1892.02.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 33

τῆς 10 Φεβρουαρίου 1892.

(Δευτέρα)

Ὥρα 4 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀναπληρωματικῆς ἐκλογῆς τοῦ νομοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος.

§2ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἀναβληθῇ, παρακαλῶ, διότι ἡ ἔκθεσις δὲν διενεμήθη ἐγκαίρως.

§3Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν, αἱ ἐκλογαὶ πάντοτε προηγοῦνται.

§4ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Ἀφοῦ ἐγένετο τοιαύτη ἔνστασις, ἂς ἀναβληθῇ.

§5ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συναινεῖ ἡ Βουλὴ νὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον ἡ συζήτησις τῆς ἀναπληρωματικῆς ἐκλογῆς τοῦ νομοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος;

§7ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς κατὰ τῶν πρώην Ὑπουργῶν Χαριλάου Τρικούπη, Δημητρίου Βουλπιώτου, Στεφάνου Δραγούμη, Γεωργίου Θεοτόκη καὶ Νικολάου Τσαμαδοῦ.

§9ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει ὑπόμνημά τι τοῦ πρώην τμηματάρχου κ. Ἐπαμεινώνδα Πετιμεζᾶ. Νὰ ἀναγνωσθῇ.

§10ΣΑΚΚΗΣ. Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν νὰ ἀναγνωσθῇ, ἀλλὰ τὸ καλλίτερον εἶναι νὰ τυπωθῇ.

§11ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Δὲν δύναται νὰ μὴ ἀναγνωσθῇ, διότι τὸ ἔγγραφον αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴν ἀπολογίαν ἑνὸς τῶν κατηγορουμένων.

§12ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐγκρίνῃ, δύναται νὰ καλέσῃ τὸν μὴ ὄντα Βουλευτήν. Ἡ Βουλὴ τὸν ἐκάλεσεν, ἀλλὰ δὲν ἠθέλησε νὰ ἔλθῃ. Δὲν ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ ἀκούσωμεν τὸ ἔγγραφον αὐτὸ, ἀφοῦ ἔχομεν ἤδη ἔγγραφον τὴν ἀπολογίαν του. Ἐὰν ἐπιμένητε, δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν, ἀλλὰ δὲν εἶναι νόμιμον.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε ἡ Βουλὴ συναινεῖ νὰ μὴ ἀναγνωσθῇ τὸ ὑπόμνημα τοῦ κ. Πετιμεζᾶ.

§14ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς;

§16ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ὑπολαμβάνει ὡς ἐπιβεβλημένην εἰς ἑαυτὴν τὴν ἀποχὴν ἀπὸ τῆς παρούσης συζητήσεως, διότι φρονεῖ, ὅτι πάντα τὰ γενόμενα ἐπὶ τῇ περὶ κατηγορίας προτάσει ἐγένοντο παρὰ τὸν νόμον. Ἡ Βουλὴ ἦτο ὑποχρεωμένη, ὅταν ὑπεβλήθη ἡ περὶ κατηγορίας πρότασις, νὰ προέλθῃ ἄνευ ἀναβολῆς εἰς τὴν ἐπ’ αὐτῆς ἀπόφασιν· ὅταν δὲ προῆλθεν εἰς τὴν ἀπόφασιν περὶ σχηματισμοῦ ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ὤφειλε νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν αὐτῆς, καὶ νὰ διαῤῥυθμίσῃ τὰ τῶν ἐργασιῶν της οὕτως, ὥστε ἐντὸς τῆς αὐτῆς Συνόδου ν’ ἀγάγῃ τὴν ὑπόθεσιν εἰς ὁριστικὸν πέρας. Δὲν ἐπετρέπετο δ’ αὐτῇ νὰ ἀφήσῃ νὰ παρατείνῃ τὴν ἐκκρεμότητα μέχρι τῆς ἑπομένης Συνόδου. Κατ’ ἀκολουθίαν ἡ Ἀντιπολίτευσις οὐδὲν ἕτερον ἔχει νῦν νὰ πράξῃ, εἰμὴ διὰ τῆς ψήφου τῶν παρόντων ἐν Ἀθήναις μελῶν αὐτῆς νὰ καταδηλώσῃ τὴν ὁποίαν ἔχει γνώμην ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου καὶ ὡς πρὸς τὴν κατάδηλον παράβασιν τῶν διατάξεων τοῦ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμου. Ἀλλὰ, καίτοι τοιαύτη εἶναι ἡ ἀπόφασις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἐνῷ ἡμεῖς, οἱ τεταγμένοι εἰς αὐτὴν, ἀλλ’ ἐκλεγέντες μέλη τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ἀποδεχόμεθα καὶ ἐπιδοκιμάζομεν ταύτην, ἐπιβάλλεται οὐχ ἧττον εἰς ἡμᾶς ἰδιαίτερον καθῆκον, τὸ καθῆκον τῆς πρὸς τὴν Βουλὴν δοσιλογίας ἐπὶ τῇ ἀνατεθείσῃ εἰς τὴν ἀνακριτικὴν ἐπιτροπὴν ἐντολῇ. Ἐπειδὴ δὲ, ὡς ἐκ τῆς ὁποίας εἴχομεν καὶ ἔχομεν γνώμης, ὅτι τὸ τρίτον στάδιον τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἐξῆλθε προφανῶς τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου τεταγμένων ὁρίων, οὗ ἕνεκεν δὲν ἠδυνήθημεν νὰ συντάξωμεν καὶ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλὴν ἔκθεσιν μειονοψηφίας, ὀφείλομεν νὰ ἐκπληρώσωμεν τὸ καθῆκον τοῦτο, μετέχοντες τῆς σημερινῆς συζητήσεως. Εἰς τὴν ἐκτέλεσιν δὲ τοῦ καθήκοντος τούτου τοσούτῳ μᾶλλον προθύμως προσέρχομαι, ὅσῳ δὲν πρόκειται σήμερον ἡ Βουλὴ νὰ ἀσχοληθῇ εἰς θέμα σχετιζόμενον πρὸς πρόσωπα ἢ πρὸς πρόσωπον, οἱανδήποτε καὶ ἂν κατέχῃ τοῦτο ὑψηλὴν θέσιν ἐν τῇ ἡμετέρᾳ Πολιτείᾳ. Καίτοι δὲ πεποιθότως φρονῶ, ὅτι δὲν προβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν σήμερον θέμα προσωπικὸν, οὐχ ἧττον δὲν δύναμαι νὰ ἀποκρύψω, ὅτι ἔχω περὶ τῶν προσώπων τῶν παρ’ ἡμῖν πολιτευομένων γνώμην διάφορον ἐκείνης, τὴν ὁποίαν εἶχον οἱ ὑποβαλόντες τὴν περὶ κατηγορίας πρότασιν. Κατὰ τὴν γνώμην μου, οἱ ἐν Ἑλλάδι πολιτευόμενοι βιοῦσι βίον ἐπίμοχθον καὶ ἀνιαρὸν, ὑποβάλλονται εἰς μυρίας θυσίας καὶ ἐνοχλήσεις, οὐδόλως δὲ ὁμοιάζουσι πρὸς τὸν βίον τῶν πολιτευομένων τῶν ἄλλων πεπολιτισμένων χωρῶν. Παρ’ ἡμῖν δυστυχῶς, ὁ πολιτικὸς ἀνταγωνισμὸς προέβη μέχρι τοσούτου, ὥστε νὰ ἀνοίξῃ χάσμα εὐρὺ καὶ εἰς τὰς κοινωνικὰς καὶ εἰς τὰς ἀτομικὰς σχέσεις τῶν πολιτευομένων. Ἀφοῦ δὲ τοιαύτην ἔχω γνώμην περὶ πάντων τῶν ἐν Ἑλλάδι πολιτευομένων, οἴκοθεν ἐννοεῖται, ὁποίαν ἔχω γνώμην περὶ τῶν πολιτευτῶν ἐκείνων, οἵτινες κατέσχον ἐξαιρετικὴν θέσιν ἐν τῇ Πολιτείᾳ ἡμῶν, οἵτινες ἀφιέρωσαν τὸν βίον αὐτῶν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς πατρίδος ἡμῶν, οἵτινες κοσμοῦνται δι’ ἐξόχων ἀρετῶν, καὶ οἵτινες προσήνεγκον εἰς τὴν χώραν ἡμῶν πολυτίμους ὑπηρεσίας. Ἀλλ’ εἶπον, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ θέματος ἀφορῶντος εἰς πρόσωπα, διότι τότε ἴσως δὲν ἤθελον μετάσχει εἰς τὴν παροῦσαν συζήτησιν· τοὐναντίον φρονῶ, ὅτι τὸ σημερινὸν θέμα ἀφορᾷ εἰς ἕτερόν τι, σπουδαιότερον. Ἡ Βουλὴ σήμερον καλεῖται νὰ παράσχῃ εἰς πάντα τὸν ἔσω καὶ ἔξω κόσμον τὴν ἀπόδειξιν, ἂν ἤμεθα ἄξιοι τῶν φιλελευθέρων θεσμῶν, πρὸς ἀπόκτησιν τῶν ὁποίων πολλαὶ πρὸ ἡμῶν γενεαὶ εἰργάσθησαν καὶ εἰς πολλὰς ὑπεβλήθησαν θυσίας. Καλεῖται σήμερον ἡ Βουλὴ, ἵνα δώσῃ ἀπόδειξιν, ἂν ἦναι ἱκανὴ νὰ διαχειρισθῇ τὸν ὕψιστον τῶν νόμων, τὸν περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, τὸν νόμον ἐκεῖνον, ὅστις ὑπὸ τοῦ θεμελιώδους ἡμῶν πολιτεύματος προώρισται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἐξυπηρέτησιν μεγίστων τῆς πατρίδος ἡμῶν συμφερόντων, καὶ οὐχὶ εἰς ἐξυπηρέτησιν πολιτικῶν παθῶν, ἢ εἰς ἐκτροχιασμὸν τοῦ πολιτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ. Τοιαύτην ἔχει σημασίαν τὸ ὑποβαλλόμενον σήμερον ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς θέμα. Καί τοι δὲ διάφορον ἔχω γνώμην πρὸς τοὺς ὑπογράψαντας τὴν περὶ κατηγορητηρίου πρότασιν, καίτοι νομίζω, ὅτι καὶ οὗτοι καὶ οἱ ψηφίσαντες ὑπὲρ τῆς συστάσεως τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς ὤφειλον περισσότερον νὰ σκεφθῶσι καὶ νὰ σεβασθῶσι τὰ πολύτιμα τῆς πατρίδος συμφέροντα, πρὸς τὰ ὁποῖα συνδέεται ἡ ὑπόθεσις αὕτη, οὐχ ἧττον φρονῶ, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη καὶ ἡ ἐπακολουθήσουσα αὐτὴν ἀπόφασις τῆς Βουλῆς συνετέλεσεν εἴς τι καλόν· ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ ἐξετασθῶσι τὰ κατὰ τὴν πολιτείαν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, διαχειρισαμένης τὰ κοινὰ ἐπὶ πενταετίαν περίπου, καὶ νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι αὕτη διαχειρίσθη τὴν ἀνατεθεῖσαν εἰς αὐτὴν ἐξουσίαν κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος οὐ μόνον εἰς κατηγορίαν δὲν δίδει χώραν, ἀλλ’ οὔτε εἰς μομφὴν πολιτικήν. Τίς δύναται νὰ ἀρνηθῇ τὰς δυσχερείας, κατὰ τῶν ὁποίων ἐπάλαισεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις; Τίς δύναται νὰ μὴ ὁμολογήσῃ, ὅτι οἱ ἐπιτετραμμένοι τὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν ὑποβάλλονται εἰς πολλὰς ἐνοχλήσεις καὶ περιπετείας, εὑρίσκονται δὲ ἐνίοτε εἰς στιγμὰς, καθ’ ἃς δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς αὐτοὺς νὰ ἀφιερῶσι πᾶσαν τὴν προσοχήν των εἰς τὴν αὐστηρὰν ἑρμηνείαν τῶν ὁποίων ἐφαρμόζουσι νόμων, ἢ νὰ ἐλέγχωσιν αὐστηρῶς τὴν ὁποίαν δίδουσιν εἰς αὐτοὺς ἑρμηνείαν οἱ τμηματάρχαι καὶ εἰσηγηταὶ τοῦ Ὑπουργείου; Καὶ ὅμως ἐκ τῆς γενομένης ἐξετάσεως ἀπεδείχθη, ὅτι καὶ εἰς τὸ καθῆκον τοῦτο δὲν καθυστέρησαν οἱ ἀποτελέσαντες τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν. Δὲν νομίζω ἀναγκαῖον ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, συζητῶν ἐπὶ πάντων τῶν ἄρθρων, τῶν ἀναφερομένων εἰς τὸ κατηγορητήριον, διότι νομίζω, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ κρίνει ἑαυτῆς ἀνάξιον νὰ ἀσχοληθῇ ἐπὶ ἐκείνων τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα καὶ αὐτὴ ἡ ἐπιτροπὴ ἔκρινεν ὡς μὴ δικαιολογοῦντα, οὐδὲ ἐξήτασε κἂν ἐν ἀνακριτικῇ ἐπιτροπῇ. Κρίνω δὲ χρήσιμον νὰ περιορισθῶ εἰς μόνον τὸ ἕτερον τῶν δύο θεμάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε πρότασιν παραπομπῆς εἰς τὸ εἰδικὸν δικαστήριον κατὰ τοῦ Προέδρου τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως· διὰ βραχέων δὲ θέλω συζητήσει ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ προϊόντος τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα, ὡς ἐκ τοῦ νόμου, τοῦ ἐπιτρέψαντος τὴν συνομολόγησιν αὐτῶν, εἶχον εἰδικὸν προορισμόν. Ἔχετε πάντες ὑπ’ ὄψιν τὰς ὑποβληθείσας εἰς τὴν Βουλὴν καταστάσεις, ἐν ταῖς ὁποίαις λεπτομερῶς διαγράφεται ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἐχρησιμοποιήθη τὸ προϊὸν τῶν δανείων τούτων. Ἔχω πεποίθησιν, ὅτι πάντες ἐμελετήσατε τὰς καταστάσεις ταύτας, καὶ ἔχετε ἤδη ἐσχηματισμένην πεποίθησιν καὶ γνώμην πεφωτισμένην. Νομίζω ὅμως, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ τῆς ἐξετάσεως τοῦ θέματος τούτου, ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τῶν καταστάσεων, τὰς ὁποίας τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἀπέστειλεν εἰς τὴν ἀνακριτικὴν ἐπιτροπήν. Θὰ παρακαλέσω δὲ πάντας ὑμᾶς, πρὸ πάντων δὲ τοὺς εἰδικοὺς περὶ τὸν χειρισμὸν τῶν ἀριθμῶν, νὰ κρατήσωσιν ἀνὰ χεῖρας τὰς καταστάσεις ταύτας, καὶ νὰ παρακολουθήσωσι τὴν βραχεῖαν συζήτησιν, τὴν ὁποίαν εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ποιήσωμαι ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος. Αἱ τυπωθεῖσαι καταστάσεις αὗταί εἰσιν ἐν ὅλῳ δέκα. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ λάβητε ἀνὰ χεῖρας τὴν πρώτην κατάστασιν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὸ δάνειον τῶν 135 ἑκατομμυρίων, διὰ νὰ ἐξαγάγητε ἐξ αὐτῆς, ὁποῖαι ποσότητες διετέθησαν πρὸς ὃν εἶχε προορισμὸν τὸ δάνειον τοῦτο. Κατὰ τὴν κατάστασιν ταύτην διετέθησαν:

Ἤτοι ἐδαπανήθησαν ἐν ὅλῳ δι’ ὃν προορισμὸν εἶχε τὸ δάνειον τοῦτο φράγκα 78,093,453. Παραλείπω τὰς πληρωμὰς, τὰς γενομένας λόγῳ τοκοχρεωλύτρων τοῦ δημοσίου χρέους καὶ ἄλλων ἀναγκῶν τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ, περὶ ὧν θὰ λαλήσω βραδύτερον. Σᾶς παρακαλῶ μετὰ τοῦτο νὰ λάβητε ἀνὰ χεῖρας τὴν ὑπ’ ἀριθ. 2 κατάστασιν τοῦ Ὑπουργείου, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὸ δάνειον τῶν 15 ἑκατομμυρίων εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, τὸ μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συνωμολογημένον. Ἐπὶ τῆς καταστάσεως ταύτης δὲν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ σᾶς ἀπασχολήσω, διότι τὸ δάνειον τοῦτο οὐδένα εἶχεν εἰδικὸν προορισμόν. Μετὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ λάβητε ἀνὰ χεῖρας τὴν ὑπ’ ἀριθ. 3 κατάστασιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὸ δάνειον τῶν 1,200,000 λιρῶν, τὸ ὁποῖον εἶχεν εἰδικὸν προορισμόν. Τὸ δάνειον τοῦτο συνωμολογήθη δυνάμει τοῦ νόμου ΑΨʹ τῆς 2 Φεβρουαρίου 1889, καὶ τοῦ ἀπὸ 14 Φεβρουαρίου 1889 Β. Διατάγματος· προωρίσθη δὲ εἰς ἐξόφλησιν κεφαλαίου καὶ τόκων: αʹ) τοῦ πρὸς τὰς Τραπέζας Ἐθνικὴν, Κωνσταντινουπόλεως καὶ Ἠπειροθεσσαλίας χρέους τοῦ Δημοσίου ἐκ φράγκων 10,200,000, συνομολογηθέντος διὰ συμβάσεως τῆς 23 Νοεμβρίου 1887, κυρωθείσης διὰ τοῦ νόμου ΑΦΞΕʹ τῆς 23 Νοεμβρίου 1887, καὶ βʹ) τοῦ ἐκ λιρῶν 400,000 δανείου, τοῦ ληφθέντος δυνάμει τοῦ νόμου ΑΧΞΑʹ τῆς 4 Δεκεμβρίου 1888. Κατὰ τὴν κατάστασιν, ἣν ἔχετε ἀνὰ χεῖρας, ἐπληρώθησαν:

Παραλείπονται καὶ ἐνταῦθα αἱ ἀναγραφόμεναι ποσότητες, αἵτινες ἐπληρώθησαν πρὸς ἀνάγκας ἄλλας τοῦ Δημοσίου. Σᾶς παρακαλῶ μετὰ τοῦτο νὰ λάβητε ἀνὰ χεῖρας τὴν ἑτέραν, ὑπ’ ἀριθ. 4, κατάστασιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὸ δάνειον τῶν 5 ἑκατομμυρίων λιρῶν. Τὸ δάνειον τοῦτο συνωμολογήθη δυνάμει τοῦ νόμου ΑΨʹ τῆς 2 Φεβρουαρίου 1889 καὶ τοῦ ἀπὸ 6 Μαΐου 1889 Β. Διατάγματος· προωρίσθη δέ: αʹ) Εἰς ἐξόφλησιν τοῦ ἐκ φράγκων 60,000,000 δανείου, συνομολογηθέντος δυνάμει τοῦ νόμου ΥΛΒʹ τῆς 3 Ἰανουαρίου 1879. βʹ) Εἰς ἐξόφλησιν τοῦ ἐκ λιρῶν 950,480 δανείου, συνομολογηθέντος δυνάμει τοῦ νόμου ΑΔΠΕʹ τῆς 14 Δεκεμβρίου 1887 (σιδηρόδρομος Μύλων–Καλαμῶν). γʹ) Εἰς ἐξόφλησιν τοῦ ἐκ λιρῶν 148,780 δανείου, συνομολογηθέντος δυνάμει τοῦ νόμου ΑΔΠΖʹ τῆς 14 Δεκεμβρίου 1887 (σιδηρόδρομος Μεσολογγίου–Ἀγρινίου), καὶ δʹ) Εἰς τὴν ἐν μέρει ἐξόφλησιν τοῦ δανείου τῶν 26 ἑκατομμυρίων, συνομολογηθέντος δυνάμει τοῦ νόμου ΦΒʹ τῆς 30 Νοεμβρίου 1874, καὶ μετατραπέντος διὰ τοῦ νόμου ΑΧΕΔʹ τῆς 6 Δεκεμβρίου 1886. Κατὰ τὴν κατάστασιν λοιπὸν τοῦ Ὑπουργείου, ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τούτου ἐπληρώθησαν τὰ ἑξῆς ποσά:

Καὶ ἐνταῦθα παραλείπω τὰ ποσὰ, τὰ ἀναγραφόμενα ἐν τῇ καταστάσει, τῶν ὁποίων ἐγένετο χρῆσις εἴτε πρὸς πληρωμὴν τοκοχρεωλύτρων, εἴτε πρὸς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Μετὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ λάβητε ἀνὰ χεῖρας τὴν ὑπ’ ἀριθ. 5 κατάστασιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὸ δάνειον τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τούτου ἐπληρώθησαν:

Μετὰ τοῦτο σᾶς παρακαλῶ νὰ λάβητε ἀνὰ χεῖρας τὴν κατάστασιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὸ δάνειον ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Κατ’ αὐτὴν, τὸ ἐπιτρεπόμενον ὑπὸ τῶν νόμων πρὸς κυκλοφορίαν διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους ποσὸν ἀνέρχεται εἰς 73,600,000. Κατὰ δὲ τὴν 20 Ὀκτωβρίου 1890 ὑπῆρχεν ἐν κυκλοφορίᾳ ποσὸν δρ. 63,520,622, ὥστε ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ λάβῃ ἐκ τοῦ δανείου τούτου, ὄντος, ὡς γνωστὸν, ἐπ’ ἀνοικτῷ λογαριασμῷ, ποσὸν δραχμῶν 10,079,378. Εἶτα παρακαλῶ νὰ λάβητε ἀνὰ χεῖρας τὴν ὑπ’ ἀριθμὸν 7 κατάστασιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὰ ἔντοκα γραμμάτια τοῦ Δημοσίου ἐπὶ τραπεζικοῖς γραμματίοις. Κατὰ τὴν κατάστασιν ταύτην, ἐπιτρέπεται ὑπὸ τῶν κειμένων νόμων ἡ ἔκδοσις τοιούτων γραμματίων μέχρι ποσοῦ 14,000,000. Κατὰ τὴν αὐτὴν κατάστασιν, κατὰ τὸ ἔτος 1888 ὑπῆρχον ἐν κυκλοφορίᾳ ἔντοκα γραμμάτια ἐκ δραχμῶν 11,886,672. Κατὰ δὲ τὴν 20 Ὀκτωβρίου 1890 εἶχον ἐλαττωθῆ εἰς τὸ ποσὸν δραχμῶν 6,459,594. Ἄρα ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἀπέσυρεν ἐκ τῆς κυκλοφορίας ἔντοκα γραμμάτια ἐκ δρ. 5,427,078. Μετὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ λάβητε ἀνὰ χεῖρας τὸν ὑπ’ ἀριθ. 8 πίνακα, τὸν ἀποσταλέντα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου καὶ ἀφορῶντα εἰς τὰ ἐξοφληθέντα ἐθνικὰ δάνεια κατὰ τὰ ἔτη 1886 μέχρι 1890 (ἤτοι ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως). Κατὰ τὴν κατάστασιν ταύτην, ἐπληρώθησαν εἰς ἐξόφλησιν ὑφισταμένων δανείων εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια δραχμαὶ 45,258,527. Μετὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ λάβητε ἀνὰ χεῖρας ἑτέραν κατάστασιν τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργείου, ὑπ’ ἀριθ. 9, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὴν ἀνάλυσιν τοῦ ἐκ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης ληφθέντος ποσοῦ ἐκ λιρῶν 13,987. Κατὰ τὴν κατάστασιν ταύτην, ἐπληρώθησαν δι’ ἔξοδα ναυπηγουμένων πλοίων 1200 λίραι, ἤτοι φράγκα 30,000. Μετὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ λάβητε ἀνὰ χεῖρας ἑτέραν κατάστασιν τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργείου, ὑπ’ ἀριθ. 10, ἀφορῶσαν εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῶν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135,000,000 ληφθέντων ποσῶν ἐκ δραχμῶν 539,071 δι’ ἔξοδα ὑπηρεσίας Ὑπουργείου Ναυτικῶν καὶ δραχ. 2,307,735 διὰ διαφόρους ἀνάγκας τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐν τῷ πίνακι τούτῳ θέλετε εὕρει ἀναγραφομένην ποσότητα 25,000 φράγκων, δαπανηθεῖσαν εἰς ἔξοδα ἐπιστασίας τῶν θωρηκτῶν. Ἐκ τῶν ἀριθμῶν, τοὺς ὁποίους παρέθηκα ὑμῖν, καὶ οἱ ὁποῖοι ἐξάγονται, ὡς παρετηρήσατε πάντες, ἀπὸ τὰς καταστάσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἀποδεικνύεται, ὅτι πρὸς τοὺς προορισμοὺς τῶν σχετικῶν νόμων διετέθησαν δραχμαὶ 238,256,155. Ἀλλ’ ἐὰν ἔχητε ἀνὰ χεῖρας καὶ τὴν ὁποίαν ἐγὼ ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασιν περὶ τοῦ ποσοῦ τῶν συνομολογηθέντων δανείων κατὰ τὰ ἔτη 1887 ἕως 1890, θέλετε παρατηρήσει, ὅτι ἐκ τοῦ προϊόντος τῶν δανείων τούτων εἰσεπράχθησαν δραχμαὶ 242,294,254. Ὑπολείπονται ἄρα 4 ἑκατομμύρια περίπου πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ποσοῦ τούτου. Θὰ σᾶς παρακαλέσω ὅμως νὰ ἐνθυμηθῆτε, ὅτι εἰς τὴν ὑπ’ ἀριθ. 1 κατάστασιν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὸ δάνειον τῶν 135 ἑκατομμυρίων, τὸ ποσὸν τὸ δαπανηθὲν διὰ κατασκευὴν τῶν θωρηκτῶν εἶναι ἔλασσον τῶν 26,000,000, ὅσα, ὡς γνωστόν, διετέθησαν πρὸς τοῦτο, κατὰ φράγκα 883,339. Ἐπίσης θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐνθυμηθῆτε, ὅτι ἐν τῇ ὑπ’ ἀριθ. 2 καταστάσει, τῇ ἀφορώσῃ εἰς τὸ δάνειον τῶν 1,200,000 λιρῶν, παρετηρήσατε, ὅτι ἐπληρώθησαν πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ προσωρινοῦ δανείου, τοῦ συνομολογηθέντος κατὰ τὸ 1887· ἐκ φράγκων 10,200,000 καὶ τῶν τόκων αὐτοῦ ἐπληρώθη μόνον ποσὸν 5,500,000, ὑπελείπετο δὲ πρὸς πληρωμὴν τὸ ὑπόλοιπον, ἐκ δραχμῶν 4,750,000· γνωστὸν δὲ εἶναι, ὅτι δὲν ὑπολείπεται ἤδη τοιαύτη τοῦ Δημοσίου ὀφειλή· εἶναι δὲ ὡσαύτως ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων γνωστόν, ὅτι ἡ πρὸς τὰς Τραπέζας Ἐθνικὴν καὶ Ἠπειροθεσσαλίας ὀφειλὴ τοῦ Δημοσίου ἐκ φράγκων 4,200,000 ἐπληρώθη ἐκ τῶν προσωρινῶν δανείων, τὰ ὁποῖα συνωμολογήθησαν κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1889 καὶ κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1890, τὰ ὁποῖα προσωρινὰ δάνεια ἐξωφλήθησαν ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Εἶναι λοιπὸν ἐπιβεβλημένον, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὰ 4,200,000, ἅτινα ὑπελείφθησαν πρὸς πληρωμὴν, καὶ ἅτινα ἐπληρώθησαν ἐκ τῶν αὐτῶν δανείων, δέον νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον πρότερον ἀνήνεγκον ὑμῖν. Ὀφείλω δὲ ὡσαύτως νὰ ὑπομνήσω εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι παρηκολούθησαν τοὺς ὁποίους παραθέτω ἀριθμοὺς, καὶ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δύνανται καὶ ταύτην τὴν στιγμὴν νὰ λάβωσιν ἀνὰ χεῖρας τὴν κατάστασιν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὸ δάνειον τῶν 1,200,000 λιρῶν, ὅτι, ἐνῷ τὸ προϊόν τοῦ δανείου τούτου ἦτο προωρισμένον πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ συνωμολογημένου δανείου διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου–Ἀγρινίου, ἐπληρώθη ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τούτου, κατὰ τὴν κατάστασιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, μόνον ἡ πρώτη δόσις ἐξ 70,807 λιρῶν, ὑπελείφθη δὲ ἡ δευτέρα δόσις, ἥτις συνίστατο εἰς τὸ αὐτὸ περίπου ποσὸν, καὶ ἥτις ἐπληρώθη βραδύτερον, ἀνερχομένη εἰς φράγκα 1,949,123, ἐπληρώθη δὲ ἐκ τῶν προσωρινῶν δανείων, τῶν συνομολογηθέντων δυνάμει Β. Διαταγμάτων κατὰ τὰ τέλη τοῦ 1889 καὶ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1890, καὶ τὸ ποσὸν αὐτῶν ἐξωφλήθη διὰ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Ἐπίσης ὀφείλω νὰ ὑπομνήσω ὑμῖν καὶ ποσότητά τινα ἄλλην, περὶ τῆς ὁποίας ἐν προγενεστέρᾳ συνεδριάσει ἐγένετο λόγος· ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τῶν 5,000,000 λιρῶν κατεβλήθησαν 503,000 διὰ στρατιωτικὰς οἰκοδομὰς, δυνάμει εἰδικοῦ νόμου, τοῦ νόμου τῆς 29 Δεκεμβρίου 1889. Ἐπίσης εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑπομνήσω ὑμῖν καὶ μίαν ἀνακρίβειαν τῶν καταστάσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιΐας, τὸ ἐξοφληθὲν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἣν καὶ ἐν ταῖς καταστάσεσι, τὰς ὁποίας ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας, συντεταγμέναις ὑπ’ ἐμοῦ, ἐσημείωσα, ὅτι δηλαδὴ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἀναγράφει ὡς ποσότητα πρὸς τοῦτο καταλογισθεῖσαν δραχμὰς 15,581,173, ἐνῷ πρὸς τοῦτο κατεβλήθη ποσὸν δραχμῶν 16,056,314, ἤτοι ὑπάρχει διαφορὰ 475,141. Τῇ προσθήκῃ τῶν ποσοτήτων τούτων ἔχομεν ποσότητα χρησιμοποιηθεῖσαν ὑπὲρ τῶν σκοπῶν, πρὸς οὓς προωρίσθησαν τὰ δάνεια, ἐκ δραχ. 246,266,758, ἤτοι πλέον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον εἰσεπράχθη ἐκ τοῦ προϊόντος τῶν δανείων· ἀλλ’ ὑπάρχει πρόχειρος ἡ ἐξήγησις τῆς διαφορᾶς ταύτης. Ἡ ἐξήγησις τῆς διαφορᾶς ταύτης ἀνάγεται εἰς τοῦτο, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἐνῷ ἀνέγραψεν εἰς τὴν ὑπ’ ἀριθμὸν 2 κατάστασιν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὸ δάνειον τῶν 15,000,000 δραχμῶν, τὴν ἐξόφλησιν τοῦ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν δανείου ἐκ δραχμῶν 2,422,422, τὴν ἀνέγραψεν ἐκ νέου εἰς ἑτέραν κατάστασιν, τὴν κατάστασιν δηλονότι τῶν ἐξοφληθέντων δανείων κατὰ τὸ διάστημα τῶν ἐτῶν 1887 μέχρι 1890· τὸ ποσὸν τοῦτο δέον νὰ ἐκπεσθῇ. Ἐπίσης δέον νὰ ἐκπεσθῇ ἕτερον ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐκ λάθους τοῦ συντάξαντος τὴν κατάστασιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἐσημειώθη ὡς δαπανηθὲν ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τῶν 5,000,000 λιρῶν, εἰς ἐξόφλησιν τοῦ δανείου τῆς ἀνεξαρτησίας, ἤτοι τοῦ δανείου τῶν 1824 καὶ 1825, διότι γνωστὸν εἶναι, ὅτι τὸ δάνειον τῆς ἀνεξαρτησίας δὲν ἐξωφλήθη ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τῶν 5,000,000 λιρῶν, ἀλλ’ ἐξωφλήθη ἐκ τοῦ προϊόντος ἐντόκων γραμματίων, ἅτινα ἡ Κυβέρνησις τελευταίως ἐξώφλησεν ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Ὅταν τὰ δύο ποσὰ ταῦτα ἐκπεσθῶσι, θέλετε ἔχει ποσὸν ἴσον πρὸς τὸ ποσὸν τὸ εἰσπραχθὲν ἐκ τῶν δανείων, περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται, τῶν ἐχόντων εἰδικὸν προορισμόν. Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη καὶ περὶ τῶν ποσοτήτων, αἵτινες ἀναγράφονται εἰς τὰς καταστάσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς διατεθεῖσαι εἰς τοκοχρεώλυτρα τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους καὶ εἰς ἄλλας ἀνάγκας, ἀναγεγραμμένας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, νὰ ποιήσωμαι μνείαν, ἵνα μορφώσητε πλήρη καὶ πεφωτισμένην πεποίθησιν περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν διετέθη τὸ προϊόν τῶν δανείων τούτων. Ἐπανέρχομαι εἰς τὰς αὐτὰς καταστάσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὀφείλω δὲ νὰ παρακαλέσω ὑμᾶς νὰ κρατῆτε ὑπὸ σημείωσιν τὰ ποσὰ, ἅτινα κατὰ τὰς καταστάσεις αὐτὰς διετέθησαν εἰς πληρωμὴν τοκοχρεωλύτρων, ἢ εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ προϋπολογισμοῦ. Κατὰ τὴν ὑπ’ ἀριθμὸν 1 κατάστασιν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὸ δάνειον τῶν 135 ἑκατομμυρίων, ἐπληρώθησαν ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου ἐκείνου φρ. 10,049,741 διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων τῆς πρώτης ἑξαμηνίας 1887, ἐπληρώθησαν εἰς διαφόρους ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν φρ.539,071, ἀλλ’ ὅταν ἐκπέσητε ἐκ τούτων φράγκα 25,000, ἅτινα ἐδαπανήθησαν δι’ ἔξοδα ἐπιστασίας τῶν θωρηκτῶν, ἔχετε 514,071· ἐπληρώθησαν τέλος εἰς διαφόρους ἀνάγκας τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ 2,307,735. Ὥστε ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων διετέθη προσωρινῶς εἰς ὑπηρεσίαν τῶν δανείων καὶ εἰς ἀνάγκας τοῦ προϋπολογισμοῦ τὸ ποσὸν 12,871,547. Ἐκ τοῦ δανείου τοῦ 1,200,000 λιρῶν ἐπίσης διετέθη προσωρινῶς διὰ τὴν δόσιν τοῦ δανείου τῶν τριῶν Μεγάλων Δυνάμεων τὸ ποσὸν φράγκων 600,000, διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τῶν 60,000,000 φρ. 779,275, διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων φρ. 120,475· ὡσαύτως εἰς τόκους τοῦ αὐτοῦ δανείου φράγκα 2,302,550, καὶ, τέλος, εἰς ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τῶν 120 καὶ 170 ἑκατομμυρίων φρ. 865,200. Ἤτοι ἐκ τοῦ δανείου τῶν 1,200,000 λιρῶν διετέθησαν εἰς πληρωμὴν τοκοχρεωλύτρων καὶ δι’ ἄλλας ἀνάγκας τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ φρ. 4,667,500. Ἐκ τοῦ δανείου τῶν 5,000,000 λιρῶν, κατὰ τὴν ὑπ’ ἀριθμὸν 4 κατάστασιν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς αὐτὸ, διετέθησαν:

Κατὰ τὴν ὑπ’ ἀριθ. 5 κατάστασιν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὸ δάνειον τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς – Λαρίσσης, ἐπληρώθησαν:

Ἀθροιζομένων τῶν ὁποίων παρέθηκα ὑμῖν ποσοτήτων ἐπὶ τῇ βάσει τῶν καταστάσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, συνάγεται, ὅτι ἐκ τοῦ προϊόντος τῶν δανείων τούτων διετέθη προσωρινῶς εἰς πληρωμὴν τοκοχρεωλυσίων καὶ εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐν ὅλῳ τὸ ποσὸν 55,215,776. Οὕτως ἐχουσῶν τῶν ἐπισήμων καταστάσεων, προκύπτει ἀφ’ ἑαυτοῦ τὸ ἐρώτημα, πῶς ὑποκατεστάθη ἢ μᾶλλον πῶς διετέθη τὸ ποσὸν τοῦτο; Κατὰ τὴν ὑπ’ ἀριθ. 8 κατάστασιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπληρώθησαν εἰς ἐξόφλησιν προηγουμένων δανείων κατὰ τὰ ἔτη 1887–1890 δραχ. 45,258,527. Κατὰ τὴν ὑπ’ ἀριθ. 7 κατάστασιν τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργείου, ἐπληρώθησαν εἰς ἐλάττωσιν τοῦ ποσοῦ τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ ἐντόκων γραμματίων ἐπὶ τραπεζικοῖς γραμματίοις 5,427,078. Ἐκ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 1 καταστάσεως τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργείου παρελείφθη τὸ πρὸς συμπλήρωσιν τῶν 26,000,000, τῶν δαπανηθέντων διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν θωρηκτῶν, ποσὸν φράγκων 883,339. Ἐκ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 3 καταστάσεως, τῆς ἀφορώσης εἰς τὸ δάνειον τῶν λιρῶν 1,200,000, παρελείφθη τὸ πληρωθὲν εἰς τὰς Τραπέζας πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ προσωρινοῦ δανείου τῶν 10,200,000 φράγκων, τοῦ συνομολογηθέντος κατὰ τὸ 1887, ποσὸν, ὅπερ κατεβλήθη βραδύτερον ἐκ τῶν προσωρινῶν δανείων, τῶν συνομολογηθέντων δυνάμει τῶν ἀπὸ 9 Δεκεμβρίου 1889 καὶ 27 Φεβρουαρίου 1890 Β. Διαταγμάτων (ἅτινα ἐξωφλήθησαν ἐκ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης), φράγκα 4,200,000. Ἐκ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 4 καταστάσεως, τῆς ἀφορώσης εἰς τὸ δάνειον τῶν λιρῶν 5,000,000, παρελείφθη ἡ βʹ δόσις τοῦ διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μεσολογγίου–Ἀγρινίου συνομολογηθέντος δανείου, ὡς πληρωθεῖσα βραδύτερον ἐκ τῶν αὐτῶν προσωρινῶν δανείων, ἅτινα ἐξωφλήθησαν ἐκ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, φράγκα 1,949,123. Ἐκ τῆς αὐτῆς ὑπ’ ἀριθ. 4 καταστάσεως παρελείφθη τὸ ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ αὐτοῦ δανείου πληρωθὲν ποσὸν διὰ στρατιωτικὰς οἰκοδομὰς, περὶ ὧν καὶ πρότερον ἀνέφερον ὑμῖν, ἤτοι 503,000. Ἐκ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 8 καταστάσεως τοῦ ἰδίου Ὑπουργείου παρελείφθη τὸ πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιίας πληρωθὲν ὑπόλοιπον 475,141. Κατὰ τὰς ἐπισήμους ἄρα καταστάσεις, ἐπληρώθησαν ἐν ὅλῳ 58,696,208, ἤτοι πλέον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον, κατὰ τὰς καταστάσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, εἶχεν εἰσπραχθῆ ἐκ τοῦ προϊόντος τῶν δανείων καὶ διετέθη προσωρινῶς εἰς πληρωμὴν τοκοχρεωλυσίων καὶ εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου δέον νὰ ἐκπεσθῶσι: αʹ) τὰ ἐκ λάθους ἀναγραφέντα εἰς τὰς καταστάσεις ὡς δὶς πληρωθέντα πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ δανείου πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐκ δραχ. 2,422,422· βʹ) τὰ ἀναγραφέντα ὡς πληρωθέντα πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ δανείου τῶν 1824 καὶ 1825 ἐκ δραχ. 832,688· γʹ) τὰ πληρωθέντα διὰ τὸν σιδηρόδρομον Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων φρ. 112,450 καὶ δʹ) τὰ πληρωθέντα διὰ παλαιὸν λογαριασμὸν τοῦ δανείου τῶν 1824 καὶ 1825 φρ. 80,600. Ὥστε δέον νὰ ἐκπεσθῶσιν ἐκ τῶν 58,696,208 τὰ παρατεθέντα ἀνωτέρω ποσὰ ἐν ὅλῳ 3,448,160, καὶ οὕτως ἔχετε ὑπόλοιπον 55,248,048, ἤτοι ἔχετε τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι πᾶν ὅ,τι κατὰ τὰς καταστάσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν φαίνεται διατεθειμένον εἰς πληρωμὴν τοκοχρεωλύτρων καὶ ἄλλων ἀναγκῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ διετέθη ἐν τῇ ὁριστικῇ διαῤῥυθμίσει τοῦ προϊόντος τῶν δανείων πρὸς οὓς τὰ δάνεια ταῦτα προωρίσθησαν σκοπούς. Αἱ καταστάσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, αἱ σταλεῖσαι εἰς τὴν ἀνακριτικὴν ἐπιτροπὴν, εἶναι εἰλημμέναι ἐκ τοῦ προχείρου βιβλίου, τὸ ὁποῖον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν κρατεῖται, καὶ ἐν τῷ ὁποίῳ προχείρως σημειοῦνται τὰ ποσὰ, τὰ διατιθέμενα κατὰ λόγον τῶν ἐπειγουσῶν τῆς ἡμέρας ἀναγκῶν τοῦ δημοσίου ταμείου. Εἶπον καὶ ἐν ἄλλῃ συνεδριάσει, ὅτι τὰ χρήματα δὲν ἔχουσι σφραγῖδα, καὶ ὅτι οὐ μόνον δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, ἀλλ’ ἀπαγορεύεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅταν συνομολογῇ δάνεια, νὰ ζητῇ παρ’ ἐκείνων, οἵτινες ἀνέλαβον τὴν συνομολόγησιν αὐτῶν, νὰ ἀποστέλλωσι τὸ προϊὸν τῶν δανείων εἰς μεταλλικὸν νόμισμα εἰς Ἀθήνας, ἵνα κλεισθῇ τοῦτο ἐν τῷ Κεντρικῷ ταμείῳ, καὶ ἐντεῦθεν, ὁσάκις παρουσιάζηται ἀνάγκη τις ἐξ ἐκείνων, αἵτινες ἀνεγράφοντο εἰς τὸν νόμον, τὸν ἐπιτρέψαντα τὸ δάνειον, τότε καὶ μόνον νὰ χρησιμοποιῇ τὸ προϊὸν τοῦ δανείου. Ἐὰν τοιαύτην χρῆσιν τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου ἐποιεῖτο ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἤθελε κηρυχθῆ ὑπὸ τῆς Βουλῆς εἰς κατάστασιν ἀπαγορεύσεως. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς ἓν καὶ μόνον ὤφειλε νὰ ἀφορᾷ, νὰ μὴ ἀφήσῃ ἀνεκπληρώτους πρὸ τῆς ἐξαντλήσεως τοῦ προϊόντος τῶν δανείων τοὺς σκοπούς, πρὸς τοὺς ὁποίους τὰ δάνεια ταῦτα ἦσαν προωρισμένα. Ἀλλ’ ἔχομεν σήμερον τὴν πρότασιν τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, διάφορον τοῦ κατηγορητηρίου ἐν πολλοῖς. Κατὰ τὸ κατηγορητήριον ἐπρόκειτο περὶ 56 ἑκατομμυρίων· κατὰ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς πρόκειται μόνον περὶ 30 ἑκατομμυρίων. Κατὰ τὸ κατηγορητήριον ἐπρόκειτο περὶ ὑπερβάσεως πάντων τῶν νόμων, οἵτινες ἐν τῷ διαστήματι τῆς πενταετίας εἶχον ἐπιτρέψει τὴν συνομολόγησιν χρεωλυτικῶν καὶ παγίων δανείων· κατὰ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς πρόκειται περὶ μόνης τῆς παραβάσεως τοῦ νόμου, τοῦ ἐπιτρέψαντος τὸ δάνειον τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Ὅσοι ἐξ ὑμῶν ἀνεγνώσατε τοὺς ὁποίους συνέταξα καὶ ἐξήγησα διὰ βραχέων πίνακας, ἐπείσθητε βεβαίως, ὅτι εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ σκεφθῇ οὐ μόνον περὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ ἔργου, πρὸς ἣν ἀπέβλεπεν ἡ συνομολόγησις τοῦ δανείου, ἀλλὰ συνάμα καὶ περὶ τῆς ἀπαλλαγῆς τοῦ Δημοσίου ἐκ τῆς πληρωμῆς τῶν τόκων, τοὺς ὁποίους ὑφίστατο τὸ Κράτος ἀπὸ τῆς συνομολογήσεως τοῦ δανείου μέχρι τῆς διαθέσεως τοῦ προϊόντος αὐτοῦ. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀφοῦ ἐκράτησε τὸ ποσὸν, ὅπερ κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῶν ἁρμοδίων μηχανικῶν ἦτο ἀναγκαῖον διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος, ἤτοι ποσὸν φρ. 9,527,234, ὅπερ, ὡς ἀπεδείχθη ἐκ τῶν ὑστέρων, ἦτο ἐπαρκὲς διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς κατασκευῆς ἐπὶ χρονικῷ διαστήματι ὑπερβαίνοντι τὸ ἔτος, ὤφειλε νὰ σκεφθῇ περὶ τῆς διαθέσεως τοῦ ὑπολοίπου, ὡς ἐπιμελὴς κηδεμὼν τῶν ἐμπεπιστευμένων αὐτῷ συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ στερηθῇ μὲν ἐν καιρῷ τῶν ἀναγκαίων πρὸς ἐξακολούθησιν τοῦ ἔργου, δι’ ὃ ἐγένετο τὸ δάνειον, ἀλλὰ συνάμα νὰ ἀπαλλάξῃ τὸ Δημόσιον ἐκ τῶν ἐπιβαρυνόντων αὐτὸ τόκων, ἀφ’ ἧς τὸ δάνειον συνωμολογήθη μέχρι τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ὑπελογίζετο ὡς ἐπιβαλλομένη ἡ χρησιμοποίησις αὐτοῦ. Δὲν κρίνω ἐπάναγκες ἐν τῇ σημερινῇ συζητήσει νὰ ὑπομνήσω ὑμῖν ὅ,τι ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892 εἶπον ὑμῖν, τουτέστιν, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ὅτε συνωμολόγει τὸ προκείμενον δάνειον, ἐξ οὗ ὑπελογίζετο ἡ εἴσπραξις πραγματικοῦ κεφαλαίου ἐκ φρ. 80,000,000, διετέλει ἐν γνώσει, ὅτι ἅπαν τὸ προϊὸν τοῦ δανείου τούτου δὲν ἦτο χρήσιμον διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Πειραιῶς–Λαρίσσης, καὶ ὅτι μέρος αὐτοῦ ἤθελε χρησιμοποιηθῆ εἰς τροπὴν ἑτέρων τοῦ Κράτους δανείων, ἐπαγομένων μεῖζον βάρος ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων. Παραλείπω ὡσαύτως, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εὐλόγως ὑπελόγιζεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ πραγματοποιήσῃ βραδύτερον, ἤτοι ἐν τῷ προσήκοντι χρόνῳ, τὸ ὑπόλοιπον τοῦ δανείου ἐπὶ τῇ αὐτῇ καὶ κρείσσονι τιμῇ, καὶ διὰ τοῦ ὑπολοίπου τούτου ἤθελεν ἐπαρκέσει εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ σιδηροδρόμου. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτων, βέβαιον εἶναι, ὅτι ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς, δι’ ὅσων ἐνήργησε, δὲν ἀπεμακρύνθη τὸ παράπαν τοῦ σκοποῦ, πρὸς ὃν τὸ δάνειον τοῦτο προωρίσθη. Ὡς ἐκ τῶν ἐπισήμων καταστάσεων γινώσκετε, ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐπλήρωσεν ἐκ τοῦ δανείου εἰς τὸν ἐργολάβον τῆς κατασκευῆς φρ. 1,832,587 καὶ ἀφῆκε παρὰ τῷ συνομολογήσαντι τὸ δάνειον τραπεζ. οἴκῳ Hambro εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως 7,694,637 ἤτοι ἐν ὅλῳ φρ. 9,527,224 Τὸ ὑπόλοιπον δὲ, ἐκ φράγκων 30,000,000 περίπου, διέθηκεν: εἰς ἐξόφλησιν τῶν δανείων τῶν 25, 4, 26 καὶ 10 ἑκατομμυρίων, διαθέσας πρὸς τοῦτο ποσὸν 9,021,814, εἰς ἐλάττωσιν τοῦ ποσοῦ τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ ἐντόκων γραμματίων, διαθέσας πρὸς τοῦτο 5,427,078, καὶ πρὸ πάντων εἰς ἐξόφλησιν τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιίας, ἐπὶ τῷ ὁποίῳ τὸ Κράτος ὑπεβάλλετο εἰς τόκον 6%, διαθέσας πρὸς τοῦτο 16,056,314, ὅπερ ποσὸν ἠδύνατο ἐν ἀνάγκῃ νὰ ἀναλάβῃ βραδύτερον, διότι, ἂν καὶ δὲν ἦτο ῥητῶς συνωμολογημένον τὸ δάνειον ἐκεῖνο ἐπὶ ἀνοικτῷ λογαριασμῷ, ἀλλ’ εἶναι γνωστόν, ὅτι ὡς πρὸς τὸ δάνειον τῆς ὁδοποιίας ὁ ὅρος τοῦ ἀνοικτοῦ λογαριασμοῦ ὑπενοεῖτο, κατ’ ἀκολουθίαν δὲ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν οὐδεμίαν προέβλεπε δυσκολίαν εἰς τὴν ἐν ἀνάγκῃ ἀνάληψιν αὐτοῦ. Εἶναι λοιπὸν ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦτο, ἔχων συνείδησιν τῶν στοιχειωδῶν καθηκόντων του, ὤφειλε τὸ προϊὸν τοῦ δανείου, ὅπερ ἀνέρχεται εἰς 40,000,000, καὶ τὸ ὁποῖον μετὰ τὴν πληρωμὴν, τὴν γενομένην εἰς τὸν ἐργολάβον καὶ τὸ κρατηθὲν διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ πρώτου ἔτους, ἠλαττώθη εἰς 30,000,000, ὤφειλε νὰ καταστήσῃ τοκοφόρον, τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ, ὅτε ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, ἀνεκοίνου εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπὶ τούτου γενομένην μελέτην τῶν Γάλλων μηχανικῶν, κατὰ δὲ τὴν μελέτην ταύτην, τὸ ἔργον ἐπεβαρύνετο μὲ τοὺς τόκους δύο ἐτῶν. Ἰδοὺ ὁ προϋπολογισμὸς τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς:

Οὕτως ὑπελόγιζον οἱ Γάλλοι μηχανικοὶ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐκ τῶν διαμέσων τόκων ἐπρόκειτο νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ ἔργον τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Ἀλλ’ ἵνα μὴ ἀφήσω κενόν τι ἐν τῇ ὑποθέσει, τῇ ἀφορώσῃ εἰς τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσσης, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὁμιλήσω διὰ βραχέων πρὸς τὴν Βουλὴν διὰ παραδείγματος. Ὑποθέσατέ τινα ἐξ ἡμῶν, ἔχοντα μέγα κτῆμα ἀγροτικὸν, καὶ ἀποφασίσαντα νὰ κατασκευάσῃ ἐν αὐτῷ ἢ ὁδὸν, ἢ ὑδραυλικόν τι ἔργον, ἀπαιτοῦν τὴν δαπάνην 100,000 δραχμῶν. Μετὰ προηγηθέντας ὑπολογισμούς, ὁ ἰδιοκτήτης τοῦ κτήματος τούτου ἀποφασίζει νὰ δανεισθῇ παρὰ τῆς Τραπέζης τὸ ποσὸν τῶν 100,000 δραχμῶν· ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ ἡ Τράπεζα καὶ πάντες οἱ τραπεζῖται, ὅταν συνομολογῶσι δάνεια, δὲν ἐννοοῦσι νὰ καταβάλλωσι τὸ δάνειον εἰς δόσεις ἢ ἀναλόγως τῆς προϊούσης ἐργασίας, ἡ Τράπεζα ἐζήτησε παρ’ αὐτοῦ, καθ’ ἣν στιγμὴν συνωμολογήθη τὸ δάνειον, νὰ ἀναλάβῃ τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων, ἀφ’ ἧς ὑπεγράφη ἡ σύμβασις, ἐφ’ ὁλοκλήρου τοῦ κεφαλαίου· ὁ ἰδιοκτήτης, ὅστις τοιαύτην ἐπεχείρησεν εἰς τὸ κτῆμά του βελτίωσιν, ἐσκέφθη, ὅτι τὸ ἔργον, τοῦ ὁποίου ἐπεχείρει τὴν κατασκευὴν, ἤθελεν ἀπαιτήσει δύο ἢ τρία ἔτη πρὸς ἀποπεράτωσιν, ἐν τῷ διαστήματι δὲ τούτῳ ἤθελεν ἐπιβαρυνθῆ μὲ τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων, ἤτοι τὸ ἔργον, τοῦ ὁποίου ἐπεχείρησε τὴν κατασκευὴν ἀναγκαίως θὰ ἐπιβαρυνθῇ οὐχὶ πλέον μὲ 100,000, ἀλλὰ μὲ 116,000, προστιθεμένων τῶν τόκων τῶν δύο ἐτῶν. Ἐν τοιαύτῃ εὑρισκόμενος θέσει ὁ ἰδιοκτήτης οὗτος, ἐσκέφθη, ὅτι ἦτο εἰς αὐτὸν ἐπιβεβλημένον νὰ κρατήσῃ μὲν ἐκ τοῦ δανείου τὸ ποσὸν, ὅπερ ἦτο εἰς αὐτὸν ἀναγκαῖον διὰ τὸ ἔργον κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος, ἢ διὰ τοὺς πρώτους μῆνας, τὸ ὑπόλοιπον δὲ νὰ χρησιμοποιήσῃ εἰς ἐξόφλησιν χρεῶν αὐτοῦ κυμαινόντων, τὰ ὁποῖα τὸν ἐπεβάρυνον μὲ τόκον, καὶ τὰ ὁποῖα ἠδύνατο ἐν ἀνάγκῃ νὰ ἀναλάβῃ ἐκ νέου. Τοιοῦτόν τι ἔπραξεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐν τῇ χρησιμοποιήσει τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Σᾶς παρακαλῶ νὰ χαρακτηρίσητε τὸν ἰδιοκτήτην, περὶ τοῦ ὁποίου σᾶς ὡμίλησα· δύνασθε νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι οὗτος δὲν ἦτο συνετός, δὲν ἐξεπλήρωσε τὸ ὁποῖον εἶχε πρὸς τὰ ἑαυτοῦ συμφέροντα καθῆκον; Ἄν οὕτω δὲν ἔπραττε, δὲν ἤθελεν ἐπιβαρυνθῆ ἀναγκαίως μὲ τὴν πληρωμὴν τῶν 16 χιλιάδων δραχμῶν τόκων; Ἄν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν ἐχρησιμοποίει τὸ προϊὸν τοῦ δανείου Πειραιῶς–Λαρίσσης ἐκ 30,000,000 κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ τὸ καταστήσῃ τοκοφόρον, δὲν ἤθελεν ἐπιβαρυνθῆ τὸ Δημόσιον μὲ τὴν πληρωμὴν τόκων, ἀφοῦ ἤδη τὸ δάνειον εἶχε συνομολογηθῆ, καὶ ἀφοῦ ὡς ἐκ τοῦ δανείου τούτου τὸ Κράτος ἐπεβαρύνετο μὲ τὴν πληρωμὴν τόκων; Εἶπον καὶ ἐν προηγουμένῃ συνεδριάσει, ὅτι, ἂν ἐπρόκειτο νὰ περιορισθῇ ἡ συζήτησις εἰς μόνον τὸ θέμα, κατὰ τίνα τρόπον διετέθη τὸ προϊὸν τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης, μᾶλλον ὑπεύθυνος ἤθελε θεωρηθῆ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐπὶ τῇ διαχειρίσει τοῦ ὑπολοίπου τοῦ δανείου τούτου. Εἶπον καὶ τότε, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἐγκαλοῦμεν τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ διαχειρίσει τοῦ δανείου, ἀλλ’ ἐπειδὴ αἱ περιστάσεις εἶναι ὅμοιαι, καί, ἂν θέλητε, μᾶλλον ἐπιβαρυντικαὶ ὡς πρὸς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, δὲν δύναμαι νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅ,τι ἐγένετο μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἀφῆκεν ὑπόλοιπον τοῦ δανείου τούτου παρὰ τῷ ἐν Λονδίνῳ τραπεζικῷ οἴκῳ Hambro ἐκ φράγκων 8,000,000 περίπου εἰς χρυσόν. Πῶς διετέθη τὸ ποσὸν τοῦτο ὑπὸ τῆς διαδόχου, ἤτοι τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως; Διετέθη εἰς πληρωμὴν τοκοχρεωλυσίων τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τοῦ 1890. Ἡ Κυβέρνησις ὑπέλαβεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ πράξῃ οὕτως, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι, ὅτι, ὅταν ἤθελε χρειασθῆ εἰς αὐτὴν τὸ ποσὸν τοῦτο, θέλει τὸ προμηθευθῆ κατ’ ἄλλον τινὰ συνδυασμόν· ἤτοι καὶ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἐπεχείρησε τὴν πραγματοποίησιν οἰκονομικοῦ συνδυασμοῦ κατ’ ἀπομίμησιν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ μήπως μόνον τοῦτο ἐγένετο; Ἐπὶ ἐνεχυριάσει ὁμολογιῶν τοῦ αὐτοῦ δανείου ἡ Κυβέρνησις συνωμολόγησε προκαταβολὴν (avance) ἐκ 5 ἑκατομμυρίων, ἥτις πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν διετέθη, ἤτοι εἰς πληρωμὴν τοκοχρεωλύτρων τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους. Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἐπραγματοποίησε τὸ ⅓ τοῦ ὑπολοίπου ἡμίσεως, ἤτοι τὸ ⅙ τοῦ ὅλου δανείου, καὶ τὸ προϊὸν τούτου ἐχρησιμοποίησε πρὸς πληρωμὴν ἐντόκων γραμματίων, τὰ ὁποῖα εἶχον ἐκδοθῆ πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἐξοφλήσεως τοῦ δανείου τῆς ἀνεξαρτησίας, ἤτοι τοῦ δανείου τῶν 1824 καὶ 1825· μετὰ τοῦτο δὲ ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινὴ καὶ εἰς ἄλλας προέβη πράξεις χρηματιστικάς, ἤτοι εἰς τὴν συνομολόγησιν πολλῶν προσωρινῶν δανείων ἐπὶ ἐνεχυριάσει ὁμολογιῶν τοῦ αὐτοῦ δανείου. Ὡς δὲ πάντες γινώσκετε, ἡ ἐνεχυρίασις εἶναι εἶδος ἀπαλλοτριώσεως, καθόσον, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν τὸ Κράτος δὲν ἤθελεν εὑρεθῆ ἐνήμερον εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ προσωρινοῦ δανείου, αἱ ἐνεχυριαζόμεναι ὁμολογίαι ἐκποιοῦνται ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ τοῦ Λονδίνου· οὕτω δὲ ἀναγκαστικῶς εἰς εὐτελεστάτας τιμὰς ἐκποιούμεναι αἱ ὁμολογίαι τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης ἐπιβαρύνουσι τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ μήπως μόνον ταῦτα ἦναι τὰ ἀποδεικνύοντα ἐναργῶς, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις συνεμορφώθη πληρέστατα πρὸς τοὺς σκοποὺς, πρὸς τοὺς ὁποίους προωρίσθησαν τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος δάνεια; Ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι δὲν ἐγένετο τοιαύτη τῶν δανείων τούτων χρησιμοποίησις, ποῖον ἤθελεν εἶσθαι τὸ συμπέρασμα; Τὸ προϊόν τῶν δανείων τούτων ἐχρησιμοποιήθη ἐν τοιαύτη περιπτώσει εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ· ἐπειδὴ ὅμως εἶναι ἐπισήμως ἀποδεδειγμένον, ὅτι οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν παρελθόντων ἐτῶν οὐδὲν ἢ ἐλάχιστον ἀνέδειξαν ἔλλειμμα, ἠθέλομεν ἔχει περίσσευμα οὐ μόνον 30,000,000, ἀλλὰ καὶ ἑτέρων 10,000,000, τὰ ὁποῖα εἰσεπράχθησαν ἀπὸ τὸ δάνειον, τὸ μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συνομολογηθέν. Ἐξεταστέον ἐν τούτοις, ἄν αἱ χρήσεις τῶν ἐτῶν 1887, 1888, 1889 καὶ τοῦ ἔτους 1890, μέχρις 20 Ὀκτωβρίου, ἀνέδειξαν ἔλλειμμα, καὶ ὁποῖον. Οἱ ἀπολογισμοὶ τῶν ἐτῶν τούτων εἶναι ἤδη γνωστοὶ εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ ἀπολογισμὸς τῆς χρήσεως τοῦ 1887 ἀφῆκεν ἓν μικρὸν πλεόνασμα· ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1888, ὑποβληθεὶς ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν Βουλήν, ἀναδεικνύει ἔλλειμμα 2,000,000· ὁ ἀπολογισμὸς τῆς χρήσεως τοῦ 1889 παρουσιάζει ἔλλειμμα 4 ἑκατομμυρίων, ὡς ὑπεβλήθη ὑπὸ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τοῦτο, ὡς ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892 ἀπέδειξα, δὲν εἶναι 4,000,000, ἀλλὰ μόνον 2,000,000. Ἀλλὰ καὶ ἂν παραδεχθῶμεν, ὅτι τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ἀνέρχεται εἰς 4,000,000, θὰ ἔχωμεν ἐν ὅλῳ ἔλλειμμα 6,000,000. Ἐξεταστέον μετὰ τοῦτο, ὁποῖον τὸ ἀποτέλεσμα τῆς χρηματικῆς διαχειρίσεως τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου μέχρι τῆς 20 Ὀκτωβρίου 1890. Προκειμένου νὰ κρίνητε τὰ τῆς διαχειρήσεως τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, πρέπει νὰ σταματήσητε εἰς τὴν 30 Σεπτεμβρίου 1890, διότι ἡ κατάστασις τῶν δαπανῶν τῆς 30 Σεπτεμβρίου παρέχει τὴν εἰκόνα τῆς διαχειρίσεως τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Κατὰ τοὺς μῆνας λοιπὸν τούτους δύο χρήσεις ὑπῆρχον ἐν ἐνεργείᾳ, ἡ χρῆσις τοῦ 1889 καὶ ἡ χρῆσις τοῦ 1890. Ἡ χρῆσις τοῦ 1889 κατὰ τὴν 30 Σεπτεμβρίου 1890 παρουσιάζει ἔσοδα τακτικὰ 83,000,000, ἔξοδα 86,000,000, ἡ χρῆσις τοῦ 1890 παρουσιάζει ἔσοδα τακτικὰ 45,000,000, ἔξοδα τακτικὰ 40,000,000. Ὥστε βλέπετε ἐκ τῶν καταστάσεων τούτων, αἵτινες ἀφορῶσιν εἰς τὴν χρηματικὴν διαχείρισιν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου, δὲν ἀποδεικνύεται ἔλλειμμα 40,000,000, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ, ἵνα ἀναπληρωθῇ ἐκ τοῦ ἀπολειφθέντος προϊόντος τῶν δανείων, τῶν συνομολογηθέντων κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐνδιατρίψω ἐπὶ πλέον εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὰ ἐλλείμματα τῶν παρελθόντων ἐτῶν, διότι περὶ τούτου ἐγένετο λόγος καὶ κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1891 καὶ κατ’ ἐκείνην τοῦ 1892, ἀπεδείχθη δὲ ἐναργέστατα, ὅτι ἡ διαχείρισις τῶν ἐτῶν αὐτῶν δὲν ἀπέδειξεν ἔλλειμμα ἀντάξιον τοῦ ὀνόματος. Ποῖον δὲ τὸ συμπέρασμα, τὸ προκῦπτον ἐκ τῆς μελέτης ταύτης; Ὅτι, ὅ,τι ἀναφέρεται ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐπιτροπῆς περὶ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν τριάκοντα ἑκατομμυρίων εἰς ἄλλας ἀνάγκας, παρὰ τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν δανείων, δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἄξιον σημειώσεως εἶναι καὶ τοῦτο, ὅτι ἡ ἔκθεσις τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς δὲν συμφωνεῖ πρὸς τὸ κατηγορητήριον, διότι ἐν τῇ προτάσει περὶ κατηγορίας ἐγένετο μνεία περὶ 56 ἑκατομμυρίων, δαπανηθέντων πρὸς σκοποὺς μηδὲν τὸ κοινὸν ἔχοντας πρὸς τὸ δημόσιον συμφέρον· ἀλλ’ ὡς πρὸς τοῦτο, ἐπειδὴ ἡ ἐπιτροπὴ ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ ἐκφέρῃ γνώμην ἐπὶ τῇ βάσει καταστάσεων ἐπισήμων, μετέβαλε τὴν γνώμην της καὶ παρεδέχθη, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 30,000,000 κατηναλώθη εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ δημοσίου ταμείου. Βεβαίως δὲν πρόκειται περὶ χρησιμοποιήσεως προϊόντος δανείου πρὸς σκοποὺς μηδὲν τὸ κοινὸν ἔχοντας πρὸς τὰ δημόσια συμφέροντα, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἤθελεν ἐξετασθῆ ἡ διαχείρισις τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν καταστάσεων τῶν ὑποβληθεισῶν παρὰ τοῦ Ὑπουργείου, ἀλλὰ ἐπὶ τῇ βάσει ἀποφάσεων τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, διότι κατὰ τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ καὶ κατὰ τὸν νόμον, ὅστις, τῇ πρωτοβουλίᾳ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, ἐψηφίσθη πρὸ ἐτῶν ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, οὐδὲν χρηματικὸν ἔνταλμα πληρόνεται, ἂν μὴ προηγουμένως θεωρηθῇ παρὰ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ὁμολογῶ, ὅτι τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ θέματος τούτου ἐπεχείρησα σήμερον ἐκ τοῦ φόβου, μή τις τῶν κυρίων συναδέλφων δὲν εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς τὸν κόπον νὰ μελετήσῃ τοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους εἶχεν καταθέσει πρό τινων ἡμερῶν εἰς τὴν Βουλήν, διότι ἐν τοῖς πίναξι τούτοις τὰ πάντα ἀναγράφονται ἐν σχέσει πρὸς ἕκαστον τῶν νόμων, τῶν ἐπιτρεψάντων τὴν συνομολόγησιν τῶν περὶ ὧν πρόκειται δανείων. Ὁ ἀναγνοὺς τοὺς πίνακας ἐκείνους καὶ ὁ παρακολουθήσας σήμερον τὴν ἐξέτασιν τῶν πινάκων τοὺς ὁποίους ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπέστειλεν εἰς τὴν ἀνακριτικὴν ἐπιτροπήν, οὐδεμίαν δύναται νὰ ἔχῃ ἀμφιβολίαν, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις συνεμορφώθη πληρέστατα πρὸς τοὺς νόμους, ὧν δυνάμει τῇ ἐπετράπη ἡ συνομολόγησις τῶν δανείων. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ χρησιμοποιήσει τῶν δανείων τούτων ἐξυπηρέτησε τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους κατὰ τρόπον, περιποιοῦντα εἰς αὐτὴν τιμήν. Κατὰ τὴν κρίσιν μου, ὁ μελετήσας τὰ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην οὐ μόνον δὲν δύναται νὰ μεμφθῇ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἐπὶ παραβάσει τῶν νόμων, οἵτινες ἐπέτρεψαν τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου, ἀλλὰ καὶ ὀφείλει νὰ ἀπονείμῃ εἰς αὐτὴν ἐπαίνους ἐπὶ τῇ δεξιότητι, μεθ’ ἧς ἐχρησιμοποίησε τὸ προϊόν τῶν δανείων τούτων, ἵνα ἐπιτύχῃ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν σκοπῶν, διὰ τοὺς ὁποίους προωρίζετο ὑπὸ τοῦ νόμου, καὶ ἵνα ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπεβαρύνθη διὰ τόκων, καὶ συνάμα ἵνα ἐξυπηρετήσῃ καὶ αὐτὰ τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας ἡμῶν, διότι ἐν τῇ χρησιμοποιήσει τοῦ προϊόντος τῶν δανείων ἡ Κυβέρνησις ἡ προκάτοχος μετήρχετο οἰκονομικοὺς συνδυασμούς, τῶν ὁποίων σκοπὸς ἦτο νὰ μὴ ἐξάγηται ἐκ τῆς χώρας ἡμῶν τὸ μεταλλικὸν νόμισμα τοσοῦτον, ὅσον ἠδύνατο νὰ περιαγάγῃ τὴν ἡμετέραν χρηματικὴν ἀγορὰν εἰς ἀμηχανίαν. Κατορθώσασα διὰ τοῦ ἰσοζυγίου τῶν προϋπολογισμῶν νὰ ἐμπνεύσῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τὰ εὐρωπαϊκὰ κεφάλαια, κατορθώσασα δι’ οἰκονομικῶν συνδυασμῶν νὰ μὴ ἐξάγηται κατ’ ἔτος ἐκ τῆς ἀγορᾶς ἡμῶν 25,000,000 μεταλλικὸν νόμισμα, οὗ ἕνεκα διετέλει ἐν ἐλαφρᾷ καὶ σταθερᾷ ὑποτιμήσει τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα, μὴ προκαλούση βλάβην εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν συναλλαγῶν ἐν γένει, εἶναι, κατ’ ἐμέ, ἀξία ἐπαίνου. Δὲν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ εἴπω πλείονα πρὸς τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, διότι νομίζω, ὅτι ἔχουσιν ἤδη ἐσχηματισμένην τὴν ἑαυτῶν πεποίθησιν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, οὐχὶ μόνον ἀφορμὴ πρὸς κατηγορίαν τῶν Ὑπουργῶν δὲν ὑφίσταται, ἀλλὰ τοὐναντίον, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐξετασθῇ ἡ ὑπόθεσις αὕτη ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων καὶ τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως, ὤφειλε τὸ Κοινοβούλιον νὰ ἀπονείμῃ εἰς τὴν τέως Κυβέρνησιν ἐπαίνους.

§17ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Συνεχίζων, κύριοι Βουλευταί, τὴν λογοδοσίαν τῆς μειονοψηφίας τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ἧς κατήρξατο ὁ καταβὰς τοῦ βήματος ἀξιότιμος συνάδελφός μου καὶ μέλος τῆς μειονοψηφίας, ἔρχομαι νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν γνώμην τῆς μειονοψηφίας ταύτης, καὶ καθ’ ὅσον ἡ γνώμη αὕτη ἀπεμακρύνθη ἐκείνης τῆς πλειονοψηφίας, ὡς διατυποῦται ἐν τῇ προτάσει τῇ κατατεθείσῃ ἐν τῇ Βουλῇ. Ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας ἐξήντλησεν ἓν τῶν θεμάτων, ἅτινα ὑποβάλλονται εἰς τὴν ὑμετέραν κρίσιν, εἰς ἐμὲ δὲ ἐπιβάλλεται νὰ ἐπιληφθῶ τοῦ ἑτέρου θέματος, καθ’ ὅσον, ὡς γνωστὸν ὑμῖν, ἡ πρότασις τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς περὶ παραπομπῆς τοῦ πρώην Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀφορᾷ εἰς δύο θέματα: πρῶτον ὡς πρὸς τὴν χρῆσιν τῶν δανείων, καὶ δεύτερον καθόσον δὲν ἔσπευσε (καὶ εἰς τοῦτο προκαλῶ τὴν προσοχὴν τῶν κ. Βουλευτῶν) νὰ ἐκτελέσῃ δικαστικὰς ἀποφάσεις, ἐπιβαλλούσας ἔκπτωσιν ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ εἰς δύο ὑπαξιωματικοὺς τοῦ στρατοῦ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ δὲ ἡ Βουλή, ἵνα ἀναγνώσω πρὸς αὐτὴν τὸ μέρος τοῦτο τῆς προτάσεως τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ἵνα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κεφαλαίου τούτου τῆς κατηγορίας ἐκφέρω τὴν γνώμην τῆς μειονοψηφίας (ἀναγινώσκει): «Ὡς πρὸς τὰς κατὰ τοῦ Σπυρίδωνος Λεμπεσοπούλου, ἐνωμοτάρχου, καταδικαστικὰς ἐπὶ ἐκλογικαῖς παραβάσεσιν ἀποφάσεις τοῦ Πλημμελειοδικείου Χαλκίδος, ἡ ἐπιτροπὴ κατὰ πλειονοψηφίαν παραδέχεται, ὅτι ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑπέπεσεν εἰς παράβασιν τοῦ νόμου, δίδουσαν χώραν εἰς ποινικὴν καταδίωξιν, διότι, καίτοι ἐγένοντο αὐτῷ ἐπανειλημμένως ἐν τῇ Βουλῇ ὑπόμνησις καὶ διαμαρτυρίαι διὰ θορυβωδῶν συζητήσεων περὶ τοῦ ὅτι ὤφειλε νὰ ἐκτελέσῃ τὰς ἀποφάσεις, αἵτινες ἐστέρουν τὸν ἀνωτέρω ὑπαξιωματικὸν τῶν πολιτικῶν αὐτοῦ δικαιωμάτων ἐφ’ ὡρισμένον χρόνον, καὶ διέτασσον τὴν ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ του ἔκπτωσιν, καίτοι ἐγκαίρως εἶχεν ἀρθῆ ἐκ τοῦ μέσου ἡ δικαιολογία, ὅτι ὑφίστατο ἐκκρεμὴς αἴτησις ἀναιρέσεως κατὰ τῶν διαληφθεισῶν ἀποφάσεων, καθόσον ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν Πλημμελειοδικῶν Χαλκίδος, κατόπιν προσκλήσεως, οὐ μόνον εἶχεν ἀνακοινώσει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι ἡ αἴτησις ἀναιρέσεως εἶχεν ἀπορριφθῆ, ἀλλὰ καὶ εἶχεν ὑποβάλει εἰς αὐτὸ ὁλόκληρον τὴν δικογραφίαν μετ’ ἀντιγράφου τῆς ἀποῤῥιψάσης τὴν αἴτησιν ἀποφάσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου, οὐχ ἧττον δὲν ἔσπευσεν ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἐκτελέσῃ τὰς ἀποφάσεις, ἀποβάλλων ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ τὸν ἐν λόγῳ ὑπαξιωματικόν....»

§18ΛΕΒΙΔΗΣ. Τελειώσατε τὴν παράγραφον.

§19ΣΤΕΦΑΝΟΥ. (ἀναγινώσκει). «Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ ἐπροβίβασε τοῦτον καί, ληξάσης τῆς θητείας του, τὸν ἀνακατέταξε τῇ 20 Ἰουλίου 1890, εὑρέθη δὲ οὗτος κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 14 Ὀκτωβρίου τοποθετημένος εἰς Χαλκίδα, ἔνθα εἶχε διαπράξει ἄλλοτε τὰς ἀκατονομάστους ἐκλογικὰς παραβάσεις, δι’ ἃς εἶχε καταδικασθῆ.» Δὲν κατηγορεῖται περὶ τούτου ὁ Ὑπουργός· αὐτὰ εἶναι ἐπιχειρήματα πρὸς ἐπίῤῥωσιν τῆς κυρίας κατηγορίας. Ἡ κυρία κατηγορία, Κύριοι, στηρίζεται εἰς τὸ ὅτι ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἔσπευσε νὰ ἐκτελέσῃ τὰς ἀφαιρεσάσας τὸν βαθμὸν τοῦ εἰρημένου ὑπαξιωματικοῦ ἀποφάσεις, καὶ τὸ διατακτικὸν τῆς ἐκθέσεως τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἔχει οὕτως (ἀναγινώσκει): «...ὅτι ὑπάρχει ἀφορμὴ πρὸς κατηγορίαν καὶ παραπομπὴν ἐνώπιον τοῦ εἰδικοῦ δικαστηρίου κατά τε τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν Χαριλάου Τρικούπη καὶ τοῦ συναιτίου τμηματάρχου Ἐπαμεινώνδα Πετιμεζᾶ, ἐπὶ τῷ κεφαλαίῳ 7, ἤτοι ἐπὶ μὴ ἐκτελέσει τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων.» Ἀλλ’ ἂν συνδυασθῶσι τὸ διατακτικὸν τῆς ἐκθέσεως πρὸς τὸ διασκεπτικὸν αὐτῆς, αὕτη ἡ ἔννοια, ἣν προεῖπον ὑμῖν, ἐξάγεται. Ὁ κύριος λόγος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ πρότασις τῆς παραπομπῆς στηρίζεται, εἶναι, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς δὲν ἔσπευσε νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἐν λόγῳ ἀπόφασιν. Καὶ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι, ὡς παρίσταται τὸ πρᾶγμα, βεβαίως μεγίστην ἐνέχει τὴν σημασίαν, διότι παρίσταται ὁ Ὑπουργὸς αὐτὸς ἀντιστρατευόμενος πρὸς τὰς διαταγὰς τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς, καὶ ἐντεῦθεν ἐπέρχεται ἡ σύγχυσις τῶν ἐξουσιῶν, διότι ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἰδιοποιεῖται τὰ δικαιώματα τῆς δικαστικῆς, καὶ τὸ πρᾶγμα βεβαίως παρίσταται, ἐπαναλαμβάνω, λίαν σπουδαῖον. Καὶ δὲν ἀναφέρει μὲν ἡ ἔκθεσις, τίνας διατάξεις τοῦ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμου παρέβη ὁ Ὑπουργὸς, καὶ δυνάμει τίνος διατάξεως τοῦ νόμου αὐτοῦ εὐθύνεται καὶ πρέπει νὰ τιμωρηθῇ, ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ ἀκριβολογήσω εἰς τοῦτο, διότι παραδέχομαι, ὅτι ὑπάρχει ἐν τῇ προτάσει τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐνδεδειγμένη ἡ παράβασις, καὶ ἐπὶ τῇ προϋποθέσει ταύτῃ θὰ προβῶ νὰ ἐξετάσω τὰ τῆς ἀποδιδομένης κατηγορίας εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐνταῦθα δὲ τοῦ λόγου γενομένου, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναδράμω εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς ὑποθέσεως, διότι μόνη ἡ πιστὴ καὶ ἐξηκριβωμένη ἔκθεσις τῶν γεγονότων δύναται νὰ θέσῃ ἐν καταστάσει τὴν Βουλὴν, ἵνα εὐσυνειδήτως καὶ ἐκ πεφωτισμένης πεποιθήσεως ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Ὁ ἐνωμοτάρχης Λεμπεσόπουλος καὶ ὁ λοχίας Παπαναστασίου κατηγορήθησαν ὑπὸ τοῦ Εἰσαγγελέως Χαλκίδος, ἐπὶ ἰδιωτικῇ μηνύσει, ὡς ἐπεμβάντες εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ διὰ βιαιοπραγιῶν ἐπιτεθέντες κατὰ προσώπων. Οἱ κατηγορούμενοι οὗτοι κατ’ ἀρχὰς ἐδικάσθησαν ἐρήμην, καὶ ἐξεδόθη κατ’ αὐτῶν ἀπόφασις, καταδικάζουσα αὐτοὺς εἰς ἑνὸς ἔτους, νομίζω, φυλάκισιν. Ἀνέφερα τὴν ἐρημοδικίαν, διὰ νὰ θέσω ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς, ὅτι διὰ τοῦ διατακτικοῦ τῆς ἐρήμην ἀποφάσεως, τῆς καταδικάσης αὐτοὺς, ἀπαγγέλλεται κατ’ αὐτῶν ἔκπτωσις ἀπὸ τῆς θέσεως, οὐχὶ ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ, καὶ στέρησις ὅλων τῶν συνδεομένων μετὰ τῆς ἀρχῆς δικαιωμάτων. Ἀνακόπτουσι τὴν ἀπόφασιν, καὶ δικάζονται κατ’ ἀντιμωλίαν· διὰ τῆς κατ’ ἀντιμωλίαν δὲ ἀποφάσεως ἐλαττοῦται μὲν ὁ χρόνος τῆς ποινῆς, ἀλλὰ καὶ μεταβάλλεται τὸ διατακτικὸν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ παρεπόμενα τῆς ποινῆς· ἡ ἔκπτωσις ἀπὸ τῆς θέσεως γίνεται ἔκπτωσις ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ. Ἐγένετο τοῦτο ἀπὸ σκοποῦ καὶ ἐν γνώσει; Ἔσφαλεν ἴσως τὸ δικαστήριον κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ποινῆς ἐν τῇ κατ’ ἐρήμην ἀποφάσει, καὶ ἐπανελθὸν διώρθωσε τὸ ἄρθρον τοῦ νόμου κατὰ τὴν ἀντιμωλίαν; Οὐδόλως, Κύριοι· τὰ αὐτὰ ἄρθρα, τὰ ὁποῖα ἐφήρμοσε κατὰ τὴν ἐρήμην δίκην, τὰ αὐτὰ ἄρθρα ἐφήρμοσε καὶ κατὰ τὴν ἀντιμωλίαν. Ἀλλ’ οἱ καταδικασθέντες, μὴ εὐχαριστηθέντες εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ Πλημμελειοδικείου, ἐζήτησαν τὴν ἀναίρεσιν τῆς ἀποφάσεως ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου, τοῦτο δὲ ἐγένετο περὶ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1887. Μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης τὸ Ὑπουργεῖον ἦτο ἐν παντελεῖ ἀγνοίᾳ τοῦ τί συνέβαινεν ἐν Χαλκίδι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατὰ Λεμπεσοπούλου καὶ Παπαναστασίου κατηγορίαν, ὅτε, γενομένης αἰτήσεως ἀναιρέσεως ὑπ’ αὐτῶν, ἐξ ἀνάγκης ἡ ὑπόθεσις ἀναφέρεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὑπὸ τοῦ Εἰσαγγελέως Χαλκίδος, διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἡ ἀναίρεσις αὐτῶν δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ δεκτή, ἐὰν δὲν ἐφυλακίζοντο, τουτέστιν, ἐὰν δὲν ἤρχιζεν ἐκτελουμένη ἡ ἀπόφασις, ἡ καταδικάσασα αὐτούς. Καὶ πράγματι τὸ Ὑπουργεῖον, συνεπείᾳ τῆς ἀναφορᾶς τοῦ Εἰσαγγελέως, ὁ ὁποῖος, προκειμένου περὶ στρατιωτικῶν, δὲν ἠδύνατο νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἀπόφασιν ἄνευ ἀδείας τοῦ Ὑπουργείου, διέταξε τὴν Μοιραρχίαν Εὐβοίας, ἵνα φυλακίσῃ αὐτοὺς ἐπὶ τούτῳ τῷ λόγῳ, ἵνα ἡ ἀναίρεσις αὐτῶν γείνῃ δεκτὴ κατὰ τύπους. Καὶ πράγματι αὐτοὶ ἐφυλακίσθησαν, καὶ ἔχομεν ἐνταῦθα τὴν βεβαίωσιν τῆς Μοιραρχίας, ἡ ὁποία ἐξετέλεσε τὴν διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου. Ταῦτα ἐγένοντο κατὰ τὰ τέλη τοῦ ἔτους 1887. Δύο ἔτη, Κύριοι, παρῆλθον, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον διετέλει ἐν παντελεῖ ἀγνοίᾳ περὶ τῆς περαιτέρω διεξαγωγῆς τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ὅτε τὸ ζήτημα ἀνακινεῖται ἐν τῇ Βουλῇ. Ἐν τῷ μεταξὺ τούτῳ ὁ Ἄρειος Πάγος εἶχεν ἀποφανθῆ ἐπὶ τῆς αἰτήσεως τῶν καταδικασθέντων, ἀποῤῥίψας αὐτήν, ὁ Εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου εἶχε φροντίσει νὰ ἀποστείλῃ ἀπόσπασμα τῆς ἀποφάσεως πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα Χαλκίδος, ἀλλ’ ὁ Εἰσαγγελεὺς Χαλκίδος ἠμέλησε νὰ ἀναφέρῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς ἀναιρέσεως. Γενομένης τῆς ἐπερωτήσεως ἐν τῇ Βουλῇ, τὸ τμῆμα τῆς Δικαιοσύνης ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, κατὰ διαταγὴν τοῦ Ὑπουργοῦ, τηλεγραφεῖ πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα Χαλκίδος: «Τί γίνεται ἡ ἀπόφασις κατὰ τοῦ Λεμπεσοπούλου καὶ Παπαναστασίου;» Ὁ δὲ Εἰσαγγελεὺς ἀπαντᾷ πρὸ τὸ Ὑπουργεῖον ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Κατόπιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 14,748 τηλεγραφήματός μου, πληροφορῶ Ὑπουργεῖον, ὅτι ἀριθμὸς ἐκδοθείσης ἀποφάσεως Ἀρείου Πάγου ἐπὶ τῇ ἀναιρέσει Λεμπεσοπούλου καὶ Παπαναστασίου κατὰ τῶν ὑπ’ ἀριθ. 1468 καὶ 1482 ἔτους 1887 ἀποφάσεων ἐνταῦθα Πλημμελειοδικείου μετ’ ἀντιγράφου ἢ ἀποσπάσματος ἀποφάσεως Ἀρείου Πάγου εὑρίσκεται ἐντὸς σχετικῶν δικογραφιῶν, ὑποβληθεισῶν δι’ ὑπ’ ἀριθ. 14722 ἐγγράφου μου. Ἐκ τῶν δικογραφιῶν τούτων καὶ ἀποφάσεων γνωσθήσεται, ἂν ἐγένετο δεκτὴ ἀναίρεσις καταδικασθέντων, μὴ ὑπαρχόντων ἑτέρων σχετικῶν ἐνταῦθα, ὅπως πληροφορήσωμεν Ὑπουργεῖον. Καθ’ ὅσον ἐνθυμεῖται γραφεῖόν μου, δὲν ἐζητήθη κατόπιν παρ’ Ὑπουργείου ἐκτέλεσις ἀποφάσεων τούτων κατὰ λοιπὰς αὐτῶν διατάξεις· ἴσως δὲ ἐγένετο δεκτὴ ἀναίρεσίς των. Ἄν δὲν ὑπάρχῃ ἐν δικογραφίαις ἀντίγραφον ἀποφάσεως Ἀρείου Πάγου, παρακαλῶ Ὑπουργεῖον, ὅπως ζητήσῃ τοιοῦτον.»

§20ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί χρονολογίαν φέρει;

§21ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Τρίτην Ἰανουαρίου 1890 κατὰ τὸ νέον ἔτος, 22 Δεκεμβρίου 1889 καθ’ ἡμᾶς. Πράγματι δὲ ἐν τῇ δικογραφίᾳ δὲν ὑπάρχει τὸ ἀπόσπασμα τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ μακρηγορήσω, διότι αὐτὰ τὰ θεωρῶ περιττά. Τὸ Ὑπουργεῖον ἐπὶ τέλους ἔλαβε γνῶσιν τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὄχι διότι ἐζητήθη παρὰ τοῦ Εἰσαγγελέως ἡ ἐκτέλεσις τῆς ἀποφάσεως τῶν Πλημμελειοδικῶν, ἀλλὰ διότι ὁ Εἰσαγγελεὺς Χαλκίδος ἀπέστειλε κατόπιν ἀπόσπασμα τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου, ζητηθὲν παρὰ τοῦ Ὑπουργείου, ἵνα λάβῃ γνῶσιν αὐτῆς. Ὅταν τὸ Ὑπουργεῖον ἔλαβε γνῶσιν τῆς ἀποῤῥίψεως τῆς ἀναιρέσεως καὶ συνεπείᾳ τῶν ἐν τῇ Βουλῇ γενομένων συζητήσεων, τί ἔπραξεν; Εἰς τοῦτο, Κύριοι, σᾶς ἀπαντᾷ αὐτὸς ὁ τμηματάρχης τοῦ οἰκείου τμήματος, ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἐν τῷ ὑπομνήματι, τὸ ὁποῖον σήμερον ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ τὸ ὁποῖον θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω. Λυποῦμαι μάλιστα, διότι ὁ κ. Πετιμεζᾶς δὲν παρέστη αὐτοπροσώπως εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα δώσῃ τὰς ἀναγκαίας ἐπὶ τούτῳ ἐξηγήσεις, εἰ καὶ τὸ ὑπόμνημα αὐτὸ εἶναι ἐμπεριστατωμένον καὶ λίαν ἀκριβές. Ἰδοὺ ὁ κ. Πετιμεζᾶς πῶς ἀφηγεῖται τὰ τῆς ὑποθέσεως κατὰ τὸ στάδιον τοῦτο (ἀναγινώσκει): «Ἀπὸ τῆς 18 Δεκεμβρίου 1889 μέχρι τῆς ἡμέρας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο ἡ ἐπερώτησις ἐν τῇ Βουλῇ, ἤτοι ἐπὶ δύο ὁλόκληρα ἔτη, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν διετέλει ἐν πληρεστάτῃ ἀγνοίᾳ περὶ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου προσφυγῆς τῶν καταδικασθέντων ὑπαξιωματικῶν. Μετὰ τὴν γενομένην ὅλως ἐπερώτησιν, τὸ Ὑπουργεῖον διὰ μὲν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 72649 ἐγγράφου του ἐζήτησε παρὰ τοῦ Εἰσαγγελέως τὰς σχετικὰς δικογραφίας, διὰ δὲ τῶν ὑπ’ ἀριθ. 63213 καὶ 63218 τηλεγραφημάτων του παρεκάλεσε τὸν αὐτὸν Εἰσαγγελέα νὰ ἀναφέρῃ ὡρισμένως, ἐὰν μετὰ τὴν ἐκδοθεῖσαν ἀπόφασιν τοῦ Ἀρείου Πάγου ἐπὶ τῆς αἰτήσεως ἀναιρέσεως τῶν περὶ ὧν πρόκειται ὑπαξιωματικῶν ἐζητήθη ἡ ἐκτέλεσις τῶν ὑπ’ ἀριθ. 1468 καὶ 1482 ἀποφάσεων καὶ ὡς πρὸς τὰς λοιπὰς αὐτῶν διατάξεις, αἵτινες ἐγένοντο γνωσταὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἐκ τῶν γενομένων ἐν τῇ Βουλῇ ἐπερωτήσεων. «Σὺν τῇ ἀποστολῇ τῶν δικογραφιῶν (αἵτινες ἀμέσως διεβιβάσθησαν εἰς τὴν Βουλὴν) ὁ Εἰσαγγελεὺς ἀπήντησε καὶ ἐπὶ τῶν ὑπ’ ἀριθ. 63213 καὶ 63218 τηλεγραφημάτων τάδε:» «Καθ’ ὅσον ἐνθυμεῖται γραφεῖόν μου, δὲν ἐζητήθη κατόπιν παρ’ Ὑπουργείου ἐκτέλεσις ἀποφάσεων τούτων κατὰ λοιπὰς αὐτῶν διατάξεις.» «Ἐπιστραφεισῶν μετά τινον χρόνον τῶν δικογραφιῶν παρὰ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς ἐζήτησα τὰς διαταγὰς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀποφάσεων καὶ ὡς πρὸς τὰς λοιπὰς αὐτῶν διατάξεις, καίπερ μὴ ζητηθείσης ταύτης κατὰ νόμον παρὰ τοῦ ἁρμοδίου Εἰσαγγελέως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς μὲ διέταξε νὰ προβῶ εἰς τὴν σύνταξιν τῆς ἐκτελέσεως. Ὅταν ὅμως τῷ κατέδειξα, ὅτι ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἀποφάσεων εἶναι ἀδύνατος, διότι δι’ αὐτῶν ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐπεβλήθη εἰς τοὺς καταδικασθέντας στέρησις πολιτικῶν δικαιωμάτων, μὴ ἀναφερομένη ἐν οὐδενὶ τῶν ἄρθρων, ἐφ’ ὧν στηριχθὲν τὸ δικαστήριον τοὺς κατεδίκασεν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ, ὅτι ἐφηρμόσθη κατ’ αὐτῶν ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 24 τοῦ κοινοῦ ποινικοῦ νόμου, διὰ τῆς μεταβολῆς μάλιστα τῶν λέξεων ἀπὸ ἐκπτώσεως τῆς ὑπηρεσίας εἰς ἔκπτωσιν τοῦ βαθμοῦ, ἥτις δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ κατὰ τῶν στρατιωτικῶν, εἰμὴ καθ’ ὑπέρβασιν καθήκοντος καὶ προφανῆ παράβασιν τῶν διεπόντων τὸν στρατὸν νόμων, συνδυαζομένων πρὸς τὸν Κ. Π. νόμον, τὴν κοινὴν Π. Δικονομίαν καὶ τὸν περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν νόμον (ἴδε ἄρθρ. 175–192 Στρ. Π. Ν., ἄρθρ. 1, 4, 7 καὶ 19 τοῦ περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν νόμου, ἄρθρον 7 τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου, ἄρθρ. 36, 37 καὶ 192 τῆς Κ. Π. Δ., ἄρθρα 21, 22, 23, 24 καὶ 493 τοῦ Κ. Π. νόμου, καὶ τέλος ἄρθρ. 88 τοῦ περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν νόμου), ὅτε ὁ κ. Ὑπουργὸς, παρ’ οὗ, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, εἶχον περιβληθῆ καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς ὑπ’ αὐτὸν πενταετοῦς ὑπηρεσίας μου, δι’ ἀπείρου ἐμπιστοσύνης καὶ συνεπῶς πλήρους ἐλευθερίας ἐνεργείας, λαβὼν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς λίαν πειστικὰς γνωματεύσεις τῶν διαφόρων νομομαθῶν, οἷαί εἰσιν αἱ τῶν ποτὲ Εἰσαγγελέων τοῦ Ἀρείου Πάγου Προβελεγγίου καὶ Παπαδιαμαντοπούλου καὶ ἡ τῆς ὁλομελείας τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, μὲ ἠρώτησε: «τί λοιπὸν δέον γενέσθαι;» «Κατὰ τὴν ἀσθενῆ μου γνώμην, κύριε Πρόεδρε, τῷ ἀπήντησα, καλὸν ἤθελεν εἶσθαι νὰ ζητηθῇ ἡ γνώμη τῆς ὁλομελείας τοῦ Ἀρείου Πάγου δι’ αἰτήσεως ἀναιρέσεως ὑπὲρ τοῦ νόμου, ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ παρ’ αὐτοῦ ἐκδοθησομένη ἀπόφασις, μετὰ τὰς ἐν τῇ Βουλῇ μάλιστα γενομένας συζητήσεις, θὰ ἦναι λίαν σαφής, καὶ θὰ χρησιμεύσῃ ὡς γνώμων οὐχὶ μόνον ἡμῶν πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς περὶ ἧς πρόκειται ἀποφάσεως, ἀλλὰ καί τινων τῶν κοινῶν δικαστηρίων, ἅτινα, κατὰ τὴν ἐκδίκασιν ὑποθέσεων στρατιωτικῶν περὶ οὐδενὸς τίθενται τοὺς ἰσχύοντας ἐν τῷ στρατῷ νόμους, ὅλως μεταγενεστέρους τοῦ Κ. Π. νόμου, ὃν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν των οἱ νομοθέται.» «Πεισθεὶς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν ἀνωτέρω, μὲ διέταξε νὰ προβῶ εἰς τὴν σύνταξιν τῆς ὑπὲρ τοῦ νόμου αἰτήσεως ἀναιρέσεως, ἥτις διεβιβάσθη ἁρμοδίως καὶ ἐπειγόντως πρὸς τὸν παρὰ τῷ Ἀρείῳ Πάγῳ Εἰσαγγελέα διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 73166 τῆς 19 Φεβρουαρίου 90 ἐγγράφου, οὗτινος ἀντίγραφον ἐπισυνάπτω. «Δυστυχῶς ἀπὸ τῆς 19 Φεβρουαρίου 1890, καθ’ ἣν ἐγένετο ἡ αἴτησις ἀναιρέσεως, μέχρι τῆς 1ης Νοεμβρίου, καθ’ ἣν παρέδωκα τὴν διεύθυνσιν τοῦ δικαστικοῦ τμήματος, δὲν ἐξεδόθη τοιαύτη ἀπόφασις, μ’ ὅλας τὰς περὶ ταχείας ἐκδόσεως μερίμνας μου. «Κατὰ τὴν παράδοσιν τῆς διευθύνσεως τοῦ δικαστικοῦ τμήματος εἰς τὸν διάδοχόν μου ἀντισυνταγματάρχην τοῦ πυροβολικοῦ κ. Παπάγον, ὃν κατέστησα ἐνήμερον περὶ πάσης ἐκκρεμοῦς ὑποθέσεως, δὲν παρέλειψα νὰ τῷ καταδείξω λεπτομερῶς τοὺς λόγους τῆς ἀναβολῆς τῆς ἐκτελέσεως τῶν περὶ ὧν πρόκειται ἀποφάσεων, καὶ τὸν παρακαλέσω νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς συντάξεως νομοσχεδίου, δι’ οὗ νὰ ἀρθῇ πᾶσα ἀμφιβολία κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν διαφόρων διατάξεων τῶν νόμων, καθόσον ἡ πρὸς τοῦτο μέριμνα τοῦ τε πρώην κ. Ὑπουργοῦ καὶ τοῦ ὑποφαινομένου ἀπέβη ἄγονος, ἕνεκα αἰτιῶν ἀνεξαρτήτων τῆς θελήσεως ἀμφοτέρων. «Ὁ διάδοχός μου, διὰ τῆς διακρινούσης αὐτὸν ἐπιμελείας, εἰσήγαγε ταχέως τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν εἰς τὸν νῦν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν κ. Δηλιγιάννην, οὗτος δὲ ἐζήτησεν ἀμέσως διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 51614 τῆς 17 Νοεμβρίου 1890 πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἐγγράφου του τὸν λόγον τῆς βραδύτητος τῆς ἐκδόσεως τῆς ἀποφάσεως. «Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 24202 τῆς 24 Νοεμβρίου 1890 ἐγγράφου του διεβίβασε πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἀναφορὰν τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἐν ᾗ ἐξετίθεντο οἱ λόγοι τῆς βραδύτητος, καὶ τῆς ὁποίας ἀντίγραφον θὰ ἐδόθη βεβαίως εἰς τὴν ἀνακριτικὴν τῆς Βουλῆς ἐπιτροπήν. «Δυστυχῶς, καίπερ, ὡς ἀριδήλως καταδείκνυται, οὐκ ὀλίγον μεριμνήσαντος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἀπὸ τῆς 19 Φεβρουαρίου 1890 μέχρι σήμερον περὶ τῆς ἐκδόσεως τῆς ἑρμηνευτικῆς ταύτης ἀποφάσεως, ἡ ἔκδοσίς της κατέστη ἀκατόρθωτος, αἱ δὲ ὑπ’ ἀριθ. 1468 καὶ 1482 ἀποφάσεις τοῦ δικαστηρίου τῶν ἐν Χαλκίδι Πλημμειοδικῶν μένουσιν εἰσέτι ἀνεκτέλεστοι.» Αὕτη, Κύριοι, εἶναι ἡ καθαρὰ καὶ πιστὴ ἀφήγησις τῶν γενομένων. Καὶ τῷ ὄντι, τὸ ζήτημα τοῦτο τῆς ἐφαρμογῆς τῶν διατάξεων τοῦ κοινοῦ ποινικοῦ νόμου, καὶ ἰδίως τοῦ ἄρθρου 24, ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν, δὲν χρονολογεῖται ἀπὸ σήμερον. Ἐὰν ἡ ὑπόθεσις Λεμπεσοπούλου καὶ Παπαναστασίου δὲν ἐνεῖχε τὸ ἐνδιαφέρον ἐκεῖνο, ὡς ἐκ τοῦ προσώπου, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν περίστασιν ἐκείνην ἔπαθε, βεβαίως καὶ αὕτη θὰ διήρχετο ἀπαρατήρητος, ὅπως πολλαὶ ἄλλαι διῆλθον διὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ τοῦτο μᾶς ἀποδεικνύουσιν αἱ ἐπανειλημμέναι γνωμοδοτήσεις, αἵτινες ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου ἐκείνου προεκλήθησαν παρὰ τῶν κατὰ καιροὺς Εἰσαγγελέων, παρὰ νομομαθῶν, παρὰ τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἀναφερόμεναι, εἴτε ἕνεκα τῆς καταδίκης ἀξιωματικῶν, εἴτε ἕνεκα τῆς καταδίκης ὑπαξιωματικῶν. Καὶ ἔχετε ἐδῶ, Κύριοι, ἐν τῇ δικογραφίᾳ γνωμοδότησιν τοῦ ἀειμνήστου Προβελεγγίου, χρονολογουμένην ἀπὸ τοῦ ἔτους 1871, ἔχετε γνωμοδότησιν τοῦ πρώην Εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, τοῦ κ. Παπαδιαμαντοπούλου, χρονολογουμένην ἀπὸ τοῦ ἔτους 1880. Ἀλλὰ καὶ προγενέστερον ἀκόμη τὸ ζήτημα τοῦτο ἀνεφύη· ἀνεφύη κατὰ τὴν γνωστὴν ἐκείνην καταδίκην διὰ τὰς ἐκλογικὰς παραβάσεις τοῦ ἔτους 1874, ὅτε δύο ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ, τῶν ὁποίων εἷς ἀνῆκεν εἰς τὴν χωροφυλακὴν καὶ ἕτερος εἰς τὸ πεζικόν, κατεδικάσθησαν ἀπὸ τὸ Ἐφετεῖον Πατρῶν καὶ εἰς στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων αὐτῶν καὶ εἰς ἔκπτωσιν ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ των. Ἔχω ἐδῶ, Κύριοι, τὰς γνωμοδοτήσεις, τὰς προκληθείσας ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, φερούσας δὲ τὰς ὑπογραφὰς τῶν διασημοτέρων παρ’ ἡμῖν νομικῶν, τοῦ Δαμασκηνοῦ, τοῦ Τυπάλδου, τοῦ Καλλιγᾶ, τοῦ Κοκκίνου, τοῦ Παπαῤῥηγοπούλου, τοῦ Παγκάλου. Ἔχω δύο ἄλλας γνωμοδοτήσεις, κατὰ τὰς ὁποίας οἱ αὐτοὶ καὶ ἄλλοι νομομαθεῖς, ὁ Οἰκονομίδης, ὁ Καλλιγᾶς, ὁ Ψαρᾶς, ὁ Στρέϊτ καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς, ὅστις τότε ἦτο δικηγόρος, πάντες οὗτοι, Κύριοι, συμφωνοῦσιν, ὅτι τὸ ἄρθρον 24 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, τὸ ὁποῖον τὸ Πλημμελειοδικεῖον Χαλκίδος ἐφήρμοσε, δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν, καὶ νὰ συνεπαγάγῃ τὴν καθαίρεσιν αὐτῶν, ἣν μόνη ἡ στρατιωτικὴ ποινικὴ νομοθεσία προνοεῖ καὶ κανονίζει.

§22ΑΣΗΜΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο γνωμοδοτοῦσι;

§23ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Μάλιστα.

§24ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωμοδοτοῦσιν, ὅτι δύναται ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἀρνῆται τὴν ἐκτέλεσιν ἀποφάσεως;

§25ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ δέχομαι, ὅτι ἡ ἀπόφασις δὲν ἦτο, ὡς σεῖς λέγετε, ὀρθὴ νομικῶς. Εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῆς; Τοῦτο νὰ μᾶς εἴπητε, ὡς νομομαθὴς, κύριε συνάδελφε.

§26ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἀφήσατε νὰ ἀκούσητε τὸ συμπέρασμά μου, κ. συνάδελφε, καὶ τότε λέγετε. «Μηδένα δικάσῃς, πρὶν ἀμφοῖν μῦθον ἀκούσῃς.»

§27ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μάλιστα.

§28ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Τὸ ζήτημα λοιπὸν τοῦτο, Κύριοι, ἀδιακόπως καὶ ἀδιαλείπτως ἀπησχόλει τὸ Ὑπουργεῖον, ὁσάκις τοιαῦται περιπτώσεις καταδίκης στρατιωτικοῦ παρουσιάζοντο, καὶ ὑπεχρεοῦτο τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἀπόφασιν. Δὲν θέλω, Κύριοι, νὰ ἀναφέρω ὑμῖν παραδείγματα, ἵνα μὴ μακρηγορῶ, ὅτι ἀξιωματικοὶ, καταδικασθέντες εἰς ἔκπτωσιν ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ, ἐν τούτοις δὲν ἐξέπεσαν, ἤτοι δὲν καθῃρέθησαν, καὶ ἡ ἀπόφασις κατ’ αὐτῶν δὲν ἐξετελέσθη καὶ ἐξακολουθοῦσιν ὄντες βαθμοφόροι συνεπείᾳ τῶν γνωμοδοτήσεων τούτων. Ποῦ δὲ ἐστηρίχθησαν αἱ γνωμοδοτήσεις αὗται, Κύριοι; Εἰς τὴν ἑρμηνείαν ἀκριβῶς τῶν ἀποφάσεων· διότι ὁ Ὑπουργὸς, προκειμένου νὰ ἐκτελέσῃ ἀπόφασιν κατὰ στρατιωτικοῦ, προκειμένου νὰ συμβιβάσῃ τὴν ἐκτέλεσιν πρὸς τὰς ῥητὰς διατάξεις τῶν στρατιωτικῶν νόμων, ὑποχρεοῦται νὰ ἑρμηνεύσῃ τὸ διατακτικόν· διότι ἡ ἀφαίρεσις τοῦ στρατιωτικοῦ βαθμοῦ δὲν εἶναί τι ἀσήμαντον, διότι συνδέεται πρὸς τὸ γόητρον τοῦ στρατοῦ. Τοῦτο δ’ αὐτὸ συμβαίνει καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἀλλὰ μήπως ὁ Ὑπουργὸς ἐξέδωκε πρᾶξιν ἢ διαταγὴν ἐνδεικνύουσαν, ὅτι σκοπὸν εἶχε νὰ μὴ ἐκτελέσῃ τὴν ἀπόφασιν; Διότι μόνον ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ κατ’ αὐτοῦ ὁ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμος. Μὴ λησμονῆτε δὲ, Κύριοι, ὅτι αἱ πράξεις, ὅσας ἀναφέρει ὁ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμος, καὶ διὰ τὰς ὁποίας ὁ Ὑπουργὸς κατηγορεῖται, ἀναγκαίαν προϋπόθεσιν ἔχουσι τὴν δολίαν προαίρεσιν. Ἐνταῦθα δὲ, ἤτοι ἐπὶ τῆς προκειμένης περιπτώσεως, δὲν χωρεῖ, οὐδ’ ἀποδίδεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν ἀμέλεια, ἀλλὰ πρόθεσις πονηρά· δὲν ἀποδίδεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν ἡ κατηγορία, ὅτι ἐξ ἀμελείας ἐνήργησεν· ἀποδίδεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν ἡ κατηγορία, ὅτι ἐκ προθέσεως δὲν ἐξετέλεσε, καὶ ὄχι ὅτι δὲν ἐξετέλεσεν, ἀλλὰ δὲν ἔσπευσε νὰ ἐκτελέσῃ,—διότι ἡ ἀπόφασις εὑρίσκεται πάντοτε εἰς τὸ στάδιον τῆς ἐκτελέσεως, ἐνόσῳ δὲν παραγράφεται. Ἀπόδειξις δὲ, ὅτι εὑρίσκεται εἰς τὸ στάδιον τῆς ἐκτελέσεως εἶναι, ὅτι οὐδὲ ὁ διάδοχος Ὑπουργὸς ἐξετέλεσε τὴν ἀπόφασιν, ἀλλ’ ἐζήτησε καὶ αὐτὸς νὰ φωτισθῇ, ὡς θέλω σᾶς ἀποδείξει. Δὲν ἐνέδειξε λοιπὸν ὁ Ὑπουργὸς πρόθεσιν περὶ μὴ ἐκτελέσεως τῆς ἀποφάσεως, δὲν ἐνέδειξεν ὁ Ὑπουργὸς πρόθεσιν νὰ μὴ σεβασθῇ τὸ διατακτικὸν τῆς ἀποφάσεως τῶν ἐν Χαλκίδι Πλημμελειοδικῶν, ἠθέλησεν ὅμως νὰ τεθῇ εἰς τὴν θέσιν, ἵνα ἐκτιμήσῃ αὐτὸ καὶ νὰ ἴδῃ, ἐὰν ὤφειλε νὰ ἐκτελέσῃ ὡς ἔχει τὸ γράμμα τοῦ διατακτικοῦ, ἢ ὤφειλε νὰ δώσῃ ἄλλην ἑρμηνείαν εἰς τὴν ἀπόφασιν. Τί ἔκρινε λοιπὸν, ὅτι ἦτο τὸ πρέπον νὰ πράξῃ καθ’ ὑπόδειξιν αὐτῆς τῆς ὑπηρεσίας; Διότι δὲν ἦτο ὁ Ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος ἐνήργει ἐδῶ, δὲν ἦτο ὁ Ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἰδιαίτερόν τι συμφέρον ἢ ἰδιάζουσάν τινα συμπάθειαν ὑπὲρ τοῦ Λεμπεσοπούλου, ὥστε ὑπὲρ αὐτοῦ νὰ πράξῃ, ἄλλως παρ’ ὅ,τι ἔπραξεν ὡς πρὸς ἄλλους, ἀφοῦ ἀποδεικνύεται ὅτι οὐ μόνον ὁ πρώην Ὑπουργὸς κ. Τρικούπης, ἀλλὰ καὶ οἱ προκάτοχοι αὐτοῦ, ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ποδηγετούμενοι, ταὐτὰ ἔπραξαν. Ἐὰν δὲ, Κύριοι, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατηγορῆται, διότι δὲν ἔσπευσε νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἀπόφασιν αὐτήν, ἀφοῦ προθεσμία ὡρισμένη πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἀποφάσεων δὲν ὑπάρχει, καὶ ἀφοῦ ὁ νόμιμος ἐκτελεστὴς τῆς ἀποφάσεως, ὁ ἐπιτετραμμένος παρὰ τοῦ νόμου τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ποινικῶν ἀποφάσεων δὲν ἐζήτησε παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τὴν ἐκτέλεσιν,—διότι μόνον ὁ Εἰσαγγελεὺς Χαλκίδος εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν ἐκτέλεσιν,—ἐὰν, λέγω, ὁ Ὑπουργὸς, μὴ ὑποχρεούμενος εἰς προθεσμίας τινὰς, δὲν ἔσπευσε νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἀπόφασιν, τί θὰ εἴπητε τότε περὶ ὅλων τῶν κατὰ καιροὺς Ὑπουργῶν τῆς Δικαιοσύνης, οἱ ὁποῖοι δὲν σπεύδουσι νὰ ἐκτελέσωσι τὰς θανατικὰς ποινάς; Καὶ ὑπέχουσιν ἄρα οὗτοι εὐθύνην ἐκ τοῦ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμου, διότι πολλάκις, καὶ ἀσπλάγχνως μάλιστα, Κύριοι, ἀφίνουσι νὰ σήπωνται εἰς τὰς φυλακὰς καταδίκους εἰς θάνατον ἐπὶ 2 καὶ 3 καὶ 4 ἔτη; Καὶ ἐνεργοῦσιν ἄρα ἐκεῖνοι ἐκ προθέσεως, καὶ θὰ ἀποδώσητε εἰς αὐτοὺς δολίαν προαίρεσιν, διότι δὲν ἐκτελοῦσι τὰς θανατικὰς ἀποφάσεις; Θὰ ἀποδώσητε λοιπὸν καὶ ἐνταῦθα δολίαν πρόθεσιν εἰς τὸν Ὑπουργὸν, τοῦ ὁποίου οὐδεμίαν τοιαύτην προαίρεσιν ἐξ οὐδεμιᾶς ἐνεργείας αὐτοῦ δύνασθε νὰ συναγάγητε διὰ τὴν μὴ ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως; Τοὐναντίον, τί ἔχετε; Ὅτι ἅμα ἔλαβε γνῶσιν ἐκ τῆς ἐπερωτήσεως τῆς γενομένης ἐν τῇ Βουλῇ, πᾶν τὸ ἐφ’ ἑαυτὸν ἔπραξεν, ὅπως φέρῃ τῇ ὑπόθεσιν εἰς τὸ νόμιμον αὐτῆς σημεῖον. Ἀλλ’ ἡ αἴτησις ἀναιρέσεως, ἡ ὑπὲρ τοῦ νόμου, ἔμεινεν ἐπὶ μακρὸν ἐκκρεμὴς, διότι δὲν ἦτο κατορθωτὸς ὁ καταρτισμὸς τῆς ὁλομελείας τοῦ Ἀρείου Πάγου. Καὶ εὐθύνεται ἐπὶ τούτῳ ὁ Ὑπουργός; Ἀλλὰ, θὰ μοὶ ἀντιτάξωσιν, ὅτι ἡ ἀναίρεσις ἦτο ὑπὲρ τοῦ νόμου, καὶ δὲν εἶχε συνεπείας ὡς πρὸς τὸν καταδικασθέντα. Ἀλλὰ μὴ λησμονεῖτε, ὅτι ἡ ἀναίρεσις δὲν ἐζητεῖτο μόνον ὑπὲρ τοῦ νόμου, ἀλλὰ καὶ δι’ ὑπέρβασιν καθηκόντων,—διότι τοιοῦτο εἶναι, Κύριοι, τὸ ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, τὸ διαβιβάζον τὴν αἴτησιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν πρὸς τὴν Εἰσαγγελίαν τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ἐὰν δὲ ἡ ἀπόφασις ἀνῃρεῖτο, διότι ὑπερέβη τὰ καθήκοντά του τὸ Πλημμελειοδικεῖον Χαλκίδος, ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἀρείου Πάγου θὰ εἶχε συνεπείας καὶ ὡς πρὸς τὸν καταδικασθέντα. Δὲν ἠδύνατο λοιπὸν ὁ Ὑπουργὸς νὰ προβῇ πρὸ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου ἐπὶ ζητήματος οὐχὶ τότε κατὰ πρῶτον, ἐπαναλαμβάνω, ἀναφυομένου, ἀλλ’ ἐπὶ ζητήματος διαρκῶς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν προβαλλομένου.

§29ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Πότε ἐγένετο ἡ αἴτησις αὕτη, κ. Στεφάνου;

§30ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἡ αἴτησις ἔχει χρονολογίαν, κ. συνάδελφε, τοῦ Φεβρουαρίου τοῦ 1890· αἱ συζητήσεις ἐν τῇ Βουλῇ ἐγένοντο τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1889. Καὶ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, Κύριοι, νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν πρὸς τὸ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργεῖον, καὶ τοῦ Ὑπουργείου τούτου πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἐν τῷ ὁποίῳ, οὕτως εἰπεῖν, ἀποτυποῦται ἡ διάνοια καὶ ἡ πρόθεσις τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης (ἀναγινώσκει): «Εὐλόγων ἐγειρομένων ἀμφιβολιῶν περὶ τὴν νόμιμον ἐκτέλεσιν τῆς καταγνωσθείσης διὰ τῶν ὑπ’ ἀριθ. 1468 καὶ 1482 τοῦ ἔτους 1887 ἀποφάσεων τῶν ἐν Χαλκίδι Πλημμελειοδικῶν ποινῆς, τῷ μὲν ἐνωμοτάρχῃ τῆς μοίρας Εὐβοίας Σ. Λεμπεσοπούλῳ δεκαπενθημέρου, τῷ δὲ λοχίᾳ τοῦ 2 πεζικοῦ συντάγματος Πέτρῳ Παπαναστασίῳ μηνιαίας φυλακίσεως, ἐπὶ ἀδίκῳ ἐπιθέσει ἐν ἐκλογικαῖς παραβάσεσιν, ἀμφοτέροις δ’ ἔκπτωσις ἐκ τοῦ βαθμοῦ καὶ στέρησις πολιτικῶν δικαιωμάτων ἐνιαύσιος, σπεύδομεν ν’ ἀποστείλωμεν συνημμένως ὧδε ὑμῖν τήν τε σχετικὴν δικογραφίαν μεθ’ ἁπάντων τῶν σχετικῶν καὶ τῶν ἐν μνείᾳ ἀποφάσεων, ἐν ἀντιγράφοις ὁλοσχερέσι, σὺν τῇ παρακλήσει, ὅπως ἐκκαλέσητε ταύτας ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἵνα οὕτως ἀποφανθῇ περὶ τοῦ δυνατοῦ ἢ μὴ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ἐν μνείᾳ συνεπειῶν κατ’ ἀμφοτέρων τῶν εἰρημένων, ἀφορωσῶν εἰς τὴν στρατιωτικὴν αὐτῶν ἰδιότητα· διότι ἡ ἐκτέλεσις τῶν συνεπειῶν τούτων οὐδόλως ἐζητήθη ἔκτοτε παρ’ ἡμῶν ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου Εἰσαγγελέως, ὡς δηλοῦται ἐκ τῆς ἔνδον σχετικῆς δικογραφίας. «Δραττόμενοι δὲ τῆς εὐκαιρίας, καθιστῶμεν ὑμῖν γνωστόν, ὅτι ἔνθεν μὲν τὸ διττὸν τῶν καταγνωσθεισῶν ἐπὶ τοῦ προκειμένου συνεπειῶν ἐπὶ μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ πράξει, μὴ συνεπαγούσῃ, καθ’ ἡμᾶς, τοιαύτην τινὰ στέρησιν, ἔνθεν δὲ ἡ ἐναντιοφωνία τῶν συνδυαστέων τούτων διατάξεων πρὸς τὸ ἄρθρον 24 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου καὶ τὰ ἄρθρα 88, 90 καὶ 95 τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, εἰς μεγάλους ἐμβάλλουσιν ἡμᾶς ἐνδοιασμοὺς περὶ τῆς μετὰ νομικῆς ἰσχύος ἐφαρμογῆς τῶν συνεπειῶν τούτων εἰς τοὺς εἰρημένους στρατιωτικούς, καθόσον ὁ κανονισμὸς τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τοῦ πεζικοῦ ἐν ῥητοῖς αὐτοῦ ἄρθροις, 212 καὶ Ϛʹ 216, 217, ὡς καὶ οἱ ἀντιστοιχοῦντες αὐτῷ τῶν λοιπῶν ὅπλων, διαγράφουσιν ὡρισμένως τὰς περιπτώσεις, καθ’ ἃς καθ’ ὁπλιτῶν χωρεῖ τοιαύτη τις ἔκπτωσις, καὶ διακανονίζουσι διαῤῥήδην τὸν τρόπον τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῆς, ἡ δὲ ἐμπρέπουσα ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀκριβολογία, ἥτις προσιδιάζει εἰκότως εἰς τὴν σκοπιμότητα καὶ νομιμότητα τῶν ἐν μνείᾳ διατάξεων, δέον ἵνα ἀναγκαίως συνδυασθῇ καὶ πρὸς τοὺς λοιποὺς ἐν ἰσχύϊ ὀργανικοὺς καὶ εἰδικοὺς στρατιωτικοὺς θεσμοὺς, οἷον πρὸς τὸν στρατιωτικὸν ποινικὸν νόμον καὶ τὸν περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοιοῦτον, ὡς καὶ τὸν περὶ στρατολογίας, πολλῷ τούτων κατόπιν τῆς διατάξεως τοῦ ἐν λόγῳ ἄρθρου 24 τοῦ ῥηθέντος νόμου θεσμοθετηθέντων καὶ ὅλως ἀντικειμένων αὐτῷ, περιεχόντων ὁρισμοὺς, ἡ ἀκριβὴς τῶν ὁποίων ἀνερεύνησις καὶ ἐκτίμησις, ἄνευ προφανοῦς παρεννοήσεως καὶ παρεξηγήσεως τῆς μεταξὺ αὐτῶν ὑφισταμένης ἀλληλουχίας, μεγάλως, φρονοῦμεν, συντελέσει εἰς αἰσίαν καὶ ἔνθεσμον λύσιν τοῦ ὑπὸ κρίσιν ἀντικειμένου, ἐγγυωμένου περί τε τῆς ἀκεραιότητος τῶν δικαιωμάτων τῶν δικαζομένων καὶ τῆς ὑποχρέου ὑπαγωγῆς αὐτῶν εἰς τοὺς κρατοῦντας παρ’ ἡμῖν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου θεσμούς.» (Ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων): «Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης πρὸς τὸν κ. Εἰσαγγελέα Ἀρείου Πάγου (ἀριθ. ἐγγράφου 3629 τοῦ 1890). «Διαβιβάζομεν ἡμῖν τὸ ἀπὸ 19 Φεβρουαρίου ἐ. ἔ. ὑπ’ ἀριθ. 73116 ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν μετὰ τῶν ἐν αὐτῷ μνημονευομένων δύο ποινικῶν δικογραφιῶν καὶ τῶν ἀντιγράφων τῶν ἀπὸ 15 Δεκεμβρίου 1887 ὑπ’ ἀριθ. 1468 καὶ ἀπὸ 16 τοῦ αὐτοῦ μηνὸς καὶ ἔτους ὑπ’ ἀριθ. 1482 ἀποφάσεων τοῦ Πλημμελειοδικείου Χαλκίδος. Σύμφωνοι πρὸς τὰ ἐκτιθέμενα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἰσὶ καὶ αἱ ἀπὸ 29 Μαΐου 1871, 2 Ἀπριλίου 1880 καὶ 8 Δεκεμβρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους γνωμοδοτήσεις τῶν ἄλλοτε παρὰ τῷ Ἀρείῳ Πάγῳ Εἰσαγγελέων Προβελεγγίου καὶ Παπαδιαμαντοπούλου· περιπλέον δὲ διὰ τῶν προσημειωθεισῶν ἀποφάσεων κατεγνώσθη καὶ στέρησις πολιτικῶν δικαιωμάτων, ἐνῷ κατ’ αὐτὰς τὰς ἐφαρμοσθείσας διὰ τῶν ἀποφάσεων τούτων διατάξεις τῶν ἄρθρων 207 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, 90 καὶ 95 τοῦ νόμου περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν καὶ 24 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, οὔτε ἐπιβάλλεται ποινὴ στερήσεως πολιτικῶν δικαιωμάτων, οὔτε ὡς συνέπεια τῆς ἐπὶ ἀδίκῳ ἐπιθέσει καταδίκης ἐπέρχεται ἡ στέρησις αὕτη. «Παρακαλοῦμεν ὑμᾶς νὰ ἐξετάσητε τὰς στελλομένας ἀποφάσεις, καὶ ἂν πεισθῆτε, ὅτι ὑπάρχει περίπτωσις, ὅπως αἰτήσητε τὴν ἀναίρεσιν αὐτῶν ἕνεκα ἐσφαλμένης τοῦ νόμου ἐφαρμογῆς, ἢ καὶ ἕνεκα ὑπερβάσεως καθηκόντων, ἐφ’ ὅσον ἐπεβλήθη δι’ αὐτῶν καὶ ποινὴ στερήσεως πολιτικῶν δικαιωμάτων, μὴ ὁριζομένη ἐν τῇ συγκεκριμένῃ περιστάσει ὑπὸ διατάξεως νόμου, ὅπερ ταὐτόσημόν ἐστι πρὸς ἐπέμβασιν εἰς ἔργα νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἐνεργήσητε τὰ εἰκότα συμφώνως τῇ διατάξει τοῦ ἄρθρου 481 τῆς Ποινικῆς Δικονομίας». Καὶ ὁ Εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου, λαβὼν τὴν αἴτησιν ταύτην διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ εὑρίσκων ταύτην βάσιμον, σχεδιάζει καὶ τὸ ἀναιρετήριον ἔγγραφον, προτιθέμενος νὰ ὑποβάλῃ τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον. Ἐρωτώμενος δὲ παρὰ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ περὶ τῆς ὑποθέσεως, τί ἀπαντᾷ; (ἀναγινώσκει): «Ἀπαντῶν εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 23,789 ἔγγραφον τοῦ Σ. Ὑπουργείου, πληροφορῶ αὐτὸ, ὅτι τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος ὑπόθεσιν ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου καὶ συμφωνῶ, ὅτι αἱ ἀποφάσεις τῶν ἐν Χαλκίδι Πλημμελειοδικῶν εἰσιν ἀναιρετέαι, ὥστε θέλω ζητήσει τὴν ἀναίρεσιν αὐτῶν. Ἀλλ’ ἀφ’ ἧς ἔλαβον τὴν δικογραφίαν καὶ ἐμελέτησα τὰ ἐν αὐτῇ ζητήματα, δὲν κατωρθώθη νὰ συνέλθῃ ὁ Ἄρειος Πάγος εἰς συνεδρίασιν ἐν ὁλομελείᾳ, εἰς ἣν καὶ μόνην, κατὰ τὸ ἄρθρον 4 ἐδ. βʹ τοῦ νόμου ΧΜΖʹ τοῦ 1877, δύναται νὰ ὑποβληθῇ τοιαύτη ὑπὲρ τοῦ νόμου αἴτησις ἀναιρέσεως». Καὶ γράφει κατὰ τὴν 22 Νοεμβρίου 1890, ὅτε δὲν ἦτο πλέον Ὑπουργὸς ὁ κ. Τρικούπης. Εἶχε δὲ λάβει τὴν δικογραφίαν ἀπὸ τῆς 9 Μαρτίου 1890.

§31ΑΣΗΜΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Εἰσαγγελεὺς εἶναι ἢ ὁ Ἀντεισαγγελεύς;

§32ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ὁ εἰσαγγελεὺς Μαντζούφας. Τὴν ἀπάντησιν δὲ ταύτην, Κύριοι, ὁ Εἰσαγγελεὺς δὲν δίδει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ὑπουργοῦντος τοῦ προκατόχου Ὑπουργοῦ· τὴν ἀπάντησιν ταύτην δίδει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ὁ Εἰσαγγελεὺς κατὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1890, ὑπουργοῦντος τοῦ ἀξιοτίμου νῦν Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὁ ὁποῖος, κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, λαβὼν γνῶσιν τῆς ὑποθέσεως ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ἠθέλησε νὰ μάθῃ, τί γίνεται αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις. Καὶ ὁ μὲν προκάτοχος Ὑπουργὸς ἐναντίαν εἶχε γνώμην, οὐχὶ στηριζόμενος εἰς αὐθαιρέτους ἰδέας αὐτοῦ, ἀλλὰ στηριζόμενος ἐπὶ γνωμοδοτήσεως διακεκριμένων νομομαθῶν, ἰδίᾳ δὲ ἐπὶ τῆς γνωμοδοτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. Κωσστῆ, τοῦ καθηγητοῦ τοῦ Ποινικοῦ Δικαίου ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ὅστις κληθεὶς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, ἐν ἐπιτροπῇ, ἵνα γνωμοδοτήσῃ οὐχὶ περὶ τῆς ὑποθέσεως Λεμπεσοπούλου, ἀλλὰ περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἄρθρου 24 τοῦ κοινοῦ Ποινικοῦ Νόμου ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν, ἔλαβεν ἐκ τούτου ἀφορμὴν νὰ συγγράψῃ σπουδαιοτάτην μελέτην, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ ἐκεῖνος καταλήγει εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅπως καὶ πάντες οἱ πρὸ αὐτοῦ ἐξετάσαντες τὸ ζήτημα, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς τὸ ἄρθρον 24 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, τὸ ἄρθρον 24, τὸ ὁποῖον ἐνομοθετήθη ἐν ἐποχῇ, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ στρατιωτικοὶ δὲν εἶχον ὡς κτῆμα τὸν βαθμὸν, ὅτε ὁ βαθμὸς ἐν τῷ στρατῷ ἐθεωρεῖτο ὡς θέσις, ἀλλὰ σήμερον εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐφαρμοσθῇ, μετὰ τὸν περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμον τοῦ 1851 καὶ τὴν Στρατιωτικὴν Ποινικὴν Νομοθεσίαν τοῦ 1861, καὶ τὸν περὶ στρατολογίας νόμον τοῦ 1878 καὶ 1887. Ἄλλως δὲ, Κύριοι, ἡ ἀπόφασις τοῦ Πλημμελειοδικείου Χαλκίδος, ὡς προέλεγον, τὸ αὐτὸ ἄρθρον ἐφαρμόζουσα κατὰ τὴν ἐρήμην δίκην καὶ κατὰ τὴν ἀντιμωλίαν, ἄλλως τὸ ἑρμηνεύει κατὰ τὴν πρώτην περίπτωσιν, καὶ ἄλλως κατὰ τὴν δευτέραν. Καὶ ἐὰν, λέγω, ἐπετρέπετο εἰς τὸν πρώην Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἔχοντα ἐναντίαν περὶ τούτου τοῦ ζητήματος γνώμην, νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἐκτέλεσιν, τίνος ἕνεκα ὁ διάδοχος αὐτοῦ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλοίαν περὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἔχων γνώμην, ἐνόσῳ διετέλει μακρὰν τῆς ὑπηρεσίας, ὑπεχώρησεν εἰς τὰς παρατηρήσεις καὶ εἰς τὰς παραδόσεις αὐτῆς τῆς ὑπηρεσίας;—διότι μὴ λησμονῶμεν, Κύριοι ὅτι ἐν πᾶσι τοῖς Ὑπουργείοις ὑπάρχουσιν αἱ παραδόσεις τῆς ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι πολλάκις ἐπικρατοῦσι τῆς γνώμης τῆς προσωπικῆς τῶν διευθυνόντων τὰ Ὑπουργεῖα Ὑπουργῶν,—διατὶ, λέγω, ὑπεχώρησεν ἀπέναντι τῆς ὑπηρεσίας ὁ νῦν Ὑπουργὸς, καὶ διετήρησε τὸν ὑπαξιωματικὸν αὐτὸν ἐν τῷ στρατῷ ἐπὶ 8 μῆνας, μέχρι λήξεως τῆς θητείας αὐτοῦ; Καὶ δὲν ἠδύνατο ἄρα, ὅπως ὁ προηγούμενος Ὑπουργὸς, νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἀπόφασιν καὶ νὰ τῷ ἀφαιρέσῃ τὸν βαθμόν; Διατὶ ἐδίστασε νὰ τῷ ἀφαιρέσῃ τὸν βαθμόν; Δὲν τὸν ἐδέχθη εἰς ἀνακατάταξιν· ἀλλὰ δὲν ἔπαυσεν ὁ Λεμπεσόπουλος οὗτος καὶ τοῦ νὰ ἦναι βαθμοφόρος, διότι, παύσας ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας τῆς ἐνεργοῦ, μετέβη εἰς τὴν ἐφεδρείαν. Καὶ σήμερον, ἐὰν ὑποθέσητε, ὅτι συγκαλεῖται ἐπιστρατεία, αὐτὸς θὰ ἔλθῃ ὡς βαθμοφόρος. Ἀλλὰ καὶ σήμερον ἔτι, ὅτε συζητοῦμεν τὸ θέμα, Κύριοι, καὶ τὴν στιγμὴν ταύτην ἡ ἀπόφασις δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ. Διατὶ δὲν τὴν ἐκτελεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν; Καὶ ἐὰν ὁ διάδοχος Ὑπουργὸς δὲν ἐκτελῇ τὴν ἀπόφασιν, διατὶ δὲν θεωρεῖται ὑπεύθυνος; — ἐγὼ δὲ δὲν θεωρῶ τοῦτον ὑπεύθυνον, — διατὶ θὰ θεωρήσητε ὑπεύθυνον τὸν προκάτοχον αὐτοῦ, διότι δὲν ἔσπευσε νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἀπόφασιν; Μήπως ἆρά γε τὸ δικαίωμα τῆς ἐκτελέσεως εἶχε παραγραφῆ, καὶ πλέον δὲν ἠδύνατο νὰ διορθωθῇ ἡ γενομένη, κατὰ τὴν γνώμην τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, παρανομία, ἡ προσβολὴ αὕτη τῶν νόμων τῆς Πολιτείας; Καὶ σήμερον, ἐπαναλαμβάνω, ἡ ἀπόφασις δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ. Ἀλλ’ ὁ προηγούμενος Ὑπουργὸς οὐδὲν ἐνέδειξε πρὸς μὴ ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως· ἀνέβαλε τὴν ἐκτέλεσιν, δι’ οὓς λόγους ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Βουλὴν, οὐδεμίαν ὅμως πρᾶξιν, οὐδεμίαν διαταγὴν ὑπέγραψεν, ἐνδεικνύουσαν, ὅτι εἶχε τὴν πρόθεσιν, ὅτι ἀπεφάσισε τὴν μὴ ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως. Καὶ ἐν τούτῳ τῷ λόγῳ, Κύριοι, ἔρχομαι νὰ ὑποβάλω ἑτέραν παρατήρησιν εἰς τὴν Βουλὴν, σχετικῶς πρὸς τὴν πρότασιν τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς προτείνει, ἵνα συμπαραπεμφθῇ σὺν τῷ Ὑπουργῷ καὶ ὁ ἁρμόδιος τμηματάρχης. Ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι κατὰ τοῦτο ἡ πρότασις τῆς ἐπιτροπῆς δὲν εἶναι ὀρθὴ, οὐδὲ νόμιμος· διότι δὲν λησμονεῖτε βεβαίως, ὅτι ἡ εὐθύνη τῶν τμηματαρχῶν καθιερώθη διὰ νόμου μεταγενεστέρου τοῦ περὶ εὐθύνης, ὅτε ἡ Βουλή, κατ’ εἰσήγησιν τοῦ τότε Ὑπουργοῦ, ἐσκέφθη, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ παραπέμπωνται οἱ Ὑπουργοί, οἵτινες πολλάκις καὶ ἀσυνειδήτως ἐν τῇ διεξαγωγῇ τῆς ὑπηρεσίας τῶν Ὑπουργείων ὑπογράφουσιν ἔγγραφα, χωρὶς νὰ ἔχωσι καιρὸν ν’ ἀντιλαμβάνωνται καὶ λαμβάνωσι πλήρη γνῶσιν τοῦ περιεχομένου αὐτῶν καὶ τῆς λύσεως τῆς διδομένης εἰς ἑκάστην ὑπόθεσιν· ἐὰν δὲ ὁ τμηματάρχης καθίστατο ἀνεύθυνος, ἠδύνατο πολλάκις νὰ παρασύρῃ τὸν Ὑπουργὸν εἰς εὐθύνην ποινικὴν, ἐκεῖνος δὲ νὰ μένῃ ἀκαταδίωκτος. Διὰ τοῦτο τὸ ἄρθρον τὸ μεταγενέστερον τοῦ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμου ὥρισεν, ὅτι (ἀναγινώσκει): «ὁ ἁρμόδιος τμηματάρχης, κατ’ εἰσήγησιν τοῦ ὁποίου ὁ Ὑπουργὸς ὑπέγραψε τὴν παράνομον πρᾶξιν, εἶναι συνυπεύθυνος τῷ Ὑπουργῷ, πλὴν ἐὰν, ἀποποιηθεὶς, διετάχθη παρ’ αὐτοῦ ἐγγράφως, ἵνα συντάξῃ αὐτήν.» Ἀπαιτεῖ λοιπὸν ὁ νόμος, ἵνα θεωρήσῃ τὸν τμηματάρχην συνυπεύθυνον καὶ συναίτιον, πρᾶξιν θετικὴν, δηλαδὴ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ τμηματάρχου. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔχομεν κἀμμίαν διαταγὴν ἢ ἔγγραφον, ἐκδοθὲν παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ τοῦ ὁποίου παραβιάζεται διάταξις νόμου, τὸ ὁποῖον συνυπέγραψεν ὁ τμηματάρχης; Ἐδῶ ἀποδίδεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν παράλειψις, δηλαδὴ ἀρνητικὴ ἐνέργεια, ὄχι θετική. Ἐν τῇ ἀρνητικῇ δὲ ἐνεργείᾳ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἦναι συνυπεύθυνος ὁ τμηματάρχης· διότι, καὶ ἂν ἤθελε, δὲν ἠδύνατο νὰ ὑποχρεώσῃ, νὰ ἐξαναγκάσῃ τὸν Ὑπουργὸν νὰ ἐνεργήσῃ. Μόνον λοιπὸν ἐὰν ἀπεδίδετο εἰς τὸν Ὑπουργὸν θετικὴ ἐνέργεια, ἠδύνατο καὶ ὁ τμηματάρχης νὰ συρθῇ ἐνώπιον τοῦ εἰδικοῦ δικαστηρίου. Καὶ ἐν τούτοις, Κύριοι, οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ζητεῖται ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ἵνα ψηφίσητε πρότασιν παραπομπῆς τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὡς πρὸς τὸ κεφάλαιον τοῦτο τῆς κατηγορίας. Ὁποία θὰ ἦναι ἡ ψῆφός σας, δὲν ἀμφιβάλλω, οὐχὶ ἀποβλέπων εἰς τὴν πολιτικὴν ἐνέργειαν τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἁπλῶς εἰς τὴν δικαστικὴν αὐτῆς πεποίθησιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος· διότι δὲν δύναται νὰ χωρήσῃ, εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον, ἀμφιβολία, ὅτι, ἐὰν τὸ ζήτημα ἐτίθετο ἐνώπιον δικαστῶν τακτικῶν, οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ἤθελε τὸ δικαστήριον διστάσει νὰ δώσῃ ψῆφον ἀποῤῥίπτουσαν τὴν κατηγορίαν. Τοῦτο θεωρῶ ἀναμφισβήτητον, καὶ ἡ ἐλαχίστη ἐπὶ τούτου συζήτησις τὸ ἀποδεικνύει. Ἐὰν λοιπὸν οὕτως ἔχῃ τὸ πρᾶγμα, θὰ ἀποφασίσητε ὑμεῖς νὰ συναγείρητε τοὺς δικαστὰς ἀπὸ τῶν περάτων τῆς Ἑλλάδος, νὰ συστήσητε εἰδικὸν δικαστήριον, καὶ ἐπιδιώξητε ἐνώπιον αὐτοῦ κατηγορίαν ἐντελῶς ἀνυπόστατον; Τοῦτο θὰ πράξητε μόνον, ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι θέλετε νὰ διακωμῳδήσητε τὸν περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμον, ὅτι θέλετε νὰ καταστήσητε αὐτὸν καταγέλαστον, οὕτως ἐφαρμοζόμενον ἐν Ἑλλάδι. Ἀλλὰ τοιαύτην πρόθεσιν βεβαίως δὲν ἔχετε. Τὰ περὶ ἐπιτακτικῆς ἐντολῆς τοῦ λαοῦ, τὸ ὁποῖον ἤκουσα πολλάκις λεγόμενον ἐνταῦθα, δὲν ἔχουσι καμμίαν σπουδαίαν σημασίαν· μίαν ἐντολὴν ἔχομεν ἐνταῦθα νὰ ἐκπληρώσωμεν πάντες, τὸ νὰ βουλευώμεθα καὶ ἀποφασίζωμεν πρὸς τὸ κοινὸν συμφέρον τῆς πατρίδος, καὶ τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος ἀπαιτεῖ σήμερον νὰ ἀναστηλώσωμεν τὸ γόητρον τοῦ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμου, ἀποῤῥίπτοντες τὴν προκειμένην πρότασιν τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς.

§33ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. «Ἔπρεπον, εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτὴς, νὰ ἀναλογισθῶσιν οἱ ὑπογράψαντες τὸ κατηγορητήριον, ὅτι μετ’ αὐτοῦ συσχετίζονται πολύτιμα τοῦ ἔθνους συμφέροντα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἐκτεθῶσιν εἰς κίνδυνον.» Οὐδέποτε ἀληθῶς πρέπει νὰ δεικνύηταί τις ἀδιάφορος πρὸ τῶν συνεπειῶν τῶν ἑαυτοῦ πράξεων ἢ παραλείψεων, νὰ λησμονῇ δὲ, ὅτι ὑπέχει ἐπὶ ταύταις εὐθύνην· ἀλλ’ οἱ ὑπογράψαντες τὸ κατηγορητήριον οὐδένα ἐκ τῆς ἀπόψεως ταύτης ἔχουσι λόγον νὰ μεταμεληθῶσιν. Ἐξ ἐναντίας πιστεύουσιν, ὅτι ἐξεπλήρωσαν ἐπιτακτικὸν καθῆκον ὑπὲρ τῆς τῶν νόμων καὶ τοῦ Συντάγματος πιστῆς καὶ ἀκριβοῦς τηρήσεως, ἣν θεωροῦσιν ὡς τὸ πολυτιμότερον τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Τὰ βραχέα ταῦτα ἐξ ἀνάγκης προτάξας, εἰσέρχομαι εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ πρώτου τῆς κατηγορίας κεφαλαίου, εἰς ὅπερ ἀποκλειστικῶς ἠσχολήθη ὁ κ. ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτὴς, ὅστις δὲν ἐδίστασε νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι οὔτε ἁπλῆς μομφῆς ἄξιος ὑπῆρξεν ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ὑπ’ αὐτοῦ συνομολογηθέντων παγίων καὶ χρεωλυτικῶν δανείων. Μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ καὶ ἄλλοτε, ὅτε εἰσήγαγον τὴν πρότασιν τῆς κατηγορίας, νὰ εἴπω ὅτι, ὅτε διετελοῦμεν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει καὶ προσεπαθοῦμεν ν’ ἀποδείξωμεν, ὅτι ἀντὶ ἰσοζυγίων καὶ περισσευμάτων εἴχομεν σπουδαῖα ἐλλείμματα, καλυπτόμενα διὰ δανείων, ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς μετὰ τοῦ προαγορεύσαντος κ. Βουλευτοῦ ἐκ Φθιώτιδος ἠμφισβήτουν τοὺς ἰσχυρισμούς μας, καὶ ἀντέτασσον τὰς ἰδίας ἑαυτῶν σημειώσεις καὶ πληροφορίας, αἵτινες τότε ἔφερον τὸν χαρακτῆρα τῆς ἐπισημότητος, πρὸ τῆς ὁποίας ἡμεῖς, καίτοι δὲν τῇ ἀπεδίδομεν ἀξίαν τινὰ, εἴχομεν ὑποχρέωσιν νὰ σταματῶμεν, ἀφοῦ εὔκολος βεβαίως δὲν ἦτο ἡ ἐπὶ πλαστότητι προσβολὴ τῶν προσαγομένων ἐπισήμων καταστάσεων. Ἐν τούτοις οἱ ὅροι ἀνεστράφησαν. Αἱ ἐπίσημοι καὶ αὐθεντικαὶ πληροφορίαι εἶναι σήμερον εἰς χεῖρας ἡμῶν, καὶ οὐδὲν ἔχουσι πλέον τὸ ὕποπτον, ἐπ’ αὐτοῦ δὲ στηριζόμενοι, δυνάμεθα καὶ ὀφείλομεν νὰ μὴ ἀξιῶμεν οὐδὲ τῆς ἐλαχίστης προσοχῆς τὰ σημειώματα, ὅσα προσήγαγε καὶ ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Σιμόπουλος. Κατὰ τὰς ἐπισήμους λοιπὸν πληροφορίας, ἐφ’ ὧν θεμελιοῦται τὸ κατηγορητήριον καὶ ἡ ἔκθεσις τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, μέγα μέρος τῶν εἰς χρυσὸν παγίων καὶ χρεωλυτικῶν δανείων ἐδαπανήθη εἰς ἄλλους σκοπούς, παρὰ τοὺς ὑπὸ τῶν σχετικῶν νόμων ὁριζομένους. Τί ἀπαντῶσιν εἰς τοῦτο οἱ περὶ τὸν πρώην Πρωθυπουργόν; Ἡ ἀπάντησίς των εἶναι στερεότυπος, τὴν ἐπανέλαβε δὲ πρὸ μικροῦ ὁ κ. ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτὴς, ἀλλὰ δυστυχῶς εἶναι τόσον βεβιασμένη, τόσον συγκεχυμένη, ὥστε οὐδενὸς ἡμῶν τὴν πεποίθησιν ἴσχυσε νὰ κλονίσῃ. «Ἐδαπανήσαμεν, λέγουν, ὁλόκληρον τὸ εἰσπραχθὲν ποσὸν τῶν δανείων σύμφωνα μὲ τοὺς περὶ τούτων νόμους»· καταστρόνουσι δὲ τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα κατέβαλον εἰς ἀπόσβεσιν ἢ τροπὴν ἄλλων δανείων, εἰς κατασκευὴν σιδηροδρόμων, εἰς προμήθειαν τῶν θωρηκτῶν κλπ. Ἀλλὰ τίς ἠρνήθη ποτὲ, ἢ ἠδύνατο ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι καὶ δάνεια προγενέστερα ἐξωφλήθησαν, καὶ σιδηροδρομικαὶ γραμμαὶ κατεσκευάσθησαν, καὶ πλοῖα ἠγοράσθησαν; Πάντα, ὅσα ἐδαπανήθησαν πρὸς τοὺς σκοποὺς αὐτοὺς, νομίμως, ἄν μὴ κατὰ πάντα λυσιτελῶς, ἐδαπανήθησαν. Οὐδεὶς εἰς τοῦτο ἀντιλέγει. Ἀλλ’ ὅταν ἀφαιρεθῶσι τὰ ποσὰ ταῦτα ἐκ τοῦ ὁλικοῦ καὶ πραγματικοῦ ποσοῦ τῶν δανείων, ὑπολείπεται ποσὸν πεντήκοντα ἕξ ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ἐν παντελεῖ ἀγνοίᾳ τῆς Βουλῆς ἐδαπανήθησαν εἰς ἄλλους σκοποὺς, παρὰ τοὺς ὡρισμένους διὰ τῶν νόμων, δι’ ὧν συνωμολογήθησαν. Μήτοι ὅμως ἀνακριβῆ καὶ αὐθαίρετα λέγω; Ἰδοὺ, ἀπαντῶσιν οἱ πίνακες τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, πίνακες ἐξηγμένοι ἐκ τῶν ὑπαρχόντων βιβλίων τοῦ δημοσίου χρέους. Κατὰ τοὺς πίνακας τούτους, ἐπληρώθησαν εἰς χρυσόν: 1) πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ κεφαλαίου τῶν προκαταβολῶν, αἵτινες εἶχον συνομολογηθῆ ἐπὶ ἐνεχυριάσει ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 170,000,000, εἰκοσιτέσσαρα ἑκατομμύρια καὶ ἕνδεκα χιλιάδες φράγκων· 2) πρὸς ἐξόφλησιν τῶν εἰς χρυσὸν ἐντόκων γραμματίων εἴκοσιν ἓν ἑκατομμύρια καὶ πεντακόσιαι χιλιάδες· 3) πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ δανείου τῶν 60,000,000 πεντήκοντα πέντε ἑκατομμύρια καὶ πεντήκοντα ὀκτὼ χιλιάδες· 4) πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ δανείου τῶν 24–25 δεκατέσσαρα ἑκατομμύρια πεντακόσιαι ἑβδομήκοντα δύο χιλιάδες· 5) διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν εἰκοσιτέσσαρα ἑκατομμύρια· 6) διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μεσολογγίου–Ἀγρινίου τρία ἑκατομμύρια καὶ ἑπτακόσιαι πεντήκοντα ἑπτὰ χιλιάδες· 7) διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν τριῶν θωρηκτῶν εἴκοσιν ἓξ ἑκατομμύρια· 8) διὰ μέρος τῶν ἔργων τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης ἓν ἑκατομμύριον ὀκτακόσιαι τριάκοντα δύο χιλιάδες καὶ ἑξακόσια, ἤτοι ἐν ὅλῳ ἐπληρώθησαν εἰς χρυσὸν φράγκα ἑκατὸν ἑβδομήκοντα ἑκατομμύρια, ἑπτακόσιαι τριάκοντα χιλιάδες καὶ ἑξακόσια. Παρεκτὸς δὲ τούτων ἐπληρώθησαν καὶ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια: αʹ) πρὸς ἐξόφλησιν τῶν δανείων τῶν 25, 4 καὶ 6 ἑκατομμυρίων δεκαοκτὼ ἑκατομμύρια πεντακόσιαι τεσσαράκοντα ὀκτὼ χιλιάδες καὶ ἑξακόσιαι ἐννενήκοντα δραχμαί· βʹ) διὰ τὸ μὴ παγιωθὲν μέρος τῶν δανείων τῶν 10 καὶ 26 ἑκατομμυρίων ὀκτὼ ἑκατομμύρια ἑπτακόσιαι ἕξ χιλιάδες καὶ διακόσιαι τεσσαράκοντα πέντε· γʹ) διὰ τὸ δάνειον τῆς ὁδοποιΐας δεκαπέντε ἑκατομμύρια καὶ πεντακόσιαι ὀγδοήκοντα μία χιλιάδες· δʹ) διὰ τὸ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν δάνειον ἐπὶ ἐκχωρήσει ὁμολογιῶν ἐθνικῶν φθαρτῶν κτημάτων δύο ἑκατομμύρια καὶ τετρακόσιαι εἰκοσιτρεῖς χιλιάδες· εʹ) δι’ ἀποζημιώσεις σιδηροδρόμων Πελοποννήσου καὶ Θεσσαλίας πέντε ἑκατομμύρια καὶ τριακόσιαι ἑβδομήκοντα ἑπτὰ χιλιάδες. Ἤτοι ἐν ὅλῳ πεντήκοντα ἑκατομμύρια καὶ ἑξακόσιαι τριάκοντα ἓξ χιλιάδες δραχμῶν, ἢ τεσσαράκοντα ἑκατομμύρια καὶ πεντακόσιαι ὀκτὼ περίπου χιλιάδες φράγκων χρυσῶν, ὑπολογιζομένου ἑκάστου αὐτῶν πρὸς 1 25/00. Αὐτὰ εἶναι τὰ ποσὰ, ἅτινα διετέθησαν κατὰ τοὺς σχετικοὺς νόμους καὶ ἅτινα ἀνέρχονται εἰς διακόσια ἕνδεκα ἑκατομμύρια καὶ διακοσίας τριάκοντα ἐννέα περίπου χιλιάδας φράγκων. Παραλείπω τὸ ζήτημα, ἂν ταῦτα ἐδαπανήθησαν ἐν ὅλῳ σκοπίμως καὶ ἐπωφελῶς, ἢ ἂν ἐκράτησεν ἀκατανόητος ἀπροσεξία καὶ ἀστοργία πρὸ τὰ δημόσια συμφέροντα. Ἀφίνω τὸ ζήτημα αὐτὸ, ἐν τῷ ὁποίῳ συγχέονται τὰ ὅρια μεταξὺ ἠθικῆς καὶ ποινικῆς εὐθύνης· ἀλλὰ τί ἔχουσι ν’ ἀντιτάξωσιν οἱ συνήγοροι τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ διὰ τὸ ὑπόλοιπον μέρος τῶν δανείων, ἤτοι διὰ τὰ πεντήκοντα ἓξ ἑκατομμύρια; Συνωμολόγησεν ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς, καὶ ἐπραγματοποίησε μόνον κατὰ τὰ ἔτη 1887, 1888, 1889 καὶ 1890 πάγια καὶ χρεωλυτικὰ δάνεια τριακοσίων ἑξήκοντα πέντε ἑκατομμυρίων, ἅτινα ἀποτελοῦσι τὸ ὀνοματικὸν ὀφειλόμενον κεφάλαιον, εἰσέπραξε δὲ πραγματικὰ διακόσια ἑξήκοντα ἓξ ἑκατομμύρια καὶ ἐννεακοσίας τεσσαράκοντα ὀκτὼ χιλιάδας. Ἂν ἐξ αὐτῶν ἀφαιρέσωμεν τὸ ἀνωτέρω ποσὸν τῶν διακοσίων ἕνδεκα ἑκατομμυρίων καὶ διακοσίων τριάκοντα ἐννέα χιλιάδων, μένει ὑπόλοιπον πεντήκοντα πέντε ἑκατομμυρίων καὶ ἑπτακοσίων ἐννέα χιλιάδων φράγκων χρυσῶν, τὰ ὁποῖα δὲν φαίνονται διόλου ποῦ ἐδαπανήθησαν. Ποῦ εὑρίσκονται τὰ ἑκατομμύρια αὐτά; Τί ἔγειναν; Διετέθησαν βεβαίως, κατὰ προφανῆ παράβασιν τῶν νόμων, εἰς κάλυψιν ἐλλειμμάτων, ἀποκρυπτομένων ἀπὸ τὴν Βουλήν. Καὶ πόθεν ἐπήγασαν τὰ ἐλλείμματα κατόπιν τῶν ἑκατὸν τριάκοντα ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς εἰσέπραξεν ἀπὸ νέους καὶ προσθέτους φόρους κατὰ τὰ ὀκτὼ ἔτη, καθ’ ἃ ἐκυβέρνησε τὸν τόπον; Ζητήσατε τὴν πηγὴν εἰς τὴν ἀπαραδειγμάτιστον, τὴν αὐτόχρημα ἐγκληματικὴν σπατάλην τοῦ δημοσίου πλούτου. Αὐτὰ λέγουν οἱ ἐπίσημοι πίνακες τοῦ Ὑπουργείου, ἀπέναντι τῶν ὁποίων οὐδεμίαν δύναται νὰ ἔχῃ ἀξίαν, οὔτε ἡ πρώτη, οὔτε ἡ δευτέρα ἔκδοσις τῶν ἀντιφατικῶν καταστάσεων τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτοῦ. Μάταιον ἴσως εἶναι νὰ εἴπω, ὅτι οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην κέκτηται σπουδαιότητα ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅτι ὑπάρχει ἀσυμφωνία μεταξὺ τοῦ κατηγορητηρίου καὶ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι, ἐνῷ τὸ κατηγορητήριον στηρίζεται ἐπὶ τῶν πινάκων, ὧν πρὸ μικροῦ ἔκαμον χρῆσιν, ἡ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν αὐτοὺς, ἀλλὰ, περιορισθεῖσα εἰς τὰ δάνεια τῶν 135, τῶν 30 καὶ τῶν 125 ἑκατομμυρίων, ὡς καὶ εἰς τὸ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, ἐζήτησεν ἰδιαιτέρους δι’ ἕκαστον τῶν δανείων τούτων πίνακας, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται ἡ ἔκθεσις, καὶ οἵτινες, τυπωθέντες, διενεμήθησαν πρὸ τριῶν ἡμερῶν. Ἐν τούτοις, καίτοι ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς στηρίζεται ἐπὶ τῶν ἰδιαιτέρων τούτων πινάκων, οὓς ἀπέστειλε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, οὐδεμία οὐχ ἧττον οὐσιαστικὴ ἀσυμφωνία ὑπάρχει μεταξὺ αὐτῆς καὶ τοῦ κατηγορητηρίου, ὅπερ, ὡς εἶπον, ἐστηρίχθη ἐπὶ τῶν πινάκων, οὓς πέρυσιν εἶχε προσαγάγει ὁ πρώην κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Οὔτε εἶναι ἀκριβὲς τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Φθιώτιδος λεχθὲν, ὅτι, ἐνῷ τὸ κατηγορητήριον ποιεῖται λόγον περὶ 56 ἑκατομμυρίων φράγκων ὡς δαπανηθέντων παρανόμως, ἡ ἔκθεσις τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς περιορίζεται εἰς μόνον τὰ τριάκοντα ἥμισυ ἑκατομμύρια τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Ἡ ἔκθεσις, ἣν πάντες ἔχετε ὑπ’ ὄψει, διὰ τῆς σχετικῆς σκέψεώς της δέχεται, ὅτι οὐχὶ μόνον ἐκ τοῦ δανείου τούτου, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν ἄλλων ἐδαπανήθησαν μεγάλα ποσὰ ἐναντίον τῶν νόμων, ἠρκέσθη δὲ ἡ ἐπιτροπὴ νὰ παραθέσῃ ἐνδεικτικῶς μόνον τὰ τριάκοντα ἥμισυ ἑκατομμύρια, προσθέσασα ἐν τέλει τῆς σχετικῆς περικοπῆς τὸ σύνηθες «καὶ λοιπά». Ἐκ τῶν πινάκων λοιπόν, οἵτινες ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν ἐπιτροπήν, καὶ οἵτινες, τυπωθέντες καὶ διανεμηθέντες, εἶναι ὑπ’ ὄψει ὑμῶν, προκύπτει, ὅτι ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων ἐδαπανήθησαν παρὰ τὸν νόμον 12,282,000, ἐκ τοῦ δανείου τῶν 30 ἑκατομμυρίων 4,667,500. Ἐκ τοῦ δανείου τῶν ἑκατὸν εἴκοσι πέντε ἑκατομμυρίων 7,870,000 καὶ ἐκ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης 30,500,000, ἤτοι ἐν ὅλῳ πεντήκοντα πέντε ἑκατομμύρια καὶ τριακόσιαι εἴκοσι χιλιάδες. Δὲν κάμνω λόγον περὶ τοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης χρεωλυτικοῦ δανείου τῶν 15 ἑκατομμυρίων, διότι διὰ τὴν διάθεσιν αὐτοῦ δὲν ὑπῆρχον περιορισμοὶ ἐκ τοῦ σχετικοῦ νόμου. Ἰδοὺ διατὶ ἔλεγον, ὅτι οὐδεμία ὑπάρχει πραγματικὴ ἀσυμφωνία τοῦ κατηγορητηρίου πρὸς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ καὶ ὁ κ. ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτὴς δὲν ἠρνήθη, οὔτε ἠδύνατο ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι ἐκ τῶν τριῶν πρώτων δανείων τῶν 135, τῶν 30 καὶ τῶν 125 ἑκατομμυρίων ἐλήφθησαν καὶ ἐδαπανήθησαν εἰς τακτικὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας εἴκοσι πέντε ἑκατομμύρια φράγκων, πλὴν ἐπειράθη νὰ δικαιολογήσῃ τὴν παράνομον ταύτην διάθεσιν, εἰπών, ὅτι τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα εἶχον ληφθῆ καὶ δαπανηθῆ «προχείρως καὶ προσωρινῶς». Ἀλλὰ ποίαν ἔννοιαν δύνανται νὰ ἔχουν αὐτὰ τὰ «προχείρως καὶ προσωρινῶς», ἐνόσῳ δὲν ἀποδεικνύει, οὐδὲ δύναται ν’ ἀποδείξῃ ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι τὰ παρανόμως ληφθέντα καὶ δαπανηθέντα ἑκατομμύρια ἀντικατεστάθησαν ὁπωσδήποτε; Βεβαίως, ἂν τὰ ληφθέντα εἰς χρυσὸν καὶ δαπανηθέντα ἐκ τῶν δανείων ἑκατομμύρια ἀντικαθίσταντο διὰ τραπεζικῶν γραμματίων, οὐδείς ποτε θὰ ἔκαμνε λόγον. Ἀλλὰ δυστυχῶς τὰ ἑκατομμύρια ἐδαπανήθησαν εἰς κάλυψιν ἐλλειμμάτων, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀντικατασταθῶσι, διὰ τοῦτο δὲ ἐκεῖνα τὰ «προχείρως καὶ προσωρινῶς» τοῦ κ. ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτοῦ, εἶναι λόγοι κενοὶ καὶ οὐδὲν πλέον. Οὐδὲ ὑπῆρξεν εὐτυχέστερος εἰς τὴν δικαιολογίαν τῆς παρανόμου διαθέσεως τῶν ἑτέρων τριάκοντα ἥμισυ ἑκατομμυρίων τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Τὸ δάνειον αὐτὸ συνωμολογήθη ἀποκλειστικῶς εἰς κατασκευὴν καὶ τελείαν ἐγκατάστασιν τῆς ἐν λόγῳ σιδηροδρομικῆς γραμμῆς, διὰ τῆς ὁποίας, διδομένης εἰς ὑποθήκην, θὰ ἐξησφαλίζοντο οἱ δανεισταί. Ἐξ αὐτοῦ εἰσέπραξεν ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς τεσσαράκοντα ἑκατομμύρια, ἐκ τῶν ὁποίων ἀφῆκε παρὰ τῷ οἴκῳ Hambro 7,694,637, ἐπλήρωσε δὲ καὶ ἀπέναντι ἔργων τοῦ σιδηροδρόμου 1,832,587, ὁλόκληρον δὲ τὸ ὑπόλοιπον, ἤτοι 30,472,763 φράγκα χρυσᾶ, ἐδαπάνησε παρὰ τὸν νόμον πρὸς διαφόρους ἄλλους σκοπούς. Ἐδῶ πλέον πᾶσα δικαιολογία ἀποβαίνει ἀδύνατος. Καὶ ὅμως ὁ κ. ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτὴς εὗρε καὶ ἐδῶ, καὶ φαίνεται, ὅτι εἶχεν ἀναλάβει ὑποχρέωσιν νὰ εὕρῃ ἐπιχειρήματα κατὰ τῆς ἀπροκαλύπτου παρανομίας. Μᾶς εἶπεν, ἢ μᾶλλον ἐπανέλαβε, διότι πλειστάκις τὸ εἶχεν εἴπει, ὅτι ἀνάγκη νὰ καταβληθῇ ἀμέσως τὸ εἰσπραχθὲν ποσὸν τῶν 40 ἑκατομμυρίων δὲν ὑπῆρχεν. Ἑπομένως ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ τρόπος νὰ καταστῇ προσοδοφόρον τὸ ποσὸν τοῦτο, καὶ αὐτὸς, κατὰ τὸν κ. Βουλευτήν, εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν ἔσπευσεν ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς νὰ διαθέσῃ τὰ τριάκοντα ἥμισυ ἑκατομμύρια εἰς πάντα ἄλλον σκοπὸν, πλὴν τοῦ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, προσέθηκε δὲ μάλιστα ὁ ἐκ Φθιώτιδος κύριος συνάδελφος, ὅτι θὰ ἦτο ἄξιος νὰ κηρυχθῇ εἰς κατάστασιν ἀπαγορεύσεως ὁ πρώην Πρωθυπουργός, ἂν δὲν ἐλάμβανε τὴν στοιχειώδη πρόνοιαν νὰ καταστήσῃ τοκοφόρον τὸ πραγματοποιηθὲν μέρος τοῦ δανείου, ἐνόσῳ δὲν εἶχεν ἀνάγκην αὐτοῦ διὰ τὸν σιδηρόδρομον. Ἐν πρώτοις παρατηρῶ πρὸς τὸν κ. ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτὴν, ὅτι εἶναι πολὺ τολμηρὸν νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι δύναται εἷς Ὑπουργὸς καὶ ὀφείλει νὰ διαθέτῃ κατὰ βούλησιν, ἐναντίον τοῦ νόμου, δεκάδας ὅλας ἑκατομμυρίων φράγκων, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι δὲν πρέπει τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα νὰ μένουν ἄτοκα. Ἡ Βουλὴ ἔδωκε τὴν ἄδειαν νὰ συνομολογηθῇ καὶ συνωμολογήθη δάνειον διὰ κατασκευὴν σιδηροδρόμου. Αὐτὸ λέγει ὁ ΑΨΜΕʹ νόμος τῆς 7 Ἀπριλίου 1889. Ἂν μετὰ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ ἡμίσεως τοῦ δανείου τούτου ἔβλεπεν ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἦτο ἀνάγκη προσωρινῆς διαθέσεως αὐτοῦ, ὅπως μὴ ζημιῶται τὸ Δημόσιον, ὤφειλε νὰ ζητήσῃ πρὸς τοῦτο νέαν ἄδειαν ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ ὄχι νὰ ἐνεργήσῃ αὐτὸς αὐθαιρέτως καὶ κατὰ τὸ δοκοῦν τὴν παρὰ τὸν νόμον διάθεσιν τόσων ἑκατομμυρίων. Τίς ἔδωκε πρὸς τὸν κ. Τρικούπην, ἢ οἱονδήποτε ἄλλον, τὸ δικαίωμα νὰ ὑποκαταστήσῃ τὴν ἰδίαν του ἐκτίμησιν καὶ θέλησιν εἰς τὴν θέλησιν καὶ ἐκτίμησιν τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας; Ἀλλ’ ἔστω. Δέχομαι πρὸς στιγμήν, ὅτι ἡ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου πρόνοια ἐπέβαλλε πρὸς τὸν πρώην Πρωθυπουργὸν τὸ καθῆκον νὰ μεριμνήσῃ καὶ ἄνευ ἀδείας τῆς Βουλῆς ὑπὲρ ἐπωφελοῦς διαθέσεως τῶν ἐκ τοῦ δανείου Πειραιῶς–Λαρίσσης τριάκοντα ἑνὸς περίπου ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἀφοῦ δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ διατεθοῦν ταῦτα ἀμέσως πρὸς τὸν προορισμόν των. Ἡ πραγματικὴ αὕτη ἄποψις, ὑπὸ τὴν ὁποίαν οἱ συνήγοροι τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ μᾶς παρουσιάζουσι τὸ ζήτημα, προϋποθέτει βεβαίως ἀγαθὴν καὶ εἰλικρινῆ πρόθεσιν πρὸς ἀληθῆ ἐξυπηρέτησιν τῶν τοῦ Δημοσίου συμφερόντων. Ἀλλ’ ἆρά γε ὑπάρχει ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ προϋπόθεσις αὕτη; Ἐξυπηρετήθησαν τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου διὰ τῆς διαθέσεως τῶν 31 ἑκατομμυρίων τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου εἰς ἐξόφλησιν ἐντόκων γραμματίων καὶ εἰς διαφόρους προμηθείας; Βεβαίως ὄχι. Τοσούτῳ δὲ μᾶλλον εἶναι τοῦτο ἀναμφισβήτητον, καθ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει πλέον τὸ δαπανηθὲν αὐτὸ ποσόν. Ποῦ εἶναι τὸ ἰσότιμον τῶν 31 ἑκατομμυρίων φράγκων; Ποῦ νὰ τὸ εὕρωμεν τώρα, ὅτε ἔχομεν ἀπόλυτον αὐτοῦ ἀνάγκην διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου; Δημοσιογραφικὸν ὄργανον, διατελοῦν ὑπὸ τὰς ἀμέσους ἐμπνεύσεις τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, ἔγραψε πρό τινων ἡμερῶν χαιρεκάκως καὶ ἀπειλητικῶς, ὅτι, ἐπειδὴ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὴν ἱκανότητα νὰ συνάψῃ νέον δάνειον, θὰ διακοπῶσι μετ’ ὀλίγον τὰ ἔργα τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Ἀκούετε; Ἀφοῦ ἐναντίον τοῦ νόμου ἐδαπανήθησαν τὰ 31 ἑκατομμύρια εἰς χρυσὸν, χωρὶς νὰ λάβωσιν οὐδεμίαν πρόνοιαν περὶ ἀντικαταστάσεως, ἔρχονται τώρα οἱ ἴδιοι καὶ, ἀνομολογοῦντες τὴν προδήλως ἀξιόποινον πρᾶξίν των, δὲν δυσκολεύονται νὰ τὴν στρέψωσιν ἐναντίον ἡμῶν, καὶ νὰ ζητῶσι καὶ ἐξ αὐτῆς ἀκόμη νὰ πορισθῶσι κομματικὸν κέρδος. Ἐὰν ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς ἤθελεν εἰλικρινῶς νὰ χρησιμοποιήσῃ ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων προσωρινῶς τὰ 31 ἑκατομμύρια εἰς χρυσὸν, ὤφειλε νὰ τὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Τράπεζαν, ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει θ’ ἀνεκουφίζετο σπουδαίως ὁ τόπος ἀπὸ τὸ βάρος τῆς ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις ἐπιβλαβοῦς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, θ’ ἀπηλλασσόμεθα τῆς πληρωμῆς τοῦ ὡρισμένου τόκου, καθ’ ὃ μέρος θὰ περιωρίζετο αὕτη, καὶ, ὅπερ τὸ σπουδαιότερον, θὰ ἠδυνάμεθα ν’ ἀναλαμβάνωμεν τ’ ἀναγκαιοῦντα ποσὰ, ὅπως τὰ διαθέτωμεν συμφώνως πρὸς τὸν νόμον καὶ ἀναλόγως τῶν ἐκτελουμένων τοῦ σιδηροδρόμου ἐργασιῶν. Τοιαύτη ἂν ἐγίνετο διάθεσις, θὰ ἠδύνατο νὰ καταδηλώσῃ κυβερνητικὴν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου πρόνοιαν, καλύπτουσαν τὴν ἀπροκάλυπτον ἄλλως παρανομίαν. Ἀντὶ τούτου ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς ἐδαπάνησε τὸ δάνειον εἰς προμηθείας ἀμφιβόλου χρησιμότητος καὶ εἰς ἐξόφλησιν ἐντόκων γραμματίων, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ πληρωθῶσιν ἀπὸ τὰς τακτικὰς εἰσπράξεις, χωρὶς διόλου νὰ σκεφθῇ περὶ τοῦ ἐν καιρῷ δυνατοῦ τῆς ἀντικαταστάσεως αὐτοῦ. Καὶ ὅμως ὁ κ. ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτὴς εὑρίσκει, ὅτι ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ διαθέσει οὐδ’ ἁπλῆς μομφῆς ἄξιος εἶναι ὁ πρώην Πρωθυπουργός. Προσέθηκε μάλιστα καί τι πλέον. Εἶπεν, ὅτι εἶναι καὶ ἄξιος ἐπαίνων! Πολλάκις μᾶς εἶπον, ὅτι, ὅταν ἐλάμβανον κατὰ καιροὺς τὰ κολοσσιαῖα ἐκ τῶν δανείων ποσὰ καὶ τὰ ἐδαπάνων παρὰ τὸν νόμον εἰς τακτικὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας, δὲν ἔπραττον τίποτε ἄλλο παρὰ ἐνήργουν ἁπλᾶς χρηματιστικὰς πράξεις. Θέλουν δηλαδὴ νὰ παραστήσουν, ὅτι, προκειμένου νὰ καταβάλλουν χρηματικὰ ποσὰ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐκ διαφόρων ὀφειλῶν τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐλάμβανον τὰ ποσὰ ταῦτα χάριν εὐκολίας ἐκ τῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ δανείων καὶ τὰ ἐπλήρονον ἐκεῖ, ἐνῷ συγχρόνως κατεβάλλετο ἐνταῦθα εἰς ἀντικατάστασιν τὸ ἰσότιμον. Ἐὰν τοῦτο ἦτο ἀληθὲς, τίς ποτε ἤθελεν ἐγείρει κατ’ αὐτῶν κατηγορίαν; Δὲν λέγουν ὅμως τὴν ἀλήθειαν. Δὲν ἐγίνετο κατ’ οὐδένα τρόπον ἀντικατάστασις τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα ἐλάμβανον ἐκ τῶν διαφόρων δανείων, καὶ τὰ ὁποῖα ἐδαπάνων εἰς ἄλλους σκοποὺς, παρὰ τοὺς ὑπὸ τῶν σχετικῶν νόμων ὁριζομένους. Ἐν τούτῳ κεῖται ἡ κατηγορία. Ἀλλὰ θὰ ἐρωτήσῃ τις ἴσως: Πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ συμβαίνῃ τοιοῦτόν τι; Ἔχομεν τὸν περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμον, ὅστις ἀναγράφει ποικίλας καὶ αὐστηρὰς διατυπώσεις περὶ τὴν διάθεσιν τῶν δημοσίων χρημάτων· ἔχομεν τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ὅπερ ὀφείλει νὰ ἐπιβλέπῃ εἰς τὴν ἀκριβῆ τήρησιν τῶν διατυπώσεων τούτων· ἔχομεν ἐπὶ τέλους καὶ τὸν κεντρικὸν ταμίαν, ὅστις δὲν δύναται ἀνευθύνως νὰ πληρόνῃ δημόσια χρήματα ἐκρύθμως καὶ ἀκανονίστως. Πῶς λοιπὸν κατωρθοῦτο ἡ παράνομος διάθεσις τῶν ἐκ τῶν δανείων προερχομένων ἑκατομμυρίων; Ἰδοὺ ὁ μηχανισμός. Οἱ Ὑπουργοί, ὅσον ἔκαμνον πληρωμὰς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, εἴτε διὰ προμηθείας διαφόρους, εἴτε διὰ τοκομερίδια, ἐξέδιδον ἐντάλματα εἰς βάρος τῶν οἰκείων ἄρθρων καὶ κεφαλαίων τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν των διὰ τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα εἶχον ἀνάγκην νὰ πληρώσουν. Τὰ ἐντάλματα αὐτὰ ἐξεδίδοντο ἐπ’ ὀνόματι τῶν ἐντεταλμένων, εἴτε ἐκ τοῦ νόμου εἴτε ἐκ συμβάσεων, τὴν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἀποστολὴν τῶν χρημάτων, ἀλλ’ ἀντὶ νὰ λαμβάνωσιν οὗτοι πρὸς ἐξόφλησιν τῶν ἐνταλμάτων εἴτε μετρητὰ πρὸς ἀγορὰν συναλλάγματος, εἴτε συνάλλαγμα ἀγοραζόμενον παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἐλάμβανον ἐπιταγὰς εἰς βάρος τῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ τραπεζικῶν οἴκων, παρ’ οἷς ὑπῆρχον ἀποτεθειμένα χρήματα ἐκ δανείων, παρέδιδον δὲ μετὰ τοῦτο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τὰ ἐντάλματα ἐξωφλημένα, τὰ ὁποῖα ἀπεστέλλοντο πρὸς τὸν κεντρικὸν ταμίαν, διατασσόμενον νὰ χρεῶται μὲ γραμμάτιον παραλαβῆς χρυσοῦ ἐκ τῶν δανείων, νὰ πιστῶται δὲ μὲ τὰ ἐξωφλημένα ἐντάλματα, τοῦθ’ ὅπερ καὶ ἔπραττεν οὗτος. Ἕως ἐδῶ εἶναι τὸ πρῶτον μέρος τῆς χρηματιστικῆς πράξεως, ἡ ὁποία ὅμως ἔμενεν ἀτελὴς, διότι δὲν ἐπηκολούθει καὶ τὸ δεύτερον, ἤτοι δὲν διετάσσετο ταὐτοχρόνως ὁ κεντρικὸς ταμίας, ὡς ἔπρεπε, νὰ καταθέσῃ, καὶ δὲν κατέθετεν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια τὸ ἰσότιμον τοῦ ἐκ τῶν δανείων λαμβανομένου χρυσοῦ εἰς τὴν Τράπεζαν, συνυπολογιζομένης καὶ τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος, ὁπότε θὰ ἦτο πλήρης ἡ χρηματιστικὴ πρᾶξις. Καὶ διὰ νὰ γείνω μᾶλλον καταληπτὸς, προσφεύγω εἰς ὡρισμένα παραδείγματα. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἐκ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης ἐπληρώθησαν μεταξὺ ἄλλων καὶ τριακόσιαι πεντήκοντα χιλιάδες φράγκων χρυσῶν διὰ διάφορα εἴδη τῆς ναυτικῆς ὑπηρεσίας. Διὰ τὸ ποσὸν αὐτὸ ἐξεδόθη ὑπὸ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ἔνταλμα ἐπ’ ὀνόματι τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Ναυστάθμου εἰς βάρος τοῦ οἰκείου κεφαλαίου καὶ ἄρθρου τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Ὁ διευθυντὴς ἐξώφλησε τὸ ἔνταλμα, μεθ’ ὃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν τὸ ἀπέστειλε πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπερ ἐξέδοτο διὰ τὸ ἐν αὐτῷ ποσὸν τῶν τριακοσίων πεντήκοντα χιλιάδων φράγκων ἐπιταγὴν εἰς βάρος τοῦ ἐν Λονδίνῳ οἴκου Hambro, πληρωτέαν τοῖς πωληταῖς τῶν διαφόρων ἀντικειμένων τῆς ναυτικῆς ὑπηρεσίας ἐκ τοῦ παρ’ αὐτῷ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου. Τὸ ἐξωφλημένον ἔνταλμα καὶ τὴν ἐπιταγὴν ἀπέστειλεν ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, πρὸς τὸν κεντρικὸν ταμίαν μετὰ διαταγῆς νὰ χρεωθῇ μὲ γραμμάτιον παραλαβῆς χρυσοῦ ἐκ τοῦ δανείου, νὰ πιστωθῇ μὲ τὸ ἐξωφλημένον ἔνταλμα, καὶ νὰ προσυπογράψῃ τὴν ἐπιταγὴν, χωρὶς νὰ διαταχθῇ ἐνταὐτῷ, ὅπως τὸ ἰσότιμον τοῦ ἐκ τοῦ δανείου χρυσοῦ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια μετὰ τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος καταθέσῃ εἰς τὴν Τράπεζαν, εἴτε εἰς λογαριασμὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, εἴτε εἰς παρακαταθήκην διὰ τὰ ἔργα τοῦ σιδηροδρόμου. Τοῦτ’ αὐτὸ ἐγένετο καὶ διὰ τοὺς ἱστορικοὺς ἐκείνου ἵππους, διὰ τοὺς ὁποίους ἐπληρώθησαν ἐκ τοῦ αὐτοῦ δανείου τετρακόσιαι ὀγδοήκοντα χιλιάδες φράγκων χρυσῶν, καὶ δι’ ὅλας τὰς ἄλλας προμηθείας τῶν πυρείων, τοῦ πετρελαίου, τοῦ χάρτου κτλ. Τὸ αὐτὸ ἠκολουθεῖτο σύστημα καὶ διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων καὶ χρεωλυσίων. Ἐξέδιδον ἐντάλματα εἰς βάρος τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπ’ ὀνόματι τῶν διευθυντῶν τῶν Τραπεζῶν, αἵτινες εἶναι ἐπιφορτισμέναι τὴν ἐνταῦθα εἴσπραξιν καὶ τὴν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν πληρωμὴν, οὗτοι δὲ, λαμβάνοντες ἐπιταγὰς εἰς βάρος τῶν διαφόρων δανείων, παρέδιδον τὰ ἐντάλματα ἐξωφλημένα, μὲ τὰ ὁποῖα ἐπιστοῦτο ὁ κεντρικὸς ταμίας καὶ προσυπέγραφε τὰς ἐπιταγάς. Μετὰ τοῦτο ἀπέσυρεν ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς ἐκ τῆς Τραπέζης τὰς εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ὑπεγγύους εἰσπράξεις, καὶ τὰς κατέθετε μὲν εἰς τὴν Ἐθνικὴν πρὸς στιγμὴν εἰς λογαριασμὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀλλὰ τὰς ἀνελάμβανε μετ’ ὀλίγον καὶ τὰς μετεχειρίζετο καὶ αὐτὰς εἰς τὰς τακτικὰς τῆς ὑπηρεσίας ἀνάγκας, ἀφοῦ εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι τὸ ποσὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὄχι μόνον δὲν τὸ περιώρισεν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἀφῆκε περισσότερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εὗρεν, ὅταν ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἀρχήν. Διὰ τοῦ τυπικοῦ τούτου μηχανισμοῦ συνετελεῖτο ἡ παραχάραξις τῶν λογαριασμῶν τῶν Ὑπουργείων καὶ ἡ νοθεία τῶν ἀπολογισμῶν ἐπὶ τέσσαρα ὅλα ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα, ἐνῷ πεντήκοντα ἓξ ὅλα ἑκατομμύρια φράγκων εἰς χρυσὸν ἐκ δανείου ἐδαπανήθησαν εἰς τακτικὰς καὶ συνήθεις τῆς ὑπηρεσίας ἀνάγκας, τὰς ὁποίας προέβλεπεν ὁ τακτικὸς προϋπολογισμὸς, καὶ διὰ τὰς ὁποίας ἀνεγράφοντο ἐν αὐτῷ ἀνάλογοι πιστώσεις, ἐν τούτοις ἐσημειοῦτο ψευδῶς, ὅτι αἱ διὰ τὰς τακτικὰς καὶ συνήθεις ταύτας ἀνάγκας δαπάναι ἐγίνοντο οὐχὶ ἐκ τῶν δανείων, ἀλλ’ ἐκ τῶν τακτικῶν εἰσπράξεων. Ἐντεῦθεν κατάδηλον πλέον πρόκειται, ὅτι δημιουργῶν ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς δι’ ἀκατονομάστου σπατάλης μεγάλα κατ’ ἔτος ἐλλείμματα, τὰ ἐκάλυπτε διὰ τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα διὰ τῶν σχετικῶν νόμων ἦσαν ἀποκλειστικῶς προωρισμένα εἰς ἐξόφλησιν προγενεστέρων τοιούτων καὶ εἰς κατασκευὴν ὡρισμένων δημοσίων ἔργων. Κατὰ τίνα τρόπον ἐδημιουργοῦντο τὰ διὰ δανείων καλυπτόμενα ἐλλείμματα, εἶναι ἴσως περιττὸν νὰ εἴπω. Τὰ δημόσια χρήματα εἶχον χάσει ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως τὴν ἀξίαν των. Διεσκορπίζοντο δεξιᾷ καὶ ἀριστερᾷ, ὡσανεὶ τὰ εὕρισκέ τις εἰς τοὺς δρόμους. Ἐὰν οὕτως ὤρυσσεν ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς μεγάλα χάσματα μεταξὺ τακτικῶν ἐσόδων καὶ τακτικῶν ἐξόδων, δὲν τὸν ἔμελε, διότι εἶχε πρόχειρα τὰ δάνεια, δι’ ὧν ἐπλήρου τὰ χάσματα ταῦτα. Τίς δὲν ἐνθυμεῖται τὴν κατ’ ἔτος παρουσιαζομένην σωρείαν τῶν ἐν πολλοῖς σκανδαλωδῶν ἐκτάκτων καὶ ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων ἐκ δεκάδων ἑκατομμυρίων; Πρέπει ἀληθῶς νὰ ἦναί τις ὡπλισμένος μὲ γενναίαν δόσιν τόλμης, ἵνα ὑποστηρίξῃ, ὡς ἔπραξεν ὁ κ. ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτὴς, ὅτι ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ καταστρεπτικῇ διὰ τὸν τόπον τακτικῇ ἐπαίνου μᾶλλον ἢ ψόγου ἄξιος εἶναι ὁ πρώην Πρωθυπουργός. Ἐὰν βεβαίως ἐπρόκειτο περὶ ἁπλῆς τῶν νόμων παραβάσεως, θὰ ἠδύνατό τις ἴσως νὰ διστάσῃ περὶ τοῦ ἂν ἔπρεπε ν’ ἀνακινήσῃ ζήτημα ποινικῆς εὐθύνης Ὑπουργῶν. Ἀλλ’ ὅταν βλέπωμεν, ὅτι ἡ παράβασις τῶν περὶ δανείων νόμων, καθ’ ἃ καὶ ἡ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ διὰ τῆς ἐκθέσεώς της ἀποφαίνεται, ἐγένετο πρόξενος ἀνυπολογίστων διὰ τὴν χώραν ζημιῶν, τίς δύναται πλέον νὰ διστάσῃ περὶ τοῦ ὅτι ἐπιβάλλεται ἡμῖν τὸ καθῆκον νὰ ζητήσωμεν ποινικὴν εὐθύνην; Καὶ ὑπάρχει τις ὁ μὴ ἀνομολογῶν, ὅτι ἡ παρὰ τοὺς νόμους διάθεσις σημαντικοῦ μέρους τῶν δανείων ἐζημίωσεν ἀνεπανορθώτως τὸν τόπον; Ἀπὸ πότε χρονολογεῖται, νὰ εἴπω, ἡ θανάτωσις, ἀπὸ πότε χρονολογεῖται ὁ κλονισμὸς τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως; Ἀφ’ ἧς ἐγνώσθη εἰς τὸν ἔξω κόσμον, ὅτι δι’ ἀλλεπαλλήλων δανείων ἐκαλύπτοντο ἐτήσια ἐλλείμματα, καὶ ἰδίως ἀφ’ ὅτου ἀπεκαλύφθη, ὅτι τὰ τριάκοντα ἥμισυ ἑκατομμύρια τοῦ δανείου Πειραιῶς–Λαρίσσης διετέθησαν ἐναντίον τοῦ νόμου εἰς σκοποὺς, μὴ ἔχοντας κοινόν τι πρὸς τὴν κατασκευὴν καὶ ἐγκατάστασιν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς. Ποῖα δὲ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ κλονισμοῦ, ἢ μᾶλλον τῆς ἀπωλείας τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως; Ἀπέναντι τῶν πραγμάτων, τῶν ὁποίων ἡ ἀκαταμάχητος δύναμις ἀπειλεῖ ἐθνικὰς συμφορὰς, πᾶς λόγος εἶναι περιττός. Οὐδὲ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ προσθέσω περισσότερα εἰς τὸ μέρος τοῦτο τῆς κατηγορίας. Διὰ τοῦτο δ’ ἐπιλαμβάνομαι τῆς ἐξετάσεως τοῦ ἑτέρου, ὅπερ ἐπραγματεύθη ὁ ἐκ Ζακύνθου κ. Βουλευτὴς, καὶ ὅπερ ἀφορᾷ εἰς τὴν μὴ ἐκτέλεσιν δικαστικῶν ἀποφάσεων. Εἶναι γνωστὸν τὸ ἱστορικὸν τῆς ὑποθέσεως ταύτης καὶ ἐκ τοῦ κατηγορητηρίου, καὶ ἐκ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἐκ τῆς λεπτομεροῦς ἀφηγήσεως, ἣν ἔκαμεν ὁ κ. ἐκ Ζακύνθου συνάδελφος. Παρατρέχων λοιπὸν τὴν ἱστορικὴν ἔκθεσιν, σταματῶ πρὸ τοῦ νομικοῦ μέρους, εἰς τὸ ὁποῖον προσεπάθησαν νὰ εὕρουν καταφύγιον οἱ περὶ τὸν πρώην Πρωθυπουργόν, σπεύδω δὲ νὰ παρατηρήσω πρὸς τὸν κ. ἐκ Ζακύνθου Βουλευτὴν, ὅτι εἰς μάτην κατηνάλωσε χρόνον πολὺν πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ ὅτι εἶναι δῆθεν ἐσφαλμέναι αἱ περὶ ὧν πρόκειται δικαστικαὶ ἀποφάσεις. Περὶ τούτου δὲν εἶναι ὁ λόγος. Ἐδῶ πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἀρνῆται τὴν ἐκτέλεσιν ὁριστικῶν τελεσιδίκων καὶ ἀμετακλήτων δικαστικῶν ἀποφάσεων. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, φρονῶ δὲ, ὅτι δύο περὶ αὐτοῦ γνῶμαι δὲν εἶναι δυνατὸν μετὰ λόγου νὰ ὑπάρξουν. Ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὤφειλε νὰ ἐκτελέσῃ τὰς ἀποφάσεις, ἀφοῦ διὰ τῆς ἀποῤῥίψεως τῆς κατ’ αὐτῶν αἰτήσεως ἀναιρέσεως κατέστησαν ἀμετάκλητοι. Ἡ ἔρευνα περὶ τοῦ ἂν ἦσαν ὀρθαὶ ἢ μὴ, δὲν ἦτο ἔργον ἰδικόν του. Θὰ περιηρχόμεθα εἰς ἀξιοθρήνητον σύγχυσιν ἐξουσιῶν, ἐὰν ἐδεχόμεθα, ὅτι ἔχουσι τὸ δικαίωμα οἱ Ὑπουργοὶ νὰ ὑποβάλλωσιν εἰς ἔλεγχον τὰς ἀποφάσεις τῶν δικαστηρίων καὶ νὰ μὴ τὰς ἐκτελῶσιν, ἐὰν, κατὰ τὴν κρίσιν των, δὲν τὰς εὑρίσκουν ὀρθάς. Καὶ ὅμως ὁ κ. ἐκ Ζακύνθου Βουλευτὴς τοιαύτην τινὰ ἐξήνεγκε γνώμην, παραδόξως δ’ ἐποιήσατο μνείαν καὶ γνωμοδοτήσεων ἄλλων νομομαθῶν. Καὶ περὶ μὲν τῆς ἀτομικῆς του γνώμης, οὐδὲν ἔχω νὰ εἴπω· θὰ μοὶ συγχωρήσῃ ὅμως νὰ μὴ παραδεχθῶ, ὅτι ὑπάρχουν ἄλλου οἱουδήποτε νομομαθοῦς σύμφωνοι γνωμοδοτήσεις. Οὔτε ὑπάρχουν τοιαῦται, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν, δι’ αὐτὸ δὲ καὶ ὁ κ. συνάδελφος οὐδεμίαν ὡρισμένως ἐπεκαλέσθη. Τὸ περὶ οὗ πρόκειται ζήτημα συνεζητήθη διὰ μακρῶν καὶ μετὰ πείσματος ἐνώπιον τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ἐκεῖ δὲ προσήχθη ὑπὸ τῶν τῆς μειονοψηφίας συναδέλφων γνωμοδότησίς τις, ἡ ὁποία ὅμως πᾶν ἄλλο λέγει ἢ ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀρνῆται τὴν ἐκτέλεσιν δικαστικῶν ἀποφάσεων ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι εἶναι ἐσφαλμέναι. Ἐπρόκειτο περὶ ἀποφάσεως οὐχὶ κατὰ ὑπαξιωματικοῦ, ἀλλὰ κατ’ ἀξιωματικοῦ, ὅστις κατεδικάζετο μεταξὺ ἄλλων καὶ εἰς ἔκπτωσιν ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας, ἐφαρμοσθέντος τοῦ ἄρθρου 24 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, τότε δὲ προεκλήθη γνωμοδότησις, δι’ ἧς ὁ γνωμοδοτῶν ἀποφαίνεται, ὅτι ὀφείλει μὲν ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἐκτελῇ τὰς ἀποφάσεις, δύναται ὅμως νὰ ἑρμηνεύσῃ τὸ διατακτικὸν αὐτῶν οὕτως, ὥστε αἱ συνέπειαι τῆς ἐκτελέσεως νὰ ἦναι ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὸν περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμον. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἡ μία καὶ μόνη αὕτη γνωμοδότησις ἀφορᾷ εἰς ἀξιωματικὸν, καὶ ποιεῖται λόγον περὶ ἑρμηνείας τοῦ διατακτικοῦ, καὶ οὐχὶ περὶ δικαιώματος τοῦ Ὑπουργοῦ τοῦ νὰ μὴ ἐκτελῇ ἀπόφασιν, ἂν τὴν θεωρῇ ἐσφαλμένην. Ἐδῶ οὔτε περὶ ἀξιωματικοῦ πρόκειται, οὔτε ἀνάγκη ἑρμηνείας τοῦ διατακτικοῦ ὑφίστατο. Διὰ τῶν ἐν τῷ κατηγορητηρίῳ καὶ τῇ ἐκθέσει τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς ἀναφερομένων ἀποφάσεων κατεδικάσθη ἐνωμοτάρχης τις εἰς φυλάκισιν, εἰς στέρησιν τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων, καὶ εἰς ἔκπτωσιν ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ του. Ἐρωτῶ: Ὑπάρχει ἐν τοιούτῳ διατακτικῷ ἀσάφειά τις, ὥστε νὰ ἦναι ἀνάγκη ἑρμηνευτικῶν κανόνων; Πρέπει νὰ διατελῇ τις ἐν πλήρει διαστάσει πρὸς τὴν καλὴν πίστιν, ἵνα δώσῃ καταφατικὴν ἀπόκρισιν. Καὶ ὅμως ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς ἠρνήθη ἐπιμόνως τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀποφάσεων αὐτῶν. Δὲν μοὶ εἶναι βεβαίως δύσκολον ν’ ἀποδείξω, καὶ ὅτι τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ κυρίου ἐκ Ζακύνθου Βουλευτοῦ, ὅτι αἱ ἐν λόγῳ ἀποφάσεις εἶναι ἐσφαλμέναι, ἐχρησίμευσεν ὡς ἁπλῆ πρόφασις, ἀλλὰ, ὡς εἶπον, οὐδεμίαν ἀξίαν διὰ τὸν Ὑπουργὸν ἔχει τὸ ζήτημα τοῦ ὀρθοῦ ἢ μὴ τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων. Ἐν τούτοις, ἵνα μὴ μείνῃ οὐδ’ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου κενόν τι, παρατηρῶ, ὅτι ἡ γνώμη, ὅτι αἱ ἀποφάσεις εἶναι ἐσφαλμέναι, ἀποβαίνει ἐντελῶς ἀστήρικτος. Συμφωνεῖ βεβαίως ἐντελῶς καὶ ὁ κ. ἐκ Ζακύνθου Βουλευτὴς, ὅτι ἡ στέρησις τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων ἐπάγεται ἀναγκαίως τὴν ἀπὸ τοῦ στρατοῦ ἀποβολὴν, ἀλλὰ διατείνεται, ὅτι οὐχὶ ὀρθῶς αἱ περὶ ὧν πρόκειται ἀποφάσεις τοῦ Πλημμελειοδικείου Χαλκίδος ἀπήγγειλαν κατὰ τοῦ ἐνωμοτάρχου Λεμπεσοπούλου στέρησιν τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ὅμως νὰ ἀναγνώσω τὸ ἄρθρον 89 τοῦ περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν νόμου, ὅπερ ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Αἱ περὶ πράξεων κατὰ τῆς ἐνεργείας τῶν πολιτικῶν καὶ δημοσίων δικαίων, διαταράξεως τῆς ἡσυχίας δημοσίων σωματείων, πλαστογραφίας δημοσίων καὶ ἰδιωτικῶν ἐγγράφων, νοθεύσεως τῶν δημοσίων σφραγίδων καὶ σημάντρων, ψευδομαρτυρίας ἐνώπιον τῆς ἀρχῆς, παρανόμου κατακρατήσεως, παρανόμου βίας καὶ ἀπειλῆς, καὶ λοιπαὶ διατάξεις τοῦ ποινικοῦ νόμου, ἐφαρμόζονται πρὸς καταστολὴν τῶν ἀξιοποίνων τούτων πράξεων, ἂν λάβωσι χώραν κατὰ τὰς ἐκλογάς. Ἡ ἐπί τινι τῶν πράξεων τούτων καταδίκη καὶ εἰς βαθμὸν πλημμελήματος ἐπιφέρει αὐτοδικαίως πενταετῆ στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων.»

§34ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Αἱ ἀποφάσεις δὲν στηρίζονται εἰς τὸ ἄρθρον 89. Τὸ ἐπικαλεῖσθε σεῖς ἔξωθεν.

§35ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχον τόσῳ καλὴν περὶ ὑμῶν ἰδέαν, ὥστε δὲν περιέμενον τοιαύτην διακοπήν. Διατὶ κατεδικάσθη ὁ Λεμπεσόπουλος; Διότι κατά τινα δημοτικὴν ἐκλογὴν Χαλκίδος μετῆλθεν, ὡς ἀποσπασματάρχης, παράνομον βίαν καὶ ἀπειλὰς κατὰ ἐκλογέων ὑπὲρ τῆς μιᾶς τῶν συναγωνιζομένων πολιτικῶν μερίδων καὶ ἐναντίον τῆς ἄλλης. Δὲν ἔχει λοιπὸν πληρεστάτην ἐφαρμογὴν ἡ περὶ στερήσεως τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων διάταξις τοῦ ἄρθρου 89; Ἀλλὰ, λέγει ὁ κ. ἐκ Ζακύνθου Βουλευτὴς, αἱ ἀποφάσεις δὲν στηρίζονται εἰς αὐτὸ τὸ ἄρθρον. Ἀληθῶς δὲν παρατίθεται τὸ ἄρθρον αὐτὸ, ἀλλὰ ποίαν ἀξίαν δύναται νὰ ἔχῃ ἡ μὴ παράθεσις τοῦ ἄρθρου, ἀφοῦ τὸ διατακτικὸν τῶν ἀποφάσεων εἶναι σύμφωνον πρὸς αὐτὸ, καὶ ἀφοῦ ἡ στέρησις τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων ἐπήρχετο αὐτοδικαίως, προκειμένου περὶ ἐκλογικῶν παραβάσεων; Αὐτὸ εἶναι τὸ σφάλμα, τὸ ὁποῖον ἀνεκάλυψεν ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς, καὶ δὲν ἠθέλησε νὰ ἐκτελέσῃ τὰς ἀποφάσεις! Εἶδε καὶ ὁ κ. ἐκ Ζακύνθου Βουλευτὴς, ὅτι ἐδῶ δὲν εἶχεν ἔδαφος νὰ σταθῇ, καὶ ἐπεκαλέσθη ἐπικουρικῶς τὴν ἔλλειψιν προθέσεως ἐκ μέρους τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν ἐδῶ δὲν ὑπάρχῃ πρόθεσις, τότε, ἐρωτῶ, ποῖαι εἶναι αἱ περιπτώσεις ἐκεῖναι, εἰς τὰς ὁποίας εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ τοιαύτη; Ἀξίζει τῷ ὄντι νὰ σταματήσωμεν εἰς τὸ ζήτημα τῆς προθέσεως, διότι, ἂν ἐξητάζετο αὕτη εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, δὲν θὰ ἦτο ἴσως ἀνάγκη ν’ ἀσχοληθῶμεν εἰς τὸν περὶ ὀρθότητος ἢ μὴ τῶν ἀποφάσεων ἰσχυρισμόν. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι, ὅτε τὸ πρῶτον κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1889 ἐγένετο ἐπερώτησις, προεκλήθη κατόπιν μακρὰ καὶ πεισματώδης συζήτησις, καθ’ ἣν ἀπεδίδετο πρὸς τὸν πρώην Πρωθυπουργὸν, ὡς Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἡ αἰτίασις, ὅτι κακῶς ἔπραττε, μὴ ἐκτελῶν τὰς ἀποφάσεις. Ἀπαντῶν οὗτος τότε, δὲν διϊσχυρίσθη, ὅτι αἱ ἀποφάσεις αὗται ἦσαν ἐσφαλμέναι, ἀλλ’ ὅτι δὲν ἦσαν ἐκτελεστέαι κατὰ τὸ ἄρθρον 7 τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου. Ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτὸς ἐθεωρήθη τότε ἀστεῖος, μεθ’ ὃ ἐῤῥίφθη εἰς τὸ μέσον ἕτερος ἰσχυρισμὸς, ὅτι δὲν ἐγνώριζεν ὁ κ. Τρικούπης, ἐὰν εἶχεν ἀποῤῥιφθῆ ἢ ὄχι ἡ αἴτησις ἀναιρέσεως κατὰ τῶν μὴ ἐκτελεσθεισῶν ἀποφάσεων. Αὐτὸν τὸν ἰσχυρισμὸν τῆς ἀγνοίας προέβαλον κατ’ ἀρχὰς καὶ ἐν τῇ ἀνακριτικῇ ἐπιτροπῇ τὰ μέλη τῆς μειονοψίας, ὅταν δὲ ἀνεκαλύφθη, ὅτι ὁλόκληρος ἡ κατὰ Λεμπεσοπούλου ποινικὴ δικογραφία μετ’ ἀντιγράφου τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου, δι’ ἧς ἀπεῤῥίφθη ἡ αἴτησις ἀναιρέσεως, εἶχεν ἀποσταλῆ ὑπὸ τοῦ Εἰσαγγελέως Χαλκίδος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, τότε ἐπενοήθη τὸ πλημμελὲς καὶ ἡμαρτημένον τῶν ἀποφάσεων. Ἀλλὰ πλὴν τῆς σειρᾶς ταύτης τῶν ἀντιφάσεων ἔχομεν καί τινα ἄλλα λίαν ἐκφραστικὰ γεγονότα, ἅτινα ἀνεγράφησαν καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς. Ὁ Λεμπεσόπουλος ὄχι μόνον διετηρήθη εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ μετὰ τὴν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὑποβολὴν τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἀλλὰ καὶ προήχθη εἰς πρώτης τάξεως ἐνωμοτάρχην, καὶ περιπλέον, ἅμα τῇ λήξει τῆς θητείας του, ἀνακατετάχθη, μεθ’ ὃ ἐτοποθετήθη κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 14 Ὀκτωβρίου 1890 εἰς Χαλκίδα, ἔνθα εἶχε διαπράξει τὰ ἀνήκουστα ἐκλογικὰ ὄργια, ἐφ’ οἷς ἐξεδόθησαν ἐναντίον του αἱ μὴ ἐκτελεσθεῖσαι ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ ὁριστικαὶ, τελεσίδικοι καὶ ἀμετάκλητοι ἀποφάσεις. Καὶ κατόπιν ὅλων αὐτῶν ὁ κ. ἐκ Ζακύνθου Βουλευτὴς δὲν ἐδίστασε νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ὑπῆρχε πρόθεσις παρὰ τῷ πρώην Πρωθυπουργῷ! Εἶπε μάλιστα καὶ ἄλλο τι· εἶπεν ὅτι δὲν κατηγορεῖται ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ. Τρικούπης, ὅτι δὲν ἐξετέλεσε τὰς ἀποφάσεις, ἀλλ’ ὅτι δὲν ἔσπευσε νὰ τὰς ἐκτελέσῃ, τοῦθ’ ὅπερ καθιστᾷ ἀστήρικτον τὴν κατηγορίαν, διότι ἦτο πάντοτε εἰς καιρὸν νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν. Αὐτὰ βεβαίως τὰ εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ποικιλίας χάριν, χωρὶς νὰ ἔχῃ καὶ αὐτὸς τὴν ἀξίωσιν, ὅτι ἠδύναντο νὰ ἔχωσι θέσιν ἐν συζητήσει, οἵα ἡ προκειμένη. Ἐπειδὴ ὅμως ἐκεῖνος ἐποιήσατο, ὡς εἶπον ἤδη, μνείαν γνωμοδοτήσεων ὑπὲρ τῆς γνώμης του, ἃς δὲν προσήγαγε, διότι τοιαῦται δὲν ὑπάρχουν, θὰ ἐπιτρέψητε εἰς ἐμὲ νὰ κάμω χρῆσιν πραγματικῶς τοιαύτης γνωμοδοτήσεως, ἣν ἔχω, καὶ τῆς ὁποίας τὸ κῦρος δὲν θὰ τολμήσωσι ν’ ἀμφισβητήσουν οὐδ’ αὐτοὶ οἱ συνήγοροι τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ. Πρόκειται περὶ πρακτικοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐλύθη ζήτημα καθ’ ὅλα ὅμοιον πρὸς ἐκεῖνο, ὅπερ μᾶς ἀπασχολεῖ. Ἀνθυπασπιστής τις τοῦ πεζικοῦ προήχθη εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ, καθ’ ὃν χρόνον, δι’ ἀποφάσεως τοῦ Πλημμελειοδικείου Ναυπλίας, διετέλει ἐστερημένος τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων. Ὁ ἀνθυπολοχαγὸς οὗτος ἀπεβλήθη τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως τοῦ Πλημμελειοδικείου· ἰδοὺ δὲ πῶς περὶ τούτου σκέπτεται τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον (ἀναγινώσκει): «Τὸ Συμβούλιον, λαβὸν ὑπ’ ὄψιν τὰ ἐπὶ τοῦ προκειμένου σχετικὰ ἔγγραφα· διασκεψάμενον ὅτι ὁ νῦν ἀνθυπολοχαγὸς τοῦ πεζικοῦ Εὐθύμιος Μήλας κατεδικάσθη, ὅτε ἦν ἔτι ἀνθυπασπιστὴς, διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 1968 π. ἔ. ἀποφάσεως τοῦ δικαστηρίου τῶν ἐν Ναυπλίᾳ Πλημμελειοδικῶν εἰς φυλάκισιν ἓξ μηνῶν καὶ εἰς στέρησιν τῶν πολιτικῶν αὐτοῦ δικαιωμάτων ἐπὶ πέντε ἔτη....., ὅτι ἡ πρόσκαιρος στέρησις τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων δὲν ἔχει ὡς συνέπειαν διὰ τὸν στρατιωτικὸν τὴν στέρησιν μόνον τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι, ἀλλὰ καὶ ἄλλων δικαιωμάτων τῶν ἐν τοῖς ἐδ. 2–3 τοῦ ἄρθρου 21, καὶ 1–3 τοῦ ἄρθρου 23 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, ὅτι συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 242 τοῦ κανονισμοῦ τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τοῦ πεζικοῦ «πᾶς ὑπαξιωματικὸς, καταδικασθεὶς δι’ ἀποφάσεως τοῦ Στρατοδικείου ἢ κοινοῦ ποινικοῦ δικαστηρίου, ἀφαιρεῖται τῆς δυνάμεως τοῦ σώματος, ὁπόταν ἡ καταγνωσθεῖσα ποινὴ συνεπάγῃ καὶ τὴν στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων»· ὅτι ὁ ἀνθυπασπιστὴς εἶναι ὑπαξιωματικὸς, ὅτι ὁ περὶ οὗ πρόκειται Μήλας προεβιβάσθη κατ’ ἐκλογὴν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν διετέλει ἐστερημένος τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων, ἀπεφήνατο 1) ὅτι τὸ βασιλικὸν διάταγμα, δι’ οὗ ὁ ἀνθυπασπιστὴς Μήλας προήχθη εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ, στερεῖται νομικῆς ἰσχύος, καὶ πρέπει νὰ ἀνατραπῇ δι’ ἑτέρου βασιλικοῦ διατάγματος, προκληθησομένου ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ 2) ὅτι μετὰ τοῦτο ὁ εἰρημένος Μήλας πρέπει ν’ ἀπολυθῇ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ καὶ ἐπανέλθῃ εἰς τὸν ἰδιωτικὸν βίον.»

§36ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖον Ὑπουργεῖον ἦτο;

§37ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κατόπιν τοῦ πρακτικοῦ αὐτοῦ προεκλήθη βασιλικὸν διάταγμα, ὅπερ περιέχει τὰ ἑξῆς δύο ἄρθρα (ἀναγινώσκει): 1ον. «Ἀκυροῦται τὸ ἀπὸ 11 Ἀπριλίου ἐνεστῶτος ἔτους βασιλικὸν διάταγμα καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸν προβιβασμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ τοῦ πεζικοῦ Εὐθυμίου Μήλα εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ. 2ον. «Ὁ οὕτως ἐπανερχόμενος εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ Εὐθύμιος Μήλας ἀπολύεται ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ καὶ ἐπανέρχεται εἰς τὸν ἰδιωτικὸν βίον.» Καὶ ἐπὶ τίνος Πρωθυπουργοῦ νομίζετε, Κύριοι, ὅτι ἐγένοντο ταῦτα; Ἐπὶ τοῦ κ. Χαριλάου Τρικούπη. Πρώτην τὴν ὑπογραφὴν αὐτοῦ, ὡς Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, φέρει τὸ πρακτικόν, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσα. Ὁ κ. Τρικούπης λοιπόν, ἐκτελῶν ἀπόφασιν τοῦ Πλημμελειοδικείου Ναυπλίας, ἀποβάλλει ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ τὸν ἀνθυπολοχαγὸν Μήλαν, διότι, ὅτε προήχθη, ἦτο ὑπαξιωματικὸς καὶ εἶχε στερηθῇ τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων. Ὀρθῶς καὶ νομίμως ἐγένετο τοῦτο. Ἀλλ’ ὁ αὐτὸς κ. Τρικούπης ἔχει ἄλλα μέτρα καὶ ἄλλα σταθμὰ διὰ τὸν ὑπαξιωματικὸν Λεμπεσόπουλον. Ὁ Λεμπεσόπουλος οὗτος δι’ ὁριστικῶν καὶ ἀμετακλήτων ἀποφάσεων τοῦ Πλημμελειοδικείου Χαλκίδος ὄχι μόνον ἐστερήθη τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων, ἀλλὰ καὶ ῥητῶς κατεγνώσθη αὐτῷ ἔκπτωσις ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ του. Καὶ ὅμως ὁ κ. Τρικούπης αὐτὸν δὲν τὸν ἀποβάλλει! Οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ τὸν προβιβάζει, καὶ τὸν ἀνακατατάσσει ἅμα τῇ λήξει τῆς θητείας του! Διὰ τὸν Μήλαν ἐγνώριζεν ὁ κ. Τρικούπης τὸ ἄρθρον 242 τοῦ κανονισμοῦ τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τοῦ πεζικοῦ, καὶ τὰ ἄρθρα 21 καὶ 23 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου. Διὰ τὸν Λεμπεσόπουλον ὅμως ὅλα ταῦτα τὰ ἐλησμόνησε, καὶ κατ’ ἀρχὰς μὲν ἐζήτησε συνδρομὴν ἀπὸ τὸ ἄρθρον 7 τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου, κατόπιν δὲ εὗρεν ἐσφαλμένας τὰς ἀποφάσεις τοῦ Πλημμελειοδικείου Χαλκίδος, ἐζήτησε δὲ μάλιστα διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἐκ πείσματος ἐπιστημονικοῦ βεβαίως, τὴν ὑπὸ τοῦ Ἀρείου Πάγου ἀναίρεσιν τῶν ἀποφάσεων τούτων, ἀδιάφορον δὲ, ἂν ἡ κατ’ αὐτῶν αἴτησις ἀναιρέσεως τοῦ ἰδίου Λεμπεσοπούλου εἶχεν ἀποῤῥιφθῆ πρὸ πολλοῦ! Διὰ τὸν Μήλαν ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῇ αὐστηρῶς καὶ ἀδυσωπήτως ὁ νόμος, ἵνα ῥιφθῇ, ὡς ἐῤῥίφθη, εἰς τοὺς δρόμους, ἐνῷ εἶχε γείνει ἤδη ἀξιωματικός. Διὰ τὸν Λεμπεσόπουλον, ὄντα ὑπαξιωματικὸν, ἔπρεπε νὰ κοιμηθῇ ὁ νόμος καὶ νὰ παραβιασθῇ θεμελιώδης τοῦ Συντάγματος διάταξις, καθ’ ἣν, τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας ἐνεργουμένης διὰ τῶν δικαστηρίων, αἱ δικαστικαὶ ἀποφάσεις ἐκτελοῦνται ὑπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ἔπρεπε νὰ θυσιασθοῦν πάντα ταῦτα χάριν τῶν ἐκδουλεύσεων, ἃς παρεῖχεν ὁ Λεμπεσόπουλος, ἀποκλείων ἐν Χαλκίδι τοὺς ἀντιθέτους τῶν πολιτικῶν φίλων τοῦ κ. Τρικούπη. Καὶ ἔρχονται ἔπειτα καὶ μᾶς λέγουν, ὅτι οὐδεμία κακὴ πρόθεσις ὑπῆρχε παρὰ τῷ πρώην Πρωθυπουργῷ! Εἶναι ἀληθῶς, Κύριοι, πρωτάκουστα καὶ πρωτοφανῆ τοιαῦτα κατὰ τῶν νόμων καὶ τῆς δημοσίας ἠθικῆς τολμήματα, καὶ ὀφείλετε νὰ τὰ πατάξητε, ἂν θέλητε νὰ τηρηθῇ τὸ Κοινοβούλιον εἰς τὴν προσήκουσαν αὐτῷ περιωπήν. Καὶ ἱκανὰ μὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ταῦτα ὡς πρὸς τὸ δεύτερον θέμα τῆς κατηγορίας, ὀφείλω ὅμως νὰ μὴ παρέλθω ἐν σιγῇ καὶ πρὸ τοῦ ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς τρίτου θέματος, περὶ τοῦ ὁποίου παραδόξως οὐδέτερος τῶν προαγορευσάντων ἐποιήσατο λόγον. Πρόκειται περὶ τῆς ἄνευ δημοσίου συναγωνισμοῦ προμηθείας εἰδῶν ἱματισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἐν τῷ ὁποίῳ συγκαταλέγονται αἱ ἀρβύλαι καὶ τὰ καττύματα. Τὰ περὶ τούτου ἐκτίθενται ἐν λεπτομερείᾳ ἐν τῷ κατηγορητηρίῳ, ἡ ἀνακριτικὴ δ’ ἐπιτροπὴ διὰ τῆς ἐκθέσεώς της δέχεται, ὅτι καὶ ἐδῶ ἐγένετο ὑπὸ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, «παράβασις νόμου, δίδουσα χώραν εἰς ποινικὴν καταδίωξιν». Καὶ τῷ ὄντι ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς, ἐναντίον τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου, ἠγόραζεν ἐπὶ χρόνον πολὺν δι’ ἰδιαιτέρας συμφωνίας καὶ ἄνευ δημοσίου συναγωνισμοῦ ποικίλα ἱματισμοῦ εἴδη, ἐν οἷς ἀρβύλας καὶ καττύματα. Εἰς μάτην διεμαρτύρετο, δι’ ἐπανειλημμένων πράξεών του, τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, χαρακτηρίζον ὡς παρὰ τὸν νόμον γενομένας τὰς τοιούτου εἴδους προμηθείας. Ὁ κ. Τρικούπης ἐνόει νὰ δεσπόζῃ ἐν πᾶσιν ἡ θέλησίς του, ἀφοῦ δὲ καὶ αὐτὸς ὁ κεντρικὸς ταμίας ἠρνεῖτο νὰ ἐξαργυρόνῃ τὰ ἐντάλματα, τότε ἐπενοήθη θρασεῖα τοῦ νόμου καταστρατήγησις διὰ τῆς κατατμήσεως τῶν μεγάλων ποσῶν εἰς μικρά, εἰς τρόπον ὥστε ἕκαστον αὐτῶν νὰ μὴ ὑπερβαίνῃ τὰς 1000 δραχμὰς, ὁπότε κατ’ ἐξαίρεσιν ἐπιτρέπεται ἡ προμήθεια καὶ ἄνευ δημοσίου συναγωνισμοῦ. Δὲν θὰ ἐλησμονήσατε ὅτι, ὅτε τὸ πρῶτον ἐγένετο λόγος περὶ τῆς κατηγορίας αὐτῆς, εἶπον καὶ ἐδημοσίευσαν οἱ περὶ τὸν κ. Τρικούπην, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ προμηθείας τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας ἀξίας δύο χιλιάδων δραχμῶν. Εἶναι ἡ συνήθης καὶ πεφιλημένη τακτική των. Παραμορφόνουν τὰ γεγονότα κατ’ ἀρέσκειαν, ἔπειτα δὲ θεμελιόνουν ἐπ’ αὐτῶν σύστημα ἐπιθέσεως ἢ ἀμύνης. Καὶ ὅμως δὲν πρόκειται, Κύριοι, οὔτε περὶ δύο, οὔτε περὶ ἑκατὸν δύο, ἀλλὰ περὶ χιλίων χιλιάδων δραχμῶν. Κατὰ τὰς ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν σημειώσεις, αἵτινες ἀπεστάλησαν εἰς τὴν ἀνακριτικὴν ἐπιτροπὴν κατ’ αἴτησίν της, ἑνὸς ἑκατομμυρίου δραχμῶν τοιαύτας ἄνευ δημοσίου συναγωνισμοῦ προμηθείας εἶχε κάμει ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς, ἐπειδὴ δ’ ἐντάλματά τινα εἶχον μείνει ἀθεώρητα ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἡ νῦν Κυβέρνησις εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εἰσαγάγῃ νομοσχέδιον, ὅπερ ἐπεψηφίσθη, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἐκανονίσθησαν τὰ περὶ τούτου. Ἀνάγκη νὰ προσθέσω, ὅτι καὶ ἐνταῦθα ἡ τοῦ νόμου ὑπὸ σκανδαλωδεστάτας περιστάσεις παράβασις λίαν ἐπιβλαβὴς ἀπέβη εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, διότι ἐνώπιον τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς προσήχθησαν πλεῖστα πρωτόκολλα ἐκ τῶν διαφόρων σωμάτων τοῦ στρατοῦ, διὰ τῶν ὁποίων βεβαιοῦται, ὅτι αἱ παρανόμως δι’ ἰδιαιτέρας συμφωνίας καὶ ἄνευ δημοσίου συναγωνισμοῦ ἀγοραζόμεναι ἀρβύλαι «ἐφθείροντο προώρως, ἕνεκα τῆς κακῆς ποιότητος τοῦ δέρματος». Τὸ συμπέρασμά μου εἶναι, ὅτι καὶ διὰ τὸ τρίτον τοῦτο θέμα τῆς κατηγορίας ἡ ψῆφος ἡμῶν πρέπει νὰ ᾖναι παραπεμπτικὴ, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον καὶ πολλὰς ἄλλας παρανομίας ἐβεβαίωσεν ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία ὅμως ἐνόμισεν, ὅτι δι’ αὐτὰς δὲν ὑπῆρχε περίπτωσις παραπομπῆς, ἕνεκα τῆς σμικρότητος τοῦ ἀντικειμένου, περὶ ὃ ἐστρέφοντο. Ταῦτα εἶχον, Κύριοι, νὰ εἴπω πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ κατηγορητηρίου καὶ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς, πρὸς ἀπόκρουσιν δὲ τῶν λεχθέντων ὑπὸ τῶν προαγορευσάντων. Δὲν ἠξεύρω, οὐδὲ θέλω νὰ ἐξετάσω, τίνα ἰδέαν ἔχουσιν οἱ περὶ τὸν πρώην Πρωθυπουργὸν περὶ τῆς ἐπιμονῆς, ἣν ἐξ ὑπαρχῆς ἐπέδειξα, ὅπως ζητηθῶσι παρ’ αὐτοῦ εὐθύναι· ἀλλ’ οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖναι ἡ περὶ τούτου γνώμη των, δύναμαι μετὰ παῤῥησίας νὰ εἴπω, ὅτι, ἐὰν ἐπέμεινα καὶ ἐπιμένω νὰ παύσῃ ὢν ἐν ἀχρηστίᾳ ὁ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμος, τοῦτο ἔπραξα καὶ πράττω ἐν βαθυτάτῃ συναισθήσει, ὅτι ἐκπληρῶ τὸ καθῆκόν μου (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Λειτουργία συνταγματικοῦ πολιτεύματος ἄνευ πραγματικῆς εὐθύνης τῶν διαχειριστῶν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ· ἂς ὁμολογήσωμεν δὲ, ὅτι οὐδεμιᾶς ἐν τῷ παρελθόντι ἠξιώσαμεν προσοχῆς τὴν ἀλήθειαν ταύτην. Εἰς τοῦτο κατὰ μέγα μέρος ὀφείλεται, ὅτι ὑπὸ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ ἐλυμαίνετο τὸν τόπον εἶδός τι ἀχαρακτηρίστου δεσποτισμοῦ, ὅστις μεγάλας καὶ ἀνυπολογίστους ἀπειργάσατο τῇ χώρᾳ ἠθικὰς καὶ ὑλικὰς ζημίας. Ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ δεσποτισμοῦ τούτου, ὄχι μόνον εἶχεν ἐντελῶς ἐκμηδενισθῆ ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος, ἄνευ τοῦ ὁποίου αἱ συνταγματικαὶ καὶ πολιτικαὶ λεγόμεναι ἐλευθερίαι εἶναι λέξεις κεναὶ καὶ πάσης ἐννοίας ἐστερημέναι, ἀλλὰ καὶ οἱ νόμοι, ὡς εἴδομεν, μετ’ ἀνηκούστου τόλμης παρεβιάζοντο, τῆς τοιαύτης δὲ πρὸς τοὺς θεσμοὺς ἀσεβείας καὶ ἐσχάτης ἀνευλαβείας τὰς οἰκτρὰς συνεπείας δοκιμάζομεν σήμερον ἐν ἁπάσῃ αὐτῶν τῇ δεινότητι. Καὶ πάντα ταῦτα διατί; Διότι ἐκ τῆς πείρας τοῦ παρελθόντος εἶχε κατορθώσει νὰ πείσῃ ἑαυτὸν ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἡ ὑπουργικὴ εὐθύνη εἶναι ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ Συντάγματι καὶ τῷ σχετικῷ νόμῳ μόνον διὰ τὸν τύπον. Ἐὰν εἶχε πρὸ ὀφθαλμῶν, ὅτι βαρὺς θὰ ἔπιπτεν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ τῆς δικαιοσύνης ὁ πέλεκυς, δὲν θὰ ἐτόλμα νὰ θέσῃ τὴν ἑαυτοῦ θέλησιν ὑπεράνω τῶν νόμων, καὶ δὲν θὰ παριστάμεθα ἤδη μάρτυρες καταστάσεως, ἐγκυμονούσης κινδύνους, ὧν παραπλήσιοι οὐδέποτε εἶχον ἀπειλήσει τὸν τόπον. Αὐταὶ εἶναι αἱ σκέψεις, αἵτινες μὲ ἔπεισαν, ὅτι ἀναπόδραστος παρίσταται ἀνάγκη νὰ δοθῇ τέλος πάντων καὶ πρὸς τὴν δικαιοσύνην ὁ λόγος. Ἀλλὰ ταῦτα λέγων ἀπὸ γενικῆς ἀπόψεως, δὲν δύναμαι νὰ μὴ μνημονεύσω καὶ ἑτέρας εἰδικῆς, ἥτις ἐπιτακτικῶς ὑποχρεοῖ ἡμᾶς νὰ μὴ ὀπισθοδρομήσωμεν. Οὐδεὶς ἡμῶν θὰ ἐλησμόνησε βεβαίως τοὺς ἐξωτερικοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς διεξηγάγομεν τὸν ἀντιπολιτευτικὸν ἀγῶνα καθ’ ὅλην τὴν παρελθοῦσαν βουλευτικὴν περίοδον. Ἐπὶ τοσοῦτον εἶχεν ὠθήσει τὰς ἀπολυταρχικὰς τάσεις ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς, ὥστε ἠναγκάσθημεν νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὸ Βουλευτήριον ἐπὶ μίαν σύνοδον, μὴ ἀνεχόμενοι νὰ βλέπωμεν πιεζομένην αὐθαδῶς τὴν μειονοψηφίαν καὶ παραβιαζομένας οὐσιώδεις διατάξεις τοῦ θεμελιώδους νόμου. Τί ἐλέγομεν τότε; Ἐλέγομεν, ὅτι θὰ ἤρχετο καιρὸς νὰ ἀνοιχθῶσι βίβλοι ἐνώπιον τῆς δικαιοσύνης. Οὐχὶ ἅπαξ, οὐδὲ δὶς, ἀλλὰ πλειστάκις εἴχομεν ἐπισείσει κατὰ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ τὸ φάσμα τῆς ποινικῆς εὐθύνης. Τῷ ἐλέγομεν κατὰ πρόσωπον: «Ἡ τόλμη σου κατὰ τῶν θεσμῶν τῆς πατρίδος ὑπερηκόντισε πᾶν ὅριον, ἡμεῖς δὲ, ὡς μειονοψηφία, δὲν δυνάμεθα νὰ σὲ ἀναχαιτίσωμεν ἐφ’ ὅσον σὲ ἀνέχεται τὸ Στέμμα καὶ ἡ ὑπὸ σοῦ κατασκευασθεῖσα πλειονοψηφία. Ἔσο ὅμως βέβαιος, ὅτι, ὅταν διὰ τῆς ἐτυμηγορίας τοῦ λαοῦ ἐκδιωχθῇς τῆς ἀρχῆς καὶ ἀνέλθωμεν ἡμεῖς εἰς αὐτὴν, οὐδεμία δύναμις θὰ σὲ σώσῃ ἀπὸ τὸ εἰδικὸν δικαστήριον» (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Ὀφείλομεν ν’ ἀποδείξωμεν, ὅτι, ταῦτα λέγοντες τότε, δὲν ἐσυκοφαντοῦμεν τὸν πρώην Πρωθυπουργὸν, οὐδὲ ἐσκοποῦμεν νὰ ἐξαπατήσωμεν τὸν λαόν. Οὐδὲ δύναταί τις μετὰ λόγου νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ἡ σπουδαιοτέρα ἐπαγγελία, ἣν ἔχομεν δώσει πρὸς τὸν λαὸν, ἦτο ἡ περὶ τῆς εἰς δίκην εἰσαγωγῆς τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ. Ἡμεῖς μάλιστα, οἱ ἐκ τοῦ νομοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος ἐκλεχθέντες, τὴν ἐπαγγελίαν ταύτην, ὡς ὑπὸ τῶν πραγμάτων ἐπιτασσομένην, εἴχομεν ἀναγράψει ἐν αὐτῷ τῷ προγράμματι, ὅπερ ἀπηυθύναμεν πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς μας· ἰδοὺ δὲ τί μεταξὺ ἄλλων ἐγράφομεν (ἀναγινώσκει): «Ἂν τύχωμεν τῆς ἐμπιστοσύνης σας, συμπολῖται, οὐ μόνον θέλομεν ἐπιδιώξει τὴν ἀνατροπὴν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ἐπιζητήσει παρ’ αὐτῆς εὐθύνας». Δὲν ἠξεύρω ποίαν ἰδέαν ἔχουσιν ἄλλοι περὶ τῶν ἐκλογικῶν προγραμμάτων. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ὅμως, ἐν πεποιθήσει φρονῶ, ὅτι ταῦτα ἀποτελοῦσι συμβόλαιον μεταξὺ λαοῦ καὶ ἀντιπροσώπων, οἵτινες ὀφείλουσι νὰ τηρῶσι τοὺς ὅρους του πιστῶς καὶ ἀπαρασαλεύτως, ἂν δὲν θέλωσι νὰ θεωρῶνται ὡς διατελοῦντες εἰς τελείαν διάστασιν πρὸς τὴν πολιτικὴν τιμὴν καὶ χρηστότητα, ἄνευ τῆς ὁποίας τὸ πολιτεύεσθαι ἀποβαίνει πηγὴ παντοίων κακῶν πρός τε τὴν Πολιτείαν καὶ τὴν κοινωνίαν. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, μετὰ τὴν ἐναργῆ ἀπόδειξιν τῶν κατηγοριῶν πᾶσα ὑποχώρησις εἶναι δι’ ἡμᾶς ἠθικῶς ἀδύνατος. Διὰ τοῦτο θὰ μοὶ συγχωρηθῇ βεβαίως νὰ ἐκφράσω, ὄχι πλέον τὴν ἐλπίδα, ἀλλὰ τὴν πεποίθησιν, ὅτι εἰς οὐδενὸς ὑμῶν τὴν συνείδησιν ἀπέμεινεν οὐδ’ ὁ ἐλάχιστος ἐνδοιασμὸς περὶ τοῦ ὅτι ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν παραπεμπτικὴν ψῆφον. Σημειώσατέ το καλῶς. Ἂν, εἴτε λειποψυχοῦντες ἐν τῇ κρισίμῳ ταύτῃ στιγμῇ, εἴτε ἐπιδεικνύοντες ἄκαιρον μεγαλοψυχίαν, εἴτε σφαλερῶς ἐκτιμῶντες τὰς περιστάσεις ὑπὸ πολιτικὴν ἔννοιαν, εἴτε παραγόμενοι ὑπὸ οἱωνδήποτε προσωπικῶν βλέψεων, δὲν παραπέμψωμεν τὸν πρώην Πρωθυπουργὸν ἐνώπιον τοῦ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ὁριζομένου δικαστηρίου, θὰ διευκολύνωμεν ἀφεύκτως τὴν παραπομπὴν ἡμῶν αὐτῶν ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, ἀμφιβάλλω δὲ πολὺ, ἂν θὰ δυνηθῶμεν τότε νὰ εὕρωμεν ἐπαρκῆ δικαιολογίαν, ἐγκαλούμενοι ἐπὶ καταχρήσει τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτοῦ. (Εὖγε! ἐκ τῆς δεξιᾶς, χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§39Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ ἐργασίαι, αἵτινες ἐπιδιώκουσι τὴν ποινικὴν εὐθύνην τῶν κυβερνώντων, διαιροῦνται ἀναγκαίως εἰς δύο στάδια. Κατὰ τὸ πρῶτον τῶν σταδίων τούτων ἐξετάζεται, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐξετασθῶσιν αἱ πράξεις τῶν κυβερνώντων, οἵτινες καταγγέλλονται ὡς καταδιώξιμοι, ἢ ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἀφορμὴ πρὸς ἐξέτασιν. Μετὰ τὴν ἔρευναν ταύτην ἡ Βουλὴ ἀποφαίνεται, καὶ ἢ δὲν ἀποδέχεται τὴν πρότασιν περὶ συστάσεως ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ἢ ἀποδέχεται ταύτην καὶ ἐντέλλεται νὰ συστηθῇ ἐπιτροπή. Ἡ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπή, ὅταν συστηθῇ, ἐπιλαμβάνεται τῶν καθηκόντων αὐτῆς, ἐντελῶς δικαστικῶν, ἐξετάζει τὰς καταγγελθείσας πράξεις ἢ παραλείψεις τῶν κυβερνώντων, διατιμᾷ τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἔπραξαν ἢ παρέλιπον τὸ καθῆκόν των, καὶ σχηματίζει τὴν ἑαυτῆς γνώμην, ἣν ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν δι’ ἐκθέσεως. Τοῦτο εἶναι τὸ πρῶτον στάδιον. Κατὰ τὸ στάδιον τοῦτο, καὶ οἱ ἐμοὶ συνάδελφοι καὶ ἐγὼ ὑπελάβομεν, ὅτι οὐχὶ μόνον δὲν εἴχομεν δικαίωμα ν’ ἀναμιχθῶμεν, ἀλλ’ ὅτι εἴχομεν καθῆκον νὰ ἀπόσχωμεν ἐντελῶς ἀπὸ πάσης ἀναμίξεως. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δὲν ἀπετρέψαμεν τὰ μέλη τῆς πλειοψηφίας, τὰ ὁποῖα τυγχάνουσι φίλοι ἡμῶν, δὲν ἀπετρέψαμεν αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ νὰ προβάλωσι πρότασιν περὶ συστάσεως ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς· ἀλλὰ δὲν ἀπετρέψαμεν, διότι δὲν εἴχομεν καθῆκον νὰ ἀποτρέψωμεν, ἐξ ἐναντίας εἴχομεν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ ἀποτρέψωμεν· διότι ἡμεῖς, πρὶν ἢ ἀνέλθωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀνήκομεν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὡς Ἀντιπολίτευσις δ’ ἐπεσκοποῦμεν τὰς πράξεις τῶν κυβερνώντων, καὶ ἠλέγχομεν αὐτὰς, καὶ πολλάκις ἐσχηματίσαμεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι αἱ πράξεις αὗται ἀπετέλουν ἀφορμὴν, ἵνα ζητηθῇ ποινικὴ εὐθύνη παρὰ τῶν τότε κυβερνώντων. Ἡμεῖς αὐτοὶ, πολλάκις συζητοῦντες ἐνταῦθα, καὶ ἀναγκαζόμενοι, ἵνα περιστείλωμεν τὸ θάῤῥος τῶν κυβερνώντων, προηγγείλαμεν αὐτοῖς, ὅτι δὲν θεωροῦμεν ἀρκοῦσαν τὴν πολιτικὴν εὐθύνην, καὶ ὅτι ἐάν ποτε ἡ πολιτικὴ κατάστασις τοῦ Κοινοβουλίου ἤθελε μεταβληθῆ, ἠθέλομεν συμβουλεύσει τὸ Κοινοβούλιον νὰ ζητήσῃ παρ’ αὐτῶν ποινικὴν εὐθύνην. Πῶς λοιπὸν ἠδυνάμεθα ν’ ἀποτρέψωμεν τοὺς φίλους ἡμῶν ἀπὸ τοῦ νὰ προβάλωσι πρότασιν περὶ συστάσεως ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς; Δὲν κρίνω ἄξιον νὰ μνημονεύσω τῶν διαφόρων αἰτιάσεων, αἵτινες κατὰ τὰς παρελθούσας ἑβδομάδας ἐξετοξεύθησαν καθ’ ἡμῶν, σχετικῶς πρὸς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ἀπολογούμενοι, εἰμὴ μόνον ἐὰν κατηγορηθῶμεν, ὅτι παραβαίνομεν τοὺς νόμους, ἢ ὅτι παραβαίνομεν τὸ καθῆκον ἡμῶν· τὰς ἄλλας αἰτιάσεις, τὰς ὁποίας εἴτε ἐμπάθεια ἐν τῷ ἀνταγωνισμῷ τῷ πολιτικῷ, εἴτε χυδαιότης ἐν τῷ χαρακτῆρι, εἴτε προσωπικὴ ἀγανάκτησις δημιουργεῖ καὶ ἐκτοξεύει καθ’ ἡμῶν, ἀφίνομεν νὰ παρέρχωνται πρὸ ἡμῶν, ὡς παρέρχεται τὸ ὕδωρ, τὸ ὁποῖον ῥέει παρὰ τὸ πεζοδρόμιον τῆς ὁδοῦ πρὸς τὴν κατωφέρειαν. Ἀλλ’ ἀφ’ ἧς ἡ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπή, ἡ συσταθεῖσα, ὑποβάλῃ τὴν ἑαυτῆς ἔκθεσιν εἰς τὴν Βουλὴν, ἄρχεται τὸ δεύτερον στάδιον, τὸ ὁποῖον ἥκιστα ὁμοιάζει πρὸς τὸ πρῶτον. Κατὰ τὸ δεύτερον στάδιον, ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ συσταθεῖσα ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ ἀπεκάλυψε παραβάσεις νόμων, καὶ ἐξετάσασα αὐτὰς, ἐσχημάτισε τὴν γνώμην, ὅτι αὗται πρέπει νὰ προκαλέσωσι τὴν σύστασιν εἰδικοῦ δικαστηρίου, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης καλεῖται ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ, καὶ ἡ Βουλὴ ἀποφαίνεται, οὐχὶ ὡς ὁρκωτικὸν δικαστήριον, ἀλλ’ ὡς σύνολον πολιτικῶν ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι πρὸ παντὸς μεριμνῶσι περὶ τῶν συμφερόντων τῆς Πολιτείας. Κατὰ τὸ στάδιον τοῦτο, ἑπόμενον ἦτο νὰ κληθῶμεν νὰ μετάσχωμεν τῆς συζητήσεως, καὶ ἂν ἀπέσχομεν αὐστηρῶς ἀπὸ πάσης κατὰ τὸ πρῶτον στάδιον ἀναμίξεως, κατὰ τὸ δεύτερον εἴχομεν καθῆκον ν’ ἀναμιχθῶμεν, ἵνα συμβουλεύσωμεν πᾶν ὅ,τι φρονοῦμεν, ὅτι ἐξυπηρετεῖ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἵνα συμβουλεύσωμεν εἴτε τὴν Βουλὴν, εἴτε τὴν πλειοψηφίαν, ἥτις ὑποστηρίζει ἡμᾶς, νὰ πράξῃ ὅ,τι ἡ συνείδησις τῶν πρὸς τὴν πατρίδα καθηκόντων ἐνδεικνύει εἰς ἡμᾶς ὡς ἐπιβαλλόμενον. Διὰ τοῦτο ἀνῆλθον ἐπὶ τὸ βῆμα, καὶ αὐτὸ τὸ καθῆκον πρόκειται νὰ ἐκτελέσω. Ἀλλὰ πρὶν ἢ προβῶ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντος τούτου, ὀφείλω ν’ ἀναδράμω εἰς τὸ πρῶτον στάδιον, νὰ ἐξετάσω τὰς ἐργασίας, αἵτινες διεπράχθησαν καὶ ἐτελέσθησαν κατ’ αὐτὸ, νὰ ἐρευνήσω ταύτας, ἵνα ἴδω, ἐὰν ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἡ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ ἐσχημάτισε καὶ προέτεινε, στηρίζηται ἐπὶ πραγμάτων, ἵνα ἴδω, ἐὰν πρέπῃ διὰ λόγους οὐσιαστικοὺς νὰ σχηματίσω ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν γνώμην ἐπὶ τῆς προτάσεως πρὸς παραπομπὴν εἰς τὸ εἰδικὸν δικαστήριον, ἢ ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐγκαταλείψω ἐντελῶς τοὺς οὐσιαστικοὺς λόγους καὶ νὰ ἐξετάσω γενικῶς τὴν σχέσιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἡ ὑπόθεσις πρὸς τὰ πολιτικὰ συμφέροντα τοῦ τόπου. Ἐξετάζων λοιπὸν τὰς πράξεις, αἵτινες ἐτελέσθησαν κατὰ τὸ πρῶτον στάδιον, ὁμολογῶ, ὅτι εὑρίσκω ἐκείνους, τῶν ὁποίων αἱ πράξεις ἐγένοντο ἀντικείμενον τῆς ἐρεύνης τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, εὑρίσκω αὐτοὺς ὑποδεεστέρους τῶν συνεπειῶν τῆς θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν περιήχθησαν. Μοὶ ἐφάνη, ὅτι προέβαλλον δικανικὰ σοφίσματα, εἴτε ἵνα ἀναστείλωσι τὴν πρόοδον τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐπιτροπῆς, εἴτε ἵνα ματαιώσωσι τὰς ἐργασίας αὐτῆς· καὶ τὰ δικανικὰ ταῦτα σοφίσματα μετὰ λύπης ἤκουσα ἐπαναλαμβανόμενα καὶ κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἤκουσα ἑνὸς τῶν προαγορευσάντων Βουλευτῶν, οἵτινες τυγχάνουσι φίλοι τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου, ἤκουσα αὐτοῦ, ἰσχυριζομένου, ὅτι δὲν θεωροῦσι νομίμως ὑπάρξασαν τὴν ἀνακριτικὴν ἐπιτροπὴν, οὐδὲ ἀποδίδουσι νομικὴν ἰσχὺν εἰς τὰς πράξεις αὐτῆς, καὶ ὅτι, ἐὰν ἄλλοι λόγοι δὲν ἐπέβαλλον αὐτοῖς νὰ μετάσχωσι τῆς συζητήσεως, ἤθελον μείνει ἄναυδοι ἐκεῖ, διὰ τῆς σιωπῆς των διαμαρτυρόμενοι κατὰ τῆς παρανομίας, ἥτις συντελεῖται. Τοιοῦτον ἐπιχείρημα εὑρίσκω ἀληθῶς ὑποδεέστερον καὶ τῆς σοβαρότητος, τὴν ὁποίαν ἐνέχει ἡ συζήτησις αὕτη, καὶ τοῦ μεγέθους τῆς εὐθύνης, ἥτις περιβάλλει τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας. Ἡ πρότασις πρὸς σύστασιν ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς ἐγένετο κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς λήξεως τῆς παρελθούσης συνόδου, συνεζητήθη δὲ ἐν τῇ Βουλῇ διὰ μακρῶν, καὶ ἐγένετο ἀποδεκτὴ ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς· οὕτω δ’ ἀπεφασίσθη, ἵνα συστηθῇ ἡ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ, ἔχουσα συνταγματικὴν ὕπαρξιν. Ἐὰν ἡ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ ἐξελέγετο ἀμέσως, ἤθελεν ἀμέσως ἀναλάβει πᾶσαν τὴν ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν μεταδιδομένην αὐτῇ ἀνακριτικὴν ἐξουσίαν καὶ ἤθελεν ἀσκεῖ τὴν ἐξουσίαν ταύτην, καθ’ ὃν χρόνον ἡ Βουλὴ ἤθελεν εἶσθαι ἀποῦσα. Τοιοῦτον συμβεβηκὸς ἠδύνατο νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς ἀνησυχίας, μήπως ἡ ἀπουσία τῆς Βουλῆς, ἑπομένως ἡ ἔλλειψις πάσης ἐπιτηρήσεως τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, μήπως συντελέσῃ εἴτε πρὸς διάπραξιν ἀδικήματος κατ’ ἐκείνων, οἵτινες ἐκαλοῦντο ἐνώπιον τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, εἴτε πρὸς διάπραξιν ἄλλης τινὸς πλημμελείας καὶ ἀτοπήματος. Καθῆκον λοιπὸν, ὑπαγορευόμενον ἀπὸ τὴν μέριμναν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχωμεν, ὅπως ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν νόμων μὴ εἰσφρύσῃ ἡ μεροληψία ἢ ἡ ἐκδίκησις, μᾶς ὑπεχρέου νὰ παράσχωμεν πᾶσαν ἀσφάλειαν εἰς ἐκείνους, τῶν ὁποίων αἱ πράξεις ἔμελλον νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν ἔρευναν τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς. Τοῦτο ὑπηγόρευσεν εἰς τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς νὰ μὴ προβῇ τότε εἰς τὸν καταρτισμὸν τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς· καὶ ἀπεφήνατο μὲν, ὅτι πρέπει νὰ συστηθῇ τοιαύτη, ἀλλὰ μετὰ συζήτησιν, καθ’ ἣν ἐλέχθησαν αὐτὰ ταῦτα, τὰ ὁποῖα νῦν λέγω, ἀπεφάσισε νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἐκλογὴν τῶν μελῶν κατὰ τὴν δευτέραν σύνοδον. Καὶ συνῆλθεν ἡ Βουλὴ, καὶ ἐξελέξατο τὰ μέλη τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, καὶ περιέβαλε ταύτην διὰ τῆς ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν ὁ νόμος περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν μεταδίδωσιν εἰς τὴν ἀνακριτικὴν ἐπιτροπὴν, καὶ ἐπελάβετο αὕτη τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, καὶ προέβη εἰς ταύτας, καὶ εἰργάσθη, τῆς Βουλῆς παρούσης καὶ ἐπιτηρούσης, καὶ προσερχομένης ἐπικούρου πρὸς διευκόλυνσιν τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐργασιῶν, αἵτινες ἀνετέθησαν εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Ἐκπλήσσομαι, ἀκούων, ὅτι διὰ τούτου παρεβιάθη ὁ νόμος περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, διότι δὲν ἐξελέχθησαν τότε, κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας τῆς παρελθούσης συνόδου, τὰ μέλη τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς. Ἦτό τις, ὅστις ἠδύνατο νὰ ἐπιθυμήσῃ νὰ συσταθῇ μὲν ἔκτοτε ἡ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ, καὶ ἐν ᾧ ἤθελε διατελεῖ ἡ Βουλὴ ἀποῦσα ἀπὸ τοῦ Μαρτίου μέχρι τοῦ Νοεμβρίου, κατὰ τοὺς ἓξ ἢ ὀκτὼ τούτους μῆνας νὰ ἐργάζηται ἡ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπή; Κατὰ πᾶσαν στιγμὴν τότε ἤθελον ἀκούεσθαι φωναὶ γοεραί, ὅτι ἡ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ πράττει ταύτην τὴν παρεκτροπὴν, ἢ ἐκείνην τὴν ἀδικίαν, ὅτι καταθλίβει ἐξ ἐμπαθείας τοῦτον, ἢ ζητεῖ νὰ διαστρέψῃ ἐκ φατριασμοῦ ἐκείνας τὰς πράξεις. Τὰς γοερὰς ταύτας φωνὰς ἐζητήσαμεν ν’ ἀποφύγωμεν, καὶ προενοήσαμεν νὰ μὴ δοθῇ ἀφορμὴ εἰς τοιαύτας, ἐν τῷ συμφέροντι αὐτῶν τούτων, οἵτινες πάντως ἤθελον ἐκβάλει τὰς φωνὰς ταύτας. Ἡ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ συνέστη, αἱ ἐργασίαι αὐτῆς ἤρξαντο, καὶ προέβησαν· ἀλλ’ οἱ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ εἰσαχθέντες φίλοι τῶν προκατόχων ἡμῶν ἐφήρμοσαν τακτικὴν, ἥτις εἶναι ἀνεκτὴ ἐν ταῖς συνεδριάσεσι τῆς Βουλῆς. Εἶπον, ὅτι εἶναι ἀνεκτὴ ἐν ταῖς συνεδριάσεσι τῆς Βουλῆς, οὐδὲ κρίνεται πλέον ἡ κωλυσιεργία ὡς παρεκτροπὴ συνταγματική. Καὶ λέγω τοῦτο καὶ νῦν, ὅτε προΐσταμαι Κυβερνήσεως, καὶ ὅτε ἔχω συμφέρον νὰ καταστείλω πᾶσαν ἀπόπειραν πρὸς κωλυσιεργίαν, ὅπως τὸ Κοινοβούλιον ἐργασθῇ καὶ ἀποφασίσῃ ἐπὶ πασῶν τῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβαλλομένων προτάσεων. Ἔλεγον δὲ τοῦτο ὡσαύτως καὶ ὅταν διηύθυνα τὰς ἐργασίας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἔλεγον τοῦτο κατὰ τὴν τελευταίαν σύνοδον τῆς Βουλῆς, ὅτε τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον προέβαλλεν ὁρμαθὸν νομοσχεδίων, δι’ ὧν ὠργανοῦντο κλάδοι διοικήσεως, παρεχωροῦντο ἢ ἐπετρέποντο ἔργα ἀξίας δεκάδων ἑκατομμυρίων, καὶ προεκαλεῖτο τῆς Βουλῆς ἡ ἀπόφασις ἐπὶ προτάσεων, ἐπηρεαζουσῶν τὴν τύχην τοῦ Κράτους· ἔλεγον, ὅτι ἦτο ἄσεμνον, κατὰ τὰς παραμονὰς τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐξέπνεεν ἡ Βουλή, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐκαλεῖτο ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἀνανεώσῃ τὴν ἐντολὴν, ἣν εἶχε δώσει εἰς αὐτήν, τοσοῦτον σπουδαῖα ἔργα νὰ προβάλλωνται ὑπὸ τὴν ψῆφον αὐτῆς. Ἔλεγον, ὅτι δὲν ἦτο ἀπίθανον νὰ ἐμειώθη ἡ ἐμπιστοσύνη, διὰ τῆς ὁποίας ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶχε περιβάλει τὰ μέλη τῆς Βουλῆς ἐκείνης, ἀφοῦ δὲ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἐκαλεῖτο ν’ ἀποφήνηται περὶ τούτου, διατί δὲν ἀναβάλλουσι τὰς ἐργασίας ταύτης, ἵνα προτείνωσιν αὐτὰς εἰς τὴν συγκληθησομένην νέαν Βουλήν; Ἂν ἐκ τῶν ἐκλογῶν ἀναδειχθῶσι περιβεβλημένοι διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ λαοῦ ἄλλοι, μηδόλως στέργοντες τὰς ὑποβληθείσας προτάσεις, δὲν εἶναι ἄτοπον νὰ τυγχάνωσιν αὗται ἐψηφισμέναι ὑπὸ Βουλῆς, ἥτις ἐπεψήφιζε ταύτας, καθ’ ἣν ὥραν ἐξέπνεεν; Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι κατὰ παλαιοτέρους χρόνους ἡ κωλυσιεργία ἐθεωρεῖτο ὡς παρεκτροπὴ, ἐθεωρεῖτο δ’ ἐπιτετραμμένον τότε νὰ ζητῶσι νὰ ματαιώσωσι τὴν γνώμην τῶν πλειόνων, μόνον ὅταν ἐπρόκειτο νὰ παρακωλύσωσιν ἀπόφασιν, ἥτις ἀνῄρει ἢ ἀντέβαινεν εἰς τὸ Σύνταγμα. Μόνον τότε ἐκρίνετο ἀνεκτὸν νὰ μετέρχωνται οἱ μειοψηφοῦντες πᾶν μέσον, ὅπως παρακωλύσωσι τὴν πλειοψηφίαν νὰ ψηφίσῃ ἀπόφασιν, ἀντιβαίνουσαν ἢ ἀναιροῦσαν τὸ Σύνταγμα. Ἀλλὰ κατὰ τοὺς νεωτέρους χρόνους αἱ ἰδέαι αὗται μετεβλήθησαν, καὶ σήμερον κρίνεται ἀνεκτὸν καὶ ἐν Κοινοβουλίοις μεγάλων ἐθνῶν νὰ πράττωσι τοῦτο καὶ οἱ νομίζοντες, ὅτι αἱ πρὸς ψηφοφορίαν καὶ συζήτησιν προτάσεις βλάπτουσιν ἐν γένει τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, καὶ νὰ προσπαθῶσι νὰ ἐμποδίζωσι τὴν πλειοψηφίαν ἀπὸ τοῦ νὰ ψηφίζῃ αὐτάς. Διὰ τοῦτο κατεστάθη κατάδηλον, ὅτι, ἵνα δύνηται νὰ ἐργάζηται ἡ Κυβέρνησις μετὰ πλειοψηφίας, πρέπει νὰ ἀριθμῇ τόσους φίλους, ὅσοι ἀποτελοῦσι τὴν ἀπαρτίαν τοῦ Σώματος, οὕτως ὥστε, καὶ ἂν ἡ μειοψηφία ἀπερχομένη τοῦ Βουλευτηρίου, ζητήσῃ νὰ καταστήσῃ ἀνίκανον τὴν Βουλὴν, ἵνα ἐξακολουθήσῃ ἐργαζομένη, ἡ ἀπουσία αὐτῆς οὐδεμίαν νὰ ἐνασκῇ ἐπιῤῥοὴν, διότι καὶ μετ’ αὐτὴν, ἡ Βουλὴ τυγχάνει ἐν ἀπαρτίᾳ καὶ δύναται νὰ ἐργασθῇ. Τοῦτο λοιπὸν ἐπειράθησαν νὰ μετέλθωσι καὶ ἐν τῇ ἀνακριτικῇ ἐπιτροπῇ, προβάλλοντες προτάσεις, αἵτινες παρέτεινον ἐπ’ ἄπειρον τὰς ἐργασίας τῆς ἐπιτροπῆς· ὅτε δὲ μετὰ τὴν ἐξάντλησιν πασῶν τῶν τοιούτων προτάσεων ἐπῆλθεν ἀναγκαίως τὸ τέρμα, ἐπειδὴ μέλη τινὰ τῆς ἐπιτροπῆς ἠναγκάσθησαν νὰ ἀπέλθωσι τῶν Ἀθηνῶν δι’ ὑποθέσεις των, τὰ δὲ ἐν Ἀθήναις ὑπάρχοντα δὲν ἀπετέλουν τὴν ἀπαρτίαν τῆς ἐπιτροπῆς, οἱ ἐν τῇ ἀνακριτικῇ ἐπιτροπῇ εἰσαχθέντες φίλοι τῶν προκατόχων ἠρνήθησαν νὰ μετάσχωσι τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ἵνα μὴ δύνηται ἡ ἐπιτροπή, ἕνεκεν ἐλλείψεως ἀπαρτίας, νὰ ἐργασθῇ, παρέλθῃ δ’ οὕτως ἡ τεταγμένη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν προθεσμία, καὶ πορισθῶσι νέον ἐπιχείρημα, προβάλλοντες, ὅτι ἔληξαν πλέον αἱ ἐργασίαι τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ὅτι ἔπρεπεν ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιλάβηται αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως, καὶ ἀποφήνηται ἐπ’ αὐτῆς ἄνευ ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς. Εἶχον συμφέρον νὰ ἐπιθυμῶσι νὰ μὴ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἡ ἔκθεσις, διότι διὰ τῆς ἐκθέσεως ταύτης ἤθελον ἐλεγχθῆ καὶ ἀναλυθῆ πᾶσαι αἱ καταγγελθεῖσαι πράξεις τῶν προκατόχων, καὶ ἤθελον ἀναιρεθῆ τὰ ὑπὲρ αὐτῶν προβαλλόμενα πρὸς ἐπισκότισιν τῆς ἀληθείας ἐπιχειρήματα. Τοιαύτας προτάσεις κρίνω ἀληθῶς ἀναξίας τῶν προσφυγόντων εἰς αὐτάς. Δὲν ἐπικρίνω αὐτοὺς, ἀγωνιζομένους νὰ περικαλύψωσι τὸν ἡγέτην αὐτῶν, καὶ ἀποσοβήσωσι τὴν ζημίαν καὶ τὸ ὄνειδος, ὅπερ ἠπείλει τὸ πολιτικὸν κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνῆκον· ἀλλ’ ὁ ζῆλος οὗτος πρέπει νὰ μὴ ὑπερβαίνῃ τὰ ὅρια, τὰ ὁποῖα διαγράφει ἡ περὶ τῶν ἰδίων αὐτῶν ἀτόμων φροντὶς, διότι βεβαίως δὲν συνιστῶνται, ὅταν παρίστανται πράττοντες, ὅσα συνήθως πράττουσιν οἱ ἐνώπιον τῶν Πταισματοδικείων ἐγκαλούμενοι παραβάται τῶν νόμων. Ὀφείλω ὡσαύτως νὰ μνημονεύσω μετ’ ἐπικρίσεως καὶ ἄλλης τακτικῆς, ἣν μετῆλθον οἱ ἐνδιαφερόμενοι, τῆς τακτικῆς τῶν ἀπειλῶν κατὰ τῆς πλειοψηφίας, τῶν ὕβρεων κατὰ τῶν μελῶν αὐτῆς, καὶ τοῦ ἄλλου προπετοῦς ἤθους, τὸ ὁποῖον καταδηλοῖ τὴν ἔλλειψιν τοῦ σεβασμοῦ, τὸν ὁποῖον ὀφείλομεν πρὸς ἀλλήλους. Ἂν τὰ μέσα ταῦτα ἐτέθησαν ἐν χρήσει, ἵνα καταπτοήσωσιν ἢ μειώσωσι τὸ σθένος ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀνέλαβον νὰ φροντίσωσι περὶ τῆς ἐκτελέσεως τῶν νόμων, ἀπεκάλυπτον εὐήθειαν ἐκείνων, οἵτινες ὑπὸ τοιαύτης ἐθερμάνθησαν προσδοκίας. Καὶ ἔχω τὴν γνώμην ταύτην περὶ τῆς τακτικῆς, τὴν ὁποίαν μετῆλθον τὰ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ ἐργασθέντα μετὰ τῶν ἄλλων συναδέλφων, ἐνῷ ἐξ ἐναντίας ἔχω γνώμην, ὅτι ἡ πλειοψηφία τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐπέμεινεν ἐργαζομένη, καὶ ἠδυνήθη, διαφωτίσασα πάντα τὰ θέματα, νὰ καταρτίσῃ καὶ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς, προσήνεγκε σπουδαιοτάτην ὑπηρεσίαν εἰς τὸ Κράτος. Χάρις εἰς τὴν ἐπιμονὴν αὐτῆς, χάρις εἰς τὸν ζῆλον, μεθ’ οὗ εἰργάσθη, καὶ τὴν νομιμοφροσύνην, ἣν κατεδήλωσε, χάρις εἰς τὸν χαρακτῆρα τῶν μελῶν αὐτῆς, ἐγένετο δυνατὸν νὰ εἰσαχθῇ ἔκθεσις εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ τῆς ὁποίας ἀνελύθησαν πάντα τὰ θέματα, ἐξητάσθησαν καὶ ἐν ταῖς μικροτάταις τῶν λεπτομερειῶν αἱ καταγγελθεῖσαι πράξεις ἢ παραλείψεις, ἠρευνήθησαν καὶ διεφωτίσθησαν τὰ πρὸς σύγχυσιν τῶν πραγμάτων καὶ ἐπισκότισιν τῆς ἀληθείας προταθέντα ἐπιχειρήματα, καὶ ἐγένετο δυνατὸν νὰ ἐκτεθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ πράγματα εὐκρινῆ καὶ ἀπερικάλυπτα, οἷα ὑπῆρξαν, ὅταν ἐτελοῦντο. Δὲν εἴχομεν μὲν ἀληθῶς οἱ πλεῖστοι ἐξ ἡμῶν ἀνάγκην πληροφοριῶν καὶ φώτων ἐπὶ τῶν ὑπὸ ἀνάκρισιν θεμάτων, διότι εἴχομεν μετάσχει τῶν συζητήσεων, αἵτινες μακραὶ ἐγένοντο κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον, καὶ αἵτινες κατέδειξαν ἔκτοτε τὰς παραβάσεις τῶν νόμων, ἢ τοὺς κινδύνους, οἵτινες ἐδημιουργήθησαν κατὰ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους· ἀλλὰ μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς πλειοψηφίας ὑπάρχουσι καὶ Βουλευταί, οἵτινες δὲν ἦσαν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον μέλη τῆς Βουλῆς, οἵτινες ἴσως δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἐξακολουθήσωσι τότε ἐπιτηροῦντες κατὰ βῆμα πάσας τὰς τότε γενομένας πράξεις καὶ πᾶσαν τὴν κυβερνητικὴν πορείαν τῶν προκατόχων Ὑπουργῶν. Ἡ ἔκθεσις τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς τυγχάνει χρησιμωτάτη εἰς αὐτούς, διότι παρέχει αὐτοῖς πᾶσαν πληροφορίαν καὶ πάντα μεταδίδωσι τὰ φῶτα εἰς πάντας τοὺς κυρίους Βουλευτάς: Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν μόνας τὰς χάριτας νὰ ὁμολογήσωμεν εἰς τὴν ἀνακριτικὴν ἐπιτροπήν· πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν αὐτῇ χάριτας καὶ δι’ ἄλλον λόγον, διότι διὰ τῆς λαμπάδος, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἐν χερσίν, ἠδυνήθη νὰ διέλθῃ τὰς σκοτεινὰς ἀτραπούς, τὰς ὁποίας ἡ μετὰ μελέτης τεχνηέντως ἐξυφανθεῖσα πλοκὴ τῶν κυβερνητικῶν πράξεων εἶχε δημιουργήσει, ὅπως ἀποπλανηθῇ πᾶς, ὅστις ἤθελε νὰ ἐρευνήσῃ ταύτας καὶ ἀνατάμῃ τὸ σῶμα αὐτῶν. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι αἱ καταγγελθεῖσαι πράξεις, τὰς ὁποίας ἐξήτασεν ἡ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπή, ἔλαβον χώραν. Ἀληθῶς ἔλαβε χώραν ἡ ἀνάμιξις τῶν ἐκ δανείων προελθόντων χρημάτων μὲ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα εἰσπράττονται ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους. Ἐὰν τὸ δάνειον τῶν 135 ἑκατομμυρίων συνωμολογήθη πρὸς εἰδικούς τινας σκοποὺς, ἐχρησίμευσεν ὅμως, ἵνα καλύψῃ ἐλλείμματα τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τί ἄλλο ἦτο, εἰμὴ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ πληρωμὴ τῶν τόκων τῆς βʹ ἑξαμηνίας τοῦ 1887; Ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι δὲν εἶχον χρυσὸν, ἵνα πληρώσωσι τοὺς τόκους, συνωμολόγησαν σύμβασιν προσωρινοῦ δανείου 10,200,000 φράγκων, ἀναλαβόντες τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀποδώσωσι τὸ ἰσότιμον αὐτῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, ἀποδιδοῦσα τὸ ἰσότιμον τῶν 10 ἑκατομμυρίων 200,000 εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἔστεργε νὰ περιορισθῇ κατὰ τὸ ποσὸν τοῦτο τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶχεν, οὐδ’ ἠδύνατο πλέον νὰ ἀναλάβῃ τὸ ποσὸν τοῦτο αὖθις, διότι τὰ χρήματα ταῦτα ἦσαν τὸ ἀντίτιμον τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον διετέθη εἰς πληρωμὴν τόκων καὶ χρεωλυσίων, δὲν ἐπετρέπετο δὲ οἱ τόκοι καὶ τὰ χρεωλύσια νὰ πληρόνωνται ἐκ δανείων, ἀλλ’ ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Καὶ ἡ μὲν Κυβέρνησις ἠδυνήθη τότε μετὰ δυσκολίας τινὸς νὰ πληρώσῃ εἰς λογαριασμὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τὸ ἰσότιμον τῶν 10,200,000 φράγκων, ἀνερχόμενον εἰς 13,515,000 τραπεζικῶν γραμματίων· ἀλλὰ μετά τινας μῆνας ἀνέλαβεν αὖθις τὸ ποσὸν, ὅπερ εἶχε πληρώσει εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ ἐδαπάνησεν αὐτὸ εἰς τὰς συνήθεις ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Οὕτως ἐπεβαρύνθη μὲν τὸ Κράτος διὰ χρέους 10,200,000 φράγκων, δὲν ἀνεκουφίσθη ὅμως ἐκ τῆς ἐλαττώσεως κατὰ ἴσον ποσὸν τοῦ πρὸς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν χρέους. Τὸ δάνειον λοιπὸν τῶν 135 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον δὲν ἐγένετο διὰ νὰ πληρωθῶσιν ἐλλείμματα τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐχρησίμευσεν εἰς πλήρωσιν ἐλλειμμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι μέρος αὐτοῦ διετέθη πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ χρέους τῶν 10,200,000, τοῦ συνομολογηθέντος, ὅπως πληρωθῶσι τόκοι καὶ χρεωλύσια δανείων, ἀθετηθείσης πρὸς τούτοις καὶ τῆς περὶ τούτου συνομολογηθείσης συμβάσεως. Δὲν εἶναι ἴσως ἀνάγκη, μετὰ τὴν εὔγλωττον καὶ λεπτομερῆ ἀνάπτυξιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων, νὰ ποιήσωμαι μνείαν λεπτομερειῶν περὶ τοῦ δανείου τῶν 1,200,000 λιρῶν, ἢ τῶν 5,000,000 λιρῶν, ἢ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Καὶ ἐκ τοῦ δανείου τῶν 1,200,000 λιρῶν καὶ ἐκ τοῦ δανείου τῶν 5 ἑκατομμυρίων λιρῶν διετέθη ποσὸν εἰς θεραπείαν συνήθων ἀναγκῶν τοῦ Κράτους, αἵτινες δὲν ἔπρεπε νὰ πληρωθῶσι διὰ χρημάτων ἐκ δανείων, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ πληρωθῶσι διὰ χρημάτων, προερχομένων ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους. Ἐπειδὴ ὅμως ἐλέχθη, ὅτι καὶ ἡμεῖς ἐπράξαμεν ὅ,τι ἔπραξαν οἱ προκάτοχοι ἡμῶν, πρέπει νὰ δώσω ἀναγκαίαν διασάφησιν. Ὅταν ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς ἐνέκρινε νὰ μὲ καλέσῃ, ἵνα μοὶ ἀναθέσῃ τὸν σχηματισμὸν τοῦ Ὑπουργείου, εἶπον Αὐτῷ, ὅτι ἔχω ἀνάγκην νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ μὴ ἀποφανθῶ ἀμέσως, ἐὰν δύναμαι νὰ δεχθῶ τὴν τιμὴν, τὴν ὁποίαν μοὶ παρεῖχεν. Ὅταν δὲ ὁ Βασιλεὺς μὲ ἠρώτησε, διατὶ διστάζω, εἶπον Αὐτῷ, διότι δὲν ἐπιθυμῶ, κατερχόμενος τῆς κλίμακος τῶν ἀνακτόρων τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ἤθελον δώσει τὸν ὅρκον τοῦ Ὑπουργοῦ, νὰ κληθῶ ὑπό τινος, ἵνα πληρώσω 600,000 λιρῶν, ἤτοι 15 ἑκατομ. φράγκων, τῶν ὁποίων ἡ πρὸς πληρωμὴν προθεσμία ἔληγε κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας. Καὶ οὕτως ὠφείλομεν νὰ πληρώσωμεν 15 ἑκατομμύρια φράγκων, καὶ ὄχι μόνον ταῦτα, ἀλλ’ ὠφείλομεν νὰ πληρώσωμεν 26,980,788.30 εἰς χρυσὸν, καὶ 3,340,237.65 εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, τὰ ὁποῖα ἦσαν ληξιπρόθεσμα κατὰ τὴν 31 Ὀκτωβρίου 1890, εἴτε πρὸς ἐξόφλησιν χρεῶν, εἴτε πρὸς πληρωμὴν τόκων καὶ χρεωλυσίων. Περιήλθομεν λοιπὸν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ποιησώμεθα χρῆσιν τῶν 7,694,650 φράγκων, τὰ ὁποῖα εἶχον ὑπολειφθῆ ἐκ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης, φυλασσόμενα, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐν τοῖς ταμείοις τῶν Hambro ἐν Λονδίνῳ. Ἀλλ’ ἐὰν ἐποιησάμεθα χρῆσιν τοῦ εἰρημένου ποσοῦ, ἐδαπανήσαμεν 8 ἑκατομμύρια καὶ πλέον εἰς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης. Πρὸς τίνα σκοπὸν ἦσαν προωρισμένα τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα παρελάβομεν παρὰ τῶν προκατόχων ἡμῶν, ἢ διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης; Καὶ ἀπὸ τῆς 20 Ὀκτωβρίου 1890 μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου 1891 ἐδαπανήσαμεν 8,150,000 δραχμάς. Δὲν ἠθετήσαμεν λοιπὸν τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον εἶχε τὸ δάνειον, τοῦ ὁποίου τὰ χρήματα διεθέσαμεν, διότι σκοπὸν εἶχε τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης, δι’ ἣν ἐδαπανήσαμεν τὸ ἰσότιμον τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἐλάβομεν. Ἐὰν δὲ διεθέσαμεν ὁμολογίας ὡς ἐνέχυρον, ὅταν συνωμολογήσαμεν καὶ ἐλάβομεν προκαταβολὰς, ἡ πρᾶξις ἡμῶν αὕτη, κατὰ τοὺς κανόνας τοῦ ἰδιωτικοῦ δικαίου, δύναται νὰ συνεπιφέρῃ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν κατατεθεισῶν ὡς ἐνέχυρον ὁμολογιῶν, ἀλλ’ ὠφείλομεν νὰ ἐκπληρώσωμεν ἄλλας ἐπικειμένας ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἐὰν δὲν ἐξεπληροῦμεν, ἠθέλομεν περιποιήσει μεγίστην εἰς τὸ Κράτος ζημίαν· ὅταν δὲ παρείχομεν ὡς ἐνέχυρον τὰς ὁμολογίας τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, πεπεισμένοι ἤμεθα, ὅτι ἐν βραχεῖ χρόνῳ ἠθέλομεν δυνηθῆ νὰ ἀπαλλάξωμεν ταύτας ἀπὸ τοῦ ἐνεχύρου, ἐξοφλοῦντες, τὰ χρέη, διὰ τὰ ὁποῖα ἐδώσαμεν αὐτὰς ὡς ἐνέχυρον. Ἀλλὰ τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο δύνανται νὰ προβάλωσι καὶ οἱ συνήγοροι τῶν προκατόχων, οἱ συνάδελφοι ἐκ Παρνασσίδος καὶ ἐκ Ζακύνθου· δύνανται καὶ οὗτοι νὰ εἴπωσιν εἰς ἡμᾶς, ὅτι καὶ οἱ προκάτοχοι ἡμῶν, ἐὰν ἠθέτησαν τὸν ἀποκλειστικὸν προορισμὸν τῶν χρημάτων τοῦ δανείου τῶν 1,200,000 λιρῶν, ἢ τοῦ δανείου τῶν 5,000,000 λιρῶν, ἢ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, ἠναγκάσθησαν νὰ πράξωσι τοῦτο διὰ παραπλησίαν ἀνάγκην, ὀφείλοντες νὰ ἀποτίσωσιν ὀφειλὰς τοῦ δημοσίου ταμείου ἐπικειμένας καὶ ἀνυπερβλήτους. Καὶ δὲν ἀμφισβητῶ, ἂν ἠναγκάσθησαν νὰ ποιήσωνται χρῆσιν τῶν χρημάτων αὐτῶν, εἰ καὶ δὲν ἠγνόουν, ὅτι παρέβαινον οὕτω τὰς διατάξεις τῶν νόμων, δι’ ὧν ἐπετράπη τῶν εἰρημένων δανείων ἡ συνομολόγησις· ἡ θέσις ὅμως ἡμῶν διέφερεν ὅλως ἀπὸ τὴν θέσιν τῶν προκατόχων. Οἱ προκάτοχοι ἡμῶν εἰσιν οἱ δημιουργοὶ αὐτῆς τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως, ἥτις παρήγαγε τὴν ἀνάγκην, εἰς ἣν εὑρέθησαν, ἐνῷ ἡμεῖς ἀπὸ τοῦ 1882 ἠγωνιζόμεθα νὰ ἀναστείλωμεν αὐτούς. Καὶ ἠγωνίσθημεν ὄντως κατὰ τὸ 1882, καὶ ἠγωνίσθημεν κατὰ τὸ 1883, καὶ ἠγωνίσθημεν κατὰ τὸ 1884, καὶ ὅτε κατὰ τὸ 1886 ἐπανῆλθον αὖθις οἱ προκάτοχοι εἰς τὴν ἀρχὴν, ἠγωνίσθημεν αὖθις ἐπὶ τέσσαρα ὅλα ἔτη μετὰ τῶν πλείστων ἐξ ὑμῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἵνα ἀναστείλωμεν αὐτοὺς ἀπὸ τῆς κατωφερείας, εἰς τὴν ὁποίαν ὠλίσθησαν, ἵνα ἀνακόψωμεν τὸν δρόμον αὐτῶν, ὅστις βεβαίως ἤθελεν ἀγάγει αὐτοὺς εἰς τὸ σημεῖον, εἰς ὃ ἤχθησαν. Ἐὰν ἡμεῖς εὑρέθημεν εἰς ἀνάγκην νὰ δώσωμεν ὡς ἐνέχυρον ὁμολογίας ἐκ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, οἱ προκάτοχοι, περιελθόντες εἰς τὴν ἀνάγκην ταύτην ἐξ ἰδίων αὐτῶν παραπτωμάτων, ἐκ πλημμελοῦς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἠσπάσθησαν καὶ ἐφήρμοσαν, ἐζήτουν διὰ τῶν πλοκῶν, τὰς ὁποίας ἐδημιούργησαν, διὰ τῆς συγχύσεως τοῦ προϊόντος τῶν δανείων μετὰ τῶν τακτικῶν ἐσόδων, νὰ περικαλύψωσι τὰς πράξεις αὐτῶν ταύτας, νὰ ἀποφύγωσι νὰ γένωνται αὗται γνωσταὶ καὶ εἰς ὑμᾶς ἔτι, οἵτινες ἤμεθα ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, νὰ γένωνται γνωσταὶ εἰς τὸ Κοινοβούλιον, καὶ προσεπάθουν νὰ διατελῇ τὸ Κοινοβούλιον ἐν τῇ εὐχαρίστῳ ἀπάτῃ, ὅτι τὰ ἰσοζύγια τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι πλέον βεβαιωμένα, καὶ βαίνομεν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας. Τελευταῖον εἰς παραπλησίαν καὶ ἐγὼ περιῆλθον θέσιν. Γνωρίζετε ἐκ τῆς συζητήσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως περὶ κατασκευῆς τοῦ ὑπολοίπου μέρους τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν καὶ περὶ ἀποκαταστάσεως ὅλης τῆς γραμμῆς ταύτης, γνωρίζετε, ὅτι ἐκηρύχθη ἔκπτωτος ἐκεῖνος, ὅστις εἶχεν ἀναλάβει τὴν κατασκευὴν τῆς εἰρημένης γραμμῆς, καὶ ὅτι κατὰ συνέπειαν ἡ ἐγγύησις, τὴν ὁποίαν εἶχε καταθέσει, ἔμελλε νὰ περιέλθῃ εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Δημοσίου. Ἐνθυμεῖσθε δὲ πιθανῶς, ὅτι τότε ἐν τῇ Βουλῇ ἐπεκρίθην ὑπό τινων, διότι ὑπελόγιζον καὶ τὴν ἐγγύησιν ταύτην ὡς κτῆσιν τοῦ Δημοσίου, εἰ καὶ ὑποθέτω, ὅτι ἔκτοτε καὶ οἱ τότε ἐπικρίνοντες ἐπείσθησαν, ὅτι ὀρθῶς ὑπελόγιζον τὸ ποσὸν τῆς ἐγγυήσεως, ὡς περιελθὸν εἰς τὴν κτῆσιν τοῦ Δημοσίου, διότι θὰ ἀνεγνώρισαν, ὅτι δὲν εἶχον ἐξουσίαν νὰ δωρήσω αὐτό. Ἀφοῦ ὅμως ὁ νόμος ἐψηφίσθη καὶ ἐκυρώθη, ἡ Βιομηχανικὴ Τράπεζα, ἥτις ὤφειλε νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τὴν ἐγγύησιν τῶν 450,000 φράγκων τοῦ κ. Ρολλὲν, ἀπέστειλε πρός με καὶ ἐζήτησε συγκατάβασιν. Ἐζήτησε νὰ συμψηφίσω τὸ ποσὸν τῶν 450 χιλιάδων φράγκων πρὸς χρέος τοῦ Δημοσίου ἐκ 500 χιλιάδων φράγκων, ὀφειλόμενον πρὸς αὐτήν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τοῦ περὶ οὗ πρόκειται χρέους τοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν Βιομηχανικὴν Τράπεζαν δὲν ἔληγεν ἡ προθεσμία, καὶ ὅτι ὑπελείποντο μῆνές τινες μέχρι τῆς λήξεως αὐτοῦ· ἀλλ’ ὑπέλαβον, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ στενοχωρήσω πιστωτικὸν κατάστημα, καὶ ἐνέδωκα εἰς τὴν περὶ τοῦ συμψηφισμοῦ τούτου πρότασιν αὐτοῦ. Οὕτως ἐμειώθη τὸ πρὸς τὴν Βιομηχανικὴν Τράπεζαν χρέος τοῦ Δημοσίου κατὰ 450 χιλιάδας φράγκων, ἀλλὰ τὸ ποσὸν τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἦτο τὸ ποσὸν τῆς ἐγγυήσεως καὶ ἀνῆκεν εἰς τὴν περιουσίαν τοῦ σιδηροδρόμου, ἔπρεπε νὰ κατατεθῇ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν εἰς λογαριασμὸν τοῦ κεφαλαίου τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων– Καλαμῶν. Τοῦτο δὲ δὲν παρέλιπον νὰ πράξω, χρεώσας τὸ δημόσιον ταμεῖον, καὶ πιστώσας ἑπομένως τὰ κεφάλαια τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν διὰ τοῦ ποσοῦ τούτου, ἀφοῦ δὲν εἶχον πρόχειρα χρήματα, ἵνα καταθέσω εἰς τὴν περιουσίαν τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, ὅταν ἔλεγεν, ὅτι, καὶ ἂν ἐγένετο χρῆσις τῶν χρημάτων τούτων, ἐγένετο χρῆσις προσωρινή, μετὰ τῆς προαιρέσεως ἢ τοῦ σκοποῦ νὰ ἀποδοθῶσιν ἐν καιρῷ τῷ δέοντι εἰς τὰ κεφάλαια τῶν δανείων τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα διετέθησαν εἰς ἄλλας ἀνάγκας, μοὶ ἐφαίνετο, ὅτι προέβαλλεν ἐπιχείρημα ἐλλιπές. Ἤθελεν εἶσθαι ὀρθὸν τὸ ἐπιχείρημα καὶ ἀποδεκτὸν, ἐὰν ἀπεδείκνυεν, ὅτι συγχρόνως μετὰ τῆς διαθέσεως τῶν χρημάτων τοῦ δανείου διετέθη ἰσότιμον ἐκ τραπεζικῶν γραμματίων καὶ προσετέθη εἰς τὰ κεφάλαια τῶν δανείων. Ἀλλ’ οὐδὲν τούτων ἐγένετο, ἔμεινε δὲ ἡ ὑπόθεσις ἐκκρεμὴς, ὅπως τακτοποιηθῇ ἐν μέλλοντι ἐγγυτέρῳ ἢ ἀπωτέρῳ, ἄγνωστον πότε. Τὸ ἐπιχείρημα τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος κατέληξεν εἰς τὸ ἴδιον πόρισμα, εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξε καὶ τὸ ἐπιχείρημα τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Ζακύνθου. Καὶ ἂν διετέθησαν χρήματα εἰς ἄλλας ἀνάγκας, ἔλεγεν ὁ κ. Σιμόπουλος, διετέθησαν προσωρινῶς, μετὰ τῆς προθέσεως ν’ ἀποδοθῶσιν ἐν τῷ μέλλοντι. Καὶ ἂν δὲν ἐξετελέσθη ἡ ἀπόφασις κατὰ Λεμπεσοπούλου, ἔλεγεν ὁ κ. Στεφάνου, ἡ ἀπόφασίς του ἦτο ἐν τῷ ἐκτελεῖσθαι, διότι ἤθελεν ἐκτελεσθῆ ἐν μέλλοντι ἐγγυτέρῳ ἢ ἀπωτέρῳ. Ἀλλὰ τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα, ἐὰν ἐξ ἁβρότητος κωλύησθε νὰ χαρακτηρίσητε ὡς ἀστεῖα, οὐδέποτε ὅμως θέλετε δυνηθῆ νὰ χαρακτηρίσητε αὐτὰ ὡς σπουδαῖα καὶ ὡς ἀντάξια τοιαύτης ὑποθέσεως. Ἀλλὰ ποῖα νὰ προβάλωσιν ἐπιχειρήματα κατὰ τῶν ἐπὶ τούτου γνωμῶν τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς; Εἶναι τοσοῦτον καταφανὴς ἡ ὀρθότης αὐτῶν, ὥστε ἀνομολογῶ, ὅτι οὐδόλως διστάζω νὰ ἀποδεχθῶ ταύτας, τήν τε ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τῆς ἐκθέσεως, τοῦ ἀναγομένου εἰς τὴν εἰς ἄλλας ἀνάγκας διάθεσιν τοῦ προϊόντος τῶν πρὸς εἰδικοὺς σκοποὺς συνομολογηθέντων δανείων, καὶ τὴν ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἀνάγεται εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων. Ἐνθυμοῦμαι, ὅταν ἐπῆλθεν ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων, τὰς ὁποίας εἶχον προβάλει κατὰ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1889 περὶ τῆς μὴ ἐκτελέσεως δικαστικῶν ἀποφάσεων, ὅτι ἡ πλειονοψηφία ἐπεψήφισε πρότασιν, ὡς πόρισμα τῆς συζητήσεως, διὰ τῆς ὁποίας συνέχαιρε τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν εὐλάβειαν, τὴν ὁποίαν ἐδείκνυε πρὸς τὰς ἀποφάσεις τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας. Τὸ θέμα τοῦτο, τὸ τότε τεθὲν ὑπὸ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ εἰς ψηφοφορίαν, καὶ ψηφισθὲν τότε ὑπὸ τῆς Βουλῆς, μοὶ ἐφάνη, ὅτι ἤκουον πρὸ μικροῦ, ὅτε ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος ἔλεγε πρὸς ἡμᾶς, ὅτι ὄχι μόνον δὲν πρέπει νὰ μεμφθῶμεν ἢ νὰ ἐπιτιμήσωμεν τοὺς προκατόχους ἡμῶν ἐπὶ τῇ διαχειρίσει τῶν χρημάτων τῶν δανείων, ἀλλὰ καὶ νὰ εὐγνωμονήσωμεν αὐτοῖς, διότι διεχειρίσθησαν τὰ ἐκ τῶν δανείων χρήματα καὶ σκοπίμως καὶ λυσιτελῶς καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους. Ὀρθῶς ἔλεγεν ὁ ἔντιμος φίλος μου, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων, ὅτι δὲν πρέπει νὰ συγχέῃ τις τὴν ἐξέτασιν τοῦ νομίμου ἢ μὴ νομίμου τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων μὲ τὸ συζητούμενον θέμα, ἂν εἶχεν ἢ δὲν εἶχεν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία τὸ δικαίωμα νὰ μὴ ἐκτελέσῃ δικαστικὰς ἀποφάσεις. Λοιπὸν δύναται ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία νὰ ἀρνῆται νὰ ἐκτελέσῃ δικαστικὰς ἀποφάσεις; Τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα. Ὁ ἐμὸς προκάτοχος, ἀμυνόμενος κατὰ τῶν ἐπερωτώντων κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1889, προέβαλλε πρὸς δικαιολογίαν του, ὅτι παρεκώλυεν αὐτὸν ἀπὸ τοῦ νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἀπόφασιν ἐκείνην τὸ ἄρθρον 7 τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας. Ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτὸς κατεδήλου, ὅτι εἶχε γνώμην ἐσχηματισμένην, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐκτελεσθῶσιν αἱ ἀποφάσεις ἐκεῖναι. Ἀλλὰ τὰ λεχθέντα πρὸ μικροῦ ὑπὸ τῶν κυρίων συναδέλφων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐδείκνυον, ὅτι οὗτοι ἐπεθύμουν νὰ ἐγκαταλείψωσι τὸ ἔδαφος τοῦτο, διότι ἰσχυρίσθησαν, ὅτι δὲν ἐξετελέσθησαν αἱ ἀποφάσεις, διότι περιεμένετο ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἀρείου Πάγου ἐπὶ τῆς προταθείσης ἀναιρέσεως ὑπὲρ τοῦ νόμου. Ἐζητήθη δὲ νὰ γένηται καί τις ἀφομοίωσις τῆς πράξεως, τὴν ὁποίαν ὁ προκάτοχος διέπραξε, πρὸς τὰς πράξεις, τὰς ὁποίας ἐγὼ διέπραξα, καὶ εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ζακύνθου, ὅτι οὐδεμία διαφορὰ μεταξὺ τοῦ προκατόχου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, μὴ ἐκτελέσαντος τὴν δικαστικὴν ἀπόφασιν, καὶ τοῦ διαδόχου του, ἐμοῦ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, μὴ ἐκτελέσαντος καὶ ἐμοῦ τὴν δικαστικὴν ἀπόφασιν. Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι, ὅταν ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, οὐδεμίαν εἶχον πληροφορίαν περὶ τοῦ ἐνωμοτάρχου Λεμπεσοπούλου, οὔτε ἤξευρον ἂν ζῇ, οὔτε ἂν ἀπέθανεν, οὔτε ἐγνώριζον, ἂν ἦτο ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ στρατοῦ, ἢ ἂν εἶχεν ἀφυπηρετήσει αὐτοῦ. Ἡμέραν τινὰ, ἐργαζόμενος μὲ τὸν τμηματάρχην τοῦ δικαστικοῦ τμήματος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τὸν ἀντισυνταγματάρχην κ. Πετιμεζᾶν, συνεζήτησα μετ’ αὐτοῦ διὰ μακρῶν, διότι ἐπέσπευδον τὴν ἐκδίκασιν τῶν γενομένων καταγγελιῶν κατὰ ὑπαξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν ἐπὶ παραβάσεσι κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς τῆς 14 Ὀκτωβρίου, ἡ ὤθησις δὲ αὕτη, τὴν ὁποίαν ἔδιδον, μὲ ἀνήγαγεν εἰς τὴν συζήτησιν περὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ Λεμπεσοπούλου. Ὁ κ. τμηματάρχης τοῦ δικαστικοῦ τμήματος μοὶ εἶπε μετὰ παῤῥησίας, ὅτι αὐτὸς ἐφρόνει, ὅτι καλῶς ἔπραξεν ὁ προκάτοχος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, μὴ προβὰς εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως ταύτη, διότι ὁ κ. ἀντισυνταγματάρχης ἀνεύρισκεν ὑπάρχουσαν ἀντινομίαν μεταξὺ τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 24 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου καὶ τῶν διατάξεων τῶν στρατιωτικῶν νόμων· ἐπειδὴ δὲ ἐγὼ προέβαλον ἀντίῤῥησιν, ὁ κ. ἀντισυνταγματάρχης μοὶ εἶπεν, ὅτι αὐτὸς ἀναλαμβάνει πᾶσαν τὴν εὐθύνην τῶν πράξεων τοῦ προκατόχου Ὑπουργοῦ, διότι τῇ εἰσηγήσει αὐτοῦ καὶ κατὰ τὴν πεποίθησιν αὐτοῦ ὁ προκάτοχος Ὑπουργὸς προέβη εἰς τὸ μέτρον τοῦτο. Ἕνεκα τούτου δὲ, πληροφορηθεὶς, ὅτι διεκείμην ἐν πλήρει ἀντιθέσει μετὰ τοῦ κ. ἀντισυνταγματάρχου ἐπὶ τούτου, ἠναγκάσθην νὰ ἀντικαταστήσω αὐτὸν, τοποθετήσας αὐτὸν ἐν ἄλλῃ ὑπηρεσίᾳ, καὶ προσκαλέσας ἀντ’ αὐτοῦ τὸν νῦν διευθύνοντα τὸ δικαστικὸν τμῆμα. Καὶ οὐ μόνον οὐδὲν ἐγνώριζον περὶ Λεμπεσοπούλου, ἀλλ’ εἶχον ἀφορμὴν νὰ πιστεύω, ὅτι ἀφυπηρέτησεν ἤδη, οὐδὲ ἦτο δυνατὸν νὰ γνωρίζω, ὅτι κατὰ τὸν Ἰούλιον μῆνα ἐγένετο δεκτὸς εἰς ἀνακατάταξιν. Αἱ ἀνακατατάξεις τῶν ὑπαξιωματικῶν δὲν λαμβάνουσι τοιαύτην δημοσιότητα, ὥστε νὰ δύναταί τις νὰ γνωρίζῃ, ποῖοι ἀνακατατάσσονται καὶ ποῖοι ὄχι. Ἀλλὰ τοῦ καιροῦ προϊόντος, μοὶ εἰσήχθη αἴτησις πρὸς ἀνακατάταξιν αὐτοῦ, ὅτε ἠρνήθην νὰ δεχθῶ αὐτὸν πρὸς ἀνακατάταξιν, οὕτω δ’ ἀπελύθη τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ. Ἡ ἄρνησις πρὸς ἐκτέλεσιν δικαστικῶν ἀποφάσεων εἶναι βαρὺ παράπτωμα, διότι ἀναιρεῖ τὴν μίαν τῶν πολιτειακῶν ἐξουσιῶν, ἐκείνην μάλιστα, ἥτις παρέχει πάσας τὰς ἐγγυήσεις εἰς τὰς κτήσεις ἡμῶν καὶ εἰς τὰ πρόσωπα ἡμῶν. Ἄν ἡ ἐξουσία ἐκείνη ἐγίνετο ὑπόδουλος τῆς ἐκτελεστικῆς, τὸ Κράτος δὲν ἠδύνατο νὰ ἀξιώσῃ, ὅτι κυβερνᾶται ὑπὸ θεσμῶν φιλελευθέρων· ἔπρεπε νὰ κριθῇ, ὅτι μετέβη εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν κυβερνωμένων ἀπολύτως. Διὰ τοῦτο συμμερίζομαι τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὁ φίλος μου κ. Παπαγιαννακόπουλος εἶχεν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, καὶ ἐξήνεγκε καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἡ ἔρευνα λοιπὸν τοῦ πρώτου σταδίου εἰς τοιαῦτα μὲ ἤγαγε πορίσματα. Ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἐρεύνης ταύτης ἀναγκάζομαι νὰ μεταβῶ εἰς τὸ δεύτερον στάδιον. Τὸ στάδιον εἶναι ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον εἰσέρχεται σήμερον ἡ Βουλή, ἥτις καλεῖται νὰ ἀποφανθῇ, ἐὰν συναινῇ νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὸ εἰδικὸν δικαστήριον ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων τὴν παραπομπὴν προέτεινεν ἡ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπή, ἢ ἂν ἀρνῆται τὴν συναίνεσίν της ταύτην. Ἔλεγον πρό τινων ἡμερῶν, ἀγορεύων πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν ἀρκεῖ οἱ Ὑπουργοὶ νὰ παραβαίνωσι τοὺς νόμους, ὅπως διατάσσηται καὶ ἐνεργῆται ἐπὶ τῇ παραβάσει ταύτῃ κατ’ αὐτῶν καταδίωξις. Οἱ Ὑπουργοὶ ἀπολαμβάνουσι τὴν λεγομένην συνταγματικὴν ἀσυλίαν, ὡς ἀπολαμβάνουσιν ἕτερον εἶδος ἀσυλίας οἱ κκ. Βουλευταὶ ἐν ὡρισμέναις περιπτώσεσι, κατὰ τὰς ὁποίας ἤθελον περιπέσει εἰς ἐγκληματικὰς πράξεις. Εἰς τὰ ἀπολύτως κυβερνώμενα Κράτη ἡ ἀσυλία μεταδίδοται καὶ εἰς τὰ ὄργανα τῆς διοικήσεως, καὶ δὲν δύνανται οὔτε ταῦτα νὰ καταδιωχθῶσιν, ἂν προηγουμένως ἡ προϊσταμένη διοικητικὴ ἀρχὴ δὲν δώσῃ τὴν πρὸς τοῦτο ἄδειαν· δίδωσι δὲ τὴν ἄδειαν, ἀφοῦ ἐρευνήσασα πεισθῇ, ὅτι ἡ κατ’ αὐτῶν κατηγορία δὲν εἶναι ἀποτέλεσμα μνησικακίας ἢ ἐκδικήσεως, γεννηθείσης ἕνεκα τῆς ἐκτελέσεως τῶν καθηκόντων των. Ἡ ἀσυλία τῶν Βουλευτῶν διετάχθη πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Κοινοβουλίου. Ἂν ζητῆται ἡ εἰσαγωγὴ εἰς δίκην Βουλευτοῦ τινος, δὲν ἐξετάζεται, ἂν ὁ Βουλευτὴς ἔπραξεν ἢ δὲν ἔπραξε τὴν ἀξιόποινον πρᾶξιν, διὰ τὴν ὁποίαν ζητεῖται ἡ ἄδεια τῆς εἰς δίκην εἰσαγωγῆς αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐξετάζεται, ἂν ἡ αἴτησις ἦναι σχετικὴ μὲ πολιτικόν τινα σκοπὸν, ἰδίως μὲ σκοπὸν τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀπομακρύνῃ αὐτὸν τοῦ Κοινοβουλίου· καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἄδεια δίδοται συνήθως πρὸς εἰσαγωγὴν εἰς δίκην τῶν Βουλευτῶν, διότι σπάνιον εἶναι νὰ ζητηθῇ τοιαύτη ἄδεια ἄνευ λόγου, ἀλλ’ ἐξ ἐπιθυμίας νὰ ἀπομακρύνῃ αὐτὸν τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀλλ’ ἡ ἀσυλία τῶν Ὑπουργῶν δὲν ἐδημιουργήθη χάριν τοῦ συμφέροντος τοῦ Κοινοβουλίου, ἀλλὰ χάριν τοῦ συμφέροντος τοῦ Κράτους. Ἐὰν οἱ Ὑπουργοὶ ἦσαν ἁπλοῖ ἰδιῶται, κατὰ τὴν πρώτην κατ’ αὐτῶν καταγγελίαν ἤθελον παραδοθῆ εἰς χεῖρας τοῦ Εἰσαγγελέως καὶ τοῦ ἀνακριτοῦ, οἵτινες ὑπὸ τοῦ νόμου ἐτάχθησαν, ἵνα προεξετάσωσι τὴν καταγγελίαν, ἐρευνήσωσιν, ἐὰν ἐτελέσθη ἡ πρᾶξις, ἥτις καταγγέλεται, καὶ ἂν αὕτη τιμωρῆται ὑπὸ τοῦ νόμου, ἀνεύρωσι τὸν πράξαντα αὐτὴν, καὶ ἐξασφαλίσωσι τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου διὰ τῆς προφυλακίσεως τῶν κατηγορουμένων. Ἀλλ’ οἱ Ὑπουργοὶ, ὅταν παραβαίνωσι τοὺς νόμους, δὲν καταδιώκονται ὡς οἱ ἰδιῶται· δίδοται ἡ ἄδεια τῆς καταδιώξεως αὐτῶν, ἐὰν αὐτοὶ κατεστάθησαν ἐπικίνδυνοι εἰς τοὺς θεσμοὺς, ἢ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ κίνδυνος νὰ ζημιωθῶσι γενικὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελον καταδιωχθῆ. Ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει οὐδ’ ἐπικίνδυνοι κατεστάθησαν οἱ Ὑπουργοὶ, οἵτινες κατηγγέλθησαν ὡς παραβάντες τοὺς νόμους, οὐδ’ ἡ παραπομπὴ αὐτῶν εἰς δίκην δύναται νὰ βλάψῃ πολιτικὰ συμφέροντα, αἱ Βουλαὶ ἀρνοῦνται τὴν ἄδειαν νὰ εἰσαγάγωσιν αὐτοὺς εἰς δίκην. Χρεωστοῦμεν λοιπὸν νὰ ἐξετάσωμεν ὑπὸ τὰς δύο αὐτὰς ἀπόψεις τὴν ὑπόθεσιν, ἥτις ἐτέθη τὴν ἑσπέραν ταύτην ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν τετραετίαν οἱ προκάτοχοι ἡμῶν προέβησαν εἰς πράξεις νομοθετικὰς καὶ εἴς τινας κυβερνητικὰς, αἵτινες μετὰ λόγου ἠδύναντο νὰ γεννήσωσι τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι ἐπιθυμοῦσιν, ἐὰν ὄχι νὰ μεταποιήσωσιν ἢ νὰ μεταβάλωσι τοὺς θεσμοὺς τῆς χώρας, ἀλλὰ νὰ εἰσαγάγωσιν ἀλλοίαν τινὰ ἐφαρμογὴν αὐτῶν, νὰ περιορίσωσι τὴν μέχρι τοῦδε ἀποδεκτὴν γενομένην εὐρύτητα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Δὲν εἶχον βεβαίως τὸ θάῤῥος νὰ ὑπολάβωσιν, ὅτι ἠδύναντο νὰ μεταποιήσωσι τὸ Κοινοβούλιον εἰς νομοθετικὸν σῶμα, ἀλλὰ τὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα εἰσήγαγον εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ τὰ ὁποῖα, ὑπὸ ταύτης ψηφισθέντα καὶ κυρωθέντα, κατεστάθησαν νόμοι τοῦ Κράτους, ἐνεποίησαν εὐλόγως τοιαύτην ὑπόνοιαν. Ἐξηγήσεις δημοσίᾳ γινόμεναι, στοχασμοὶ καὶ μελέται περὶ τοῦ πολιτεύματος, ἐκράτυναν εἰς τοὺς φιλυπόπτους τὴν ὑπόνοιαν ταύτην, καὶ διὰ τοῦτο, ὅταν ἀνήλθομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, πρώτην ἐκρίναμεν ἐπιβαλλομένην ἡμῖν πρᾶξιν νὰ ἀνατρέψωμεν πάντα τὰ νομοθετήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μᾶς ἐφάνησαν ἀπειλοῦντα τὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος, ἵνα ἐξασφαλίσωμεν τὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος ἀπόλυτον καὶ εὐρεῖαν. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι πρὸ εἴκοσιν ἐτῶν μὲ ἐπεσκέφθη ὁ προκάτοχός μου οἴκοι, νοσοῦντα, καὶ ἐδέχθην αὐτόν. Ἐλέγετο τότε, ὅτι, εἰ καὶ ἀνῆκεν εἰς τὸ πολιτικὸν κόμμα, τοῦ ὁποίου ἡγεῖτο ὁ Κουμουνδοῦρος, περιῆλθεν ὅμως εἰς συνεννοήσεις μετά τινων ἄλλων φίλων τοῦ Κουμουνδούρου, καὶ ἐπρόκειτο ν’ ἀποχωρισθῇ ἀπὸ τοῦ κόμματος ἐκείνου. Ἠρώτησα λοιπὸν αὐτὸν, παρόντων καὶ ἄλλων φίλων, ἐὰν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι ἀπεσπάσθη ἀπὸ τὸ κόμμα τοῦ Κουμουνδούρου. Μοὶ ἀπεκρίθη, ἀρνηθεὶς τοῦτο, ἐξηγήσας μοι δὲ, ὅτι αὐτὸς, συνεννοηθεὶς μετά τινων, ἀπετέλεσε μετ’ αὐτῶν ἀπόχρωσίν τινα ἐν τῷ κόμματι τοῦ Κουμουνδούρου μᾶλλον φιλελευθέραν, ἤτοι ὑποστηρίζουσαν τὴν εὐρυτάτην ἐφαρμογὴν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι μετά τινα χρόνον δὲν ἀνῆκε πλέον εἰς τὸ κόμμα τοῦ Κουμουνδούρου, καὶ ἀπετελέσθη ὑπ’ αὐτοῦ ἴδιον κόμμα· μετ’ ἐκπλήξεως ἑπομένως εἶδον ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀπεσπῶντο ἀπὸ τὸ κόμμα, εἰς ὃ ἀνῆκον, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ἐσκόπουν νὰ ἀγωνισθῶσιν ὑπὲρ εὐρυτέρας ἐφαρμογῆς τοῦ πολιτεύματος, νὰ μεταβληθῶσιν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ παραστῶσι παραπονούμενοι κατὰ τῆς εὐρείας ἐφαρμογῆς τοῦ πολιτεύματος, καὶ νὰ ζητῶσι νὰ πείσωσι τὸν λαὸν, ὅτι ἐν τῷ συμφέροντι αὐτοῦ πρέπει νὰ περιορισθῇ ἡ εὐρύτης αὕτη, ὥστε αὐτοὶ νὰ περιστείλωσι διὰ νόμων τὴν εὐρύτητα ταύτην τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ πολιτεύματος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Καὶ ὅμως τὸ ἐπικίνδυνον, τὴν ἀπειλὴν τὴν κατὰ τῶν θεσμῶν, τὴν ὁποίαν ἐνεδείκνυον τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὴν ἀντιμετώπισεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, καὶ δὶς ἀπέδειξεν, ὅτι ἔχει τὴν δύναμιν νὰ ἐπαναφέρῃ ἕκαστον εἰς τὸν καθῆκόν του, δὶς ἀπέδειξεν, ὅτι δὲν ἀνέχεται ἐκτροπὰς οὐδ’ ἀπὸ τοῦ πολιτεύματος, οὐδ’ ἀπὸ τῶν νόμων (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Ἐξ ἐναντίας ἀπεκδύει πάσης ἐμπιστοσύνης ἐκείνους, οἵτινες τολμῶσι ταῦτα οὐχὶ ἅπαξ, ἀλλὰ δὶς. Ἔλεγον προχθὲς, ἀπαντῶν εἰς παρατηρήσεις ἐν συζητήσει νομοσχεδίου, ἔλεγον, ἐκθειάζων τὸ φιλόνομον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ: «Τῷ ὄντι φιλόνομος ὁ λαὸς τῆς πατρίδος ἡμῶν, καὶ εἰς τὴν φιλονομίαν αὐτοῦ ὀφείλομεν ἐν πολλοῖς τὴν περιστολὴν τῶν αὐθαιρεσιῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἡμεῖς, οἱ κυβερνῶντες αὐτὸν, ἐκτρεπόμεθα. Διὰ τοῦτο οὐδένα οὐδεὶς μοὶ ἐμπνέει φόβον, οἱαιδήποτε καὶ ἂν ἤθελον γενῆ κατὰ θεσμῶν ἐνέργειαι, διότι ἔχω δι’ ἐλπίδος, ὅτι, καὶ ἂν ἤθελεν ὀλισθήσει τις εἰς παραπλήσια ἐγχειρήματα, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἤθελεν ἐπαναφέρει αὐτὸν εἰς τὸ καθῆκόν του.» Τὸ ἐπικίνδυνον τῶν προκατόχων δὲν μοὶ φαίνεται λόγος δυνάμενος νὰ μὲ πείσῃ, ἵνα συμβουλεύσω τὴν πλειονοψηφίαν νὰ παραπέμψῃ αὐτοὺς εἰς δίκην ἕνεκα τούτου. Πρὸ ὀκτὼ ἐτῶν ἀληθῶς ἠγόρευον ἀπὸ τοῦ βήματος, τούτου καὶ ἀπηύθυνον τὸν λόγον εἰς τὸν ἐμὸν προκάτοχον, Πρωθυπουργὸν ὄντα, καὶ ἔλεγον πρὸς αὐτὸν, ὅτι πολιτεύεται ὡς δικτάτωρ, συνεβούλευσα δ’ αὐτὸν, ὡς πρεσβύτερος, νὰ παύσῃ τὴν τοιαύτην πολιτείαν, καὶ νὰ πολιτεύηται ὡς κυβερνήτης ἐλευθέρου Κράτους. Οἱ κυβερνῶντες ἐλεύθερα Κράτη, οἱ κυβερνῶντες λαοὺς ὡς τὸν Ἑλληνικὸν, τιθέασι κατὰ μέρος τὸ ἐγὼ αὐτῶν, πρὶν δ’ ἢ εἴπωσιν ἐγὼ, ἐρωτῶσι, τί φρονοῦσιν οἱ πλεῖστοι, ἀφοῦ δὲ μάθωσι, τί φρονοῦσιν οἱ πολλοὶ, συναρμολογοῦσι τὸ ἐγὼ αὐτῶν μετὰ τῆς γνώμης τῶν πολλῶν. Ἐγὼ διέγνων πάντοτε ἐν τῷ προκατόχῳ τὴν ἐπικράτησιν τοῦ ἐγώ. Ἔβλεπον λοιπὸν ἐπικρατοῦν τὸ ἐγὼ, καὶ εἶπον αὐτῷ: πρόσεχε! διότι ἐνδέχεται νὰ ἔλθῃ ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ σὲ διδάξῃ ἡ Βουλὴ καὶ ὁ λαὸς, ὅτι τὸ ἐγὼ τὸ σὸν εἶναι ἓν ποσοστὸν τοῦ ὅλου, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖται ἀπὸ δύο ἑκατομμύρια πολιτῶν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ κίνδυνός τις, τὸν ὁποῖον ἡ ἐν τῇ Πολιτείᾳ παρουσία καὶ ἡ ἐν τοῖς κοινοῖς ἀνάμιξις τοῦ ἐμοῦ προκατόχου δημιουργεῖ κατὰ τῶν θεσμῶν καὶ κατὰ τῶν νόμων, ἀφοῦ παρέβη τοὺς νόμους, ὡς πάντες ὁμολογοῦμεν, καὶ ἰδίως ἡμεῖς, οἱ τὴν πλειονοψηφίαν ἀποτελοῦντες, οὐδεὶς τοιοῦτος λόγος ὑπάρχει, ἐνθαῤῥύνων ἡμᾶς νὰ δώσωμεν τὴν ἄδειαν τῆς καταδιώξεως αὐτοῦ, ὅπως δώσῃ λόγον ἐνώπιον τοῦ εἰδικοῦ δικαστηρίου διὰ τὰς παραβάσεις τοῦ νόμου, τὰς ὁποίας διέπραξεν. Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι τὸ ἐρώτημα εἶναι σοβαρόν. Λυποῦμαι, διότι δὲν ἠρευνήθη ἡ σοβαρότης αὕτη προσηκόντως, οὐχὶ ὑπὸ τῶν μελῶν τῆς πλειοψηφίας, ἀλλ’ ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀνέλαβον τὴν συνηγορίαν τῶν καταγγελθεισῶν πράξεων τοῦ προκατόχου, διὰ τὰς ὁποίας οὗτος κατηγορήθη. Εἶπον, οὐχὶ τὰ μέλη τῆς πλειοψηφίας, διότι ἡ πλειοψηφία, ἥτις ἐκληρονόμησε τὰς παραδόσεις τῆς κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον μειοψηφίας, εἶχε τὴν γνώμην, ὅτι οἱ νόμοι παρεβιάσθησαν, ὅτι τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους ἠθετήθησαν, ὅτι ἡ αὐθαιρεσία καὶ ὁ φατριασμὸς ἐκυβέρνα τὴν χώραν, καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ τεθῇ ἓν τέρμα εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην....

§40ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀληθῶς!

§41ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός)... καὶ ἂν τὸ τέρμα τοῦτο ἔθηκεν ἡ 14 Ὀκτωβρίου, τὰ μέλη τῆς πλειοψηφίας ἠρώτων, ἂν πρέπῃ τάχα νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὸ τέρμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἔθηκεν ἡ 14 Ὀκτωβρίου. Καὶ δὲν ἀκούετε αὐτοὺς λέγοντας, ὅτι ἡ 14 Ὀκτωβρίου ἦτο ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν παρεφρόνησεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός; Ἐπείθετο ἐπὶ μᾶλλον ἡ πλειοψηφία, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐρευνήσῃ περαιτέρω τὰς πράξεις τῶν προκατόχων, ὅπως μὴ ἐπαναφανῇ αὖθις ἡ ἀνάγκη νὰ ἀτενίσωμεν πρὸς μίαν νέαν 14ην Ὀκτωβρίου, καὶ περιμείνωμεν ἐκ ταύτης τὴν θεραπείαν τοῦ κακοῦ. Τὰ μέλη λοιπὸν τῆς πλειοψηφίας ἐσκέφθησαν πάντοτε ἐν σοβαρότητι περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὅταν δὲ ἀνέλαβον τὸ ἔργον νὰ βεβαιώσωσι τὰς παρανομίας, νὰ καταστήσωσι ψηλαφητὰς τὰς ζημίας τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ἐπεχείρησαν τὸ ἔργον μετ’ ἀξιεπαίνου φιλοτιμίας, ὅπως καταστήσωσι κατάδηλον εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὅτι δὲν ἐψευδόμεθα, αἰτιώμενοι τῶν προκατόχων, καὶ ὅτι εὐσυνειδήτως ἐπεκρίναμεν αὐτούς. Τὸ ἔργον δὲ τοῦτο ἐπετέλεσαν ἀξιεπαίνως. Λέγω, ὅτι τὸ ἐρώτημα ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῇ μετὰ σοβαρότητος. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ ἱστορία τῶν τελευταίων χρόνων ἐν Εὐρώπῃ δὲν παρέχει πολλὰ παραδείγματα δίκης κατὰ Ὑπουργῶν, διότι πανταχοῦ ὑπολαμβάνουσιν, ὅτι πρέπει πολιτικὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους νὰ δικαιολογῶσι τὸ ἔκτακτον τοῦτο μέτρον, διότι ἄλλως ἐπιζήτησις ποινικῆς εὐθύνης ἐνώπιον ποινικοῦ δικαστηρίου εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ παραγάγῃ συνεπείας μᾶλλον ἐπιζημίους ἢ ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἤθελε παραγάγει ἡ διὰ τῆς καταδιώξεως τῶν Ὑπουργῶν καταστολὴ τῶν παραβάσεων τῶν νόμων. Δυστυχῶς ἡ πατρὶς ἡμῶν δὲν εἶναι Κράτος μέγα, θαυμαζόμενον διὰ τὴν ἰσχὺν καὶ τὴν δύναμίν του, ἐπαινούμενον διὰ τὸν πλοῦτόν του, ἐκπλῆσσον τὰ ἄλλα Κράτη διὰ τοῦ μεγαλείου. Τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἔχει ὡς τίτλον τὴν ἰδίαν αὑτοῦ ἱστορίαν, διανύει ἐνεστὼς ἐναγώνιον, καὶ πλὴν τῶν πικριῶν τοῦ ἐνεστῶτος ἀγωνίζεται κατὰ πᾶσαν ἡμέραν, μελετῶν, πῶς νὰ βελτιώσῃ μὲν τὸ ἐνεστὼς, νὰ παρασκευάσῃ δὲ τὸ μέλλον τοῦ ἔθνους, τὸ ὁποῖον οἱ πατέρες ἡμῶν ἐκληροδότησαν εἰς ἡμᾶς. Ἐν τῷ τοιούτῳ βίῳ τοῦ Κράτους μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ τις, ὅτι τυγχάνουσιν ἐν πλήρει ἀσφαλείᾳ πάντα τὰ πολιτικὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἐὰν ἐν τῷ μέσῳ τῆς Εὐρώπης παρασταθῇ αὐτὸ τὸ δρᾶμα τῆς ποινικῆς λογοδοσίας Ὑπουργῶν, κυβερνησάντων 4 ἢ 7 ἢ 8 ἔτη. Ἰσχυρίσθησάν τινες, ὅτι, ὅταν οἱ φίλοι ἡμῶν προέβαλον τὴν αἴτησιν περὶ συστάσεως ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς πρὸς ἐξέτασιν ὡρισμένων ἀξιοποίνων πράξεων τῶν προκατόχων, ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο ἦτο πονήρευμα ἐμὸν, ὅπερ ἐσκόπει νὰ θέσῃ ἐκτὸς τοῦ πολιτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ ἐπί τινα χρόνον τὸν ἐμὸν προκάτοχον, ὅπως ἀσφαλίσω τὴν διατήρησιν τῆς ἀρχῆς ἐπὶ τὸν χρόνον τοῦτον. Συνήθως οἱ ἄνθρωποι κρίνουσι περὶ τῶν ἄλλων ἐκ τῶν ἰδίων αὑτῶν ἐπιθυμιῶν καὶ ἀτελειῶν. Τοιοῦτο ταπεινὸν αἴσθημα οὐδ’ ἐν ἐμοὶ οὐδ’ ἐν οὐδενὶ τῶν φίλων τῆς Συμπολιτεύσεως ἐγεννήθη ποτέ. Ἕν αἴσθημα ὑπάρχει καὶ κρατεῖ ἐν ἐμοὶ, ἡ συνείδησις τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἔχομεν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, πρὸς τὸν ὁποῖον πολλάκις ἐπηγγέλθημεν, ὅτι ἐκρίνομεν ἀναγκαίαν τὴν ποινικὴν εὐθύνην τῶν προκατόχων. Ἀλλὰ καὶ τὸ αἴσθημα τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ὑποχωρήσῃ πρὸ τῆς ἀμφιβολίας, ἥτις καταφανῶς προκύπτει, μὴ τάχα συμφέροντα πολιτικὰ τοῦ Κράτους ἤθελον ζημιωθῇ ἐκ τῆς ἐξελίξεως τοῦ δράματος, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ παρασταθῇ, ἐν ᾗ περιπτώσει ἐνεκρίνετο νὰ παραπέμψῃ ἡ Βουλὴ τοὺς προκατόχους ἡμῶν ἐνώπιον τοῦ εἰδικοῦ δικαστηρίου. Διὰ τοῦτο ὑπέλαβον, ὡς εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ μεταδώσω τὰς γνώμας μου εἰς αὐτὴν καὶ πάσας τὰς σκέψεις, τὰς ὁποίας παράγει ἡ ἔρευνα τῆς ὑποθέσεως ὑπὸ πάσας αὐτῆς τὰς ἐπόψεις. Μοὶ ἐφάνη, ὅτι δὲν προσῆκεν εἰς Κυβέρνησιν ἐλευθέρου Κράτους ἡ πλαγία καὶ μυστικὴ ἐνέργεια, τὴν ὁποίαν πολλάκις ἀπέδωκαν ἀσυνειδήτως καὶ κατὰ τρόπον συκοφαντικὸν κατά τε τῶν συναδέλφων μου καὶ κατ’ ἐμοῦ. Μοὶ ἐφάνη, ὅτι προσῆκεν ἡ παῤῥησία, καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ ὁμιλήσω δημοσίᾳ πρὸς τοὺς πολιτικοὺς φίλους ἡμῶν, πρὸς τὴν πλειοψηφίαν, καὶ νὰ παρακαλέσω αὐτὴν νὰ φανῇ μεγάθυμος, πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, λησμονοῦσα παραβάσεις τῶν νόμων, τὰς ὁποίας φιλαρχία ἀξιοκατάκριτος διέπραξε, καὶ σώζουσα πάντα τὰ πολιτικὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους ἀπὸ πάσης ζημίας, ἥτις ἐνδεχόμενον ἦτο νὰ ἐπέλθῃ. Τὴν συμβουλὴν καὶ τὴν παράκλησιν ταύτην ἀπευθύνων εἰς τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ἔχων δὲ πλήρη πεποίθησιν ἐπὶ τὸν πατριωτισμὸν αὐτῆς, ἐλπίζω ὅτι θέλει εἰσακουσθῆ ἡ φωνή μου. (Εὖγε! χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος καὶ τῶν ἀκροατηρίων).

§42ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μεθ’ ὅλον τὸ πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ σέβας, λυποῦμαι, διότι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δηλώσω, ὅτι οὐδόλως εἶμαι σύμφωνος πρὸς αὐτήν. Παρεδέχθη μὲν ἀνεπιφυλάκτως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι τὸ περὶ παραπομπῆς τοῦ κ. Τρικούπη πόρισμα τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς εἶναι ὀρθὸν, ἀλλὰ κατέληξεν εἰς ἀντίθετον συμπέρασμα, καὶ παρεκάλεσε τὴν Βουλὴν νὰ δειχθῇ μεγάθυμος καὶ νὰ δώσῃ ἀθωωτικὴν ὑπὲρ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ ψῆφον. Εἶπον, Κύριοι, καὶ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ νῦν, ὅτι αἱ μεγαθυμίαι, αἱ συγκαταβάσεις καὶ αἱ ἐπιείκειαι περικλείουσι πολλοὺς κινδύνους, μεθ’ ὅλας τὰς περὶ τοῦ ἐναντίου αἰσιοδόξους διαβεβαιώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Οὐδὲ φρονῶ, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐκθέσῃ ἡ παραπομπὴ εἰς οἱανδήποτε βλάβην τὰ πολιτικὰ τοῦ τόπου συμφέροντα. Ἐξ ἐναντίας, ἐμμένω ἀκλόνητος ἐν τῇ γνώμῃ, ὅτι τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα ἐπιτακτικῶς ὑπαγορεύουσιν ἡμῖν νὰ μὴ δειχθῶμεν ἐνδοτικοί. Εὔχομαι ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι πλανῶμαι, ἀλλὰ δὲν δύναμαι ν’ ἀποκρύψω, ὅτι ζωηραὶ γεννῶνται ἐν ἐμοὶ ἀνησυχίαι καὶ ὑποψίαι, μή τοι διὰ τῆς ἀμνηστεύσεως φθάσωμεν καὶ εἰς τὰ δεινότερα ἐκεῖνα ἐπακόλουθα, περὶ ὧν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι οὐδένα ἔχει φόβον.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις. Θὰ γείνῃ μυστικὴ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορία. Νὰ προσκομισθῶσιν αἱ κάλπαι. (Προσκομίζονται καὶ παρατίθενται κάτωθεν τοῦ Προεδρείου πέντε κάλπαι, ἐφ’ ὧν εἶναι ἀναγεγραμμένα κατ’ ἀλφαβητικὴν τάξιν τὰ ὀνόματα τῶν καθ’ ὧν ἡ πρότασις περὶ ποινικῆς καταδιώξεως πρώην Ὑπουργῶν).

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἔκθεσις τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς κατέληξεν εἰς τὰ ἑξῆς συμπεράσματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων προσκαλεῖται ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιφέρῃ τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς (ἀναγινώσκει): «αʹ) Ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ κατηγορία κατὰ τῶν πρώην Ὑπουργῶν Χαριλάου Τρικούπη, Δημητρίου Βουλπιώτου, Γεωργίου Θεοτόκη, Στεφάνου Δραγούμη καὶ Νικολάου Τσαμαδοῦ ἐπὶ τοῖς κεφαλαίοις δευτέρῳ, τετάρτῳ, πέμπτῳ, ἕκτῳ, ὀγδόῳ καὶ ἐννάτῳ. «βʹ) Ὅτι ἀπόκειται εἰς τὴν Βουλὴν ἡ ἀπόφασις περὶ τῆς παραπομπῆς ἢ μὴ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὡς πρὸς τὰ κεφάλαια τρίτον καὶ δέκατον, ὡς διχογνωμησάσης τῆς πλειονοψηφίας. «γʹ) Ὅτι ὑπάρχει ἀφορμὴ πρὸς κατηγορίαν καὶ παραπομπὴν ἐνώπιον τοῦ εἰδικοῦ δικαστηρίου κατά τε τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν Χαριλάου Τρικούπη καὶ τοῦ συναιτίου τμηματάρχου Ἐπαμεινώνδα Πετιμεζᾶ ἐπὶ τῷ κεφαλαίῳ ἑβδόμῳ, ἤτοι ἐπὶ μὴ ἐκτελέσει τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων, καὶ «δʹ) Ὅτι ὑπάρχει ἐπίσης ἀφορμὴ πρὸς κατηγορίαν καὶ παραπομπὴν ἐνώπιον τοῦ εἰδικοῦ δικαστηρίου κατὰ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν Χαριλάου Τρικούπη ἐπὶ τῷ πρώτῳ κεφαλαίῳ, ἤτοι ἐπὶ τῇ παρανόμῳ διαθέσει μέρους τῶν ἐν τῇ πρώτῃ καὶ δευτέρᾳ σκέψει τῆς παρούσης ἀναφερομένων δανείων.» Ἐπὶ ἑκάστου κεφαλαίου θὰ γείνῃ χωριστὴ ψηφοφορία. Οἱ παραδεχόμενοι ὅπως μὴ γείνῃ κατηγορία κατὰ τῶν πρώην Ὑπουργῶν ἐπὶ τοῖς ἄρθροις, τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσα ὑμῖν, ψηφίζουσιν εἰς τὸ Ὄχι...

§45Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἡ Βουλὴ θὰ ἐρωτηθῇ, ἐὰν ἀποδέχηται τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ πρώτου κεφαλαίου. Ὅσοι λοιπὸν ἀποδέχονται τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, ἤτοι νὰ μὴ γείνῃ παραπομπὴ, αὐτοὶ ψηφίζουσιν εἰς τὸ Ναὶ, ὅσοι δὲ δὲν παραδέχονται, ἀλλὰ θέλουσι τὴν παραπομπὴν, ψηφίζουσιν εἰς τὸ Ὄχι.

§46ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ μὴ γείνῃ κατηγορία ψηφίζουσιν εἰς τὸ λευκόν.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. (Γίνεται μυστικὴ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορία, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Σπυρίδωνος Φορέστη καὶ τοῦ βουλευτοῦ κ. Ἀλκινόου Ζερβοῦ, καὶ εἶτα ἡ διαλογή).

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 115. Εἰς τὴν κάλπην τοῦ κ. Δ. Βουλπιώτου εὑρέθησαν εἰς τὸ Ναὶ ψῆφοι 91, εἰς τὸ Ὄχι 24. Εἰς τὴν κάλπην τοῦ κ. Στεφάνου Δραγούμη, εἰς τὸ Ναὶ ψῆφοι 93, εἰς τὸ Ὄχι 22. Εἰς τὴν κάλπην τοῦ κ. Γ. Θεοτόκη, εἰς τὸ Ναὶ ψῆφοι 97, εἰς τὸ Ὄχι 18. Εἰς τὴν κάλπην τοῦ κ. Χαριλάου Τρικούπη, εἰς τὸ Ναὶ ψῆφοι 95, εἰς τὸ Ὄχι 20. Εἰς τὴν κάλπην τοῦ κ. Τσαμαδοῦ, εἰς τὸ Ναὶ ψῆφοι 93, εἰς τὸ Ὄχι 22. Ἑπομένως ἡ Βουλὴ παρεδέχθη νὰ μὴ γείνῃ κατηγορία ἐπὶ τοῦ πρώτου θέματος, ἤτοι ἐπὶ τοῖς κεφαλαίοις δευτέρῳ, τετάρτῳ, πέμπτῳ, ἕκτῳ, ὀγδόῳ καὶ ἐννάτῳ τοῦ κατηγορητηρίου. Ἤδη θὰ γείνῃ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ δευτέρου θέματος τῆς ἐκθέσεως, ἤτοι περὶ τῆς παραπομπῆς τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὡς πρὸς τὰ κεφάλαια τρίτον καὶ δέκατον. (Παρατίθεται μία κάλπη, φέρουσα τὸ ὄνομα τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Ν. Τσαμαδοῦ).

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ μὴ γείνῃ κατηγορία ψηφίζουσιν εἰς τὸ Ναὶ, οἱ παραδεχόμενοι νὰ γείνῃ κατηγορία ψηφίζουσιν εἰς τὸ Ὄχι. (Γίνεται μυστικὴ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορία, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Χ. Χρηστοπούλου καὶ τοῦ βουλευτοῦ κ. Στεφάνου Κοπανίτσα, καὶ εἶτα ἡ διαλογή).

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 98. Εὑρέθησαν δὲ, εἰς μὲν τὸ Ναὶ ψῆφοι 82, εἰς δὲ τὸ Ὄχι 16. Ἑπομένως ἡ Βουλὴ παρεδέχθη νὰ μὴ γείνῃ κατηγορία κατὰ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Ν. Τσαμαδοῦ ὡς πρὸς τὰ κεφάλαια τρίτον καὶ δέκατον τοῦ κατηγορητηρίου. Ἤδη θὰ γείνῃ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ τρίτου θέματος τῆς ἐκθέσεως. (Παρατίθενται δύο κάλπαι, φέρουσαι, ἡ μία τὸ ὄνομα τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Χαριλάου Τρικούπη καὶ ἡ ἑτέρα τὸ ὄνομα τοῦ συναιτίου, πρώην τμηματάρχου, κ. Ἐπαμεινώνδα Πετιμεζᾶ).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ μὴ γείνῃ κατηγορία κατὰ τῶν κ. κ. Χαριλάου Τρικούπη καὶ Ἐπαμεινώνδα Πετιμεζᾶ ἐπὶ τῷ κεφαλαίῳ ἑβδόμῳ τοῦ κατηγορητηρίου, ἤτοι ἐπὶ μὴ ἐκτελέσει τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων, ψηφίζουσιν εἰς τὸ Ναὶ, οἱ δὲ παραδεχόμενοι νὰ γείνῃ κατηγορία ψηφίζουσιν εἰς τὸ Ὄχι. (Γίνεται μυστικὴ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορία, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Σπυρίδωνος Φορέστη καὶ τοῦ βουλευτοῦ κ. Ἀλκινόου Ζερβοῦ, καὶ εἶτα ἡ διαλογή).

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 95. Εὑρέθησαν δὲ, εἰς μὲν τὴν κάλπην τοῦ κ. Τρικούπη, εἰς τὸ Ναὶ ψῆφοι 76, εἰς τὸ Ὄχι 19. Εἰς δὲ τὴν κάλπην τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, εἰς τὸ Ναὶ 74, εἰς τὸ Ὄχι 21. Ἑπομένως ἡ Βουλὴ παρεδέχθη νὰ μὴ γείνῃ κατηγορία. Ἤδη θὰ γείνῃ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ τελευταίου θέματος τῆς ἐκθέσεως. (Παρατίθεται μία κάλπη, φέρουσα τὸ ὄνομα τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Χαριλάου Τρικούπη).

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ μὴ γείνῃ κατηγορία κατὰ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Χ. Τρικούπη ἐπὶ τῷ πρώτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατηγορητηρίου, ἤτοι ἐπὶ τῇ παρανόμῳ διαθέσει τῶν ἐν τῇ πρώτῃ καὶ δευτέρᾳ σκέψει τῆς ἐκθέσεως τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς ἀναφερομένων δανείων, ψηφίζουσιν εἰς τὸ Ναὶ, οἱ δὲ παραδεχόμενοι νὰ γείνῃ κατηγορία ψηφίζουσιν εἰς τὸ Ὄχι. (Γίνεται μυστικὴ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορία, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Σπυρ. Φορέστη καὶ τοῦ βουλευτοῦ κ. Ἀλκινόου Ζερβοῦ, καὶ εἶτα ἡ διαλογή).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 95. Εὑρέθησαν δὲ, 81 ψῆφοι εἰς τὸ Ναὶ καὶ 14 εἰς τὸ Ὄχι. Ἑπομένως ἡ Βουλὴ παρεδέχθη νὰ μὴ γείνῃ κατηγορία κατὰ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Χαριλάου Τρικούπη ἐπὶ τῷ πρώτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατηγορητηρίου. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 10 καὶ 30′ μ. μ.