1892.01.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 23

τῆς 28 Ἰανουαρίου 1892.

(Τρίτη)

Ὥρα 5 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τηλεγράφημα διαφόρων δικηγόρων Λευκάδος, ἀναιρούντων πάνθ’ ὅσα ἐγράφησαν κατὰ τοῦ ἐκεῖ εἰσαγγελέως Λάμαρη ἐν ταῖς ἐφημερίσιν. Ἀναφορὰ τοῦ Δημάρχου Αὐλῶνος, παρακαλοῦντος τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ ἀποστολῆς διδασκάλων εἰς τὰ ἐκεῖ ἀργοῦντα σχολεῖα. Ἡ Δημοτικὴ Ἐφορία Χανίων τῆς Κρήτης ζητεῖ παρὰ τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων τὴν συνέχειαν τῶν πρακτικῶν ἀπὸ τοῦ 1878 καὶ ἐντεῦθεν, καὶ τὴν παροχὴν βιβλίων πρὸς πλουτισμὸν τῆς ἀνακαινιζομένης ἐν Χανίοις Βιβλιοθήκης.

§2Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Νὰ συστηθῇ εἰς τὸν κ. Ἔφορον τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς.

§3ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Νὰ συστηθῇ εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, ὅπως ἐκ τῶν περισσευόντων βιβλίων σταλῶσιν εἰς Κρήτην.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Δήμαρχος Λετρίνων ὑποβάλλει ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ ἀναφορὰν τοῦ λαοῦ Ἠλείας, δι’ ὧν παρακαλεῖται ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Διεύθυνσις τοῦ σιδηροδρόμου Πατρῶν–Πύργου, ὅπως φροντίσῃ περὶ τῆς ἑνώσεως τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς μεταξὺ τῶν ἐν Πάτραις σταθμῶν.

§5ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μεριμνήσῃ περὶ τῆς ἑνώσεως τῆς γραμμῆς ἐν τῇ πόλει Πατρῶν, καθόσον καὶ ἡ ἑταιρία καὶ οἱ πολῖται ὑφίστανται μυρίας δαπάνας ἐκ τῆς διακοπῆς τῆς γραμμῆς, ἡ μὲν ἑταιρία, διότι εἶναι ὑπόχρεως νὰ διατηρῇ διπλοῦν προσωπικὸν, οἱ δὲ πολῖται, διότι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ πληρόνωσι κόμιστρα διὰ τὰς ἀποσκευάς των, ὅπως ἐπιβιβάζωνται εἰς τὴν ἄλλην ἁμαξοστοιχίαν, ἐνίοτε δὲ δὲν προφθάνουσι καὶ τὴν ἄλλην ἁμαξοστοιχίαν, ὡς ἐκ τῆς καθυστερήσεως τῆς ἑτέρας, καὶ ἀναγκάζονται νὰ παραμένωσιν ἐν Πάτραις. Πλὴν τούτου, οἱ ταξειδεύοντες διὰ τοῦ σιδηροδρόμου ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Πύργου διὰ Πατρῶν πληρόνουσι διὰ τὰς ἀποσκευάς των, ἐξερχόμενοι εἰς Πάτρας, φόρον δημοτικὸν παράνομον, ἐν τούτοις εἶναι ὑποχρεωμένοι, διότι αἱ ἀποσκευαί των ἐξέρχονται εἰς τὸν πρῶτον σταθμόν. Διὰ τῆς ἑνώσεως τῆς γραμμῆς θὰ ἐκλείψωσι πάντα ταῦτα. Ἄλλως οὐδεὶς λόγος σπουδαῖος ὑπάρχει, ἐπιβάλλων τὴν μὴ ἕνωσιν τῆς γραμμῆς.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολλοὶ ποιμένες τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων, παραχειμάζοντες ἐν τῷ δήμῳ Πηνειΐων, παραπονοῦνται κατὰ τοῦ Δημάρχου τοῦ δήμου ἐκείνου, ὅτι διὰ μισθοφόρων ἐνόπλων τοὺς καταδιώκει καὶ τοὺς τυραννεῖ πολυτρόπως.

§7ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ ἀπευθύνεται καὶ πρὸς ἐμὲ, ἔχει δὲ ὡς ἑξῆς: «Εἴμεθα γεωργοποιμένες ἐκ Μαζείκων τῶν Καλαβρύτων καὶ παραχειμάζομεν ἐν τῷ δήμῳ Πηνειΐων, ἔνθα ἔχομεν ἰδιοκτήτους γαίας. Ἀπὸ πεντήκοντα καὶ πλέον ἐτῶν οὐδεὶς μᾶς παρηνώχλησεν. Ἀπό τινος ὅμως χρόνου, καὶ ἰδίως πέρυσι καὶ ἐφέτος, ἐγενόμεθα ἀντικείμενον ἀγρίας ἐπιδρομῆς καὶ ξενηλασίας ἐκ μέρους τοῦ δημάρχου Κοτσομύτου, ὁ ὁποῖος διὰ μισθωτῶν ὁπλοφόρων ἀπειλεῖ τὴν ζωήν μας καὶ καταλαμβάνει τὰς γαίας μας· δέρει δὲ καὶ φυλακίζει πάντα, ὅστις ἤθελε τολμήσει νὰ κάμῃ τὴν ἐλαχίστην πρὸς αὐτὸν παρατήρησιν. Ἐπιθυμοῦμεν νὰ μάθωμεν, ἂν δικαιούμεθα νὰ ἐλπίζωμεν προστασίαν ἐκ τῆς Πολιτείας, ἄλλως νὰ φύγωμεν, ἵνα σωθῶμεν.» Παρακαλῶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης, διὰ τοῦ Ἐπάρχου καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως νὰ ζητήσῃ πληροφορίας, ἂν τὰ παράπονα τῶν ἀναφερομένων ἔχωνται ὑποστάσεως. Ἐξ ὅσων γνωρίζω ἐξωδίκως, τὰ παράπονά των εἶναι βασιμώτατα. Ἰδίως δὲ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τοῦ γεγονότος, ὅτι ὁ Δήμαρχος αὐτὸς διατηρεῖ ὁπλοφόρους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀγνώστου προελεύσεως, καὶ ἀποβαίνουσιν ἐπικίνδυνοι εἰς τὴν δημοσίαν τάξιν καὶ τὴν ἀσφάλειαν τῶν πολιτῶν, προκαλοῦντες καθ’ ἑκάστην σκηνὰς, ἐκ τῶν ὁποίων ἐξέρχονται ζημιωμένοι οἱ καθ’ ὧν ἐπιτίθενται, θ’ ἀναγκασθῶσι δὲ, ὅπως ἀμυνόμενοι φονεύσωσιν αὐτούς.

§8ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κλπ.). Οἱ ποιμένες οὗτοι ἀνηνέχθησαν καὶ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης δι’ ἀναφορᾶς των. Τὴν μίαν τῶν ἀναφορῶν ἔπεμψα ἤδη πρὸς τὸν Νομάρχην Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, τὴν δὲ ἑτέραν πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα τῶν ἐν Πύργῳ Πρωτοδικῶν, καὶ ἐζήτησα πληροφορίας. Μόλις λάβω ταύτας, θὰ ἴδω, τί πρέπει νὰ πράξω.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐκ Σοφικοῦ Δημήτριος Μαρτίκας παραπονεῖται κατὰ τῶν πολιτικῶν ἀντιπάλων του καὶ κατὰ τῶν ὀργάνων τῆς ἐξουσίας. Ὁ βουλευτὴς Ἀρκαδίας κ. Σπυράκης ὑποβάλλει πρότασιν νόμου, δι’ ἧς προτείνει νὰ ὑπαχθῶσι δῆμοί τινες τῆς ἐπαρχίας Κυνουρίας ἐκ τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Πρωτοδικείου Σπάρτης εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Πρωτοδικείου Τριπόλεως. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 129).

§10ΚΟΠΑΝΙΤΣΑΣ. Ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν (ἀναγινώσκει): «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὅπως ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασιν, κατὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα, τῶν κατὰ τὸ 1891 προϋπολογισθέντων, βεβαιωθέντων, εἰσπραχθέντων καὶ καθυστερούντων ἐσόδων καὶ τῶν προϋπολογισθέντων, ἐνταλθέντων καὶ ἐνταλτέων ἐξόδων τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως».

§11ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως ὑποβάλῃ τοὺς διαφόρους πίνακας τῶν δανείων, τοὺς ὑποβληθέντας ὑπὸ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὑπὸ τοῦ κ. Σιμοπούλου, ὅπως ἡ Βουλὴ μελετήσῃ τούτους καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν δυνηθῇ νὰ ἐκφέρῃ γνώμην περὶ τῶν πεπραγμένων.

§12Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ ἐμὸς προκάτοχος, εὑρίσκουσιν ἐν τοῖς γραφείοις τῆς Βουλῆς οἱ θέλοντες. Ἂν δὲ δὲν ὑπάρχωσιν ἀντίτυπα, διὰ νὰ διανεμηθῶσιν εἰς τοὺς κ. κ. Βουλευτὰς, ὁ κ. Πρόεδρος ἂς διατάξῃ νὰ τυπωθῇ ὁ πίναξ. Τὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ τοῦτον εὑρίσκετε εἰς τὴν Βουλήν. Ἂν δὲν ὑπάρχωσιν ἀντίτυπα αὐτοῦ, ἂς τυπωθῇ καὶ οὗτος. Ἐγὼ ὅμως, ὡς Ὑπουργὸς, δὲν δύναμαι νὰ καταθέσω τὸν πίνακα τοῦ κ. Σιμοπούλου ἢ ἄλλου τινὸς, ὀφείλω δὲ νὰ καταθέσω τὰς πληροφορίας, ἃς δύναμαι νὰ συλλέξω ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ Ὑπουργείου.

§13ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ὑποβάλλω ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τῆς ἐπαρχίας Τροιζηνίας, παραπονουμένων κατὰ τοῦ ὑπερμέτρου φόρου τῆς ῥητίνης. Παρακαλῶ δὲ, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν σχετικὴν συζήτησιν τοῦ νόμου περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς.

§14ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Εἰς τὸ βῆμα μὲ φέρει ἡ ὑποχρέωσις νὰ ἀποκρούσω μομφὴν, ἢ μᾶλλον συκοφαντίαν, ἐξενεχθεῖσαν χθὲς ἐναντίον ἀτόμων, ἐκτὸς τοῦ περιβόλου τούτου ὑπαρχόντων. Ὁ ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος βουλευτὴς κ. Παπαγιαννακόπουλος, ὁμιλῶν περὶ τῶν 56,000,000, ἅτινα ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, κατ’ αὐτὸν, κατεσπατάλησεν, ἀνέφερεν, ὅτι ἐκ τούτων ἐδαπανήθησαν ἀρκεταὶ χιλιάδες δραχμῶν πρὸς προμήθειαν ἵππων ἀχρήστων διὰ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν. Καὶ καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικὸν, τουτέστι τοῦ τιμήματος τῆς ἀγορᾶς τῶν ἵππων, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος κ. Σιμόπουλος ἐν ὀλίγοις ἀνέπτυξεν. Ἑπομένως δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ, πρόκειται περὶ τῆς συκοφαντίας, τῆς ἐξενεχθείσης ἐναντίον τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἱππωνείας, ἡ ὁποία διενήργησε τὴν προμήθειαν τῶν ἵππων ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ. Κατὰ πόσον δὲ ἡ προμήθεια αὕτη ἐγένετο κανονικῶς, καὶ οἱ ἵπποι εἶναι χρήσιμοι ἐν τῇ στρατιωτικῇ ὑπηρεσίᾳ, τοῦτο βεβαίως ἐμαρτύρησεν ἡ ἐπὶ ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος ὑπηρεσία τῶν ἵππων τούτων ἐν τῷ στρατεύματι. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ ἡμῶν, οἱ ἀποτελέσαντες τὴν ἐπιτροπὴν τῆς ἱππωνείας, εἶχον πλήρη τὴν δικαιοδοσίαν νὰ ἀγοράσωσιν ἀπ’ εὐθείας τοὺς ἵππους, ὅπου καὶ ἂν εὕρισκον αὐτοὺς, οὐχ ἧττον, διὰ νὰ ἦναι ἀσφαλεῖς ἐν τῷ μέλλοντι καὶ διὰ νὰ ἀποσοβήσωσι πάντα κίνδυνον συκοφαντίας, διενήργησαν δημοπρασίαν κατὰ τὰ κεκανονισμένα ἐν Βουδαπέστῃ, ὅπου τὸ ἀποτέλεσμα ἐπῆλθεν. Ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν πρόκειται σήμερον, διότι ταῦτα θὰ συζητήσωμεν, ὁπόταν θὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας ἅπαντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Βεβαίως δὲ δὲν εὐθύνονται μόνον οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ, ἀλλὰ καὶ οἱ κατόπιν τούτων, οἱ παραλαβόντες τοὺς ἵππους ἐν Πειραιεῖ, ἤτοι αἱ συσταθεῖσαι ἐπιτροπαὶ, αἵτινες παρέστησαν εἰς τὴν ἀποβίβασιν τῶν ἵππων καὶ τὴν ἐξέτασιν αὐτῶν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἱκανότητος καὶ τῆς χρησιμότητος. Ἐν τούτοις ἡ Κυβέρνησις, ἐνδοῦσα εἰς τὰς ἀπαιτήσεις πολλῶν, εἰς τὰς καταγγελίας τὰς ἰδιαιτέρας, καὶ οὐχὶ ἐπισήμους, εἰς τὸ ὅτι δηλαδὴ οἱ ἵπποι οὗτοι εἶναι ἄχρηστοι εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, διέταξε προεξέλεγξιν, ἐσύστησε δηλαδὴ ἐπιτροπὴν ἐξ ἀξιωματικῶν ἐμπείρων, προεδρευομένην ὑπὸ τοῦ ἀντισυνταγματάρχου κ. Μελεάγρου, ἱκανωτάτου καὶ εἰδήμονος περὶ τὰ τοιαῦτα, ὅπως ἐξετάσῃ τὴν ἱππωνείαν, κατὰ πόσον αὕτη ἀνταποκρίνεται εἰς τοὺς ὅρους τῶν συμφωνιῶν, εἰς τοὺς ἐπιβεβλημένους δηλαδὴ ὅρους, τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις ἡ προκάτοχος εἶχεν ἐκδώσει, καὶ κατὰ πόσον οἱ ἵπποι εἶναι χρήσιμοι εἰς τὸν στρατόν. Δὲν ἠρκέσθη δὲ εἰς τοῦτο, ἀλλ’ ἐζήτησε καὶ τὴν γνώμην ἐπίσης ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ, διακεκριμένου διά τε τὴν ἀκεραιότητα καὶ τιμιότητα αὐτοῦ, τοῦ συνταγματάρχου κ. Μαυρομιχάλη, ὅστις καὶ οὗτος ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῶν ἵππων τούτων. Κατόπιν λοιπὸν τοιαύτης ἐνεργείας καὶ τοιαύτης ἐξελέξεως, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ὑβρίζωνται οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι, ὅτι ἐπρομήθευσαν ἵππους ἀχρήστους ἐν τῷ στρατῷ, καὶ ὅτι κατεσπαταλήθησαν τὰ χρήματα τοῦ Δημοσίου. Βεβαίως ὑπῆρξαν εἰς τὴν ἀγορὰν τῶν ἵππων ἀνωμαλίαι, ἀλλ’ αἱ ἀνωμαλίαι αὗται δὲν ἀφορῶσιν ἡμᾶς· αἱ ἀνωμαλίαι αὗται, θὰ ἴδητε, ὅταν θὰ εὐαρεστηθῇ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καταθέσῃ τὸν φάκελλον, θὰ ἴδητε, ποῖον ἐπιβαρύνουσι. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καταθέσῃ τὸν φάκελλον, τὸν σχετικὸν πρὸς τὴν ἱππωνείαν τοῦ 1890, διὰ νὰ γνωρίσῃ ἡ Βουλὴ κατὰ πόσον οἱ ἀγορασθέντες ἵπποι εἶναι εὔχρηστοι ἢ ἄχρηστοι εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν. Ἐν τούτοις ἐπωφελοῦμαι τῆς περιστάσεως ταύτης, ἵνα καὶ αὖθις ὑπενθυμίσω εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως εὐαρεστηθῇ καὶ καταθέσῃ τὰς αἰτηθείσας πληροφορίας περὶ τῶν ἐπιδομάτων τοῦ γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ καὶ τῶν σὺν αὐτῷ ἀξιωματικῶν, ὡς καὶ τὰ περὶ ἐρεῶν τοῦ στρατοῦ, τὰ ὁποῖα διὰ προγενεστέρων ἐπερωτήσεών μου εἶχον ζητήσει παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν.

§15ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας ἐποιήσατο χρῆσιν τῆς λέξεως «συκοφαντία», καὶ ἀνέμενον νὰ ἀκούσω παρ’ αὐτοῦ, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἰσχυρίσθην χθὲς, ὅτι 500,000 χρυσῶν φράγκων περίπου ἐκ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης ἐχρησίμευσαν νὰ ἀγορασθῶσιν ἄχρηστοι ἢ ἀκατάλληλοι ἵπποι, ἦτο ἀνακριβές.

§16ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Περὶ τῶν ἵππων ὡς ἀχρήστων ὡμίλησα.

§17ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Χθὲς, Κύριοι, ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἐπρόκειτο κυρίως περὶ τοῦ ἂν ἡ διάθεσις τοῦ χρήματος τοῦ Σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης ὑπῆρξε νόμιμος καὶ σύμφωνος πρὸς τὸν νόμον ἢ ὄχι, εἶπον δὲ, ὅτι δὲν ἐνόουν νὰ ἐπέμβω εἰς τὴν λεπτομερῆ ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος τούτου, διότι μένει ἐκκρεμὲς ἐνώπιον τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ἐν ταὐτῷ παρετήρησα, ὅτι ἔπρεπεν ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς νὰ ἦναι ἐπιφυλακτικὸς, καθόσον θ’ ἀπεδεικνύετο, ὅτι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔλεγεν, ὅτι ἡ διάθεσις ἐγένετο σύμφωνα μὲ τὸν νόμον, δὲν ἦσαν ἀκριβῆ, διότι μεταξὺ ἄλλων ἐδαπανήθη καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον φράγκων χρυσῶν πρὸς ἀγορὰν ἵππων, ἐν μέρει ἀχρήστων διὰ τὸν στρατόν. Ἕκαστος λοιπὸν ἐννοεῖ, ὅτι περὶ τούτου κυρίως ἐπρόκειτο, περὶ τοῦ ἂν δηλαδὴ ἠγοράσθησαν ἵπποι ἐκ τῶν χρημάτων τοῦ δανείου ἐκείνου. Ἀλλ’ αἰωνίως θέλουν νὰ ἐκτοπίζουν τὰ ζητήματα, διὰ νὰ εὑρίσκουν ἀσφαλὲς ὁπωσοῦν ἔδαφος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ σταθῶσι, διότι ἐπὶ τοῦ κυρίου ζητήματος σπανίως εἶχον τοιοῦτο. Καὶ μᾶς εἶπε σήμερον ὁ κύριος προαγορεύσας, ὅτι ἐσυκοφαντήσαμεν τὴν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία ἠγόρασε τοὺς ἵππους. Ἡ ἐπιτροπὴ δυνατὸν νὰ συνεμορφώθη πρὸς τὰς διαταγὰς, τὰς ὁποίας εἶχε λάβει, καὶ νὰ ἠγόρασεν ἵππους, οὓς ἐθεώρησε καλοὺς, καίτοι δὲν ἐγένοντο δεκτοὶ ἀπὸ κἀνένα ἀξιωματικὸν, διότι ἀναντίῤῥητον εἶναι, ὅτι, ὅταν οἱ ἵπποι αὐτοὶ παρεδόθησαν εἰς τὰ στρατιωτικὰ σώματα, ἐκλήθησαν οἱ ἀξιωματικοὶ, ἵνα λάβωσιν ἐξ αὐτῶν, συνεπείᾳ δηλώσεώς των, καὶ ἐν τούτοις ἐλάχιστοι ἔλαβον. Μάλιστα δὲ καὶ ὑπέβαλον αἴτησιν νὰ τοῖς ἐπιτραπῇ νὰ λάβουν ἵππους ἐκ τῶν διὰ τοὺς ἱππεῖς προωρισμένων. Εὑρέθη τότε εἰς τὴν ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξαναγκάσῃ δι’ ἐντόνου διαταγῆς τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ λάβωσιν ἵππους. Περὶ τούτων ὅλων προκαλῶ τὴν ἐπίσημον μαρτυρίαν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τοῦτο ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὴν ἐξέτασιν περὶ τοῦ ἂν οἱ ἵπποι ἐκεῖνοι ἦσαν κατάλληλοι διὰ τὸν στρατὸν ἢ ὄχι. Τώρα λέγει ὁ κ. προαγορεύσας, ὅτι ἀπεφάνθη ἡ ἐπιτροπὴ, ὅτι εἶναι κατάλληλοι, καὶ ὅτι ἐγένετο ἐξέτασις ὑπό τινος ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ, ὅστις ἀπεφάνθη, ὅτι οἱ ἵπποι εἶναι καλοί. Αὐτὰ εἶναι γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς δὲν γνωρίζομεν. Ἐννοεῖται ὅμως, ὅτι ἐν καιρῷ θὰ ἐξετασθῶσι, καὶ ἐλπίζω νὰ μάθῃ ὁ προαγορεύσας, ὅτι, ὅσα εἶπεν ἐδῶ, δὲν εἶναι πολὺ ἀκριβῆ, ὅπως τοὐλάχιστον ἠθέλησε νὰ τὰ παραστήσῃ διὰ τοῦ τόνου τῆς φωνῆς του. Ἂν ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία παρέλαβε τοὺς ἵππους, τοὺς ἐδέχθη χωρὶς νὰ φέρῃ παρατηρήσεις, τοῦτο εἶναι ζήτημα τῆς ὑπηρεσίας. Ἀλλὰ περὶ τοῦ γεγονότος, ὅτι δὲν τοὺς ἐδέχοντο οἱ ἀξιωματικοί, τί λέγετε; Διατὶ δὲν τοὺς ἐδέχοντο; Ἐπ’ αὐτῶν θὰ συζητήσωμεν ἅμα ὡς προσαχθῶσι τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα.

§18ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Δὲν ἠθέλησα νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, ἀλλ’ αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ προλαλήσας, δὲν ὑπῆρξαν, καθόσον οἱ προωρισμένοι διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἵπποι δὲν ἦσαν γνωστοί, δὲν ἦσαν ὁ Α, ὁ Β, ὁ Γ· μεταξὺ τῶν ἵππων ὅλων εἶχον τὸ δικαίωμα οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ ἐκλέξωσιν. Ὥστε αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ προλαλήσας, εἶναι νέον ἐντελῶς, καὶ ἐντελῶς ἀνύπαρκτον. Μεταξὺ τῶν τετρακοσίων κελήτων ἵππων εἶχον τὸ δικαίωμα πάντες οἱ δηλώσαντες ἀξιωματικοί, 180 τὸν ἀριθμὸν νὰ ἐκλέξωσι, τοῦθ’ ὅπερ καὶ ἐγένετο. Ὅτι δὲ δὲν ἐξέλεξαν ἵππους, δὲν εἶναι ἀληθές· ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ ἐξέλεξαν καὶ ἐξακολουθοῦσιν ἐκλέγοντες. Ἑπομένως οὐδεμίαν ἔχει ἀκρίβειαν τὸ λεχθέν. Ὅτι δὲ ἡ ἀξία τῶν ἵππων εἶναι ἀνωτέρα τῆς πληρωθείσης, τοῦτο θὰ τὸ ἀποδείξωμεν, ὅταν θὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν, τόσον ἐπὶ τῆς ἡλικίας, ὡς καὶ ἐπὶ τῆς ἱκανότητος καὶ τῆς ἀξίας ἑκάστου τῶν ἵππων. Ὥστε δὲν εἴμεθα ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀποφύγωμεν τὴν συζήτησιν, τοὐναντίον ἡμεῖς θὰ φέρωμεν τὴν συζήτησιν, διότι αὕτη ἔσται ὑπὲρ ἡμῶν.

§19ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ τοὺς ἀγορεύσαντας, καὶ ἰδίως τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ὕδρας, νὰ προσδιορίσῃ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐπιθυμεῖ νὰ κατατεθῶσιν ἐκ τοῦ φακέλλου περὶ τῆς γενομένης ἱππωνείας κατὰ τὸ 1890· διότι, ἂν φέρω τὸν φάκελλον ὅλον, ἐνδέχεται νὰ μὴ δυνηθῶσι νὰ ἀντλήσωσι τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ζητοῦσι.

§20ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ὁλόκληρος ὁ φάκελλος πρέπει νὰ κατατεθῇ, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ εὕρωμεν τὰ ἔγγραφα ἐκεῖνα, τῶν ὁποίων ἔχομεν ἀνάγκην.

§21Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Διενεμήθη εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς ἡμερησία διάταξις, φέρουσα ἐν αὑτῇ 58 νομοσχέδια, τῶν ὁποίων ἐλάχιστα εἶναι βουλευτικὰ, τὰ δὲ λοιπὰ ὑπουργικά. Πρῶτον φέρεται, ὡς γνωρίζετε, τὸ περὶ αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν Ἐφετῶν, καὶ δεύτερον ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Πολλοὶ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐζήτησαν κατὰ τὰς 22 συνεδριάσεις, αἵτινες ἐγένοντο κατὰ τὸ πρῶτον μέρος τῶν βουλευτικῶν ἐργασιῶν, πληροφορίας περὶ ζητημάτων, συνδεομένων μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ· αἱ ὑπομνήσεις, αἵτινες περὶ τούτου ἐγένοντο, ἡ μὴ κατάθεσις πληροφοριῶν παρ’ ἐμοῦ ζητηθεισῶν, μὲ κάμνει νὰ ἀμφιβάλλω, ἂν σπουδαίως ἀνεγράφη ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ὡς δεύτερον ἀντικείμενον, ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀτυχῶς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης καθυστεροῦσι· φαίνεται, ὅτι τὸ βάρος, τὸ ὁποῖον ἐτέθη εἰς τὸν Ὑπουργὸν, εἶναι πολὺ δυσβάστακτον, διότι καὶ κατὰ τὴν προηγουμένην σύνοδον καθυστέρησεν εἰς τὴν κατάθεσιν πληροφοριῶν. Ἐνόμισεν ἴσως ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι δύναται νὰ περιφρονήσῃ τὸν ἐπερωτήσαντα Βουλευτὴν, ἢ νὰ παρέλθῃ ἐν σιγῇ. Τοῦτο ἴσως ἀποδοτέον εἰς ἀπειρίαν, καὶ ἐφάνην τότε συγκαταβατικός· ἀλλ’ ἤδη, ὅτε ἀπέκτησε πλειοτέραν πεῖραν, πρέπει νὰ φροντίσῃ νὰ καταθέσῃ τὰς πληροφορίας ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἐζήτησα πρὸ δύο καὶ πλέον μηνῶν, ἀφοῦ μάλιστα ἡ Βουλὴ ἐκοιμᾶτο ἐπὶ τεσσαράκοντα ἡμέρας, καὶ εἶχε τὸν καιρὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ῥίψῃ ἓν βλέμμα εἰς τὰς ἀνάγκας τὰς κοινοβουλευτικάς. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι δὲν ἔχει τοιοῦτον δικαίωμα νὰ καθυστερήσῃ εἰς τὴν κατάθεσιν τῶν πληροφοριῶν, εἰς δὲ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν ἐπετρέπετο νὰ ἀναγράψῃ τὸν προϋπολογισμὸν ὡς δεύτερον ἀντικείμενον, πρὶν ἢ καταθέσῃ τὰς ζητηθείσας πληροφορίας. Ἂν μάλιστα μοὶ ἐπιτρέπητε νὰ δώσω μίαν γνώμην, ἤθελον συμβουλεύσει τὴν συμπλήρωσιν τοῦ Ὑπουργείου, διότι ἴσως ἡ καθυστέρησις αὕτη προέρχεται ἐξ ἀνεπαρκείας. Πρὸς τούτοις, ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπέβαλε σωρείαν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα θεωρεῖ ὡς τὸ φάρμακον πρὸς θεραπείαν τῆς παρ’ ἡμῖν κρατούσης καχεξίας, ὡς δικαιολογητικὴν δὲ ἔκθεσιν τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων ἀναφέρει τὰς ἐκθέσεις τῶν διαφόρων Εἰσαγγελέων. Ἐπεβάλλετο, νομίζω, ἡ ταὐτόχρονος ὑποβολὴ τῶν ἐκθέσεων ἐκείνων ἀλλ’ ὄχι μόνον δὲν ὑπεβλήθησαν αὗται, ἀλλὰ καὶ ἀντιῤῥήσεις ἐγένοντο περὶ τῆς καταθέσεως, ἐξ ἐπιεικείας δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀναπληρῶν τὸν κ. Ὑπουργὸν, συνῄνεσεν εἰς τὴν κατάθεσίν τινων ἐκ τῶν ἐκθέσεων ἐκείνων, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε δὲν ὑπεβλήθησαν αὗται. Νομίζω ὅτι, ἂν πρόκηται νὰ συζητήσωμεν σπουδαίως τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ὄχι εἰκονικῶς, ὡς ἐν τῷ παρελθόντι, ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ καταθέτῃ προθυμότερον τὰς αἰτουμένας πληροφορίας, καὶ ἰδίᾳ τὰς ἀπαραιτήτους διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς ἀναφέρω μίαν ἐκ τῶν αἰτηθεισῶν πληροφοριῶν μου, ἵνα ἴδητε, ὅτι δὲν εἶναι ἀξία περιφρονήσεως. (Ἀναγινώσκει τὴν ὑποβληθεῖσαν ἐπερώτησίν του). Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπω πλείονα· πάντες ἐνθυμούμεθα τοὺς σχετλιασμοὺς κατὰ τῆς τέως Κυβερνήσεως διὰ τὰ συμβαίνοντα, καὶ ὅταν ἑκατὸν καὶ πλέον εἰρηνοδίκαι μετετέθησαν πλέον τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν εἰρηνοδικῶν, νομίζω, ὅτι αἱ ζητούμεναι πληροφορίαι δὲν εἶναι ἄσχετοι μὲ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τὰ συζητούμενα νομοσχέδια. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν τοὺς ἐπισήμους ἀριθμοὺς πρὸς συζήτησιν.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν....

§23Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἐννοήσω, τίνα ἔννοιαν νὰ δώσω εἰς τὴν σιγὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ· φαίνεται, ὅτι παραδέχεται τὰ λεχθέντα...

§24ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Πρὸ τῶν διακοπῶν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς ἔδωκα ὁδηγίας εἰς τὰ διάφορα τμήματα τοῦ Ὑπουργείου, ὅπως παρασκευάσωσι τὰς αἰτηθείσας πληροφορίας. Οἱ πίνακες, τοὺς ὁποίους ἐζήτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κατατεθῶσιν ἀμέσως· ὑπῆρχεν ἀνάγκη ἐργασίας, καὶ διέταξα τοὺς ἁρμοδίους ὑπαλλήλους νὰ ἀσχοληθῶσιν εἰς τοῦτο. Ἐν τῷ μεταξὺ ἐπῆλθεν ἡ διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν, ὅτε δὲ χθὲς ἐπανελάβομεν αὐτὰς, ἐζήτησα καὶ ἔλαβον τὴν πληροφορίαν παρὰ τῶν ὑπαλλήλων, ὅτι τὰ ζητηθέντα εἶναι ἕτοιμα, δὲν τὰ κατέθηκα ὅμως, διότι δὲν ἠδυνήθην νὰ μεταβῶ σήμερον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἐπιθυμῶ δὲ νὰ τὰ ἴδω πρῶτον.

§25ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ἐγένετο λόγος περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἐρωτήσω τὰ μέλη τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἂν προτίθενται νὰ ὑποβάλωσιν εἰς τὴν Βουλὴν ἰδίαν ἔκθεσιν· διότι ἡ ἔκθεσις, ἡ ὁποία διενεμήθη, φέρει τὰς ὑπογραφὰς μόνον τῶν μελῶν τῆς πλειονοψηφίας.

§26ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Προετιθέμην, ὅταν θὰ εἰσέλθῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν συζήτησιν τὴν γενικὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ εἴπω τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκα ἡ μειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν κατέθηκεν ἰδίαν ἑαυτῆς ἔκθεσιν. Οὐ μόνον δὲ τοὺς λόγους, δι’ οὓς δὲν ἐγένετο ἔκθεσις, ἤθελον εἴπει, ἀλλὰ προετιθέμην, ἐξ ἐντολῆς καὶ τῶν λοιπῶν συναδέλφων τῆς μειονοψηφίας, νὰ ἐκθέσω καὶ τοὺς λόγους, οἵτινες ὑπὸ γενικωτέραν ἔποψιν ἐπέβαλλον τοῦτο. Ἐπειδὴ ὅμως προεκλήθην ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου, ὀφείλω νὰ μὴ παραλείψω, ὅτι, ὅτε ἀνεγνώσθη ἡ ἔκθεσις τῆς πλειονοψηφίας, συνεσκέφθην μετὰ τῶν συναδέλφων τῆς μειονοψηφίας, ἐὰν ὠφείλομεν νὰ ὑποβάλωμεν ἰδίαν ἔκθεσιν. Ἡ κατάστασις ἡ οἰκονομικὴ, ἐν τῇ ὁποίᾳ τότε διετέλουν τὰ παρ’ ἡμῖν, ἔπεισεν ἡμᾶς, ὅτι ἔπρεπε νὰ μὴ ὑποβάλωμεν τοιαύτην ἔκθεσιν ἀμέσως, διότι ἐφρονοῦμεν, ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ ἤθελεν ἐπέλθει βελτίωσίς τις, ἐξ ἐπιβαλλομένης τῇ Κυβερνήσει προνοίας, τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ τὰς ἰδέας μας εἴχομεν μεταδώσει εἰς τὴν πλειονοψηφίαν τῆς ἐπιτροπῆς, τὴν ἐκπροσωποῦσαν τὸ φρόνημα τῆς Κυβερνήσεως, λαβούσης βεβαίως γνῶσιν αὐτῶν, καὶ διότι, ἀφορῶντες εἰς γενικὰ τοῦ Κράτους συμφέροντα, ἐπροτιμήσαμεν ν’ ἀναβάλωμεν τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεώς μας ἐκ τοῦ φόβου, μὴ ἡ δημοσίευσις αὐτῆς συντελέσῃ εἰς τὴν ἐπιδείνωσιν τῆς δυσχερεστάτης τῶν οἰκονομικῶν μας καταστάσεως.

§27ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ παρατηρήσω περὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ὅτι πρῶτον ἀντικείμενον ἐν αὐτῇ ἀναγράφεται ἡ συζήτησις νομοσχεδίου ἐπαγομένου αὔξησιν δαπανῶν. Καὶ περὶ μὲν τῆς προτεινομένης αὐξήσεως ἀπολύτως, οὐ μόνον ἐγὼ, ἀλλὰ, νομίζω, καὶ πᾶσα ἡ Βουλὴ θὰ ἦναι κατ’ ἀρχὴν σύμφωνος, ἔχουσα ἀντίῤῥησιν μόνον ὡς πρὸς τὸ ποσὸν, οὐχὶ ὡς ὑπερβολικὸν, ἀλλ’ ἴσως καὶ ἀνεπαρκὲς, ἀπολύτως, λέγω, πάντοτε· διότι, ἂν οὕτως ἐξετάσωμεν τὰ περὶ μισθοδοσίας τῶν Ἐφετῶν, πρέπει, νομίζω, νὰ ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι καὶ οἱ ηὐξημένοι μισθοὶ τοῦ νομοσχεδίου δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς, καὶ μισθὸς, οἷος ὁ τῶν Ἀρεοπαγιτῶν, σήμερον μόλις θὰ ἦτο ὁ ἀνάλογος πρὸς τὴν θέσιν τῶν Ἐφετῶν. Ἀλλὰ ταῦτα πάντα ἀσχέτως πρὸς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας· ὅταν ὅμως καλώμεθα, ἵνα προέλθωμεν εἰς συζήτησιν γενικὴν περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, κυρίως εἰς τοῦτο ἀφορῶσαν, εἰς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας, ἑπομένως δὲ καὶ εἰς τὸ ζήτημα κατὰ πόσον ἐπιτρέπεται κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο νὰ προβῶμεν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῶν αὐξήσεων, ὧν τὸ ὀρθὸν καὶ τὸ συμφέρον ἀπολύτως ἐνδείκνυται, ἄτοπον θεωρῶ πρὸ τῆς γενικῆς ταύτης συζητήσεως νὰ ἐπιληφθῶμεν οἱουδήποτε νομοσχεδίου, ἀφορῶντος εἰς αὔξησιν δαπανῶν. Προτείνω ἄρα εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως προβῶμεν εὐθὺς εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένων ἐν δευτέρᾳ μοίρᾳ, καὶ τάξωμεν τὸ πρῶτον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀντικείμενον ὡς δεύτερον, τουτέστι μηδενὸς νὰ ἐπιληφθῶμεν ζητήματος, ἀφορῶντος εἰς αὔξησιν δαπανῶν, πρὶν ἢ διεξαχθῇ ἡ γενικὴ συζήτησις περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, καὶ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ γνώμην περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν πρέπει νὰ κανονισθῶσι κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο τὰ τῶν δαπανῶν τῆς χώρας.

§28Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τῆς εἰδικῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου προσέβαλε, δὲν ἔχω νὰ ὑποβάλω ἀντίῤῥησιν. Παρατηρῶ δὲ, ὅτι, ἐὰν ἐτάχθη πρῶτον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ νομοσχέδιον περὶ αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν μελῶν τῶν Ἐφετείων, ἡ ἀναγραφὴ αὕτη ἦτο τυχαία, οὐδ’ ὑπηγορεύθη ὑπὸ εἰδικοῦ σκοποῦ, ἀλλὰ καὶ δὲν ἐνεδεικνύετο ὡς προτακτέα πάντων τῶν ἄλλων νομοθετημάτων, διότι ἡ αὔξησις τοῦ μισθοῦ τῶν μελῶν τῶν Ἐφετείων ἔμελλε νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τοῦ ἔτους. Ἀλλ’ εἰ καὶ ἐτάχθη τυχαίως ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει πρῶτον τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος νομοσχέδιον, ἡ τοιαύτη ἐγγραφὴ αὐτοῦ εἶχεν ἔννοιάν τινα, τὴν ἔννοιαν νὰ ἐνδείξῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, ὅτι ἐπιθυμεῖ μετὰ σπουδῆς νὰ συνεχίσῃ τὸ ἔργον, τοῦ ὁποίου κατήρξατο κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, ἤτοι τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Αἱ ἄλλαι δὲ θεωρίαι, τὰς ὁποίας ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξέθηκεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν μελῶν τῶν Ἐφετείων, μοὶ ἐφάνησαν πρόωροι, καὶ δὲν γνωρίζω, πῶς ἠδυνήθη νὰ συνδυάσῃ τὴν ἐπιθυμίαν του τῆς ἐπιτάξεως τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν Ἐφετῶν, ἤτοι τὴν ἐπιθυμίαν του περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως αὐτοῦ, μετὰ τῆς ἐπιθυμίας, ἡ ὁποία ἔφλεγεν αὐτὸν, ὅτι οἱ μισθοὶ τῶν μελῶν τῶν Ἐφετείων πρέπει νὰ ἦναι μεγαλείτεροι ἐκείνων, τοὺς ὁποίους προτείνομεν. Λέγω δὲ, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς ἠδυνήθη νὰ συνδυάσῃ ταῦτα, καὶ μετὰ τίνος σκοποῦ ἐπεχείρησε τὸ δυσχερὲς τοῦτο ἔργον, διότι ἡ ἀνάγκη, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ θεραπεύσῃ τὸ νομοσχέδιον, καὶ τὴν ὁποίαν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία πέρυσιν ἀνωμολόγησεν ὡς ἀληθῆ, ἡ ἀνάγκη αὕτη δὲν εἶναι ἀνάγκη, ἡ ὁποία ἐγεννήθη χθὲς, οὔτε ἀνάγκη τῆς ὁποίας δὲν ἀντελάβετο ἡ κοινωνία, καὶ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, καὶ ἡ Κυβέρνησις πρὸ πολλοῦ χρόνου. Καὶ ὅμως δὲν σκοπῶ νὰ ἐκφράσω οὐδεμίαν ἐπιθυμίαν, ὅπως τροποποιήσῃ τὰς ἰδέας του ὁ κ. Βουλευτὴς, τὴν εἰδικὴν ὅμως ἐπιθυμίαν αὑτοῦ περὶ ἐπιτάξεως τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, δὲν ἔχω λόγον νὰ μὴ δεχθῶ.

§29Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἶναι ἄξιον παρατηρήσεως, ὅτι ὁ κ. πρώην Πρωθυπουργὸς εἶναι πολὺ γενναῖος εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ μισθοῦ τῶν δικαστῶν ὡς ἀντιπολιτευόμενος, καὶ μάλιστα ὑπερθεματίζει ἤδη· ἀλλὰ μοὶ εἶναι δύσκολον νὰ μὴ τῷ ὑπενθυμίσω, ὅτι δὲν ἐφάνη τοσοῦτον γενναῖος εἰς ἄλλας οἰκονομικὰς ἐποχὰς, ὅτε τὰ ἑκατομμύρια ἐξετρύποναν ἀπὸ ὅλα τὰ μέρη. Βεβαίως δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ συζητήσω τὸ νομοσχέδιον· κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἀναφέρω ἱστορικῶς καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ἐγγράφων ἐπισήμων τῶν πρακτικῶν τὰς ἰδέας τοῦ κ. πρώην Πρωθυπουργοῦ· ἡ πρότασις ὅμως, ἡ γενομένη παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, μοὶ φαίνεται ὀρθή. Ἀλλὰ δὲν δέχομαι τὸ λεχθὲν παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι τυχαία εἶναι ἡ πρόταξις· διότι, ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὑπεβλήθη μετὰ τῶν λοιπῶν δικαστικῶν καὶ διενεμήθη ταὐτοχρόνως, ἐχωρίσθη κατὰ τὴν συζήτησιν, καὶ κατ’ ἐμὲ ἐχωρίσθη κακῶς, διότι, χωρὶς νὰ θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ νομοσχεδίου, ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι πάντες μὲν ἔχουσι τὴν γνώμην, ἣν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλὰ καὶ πάντες ἔχομεν τὴν γνώμην, ὅτι τὸ δικαστικὸν τάγμα ἔχει ἀνάγκην ἐκκαθαρίσεως, ὅλα δὲ τὰ ἔμπλαστρα,—ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ λέξις, ὅσον ἀπότομος καὶ ἂν θεωρηθῇ,—τὰ ὁποῖα ἐκάλεσεν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς δικαστικὰ νομοσχέδια, δὲν προβλέπουσι περὶ τῆς ἐκκαθαρίσεως ταύτης. Δὲν εἶμαι ἐναντίος τῆς αὐξήσεως τῶν δικαστικῶν μισθῶν, ἀλλὰ θὰ ἦμαι ἐναντίος αὐτῆς, ἐὰν δὲν λαμβάνωνται παραλλήλως καὶ τὰ μέτρα περὶ τῆς ἐκκαθαρίσεως. Ἡ δὲ ἐκκαθάρισις ἠδύνατο νὰ γείνῃ διὰ τῶν πειθαρχικῶν συμβουλίων. Δὲν βλέπω ὅμως ἐν τοῖς νομοσχεδίοις οὐδὲν περὶ τούτου, καὶ διὰ τοῦτο εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἰδέας, ὄχι μόνον νὰ ἐπιταχθῇ, ἀλλὰ καὶ ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου περὶ αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν μελῶν τῶν Ἐφετείων.

§30ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἡ ὁμοφωνία περὶ τῆς ἐπιτάξεως τοῦ νομοσχεδίου βεβαίως δεικνύει τὴν ὀρθότητα τῆς παρατηρήσεως τοῦ προτείναντος, ἡ προθυμία ὅμως τοῦ προαγορεύσαντος νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν οὐσίαν, νομίζω ὅτι εἶναι πρόωρος. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἤθελον προτείνει, εἶναι νὰ ταχθῇ τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος νομοσχέδιον ἀμέσως μετὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§31ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ προσδιορισμὸς τῆς τάξεως, τὴν ὁποίαν θέλουσι λάβει τὰ νομοσχέδια, οὐχὶ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ πάντα τὰ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, εἶναι ἐνδεδειγμένος ὑπὸ τοῦ περιεχομένου αὐτῶν. Ἑπομένως θέλομεν προβῆ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ συνάμα θέλομεν συζητήσει τὰ συνδεόμενα μετ’ αὐτοῦ νομοσχέδια.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους τοῦ 1892. Ὁ κ. Σιμόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§33ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι βεβαίως ἀνάγκη νὰ λεχθῇ, ἢ μᾶλλον νὰ ἐπαναληφθῇ τὸ πολλάκις ἐντεῦθεν λεχθὲν, ὅτι ἡ γενικὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ συζήτησις παρέχει εἰς τὴν Βουλὴν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐπισκοπήσῃ τὰ πράγματα τῆς χώρας, καὶ ἐξετάσῃ τὴν πολιτείαν τῶν κυβερνώντων. Εἶναι ὅμως ἀνάγκη νὰ λεχθῇ, ὅτι οὐδέποτε ἴσως ἐν τῷ παρελθόντι ἡ γενικὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ συζήτησις συνέπεσε πρὸς κατάστασιν πολιτικὴν, κατάστασιν διοικητικὴν, κατάστασιν ἰδίᾳ οἰκονομικὴν, οἵα ἡ πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἡμῶν. Οὐδέποτε ἴσως ἐν τῷ παρελθόντι ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ συζήτησις συνέπεσε πρὸς τοιαύτην κατάστασιν οἰκονομικὴν, ὥστε οἱ πάντες νὰ προσβλέπωσι πρὸς τὸ Κοινοβούλιον καὶ παρ’ αὐτοῦ ν’ ἀναμένωσι θεραπείαν, ἀφοῦ ἀπηλπίσθησαν ὡς πρὸς ἐκείνους, οἵτινές εἰσι τεταγμένοι πρὸς φρούρησιν τῶν συμφερόντων τῆς χώρας. Οὐδέποτε ἴσως ἐν τῷ παρελθόντι ἡ γενικὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ συζήτησις συνέπεσε πρὸς κατάστασιν, ἥτις ἐνέβαλε καὶ ἐμβάλλει τοὺς εἰς τὰς τάξεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τεταγμένους εἰς ἐνδοιασμὸν, ἂν ἀνεπιφυλάκτως δύνανται νὰ συζητήσωσι τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικὸν, ἐκ τοῦ φόβου μὴ παραβλάψωσι τὰ γενικὰ συμφέροντα τῆς χώρας. Ἐν τῷ ἐνδοιασμῷ τούτῳ διετελοῦμεν, ὅτε συνειργαζόμεθα μετὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἐφρονοῦμεν δ’ ὅτι ἦτο δυνατὸν ἐν τῷ μεσολαβήσοντι χρονικῷ διαστήματι μέχρι τῆς γενικῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ συζητήσεως νὰ ληφθῶσιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως μέτρα γενναῖα, καὶ ἐπέλθῃ θεραπεία τις, ἔστω καὶ συμπτωματική. Ἀλλ’ ὅτε ὁ διαῤῥεύσας ἔκτοτε χρόνος εἰς ἓν μόνον συνετέλεσε, νὰ ἐπιβεβαιώσῃ τὸ ἀμέριμνον καὶ ἀνεπαρκὲς τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν τὰ πράγματα πείθωσι πλέον πάντα, ὅτι οὐδὲν δύναταί τις νὰ περιμένῃ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε τὸ κακὸν προέβη, ὅπου σήμερον ὑπάρχει, βεβαίως ἐπιβάλλεται πλέον εἰς πάντα τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου τὸ καθῆκον, νὰ ἐρευνήσωσι τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα ἄνευ ἐπιφυλάξεως καὶ ἐν πάσαις αὐτοῦ ταῖς λεπτομερείαις. Ὅτε πρὸ τριῶν σχεδὸν μηνῶν συνῆλθε τὸ πρῶτον ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ, καὶ ἐπελάβετο τῶν καθηκόντων αὐτῆς, ἐνόμισα, ὅτι ἐπεβάλλετο εἰς ἐμὲ τὸ καθῆκον νὰ προέλθω εἰς τὴν ἀπὸ ὑψηλοτέρας καὶ πρακτικωτέρας περιωπῆς ἐξέτασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892, καὶ ἀπευθυνόμενος ἰδίᾳ πρὸς τοὺς συναδέλφους, τοὺς ἐκπροσωποῦντας τὸ φρόνημα τῆς Συμπολιτεύσεως, νὰ παρατηρήσω, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς παραμονὰς οἰκονομικῆς κρίσεως, ὅτι τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα διατελεῖ ἐν ὀξυτάτῳ σημείῳ, καὶ ὅτι εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐπεβάλλετο τὸ καθῆκον, ὅτε προσῆλθεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ κατέθετο τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1892, νὰ ὑποδείξῃ εἰς αὐτὴν τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβε, τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα σκέπτεται νὰ λάβῃ πρὸς πρόληψιν τοῦ κακοῦ, τὸ ὁποῖον ἐπέσκηψεν ἤδη εἰς τὰ δημόσια καὶ εἰς τὰ κατ’ ἰδίαν οἰκονομικά. Ἔλεγον τότε εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ,—καὶ ἐπικαλοῦμαι πάντων τῶν συναδέλφων τὴν μαρτυρίαν,—ὅτι ἦτο καιρὸς ἀκόμη νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι τὰ ὑπ’ αὐτῆς μέχρι τότε συντελεσθέντα οὐ μόνον ἀνεπαρκῆ ὑπῆρξαν, ἀλλ’ ἀπεδείκνυον, ὅτι δὲν διατελεῖ ἐν συνειδήσει τῆς καταστάσεως, ἐν τῇ ὁποίᾳ εὑρισκόμεθα. Παρετήρουν τότε εἰς τοὺς συναδέλφους ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅτι ἡ ὑπερτίμησις τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος ἤρξατο ἤδη, καὶ φαίνεται ἀνερχομένη εἰς ἀνιοῦσαν κλίμακα, ἂν δὲ ἡ Κυβέρνησις δὲν λάβῃ μέτρα ἐπαρκῆ, θέλομεν μετ’ ὀλίγον τὴν ὑπερτίμησιν ταύτην ἴδει ἀνερχομένην ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ μεταβληθῶμεν εἰς χαρτοβασίλειον. Ἀλλ’ οἱ συνάδελφοι τῆς πλειονοψηφίας εἶχον ἄλλην γνώμην· παρετήρουν εἰς ἡμᾶς, ὅτι διηρχόμεθα τότε τὸ τελευταῖον στάδιον τῆς χρηματικῆς κρίσεως, καὶ ὅτι τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις, νὰ πληρώσῃ τὰ τοκομερίδια τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας ἐκ τῶν ἰδίων ἡμῶν πόρων, χωρὶς νὰ καταφύγῃ εἰς δάνειον, μόνον τὸ μέτρον τοῦτο ἤθελε συντελέσει εἰς τὴν πλήρη τῆς πίστεως ἡμῶν ἀνόρθωσιν. Ὅτε δὲ μετὰ τὸ πέρας τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐπιτροπῆς παρεστάθημεν ἐν τῇ ἀναγνώσει τῆς ἐκθέσεως τῆς πλειονοψηφίας, ἧς πάντες ἐλάβετε γνῶσιν, ἐθαυμάσαμεν τὸ εὐοίωνον τοῦ εἰσηγητοῦ καὶ τῶν λοιπῶν μελῶν τῆς πλειονοψηφίας, ἅτινα ὑπέγραψαν τὴν ἔκθεσιν ταύτην. Ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς πλειονοψηφίας, ἥτις, εἰρήσθω ἐν παρόδῳ,—ὡς ἐδήλωσεν ὁ εἰσηγητὴς αὐτῆς,—εἶχε προηγουμένως ὑποβληθῆ εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, θέλετε παρατηρήσει ὅ,τι καὶ πρότερον εἶπον, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐφρόνει, ὅτι διηρχόμεθα τὸ τελευταῖον στάδιον τῆς χρηματικῆς κρίσεως, ὅτι τὰ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ληφθέντα μέτρα ἦσαν πλέον ἢ ἐπαρκῆ, καὶ ὅτι, ἂν ἐκ τῶν ἐπαγγελιῶν τῆς πρώην Ἀντιπολιτεύσεως οὐδὲν ἄλλο ἐπραγματοποιήθη, ἐπραγματοποιήθη ὅμως ἡ ἀφορῶσα εἰς τὴν μείζονα ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων ἐπιμέλειαν. Πρὶν ἢ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892, εἶναι ἐπάναγκες, Κύριοι, διὰ βραχέων νὰ ἐξετάσωμεν τὴν τῶν οἰκονομικῶν κατάστασιν, καθ’ ἣν παρέλαβε τὴν ἀρχὴν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις· διότι ἠκούσθη, καὶ πολλαχόθεν τὸ θρύλημα τοῦτο διαδίδεται, ὅτι, ἐὰν σήμερον εὑρισκώμεθα ἐν δυσχερεστάτῃ οἰκονομικῇ καταστάσει, αὕτη ὀφείλεται εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ὑπῆρξεν ἐξ ἀπογραφῆς κληρονόμος τῆς προκατόχου, καὶ ὅτι, ἂν δὲν δύναται νὰ βελτιώσῃ τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν πράγματα, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τοῦτο, ὅτι ἐκείνη τὰ ἀφῆκεν εἰς κατάστασιν μὴ δεκτικὴν διορθώσεως. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1892 εἶναι ὁ δεύτερος τῶν προϋπολογισμῶν, τοὺς ὁποίους ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1891, ὅστις ἦτο πιστὸν ἀντίγραφον τῶν προϋπολογισμῶν τῶν προκατόχων αὐτῆς, ἡ Κυβέρνησις προέβαλε τὸν ἰσχυρισμὸν, ὅτι δὲν ὑπελείφθη εἰς αὐτὴν ὁ ἀπαιτούμενος ὑλικὸς χρόνος πρὸς πραγματοποίησιν τῶν ὁποίων ἔδωκεν ἐπαγγελιῶν ὡς Ἀντιπολίτευσις, καὶ ὅτι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1892 θέλομεν ἴδει πάσας τὰς ἐπαγγελίας αὐτῆς πραγματοποιουμένας. Ἡμεῖς τότε παρετηροῦμεν, ὅτι πολυχρόνιος ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει ἐργασία καὶ τρίμηνος κατοχὴ τῶν Ὑπουργείων ἦτο ἐπαρκὴς, ὅπως ἡ Κυβέρνησις γνωρίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἑαυτῆς οἰκονομικὸν σύστημα. Ἀλλ’ ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς εὕρισκεν, ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς τῆς Κυβερνήσεως ἦτο βάσιμος, καὶ ἐνέκρινε πάσας αὐτῆς τὰς προτάσεις. Διέῤῥευσεν ἔτος ἔκτοτε, ἐν τῷ διαστήματι δὲ τοῦ ἔτους τούτου πολλὰ ἐξηγγέλλοντο ὑπὸ τῶν ὑπουργικῶν ἐφημερίδων ὡς σχέδια, συνδεόμενα πρὸς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, πάντες δὲ ἀνεμένομεν, ὅτε ἐνταῦθα συνήλθομεν, κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892, ν’ ἀκούσωμεν τὰ σχέδια ταῦτα, νὰ μάθωμεν τὰ μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων, κατὰ τὴν Κυβέρνησιν, ἠδύνατο ἡ βελτίωσις αὕτη τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν νὰ πραγματοποιηθῇ. Καὶ εἴχομεν μὲν ἐν τῷ μεσολαβήσαντι ἔκτοτε χρόνῳ, δηλαδὴ ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς πρώτης μέχρι τῆς δευτέρας Βουλευτικῆς συνόδου, μεταβολήν τινα Ὑπουργικὴν, ἥτις συνδέεται πρὸς τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν κατάστασιν, εἴχομεν τουτέστι τὴν παραίτησιν τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ῥητῶς ἐδήλωσε διὰ τῆς ὑπογραφῆς του, ὅτι, ἐπειδὴ τὸ ἑαυτοῦ οἰκονομικὸν σύστημα δὲν ἐγένετο ἀποδεκτὸν ὑπὸ τῶν συναδέλφων αὐτοῦ, ἠναγκάσθη ν’ ἀποχωρήσῃ. Κατὰ τὸν πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν, τὸ σχέδιον αὐτοῦ ἦτο πλῆρες· διὰ τοῦ σχεδίου τούτου, γινομένου ἀποδεκτοῦ ὑπὸ τῶν συναδέλφων αὐτοῦ, ἐξησφαλίζετο ἡ ἀνόρθωσις τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Δὲν προεβλήθη ὑπ’ αὐτοῦ μόνη ἡ μεταβολὴ τοῦ περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ συστήματος, ὡς ὁ ἴδιος εἰς ἐφημεριδογράφον, ἢ καὶ διὰ τῆς ὑπογραφῆς του, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐδήλωσεν, ἀλλ’ ὁλόκληρον σύστημα. Οἰκονομίαι ἐν ταῖς δαπάναις ἐκ δραχμῶν 5,000,000, αὔξησις τῶν προσόδων διὰ τῆς μεταῤῥυθμίσεως ἐγγείων τινῶν φόρων, διὰ τῆς βελτιώσεως τοῦ δασμολογίου, διὰ τῆς τροποποιήσεως τῆς περὶ τῶν μεταλλείων νομοθεσίας κλπ. Καὶ ὅσῳ βέβαιον εἶναι, ὅτι περὶ τοῦ σχεδίου του τούτου οὐδὲν εἶχεν ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, τόσῳ ἐξ ἄλλου εἶναι ἀληθὲς, ὅτι κατὰ τὴν εἰσηγητικὴν αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892 ὁμιλίαν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐδήλωσεν, ὅτι ἡ διαφωνία μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ συνίστατο εἰς μόνον ἓν νομοσχέδιον· κατὰ τῆς τοιαύτης δὲ δηλώσεως τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς δὲν διεμαρτυρήθη, παραδεχθεὶς σιωπηρῶς, ὅτι εἰς μόνον ἓν νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ ὑπῆρξεν ἡ διαφωνία, ἐξ ἧς προῆλθεν ἡ ἀποχώρησίς του· ἀλλ’ ὅπως δήποτε, ὅτε ἐπῆλθεν ἡ μεταβολὴ αὕτη εἰς τὸν διαχειριζόμενον τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, πάντες ἀνέγνωμεν ἐν ὑπουργικῇ ἐφημερίδι σχέδια κυοφορούμενα μεγάλα, ἀφορῶντα εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Ἀλλ’ ὅτε ἠκούσαμεν εἰσηγούμενον τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892 τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, παρετηρήσαμεν, ὅτι ἓν καὶ μόνον νομοσχέδιον, μίαν καὶ μόνην φορολογικὴν καινοτομίαν εἰσήγαγε κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην, ἤτοι τὴν μεταβολὴν τοῦ συστήματος περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἡ Ἀντιπολίτευσις παρετήρησεν, ὅτι δι’ αὐτοῦ οὐ μόνον δὲν θὰ αὐξήσωσιν αἱ ἐκ τοῦ καπνοῦ καὶ τοῦ σιγαροχάρτου δημόσιαι πρόσοδοι, ἀλλὰ τοὐναντίον θὰ ἐλαττωθῶσιν εἰς τὸ ἥμισυ, ὅτι, ἂν δὲν ἦναι ἡ ζημία τοῦ δημοσίου ταμείου μείζων, βεβαίως αὕτη θὰ ἀνέλθῃ εἰς 3,000,000, καὶ ὅτι αἱ περιστάσεις αἱ οἰκονομικαὶ, εἰς τὰς ὁποίας διατελοῦμεν, δὲν ἐπιτρέπουσι τὴν τοιαύτην τοῦ συστήματος περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ μεταβολήν. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι, ἐπειδὴ εἶχε τὴν πρωτοβουλίαν εἰς τὴν μεταβολὴν τοῦ συστήματος περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ, ἐπειδὴ πρὸς τὸ σύστημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν, ἠσθάνετο ἰδιάζουσαν στοργὴν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ· οὕτω δὲ μετά τινας ἴσως ἡμέρας θὰ ἔχωμεν τὸ νέον σύστημα τὸ φορολογικὸν τοῦ καπνοῦ λειτουργοῦν, καὶ θέλομεν ἀφεύκτως εὑρεθῆ πρὸ τῆς ἐλαττώσεως τῆς ἐκ τοῦ καπνοῦ προσόδου τοῦ Δημοσίου κατὰ ποσὸν ὑπερβαῖνον τὰ 3,000,000. Ἐπειδὴ ὁ λόγος περὶ τῆς προσόδου τῆς ἐκ τοῦ καπνοῦ, δέον νὰ παρατηρηθῇ, ὅτι ὡς πρὸς τὸ σύστημα τὸ φορολογικόν, τὸ μέχρι πρό τινος καὶ νῦν ἐν ἰσχύϊ διατελοῦν, τοιαύτην ἡ Κυβέρνησις ἐδείξατο ὀλιγωρίαν, ὥστε αἱ ἐκ τοῦ καταναλισκομένου καπνοῦ πρόσοδοι τοῦ Δημοσίου ἠλαττώθησαν κατὰ 30%. Εἶπον πρότερον, ὅτι δέον νὰ ἐπισκοπήσωμεν διὰ βραχέων τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, καθ’ ἣν παρέλαβε τὰ οἰκονομικὰ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Ἐκ τῆς ἐξετάσεως ταύτης θέλομεν συναγάγει, ἐὰν ὄντως ἡ κατάστασις, ἐν τῇ ὁποίᾳ διατελοῦμεν, ἦναι κληροδότημα τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἢ ἦναι προϊόν τῆς ἀνεπαρκείας τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Εἶπον, ὅτι διὰ βραχέων θέλομεν τοῦτο πράξει, διότι ἐν τῇ συζητήσει τῇ γενικῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1891 διὰ μακρῶν τὸ θέμα τοῦτο ἐπραγματεύθην, καὶ κατέθηκα πίνακας ἀποδεικνύοντας, ὅτι πάνθ’ ὅσα ἐλέγοντο περὶ τῆς αὐξήσεως τοῦ δημοσίου χρέους ἦσαν ἁπλᾶ θρυλήματα, πάνθ’ ὅσα ἐξετοξεύοντο κατὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως περὶ τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ προϊόντος τῶν συνομολογηθέντων ὑπ’ αὐτῆς δανείων πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν τακτικῶν δαπανῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἦσαν πάντη ἀδέσποτα. Ἡ πρώην Ἀντιπολίτευσις ἀληθῶς, πρὶν ἢ ἀνέλθῃ ἐπὶ τὴν ἀρχήν, πολλάκις ἐντεῦθεν ἰσχυρίσθη, ὅτι ἕκαστον τῶν προηγουμένων ἐτῶν, κατὰ τὰ ὁποῖα διεχειρίζετο ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, κατέλειπεν ἔλλειμμα 20–25 ἑκατομμυρίων. Συνεπὴς πρὸς ἑαυτὸν ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός, ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ὑπέλαβεν, ὅτι ἦτο ὑποχρεωμένος διὰ πινάκων, κατατιθεμένων εἰς τὸ νομοθετικὸν σῶμα, ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι εἶχε δίκαιον, ἰσχυριζόμενος ὅσα ἰσχυρίζετο ὡς ἀντιπολιτευόμενος· κατέθηκε λοιπόν, ὡς γνωστόν, μίαν κατάστασιν, ἥτις ἴσως τότε εἶχεν αὐτὸν τὸν σκοπόν, βραδύτερον δ’ ἐχρησίμευσεν ὡς βάσις καὶ ἀφετηρία τοῦ κατηγορητηρίου, περὶ ἧς καταστάσεως χθὲς ἐγένετο ἐντεῦθεν λόγος. Κατὰ τὴν κατάστασιν ταύτην ἐφαίνοντο ἄνευ διαθέσεώς τινος 56 ἑκατομμύρια. Καὶ ὁ μὲν πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἴσως ἄφινε νὰ ἐννοηθῇ, ὅτι ταῦτα ἐχρησίμευσαν πρὸς κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων τῶν 4 ἐτῶν, οἱ δὲ ὑπογράψαντες τὸ κατηγορητήριον ὑπέλαβον, ὅτι ταῦτα ἐχρησίμευσαν πρὸς σκοπούς, οὐδὲν τὸ κοινὸν ἔχοντας πρὸς τὸ δημόσιον συμφέρον. Καὶ ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1891, καὶ ἐν τῇ εἰδικῇ συζητήσει, τῇ ἀφορώσῃ εἰς τὸ κατηγορητήριον κατὰ τῶν πρώην Ὑπουργῶν, διὰ τῶν ὁποίων κατέθηκα πινάκων, ἀπέδειξα, ὅτι ὁ πίναξ, ὃν κατέθηκεν ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός, ἦτο συντεταγμένος οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δημοσίων βιβλίων, ἦτο συντεταγμένος οὐχὶ ὡς ἔπρεπε νὰ συντάσσωνται πίνακες, κατατιθέμενοι ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ σκοποῦντες νὰ πιστοποιήσωσι τὴν ἀληθῆ καὶ πραγματικὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας, ἀλλ’ ἦτο συντεταγμένος πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἀποδειχθῶσιν οἱ προκάτοχοι αὐτοῦ ὡς διαχειρισθέντες 56,000,000 πρὸς πλήρωσιν τῶν ἐλλειμμάτων τῆς παρελθούσης τετραετίας. Δὲν θ’ ἀναπτύξω τοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους κατέθηκα τότε, διότι ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς συνεδριάσεως ἀξιότιμοι συνάδελφοι προέβαλον τὴν πρότασιν νὰ τυπωθῶσιν οἱ πίνακες οὗτοι, ἂν δὲν ὑπάρχωσιν ἐν τῷ γραφείῳ τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ διανεμηθῶσιν εἰς ἕκαστον ἐξ ὑμῶν· παρακαλῶ δὲ μόνον νὰ τοὺς μελετήσητε ἐπισταμένως. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ παραλείψω, ὅτι δι’ ἑνὸς τῶν τεσσάρων πινάκων, τοὺς ὁποίους τότε κατέθηκα, ἀπέδειξα, ὅτι αὐτὴ αὕτη ἡ κατάστασις εἶχεν ἐλλείψεις ἀκριβῶς 56,000,000, αὐτὴ αὕτη ἡ κατάστασις, καθ’ ὅσον ἀπεδεικνύετο ἐκ τῶν φύλλων τῆς λεπτομερείας, τὰ ὁποῖα τὴν συνώδευον, ἐξηλέγχετο ἐσφαλμένη· διότι παραδόξως τὰ συμπεράσματα, ἅτινα διετυποῦντο ἐν τέλει τῆς καταστάσεως ταύτης, δὲν εἶχον οὔτε λογιστικὸν οὔτε λογικὸν χαρακτῆρα. Διὰ τῶν ἄλλων πινάκων, τοὺς ὁποίους κατέθηκα, ἀπέδειξα, ποῦ καὶ πῶς διετέθη τὸ προϊόν πάντων τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα συνωμολογήθησαν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, καὶ τέλος διὰ τοῦ τελευταίου τῶν πινάκων τούτων ἀπέδειξα, ὅτι καὶ τὰ ἐπὶ εἰδικῷ προορισμῷ συνομολογηθέντα ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως δάνεια διετέθησαν ἀκριβῶς πρὸς ὃν προωρίσθησαν σκοπόν. Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη διὰ μόνων αὐτῶν τῶν πινάκων νὰ πιστοποιήσω ἐνώπιον ὑμῶν, ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν ἐλλείμματα 56,000,000 ἐκ τῆς διαχειρίσεως τῆς τετραετοῦς τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως; Δὲν ἀρκοῦσιν οἱ εἰς τὴν Βουλὴν προσαχθέντες ὑπὸ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἀπολογισμοὶ τῶν ἐτῶν τούτων; Ἐὰν οἱ ἀπολογισμοὶ οὗτοι δὲν συνετάχθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐπισήμων βιβλίων, ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἶναι ἐν τῇ κατοχῇ πάντων τῶν στοιχείων, δὲν ἤθελε καταγγείλει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰς ἀνακριβείας τῶν ὑποβληθέντων ἀπολογισμῶν; Ἐκ τῶν τριῶν μάλιστα ἀπολογισμῶν τούτων οἱ δύο ὑπεβλήθησαν ὑπὸ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1887, οὐδὲν προέκυψεν ἔλλειμμα μεταξὺ τακτικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων. Κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1888, προέκυψεν ἔλλειμμά τι ἀσήμαντον. Κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1889, τὸν ὁποῖον ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ὑπέβαλε, βεβαιοῦται ἔλλειμμα 1,600,000. Ὑπολείπεται ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1890. Δὲν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν τὸν τακτικὸν ἀπολογισμὸν. Ἔχομεν τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμόν.

§34ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς διακόψω;

§35ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαρίστως.

§36ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πόσον ἀπεδείχθη τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1889 διὰ τοῦ ἀπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον κατέθηκα εἰς τὴν Βουλήν; Ἀνεφέρατε ἕνα ἀριθμὸν, τὸν ὁποῖον δὲν ἤκουσα καλῶς.

§37ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. 1,614,567 μεταξὺ τακτικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων.

§38ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διότι ὁμολογῶ, ὅτι εὑρίσκω ἓν ἔλλειμμα ἀνώτερον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον εἴπετε.

§39ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ἀμφισβητεῖτε, ὡς παρατηρῶ, τὸ ποσὸν τοῦ ἐλλείμματος, ἀναγκάζομαι νὰ μεταδώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἀριθμητικὰ ἐξαγόμενα τοῦ ὑπὸ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν ἀπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1889.

Ἀλλ’ ὅπως ἀνεύρωμεν τὸ πραγματικὸν ἔλλειμμα μεταξὺ εἰσπραχθέντων τακτικῶν ἐσόδων καὶ πληρωθέντων τακτικῶν ἐξόδων, ὀφείλομεν νὰ διακρίνωμεν ἐκ τῶν πληρωθέντων ὡς ἀνωτέρω ἐξόδων τὰ ἔκτακτα, ἤτοι τὰς δαπάνας ἐκείνας, αἵτινες, καὶ ὡς ἐκ τῆς φύσεώς των καὶ ὡς ἐκ τοῦ ἀποδοθέντος εἰς αὐτὰς ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας χαρακτῆρος, δὲν ἔπρεπε νὰ πληρωθῶσιν ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων. Ὡς πρὸς τὸν καταλογισμὸν τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων πιστεύω, ὅτι δὲν διαφωνῶ μετὰ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, καθόσον καὶ αὕτη ἀναγνωρίζει, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τῶν τακτικῶν ἐσόδων δὲν πρέπει νὰ ἐπιβαρύνηται διὰ δαπανῶν, αἵτινές εἰσιν ὁμολογουμένως ἔκτακτοι, καὶ ὧν τὸ ποσὸν δέον νὰ καταβάλληται ἐξ ἐκτάκτων πόρων. Ἐκ τοῦ ἀναγραφέντος ἄρα ἀνωτέρω συνόλου τῶν κατὰ τὴν χρῆσιν 1889 ἐξόδων εἰσὶν ὁμολογουμένως ἔκτακτα τὰ ἑπόμενα:

Κατὰ τὰ ἀνωτέρω ἄρα ἀριθμητικὰ ἐξαγόμενα τοῦ ἀπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1889, τὸ μεταξὺ τακτικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων προκύψαν ἔλλειμμα τῆς χρήσεως ταύτης ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 1,614,567. Τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ἠδύνατο κατὰ τοὺς κρατοῦντας παρ’ ἡμῖν λογιστικοὺς κανόνας νὰ ἐλαττωθῇ ἔτι κατὰ δραχμὰς 155,923.73, καθόσον τὸ ποσὸν τοῦτο ἐδαπανήθη ἐκ τῆς διὰ τοῦ νόμου ΑΨΙΗʹ τῆς 19 Μαρτίου 1889 χορηγηθείσης εἰδικῆς ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δρ. 200,000 διὰ γενικὰς ἐαρινὰς ἀσκήσεις τοῦ στρατοῦ. Ἡ δι’ ἀσκήσεις τοῦ στρατοῦ πίστωσις εἶναι ὁμολογουμένως ἔκτακτος, καθόσον σπανίως ἀναγράφεται ἐν ταῖς ζητουμέναις διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν πιστώσεσιν. Ἀλλ’ ἵνα μὴ προκαλέσω ἀντίῤῥησίν τινα ὡς πρὸς τὸν χαρακτῆρα τῆς πιστώσεως ταύτης, προετίμησα νὰ ἀφήσω τὴν δαπάνην ταύτην μεταξὺ τῶν τακτικῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως 1889. Κατὰ ταῦτα, οἱ τρεῖς ἀπολογισμοὶ τῶν ἐτῶν 1887, 1888 καὶ 1889 παρουσιάζουσιν ἔλλειμμα ἀσήμαντον. Ὑπολείπεται ὁ ἀπολογισμὸς τῆς χρήσεως τοῦ 1890. Ἔχομεν, ὡς εἶπον ὑμῖν, τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμὸν, ὁ ὁποῖος, ὡς ἀπεδείχθη ἐκ τῆς πείρας, ὀλίγον θέλει διαφέρει τοῦ τακτικοῦ ἀπολογισμοῦ. Εἰς τὸ διάστημα τῶν τελευταίων ἐτῶν πάντοτε ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑπεβάλλετο ἐν ἀρχῇ ὁ προσωρινὸς ἀπολογισμὸς, βραδύτερον δὲ, μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν στοιχείων, ὁ τακτικὸς ἀπολογισμός. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ τακτικοῦ καὶ προσωρινοῦ ἀπολογισμοῦ συνίστατο εἰς δεκάδας τινὰς χιλιάδων. Προκειμένου περὶ τοῦ ἀπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1890, εἶναι ἀνάγκη νὰ παρατηρηθῇ, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις διεχειρίσθη τοῦτον μόνον κατὰ τοὺς 8 πρώτους μῆνας, κατὰ τοὺς ὑπολοίπους δὲ 4 διεχειρίσθη αὐτὸν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις· δὲν δύναται ἑπομένως νὰ ὑπέχῃ ἐπὶ τῇ ἐκτελέσει τοῦ ἀπολογισμοῦ τούτου εὐθύνην ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε, ἐπειδὴ ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τοῦ 1890, τῷ ὑποβληθέντι ὑπὸ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ὑπάρχουσι προφανῶς ἀνακρίβειαι, εἶναι ἀνάγκη περὶ τούτου εἰδικωτέραν νὰ ποιήσωμαι μνείαν. Κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1890, τὸν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθέντα, αἱ μὲν ἐκ τακτικῶν ἐσόδων εἰσπράξεις ἀνέρχονται εἰς 79,824,101, αἱ δὲ δαπάναι αἱ τακτικαὶ εἰς 97,384,520, ἤτοι προκύπτει κατὰ τὴν πρόχειρον ἐξέτασιν τοῦ ἀπολογισμοῦ τούτου ἔλλειμμα 17,560,419. Ἀλλ’ ὡς πρὸς μὲν τὰ ἔσοδα ὑπάρχουσιν ἀνακρίβειαί τινες, ἡ παράλειψις τῶν ὁποίων εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει πρὸς ἐκτίμησιν τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ ἀπολογισμοῦ τούτου. Ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τοῦ 1890 δὲν ἀναγράφεται ἡ πρόσοδος ἐκ τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων τοῦ δήμου Ἀθηναίων καί τινων ἄλλων δήμων τῆς χρήσεως 1890, ἕνεκεν ὀλιγωρίας τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας. Ἐκ τῆς προσόδου ταύτης, ἐὰν ἐγκαίρως ἐβεβαιοῦτο καὶ εἰσεπράττετο, βεβαίως ἤθελε προστεθῇ πρόσοδος ἐκ δραχμῶν 800,000. Εἰς τὴν ἀναγραφομένην πρόσοδον ἐξ ἀντιτίμου τοῦ ἅλατος παρεισέφρυσε βεβαίως λογιστικόν τι λάθος· διότι ἀναγράφεται ἐν τῇ προσόδῳ, τῇ ἀφορώσῃ εἰς τὸ ἅλας, ἔλλειμμα ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν τοῦ 1889, ἐνῷ γνωστὸν εἶναι ἐκ τῶν καταστάσεων τῶν ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργοῦ δημοσιευθεισῶν, ὅτι τοὐναντίον προέκυψε πλεόνασμα κατὰ ποσὸν ἀνώτερον τῶν δραχμῶν 89,000. Ἀληθῶς ὡς πρός τινας ἄλλας προσόδους ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1890 ἔπρεπε νὰ παρουσιάσῃ ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν τοῦ 1889 χρῆσιν ἔλλειμμά τι, ὡς ἐκ τῶν γενομένων ἐν τῇ φορολογικῇ ἡμῶν νομοθεσίᾳ κατὰ τὸ 1890 μεταβολῶν. Ὡς γνωστόν, κατὰ τὸ 1890 κατηργήθησαν πρῶτον τὰ δύο δεκατημόρια τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, μετεβλήθησαν δὲ καὶ αἱ ἑπτὰ κατώτεραι φορολογικαὶ κλάσεις. Ἐκ τούτου ἔπρεπε νὰ ἐπέλθῃ καθυστέρησις 500,000. Ἐκ τοῦ φόρου τοῦ οἴνου ἐπίσης, ὡς ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν δύο δεκατημορίων, ἔπρεπε νὰ ἀναμένωμεν ἐλάττωσιν κατὰ δραχμὰς 294,572. Ἐκ τοῦ ἐγγείου φόρου τοῦ καπνοῦ, ὁ ὁποῖος, ὡς γνωστόν, κατηργήθη πρὸς διευκόλυνσιν τῆς εἰς τὴν Αἴγυπτον καταναλώσεως τοῦ ἡμετέρου καπνοῦ, ἔπρεπε ν’ ἀναμένωμεν ἐλάττωσιν κατὰ δραχμὰς 184,801. Καὶ ἐκ τοῦ φόρου τῶν σύκων ἐπίσης, ἐπειδὴ κατηργήθη ὁ φόρος ὁ ἐπιβαλλόμενος εἰς τὰ σῦκα, τὰ ἐν τῷ Κράτει καταναλισκόμενα, ἔπρεπε ν’ ἀναμένωμεν ἐλάττωσιν κατὰ δραχμὰς 92,785, ἤτοι τὸ ὅλον 1,072,158. Τοσαύτην μόνον ἐλάττωσιν ἐσόδων ἀνεμένομεν ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890 καὶ μόνην τὴν ἐλάττωσιν ταύτην ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ἐν τῇ ἐκτιμήσει τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1890. Ἀλλὰ κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1890 αἱ εἰσπράξεις εἶναι κατώτεραι τῶν τοῦ 1889 κατὰ δραχμὰς 3,907,489. Ποῦ ὀφείλεται ἡ τοιαύτη καθυστέρησις μεταξὺ τῶν δύο χρήσεων; Βεβαίως εἰς τὴν χαλάρωσιν τῶν εἰσπράξεων, τὴν ἐκ τῆς κυβερνητικῆς μεταβολῆς προελθοῦσαν. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις διεχειρίσθη τὰ ἔσοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1890 μόνον κατὰ τοὺς 8 πρώτους μῆνας, ἡ δὲ σημερινὴ κατὰ τοὺς ὑπολοίπους 14, κατὰ τοὺς ὁποίους κυρίως ἐνεργεῖται καὶ ἡ βεβαίωσις καὶ ἡ εἴσπραξις τῶν φόρων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πρὸ πάντων παρουσιάζουσι δυσκολίας ἐν τῇ βεβαιώσει καὶ τῇ εἰσπράξει, Κατὰ τὸ 1889, ἐπὶ μείζονος ποσοῦ εἰσπρακτέων, ὑπελείφθησαν κατὰ τὴν λῆξιν τῆς χρήσεως καθυστεροῦντα ἐκ δραχμῶν 8,801,071, ἀναλογοῦντα πρὸς 9,50%. Κατὰ τὸ 1890, ἐπὶ εἰσπρακτέων ποσῶν κατωτέρων, ὑπελείφθησαν πλείονα καθυστεροῦντα, ἤτοι ἐκ δραχμῶν 9,563,393, ἀναλογοῦντα πρὸς 10,70%, ἤτοι ἡ καθυστέρησις ἀνῆλθεν εἰς 1,20% ἐπὶ πλέον. Οὐδεμία κατ’ ἀκολουθίαν ὑφίσταται ἀμφιβολία, ὅτι ἡ τοιαύτη καθυστέρησις ὀφείλεται εἰς τὴν κυβερνητικὴν ἐνέργειαν. Ἐὰν δ’ ἀφαιρέσωμεν ἐκ τῆς καθυστερήσεως ταύτης τῶν δραχμῶν 3,907,489 τὸ ποσὸν, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐδικαιολογεῖτο ἡ μείωσις τῶν εἰσπράξεων, ὡς ἐκ τῶν γενομένων καταργήσεων καὶ φορολογικῶν μεταβολῶν, ἔχομεν ἀναμφισβήτητον ἔλλειμμα, μὴ δικαιολογούμενον, ἐκ δραχμῶν 2,835,331. Ἔχομεν ὅμως παρατηρήσεις καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα, τὰ ἀναφερόμενα ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τοῦ 1890 ὡς τακτικὰ, διότι ἀνεγράφησαν μεταξὺ αὐτῶν τινα, ἅτινα ἐξ ὑπαρχῆς ἐχαρακτηρίσθησαν καὶ ἐκ τῆς φύσεώς των εἰσὶν ἔκτακτα, καὶ ἔπρεπεν εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν νὰ περιληφθῶσι. Τοιαῦται εἶναι αἱ ἑπόμεναι, τῶν ποσῶν λαμβανομένων ἐκ τοῦ αὐτοῦ ἀπολογισμοῦ. Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν.

§40ΔΑΓΡΕΣ. Διατὶ τὰ ἀφαιρεῖτε αὐτά;

§41ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι τὰ 5,000,000 ἔπρεπε, κατὰ τὰ παραδεδεγμένα, κατὰ τὴν κρατοῦσαν λογιστικὴν τάξιν, νὰ ἐπιβαρύνωσι τὴν χρῆσιν τοῦ 1891 καὶ οὐχὶ τὴν τοῦ 1890, ἐδῶ δὲ συζητοῦμεν περὶ τοῦ ἀπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1890, ὁ ὁποῖος ἐβαρύνθη δι’ αὐτῆς τῆς δαπάνης ἀτόπως, παραλόγως. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τοῦ ἀπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1890, προκειμένου νὰ κρίνητε τὴν κατάστασιν τὴν οἰκονομικὴν, καθ’ ἣν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις παρέλαβε, δέον νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει τὴν κατάστασιν τῶν εἰσπράξεων καὶ δαπανῶν τῆς 30 Σεπτεμβρίου 1890, διότι μέχρις αὐτῆς τῆς ἡμέρας ἀφικνεῖται ἡ διαχείρισις τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ὅταν λοιπὸν ἔχητε ἀποδεδειγμένον, ὅτι ἡ χρῆσις τοῦ 1887 ἀνέδειξε μικρὸν περίσσευμα, αἱ χρήσεις τῶν ἐτῶν 1888 καὶ 1889 ἐλάχιστα ἐπίσης κατέλιπον ἐλλείμματα, ἡ δὲ χρῆσις τοῦ 1890 μέχρι 30 Σεπτεμβρίου οὐδὲν ἐπεδείκνυεν ἔλλειμμα, δὲν δύνασθε νὰ μὴ ὁμολογήσητε, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις παρέδωκεν εἰς τὴν σημερινὴν τὴν δημοσίαν ἡμῶν πίστιν ἐπαρκῶς ἠνωρθωμένην καὶ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας λίαν εὐάρεστον. Πλὴν τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἀπολογισμῶν, ἡ εὐάρεστος κατάστασις τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τῶν γεγονότων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα πανταχοῦ ὑπολαμβάνονται ὡς τὰ καταλληλότερα σφυγμόμετρα πρὸς ἐκτίμησιν τῆς πίστεως παντὸς Κράτους. Ὀλίγους μῆνας πρὶν ἢ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις παραδώσῃ τὴν ἐξουσίαν, ἐπραγματοποίησε δάνειον 40,000,000 ἐπὶ τόκῳ 5% πρὸς 89%, ἤτοι ἐπὶ τόκῳ 5½% ἐπὶ τοῦ πράγματι εἰσαχθέντος εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον χρήματος. Ὀλίγους δὲ μῆνας πρότερον εἶχε πραγματοποιήσει τὸ δάνειον τῶν 5,000,000 λιρῶν ἐπὶ τόκῳ μόνον 5%. Πάντα τὰ ἐσωτερικὰ δάνεια, ὧν ὁ τόκος εἶχε καταβιβασθῆ εἰς 5%, ἦσαν περιζήτητα. Τίς ἐξ ὑμῶν, τῶν ὁπωσδήποτε μελετώντων τὰ παρ’ ἡμῖν χρηματιστικά, δὲν γινώσκει, ὅτι πάντες οἱ ἔχοντες κεφάλαια διαθέσιμα ἐπεζήτουν τὰς ὁμολογίας τοῦ δανείου τῶν 26 ἑκατομμ., ὧν, ὡς ἐκ τῆς μεγάλης ζητήσεως, ἡ τιμὴ εἶχεν ὑπερβῆ τὸ ἄρτιον; Τὸν τόκον τῶν ἐντόκων γραμματίων εἶχε καταβιβάσει ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἰς 4%, ἐπὶ τοιούτῳ δὲ τόκῳ ἐπεζητοῦντο ταῦτα, καὶ ὅμως ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη εὕρισκεν, ὅτι οὐδ’ ἐπὶ τόκῳ 4% συνέφερεν εἰς τὸ Δημόσιον νὰ δέχηται καταβολὰς ἢ τοποθετήσεις ἰδιωτικῶν κεφαλαίων. Θέλετε ἄλλο γεγονός, τὸ ὁποῖον ἐπίσης καταλέγεται μεταξὺ τῶν σφυγμομέτρων πρὸς ἐκτίμησιν τῆς δημοσίας πίστεως; Ἐξετάσατε, ὁποία ἦτο ἡ τιμὴ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, καθ’ ὃν χρόνον ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις παρέδωκε τὴν ἐξουσίαν. Ἐπὶ 2 ἔτη ἐκυμαίνετο ἡ τιμὴ μεταλλικοῦ φράγκου μεταξὺ 120 καὶ 122 λεπτῶν, ἤτοι ὑπερετιμᾶτο τὸ μεταλλικὸν νόμισμα κατὰ 20–22%. Εἶχε σχεδὸν ἀποκτήσει σταθερὰν τιμήν, πάντες δὲ γινώσκομεν, ὅτι, ὅταν, ὑπαρχούσης ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, κατορθωθῇ ἡ ὑπερτίμησις τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, τοῦ χρυσοῦ, νὰ ἔχῃ μίαν σταθερὰν τιμὴν, αἱ ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ζημίαι ἀποβαίνουσιν ἀνεπαίσθητοι, διότι πᾶσαι αἱ συναλλαγαὶ διεξάγονται ἐπὶ ἐδάφους σταθεροῦ, καὶ οὐ μόνον ὁ ἐμπορευόμενος δύναται νὰ ὑπολογίζῃ ἀσφαλῶς ἐπὶ πάσης ἐμπορικῆς ἐπιχειρήσεως, ἀλλὰ καὶ ὁ δανείζων καὶ ὁ δανειζόμενος δύνανται ἀσφαλῶς νὰ προέρχωνται εἰς συμβάσεις, καὶ ὁ διατελῶν ἐν συναλλαγαῖς μετὰ τῆς ἀλλοδαπῆς δύναται ὡσαύτως ἐκ τῶν προτέρων νὰ ὑπολογίζῃ ἐπὶ πάσης πράξεώς του. Τοὐναντίον δὲ, ὅταν ἡ τιμὴ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ὑφίσταται μεγάλας διακυμάνσεις, καὶ τοῦ ἐμπορίου καὶ τῶν συναλλαγῶν ἡ λειτουργία ἀποβαίνει προβληματική, πολυειδῶς δὲ πάσχει καὶ βλάπτεται ἡ κοινωνία. Ἕτερον γεγονὸς, δυνάμενον νὰ πείσῃ καὶ τὸν μᾶλλον δύσπιστον, ὁποία ἦτο ἡ κατάστασις τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως, ὅτε ἀνῆλθεν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, εἶναι αἱ τιμαὶ, καθ’ ἃς τὰ χρεώγραφα ἡμῶν ἐκυκλοφόρουν ἐν ταῖς εὐρωπαϊκαῖς ἀγοραῖς. Τὸ δάνειον τῶν 5%, κατὰ τὸ 1890, καθ’ ὃν χρόνον παρέδιδε τὴν ἐξουσίαν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, εἶχε 92%· τὸ δάνειον τῶν 4%, τὸ ἐπιλεγόμενον τοῦ μονοπωλίου, εἶχε 76%, τὸ πάγιον δάνειον, ἡ λεγομένη rente, εἶχε 74%. Βραδύτερον θέλω ἐξετάσει, ὁποία εἶναι ἡ τιμή, εἰς ἣν σήμερον κυκλοφοροῦσι τὰ χρεώγραφα ἡμῶν, διότι τοῦτο ἀνάγεται εἰς τὸ συμπέρασμα τῆς ἐμῆς ἀγορεύσεως. Πλὴν τῶν χρεωγράφων ἡμῶν, πᾶσαι σχεδὸν αἱ ἑλληνικαὶ ἀξίαι ἑταιριῶν κλπ. ἐκυκλοφόρουν ἐπὶ τιμαῖς ἀρίσταις, ὁ ἐν ταῖς ἰδιωτικαῖς συναλλαγαῖς κρατῶν τόκος εἶχεν ἐλαττωθῆ, διότι γενικὴ ἐπεκράτει ἡ πεποίθησις, ὅτι ἡ εὐρωστία τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν ἀπετέλει ἀσφαλῆ παράγοντα ἐν τῷ οἰκονομικῷ μέλλοντι τῆς χώρας. Ὅ,τι εἶπον μέχρι τοῦδε ἐνδεικνύει, ὅτι πανταχοῦ ἀλλαχοῦ δύναταί τις ν’ ἀποδώσῃ τὰ αἴτια τῆς σημερινῆς καταστάσεως ἢ εἰς τὴν προκάτοχο Κυβέρνησιν. Ὅ,τι ἔλεγον μέχρι τοῦδε εἶχεν ἕνα σκοπὸν, νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι, καθ’ ὃν χρόνον παρέλαβεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις τὴν ἐξουσίαν, ἡ δημοσία ἡμῶν πίστις ἦτο ἐπαρκῶς ἠνωρθωμένη, τὰ χρεώγραφα ἡμῶν ἁπανταχοῦ τῆς Εὐρώπης εἶχον ἀνέλθει εἰς τιμὰς, ὧν ἕνεκεν τὸ Κράτος ἡμῶν κατετάσσετο ἀμέσως μετὰ τὰ πρῶτα εὐρωπαϊκὰ Κράτη ὡς πρὸς τὴν δημοσίαν πίστιν. Ὅτε παρελάμβανε τὴν ἐξουσίαν παρὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἡ σημερινή, εὕρισκε τὸ ποσὸν τῶν διὰ λογαριασμὸν τῆς Κυβερνήσεως κυκλοφορούντων ἀναγκαστικῶς γραμματίων ἐπαρκῶς ἠλαττωμένον....

§42ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μέχρι τίνος ποσοῦ;

§43ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1890, μέχρι τοῦ ὁποίου διεχειρίζετο τὰ κοινὰ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, τὸ ποσὸν τῶν διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων γραμματίων ἀνήρχετο εἰς 59,743,975.

§44ΡΑΛΛΗΣ. Κατὰ 1887 ἠμπορεῖτε νὰ εἰπῆτε πόσον ἦτο;

§45ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν εἴχετε ὑπομονὴν, θὰ ἠκούετε βραδύτερον τὴν σύγκρισιν μεταξὺ τοῦ 1887 καὶ 1890· ἀλλὰ δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ σᾶς εἴπω καὶ νῦν, ὁποία συγκεκριμένως ἦτο ἡ ποσότης τῶν ἐν ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων. Κατὰ τὰ 1886 τὸν μῆνα Δεκέμβριον ἐκυκλοφόρουν

§46ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχομεν κατάστασιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, καθ’ ἣν κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1890 διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου ἐκυκλοφόρουν γραμμάτια 60,000,000.

§47ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ μῆνα Ὀκτώβριον, μάλιστα....

§48Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς). (πρὸς τὸν κ. Παπαγιαννακόπουλον). Νομίζω, ὅτι ἡ ἐρώτησις, τὴν ὁποίαν προεβάλετε, δὲν ἔχετε ἔννοιαν τοιαύτην, ὁποίαν ζητεῖτε νὰ ἐξαγάγητε. Νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν ν’ ἀφήσητε τὸν ἀγορεύοντα νὰ ἀγορεύσῃ. Ὁ ἀγορεύων ἔλαβε τὸν μῆνα Δεκέμβριον ὡς σημεῖον παραβολῆς, διότι κατὰ τὸν μῆνα Δεκέμβριον ἐπληρώνοντο καθ’ ἕκαστον τῶν ἐτῶν τὰ τοκομερίδια· ἀλλὰ, διὰ νὰ πληρώνωνται τὰ τοκομερίδια κατὰ Δεκέμβριον, ἐδανείζοντο κατὰ τὸν Νοέμβριον εἰς χρυσὸν τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐπλήρονον. Ἀφοῦ δ’ ἐπλήρονον διὰ τῶν δανείων τὰ τοκομερίδια, ἀνελάμβανον παρὰ τῶν Τραπεζῶν τὰ παρ’ αὐταῖς συγκεντρούμενα χρήματα τῶν ὑπεγγύων εἰσπράξεων. Ἀφοῦ δὲ ταῦτα εἶναι εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀπέδιδον ταῦτα κατὰ Νοέμβριον εἰς τὸν λογαριασμὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Οὕτω κατὰ Δεκέμβριον τὸ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια χρέος τοῦ Δημοσίου ἦτο πάντοτε ἠλαττωμένον. Ἄφετε λοιπὸν τὸν ἄνθρωπον νὰ ἀγορεύῃ.

§49ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤκουσα προβαλλομένην τὴν παρατήρησιν, ὅτι ὁ μὴν Δεκέμβριος δὲν ἔπρεπε νὰ χρησιμεύσῃ ὡς μέσον παραβολῆς, διότι κατὰ τὸν μῆνα αὐτὸν εἰσήγοντο εἰς τὴν Τράπεζαν τὰ χρήματα τὰ προωρισμένα διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τοκοχρεωλύτρων. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβὲς, διότι τὰ ἐκ τῶν τοιούτων εἰσπράξεων χρήματα δὲν εἰσήγοντο πάντοτε τὸν Δεκέμβριον, ἀλλ’ ἄλλοτε μὲν τὸν Νοέμβριον, ἄλλοτε δὲ τὸν Ἰανουάριον, ἐνίοτε δὲ δὲν εἰσήγοντο εἰς τὴν Τράπεζαν ἀπέναντι τοῦ ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ δανείου, διότι ἐχρησιμοποιοῦντο εἰς ἐξόφλησιν προηγουμένων δανείων, καθ’ ὃν εἶχον προορισμὸν τὰ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ συνομολογούμενα δάνεια, ὧν τὸ προϊὸν ἐχρησιμοποιεῖτο προσωρινῶς πρὸς πληρωμὴν τοκοχρεωλύτρων. Ἀλλ’ ἐγὼ, ἐὰν ὁ μὴν Δεκέμβριος ἦναι τόσον δυσάρεστος εἰς τὸν ἀξιότιμον κύριον Πρωθυπουργὸν, οὐδεμίαν ἔχω δυσκολίαν καὶ ἄλλους μῆνας νὰ λάβω ὡς ὅρον συγκρίσεως· βεβαιῶ δὲ πάντα, ὅτι, οἱοσδήποτε μὴν καὶ ἂν ληφθῇ ὡς μέσον παραβολῆς, τὰ αὐτὰ θὰ παραχθῶσιν ἀποτελέσματα, διότι γνωστὸν εἶναι, ὅτι ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως τὰ ποσὰ τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους τραπεζικῶν γραμματίων ἦσαν κατώτερα. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ὅσα εἶπα ὑμῖν μέχρι τοῦδε πρὸς ἀπόδειξιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως, καθ’ ἣν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις παρέλαβε τὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν, εἶναι ἐπαρκῆ, διὰ νὰ πείσωσι καὶ τὸν μᾶλλον δύσπιστον, ὅτι, ἐὰν ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν κοινῶν ἐπρυτάνευε τὸ αὐτὸ πνεῦμα, ἐὰν ἐτηρεῖτο τὸ αὐτὸ σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον διῳκοῦντο τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1890, δὲν ἠθέλομεν εὑρεθῆ ἀντιμέτωποι καταστάσεως οἰκονομικῆς καὶ κοινωνικῆς, οἵα ἡ σημερινή. Τί ὅμως ἔπραξεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, εὐθὺς ὡς ἀνῆλθεν ἐπὶ τὴν ἀρχήν; Πρωτίστως ὑπέλαβεν, ὅτι εἶχε πολιτικὸν συμφέρον ν’ ἀποδείξῃ ὡς βάσιμα, ὅσα εἶχεν ἄλλοτε, ὡς Ἀντιπολίτευσις, αἰτιαθῆ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως· ὑπέλαβεν, ὅτι ἦτο εἰς αὐτὴν ἐπιβεβλημένον ν’ ἀποδείξῃ, ὁπωσδήποτε καὶ παντὶ σθένει, ὅτι ἡ τετραετὴς διαχείρισις τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως κατέλιπε μέγιστα ἐλλείμματα. Δὲν ἐπαναλαμβάνω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προεῖπα, ὅτι ὁ διαδεχθεὶς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ διὰ τοῦ λόγου τοῦ εἰσιτηρίου ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1891, καὶ διὰ τῶν πινάκων, τοὺς ὁποίους κατέθηκε, κατήνεγκε τὸ καιριώτερον τῶν τραυμάτων κατὰ τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως. Ἀντιγράφων τὸν προϋπολογισμὸν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ ὑποβάλλων αὐτὸν εἰς τὴν Βουλήν, ἰσχυρίζετο, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις κατὰ τὴν τετραετῆ αὐτῆς διαχείρισιν κατέλειπεν ἔλλειμμα 20,000,000 ἀνὰ πᾶν ἔτος. Ποῖον ἦτο τὸ συμπέρασμα καὶ ὁ σκοπὸς τῆς τοιαύτης τακτικῆς; Πάντες οἱ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος διαμένοντες, πάντες οἱ μὴ γινώσκοντες τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν ἐκ τοῦ σύνεγγυς, πάντες οἱ μὴ ἔχοντες τὴν ἱκανότητα νὰ διαβλέπωσιν ἔσωθι τῶν γραμμῶν, ἐσχημάτιζον ἐκ τῶν διακηρύξεων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τὴν πεποίθησιν, ὅτι οὐδέποτε εἶχεν ἐπιτευχθῆ ἰσοζύγιον ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς καὶ ἀπολογισμοῖς ἡμῶν. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διεκήρυττεν ἀνὰ πᾶσαν τὴν ὑφήλιον, ὅτι, ἐὰν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις κατέπεσε τῆς ἐξουσίας, κατέπεσεν ἀκριβῶς, διότι διεχειρίσθη ἐλαττωματικῶς τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας, ἐὰν δὲ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἀνῆλθεν ἀκριβῶς, ἵνα βελτιώσῃ ταῦτα. Καὶ ἐνῷ τοιαῦτα διεκήρυττεν, ἐξηκολούθει διαχειριζομένη τὰ κοινὰ ἐπὶ τῷ προϋπολογισμῷ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, μηδὲν κακὸν προβλέπουσα. Πᾶσα ἡ εὐγλωττία τῶν ῥητόρων τῆς πρώην Ἀντιπολιτεύσεως εἶχεν ἐξαντληθῆ κατὰ τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν, τοὺς ὁποίους μετεχειρίζετο ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, διὰ νὰ μὴ ὑποβάλῃ τὴν χώραν εἰς τὰς δυσχερείας ἐκείνας, τῶν ὁποίων σήμερον εἴμεθα πάντες μάρτυρες· διεκήρυττεν εἰς πάντα τὸν κόσμον, ὅτι τὰ τοκομερίδια τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους καθ’ ἅπασαν τὴν τετραετίαν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐπλήρονε πάντοτε διὰ νέων δανείων, καὶ οὕτω τὸ δημόσιον χρέος ηὔξησεν, ἡ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους δαπάνη ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος ἀνεβιβάζετο. Ἐνόσῳ ταῦτα ἐλέγοντο ὑπὸ τῶν ἀντιπολιτευομένων τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν Βουλευτῶν, ὑπῆρχον οἱ πιστεύοντες εἰς αὐτά, ἀλλ’ ὑπῆρχον καὶ οἱ μὴ πιστεύοντες. Ἀλλ’ ὅταν τὰ αὐτὰ ἐπανελαμβάνοντο ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, οὐδεὶς πλέον τῶν ἐν Εὐρώπῃ κεφαλαιούχων καὶ ἄλλων ὁπωσδήποτε ἐνδιαφερομένων ὑπὲρ τῶν πραγμάτων τῆς Ἑλλάδος, οὐδεὶς αὐτῶν ἀπέμεινεν ἀμφιβάλλων, ὅτι καθ’ ὅλην τὴν παρελθοῦσαν τετραετίαν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐπλήρονε διὰ νέων δανείων τὰ τοκοχρεώλυτρα τοῦ δημοσίου χρέους. Δὲν γινώσκω, ὁποῖον συμφέρον τῆς χώρας ἐξυπηρέτει ὁ ἀποκρύπτων, ὅτι ἀληθῶς δι’ οἰκονομικῶν συνδυασμῶν κατωρθοῦτο νὰ λαμβάνηται ἅπαν τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, τὸ χρησιμεῦον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους. Δὲν γινώσκω, ὁποῖον συμφέρον τῆς χώρας ἐξυπηρετεῖ ὁ μὴ ἀνομολογῶν, ὅτι συνωμολογήθησαν μὲν δάνεια, ἀλλὰ τὸ πραγματικὸν προϊόν τῶν δανείων τούτων ἐχρησιμοποιήθη εἰς τὴν ἐξόφλησιν δανείων ἐπιβαρυνόντων τὸ Κράτος μὲ τόκους ὑπερόγκους, ἢ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν δημοσίων ἔργων, ἢ εἰς ναυτικὰς προπαρασκευὰς τῆς χώρας· ἂν δὲ ἐκ τοῦ εἰς μεταλλικὸν νόμισμα προϊόντος τῶν δανείων ἐλήφθη τὸ ἀναγκαιοῦν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, τὸ χρῆμα τὸ προωρισμένον διὰ τὰ τοκοχρεώλυτρα ἐχρησιμοποιήθη πρὸς ἐξόφλησιν τῶν προηγουμένων δανείων, ἐπὶ προφανεστάτῃ καὶ ἀνομολογουμένῃ ὠφελείᾳ τοῦ Κράτους. Γινώσκω ὅμως, ὅτι αἱ τοιαῦται διακηρύξεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν παρήγαγον τὴν βάσιμον ὑπόνοιαν, ὅτι, ἀφοῦ ἡ Ἑλλὰς ἦτο ἀνίκανος ἐκ τῶν ἰδίων πόρων νὰ καταβάλῃ ὅ,τι ἀπῃτεῖτο διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἐν τῷ παρελθόντι καὶ κατώρθου νὰ τὸ ἀποκρύπτῃ, κατελογίζετο εἰς αὐτὴν κακὴ πίστις, καὶ ἐνεβάλλετο εἰς πάντας, εἴτε εἰς τοὺς κατόχους ἑλληνικῶν χρεωγράφων, εἴτε εἰς ἐκείνους, οἵτινες προεκαλοῦντο εἰς τὴν συνομολόγησιν νέου οἰκονομικοῦ συνδυασμοῦ, ἡ φυσικὴ σκέψις νὰ παύσωσι συναλλαττόμενοι μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Καὶ σήμερον ἀκόμη, ἄν τις παρακολουθήσῃ τὰς ἐφημερίδας, αἵτινες ἐμπνέονται ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας νὰ μὴ ἐπανίδωσιν ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν κοινῶν τὸ πολιτικὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον κατεῖχε τὴν ἐξουσίαν μέχρι τῆς 20 Ὀκτωβρίου 1890, παρατηρεῖ, ὅτι πάντες ἰσχυρίζονται, ὅτι ἡ ἐπὶ τετραετίαν διαχειριζομένη τὰ κοινὰ Κυβέρνησις ἠκολούθει τὸ σύστημα τῆς διὰ νέου δανείου πληρωμῆς τῶν τόκων, καὶ ὅτι οὐδέποτε διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἐχρησιμοποιήθησαν ἢ ἐπήρκεσαν οἱ τακτικοὶ πόροι τοῦ Κράτους· οὐδεὶς ὅμως τούτων δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ τὴν ἐπελθοῦσαν ἐπαισθητὴν μείωσιν εἰς τὸ ποσὸν, τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, τὸ ἀναγραφόμενον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων, μείωσιν, προελθοῦσαν προφανῶς ἐκ τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν. Οὐδεὶς αὐτῶν δύναται νὰ μὴ ἀναγνωρίσῃ ὅ,τι τὰ δημόσια βιβλία πιστοποιοῦσιν, ὅτι δηλαδὴ ἐν τῷ διαστήματι τῆς τετραετίας ἐπετεύχθη μείωσις ἢ οἰκονομία εἰς τὸ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους δαπανητέον ὑπὸ τοῦ Κράτους ποσὸν κατὰ 6½ ἑκατομμύρια. Ὑπάρχουσι πίνακες, κατατεθέντες εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ὑπάρχει πίναξ, κατατεθεὶς παρ’ ἐμοῦ κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1891, ἀποδεικνύων τὴν ἐπιτευχθεῖσαν ἐλάττωσιν τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ δημοσίου χρέους. Ἀλλὰ, ὅταν ἔχητε ὑπ’ ὄψει τοὺς ἀπολογισμοὺς τῶν τεσσάρων ἐτῶν, ἐκ τῶν ὁποίων οἱ δυνάμενοι καὶ οἱ θέλοντες ν’ ἀναγνώσωσι βεβαιοῦνται, ὅτι οὐδὲν ἔλλειμμα ἄξιον λόγου κατέλιπον αἱ χρήσεις αὗται, πῶς δύνασθε νὰ ὑποστηρίξητε, ὅτι ὅ,τι ἐπληρώθη διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους κατὰ τὸ διάστημα τῆς τετραετίας ἐπληρώθη διὰ τῆς συνομολογήσεως νέων δανείων; Εἶπον προηγουμένως, ὅτι, ἐνόσῳ αἱ κατὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως περὶ μεγάλων ἐλλειμμάτων αἰτιάσεις προήρχοντο ἐκ μόνης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δὲν προσεῖχον εἰς αὐτὰς οἱ κεφαλαιοῦχοι, οἱ ἐνδιαφερόμενοι περὶ τῶν Ἑλληνικῶν πραγμάτων· ἀλλ’ ὅταν οἱ διαχειριζόμενοι ἐπισήμως τὰ κοινὰ ὁμιλῶσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἢ καὶ δι’ ἐπισήμων ἐγγράφων κηρύττωσι τὴν ὕπαρξιν ἰδανικῶν ἐν τῷ παρελθόντι ἐλλειμμάτων, ὅταν ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, δίδων συνδιαλέξεις εἰς ἐφημεριδογράφους ἀλλοδαποὺς, ἐπαναλαμβάνῃ τὴν αὐτὴν αἰτίασιν κατὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, τουτέστιν ὅτι ἐν τῷ παρελθόντι ἕκαστον ἔτος ἔκλειε μὲ ἔλλειμμα 15 ἢ 20 ἑκατομμυρίων, καὶ ὅτι ἀκριβῶς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, διότι τοιαῦτα διέβλεπε τὰ ἐλλείμματα, κατέῤῥιψε τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην καὶ ἀνήγαγεν εἰς τὴν ἀρχὴν τὴν σημερινὴν, πῶς θέλετε μετὰ τοιαύτας διακηρύξεις νὰ στηριχθῇ ἡ δημοσία ἡμῶν πίστις; Τίς ἐξ ὑμῶν ἀρνεῖται, ὅτι ἡ πίστις τῶν Κρατῶν οὐδόλως διαφέρει τῆς πίστεως τοῦ τραπεζίτου ἢ ἐμπόρου, καὶ ὅτι οὐδὲν εὐπαθέστερον καὶ μᾶλλον εὐπρόσβλητον τῆς πίστεως; Οὔτε ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, οὔτε ἡμεῖς, οἱ ὑποστηρίξαντες ταύτην, εἴχομεν ἰσχυρισθῆ, ὅτι τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν εἶχον ἐπὶ τοσοῦτον βελτιωθῆ καὶ ἀνορθωθῆ, ὥστε νὰ μὴ ἔχωσιν ἀνάγκην περαιτέρω ἐνισχύσεως καὶ ἐνδελεχοῦς κυβερνητικῆς μερίμνης καὶ ἐργασίας. Τοὐναντίον πάντοτε διεκήρυξεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ὅτι τὰ γενόμενα κατὰ τὴν τετραετίαν εἶχον μὲν συμβάλει εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῆς δημοσίας πίστεως, ἀλλ’ εἶχον μόνον συντελέσει τὴν θεμελίωσιν τοῦ οἰκοδομήματος· ἀλλὰ τὸ οἰκοδόμημα δὲν εἶχε πλήρως ἀνορθωθῆ, ἔπρεπε συνεχὴς καὶ ἐπιμεμελημένη διαχείρισις τῶν κοινῶν, ἔπρεπε μείζων προσοχὴ περὶ τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν δημοσίαν ἡμῶν πίστιν καὶ ὑπὸ τῶν διαδόχων τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως νὰ καταβληθῶσιν, ἵνα διατηρηθῇ ἡ δημοσία ἡμῶν πίστις εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον τὴν εἶχε καταλίπει ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ὅτε κατῆλθε τῆς ἐξουσίας, ἵνα διὰ τῆς πίστεως ταύτης κατορθώσῃ καὶ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ὅ,τι ἡ προκάτοχος κατώρθωσεν. Εὐθὺς ὡς ἀνῆλθεν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἐπειδὴ ὡς Ἀντιπολίτευσις εἶχε μυκτηρίσει τοὺς οἰκονομικοὺς συνδυασμοὺς τῆς προκατόχου, ὑπέλαβεν, ὅτι δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ προμηθεύηται δι’ οἰκονομικῶν συνδυασμῶν τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, τοῦ ὁποίου εἶχεν ἀνάγκην διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους· ἀπεπειράθη λοιπὸν νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς ἡμετέρας ἀγορᾶς ἓν περίπου ἑκατομμύριον φράγκων· ὅτε ὅμως παρετήρησεν, ὅτι ἀμέσως ἡ ὑποτίμησις τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου κατῆλθε κατὰ τρία καὶ τέσσαρα τοῖς ἑκατὸν, παρῃτήθη τοῦ σχεδίου τούτου, καὶ προέβη εἰς συνδυασμοὺς οἰκονομικοὺς, κατ’ οὐδὲν παραλλάσσοντας ἐν τοῖς τύποις πρὸς τοὺς συνδυασμοὺς, τοὺς ὁποίους μετῆλθεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἀλλὰ διαφέροντας κατ’ οὐσίαν, διότι ἡ δημοσία πίστις δὲν εἶχε πλέον τὰ αὐτὰ στηρίγματα, δὲν ἦτο ἀλώβητος καὶ πλήρης, οἵαν παρέδωκεν εἰς αὐτὴν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις. Ἐνόησε τὸ σφάλμα, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπέπεσε, καὶ ἐσκέφθη, κατὰ τίνα τρόπον ν’ ἀκολουθήσῃ τὴν πορείαν, ἣν εἶχε χαράξει ἡ πρὸ αὐτῆς Κυβέρνησις. Εὗρεν ὑπόλοιπον ἐκ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, τὸ ὁποῖον ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχεν ἐπιφυλάξει διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος, καὶ τὸ μετεχειρίσθη διὰ τὴν πληρωμὴν τόκων καὶ χρεωλύτρων· πραγματοποιήσασα δὲ βραδύτερον τὸ ἓν τρίτον τοῦ ὑπολοίπου ἡμίσεως τοῦ αὐτοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης, μετεχειρίσθη τοῦτο πρὸς πληρωμὴν ἐντόκων γραμματίων. Μετὰ τοῦτο συνωμολόγησε προκαταβολὴν ἐπὶ ἐνεχύρῳ ὁμολογιῶν τοῦ αὐτοῦ δανείου ἐκ φρ. 5,000,000 καὶ μετ’ αὐτὴν ἑτέραν προκαταβολὴν ἐκ φρ. 6,500,000, καὶ διὰ τῶν χρηματιστικῶν αὐτῶν πράξεων, τὰς ὁποίας ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, ὁ ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς, ἐχαρακτήριζε μὲ τὴν γαλλικὴν λέξιν «service de trésorerie», ᾠκονόμησε τὰ τοκοχρεώλυτρα τῆς πρώτης ἑξαμηνίας τοῦ 1891 μετὰ πολλῆς στενοχωρίας. Ἀλλ’ ἤδη εἶχον ἀρχίσει τὰ ἡμέτερα χρεώγραφα νὰ καταπίπτωσιν, εἶχεν ἤδη καταφανῆ ὁ κλονισμὸς τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως, διότι ἐν μὲν τῇ πραγματοποιήσει τοῦ τρίτου τοῦ ὑπολοίπου ἡμίσεως τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις νὰ δεχθῇ 86%, ἀντὶ τῶν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἐπιτευχθέντων 89%, ἐν δὲ ταῖς ληφθείσαις προκαταβολαῖς ἠναγκάσθη νὰ δώσῃ ἐνέχυρον τὰς ὁμολογίας τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης, ἐνῷ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις συνωμολόγει τὰ προσωρινά τε καὶ πάγια δάνεια ἄνευ οὐδενὸς ἐνεχύρου ἢ ἐνεχυριάσεως δημοσίων προσόδων. Ἐνῷ δὲ ἡ ἡμετέρα Κυβέρνησις εἰργάζετο πρὸς ὑπονόμευσιν τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως, ἐγεννήθησαν συνάμα ἐν ταῖς εὐρωπαϊκαῖς ἀγοραῖς φόβοι ὡς πρὸς τὰ οἰκονομικὰ ἑτέρων Κρατῶν, τῆς Βρασιλίας, τῆς Ἀργεντινῆς Δημοκρατίας, τῆς Πορτογαλίας καὶ τῆς Ἱσπανίας. Τὰ εὐρωπαϊκὰ χρηματιστήρια κατελήφθησαν, κατὰ τὴν φράσιν τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ, ὑπὸ δυσθυμίας ὡς πρὸς τὰ χρεώγραφα τῶν δευτερευόντων Κρατῶν. Εἰς τὴν δυσθυμίαν δὲ ταύτην ἀπέδωκε τὴν ἐπελθοῦσαν κατάπτωσιν τῶν χρεωγράφων τοῦ ἡμετέρου Κράτους. Ἀνέφερεν, ὡς ἐνθυμεῖσθε, οὐ μόνον χρεώγραφα ξένων Κρατῶν, ἀλλὰ καὶ μετοχὰς καὶ ὁμολογίας Τραπεζῶν καὶ πιστωτικῶν καταστημάτων, εἰς ἃ ἐπῆλθεν ἔκπτωσις. Ἀληθῶς ἐπῆλθεν ἡ δυσθυμία αὕτη,— ἂν ἡ λέξις αὕτη κρίνηται πρόσφορος, διότι συνήθως, προκειμένου περὶ χρηματιστηρίων, ἡ δυσθυμία καὶ ἡ εὐθυμία συνυπάρχουσι, τῶν μὲν κερδιζόντων κατεχομένων ὑπὸ εὐθυμίας, τῶν δὲ μὴ κερδιζόντων ἀθυμούντων,— ἀλλὰ ἡ δυσθυμία αὕτη ὡς πρὸς τὰ χρεώγραφα τὰ ξένα ἦτο διαβατικὴ, ἦτο δὲ δυσανάλογος ἡ ἐπελθοῦσα κατάπτωσις μεταξὺ τῶν ἡμετέρων χρεωγράφων καὶ τῶν χρεωγράφων τῶν ἄλλων Κρατῶν· ἀλλὰ καὶ αὕτη ὡς πρὸς τὰ ξένα χρεώγραφα ἦτο διαβατικὴ, εὐθὺς δὲ, ὡς ἡ κρίσις παρῆλθεν, ἐπανῆλθον εἰς τὰ προτέρας τιμάς. Τί δὲ συνέβη ὡς πρὸς τὰ ἡμέτερα; Τὰ ἡμέτερα ἐξηκολούθησαν κυλιόμενα εἰς τὸν κατήφορον, εἰς τὸν ὁποῖον εἶχον εἰσέλθει, ἀφ’ ἧς ἀνέλαβε τὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Ἦτο ἐν τούτοις ἐπιβεβλημένον εἰς αὐτὴν νὰ σκεφθῇ περὶ τῶν τοκοχρεωλύτρων τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τοῦ 1891. Ὡς εἶπεν ἐντεῦθεν, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1892, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὑπεβλήθησαν εἰς αὐτὸν προτάσεις περὶ συνομολογήσεως δανείου, προτάσεις, ὡς εἶπεν, ἁπλαῖ καὶ σύνθετοι, τινὲς δὲ τῶν προτάσεων τούτων, κατὰ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ἐπίσης ἐπίσημον ὁμολογίαν, ἦσαν δεκτικαὶ συζητήσεως. Ἀλλ’ ὑπέλαβεν, ὅτι ἦτο συμφερώτερον εἰς τὸ Κράτος, ἢ προτιμότερον, κατὰ τὴν κρίσιν αὐτοῦ, νὰ μὴ δεχθῇ τὰς προτάσεις ταύτας. Προετίμησε δὲ νὰ πληρώσῃ διὰ τῶν ἰδίων πόρων, ὡς εἶπε, προετίμησε νὰ προμηθευθῇ ἐκ τῆς χρηματιστικῆς ἡμῶν ἀγορᾶς τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, ὅπερ ἀπῃτεῖτο διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τοκοχρεωλύτρων τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας. Ἀληθὲς εἶναι, ὅτι συνέτρεχον εἰς τὴν πραγματοποίησιν τοιούτου σχεδίου περιστάσεις τινές, ἐξόχως εὐνοϊκαί· εἴχομεν κατὰ τὸ 1891 προσόδους τοῦ Δημοσίου ἀνωτέρας τῶν τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἕνεκα τῆς εὐφορίας τῶν κυριωτέρων προϊόντων ἡμῶν, τῆς εὐφορίας τοῦ ἐλαίου ἐν Ἑπτανήσῳ, τῆς εὐφορίας τῶν δημητριακῶν καρπῶν τῆς Θεσσαλίας, τῆς εὐφορίας τῆς σταφίδος. Τὰ προϊόντα ἡμῶν ταῦτα κατὰ τὸ λῆξαν ἔτος ὑπῆρξαν ἐκτάκτως εὐτυχῆ, διότι οὐ μόνον ἡ ποσότης αὐτῶν ὑπῆρξεν ἀνωτέρα, ἀλλὰ καὶ αἱ τιμαί, ἐφ’ αἷς ταῦτα ἐπωλήθησαν, ἦσαν ἐξαιρέτως καλαί. Ἐκ τοῦ τιμήματος τῶν προϊόντων τούτων εἰσήχθη μεταλλικὸν νόμισμα ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς μεῖζον ἢ κατὰ τὴν ἀντίστοιχον ἐποχὴν τῶν παρελθόντων ἐτῶν· ἡ τιμὴ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ἦτο ἤδη ὑψωμένη μεταξὺ τῶν 128 καὶ 129, ἐνῷ ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἐκυμαίνετο μεταξὺ 120–122. Ἡ Κυβέρνησις εὗρε τὴν ἐποχὴν προσφορωτάτην, ὡς ἐκ τῆς ἐξαγωγῆς σταφίδος ἐκ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, καὶ κατώρθωσε νὰ προμηθευθῇ τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, τὸ ὁποῖον ἦτο ἀναγκαῖον διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τοκοχρεωλύτρων τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας· ἐπρομηθεύθη κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἦτο ἀναγκαῖον διὰ τὴν πληρωμὴν τῆς δόσεως τῶν τόκων τῆς rente, ἐπρομηθεύθη ἐπίσης κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον τὸ ποσὸν διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης· οὕτω δὲ ἔλαβεν ἐκ τῆς ἡμετέρας ἀγορᾶς ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα ἐκ φράγκων 17,200,000, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐμνημόνευσεν εἰσηγούμενος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892 κατάστασιν τῶν ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρι 15 Νοεμβρίου 1891 γενομένων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους πληρωμῶν. Ἐπειδή, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐπρομηθεύθη τὸ προσημειωθὲν ποσὸν ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, ἡ προσφορὰ ὑπερέβαινε τὴν ζήτησιν, δὲν ἐπῆλθεν ἀμέσως μεγάλη ὑπερτίμησις εἰς τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, καθ’ ὅσον αὕτη περιωρίσθη εἰς τρία τοῖς ἑκατόν· ἂν δὲ δὲν ἀπατῶμαι, αἱ τελευταῖαι τῆς Κυβερνήσεως προμήθειαι ἐγένοντο ἐπὶ τῇ τιμῇ τῶν λεπτῶν 131. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἔπρεπε νὰ παραπλανήσῃ τὴν Κυβέρνησιν. Κατὰ τὸ σοφὸν λόγιον ἐπιφανοῦς πολιτικοῦ Γάλλου τοῦ λήγοντος αἰῶνος, «τὸ κυβερνᾷν εἶναι τὸ προνοεῖν». Ὡς ἔχουσι νῦν τὰ τοῦ ἡμετέρου Κράτους, δὲν δύνανται τὰ ἡμέτερα πράγματα νὰ διοικῶνται καθ’ ὃν τρόπον διωκοῦντο ἐν παρῳχημένῃ ἐποχῇ. Οἱ κυβερνῶντες δὲν πρέπει μόνον τὰ τῆς ἡμέρας νὰ σκέπτωνται καὶ οἰκονομῶσιν, ἀλλ’ ὀφείλουσι νὰ προνοῶσι περὶ τοῦ μέλλοντος, ἔστω καὶ τοῦ ἀμέσως προσεχοῦς. Ὀφείλουσι νὰ γινώσκωσιν, ὅτι τὸ Κράτος ἡμῶν, καίτοι μικρόν, μετέχει πάντων ἐκείνων τῶν μειονεκτημάτων καὶ πλεονεκτημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουσι τὰ μᾶλλον ἡμῶν προηγμένα οἰκονομικῶς Κράτη. Ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι, ἀφαιροῦσα ἀπὸ τῆς ἡμετέρας ἀγορᾶς 17 ἑκατομμύρια μεταλλικοῦ νομίσματος, ἐδημιούργει χάσμα ἐν τῇ λειτουργίᾳ τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος, ὤφειλε νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι κατέλειπεν ἀθεραπεύτους καὶ ἐκτεθειμένας τὰς ἀνάγκας τοῦ ἐμπορίου καὶ τῶν ἐν γένει συναλλαγῶν, ὤφειλε, τέλος, ν’ ἀναλογισθῇ, ὅτι ἤθελεν ἔλθει ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελε ζητηθῆ τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα πρὸς πληρωμὴν τῶν χρεῶν τοῦ ἐσωτερικοῦ πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν, μὴ ἐπαρκοῦντος δὲ τούτου, ἤθελεν ἐπέλθει ἀκατάσχετος ἡ ὑπερτίμησις τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος. Ἡ Κυβέρνησις ὑπελάμβανεν, ὅτι, δημοσιεύουσα διὰ τῶν ἐφημερίδων τὰς καταστάσεις τῶν δημοσίων εἰσπράξεων τῶν ἓξ ἢ ὀκτὼ μηνῶν τοῦ 1891 ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς τοῦ 1890, καὶ ἀποδεικνύουσα, ὅτι ἦσαν ἀνώτεραι, ἤθελεν ἐπιτύχει τὴν ἀνόρθωσιν τῆς δημοσίας πίστεως. Πάντες ἀνεγνώσατε εἰς τὰς ἐφημερίδας τὰς ὑπουργικὰς τὰς δημοσιευθείσας καταστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας αἱ εἰσπράξεις τοῦ 1891 ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς τοῦ 1890 ἀπεδείκνυον διαφορὰν ἐπὶ πλέον 12 καὶ 13 ἕως 14 ἑκατομμυρίων. Ὁ εὐοίωνος μάλιστα εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς ἀνήνεγκε τὰ 14 ἑκατομμύρια ὡς ἀποτελοῦντα μετὰ τῶν εἰσπράξεων τοῦ μηνὸς Νοεμβρίου τὸ περίσσευμα τῆς τοῦ 1891 χρήσεως. Νομίζω, ὅτι εἶναι χρήσιμον εἰς τὴν Βουλὴν νὰ γινώσκῃ, ἂν αἱ καταστάσεις, αἱ δημοσιευθεῖσαι εἰς τὰς ἐφημερίδας, αἱ φέρουσαι τύπον ἐπίσημον, ἦσαν ἀκριβεῖς ὡς πρὸς τὰ ἀριθμητικὰ συμπεράσματα αὐτῶν. Ἐνθυμεῖσθε πάντες, ὅτι, ὅτε ἐδημοσιεύθησαν αἱ καταστάσεις τῶν εἰσπράξεων τοῦ Ὀκτωβρίου, ἡ ἐπὶ πλέον διαφορὰ παρίστατο ὡς ὑπερβαίνουσα τὰ 10 ἑκατομμύρια. Ἔχομεν ἤδη ὑπ’ ὄψει τὴν κατάστασιν τὴν δημοσιευθεῖσαν, καὶ γινώσκομεν τὴν διαφορὰν τῶν εἰσπράξεων τῶν δέκα πρώτων μηνῶν τοῦ 1891 ἐν συγκρίσει πρὸς τοὺς ἀντιστοίχους μῆνας τοῦ 1890. Ἡ δημοσίευσις τῶν καταστάσεων τούτων ὑπηγορεύετο καὶ ὑπὸ τοῦ σκοποῦ νὰ ἐξαίρηται ἡ ὑπεροχὴ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Ὁ μὴν Ὀκτώβριος τοῦ 1890 ἦτο μὴν ἐκλογῶν, κατὰ τὸν ὁποῖον, δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ ἐκλογικοῦ καὶ τῶν παρομαρτουσῶν εἰς τὰς ἐκλογὰς περιστάσεων, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῶσιν εἰσπράξεις. Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὡς ἀφετηρία τῶν κρίσεων αὐτῆς ἐλαμβάνετο ἡ κατάστασις τῶν εἰσπράξεων τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1891. Αἱ εἰσπράξεις κατὰ τοὺς δέκα πρώτους μῆνας τοῦ 1891 ἀναγράφονται ὡς ἀνερχόμεναι εἰς δραχμὰς 61,760,725, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι ἐκ τούτων 3,969,507 προέρχονται ἐκ νομισματικῆς διαφορᾶς, ἥτις δὲν εἶναι πραγματικὴ εἴσπραξις. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν βουλευτικὴν περίοδον συνήφθη κοινοβουλευτικὸς ἀγὼν μεταξὺ τῆς τότε Συμπολιτεύσεως καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως περὶ τοῦ τρόπου τοῦ καταλογισμοῦ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ χρυσοῦ, τοῦ ἐκ τῶν δανείων εἰσπραττομένου, διότι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχεν ὡς ἀρχὴν νὰ καταλογίζῃ ἐπὶ τῇ τιμῇ τῆς δραχμῆς τὸ φράγκον τῶν εἰσαγομένων εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον χρημάτων ἐκ τοῦ προϊόντος τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα συνωμολόγει· κατ’ ἀκολουθίαν δὲ δὲν ἀνέγραφεν ἐν τοῖς ἀπολογισμοῖς τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, ὡς πρὸς τὸ μέρος τοῦ ἐκ τῶν δανείων προϊόντος, τὸ χρησιμοποιούμενον εἰς πληρωμὴν τοκοχρεωλύτρων. Ἀλλ’ ἡ Ἀντιπολίτευσις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, πρωτοστατοῦντος τοῦ πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, ἠμφισβήτει τὴν ἀρχὴν ταύτην, καὶ ὑπεστήριζεν, ὅτι ἡ ὑπερτίμησις ἔπρεπε ν’ ἀναγράφηται εἰς τὰ ἔκτακτα ἔσοδα· παρετηροῦμεν τότε εἰς αὐτὸν, ὅτι ἡ ὑπερτίμησις, ἀναγραφομένη συνάμα εἰς τὰ ἔκτακτα ἔσοδα ἀφ’ ἑνὸς, καὶ ἐξαντλουμένη ἀφ’ ἑτέρου ἐν τῷ καταλογισμῷ τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς, δὲν ἐπαρουσίαζε διαφοράν τινα, ὡς πρὸς τὰ ἀριθμητικὰ ἐξαγόμενα· ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶχεν ὡς ἀρχὴν νὰ ἀντιλέγῃ κατὰ πάσης ἐνεργείας καὶ πράξεως τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἐπέμενεν ἐν τῇ ἑαυτοῦ ἰδέᾳ. Ἀναλαβὼν ὅμως τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπέλαβεν, ὅτι ἦτο ὑποχρεωμένος ν’ ἀναγράψῃ τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ὡς ἔκτακτον ἔσοδον. Ὀρθότερον ἦτο νὰ μὴ ἀναγράφῃ τὴν συναλλαγματικὴν αὐτὴν διαφορὰν ὡς ἔσοδον, ἀλλὰ νὰ τὴν ἐκπίπτῃ ἐκ τοῦ πληρονομένου λόγῳ ὑπερτιμήσεως τοῦ χρησιμοποιουμένου εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος. Οὕτω δὲν ἤθελεν ἔχει ἄσκοπον διπλῆν ἐγγραφήν. Ὁπωσδήποτε, ἵνα εὕρητε τὰς ἀληθεῖς εἰσπράξεις, ὀφείλετε ν’ ἀφαιρέσητε τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 3,969,507, οὕτω δὲ ἔχετε εἰσπράξεις ἐκ δραχμῶν 57,791,218. Ἂν δὲ ταῦτα συγκρίνητε πρὸς τὰς εἰσπράξεις τῶν πρώτων δέκα μηνῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1890 ἐκ δραχμῶν 52,272,570, θέλετε ἔχει ὡς διαφορὰν ἐπὶ πλέον μόνον τὸ ποσὸν δραχμῶν 5,518,999. Ἡ διαφορὰ δὲ αὕτη εἶναι εὐεξήγητος, προελθοῦσα οὐχὶ βεβαίως ἔκ τινος ἐκτάκτου ἐπιμελείας καὶ φροντίδος τῶν διαχειρισαμένων τὰ κοινά, ἀλλ’ ἐκ τυχαίων περιστάσεων. Πρῶτον δὲν συνετέλεσεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν εὐφορίαν τοῦ ἐλαίου τῆς Ἑπτανήσου, ἐκ τοῦ ὁποίου εἰσεπράχθη ἔγγειος φόρος ἐπὶ πλέον κατὰ δραχμὰς 2,080,893. Ἐκ τοῦ τελωνειακοῦ δασμοῦ προέκυψε πλεόνασμα ἐκ δραχ. 1,578,346. Ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὴν ἔκτακτον εὐφορίαν, τὰς ἐκτάκτους εὐνοϊκὰς συνθήκας τοῦ 1891, ἐδικαιοῦσθε βεβαίως ν’ ἀναμένητε μείζονα τὴν αὔξησιν τῶν τελωνειακῶν εἰσοδημάτων, διότι γνωστὸν εἶναι, ὅτι ταῦτα κανονίζονται ἀναλόγως τῆς κρατούσης ἐν τῷ τόπῳ εὐπορίας. Ὅταν ἐν τῷ τόπῳ κρατῇ ἀφορία, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ χρῆμα πλεονάζον, ἡ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγωγὴ εἶναι ἐλάσσων, ἐλάσσονα δὲ καὶ τὰ εἰσπραττόμενα τέλη. Ὅταν ὅμως ἔχωμεν εὐφορίαν εἰς τοὺς δημητριακοὺς καρπούς, δικαιοῦσθε ν’ ἀναμένητε αὔξησιν τῶν εἰσαγωγικῶν δασμῶν. Ὅταν ἔχητε ἐν ταῖς σταφιδοφόροις ἐπαρχίαις ἀνωτέραν παραγωγὴν καὶ ἐξαιρέτους τιμὰς, δικαιοῦσθε ν’ ἀναμένητε εὐλόγως μείζονα εἰσαγωγὴν ἐμπορευμάτων ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς. Εἶναι μάλιστα γνωστὸν εἰς τοὺς ἐκ Θεσσαλίας συναδέλφους, ὅτι ἕνεκα τῆς ἐπὶ ἓξ ἔτη ἐπικρατούσης ἀφορίας πάντες οἱ κάτοικοι τῆς Θεσσαλίας εὑρίσκοντο ὑπὸ δίαιταν, ὡς πρὸς τὰ τοῦ βίου χρειώδη, τὰ μὴ ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖα. Εὐθὺς δέ, ὡς ἐπορίσθησαν χρήματα ἐκ τῆς εὐφορίας καὶ τῶν καλῶν τιμῶν τῶν σιτηρῶν, ἔσπευσαν εἰς τὴν προμήθειαν αὐτῶν, ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰσαγομένων. Ὑπάρχει ὡσαύτως αὔξησις εἰς τὰ εἴδη τοῦ μονοπωλίου, ἀλλ’ εἰς τὴν αὔξησιν τὸ παράπαν δὲν συνεβάλλετο ἡ κυβερνητικὴ ἐνέργεια καὶ ἐπιμέλεια. Ὅπου ἔδει ν’ ἀποδειχθῇ ἡ ἐπιμέλεια καὶ ἡ ἱκανότης ἡ κυβερνητική, ἐκεῖ παρατηρεῖται μᾶλλον ἐλάττωσις εἰσπράξεων. Ἡ κυβερνητικὴ ἐνέργεια ἐνδεικνύεται εἰς τὰς προσόδους, τὰς προερχομένας ἐκ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου, τῶν εἰσπραττομένων δι’ ἀμέσου ἐπιστασίας. Ἐπὶ παραδείγματι, εἰς τὸ δικαίωμα καταναλώσεως καπνοῦ καὶ εἰς τὸ ἀντίτιμον τοῦ σιγαροχάρτου βλέπετε τὰς εἰσπράξεις τῶν δέκα πρώτων μηνῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1891 καθυστερούσας. Ἐν τούτοις ἐπιζητεῖται ἔπαινος ἐπὶ τοῖς μέτροις, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἐφήρμοσε κατὰ τὸ λῆξαν ἔτος, ἵνα αὐξήσῃ τὰς προσόδους τοῦ Δημοσίου, ὁ δὲ εὐοίωνος εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς ἐν τῇ ἐκθέσει του ἀνέγραψεν, ὅτι ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο συστημάτων εἰς τοῦτο, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἀπέδειξεν ἔκτακτον δραστηριότητα καὶ ἐπιμέλειαν περὶ τὰς εἰσπράξεις τῶν δημοσίων προσόδων....

§50ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἶναι καιρὸς νὰ διακόψωμεν.

§51ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ἐξακολουθήσω.

§52ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ ὁ ἀγορεύων εἶπεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ, δὲν δυνάμεθα ἢ νὰ δεχθῶμεν νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 8 μ. μ.