶ ἔλαττον 500,000. Ἐπὶ τοῦ ἅλατος ὁ μέσος ὅρος εἶναι 2,214,000, ὅστις κατ’ ἀκολουθίαν τῆς προϊούσης αὐξήσεως πιθανὸν νὰ ἀνέλθῃ εἰς 2,300,000· πλὴν καὶ οὕτως, ἀπέναντι τῶν προϋπολογιζομένων 2,447,500, θὰ ἔχωμεν ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰν 147,500. εʹ) Πρόσοδος δημοσίων κτημάτων, καταστημάτων καὶ νομημάτων. Ἐπὶ τῆς ἐπικαρπίας τῶν ἀκινήτων ἐθνικῶν κτημάτων ὁ μέσος ὅρος εἶναι 155,500, ἀπέναντι τῶν προϋπολογιζομένων 219,779· ὑπάρχει ἄρα διαφορὰ ἐπὶ ἔλαττον 64,279. Ἐπὶ τῶν ἐσόδων καταστημάτων καὶ ἔργων συντηρουμένων ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ὁ μέσος ὅρος ἀνέρχεται εἰς 309,000, ἀπέναντι δὲ τῶν προϋπολογιζομένων 352,800 ἔχομεν ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰν 43,800. Ἐπὶ τῶν ἐνοικίων λουτρῶν ὁ μέσος ὅρος εἶναι 44,100, ἀπέναντι δὲ τῶν προϋπολογιζομένων 70,000 θὰ προκύψῃ διαφορὰ ἐπὶ ἔλαττον 26,000. Ϛʹ) Ἐκποίησις δημοσίων κτημάτων ἀκινήτων καὶ κινητῶν. Ἐπὶ τῶν δεκαετῶν πιστώσεων φθαρτῶν κτημάτων ὁ μέσος ὅρος εἶναι 147,000, ἀπέναντι δὲ τῶν προϋπολογιζομένων 200,000 ἔχομεν διαφορὰν ἐπὶ ἔλαττον 53,000. Ἐπὶ τῶν παγίων καὶ προσωρινῶν δόσεων γαιῶν καὶ φυτειῶν ὁ μέσος ὅρος εἶναι 1,190,000, ἐν τούτοις, ἀγνοῶ πόθεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὁρμώμενος, προϋπολογίζει τὸ ἔσοδον τοῦτο ἐφέτος εἰς 2,250,000. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τοὐναντίον ἐλάττωσις θὰ ἐπέλθῃ εἰς αὐτὸ, ἀφοῦ ὁ κ. Τρικούπης ὑπεσχέθη νὰ ἐπιδιώξῃ δραστηρίως τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν δόσεων τῶν ἐθνικῶν γαιῶν, ὑφ’ ὧν θὰ περιορισθῶσιν ὁπωσδήποτε αἱ ἐντεῦθεν εἰσπράξεις, μεταβαλλομένων τῶν προσωρινῶν εἰς παγίας δόσεις. Ὁπωσδήποτε ὅμως ἀδύνατον ν’ ἀποφύγωμεν τὴν ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰν 1,060,000. Ἐπὶ τῆς ἐτησίας δόσεως τιμήματος ἐκποιηθέντων ἐκκλησιαστικῶν καὶ μοναστηριακῶν κτημάτων ὁ μέσος ὅρος εἶναι 38,000, ἀπέναντι δὲ προϋπολογιζομένων 70,000 θὰ ἔχωμεν διαφορὰν ἐπὶ ἔλαττον 32,000. Ἐπὶ τῶν προσωρινῶν καὶ παγίων δόσεων ἐκκλησιαστικῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν ὁ μέσος ὅρος εἶναι 15,000, ἀπέναντι δὲ προϋπολογιζομένων 40,000 θὰ προκύψῃ ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰ 25,000. ζʹ) Ἀπάλειψις ἐξόδων προϋπολογισμοῦ. Ἐπὶ τῶν ἐπιστροφῶν χρημάτων ὁ μέσος ὅρος εἶναι 127,000, ἀπέναντι δὲ τῶν προϋπολογιζομένων 500,000 ὑπάρχει διαφορὰ ἐπὶ ἔλαττον 373,000. ηʹ) Διάφορα ἔσοδα τῆς τρεχούσης καὶ τῶν παρελθουσῶν χρήσεων. Ἐπὶ τῶν διαφόρων τυχηρῶν καὶ ἀπροβλέπτων ὁ μέσος ὅρος εἶναι 150,000, ὅσα ἀναγράφονται καὶ ἐν τῷ μὴ διωρθωμένῳ προϋπολογισμῷ τοῦ κ. Δηλιγιάννη. Ἐν τούτοις προϋπολογίζονται νῦν αὐτὰ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰς 3,113,870. Ἀναζητήσας τὸν λόγον τῆς τοιαύτης ἐξογκώσεως τοῦ ἐσόδου τούτου, ἀνεῦρον, ὅτι παραδόξως πως ὑπάγονται εἰς αὐτὸ καὶ τὰ ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰσπραχθέντα εἰς χρυσὸν 2,560,000 ἀπέναντι τῆς παραιτήσεως τοῦ Δημοσίου ἐκ τοῦ δικαιώματος τῆς συμμετοχῆς αὐτοῦ εἰς τὰ κέρδη τῆς Τραπέζης ἐκ τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ γραμματίων της ἐπὶ εἰκοσιπενταετίαν. Ἀλλὰ τὸ ἔσοδον τοῦτο δὲν εἶναι οὔτε τυχηρὸν, οὔτε ἀπρόβλεπτον. Εἶναι καθαρὸν ἔκτακτον ἔσοδον, ἢ μᾶλλον δάνειον...

§100ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι δάνειον, διότι δὲν θὰ ἐπιστραφῇ.

§101ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ ἐπιστραφῇ, καὶ μὲ τὸ παραπάνω μάλιστα, ὅταν ἀναλογισθῆτε, τί χάνει τὸ Δημόσιον, παραιτηθὲν, χάριν αὐτοῦ, τοῦ μνημονευθέντος δικαιώματός του ἐπὶ εἰκοσιπενταετίαν ὑπὲρ τῆς Τραπέζης... Ἰδοὺ διατὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι κακῶς τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος ποσὸν ἀνεγράφη ἐνταῦθα, καὶ ὅτι ἐκ τῶν κυρίως τυχηρῶν καὶ ἀπροβλέπτων θὰ ἔχωμεν καὶ ἄλλως ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰν 2,963,870. Ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων ἐκ καθυστερούντων παρελθουσῶν χρήσεων ὁ μέσος ὅρος εἶναι 3,200,000, ἀπέναντι δὲ προϋπολογιζομένων 4,100,000 θὰ ἔχωμεν ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰν 910,000. θʹ) Ποσοστὰ ὁδοποιΐας. Κατ’ ἀναλογίαν τῆς ἐπὶ ἔλαττον διαφορᾶς τῶν φόρων θὰ ἔχωμεν καὶ ἐπ’ αὐτῶν ἔκπτωσιν ἐπὶ προϋπολογιζομένων 5,670,266 κατὰ 600,000. ιʹ) Ποσοστὰ ἀνήκοντα εἰς τοὺς δήμους. Ἀναλόγως πρέπει νὰ ἐκπέσωσι καὶ ταῦτα, δι’ ὃν λόγον καὶ τὰ ποσοστὰ τῆς ὁδοποιΐας, ἐπὶ προϋπολογιζομένων 941,000 κατὰ 150,000. ιαʹ) Δάνειον ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας. Πρέπει νὰ διαγραφῇ ὁλόκληρον τὸ ἔσοδον τοῦτο, ὡς προερχόμενον ἐκ δανείου, τὸ ὁποῖον δὲν συνωμολογήθη κἂν ἀκόμη, οὕτω δὲ θὰ ἔχωμεν καὶ ἐντεῦθεν ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰν 1,280,000. Κατὰ ταῦτα τὰ ἔσοδα θὰ ὑπολειφθῶσι τῶν προϋπολογιζομένων ἐν συνόλῳ κατὰ 13,585,260.

§102ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπελογίσατε ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων τῆς χρήσεως καὶ μὴ λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψει τὰς εἰσπράξεις τῶν κεκλεισμένων χρήσεων. Οἱ ὑπολογισμοὶ τῆς Κυβερνήσεως ἀφορῶσι πάντοτε εἰς τὸν σταθερὸν προϋπολογισμὸν, δηλαδὴ τὸν τοῦ 1893.

§103ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πιθανὸν τοῦτο νὰ συμβῇ διὰ τὸ ἔτος 1893, ἀλλὰ διὰ τὸ ἔτος 1892 συμφωνεῖτε βεβαίως μετ’ ἐμοῦ, ὅτι θὰ ἔχωμεν ἐκ μόνων τῶν ἐσόδων 13 ἑκατομμύρια ἔλλειμμα.

§104ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι εἰς ἓν καὶ μόνον εἴμεθα σύμφωνοι, ὅτι δὲν εἴμεθα εἰς τίποτε σύμφωνοι.

§105ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἂν ἀρνῆσθε ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπηγγέλλεσθε πρὸ ὀλίγων ἔτι μηνῶν, καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τώρα πρὸ δευτερολέπτων μόλις εἴπετε, τότε βεβαίως εἰς τίποτε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἤμεθα σύμφωνοι. Ἀλλὰ δὲν ἀπαρνεῖσθε οὕτω καὶ τὸ πρόγραμμα, ὑφ’ ὃ ἤλθετε ἐδῶ μὲ πλειονοψηφίαν καὶ ἐγείνατε καὶ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης;

§106ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄλλη εἶναι ἡ ἔννοια, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ πρόγραμμα τὸ ἰδικόν μας, καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν τὸ ἐξετάζετε σεῖς.

§107ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐπηγγέλθητε τότε ῥητῶς καὶ σεῖς καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι πρέπει τὰ ἔσοδα νὰ προϋπολογίζωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν εἰσπραττομένων καὶ οὐχὶ τῶν βεβαιουμένων· διὰ τοῦτο δὲ κατεκρίνατε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ κ. Δηλιγιάννη, καὶ συνηγάγετε τὸ μέγα ἐκεῖνο ἔλλειμμα τῶν 26 ἑκατομμυρίων ἐξ αὐτοῦ. Ταῦτα εἶναι τόσον σαφῆ, τόσον ἀνεπίδεκτα ἀμφισβητήσεως, ὥστε ἀπορῶ, πῶς ἔχετε τὸ θάῤῥος τώρα νὰ λέγητε, ὅτι τὸ πρόγραμμά σας εἶχεν ἄλλην ἔννοιαν. Μήπως τὴν ἄλλην ταύτην ἔννοιαν ἀπέκτησεν αὐτὸ, ἀφ’ ὅτου ἀνήλθετε εἰς τὴν ἐξουσίαν; Καὶ δὲν εἶναι, Κύριοι, μόνον τὸ ἐκ τῶν ἐσόδων ἔλλειμμα τῶν 13½ ἑκατομμυρίων περίπου. Εἰς αὐτὸ προστίθεται καὶ ἄλλο ἔλλειμμα, προκῦπτον ἐκ τῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Οὕτω δὲν ἀναγράφεται ἐν τῷ σχετικῷ ἐδαφίῳ τοῦ δανείου τῶν 5 ἑκατομμυρίων L. S. τὸ ποσὸν τῶν 256,665 φράγκων χρυσῶν. Τοῦτο παρετήρησεν ἤδη πρὸ μηνῶν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὡς εἰσηγητὴς τῆς μειονοψηφίας ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἰπὼν τότε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου (ἀναγινώσκει): «Ἡ διὰ τὸ πάγιον δάνειον τῶν λιρῶν 5 ἑκατομμυρίων πίστωσις ὑπερβαίνει τὴν τοῦ παρελθόντος ἔτους κατὰ δραχμὰς 1,183,335, διότι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ παρελθόντος ἔτους 1891 ἐκ τῶν ἀπαιτουμένων διὰ τὸν τόκον τοῦ δανείου τούτου φρ. 5 ἑκατομμυρίων εἶχον ἐκπεσθῆ φράγκα 1,440,000 λόγῳ τόκου τοῦ ἐκ φράγκων 24 ἑκατομμυρίων δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ὡς πληρωτέου ἐκ τῶν πιστώσεων τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, ἐνῷ κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος ἐκπίπτονται μόνον φρ. 256,665. Ἀλλὰ καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο ἀδικαιολογήτως ἐξεπέσθη, καθόσον τοῦ ἐργολάβου τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν κηρυχθέντος ἐκπτώτου, καὶ τοῦ ὑπολοίπου τοῦ οἰκείου δανείου ὄντος ἀνεπαρκοῦς εἰς τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ὁλόκληρος ὁ τόκος τοῦ δανείου τῶν 5 ἑκατομμυρίων λιρῶν ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1892 ἐπιβαρύνει τὸ Δημόσιον, ἤτοι δέον νὰ προστεθῇ πίστωσις δρ. 256,665». Ἀλλ’ ὅπως τόσας ἐπαγγελίας, εἰς ἃς εἶχον προβῆ ὡς ἀντιπολιτευόμενοι, ἐλησμόνησαν οἱ κύριοι Σιμόπουλος καὶ Τρικούπης, καὶ ταύτην τὴν ἐπαγγελίαν των παρέδωκαν εἰς λήθην, εὐθὺς ἅμα ἀνελθόντες ἐπὶ τὴν ἀρχήν. Διὰ τοῦτο, εἰ καὶ κατέκριναν τὸν κ. Δηλιγιάννην, ὡς εἰσαγαγόντα εἰς τὴν Βουλὴν εἰκονικὸν προϋπολογισμὸν, διότι δὲν ἀνέγραφεν ἐν αὐτῷ ἔξοδα ἀπαραίτητα, οἷον καὶ τὸ προκείμενον, οὐδὲν ἧττον, ἅμα γενόμενοι αὐτοὶ Ὑπουργοὶ, ἔσπευσαν νὰ μιμηθῶσι τὸ παράδειγμα τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, ὑποπίπτοντες ἀκριβῶς εἰς τὰς αὐτὰς παραλείψεις, δι’ ἃς τόσον δριμέως κατέκρινον αὐτόν. Ἐγὼ ὅμως νομίζω τόσῳ μᾶλλον ἀναγκαῖον ν’ ἀναγραφῇ τὸ ποσὸν τῶν 256,665 ἐν τοῖς ἐξόδοις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅσῳ δὲν ὑπάρχει κἂν ὑπόλοιπον τοῦ οἰκείου δανείου, ὅπως πληρωθῇ αὐτὸ ἐκ τούτου, ἀφοῦ τὸ ὑπόλοιπον αὐτὸ παρεχωρήθη ἤδη εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, τὴν ἀναλαβοῦσαν τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων– Καλαμῶν. Ἑτέραν παράλειψιν ἀναγραφῆς ἐν τοῖς ἐξόδοις, καθιστῶσαν καὶ ταύτην εἰκονικὸν τὸν παρόντα προϋπολογισμόν, ὡς καὶ τὸν τοῦ κ. Δηλιγιάννη, ἀναφέρω τὴν τῶν τόκων καὶ χρεωλύτρων τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, οἵτινες ἀνέρχονται εἰς 3,051,318 φράγκα χρυσᾶ. Καὶ ἡ παράλειψις αὕτη δὲν διέφυγε τὸ ὀξυδερκὲς βλέμμα τοῦ πρώην εἰσηγητοῦ τῆς μειονοψηφίας ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἰδοὺ δέ, τί ἔλεγε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ κ. Σιμόπουλος (ἀναγινώσκει): «Ἀνεξαρτήτως τοῦ ζητήματος, ἂν οἱ τόκοι τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης δέον ν’ ἀναγράφωνται εἰς ἔκτακτον εἰδικὴν πίστωσιν πρὸς ἐπαύξησιν τῆς ἀξίας τοῦ ἔργου τοῦ σιδηροδρόμου, βέβαιον εἶναι, ὅτι τὸ πλεῖστον τοῦ πραγματοποιηθέντος μέρους ἐκ τοῦ δανείου τούτου ἐχρησιμοποιήθη εἰς ἐκπλήρωσιν ἀναγκῶν τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ· κατ’ ἀκολουθίαν δέον ἡ πίστωσις, ἡ ἀπαιτουμένη διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τούτου, νὰ ἀναγράφηται εἰς τὸν τακτικὸν προϋπολογισμόν, ὅπως οὕτως ἦναι γνωστὴ ἡ διὰ τὸ δημόσιον χρέος ἐτησία δαπάνη. Κατ’ ἀκολουθίαν πρέπει νὰ προστεθῇ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1892 τὸ πληρωθὲν κατὰ τὸ 1891 διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τούτου ποσὸν φρ. 3,051,318». Καὶ τὴν γνώμην ταύτην τοῦ κ. Σιμοπούλου ἐπεδοκίμαζε πληρέστατα καὶ ὁ κ. Τρικούπης, ἦτο δὲ ἡ παράλειψις τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος ποσοῦ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων ἓν ἄρθρον κατηγορίας διὰ τὸν κ. Δηλιγιάννην, καὶ ἡ ἀναγραφὴ αὐτοῦ ἓν ἄρθρον τοῦ οἰκονομικοῦ των προγράμματος. Τώρα ὅμως, ἅμα ἐλθόντες αὐτοὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἔστειλαν εἰς κόρακας καὶ αὐτὸ καὶ τόσα ἄλλα ἄρθρα τοῦ πρὶν προγράμματός των.

§108ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν συνετάξαμεν ἡμεῖς προϋπολογισμὸν τοῦ 1892· αὐτὸς εἶναι τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως.

§109ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ σεῖς τὸν ἐτροποποιήσατε.

§110ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· ἐπηνωρθώσαμεν ὅσα ἠδύναντο μόνον νὰ ἐπανορθωθῶσιν ἐπὶ τὸν ὑπόλοιπον χρόνον τῆς χρήσεως.

§111ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὡς πρὸς τοῦτο ὅμως σᾶς διαψεύδει κατηγορηματικῶς ὁ παρακαθήμενος ὑμῖν κ. Πρωθυπουργὸς, ὅστις ἰδοὺ τί γράφει ἐν τῇ προτασσομένῃ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει (ἀναγινώσκει): «Καίτοι δ’ ὁ νῦν ὑποβαλλόμενος προϋπολογισμὸς φέρει τὸν τύπον τοῦ προϋποβληθέντος, ἐπηνωρθωμένου καὶ τροποποιημένου, ὑφ’ οὗ καὶ συνοδεύεται, ἀλλ’ ὅμως καὶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις καὶ ἐν τῷ συνόλῳ εἶναι προϋπολογισμὸς ὅλως νέος». Ποῦ ἐνταῦθα ἴχνος τοῦ ἰσχυρισμοῦ σας, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι σεῖς δὲν συνετάξατε προϋπολογισμὸν τοῦ 1892, καὶ ὅτι ὁ προκείμενος εἶναι ἔργον τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως; Ποῦ ἴχνος τοῦ ἰσχυρισμοῦ σας, ὅτι ἐπηνωρθώσατε μόνον ὅσα ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπανορθώσητε, ἀφοῦ ὁ μόνος ἁρμόδιος εἰς τοῦτο κ. Πρωθυπουργὸς σᾶς λέγει, ὅτι ὁ παρὼν «καὶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις καὶ ἐν τῷ συνόλῳ εἶναι προϋπολογισμὸς ὅλως νέος;» Δὲν ἦτο προτιμότερον νὰ ὁμολογήσητε ἐν ὅλῃ τῇ εἰλικρινείᾳ, ὅτι, ὅσα τότε ἐπηγγέλλεσθε, τὰ ἐπηγγέλλεσθε μόνον καὶ μόνον, ὅπως ἀνατρέψητε τὴν τότε Κυβέρνησιν καὶ τὴν διαδεχθῆτε ὑμεῖς, ὅτι δὲ τώρα, ἀφοῦ ἐπετύχετε τοῦ σκοποῦ σας, δὲν ἐννοεῖτε ν’ ἀναμνησθῆτε κἂν τῶν πρὶν ἐπαγγελιῶν σας, οὐδὲ τῶν λόγων αὐτῶν, οὓς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἴπετε;

§112ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον ἐν συγκεκριμένῳ θέματι, ὅτι, ἐπειδὴ ἐχρησιμοποιήθη εἰς ἐξόφλησιν ἄλλων προηγουμένων δανείων, εἶναι φυσικὴ συνέπεια, ὅτι πρέπει νὰ καταλογισθῇ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1893, καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ τὸ καταλογίσῃ.

§113ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Αὐτὰ λέγετε τώρα, κύριε Ὑπουργέ· τότε ἰδοὺ τί ἐλέγετε (ἀναγινώσκει): «Τὸ πλεῖστον τοῦ πραγματοποιηθέντος μέρους ἐκ τοῦ δανείου τούτου (τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης) ἐχρησιμοποιήθη εἰς ἐκπλήρωσιν ἀναγκῶν τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ», οὐχὶ δὲ «εἰς ἐξόφλησιν ἄλλων προηγουμένων δανείων», ὡς λέγετε τώρα. Ἐπίσης ἐλέγετε τότε (ἀναγινώσκει): «Κατ’ ἀκολουθίαν πρέπει νὰ προστεθῇ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1892 τὸ πληρωθὲν κατὰ τὸ 1891 διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τούτου ποσὸν φρ. 3,051,318». Περὶ τοῦ 1893 οὐδὲν ἀνεφέρετε τότε. Σᾶς ἐρωτῶ δὲ καὶ πάλιν, διατὶ δὲν ἐξετελέσατε τώρα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τόσον πανηγυρικῶς ὑπεστηρίξατε τότε; διατὶ δὲν ἀνεγράψατε ἐν τῷ ὑφ’ ὑμῶν ἐπηνωρθωμένῳ προϋπολογισμῷ τόκους καὶ χρεώλυτρα διὰ τὸ δάνειον τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης;

§114ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι διὰ τοὺς τόκους αὐτοὺς προεκλήθη πίστωσις εἰδικὴ ἀπὸ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, τὸ δὲ σύστημα αὐτὸ διὰ τὸ 1892 ἐθεωρήθη καθιερωμένον.

§115ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διατὶ δὲν ἐθεωρεῖτε τὸ σύστημα αὐτὸ καθιερωμένον καὶ ὡς πρὸς τὸν κ. Δηλιγιάννην; διατὶ νὰ μὴ ἀφήσητε καὶ τοῦτον νὰ προκαλέσῃ διὰ τοὺς τόκους αὐτοὺς πίστωσιν εἰδικήν, ἀλλ’ ἀπητεῖτε τότε νὰ ἐπιβαρύνῃ μὲ αὐτοὺς τὸν προϋπολογισμόν του; Ὡς παρατηρεῖτε, τίποτε δὲν σᾶς δικαιολογεῖ τώρα διὰ τὴν παράλειψιν ἀναγραφῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἑνὸς τόσον σπουδαίου ἐξόδου, οἷον τὸ προκείμενον. Δι’ ὃν δὲ λόγον σεῖς κατελογίσατε τότε τὸ οὕτω παραλειφθὲν ποσὸν τῶν 3,051,318 φρ. εἰς τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ κ. Δηλιγιάννη, διὰ τὸν αὐτὸν λόγον πρέπει καὶ ἡμεῖς τώρα νὰ καταλογίσωμεν αὐτὸ εἰς τὸ ἔλλειμμα τοῦ ἰδικοῦ σας προϋπολογισμοῦ, καὶ τοῦτο τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ σεῖς αὐτοὶ ὑπεστηρίξατε τὸ τοιοῦτον. Ἐπίσης, Κύριοι, πρέπει ν’ ἀναγραφῇ καὶ τὸ ἀναγκαιοῦν ποσὸν διὰ τόκους τοῦ ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ εἰς χρυσὸν δανείου τῶν 17 ἑκατομμυρίων, ἀνερχόμενον εἰς 170,000. Ἰδοὺ τί καὶ περὶ τούτου ἔλεγεν ἄλλοτε ἐντεῦθεν ὁ κ. Σιμόπουλος, ἐπινεύοντος τοῦ κ. Τρικούπη (ἀναγινώσκει): «Ὡσαύτως δέον νὰ προστεθῇ καὶ εἰς τὴν πίστωσιν, τὴν ἀπαιτουμένην διὰ τὸ ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ δάνειον εἰς χρυσὸν 17 ἑκατομμυρίων, τόκος 170,000». Ἐλπίζω, ὡς πρὸς τοῦτο τοὐλάχιστον, νὰ μὴ ἔχῃ μεταβάλει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἣν ἄλλοτε εἶχε γνώμην. Χθὲς ἑσπέρας ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ σήμερον διενεμήθησαν εἰς ἡμᾶς πρόσθετοι δηλώσεις τοῦ Ὑπουργείου διὰ τὸν προϋπολογισμόν. Κατ’ αὐτὰς τὰς προσθέτους δηλώσεις, ἔχομεν καὶ ἄλλας δαπάνας, μὴ ἀναγεγραμμένας ἐν τῷ γενικῷ προϋπολογισμῷ, ἀνερχομένας δὲ εἰς 882,969 δραχμάς. Προστιθεμένων νῦν καὶ τούτων εἰς τὰς λοιπὰς μὴ ἀναγραφομένας δαπάνας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἔχομεν ἐν ὅλῳ ἐπὶ πλέον ἔξοδα 4,360,952 δραχμῶν, τῶν ὁποίων προστιθεμένων εἰς τὰ 13,585,230 δραχ., τὴν ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰν ἐκ τῶν ἐσόδων, ἔχομεν ἐν ὅλῳ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκ 17,946,182 δραχμῶν. Πιθανὸν ὅμως νὰ μοὶ γείνῃ ἡ ἀντίῤῥησις, ὅτι ὑπελόγισα ἐκ τῶν χθὲς ὑποβληθεισῶν εἰς τὴν Βουλὴν προσθέτων δηλώσεων μόνον τὰ ἔξοδα, οὐχὶ δὲ καὶ τὰ ἔσοδα. Τὰ ἔσοδα ταῦτα προέρχονται ἐκ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὑπελογίσθησαν δὲ εἰς 3,151,200. Κατὰ περίεργον ὅμως τρόπον, αὐτὰ δὲν ὑπολογίζονται ὡς ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, δι’ ἣν μέχρι τοῦδε δὲν ἐπήρκει τὸ ποσὸν αὐτὸ, οὐδ’ εἰσεπράχθη ποτὲ ὅλον, ἐξ οὗ καὶ τὰ διάφορα ἐλλείμματα, τὰ ὁποῖα ἠναγκάσθη νὰ πληρώσῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἐλλείμματα, ἀνελθόντα τελευταῖον εἰς 4 περίπου ἑκατομμύρια. Πῶς δὲ τώρα, ἀφοῦ πρὶν δὲν ἐπήρκουν τὰ 3,151,200, θὰ ἐξαρκέσωσι τὰ 1,617,600 δραχμαί, εἰς ὃ ποσὸν ὑποβιβάζονται αἱ δαπάναι τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀφοῦ συγχρόνως ὑποβιβάζεται καὶ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀνέκαθεν ἀναγράφεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ; Τώρα πιθανὸν νὰ προβῇ τὸ Ὑπουργεῖον εἰς κατάργησιν διαφόρων δημοτικῶν σχολείων. Ἀλλὰ κατὰ τὸ τρέχον ἔτος ἐπὶ ἑπτὰ ἤδη μῆνας ἐλειτούργησαν ὅλα αὐτὰ τὰ σχολεῖα, εἴχομεν δὲ καὶ ὑπεραρίθμους διδασκάλους· πῶς λοιπὸν δύναται νὰ παραδεχθῇ τις, ὅτι πράγματι ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις ἐφέτος θὰ ἀπαιτήσῃ τὸ ἥμισυ τῶν ἄλλοτε δαπανῶν; Τουναντίον, ἀφοῦ εἴχομεν ὑπεράριθμα δημοτικὰ σχολεῖα, καὶ ὑπεραρίθμους δημοδιδασκάλους κατὰ τοὺς περισσοτέρους μῆνας τοῦ ἔτους, ὅσον καὶ ἂν περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν διὰ τοὺς ὑπολοίπους μῆνας, ἀδύνατον νὰ ἐλαττωθῇ ἐπὶ πολὺ ἡ ἀρχικὴ δαπάνη. Διὰ τοῦτο τὸ ἔσοδον αὐτὸ τῶν 3,151,200 δραχ. τὸ θεωρῶ ὡς μὴ ὑπάρχον, τὰ δὲ προστιθέμενα νέα ἔξοδα εἰς τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα ἐξ 882,969 δρ. ὡς πραγματικὴν αὔξησιν, Ἐκ τοῦ ἐλλείμματος τῶν 17,946,182 δραχμῶν πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν τὸ περίσσευμα τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκ 2,762,009, οὕτω δ’ ἔχομεν ὑπόλοιπον 15,184,173 δραχ. Εἰς τὸ ποσὸν ὅμως τοῦτο ἀνάγκη νὰ προσθέσωμεν καὶ διαφορὰν συναλλάγματος διὰ τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεωλύσια τῆς βʹ ἑξαμηνίας τοὐλάχιστον τοῦ τρέχοντος ἔτους, ἀνερχομένους, ὡς σᾶς ἀνέφερα πρότερον, εἰς 16,687,987 φράγκα χρυσᾶ. Ἡ Κυβέρνησις ἀναγράφει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων διαφορὰν συναλλάγματος ἐκ μόνων 2,200,000, ἐξ ὧν μάλιστα, κατὰ ἓν σημείωμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὑποβληθὲν κατ’ αἴτησίν μου εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, 1,300,000 ἐπεβάρυνον τὸ πρῶτον καὶ 900,000 εἶναι προωρισμέναι διὰ τὸ δεύτερον ἑξάμηνον. Ἀφίνω κατὰ μέρος τὸ πρῶτον ἑξάμηνον, καὶ ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν, ποῦ στηριζομένη περιώρισε τὴν συναλλαγματικὴν διαφορὰν διὰ τὸ δεύτερον ἑξάμηνον εἰς 900,000; Διατὶ δὲν ἀνέγραφε πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον 900 ἢ καὶ 9 μόνον δραχμάς; Διότι μόνον χάριν ἀστειότητος, οὐχὶ δὲ σπουδάζων, ἠδύνατό τις ν’ ἀναγράφῃ ἐπίσης καὶ τὸ πρῶτον καὶ τὰ τελευταῖα ποσά. Ἐγὼ, Κύριοι, διὰ λόγους, οὓς βραδύτερον θὰ σᾶς ἐκθέσω, εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι πρέπει ν’ ἀναγράφηται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὁλόκληρος ἡ συναλλαγματικὴ διαφορὰ, ἡ ἀπαιτουμένη διὰ τὰς εἰς χρυσὸν τακτικὰς δαπάνας τοῦ Κράτους. Οἱ κύριοι Σιμόπουλος καὶ Τρικούπης, ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει ὄντες, κατηγόρουν τὸν κ. Δηλιγιάννην, διότι ἀνέγραψεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ αὐτοῦ διὰ συναλλαγματικὴν διαφορὰν 6,700,000 μόνον, ἐνῷ κατ’ αὐτοὺς θ’ ἀνήρχετο αὕτη εἰς 12 ὅλα ἑκατομμύρια. Τώρα, ὡς παρατηρεῖτε, αὐτοὶ ἀρκοῦνται εἰς 2,200,000, ἴσως διότι ἐννοοῦσι νὰ συνεχίσωσι τοὺς πάλαι οἰκονομικοὺς συνδυασμοὺς διὰ δανείων εἰς χρυσόν. Τούτου ἕνεκα δὲν λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν, τί ἐγένετο ἤδη κατὰ τὸ αʹ ἑξάμηνον. Διὰ τὸ βʹ ὅμως ἑξάμηνον, τί θὰ ἐγίνετο, ἂν δὲν κατωρθοῦτο ἡ συνομολόγησις δανείου εἰς χρυσόν; Καὶ δυστυχῶς δὲν φαίνεται τοῦτο ὅλως ἀπίθανον, ἂν κρίνωμεν ἐκ τοῦ γεγονότος, καθ’ ὃ, εἰ καὶ ἔλαβεν ἤδη ἡ Κυβέρνησις ἄδειαν παρὰ τῆς Βουλῆς περὶ συνομολογήσεως δανείου ὑπὸ ὅρους αὐτόχρημα τοκογλυφικοὺς, ἵνα μή τι ἄλλο εἴπω, οὐδὲν ἧττον μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης αἱ περὶ δανείου διαπραγματεύσεις της δὲν φαίνονται κατευοδούμεναι. Ἀλλ’ ἀφοῦ οὕτω δὲν εἶναι ὅλως ἀπίθανον ν’ ἀποτύχῃ ὁ διὰ δανείου οἰκονομικὸς συνδυασμὸς τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νὰ καταφύγῃ αὕτη εἰς προμήθειαν συναλλάγματος, διατὶ νὰ μὴ ἀναγραφῇ ἡ διαφορὰ τούτου ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νῦν τιμῶν αὐτοῦ; Ἰδοὺ διατί, Κύριοι, ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι κακῶς παρελείφθη ἡ ἀναγραφὴ τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος διὰ τὸ βʹ ἑξάμηνον τοὐλάχιστον. Ἀλλ’ ἡ διαφορὰ αὕτη ἐπὶ δρ. 16,687,987 πρὸς 140 θ’ ἀνήρχετο εἰς 6,675,000, ἐξ ὧν ἀφαιρουμένων τῶν ἤδη ἀναγεγραμμένων 900,000, ἔχομεν ὑπόλοιπον 5,775,000. Ἂν δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο προσθέσωμεν εἰς τὸ ἄλλο ἔλλειμμα τῶν 15,184,173, ὁ προκείμενος προϋπολογισμὸς ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ἐν συνόλῳ ἔλλειμμα δρ. 20,959,173.

§116ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς θὰ καλύψωμεν αὐτό;

§117ΣΑΚΚΗΣ. Ἀπὸ τὸ δάνειον τῶν 30 ἑκατομμυρίων.

§118ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἐπ’ ἄλλῃ εὐκαιρίᾳ παρετήρησα τοῦτο, καὶ νῦν ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἔργον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δὲν εἶναι νὰ ἀντιτάττῃ ἴδια νομοσχέδια καὶ ἰδίους προϋπολογισμοὺς πρὸς τοὺς ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου ὑποβαλλομένους. Ἔργον αὐτῆς εἶναι νὰ ἐλέγχῃ αὐστηρῶς μὲν, ἀλλὰ δικαίως, πάντα τὰ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προτεινόμενα μέτρα, καὶ καθ’ ὅσον εὑρίσκει ταῦτα ἄστοχα, πλημμελῆ, ἢ καὶ ἐπιζήμια, νὰ καταπολεμῇ καὶ ἀποκρούῃ αὐτά. Ἰδοὺ διατί, Κύριοι, καίπερ προκληθέντες ἡμεῖς πολλάκις ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἵνα ἀντιτάξωμεν ἴδια μέτρα πρὸς τὰ ὑπ’ αὐτοῦ προτεινόμενα, ἀπεφύγομεν νὰ πράξωμεν τοῦτο· διότι ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι τὸ τοιοῦτον θὰ ἐπεβάλλετο ἡμῖν, ἐάν ποτε ἐκαλεῖτο ἡ μερὶς ἡμῶν νὰ κυβερνήσῃ τὴν χώραν, νῦν δὲ καθῆκον ἡμῶν ὑπολαμβάνομεν νὰ ἐλέγχωμεν, νὰ κρίνωμεν καὶ νὰ ἐπιδοκιμάζωμεν ἢ νὰ ἀποδοκιμάζωμεν πᾶν ὅ,τι ἡ Κυβέρνησις πράττει ἢ ὑποβάλλει εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Ἄλλως θ’ ἀνεστρέφοντο οἱ ὅροι τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος· οἱ ἐλεγχόμενοι θὰ μετεβάλλοντο εἰς ἐλέγχοντας, αἱ δὲ Βουλαὶ θὰ κατετρίβοντο εἰς ἀτελευτήτους συζητήσεις, εἰς συζητήσεις, αἵτινες οὐδένα πρακτικὸν σκοπὸν θὰ εἶχον, ἀλλὰ θὰ ἦσαν καθαρῶς θεωρητικαὶ, καὶ θὰ ἥρμοζον μᾶλλον εἰς ἀκαδημίας ἢ συλλόγους. Ἐξαίρεσίς τις τοῦ γενικοῦ τούτου κανόνος ἐπιτρέπεται μόνον προκειμένου περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι ἡ βάσις οὐ μόνον τῆς οἰκονομικῆς, ἀλλὰ καὶ τῆς καθόλου πολιτικῆς ἑκάστης Κυβερνήσεως. Διὰ τοῦτο ἡ ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησις πρέπει νὰ γίνεται πάντοτε εὐρεῖα, καὶ νὰ ἅπτηται ὅλων τῶν σχετικῶν ζητημάτων, καὶ τῶν οἰκονομικῶν καὶ τῶν πολιτικῶν ἐν ἀνάγκῃ. Ἐπὶ τοιαύτης δὲ συζητήσεως οὐ μόνον ἐπιτρέπεται, ἀλλὰ καὶ ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, νὰ μὴ περιορίζηται εἰς ἁπλῆν πολεμικὴν, νὰ μὴ κατακρίνῃ καὶ ἀποδοκιμάζῃ μόνον, ἀλλὰ καὶ νὰ ὑποδεικνύῃ διὰ γενικῶν γραμμῶν ἴδιον σύστημα, τὸ ὁποῖον αὐτή, καλουμένη ποτὲ εἰς τὰ πράγματα, θὰ ἐφήρμοζεν ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς Πολιτείας καὶ τῆς χώρας. Τότε δὲ, ἀλλὰ τότε μόνον, δύναται νὰ ἐπεκταθῇ ἡ συζήτησις καὶ ἐπὶ τοῦ συστήματος αὐτῆς· διότι ἐκ τῆς τοιαύτης συζητήσεως διαφωτίζεται καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ὁ λαὸς περὶ τοῦ συμφερωτέρου καὶ προτιμοτέρου συστήματος, ἐκ τῆς τοιαύτης συζητήσεως διαμορφοῦται καὶ ἡ κοινὴ γνώμη περὶ τῶν ἀνταγωνιζομένων πολιτικῶν μερίδων. Κατὰ ταῦτα δὲν εἴμεθα βεβαίως ἡμεῖς ὑπόχρεοι νὰ ὑποδείξωμεν νῦν ἐμπεριστατωμένως καὶ μέχρις ὀβολοῦ, πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ καλυφθῇ τὸ ἔλλειμμα, ὅπερ θὰ καταλίπῃ ὁ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθεὶς προϋπολογισμός. Ἔχομεν ὅμως καθῆκον, ἀφοῦ κατεδείξαμεν ἤδη τὰς οἰκονομικὰς δυσχερείας, ὑφ’ ἃς διατελεῖ τὴν σήμερον τὸ Κράτος καὶ ἡ χώρα, οἰκονομικὰς δυσχερείας, ἐγκυμονούσας καταστροφὰς δυσεπανορθώτους, ἀφοῦ κατεδείξαμεν ἐν ταὐτῷ, ὁπόσον ἀνεπαρκῆ εἶναι καὶ τὰ μέτρα, ἅτινα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις εἰς ἀποσόβησιν τοῦ ἐπαπειλοῦντος ἡμᾶς κινδύνου, ἔχομεν, λέγω, καθῆκον, καὶ καθῆκον ἐπιτακτικὸν, νὰ ἐκθέσωμεν καὶ ἡμεῖς ἣν ἔχομεν γνώμην περὶ τοῦ προσφορωτέρου τρόπου, καθ’ ὃν ἠδύνατό τις νὰ ἐλπίσῃ ἔτι σωτηρίαν. Πρὸ πάσης ἄλλης σκέψεως, Κύριοι, περὶ ἀνορθώσεως τῶν δημοσίων ἡμῶν οἰκονομικῶν, πρέπει νὰ ληφθῇ ὡς τάχιστα πρόνοια περὶ ἄρσεως τοῦ ἀτόπου, ὅπερ, ἀπὸ πολλοῦ συμβαῖνον ἐν ἡμῖν, δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἓν τῶν πρώτων αἰτίων τοῦ κακοῦ, τοῦ κατατρύχοντος τὰ δημόσια ἡμῶν οἰκονομικά. Κατὰ τὸν Λογιστικὸν ἡμῶν νόμον (ἄρθρον 18), ἔκτακτοι πιστώσεις χορηγοῦνται μόνον διὰ τὰς ἐκτάκτους καὶ κατεπειγούσας ὑπηρεσίας, τὰς μὴ προβλεφθείσας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ· πῶς ὅμως ἐν τῇ πράξει ἐφαρμόζομεν τὴν διάταξιν ταύτην; Ὡς ἐκτάκτους πιστώσεις ὑπολαμβάνομεν οὐχὶ μόνον τὰς δι’ ἀπροβλέπτους ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ὡς ἐπὶ παραδείγματι ἐν περιπτώσει αἰφνιδίας ἐκρήξεως πολέμου, ἢ ἐπιστρατεύσεως, προκαλουμένας, ἀλλὰ καὶ τὰς ἐπιβαλλομένας ὑπὸ ἀναγκῶν, αἵτινες ἠδύναντο κάλλιστα νὰ προβλεφθῶσι καὶ καθορισθῶσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἐκ τοῦ προτέρου. Προβαίνομεν δὲ πολλάκις ἐπὶ τοσοῦτον ἐν τῇ τοιαύτῃ παρερμηνείᾳ τοῦ νόμου, ὥστε εἰς τὰς ἐκτάκτους πιστώσεις νὰ μὴ ὑπάγωμεν μόνον τὰς μεγάλας ἐκείνας δαπάνας, αἵτινες ἐπιβαρύνουσιν ἐξ ἴσου τὸ ἐνεστὼς καὶ τὸ μέλλον, καὶ τὰς ὁποίας ἠδύνατό τις κάλλιστα νὰ προβλέψῃ καὶ καθορίσῃ ἐκ τοῦ προτέρου ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ὡς λ. χ. τὰς δαπάνας διὰ κατασκευὴν σιδηροδρόμων καὶ ἄλλων δημοσίων ἔργων, διὰ ναυπήγησιν πολεμικῶν πλοίων καὶ δι’ ἀνανέωσιν ἢ αὔξησιν τῶν ὑπαρχόντων ἐφοδίων τοῦ πολέμου, ἀλλὰ καὶ διὰ δαπάνας ἔτι μικροτέρας καὶ οὐδένα ἔκτακτον χαρακτῆρα φερούσας, ὡς τὰς δαπάνας δι’ ἐτήσια γυμνάσια τῆς ἐφεδρείας, δι’ ἐπισκευὰς δημοσίων κτιρίων κλπ. Εὐνόητον δὲ καθίσταται ἐντεῦθεν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους ὑπὸ τοιαύτην εὐρυτάτην σημασίαν, ἣν ἡμεῖς, ἐναντίον τῆς ῥητῆς διατάξεως τοῦ Λογιστικοῦ νόμου, ἀποδίδομεν εἰς τὰς ἐκτάκτους πιστώσεις, ἀποβαίνει εἰκονικὸς ὅλως, οὐδὲ παρέχει ἡμῖν πιστὴν εἰκόνα τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους· ὑπὸ δὲ τὰς ἐκτάκτους πιστώσεις γίνονται πολλάκις δαπάναι ὑπερβαίνουσαι τὰς δυνάμεις αὐτοῦ, καὶ δημιουργοῦσαι τὰ μεγάλα ἐκεῖνα ἐλλείμματα τοῦ πραγματικοῦ καὶ οὐχὶ τοῦ εἰκονικοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐξ ὧν κυρίως προέκυψαν αἱ νῦν οἰκονομικαὶ ἡμῶν δυσχέρειαι. Ἀνάγκη λοιπὸν πᾶσα νὰ τεθῇ ὡς τάχιστα ἓν τέρμα εἰς τὴν τοιαύτην κατάστασιν, εἴτε ἐφαρμοζομένου τοῦ Λογιστικοῦ ἡμῶν νόμου ἐν τῷ μέλλοντι αὐστηρῶς καὶ ἄνευ παρερμηνείας, εἴτε μεταῤῥυθμιζομένου αὐτοῦ ἀναλόγως τῶν σημερινῶν περιστάσεων, καὶ καθορίζοντος ἀκριβέστερον τὰς ἀληθεῖς ἐκτάκτους πιστώσεις κατὰ τρόπον αἴροντα τὸ μέχρι τοῦδε συμβαῖνον ἄτοπον. Εἶναι μέγα καὶ ὑψηλὸν τὸ ἔργον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, παρέχον τὴν κυριωτάτην ἐγγύησιν περὶ τῆς ἀκριβοῦς διαχειρίσεως πάσης οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ Κράτει. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸ ἔχει περιστῆ παρ’ ἡμῖν ἀπὸ πολλοῦ ἤδη εἰς παντελῆ ἀχρηστίαν, ὡς τόσαι ἄλλαι ἀρχαὶ τοῦ Κράτους, ἔχουσαι νὰ ἐπιτελέσωσιν ὑψίστην ἀποστολὴν ἐν αὐτῷ. Ὁ ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἐνασκούμενος ἔλεγχος πάσης οἰκονομικῆς διαχειρίσεως ἢ καθυστερεῖ ἐπὶ μακρὸν, ἢ εἶναι τυπικός τις μόνον. Ὅπως δὲ αὐτὸ δυνηθῇ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν ἀληθῆ προορισμόν του, ἀνάγκη νὰ ἀναδιοργανωθῇ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν. Ἀνάγκη νὰ ληφθῇ περὶ τούτου πρόνοια νομοθετικῶς. Ἀνάγκη νὰ παύσῃ ὂν αὐτὸ καθίδρυμα ἀμεριμνομερίμνης, πρυτανεῖον τῶν πιστῶν καὶ ἀφωσιωμένων φίλων τῆς ἑκάστοτε κρατούσης φατρίας. Ἀνάγκη νὰ ἐγχυθῇ εἰς αὐτὸ νέον αἷμα, καὶ νὰ καταλάβωσι τὰς ἕδρας τῶν ἐλεγκτῶν ἄνδρες, δυνάμενοι καὶ θέλοντες νὰ ἐπιτελέσωσι τὰ ἐπιβεβλημένα εἰς αὐτοὺς καθήκοντα. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τοῦ ὁποίου κατ’ ἐξοχὴν ἐπιβάλλεται ἡ ταχίστη, ἡ ἄμεσος ἀναδιοργάνωσις, εἶναι τὸ Γενικὸν ἡμῶν Λογιστήριον. Πανταχοῦ, Κύριοι, οἱ ἀριθμοὶ ἔχουσι μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἔννοιαν, μίαν καὶ τὴν αὐτὴν σημασίαν. Μόνον παρ’ ἡμῖν δὲν συμβαίνει τοῦτο· μόνον παρ’ ἡμῖν λ. χ. 2 καὶ 2 δὲν κάμνουν 4, ἀλλὰ 5 ἢ 3. Αἴτιον τούτου εἶναι κυρίως τὸ Γενικὸν ἡμῶν Λογιστήριον, ὅπερ ἀπὸ πολλοῦ—θὰ μοὶ συγχωρήσητε τὴν ἔκφρασιν—ἔχει καταστῆ χαλκεῖον πλαστογραφήσεως τῶν ἀριθμῶν! Εἶναι ἱκανὸν, κατὰ τὸ συμφέρον τῆς ἑκάστοτε κρατούσης φατρίας, νὰ μεταβάλῃ καὶ αὐτοὺς τοὺς ἀριθμούς. Καὶ ἐνῷ ἔπρεπεν αὐτὸ νὰ παρέχῃ ἡμῖν ἀσφαλῆ πάντα τὰ στοιχεῖα τῆς οἰκονομικῆς διαχειρίσεως, καὶ καταστάσεις καὶ λογαριασμοὺς καὶ ἀπολογισμοὺς ἀνεπιδέκτους πάσης ἀμφιβολίας, ὅπως ἐξ αὐτῶν μορφόνωμεν τὰς κρίσεις ἡμῶν περὶ τοῦ παρελθόντος, καὶ τὰς γνώμας ἡμῶν περὶ τοῦ μέλλοντος, κατορθοῖ ἐν τούτοις νὰ διαστρέφῃ τὰ πάντα, οὕτως ὥστε ν’ ἀγνοῶμεν πολλάκις, ποῦ διετέθησαν ἑκατομμύρια ὁλόκληρα. Καὶ ὡς παράδειγμα πρόχειρον σᾶς ἀναφέρω τὰ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Ἦτο γνωστὸν μέχρι τοῦδε, ὅτι τὸ μέρος αὐτοῦ, τὸ πραγματοποιηθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐν ἔτει 1890, εἶχεν ἐκδοθῆ εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν πρὸς 89%, ὅτι δὲ τὸ ὅλον τοῦ πραγματοποιηθέντος ποσοῦ ὑπ’ αὐτὸν καὶ τὸν διάδοχόν του Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἀνῆλθεν εἰς 52,950,000. Καὶ ὅμως ἀκούσατε, τί ἀπήντησε κατ’ αὐτὰς εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴν τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, κατ’ ἀκολουθίαν ἐρωτήσεώς μου: «Διετέθησαν Λ. Σ. 2,400,000 ἢ φρ. 60,000,000, πρὸς 86%, φρ. 51,000,000»!! Ἀκόμη δὲ ἀγνοοῦμεν εἰς τὶ κυρίως διετέθη τὸ μέχρι τοῦδε πραγματοποιηθὲν ποσόν. Κατά τινα ἐπιτροπὴν, συσταθεῖσαν ὑπὸ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Καραπάνου, μέγα μέρος αὐτοῦ διετέθη ὑπὲρ διαφόρων ἀναγκῶν τοῦ Κράτους. Τοῦτο ἀνωμολόγησε καὶ ὁ κ. Σιμόπουλος ἐν ἔτει 1891, ὑποβαλὼν πίνακά τινα εἰς τὴν Βουλήν, ἐξ οὗ ἐνεφαίνετο, ὅτι τὸ δάνειον ἐκεῖνο ἐχρησίμευσε σὺν ἄλλοις καὶ διὰ στρατιωτικὰς οἰκοδομὰς, διὰ τὴν προίκισιν τῆς βασιλόπαιδος Ἀλεξάνδρας, διὰ τὴν ἀπαίτησιν Σπάρταλη, διὰ τὴν ἔκθεσιν τῶν Παρισίων, διὰ τὸν ἐξωραϊσμὸν τῆς πρωτευούσης καὶ οὕτως ἐφεξῆς! Ἀλλὰ μετά τινα χρόνον ὑπέβαλεν ὁ αὐτὸς κ. Σιμόπουλος ἄλλον πίνακα εἰς τὴν Βουλὴν, ἐξ οὗ ἐνεφαίνετο, ὅτι μέρος μὲν τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος δανείου διετέθη ὑπὲρ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, τὸ δὲ λοιπὸν εἰς μετατροπὴν προηγουμένων δανείων. Ἀλλὰ μετ’ ὀλίγον μεταβαλὼν γνώμην διϊσχυρίσθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἀνακριβεῖς ἦσαν ἀμφότεροι οἱ πίνακες ἐκεῖνοι, καὶ ὅτι τὸ πλεῖστον τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης διετέθη εἰς τακτικὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους...

§119ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι! Ποῦ τὸ εὑρίσκετε αὐτὸ, ἀφοῦ ὑπάρχει ἐν τῷ λόγῳ μου ὁ πίναξ;

§120ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ εὑρίσκω ἐν αὐτῷ τῷ λόγῳ ὑμῶν, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, ἐν ᾧ ἰδοὺ τὶ ἀναφέρεται (ἀναγινώσκει): «... βέβαιον εἶναι, ὅτι τὸ πλεῖστον τοῦ πραγματοποιηθέντος μέρος ἐκ τοῦ δανείου τούτου (τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης) ἐχρησιμοποιήθη εἰς ἐκπλήρωσιν ἀναγκῶν τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ», εἰς ἐκπλήρωσιν ἀναγκῶν τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ, εἰς ἐκπλήρωσιν ἀναγκῶν τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ. (Ἀγόρευσις σελ. 91). Ποσάκις πρέπει νὰ σᾶς ἐπαναλάβω τὴν φράσιν ταύτην, κύριε Ὑπουργέ, ὅπως μὴ τὴν διαμφισβητήσητε πλέον; Ἀλλ’ ἐν τούτῳ συνεφώνησε τελευταῖον καὶ αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτε, τοῦ λόγου ὄντος περὶ τῶν ἐλλειμμάτων τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἅτινα, ἀνερχόμενα εἰς 4 περίπου ἑκατομμύρια, προκατέβαλε τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἐν ἀρχῇ μὲν διϊσχυρίσθη, ὅτι ἐκ περισσευμάτων ἐγένετο ἡ προκαταβολὴ αὕτη, ὅτε δὲ ἐστενοχωρήθη ὑφ’ ἡμῶν, ἠναγκάσθη νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι ἐκ δανείων ἐγένετο αὐτή, καὶ ἐνόει βεβαίως τὸ δάνειον τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης...

§121Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Εἶπον, ὅτι εἶναι γελοῖον νὰ λέγῃ τις «ἐκ περισσευμάτων».

§122ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἴπετε τοῦτο ἴσως ὕστερον ἐν τῇ στενοχωρίᾳ σας, ἀφοῦ ὅμως πρῶτον διϊσχυρίσθητε, ὅτι ἐκ περισσευμάτων προκατεβλήθη τὸ ἐκ τεσσάρων ἑκατομμυρίων ἔλλειμμα τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως... Ἀλλὰ τώρα ἔρχεται τελευταῖος ὁ Διευθυντὴς τοῦ Γεν. Λογιστηρίου, ὅστις διαψεύδων καὶ τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ κ. Καραπάνου καὶ τὸν κ. Σιμόπουλον καὶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἰσχυρίζεται ὅτι (ἀναγινώσκει): «Διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσσης ἐπληρώθησαν μέχρι τοῦδε διὰ χιλιομετρικὴν ἀποζημίωσιν δραχ. 13,436,533, διὰ μεσολαβοῦντας τόκους 5,921,086, δι’ ἀποζημιώσεις κτημάτων καὶ γενικὰ ἔξοδα 1,500,000, θέλουσι δὲ πληρωθῆ ἀκόμη εἰς βάρος τῆς χρήσεως 1891 δρ. 3,000,000, καὶ ζητοῦνται πιστώσεις διὰ σιδηροδρόμους ἐπὶ τῆς χρήσεως 1892 ἐκ δραχ. 9,446,825, ἐν ὅλῳ 33,104,443». Ποῦ ἐνταῦθα ἴχνος τῶν ἐκτάκτων καὶ τακτικῶν δαπανῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ; ποῦ ἴχνος μετατροπῆς προγενεστέρων δανείων, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης; ποῦ τὸ ἐκ τεσσάρων ἑκατομμυρίων ἔλλειμμα τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, κύριε Πρωθυπουργέ;

§123ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πραγματεύεται μόνον περὶ διαθέσεως τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης.

§124ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρόκειται μόνον περὶ διαθέσεως τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τούτου· διότι ἀπαντᾷ εἰς ἐρώτησίν μου, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐρώτησις: Ἐπὶ δανείου σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, ἀφοῦ μόνον 13 ἑκατομμύρια μετεχειρίσθησαν εἰς σιδηρόδρομον, τὸ δὲ ὑπόλοιπον εἰς τακτικὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, οἱ τόκοι τοῦ δανείου τούτου διατὶ δὲν ἀναγράφονται εἰς τὸν προϋπολογισμόν;»... Ἀπάντησις: «Διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσσης ἐπληρώθησαν... ἐν ὅλῳ 33,104,443... ἀφαιρουμένων τῶν ἀνωτέρω 33 ἑκατομμυρίων, μένουν 18 ἑκατομμύρια, κατατεθειμένα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰς διαταγὴν ἐν ὄψει τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς Λαρίσσης».

§125Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ταῦτα γράφει τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων χρεῶν.

§126ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὄχι· τὰ γράφει τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, καὶ ὑπογράφεται ὁ διευθυντὴς αὐτοῦ κ. Σταμ. Φλῶρος, τὸν ὁποῖον διὰ τοῦτο ἴσως ὠνομάσατε τελευταῖον Γενικὸν Διευθυντὴν τοῦ Λογιστικοῦ τοῦ Κράτους. Ἰδέτε τὴν ὑπογραφήν του (κατέρχεται τοῦ βήματος καὶ ἐπιδεικνύει τὸ ἔγγραφον εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης).

§127ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Αὐτὸ ἀφορᾷ εἰς τὸν χρόνον, καθ’ ὃν ἔγεινεν· ἀλλὰ κατὰ τύχην ὑπέγραψεν ὁ Γενικὸς Διευθυντὴς τοῦ Λογιστηρίου.

§128ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι εἶναι συντεταγμένον παρ’ αὐτοῦ τοῦ νέου Γενικοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Λογιστικοῦ τοῦ Κράτους, τοῦ ὁποίου τὸ ὕφος γινώσκω κάλλιον παντὸς ἄλλου... Ἀφοῦ δὲ κατὰ τὸ σημείωμα τοῦτο ἔχετε 18 ὅλα ἑκατομμύρια εἰς χρυσόν...

§129ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι διαθέσιμοι ὁμολογίαι.

§130ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Αἱ ὁμολογίαι δὲν εἶναι χρήματα κατατεθειμένα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰς διαταγὴν ἐν ὄψει, ὡς ἀναφέρει τὸ ἔγγραφον... Ἀφοῦ, λέγω, ἔχετε εἰς τὴν διάθεσίν σας 18 ὅλα ἑκατομμύρια εἰς χρυσὸν, διατὶ, κύριε Πρωθυπουργὲ, τελευταῖον ἐδανείσθητε ἓν ἑκατομμύριον φράγκων χρυσῶν παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρὸς πληρωμὴν τῆς ἑταιρίας τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης; Ἀλλ’ εἶναι ἀνύπαρκτα, Κύριοι, τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα, τὰ ἐπενόησε δὲ ὁ τέως Διευθυντὴς τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, μόνον καὶ μόνον, ὅπως ἀποπλανήσῃ τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ εἰς ἀμοιβὴν προαχθῇ αὐτὸς εἰς Γενικὸν Διευθυντὴν τοῦ Λογιστικοῦ τοῦ Κράτους. Ἔχετε δὲ οὕτω πιστὴν εἰκόνα τῆς καταστάσεως τοῦ Γενικοῦ ἡμῶν Λογιστηρίου, καθ’ ἣν ἀδύνατον νὰ μάθωμεν, ποῦ διετέθησαν τόσαι δεκάδες ἑκατομμυρίων. Δὲν νομίζετε ὅμως, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ ἓν τέρμα εἰς τὴν τοιαύτην κατάστασιν, νὰ ἀναδιοργανωθῇ δηλαδὴ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, καὶ ν’ ἀντικατασταθῇ τὸ ἐν αὐτῷ προσωπικὸν δι’ ἄλλων ὑπαλλήλων, ἀφωσιωμένων εἰς τὸ καθῆκον μᾶλλον ἢ εἰς τὴν κρατοῦσαν φατρίαν; Μετὰ τὰς πρώτας καὶ κατεπειγούσας ταύτας μεταῤῥυθμίσεις, τὰς ἀφορώσας εἰς τὸν Λογιστικὸν νόμον, τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον καὶ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, ὀφείλομεν νὰ στρέψωμεν τὴν προσοχὴν ἡμῶν εἰς τὰς οἰκονομίας, αἱ ὁποῖαι δὲν νομίζω, ὅτι ἐξηντλήθησαν δι’ ὧν μέτρων ἔλαβε μέχρι τοῦδε ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ὑπάρχει ἔτι στάδιον εὐρὺ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην, πρὶν δὲ διανύσωμεν τοῦτο ὁλοσχερῶς, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ἡμᾶς νὰ κάμωμεν ἔκκλησιν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν διὰ νέας θυσίας. Ὑποδεικνύω ἐνταῦθα τὰς κυριωτέρας τῶν οἰκονομιῶν, εἰς ἃς δυνάμεθα νὰ προβῶμεν ἔτι. Ἐπ’ ἄλλῃ εὐκαιρίᾳ σᾶς ἀνέπτυξα δι’ ὀλίγων τὴν γνώμην ἡμῶν περὶ τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι δὲν ἐπαρκεῖ ὁ νῦν ἀριθμὸς τῶν νομῶν, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν πλείονας τοιούτους, ἢ διοικήσεις, ἢ ἐπαρχίας. Σᾶς ὑπέδειξα ἤδη τὸν ἀριθμὸν, εἰς ὃν δύνανται νὰ ἀνέλθωσιν οἱ νομοὶ ἡμῶν. Προέτεινα νὰ ἀναδιαιρεθῇ ἡ χώρα εἰς 26 νομοὺς, ἔχοντας ἀναλογίαν τινὰ πρὸς ἀλλήλους καὶ κατὰ τὴν ἔκτασιν καὶ κατὰ τὸν πληθυσμόν. Οὕτως ἡ διοίκησις θὰ καθίστατο ἐπαρκεστέρα εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συγκεντρώσωμεν εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν καὶ τὰς οἰκονομικὰς ἀρχὰς, ὡς τὰ ταμεῖα καὶ τὰς ἐφορίας, πρὸς δὲ τὰς ἐκκλησιαστικὰς ἀρχὰς, ἐξ οὗ καὶ ἑνότητα θὰ εἴχομεν ἐν τῇ ὅλῃ διοικήσει, καὶ ἱκανὴν οἰκονομίαν, ἀναγομένην εἰς τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Ἐσωτερικῶν, τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Καὶ ἐπειδὴ ὁ λόγος περὶ ἐκκλησιαστικῆς διοικήσεως, μετ’ ἀπορίας παρετήρησα ἐν τῷ προκειμένῳ προϋπολογισμῷ, ὅτι, ἐναντίον τοῦ πνεύματος τῶν οἰκονομιῶν, οὐ φαίνεται ἐμφορουμένη ἡ Κυβέρνησις, ὁ ἀριθμὸς τῶν Ἀρχιεπισκόπων καὶ Ἐπισκόπων τοῦ Κράτους, ἀντὶ νὰ ἐλαττωθῇ, αὐξάνει. Εἶναι ἀρχή, Κύριοι, θεμελιώδης τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ ἡμῶν Δικαίου, καθ’ ἣν «τοῖς πολιτικοῖς καὶ δημοσίοις τύποις καὶ ἡ τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων τάξις ἀκολουθήτω» (Δʹ Οἰκουμεν. Σύνοδος, Καν. θʹ). Κατὰ τὴν ἀρχὴν ταύτην, αἱ ἐκκλησιαστικαὶ διοικήσεις παρακολουθοῦσι τὰς διοικητικάς. Ἐὰν λοιπὸν νομίζητε, ὅτι ἐπαρκεῖ ἡ διαίρεσις εἰς 16 νομούς, πρέπει κατ’ αὐτὴν νὰ ἔχωμεν καὶ 16 ἀρχιεπισκοπὰς καὶ ἐπισκοπάς. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχῆς ταύτης τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ δικαίου ἀπεκήρυξεν ἡ Ἐκκλησία τοὺς Βουλγάρους ὡς σχισματικούς. Πῶς δὲ θέλετε ν’ ἀθετήσητε νῦν αὐτὴν ὑμεῖς, κύριε Πρωθυπουργέ, καθιεροῦντες πλείονας ἐκκλησιαστικὰς τῶν πολιτικῶν διοικήσεων;

§131ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τί θὰ κάμητε τὸ ἀμετάθετον;

§132ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ ἀμετάθετον καθιέρωσε παρ’ ἡμῖν ἡ συνήθεια· ἐν τούτοις τὸ μεταθετὸν τῶν Ἐπισκόπων δὲν ἀντίκειται οὔτε εἰς τοὺς κανόνας τῆς Ἐκκλησίας, οὔτε εἰς τὸν περὶ Ἐπισκοπῶν καὶ Ἐπισκόπων νόμον ἡμῶν (ἄρθρ. Δʹ). Συμβαίνουσι δὲ καὶ ἄτοπα ἐνίοτε παρ’ ἡμῖν διὰ τὸ ἀμετάθετον. Πολλάκις ἔρχεται ὁ Ἐπίσκοπος εἰς σύγκρουσιν πρὸς τὸ ποίμνιόν του, καὶ ἡ περαιτέρω διαμονὴ ἐν τῇ ἐπισκοπῇ αὐτοῦ καθίσταται σκανδαλώδης (ἔχετε πρόχειρα παραδείγματα περὶ τούτου)· διατὶ νὰ μὴ μετατίθηται αὐτός, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει; Τὸ μεταθετὸν δὲ δὲν εἶναι ἔτι καὶ νῦν ἄγνωστον παρ’ ἡμῖν, ἀφοῦ εἰς τὴν Μητρόπολιν Ἀθηνῶν μετατίθενται συνήθως ἄλλοι ἀρχιερεῖς τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ τὸ κύριον ζήτημα εἶναι, ὅτι, χωρὶς νὰ παραβλάψωμεν τὴν ἐκκλησιαστικὴν διοίκησιν, χωρὶς νὰ προσκρούσωμεν τὸ παράπαν εἰς τοὺς κανόνας καὶ τὸν κείμενον νόμον, δυνάμεθα διὰ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Ἀρχιεπισκόπων νὰ προβῶμεν ὁπωσδήποτε εἰς οἰκονομίαν ἀξίαν λόγου ἐν τῇ σχετικῇ δαπάνῃ τοῦ Κράτους. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἐπιτρέπονται καὶ ἄλλαι οἰκονομίαι. Δυνατὸν νὰ ἀνατεθῇ ἡ πληρωμὴ τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου εἰς αὐτὸ τὸ Πανεπιστήμιον, ὅπερ κέκτηται ἤδη περιουσίαν, ἀνερχομένην εἰς πολλὰ ἑκατομμύρια. Ἐλπίζω τὸ ἐξ αὐτῆς εἰσόδημα νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν τοιαύτην δαπάνην· ἂν δὲν ἐπαρκέσῃ, τὸ ἐλλεῖπον δύναται νὰ ἀναπληρώσῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἄλλη οἰκονομία εἶναι δυνατὴ ἐν τῇ μέσῃ ἐκπαιδεύσει διὰ τῆς καταργήσεως πολλῶν ὑπεραρίθμων Γυμνασίων καὶ Ἑλληνικῶν σχολείων. Ἔχομεν, Κύριοι, περὶ τὰ 40 Γυμνάσια. Καὶ δὲν δυνάμεθα μὲν νὰ καταργήσωμεν τὰ δημοσυντήρητα Γυμνάσια, ἠμποροῦμεν ὅμως νὰ καταργήσωμεν ἱκανὰ τῶν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου συντηρουμένων Γυμνασίων, ἰδίως τὰ ἐν πρωτευούσαις ἐπαρχιῶν...

§133Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ πῶς, κύριε Εὐταξία, σεῖς, ὁ ὁποῖος ἐκόπτεσθε ἐναντίον τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, εἶσθε τώρα ὑπὲρ τοῦ περιορισμοῦ τῆς παιδείας!

§134ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅπως σεῖς τώρα κόπτεσθε πάντως διὰ τὸ Γυμνάσιον τῶν Καλαβρύτων, τὸ ὁποῖον κάλλιστα δύναται νὰ καταργηθῇ, οἱ δὲ ὀλίγοι μαθηταί του ν’ ἀπέλθωσιν εἰς τὸ δημοσυντήρητον Γυμνάσιον τοῦ Αἰγίου, ἀφοῦ μάλιστα ἡ ἐπαρχία σας θὰ συγκοινωνῇ ἐν τῷ μέλλοντι καὶ διὰ σιδηροδρόμου πρὸς τὴν πρωτεύουσαν τῆς Αἰγιαλείας. Ἡμεῖς δὲ, κηρυχθέντες κατὰ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, διότι ἐθεωροῦμεν καὶ ἐξακολουθοῦμεν νὰ θεωρῶμεν αὐτὰ ἀπαγορευτικὰ διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν ἀπορωτέρων, ὑπεδείξαμεν, ὅτι τὰς ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν εἰσπράξεις ἠδύνατο τὸ Δημόσιον ν’ ἀναπληρώσῃ ἐν μέρει δι’ οἰκονομιῶν ἐν τῇ Παιδείᾳ, ἰδίως διὰ καταργήσεως πολλῶν περιττῶν Γυμνασίων καὶ Ἑλληνικῶν σχολείων. Ὥστε, ὡς βλέπετε, εἰς οὐδεμίαν ἀνακολουθίαν ὑποπίπτομεν νῦν. Καὶ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Δικαιοσύνης ἐγχωροῦσιν ἱκαναὶ οἰκονομίαι. Νομίζω, ὅτι ἔχομεν περιττὸν ἀριθμὸν δικαστῶν, περιττὸν ἀριθμὸν Ἐφετείων, περιττὸν ἀριθμὸν Πρωτοδικείων καὶ Εἰρηνοδικείων. Χωρὶς νὰ παραβλαβῇ διόλου ἡ ὑπηρεσία, εἶναι δυνατὸν νὰ καταργήσωμεν δύο Ἐφετεῖα, τὰ ἐν Λαρίσσῃ καὶ ἐν Κερκύρᾳ τὰ ὁποῖα, ἂν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπ’ αὐτῶν ἐκδιδομένων ἀποφάσεων, θὰ ἴδητε, ὅτι εἶναι πάντη περιττά. Νομίζω ὅτι δυνατὸν, ἄνευ βλάβης τῆς Δικαιοσύνης, νὰ καταργήσωμεν καὶ πέντε ἐπαρχιακὰ Πρωτοδικεῖα, πλὴν τοῦ ἐν Πύργῳ μόνον, καὶ πολλὰ Εἰρηνοδικεῖα.

§135ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τί θὰ κερδήσωμεν, ἀφοῦ οἱ δικασταὶ εἶναι ἰσόβιοι;

§136ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἦσαν ἰσόβιοι καὶ ἄλλοι δικασταί, οἱ ὁποῖοι εἶχον τοποθετηθῆ παρὰ τοῦ μακαρίτου Κουμουνδούρου κατὰ τὴν προσάρτησιν τῶν νέων ἐπαρχιῶν ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ Ἄρτῃ· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐκηρύχθη ἄκυρος ἡ σύστασις ἐκείνη τῶν δικαστηρίων ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις, ἐπαύθησαν ἅμα τῇ καταργήσει αὐτῶν.

§137ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄλλο εἶναι αὐτό· ἄλλως τὰ Ἐφετεῖα δὲν εἶναι ἐνήμερα.

§138ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὴν γνώμην ταύτην ὑπεστήριξα καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ, εὗρον δ’ ἔνθερμον συνήγορον ὑπὲρ αὐτῆς καὶ ἔγκριτον νομομαθῆ, τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀργολίδος Βουλευτήν.

§139ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Καὶ τώρα εἶμαι τῆς αὐτῆς γνώμης.

§140ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Θεωρητικῶς εἶναι ὀρθὴ, ἀλλὰ οἰκονομίαν δὲν θὰ ἔχωμεν.

§141ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀφοῦ κατὰ θεωρίαν τὴν εὑρίσκετε ὀρθήν, θὰ ἴδητε, ὅτι καὶ ἐν τῇ πράξει θὰ γείνῃ πρόξενος οἰκονομίας μεγάλης. Διότι, καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν θὰ ἐπαύοντο οἱ ἐφέται καὶ οἱ δικασταὶ τῶν καταργουμένων Ἐφετείων καὶ Πρωτοδικείων, θὰ εἴχομεν καὶ πάλιν οἰκονομίαν ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῶν λοιπῶν ἐξόδων τῆς συντηρήσεως τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος Ἐφετείων καὶ Εἰρηνοδικείων, καὶ ἐκ τῆς μὴ ἀναπληρώσεως ἐκείνων ἐξ αὐτῶν, οἵτινες θ’ ἀπεχώρουν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας διὰ τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τὸν λόγον. Καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν δύναται νὰ ὑποστῇ ἀξίαν λόγου ἀφαίμαξιν διὰ τῆς καταργήσεως πασῶν τῶν ἄλλων Πρεσβειῶν, ἐξαιρουμένης τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει. Ἐν τῷ μέσῳ τῶν οἰκονομικῶν δυσχερειῶν, ἃς διερχόμεθα τὴν σήμερον καὶ δι’ ἃς τόσα βάρη ἐπιβάλλομεν εἰς τὸν λαὸν, εἶναι τῷ ὄντι ἀσυγχώρητος πολυτέλεια ἡ διατήρησις τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος Πρεσβειῶν, ἀφοῦ ἄλλως τε ἡ Κυβέρνησις ἡμῶν δύναται νὰ συνεννοῆται κάλλιστα πρὸς τοὺς ἐν Ἀθήναις ἀντιπροσώπους τῶν ξένων Δυνάμεων, καὶ νομίζω, ὅτι κάλλιον συνεννοεῖται πρὸς τὰς ξένας Κυβερνήσεις δι’ αὐτῶν, παρὰ διὰ τῶν ἡμετέρων πρεσβευτῶν, τῶν τοποθετημένων παρὰ ταῖς διαφόροις αὐλαῖς τῆς Εὐρώπης. Ἐστὲ δὲ βέβαιοι, ὅτι οὐδεμία ξένη Δύναμις θὰ μᾶς κατακρίνῃ διὰ τοῦτο, ὅταν μάθῃ, ὅτι προβαίνομεν εἰς τὸ τοιοῦτο μέτρον, ὅπως ὦμεν ἐνήμεροι εἰς τὰς ὑποχρεώσεις μας ἀπέναντι τῶν ξένων πιστωτῶν μας. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, νομίζω ὅτι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις ὡς πρὸς αὐτὸ, συνεπάγονται καὶ τὰς ἑξῆς οἰκονομίας. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἢ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν,—δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς τίς ἐξ αὐτῶν, — κατέδειξεν ἤδη, ὅτι οὐ μόνον χάριν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλον τινὰ λόγον ὠφείλομεν νὰ εἰσαγάγωμεν τὴν στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν ἐν Ἑλλάδι. Ἔχομεν, εἶπε, πολυτέλειαν μεγάλην εἰς τὰ στελέχη τοῦ στρατοῦ, ἔχομεν ὑπεραρίθμους ἀξιωματικούς, οὓς δυνάμεθα νὰ τοποθετήσωμεν ἐν τῇ ἀστυνομίᾳ. Ἀλλ’ ἂν κύριε Ὑπουργὲ, ἔχητε τοιαύτην πολυτέλειαν εἰς τὰ στελέχη τοῦ στρατοῦ, πρὸς τί χρειάζεσθε τότε τὰ φυτώρια τῶν ἀξιωματικῶν, τὰς στρατιωτικὰς Σχολάς; Δὲν εἶναι δὲ μόνη ἡ δαπάνη, τὴν ὁποίαν ὑφιστάμεθα πρὸς διατήρησιν τῶν Σχολῶν τούτων, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐπακόλουθα βάρη, τὰ ὁποῖα συνεπάγεται ἡ διατήρησις αὐτῶν· διότι ὅσοι ἀποφοιτῶσι τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος Σχολῶν γίνονται αὐτοδικαίως ἀξιωματικοί, καὶ προσθέτουσι νέαν δαπάνην εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἐὰν λοιπὸν ἔχητε πράγματι, ὡς εἴπετε, πολυτέλειαν εἰς τὰ στελέχη τοῦ στρατοῦ, τότε ἂς παύσωσι τοὐλάχιστον ἐπί τινα ἔτη λειτουργοῦσαι αἱ στρατιωτικαὶ Σχολαὶ τῶν Εὐελπίδων καὶ τῶν Ὑπαξιωματικῶν...

§142ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ἐνοήσατε τὴν φράσιν μου. Ἀληθῶς εἶναι πολυτέλεια, ἀλλ’ ἔχει σκοπὸν ἡ πολυτέλεια αὕτη παρ’ ἡμῖν.

§143ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τίνα σκοπὸν ἔχει ἡ πολυτέλεια τῶν δύο ἀνθυπολοχαγῶν εἰς ἕκαστον λόχον;

§144ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Εἶναι ζήτημα μέγα· δὲν δύναμαι μὲ δύο λέξεις νὰ τὸ λύσω. Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι ἔχομεν περιττοὺς ἀξιωματικούς.

§145ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν ἔχετε περιττοὺς ἀξιωματικούς, πόθεν θὰ λάβητε τοὺς διὰ τὴν στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν ἀπαιτουμένους;

§146ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἐκ τῶν στελεχῶν τῶν τρίτων ταγμάτων.

§147ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὰ ὁποῖα καταργεῖτε, ὡς περιττὰ ἢ ὑπεράριθμα, καὶ τῶν ὁποίων τοὺς ἀξιωματικοὺς δὲν θεωρεῖτε οὕτως ὑπεραρίθμους!... Ἐγὼ τέλος θεωρῶ ἀναπόδραστον ἐπακόλουθον τῆς τοποθετήσεως τῶν ἀξιωματικῶν εἰς τὴν ἀστυνομίαν τὴν κατάργησιν τῶν στρατιωτικῶν σχολῶν. Ἂν δὲ νομίζητε, ὅτι πρέπει ἐκ παντὸς τρόπου νὰ διατηρήσωμεν τὰς Σχολὰς, θὰ προέτεινον τοὐλάχιστον, ἵνα οἱ ἐξερχόμενοι ἐκ τῆς Σχολῆς τῶν Ὑπαξιωματικῶν μὴ κατατάσσωνται ἀπ’ εὐθείας, ὡς ἀξιωματικοὶ, ἀλλὰ μόνον καθ’ ὅσον κενοῦνται θέσεις, ἕως τότε δὲ νὰ ὑπηρετῶσιν ὡς ὑπαξιωματικοὶ ἐν τῷ στρατῷ, διότι ἔχομεν ἀνάγκην τοιούτων.

§148ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Θὰ σᾶς φέρω μίαν κατάστασιν, ἵνα ἴδητε, ὅτι ἔχομεν ὑπεραρίθμους λοχίας.

§149ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω ἀπὸ τοῦδε, ὅτι ἐν μόνῳ τῷ σώματι τοῦ Μηχανικοῦ ἐλλείπουσι 49 λοχίαι· ἔχω ἀκριβῆ πληροφορίαν περὶ τούτου. Τέλος ἐν τῷ αὐτῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συμπληρωθῇ ἡ οἰκονομία, ἡ ἀφορῶσα εἰς τὸ Ὁπλοστάσιον. Ἀφοῦ διεγράψατε ἐκ τῶν 300,000 δραχμῶν, τῶν προωρισμένων μέχρι τοῦδε δι’ αὐτὸ, τὰς 160,000, τὰς δι’ ἀγορὰν ὑλικοῦ πρὸς κατεργασίαν ἐν αὐτῷ, τότε πρέπει νὰ προβῆτε ἔτι περαιτέρω καὶ ν’ ἀπαλείψητε καὶ τὰς ἑτέρας 110 χιλιάδας, τὰς διὰ τὸ προσωπικὸν αὐτοῦ προωρισμένας. Τὸ Ὁπλοστάσιον, Κύριοι, ἔπαυσεν ἀπὸ πολλοῦ ἐκτελοῦν τὸν προορισμὸν αὐτοῦ, τὰς δὲ μικρὰς ἐργασίας του ἠδυνάμεθα κάλλιστα ν’ ἀναθέσωμεν εἰς τὴν ἐνταῦθα Ἐφορίαν τοῦ ὑλικοῦ τοῦ πυροβολικοῦ καὶ εἰς τὸν Ναύσταθμον. Πλὴν αἱ μεγαλείτεραι οἰκονομίαι πρέπει νὰ ἐπιδιωχθῶσιν ἰδίᾳ εἰς τὰ δημόσια ἔργα, τὰ ὁποῖα τοσαῦτα ἑκατομμύρια ἀπεῤῥόφησαν μέχρι τοῦδε, χωρὶς καὶ διὰ τὸ μέλλον νὰ γίνηται ἡ περικοπὴ πάσης περιττῆς, πάσης μὴ ἀπολύτως ἀναγκαίας δαπάνης δι’ αὐτά. Δὲν ἀρκεῖ δὲ πρὸς τοῦτο μόνη ἡ συγχώνευσις τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας πρὸς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἀνάγκη πᾶσα τὴν συγχώνευσιν ταύτην νὰ συνοδεύσωσιν ἀληθεῖς, πραγματικαὶ οἰκονομίαι. Ἀνάγκη πᾶσα ἐφεξῆς νὰ περιορισθῶμεν μόνον εἰς τὴν συντήρησιν καὶ ἀνακαίνισιν τῶν ὑπαρχουσῶν καὶ εἰς τὴν ἀποπεράτωσιν τῶν ἡμιτελῶν ἤδη ὁδῶν, ν’ ἀποφύγωμεν δ’ ἐκ παντὸς τρόπου τὴν κατασκευὴν πάσης νέας δημοσίας ὁδοῦ, ἐφ’ ὅσον τοὐλάχιστον εὑρισκόμεθα ἐν τῇ παρούσῃ ἐκρύθμῳ οἰκονομικῇ καταστάσει. Ἀνάγκη πᾶσα ν’ ἀποφύγωμεν τὴν συνομολόγησιν δανείου, νὰ πληρώσωμεν δὲ τὰ ὀφειλόμενα εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν καὶ δημοτικὴν ὁδοποιΐαν ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε εἰσπράξεων τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Ἀνάγκη πᾶσα νὰ περιορίσωμεν καὶ αὐτὸ τὸ προσωπικὸν τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν πλέον νὰ ἐκτελέσωμεν ὅσα πρὶν ἔργα. Ἀνάγκη πᾶσα ν’ ἀποφύγωμεν τὴν δι’ ἀργομίσθων ὁδοστατῶν συντήρησιν τῶν ὑπαρχουσῶν ὁδῶν, καὶ νὰ ἐκδώσωμεν αὐτὴν εἰς τμηματικὴν ἐργολαβίαν. Ἀνάγκη πᾶσα τέλος ν’ ἀπαλλαγῶμεν κυρίως καὶ κατ’ ἐξοχὴν τῆς πολυδαπάνου Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἥτις τοσοῦτον ζημιῶν ἐγένετο πρόξενος εἰς τὸ Κράτος μέχρι τοῦδε. Ἡ Γαλλικὴ ἀποστολή. Κύριοι, ἠδύνατο νὰ ἔχῃ λόγον τινὰ, ὅτε συνωμολογοῦμεν δάνεια δεξιᾷ καὶ ἀριστερᾷ χάριν τῶν δημοσίων ἔργων. Ἀλλὰ τὴν σήμερον δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ συντηρήσωμεν αὐτὴν ἐπὶ πλέον, ἀφοῦ οὔτε δάνεια πλέον δυνάμεθα νὰ συνομολογήσωμεν, οὔτε νέους σιδηροδρόμους νὰ μελετήσωμεν, οὔτε νέας ὁδοὺς νὰ χαράξωμεν. Πλὴν, καὶ ἂν ἐπρόκειτο περὶ νέων δημοσίων ἔργων, καὶ πάλιν δὲν ἔπρεπε νὰ παραμείνῃ ἐν Ἑλλάδι ἡ Γαλλικὴ ἀποστολή. Ἔχομεν ἤδη τὰ ἔργα αὐτῆς ἐνώπιον ἡμῶν. Ἔχομεν τὴν πρώτην μελέτην τῆς γραμμῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Λαρίσσης, δι’ ἣν τοσοῦτον ἄλλοτε ἐξεθείασε τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ἣν ἔκρινεν ἀξίαν ἑκατομμυρίων ὅλων, καὶ ἐν τούτοις ἀπεδείχθη ὕστερον, ὅτι δὲν ἦτο ἀξία οὐδὲ πέντε λεπτῶν. Ἡ μελέτη ἐκείνη εἶχε γείνῃ διὰ μέρη, εἰς ἃ, ἐὰν ἐξετελεῖτο τὸ ἔργον, θὰ εἴχομεν ἀνάγκην νὰ τὸ ἀνακαινίζωμεν καθ’ ἕκαστον ἔτος ἀντὶ δαπάνης ἁδροτάτης. Ἡ μελέτη εἶχε γείνῃ προσέτι ἐπὶ τῇ βάσει προϋπολογισμοῦ 210,000 φράγκων χρυσῶν κατὰ χιλιόμετρον, διότι προέκειτο ἐν ἀρχῇ νὰ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν ἓν Γαλλικὸν πιστωτικὸν καθίδρυμα, τὸ ὁποῖον ὅμως μετ’ ὀλίγον ἐκηρύχθη εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως· ὅτε δ’ ἐγένετο νεωτέρα μελέτη, δὲν ὑπελογίσθη πλέον τὸ ἔργον πρὸς 210,000, ἀλλὰ πρὸς 160,000 φρ. χρυσᾶ. Πλὴν καὶ πάλιν ἀπεδείχθη ἐξωγκωμένος ὁ προϋπολογισμὸς ἐκεῖνος, ὅτε δ’ ἐγένετο συναγωνισμὸς διὰ τὴν ἀνάληψιν τῆς κατασκευῆς αὐτοῦ, ἐνεφανίσθη ἡ νῦν Ἀγγλικὴ ἑταιρία, ἥτις ἀνεδέχθη αὐτὴν πρὸς 140,000 φρ. χρυσᾶ κατὰ χιλιόμετρον. Καὶ ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξηκολούθει ἔχων τὴν πρώτην ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν, καὶ δὲν ἐκηρύσσετο ἐν τῷ μεταξὺ εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως τὸ προμνημονευθὲν πιστωτικὸν κατάστημα, καὶ ἀνελάμβανε τοῦτο τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, τί θὰ μᾶς ἐστοίχιζε τότε ἡ Γαλλικὴ ἀποστολή; Δεκάδας ὅλας ἑκατομμυρίων! Ἔχετε καὶ ἕτερον ἔργον τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, τὸν σιδηρόδρομον Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων. Κατ’ ἀρχὰς προϋπελόγισεν αὕτη τὴν δαπάνην τῆς κατασκευῆς αὐτοῦ εἰς δραχμὰς 600,000, καὶ ὅτε οὐδεὶς ἄλλος ἐργολάβος ἀπεφάσιζε νὰ ἀναλάβῃ τὸ ἔργον ἀπέναντι τοιούτου ποσοῦ, εὑρέθη πρόθυμος ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ νὰ ὑποδείξῃ ἴδιον ἐργολάβον. Πόσον ὅμως στοιχίζει μέχρι τοῦδε ὁ σιδηρόδρομος αὐτός; Ὑπὲρ τὰ 2 ἑκατομμύρια, καὶ ἀκόμη τὸ ἔργον δὲν ἔχει συντελεσθῆ! Καὶ πῶς ἠθέλησαν νὰ μᾶς δικαιολογήσωσι τὴν ἐπὶ πλέον διατήρησιν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς; Εἶπον ὅτι, ἀκριβῶς ἐπειδὴ δὲν συνετελέσθη ἀκόμη τὸ ἔργον αὐτὸ, πρέπει νὰ δαπανήσωμεν, τίς οἶδε πόσα ἄλλα, ἕως ὅτου συντελεσθῇ αὐτὸ, ὡς συντελεῖται! Ἀλλ’ ἔχει καὶ τρίτον κατόρθωμα νὰ ἐπιδείξῃ ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἐν Ἑλλάδι, τὸ κατόρθωμα τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων– Καλαμῶν. Διὰ τὸν σιδηρόδρομον τοῦτον ἀνέλαβε τὸ Κράτος χρέος ἐξ 24 ἑκατομμυρίων χρ. φράγκων, τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο ἐξηντλήθη ἤδη, καὶ τὸ ἔργον μένει ἔτι ἡμιτελές. Διατί; Διότι ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ψευδῶς ἐπιστοποιεῖ τὴν πρόοδον αὐτοῦ, ἐπεθεώρει δὲ καὶ ἐνέκρινεν ἄνευ ἐλέγχου τὰς ὑπὸ τοῦ Βέλγου ἀναδόχου ὑποβαλλομένας καταστάσεις, καὶ οὕτως αἴφνης μίαν πρωΐαν τὰ μὲν πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου ὡρισμένα κεφάλαια εὑρέθησαν προώρως ἐξηντλημένα, τὸ δὲ ἔργον ἔμεινεν ἡμιτελές!... Καὶ μεθ’ ὅλα ταῦτα, κύριε Πρωθυπουργὲ, ἐννοεῖτε νὰ διατηρήσητε ἀντὶ δαπάνης ἁδροτάτης τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν, καθ’ ὃν χρόνον ἀποστερεῖτε τοὺς Ἀρεοπαγίτας τοῦ ἐπιουσίου αὐτῶν ἄρτου, χάριν οἰκονομίας δῆθεν ὑπὲρ τοῦ Κράτους! Ἀλλ’ ἐν ταῖς οἰκονομίαις ἡμῶν, Κύριοι, πρέπει νὰ προβῶμεν ἀκόμη πολὺ περαιτέρω· πρέπει νὰ σκεφθῶμεν, καὶ νὰ σκεφθῶμεν σπουδαίως, καὶ περὶ αὐτοῦ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Ἐκεῖ, ὅπου κατήντησαν τὴν σήμερον τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, εἶναι δύσκολον, δυσκολώτατον, ἂν ὄχι καὶ ἀδύνατον, νὰ συντελέσωμεν πλέον τὴν σιδηροδρομικὴν ταύτην γραμμὴν δι’ ἐξόδων τοῦ Κράτους. Καὶ ἐὰν κατορθώσωμεν νὰ εὕρωμεν τὰ ἀπαιτηθησόμενα χρήματα καὶ ὑπὸ τοὺς ὅρους ἐκείνους τοὺς βαρεῖς, τοὺς ὁποίους παρεχώρησεν ἡ Βουλὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, πάλιν ἀμφιβάλλω, ἐὰν θὰ φέρωμεν τὸ ἔργον εἰς πέρας· φόβος μάλιστα ὑπάρχει, μὴ ἐγκαταλίπωμεν αὐτὸ ἡμιτελὲς, ἐὰν δὲν λάβωμεν ἐγκαίρως πρόνοιαν περὶ τούτου. Καὶ θὰ ἐκτεθῶμεν οὕτως ἀπέναντι τῶν δανειστῶν ἡμῶν, ὡς ὀφειλέται κακῆς πίστεως. Μᾶς ἐδάνεισαν τὰ χρήματά των, 52.950,000 εἰς χρυσὸν, ἀφοῦ τοὺς διεβεβαιώσαμεν, ὅτι θὰ τοῖς παραδώσωμεν ὡς ὑπέγγυον τὸ ἔργον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ κατεσκευάζομεν διὰ τῶν χρημάτων των. Εἶναι ἀνάγκη, Κύριοι, ἐὰν δὲν θέλωμεν νὰ μείνῃ τὸ ἔργον ἡμιτελὲς, καὶ νὰ ἐκτεθῶμεν ὡς κακῆς πίστεως ὀφειλέται, νὰ λάβωμεν ἀπὸ τοῦδε πρόνοιαν περὶ ἐξευρέσεως ἑταιρίας, ἥτις μὲ ἐπιφύλαξιν τῶν δικαιωμάτων τῆς νῦν ἀναδόχου τῆς κατασκευῆς Ἀγγλικῆς Ἑταιρίας νὰ καταβάλῃ τὰ χρήματα, τὰ ἀναγκαιοῦντα πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου, καὶ ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν αὐτοῦ.

§150ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἂν ἦναι τοῦτο δυνατόν.

§151ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Προκειμένου περὶ τοιούτου σκοποῦ, ἐλπίζω, κύριε Ὑπουργὲ, νὰ μὴ εὕρῃ ἡ Κυβέρνησις ἀντίστασιν παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Ἑταιρίας, εἰς ἣν ἐξεχωρήθη ἤδη ἡ ἐκμετάλλευσις· διότι ἡ ἑταιρία αὐτὴ γινώσκει καλῶς, ὅτι ἄνευ τοιούτων ῥιζικῶν μέτρων, οἷον καὶ τὸ νῦν ὑποδεικνυόμενον, ἐνδεχόμενον νὰ ἐπέλθῃ καταστροφὴ, ἥτις καὶ αὐτὴν καὶ πολλὰς ἄλλας ἑταιρίας ἐν Ἑλλάδι θὰ συμπαρέσυρεν εἰς τὸν ὄλεθρον. Μόνον, Κύριοι, μετὰ τοιαύτας εἰλικρινεῖς καὶ γενναίας οἰκονομίας, καὶ καθ’ ὅσον αὗται δὲν θὰ ἐπήρκουν, θὰ ἦτο ἐπιτετραμμένον εἰς ἡμᾶς νὰ κάμωμεν ἔκκλησιν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν διὰ νέας θυσίας, διὰ νέα βάρη. Πλὴν καὶ αἱ θυσίαι καὶ τὰ βάρη αὐτοῦ δὲν πρέπει νὰ ἦναι τοιαῦτα κακόζηλα ἐμβαλώματα, οἷα τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ προταθέντα. Εἰς τί δύναται νὰ ὠφελήσῃ πλέον ἡ αὔξησις τοῦ πρώτου τυχόντος δασμοῦ, τοῦ πρώτου τυχόντος φόρου; Τοιαῦται αὐξήσεις εἶναι ἁπλᾶ ἔμπλαστρα, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ θεραπεύσωσι τὸ κατατρῦχον ἡμᾶς ὀργανικὸν νόσημα· εἶναι μέσα θεραπευτικὰ, ἁρμόζοντα εἰς ἕνα κομπογιαννίτην, οὐχὶ ὅμως καὶ εἰς ἕνα ἀληθῆ ἐπιστήμονα. Ἐδοκιμάσαμεν ἤδη ἐπανειλημμένως τὰς περὶ ὧν ὁ λόγος αὐξήσεις δασμῶν καὶ φόρων, καὶ ἔσχομεν τὰ ἀποτελέσματα αὐτῶν. Ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἐπιβαρύνονται δι’ αὐτῶν ὑπὲρ τὸ μέτρον ὡρισμέναι τάξεις, δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ νὰ ἔχῃ τις πάντοτε τὰς ἐντεῦθεν ἀναμενομένας προσόδους. Ἕκαστος φόρος, ἕκαστος δασμὸς κέκτηται φορολογικὴν δύναμιν μέχρις ὡρισμένου ὁρίου. Πέραν τοῦ ὁρίου τούτου ἄρχεται ἡ δυσανάλογος αὔξησις τῆς προσόδου, ἡ στασιμότης, καὶ τέλος, ἀντὶ αὐξήσεως, ἔχει τις ἐλάττωσιν. Τοῦτο ἀπεδείχθη ἤδη ἐπὶ τῶν δασμῶν, οἵτινες, μεθ’ ὅλην τὴν τελευταίαν αὔξησιν αὐτῶν, ἀπέδειξαν ὅτι, ἀντὶ αὐξήσεως, ἐπῆλθεν ἐλάττωσις εἰς τὰς τελωνειακὰς ἡμῶν εἰσπράξεις. Καὶ δὲν ἤρκεσε τὸ προηγούμενον τοῦτο ν’ ἀποτρέψῃ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἀπὸ τῆς ἐπαναλήψεως τοῦ αὐτοῦ ἀτυχοῦς πειράματος; Ἡμεῖς, Κύριοι, εἴμεθα κατ’ ἀρχὴν ἐναντίοι πάσης νέας αὐξήσεως τῶν δασμῶν, πάσης νέας αὐξήσεως φόρων, ἐπαχθῶν ἤδη θεωρουμένων. Ἀντὶ τούτου δὲ, προτείνομεν ῥιζικὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ ἀπηρχαιωμένου, τοῦ ἀνίσου καὶ δυσανάλογου φορολογικοῦ ἡμῶν συστήματος ἐπὶ βάσεων δικαιοτέρων. Ὁ Ἕλλην, καίτοι ἀπορώτερος, οὐδὲν ἧττον φορολογεῖται βαρύτερον καὶ αὐτοῦ τοῦ Γάλλου, τοῦ μᾶλλον φορολογουμένου τὴν σήμερον μεταξὺ τῶν λαῶν τῆς ὑφηλίου. Κατέδειξα ἤδη τὴν περὶ τούτου πεπλανημένην γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐν προηγουμένῃ συνεδριάσει τῆς Βουλῆς, προκειμένου περὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν. Κατέδειξα τότε, ὅτι ὁ Γάλλος ἐπὶ ἐτησίας προσόδου 800 φρ. ὑποβάλλεται εἰς φόρον 10%, ἐνῷ ὁ Ἕλλην ἐπὶ ἐτησίας προσόδου μόλις 300 δραχμῶν ἀποτίνει φόρον 15%! Καὶ ἡ βαρεῖα αὕτη φορολογία καθίσταται ἔτι μᾶλλον ἐπαχθὴς καὶ ἀφόρητος ἐν ἡμῖν, διὰ τὸ ἄνισον καὶ δυσανάλογον αὐτῆς. Πρὸς ἀπόδειξιν δὲ τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου τούτου, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐπικαλεσθῶ τὰ ἑξῆς γεγονότα. Ἐν Ἑλλάδι, Κύριοι, ἔχομεν ὑπὸ φορολογικὴν ἔποψιν ἐπαρχίας προνομιούχους καὶ ἐπαρχίας μὴ προνομιούχους· ὑπάρχουσιν Ἕλληνες ἀγάδες καὶ Ἕλληνες ῥαγιάδες. Αἱ προνομιοῦχοι ἐπαρχίαι ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην εἶναι ἡ τῆς Ἑπτανήσου, αἱ μὴ προνομιοῦχοι αἱ τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος. Ἡ Ἑπτάνησος ἀγνοεῖ, τί εἶναι ἄμεσος φόρος, τί εἶναι ἔγγειος φορολογία, τί φόρος ἀροτριώντων κτηνῶν, φόρος περιβολίων καὶ βοσκῶν, φόρος τοῦ οἴνου, φόρος οἰκοδομῶν, φόρος ἐπιτηδεύματος. Πάντων τῶν φόρων τούτων εἶναι ἀπηλλαγμένοι οἱ Ἑπτανήσιοι. Πληρόνουσι μόνον φόρον ἐπί τινων προϊόντων, πλὴν ὄχι ἐπ’ ἐκείνων τὰ ὁποῖα καταναλίσκουσιν αὐτοὶ οἱ παραγωγοί, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν ἐξαγομένων μόνον. Ἐάν τις παραγάγῃ ἐν Ἑλλάδι 50 ὀκάδας ἐλαίου ἢ 500 ὀκάδας οἴνου πρὸς ἰδίαν του κατανάλωσιν, θὰ ὑποβληθῇ εἰς φόρον καταθλιπτικόν, καθιστάμενον ἔτι καταθλιπτικώτερον διὰ τοῦ τρόπου τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως αὐτοῦ. Ὁ Ἑπτανήσιος ἀγνοεῖ, τί εἶναι ἐνοικιαστὴς ἢ ὑπάλληλος, ἔργον ἔχων τὴν βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τοῦ φόρου τῶν προϊόντων του, ἀγνοεῖ τί εἶναι πρωτόκολλον, τί εἰσπράκτωρ, τί ἀπόσπασμα καὶ στρατιωτικὸν κατάλυμα. Ἀλλὰ ποῦ ἴχνος φορολογικῆς ἰσότητος καὶ δικαιοσύνης μεταξὺ Ἑπτανησίων καὶ λοιπῶν Ἑλλήνων;

§152ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀλλὰ πληρόνομεν περισσότερα.

§153ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ, πόσον πληρόνετε ἐπὶ τοῦ οἴνου;

§154ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐν συνόλῳ πληρόνομεν περισσότερα.

§155ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἴπατέ μοι, παρακαλῶ, τί πληρόνετε ἐπὶ τοῦ οἴνου;

§156ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ ἠξεύρω ὅτι δὲν πληρόνομεν.

§157ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἐγὼ δὲν τὸ ἤξευρον ἀκόμη!

§158ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὁ οἶνος, ὁ ὁποῖος ἐξάγεται, δὲν φορολογεῖται. Συζητεῖτε περὶ τοῦ ὅλου ποσοῦ, χωρὶς νὰ ἠξεύρετε, ποῖοι εἶναι οἱ φόροι.

§159ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὥστε εἶσθε ἐντελῶς ἀπηλλαγμένοι ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου;

§160ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαίως.

§161ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἀφοῦ ἀγνοεῖτε, κύριε Ὑπουργέ, τί ἐστὶ φόρος ἐπὶ τοῦ οἴνου, ἐν τούτοις προχθὲς ἀκόμη ἐπεβάλετε καὶ ἐψηφίσατε καὶ ὑμεῖς οἱ Ἑπτανήσιοι πρόσθετον φόρον ἐπὶ τοῦ οἴνου 20% δι’ ἡμᾶς τοὺς λοιποὺς Ἕλληνας τοὺς ῥαγιᾶδες!

§162ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἔχουσι δικαίωμα νὰ ψηφίσωσιν, ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι.

§163ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀντὶ ν’ ἀποτείνησθε πρὸς τὴν Βουλήν, ἀποτείνεσθε πρὸς ἡμᾶς. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε λοιπὸν νὰ σᾶς ἀπαντήσω. Σήμερον ὁμιλεῖτε ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ὑποδεικνύετε τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα τὸ νέον κόμμα νῦν τὸ πρῶτον ἀνακοινοῖ...

§164ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ὅταν ὁμιλῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὁμιλῶ πρὸ παντὸς ὡς βουλευτὴς Εὐταξίας. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπιθυμῆτε νὰ μάθητε καί τι πλέον τούτου, σᾶς λέγω, ὅτι ὁμιλῶ καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ νέου κόμματος.

§165ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Διατὶ λοιπὸν μὲ διακόπτετε;

§166ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διατὶ σεῖς μοὶ ἀνεφέρατε αὐτό;

§167ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Διότι ἀπετάθην πρὸς ὑμᾶς, ὁ ὁποῖος διερμηνεύετε τὰς ἰδέας τοῦ νέου κόμματος.

§168ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τότε μάθετε καὶ ἄλλο τι ἀκόμη· ὅτι τὸ νέον κόμμα ἔχει ἀναπετάσει τὴν σημαίαν τῆς φορολογικῆς ἰσότητος δι’ ὅλους τοὺς Ἕλληνας.

§169ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Λοιπὸν ὁμιλεῖτε περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ὑποδεικνύετε μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους θὰ αὐξήσωσιν. Ὡς πρῶτον μέσον εἶναι ἡ ἀναδιοργάνωσις τοῦ Λογιστηρίου, δὲν ἠξεύρω τί ἄλλο. Ἐφθάσατε εἰς τὴν Ἑπτάνησον καὶ εἴπετε, ὅτι τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους θὰ αὐξήσωσιν, ἐὰν ἐφαρμοσθῇ τὸ αὐτὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐπικρατεῖ ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι. Ὅπως ἀποδείξητε τοῦτο, πρέπει νὰ παραβάλητε τὰ ποσά, τὰ πληρονόμενα ὑπὸ τῆς Ἑπτανήσου, πρὸς τὰ ποσὰ τὰ πληρονόμενα ὑπὸ τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος, καὶ ἐὰν πεισθῆτε, ὅτι ἡ Ἑπτάνησος πληρόνει ὀλιγώτερα, τότε βεβαίως ἀποδεικνύετε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἰσχυρίζεσθε. Σεῖς ὅμως θέλετε τὴν ἀφομοίωσιν, ἵνα ἐπιβάλητε εἰς τοὺς Ἑπτανησίους τὰς πληγὰς τοῦ εἰσπράκτορος. Δὲν ἠξεύρω κατὰ τί τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους θὰ αὐξήσωσιν ἐκ τῶν πληγῶν τούτων. Ἐγὼ διατείνομαι, ὅτι πληρόνομεν περισσότερα.

§170ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἰδοὺ ὅμως, ὅτι ἡμεῖς σᾶς κάμνομεν τὴν χάριν καὶ προτείνομεν τὴν φορολογικὴν ἀφομοίωσιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν θὰ πληρόνητε καὶ σεῖς οἱ Ἑπτανήσιοι ὀλιγώτερα ἀπὸ ὅ,τι πληρόνετε τώρα. Διατὶ λοιπὸν ἐξανίστασθε τόσον κατὰ τῆς φορολογικῆς ἀφομοιώσεως;

§171ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Διότι προτιμᾷ ἡ Ἑπτάνησος νὰ πληρώσῃ περισσότερα, παρὰ νὰ ἔχῃ τὰ βάσανα, τὰ ὁποῖα ἴσα– ἴσα ἐξιστορήσατε. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ζήτημα τοῦτο αὐξήσεως ἐσόδων.

§172ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι ζήτημα αὐξήσεως ἐσόδων, καὶ αὐξήσεως σπουδαίας.

§173ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἄλλο ζήτημα. Ἀποδείξατέ το.

§174ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζω ὅτι τὸ ἀπέδειξα ἤδη, ὅτε ἀνέφερα τόσους φόρους, ὡς φόρον ἀροτριώντων κτηνῶν, φόρον τοῦ οἴνου, φόρον ἐπιτηδεύματος, φόρον οἰκοδομῶν, καὶ τόσους ἄλλους ἀμέσους φόρους, τοὺς ὁποίους σεῖς δὲν πληρόνετε.

§175ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαίως. Ἐὰν θέλητε νὰ καταναλώσητε ἄνευ λόγου καιρὸν, δύνασθε ν’ ἀπαριθμήσητε ὅλους τοὺς φόρους, τοὺς ὁποίους δὲν πληρόνομεν. Καὶ ἐγὼ πρῶτος ἔσπευσα νὰ σᾶς πληροφορήσω, ὅτι δὲν πληρόνομεν φόρον ἐπὶ τοῦ οἴνου οὐδὲ λεπτόν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ποίους φόρους πληρόνομεν· πρόκειται ν’ ἀποδείξητε, ὅτι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πληρόνομεν, ἀποτελοῦσι ποσὸν ὀλιγώτερον κατ’ ἀναλογίαν ἐκείνου τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἠθέλομεν πληρώσει, ἐὰν τὸ αὐτὸ φορολογικὸν σύστημα ἐφηρμόζετο.

§176ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ καταφύγω εἰς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἔχω τώρα προχείρους, ἀλλ’ ἐπιφυλάττομαι ἐν ἄλλῃ εὐκαιρίᾳ νὰ σᾶς παρουσιάσω. Δι’ ἐμὲ καὶ διὰ πάντας τοὺς Ἕλληνας ἀρκεῖ νὰ γινώσκωμεν, ὅτι ἐξ ὅλων τῶν ἀμέσων φόρων, τοὺς ὁποίους πληρόνομεν ἡμεῖς οἱ ἄλλοι, καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ φόρου τοῦ οἴνου οἱ Ἑπτανήσιοι εἶναι ἀπηλλαγμένοι.

§177ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀλλὰ προσθέσατε καὶ τὸ ἔλαιον, ἵνα συμπληρώσητε τοὺς φόρους, ἀπὸ τοὺς ὁποίους εἴμεθα ἀπηλλαγμένοι.

§178ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ μὲ τοιαύτας ἀντιῤῥήσεις δὲν τελειόνομεν ποτέ.

§179ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀποτείνεσθε εἰς ἡμᾶς ἰδιαιτέρως. Εἴμεθα ἀπηλλαγμένοι τῶν ἀμέσων φόρων, τοὺς ὁποίους ἐμνημονεύσατε, ἀλλ’ ἐπιβαρυνόμεθα ἀπὸ ἐμμέσους φόρους διπλασίους ἐκείνων, τοὺς ὁποίους πληρόνετε ὑμεῖς.

§180ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Ὑπουργὲ, οἱ ἔμμεσοι φόροι εἶναι πανταχοῦ οἱ αὐτοὶ ἐν Ἑλλάδι· μόνον οἱ ἄμεσοι φόροι ἐπιβαρύνουσιν ἐπὶ πλέον ἡμᾶς τοὺς λοιποὺς Ἕλληνας, ἀπέναντι τῶν ὁποίων σεῖς ὑποβάλλεσθε εἰς φόρον ἐξαγωγῆς ἐπὶ τοῦ ἐλαίου καὶ τῆς σταφίδος. Ἐπαναλαμβάνω δὲ, διὰ τελευταίαν φορὰν, ὅτι, ἐὰν νομίζητε, ὅτι σεῖς πληρόνετε ἀπὸ ἡμᾶς περισσότερα, δὲν ἔχετε ἄλλο φρονιμώτερον νὰ κάμητε ἢ νὰ ὑπαχθῆτε εἰς τὴν φορολογικὴν ἀφομοίωσιν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς προτείνομεν.

§181ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Παρακαλῶ ν’ ἀνοίξητε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1892, ἵνα ἴδητε τὸν ἐξαγωγικὸν φόρον τοῦ ἐλαίου ἐν Ἑπτανήσῳ, καὶ κάμητε τὴν ἀναλογίαν.

§182ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ τοῦ φόρου αὐτοῦ δὲν εἴμεθα ἀπηλλαγμένοι ἡμεῖς οἱ λοιποὶ Ἕλληνες· ἂν δὲ πληρόνητέ τι πλέον ὑμεῖς οἱ Ἑπτανήσιοι, τὸ πληρόνετε μόνον διὰ τὸ ἐξαγόμενον, οὐχὶ ὅμως καὶ διὰ τὸ ὑφ’ ὑμῶν τῶν ἰδίων καταναλισκόμενον ἔλαιον, ἐνῷ ἡμεῖς πληρόνομεν καὶ δι’ ὅσον ποσὸν καταναλίσκομεν οἱ ἴδιοι, πληρόνομεν δὲ περιπλέον καὶ ὅλους τοὺς ἀμέσους φόρους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄγνωστοι εἰς ὑμᾶς. Ἀλλ’ ἡ φορολογικὴ ἀνισότης καὶ δυσαναλογία δὲν παρατηρεῖται μόνον μεταξὺ τῶν διαφόρων ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους, ἀπαντᾷ ἔτι καὶ μεταξὺ τῶν διαφόρων αὐτοῦ τάξεων. Καὶ ἄλλοτε ἀνέπτυξα τὴν περὶ τούτου γνώμην μου, καὶ νῦν ὀφείλω νὰ ἐπαναλάβω τοῦτο. Ὑπάρχει ἀρχὴ, κοινῶς ἀνεγνωρισμένη ἐν τῇ οἰκονομικῇ ἐπιστήμῃ, ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν ἔχει ἀναγράψει καὶ τὸ Σύνταγμα ἡμῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 3, καὶ καθ’ ἣν οἱ πολῖται πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὰ δημόσια βάρη ἀναλόγως τῆς περιουσίας των. Ἀναδιφήσατε ὅμως ὅλην τὴν φορολογικὴν ἡμῶν νομοθεσίαν, καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι οὐδαμοῦ αὐτῆς ἐφαρμόζεται ἡ τοιαύτη ἀρχή. Θὰ ἴδητε τοὺς μικροὺς, τοὺς ἀπόρους, καὶ αὐτὴν τὴν μέσην τάξιν, τοὺς ἀστοὺς, φορολογουμένους πάντας πολὺ βαρύτερον σχετικῶς πρὸς τοὺς εὐπορωτέρους παρ’ ἡμῖν. Πανταχοῦ ὑπάρχουσι κοινοὶ εἰς πάντας φόροι οἱ ἔμμεσοι, οἵτινες πλήττουσιν ἐξ ἴσου καὶ πλουσίους καὶ πένητας, καὶ εὐπόρους καὶ ἀπόρους. Ὅπως ὅμως ἀποκατασταθῇ ἡ φορολογικὴ ἀναλογία, ἀλλαχοῦ ἐπιβάλλουσι τοὺς ἀμέσους φόρους, οἵτινες κυρίως καὶ κατ’ ἐξοχὴν ἐπιβαρύνουσι τὰς εὐπορωτέρας τάξεις· διὰ τοῦτο δ’ ἐνιαχοῦ ἐγένετο ἀποδεκτὸν ἐπὶ τῶν ἀμέσων φόρων τὸ προοδευτικὸν λεγόμενον σύστημα, καθ’ ὃ ὁ φορολογικὸς ὅρος αὐξάνει ἀναλόγως τοῦ εἰσοδήματος, καὶ οὕτω κατορθοῦται ἐκεῖ, ὥστε πράγματι οἱ πλούσιοι νὰ πληρόνωσι περισσότερα καὶ οἱ πτωχοὶ ὀλιγώτερα. Ἐν τούτοις παρ’ ἡμῖν ἔχουσιν ἀναστραφῆ οἱ ὅροι καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην. Παρ’ ἡμῖν οἱ ἄμεσοι φόροι πλήττουσι κυρίως τοὺς ἀπορωτέρους, ἐπ’ αὐτῶν δὲ ὁ φορολογικὸς ὅρος αὐξάνει ἐπὶ τῶν πτωχῶν καὶ ἐλαττοῦται ἐπὶ τῶν πλουσίων. Οὕτω παρ’ ἡμῖν εἰσπράττεται φόρος παρὰ τοῦ ἐλαιοπαραγωγοῦ 9%, παρὰ τοῦ δυστυχοῦς κηπουροῦ 10%, παρὰ τοῦ ἔτι δυστυχεστέρου ῥητινοσυλλέκτου 12%, καὶ δὴ ἐφ’ ὅλων τούτων φορολογεῖται ἡ ἀκαθάριστος πρόσοδος. Παρὰ τοῦ πλουσίου ὅμως, παρὰ τοῦ τοκογλύφου, παρὰ τῶν ἑταιριῶν καὶ Τραπεζῶν εἰσπράττεται φόρος μόλις 5%, καὶ μάλιστα οὐχὶ ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ καθαροῦ αὐτῶν εἰσοδήματος. Τὴν μεγάλην ταύτην δυσαναλογίαν καὶ ἀδικίαν ἐν τῇ καθ’ ἡμᾶς φορολογίᾳ ζητοῦμεν, Κύριοι, ἡμεῖς νὰ μετριάσωμεν κατὰ τὸ δυνατὸν διὰ ῥιζικῶν αὐτῆς μεταῤῥυθμίσεων, δι’ ὧν θὰ ἦτο δυνατὸν καὶ αἱ δημόσιαι πρόσοδοι ν’ αὐξήσωσι, καὶ αἱ ἀπορώτεραι παρ’ ἡμῖν τάξεις ν’ ἀνακουφισθῶσί πως ἐκ τῶν νῦν ἀφορήτων δι’ αὐτὰς βαρῶν. Τὰς τοιαύτας μεταῤῥυθμίσεις θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ὑποτυπώσω νῦν διὰ γενικῶν μόνον γραμμῶν, ὑποδεικνύων αὐτὰς ἐπὶ τῶν κυριωτέρων μόνον φόρων. Ἐν πρώτοις εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ἀντικαταστάσεως τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν διὰ τοῦ ἐγγείου στρεμματικοῦ φόρου. Ἐκ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ὀλίγα σχετικῶς εἰσπράττει τὴν σήμερον τὸ Κράτος, μόλις 1,500,000 δραχμὰς, δὲν θὰ εἰσπράξῃ δὲ πολὺ περισσότερα καὶ μετὰ τὴν ἐκ νέου ἐπιβολὴν τῶν δύο δεκατημορίων. Καὶ ὅμως ὁ φόρος οὗτος, καίπερ ἔγγειος θεωρούμενος, ἐπιβαρύνει ἔτι καὶ νῦν κατὰ τὸ πλεῖστον τοὺς ἀπόρους καλλιεργητὰς, καὶ οὐχὶ τοὺς εὐπόρους γαιοκτήμονας. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ καταργηθῇ ὁ τοιοῦτος φόρος, καὶ ν’ ἀντικατασταθῇ ὑπὸ τοῦ μόνου λογικοῦ καὶ δικαίου φόρου, τοῦ ἁπανταχοῦ τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου ἰσχύοντος ἐγγείου στρεμματικοῦ φόρου. Ἴσως μοὶ ἀντείπῃ τις, ὅτι πρὸς τοῦτο ἔχομεν ἀνάγκην κτηματολογίου, καὶ ὅτι πρέπει νὰ περιμείνωμεν τὸ πέρας τῶν ἐργασιῶν τῆς Γεωδαιτικῆς ἀποστολῆς, τῆς ὁποίας εἰσηγητὴς ὑπῆρξεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἡ ὁποία, ἐργαζομένη ὅπως ἐργάζεται, θὰ ἀγάγῃ εἰς πέρας τὸ ἔργον της ἴσως μετὰ αἰῶνα ὅλον.

§183ΜΑΝΕΣΗΣ. Πολὺ ταχέως. Ἐργάζεται θαυμασίως.

§184ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅσον ταχέως καὶ ἂν ἐργάζηται, πρὸ τῆς παρελεύσεως τριακονταετίας βεβαίως δὲν θὰ περατωθῇ τὸ ἔργον της.

§185ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὄχι δά!

§186ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν μοὶ λέγετε, πόσας χιλιάδας ἐκταρίων ἔχει ἤδη καταμετρήσει:

§187ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἠμποδίσθησαν αἱ ἐργασίαι της.

§188ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ἐγώ, κύριε Ὑπουργέ, ἔχω μελετήσει τὰ ἀλλαχοῦ γενόμενα, ἠξεύρω δέ, ὅτι ἐκεῖ ἐχρειάσθησαν δεκαετηρίδες ὁλόκληροι καὶ δαπάναι πολλαί, ἐνῷ ἡμεῖς ἔχομεν ἀνάγκην ὅσον οἷόν τε τάχιον νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ σύστημα τῆς στρεμματικῆς φορολογίας.

§189ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐν Βοσνίᾳ καὶ Ἑρζεγοβίνῃ πόσος χρόνος ἐχρειάσθη;

§190ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ἐν Βοσνίᾳ καὶ Ἑρζεγοβίνῃ ἦτο εὔκολον τὸ πρᾶγμα, διότι ἐκεῖ προϋπῆρχεν ἓν ἀτελὲς κτηματολόγιον, τὸ τουρκικόν. Ἐν Τουρκίᾳ, ὡς γνωστόν, ὑπάρχει καὶ λειτουργεῖ ἀνέκαθεν κτηματολόγιον, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου ὑπάρχουσι τίτλοι ὁπωσδήποτε ἀσφαλεῖς, τὰ ταπιὰ καὶ τὰ χοτζέτια λεγόμενα, ἅτινα ἐκδίδει ὁ ἐν Κωνσταντινουπόλει Τεφτερχανές. Ἐν Ἑλλάδι ὅμως, ἔνθα οὐδὲν τοιοῦτον στοιχεῖον, εἰς τὰς παλαιὰς ἰδίᾳ ἐπαρχίας, ἔχει τις, ἵνα στηριχθῇ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῇ καταμέτρησις, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς νὰ συνταχθῇ τὸ κτηματολόγιον τόσον ταχέως, ὅσον ἐν Βοσνίᾳ καὶ Ἑρζεγοβίνῃ· διότι, ἐνῷ ἐκεῖ ὑπῆρχον οἱ τίτλοι, ἀκριβεῖς κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον, τοὺς ὁποίους ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν, ἐδῶ ἡμεῖς ἀκόμη δὲν ἠξεύρομεν καλὰ–καλὰ εἰς τίνα ἀνήκει ἕκαστον κτῆμα. Λοιπὸν πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συνταχθῇ τόσον εὐκόλως κτηματολόγιον, χωρὶς νὰ ἔχῃ τίτλους ἀσφαλεῖς;

§191ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ μέχρις ὅτου συμπληρωθῇ, θ’ ἀνατραπῇ τὸ σύστημα τοῦτο. Εἰς τὴν Γαλλίαν τὸ ἐθεώρησαν ἤδη περιττόν.

§192ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐφαρμόσωμεν ἐν Ἑλλάδι τὸ σύστημα τὸ διὰ δηλώσεων, τὸ ὁποῖον ἐφήρμοσαν ἤδη ἐν Ἰταλίᾳ ἐπιτυχῶς.

§193ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ εἴχομεν καὶ ἄλλοτε.

§194ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ εἴχομεν ἐπὶ ὡρισμένων γαιῶν, ἰδίᾳ ἐπὶ τῶν ἀμπέλων· ἀλλὰ τώρα πρόκειται νὰ ἐφαρμόσωμεν αὐτὸ ἐφ’ ὅλων τῶν γαιῶν, καὶ τῶν καλλιεργησίμων καὶ τῶν βοσκησίμων. Πλὴν καὶ τὸ ἐν Ἰταλίᾳ δοκιμασθὲν σύστημα δὲν εἶναι εὔκολον βεβαίως νὰ ἐφαρμοσθῇ τόσον ταχέως ἐν ἡμῖν. Δυνατὸν καὶ 3 καὶ 4 καὶ πλείονα ἔτη νὰ χρειασθῶσι πρὸς τοῦτο. Δυνάμεθα ὅμως ἐπὶ τοῦ παρόντος ν’ ἀφήσωμεν τὴν φορολογίαν τὴν ὑπάρχουσαν, ὡς πρὸς τὰς μικρὰς ἰδιοκτησίας, καὶ νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν ἔγγειον στρεμματικὴν φορολογίαν εἰς τὰς μεγάλας. Αἱ μεγάλαι ἰδιοκτησίαι ἔχουσιν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τίτλους ἀσφαλεῖς, εἰς αὐτὰς δὲ εἶναι εὔκολος καὶ ἡ ἄμεσος ἐξέλεγξις καὶ ἡ ἐπιβολὴ τοῦ φόρου τοῦ στρεμματικοῦ. Εἶναι, Κύριοι, ἀνάγκη, καὶ ἀνάγκη ἐπείγουσα, ἡ ἔγγειος στρεμματικὴ φορολογία νὰ εἰσαχθῇ καὶ παρ’ ἡμῖν, ἰδίᾳ ἐν Θεσσαλίᾳ, ἡ ὁποία ἄλλοτε ἀπέτινε φόρον ἔγγειον εἰς τὸ Δημόσιον, ἐπὶ τουρκοκρατίας, περὶ τὰ 10 ἑκατομμύρια φράγκων χρυσῶν, τὴν σήμερον δὲ δὲν ἀποφέρει ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους οὔτε 1 ἑκατομμύριον. Καὶ αἱ ἐν Θεσσαλίᾳ ἰδιοκτησίαι ἀνήκουσι κατὰ μέγα μέρος εἰς μεγαλοκτηματίας, οἱ ὁποῖοι, διαβιοῦντες ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἐν Θεσσαλονίκῃ, ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἐν Σμύρνῃ καὶ ἀλλαχοῦ, κατορθοῦσιν ὅλον τὸ εἰσόδημα αὐτῶν νὰ μεταβάλλωσιν εἰς χρυσὸν, τὸν ὁποῖον ἐξάγοντες ἐκ τῆς χώρας καταναλίσκουσιν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ. Πρέπει ἰδίᾳ οἱ μεγάλοι οὗτοι γαιοκτήμονες νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς μεγαλειτέραν φορολογίαν. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι εἶχε δίκαιον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἰσχυρισθεὶς προχθὲς, ὅτι ὑπὸ τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποβάλωμεν εἰς φορολογίαν τοὺς ἐπιμόρτους καλλιεργητάς. Οἱ καλλιεργηταὶ οὗτοι, ἀντὶ νὰ πληρόνωνται τοῖς μετρητοῖς, πληρόνονται εἰς εἶδος, καὶ ἡ πληρωμὴ αὕτη εἰς εἶδος εἶναι βεβαίως πολὺ μικροτέρα ἀναλόγως πρὸς τὴν πληρωμὴν, τὴν ὁποίαν λαμβάνει σήμερον εἷς ἐργάτης εἴτε σταφιδαμπέλου, εἴτε ἀμπέλου, εἴτε οἱασδήποτε ἄλλης ἐργασίας. Ἀλλ’ ὅταν θέλητε, κύριε Πρωθυπουργὲ, νὰ φορολογήσητε καλὰ καὶ σώνει τὸν ἐργάτην, τὸν γεωργὸν, μεταφέροντες εἰς τοὺς ὤμους αὐτοῦ πολλάκις τὸ μεγαλείτερον μέρος τῆς φορολογίας τοῦ ἰδιοκτήτου, διατὶ δὲν μεταφέρετε εἰς τοὺς ὤμους καὶ τῶν ἐργατῶν τῶν σταφιδαμπέλων μέρος τῆς φορολογίας, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπόκειται ὁ σταφιδοκτήμων; διατὶ δὲν μεταφέρετε εἰς τοὺς ὤμους τοῦ ἐργάτου τοῦ Λαυρίου μέρος τοῦ φόρου, εἰς ὃν ὑποβάλλονται αἱ ἑταιρίαι τοῦ Λαυρίου; Καὶ ἐν τούτοις ἡ θέσις τοῦ καλλιεργητοῦ τὴν σήμερον εἶναι πολὺ χειροτέρα τῆς τῶν ἐργατῶν τῶν σταφιδαμπέλων καὶ τοῦ Λαυρίου. Οἱ ἐργάται οὗτοι ἀπολαμβάνουσι τὴν ἡμέραν 3, 4 καὶ 5 δραχμάς· τί δὲ ἀπολαμβάνει ἕκαστος ἐπίμορτος καλλιεργητής; Ἐὰν ὑπολογίσῃ τις καλῶς, θὰ ἴδῃ ὅτι καθ’ ὅλον τὸ ἔτος ἐργάζεται αὐτός, ἡ σύζυγός του, τὰ τέκνα του, πρὸς παραγωγὴν τοῦ μικροῦ εἰσοδήματος, τὸ ὁποῖον μοιράζεται πρῶτον πρὸς τὸν ἰδιοκτήτην, καὶ ὕστερον φορολογεῖ τὸ Δημόσιον τόσον βαρέως, ὥστε δὲν ἀναλογεῖ ἐξ αὐτοῦ πολλάκις εἰς αὐτὸν καὶ τὰ μέλη τῆς οἰκογενείας του οὐδ’ ἡμερομίσθιον 60 λεπτῶν. Καὶ θέλετε νὰ ὑποβάλητε εἰς τοιαύτην φορολογίαν τὸ ἡμερομίσθιον τῶν 60 λεπτῶν, καθ’ ὃν χρόνον δικαίως, ὁμολογῶ καὶ ἐγώ, ἀπαλλάσσετε παντὸς φόρου τὸν ἐργάτην, τὸν ἔχοντα ἡμερομίσθιον 3, 4 καὶ 5 δραχμῶν! Δὲν εἶναι λοιπὸν, Κύριοι, λόγος ἀποχρῶν οὗτος, ὅπως ἀναβάλωμεν τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἐγγείου στρεμματικῆς φορολογίας ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ ὅπου ἀλλαχοῦ τῆς Ἑλλάδος ὑπάρχουσι μεγάλαι ἰδιοκτησίαι, στεροῦντες οὕτω τὸ Δημόσιον σπουδαίας προσόδου.

§195ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσον ἐλπίζετε ὅτι θὰ εἰσπράττηται;

§196ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐλπίζω ὅτι θὰ ἔχωμεν ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐκ τῶν μεγάλων κτήσεων, τηρουμένης τῆς φορολογίας τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν διὰ τὰς μικρὰς κτήσεις, ὑπὲρ τὰ 3 ἑκατομμύρια. Ὅταν ὅμως ἐφαρμοσθῇ ἐφ’ ὅλων τῶν ἰδιοκτησιῶν, θὰ ἔχωμεν 5–6 ἑκατομμύρια. Ἑτέραν μεταῤῥύθμισιν προτείνομεν ἐπὶ τοῦ φόρου τοῦ οἴνου. Ὁ φόρος οὗτος, ὅπως τὴν σήμερον βεβαιοῦται καὶ εἰσπράττεται εἶναι εἴπερ τις καὶ ἄλλος ἄδικος καὶ δυσανάλογος. Ἡ βεβαίωσις αὐτοῦ, ὡς γίνεται ἰδίᾳ εἰς τὰ χωρία, συνεπάγεται πλείστας ὅσας ἐνοχλήσεις. Εἴτε ὑπάλληλος τοῦ Δημοσίου μεταβῇ, ὅπως ἐξελέγξῃ τὸν οἶνον, εἴτε ἐνοικιαστής, ὁ δυστυχὴς ὁ χωρικός, ὁ ὁποῖος πιθανὸν τὴν ἡμέραν ἐκείνην νὰ εὑρίσκηται εἰς τοὺς ἀγρούς του καὶ νὰ ἔχῃ εἰς τὴν οἰκίαν του ἀφήσει τὴν σύζυγόν του, ἀγράμματον οὖσαν, εἶναι ἐκτεθειμένος εἰς τὴν ἀσυνειδησίαν τοῦ ὑπαλλήλου καὶ τοῦ ἐνοικιαστοῦ. Καὶ ἠξεύρετε πόσον εὔκολος εἶναι ἡ κατάχρησις. Δύνασθε νὰ ἔχητε οἶνον ἐκ τῆς προηγουμένης ἐσοδείας, καὶ αὐτοὶ νὰ ἔλθωσι καὶ νὰ σᾶς τὸν καταλογίσωσιν εἰς τὴν νέαν ἐσοδείαν. Δύνασθε νὰ ἔχητε βαρέλια πεπληρωμένα κατὰ τὸ ἥμισυ· ἔρχεται ἐν τούτοις ὁ ὑπάλληλος ἢ ἐνοικιαστὴς καὶ σᾶς λέγει: «τὰ εἴχετε πληρώσει ὁλόκληρα, ἐν τῷ μεταξὺ δ’ ἐπωλήσατε τὸ ἥμισυ τοῦ οἴνου, διὸ σᾶς κάμνω πρωτόκολλον διὰ τὸ ὅλον». Εἶναι ἐπαχθὴς, ἐπαχθέστατος ὁ φόρος οὗτος, ἐφαρμοζόμενος ὡς ἐφαρμόζεται τὴν σήμερον· ἀλλ’ εἶναι ἐν ταὐτῷ καὶ ἄνισος. Ὁ φόρος αὐτὸς ἀνέρχεται ὁμοῦ μετὰ τῶν δύο δεκατημορίων, τὰ ὁποῖα προσετέθησαν κατ’ αὐτάς, εἰς 3½ λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν. Τόσον πληρόνει διὰ τὸν οἶνον ὁ χωρικὸς οἰνοπαραγωγός, ὅστις παράγει καὶ καταναλίσκει αὐτὸν μόνος, καὶ δι’ ὃν ὁ οἶνος εἶναι ἀντικείμενον πρώτης ἀνάγκης, καὶ ἂν θελήσῃ νὰ τὸν πωλήσῃ, δὲν θὰ εὕρῃ τιμὴν ἐνίοτε ἄνω τῶν 25 καὶ 30 λεπτῶν, τουτέστιν ὁ φόρος ἀναλογεῖ ἐπὶ τοῦ μικροῦ αὐτοῦ παραγωγοῦ πρὸς 8–10%· 2½ ὅμως λεπτὰ φόρον κατ’ ὀκᾶν πληρόνει καὶ ὁ οἰνοπαραγωγὸς τῶν πόλεων, ὅστις παράγει οἶνον εἰς μεγάλας ποσότητας καὶ καλλιτέρας ποιότητος, πωλούμενον πολλάκις πρὸς μίαν καὶ δύο δραχμὰς τὴν ὀκᾶν· πλὴν ἐπὶ τούτου ἀναλογεῖ ὁ φόρος ὄχι πλέον πρὸς 8%–10%, ἀλλὰ πρὸς 1¼ μέχρι 2½%. Ἡμεῖς προτείνομεν νὰ καταργηθῇ ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ οἴνου δι’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας, δι’ ὅλους τοὺς μικροὺς οἰνοπαραγωγούς, νὰ ὑπαχθῶσι δὲ οὗτοι εἰς ἔγγειον στρεμματικὴν φορολογίαν. Δύναται νὰ γείνῃ αὕτη διὰ δηλώσεων, ἐξελεγχομένων εἶτα διὰ καταμετρήσεως, ἀνανεουμένης κατὰ πᾶσαν πενταετίαν. Σᾶς βεβαιῶ δέ, ὅτι ὅλοι οἱ μικροὶ οἰνοπαραγωγοὶ τῶν ἐπαρχιῶν εἶναι πρόθυμοι νὰ πληρώσωσι κἄτι τι περισσότερον, ἀφ’ ὅτι ἐπλήρονον ἄλλοτε κατὰ στρέμμα, ὅπως ἀπαλλαγῶσι τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου μὲ τὰς καταθλιπτικὰς αὐτοῦ δηλώσεις καὶ καταμετρήσεις.

§197ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τὰ ἀποτελέσματα τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀμπέλων τὰ ἐμελετήσατε;

§198ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐκτὸς τοῦ ἐγγείου στρεμματικοῦ φόρου προτείνομεν ν’ αὐξήσῃ, εἰ δυνατὸν, ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ οἴνου διὰ τὴν κατανάλωσιν, βεβαιούμενος καὶ εἰσπραττόμενος ἐπὶ τῶν οἰνοπωλῶν, κατὰ προοδευτικὸν σύστημα, ἀναλόγως τοῦ ποσοῦ τῆς καταναλώσεως, ἀρχόμενος ἀπὸ 3 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν καὶ ἐξικνούμενος μέχρις 6 λεπτῶν. Οὕτω πως, Κύριοι, ἡ φορολογία αὕτη δὲν θὰ ἦναι τοσοῦτον ἐπαχθής, ὅπως τὴν σήμερον, θ’ ἀποφέρῃ δὲ μεγαλείτερα ποσὰ ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀποφέρει τώρα. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς ἄλλας λεπτομερείας ἐπὶ τῶν ἀμέσων φόρων...

§199ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τί ἐλπίζετε νὰ εἰσπράξητε;

§200ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐλπίζω νὰ ἔχωμεν ἀνωτέραν εἴσπραξιν ἕως ἑνὸς ἑκατομμυρίου. Ἀλλὰ, Κύριοι, τὴν ἰδιαιτέραν ἡμῶν προσοχὴν πρέπει νὰ ἐπιστήσωμεν εἰς τὰ μονοπώλια. Ὅπως καὶ ἐν ἄλλοις πολλοῖς, καὶ ἐν τοῖς μονοπωλίοις ἠστοχήσαμεν πολὺ ἐν Ἑλλάδι. Ὑπὸ τὸ μονοπώλιον ἐπιβάλλεται ὁ βαρύτατος τῶν φόρων, καὶ τοιοῦτος φόρος ἐπιβάλλεται συνήθως οὐχὶ ἐπὶ ἀντικειμένων πρώτης ἀνάγκης, ἀλλ’ ἐπὶ ἀντικειμένων ἀπολαυστικῶν, ἢ καὶ ἐπιβλαβῶν εἰς τὴν ὑγείαν, ὡς ὁ καπνός. Παρ’ ἡμῖν συνέβη τὸ ἐναντίον. Τὰ εἴδη ταῦτα ἔχομεν ἀπηλλαγμένα τῆς τοιαύτης βαρείας φορολογίας, τῆς διὰ τοῦ μονοπωλίου ἐφαρμοζομένης, ὑπηγάγομεν δὲ εἰς αὐτὴν τὴν φορολογίαν ἀκριβῶς τὰ εἴδη τῆς πρώτης ἀνάγκης, ὡς τὸ ἅλας καὶ τὸν φωτισμόν. Ἠξεύρετε δὲ εἰς πόσον ἀνέρχεται ὁ φόρος ὁ πληρονόμενος ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ μονοπωλίου διὰ τὸ ἅλας; Εἰς 1400%! Τὸ ἅλας στοιχίζει κατ’ ὀκᾶν μόλις 1 λεπτόν, καὶ πωλεῖται πρὸς 15 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν. Διὰ τοῦ φόρου αὐτοῦ δὲν ἐπιβαρύνονται αἱ εὐπορώτεραι τάξεις. Αἱ τάξεις αὗται ἔχουσιν ἀνάγκην ἅλατος ἐτησίως 40–50 τὸ πολὺ ὀκάδων...

§201ΛΑΜΠΡΟΣ. Ὅσοι τρώγουσι φαγητά, χρειάζονται ἀλάτι.

§202ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μόνον ὑπὸ αὐτὴν τὴν ἔποψιν γνωρίζετε σεῖς τὴν χρῆσιν τοῦ ἅλατος· ἀλλ’ εἰς τὰ ἰδικά μας μέρη χρησιμεύει αὐτὸ καὶ εἰς ἄλλας ἀνάγκας. Ὁ συμπολίτης λ.χ. τοῦ κ. Σιμοπούλου θέλει νὰ ἁλατίσῃ τὰς ἐλαίας του, ὁ δὲ συνεπαρχιώτης του κτηνοτρόφος ἔχει ἀνάγκην ἅλατος διὰ τὰ ποίμνιά του, εἰς ἃ χρησιμεύει αὐτὸ ὡς τροφὴ ἐν καιρῷ χειμῶνος... Ὁ ἐλαιοπαραγωγὸς λοιπὸν καὶ ὁ κτηνοτρόφος ὑποβάλλονται εἰς τὴν βαρεῖαν φορολογίαν τοῦ ἅλατος, διότι αὐτοὶ ἔχουσιν ἀνάγκην κατ’ ἔτος ἑκατοντάδων ὀκάδων ἅλατος. Ὑπεβάλομεν εἰς τὴν φορολογίαν αὐτὴν, τὴν βαρυτάτην, διὰ τοῦ μονοπωλίου τὸ πετρέλαιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπίσης ἀντικείμενον πρώτης ἀνάγκης. Διὰ τοῦ φόρου τούτου βεβαίως δὲν ἐπιβαρύνεται ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, διότι αὐτὸς ἔχει ἠλεκτρικὸν φῶς ἐν τῇ οἰκίᾳ του, οὐδὲ οἱ εὔποροι κάτοικοι τῶν πόλεων, διότι αὐτοὶ ἔχουσι τὸ ἀεριόφως· ἀλλ’ ἐπιβαρύνονται ἀκριβῶς αἱ ἄποροι τάξεις, ὁ λαός. Καὶ ἐνῷ ὑπηγάγομεν εἰς τὴν βαρυτάτην ταύτην φορολογίαν διὰ τοῦ μονοπωλίου τὰ ἀντικείμενα τῆς πρώτης ἀνάγκης, ἐξῃρέσαμεν αὐτῆς ἀκριβῶς τὰ εἴδη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρώτιστα πάντων ἔπρεπε νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς αὐτὴν, ὡς τοῦτο γίνεται ἀλλαχοῦ. Τοιαῦτα εἴδη εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ὁ καπνὸς, ἡ πυρῖτις καὶ αἱ ἐκρηκτικαὶ ὕλαι. Ἤδη ἔχουσιν ἐφαρμοσθῆ παρ’ ἡμῖν διάφορα συστήματα φορολογίας καπνοῦ· πλὴν πάντα ἀπέτυχον, διότι οὔτε φορολογικὴν ἀναλογίαν εἶχον, οὔτε τὴν κατάχρησιν καὶ τὸ λαθρεμπόριον ἠδύναντο νὰ περιστείλωσιν, οὔτε ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἀπέφερον τὴν προσδοκωμένην πρόσοδον. Ὑπ’ αὐτὸ τὸ νῦν ἐν ἰσχύϊ σύστημα τῆς διὰ τῶν καπνοκοπτηρίων φορολογίας τοῦ καπνοῦ, ὅπερ δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν σχετικῶς τελειότερον τῶν πρότερον ἐφαρμοσθέντων, μόλις τὸ ἓν τέταρτον τοῦ ἐν Ἑλλάδι καταναλισκομένου καπνοῦ ὑποβάλλεται εἰς φόρον. Τί δὲ σημαίνει τοῦτο; ὅτι τὰ τρία τέταρτα τῶν Ἑλλήνων καταναλωτῶν τοῦ καπνοῦ εἶναι ἀσύδοτοι, οἱ δὲ λοιποὶ ὑποβάλλονται εἰς ἐπαχθῆ καὶ δυσανάλογον φορολογίαν. Καὶ δὲν εἶναι τοιαύτη ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος φορολογία, ὅταν ἐπὶ παραδείγματι 5 δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν φόρον πληρόνῃ ὁ πτωχὸς στρατιώτης, γεωργὸς καὶ ἐργάτης, εἰς τὸν αὐτὸν δὲ φόρον ὑποβάλληται καὶ ὁ πλούσιος καὶ ὁ ἑκατομμυριοῦχος; Ὁ καπνὸς, Κύριοι, ὡς ἀντικείμενον ἀπολαυστικὸν καὶ ἐπιβλαβὲς εἰς τὴν ὑγείαν, εἶναι εἶδος κατ’ ἐξοχὴν φορολογήσιμον, δυνάμενον νὰ ὑποστῇ οἱανδήποτε φορολογικὴν ἀφαίμαξιν. Ὡς τοιοῦτος ὅμως, ὁ καπνὸς εἶναι ἐκτεθειμένος ὑπὲρ πᾶν ἄλλο εἶδος εἰς τὸ λαθρεμπόριον, ὅπερ, ὡς ἡ πεῖρα ἤδη ἀπέδειξε, μόνον ὑπὸ δύο συστήματα δύναται νὰ καταπολεμηθῇ τελεσφόρως: ὑπὸ τὸ ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ τελευταῖον ἐν Αἰγύπτῳ ἰσχῦον σύστημα, καθ’ ὃ, ἀπαγορευομένης τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς, ὑποβάλλεται ὁ ἔξωθεν εἰσαγόμενος καπνὸς ἐν τοῖς τελωνείοις εἰς βαρύτατον δασμὸν, καὶ ὑπὸ τὸ τοῦ μονοπωλίου. Τὸ πρῶτον τῶν συστημάτων τούτων ἀποκρούεται ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης, ὡς στερούμενον πάσης ἀναλογικῆς βάσεως, εἶναι δ’ ἐπιζήμιον τὰ μάλιστα διὰ χώρας καπνοφόρους, οἵα ἡ Ἑλλὰς, ἥτις ὑπ’ αὐτὸ θὰ ἐστερεῖτο ἐτησίας ἐθνικῆς προσόδου, ἀνερχομένης εἰς ἑκατομμύρια πολλά. Ὑπολείπεται οὕτω μόνον τὸ σύστημα τοῦ μονοπωλίου, ὅπερ καὶ ἀναλογικὴν βάσιν κέκτηται καὶ τὴν ἐγχωρίαν παραγωγὴν δὲν ἀποκλείει, ὡς τοιοῦτο καὶ ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης συνιστώμενον, καὶ ἐν τῇ πείρᾳ ἐφαρμοζόμενον ἤδη, καὶ ἀποφέρον λαμπρὰ ἀποτελέσματα εἰς τὰ πλεῖστα τῶν Κρατῶν τῆς Εὐρώπης. Ὑπὸ τὸ μονοπώλιον δυνατὸν νὰ περισταλῇ τὰ μάλιστα τὸ λαθρεμπόριον τοῦ καπνοῦ, καὶ ἐνῷ οὕτω θὰ ἐπέλθῃ φορολογικὴ ἰσότης μεταξὺ ὅλων τῶν Ἑλλήνων καταναλωτῶν, ἀφ’ ἑτέρου θ’ αὐξήσῃ καὶ ἡ ἐξ αὐτοῦ δημοσία πρόσοδος καταπληκτικῶς. Πλὴν τούτου, ὑπὸ τὸ μονοπώλιον ἐξασφαλίζεται ἡ ἀναλογικὴ φορολογία, καθ’ ἣν ὁ καπνὸς, διαιρούμενος εἰς διαφόρους ποιότητας, ὑποβάλλεται καὶ εἰς διάφορον φόρον, αἱ κατώτεραι ποιότητες εἰς ἐλαφρότερον, αἱ ἀνώτεραι εἰς βαρύτερον φόρον. Οὕτω πως δὲν θὰ ἦναι ὑποχρεωμένος πλέον ὁ πτωχὸς στρατιώτης, γεωργὸς καὶ ἐργάτης νὰ πληρόνῃ τὸν αὐτὸν ἐπαχθῆ φόρον, τὸν ὁποῖον πληρόνει καὶ ὁ πλούσιος καὶ ὁ ἑκατομμυριοῦχος. Ὑπὸ τὸ μονοπώλιον δυνατὸν νὰ καθιερωθῇ κλῖμαξ φορολογικὴ, ἀρχομένη ἀπὸ τριῶν καὶ ἐξικνουμένη μέχρις εἴκοσι δραχμῶν καὶ ἐπέκεινα κατ’ ὀκᾶν, ἀναλόγως τῶν διαφόρων ποιοτήτων τοῦ καπνοῦ καὶ τῶν διαφόρων βαλαντίων τῶν καταναλωτῶν. Ἔχουσι δὲ οὗτοι καὶ τὸ ἑξῆς πλεονέκτημα, ὅτι δὲν θὰ ὑπόκηνται, ὡς νῦν, εἰς τὴν ἀπάτην, καθ’ ἣν συνήθως ἀγνοοῦσι, τί ἀγοράζουσι, πληρόνοντες πολλάκις τὸ τριπλάσιον καὶ τετραπλάσιον τῆς ἀξίας τοῦ καπνοῦ, ἀναλόγως τῆς εὐσυνειδησίας τῶν καπνοπωλῶν. Θὰ ἦναι βέβαιοι, ὅτι ὑπὸ τὸ μονοπώλιον ἡ τιμὴ, ἡ ἀναγραφομένη ἐπὶ τοῦ πακέτου, θ’ ἀνταποκρίνηται πάντοτε πρὸς τὴν ἀξίαν τοῦ περιεχομένου καπνοῦ, οὐδὲ θὰ ὑπόκηνται πλέον εἰς τὰς νῦν μεταβολὰς τῆς ποιότητος καὶ γεύσεως τοῦ εἴδους τούτου. Καὶ ἐνῷ ὁ καταναλωτὴς κέκτηται τοιαῦτα πλεονεκτήματα ὑπὸ τὸ μονοπώλιον, τὸ Δημόσιον ἀφ’ ἑτέρου δύναται νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς ἑαυτὸ τὴν φορολογίαν, ἀντὶ τῶν νῦν 600 χιλιάδων, τοὐλάχιστον 2 ἑκατομμυρίων ὀκάδων ἐτησίως, καὶ νὰ εἰσπράξῃ ἐντεῦθεν ὡς 10 ἑκατομμύρια, ὁμοῦ δὲ μετὰ τοῦ σιγαροχάρτου ὡς 14 ἑκατομμύρια, ἐξ ὧν ἀφαιρουμένων τῶν ἐξόδων ἐκ 4–5 ἑκατομμυρίων, νὰ ἔχῃ καθαρὰν ἐτησίαν πρόσοδον 9–10 ἑκατομμυρίων, ἥτις πάντοτε θὰ αὐξάνῃ καὶ οὐδέποτε θὰ ἐλαττῶται. Τὰ πλεονεκτήματα ταῦτα τοῦ μονοπωλίου οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ τὴν σήμερον μετὰ λόγου, μόνη δὲ σπουδαία ἀντίῤῥησις ὑπολείπεται ἡ ἀφορῶσα εἰς τὴν ἐνδεχομένην ἐξ αὐτοῦ ζημίαν τῆς καπνοπαραγωγῆς. Εἶναι ἀληθὲς, Κύριοι, ὅτι ὑπὸ τὸ μονοπώλιον ἡ καπνοπαραγωγὴ ὑποβάλλεται εἰς παντοίους περιορισμούς. Ἐν πρώτοις δὲν ἐπιτρέπεται ὑπ’ αὐτὸ ἡ ἐλευθέρα καλλιεργία τοῦ καπνοῦ πανταχοῦ τοῦ Κράτους, ἀλλ’ εἰς ὡρισμένας μόνον περιφερείας, ἐν αἷς ἡ τοιαύτη καλλιεργία ἀπαρτίζει τὴν κυριωτάτην πρόσοδον τῶν κατοίκων. Ὀφείλει δὲ εἶτα ὁ καλλιεργητὴς νὰ ὑποβληθῇ εἰς πολλὰς διατυπώσεις περὶ τὴν καλλιεργίαν, εἰς δηλώσεις καὶ ἐλέγχους, δι’ ὧν τὸ Δημόσιον προλαμβάνει τὴν κατάχρησιν καὶ τὸ λαθρεμπόριον ἐν αὐτῇ τῇ παραγωγῇ. Ἀλλὰ τί εἶναι οἱ τοιοῦτοι περιορισμοὶ ἀπέναντι τῶν πλεονεκτημάτων, ἅτινα ἡ καπνοπαραγωγὴ θὰ εἶχεν ὑπὸ τὸ μονοπώλιον; Τὸ πρῶτον καὶ κύριον πλεονέκτημα δι’ αὐτὴν εἶναι, ὅτι ἡ διαχείρισις τοῦ μονοπωλίου θὰ ἔχῃ τὴν ὑποχρέωσιν, ἅμα τῇ συγκομιδῇ τοῦ καπνοῦ, νὰ παραλάβῃ τοῦτον καὶ πληρώσῃ τὸ ἀντίτιμον εἰς τὸν καπνοπαραγωγὸν, ὅστις οὕτω δὲν θ’ ἀναμένῃ πλέον ἐπὶ μῆνας καὶ ἔτη ἐνίοτε, ὡς νῦν, νὰ παρουσιασθῇ ἀγοραστὴς διὰ τὸ προϊόν του. Εἶτα δὲ ἡ διαχείρισις τοῦ μονοπωλίου θὰ ἔχῃ τὸ μέγα συμφέρον καὶ τὰ μέσα, ὅπως συντελέσῃ εἰς βελτίωσιν καὶ ὅσον οἷόν τε μείζονα διάδοσιν τοῦ παραγομένου καπνοῦ, ἐκζητοῦσα καὶ ἀνευρίσκουσα νέας ἀγορὰς καταναλώσεως αὐτοῦ. Θὰ φροντίζῃ νὰ πληροφορῆται, ὁποία ποιότης εἶναι ἑκασταχοῦ περιζήτητος, ταύτην δὲ θὰ παρασκευάζῃ καὶ αὐτὴ, εἴτε διὰ τῆς βελτιώσεως τῆς καλλιεργίας, καθοδηγοῦσα πρὸς τοῦτο τοὺς καπνοπαραγωγοὺς, εἴτε διὰ τῆς βελτιώσεως τῆς κατεργασίας καὶ συσκευῆς τοῦ καπνοῦ. Τοιουτοτρόπως ὑπάρχει ἐλπὶς, Κύριοι, νὰ ἔχωμεν ἀληθῆ ἐξαγωγὴν καπνοῦ καὶ πολὺ ἀνωτέρας τιμὰς ἐκείνων, ἃς ἔχει αὐτὸς τὴν σήμερον· ὑπάρχει ἐλπὶς ν’ ἀποδειχθῇ ἡ καπνοπαραγωγὴ παρ’ ἡμῖν ἀληθὴς πηγὴ ἐθνικοῦ πλούτου. Θὰ περιορισθῇ βεβαίως οὕτω πως τὸ κατὰ θάλασσαν λαθρεμπόριον τοῦ καπνοῦ, τὸ ὁποῖον κακῶς τινες ὑπολαμβάνουσι τὴν σήμερον ὡς μέσον πλουτισμοῦ τῆς χώρας. Τὸ λαθρεμπόριον τοῦτο, Κύριοι, δὲν διεξάγεται πλέον πρὸς ἄλλας χώρας, ἀλλ’ ἐν αὐτῇ τῇ Ἑλλάδι. Οἱ λαμβάνοντες καπνὸν κεκομμένον ἐκ τῆς διαμετακομίσεως, ὑπὸ τὸ πρόσχημα λαθραίας μεταφορᾶς εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, ἐφοδιάζουσι δι’ αὐτοῦ μόνον τὰς νήσους καὶ τὰ παράλια τῆς Ἑλλάδος, καὶ πάσχομεν τοιουτοτρόπως τὸ πάθημα τῆς τοῦ μύθου γαλῆς μὲ τὴν ῥίνην. Ἀληθὴς ἐξαγωγὴ καπνοῦ δύναται ν’ ἀναπτυχθῇ μόνον ὑπὸ τὸ μονοπώλιον αὐτοῦ, ὑπὸ τὸ ὁποῖον καὶ τὸ Κράτος δύναται νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς ἑαυτὸ πολλοῦ λόγου ἀξίαν πρόσοδον, δυναμένην νὰ χρησιμεύσῃ ὡς πρώτη καὶ κυρία βάσις τῆς ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Ἐπιτρέψατέ μοι, Κύριοι, τὴν ἔκφρασιν, ἀφοῦ τὴν μετεχειρίσθη ἤδη πρῶτος ὁ κ. Πρωθυπουργός· εἶναι τῷ ὄντι ἀληθὴς ἀποτύφλωσις, νὰ μὴ διαβλέπῃ τις, ὁποίων ἀγαθῶν πρόξενον δύναται νὰ γείνῃ τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἕτερον μονοπώλιον, καὶ ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης συνιστώμενον καὶ ἐν τῇ πράξει ἐφαρμοζόμενον ἀλλαχοῦ εὐδοκίμως, προτείνομεν τὸ τῆς πυρίτιδος καὶ τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν. Τὸ μονοπώλιον τοῦτο ὑπαγορεύουσιν οὐ μόνον ταμιευτικοί, ἀλλὰ καὶ πολλοὶ ἄλλοι λόγοι. Τὸ Κράτος δύναται νὰ ἔχῃ ὑπ’ αὐτὸ πάντοτε πρόχειρον τὴν ἀναγκαίαν προμήθειαν διὰ τὸν στρατὸν, καὶ νὰ ἀνανεώνῃ ἐγκαίρως τὴν ἐν τοῖς φυσιγγίοις ὀξειδουμένην πυρίτιδα. Τὸ κυριώτατον ὅμως πάντων εἶναι, ὅτι διὰ τοῦ μονοπωλίου τῆς πυρίτιδος καὶ τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν προάγεται καὶ ὑποθάλπεται ἡ δημοσία ἀσφάλεια. Ὑπὸ τὴν νῦν ἐλευθερίαν τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς ἐμπορίας τῆς πυρίτιδος καὶ τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν, πόσα δυστυχήματα δὲν συμβαίνουσι κατ’ ἔτος, ἀφοῦ ἐπιτρέπεται εἰς ἕκαστον, ὁπουδήποτε θέλῃ, νὰ ἱδρύσῃ ἐργοστάσιον καὶ ἀποθήκην πυρίτιδος καὶ ἐκρηκτικῶν ὑλῶν; Δὲν νομίζετε δὲ, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ βαρυτέρα φορολογία, εἰς ἣν θὰ ὑπήγοντο ὑπὸ τὸ μονοπώλιον τὰ εἴδη, θὰ καθίστα αὐτὰ δυσπρόσιτά πως, καὶ θὰ προελαμβάνοντο οὕτω πολλὰ δυστυχήματα; Σᾶς ὑπέδειξα, Κύριοι, διὰ γενικῶν γραμμῶν, ἔνθεν μὲν τὰς οἰκονομίας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους, ἃς ἡμεῖς θεωροῦμεν ἀπαραιτήτως ἀναγκαίας, ὑφ’ ἣν τὴν σήμερον διατελοῦμεν οἰκονομικὴν κατάστασιν, ἔνθεν δὲ τὰς φορολογικὰς μεταῤῥυθμίσεις, δι’ ὧν θὰ ἦτο δυνατὸν καὶ αὔξησις τῶν δημοσίων προσόδων ἀξία λόγου νὰ ἐπέλθῃ καὶ αἱ νῦν ἀφορήτως φορολογούμεναι τάξεις ἐν Ἑλλάδι νὰ ἀνακουφισθῶσί πως. Ἂν εἰς ταῦτα προσθέσητε καὶ τὴν προστασίαν καὶ προαγωγὴν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, τῆς παραγωγῆς ἐκείνης, ἐξ ἧς οὐχὶ ἄτομα, ἀλλὰ τάξεις ὁλόκληροι δύνανται ν’ ἀναλάβωσιν οἰκονομικῶς, καὶ ν’ ἀποδείξωσι τὴν χώραν ἡμῶν αὐτάρκη τοὐλάχιστον ὡς πρὸς τὰ ἀντικείμενα τῆς πρώτης ἀνάγκης, δι’ ἃ τὴν σήμερον ὀφείλομεν νὰ ἐξάγωμεν δεκάδας ἑκατομμυρίων εἰς χρυσὸν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, ἔχετε οὕτως ἐν κεφαλαίῳ ὅλα τὰ μέτρα ἐκεῖνα, ὧν ἐφαρμοζομένων, καθ’ ἡμᾶς, ὑπάρχει ἐλπὶς ἔτι ν’ ἀποσοβήσωμεν τὸν ἐπικείμενον κίνδυνον. Ἀλλὰ πρέπει τὰ μέτρα ταῦτα νὰ ἐφαρμοσθῶσιν ὅσον οἷόν τε τάχιον. Πρέπει ἰδίᾳ ν’ ἀνακόψωμεν ἀμέσως τὸν δρόμον ἡμῶν κατὰ τῆς κατωφερείας, εἰς ἣν ἐξωθεῖ ἡμᾶς ἡ τόσον ὀλεθρία ἐν τοῖς πράγμασιν ἀποδειχθεῖσα οἰκονομικὴ πολιτικὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Πρέπει νὰ καταρτίσωμεν προϋπολογισμὸν ἀληθῆ, καὶ οὐχὶ εἰκονικὸν, ὡς ὁ παρὼν, ὅστις τὰ μὲν ἔσοδα, ὡς εἴδομεν, ἀναγράφει ἐπὶ πλέον, τὰ δ’ ἔξοδα ἐπὶ ἔλαττον τῶν πραγματικῶν κατὰ ἑκατομμύρια ὅλα. Πρέπει ν’ ἀποκαταστήσωμεν εὐρὺ πραγματικὸν ἰσοζύγιον, καὶ ν’ ἀποφύγωμεν οὕτω τὰ ἐλλείμματα, ἅτινα ὑπῆρξαν ἡ πρώτη καὶ κυρία πηγὴ τῆς νῦν ἐκρύθμου οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως. Πρέπει ἐκ παντὸς τρόπου ν’ ἀποφύγωμεν τὰ δάνεια, ἅτινα δι’ ἡμᾶς ὑπῆρξαν ἀληθὴς κατάρα. Ἀλλὰ πρὸ πάντων πρέπει νὰ παύσωμεν πλέον μετατρέποντες τὰ ἐσωτερικὰ εἰς ἐξωτερικὰ δάνεια, ὅπερ ἀκόμη προχθὲς ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ ὡς τὸ κυριώτερον γνώρισμα τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς του, ἣν, ὡς φαίνεται, ἔχει ἀμετάτρεπτον ἀπόφασιν νὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι. Καὶ ἐν τούτοις εἷς μέγας οἰκονομολόγος, ὁ Paul Leroy-Beaulieu, ὁ ἔχων κῦρος καὶ αὐθεντίαν εἴπερ τις καὶ ἄλλος ἐν τοῖς τοιούτοις ζητήμασι, πραγματευόμενος τελευταῖον ἔτι ἐν τῷ ἐγκρίτῳ αὐτοῦ περιοδικῷ «L'Economiste Français» περὶ τῶν δευτερευόντων ἐκείνων Κρατῶν, ὧν τὰ οἰκονομικὰ ἀπὸ πολλοῦ ἤδη ἐχαρακτήρισεν ὡς σαθρὰ, ὡς finances avariées, καὶ εἰς ἃ καταλέγει καὶ τὴν Ἑλλάδα, δὲν ἐδίστασε νὰ θεωρήσῃ ὡς πρώτην αἰτίαν τοῦ κακοῦ ἀκριβῶς τὴν μετατροπὴν τῶν δανείων αὐτῶν ἐξ ἐσωτερικῶν εἰς ἐξωτερικὰ, καὶ νὰ χαρακτηρίσῃ τὴν τοιαύτην οἰκονομικὴν πολιτικὴν ὡς ἀληθῆ παραφροσύνην, ὡς aberration. Καὶ δὲν ἔχει βεβαίως ἄδικον ὁ Γαλάτης οἰκονομολόγος ἐν τούτῳ. Ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος μετατροπὴ αὐξάνει κατὰ μικρὸν τὰς ὑποχρεώσεις Κράτους τινὸς πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν κατὰ τρόπον, ἐπιβάλλοντα εἰς αὐτὸ τὴν ὑπὲρ τὰς δυνάμεις του ἐτησίαν ἐξαγωγὴν χρυσοῦ, χάριν τῶν ὑποχρεώσεών του αὐτῶν, μέχρι σημείου, ἐξωθοῦντος αὐτὸ εἰς ἀναστολὴν τῶν πληρωμῶν του, εἰς χρεωκοπίαν. Καὶ εἰς τοῦτο ἄγει καὶ τὴν Ἑλλάδα ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἔχει καταστῆ ἤδη, Κύριοι, δύσκολος, δυσκολωτάτη εἰς ἡμᾶς ἡ ἐκπλήρωσις τῶν εἰς χρυσὸν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου πρὸς τὸ ἐξωτερικόν. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁμιλῶν ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου περὶ τοῦ νομισματικοῦ ζητήματος καὶ περὶ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου, τὸ ὁποῖον αὐτὸς ἀπεκάλεσεν, ἀγνοῶ διατὶ, κοινωνικὸν ἰσοζύγιον, ἀνέπτυξε πολλὰς θεωρίας, σφαλερὰς ἐκ θεμελίων, καθ’ ἣν ἐγὼ ἔχω γνώμην. Δὲν θέλω νῦν ἐγὼ ν’ ἀντεπεξέλθω πρὸς τὰς τοιαύτας θεωρίας μὲ ἄλλας θεωρίας, ὅσον ὀρθαὶ καὶ ἀληθεῖς καὶ ἂν ἦναι αὗται. Αἱ θεωρίαι, κατ’ ἐμὲ, ἁρμόζουσι μᾶλλον εἰς καθηγητικὴν ἕδραν. Ἀπὸ τοῦ βήματος τοῦ Κοινοβουλίου ὀφείλει τις νὰ ἐπικαλῆται τὰ πράγματα εἰς ὑποστήριξιν τῶν γνωμῶν του, καὶ πράγματα μόνον θὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ ἐγὼ νῦν, καὶ θ’ ἀντιτάξω πρὸς τὰς θεωρίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἐνόμισεν οὗτος, ὅτι αἰτία τῆς νῦν κατατρυχούσης ἡμᾶς νομισματικῆς κρίσεως εἶναι ἡ πληθώρα τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων, ἡ ὑπερβαίνουσα τὰς συναλλακτικὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας, ἡ συντελοῦσα εἰς ὑποτίμησιν τῶν γραμματίων ἀπέναντι τοῦ χρυσοῦ, κατὰ τὸν γενικὸν κανόνα τῆς προσφορᾶς καὶ ζητήσεως, ἡ ἐξωθοῦσα ἡμᾶς εἰς δαπάνας ὑπὲρ τὰς δυνάμεις μας ἀπέναντι τοῦ ἐξωτερικοῦ, καὶ καθιστῶσα ἀδύνατον τὸ ἐμπορικὸν ἰσοζύγιον. Καὶ ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο αὐτὸς διὰ νομοθετικῶν μέτρων ν’ ἀποκαταστήσῃ τὸ τοιοῦτον ἰσοζύγιον, ἐξαναγκάζων τὴν κοινωνίαν νὰ περιορίσῃ τὰς δαπάνας της ἀπέναντι τοῦ ἐξωτερικοῦ, μεταξὺ δὲ τῶν πρώτων τούτων μέτρων κατέλεξε καὶ τὸν περιορισμὸν τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων κατ’ ἀκολουθίαν τοῦ ὁποίου ἡ μείωσις τῆς προσφορᾶς αὐτῶν θὰ τὰ ὑπερετίμα ἀπέναντι τοῦ χρυσοῦ, καὶ θὰ ἐλύετο οὕτω καὶ τὸ νομισματικὸν ζήτημα ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς χώρας. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀγνοεῖ, ὡς φαίνεται, ὅτι ἡ μείωσις τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων, χωρὶς ταῦτα ν’ ἀντικατασταθῶσι διὰ μεταλλικοῦ νομίσματος, θὰ εἶχε τὰ ἀντίθετα τῶν προσδοκωμένων ὑπ’ αὐτοῦ ἀποτελεσμάτων· ἀντὶ δηλαδὴ νὰ συντελέσῃ εἰς ἀνακούφισιν τῆς κοινωνίας, θὰ ἐπηύξανε τὰς στενοχωρίας της, περιστέλλουσα τὰς συναλλαγὰς, ἐλλείψει ἀνταλλακτικοῦ ὀργάνου. Καὶ νῦν, Κύριοι, ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἄφθονον νόμισμα ἐν κυκλοφορίᾳ. Τὰ ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικὰ γραμμάτια ἀνέρχονται παρ’ ἡμῖν εἰς 140 ἑκατομμύρια δραχμῶν ὡς ἔγγιστα, καὶ ἀναλογοῦσι πρὸς 70 δραχμὰς περίπου κατὰ κεφαλὴν, ἐνῷ ἀλλαχοῦ τὸ κυκλοφοροῦν νόμισμα ἀναλογεῖ πρὸς 120, ὡς ἐν Ἀγγλίᾳ, πρὸς 210 δ’ ἀλλαχοῦ τῆς Εὐρώπης. Παρατηρητέον δὲ, ὅτι ἀλλαχοῦ, ὡς ἐν Ἀγγλίᾳ, δὲν ἔχουσι τόσην ἀνάγκην, ὅσην ἡμεῖς, νομίσματος, διότι ἐκεῖ τὸ πλεῖστον μέρος τῶν συναλλαγῶν ἐξυπηρετεῖται ὑπὸ τῆς πίστεως, ἥτις παρ’ ἡμῖν εὑρίσκεται ἔτι ἐν σπαργανώδει καταστάσει. Πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ περιορίσῃ τις ἀτιμωρητεὶ τὸ ἐν κυκλοφορίᾳ νόμισμα παρ’ ἡμῖν, ἀφοῦ αὐτὸ μόλις ἐπαρκεῖ εἰς τὰς συναλλακτικὰς ἡμῶν ἀνάγκας; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀγνοεῖ ἐπίσης, ὅτι τὸ ἐμπορικὸν ἰσοζύγιον ἀποκαθίσταται ἀφ’ ἑαυτοῦ καὶ οὐχὶ διὰ νομοθετικῶν μέτρων. Πάλαι ποτὲ ἐπεκράτει τῳόντι ἡ θεωρία του παρὰ τοῖς οἰκονομολόγοις, ὑφ’ ὧν καὶ ὑπεδεικνύοντο διάφορα μέτρα πρὸς ἀποκατάστασιν τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου. Ἡ θεωρία ὅμως ἐκείνη τὴν σήμερον θεωρεῖται ἀπηρχαιωμένη καὶ ἀπόβλητος, πάντες δὲ οἱ οἰκονομολόγοι δοξάζουσιν, ὅτι ἑκάστη χώρα ἀφ’ ἑαυτῆς περιορίζει τὰς δαπάνας της ἀναλόγως τῶν ἐξόδων της, καὶ, ἄν ποτε παρατηρηθῇ αὔξησις τῆς εἰσαγωγῆς ὑπὲρ τὴν ἐξαγωγὴν, ἐπέρχεται εἶτα, κατ’ ἀνάγκην ἀναπόδραστον, ἐλάττωσις τῆς εἰσαγωγῆς, καὶ οὕτως ἀποκαθίσταται ἀφ’ ἑαυτοῦ τὸ ἰσοζύγιον. Τοῦτο συνέβη, Κύριοι, ἤδη καὶ παρ’ ἡμῖν, καὶ δὴ πρὸς διάψευσιν τῆς γνώμης τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καθ’ ἣν δῆθεν, ὅσον αὐξάνουσι τὰ ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικὰ γραμμάτια, τόσον αὐξάνει καὶ ἡ ἔξωθεν εἰσαγωγή· διότι ἡ ἐλάττωσις τῆς εἰσαγωγῆς ἐπῆλθεν ἐφέτος ἀκριβῶς καθ’ ὃν χρόνον εἴχομεν τὴν μεγαλειτέραν πληθώραν τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων. Δημοσιεύονται, Κύριοι, ἀπό τινων ἐτῶν πίνακες τῆς κινήσεως τοῦ ἐν Ἑλλάδι ἐμπορίου. Κατ’ αὐτοὺς, ἡ μὲν εἰσαγωγὴ ἀνέρχεται ἐτησίως κατὰ μέσον ὅρον εἰς 130, ἡ δὲ ἐξαγωγὴ εἰς 110 ἑκατομμύρια. Ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται, ὅτι δὲν ἔχομεν ἰσοζύγιον, ἀλλ’ ἔλλειμμα, ὅπερ μάλιστα δύναται νὰ ὑπολογισθῇ καὶ ἀνώτερον τῶν 20 ἑκατομμυρίων, ὡς ἐκ τοῦ λαθρεμπορίου, ὅπερ διαφεύγει βεβαίως τὴν στατιστικὴν τῆς εἰσαγωγῆς. Ἀλλ’ ἐπίσης διαφεύγουσι τὴν στατιστικὴν καὶ οἱ ἄδηλοι λεγόμενοι πόροι, ὡς ὁ χρυσὸς, ὁ εἰσρέων εἰς τὴν χώραν διὰ τῆς ἐμπορικῆς ἡμῶν ναυτιλίας, διὰ τῶν ἐνταῦθα ἐγκατεστημένων ὁμογενῶν, οἵτινες ἔχουσι τὰ κεφάλαιά των τοποθετημένα ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, διὰ τῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ φοιτητῶν καὶ μαθητῶν, καὶ διὰ τῶν ξένων, τῶν ἐπισκεπτομένων κατ’ ἔτος τὴν χώραν ἡμῶν, οἵτινες εἰσκομίζουσιν εἰς αὐτὴν ἀδήλως χρυσόν. Οὕτως ἀποκαθίσταται ἀφ’ ἑαυτοῦ τὸ ἐμπορικὸν ἰσοζύγιον, καὶ ἀποδείκνυται ἡ χώρα ἡμῶν ἱκανὴ ὁπωσδήποτε διὰ τῆς ἐξαγωγῆς ν’ ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν εἰσαγωγήν. Ἐκεῖνο ὅμως, ὅπερ αὕτη φέρει ὑπὲρ τὰς δυνάμεις της, ὅπερ ἀνατρέπει ἄρδην τὸ ἐμπορικὸν ἰσοζύγιον, ὅπερ συντελεῖ κατ’ ἐξοχὴν καὶ εἰς τὴν ὕψωσιν τοῦ συναλλάγματος καὶ τοῦ χρυσοῦ, εἶναι ἡ χάριν τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου ἐπιβαλλομένη εἰς ἡμᾶς ἐξαγωγὴ χρυσοῦ κατὰ δεκάδας ὅλας ἑκατομμυρίων. Ὀφείλομεν, Κύριοι, περιπλέον τοῦ χρυσοῦ, ὃν ἐξάγομεν κατ’ ἔτος, χάριν τῶν κατ’ ἰδίαν ἡμῶν ἀναγκῶν, νὰ ἐξάγωμεν εἰς χρυσὸν καὶ 30 ἑκατομμύρια περίπου πρὸς πληρωμὴν τόκων καὶ χρεωλύτρων, πρὸς δὲ ὡς δέκα ἑκατομμύρια χάριν διαφόρων προμηθειῶν τοῦ Κράτους ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, ἐν ὅλῳ 40 ἑκατομύρια φράγκων χρυσῶν. Τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι ὁ ἐφιάλτης καὶ τοῦ ἐμπορικοῦ ἡμῶν ἰσοζυγίου καὶ τῶν καθόλου οἰκονομικῶν ἡμῶν. Ὡσεὶ μὴ ἤρκει τὸ κακὸν τοῦτο, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐννοεῖ διὰ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς του νὰ ἐπαυξήσῃ ἀντὶ νὰ ἐλαττώσῃ αὐτό· ἐννοεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ τοὺς οἰκονομικοὺς συνδυασμούς του, καθ’ οὓς θὰ συνετέλει μὲν τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσσης καὶ ὅλα ἐκεῖνα τὰ δημόσια ἔργα, ὡς τοὺς σιδηροδρόμους Πύργου–Πύλου, Πύργου–Ὀλυμπίων–Καρυταίνης–Μεγαλοπόλεως–Λεονταρίου– Σπάρτης–Γυθείου, Μεσολογγίου–Ἀγρινίου, τοῦ πορθμοῦ Εὐρίπου, τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ ἐν τῇ κοιλάδι τοῦ Πασίμου, καὶ ἄλλα παρόμοια ἔργα, δι’ ἃ ἐδόθησαν εἰδικαὶ ἄδειαι διὰ νόμων πρὸς συνομολόγησιν δανείων, συνενωθεῖσαι εἶτα ἐν τῷ νόμῳ ᾼϠΜΔʹ, καὶ δι’ ἃ ἔχει ἀνάγκην πραγματικοῦ κεφαλαίου 60 ἑκατομμυρίων περίπου, θὰ ἦρε δὲ κατὰ μικρὸν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, δι’ ἣν θὰ εἶχεν ἀνάγκην πραγματικοῦ κεφαλαίου 74 ἑκατομμυρίων διὰ τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ 14 ἑκατομμυρίων διὰ τὰ κερματικὰ γραμμάτια, τὸ ὅλον 150 ὡς ἔγγιστα ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ ἀναπόδραστον ἐπακόλουθον τούτου θὰ ἦτο ἡ αὔξησις τῶν εἰς χρυσὸν ὑποχρεώσεων ἡμῶν πρὸς τὴν ἀλλοδαπὴν κατὰ 10 τοὐλάχιστον ἑκατομμύρια. Θὰ ἦτο ὅμως δυνατὸν νὰ ἐξάγωμεν πότε ἐν συνόλῳ 50 ἑκατομμύρια εἰς χρυσὸν ἐτησίως περιπλέον ἐκείνων, τὰ ὁποῖα μόλις καὶ μετὰ βίας ἐπαρκεῖ ἡ χώρα νὰ ἐξάγῃ εἰς χρυσὸν χάριν τῶν κατ’ ἰδίαν αὐτῆς ἀναγκῶν; Τί θὰ μᾶς ὠφέλει τότε καὶ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ἡ ἀντικατάστασις τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ὑπὸ μεταλλικοῦ νομίσματος, ἀφοῦ εἶναι βέβαιον, ὅτι αὐτὸ ὑπὸ τοιαύτην κατάστασιν ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν θὰ ἐξήρχετο τῆς χώρας ἀνεπιστρεπτεί; Ἡ οἰκονομικὴ ἱστορία, Κύριοι, τῶν ἄλλων Κρατῶν μᾶς διδάσκει, ὁποῖον τέλος μᾶς ἀναμένει οὕτως. Ἡ Τουρκία, ἡ Αἴγυπτος, ἡ Πορτογαλία, ἡ Ἀργεντίνη καὶ ἡ Βραζιλία, χῶραι πολλῷ γονιμώτεραι καὶ πλουσιώτεραι τῆς Ἑλλάδος, ὑπέκυψαν εἰς τὸ μοιραῖον τέλος τῆς τοιαύτης οἰκονομικῆς πολιτικῆς, διότι, ὑποβληθεῖσαι εἰς ὑπέρογκα ἐξωτερικὰ δάνεια, ἀπεδείχθησαν ἀνίκανοι νὰ ἐκπληρώσωσι τὰς ἐντεῦθεν ὑποχρεώσεις των, νὰ ἐξάγωσι δηλαδὴ ἐτησίως εἰς χρυσὸν τὰ ἀπαιτούμενα διὰ τόκους καὶ χρεώλυτρα ποσά. Καὶ νομίζετε, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφύγῃ ἡ μικρὰ Ἑλλὰς τὸ τοιοῦτον μοιραῖον τέλος, ἂν ἐξακολουθήσῃ ἐφαρμοζομένη ἡ μέχρι τοῦδε τόσον ὀλεθρία ἀποδειχθεῖσα οἰκονομικὴ πολιτικὴ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως; Πλὴν διὰ τὰς ἄλλας ἐκείνας χώρας, αἵτινες δὲν ἔχουσιν ἴσως νὰ ἐκπληρώσωσι μεγάλην τινὰ ἐθνικὴν ἀποστολήν, ἡ τοιαύτη καταστροφὴ δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἐπακόλουθα ἀνεπανόρθωτα. Τί θὰ συνέβαινεν ὅμως ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει μὲ τὴν Ἑλλάδα, εἰς ἣν ἐπιβάλλονται ἄλλα ὑψηλότερα καθήκοντα, ἥτις ὀφείλει νὰ ἦναι ἑτοίμη ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν, ὅπως διεκδικήσῃ τὰ ἀπαράγραπτα ἐθνικὰ αὐτῆς δικαιώματα, ὅπως πληρώσῃ τοὺς ἐθνικοὺς πόθους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; Φρίκη, Κύριοι, καταλαμβάνει πάντα φιλόπατριν ἄνδρα, ἀναλογιζόμενον τὰ ἐπακόλουθα τῆς ἐπαπειλούσης ἡμᾶς καταστροφῆς! Καὶ δι’ αὐτὸ, κύριε Πρωθυπουργὲ, ἐπὶ ὀκτὼ ὅλα ἔτη ἀφωσιώθης ἀποκλειστικῶς εἰς τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, ὀλιγωρῶν τέλεον καὶ τῆς διοικήσεως, καὶ τῆς δικαιοσύνης, καὶ τῆς παιδείας, καὶ τῆς ἐκκλησίας, καὶ τῶν πολεμικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, καὶ τῆς ἐξωτερικῆς ἡμῶν πολιτικῆς; Καὶ δι’ αὐτὸ ἐκινδύνευσε κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα ἡ Ἑλλὰς νὰ μὴ ἔχῃ σχεδὸν ὑπόστασιν ὡς Κράτος, ὅπως μᾶς περιαγάγῃς εἰς οἰκονομικὴν καταστροφὴν, ἥτις θὰ ἐθυσίαζε τὸ ἐνεστὼς καὶ θὰ προεξώφλει τὸ μέλλον τοῦ βασιλείου τούτου, ὑπὲρ τῆς ἀνιδρύσεως τοῦ ὁποίου τοσαύτας θυσίας ὑπέστησαν, τοσούτους ποταμοὺς αἵματος ἔχυσαν οἱ πατέρες ἡμῶν; Καὶ νομίζεις, ὅτι ὑπὸ τοιούτους ὅρους πρέπει νὰ ἐναβρύνησαι διὰ τὴν 3ην Μαΐου, καὶ νὰ πιστεύῃς, ὅτι ὁ ἀγαθός σου δαίμων σὲ περιέβαλε κατ’ αὐτὴν μὲ τόσον καταπληκτικὴν πλειονοψηφίαν; Ὄχι, κύριε Πρωθυπουργέ· ὁ κακός σου δαίμων σὲ ἐπανήγαγεν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, ὅπως πληρώσῃς ὅλας τὰς μέχρι τοῦδε ἁμαρτίας σου, ὅπως ἐκκενώσῃς μέχρι τρυγὸς τὸ ποτήριον τοῦ ἐθνικοῦ ὀνείδους, ὅπερ σὺ μέχρι χειλέων ἐπλήρωσας!

§203ΛΑΜΠΡΟΣ. Αὐτὴ ἡ τρίτη Μαΐου σᾶς ἔκαυσε!

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§205ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ ἐξακολουθήσωμεν;

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως.

§207ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν θὰ ἀκούσωμεν καὶ τὴν γνώμην τοῦ Ὑπουργείου;

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον; Ἄλλως θὰ κηρύξω περατωμένην τὴν συζήτησιν.

§209ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νὰ διακόψωμεν ἐπὶ 5–10 λεπτὰ τοὐλάχιστον.

§210ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ὄχι, ὄχι.

§211ΑΣΗΜ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁρίστε, κύριε Καραπάνε· θὰ τὸ κενώσητε τὸ ποτήριον!

§212Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐμπρὸς, κύριε Πρόεδρε· δὲν ἔχει ἄλλος τὸν λόγον.

§213ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ ὁμιλήσω, ἀλλὰ νὰ διακόψωμεν ἐπὶ 5–10 λεπτά.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν δὲν ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον...

§215ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε. Δέκα λεπτῶν διακοπὴ, νομίζω, δὲν εἶναι ζήτημα.

§216ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως εἶναι πρωτάκουστον νὰ θέλουν νὰ κλείσῃ ἀπόψε ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§217ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἀπεφασίσθη νὰ κλείσῃ.

§218ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως· ἀλλὰ νὰ διακόψωμεν ἐπ’ ὀλίγον.

§219ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ μάλιστα ὅταν ἔχωμεν αὐτὸν τὸν μονόλογον ἐπὶ 4 ἡμέρας κατὰ συνέχειαν.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ, ὅταν ὁ Πρόεδρος ἐρωτᾷ, καὶ οὐδεὶς θέλει νὰ ὁμιλήσῃ, βεβαίως ὁ Πρόεδρος ὀφείλει νὰ κλείσῃ τὴν συζήτησιν... Λοιπὸν θὰ ὁμιλήσητε;

§221ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὥστε δὲν παραδέχεσθε δέκα λεπτῶν διακοπὴν, ἵνα ξεκουρασθῶμεν; (Διάλογοι).

§222ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Δι’ ἡμᾶς ἢ διὰ τὸν ἑαυτόν σας;

§223ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δι’ ἐμέ. Διότι ἐπὶ τρεῖς ὥρας ἤκουσα, καὶ θέλω νὰ ξεκουρασθῶ, καθόσον μάλιστα ἐπὶ τρεῖς ἄλλας ὥρας θὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγώ.

§224ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Θὰ ἀκούσωμεν ἐπὶ ἄλλας τρεῖς ὥρας εὐχαρίστως.

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καραπάνος ἔχει τὸν λόγον.

§226ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰσηγούμενος τοῦ παρ’ αὐτοῦ μεταῤῥυθμισθέντος προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892, δὲν περιωρίσθη μόνον εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας καὶ εἰς τὴν ὑπόδειξιν τῶν μέτρων τῆς διορθώσεως αὐτῆς. Ἐξέτεινε καὶ πέραν τούτων τὸν λόγον. Παρέστησεν, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ τῆς 3 Μαΐου ἐγένοντο ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος αὐτοῦ, καὶ ὅτι οἱ φίλοι αὐτοῦ ἐξελέγησαν καὶ ἦλθον ἐνταῦθα, οὐχὶ ὡς ἐλεύθεροι ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, ὀφείλοντες νὰ κρίνωσι καὶ ἀποφασίσωσιν ἐν πάσῃ ἐλευθερίᾳ περὶ τῶν πραγμάτων τῆς Πολιτείας, ἀλλ’ ὡς ἀπεσταλμένοι αὐτοῦ, ὅπως ὑποστηρίξωσιν ὡρισμένον οἰκονομικὸν σύστημα. Ἀλλὰ ποῖον εἶναι τὸ σύστημα τοῦτο, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπεφάνθη κατὰ τὴν 3 Μαΐου; Ἐκεῖνο, ὅπερ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐφήρμοσε κατὰ τὴν τελευταίαν αὐτοῦ πρωθυπουργίαν, ἢ ἐκεῖνο, οὗτινος ἤδη προτείνει τὴν ἐφαρμογήν; Τὸ κατὰ τὴν τελευταίαν αὐτοῦ πρωθυπουργίαν ἐφαρμοσθὲν σύστημα εἶχεν ὡς βάσιν τὴν ὕπαρξιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους ἰσοζυγίου, οὗτινος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν παρεδέχετο τὴν ἀμφισβήτησιν, καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηριζόμενος, ἀπέκρουε τὴν ἀνάγκην τῶν οἰκονομιῶν καὶ τῆς αὐξήσεως τῶν δημοσίων ἐσόδων· ὤθει δὲ τὴν ἐπ’ αὐτοῦ πεποίθησίν του μέχρι σημείου, ἐπιτρέποντος νὰ προβῇ καὶ εἰς ἐλαττώσεις φόρων. Κατὰ τὸ σύστημα ἐκεῖνο, ἐπεδίωκε τὴν θεραπείαν τῆς ἐν τῷ τόπῳ νομισματικῆς ἀνισοῤῥοπίας διὰ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ διὰ τῆς βιαίας καὶ ἐσπευσμένης αὐξήσεως τῶν πόρων τοῦ τόπου διὰ μεγάλων σχετικῶς ἔργων, καὶ ἰδίως δι’ ἔργων συγκοινωνίας. Σήμερον τὸ σύστημα, οὗτινος τὴν ἐφαρμογὴν προτείνει εἰς τὴν Βουλήν, στηρίζεται ἐπὶ ταμιευτικῆς ἰδέας, ἀντιθέτου ἐκείνης, ἐφ’ ἧς ἐστηρίζετο τὸ προηγούμενον αὐτοῦ σύστημα, ἐπὶ τῆς ἰδέας δηλ. τῆς μὴ ὑπάρξεως ἰσοζυγίου ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, καὶ τῆς ἀνάγκης οἰκονομιῶν καὶ αὐξήσεως τῶν δημοσίων ἐσόδων διὰ φόρων. Μεταβάλλει δὲ οὐσιωδῶς τὰ οἰκονομικὰ μέτρα, δι’ ὧν ἐπεδίωκε προηγουμένως τὴν θεραπείαν τῆς νομισματικῆς ἀνισοῤῥοπίας· ἐξακολουθεῖ μὲν πρεσβεύων τὴν ἰδέαν τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀλλὰ τὴν συμπλήρωσιν ταύτης δὲν ζητεῖ πλέον εἰς τὴν βιαίαν καὶ ἐσπευσμένην αὔξησιν τῶν πόρων τοῦ τόπου διὰ τῆς ἐκτελέσεως μεγάλων ἔργων, ἀλλὰ εἰς τὴν περιστολὴν τῶν δαπανῶν καὶ εἰς τὴν στενοχωρίαν τῆς κοινωνίας. Ἐπὶ τίνος ἑπομένως οἰκονομικῆς πολιτικῆς ἀπεφάνθη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὴν 3 Μαΐου; Ὄχι, Κύριοι, αἱ ἐκλογαὶ τῆς 3 Μαΐου δὲν ἐγένοντο ἐπὶ γνωστοῦ καὶ ὡρισμένου οἰκονομικοῦ συστήματος. Αὗται ἐγένοντο μᾶλλον ἐπὶ πολιτικῆς καὶ συνταγματικῆς ἰδέας. Ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἐπεκράτησεν, ὡς ἑρμηνεία τοῦ Συντάγματος, ἡ γνώμη, ὅτι ἡ χρῆσις τῶν βασιλικῶν προνομίων τῆς παύσεως τῶν Κυβερνήσεων καὶ τῆς διαλύσεως τῶν Βουλῶν ὑποτάσσεται εἰς τὴν δεδηλωμένην πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς. Καθιερώθη τοιουτοτρόπως πολιτικὴ ἀρχὴ, ἥτις παρ’ ἡμῖν, τοῖς ἓν μόνον ἔχουσι κοινοβουλευτικὸν σῶμα, δὲν ἠδύνατο ἢ ν’ ἀπολήξῃ εἰς πραγματικὴν τυραννίαν. Ὁ μεγαλείτερος ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν, διὰ διαφόρων δεσμῶν συνδεόμενος καὶ συγκεντρούμενος περὶ ἓν πρόσωπον, ἀπένεμεν εἰς τὸ πρόσωπον τοῦτο τὸ δικαίωμα τῆς ἐξασκήσεως τῆς ἀπολυτωτέρας τῶν ἐξουσιῶν, ἄνευ οὐδενὸς σχεδὸν περιορισμοῦ, καὶ συνήθως ἄνευ οὐδεμιᾶς πραγματικῆς εὐθύνης. Ἡ παῦσις τοῦ Ὑπουργείου τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ καὶ ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς ἀνέτρεψε τὴν τοιαύτην περὶ τῆς χρήσεως τῶν προνομίων τοῦ Στέμματος ἑρμηνείαν, καὶ καθιέρωσε τὴν ἀληθῆ περὶ αὐτῶν ἔννοιαν τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος, καθ’ ἣν ἡ χρῆσις αὐτῶν εἶναι δικαίωμα καὶ καθῆκον συνάμα τοῦ Βασιλέως, ὁπόταν πραγματικὰ καὶ σπουδαῖα κατὰ τὴν κρίσιν αὑτοῦ συμφέροντα τοῦ ἔθνους ἐπιβάλλωσιν αὐτήν. Ὁ κ. Πρωθυπουργός, καίτοι θιασώτης καὶ ὑποστηρικτὴς τῆς ἀνατρεπομένης ἑρμηνείας, ἐθεώρησεν οὐχ ἧττον καλὸν νὰ ἐπωφεληθῇ τῶν πρὸς τὸ Στέμμα αἰσθημάτων τοῦ ἔθνους, καὶ ἐτέθη ὑπὸ τὴν σκιὰν αὐτῶν, ἐξογκώσας μάλιστα ἐν πολλοῖς τὸν λόγον καὶ τὸν σκοπὸν τῶν ἐκλογῶν τῆς 3 Μαΐου. Τὸ ἔθνος ἐπεδοκίμασε τὴν ἀληθῆ ἑρμηνείαν τοῦ Συντάγματος, καθ’ ἣν ὁ Βασιλεύς, ἐν τῇ ἐρεύνη καὶ τῇ μερίμνῃ τῶν ἀληθῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους, ἔχει καὶ δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ κρίνῃ αὐτὸς περὶ τῆς χρήσεως τῶν εἰς αὐτὸν ἐμπιστευθέντων προνομίων. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὁ ἐπωφεληθεὶς τῆς ἰδέας, ἐφ’ ἧς κυρίως ἐγένοντο αἱ ἐκλογαὶ τῆς 3 Μαΐου, ἠθέλησεν, εἰσηγούμενος τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ στενεύσῃ καὶ αὐτήν, καὶ νὰ παραστήσῃ τὴν χρῆσιν τῶν βασιλικῶν προνομίων ὡς στενὴν ἔχουσαν ἐν τῷ πνεύματι περιφέρειαν, καὶ ὡς περιοριζομένην ὑπὸ τῆς δεδηλωμένης πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς καὶ ὑπὸ οἰκονομικοῦ τινος συστήματος. Πάντες, Κύριοι, γνωρίζομεν πῶς ἐγένοντο αἱ ἐκλογαὶ τῆς 3 Μαΐου, καὶ οὐδεὶς εὐσυνειδήτως δύναται νὰ παραδεχθῇ τὴν τοιαύτην γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἂν που ὑπῆρξεν ἐκ τῆς οἰκονομικῆς τῆς χώρας καταπτώσεως ἐπήρειά τις ἐπὶ τῶν ἐκλογέων, μίαν μόνον δύναται νὰ ἔχῃ αὕτη ἔννοιαν, τὴν ἔννοιαν ὅτι ἐκεῖνος, ὅστις ἔφερε τὰ οἰκονομικὰ τοῦ τόπου εἰς ἣν εὑρίσκονται ταῦτα σήμερον θέσιν, ἂς ἔλθῃ νὰ τὰ διορθώσῃ. Τὴν ἔννοιαν δὲ ταύτην δύναται πᾶς τις νὰ ἐξαγάγῃ ἐκ τῶν διαβεβαιώσεων, ἃς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ πρὸ καὶ μετὰ τὰς ἐκλογὰς ἔδιδεν, ὑποσχόμενος ἄνευ οὐδενὸς δισταγμοῦ, ὅτι δύναται αὐτὸς νὰ διορθώσῃ τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας. Μὲ τοιαύτας διαβεβαιώσεις ἦλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, καὶ μὲ τοιαύτην ὑπόσχεσιν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ μέτρα, ἅτινα ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν, ὅπως ἴδωμεν, ἂν πράγματι ἐξασφαλίζωσι τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Δύο εἰσὶ, Κύριοι, αἱ ἀσθένειαι, ἐξ ὧν πάσχουσι τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν. Ἡ μία, ἡ ταμιευτική, εἶναι ἡ ἔλλειψις ἰσοζυγίου ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἡμῶν, ἡ ἔλλειψις δηλ. ἰσοῤῥοπίας μεταξὺ τῶν τακτικῶν ἐσόδων καὶ τῶν τακτικῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους. Ἡ ἑτέρα, ἡ οἰκονομική, εἶναι ἡ ἔλλειψις νομισματικῆς ἰσοῤῥοπίας ἐν τῇ Πολιτείᾳ. Περὶ τῆς θεραπείας ἀμφοτέρων τῶν ἀσθενειῶν τούτων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνεκοίνωσε τὰς γνώμας αὑτοῦ πρὸς τὴν Βουλήν. Εἰσηγούμενος τοῦ μεταῤῥυθμισθέντος προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892, παρέστησεν ὡς ἐπιτευχθὲν τὸ ἰσοζύγιον αὐτοῦ, καὶ ὑπέδειξεν ὡς μέτρα, δι’ ὧν θὰ θεραπευθῇ ἡ νομισματικὴ τῆς Πολιτείας ἀνισοῤῥοπία, τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ τὴν περιστολὴν τῶν δαπανῶν τῆς κοινωνίας. Τὰς ἀνακοινώσεις ταύτας θέλω ἐξετάσει, ἀρχόμενος ἐκ τῶν προτεινομένων μέτρων πρὸς θεραπείαν τῆς ταμιευτικῆς ἀσθενείας τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, πρὸς ἐπίτευξιν δηλ. τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ. Διὰ τῶν δύο ὁδῶν, τῶν μόνον πρακτικῶν, τουτέστι τῆς τῶν οἰκονομιῶν καὶ τῆς τῶν αὐξήσεων τῶν δημοσίων πόρων, ἐπιζητεῖ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ. Οἰκονομίας καὶ αὐξήσεις φόρων ἀνήγγειλε κατὰ τὴν εἰσήγησιν αὑτοῦ, οἰκονομίας καὶ αὐξήσεις φόρων ἀναγράφει ἐν τῷ μεταῤῥυθμισθέντι προϋπολογισμῷ. Αἱ κατὰ τὴν εἰσήγησιν ὅμως ἀναγγελθεῖσαι διαφέρουσιν ἐν πολλοῖς καὶ κατὰ τὸ ποσὸν καὶ κατὰ τὸ ποιὸν τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφεισῶν. Εἰσηγούμενος τοῦ προϋπολογισμοῦ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, παρέστησεν, ὅτι ἐν τῷ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ ὑποβληθέντι κατὰ τὸν παρελθόντα Νοέμβριον προϋπολογισμῷ εὑρίσκει ἔλλειμμα ἀνερχόμενον οὐχὶ εἰς 26 ἑκατομμύρια, ὡς εἶχεν ἰσχυρισθῆ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, ἀλλὰ μόνον εἰς 17 ἑκατομμύρια, καὶ ὅτι καλύπτει αὐτὸ δι’ οἰκονομιῶν, ἀνερχομένων εἰς 7,150,000 δραχμῶν καὶ δι’ αὐξήσεων ἐσόδων, ἀνερχομένων εἰς 9,842,000 δραχ. Καὶ ὡς οἰκονομίας μὲν παρέστησε 2,000,000 ἐκ τῆς ὁδοποιΐας, 650,000 ἐκ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας, 1,500,000 ἐκ τῶν δαπανῶν τῶν πολιτικῶν Ὑπουργείων, καὶ 3,000,000 ἐκ τῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ὡς αὐξήσεις δ’ ἐσόδων τὰς κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ψηφισθείσας, ἤτοι δραχ. 740,400 ἐκ τῆς προσθήκης 4 δραχμῶν, κατὰ κιβώτιον εἰς τὴν τιμὴν τοῦ πετρελαίου, καὶ δραχ. 3,689,000 ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν τελωνειακῶν τελῶν, καὶ τὰς σήμερον προτεινομένας, ἤτοι δραχ. 2,463,000 ἐκ νέας αὐξήσεως διαφόρων τελωνειακῶν τελῶν, δραχ. 850,000 ἐκ τῆς προσθήκης δύο δεκατημορίων ἐπὶ τῶν φόρων ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ ἐπὶ τοῦ οἴνου, δραχ. 500,000 ἐκ τῆς ἐπεκτάσεως τῶν στρατιωτικῶν ἀπαλλαγῶν, καὶ δραχ. 1,600,000 ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν. Διὰ τῶν οἰκονομιῶν τούτων καὶ διὰ τῶν αὐξήσεων τῶν ἐσόδων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καίπερ ἀναγνωρίζων, ὅτι αἱ πλεῖσται ἐξ αὐτῶν δὲν θὰ λειτουργήσωσιν, εἰμὴ ἐπὶ μέρους μόνον τοῦ 1892, οὐχ ἧττον καλύπτει τὸ πράγματι ὑφιστάμενον ἐν τῷ κατὰ Νοέμβριον ὑποβληθέντι προϋπολογισμῷ ἔλλειμμα· τοῦτο δὲν ἦτο δυνατὸν, καὶ ἕνεκα τούτου ἐν τῷ ἐπιδιορθωθέντι προϋπολογισμῷ αἵ τε οἰκονομίαι καὶ αἱ αὐξήσεις ἐσόδων ἀναγράφονται διάφοροι καὶ κατὰ ποσὸν καὶ κατὰ ποιὸν τῶν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰς τὴν Βουλὴν ἀναγγελθεισῶν. Ἑπομένως, ὅπως ἐννοήσωμεν τὸ θετικὸν ἀποτέλεσμα αὐτῶν, ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν ἕκαστον αὐτῶν, ἀρχόμενοι ἀπὸ τῶν οἰκονομιῶν. Πρώτη τοιαύτη παρουσιάζεται ἡ ἐκ τῆς καταργήσεως τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας προερχομένη. Ἡ συγχώνευσις τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ ταμείου τούτου ἐν τῷ γενικῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους δύναται νὰ ἐπιφέρῃ, ὡς εἶπον καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου, θετικὴν καὶ πραγματικὴν οἰκονομίαν. Ἡ οἰκονομία ὅμως αὕτη δὲν εἶναι ἐκείνη, ἥτις εἰκονικῶς ἀναγράφεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἡ οἰκονομία αὕτη εἶναι ἡ τῆς δαπάνης, ἥτις ἐνηργεῖτο καθ’ ὑπέρβασιν τῶν ἐσόδων τοῦ καταργουμένου ταμείου, καὶ ἐπληρόνετο ὑπὸ τοῦ Δημοσίου διὰ προκαταβολῶν, οὐδέποτε ἐπιστρεφομένων. Ἡ οἰκονομία ὅμως, ἥτις ἀναγράφεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὡς μέλλουσα νὰ προκύψῃ ἐξ ἐλαττώσεως δῆθεν δαπανῶν ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν εἰς τὸ Δημόσιον μεταβιβαζομένων ἐσόδων τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, ἡ οἰκονομία αὕτη εἶναι ὅλως ἰδανική. Καταργοῦντες τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, ἀφίνομεν εἰς τὸ Δημόσιον τὸ ποσὸν δραχ. 4,500,000, ὅπερ ἀναγράφεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὡς ἀπόδοσις εἰς τὸ ταμεῖον τοῦτο ἐκ τῶν διὰ λογαριασμὸν αὐτοῦ εἰσπραττομένων ἐσόδων, ἐπιβάλλομεν ὅμως συνάμα εἰς τὸ Δημόσιον καὶ τὰς δαπάνας, ἃς ἐξετέλει τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας. Αἱ δαπάναι δ’ αὗται, ὅπως ὑπελογίσθησαν παρ’ αὐτοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀνέρχονται εἰς τὸ αὐτὸ ποσὸν τῶν 4,500,000 δραχμῶν, ἤτοι εἰς δραχ. 2,500,000 διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν, εἰς δραχ. 1,000,000 διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν, καὶ εἰς δραχ. 1,000,000 διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν ὁδῶν. Οὕτω δὲ οὐδεμία ἐντεῦθεν ἐπέρχεται θετικὴ οἰκονομία. Ὅπως ἀναγραφῇ ὅμως τοιαύτη εἰκονικὴ, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατέφυγεν εἰς τὴν στένωσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀναθέσας εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ ταμείου, ὅπερ δὲν ὑφίσταται πλέον καὶ ὅπερ οὐδὲν ἔχει ἐνεργητικὸν, τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συνομολογήσῃ δάνειον, ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ ὁποίου νὰ πληρωθῶσι τὰ καθ’ ὑπέρβασιν δαπανηθέντα καὶ ὀφειλόμενα παρ’ αὐτοῦ εἰς τὸ Δημόσιον καὶ εἰς διαφόρους ἐπαρχίας καὶ δήμους. Τὸ δάνειον δὲ τοῦτο, ὅπερ δὲν θὰ συνομολογηθῇ ὑπὸ τοῦ μὴ ὑπάρχοντος ταμείου, ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, θὰ χρησιμεύσῃ, ὅπως κατ’ ἔτος ἀναγράφηται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ εἰκονικὸν ἔσοδον 2,000,000 δραχ. διὰ τὴν κατασκευὴν ἐθνικῶν, ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν ὁδῶν. Τοιοῦτο δὲ εἰκονικὸν καὶ ἀνύπαρκτον ἔσοδον ἀναγράφεται καὶ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1892. Δυστυχῶς δὲ, καὶ τὴν θετικὴν οἰκονομικὴν τῶν καθ’ ὑπέρβασιν ἐνεργουμένων δαπανῶν, ἣν δύναται νὰ ἐπιφέρῃ ἡ κατάργησις τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας, ἦλθεν ἡ Κυβέρνησις νὰ περιστείλῃ διὰ τοῦ ψηφισθέντος νόμου, ὅστις ἐπαναφέρει τὸ σύστημα τῆς δι’ ὁδοστατῶν συντηρήσεως τῶν ὁδῶν, ὅπερ, ἐπὶ πολὺ δοκιμασθὲν, ἀπέτυχε, καὶ ὅπερ ἐπιβάλλει αὔξησιν δαπάνης κατὰ 600,000 δρ. περίπου. Ἑτέρα οἰκονομία εἶναι ἡ ἐκ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας, διὰ τῆς μὴ ἀναγραφῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῆς ἐκ δρ. 650,000 διδομένης ἐπιχορηγήσεως εἰς τὴν Ἀτμοπλοϊκὴν Ἑταιρίαν. Ἡ οἰκονομία αὕτη ἐπωφελῶς δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν μέχρι σήμερον διδομένην ἐπιχορήγησιν εἰς ἑταιρίαν ἀποτυχοῦσαν. Δὲν δύναται ὅμως νὰ θεωρηθῇ ἀπολύτως καὶ ὁριστικῶς ὡς οἰκονομία λελογισμένη καὶ ἐπωφελής. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ἔθνος ναυτικὸν, ἡ ναυτιλία δ’ ἡμῶν, καὶ ὡς κλάδος παραγωγικὸς καὶ ὡς μέσον εἰσαγωγῆς ἐν τῷ τόπῳ μεταλλικοῦ νομίσματος, πρέπει νὰ ἑλκύσῃ πᾶσαν τὴν προσοχὴν πάσης Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ Βουλῆς. Διὰ τῆς ὑποστηρίξεως τῆς ναυτιλίας ἡμῶν θὰ δυνηθῶμεν οὐ μόνον νὰ παρεμποδίσωμεν τὴν σπουδαίαν ἐξαγωγὴν τοῦ μεταλλικοῦ, ὅπερ πληρόνουσιν οἱ ἐκ τῆς Ἑλλάδος ἀναχωροῦντες ἐπιβάται καὶ οἱ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἀποστέλλοντες ἑλληνικὰ προϊόντα, ἀλλὰ καὶ νὰ αὐξήσωμεν σπουδαίως τὸ διὰ τοῦ ναυτικοῦ ἡμῶν εἰσαγόμενον χρῆμα. Πολὺ ὀλιγώτερον ἐπιβλαβῆ οἰκονομίαν δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν ἐν τῷ πολεμικῷ ἡμῶν ναυτικῷ, ἐλαττοῦντες τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν ἐνεργείᾳ πλοίων, καὶ αὐξάνοντες τὸν τῶν ἐν παροπλισμῷ. Ὡς καὶ ἄλλοτε δ’ ἀνέπτυξα εἰς τὴν Βουλὴν, δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν σπουδαιοτέραν οἰκονομίαν ἐν τῷ ναυτικῷ ἡμῶν, ἄνευ βλάβης τῆς θετικῆς αὐτοῦ δυνάμεως, ἂν θελήσωμεν νὰ συνδυάσωμεν τὴν λειτουργίαν τῆς παρὰ τοῦ Κράτους ὑποστηριχθησομένης ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας μὲ τὴν ἐνασχόλησιν καὶ τὴν ἐκγύμνασιν μέρους τοῦ προσωπικοῦ, τοῦ ἀνήκοντος εἰς τὸ πολεμικὸν ναυτικόν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Βουλὴν ἐτησίαν οἰκονομίαν δρ. 1,500,000 ἐν τοῖς πολιτικοῖς Ὑπουργείοις. Ἐζήτησα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ νὰ εὕρω αὐτὴν, ἢ τοὐλάχιστον τὸ εἰς τὸ δεύτερον ἥμισυ τοῦ ἔτους ἀναλογοῦν ἥμισυ αὐτῆς, ἀλλὰ δὲν εὗρον, εἰμὴ μόνον 330,371 δραχμάς. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης παρουσιάζει τοιαύτην ἐκ δραχ. 62,382· ἀλλ’ εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο πρέπει νὰ προστεθῶσι καὶ δραχ. 14,549 ἕνεκα τῆς ἀναγραφῆς τῆς ἐκ κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων δαπάνης· οὕτω δὲ τὸ ὅλον τῆς πραγματικῆς οἰκονομίας τοῦ Ὑπουργείου τούτου ἀνέρχεται εἰς δρ. 76,931. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν παρουσιάζει πραγματικὴν οἰκονομίαν 85,160 δραχμῶν, διότι ναὶ μὲν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ παρουσιάζει τοῦτο αὔξησιν δραχ. 1,776,292, ἀλλὰ προσετέθησαν ἐν αὐτῷ αἱ δαπάναι τῆς ὁδοποιΐας, ἐκ δραχ. 1,727,920, καὶ αἱ τῶν κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἐπὶ ταῖς αὐταῖς βάσεσι, παρουσιάζει οἰκονομίαν δρ. 47,245, τὸ δὲ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν δρ. 121,035. Τὸ σύνολον ἑπομένως τῶν πραγματικῶν οἰκονομιῶν, τῶν ἀναγραφομένων ἐν τοῖς πέντε τούτοις Ὑπουργείοις, ἀνέρχεται εἰς μόνον 330,371 δρ. ἀντὶ τῶν δρ. 1,500,000, ἃς ἀνήγγειλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἢ τῶν 750,000, αἵτινες ἀναλογοῦσιν εἰς τὸ δεύτερον ἥμισυ τοῦ ἔτους. Καὶ ἡ οἰκονομία δὲ τῶν 330,371 δρ. ὀφείλεται κατὰ μέγα μέρος οὐχὶ εἰς πραγματικὰς ἐλαττώσεις δαπανῶν, εἰσαχθείσας παρὰ τοῦ παρόντος Ὑπουργείου, ἀλλ’ εἰς τὸ γεγονὸς, ὅτι ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ 1892 ἀφέθησαν διαθέσιμοι παρὰ τῶν δύο προκατόχων Κυβερνήσεων πολλαὶ θέσεις, ὧν αἱ μισθοδοσίαι ἀνεγράφοντο ἐν τῷ κατὰ Νοέμβριον ὑποβληθέντι προϋπολογισμῷ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, συνυπολογιζομένης καὶ τῆς ἐκ κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων αὐξήσεως δαπάνης, παρουσιάζει οἰκονομίαν δρ. 1,417,700. Τῆς οἰκονομίας ὅμως ταύτης μέγα μέρος εἶναι εἰκονικὸν, καὶ οὐχὶ πραγματικόν· ὡς παράδειγμα δὲ ἀναφέρω ἓν ἐκ τῶν κονδυλίων τῆς ἀναγραφομένης ταύτης οἰκονομίας. Ἐν τῷ κατὰ Νοέμβριον ὑποβληθέντι προϋπολογισμῷ ἀναγράφεται διὰ τροφὰς τοῦ στρατοῦ τὸ ποσὸν δρ. 1,820,600. Ἐν τῷ μεταῤῥυθμισθέντι δὲ προϋπολογισμῷ ἀναγράφεται διὰ τοὺς τελευταίους ἓξ μῆνας τοῦ ἔτους οἰκονομία δραχ. 620,600, ἤτοι δραχ. 1,241,200 δι’ ὁλόκληρον τὸ ἔτος. Ὑποθέτει ἑπομένως ὁ ἐγγράψας τὴν οἰκονομίαν ταύτην, ὅτι ὁ κατὰ τὸ ¼ ἐλαττωθησόμενος στρατὸς κατὰ τὸν τελευταῖον ψηφισθέντα νόμον θὰ δυνηθῇ νὰ τραφῇ μὲ τὸ ⅓ περίπου τῆς πρὸς τροφὴν αὐτοῦ ὑπολογισθείσης δαπάνης. Ὑποθέτει δὲ τοῦτο καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἀναγράφει αὔξησιν 22% περίπου εἰς τὸ ποσὸν τὸ ἀναγραφὲν προηγουμένως διὰ τὰς τροφὰς τῶν ναυτῶν. Ἀπέναντι τῶν οἰκονομιῶν τούτων τῶν πολιτικῶν Ὑπουργείων καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ μεταῤῥυθμισθεὶς προϋπολογισμὸς παρουσιάζει αὔξησιν δαπανῶν ἀνερχομένην εἰς δραχμὰς 2,235,986, ἐκτὸς τῶν προστεθεισῶν νέων δαπανῶν ἐκ δραχ. 4,188,996 διὰ τὰς κεκλεισμένας καὶ διαγεγραμμένας χρήσεις καὶ ἐκ δραχ. 1,727,920 διὰ τὴν ὁδοποιΐαν· ἤτοι τὸ μὲν Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν παρουσιάζει πραγματικὴν αὔξησιν δαπάνης ἐκ δρ. 47,260, τὸ δὲ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν δρ. 244,253, τὰ ἔξοδα διοικήσεως καὶ εἰσπράξεως φόρων δραχ. 176,218, τὸ δημόσιον χρέος δραχ. 1,380,522, αἱ συντάξεις 106,278, καὶ τὸ Νομοθετικὸν σῶμα δρ. 281,455. Τὸ ὅλον δὲ τῶν αὐξήσεων, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν δαπανῶν τῆς ὁδοποιΐας καὶ τῶν κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων, ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 8,052,902, τὸ ὅλον δὲ τῶν οἰκονομιῶν, συνυπολογιζομένων καὶ τῶν εἰκονικῶν οἰκονομιῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἀνέρχονται εἰς δραχμὰς 1,748,700. Μολονότι δὲ αἱ πραγματικαὶ αὐξήσεις ὑπερβαίνουσι κατὰ πολὺ τὰς πραγματικὰς ἐλαττώσεις, οὐχ ἧττον ὁ μεταῤῥυθμισθεὶς προϋπολογισμὸς, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸν κατὰ Νοέμβριον ὑποβληθέντα, παρουσιάζει τελικὴν ἐλάττωσιν δαπάνης ἐκ δρ. 916,169· τοῦτο δὲ, διότι μεταξὺ τῶν ἐλαττώσεων ἀναγράφεται ὡσαύτως καὶ ἡ ἐκ τῆς καταργήσεως τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας καὶ τῆς ἐπιχορηγήσεως εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν συγκοινωνίαν, περὶ ὧν ὡμίλησα ἤδη, καὶ ἑτέρα, ἔτι μεγαλειτέρα, ἡ ἐκ τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰσηγούμενος τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὑπελόγισεν ὡς ἀναγραφομένην ἐν αὐτῷ καὶ μετὰ τὴν παρ’ αὐτοῦ γενομένην μεταῤῥύθμισιν αὐτοῦ. Τὴν νομισματικὴν δὲ αὐτὴν διαφορὰν, τὴν ὁποίαν καὶ ὁ κατὰ Νοέμβριον ὑποβληθεὶς προϋπολογισμὸς ἀτελῶς ἀναγράφει εἰς δρ. 6,700,000, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καταβιβάζει εἰς μόνον δραχ. 2,200,200, παρουσιάζων οὕτω δῆθεν οἰκονομίαν δρ. 4,500,000. Διὰ τῶν τοιούτων δὲ εἰκονικῶν οἰκονομιῶν ἀναβιβάζει τὸ ὅλον αὐτῶν εἰς δραχ. 8,968,000, καὶ φθάνει εἰς τὸ τελικὸν ἀποτέλεσμα τῆς ἐλαττώσεως τῶν δαπανῶν κατὰ δραχ. 916,000, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἀναγραφομένων διαφόρων αὐξήσεων ἐξόδων. Ἐξετάζοντες τὰς ἐν τῷ μεταῤῥυθμισθέντι προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένας αὐξήσεις ἐσόδων, εὑρίσκομεν ὅτι ἀναγράφεται ἐν αὐτῷ ἡ ἐκ δραχ. 740,000 ἐκ τῆς προσθήκης δραχ. 4 κατὰ κιβώτιον εἰς τὴν τιμὴν τοῦ πετρελαίου, συμφώνως μὲ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀνακοινώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Δὲν ἀναγράφεται ὅμως τὸ ὑπ’ αὐτοῦ ὑπολογισθὲν ποσὸν δραχ. 6,152,000 ἐκ τῶν διαφόρων αὐξήσεων τῶν τελωνειακῶν τελῶν. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὰ ἀποτελέσματα τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων κατὰ τοὺς πρώτους πέντε μῆνας τοῦ τρέχοντος ἔτους ἐνδεικνύουσιν, ὅτι τὸ ἐν τῷ κατὰ Νοέμβριον ὑποβληθέντι προϋπολογισμῷ ἀναγραφόμενον ποσὸν δραχ. 27,025,000 ἐκ τῶν τελῶν εἰσαγωγῆς πρέπει νὰ ἐλαττωθῇ κατὰ δραχ. 4,568,000, καὶ ὑποβιβασθῇ ἑπομένως εἰς 22,457,000 δραχμὰς, καὶ ὅτι εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο πρέπει νὰ προστεθῶσιν αἱ κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον ψηφισθεῖσαι τελωνειακαὶ αὐξήσεις καὶ αἱ σήμερον ἀποφασισθεῖσαι τοιαῦται, αἱ ἀνερχόμεναι ἐν συνόλῳ εἰς δραχ. 6,152,000, κατὰ λόγον τοῦ χρόνου τῆς λειτουργίας ἑκάστης αὐτῶν, ὅστις ὑποβιβάζει αὐτὰς εἰς 4 περίπου ἑκατομμύρια. Οὕτω δὲ τὸ ἐκ τελωνειακῶν τελῶν εἰσαγωγῆς ἔσοδον, ὅπερ ἔδει ν’ ἀναγραφῇ ἐν τῷ νέῳ προϋπολογισμῷ, ἔπρεπε κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ ἀνέλθῃ εἰς δραχ. 26,557,000 περίπου. Ἀντὶ ὅμως τοῦ ποσοῦ τούτου ἀναγράφει μόνον δραχμὰς 23,328,000. Πράττει δὲ καλῶς, διότι αἱ κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ σκέψεις αὐτοῦ περὶ τοῦ ἐσόδου τούτου ἦσαν μακρὰν τῆς ἀληθείας, τῆς ἐνδεικνυομένης ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν πέντε πρώτων μηνῶν τοῦ 1892. Διὰ τὴν προσθήκην δύο δεκατημορίων ἐπὶ τῶν φόρων ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ ἐπὶ τοῦ οἴνου, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπελόγισεν αὔξησιν ἐσόδου ἐκ δραχ. 850,000. Κατὰ τὴν ἀναγραφὴν ὅμως τοῦ πιθανοῦ ἐσόδου ἐκ τῶν φόρων τούτων προϋπολογίζει ποσὸν ἀνώτερον τοῦ πιθανοῦ, καὶ ἰδίως διὰ τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ οἴνου, τοῦ ὁποίου ἡ ἐσοδεία, ἕνεκα τῶν ἐνσκηψασῶν ἀσθενειῶν τῶν ἀμπέλων, ἔσεται πολὺ κατωτέρα τῆς τοῦ 1891, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας προϋπελογίσθη περίπου καὶ τὸ ἀναγραφόμενον ποσὸν διὰ τὸ 1892. Ἐκ τῆς ἐπεκτάσεως τῶν στρατιωτικῶν ἀπαλλαγῶν ἀναγράφει ἔσοδον δραχμῶν 348,000, ἐκ δὲ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, ὧν τὸ ἐτήσιον ἔσοδον ὑπελόγισεν εἰς δραχ. 1,600,000, ἀναγράφει διὰ τὸ ὑπόλοιπον τοῦ ἔτους 1892 δραχ. 400,000. Οὐδεμίαν βάσιμον γνώμην δυνάμεθα νὰ μορφώσωμεν περὶ τῶν φόρων τούτων, καὶ ἰδίως περὶ τοῦ τελευταίου, οὗτινος ἡ ἐπιβολὴ τοσαύτην ἐγείρει δικαίαν ἀντίδρασιν ἐν τῇ κοινωνίᾳ, καὶ περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ ὁποίου ἐξεφράσαμεν ἤδη τὴν γνώμην μας κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου. Οὕτω τὸ σύνολον τῆς ἐν τῷ μεταῤῥυθμισθέντι προϋπολογισμῷ ἀναγραφείσης αὐξήσεως ἐσόδων, ἅτινα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰσηγούμενος τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὑπελόγισεν εἰς δρ. 9,842,000, ἀνέρχεται εἰς μόνον 3,059,000. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰσήγαγεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, τῷ ὑποβληθέντι τὸν Νοέμβριον, ἐλαττώσεις εἰς τὰ τότε προϋπολογισθέντα ἔσοδα διαφόρων φόρων, ἀνερχομένας εἰς δραχ. 6,411,735, ὁ δὲ νέος προϋπολογισμὸς παρουσιάζει ἐν τῷ συνόλῳ τῶν ἐσόδων αὔξησιν, ἀνερχομένην εἰς δρ. 2,003,552. Πῶς λοιπὸν ἐπετεύχθη ἡ κάλυψις τῶν ἐκ δρ. 6,411,735 ἐλαττώσεων, καὶ ἡ τελικὴ αὔξησις τῶν δρ. 2,003,552, ἀφοῦ ἐκ τοῦ συνόλου τῆς νέας φορολογίας ἀναγράφεται ἔσοδον ἀνερχόμενον εἰς δρ. 3,059,000 μόνον; Τοῦτο ἐπετεύχθη διὰ τῆς ὑπερβολικῆς ἀναγραφῆς τῆς προϋπολογιζομένης ἀποδόσεως διαφόρων φόρων, καὶ διὰ τῆς ἀναγραφῆς ἐκτάκτων ἢ ἀνυπάρκτων ἐσόδων μεταξὺ τῶν τακτικῶν. Δὲν θέλω ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν διὰ λεπτομεροῦς ἀναλύσεως τῶν διαφόρων φόρων, ὧν τὰ ἔσοδα ἀναγράφονται ἀνώτερα τῆς πιθανῆς αὐτῶν ἀποδόσεως· ὡς παράδειγμα δ’ ἀναφέρω τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ καπνοῦ καὶ τοῦ σιγαροχάρτου, ὧν ἡ ἀπόδοσις ὑπολογίζεται ἐπὶ τῇ βάσει, ὅτι θέλουσι φορολογηθῆ ἐντὸς τοῦ 1892 ὀκάδες 678,000, ἐνῷ κατὰ τὸ 1891 ἐφορολογήθησαν μόνον ὀκ. 620,861, κατὰ δὲ τοὺς πρώτους πέντε μῆνας τοῦ 1892 ἐφορολογήθησαν 45,321 ὀκ. ὀλιγώτεραι τῶν φορολογηθεισῶν ἐντὸς τῶν ἀντιστοίχων πέντε μηνῶν τοῦ 1891· τὰ τηλεγραφικὰ τέλη, ἐκ τῶν ὁποίων ἀναγράφεται ἔσοδον δρ. 900,000, ἐνῷ κατὰ τὸ 1891 ἀπέδωκαν μόνον δραχ. 758,000· τὸν φόρον ἐπὶ τῆς σταφίδος, διὰ τὸν ὁποῖον ἀπέναντι δραχ. 4,133,892, εἰσπραχθεισῶν κατὰ τὸ 1891, καὶ δρ. 3,975,541 κατὰ τὸ 1890, ἀναγράφεται ἔσοδον δρ. 4,205,520 διὰ τὸ 1892, ἐνῷ πάντες γνωρίζομεν, ὅτι ἡ ἐφετεινὴ ἐσοδεία τῆς σταφίδος, ἕνεκα διαφόρων λόγων, ἔσεται πολὺ μικροτέρα τῆς τοῦ 1891 καὶ τῆς τοῦ 1890· τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ἐξαγομένων προϊόντων τῆς Ἑπτανήσου, διὰ τὸν ὁποῖον ἀναγράφονται διὰ τὸ 1892 δρ. 2,476,881, ἐνῷ κατὰ τὸ ἀντίστιχον ἄρτιον ἔτος 1890, καθ’ ὃ δὲν ὑπῆρχεν, ὅπως καὶ ἐφέτος, ἐξαγωγὴ ἐλαίου, εἰσεπράχθησαν δρ. 1,733,403. Τὸ σύνολον δὲ τῶν ἐλαττώσεων, ἃς ὀφείλομεν νὰ εἰσαγάγωμεν ἐν τοῖς ἀναγραφομένοις ποσοῖς τοῦ μεταῤῥυθμισθέντος προϋπολογισμοῦ διὰ διαφόρους φόρους, ἐξ ὧν ὡς παράδειγμα ἀνέφερον τοὺς ἀνωτέρω, ἀνέρχεται, κατὰ τὴν ἐπιεικεστέραν αὐτῶν ἐκτίμησιν, εἰς δραχμὰς 2,700,000...

§227ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ διακόψητε, παρακαλῶ, τὴν συνεδρίασιν. Κάμνω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§229ΡΑΛΛΗΣ. Πρέπει νὰ ἔχητε συνείδησιν!... Δὲν ἤλθομεν ἐδῶ, διὰ νὰ κοιμηθῶμεν.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι Βουλευταὶ παρακαλῶ νὰ ἔλθουν ἐκ τῶν δωματίων εἰς τὴν αἴθουσαν.

§231ΡΑΛΛΗΣ. Ἂς ἔλθουν μέσα, νὰ περάσῃ μισὴ ὥρα, διὰ νὰ ἐξυπνήσωμεν.

§232ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νὰ ξεκουρασθῶμεν καὶ ὀλίγον.

§233ΡΑΛΛΗΣ. Ὕστερον ἀπὸ μίαν ὥραν ἄλλην μίαν ἔνστασιν, διὰ νὰ ἐξυπνήσουν οἱ Κύριοι. (Ἄρχεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου).

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Εὐταξία, ἔλθετε, ἵνα ἐπιτηρῆτε ὡς ψηφολέκτης.

§235ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἔχομεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§236ΛΑΜΠΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἔλθῃ εἷς ἐκ τῶν ἀντιπολιτευομένων ἐπάνω, διὰ νὰ ἐπιβλέπῃ· διότι τὴν ἄλλην φορὰν ἔκαμεν ἔνστασιν ὁ κ. Εὐταξίας, καὶ ὕστερον μᾶς εἶπεν, ὅτι ἐκάμαμεν πλαστὰ πρακτικά.

§237ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἔπρεπε νὰ ἀπαντήσητε εἰς ἄλλην ἐφημερίδα ὅτι... (θόρυβος).

§238ΛΑΜΠΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν γράφω εἰς τὰς ἐφημερίδας.

§239ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ ἐδήλωσα, ὅτι δὲν ἦταν ἰδικά μου τὰ γραφέντα, ἦσαν τοῦ συντάκτου. Ἕκαστος συντάκτης ἐφημερίδος γράφει κατὰ τὰς ἰδίας ἀντιλήψεις. (Προσέρχεται ὡς ψηφολέκτης ὁ κ. Ἀχιλλεὺς Χοϊδᾶς· ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν δ’ αὐτοῦ ἐξακολουθεῖ καὶ περατοῦται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου).

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 2 καὶ 30′ μετὰ τὸ μεσονύκτιον.