1892.07.01

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 29

τῆς 1 Ἰουλίου 1892.

(Τετάρτη).

Ὥρα 10 π. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας». Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 114). Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ Πρεσβειῶν ΑΧΚΓʹ νόμου. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 115). Διάφοροι καπνέμποροι καὶ καπνοπῶλαι Πατρῶν δι’ ἀναφορᾶς των προτείνουσι τροποποιήσεις τινὰς τοῦ νόμου περὶ καπνοῦ. Διάφοροι μαθηταὶ τοῦ ἐνταῦθα Διδασκαλείου δι’ ἀναφορᾶς των παραπονοῦνται, ὅτι ἠδικήθησαν κατὰ τὰς ἄρτι γενομένας ἐξετάσεις.

§2ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης τῶν μαθητῶν τοῦ Διδασκαλείου ἐπιτρέψατέ μοι, κύριε Πρόεδρε, νὰ εἴπω δύο λέξεις. Ἀφοῦ ἐτόλμησαν οἱ ἀπόφοιτοι τοῦ Διδασκαλείου νὰ παραπονεθῶσι πρὸς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῇ γενομένῃ ταύτῃ ἀδικίᾳ, ὑποβαλόντες, ὡς ἐξωδίκως ἐπληροφορήθην, καὶ ἀναφορὰν πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τὸν ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸν, ἀναγκάζομαι νὰ συστήσω τὴν ἀναφορὰν ταύτην, καθόσον δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι προϊὸν πλάνης ἀναφορὰ, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται ἡ ἀναθεώρησις τῆς πρακτικῆς αὐτῶν δοκιμασίας ὑπὸ ἐπὶ τούτῳ ὁριζομένης ἐπιτροπῆς, ἀφοῦ ὁ ἔλεγχος τῆς ἀξίας ἑκάστου μαθητευομένου εἶναι αἱ πρακτικαὶ αὐτῶν ἐξετάσεις. Διὰ τοῦτο θέλω παρακαλέσει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψει τὴν σύστασιν ταύτην· ἄλλως τε πρέπει ἅπαξ διὰ παντὸς νὰ πιστοποιηθῇ, ἂν εὑρίσκωνται ἐν τῷ ἀδίκῳ οἱ ἀπόφοιτοι οὗτοι τοῦ Διδασκαλείου, παραβλέποντες τὴν ἔννοιαν τοῦ δικαίου πρὸ τῆς ὑπερβαλλούσης καὶ κακῶς ἐννοουμένης φιλοτιμίας των, ἢ ἂν δυστυχῶς οἱ καθηγηταὶ, οἱ ἐπιτετραμμένοι τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης, δὲν ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκον αὐτῶν.

§3ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρεκάλουν νὰ τυπωθῇ ἡ ἀναφορὰ τῶν ἐν Πάτραις καπνοπωλῶν καὶ νὰ διανεμηθῇ, διότι πιθανὸν νὰ περιέχῃ διατάξεις, ἀφορώσας εἰς τὰ τεχνικὰ ζητήματα, τὰ συνδεόμενα μὲ τὸ νέον νομοσχέδιον περὶ καπνοῦ.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 116). Ὁ κ. Καΐρης ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§5ΚΑΪΡΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς εὐηρεστήθη νὰ καταθέσῃ ἐγκαίρως τὰς ὁποίας ἐζήτησα δικογραφίας, καὶ τὸν εὐχαριστῶ· τὰς δικογραφίας ταύτας ἐζήτησα, ὄχι διὰ νὰ πληροφορηθῶ τὰ τῆς ὑποθέσεως, — διότι ἤμην ἐν Ἄνδρῳ κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, καὶ γνωρίζω τί ἀκριβῶς συνέβη, — τὰς δικογραφίας ἐζήτησα μόνον διὰ νὰ πληροφορηθῶ, πῶς τὰ παρὰ τοῦ νόμου τεταγμένα πρόσωπα πρὸς πρόληψιν καὶ βεβαίωσιν τῶν ἀδικημάτων, πῶς ἐνήργησαν ἐπὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως. Ἀληθῶς ἡ μελέτη τῶν δικογραφιῶν μὲ ἐλύπησε καὶ μὲ ἔφερεν εἰς ἀγανάκτησιν διὰ τὴν διαστροφὴν τῆς ἀληθείας καὶ διὰ τὸν φατριασμὸν τοῦ τε Εἰρηνοδίκου καὶ τοῦ ἀποσπασματάρχου τῆς χωροφυλακῆς Ἀϋφαντῆ. Πῶς διεξήχθησαν αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ, ἤτοι ὑπὸ ποίου φατριασμοῦ καὶ ὑπὸ ποίας κυβερνητικῆς πιέσεως, πάντες γνωρίζετε. Τὰ αὐτὰ συνέβησαν καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἄνδρου, ἰδίως δὲ εἰς τὸν δῆμον Κορθίου. Ὁ ἐπιτυχὼν Δήμαρχος, ἔχων προσωπικὰς ἀφορμὰς κατὰ τοῦ συναδέλφου του ἰατροῦ Ν. Κόδρου, ἐνόμισεν ὅτι ἦτο ἡ κατάλληλος στιγμὴ, εὐθὺς μετὰ τὰς ἐκλογὰς, ὅτε ὁ ἐρεθισμὸς ἐξηκολούθει, νὰ ἐξοφλήσῃ τὰς ἀφορμάς του ταύτας τὰς προσωπικὰς, ἐθεώρησε, λέγω, κατάλληλον τὴν στιγμὴν, διότι εἶχεν ὑπὸ τὰ νεύματά του τὸν εἰρηνοδίκην Κωπακάκην, ὁ ὁποῖος ἐπεδίωκε νὰ μένῃ εἰς Κόρθιον, διότι εἶχεν ὑπὸ τὰς διαταγάς του τὸν ὑπενωμοτάρχην, μετὰ τοῦ ὁποίου συνεδέθη καὶ διὰ πνευματικῆς συγγενείας, ὡς βαπτίσας τὸ τέκνον του, καὶ ὁ ὁποῖος ἦτο ὄργανον ταπεινότατον ὅλων τῶν θελήσεών του, ἐστηρίζετο δὲ ἰδίως καὶ εἰς τὴν συνδρομὴν τῶν πρώην Βουλευτῶν. Ἤθελε λοιπὸν νὰ ἐκδικηθῇ τὸν Κόδρον, καὶ ἀνέθηκεν εἰς τὰ φαυλότερα στοιχεῖα τοῦ κόμματός του, εἰς τινας Πελέκηδες, εἰς τοὺς ἀδελφοὺς Σταματούδιδες εἰς τὸν Π. Γλυνὸν καὶ ἄλλους τινὰς νὰ τιμωρήσωσι τὸν ἰατρὸν, καὶ εὗρε, λέγω, τὴν κατάλληλον εὐκαιρίαν, ἀμέσως μετὰ τὰς ἐκλογὰς, τὴν δευτέραν ἡμέραν, ὅτε οἱ ἀδελφοὶ Κόδροι, — ὄχι ὁ ἰατρὸς, ἀλλ’ οἱ δύο ἄλλοι, Κωνσταντῖνος καὶ Ἀριστοτέλης, — διετέλουν ἐν εὐθυμίᾳ, νὰ ἐπιτεθῶσιν ἐναντίον του. Οἱ ἀδελφοὶ Κόδροι μετά τινων ἄλλων ἐκάθηντο εἰς τὸ καφενεῖον τοῦ Μήλα, ὅπου οἱ συνωμόται συνεκεντρώθησαν, διὰ νὰ ἐπιτεθῶσι κατ’ αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ καφενείου ἔλειπε τὸ θῦμα τὸ κύριον, ἔλειπεν ὁ ἰατρὸς, καὶ ἔλειπεν εἰς τὰ χωρία, ὅπου εἶχε μεταβῆ πρὸς ἐπίσκεψιν τῶν ἀσθενῶν του. Ὅτε δὲ, περὶ τὸ ἑσπέρας, ἐπέστρεψεν ὁ ἰατρὸς, τί νομίζετε ὅτι συνέβη; Οὐδεὶς βεβαίως ἐκ τῶν συνωμοτῶν ἦτο ὁ ἁρμόδιος νὰ σύρῃ τὸν ἰατρὸν εἰς τὸν τόπον τῆς ἐνέδρας, ὅπου ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ ἡ ἐπίθεσις, καὶ ἀνέθηκαν τὸ καθῆκον τοῦτο εἰς τὸν Εἰρηνοδίκην Κωπακάκην· ὁ Κωπακάκης, περιμένων κάτωθεν τῆς οἰκίας τοῦ ἰατροῦ, εὐθὺς ὡς τὸν εἶδεν ἐπανελθόντα, τῷ λέγει· «ἰατρὲ, εἰς τὸ καφενεῖον τοῦ Μήλα εἶναι οἱ ἀδελφοί σου, εἶναι δὲ πολὺ ἐνδεχόμενον, ἐπειδὴ εἶναι οἱ ἀντίθετοι ἔξωθι, νὰ προέλθῃ συμπλοκὴ καὶ ἐπέλθῃ δυστύχημά τι, ἀνάγκη σεῖς νὰ μεταβῆτε καὶ τοὺς παραλάβητε πρὸς πρόληψιν παντὸς ἀπευκταίου.» Ὁ ἰατρὸς, ὡς δυστυχὴς, ἐπείσθη εἰς τοὺς λόγους τοῦ Εἰρηνοδίκου, καὶ ὁμοῦ μετέβησαν εἰς τὸ καφενεῖον, ὅπου ὁ ἰατρὸς εἰσῆλθεν, ὁ δὲ κ. Εἰρηνοδίκης ᾤχετο ἀπιών!

§6ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος ἦτο ὁ Εἰρηνοδίκης;

§7ΚΑΪΡΗΣ. Ὁ Κωπακάκης, εἶπον. Ὁ ἰατρὸς Κόδρος λέγει πρὸς τοὺς ἀδελφούς του· «πηγαίνομεν»· ἀλλὰ μόλις ἐσηκώθησαν νὰ ἐξέλθωσι τῆς θύρας, ἀμέσως ἔρχεται ἓν κτύπημα ἰσχυρότατον ἐπὶ τοῦ μετώπου τοῦ ἰατροῦ, ἄνωθεν τοῦ δεξιοῦ ὀφθαλμοῦ, τόσον δὲ τὸν ἐζάλισεν, ὥστε ἔπεσε χαμαὶ ἀναίσθητος· αὐθωρεὶ ἐπιτίθενται καὶ κατὰ τῶν ἄλλων ἀδελφῶν, καὶ ὁ μὲν εἷς, ὁ μικρότερος, κατώρθωσε νὰ διαφύγῃ, ὁ δὲ ἄλλος δὲν ἠδυνήθη· τὸν ἔκλεισαν ἐντὸς τοῦ καφενείου, καὶ ἤρχισαν οἱ ῥαβδισμοὶ οἱ ἀνηλεεῖς, ὅτε φθάνει καὶ ὁ κ. ὑπενωμοτάρχης μετὰ τῆς χωροφυλακῆς καὶ τί νομίζετε, ὅτι ἔκαμεν ὁ ἕτερος οὗτος συνωμότης, ὁ ὑπενωμοτάρχης Αὐφαντῆς; Ἀντὶ τοὺς ἐπιτεθέντας καὶ ξυλοκοποῦντας τὸν ἰατρὸν καὶ τοὺς ἀδελφούς του νὰ συλλάβῃ, συλλαμβάνει τοὺς τετραυματισμένους καὶ τοὺς ὁδηγεῖ κακῶς ἔχοντας εἰς τὰς φυλακὰς τοῦ στρατῶνος, ὡς δῆθεν ὑπαιτίους τῆς σκηνῆς αὐτῆς! Γνωστοποιεῖται τὸ πρᾶγμα εἰς τὴν ὑπομοιραρχίαν Ἄνδρου, καὶ ὁ ἐνωμοτάρχης Θαλασσινὸς φθάνει περὶ τὸ μεσονύκτιον· λαμβάνω δὲ καὶ ἐγὼ γνῶσιν τῆς κρατήσεως καὶ τοῦ τραυματισμοῦ αὐτῶν. Ὁ ἰατρὸς Μπίστης σπεύδει νὰ ἐπισκεφθῇ τοὺς τραυματίας· ἀποφαίνεται δὲ, ὅτι τὸ τραῦμα τοῦ ἰατροῦ Κόδρου ἦτο ἐπικίνδυνον, ὅτι ἦτο πολὺ πιθανὸν νὰ ἐπέλθῃ καὶ θάνατος, καὶ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ τύχῃ ἀμέσου θεραπείας καὶ οἰκιακῆς περιποιήσεως· οὕτω δὲ ἀφέθη ἐλεύθερος. Κατέρχομαι τὴν ἐπιοῦσαν εἰς Ὅρμον, ὅπου συνέβη ἡ πρᾶξις, καὶ εὑρίσκω τὸν κ. ἐνωμοτάρχην καὶ τὸν Εἰρηνοδίκην. Λέγω αὐτοῖς: Τί κατάστασις εἶναι αὐτὴ, κύριε ἐνωμοτάρχα! ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν τὰ θύματα τῆς δολοφονίας, ὡς σᾶς βεβαιοῖ ἡ οἰκτρὰ αὐτῶν κατάστασις, τοὺς συνελάβετε καὶ τοὺς ἐθέσατε εἰς τὰς φυλακὰς, καὶ ἀφήσατε τοὺς κακούργους νὰ μένουν ἐλεύθεροι! Ὁ ἐνωμοτάρχης, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ἐξήτασε τὰ πράγματα, ἐπείσθη εἰς τὴν ἀλήθειαν αὐτῶν, καὶ διέταξεν ἀμέσως τὴν ἀπόλυσιν ὅλων. Ἐδόθη καταγγελία εἰς τὸν Εἰρηνοδίκην· λέγω δὲ πρὸς αὐτόν: «Κύριε Εἰρηνοδίκα, εἶναι ἐπ’ αὐτοφώρῳ ἡ πρᾶξις· νὰ ἐξετάσητε τὸν ἰατρὸν Κόδρον, ὁ ὁποῖος κινδυνεύει, νὰ ἐξετάσητε τοὺς προτεινομένους μάρτυρας, καὶ νὰ ἐκδώσητε ἐντάλματα συλλήψεως, ἂν φρονῆτε, ὅτι ἡ πρᾶξις φέρει χαρακτῆρα κακουργήματος». Ψυχρῶς ἀπαντᾷ ὁ κ. Εἰρηνοδίκης: «Δὲν ἀναμιγνύομαι παντελῶς, διότι δὲν ἔχω ἐντολὴν τοῦ Εἰσαγγελέως»! Ἐπαναλέγω: «ἡ πρᾶξις εἶναι ἐπ’ αὐτοφώρῳ». Ὄχι! ἐπιμένει νὰ μὴ ἐνεργήσῃ· τηλεγραφῶ εἰς τὸν Εἰσαγγελέα, τηλεγραφῶ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Ὁ κ. Εἰσαγγελεύς, ἀντὶ νὰ στείλῃ εἰδικὸν ἀνακριτήν, ὡς ἔδει, ἀνέθεσε τὴν διεξαγωγὴν τῆς ἀνακρίσεως εἰς αὐτὸν τὸν ἴδιον Εἰρηνοδίκην. Πρὸς κάλυψιν δὲ τῆς στυγερᾶς ταύτης πράξεως, τί νομίζετε, ὅτι ἔκαμαν οἱ ἔνοχοι; Ὁ κ. Δήμαρχος, συνεννοημένος μετὰ τοῦ ὑπενωμοτάρχου καὶ τοῦ Εἰρηνοδίκου, συνεβούλευσε τοὺς Πελέκηδες, αὐτοὺς τοὺς ἐπιτεθέντας, τοὺς προξενήσαντας τὰ τραύματα, νὰ καταγγείλωσι τοὺς ἀδελφοὺς Κόδρους, ὅτι οὗτοι μετ’ ἄλλων ἔνοπλοι μετέβησαν εἰς τὸ καφενεῖον τοῦ Μήλα, ὅπως φονεύσωσιν αὐτούς! Τὴν καταγγελίαν αὐτὴν τὴν ἀνήγγειλαν τηλεγραφικῶς καὶ εἰς τὸν Ἔπαρχον καὶ εἰς τὸν Εἰσαγγελέα καὶ εἰς τὸν Νομάρχην, παριστῶντες ὅτι οἱ Κόδροι εἶναι διαβόητοι κακοῦργοι τῆς Ἄνδρου! εἶναι ἄλλοι Τάκηδες! εἶναι τὸ φόβητρον τῆς κοινωνίας Κορθίου! Καὶ ποῦ στηρίζονται ὅλα αὐτά; Ἐν τῇ δικογραφίᾳ ὑπάρχουσιν ὅλα τὰ στοιχεῖα τῆς κακουργίας αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων. Ποῖα δὲ εἶναι; Περὶ τοῦ ἰατροῦ Κόδρου οὐδέν, διότι οὔτε ἐπὶ πταίσματι κατηγορήθη· ἀλλὰ περὶ τῶν ἀδελφῶν του ὑπάρχουν δύο ἀποσπάσματα ποινικῶν ἀποφάσεων τοῦ Πλημμελειοδικείου Σύρου, ἐξ ὧν προκύπτει, ὅτι πρὸ δύο ἐτῶν κατεδικάσθησαν ὑπὸ τοῦ Πλημμελειοδικείου Σύρου, ὁ μὲν εἷς ἐπὶ φθορᾷ ξένης ἰδιοκτησίας, ὁ δὲ ἕτερος ἐπὶ ἐξυβρίσει· ὅλα τὰ ἐγκλήματα αὐτῶν τῶν φοβερῶν κακούργων εἶναι ταῦτα καὶ μόνα! Ἐννοεῖτε, Κύριοι, πῶς ἐγένοντο αἱ ἀνακρίσεις ἐκ μέρους τοῦ Εἰρηνοδίκου· διεξήχθησαν μεροληπτικώτατα, ἀπεσιωπήθη ἢ ἠλλοιώθη πᾶν τὸ βαρῦνον τοὺς ἀληθεῖς ἐνόχους Πελέκηδες καὶ λοιπούς, καὶ παρεσκευάσθησαν ψευδεῖς καταθέσεις, πρὸς ὑποστήριξιν τῶν ψευδῶν μηνύσεων τῶν δῆθεν παθόντων. Τὸ Συμβούλιον τῶν Πλημμελειοδικῶν, ἐκτιμῶν τὰς τοιαύτας ἀνακρίσεις καὶ τὰς ψευδεῖς αὐτὰς καταθέσεις τῶν δῆθεν παθόντων, ἐχαρακτήρισε τὴν πρᾶξιν, ὅσον μὲν ἀφορᾷ τοὺς Κόδρους, ὡς ἄδικον ἐπίθεσιν μετὰ βιαιοπραγιῶν, ὅσον ἀφορᾷ δὲ τοὺς ἄλλους ὡς ἁπλᾶ τραύματα! Οἱ Κόδροι δὲν ἀνέκοψαν τὸ βούλευμα, διότι εἶχον τόσην πεποίθησιν εἰς τὴν ἀθωότητά των, ὥστε δὲν ἐδίστασαν νὰ προσέλθωσι καὶ δικασθῶσι κατ’ ἀντιμωλίαν· οὔτε ἐπίστευον, ὅτι ἤθελεν εὑρεθῇ Δικαστήριον νὰ τοὺς καταδικάσῃ· ποῦ δὲ ἐστηρίχθη τὸ Πλημμελειοδικεῖον Σύρου, διὰ νὰ ἐκφέρῃ τὴν καταδικαστικήν του ἀπόφασιν; Εἰς τὰς δύο καὶ μόνον καταθέσεις τῶν δῆθεν παθόντων καὶ τοῦ καφεπώλου· τί δὲ λέγουν οἱ παθόντες; Ὁ μὲν Ν. Πελέκης κατέθεσεν, ὅτι, ὅτε ἦτο εἰς τὸ καφενεῖον καὶ ἦλθεν ὁ ἰατρὸς Κόδρος, τὸν ἥρπασεν ἀπὸ τοῦ λαιμοῦ καὶ ἐξεκένωσεν ἐπ’ αὐτοῦ τετράκις τὸ περίστροφον του, οἱ δὲ ἄλλοι, ὁ υἱός του, ὁ ὁποῖος ἦτο παρών, καὶ ὁ καφεπώλης κατέθεσαν, ὅτι ὁ ἰατρὸς δὲν ἐξήγαγε πιστόλιον, ἀλλ’ ὅτι ἔσυρε ξιφολόγχην, διὰ νὰ τὸν κτυπήσῃ, καὶ ὁ μὲν καφεπώλης λέγει, ὅτι αὐτὸς τοῦ τὴν ἥρπασε καὶ τὴν ἔσπασεν, ὁ δὲ υἱός του, ὅτι αὐτὸς τὴν ἀπέσπασεν, ἐκ τῶν χειρῶν του βιαίως... Βλέπετε, Κύριοι, ὁποία ἀντίφασις, ἐλέγχουσα τὸ ψεῦδος! Τὸ Δικαστήριον δὲν ἐπρόσεξε παντάπασιν εἰς τὰς καταθέσεις τῶν παθόντων Κόδρων, οὔτε εἰς τὰς καταθέσεις δύο ἄλλων μαρτύρων, οὔτε εἰς τὴν κατάθεσιν τοῦ τηλεγραφητοῦ Οἰκονομίδου, ὁ ὁποῖος εἶναι φίλος τοῦ Δημάρχου, καὶ ὁ ὁποῖος ὡμολόγησεν ὅλην τὴν ἀλήθειαν, εἰπὼν ὅτι ὑπῆρξε συνωμοσία διὰ τὴν κατὰ Κόδρων ἐπίθεσιν, καὶ ὄχι ὅτι οἱ Κόδροι ἀπεπειράθησαν νὰ φονεύσουν τοὺς Πελέκιδες. Ἀλλά, Κύριοι, ἦτο δυνατόν ποτὲ οἱ ἡττηθέντες πρὸ δύο ἡμερῶν ἐν ταῖς ἐκλογαῖς νὰ ἔχουν τὴν τόλμην νὰ ἀποπειραθῶσι δολοφονίαν ἐν μέσῃ ἡμέρᾳ κατὰ τῶν ἀντιπάλων των, ὑποστηριζομένων ἀπὸ τὴν ἀστυνομικὴν ἀρχὴν, ὑποστηριζομένων ἀπὸ τὴν δικαστικὴν ἀρχὴν, τὸν Εἰρηνοδίκην, ἀπὸ τὴν χωροφυλακήν; Ἔπειτα, Κύριοι, ἐὰν ἦσαν οἱ ἐπιτεθέντες οἱ Κόδροι, καὶ ἔνοπλοι μάλιστα κατ’ ἀόπλων ἀντιπάλων, δὲν ἤθελον τραυματίσει κἀνένα ἐξ αὐτῶν; Ἀλλ’ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ὑπέστη οὔτε τραῦμα οὔτε ῥάπισμα κἄν. Πρόδηλον ὅθεν, ὅτι αἱ κατ’ αὐτῶν μηνύσεις ἦσαν συκοφαντία, ψεῦδος, ἐπινοηθὲν πρὸς παραπλάνησιν τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἐνοχὴν ἀθώων. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε ἴσως, πρὸς τί ὅλα αὐτὰ λέγονται ἐνταῦθα; Δὲν τὰ εἶπον διὰ νὰ ἐλέγξω τὴν Κυβέρνησιν ἢ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, διότι δὲν ἔχει καμμίαν εὐθύνην ἐπ’ αὐτοῖς· τὰ εἶπον μόνον, διὰ νὰ ἐλέγξω τὴν ἀκρισίαν, τὴν ἐπιπολαιότητα, τὴν μεροληψίαν τοῦ Δικαστηρίου, προεδρευομένου ἀπὸ κἄποιον Μελετόπουλον, ὃν δὲν γνωρίζω, ἀλλ’ ὅστις, κατὰ τὴν γνώμην πολλῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν καὶ ἄλλων δικαστικῶν, εἶναι μία μεγάλη δικαστικὴ ἀνικανότης, κρυπτομένη ὄπισθεν ἀκαταλογίστου αὐστηρότητος καὶ ἀπέναντι ἀθώων, καὶ ὁ ὁποῖος βεβαίως τοὺς κατηγορουμένους δὲν ἐγνώριζεν· ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἐγνώριζε τοὺς κατηγορουμένους, γνωρίζει ὅμως ἄλλο πρόσωπον ἐν Σύρῳ, τὸ ὁποῖον προστατεύει τὸν Δήμαρχον Κορθίου καὶ τοὺς ἀνθρώπους του, καὶ τὸ ὁποῖον πρόσωπον εἰργάσθη πολὺ εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν καὶ ἐν τῇ προδικασίᾳ καὶ ἐν τῷ ἀκροατηρίῳ, καὶ τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο εἶναι τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον συνδέεται στενώτατα μὲ τὸ Δικαστήριον διὰ τῶν περιποιήσεών του καὶ διὰ τῆς παροχῆς γευμάτων καὶ δείπνων...

§8ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§9ΚΑΪΡΗΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸν κατονομάσω.

§10ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν τὸν γνωρίζομεν.

§11ΚΑΪΡΗΣ. Ἀφοῦ ἐπιμένετε, εἶναι ὁ συμπολίτης μου κ. Ἀνύσιος, δικηγόρος. Ἄνθρωποι λοιπὸν, οἱ ὁποῖοι δέχονται γεύματα καὶ δεῖπνα, τείνουσι τὸ οὖς εὔνουν εἰς τὰς παραστάσεις τὰς κομματικὰς καὶ πολιτικὰς, καὶ διὰ τοῦτο ἐπῆλθε τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ, ὥστε οἱ ἀδικηθέντες, οἱ τραυματισθέντες, νὰ χαρακτηρισθῶσιν αὐτοὶ ἔνοχοι ἐπιθέσεως μετὰ βιαιοπραγιῶν, καὶ νὰ τιμωρηθῶσι μὲ φυλάκισιν, ὁ μὲν ἰατρὸς ἑνὸς μηνὸς, ὁ ἕτερος δύο μηνῶν, καὶ ὁ τρίτος τριῶν μηνῶν, νὰ χαρακτηρισθῇ δὲ ἡ πρᾶξις τῶν ἄλλων ὡς ἁπλοῦς τραυματισμὸς καὶ νὰ τιμωρηθῶσι μὲ δεκαπενθήμερον φυλάκισιν! Εἶπον ταῦτα, Κύριοι, καὶ διὰ νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ ἐπὶ τοῦ Δικαστηρίου τῆς Σύρου, ἵνα ἐπιφέρῃ θεραπείαν· εἶπον ταῦτα ἐντεῦθεν, διότι ἡ φωνή μου θὰ φθάσῃ ἕως ἐκεῖ, ἵνα γείνωσιν οἱ κύριοι δικασταὶ προσεκτικώτεροι εἰς τὸ μέλλον, καὶ εὐλαβέστεροι εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων αὐτῶν· εἶπον δὲ ταῦτα καὶ χάριν τῆς Δικαιοσύνης, διότι προφανῶς τὸ Δικαστήριον τῆς Σύρου ἐδίκασε τοὺς Κοδραίους, καὶ δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν ἀδικίαν ταύτην νὰ τὴν ἄρῃ, προκαλῶν τὴν βασιλικὴν χάριν, ἡ ὁποία εἶναι ὑπέρποτε ἐπιβεβλημένη εἰς τὴν περίστασιν ταύτην, ὄχι πλέον διὰ τὸν ἰατρὸν, τοῦ ὁποίου ἡ ποινὴ ἔληξεν, ἀλλὰ διὰ τοὺς δύο ἄλλους, οἵτινες ἔχουσι νὰ ἐκτίσωσιν εἰσέτι ποινὴν φυλακίσεως ἑνὸς μηνὸς ὁ εἷς καὶ δύο ὁ ἕτερος. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλει σπεύσει νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Α. Μ. τὸ περὶ χάριτος διάταγμα, πρὸς ἱκανοποίησιν καὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν ἀδίκως τιμωρηθέντων συμπολιτῶν μου.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§13ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι θὰ ἦτο καλὸν νὰ κανονισθῶσι τὰ τῶν συνεδριάσεων, διότι ἀπὸ σήμερον θὰ συνεδριάζωμεν δὶς τῆς ἡμέρας, καὶ οὔτε αἱ ὧραι προσδιωρίσθησαν ἀκριβῶς, οὔτε ἐμμένομεν εἰς τὰς ἀποφάσεις μας, διότι, ἐνῷ ἡμεῖς ἐρχόμεθα ἐνταῦθα εἰς τὰς 8, περιμένομεν δύο ὥρας, ἕως ὅτου ἀρχίσῃ ἡ συνεδρίασις, τὸ αὐτὸ δὲ θὰ συμβαίνῃ καὶ διὰ τὴν μετὰ μεσημβρίαν συνεδρίασιν. Ὥστε ὀρθὸν εἶναι νὰ καθορισθῶσιν αἱ ὧραι ἀκριβῶς, καὶ κατὰ τὴν προσδιωρισμένην ὥραν νὰ συνερχώμεθα πάντες.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ τὰ εἴπομεν πολλάκις· ἀλλ’ ὅταν δὲν ἀκούωσιν οἱ κύριοι Βουλευταί, τί νὰ κάμῃ τὸ Προεδρεῖον; Προσδιωρίσθη τὴν μὲν πρωίαν νὰ συνερχώμεθα εἰς τὰς 8, μετὰ μεσημβρίαν δὲ εἰς τὰς 5.

§15ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶναι ἀδύνατον, κύριε Πρόεδρε, νὰ συνεδριάζωμεν δὶς τῆς ἡμέρας. Θὰ καταναλίσκωμεν οὕτως 8 ἕως 10 ὥρας καθ’ ἑκάστην εἰς τὰς ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεις· ἀλλὰ ποῦ θὰ εὕρωμεν τότε τὸν καιρὸν νὰ ἐργασθῶμεν καὶ ἐν ταῖς ἐπιτροπαῖς, πρὸς δὲ οὐχὶ νὰ μελετήσωμεν, ἀλλὰ ν’ ἀναγνώσωμεν κἂν ἅπαξ τὴν σωρείαν τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν ἤδη ἡ Κυβέρνησις καὶ σκέπτεται νὰ ὑποβάλῃ ἔτι εἰς τὴν Βουλήν; Διὰ τοῦτο ἐγὼ τοὐλάχιστον θὰ προέτεινον νὰ συνεδριάζωμεν ἅπαξ τῆς ἡμέρας, καὶ δὴ μετὰ μεσημβρίαν, ἀπὸ τῆς 5ης ἢ 6ης ὥρας, καὶ νὰ παρατείνωμεν τὰς συνεδριάσεις ἐν ἀνάγκῃ μέχρι τοῦ μεσονυκτίου καὶ πέραν τούτου. Οὕτω πως θὰ ἔχωμεν τὰς πρωϊνὰς ὥρας διαθεσίμους εἰς ἀνάγνωσιν καὶ μελέτην τῶν ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίων.

§16ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ ἐκ Λοκρίδος κ. Βουλευτὴς δὲν ἔχει δίκαιον, ἰσχυριζόμενος, ὅτι ἅπαξ μόνον τῆς ἡμέρας πρέπει νὰ συνερχώμεθα· διότι, ὡς ἐκ τῆς ὥρας τοῦ ἔτους, δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ὁ χρόνος νὰ ἐργασθῶμεν ἅπαξ μόνον τῆς ἡμέρας. Τὸ σύστημα τοῦ νὰ συνερχώμεθα δὶς, εἶναι ὀρθὸν, ἀλλὰ πρέπει ἡμεῖς οἱ Βουλευταὶ νὰ ἐρχώμεθα ἀκριβῶς εἰς τὴν προσδιωρισμένην ὥραν, καὶ ἂν δὲν ἤμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ, νὰ διαλυώμεθα. (Διάλογοι).

§17ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πιθανὸν, κύριε Πρόεδρε, οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ἀνθιστάμενοι εἰς τὴν πρότασίν μου, νὰ μὴ ἔχωσιν ἀνάγκην μελέτης, μηδ’ ἀναγνώσεως κἂν τῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθέντων νομοσχεδίων. Ἡμεῖς ὅμως, οἱ ἀντιπολιτευόμενοι, συναισθανόμεθα τὴν ἀνάγκην ταύτην, καὶ ἐπιθυμοῦμεν, ἵνα προσερχώμεθα εἰς τὴν Βουλὴν μελετημένοι καὶ συζητῶμεν τὰ ὑπὸ ἐπιψήφισιν νομοσχέδια· διότι τοῦτο θεωροῦμεν τὸ πρῶτον καὶ κύριον ἔργον καὶ ἡμῶν αὐτῶν καὶ τοῦ Κοινοβουλίου καθόλου. Ἂν ἐννοῆτε, καλὰ καὶ σώνει, ν’ ἀποφύγητε τὴν συζήτησιν καὶ νὰ περιορισθῆτε εἰς ἁπλῆν ἀνάγνωσιν καὶ ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων, τότε προτιμότερον θὰ ἦτο νὰ παύσῃ ἡ μέχρι τοῦδε παιζομένη κωμῳδία (θόρυβος). Ἔχετε τὸ θάῤῥος, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, νὰ ὁρίσητε τρεῖς ἡμέρας, ἢ τρεῖς νύκτας, καθ’ ἃς θὰ ἦτο δυνατὸν ν’ ἀναγνωσθῶσι καὶ ἐπιψηφισθῶσιν ὅλα τὰ νομοσχέδια τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νὰ ἐπιστρέψητε οὕτως εἰς τὰς πατρίδας σας μὲ ἥσυχον τὴν συνείδησιν, ὅτι ἐπετελέσατε πιστῶς καὶ εὐόρκως τὸ καθῆκον, δι’ ὃ σᾶς ἐξαπέστειλεν ἐνταῦθα ὁ Ἑλληνικὸς λαός. (Θόρυβος).

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλή;

§19ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ συνεδριάζωμεν δὶς τῆς ἡμέρας· τὸ πρωῒ εἰς τὰς 9, καὶ μετὰ μεσημβρίαν εἰς τὰς 5.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν ἀποφασίζει νὰ συνέρχηται δὶς τῆς ἡμέρας, τὴν μὲν πρωίαν εἰς τὰς 9, μετὰ μεσημβρίαν δὲ εἰς τὰς 5.

§21ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Αἰγιαλείας ἀπηύθυνεν ἐπερώτησιν περὶ τῆς θέσεως, ἐν ᾗ εὑρίσκεται ἡ ἐν Ῥωμουνίᾳ ἐκκρεμὴς ὑπόθεσις τῶν δύο κληρονομιῶν Ζάππα, καὶ προσδιώρισεν ἡμέραν πρὸς ἀπάντησιν εἰς τὴν ἐπερώτησιν ταύτην τὴν σημερινήν. Ἐκπληρῶν τὴν ὑπόσχεσιν, ἣν ἔδωκα, ἔρχομαι ἵνα παράσχω τὰς δυνατὰς πληροφορίας πρὸς τὴν Βουλήν. Ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης, δέον νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι αἱ ὑποθέσεις, αἱ ἐκκρεμεῖς ἐν Ῥωμουνίᾳ ἐξ ἀφορμῆς τοῦ θανάτου τοῦ Κωνσταντίνου Ζάππα εἶναι δύο, ἡ ὑπόθεσις ἡ κληρονομική, ἡ ἀναγομένη εἰς αὐτοῦ τοῦ Κωνσταντίνου Ζάππα τὴν περιουσίαν, καὶ ἡ ὑπόθεσσις ἡ ἀναγομένη εἰς τὴν κληρονομίαν τοῦ ἀοιδίμου Εὐαγγέλου Ζάππα. Καὶ καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν κληρονομικὴν ὑπόθεσιν τοῦ Κωνσταντίνου Ζάππα, οὐδὲν ἴδιον ἔχω ἐνταῦθα νὰ εἴπω, καθόσον αἱ περὶ αὐτῆς ἀμφισβητήσεις ἐγέννησαν περιπλοκὰς, εἰς ἃς ἀμέσως δὲν ἀναμιγνύεται ἡ Ῥωμουνικὴ Κυβέρνησις, μὴ ὑποβαλοῦσα, μέχρι τοῦδε τοὐλάχιστον, ἀξιώσεις ἐπ’ αὐτῆς. Τὸ ζήτημα δὲ ἀκολουθεῖ τὴν κανονικὴν πορείαν τῆς διὰ τῶν Δικαστηρίων διεκδικήσεως τῶν ἀντιθέτων ἀξιώσεων. Καθ’ ὅσον ὅμως ἀφορᾷ εἰς τὴν κληρονομίαν τοῦ Εὐαγγέλου Ζάππα, τὸ ζήτημα ἔχει χαρακτῆρα σπουδαιότερον, διότι ἀπέναντι τοῦ ἀπὸ τοῦ 1865, χρόνου τοῦ θανάτου τοῦ Εὐαγγέλου Ζάππα, κεκτημένου δικαιώματος κυριότητος τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ἐπὶ τῆς περιουσίας τῆς κληρονομικῆς τοῦ Εὐαγγέλλου Ζάππα, καταλειφθείσης αὐτῷ, ὅπως διοικῆται διὰ τῆς ἐπὶ τῶν Ὀλυμπίων καὶ κληροδοτημάτων ἐπιτροπῆς, ἀπέναντι τοῦ κεκτημένου τούτου δικαιώματος ἠγέρθη ἀνταπαίτησις ὑπὸ τῆς Ῥωμουνικῆς Κυβερνήσεως, εἰσαγαγούσης δύο αἰτήσεις περὶ παραπομπῆς εἰς τὴν διακατοχὴν τῆς περιουσίας ταύτης, τὴν μίαν μὲν εἰς τὸ ἐν Βουκουρεστίῳ Δικαστήριον, τὴν ἑτέραν δὲ εἰς τὸ ἐν Καλαρασίῳ, καθόσον ἐπρόκειτο περὶ ἀκινήτων κτημάτων, κειμένων ἐν τῇ περιφερείᾳ τῶν δύο τούτων ῥωμουνικῶν δικαστηρίων. Εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς καὶ πρὶν ἢ ἔτι ὑποβληθῶσιν αἱ αἰτήσεις αὗται, εὐθὺς ὡς ἡ ἐν Βουκουρεστίῳ Ἑλληνικὴ Πρεσβεία ἀντελήφθη, ὅτι τοιαύτη ὑπῆρχε πρόθεσις διεκδικήσεως κληρονομίας, ἀνηκούσης εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ὑπὸ τοῦ Ῥωμουνικοῦ Κράτους, ἔσπευσε νὰ δηλώσῃ εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργεῖον τῆς Ῥωμουνίας, ὅτι ἔχει κεκτημένα δικαιώματα τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, καὶ ἀνεγνωρισμένα μάλιστα ὑπὸ τῆς Ῥωμουνικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲ τοιαύτη ἀξίωσις, ἀντίθετος πρὸς τὴν κατοχὴν, ἣν εἶχεν ἤδη τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον διὰ τοῦ ἐπικαρπωτοῦ Κωνσταντίνου Ζάππα, ὅτι τοιαύτη ἀξίωσις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὰ Δικαστήρια τῆς ἑτέρας τῶν διαφερομένων ἀντιθέτως χωρῶν· κατὰ δὲ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ζητήματος ἡ ἐν Ῥωμουνίᾳ Ἑλληνικὴ Πρεσβεία, θέλουσα νὰ θέση τὰ πράγματα ἐν τῇ ἁρμοδίᾳ θέσει, ὑπέβαλεν εἰς τὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν τῆς Ῥωμουνίας ὑπόμνημα, συντεταγμένον ἐν συνεργασίᾳ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τοῦ τότε ἀποσταλέντος ἐκεῖ καθηγητοῦ καὶ δικηγόρου κ. Δαμασκηνοῦ, ὑπόμνημα, διατυποῦν πάσας τὰς ἀξιώσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀποδεικνύον καὶ τὸ δίκαιον τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τὴν ὑπὸ τῆς Ῥωμουνικῆς Κυβερνήσεως ἀναγνώρισιν αὐτῶν ἐν προγενεστέρῳ χρόνῳ. Τὸ ὑπόμνημα τοῦτο, οὐδεμίαν ἔχω δυσκολίαν νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλήν· νομίζω μάλιστα, ὅτι καὶ συμφέρει νὰ κατατεθῇ καὶ τυπωθῇ, ὅπως λάβωσι γνῶσιν αὐτοῦ οὐ μόνον οἱ Βουλευταί, ἀλλὰ πᾶς Ἕλλην, διότι καὶ τοῦτο συμφέρει. Τὸ ὑπόμνημα τοῦτο ἀπετέλεσε τὴν βάσιν τῶν κατόπιν ἐπανειλημμένων ἐπανόδων τοῦ Πρέσβεως ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἐχαράχθη δὲ ἤδη ὁδὸς διπλωματικὴ διεκδικήσεως τῶν δικαιωμάτων ἡμῶν, ἥτις ἔχει τὴν ὑπόθεσιν ἐκκρεμῆ, καὶ λόγῳ τῆς ἐκκρεμότητος ταύτης, ἐννοεῖτε, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ σήμερον, ὡς πρὸς τοῦτο, εἰς οὐδεμίαν ἄλλην δήλωσιν. Ἡ Βουλὴ ἡ Ἑλληνικὴ δύναται νὰ γνωρίζῃ, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θέλει διὰ τῆς μόνης ἁρμοδίας, τῆς διπλωματικῆς, ὁδοῦ ἐπιδιώξει τὴν λύσιν ζητήματος εὑρισκομένου ὑπεράνω τῆς σφαίρας τῆς ἁρμοδιότητος τῶν Δικαστηρίων τοῦ ἑτέρου τῶν διαφερομένων Κρατῶν, ὅτι ἔχει ἀπόφασιν νὰ ἐργασθῇ, ὅπως τὸ ζήτημα τοῦτο λυθῇ διὰ τοῦ μόνου ἁρμοδίου τρόπου, τῆς μεταξὺ τῶν Κυβερνήσεων συνεννοήσεως ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ δικαίου.

§22ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐνήσκησεν ἀπ’ εὐθείας τὰ δικαιώματα αὐτῆς ἐπὶ τῆς περιουσίας τοῦ Εὐαγγέλου Ζάππα, ἢ μόνον ἐμμέσως διὰ τοῦ ἐπικαρπωτοῦ;

§23ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐκ τοῦ ὑποβληθέντος ὑπομνήματος θέλετε λάβει γνῶσιν ἁπάντων τούτων.

§24ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ ταῖς δοθείσαις πληροφορίαις περὶ τῆς σπουδαίας ταύτης ὑποθέσεως. Εἰς τὴν ἐπερώτησιν δὲ, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ τὴν ἐπὶ ταύτης συζήτησιν, τῆς ὁποίας ἄρχομαι, περιήγαγέ με, κύριοι Βουλευταὶ, ὄχι τὸ σημαντικὸν τῆς περιουσίας, ὄχι τὸ μέγεθος τοῦ ἀπειλουμένου, ὡς φαίνεται, ἀδικήματος, ἀλλὰ τὰ λεχθέντα ἐν τῇ Ρωμουνικῇ Γερουσίᾳ, συζητουμένης τῆς ὑποθέσεως ταύτης, τὰ λεχθέντα ὑπὸ ἀνδρὸς κατέχοντος ἀνωτέραν ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἐκείνῃ θέσιν, ἀνακριβῆ ὄντα καὶ στερούμενα νομίμου ὑποστάσεως, προσβάλλοντα δὲ τὴν Ἑλλάδα καὶ διεγείροντα τὸ μῖσος καὶ τὴν ἐχθρότητα μεταξὺ δύο λαῶν, τοὺς ὁποίους, καίτοι διατελοῦσι σήμερον ἐν καταστάσει ψυχρότητος, συνδέουσι δεσμοὶ κοινῆς θρησκείας, δεσμοὶ ἀγώνων κοινῶν ὑπὲρ τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τῆς χριστιανωσύνης, δεσμοὶ κοινῶν παθημάτων καὶ ἀγώνων ὑπὲρ ἐλευθερίας, καὶ δεσμοὶ ἔτι συγγενείας. Διότι, Κύριοι, ἀπειρία Ἑλλήνων ἐκ τῶν διαφόρων κέντρων τοῦ Ἑλληνισμοῦ δὲν ἔπαυσαν ἀπ’ αἰώνων ἀποικιζόμενοι εἰς τὴν Ρωμουνίαν καὶ συνδέοντες σχέσεις συγγενείας μετὰ τῶν ἐγχωρίων. Καὶ ὑπάρχει ἴσως οἰκογένεια ἐκ τῶν πρωτευουσῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει, Σμύρνῃ, ἐνταῦθα, ἐν Αἰγύπτῳ καὶ τῶν ἐν ἄλλαις χώραις τῆς Εὐρώπης ἐγκατεσπαρμένων, μὴ ἔχουσα σχέσεις συγγενείας μετὰ τῶν ἐν Ρωμουνίᾳ ἀδελφῶν; Καὶ δὲν ἀπέχει πολὺ ὁ καιρὸς, κατὰ τὸν ὁποῖον νέοι ἐκ Ρωμουνίας ἐξεπαιδεύοντο ἐνταῦθα, θεωροῦντες ἡμᾶς ὡς ἀδελφοὺς, καὶ νέοι Ρωμοῦνοι καὶ νέοι ἐκ τῆς Ἑλλάδος ἐξεπαιδεύοντο ἐν Εὐρώπῃ, συζῶντες ὡς ἀδελφοὶ, ἔχοντες κοινοὺς τοὺς πόθους, κοινὰ τὰ αἰσθήματα, κοινὰ καὶ τὰ ὀνειροπολήματα. Κύριοι, μὰ τὴν παντοδυναμίαν τῶν ἐκπολιτιστικῶν χριστιανικῶν ἰδεῶν, μὰ τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπάρξεως κέντρου ἰσχυροῦ ἐκπολιτιστικοῦ ἐν τῇ Ἀνατολῇ, θὰ ἐπέλθῃ καὶ πάλιν, καὶ ταχέως, ἡ ἐποχὴ τῆς ἀδελφοποιήσεως τῶν ἐν τῇ Ἀνατολῇ χριστιανικῶν λαῶν καὶ τῆς ἀνακαινίσεως τῆς Ἀνατολῆς. Καὶ ἀρκεῖ πρὸς ἀπόδειξιν τούτου ὁ ἅγιος ἐνθουσιασμὸς, μεθ’ οὗ οἱ ἐν Ρωμουνίᾳ ἐδέχθησαν τοὺς Ἕλληνας φοιτητὰς, μεταβάντας ἐκεῖ, καὶ ἡ ἐξ εὐγενικῶν αἰσθημάτων πάλλουσα καρδία τῆς ἑλληνικῆς νεολαίας ἐπὶ τῷ ἀκούσματι, ὅτι Ρωμοῦνοι φοιτηταὶ πρόκειται νὰ ἐπισκεφθῶσι τὴν γῆν ταύτην τῶν γραμμάτων. Μάτην δ’ ἀγωνίζονται ὁ κύριος Βακαρέσκος, ὁ ἔντιμος γερουσιαστὴς, καὶ οἱ τὰ ὅμοια αὐτῷ φρονοῦντες, ὅπως παραταθῇ ἡ ἐκπνέουσα ἤδη ἐποχὴ τῆς μέχρις ἐχθρότητος δυσπιστίας μεταξὺ τῶν δύο λαῶν, ἣν παρήγαγον τὸ ἀπόῤῥητον πνεῦμα τοῦ τοπικισμοῦ, ὅπερ καὶ παρ’ ἡμῖν ὑπηγόρευσεν εἰς παρῳχημένην ἐποχὴν τὸ ψήφισμα περὶ αὐτοχθόνων καὶ ἑτεροχθόνων, καὶ κερδοσκόποι πολιτικοὶ, καὶ ἡ τάξις ἐκείνων, οἵτινες ἀπηρνοῦντο τὴν πατρίδα αὐτῶν, ὅπως πείσωσι τοὺς Ρωμούνους, ὅτι εἰσὶ καὶ τούτων μᾶλλον Ρωμοῦνοι, οἱ ἄξιοι πάσης περιφρονήσεως. Ἐπιβάλλεταί μοι ἐν τούτοις, Κύριοι, ὡς καθῆκον, ὑπαγορευόμενον ἐκ τῶν λόγων καὶ πόθων, οἵτινες μὲ ἐμπνέουσι, διαπραγματευόμενον τὸ λεπτὸν αὐτὸ ζήτημα, νὰ προέλθω εἰς τὴν ἀναίρεσιν τῶν λεχθέντων παρὰ τοῦ εὐγενοῦς γερουσιαστοῦ κ. Βακαρέσκου, ἵνα μὴ ὑποτεθῇ, ὅτι καταφεύγω εἰς λόγους ὑψηλόφρονας καὶ πατριωτικοὺς, στερούμενος ἐπιχειρημάτων, ὅπως ἀποδείξω, ὅτι τὸ δίκαιον δὲν συνηγορεῖ ὑπὲρ τῶν αἰτημάτων τοῦ ἐντίμου γερουσιαστοῦ, καὶ ὅτι αἴσθημα κακῶς ἐννοουμένου πατριωτισμοῦ ὑπηγόρευσε καὶ τὰ αἰτήματα ταῦτα καὶ τὴν ὅλην ὁμιλίαν αὐτοῦ. Αἱ ἀξιώσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς περιουσίας Ζάππα στηρίζονται κυρίως ἐπὶ τῆς ἀπὸ 30 Νοεμβρίου 1860 διαθήκης τοῦ ἀοιδίμου Εὐαγγέλου Ζάππα, διὰ τῆς ὁποίας διαθήκης ὁ μεγάθυμος ἀνὴρ κληροδοτεῖ τὴν μεγάλην αὐτοῦ περιουσίαν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὡς προκύπτει τοῦτο ἐκ τε τοῦ γράμματος τῆς διαθήκης καὶ τοῦ σκοποῦ, χάριν τοῦ ὁποίου ἐκληροδοτήθη, κληροδοτεῖ, ὅπως διαθέτῃ αὐτὴν εἰς τὴν ἐμψύχωσιν τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας, ἔργου ἐπιβαλλομένου αὐτῇ ἐκ τῶν κειμένων νόμων, ἀναθέτουσα δὲ τὸ ἔργον αὐτὸ εἰς τὴν παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς ἐμψυχώσεως τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας ἐπιτροπὴν, τῆς ὁποίας μέρος ἀναπόσπαστον ἀποτελεῖ καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Ὀλυμπίων, ἐπιτροπὴ, τῆς ὁποίας προεδρεύει αὐτὸς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη δὲν ἀποτελεῖ, ὡς ὑπολαμβάνει ὁ ἔντιμος γερουσιαστὴς, ἴδιον ἠθικὸν πρόσωπον, εἶναι ἐπιτροπὴ, ἥτις κατὰ τοὺς κειμένους νόμους καὶ τῇ διαταγῇ τῆς Κυβερνήσεως ἐξυπηρετεῖ τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου, τὰς πρὸς ἐμψύχωσιν τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας, καὶ ὑπάγεται εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἄλλων ἐπιτροπῶν, αἵτινες ἐν Ἑλλάδι, ἐντολῇ καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ Δημοσίου, διαχειρίζονται διαφόρους κλάδους τῆς ἐθνικῆς περιουσίας. Ἄρα ἐσφαλμένως ὁ ἔντιμος γερουσιαστὴς ἐχαρακτήρισε τὴν ἐν λόγῳ ἐπιτροπὴν ὡς ἐπιτροπὴν ἀποτελοῦσαν ἴδιον ἠθικὸν πρόσωπον, καὶ τοῦτο, ἵνα ὑπαγάγῃ τὴν ὑπόθεσιν εἰς εἰδικὰς τοῦ Ρωμουνικοῦ κώδικος διατάξεις. Ὁ δὲ ἀείμνηστος Εὐαγγέλης Ζάππας ἀπέθανε τὸ 1865, καὶ τότε ἀνεῴχθη ἡ κληρονομία αὐτοῦ ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς δ’ ἐκείνης καὶ ἔκτοτε ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κατέχει κατὰ κυριότητα τὴν περιουσίαν τοῦ ἀοιδίμου ἀνδρὸς καὶ νέμεται αὐτὴν διὰ τοῦ Κωνσταντίνου Ζάππα ἐπικαρπωτοῦ, καθόσον εἰς τὸν Κ. Ζάππαν δὲν ἀφέθη ἢ μόνον ἡ ἐπικαρπία. Ἐπὶ 27 ἄρα ἔτη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀνεγνωρίζετο ὡς κυρία καὶ κληρονόμος τῆς εἰρημένης περιουσίας, καὶ διεχειρίζετο καὶ ἐνέμετο ταύτην διὰ τοῦ ἐπικαρπωτοῦ Κων. Ζάππα, ἐν γνώσει τῆς Ρωμουνικῆς Κυβερνήσεως, οὐδενὸς ἐπισήμως ἀντιλέγοντος, οὐδενὸς ἐγείροντος ἀξιώσεις, ὁποῖαι παραδόξως ἐγείρονται σήμερον, ἐπασχολοῦσαι, ὡς μὴ ὤφειλε, καὶ τὴν Ρωμουνικὴν Γερουσίαν καὶ ἡμᾶς τανῦν. Ὁ δὲ θάνατος τοῦ Κωνσταντίνου Ζάππα δὲν μετέβαλε κατ’ ἐλάχιστον τὰ δικαιώματα τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς περιουσίας τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα, διότι ὁ Κωνσταντῖνος Ζάππας ἦτο ἐπικαρπωτὴς, κατὰ δὲ τὸν νόμον, ὁ θάνατος τοῦ ἐπικαρπωτοῦ δίδει πέρας εἰς τὴν ἐπικαρπίαν, καὶ ὅλα τὰ ἐκ τῆς ἐπικαρπίας δικαιώματα συγχωνεύονται μετὰ τῶν δικαιωμάτων τῆς κυριότητος. Ἀφοῦ ἐπὶ 27 ὅλα ἔτη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κατέχει καὶ νέμεται τὴν περιουσίαν, δύναται τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, ν’ ἀποκρούσῃ πᾶσαν ἐπὶ τῆς ἐν λόγῳ περιουσίας ἀξίωσιν διὰ μόνων τῶν περὶ χρησιδεσποτείας κανόνων τοῦ δικαίου. Ὑπάρχει, λέγει ὁ ἔντιμος γερουσιαστής, καὶ τὸ τετελεσμένον ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ, τουτέστι τὸ κῦρος τοῦ δεδικασμένου. Πῶς καὶ ποῦ εὗρε τὸ δεδικασμένον ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ, μὴ ὑπαρχούσης ἐν αὐτῇ οὔτε ταυτότητος διαδίκων, οὔτε ταυτότητος τῆς δικαζομένης ὑποθέσεως; Κατὰ τὸν νόμον, αἱ μεταξὺ ἄλλων προσώπων καὶ εἰς ἄλλα ἀντικείμενα περιστρεφόμεναι ἀποφάσεις δὲν ἀποτελοῦσι δεδικασμένον. Ὁ κ. γερουσιαστής, μὴ ἀρκεσθεὶς εἰς ταῦτα, καὶ δικαίως, προβαίνει εἰς τὴν ἀνάπτυξιν ἄλλων ἐπιχειρημάτων, εἰς τὰ ὁποῖα ἀποδίδει τὴν ἀξίαν τῶν ἐπιχειρημάτων, καὶ δὴ ἐπικαλεῖται τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 811 καὶ 817 τοῦ Ρωμουνικοῦ κώδικος, τὰ ἐν Ρωμουνίᾳ ἰσχύοντα δῆθεν ἔθιμα καὶ αὐτὰς τὰς διατάξεις τῶν Βασιλικῶν καὶ τοῦ Ἀρμενοπούλου, αἵτινες ἴσχυον ἐν Ρωμουνίᾳ καθ’ ὅλον τὸν μεσαίωνα καὶ μέχρι τῆς δημοσιεύσεως τῶν κωδίκων Καλλιμάχη καὶ Καρατζᾶ. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὁ ἔντιμος γερουσιαστής δὲν ἀμφισβητεῖ, ὅτι καὶ ὁ Εὐαγγέλης Ζάππας ἀπεβίωσε πρὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ ἰσχύοντος Ρωμουνικοῦ κώδικος, οὗτινος τὰ ἄρθρα 811 καὶ 817 ἐπικαλεῖται πρὸς λύσιν τοῦ ζητήματος, ὥστε αἱ διατάξεις τῶν ἄρθρων τούτων δὲν ἐφαρμόζονται ἐπὶ δικαιωμάτων κτηθέντων, ὡς δὲν ἀμφισβητεῖται, πρὸ τῆς δημοσιεύσεως αὐτῶν. Εἰς δὲ τὰ Βασιλικὰ καὶ τὸν Ἀρμενόπουλον οὐδαμοῦ εὕρηται διάταξις ὁμοία πρὸς τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 811 καὶ 817 τοῦ Ρωμουνικοῦ νόμου, καὶ τοῦτο, διότι καὶ ἐν τῇ Ρωμαϊκῇ Αὐτοκρατορίᾳ καὶ ἐν τῇ Βυζαντινῇ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἰσχύσῃ τοιαύτη περιοριστικὴ καὶ μικροπρεπὴς διάταξις. Ἔθιμον δ’ ἐν Ρωμουνίᾳ τοιοῦτον δὲν ἀποδεικνύεται, διότι ὁ κ. γερουσιαστής δὲν ἐπικαλεῖται συλλογὴν ἐθίμων ἐν Ρωμουνίᾳ, δὲν ἐπικαλεῖται ἀπόδειξιν ἀναγνωρίζουσαν τὴν ὕπαρξιν τοιούτου ἐθίμου. Εὐθὺς δὲ τούτου, εἰς τὴν ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἴσχυον αἱ αὐστηραὶ τοῦ χριστιανισμοῦ ἀρχαὶ περὶ τῆς ἀδελφότητος τῶν λαῶν, καὶ ἰδίως ἐν τῇ Ἀνατολῇ, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπικρατήσῃ τοιοῦτον ἔθιμον; Ἐὰν ἐξετάσωμεν τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων, ἡ ὁποία ἐπεκράτει καθ’ ὅλην τὴν ἐποχὴν τοῦ μεσαιῶνος, βλέπομεν, ὅτι ἄπειροι Μοναὶ, ἐγκαθιδρυμέναι εἰς τὸ Ἅγιον Ὄρος, εἰς τοὺς Ἁγίους Τόπους καὶ εἰς διάφορα μέρη τῆς Ἀνατολῆς, εἶχον ἀπεράντους ἐκτάσεις ἐν Ρωμουνίᾳ, τὰς ὁποίας κατεῖχον καὶ ἐνέμοντο ἄνευ χρυσοβούλων, προερχομένων ἐξ ἡγεμόνων Ρωμούνων, μέχρι τῆς ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ μεγαλομανὴς Κούζας ἐδήμευσε τὰς μοναστηριακὰς περιουσίας. Ἄρα, καὶ ὁ λόγος, ὅτι Ρωμουνικὸν ἔθιμον ἀποκρούει τὰς ἀξιώσεις τὰς ἑλληνικὰς, εἶναι ὅλως ἀβάσιμος. Ἀπελπισθεὶς ἀπὸ τὰ νομικὰ ἐπιχειρήματα ὁ κ. γερουσιαστής, ἔστρεψε τὴν προσοχὴν αὐτοῦ πρὸς τὴν ἰδιότητα, ἣν φέρει ἡ προκειμένη ὑπόθεσις, μὴ οὖσα διαφορὰ μεταξὺ ἰδιώτου καὶ ἰδιώτου, ἢ ἰδιώτου καὶ Κράτους, ἀλλὰ διαφορὰ μεταξὺ δύο Κρατῶν, μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ρωμουνικῆς, ζητῶν νὰ ὑπαγάγῃ αὐτὴν εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν Ρωμουνικῶν δικαστηρίων. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην ὁ κ. Βακαρέσκος ἐπλανήθη, διότι ἡ ὑπόθεσις τῆς περιουσίας τοῦ ἀειμνήστου Εὐαγγέλη Ζάππα εἶναι ὑπόθεσις, ἥτις βεβαίως ἀνήκει εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν διεθνῶν ὑποθέσεων, διότι, καθὼς εἶπον διὰ μακρῶν, ἡ περιουσία αὕτη ἀνήκει εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, τὸ ὁποῖον κατέχει αὐτὴν ἐπὶ 27 ὅλα ἔτη καὶ νέμεται αὐτὴν κατὰ κυριότητα, καὶ ἐὰν ἡ Ρωμουνικὴ Κυβέρνησις ἀμφισβητῇ ἤδη τὰ τοιαῦτα δικαιώματα τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἐπερχομένη ἐκ τούτου διένεξις εἶναι διένεξις μεταξὺ δύο Κυβερνήσεων, εἶναι διένεξις διεθνής, πᾶσα δὲ τοιαύτη διένεξις δὲν ὑπάγεται εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν ἀμοιβαίων δικαστηρίων, ἀλλὰ λύεται διὰ τῆς διπλωματικῆς ὁδοῦ, καὶ λύεται κατὰ τὰς γενικὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου, αἱ ὁποῖαι, κατὰ τὸν Βάττελ, πρέπει νὰ ἰσχύωσι κατὰ μείζονα λόγον ἐπὶ τοιούτων διαφορῶν, αἵτινες δύνανται νὰ συνταράξωσι λαοὺς ὁλοκλήρους. Ὅθεν καὶ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο ὁ ἀξιότιμος γερουσιαστὴς ὑπεστήριξε τὰ μὴ ὀρθά, καὶ δικαίως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὡς ἠκούσατε, ἐπιμένει νὰ θεωρῇ τὴν ὑπόθεσιν οὐχὶ ἰδιωτικήν, καὶ νὰ ἐπιζητῇ τὴν λύσιν αὐτῆς διὰ τῆς διπλωματικῆς ὁδοῦ. Ὁ κ. γερουσιαστὴς ἐξετάζει, μεθ’ ὅλα ταῦτα, τὴν ὑπόθεσιν ὑπὸ ἐθνικὴν, ὡς λέγει, καὶ πολιτικὴν ἔποψιν. Πρῶτον μὲν ἀμφισβητεῖ τὰ ἐπὶ τῆς ἐν λόγῳ περιουσίας δικαιώματα τοῦ Ζάππα, καὶ τοῦτο, διότι, ξένος ὢν οὗτος καὶ ἄσημος, ὡς λέγει, καὶ πτωχὸς, ἀπέκτησε δι’ ἀθεμίτων μέσων ἐν Ῥωμουνίᾳ τὴν περιουσίαν του, κτηθεῖσαν ἐν τούτοις κατὰ τὸ ἰσχύον τότε σύστημα καλλιεργείας τῶν γαιῶν ἐν Ῥωμουνίᾳ· δεύτερον δὲ, κακίζει τὸν μεγάτιμον ἄνδρα, ὡς ἐκ κουφονοίας διαθέσαντα τηλικαύτην περιουσίαν, κειμένην ἐν Ῥωμουνίᾳ, ὑπὲρ τῆς ἐμψυχώσεως τῆς Ἑλληνικῆς βιομηχανίας, ἀδικῶν τοὺς οἰκείους· ἐπιπίπτει, τρίτον, λάβρος κατὰ τῆς Ἑλληνικῆς μεγαλοπραγμοσύνης, ἐπιζητούσης δῆθεν τὰ πρωτεῖα ἐν τῇ Ἀνατολῇ διὰ τοῦ χρήματος τῆς Ῥωμουνίας, καὶ τέταρτον καταδεικνύει τοὺς κινδύνους, οὓς διατρέχει ἡ Ῥωμουνία, ἐὰν ἐπιτραπῇ εἰς τοὺς ξένους νὰ ἔχωσιν ἀκινήτους ἰδιοκτησίας ἐν Ῥωμουνίᾳ. Αἱ αἰτιάσεις αὗται δοκοῦσί μοι, Κύριοι, ἡ μία παραδοξοτέρα τῆς ἄλλης. Ὁ ἀείμνηστος Ζάππας ἀπέκτησε τὴν περιουσίαν αὑτοῦ ἐντίμως, καὶ οὐχὶ δι’ ἀθεμίτων μέσων, ἀπελθὼν εἰς Ῥωμουνίαν μετὰ τὸν ἐθνικὸν ἡμῶν ἀγῶνα, εἰς ὃν ἔλαβεν ἐνεργὸν μέρος, καὶ ἡ περιουσία αὐτοῦ, προϊὸν οὖσα ἀόκνου καὶ ἐντίμου ἐργασίας, εἶναι ἱερὰ καὶ σεβαστὴ ἐν παντὶ πεπολιτισμένῳ τόπῳ, καὶ εἶναι ἑλληνική, διότι τὴν ἀπέκτησεν αὐτὸς, Ἕλλην ὢν τὸ τε γένος καὶ τὴν καρδίαν. Κατὰ τοὺς νεωτέρους τούτους καιροὺς ἡ ἐργασία ἐξηγνίσθη καὶ ἐξηγνίσθη εἴπερ ποτὲ καὶ εἰς τὴν ἐργασίαν τῶν ὀνομάτων τῷ Εὐαγγέλῃ Ζάππᾳ ὀφείλεται ἡ κατὰ τοὺς καιροὺς τούτους τεραστία καὶ καταπληκτικὴ ἀνάπτυξις καὶ πρόοδος ὑλικὴ τῶν λαῶν. Ἐκ τῶν τάξεων τοῦ πενομένου καὶ ἐργαζομένου λαοῦ ἐξῆλθον καὶ μεγάλοι στρατηγοὶ, καὶ ἔξοχοι πολιτικοὶ ἄνδρες, καὶ ἐπιστήμονες, καὶ οἱ τὸν κόσμον τανῦν κυβερνῶντες, διὰ τῶν ὁποίων κέκτηνται κεφαλαίων χρηματικῶν. Ἐὰν δὲ ἡ ἀμοιβὴ τῶν ἑλληνικῶν γραμμάτων κ. Βακαρέσκος ἀνεμιμνήσκετο τῶν θείων ῥημάτων τοῦ θείου Πλάτωνος, λέγοντος «μητρός τε καὶ πατρὸς καὶ τῶν ἄλλων προγόνων ἁπάντων τιμιώτερόν ἐστι πατρὶς καὶ σεμνότερον καὶ ἁγιώτερον καὶ ἐν μείζονι μοίρᾳ καὶ παρὰ θεοῖς καὶ παρ’ ἀνθρώποις τοῖς νοῦν ἔχουσι», δὲν θὰ ἐξεπλήσσετο ἐπὶ τῇ πρὸς τὴν Ἑλλάδα ἡγεμονικῇ δωρεᾷ τοῦ Ζάππα, καὶ δὲν θὰ ἐχαρακτήριζεν ὡς πρᾶξιν κουφονοίας καὶ ἄδικον τὴν τετιμημένην πρᾶξιν καὶ παρὰ θεοῖς καὶ παρ’ ἀνθρώποις τοῖς νοῦν ἔχουσι. Κακίζει δὲ τὸν Ἑλληνισμὸν ὁ ἔντιμος γερουσιαστὴς, καὶ ἐκπλήσσεται ἐπὶ τῇ περὶ πρωτείων ἐν τῇ Ἀνατολῇ ἀξιώσει αὐτοῦ, καὶ ὅμως ὁμολογεῖ, ὅτι χάριτας ὀφείλει τῷ Ἑλληνισμῷ ἡ πατρὶς αὐτοῦ, διδαχθεῖσα παρ’ αὐτοῦ καὶ τὰ τοῦ Χριστιανισμοῦ καὶ τὰ γράμματα, καὶ ἐκπολιτισθεῖσα ἐν γένει. Καὶ μόνη ἡ Ῥωμουνία ὠφελήθη ἐκ τοῦ ἐκπολιτιστικοῦ πνεύματος καὶ ἐκ τῆς μεγαλοπράγμονος Ἑλληνικῆς διανοίας; Ἡ ὅλη Ἀνατολὴ καὶ τί δὲν ὀφείλει εἰς τὴν ἑλληνικὴν διάνοιαν καὶ δραστικότητα! Καὶ θρησκείαν καὶ γράμματα καὶ ἐλευθερίαν καὶ πᾶσαν πρόοδον. Ἡ δὲ θεωρία, καθ’ ἣν προσβάλλεται ἡ κυριαρχία ἔθνους τινὸς καὶ εἰς κινδύνους ἐκτίθεται, ἐὰν ξένοι κατέχωσιν ἀκίνητα κτήματα, δὲν εἶναι τῆς παρούσης ἐποχῆς, ἐποχῆς πολιτισμοῦ καὶ γενικῆς τῶν ἐθνῶν ἀναμίξεως. Τὰ ἀκίνητα μένουσι πάντοτε ἐν ᾗ χώρᾳ κεῖνται, καὶ ὑπόκεινται εἰς τοὺς νόμους αὐτῆς, ὡς καὶ τὰ βάρη, ὅσα ἐπιβάλλονται αὐτοῖς· ὥστε οὐδόλως προσβάλλονται τὰ κυριαρχικὰ τοῦ ἔθνους ἐπ’ αὐτῶν δικαιώματα, ἐὰν ἀνήκωσιν εἰς ξένους. Εἶναι τετιμημένη εἴπερ τις καὶ ἄλλη ἡ περιουσία, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησεν ἐργαζόμενος ὁ Εὐαγγέλης Ζάππας, σεβαστὴ καὶ ἱερὰ πρέπει νὰ ἦναι ἡ περιουσία αὐτοῦ, καὶ εἶναι ἑλληνικὴ περιουσία, διότι αὐτὸς, Ἕλλην ὢν καὶ τὸ γένος καὶ τὸ φρόνημα, ἀπέκτησεν αὐτὴν ἐργαζόμενος ἐπὶ ἥμισυν αἰῶνα. Ἡ ἐπὶ κουφονοίᾳ κατηγορία εἶναι καὶ τοῦ γελοίου γελοιωδεστέρα, ὡς προετάθη. Ἡ πρᾶξις τοῦ Ζάππα εἶναι τετιμημένη καὶ σεβαστὴ παρὰ Θεοῖς καὶ τοῖς νοῦν ἔχουσιν ἀνθρώποις. Οὐδένα ἠδίκησε, διαθέσας ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος τὴν περιουσίαν του, διότι αὐτὸς ἦτο Ἕλλην ἐκ τῶν τιμώντων τὸ Ἑλληνικὸν γένος. Εἶναι μέγας παραλογισμὸς, νὰ ἀμφισβητῆται ἡ κυριότης τοῦ τιμίως ἐργαζομένου, καὶ πρωτοφανὴς παραλογισμὸς ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι ἀδικεῖται ἡ Ῥωμουνία, διότι ἡ περιουσία τοῦ Ζάππα διετέθη ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Οὐδένα διατρέχει κίνδυνον ἡ Ῥωμουνία, διότι ἀκίνητα κτήματα, κείμενα ἐν αὐτῇ, διετέθησαν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Ἀδικεῖ ἑαυτὴν ἡ Ῥωμουνία, τοιαύτην ἀρχὴν ἀνακηρύττουσα σήμερον, εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ κοσμοπολιτισμοῦ, κατὰ τὴν ὁποίαν ὅλοι οἱ λαοὶ συνεργάζονται καὶ οὐδεμία διάκρισις ὑπάρχει μεταξὺ ξένων καὶ ἐγχωρίων. Τοιαύτην ἀρχὴν πέπεισμαι, ὅτι θέλει ἀποκρούσει ὅλος ὁ πεπολιτισμένος κόσμος, καὶ τοῦτο θὰ πείσῃ τοὺς ἀδελφοὺς Ῥωμούνους, ὅτι δὲν εἶναι ἐν τῷ δικαίῳ. Κύριοι, δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ προχωρήσω περαιτέρω. Περαίνων δὲ τὸν λόγον μου, λέγω, ὅτι αἱ ἀξιώσεις τῆς Ῥωμουνικῆς Κυβερνήσεως δὲν στηρίζονται ἐπὶ τοῦ νόμου οὔτε ἐπὶ τῶν ἀρχῶν τοῦ πολιτισμοῦ. Ἡ ἐν Ῥωμουνίᾳ περιουσία τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα ἀνήκει ἀναμφισβητήτως εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, διότι αὐτὴ διαχειρίζεται αὐτὴν ἐπὶ 27 ἔτη. Ἐγὼ αὐτὸς, ὡς πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν Ὀλυμπίων, εὑρισκόμενος εἰς σχέσεις μετὰ τοῦ Ζάππα, ἤμην καὶ εἰς ἄμεσον σχέσιν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἑλληνικῆς, διότι δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον ἡ ἐπιτροπὴ νὰ προβαίνῃ εἰς πράξεις ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπίων ἐκτελεῖ ὑπηρεσίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ διατελεῖ ὑπὸ τὰς διαταγὰς τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι δὲ λυπηρὰ ἡ ἀμφισβήτησις, ἡ ὁποία ἐγείρεται μεταξὺ τῶν δύο Κρατῶν, καὶ πρέπει νὰ λυθῇ κατὰ τὰς ἀρχὰς, κατὰ τὰς ὁποίας λύονται αἱ διεθνεῖς διαφοραὶ, τουτέστι διὰ τῆς διπλωματικῆς ὁδοῦ, καὶ ἐν ἀποτυχίᾳ διὰ τῆς διαιτησίας, ἐὰν ἐπιμένῃ ἡ Ῥωμουνικὴ Κυβέρνησις ἀποκρούουσα τὴν διπλωματικὴν ὁδόν. Τοιαύτην γνώμην ἐγὼ, καὶ χαίρω, ὅτι σύμφωνος εἶναι καὶ ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως. Ἐλπίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ ὑποστηρίξει τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, καὶ δέον νὰ γείνῃ γνωστὸν, ὅτι δὲν ὑπάρχει διαφωνία τις ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο ἐν Ἑλλάδι· πέπεισμαι δὲ, ὅτι δὲν θὰ ἰσχύσωσιν αἱ Ῥωμουνικαὶ ἀπαιτήσεις, ἅτε μὴ στηριζόμεναι ἐπὶ τοῦ δικαίου, βλάπτουσαι δὲ πολυτρόπως τὴν Ῥωμουνίαν καὶ τὴν Ἑλλάδα.

§25ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ποῖα μέτρα ἔλαβε σχετικῶς πρὸς τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀπευθύνω προχθὲς εἰς τὴν Βουλήν.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως πιστώσεων τῆς χρήσεως 1892)

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας πιστώσεως διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν ἐξόδων τοῦ μηνὸς Ἰουνίου 1892.

§28ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ψηφίζοντες τὸ νομοσχέδιον, ψηφίζομεν τυφλῶς, διότι δὲν ἐλάβομεν τοὺς πίνακας τοῦ νέου προϋπολογισμοῦ. Ὑποθέτω ὅτι ἡ πίστωσις τοῦ δωδεκατημορίου ζητεῖται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νέου προϋπολογισμοῦ· θὰ παρακαλέσω διὰ τοῦτο νὰ μᾶς πέμψωσι τοὺς πίνακας, ὅπως λάβωμεν γνῶσιν τῶν γενομένων μεταβολῶν εἰς τὸν κατὰ Νοέμβριον ὑποβληθέντα προϋπολογισμὸν.

§29Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ πίνακες τυποῦνται, καὶ θέλουσι διανεμηθῆ μετὰ μίαν ἢ δύο ἡμέρας. Ὁ προϋπολογισμὸς, ἐφ’ οὗ ζητεῖται ἡ πίστωσις, εἶναι ὁ τέως ἐκτελεσθεὶς, περιωρισμένος κατὰ τὰ ὑπὸ τῆς νῦν Κυβερνήσεως ἐνδειχθέντα εἰς τὴν Βουλήν. Ἀφοῦ ἐπὶ πέντε μῆνας ἐφῃρμόσθη ὁ προϋπολογισμὸς, ὡς εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς τὴν παρελθοῦσαν Βουλὴν, δύναται σήμερον ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ τὸ προσωρινὸν δωδεκατημόριον διὰ τὸν λήξαντα μῆνα Ἰούνιον, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ αὐτοῦ προϋπολογισμοῦ, ὡς ἐτροποποιήθη. Αἱ τροποποιήσεις ἀνάγονται εἰς τὰς λεπτομερείας καὶ μεταῤῥυθμίζουσι τὸν προϋπολογισμὸν ἐπὶ τὸ οἰκονομικώτερον, δὲν πρέπει ἄρα, ἀναγκαίως, ἕνεκα τῆς μὴ τυπώσεως τῶν πινάκων, ἥτις κατ’ οὐδὲν μᾶς εὐθύνει, νὰ ἐπέλθῃ ἀναβολή.

§30ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν προτείνω τὴν ἀναβολὴν, ἀλλ’ ἤθελον νὰ παραστήσω τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον γίνεται, διότι ἡ μεταῤῥύθμισις τοῦ προϋπολογισμοῦ, τοῦ ὑποβληθέντος κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, εἶναι ῥιζικὴ, ἐπειδὴ δὲ σήμερον ζητεῖται τὸ δωδεκατημόριον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ, εἶναι, νομίζω, ὀρθὸν καὶ τακτικὸν, ἡ συζήτησις νὰ γείνῃ μετὰ τὴν διανομὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δραστηρίως διεξάγεται ἡ ἐργασία ἐν τῷ Τυπογραφείῳ καὶ ὑποθέτω, ὅτι μετὰ δύο ἡμέρας θὰ ἔχωμεν τοὺς πίνακας. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαθέσεως τῆς Ναξίας σμύριδος.

§33ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος καθ’ ὁλοκληρίαν μὲ τὴν ἀρχικὴν ἰδέαν, ἥτις ἐνέπνευσε τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐννοῶ δὲ ἀρχικὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ σμύρις εἶναι προϊὸν, ὅπερ ἐπιβάλλει εἰς ἡμᾶς νὰ ἐπιδιώξωμεν κατανάλωσιν μεγαλειτέρου ποσοῦ, ἔστω καὶ δι’ ὀλιγωτέρου κέρδους. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἡ ἀρχὴ ἄλλως πως ἠδύνατο θετικώτερον νὰ πραγματωθῇ, ὁ τρόπος δὲ, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιδιώκει τὴν πραγματοποίησιν τῆς ἰδέας τὸ νομοσχέδιον, δὲν μοὶ φαίνεται ὁ πρακτικώτερος. Δὲν νομίζω, ὅτι πράκτορες, ἔχοντες μόνον προμήθειαν ἐπὶ παρ’ αὐτῶν πωλουμένου ποσοῦ καὶ ὑπαγόμενοι εἰς τὰς ὁδηγίας τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι οἱ κατάλληλοι νὰ εἰσδύσωσιν εἰς ὅλα τὰ κέντρα τῆς καταναλώσεως τῆς σμύριδος καὶ δυνηθῶσι, βασιζόμενοι ἐπὶ τῆς καλλιτέρας ποιότητος, νὰ καταπολεμήσωσι τὴν σμύριδα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Ἔχομεν δὲ καὶ πεῖραν τῆς ἀποτυχίας τοῦ συστήματος τούτου. Ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων, μολονότι προηγουμένως διὰ τοῦ ἄλλου συστήματος ἐπωλεῖτο ποσὸν ἀρκετὸν ἐν Εὐρώπῃ, οὐδὲν κατώρθωσε νὰ πωλήσῃ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ τιμὴ, ἡ ὁποία προσδιωρίσθη, ἦτο ἴσως τιμὴ ὑψηλὴ, ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς τιμὰς τῶν ἄλλων σμυρίδων, ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο, εἶναι καὶ ὁ τρόπος τῆς προπαρασκευῆς τῆς σμύριδος, ἥτις συντελεῖ πολὺ εἰς τὴν ἐκποίησιν αὐτῆς. Ἔχω ἀμέσους πληροφορίας, καὶ ὑποθέτω, ὅτι τοιαύτας θὰ ἔχωσι καὶ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, ὅτι πολλοὶ ζητοῦσι νὰ ἀγοράσωσι σμύριδα, ἔχουσαν ὡρισμένον σχῆμα κατὰ τὰ τεμάχια αὐτῆς, ἐγὼ δὲ πρεσβεύω, ὅτι δύναται νὰ μεταβληθῇ καὶ εἰς κόνιν, καὶ νὰ τίθηται ἐν δοχείοις. Τοῦτο γνωρίζω ἐκ τῆς καταναλώσεως, ἥτις γίνεται εἰς κόνιν σμύριδος ἐν δοχείοις, τὰ ὁποία φέρουσι τὸν τίτλον «Ναξία σμύρις», ἐνῷ δὲν περιέχει οὐδ’ ἐλάχιστον ποσὸν ἐξ αὐτῆς. Εἶναι σμύρις Ἀσιατική. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς φροντίδος τῆς εὑρέσεως τῶν κέντρων τῆς καταναλώσεως, ὅπως διευκολύνωμεν τὴν ἐκποίησιν τῆς Ναξίας σμύριδος καὶ χάριν ἔτι τῶν σμυριδωρυκτῶν, δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὸ ζήτημα μόνον τῆς εἰσαγωγῆς χρυσοῦ, ἀδιαφοροῦντες περὶ τοῦ εἰσαχθησομένου ποσοῦ αὐτοῦ. Πρέπει μετὰ τῆς ἐργασίας τοῦ Δημοσίου νὰ συνενωθῇ καὶ ἡ ἰδιωτικὴ ἐργασία, μετὰ τοῦ συμφέροντος τοῦ Δημοσίου νὰ συνδυασθῶσι καὶ τὰ ἰδιωτικὰ συμφέροντα. Ὁ συνδυασμὸς τοῦ συμφέροντος τῶν πρακτόρων δὲν εἶναι τοιοῦτος, ὁ ὁποῖος νὰ δώσῃ μεγάλην κατανάλωσιν τῆς σμύριδος, ἐνῷ ὁ συνδυασμὸς τοῦ συμφέροντος τοῦ Δημοσίου μετὰ τῶν ἰδιωτικῶν συμφερόντων δύναται καὶ τὴν ἐξόρυξιν νὰ βελτιώσῃ, καὶ τὴν μεταφορὰν νὰ καταστήσῃ εὐκολωτέραν, καὶ τὴν ποιότητα τῆς σμύριδος, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν βιομηχανικὴν, ὥστε νὰ δύναται νὰ πωληθῇ εἰς τὴν Εὐρώπην. Τότε θὰ ἐπιτύχωμεν πραγματικὴν πώλησιν καὶ εἰς τιμὴν ἀφίνουσαν εἰς τὸ Δημόσιον πλειότερον τοῦ ἡμίσεως φράγκου, τὸ ὁποῖον ὁρίζεται ὡς κατώτατος ὅρος. Διὰ τοῦ ἡμίσεως φράγκου θὰ δυνηθῶμεν νὰ πωλήσωμεν κἄτι τι, ἀλλὰ δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ καταπολεμήσωμεν τὸν συναγωνισμὸν καὶ ἐπιτύχωμεν πρόσοδον, τὴν ὁποίαν δικαιούμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν ἐκ τοῦ προϊόντος, τὸ ὁποῖον καὶ κατανάλωσιν ἔχει σπουδαίαν καὶ μοναδικὸν εἶναι ὡς πρὸς τὴν ποιότητα αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψει κατ’ ἀρχὴν ἡ γενομένη ἤδη παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Θήρας πρότασις. Ἀλλὰ πρέπει νὰ τροποποιηθῇ καὶ στηριχθῇ εἰς τὴν διὰ πλειοδοσίας ἐκχώρησιν· διότι, ἂν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅπως ἔχει, ὡς προκαταρκτικὴ ἐργασία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν θὰ φέρῃ τὴν ἐπέκτασιν τῆς καταναλώσεως.

§34Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ πρότασις, ἥν ὑποστηρίζει ὁ κ. Βουλευτὴς, τῆς παραχωρήσεως τῆς σμύριδος εἰς ἑταιρίαν, ὅπως ὑποβάλλεται, οὐδένα πληροῖ τῶν ὅρων, οὓς πρέπει νὰ ἐπιδιώκωμεν. Ἄν διὰ τῆς ἐργολαβίας ἐπιδιώκωμεν κέρδος ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, τοῦτο κατὰ τὴν πρότασιν δὲν ὑπάρχει· διότι ἡ πρότασις ὁρίζει ὡς τίμημα 4 φράγκα χρυσᾶ κατὰ στατῆρα, ὅπερ ἐλάχιστον ἀφίνει κέρδος ἐπὶ ποσῷ πωλητέῳ 50,000 στατήρων...

§35ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ὑπεστήριξα τὴν πρότασιν ὡς ἔχει.

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς προτάσεως καὶ ὅπως ἠδύνατο νὰ ἔχῃ καὶ ὅπως ἔχει, καὶ λέγω, ὅτι κατὰ τὴν πρότασιν, ὡς ἔχει, ἡ τιμὴ τῶν 4 φράγκων κατὰ στατῆρα ἐπὶ 50 χιλιάδων στατήρων κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, ὅστις θέλει εἶσθαι καὶ ὁ πραγματικὸς ὅρος κατὰ τὰ ἀποδειχθέντα μέχρι τοῦδε, ἀφοῦ μεγαλείτερον ποσὸν οὐδεὶς ἐζήτησεν, οὐδὲν θέλει ἀφήσει κέρδος, ἢ ἀσήμαντον μόνον· διότι, ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι τὰ ἔξοδα θὰ ἦναι 2½ φράγκα, θὰ ἔχωμεν καθαρὸν κέρδος ἓν καὶ ἥμισυ φράγκον κατὰ στατῆρα, τὸ ὁποῖον ἐπὶ 50 χιλιάδων στατήρων δίδει 70 χιλιάδας φράγκων, κέρδος ἀσήμαντον ἀπέναντι τῶν 320,000 δραχμῶν καθαροῦ κέρδους, τὰς ὁποίας ἄλλοτε εἰσέπραττε τὸ Δημόσιον ἐκ τῆς σμύριδος. Ἀπεδείχθη μέχρι τοῦδε, ὅτι ἐν ἐργολαβίᾳ τιμὴν ἀνωτέραν τῶν τεσσάρων φράγκων δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν, ἀμφιβάλλω, ἐὰν καὶ τεσσάρων φράγκων τιμὴν δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν ἐπὶ ποσοῦ σπουδαίου, καὶ ὀρθῶς ὁ κ. Βουλευτής, ὁ ὑποβαλὼν τὴν πρότασιν, περιώρισε τὸ ποσὸν, τοῦ ὁποίου θὰ ἀπαιτῆται ἡ παραχώρησις, εἰς 50,000 στατῆρας· διότι, ἂν περιελαμβάνομεν ποσὰ, ὁποῖα περιελήφθησαν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῷ ψηφισθέντι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Βουλήν, ἀλλὰ μὴ κυρωθέντι οὐδὲ ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς Βουλῆς ἐκείνης, — διότι τῆς τελευταίας συνεδριάσεως τὰ πρακτικὰ δὲν ἐπεκυρώθησαν, — θὰ ἦτο ἀδύνατος ἡ πώλησις. Τὰ τῶν δημοπρασιῶν γινώσκομεν ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε ἐνεργηθέντων, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν ἀγαθὸν ἀποτέλεσμα ἐκ δημοπρασίας. Ἐν τούτοις δὲν δύναται νὰ ἀργῇ ἡ βιομηχανία αὕτη, ὁ πόρος οὗτος τοῦ Δημοσίου, διότι πλὴν τοῦ Δημοσίου ἐνδιαφέρονται εἰς τὰ τῆς σμύριδος ἀμέσως καὶ οἱ σμυριδωρύκται, ἐνδιαφέρονται καὶ ὡς ἐργάται ἐν τῷ τόπῳ, ἔνθα ὑπάρχει τὸ ὀρυκτὸν τοῦτο, τὸ ὁποῖον παρέχει εἰς αὐτοὺς πόρον ζωῆς, ἀλλ’ ἐνδιαφέρονται καὶ λόγῳ ἀξιώσεως δικαιωμάτων, περὶ τῶν ὁποίων δὲν καλούμεθα νὰ συζητήσωμεν, τὰ ὁποῖα ὅμως πάντοτε ἐθεωρήθησαν ὡς παρέχοντα εἰς αὐτοὺς εὔλογον δικαιολογίαν ἀπαιτήσεών τινων, αἵτινες κατ’ ἀρχὴν δὲν ἐγένοντο δεκταί· ἀναβολὴ ἄρα ἐργασίας ἐν τῇ νήσῳ ἐπάγεται εἰς τὰ πρόσωπα ταῦτα οὐ μόνον στέρησιν τῶν ἀξιουμένων δικαιωμάτων, ἀλλὰ καὶ τὴν ἔλλειψιν πόρου ζωῆς, τοῦ μόνου, τὸν ὁποῖον ἔχουσι· πρέπει ἑπομένως διὰ παντὸς τρόπου νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ συνήθης ἐργασία ἐν τῇ νήσῳ πρὸς ἐξόρυξιν τοῦ ὀρυκτοῦ. Ἡ ἐργασία αὕτη σπουδαίως θὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ Δημόσιον, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ βεβαία πώλησις τοῦ ἐξορυττομένου προϊόντος. Εἶναι μάλιστα ἐνδεδειγμένη ἡ ἀνάγκη, ὅπως ἐγκαταλειφθῇ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀπὸ χρόνου τινὸς ἀτελεσφορήτως ἐπιδιώκομεν, τὸ τῆς ἐργολαβίας, ὅπως ἐπιδιώξωμεν τὴν πώλησιν διὰ συστήματος, ὑποσχομένου ἀσφαλὲς τὸ ἀποτέλεσμα· πρέπει δὲ νὰ ἐπιδιώξωμεν τοῦτο, ἐν ᾗ στάσει εὑρίσκονται τὰ τοῦ θέματος σήμερον, καὶ δι’ ἕτερον λόγον, διότι αἱ προηγούμεναι ἐργολαβίαι ἀπέβησαν ἐπιζήμιοι εἰς τὸ προϊὸν τοῦτο τῆς χώρας. Ὁ κ. Βουλευτὴς ὡμίλησε πρότερον περὶ τῆς ἐργολαβίας, ὡσανεὶ αὕτη ὑπέσχετο εἰς τὸ Δημόσιον πρόσοδον, ἣν δὲν θέλει παράσχει εἰς αὐτὸ τὸ σύστημα τῆς διὰ πρακτόρων πωλήσεως· ἀλλ’ ἡ πεῖρα ἀποδεικνύει τὸ ἐναντίον. Ἡ ἐργολαβία ἡ τελευταία ἦτο δωδεκαετὴς, καὶ οὐ μόνον δὲν συνέτεινεν εἰς τὴν κατανάλωσιν τοῦ προϊόντος, ἀλλὰ τοὐναντίον προήγαγε παντοίων μηχανῶν τὴν ἐπινόησιν εἰς περιορισμὸν τῆς πωλήσεως. Ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἐργολαβίας ἐκείνης εἶχον συστηθῆ προνομιοῦχοι ὑπεργολαβίαι τμηματικαὶ, ἀπαγορευθέντος εἰς τὸν τμηματικὸν ἐργολάβον τῆς Γερμανίας νὰ πωλῇ σμύριδα ἐκτὸς τῆς Γερμανίας, καὶ εἰς τὸν τῆς Γαλλίας νὰ πωλῇ σμύριδα ἐκτὸς τῆς Γαλλίας. Ταῦτα, τὰ κατὰ τοπικὰς περιφερείας μονοπώλια τῆς σμύριδος, περιώριζον εἰς ἄκρον τὴν κατανάλωσιν αὐτῆς, καὶ εἶναι ἓν τῶν αἰτίων τῶν δυσχερειῶν, πρὸ τῶν ὁποίων σήμερον εὑρισκόμεθα. Ἕτερον αἴτιον τῶν δυσχερειῶν εἶναι ἡ ἀπομένουσα παρακαταθήκη εἰς χεῖρας τοῦ τελευταίου ἐργολάβου· ἔχει οὗτος ἀπώλητον σμύριδα, νομίζω, τριῶν ἐτῶν περίπου, δι’ ἧς παρεμποδίζει πᾶσαν πώλησιν, ἣν θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιχειρήσῃ ἄλλος ἐργολάβος· δὲν τολμᾷ τις σήμερον νὰ κατέλθῃ εἰς διαγωνισμὸν περὶ τῆς ἐργολαβίας, γινώσκων ὅτι, γινόμενος ἐργολάβος, θὰ ἔχῃ ἀπέναντι αὐτοῦ τὸν παλαιὸν ἐργολάβον, ἕτοιμον δι’ ὑποτιμήσεως νὰ παρεμποδίσῃ τὴν πώλησιν τοῦ ὀρυκτοῦ, καὶ ἐπιδιώκοντα συνεννόησιν πρὸς αὐτόν, ὅπως παύσῃ οὗτος πωλῶν, ἵνα δυνηθῇ ἐκεῖνος νὰ ἐξοδεύσῃ τὸ προϊὸν αὐτοῦ. Ἐνόσῳ τὸ περισσεῦσαν ἐκ τῆς ἐργολαβίας τῆς παρελθούσης μένῃ ἀπώλητον, ἡ διεξαγωγὴ ἐργολαβίας θὰ ἦναι δυσχερεστάτη. Ἀλλὰ καὶ ἂν μὴ ὑπῆρχον οἱ ἄλλοι λόγοι, ὧν ἕνεκεν ἡ ἐργολαβία ἀποβαίνει δυσχερής, ἀποβαίνει δυσχερὴς ἡ ἐργολαβία καὶ διὰ τὸν λόγον, ὅτι ὁ ἀναδεχθησόμενος τὴν ἐργολαβίαν, πλὴν τοῦ κέρδους, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποδώσῃ πρὸς τὸ Δημόσιον, θὰ ἐπιφυλάξῃ καὶ ὑπὲρ ἑαυτοῦ κέρδος, τουτέστι προσεπιβαρύνων κατὰ τοσοῦτον τὸ τίμημα τοῦ προϊόντος, ἐνῷ, ἐὰν πωλῆται τὸ προϊὸν διὰ πράκτορος, δὲν θὰ ἐπιβαρύνηται ὑπὸ τοῦ κέρδους τοῦ ἐργολάβου, θὰ ἐπιβαρύνηται μόνον ὑπὸ τῆς προμηθείας τοῦ πράκτορος, ἥτις εἶναι ὅλως ἀσήμαντος. Δὲν θὰ ἦναι δὲ δυνατόν, ἡ σμύρις ἡ ἡμετέρα, καίτοι εἶναι πολὺ ἀνωτέρα τὴν ποιότητα τῆς σμύριδος τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, νὰ ἀποκλείσῃ τῆς καταναλώσεως οὐδὲ κατὰ μικρὸν μέρος τὴν σμύριδα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἐὰν μὴ ἐλαττωθῇ σπουδαίως τὸ τίμημα. Ἡ παλαιὰ ἐργολαβία δὲν ἠδύνατο νὰ καταναλώσῃ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἦτο ὑπόχρεως νὰ παραλαμβάνῃ κατ’ ἔτος, τῶν 40 χιλιάδων στατήρων. Ἴσως συνετέλεσεν εἰς τοῦτο καὶ τὸ σύστημα τῆς διαθέσεως, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγε, τῶν κατὰ τόπους μονοπωλίων, καὶ τὸ ὑπέρογκον τοῦ τιμήματος, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τιμῇ μὴ ὑπερόγκῳ ἀμφίβολον εἶναι, ἐὰν θὰ κατώρθου τοῦτο· διότι, κατὰ τὰς πληροφορίας τῆς ὑπηρεσίας, τὸ ποσὸν τὸ καταναλισκόμενον τῆς φυσικῆς σμύριδος θεωρεῖται ἀνερχόμενον εἰς 15 χιλιάδας τόννων· ἐκ τῶν 15 χιλιάδων τούτων τόννων αἱ 2 χιλιάδες τόννοι ἐθεωροῦντο τὸ ἀνώτατον ὅριον, εἰς ὃ ἠδύνατο νὰ ἐγείρῃ ἀξιώσεις ἡ Ἑλληνικὴ σμύρις, τὰς ἑτέρας 13 χιλιάδας κατεῖχεν ἡ σμύρις τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, καὶ τοῦτο ὅτε ἦτο κατωτέρας ποιότητος τῆς σημερινῆς, διότι ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ ἐγένοντο νέαι ἐξορύξεις, ἀνεῳχθήσαν δὲ καὶ ὀρυχεῖα, ἀποδίδοντα εἶδος πλησιάζον πρὸς τὴν σμύριδα τῆς Νάξου, κατά τινας μάλιστα, σμύριδα ἴσης ἀξίας μὲ τὴν σμύριδα τῆς Νάξου. Ἐὰν λοιπὸν δὲν ἠδύνατο ἡ σμύρις ἡ Ναξία νὰ ἐπιτύχῃ κατανάλωσιν ἀνωτέραν τῶν 2,000 τόννων, ὅτε οἱ 13,000 τόννοι τῆς καταναλισκομένης σμύριδος τῆς Μικρᾶς Ἀσίας ἦσαν ποιότητος πολὺ κατωτέρας τῆς σημερινῆς, ἐννοεῖται ὅτι σήμερον οὔτε τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν 2,000 τόννων θὰ δυνηθῇ τὸ Δημόσιον νὰ διαθέσῃ ἐκ τῆς σμύριδος τῆς Ναξίας, ἐὰν μὴ μεταβάλῃ ἐντελῶς τοὺς ὅρους τῆς διαθέσεως. Αἱ τιμαί, τὰς ὁποίας ἀπελάμβανε πρότερον τὸ Δημόσιον, δύνανται καὶ σήμερον νὰ ἀποκτηθῶσιν, ἀλλ’ ἐπὶ ποσοῖς ἐλαχίστοις, δύναται νὰ ἀποκτηθῇ καὶ τιμὴ διπλασία καὶ τριπλασία, ἴσως καὶ τετραπλασία, διότι εἴς τινα εἴδη βιομηχανίας, ἐλαχίστην ποιούμενα χρῆσιν τῆς σμύριδος, εἶναι ἀπαραίτητος σχεδὸν ἡ σμύρις τῆς Νάξου, οἷον εἰς τὴν κατεργασίαν τῶν πολυτίμων λίθων. Οἱ κατεργαζόμενοι πολυτίμους λίθους, ἐὰν μὴ εὑρίσκωσι Ναξίαν σμύριδα διὰ 4 δραχμὰς κατὰ στατῆρα, ὡς προτείνει ὁ κ. Βουλευτής, εἶναι ἕτοιμοι νὰ πληρώσωσι καὶ 14 καὶ πολλῷ πλείονας, διότι εἶναι μικρὸν τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον καταναλίσκουσιν, εἶναι δὲ δι’ αὐτοὺς πολὺ χρησιμωτέρα ἡ Ναξία σμύρις πάσης ἄλλης, ἀλλ’ εἰς τὸ Δημόσιον ἡ πρὸς τοιαύτην κατεργασίαν διατιθεμένη σμύρις οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν. Τὰ μεγάλα ποσὰ τῆς σμύριδος διατίθενται πρὸς κατεργασίας, αἵτινες δύνανται καὶ διὰ σμύριδος κατωτέρας ποιότητος νὰ διεξαχθῶσιν. Ἡ διαφορὰ τῆς ποιότητος δύναται νὰ δικαιολογήσῃ ὑπὲρ τῆς Ναξίας σμύριδος τιμὴν ὀλίγῳ ἀνωτέραν, διότι ἡ σμύρις ἡ καλλιτέρα φθείρεται ἐν τῇ κατεργασίᾳ ὀλιγώτερον ταχέως, καὶ πιστεύω, ὅτι, ἐὰν τὸ Δημόσιον διὰ τῆς ἐπιτροπῆς, περὶ ἧς προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον, ὁρίσῃ τιμὴν τῆς Ναξίας σμύριδος ἀνωτέραν τῆς τιμῆς τῆς πωλήσεως τῆς σμύριδος τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, θέλει δυνηθῆ νὰ συναγωνισθῇ ἐπιτυχῶς πρὸς τὴν σμύριδα ἐκείνην, τὸ ἡμέτερον προϊόν. Ἐλάχιστος ὡρίσθη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὁ κατώτατος ὅρος τῆς τιμῆς, ἴσως δὲ ἔπρεπε καὶ νὰ μὴ ἀναγραφῇ κατώτατος ὅρος, ἵνα ἔχῃ τὸ Δημόσιον καὶ τοῦτο τὸ μέσον πρὸς κατίσχυσιν ἐν τῷ συναγωνισμῷ πρὸς τὴν σμύριδα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ὅπως, ἐὰν οἱ ἐκμεταλλευόμενοι ταύτην θελήσωσιν νὰ ὑποτιμήσωσιν αὐτὴν πρὸς καταπολέμησιν τῆς σμύριδος τῆς Νάξου, δύνηται ν’ ἀντεπεξέρχηται καὶ τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον εἰς τὴν τοιαύτην αὐτῶν ἐνέργειαν, γινώσκωσιν δ’ οὗτοι ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι εἰς οὐδὲν τοῖς ὠφελεῖ ἡ τοιαύτη πολιτεία. Τοιαῦται εἶναι αἱ ἰδέαι, αἱ ἐπικρατήσασαι κατὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει. Διὰ τοῦ συστήματος τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐλπίζεται, ὅτι θέλει πολλαπλασιασθῆ ἡ κατανάλωσις τῆς σμύριδος τῆς Νάξου, ὅτι ἐν τῷ ποσῷ τῶν 15 χιλιάδων τόννων, τῶν καταναλισκομένων ἐν τῷ ἐξωτερικῷ θέλει δυνηθῆ νὰ καταλεχθῇ ἡ Ναξία σμύρις ἐπὶ τῇ μείζονι μερίδι. Πρὸς ἀπάντησιν εἰς τοιαύτην κατανάλωσιν ἡ ἐν τῇ νήσῳ ἐξόρυξις πρέπει νὰ ἀναπτυχθῇ ζωηρότερον· πρέπει νὰ ἐκτελεσθῶσι τὰ ἔργα, ἅτινα παρέστησεν ὁ κ. Βουλευτής, ἡ ὁδοποιΐα, καὶ ἴσως ὁ διὰ συρμάτων σιδηρόδρομος, ὅπως μεταφέρηται εἰς τὴν παραλίαν τὸ ὀρυκτὸν οἰκονομικώτερον. Ταῦτα δὲν δύνανται νὰ ἐνεργηθῶσιν, ἐνόσῳ μικρὰ εἶναι ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ ὀρυκτοῦ· διότι, ἐὰν τοιαῦτα ἔργα ἐκτελέσωμεν σήμερον, ἐὰν σήμερον κατασκευασθῶσιν ὁδοὶ ἢ συρμάτινοι σιδηρόδρομοι, δὲν θὰ ὑπολειφθῇ ἐργασία ἐπαρκὴς διὰ τοὺς σμυριδωρύκτας, ἧς ἡ παροχὴ εἶναι ὑποχρέωσις ἠθικὴ τῆς Πολιτείας, ἀλλὰ καὶ πλέον τι ἢ ἠθικὴ ὑποχρέωσις, κατὰ τὰ ἐκτεθέντα παρ’ ἐμοῦ πρότερον περὶ τῶν σχέσεων τῆς Πολιτείας καὶ τῶν σμυριδωρυκτῶν. Ὅταν ὅμως πρόκηται περὶ ἐξαγωγῆς πολλαπλασίας τῆς εἰς ἣν ἐπαρκοῦσιν οἱ σμυριδωρύκται τῆς νήσου, δύναται νὰ προσφύγῃ καὶ εἰς τὰ τεχνικὰ μέσα τὸ Δημόσιον, καὶ νὰ ἐπιτύχῃ οὕτω τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ ὀρυκτοῦ ἐπὶ δαπάνῃ πολὺ κατωτέρᾳ τῆς μέχρι τοῦδε.

§37ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Πόσα εἶναι τὰ ἔξοδα τῆς ἐξορύξεως;

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σήμερον εἶναι κεκανονισμένα διὰ διαταγμάτων, ἀνατρεχόντων εἰς τὴν προηγουμένην δυναστείαν, διότι τότε διὰ τοῦ κανονισμοῦ τῆς τιμῆς, ἐφ’ ᾗ παρεδίδετο ἡ σμύρις κατὰ τὴν παραλίαν τῶν λιμένων Ληῶνος καὶ Μουτσούνας, ἐλύθη καὶ τὸ ζήτημα τῶν ἀξιώσεων τῶν σμυριδωρυκτῶν, εἶχε δὲ ὁρισθῆ εἰς τρεῖς δραχμὰς κατὰ στατῆρα, ἀλλ’ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τῷ κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον ψηφισθέντι, εἶχεν ἐλαττωθῆ τὸ τίμημα, διότι θὰ παρεδίδετο ἐτησίως ποσὸν μεγαλείτερον. Ὁ ὑπολογισμὸς τοῦ τιμήματος κατὰ στατῆρα γίνεται ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἡμερησίαν ἀπολαυὴν τοῦ σμυριδωρύκτου, ὥστε νὰ λαμβάνῃ οὗτος ἡμερομίσθιον ἐπὶ τῷ αὐτῷ περίπου μέτρῳ. Ἐὰν κατασκευασθῶσιν ὁδοὶ, ἐὰν γένηται χρῆσις τεχνικῶν μέσων πρὸς ἐξόρυξιν καὶ μεταφορὰν τοῦ ὀρυκτοῦ, θέλει ἐλαττωθῇ κατὰ πολὺ τὸ τίμημα τῆς σμύριδος κατὰ στατῆρα, ἵνα τὸ ἡμερομίσθιον τοῦ σμυριδωρύκτου, ἀναλογιζόμενον πρὸς τὸ παρὰ τούτου παραδιδόμενον ἐν τῇ παραλίᾳ ποσὸν σμύριδος, μένῃ οἷον καὶ πρότερον, προσαυξανόμενον μόνον ἐπὶ μικρῷ τινι ποσοστῷ ἐν σχέσει πρὸς τὴν μείζονα κατανάλωσιν. Ἡ ἐλάττωσις τῶν ἐξόδων τῆς ἐξορύξεως καὶ τῆς μεταφορᾶς τοῦ ὀρυκτοῦ εἶναι ἀναγκαία, ὅπως μετὰ τὸν κανονισμὸν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τιμῆς, ἂν οὐχὶ τῆς ἐλαχίστης, ἀλλ’ ἐπὶ μέτρῳ οὐχὶ πολὺ ἀνωτέρῳ τοῦ τῆς τιμῆς τῆς σμύριδος τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ὑπολείπηται πάλιν εἰς τὸ Δημόσιον καθαρὸν κέρδος ἐκ τῆς πωλήσεως τοῦ ὀρυκτοῦ. Τὸ καθαρὸν τοῦτο κέρδος δὲν δύναται νὰ ᾖ μέγα, ἀλλ’ ἡ πρόσοδος τῆς χώρας, ἡ εἰς αὐτὴν εἰσαγωγὴ τοῦ χρυσοῦ, θὰ ἦναι πολλαπλασία τῆς σημερινῆς, οἱ δὲ σμυριδωρύκται θὰ ἔχωσιν ἐξησφαλισμένην ἐργασίαν καὶ προσαύξησίν τινα τῆς ἐτησίας αὐτῶν προσόδου. Ὅταν δὲ ἐφαρμοσθῶσι τὰ τῆς διαθέσεως τῆς σμύριδος κατὰ τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, θέλομεν ἀποκτήσει πλήρη γνῶσιν τῶν ὅρων, ὑφ’ οὓς διεξάγεται ἡ πώλησις τοῦ ὀρυκτοῦ — διότι ἡ πώλησις τῆς Ναξίας σμύριδος, ἐνεργουμένη διὰ πρακτόρων τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ προμηθείᾳ ἁπλῇ, παρέχει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν εὐκαιρίαν, ἵνα αὕτη, κανονίζουσα τοὺς ὅρους τῶν πωλήσεων, ἐξεύρῃ τοὺς τρόπους, καθ’ οὓς δύναται ἡ πώλησις νὰ διεξαχθῇ ἐπιτυχέστερον. Τὸ νομοσχέδιον οὐδεμίαν ἐπιτρέπει εἰς τὸ Δημόσιον συμφωνίαν περὶ πωλήσεως δεσμεύουσαν αὐτὸ πέραν τριῶν μηνῶν, ἵνα ἡ Πολιτεία, εὐθὺς ὡς ἡ ἀποκτηθησομένη ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος πεῖρα ἤθελεν ὑπαγορεύσει τὴν ἀποδοχὴν ἑτέρου συστήματος, ᾖ ἐντελῶς ἐλευθέρα, ὅπως τραπῇ τὴν οὕτως ἐνδειχθησομένην πορείαν.

§39ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νομίζω, ὅτι αἱ ἐλπίδες, τὰς ὁποίας στηρίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὑτοῦ, θὰ ἀποδειχθῶσι φροῦδαι, ἐξ αἰτίας τοῦ συναγωνισμοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπέλθῃ μεταξὺ τῶν τελευταίων ἐργολάβων καὶ τῶν πρακτόρων τῆς Κυβερνήσεως, καὶ οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι οἱ τελευταῖοι ἐργολάβοι θὰ καταστήσουν τὸ ἔργον τῶν πρακτόρων ἀνωφελές, καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὴν Κυβέρνησιν· δὲν ἠξεύρω, ἂν τοῦτο θὰ ἦναι ἀνωφελὲς καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς πράκτορας, διότι τοῦτο ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἐκλογὴν τῶν πρακτόρων. Τὸ συμφέρον καὶ τῆς κοινωνίας τῆς Νάξου, τὸ συμφέρον καὶ τῆς Πολιτείας εἶναι νὰ καταστήσωμεν παραγωγικὴν, ὅσον εἶναι δυνατὸν περισσότερον, τὴν περιουσίαν αὐτὴν τοῦ Δημοσίου. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ζητήσωμεν τὴν συνδρομὴν τοῦ ἰδιωτικοῦ συμφέροντος, καὶ τὸ μόνον μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν τοῦτο, εἶναι, νὰ καταφύγωμεν εἰς τὴν ἐνοικίασιν, ὅπως ἐγίνετο ἄλλοτε, καὶ ἐὰν αἱ τιμαὶ, αἱ ὁποῖαι ἐζητοῦντο μέχρι τοῦδε, ἦσαν τιμαὶ, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ἀνάλογοι πρὸς τὴν πραγματικὴν ἀξίαν ἐν τῇ καταναλώσει τοῦ προϊόντος, νὰ ὑποβιβασθῇ ἡ τιμὴ εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, κατὰ τὸ ὁποῖον τὸ ἰδιωτικὸν συμφέρον νὰ συνταυτίζηται μετὰ τοῦ συμφέροντος τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς κοινωνίας τῆς Νάξου, ὅπως γίνηται, ὅσον ἔνεστι, μεγαλειτέρα κατανάλωσις τοῦ προϊόντος. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶναι πλῆρες ἀοριστιῶν, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν θὰ ἐπασχολῇ εἰς μάτην καὶ θὰ δίδῃ ἀφορμὰς εἰς μυρίας ὅσας ἀπογοητεύσεις τῆς Κυβερνήσεως, εἰσάγει σύστημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει καμμίαν πρακτικὴν ἀξίαν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν,—διότι νομίζω, ὅτι αὐτὰ τὰ ζητήματα δὲν εἶναι πολιτικά,—νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ πρακτικὸν σύστημα τῆς ἐνοικιάσεως, ὑποβιβάζουσα, ἐπαναλαμβάνω, τὴν τιμὴν εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, ἔστω καὶ ἐντεῦθεν τὸ Δημόσιον ἐλάχιστον νὰ ἔχῃ ὄφελος, ἀλλὰ νὰ γίνηται κατανάλωσις, ἀλλὰ νὰ ἐργάζηται ὁ λαὸς, ἀλλὰ νὰ συναγωνίζηται τὸ προϊόν αὐτὸ ἐν τῇ ἀγορᾷ καὶ μετὰ τῶν τελευταίων ἐργολάβων καὶ μετὰ τῶν ἐργολάβων τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ ἐπεκταθῇ περισσότερον, νὰ καταστῇ ἀναγκαιοτέρα ἡ χρῆσις εἰς ὅλας τὰς βιομηχανίας τῆς σμύριδος, καὶ ὅταν καταστῇ καὶ ὑπερτιμηθῇ εἰς τὰς ἀγορὰς, τότε θὰ ἔχωμεν ἐνοικιαστὰς μὲ ἀνωτέραν τιμὴν, καὶ ἀφοῦ εἶναι τόσῳ πλούσιον τὸ προϊόν αὐτὸ, δὲν πρέπει νὰ διστάσωμεν νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸ μόνον πρακτικὸν μέσον τῆς ἐνοικιάσεως τῆς προσόδου αὐτοῦ, ὑποβιβάζοντες, ἐπαναλαμβάγω, τὴν τιμὴν εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δύναται νὰ ζητήσῃ πληροφορίας, καὶ νὰ κανονίσῃ τὴν δημοπρασίαν εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, ὥστε νὰ ὠφελῆται ὁ ἐργολάβος, νὰ ὠφελῆται ἡ κοινωνία, τὸ δὲ συμφέρον τοῦ Δημοσίου ἂς ἦναι ἐλάχιστον ἐπὶ τοῦ παρόντος.

§40ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὀλίγας λέξεις θὰ προσθέσω, διότι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι τόσῳ συνεζητημένον, ὥστε ἐνόμισα, ὅτι ὤφειλον νὰ περιστείλω, ὅσον τὸ δυνατὸν, τὴν περαιτέρω ἀνάπτυξίν του, καὶ ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχε μιμηθῆ τὴν σκέψιν μου ταύτην, δὲν θὰ ἐπήρχετο ἀπώλεια χρόνου. Συνιστῶν τὴν ἰδέαν τῆς ἐργολαβίας τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς Ναξίας σμύριδος, ἤμην μακρὰν τοῦ νὰ ἐννοῶ τὴν ἐργολαβίαν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἐφηρμόσθη ἐπὶ 15 ἔτη πρὸς πώλησιν τοῦ προϊόντος τούτου. Ἡ ἐργολαβία ἐκείνη ἀπέληξεν εἰς τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα γνωρίζομεν, εἰς τὸ νὰ ἔλθῃ δηλ. εἰς συνεννόησιν μὲ τοὺς σμυριδούχους τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ συντελέσωσιν αὐτοὶ διὰ τῆς βελτιώσεως τῆς σμύριδος ἐκείνης, τῆς προερχομένης ἐκ τῆς ἀναμίξεως μὲ τὴν Ναξίαν σμύριδα... (διάλογοι). Ἡ γνώμη, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηριζόμενος ὑπεστήριξα τὴν ἀρχὴν, ἐπιφυλαττόμενος, ἐὰν ἐγίνετο δεκτὴ ἡ ἀρχὴ, νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν συζήτησιν τῶν λεπτομερειῶν, εἶναι, ὅτι ἡ ἐργασία τοῦ Δημοσίου διὰ τῶν πρακτόρων δὲν δύναται νὰ ἦναι ἀρκετὴ, ὅπως πολεμήσῃ τὴν σμύριδα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, θὰ ἀποβῇ δὲ ἀπολύτως ἀδύνατος ὁ συναγωνισμὸς τῆς Ναξίας σμύριδος πρὸς τὴν σμύριδα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἐὰν, ὅπως ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, τὸ ὁποῖον ὅμως πρώτην φορὰν ἐγὼ ἀκούω, ἀνεκαλύφθη ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ σμύρις σχεδὸν ὁμοία μὲ τὴν Ναξίαν σμύριδα...

§41Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀνεκαλύφθη ὀρυχεῖον ὀνομαζόμενον...

§42ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν ἀνεκαλύφθη τοιοῦτον μεταλλεῖον, χορηγοῦν σμύριδα ὁμοίας ἀξίας μὲ τὴν Ναξίαν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνταγωνισθῶμεν ἡμεῖς διὰ τῶν μέτρων τούτων πρὸς τὴν σμύριδα ἐκείνην.

§43ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἐὰν ἀφήσωμεν τὰ 50 λεπτά;

§44ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μὲ ζημίαν ἡμεῖς ποτὲ δὲν θὰ τὴν ἐκμεταλλευθῶμεν, οὔτε ἡ νομοθεσία μας τὸ ἐπιτρέπει· ἐκεῖνοι ὅμως δύνανται νὰ τὸ κάμουν... Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τῆς ἰδέας ταύτης, ἡ σμύρις, ὅπως καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνέφερε, καὶ ἐγὼ προηγουμένως, ἔχει εἰδικάς τινας χρήσεις· ἡ εἰδικὴ χρῆσις, ἡ ὁποία ἀποκλειστικῶς ἀνήκει εἰς τὴν Ναξίαν σμύριδα, εἶναι ἡ τῆς λειάνσεως τῶν πολυτίμων λίθων. Διὰ τὴν λείανσιν τῶν πολυτίμων λίθων χρειάζεται εἰδικὴ σμύρις ὡρισμένου μεγέθους καὶ ὡρισμένου σχήματος. Τὰ τεμάχια ταῦτα τοῦ ὡρισμένου μεγέθους καὶ σχήματος δὲν δύνανται νὰ τὰ κατασκευάσουν μήτε ὁ ἐργολάβος μήτε οἱ ἐργάται ἐκεῖνοι τῆς Νάξου· ταῦτα διὰ νὰ κατασκευασθῶσι, χρειάζεται τεχνικωτέρα ἐκμετάλλευσις καὶ εἰδικὴ ἐργασία. Ἄλλη δὲ εἰδικὴ ἐργασία εἶναι ἡ διὰ τῆς κονιοποιήσεως εὐρεῖα πλέον χρησιμοποίησις τῆς σμύριδος, καὶ ὡς τοιαύτη χρησιμοποιεῖται σμύρις, ἡ ὁποία δὲν εἶναι Ναξία· τὴν κονιοποίησιν τῆς σμύριδος καὶ τὴν ἐγγύησιν, ὅτι εἶναι Ναξία σμύρις, πρέπει νὰ τὴν παράσχωμεν, μόνον δὲ ἡ ἰδιωτικὴ ἐπιχείρησις δύναται νὰ τὴν παράσχῃ.

§45ΦΩΤΗΛΑΣ. Διὰ τίνος τρόπου;

§46ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ δύναται, εἶναι ὁ συνεταιρισμὸς τοῦ Κράτους μετὰ ἑταιρίας. Ὅτε διηύθυνον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, συνωμολόγησα σύμβασιν, διὰ τῆς ὁποίας ἐξησφαλίζετο εἰς τὸ Κράτος ἡ κατασκευὴ ὅλων τῶν ἀναγκαίων ἔργων πρὸς τελειοτέραν ἐξόρυξιν, πρὸς τελειοτέραν μεταφορὰν καὶ πρὸς κονιοποίησιν τῆς σμύριδος, ἐξησφαλίζετο εἰς τὸ Κράτος τὸ εἰσόδημα, τὸ ὁποῖον ἐβεβαίουν προηγουμένως, καὶ συνάμα κατανάλωσις ὡρισμένου ποσοῦ, ἴσου πρὸς τὸ ποσὸν τὸ καταναλισκόμενον προηγουμένως, ἐξησφαλίζετο συνάμα εἰς τὸ Κράτος ἡ μεγαλειτέρα συμμετοχὴ εἰς τὰ περιπλέον κέρδη τῆς ἐπιχειρήσεως, ἀφίνετο δὲ ἡ εὐθύνη εἰς ἑταιρίαν κεφαλαιούχων, ἥτις ἐξησφάλιζεν οὐ μόνον τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἐξησφαλίζοντο εἰς τὸ Κράτος, ἀλλὰ καὶ τὰ ποσὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ κερδήσῃ, διὰ νὰ ἀμείψηται τὰ κεφάλαια αὐτῆς, καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πᾶς κερδοσκόπος ἐπιδιώκει. Διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τοῦτο ἡ ἑταιρία, βεβαίως ἤθελε ποιήσει πᾶσαν τὴν ἀπαιτουμένην ἰδιωτικὴν ἐργασίαν, πάσας τὰς θυσίας, διὰ νὰ εἰσαγάγῃ καὶ ἐπεκτείνῃ τὴν κατανάλωσιν τῆς σμύριδος, ἤθελε πράξει ἀκριβῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πράττει ἡ Ἀγγλικὴ ἑταιρία τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἥτις ἐντὸς 10 ἐτῶν περίπου κατώρθωσε νὰ καταῤῥίψῃ τὴν Ναξίαν σμύριδα καὶ νὰ τὴν ἀντικαταστήσῃ δι’ ἐκείνης. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο δὲν ἐψηφίσθη, διότι κακῶς ἐνοήθησαν τὰ συμφέροντα τῶν σμυριδωρυκτῶν Νάξου, διότι ἐνομίσθη, ὅτι πρέπει τὰ συμφέροντα ἐκεῖνα νὰ ληφθῶσιν ὡς πρώτη βάσις καὶ πρῶτος σκοπὸς τῆς Βουλῆς, καὶ ὄχι ἡ πραγματικὴ ἐπέκτασις τῆς καταναλώσεως τῆς σμύριδος δι’ ὠφελείας καὶ τῆς κοινωνίας τῆς Νάξου καὶ τοῦ Δημοσίου. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι δὲν προτείνω τι ὁριστικὸν, — προτείνω μόνον, ὅπως σὺν τῇ ἐξουσίᾳ, τὴν ὁποίαν ζητεῖ σήμερον νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις πρὸς καταπολέμησιν τῆς ἄλλης σμύριδος, καὶ πρὸς ἐπιτυχίαν τῆς καταναλώσεως τῆς Ναξίας σμύριδος, δοθῇ συνάμα ἡ ἐντολὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν ἐπὶ τῇ βάσει συνεταιρικῆς ἐργασίας, εἴτε συνάμα, ἐν ᾧ θὰ ἐπιδιώκῃ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς διὰ πρακτόρων πωλήσεως, εἴτε καὶ πρὸ αὐτῆς, ἐὰν νομίζῃ, ὅτι δύναται νὰ φέρῃ εἰς πέρας τοιαύτην συνεργασίαν, τὸ ὁποῖον ἐγὼ θεωρῶ ὠφελιμώτερον, καὶ πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος τούτου.

§47Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς εἶχε πράξει συνετώτερον κατὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ ἀγόρευσιν, ἀποφυγὼν νὰ ὁμιλήσῃ περὶ τῆς συμβάσεως, ἣν εἶχε συνάψει αὐτὸς, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, μετὰ τινος ἐργολάβου, καὶ ἐγὼ ἐπίσης ἐθεώρησα πρέπον νὰ ἀποφύγω τὴν ὁμιλίαν περὶ τῆς πράξεως ταύτης, νομίσας, ὅτι ἡ σιωπὴ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐνέφαινεν ἐπιθυμίαν αὐτοῦ, ὅπως μηδεὶς γένηται λόγος περὶ αὐτῆς.

§48ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι.

§49ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ σύμβασις ὅμως ἐκείνη ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ ἰδέα τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας δὲν δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ, διότι βεβαίως ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπεδίωξε τὸ ἄριστον· τί δὲ ἠδυνήθη νὰ ἐπιτύχῃ; Ἠδυνήθη νὰ ἐπιτύχῃ τὴν διὰ συμβάσεως ἀγγελίαν παροχῆς εἰς τὸ Δημόσιον ἐτησίας προσόδου ἐλαχίστου ὅρου 200,000 φράγκων, καὶ τούτων μὴ ὑποχρεωτικῶν. Αἱ ἐν τῇ συμβάσει ἀναγραφόμεναι ὡς ὑποχρεωτικαὶ 200 χιλιάδες φράγκων δὲν ἦσαν πράγματι ὑποχρεωτικαί· διότι ἡ σύμβασις, ἀφοῦ καθώριζε τὰ τῆς ὑποχρεωτικῆς ἐτησίας παροχῆς, προσέθετεν, ὅτι κατὰ τὰ τέσσαρα πρῶτα ἔτη ἀπὸ τῆς ἰσχύος τῆς συμβάσεως ὁ ἀνάδοχος δὲν ὑπεχρεοῦτο εἰς συμπλήρωσιν τοῦ ποσοῦ.

§50ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐγὼ ὅμως δὲν συνηγορῶ ὑπὲρ τοιαύτης συμβάσεως.

§51ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θέλω νὰ δείξω τὴν δυσχέρειαν περὶ τὴν συνομολόγησιν συμβάσεως ἐπωφελοῦς, διότι ἀναντιῤῥήτως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπεδίωξεν, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τὴν συνομολόγησιν συμβάσεως ἐπωφελοῦς, ἀλλὰ ἀπέληξεν εἰς συμφωνίαν τοιαύτην. Ἵνα λάβῃ δὲ παρὰ τοῦ ἐργολάβου ὑπόσχεσιν ἐτησίας παροχῆς 200,000 φράγκων, μὴ ὑποχρεωτικῆς κατὰ τὴν πρώτην τετραετίαν, εἰς τίνας ὑπέβαλεν ὑποχρεώσεις τὸ Δημόσιον; Ἐδέχετο, ὅπως τὰς ἐπὶ πλέον τῶν 200,000 φράγκων προσόδους διανέμηται τὸ Δημόσιον πρὸς τὸν ἐργολάβον, μέχρι μὲν ποσοῦ 100,000 φράγκων κατὰ λόγον 40% ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου καὶ 60% ὑπὲρ τοῦ ἐργολάβου, ἐπέκεινα δὲ τῶν 100,000 φράγκων ἐπὶ ἐλάσσονι ὑπὲρ τοῦ ἀναδόχου ἀναλογίᾳ. Ταῦτα νομίζει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας, ὅτι θὰ διευκολύνωσι τὴν κατανάλωσιν.

§52ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι δὲν συνηγορῶ ὑπὲρ τοιαύτης συμβάσεως, τὴν ὁποίαν δὲν γνωρίζω παντάπασιν.

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλ’ ὡς βλέπετε, ταῦτα ἠδυνήθη νὰ ἐπιτύχῃ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ὅστις βεβαίως προσεπάθησεν, ὅπως ἐξασφαλίσῃ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου τὸ κατὰ τὸ ἐφικτὸν ἄριστον, καὶ ἂν ὑπελείπετό τι, ἵνα μᾶς πείσῃ, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιδιώξωμεν ἐργολαβίαν, παρέσχε τοῦτο ἡ ἐξαμβλωματικὴ ἔκβασις τῆς περὶ συνομολογήσεως συμβάσεως ἀποπείρας τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν.

§54ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως, κύριε Πρόεδρε, ἐπέτυχον ὠφέλειαν τοιαύτην, τὴν ὁποίαν διὰ τῶν ἄλλων συστημάτων οὐδέποτε τὸ Δημόσιον ἀπήλαυσεν. Αἱ 200,000 φράγκων, αἵτινες ἔδει νὰ πληρωθῶσι παρὰ τῶν ἐργολάβων, ἔδει νὰ πληρωθῶσι καὶ διὰ τὰ τρία πρῶτα ἔτη, μὲ μόνην τὴν διαφοράν, ὅτι, διὰ νὰ μὴ βαρυνθῇ μὲ χρέη, ἐπετρέπετο αὐτῷ, ἐὰν τὸ πρῶτον δὲν ἤθελε φθάσει μέχρι τῶν 200,000 φράγκων τὸ ἔσοδον, ἡ ἑταιρία νὰ μὴ ὑποχρεῶται νὰ καταβάλῃ ἀμέσως, ἀλλ’ ἐκ τῶν μετὰ τὰ τρία ἔτη ἐσόδων.

§55Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι.

§56ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ἑταιρία ὑπεχρεοῦτο μετὰ τὰ τρία ἔτη νὰ συμπληρώσῃ πᾶν ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον ἤθελε προκύψει κατὰ τὰ τρία πρῶτα ἔτη. Μετὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ ἐπιδόματος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, βεβαίως ἔπρεπε νὰ δώσωμεν 60%, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς πληρωμὴν μέρους τῶν τόκων τῶν κεφαλαίων. Εἰς τὴν δευτέραν δ’ ἑκατοντάδα χιλιάδων ἐθέτομεν 50%, καὶ εἰς τὰς μετ’ αὐτὴν 25%, ὥστε ἐδίδομεν πρὸς τὴν ἑταιρίαν μικροτέραν συμμετοχὴν τῆς τοῦ Δημοσίου. Ἐὰν κατωρθοῦτο ἡ πραγματικὴ καταπολέμησις τῶν ἄλλων σμυρίδων καὶ ἡ ἐπέκτασις τῆς καταναλώσεως τῆς Ναξίας σμύριδος, ἤθελε λάβει τὸ Δημόσιον τὰ ¾. Οἱ ὅροι οὗτοι δὲν εἶναι ὅροι βαρεῖς διὰ τὸ Δημόσιον· συνεδέετο δὲ τοιουτοτρόπως τὸ ἰδιωτικὸν συμφέρον μὲ τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, καὶ ἤθελε κατορθωθῆ καταπολέμησις τῶν ἄλλων σμυρίδων διὰ τῶν ἐνεργειῶν τοῦ ἰδιωτικοῦ συμφέροντος.

§57Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ παρατηρήσω μόνον, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὲς τὸ λεχθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅτι πᾶν ἔλλειμμα περὶ τὴν ἀπότισιν τῶν διακοσίων χιλιάδων φράγκων ἐντὸς τῆς πρώτης τετραετίας θ’ ἀνεπληροῦτο πάντως μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς τετραετίας. Ἡ σύμβασις καθαρῶς ὁρίζει, ὅτι θ’ ἀνεπληροῦτο τὸ ἔλλειμμα μόνον ἐφ’ ὅσον μετὰ παρέλευσιν τῆς τετραετίας ὑπῆρχε καθαρὸν κέρδος. Τὸ ἄρθρον ἐν τοῖς τελευταίοις αὐτοῦ ἐδαφίοις ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ ὑποχρέωσις αὕτη τοῦ ἀναδόχου», ἤτοι ἡ τῆς ἐξ ἰδίων αὐτοῦ κεφαλαίων συμπληρώσεως τῶν 200,000 φράγκων, «ἄρχεται ἀπὸ τοῦ τετάρτου ἔτους τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Κατὰ τὰ τρία δὲ πρῶτα ἔτη ἀπὸ τῆς ἰσχύος τῆς παρούσης συμβάσεως ὁ ἀνάδοχος δὲν ὑποχρεοῦται εἰς τὴν συμπλήρωσιν ταύτην, ἀλλὰ πᾶν παρουσιασθησόμενον ἔλλειμμα εἰς τὸ ποσὸν τῆς πρώτης πληρωμῆς τῶν 200,000 φράγκων χρυσῶν θέλει συμπληροῦσθαι ἐκ τοῦ καθαροῦ προϊόντος τῶν πωλήσεων τῆς σμύριδος κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη πρὸ πάσης διανομῆς μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ ἀναδόχου.» Τουτέστιν, ἐὰν δὲν ὑπῆρχε καθαρὸν ἔσοδον, ἐὰν ἐξηκολούθει καὶ μετὰ τὴν τετραετίαν ἡ πώλησις τοῦ προϊόντος μὴ καλύπτουσα τὰ ἔξοδα τῆς ἐξορύξεως καὶ τῆς μεταφορᾶς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, τὸ Δημόσιον οὐδὲν θ’ ἀπελάμβανεν· οὐ μόνον δὲν θ’ ἀπελάμβανε τὰ 40% ἐκ μερίσματος, ἀλλ’ οὐδ’ ἀπαίτησιν θὰ εἶχεν εἰς ἀναπλήρωσιν τῶν ἐλλειμμάτων ἐπὶ τῶν 200 χιλιάδων φράγκων. Δὲν ἠθέλησα νὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν ἄλλων ἐπαχθῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐνόμισεν, ὅτι, ἐπειδὴ οὐδὲν εἶπον περὶ αὐτῶν, ἐθεώρουν, ὅτι δὲν ὑπῆρχον ἄλλοι ἐπαχθεῖς ὅροι. Ὑπῆρχον ὅροι ἄλλοι ἐπαχθέστατοι, δι’ ὧν ἐξηγοράζοντο καὶ αἱ ἐλάχισται τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον παροχῶν· ὑπῆρχεν ἐν ἄλλοις ὑποχρέωσις τεράστιος, ὅπως ἐπὶ τῇ λήξει τῆς μισθώσεως τὸ Δημόσιον ἀναλάβῃ ἅπαν τὸ ἐξορυχθὲν ὀρυκτὸν, ἀποδίδον εἰς τὸν ἐργολάβον πάντα, ὅσα ἐδαπάνησε διὰ τὴν ἐξόρυξιν, καὶ προσέτι 10%. Ἐννοεῖται ὅτι οὗτος κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς λήξεως τῆς ἐργολαβίας θὰ εἶχε τὸ συμφέρον νὰ ἐξορύξῃ ὅσον τὸ δυνατὸν πλειότερον ὀρυκτὸν, ἀφοῦ θ’ ἀνελάμβανε πάσας τὰς δαπάνας αὐτοῦ καὶ προσέτι 10%.

§58ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Λησμονεῖτε, ὅτι ὑπάρχει διάταξις ἐν τῇ συμβάσει, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἐργολάβος δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξορύξῃ καὶ νὰ πωλήσῃ, χωρὶς νὰ ἦναι ὑπὸ τὸν ἄμεσον ἔλεγχον τοῦ Δημοσίου καὶ χωρὶς νὰ λάβῃ τὴν ἄδειαν τοῦ Δημοσίου. Ἑπομένως, ἐὰν τὸ Δημόσιον δὲν ἔδιδεν ἄδειαν εἰς τὸν ἐργολάβον νὰ ἐξαγάγῃ τὰ ποσὰ τὰ κολοσσιαῖα, τὰ ὁποῖα φοβεῖται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, πῶς ἤθελεν οὗτος ἐξαγάγει ταῦτα;

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶχε κατὰ τὴν σύμβασιν τὸ δικαίωμα νὰ ἐξορύξῃ οἱονδήποτε ποσόν. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὁ ἐκ Θήρας βουλευτὴς κ. Συνοδινὸς ἔχει τροπολογίαν.

§61ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν θὰ τὴν ὑποστηρίξω. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§62ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπωλήθη πολὺ ποσὸν σμύριδος;

§63Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ μὲν ἑταιρία ἐπώλησεν ἐλάχιστον ποσὸν, διότι ὡρίζετο ἐκ τοῦ νόμου ὁ χρόνος, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἐπετρέπετο ἡ πώλησις, ἐπωλήθησαν ὅμως ἀμέσως ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως 1500 στατῆρες. Τὸ δὲ ὑπὸ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων πωληθὲν ποσὸν ἦτο 530 στατήρων.

§64ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ καταθέσῃ τὴν ἀλληλογραφίαν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὰς πωλήσεις τῆς ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων.

§65Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλω τὴν καταθέσει ἀλλ’ ὡς εἶπον, πρόκειται περὶ ποσοῦ ἐλαχίστου.

§66ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπολείπονται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν πέντε ἀντικείμενα· τὸ τρίτον, τὸ πέμπτον καὶ τὸ ἕκτον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῶσι, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε χθὲς, ὅτι θὰ προσαγάγῃ τὰς ζητηθείσας πληροφορίας.

§67Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ τὰς προσαγάγω.

§68ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπολείπονται λοιπὸν δύο ἀντικείμενα, ἐπὶ τῶν ὁποίων δύναται νὰ γείνῃ συζήτησις ἀμέσως, καὶ θὰ γείνουν δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ ὑπ’ ἀριθ. 4 καὶ 7.

§69Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχω τὰς πληροφορίας τὰς αἰτηθείσας, αἵτινες δὲν εἶναι τετυπωμέναι, ἀλλὰ δύναται ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ γνῶσιν αὐτῶν.

§70ΡΑΛΛΗΣ. Τότε λύσατε τὴν συνεδρίασιν, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐπανέλθωμεν μετὰ μεσημβρίαν.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τελωνειακῶν θέσεων.

§72Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Καταθέτω τοὺς πίνακας, τοὺς ζητηθέντας, τῶν εἰδῶν τῶν περιλαμβανομένων ἐν τοῖς συμβατικοῖς δασμολογίοις. Οἱ πίνακες τῶν κατὰ τὰ νομοσχέδια προσθέτων εἰσαγωγικῶν τελῶν καὶ τῶν προσθέτων εἰσαγωγικῶν τελῶν κατὰ νόμους κειμένους ἀπεστάλησαν εἰς τὸ Τυπογραφεῖον, καὶ ἐλπίζω προσεχῶς νὰ τυπωθῶσι.

§73ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν βλέπω, τίς ἡ βία τῆς συζητήσεως ἄνευ τῶν πινάκων.

§74Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν περιέχουσί τι νεώτερον. Περιέχουσιν ὅσα εἶπον χθές.

§75ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦ καπνοῦ ἐζητήθησαν πληροφορίαι.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ θὰ τυπωθῶσιν αὔριον, ὅτε θὰ ἦναι εἰς γʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον.

§77ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν τυπωθῶσιν αὔριον, δὲν θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ λάβωμεν γνῶσιν.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ διανεμηθῶσι πρὸ τῆς συζητήσεως.

§79Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπεστάλησαν εἰς τὸ Τυπογραφεῖον οἱ πίνακες, ὧν ἐποιησάμην χρῆσιν χθὲς ἐν τῇ ὁμιλίᾳ μου, προσέτι δ’ ἀπεστάλησαν καὶ πίνακες τῶν ἐτῶν 1888, 1889, 1890 καὶ 1891 καὶ 5 μηνῶν τοῦ 1892 ὡς πρὸς τὸν καπνόν. Ἰδίως ἔχω τὸ συμφέρον νὰ μελετηθῶσιν οἱ πίνακες οὗτοι, διότι χθὲς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὠφελούμενος ἐκ τῆς μὴ δημοσιεύσεως πινάκων, καὶ ἀρυόμενος ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ αὐτοῦ τὰ στοιχεῖα τῶν ἐπικρίσεων, ἔλεγεν, ὅτι κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1890 καὶ κατὰ Σεπτέμβριον, ἤτοι κατὰ τὴν περίοδον τῶν ἐκλογῶν ἰδίως, ἐπῆλθεν ἡ ἐλάττωσις τῶν εἰσπράξεων. Οἱ πίνακες ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἰδίως κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1890 καὶ κατὰ Σεπτέμβριον ἐπῆλθεν αὔξησις τῶν εἰσπράξεων, καὶ ὅτι αἱ ἐλαττώσεις εἶχον ἐπέλθει προηγουμένως. Εἶχεν ἀρχίσει ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου αὔξησις, ἥτις, ἐὰν μὴ ἐπήρχετο ἡ ὑπουργικὴ μεταβολή, ἀναντιῤῥήτως θὰ ἐπανέφερε καὶ κατὰ τὸ 1890 τὰς ἐκ τοῦ καπνοῦ εἰσπράξεις εἰς τὴν ἀκμὴν, ἐν ᾗ διετέλουν κατὰ τὸ 1889 καὶ 1888. Τοῦτο θὰ ἦναι τὸ συμπέρασμα τῶν σκέψεων παντὸς τοῦ μελετήσοντος τοὺς πίνακας τούτους, οἵτινες ἐλπίζω, ὅτι μετ’ ὀλίγον θέλουσι διανεμηθῆ εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτάς.

§80ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καλὸν εἶνε νὰ ὑποβληθῇ: αʹ) πίναξ τῶν εἰσπράξεων ἑκάστου καπνοκοπτηρίου ἐκ τῶν 50 λεπτῶν διὰ τὴν συσκευὴν, βʹ) πίναξ τῆς δαπάνης ἑκάστου καπνοκοπτηρίου διὰ τὸ ἐργατικὸν αὐτοῦ προσωπικόν...

§81Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πάντα ταῦτα ὑπεβλήθησαν ἐν καιρῷ εἰς τὴν Βουλήν. Εἶχον μάλιστα ὑποβάλει ἐν φυλλαδίῳ καὶ τὰ τῆς παραγωγῆς τοῦ καπνοῦ. Εἶναι τὸ φυλλάδιον τοῦτο ἱκανῶς ὀγκῶδες, ἐπιγραφόμενον «Πίνακες ἀμέσων φόρων»· ἕτερον δὲ φυλλάδιον, φέρον ἐπιγραφὴν «Πίνακες περὶ καπνοῦ καὶ οἰνοπνευμάτων», περιλαμβάνει διὰ τὰ ἔτη 1887, 1888 καὶ 1889 τὰ ἔσοδα τῶν ἐργοστασίων καὶ κατὰ μῆνα. Τὰ τοῦ 1890, τινὰ μὲν ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλήν, ἄλλα δ’ ἐδημοσιεύθησαν ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως». Ὑπάρχουσιν ἄρα προσιταὶ τοῖς κυρίοις Βουλευταῖς πᾶσαι αἱ ζητούμεναι πληροφορίαι περὶ ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῶν κοπτηρίων.

§82ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ πίναξ οὗτος δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς ὃν σκοπὸν ἐζητήθησαν αἱ πληροφορίαι. Χθὲς ὑπελογίζετε, ὅτι ἡ δαπάνη τοῦ Δημοσίου ἀνέρχεται εἰς 72 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν· ἀλλὰ θ’ ἀποδείξω, ὅτι ἡ οἰκονομία, τὴν ὁποίαν ἐπαγγέλεσθε, δὲν θὰ ἦναι πραγματική· διότι ὑπάρχουσι κοπτήρια, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ δαπάνη δὲν ἀνέρχεται εἰς 72 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, εἰς ὡρισμένα δὲ κοπτήρια εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπέλθῃ οἰκονομία, ἀφοῦ θὰ διατηρηθῇ τὸ αὐτὸ προσωπικὸν, ἡ δὲ δαπάνη τοῦ προσωπικοῦ δὲν ἀναλογεῖ πρὸς τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν προσφέρει. Ἐκεῖ ἀναγκαίως ἡ ζημία τοῦ Δημοσίου εἶναι μεγαλειτέρα.

§83Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται ἐνταῦθα περὶ τῆς ὅλης δαπάνης ἐργατικῶν καὶ ἐπιτηρήσεως καὶ καταστημάτων, ἀλλὰ μόνον περὶ τῶν ἐργατικῶν. Εὐθὺς ἄρα, ὡς τὰ ἐργατικὰ ἀντικαθιστῶνται διὰ τοῦ νέου συστήματος, δὲν δύναται νὰ συμβῇ ὅ,τι παριστᾷ ὁ κ. Βουλευτὴς, ἀφοῦ τὰ ἔξοδα τῶν ἐργατικῶν καταργοῦνται ὁλοτελῶς, ἀντικαθίστανται δὲ διὰ 30 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν κοπτομένου καπνοῦ, καταλογιζομένων ὑπὲρ τοῦ καπνοπώλου, ἀναλαμβάνοντος τὰ ἐργατικὰ ἔξοδα τῆς κοπῆς. Τοῦτο θὰ γίνεται καὶ ἐν τοῖς μεγάλοις καὶ ἐν τοῖς μικροῖς ἐργοστασίοις, ὥστε ὁ καπνοπώλης θὰ καταβάλλῃ εἰς τὸ ἑξῆς ὡς ἔξοδα κοπῆς, ἀντὶ 50 λεπτῶν, μόνον 20 λεπτὰ, θὰ καταργηθῇ δ’ ἐντελῶς ἡ δαπάνη τοῦ Δημοσίου, ἡ ἐκ δραχμῶν 514,000 κατὰ τὸ ἔτος 1891, ἀντιστοιχουσῶν πρὸς 72½ λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, οὐχὶ δι’ ὅλας τὰς δαπάνας, ἤτοι τῶν ἐργατικῶν, τῆς ἐπιτηρήσεως καὶ τῶν καταστημάτων, ἀλλὰ διὰ μόνην τὴν δαπάνην τοῦ ἐργατικοῦ προσωπικοῦ. Τὰ 72½ λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν εἶναι τὸ ἀντίστοιχον τῆς δαπάνης μόνου τοῦ ἐργατικοῦ προσωπικοῦ, ἡ δαπάνη δὲ τοῦ ἐργατικοῦ προσωπικοῦ καταργεῖται ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου ἐντελῶς, ἀντικαθισταμένη διὰ 30 λεπτῶν ἐπὶ ἑκάστης ὀκᾶς, προσαγομένης ὑπὸ καπνοπώλου εἰς τὸ κοπτήριον, ἐκπιπτομένων ἐκ τῶν ἀποδοτέων ὑπὸ τούτου ἐξόδων κοπῆς.

§84ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἑρμηνεία αὕτη εἶναι ἐντελῶς ἀντίθετος πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα χθὲς ἔλεγεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· ὅτε ἠρωτᾶτο, εἰς τί θὰ χρησιμεύσωσι τὰ 20 λεπτὰ, τὰ ὁποῖα ἀνέγραψεν εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἀπήντα, ὅτι θὰ καταλογισθῶσιν εἰς τὰς δαπάνας τοῦ ἐργατικοῦ προσωπικοῦ.

§85ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ εἴκοσι λεπτὰ διατηροῦνται χάριν τῶν ἐνοικίων τῶν καταστημάτων καὶ τοῦ προσωπικοῦ τῆς ἐπιτηρήσεως.

§86ΡΑΛΛΗΣ. Τοῦτο σημαίνει, ὅτι εἰς τὰ 72½ λεπτὰ τῆς κοπῆς τοῦ καπνοῦ, τὰ ὁποῖα ὑπολογίζετε, περιλαμβάνονται καὶ τὰ 20 λεπτά.

§87ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ 72½ λεπτὰ ἀντικαθίστανται διὰ τῶν ἐκπιπτομένων 30 λεπτῶν, τὰ δὲ διατηρούμενα 20 λεπτὰ εἶναι ἄσχετα πρὸς ἐκεῖνα. Αἱ δαπάναι τοῦ ἐργατικοῦ προσωπικοῦ, κατὰ τὸν πίνακα, τῷ μὲν 1888 ἀνήρχοντο εἰς 558,687, τῷ δὲ 1889 εἰς 584,443, τῷ δὲ 1890 εἰς 542,076 καὶ τῷ 1891 εἰς 514,278 δραχ. Αἱ δαπάναι αὗται ἀνάγονται εἰς μόνον τὸ διοικητικῶς κανονιζόμενον ἐργατικὸν προσωπικὸν τῶν ἐργοστασίων, αἱ δὲ δαπάναι τῆς ἐπιτηρήσεως κανονίζονται διὰ νόμου, καὶ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγράφονται ἐν ἰδίῳ ἄρθρῳ. Εἰς ταύτας τὰς δαπάνας καὶ τὰς τῶν καταστημάτων ἀπαντῶσι τὰ ἐκ τοῦ δικαιώματος τῆς κοπῆς διατηρούμενα 20 λεπτὰ, τὰ δὲ 30 λεπτὰ, ἅτινα κρατοῦνται ὑπὸ τοῦ καπνοπώλου, ἀναλαμβάνοντος τὰ ἐργατικὰ ἔξοδα, σχετίζονται πρὸς μόνην τὴν κατάργησιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους τῶν ἐξόδων τούτων, ἅτινα κατὰ τὸν πίνακα, ἀναλογιζόμενα κατ’ ὀκᾶν κοπέντος καπνοῦ, ὑπῆρξαν τῷ 1888 λεπτῶν 52¼, τῷ 1889 λεπτῶν 58, τῷ 1890 λεπτῶν 67½, καὶ τῷ 1891 λεπτῶν 72½.

§88ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω, ἐὰν ἐντὸς τῶν πινάκων, τοὺς ὁποίους καταθέσετε, κύριε Πρόεδρε, πρότερον, περιλαμβάνηται καὶ κατάστασις, ἐξ ἧς νὰ ἐμφαίνηται, τί εἶχε δαπανηθῆ διὰ τὸ καπνεργοστάσιον Ἀταλάντης, καὶ ποῖαι εἰσπράξεις ἐγένοντο δι’ αὐτοῦ, ἀπὸ 24 Ὀκτωβρίου τοῦ 1890 μέχρι τοῦδε. Τοῦτο δὲ ἐρωτῶ, διότι γνωρίζω ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, ὅτι τὸ καπνεργοστάσιον τῆς Ἀταλάντης, εἰς τὸ ὁποῖον ἦτο διευθυντὴς διωρισμένος ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας Δηλιγιάννη, δὲν εἰσέπραξεν ἢ ἐλάχιστα, κατὰ δὲ τοὺς τελευταίους μῆνας, οὔτε μίαν δραχμήν! Μόνον κατὰ τὸν μῆνα Μάϊον κατηναλώθη μία ὀκᾶ καπνοῦ! Ταῦτα ἐπιθυμῶ νὰ γείνωσι γνωστὰ εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα φωτισθῇ περὶ τῆς αἰτίας, ἧς ἕνεκεν ὁ νόμος προσέκοψε κατὰ τὴν διοίκησιν τοῦ κ. Δηλιγιάννη.

§89ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Συγχρόνως θὰ παρεκάλουν ἐγὼ νὰ ὑποβληθῇ καὶ πίναξ, ἐμφαίνων, πόσα ἐδαπάνα τὸ Δημόσιον διὰ τὸ καπνοκοπτήριον Ἀταλάντης πρὸ τῆς 14 Ὀκτωβρίου, καὶ πόσα μετ’ αὐτήν. Ἐκ τοῦ πίνακος δηλαδὴ τούτου θὰ γείνῃ κατάδηλον, ὅτι, ἐνῷ ὑπὸ τὴν Κυβέρνησιν Τρικούπη ὑπῆρχεν ἐν τῷ καπνοκοπτηρίῳ Ἀταλάντης εἷς διευθυντὴς καπνοκοπτηρίου, εἷς βοηθὸς καὶ ἄλλοι ἀργόμισθοι ὑπάλληλοι, ἔργον ἔχοντες νὰ συντάττωσι πρωτόκολλα μόνον κατὰ τῶν πολιτῶν, ἐξ ὧν δὲν εἰσεπράττοντο κἂν τόσα, ὅσα ἀπῃτοῦντο πρὸς συντήρησιν αὐτῶν, ὑπὸ τὴν Κυβέρνησιν Δηλιγιάννη τοὐναντίον ἐπαύθησαν πάντες οἱ περὶ ὧν ὁ λόγος ὑπάλληλοι, καὶ ἐπῆλθεν ἐντεῦθεν σπουδαία οἰκονομία, χωρὶς νὰ γείνῃ βεβαίως ἐπαισθητὴ εἰς τὸ Δημόσιον ἡ ἔκπτωσις τῶν εἰσπράξεών του ἐκ τῶν ἀδίκων πρωτοκόλλων κατὰ τῶν πολιτῶν.

§90Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν ἐρώτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἀπαντῶ ἐν γένει, ὅτι ἔχομεν ἐν τῷ πίνακι, οὐχὶ μόνον διὰ τὴν Ἀταλάντην, ἀλλὰ γενικῶς, τὴν ἀπόδειξιν περὶ τῆς διαφορᾶς τῆς ἀναλογίας τῶν ἐξόδων τοῦ ἐργατικοῦ προσωπικοῦ ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τῆς μετὰ τὴν 14 Ὀκτωβρίου καὶ ἐπὶ τῆς προηγουμένης. Ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τῆς πρὸ τῆς 14 Ὀκτωβρίου ἡ ἀναλογία τῶν ἐργατικῶν ἐξόδων κατ’ ὀκᾶν κοπτομένου καπνοῦ ἦτο λεπτῶν 52¾ καὶ 58, ἐπὶ δὲ τῆς Κυβερνήσεως τῆς διαδεχθείσης ἐκείνην ὑπῆρξε τὸ ἔξοδον 72½ λεπτῶν. Ἐνῷ κατὰ τὸ 1889 εἴχομεν ποσὸν κοπέντος καπνοῦ ὀκ. 1,007,049, εἴχομεν δαπάνην ἐργατικοῦ προσωπικοῦ δραχ. 584,000· κατὰ δὲ τὸ 1891, ἐνῷ εἴχομεν κοπέντα καπνὸν ὀκάδων 707,072, τουτέστι ⅔ τῆς κοπῆς τοῦ 1889, ἄρα εἴχομεν καὶ δαπάνην ἐργατικοῦ προσωπικοῦ κατὰ τὰ δύο τρίτα; Εἴχομεν σχεδὸν τὴν αὐτὴν δαπάνην 584,000 δραχμῶν δαπάνην εἴχομεν κατὰ τὸ 1889, 514,000 δραχμῶν δαπάνην εἴχομεν κατὰ τὸ 1891· ἐνῷ ἐπὶ τῇ ἀναλογίᾳ τοῦ κοπέντος καπνοῦ κατὰ τὸ μέτρον τῆς δαπάνης τοῦ 1889 μόλις θὰ ἐδικαιολογεῖτο δαπάνη 400,000 δραχμῶν.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τελωνειακῶν θέσεων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταβολῶν τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου.

§93ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον ἡ συζήτησις αὐτοῦ.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἀφίνετε νὰ ὁμιλήσητε κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν;

§95ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνδεχόμενον νὰ μὴ ἦμαι ἐδῶ.

§96Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Καλλίτερον νὰ ὁμιλήσητε τώρα, ὅπως ἀποφύγωμεν τὴν μετὰ μεσημβρίαν συνεδρίασιν.

§97ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιφυλάσσομαι λοιπὸν νὰ ὁμιλήσω εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ᾼΥΚ’ τῆς 12 Ἀπριλίου 1887 καὶ καταργήσεως τοῦ νόμου ᾼΘΠϚ’ τῆς 11 Ἰανουαρίου 1892 περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ.

§99ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δύο λέξεις, κύριε Πρόεδρε, ἐπ’ αὐτοῦ. Τὸ σύστημα αὐτὸ ἐνδεχόμενον νὰ ἄγῃ εἰς οἰκονομίας, ἀλλὰ βεβαίως θέλει ἐπαυξήσει τὰς καταχρήσεις· διότι, ἂν κατὰ πρῶτον ἐγίνοντο καταχρήσεις, ἐνῷ ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ἐποπτῶν, ἐνῷ δι’ ὀργάνων, δι’ ἐργατῶν τῆς Κυβερνήσεως ἐγίνετο ἡ κοπὴ καὶ ὅλη ἡ ἐργασία, ἤδη, ὅτε ἡ κοπὴ θὰ γίνηται δι’ ἐργατῶν, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουσιν εἰς τοὺς καπνοπώλας, βεβαίως ἡ κατάχρησις θέλει ἀναβῆ κατὰ πολύ, ἡ δὲ οἰκονομία, ἡ ὁποία θὰ ἐπέρχηται ἐκ τῆς μεταβολῆς τοῦ συστήματος, θὰ ἦναι μηδὲν ἀπέναντι τῆς ζημίας, ἡ ὁποία θὰ ἐπέρχηται ἐκ τῶν καταχρήσεων.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ...

§101Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλω νὰ εἴπω περὶ τούτου δύο λέξεις. Πρῶτον ἔχομεν τὴν οἰκονομίαν τῶν 300,000 δραχμῶν, ἡ ὁποία, νομίζω, εἶναι ἱκανῶς σπουδαία. Ἔχομεν προσέτι τὴν ἠθικὴν οἰκονομίαν τοῦ μὴ διορισμοῦ προσώπων, τὰ ὁποῖα ἀκαταλλήλως ἐξελέγοντο. Ἀλλ’ ἐπὶ πᾶσι νομίζω, ὅτι ὀλίγον σχετίζεται πρὸς τὰ τῶν καταχρήσεων τὸ σύστημα τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ ἐργατικοῦ προσωπικοῦ, διότι δὲν συμβαίνουσι καταχρήσεις ἐπαισθηταὶ ἐντὸς τῶν καταστημάτων τῆς κοπῆς, αἱ καταχρήσεις ἐπὶ τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ συμβαίνουσιν ἐκτὸς τῶν καταστημάτων. Αἱ ἐντὸς αὐτῶν ἐκτελούμεναι εἶναι ὅλως ἀσήμαντοι.

§102ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτός.

§103ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ λαθρεμπόριον, περὶ οὗ γίνεται λόγος, εἶναι τὸ τοῦ μὴ εἰσαγομένου ἐν τῷ κοπτηρίῳ καπνοῦ, καὶ εἰς τοῦτο ἰδίως πρέπει νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ ἡμῶν καὶ νομοθετικῶς καὶ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ᾼϠΜΒ’ νόμου. Ἔχει τις τὸν λόγον;

§105ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ κ. Ποταμιάνος, νομίζω, ἔχει τὸν λόγον.

§106ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ὄχι.

§107ΡΑΛΛΗΣ. Ἔπρεπε νὰ λάβωσι τὸν λόγον ἐκεῖνοι, οἵτινες, ἀνθισταμένων ἡμῶν, συνηγόρουν ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας τῶν Ἀρεοπαγιτῶν, ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔλεγον: «ἀμέσως—ἀδιάφορον ποία εἶναι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Δημοσίου—πρέπει νὰ αὐξήσῃ ἡ μισθοδοσία τῶν Ἀρεοπαγιτῶν»...

§108ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου συνηγορήσαμεν ἡμεῖς.

§109ΡΑΛΛΗΣ. Ποῖος;

§110ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγώ.

§111ΡΑΛΛΗΣ. Σεῖς βεβαίως, διότι σεῖς ποτὲ δὲν ἐνοήσατε τὴν ἀξίαν αὐτοῦ, διότι σεῖς εἶσθε εὐχαριστημένος νὰ ἔχητε τὰ Δικαστήρια τῆς οὐσίας ἀνεξέλεγκτα καὶ ὑποχείρια.

§112ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἄ! ἄ! ἄ!...

§113ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ ἐκείνους, οἵτινες ἐνήργησαν ὡς τυφλὰ ὄργανα τῆς καταστάσεως ἐκείνης, νὰ σιωπῶσιν. Ἔπρεπε νὰ σιωπῶσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες διετέλεσαν ἀκριβῶς τυφλὰ ὄργανα τῆς κατὰ τῆς δικαιοσύνης ἐπιδρομῆς, καὶ ἠθέλησαν νὰ καταστήσωσιν αὐτὴν θεραπαινίδα τῶν εὐτελῶν φατριαστικῶν συμφερόντων των.

§114ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Πότε ἔγεινεν αὐτό;

§115ΡΑΛΛΗΣ. Καθ’ ἣν ἐποχὴν ἦσθε πάλιν ἐδῶ, καὶ ἐκάθησθε εἰς τὴν αὐτὴν πτέρυγα.

§116ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Πλανᾶσθε.

§117ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκεῖνοι δὲ, οἵτινες ζητοῦσι τὴν κατάργησιν τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἀποδεικνύουσιν, ὅτι οὐδέποτε ἐνόησαν τίνα ἐγγύησιν ὑπὲρ τῆς εὐκοσμίας τῆς Δικαιοσύνης ἀποτελεῖ ἡ λειτουργία αὐτοῦ.

§118ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἔφθασα εἰς τὸ ὕψος σας.

§119ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως, ἡ πολιτεία σας ἡ μέχρι τοῦδε ἀποδεικνύει τοῦτο.

§120ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶμαι εὐτυχὴς, διότι δὲν σᾶς ὁμοιάζω.

§121ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἐπίσης δὲν συνηγορῶ, οὐδὲ συνηγόρησα ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας. Εἶπον ἐξ ἐναντίας, ὅτι δὲν ἔπρεπε τὸ μέτρον ἐκεῖνο νὰ ληφθῇ εἰς τὰς περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα, δὲν ἔπρεπε δὲ νὰ ληφθῇ μονομερῶς ὑπὲρ τῶν Ἀρεοπαγιτῶν. Ἀλλὰ σήμερον εὑρίσκω ἐντελῶς ἄδικον τὴν μείωσιν τῆς μισθοδοσίας.

§122ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τί σᾶς ἔκαμε νὰ μεταβάλητε γνώμην;

§123ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι διότι μετέβαλον γνώμην, ἀλλὰ διότι εὑρίσκω, ὅτι εἶναι ἄδικον, ἀφοῦ ἐπηγγέλθη ἡ κοινωνία καὶ ἡ Πολιτεία πρὸς τοὺς Ἀρεοπαγίτας τὴν αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας των, καὶ τὴν ἐπαγγελίαν ταύτην ἐξετέλεσαν, ἐκανόνισαν δ’ οὗτοι τὰς δαπάνας των τὰς οἰκογενειακὰς συμφώνως πρὸς τὴν χορηγηθεῖσαν αὔξησιν, εὑρίσκω ὅτι εἶναι ἄδικον νὰ τοῖς ἀφαιρῆται σήμερον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τοῖς ἐδόθη, καὶ τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸν ἄρτον τὸν ἐπιούσιον τῶν οἰκογενειῶν των οἱ δὲ Ἀρεοπαγῖται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς παρὰ τῆς Πολιτείας ἐκτελεσθείσης ἐπαγγελίας ἐκανόνισαν τὰς δαπάνας των. Ἐν τούτοις ἀπὸ τῆς 1 Ἰουλίου πρόκειται νὰ τοῖς ἀφαιρεθῇ ἡ αὔξησις ἐκείνη, ἥτις τοῖς ἐδόθη, καὶ νὰ διαταραχθῇ ἡ ἰσοῤῥοπία τοῦ οἰκογενειακοῦ των προϋπολογισμοῦ καὶ ἡ οἰκογενειακή των ἄνεσις. Θὰ ἐνόουν τὸ μέτρον τοῦτο, ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐφ’ ὅλων τῶν ὑπαλλήλων, καίτοι τὸ ἀποκρούω. Ἀλλὰ τὸ μέτρον τῆς μειώσεως μισθοδοσίας, χορηγηθείσης πλέον διὰ νόμου, ὡρισμένων δικαστικῶν ὑπαλλήλων, βεβαίως τὸ θεωρῶ ἄδικον.

§124ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δύο λέξεις θὰ εἴπω, κύριε Πρόεδρε Εἶμαι ὑπὲρ τῶν οἰκονομιῶν, καὶ τῶν σκληροτέρων. Ἀλλὰ ἡ προκειμένη δὲν εἶναι καλῶς ἐννοουμένη οἰκονομία· διότι ἀφ’ ἧς ὑψώθησαν τῶν συμβούλων τῶν νομικῶν αἱ μισθοδοσίαι μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου εἰς τὸ ὁποῖον ἵστανται, ἀποθάῤῥυνσις τις, ἀπογοήτευσίς τις κατέλαβεν ὁλόκληρον τὸν δικαστικὸν ἀνώτερον ὅμιλον. Καὶ ἦτο δεδικαιολογημένης διότι ὁ νομικὸς σύμβουλος βεβαίως ἐξυπηρετεῖ μίαν ἀνάγκην τῆς Πολιτείας, τῆς Διοικήσεως· ἀλλὰ καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος ἐξυπηρετεῖ τὴν μεγάλην ἀνάγκην τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης εἰς ὁλόκληρον τὴν κοινωνίαν, εἰς ὁλόκληρον τὸ Βασίλειον, καὶ δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ πλασθῇ τοιαύτη μισθοδοσία, χωρὶς νὰ συμβαδίσῃ καὶ ἡ μισθοδοσία τῶν ἀνωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων, καὶ ἰδίως τῶν Ἀρεοπαγιτῶν. Ποῖον εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ τοιούτου μονομεροῦς μέτρου; Ὅτι ἀπογοήτευσις κατέλαβεν ἰδίως τὸν Ἄρειον Πάγον, καὶ ἐπληθύνθησαν εἰς τὸ δελτίον του αἱ ὑποθέσεις κατὰ χιλιάδας, καὶ ἔμεινεν ἡ δικαιοσύνη ἡ ἀνωτέρα χωλαίνουσα ἐπὶ πολὺν καιρόν, μεγάλαι δὲ ζημίαι ἐπῆλθον, καὶ μεγάλας ζημίας ὑφίσταται ὁ τόπος, ὅταν παρατείνηται ἡ ἐκδίκασις τῶν ὑποθέσεων. Ἂν διὰ τῆς αὐξήσεως αὐτῆς τῆς μισθοδοσίας ηὐξήθη ἔστω καὶ κατὰ 10% ὁ ζῆλος τῶν Ἀρεοπαγιτῶν, ἢ ἐκ τούτου ὠφέλεια, ἡ στρεφομένη ὑπὲρ τῆς κοινωνίας, εἶναι τόσῳ μεγάλη, ὥστε δὲν πρέπει τὸ Δημόσιον νὰ προβῇ εἰς τὴν μείωσιν δεδικαιολογημένης οὕτως αὐξήσεως. Παραδέχομαι, ὅτι ἔπρεπε τὸ μέτρον νὰ ἦναι γενικόν, καὶ λυποῦμαι, ὅτι εὑρέθη ὁ κ. Ζαΐμης νὰ τὸ περιορίσῃ εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ τὸ προτείνῃ, ἀφοῦ δὲν ἐπετρέπετο νὰ ἦναι γενικόν· ἀλλ’ ἀφοῦ ἅπαξ ἐγένετο, ἐπειδὴ προβλέπω, ὅτι αἱ συνέπειαι τῆς καταργήσεως θὰ ἦναι λυπηραὶ, διὰ τοῦτο συνηγορῶ ὑπὲρ τῆς ἰδέας, ὅτι θὰ ἦναι καλόν, ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς αὐτὴν τὴν οἰκονομίαν, ἡ ὁποία, ἐπαναλαμβάνω, δὲν εἶναι ἐκ τῶν παραγωγικῶν οἰκονομιῶν· εἶναι, φοβοῦμαι, ἐκ τῶν μέτρων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα λαμβάνονται, διότι τὸ ἓν κόμμα ἔπραξεν ὅ,τι δὲν ἀρέσκει εἰς τὸ ἕτερον, ἐρχόμενον δὲ τοῦτο εἰς τὴν ἐξουσίαν, διὰ νὰ ἀποδείξῃ ὅτι τὸ κόμμα ἐκεῖνο οὐχὶ μόνον δὲν ἔπραξέ τι καλὸν, ἀλλὰ τοὐναντίον ὑπῆρξε παραίτιον μιᾶς μεγάλης ἀνωμαλίας καὶ ζημίας εἰς τὸν τόπον, καταργεῖ τὸ ληφθὲν μέτρον! Αὐτὴ ἡ πάλη, ἡ ὁποία ἐγεννήθη μεταξὺ τῶν δύο κομμάτων, τὰ ὁποῖα διοικοῦσι τὸν τόπον, εἶναι, Κύριοι, πολὺ ὀλεθρία, καθιστῶσα τὴν κοινωνίαν μετέωρον· δὲν ἔχει αὕτη πλέον βάσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας νὰ στηριχθῇ, δὲν ἔχει νόμους, εἰς τοὺς ὁποίους δύναται νὰ πιστεύσῃ, δὲν ἔχει διοίκησιν, ἔχουσαν μονιμότητα, δὲν ἔχει οὔτε δικαιοσύνην, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ ἐλπίσῃ. Διὰ τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, θέλει πράξει ἔργον δικαιοσύνης, θέλει πράξει ἔργον ὄντως κυβερνητικὸν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀναδεικνύμενος ἀνώτερος τῶν ὑπαγορεύσεων καὶ τοῦ κομματισμοῦ καὶ τῶν σκέψεων «ὅ,τι ἔκαμεν ὁ εἷς νὰ τὸ καταργήσῃ ὁ ἄλλος», νὰ ἀφήσῃ τὴν μισθοδοσίαν τῶν μελῶν τοῦ Ἀρείου Πάγου εἰς τὸ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον ὑψώθη, διότι εἶναι δικαία, διότι ὁ Ἀρεοπαγίτης, ὁ ὁποῖος πεινᾷ, ὁ Ἀρεοπαγίτης, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην, διὰ νὰ οἰκονομήσῃ τὰς ἀνάγκας του, νὰ κατέρχηται ὅπου δὲν εἶναι ἡ θέσις του, ὁ Ἀρεοπαγίτης ἐκεῖνος δὲν θὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ ἐκπληρώσῃ δεόντως τὸ καθῆκόν του, καὶ ἡ ζημία ἡ ἐκ τούτου εἰς τὴν κοινωνίαν εἶναι ἀνυπολόγιστος. Διὰ τοῦτο εὔχομαι ἡ αὔξησις νὰ μείνῃ. Πρόκειται νὰ γείνωσιν οἰκονομίαι; Ἂς ληφθῇ τὸ μέτρον νὰ ὑποβληθῇ ὁλόκληρος ἡ κοινωνία, ἀπὸ τοῦ ἀνωτάτου μέχρι τοῦ κατωτάτου, εἰς θυσίας ἃς πράξωμεν ὅ,τι ἔκαμεν ἡ Πορτογαλλία, ἀφοῦ ἔφθασεν εἰς τὴν καταστροφὴν, ἂς τὸ πράξωμεν ἡμεῖς, ὅπως ἀποφύγωμεν τὴν καταστροφὴν, ἀλλὰ νὰ λάβωμεν τὸ παράδειγμα τῶν μεγάλων ἔργων ἐκεῖθεν, ὅθεν πρέπει νὰ λαμβάνωνται τὰ μεγάλα ἔργα. Ἀλλὰ τοιαῦται οἰκονομίαι, ὁποῖαι αἱ προτεινόμεναι, εἶναι οἰκονομίαι, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀπολήγουσιν εἰς ἀποτέλεσμα, καὶ δὲν πιστεύει ἡ κοινωνία, ὅτι δι’ αὐτῶν τῶν οἰκονομιῶν ἠμποροῦμεν νὰ σωθῶμεν, καὶ ἡ οἰκονομικὴ κρίσις παρατείνεται, διότι δὲν πιστεύει ἡ κοινωνία καὶ ὁ χρηματολογικὸς κόσμος, ὅτι τὰ μέτρα, τὰ προτεινόμενα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, δύνανται νὰ σώσωσιν ἡμᾶς ἀπὸ τὴν κρίσιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν διατελοῦμεν. Καὶ δικαίως, Κύριοι· διότι δὲν εἶναι ἀνάλογα πρὸς τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, καὶ δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις, δὲν δύναται ἡ Πολιτεία νὰ δικαιολογήσῃ, ὅτι προέβημεν εἰς μίαν διάλυσιν Βουλῆς, ὅτι ὑπέστη ὁ τόπος ζημίαν ἀνυπολόγιστον, — καὶ ἐγὼ ὑπολογίζω τὴν ζημίαν αὐτὴν ἐκ τοῦ ἀγῶνος εἰς 5,000,000 δαπανηθέντα, μὴ παραγωγικὰ, ἀπὸ τὸ Δημόσιον, ἀπὸ τοὺς πολίτας, ἀπὸ τοὺς πολιτευομένους, — νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς ὅλην αὐτὴν τὴν ζημίαν καὶ κατόπιν νὰ καταλήξωμεν εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ μᾶς σώσωσι, Κύριοι. Ἀνάγκη, ἵνα σωθῶμεν, νὰ προβῶμεν εἰς μέτρα γενναῖα, εἰς φάρμακα ἡρωϊκά. Διὰ τῶν μικρολόγων δὲ τούτων οἰκονομιῶν δὲν σωζόμεθα.

§125ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Λυποῦμαι, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἐκτεθῶ εἰς ὁμιλίαν ἔχουσαν τὸ περίβλημα ῥητορείας τῶν μυθικῶν χρόνων....

§126ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὁρίστε; ... Ἐνόμιζον μήπως ἦναι οἱ ἰδικοί μου. (Γέλωτες).

§127ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ὄχι· ἡσυχεῖτε.... Βεβαίως δὲν δύναται νὰ γείνῃ σήμερον ἐκτενὴς λόγος περὶ δικαστικῶν, διότι τὸ θέμα δὲν δίδει πρὸς τοῦτο ἀφορμήν. Μόνον διότι προεκλήθην προσωπικῶς παρὰ τοῦ Βουλευτοῦ Ἀττικῆς, ἐκφράζω γνώμην· λέγω δὲ, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τῶν μισθῶν τῶν δικαστῶν, καὶ συνηγόρησα πρὸς τοῦτο, καὶ ὑπόσχεσιν ἔλαβον παρὰ τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἤθελεν αὐξήσει ὅλων τῶν δικαστῶν τοὺς μισθούς· ἐπεθύμουν δὲ νὰ ἐγίνετο αὔξησις μείζων πολὺ ἐκείνης, ἥτις ἐγένετο διὰ τοῦ ἀναστελλομένου νόμου. Εἶπον τότε, ὅτι ἡ αὔξησις τοῦ μισθοῦ μόνον τῶν τῆς ἀνωτάτης βαθμίδος δικαστῶν ἤθελε βλάψει, καὶ ἔβλαψε, τὴν λειτουργίαν τῆς δικαιοσύνης τοῦ πρώτου καὶ δευτέρου βαθμοῦ. Σήμερον, ὅτε ἡ κοπὶς τῶν οἰκονομιῶν τοσοῦτον ἀμειλίκτως ἐπέρχεται, ἀφαιροῦσα δαπάνας καὶ τῆς πρώτης ἀνάγκης ἀπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅτε ἡ χεὶρ ἡ φορολογικὴ ἐπιβάλλεται βαρυτάτη εἰς ὅλας τὰς τάξεις τῶν πολιτῶν, — διότι ἐγὼ φοβοῦμαι, ὅτι καὶ τὰ μέτρα τὰ εἰσαχθέντα θέλουσι θεωρηθῆ ἐντὸς ὀλίγου ἀνεπαρκῆ, καὶ ἄλλα θὰ ὑποβληθῶσιν ἡμῖν βαρύτερα, — σήμερον, ὅτε πρὸ τοιαύτης εὑρισκόμεθα ἀνάγκης, τὸ προτεινόμενον μέτρον ἀναγκάζομαι νὰ ἀνεχθῶ ὡς μέτρον πρόσκαιρον καὶ ἐσχάτης ἀνάγκης ὑπαγόρευσιν, φρονῶν, ὅτι πρῶτοι οἱ Ἀρεοπαγῖται θέλουσιν ὑποστῆ τὴν στέρησιν μεθ’ ὑπομονῆς, βέβαιοι, ὅτι προσφέρουσι νέαν ἀπόδειξιν ἀγάπης πρὸς τὴν πατρίδα· ἡμεῖς δὲ, ἐὰν σιωπήσωμεν, ἐπιτελοῦμεν ἕτερον καθῆκον. Ἐν τούτοις ἐκφράζω τὴν γνώμην καὶ ὑποβάλλω τὴν πρότασιν, ὅπως ἡ σύνταξις τῶν Ἀρεοπαγιτῶν καὶ τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν αὐτῶν κανονίζηται οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐλαττώσεως, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μισθοῦ, οἷος ἦτο πρὸ τῆς ἐλαττώσεως· διότι ἀναστολὴν ἁπλῆν διατάσσει τὸ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχέδιον τῆς πληρωμῆς τῆς προσθήκης. Θὰ ἦτο δὲ εὐχῆς ἔργον, ἂν ῥητῶς ἐξεφράζετο τοῦτο ἐν τῷ νόμῳ, καὶ οὕτως ἐδίδετο εἰς αὐτοὺς ἡ ἐνθάῤῥυνσις, ὅτι αἱ οἰκογένειαί των θὰ εἶχον ἀνακούφισιν μείζονα. Δὲν ἠξεύρω, ἂν θὰ υἱοθετήσῃ τὴν πρότασίν μου τὸ Ὑπουργεῖον. Τοιαύτην ἔχων τότε γνώμην, εἶμαι συνεπὴς πρὸς ἐμαυτόν. Ἤδη ὅμως ὁ ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος, ὁ ὁποῖος ἐφρόνει τότε καὶ ὑπεστήριζεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ αὐξηθῇ ἡ μισθοδοσία, σήμερον δὲ φρονεῖ τοὐναντίον, ὅτι ἡ αὔξησις πρέπει νὰ μείνῃ, αὐτὸς πρέπει νὰ συμβιβάσῃ ἑαυτὸν πρὸς ἑαυτόν. Ἀφοῦ δὲ συχνάκις ἀκούω καταφερομένας ἐφ’ ἡμῶν, ἀπό τινων ἐντεῦθεν ἑδωλίων, συμβουλῶν ἀποστροφὰς, θὰ δώσω καὶ ἐγὼ μίαν, ἥτις εἴθε νὰ τοῖς χρησιμεύσῃ. Οἱ Ἄραβες ἔχουσι παροιμίαν, καθ’ ἣν ἡ σιωπὴ εἶναι χρυσῆ, καὶ ὁ λόγος ἀργυροῦς. Ὁμιλοῦντες συχνάκις καὶ συμβουλεύοντες πολλὰ, λησμονοῦσιν, ὅτι πολὺ πλουσιώτεροι εἰς ἐκτίμησιν παρὰ τῷ κοινῷ θὰ ἦσαν, ἂν ἐζήτουν ν’ ἀποκτήσωσι τὴν ὑπόληψιν ταύτην διὰ τοῦ χρυσοῦ τῆς σιγῆς ἢ διὰ τοῦ ἀργύρου τοῦ λόγου.

§128ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἂν ἡ ῥητορική μου ἦναι τῶν μυθικῶν χρόνων, περὶ τούτου θὰ κρίνῃ ἡ κοινωνία, περὶ τούτου κρίνουσιν οἱ μετ’ ἐμοῦ βουλευόμενοι, ἀλλὰ θὰ κρίνωσιν αὐτοὶ καὶ τὴν ῥητορικὴν ἐκείνων, οἵτινες σταθμίζουσι τὴν ῥητορικήν των κατὰ τοὺς πρακτικοὺς τούτους καιροὺς, οἱ ὁποῖοι τὸν λόγον των ῥυθμίζουσι κατὰ τὰς ὑπαγορεύσεις τοῦ κόμματος, καὶ δὲν τολμῶσι νὰ ἀντιταχθῶσι κατὰ οἱουδήποτε μέτρου, ἔστω καὶ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον κατ’ ἰδίαν πολλάκις κατεδίκασαν. Δὲν φθάνω μέχρι τοῦ ῥητορικοῦ αὐτοῦ ὕψους· τὸν συγχαίρω διὰ τὴν ῥητορικὴν, τὴν ὑποβαλλομένην εἰς τὴν ὑψηλὴν πολιτικὴν, ἣν τόσον ἐπιτηδείως ὑπηρετεῖ. Ἀλλὰ ἡ ῥητορικὴ ἡ ἰδική μου εἶναι ῥητορικὴ, ἡ ὁποία προέρχεται ἀπὸ τὰς ἐμπνεύσεις τῆς καρδίας μου καὶ ἡ ὁποία μοὶ ὑπαγορεύεται ἀπὸ τὰ μεγάλα συμφέροντα τοῦ τόπου μου, τὰ ὁποῖα βλέπω διακινδυνεύοντα σήμερον. Αὐτὰ νὰ μάθωσιν οἱ νέοι, καὶ νὰ μὴ αὐθαδιάζωσι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§129ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ναυπλίας ὤφειλε νὰ ἀναμνησθῇ τὴν ἀσιατικὴν παροιμίαν, πρὶν ἢ λάβῃ τὸν λόγον· ἂν δὲ ἀνεμιμνήσκετο αὐτῆς ταχύτερον, ἀληθῶς δὲν θὰ εὑρίσκετο εἰς τὴν θέσιν νὰ βεβαιοῖ μὴ ἀκριβῆ. Αἱ ἀγορεύσεις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Ναυπλίας εἶναι ἐστενογραφημέναι· ἐκεῖ θέλει ἴδει, ὅτι, ἐναντίον τῶν διαμαρτυριῶν τῶν ἄλλων ἀντιπολιτευομένων Βουλευτῶν, ἔσπευδε καὶ ἐπέσπευδε τὴν αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας τῶν Ἀρεοπαγιτῶν· καὶ ηὔχετο μὲν ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας καὶ τῶν Ἐφετῶν καὶ τῶν Πρωτοδικῶν, ἀλλ’ οὐδόλως ἐξήρτησε τὴν ψῆφόν του ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας τῶν Ἀρεοπαγιτῶν ἐκ τῆς αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας τῶν Ἐφετῶν καὶ τῶν Πρωτοδικῶν. Ταῦτα ἀναγράφουσι τὰ πρακτικά. Ἀκριβῶς δ’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ὑπεστηρίζομεν τότε, ὅτι ἦτο ἀσύμφορον εἰς τὴν δικαστικὴν ὑπηρεσίαν, μία τάξις δικαστικῶν προσώπων νὰ ἀμείβηται δι’ αὐξήσεως, αἱ δὲ λοιπαὶ νὰ παραλείπωνται, οὐδέποτε ὑπεστήριξεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ναυπλίας. Τυχαίως χθὲς ἀνεγίνωσκον τὴν ἀγόρευσίν του, καὶ ἠδυνάμην νὰ τῷ τὴν ἀναγνώσω καὶ σήμερον, κατ’ ἀντιμωλίαν, διὰ νὰ ἀναμνησθῇ, τίνα ὑπεστήριξεν. Ἐγὼ ὅμως εἰς οὐδεμίαν εὑρίσκομαι ἀντίφασιν πρὸς ἐμαυτὸν, μήτε τώρα, μήτε ἄλλοτε, μήτε ὑπῆρξεν ἡ πολιτεία μου τοιαύτη, ὥστε νὰ ἔχω ἀνάγκην νὰ ἀναμιμνήσκωμαι τῆς ἀσιατικῆς παροιμίας. Ἡ πολιτεία μου ὑπῆρξε πάντοτε καθαρὰ καὶ συνεπής, οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ εὕρῃ καὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἀκόμη, καθ’ ἣν ὑπῆρξα μέλος τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, καὶ τὴν παραμικρὰν ἀφορμὴν μομφῆς. Ἀντεπολιτεύθην τὴν Κυβέρνησιν τὸ 1887, καὶ τὴν ἀντιπολίτευσιν ἐκείνην ἐδικαίωσαν αἱ ἐκλογαί, αἱ κατόπιν ἐπελθοῦσαι. Ἀντεπολιτεύθην κατὰ σειρὰν τὰς ἔκτοτε Κυβερνήσεις, καὶ τὰ ἀποτελέσματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἐφθάσαμεν, δικαιολογοῦσι τὴν πολιτείαν μου ἐκείνην. Δὲν ἔχω δὲ, ὅταν τοιαύτην μετῆλθον πολιτείαν, ἐγὼ ἀνάγκην νὰ ἀναμιμνήσκωμαι, ὡς ὁ συνάδελφος, ὅτι ἡ σιγὴ εἶναι ἐκ χρυσοῦ· δικαιοῦμαι, εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἔσφαλον καὶ ἐξακολουθοῦσι σφάλλοντες, νὰ τοῖς ὑποδεικνύω δι’ ἠχηρᾶς φωνῆς, τινὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς τοιαύτης πολιτείας των κατὰ τὸ παρελθὸν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ μέλλον.

§130ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἀφοῦ τὸ ζήτημα ἦλθεν εἰς τὴν πρέπουσαν αὐτῷ περιωπὴν, δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε. Ἤδη τὴν γνώμην μου τὴν ἐξέφρασα. Ὅσοι κρίνουσιν, ὅτι ἀντιφάσκω πρὸς ἐμαυτὸν, ἂς μὲ κατακρίνωσι. Θέλω δεχθῆ τὴν κατάκρισιν. Ἀλλ’ ἐπεθύμουν νὰ ἀνεγινώσκετο ὁ λόγος μου, ἀφοῦ ἔχω τὴν εὐχαρίστησιν καὶ τὴν τιμὴν νὰ σώζηται εἰς τὴν μνήμην τοῦ συναδέλφου. Καὶ τότε ἐφρόνουν καὶ σήμερον φρονῶ ἀνεπαρκῆ τὸν μισθὸν, ἀλλ’ ἀφοῦ τὸ μέτρον τοῦτο φέρεται ὡς προσωρινὸν καὶ ἀναγκαῖον, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τὸ ἀνεχθῶμεν, ὡς ἀνωτέρας βίας ὑπαγόρευσιν.

§131ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος παρεξήγησε τὴν σημασίαν τῆς ἀσιατικῆς παροιμίας, ἣν βεβαίως ὑπὲρ ἑαυτοῦ καὶ μόνου ἐπεκαλέσθη ὁ Βουλευτὴς Ἀργολίδος. Εἶναι γνωστόν τοῖς πᾶσιν, ὅτι ὁ κ. Ποταμιάνος κατὰ τὴν παρελθοῦσαν τῆς Βουλῆς περίοδον προσεποιεῖτο τὸν ἀνεξάρτητον καὶ ἀτίθασσον, καὶ ἐλάμβανε τότε συχνὰ πυκνὰ τὸν λόγον, καὶ ὡμίλει οὐ μόνον περὶ δικαστικῶν νομοσχεδίων, ἀλλὰ καὶ περὶ ἀτμοπλοΐας, καὶ περὶ Ὑπουργείου συγκοινωνίας, καὶ περὶ τόσων ἄλλων ἀντικειμένων. Ἔκτοτε ὅμως μετεβλήθησαν οἱ καιροὶ, καὶ ὁ Βουλευτὴς Ἀργολίδος, ἐξ ἀνεξαρτήτου καὶ ἀτιθάσσου, κατέστη ἓν τῶν μᾶλλον εὐτάκτων καὶ πειθηνίων μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου, ἀφ’ ὅτου, γενόμενος ὀπαδὸς τοῦ κ. Τρικούπη, ὑπήχθη εἰς τὴν πειθαρχίαν, τὴν διακρίνουσαν τὸ κόμμα τούτου. Ἔκτοτε σιγὴν βαθεῖαν τηρεῖ ὁ κ. Ποταμιάνος ἐπὶ παντὸς ζητήματος, καὶ μόλις σήμερον, προκληθεὶς, ἐδήλωσεν, ὅτι τὸ λέγειν εἶναι ἄργυρος, τὸ δὲ σιγᾷν χρυσὸς, οἱονεὶ θέλων οὕτω νὰ ἐξηγήσῃ εἰς τοὺς ἀγνοοῦντας τὰ κατ’ αὐτὸν, διατὶ πρὶν τόσον πολὺ ἐλάλει, καὶ διατὶ τώρα κατεδίκασεν ἑαυτὸν εἰς ἀφασίαν.

§132ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Βλέπετε ὅτι, μόνον ὅταν μοὶ ἐδώκατε ἀφορμὴν, ὡμίλησα· σᾶς ἐπλήρωσα δι’ ἀργύρου, διότι ὁ χρυσὸς δὲν ἦτο καταληπτὸς εἰς ὑμᾶς, καὶ ἔκαμα τὴν παρατήρησιν, διὰ νὰ ἐννοήσητε ἀκριβῶς, ὅτι γνωρίζω νὰ κρατῶ τὸν οἴακα τοῦ λέγειν κατὰ τοῦτο, τὸ νὰ σιωπῶ ὁσάκις πρέπῃ· καὶ πρέπει νὰ σιωπᾷ τις, κατὰ τὴν γνωστήν σας παροιμίαν, ὅταν πρόκηται νὰ εἴπῃ χεῖρόν τι τοῦ σιγᾷν. Διὰ τοῦτο, ἂν ἠδυνάμεθα νὰ ὑποβάλωμεν εἰς στατιστικὴν τὴν πορείαν τῶν λόγων πολλῶν ἐκ τῶν συναδέλφων, ἠθέλομεν ἴδει, ὅτι, ὅσον περισσότερα ὁμιλοῦσι, τόσον ἐλαττοῦσιν αὐτόν. Τὸ λέγω καὶ εἰς σᾶς, ὅστις ἀπὸ τῆς Συνόδου ταύτης ἠρχίσατε νὰ μεταχειρίζησθε τὸν ἄργυρον, διότι κατὰ τὴν ἄλλην Σύνοδον εἴχετε τὸ τάλαντον τῆς σιωπῆς, καὶ σᾶς συνιστῶ νὰ προσέξητε, μήπως, ὅσον περισσότερον ὁμιλεῖτε, τόσον περισσότερον ζημιόνεσθε. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§133ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Θὰ προστεθῶσιν ἄλλα ἀντικείμενα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς αὔριον, καὶ ποῖα;

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ προστεθῶσι τὸ περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας καὶ τὸ περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ Πρεσβειῶν. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 1 καὶ 15′ μ. μ.