1892.01.31

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 25

τῆς 31 Ἰανουαρίου 1892.

(Παρασκευή).

Ὥρα 4 καὶ 45′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἀναφορὰ τῶν ἐν Ζακύνθῳ Ἰσραηλιτῶν, αἰτουμένων βοήθειαν διὰ τὰς ζημίας, ἃς ὑπέστησαν ἕνεκα τῶν σκηνῶν τοῦ Ἀπριλίου 1891. Ὁ Παναγιώτης Γεωργίου, ἀγωνιστὴς, δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὴν Βουλὴν ἐξαιτεῖται τὴν ἀπονομὴν αὐτῷ συντάξεως. Ὁ βουλευτὴς Κυκλάδων κ. Ἀργυρόπουλος ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν.

§2ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δώσῃ τὰς ἑξῆς πληροφορίας: αʹ) Πόσα ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως συνεστήθησαν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Λεβαδείας ταχυδρομεῖα καὶ τηλεγραφεῖα. βʹ) Πόσοι ὑπάλληλοι εἰργάζοντο ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως εἰς τὰ ταχυδρομεῖα καὶ τηλεγραφεῖα τῆς ἐπαρχίας ταύτης, πόσοι δὲ καὶ ποῖοι ἐργάζονται τώρα, διωρισμένοι εἰς αὐτὰ ἢ προσκεκολλημένοι. γʹ) Νὰ προσαγάγῃ τὰς μισθοδοτικὰς καταστάσεις τῶν τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων ὑπαλλήλων τῆς ταχυδρομικῆς καὶ τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Λεβαδείας, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν κλητήρων, διανομέων καὶ τῶν φυλάκων τῶν τηλεγραφικῶν γραμμῶν.»

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Λαρίσσης κ. Γ. Φιλάρετος ὑποβάλλει τὰς ἑπομένας ἐπερωτήσεις.

§4ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν: «αʹ) Ἐὰν καὶ τίνα μέτρα ἐλήφθησαν περὶ κατασκευῆς δικαστικῶν καταστημάτων ἐν Ἀθήναις, ἢ εἰς ἄλλας πόλεις τοῦ Κράτους. «βʹ) Εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκονται αἱ ἐργασίαι τῆς ἐπὶ τοῦ σχεδίου τοῦ Ἀστικοῦ Κώδικος ἐπιτροπῆς, καὶ ἐὰν πρόκηται νὰ ὑποβληθῇ τὸ ὅλον ἢ τμῆμα αὐτοῦ εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ πότε. «Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἀκριβῆ πίνακα μετὰ πάσης σχετικῆς λεπτομερείας περὶ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Βώλου καὶ ἔκθεσιν περὶ τῶν γενομένων ἤδη ἢ σχεδιαζομένων ἔργων δαπάνῃ τοῦ ἰδίου ταμείου. «Ὁ αὐτὸς δὲ κ. Ὑπουργὸς παρακαλεῖται νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἀπὸ 2 Φεβρουαρίου 1889 νόμου διετάχθη ἡ κατασκευὴ ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν Θεσσαλίᾳ, ἐὰν διεκόπη ἡ πρόοδος αὐτῶν, καὶ διὰ τίνα λόγον.»

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡσαύτως ὁ βουλευτὴς Λακωνίας κ. Παπαμιχαλόπουλος ὑποβάλλει ἐπερώτησιν, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς.

§6ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ὑποβάλῃ πρὸς τὴν Βουλήν: αʹ) Σημείωσιν περιληπτικὴν τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἀπολογισμῶν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἀπὸ τοῦ 1886 μέχρι τοῦδε, περιλαμβανομένου καὶ τοῦ ἔτους 1891 ἐκ τοῦ προσωρινοῦ ἀπολογισμοῦ. βʹ) Κατάστασιν τοῦ κυμαίνοντος χρέους τοῦ Δημοσίου κατὰ τὸ τέλος Ὀκτωβρίου 1890 καὶ κατὰ τὸ τέλος Δεκεμβρίου 1891.»

§7ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑποβληθῇ κατάστασις, παριστάνουσα, πῶς εἶχον τὰ τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1889, 1890 καὶ 1891. Κατάστασις διὰ τὸ 1890 ὑπεβλήθη πέρυσιν, ἀλλὰ δὲν ἔφερε κἀμμίαν ὑπογραφὴν, καὶ καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, ἠμφισβητήθη τὸ κῦρος αὐτῆς. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν τώρα, ὅτε διωρίσθη ἴδιος τμηματάρχης εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τοῦ δημοσίου χρέους, καὶ, ὡς δὲν ἀμφιβάλλω, ἐτακτοποιήθη τὸ γενικὸν βιβλίον, νὰ ἔχωμεν μίαν κατάστασιν ἀκριβῆ περὶ τοῦ δημοσίου χρέους.

§8Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν ἐπιθυμίαν ὑμῶν ταύτην νομίζω, ὅτι ἀνεκοινώσατε εἰς τὸν ἁρμόδιον τμηματάρχην, διότι οὗτος μοὶ ἔδωκε σήμερον σημείωσιν γεγραμμένην παρ’ ὑμῶν, καὶ ἐζήτησε διαταγάς· παρήγγειλα λοιπὸν νὰ ἐνασχοληθῇ ἀμέσως.

§9ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Προεκηρύχθη ἤδη καὶ κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος ἐνεργεῖται παγκόσμιος ἔκθεσις εἰς μίαν τῶν μεγαλοπόλεων τῆς Ἀμερικῆς, εἰς τὸ Σικάγον. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ λάβῃ καὶ ἡ Ἑλλὰς μέρος, καὶ ὁποῖα μέτρα προτίθεται νὰ ἐφαρμόσῃ, ὥστε, ὠφελούμενοι ἐκ τῆς Ἐκθέσεως ταύτης, νὰ καταστήσωμεν γενικωτέραν τὴν γνῶσιν καὶ τὴν χρῆσιν τοῦ ἡμετέρου σταφιδοκάρπου εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα.

§10ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἀνεκοινώθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἠσχολήθη νὰ πληροφορηθῇ, ἐὰν δυνάμεθα νὰ παρασταθῶμεν ἐκεῖ, ἀποστέλλοντες ἐκθέματα ἐκ διαφόρων κλάδων τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς. Αἱ ἐνέργειαι ἐξακολουθοῦσι καὶ ἐν τῷ γεωργικῷ τμήματι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, σχετικῶς πρὸς τὴν μνείαν, ἣν ἐποιήσατο ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας, τῶν προϊόντων ἡμῶν, καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς Ὑπουργείοις. Νομίζω ὅτι προσεχῶς ἡ Κυβέρνησις θὰ εὑρεθῇ εἰς θέσιν νὰ κρίνῃ, ἐὰν θέλῃ δυνηθῆ νὰ λάβῃ μέρος.

§11ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι νὰ φροντίσῃ, ὅπως ἀποσταλῇ ἐκεῖ μεγάλη ποσότης σταφιδοκάρπου.

§12ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Διὰ ποῖον λόγον νὰ σταλῇ μέγα ποσόν;

§13ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ διαδοθῇ εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα. Ἐὰν γείνῃ καὶ εἰς τὴν Ἔκθεσιν αὐτὴν ὅ,τι ἔγεινεν εἰς τὴν Ἔκθεσιν τῶν Παρισίων, ὅπου ὀλιγίστη ποσότης σταφίδος εἶχεν ἐκτεθῆ, ἐῤῥιμένη εἰς μίαν γωνίαν, βεβαίως οὐδὲν ἀποτέλεσμα θὰ ἔχωμεν. Πολλὰ ὅμως δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν, ἐὰν σταλῇ μεγάλη ποσότης σταφίδος, τεθειμένη εἰς μικρὰ δοχεῖα, καὶ διανέμηται μάλιστα δωρεάν. Δι’ ἄλλου σημειώματος παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἡ Ἑταιρία, ἡ ὁποία ἀνέλαβε τὴν κατασκευὴν τῶν λεγομένων Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, ὑπέβαλεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ διαγράμματα, ἐὰν ταῦτα ἐνεκρίθησαν καὶ πότε, καὶ ἐὰν ἐγένετο ἔναρξις ἐργασίας· διότι κατὰ τὴν σύμβασιν ἡ Ἑταιρία ὤφειλεν ἐντὸς 30 μηνῶν νὰ ἔχῃ ἀποπερατωμένα 50 χιλιόμετρα, ἀκόμη δὲ δὲν ἐγένετο κἀμμία ἐργασία. Πολλάκις ἐγένετο λόγος περὶ τῆς μεγάλης εὐκολίας, μὲ τὴν ὁποίαν γίνεται ἡ διαχείρισις τῶν κεφαλαίων τῆς ὁδοποιΐας. Ἐξετάζων καὶ ἐγὼ τὰ γενόμενα κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, παρετήρησα διαφόρους ἀνωμαλίας, διὰ τὰς ὁποίας καταθέτω σημείωμα, παρακαλῶν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν. Γνωρίζετε ὅτι πρὸ δύο ἐτῶν ἐξεδόθη νόμος, κατὰ τὸν ὁποῖον, πρὶν ἀρχίσῃ ἡ χρῆσις, πρέπει νὰ συντάσσηται προϋπολογισμὸς, διαλαμβάνων τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος μέλλουν νὰ πραγματοποιηθοῦν ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Ὁ προϋπολογισμὸς διὰ τὸ 1891 διαλαμβάνει, ὅτι διὰ τὴν κατασκευὴν ἐθνικῶν ὁδῶν θέλουν δαπανηθῆ 4 ἑκατομμύρια περίπου δραχμῶν, διὰ τὴν κατασκευὴν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν 600 χιλιάδες, καὶ διὰ τὴν κατασκευὴν δημοτικῶν ὁδῶν 700 περίπου χιλιάδες. Ἀλλ’ ὅλα αὐτὰ τὰ ποσὰ, κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν, ἐπρόκειτο νὰ δαπανηθῶσι διὰ τὴν κατασκευὴν ἢ διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν ὁδῶν, αἱ ὁποῖαι εἶχον ἤδη δημοπρατηθῆ. Ἐν τούτοις, διεξερχόμενος τὴν «Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως» τοῦ παρελθόντος ἔτους, εἶδον, ὅτι ἐδημοπρατήθη ἡ κατασκευὴ νέων ὁδῶν, ἐθνικῶν μὲν, τῶν ὁποίων ἡ δαπάνη ἐξετιμήθη εἰς 4 περίπου ἑκατομμύρια, ἐπαρχιακῶν, τῶν ὁποίων ἡ δαπάνη ἐξετιμήθη εἰς 600 χιλιάδας, καὶ δημοτικῶν, τῶν ὁποίων ἡ δαπάνη ὑπελογίσθη εἰς 300 χιλιάδας δραχμῶν, ἐνῷ περὶ τῶν τοιούτων ὁδῶν οὐδεὶς λόγος γίνεται εἰς τὸν ὑποβληθέντα εἰς τὴν Βουλὴν προϋπολογισμόν. Τὸ περίεργον δὲ εἶναι, ὅτι αἱ πλεῖσται τῶν ἐπαρχιῶν, εἰς τὰς ὁποίας διετάχθη δημοπρασία πρὸς κατασκευὴν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν, δὲν ἔχουν διαθέσιμα κεφάλαια, πολλαὶ μάλιστα ἔχουν ἐλλείμματα· τὸ αὐτὸ δὲ συμβαίνει καὶ ἐπὶ τῶν δημοτικῶν ὁδῶν, διότι ἡ διαχείρισις τῶν χρημάτων τῆς ὁδοποιΐας δὲν ἔγεινεν ὅπως ὁ νόμος κανονίζει. Αὐταὶ αἱ παρατηρήσεις ἐγέννησαν εἰς ἐμὲ ἀμφιβολίας, τὰς ὁποίας περιλαμβάνω εἰς σημείωμα, ὅπερ καταθέτω, διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ δώσῃ τὰς ἀπαιτουμένας διασαφήσεις. Ἐκ τῆς εὐκαιρίας ταύτης λαμβάνω ἀφορμὴν νὰ παραπονεθῶ δι’ ἑτέρου σημειώματος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος δὲν ἔλαβε πρόνοιαν διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ ἐπαρχιακῶν τινων ὁδῶν, μικρῶν ἄλλως, ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ τῆς Τριφυλίας, τῶν ὁποίων ἡ διαχάραξις εἶχε διαταχθῆ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1885. Ζητῶ λοιπὸν καὶ περὶ τούτου πληροφορίας. Ἀκόμη δὲ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ, ὅπως ἐπιστραφῶσιν εἰς τὸ ἐπαρχιακὸν ταμεῖον τῆς ἐπαρχίας Τριφυλλίας 200 περίπου χιλιάδες δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι ἐχρησίμευσαν εἰς τὴν κατασκευὴν τμήματος ἐθνικῆς ὁδοῦ, καὶ ἄλλαι 80 χιλιάδες δραχμῶν εἰς τὸ λιμενικὸν ταμεῖον τοῦ δήμου Ἐράνης, αἱ ὁποῖαι καὶ αὗται προκατεβλήθησαν διὰ τὴν κατασκευὴν ἑτέρου τμήματος τῆς αὐτῆς ὁδοῦ.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἀναφορὰ γεωργοποιμένων ἐκ Μαζεΐκων, παραπονουμένων κατὰ τοῦ δημάρχου Πηνειΐων Κουτσομύτου. Θὰ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ κ. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§15ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπεθύμουν νὰ μὴ εὑρεθῶ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δυσαρεστήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, διότι ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὁ κ. Ζαΐμης ἐφέρθη πρὸς ἐμὲ πάντοτε εὐγενῶς· ἀλλὰ, προκειμένου περὶ προσωπικῆς φιλοτιμίας, δὲν μοὶ εἶναι βεβαίως δυνατὸν νὰ σιωπήσω, διὰ νὰ μὴ δυσαρεστήσω τὸν κ. Ὑπουργόν. Ἔλεγον προχθὲς, ὅτι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ὑπάρχουν ἀνεκτέλεστοι πλεῖσται περὶ βασιλικῆς χάριτος συστάσεις ὁλοκλήρων τῶν δικαστηρίων καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως, ἐξ ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι πάντοτε ἐξετελοῦντο ἀμέσως, ὡς ὑποχρεωτικαί. Ὁ κ. Ὑπουργὸς, διακόψας με, εἶπεν, ὅτι δὲν ἦσαν ἀληθεῖς οἱ λόγοι μου, ὅτι δὲν ὑπάρχουν τοιαῦται συστάσεις, καὶ ὅτι οὐδέποτε τὸ Ὑπουργεῖον ἠρνήθη νὰ ἐκτελέσῃ ἀμέσως τὰς συστάσεις τῆς ὁλομελείας τῶν δικαστηρίων. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθεῖς οἱ λόγοι οὗτοι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Εἶναι βεβαιότατον, ἀνεπίδεκτον ἀμφισβητήσεως, ὅτι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὑπάρχουσι πλεῖσται ἀνεκτέλεστοι τοιαῦται συστάσεις, οὐχὶ δεκάδες, ἀλλ’ ἑκατοντάδες ὅλαι,—καὶ δὲν ἐννοῶ τὰς συνήθεις περὶ βασιλικῆς χάριτος συστάσεις, ἃς ὑποβάλλουσιν οἱ Πρόεδροι καὶ οἱ Εἰσαγγελεῖς τῶν δικαστηρίων, αἵτινές εἰσιν ἄπειροι, ἐννοῶ τὰς συστάσεις ὁλοκλήρων τῶν δικαστηρίων.—Ἐγὼ δὲν εἶχον κἀμμίαν ἀμφιβολίαν περὶ τούτου, ὡμίλουν μετὰ πεποιθήσεως, διότι αἱ πληροφορίαι μου ἦσαν αὐθεντικαὶ, ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔλθω νὰ ὁμιλήσω ἐνταῦθα ἄνευ ἀσφαλοῦς βάσεως. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ Ὑπουργὸς ἠμφισβήτησε τὴν ἀκρίβειαν τῶν λόγων μου, μετὰ τοσαύτης μάλιστα ἐπιμονῆς, μετέβην τὴν ἐπιοῦσαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, διὰ νὰ λάβω σημειώσεις, καὶ σᾶς παρουσιάσω ὡρισμένας περιστάσεις, ἐπισήμους ἀποδείξεις τῶν λόγων μου. Οἱ ἁρμόδιοι ὑπάλληλοι μοὶ εἶπον, ὅτι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζήτουν, εἶναι ἐξ ἐκείνων, αἵτινες δίδονται εἰς πάντα πολίτην, τὰς ὁποίας εἰς οὐδένα δύνανται νὰ ἀρνηθῶσιν, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐγένετο λόγος ἐν τῇ Βουλῇ, εἶχον ἀνάγκην νὰ ἐρωτήσουν τοὺς προϊσταμένους των. Ἠρώτησαν τὸν Γενικὸν Γραμματέα, εἰς τὸν ὁποῖον ἔδωκαν καὶ μίαν σημείωσίν μου, ἥτις διεβιβάσθη εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἀπὸ χθὲς πρὸ μεσημβρίας, μετ’ ἐπιστολῆς τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως. Μετέβην δὲ πολλάκις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον χθὲς καὶ σήμερον, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν εἶχε δώσει τὴν ἄδειαν. Ἡ περίστασις εἶναι ἀληθῶς παράδοξος. Μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι πρωτοφανὲς, εἷς Ὑπουργὸς νὰ διαψεύδῃ ἕνα Βουλευτὴν, καὶ εἶτα νὰ ἀποκρύπτῃ τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ Βουλευτὴς θὰ ἀρυσθῇ τὴν ἀπόδειξιν τῶν λόγων του, τὰ βιβλία τῆς ὑπηρεσίας, ἐξ ὧν πᾶς πολίτης δικαιοῦται νὰ λαμβάνῃ πληροφορίας. Ἡ περίστασις εἶναι σκανδαλώδης, ἀξία προσοχῆς καὶ πολλοῦ λόγου, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν ἀνεχθῶμεν. Ἐν τούτοις περὶ τούτου ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν, ὅταν θὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς ἐν γένει καταστάσεως τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας ἐν τοῖς γραφείοις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἠμφισβήτησε προχθὲς καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον, ὅτι συστάσεις τῆς ὁλομελείας τῶν δικαστηρίων καὶ τῶν Εἰσαγγελέων, διὰ τῶν ὁποίων οὗτοι ἔλεγον, ὅτι ἡ ἐτυμηγορία τῶν ἐνόρκων ἦτο πεπλανημένη, δὲν ἐξετελέσθησαν...

§16ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τίνος δικαστηρίου;

§17ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι.

§18ΖΑΙΜΗΣ. Σᾶς λέγω, ὅτι δὲν ὑπάρχει.

§19ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν μοὶ ἔδιδον τὰ ἔγγραφα, ἤθελον σᾶς παρουσιάσει καὶ περὶ τούτου ἀναμφισβήτητον ἀπόδειξιν. Ἡ δὲν ἐξετελέσθη παντάπασιν ἡ τοιαύτη πρότασις, ἢ βραδέως ἐξετελέσθη, διότι πρὸ μηνὸς εἶχον τὴν πληροφορίαν, ὅτι δὲν εἶχεν ἐκτελεσθῆ, ἐνῷ πρὸ πολλοῦ ὑπεβλήθη. Ἐνόμιζεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ἀντέκρουσε τοὺς λόγους μου, λέγων, ὅτι μία γνωμοδότησις τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου περὶ ἀπονομῆς χάριτος εἰς ἀξιωματικόν τινα δὲν ἐξετελέσθη, διότι, ἐξετάσας τὰ ἔγγραφα, παρετήρησεν, ὅτι κακῶς εἶχε γνωμοδοτήσει ὁ Εἰσαγγελεὺς, χωρὶς νὰ μελετήσῃ τὴν δικογραφίαν. Ἐγὼ δὲν ὡμίλησα περὶ τῆς οὐσίας, ἀλλ’ ἔφερον τὸ περιστατικὸν μόνον, καὶ εἶπον, ὅτι αἱ γνωμοδοτήσεις τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου ἦσαν πάντοτε σεβασταὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅμως ἐνόμισεν, ὅτι ἐκ τῶν λόγων μου τούτων ἐκαλεῖτο νὰ κηρύξῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι ὁ Εἰσαγγελεὺς τοῦ ἀνωτάτου δικαστηρίου δὲν ἤξευρε τί ἔλεγεν, ὅτι ἐγνωμοδότησε κακῶς, χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν δικογραφίαν. Δὲν γνωρίζω, ἐάν ποτε ἔγεινε παρομοία προσβολὴ κατὰ τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ ἀνωτάτου δικαστηρίου, παρομοία ἐκείνης, ἣν ἠκούσατε χθὲς ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Ἐν τούτοις, διὰ νὰ ἐκτιμήσητε καὶ ὡς πρὸς τοῦτο τὸ ἀκριβὲς τῶν λόγων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, πρέπει νὰ μάθητε, ὅτι ἡ γνωμοδότησις, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται, ἐγένετο ὑπὸ τοῦ ἀποθανόντος ἤδη Εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου Μαντζούφα, καὶ ὅτι αὕτη εἶναι μακρὰ καὶ δεδικαιολογημένη, καὶ συμφωνεῖ πρὸς τὴν περὶ τούτου γνωμοδότησιν τοῦ Β. Ἐπιτρόπου τοῦ δικάσαντος Στρατοδικείου καὶ πρὸς τὴν περὶ τούτου ἔκθεσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, αἵτινες πᾶσαι, εὑρισκόμεναι εἰς χεῖρας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἀποφαίνονται, ὅτι ἔγκλημα δὲν ὑπάρχει, καὶ ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη ν’ ἀπολυθῇ ἀμέσως ὁ ἀξιωματικός.

§20ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀρχίσητε ἀπὸ ἐκεῖ, ὅπου τελειόνετε, νὰ ζητήσητε τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων.

§21ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἐζήτησα.

§22ΖΑΙΜΗΣ. Ἔπρεπε νὰ τὰ ζητήσητε ἀπὸ ἐμὲ, διότι δὲν εἶσθε Ὑπουργὸς νὰ ζητῆτε ἔγγραφα ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους.

§23ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστῶ διὰ τὸ μάθημα· εἶμαι ὀλίγον ἄπειρος τῆς ὑπηρεσίας. Ὅταν ἀποκτήσω τὴν πεῖράν σας, δὲν θὰ ὑποπίπτω εἰς τοιαῦτα λάθη. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ἀπορεῖτε βεβαίως, Κύριοι, πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, μετὰ τοσαύτης ἐπιμονῆς μάλιστα, ἠθέλησε νὰ ἀμφισβητήσῃ τοὺς λόγους μου. Καὶ ἐγὼ ἀπορῶ διὰ τοῦτο, διότι διὰ τοιούτου εἴδους διαψεύσεις ἕνα καὶ μόνον ἐγὼ ἐνόμιζον ἱκανὸν, τὸν κ. Πρωθυπουργόν· ἀλλὰ βλέπω ἤδη, ὅτι τὸ νόσημα εἶναι μεταδοτικόν.

§24ΖΑΙΜΗΣ. Ζητήσατε τὰ ἔγγραφα.

§25Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Καὶ ὅταν ζητῶνται, δὲν τὰ καταθέτετε. Ἐγὼ ἐζήτησα ἔγγραφα ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καὶ δὲν κατετέθησαν.

§26Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 171,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης τῆς χρήσεως 1891.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 130).

§28ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν, κύριε Πρόεδρε, ἀπηύθυνα ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν, σχετικῶς πρὸς λίβελλον, δημοσιευθέντα ἐν εἴδει ἀνοικτῆς ἐπιστολῆς ἐν διαφόροις ἐφημερίσι τῶν Ἀθηνῶν, καθαπτόμενον δὲ τοῦ Προέδρου τῶν ἐνταῦθα Πρωτοδικῶν. Σκοπὸς τῆς ἐπερωτήσεως μου δὲν ἦτο ἄλλος, εἰμὴ νὰ προκαλέσω, ὥστε νὰ φωτισθῇ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ κοινωνία ἐπὶ ἀντικειμένου, ἐνδιαφέροντος τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Δικαιοσύνης, καὶ νὰ παύσῃ τὸ γεννηθὲν σκάνδαλον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν ἀπήντησεν εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου. Σήμερον ὅμως εἶμαι εἰς θέσιν, κατόπιν ἐπιστολῆς, τὴν ὁποίαν μοὶ ἀπηύθυνεν ὁ κ. Πρόεδρος τῶν ἐνταῦθα Πρωτοδικῶν, λαβὼν ἀφορμὴν ἐκ τῆς ἐπερωτήσεώς μου, νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν, ὅτι, καθ’ ἃ ὁ κ. Πρόεδρος ἐν τῇ ἐπιστολῇ του ταύτῃ, τῆς ὁποίας θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ποιήσωμαι ἀνάγνωσιν, μὲ πληροφορεῖ, ἡ ὑπόθεσις εὑρίσκεται εἰς χεῖρας τοῦ Εἰσαγγελέως, ὅστις εἶναι καὶ ὁ ἁρμόδιος νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ὑποθέσεως καὶ ν’ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην ὅπου αὕτη ἀνήκει. Ὁ κ. Γορτύνιος λοιπὸν μοὶ ἀπηύθυνε τὴν ἑξῆς ἐπιστολὴν, τὴν ὁποίαν ἀναγινώσκω εἰς τὴν Βουλὴν, καθόσον μάλιστα ἐν τέλει αὐτῆς μοὶ παρέχει τὸ τοιοῦτο δικαίωμα (ἀναγινώσκει): «Ἐκ τῆς ἐν τῇ Βουλῇ προχθὲς γενομένης ἐπερωτήσεώς σας λαμβάνων ἀφορμὴν, σπεύδω νὰ γνωρίσω ὑμῖν, ὅτι τὴν ἀγαθὴν πρὸς τὴν δικαστικὴν ὑπηρεσίαν πρόθεσίν σας εἶχον προλάβει, ἅμα τῇ δημοσιεύσει τῆς ἀνοικτῆς ἐπιστολῆς, πρὸς τὸν κ. Εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν, ὃν μάλιστα καὶ παρεκάλεσα, ἂν θέλῃ, νὰ δεχθῇ καὶ ἐπίσημον περὶ τούτου πρόκλησιν ἐξακριβώσεως τῶν δημοσιευθέντων καὶ ταχυτάτης τιμωρίας τῶν ἐργατῶν τῶν καταγγελλομένων πράξεων.... Τῆς παρούσης μου παρακαλῶ νὰ ποιήσητε χρῆσιν ἀπολύτως σύμφωνον πρὸς τὰς πεποιθήσεις σας.» Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι κατόπιν τῆς πληροφορίας ταύτης τοῦ ἐνδιαφερομένου προσώπου ἡ ἐπερώτησίς μου, τοὐλάχιστον καθ’ ὅσον ἐμὲ ἀφορᾶ, περαιοῦται.

§29Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ πολλοῦ ἐλεγχόμενος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι δὲν καταθέτει τὰς ζητηθείσας πληροφορίας, ἀπήντησε: «ζητήσατε τὴν κατάθεσιν πληροφοριῶν.» Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἐπεμβαίνω εἰς τοὺς λογαριασμοὺς μεταξὺ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυκλάδων, διότι ὁ κ. Βουλευτὴς ἀρκετὰ ὑπερασπίζεται τὰ δικαιώματά του, παρακαλῶ ὅμως τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὲ πληροφορήσῃ, ποῦ εὗρε τὸ δικαίωμα νὰ ἀρνῆται τὴν κατάθεσιν πληροφοριῶν καὶ πινάκων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὁ Βουλευτὴς στηριζόμενος, πρόκειται νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν τῆς δικαιοσύνης πραγμάτων. Ἡ Βουλὴ γνωρίζει, διότι ἀνέπτυξα τὴν ἐπερώτησίν μου, ὅτι ἐκτὸς ἄλλων πληροφοριῶν εἶχον ζητήσει πίνακας, ἀναγομένους εἰς τὸ ζήτημα τῆς αὐξήσεως τῆς ἐγκληματικότητος. Τοὺς πίνακας τούτους δὲν κατέθηκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἄνευ δὲ αὐτῶν ἐγὼ ἀδυνατῶ νὰ συζητήσω καὶ περὶ τῶν νομοσχεδίων του καὶ περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐπίσης ἡ Βουλὴ γνωρίζει, ὅτι εἶχον ζητήσει πίνακα, ἐμφαίνοντα τὸν χορὸν τῶν μεταθέσεων, τὸν ὁποῖον ἐχόρευσαν οἱ δικαστικοὶ λειτουργοί. Αὐτὸς ὁ πίναξ κατετέθη· θὰ παρακαλέσω μάλιστα τὴν Βουλὴν, ἐπειδὴ εἶναι συντομώτατος, ἀλλὰ καὶ εὐγλωττότατος, νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν δημοσίευσίν του. Ἐζήτησα ὅμως προσέτι νὰ μᾶς πληροφορήσῃ καὶ τί ἐδαπάνησε τὸ δημόσιον ταμεῖον, τὸ τόσῳ δεινῶς πάσχον, καὶ εἰς τὴν θεραπείαν τοῦ ὁποίου καταγίνεται ἡ Κυβέρνησις. Τὴν πληροφορίαν ταύτην ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀδυνατεῖ νὰ καταθέσῃ, ὡς λέγει. Ἐγὼ δὲν πείθομαι, ὅτι ὑπάρχει ἀδυναμία, ἀλλὰ ἔλλειψις θελήσεως· διότι, καὶ ἐὰν αἱ πληροφορίαι αὐτοῦ δὲν ἦναι πλήρεις, τοὐλάχιστον ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἔχει, ἔπρεπε νὰ τὰς καταθέσῃ. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον ἔχω πλειότερον δίκαιον νὰ παραπονεθῶ, εἶναι ὁ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου ἠρνήθη ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς νὰ καταθέσῃ τὰς ἐκθέσεις τῶν κυρίων Εἰσαγγελέων Ἐφετῶν, περὶ τῶν ὁποίων ἡ Βουλὴ γινώσκει, ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ἐθεώρησεν αὐτὰς ὡς πηγὰς, ἐκ τῶν ὁποίων ἤντλησε τὴν δύναμιν, διὰ νὰ ὑποβάλῃ τὰς συνταγὰς πρὸς θεραπείαν τῆς πασχούσης δικαιοσύνης. Αἱ ἐκθέσεις αὗται πρέπει νὰ θεωρηθῶσιν ἀθωόταται. Τὰ συμφέροντα τῆς Πολιτείας δὲν κινδυνεύουσιν, ἐὰν καὶ ἡμεῖς οἱ καλούμενοι οὐ μόνον τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης μετ’ οὐ πολὺ νὰ συζητήσωμεν, ἀλλὰ καὶ αὐτὰ τὰ πορίσματα τῶν μελετῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, λάβωμεν γνῶσιν τῶν ἐγγράφων. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις ἐτήρησεν ἀφασίαν, νὰ συναινέσῃ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εὐηρεστήθη νὰ συναινέσῃ, μέ τινας ἐπιφυλάξεις, ὅτι δὲν ἤθελον κατατεθῆ ὅλα. Ἔκτοτε παρῆλθον δεκάδες ἡμῶν, ὑπέμνησα τὴν παράκλησίν μου πρό τινων ἡμερῶν, καὶ ἐδόθη ὑπόσχεσίς τις· πρὸ μικροῦ ὅμως παρεκάλεσα διὰ τοῦ κ. Γραμματέως τῆς Βουλῆς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ, καὶ ἀπήντησεν, ὅτι δὲν θέλει τὰ καταθέσει. Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν νὰ ἐξηγήσῃ διὰ τίνας λόγους δὲν συναινεῖ νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἄλλως ἰδιοκτησία του, καὶ ἀφ’ ἑτέρου δὲν ἀπέδειξεν, ὅτι τὰ συμφέροντα τῆς Πολιτείας κινδυνεύουσιν. Ἡ Βουλὴ φέρει τὴν εὐθύνην. Ὅταν ἐκ τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων πρόκηται ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβε τοιαύτας ὑποχρεώσεις, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν δύναται νὰ φέρηται οὕτω σατραπικῶς, ἐκτὸς ἐὰν μιμῆται εἰς πάντα τὸν κ. Πρωθυπουργόν.

§30Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχω καθῆκον νὰ δώσω διασαφήσεις ἐπὶ τῶν λεχθέντων περὶ ἐμοῦ. Εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βώλου νὰ κατατεθῶσιν αἱ ἐκθέσεις τῶν Εἰσαγγελέων περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν δικαστηρίων, ἐγὼ δὲ εἶπον, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλει καταθέσει ἐκείνας τῶν ἐκθέσεων, τὰς ὁποίας ἤθελε κρίνει, ὅτι δύναται νὰ καταθέσῃ, διότι ὑπάρχουσι καὶ ἐκθέσεις, τὰς ὁποίας τὸ συμφέρον τῆς Δικαιοσύνης ἀπαιτεῖ νὰ μὴ καταθέσῃ. Ἐπεφύλαξε δ’ εἰκότως εἰς ἑαυτὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης τὴν κρίσιν, τίνας ἐκθέσεις πρέπει νὰ καταθέσῃ, καὶ τίνας νὰ μὴ καταθέσῃ. Ἂν κρίνῃ, ὅτι αἱ ἐκθέσεις, ὅσαι τυχὸν περιέχουσι χαρακτηρισμοὺς προσώπων ἢ αἰτιάσεις κατὰ προσώπων, δύνανται νὰ βλάψωσι τὸ συμφέρον τῆς δικαιοσύνης, τὴν περὶ τούτου κρίσιν ἔχει αὐτός.

§31Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Βεβαίως παρανόησίς τις ὑπάρχει· διότι δὲν δύναμαι νὰ ὑποθέσω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἤθελεν ἀπαντήσει ὡς ἀπήντησεν. Ἐὰν καλῶς ἐνόησα, δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἐκθέσεων ἐπιθεωρήσεως γραφείων, ἢ τῆς ὑπηρεσίας· ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς μᾶς διένειμε φυλλάδιον, τὸ ὁποῖον περιέχει τὴν ἐγκύκλιόν του πρὸς τὰς δικαστικὰς ἀρχὰς καὶ τὰς εἰσαγγελικάς, ἐν ᾗ λέγει, ὅτι συνεκινήθη, διότι ἡ κεφαλὴ τῶν νεωτέρων Ἑλλήνων δὲν εἶναι ἀσφαλὴς ἐπὶ τῶν ὤμων των. Αἰσθανθεὶς τὴν ἀδυναμίαν του, κατέφυγεν εἰς τὰς δικαστικὰς ἀρχάς, ὡς μᾶλλον πεπειραμένας, ὅπως ἀντλήσῃ ἐκεῖθεν δυνάμεις, καὶ ἐζήτησε νὰ τὸν πληροφορήσωσι, διὰ τίνων νομοθετημάτων ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ ἡ θεραπεία. Τίνα σχέσιν ἔχει ἐνταῦθα ἡ ὑπηρεσία μὲ τὰ πολιτικὰ συμφέροντα; Μήπως πρόκηται περὶ τῶν ἐγγράφων τῆς Κούτρας, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ οἱ συνάδελφοί του ἐζήτησαν ἐπιμόνως, καὶ διεμαρτυρήθησαν διὰ τὴν μὴ κατάθεσιν;...

§32ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν ἐζήτησα ἔγγραφα τῆς Κούτρας. Τὰ πρακτικὰ εἶναι ἐδῶ. Ὅταν μοὶ ἐζητήθησαν, τὰ κατέθηκα.

§33Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τὰ ἐζήτησεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος· εἶναι συνάδελφός σας.

§34ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διεκρίνατε ἐμέ, διότι εἴπετε Πρωθυπουργόν.

§35Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀλλὰ συνεπράττετε μετὰ τοῦ κ. Κουμουνδούρου. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ τῆς Κούτρας εἰς αὐτὰ τὰ ἔγγραφα, διὰ τὴν ὁποίαν ἔγεινε καὶ διάλυσις τῆς Βουλῆς, διότι ἐγὼ εἶχον ζητήσει τὰ ἔγγραφα, καὶ μὲ ὑπεστήριξεν ὁλόκληρος ἡ πτέρυξ αὕτη (δεικνύει τὴν δεξιὰν), καὶ ὁ ἴδιος ὁ νῦν Πρωθυπουργός, ὁ ὁποῖος σήμερον ἐλησμόνησε τὸ παρελθόν. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ τῶν ἐγγράφων τῆς Κούτρας, διὰ νὰ εἴπῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δὲν τὰ καταθέτει. Δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν ἀγόρευσίν του, διότι τὴν ἠκούσατε. Δὲν γνωρίζω, ποῦ θὰ σταματήσητε, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις τῆς 14 Ὀκτωβρίου οὐ μόνον ἐμιμήθη τὴν τέως Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἐνόμισε καθῆκον καὶ νὰ τὴν ὑπερβῇ κατὰ τὰς αὐταρχικὰς τάσεις. Δὲν εὑρισκόμεθα εἰς καλὴν ὁδόν. Ὅταν πρόκηται περὶ ζητήματος δημοσίας ἀσφαλείας, περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἡμέρας, τοῦ οἰκονομικοῦ, ὅταν πρόκηται διὰ τὴν κατάστασιν τῆς Δικαιοσύνης, δὲν νομίζω ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ τὸν Πρωθυπουργὸν νὰ φέρωνται οὕτως· ὀφείλουσι νὰ σέβωνται ἑαυτοὺς καὶ τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους. Πρέπει νὰ ἐννοήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς κατήφορον, ὁ ὁποῖος θὰ φέρῃ καταστροφὴν εἰς τὸν τόπον, καὶ εἶναι καιρὸς νὰ σταματήσωμεν. Συζητοῦμεν τὰς ἡμέρας ταύτας πάντες, καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὰς παραμονὰς πτωχεύσεως, ἐὰν δὲν ληφθῶσι τὰ γενναῖα μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλονται εἰς τὸν ἀσθενῆ· καὶ δύνανται νὰ ληφθῶσι τοιαῦτα μέτρα. Μὴ λησμονῆτε, ὅτι τὰ πράγματα ἔφθασαν εἰς τὸ σημεῖον, εἰς ὃ ἔφθασαν, διότι ἡ τέως Κυβέρνησις, ὡς καὶ ἡ νῦν, παρημέλησε τὴν καλὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης. Ὅταν λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὑποβάλλῃ τὸ φάρμακον τῆς θεραπείας, ἔχομεν καθῆκον νὰ ζητήσωμεν τὰς πηγάς, ἐκ τῶν ὁποίων ἤντλησε τὰ φῶτά του· δὲν ἀρκοῦσιν εἰς ἡμᾶς τὰ δίοπτρα τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ θέλομεν καὶ διὰ τῶν ἰδίων ὀφθαλμῶν ἡμῶν νὰ ἴδωμεν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κακῶς ἀναμιγνύει τὰ ἔγγραφα τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας, περὶ τῶν ὁποίων δὲν πρόκειται, μὲ αἰτιολογικὰς ἐκθέσεις νομοσχεδίων, τὰς ὁποίας δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ καταθέσῃ, ἐκτὸς ἐὰν δὲν θέλῃ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν της· δὲν ἀρκεῖ διὰ τῶν ἀριθμῶν νὰ εὑρίσκηται εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν, ἀλλὰ διὰ τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα πρὸ πολλοῦ ἀτυχῶς τὴν κατεδίκασαν.

§36ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Οἱ πίνακες περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐγκλημάτων, τοὺς ὁποίους ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λαρίσσης ὑπέμνησεν, εἶναι ἕτοιμοι· ἐνόμιζον δὲ, ὅτι ἐστάλησαν χθὲς εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς. Ἀφοῦ ὅμως παρέλειψεν ἡ ὑπηρεσία νὰ πράξῃ τοῦτο, θέλω καταθέσει αὐτοὺς ἴσως αὔριον. Ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τὸ δαπανηθὲν εἰς μεταθέσεις δικαστικῶν λειτουργῶν καὶ ὑπαλλήλων, ἔδωκα πληροφορίας πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Λαρίσσης, τὰς ὁποίας οὗτος εὗρε μὴ ἐπαρκεῖς. Τὰς πληροφορίας μοὶ ἔδωκε τὸ Λογιστήριον τοῦ Ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον διευθύνει ἀνὴρ εἰδικώτατος, ἐπὶ μακρὰ ἔτη ὑπηρετῶν, καὶ ὁ ὁποῖος εἶναι πρόθυμος νὰ δίδῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας τῷ εἶναι δυνατὸν νὰ δίδῃ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λαρίσσης δὲν ἔχει δίκαιον νὰ παραπονῆται καὶ νὰ δυσπιστῇ, νομίζων τὴν πληροφορίαν τοῦ τμηματάρχου ὡς ἀνακριβῆ. Ἐὰν θέλῃ νὰ λάβῃ γνῶσιν τοῦ ποσοῦ τοῦ δαπανηθέντος, ἐφ’ ὅσον τοῦτο εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακριβωθῇ ἐν τῷ Λογιστηρίῳ, θέλω δώσει ὁδηγίας, ὥστε νὰ δοθῇ, ἀλλὰ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι δὲν θὰ ἦναι ὅλη ἡ δαπάνη, θὰ ἦναι μόνη ἡ ἐκκαθαρισθεῖσα μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λαρίσσης ἐμέμψατο κατ’ ἐπανάληψιν ἐμοῦ, ὡς μὴ θέλοντος νὰ καταθέσω τὰς ἐκθέσεις τῶν Εἰσαγγελέων καὶ τῶν Ἐφετῶν· ἐχαρακτήρισε δὲ τὴν ἄρνησιν ταύτην ὡς προερχομένην ἐξ αὐθαιρεσίας καὶ ἐλλείψεως σεβασμοῦ πρὸς τὴν Βουλήν. Παρακαλῶ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Λαρίσσης νὰ μὴ ἐπιμένῃ εἰς τὴν κατάθεσιν τῶν ἐκθέσεων, διότι ἐγὼ ὡδηγήθην εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς μὴ καταθέσεως οὐχὶ ἐξ αὐθαιρεσίας, ἀλλ’ ἐκ λόγων στηριζομένων εἰς τὸ συμφέρον τῆς Δικαιοσύνης. Δὲν νομίζω συμφέρον ν’ ἀναπτύξωμεν ἐν τῇ συζητήσει ζητήματά τινα, ἅτινα μόλις ἔθιξα ἐν τῇ εἰσαγωγικῇ ἀγορεύσει μου· ἐὰν δὲ πρόκηται νὰ τὰ ἀναπτύξωμεν, καλὸν εἶναι νὰ μὴ ἀναμίξωμεν εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην τοὺς δικαστικοὺς λειτουργούς. Τοὺς δικαστικοὺς λειτουργοὺς παρεκάλεσα νὰ ἀνακοινώσωσι τὴν γνώμην των πρὸς ἐμὲ, διότι ἐνόμισα, ὅτι εἶχον ἀνάγκην αὐτῆς, ἵνα παρασκευάσω τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλ’ οὗτοι, ὑποβαλόντες τὴν γνώμην των, εἶχον τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο νὰ περιέλθῃ εἰς τὴν δημοσιότητα. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Λαρίσσης νὰ μὴ ἐπιμένῃ.

§37ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, εἰσηγούμενος τῶν νομοσχεδίων, δι’ ὧν ἔφερε τροποποιήσεις εἴς τε τὸν Ὀργανισμὸν τῶν Δικαστηρίων καὶ εἰς διατάξεις τῆς Ποινικῆς Δικονομίας, ἐβεβαίωσε τὴν Βουλήν, ὅτι τὴν ἰδέαν τῶν τοιούτων τροποποιήσεων ἐνεπνεύσθη κατὰ τὸ πλεῖστον ἐξ ἐκθέσεων τῶν Ἐφετῶν καὶ Εἰσαγγελέων καὶ τῶν Προέδρων τῶν ποινικῶν δικαστηρίων, οὓς προεκάλεσε δι’ ἐγκυκλίου τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, δημοσιευθείσης ἐν ἀρχῇ τοῦ τεύχους τῶν διανεμηθέντων νομοσχεδίων εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως γνωμοδοτήσωσι περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θέλει περιορισθῆ ἡ ἐγκληματικότης. Αἱ ἐκθέσεις αὗται, παρὰ δικαστικῶν προσώπων προερχόμεναι, καὶ ἀνήκουσαι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, σκοπὸν δ’ ἔχουσαι νὰ διαφωτίσωσι τὸν Ὑπουργὸν, καὶ δι’ αὐτοῦ τὴν Βουλὴν, περὶ τῶν ληπτέων μέτρων πρὸς περιορισμὸν τῆς ἐγκληματικότητος, εἶναι ἡ πηγὴ, ἐξ ἧς καὶ ἡμεῖς πρέπει νὰ ἀντλήσωμεν πεποίθησιν, βλέποντες, πῶς οἱ δικαστικοὶ ἐσχημάτισαν τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει νὰ ὁδηγήσωσι τὸν Ὑπουργὸν εἰς τὴν ὑποβολὴν τῶν νομοσχεδίων. Ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς φρονῇ, ὅτι οἱ δικαστικοὶ ἐξέφερον παράπονα κατὰ πολιτευτῶν, ἡμεῖς θὰ δεχθῶμεν μετὰ ψυχραιμίας τὴν γνώμην αὐτῶν, καὶ θὰ δικαιώσωμεν αὐτὴν, ὅπου εὕρωμεν τὴν ἀλήθειαν. Ἂν νομίζῃ δὲ, ὅτι θίγονταί που πρόσωπα δικαστικῶν, γνωρίζει τὴν ἐμὴν γνώμην περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν πρέπει νὰ συζητηθῶσι τὰ δικαστικὰ πράγματα ἐν τῇ Βουλῇ. Γνωρίζει, ὅτι φρονῶ ταῦτα ἀνώτερα τῶν κομματικῶν συζητήσεων, καὶ ἐλπίζω, ὅτι οὐδεὶς Βουλευτὴς θὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ ὀνόματος τῶν δικαστικῶν. Ἀλλ’ ἐὰν ἀρνῆται νὰ καταθέσῃ τὰς ἐκθέσεις αὐτὰς, πρέπει νὰ διαφωτίσῃ ἡμᾶς περὶ τοῦ πῶς αὐτὸς διεφωτίσθη. Δὲν πρόκειται περὶ κρίσεως διὰ τὰ πρόσωπα τὰ δικαστικὰ, ἀλλὰ περὶ τῶν πηγῶν, δι’ ὧν θὰ φωτισθῶμεν καὶ ἡμεῖς. Ἐγὼ δὲν ἀνυψῶ τὸ ζήτημα εἰς ζήτημα πολιτικὸν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς δὲν δύναται ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι εἶναι ζήτημα νομοθετικόν. Καὶ ἄν που ἀκουσθῇ, ὅτι Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης προτείνει τροποποιήσεις δικαστικῶν νόμων, δικονομίας καὶ ὀργανισμοῦ τῶν δικαστηρίων, καὶ διαβεβαιοῖ τὴν Βουλὴν, ὅτι ἔπεισαν εἰς τοῦτο αὐτὸν αἱ ἐκθέσεις τῶν δικαστικῶν, ἀρνεῖται δ’ ὅμως νὰ καταθέσῃ ταύτας εἰς τὴν Βουλὴν, τὸν βεβαιῶ, ὅτι θὰ κριθῇ ἀρκετὰ παράδοξον τὸ πρᾶγμα καὶ μηδόλως τιμῶν τὴν πρὸς τὴν Βουλὴν ἢ τοὺς δικαστικοὺς ὑπόληψιν αὐτοῦ. Παρακαλῶ διὰ τοῦτο τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ καταθέσῃ τὰς ἐκθέσεις, αἵτινες δὲν ἀφορῶσιν εἰς κρίσεις προσώπων, ἢ ἐπὶ τέλους δύναται καὶ νὰ ἀφαιρέσῃ ἐκ τῶν ἐκθέσεων τὰ μέρη, τὰ εἰς πρόσωπα ἀφορῶντα. Μετὰ τοῦτο (καὶ ἵνα μὴ ἐπαναλάβω τὸν λόγον) ἀναγινώσκω εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα ἐκ Δίβρης, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Διὰ τοῦ τηλεγραφήματος μοὶ παραπονοῦνται, ὅτι πρὸ μηνὸς, μετατεθέντος ἐκεῖθεν τοῦ Εἰρηνοδίκου καὶ τοῦ γραμματέως, ἔμεινε τὸ Εἰρηνοδικεῖον Λαμπείας ἐν πλήρει ἀργίᾳ, τὸ δὲ χείριστον, ὄχι μόνον παρέλυσεν ἡ ἐνέργεια τῆς δικαιοσύνης, ἀλλ’ ἐματαιώθη καὶ ἡ λειτουργία τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ καταλόγου, διότι ἡ προθεσμία ἔληξε, καὶ γραμματεὺς Εἰρηνοδικείου δὲν ὑπάρχει. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ σημείωσιν.

§38ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Θὰ ἐξετάσω περὶ τούτου. Μοὶ φαίνεται ὅμως, ὅτι ἡ εἴδησις, ἡ ἀνακοινωθεῖσα εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τοῦ τηλεγραφήματος, δὲν εἶναι ἀκριβὴς, διότι ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν ἐν Πύργῳ Πρωτοδικῶν οὐδέν μοι ἀνεκοίνωσε μέχρι τοῦδε.

§39ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τὸ τηλεγράφημα ἔχει οὕτως (ἀναγινώσκει): «Ποταμιάνον, βουλευτήν. «Εἰρηνοδικεῖον Λαμπείας πλέον μηνὸς ἀργεῖ, μετατεθέντων συγχρόνως Εἰρηνοδίκου, Γραμματέως. Πλὴν ἑτέρων συνεπειῶν ἐπιβλαβῶν, ἐματαιώθη ἀναθεώρησις ἐκλογικοῦ καταλόγου, ἐκπνευσάσης προθεσμίας. Παρακαλοῦμεν συστήσατε εἰς ἁρμοδίους, θέσαντας δῆμον ἐκτὸς νόμου, ἀποστείλωσιν ὑπαλλήλους, παρατείνωσι προθεσμίαν ἀναθεωρήσεως καταλόγου. Στεφανόπουλος.»

§40ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς ἐσκεπτόμην σήμερον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης διὰ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐκθέσεων, περὶ ὧν ὡμίλησαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι μὲ προέλαβον. Ἐγώ, εὑρισκόμενος ἐν τῇ μελέτῃ τῶν δικαστικῶν νομοσχεδίων, εὗρον, ὅτι ἐπὶ ὡρισμένου ἄρθρου τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, νομίζω τοῦ 293, ἐζήτησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν γνώμην τῶν Εἰσαγγελέων παρ’ Ἐφέταις καὶ τῶν κυρίων Ἐφετῶν. Ἡ γνωμοδότησις λοιπὸν τούτων εἶναι ἀναγκαία καὶ δι’ ἡμᾶς, ὡς εἶπον οἱ προαγορεύσαντες, ὡς ἦτο ἀναγκαία καὶ διὰ τὸν κ. Ὑπουργόν. Ἤδη εἷς τῶν κ. κ. Ἐφετῶν, ὁ κ. Ἀντώνιος Πεταλᾶς, ἐδημοσίευσε διὰ τοῦ νομικοῦ περιοδικοῦ ἡ «Θέμις» τὴν γνωμοδότησίν του, ἥτις ἦτο πράγματι πόρισμα μακρᾶς καὶ πεφωτισμένης μελέτης. Τί ἤθελε δὲ πράξει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἂν καὶ ἕτεροι Ἐφέται ἤθελον δημοσιεύσει τὰς γνωμοδοτήσεις των; Ἤθελεν οὕτω ματαιωθῆ ἡ ἄρνησις αὐτοῦ, καὶ θ’ ἀπέμενε, δὲν θέλω νὰ εἴπω ἡ δυστροπία, ἀλλ’ ἡ δυσκολία, ἣν ἔχει εἰς τὴν κατάθεσιν τῶν ἐκθέσεων. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀπαλείψῃ τὰ μέρη τῶν ἐκθέσεων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἐκθέσωσι πρόσωπα, ἢ εἶναι τυχὸν σκανδαλώδη, μολονότι εἰς τοιαῦτα δὲν δύνανται νὰ ὑποπέσωσιν ἀνώτεροι δικαστικοὶ ὑπάλληλοι, καὶ νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομικὸν μέρος, ὅπως φωτισθῶμεν καὶ ἡμεῖς.

§41ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Σπεύδω νὰ παράσχω ἀκριβεῖς καὶ αὐθεντικὰς πληροφορίας πρὸς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ ἐπεισοδίου, εἰς τὸ ὁποῖον ἔδωκε χώραν ἡ ἀγόρευσις τοῦ πρώην ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, τοῦ κ. Νικολάου Τσαμαδοῦ. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι εἶχον εἴπει περὶ τῆς προμηθείας ἵππων, τῆς γενομένης κατὰ τὸ 1890, ὅτι οὗτοι οὐ μόνον ἠγοράσθησαν διὰ χρημάτων ἐκ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, ἀλλὰ καὶ πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ἦσαν ἄχρηστοι ἢ ἀκατάλληλοι διὰ τὸν στρατὸν, ἡ ἀξία των δὲ ἦτο κατωτέρα ἐκείνης, ἣν ἐπλήρωσε δι’ ἕκαστον αὐτῶν τὸ Δημόσιον. Ἐκ τούτου λαβὼν ἀφορμὴν ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν ἐδυσκολεύθη νὰ χαρακτηρίσῃ τὰ ὑπ’ ἐμοῦ λεχθέντα ὡς συκοφαντίαν· πρὸς ἀπόδειξιν δὲ τοῦ τολμηροῦ ἰσχυρισμοῦ του ἐζήτησε νὰ καταθέσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, τὸν φάκελλον τῶν σχετικῶν ἐγγράφων. Ἀνέμενον λοιπὸν σήμερον, ἵνα ὁ ἐξ Ὕδρας κ. συνάδελφος ἐκπληρώσῃ τὴν ὑπόσχεσίν του, ἀφοῦ ἔλαβε καὶ ἐμελέτησε τὰ ὑπ’ αὐτοῦ ζητηθέντα καὶ κατατεθέντα ἔγγραφα, ἀλλὰ δυστυχῶς οὐδεμίαν πρὸς τοῦτο ἔδειξε προθυμίαν.

§42ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Τὰ ἔγγραφα ἔλαβον αὐτὴν τὴν στιγμήν, διότι τὰ εἴχετε σεῖς.

§43ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς τοῦτο. Ἂς ἐρωτηθῶσιν οἱ ὑπάλληλοι. Τὰ ἔλαβον ἐγὼ, τὰ ἐμελέτησα, καὶ τὰ ἐπέστρεψα ἀμέσως, ὅταν δὲ σεῖς τὰ ἐζητήσατε, ἦσαν εἰς τὸ γραφεῖον.

§44ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἐγὼ τὰ ἔλαβον σήμερον, καὶ αὔριον θὰ ἀπαντήσω.

§45ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸς εἶναι ἰδικός σας λογαριασμός. Ἐγὼ, στηριζόμενος ἐπὶ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα σεῖς ἐζητήσατε, προβαίνω εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ περὶ προμηθείας ἵππων ζητήματος, ὅπερ ἀνεκινήσατε δι’ ἐπερωτήσεως, καὶ ὅπερ ἔχει ὡς ἑξῆς: Κατὰ Ἰούλιον τοῦ 1890 ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ. Τρικούπης προεκάλεσε βασιλικὸν διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου συνέστησεν ἐπιτροπὴν ἱππωνείας, ὅπως αὕτη μεταβῇ εἰς Βουδαπέστην τῆς Οὑγγαρίας καὶ ἀγοράσῃ 600 ἵππους διὰ τὸν στρατόν. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη συνέκειτο ἀπὸ τοὺς κ. κ. Ἀλέξανδρον Ἀργυρόπουλον, ταγματάρχην τοῦ πυροβολικοῦ, Αἰμίλιον Καρμπούνην, ἴλαρχον, καὶ Γεώργιον Πιλάδιον, κτηνίατρον. Μεταβάντες οὗτοι εἰς Βουδαπέστην, ἐνήργησαν τὰς προκαταρκτικὰς ἐργασίας, καὶ προέβησαν εἰς τὴν ἀγορὰν τῶν 600 ἵππων, οἵτινες ἀπεστάλησαν ἐνταῦθα εἰς δύο δόσεις, παρελήφθησαν δὲ καὶ διενεμήθησαν εἰς τὰ διάφορα σώματα ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ἢ παρατηρήσεώς τινος. Μετά τινα ὅμως χρόνον, ἀφ’ ὅτου παρελήφθησαν καὶ διενεμήθησαν εἰς τὰ σώματα, ὁπότε πλέον δὲν ἦτο ὁ κ. πρώην Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἤρχισαν νὰ ἐκφράζωσι παράπονα, ἢ μᾶλλον νὰ γογγύζωσι, πολλοὶ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἄκοντες εἶχον λάβει ἵππους κατὰ διαταγὴν αὐστηρὰν τῆς πρώην Κυβερνήσεως, ἐπὶ τῷ ὅτι οἱ ληφθέντες ὑπ’ αὐτῶν ἵπποι ἦσαν ἀκατάλληλοι ἢ μᾶλλον ἄχρηστοι, ἐζήτουν δὲ νὰ τοὺς ἐπιστρέψουν καὶ τοὺς ἀντικαταστήσουν δι’ ἄλλων, ἀφοῦ καὶ ἐκθέσεις κτηνιάτρων ὑπεβάλλοντο, πιστοποιοῦσαι διαφόρους παθήσεις. Ἀφ’ ἑτέρου δύο ἐν Βουδαπέστῃ ἱππέμποροι, οἱ Μαξ. Φίσερ καὶ Ἀντ. Βροῦδερ, διϊσχυρίζοντο, ὅτι ἡ τῆς ἱππωνείας ἐπιτροπὴ ἐχαρίσθη εἰς τὸν ἀναλαβόντα τὴν προμήθειαν τῶν ἵππων Ντεϊνσλένδερ, κατήγγειλαν δὲ μάλιστα πρὸς τὸν πρώην Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, κατά τι σημείωμα, ὅπερ ἔχω ὑπ’ ὄψιν, καὶ ὅπερ εὑρίσκεται μεταξὺ τῶν κατατεθέντων ἐγγράφων, τὸν ἐν λόγῳ πωλητὴν τῶν ἵππων Ντεϊνσλένδερ «ἐπὶ δωροδοκίᾳ καὶ ἐνόχῳ συνεννοήσει μετὰ τῶν ὀργάνων τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως», ἤτοι τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἱππωνείας. Ταῦτα πάντα λαβὼν ὑπ’ ὄψιν ὁ νῦν κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, συνέστησεν ἐξελεγκτικὴν ἐπιτροπήν, ὅπως ἐπιθεωρήσῃ τοὺς ἀγορασθέντας ἵππους, καὶ ἀποφανθῇ δι’ ἠτιολογημένης ἐκθέσεώς της, ἂν ἀληθῶς οὗτοι, ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει, ἦσαν ἀκατάλληλοι ἢ ἄχρηστοι διὰ τὸν στρατὸν, καὶ ἐν γένει ἂν ἦσαν σύμφωνοι πρὸς τὰς ὑποδείξεις τῆς Κυβερνήσεως, καὶ πρὸς τὰς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑποδείξεων τούτων καταρτισθείσας μεταξὺ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ πωλητοῦ τῶν ἵππων συμφωνίας. Θεμελιώδεις ὅροι τῶν ὑποδείξεων καὶ συμφωνιῶν τούτων ἦσαν «νὰ ὦσιν οἱ ἵπποι ἡλικίας ἀπὸ 5 μέχρις ἑπτὰ ἐτῶν καὶ ὕψους ἑνὸς μέτρου καὶ 52/00 κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, νὰ ὦσιν ἀπηλλαγμένοι ἐντελῶς πάσης ἐξωτερικῆς καὶ σωματικῆς ἐλλείψεως, ὡς καὶ πάσης ἐσωτερικῆς ὀξείας ἢ χρονίας νόσου, νὰ ὦσιν ἐν καλῇ καταστάσει, ὑγιεῖς, καὶ μεθ’ ὡραίου ἐξωτερικοῦ.» Ἡ ἐξελεγκτικὴ ἐπιτροπὴ συνέκειτο ἀπὸ τοὺς κ. κ. Μελέαγρον Ἀθανασίου, ἀντισυνταγματάρχην τοῦ ἱππικοῦ, Ἰωάννην Κωλέττην, ταγματάρχην τοῦ πυροβολικοῦ, Διονύσιον Νοταρᾶν, ταγματάρχην τοῦ μηχανικοῦ, Δημήτριον Ζῆκον, ἴλαρχον, Ἰωάννην Μανέταν, λοχαγὸν τοῦ πυροβολικοῦ, Χαρίλαον Καναβατσόγλουν καὶ Ἀλφρέδον Ράμπεκ, κτηνιάτρους. Περαιώσασα ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη τὴν ἀνατεθεῖσαν αὐτῇ ἐντολὴν, ἤτοι ἐπιθεωρήσασα τοὺς ἐνταῦθά τε καὶ ἐν Λαρίσσῃ ἵππους, περὶ ὧν πρόκειται, ὑπέβαλε πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τὴν ἀπὸ 28 Ἰανουαρίου 1891 ἔκθεσίν της, δι’ ἧς ὁμοφώνως ἀποφαίνεται, ὅτι ἐκ τῶν θεωρηθέντων ἵππων 84 εἶναι ἡλικίας συμπεπληρωμένης 4 ἐτῶν, 9 ἡλικίας 4½ ἐτῶν, 36 ἡλικίας ὀκτὼ ἐτῶν, εἷς ἡλικίας 9 ἐτῶν, 81 ἔχουσιν ἀνάστημα μικρότερον τοῦ κατὰ τὰς συμφωνίας ὁριζομένου ἐξ ἑνὸς μέτρου καὶ 52/00, 2 φέρουν ἐξοστώσεις κατὰ τοὺς ταρσούς, 2 φέρουν ὀστεώδη ὄγκον ἔξωθεν τοῦ ταρσοῦ, 2 εἶναι βλαισόποδες, 13 ῥαιβόποδες, 5 ὀρθόποδες, 2 παρουσιάζουσι τὸ στῆθος κακῶς διαπεπλασμένον, ἤτοι λίαν στενὸν μετὰ μυῶν μὴ ἀνεπτυγμένων, 3 δὲν παρουσιάζουσιν ἀναλογίαν τῶν διαφόρων μερῶν τοῦ σώματός των, 2 εἶναι ὄρθιοι κατὰ τοὺς ταρσούς, 2 ἔχουν γόνατα προβάτου, 1 ἔχει γόνατα βοὸς, 2 εἶναι ἐμπροσθοκινήποδες εἰς τὰ ὀπίσθια, 2 παρουσιάζουσι πεπληρωμένας τὰς ὁπλὰς, 1 εἶναι καχεκτικός, 1 πάσχει ἐκ μυϊκοῦ ῥευματισμοῦ, 1 παρουσιάζει ἴχνη καυτηριάσεως, 1 εἶναι ἀσθματικός, καὶ 1 πάσχει ἐξ ἀερεισπνοῆς. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι μέγα μέρος τῶν ἀγορασθέντων ἵππων δὲν συμφωνεῖ πρὸς τοὺς θεμελιωδεστέρους ὅρους τῆς μεταξὺ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἱππωνείας καὶ τοῦ ἀγοραστοῦ συμφωνίας, διότι ἄλλοι μὲν ἄγουσι μικροτέραν ἡλικίαν τῆς συμπεφωνημένης, ἄλλοι ἔχουσι μικρότερον ἀνάστημα, καὶ οὐκ ὀλίγοι φέρουσι παθήσεις σπουδαίας. Μένει τώρα νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν καὶ κατὰ πόσον αἱ βεβαιωθεῖσαι ἐλλείψεις περὶ τὴν ἡλικίαν καὶ τὸ ἀνάστημα καὶ αἱ διάφοροι παθήσεις ἐπιδρῶσιν ἐπὶ τῆς χρησιμότητος καὶ τῆς ἀξίας τῶν ἵππων. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἡ ἐξελεγκτικὴ ἐπιτροπὴ διὰ τῆς ἐκθέσεώς της ἀποφαίνεται, ὅτι διὰ μὲν τοὺς μικροτέρους τὴν ἡλικίαν ἵππους τὸ Δημόσιον ὑφίσταται τόσην ζημίαν, ὅση ἀντιστοιχεῖ πρὸς τὰς δαπάνας τῆς συντηρήσεως αὐτῶν κατὰ τὸ χρονικὸν ἐκεῖνο διάστημα, καθ’ ὃ δὲν δύνανται νὰ χρησιμοποιηθῶσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἄνευ σπουδαίας βλάβης τῆς ἀντοχῆς αὐτῶν. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς δὲ, οἵτινες περὶ τούτου γίνονται, ἕκαστος τῶν ἀγόντων ἡλικίαν 4–4½ ἐτῶν στοιχίζει εἰς τὸ Δημόσιον δισχιλίας τοὐλάχιστον δραχμὰς, συνυπολογιζομένης, ἐννοεῖται, καὶ τῆς ἀρχικῆς αὐτῶν ἀξίας. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τοὺς ἔχοντας ἀνάστημα μικρότερον τοῦ συμπεφωνημένου, οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀντίῤῥησις, ὅτι τῶν τοιούτων μειοῦται ἐπαισθητῶς ἡ ἀξία, ἂν τύχῃ νὰ φέρουν μόνην αὐτὴν τὴν ἔλλειψιν. Προκειμένου ὅμως περὶ ἐκείνων, οὓς ἡ ἐπιτροπὴ ὀνομάζει ῥαιβόποδας, βλαισόποδας κτλ., οὗτοι εἶναι ἐντελῶς ἄχρηστοι διὰ τὸν στρατὸν, περὶ ἑνὸς δὲ μάλιστα ἡ ἐπιτροπὴ ἀποφαίνεται, ὅτι εἶναι «ἄχρηστος οὐχὶ μόνον διὰ τὴν στρατιωτικὴν, ἀλλὰ καὶ δι’ ἰδιωτικὴν ἐργασίαν». Περὶ τῆς ἀξίας τῶν μὴ ἐλαττωματικῶν ἵππων, οἵτινες ἠγοράσθησαν πρὸς 700 χρυσᾶ φράγκα ἕκαστος, τινὰ μὲν μέλη τῆς ἐξελεγκτικῆς ἐπιτροπῆς, εἶναι ἐπιφυλακτικὰ, δύο δὲ, ἤτοι οἱ Δημήτριος Ζῆκος, ἴλαρχος, καὶ Ἀλφρέδος Ράμπεκ, κτηνίατρος, ῥητῶς γνωματεύουσιν, ὅτι ἡ τιμὴ αὕτη τῶν 700 χρυσῶν φράγκων εἶναι ὑπερβολική. Ἓν μόνον μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, ὁ κ. Μελέαγρος Ἀθανασίου, διαφωνῶν, ἀποφαίνεται ὅτι οὔτε ζημιοῦται τὸ Δημόσιον ἕνεκα τῆς ἐλάσσονος ἡλικίας, οὔτε ἡ τιμὴ εἶναι ὑπερβολική· ἐννοεῖται ὅμως, ὅτι ἡ γνώμη τοῦ μέλους τούτου δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ἐπικρατεστέρα τῆς γνώμης τῶν ἐξ ἄλλων συναδέλφων του, ἐξ ὧν οἱ δύο εἶναι κτηνίατροι. Καὶ δὲν ἔχομεν μόνον τὴν διὰ τῆς ἐκθέσεως διατυπωθεῖσαν γνώμην τῶν μελῶν τῆς ἐξελεγκτικῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ἔχομεν καὶ τὰς ἐνόρκους καταθέσεις τόσον αὐτῶν, καθὼς καὶ ἄλλων, οἵτινες ἐξητάσθησαν ὡς μάρτυρες,—διότι τὸ Ὑπουργεῖον, κατόπιν τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐξελεγκτικῆς ἐπιτροπῆς, εἶχε διατάξει προεισαγωγικὴν ἀνάκρισιν. Ἐξητάσθησαν λοιπὸν ἐνόρκως ὅλα τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, καὶ ἐβεβαίωσαν τὰ ἐν τῇ ἐκθέσει. Ἰδοὺ δὲ καὶ τὰ σχετικὰ μέρη τῶν καταθέσεών των, τὰς ὁποίας ἔχω ἐδῶ. Ἐρωτᾶται ὁ κ. Ἰωάννης Κωλέτης, ταγματάρχης τοῦ πυροβολικοῦ: «Ἐπιμένετε εἰς τὴν γνώμην, ἣν ἐξεφράσατε εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἧς εἶσθε μέλος, ὡς πρὸς τὴν ἡλικίαν, τὸ ἀνάστημα κτλ. τῶν παρ’ ὑμῶν θεωρηθέντων ἵππων;» Ἀπ. «Ἐπιμένω ὡς πρὸς τὸ ἀνάστημα, διότι τὸ εἶδον ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως· ὡς πρὸς δὲ τὴν ἡλικίαν, τὸν σχηματισμὸν καὶ τὴν εὐστάθειαν, ἠκολούθησα τὴν γνώμην τῶν κτηνιάτρων.» Ἐρωτᾶται ὁ κ. Διονύσιος Νοταρᾶς, ταγματάρχης τοῦ μηχανικοῦ: «Ἐπιμένετε εἰς τὴν γνώμην, ἣν ἐξεφράσατε εἰς τὴν ἐπιτροπήν;» Ἀπ. «Ὡς πρὸς τὸ ἀνάστημα ἐπιμένω· ὡς πρὸς δὲ τὴν ἡλικίαν ἠκολούθησα τὴν γνώμην τῶν κτηνιάτρων, ὡς καὶ διὰ τὰ σωματικὰ ἐλαττώματα.» Ἐρωτᾶται δὲ ὁ ἴδιος: «Δύνασθε νὰ ἐξηγήσητε τὴν γνώμην σας περὶ τῶν ἐξοστώσεων, ἃς ηὕρατε εἴς τινας ἐκ τῶν ἵππων, ἂν αὗται ὑπῆρχον πρὸ τῆς ἀγορᾶς;» Ἀπ. «Ὡς καὶ προηγουμένως εἶπον, δὲν δύναμαι νὰ ἔχω γνώμην ἰδίαν ἐπὶ ἱππολογικῶν ζητημάτων. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὅμως ἐζήτησα τὴν γνώμην τῶν κτηνιάτρων, οἵτινες ἀπεφάνθησαν, ὅτι αὗται (αἱ ἐξοστώσεις) ὑπῆρχον πρὸ τῆς ἀγορᾶς, ὡς καὶ ἀξιωματικοὶ τῶν διαφόρων συνταγμάτων, οὓς κατὰ τὴν ἐπιθεώρησιν ἠρώτησα περὶ τούτου, τὴν αὐτὴν γνώμην ἐξήνεγκον.» Ἐρωτᾶται ὁ ἴλαρχος κ. Δημ. Ζῆκος: «Ἐπιμένετε εἰς τὴν γνώμην, ἣν ἐξεφράσατε διὰ τῆς ἐκθέσεως;» Ἀπ. «Μάλιστα». Ἐρ. «Ποῦ βασίζεσθε καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐπιτροπῆς ἐκφράζεσθε, ὅτι ἡ τιμὴ τῶν ἵππων εἶναι ὑπέρογκος;» Ἀπ. «Αὐτὴν τὴν γνώμην ἐσχημάτισα, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ πεποίθησίς μου.» Ἐρωτᾶται ὁ κ. Ἰωάννης Μανέτας: «Ἐπιμένετε εἰς τὴν γνώμην, ἣν ἐξεφράσατε διὰ τῆς ἐκθέσεως;» Ἀπ. «Μάλιστα». Ἐρωτᾶται ὁ κ. Ἀλφρέδος Ράμπεκ, κτηνίατρος: «Ἐπιμένετε εἰς τὴν γνώμην, ἣν ἐξεφράσατε διὰ τῆς ἐκθέσεως;» Ἀπ. «Μάλιστα». Ἐρωτᾶται ὁ ἴδιος: «Οἱ παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς χαρακτηρισθέντες ὡς ῥαιβόποδες, βλαισόποδες, ὀρθόποδες κλπ. ἵπποι εἶναι εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ἐλαττωματικοὶ, ὥστε ν’ ἀποῤῥιφθῶσιν;» Ἀπ. «Οἱ οὕτω χαρακτηρισθέντες ἵπποι εἶναι εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ἐλαττωματικοί, ὥστε τοὺς θεωρῶ ἀχρήστους διὰ πᾶσαν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν.» Ἐρ. «Φρονεῖτε ὅτι κακὴ ἐνσταύλισις ἐγένετο πρόξενος διαφόρων οἰδημάτων κλπ. τῶν ἵππων;» Ἀπ. «Ἡ ἐπιτροπή, ὅπου εἶχεν ἀμφιβολίαν, ἀπέφυγε νὰ γνωματεύσῃ κατὰ τῶν ἵππων· γνωματεύσασα δὲ περὶ τῶν ἐξοστώσεων κλπ. τῶν ἀνευρεθεισῶν εἰς τοὺς ἵππους, ἔχει τὴν πεποίθησιν, ὅτι αὗται ὑπῆρχον πρὸ τῆς ἀγορᾶς των, ἐγὼ δὲ μάλιστα εἶδον τοὺς ἵππους ἅμα ἀφιχθέντας, καὶ ἀνεκάλυψα εὐθὺς τὰς ἐξοστώσεις, ἃς καὶ ἀνέφερον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν.» Ἐρωτᾶται ὁ κ. Χαρίλαος Καναβατσόγλους, κτηνίατρος: «Ἐπιμένετε εἰς τὴν γνώμην, ἣν ἐξεφράσατε διὰ τῆς ἐκθέσεως;» Ἀπ. «Μάλιστα». Ἐρ. «Οἱ ἵπποι οἱ χαρακτηρισθέντες ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ὡς ῥαιβόποδες, βλαισόποδες, ὀρθόποδες κλπ. ἦσαν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ἐλαττωματικοὶ, ὥστε ν’ ἀποῤῥιφθῶσιν;» Ἀπ. «Βεβαίως». Ἐκτὸς τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ἐξητάσθη ἐνόρκως καὶ ὁ κ. Ἀλέξανδρος Σοῦτσος, συνταγματάρχης τοῦ ἱππικοῦ. Ἐρωτᾶται λοιπόν: «Οἱ καλούμενοι ὀρθόποδες, ῥαιβόποδες καὶ βλαισόποδες ἵπποι εἶναι ἐν γένει ἀποῤῥιπτέοι διὰ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν;» Ἀπ. «Μάλιστα, εἶναι κατ’ ἀρχὴν ἀποῤῥιπτέοι, εἰς οἱονδήποτε βαθμὸν καὶ ἂν ἔχουν τὰ ἐλαττώματα ταῦτα, ὡς παρουσιάζοντες ἐλλιπῆ διάπλασιν.» Ἐξητάσθη ἐπίσης ἐνόρκως καὶ ὁ κτηνίατρος Γεώργιος Ἀποστολόπουλος, ὅστις ἦτο μέλος τῆς μιᾶς τῶν ἐπιτροπῶν, αἵτινες παρέλαβον τοὺς ἵππους ἐν Πειραιεῖ, ἐρωτᾶται δέ: «Ποίαν ἰδέαν ἔχετε περὶ τῆς ποιότητος τῶν ἵππων, οὓς παρελάβετε;» Ἀπ. «Φρονῶ, ὅτι σμικρὸς ἀριθμὸς εἶναι κατάλληλος διὰ τὸν στρατόν». Ἐνταῦθα, Κύριοι, ἐγείρεται μία σπουδαία ἀπορία, ἡ ἑξῆς. Κατὰ τὸ ἄρθρον 12 τῆς συγγραφῆς τῶν ὅρων τῆς ἀγορᾶς τῶν ἵππων, ἡ ἐν Πειραιεῖ ἐπὶ τῆς παραλαβῆς ἐπιτροπὴ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ μὴ παραλαμβάνῃ τοὺς ὁπωσδήποτε ἐν κακῇ καταστάσει ἀφικνουμένους ἵππους. Πῶς λοιπὸν αἱ δύο ἐπιτροπαὶ παρέλαβον ὄχι μόνον τοὺς ἐλλιπεῖς κατὰ τὴν ἡλικίαν καὶ τὸ ἀνάστημα ἵππους, ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς τοὺς ἕνεκα ποικίλων σωματικῶν παθήσεων καὶ ἐλαττωμάτων ἀχρήστους; Τὴν ἐξήγησιν τῆς ἀπορίας ταύτης δίδει ὁ κτηνίατρος κ. Φραγκῖσκος Λίσβεργ, ὅστις ἦτο μέλος τῆς μιᾶς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς παραλήψεως τῶν ἵππων, καὶ ὅστις ἐξητάσθη ἐνόρκως. Ἐρωτᾶται: «Κατὰ τὴν διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου, ἡ ἐπιτροπὴ τῆς παραλαβῆς εἶχε τὸ δικαίωμα, δυνάμει τοῦ 12 ἄρθρου τοῦ συμφωνητικοῦ μεταξὺ τοῦ πωλητοῦ τῶν ἵππων καὶ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἱππωνείας, νὰ ἀποῤῥίψῃ πάντα ἵππον, ὃν ἤθελε κρίνει ἀκατάλληλον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν. Πῶς λοιπὸν σεῖς εἴπετε, ὅτι ἐκλήθητε νὰ βεβαιώσητε μόνον τὴν ταυτότητα τῶν ἵππων καὶ πᾶσαν βλάβην, ἣν τυχὸν εἶχον ὑποστῆ κατὰ τὸ διάστημα τῆς μεταφορᾶς;» Ἀπ. «Ἐντελῶς ἠγνόουν τὸ 12 ἄρθρον τοῦ συμβολαίου, ὁ δὲ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς μᾶς ἀνεκοίνωσεν, ὅτι δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ βεβαιώσωμεν τὴν ταυτότητα τῶν ἵππων. Τοῦτο εἶναι τοσούτῳ μᾶλλον βέβαιον, καθ’ ὅσον, δείξας εἰς τὸν πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς ἵππον ἔχοντα παλαιὰς ἐξοστώσεις καὶ ἄχρηστον διὰ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ἔλαβον παρ’ αὐτοῦ τὴν ἀπάντησιν, ὅτι δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐλέγξωμεν τὴν ἐπιτροπὴν τῆς ἱππωνείας.» Εἶναι ἆρά γε ἀνάγκη σχολίων ἐπὶ τοιούτων ἐνόρκων καταθέσεων; Οὐδεμία. Τὰ πράγματα λαλοῦσιν ἀφ’ ἑαυτῶν. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἔχω ἤδη τὸ δικαίωμα νὰ παρατηρήσω πρὸς τὸν κ. ἐξ Ὕδρας συνάδελφον, τὸν κ. Τσαμαδὸν, ὅτι ἔσπευσε πάρα πολὺ νὰ χαρακτηρίσῃ προχθὲς ὡς συκοφαντίαν τὰ ὑπ’ ἐμοῦ ἐν παρόδῳ κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς παρελθούσης Δευτέρας λεχθέντα, ὅτι οἱ κατὰ τὸ ἔτος 1890 ἀγορασθέντες ὑπὸ τῆς πρώην Κυβερνήσεως ἵπποι ἦσαν ἐν πολλοῖς ἄχρηστοι ἢ ἀκατάλληλοι διὰ τὸν στρατὸν, καὶ ὅτι ἡ τιμὴ τῶν 700 φράγκων χρυσῶν, εἰς ἣν ἠγοράσθησαν, ἦτο ὑπέρογκος. Λέγω «ἐν παρόδῳ», διότι, ὡς ἐνθυμεῖσθε, κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς παρελθούσης Δευτέρας δὲν ἐπρόκειτο περὶ ποιότητος ἵππων, ἀλλὰ περὶ τοῦ ἐκκρεμοῦς κατηγορητηρίου, ὅτε, λαβὼν ἀφορμὴν νὰ ὁμιλήσω περὶ παρανόμου διαθέσεως μέρους τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, εἶπον, μεταξὺ ἄλλων, καὶ ὅτι ἐκ τῶν χρημάτων τοῦ δανείου τούτου ἠγοράσθησαν καὶ ἵπποι, ὧν πολλοὶ εἶναι ἄχρηστοι ἢ ἀκατάλληλοι· ὑμῖν δὲ ἀπόκειται ἤδη νὰ ἐκτιμήσητε προσηκόντως τὸ θάῤῥος τοῦ κ. Τσαμαδοῦ, ὅστις συκοφαντικὰ ἀπεκάλεσε τὰ ὑπ’ ἐμοῦ λεχθέντα...

§46ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω αὔριον.

§47ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκόμη ἐπιμένει! Πῶς θὰ τὸ ἀποδείξητε; Πῶς θὰ πολεμήσητε τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐξελεγκτικῆς ἐπιτροπῆς καὶ τὰς ἐνόρκους καταθέσεις τόσων ἀνωτέρων καὶ κατωτέρων ἀξιωματικῶν καὶ τεσσάρων κτηνιάτρων; Φαίνεται, ὅτι ὁ κ. Τσαμαδὸς ἔχει σκοπὸν νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἐνεργήσαντος τὰς προεισαγωγικὰς ἀνακρίσεις συνταγματάρχου τοῦ πεζικοῦ κ. Γεωργίου Μαυρομιχάλη. Ἀληθῶς ὁ κ. Μαυρομιχάλης διὰ τῆς ἐκθέσεώς του πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον ἀποφαίνεται, ὅτι αἱ παθήσεις τῶν ἵππων δὲν προϋπῆρχον τῆς ἀγορᾶς, ἀλλ’ ὅτι προῆλθον ἐνταῦθα ἐκ τῆς κακῆς ἐνσταυλίσεως, περιπλέον δὲ, ἐκφράζων ἐνδοιασμοὺς περὶ τῶν ἐλλείψεων τῆς ἡλικίας καὶ τοῦ ἀναστήματος, συμπεραίνει ὅτι, καὶ ἂν τοιαῦται ἐλλείψεις ὑπάρχουν, δὲν πταίει διὰ τοῦτο ἡ ἐπιτροπὴ τῆς ἱππωνείας, ἀλλὰ ἡ κεντρικὴ ὑπηρεσία, δηλαδὴ ἡ πρώην Κυβέρνησις, ἥτις δὲν ἔδωκε καταλλήλους διαταγάς· δίδει δὲ μάλιστα ὁ κ. Μαυρομιχάλης ἐν τέλει τῆς ἐκθέσεώς του τὴν συμβουλήν, ὅπως ἐν τῷ μέλλοντι, πρὸς ἀποφυγὴν παρεξηγήσεων, ἐκδίδῃ ἡ κεντρικὴ ὑπηρεσία «διαταγὰς ὁριστικὰς, σαφεῖς καὶ μὴ ἐπιδεχομένας ἀμφισβήτησιν». Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Μαυρομιχάλη δὲν θὰ ὠφελήσῃ πολὺ τὸν κ. Τσαμαδόν.

§48ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Μὴ προδικάζετε. Δὲν ἠξεύρετε, τί θὰ ἐπικαλεσθῶ. Θὰ σᾶς τὸ εἴπω αὔριον.

§49ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τὸ ἴδωμεν, ἀλλὰ δὲν πιστεύω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρητε ἄλλο στήριγμα, πλὴν τῆς ἐκθέσεως τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, ὅστις, ἐνῷ, ὡς εἶπον, δὲν ἀρνεῖται ἐντελῶς τὰ γεγονότα, ἐκφράζει ἀφ’ ἑτέρου προσωπικὴν γνώμην, ἥτις στηρίζεται εἰς τὴν ἰδίαν του ἐκτίμησιν, καὶ ἥτις δὲν δύναται, ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ, νὰ κλονίσῃ τὸ κῦρος τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐξελεγκτικῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῶν ἐνόρκων καταθέσεων τόσων μαρτύρων, οἵτινες ἐπιθεώρησαν τοὺς ἵππους, καὶ τῶν ὁποίων ἡ ἀξιοπιστία καὶ αἱ εἰδικαὶ γνώσεις εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφιβολίας. Τοιαύτη, Κύριοι, ὑπῆρξεν ἡ ἄνευ ἀποδεδειγμένης ἀνάγκης προμήθεια ἵππων διὰ τὸν στρατὸν, προμήθεια, διὰ τὴν ὁποίαν ἡ πρώην Κυβέρνησις ἐπλήρωσεν ἐκ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης δεκαεννέα χιλιάδας καὶ διακοσίας ἐννενήκοντα δύο λίρας, ἤτοι τετρακοσίας ὀγδοήκοντα δύο χιλιάδας φράγκων χρυσῶν. Φαντασθῆτε, ποῖαι καὶ πόσαι ἄλλαι παραπλήσιαι καταβόθραι εὐρυτέρων διαστάσεων κατέπινον τὰ ἑκατομμύρια τῶν ἀβαστάκτων φόρων καὶ τῶν ἀτελευτήτων δανείων. Καὶ μήπως αὐτὴ μόνη ἡ προμήθεια ἐγένετο ἐκ τοῦ αὐτοῦ δανείου; Δράττονται πάσης εὐκαιρίας οἱ περὶ τὸν κ. πρώην Πρωθυπουργὸν νὰ χύνωσι τὴν χολήν των κατὰ τοῦ κ. Καραπάνου, ὡς ὑποβαλόντος δῆθεν εἰς τὴν Βουλὴν ψευδεῖς πίνακας. Ἀλλ’ ἰδοὺ ἔχω ἐδῶ (δεικνύει πίνακα) ἐπισήμους καὶ αὐθεντικὰς σημειώσεις, οὐχὶ πλέον τοῦ κ. Καραπάνου, ἀλλὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Κατὰ τὰς σημειώσεις ταύτας, οὐχὶ μόνον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἔκαμε προμηθείας τῆς τακτικῆς ὑπηρεσίας διὰ τοῦ δανείου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Βλέπω, ὅτι καὶ τοῦτο ἔλαβε δεκατρεῖς χιλιάδας ἐννεακοσίας ὀγδοήκοντα ἑπτὰ λίρας, ἤτοι τριακοσίας πεντήκοντα χιλιάδας φράγκων χρυσῶν. Ὁποίου εἴδους προμήθειαι εἶναι αἱ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, δὲν γνωρίζω. Ἐπιφυλάσσομαι νὰ ζητήσω πληροφορίας, ἵνα ἴδωμεν ἂν καὶ ἐδῶ ὑπολανθάνῃ ὀλιγωρία τῶν δημοσίων συμφερόντων, ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν φίλων τοῦ κόμματος.

§50ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ζητήσητε αὐτὰς τὰς πληροφορίας, καὶ πρὶν λάβητε ταύτας, νὰ μὴ κάμητε ὑπαινιγμοὺς, οἱ ὁποῖοι οὐδὲν ἕτερον ἀποδεικνύουσιν ἢ μόνον ὅτι δὲν ἐννοεῖτε περὶ τίνος πρόκειται. Ἐκ τῶν χρημάτων αὐτῶν, θὰ ἴδητε, ὅτι ἐπληρώθησαν προμήθειαι, αἱ ὁποῖαι ἀναγκαίως ἔπρεπε νὰ πληρωθῶσιν εἰς χρυσόν· ἐν ὅσῳ δὲ δὲν μᾶς ἀποδείξητε, ὅτι ἐν τοῖς νόμοις, ἢ τῷ σχετικῷ νόμῳ περὶ τοῦ δανείου, ὑπάρχει διάταξις, καθ’ ἣν τὰ χρήματα τοῦ δανείου αὐτοῦ ἔπρεπεν αὐτούσια νὰ χρησιμοποιηθῶσιν εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, εἶναι δύσκολον νὰ μᾶς πείσητε, ὅτι ἔπρεπε νὰ φέρωμεν τὰ χρήματα ἐκ Παρισίων εἰς Ἀθήνας, καὶ ἐξ Ἀθηνῶν νὰ ἀποστείλωμεν ἕτερα πρὸς πληρωμὴν τῶν διαφόρων ἀναγκῶν.

§51ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἐγίνετο πράγματι ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, οὐδεὶς θὰ ἠδύνατο νὰ κατηγορήσῃ τὴν πρώην Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ δυστυχῶς τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Θεοτόκη ῥηθέντα πολὺ ἀπέχουσι τῆς ἀληθείας. Οὔτε ἐν τῇ ἀνακριτικῇ ἐπιτροπῇ, οὔτε ἐνταῦθα προέκυψέ ποτε, ὅτι ἀντὶ τοῦ λαμβανομένου ἐκ τῶν δανείων χρυσοῦ κατετίθετο εἰς τὰς Τραπέζας, ἢ ὁπωσδήποτε ἐφυλάσσετο, τὸ ἰσότιμον εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἵνα χρησιμεύσῃ πρὸς τοὺς ὑπὸ τῶν νόμων ὡρισμένους σκοπούς. Ἐδῶ στηρίζεται ἡ κατηγορία. Τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ καὶ ἡ περὶ τὴν διαχείρισιν τακτικὴ τῆς πρώην Κυβερνήσεως, καὶ εἰς αὐτὴν ὀφείλεται ἡ σημερινὴ ἡμῶν κατάστασις. Ἔχουσι δὲ δίκαιον οἱ ὑπαίτιοι νὰ ὑποκρίνωνται, ὅτι θεωροῦσι τὰ ὑπ’ ἐμοῦ λεγόμενα ὡς ἀνακριβῆ, διότι ἡ παραδοχὴ αὐτῶν ἤθελεν εἶσθαι ἡ αὐτοκαταδίκη των (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Αὐτή, ναί, αὐτὴ ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ μᾶς ἔφερεν εἰς τὸ κρίσιμον σημεῖον, εἰς ὃ διατελοῦμεν· ἐνῷ δὲ προσάγομεν αὐθεντικὰς καὶ ἀναμφισβητήτους περὶ τούτου ἀποδείξεις, ἔχουσιν ἀκόμη τὸ θάῤῥος νὰ μᾶς λέγωσι: «φύγετε σεῖς, διὰ νὰ ἔλθωμεν ἡμεῖς, νὰ διορθώσωμεν τὰ οἰκονομικά!» (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§52ΣΑΚΚΗΣ. Ἂς τολμήσωσι τὰ παλαιά των, καὶ θὰ ἴδωσιν, ὅτι θὰ πληρώσωσι καὶ διὰ τοῦ αἵματός των τὴν αὐθάδειαν!

§53ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. «Δὲν εἶσθε σεῖς ἱκανοὶ, μᾶς λέγουσι, νὰ διευθύνητε, διότι δὲν ἔχετε τὴν ἱκανότητα νὰ παραστήσητε εἰς τὸν ἔξω κόσμον τῶν κεφαλαίων ψευδῶς, ὅτι τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα λαμβάνομεν, τὰ χρησιμοποιοῦμεν πρὸς τοὺς σκοποὺς, πρὸς οὓς προωρίσθησαν, καὶ ἐπειδὴ στερεῖσθε τοιαύτης ἱκανότητος, φύγετε νὰ ἔλθωμεν ἡμεῖς!» (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Ἐνταῦθα κεῖται ἡ ἱκανότης τῶν ἐπὶ 8 ἔτη κυβερνησάντων τὸν τόπον. Μαίνονται κατὰ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἀποκαλοῦσι ψευδεῖς τοὺς πίνακάς του. Διατί; Διότι ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ, ὡς εἶχε καθῆκον, τὴν ἀληθῆ τοῦ τόπου οἰκονομικὴν κατάστασιν. «Τίνες εἶσθε σεῖς, οἵτινες ἤλθετε νὰ διοικήσητε; Δὲν βλέπετε, ὅτι ὑπήρξατε ἡ ἀφορμὴ νὰ ὑπερτιμηθῇ ὁ χρυσὸς καὶ νὰ ὑποτιμηθῶσι τὰ χρεώγραφα;» Αὐτὰ μᾶς λέγουν καθ’ ἑκάστην. Ἀλλὰ ποία, ἐρωτῶ, ποία πρᾶξις τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως συνετέλεσεν εἰς τοῦτο; Ἡ ἀπόκρισίς των εἶναι, ὅτι δὲν ἐστάθη ἱκανὴ νὰ συνομολογήσῃ δάνειον. Ἀκούετε; Ἀφοῦ παρεσκεύασαν τοιαύτην ἀξιοθρήνητον κατάστασιν διὰ τῆς ἀτασθάλου διαχειρίσεως τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας, ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ ζήσωμεν ἄνευ δανείου, ἔρχονται μὲ ἀνεξήγητον τόλμην καὶ καταλογίζουν αὐτὴν εἰς βάρος ἡμῶν! Καὶ ἀπειλοῦν τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἀπειλοῦν τὴν πλειονοψηφίαν! Ἀλλὰ ποῦ στηρίζουν τὰς ἀπειλάς των; Ἐπισείουσι καθ’ ἡμῶν τὴν χρηματιστικὴν κρίσιν, ἧς εἶναι οἱ ἐργάται· ἀλλ’ ἂς μάθωσιν, ὅτι δὲν δύνανται ἀτιμωρητεὶ διὰ χρηματιστικῶν σκευωριῶν ν’ ἀναβιβάζωσι καὶ καταβιβάζωσι Κυβερνήσεις. Καὶ ἐπειδὴ περὶ τούτου ὁ λόγος, νομίζω ὅτι ἔχω οὐ μόνον δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ καθῆκον,—διότι ὑποστηρίζω διὰ τῆς ψήφου μου τὴν Κυβέρνησιν,—νὰ ἐκφέρω μετὰ παῤῥησίας γνώμην, ἣν, εἶμαι βέβαιος, ὅτι συμμερίζονται πάντες οἱ ὁμόφρονες συνάδελφοι. Ἐννοῶ δηλαδὴ καὶ τὴν νομιμοφροσύνην καὶ τὴν συντηρητικότητα, καὶ τὰς θεωρῶ ἀρετὰς διὰ πάντα πολιτευτὴν, πρὸ πάντων δὲ διὰ τὰς Κυβερνήσεις, ἀλλὰ καὶ ἡ συντηρητικότης καὶ ἡ νομιμοφροσύνη ἔχουσιν ὅρια. Πέραν τῶν ὁρίων τούτων ἄρχεται ἡ συγκατάβασις καὶ ἐπιείκεια, ἄρχονται οἱ ἐνδοιασμοὶ, αἱ ταλαντεύσεις, τὸ ἀναποφάσιστον καὶ οἱ ὑπερβολικοὶ ἐκεῖνοι καὶ ἀνεξήγητοι δι’ ἐμὲ φόβοι τῶν λεγομένων παρεξηγήσεων. Ὅταν δ’ ἓν πολιτικὸν κόμμα ὠθῇ τὴν συντηρητικότητα καὶ νομιμοφροσύνην πέραν τῶν ἐνδεδειγμένων ὁρίων, δύναμαι ἀσφαλῶς νὰ εἴπω, ὅτι τὸ κόμμα ἐκεῖνο ῥέπει εἰς αὐτοκτονίαν, ἡ τοιαύτη δὲ στάσις ἐκθέτει τοὺς συγκροτοῦντας αὐτὸ εἰς μεγίστην ἀπέναντι τοῦ τόπου ἠθικὴν εὐθύνην. (Εὖγε! ἐκ δεξιῶν, χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§54ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν θὰ ἀφήσητε τοὺς πίνακας;

§55ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνήκουσιν εἰς τὴν ἀνακριτικὴν ἐπιτροπήν. Θέλετε νὰ τοὺς ἀφήσω;

§56ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως· διότι ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι πολὺ ἄτοπον νὰ ἔρχηται ἕκαστος ἐπὶ τοῦ βήματος, νὰ ἔρχησθε ὑμεῖς, νὰ ἔρχηται ὁ κ. Σιμόπουλος, νὰ ἐπιδεικνύῃ πίνακας, νὰ ἀναφέρηται εἰς αὐτοὺς, καὶ ἔπειτα, ἀπερχόμενος, νὰ ἀποφέρῃ αὐτοὺς μεθ’ ἑαυτοῦ.

§57ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἠρνήθην νὰ τοὺς καταθέσω.

§58ΠΕΡΡΟΣ. Νὰ τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσι.

§59ΣΧΙΝΑΣ. Προχθὲς ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ νὰ τυπωθῶσιν οἱ πίνακες τοῦ κ. Σιμοπούλου, ἀλλὰ μέχρι σήμερον δὲν τοὺς εἴδομεν.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν κατετέθησαν. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν, ἀποφασίζει νὰ τυπωθῶσιν οἱ ὑπὸ τοῦ κ. Παπαγιαννακοπούλου κατατεθέντες πίνακες;

§61ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, σελ. 166–173).

§63ΔΑΓΡΕΣ. Ὁ τελευταῖον ἀγορεύσας ἀξιεπαίνως ἔφερεν ἓν ζήτημα περὶ Χρηματιστηρίου. Ἐπειδὴ κατ’ αὐτὰς μέγας ἀγὼν διεξάγεται ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ, τὸ ὁποῖον, κατὰ τὴν ἰδέαν πολλῶν, ἀπὸ Χρηματιστηρίου μετεσχηματίσθη εἰς πολιτικὸν πρακτορεῖον, καὶ ἐπειδὴ, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, οὐδεὶς κανονισμὸς περὶ τῆς λειτουργίας αὐτοῦ ὑπάρχει, θὰ παρακαλέσω τὸν ἁρμόδιον κ. Ὑπουργὸν νὰ μᾶς ὑποβάλῃ τὸν κανονισμὸν τοῦ Χρηματιστηρίου, καὶ μίαν ἔκθεσιν τοῦ κ. Νομάρχου Ἀττικῆς περὶ τῆς λειτουργίας αὐτοῦ.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἐπερώτησις τοῦ βουλευτοῦ Κυκλάδων κ. Ἀργυροπούλου πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, δι’ ἧς αἰτεῖται τὴν κατάθεσιν διαφόρων ἐγγράφων. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους κατὰ τὸ 1892. Ὁ κ. Σιμόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§65ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτε κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν ἐποιησάμην μνείαν τῶν πινάκων, τοὺς ὁποίους παρεσκεύασα, εἶχον τοὺς πίνακας πρὸς κατάθεσιν ἑτοίμους· ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἠξίωσε, πρὶν κατατεθῶσι, νὰ ὑπογραφῶσι παρ’ ἐμοῦ· ἐπειδὴ δὲ ἡ συνεδρίασις ἔληξεν εὐθὺς, ὡς κατῆλθον τοῦ βήματος, βεβαίως δὲν ὑπῆρχεν ὁ ὑλικὸς χρόνος πρὸς ὑπογραφὴν ἑκάστου τῶν πινάκων τούτων. Οὗτος εἶναι ὁ μόνος λόγος, οὗ ἕνεκεν δὲν κατετέθησαν οἱ πίνακες ἀπὸ τῆς προχθὲς εἰς τὸ Προεδρεῖον. Τοὺς πίνακας τούτους ἔχω καὶ νῦν μετ’ ἐμοῦ καὶ θέλω καταθέσει αὐτοὺς, εὐθὺς ὡς περατωθῇ ἡ ἀγόρευσίς μου σήμερον. Ἐπειδὴ ὅμως ὑποθέτω, ὅτι, παρεσκευασμένη ἦτο ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος Βουλευτοῦ, ὑπολαβόντος, καὶ εὐλόγως, ὅτι ὅσα ἐξέθηκα, ὑμῖν προχθὲς καὶ ὅσα ἐβεβαιοῦντο διὰ τῶν ὁποίων ἡτοίμασα πινάκων, ἤλεγχον τὸ ὑπ’ αὐτοῦ ὑποστηριχθὲν κατηγορητήριον κατὰ τῶν πρώην Ὑπουργῶν ὡς ἀβάσιμον καὶ ὡς αὐτόχρημα συκοφαντικὸν, ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο διὰ τῆς καταθέσεως ἑνὸς τῶν πολλῶν πινάκων, τοὺς ὁποίους τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἀπέστειλεν εἰς τὴν ἀνακριτικὴν ἐπιτροπὴν, νὰ παραστήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶχε δίκαιον, ὑποστηρίξας, ὅτι τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης ἐγένετο χρῆσις ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως πρὸς σκοποὺς ἄλλους ἢ τοὺς ἐν τῷ οἰκείῳ νόμῳ ἀναγραφέντας. Καὶ ἐλέχθη ὑπ’ αὐτοῦ, ὅτι, ἂν ἀναγνώσητε τὰς ἐκθέσεις τοῦ Ὑπουργείου περὶ τῆς χρήσεως τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, θέλετε ἴδει, ὅτι πᾶν ἄλλο ἐγένετο ἐν τῇ χρησιμοποιήσει τοῦ δανείου ἢ ἡ διάθεσις αὐτοῦ πρὸς ὃν σκοπὸν προώρισται. Προσέθηκε μάλιστα ὁ προαγορεύσας, ὅτι κατὰ τὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον ἐκράτει εἰς χεῖρας, δέκα ἑπτὰ ὅλα ἑκατομμύρια διετέθησαν εἰς πληρωμὴν ἐντόκων γραμματίων. Ἐνόμισε μάλιστα πρὸς στιγμὴν, ὅτι, τοιαύτας εἰς τὴν Βουλὴν γνωρίζων πληροφορίας ἠδύνατο νὰ συναρπάσῃ τὰς ἐντυπώσεις ὑμῶν καὶ τοῦ ἀκροατηρίου, ἠδύνατο νὰ σᾶς πείσῃ, ὅτι ὄντως ἡ χρῆσις τοῦ δανείου τούτου ἐγένετο παρὰ τὸν προορισμόν του. Ὤφειλεν ὅμως ὁ προαγορεύσας νὰ ἔχῃ τὴν ὑπομονὴν νὰ ἀναγνώσῃ τοὺς πίνακας, οἵτινες μετ’ ὀλίγον κατατεθήσονται ὑπ’ ἐμοῦ εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς. Εἰς αὐτοὺς ἤθελεν ἴδει, ὅτι ὄντως ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης διετέθησαν προχείρως δέκα ἑπτὰ περίπου ἑκατομμύρια εἰς πληρωμὴν ἐντόκων γραμματίων, ἤτοι προσωρινῶν δανείων, ἀλλ’ ἤθελε συγχρόνως βεβαιωθῆ ἐκ τῶν ἄλλων καταστάσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι τὰ δέκα ἑπτὰ ταῦτα ἑκατομμύρια ἐχρησιμοποιήθησαν πρὸς ἐξόφλησιν προγενεστέρων δανείων. Τὰ ἔντοκα ταῦτα γραμμάτια εἶχον τῷ ὄντι ἐκδοθῆ παρὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1889 καὶ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1890, πρὸς προμήθειαν μεταλλικοῦ νομίσματος, τὸ ὁποῖον ἐχρησιμοποιήθη πρὸς πληρωμὴν προηγουμένων δανείων καὶ τοκοχρεωλύτρων. Ἴσον ὅμως ποσὸν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἐχρησιμοποιήθη ταὐτοχρόνως εἰς ἐξόφλησιν προγενεστέρων δανείων. Ὁ προαγορεύσας ὤφειλε νὰ μὴ ἀποσπάσῃ ἐκ τοῦ φακέλλου, τοῦ περιέχοντος τοὺς ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἀποσταλέντας εἰς τὴν ἀνακριτικὴν ἐπιτροπὴν πίνακας, ἕνα καὶ μόνον πίνακα, τὸν ὁποῖον ἐντεῦθεν ἐπεδείκνυε πρὸς τὴν Βουλήν....

§66ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἦναι καὶ ἄλλοι πίνακες, νὰ τυπωθῶσιν ὅλοι.

§67ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν ἀρχῇ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου ἀπεστάλησαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν πέντε, εἷς διὰ τῆς χρῆσιν τοῦ δανείου τῶν 135,000,000, ὁ δεύτερος διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ δανείου τῶν 15,000,000, ὁ τρίτος διὰ τὴν χρῆσιν τῶν λιρῶν 1,200,000, ὁ τέταρτος διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ δανείου τῶν λιρῶν 5,000,000, καὶ ὁ πέμπτος διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης ἐκ φράγκων 40,050,000.

§68ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τοιούτους πίνακας εἶχεν ὑποβάλει καὶ ὁ πρώην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν.

§69ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ὑποβληθέντες ὑπὸ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον πίνακες δὲν εἶχον τὸν χαρακτῆρα τοῦτον· ἦσαν πίνακες γενικῆς ληψοδοσίας τοῦ Κράτους, ἦσαν πίνακες συνταχθέντες ὑπὸ ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν συνέστησεν ὁ πρώην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, πίνακες, διὰ τῶν ὁποίων ὁ πρώην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν προὐτίθετο ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι πᾶν ὅ,τι ὡς ἀντιπολιτευόμενος ἔλεγε περὶ ἐλλειμμάτων κατὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἦτο ἀληθές....

§70ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Προετιθέμην νὰ ἀποδείξω τὴν ἀληθῆ κατάστασιν τῶν πραγμάτων. Ἐὰν δὲ ἡ ἀληθὴς κατάστασις τῶν πραγμάτων συνεφώνει μὲ ὅσα ἐγὼ ἔλεγον ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, καὶ ὄχι μὲ ὅσα ὑμεῖς ἐλέγετε ἐν τῇ Κυβερνήσει, τοῦτο δὲν ἦτο πταῖσμα ἰδικόν μου. Σᾶς βεβαιῶ, καὶ βεβαιῶ τὴν Βουλὴν πᾶσαν, ὅτι, ὅσα ἐκτίθενται ἐν τῷ πίνακι ἐκείνῳ, εἶναι ἀκριβῆ.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ἐγὼ βεβαιῶ πάντα, ὅτι πάντα, ὅσα περιλαμβάνονται ἐν τῷ πίνακι ἐκείνῳ, εἶναι ψευδῆ.

§72ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑμεῖς δύνασθε νὰ λέγητε ὅ,τι θέλετε. Τοῦτο δὲν μεταβάλλει τὴν οὐσίαν τοῦ πίνακος. Ὁ πίναξ αὐτὸς ἰδοὺ τί λέγει. Ἀπαριθμῶν τὰς διαφόρους πληρωμὰς τῶν δανείων, τὰς ὁποίας θὰ ἴδωμεν, ἐὰν θελήσωσι νὰ εἴπωσιν, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβεῖς, ἀπαριθμῶν 170 ἑκατομμύρια περίπου, πληρωθέντα ὡσαύτως διὰ δανείων εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ δι’ ἀποζημιώσεις σιδηροδρόμων, ἀφίνει ἓν ὑπόλοιπον 55,790,000 φράγκων, τὸ ὁποῖον χαρακτηρίζει ὡς ἑξῆς· «ὑπόλοιπον εἰς ἄλλας ἀνάγκας δαπανηθὲν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἐκ μόνων τῶν παγίων καὶ χρεωλυτικῶν δανείων καὶ μὴ συνυπολογιζομένων τῶν προσωρινῶν». Ἐὰν τὰ 55 ταῦτα ἑκατομμύρια δὲν τὰ ἐδαπανήσατε εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ τὰ ἐκρύψατέ που, τότε εἶμαι ὑπόχρεως νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ἐγὼ ἐπλανήθην. Ἐφ’ ὅσον ὅμως δὲν ἀποδεικνύετε τοῦτο, δὲν δύνασθε νὰ προσβάλητε τὴν ἀκρίβειαν τοῦ πίνακος. Τίνες δ’ εἰσὶν αἱ ἄλλαι ἀνάγκαι τοῦ Δημοσίου; Τοῦτο δὲν θὰ εὕρητε εἰς τὸν πίνακα τοῦτον· θὰ τὸ εὕρητε εἰς τοὺς ἄλλους πίνακας, τοὺς φέροντας ἐπιγραφήν: «Περιληπτικαὶ καταστάσεις». Εἰς τί λοιπὸν σᾶς ἐσυκοφάντησεν ὁ πίναξ οὗτος; Ποῦ εἶναι τὸ ψεῦδος, τὸ ὁποῖον ἐπαναλαμβάνετε τοσάκις; Ὁ πίναξ οὗτος εἶναι ἁπλούστατος, καὶ εἶναι καθ’ ὅλα ἀκριβής.

§73ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι 55 ἑκατομμύρια δὲν τὰ δικαιολογεῖ παντάπασι.

§74ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὰ 55 ἑκατομμύρια τὰ δικαιολογεῖ ὁ πίναξ ὁ ἄλλος.

§75ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἔπρεπεν αὐτὸς νὰ παραπέμπῃ εἰς τοὺς ἄλλους.

§76ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τί νὰ σᾶς κάμω, ἀφοῦ δὲν θέλετε νὰ ἐννοήσητε τοὺς συγχρόνως ὑποβληθέντας πίνακας, ἀλλὰ ζητεῖτε ἐν αὐτοῖς ἄγκυραν σωτηρίας! Ἀναγνώσατε τοὺς πίνακας τούτους, ἴδετε, τί περιέχουσι, καὶ ὅταν ἴδητε, τί περιέχουσι, τότε ὁμιλήσατε: Περιέχουσι δὲ ἁπλούστατα, ὅτι ἐδαπανήθησαν εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους 55 ἑκατομμύρια, καὶ διὰ νὰ ἀναιρέσῃ τοῦτο ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ἐπὶ τέσσαρας ἤδη συνεδριάσεις ἀπασχολοῦσι τὴν Βουλήν.

§77ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης συνάδελφος ὑπέλαβεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ μὲ διακόψῃ, ἵνα ἰσχυρισθῇ, ὅτι οἱ ὑπ’ αὐτοῦ ὑποβληθέντες πίνακες παρίστων τὴν ἀληθῆ τοῦ Κράτους οἰκονομικὴν κατάστασιν. Ἐλησμόνησεν ὅμως, ὅτι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν βουλευτικὴν σύνοδον κατὰ τὴν γενικὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1891 συζήτησιν, καὶ εἰδικώτερον ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ κατηγορητηρίου, ἀπέδειξα, ὅτι οἱ πίνακες οὗτοι εἶναι συνονθύλευμα ἀριθμῶν, οἵτινες δὲν ἀντεγράφησαν ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων, καὶ προέδιδον μόνον τὴν ὁποίαν ὁ πρώην Ὑπουργὸς ἠσθάνετο ἐπιθυμίαν, νὰ παραστήσῃ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν ὡς χρησιμοποιήσασαν εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ἤτοι εἰς ἐλλείμματα, τὸ μικρὸν ποσὸν 56,000,000. Ἠναγκάσθην τότε νὰ συντάξω πίνακας ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀριθμῶν, τῶν ἀναγραφομένων εἰς αὐτὰς ταύτας τὰς καταστάσεις, τὰς ὑπὸ τοῦ ἰδίου Ὑπουργοῦ κατατεθείσας εἰς τὴν Βουλήν, καὶ νὰ καταθέσω αὐτοὺς εἰς τὴν Βουλήν. Τότε ἐπανειλημμένως τὸν προεκάλεσα νὰ ἀπαντήσῃ, καὶ ὅμως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐσιώπησεν· ἐσιώπησε δὲ καὶ κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1891 καὶ κατὰ τὴν εἰδικὴν ἐπὶ τοῦ κατηγορητηρίου συζήτησιν. Ἀφ’ ἧς κατέθηκα τοὺς πίνακας τούτους, ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἐτήρησεν ἄκραν σιγήν, διότι δὲν ἠδύνατο ν’ ἀμφισβητήσῃ οὐδένα τῶν ἐν τοῖς πίναξι τούτοις ἀριθμῶν, οὐδὲ τὸ ἐξαγόμενον αὐτῶν. Ἀλλ’ ὁ διαῤῥεύσας ἔκτοτε χρόνος παρέσχεν αὐτῷ τὸ φαινόμενον σήμερον θάῤῥος, νὰ ἰσχυρίζηται, ὅτι οἱ πίνακες, τοὺς ὁποίους κατέθηκεν, εἶναι ἀκριβεῖς· παρέλειψεν ὅμως νὰ ἔλθῃ ἐνταῦθα καὶ ἀποδείξῃ τοῦτο. Ἐγὼ ἀπέδειξα, δι’ ἀριθμῶν, ὅτι ἡ κατάστασις, τὴν ὁποίαν ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλήν, ἦτο ἐσφαλμένη προφανῶς, διότι εἰς μὲν τὰς εἰσπράξεις ἀνέγραφεν αὐθαιρέτως ποσὰ ἀνώτερα τῶν πράγματι εἰσπραχθέντων, εἰς δὲ τὴν διάθεσιν τοῦ προϊόντος τῶν δανείων παρέλειπε γενομένας πληρωμὰς ἀναμφισβητήτους· ἐγὼ κατέταξα μεθοδικῶς τοὺς ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων ἐξηγμένους ἀριθμοὺς, ὁ δὲ πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς οὕτως ἀνωμάλως καὶ συγκεχυμένως τοὺς ἀνέγραψεν, ὥστε νὰ προκύπτωσι συμπεράσματα ἐσφαλμένα. Ἔλεγεν ἐντεῦθεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος Βουλευτής: «Δὲν βλέπετε, ὅτι ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης διέθηκεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις 30,000,000 εἰς πληρωμὴν τοκοχρεωλύτρων, ἀγορὰν κτηνῶν καὶ προμηθείας ναυτικάς;» Τὸν ἰσχυρισμόν του δὲ τοῦτον ὑπεστήριξε διὰ μιᾶς καταστάσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν· εἰς χεῖράς του ὅμως εἶχεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας καὶ ἄλλας καταστάσεις τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἀποσταλείσας ἐπίσης εἰς τὴν ἀνακριτικὴν ἐπιτροπήν, ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται, ὅτι ἐξωφλήθησαν τὰ δάνεια τῶν 25,000,000 τῶν 4,000,000, τῶν 26,000,000, τῶν 10,000,000 καὶ τὸ δάνειον τῆς ὁδοποιΐας. Ἐγίνωσκεν ἐκ τῶν καταστάσεων ἐκείνων, ὅτι πρὸς ἐξόφλησιν τῶν δανείων τῶν 25,000,000 καὶ 4,000,000 ἐπληρώθησαν ἐκ τοῦ προϊόντος τῶν τελευταίων δανείων δραχμαὶ 18,681,230, διὰ τὸ μὴ παγιωθὲν μέρος τῶν δανείων τῶν 26,000,000 καὶ 10,000,0000 ἐπληρώθησαν δραχμαὶ 8,816,928, καὶ πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιΐας ἐπληρώθησαν δραχμαὶ 16,000,000. Καὶ ὅμως ὁ ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος Βουλευτὴς ἔλεγεν ἐντεῦθεν: «Ποῦ βλέπετε διατεθειμένα τὰ χρήματα, τὰ προελθόντα ἐκ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης;» Νομίζω, Κύριοι, ὅτι τὸ ἐπεισόδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον παρεσκευάσθη πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἐξαλείψῃ τὴν ἐντύπωσιν, τὴν παραχθεῖσαν ὑπὸ τῶν πινάκων, τοὺς ὁποίους προχθὲς κατέθηκα καὶ ἀνέπτυξα ἐντεῦθεν, δὲν ὠφέλησε τοὺς ἐπινοήσαντας αὐτό· ὅταν δὲ οἱ πίνακες οὗτοι τυπωθῶσι καὶ μελετηθῶσι παρ’ ὑμῶν, πάντες θέλετε μάθει, πῶς ἔχουσι τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, πάντες θέλετε πεισθῆ, ὅτι ἡ ἀλήθεια δὲν δύναται ν’ ἀποκρυβῇ, διότι ὑπ’ αὐτῶν τῶν πινάκων, τῶν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὴν ἀνακριτικὴν ἐπιτροπὴν ἀποσταλέντων, ἀποδεικνύεται, ὅτι ὅλον τὸ προϊὸν τῶν δανείων ἐχρησιμοποιήθη πρὸς τοὺς σκοπούς, πρὸς τοὺς ὁποίους προωρίσθησαν τὰ δάνεια ταῦτα. Μίαν ἀκόμη πληροφορίαν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ μεταδώσω εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῇ ἀπορίᾳ, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσηνίας Βουλευτής, ἂν ὑπάρχωσι καὶ ἄλλοι πίνακες, ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἀποσταλέντες εἰς τὴν ἀνακριτικὴν ἐπιτροπήν. Πληροφορῶ δὲ καὶ αὐτὸν καὶ τὴν Βουλὴν, ὅτι πλὴν τῶν πρώτων πέντε πινάκων, περὶ ὧν ἐποιησάμην ἤδη μνείαν, εἰς τὴν ἀνακριτικὴν ἐπιτροπὴν ἀπεστάλησαν βραδύτερον, κατ’ αἴτησιν τῆς αὐτῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἄλλοι πέντε πίνακες, ἐν ὅλῳ δέκα πίνακες. Ἐὰν δὲ νομίζωσί τινες, ὅτι, διὰ νὰ ἐπιχυθῇ ἄπλετον φῶς ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, πρέπει συγχρόνως πάντα τὰ ἔγγραφα νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψιν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ὡς ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς παρετήρησε πολὺ εὐλόγως, νομίζω ἀναγκαῖον νὰ τυπωθῶσι καὶ οἱ 10 πίνακες, οἱ εἰς τὴν ἀνακριτικὴν ἐπιτροπὴν ἀποσταλέντες ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ οἱ πέντε πίνακες, τοὺς ὁποίους ἐγὼ καταθέτω· διότι οὕτως εἶναι δυνατὸν εἰς πάντα γινώσκοντα ν’ ἀναγινώσκῃ τοὺς ἀριθμοὺς, εἰς πάντα θέλοντα νὰ μάθῃ τὴν ἀλήθειαν, νὰ μορφώσῃ ὀρθὴν γνώμην.

§78ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τυπωθῶσιν ὅλοι οἱ πίνακες.

§79ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ κατατεθῶσι καὶ οἱ ἄλλοι πίνακες.

§80ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ δὲ περὶ πινάκων ὁ λόγος, καὶ ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν μὲ προεκάλεσε νὰ ὑπογράψω τοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους κατέθηκα, τὸν προκαλῶ ἐπίσης νὰ ὑπογράψῃ καὶ οὗτος τοὺς πίνακας, τοὺς ὑπ’ αὐτοῦ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἀποσταλέντας.

§81ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει τὸ ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν, δι’ οὗ συνωδεύθησαν οἱ πίνακες.

§82ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀρκεῖ· διότι καὶ ἐγὼ ἐξήγησα ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὅτι ἐγὼ κατήρτισα τοὺς πίνακας, καὶ ὅμως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπέμεινε νὰ ὑπογράψω αὐτούς.

§83ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο ἀπαιτεῖ ἡ τάξις.

§84ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν λοιπὸν θέλητε νὰ ἦναι πλήρης ἡ ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἐνέργεια τῆς Βουλῆς, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην νὰ ὑπογράψῃ καὶ αὐτὸς τοὺς πίνακας, τοὺς ὑπ’ αὐτοῦ εἰς τὴν ἀνακριτικὴν ἐπιτροπὴν ἀποσταλέντας, ὅπως οὕτω τεθῇ ἐκποδὼν πᾶς ἐνδοιασμὸς περὶ τῆς ἀξιωματικῆς προελεύσεως τῶν πινάκων αὐτῶν.

§85ΔΑΓΡΕΣ. Ἀμφισβητεῖτε ἢ ἀρνεῖσθε, ὅτι τὰ 55 τόσα ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα περιγράφει ἡ ἔκθεσις τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ κ. Καραπάνου, ἐδαπανήθησαν δι’ ἄλλας ἀνάγκας; Ἀρνεῖσθε αὐτὸ, ἢ πῶς τὸ δικαιολογεῖτε; (ἱλαρότης).

§86ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τὰς καταστάσεις, αἱ ὁποῖαι εἰς τὴν Βουλὴν κατετέθησαν ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὑπὸ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀπὸ τοὺς ἀριθμούς, τοὺς ἐν ταῖς καταστάσεσι ταύταις ἀναγεγραμμένους, ἠρύσθην καὶ συνέταξα τοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους κατέθηκα εἰς τὴν Βουλὴν. Ἐκ τῶν ἰδίων ἔργων αὐτῶν τῶν Ὑπουργῶν ἀποδεικνύεται οὐ μόνον, ὅτι δὲν ἐξητμίσθησαν τὰ 56,000,000, ἀλλ’ οὐδὲ λεπτὸν ἐκ τοῦ ὅλου ποσοῦ τοῦ προϊόντος τῶν δανείων διετέθη ἄλλως ἢ πρὸς οὓς σκοποὺς οἱ νόμοι τῶν δανείων τούτων προώρισαν. Μετὰ τὴν παρέκβασιν, ἣν προεκάλεσεν ἡ πρόωρος καὶ ἄτοπος εἰς τὸ θέμα ἀνάμιξις τοῦ ἐξ Ἀχαΐας ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, ἐπανέρχομαι εἰς τὴν σειρὰν τῆς ἀγορεύσεώς μου, τῆς διακοπείσης κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν. Κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν ἐγνώρισα εἰς τὴν Βουλὴν τὰς μελέτας καὶ παρατηρήσεις μου ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τοῦ ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς ὑπάρχοντος, τοῦ ἀρξαμένου ἔτους 1892. Κατὰ τὰς παρατηρήσεις μου ἐκείνας, ἡ χρῆσις τοῦ 1892, ὑφ’ ἃς συνθήκας σήμερον διατελοῦμεν, θέλει βεβαίως ἀναδείξει ἔλλειμμα τοὐλάχιστον 26,000,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ βεβαίως δύναται νὰ προβληθῇ εἰς ἐμὲ τὸ ἐρώτημα, πῶς, ἀφοῦ ἰσχυρίσθην ἐν αὐτῇ ταύτῃ τῇ ἀγορεύσει μου, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1892 εἶναι ἀντίγραφον τῶν προϋπολογισμῶν, τοὺς ὁποίους κατὰ τὰ παρελθόντα 4 ἔτη ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἔλαβεν ἐψηφισμένους ὑπ’ αὐτῆς ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, πῶς, ἀφοῦ ἰσχυρίσθην, ὅτι αἱ τῶν παρελθόντων ἐτῶν χρήσεις οὐδὲν κατέλιπον ἔλλειμμα, πῶς νῦν παραδέχομαι ὡς ἐνδεχόμενον ἔλλειμμα 26,000,000 ἐν τῇ χρήσει τοῦ 1892; Τὸ ἐρώτημα τοῦτο εὑρίσκω λίαν εὔλογον, τούτου δ’ ἕνεκεν ὑπολαμβάνω ὡς ἐπιβαλλόμενον εἰς ἐμὲ τὸ καθῆκον νὰ παράσχω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἀναγκαίας ἐξηγήσεις περὶ τοῦ λόγου, οὗ ἕνεκεν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1892 θ’ ἀναδείξῃ ἔλλειμμα 26,000,000, ἐν ᾧ πράγματι ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς, ἐκ τῶν ὁποίων οὗτος ἀντεγράφη, τοιοῦτον ἔλλειμμα κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν δὲν ἀνεδείχθη. Ἐὰν ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος τοῦ 1892 συνετάσσετο ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας ἡ πορεία ἀνεκόπη κατὰ τὴν 14 Ὀκτωβρίου 1890, βεβαίως δὲν ἠθέλομεν ἔχει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τούτῳ τοὺς αὐτοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους ἀναγράφει ὁ ὑπὸ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβληθείς. Δὲν ἠθέλομεν ἔχει πρωτίστως δαπάνας τινὰς, τῶν ὁποίων, ὡς γινώσκετε, τὴν πρωτοβουλίαν ἔχει ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Δὲν ἠθέλομεν ἔχει τὴν πίστωσιν, τὴν ἀναφερομένην εἰς τὴν ἀνασύστασιν τῶν ἐπαρχείων. Δὲν ἠθέλομεν ἔχει τὴν πίστωσιν, τὴν ἀναφερομένην εἰς τὰς ἀτμοτελωνίδας. Δὲν ἠθέλομεν ἔχει τὴν γενομένην αὔξησιν καὶ προσθήκην εἰς τοὺς μισθοὺς τῶν ἀρεοπαγιτῶν καὶ τῶν ἐφετῶν. Δὲν ἠθέλομεν ἔχει τὴν ὑπὸ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως δημιουργηθεῖσαν χορηγίαν ὑπὲρ τοῦ Μεσημβρινοῦ Πρακτορείου. Δὲν ἠθέλομεν ἔχει προσθήκην, ὑπὸ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως γενομένην, ἐκ 300,000 περίπου διὰ κτίρια, ἀποξηράνσεις λιμνῶν κτλ. Ἤτοι δὲν ἠθέλομεν ἔχει πίστωσιν 1,000,000, ἡ ὁποία ἀναγράφεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1892, καὶ ἡ ὁποία, ἐὰν προέκειτο τὸν προϋπολογισμὸν τοῦτον νὰ καταρτίσῃ καὶ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, βεβαίως δὲν ἤθελεν ἀναγράφεσθαι ἐν αὐτῷ. Οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοὶ, προκειμένου νὰ ὑπολογίσωσι καὶ κανονίσωσι τὰς ἀναγκαίας πιστώσεις διὰ τὰ κεφάλαια τῶν δημοσίων δαπανῶν, τὰ ὁποῖα ἐπηρεάζονται ἐκ τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, ἔλαβον ὑπ’ ὄψει τὴν σημερινὴν βεβαίως τῶν γραμματίων ὑποτίμησιν. Καὶ ἐπειδὴ αἱ τοιαῦται προμήθειαι ἀνέρχονται εἰς τὸ ποσὸν 10 ἑκατομ. περίπου, 20% ἐὰν ὑπολογίσωμεν ἐπ’ αὐτῶν ἐπὶ πλέον, θὰ ἔχωμεν μίαν διαφορὰν 2,000,000. Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ τις ὁ ἀμφισβητῶν, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν εἰδῶν, τῶν χρησιμοποιουμένων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν διαφόρων κλάδων τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, ἀνέρχεται εἰς 10 ἑκατομμύρια. Ὅπως ὅμως ἀπομακρύνω πάντα ἐπὶ τούτῳ ἐνδοιασμὸν, δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω τὰ κυριώτερα τῶν εἰδῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ ὑποτίμησις τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου ἔχει πάντοτε ἐπιῤῥοήν. Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι τὸ ὑλικὸν, τὸ χρησιμοποιούμενον διὰ τὸ σιγαρόχαρτον, καὶ τὸ ὁποῖον ἀγοράζεται ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, δὲν ἐπηρεάζεται ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος. Ἐπίσης οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι τὰ παιγνιόχαρτα, τὰ ὁποῖα προμηθεύονται ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς, δὲν ἐπηρεάζονται ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος. Οὐδεὶς, τέλος, δύναται ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι ἡ προμήθεια τῶν πυρείων, ἡ προμήθεια τοῦ πετρελαίου, ἤτοι τῶν εἰδῶν τοῦ μονοπωλίου, ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς προμηθευομένων, δὲν ἐπηρεάζεται ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ χρυσοῦ. Ἀναντίῤῥητον εἶναι ὡσαύτως, ὅτι αἱ τροφαὶ, ὁ ἱματισμὸς, οἱ γαιάνθρακες, ὁ χάρτης κτλ. ὅλα ταῦτα, περὶ ὧν ἀναγράφονται πιστώσεις ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1892, βεβαίως εἶναι βεβαρυμένα μὲ 20% ἐπὶ πλέον, λόγῳ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος. Ταῦτα πάντα δὲ ἀνέρχονται εἰς 9,606,300, ἤτοι εἰς 10,000,000 περίπου, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπολογίζω μίαν διαφορὰν ἐπὶ ἔλασσον 2,000,000, ἵνα ἐνδείξω τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1892. Παρέστησα ἡμῖν κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς σημερινῆς τιμῆς τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, ὑπολογιζομένου μάλιστα κατὰ δύο μονάδας ἔλασσον τῆς νῦν κρατούσης ἐν τῇ ἀγορᾷ, θ’ ἀπαιτηθῇ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους τοὐλάχιστον ποσὸν 12,000,000 δραχ. Λέγω κατ’ ἐλάχιστον, διότι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν δύναται νὰ προΐδῃ εἰς ὁποίαν δύναται νὰ ἀνέλθῃ τιμὴν ἡ ὑπερτίμησις τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος ὑπὸ τὴν ἐξακολούθησιν τῶν νῦν ὑφισταμένων συνθηκῶν. Ἐὰν ὅμως ἐξηκολούθει διαχειριζομένη τὰ οἰκονομικὰ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, βεβαίως ἤθελεν ἐξακολουθήσει τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν, ἥτις ὡς βάσιν εἶχε τοὺς οἰκονομικοὺς συνδυασμοὺς, διὰ τῶν ὁποίων τὸ Κράτος ἀπηλλάσσετο τῆς πληρωμῆς τοῦ ἀπαιτουμένου ποσοῦ δι’ ὑπερτίμησιν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος. Ἔχομεν ἐντεῦθεν 12 ἑκατομμύρια....

§87ΣΑΛΤΑΦΕΡΟΣ. Εἶναι ἔλλειμμα τὰ 12,000,000 αὐτά;

§88ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν παρηκολουθεῖτε κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν ὅσα τότε εἶπον, δὲν ἠθέλετε εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μοὶ ἀπευθύνητε τὴν ἐρώτησιν ταύτην’ διότι, ὅταν ὑπελόγιζον τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1892, ἀνέγραφον ὡς ποσὸν πιστώσεως, ἀναγκαίας πρὸς τοῦτο, 12,000,000. Ὅπως δὲ σήμερον ἐνδείξω, πῶς ἤθελεν ἔχει ὁ προϋπολογισμὸς, ἐὰν συνετάσσετο ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, βεβαίως τὰ 12,000,000 δὲν ἤθελον ἀναγραφῆ εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§89ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀνέγραψε τὰ 12 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ τὰ 7,000,000.

§90ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως οὐδὲ ὑμεῖς παρηκολουθήσατε, ἀξιότιμε ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτά, ὅ,τι ἔλεγον πρὸ ὀλίγου, διότι ἐγὼ εἶπον, ὅτι, ἵνα ἐνδείξω τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1892 καὶ ὑπολογίσω αὐτὸ εἰς 26,000,000, ἐσημείωσα ἀκριβῶς ὑπερτίμησιν ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος 12 ἑκατομμυρίων, δηλαδὴ ἐπὶ πλέον τῶν 6,700,000 εἰς ὅσα ὑπολογίζει τὴν ὑπερτίμησιν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἐσημείωσα ὡς πίστωσιν ἀναγκαίαν ἐπὶ πλέον 5,300,000 περίπου. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1892 ἀναγράφεται πίστωσις διὰ τόκον τῶν ἐντόκων γραμματίων ἐπὶ ποσοῦ δρ. 12,000,000. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως δὲν ἦτο ἐν κυκλοφορίᾳ ποσὸν ἐντόκων γραμματίων ὑπερβαῖνον τὰ 7,000,000 δρ. Ἐντεῦθεν, καὶ ἂν πρὸς 4% μόνον λογισθῇ ὁ τόκος ἐπὶ ποσοῦ 3,000,000, ὑπάρχει διαφορὰ πιστώσεως ἐπὶ πλέον ἐκ δραχμῶν 120,000. Ἐπίσης πρὸς ἔνδειξιν τοῦ ἐλλείμματος τῶν 26,000,000 ἔλαβον ὑπ’ ὄψει τὸ ποσὸν τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων, καὶ ὑπέδειξα τὴν ἀνάγκην ν’ ἀναγραφῇ ἐπὶ πλέον πίστωσις 270,000 δραχμῶν. Ἐὰν ὅμως ληφθῇ ὑπ’ ὄψει τὸ ποσὸν τῶν κυκλοφορούντων ἀναγκαστικῶς τραπεζικῶν γραμματίων ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἔχομεν διαφορὰν δραχμῶν 270,000. Ἐὰν ἐξηκολούθει διαχειριζομένη τὰ κοινὰ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, καὶ ἐπεκράτουν ἐν τῇ διοικήσει αἱ γνῶμαι αὐτῆς, αἵτινές εἰσι γνωσταὶ εἰς τὴν Βουλήν, βεβαίως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δὲν ἤθελεν ἀναγραφῆ ἡ ἐπιχορήγησις τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας. Ἐὰν ἐν τῇ διοικήσει τῶν κοινῶν ὑπῆρχεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, αἱ πιστώσεις, αἱ ζητούμεναι διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, θὰ ἦσαν ἐλάσσονες τῶν ἀναγραφομένων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1892 κατὰ 2,000,000 δραχ. Διότι κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1887 ἐδαπανήθησαν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν 15,804,099. Κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1888, ἐδαπανήθησαν διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν 16,058,662. Κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1889, διὰ τὸ αὐτὸ Ὑπουργεῖον ἐδαπανήθησαν 16,259,187. Ὡς πρὸς τὸ ἔτος 1890, δυστυχῶς δὲν ἔχομεν, εἰμὴ τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμὸν, ἐκ τοῦ ὁποίου δὲν δυνάμεθα νὰ διακρίνωμεν, ὁποῖαι αἱ τακτικαὶ καὶ ὁποῖαι αἱ ἔκτακτοι δαπάναι· ὡς ἐκ τούτου δὲν γινώσκομεν ἐπακριβῶς τὰ δαπανηθέντα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὸ ἔτος 1890. Ἐπὶ τῇ βάσει λοιπὸν τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἀπολογισμῶν τῶν παρελθόντων ἐτῶν, ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις βεβαίως ἤθελεν ἀναγράψει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν πίστωσιν ἐκ 10,000,000 περίπου, ἐνῷ αἱ πιστώσεις αὗται ἀνεγράφησαν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, τὸν ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν ὑπάρχοντα, κατὰ 2,000,000 ἐπὶ πλέον. Γινώσκετε ἤδη ὅσα εἶπον ἐν τῇ προχθεσινῇ συνεδριάσει περὶ τῆς ἐλαττώσεως τῶν ἐσόδων ἐκ τῆς καταργήσεως ἢ ἐκ τῆς μεταβολῆς τοῦ φορολογικοῦ νόμου τοῦ καπνοῦ. Ὑπελόγισα ἐκ τῆς προσόδου τοῦ καπνοῦ, ἐκ τῆς τοῦ σιγαροχάρτου, ἐκ τῆς σμύριδος καὶ ἄλλων φόρων ἥσσονος σημασίας, ἐλάττωσιν τῶν προσόδων ἐκ 4,000,000. Βεβαίως, ἂν ἐν τῇ διοικήσει τῶν κοινῶν ὑπῆρχεν ἔτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἤθελε λειτουργεῖ τὸ ἑαυτῆς σύστημα, καὶ δὲν ἠθέλομεν εὑρεθῆ ἀπέναντι τοῦ ἐλλείμματος τῶν 4,000,000. Γινώσκετε τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἐν τῇ συζητήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890 ἐγνώρισεν εἰς τὴν Βουλὴν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἰδίως περὶ τῆς συνεισφορᾶς τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Κατὰ τὰς ἰδέας τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἐκ τῶν προσόδων τοῦ ταμείου τούτου ἔπρεπε μόνον νὰ λαμβάνωνται ὅσα ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν, καὶ ὅσα ἀπαιτοῦνται διὰ τὰς ἐπαρχιακὰς καὶ δημοτικὰς ὁδούς· προκειμένου δὲ περὶ κατασκευῆς νέων ἐθνικῶν ὁδῶν, ἔπρεπε νὰ συνομολογῆται δάνειον εἰς βάρος τοῦ ταμείου τούτου. Δὲν ἐνθυμοῦμαι, ἂν ἐπαρκῶς ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἐγένετο συζήτησις κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην· τὸ ἐπ’ ἐμοί, ἐὰν ἐπρόκειτο εἰδικωτέρα ὡς πρὸς τὰ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας νὰ γένηται συζήτησις, ἤθελον μεταδώσει εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ὁποίαν ἔχω γνώμην, ὅτι οὐδένα ἔχει πλέον λόγον ἡ διατήρησις εἰδικοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Δὲν πρόκειται ἄλλως τε περὶ ἰδέας πρωτοτύπου· καὶ ἕτεροι συνάδελφοι ὁμοίαν ἐξεδήλωσαν γνώμην. Ὅτε συνεστάθη, τὸ πρῶτον, τὸ εἰδικὸν ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, ὑπῆρχον ἀποχρῶντες πρὸς τοῦτο λόγοι, οἵτινες δὲν ὑφίστανται πλέον. Ὡς λόγον τῆς καταργήσεως τοῦ ταμείου τούτου δὲν προβάλλω, ὅτι ἐλλείπει ἡ ἄσκησις τοῦ ἀπαιτουμένου κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὸ ταμεῖον τοῦτο. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦ θέματος τοῦ σημερινοῦ ἡ περαιτέρω ἐπὶ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας συζήτησις. Νομίζω μόνον, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐκ τῆς εἰσφορᾶς τοῦ ταμείου τούτου ὑπελόγιζεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις πρόσοδον 2,000,000. Τὰ ἔσοδα τοῦ ταμείου τούτου κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν ἀνέρχονται εἰς 5½ ἑκατομμύρια περίπου. Ἐὰν ζητήσωμεν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγκαῖον διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν καὶ διὰ τὰς ἐπαρχιακὰς καὶ δημοτικὰς ὁδοὺς, ἠδυνάμεθα νὰ κρατήσωμεν ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου τὸ ποσὸν δραχμῶν 2,000,000· διότι ἐπιβαρύνεται ἤδη τὸ Κράτος μὲ τὰς δαπάνας τῶν καταβληθέντων χρημάτων πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμων· ἐπεβάρυνεν ἤδη τὸ Κράτος ἡ ἐξόφλησις τοῦ δανείου τῶν 20,000,000 παλαιῶν δραχμῶν τοῦ χρησιμοποιηθέντος διὰ τὴν κατασκευὴν ὁδῶν. Δὲν εἶναι ὀρθὸν περαιτέρω νὰ ἐπιβαρύνηται τὸ Κράτος καὶ μὲ νέας πληρωμὰς ὑπὲρ τῆς κατασκευῆς ἐθνικῶν ὁδῶν. Εἶναι ὀρθὸν ἐκ τῶν προσόδων τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, αἵτινες δὲν εἶναί τι ἄλλο ἢ πρόσοδοι εἰλημμέναι παρὰ τῶν αὐτῶν πηγῶν, παρὰ τῶν ὁποίων προέρχονται καὶ αἱ πρόσοδοι τοῦ Κράτους, νὰ ληφθῇ τὸ ποσὸν τῶν 2,000,000. Εἶναι ἐπίσης γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως—ἦτο μάλιστα τὸ σχέδιον τοῦτο ἕτοιμον νὰ ἐκτελεσθῇ—ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ τροπὴ εἰς τὰ χρεωλυτικὰ δάνεια τῶν 120,000,000 καὶ 170,000,000. Εἷς μάλιστα τῶν λόγων, ὧν ἕνεκα ἡ ἐξόφλησις τοῦ δανείου τῆς ἀνεξαρτησίας ἐγένετο δι’ ἐντόκων γραμματίων, ἦτο ἀκριβῶς οὗτος, ὅτι, προκειμένου νὰ γένηται μεγαλείτερον δάνειον πρὸς τροπὴν τῶν δανείων τῶν 120,000,000 καὶ 170,000,000, ἐθεωρήθη χρήσιμον, προσωρινῶς μὲν νὰ ληφθῇ τὸ ποσὸν τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν ἐξόφλησιν τοῦ δανείου τῆς Ἀνεξαρτησίας δι’ ἐντόκων γραμματίων, τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ χρησιμοποιηθῇ εἰς τροπὴν τῶν δύο ἑτέρων δανείων. Ἐκ τῆς τροπῆς δὲ ταύτης ἤθελεν ἀπαλλαγῆ ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τοῦ διὰ χρεωλύσιον καταβαλλομένου νῦν ποσοῦ 3,000,000 εἰς χρυσόν. Τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἀνήνεγκον ὑμῖν, ἀνέρχονται εἰς 27,040,000. Δὲν θέλω νὰ προσθέσω εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο ὅ,τι δικαίως καὶ εὐλόγως ἠδύνατό τις νὰ προσδοκᾷ ἐκ τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων ἐπὶ καταστάσεως πραγμάτων κρείσσονος τῆς παρούσης· διότι, ὡς προϊόντος τοῦ λόγου θὰ σᾶς ἀποδείξω, δὲν δύναταί τις ἐκ τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων νὰ ἔχῃ τὰς προσδοκίας, τὰς ὁποίας διετύπωσεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἡ κατάστασις τοῦ ἐμπορίου, ἡ ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ἰδίως προερχομένη, δὲν ἐπιτρέπει νὰ ἐλπίζωμεν ἐκ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν πρόσοδον, ὅσην ἀνέγραψεν ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἐὰν ὅμως τὰ πράγματα εἶχον ἄλλως, βεβαίως ἐκ τελωνειακῶν εἰσπράξεων ἠδύνατό τις νὰ προσδοκήσῃ πρόσοδον ἀνωτέραν τῆς ἀναγραφομένης κατὰ 1 καὶ 2 ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ ταύτης μνείαν μόνον ποιοῦμαι, δὲν τὴν ἀναγράφω δὲ εἰς ἀριθμούς, διότι πρόκειται περὶ ἐκτιμήσεως· καὶ ἐπειδὴ ἕκαστος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκτιμήσῃ τὰ τῆς προσόδου ἐκ τελωνειακῶν τελῶν ἄλλως ἢ ὡς ἐγώ, διὰ τοῦτο ἀπέχω νὰ διατυπώσω εἰς ἀριθμοὺς τὴν ἐκ τούτου διαφοράν. Ἐπίσης ἀνέμενον σήμερον νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, πῶς ἔχουσι τὰ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, διότι ἐγὼ δὲν λησμονῶ, ὅτι, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν τελευταίαν σύνοδον τῆς ληξάσης περιόδου περὶ τῶν διαπυλίων, ἐγίνετο δεκτόν, τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας δὲν ἤθελε βαρύνει τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους κατὰ 500,000 δραχμάς, ὅσαι ἀναγράφονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, κατὰ 800,000 δέ, δι’ ὅσων πράγματι θὰ ἐπιβαρυνθῇ τὸ Κράτος κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀπήντησα, νομίζω, ἐπαρκῶς εἰς τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ μοὶ προβληθῇ, τουτέστι, πῶς, ἀφοῦ ἐλέχθη ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1892 εἶναι ἀντίγραφον τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν προηγουμένων ἐτῶν 1889 καὶ 1890, θὰ καταλίπῃ ἔλλειμμα 26,000,000. Ἐπείσθητε ἤδη, ὅτι ὑπάρχει διαφορὰ μεγίστη οὐχὶ ἐν τῷ τύπῳ, ἀλλ’ ἐν τῇ οὐσίᾳ καὶ ἐν τῇ ἐκτελέσει.

§91ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον περὶ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας δὲν ἐψηφίσθη.

§92ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον περὶ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν σὺν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1890, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς κωλυσιεργίας, ἣν μετῆλθεν ἡ τότε Ἀντιπολίτευσις, δὲν κατωρθώθη νὰ ψηφισθῇ, ἠναγκάσθη δὲ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις νὰ διαγράψῃ τὴν πρόσοδον ταύτην ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890. Ἐπειδὴ δέ, ἐπὶ τῷ ἀρχικῷ αὐτῆς σχεδίῳ στηριζομένη, δὲν εἶχεν ἀναγράψει τὴν ἀναγκαίαν πίστωσιν διὰ τὸ δάνειον τῆς ὁδοποιΐας, διότι ἐνόει νὰ βαρυνθῇ τὸ εἰδικὸν ταμεῖον μὲ τὴν πληρωμὴν τοῦ τόκου τοῦ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν δανείου τῆς ὁδοποιΐας, προέβη βραδύτερον εἰς τὴν ἐξόφλησιν αὐτοῦ ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εἰσάγων τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1892, ἀνεκοίνου εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα, τὸ διαῤῥεῦσαν ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρι 15 Νοεμβρίου 1891, εἰσέπραξεν ἐκ δανείων δρ. 53,879,992, ἐδαπάνησε δὲ δρ. 72,922,992, ἤτοι ἐπλήρωσεν ἐπὶ πλέον δρ. 19,043,000. Κατὰ προηγουμένην συνεδρίασιν παρετήρησα, ὅτι ἐξ αὐτοῦ τοῦ πίνακος προκύπτει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰσέπραξεν εἰς χρυσὸν ἐκ δανείων καὶ δραχ. 28,381,213, ἐπλήρωσε δὲ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων καὶ διὰ τοὺς σιδηροδρόμους Πειραιῶς–Λαρίσσης καὶ Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων εἰς χρυσὸν δρ. 45,560,999, ἤτοι ἐπλήρωσεν ἐπὶ πλέον εἰς χρυσὸν φρ. 17,179,786, ἅτινα ἐπρομηθεύθησαν ἐκ τῆς ἡμετέρας ἀγορᾶς. Ἀλλὰ σήμερον δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Χθὲς διενεμήθη ὁ πίναξ τῆς γενικῆς ληψοδοσίας τοῦ Κράτους ἀπὸ 1ης Ἰανουαρίου μέχρι τέλους Δεκεμβρίου 1890, καὶ ἀπὸ 1ης Ἰανουαρίου μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου 1891. Κατὰ τὴν δευτέραν χρονικὴν περίοδον, ἡ κατάστασις ἀναγράφει ὑπὸ τὸν τίτλον «λογαριασμοὶ δανείων καὶ σχετικὰ πρὸς δάνεια» ὡς εἰσπραχθέντα 97,514,038 καὶ ὡς πληρωθέντα 82,839,983, ἑπομένως ὑπόλοιπον ἐκ τῶν εἰσπράξεων τῶν δανείων 14,674,055. Ὁ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατατεθεὶς εἰς τὴν Βουλὴν ἕτερος πίναξ ἐμφαίνει εἰσπράξεις καὶ πληρωμὰς τῶν δανείων ἀπὸ 1ης Ἰανουαρίου μέχρι 15 Νοεμβρίου 1891, ἤτοι περιλαμβάνει δοσοληψίας 15 ἔτι ἡμερῶν· δὲν πιστεύω ὅμως, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα τῶν πρώτων 15 ἡμερῶν τοῦ Νοεμβρίου ἐγένοντο τοσαῦται εἰσπράξεις καὶ πληρωμαὶ, ὥστε νὰ προκύψῃ τοιαύτη διαφορὰ μεταξὺ τοῦ εἰδικοῦ πίνακος, τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ τοῦ πίνακος τῆς γενικῆς ληψοδοσίας τοῦ Κράτους. Ὑποθέτω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου θέλει εὐαρεστηθῇ νὰ ἐξηγήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸν λόγον τῆς τοιαύτης μεταξὺ τῶν δύο καταστάσεων διαφορᾶς. Εἰμὶ νῦν ἠναγκασμένος, Κύριοι, μετὰ λύπης ὁμολογῶ, καὶ διὰ βραχέων νὰ παράσχω ὑμῖν σκιαγραφίαν τινὰ τῆς δυσαρέστου καταστάσεως, ἐν τῇ ὁποίᾳ διατελοῦσι τά τε δημόσια καὶ τὰ κατ’ ἰδίαν οἰκονομικά. Εἶπον μετὰ λύπης, προσθέτω δὲ καὶ μετὰ συγκινήσεως, διότι δὲν νομίζω νὰ ὑπάρχῃ τις ἐκ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, ὅστις δὲν αἰσθάνεται βαθὺ ἄλγος ἐπὶ τῇ λυπηρᾷ καταστάσει, ἐν ᾗ διατελοῦμεν, καὶ ἥτις οὐ μόνον τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους περιήγαγεν εἰς τὸ ἀδιέξοδον, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν κοινωνίαν καὶ πάντας ἡμᾶς ἐνέβαλεν εἰς ἀμηχανίαν· πάντες βλέπομεν τὴν περιουσίαν ἡμῶν ὁσημέραι μειουμένην καὶ καταστρεφομένην, πάντες παριστάμεθα μάρτυρες τοῦ συντελουμένου ὀλέθρου εἰς τὴν περιουσίαν ἡμῶν ἢ τῶν συμπολιτῶν μας. Φυσικὸν λοιπὸν νὰ κατεχώμεθα ὑπὸ λύπης, ἠναγκασμένοι νὰ ὁμιλήσωμεν ἐπὶ τοιούτου θέματος... Εἶπον συνάμα, ὅτι διὰ βραχέων θὰ μεταδώσω ὑμῖν, τὴν σκιαγραφίαν ταύτην, διότι ἀποτείνομαι πρὸς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους, οἵτινες γινώσκουσι, καὶ ὀφείλουσι νὰ γινώσκωσιν, εἰς ὁποίαν διατελοῦμεν κατάστασιν, καὶ ὁποῖαι ἔσονται αἱ συνέπειαι τῆς καταστάσεως ταύτης. Δὲν νομίζω σκόπιμον νὰ ὁμιλήσω ὑμῖν περὶ Χρηματιστηρίου, εἰς ἀπάντησιν τῶν ὅσων ἀνέφερεν ἐντεῦθεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος Βουλευτὴς, διότι οὐδεμίαν ἔχει πρὸς τὸ θέμα μου σχέσιν τὸ παρ’ αὐτοῦ λεχθὲν, ὅτι τὸ Χρηματιστήριον εἶναι ἡ αἰτία τῆς στάσεως, εἰς ἣν περιήλθομεν. Ἐξεπλήχθην ἀληθῶς, ὅταν τοιαύτη τις φήμη διεδίδετο ἐκτὸς τοῦ Βουλευτηρίου, οὐδέποτε ὅμως ἐφανταζόμην, ὅτι συνάδελφος νοήμων ἠδύνατο νὰ ὑποστηρίξῃ ἐντεῦθεν, ὅτι οἱ ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ ὑπηρετοῦσι πολιτικοὺς σκοπούς. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι οὐδένα γινώσκω, ἀνήκοντα εἰς ταύτην ἢ εἰς ἐκείνην τὴν πολιτικὴν πτέρυγα, ἀποφασίσαντα νὰ ἐξυπηρετήσῃ πολιτικόν τι σχέδιον ἐπὶ τῇ θυσίᾳ τῆς περιουσίας του· ἴσως μάλιστα, ἐὰν ἐπρόκειτο προσωπικώτερον νὰ συζητήσω τὸ θέμα τοῦτο, ἤθελον μνημονεύσει ἡμετέρων συμπολιτῶν, οἵτινές εἰσιν ἀφωσιωμένοι εἰλικρινῶς εἰς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, καὶ οἵτινες ἐκ βλέψεων καὶ ἐκτιμήσεων ἰδίων ἀγόμενοι, προῆλθον εἰς πράξεις κερδοσκοπικὰς, ὧν σκοπὸς ἦτο ἡ ὑπερτίμησις τοῦ εἰκοσαφράγκου. Γινώσκω δὲ ἑτέρους, ἀνήκοντας εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, οἵτινες, ἐξ ἀντιθέτων βλέψεων ἀγόμενοι, προῆλθον εἰς πράξεις, σκοπούσας εἰς τὴν ὑποτίμησιν τοῦ εἰκοσαφράγκου. Ἀλλὰ τὰς πράξεις ταύτας θεωρῶ ὅλως ἰδιωτικὰς, οὐδεμίαν δὲ ἀποδίδω σημασίαν πολιτικὴν εἰς τὰ ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ τελούμενα, διότι οἱ ἐν αὐτῷ ἐμπορευόμενοι ἢ παίζοντες ἓν ἔχουσιν ἐλατήριον, τὸ ἀτομικόν των συμφέρον. Τὰ τοῦ Χρηματιστηρίου, Κύριοι, κανονίζονται κατὰ νόμον κρατοῦντα ἁπανταχοῦ τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, οὐδέποτε δὲ ἐν Εὐρώπῃ εὑρέθη σοβαρὸς ἀνὴρ, ὅταν εἴς τινα χρεώγραφα ἐπῆλθε ὑπερτίμησις ἢ ὑποτίμησις, ἔχων τὴν τόλμην νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι οἱ συντελέσαντες ἐπὶ κινδύνῳ τῆς ἰδίας περιουσίας εἰς τὴν ὑπερτίμησιν ἢ ὑποτίμησιν ὡδηγοῦντο ἐκ πολιτικοῦ συμφέροντος. Ἐκ συμπτώσεως μάλιστα πρό τινος ἀνεγίνωσκον εἰς ἐφημερίδα, ἐν Παρισίοις ἐκδιδομένην, ἄρθρον φέρον τὴν ὑπογραφὴν γνωστοῦ οἰκονομολόγου, τοῦ ὁποίου ἡ γνώμη ἀπέκτησε κῦρος εὐρωπαϊκὸν, καὶ ὁ ὁποῖος ἀπαντῶν εἰς ἐφημερίδα ἐπίσης Παρισινὴν, ἐν ᾗ ἐγράφη, ὅτι ὡρισμένοι τραπεζῖται ἢ μεγάλοι κεφαλαιοῦχοι δύνανται νὰ κανονίζωσι τὰ τοῦ Χρηματιστηρίου, παρατηρεῖ ἐπὶ λέξεσι τὰ ἑξῆς· «ἀσυλλόγιστοι δέον νὰ χαρακτηρισθῶσιν οἱ φρονοῦντες, ὅτι δύναταί τις τραπεζίτης ἢ κεφαλαιοῦχος νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ὕψωσιν ἢ τὴν ὑποτίμησιν· οὐδεὶς δύναται ν’ ἀντιταχθῇ εἰς τὸ ῥεῦμα τῶν πραγμάτων καὶ περιστάσεων»· ταὐτὰ ἐφρόνει καὶ ἀπήντα, προσέθεσεν, εἰς τὸν Ναπολέοντα Αʹ ὁ γνωστὸς οἰκονομολόγος Μολλιέν. Πρέπει λοιπὸν νὰ ὑπάρχωσι περιστάσεις πρόσφοροι, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἔδαφος κατάλληλον, ὅπως ἐργασθῇ οὗτος ἢ ἐκεῖνος ὑπὲρ τῆς ὑπερτιμήσεως ἢ τῆς ὑποτιμήσεως τῶν χρεωγράφων ἢ τοῦ χρυσοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ἐκ τοῦ Χρηματιστηρίου προέρχεται ἡ τοσαύτη τῶν χρεωγράφων ὑμῶν ὑποτίμησις, ἡ τοσαύτη τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος ὑπερτίμησις, νομίζετε, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐπιτρέπῃ ἡ Πολιτεία τὴν ὕπαρξιν καὶ λειτουργίαν τοιούτου ἱδρύματος; Ἐὰν τοιαῦται κοινωνικαὶ καταστροφαὶ ἠδύναντο νὰ προέρχωνται ἐκ τῶν Χρηματιστηρίων, νομίζετε, ὅτι ἐν τοῖς μᾶλλον ἡμῶν προηγουμένοις ἔθνεσιν ἤθελεν ἐπιτραπῆ ἡ ὕπαρξις καὶ λειτουργία τοιούτων; Πλανῶνται πλάνην μεγίστην οἱ φρονοῦντες, ὅτι τὸ μικρὸν ἐν Ἀθήναις Χρηματιστήριον ὑπῆρξε παραίτιον τῆς καταστάσεως, ἐν ᾗ διατελοῦμεν. Ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ κατοπτρίζονται καὶ βεβαιοῦνται τὰ ἀποτελέσματα τῶν κυβερνητικῶν καὶ ἄλλων κοινωνικῶν ἐνεργειῶν καὶ σφαλμάτων. Εἶναι σήμερον γνωστὸν, ὅτι οἱ ἐν τῇ χρηματιστικῇ ἀγορᾷ τῶν Ἀθηνῶν ἀναστρεφόμενοι ὑπέστησαν ζημίας περίπου 40,000,000. Εἶναι ἐπίσης γνωστὸν, ὅτι οἱ κάτοχοι τῶν ἑλληνικῶν χρεωγράφων ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ὑπέστησαν ζημίας ἀνωτέρου ποσοῦ. Ἐκπλήσσομαι ἐν τούτοις, πῶς ἐν τῇ συζητήσει τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου γίνεται λόγος περὶ παρεκτροπῶν καὶ ἀτοπημάτων τοῦ Χρηματιστηρίου! Μήπως δὲν ὑπάρχῃ Κυβέρνησις, ἔχουσα τὸ καθῆκον νὰ ἐπιμελῆται τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων, καὶ νὰ τιμωρῇ τοὺς παραβαίνοντας αὐτούς; Ἐὰν ἀληθῶς οἱ ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ μετῆλθον πράξεις ἐκθέσμους, καὶ δι’ αὐτῶν συνετέλεσαν εἰς τὴν οἰκτρὰν οἰκονομικὴν κατάστασιν, εἰς ἣν περιήλθομεν, ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε σπεύδουσα νὰ λάβῃ μέτρα, εἴτε πρὸς κλείσιμον, εἴτε πρὸς διαῤῥύθμισιν τοῦ Χρηματιστηρίου. Δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις περιῆλθεν εἰς τοιαύτην ἀνικανότητα, ὥστε νὰ παραμελήσῃ τὰ ἐπιβαλλόμενα αὐτῇ καθήκοντα, καὶ νὰ γένηται πρόξενος τοῦ κακοῦ, ὅπερ πάντες ἀντιλαμβανόμεθα. Ἡ Κυβέρνησις βεβαίως ἔχει γνώμην διάφορον ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἐξεδήλωσεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας Βουλευτής. Καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι οἱ ὑπάρχοντες νόμοι δὲν παρέχουσιν ἐπαρκῆ ἐξουσίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως διαῤῥυθμίσῃ τὰ τοῦ Χρηματιστηρίου οὕτως, ὥστε νὰ μὴ προέρχηται ἐξ αὐτοῦ οἱαδήποτε βλάβη τοῦ Κράτους ἢ τῆς κοινωνίας, ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις καὶ νομοθετικῶς νὰ προνοήσῃ, προβάλλουσα εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἀναγκαῖα νομοθετήματα. Πιστεύω δὲ, ὅτι οὐδένα ἤθελεν εὕρει ἐν τῇ Βουλῇ τὸν ἐναντιούμενον εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν. Ἀλλὰ μὴ ἀπατώμεθα. Τοῦ κακοῦ παραίτιον δὲν εἶναι τὸ Χρηματιστήριον. Τοῦ κακοῦ παραίτιοί εἰσιν ἐκεῖνοι, εἰς οὓς εἶναι ἀνατεθειμένη ἡ ἐπιμέλεια τῶν κοινῶν. Ἂν ἦσαν παραίτιοι οἱ ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ ἀναστρεφόμενοι, ἡ θεραπεία ἤθελεν εἶσθαι εὐχερὴς καὶ πρόχειρος. Ἂν οὕτως εἶχε τὸ πρᾶγμα, δύνασθε ἀστυνομικῶς καὶ νομοθετικῶς νὰ κλείσητε τὸ χρηματιστήριον, ἵνα ἐπαναφέρητε τὴν προηγουμένην ὁμαλὴν κατάστασιν. Πάντες ἀντιλαμβανόμεθα τῆς καταστάσεως, ἐν ᾗ διατελοῦμεν. Ἐν ἀρχῇ ἡ κρίσις ἦτο χρηματικὴ, σήμερον ἐγένετο οἰκονομικὴ καὶ κοινωνική. Ἡ πανωλεθρία ἐπέσκηψεν ἤδη. Ἂν δὲ μέτρα ἡρωϊκὰ δὲν ληφθῶσιν ἐγκαίρως πρὸς ἀνακοπὴν τοῦ κακοῦ, βεβαίως πάντες θέλομεν μετ’ ὀλίγον μεταμεληθῆ, διότι ἐνταῦθα βουλευόμενοι δὲν ἐχρησιμοποιήσαμεν τὴν ἐντολὴν, ἣν ἐλάβομεν παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Πάντες ἀντιλαμβανόμεθα, ὅτι τὰ χρεώγραφα ἡμῶν ἀπώλεσαν πᾶσαν πίστιν ἐν ταῖς εὐρωπαϊκαῖς ἀγοραῖς. Πάντες γινώσκομεν, ὁποίας εἶχον τιμὰς, καὶ ὁποίας ἔχουσι σήμερον. Ἐπειδὴ δὲ εἶναι πιθανὸν νὰ ἐπιθυμήσῃ τις ἐξ ὑμῶν τὴν παράθεσιν ἀριθμῶν, οὐδεμίαν ἔχω δυσκολίαν νὰ μεταδώσω ὑμῖν ἀριθμοὺς, εἰλημμένους ἐκ τῶν ἐπισήμων χρηματιστικῶν δελτίων. Λαμβάνω δύο γνωστὰ δάνεια ὡς ὅρον συγκρίσεως, τὸ δάνειον τῶν 120,000,000 καὶ τὸ τῶν 135,000,000, ἤτοι ἓν δάνειον ἐπὶ τόκῳ 5%, καὶ ἓν ἕτερον ἐπὶ τόκῳ 4%. Κατὰ τὸ 1890 τὸ δάνειον τῶν 5% ἐτιμᾶτο εἰς τὰ εὐρωπαϊκὰ χρηματιστήρια:

Τὸ δάνειον τῶν 4% ἐτιμᾶτο εἰς τὰ 1890:

Ἀλλ’ ἴσως ἰσχυρισθῶσί τινες, ὁποῖον ἔχομεν ἡμεῖς ἐνδιαφέρον, ἐὰν τὰ χρεώγραφα ἡμῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ὑπετιμήθησαν κατὰ 30% περίπου; Τὸ ἐνδιαφέρον εἶναι εὐεξήγητον, διότι πρόκειται περὶ τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως, διότι εἴχομεν καὶ ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ποιησώμεθα εἰσέτι χρῆσιν τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως, ἵνα πορισθῶμεν ἀκόμη ἀπὸ τὴν Εὐρώπην χρήματα, ἀναγκαῖα διὰ τὴν ἐκτέλεσιν χρησίμων πρὸς ἀνάπτυξιν τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν πλούτου δημοσίων ἔργων, πρὸ παντὸς δὲ πρὸς τροπὴν δανείων, τὰ ὁποῖα ἐπιβαρύνουσι τὸν ἡμέτερον προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων διὰ βάρους, ἐλαττωθησομένου ἐπαισθητῶς διὰ τῆς τροπῆς ταύτης. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνη ἡ ῥαγδαία κατάπτωσις τῆς τιμῆς τῶν ἡμετέρων χρεωγράφων, ἡ ἐπὶ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἐπελθοῦσα. Ἔχομεν ἕτερον κακὸν, οὗτινος πάντες ἀντιλαμβανόμεθα, καὶ ὅπερ καθίστησι τὴν οἰκονομικὴν τῆς ἡμετέρας κοινωνίας κατάστασιν προβληματικήν. Ὑπάρχουσι πολλοὶ, ἀμφισβητοῦντες, ὅτι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ἡμῶν ἐβελτιώθησαν ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ δημοσία ἡμῶν πίστις ἠνωρθώθη ὑπ’ αὐτῆς· πάντες ὅμως οὗτοι θέλουσι παύσει ἀμφισβητοῦντες τὰ ἐπιτευχθέντα ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἀγαθὰ ἀποτελέσματα, ὅταν ἐξετάσωσι τὴν βαθμιαίαν ὑπερτίμησιν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, ἤτοι τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος, εὐθὺς ὡς ἀπεχώρησεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη. Ἄν οὗτοι θέλωσι νὰ ἐξακριβώσωσι καὶ νὰ ὁμολογήσωσι τὴν ἀλήθειαν, δὲν δύνανται νὰ ἀρνηθῶσιν, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1887 μέχρι τοῦ 1890 ἡ τιμὴ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ἐπαισθητῶς ἐβελτιώθη, καὶ ἐν τέλει εἶχε καταστῆ ἡ ὑπερτίμησις τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος σταθερὰ, οὕτως ὥστε νὰ δύνανται τὸ ἐμπόριον καὶ ἡ κοινωνία νὰ κανονίζωσι τὰς συναλλαγὰς καὶ τὰς συμβάσεις των, οὕτω δὲ νὰ προλαμβάνωνται αἱ καταστροφαὶ, τῶν ὁποίων σήμερον ἐσμὲν μάρτυρες. Ἄρχομαι ἀπὸ τοῦ 1887 καὶ λαμβάνω ἕνα μῆνα οἱονδήποτε ὡς μέσον συγκρίσεως. Προχθὲς ἐπρόκειτο περὶ τῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, καὶ ἤκουσα τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ ἰσχυριζομένου, ὅτι ἔλαβον ὡς μέρον συγκρίσεως ἕνα μῆνα, ἤτοι ἐκεῖνον, ὅστις μοὶ συνέφερε. Τότε ὅμως παρετήρησα αὐτῷ, ὅτι εἰμὶ πρόθυμος οἱονδήποτε μῆνα θέλει νὰ λάβω ὡς μέσον συγκρίσεως, διότι ἐπὶ ὅλων τῶν μηνῶν εἰς τὰ αὐτὰ συμπεράσματα θέλομεν καταλήξει.

Μετὰ τοιαύτην ὑπερτίμησιν τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος, μετὰ τοιαύτην διακύμανσιν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ παρ’ ἡμῖν ἐμπόριον; πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ κανονίζωνται αἱ συναλλαγαὶ οὕτως, ὥστε νὰ μὴ ἐπέρχωνται καταστροφαί; πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ ἔμπορος, ὅταν πρόκηται νὰ προμηθευθῇ ἐμπόρευμα ἐξ Εὐρώπης, νὰ γινώσκῃ ἐκ τῶν προτέρων, ἐὰν συμφέρῃ εἰς αὐτὸν ἡ προμήθεια ὡρισμένου ἐμπορεύματος, ἢ ἂν πωλῇ τὰ ἐμπορεύματά του εἰς τιμὴν τοιαύτην, ὥστε νὰ ᾖναι δυνατὸν εἰς αὐτὸν νὰ εἰσπράξῃ ἐκ τῆς πωλήσεως τὸ ὁποῖον ὀφείλει ποσὸν ἐπὶ τῇ κυμαινομένῃ τιμῇ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος; Ὑπάρχουσι παρ’ ἡμῖν κοινωνικαὶ τάξεις, αἵτινες ὑπολαμβάνουσιν, ὅτι ὠφελοῦνται ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἤτοι ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος. Εἶναι γνωστὸν μάλιστα, ὅτι τοιοῦτος προεβλήθη ἄλλοτε ἰσχυρισμὸς ὑπὸ τῶν αὐτοκλήτων ὑπερασπιστῶν τῶν σταφιδοκτημόνων. Ἴσως ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι, οἵτινες ἐξάγουσιν ἐκ τῆς ἡμετέρας χώρας προϊόντα ἕτερα, ἢ καὶ μέταλλα, πωλούμενα ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, καὶ οἵτινες νομίζουσιν ὡσαύτως, ὅτι ἔχουσι συμφέρον ἐν τῇ ὑπερτιμήσει τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος. Δὲν θέλω ν’ ἀπομακρυνθῶ τοῦ θέματος, ὅπερ ἀπασχολεῖ σήμερον τὴν Βουλήν, καὶ νὰ ἐξετάσω, ἐὰν ἦτο πραγματικὴ ἡ ὠφέλεια τῶν σταφιδοκτημόνων ἢ τῶν ἄλλων, τῶν ἐξαγόντων εἴδη καταναλισκόμενα ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ. Νομίζω ὅμως, ὅτι, ὅταν ἡ ὑπερτίμησις τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ὑπερβῇ ὅριόν τι, παύει πλέον νὰ ἦναι καὶ εἰς αὐτοὺς συμφέρουσα ἡ ὑπερτίμησις. Ἐφ’ ὅσον ἡ ὑπερτίμησις τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος δὲν ὑπερβαίνῃ τὰ 20%, ἐφ’ ὅσον ἡ ὑπερτίμησις αὕτη δὲν ὑφίσταται διακυμάνσεις, ἀλλ’ ἦναι οἱονεὶ σταθερά, δύναται νὰ ἐκτιμήσῃ τις, ὁποῖον θὰ ἀπαιτήσωσι ποσὸν αἱ ἀνάγκαι, πρὸς θεραπείαν τῶν ὁποίων δίδεται τὸ ὑπ’ αὐτοῦ εἰσπραττόμενον χρῆμα. Ἄλλως ὅμως ἔχει τὸ πρᾶγμα, ὅταν τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα ἀνέλθῃ εἰς τὰ 142, ἢ καὶ ἄνω· διότι τότε ὁ ἐργάτης, τὸν ὁποῖον μεταχειρίζεταί τις εἰς καλλιέργειαν τοῦ κτήματός του, καὶ ὅστις δὲν δύναται πλέον νὰ ζήσῃ διὰ τοῦ διδομένου εἰς αὐτὸν πρότερον ἡμερομισθίου, ὡς μὴ ἐπαρκοῦντος οὐδὲ εἰς ἀγορὰν ἄρτου, βεβαίως τότε θὰ ζητήσῃ παρ’ αὐτοῦ τὴν κατὰ 50% αὔξησιν τοῦ ἡμερομισθίου. Αἱ ἑταιρίαι, αἱ ὁποῖαι εἶχον κέρδος τι ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, ὅταν τοῦτο ὑπερβῇ ὅριόν τι, δὲν δύνανται πλέον νὰ πληρώσωσι τὰ αὐτὰ ἡμερομίσθια εἰς τοὺς ἐργάτας αὑτῶν, ἢ εἰς τοὺς ἄλλους, τεχνικοὺς ἢ μή, ὑπαλλήλους. Εἶναι λοιπὸν πρόδηλον, ὅτι πᾶσαι αἱ κοινωνικαὶ τάξεις ὑφίστανται τὰς ζημίας καὶ τὰς καταστροφάς, ὅσας ἐπάγεται ἡ μεγάλη ὑποτίμησις τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου. Δὲν γινώσκω, ἐάν τινες ἐκ τῶν συναδέλφων ἐπεσκέφθησαν τελευταίως τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμούς, τοὺς ὁποίους ἀντιπροσωπεύουσι. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, εἶχον ἀφορμὴν νὰ ἴδω πολλοὺς ἐκ τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν ἐργατικὴν τάξιν, παρὰ πάντων δὲ τούτων ἐβεβαιώθην, ὅτι δὲν δύναται τὸ ἡμερομίσθιον νὰ ἐπαρκέσῃ οὐδ’ εἰς τὴν ἀγορὰν τοῦ χρησίμου δι’ αὐτοὺς καὶ τὰς οἰκογενείας των ἄρτου. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναπτύξω περισσότερον τὸ θέμα τοῦτο, διότι πάντες ἀντιλαμβάνεσθε τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν διατελοῦμεν· πάντες ἐννοεῖτε, ὅτι τὸ οἰκονομικὸν ἔδαφος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἱστάμεθα, εἶναι ἤδη ἐντελῶς ἀνατετραμμένον· πάντες ἠκούσαμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις σήμερον ἢ αὔριον συνομολογεῖ δάνειον· πάντες ἠκούσαμεν συνάμα, ὅτι αἱ πρὸς συνομολόγησιν δανείου διαπραγματεύσεις ἐναυάγησαν. Ἀλλ’ εἴτε ἐπιτύχωσιν, εἴτε μή, αἱ διαπραγματεύσεις αὗται, ὀφείλομεν πάντες νὰ μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ἡ κατάστασις, ἐν ᾗ διατελοῦμεν, εἶναι κώλυμα ἀνυπέρβλητον πρὸς συνομολόγησιν δανείου ἐπὶ ὅροις συμφέρουσιν εἰς τὸ Κράτος, ἤτοι ἐφ’ οἷς ὅροις συνωμολόγησε τοιαῦτα ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις. Ἴσως φρονοῦσί τινες, ὅτι δὲν ἔχομεν ἀνάγκην δανείου, ὅτι δυνάμεθα καὶ πάλιν ν’ ἀποπειραθῶμεν τὰ αὐτὰ ἐγχειρήματα τοῦ λήξαντος ἔτους πρὸς προμήθειαν τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος, τοῦ ἀναγκαιοῦντος πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους. Δὲν νομίζω νὰ ἦναι ἀνάγκη νὰ γνωρίσω ὑμῖν, ὅτι συνετέλεσε βεβαίως εἰς τὴν σημερινὴν κατάστασιν ἡ ἐκ τῆς ἡμετέρας ἀγορᾶς προμήθεια τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος, τοῦ χρησιμοποιηθέντος κατὰ τὸ λῆξαν ἔτος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους. Βεβαίως, ὅσοι μάλιστα διετελεῖτε μέλη τῆς παρελθούσης Βουλῆς, ἐνθυμεῖσθε, ὁπόσον ἐμυκτηρίσθησαν ὑπὸ τῆς πρώην Ἀντιπολιτεύσεως, νῦν δὲ Κυβερνήσεως, οἱ οἰκονομικοὶ συνδυασμοί, τοὺς ὁποίους μετήρχετο ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις πρὸς προμήθειαν τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος, τὸ ὁποῖον ἦτο ἀναγκαῖον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους. Εἶναι δὲ δυστυχῶς ἀληθές, ὅτι ἡ ἡμετέρα κοινωνία δὲν εἶχεν ἀντιληφθῆ τοῦ πλεονεκτήματος τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν, διότι παρεπλανᾶτο ὑπὸ τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως, ἰσχυριζομένης, ὅτι οἱ οἰκονομικοὶ συνδυασμοὶ ηὔξανον τὸ δημόσιον χρέος, ὅτι δὲν ἦσαν εἰμὴ δάνεια, σκοποῦντα τὴν κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ νῦν, ὅτε τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν ἡ ἐξακολούθησις ἀπέβη ἀνέφικτος, νῦν, ὅτε ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διεδέχθησαν τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, προσεπάθησαν νὰ ἐξακολουθήσωσι τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν τὴν ἐπιτέλεσιν, ἀλλὰ δὲν τὸ κατώρθωσαν, νῦν ἡ κοινωνία ἀντιλαμβάνεται τοῦ πλεονεκτήματος αὐτῶν αὐτῶν, καὶ κατανοεῖ, ὅτι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν τετραετίαν 120,000,000 μεταλλικοῦ νομίσματος δὲν ἐξήχθησαν ἐκ τῆς ἡμετέρας ἀγορᾶς, διότι, ἐὰν ἐγίνετο ἀπόπειρα πρὸς προμήθειαν τοσούτου μεταλλικοῦ νομίσματος ἐκ τῆς ἡμετέρας ἀγορᾶς, ἠθέλομεν εὑρεθῆ ἀντιμέτωποι καταστάσεως, οἵα ἡ σημερινή, ἴσως δὲ καὶ χείρονος, διότι ὁ μὲν ἐθνικὸς πλοῦτος βεβαίως κατὰ τὸ διάστημα τῆς τελευταίας πενταετίας ηὔξησεν, αἱ δὲ συνθῆκαι αἱ χρηματιστικαὶ τῶν παρελθόντων ἐτῶν ἦσαν ἀσυγκρίτως χείρονες τῶν συνθηκῶν, εἰς ἃς διετελοῦμεν τὸ λῆξαν ἔτος, ὡς ἐκ τῆς εὐφορίας καὶ τῶν ἐξαιρέτων τιμῶν τῶν προϊόντων μας. Τὰ ἐπιτευχθέντα ἰσοζύγια τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ οἱ οἰκονομικοὶ συνδυασμοὶ ὑπῆρξαν οἱ παράγοντες τῆς ἀνορθώσεως τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως, διὰ τῆς ἀκριβοῦς ἐκπληρώσεως τῶν ὁποίων τὸ Κράτος ἀνέλαβεν ὑποχρεώσεων. Περιττὸν κρίνω νὰ ἐνδιατρίψω ἐπὶ τοῦ θέματος τῶν πρὸς τοὺς πιστωτὰς ἡμῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους, διότι πάντες εἰς τοῦτο ἐσμὲν σύμφωνοι, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει παντὶ σθένει, ὑποβαλλομένη εἰς πᾶσαν θυσίαν καὶ στέρησιν, νὰ σώσῃ τὴν ἑαυτῆς τιμήν, ἐκπληροῦσα τὰς πρὸς τοὺς πιστωτάς της ὑποχρεώσεις. Ἀλλ’ ἐὰν αἱ συνθῆκαι, ὑπὸ τὰς ὁποίας σήμερον διατελοῦμεν, ἐξακολουθήσωσιν, ἔσεται δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ ἐνήμερος ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἰς τὰς ὁποίας ἀνέλαβεν ὑποχρεώσεις; ἔσεται δυνατὸν ἐκ τῆς ἡμετέρας ἀγορᾶς νὰ προμηθευθῇ 30,000,000 εἰς μεταλλικὸν νόμισμα, ἀπαιτούμενα κατὰ τὸ 1892 εἰς πληρωμὴν τῶν τοκοχρεωλύτρων τοῦ δημοσίου χρέους; ἐν ὅσῳ διατελοῦμεν ὑπὸ τὰς συνθήκας, εἰς ἃς περιήγαγεν ἡμᾶς ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἔσεται δυνατὴ ἡ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ εὕρεσις δανείου ὑπὸ ὅρους συμφέροντας; Περιήλθομεν, Κύριοι, εἰς τὸ ἀπροχώρητον! Οὐδεὶς δὲ δικαιολογεῖται, ἐπιῤῥίπτων τὴν εὐθύνην εἰς τοὺς πρὸ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως διαχειρισαμένους τὰ κοινά. Ἐπὶ τῇ σημερινῇ καταστάσει πλήρη καὶ ἀμέριστον τὴν εὐθύνην ὑπέχουσιν οἱ σήμερον κυβερνῶντες! Δὲν εἶναι τοῦ παρόντος ἡ ἐξέτασις τῶν λόγων, οἵτινες προὐκάλεσαν τὴν μεταβολὴν τῆς 14ης Ὀκτωβρίου. Κατὰ τὴν γενομένην ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1891 συζήτησιν ἐξέθηκα τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκα παρεπλανήθη ὑπὸ τῆς τέως Ἀντιπολιτεύσεως ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἀρκοῦμαι δὲ σήμερον εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν πράξεων τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Δὲν δύναμαι νὰ λησμονήσω γεγονός, ὅπερ ἐπὶ τῇ ἀναῤῥήσει τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἔλαβε χώραν. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὁ ἀναλαβὼν τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέλαβεν, ὅτι ἦτο ὑποχρεωμένος ἐν τῇ ἐγκυκλίῳ τῇ τυπικῇ, τῇ ἀπευθυνομένῃ ὑπὸ παντὸς Ὑπουργοῦ πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους, νὰ προσθέσῃ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι διατεθειμένη νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὁποίας ἀνέλαβε πρὸς τοὺς πιστωτάς της ὑποχρεώσεις· τὸ ἐνόμισε δέ, ὡς φαίνεται, ἀναγκαῖον, διότι φόβοι περὶ τοῦ ἐναντίου εἶχον γεννηθῆ, ὡς ἐκ τῆς ὁποίας εἶχε στάσεως ὡς πρὸς τὴν διαῤῥύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν ἡ τέως Ἀντιπολίτευσις. Ἐπηκολούθησαν πολλαὶ πράξεις τῆς Κυβερνήσεως, αἱ ὁποῖαι μικρὸν κατὰ μικρὸν ὑπενόμευσαν τὴν δημοσίαν ἡμῶν πίστιν. Μήπως οἱ πίνακες, περὶ ὧν ἐγένετο λόγος πρὸ ὀλίγου, οἱ κατατεθέντες εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ προκατόχου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ οἵτινες μετέδιδον εἰς τοὺς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἐνδιαφερομένους περὶ τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν τὴν πληροφορίαν, ὅτι 56 ἑκατομμύρια ἐδαπανήθησαν πρὸς κάλυψιν ἐλλειμμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν συνετέλεσαν εἰς τὴν ὑπονόμευσιν τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως; Καὶ ἂν ὄντως ἐπρόκειτο διὰ τῶν πινάκων τούτων νὰ παρασταθῇ ἡ ἀληθὴς οἰκονομικὴ τοῦ Κράτους κατάστασις, οὐδεὶς ἐδικαιοῦτο νὰ παραπονεθῇ· ἀλλὰ παριστῶντο τὰ πράγματα ἡμῶν ἐσφαλμένως καὶ μετὰ τῶν μελανωτέρων χρωμάτων, ὡσανεὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχεν ἐνδιαφέρον νὰ ἀλλοιώσῃ τὴν ἀλήθειαν, ὅπως συκοφαντήσῃ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν. Ἐπὶ τῇ ἀναῤῥήσει τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ὑπέλαβεν ὁ προκάτοχος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἠδύνατο, καταλείπων τοὺς οἰκονομικοὺς συνδυασμοὺς, οὓς μετήρχετο ὁ προκάτοχός του, νὰ προμηθευθῇ τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τοκοχρεωλύτρων τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τοῦ 1890, ἐκ τῆς ἡμετέρας ἀγορᾶς· κατώρθωσε δὲ νὰ προμηθευθῇ ποσὸν ἔλασσον τῶν δύο ἑκατομμυρίων, ἀλλ’ ἀμέσως τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα ὑπερετιμήθη κατὰ δύο ἢ τρεῖς μονάδας· ἠναγκάσθη κατ’ ἀκολουθίαν νὰ ἐγκαταλίπῃ τὸ ὁποῖον ἔλαβε μέτρον, καὶ ὡμολόγησεν, ὅτι ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ ἀκολουθήσῃ τὸ σύστημα τῶν προκατόχων του. Καὶ ἐνῷ εἰργάσθη μετὰ τῆς Βουλῆς ἐν τοιαύτῃ οἰκονομικῇ καταστάσει τῆς χώρας, οὐδὲν προέβαλεν ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον σύνοδον μέτρον πρὸς ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν. Τοὐναντίον, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλε προϋπολογισμὸν μὲ ἔλλειμμα 3 ἑκατομμυρίων, καὶ ἔλεγεν εἰς ἡμᾶς: «μὴ ἀνησυχεῖτε! τὸ ἔλλειμμα ἔσεται μεγαλείτερον ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ προϋπολογισμοῦ.» Ἡ ὁμολογία αὕτη, οὐχὶ τοῦ Βουλευτοῦ Ἄρτης ὡς ἀντιπολιτευομένου, ἀλλὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐλαμβάνετο ὑπὸ σημείωσιν παρὰ τῶν ἐνδιαφερομένων, οἵτινες εἶχον τοποθετήσει τὰ χρήματα αὑτῶν εἰς ἀγορὰν ἑλληνικῶν χρεωγράφων. Καὶ ὁλόκληρος ἡ σύνοδος παρῆλθε, χωρὶς οὐδὲν νομοθετικὸν μέτρον νὰ προβληθῇ καὶ ψηφισθῇ πρὸς βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν. Μάλιστα ἐνῷ ταῦτα εἶχον ὡς σήμερον παρίστανται, εἴδομεν νομοθετήματά τινα, τὰ ὁποῖα εἶχον μόνον προσωπικὸν λόγον. Εἴδομεν νομοθέτημα περὶ διοργανώσεως τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, εἴδομεν νόμον περὶ οἰκονομικῶν ἐπιθεωρητῶν, οὓς δὲν ἐχρησιμοποίησε. Κατὰ τὸ πλεῖστον, ἡ προηγουμένη βουλευτικὴ σύνοδος κατηναλώθη εἰς ἐπιψήφισιν τῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προβληθέντων νομοθετημάτων, ὧν σκοπὸς ἦτο ἡ παροχὴ εὐκολίας πρὸς πάντας σχεδὸν τοὺς Ὑπουργοὺς, ὅπως ἀναστατώσωσι πάντας τοὺς κλάδους τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν, αἰρομένου τοῦ κωλύματος, ὅπερ παρενέβαλλον εἰς αὐτὴν οἱ τῇ πρωτοβουλίᾳ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ψηφισθέντες νόμοι περὶ προσόντων τῶν δικαστῶν, τῶν οἰκονομικῶν, τῶν προξενικῶν κλπ. ὑπαλλήλων. Τὰ ἐπὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους καὶ τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας ἀποτελέσματα τῆς χορηγηθείσης διὰ τῶν ψηφισθέντων νόμων εὐκολίας εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς, γινώσκει ἤδη ἡ κοινωνία, ἥτις ἀντιλαμβάνεται τῆς ἐκλύσεως, εἰς ἣν περιῆλθον πάντες οἱ κλάδοι. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἰσχυρίσθη κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1891, ὅτι δὲν εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον ὑλικὸν καιρὸν εἰς προπαρασκευὴν τῶν ἀναγκαίων νομοσχεδίων, δι’ ὧν ἠδύναντο νὰ μεταβληθῶσιν οἱ ὀργανικοὶ νόμοι τῶν διαφόρων κλάδων τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, ἐπὶ τῷ τέλει τῆς ἐλαττώσεως τῶν δημοσίων δαπανῶν, δι’ ὧν ἠδύναντο νὰ δημιουργηθῶσι νέοι πόροι ἐπὶ αὐξήσει τῶν δημοσίων προσόδων, δι’ ὧν, τέλος, ἤθελεν ἐπιτευχθῆ ἡ βελτίωσις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἀφοῦ καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν βουλευτικὴν σύνοδον ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις οὐδὲν ὑπέβαλε νομοθέτημα, σκοποῦν εἰς τὴν μείωσιν τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους, ἢ εἰς τὴν αὔξησιν τῶν δημοσίων προσόδων, ἀφοῦ οὐδὲν ἄλλο μέτρον γενικωτέρας σημασίας, ἀφορῶν εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων, ἐγνώρισεν εἰς τὴν Βουλήν, δύναται καὶ νῦν νὰ προβληθῇ ὑπ’ αὐτῆς ὁ λόγος, ὅτι δὲν εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον ὑλικὸν καιρὸν, ἵνα σκεφθῇ καὶ παρασκευάσῃ τὰ ἀναγκαῖα νομοθετήματα; Κατὰ τὴν προηγουμένην βουλευτικὴν σύνοδον, ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε παρὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας τὴν ἄδειαν νὰ συνομολογήσῃ δάνειον ἐξ 70,000,000, ἐξ ὧν τὰ ἡμίση προωρίζοντο εἰς δημόσια ἔργα, περὶ ὧν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχε λάβει τὴν νομοθετικὴν ἄδειαν νὰ συνομολογήσῃ δάνεια ἐσωτερικὰ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Καθ’ ὃν τρόπον ἐπέτυχε τὴν νομοθετικὴν ἄδειαν ὡς πρὸς τὸ δάνειον αὐτὸ, ἀναμφισβήτητον εἶναι, ὅτι ἐσκόπει ἐν τῇ συνομολογήσει τοῦ δανείου τούτου νὰ πραγματοποιήσῃ οἰκονομικὸν συνδυασμὸν, ὅμοιον πρὸς τοὺς ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως πραγματοποιηθέντας. Ἀλλὰ, καίτοι ὅτε ἔλαβε τὸν νόμον τοῦτον καὶ ἐπὶ ἀρκετοὺς βραδύτερον μῆνας δὲν εἶχε καταλάβει εἰσέτι τὰ εὐρωπαϊκὰ χρηματιστήρια δυσθυμία τις, δὲν κατώρθωσε νὰ συνομολογήσῃ τὸ δάνειον τοῦτο. Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1892, ὅτι εἶχε προτάσεις περὶ δανείων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦσαν ἀνεπίδεκτοι συζητήσεως, οὐδ’ ἦσαν κατ’ ἀρχὴν ἀπαράδεκτοι, ἀλλ’ ἔκρινε χρήσιμον νὰ μὴ ἀποδεχθῇ αὐτὰς, ἐν τῷ συμφέροντι τοῦ Δημοσίου, ἐπροτίμησε δὲ νὰ προέλθῃ εἰς ἕτερον μέτρον, ἵνα παράσχῃ εἰς τὴν Εὐρώπην ἀπόδειξιν τῆς εὐρωστίας τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων, τουτέστι νὰ προέλθῃ εἰς τὴν προμήθειαν τοῦ ἀναγκαιοῦντος ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ἐκ τῆς ἡμετέρας ἀγορᾶς, προσῆλθε δὲ εἰς τὴν Βουλὴν μὲ προϋπολογισμὸν ἐμφαίνοντα τυπικῶς μὲν ἔλλειμμα δραχμῶν 156,000, οὐσιαστικῶς δὲ καὶ πραγματικῶς ἔλλειμμα 26,000,000, προέτεινε δὲ καὶ ἓν οἰκονομικὸν μέτρον, τὴν μεταῤῥύθμισιν τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ, ἴσως ἵνα καταστήσῃ τὸν καπνὸν μᾶλλον εὔωνον εἰς πάντας, ὅσοι ἤθελον εὑρεθῇ ἄνευ περιουσίας, ὅπως παρηγορῶνται καπνίζοντες εὐθηνότερον. Ἵνα δὲ μὴ ὑπολάβῃ τις, ὅτι ἡ κατάστασις, εἰς ἣν περιήχθησαν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, καθίστα δύσκολον τὴν συνομολόγησιν δανείου, προσέθηκεν, ὅτι εἶχε μὲν προτάσεις εὐπροσδέκτους, ἀλλὰ τὰς ἀπέῤῥιψεν, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι, ὅτι θὰ ἐπιτύχῃ ἐν τῷ μέλλοντι συμφερωτέρους ὅρους. Περιττὸν κρίνω νὰ προσθέσω, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, καταγγέλλουσα ἐπισήμως τοὺς ἐπὶ τετραετίαν πρὸ αὐτῆς διαχειρισθέντας τὰ οἰκονομικὰ, ὡς πληρόνοντας τὰ τοκοχρεώλυτρα τῶν δανείων μας διὰ τῆς συνομολογήσεως νέων δανείων, καὶ ἐν τούτοις καταλιπόντας μεγάλα ἐλλείμματα, παρεῖχεν εἰς τοὺς κεφαλαιούχους τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι, ἐπιχειροῦσα τὴν προμήθειαν τοῦ ἀναγκαίου πρὸς τοῦτο μεταλλικοῦ νομίσματος ἐκ τῆς ἡμετέρας ἀγορᾶς, ἐπεχείρει ἔργον παρακεκινδυνευμένον. Σειρὰ ἑπομένως πράξεων κυβερνητικῶν ἀλλεπαλλήλων ἀπέδειξεν εἰς πάντα τὸν θέλοντα νὰ μελετήσῃ τὰ ἡμέτερα οἰκονομικὰ, ὅτι ταῦτα ὁσημέραι ἐχειροτέρευον καὶ ἐπεδεινοῦντο. Καὶ ἐνῷ, ὡς εἶπον ἐν τῇ προηγουμένῃ συνεδριάσει, παρέλαβε τὰ οἰκονομικὰ εἰς ἀρίστην κατάστασιν, καὶ τὴν δημοσίαν πίστιν ἐπαρκῶς ἠνορθωμένην, περιήγαγεν αὐτὰ εἰς τοιαύτην ἀνωμαλίαν, ὥστε ἐν τῇ Βουλῇ νὰ γίνηται λόγος περὶ μέσων θεραπείας, νὰ παρακολουθῇ δὲ τὸ κοινὸν τὰς ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεις, μήπως ἐξ αὐτῶν προκύψῃ τι καλὸν, μήπως ἐκ πρωτοβουλίας τῶν Βουλευτῶν ὑποδειχθῇ μέσον τι θεραπείας. Καὶ εἶναι τῳόντι ἐνδεικτικὸν τοῦτο καὶ μόνον, ὅτι εἰσὶν ὑποχρεωμένοι οἱ Βουλευταὶ νὰ συζητῶσιν, ἂν ὑπάρχῃ τις θεραπεία, ἀφοῦ οἱ ἁρμόδιοι καὶ ὑπεύθυνοι οὐδεμίαν ὑποδεικνύουσι. Ποῦ ἀλλαχοῦ συνέβη, ἐν τοιαύτῃ καταστάσει πραγμάτων νὰ διεξάγηται ἡ γενικὴ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ὑπ’ ὄψει τοῦ Κοινοβουλίου οὐδεμία πρότασις τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις οὕτω παρέχει ἐναργῆ τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι δὲν διατελεῖ ἐν πλήρει συνειδήσει τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν διατελοῦμεν! Ὁπωςδήποτε οἱ Βουλευταὶ, οἱ ὁμιλοῦντες ἐπὶ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὑποχρεοῦνται ὑπὸ τοῦ πρὸς τὴν χώραν καθήκοντος νὰ ἀνακοινῶσιν ἃς ἔχουσιν ἰδέας περὶ τῶν μέσων τῆς θεραπείας. Ἐγὼ, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ᾖναι τις διακεκριμένος οἰκονομολόγος, ἵνα σκεφθῇ περὶ τῶν ἐνδεικνυομένων ἐν τῇ παρούσῃ καταστάσει μέτρων πρὸς ἄρσιν ἢ πρὸς ἀνακοπὴν τῆς πανωλεθρίας, ἥτις ἀπειλεῖ τὴν ἡμετέραν κοινωνίαν. Εἰμὶ ἠναγκασμένος νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἀποσπάσματά τινα ἄρθρου ἐφημερίδος, φέροντος τὴν ὑπογραφὴν τοῦ αὐτοῦ διακεκριμένου οἰκονομολόγου τῆς Γαλλίας, ἐν ᾧ μνημονεύεται καὶ ἡ Ἑλλάς. Πράττω δὲ τοῦτο, ἵνα μὴ ὑπολάβῃ τις, ὅτι ἀξιῶ ὑπὲρ ἐμαυτοῦ τὴν πρωτοβουλίαν τῶν παρεχομένων συμβουλῶν. Ἰδοὺ τί διὰ τῆς ὑπογραφῆς του ἔγραφε κατὰ τὸν παρελθόντα μῆνα Νοέμβριον ὁ γνωστὸς οἰκονομολόγος Λεροὰ Μπωλιὲ (ἀναγινώσκει). «Κυρίως ὅμως οἱ λαοὶ δέον νὰ διδαχθῶσιν ἐπὶ τέλους, τί ἐστὶ νόμισμα, ἐμπόρευμα ἔχον ἀξίαν ἐσωτερικὴν, διατηροῦν τὴν ἀξίαν ταύτην μόνον διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῆς ἐκδόσεώς του, καὶ οὐχὶ ἔντυπον οἱονδήποτε, τὸ ὁποῖον τὸ Κράτος δύναται νὰ πολλαπλασιάζῃ ἐπ’ ἄπειρον. «Ἡ Ἑλλὰς καὶ τὰ ἄλλα οἰκονομικῶς ὁμοταγῆ Κράτη ὀφείλουσι νὰ ζητήσωσιν ἐν ἑαυτοῖς δι’ οἰκονομιῶν, διὰ νέων φόρων, δι’ ἐσωτερικῶν δανείων, τοὺς πόρους, ὧν ἔχουσιν ἀνάγκην. Μόνον δὲ ἀφοῦ δώσωσιν ἀποδείξεις τῆς σωφροσύνης καὶ τῆς ζωτικότητος αὐτῶν, θ’ ἀνακτήσωσι τὴν ἐν τῇ Γαλλικῇ ἀγορᾷ πίστιν αὐτῶν.» Δύναταί τις σπουδαίως ν’ ἀμφισβητήσῃ τὸ ἐπίκαιρον τῶν συμβουλῶν τούτων ὡς πρὸς τὰ καθ’ ἡμᾶς; Εἶναι ἀνάγκη ἐπιτακτικὴ νὰ ἐξετάσωμεν, πῶς ἔχουσι παρ’ ἡμῖν τὰ νομισματικά. Τὸ παρ’ ἡμῖν νόμισμα τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου δὲν ὑπεβλήθη εἰς τοὺς περιορισμοὺς, οὓς ἡ ἐπιστήμη ὑπαγορεύει, διότι τὸ ποσὸν αὐτοῦ ἐπολλαπλασιάσθη ὑπὲρ τὰς ἀνάγκας τῶν συναλλαγῶν, οὕτως ὥστε ἐκ τούτου καὶ μόνον ἐπῆλθεν ἡ μεγάλη ὑποτίμησίς του. Κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους δύνανται νὰ κυκλοφορῶσιν ἀναγκαστικῶς 88,000,000 δραχμῶν εἰς γραμμάτια, ἤτοι:

Ἐνῷ κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1888 ἐκυκλοφόρουν διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου: Ἐθνικῆς 46,401,477, Ἰονικῆς καὶ Ἠπειροθεσσαλίας 3,000,000, καὶ διὰ λογαριασμὸν τῶν Τραπεζῶν: Ἐθνικῆς 36,015,059, Ἰονικῆς καὶ Ἠπειροθεσσαλίας 9,500,000, ἤτοι ἐν ὅλῳ 94,916,536. Κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1889 ἐκυκλοφόρουν διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους: Ἐθνικῆς 55,107,327, Ἰονικῆς καὶ Ἠπειροθεσαλίας 3,000,000, καὶ διὰ λογαριασμὸν τῶν Τραπεζῶν 33,684,548, ἤτοι ἐν ὅλῳ 91,791,875. Κατὰ τὴν 30 Σεπτεμβρίου 1890 ἐκυκλοφόρουν διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους: Ἐθνικῆς 59,743,975, Ἰονικῆς καὶ Ἠπειροθεσσαλίας 2,600,000, καὶ διὰ λογαριασμὸν τῶν Τραπεζῶν: Ἐθνικῆς 37,499,742, Ἰονικῆς καὶ Ἠπειροθεσσαλίας 10,000, ἤτοι ἐν ὅλῳ 109,843,717. Περὶ τῶν διαφορῶν μεταξὺ τοῦ ποσοῦ τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων κατὰ τὰ τελευταῖα 3 ἔτη, καὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ νῦν ἐν κυκλοφορίᾳ δὲν κρίνω ἀναγκαῖον νὰ ποιήσωμαι λόγον, διότι πάντες παρετηρήσατε, ὅτι πρόκειται περὶ διαφορᾶς 20, 25 καὶ 30 ἑκατομμυρίων. Ἀνατρέχω εἰς τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἦτο ἠρμένη ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, κατὰ τὸ 1885, καὶ λαμβάνω τὸν μῆνα, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐκυκλοφόρησε τὸ ἀνώτερον ποσὸν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων εἰς λογαριασμὸν τῶν Τραπεζῶν. Κατὰ τὸν Μάρτιον τοῦ 1885 ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα

εἶχεν εἰς κυκλοφορίαν γραμμάτια···· δρ. 64,593,926

ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα περίπου γραμμάτια δρ. 4,500,000 ἡ Τράπεζα Ἠπειροθεσσαλίας γραμμάτια δρ. 2,500,000

ἤτοι ἐν ὅλῳ························ δρ. 71,593,926

Ὁποία διαφορὰ μεταξὺ τῶν 71,000,000, τὰ ὁποῖα ἐκυκλοφόρουν μὴ ὑπαρχούσης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ τῶν 142,000,000, ἅτινα κυκλοφοροῦσι σήμερον ὑπὸ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν; Ὑπάρχει διαφορὰ 100%. Ἴσως ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, ὅτι, ἂν ἐξετασθῇ ἡ ἀρτία τιμὴ τῶν σήμερον κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων πρὸς τὰ ἐν κυκλοφορίᾳ ὑπάρχοντα, ὅτε δὲν ὑπῆρχεν ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, δὲν θέλει ἀνευρεθῇ μεγάλη διαφορὰ ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τὸ ἐν κυκλοφορίᾳ κατὰ τὰ παρελθόντα 4 ἔτη· διότι σήμερον ἔχομεν ἓν κυκλοφορίᾳ 142,354,133 μετὰ τῶν κερματικῶν γραμματίων, ἀλλ’ ἡ ὑποτίμησις αὐτῶν, ἂν ληφθῇ ὡς βάσις τὸ 40%, ἀνέρχεται εἰς 56,941,653, ἤτοι δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι τὰ σήμερον κυκλοφοροῦντα γραμμάτια ἔχουσιν ἀξίαν 85,402,480. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψει τὰ ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικὰ γραμμάτια κατὰ τὴν 30 Σεπτεμβρίου 1890, ἅτινα ἀνήρχοντο εἰς 109,843,717, προσθέσητε δὲ εἰς ταῦτα τὰ κερματικὰ γραμμάτια ἐκ δρ. 14,400,000, ἔχομεν ἐκ κυκλοφορίᾳ 124,243,717· ἀλλ’ ἡ ὑποτίμησις τότε δὲν ἀνήρχετο εἰς 40%, ἀλλ’ εἰς 22%· ἑπομένως, προκειμένου νὰ εὕρητε τὴν ἀρτίαν ἀξίαν, θὰ ἐκπέσητε πρὸς 22% τὸ ποσὸν 27,333,617, καὶ θὰ ἔχητε ἀρτίαν ἀξίαν 96,910,100. Ὅπως ὁ διαπρεπὴς οἰκονομολόγος ἔγραψε, καὶ ὡς πάντες γινώσκετε, δὲν δύναται ἓν Κράτος νὰ ἐκδίδῃ ὅσα θέλει τραπεζικὰ γραμμάτια· ὁ στόμαχος τῶν συναλλαγῶν δὲν δύναται νὰ χωνεύσῃ ἢ ὡρισμένην ποσότητα. Οὕτω συμβαίνει καὶ εἰς τὸν στόμαχον τοῦ ἀνθρώπου· δύνασθε ἀκινδύνως νὰ πληρώσητε αὐτὸν διὰ προσθέτων ἐδεσμάτων πέραν τοῦ προσήκοντος μέχρι 10%, ἀλλ’ ὅταν ὑπερβῆτε τὰ 20, ὅταν μάλιστα ὑπερβῆτε τὰ 40%, θὰ ἔχητε ἀφεύκτως τὰ ἀποτελέσματα τῆς δυσπεψίας. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι τὰ ἀναγκαστικῶς κυκλοφοροῦντα γραμμάτια διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους οὐδὲν ἕτερον εἶναι ἢ ἀναγκαστικὸν δάνειον, ἐπιβεβλημένον εἰς τοὺς κατοίκους τοῦ Βασιλείου, καὶ τὸ ὑπὸ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν κυκλοφοροῦν τραπεζικὸν γραμμάτιον δὲν εἶναι νόμισμα, ἀλλ’ ἁπλοῦς χάρτης. Πρωτίστως λοιπὸν ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ καθῆκον νὰ μὴ συντελῇ εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ ποσοῦ τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων· δύναται, ἀντὶ νὰ λαμβάνῃ παρὰ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα εἰσιν ἀναγκαῖα διὰ πάντα τὰ ἀρξάμενα καὶ ἡμιτελῆ δημόσια ἔργα, ἐκτὸς τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης, νὰ προμηθεύηται ταῦτα δι’ ἐσωτερικοῦ δανείου, νὰ μὴ παραπλανᾶται δὲ ἐκ τῆς ἰδέας, ὅτι εἰς τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ὑφίσταται τόκον ἐλάσσονα ἐκείνου, εἰς ὃν ὑποβληθήσεται συνομολογοῦσα ἐσωτερικὸν δάνειον εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις κατέφευγεν ἐνίοτε εἰς τὰς ἐγχωρίους Τραπέζας, καὶ ἐλάμβανε παρ’ αὐτῶν μεταλλικὸν νόμισμα ἐπὶ προσωρινῷ δανείῳ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, ἀλλ’ ἐφρόντιζε διὰ τῆς συνομολογήσεως δανείου ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ν’ ἀποδίδῃ ἐγκαίρως τὸ ὁποῖον ἐδανείσθη μεταλλικὸν νόμισμα, ὅπως μὴ ἀναγκάσῃ τὰς Τραπέζας ν’ ἀποκτήσωσι τὸ εἰς τὴν Κυβέρνησιν δανεισθὲν διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ διὰ λογαριασμὸν τῶν κυκλοφοροῦντος ποσοῦ τραπεζικῶν γραμματίων. Ἀλλ’ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις πρὸς πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων τῆς πρώτης ἑξαμηνίας τοῦ 1891 ἐδανείσθη παρὰ τῶν Τραπεζῶν εἰς χρυσὸν 6,250,000, τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο, ὡς καὶ τὸ ὑπόλοιπον προγενεστέρου προσωρινοῦ δανείου, ὀφείλει εἰσέτι εἰς τὴν Τράπεζαν. Ὡς ἐκ τούτου δὲ ἡ Τράπεζα ἠναγκάσθη νὰ προμηθευθῇ τὸ ἀντίστοιχον ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα ἐκ τῆς ἡμετέρας ἀγορᾶς, θέσασα εἰς κυκλοφορίαν τραπεζικὰ γραμμάτια ἀξίας 10,000,000 περίπου. Τούτου ἕνεκα παρατηρεῖται, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἐνῷ κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη εἶχεν εἰς κυκλοφορίαν δι’ ἴδιον αὑτῆς λογαριασμὸν γραμμάτια δραχ. μέχρι 37,000,000 κατ’ ἀνώτατον ὅρον, ηὔξησεν αὐτὰ κατὰ τὸ 1891 μέχρι τοῦ ποσοῦ 59,000,000 κατὰ μῆνα Αὔγουστον, ἠλάττωσε δὲ ταῦτα κατὰ μῆνα Δεκέμβριον εἰς 47,000,000. Ὀφείλομεν δὲ νὰ μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ἡ ὀνομαστικὴ ἀξία τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου εἶναι ἄστατος, αὐξάνουσα καὶ ἐλαττουμένη κατὰ λόγον τοῦ κυκλοφοροῦντος ποσοῦ. Πρωτίστως λοιπὸν πρέπει νὰ διαῤῥυθμισθῇ τὸ ζήτημα τοῦ ποσοῦ τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων εἴτε διὰ λ)σμὸν τῶν Τραπεζῶν, εἴτε διὰ λ)σμὸν τοῦ Κράτους. Εἶναι δὲ συνάμα ἀναπόδραστος καὶ ἐπιτακτικὴ ἡ ἀνάγκη νὰ ἐξασφαλισθῇ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι ἀδύνατον εἶναι ἄλλως νὰ ἐμπνεύσωμεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὰ κεφάλαια. Κατὰ τίνα δὲ τρόπον δυνάμεθα νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὸ ἰσοζύγιον, βεβαίως δὲν εἶναι μυστήριον. Δύο εἶναι οἱ τρόποι, δι’ ὧν ἐπιτυγχάνεται τοῦτο: Ἐλάττωσις τῶν δαπανῶν, καὶ αὔξησις τῶν δημοσίων προσόδων. Καὶ εἰς τὰ δύο ταῦτα ὀφείλομεν νὰ προέλθωμεν μετὰ σταθερᾶς ἀποφάσεως καὶ ἄνευ τῆς ἐλαχίστης ἀναβολῆς. Ἐνδοιασμοὶ πλέον δὲν ἐπιτρέπονται ὑπὸ τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν περιήχθημεν. Βεβαίως πρέπει νὰ αὐξήσωσι καὶ αἱ ἐπιβαρύνσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀπὸ τὸν ὁποῖον δέον νὰ ζητηθῶσι χάριν τῆς ἐθνικῆς τιμῆς καὶ νέαι θυσίαι· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀρκετὰ βεβαρυμένος τυγχάνει, ὀφείλομεν νὰ περιορίσωμεν τὰς νέας ἐπιβαρύνσεις εἰς τὸ ἐλάχιστον ὅριον, νὰ ζητήσωμεν δὲ τὸ πλεῖστον τοῦ ἀναγκαιοῦντος πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ ἰσοζυγίου ποσοῦ εἰς τὰς οἰκονομίας, εἰς τὰς γενναίας περικοπὰς τῶν δαπανῶν. Δὲν πρέπει νὰ σκεπτώμεθα, ὡς πρὸ 2 ἐτῶν, διότι τότε ἄλλως εἶχον τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἠκολούθησεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, δὲν ἐνεδείκνυε τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπιβαρύνσεως τοῦ λαοῦ, οὐδὲ τὰς οἰκονομίας, εἰς μεγάλας διαστάσεις. Σήμερον δὲν δυνάμεθα πλέον νὰ ἀκολουθήσωμεν τὸ σύστημα ἐκεῖνο, ἀφοῦ, ὡς ἐκ τῆς ἀνεπαρκείας τῶν σήμερον κυβερνώντων, κατέπεσεν ἡ δημοσία ἡμῶν πίστις, ἤτοι ἡ δύναμις ἐκείνη, δι’ ἧς ἐπέτυχεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις τὰ γνωστὰ ὑπὲρ τῆς χώρας ἀποτελέσματα, κατορθώσασα νὰ ὑποβιβάσῃ τὸν τόκον εἰς 5%, καὶ τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος εἰς 20%. Σήμερον ἐσμὲν ὑποχρεωμένοι νὰ προβῶμεν εἰς μεγάλας περικοπὰς τῶν δημοσίων δαπανῶν, καὶ νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς αὐστηρὰν δίαιταν, ἵνα σώσωμεν τὴν τιμὴν τῆς πατρίδος ἡμῶν. Ἐπὶ τῶν θεμάτων τούτων ἔπρεπε νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ προτάσεσι τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νὰ μὴ ὦμεν ἠναγκασμένοι νὰ ὑποδεικνύωμεν ἡμεῖς τὰ μέσα τὰ κατάλληλα πρὸς ἀνόρθωσιν τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως, καὶ ἰδίως πρὸς ἀποτροπὴν τοῦ ἀπειλοῦντος τὴν κοινωνίαν οἰκονομικοῦ ὀλέθρου. Δὲν πρέπει βεβαίως νὰ περιμένητε παρ’ ἐμοῦ λεπτομερείας ὡς πρὸς τὰς ἐπιβαλλομένας περικοπὰς τῶν δαπανῶν καὶ ἐπιβαρύνσεις τῆς φορολογίας, καθόσον αἱ λεπτομέρειαι ἀπαιτοῦσι τὴν σύμπραξιν τῶν ἁρμοδίων δημοσίων ὑπηρεσιῶν, ἃς μόνον ἡ Κυβέρνησις ἔχει εἰς τὴν διάθεσίν της. Ἡ Ἀντιπολίτευσις δύναται νὰ ὑποδεικνύῃ πρόγραμμα ἐν ταῖς γενικαῖς αὐτοῦ γραμμαῖς. Ἐν τῇ διατυπώσει ὅμως τῶν λεπτομερειῶν αὐτοῦ, μόνον ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἁρμοδία. Προκειμένου μάλιστα περὶ οἰκονομιῶν, ἐννοεῖ μὲν ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅτι αὗται δέον νὰ ἐφαρμοσθῶσιν οὐ μόνον ἐπὶ τῶν μὴ ἀπαραιτήτων δημοσίων ἐξόδων, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν κρινομένων ἀναγκαίων, ἀλλ’ ἐννοεῖ νὰ ληφθῇ ὡς ἀφετηρία τῆς ἐκτελέσεως τοῦ μέτρου μόνον ἡ πρόληψις τῆς παραλύσεως τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν. Οὐδεμία λοιπὸν ὑφίσταται ἀμφιβολία, ὅτι πρωτίστως πρέπει νὰ ἀποκτηθῇ τὸ ἰσοζύγιον διὰ γενναίων περικοπῶν τῶν δημοσίων δαπανῶν κατὰ πρώτιστον λόγον, καὶ διά τινων ἐπιβαρύνσεων τοῦ λαοῦ, αἵτινες ἤθελον ἀποβῆ ἀπαραίτητοι πρὸς συντέλεσιν τοῦ πραγματικοῦ, τοῦ ἀναμφισβητήτου ἰσοζυγίου. Εἰς ὃ δὲ σημεῖον εὑρισκόμεθα σήμερον, ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὡς ἀφετηρίαν οὐχὶ τὰς βεβαιώσεις τῶν δημοσίων ἐσόδων, ἀλλὰ τὰς πραγματικὰς εἰσπράξεις. Οὕτως ὀφείλομεν νῦν νὰ κανονίσωμεν τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡμῶν, διότι οὕτω καὶ μόνον δυνάμεθα νὰ ἐμπνεύσωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην εἰς πάντα, παρὰ τοῦ ὁποίου θὰ ζητήσωμεν συνδρομὴν, εἰς πάντας, ὅσοι ἐτοποθέτησαν τὴν ἑαυτῶν περιουσίαν εἰς τὰ ἡμέτερα χρεώγραφα. Ἀφοῦ τὸ ὑφιστάμενον νῦν οἰκονομικὸν σύστημα, ὡς ἐκ τῆς κυβερνητικῆς ἀνεπαρκείας, ἐπεσώρευσε λάθη ἐπὶ λαθῶν, πρέπει νὰ ἐγκαινίσωμεν σύστημα νέον οἰκονομικῆς διαχειρίσεως. Πρέπει λοιπὸν ὁ προϋπολογισμὸς νὰ στηρίζηται ἐπὶ τῶν πράγματι εἰσπραττομένων ἐσόδων καὶ ἐπὶ τῶν πραγματικῶν δαπανῶν, πρέπει αἱ οἰκονομίαι νὰ λάβωσιν ὅσον ἔνεστι μείζονας διαστάσεις, καὶ πρέπει νὰ προκληθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ συμπληρώσῃ διὰ νέων ἐπιβαρύνσεων ὅ,τι μετὰ τὰς οἰκονομίας ἀποβαίνει ἀναγκαῖον. Προκειμένου περὶ ἐπιβαρύνσεων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, περιεμένετε ἴσως νὰ λάβωσι τὴν πρωτοβουλίαν οἱ ἀνήκοντες εἰς τὰς τάξεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι γινώσκετε ἤδη ἐκ τῆς πείρας τοῦ παρελθόντος, ὅτι οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν σημερινὴν Ἀντιπολίτευσιν δὲν ἐφείσθησαν ἄλλοτε τῆς ἑαυτῶν δημοτικότητος, καὶ παρεσκεύασαν οὕτω τὴν 14ην Ὀκτωβρίου. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἔχομεν τὸ θάῤῥος τῶν πεποιθήσεών μας, ἔχομεν τὴν ἀρχὴν νὰ μεταδίδωμεν εἰλικρινῶς τὰς πεποιθήσεις ἡμῶν εἰς τοὺς ἐκλογεῖς μας. Ἡμεῖς οὐδέποτε ἀπεκρύψαμεν ἀπὸ αὐτοὺς τὰς πεποιθήσεις μας περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἀφοῦ ἀποκαταστήσωμεν οὕτω τὸν προϋπολογισμὸν ἐν ἰσοζυγίῳ, ἀπομένει εἰς ἡμᾶς ἡ ὑποχρέωσις νὰ διαῤῥυθμίσωμεν οὕτω τὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὥστε ἡ ὑπερτίμησις τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος νὰ περιορισθῇ εἰς ἐλάχιστον ὅριον, καὶ νὰ λάβῃ, ἂν ἦναι δυνατὸν, ἐν τῷ ἐλαχίστῳ τούτῳ ὁρίῳ σταθερὰν βάσιν, νὰ παύσωμεν δὲ χρώμενοι τῷ δανείῳ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ προσφέροντες εἰς τὴν κυκλοφορίαν χαρτονόμισμα, τὸ ὁποῖον ὑπερβαίνει τὰς ἀνάγκας τῶν συναλλαγῶν. Γινώσκοντες, ὅτι τὸ χαρτονόμισμα ἀπελαύνει τὸ μέταλλον, ὀφείλομεν νὰ περιορίσωμεν ἐντὸς στενῶν ὁρίων τὴν κυκλοφορίαν αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ σχεδίου τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν θεραπείαν καὶ βελτίωσιν τῆς σημερινῆς καταστάσεως, εἶναι ἀνάγκη νὰ προκληθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἡ Κυβέρνησις, ὅπως γνωρίσῃ τὰς ἑαυτῆς γνώμας, μετὰ τοῦτο δὲ ἴσως καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι λάβωμεν ἀφορμὴν νὰ ἐπανέλθωμεν. Ὅ,τι σήμερον εἶναι ἐνδεδειγμένον καὶ ἀναντίῤῥητον, εἶναι, ὅτι ὁ ὑποβληθεὶς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προϋπολογισμὸς δὲν δύναται νὰ ἐπιψηφισθῇ, οἷος ὑπεβλήθη. Δέον νὰ συνταχθῇ νέος, ὑφ’ αἷς ὑπέδειξα βάσεσιν, ἂν θέλωμεν σπουδαίως νὰ ῥυθμίσωμεν τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα. Καταλήγων ἐνταῦθα τὸν λόγον, νομίζω ἐπιβαλλόμενον εἰς ἐμὲ τὸ καθῆκον νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ἰδιαιτάτην προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ θέματος. Δὲν πρόκειται σήμερον περὶ ψήφου τῆς Βουλῆς συνήθους, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ψήφου συνδεομένης πρὸς τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος. Ὀφείλομεν νὰ γινώσκωμεν πάντες, ὅτι ἐκ τῆς ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ θέματος πρόκειται νὰ λάβῃ ἡ Βουλή, ἐξήρτηται ἡ ἀπόδειξις, ἄν τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα λειτουργῇ παρ’ ἡμῖν ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ τόπου. Προκαλεῖσθε εἰς ψῆφον, ἥτις θὰ περιβληθῇ μὲ ἱστορικὴν ἀξίαν, διότι σήμερον πρόκειται νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ περὶ τοῦ μέλλοντος τῆς πατρίδος ἡμῶν.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ὑπὸ τοῦ κ. Σιμοπούλου κατατεθέντες πίνακες θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, σελ. 174–179). Ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις;

§94ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις Ὥρα 8 καὶ 30′ μ. μ.