1892.07.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 31

τῆς 3 Ἰουλίου 1892.

(Παρασκευή).

Ὥρα 10 π. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμφώνως πρὸς τὴν χθεσινὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἐσχημάτισα τὴν ἐξ 21 μελῶν εἰδικὴν ἐπιτροπὴν, εἰς ἣν θὰ παραπεμφθῶσι πρὸς μελέτην τὰ τρία δικαστικὰ νομοσχέδια, περὶ ἀναγκαστικῆς ἐκποιήσεως, περὶ φυγοδικίας καὶ περὶ ἐνόρκων. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη σύγκειται ἐκ τῶν ἑξῆς κ. κ. βουλευτῶν: Στεφάνου, Ποταμιάνου, Καραπαύλου, Καλογεροπούλου, Μπουφίδου, Σταυροπούλου, Μαρκέτη, Μουσούρη, Παῤῥησιάδου, Τριανταφυλλάκου, Χατζίσκου, Πετιμεζᾶ, Σπυρακοπούλου, Κωτσάλου, Χαλκιοπούλου, Μεσσηνέζη, Φλέσσα, Σέρβου, Μερλοπούλου, Χοϊδᾶ καὶ Ἰωάννου Ἀντωνοπούλου. Παρακαλῶ τοὺς κ. Βουλευτὰς, τοὺς ἀποτελοῦντας τὴν ἐπιτροπὴν, νὰ συνέλθωσι σήμερον, τὴν 5 ὥραν μ. μ., ὅπως διαιρεθῶσιν εἰς τρεῖς ἐπιτροπὰς, κατὰ τὴν χθεσινὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, καὶ προβῶσιν εἰς τὸν διορισμὸν τῶν εἰσηγητῶν.

§2ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ συνάμα νὰ ὁρίσῃ ἡ Βουλὴ προθεσμίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ ὀφείλει νὰ ὑποβάλῃ τὰς ἐκθέσεις της· ἐὰν δὲ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς προθεσμίας ταύτης δὲν ἦναι ὑποβεβλημέναι αἱ ἐκθέσεις, νὰ προβαίνῃ ἡ Βουλὴ καὶ ἄνευ αὐτῶν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων.

§3ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ μοὶ φαίνεται λογικωτάτη, διότι ἀτυχῶς μακρὸν παρελθὸν μὲ ἔπεισεν, ὅτι πολλάκις ὠφελιμώτατα καὶ χρησιμώτατα νομοσχέδια ἐναυάγησαν εἰς τὰς συζητήσεις τῶν πολυμελῶν ἐπιτροπῶν. Ἐνθυμεῖσθε σεῖς, κύριε Πρόεδρε, τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶχεν ὑποβάλει ἄλλοτε, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ τῆς μέσης καὶ τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως. Συνεστήθη καὶ τότε πολυμελὴς ἐπιτροπή, ἔγειναν μακραὶ συζητήσεις, καὶ ἐν τῷ μέσῳ τῶν μακροτάτων ἐκείνων συζητήσεων ἐναυάγησαν τὰ νομοσχέδια· ἐνθυμεῖσθε καὶ τὸ ἄλλο νομοσχέδιον «περὶ διαπυλίων τελῶν», τὸ ὁποῖον ἐπίσης ἔλαβε τὴν αὐτὴν τύχην. Ἑπομένως ἡ πρότασις περὶ ὁρισμοῦ προθεσμίας, καθ’ ἣν νὰ περατώσῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὸ ἔργον της, μοὶ φαίνεται λογικωτάτη, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ἔχω ἐναντίαν γνώμην τῆς χθὲς ἐξενεχθείσης. Νομίζω, ὅτι καὶ τὰ τρία νομοσχέδια τὰ δικαστικὰ εἶναι ἐπείγοντα, διότι τὰ μὲν δύο πρῶτα ἀφορῶσι τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, τὸ δὲ τρίτον τὴν ἐνίσχυσιν τῆς δημοσίας πίστεως, καὶ εἶναι τὸ χρησιμώτατον ὅλων.

§4ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νομίζω, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐργασθῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν παροῦσαν ἐποχὴν τοῦ ἔτους, δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ ἐπιτροπή, τὴν ὁποίαν ἐσχηματίσατε, νὰ ἐπεξεργασθῇ δεόντως νομοσχέδια τοιαύτης σπουδαιότητος. Δέον λοιπόν, ἂν πρόκηται νὰ ὁρισθῇ προθεσμία διὰ τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς, νὰ ἀναβληθῇ διὰ τὸν Σεπτέμβριον ἡ ἐργασία τῆς ἐπιτροπῆς, διότι τώρα, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ἀδύνατον ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἐργασθῇ· διότι ἕως πότε θὰ ἐργασθῶμεν, Κύριοι; Ἕως τὰς 15 ἢ 20 τοῦ παρόντος μηνός; Ἕως τὰς 20 εἶναι δύσκολον· δὲν θὰ ἦναι ἐν ἀπαρτίᾳ ἡ Βουλή, νομίζω, διότι ἐπέρχονται αἱ ἐργασίαι εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, καὶ ἔχομεν σήμερον 3 τοῦ μηνός· δὲν μᾶς ὑπολείπονται λοιπὸν ἢ 15 ἡμέραι. Τὰς 15 αὐτὰς ἡμέρας νὰ παριστάμεθα κατὰ τὴν συνεδρίασιν, νὰ συζητῶμεν, νὰ μελετῶμεν τὰ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδια καὶ νὰ γίνηται καὶ ἐργασία σπουδαία ἐκ μέρους τῶν ἐπιτροπῶν, εἶναι φυσικῶς ἀδύνατον. Ἐὰν δὲ πρόκηται νὰ ἀσπασθῶμεν τὸν συνήθη τύπον τῶν ἐκθέσεων τῶν ἐπιτροπῶν καὶ κατ’ αὐτὸν νὰ γνωματεύσωμεν καὶ περὶ τῶν ὑψίστης σπουδαιότητος νομοσχεδίων τούτων, τότε τοιαύτη γνωμοδότησις γίνεται καὶ ταύτην τὴν στιγμήν, καὶ προερχόμεθα μετὰ 24 ὥρας εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων. Ἀλλ’ ἂν πρόκηται, ἐπαναλαμβάνω, περὶ σπουδαίας ἐργασίας, ἂν Συμπολίτευσις καὶ Ἀντιπολίτευσις αἰσθάνωνται, ὅτι εἶναι ἀνάγκη τοιαύτης ἐργασίας, προκειμένου λόγου περὶ νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἔχουσι τὸν χαρακτῆρα ὀργανικῶν νομοσχεδίων, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ ἀνάλογος χρόνος εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§5ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὁ σκοπός, εἰς ὃν ἀφορᾷ ἡ πρότασις περὶ συστάσεως τῆς ἐπιτροπῆς, ἤτοι νὰ μὴ συζητηθῶσι τὰ νομοσχέδια, ἔπρεπεν εἰλικρινέστερον νὰ λεχθῇ ὑπὸ τῶν ὑποβαλόντων τὴν τοιαύτην πρότασιν. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὴν γνώμην ταύτην. Νομίζω, ὅτι καὶ τὰ τρία νομοσχέδια καὶ ἐπείγοντα χαρακτῆρα ἔχουσι καὶ σπουδαιότητος ὑψίστης εἶναι. Τὸ πρῶτον συνδέεται πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν ἀμέσως, τὸ δεύτερον, πρὸς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, ἡ δὲ δημοσία ἀσφάλεια καὶ αὕτη συνδέεται πρὸς τὴν κατάρτισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ δὲ τρίτον ἀφορᾷ εἰς τὴν κτηματικὴν πίστιν καὶ εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἁπανταχοῦ τοῦ Κράτους ἐγένοντο ἡ κοινὴ ἐπιθυμία. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ ὁρίσῃ προθεσμίαν, νὰ ἔχῃ δ’ ὑπ’ ὄψιν του ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, ὅτι πρὸς διευκόλυνσιν τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἀπεφασίσθη χθὲς νὰ διαιρεθῇ ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τρία τμήματα, ἕκαστον δὲ τούτων νὰ ἐπεξεργασθῇ ἓν καὶ μόνον τῶν τριῶν νομοσχεδίων. Ἂν δὲ τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἔχωσιν ὄρεξιν νὰ ἐργασθῶσιν, ἐπειδὴ θὰ ἐργασθῶσιν ἐπὶ νομοσχεδίων καὶ κειμένων γνωστῶν, εἶναι δυνατὸν ἐν διαστήματι ὀλιγίστων ἡμερῶν νὰ περατώσωσι τὴν συζήτησιν καὶ νὰ ὑποβάλωσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἐκθέσεις των ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων. Δὲν εἶναι πρᾶγμα ἀδύνατον, οὔτε ἀκατόρθωτον, καὶ ἑπομένως, ἐντὸς πέντε ἡμερῶν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐργασθῶσιν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, καὶ νὰ ἐπεξεργασθῶσι τὰ νομοσχέδια.

§6ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὸ ἔργον δὲν εἶναι εὔκολον, κύριε Πρόεδρε. Μὴ σπεύδωμεν, διότι σπεύδοντες προβαίνομεν εἰς ἔργα, διὰ τὰ ὁποῖα μεταμελούμεθα αὔριον, καὶ εἰς τὴν ἄλλην Σύνοδον τὰ ἀνακαλοῦμεν ἢ τὰ τροποποιοῦμεν, καὶ τοιουτοτρόπως γεννῶμεν τραγέλαφον νομοθετικὸν ἐν τῇ Πολιτείᾳ. Ἀφοῦ ἐπὶ τόσα ἔτη ἐλειτούργησαν αὐτοὶ οἱ νόμοι, καὶ βεβαίως δὲν εἶναι αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι ἐπέφερον τὴν κατάστασιν, τὴν στενοχωρίαν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν διατελοῦμεν καὶ τὴν ὁποίαν θέλομεν νὰ θεραπεύσωμεν δι’ αὐτῶν τῶν νομοσχεδίων, ἀφοῦ αὐτοὶ ἴσχυσαν ἐπὶ τόσον καιρὸν, δύνανται καὶ πρέπει νὰ ἰσχύσωσι καὶ ἐπὶ δύο ἢ τρεῖς μῆνας ἔτι, ὅπως τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον θὰ ὑποβάλῃ ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὴν Βουλὴν, ἦναι ἔργον συνηρμολογημένον μὲ τὴν ὅλην νομοθεσίαν καὶ ἐπεξειργασμένον ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις. Συνεπῶς νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι μεγάλη ζημία, ἂν ἡ ἐπιψήφισις αὐτῶν τῶν νομοσχεδίων ἀναβληθῇ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Βεβαίως ὅμως οἱ προτείναντες,—δὲν ἤμην ἐγὼ ἐδῶ χθὲς, ἀλλὰ συμμερίζομαι τὴν γνώμην των,—ἔστω βεβαία ἡ Συμπολίτευσις, ὅτι δὲν ἐνεπνεύσθησαν ἐκ τῆς ἐπιθυμίας τοῦ νὰ μὴ κατασταθῇ ἐφικτὴ ἡ ἐπιψήφισις τῶν νομοσχεδίων. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει σχεδὸν τὴν παμψηφίαν, ἡ Κυβέρνησις διαθέτει κατὰ βούλησιν τὴν πλειονοψηφίαν, ἄρα εἰς οἱανδήποτε στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελε πεισθῆ, ὅτι τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς συνετελέσθη καὶ ὅτι δύνανται τὰ νομοσχέδια νὰ συζητηθῶσιν, ἠμπορεῖ νὰ ἀπαιτήσῃ καὶ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἄμεσον ἐπιψήφισιν αὐτῶν. Ἂν δὲ μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου πεισθῆ, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ παρουσιάσῃ τι τελειότερον, τότε ἂς ἐπισπεύσῃ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων ἄνευ τῆς γνωμοδοτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς προτείνει, ὅπως ἐντὸς πέντε ἡμερῶν ἡ ἐπιτροπὴ ὑποβάλῃ τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν τριῶν δικαστικῶν νομοσχεδίων. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη, ὅπως ἐντὸς πέντε ἡμερῶν ὑποβάλῃ τὰς ἐκθέσεις της ἡ ἐπιτροπή, ἐν ἐναντίᾳ δὲ περιπτώσει, ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως τῶν νομοσχεδίων καὶ ἄνευ τῶν ἐκθέσεων τῆς ἐπιτροπῆς.

§8ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐγὼ παραιτοῦμαι τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ μὲ ἀναπληρώσητε, διότι ὑπ’ αὐτὸν τὸν ὅρον δὲν δύναμαι νὰ λάβω μέρος.

§9ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι προτιμότερον θὰ ἦτο, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, νὰ εἰσαχθῶσιν ἀπ’ εὐθείας εἰς τὴν Βουλὴν τὰ νομοσχέδια πρὸς συζήτησιν ἐντὸς πέντε ἡμερῶν.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε, κύριε Βουλευτὰ, ἐντὸς πέντε ἡμερῶν νὰ ὑποβληθῶσιν αἱ ἐκθέσεις τῆς ἐπιτροπῆς, διαιρουμένης εἰς τρία τμήματα. Ὑπόδικοι τῶν φυλακῶν Τρικκάλων, 48 περίπου οἰκογενειάρχαι, ἀναφέρουσιν, ὅτι ἀδίκως κατακρατοῦνται ἐν ταῖς ποινικαῖς φυλακαῖς Τρικκάλων ἐπὶ ὑποθάλψει φυγοδίκων, καὶ παρακαλοῦσιν, ὅπως ληφθῇ πρόνοια περὶ ταχείας θεραπείας τοῦ κακοῦ τούτου, ἕνεκεν τοῦ ὁποίου ἀναξιοπαθοῦσιν αἱ οἰκογένειαί των.

§11ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῶν δυστυχῶν αὐτῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι κατακρατοῦνται ἐπὶ ὑποθάλψει τῶν λῃστοφυγοδίκων Τσιγαρίδα καὶ Μυλωνᾶ. Εὑρίσκονται εἰς τὰς φυλακὰς ὑπόδικοι ἀπὸ ἑνὸς καὶ πλέον ἔτους. Νομίζω ὅτι τὸ τοιοῦτον εἶναι ἄδικον, ἀδικώτατον. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅπως συστήσῃ τῷ ἐν Τρικκάλοις Δικαστηρίῳ νὰ ἐκδώσῃ ἓν βούλευμα ὁριστικὸν, καὶ ἂν οἱ κατηγορούμενοι αὐτοὶ ἦναι ἔνοχοι νὰ δώσωσι δίκην τῶν πράξεών των, ἂν δ’ ἦναι ἀθῶοι, νὰ ἀπαλλαγῶσι. Δὲν εἶναι 45, εἶναι 75, ἐκ τῶν ὁποίων 5 γυναῖκες καὶ 3 ἱερεῖς. Νομίζω ὅτι ὑποδικία ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἔτους περίπου εἶναι ἀρκετὴ δι’ αὐτοὺς τοὺς δυστυχεῖς ἀνθρώπους, ἐκ τῶν ὁποίων οἱ πλεῖστοι βεβαίως θὰ ἦναι ἀθῶοι, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ οἱ 75 νὰ ἦναι ἔνοχοι. Ἀλλὰ καὶ ἔνοχοι ἂν ἦναι, πρέπει νὰ παραπεμφθῶσιν, ἵνα δικασθῶσι καὶ καταδικασθῶσι.

§12ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἰς ἐμὲ περιῆλθε τῷ ὄντι ἡ πληροφορία αὕτη, καὶ ἐζήτησα διὰ τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν νὰ μάθω, πῶς ἔχουσι τὰ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Παρατηρῶ ὅμως εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅτι εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης δὲν εἶναι δεδομένον τὸ δικαίωμα νὰ παρεμβαίνῃ εἰς τὰ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ μόνον πληροφορίας δύναται νὰ λαμβάνῃ, καὶ νὰ ποιῆται συστάσεις εἰς τὸν Εἰσαγγελέα.

§13ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Βεβαίως σύστασιν ζητῶ.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἰωάννης Συκαρᾶς, πρώην κάτοικος Δαμαλᾶ τῆς ἐπαρχίας Τροιζηνίας καὶ ἤδη φυλακισμένος ἐν ταῖς φυλακαῖς τῶν Πατρῶν, δι’ ἀναφορᾶς του παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν, ὅπως ἀπαλλαχθῇ τῆς πληρωμῆς τῶν δικαστικῶν ἐξόδων, ἐκ δραχμῶν 293, ἕνεκα τῶν ὁποίων, καίπερ ἐκτίσας τὴν ποινήν του, κρατεῖται εἰσέτι ἐν ταῖς φυλακαῖς.

§15ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἀπόστρατος ἐνωμοτάρχης αʹ τάξεως Ἰωάννης Δουράκης ἐξαιτεῖται, ἵνα ληφθῇ νομοθετικὸν μέτρον ὑπὲρ τῶν ἀποστρατευομένων, παρέχον αὐτοῖς προσόντα εἰς δημοσίαν ὑπηρεσίαν, ἢ κυβερνητικόν τι μέτρον ὑπὲρ αὐτῶν. Παραπέμπεται καὶ ἡ αἴτησις αὕτη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν. Ὁ Χαράλαμπος Παπαθεοδώρου, κάτοικος Πατρῶν, προτείνει τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν κληρωτῶν δι’ ἀντικαταστάσεως. Ὁ Σταῦρος Κ. Σταυρόπουλος, κάτοικος Σκουπίου τῶν Καλαβρύτων, προτείνει τὸ αὐτὸ μέτρον ὑπὲρ τῶν κληρωτῶν. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως πιστώσεων τῆς χρήσεως τοῦ 1892).

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαθέσεως τῆς Ναξίας σμύριδος.

§18ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Μετὰ τὰ λεχθέντα προχθὲς παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὀλίγιστα ἔχω νὰ προσθέσω, πρὸς ὑποστήριξιν κυρίως τῆς ἰδέας, ὑφ’ ἧς ὁρμηθεὶς, ὑπέβαλον τὴν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου, κύριε Πρόεδρε, τὰς ὑποβληθείσας παρὰ τριῶν ἑταιριῶν προτάσεις εἰς τὴν Αʹ Σύνοδον τῆς παρελθούσης Περιόδου, περὶ ἐξαγορᾶς καὶ ἐκμεταλλεύσεως τῆς Ναξίας σμύριδος, ἐνθυμούμενος δὲ κάλλιστα καὶ τὰς ἀγορεύσεις τοῦ νῦν κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτε κατὰ Φεβρουάριον ἐνεστῶτος ἔτους συνεζητεῖτο ἕτερον περὶ σμύριδος νομοσχέδιον τῆς τότε Κυβερνήσεως, εἰς ἃς ἤμην καθ’ ὁλοκληρίαν σύμφωνος, ἐνόμισα, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ καταληφθῶμεν τόσον ἐνωρὶς ὑπὸ ἀπελπισμοῦ καὶ νὰ παραδεχθῶμεν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἀσυζητητεὶ, μεριμνῶντες μόνον περὶ τῶν ἐργατῶν τῆς ἐξορύξεως καὶ περὶ τῶν ὀργάνων τῆς πωλήσεως τῆς Ναξίας σμύριδος, ἤτοι τῶν πρακτόρων ἐν τῷ ἐσωτερικῷ καὶ τῷ ἐξωτερικῷ, οὐχὶ δὲ καὶ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἡ τροπολογία μου, κύριε Πρόεδρε, περιέχει ἐν ἑαυτῇ καὶ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν ἐργατῶν τῆς ἐξορύξεως, ὑπὲρ ὧν λίαν ἀξιεπαίνως καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μεριμνᾷ, περιέχει καὶ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀγοραστῶν, ἐπεχόντων ἐπὶ τοῦ προκειμένου τόπον πρακτόρων, καὶ τὴν ἱκανοποίησιν τοῦ δημοσίου ταμείου, τὴν ἱκανοποίησιν, λέγω, τοῦ δημοσίου ταμείου, διότι ἐκ τῶν τεσσάρων χρυσῶν φράγκων τῆς τροπολογίας μου τὰ δύο ἀπομένουσι καθαρὸν εἰσόδημα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, τὰ δὲ ἕτερα δύο διατίθενται ὑπὲρ τῶν ἐργατῶν τῆς ἐξορύξεως. Ἡ τροπολογία μου αὕτη, κύριε Πρόεδρε, γιγνομένη δεκτή, ἐπαυξάνει καὶ εὐρύνει τὰ δικαιώματα τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ· διότι, ἂν παρουσιασθῇ ἀγοραστὴς τῆς Ναξίας σμύριδος, ὅπως ἔχω πεποίθησιν, κατὰ τὴν ὑποβαλλομένην τροπολογίαν, ἡ Κυβέρνησις ἀπαλλάσσεται τοῦ κόπου καὶ τῆς φροντίδος τοῦ νὰ ἐπιζητῇ πράκτορας πρὸς πώλησιν τῆς Ναξίας σμύριδος, ἐξασφαλίζει δὲ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐτήσιον πραγματικὸν καὶ ὡρισμένον εἰσόδημα 100,000 φράγκων χρυσῶν κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, καὶ ἑτέρας 100,000 ἐπίσης διὰ τοὺς Ναξίους ἐργάτας, ἐπιτυγχάνει δὲ συγχρόνως τὸν πρὸς τὴν Ἀσιατικὴν σμύριδα συναγωνισμὸν, διότι καὶ ἡ ποιότης ἀφ’ ἑνὸς τῆς Ναξίας σμύριδος εἶναι κατὰ πολὺ ἀνωτέρα τῆς Ἀσιατικῆς, καὶ ἡ τιμὴ ἐξ ἄλλου εἶναι ἴση, διότι, καὶ ἡ σμύρις ἡ Ἀσιατικὴ μέχρι τῆς παραλίας τῆς Σμύρνης ἀπὸ 4 μέχρι 5 φράγκων κοστίζει. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου παρέχεται καὶ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐξυπηρέτησις θετικὴ καὶ πραγματική, θέλει δὲ συντελέσει ὁ τρόπος οὗτος, ψηφιζόμενος, καὶ εἰς τὸν πολλαπλασιασμὸν τῆς καταναλώσεως τῆς Ἑλληνικῆς σμύριδος. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους, ἐὰν συμπέσῃ, κύριε Πρόεδρε, ὁ πράκτωρ ἢ οἱ πράκτορες τῆς πωλήσεως νὰ ὦσιν ἄνθρωποι, ὅπως συνήθως δυστυχῶς, μὴ ἀκεραίου καὶ μὴ τιμίου χαρακτῆρος, τότε ποία ἡ πεποίθησις ὅτι θέλουσιν ἐξυπηρετήσει τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα καὶ δὲν θέλουσιν ἐξυπηρετήσει τὰ ἴδια ἑαυτῶν, ἀφοῦ εἶναι γνωστόν, ὅτι τὸ εἰσόδημα τῶν πρακτόρων δὲν θὰ ἦναι ἀνώτερον τῶν πέντε ἢ τῶν δέκα χιλιάδων δραχμῶν ἐτησίως ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πωλήσεως 50,000 στατήρων, καὶ ἀφοῦ εἶναι δυνατὸν ἡ Ἀσιατικὴ ἑταιρία νὰ πολλαπλασιάσῃ τὴν προμήθειαν ταύτην, νὰ διπλασιάσῃ δηλ. καὶ τριπλασιάσῃ τὴν παροχὴν εἰς τοὺς πράκτορας ἡμῶν, διὰ νὰ ἐμποδίσῃ τὴν κατανάλωσιν τῆς Ἑλληνικῆς σμύριδος; Καὶ ἐνθυμοῦμαι, κύριε Πρόεδρε, ὅτι, ὅτε κατὰ Δεκέμβριον, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τοῦ 1890 συνεζητεῖτο καὶ πάλιν τὸ νομοσχέδιον περὶ σμύριδος, περὶ ἐξαγορᾶς τῆς ὁποίας ὑπεβλήθησαν τρεῖς προτάσεις παρὰ διαφόρων ἑταιριῶν, δὲν ἐψηφίσθη δὲ καμμία, διεδόθη, ὅτι οἱ πράκτορες τῆς Ἀσιατικῆς ἑταιρίας ἔφθασαν καὶ μέχρι τῶν Ἀθηνῶν καὶ ἠμπόδισαν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἐκείνου διὰ μέσων, τὰ ὁποῖα ἀγνοῶ. Δὲν κατώρθωσαν δὲ νὰ ἰσχύσωσιν αἱ φωναί, αἱ διαμαρτυρίαι καὶ αἱ παρακλήσεις μου πρὸς τὸν τότε Πρωθυπουργόν, ἵνα ἐπιδιώξῃ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ σμύριδος, καὶ νὰ μὴ ἐνδίδῃ εἰς τὰς ἐκ κακῆς ἐκτιμήσεως τῶν πραγμάτων ἀντιδράσεις τῶν τότε Βουλευτῶν Νάξου, διότι θὰ ἐζημιοῦτο καὶ τὸ Κράτος καὶ οἱ σμυριδωρύκται· καὶ αἱ προῤῥήσεις μου αἱ τότε ἐπηλήθευσαν δυστυχῶς, διότι τὸ Δημόσιον ἀπώλεσεν ἔκτοτε μέχρι σήμερον 500,000 φράγκων, ἀπώλεσαν δὲ ἀνάλογον ποσὸν καὶ οἱ ἀτυχεῖς ἐργάται τῆς Νάξου. Κατόπιν δὲ τῶν ὅσων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξέθηκε περὶ τῆς ὑπὸ συζήτησιν τροπολογίας μου, εὔχομαι νὰ μὴ ἐπαληθεύσωσι καὶ πάλιν αἱ προῤῥήσεις μου, ὅπως καὶ κατὰ τὸ 1890, καίτοι φρονῶ, ὅτι μετὰ ἓν ἔτος θὰ ὑποβληθῇ νομοσχέδιον, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς σημερινῆς τροπολογίας μου, διότι διὰ τῶν πρακτόρων, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ πωλήσωμεν εἰς τὴν Εὐρώπην οὔτε στατῆρα σμύριδος, δι’ οὓς λόγους προανέφερον. Εὔχομαι, ἐπαναλαμβάνω, νὰ μὴ ἐπαληθεύσωσιν οἱ λόγοι μου καὶ τὴν φορὰν ταύτην, πρὸς βλάβην τοῦ δημοσίου ταμείου. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ βελτιώσῃ, ὅπως ἂν ἐγκρίνῃ, τὴν τροπολογίαν μου ταύτην, καὶ νὰ ἀποδεχθῇ μέρος αὐτῆς τοὐλάχιστον, ὅπως ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ διαθέτῃ καὶ εἰς ἑταιρίαν, πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, σμύριδα, νὰ μὴ ἀρκεσθῇ δὲ μόνον εἰς τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου, εἰς τὴν διὰ πρακτόρων δηλ. πώλησιν τῆς σμύριδος, διότι θὰ ναυαγήσωμεν καὶ θὰ μείνωμεν, ὅπως ἐμείναμεν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν διετίαν, καθ’ ἣν δὲν ἐπωλήθη οὔτε στατὴρ εἰς τὴν Εὐρώπην, πρὸς μεγίστην βλάβην τοῦ τόπου καὶ τῶν ἀτυχῶν ἐργατῶν τῆς Νάξου, τῶν μὴ ἐχόντων ἄλλον πόρον ζωῆς.

§19ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐνόμιζον, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἀπήντα εἰς ὅσας παρατηρήσεις ἀπηύθυνεν ὁ ἐκ Θήρας συνάδελφος περὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου....

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπήντησε χθές.

§21ΕΥΤΑΞΙΑΣ. .. Ἐγὼ ἔχω ἐνδοιασμούς τινας περὶ τοῦ πρακτικοῦ ἀποτελέσματος, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπετυγχάνομεν διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι μόνη ἡ διαφορὰ τῆς τιμῆς, ἥτις καθίστα ἀδύνατον σχεδὸν μέχρι τοῦδε τὸν ἀνταγωνισμὸν τῆς ἡμετέρας σμύριδος πρὸς τὴν Μικρασιατικήν. Καὶ ἄλλοι λόγοι ὑπάρχουσιν, ὧν ὁ κυριώτερος εἶναι, ὅτι καὶ ὁ τρόπος τῆς ἐξορύξεως καὶ ὁ τρόπος τῆς πρώτης κατεργασίας τῆς σμύριδος παρ’ ἡμῖν δὲν δύναται νὰ ἐξισωθῇ πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἐξορύξεως καὶ τῆς κατεργασίας τῆς σμύριδος τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Πρότερον δὲ ἡ ἡμετέρα σμύρις εἶχε τοὐλάχιστον τὸ πλεονέκτημα τῆς καλλιτέρας ποιότητος, ἥτις δι’ ὡρισμένα εἴδη καταναλώσεως καθίστα αὐτὴν περιζήτητον. Ἂν ᾖναι ὅμως ἀληθὲς τὸ προχθὲς λεχθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι καὶ ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ ἀνεκαλύφθη τελευταῖον ἓν σμυριδωρυχεῖον, ἀποδίδον τὴν αὐτὴν ποιότητα πρὸς τὰ ἡμέτερα σμυριδωρυχεῖα, νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο ὅλως ἀδύνατος ἐν τῷ μέλλοντι ὁ ἀνταγωνισμὸς τοῦ ἡμετέρου προϊόντος πρὸς τὸ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἂν δὲν κατωρθοῦμεν καὶ ἡμεῖς νὰ βελτιώσωμεν καὶ τὸν τρόπον τῆς ἐξορύξεως καὶ τὸν τρόπον τῆς κατεργασίας αὐτοῦ. Τὴν σήμερον ζητεῖται σμύρις κατὰ διαφόρους τρόπους κατειργασμένη. Ζητεῖται σμύρις, δι’ ἣν προσφέρεται καὶ ἡ μεγαλειτέρα τιμή, ἀλλ’ ἥτις πρέπει νὰ ἔχῃ ὡρισμένον σχῆμα καὶ ὡρισμένον μέγεθος. Ζητεῖται σμύρις, ἥτις πρέπει νὰ ᾖναι μεταβεβλημένη εἰς κόνιν. Δυστυχῶς δὲ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἐξορύσσεται ἡ σμύρις παρ’ ἡμῖν, — καὶ εἶναι οὗτος ὁ διὰ τοῦ πυρός, ἀρχέτυπος ὅλως, — πρὸς δὲ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν παρασκευάζεται τὸ ἡμέτερον προϊόν, δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς σημερινὰς ἀξιώσεις τῆς καταναλώσεως. Ἀλλὰ θὰ ἦτο ἆρά γε εἰς θέσιν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ βελτιώσῃ μὲν τὸν τρόπον τῆς ἐξορύξεως καὶ κατεργασίας τῆς ἡμετέρας σμύριδος, νὰ ὑποστῇ δὲ καὶ πᾶσαν τυχὸν προκληθησομένην ζημίαν ὑπὸ τοῦ ἀνταγωνισμοῦ αὐτῆς πρὸς τὴν Μικρασιατικὴν σμύριδα, ἔχουσα μάλιστα νὰ ἀντεπεξέλθῃ πρὸς ἑταιρίαν, διαθέτουσαν ὄχι εὐκαταφρόνητα κεφάλαια, ὅπως οὕτως ἀνακτήσῃ τὴν προτέραν θέσιν του τὸ ἡμέτερον προϊὸν ἐν ταῖς ἀγοραῖς τῆς καταναλώσεως; Ἰδοὺ οἱ ἐνδοιασμοί, οὓς ἐγείρει ἐν ἐμοὶ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, καὶ οὓς εὐχαρίστως θὰ ἔβλεπον τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως διασκεδάζοντα, δι’ ὧν αὐτὸς νομίζει ἀναγκαίων ἐξηγήσεων.

§22Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν φρονῶ, ὅτι ὁ τρόπος τῆς ἐξορύξεως τῆς σμύριδος ἐν Νάξῳ καθιστᾷ τὸ προϊόν κατώτερον τοῦ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἢ ὅτι βελτίων ἐργασία θ’ ἀποδίδῃ ὀρυκτὸν καλλίτερον. Τὸ ὀρυκτὸν θὰ ἦτο πάντοτε τὸ αὐτό, καὶ ἡ μορφή, ὑφ’ ἣν θὰ παρεδίδετο εἰς τὸ ἐμπόριον, θὰ ἦτο ἡ αὐτή. Τὸ πλεονέκτημα τῶν βελτιωμένων ἐργαλείων εἶναι ἡ οἰκονομία περὶ τὴν ἐνεστῶσαν ἐξόρυξιν καὶ ἡ συστηματικὴ διαχείρισις τοῦ ὀρυχείου, ἡ προστατεύουσα τὴν ἐν τῷ μέλλοντι ἐξόρυξιν. Περὶ τούτων ὑπάρχουσι μελέται ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, δεικνύουσαι ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἐργασίας τῆς νῦν, διὰ τῆς πυρᾶς, κατ’ οὐδὲν παραβλάπτει τὴν ποσότητα, μὴ ἐπιτρέπον ὅμως μεθοδικὴν ἐξόρυξιν’ ἀπ’ ἐναντίας ἀποδίδει καὶ καθιστᾷ τὴν ἐν τῷ μέλλοντι διαχείρισιν δαπανηροτέραν, καὶ περιορίζει τὴν διάρκειαν τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν ὀρυχείων. Κατὰ τἆλλα, τὰ διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἐξορύξεως διὰ τῆς πυρᾶς θραύσματα εἶναι τῶν αὐτῶν διαστάσεων τῶν θραυσμάτων τῶν ἐκ τῆς ἐνεργείας τοῦ τρυπάνου καὶ τῆς δυναμίτιδος. Ὥστε περὶ οἰκονομίας τῶν δαπανῶν καὶ αὐτοῦ τοῦ ὀρυκτοῦ πρόκειται ἐν τῇ βελτιώσει τοῦ τρόπου τῆς ἐξορύξεως, ταύτην δὲ τὴν οἰκονομίαν πρέπει νὰ ἐπιδιώξῃ ἡ Πολιτεία, ὅταν δι’ αὐτῆς δὲν περιορίζηται ἡ ἐργασία τῶν σμυριδωρυκτῶν· διότι, ἐφ’ ὅσον αὕτη θὰ περιωρίζετο κάτω τῆς σημερινῆς, θὰ ἐπήρχοντο ἀδικήματα πρὸς αὐτούς, ἅτινα βεβαίως οὐδεὶς ἐπιθυμεῖ. Περὶ τῶν συστάσεων τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Θήρας λέγω, ὅτι τὰ ἐν τῇ προτάσει αὐτοῦ δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσι πάντα κατὰ τὸ νομοσχέδιον, πλὴν ἑνός, ἤτοι τῆς παροχῆς τοῦ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος τῆς ἀγορᾶς τοῦ ὀρυκτοῦ. Κατὰ τί διαφέρει ἡ πρότασις τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἀπὸ τῶν ἀδειῶν τῶν παρεχομένων ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως; Διαφέρει μόνον κατὰ τοῦτο, ὅτι κατὰ τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐπιτρέπηται ὁ ἀποκλεισμὸς ἄλλων ἀγοραστῶν, ὁ περιορισμὸς τῆς πωλήσεως εἰς μόνον 50,000 στατῆρας, ἐνῷ κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ περιορίζεται ἡ πώλησις τοῦ ὀρυκτοῦ εἰς τὰς 50,000 στατήρων ἐπὶ τιμῇ τεσσάρων φράγκων, ἃς ὁ συμβληθησόμενος θὰ ὑποχρεῶται ν’ ἀγοράζῃ ἐτησίως. Τὸν ἀποκλεισμὸν πάσης ἄλλης πωλήσεως σμύριδος ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, διαρκούσης τῆς ἐργολαβίας, θεωρῶ ἄτοπον’ χάριν 100,000 φράγκων κατ’ ἔτος καθαροῦ κέρδους ἄτοπος εἶναι ὁ περιορισμὸς τῆς πωλήσεως τοῦ ὀρυκτοῦ...

§23ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ὁ ἐλάχιστος ὅρος εἶναι 50,000 στατῆρες.

§24Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐλάχιστος ὅρος εἶναι, ἀλλὰ μὴ ἐλπίζετε, ὅτι ὁ διαγωνισμὸς θὰ καταλήξῃ εἰς ὅρον ἀνώτερον τοῦ ἐλαχίστου. Τὸ ὑμέτερον νομοσχέδιον ἐπιτρέπει, ὅπως ἐπὶ τῷ ἐλαχίστῳ τούτῳ ὅρῳ, τουτέστιν ἀντὶ προσόδου τοῦ Δημοσίου 100,000 φράγκων, ἀποστερηθῇ τὸ Κράτος τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ, ὅπως πωλῇ ἄλλην σμύριδα, ἐνῷ ἡ οἰκονομία τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως ἀφορᾷ εἰς τὴν πώλησιν ὅσον ἔνεστι πλείονος σμύριδος, ἐπὶ τιμῇ πολὺ κατωτέρᾳ τῆς κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Βουλευτοῦ: διότι κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Βουλευτοῦ δὲν θὰ πωλῆται ἡ σμύρις ἐπὶ τῇ τιμῇ τῶν τεσσάρων φράγκων, ἅτινα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀναγράφονται. Τέσσαρα φράγκα κατὰ στατῆρα θὰ πληρόνῃ ὁ ἐργολάβος εἰς τὸ Δημόσιον, ἀλλ’ ἐννοεῖται, ὅτι αὐτὸς θὰ πωλῇ τὸ ὀρυκτὸν πολὺ ἀκριβώτερον, καὶ εἶναι κίνδυνος, μὴ τὸ πωλῇ ἐπὶ τιμῇ μονοπωλίου, καὶ οὐχὶ ἐπὶ τιμῇ, οἵαν ὁ ἀνταγωνισμὸς θὰ καθώριζε, διότι, ἀποκλεισθέντος παντὸς ἄλλου ἀγοραστοῦ, δὲν θὰ ἦναι ἀδύνατος ἡ ἐξακολούθησις τοῦ συστήματος τῆς πωλήσεως τοῦ ἐπὶ τῆς προηγουμένης ἐργολαβίας, τουτέστι τῆς διὰ μονοπωλίου, καὶ μάλιστα διὰ μονοπωλίου κατατετμημένου ἐν περιφερείαις. Τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τοῦτο τὸ πλεονέκτημα, ὅτι δὲν δεσμεύει τὴν Κυβέρνησιν περὶ τὸ ποσὸν τοῦ πωλητέου ὀρυκτοῦ, οὐδ’ ἐπιτρέπει τὴν ἀνάληψιν ὑποχρεώσεων ἐφ’ ὡρισμένῳ χρόνῳ. Ἂν ἤθελεν ἀποδειχθῆ βραδύτερον, τὸ ἐφικτὸν τῆς παραχωρήσεως τῆς ἐργολαβίας κατὰ τὸ προτεινόμενον ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ σύστημα, ἀλλ’ ἐπὶ ὅροις πολλῷ βελτίοσιν, οὐδὲν ἐκ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως θὰ παρεμβληθῇ πρόσκομμα εἰς συνεννοήσεις αὐτῆς πρὸς ἐργολάβους ἐπὶ ταῖς βάσεσι ταύταις, ὅπως ἐπὶ τοῦ ἀποτελέσματος τῶν συνεννοήσεων τούτων προκληθῇ ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς. Ὑπέβαλον χθὲς εἰς τὴν Βουλὴν ἀλληλογραφίαν τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, ἀποδεικνύουσαν ὁπόσον δυσχερὴς εἶναι σήμερον ἡ πώλησις τῆς σμύριδος ἐν τῷ ἐξωτερικῷ....

§25ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Διατί;

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. .. καὶ ἐξηγοῦσαν τοὺς λόγους. Ἐνόμιζον, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἔλαβε γνῶσιν τῶν ἐγγράφων τούτων, οἱ δὲ λαβόντες γνῶσιν αὐτῶν θὰ ἐπείσθησαν περὶ τῶν δυσχερειῶν, αἵτινες παρουσιάζονται σήμερον εἰς τὴν πώλησιν τῆς σμύριδος, καὶ ἑπομένως περὶ τῆς ἀνάγκης, ὅπως ἀσπασθῶμεν τὸ σύστημα ὅπερ προτείνομεν. Προκύπτει ἐκ τῶν ἐγγράφων, ὅτι πλὴν τῶν ἄλλων δυσχερειῶν παρουσιάζεται καὶ τὸ ἀτύχημα, ὅτι ἡ ἀποσταλεῖσα σμύρις ἐπ’ ἐσχάτων ἦτο κακίστης ποιότητος, χείρων τῆς σμύριδος τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, διότι, ὡς γράφουσι πάντες οἱ ἀνταποκριταὶ ἐκ Γερμανίας, τὰ ἀποσταλέντα ὀρυκτὰ ἦσαν τὰ ἀποῤῥίμματα τοῦ καταστήματος Φούξ, ὅπερ κατάστημα ἦτο τὸ διαχειριζόμενον τὸ μερικὸν μονοπώλιον διὰ τὴν Γερμανίαν ἐπὶ τῆς προηγουμένης ἐργολαβίας. Αὐτὸ τὸ κατάστημα Φοὺξ ἐν ἐγκυκλίῳ ἐβεβαίου, ὅτι τὰ πωλούμενα ὑπὸ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων ὀρυκτὰ εἶναι αὐτὰ ταῦτα τὰ παρ’ αὐτοῦ ἀποῤῥιφθέντα ἐν τοῖς λιμέσι Ληῶνος καὶ Μουτσούνας. Περὶ τούτου ἐνεργεῖται ἤδη ἀνάκρισις ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ ἐξακριβώσωμεν, πῶς ἐγένετο τοιαύτη ἀποστολή. Ἀλλὰ καὶ τῆς ἀποστολῆς ταύτης τὸ ἀπώλητον ὀρυκτὸν φέρει σήμερον δυσχερείας εἰς νεωτέρας ἀποστολάς, μόνον δὲ δι’ ἀδείας ἐκποιήσεως ἐπὶ τιμῇ σμύριδος δευτέρας ποιότητος θὰ ἠδύνατο νὰ τεθῇ ἐκποδών. Τὴν ἀρχὴν τῆς ἐπὶ τιμῇ σμύριδος δευτέρας ποιότητος πωλήσεως σμύριδος πρώτης ποιότητος ἔχει ὡς βάσιν τὸ νομοσχέδιον, ἐπιτρέπον πώλησιν μόνον ὀρυκτοῦ πρώτης ποιότητος, ὁρισμὸν δὲ τιμῆς τῆς κατωτάτης. Οὕτως ἐλπίζω, ὅτι θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἀνταγωνισθῶμεν καὶ πρὸς τὴν σμύριδα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, καὶ πρὸς τὴν σμύριδα τῶν παλαιῶν ἐργολάβων, καὶ πρὸς αὐτὴν ταύτην τὴν σμύριδα τῶν ἀποῤῥιμμάτων, περὶ ἧς δυστυχῶς, εὑρισκομένης ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοιά τις. Σήμερον, ὡς ἔχουσι τὰ τῆς σμύριδος, τουτέστιν ὑπάρχοντος τοσούτου ἀποθέματος τοῦ πρώην ἐργολάβου, ὑπάρχοντος καὶ ἀποθέματος μεγάλου ἐκ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, καὶ γινομένης ἐξορύξεως ἐκεῖ ἐπὶ ὅροις ἐπιτρέπουσι τὴν πώλησιν ἐπὶ τιμῇ μικρᾷ, εἶναι δυσχερὴς ἡ εὕρεσις ἐργολάβου, ἀναδεχομένου τὴν ἀγορὰν ποσοῦ ὁπωσοῦν σπουδαίου ἐπὶ τιμῇ ὑπερβαινούσῃ κατὰ πολὺ τὰ ἔξοδα τῆς ἐξορύξεως. Τούτου οὕτως ἔχοντος, οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος, ἵνα ἀποταθῶμεν σήμερον εἰς ἐργολάβους· εἶναι προτιμότερον νὰ προβῶμεν εἰς τὴν πώλησιν διὰ πράκτορος, ἀπολαμβάνοντος μόνον δικαίωμα προμηθείας, οὐδὲν δὲ κτωμένου δικαίωμα οὔτε ἀποκλεισμοῦ ἄλλου πράκτορος, οὔτε τῆς ἐπὶ χρόνον ὡρισμένον δι’ αὐτοῦ πωλήσεως τῆς σμύριδος. Ἀφοῦ δὲ ἀναλάβῃ οὕτω τὸ Κράτος τὴν διαχείρισιν τῆς σμύριδος, καὶ διαπιστωθῇ, ὅτι ἡ ἀποστελλομένη ποιότης εἶναι ἡ ἀνωτέρα,— διότι καὶ ἐν Νάξῳ ὑπάρχουσι διάφορα εἴδη σμύριδος, ἐν τῇ ἀλληλογραφίᾳ δὲ, ἣν ὑπέβαλον προχθές, θέλετε παρατηρήσει, ὅτι ζητεῖται ὑπό τινων εἰδικὴ ποιότης, ἡ καλουμένη ἐρυθρὰ,—τότε, ἐπὶ τῇ βάσει κεκτημένης πλέον φήμης τοῦ προϊόντος ἡμῶν, καὶ ἀποκλεισμοῦ τῶν ἄλλων σμυρίδων ἐκ τῶν ἀγορῶν, θὰ δυνηθῇ νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν πώλησιν καθ’ οἱονδήποτε σύστημα ἤθελε κριθῇ τὸ καταλληλότερον, καὶ ἐπὶ τιμῇ ἀνωτέρᾳ τοῦ κατὰ τὸ νομοσχέδιον κατωτάτου ὅρου. Ἕως οὗ ὅμως ταῦτα γείνωσι, νομίζω, ὅτι καλῶς πράττει ἡ Βουλή, ἀποδεχομένη τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου, ἔστω καὶ θεωροῦσα αὐτὸ ὡς δοκιμὴν καὶ ὡς παρασκευὴν τοῦ ἐδάφους πρὸς μέλλουσαν ἐνέργειαν.

§27ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον δύναται νὰ θεωρηθῇ ἀκριβὴς ἡ βεβαίωσις τοῦ πωλητοῦ σμύριδος Φούξ, ἢ ἀνακοινωθεῖσα δι’ ἐγκυκλίου αὐτοῦ πρὸς τοὺς καταναλωτάς. Ἐνδέχεται νὰ ἦναι ἀληθής, ἐνδέχεται δὲ καὶ νὰ προέρχηται ἐκ ζηλοτυπίας ὁμοτέχνου, ἢ ἀνθρώπου ἐπιθυμοῦντος νὰ πωλήσῃ τὴν ἰδικήν του σμύριδα. Ἀλλ’ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι εἶναι ἀκριβὲς τὸ γεγονός, τὸ ὁποῖον βεβαιοῖ, ὅτι ἡ ἀποσταλεῖσα σμύρις εἶναι τὰ ἀποῤῥίμματα τῆς σμύριδος, τὴν ὁποίαν παρέλαβεν ὁ πρώην ἀγοραστὴς τῆς σμύριδος, ὁ κ. Βαφειαδάκης, μᾶς παρέχεται μία ἀπόδειξις σπουδαία περὶ τοῦ πόσον ἐπικίνδυνος εἶναι ἡ πώλησις σμύριδος διὰ πρακτόρων. Ἡ σμύρις παρεδόθη εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν ἀνθρώπου, σταλέντος παρ’ αὐτῆς, καὶ ὑπαλλήλου, σταλέντος ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ κ. Γεράκη· ἡ ἐπίβλεψις ἑνὸς ἀνωτέρου ὑπαλλήλου εἰδικοῦ, καὶ ἡ ἐπίβλεψις ἀκόμη ἑνὸς ἀντιπροσώπου τοῦ κεντρικοῦ πράκτορος, ἔπρεπε νὰ θεωρηθῇ ἀρκετή, ὅπως μὴ συμβῇ ἡ κατάχρησις αὕτη, τὴν ὁποίαν βεβαιοῖ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Τίς ἄλλος ἠδύνατο νὰ παρεμποδίσῃ τὴν ἀποστολὴν κατωτάτης ποιότητος σμύριδος ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς συνθέσεως τῶν ὄγκων αὐτῆς; τίς ἄλλος δύναται νὰ παρεμποδίσῃ τὴν τοιαύτην κατάχρησιν; Καὶ τίς μᾶς βεβαιοῖ, ὅτι αὔριον οἱ ἐργάται, οἵτινες ἔχουσι συμφέρον, μετὰ τῆς σμύριδος, τὴν ὁποίαν ἐξορύττουσι, νὰ ἀναμιγνύωσι κρύφα καὶ ποσὰ σμύριδος ἐκ τῶν ἀποῤῥιμμάτων, δὲν θὰ πράξωσι τοῦτο; Θὰ χρειασθῇ τοιαύτη ἐπίβλεψις, τὴν ὁποίαν δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ κάμῃ τὸ Δημόσιον. Διὰ τοῦτο ἐπανέρχομαι, οὐχὶ ὅπως ἀναπτύξω τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν ἀνέπτυξα, ἀλλὰ διὰ νὰ ἄρω μίαν πλάνην, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ ἐπικρατῇ κατὰ τὴν σημερινὴν συζήτησιν, ἂν οἱ κύριοι Βουλευταὶ Λοκρίδος καὶ Θήρας νομίζωσιν, ὅτι ἐντὸς τῆς ἰδέας, τὴν ὁποίαν ἔχω, περιέχεται καὶ ἡ πρότασις τοῦ Βουλευτοῦ Θήρας, τῆς ἰδέας τοῦ συνεταιρισμοῦ τοῦ συμφέροντος τοῦ Κράτους καὶ τοῦ ἰδιωτικοῦ συμφέροντος. Πρόκειται νὰ πωληθῇ ὡρισμένον ποσὸν 100 χιλιάδων στατήρων δι’ ἑνὸς προσώπου, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα τῆς μονοπωλικῆς πωλήσεως τοῦ εἴδους. Βεβαίως τὸ σύστημα τοῦτο θέλει εἶσθαι πολὺ χειρότερον τῆς διὰ πρακτόρων πωλήσεως, διότι θέλει παρεμποδίσει τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἰδέας τῆς διὰ πρακτόρων πωλήσεως τῆς σμύριδος, δηλ. τὴν μεγαλειτέραν ἔκτασιν τῆς ἐξαγωγῆς καὶ καταναλώσεως. Τὸ σύστημα τοῦ συνεταιρισμοῦ τῶν δύο συμφερόντων εἶναι, ἡ ἀνάθεσις εἰς τὸ ἰδιωτικὸν συμφέρον, ἡ ἀνάθεσις εἰς ἰδιώτας, οἵτινες ἤθελον ἐκτελέσει, ἐπὶ ἰδίῳ αὑτῶν κινδύνῳ καὶ εὐθύνῃ, κατ’ ἀρχὴν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ καταστήσωσιν εὐωνοτέραν τὴν ἐξόρυξιν καὶ τὴν πρώτην συσκευὴν τῆς σμύριδος, καὶ ἑπομένως θὰ εὐκολύνωσι τὴν πώλησιν. Σήμερον διὰ τοῦ τρόπου τῆς ἐξορύξεως, τῆς διὰ πυρὸς, ὄχι μόνον δαπανηροτέρα, ἀλλὰ καὶ ἀτελεστέρα γίνεται ἡ ἐξόρυξις. Ἡ διὰ δυναμίτιδος ἐξόρυξις κατόπιν διατρήσεως βεβαίως παρέχει τεμάχια μεγαλείτερα τῶν τῆς διὰ τῆς πυρᾶς συντριβῆς. Δὲν εἶμαι εἰδικὸς, καὶ δὲν ἐπιμένω, ἀλλὰ τοιαῦται εἶναι τοὐλάχιστον αἱ πληροφορίαι μου. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο, εἶναι καὶ ἡ μεταφορὰ, ἡ ὁποία γίνεται δι’ ὄνων καὶ ἡμιόνων, τὰ ὁποῖα ζῶα κρατοῦσιν οἱ ἐργάται, διὰ νὰ μὴ κρημνισθῶσι. Φαντάζεσθε, ποία εἶναι ἡ κατάστασις τῆς μεταφορᾶς τοῦ εἴδους τούτου! ἐγὼ διὰ δαπάνης τινὸς δύναται εὐκόλως νὰ κατασκευασθῇ ὁδὸς ἢ σιδηρόδρομος, καὶ νὰ μεταφέρηται οὕτως ἡ σμύρις ἐπὶ τῷ ἑνὶ δεκάτῳ τῆς σημερινῆς δαπάνης. Ἑτέρα ἐργασία εἶναι ἡ ἐκλογὴ ἢ διαλογὴ τῶν τεμαχίων τούτων, ἥτις ἤθελε γίνεσθαι εἰς τοὺς λιμένας. Ὅλαι αὐταὶ αἱ ἐργασίαι, βελτιούμεναι, ἐλαττόνουσι κατὰ τὸ ἥμισυ, ἢ καὶ πλέον, τὴν δαπάνην, ἥτις ἀπαιτεῖται, ὅπως μεταφερθῇ ἡ σμύρις καὶ προσφερθῇ εἰς τὴν κατανάλωσιν. Ἂν δὲν κάμωμεν ἡμεῖς τὰς βελτιώσεις αὐτὰς, θὰ ὑφιστάμεθα δαπάνας μεγαλειτέρας ἐκείνων, τὰς ὁποίας ὑφίσταται ἡ Ἑταιρία τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, δὲν νομίζω δὲ, ὅτι οὕτως ἔσεται δυνατὸς ὁ συναγωνισμὸς καὶ δυνατὴ ἡ διὰ πρακτόρων πώλησις, ἐνῷ δυνάμεθα νὰ ἤμεθα ἀσφαλεῖς, ὅτι διὰ τοῦ συνεταιρισμοῦ μετὰ τῆς ἑταιρίας ἤθελεν ἐπιτευχθῇ οὗτος. Διὰ τῆς τοιαύτης ἰδιωτικῆς ἐργασίας θὰ ἀποφύγωμεν τὸ ἐπὶ πλέον τῶν δαπανῶν, καὶ θὰ ἔλθωμεν ἐν ἰσότητι ἢ καὶ ἐν μειονότητι τῶν δαπανῶν πρὸς τὴν σμύριδα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, τὴν ὁποίαν θέλομεν νὰ καταπολεμήσωμεν. Μόνον διὰ τῆς ὁδοῦ ταύτης δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς θετικὸν ἀποτέλεσμα. Ἂν δὲ νομίζωσιν, ὅτι πρέπει νὰ περιμένωσιν, ὅπως ἡ κατανάλωσις φθάσῃ εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε νὰ ἐξασφαλίζῃ τὴν ἐργασίαν τῶν ἐργατῶν, νομίζω ὅτι θὰ περιμείνωμεν πολὺν καιρὸν, ἂν διὰ τῶν πρακτόρων θελήσωμεν νὰ φθάσωμεν ἐκεῖ. Τάχιστα ὅμως θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τούτου, ἂν δώσωμεν τὴν ὤθησιν, ὅπως γείνωσιν ὅλαι αἱ βελτιώσεις αὐταὶ καὶ ἐπιδιωχθῇ ἡ ἐξεύρεσις μεγαλειτέρας καταναλώσεως ὑπὸ τῆς ἰδιωτικῆς δραστηριότητος πρὸς ἐπιδίωξιν τοῦ κέρδους. Ἡ ἰδιωτικὴ ἐνέργεια καὶ τὰς τιμὰς δύναται νὰ ὑποβιβάσῃ, περικόπτουσα τὰς δαπάνας ἐξ ἄλλου μέρους, καὶ τὰς ἐργασίας αὐτῆς δύναται νὰ ἐντείνῃ, ἐνῷ ἡμεῖς μήτε τὰς τιμὰς δυνάμεθα νὰ ὑποβιβάσωμεν κατωτέρω τῆς σημερινῆς δαπάνης, μήτε τὰς ἐργασίας τῶν ἰδιωτῶν, οἵτινες αὐτοπροσώπως διευθύνουσιν αὐτὰς, δυνάμεθα νὰ κάμωμεν. Διὰ τοῦτο ἔρχομαι εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς ἰδέας, ὅπως ἡ Κυβέρνησις μὴ ἀποκρούσῃ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τὴν ἰδέαν τῆς διὰ τοῦ συνεταιρισμοῦ ἐκμεταλλεύσεως τῆς σμύριδος· ἂς παραδεχθῇ τὴν ἀρχὴν ταύτην, ἂς προκαλέσῃ προσφορὰς, καὶ εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι θὰ εὕρῃ τοιαύτας, λίαν ἐπωφελεῖς καὶ διὰ τὰ συμφέροντα τῆς Νάξου καὶ διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Συνοδινοῦ.

§29ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Δὲν ἐπιμένω εἰς τὸ πρῶτον μέρος. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ).

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§31ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ἡ γνωμοδότησις, ἡ ἀπαιτηθησομένη παρὰ τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, τοῦ παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν δικαστικοῦ συμβούλου καὶ δύο καθηγητῶν, μοὶ φαίνεται ὅλως περιττή. Δὲν θὰ ἦτο καλλίτερον, ἂν ἡ γνωμοδοτοῦσα ἐπιτροπὴ ἀπηρτίζετο ἀπὸ τὸν τμηματάρχην καὶ τὸν ὀρυκτολόγον τοῦ ἰδίου τμήματος καὶ ἀπὸ ἕνα καθηγητήν;

§32Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ τμηματάρχης θὰ ἦναι ὁ εἰσηγητὴς παρὰ τῇ ἐπιτροπῇ, ὑποστηρίζων παρ’ αὐτῇ τὰς ἰδίας αὐτοῦ ἰδέας. Ὁ τμηματάρχης δύναται νὰ ἐπιδιώκῃ πώλησιν εὐρεῖαν, καὶ τούτου χάριν ν’ ἀποκλίνῃ εἰς προσδιορισμὸν τιμῆς διευκολυνούσης τὴν κατανάλωσιν, τὸ δὲ νομοσχέδιον θέλει νὰ ἐξασφαλίσῃ, ὅπως ἡ τιμὴ ὁρίζηται οὐχὶ κατὰ τὰς θεωρίας τούτου ἢ ἐκείνου, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐξόδων τῆς ἀποστολῆς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ τῆς ἐξορύξεως, καὶ ἐπὶ τῷ ἐλαχίστῳ κέρδει 50 λεπτῶν κατὰ στατῆρα. Ἂν ὁ τμηματάρχης ὁ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ καθορίζῃ τὴν τιμὴν, ἐπειδὴ οὗτος θὰ ἐργάζηται πρός τινα διεύθυνσιν, εἶναι κίνδυνος, μὴ ἡ τάσις αὐτοῦ τὸν παρασύρῃ εἰς κανονισμὸν τῶν τιμῶν συνάδοντα πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτοῦ, ἐνῷ αἱ τιμαὶ κατὰ τὸ νομοσχέδιον προσδιορίζονται ἐπὶ ταῖς λαμβανομέναις πληροφορίαις, ἀσχέτως πρὸς τὰς ἐνδεχομένας θεωρίας τῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ θέματι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 3 καὶ 4).

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Συνοδινοῦ.

§34ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Πρὸ ὀλίγου ἐγεννήθη ἡ ἀπορία, διὰ τίνα ἄρα γε λόγον ἀπεκλείσθη ἡ Ἑλληνικὴ σμύρις ἀπὸ τῶν ἀγορῶν τῆς Εὐρώπης, καὶ διάφοροι γνῶμαι ἐξηνέχθησαν καὶ παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ παρ’ ἄλλων συναδέλφων. Ὁ λόγος τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῆς Ἑλληνικῆς σμύριδος, κύριε Πρόεδρε, στηρίζεται εἰς δύο τινά· πρῶτον, κατὰ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἦτο γνωστὴ μόνον ἡ Ναξία σμύρις ἐν Εὐρώπῃ, ἐπωλεῖτο εἰς ὑπερόγκους τιμὰς, ἐπωλεῖτο δηλαδὴ ἀντὶ 15 καὶ 20 φράγκων ὁ στατὴρ, ἀφοῦ δ’ ἀνεκαλύφθη ἡ σμύρις τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, πρὸ 15 περίπου ἐτῶν, ἡ σμύρις αὕτη ἐπωλεῖτο εἰς τὴν παραλίαν τῆς Σμύρνης ἀντὶ πέντε δραχμῶν τὸν στατῆρα, καὶ ἡ σμύρις ἡ Ναξία, ἕνεκα τῶν ἰσχυουσῶν συμβάσεων, ἐπωλεῖτο πρὸς 15 δραχμὰς, ὁ δὲ ἀγοραστὴς ἔπρεπε νὰ κερδήσῃ καὶ αὐτὸς, ἐκτὸς τῶν ἐξόδων, τὰ δὲ ἔξοδα τῆς φορτώσεως ἐν Νάξῳ εἶναι πολὺ ἀνώτερα τῶν ἐν Σμύρνῃ, διότι ἐν Σμύρνῃ ἡ σμύρις φορτόνεται ἐντὸς τοῦ λιμένος, ἐνῷ ἡ Ναξία σμύρις μεταφέρεται καὶ φορτώνεται ἐν Σύρῳ. Δὲν ἦτο λοιπὸν δυνατὸν νὰ συναγωνισθῇ πρὸς τὴν τιμὴν, καὶ ἐκ τούτου κατέπεσεν ἡ σμύρις τῆς Νάξου. Ὁ δεύτερος λόγος εἶναι ὁ νόμος τοῦ 1859. Ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ, διὰ νὰ ὑποστηριχθῇ τὸ μονοπώλιον τῆς Ναξίας σμύριδος, ἀπηγορεύθη ἡ ἐξόρυξις καὶ πώλησις ἰδιωτικῆς σμύριδος, καὶ ἐτέθη φόρος δι’ ἕκαστον στατῆρα δραχμῶν 5. Ἀπέναντι τοῦ φόρου τούτου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συναγωνισθῇ ἡ ἰδιωτικὴ σμύρις. Οὐδὲν λοιπὸν ἰδιωτικὸν ὀρυχεῖον ἠδυνήθη νὰ ἐργασθῇ, διότι δὲν ἠδύνατο νὰ πληρώσῃ ἐννενήκοντα δραχμὰς φόρον κατὰ τόνον. Ἂν πρὸ ἐτῶν εὑρίσκετο Κυβέρνησις, ἡ ὁποία νὰ προΐδῃ τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον θὰ ἐγέννα ὁ συναγωνισμὸς τῆς Ἀσιατικῆς σμύριδος, καὶ νὰ ἠλάττου τὸν φόρον, οὐχὶ εἰς μίαν δραχμὴν, ὅπως διὰ τῆς τροπολογίας μου προτείνω, ἀλλ’ εἰς δύο καὶ τρεῖς, θὰ ἦτο δυνατὸς ὁ συναγωνισμός. Γνωρίζω ἰδιοκτήτην σμύριδος ἰδιωτικῆς, ὁ ὁποῖος μέχρι πρὸ τεσσάρων ἐτῶν ἀκόμη εἶχε προτάσεις νὰ πωλήσῃ τὸν τόννον πρὸς 70 δραχμὰς, ἀλλὰ δὲν ἠδύνατο, διότι ὁ ἀπαγορευτικὸς φόρος τοῦ Δημοσίου ἦτο 90 δραχμὰς, ἐνῷ, ἐὰν περιωρίζετο εἰς 2 δραχμὰς κατὰ στατῆρα, θὰ ἠδύνατο καὶ νὰ ἐργασθῇ καὶ νὰ συναγωνισθῇ ἐπιτυχῶς. Οἱ δύο οὗτοι λόγοι ἐπέφερον τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ νὰ ἀποκλεισθῇ ἡ Ἑλληνικὴ σμύρις ἀπὸ τὰς ἀγορὰς τῆς Εὐρώπης, καὶ νὰ πολλαπλασιασθῇ ἡ κατανάλωσις τῆς Ἀσιατικῆς σμύριδος. Διὰ τοῦτο μετὰ τὴν ἀπόῤῥιψιν τοῦ πρώτου μέρους τῆς τροπολογίας μου, ἡ ὁποία ἐστηρίζετο εἰς τὴν ἐκποίησιν, νομίζω, ὅτι δὲν ἐμποδίζει παντάπασι τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ δεχθῇ τὸ ἄρθρον αὐτὸ, ὡς διὰ τῆς τροπολογίας μου προτείνω, καὶ νὰ ἐλαττωθῇ ὁ φόρος ὁ ἐπὶ τῆς ἰδιωτικῆς σμύριδος ἀπὸ 5 δραχμῶν εἰς μίαν, καὶ τότε θὰ δυνηθῶσι βεβαίως οἱ ἰδιῶται νὰ ἀποκλείσωσι τὴν κατανάλωσιν τῆς Μικρασιατικῆς σμύριδος, ἐργαζόμενοι ὡς ἰδιοκτῆται καὶ οὐχὶ ὡς πράκτορες.

§35Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅπως παρετήρησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, τὸ ἄρθρον τοῦτο τῆς τροπολογίας του εἶναι εἰς πλήρη ἀντίφασιν πρὸς τὸ ἄρθρον 1, καὶ μόνον ἂν ἀπεῤῥίπτετο τὸ ἄρθρον 1, ἠδύνατο νὰ γείνῃ δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2. Ἤδη ἀπεῤῥίφθη τὸ ἄρθρον 1, καὶ περὶ τοῦ ἄρθρου 2 δύναται νὰ γένηται σπουδαῖος λόγος. Ἐγὼ δὲ κατ’ ἀρχὴν δὲν εἶμαι ἐναντίος τοῦ ἄρθρου 2 τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Θεωρῶ ὅτι, ἀφοῦ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία παρεδέχθη ἤδη τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἀρχὴ τοῦ ἄρθρου 2 τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Βουλευτοῦ δύναται νὰ γείνῃ δεκτὴ, διότι ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως στηρίζεται εἰς τοῦτο, ὅτι πρέπει ἡ Ἑλληνικὴ σμύρις νὰ πωλῆται ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ὅσον ἔνεστιν εὐθηνότερον, ἀρκουμένου τοῦ Δημοσίου ἔστω καὶ εἰς 50 λεπτῶν κέρδος κατὰ στατῆρα, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς λέγει: «ἄφετε τοὺς ἰδιώτας νὰ πωλῶσι τὴν ἐν τῷ ἰδίῳ κτήματι ὀρυσσομένην σμύριδα, ἀποδίδοντες εἰς τὸ Δημόσιον οὐχὶ 50 λεπτὰ, ἀλλὰ μίαν δραχμήν.» Τοῦτο εἶναι δυνατὸν νὰ γένηται κατ’ ἀρχὴν ἀποδεκτὸν, ὡς συνεπὲς, ἀλλὰ δὲν δύναται καὶ νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, διότι ὁ νόμος τοῦ 1859 ἐξεδόθη ὅτε δὲν εἶχεν ἐκδοθῆ ὁ νόμος περὶ ὀρυχείων. Τότε, ἐλλείψει νομοθετικοῦ κανονισμοῦ, προϋπέθεσεν ὁ νομοθέτης, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἐξορύξεως τῶν ὀρυκτῶν ἀνῆκεν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τοῦ κτήματος. Τοῦτο νομοθέτης μεταγενέστερος, ὁ τοῦ 1861, δὲν ἀπεδέχθη. Οὗτος ὥρισεν, ὅτι τὰ μέταλλα καὶ ὀρυκτὰ διατίθενται ὑπὸ τοῦ Κράτους κατὰ δεδομένους κανόνας. Τοῦτο δὲ σήμερον γίνεται. Ἑπομένως σήμερον δὲν ὑπάρχουσιν ἰδιόκτητα ὀρυκτά· σήμερον τὰ ὀρυκτὰ διατίθενται κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1861, καὶ ἡ διάταξις τοῦ νόμου τοῦ 1859 δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ. Δέον σήμερον, ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν ἀποφασισθῇ, νὰ συνδυασθῇ πρὸς τὸν νόμον περὶ μεταλλείων καὶ ὀρυκτῶν. Τούτου ἕνεκα φρονῶ, ὅτι, ἀφοῦ τεθῇ ἐν ἐφαρμογῇ τὸ σήμερον εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν ψηφιζόμενον νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, θὰ κρίνωμεν ὑπὸ τίνας ὅρους δύναται νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας γαιῶν, ἔνθα ὑπάρχει σμύρις, ἵνα οὗτοι λαμβάνωσιν ἄδειαν, κατὰ τὸν νόμον περὶ μεταλλείων καὶ ὀρυκτῶν, πρὸς ἐξόρυξιν τοῦ ὀρυκτοῦ τούτου, καὶ ποῖον κατ’ ἐξαίρεσιν πρέπει νὰ ἐπιβάλληται τέλος εἰς τὸ ὀρυκτὸν τοῦτο, βεβαίως οὐχὶ ἐπὶ ταῖς ἀναλογίαις τοῦ νόμου· διότι ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι τὸ τέλος τῶν 5 δραχμῶν ἐπεβάλλετο πρὸς σκοποὺς ἄλλους, ἐπεβάλλετο, ὅπως καταστήσῃ ἀποκλειστικὴν τὴν ἐργολαβίαν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἀναγνωρίζει, ὅτι, ἀφοῦ ὑπῆρχεν ἀποκλειστικὴ ἐργολαβία δωδεκαετής, δὲν ἦτο δυνατὸν αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις νὰ παραβιάσωσι τοὺς ὅρους τῆς ἐργολαβίας, προκαλοῦσαι νομοθετικὸν κανονισμὸν περὶ τῆς ἰδιωτικῆς σμύριδος, μὴ συνάδοντα πρὸς τὸ ἀποκλειστικὸν τῆς ἐργολαβίας. Εὐθὺς ὡς ἔληξεν ἡ περίοδος τῆς ἐργολαβίας ἐκείνης, ἐγένοντο προτάσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν περὶ νέου κανονισμοῦ τῶν τῆς ἰδιωτικῆς σμύριδος, τὸ δὲ σύστημα τῆς διαχειρίσεως τῆς σμύριδος, ὅπερ ψηφίζεται ἤδη, δὲν ἀπαιτεῖ κανονισμὸν τῶν τῆς ἰδιωτικῆς σμύριδος, ἀπαγορεύοντα, ὡς ὁ τοῦ 1859, διὰ βαρέος τέλους, τὴν ἐξαγωγὴν αὐτῆς. Πρὸς τὸ ἤδη ψηφιζόμενον σύστημα συνάδει κανονισμὸς τῶν τῆς ἐξαγωγῆς τῆς ἰδιωτικῆς σμύριδος, ἐπιτρέπων τὴν λειτουργίαν τῶν ἰδιωτικῶν ὀρυχείων ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὴν λειτουργίαν τῶν δημοσίων. Φρονῶ ἄρα, ὅτι ἤδη πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει, ἀλλ’ ὅτι ὀφείλομεν, εὐθὺς κατόπιν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου τούτου νόμου, νὰ προνοήσωμεν, ὅπως καὶ ἡ σμύρις, ἡ ὑπάρχουσα ἐν ἰδιωτικοῖς ἐδάφεσι, παραχωρῆται κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ κειμένου νόμου περὶ μεταλλείων καὶ ὀρυκτῶν, κανονισθῇ δὲ τὸ ἀνάλογον τέλος.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Συνοδινοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει).

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον.

§38ΡΑΛΛΗΣ. Πρὶν ἢ κλείσῃ ἡ συζήτησις, ἐπιτρέψατέ μοι, Κύριοι, νὰ εἴπω δύο λέξεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον ἔρχεται νὰ καθιερώσῃ καὶ μονιμοποιήσῃ, ὡς πρὸς τὴν ἐκποίησιν τῆς σμύριδος, τὸ σύστημα, τοῦ ὁποίου προσωρινῶς ἀνετέθη ἡ ἐκτέλεσις εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων, χορηγηθείσης κατὰ τὸ 1890 τῆς ἀδείας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως δι’ αὐτῆς ἐκποιήσῃ τμηματικῶς καὶ ἐπὶ ὡρισμένῳ χρόνῳ καὶ τιμήματι Ναξίαν σμύριδα. Τοῦτο πρόκειται ἤδη νὰ μονιμοποιηθῇ, πρόκειται νὰ ἐξακολουθήσωμεν διὰ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων τὴν λιανικὴν πώλησιν τῆς σμύριδος, ἀλλ’ ἐπὶ τιμῇ μὴ ὁριζομένῃ ἀπὸ τοῦδε. Ἓν εὑρίσκω ὀρθὸν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι δι’ αὐτοῦ δὲν ἀναλαμβάνεται οἱαδήποτε ὑποχρέωσις διὰ τὸ μέλλον, οὕτω δὲ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων θὰ κριθῇ ἡ ἐξακολούθησις τοῦ νέου συστήματος. Θὰ παρατηρήσω ὅμως τινὰ ὡς πρὸς τὴν πορείαν, ἣν ὀφείλει, φρονῶ, ν’ ἀκολουθήσῃ τὸ Δημόσιον κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νέου συστήματος, ἅτινα ἐξήγαγον ἐκ τοῦ κατατεθέντος σχετικοῦ φακέλλου, ὅστις ὅμως εἶναι ἀτελής, διότι κατὰ σύμπτωσιν ἐλλείπουσιν ἀπ’ αὐτοῦ τὰ δύο σπουδαιότερα ἔγγραφα, τὸ ὑπ’ ἀριθ. 58 τῆς..... καὶ τὸ ὑπ’ ἀριθ... τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, δι’ ὧν ἡ ἑταιρία αὕτη, ὡς ἐξάγω ἐξ ἄλλων ἐγγράφων της, ἐν τῷ φακέλλῳ εὑρισκομένῳ, λεπτομερῶς πραγματεύεται περὶ τῶν περιπετειῶν τῆς Ναξίας σμύριδος, καὶ ἐκτίθησι τὴν γνώμην, ἣν οἱ ἀνταποκριταὶ αὐτῆς ἔχουσι περὶ τῶν λόγων τοῦ περιορισμοῦ τῆς καταναλώσεως αὐτῆς. Κατ’ ἐμὲ, δύο εἶναι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ κατανάλωσις τῆς Ναξίας σμύριδος ἠλαττώθη ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ἀληθῶς, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους ἡ ἐκποίησις αὐτῆς, θὰ ἦτο προτιμότερον διὰ τὸ Δημόσιον νὰ καταργήσῃ τὸ μονοπώλιον, ὅπερ κέκτηται ἐπὶ τῆς σμύριδος, καὶ ἀφήσῃ ἐλευθέραν τὴν ἐξόρυξιν εἰς τοὺς ἰδιώτας, ἐπιβάλλον ἕνα φόρον ἐπὶ ἕκαστον στατῆρα ἐξαγωγῆς. Διότι τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα πωλοῦνται σήμερον, εἶναι ἐλάχιστα, αἱ δαπάναι δὲ εἶναι τοσαῦται, ὥστε ἀποῤῥοφῶσι τὸ μέγιστον μέρος τοῦ τιμήματος. Οἱ ἀνταποκριταὶ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων κυρίως κατακρίνουσι τὴν ἐλάττωσιν τοῦ τιμήματος τῆς πρώτης ποιότητος σμύριδος. Δὲν εὗρον ἐν τῷ φακέλλῳ, ὅτι ὑπάρχει Ἀσιατικὴ σμύρις, ἥτις δύναται νὰ συναγωνισθῇ πρὸς τὴν Ναξίαν πρώτης ποιότητος, δὲν ἔχω ὅμως οὐδεμίαν δυσκολίαν νὰ δεχθῶ ὡς ἀσφαλῆ τὴν περὶ τούτου βεβαίωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§39Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει ἐν τῷ φακέλλῳ.

§40ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εὗρον τὸ σχετικὸν ἔγγραφον, ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εὑρίσκω βεβαιωμένον, εἶναι, ὅτι οὐδεὶς τῶν ἀνταποκριτῶν προβάλλει τοιοῦτόν τι. Ὅ τε ἐν Λονδίνῳ καὶ ὁ ἐν Παρισίοις καὶ ὁ ἐν Γερμανίᾳ (ἐν Ἁμβούργῳ) διαβεβαιοῦσιν, ὅτι μόνον τὸ ἓν δέκατον τῆς εἰς τὰς ἀγορᾶς ταύτας εἰσαγομένης Ναξίας σμύριδος δύναται νὰ διατεθῇ, ἀλλ’ οὐχ ἧττον κατακρίνουσι τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἔλαβε τὸ Δημόσιον, νὰ ἐλαττώσῃ τὴν τιμὴν τῆς πρώτης ποιότητος. Καταγγέλλεται ὅμως πανταχόθεν πρὸς τὴν Ἑταιρίαν, ὅτι αἱ ἐπαγγελίαι τοῦ Δημοσίου δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν πραγματικὴν ποιότητα τῆς σμύριδος, ὅτι πολλοὶ ἀγορασταὶ εὑρέθησαν ἠπατημένοι, καὶ ἀπέδωκαν τὴν διαφορὰν τῆς ποιότητος εἰς δόλον. Καὶ εἰς τοῦτο φρονῶ, ὅτι ὀφείλει νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της ἡ Κυβέρνησις· κυρίως πρέπει ν’ ἀποφύγωμεν ἀπὸ τοῦ νὰ ὑποπέσωμεν εἰς τὸ σφάλμα, εἰς τὸ ὁποῖον πολλοὶ τῶν παραγωγῶν ἐν Ἑλλάδι ὑπέπεσαν, καὶ τοῦ ὁποίου τὸ μέγεθος ἐνόησαν, ὅτε ὑπέκυψαν εἰς τὰς συνεπείας αὐτοῦ. Γνωρίζομεν κάλλιστα, τί συνέβη ὡς πρὸς τὸ γλεῦκος τῆς Ἑπτανήσου, ἰδίως τῆς Κεφαλληνίας. Εὐθύς, ὡς ἠθέλησαν νὰ νοθεύσωσι τὴν ποιότητα, εἶδον, ὅτι ἔπαυσε πᾶσα ζήτησις. Καὶ ὀφείλεται μὲν ἡ ἔλλειψις ζητήσεως καὶ εἰς τὴν ἐπελθοῦσαν βελτίωσιν τῆς οἰνοπαραγωγῆς ἐν Γαλλίᾳ, ἀλλὰ κατὰ μέγα μέρος ὀφείλεται καὶ εἰς τὴν νόθευσιν. Εἰς τοῦτο δὲ κυρίως ὀφείλεται, κατὰ τοὺς ἀνταποκριτὰς τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, καὶ ἡ κατάστασις, εἰς ἣν εὑρίσκεται σήμερον ἡ κατανάλωσις τῆς σμύριδος. Φαίνεται, ὅτι δι’ ἕνα λόγον ἢ δι’ ἄλλον δὲν ἀνταποκρίνεται ἡ ποιότης πρὸς τὰς ἐπαγγελίας τῶν πρακτόρων τοῦ Δημοσίου, ἐπειδὴ δ’ ἐντεῦθεν οὐδεμίαν ἔχει ἀσφάλειαν ὁ καταναλωτὴς, τὸ εἶδος δὲ, τὸ ὁποῖον παραδίδεται καὶ πληρόνεται ὡς πρώτης ποιότητος, δὲν εἶναι πράγματι πρώτης ποιότητος, ἀλλ’ εἶναι ποιότητος, πρὸς ἣν δύναται νὰ συναγωνισθῇ ἡ Ἀσιατικὴ σμύρις, ἐφθάσαμεν ἀναγκαίως εἰς τὸ ἀποτέλεσμα νὰ λείψῃ πᾶσα ζήτησις τῆς σμύριδός μας. Καίτοι δὲ τὸ ὀρυκτὸν τοῦτο ἀποτελεῖ ἀληθῆ πλοῦτον, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς λήξεως τῆς ἐνοικιάσεως τὸ Δημόσιον ἐλάχιστα διέθηκε ποσά. Εἶναι περιττὸν νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν διὰ τῆς ἀναγνώσεως τῶν ἐγγράφων, ἐξ ὧν ἠρύσθην ὅσα ἐξέθηκα. Καὶ διὰ τὴν δευτέρας ποιότητος Ναξίαν σμύριδα πρέπει νὰ ἐπιδιωχθῇ, ἵνα καταστῇ ὁ συναγωνισμὸς τελεσφόρος πρὸς τὴν Ἀσιατικὴν σμύριδα, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο δίδει τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ μέσον, ἀφοῦ ἑκάστοτε δύναται νὰ ὁρίσῃ τὴν τιμὴν τῆς σμύριδος· ἀλλὰ δὲν βλέπω τὴν διάκρισιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ μεταξὺ τῆς σμύριδος πρώτης καὶ δευτέρας ποιότητος. Φρονῶ, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἔπρεπεν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ ὁρισθῇ ἀπὸ σήμερον ἡ τιμὴ τῆς πρώτης ποιότητος, οἷα καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν, ὡς πρὸς δὲ τὴν δευτέρας ποιότητος νὰ ἀφεθῇ κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον, νὰ ὁρίζῃ τὸ Συμβούλιον τὴν τιμὴν ἑκάστοτε. Μάλιστα δὲν ἐννοῶ τὸ πολύπλοκον ἐκεῖνο τοῦ Συμβουλίου, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνατίθεται ὁ προσδιορισμὸς τῆς τιμῆς. Δὲν ἐννοῶ, διατὶ νὰ συντρέξωσιν εἰς τὸν προσδιορισμὸν αὐτῆς ὅλα ἐκεῖνα τὰ ποικίλα πρόσωπα. Νομίζω, ὅτι δέον νὰ ἔχωμεν ἀρκετὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς οἱονδήποτε Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὥστε νὰ μὴ ὑποθέτωμεν, ὅτι θέλουσι ποτὲ τὸν κατηγορήσει, ὅτι ἐξεποίησε σμύριδα εἰς τιμὴν κατωτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἠδύνατο νὰ λάβῃ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Θὰ ἐπεθύμουν λοιπὸν, ὡς πρὸς μὲν τὴν τῆς πρώτης ποιότητος σμύριδα νὰ καθορισθῇ τιμὴ ὁριστικὴ, ἡ ὁποία νὰ μὴ ᾖναι μικροτέρα τῆς μέχρι τοῦδε τιμῆς φράγκων 10, καὶ 40/00 κατὰ στατῆρα, ὡς πρὸς δὲ τὴν τῆς δευτέρας ποιότητος σμύριδα, βεβαίως δέον νὰ δεχθῶμεν τὸ σύστημα, καθ’ ὃ ἀφίεται ὁ προσδιορισμὸς ἑκάστοτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐὰν ἐπιμεληθῇ τὴν τῆς πρώτης ποιότητος ἡ Κυβέρνησις, τῆς δὲ δευτέρας ἀφεθῇ ὁ προσδιορισμὸς τῆς τιμῆς εἰς τὰς περιστάσεις, θέλει κατορθωθῇ, φρονῶ, νὰ καταστῇ λίαν προσοδοφόρος ἡ σμύρις διὰ τὸ Δημόσιον. Ἄλλως, ἀπὸ ἀποτυχίας εἰς ἀποτυχίαν βαίνοντες, οὐδέποτε θέλομεν κατορθώσει νὰ ἐξασφαλίσωμεν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἐξ αὐτῆς πόρον σπουδαῖον, εἰμὴ διὰ τῆς καταργήσεως τοῦ μονοπωλίου. Ἐκτὸς τῆς Ἀσιατικῆς σμύριδος, φαίνεται, ὅτι τὸ Δημόσιον ἔχει μέγαν συναγωνισμὸν καὶ ἐκ τῶν πρώην ἐνοικιαστῶν, οἵτινες μετέρχονται πάντα τρόπον, ὅπως ἀποδείξωσιν, ὅτι ἡ ποιότης τῆς Ναξίας δὲν εἶναι ὑπερτέρα τῆς Ἀσιατικῆς. Κυρίως πρέπει νὰ ἐπιστήσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν προσοχὴν αὐτῆς, ὅπως μὴ πωλῆται καὶ μία ὀκᾶ σμύριδος ὡς πρώτης ποιότητος, ἐὰν πράγματι δὲν ᾖναι τοιαύτη. Ἐγὼ δὲν θεωρῶ ὀρθὴν τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρέπει μόνον πρώτης ποιότητος σμύριδα νὰ ἐξάγωμεν, διότι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας, ὅτι μὲ μόνον τῆς πρώτης ποιότητος εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀντεπεξέλθωμεν κατὰ τοῦ συναγωνισμοῦ τῆς Ἀσιατικῆς. Ἡ ἐργασία τῆς ἐξορύξεως ἀναγκαίως παρ’ ἡμῖν εἶναι ἀκριβωτέρα ἢ ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς, τοὺς ὁποίους εὑρίσκω ἀκριβῶς ἐν τῷ φακέλλῳ, ἡ δαπάνη τῆς ἐξορύξεως τῆς Ἀσιατικῆς σμύριδος δὲν ὑπερβαίνει τὸ ποσὸν τῆς 1 δρ. καὶ 50/00 ἢ 1 δρ. καὶ 70/00 κατὰ στατῆρα, ἐὰν δὲ λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν πρῶτον τὴν δαπάνην τῆς παρ’ ἡμῖν ἐξορύξεως ἑκάστου στατῆρος, ἀφ’ ἑτέρου τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς καὶ τὰς ἐκ τοῦ νέου συστήματος, τὸ ὁποῖον εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον, δαπάνας, θέλει πεισθῇ, ὅτι μόνον τὸ ποσὸν τῶν δρ. 4,25 δύναται νὰ καλύψῃ τὰ ἔξοδα. Σήμερον τὸ Δημόσιον ὀφείλει, ἐκτὸς τῆς δαπάνης τῆς κατ’ ἀποκοπὴν ἐξορύξεως καὶ τῆς δαπάνης τῆς μεταφορᾶς εἰς τὴν παραλίαν, νὰ δαπανήσῃ καὶ διὰ τὴν μεταφορὰν καὶ τὴν ἀποθήκευσιν εἰς τὰ κέντρα τῆς καταναλώσεως καὶ διὰ τὴν αὐτόθι ἐκποίησιν. Τὸ Δημόσιον δέον νὰ ὑπολογίσῃ, ποία θὰ ᾖναι ἡ δαπάνη μέχρι τῆς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ εἶδος, τὸ ὁποῖον ἐξάγει, θὰ φθάσῃ εἰς τὰς χεῖρας τοῦ καταναλωτοῦ. Ὅλα δ’ αὐτὰ τὰ ἔξοδα ὑπερβαίνουσι τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 4,25, εἰς πολὺ δ’ εὐτελεστέραν τιμὴν πωλεῖται ἡ Ἀσιατικὴ σμύρις παρὰ τῶν κατόχων τῶν Ἀσιατικῶν ὀρυχείων. Ἐντεῦθεν νομίζω, ὅτι δὲν συμφέρει, ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ, νὰ περιορίσῃ τὸ Δημόσιον τὴν ἐξαγωγὴν εἰς μόνην τὴν πρώτης ποιότητος σμύριδα. Ἀναγκαίως πρέπει τὴν τῆς δευτέρας ποιότητος νὰ δώσῃ εἰς τιμὴν κατωτέραν, τὴν διαφορὰν δὲ, ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ, θὰ δυνηθῇ νὰ τὴν καλύψῃ διὰ τῆς διαφορᾶς τῆς ἀξίας τῆς πρώτης ποιότητος, διότι δι’ αὐτὴν, λέγουσι πάντες οἱ ἀνταποκριταί, ὅτι δύναται νὰ ζητήσῃ ὄχι μόνον τὴν τιμήν, τὴν ὁποίαν ζητεῖ σήμερον, τῶν φράγκων 10 καὶ 40|00 ἀλλὰ καὶ μεγαλειτέραν. Ἀλλὰ, καὶ ἂν εἰς μόνην τὴν τιμὴν ταύτην περιορισθῇ, πάλιν θὰ δυνηθῇ νὰ καλύψῃ τὴν διαφορὰν ἐκ τῶν λόγῳ τοῦ συναγωνισμοῦ ἐλαττώσεων τῆς τιμῆς τῆς δευτέρας ποιότητος σμύριδος.

§41Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου θὰ πωλῆται μόνον πρώτης ποιότητος σμύρις· δευτέρας ποιότητος σμύριδα δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ πωλῇ. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ εἶχον ὑποβάλει προηγουμένως, ἡ σμύρις, ἡ εὐθηνότερον πωλουμένη, θὰ ἦτο καὶ κατωτέρας ποιότητος, ἀλλ’ ἤδη, ἀφοῦ μάλιστα ἐβεβαιώθη ἐξ ἐκθέσεως ὀρυκτολόγου εἰδικοῦ, ὅτι ὑπάρχει πρωτίστης ποιότητος ὀρυκτόν, δυνάμενον νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς ἐξόρυξιν ἐπὶ 300 ἔτη, ἐκρίθη, ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος, ἵνα πωλῶμεν εὐθηνὰ σμύριδα κατωτέρας ποιότητος. Ἡ ὀρθὴ ἰδέα εἶναι νὰ πωλῶμεν εὐθηνὰ σμύριδα ἀρίστης ποιότητος, καὶ μόνον πρώτης ποιότητος σμύριδα νὰ πωλῶμεν, ἵνα ἀνταγωνιζώμεθα ἐπιτυχῶς πρὸς τὴν σμύριδα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας· διότι, ἂν πωλῶμεν εὐθηνὰ μόνον τὴν σμύριδα δευτέρας ποιότητος, ἡ σμύρις τῆς Μικρᾶς Ἀσίας θὰ ἐπικρατῇ ἐν τῷ ἀνταγωνισμῷ, ἀφοῦ ἐκ τῶν ἐγγράφων, ἅτινα κατέθηκα, ἀποδεικνύεται, ὅτι ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ ὑπάρχουσι καὶ ὀρυχεῖα, ἁμιλλώμενα κατὰ τὴν ποιότητα πρὸς τὰ ὀρυχεῖα τῆς Νάξου. Τοῦτο βεβαίως δὲν σημαίνει, ὅτι καθ’ ὅλα ἡ σμύρις ἐκείνη ἀναπληροῖ τὴν σμύριδα τῆς Νάξου, διότι ἡ Νάξος περικλείει ὀρυκτὸν διαφόρων ποιοτήτων, ἐν Νάξῳ ὑπάρχουσι ποιότητες πρὸς εἰδικὰς χρήσεις θεωρούμεναι ὡς μοναδικαί, πιθανὸν δὲ αἱ ποιότητες αὗται νὰ μὴ ἔχωσιν ἀντιστοίχους ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ. Ἵνα καταπολεμήσωμεν τὴν σμύριδα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, πρέπει νὰ παρουσιαζώμεθα ἐν τῇ ἀγορᾷ πάντοτε διὰ σμύριδος ἀρίστης ποιότητος καὶ ἐπὶ τιμαῖς κατωτάταις. Ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ἀνακτήσῃ τὴν ὑπόληψιν αὑτοῦ τὸ ἡμέτερον ὀρυκτόν, καὶ τούτου ἕνεκα πρέπει λίαν ἐπιμελῶς νὰ γίνηται ἡ ἐκλογὴ τῆς ἀποστελλομένης εἰς τὸ ἐξωτερικὸν σμύριδος, ὥστε νὰ σχηματισθῇ γνώμη, ὅτι αὕτη εἶναι καθ’ ὅλα ἀνωτέρα καὶ τῆς ἀρίστης τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Ὅταν οὕτως ἀνακτήσῃ τὴν ὑπόληψιν αὑτῆς ἡ Ναξία σμύρις, τότε θὰ σκεφθῶμεν καὶ περὶ ἄλλων συστημάτων διαθέσεως τοῦ ὀρυκτοῦ.

§42ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα)

§43Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ γνώμη, ὅτι ἡ ἐξόρυξις καὶ ἡ ἀποστολὴ τῆς σμύριδος τῆς Νάξου στοιχίζει περισσότερον τῆς ἐξορύξεως καὶ τῆς ἀποστολῆς τῆς σμύριδος τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, εἶναι ἀνυπόστατος, διότι τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν εἶναι τὰ αὐτὰ, τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς ἀπὸ τῶν ὀρυχείων ἕως τῆς παραλίας εἶναι μεγαλείτερα ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ, ὡς αἱ ἐκθέσεις τῶν Προξένων, ἃς δύναμαι νὰ καταθέσω, βεβαιοῦσι· διότι ἐκεῖ τὰ ὀρυχεῖα κεῖνται μακρὰν τῆς παραλίας. Τὰ ἔξοδα τῆς ἐξορύξεως εἶναι μεγαλείτερα παρ’ ἡμῖν, εἴτε πρόκειται περὶ πρώτης ποιότητος σμύριδος, εἴτε περὶ δευτέρας, διότι ἡ Ναξία σμύρις εἶναι πολὺ σκληροτέρα, παρ’ ἡμῖν δὲ ἡ ἐξόρυξις γίνεται κατὰ τὸ ἀρχέτυπον σύστημα, διὰ τοῦ πυρὸς τῆς δὲ Μικρᾶς Ἀσίας τὸ ὀρυκτὸν, ἐνῷ εἶναι μᾶλλον εὔθρυπτον, ἐξορύσσεται καὶ διὰ τῶν ἐργαλείων τῶν τελειοτάτων. Καὶ ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ εἰσάξωμεν τὴν χρῆσιν τῶν τελειοτέρων ἐργαλείων, καὶ θέλομεν τοῦτο πράξει, εὐθὺς ὡς ἴδωμεν τὴν κατανάλωσιν προκαλοῦσαν αὔξησιν τοῦ ἐξορυσσομένου ποσοῦ. Ἐὰν ἄρα σήμερον δαπανῶμεν 2 δραχμὰς καὶ 25 λεπτὰ εἰς χάρτινον νόμισμα πρὸς ἐξόρυξιν ἑκάστου στατῆρος καὶ παράδοσιν αὐτοῦ εἰς τὴν παραλίαν, θέλει ἐπιτευχθῆ, ὅπως τὸ ἔξοδον τοῦτο ἐλαττωθῆ σπουδαιότατα, κατόπιν τῆς εἰσαγωγῆς συστήματος ἐξορύξεως ἐπὶ μεθοδικοῦ διαγράμματος καὶ τῆς κατασκευῆς ὁδῶν ἀπὸ τῶν ὀρυχείων εἰς τὴν παραλίαν καὶ τῆς διαῤῥήξεως τοῦ ὀρυκτοῦ διὰ τρυπάνων καὶ δυναμίτιδος, ἀντὶ τοῦ πυρός. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ νῦν σύστημα τῆς ἐξορύξεως, ὡς ἀποδεικνύουσι τὰ κατατεθέντα ἔγγραφα, ὑπολείπεται μέχρι τῆς τιμῆς τῆς σμύριδος τῆς Μικρᾶς Ἀσίας μέγα περιθώριον κέρδους τοῦ Δημοσίου. Τοῦτο τὸ περιθώριον δὲν πρέπει νὰ ἐκληφθῇ ὡς διαρκές, διότι, εὐθὺς ὡς τὸ κατὰ τὸ νομοσχέδιον σύστημα τῆς διαχειρίσεως ἀρχίσῃ ἐφαρμοζόμενον, οἱ ἀποστέλλοντες εἰς τὸ ἐξωτερικὸν σμύριδα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ οἱ κάτοχοι ἀποθεμάτων σμύριδος ἐν τῷ ἐξωτερικῷ θέλουσι μειώσει τὰς τιμάς. Ἀλλ’ ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ τῶν τιμῶν, ἀναντιῤῥήτως ὑπάρχει στάδιον πρὸς κέρδος τοῦ Δημοσίου, ἐν τῷ μέλλοντι δὲ, ἐφ’ ὅσον ἡ ἑταιρία τῶν ὀρυχείων τῆς Μικρᾶς Ἀσίας δὲν ἐργάζεται ἄνευ ζημίας, δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ συναγωνισθῇ πρὸς τὴν σμύριδα τῆς Νάξου, πωλουμένην ἐπὶ τιμῇ κανονιζομένῃ ἐκ τῶν ἐξόδων τῆς ἐξορύξεως, καὶ 50 ἔτι λεπτῶν κατὰ στατῆρα, ἐὰν αὕτη ἦναι τῆς ἀρίστης ποιότητος· διότι ἡ τῆς ἀρίστης ποιότητος σμύρις εὑρίσκει ἀγοραστὰς, ὡς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ἀντὶ πάσης τιμῆς, ἀλλὰ τοῦτο ἐπὶ ποσῷ ἀναξίῳ λόγου. Ἐν τῇ κατατεθείσῃ ἀλληλογραφίᾳ εὕρηται ἐπιστολὴ διαχειριστοῦ παρακαταθήκης ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἐπικρίνοντος τὴν ἐλάττωσιν τῆς τιμῆς καὶ, ἐπαγομένου, εἰς ἀπόδειξιν τοῦ ἐπιζημίου τοῦ μέτρου, ὅτι ἐπὶ τῇ ἀρχικῇ τιμῇ θὰ ἠδύνατο αὐτὸς νὰ πωλήσῃ δέκα τόννους· ὡς κατόρθωμα παριστᾷ τὴν ἐπαγγελίαν πωλήσεως δέκα τόννων ὀρυκτοῦ, οὗτινος ἡ ὅλη κατανάλωσις ἐν Εὐρώπῃ ὑπερβαίνει τὰς 15 χιλιάδας τόννων. Ἐπὶ ἐλαχίστοις ποσοῖς δύναται ἡ σμύρις τῆς πρωτίστης ποιότητος νὰ πωληθῇ ἐπὶ οἱῳδήποτε τιμήματι· ἀλλὰ προκειμένου περὶ καταναλώσεως μεγάλων ποσῶν, ὑπάρχει διαφορὰ τιμῆς τῆς σμύριδος διαφόρων ποιοτήτων· διότι, καίτοι βιομηχανίαι πολλαὶ δύνανται τὸ ἔργον αὐτῶν νὰ διεξαγάγωσι διὰ σμύριδος κατωτέρας ποιότητος, οἰκονομικώτερον ὅμως ἐργάζονται διὰ τῆς σμύριδος τῆς ἀνωτέρας ποιότητος, εἶναι ἄρα πρόθυμοι νὰ πληρώσωσι περισσότερα διὰ τὴν σμύριδα ἀνωτέρας ποιότητος, καὶ τοῦτο ἐν ἀναλογίᾳ τοῦ ἐλάσσονος ποσοῦ, δι’ οὗ ἐπιτυγχάνουσι τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα. Ἡ σκληρότης τῆς σμύριδος εἶναι ἡ κανονίζουσα τὴν ἐμπορικὴν αὐτῆς ἀξίαν· ἡ σμύρις ἀνωτέρας ποιότητος εἶναι σκληροτέρα, ἡ δι’ αὐτῆς ἄρα κατεργασία γίνεται ἐπὶ μικροτέρᾳ διὰ τῆς τριβῆς ἀπωλείᾳ ὀρυκτοῦ. Ταύτην τὴν ἥσσονα ἀπώλειαν δυνάμεθα νὰ ἐκτιμήσωμεν εἰς χρῆμα, ὅπερ ἐπιπροστιθέμενον εἰς τὴν τιμὴν, ἀποτελεῖ τὸ κέρδος τοῦ κυρίου τοῦ ὀρυκτοῦ ἀνωτέρας ποιότητος. Ἐπὶ ταύτης ἄρα τῆς ὑπεροχῆς δύναται νὰ στηριχθῇ ὁ πωλῶν τὴν Ναξίαν σμύριδα, ἵνα ἐλαττώσῃ τὴν τιμὴν ἐφ’ ἱκανὸν, ὅπως ἀποκλείσῃ τὰ πρὸς αὐτὴν ἀνταγωνιζόμενα ὀρυκτὰ κατωτέρας ποιότητος.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ᾼϠΜΒʹ νόμου.

§45ΙΩΑΝΝΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναλογίζομαι, Κύριοι, τὰς οἰκονομικὰς περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας δυστυχῶς περιῆλθε τὸ Κράτος· ἀλλὰ, καίτοι διατελῶ ἐν γνώσει αὐτῶν, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ λάβω τὸν λόγον, ὅπως ἐκθέσω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου καὶ γνωρίσω εἰς ὑμᾶς τὰς ὀλεθρίας συνεπείας, ἅστινας, κατ’ ἐμὲ, συνεπάγεται ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ὅτε, Κύριοι, ἐψηφίζετο ὁ καταργούμενος νόμος, καὶ ἐν προγενεστέρῳ ἔτι χρόνῳ, μία καὶ μόνη φωνὴ ἠκούετο ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ καὶ ἐκτὸς αὐτοῦ, ἓν καὶ μόνον θέμα ὑπῆρχεν ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ, ἡ αὔξησις τῆς μισθοδοσίας τῶν λειτουργῶν τῆς Δικαιοσύνης καὶ δικαίως. Πάντες ἀνωμολόγουν ἐνταῦθα, ὅτι ἡ κατάστασις τῶν δικαστῶν δεῖται τῆς ἡμετέρας προσοχῆς, καὶ πρέπει νὰ ἔλθῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ εἰς συνδρομὴν αὐτῶν, ὅπως ἀποκτήσωμεν δικαστὰς ἀξίους τῆς περιωπῆς αὐτῶν. Ὑπὸ τοιαύτης ἀνάγκης ἀγομένη ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, εἰσήγαγε τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ ἐψηφίσθη καὶ ἐγένετο νόμος τοῦ Κράτους, ἐψηφίσθη δὲ οὐδενὸς ἀντιλέγοντος· καὶ λέγω οὐδενὸς ἀντιλέγοντος, διότι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καὶ ἅπαντα μὲν σχεδὸν τὰ μέλη τοῦ ἤδη Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καὶ πολλὰ μέλη τῆς νῦν πλειοψηφίας, παρακαθήμενα καὶ τότε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, οὐδεμίαν ἀντέταξαν ἀντίῤῥησιν, ἀλλὰ μετὰ θάῤῥους μάλιστα ὑπεστήριξαν τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ὅπερ ἐψηφίσθη ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἀλλ’ ἤδη οἱ ὅροι ἀντεστράφησαν, ἐλησμονήθησαν καὶ αἱ ἀνάγκαι τῶν δικαστικῶν λειτουργῶν, καὶ ἀναιροῦντες ὅ,τι πρότερον ὁμοψήφως ἐπετελέσαμεν, ἐπιζητοῦμεν νὰ ἀδικήσωμεν τοὺς λειτουργοὺς τῆς Θέμιδος, ὅπως δῆθεν οἰκονομήσωμεν εἰς τὸ Δημόσιον ἓν ποσὸν εὐτελὲς, ἓν ποσὸν 35,000 δραχμῶν. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ὑπείκουσα εἰς τὴν γενικῶς ὡμολογημένην ἀνάγκην, ὅτε εἰσῆγε τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ὡρισμένως ὑπεσχέθη, ὅτι καὶ τῶν ἄλλων μελῶν τῶν δικαστηρίων τοὺς μισθοὺς, καὶ τῶν Ἐφετείων καὶ τῶν Πρωτοδικείων, ἤθελε φροντίσει νὰ θεραπεύσῃ, οὐχὶ βαρύνουσα τὸν προϋπολογισμὸν, ἀλλ’ εὑρίσκουσα ἄλλα μέσα πρὸς αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας τῶν λειτουργῶν τῆς Δικαιοσύνης. Καὶ τῷ ὄντι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη εἰς τὴν ἑπομένην Σύνοδον εἰσήγαγε νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ηὐξάνετο καὶ ὁ μισθὸς τῶν Ἐφετῶν. Ἀλλ’ ἡ ἐπελθοῦσα μεταβολὴ ἠμπόδισε νὰ ἔλθῃ εἰς πέρας τὸ ἔργον.

§46ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Μόνον ἡ μεταβολὴ ἢ καὶ ἡ κρίσις ἡ οἰκονομική;

§47Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θ’ ἀκούσητε, κύριε Μεσσηνέζη. Ἤδη ἡ Κυβέρνησις λέγει, ὅτι εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὄχι διότι νομίζει, ὅτι δὲν ἀνήκει εἰς τοὺς Ἀρεοπαγίτας ἡ μισθοδοσία, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις προσδιώρισαν, ἀλλὰ διότι αἱ οἰκονομικαὶ περιστάσεις δὲν ἐπιτρέπουσιν αὐτῇ νὰ πληρώσῃ ὅσον πληρόνει ἤδη εἰς αὐτούς. Τὸ ποσὸν, κατὰ τὸ ὁποῖον ηὔξησε τὰς μισθοδοσίας ὁ τελευταῖος ψηφισθεὶς νόμος, εἶναι δι’ ἕκαστον τῶν μελῶν τοῦ Ἀρείου Πάγου 150 δραχμαὶ, τὸ ὅλον δὲ ποσὸν τῆς αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας ἀνέρχεται εἰς 35,000 δραχμῶν. Ἀλλ’ ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι τάχα ἀληθής; εἶναι εἰλικρινής; Βεβαίως, κατ’ ἐμὲ, οὐχί· διότι καὶ αἱ περιστάσεις ἐκεῖναι, καθ’ ἃς ἐψηφίζετο ὁ καταργούμενος νόμος, καὶ καθ’ οὗ δὲν ὑπῆρχε τότε οὐδεμία ἀντίῤῥησις, ἦσαν αἱ αὐταὶ οἰκονομικῶς μὲ τὰς σημερινὰς, καὶ μάλιστα τότε, κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν νῦν τῆς Δικαιοσύνης, ὄντα εἰσηγητὴν τότε τῆς μειονοψηφίας ἐπὶ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἦσαν πολλῷ χείρισται. Καὶ ὅμως δὲν ἐθεωρήθη, ὅτι ταύτας θὰ ἐπεδείνου ἡ προσθήκη δαπάνης τόσον ἀσημάντου, ἀλλὰ τόσῳ δικαίας. Ἀλλά, Κύριοι, ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ γείνῃ νόμος τοῦ Κράτους, θὰ ἔχωμεν τάχα τὴν ἐπαγγελλομένην οἰκονομίαν; Γνωρίζετε ὅτι, ὅταν τὰ Δικαστήρια καλῶς λειτουργῶσιν, ὅπως ἀπεδείχθη ἐν συζητήσεσιν εὐρείαις ἐν τῇ Βουλῇ ἄλλοτε, τὸ Δημόσιον εὑρίσκει μέγα συμφέρον ἐν τῇ κανονικῇ καὶ ἀπροσκόπτῳ ἐργασίᾳ αὐτῶν. Τὰ Δικαστήρια, καλῶς λειτουργοῦντα, ἀποδίδουσι κατὰ τὰ ⅔ τὰς δαπάνας αὐτῶν· ἀρκεῖ ἡ λειτουργία αὐτῶν νὰ ἦναι τακτική, ἀρκεῖ ἡ λειτουργία αὐτῶν νὰ ἦναι διαρκὴς καὶ ὑπὸ ἐπιτήρησίν τινα, κανονιζομένη διὰ μέτρων νομοθετικῶν, καὶ τότε μικραὶ θὰ ἦναι αἱ δαπάναι πρὸς συντήρησιν τῶν Δικαστηρίων τοῦ Κράτους· εἰς τοῦτο δὲ ἔδει πρωτίστως ν’ ἀσχοληθῶμεν ἐνταῦθα. Ἀλλ’ ὅμως διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἀντὶ πάσης ἄλλης βελτιώσεως τῆς Δικαιοσύνης, κηρύττομεν πόλεμον κατὰ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, ἀρχόμενοι ἀπὸ τοῦ ἀνωτάτου Δικαστηρίου τῆς πατρίδος, ἐνῷ αἱ εἰσπράξεις τῶν τελῶν, καὶ ἑπομένως αἱ ἀληθεῖς οἰκονομίαι, ἐξαρτῶνται ἀπὸ αὐτὰ ταῦτα τὰ δικαστικὰ ἐν γένει· ἐνῷ δὲ ἀξιοῦμεν παρὰ τῶν δικαστῶν νὰ ἦναι ἀξιοπρεπεῖς, νὰ ἦναι νοήμονες, νὰ ἦναι ἐπιστήμονες καλῶς κατηρτισμένοι, νὰ ἦναι ἀδέκαστοι, ἀφαιροῦμεν ἀπ’ αὐτῶν ὅλα αὐτὰ τὰ μέσα. Καὶ θέλομεν λοιπὸν τὸν Ἀρεοπαγίτην νὰ ἦναι ἀξιοπρεπὴς διὰ μισθοῦ 350 σχεδὸν δραχμῶν, ἃς μόνον λαμβάνει κατὰ μῆνα! Δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἔχωμεν οἰκονομίας, ὅταν ἀδικῶμεν ἐπὶ τοσοῦτον τοὺς δικαστάς· νομίζω μάλιστα, ὅτι θὰ ἔχωμεν ζημίας καὶ συνεπείας ὀλεθρίας. Καὶ δὲν ὑποστηρίζω μέν, Κύριοι, ὅτι οἱ Ἀρεοπαγῖται, τῶν ὁποίων σήμερον ἐλαττοῦμεν τὴν μισθοδοσίαν, θὰ παραλείψωσι τὸ ἑαυτῶν καθῆκον, ὄχι! ἀλλ’ ἂς συλλογισθῶμεν, ὅτι καὶ αὐτοὶ εἶναι ἄνθρωποι, ὅτι θὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι κατ’ ἐξαίρεσιν καὶ μόνον δι’ αὐτοὺς γίνεται οἰκονομία τοιαύτη ἔχουσιν ἑπομένως τὸ εὔλογον καὶ δίκαιον παράπονον νὰ μᾶς εἴπωσι: Θέλετε οἰκονομίας; Ἀρχίσατε ἀπὸ τοῦ ἀνωτάτου λειτουργοῦ τῆς ἐπικρατείας μέχρι τοῦ κατωτάτου ὑπηρέτου, καὶ τότε καὶ ἡμεῖς εἴμεθα ὑπόχρεοι νὰ μετάσχωμεν τοῦ μέτρου τούτου. Ἀλλὰ διατὶ τάχα δι’ ἡμᾶς ἐξαιρετικῶς τοὺς Ἀρεοπαγίτας φέρετε νομοθέτημα, διὰ νὰ οἰκονομήσητε 35,000 δραχμῶν, καὶ πράττετε οὕτως ἀδίκημα ἐναντίον ἡμῶν, ἐναντίον δηλαδὴ ἐκείνων, ὑπὲρ τῶν ὁποίων γενικὴ ἀπαίτησις τῆς κοινωνίας ὑπῆρχε πρὸ ὀλίγου, καὶ ὡμολογημένη ἀνάγκη, ἵνα οἱ δικασταὶ ὦσιν ἀξιοπρεπεῖς ἐνώπιον τῆς κοινωνίας καὶ ἐνώπιον τῆς Δικαιοσύνης; Θέλετε, ἐπαναλαμβάνω, Κύριοι, τὴν ἀξιοπρέπειαν τῶν δικαστῶν, θέλετε νὰ ἵστανται εἰς τὴν περιωπὴν ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν τάσσουσιν αὐτοὺς οἱ νόμοι, ἀλλὰ δὲν συλλογίζεσθε τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῶν, δὲν ἀναλογίζεσθε, ὅτι ὁ ἀνώτερος λειτουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν εἶναι ἴσος οὐδὲ μὲ τὸν εἰσπράκτορα, οὐδὲ μὲ τὸν ἔφορον, οὐδὲ μὲ τὸν ὑποταμίαν, οὐδὲ μὲ κανένα ἄλλον ὑπάλληλον, ἐν σχέσει πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις του, καὶ θέλετε νὰ ζῇ αὐτὸς εἰς τὰς Ἀθήνας, νὰ ἔχῃ οἰκογένειαν, νὰ πορίζηται βιβλία ξένων γλωσσῶν, μὲ αὐτὸν τὸν μισθόν, καὶ νὰ ἵσταται ὑπερήφανος ἐν τῇ θέσει του, καθ’ ἃς ἔχομεν δικαίας ἀξιώσεις καὶ ἡμεῖς καὶ ἡ κοινωνία! Δικαιοῦνται λοιπὸν οὗτοι, κατ’ ἐμὲ, νὰ μᾶς ἀπευθύνωσι τὸ παράπονον, ὅτι αἱ οἰκονομίαι ἄρχονται ἀπὸ αὐτοὺς ἐξαιρετικῶς καὶ περατοῦνται εἰς αὐτούς· καὶ λίαν δικαίως θὰ μᾶς τὸ εἴπωσι, διότι ἠδύνασθε νὰ ἀποκόψητε ὅσον ποσὸν νομίζετε ἀναγκαῖον ἐκ τῆς αὐξήσεως, ἀφοῦ νομίζετε, ὅτι λαμβάνουσι μέγαν μισθόν· ἀλλὰ μὴ κάμετε ἐξαίρεσιν μόνον εἰς αὐτούς. Θὰ ἔχητε τοὺς ἀνωτάτους τούτους λειτουργοὺς τῆς Θέμιδος οὐχὶ ἴσους πρὸς τοὺς ὁμοιοβάθμους των, ἀλλὰ χείρονος βαθμοῦ. Ἔχετε νομικοὺς συμβούλους, τοὺς ὁποίους πληρώνετε 700 δραχμὰς κατὰ μῆνα, ἔχετε ἄλλους ὑπαλλήλους, τοὺς ὁποίους πληρόνετε χιλίας δραχμὰς κατὰ μῆνα, ἔχετε ὑποταμίας, εἰς τοὺς ὁποίους πληρώνεται 1500 δραχμὰς κατὰ μῆνα, καὶ θέλετε ἀπὸ τοὺς Ἀρεοπαγίτας νὰ οἰκονομήσητε ἓν ποσὸν εὐτελές! Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς δὲν θὰ ἔχητε οἰκονομίας, ἀφ’ ἑτέρου θὰ ἐπιφέρητε διὰ τοῦ μέτρου τούτου τραῦμα μέγα κατὰ τῆς δικαιοσύνης, καὶ τοῦτο ἔσεται δυστυχῶς γενικόν, διότι καὶ τὰ μέλη τῶν Ἐφετείων καὶ τὰ μέλη τῶν Πρωτοδικείων καὶ τῶν Εἰσαγγελιῶν, ἅτινα εἶχον τὴν παρηγορίαν, ὅτι θὰ ἐλαμβάνετο πρόνοια καὶ περὶ αὐτῶν κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον ἢ τὴν μέλλουσαν, θέλουσι καταληφθῆ ὑπὸ πλήρους ἀπογοητεύσεως. Ἀλλὰ θὰ σᾶς εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι αὐτὴ εἶναι μία προσωρινὴ ἀναστολή· τὴν ἀποκαλεῖ εὐφήμως ἀναστολὴν καὶ οὐχὶ κατάργησιν. Δὲν θὰ παρηγορηθῶσι βεβαίως μὲ τὴν ἐπαγγελίαν ταύτην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ θὰ μαρανθῇ ὁ ζῆλος αὐτῶν καὶ αἱ συνέπειαι ἔσονται ὀλέθριαι καὶ τῇ κοινωνίᾳ καὶ τῇ Πολιτείᾳ ...

§48ΙΩΑΝ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐλάβετε ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐργασίας τοῦ Ἀρείου Πάγου κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο;

§49Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§50Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν τὰς ἐλαμβάνετε, θὰ ἐμανθάνετε, ὅτι ὁ ζῆλος τῶν Ἀρεοπαγιτῶν ἠλαττώθη ἀφ’ ὅτου ηὐξήθη ὁ μισθός των.

§51Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ πολύ, κ. Τρικούπη, διότι ἐνδεχόμενον νὰ ἐλησμόνουν, καὶ ἔχω στατιστικὴν πρόχειρον, τὴν ὁποίαν ἔλαβον ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Ἀκούσατε, παρακαλῶ, καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι τὸ νομοθέτημα τοῦτο ἐπέτυχε τοῦ σκοποῦ του. Ἔχω, Κύριοι, τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα. Ἀπὸ Σεπτεμβρίου 1888 μέχρι τέλους Ἰουλίου τοῦ 1889 ἀποφάσεις ποινικαὶ 158, πολιτικαὶ 208, τὸ ὅλον 366· τοῦ 1889 ἕως 1890, ποινικαὶ 193, πολιτικαὶ 231, τὸ ὅλον 424· τοῦ 1890–1891, ποινικαὶ 125, πολιτικαὶ 255, τὸ ὅλον 480· τοῦ 1891–1892, ποινικαὶ 174, πολιτικαὶ 283, τὸ ὅλον 457.

§52Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι ἐπίσημος πίναξ αὐτός;

§53Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Λοιπὸν ἡ διαφορὰ τῶν ἐκδοθεισῶν ἀποφάσεων τοῦ 1890, 1891 καὶ 1892 εἶναι ἀξία λόγου, παραβαλλομένη πρὸς τὰ προηγούμενα ἔτη.

§54ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι ηὐξήθη ὁ ἀριθμὸς τῶν Ἀρεοπαγιτῶν κατὰ δύο;

§55Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα· ἀλλὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα δύο Ἀρεοπαγῖται, ἤτοι ὁ κ. Βάλβης καὶ ὁ κ. Ἀγαθόνικος, δὲν εἰργάσθησαν ποσῶς, διότι ἠσθένουν· μάλιστα ὁ μακαρίτης Ἀγαθόνικος εἶχε καὶ ἑτέρας ἐργασίας, ἐπὶ τοῦ Ἀστικοῦ Κώδικος, εἶτα δὲ διωρίσθη Εἰσαγγελεύς, ἦτο δὲ καὶ ἕτερος ἀσθενής, ὁ κ. Μενέλαος. Λοιπὸν, μολονότι τρία μέλη τοῦ Ἀρείου Πάγου δὲν εἰργάσθησαν ἐπὶ τρίμηνον ὁλόκληρον, ἐν τούτοις ἔχετε μίαν διαφορὰν ἀποφάσεων. Ἰδοὺ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ νόμου ἐκείνου. Δὲν λέγω, ὅτι οἱ Ἀρεοπαγῖται, διότι δὲν θὰ λάβωσι τὴν μισθοδοσίαν, τὴν ὁποίαν ἐλάμβανον, θὰ παραλείψωσι τὸ καθῆκόν των; ἐπαναλαμβάνω μάλιστα, ὄχι· ἀλλὰ ἔχουσι καὶ οὗτοι ἀνάγκην, ἔχουσι φιλοτιμίαν, θὰ νομίσωσι δὲ, καὶ θὰ τὸ νομίσωσι δικαίως, ὅτι εἶναι προσωπικὴ κατ’ αὐτῶν ἐπίθεσις, θὰ νομίσωσιν, ὅτι δὲν γίνεται ἡ κατάργησις τοῦ νόμου ἐκ λόγων οἰκονομίας, ἀλλὰ γίνεται ἐκ μίσους πρὸς τὸ νομοθέτημα, καὶ δικαίως θὰ ὑπολάβωσι τοῦτο· διότι, ἂν γίνωνται οἰκονομίαι, πρέπει αἱ οἰκονομίαι νὰ ἦναι γενικαὶ, οὐχὶ δὲ κατ’ ἐξαίρεσιν διὰ μόνα τὰ μέλη τοῦ Ἀρείου Πάγου.

§56ΠΗΛΙΚΑΣ. Ἡ ἐξαίρεσις μόνον ὑπὲρ αὐτῶν ἔγεινε καὶ κατὰ τὴν αὔξησιν.

§57Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς εἶπον ὅτι, ὅτε ἐγένετο ἡ αὔξησις, ἦτο γενικὴ ἰδέα καὶ τῶν κυρίων Ὑπουργῶν καὶ ὅλων τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου, διότι οὐδεὶς ἀντεῖπε τότε εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, αἱ δὲ περιστάσεις αἱ οἰκονομικαί εἰσι καὶ τώρα αἱ αὐταί.

§58ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἦτο ἐφαρμογὴ γενικωτέρου μέτρου, μὴ αὐξάνοντος τὰς δαπάνας.

§59ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Παρατηρήθη ὅμως, ὅτι δὲν ἦτο καιρὸς αὐξήσεως τῶν ἐξόδων καὶ ὑπ’ αὐτῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τὸ εἰσήγαγον.

§60Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ γνωρίζω τοῦτο· σεῖς τὸ λέγετε. Λοιπὸν παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἢ τοὐλάχιστον νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ μέχρι τῆς ψηφίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἵνα τότε ἴδωμεν, ἂν αἱ οἰκονομικαὶ περιστάσεις τοῦ Κράτους ἐπιτρέπωσι τὴν ἐξακολούθησιν τοῦ ἰσχύοντος νόμου. Νομίζω δὲ, ὅτι θὰ ἐπιτρέψωσι τοῦτο· διότι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐψηφίσθη ὁ νόμος, μέχρι σήμερον ἔχομεν 15 ὅλα ἑκατομμύρια φόρους. Καὶ ὅταν προσθέσωμεν 15 ἑκατομμυρίων φόρους, νομίζετε ὅτι εἶναι ἀξία λόγου ἡ οἰκονομία 35 χιλιάδων δραχμῶν, καὶ ἂν ὑποτεθῇ οἰκονομία, — ἐπὶ βλάβῃ τῆς Δικαιοσύνης; Συνιστῶ λοιπὸν τὴν ἀναβολὴν, τοὐλάχιστον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ προσέξῃ πολὺ εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι θὰ αἰσθανθῇ τὰς συνεπείας κατόπιν, καὶ θὰ μετανοήσῃ, ὅτε πλέον θὰ ἦναι ἀργά· διότι τὸν διαβεβαιῶ, ὅτι δὲν θέλει γείνῃ πιστευτὸς, ὅτι γίνεται τοῦτο λόγῳ οἰκονομιῶν, εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν δι’ ἓν καὶ μόνον πρόσωπον δαπανῶμεν 35,000 δραχμὰς, καὶ αὐτὰς εἰς χρυσόν.

§61ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἰς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, κύριοι Βουλευταὶ, ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἤμην μειοψηφῶν.

§62ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εὖγε!

§63ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. ... Ἤμην δὲ μειοψηφῶν, οὐχὶ δι’ οὓς λόγους ἐξέθηκεν ὁ ἀγορεύσας ἐν τῇ προηγουμένῃ συνεδριάσει καὶ οἱ ἄλλοι ἀγορεύσαντες, ἀλλὰ διότι φρονῶ, ὅτι δύναται νὰ θεωρηθῇ τὸ νομοσχέδιον ἢ ὁ νόμος ὡς ἀντισυνταγματικός. Ὁ Ἀρεοπαγίτης εἶναι ἰσόβιος, ὁ μισθὸς δὲ εἶναι ἀῤῥήκτως συνδεδεμένος μὲ τὸ ἀξίωμα. Νομίζετε, ὅτι δύνασθε νὰ ἐλαττώσητε τὸν μισθὸν αὐτοῦ εἰς ἑκατὸν δραχμάς; Νομίζετε ὅτι οὕτω δὲν καταστρατηγεῖται ὁ νόμος; δὲν ἐξαναγκάζετε εἰς παραίτησιν τὸν Ἀρεοπαγίτην; Ἐὰν νομίζητε, ὅτι δικαιοῦσθε νὰ ἐλαττώσητε τὸν μισθόν του, δύνασθε νὰ τῷ εἴπητε, ὅτι «καὶ εἰς δέκα δραχμὰς, κύριε, ἐλαττόνω τὸν μισθόν σου!» Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε τοῦτο. Ἐπὶ τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων δύνασθε νὰ τὸ πράξητε· δύνασθε νὰ εἴπητε πρὸς αὐτούς: «Δύναμαι νὰ σᾶς παύσω, νὰ σᾶς μεταθέσω καὶ νὰ σᾶς περικόψω τὸν μισθόν»· ἀλλ’ εἰς τὸν ἰσόβιον δὲν δύνασθε νὰ τὸ πράξητε. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα, καὶ πρέπει νὰ προσέξωμεν, μήπως ἀντὶ ὠφελείας ἐπιφέρωμεν βλάβην. Ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀποφάσεων, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ προσέχωμεν εἰς τὸ ποσὸν, ἀλλ’ εἰς τὸ ποιόν. Ἴσως εἶμαι ἐκ τῶν δικηγόρων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι εὐχαριστημένοι μὲ τὸν Ἄρειον Πάγον, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἀποτελεῖται ἐκ τῶν ἐξοχωτάτων παρ’ ἡμῖν νομομαθῶν. Διατὶ ἀπαιτεῖτε περισσοτέραν ἐργασίαν ἐν Ἑλλάδι; Δὲν στρέφετε τὰ βλέμματά σας εἰς τὸ Ἀκυρωτικὸν τῆς Γαλλίας, τὸ ὁποῖον ἔχει ἕνα πρῶτον Πρόεδρον, τρεῖς Προέδρους καὶ 45 Ἀρεοπαγίτας, λαμβάνοντας ὑπερδιπλάσιον μισθόν; Κατὰ μέσον δὲ ὅρον αἱ ἀποφάσεις τοῦ Ἀκυρωτικοῦ κατ’ ἔτος εἶναι 300 ἢ 400. Τί λοιπὸν ἀπαιτεῖτε ἀπὸ τοὺς Ἀρεοπαγίτας ἐν Ἑλλάδι, ὅταν, δεκαεπτὰ ὄντες, ἐκδίδωσι κατ’ ἔτος 250–300 ἀποφάσεις; Ταῦτα μὲ ἠνάγκασαν νὰ ἀνέλθω τὸ βῆμα καὶ ὑποστηρίξω τὴν γνώμην μου, νὰ παρακαλέσω δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως τοῦτο μελετηθῇ καλλίτερον, καὶ ἰδίως μήπως ἀντίκηται εἰς τὸ Σύνταγμα.

§64ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἂς ἀναβληθῇ ἐπί τινας ἡμέρας τὸ νομοσχέδιον.

§65ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, δὲν συμφωνῶ πρὸς ὅσα ὁ προλαλήσας εἶπεν, ἰσχυρισθεὶς, ὅτι ἡ ἐλάττωσις τοῦ μισθοῦ τῶν Ἀρεοπαγιτῶν ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα, θεωρῶ δὲ ὅλως μάταιον νὰ εἴπω κἄν τι πρὸς ἀναίρεσιν τοῦ τοιούτου ἰσχυρισμοῦ του. Δὲν συμφωνῶ ἐπίσης πρὸς ὅσα καὶ αὐτὸς καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἐνόμισαν ἐπάναγκες νὰ εἴπωσιν, εἰς ἀπάντησιν τόσον εὐτελοῦς καὶ ταπεινοῦ ὑπαινιγμοῦ, ὁποῖος ὁ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ ἐξενεχθεὶς ἐναντίον τοῦ ἀνωτάτου ἡμῶν Δικαστηρίου. Κατ’ ἐμὲ, κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἐξευτελισμὸς διὰ τοὺς Ἀρεοπαγίτας, προκειμένου περὶ μισθοῦ αὐτῶν, νὰ λαμβάνῃ τις ὑπ’ ὄψιν τὸ ποσὸν τῆς ἐργασίας των. Ἐὰν ἐλαμβάνομεν τοῦτο ὑπ’ ὄψιν, ἔπρεπε βεβαίως νὰ θέσωμεν αὐτοὺς εἰς ἥττονα μοῖραν καὶ τῶν Ἐφετῶν καὶ τῶν Πρωτοδικῶν, καὶ αὐτῶν τῶν Εἰρηνοδικῶν, παρ’ ὧν, ὅσῳ κατώτεροι εἶναι, τόσῳ μεγαλειτέραν ποσότητα ἀποφάσεων πρέπει ν’ ἀναμένωμεν, νὰ ἔχωμεν δὲ οὕτω τὴν ἀξίωσιν, ὅπως τὸν ἀνώτατον μισθὸν ἔχωσιν οἱ Εἰρηνοδίκαι καὶ τὸν κατώτατον οἱ Ἀρεοπαγῖται. Ἰδοὺ εἰς ὁποῖα ἄτοπα ἄγει ἡμᾶς ὁ ὑπαινιγμὸς τοῦ ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, ὃν ἐθεώρησαν ἄξιον ἀπαντήσεως οἱ προαγορεύσαντες συνάδελφοι. Παρὰ τῶν Ἀρεοπαγιτῶν, κύριε Πρόεδρε, ἔχομεν ν’ ἀξιώσωμεν πρὸ παντὸς ποιότητα ἐργασίας. Εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον εἶναι ἀνατεθειμένη ἡ ἐπίλυσις παντὸς νομικοῦ ζητήματος, ἀναφυομένου ἑκάστοτε ἐν τῇ πράξει· αὐτὸς ἔχει νὰ καταρτίσῃ ὅσον οἷόν τε ἑνιαίαν τὴν νομολογίαν ἡμῶν. Προκειμένου δὲ περὶ τοιαύτης ἐργασίας, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, νομίζω, νὰ λαμβάνῃ τις ὑπ’ ὄψιν τὴν ποσότητα αὐτῆς. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, ἐψήφισα ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας τῶν Ἀρεοπαγιτῶν, δὲν μετενόησα δὲ, διότι ἔδωκα τὴν ψῆφον ἐκείνην. Θὰ ἐψήφιζον μάλιστα προθύμως, ὡς ἐδήλωσα τότε, καὶ ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας τῶν Ἐφετῶν καὶ ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας τῶν Πρωτοδικῶν· διότι εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχῃ κλάδος τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, ὁ ὁποῖος πάσχει ὑπὸ τὴν σημερινὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, τοιοῦτος εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ὁ δικαστικὸς κλάδος, καὶ ὅτι, ἐὰν ὑπάρχῃ κλάδος τις, ὁ ὁποῖος ἔπρεπε πρὸ παντὸς ἄλλου, νὰ καταστῇ, ὅσον ἔνεστιν, ἀνεξάρτητος ὑπὸ ὑλικὴν ἔποψιν, τοιοῦτος εἶναι πάλιν ὁ δικαστικὸς κλάδος. Ὑπεστήριξα καὶ τότε, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἦναι σύγχρονος ἡ αὔξησις τοῦ μισθοῦ πάντων τῶν δικαστικῶν βαθμῶν καὶ δὲν ἠρκέσθην μόνον εἰς τοῦτο, ἀλλ’ ὑπέδειξα ἐν ταὐτῷ καὶ ἰδιαίτερον πόρον, ὅστις θὰ ἐπέτρεπε τὴν τοιαύτην αὔξησιν, χωρὶς νὰ ἐπιβαρυνθῇ τὸ παράπαν τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ὁ πόρος οὗτος εἶναι ὁ ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν δικαστικῶν τελῶν, εἰς ἣν, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, προθύμως θὰ ὑπεβάλλοντο οἱ διάδικοι, ἐὰν ἦσαν βέβαιοι, ὅτι τὰ περιπλέον ταῦτα τέλη θὰ διετίθεντο ἀποκλειστικῶς εἰς βελτίωσιν τῆς Δικαιοσύνης, εἰς τὴν ταχυτέραν καὶ μᾶλλον ἀπρόσκοπτον λειτουργίαν αὐτῆς. Ἰδοὺ διατὶ καὶ τότε καὶ τώρα εἶμαι ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν δικαστικῶν, μέλλω δὲ καὶ σήμερον νὰ ψηφίσω κατὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου.

§66ΙΩΑΝΝΗΣ ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ δὲν θ’ ἀπαντήσω εἰς τὰς ἀπρεπεῖς φράσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος, διότι, ἀφοῦ τυγχάνει ὀπαδὸς τοῦ Βουλευτοῦ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος εἶναι γνωστὸς ἐπὶ ὑβρεολογίᾳ ἐνταῦθα, οὐδόλως ἀπορῶ, καὶ οὐδὲν ἔχω ν’ ἀπαντήσω εἰς αὐτὸν περὶ τούτου. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον θὰ παρατηρήσω εἰς αὐτόν, εἶναι, ὅτι ὤφειλε νὰ προσέξῃ εἰς ὅ,τι παρετήρησα πρὸς τὸν προαγορεύσαντα Βουλευτὴν ἐκ Γόρτυνος, καθ’ ἣν στιγμὴν κατήρχετο τοῦ βήματος. Παρετήρησα εἰς αὐτὸν, ὅτι δὲν εἶχε δίκαιον νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι θὰ μαρανθῇ ὁ ζῆλος τῶν Ἀρεοπαγιτῶν ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τῆς μισθοδοσίας των· παρετήρησα ὅτι δὲν θὰ μαρανθῇ ὁ ζῆλός των ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου, διότι ἀπεδείχθη ἐκ τῆς στατιστικῆς τῆς ἐπισήμου, τῆς δημοσιευθείσης εἰς τὸ δικαστικὸν φύλλον τῆς «Θέμιδος», ὅτι, ἀφ’ ἧς ἡμέρας ηὐξήθη ἡ μισθοδοσία αὐτῶν, ὁ ζῆλος τῶν Ἀρεοπαγιτῶν ἠλαττώθη κατ’ ἀντίθετον λόγον. Τοῦτο μόνον παρατηρῶ εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Λοκρίδος.

§67ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ἐναντίον ἀπέδειξεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος.

§68ΙΩ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν λαμβάνω ὑπ’ ὄψει τὴν στατιστικὴν τοῦ κ. συναδέλφου ἐκ Γόρτυνος, ἀφοῦ ἔχω ἐπίσημον στατιστικήν, ἐξ ἧς προκύπτει, ὅτι, ἀφ’ ἧς ἡμέρας ηὐξήθη ἡ μισθοδοσία τῶν Ἀρεοπαγιτῶν, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀποφάσεων ἠλαττώθη.

§69Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ν’ ἀπαντήσω εἰς αὐτό. Ὁ κύριος συνάδελφος δὲν ἀνέγνωσεν εἰς τὴν «Θέμιδα» ἀποφάσεις ἔτους ὁλοκλήρου. Ἡ «Θέμις» τῷ ὄντι ἔγραψε περὶ τούτου ἀλλ’ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει μίαν καὶ μόνην τριμηνίαν.

§70ΙΩ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔτος ὁλόκληρον. Ἀλλὰ καὶ οὕτως ἐὰν εἶχεν, ὡς λέγετε, τὸ συμπέρασμα οὐδόλως ἀλλοιοῦται.

§71Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀνεγνώσατε ὁλόκληρον ἔτος, ἀλλὰ μίαν καὶ μόνην τριμηνίαν, ἡ ὁποία κατεχωρίσθη ἐκ παραλλήλου πρὸς ἄλλην τριμηνίαν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἐξ ἄλλου ἔτους.

§72ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τὸ 1852 ἐδημοσιεύθη στατιστικὴ τῆς διαχειρίσεως τῆς πολιτικῆς δικαιοσύνης, καὶ ἐξ αὐτῆς φαίνεται, ὅτι ὁ Ἄρειος Πάγος, καίτοι ἐξ ὀλιγωτέρων ἢ ὅσα σήμερον ἔχει, συγκείμενος μελῶν, ἐξέδοτο ἀποφάσεις πολιτικὰς 750. Ἀφ’ ὅτου δὲ ὁ ἀριθμὸς τῶν Ἀρεοπαγιτῶν σχεδὸν ἐδιπλασιάσθη, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀποφάσεων ἠλαττώθη εἰς τὸ ἥμισυ τοῦ ἄνω ποσοῦ. Τὸ χαρακτηριστικὸν τοῦτο φαινόμενον εἰς πολλὰς δύναται νὰ ὁδηγήσῃ σκέψεις. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ζήτημα ζήλου ἢ προθυμίας τῶν Ἀρεοπαγιτῶν τὸ ποσὸν καὶ τὸ ποιὸν τῆς ἐργασίας, ἣν οὗτοι παράγουσι. Θεωρῶ τοῦτο μᾶλλον ζήτημα ὀργανισμοῦ, διότι ὁ σημερινὸς ὀργανισμὸς τοῦ Ἀρείου Πάγου εἶναι ἐν πολλοῖς πλημμελὴς καὶ παρεμποδιστικὸς πολλῆς καὶ ἴσως καλῆς ἐργασίας. Φρονῶ, ὅτι διὰ τοιούτου ὀργανισμοῦ δὲν θὰ ἐπιτύχωμεν ἀνώτερον ἀριθμὸν ἀποφάσεων, καὶ ἂν διπλασιάσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν δικαστῶν καὶ τὸν μισθὸν αὐτῶν. Ἤμην καὶ εἶμαι καὶ θὰ ἦμαι ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ ὅλων τῶν δικαστῶν, διότι νομίζω, ὅτι ἐν τῇ αὐξανομένῃ μισθοδοσίᾳ τῶν δικαστῶν τὸ Κράτος ὠφελεῖται, καὶ ἡ ποιότης τῶν δικαστῶν καὶ ὁ ὀργανισμὸς τῆς εἰσαγωγῆς καὶ προαγωγῆς αὐτῶν δύναται νὰ βελτιωθῇ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ αὔξησις τοῦ μισθοῦ τῶν δικαστῶν ἑνὸς μόνου βαθμοῦ δικαιοδοσίας, διαταράττουσα τὴν ἁρμονίαν τῆς μισθοδοτικῆς κλίμακος τῶν λειτουργῶν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, παραβλάπτει τοὺς ἄλλους βαθμοὺς, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ἐγένετο ἡ δικαία αὔξησις. Συμφωνῶ δὲ κατὰ τοῦτο μετὰ τοῦ ἐκ Λοκρίδος κυρίου συναδέλφου, ὅτι κρείττων ἔσται, ἐὰν ἀντὶ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ μισθοῦ ἐζητεῖτε ἀπὸ τὴν δικαστικὴν ὑπηρεσίαν καὶ τὴν διαδικασίαν πόρους, διὰ τῶν ὁποίων νὰ καλυφθῇ ἡ αὔξησις τοῦ μισθοῦ. Τοιοῦτοι πόροι δὲν εἶναι δύσκολον νὰ εὑρεθῶσιν. Οἱ δικηγόροι, οἱ ἐκπροσωποῦντες τοὺς διαδίκους, γνωρίζομεν, ὅτι εὐκόλως δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐν προσεχεῖ μέλλοντι ν’ αὐξήσῃ τὴν μισθοδοσίαν τῶν δικαστῶν διὰ προσθήκης τελῶν, τὰ ὁποῖα ἑκουσίως καὶ μάλιστα εὐχαρίστως ἤθελον καταβάλλει οἱ διάδικοι, ἐὰν ἐπετύγχανον διὰ τούτων τὴν ταχυτέραν διεκπεραίωσιν τῶν δικῶν των, διότι περὶ τῆς καλλιτέρας δὲν δύναμαι νὰ εἴπω τι. Βεβαίως ἤθελέ τις ἀδικήσει τοὺς δικαστὰς, ἐὰν ἐπὶ μίαν στιγμὴν ἐφρόνει, ὅτι ἐξ οἱουδήποτε πνεύματος, ἕνεκα τοῦ μικροῦ μισθοῦ αὐτῶν, ἐργάζονται ὀλιγώτερον ἢ ἀτελέστερον. Τοιαύτη ἰδέα εἶναι βλάσφημος, καὶ τὴν ἀποκρούω. Εἰς τοὺς δικαστὰς ἀναπτύσσεται καὶ ἐπικρατεῖ ὁ ζῆλος ὁ ἐπιστημονικὸς τοῦ λύειν τὰ ζητήματα ὀρθῶς, ἐπιστημονικῶς, δικαίως, καὶ ὁμοιομόρφως, καὶ ἐν τοιούτῳ πνεύματι ἐργαζόμενοι, διαμορφοῦνται. Ἀλλὰ καὶ αἱ ἀνάγκαι αὐτῶν εἶναι τοιαῦται, ὥστε πολλάκις αὗται δεσμεύουσι τὸν οἰκογενειάρχην δικαστὴν καὶ παρεμποδίζουσιν αὐτὸν ἀπὸ τῆς μελέτης, ἡ ὁποία τοὺς φέρει εἰς τὴν ὀρθὴν καὶ ταχεῖαν τῶν δικῶν περαίωσιν. Τὸ σήμερον εἰσαγόμενον μέτρον φαίνεται ἐκ τῆς ῥήσεως τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι εἶναι προσωρινὸν, διότι περὶ ἀναστολῆς γίγνεται λόγος. Ἐξέφρασα προχθὲς τὴν εὐχὴν καὶ ἐπαναλαμβάνω ταύτην σήμερον. Παρακαλῶ δηλονότι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ φέρῃ τροποποίησιν, καθ’ ἣν αἱ συντάξεις τῶν τε Ἀρεοπαγιτῶν καὶ τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν αὐτῶν, νὰ μὴ διακανονίζωνται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐλαττουμένου μισθοῦ, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ αὐξηθέντος. Ἀφοῦ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ταχέως ὁ ἴδιος Ὑπουργὸς θὰ προτείνῃ τὴν θεραπείαν διὰ πόρου ἄλλου, καλύπτοντος καὶ ἀντισταθμίζοντος τὴν δαπάνην τῆς αὐξήσεως τῶν μισθῶν αὐτῶν, εὔλογον θεωρῶ ἡ προσωρινὴ ἀναστολὴ, ἣν τὸ νομοσχέδιον φέρει, νὰ μὴ βλάπτῃ τὴν σύνταξίν των. Διὰ προσθέτου ἄρθρου δύναται νὰ ῥηθῇ, ὅτι αἱ συντάξεις θέλουσι κανονισθῆ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μισθοῦ, ὡς εἶχε πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§73ΡΑΛΛΗΣ. Αἱ καταβολαὶ πῶς θὰ γίνωνται;

§74ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Αἱ καταβολαὶ δύνανται νὰ γείνωσιν, ὡς γίνονται νῦν, ἀλλὰ τὴν διαφορὰν θὰ πληρώσωσιν ἅμα τῇ παύσει τῆς ἀναστολῆς, ἤτοι τῇ ἐπανόδῳ τῆς αὐξήσεως. Κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ νόμου περὶ συντάξεων τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων ἐκανονίσθη τρόπος μεταγενεστέρας πληρωμῆς τῶν μὴ γεγομένων κρατήσεων πρότερον. Τοιοῦτο σύστημα δὲν εἶναι λοιπὸν ἄγνωστον.

§75ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Οἱ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀγορεύσαντες ὑπέλαβον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ, ὅτι οἱ μισθοὶ οἱ χορηγούμενοι εἰς τοὺς δημοσίους λειτουργοὺς, ἰδίως εἰς τοὺς λειτουργοὺς τῆς Θέμιδος, εἶναι ἐπαρκεῖς, καὶ ὅτι οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει, ἵνα ἐπέλθῃ αὔξησις αὐτῶν. Κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ νομοσχεδίου, περὶ οὗ πρόκειται, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι μετὰ λύπης ἡ Κυβέρνησις προβαίνει εἰς τὸ μέτρον τοῦτο, τὸ μὲν ὡς ἐκ τῶν δυσχερειῶν τοῦ δημοσίου ταμείου, αἵτινες οὐδεμίαν ἐπιτρέπουσι δαπάνην ἐξ αὐξήσεως, τὸ δὲ διότι τὸ ληφθὲν μέτρον τῆς αὐξήσεως τῶν μισθῶν ἑνὸς μόνον βαθμοῦ τῶν λειτουργῶν τῆς Δικαιοσύνης δὲν εἶναι τὸ προσῆκον, καθόσον ἐκ τούτου οἱ ὠφελούμενοι εἶχον ἴσως εὐχαριστηθῆ, οἱ λοιποὶ ὅμως οὐδόλως ἔμειναν ηὐχαριστημένοι. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον αὐξήσεως τῶν μισθῶν καὶ τῶν ἄλλων λειτουργῶν, ὑπέλαβεν, ὅτι ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ ἀναστείλῃ τὴν γενομένην αὔξησιν, ἕως ὅτου ἐπιτρέψωσι ταύτην αἱ οἰκονομικαὶ περιστάσεις πρὸς αὔξησιν τῶν μισθῶν ἁπάντων τῶν λειτουργῶν τῆς Θέμιδος. Τινὲς τῶν ἀγορευσάντων συναδέλφων ὑπέλαβον, ὅτι ἠδύναντο νὰ φανῶσιν εὐάρεστοι εἰς τοὺς λειτουργοὺς τοῦ ἀνωτάτου δικαστηρίου, ὧν ἐλαττοῦται ὁ μισθὸς, λέγοντες ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκ μίσους πρὸς τοὺς ἀρεοπαγίτας ὑπέβαλε τὴν κατάργησιν ταύτην, ἀλλ’ ἐν ταὐτῷ προσέθηκαν, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου περὶ αὐξήσεως οὐδεμίαν προέβαλον ἀντίῤῥησιν οἱ σήμερον ἐν τῇ Κυβερνήσει. Ἀλλὰ ταῦτα εἶναι ἀσυμβίβαστα. Δὲν ὑπεβάλομεν ἀντίῤῥησιν τότε, διότι ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τῆς τότε δὲν ὑπῆρχε λόγος νὰ προταθῇ ἡ ἀπόῤῥιψις τοιούτου νομοσχεδίου, ἀφοῦ τότε ἡ Κυβέρνησις παρίστανε τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ἀνθηρότατα, καὶ ἐπηγγέλλετο καὶ τὴν αὔξησιν συγχρόνως τῶν μισθῶν τῶν ἐφετῶν καὶ τῶν πρωτοδικῶν...

§76ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§77ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. .. Ἐκ τῶν ὑστέρων δὲ ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ ἀνθηρὰ κατάστασις ἦτο μόνον ἐν τῇ διανοίᾳ της, διότι μετ’ ὀλίγον εὑρέθημεν ὑπὸ κατάστασιν οἰκονομικὴν, ἐπιβάλλουσαν ἐπιβαρύνσεις εἰς τὸν λαὸν καὶ ἐμβάλλουσαν εἰς ἀνησυχίαν τοὺς εἰλικρινῶς περὶ τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν σκεπτομένους. Παρατηρῶ δ’ ἔτι, ὅτι οἱ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀγορεύσαντες δὲν διηρμήνευσαν τὰς πεποιθήσεις τῶν ἀρεοπαγιτῶν. Ὑπελάμβανον, ὅτι ἐκ τῆς ἀναστολῆς τοῦ νόμου περὶ αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἦναι ἀκριβεῖς περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός των. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν πεποίθησιν, ὅτι οἱ ἀνώτατοι οὗτοι δικαστικοὶ λειτουργοί, συναισθανόμενοι τὰς ἀνάγκας τὰς οἰκονομικὰς τοῦ Κράτους, ἔχοντες δ’ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι, εὐθὺς ὡς ταῦτα βελτιωθῶσι, θέλει ἐπανέλθει ἡ αὔξησις, θέλουσιν ἐργασθῆ μετὰ μείζονος ζήλου, ἵνα ἀποδείξωσιν, ὅτι εἰσὶν ἀντάξιοι τοῦ ἀξιώματος αὐτῶν. Ὑπεβλήθη καὶ ὑπό τινος ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι ἡ ἀναστολὴ τῆς γενομένης αὐξήσεως δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀντισυνταγματική. Ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ὀρθός· διότι, ἀφ’ ἧς ἐνομοθετήθη ἡ ἰσοβιότης, οἱ μισθοὶ τῶν δικαστῶν ὑπέστησαν αὐξομειώσεις, καὶ οὐδεὶς ἐθεώρησε τοῦτο ἀντισυνταγματικόν. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπάρξῃ ἀμφιβολία περὶ τούτου, σήμερον δὲν δύναται νὰ προβληθῇ, διότι τὸ μέτρον εἶναι προσωρινόν. Ἕτερος συνάδελφος προέβαλεν ἑτέραν πρότασιν εὔλογον, ἀλλὰ δύσκολον ἐν τῇ ἀποδοχῇ, τὴν πρότασιν νὰ περιλάβῃ ὁ νόμος διάταξιν, καθ’ ἣν τὰ τῆς συντάξεως τῶν μελῶν τοῦ Ἀρείου Πάγου νὰ κανονισθῶσιν οὐχὶ ἐπὶ τοῦ πραγματικοῦ μισθοῦ, ἀλλ’ ἐπὶ ἐκείνου, ὃν ἐλάμβανον. Τὸ τοιοῦτον εἶναι ἀσυμβίβαστον πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ συντάξεων, εἰς ἃς γίνεται μόνον ἐξαίρεσίς τις ἐπὶ τῶν διπλωματικῶν ὑπαλλήλων. Δὲν ὑπάρχει προηγούμενον, καθ’ ὃ ἐπιτρέπεται νὰ κανονίζηται σύνταξις ἐπὶ τῇ βάσει μισθοῦ μὴ λαμβανομένου. Ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ παραδεχθῇ πρότασιν ἀνατρέπουσαν τὴν οἰκονομίαν τοῦ νόμου τῶν συντάξεων. Ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι λίαν προσεχῶς ἡ ἀναστολὴ θέλει ἐκλίπει, καὶ τότε οὐδὲν θὰ ὑπάρχῃ παράπονον.

§78ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἔχει δικαιολογίαν ἀρκετὰ ἰσχυρὰν, ὑποθέτων ὅτι ἡμεῖς, ἐλθόντες εἰς τὰ πράγματα τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1890 ἐθεωρήσαμεν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν ὡς ὄντα ἐν εὐαρέστῳ καὶ ἀνθηρᾷ καταστάσει. Ἡ δικαιολογία αὕτη εἶναι ἡ πεποίθησις, ἣν ἔχει εἰς ἑαυτὸν καὶ τοὺς λογαριασμούς του. Ἂν καὶ ἡμεῖς εἴχομεν ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς ἀριθμοὺς τοῦ κ. Σιμοπούλου, οὓς ὑπέβαλε κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον τῆς ΙΑʹ Περιόδου, ἔπρεπε νὰ θεωρήσωμεν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν ἀνθηρότατα· ἀλλὰ μὴ ἔχοντες τοιαύτην, ἐφροντίσαμεν περὶ τῆς διορθώσεως τῶν κακῶς ἐχόντων καὶ δὲν ἀπεκρύψαμεν τὴν κακὴν αὐτῶν κατάστασιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἦλθε μετὰ ταῦτα οὐ μόνον νὰ κυρώσῃ τὴν ἰδίαν ἡμῶν ἀντίληψιν, ἀλλὰ καὶ ὑπερηκόντισε τὰς περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως ἰδέας ἡμῶν· διότι, ἐνῷ ἡμεῖς ἐπαρουσιάζομεν ἔλλειμμα 3,000,000 περίπου θετικὸν, στηριζόμενον ἐπὶ τῶν βάσεων, ἐφ’ ὧν ἐλειτούργει ὁ προϋπολογισμὸς καθ’ ὅλην τὴν προηγουμένην πρωθυπουργίαν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ὡς εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, παρουσιάζει ἓν ἔλλειμμα 17,000,000. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, ἵνα εἴπω τὰ μέτρα, δι’ ὧν ἐνόει, ὅτι ἔπρεπε νὰ καλυφθῇ τὸ ἔλλειμμα καὶ ἅτινα ἠδύναντο νὰ καλύψωσιν οὐχὶ 17, ἀλλὰ καὶ 117 ἑκατομμύρια. Τοῦτ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν παρέκβασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις ἀρέσκεται νὰ ἐξέρχηται τῶν δικανικῶν θεμάτων, ἅτινα ἐπαγγέλλεται σήμερον, ποιῶν ἐκδρομὰς εἰς τὰ οἰκονομικά. Ὡς πρὸς τὴν αὔξησιν δὲ τῆς δαπάνης, τὴν ἀναγραφεῖσαν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἐκ τῆς αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας τῶν Ἀρεοπαγιτῶν, τὴν ὁποίαν καὶ ταύτην, καίτοι εὐτελῆ καὶ μικρὰν ἀπέναντι τῆς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν, ἐθεωρήσαμεν ὡς ἔνδειξιν τῆς πίστεως ἡμῶν, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ δώσω ἐξηγήσεις τινὰς ἐγώ, ὅστις ἤμην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τότε καὶ ἐν γνώσει τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως ἐδέχθην τὴν αὔξησιν. Παραδεδεγμένον παρὰ πάντων ἦτο τὸ εὐτελὲς τῶν μισθῶν ὅλων ἐν γένει τῶν λειτουργῶν τοῦ Κράτους, ἰδίᾳ δὲ τῶν μισθῶν τῶν δικαστῶν, καὶ ἡ ἀνάγκη τῆς αὐξήσεως, διότι οἱ δικασταὶ ὀφείλουσι μὲ περισσότερον ζῆλον νὰ ἐργάζωνται εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἐντολῆς των, καὶ προσέτι διότι ἔχουσι καὶ ἀξιοπρέπειαν νὰ διατηρήσωσιν ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ἐν ᾗ ζῶσι. Τὸ πρῶτον ζήτημα τῆς βελτιώσεως τῆς καταστάσεως ταύτης, ἐπαρουσιάζετο εἰς πᾶσαν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ γείνῃ τι, ὅπερ νὰ μὴ φέρῃ αὔξησιν τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους· καὶ τοῦτο ἐγένετο διὰ τῆς ἀποφάσεως, ὅπως ἐν μελέτῃ τελειοτέρᾳ τοῦ δικαστικοῦ ἡμῶν ὀργανισμοῦ ζητηθῶσιν οἰκονομίαι σπουδαιότεραι. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθωσιν αἱ οἰκονομίαι αὗται; Ἐὰν ἔχητε τὴν τόλμην, φέρετέ τας. Θὰ ἐπέλθωσι διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικαστῶν, διὰ τῆς καταργήσεως πολλῶν Δικαστηρίων· ἀλλ’ ὅπως ἐπέλθῃ βελτίωσις, πρέπει νὰ ἀμειφθῶσιν οἱ κατ’ ἀριθμὸν περιορισθησόμενοι δικασταί. Αὐτὴ ἡ ἰδέα ἐπρυτάνευσεν ἐν ἡμῖν, καὶ παρεδέχθημεν ὡς ἀπαρχὴν τὴν αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας τῶν Ἀρεοπαγιτῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν δὲ ἡ ἐλάττωσις τῶν δικαστῶν νὰ ἐπέλθῃ ἀποτόμως, ἀλλ’ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον, οὐδὲ ἡ αὔξησις τῶν μισθῶν, συνδυαζομένη μὲ τοιαύτην ἐλάττωσιν, νὰ ἐπέλθῃ διὰ μιᾶς. Διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις εἶναι ὡσαύτως καὶ καλὸς λογιστικὸς καὶ ἀσχολεῖται περὶ τὰ οἰκονομικὰ, δύναται νὰ εὕρῃ πολλὰς ἄλλας οἰκονομίας ἐν αὐτῷ τῷ κλάδῳ, τὸν ὁποῖον διευθύνει, καὶ ἀποφεύγων τὴν ἐλάττωσιν τῶν μισθῶν τῶν Ἀρεοπαγιτῶν, νὰ προβῇ εἰς αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας καὶ τῶν ἄλλων δικαστῶν, κατὰ λόγον τῆς βαθμιαίας ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν.

§79ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης συναδέλφου ἔχω καὶ θὰ ἔχω ἐν τῷ μέλλοντι πολλοὺς ἐκκρεμεῖς λογαριασμούς. Ἔχω τὴν ἀφέλειαν νὰ πιστεύω τοὺς ἀριθμοὺς, ὡς παρουσιάζονται ὑπὸ τῶν πραγμάτων, ὁ δὲ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἄρτης ἔχει ἑτέραν ἱκανότητα, νὰ δίδῃ εἰς τοὺς ἀριθμοὺς ἔννοιαν διάφορον τῆς πραγματικῆς, διὰ τοῦτο δὲ εἴμεθα εἰς διάστασιν. Συνηγόρουν ἀληθῶς ἐκ πεποιθήσεως, διότι τῷ ὄντι ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ ἡ τότε ἤγαγε τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους εἰς ἀγαθὸν σημεῖον. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἔπεσε, τὴν διεδέχθη δὲ ἑτέρα, ἧς μέλος ἦτο καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος ὑπέβαλε προϋπολογισμὸν μὲ ἔλλειμμα 3,000,000· ἐνόμισε μάλιστα, ὅτι ἦτο ἐπιβεβλημένον εἰς αὐτὸν νὰ δηλώσῃ, ὅτι θὰ ἦτο καὶ ἀνώτερον. Ἐγὼ τότε ἐζήτασα τὸν προϋπολογισμὸν, τὸν ὑποβληθέντα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας ἀπετέλει μέρος ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς, ἦτο δὲ φυσικὸν νὰ ἀνακαλύψω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐλέχθη πρό τινων ἡμερῶν ἀπὸ τοῦ βήματος ὑπὸ τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη δὲν εἶχεν ἐννοήσει ἐκ τῆς πολιτικῆς οἰκονομικῆς τῆς Κυβερνήσεως τῆς προκατόχου τοὺς ἀριθμοὺς, δὲν εἶχε τὴν ἱκανότητα νὰ ζωογονήσῃ τοὺς ἀριθμοὺς, ὡς εἶχε τὴν ἱκανότητα ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις, ἥτις ἀνύψωσε τὴν δημοσίαν πίστιν. Ὅτε ἀπεχώρησεν ἡ Κυβέρνησις ἡ προκάτοχος τῶν πραγμάτων, ἡ διάδοχος αὐτῆς εἰργάσθη, πῶς νὰ κατακρημνίσῃ ὅλον τὸ οἰκοδόμημα, τὸ ὁποῖον ἡ προκάτοχος αὐτῆς εἶχεν ἱδρύσει. Ἐπὶ τοῦ ἐπεισοδίου τῶν ἀριθμῶν θέλει δοθῇ ἀφορμὴ νὰ συζητήσωμεν. Ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον δὲ, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ οἰκονομία διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικαστῶν, ν’ ἀφήσωμεν δὲ τοὺς μισθοὺς τῶν ἀρεοπαγιτῶν, δὲν εἶναι πρότασις βάσιμος. Ἡ Κυβέρνησις, προκειμένου περὶ ἰσοβιότητος, δὲν δύναται νὰ ἔλθῃ εἰς ἐλαττώσεις. Ἡ θέσις τῶν ἰσοβίων δικαστῶν ἐξήρτηται ἐκ θελήσεως ἀνωτέρας: ὅταν ἐπέλθῃ θάνατος, ἢ ὅταν κατὰ τὸν κρατοῦντα νόμον ἀποχωρήσωσιν. Ἄλλοι εἶπον, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῶσι βάρη, ἐπιβαλλόμενα εἰς τοὺς διαδίκους, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν αὔξησιν τοῦ μισθοῦ τῶν δικαστῶν· πρὸ παντὸς ὅμως παρατηρῶ εἰς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, ὅτι, ὅταν συλλογιζώμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν φόρους, ἵνα διατηρήσωμεν τοὺς ὑπάρχοντας μισθοὺς τῶν δημοσίων λειτουργῶν, δὲν εἶναι καιρὸς νὰ σκεπτώμεθα περὶ αὐξήσεως αὐτῶν.

§80ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ἔχει δίκαιον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, νομίζων, ὅτι ἐγὼ καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἀργολίδος ζητοῦμεν νὰ ὑποβάλωμεν τὸν λαὸν εἰς νέαν φορολογίαν, χάριν αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν δικαστικῶν, καὶ τοῦτο, καθ’ ὃν χρόνον εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ καταφύγωμεν εἰς τόσα ἄλλα φορολογικὰ μέτρα, διὰ τὴν ἔκρυθμον οἰκονομικὴν ἡμῶν κατάστασιν. Ἐγὼ καὶ ἄλλοτε καὶ τώρα εἶπον, ὅτι οἱ διάδικοι εἶναι πρόθυμοι νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς αὔξησίν τινα τῶν δικαστικῶν τελῶν, ἐὰν οὕτω συνετέλουν εἰς βελτίωσιν τῆς οἰκονομικῆς θέσεως τῶν δικαστικῶν, καὶ ἐξησφάλιζον εἰς ἑαυτοὺς τὴν ταχυτέραν καὶ μᾶλλον ἀπρόσκοπτον λειτουργίαν τῆς Δικαιοσύνης. Διότι δὲν εἶναι ζήτημα, κατ’ ἐμὲ τοὐλάχιστον, ὅτι ὁ δικαστικός, καθιστάμενος οἰκονομικῶς ἀνεξάρτητος καὶ μὴ περισπώμενος ὑπὸ τῶν βιωτικῶν ἀναγκῶν ἑαυτοῦ καὶ τῆς οἰκογενείας του, θὰ ἦναι ἔτι μᾶλλον ἀφωσιωμένος εἰς τὸ ἔργον του, καὶ τοῦτο ἐπ’ ἀγαθῷ πρὸ πάντων αὐτῶν τῶν διαδίκων. Τοιουτοτρόπως ἡ αὔξησις τῶν δικαστικῶν τελῶν δὲν θὰ ἦτο κυρίως φορολογία, ἀλλ’ ἁπλοῦν ἀντάλλαγμα διὰ τὴν ταχυτέραν καὶ μᾶλλον ἀπρόσκοπτον ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης, ἧς ἄνευ τόσας ζημίας δὲν ὑφίστανται πολλάκις οἱ διάδικοι! Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης παρεπονέθη συγχρόνως, ὅτι κακῶς ἀπεδόθη ὑπό τινος τῶν προαγορευσάντων ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὸ προκείμενον νομοσχέδιον εἰς πάθος ἰδιαίτερον καὶ εἰς ἀποστροφὴν τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τοῦ θεσμοῦ τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ἀλλὰ τὸ παράπονον τοῦτο ἔπρεπε, νομίζω, ὁ κ. Σιμόπουλος ν’ ἀπευθύνῃ μᾶλλον κατὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν συναδέλφου του κ. Δραγούμη, ὅστις, διακόπτων προχθὲς τὸν κ. Ράλλην, δὲν ἐδίστασε νὰ εἴπῃ ἀπροκαλύπτως: «Ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου συνηγορήσαμεν ἡμεῖς.»

§81ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐγὼ εἶπον τὴν προσωπικήν μου γνώμην, τὴν ὁποίαν καὶ διὰ μακρῶν ἐξέθηκα κατὰ τὴν τελευταίαν Περίοδον τῆς Βουλῆς. Τότε εἶπον, ὅτι, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις νομίζει, ὅτι εἶναι εὔθετος, ὡς κρίνει, ὁ καιρὸς νὰ προβῇ εἰς αὔξησιν τῶν μισθῶν τῶν Ἀρεοπαγιτῶν, ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἐπέλθῃ ἡ βελτίωσις τῶν τοῦ Ἀρείου Πάγου ἐκ τῆς μισθοδοσίας· ὅτε δὲ ἐπελήφθην τοῦ ζητήματος, τοῦ ὁποίου πάντες ἐπελήφθησαν, τῆς χρησιμότητος τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἐξέφρασα προσωπικὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχω καὶ ἐγὼ καί τινες αὐτῶν τῶν Ἀρεοπαγιτῶν, ὅτι θὰ ἔλθῃ καιρὸς, καθ’ ὃν ὁ Ἄρειος Πάγος θὰ παύσῃ ὑφιστάμενος, ὡς περιττός.

§82ΡΑΛΛΗΣ. Ἐν ὅσῳ ἐξετάζομεν τὰ ζητήματα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον, ἀνεξαρτήτως τῆς σχέσεως αὐτοῦ πρὸς τὰ λοιπὰ Δικαστήρια καὶ πρὸς τὸν ὀργανισμὸν τῶν Δικαστηρίων, δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὰ πλημμελῆ συμπεράσματα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν· διότι μέχρι τοῦδε δὲν ἐξητάσθη, πῶς ὁ Ἄρειος Πάγος θὰ δυνηθῇ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν ὕλην, ἣν τῷ παρουσιάζουσι τὰ κατώτερα Δικαστήρια. Ἐὰν ταῦτα θὰ ἐξακολουθῶσι λειτουργοῦντα ὑπὸ τοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς λειτουργοῦσιν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι οὐ μόνον εἷς, ἀλλὰ τρεῖς ἄλλοι Ἄρειοι Πάγοι δὲν θὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὴν ἐργασίαν, ἣν παρέχει αὐτῷ ἡ πλημμελὴς λειτουργία τῶν κατωτέρων Δικαστηρίων. Καὶ οὗτος εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν ὑστερεῖ ὁ Ἄρειος Πάγος, καὶ οὐχὶ διότι οἱ Ἀρεοπαγῖται δὲν αἰσθάνονται τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς ἔχουσι πρὸς τὸ Κράτος. Ἔχομεν πέντε Ἐφετεῖα καὶ πλεῖστα Πρωτοδικεῖα, παρασκευάζοντα ἄφθονον ἐργασίαν εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον. Ἐὰν εἴχομεν στατιστικὴν τῶν ἀναιρεσιβαλλομένων ἀποφάσεων, ἤθελον σᾶς ἀποδείξει, ὅτι τὸ ἥμισυ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκδιδομένων ἀποφάσεων τῶν Ἐφετείων ἀναιρεσιβάλλεται. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ ὁ Ἄρειος Πάγος εἰς τοιαύτην ἐργασίαν; Ἐνταῦθα ἔγκειται ἀκριβῶς ἡ δυσχέρεια. Ἐὰν εἴχομεν Δικαστήρια τῆς οὐσίας καλῶς ὠργανωμένα καὶ καλῶς λειτουργοῦντα, βεβαίως τὸ ἔνδικον τῆς ἀναιρέσεως μέσον θὰ ἦτο καὶ θὰ ἔμενεν ἔκτακτον, σήμερον δὲ κατέστη τακτικόν. Καὶ δύναμαι νὰ βεβαιώσω, πρὸς ἀντίκρουσιν τῆς γνώμης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι, ἐὰν ὑφίσταται εἰς τὸν διάδικον ποιά τις ἐγγύησις, οἱαδήποτε ἀσφάλεια ὑπὲρ τοῦ δικαίου του, ταύτην δὲν δύναται ν’ ἀπεκδέχηται, παρὰ ἐκ τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἔστω καὶ πλημμελῶς λειτουργοῦντος,—διότι δυστυχῶς δὲν δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι κατὰ τὸ πλεῖστον τὰ Δικαστήρια τῆς οὐσίας ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν ἐντολήν των. — Τὰ Δικαστήρια ἀναγκαίως καταρτίζονται ἐκ τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἑκάστοτε ἡ Κυβέρνησις διορίζει ἢ προάγει. Ἀλλ’ ἐν ὅσῳ ὁ καταρτισμός των ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς αὐθαιρεσίας οἱουδήποτε Ὑπουργοῦ, ἐν ὅσῳ βλέπομεν τὴν Κυβέρνησιν ἀμείβουσαν τοὺς φατριαστάς, παραγκωνίζουσαν δὲ τοὺς ἐκτελοῦντας τὸ καθῆκόν των, δὲν δυνάμεθα νὰ περιμένωμεν βελτίωσιν. Εἶναι ἴδιον τῆς λειτουργίας τῶν ἐλευθέρων πολιτευμάτων νὰ βλέπῃ τις τὸν ἀντεισαγγελίσκον τῆς χθὲς κατακρίνοντα τοὺς Ἀρεοπαγίτας...

§83Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§84ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλὰ τὰ ἐλεύθερα πολιτεύματα δὲν δίδουσι τὸ δικαίωμα εἰς πάντα νὰ ἀτενίζῃ μετὰ τοσαύτης αὐθαδείας πρὸς ἄνδρας, ὑφ’ ὧν τὴν πειθαρχικὴν ἐξουσίαν εὑρίσκετο μέχρι προχθές, καὶ οἵτινες ἐπιεικῶς δὲν ἤσκησαν ταύτην κατ’ αὐτοῦ. Ὑπὸ ἀληθῶς ἐλεύθερον πολίτευμα ἕκαστος τίθεται εἰς τὴν θέσιν, ἥτις τῷ ἀνήκει. Ἀλλ’ ἡ πλημμελὴς παρ’ ἡμῖν λειτουργία τοῦ πολιτεύματος δύναται νὰ χρησιμεύῃ πρὸς τὴν ἀνεύρεσιν τῶν πηγῶν, ἐξ ὧν ἀποῤῥέει ὅλον τὸ ἐλαττωματικὸν σύστημα τῆς Δικαιοσύνης. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν εἶναι ζήτημα τῆς ὥρας. Ἐθαύμασα ὅμως, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐλησμόνησε τοὺς λόγους, ἐφ’ ὧν ἐστήριξε τὸ νομοσχέδιόν του, διότι πρὸ ὀλίγου ἰσχυρίζετο, ὅτι δι’ αὐτοῦ ἐζήτησε νὰ καταργήσῃ τὴν ἀνισότητα. Τοῦτο δὲ δὲν εἶναι πραγματικόν. Διότι εἰς τὴν ἔκθεσίν του προβάλλει, ὅτι ἀπέβλεψεν εἰς τὴν κατάργησιν τῆς αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας τῶν Ἀρεοπαγιτῶν λόγῳ οἰκονομίας, οἰκονομίας 15,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ πάντας ὑμᾶς νὰ μοὶ εἴπητε, ἂν ἡ εὐτελεστάτη αὕτη οἰκονομία ἦναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀποζημιοῦσα διὰ τὴν ἀνισοῤῥοπίαν, ἥτις θέλει ἐπέλθει ἐκ ταύτης εἰς τὸν οἰκογενειακὸν προϋπολογισμὸν τῶν Ἀρεοπαγιτῶν. Βεβαίως ἔχω τὴν αὐτὴν γνώμην μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ἀποκρούω μετ’ ἀγανακτήσεως τὴν ἰδέαν, ὅτι κατόπιν τῆς ἐλαττώσεως τοῦ μισθοῦ τῶν οἱ Ἀρεοπαγῖται ἀμελέστερον θέλουσιν ἐκτελέσει τὸ καθῆκόν των, καὶ ὅτι θὰ ἐλαττωθῇ ἐντεῦθεν ὁ ζῆλός των· ἀλλὰ, καίτοι ἔχω τοιαύτην περὶ αὐτῶν γνώμην, καίτοι ἔχω πεποίθησιν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι ἐκ τοῦ ἀδίκου ῥαπίσματος, ὅπερ τοῖς δίδεται, θέλει ἐξαφθῆ ὁ ζῆλός των, ὁ ζῆλός των δὲν θὰ ἦναι ἱκανὸς, ὥστε νὰ ἐξαλείψῃ τὰς συνεπείας, τὰς ἐκ τῆς ἐπερχομένης ἀνισοῤῥοπίας εἰς τὰ οἰκονομικὰ αὐτῶν. Ἔχομεν πρὸ πάντων ἀνάγκην καλῶν δικαστῶν· καὶ δὲν ὁμιλῶ περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐν μιᾷ μόνῃ ὥρᾳ παίζουσι δεκάδας χιλιάδων δραχμῶν, οἱ ὁποῖοι ἄλλο ἔχουν ἐπάγγελμα παρὰ τὸ τοῦ δικαστοῦ, περὶ τῶν θαμώνων τοῦ Χρηματιστηρίου ἢ τῶν χαρτοπαικτείων, ὁμιλῶ περὶ τῶν ἀληθῶν δικαστῶν καὶ εὐτυχῶς τοιοῦτοι πολλοὶ εἶναι ἐν τῷ δικαστικῷ ἡμῶν κλάδῳ. Θέλετε νὰ ἔχητε αὐτοὺς τοὺς δικαστὰς ἐνημέρους εἰς τὴν ἐργασίαν των, μὴ περισπωμένους ἀπὸ τὸ καθῆκόν των; Χορηγήσατε αὐτοῖς τὰ μέσα τῆς ὑπάρξεως· ὅταν δὲ ἀπέναντι τῶν μέσων τῆς ὑπάρξεως τοῖς ἐχορηγήθη ἓν ἐλάχιστον ποσοστημόριον, μὴ τοῖς τὸ ἀφαιρεῖτε. Δύνανται νὰ ἐγκύπτουν εἰς τὸ ἔργον των, νὰ καταβάλλουν πᾶσαν προσπάθειαν εἰς ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντός των· οἱ περισπασμοὶ οἱ οἰκογενειακοὶ θὰ τοῖς ἀφαιροῦν τὸν χρόνον, τὸν ὁποῖον ὀφείλουν νὰ ἀφιερώσουν εἰς τὸ καθῆκόν των. Καὶ διὰ τοῦτο, Κύριοι, ἀπὸ τῆς πρώτης ἀναγνώσεως ἀντέστην κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, καίτοι ἤμην κατὰ τῆς αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας των, ὄχι διότι θέλει μειωθῆ ὁ ζῆλος τῶν Ἀρεοπαγιτῶν ἐκ τῆς ἐλαττώσεως, ἀλλὰ διότι δὲν εἶναι δυνατὸν, παρὰ νὰ ἐλαττωθῶσιν αὐτοὶ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντός των, θὰ ἐλαττωθῶσι δὲ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων των, διότι ἀναγκαίως θὰ περισπῶνται εἰς περιστάσεις καὶ δυσχερείας, τὰς ὁποίας ἐδημιούργησεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῷ οἰκογενειακῷ αὐτὴ ἡ Πολιτεία, καὶ, ὡς ὀρθῶς ἐῤῥέθη, μόνον μῖσος ἀληθὲς καὶ ἀμείλικτον κατὰ τῶν Ἀρεοπαγιτῶν ἠδύνατο νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀστοργίαν ταύτην τῆς Πολιτείας, τὴν ἀστοργίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης· διότι, πῶς εἶναι δυνατὸν σήμερον, ὁ Ἀρεοπαγίτης, ὁ μὴ ἔχων περιουσίαν,—καὶ οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν δὲν ἔχουσι τοιαύτην,—ὁ μὴ καταγινόμενος εἰς τὰ τοῦ Χρηματιστηρίου ἢ μὴ ἀσχολούμενος εἰς τὰ τῶν χαρτοπαικτείων, νὰ ἐξοικονομῇ τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἐδημιούργησεν εἰς τὴν οἰκογένειάν του κατόπιν τῆς ἐκτελεσθείσης ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας ἐπαγγελίας περὶ αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας του; Τῷ ἐδόθη μία ἐπαγγελία, καὶ αὐτὴ ἐξετελέσθη, ἔρχεται δὲ σήμερον ἡ Πολιτεία, ἀφοῦ τῷ εἶπεν, ὅτι «εἰς τὸ ἑξῆς τὸν βίον σου δύνασαι νὰ κανονίζῃς ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς μισθοδοσίας», καὶ τῷ ἀφαιρεῖ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον τῷ παρεχώρησεν. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐξ ἀρχῆς ἀντέστην κατὰ τοῦ νομοσχεδίου· καὶ ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἑκατονταπλασίας οἰκονομίας, βεβαίως ἤθελον πολεμήσει αὐτὴν, οὐδὲ ἐννοῶ οἰκονομίας, αἱ ὁποῖαι συντελοῦν μόνον εἰς τὴν καταστροφὴν τῆς Πολιτείας· τοιαύτας οἰκονομίας δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ διαπράξῃ πολλάς, ἀλλὰ θὰ διαπράξῃ οὕτως ἀληθῆ ἐγκλήματα κατὰ τῆς κοινωνίας· δύναται πολλοὺς ὑπαλλήλους νὰ τοὺς καταστήσῃ ἐπαίτας, νὰ τοὺς ἐκτροχιάσῃ,—διότι πρόκειται περὶ ἐκτροχιασμοῦ,—ἀλλὰ βεβαίως ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπηγγέλλοντο τὰς οἰκονομίας, οὐδέποτε ἀπέβλεπον εἰς τὸν ἐκτροχιασμὸν τῆς ἐν γένει Πολιτείας, τῆς Διοικήσεως, τῆς Δικαιοσύνης. Ἐὰν δὲ τοιαύτας οἰκονομίας ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της ἡ Κυβέρνησις, κάλλιον θὰ ἦτο διὰ τὸ Κράτος, κάλλιον θὰ ἦτο διὰ τὴν Πολιτείαν καὶ τὸν φορολογούμενον λαὸν νὰ δεκαπλασιάσῃ τοὺς φόρους.

§85Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὀφείλω ν’ ἀπαντήσω εἰς τινα ὑπαινιγμὸν, τὸν ὁποῖον ἔῤῥιψε πρὸ ὀλίγου ὁ προαγορεύσας. Ὑπέθετον τῷ ὄντι, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς θὰ ἐσωφρονίζετο ἐκ τῶν συχνῶν ῥαπισμάτων, τὰ ὁποῖα λαμβάνει καθ’ ἑκάστην παρὰ τῶν συναδέλφων του· δυστυχῶς ὅμως ἠπατήθην, διότι φαίνεται, ὅτι τὰ ῥαπίσματα οὐδόλως συνησθάνθη. Ὕβρισεν ἐκ περιτροπῆς πάντας τοὺς μέχρι τοῦδε ἀρχηγούς του καὶ ἀρχηγούς τῶν κομμάτων, δὲν ἐφείσθη δὲ οὔτε αὐτοῦ τοῦ τελευταίου ἀρχηγοῦ του, τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, διὰ τῶν περιφήμων ἐκείνων μουντζῶν, καὶ οὐδόλως ἐκπληκτικόν, ἐὰν θρασέως ἀποπειρᾶται νὰ μὴ φεισθῇ καὶ ἡμῶν τῶν νέων Βουλευτῶν, τῶν πρῶτον ἤδη εἰσερχομένων εἰς τὸν περίβολον τοῦτον καὶ δὴ προχθὲς γαύρως ἐπετέθη ἐναντίον συμπαθοῦς Βουλευτοῦ, τοῦ ἐκ Τρικκάλων ἀξιοτίμου συναδέλφου, θελήσας νὰ διδάξῃ εἰς αὐτὸν μαθήματα, τῶν ὁποίων αὐτὸς πρῶτος πρὸ πάντων ἔχει ἀνάγκην. Σήμερον ἦλθεν ἡ σειρὰ ἡ ἰδική μου, ὅπως αὔριον θὰ ἔλθῃ ἡ σειρὰ ἄλλων συναδέλφων ἐξ ὑμῶν. Μετ’ ἐμοῦ, ὁμολογῶ, ἔχει ἐκκρεμεῖς τινας λογαριασμούς, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ὡς δικηγόρος ἤρχετο εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον, ἐμοῦ εἰσαγγελεύοντος, καὶ δὲν εὕρισκεν, ὁ κακοσυνειθισμένος, τὴν Δικαιοσύνην θεραπαινίδα τῶν ὀρέξεων καὶ τῶν συμφερόντων του. Οὐδόλως ἑπομένως ἐκπλήττομαι, ἐὰν σήμερον ἦλθε νὰ μὲ ὑβρίσῃ τοιοῦτος ἄνθρωπος, οὐδὲν ἄλλο ἐπαγγελλόμενος ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, παρὰ τὸν θρασύστομον, ὁ περιαγαγὼν τὴν ὕβριν εἰς τέχνην, ὁ γνωστὸς εἰς ἅπαν τὸ Πανελλήνιον ὡς αὐθάδης ὑβριστὴς καὶ συκοφάντης. Ἐὰν ἀπαξιῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀπαντήσω αὐτῷ εἰς πολλά, ὀφείλω νὰ εἴπω ἐν γενικῇ γραμμῇ, ὅτι πᾶν ὅ,τι πράττει τὸ πράττει ἐκ τῆς γνωστῆς, ἀλλὰ πάντοτε ἀνικανοποιήτου δοξομανίας του, καὶ ἐκ τῆς ἐντεῦθεν ἀσβέστου μοχθηρίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ τῷ εἴπω ἔτι, εἶναι, ὅτι πᾶν ὅ,τι τὰ μέλη τῆς πλειονοψηφίας, — ὀφείλω δὲ καὶ ἐγὼ, ὡς μέλος τῆς πλειονοψηφίας, νὰ ἀπαντήσω, — πᾶν ὅ,τι λέγομεν, τὸ λέγομεν ἐκ στεῤῥᾶς πεποιθήσεως. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλω νὰ ἀπαντήσω εἰς αὐτὸν, εἶναι, ὅτι συμβαίνει ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον ἀφ’ ὅ,τι λέγει ἐναντίον ἡμῶν. Πᾶν ὅ,τι λέγει αὐτὸς, τὸ λέγει ἐκ πάθους καὶ μίσους. Προχθὲς ἐπετέθη ἀκαθέκτως κατὰ τοῦ Εἰσαγγελέως Βώλου, πολλοὶ δὲ τῶν Βουλευτῶν ἐθεώρησαν ἴσως, ὅτι τῷ ὄντι κακῶς προῆλθεν εἰς τὴν ὑποβολὴν τοῦ ἐγγράφου ἐκείνου ὁ Εἰσαγγελεὺς Βώλου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐζήτει παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν ἄδειαν, ὅπως καταδιώξῃ τὸν βουλευτὴν κ. Ἀξελόν, ὑπέθετον, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ συντάξῃ τοιοῦτον ἔγγραφον, ἐπείσθησαν μάλιστα πολλοί, διότι γνωρίζει τόσον ἀσυνειδήτως νὰ παραμορφώνῃ τὴν ἀλήθειαν. Ἄς γνωρίσουν ὅμως ἤδη, οἱ ἀγνοοῦντες, ὅτι ἄλλοι λόγοι, οὐχὶ τὸ ὑπέρτερον συμφέρον τῆς Δικαιοσύνης ἢ τῆς Πολιτείας, ἄλλη ἦτο ἡ ἀφορμή, λίαν εὐτελής, ἡ ὁποία ὤθησε τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς νὰ ἐπιτεθῇ τόσον ἀνάνδρως κατὰ τοῦ Εἰσαγγελέως Βώλου. Ὁ Εἰσαγγελεὺς Βώλου κ. Ἀντωνιάδης πρὸ ἑνὸς ἀκριβῶς ἔτους ἦτο ἀντεισαγγελεὺς Ἀθηνῶν, καὶ τότε αὐτὸς ἔλαβε μέρος, ὡς κατήγορος, εἰς τὴν ῥυπαρὰν ὑπόθεσιν, τὴν ὑπὸ τῶν συνεταίρων τοῦ Βουλευτοῦ Ἀττικῆς Ρούκη καὶ Γιαννοπούλου ἐξυφανθεῖσαν· ἐκεῖνος ἀπτόητος ἀπήγγειλε κατηγορίαν κατὰ τῶν συναδέλφων καὶ συνεταίρων τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς. Ἕνεκα τούτου μόνου, ἕνεκα τοῦ προσωπικοῦ ἀσβέστου πάθους του, ἠθέλησε προχθὲς νὰ κατακρίνῃ καὶ Κυβέρνησιν καὶ Βουλὴν καὶ πλειονοψηφίαν. Δὲν εἶναι δραστικὸν τὸ μέτρον· ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον, ὁσάκις ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, κατὰ τὴν ἀδιόρθωτον συνήθειάν του, παρεκτρέπηται, νὰ τὸν περιορίζῃ, οὐχὶ χάριν αὐτοῦ, ἀλλὰ χάριν τῆς εὐπρεπείας τοῦ Σώματος.

§86ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, ὁσάκις λαμβάνῃ τὸν λόγον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, οὐδένα περιορισμὸν νὰ τῷ ἐπιβάλλητε. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταβολῆς τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου.

§88ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι δά, κύριε Πρόεδρε! Ἡ ὥρα εἶναι 1 μετὰ μεσημβρίαν· νὰ διακόψωμεν διὰ τὸ ἀπόγευμα.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται λοιπὸν ἡ συνεδρίασις, καὶ θὰ ἐπαναληφθῇ τὴν 5ην ὥραν μ. μ. (Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 12 καὶ 45′ τῆς Μεσημβρίας. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ὥρᾳ 6 καὶ 20′ μ. μ.)

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταβολῆς τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου. Τίς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§91ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγώ.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κωνσταντόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§93ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ προκείμενον, κύριοι Βουλευταί, νομοσχέδιον περὶ τελωνειακῶν δασμῶν δύναται νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ δύο διαφόρους ἐπόψεις· αʹ) αὐτοτελῶς, αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ, ὡς κανονίζον ἐπὶ τὰ βελτίω τὰ ἀντικείμενα, περὶ τῶν ὁποίων πραγματεύεται, βʹ) ὡς ἀποτελοῦν μέρος τοῦ συνόλου τῶν μέτρων, διὰ τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις ἐπιζητεῖ τὴν θεραπείαν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα, ὡς πάντες ὁμοφώνως παραδέχονται, εἰς λίαν κρίσιμον περιῆλθον σημεῖον. Ἐὰν ἤθελέ τις προβῆ εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ νομοσχεδίου ὑπὸ τὴν πρώτην ἔποψιν, ὡς ὅλως αὐτοτελοῦς, δύσκολον εἶναι νὰ εὕρῃ λόγους, πείθοντας εἰς παραδοχὴν αὐτοῦ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου πρόκειται νὰ ἐπιβληθῶσι δασμοὶ 15% ἐπὶ εἰδῶν, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν εἶχεν ἐπεκταθῆ ὅμοιος δασμὸς, πρὸ τινος χρόνου ἐπιβληθείς. Πρόκειται συγχρόνως νὰ ἐπιβληθῇ δασμὸς 10 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν ἐπὶ τῆς σακχάρεως καὶ 1 λεπτοῦ ἐπὶ τοῦ σίτου, ὅμοιος δηλαδὴ ἐκείνου, ὅστις πρό τινων μηνῶν ἐπεβλήθη. Ἀλλ’ ὁ προσδιορισμὸς, κύριοι Βουλευταί, καὶ ἡ ἐπαύξησις τῶν τελωνειακῶν δασμῶν δὲν ἀνατίθεται εἰς τὴν ἰδιότροπον θέλησιν ἢ κρίσιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας· ὑποβάλλεται εἰς κανόνας, ἡ μὴ τήρησις τῶν ὁποίων συνεπάγεται ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἀποτυχίαν ἀκριβῶς τοῦ σκοποῦ, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς ἐπιβολῆς τῶν τελῶν ἐπιδιώκεται. Τὰ τέλη, περὶ ὧν πρόκειται, εἶναι βεβαίως τέλη τελωνειακά· δὲν ζητεῖται δι’ αὐτῶν ὑποστήριξις τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς, ἀλλὰ ζητεῖται ἡ ἀνεύρεσις προσόδου τινὸς ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Τὰ τέλη ὅμως ταῦτα δὲν δύνανται νὰ ἐπεκταθῶσι πέραν τοῦ σημείου ἐκείνου, ἐντὸς τοῦ ὁποίου αἱ οἰκονομικαὶ δυνάμεις τῶν καταναλωτῶν ἐπιτρέπουσι τὴν κατανάλωσιν τῶν εἰδῶν, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ φορολογηθῶσιν. Ἐὰν οἱ δασμοὶ ἐπεκταθῶσι πέραν καὶ τοῦ σημείου τούτου, τότε οἱ καταναλωταὶ δὲν δύνανται πλέον νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς κατανάλωσιν αὐτῶν. Ἡ εἰσαγωγὴ συνεπῶς τῶν εἰδῶν ἐλαττοῦται, καὶ τοιουτοτρόπως, ἀντὶ πολλάκις αὐξήσεως προσόδων, οἷα ἐπιζητεῖται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἐπέρχεται καὶ ἐλάττωσις ἀκόμη αὐτῆς. Καὶ νομίζω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι εὑρισκόμεθα ἀκριβῶς εἰς σημεῖον τοιοῦτον. Εἶναι γνωστὸν,—ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ ἐβεβαίωσε κατὰ τὴν εἰσηγητήριον τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔκθεσίν του,—ὅτι κατὰ τὸ τρέχον ἔτος οἱ τελωνειακοὶ δασμοὶ ἠλαττώθησαν καὶ θέλουσιν ἐλαττωθῆ ἴσως μέχρι 4 ἑκατομμυρίων. Ἀπόδειξις λοιπὸν προφανής, ὅτι καὶ αἱ δυνάμεις αἱ οἰκονομικαὶ τῶν καταναλωτῶν ἠλαττώθησαν, καὶ ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις, νομίζω, δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ εἰσαχθῇ νομοσχέδιον, ἐπαυξάνον τοὺς δασμοὺς, περὶ ὧν πρόκειται. Διὰ τὸν αὐτὸν δὲ λόγον, τῆς ἐλαττώσεως τῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων τῆς κοινωνίας, δὲν ἦτο, νομίζω, ἐπιτετραμμένον νὰ ἐπιβληθῶσι δασμοὶ ἐπὶ τῆς ζακχάρεως, ἐπὶ τοῦ σίτου καὶ ἄλλων τοιούτων εἰδῶν, οἵτινες θ’ αὐξήσουν τὴν τιμὴν τοῦ ἄρτου καὶ ἄλλων εἰδῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης εἰς βαθμὸν, ὁ ὁποῖος ἴσως καταστήσῃ προβληματικὴν τὴν συντήρησιν τῶν ἐνδεῶν πολιτῶν, ὁ βίος τῶν ὁποίων καὶ ἤδη κατέστη ἀρκετὰ δυσχερής. Ἰδοὺ λοιπὸν διατὶ ὑποστηρίζω, ὅτι, ἐὰν ἐξητάζομεν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ, ἠδυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπαυξηθῶσι καὶ νὰ ἐπιβληθῶσιν οἱ δασμοὶ, περὶ ὧν πραγματεύεται. Εἶναι, κύριοι Βουλευταὶ, ἀλήθεια, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν θεωρεῖ δυσάρεστον οἰκονομικὸν φαινόμενον τὴν ἐλάττωσιν τῆς εἰσαγωγῆς· ἔχει, φαίνεται, τὴν γνώμην, ὅτι τότε μόνον δύνανται νὰ βελτιωθῶσι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ὅταν ἀρχαὶ λιτότητος καὶ ἐγκρατείας ἐπικρατήσωσιν ἐν τῇ κοινωνίᾳ, τοὐλάχιστον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ εἴδη τὰ εἰσαγόμενα ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς· διότι, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, φρονεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, θὰ μείνῃ ἐν τῇ χώρᾳ ὁ χρυσὸς, ὁ ὁποῖος ἀποστέλλεται εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν πρὸς ἀγορὰν τῶν εἰδῶν τούτων, καὶ οὕτως ἡ Κυβέρνησις θὰ δύναται εὐχερῶς νὰ πορίζηται τὸν χρυσὸν αὐτὸν, πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους. Καὶ ἠκούσατε, Κύριοι, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μετ’ εὐχαριστήσεώς τινος ἀνέφερε τὴν ἐλάττωσιν τῶν δασμῶν κατὰ 4 ἑκατομμύρια, καὶ χαίρων ὑπελόγιζε μάλιστα τὸ ποσὸν τοῦ χρήματος, ὅπερ ἔμεινεν ἐν τῇ χώρᾳ, εἰς 22 ἢ 23 ἑκατομμύρια, ἕνεκα τῆς ἐλαττώσεως αὐτοῦ. Ἂν, Κύριοι, ἦτο ἀληθὴς καὶ βάσιμος ἡ τοιαύτη θεωρία, φρονῶ, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠδύνατο εὐχερῶς νὰ κατορθώσῃ τὴν πλήρη ἐφαρμογὴν αὐτῆς, διότι ἠδύνατο νὰ πολλαπλασιάσῃ αὐτοὺς τοὺς φόρους τῆς εἰσαγωγῆς, ἢ νὰ ἀπαγορεύσῃ καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν εἰς τὸ Κράτος εἰσαγωγὴν τῶν εἰδῶν τούτων, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν κοινωνίαν αὐτὴν τὴν πατριωτικὴν ἐγκράτειαν, καὶ νὰ κατορθώσῃ νὰ μείνῃ ἐν τῇ χώρᾳ, πρὸς μεγάλην ἀνακούφισιν ἁπάντων, ὅλος αὐτὸς ὁ χρυσὸς, ὁ ἀποστελλόμενος πρὸς ἀγορὰν τῶν εἰδῶν τούτων. Ἀλλὰ βεβαίως, Κύριοι, ἡ θεωρία αὕτη τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐντελῶς ἀνυπόστατος. Ἀναγνωρίζουσι καὶ παραδέχονται ἅπαντες, ὅτι ἡ ἐλάττωσις τῆς εἰσαγωγῆς, ἡ ὁποία συνεπάγεται καὶ αὐτῆς τῆς ἐξαγωγῆς τὴν ἐλάττωσιν, δὲν ἀποδεικνύει, ὅτι πνεῦμα οἰκονομίας καὶ ἐγκρατείας ἐπεφοίτησεν αἴφνης εἰς τὴν κοινωνίαν, ἀλλ’ ἀποδεικνύει ἀλανθάστως, ὅτι αἱ οἰκονομικαὶ δυνάμεις τῆς κοινωνίας ἠλαττώθησαν, εἰς τρόπον ὥστε δὲν ἔχει τὰ μέσα πλέον, ἵνα προμηθευθῇ καὶ καταναλώσῃ αὐτὰ τὰ ἀντικείμενα, ἅτινα ἐπρομηθεύθη εἰς προηγουμένην ἐποχήν. Αὐτὸς μάλιστα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀποκρούων ἄλλοτε, εἰς παρῳχημένας ἐποχὰς, τὰς ἰδέας τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ὁποία ὑπεστήριζεν, ὅτι κάματος ἐπῆλθεν εἰς τὴν παραγωγὴν καὶ ἀτονία εἰς τὴν κατανάλωσιν, ἐπεκαλεῖτο, ἀντιθέτως πρὸς τὰ νῦν δογματιζόμενα, τὴν προϊοῦσαν αὔξησιν τῆς εἰσαγωγῆς, εἰς ἀπόδειξιν τῆς οἰκονομικῆς εὐρωστίας τοῦ τόπου! Ἑπομένως, ἂν προέκειτο, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἐξετασθῇ αὐτοτελῶς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἠθέλομεν φθάσει εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν ἱκανοὶ λόγοι, πείθοντες νὰ παραδεχθῶμεν αὐτό. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰσήγαγε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ οὐχὶ ὡς αὐτοτελές, τὸ εἰσήγαγεν ὡς ἀποτελοῦν μετ’ ἄλλων ἓν σύνολον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιζητεῖ τὴν ἀνόρθωσιν τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως, καὶ ὑπ’ αὐτὴν κυρίως τὴν ἔποψιν πρέπει νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς ἐξέτασιν αὐτοῦ. Καὶ ἐὰν ἠθέλομεν προβῆ εἰς τοιαύτην ἐξέτασιν, ἠδύνατο νὰ γεννηθῇ τὸ ζήτημα, ἐὰν δὲν ἤθελε συντελέσει μᾶλλον τὸ νομοσχέδιον πρὸς τὸν σκοπὸν, ὁ ὁποῖος ἐπιδιώκεται, ἐὰν περιεῖχεν, ἀντὶ αὐξήσεως, ἐλάττωσιν τῶν ἐπιβαλλομένων δασμῶν, δυναμένην νὰ παρακωλύσῃ τὴν προαγωγὴν τοῦ λαθρεμπορίου, καὶ συνοδευομένην μετὰ τῆς ὑποχρεώσεως τῶν εἰσαγόντων, νὰ πληρόνωσιν εἰς χρυσὸν τὸν ἐπιβαλλόμενον φόρον. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἤθελε κατορθωθῆ νὰ καθορισθῇ ἡ τιμὴ τοῦ συναλλάγματος ὁμαλῶς καὶ σταθερῶς, καὶ νὰ μὴ ὑπόκηται εἰς τὰς αἰφνιδίας ἐκείνας διακυμάνσεις, αἱ ὁποῖαι κυρίως ἀποτελοῦσι τὴν βλάβην τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς συναλλαγῆς. Ἀλλ’ ἐγώ, κύριοι Βουλευταί, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι σήμερον ἡ κατάλληλος στιγμή, ἵνα προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς τοιαύτην ἐξέτασιν τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἀποτελοῦντος μέρος τοῦ συνόλου τῶν μέτρων τῆς Κυβερνήσεως. Φρονῶ, ὅτι, ἵνα διεξαχθῇ δεόντως ἡ συζήτησις αὕτη, εἶναι ἀνάγκη νὰ γνωρίσῃ πρότερον ἡ Βουλὴ ἐπακριβῶς τὰς λεπτομερείας τοῦ ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ, καὶ νὰ γνωρίσῃ ἐκ τῆς γενησομένης ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ γενικῆς συζητήσεως, ὁποία τις εἶναι ἀκριβῶς ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις, περὶ θεραπείας τῆς ὁποίας πρόκειται νὰ μάθῃ ἀκριβῶς ἡ Βουλὴ τὸ ποσὸν τῶν ἐσόδων, τὸ ποσὸν τῶν ἐξόδων, τὸ ἔλλειμμα τὸ ὑπάρχον, νὰ πεισθῇ ἐκ τῆς συζητήσεως ἐκείνης, ὅτι εἶναι ἀληθῶς δυνατὸν διὰ τῶν μέσων τοῦ Κράτους νὰ ἀνευρεθῇ τὸ ἀναγκαιοῦν χρῆμα, καὶ τότε νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐξέτασιν περὶ τῶν μέτρων, εἰς τὰ ὁποῖα ὀφείλομεν κατὰ προτίμησιν νὰ προβῶμεν πρὸς προμήθειαν τοῦ χρήματος. Διὰ ταῦτα, κύριοι Βουλευταί, ἐγὼ εἶχον τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ζητήσω παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, περιελθόντος ἤδη εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν, μέχρι τῆς διεξαγωγῆς τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ γενικῆς συζητήσεως. Νομίζω μάλιστα, κύριοι Βουλευταί, ὅτι πρὸς ὀρθὴν λύσιν τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος δὲν ἀρκεῖ μόνον νὰ γνωρίσωμεν, ποία τις εἶναι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ τόπου, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ γνωρίσωμεν τὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους καὶ ὑπὸ πᾶσαν ἄλλην ἔποψιν. Φρονῶ, ὅτι ἡ παραγωγὴ καλῶν οἰκονομικῶν ἀποτελεσμάτων ἐξήρτηται πρὸ πάντων ἐκ τῆς δεούσης λειτουργίας τῆς κυβερνητικῆς μηχανῆς ἐν συνόλῳ. Φρονῶ, ὅτι, ἂν οἱ κλάδοι τῆς μηχανῆς αὐτῆς δὲν ἐνεργῶσι δεόντως, ὀφείλομεν κατὰ προτίμησιν νὰ ἐνασχοληθῶμεν εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν κλάδων τούτων, διότι διὰ τῆς βελτιώσεως αὐτῶν, διὰ τῆς βελτιώσεως τῆς διοικήσεως, διὰ τῆς βελτιώσεως τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης, δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα πολὺ σπουδαιότερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ προκαλέσῃ ἡ ἐπιβολὴ νέων φόρων, ἢ ἡ πραγματοποίησις οἰκτρῶν τινων οἰκονομιῶν. Ἕνεκα τούτου μάλιστα φρονῶ, ὅτι οὐχὶ ὀρθῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως περιωρίσθη κατὰ τὴν εἰσηγητήριον αὐτοῦ ἔκθεσιν νὰ πραγματευθῇ περὶ μόνης τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους. Ὁ λόγος, ὅτι δῆθεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐκλήθη κυρίως, ἵνα ἀποφανθῇ περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος, ἵνα ἀποφανθῇ περὶ τῆς ἰδίας αὐτοῦ οἰκονομικῆς πολιτικῆς, μοὶ φαίνεται ἐντελῶς ἀνυπόστατος. Ἡ Κυβέρνησις, δι’ ἧς ἐκλήθη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς ἐξάσκησιν τῶν δικαιωμάτων του, ἐνόμισε καλὸν νὰ ὑποβάλῃ πρὸς αὐτὸν πλήρη τὴν θλιβερὰν ἀληθῶς εἰκόνα, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται αἱ ὑποθέσεις τοῦ Κράτους, καὶ τοῦτο, ἵνα ἐπὶ τῇ γνώσει τοῦ συνόλου προβῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν ἁρμοδίων προσώπων, δι’ ὧν ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ θεραπεία. Ἡ δὲ προκάτοχος ἐκείνης Κυβέρνησις, διανοηθεῖσα νὰ χαρακτηρίσῃ ὡς ἔκθεσμον τὴν ἐνεργὸν ἐπέμβασιν τῆς Βασιλείας εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ πολιτεύματος καὶ τὴν πρὸς τοῦτο χρῆσιν τῶν βασιλικῶν δικαιωμάτων, καὶ ζητήσασα ψῆφον κατὰ τῆς τοιαύτης ἐνεργείας ἐκ μέρους τοῦ λαοῦ, ἡ Κυβέρνησις, λέγω, ἐκείνη προσέδωκε τὸν πρωτεύοντα χαρακτῆρα εἰς τὴν διεξαχθεῖσαν ἐκλογικὴν πάλην, ὡς ἀφορῶσαν εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς χρήσεως τῶν βασιλικῶν προνομίων. Μεθ’ ὅλα ταῦτα, ἀπορῶ ἀληθῶς, πῶς διενοήθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐκλήθη νὰ ἀποφανθῇ περὶ τῆς ἰδίας αὑτοῦ οἰκονομικῆς πολιτικῆς. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐκθέτων ταῦτα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐξέφερε καὶ περὶ τῶν βασιλικῶν ἀκόμη προνομίων ἰδέας καὶ σκέψεις, τὰς ὁποίας ποσῶς δὲν συμμερίζομαι, τὰς ὁποίας θεωρῶ ὅλως ἐσφαλμένας. Ἔλεγεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι τὰ δικαιώματα τοῦ Ἡγεμόνος, καίπερ ἀπολύτως ἐν τῷ γράμματι τοῦ νόμου ἀναγραφόμενα, δὲν εἶναι ὅμως ἀπόλυτα, ἀλλ’ ἡ νομιμότης τῆς χρήσεως αὐτῶν ἐξήρτηται ἐκ τῆς σπουδαιότητος τῶν ἐκκρεμῶν ζητημάτων, καὶ ὡς τοιαῦτα ἐθεώρει μόνον τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα. Ὥστε, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τῆς στρατιωτικῆς συντάξεως τῆς χώρας, περὶ τῶν ἐξωτερικῶν σχέσεων τῆς χώρας κτλ., ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἦτο διατεθειμένος νὰ χαρακτηρίσῃ ὡς ἀντισυνταγματικὴν τὴν χρῆσιν τῶν δικαιωμάτων τούτων! Ἐπαναλαμβάνω, Κύριοι, ὅτι ἐγὼ οὔτε ἐν τῷ κειμένῳ τοῦ Συντάγματος οὔτε ἐν ταῖς γενομέναις περὶ αὐτοῦ συζητήσεσιν εὗρον καθιερωμένην τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑποστηρίζει. Τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος ῥητῶς, σαφῶς, ἄνευ ἐξαιρέσεως καθιεροῖ τὸ δικαίωμα τοῦ Βασιλέως τοῦ διορίζειν καὶ παύειν τοὺς Ὑπουργοὺς, τὸ δικαίωμα τοῦ διαλύειν τὴν Βουλήν. Ἑπομένως θεωρῶ τὰ δικαιώματα ταῦτα ὡς ἀπόλυτα, καὶ φρονῶ, ὅτι οὐδέποτε οἱαδήποτε χρῆσις αὐτῶν δύναται ν’ ἀποτελέσῃ παράβασιν τοῦ Συντάγματος. Ἀναγνωρίζω βεβαίως, ὅτι τὰ δικαιώματα τοῦ Στέμματος, ὡς καὶ τὰ δικαιώματα πάσης ἄλλης ἀρχῆς, χορηγοῦνται ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς Πολιτείας, καὶ μόνον ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ συμφέροντος πρέπει νὰ γίνηται χρῆσις αὐτῶν. Ἀλλ’ ἡ ἐκτίμησις, Κύριοι, καὶ ἡ κρίσις περὶ τούτου ἀνατίθεται εἰς αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, εἰς τὴν σύνεσιν δὲ αὐτῆς ταύτης ἀνατιθεμένη, ἀποτελεῖ ζήτημα οὐχὶ νομιμότητος, ἀλλὰ σκοπιμότητος, ἡ μὴ ὀρθὴ λύσις τοῦ ὁποίου οὐδέποτε δύναται νὰ ἀποτελέσῃ παρανομίαν. Ἀναγνωρίζω, Κύριοι, ἐπίσης, ὅτι τὸ ἰδανικὸν, εἰς ὃ τείνει τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, εἶναι νὰ κυβερνᾶται ἡ χώρα διὰ τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία ὑποδεικνύει, καὶ μακαρίζω μάλιστα καὶ τοὺς ἡγεμόνας, παρ’ οἷς ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ συστήματος τούτου ἐξασφαλίζει τὴν εὐημερίαν καὶ τὴν πρόοδον τῆς Πολιτείας. Ἀλλ’ ὅταν πολυχρόνιος ἐφαρμογὴ τῶν ἰδεῶν τούτων ἔσχεν ὡς συνέπειαν αὐτὴν τὴν οἰκτρὰν καὶ ἐλεεινὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἐνώπιόν μας, φρονῶ τότε, ὅτι οὐ μόνον δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ καθῆκον τοῦ Ἡγεμόνος εἶναι νὰ μεριμνήσῃ ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας περὶ τοῦ καταρτισμοῦ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, πάντοτε βεβαίως ὑπὸ τὴν ἐπιφύλαξιν τῆς ἐγκρίσεως τοῦ Κοινοβουλίου ἢ τοῦ Ἔθνους. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ὤφειλον νὰ ὑποβάλω τὰς ἰδέας μου ταύτας, ἀφοῦ περὶ τῶν ζητημάτων τούτων ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ ποιήσηται λόγον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ὤφειλε λοιπὸν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπαναλαμβάνω, νὰ προβῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς εἰς πλήρη ἔκθεσιν τῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων τῆς Πολιτείας. Ἐν τούτοις περιωρίσθη, ὡς γνωρίζετε, εἰς μόνην τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν καὶ ὁποίαν παρέστησεν αὐτήν; Κατὰ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὰ βάρη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, κατὰ τὸν ἐκτελούμενον προϋπολογισμὸν, ἀνέρχονται εἰς 98 καὶ πλέον ἑκατομμύρια, σὺν τῇ προσθήκῃ τῶν βαρῶν, τὰ ὁποῖα διὰ νόμων μεταγενεστέρων ἐπεβλήθησαν, ἀνερχομένων εἰς 4 καὶ πλέον ἑκατομμύρια. Ὅλα αὐτὰ, λέγω, τὰ βάρη δὲν εἶναι ἐπαρκῆ δυστυχῶς, ἵνα ἐκπληρωθῶσιν αἱ ὑποχρεώσεις, αἱ ὁποῖαι βαθμηδὸν ἐπεβλήθησαν εἰς τὸ Κράτος, ἂν καὶ κατηργήθησαν ἐν τῷ μεταξὺ τὰ πλεῖστα τῶν χρεωλυσίων, διὰ τῶν ὁποίων τοὐλάχιστον ἐπληρόνοντο τὰ κεφάλαια τοῦ δημοσίου χρέους καὶ ἠλαττοῦντο συνεπῶς οἱ δι’ αὐτὰ πληρονόμενοι τόκοι. Δὲν εἶναι, λέγω, ἐπαρκῆ ὅλα τὰ βάρη ταῦτα, καὶ ἀπαιτεῖται, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ ἐπιβληθῶσιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νέαι, βαρεῖαι καὶ ὀδυνηραὶ θυσίαι. Τίνες εἶναι αὗται; Εἶναι ἡ ἐπαύξησις τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, ἐπὶ τοῦ σίτου, ἐπὶ τόσων ἄλλων εἰδῶν, καὶ ἡ ἐντεῦθεν ἐπερχομένη δυσχέρεια τῆς ζωῆς τῶν ἐνδεῶν ἀνθρώπων. Εἶναι ἡ κατάργησις τοῦ ὡραίου θεσμοῦ τῆς γενικῆς στρατολογίας, ὁ ὁποῖος λειτουργεῖ εἰς ὅλα τὰ Κράτη τοῦ Αἵμου, καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστηρίζομεν ἐλπίδας ἱκανοποιήσεως τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν πόθων. Εἶναι ἡ παῦσις παντὸς δημοσίου ἔργου, ἕνεκα τῆς κατασκευῆς, λέγουσι, τῶν σιδηροδρόμων, ἐνῷ ἐγὼ ἐφρόνουν, ὅτι, διὰ νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὰς κοινωνικὰς ἀνάγκας οἱ σιδηρόδρομοι, ἀπαιτούμενον ἦτο νὰ συνδεθῶσι μετὰ τῶν λοιπῶν ἄκρων τῆς ἐπικρατείας. Εἶναι ἡ κατάργησις τῶν Ἐπαρχείων, ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ὡς συνέπειαν, εἰμὴ τὴν καταστροφὴν τοῦ ἐπαρχιακοῦ βίου καὶ τὴν ἀφαίρεσιν ἑνὸς κέντρου ἐπισκοπήσεως τῆς δημοσίας τάξεως καὶ ἐν γένει τῆς ὑπηρεσίας. Εἶναι ὁ ἀποκλεισμὸς τῶν τέκνων τοῦ λαοῦ ἀπὸ τῶν ἀγαθῶν οὐχὶ μόνον τῆς ἀνωτάτης, ἀλλὰ καὶ τῆς μέσης ἀκόμη ἐκπαιδεύσεως. Εἶναι ἡ κατάργησις τῆς αὐτοδιοικήσεως τῶν δήμων διὰ τῆς ἀναθέσεως πλήρους τῆς ἀστυνομίας εἰς πρόσωπα, ἔξωθεν λαμβανόμενα. Τοιαῦται, Κύριοι, καὶ ἄλλαι εἶναι, ἐπαναλαμβάνω, αἱ βαρεῖαι καὶ ὀδυνηραὶ θυσίαι, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιβληθῶσιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ἵνα δυνηθῶμεν ν’ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους. Τὰς θυσίας ταύτας ἀπηρίθμησεν ὁ κ. Πρόεδρος μεγάλῃ τῇ φωνῇ καὶ ἀταράχῳ συνειδήσει, διότι ὑπεστήριξε συγχρόνως, ὅτι παραίτιος αὐτῶν δὲν εἶναι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ οἱ ἐκ περιτροπῆς διαδεχθέντες αὐτὸν εἰς τὴν ἐξουσίαν κατὰ τὸ παρελθόν! Καὶ διὰ τοῦ ἰσχυρισμοῦ τούτου ἔδωκε πάλιν ἀφορμὴν νὰ ἐπαναληφθῶσιν αἱ μακραὶ καὶ ἀνιαραὶ καὶ ἄγονοι ἐκεῖναι συζητήσεις περὶ τῆς ἐπὶ τῇ οἰκονομικῇ παραλυσίᾳ εὐθύνης, διὰ τῆς ὁποίας τόσος χρόνος καὶ τόσοι λόγοι κατηναλώθησαν εἰς τὸ παρελθὸν, καὶ οἵτινες διεξάγονται δυστυχῶς διὰ τρόπου οὐχὶ πάντοτε συμφώνου πρὸς τὴν ἀλήθειαν καὶ πρὸς τὴν καλὴν πίστιν, εἰς τρόπον ὥστε δύσκολον ἀποβαίνει νὰ σχηματίσῃ τις γνώμην περὶ τοῦ αἰτίου ἀληθῶς τῆς οἰκονομικῆς αὐτῆς καταστάσεως. Αὐτὸς δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔδωκε δείγματα τοῦ τρόπου τούτου τῆς διεξαγωγῆς τῶν συζητήσεων. Ἔσπευσε νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, ἀπερχόμενος τῆς ἐξουσίας κατὰ τὸ 1890, κατέλιπε τὰ χρεώγραφα τοῦ Κράτους εἰς ὑψηλὰς τιμὰς, παρέλειψεν ὅμως νὰ δηλώσῃ συγχρόνως, ὅτι ὀλίγους μῆνας πρότερον δάνειον δημόσιον, ἐγγυώμενον δι’ ὑποθήκης ἐπὶ τοῦ κατασκευασθησομένου σιδηροδρόμου, ἀπέτυχε κατὰ τὸ πλεῖστον, καὶ ὅτι τὰ χρήματα τοῦ δανείου τούτου ἐδαπανήθησαν πρὸς πληρωμὴν τῶν τακτικῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους! Ἔσπευσε νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι οἱ διάδοχοί του ἐπηύξησαν τὰς δαπάνας διὰ τῆς ἀνασυστάσεως τῶν Ἐπαρχείων, τῶν ὁποίων ζητεῖ ἐκ νέου τὴν κατάργησιν, παρέλειψεν ὅμως νὰ δηλώσῃ συγχρόνως, ὅτι ἡ δαπάνη αὕτη συνεψηφίσθη ἀπέναντι τῆς δαπάνης τῶν καταργηθέντων Νομαρχιακῶν Συμβουλίων, τὰ ὁποῖα πράγματι ἐντελῶς ἄχρηστα ἀπεδείχθησαν. Ἀνέφερεν, ὅτι ἤθελεν, ἂν ἔμενεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἀποφύγει τὴν δαπάνην τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας, ὅπερ δὲν εἶναι ἀκριβὲς, διότι ἡ δαπάνη εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸ τρέχον ἔτος, πληρόνεται δὲ ἐκ τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιΐας. Ἔσπευσε νὰ δηλώσῃ, ὅτι ηὔξησαν τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ οἱ διάδοχοί του· διατί; Διότι αἱ ἀτμοτελωνίδες ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἐπεστράφησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλὰ τοῦτο, Κύριοι, δὲν εἶναι ἀκριβὲς, διότι ἡ διάδοχος Κυβέρνησις, ἡ προκάτοχος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐνόμισεν ὀρθὸν νὰ ἐγκρίνῃ τὸν νόμον, τὸν ψηφίσαντα τὴν μεταφορὰν ταύτην, φρονοῦσα, ὅτι ὁ στρατιωτικὸς καταρτισμὸς τῶν ἀτμοτελωνίδων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν εἶναι συντελεστικώτερος πρὸς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἡ σύστασίς των ἐπιδιώκει· ἡ δὲ πρόθυμος παροχὴ τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο δι’ ἁπλῆς συνεννοήσεως μεταξὺ τῶν δύο Ὑπουργείων νὰ λυθῇ ἐπιτυχῶς. Οὕτω λοιπόν, ἐπαναλαμβάνω, διεξάγεται ὁ περὶ τῆς εὐθύνης μεταξὺ τῶν ἐριζόντων ἀγὼν, καὶ ἑπομένως εἰς δύσκολον ἕκαστος περιέρχεται θέσιν, ἵνα ἀνεύρῃ, ποῦ ἔγκειται ἡ ἀλήθεια. Ἐγὼ, Κύριοι, ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἀναζητήσωμεν τοιαύτας εὐθύνας, ἤθελον ὑποβάλει εἰς τοὺς κ. Βουλευτὰς ἕτερον τρόπον, ὁ ὁποῖος ἠδύνατο νὰ ὁδηγήσῃ ἡμᾶς εἰς ἀσφαλέστερον συμπέρασμα. Ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦ νῦν, οἱ ἐρίζοντες διευθύνουσι κυριαρχικῶς τὰς ὑποθέσεις τοῦ Κράτους· ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ ὀκτὼ σχεδὸν ἔτη, ὁ ἕτερος ἐπὶ δύο καὶ πλέον ἔτη. Ὅλα λοιπὸν τὰ σήμερον ἀπαντώμενα ἀποτελέσματα εἰς ποίους ἄλλους πρέπει νὰ ἀποδοθῶσιν, εἰμὴ εἰς αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι ἐπελήφθησαν τῆς διοικήσεως τῶν κοινῶν; Ἀφ’ ἑτέρου, ὅτε παρέλαβε τὰς ὑποθέσεις τοῦ Κράτους ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὰ 1882, τὸ οἰκονομικὸν νόσημα μόλις εἶχεν ἀναφανῆ, εὑρίσκετο εἰς τὰ πρῶτα αὐτοῦ σπέρματα, καὶ ἂν τότε κατεβάλλετο ἡ δέουσα πρόνοια πρὸς θεραπείαν αὐτοῦ, οὔτε ἤθελε κἂν ἀναπτυχθῆ τὸ νόσημα τοῦτο, τὸ ἤδη καταλαβὸν ὁλόκληρον τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Κράτους. Ἔλεγον πάντοτε οἱ ἀξιότιμοι ὁμοφρονοῦντες τοῦ κ. Προέδρου, ὅτι κυβερνᾷν σημαίνει προνοεῖν, καὶ ὅμως αὐτοὶ, εἰς λίαν εὐάρεστον θέσιν ἀναλαβόντες τότε τὰ οἰκονομικὰ, — καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι πρό τινος χρόνου εἶχεν ἐκδοθῆ εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν δάνειον ἑλληνικὸν, καὶ ἐκαλύφθη δὶς, — ἂν, λέγω, ἐμερίμνων πράγματι περὶ θεραπείας αὐτοῦ, ἂν ἐφήρμοζον ἔκτοτε αὐτὰ τὰ ἡρωϊκὰ μέτρα, ἅτινα νῦν ὑποβάλλουσι καὶ ὑποστηρίζουσι, δὲν ἤθελε ποσῶς ἀναπτυχθῆ τὸ οἰκονομικὸν αὐτὸ νόσημα, τὸ ὁποῖον ἤδη μᾶς πιέζει. Ἀλλ’ ἄλλην ὁδὸν τότε ἐτρέποντο, τὴν ὁδὸν τῶν δαπανῶν καὶ τῆς σπατάλης. Δὲν ἐνεθυμοῦντο τότε τὰς ὀρθὰς πραγματικῶς γνώμας περὶ τῆς βαθμιαίας ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἃς ἠκούσατε τοῦ κ. Προέδρου ὑποστηρίζοντος, ἀλλὰ προέβησαν καὶ εἰς ἀπότομον ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ κατελθόντες τῆς ἐξουσίας τῷ 1885, κατέλιπον ὄπισθεν αὑτῶν οἰκτρὰ ναυάγια καὶ ἐρείπια καὶ εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰς τὴν Κοινωνίαν. Καὶ ἀνελθόντες αὖθις εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ ἐπὶ πέντε σχεδὸν ἔτη διαμείναντες, κατέλιπον τὸ Κράτος μὴ δυνάμενον νὰ ὑπάρξῃ ἄνευ συνάψεως νέων δανείων. Μετὰ ταῦτα πάντα δύναται νὰ παραδεχθῇ τις ἐξ ὑμῶν, ὅτι, ἂν πρόκηται σήμερον νέαι καὶ ὀδυνηραὶ θυσίαι νὰ ἐπιβληθῶσιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, οὐδεμίαν ἔχει εὐθύνην ἐκ τούτων ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; Ἀλλὰ τὸ ζήτημα, Κύριοι, τῆς εὐθύνης οὐδεμίαν ἔχει πλέον πρακτικὴν σημασίαν, εἶναι ζήτημα ἱστορικόν. Τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται ἡμεῖς νὰ ἀποφανθῶμεν, εἶναι, ἂν πρέπῃ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιβολὴν ὅλων αὐτῶν τῶν θυσιῶν, αἱ ὁποῖαι ζητοῦνται ἐπὶ τῆς κυρτωθείσης πρὸ πολλοῦ ῥάχεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ καὶ πάλιν, Κύριοι, ἐπαναλαμβάνω, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἡ σημερινὴ στιγμὴ ἡ κατάλληλος, ἵνα λύσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο. Φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῇ ἡ γενικὴ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐκ τῆς ὁποίας θέλομεν ὁδηγηθῆ εἰς ὅλας τὰς λεπτομερείας τοῦ ζητήματος, καὶ διὰ τοῦτο ἐγὼ ὑποβάλλω πρὸς ὑμᾶς πρότασιν, νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, ἡ τρίτη πλέον, τοῦ νομοσχεδίου μέχρι διεξαγωγῆς τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὑποθέτω, Κύριοι, ὅτι ἡ γνώμη μου δὲν θὰ γείνῃ ἀποδεκτὴ ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας, καὶ δὲν ἔχω μάλιστα—τὸ ἀναγνωρίζω—οὔτε τὴν δύναμιν, ἵνα προκαλέσω τὴν ἀπόφασίν της ἐπὶ αὐτῆς, ἀλλὰ, ἕνεκα τούτου, φρονῶ, ὅτι μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν πλειονοψηφίαν παρατηρήσεις τινάς. Οὐχὶ μόνον, Κύριοι, ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους, ἀλλὰ ἡ κατάστασις τοῦ Κράτους ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν περιῆλθεν ἀληθῶς εἰς οἰκτρὸν καὶ ἀξιοδάκρυτον σημεῖον. Ἡ δημοσία τάξις καὶ ἀσφάλεια ἐκ βάθρων ἐσαλεύθη· τὸ ἀποδεικνύει ὁ φοβερὸς πολλαπλασιασμὸς παντὸς εἴδους ἐγκλημάτων, καὶ ἰδίως τῶν ἐγκλημάτων κατὰ τῆς ζωῆς, ἐκ τῶν ὁποίων χίλιοι σχεδὸν ἀκμαῖοι καὶ ἐργατικοὶ ἄνδρες ἀπέρχονται τοῦ κόσμου τούτου, ἐνῷ ἕτεροι χίλιοι ἀπέχουσι πάσης ἐργασίας καὶ σήπονται εἰς τὰς φυλακάς, ἢ γίνονται φυγόδικοι. Τὸ ἀποδεικνύει αὐτὸς ὁ μέγας ἀριθμὸς τῶν φυγοδίκων, ἕνεκα τοῦ ὁποίου μάλιστα ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς συνέλαβε τὴν πρωτότυπον ἰδέαν νὰ χαρακτηρίσῃ καὶ ὡς ἀξιόποινον πρᾶξιν τὴν φυγοδικίαν, καὶ ζητεῖ μάλιστα κατεπειγόντως τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ περὶ τούτου νομοσχεδίου. Ἡ κατάστασις, Κύριοι, τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης ἐπίσης δὲν εἶναι ποσῶς εὐάρεστος. Καὶ ἄλλοτε ἔλεγον πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ διάδικος ὀφείλει νὰ περιμένῃ ὀκτὼ ὁλόκληρα ἔτη, ἵνα ἔλθῃ εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον ἡ σειρὰ τῆς συζητήσεως τῆς ὑποθέσεώς του, ἀμφιβάλλω δὲ, ἐὰν ὅλοι οἱ δόντες καταγγελίας θέλωσι ζήσει, ἵνα ἴδωσι τὸ πέρας τῆς ἐπ’ αὐτῶν δικαστικῆς ἐνεργείας, ἀφοῦ, ὡς γνωστόν, τερατώδης εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκκρεμῶν ἀνακρίσεων. Καὶ ὅμως, Κύριοι, ὄχι μόνον δὲν λαμβάνεται πρόνοιά τις περὶ βελτιώσεως αὐτῆς τῆς καταστάσεως, περὶ ἐνημερότητος τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης, περὶ ἧς ὅλοι λέγουσιν, ὅτι εἶναι ἡ ἄγκυρα τῆς κοινωνίας, ὅτι εἶναι ὁ ἐπιούσιος ἄρτος τοῦ λαοῦ, οὐ μόνον, λέγω, οὐδὲν ἀπολύτως λαμβάνεται μέτρον, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας λαμβάνονται μέτρα, τὰ ὁποῖα θέλουσι συντελέσει εἰς τὴν ἐπίτασιν τοῦ κακοῦ. Καὶ γνωρίζετε, ὅτι σήμερον ἐπεψηφίσθη νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐλαττοῦται ὁ μισθὸς τῶν μελῶν τοῦ Ἀρείου Πάγου. Εἶναι δυνατὸν, μετὰ τοιοῦτον μέτρον, νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι θέλουσιν ἐλαττωθῆ τὰ ἔτη, καθ’ ἃ ὁ διάδικος ὀφείλει νὰ περιμείνῃ, ἵνα ἔλθῃ ἡ σειρὰ τῶν ὑποθέσεών του; Καὶ δὲν ὑπάρχει ἀφορμὴ νὰ φοβώμεθα τοὐναντίον, ὅτι τὰ ἔτη ταῦτα θέλουσι διαπλασιασθῆ; Ἠκούσατε ἐπίσης, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἡτοίμασε νομοσχέδιον περὶ μεταβολῆς τοῦ ὁρκωτικοῦ συστήματος, εἰσήγαγεν αὐτὸ εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐπιζητεῖ κατεπειγόντως τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ, καὶ ἀντέκρουε μάλιστα τὸν ἀξιότιμον ἐξ Αἰγιαλείας συνάδελφον, ἀπαιτοῦντα μείζονα προθεσμίαν μελέτης. Καὶ ἠξεύρετε ὁποῖον εἶναι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο; Ἡ ἐπιψήφισις αὐτοῦ θὰ ἀποτελέσῃ δεινὸν τραῦμα κατὰ τῆς ἀπονομῆς τῆς ἀνωτάτης ποινικῆς δικαιοσύνης ἐν Ἑλλάδι, καὶ πλήρη ἀνατροπὴν αὐτῆς. Ἐπίσης, Κύριοι, ἡ στρατιωτικὴ σύνταξις τῆς χώρας εἰς ἐλεεινὸν εὑρίσκεται σημεῖον, καὶ ἂν ἤθελεν ἀναφανῆ κατεπείγουσα ἐθνικὴ ἀνάγκη, ἀμφιβάλλω, ἂν δυνάμεθα νὰ παρατάξωμεν δέκα χιλιάδας στρατοῦ, ἀξίου τοῦ ὀνόματος τούτου, δυναμένου νὰ βαδίσῃ ἀμέσως κατὰ τοῦ ἐχθροῦ. Εἰς ποίαν δὲ εὑρίσκεται κατάσπασιν ἡ θρησκευτικὴ καὶ ἠθικὴ μόρφωσις τοῦ λαοῦ, τὸ ἀποδεικνύουσιν αἱ γοεραὶ κραυγαὶ, αἱ πανταχόθεν ἐγειρόμεναι κατὰ τῆς προϊούσης ἐκλύσεως τῶν ἠθῶν. Τοιαύτη εἶναι, Κύριοι, ἡ κατάστασις τῆς πατρίδος ἡμῶν, καὶ φρονῶ, ὅτι ἐντολὴν ἔχομεν παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ μεριμνήσωμεν πάντες περὶ τῆς θεραπείας αὐτῆς. Ἀλλ’ ἡ ἀριθμητικὴ ἀδυναμία τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπιῤῥίπτει ὅλον τὸ βάρος τῆς ἐντολῆς ταύτης εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, καὶ καθιστᾷ βαρυτάτην τὴν εὐθύνην αὐτῆς, ἐν περιπτώσει ἀποτυχίας. Ἐπιτρέψατέ μοι, Κύριοι, καταστρέφων τὸν λόγον, νὰ ὑποβάλω ὑμῖν τὴν παρατήρησιν, ὅτι ὀφείλετε ὑμεῖς, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν πλειονοψηφίαν, ἰδιαιτάτην νὰ καταβάλητε ἐπιμέλειαν πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ἐντολῆς, ἣν ἅπαντες ἐλάβομεν, πρὸς ἀπαλλαγὴν ὑμῶν ἀπὸ βαρείας εὐθύνης.

§94Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας, παραστήσας, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἦτο ἤδη ἐν καταστάσει, ὅπως συζητήσῃ γενικῶς περὶ τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων τῆς Πολιτείας καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεμάτων, ἅτινα, ἐξ ἀφορμῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἠδύναντο νὰ γένωνται ἀντικείμενον συζητήσεως, — διότι ὁ προϋπολογισμὸς ἔτι εἶναι ἄγνωστος εἰς τὴν Βουλὴν ἐν ταῖς λεπτομερείαις αὐτοῦ, ὡς μὴ διανεμηθεὶς, — ταῦτα παραστήσας πρὸς τὴν Βουλὴν, προέβη εἰς ἀνάπτυξιν τῶν σκέψεων αὐτοῦ ἐπὶ τῆς γενικῆς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν τῆς Πολιτείας, καὶ ἐπὶ τῆς γενικῆς καταστάσεως τῆς Πολιτείας, ὡς πρὸς τὰ μὴ σχετιζόμενα πρὸς τὰ οἰκονομικά. Οὐδὲν θέμα παρέλειψεν. Ὡμίλησε καὶ περὶ τῆς ἐννοίας τῶν ἐκλογῶν, κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς ὅσα ἐγὼ εἶπον, τουτέστιν, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ αἱ παροῦσαι εἰδικὸν θέμα ἓν εἶχον, τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τοῦ οἰκονομικοῦ, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς παρέστησεν, ὅτι τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα δὲν ἦτο ἐκ τῶν κυριωδεστέρων ζητημάτων, τῶν τεθέντων εἰς τὸν λαὸν, ἀλλὰ τὸ ζήτημα τὸ τεθειμένον εἰς τὸν λαὸν ἦτο, ἂν ἡ Ἑλλὰς θὰ κυβερνᾶται εἰς τὸ ἑξῆς κοινοβουλευτικῶς, ἢ ἂν ἡ Ἑλλὰς θὰ κυβερνᾶται ἀπολυταρχικῶς. Διότι — ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπεν — ἡ ἀπολυταρχία εἶναι ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ θεμελιώδει ἡμῶν νόμῳ. Ἅπαντα τὰ δικαιώματα ἀπολύτως παρέχονται εἰς τὴν Βασιλείαν, ἡ δὲ ἀποτυχία τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν ἀποδεικνύει, ὅτι ταῦτα, τὰ οὕτως ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ θεμελιώδει ἡμῶν νόμῳ, πρέπει καὶ νὰ ἐφαρμόζωνται ἀπολύτως, διότι μόνον διὰ τῆς ἀπολύτου ἐφαρμογῆς δύναται νὰ ἐπέλθῃ θεραπεία τῶν κακῶς κειμένων. (Εὖγε! ἐκ τῆς δεξιᾶς). Κύριοι, δὲν ἀνέβην ἐπὶ τὸ βῆμα, ἵνα συζητήσω πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν περὶ τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα εὐηρεστήθη νὰ ἀνακινήσῃ. Ὁ κ. Βουλευτὴς φρονεῖ, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ αἱ τελευταῖαι διεξήχθησαν ἐπὶ τῇ βάσει προγράμματος, τὸ ὁποῖον, λέγει, ἐξεδόθη ὑπὸ τῆς διευθυνάσης τὰς ἐκλογὰς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ συνέπεσε νὰ ἦμαι ἐνησχολημένος κατὰ τὴν ἐποχὴν τῶν ἐκλογῶν, καὶ δὲν ἀνέγνωσα τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, διότι περὶ μὴ σπουδαῖα δὲν εἶχον καιρὸν ἐπαρκῆ, ἵνα καταγίνωμαι (γέλωτες). Ὅ,τι γινώσκω εἶναι, ὅτι τῷ ὄντι ἐξεδόθη ἓν πρόγραμμα, καὶ προεκλήθησαν διὰ τοῦ τότε κυβερνητικοῦ τύπου οἱ ὑποψήφιοι, οἱ ἀποδεχόμενοι αὐτὸ, νὰ ποιήσωνται δηλώσεις, καὶ ὅτι ἐγένετο μία δήλωσις (γέλωτες)...

§95ΡΟΥΚΗΣ. Τοῦ Ξηροχωρίου.

§96ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. .. ὅτι δὲ κατόπιν, ἵνα μὴ τυχὸν ἐκληφθῇ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ὡς οὐδένα ἀπαντήσασα τὸν ἀποδεχόμενον τὸ πρόγραμμα αὐτῆς, ἐδηλώθη, ὅτι θεωρεῖ ὡς ἀποδεχομένους τὸ πρόγραμμα αὐτῆς, οὐχὶ πλέον τοὺς ὑπογράφοντας αὐτὸ, ἀφοῦ εἷς μόνος ὑπέγραψεν, ἀλλὰ πάντας τοὺς ζητοῦντας καὶ λαμβάνοντας παροχὰς παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ καίτοι αἱ παροχαὶ ἐν ὥρᾳ ἐκλογῶν πολλὴν ἔχουσι σπουδαιότητα, νομίζω, ὅτι ἐλάχιστος ὑπῆρξεν ὁ ἀριθμὸς τῶν προσώπων, οὐχὶ τῶν ζητησάντων, ἀλλὰ τῶν δεχθέντων παροχὰς, διότι εἴχομεν καὶ τὸ πρωτότυπον τοῦτο φαινόμενον κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀφθόνως καὶ ἀβασανίστως προσέφερεν εἰς πάντα ὑποψήφιον παροχάς. Ἤρκει τις νὰ μεταβῇ εἰς Ὑπουργεῖον, ἵνα διεξαγάγῃ ὑπηρεσιακήν τινα ὑπόθεσιν, καὶ ὁ Ὑπουργὸς, πληροφορούμενος ὅτι εἶναι ὑποψήφιος ἐν τῷ καταστήματι, ἔστελλεν ἀμέσως τοὺς προσφέροντας τὰς κοινῶς λεγομένας παροχὰς, εἰδοποίει δὲ τὴν ἑσπέραν τὸ οἰκεῖον φύλλον, — εἶχεν ἡ Κυβέρνησις φύλλον ἑσπερινὸν, — ὅτι καὶ ὁ δεῖνα ἐδέχθη παροχὴν καὶ ἑπομένως καὶ τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως (γέλωτες). Τὸ δὲ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον, ὡς εἶπον, ἐγὼ δὲν ἀνέγνων, βεβαίως οὐδὲν περιεῖχε τῶν πρὸ ὀλίγου ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ῥηθέντων περὶ ἀπολυταρχίας καὶ περὶ καταδίκης τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, περιεῖχε γενικάς τινας ἀνωδύνους ἀρχὰς, ἐκ τῶν συνήθως ἀνακοινουμένων ὑπὸ προσφάτων ἀποφοίτων τοῦ Πανεπιστημίου πρὸς τοὺς θαμίζοντας μετ’ αὐτῶν εἰς τὰ καφενεῖα, εἰς ἀπόδειξιν τοῦ εὐγενοῦς τῶν ἐμφορούντων αὐτοὺς αἰσθημάτων καὶ τῆς ἀποκομισθείσης ἐκ τῶν σπουδῶν αὐτῶν πλήρους ἀντιλήψεως τῆς ἐννοίας τῶν θεσμῶν, ὑφ’ ὧν διεπόμεθα. Ἐννοεῖτε, Κύριοι, ὅτι ἐγὼ δὲν ἦλθον νὰ συζητήσω περὶ τοιούτων ἐνταῦθα σήμερον· ἐγὼ δὲν ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω, ἂν τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἐπέτυχεν ἢ δὲν ἐπέτυχε παρ’ ἡμῖν· δὲν ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω, ἂν τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα θὰ διέπῃ καὶ εἰς τὸ ἑξῆς τὰ τῆς Πολιτείας ἡμῶν, καὶ ἂν ὁ λαὸς κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς ἠθέλησε νὰ ἀποφανθῇ περὶ ἐξακολουθήσεως ἢ μὴ ἐξακολουθήσεως τοῦ συστήματος τούτου. Ἐγὼ ἔχω τὴν πλήρη πεποίθησιν, ὅτι ὁ λαὸς ἓν μόνον ἐθεώρησεν, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ἐπιλύσῃ εἰδικῶς, καὶ τοῦτο ἦτο ἡ διαῤῥύθμισις τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος. Ἐπαρκὴς δὲ εἰς ἐμὲ ἀπόδειξις, ὅτι τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ ἔννοια τῶν ἐκλογῶν, εἶναι ἡ μεγάλη πλειονοψηφία, ἥτις ἐν τῇ Βουλῇ ἀποφαίνεται ὑπὲρ προγράμματος, τὸ ὁποῖον δὲν διετυπώθη μὲν ὑπὸ κυβερνητικὴν ἐπισημότητα, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ἅπας ὁ λαὸς εἶχεν ὑπ’ ὄψει, ὅτε παρεῖχε τοιαύτην πλειονοψηφίαν εἰς τὴν πολιτικὴν ἡμῶν. Δὲν φέρω εἰς ἀπόδειξιν τὸ ἀσυνήθως δυσανάλογον τῆς μειονότητος, ἐν ᾗ διατελοῦσιν οἱ μὴ πρεσβεύοντες τὰ τῆς πολιτικῆς ταύτης, διότι μειονότης φρονοῦσα τὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἀγνοῶ ἂν ὑπάρχῃ. Ὁ κ. Βουλευτὴς παρεπονεῖτο, ὅτι δὲν θέλει δυνηθῆ νὰ προκαλέσῃ ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως· ὅπερ ἐνδεικνύει παράπονον, ὅτι δὲν ὑπάρχουσι 15 Βουλευταὶ, ὑποστηρίζοντες τὴν γνώμην αὐτοῦ ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ. Ἀλλὰ ὑπάρχουσι πέντε Βουλευταὶ, ὑποστηρίζοντες τὰς γνώμας αὐτοῦ; Ὑπάρχουσι τρεῖς Βουλευταὶ, ὑποστηρίζοντες τὰς γνώμας αὐτοῦ; Ὁ κ. Βουλευτὴς δύναται νὰ ἦναι βέβαιος, ὅτι τὴν ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἡ πλειονότης θέλει ἀποδεχθῆ, προκαλουμένη εἴτε παρ’ αὐτοῦ, εἴτε παρ’ ἄλλου Βουλευτοῦ, διότι αὕτη ἐπιθυμεῖ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐπὶ σπουδαίων ζητημάτων νὰ γίνηται ἡ ἀπόφασις. Ἀλλὰ βεβαίως ἡ ἀδυναμία τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅπως ἐπιβάλῃ τοιαύτην ἐνέργειαν εἰς τοὺς ἑτοίμους νὰ ἀποδεχθῶσιν αὐτὴν, ἄνευ οὐδεμιᾶς πιέσεως, δὲν προέρχεται ἐκ τοῦ λόγου, ὃν ἐπαγγέλλεται ὑποθέτων, τῆς ἀποκρούσεως ἀρχῶν ἀνυπάρκτων, ἀλλὰ προέρχεται ἐκ λόγου πολλῷ πεζοτέρου, ὅτι ἐν ταῖς ἐκλογαῖς δὲν ἐλήφθη οὐδαμῶς ὑπ’ ὄψει ὁ κ. Βουλευτής· δὲν λέγω ἡ πολιτικὴ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, διότι πολιτικὴ τοῦ κ. Βουλευτοῦ δὲν ὑπῆρξεν, οὐδ’ ὑπάρχει, ἀγνοῶ δὲ, ἂν ἐν τῷ μέλλοντι θέλῃ ὑπάρξει, διότι δὲν εἶναι ἀδύνατον ὁ κ. Βουλευτὴς, ἀρχόμενος ἤδη τοῦ σταδίου του, νὰ φέρῃ εἰς φῶς, ὅταν τοῦ καιροῦ προϊόντος ἀνδρωθῇ, πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν νὰ ἀσπασθῇ κατόπιν τὸ ἔθνος (γέλωτες). Οὐδὲ καλοῦμαι, νομίζω, ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἵνα ὁμιλήσω περὶ τῶν εὐθυνῶν ἡμῶν τῶν ἐν τῷ παρελθόντι, ἰδίως μάλιστα ὡς ἐκ τοῦ εὐφυοῦς ἐκείνου διλήμματος, ὅπερ προέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν, περὶ ἡμῶν πραγματευόμενος, τοῦ καθιστῶντος ἡμᾶς ὑπευθύνους διὰ πᾶν τὸ μέχρι τοῦδε γενόμενον, καὶ χαρακτηρίζοντος ἡμᾶς ὡς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πρόσωπον μετ’ ἐκείνων, πρὸς οὓς συζητοῦμεν περὶ εὐθύνης. Τίνες, εἶπε, κυβερνῶσιν ἀπὸ τοῦ 1882; Κυβερνῶσιν ἡ νῦν Κυβέρνησις καὶ οἱ ἀντίθετοι αὐτῆς, πᾶν ἄρα ὅ,τι συνέβη, εὐθύνει ἀμφοτέρους, ἑπομένως καὶ ἑκάτερον. Τὸ ὀξύμωρον τοῦτο, τὸ ὁποῖον φαίνεται οὐδεμίαν ἔχον ἔννοιαν, εἶχεν ἐν τῇ διανοίᾳ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἔννοιάν τινα, διαφεύγουσαν ὅλους ἡμᾶς, διότι ὁ κ. Βουλευτὴς ἔβλεπεν ἐπὶ τῆς πολιτικῆς καὶ τρίτον, τὸν ὁποῖον οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν διέκρινεν. Ἡμεῖς γινώσκομεν, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ὑπῆρξε πάλη δύο κομμάτων, καὶ ὅταν δίδωται λόγος περὶ εὐθύνης, τὸ ζήτημα εἶναι, ἂν τοῦτο τὸ κόμμα, ἂν αὕτη ἡ πολιτικὴ, ἢ ἐκεῖνο τὸ κόμμα, ἢ ἐκείνη ἡ πολιτικὴ εὐθύνηται ἐπὶ τοῖς τελεσθεῖσιν. Ἡ ἐξέτασις τοῦ ζητήματος ἀναμὶξ, ἄνευ τῆς διακρίσεως τῶν εὐθυνῶν τούτου ἢ ἐκείνου, οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν, ἐκτὸς ἐὰν ὑπῆρχε καὶ τρίτος. Περὶ τῆς εὐθύνης ἡμῶν ἐν διακρίσει πρὸς τοὺς διαχειρισθέντας τὰ κοινὰ κατὰ τὸ διάστημα τῆς τελευταίας δεκαετίας ἐπὶ χρόνον ἐλάσσονα τοῦ εἰς ἡμᾶς λαχόντος, περὶ τῆς εὐθύνης ταύτης ἐγένετο πολλάκις λόγος ἐν τῇ Βουλῇ, ἴσως καὶ ἄλλοτε γενήσεται πάλιν λόγος, δὲν νομίζω ὅμως, ὅτι εἶναι τοῦ παρόντος νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα τοῦτο. Ἂν ἐξ ἀφορμῆς τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ θεωρηθῇ, ὅτι πρέπει νὰ περιληφθῶσι καὶ τὰ θέματα ταῦτα ἐν τῇ ἐξετάσει, εἰς ἣν θέλει προβῆ ἡ Βουλὴ, ἐννοεῖται, ὅτι θέλομεν ἐπανέλθει εἰς ὅσα πολλάκις εἴπομεν, καίτοι ἐγὼ τοὐλάχιστον θεωρῶ τὰ περὶ τούτου ἐξηντλημένα· ἀλλὰ νέα Βουλὴ εἶναι αὕτη καὶ δύναται νὰ ἐπιθυμῇ νὰ ἀκούσῃ καὶ αὐτὴ ὅσα ἤκουσαν καὶ ἄλλαι, καὶ περὶ ὧν ἐκεῖναι ἀπεφάνθησαν. Ἤδη πρόκειται νὰ ἀποφανθῶμεν περὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, καὶ ἐξ ἀφορμῆς νομοσχεδίου σπουδαίου. Ἠδύνατο τῷ ὄντι νὰ προταθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ἡ ἀντίῤῥησις κατὰ τῆς ἀμέσου ἐπιλήψεως τοῦ θέματος παρ’ αὐτῆς, ὅτι τοιαῦτα μέτρα σπουδαῖα δὲν δύνανται ἢ νὰ θεωρηθῶσιν ὡς μέρος τοῦ συνόλου τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς καὶ ὅτι, ἐπειδὴ περὶ τοῦ συνόλου τούτου ἡ Βουλὴ θέλει πραγματευθῆ ὅταν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, θὰ ἦτο πρέπον νὰ ἀναβάλωμεν ἕως τῆς συζητήσεως ἐκείνης τὴν λύσιν κατ’ ἀρχὴν καὶ τῶν τοῦ θέματος τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Καὶ δή, ἐὰν εἴχομεν τὸν καιρὸν ἐνώπιον ἡμῶν ἐπαρκῆ, τοῦτο ἔπρεπε νὰ πράξωμεν· ἀλλὰ πάντες γινώσκετε, ὅτι δὲν ἔχομεν τὸν καιρὸν ἐπαρκῆ. Πάντες γινώσκετε, ὅτι ἐντὸς ὀλιγίστου χρόνου ἡ Βουλὴ ἕνεκα περιστάσεων ἀσχέτων πρὸς τὰ καθήκοντα αὐτῆς ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ συνεδριάζῃ, καὶ ὅμως πρὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ συνεδριάζῃ, πρέπει πάντως νὰ λυθῶσι τὰ ζητήματα, περὶ ὧν καὶ ὁ προϋπολογισμὸς καὶ τὰ νομοσχέδια ταῦτα προνοοῦσιν. Ὁ προϋπολογισμὸς σήμερον ἐξετυπώθη, αὔριον διανέμεται, ἀλλὰ καὶ πάλιν θὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς· ὥστε μόλις μετὰ ἡμέρας τινὰς θέλει δυνηθῆ ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς γενικῆς ἐξετάσεως τῶν κατ’ αὐτόν. Ἂν ἄρα μὴ ἐξετάσωμεν σήμερον κατὰ μέρος τὰ θέματα ταῦτα, εἶναι βέβαιον, ὅτι εἰς μάτην θέλει γείνῃ καὶ ἡ γενικὴ συζήτησις περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ· διότι, ὅπως τὰ θέματα ταῦτα ἐξαρτῶνται ἐκ τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς περὶ τοῦ γενικοῦ συστήματος, ὅπερ θέλει αὕτη ἀσπασθῆ, ἀποφάσεως, ἥτις ἕπεται εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, οὕτω καὶ ὁ καταρτισμὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ ἐξαρτῶνται ἐκ τῆς παραδοχῆς τῶν προτεινομένων μέτρων, διότι ἄνευ τῶν μέτρων τούτων δὲν δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ τὸ γενικὸν σχέδιον, ἐφ’ οὗ ἐχαράχθησαν αἱ τοῦ προϋπολογισμοῦ διατάξεις. Ἕνεκα τούτων φρονῶ, ὅτι ἐξ ἀνάγκης ἡ Βουλή, κατανοοῦσα, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀπέλθωμεν ἄνευ λύσεως τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος, δὲν θὰ κρίνῃ πρέπον νὰ ἀναμένῃ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἵνα ἐπιλύσῃ τὰ ζητήματα, τὰ ἐγκείμενα ἐν τοῖς σχετικοῖς πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν νομοσχεδίοις. Τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἐκ τῶν σχετικῶν πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν καταλέγεται ἐν τοῖς σπουδαιοτέροις, διότι ἀνάγεται εἰς φορολογίαν, ἥτις δὲν εἶναι μικρά· ἡ δὲ φορολογία αὕτη δὲν δύναται νὰ δικαιολογηθῇ, ἂν δὲν ὑφίσταται ἀνάγκη· ἐπίσης δὲ δὲν δύναται νὰ δικαιολογηθῇ, ἂν τὸ σύστημα ὁλόκληρον, οὗτινος ἀποτελεῖ στοιχεῖον ἐκ τῶν κυριωδεστέρων, μὴ θεωρῆται παρὰ τῆς Βουλῆς ὡς τὸ κατάλληλον πρὸς τὴν διαῤῥύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων. Δέον ἄρα ἐν ὀλίγοις νὰ ἐξετασθῇ τὸ θέμα τοῦτο, τὸ τελευταῖον, τουτέστιν, ἂν διὰ τοιούτου συστήματος πρέπῃ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀναπλήρωσιν τοῦ παρουσιαζομένου κενοῦ, διότι τὸ ζήτημα τὸ ἐκ τοῦ παρουσιαζομένου κενοῦ, τὸ τῆς ἀνάγκης ὅπως ληφθῇ πρόνοια περὶ ἀναπληρώσεως αὐτοῦ δι’ οἰκονομιῶν καὶ διὰ φορολογιῶν, τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν δύναται ν’ ἀμφισβητηθῇ. Θὰ ἠδύνατο μόνον ν’ ἀμφισβητηθῇ ἡ ἀνάγκη νέων φόρων, ἐὰν ἠξίου τις, ὅτι δὲν ὑπῆρχε τὸ κενόν, ὅπερ κατεδείξαμεν ὑφιστάμενον, ἢ ἐὰν ἠξίου, ὅτι τὸ κενὸν τοῦτο ὁλόκληρον ἠδύνατο νὰ πληρωθῇ δι’ οἰκονομιῶν· ἀλλὰ τοῦτο οὐδεὶς μέχρι τοῦδε ἰσχυρίσθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ὑπάρχει ἄρα ἀνάγκη φορολογίας, καὶ μόνον ἄν τις νέον σύστημα φορολογικῶν αὐξήσεων προτείνῃ, μόνον ἂν τοιοῦτον σύστημα ἀντιτάξῃ εἰς τὸ σύστημα τὸ παρ’ ἡμῶν ὑποβαλλόμενον, δύναται νὰ θεωρηθῇ, ὅτι ὑπάρχει ἀντικείμενον συζητήσεως. Ἡ ἀναγνώρισις τοῦ ὅτι μετὰ τὰς οἰκονομίας τὰς πραγματοποιουμένας ὑπολείπεται κενὸν, ὅπερ πρέπει νὰ πληρωθῇ, ἐπιβάλλει ὀπωσδήποτε τὴν ψήφισιν προσθέτων ἢ νέων φόρων. Οἱ πρόσθετοι ἢ νέοι φόροι, οἱ κατάλληλοι, δύνανται νὰ μὴ ἦναι οἱ παρ’ ἡμῶν προτεινόμενοι· ἐφ’ ὅσον ὅμως δὲν προτείνονται παρὰ Βουλευτῶν, ἀγορευόντων ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἄλλοι φόροι καταλληλότεροι, κατὰ τὴν γνώμην των, τῶν φόρων τούτων, νομίζω ὅτι συζήτησις δὲν χωρεῖ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας ἐφαίνετο ἀναγνωρίζων τοῦτο, ἀλλὰ μὴ ἔχων ἰδέαν ἰδίαν περὶ ἄλλων φόρων, θέλων δὲ ὀπωσδήποτε νὰ ἐπικρίνῃ τὰ παρὰ τῆς νῦν Κυβερνήσεως προτεινόμενα, διότι, λαβὼν τὴν στάσιν ἀντιπολιτευομένου πρὸς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, λαβὼν τὴν στάσιν ἐκπροσωποῦντος πολιτικὴν ἀντίθετον πρὸς τὴν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, νομίζει ὅτι, κατὰ τὸ ἐπικρατοῦν παρ’ ἡμῖν δυστυχῶς σύστημα ἐν ταῖς Ἀντιπολιτεύσεσιν, ἐπιβάλλεται εἰς αὐτὸν νὰ ἐπικρίνῃ πάντα τὰ προτεινόμενα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἦλθε λοιπὸν ἐπικρίνων καὶ τὸ μέτρον τοῦτο, εἰς ἀναπλήρωσιν ὅμως τοῦ κενοῦ, ὅπερ δι’ αὐτοῦ πρόκειται νὰ πληρωθῇ, οὐδὲν αὐτὸς προτείνων. Ἀλλὰ καὶ οὕτω, φρονῶ ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν τὰ παρ’ αὐτοῦ ῥηθέντα, διότι τὸ μέτρον, τὸ παρ’ ἡμῶν προτεινόμενον, καίτοι ἀπολύτως δὲν πρόκειται νὰ ὑποστηριχθῇ παρ’ οὐδενός, προβαλλόμενον ὅμως ὡς μέτρον ἀποτελοῦν στοιχεῖον συστήματος ὁλοκλήρου, εἶναι δεκτικὸν ὑποστηρίξεως, καὶ κατ’ ἐμὲ εἶναι τὸ μόνον δεκτικὸν ὑποστηρίξεως. Ὅτι ἀπολύτως δὲν ὑποστηρίζομεν τὰς αὐξήσεις ταύτας ὑφισταμένων φόρων, ἢ τὴν ἐπιβολὴν νέων φόρων, τοῦτο εἶναι γνωστόν, καὶ ἀρκεῖ εἰς ἀπόδειξιν, ὅτι τὸ δασμολόγιον π.χ., περὶ οὗ πρόκειται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, ἡμεῖς προεβάλομεν εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἐπὶ ταῖς προτάσεσιν ἡμῶν ἐπεψηφίσθη, δὲν ἐθεωρήσαμεν δὲ ἀναγκαῖον νὰ περιλάβωμεν ἐν αὐτῷ τὰς αὐξήσεις, τὰς ὁποίας σήμερον προτείνομεν, διότι τότε, ἐν σχέσει πρὸς τὴν κατάστασιν, δὲν ἦτο ἀναγκαία ἡ ἐπιβολὴ τῶν προσθέτων τούτων δασμῶν. Ἀλλ’ ἔκτοτε ἐπῆλθον γεγονότα, περὶ τῆς εὐθύνης τῶν ὁποίων δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσω ἤδη, γεγονότα μεταβαλόντα τὴν κατάστασιν· ἐπῆλθεν ἐπιστράτευσις καὶ δαπάναι συνεπείᾳ ταύτης 130 ἑκατομμυρίων πραγματικῶν· ἐπῆλθε διατάραξις τῶν τοῦ νομίσματος, ἐπαγομένη ἐπαύξησιν τῶν καταβαλλομένων διὰ δαπάνας ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, εἴτε πρὸς προμηθείας, εἴτε λόγῳ τοῦ δημοσίου χρέους, δαπάνας καὶ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς κοινωνίας, αἵτινες περιστέλλουσι σπουδαίως τοὺς δημοσίους πόρους καὶ ταὐτοχρόνως ἐπαυξάνουσι τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ. Πάντα ταῦτα ἀποτελοῦσι κατάστασιν νέαν, ὑπαγορεύουσαν τροποποιήσεις εἰς τὴν κειμένην οἰκονομικὴν νομοθεσίαν, ἥτις, ἀπολύτως κρινομένη, ἔπρεπε νὰ μείνῃ ὡς ἔχει. Τὸ δασμολόγιον τὸ ἀρχικὸν τοῦ 1884 ἦτο καθ’ ἡμᾶς τὸ ἄριστον, ἀλλὰ κατὰ τὸ 1887 ἐδέησε νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸ δασμολόγιον ἐκεῖνο, καὶ νὰ παραβιάσωμεν ἐν πολλοῖς τὰς ἀρχὰς, ἐφ’ ὧν ἐστηρίζετο καὶ συνετάχθη, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν δι’ ἄλλου καταλληλοτέρου τρόπου νὰ ἐπιτευχθῶσιν αἱ πρόσοδοι, ὧν εἴχομεν ἀνάγκην. Ἤδη θὰ ἐντείνωμεν τὰ κατὰ τὸ 1887 γενόμενα, ἤδη παρουσιάζεται ἀνάγκη, ὅπως ἐπαυξήσωμεν ἔτι μᾶλλον τοὺς δασμοὺς τούτους. Ἐξέτασις λοιπὸν ἀπόλυτος τῶν κατὰ τὸ δασμολόγιον εἰς οὐδὲν χρησιμεύει σήμερον, διότι ἡ ἐπαύξησις δὲν γίνεται ἕνεκα τοῦ ἀπολύτως καταλλήλου αὐτῆς, ἀλλὰ γίνεται ἐκ λόγων περὶ τῆς ἀνάγκης, τῆς σήμερον ὑφισταμένης, ἥτις δὲν ἐπιτρέπει εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ ἐξεύρῃ ἄλλο μέσον, καταλληλότερον τοῦ προτεινομένου, καίτοι τὸ μέτρον τοῦτο, ἀπολύτως κρινόμενον, δύναται νὰ θεωρηθῇ ἐπικριτέον. Δὲν ἔχουσιν ὅμως τὰ τῶν προτάσεων ἡμῶν ὡς παρέστησεν αὐτὰ ὁ κ. Βουλευτὴς καὶ ὡς τὰ ἀντελήφθη. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἔλαβεν ἀφορμὴν ἐκ τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα ὁμιλήσῃ καὶ περὶ τοῦ θέματος, περὶ οὗ πολλοὶ ἐπραγματεύθησαν, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὸ ὠφέλιμον τῇ Πολιτείᾳ, ἐν τῇ παρούσῃ καταστάσει, τῆς μὴ σπουδαίας ἐπεκτάσεως τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ χρυσοῦ, χάριν εἰσαγωγῆς ἐμπορευμάτων καὶ προϊόντων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, καὶ μάλιστα εἰς τὸ συμφέρον τῆς κοινωνίας ἐν τῇ περιστολῇ τῆς ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγωγῆς, τῇ ἐπαγομένῃ ἀντίστοιχον περιστολὴν τῆς ἐξαγωγῆς χρυσοῦ. Τῷ ὄντι, Κύριοι, εἶπον πολλάκις, ὅτι ἡ κατάστασις, ἡ σήμερον ὑφισταμένη, δὲν εἶναι φυσική, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν κανονικὴν κατάστασιν. Κατὰ τί ἡ ὑφισταμένη σήμερον κατάστασις δὲν εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν φυσικῶν κανόνων τῆς λειτουργίας τῶν οἰκονομικῶν συναλλαγῶν; Δὲν εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν κανόνων τούτων, διότι ἀπὸ ἐτῶν πολλῶν διατελοῦμεν ἐν καταστάσει, οὐχὶ τῇ ἐκ τῶν συναλλαγῶν ὑπαγορευομένῃ, ἀλλ’ ἣν ἐδημιούργησαν νόμοι. Νόμος ἐδημιούργησε τὸ νόμισμα, καὶ οὐχὶ ἡ ἐσωτερικὴ ἀξία αὐτοῦ, νόμος ἐδημιούργησε τὴν κυκλοφορίαν, καὶ οὐχὶ ἡ συναλλαγή, ἡ προκαλοῦσα αὐτήν. Μόνον ὅταν ἡ συναλλαγὴ προκαλῆται ἐκ τῆς φυσικῆς κυκλοφορίας, μόνον ὅταν τὸ νόμισμα κυκλοφορῇ ἐπὶ τῇ ἐσωτερικῇ αὐτοῦ ἀξίᾳ, δύνασθε νὰ θεωρήσητε τὴν εἰσαγωγὴν τῆς χώρας ὡς κανονιζομένην ὑπὸ τῶν ἀναγκῶν τῆς χώρας· ὅταν ἔχητε νόμισμα ἐπὶ ποσῷ ὑπερτέρῳ τῆς ἀνάγκης κυκλοφοροῦν ἐπὶ ἀξίᾳ οὐχὶ ἰδίᾳ, ἀλλ’ ἐκ τοῦ νόμου δημιουργηθείσῃ, τὸ νόμισμα τοῦτο θέλει προκαλέσει ἐπαύξησιν εἰσαγωγῆς ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, πᾶσα δ’ εἰσαγωγή, ἐκ τοιούτου λόγου προερχομένη, πρέπει νὰ ἐκλείψῃ, ὅταν πρόκηται ἡ κοινωνία ν’ ἀποκαταστηθῇ ἐπὶ τοῦ φυσικοῦ αὐτῆς θεμελίου. Καὶ ἂν ἠδυνάμεθα νὰ μὴ σπεύσωμεν πρὸς τὴν οἰκονομικὴν ἀναστήλωσιν τῆς Πολιτείας ἐπὶ τοῦ φυσικοῦ αὐτῆς θεμελίου, ἂν ἠδύναντο τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας νὰ ἐξακολουθήσωσι διεπόμενα ὑφ’ οὓς ὅρους διείποντο κατὰ τὴν προηγουμένην ἡμῶν κυβερνητικὴν περίοδον, ἐπὶ πολὺν χρόνον θὰ ἠδύνατο ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἀφαίρεσις ἀπὸ τῆς κοινωνίας τοῦ πλεονάζοντος νομίσματος, καὶ θὰ ἠδυνάμεθα νὰ μεταβῶμεν ἀπὸ τῆς καταστάσεως, ἣν ἐδημιούργησε τὸ πλεονάζον νόμισμα, εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ φυσικοῦ θεμελίου στηριζομένην κατάστασιν ἄνευ ἀποτόμων μεταβολῶν καὶ τῶν ἐπιζημίων συνεπειῶν αὐτῶν. Ἀλλὰ σήμερον τὰ πράγματα περιῆλθον εἰς οὕτω κρίσιμον ὥραν, ὥστε ἴσως ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Πολιτείαν νὰ σπεύσῃ πρὸς τὴν ἀποκατάστασιν ἐπὶ τοῦ φυσικοῦ θεμελίου, διότι, ὡς ἐκ τῶν τελευταίων περιστάσεων, περὶ τῆς εὐθύνης τῶν ὁποίων δὲν πρόκειται ἤδη νὰ συζητήσω, τὸ θεμέλιον, τὸ ὁποῖον εἶχε πηχθῆ ἐπὶ τῆς προτέρας ἡμῶν κυβερνητικῆς περιόδου, καὶ ἐφ’ οὗ ἐστηρίζετο κατάστασις ἐμπεδωμένη, ἐξηφανίσθη πλέον. Ἂν δυνηθῶμεν ἤδη νὰ πήξωμεν πάλιν τὸ αὐτὸ θεμέλιον, καὶ νὰ ἐμπεδώσωμεν κατάστασιν, ὁποία ἡ ὑφισταμένη τῇ 14 Ὀκτωβρίου, πάντα, ὅσα προτείνομεν, ἴσως θὰ ἦσαν περιττά. Ἀλλ’ ἀκριβῶς διὰ τοῦτο προτείνομεν πάντα ταῦτα, διότι δὲν ὑφίσταται τὸ θεμέλιον ἐκεῖνο. Ἴσως διὰ τῶν μέτρων τούτων τὸ ἀνακτήσωμεν, καὶ τότε θὰ δυνηθῶμεν νὰ περιστείλωμεν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ πολλὰ τῶν σήμερον προτεινομένων· ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ στηριζώμεθα ἐπὶ ἐλπίδος τοιαύτης ἐπιτυχίας, πρέπει τῆς καταστάσεως νὰ ἀντιλαμβανώμεθα οἵα εἶναι, ἐν καταστάσει δέ, ἐστερημένῃ τοῦ θεμελίου τῆς δημοσίας πίστεως, ὅπερ ὑφίστατο πρὸ τῆς 14 Ὀκτωβρίου καὶ δὲν ὑφίσταται σήμερον, πρέπει ἐξ ἀνάγκης οὕτω νὰ διαῤῥυθμίσωμεν τὰ τῆς Πολιτείας, ὥστε νὰ συγκρατῆται αὕτη ἐπὶ μόνων τῶν ἰδίων δυνάμεων στηριζομένη καὶ ἄνευ τῆς συνδρομῆς τῆς δημοσίας πίστεως, ἀφοῦ ἡ δημοσία πίστις δὲν προσφέρεται εἰς αὐτήν. Αὕτη εἶναι ἡ ὅλη θεωρία τῶν παρ’ ἐμοῦ ἐκτεθέντων καὶ παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας, ὡς αὐτὸς ὑποθέτει, ἀντικρουσθέντων. Ἡ περιστολὴ τῆς εἰσαγωγῆς, ἐφ’ ὅσον ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν περιστολὴν τοῦ νομίσματος ἐντὸς τῶν κανονικῶν αὐτοῦ ὁρίων, τουτέστι τῶν ὁρίων, ὧν ἐπέκεινα ἄρχεται ἡ ὑποτίμησις αὐτοῦ, εἶναι ἀρχή, εἰς ἣν πάντως πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν ἡμέραν τινά. Θὰ ἦτο ἴσως συμφέρον νὰ μὴ ἐφαρμόσωμεν ἀποτόμως πλήρη τὴν ἀρχήν, ἀλλὰ καὶ ἀποτόμως ἂν δεήσῃ νὰ τὴν ἐφαρμόσωμεν, τὸ τελικὸν ἀποτέλεσμα θὰ ἦναι σωτήριον, διότι κοινωνία ὑγιῶς ἔχουσα πρέπει νὰ στηρίζηται ἐπὶ τῶν πραγματικῶν αὐτῆς δυνάμεων καὶ νὰ μὴ ἀρύηται πρόσοδον ἐκ βεβιασμένου πολλαπλασιασμοῦ νομίσματος ἐστερημένου ἐσωτερικῆς ἀξίας· ὅταν δὲ ὑπὸ περιστάσεων ἀπροόπτων, ὑπὸ περιστάσεων ἐνσκηψασῶν ἐπὶ τὴν Πολιτείαν, ἐξεβλήθη αὕτη τῆς κανονικῆς τροχιᾶς, καὶ προσέφυγεν, ὅπως ἐπαρκέσῃ εἰς ἀνάγκας γενικωτέρας, εἰς ἐπαύξησιν τοῦ ἀναγκαστικῶς κυκλοφοροῦντος νομίσματος ἐπέκεινα τοῦ μέτρου τῆς συναλλαγῆς, ἐπενεγκοῦσα οὕτω βεβιασμένην ἐπαύξησιν τῆς εἰσαγωγῆς ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, εἶναι πρόδηλον, ὅτι δὲν δύναται ἡ Πολιτεία νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν κατάστασιν τὴν κανονικὴν ἄνευ θυσιῶν. Αἱ θυσίαι αὗται περιλαμβάνουσιν ἐν ἄλλοις καὶ τὰ 4,000,000, περὶ ὧν ἐποιεῖτο λόγον ὁ κ. Βουλευτής. Πρὸ ὀλίγου εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι ἐγὼ βλέπω μετ’ εὐχαριστήσεως τὴν περιστολὴν τῶν προσόδων τοῦ Δημοσίου ἐξ εἰσαγωγῆς κατὰ 4,000,000, διότι ὑπολογίζω, ὅτι τὰ 4,000,000 ταῦτα ἢ 4,800,000 ἀνταποκρίνονται πρὸς 22,000,000 ἢ 23,000,000 εἰσαγωγῆς ἐμπορευμάτων, καὶ ἑπομένως εἰς 22,000,000 ἢ 23,000,000 χρυσοῦ, μὴ ἐξαγομένου ἐκ τῆς χώρας. Καὶ βεβαίως πρὸς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τῆς ἐξευρέσεως ἐν τῇ χώρᾳ νομίσματος πρὸς ἀπότισιν τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου εἰς χρυσόν, λόγῳ τοῦ δημοσίου χρέους, εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο ὠφέλιμον. Εἶναι ὠφέλιμον βεβαίως νὰ διατηρῆται ἐν τῇ χώρᾳ τὸ χρυσοῦν νόμισμα, ἢ τὸ συνάλλαγμα, ὅπερ θὰ ἀντηλλάσσετο ἀντὶ εἰδῶν εἰσαγομένων, ὅταν τὰ εἴδη ταῦτα τὰ εἰσαγόμενα ἔχωσι τὸν χαρακτῆρα, ὅστις παρατηρεῖται κατὰ κανόνα ἐν Ἑλλάδι. Ἡ ἰδέα, ἣν εἶπον, περὶ τῆς ὠφελείας ἐκ τῆς περιστολῆς τῆς εἰσαγωγῆς, δὲν εἶναι ἀπόλυτος, εἶναι ἰδέα σχετικὴ πρὸς τὴν χώραν ἡμῶν καὶ πρὸς τὰς περιστάσεις ἡμῶν. Ἐν χώρᾳ, ἐν ᾗ ἔχει ἡ εἰσαγωγὴ χαρακτῆρα κυρίως βιομηχανικόν, ἐν χώρᾳ εἰσαγούσῃ κυρίως πρώτας ὕλας βιομηχανίας, ὁ περιορισμὸς τῆς εἰσαγωγῆς εἶναι ζημία τῆς χώρας καὶ ἡ ἐξαγωγὴ χρυσοῦ ἐκ τῆς χώρας εἰς ἀντάλλαγμα τοιαύτης εἰσαγωγῆς εἶναι ὠφέλεια τῆς χώρας· ὅταν ὅμως, ὡς συμβαίνει παρ’ ἡμῖν, ὁ ἐξαγόμενος χρυσὸς ἦναι ἀντάλλαγμα εἰσαγομένων εἰδῶν, ἐν οἷς ἐλαχίστην κατέχουσι θέσιν αἱ πρῶται ὗλαι βιομηχανίας, ὅταν σχεδὸν τὸ ὅλον τῆς εἰσαγωγῆς ἦναι ἐξ εἰδῶν ἀπολαύσεως, ἡ ἐλάσσων ἀπόλαυσις, ἡ ἐπὶ τῷ μέτρῳ τῶν δυνάμεων τῆς χώρας, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐπιζήμιος. Διότι δὲν θεωρῶ ζημίαν τῆς χώρας τὰς δαπάνας πρὸς τὰς ἀπολαύσεις τῶν κατοίκων, θεωρῶ τοὐναντίον, ὅτι χάριν τῶν ἀπολαύσεων τῶν κατοίκων ἐργάζονται οὗτοι, καὶ χάριν αὐτῶν συναλλάσσονται· ἀλλὰ αἱ ἀπολαύσεις τῶν κατοίκων, αἱ ἐπὶ δαπάνῃ ὑπερτέρᾳ τῶν δυνάμεων αὐτῶν, εἶναι ἐπιζήμιοι, ὅ,τι δ’ ἐν τοιούτῳ μέτρῳ ἀπολαύουσιν οὗτοι σήμερον, θέλουσι τὸ στερηθῆ αὔριον πολλαπλάσιον. Ἂν ἡ εἰσαγωγὴ ἐγίνετο οὐχὶ λόγῳ προσωπικῶν ἀπολαύσεων, ἀλλὰ λόγῳ βιομηχανικῆς ἐργασίας, καὶ περιεστέλλετο ἡ εἰσαγωγὴ αὕτη, θὰ προσεγίνετο ζημία τῇ χώρᾳ, καὶ ἡ ἀποταμίευσις ἐν τῇ χώρᾳ χρυσοῦ, ἡ εἰς τὴν περιστολὴν ταύτην ὀφειλομένη, θὰ ἀπετίετο διὰ πολλαπλῆς ζημίας ἐκ τῆς περιστολῆς τῆς βιομηχανικῆς ἐργασίας καὶ παραγωγῆς. Ἀλλ’ ἤδη ἡ περιστολὴ τῆς εἰσαγωγῆς προέρχεται ἐκ τοῦ περιορισμοῦ τῶν ἀπολαύσεων ἐντὸς τῶν φυσικῶν αὐτῶν ὁρίων· συμβαίνει ἄρα ὅ,τι πρέπει νὰ ἐπιθυμῶμεν, διατηροῦμεν δ’ ἐν τῇ χώρᾳ καὶ τὸν ἀντίστοιχον χρυσὸν, ἀναγκαῖον πρὸς ἄλλους σκοποὺς, οὓς ἐπιδιώκομεν. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς καὶ περὶ τῆς ἐπιδιώξεως τοῦ χρυσοῦ ἠθέλησε νὰ διδάξῃ τὴν Βουλὴν, ὑποδυόμενος ἐν τούτῳ οὐχὶ τὸν ἀρχηγὸν κόμματος, ἀλλὰ τὸν ἐπιστήμονα. Ὡς ἐπιστήμων, εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι θαυμάζει, διατὶ δὲν ἐπιζητεῖται ὁ χρυσὸς διὰ καταβολῆς τῶν δασμῶν οὐχὶ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀλλ’ εἰς μέταλλον· ὡσανεὶ ὁ καταβάλλων δημιουργεῖ τὸν χρυσὸν, ὡσανεὶ τὸ ζήτημα ἦτο κατὰ τίνα τρόπον τὸ Δημόσιον θέλει δυνηθῆ νὰ ἀποκτήσῃ τὸν χρυσὸν τοῦτον, εἴτε κατερχόμενον εἰς τὴν ἀγορὰν, εἴτε προκαλοῦν τοὺς ἔχοντας δοσοληψίας πρὸς τὰ τελωνεῖα νὰ καταβάλλωσι διὰ τῶν τελωνείων εἰς τὸ Δημόσιον τὸν χρυσὸν, οὗτινος ἔχει ἀνάγκην. Ὅταν τὸ Δημόσιον ἀποκτᾷ τὸν χρυσὸν ἐν τῇ ἀγορᾷ, κατέρχεται εἰς αὐτὴν καθ’ ὃν τρόπον θεωρεῖ ἐπωφελέστερον καὶ ἐν ᾗ ὥρᾳ θεωρεῖ τὴν καταλληλοτέραν. Ὅταν ὅμως τὸν χρυσὸν συλλέγῃ διὰ τῶν τελωνείων, ὁ χρυσὸς πάλιν ἐν τῇ ἀγορᾷ ἀποκτᾶται, ἀλλὰ παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θέλουσι τὸν ἀποτίσει εἰς τὸ Δημόσιον διὰ τῶν τελωνείων, τουτέστι παρὰ τῶν ἐμπορευομένων. Οἱ ἔμποροι τραπεζικὰ γραμμάτια θὰ φέρωσιν εἰς τὴν ἀγορὰν, ὅπως τὰ ἀνταλλάξωσιν ἀντὶ χρυσοῦ, ἐν δὲ τῇ ἀγορᾷ θέλουσιν ἀνταγωνίζεσθαι πρὸς ἀλλήλους πρὸς ἀπόκτησιν τοῦ χρυσοῦ· θὰ ὑπερτιμήσωσιν ἄρα τὸν χρυσὸν πολλαπλασίως ἢ ἂν τὸ Δημόσιον προσήρχετο μόνον εἰς ἀπόκτησιν τοῦ χρυσοῦ. Ὁ κ. Βουλευτὴς συνιστᾷ, ὅπως μὴ κατέλθῃ εἰς τὴν ἀγορὰν τὸ Δημόσιον μόνον, ἀνταγωνιζόμενον πρὸς τοὺς ζητοῦντας χρυσὸν πρὸς ἄλλους σκοποὺς, ἀλλὰ νὰ κατέρχωνται εἰς τὴν ἀγορὰν, ἀνταγωνιζόμενοι οὐ μόνον πρὸς τοὺς ζητοῦντας χρυσὸν δι’ ἄλλους σκοποὺς, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἀλλήλους, οἱ καταβάλλοντες τοὺς δασμούς· ἐπειδὴ δὲ ἀριθμοῦνται οὗτοι εἰς μυριάδας, θὰ ἐδημιουργοῦμεν ἀνωμαλίαν, ἥτις ἐν τῇ σημερινῇ καταστάσει τῆς ἀγορᾶς θὰ ἦγεν εἰς τὴν ἀποσύνθεσιν. Νομίζω ἄρα, ὅτι δὲν ὑποχρεοῦμαι νὰ ἐνδιατρίψω εἰς τὰς ἐπιστημονικὰς θεωρίας τοῦ κ. Βουλευτοῦ πλειότερον ἢ ὅσον ὑπῆρξεν ἀναγκαῖον νὰ ἐνδιατρίψω εἰς τὰς θεωρίας αὐτοῦ, ὡς ἀρχηγοῦ πολιτικοῦ κόμματος. Ἐξετάζων ὅμως τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ, εὑρίσκω ἐν αὐτῷ προσθήκην δασμῶν, ἥτις, ὡς εἶπον, δὲν προσῆκεν εἰς τὰς βάσεις, ἐφ’ ὧν ἐστηρίχθη τὸ δασμολόγιον τοῦ 1884, ἀλλὰ πληροῖ τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν τῆς αὐξήσεως τῶν προσόδων τοῦ Κράτους. Ὑπῆρχε λόγος, ἵνα μὴ περιλάβωμεν καὶ τοὺς δασμοὺς ἐν τοῖς μέτροις, δι’ ὧν θέλει ἐπιδιωχθῆ ὁ σκοπὸς οὗτος· Τοὐναντίον φρονῶ, ὅτι οἱ δασμοὶ εἶναι ἐκ τῶν ἐπιτηδειοτέρων πρὸς τὴν πλήρωσιν τοῦ σκοποῦ· φρονῶ τοῦτο καὶ δι’ ὃν λόγον εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας, ὅτι θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τούτου περιστολὴ τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ χρυσοῦ, περιοριζομένης τῆς εἰσαγωγῆς εἰδῶν ἀπολαύσεως καὶ οὐχὶ πρώτων ὑλῶν βιομηχανίας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἡ φορολογικὴ ἐπιβάρυνσις τῆς καταναλώσεως, ὡς ἐξαρτωμένη κατὰ πολὺ ἐκ τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ τοῦ ὑποβαλλομένου εἰς τὴν φορολογίαν, δύναται κατὰ βούλησιν αὐτοῦ νὰ μειωθῇ, ἢ καὶ ὁλοσχερῶς νὰ ἐκλείψῃ, περιοριζομένης ἢ παυούσης τῆς καταναλώσεως, ἐνῷ ἡ φορολογικὴ ἐπιβάρυνσις τῆς παραγωγῆς εἶναί τι θετικὸν καὶ ἀναπόδραστον, ἐπιβαλλομένη δὲ χάριν τῆς μειώσεως τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ χρυσοῦ, ἐπιδρᾷ ἐπιβαρυντικώτερον ἔτι ἐπὶ τὴν παραγωγήν, ἥτις ἐκ τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ χρυσοῦ οὐ μόνον δὲν ὠφελεῖται, ἀλλὰ τοὐναντίον καὶ ζημιοῦται. Ἡ παραγωγὴ σήμερον εἶναι ἡ ἀπολαύουσά τινα ὠφέλειαν ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι ὁ χρυσὸς παρ’ ἡμῖν ὑπερτιμᾶται, ἐν ᾧ ἡ κατανάλωσις, ἡ διὰ τοῦ δασμολογίου ἐπιβαρυνομένη, ὑφίσταται σήμερον ὅλα τὰ κακά, τὰ ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ χρυσοῦ. Τὴν ἐπιβάρυνσιν ἄρα τῶν δασμῶν θ’ ἀντισηκώσῃ ἐν μέρει ἡ μείωσις τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ χρυσοῦ, ἧς χάριν ἐπιβάλλονται οἱ πρόσθετοι φόροι, ἀλλ’ ὡς εἶπον, τὴν ἐπιβάρυνσιν ταύτην δύναται αὐτὸς ὁ καταναλωτὴς σπουδαίως νὰ μειώσῃ, ἢ καὶ νὰ ἐξαφανίσῃ, περιορίζων τὴν ἰδίαν κατανάλωσιν, ἢ καὶ ἔν τισιν ἀπέχων ὁλοσχερῶς ἀπ’ αὐτῆς. Οὕτω, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει τοῦ ἑνὸς ἐκ τῶν προτεινομένων δασμῶν, τοῦ τῶν προσθέτων 15%, τῶν ἐπιβαλλομένων ἐπὶ τῶν εἰδῶν τῶν περιλαμβανομένων ἐν συμβάσει, τίς θὰ ἦναι ἡ ἐπίπτωσις αὐτοῦ, ἐὰν τελεσφορήσωσι τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως; Ἔχομεν τὴν ἐλπίδα, ὅτι κατόπιν τῶν μέτρων τούτων, οὐχὶ πλέον 55% ὑπερτίμησιν θὰ ἔχωμεν εἰς τὸν χρυσὸν, ὡς πρὸ ὀλίγου οὐχί, 50%, οὐχὶ 40 ἢ 42%, ὡς ἡ τῆς σήμερον, ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν ὑπερτίμησιν τοῦ χρυσοῦ πιθανῶς πάλιν τὴν αὐτὴν καὶ κατὰ τὴν 14 Ὀκτωβρίου, τῶν 22 ἢ 20%. Ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ἔχομεν ὑπερτίμησιν τοῦ χρυσοῦ περὶ τὰ 20%, ἀπέναντι τῶν 55%, ἔχομεν 35% ὠφέλειαν τῆς καταναλώσεως, ἀποκτωμένην δι’ ἐπιβαρύνσεως 15%. Ὥστε οὐ μόνον ἐλάττωσιν, οὐ μόνον ἐξαφάνισιν τῆς ἐπιβαρύνσεως, ἀλλ’ ἐὰν τὸ ὅλον σύστημα ἦναι ἐπιτυχές, ἔχομεν διὰ τοῦ συστήματος τούτου ἀνακούφισιν τοῦ φορολογουμένου· ἐν ᾧ, ἐὰν ἄλλως ἐπεβάλλετο ὁ πρόσθετος φόρος, θὰ εἴχομεν ἐπιβάρυνσιν τοῦ φορολογουμένου πραγματικήν, μηδόλως μειουμένην ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ χρυσοῦ. Τούτου ἕνεκα θεωρῶ, ὅτι, καίπερ ἀπολύτως ἐξεταζόμενον, δὲν εἶναι τὸ δασμολόγιον ἡ κατάλληλος βάσις πρὸς προσθήκην δασμῶν, διότι τὸ δασμολόγιον ἔπρεπε νὰ μείνῃ, οἷον εἶχε συνταχθῆ, κατὰ σύστημα θεωρητικῶς ἄρτιον, κατὰ τὸ 1884, ἀφοῦ ὅμως ἡ ἀνάγκη ἐπιβάλλει τὴν ἀποδοχὴν φορολογικῶν μέτρων ἐκτάκτων, προτιμότερον τὰ μέτρα ταῦτα νὰ ἐφαρμοσθῶσι διὰ τοῦ δασμολογίου ἐπὶ τῶν τελῶν καταναλώσεως, ἔστω καὶ ἀνατρεπομένων τῶν ἀρχῶν, ἐφ’ ὧν κατηρτίσθη τὸ δασμολόγιον τοῦ 1884, ἀφοῦ, οὕτως ἐφαρμοζόμενα, εἶναι ὀλιγώτερον ἐπαισθητὰ ἢ ἂν ἐπιβληθῶσιν ἐπὶ τῆς παραγωγῆς. Εἰς τὰς παρατηρήσεις ταύτας ὡρμήθην ἐκ τῶν τελῶν, τῶν προστιθεμένων εἰς τὰ εἴδη τὰ ἐν συμβατικῷ δασμολογίῳ περιλαμβανόμενα. Ἀλλὰ τὰ αὐτὰ λέγω καὶ περὶ τοῦ προτεινομένου προσθέτου δασμοῦ ἐπὶ τοῦ σίτου, τὰ αὐτὰ καὶ περὶ τοῦ προσθέτου δασμοῦ ἐπὶ τῆς σακχάρεως. Ἑπομένως, ἂν τὸ καταλληλότερον ἔδαφος πρὸς ἀπόδοσιν προσόδων εἰς τὸ Κράτος ἦναι τὸ δασμολόγιον, νομίζω, ὅτι αἱ ἀναλογίαι, ἐφ’ ὧν ἐπιβάλλονται οἱ πρόσθετοι δασμοί, δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὑπερβολικαί. Ἄν μὴ ἐπιβάλωμεν τοὺς δασμοὺς τούτους, θὰ δεήσῃ νὰ ἐπιβάλωμεν πρόσθετον φορολογίαν ἀλλαχοῦ, καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν προβάλλει Βουλευτής, ὁρίζων ποῦ ἄλλοθι θέλει νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν φορολογίαν ταύτην, ἂν θέλῃ νὰ τὴν ἐπιβάλωμεν εἰς τὰ ἀροτριῶντα κτήνη, ἢ ἂν θέλῃ νὰ τὴν ἐπιβάλωμεν εἰς τὴν παραγωγὴν κατὰ στρέμμα, ἢ ἂν θέλῃ νὰ τὴν ἐπιβάλωμεν εἰς τὸν φόρον τοῦ οἴνου ἢ εἰς τὸν φόρον τῶν ζώων, ἐν ὅσῳ οὐδεὶς προβάλλει, ἰσχυριζόμενος, ὅτι δὲν ὑπάρχει κενὸν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, δεόμενον ἀναπληρώσεως, ἢ ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἀναπλήρωσιν τοῦ κενοῦ δι’ οἰκονομιῶν κατονομαζομένων καὶ μεγαλειτέρων τῶν παρ’ ἡμῶν προτεινομένων, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι ὑπόχρεως ἠθικῶς, ἵνα ψηφίσῃ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, οἷον τὸ ὑποβαλλόμενον.

§97ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§98ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλ’ ὡς εἶπον, οἱ κύριοι Βουλευταὶ δὲν ἀμφισβητοῦσιν, ὅτι ὑπάρχει κενὸν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἀποκρούουσιν ὅμως τὰς οἰκονομίας πάσας, ὅσας προεβάλομεν μέχρι τοῦδε εἰς συζήτησιν καὶ εἰς ψήφισιν παρὰ τῆς Βουλῆς. Ἠκούσατε δὲ πρὸ ὀλίγου τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἀπαριθμήσαντος ἁπάσας τὰς οἰκονομίας ταύτας, μίαν πρὸς μίαν, ἵνα τὰς καταδικάσῃ, τουτέστιν, ἵνα βεβαιώσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι, ἂν ἀπ’ αὐτοῦ ἐξήρτητο, ἂν αὐτὸς, ἀντὶ μονοψηφίας, διηύθυνε πλειονοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ, αἱ οἰκονομίαι αὗται δὲν θὰ ἐψηφίζοντο. Δὲν θὰ ἐψηφίζοντο αἱ οἰκονομίαι αἱ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, διότι, κατ’ αὐτὸν, αἱ οἰκονομίαι αὗται καταστρέφουσι τὴν βάσιν τοῦ συστήματος τῆς γενικῆς στρατολογίας, ἥτις σήμερον ὑφίσταται καὶ παρ’ αὐτοῖς τοῖς γειτνιακοῖς ἔθνεσιν. Ἐγὼ δὲν φρονῶ, ὅτι αἱ οἰκονομίαι, ὅσαι ἐπετεύχθησαν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, παραβλάπτουσι τὴν λειτουργίαν τοῦ συστήματος τῆς γενικῆς στρατολογίας· φρονῶ ὅτι τὸ σύστημα, ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ τῆς ἐφεδρείας παρ’ ἡμῖν, θὰ μείνῃ λειτουργοῦν ἐπίσης τελεσφόρως, ὅπως ἐλειτούργει μέχρι τοῦδε, καὶ μετὰ τὰς οἰκονομίας ταύτας· ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος ἔρχεται λέγων πρὸς τὴν Βουλὴν «μὴ ψηφίσατε τὴν φορολογίαν τοῦ νομοσχεδίου», πῶς δικαιολογεῖται, λέγων «μὴ ψηφίσατε τὰς στρατιωτικὰς οἰκονομίας, μὴ ψηφίσετε τὰς οἰκονομίας ἐπὶ τῶν δημοσίων ἔργων»; Ὁ κ. Βουλευτὴς ὑπόσχεται, ὅτι, ἂν αὐτὸς διηύθυνε πλειονότητα ἐν τῇ Βουλῇ, οὐ μόνον τοὺς σιδηροδρόμους τῆς Πελοποννήσου θὰ συνετέλει πάντας, ὅπως ἤδη συντελοῦνται, οὐ μόνον τὸν σιδηρόδρομον τῶν συνόρων θὰ συνετέλει, ἀλλ’ ἤθελεν ἐξακολουθήσει κατὰ τὸ ὑπάρχον σύστημα τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἐκτελῶν ἔργα κατασκευῆς ὁδῶν ἐπὶ μέτρῳ ἀνωτέρῳ τοῦ μέχρι τοῦδε. Ὁ προϋπολογισμὸς κεφαλαιώδεις οἰκονομίας ἐπιδέχεται τὰς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὰς ἐν τῷ τμήματι τῶν δημοσίων ἔργων. Τὰς οἰκονομίας ἐπὶ τῶν δύο τούτων κεφαλαίων ἀποκρούει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπὶ ἐπιβαρύνσει τοῦ προϋπολογισμοῦ κατὰ 5 ἢ 6 ἑκατομμύρια. Ἀφοῦ δὲ οὕτω ἐπιβαρύνει τὸν προϋπολογισμόν, μὴ ἀποδεχόμενος τὰς κεφαλαιώδεις οἰκονομίας, τὰς παρ’ ἡμῶν προτεινομένας, μὴ ἀποδεχόμενος καὶ τὰς ἐν ταῖς λεπτομερείαις τῶν διαφόρων κλάδων τῆς ὑπηρεσίας οἰκονομίας, ἃς προτείνομεν ἐπὶ ποσῷ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου, ἔρχεται λέγων: «μὴ ψηφίσατε καὶ προσθήκας φόρων», καίτοι ὑπάρχει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους κενὸν 17,000,000, δεόμενον ἀναπληρώσεως, καὶ ὅπερ, ὡς φαίνεται, διανοεῖται νὰ πληρώσῃ, ὡς ἐπλήρου τὰς πολιτικὰς ἀνάγκας τῆς χώρας, διὰ τοῦ ἐθνικοῦ αὐτοῦ προγράμματος. (Ἐπευφημίαι).

§99ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ εἶναι γνωστὴ, κύριοι Βουλευταὶ, πρὸ πολλοῦ χρόνου ἡ τακτικὴ, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀκολουθεῖ ἐν ταῖς συζητήσεσιν, ὁσάκις αἰσθάνεται, ὅτι τὸ ἔδαφος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἵσταται, δὲν εἶναι ἀσφαλές. Ἀντὶ νὰ ἐγκύπτῃ εἰς τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα οἱ ἀγορεύοντες ὑποβάλλουσιν εἰς τὴν Βουλὴν, νομίζει ἐπιτετραμμένον νὰ μετατρέπῃ τὴν συζήτησιν ἀπὸ πραγματικῆς εἰς προσωπικὴν, νὰ ἐπιῤῥίπτῃ κατὰ τῶν ἀγορευόντων ὅσα ἡ φαντασία του ἢ ἡ διάνοια αὐτοῦ δύναται νὰ ἐπινοήσῃ, καὶ ὑποθέτει, ὅτι οὕτω πράττων ἐξέρχεται νικητὴς ἀπὸ τοῦ διεξαγομένου ἀγῶνος. Καὶ ἠκούσατε, Κύριοι, ὅτι, ἀντὶ νὰ ἐξετάσῃ τὸ βάσιμον τῶν ὀλίγων παρατηρήσεων, ἃς ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν, ἔσπευσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπιτεθῇ κατ’ ἐμοῦ προσωπικῶς, νὰ ἐξετάσῃ, ἂν ἔχω, ἢ οὔ, πολιτικοὺς φίλους, νὰ ἐπιτεθῇ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἧς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ προεδρεύω, νὰ ἐκθέσῃ, ὅτι ἐν τῇ Κυβερνήσει ἐκείνῃ, δὲν ἠξεύρω ὁποῖα καὶ ὁπόσα ὄργια διεπράττοντο, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ὅλων αὐτῶν τῶν φαντασιωδῶν ἀποκαλύψεων νὰ προσπαθῇ νὰ ἀποσπάσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἀπὸ τῶν ὑπὸ συζήτησιν θεμάτων. Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι ὁ προσάπτων τινὶ ἀπρεπῆ γεγονότα ἔχει καθῆκον νὰ δίδῃ καὶ τοὺς λόγους καὶ τὰς ἀποδείξεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται· ἄλλως ἡ διαγωγή του δύναται νὰ λάβῃ βαρυτάτους χαρακτηρισμούς. Ὅταν λοιπὸν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς βεβαιόνῃ, ὅτι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἐκαλοῦντο, δὲν ἠξεύρω τίνες ὑποψήφιοι, ἵνα προσενεχθῶσιν αὐτοῖς κυβερνητικαὶ παροχαὶ, ὀφείλει νὰ ὑποδείξῃ ἓν κἂν πρόσωπον, προσκληθὲν πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν, καὶ τὸν προκαλῶ πρὸς τοῦτο, διότι οὐδὲν ἀπολύτως πρόσωπον τοιοῦτον ὑπάρχει. Ἀπηυθύνθησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ προφορικῶς καὶ δι’ ἐπιστολῶν πλεῖστοι τῶν ὑποψηφίων, καὶ πολλοὶ ἀκόμη ἐκ τῶν ἐπιτυχόντων Βουλευτῶν· ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις εἰς οὐδένα ἀπηυθύνθη, διότι ἐφρόνει, ὅτι καθῆκον αὐτῆς ἦτο νὰ ἐνεργήσῃ εἰς τὰς ἐκλογὰς διὰ τρόπου, τὸν ὁποῖον δὲν ἐγνώρισε μέχρι τοῦδε ἡ Ἑλλάς... (θόρυβος). Εἶναι γνωστοὶ οἱ τρόποι, κατὰ τοὺς ὁποίους, κύριοι Βουλευταὶ, διεξάγονται αἱ ἐκλογαὶ ὑπὸ τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ. Εἰς τὴν παραμονὴν τῶν ἐκλογῶν αἱ χάριτες ἀπενέμοντο κατὰ χιλιάδας καὶ τὰ παράσημα κατὰ μυριάδας, ὁ στρατὸς τοῦ ἔθνους διεσκορπίζετο εἰς τὰς ἐπαρχίας, οἱ φυλακισμένοι ἐξήγοντο παρανόμως ἐκ τῶν φυλακῶν, ἵνα ὑποστηρίξωσι τοὺς κυβερνητικοὺς ὑποψηφίους (θόρυβος)...

§100ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ἴδε καὶ προβιβασμὸν Ἀγγελοπούλου.

§101ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. .. Ὁποία δὲ ἦτο κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν ἡ διαγωγὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἣν ἐτόλμησαν νὰ μεμφθῶσιν; Οὐδεμία ἀπολύτως ἐδόθη χάρις, ἐπὶ τῶν δακτύλων δὲ ἀριθμοῦνται τὰ δοθέντα παράσημα· οὐδεὶς στρατιώτης, οὐδεὶς ἀπεμακρύνθη τῶν τάξεων αὐτοῦ.

§102ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὅλος ὁ στρατός.

§103ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ἐκεῖνον, ὅστις ἐκάθησεν εἰς τὴν κάλπην τοῦ ἀντιθέτου μου, τὸν ἐκάμετε ἀστυνόμον Ἀθηνῶν.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε!

§105ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεὶς κατάδικος ἐξῆλθε τῶν φυλακῶν, καὶ αὐτὴ δὲ ἡ μεταφορὰ τῶν καταδίκων ἀπὸ φυλακῆς εἰς φυλακὴν ἀνεστάλη. Πρὸς ἀμερόληπτον δὲ διεύθυνσιν τῶν ἐκλογῶν κατηρτίσθη τὸ προσωπικὸν τῶν ἀνωτέρων διοικήσεων ἐκ τῶν ἐντιμοτέρων καὶ χρηστοτέρων ἀνδρῶν, οὓς ἔχει ἡ ὑπηρεσία. Δὲν ἀπεβλέψαμεν εἰς κόμμα, δὲν ἀπεβλέψαμεν εἰς φατρίαν· πᾶς Νομάρχης, θεωρηθεὶς χρηστὸς καὶ ἀμερόληπτος, διετηρήθη, τὰς δὲ κενωθείσας θέσεις συνεπληρώσαμεν διὰ προσώπων, ἐχόντων τὰ προσόντα ταῦτα...

§106ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ τὸν Κότταρην ποῦ τὸν ἀφίνετε;

§107ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. .. Πανταχόθεν δὲ μετὰ τὴν ἐκλογὴν ἠγέρθησαν φωναὶ, καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν φίλων τῆς νῦν Κυβερνήσεως, ἀνομολογοῦσαι τὴν ἀμεροληψίαν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης καὶ ἐκδηλοῦσαι εὐχαριστίας πρὸς αὐτήν. Αὐτὴ ἡ ἐξέλεγξις τῶν ἐκλογῶν, κατὰ τὴν ὁποίαν οὐδεμία ὑπεβλήθη ἀντίῤῥησις, τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης καθαπτομένη, ἀποδεικνύει, ὅτι μεταξὺ τῶν ἐκλογῶν, τὰς ὁποίας ὑμεῖς διεξήγετε, καὶ ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν ἐσχάτως ἡ ἀπόστασις εἶναι ἄπειρος...

§108Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τῷ τμήματι, οὗτινος ἐγὼ προήδρευον, ἐπὶ δύο ἡμέρας ἠγωνιζόμην, ἵνα κατορθώσω νὰ μὴ ἀκυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου.

§109ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη ἦτο ἄκυρος, τότε παρελείψατε τὸ καθῆκόν σας, μὴ ἀκυρώσαντες αὐτήν· ἀλλ’ ἡ ἐκλογὴ ἦν ἐγκυροτάτη, καὶ διὰ τοῦτο ἐπεκυρώσατε αὐτήν.

§110ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν παρέλειψα τὸ καθῆκόν μου, ἀλλὰ δὲν εἶχον τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι αἱ γενόμεναι καταχρήσεις ἐπέδρασαν ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψήφων. Ἐγένοντο ὅμως αἱ μεγαλείτεραι τῶν καταχρήσεων.

§111ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμιλεῖ περὶ καταχρήσεων κατὰ τὰς ἐκλογὰς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος 500 ἄνδρας τοῦ στρατοῦ ἀπέλυσεν εἰς τὴν Ἀκαρνανίαν κατὰ τὸ 1887, ἵνα ὑποστηρίξῃ τὴν ἐκλογήν του!

§112ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ψευδέστατον!

§113ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὡμολόγησεν αὐτὸς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἶναι γεγραμμένον εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ἐξ Ἀθηνῶν μόνον συνεκεντρώθησαν 180, καταγόμενοι ἐκ τοῦ νομοῦ Ἀκαρνανίας, καὶ ἀπεστάλησαν ἐκεῖσε.

§114ΤΣΑΜΑΔΟΣ. 47 μόνον.

§115ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν προεκάλεσα καὶ εἰς τὰ 1887 νὰ δηλώσῃ πόσοι στρατιῶται ἐξ ἄλλων μερῶν τοῦ Κράτους μετέβησαν εἰς τὸν αὐτὸν νομὸν κατὰ τὰς ἐκλογὰς, καὶ δὲν ἐτόλμησε νὰ δώσῃ κἀμμίαν ἀπάντησιν. Καὶ ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ ἐξετάσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν φίλων μου, καὶ ἐρωτᾷ, ἐν ὀνόματι τίνος ὁμιλῶ, φρονῶν, φαίνεται, ὅτι ἡ ἰσχὺς τῆς ἀγορεύσεως δὲν ἔγκειται εἰς τὴν ἀλήθειαν τῶν ἰδεῶν καὶ ἰσχυρισμῶν τοῦ ἀγορεύοντος, ἀλλ’ εἰς τοὺς ἀριθμοὺς τῶν ψήφων, οἵτινες ἕπονται αὐτῷ. Ὁμιλῶ ὡς Βουλευτής, καὶ τοῦτο ἀρκεῖ, ἀπόκειται δὲ εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι δὲν λέγω ἀληθείας. Καὶ ἐτόλμησε νὰ ὁμιλήσῃ περὶ ἀπολυταρχίας, ὡσανεὶ ἦτό τις ἐν Ἑλλάδι, δυνάμενος νὰ πιστεύσῃ, ὅτι τὸ ἔθνος τοῦτο, τὸ ὁποῖον μετὰ τόσας θυσίας ἀπέκτησε τὰς ἐλευθερίας του, εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσῃ ἄνευ τῶν ἐλευθεριῶν τούτων! Ἀλλ’ ὁ τρόπος τῆς λειτουργίας τῶν ἐλευθεριῶν τούτων, ὁ ἄγων εἰς τὴν εὐνομίαν καὶ εὐημερίαν τῆς πατρίδος, δύναται νὰ ἦναι ἀντικείμενον συζητήσεως. Καὶ ἐξετάζων τὰ ζητήματα τῆς πίστεως, ἅτινα ἐγὼ οὔτε ἔθιξα κἄν, ἐξήνεγκε θεωρίας καὶ ἰδέας ἐπὶ τοσοῦτον συγκεχυμένας, ὥστε εἶναι δύσκολον νὰ ἀπαντήσω αὐτῷ, διότι ἀληθῶς δὲν ἠδυνήθην οὐδὲ νὰ ἐννοήσω κἂν περὶ τίνος ἔλεγεν (ἱλαρότης). Ἔλεγεν, ὅτι ἡ ἐλάττωσις τῆς εἰσαγωγῆς εἶναι δυσάρεστον σημεῖον ἐκεῖ, ἔνθα δὲν ὑπάρχει κυκλοφορία ἀναγκαστική· ἐκεῖ ὅμως, ἔνθα ὑπάρχει, εἶναι εὐχάριστον. Εἶναι βεβαίως καὶ ἡ θεωρία αὕτη ἐντελῶς ἀνυπόστατος, καὶ ἀμφιβάλλω ἂν δυνηθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ εὕρῃ ἕτερον, δυνάμενον νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ὑπάρχει διάκρισις τῆς ἐλαττώσεως τῆς εἰσαγωγῆς εἰς Κράτη, ἔχοντα κυκλοφορίαν ἀναγκαστικὴν, ἢ μὴ ἔχοντα τοιαύτην. Πανταχοῦ ἡ ἐλάττωσις τῆς εἰσαγωγῆς εἶναι ἀπόδειξις δυσφορίας οἰκονομικῆς τῆς Κοινωνίας· πανταχοῦ δὲν ἀποδεικνύει αὕτη, ὅτι ὁ χρυσὸς οἰκονομεῖται καὶ ἔμεινεν ἐν τῇ χώρᾳ, ἀλλὰ σημαίνει, ὅτι δὲν ὑπῆρχε ποσῶς ἐν τῇ χώρᾳ ὁ χρυσὸς, ὁ ἀπαιτούμενος πρὸς ἀγορὰν τῶν μὴ εἰσαχθέντων ἐμπορευμάτων. Καὶ ἔλεγε πρὸς ὑμᾶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι, ἂν ἐγὼ διηύθυνα τὰ τῆς Βουλῆς, ἤθελον ἀποῤῥιφθῆ ὅλαι αἱ οἰκονομίαι, αἵτινες παρ’ αὐτοῦ προὐτάθησαν. Εἶπον ἐγὼ, Κύριοι, τοιοῦτό τι; Προέβην ἐγὼ εἰς ἐξέτασίν τινα οὐσιαστικὴν τῶν οἰκονομιῶν, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προτείνει; Ἐγὼ ἔλεγον πρὸς ὑμᾶς, ὅτι βαρεῖαι καὶ ὀδυνηραὶ θυσίαι ζητοῦνται παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ ὀφείλομεν νὰ σκεφθῶμεν ὡρίμως, ἂν πρέπῃ νὰ ἐπιβάλωμεν αὐτὰς ἢ ὄχι, καὶ διὰ νὰ σχηματίσωμεν ἀσφαλῆ περὶ τούτου γνώμην, πρέπει νὰ ἀναβληθῇ ἡ προκειμένη συζήτησις μέχρι τῆς γενικῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Εἶναι τοῦτο πρότασις περὶ ἀποῤῥίψεως τῶν ἰδεῶν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως; Βεβαίως ὀδυνηρὰ θυσία εἶναι ἡ κατάργησις τῆς γενικῆς στρατολογίας. Ἀλλ’ ἐὰν ἀνώτατον συμφέρον τοῦ Κράτους δύναται νὰ καταστήσῃ αὐτὴν ἀναγκαίαν, ἂς ὄψωνται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι περιήγαγον τὸ Κράτος εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο· πᾶς ὅμως εὐσυνείδητος Βουλευτὴς ὀφείλει νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν ὑπερτάτην ἀνάγκην. Ἐπίσης, ἐὰν ἀνώτατον συμφέρον τοῦ Κράτους ἐπιβάλλῃ τὴν διακοπὴν τῶν δημοσίων ἔργων, ὀφείλει πᾶς Βουλευτὴς νὰ τὴν ἐπιψηφίσῃ, ἐπαφίνων πλήρη τὴν εὐθύνην εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι περιήγαγον τὸ Κράτος εἰς τὴν λυπηρὰν ταύτην ἀνάγκην. «Δὲν ἔχω εὐθύνην τινὰ ἐπὶ τούτῳ!» ἐπιμένει κραυγάζων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁ πρὸ δεκαετίας διαχειριζόμενος τὰ κοινά. Διατί; Διότι ἐπὶ δύο ἔτη ἐν τῷ μεταξὺ διεκόπη ἐκ περιτροπῆς τὸ μέγα αὐτοῦ πρὸς ἀνόρθωσιν ἔργον, εἰς ὃ ἀνενδότως ἐνῃσχολεῖτο, εὑρισκόμενος ἐν τῇ Κυβερνήσει. Διεκόπη ἀληθῶς τὸ ἔργον αὐτοῦ κατὰ τὸ 1885, ἀλλὰ συνίστατο ἕως τότε εἰς τὰ ναυάγια καὶ τὴν καταστροφὴν, ἣν κατέλιπε, κατερχόμενος τῆς ἐξουσίας; καὶ εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰς τὴν Κοινωνίαν. Ἀλλ’ ἐπανῆλθε κατὰ τὸ 1886, καὶ πέντε ὁλόκληρα ἔτη ἐφήρμοζε τὰ μέτρα αὐτὰ περὶ εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς, περὶ πλειονάζοντος νομίσματος, περὶ βαθμιαίας ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· ποῖον τὸ ἀποτέλεσμα τῆς πενταετοῦς αὐτῆς ἐφαρμογῆς; Ἡ ἀποτυχία δανείου, ἠγγυημένου δι’ ὑποθήκης ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης...

§116ΦΩΤΗΛΑΣ. Πότε συνέβη τοῦτο;

§117ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. ... Καὶ ὅτε ἐπῆλθεν ἡ ἀποτυχία τῶν δανείων, ἑπόμενον ἦτο, ὅτι ἤθελε συμβῆ ὅ,τι συνέβη, ἡ ὕψωσις τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος. Σεῖς ἐν τῷ λόγῳ σας ὑποστηρίζετε, ὅτι πρέπει νὰ ἀποδείξῃ ἡ Ἑλλὰς, ὅτι εἶναι αὐτάρκης, ἤγουν ὅτι δύναται νὰ ζήσῃ ἄνευ δανείου. Τοῦτο ἠθέλησε νὰ ἀποδείξῃ ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὸ 1890 καὶ 1891, ἀλλὰ τὰ ἀποτελέσματα ἀπέδειξαν, ὅτι δὲν κατέλιπε τὴν Ἑλλάδα αὐτάρκη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατερχόμενος τῆς ἐξουσίας. Ἐν παρόδῳ ἀνέφερον, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι τὰ τῶν τελωνείων δύνανται νὰ διαῤῥυθμισθῶσι κατ’ ἄλλον τρόπον· ἠδύναντο νὰ ἐλαττωθῶσιν ἅπαντες οἱ ἐπιβαλλόμενοι φόροι, νὰ ὑποχρεωθῶσι δὲ οἱ εἰσάγοντες ἐμπορεύματα νὰ πληρόνωσιν εἰς χρυσὸν τὰ τέλη. Θεωρία, ἀναγνωρίζω, δεκτικὴ ἀμφισβητήσεως· ἀλλὰ ποῖον ἐπιχείρημα ἐγὼ ἐπρότεινα πρὸς ὑποστήριξιν αὐτῆς; Τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι οἱ ἐμπορευόμενοι συλλέγουσι βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον τὸν ἀπαιτούμενον δι’ αὐτοὺς χρυσὸν, τὰ διάφορα χρεώγραφα τοῦ Δημοσίου, τὰ διάφορα τοκομερίδια, καὶ ἕνεκα τούτου δὲν ἐπέρχεται τὸ Κράτος αἰφνιδίως καὶ ἀποτόμως νὰ ζητήσῃ ἑκατομμύρια συναλλάγματος, καὶ ὡς ἐκ τῆς ἀποτόμου ζητήσεως ταύτης νὰ διαταράσσῃ ἀμέσως τὰς συναλλαγὰς καὶ νὰ προκαλῇ τὴν ἀπότομον διακύμανσιν τοῦ συναλλάγματος. Ἰδοὺ τί, ἐν παρόδῳ, ἐπαναλαμβάνω, εἶπον ἐγώ, οὐχὶ ἵνα συζητήσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἵνα ὑποδείξω τρόπον τινὰ ἄλλης διαῤῥυθμίσεως τῶν τελωνειακῶν δικαιωμάτων. Ἠρνήθην ἐγώ, ὅτι καὶ οἱ ἔμποροι ἐκ τῆς ἀγορᾶς θὰ πορισθῶσι τὸν χρυσὸν, ἵνα προβῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τόσην ἀνάπτυξιν περὶ τούτου; Προτείνατε, λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τίνα μέτρα σεῖς ἔχετε, δυνάμενα νὰ σώσωσι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. Ἐγὼ ἐζήτητα παρὰ τῆς Βουλῆς ν’ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν, ἵνα ἀπὸ κοινοῦ ἅπαντες, ἐν συμπνοίᾳ ἀδελφικῇ, ἐν πατριωτικῇ μερίμνῃ μεριμνήσωμεν, ἵνα ἀνεύρωμεν, ὁποῖον εἶναι τὸ ἔλλειμμα, καὶ ἂν ἦναι δυνατὸν νὰ καλυφθῇ τοῦτο διὰ θυσιῶν, ἐπιβαλλομένων εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, καὶ τότε νὰ ἐξετάσωμεν καὶ τίνα κατὰ προτίμησιν μέτρα δύνανται νὰ τεθῶσι πρὸς τοῦτο εἰς ἐνέργειαν. Ἀλλ’ ἵνα εὐχαριστήσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἐρωτῶ ἀπὸ τοῦδε, δὲν δύναται ἆρά γε νὰ ψηφισθῇ καὶ ἐπὶ πλέον ἐπαύξησις τοῦ ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων φόρου; δὲν δύναται νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν καὶ ἡ φορολογία τῶν μεγάλων κτηματιῶν ἐπὶ τοῦ μερίσματος, τὸ ὁποῖον λαμβάνουσι παρὰ τῶν καλλιεργητῶν τῶν γαιῶν των; Αὐτὸς ὁ νόμος περὶ καπνοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰσήγαγε νομοσχέδιον, δὲν εἶναι δεκτικὸς ἀκόμη μείζονος βελτιώσεως, δυναμένης κατὰ ἑκατομμύρια ν’ αὐξήσῃ τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ καπνοῦ; Πολλὰ εἶναι, Κύριοι, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ λεχθῶσιν, ἀλλὰ δὲν εἶναι τῆς παρούσης ὥρας, ἵνα τὰ μνημονεύσω κἄν. Καὶ ἀπορῶ, πῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, παρεκτρέπων τὴν συζήτησιν ἀπὸ πραγματικῆς εἰς προσωπικὴν, ἔρχεται ἐνταῦθα, οὐχὶ ἵνα συζητήσῃ περὶ τῶν οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ἵνα προσπαθήσῃ νὰ χλευάσῃ δῆθεν ἀντιπάλους αὐτοῦ. Οὐδέποτε, Κύριοι, ἐγὼ θέλω ἀκολουθήσει τοιαῦτα παραδείγματα, διότι φρονῶ, ὅτι εἰς τὰς δεινὰς περιστάσεις, ἐν αἷς εὑρισκόμεθα, μόνον τὸ καθῆκον πρὸς τὴν πατρίδα πρέπει νὰ ὁδηγῇ πάντας ἡμᾶς, συμπολιτευομένους καὶ ἀντιπολιτευομένους.

§118ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εἰς τὴν μεταξὺ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἐκ Μαντινείας Βουλευτοῦ μονομαχίαν δὲν ἐπεμβαίνω, διότι δὲν ἔχω ἔνδυμα γάμου πρὸς τοῦτο. Ὀφείλω ὅμως νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι παρεξηγεῖ τὴν ψῆφον τῆς 3 Μαΐου, ἰσχυριζόμενος, ὅτι διὰ τῆς ψήφου αὐτῆς ὁ λαὸς ἐνέκρινε τὸ σύστημα τὸ οἰκονομικὸν καὶ ἐν γένει τὸ σύστημα τὸ κυβερνητικὸν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Διὰ τῆς ψήφου τῆς 3 Μαΐου ὁ λαὸς ἔκρινε μεταξὺ τοῦ ἀήθους τρόπου, καθ’ ὃν ἀπεπέμφθη Κυβέρνησις ἔχουσα πλειοψηφίαν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, καὶ τοῦ ἀήθους τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ ἀρχηγὸς τῆς πλειοψηφίας ἀπήντησεν εἰς τὴν πρόσκλησιν τοῦ Βασιλέως, ὅπως δώσῃ τὴν παραίτησίν του. Ὁ λαὸς ἐπρόκειτο νὰ κρίνῃ μεταξὺ τοῦ ἑνὸς τρόπου τοῦ ἀήθους καὶ τοῦ ἄλλου τρόπου τοῦ ἀήθους· ἐθεώρησε δ’ ἐν τῇ συνέσει του, ὅτι, ἂν ἤθελεν ἀποκλίνει ὑπὲρ τοῦ ἀήθους τρόπου τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, ἤθελε φέρει τὸν τόπον εἰς κρίσιν δεινήν. Δὲν ἦτο ἡ κρίσις, Κύριοι, ἡ ἐπελθοῦσα ἐκ τῆς συγκρούσεως ἐκείνης μεταξὺ Βασιλέως καὶ Κοινοβουλίου, κρίσις οἰκονομική, δὲν ἦτο κρίσις μεταξὺ δύο κομμάτων, ἦτο κρίσις, ἐπαναλαμβάνω, ἥτις εἶχέ τι τὸ σπουδαιότερον, τὸ ὑψηλότερον, καὶ ὁ λαὸς, ἐν τῇ συνέσει του, — ὀφείλετε νὰ τὸ παραδεχθῆτε, διότι τὸ ἀποδεικνύουσι τὰ πράγματα, — ἐν τῇ συνέσει του ἔκρινεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ καταδικάσῃ μᾶλλον, καὶ πράγματι ἔπρεπε νὰ καταδικάσῃ μᾶλλον, τὸ ἄηθες τοῦ τρόπου τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς ἢ τὸ ἄηθες τῆς συμπεριφορᾶς τοῦ Βασιλέως. Πλανᾶται δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, νομίζων ὅτι ὁ λαὸς διὰ τῆς ψήφου τῆς 3 Μαΐου ἐνέκρινε τὴν πολιτικήν του· ὁ λαὸς δὶς, κατὰ τρόπον ἐπισημότατον, ἔκρινε τὴν πολιτικὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ τὴν κατεδίκασε κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἔπρεπε νὰ περιέλθωμεν εἰς τὴν ἐλεεινὴν κατάστασιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν διατελοῦμεν, ἵνα ἐπανέλθῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἔπρεπεν ὁ ἀντίπαλός του νὰ πολιτευθῇ ὅπως ἐπολιτεύθη, διὰ νὰ φέρῃ εἰς τὴν ἀνάγκην τὸν τόπον νὰ τὸν ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν. Καυχᾶται, διότι δὲν ὑπάρχουσιν ἄλλοι, φέροντες τὴν περιβολὴν τῆς ἐπισημότητος, τὴν περιβολὴν τῆς ἐκτάκτου ἱκανότητος, τὴν ἰσχὺν καὶ τὴν δύναμιν, ἵνα διοικήσωσι τὸν τόπον· ἀλλ’ ἂν ἐξετάσωμεν, πῶς περιεβλήθησαν τὴν ἰσχὺν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀλληλοδιαδόχως νέμονται τὴν ἐξουσίαν, καὶ ὡδήγησαν τὸν τόπον εἰς τὸ εὐάρεστον σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται, θέλομεν ἀνεύρει, Κύριοι, ὅτι τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων ἔφθασαν εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ, δὲν εἶναι τὰ μέσα οὔτε τῆς ἐκτάκτου καὶ ἐξαιρετικῆς ἱκανότητος, οὔτε τῆς μεγάλης ὑπολήψεως καὶ ἀγάπης τοῦ λαοῦ, ἀλλ’ εἶναι τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἀποφεύγω νὰ χαρακτηρίσω, ἵνα μὴ καταστήσω τὸν λόγον προσωπικόν. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ καυχῶνται, διότι ἵστανται ὅπου ἵστανται. Θὰ ἐπετρέπετο αὐτοῖς τοῦτο, ἐὰν ἐπαρουσίαζον ἔργα. Ἆ! τότε ὅλαι αἱ φιλαυτίαι, ὅλοι, ὅσοι τολμῶσι ν’ ἀτενίζωσι τὸ ὕψος τῶν ἀνδρῶν αὐτῶν, τότε δὲν θὰ ἐτόλμων νὰ πράττωσι τοῦτο, καὶ ἂν ἤθελον τολμήσει νὰ εἴπωσι μίαν λέξιν, ἤθελον περιφρονηθῆ ἀπὸ τὸν κόσμον. Ἀλλ’ ἔργα δὲν παρουσιάζουσι· παρουσιάζουσι τὴν κακοδιοίκησιν, τὴν κακοδαιμονίαν τοῦ λαοῦ, τὴν τῶν πάντων ἀπαγοήτευσιν, καὶ διότι τοιαῦτα διέπραξαν, διὰ τοῦτο καυχῶνται, διὰ τοῦτο τολμῶσι νὰ ὁμιλῶσι μετὰ περιφρονήσεως περὶ παντὸς ἄλλου, ὁ ὁποῖος, ἐν τῷ δικαιώματι αὐτοῦ, — διότι ἕκαστος Βουλευτὴς ἀντιπροσωπεύει τὴν ἐπαρχίαν του καὶ τὴν Ἑλλάδα ὁλόκληρον, — ἐν τῷ δικαιώματί του τολμᾷ νὰ ἐπικρίνῃ τὴν πολιτείαν αὐτῶν! Ἀπετύχατε, καὶ σᾶς κατεδίκασε ὁ λαὸς, καὶ σᾶς κατεδίκασε δικαίως. Δὲν ἀνατρέχω εἰς τὸ παρελθὸν, ἵνα σᾶς ἀποδείξω τοῦτο· ἀρκοῦμαι εἰς τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ, εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου. Ἀπέτυχε καὶ ὁ ἀντίπαλος ὑμῶν, — λυποῦμαι ὅτι ποιοῦμαι λόγον καὶ περὶ αὐτοῦ, διότι δὲν εἶναι παρὼν καὶ διότι δὲν ἔχει ἰσχὺν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, — ἀπέτυχε καὶ ὁ ἀντίπαλός σας. Καὶ διατὶ ἀπετύχατε; Διότι εἶσθε μόνον φίλαρχοι, διότι δὲν ἀγαπᾶτε, δὲν πονεῖτε τὸν τόπον· ἀνερχόμενοι εἰς τὴν ἐξουσίαν, δὲν μεριμνᾶτε, ποῖος νὰ βελτιώσῃ τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου καὶ νὰ ἠθικοποιήσῃ τὸν λαὸν, ἀλλὰ μόνον καὶ μόνον πῶς νὰ διατηρήσητε τὴν ἐξουσίαν. Καταφεύγετε εἰς ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων δύναται ἕκαστος σπουδάρχης ἐν τῷ τόπῳ αὐτῷ, ὁ ὁποῖος ἔχει φιλαυτίαν περισσοτέραν τοῦ δέοντος, ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ πτωχὸς, νὰ ἐξαπατήσῃ αὐτὸν, ὅπως φθάσῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν, καὶ καταλαμβάνοντες αὐτήν, τοιαύτην ποιεῖτε χρῆσιν αὐτῆς. Βλέπετε δ’ ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι ἡ ἐξουσία, οὕτω διαχειριζομένη, φέρει εἰς τὴν πλήρη καταστροφήν. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν, Κύριοι, ἀφορμὴ διὰ νὰ καυχᾶσθε ἐπὶ τῇ καταστάσει, εἰς ἣν περιηγάγετε τὸν τόπον, ἀλληλοδιαδόχως κυβερνῶντες αὐτόν. Δὲν κατακρίνω ὑμᾶς ἀπολύτως ἐπὶ τούτοις· διότι, φίλαρχοι ὄντες, δὲν δύνασθε ἢ νὰ κυβερνᾶτε ὅπως κυβερνᾶτε, χωλοῦ ὄντος τοῦ πολιτεύματος. Ἀλλ’ ὁ λαὸς κατεδίκασεν ἐπισήμως καὶ ἐπανειλημμένως καὶ τὰ δύο προσωπικὰ κόμματα· διὰ τοῦτο δὲ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ἐσήμαναν ἡ ὥρα, ὅπως σχηματισθῇ κόμμα ἀρχῶν, διότι ὑμεῖς οὐδεμίαν ἄλλην ἀρχὴν ἔχετε ἢ τὴν φιλαρχίαν. Ἐὰν ἐξετάσῃ τις τὰ προγράμματά σας, θὰ ἴδῃ, ὅτι οὐδεμίαν ἄλλην ἀρχὴν ἔχετε ἢ, ἐὰν μὲν ἦσθε ἐκτὸς τῆς ἐξουσίας, νὰ ἐπιδιώκητε αὐτὴν δι’ ὅλων τῶν μέσων, θεμιτῶν καὶ ἀθεμίτων, ἐὰν δὲ κατέχητε ἢ καταλάβητε αὐτὴν, νὰ θυσιάζητε τὰ πάντα, ὅπως διατηρηθῆτε ἐν αὐτῇ. Λοιπὸν τοιαύτη πολιτεία ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ἀποτελεῖτε κόμματα ἀρχῶν, ὑποσχομένων βελτίωσιν τῶν κακῶς κειμένων, καὶ διὰ τοῦτο ἐρχόμενοι εἰς τὴν ἐξουσίαν, οὐδὲν ἕτερον ἔχετε νὰ πράξητε ἢ νὰ καταδιώξητε τοὺς ἀντιπάλους σας, ἢ νὰ καταστρέψητε πᾶν ὅ,τι ἔπραξαν οἱ ἄλλοι, ἔστω καὶ καλὸν, ὡς καὶ ἐκεῖνοι ἔπραξαν. Καὶ εἰς τὴν συνείδησιν ὑμῶν αὐτῶν, ἐννοῶ, Κύριοι, ὅτι εἰσῆλθεν ἡ ἰδέα, ὅτι τὰ κόμματα αὐτὰ, τὰ προσωπικὰ, δὲν δύνανται πλέον νὰ λειτουργήσωσιν ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ τόπου. Πρέπει λοιπὸν ὅλοι σεῖς, οἱ νέοι, — ὄχι ἐγὼ, ἐγὼ πλέον ἀποχαιρετῶ τὴν ἐνεργὸν πολιτικὴν, ἐκ τύχης δ’ ἀνῆλθον πάλιν κατὰ τὸ τέρμα τοῦ βίου μου εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, — νὰ σκεφθῆτε ποίαν ἀρχὴν πρέπει νὰ ὑποστηρίξητε. Οἱ πατέρες ἡμῶν — τοὺς ἐνθυμοῦμαι — διεκρίνοντο καὶ ἔλεγον: «ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῆς πολιτικῆς τῆς Ἀγγλίας»...

§119ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὡραῖα!

§120ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εἶναι αὐτὸ μία ἰδέα πολιτική· δὲν παραδέχομαι βεβαίως ἐγὼ, ὅτι πρέπει νὰ γίνηται ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγίνετο ἄλλοτε, ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζω, ὅτι ὁ δεῖνα πολιτικὸς ἀνὴρ, ὁ ἐρχόμενος εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἔχει ὡς πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν μίαν πεποίθησιν, μίαν ἰδέαν. Λοιπὸν, ἐπειδὴ δὲν ἔχετε μήτε πολιτικὴν ἐσωτερικὴν, μήτε πολιτικὴν ἐξωτερικὴν, ἐπειδὴ δὲν ἔχετε ἀρχὰς, διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι τὸ βασίλειόν σας ἔληξεν· ἀλλὰ διὰ νὰ λήξῃ ὁριστικῶς, δέον νὰ σκεφθῆτε οἱ νεώτεροι, πῶς δύνασθε νὰ σχηματίσητε μίαν δύναμιν, ἱκανὴν ν’ ἀναλάβῃ τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου κατὰ ὡρισμένας ἀρχὰς, καὶ διοικήσῃ αὐτὸν πρὸς τὸ συμφέρον αὐτοῦ τοῦ ἰδίου καὶ οὐχὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ κόμματος. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε, καὶ δικαίως, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἀντιλέγουσα κατὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα προτείνει πᾶσα Κυβέρνησις, περιορίζεται μόνον εἰς τὴν ἐπίκρισιν τῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προτεινομένων, διατεινομένη πάντοτε, ὅτι θὰ βλάψωσι· καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου πόλεμος ἐπὶ ἡμέρας, θόρυβος πολὺς καὶ μέγας, καὶ χειροκροτήματα καὶ ποδοκροτήματα! Αὐτὴ εἶναι ἡ πολιτεία ἡ πολιτικὴ ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ. Λοιπὸν αὐτὸ τὸ σύστημα, τοῦ νὰ μὴ προτείνωσιν οἱ ἀντιπολιτευόμενοι μέτρα ἄλλα, τὰ ὁποῖα θεωροῦσιν ὡς δυνάμενα νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν ἀνόρθωσιν μιᾶς κακῆς καταστάσεως πραγμάτων εἶναι βεβαίως σύστημα κατακριτέον. Ἐγὼ βεβαίως δὲν εἶμαι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ θελήσω νὰ περιβάλω τὸν ἑαυτόν μου μὲ τὴν περιβολὴν τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος θὰ διοικήσῃ τὸν τόπον· παρῆλθε πλέον ἡ ἐποχὴ ἐκείνη· τώρα δὲν εἶμαι πλέον ἢ εἷς γέρων, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ φλυαρῇ, ἀλλὰ θὰ λέγῃ πάντοτε τὰ συντείνοντα εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν πραγμάτων τῆς πατρίδος. Λοιπὸν, ἐρωτᾷ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τί προτείνετε οἱ ἐκεῖθεν πρὸς βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων; Ἐγὼ, Κύριοι, προῆλθον εἰς μονομαχίαν πάλαι ποτὲ πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καὶ προῆλθον εἰς αὐτὴν ἐν στιγμῇ λύπης καὶ ἀγανακτήσεως. Ἦτο ἡ ἐποχὴ τῆς καταργήσεως τῆς ἐγγείου φορολογίας. Ἔκτοτε ἐδόθη τὸ σπουδαιότερον κτύπημα κατὰ τῆς οἰκονομικῆς εὐεξίας τοῦ τόπου· κατήργησε τὴν ἔγγειον φορολογίαν τὴν παραμονὴν τῆς πρώτης ἐπιστρατεύσεως, τῆς ἑνώσεως τῆς Θεσσαλίας μετὰ τῆς Ἑλλάδος καὶ τοιουτοτρόπως ἀφῄρεσεν ἀπὸ τὸν δημόσιον θησαυρὸν μίαν πρόσοδον, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ ἀνέλθῃ εἰς δέκα, εἰς δώδεκα ἑκατομμύρια, καὶ τὴν ἀντικατέστησε δ’ ἑνὸς συστήματος βαρβάρου, εἴπερ τι καὶ ἄλλο, καὶ ἀπορῶ, πῶς αἱ Ἀντιπολιτεύσεις, ἐλθοῦσαι εἰς τὴν ἐξουσίαν, δὲν ἐτόλμησαν νὰ θίξωσιν αὐτὸ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον καταδικάζει ἡ ἐπιστήμη, τὸ ὁποῖον καταδικάζει ἅπας ὁ πεπολιτισμένος κόσμος, διότι μόνον εἰς τὴν Ἀφρικὴν, εἰς τοὺς σκηνίτας, οἱ ὁποῖοι οὐδεμίαν ἄλλην ἔχουσι περιουσίαν ἢ μόνον τὰ κτήνη των, ἰσχύει τὸ σύστημα τοῦτο. Λοιπὸν θέλετε νὰ βελτιώσητε τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου; Καταφύγετε εἰς τὴν κακῶς καταργηθεῖσαν φορολογίαν, ἐπαναφέρετε τὴν ἔγγειον φορολογίαν, καὶ ἐκ τῶν πεδιάδων τῆς Θεσσαλίας, ἐκ τῶν πεδιάδων, τὰς ὁποίας ἔχετε σήμερον παραδεδομένας εἰς τὴν μεγάλην καλλιέργειαν τῆς Κωπαΐδος, θὰ ἔχητε βεβαίως μίαν πρόσοδον, ἡ ὁποία θὰ ὑπερβαίνῃ τὰ δέκα ἑκατομμύρια. Μὴ ἐμποδίζεσθε ἀπὸ τὴν μικροφιλοτιμίαν, ὅτι κατηργήσατε αὐτὸν τὸν φόρον, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐπιτρέπεται δῆθεν οὐδὲ σκέψις νὰ γίνηται περὶ ἐπανόδου αὐτοῦ· δὲν πρέπει ἐκ τοιούτων σκέψεων νὰ ὁρμᾶσθε, πρέπει νὰ ἐπαναφέρητε τὴν ἔγγειον φορολογίαν, ἵνα σώσητε τὸν τόπον ἐκ τοῦ ἀπειλοῦντος αὐτὸν οἰκονομικοῦ ὀλέθρου. Δεύτερον, Κύριοι, δέον νὰ ἀσπασθῆτε καὶ εἰσαγάγητε τὴν ἀγαθὴν διοίκησιν, καὶ πρὸς τοῦτο δέον ν’ ἀποκρούσητε τὴν ἀνάμιξιν ἡμῶν τῶν Βουλευτῶν εἰς τὰ τῆς διοικήσεως, δέον νὰ ἐκλέγητε ὡς ὄργανα τῆς διοικήσεως, οὐχὶ τοὺς συσταινομένους παρ’ ἡμῶν, ἀλλὰ τοὺς ἱκανοὺς καὶ τιμίους καὶ πεπειραμένους. Πρέπει νὰ παύσῃ ἡ διαίρεσις τῶν πολιτῶν εἰς ἀφωσιωμένους καὶ μὴ ἀφωσιωμένους, ὁποία ὑπῆρχεν ἐπὶ Ὄθωνος ἀπέναντι τῆς Βασιλείας ἐκείνης, καὶ σήμερον ἀπέναντι τῶν κομμάτων ἢ τῶν ἀρχηγῶν αὐτῶν, καὶ τότε, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι αἱ εἰσπράξεις, δὲν λέγω ὅτι θὰ διπλασιασθῶσιν, ἀλλὰ κατὰ τὸ ἓν τρίτον βεβαίως θὰ ὑπερβῶσι τὸ ποσὸν, εἰς τὸ ὁποῖον σήμερον φθάνουσι· διότι εἶναι ἄπειροι, οἱ ὁποῖοι δὲν πληρόνουσι φόρον, εἶναι ἄπειροι, οἱ ὁποῖοι καταπιέζονται καὶ καταπιεζόμενοι φθάνουσιν εἰς τὴν ἐντελῆ ἀδυναμίαν τοῦ ν’ ἀποτίνωσι φόρους· διότι εἶναι ἄπειροι, οἱ ὁποῖοι καταδιωκόμενοι φθάνουσιν εἰς τὸ ἔγκλημα, καὶ φθάνοντες εἰς τὸ ἔγκλημα δὲν ἐργάζονται, δὲν παράγουν. Ὅταν δὲ φθάσωμεν εἰς τὴν διάκρισιν τῶν ἐξουσιῶν καὶ εἰσαχθῇ ἐν τῷ τόπῳ ἡ ἀγαθὴ διοίκησις, λύεται, ταχέως, τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα. Ζητεῖτε καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ τὴν εὔνοιαν τῆς Βασιλείας· λάβετέ την, λάβετε αὐτὴν, ἀλλὰ μὲ τὴν ἀπόφασιν νὰ μὴ ἔχητε ἀνθρώπους εὐνοουμένους καὶ μή. Διαλύσατε ἅπαξ, δὶς, τρὶς τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἐπεμβαίνῃ εἰς τὰ τῆς διοικήσεως, καὶ τότε θὰ ἴδητε, ὅτι ἔχετε τὰ μέσα, ὅπως ἀναδειχθῇ ἡ Ἑλλὰς ἡ ἡγεμονὶς ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Καταργήσατε τὸν βοϊδολογικὸν ὀνομασθέντα νόμον καὶ ἀντικαταστήσητε αὐτὸν διὰ τῆς ἐγγείου φορολογίας, περιορίζοντες τὸν φόρον εἰς τὴν ἑβδόμην, ὁπόσος ἦτο, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ὅτε κατηργήθη. Μάτην προσπαθεῖτε νὰ ἀνορθώσητε τὰ οἰκονομικὰ δι’ ἐπαυξήσεως τῶν ὑφισταμένων φόρων. Ὅσον αὐξάνετε τὸν βοϊδολογικὸν φόρον, ἐπὶ τοσοῦτον αὐξάνει ἡ καθυστέρησις· διότι, ὅταν ὁ νόμος ἦναι ἄδικος, ὅταν ἦναι δυσανάλογος πρὸς τὴν περιουσίαν τοῦ φορολογουμένου, ὁδηγεῖ εἰς τὴν μὴ πληρωμὴν, εἰς τὴν καθυστέρησιν. Κατεφύγατε εἰς τὰ μονοπώλια, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι, ὅτι διῃρέθημεν εἰς φορολογουμένους καὶ εἰς λαθρεμπόρους, καὶ οἱ λαθρέμποροι εἶναι περισσότεροι ἀπὸ τοὺς φορολογουμένους, καὶ πιστεύω ὅτι ἡ ἐκ τοῦ λαθρεμπορίου ζημία, ὑπὸ ἠθικὴν καὶ ἐμπορικὴν καὶ παραγωγικὴν ἔποψιν ἐξεταζομένη, εἶναι ἀνωτέρα τῆς ὠφελείας, ἡ ὁποία προέρχεται ἐκ τῆς τοιαύτης φορολογίας. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ αὐτό, Κύριοι, εὑρισκόμεθα μεταξὺ καπνοφαντῶν, μεταξὺ καταγγελλόντων καὶ καταγγελλομένων, καὶ ὁ πρῶτος χωροφύλαξ δύναται νὰ σᾶς συλλάβῃ καθ’ ὁδὸν καὶ νὰ σᾶς εἴπῃ: «καπνίζετε καπνὸν ἀφορολόγητον’ ἐμπρός, εἰς τὴν φυλακήν!» καὶ νὰ εἰς τὸν σβέρκον! Εἰσηγάγετε τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου ἐπὶ ὅλων τῶν παραγωγῶν, καὶ ἐπειδὴ παρετηρήθη, ὅτι εἶναι ἀδύνατον οἱ ἄνθρωποι νὰ ἦναι ἀκριβεῖς εἰς τὰς δηλώσεις των, κατεφύγατε εἰς τὴν ἐνοικίασιν διὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν ἀδηλώτων, καὶ ἀποτέλεσμα τούτου εἶναι, ὅτι, ὑπάρχει δὲν ὑπάρχει παράλειψις, οἱ ἐνοικιασταὶ ἀναγκάζουσι τοὺς παραγωγοὺς νὰ ὑπογράψωσι πρωτόκολλα, βεβαιοῦντα παράλειψιν ἢ κακὴν δήλωσιν, καὶ διαφοροτρόπως καταπιέζουσιν αὐτούς. Ἀλλὰ τότε φθάνομεν εἰς τὴν αὐτοδικίαν καὶ εἰς τὴν ἀπελπιστικὴν κατάστασιν, εἰς ἣν περιῆλθεν ἡ κοινωνία, διότι ὅλαι αἱ καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται σήμερον, προέρχονται ἐκ τοῦ ὅτι ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι, ἐφήμεροι ὄντες, δὲν ἔχουσι τὸ νοῦν των, εἰ μὴ εἰς τό...

§121ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κολόκουρο.

§122ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Μάλιστα, τὸ κολόκουρο!... Τοιουτοτρόπως γίνονται καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι ὁδηγοῦσιν εἰς τὰ ἐγκλήματα καὶ εἰς τὴν ἀπελπιστικὴν κατάστασιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα. Τοιοῦτον, Κύριοι, εἶναι τὸ σύστημα τὸ οἰκονομικὸν, ἐπὶ τῷ ὁποίῳ ἐγκαυχᾶται ὁ κ. Τρικούπης. Δὲν ἀμφισβητῶ οὔτε τὴν καλὴν θέλησιν τοῦ κ. Τρικούπη, οὔτε τοὺς κόπους τοὺς ἀτρύτους, τοὺς ὁποίους καταβάλλει, οὔτε τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν νοημοσύνην τοῦ ἀνδρός, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἡ φιλαρχία, ἡ ἐπιθυμία νὰ κατέχῃ τὴν ἐξουσίαν δι’ ὅλων τῶν μέσων, τὸν παρέσυρεν εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε ὁ κ. Τρικούπης νὰ μὴ ἦναι ὁ Τρικούπης, ὁ ὁποῖος ἐπλάσθη καὶ ὁποῖος ἔδει νὰ ἦναι, ὡς ἐκ τῆς ἀνατροφῆς τῆς ἐξαιρέτου, ἧς ἔτυχεν. Ὅσα εἶπον, βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φέρωσιν εἰς οὐδὲν ἀποτέλεσμα, ἀλλ’ ἡ ἀλήθεια πρέπει νὰ λέγηται, καὶ ἐὰν σήμερον δὲν σῴζῃ, δύναται νὰ σώσῃ αὔριον, καὶ εὔχομαι ὁ κ. Τρικούπης, ὁ ὁποῖος κατέχει σήμερον ἰσχυρῶς τὴν ἐξουσίαν, ὠφελούμενος ἀπὸ τὴν φρόνησιν, τὴν ὁποίαν ἔδειξεν ὁ λαός, νὰ δείξῃ αὐτὸς φρόνησιν εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς ἐξουσίας, διὰ νὰ συντρέξῃ τὸν καταπεπονημένον σήμερον λαόν.

§123ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῆ, ἐλπίζω, νὰ ἐπαναφέρω τὴν ἐκτροχιασθεῖσαν συζήτησιν εἰς τὸ προκείμενον θέμα.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εὑρίσκεται ἡ συζήτησις ἐν τῷ θέματι;

§125ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὄχι βεβαίως· διότι προκειμένου περὶ δασμολογικοῦ νομοσχεδίου, ἐγένετο τοσαύτη συζήτησις περὶ τῆς καθόλου οἰκονομικῆς, περὶ τῆς πολιτικῆς καὶ κοινωνικῆς ἡμῶν καταστάσεως, ὥστε ἐκινδύνευσε σχεδὸν νὰ λησμονήσωμεν περὶ τίνος πρόκειται κυρίως.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λυποῦμαι, ὅτι ἐγκαίρως δὲν μοὶ τὸ ὑπεδείξατε, ἵνα ζητήσω νὰ σταματήσῃ.

§127ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἦτο καθῆκόν σας τοῦτο, τὸ ὁποῖον δὲν εἴχετε, νομίζω, ἀνάγκην νὰ σᾶς ὑποδείξω ἐγώ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ὡς καὶ τὰ λοιπὰ φορολογικὰ μέτρα, εἰς ἃ ἐνόμισε καλὸν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ προσφύγῃ, ὑποβάλλων εἰς ἡμᾶς τὸ νέον οἰκονομικόν του σύστημα, ἔχουσιν ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν σκοπὸν, ὡς εἶπε, τὴν ἀνόρθωσιν δηλαδὴ τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν διὰ τῆς ἀποκαταστάσεως πλήρους καὶ ἀπολύτου τοῦ ἰσοζυγίου ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, διὰ τῆς ἐπιῤῥώσεως τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως καὶ διὰ τῆς ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Καὶ ἓν τῶν κυριωτέρων μέτρων, δι’ ὧν μέλλει νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ τοιοῦτος σκοπὸς, εἶναι τὸ ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ ἀναγραφόμενον. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν νομίζω, ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο δύναται ν’ ἀποβῇ τῳόντι συντελεστικὸν εἰς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν, δὲν νομίζω ὅτι θέλει ἐπέλθει πραγματικὴ αὔξησις εἰς τὰς δημοσίας προσόδους, δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἐμπνεύσωμεν δι’ αὐτοῦ ἐμπιστοσύνην εἰς τὰ ξένα κεφάλαια, δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἐπιτευχθῇ οὕτως ἐλάττωσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καθ’ ἣν φαίνεται ἔχων γνώμην ὁ εἰσηγητὴς αὐτοῦ. Ὁμολογῶ, ὅτι κατ’ ἀρχὴν δὲν εἶμαι ἐναντίος τῆς αὐξήσεως τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τοῦ σίτου, καὶ τοῦτο, οὐχὶ βεβαίως ἐκ λόγων ταμιευτικῶν, ὧν ἐμφορεῖται πάντως ὁ προτείνων αὐτὴν, ἀλλ’ ἐκ λόγων καθαρῶς προστατευτικῶν ὑπὲρ τῆς ἐγχωρίας παραγωγῆς τοῦ σίτου, παραγωγῆς πλήρους ζωῆς καὶ μέλλοντος, ἐὰν τύχῃ τῆς δεούσης ὑποστηρίξεως. Εἶμαι μάλιστα τῆς γνώμης, ὅτι τοιοῦτος προστατευτικὸς δασμὸς ἔπρεπε νὰ ἐπιβληθῇ καὶ ἐπὶ ἄλλων προϊόντων τῆς γεωργίας παρ’ ἡμῖν, ἰδίᾳ ἐπὶ τοῦ βάμβακος. Ἕνεκα τῆς παντελοῦς ἀτελείας τοῦ ἔξωθεν εἰσαγομένου βάμβακος ἔχουσιν ἐκπέσει ἤδη αἱ τιμαὶ τοῦ ἐγχωρίου προϊόντος ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε καθίσταται πλέον προβληματικὴ ἡ περαιτέρω καλλιέργεια αὐτοῦ ἐν Ἑλλάδι. Καὶ κατέστη ἀτελὴς ὁ ἔξωθεν εἰσαγόμενος βάμβαξ, ἐπὶ ζημίᾳ ἀνυπολογίστῳ τῆς ἐγχωρίας παραγωγῆς, οὐχὶ δι’ ἄλλον τινὰ λόγον, εἰμὴ μόνον πρὸς προστασίαν θνησιγενοῦς τινος βιομηχανίας ἐν Πειραιεῖ, εἰς συντήρησιν τῆς ὁποίας ἔχουσιν ἐπιβληθῆ ἤδη δασμοὶ βαρύτατοι εἰς τὰ ἔξωθεν εἰσαγόμενα νήματα καὶ ὑφάσματα, προτείνεται δὲ καὶ νῦν ἡ αὔξησις τοῦ σχετικοῦ δασμοῦ. Αὐτὸς ὁ προστατευτικὸς δασμὸς δὲν εἶναι ἄλλο τι ἢ ἐπαχθὴς φορολογία, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται ἀκριβῶς εἰς τὰς κατωτέρας παρ’ ἡμῖν τάξεις, χάριν τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος βιομηχανίας, διότι ἄνευ αὐτῆς οὐδένα λόγον ὑπάρξεως θὰ εἶχεν αὕτη. Ἂν δὲ οὕτω πως μόνον ἐπιβαρύνηται ὁ λαὸς διὰ τόσον ἀδίκου φορολογίας, ἀλλὰ καὶ ἐξάγηται μέγα ποσὸν εἰς χρυσὸν ἐκ τῆς χώρας πρὸς προμήθειαν τοῦ ξένου βάμβακος, ὅπερ ἠδύνατο ἄλλως νὰ διατεθῇ ἐν τῷ τόπῳ εἰς τραπεζογραμμάτια, πρὸς ἐμψύχωσιν τῆς ἐγχωρίας παραγωγῆς, τί τοῦτο πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν; Καὶ ἐγὼ ὅμως καὶ οἱ λοιποὶ συνάδελφοί μου ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει εἴμεθα ἐναντίοι πάσης ἄλλης αὐξήσεως δασμῶν, προτεινομένης διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Διὰ τῆς τοιαύτης αὐξήσεως, τῆς προερχομένης ἐκ καθαρῶς ταμιευτικῶν λόγων, δὲν πλήττονται τόσον εἴδη πολυτελείας, ὡς νομίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλ’ ἀντικείμενα πρώτης ἀνάγκης διὰ τὸν λαόν· πλήττονται τὰ ἐνδύματα τοῦ λαοῦ καὶ ἡ σάκχαρις, ἥτις εἶναι ἀντικείμενον πρώτης ἀνάγκης δι’ ὅλους. Ἀλλὰ μήπως τοιουτοτρόπως ἐπιτυγχάνηται τοὐλάχιστον πραγματική τις αὔξησις τῶν δημοσίων προσόδων καὶ ὁ διὰ ταύτης ἐπιδιωκόμενος σκοπὸς τῆς ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, ὡς ἐπαγγέλλεται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; Πολλοῦ γε καὶ δεῖ! Ἔχομεν ἤδη αὔξησιν δασμῶν, προταθεῖσαν καὶ ἐπιψηφισθεῖσαν κατὰ τὴν τελευταίαν σύνοδον τῆς προηγουμένης βουλευτικῆς περιόδου· ἀλλ’ ἐπῆλθε δι’ αὐτῆς αὔξησίς τις εἰς τὰς δημοσίας προσόδους; Τοὐναντίον μαρτυροῦσι τὰ πράγματα. Ἁπλῆ τις σύγκρισις τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους μῆνας, καθ’ οὓς ἐφηρμόσθη ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος αὔξησις, πρὸς τοὺς ἀντιστοίχους μῆνας τοῦ ἡγουμένου ἔτους, καθ’ οὓς δὲν ἴσχυεν αὕτη, δύναται νὰ μᾶς πείσῃ, ὅτι οὐχὶ αὔξησις, ἀλλ’ ἐλάττωσις ἐπῆλθεν οὕτως εἰς τὰς δημοσίας ἡμῶν προσόδους. Ἡ ἐλάττωσις αὕτη θὰ καταστῇ, κατὰ λογικὴν καὶ ἀναπόδραστον ἀνάγκην, ἔτι μεγαλειτέρα, ἂν ἐπιψηφισθῇ καὶ ἡ νῦν προτεινομένη μεγαλειτέρα αὔξησις τῶν δασμῶν. Διὰ τῶν βαρέων δασμῶν ὑποθάλπεται καὶ προάγεται κατ’ ἐξοχὴν τὸ λαθρεμπόριον, ἐπὶ ζημίᾳ ἀνυπολογίστῳ τοῦ τιμίου καὶ χρηστοῦ ἐμπορίου. Δι’ αὐτῶν ἐπιβραβεύονται συνήθως οἱ καταχρασταὶ, καὶ τιμωροῦνται μόνοι οἱ φιλόνομοι πολῖται, διὰ μόνον τὸν λόγον, ὅτι δὲν θέλουσι νὰ παραβῶσι τὰς πρὸς τὴν Πολιτείαν ὑποχρεώσεις των, καὶ, τὸ χείριστον πάντων, ἐξαναγκάζεται ὁ λαὸς νὰ ἐξοικειόνηται πρὸς τὴν ἀθέτησιν τῶν νόμων. Ἐνῷ λοιπὸν δὲν θὰ ἔχωμεν αὔξησιν προσόδων, ἀλλ’ ἐλάττωσιν, καὶ ἐν ταὐτῷ μίαν νέαν πηγὴν καταχρήσεως καὶ λαθρεμπορίας, νέαν πηγὴν παρανομίας, πῶς εἶναι δυνατὸν διὰ τοιούτου μέτρου νὰ προσδοκῶμεν ἀνόρθωσιν τῶν δημοσίων ἡμῶν οἰκονομικῶν; Διὰ τοιούτων μέτρων δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε τὸ οἰκονομικὸν ἡμῶν ἰσοζύγιον ν’ ἀποκαταστήσωμεν, οὔτε ἐμπιστοσύνην εἰς τὰ ξένα κεφάλαια νὰ ἐμπνεύσωμεν, οὔτε τὰ ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δεινὰ ἐπακόλουθα νὰ περιορίσωμεν, ὡς ἐνόμισεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Τὸ οἰκονομικὸν ἰσοζύγιον δὲν ἀποκαθιστᾶται βεβαίως διὰ μέτρων, δι’ ὧν οὐχὶ αὔξησιν, ἀλλ’ ἐλάττωσιν τῶν δημοσίων προσόδων ἔχομεν ν’ ἀναμένωμεν. Οὔτε δὲ τὴν πίστιν ἡμῶν δυνάμεθα οὕτω νὰ βελτιώσωμεν, οὔτε τὰ ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δεινὰ ἐπακόλουθα νὰ περιορίσωμεν. Ἀπόδειξιν τρανὴν τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου τούτου παρέχει αὐτὸ τὸ γεγονὸς, καθ’ ὃ, εἰ καὶ ἔχουσι παρέλθει ἤδη ἡμέραι πολλαὶ, ἀφότου καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐν Εὐρώπῃ ἐγένετο γνωστὸν τὸ νέον οἰκονομικὸν σύστημα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, οὐχ ἧττον, ἀντὶ τῆς προσδοκωμένης ὑπερτιμήσεως τῶν ἡμετέρων χρεωγράφων, ἐπῆλθε ῥαγδαία ὑποτίμησις αὐτῶν, ἀντὶ δὲ τῆς ἀναμενομένης ὑποτιμήσεως τοῦ χρυσοῦ καὶ τοῦ συναλλάγματος ἐνταῦθα, ἐπῆλθε καταπληκτικὴ αὐτῶν ὕψωσις. Δὲν πρέπει δὲ νὰ λησμονῶμεν, ὅτι ὡς κύριον λόγον τῆς πτώσεως τῆς Κυβερνήσεως Δηλιγιάννη καὶ τῆς διαλύσεως τῆς προκατόχου Βουλῆς ἀνέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν τῷ εἰσηγητηρίῳ αὐτοῦ λόγῳ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν, εἰς ἣν εἶχον περιστῆ τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν ὑπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν ἐκείνην. Ἔπρεπε λοιπὸν ν’ ἀποπεμφθῇ μία Κυβέρνησις καὶ νὰ διαλυθῇ ἡ Βουλή, νὰ ἐκτεθῇ δὲ ὁ τόπος εἰς τὸν ἐκλογικὸν σάλον, καὶ νὰ ἔλθῃ εἰς τὰ πράγματα ἡ παροῦσα Κυβέρνησις μὲ τόσον καταπληκτικὴν πλειονοψηφίαν, μόνον καὶ μόνον, ὅπως ὁ τόπος ἐπανέλθῃ εἰς τὴν αὐτὴν, ἂν ὄχι καὶ εἰς χείρονα, θέσιν ἐκείνης, εἰς ἣν εὑρίσκετο πρὸ τῆς κυβερνητικῆς μεταβολῆς τοῦ Φεβρουαρίου μηνός! Ὑπὸ τοιούτους ὅρους, ὁμολογοῦμεν ὅτι ἀποβαίνει ὅλως ἀδύνατον εἰς ἡμᾶς νὰ ψηφίσωμεν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας ἐπρότεινε νὰ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου μέχρις ὅτου ἔλθῃ ὁ προϋπολογισμὸς ὑπὸ συζήτησιν, καὶ μαζὺ μὲ αὐτὸν νὰ ψηφισθῇ καὶ τὸ νομοσχέδιον. Κατὰ συνέπειαν πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, ἐὰν ἀποδέχηται τὴν πρότασιν τοῦ κ. ἐκ Μαντινείας Βουλευτοῦ. Πρὸς τοῦτο ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Καλαβρύτων κ. Φωτήλα ἡ ἑξῆς πρότασις (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλὴ, ἀποῤῥίπτουσα τὴν περὶ ἀναβολῆς πρότασιν τοῦ Βουλευτοῦ Μαντινείας, καὶ ἐγκρίνουσα τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, προβαίνει εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ δασμολογίου».

§129ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἡ ἀνάπτυξις, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν εἰς τὴν συζήτησιν ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας, ὅστις ἠθέλησε νὰ κακίσῃ ὁλόκληρον τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἣν ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν, καὶ ἡ παράδοξος θεωρία, δι’ ἧς ἠθέλησε νὰ παρεξηγήσῃ τὴν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι ἐλάβομεν, αὐτὴ ἡ ἀνάπτυξις ἐπιβάλλει εἰς ἡμᾶς, εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, τὴν ἀνάγκην, ὅπως ζητήσωμεν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ καὶ δικαιολογοῦμεν τὴν ἀπόῤῥιψιν διὰ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτής.

§130ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ἡ πρότασίς μου δὲν ὑποστηρίζεται ὑπὸ δέκα Βουλευτῶν, ἀνακαλῶ αὐτήν.

§131ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πᾶς τις εἶναι ἐλεύθερος νὰ προκαλῇ ψῆφον ἐμπιστοσύνης, πρὸ πάντων δὲ ἡ Κυβέρνησις ἢ οἱ φίλοι αὐτῆς. Νομίζω ὅμως, ὅτι κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ψῆφος ἐμπιστοσύνης, προκαλουμένη ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος, ἤθελεν εἶσθαι πλήρης καὶ τέλειος σολοικισμός. Παρεμπιπτόντως συνεζητήθησαν διάφορα μέρη τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλὰ συνεζητήθησαν ἐν στιγμῇ ἀκαταλλήλῳ καὶ προώρῳ· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητήσωμεν τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, ἂν δὲν ἔχωμεν ἐνώπιόν μας τὰς λεπτομερείας· ἀλλὰ ταύτας δὲν ἔχομεν. Πῶς θέλετε λοιπὸν νὰ παραδεχθῶμεν ὡς καλὰς ἢ κακὰς τὰς οἰκονομίας πέντε ὁλοκλήρων ἑκατομμυρίων, τὰς ὁποίας εἰσάγει ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας; Τὰ δύο ἑκατομμύρια δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν ἀπὸ τοῦδε, καὶ θὰ λάβωμεν ἀφορμὴν νὰ ἐκφράσωμεν τὴν γνώμην μας κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, τὰ ἕτερα δὲν δυνάμεθα. Πρόκειται ὡσαύτως καὶ περὶ τοῦ πραγματικοῦ τῶν πόρων, δηλ. τῶν αὐξήσεων τῶν φόρων, τοὺς ὁποίους προτείνει πρὸς κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος, ὅπερ ὑπολογίζει εἰς 17,000,000. Ταῦτα δὲν δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν, πρὶν ἴδωμεν τὸ τεῦχος τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ καὶ τὰ 17 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα παρουσιάζει ὡς ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν, ἂν ἦναι 17 ἢ 27. Μὴ ἔχοντες τὰ στοιχεῖα ταῦτα, δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως καὶ προβῶμεν ἐν γνώσει, ψηφίζοντες ὑπὲρ ἢ κατά. Δὲν ἀναμένομεν τίποτε ἐκ τοιαύτης ψήφου· γνωρίζομεν ποῖα ἔσονται τὰ ἀποτελέσματα. Ἀλλὰ δὲν γνωρίζομεν ποία ἀνάγκη ἐπιβάλλει εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅπως προβῇ εἰς τοιαύτην ἄκαιρον ψηφοφορίαν, ἴσως ὅπως ἐπιδιώξῃ πλειοτέραν δέσμευσιν τῶν φίλων αὑτοῦ εἰς τὸ οἰκονομικὸν σύστημά του. Τίς ἠρνήθη τὴν πλειονοψηφίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν; Τὴν γνωρίζομεν πόσον ὀγκώδης εἶναι. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι οὐδένα λόγον δύναται νὰ ἔχῃ τοιαύτη ψηφοφορία, ἐκτὸς τοῦ λόγου τῆς κατατριβῆς ἀνωφελοῦς χρόνου, τοῦ ὁποίου παρίσταται κηδόμενος ὁ κ. Πρωθυπουργός, καὶ τοῦ ὁποίου ἰσχυρίζεται, ὅτι θέλει νὰ κάμῃ χρήσιμον καὶ ἀποτελεσματικὴν χρῆσιν.

§132ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Μαντινείας ἔλαβε τὸν λόγον ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου, συνεζήτησε δὲ καθαρῶς περὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν μέτρων αὐτῆς....

§133ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἀντεπροσώπευον τὰς ἰδέας μου.

§134ΦΩΤΗΛΑΣ. ... καὶ κατέκρινε τὸ ὑποβληθὲν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν οἰκονομικήν. Ἡμεῖς, ὑποστηρίζοντες τὴν Κυβέρνησιν, νομίζομεν, ὅτι τὸ σύστημα τῆς Κυβερνήσεως φέρει εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Ὅταν ἔλθῃ ὁ προϋπολογισμός, δύναται ὁ κ. Καραπάνος ἢ καὶ ἄλλοι Βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ συζητήσωσιν.

§135ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ προὐκάλεσα τὴν ἀναβολὴν πάσης συζητήσεως.

§136ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὅταν ἔλθῃ ὁ προϋπολογισμὸς καὶ οἱ φορολογικοὶ νόμοι, δύνανται νὰ συζητήσωσι καὶ προκαλέσωσιν ὀνομαστικὴν ψηφοφορίαν. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως στηρίζονται ἐπὶ τῶν οἰκονομιῶν, καὶ θεωροῦμεν ταῦτα ὀρθά.

§137ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Μὴ ἀπομιμεῖσθε τὸν πρώην Πρωθυπουργόν, προκαλοῦντες ψῆφον ἐμπιστοσύνης, ἀφοῦ οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ, ὅτι ἔχετε τὴν πλειονοψηφίαν, ἐκτὸς ἐὰν φοβῆσθε, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ μὴ ἐπαρκής, καὶ τότε ὁ κ. Κωνσταντόπουλος ἔχει νὰ ἐκπληρώσῃ ἐνώπιον ὑμῶν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐξεπλήρωσεν ἀπέναντι τοῦ ἄλλου (ἱλαρότης).

§138ΡΑΛΛΗΣ. Ἡμεῖς δὲν ἀντελήφθημεν, ὅτι μέλος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἔθηκε ζήτημα ἐμπιστοσύνης, καὶ θεωροῦντες ἐντελῶς περιττὴν τὴν ψηφοφορίαν, δηλοῦμεν ὅτι θὰ ἀπόσχωμεν αὐτῆς.

§139ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπέβαλον πρότασιν· ἀνακαλῶ δὲ πᾶσαν πρότασιν, διότι δὲν ἔχω δέκα Βουλευτὰς, ἵνα τὴν ὑποστηρίξωσιν. Ἑπομένως δὲν δύνασθε νὰ φέρητε τοιαύτην πρότασιν.

§140ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τότε μεταβάλλομεν τὴν πρότασίν μας ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλή, μετὰ τὰ λεχθέντα περὶ ἀναβολῆς, ἐγκρίνουσα τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, προβαίνει εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ δασμολογίου».

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Πυλίας, ὡς ἀνεγνώσθη, λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι.

§142ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς προτάσεως, ἐπιφυλαττόμενος γνώμην ἐπὶ δύο θεμάτων, τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας καὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν κ. κ. Ν. Καλογεροπούλου καὶ Γ. Ν. Μπούμπουλη, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ 142 παρόντων ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 136, τῶν 6 Ὑπουργῶν ἀρνηθέντων. Ἡ πρότασις ἐγένετο δεκτὴ διὰ παμψηφίας, ψηφοφορησάντων καὶ τῶν 136 ὑπὲρ τῆς προτάσεως, οὐδενὸς δὲ κατ’ αὐτῆς. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταβολῶν τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§144ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δύο λέξεις θὰ προσθέσω. Ἐὰν τὸ ζήτημα τῆς μεταῤῥυθμίσεως τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου ἦτο ἀκέραιον, ἤθελον ἔχει καὶ ἐγὼ γνώμην ἐναντίαν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ἀκέραιον, δὲν εἶναι δὲ ἀκέραιον, διότι προσετέθησαν ἤδη 15% παρὰ τῆς Βουλῆς ἐπὶ ἑνὸς μέρους τῶν εἰσαγομένων εἰδῶν, προσετέθησαν δὲ τὰ 15% ταῦτα ἐπὶ τῶν εἰδῶν ἐκείνων, τῶν ὁποίων ἔχομεν ἡμεῖς πλειοτέραν ἀνάγκην. Ἀφοῦ εἰς τὰ εἴδη ταῦτα προσετέθησαν τὰ 15%, νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ προσθήκη τῶν 15% καὶ ἐπὶ τῶν εἰδῶν, εἰς τὰ ὁποῖα δεσμευόμεθα διὰ συμβάσεων, διότι τὰ εἴδη ταῦτα εἶναι ἐκεῖνα, τῶν ὁποίων τὴν εἰσαγωγὴν ἐπιδιώκουσι μᾶλλον ξένοι, παρὰ αἱ ἀνάγκαι τοῦ τόπου. Εἶπον ὅτι, ἐὰν τὸ ζήτημα ἦτο ἀκέραιον, θὰ ἤμην διαφόρου γνώμης, διότι νομίζω, ὅτι σήμερον, μετὰ τὴν ἐπελθοῦσαν μεταβολὴν τῶν δασμολογίων ὅλων τῶν ἐθνῶν, μετὰ τὰς μεταβολάς, αἱ ὁποῖαι κατέστησαν τὴν τελωνειακὴν πολιτικὴν βάσιν τῆς γενικῆς πολιτικῆς ὅλων τῶν ἐθνῶν, νομίζω ὅτι ἐπεβάλλετο καὶ εἰς ἡμᾶς τὸ καθῆκον νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν ῥιζικώτερον τὸ δασμολόγιον ἡμῶν, ἐπιβάλλεται καὶ εἰς ἡμᾶς νὰ ἐλαττώσωμεν τελωνειακοὺς δασμοὺς ἐπὶ πολλῶν εἰδῶν, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς μικρᾶς μὲν, ἀλλὰ δυναμένης νὰ ἀναπτυχθῇ βιομηχανίας ἡμῶν, καὶ ἐπιβάλλεται νὰ αὐξήσωμεν ἄλλα εἴδη, ὅπως μορφώσωμεν καὶ ἡμεῖς δασμολόγιον τοιοῦτον, τὸ ὁποῖον νὰ μᾶς ἐπιτρέπῃ διαπραγματεύσεις ἐπὶ στερεωτέρων καὶ τελειοτέρων βάσεων μετὰ τῶν Κρατῶν ἐκείνων, μετὰ τῶν ὁποίων δὲν ἔχομεν σύμβασιν, εἴτε μετ’ ἐκείνων, μετὰ τῶν ὁποίων ἔχομεν μὲν σύμβασιν, δυνάμεθα ὅμως νὰ καταγγείλωμεν αὐτὴν καὶ νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἀκύρωσίν της. Τοιαύτην ἰδέαν ἔπρεπε νὰ ἐπιδιώξωμεν, καὶ ἐὰν ἡ τοιαύτη ἰδέα ἐπιδιωχθῇ, ὁλόκληρον τὸ ὑλικὸν τῶν πληροφοριῶν ὑπάρχει συγκεντρωμένον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως ἐπιδιωχθῇ μελέτη καὶ ἐξέτασις τελωνειακοῦ δασμολογίου πληρεστέρου καὶ τελειοτέρου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, καὶ ἀνταποκρινομένου πρὸς τὰ διάφορα διπλᾶ καὶ τριπλᾶ τελωνειακὰ δασμολόγια, τὰ ὁποῖα ἐψηφίσθησαν ἐν διαφόροις Κράτεσι τῆς Εὐρώπης κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη. Ἀλλ’ ὡς εἶπον, τὸ ζήτημα δὲν εἶναι σήμερον, ἀκέραιον, αἱ περιστάσεις δὲν εἶναι περιστάσεις στενόχωροι, αἵτινες ἐπιβάλλουν καὶ τὴν νέαν ταύτην αὔξησιν τῶν τελωνειακῶν δασμῶν· ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα καὶ αἱ ψηφισθεῖσαι ἤδη αὐξήσεις τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου καὶ αἱ ψηφιζόμεναι σήμερον θὰ ἐπιφέρωσι, νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πλανᾶται ἐν τοῖς ὑπολογισμοῖς αὑτοῦ· βεβαίως δὲν θὰ ἐπιτύχῃ τὰ ἀποτελέσματα τῆς αὐξήσεως ἐξ ὁλοκλήρου ἑκατομμυρίων δραχμῶν διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν τελωνειακῶν τούτων τελῶν, δὲν νομίζω ὅμως, ὅτι σήμερον εἶναι ἡ κατάλληλος στιγμή, ὅπως ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο, ὅπως δὲν νομίζω, ὅτι σήμερον δυνάμεθα νὰ ἐξετάσωμεν καὶ τὰ ἄλλα ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ ἡ αὔξησις τῶν τελωνειακῶν δασμῶν ἐπί τε τῆς οἰκονομικῆς τοῦ τόπου καταστάσεως καὶ ἐπὶ τῆς νομισματικῆς θέσεως· ταῦτα νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐξετασθῶσιν ἐν συνδυασμῷ μετὰ τῶν ἄλλων μέτρων, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν, καὶ πιστεύω ὅτι, ὅταν ἔλθῃ πράγματι ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ οἰκονομικοῦ ἡμῶν ζητήματος, θὰ ἐξετασθῶσι (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 αὐτοῦ).

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§146ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἀποβλέψῃ εἰς ζημίαν τινὰ, ἥτις δύναται νὰ προέλθῃ εἰς τὴν βιομηχανίαν τῆς ἀλευροποιήσεως τοῦ Πειραιῶς, Πατρῶν, Σύρου καὶ ἄλλων πόλεων, συνεπείᾳ τῆς μεγάλης ἐπιβαρύνσεως τῶν δημητριακῶν καρπῶν, τῶν εἰς κόκκους ἔξωθεν εἰσαγομένων. Ὡς ὀρθότατα εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος, ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην τῆς ὑποστηρίξεως τῆς βιομηχανίας ἐν Ἑλλάδι καὶ δι’ αὐτῆς τῆς ἀπαλλαγῆς δασμοῦ ἐκ τῶν βαρυνόντων τὰ ὡς πρώτη ὕλη χρησιμεύοντα ἀντικείμενα. Ὁ σῖτος χρησιμεύει ὡς πρώτη ὕλη διὰ τὴν ἀλευροποιητικὴν βιομηχανίαν, καὶ ἂν δὲν εἴχομεν νὰ προστατεύσωμεν τὴν ἐγχώριον παραγωγὴν τοῦ σίτου καὶ νὰ προσπορίσωμεν σπουδαῖον ἔσοδον εἰς τὸ πενόμενον δημόσιον ταμεῖον, θὰ ἐπεζητοῦμεν τὴν ἐλάττωσιν καὶ αὐτοῦ τοῦ ἀρχικοῦ δασμοῦ ἐπὶ τοῦ σίτου, τοῦθ’ ὅπερ θὰ ἠλάττονε καὶ τὴν τιμὴν τοῦ ἄρτου, ἐξ ἧς μεγάλως στενοχωροῦνται αἱ πενέστεραι τάξεις τῆς κοινωνίας. Καὶ ὁ Πειραιεὺς καὶ αἱ Πάτραι καὶ ἡ Σῦρος καὶ πολλὰ ἄλλα κέντρα ἔχουσιν ἀλευροποιητικὴν βιομηχανίαν ἀκμάζουσαν, ἐν Πειραιεῖ δὲ, ὁμολογῶ, ὅτι εἶναι θαυμαστὴ ἡ πρόοδος αὐτῆς, δυναμένης εὐπροσώπως νὰ παραβληθῇ πρὸς τὴν εὐρωπαϊκὴν βιομηχανίαν τοῦ εἴδους τούτου. Ἐὰν ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν αὔξησιν, τὴν ὁποίαν ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις ἐπέβαλεν εἰς τὰ εἰς κόκκους εἰσαγόμενα σιτηρὰ, ὡς καὶ εἰς τὴν αὔξησιν, τὴν ὁποίαν μετὰ θλίψεως βλέπω, ὅτι ἐπιβάλλει ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, εὑρίσκομεν, ὅτι τὸ ποσὸν ἀμφοτέρων τῶν αὐξήσεων τούτων ἀνέρχεται εἰς λεπτὰ 90 κατὰ στατῆρα· ἐνῷ εἰς 1 δρ. καὶ 20 λεπτὰ ἀνήρχετο ὁ συμβατικὸς δασμὸς διὰ τὸν σῖτον, τὸν εἰς κόκκους εἰσαγόμενον, ἤδη ὁ συμβατικὸς δασμὸς διὰ τὸν σῖτον θὰ ἀνέρχηται εἰς 2 καὶ 10/00, ἐνῷ ὁ ἐπὶ τῶν ἀλεύρων δασμὸς μένει ὁ αὐτὸς, πρὸς δραχμὰς 2 καὶ 40/00 κατὰ στατῆρα. Νομίζω ὅτι συναγωνισμὸς ἐπικίνδυνος δύναται ν’ ἀρχίσῃ τῶν ξενικῶν πρὸς τὰ ἑλληνικὰ ἄλευρα, καὶ θὰ ἔχωμεν ζημίας τῆς ἑλληνικῆς βιομηχανίας μεγάλας, πρὸς καταστροφὴν χιλιάδων ἐργατῶν καὶ ἐξάντλησιν τόσων Ἑλλήνων βιομηχάνων. Ἐὰν θελήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἐπιβάλῃ τὴν διαφορὰν ταύτην τῶν 90 λεπτῶν καὶ εἰς τὰ ἄλευρα τὰ ξενικὰ, θὰ ἔχωμεν τὴν ἀπαλλαγὴν τῆς ἑλληνικῆς βιομηχανίας τοῦ ἐπικειμένου κινδύνου ἐπιζημίου συναγωνισμοῦ· ἐὰν δὲ σήμερον δὲν ἦναι ἕτοιμος νὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν αὐτὴν, δύναται καὶ δι’ ἰδίου νομοσχεδίου νὰ φέρῃ τὴν τροπολογίαν ταύτην ἐν βραχεῖ χρόνου διαστήματι.

§147Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Καίτοι μεταβάλλεται ἡ ἀναλογία τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῶν ἀλεύρων πρὸς τὸν δασμὸν ἐπὶ τοῦ σίτου εἰς κόκκους, ἡ ὑπολειπομένη ὅμως ἐπὶ πλέον διαφορὰ τοῦ ἐπιβαλλομένου δασμοῦ ἐπὶ τῶν ἀλεύρων εἶναι μεγάλη, καὶ ἐπαρκὴς ἴσως, ὡς καὶ μέχρι τοῦδε, εἰς ἀποκλεισμὸν τῶν ξενικῶν ἀλεύρων· οὐχ ἧττον ἐξετάζονται τὰ περὶ τούτου, καὶ ἐὰν θεωρηθῇ ἀναγκαῖον, θέλομεν δι’ ἰδίου νομοσχεδίου προτείνει τὴν αὔξησιν τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῶν ἀλεύρων.

§148ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μετὰ τίνων Κρατῶν ἔχομεν σύμβασιν περὶ τῆς εἰσαγωγῆς σίτου;

§149ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔχομεν περὶ δασμοῦ ἐπὶ τοῦ σίτου διάταξιν ἐν συμβάσει.

§150ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀφοῦ δὲν ἔχομεν τοιαύτην σύμβασιν, διὰ τίνα λόγον παραδεχόμεθα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ συμβατικὸν δασμὸν κατώτερον τοῦ γενικοῦ; Νομίζω, ὅτι εἶναι καλλίτερον νὰ διατηρήσωμεν τὸν γενικόν.

§151ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο συμβαίνει, διότι ἐν τῷ δασμολογίῳ περιελάβομεν συμβατικὸν δασμὸν ἐκ τοῦ νόμου καὶ οὐχὶ ἐκ συμβάσεως, ἐπὶ τῶν σιτηρῶν, τῶν κτηνῶν, τῶν ὀσπρίων καί τινος εἴδους ξυλείας, διὰ λόγους σχετιζομένους πρὸς τὰς περὶ δασμολογίων διαπραγματεύσεις. Ἐπὶ τῶν εἰδῶν τούτων τὸ δασμολόγιον ἀναγράφει γενικὸν δασμὸν, ἐφαρμοζόμενον ἐπὶ τῷ ἡμίσει εἰς τὰς προελεύσεις πάντων τῶν Κρατῶν, πρὸς ἃ συνδεόμεθα διὰ συμβάσεων, καίτοι οὐδὲν περὶ αὐτῶν εἶναι ἀναγεγραμμένον ἐν συμβάσει, ὁλόκληρον δὲ εἰς τὰς προελεύσεις τῶν Κρατῶν, πρὸς ἃ δὲν συνδεόμεθα διὰ συμβάσεων. Τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι αὐτὸ τὸ εἰσαχθὲν ἐσχάτως ἐν Γαλλίᾳ, τὸ διακρῖνον τοὺς δασμοὺς εἰς ἀνωτέρους καὶ κατωτέρους. Κατὰ τοῦτο ἄρα μόνον συνδέεται πρὸς τὰς συμβάσεις ὁ τοιοῦτος συμβατικὸς δασμὸς, ὅτι ὑπάγονται εἰς αὐτὸν αἱ προελεύσεις τῶν Κρατῶν τῶν συνδεομένων μετὰ τῆς Ἑλλάδος διὰ συμβάσεως ἀμοιβαιότητος, ἐνῷ ὁ ἀντίστοιχος γενικὸς δασμὸς ἐφαρμόζεται μόνον εἰς τὰς προελεύσεις τῶν Κρατῶν, ἅτινα δὲν ἠθέλησαν νὰ συνάψωσι μετὰ τῆς Ἑλλάδος σύμβασιν ἀμοιβαιότητος. Ἡ διάταξις αὕτη συντελεῖ βεβαίως κατὰ πολὺ ἐν ταῖς διαπραγματεύσεσι περὶ δασμολογίων, ὅπως ἐπιτύχωμεν ὑπὲρ τῶν ἐξ Ἑλλάδος προελεύσεων εἴτε ἁπλῶς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ κατωτέρου δασμολογίου, εἴτε καὶ εἰδικωτέρας τινὰς παραχωρήσεις.

§152ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν εἴχομεν παραδεχθῆ τὴν γενικὴν ἀρχὴν δύο δασμολογίων, ἀνωτέρων καὶ κατωτέρων ὅρων, ἤθελον ἐννοήσει τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἰδέας, ἀλλ’ ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ εἴδους, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν καὶ προστατευτικήν τινα ἰδέαν, ἐπὶ τοῦ εἴδους τούτου, ἐὰν παραδεχθῶμεν συμβατικὸν δασμὸν κατώτερον τοῦ γενικοῦ ἄνευ ὑποχρεώσεως προϋπαρχούσης, νομίζω ὅτι δὲν πράττομέν τι ὠφέλιμον διὰ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ τόπου συμφέροντα. Νομίζω ὅτι μία ἐκ τῶν μεγαλειτέρων πληγῶν τῶν οἰκονομικῶν, ἐκ τῶν ὁποίων πάσχομεν, εἶναι καὶ τὸ ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἰσάγωμεν δημητριακοὺς καρποὺς ἀξίας ἄνω τῶν 30,000,000, εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην, ἐνῷ εἴμεθα εἰς κατάστασιν, περιποιούμενοι καὶ ὑποστηρίζοντες τὴν γεωργίαν ἡμῶν, νὰ παράγωμεν τὸ ποσὸν τῶν δημητριακῶν καρπῶν, τοῦ ὁποίου ἔχομεν ἀνάγκην πρὸς διατροφὴν ἡμῶν. Οὗτος εἶναι, νομίζω, εἷς τῶν θεμελιωδεστέρων σκοπῶν, τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ἐπιδιώκῃ πᾶσα Κυβέρνησις καὶ πᾶσα Βουλή. Διὰ τοῦτο ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ εἴδους τούτου, νομίζω, πρέπει δυσκολώτερον νὰ παραδεχθῶμεν ἐλάττωσιν δασμοῦ, ἡ ὁποία ἐλάττωσις θὰ ὠφελήσῃ ἓν ἢ δύο Κράτη ἐν Εὐρώπῃ, τὰ ὁποῖα εἰς ἀντάλλαγμα ἐλάχιστα δύνανται νὰ μᾶς παρέξωσι. Νομίζω ὅτι ἤθελεν εἶσθαι καλὸν νὰ μείνωμεν ἐν τῷ γενικῷ τελωνειακῷ δασμῷ τῶν 3 δραχμῶν καὶ 70 λεπτῶν κατὰ στατῆρα.

§153Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτής, ἰδὼν ἀναγραφὴν δασμοῦ ἀνωτέρου γενικοῦ καὶ δασμοῦ κατωτέρου συμβατικοῦ, ὑπέθεσεν ὅτι προέβημεν εἰς τὴν διάκρισιν δι’ ἐλαττώσεως τοῦ συμβατικοῦ δασμοῦ, ἀλλὰ συμβαίνει τὸ ἀντίθετον· προέβημεν εἰς τὴν διάκρισιν δι’ αὐξήσεως τοῦ γενικοῦ δασμοῦ. Τὸν τέως ὑφιστάμενον δασμὸν ἐδιπλασιάσαμεν, καὶ καθιερώσαμεν τὸ διπλάσιον ὡς γενικὸν δασμὸν, ἀναγράψαντες ὡς συμβατικὸν δασμὸν τὸν φαινόμενον ὡς ἠλαττωμένον, πράγματι ὅμως ἴσον πρὸς τὸν τέως ἐφαρμοζόμενον, ὥστε ἐγένετο ἀκριβῶς τὸ συνιστώμενον ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Ἀνεγράφη ἐν τῷ δασμολογίῳ αὔξησις εἰς τὸ διπλάσιον, ἀλλ’ ὁ διπλασιασμένος οὗτος δασμὸς ἀνεγράφη ὡς γενικὸς, ὁ δὲ κατώτερος δασμὸς δὲν εἶναι ἐλάσσων τοῦ προηγουμένου.

§154ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἐμπεριέχει τὰ 2 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν ὁ ἐλάσσων δασμός.

§155ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περιέχει ἐκ τοῦ ἀρχικοῦ δασμολογίου τὰ 3 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, διότι ἡ ἐν τῷ ἀρχικῷ δραχμὴ 1 καὶ 20 ἑκατοστὰ κατὰ στατῆρα ἀντιστοιχεῖ πρὸς 3 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν· εἰς τοῦτον δὲ τὸν δασμὸν τῶν τριῶν λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν, ἤτοι τῆς δραχμῆς 1 καὶ 20 ἑκατοστῶν κατὰ στατῆρα, προστίθενται 88 λεπτὰ κατὰ στατῆρα, ἤτοι δύο λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, ἀποτελοῦντα ἐν συνόλῳ συμβατικὸν δασμὸν δραχμῶν 2 καὶ 8 ἑκατοστῶν. Ἀλλ’ ἐν τῷ δασμολογίῳ ἦτο ἀναγεγραμμένος καὶ 40 ἑκατοστῶν δασμὸς γενικὸς κατὰ στατῆρα, ἤτοι 6 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν, εἰς τοῦτον δὲ προστίθενται δραχμὴ 1 καὶ 20 ἑκατοστὰ, ἤτοι λεπτὰ τρία κατ’ ὀκᾶν, ἀποτελοῦντα ἐν συνόλῳ γενικὸν δασμὸν δραχμῶν 3 καὶ 72 ἑκατοστῶν κατὰ στατῆρα. Ἐκ τῶν δύο τούτων δασμῶν ὁ κατώτερος θέλει ἐφαρμοσθῆ εἰς τὰς προελεύσεις τῶν Κρατῶν, τῶν συνομολογούντων πρὸς τὴν Ἑλλάδα σύμβασιν ἐμπορικὴν, οὐδεμιᾶς ἐκ τούτου γιγνομένης ὑπὲρ αὐτῶν θυσίας, ἀλλ’ ἀπαλλασσομένων τῶν προελεύσεων αὐτῶν ἐκ τῆς ἐπιβαρύνσεως, ἣν θὰ ἐπήγετο, ὡς πρὸς αὐτὰ, ἐὰν μὴ συνωμολογεῖτο ἡ σύμβασις, ὁ διπλασιασμὸς τοῦ δασμοῦ ἐν τῷ γενικῷ δασμολογίῳ.

§156ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀναφέρετε 2 δρ. καὶ 8 λεπτὰ ἐν τῷ συμβατικῷ.

§157ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μετὰ τοῦ προηγουμένου δασμοῦ ἀποτελεῖται ὁ νῦν προτεινόμενος ἐκ 2 δρ. καὶ 8 λεπτῶν, διότι ἐπεβλήθη προσφάτως πρόσθετον τέλος ἑνὸς λεπτοῦ κατ’ ὀκᾶν, ἐπιβάλλεται δὲ ἤδη ἕτερον λεπτόν· ταῦτα ἀποτελοῦσι 2 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, ἤτοι 88 λεπτὰ κατὰ στατῆρα, ἐπιπροστιθέμενα εἰς τὴν δραχμὴν 1 καὶ 20 ἑκατοστά.

§158ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὥστε ὁ γενικὸς δασμὸς ὑπερβαίνει...

§159ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι ὡς πρὸς τὸν ἀρχικὸν δασμὸν καὶ τὴν τελευταίαν προσθήκην διπλάσιος τοῦ συμβατικοῦ.

§160ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὥστε δὲν πρόκειται πλέον περὶ αὐξήσεως 1 λεπτοῦ κατ’ ὀκᾶν σήμερον.

§161ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ γενικὸν ἔχει ἐφαρμογὴν μόνον ἐπὶ τῶν προελεύσεων τῆς Ρωμουνίας, ἐνῷ τὸ συμβατικὸν ἔχει γενικὴν ἐφαρμογήν. Ἐφαρμόζεται ὁ γενικὸς δασμὸς καὶ εἰς τὰς προελεύσεις τῆς Ἱσπανίας, πρὸς τὴν ὁποίαν δὲν ἔχομεν σύμβασιν, ἀλλ’ εἰσαγωγὴ σιτηρῶν ἐξ Ἱσπανίας δὲν γίνεται.

§162ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μίαν παρατήρησιν θέλω ν’ ἀπευθύνω, ὡς πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς περὶ αὐξήσεως τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων ἀλεύρων. Διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τοῦ σίτου κατωρθώθη ἤδη νὰ αὐξήσῃ ἡ τιμὴ τοῦ ἄρτου κατὰ 5 λεπτά· ἐὰν γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἴσως ἐπιτευχθῇ ἡ αὔξησις τοῦ ἄρτου κατὰ 10 λεπτά. Ἂς γείνῃ καὶ τοῦτο πρὸς τιμὴν καὶ δόξαν τῆς 3 Μαΐου, ἥτις ἀνέδειξε τὸν κ. Ζυγομαλᾶν πάλιν βουλευτήν· διότι τὴν ἐποχὴν ἐκείνην κατεπολεμούμεθα ἡμεῖς οἱ ἀντιπολιτευόμενοι καὶ ἐνταῦθα καὶ ἀλλαχοῦ, καὶ δι’ ἄλλων μὲν ὅπλων, ἀλλὰ κατ’ ἐξοχὴν δι’ αὐτοῦ, ὅτι εἰς τὴν Κυβέρνησιν Δηλιγιάννη καὶ τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία τὸν ἠκολούθει, ὀφείλεται ἡ ὑπερτίμησις, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν εἰς τὸν ἄρτον, καὶ ὅτι, ἂν ἐξελέγετο ἡ μερὶς τοῦ κ. Τρικούπη, θὰ ἐπήρχετο ἡ ὑποτίμησις αὐτοῦ. Ἰδού, ὅτι ἡ μερὶς αὕτη ἦλθεν εἰς τὰ πράγματα, καὶ ἔχει ὁ λαὸς τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης.

§163Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἀνευρίσκει τὴν τιμὴν καὶ τὴν δόξαν τῆς 3 Μαΐου ἐν τῷ δασμῷ ἐπὶ τῶν ἀλεύρων. Ἐλπίζω, ὅτι ἡ 3 Μαΐου δύναται νὰ παρουσιάσῃ ἄλλους τίτλους τιμῆς καὶ δόξης, διότι ὁ δασμὸς ἐπὶ τῶν ἀλεύρων οὐδὲν οὔτε πρὸς τιμὴν οὔτε πρὸς αἶσχος παρουσιάζει, ἀφοῦ ἄλευρα ἐν Ἑλλάδι δὲν εἰσάγονται· ὁ δασμὸς ὁ ἀναγεγραμμένος καὶ οὗτινος συνιστᾶται ἡ αὔξησις ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς εἶναι δασμὸς ἀπαγορευτικός, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐφοβήθη, μὴ τὸ ἀπαγορευτικὸν τοῦ δασμοῦ μειωθῇ, μὴ ἐκ τῶν νέων διατάξεων ἐπέλθῃ ἥσσων δυσαναλογία μεταξὺ τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῶν ἀλεύρων καὶ τοῦ ἐπὶ τοῦ σίτου, καὶ οὕτως ἡ ἀπαγόρευσις, ἥτις ἦτο πλήρης πρὸ τῆς 3 Μαΐου, μὴ ἐξακολουθῇ οὖσα πλήρης καὶ μετὰ τὴν 3 Μαΐου.

§164ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ κ. συνάδελφος νομίζει, ὅτι λησμονοῦμεν ἢ δὲν ἀκούομεν τὰ ἐνταῦθα λεγόμενα. Ὁ ἴδιος, πρὸ ὀλίγων λεπτῶν τῆς ὥρας, ἔῤῥηξε φωνὴν ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων ἐπὶ τοῦ σίτου· ἐγὼ δὲν ἔῤῥηξα τοιαύτην ἐνθουσιώδη φωνήν, ἐγὼ ἀνέχομαι αὐτὴν τὴν αὔξησιν μετὰ λύπης, μετὰ θλίψεως, διότι ἡ αὔξησις αὕτη συντελεῖ εἰς τὴν αὔξησιν τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου, καὶ ἤδη εἶναι ὑπερβολική, καὶ πρέπει νὰ φροντίσωμεν περὶ ἐλαττώσεως. Ὁ κ. συνάδελφος,—ἐνθυμεῖσθε, κύριε Πρόεδρε, καὶ πάντες εἶσθε μάρτυρες, κύριοι συνάδελφοι,—εἶπε πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τούτου μίαν μόνον διάταξιν βλέπει, καὶ τὴν ὑποστηρίζει ἐκθύμως, τὴν ἐπιβάλλουσαν αὔξησιν εἰς τὴν τιμὴν τοῦ σίτου. Τοιαύτην φωνὴν δὲν ἐῤῥήξαμεν ἡμεῖς, ἀπ’ ἐναντίας ἡμεῖς μετὰ θλίψεως καὶ ὡς ἐξ ὑπερτάτης ἀνάγκης ὑποβαλλόμεθα εἰς τοιαύτην θυσίαν, διότι εἶναι τοιαύτη ἡ κατάστασις σήμερον ἡ οἰκονομικὴ τοῦ τόπου, Κύριοι, ὥστε πρέπει νὰ ὑποστῶμεν θυσίας, ὅσον οἷόν τε μεγαλειτέρας, διότι πρέπει ὁ τόπος νὰ ἀπαλλαγῇ ἀπὸ μέγιστον κίνδυνον, ὁ μέγιστος δὲ κίνδυνος εἶναι ἡ ἀπειλοῦσα ἡμᾶς οἰκονομικὴ χρεωκοπία, ἥτις ἀτυχῶς εἶναι συνδεδεμένη σχεδὸν μὲ αὐτὴν τὴν ὕπαρξιν τῆς πατρίδος μας. Εἰς τοιαῦτα ζητήματα ὑψίστου ἐθνικοῦ συμφέροντος δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Βουλευτὴν νὰ ἐγείρηται, ὅπως δημοκοπήσῃ· πρέπει πάντες ἐνταῦθα νὰ ἐκτελέσωμεν τὸ καθῆκόν μας ἄνευ δημοκοπίας, ἄνευ διακρίσεως κόμματος, μετ’ αὐταπαρνήσεως, μίαν ἔχοντες ἰδέαν, εἰς ἕνα ἀποβλέποντες ὅλοι σκοπὸν, τὴν σωτηρίαν τῆς πατρίδος. (Εὖγε! εὖγε!) Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ τῆς ἀλευροποιητικῆς βιομηχανίας, νομίζω, ὅτι ὁ κ. συνάδελφος καλὰ θὰ κάμῃ νὰ μεταβῇ εἰς Πειραιᾶ καὶ ἴδῃ ἐκεῖ τὴν βιομηχανίαν ταύτην, οὕτως ἀνθοῦσαν, ὥστε νὰ μὴ ἐπιζητήσῃ διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῆς ἀναλογίας τοῦ δασμοῦ τοῦ εἰσαγομένου σίτου εἰς ἄλευρα τὴν καταστροφὴν τῆς βιομηχανίας ταύτης· διότι, κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ἐλαττωθῇ ἡ ἀναλογία τοῦ ποσοῦ τοῦ εἰς κόκκους εἰσαγομένου σίτου πρὸς ἐκεῖνον, ὅστις εἰσαχθήσεται ἴσως εἰς ἄλευρα, ἡ βιομηχανία ἡ ἑλληνικὴ θὰ πάθῃ, καὶ θὰ πάθῃ μεγάλως, πρὸς μεγάλην ζημίαν ἁπάντων τῶν Ἑλλήνων καὶ ἰδίως τῆς χειρωνακτικῆς βιομηχανίας. Εἶναι, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἐπιβολὴ τοῦ τέλους ἐπὶ τῶν ἀλεύρων ἀπαγορευτική, δὲν εἰσάγονται σήμερον ἄλευρα ξενικὰ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ σῖτος εἰς κόκκους, τοῦ ὁποίου ἐχθρὸς ἄσπονδος ἐκηρύχθη αὐτὸς ὁ κ. συνάδελφος, ἀποδεχόμενος ἐνθουσιωδῶς τὴν αὔξησιν τοῦ τέλους τοῦ σίτου· ἀλλ’ ἐὰν διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τοῦ σίτου εἰς κόκκους διευκολυνθῇ ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ αὐτοῦ σίτου εἰς ἄλευρα, δὲν φρονεῖ ὁ συνάδελφος, ὅτι θὰ ζημιωθῶσιν οἱ παραγωγοὶ τοῦ ἐντοπίου σίτου, καὶ μάλιστα οἱ ἐκ Λοκρίδος τοιοῦτοι, ὑπὲρ ὧν τόσον κήδεται οὗτος καὶ τόσον ἐκόπτετο ὑπὲρ αὐτῶν πρὸ ὀλίγου, ἀδιαφορῶν, ἐὰν οἱ τῶν πόλεων κάτοικοι καὶ οἱ πλεῖστοι τῶν κατοίκων τοῦ βασιλείου πληρώσωσι τὸν ἄρτον αὐτῶν ἀκριβώτερον;

§165ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Περὶ δημοκοπίας οὐδεὶς λόγος δύναται νὰ γείνῃ· πολιτεύομαι εἰς ἐπαρχίαν κατ’ ἐξοχὴν σιτοφόρον, δὲν πολιτεύομαι εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς Ἑλλάδος, ὅπου βεβαίως θὰ ἐδημοκόπουν, ἐὰν ἤγειρον φωνὴν κατὰ τῆς ὑψώσεως τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου. Ἤμην καὶ θὰ ἦμαι πάντοτε ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τοῦ σίτου, διότι διὰ τοῦ μέτρου τούτου δυνάμεθα νὰ προστατεύσωμεν τὴν ἐγχωρίαν παραγωγήν, παραγωγὴν πλήρη ζωῆς καὶ μέλλοντος, εἶμαι ὅμως κατὰ παντὸς προσθέτου δασμοῦ ἐπὶ τῶν ἀλεύρων, διότι διὰ τοιούτου μέτρου δὲν προστατεύομεν βιομηχανίαν, ἔχουσαν μέλλον· πρόκειται νὰ προστατεύσωμεν βιομηχανίαν θνησιγενῆ, δημιουργοῦντες τὸ ἀληθὲς μονοπώλιον ὑπὲρ ὀλίγων βιομηχάνων, ἐχόντων τὸ δικαίωμα νὰ φορολογῶσιν ἀδυσωπήτως τὸν λαὸν τῆς πρωτευούσης, τοῦ Πειραιῶς καὶ τῶν νήσων.

§166ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ προλαλήσας συνάδελφός μου καὶ συμπολίτης μου κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του εἶπεν, ὅτι οἱ ἀντίπαλοί του ἔκαμαν χρῆσιν αὐτοῦ τοῦ ἐπιχειρήματος, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν, ἤτοι τῆς ἐπιβολῆς φόρου ἐπὶ τοῦ εἰσαγομένου ἀλεύρου...

§167ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ὡμίλησα περὶ Λοκρίδος.

§168ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν ὡμιλήσατε περὶ Λοκρίδος, τότε ποῦ ἐπολεμήθητε κατὰ τὰς ἐκλογάς; Ὅταν λέγητε, ὅτι ἐπολεμήθητε εἰς τὰς ἐκλογὰς, ἐννοεῖτε ὅτι ἐπολεμήθητε εἰς τὴν ἐπαρχίαν Λοκρίδος, ἔνθα πολιτεύεσθε· ἀλλ’ ἐκεῖ οὐδὲ εἷς κόκκος σίτου εἰσάγεται. Ἔχει τὸ συμφέρον ἡ ἐπαρχία Λοκρίδος νὰ ἐπιβληθῇ φόρος εἰσαγωγῆς ἐπὶ τοῦ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰσαγομένου σίτου, καὶ ὀρθῶς ὑπεστηρίχθη ἡ ἐπιβολὴ εἰσαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τοῦ σίτου· ἐνθυμοῦμαι δὲ καλῶς, ὅτι ὁ κ. συνάδελφος εἶχε καὶ ἐκλογικὸν πρόγραμμα κατὰ τὸ 1890, διὰ τοῦ ὁποίου ἔλεγεν, ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῆς ἐπιβολῆς φόρου ἐπὶ τοῦ εἰσαγομένου σίτου...

§169ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἰς τὴν Λοκρίδα βεβαίως δὲν εἶχε πέρασιν τὸ ὅπλον τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ ἄρτου, διότι ἐκεῖ παράγει ὁ τόπος σῖτον. Ἐκεῖ ἔχει πέρασιν ἄλλο ὅπλον, οὐχ ἧττον αἰσχρὸν καὶ ἐπονείδιστον. Ἐκεῖ διέδιδον οἱ ἀντίθετοί μου, ὅτι διελύθη ἡ Βουλή, διότι ἡμεῖς, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν πλειονοψηφίαν τότε, ἠθελήσαμεν νὰ αὐξήσωμεν κατὰ 20% τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, κατὰ 20% τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ οἴνου, καὶ ἐπειδὴ τὸ Στέμμα δὲν συνεφώνει εἰς τὴν αὔξησιν τῶν φόρων τούτων, διὰ τοῦτο μᾶς διέλυσεν, ὅπως ζητήσωμεν τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ, ἐὰν ἐγκρίνῃ τὴν ἐπιβολὴν τῶν φόρων αὐτῶν. Σήμερον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐσυκοφάντουν διὰ τοιούτων μέσων, ἔρχονται καὶ προτείνουν τὴν αὔξησιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τοῦ οἴνου κατὰ 20%. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς 3ης Μαΐου καὶ διὰ τὴν ἐπαρχίαν Λοκρίδος.

§170ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς, κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐξεδώκαμεν πρόγραμμα κατὰ τὰς ἐκλογάς, διότι προγράμματα, οἷα ἐξέδωκεν ὁ συνάδελφος, δὲν δυνάμεθα, οὔτε ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἐκδίδωμεν.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου, κύριε Βουλευτά.

§172ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. ... Ὁ κ. Εὐταξίας ἐξέδωκε πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη ἐν ἰδίῳ φυλλαδίῳ καὶ εἰς τὴν «Ἐφημερίδα» τοῦ Κορομηλᾶ. Ἡμεῖς εἴμεθα ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε ὑπεσχέθημεν πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἐκτελέσωμεν. Ὁ κ. Εὐταξίας ὅμως ὑπεσχέθη διὰ τοῦ προγράμματος αὑτοῦ κατὰ τὰ 1890 τὴν κατάργησιν πολλῶν φόρων, ἤτοι τοῦ φόρου τῶν κτηνῶν, τὴν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου τοῦ οἴνου, τῆς ῥητίνης, τοῦ φόρου τῶν ζώων ...

§173ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οἱανδήποτε ἐλάττωσιν φόρου ὑπεσχέθην εἰς τοὺς ἐκλογεῖς μου νὰ ὑποστηρίξω, ὡς Βουλευτὴς, τὴν ὑπεστήριξα καὶ θὰ τὴν ὑποστηρίξω.

§174ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. .. τὴν κατάργησιν ἐν γένει ὅλων τῶν φόρων. Μὲ τοιοῦτον πρόγραμμα ἐξῆλθεν ὁ κ. Εὐταξίας, καὶ ἐκ τοῦ προγράμματος τούτου οὐδὲν ἠδυνήθη νὰ ἐκτελέσῃ.

§175ΕΥΤΑΞΙΑΣ...

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀρκετά! Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 3ον (ἀναγινώσκεται).

§177Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀντὶ τῆς φράσεως «ἀπὸ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ παρόντος σχεδίου νόμου» νὰ γραφῇ «ἀπὸ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ σχεδίου νόμου τούτου». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3 μετὰ τῆς διορθώσεως ταύτης, ὡσαύτως δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΔΥΚʹ τῆς 12 Ἀπριλίου 1887 καὶ καταργήσεως τοῦ νόμου ΑΘΠϚʹ τῆς 11 Ἰανουαρίου 1862 περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ.

§179ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θέλω νὰ κάμω μίαν ἁπλῆν παρατήρησιν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἀποτελέσματα, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίζεται, ὅτι ἐπῆλθε κατάπτωσις τῶν ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ ἐσόδων μετὰ τὴν ἀποχώρησίν του ἐκ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις, ἥτις διεδέχθη τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διετηρήθη ὁλόκληρον τὸ ἔτος 1891, διεχειρίσθη δὲ καὶ 2 μῆνας ἐκ τοῦ ἔτους 1890. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν ἐσόδων τοῦ 1890 καὶ τοῦ 1889 ἀνέρχεται εἰς 204,000 ὀκάδων εἰς βάρος τοῦ 1890, τοῦ ὁποίου τοὺς 10 μῆνας διεχειρίσθη ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐνῷ ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ 1891 καὶ τοῦ 1890 εἶναι μόνον 94,000 ὀκάδων· ὥστε ἡ κατάπτωσις τῆς ἀποδόσεως τοῦ φόρου τούτου εἶναι εἰς τὸ κατακόρυφον αὐτῆς κατὰ τὸ 1890· ἐξηκολούθησε καὶ κατὰ τὸ 1891, ἐξακολουθεῖ καὶ κατὰ τὸ 1892, ἀλλ’ εἰς ἀναλογίαν πολὺ μικροτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν παρατηροῦμεν μεταξὺ τοῦ 1890 καὶ τοῦ 1891. Ἐνόμισα καθῆκον νὰ κάμω τὴν ἐξήγησιν ταύτην εἰς τὴν Βουλήν, διότι προχθὲς, ὅτε συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ, ὅτι ἔπαθεν ὁ θεσμὸς, διότι ἀφῆκεν αὐτὸς τὴν ἐξουσίαν.

§180Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ παρατηρήσω πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἕν τι, ὅπερ παρέλειψεν, ὅτι τοὺς δύο μῆνας τοῦ 1890, οὓς διεχειρίσθη ἡ Κυβέρνησις, πρὸς ἣν αὐτὸς συνεδέετο, ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ ὡς ἀποδόντας ἀποτελέσματα ἐπὶ τῇ αὐτῇ ἀναλογίᾳ τῶν ἄλλων μηνῶν, ἐνῷ κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1890, ὃν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς παριστᾷ ὡς τὸν μῆνα, καθ’ ὃν πάντα παρέλυσαν, εἴχομεν κατανάλωσιν ὀκάδων 72,510, ἤτοι ἀνωτέραν τῆς καταναλώσεως πάντων τῶν προηγουμένων μηνῶν, ἀνωτέραν δὲ καὶ τῆς καταναλώσεως πάντων τῶν ἑπομένων μηνῶν. Ἐνῷ κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1890, τὸν μῆνα τῶν ἐκλογῶν, εἴχομεν κοπὴν ὀκάδων 72,510, κατὰ τὸν Νοέμβριον εἴχομεν κοπὴν ὀκάδων 66,091, καὶ κατὰ Δεκέμβριον 60,914, διότι εὐθὺς ἀπὸ τῆς ἀποχωρήσεως τῆς Κυβερνήσεως τῆς πρὸ τῆς 14 Ὀκτωβρίου ἤρξατο ἡ κατάπτωσις ἐν τοῖς ἀποτελέσμασι τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ. Ἀρχομένου τοῦ ἔτους 1890 ἐπεβλήθη πρόσθετον τέλος ἐπὶ τῆς κοπῆς τοῦ καπνοῦ, καὶ ὡς ἐκ τούτου κατὰ μῆνα Ἰανουάριον ἐγένετο μεγίστη εἰσαγωγὴ ἐν τοῖς κοπτηρίοις, ἵνα ἐφοδιασθῶσιν οἱ καπνοπῶλαι ἐπὶ τῷ κατωτέρῳ τέλει, τουτέστι κατὰ μῆνα Ἰανουάριον βλέπομεν εἰσαγομένας εἰς τὰ κοπτήρια 86,633 ὀκάδας, ὁ δὲ εὐθὺς κατόπιν μὴν παρουσιάζει κοπὴν μόνον 45,000, καὶ τοῦτο ἦτο φυσικὸν, διότι εἶχε κοπῆ κατὰ Ἰανουάριον τὸ ποσὸν, τὸ ἀνῆκον εἰς τὴν κατανάλωσιν τοῦ Φεβρουαρίου. Ἔκτοτε ηὔξησεν ἡ κοπὴ, καὶ ἔχομεν: κατὰ Μάρτιον φορολογηθείσας ὀκάδας 67,000, κατὰ Ἀπρίλιον 62,000, κατὰ Μάϊον 69,000, καὶ οὕτω φθάνομεν εἰς τὸν Αὔγουστον, παρουσιάζοντα κοπὴν 72,000 ὀκάδων, τὸν Σεπτέμβριον 69,000 καὶ τὸν Ὀκτώβριον 72,000. Ἀναλαβούσης τότε τὴν διαχείρισιν τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς ἣν συνεδέετο ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ἤρχισε τὸ κατρακύλημα, τουτέστιν ἀπὸ 72,000 περιστέλλεται ἡ κοπὴ κατὰ Νοέμβριον εἰς 66,000 καὶ κατὰ Δεκέμβριον εἰς 60,000, κατὰ Ἰανουάριον δὲ τοῦ ἔτους 1892 εἰς 42,000· ὥστε κατὰ τὸν χρόνον τῆς διαχειρίσεως τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς ἣν ἐν ἀρχῇ συνεδέετο ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, διηνεκὲς τὸ κατρακύλημα.

§181ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οἱ δύο μῆνες τοῦ 1890, τοὺς ὁποίους διεχειρίσθημεν ἡμεῖς, παρουσιάζουσιν οὐχὶ τὸν ἐλάχιστον ὅρον τῶν μηνῶν τοῦ 1890· διότι, ἐὰν ὁ Νοέμβριος καὶ ὁ Δεκέμβριος παρουσιάζωσιν ὁ μὲν 66,000, ὁ δὲ 60,000, ὁ Φεβρουάριος παρουσιάζει μόνον 45.000, ὁ Ἀπρίλιος 62,000, ὁ Ἰούνιος 63,000, ἑπομένως ὀλιγώτερον τοῦ Νοεμβρίου. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἡ ἐξέτασις αὕτη. Συγκρίνατε τοὺς μῆνας τοῦ ἔτους 1889 πρὸς τοὺς μῆνας τοῦ ἔτους 1890, διὰ νὰ ἐννοήσητε τὸ ἀληθὲς κατρακύλημα. Λάβετε τὸν Μάρτιον τοῦ 1890, ὅστις ἔδωκεν εἰς κοπὴν ὀκάδας καπνοῦ 67,000, ἀπέναντι 90,000, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ Μάρτιος τοῦ 1889, 62,000 ὁ Ἀπρίλιος τοῦ 1890, ἀπέναντι 75,000 τοῦ 1889, ὁ Μάϊος τοῦ 1890 ὀκ. 69,000, ἀπέναντι 94,000 τοῦ 1889, καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἔχετε διαφορὰν κατὰ 10,000 ὀκάδας μεταξὺ τῶν μηνῶν τοῦ 1889 καὶ τοῦ 1890. Ὥστε τὸ κατρακύλημα ἤρχισεν ἀπὸ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1890, βαθμηδὸν δ’ ἐξακολουθεῖ ἐπιτεινόμενον· ἡ ἐπίτασις δὲ αὕτη δὲν εἶναι ἐξαιρετικὴ εἰς τοὺς μῆνας τοὺς δύο τελευταίους τοῦ 1890, εἶναι ἡ αὐτὴ ἀναλογία, ἴσως μικροτέρα τῆς κατὰ τοὺς προηγουμένους μῆνας. Τὸ κατρακύλημα ἤρχισεν ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τῶν ἐλαττωμάτων τῶν οὐσιωδῶν, τὰ ὁποῖα περιέχει τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον, ἐὰν δὲν διορθωθῇ, δὲν θὰ φέρῃ τὸ ἔσοδον, τὸ ὁποῖον δικαιοῦται τὸ Κράτος ν’ ἀπαιτήσῃ παρὰ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ.

§182ΣΚΟΥΖΕΣ. Πρέπει νὰ συγκρίνητε τοὺς μῆνας τοὺς ὁμοίους πρὸς τοὺς ὁμοίους, τοὺς μῆνας Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον τῶν ἐτῶν 1888,1889 καὶ 1890,— σᾶς τὸ εἶπον καὶ προχθές, κύριε συνάδελφε,—διότι ὑπάρχει ἀναλογία κατὰ τοὺς αὐτοὺς μῆνας εἰς τὴν κατανάλωσιν.

§183ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ κάμητε τὸν ἑξῆς ὑπολογισμόν· νὰ μοὶ εἴπητε, ἐὰν ἡ διαφορὰ μεταξὺ 66,000 πρὸς 67,000 ἦναι μικροτέρα ἢ μεγαλειτέρα τῆς διαφορᾶς μεταξὺ τῶν 78,000 καὶ τῶν 60,000. Ἐὰν κάμητε ἀκριβῶς τὴν σύγκρισιν, θὰ πεισθῆτε,—διότι πρόκειται περὶ λογαριασμῶν,—ὅτι τὸ κατρακύλημα ἤρξατο ἀπὸ τοῦ Φεβρουαρίου τοῦ 1890 καὶ ἀνήκει εἰς τὸ ἔτος 1890.

§184ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν ὡς ὅρον συγκρίσεως τὰ ὁλικὰ ἀποτελέσματα τοῦ ἔτους 1889 καὶ τοῦ 1890. Τὸ 1889 εἰσεπράχθησαν ἐκ τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ 1,007,000, τὸ 1890 εἰσεπράχθησαν μόλις 802.000 δραχμῶν. Ἠξεύρετε διατί; Διότι εἰς τὰ 1890 ἐπῆλθεν ἡ αὔξησις τοῦ φόρου κατὰ μίαν δραχμὴν τὴν ὀκᾶν. Ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον ἐπάθομεν τότε μὲ τὸν καπνὸν, φοβοῦμαι, ὅτι θὰ πάθωμεν καὶ τώρα, μὲ ὅλους τοὺς φόρους, τῶν ὁποίων τὴν αὔξησιν προτείνει ἡ Κυβέρνησις. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς γʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 10 καὶ 10′ μ.μ...