1892.02.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 39

τῆς 18 Φεβρουαρίου 1892.

(Τρίτη).

Ὥρα 3 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, παρόντων 83 Βουλευτῶν, ἄρχεται ἡ συνεδρίασις).

§1ΔΑΛΛΑΣ. Φήμη ἀπό τινος κυκλοφορεῖ μετ’ ἐπιτάσεως ἐν τῇ πόλει περὶ ὑπουργικῆς κρίσεως. Ἡ Βουλή, νομίζω, ὅτι πρὸ παντὸς ἔχει καθῆκον νὰ ἐξετάσῃ τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ἡ φήμη αὕτη ἔχηται ὑποστάσεώς τινος, ἔχει καθῆκον νὰ μάθῃ παρ’ αὐτῆς, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις, συνειδυῖα, ὅτι δὲν τυγχάνει τῆς ὑποστηρίξεως τῆς πλειονοψηφίας, σπεύδῃ νὰ προκαλέσῃ τὴν κρίσιν ταύτην, ἢ τὸ Στέμμα, ἐπισκοποῦν ἀπὸ τῆς θέσεως αὑτοῦ τὴν πορείαν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, εὗρεν αὐτὴν ἀσυμβίβαστον πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ κυριάρχου λαοῦ. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ σπεύσω νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπερώτησιν ταύτην, καὶ νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα πρὸ παντὸς ἐπισπεύσῃ νὰ δώσῃ πληροφορίας περὶ τῆς σπουδαίας ταύτης διαδόσεως, ἥτις ἀπὸ βαθείας πρωΐας συνταράσσει τὴν πόλιν. (Εὖγε! εὖγε! ἐκ τῆς δεξιᾶς, χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§2Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἀνὰ τὴν πόλιν διαδοθεῖσα φήμη, ἥτις ἠνάγκασε τὸν φίλον μου Βουλευτὴν ἐκ Λαρίσσης νὰ ἀπευθύνῃ τὴν ἐπερώτησιν, δὲν στερεῖται βάσεως. Ἡ Κυβέρνησις διετέλει ἐν πλήρει ὁμοφωνίᾳ μετὰ τῆς πλειονοψηφίας, δὲν διετέλει ὅμως καὶ ἐν διχογνωμίᾳ μετὰ τοῦ Στέμματος. Ἀλλὰ χθὲς προσῆλθεν εἰς τὴν οἰκίαν μου ὁ Γραμματεὺς τῆς Α. Μεγαλειότητος κ. Καλίνσκης, καὶ μοὶ ἀνεκοίνωσεν, ὅτι εἶχεν ἀποστολὴν ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, ἵνα ἔλθῃ πρός με. Ἀφοῦ δ’ εἶπον αὐτῷ νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἀποστολήν του, μοὶ εἶπεν ὁ κ. Καλίνσκης, ὅτι ὁ Βασιλεὺς διέταξεν αὐτὸν νὰ ἔλθῃ πρός με, ἵνα μοὶ εἴπῃ νὰ ὑποβάλω τὴν παραίτησίν μου. Εἰς τὸν Γραμματέα τῆς Α. Μεγαλειότητος ἀπήντησα, ὅτι θέλω συγκαλέσει περὶ τὴν ἑσπέραν τοὺς συναδέλφους μου Ὑπουργοὺς, θέλω ἀνακοινώσει αὐτοῖς τὴν διαταγὴν τοῦ Βασιλέως, καὶ θέλω συσκεφθῆ μετ’ αὐτῶν περὶ τοῦ πρακτέου, θέλω δὲ τότε σπεύσει νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὸν Βασιλέα τὰ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀποφασισθησόμενα. Ἀληθῶς τὸ ἑσπέρας συνῆλθον οἱ Ὑπουργοὶ ἐν τῇ οἰκίᾳ μου, συνεζητήσαμεν τὰ περὶ τῆς γενομένης ἀνακοινώσεως, καὶ ἐμείναμεν πάντες σύμφωνοι, ὅτι τὸ μὲν δικαίωμα τοῦ Βασιλέως νὰ διορίζῃ καὶ νὰ παύῃ τοὺς Ὑπουργοὺς εἶναι ἀναντίῤῥητον, διότι ἀνέγραψεν αὐτὸ τὸ Σύνταγμα, ἀλλ’ ὅτι ἡμεῖς, ὡς Ὑπουργοὶ, οἵτινες ἀπολαμβάνομεν πλήρους τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, εἴχομεν καθῆκον νὰ μείνωμεν εἰς τὰς τάξεις, εἰς τὰς ὁποίας ἐτάχθημεν ἐπὶ τῇ ἐνδείξει τοῦ Κοινοβουλίου. Ἑπομένως συνετάξαμεν ἀναφορὰν πρὸς τὸν Βασιλέα, τὴν ὁποίαν σήμερον τὴν πρωΐαν ἀπεστείλαμεν εἰς τὰ ἀνάκτορα. Ἡ ἀναφορὰ ἔχει οὕτως (ἀναγινώσκει): «Μεγαλειότατε. «Ὁ Γραμματεὺς τῆς Ὑμετέρας Μεγαλειότητος κύριος Καλίνσκης, ἐλθὼν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου σήμερον, καθ’ ὥραν 3 μ. μ., προσεκάλεσεν αὐτὸν κατ’ ἐντολὴν τῆς Ὑμετέρας Μεγαλειότητος, ἵνα ὑποβάλῃ τὴν παραίτησιν αὐτοῦ. «Τὸ ἄρθρον 31 τοῦ Συντάγματος ἀνέθηκεν εἰς τὸν Βασιλέα τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν καὶ παύειν τοὺς Ὑπουργούς· ἑπομένως εἰς τὴν Ὑμετέραν Μεγαλειότητα ἀπόκειται νὰ ἐνασκήσῃ καθ’ ἡμῶν τὸ δικαίωμα τῆς παύσεως, διότι τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἔχει λόγον, οὐδὲ δικαίωμα νὰ παραιτηθῇ, ἀφοῦ ἀπολαμβάνει πλήρους τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Κοινοβουλίου. «Ἐν Ἀθήναις τὴν 17 Φεβρουαρίου 1892. «Ὑποσημειούμεθα εὐσεβάστως. Θεόδωρος Π. Δηλιγιάννης, Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Λεωνίδας Δεληγεώργης. Ἀλέξανδρος Θ. Ζαΐμης. Ἀχιλλεὺς Γεροκωστόπουλος. Κωνσταντῖνος Α. Κουμουνδοῦρος.» Ἡ ἀπόφασις, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον συνεφώνησε, βάσιν ἔχει, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἀπολαμβάνει τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, ὡρμήθη δὲ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐκ τῆς πεποιθήσεως ταύτης, διότι καθ’ ἁπάσας τὰς ψηφοφορίας, τὰς γενομένας κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην, μεγάλη κατεδηλώθη ἡ ὑπὲρ τοῦ Ὑπουργείου πλειονοψηφία. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐνδέχεται νὰ τεθῇ εἰς ἀμφιβολίαν τοῦτο, εἴχομεν καθῆκον νὰ σπεύσωμεν εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα ἀνακοινώσωμεν τὰ γενόμενα καὶ παρακαλέσωμεν αὐτὴν νὰ ἀποφανθῇ, ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς ἐπράξαμεν. (Μάλιστα! μάλιστα! ἐκ τῆς δεξιᾶς, παρατεταμένα χειροκροτήματα καὶ ζητωκραυγαὶ ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Διὰ τοῦτο λαμβάνομεν τὴν τιμὴν νὰ προβάλωμεν εἰς τὴν Βουλὴν ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἔχῃ τὴν γνώμην, ὅτι καλῶς ἐπράξαμεν, θέλει ψηφοφορήσει, ὅτι μεταδίδωσιν εἰς ἡμᾶς τὴν ἐμπιστοσύνην της· ἐὰν ἔχῃ τὴν ἐναντίαν γνώμην, θέλει ἀρνηθῆ εἰς ἡμᾶς τὴν ἐμπιστοσύνην της. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ συναινέσῃ νὰ ἀποδεχθῇ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον προβάλλομεν, καὶ νὰ δώσῃ ἐπ’ αὐτοῦ τὴν ψῆφόν της. (Μάλιστα! μάλιστα! ἐκ τῆς δεξιᾶς, παρατεταμένα χειροκροτήματα καὶ ζητωκραυγαὶ ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Ἡ πρότασις εἶναι: «Ἡ Βουλὴ ἐπιδοκιμάζει τὴν πρὸς τὸν Βασιλέα ὑποβληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου ἀπάντησιν, ἐκφράζουσα δὲ πλήρη τὴν ἐμπιστοσύνην της πρὸς αὐτὸ, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.»

§3ΛΕΒΙΔΗΣ. Πολὺν χρόνον ἔχω ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, ἐκφράζων, εἴτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, εἴτε ἀπὸ τῆς θέσεώς μου ἐκείνης, τὴν γνώμην μου περὶ τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς χώρας. Ἔβλεπον τὰ πράγματα ὁπωσδήποτε ὁμαλῶς βαίνοντα, καὶ ἐθεώρουν ὅτι ὁ λόγος μου οὐδαμῶς ἦν χρήσιμος, ἵνα φωτίσῃ τὰς γνώμας τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν ἄλλαις ἐποχαῖς καὶ ἐν ἄλλοις χρόνοις, τρικυμιώδεσιν ἀληθῶς καὶ μεγάλοις, πολλάκις ἡ φωνή μου ἡ εἰλικρινής, νομίζω, ἠκούσθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἀλλ’ ἀπέναντι πλειονοψηφίας τοσοῦτον συμπαγοῦς, καὶ ὁπωσδήποτε τῶν πραγμάτων ὁμαλῶς βαινόντων, ἐθεώρουν, ὅτι ἡ ἐμὴ ἀσθενὴς γνώμη οὐδαμῶς ἠδύνατο νὰ συντελέσῃ εἰς φωτισμὸν τῆς Κυβερνήσεως. Ἔμενον λοιπὸν ἐκεῖ ἐπάνω παρατηρητὴς μόνον προσεκτικός, ἀλλὰ καὶ ἄφωνος, ἐπισκοπῶν τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀληθῶς ὑπῆρξαν ζητήματα καὶ περιστάσεις, καθ’ ἃς ἔσχον γνώμην ἀντίθετον πρὸς τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐν κοινοβουλευτικῷ καὶ συνταγματικῷ πολιτεύματι, ἡ ἀτομικὴ ἑκάστου γνώμη ὅταν δὲν γίνεται δεκτὴ παρὰ τῶν ἄλλων, δὲν πρέπει νὰ ἐρεθίζηται καὶ νὰ συντελῇ εἰς τὴν ῥιζηδὸν μεταβολὴν τῶν πολιτικῶν αὐτοῦ φρονημάτων. Ἄλλως τὰ κόμματα ἐξαλείφονται, καὶ μετ’ αὐτῶν καταῤῥέει καὶ τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, ὑφ’ οὗ διέπεται καὶ ἡ ἡμετέρα χώρα. Ἀλλοίμονον εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα, ἐὰν πᾶς Βουλευτής, οὗτινος ἡ γνώμη ἐπὶ μὴ ῥιζικῶν ζητημάτων δὲν ἐγένετο ἀσπαστὴ μετὰ χειροκροτημάτων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεώς του, ἔπρεπε νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὴν ἀντίθετον φάλαγγα, κλονίζων οὕτω τὰς πεποιθήσεις τοῦ λαοῦ ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν. Τοῦτο πάντοτε ἐπεζήτησαν αἱ ἀπόλυτοι μοναρχίαι καὶ οἱ ἀπόλυτοι μονάρχαι, καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου εἰργάσθησαν πάντοτε, ὅπως ὑπονομεύσωσι τὰ συνταγματικὰ πολιτεύματα. Ἐὰν ἄρα εὑρέθην διαφωνῶν ἐπί τινων ἢ καὶ ἐπὶ πολλῶν ζητημάτων, οὐδαμῶς ὅμως καὶ οὐδέποτε ἔσχον τὴν γνώμην, ὅτι τὰ ζητήματα ταῦτα ἦσαν ἱκανὰ, ἵνα μεταβάλωσι τὰ πολιτικὰ φρονήματά μου· πέποιθα δὲ, ὅτι καὶ ἄλλοι ἐκ τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ὑπὸ τῶν αὐτῶν, οἵων καὶ ἐγὼ, ἰδεῶν ἐμφορούμενοι, ἐνέμενον εἰς τὰς κυβερνητικὰς τάξεις. Ἀλλ’ ἤδη, Κύριοι, κρίσις αἰφνιδία διαχέεται ἐπὶ τῆς χώρας. Ἡ σιωπὴ παντὸς πολιτικοῦ ἀνδρὸς, τὴν θέσιν ἐκείνην, ἣν καὶ ἐγὼ ἐτήρησα, ἀκολουθήσαντος, βεβαίως ἠδύνατο καὶ ἔπρεπε νὰ παρεξηγηθῇ. Καθῆκον ἔχομεν ἄρα νὰ ἐκφράσωμεν ἐν πεποιθήσει καὶ θάῤῥει τὴν γνώμην ἡμῶν περὶ τῆς γεννηθείσης πολιτικῆς κρίσεως. Καὶ ὁποία τάχα εἶναι αὕτη; Ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν, ἐγγυᾶται, ὅτι δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ κυβερνῶσα τὴν χώραν; Αἰσθάνεται ἆρά γε τοὺς βραχίονας αὑτῆς τοσοῦτον στιβαροὺς, ὥστε, μεθ’ ὅλας ταύτας, τὰς πανταχόθεν, καὶ κάτωθεν καὶ ὁθενδήποτε, ὑπονομεύσεις, νὰ διεξαγάγῃ τὴν διοίκησιν τῆς χώρας; Ἐμπρὸς, καὶ οὐδένα ἂς φοβῆται! (Εὖγε! ἐκ δεξιῶν, χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Αἰσθάνεται, ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἕνεκα οἱωνδήποτε λόγων, οἱωνδήποτε ἀτυχῶν περιστάσεων, ἐσαλεύθη τὸ ἔδαφος ὑπὸ τοὺς πόδας αὑτῆς; Ἂς ἀποχωρήσῃ, καὶ ἂς ἀφήσῃ τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας εἰς ἄλλους. Ἀλλ’ ἐγὼ, Κύριοι, ὁ ἐξ ἐλευθέρας ἐκλογῆς πολλάκις εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην λαβὼν τὴν τιμὴν νὰ εἰσέλθω, καὶ ὡς ἀντιπολιτευόμενος πάντοτε, βλέπω ἐντεῦθεν μὲν εἰς ἄτακτον τραπέντας ἄλλους φυγὴν (εὖγε! καὶ χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων), ἐκεῖθεν δὲ ὀλίγους τινὰς, οὐδὲ τὰς ἕδρας τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἱκανοὺς νὰ συμπληρώσωσιν, ἀπουσιάζοντας ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων), ἐνῷ τοὐναντίον βλέπω συμπαγῆ φάλαγγα ἐξ ὀγδοήκοντα καὶ τριῶν ἐλευθέρων ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, ἐλθόντων ἐνταῦθα κατόπιν ἐκλογῶν, ἐνεργηθεισῶν οὐχὶ ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, φάλαγγα, λέγω, ἐκθύμως ὑποστηρίζουσαν τὴν Κυβέρνησιν ταύτην. Νομίζω ἄρα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται εἰσέτι νὰ κρατήσῃ τὸ πηδάλιον τῆς Πολιτείας, ὅτι δὲν ἐπέστη ἡ ὥρα, καθ’ ἣν ὡς πλοίαρχος δειλὸς νὰ ἐγκαταλίπῃ εἰς ναύτην τὸ πηδάλιον τοῦ κυμαινομένου σκάφους τῆς Πολιτείας. Οὐδὲ μετεμελήθην, διότι ἐπολέμησα τὰς ὑπὸ τὸν κ. Τρικούπην Κυβερνήσεις, οὐδ’ εἶναι καιρὸς καὶ ἀνάγκη νὰ ἀναλάβῃ οὗτος τὴν διεύθυνσιν τῶν τῆς χώρας. Τί πρὸς ἐμὲ, ἐὰν ἐλαφραί τινες διαφωνίαι, ἢ καὶ σοβαραὶ ἔστω, ἐπὶ ἄλλων ζητημάτων ἐχώρησαν καὶ ἐμὲ, ἢ καὶ ἄλλους συναδέλφους, ἐκ τῆς πορείας τῆς Κυβερνήσεως; Θέλομεν ἆρά γε θέσει τὰς ἀτομικὰς ἡμῶν ἰδέας, ἢ ἔστω καὶ τὰ ἐπαρχιακὰ συμφέροντα, ὑπεράνω τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων; ὑπεράνω τῶν θεσμῶν τοῦ τόπου; (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ τότε, Κύριοι, δὲν ἤθελον ἔχει τὴν τιμὴν, ἀλλεπαλλήλως ὡς ἀντιπολιτευόμενος ἐκλεγόμενος ὑπὸ λαοῦ φιλελευθέρου καὶ ἐργατικοῦ καὶ νοήμονος συνεχῶς ἐπὶ δεκάδα καὶ πλέον ἐτῶν, νὰ ἀγορεύω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Οὐδ’ ὑπάρχουσι μεταξὺ ἡμῶν πολιτικοὶ ἄνδρες ὑπὲρ μερικῶν ζητημάτων καταστρέφοντες τὰ γενικὰ ζητήματα τοῦ κόμματος, ὅπερ ἐστὶν ἡ πατρίς. Διὰ τοῦτο, τὸ κατ’ ἐμὲ, ἐλευθέρως καὶ μετὰ θάῤῥους θέλω δώσει τὴν πολιτικήν μου ψῆφον ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν μάλιστα ἡ φωνή μου ἠδύνατο, ἐξερχομένη τῆς αἰθούσης ταύτης, νὰ φθάσῃ καὶ εἰς ὑψηλοτέρας σφαίρας, καίτοι ἐγὼ οὐδεμίαν ὑψηλοτέραν σφαῖραν ἀναγνωρίζω τῆς τοῦ Κοινοβουλίου, (εὖγε! εὖγε! χειροκροτήματα) καίτοι σέβομαι εἴπερ τις καὶ ἄλλος τὸν Ἄνακτα, ἤθελον συμβουλεύσει ἐκείνους, οἵτινες κρύπτονται ὄπισθεν τοῦ ἀνευθύνου ἄρχοντος, νὰ σκεφθῶσιν, ὅτι τοιαῦτα πειράματά εἰσιν ἐπικίνδυνα εἰς τὰς ἐλευθερίας τῆς χώρας, ἑπομένως δὲ καὶ εἰς τὴν ὕπαρξιν αὐτὴν τῆς χώρας. Διότι ἡ Ἑλλὰς ἄνευ τῶν ἐλευθεριῶν αὐτῆς εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ. Αἱ ἀναπληρωματικαὶ βουλευτικαὶ ἐκλογαὶ ἀπέβησαν πᾶσαι ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως· αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ τοῦ Κράτους σχεδὸν πᾶσαι ἀπέβησαν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἂν οἱ φίλοι μου δὲν ἐτάσσοντο ἐναντίον τοῦ υἱοῦ τοῦ γέροντος Καλλιφρονᾶ, βεβαίως ὁ νῦν ἀξιότιμος Δήμαρχος τῆς Πρωτευούσης δὲν ἤθελεν ἔχει τὴν εὐχαρίστησιν (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων) καὶ τὴν τιμὴν νὰ διευθύνῃ τὰς τύχας τοῦ δήμου· ἐὰν δὲ ἡ ἀπασχόλησίς μου ἐν Ἀθήναις κατὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς δὲν ἦτο τοσοῦτον μεγάλη, ἠθέλομεν ἔχει τὸ ἀτύχημα ἢ τὸ εὐτύχημα νὰ μὴ ἔχωμεν συνάδελφον ἐνταῦθα τὸν φίλον μου ἐκ Πειραιῶς κ. Μουτσόπουλον. Καὶ αἱ βουλευτικαὶ ἄρα ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαὶ καὶ αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ ἀπέβησαν ὑπὲρ τοῦ καθεστῶτος κόμματος. Τί ζητοῦσι, καὶ τί ἐρωτῶσι τοὺς πολιτικοὺς ἐκείνους ἄνδρας, περὶ ὧν ἔμαθον, ὅτι ἀπὸ πρωΐας ἀναβαίνουσι καὶ καταβαίνουσι τὰς κλίμακας τοῦ ἀνακτόρου; Ἀντιπροσωπεύουσιν ἆρά γε ἐκεῖνοι τὴν θέλησιν τῆς πλειονοψηφίας τοῦ κυριάρχου λαοῦ; Τὰ γεγονότα ἀποδεικνύουσι τὸ ἐναντίον. Βεβαίως, κατὰ τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος, τὸ Στέμμα δύναται, ὀψέποτε θελήσῃ, νὰ κηρύξῃ διαζύγιον ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλ’ ἐὰν τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος οὕτως ἔχῃ, βεβαίως ὅμως αἱ συνήθειαι αἱ συνταγματικαὶ ἀντιστρατεύονται πρὸς τὴν τοιαύτην πρᾶξιν. Ἐὰν ἡ φωνή μου ἠδύνατο νὰ φθάσῃ μέχρις ἐκείνων, οἵτινες συμβουλεύουσι τὸν ἀνώτατον καὶ ἀνεύθυνον ἐν Ἀθήναις ἄρχοντα, ἤθελον εἶπει αὐτοῖς, ὅτι μὲ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ δὲν παίζουσιν οἱ κυβερνῶντες (χειροκροτήματα). Ἤθελον ἐρωτήσει αὐτοὺς, εἰς ὁποίαν ἆρά γε κατάστασιν πολιτικὴν καὶ ἠθικὴν ἤθελον εὑρεθῆ, ἐν ᾗ ἂν περιπτώσει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπανελάμβανεν ὅ,τι ἔπραξε κατὰ τὴν 14ην Ὀκτωβρίου, περὶ οὗ ἐγὼ τοὐλάχιστον οὐδαμῶς ἀμφιβάλλω; (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐβεβαίωσεν ἡμᾶς, ὅτι μετὰ τοῦ Στέμματος εἰς οὐδεμίαν εὑρίσκεται διχογνωμίαν. Ἡ ψηφοφορία, ἡ πρὸ ὀλίγων στιγμῶν, ἀπέδειξεν, ὅτι τὸ Κοινοβούλιον μεταδίδωσι τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτοῦ εἰς τοὺς κυβερνῶντας τὴν χώραν· αἱ ἀναπληρωματικαὶ βουλευτικαὶ ἐκλογαὶ κατέδειξαν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ποτὲ δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι πλανήθη κατὰ τὴν 14 Ὀκτωβρίου· αἱ δημοτικαὶ καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος ἐκλογαὶ ἐνίσχυσαν τὴν ἰδέαν ταύτην. Τί ἆρά γε ζητοῦσι; Ζητοῦσι νὰ σφετερισθῶσι δικαιώματα, ἅτινα ἴσως μὲν ἔχουσιν ἐκ τοῦ γράμματος τοῦ νόμου, δὲν ἔχουσιν ὅμως ἐκ τοῦ πνεύματος τῶν Συνταγμάτων; Νομίζω, Κύριοι, ὅτι οἱ ἄλλως πως συμβουλεύοντες τὸ Στέμμα οὐδαμῶς ἐμπνέονται ὑπὸ ἰδεῶν συνταγματικῶν καὶ δικαίων· νομίζω, ὅτι δὲν σκέπτονται ἀπὸ ὑψηλοτέρας περιωπῆς· καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι μετ’ οὐ πολὺν χρόνον, ἐὰν αἱ ἐνέργειαι αὐτῶν ἰσχύσωσι, θέλουσι πάλιν πικρῶς μετανοήσει, ὡς μετενόησαν καὶ ἄλλοτε κατὰ τὸ παρελθόν. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τίθημι κατὰ μέρος ὅλας τὰς μικρὰς ἐκείνας διαιρέσεις, τίθημι κατὰ μέρος πᾶσαν δευτερεύουσαν διαφωνίαν. Καὶ νομίζω ὅτι, ἐὰν συνταγματικῶς θέλωμεν νὰ κυβερνώμεθα, οὕτως ὀφείλομεν ἐν κρισίμοις περιστάσεσι τοῦ ἔθνους νὰ πράττωμεν. Ἀλλοίμονον, ἐπαναλαμβάνω, ἐὰν αἱ ἀτομικαὶ ἡμῶν γνῶμαι, ἢ ἔστω ὁ ἐγωϊσμὸς, ἢ ἔστω τὸ ἀτομικὸν συμφέρον, ὑπερισχύσωσι τῶν σκέψεων ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τοῦ τόπου! Τοῦτο ἴσως ζητοῦσιν ἄλλοι· ἀλλ’ ἡ πλήθουσα αὕτη συνέλευσις διαψεύδει τὰς ἐλπίδας ἐκείνων. Δὲν ἀμφιβάλλω, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι σταθεροὶ θέλετε ἐμμείνει εἰς τὰς τάξεις ὑμῶν, ἀναμένοντες τὸ μέλλον. Λαμβάνοντες δ’ ὑπ’ ὄψιν τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου, μὴ ἀμφιβάλλετε ποσῶς, ὅτι ἡ νίκη πάντοτε ἔσεται ὑπὲρ ἐκείνων, οἵτινες ἐπολέμησαν καὶ θέλουσι πολεμήσει, ὑφ’ οἱασδήποτε περιστάσεις, ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ, ὑπὲρ τοῦ Συντάγματος. (Εὖγε! εὖγε! Χειροκροτήματα παρατεταμένα.)

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, ὡς ἠκούσατε, τίθεται ζήτημα ἐμπιστοσσύνης. Ἡ πρότασις ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἡ Βουλὴ ἐπιδοκιμάζει τὴν πρὸς τὸν Βασιλέα ὑποβληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου ἀπάντησιν, ἐκφράζουσα δὲ πλήρη τὴν ἐμπιστοσύνην αὑτῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι.

§5Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ Ὑπουργοὶ εἴμεθα παρόντες· ἡ παρουσία ἡμῶν λογίζεται εἰς τὴν ἀπαρτίαν, ἀλλὰ ψῆφον ἐμπιστοσύνης δὲν δίδομεν πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς· ἀρνούμεθα ψῆφον. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνοματικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν κ. κ. Π. Σάκκη καὶ Ἀλεξ. Μ. Κανάρη, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας):

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 83. Ἐκ τούτων 78 εἶπον Ναὶ, καὶ 5, οἱ Ὑπουργοὶ, ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ πρότασις περὶ ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐγένετο δεκτή. (Ζήτω τὸ Ἔθνος! Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§7Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ ἀνηγγέλθη εἰς τὴν Βουλὴν ἡ ὑφισταμένη ὑπουργικὴ κρίσις, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ προβῇ εἰς ἐργασίας, πρέπει νὰ περιμείνῃ· ὅταν δὲ λήξῃ ἡ ὑπουργικὴ κρίσις, ὁ κ. Πρόεδρος θὰ παρακληθῇ νὰ εἰδοποιήσῃ τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, ἵνα συνέλθωσιν εἰς συνεδρίασιν (Ζήτω ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως! Ζήτω ἡ Βουλή! Χειροκροτήματα παρατεταμένα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 4 καὶ 40′ μ. μ.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Αʹ.

ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ.

Ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὸ ἄρθρον 37 τοῦ Συντάγματος, διαλύομεν τὴν Βουλὴν τῆς ΙΒʹ Περιόδου, συγκαλοῦμεν δὲ, τοὺς μὲν ἐκλογεῖς τὴν τρίτην Μαΐου ἐνεστῶτος ἔτους, ἵνα ἐκλέξωσι τοὺς Βουλευτὰς, τὴν δὲ Βουλὴν ἐν Ἀθήναις τὴν εἰκοστὴν πέμπτην τοῦ αὐτοῦ μηνός. Ὁ Ἡμέτερος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς δημοσιεύσει καὶ ἐκτελέσει τὸ παρὸν διάταγμα. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 12 Μαρτίου 1892.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ

Κ. Κωνσταντόπουλος, Κ. Γ. Σαχτούρης, Λ. Μελετόπουλος, Σ. Δεϊμέζης, Χ. Μαστραπᾶς, Γ. Φιλάρετος, Κ. Ν. Παπαμιχαλόπουλος