1891.12.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 16

Τῆς 16 Δεκεμβρίου 1891.

(Δευτέρα)

Ὥρα 4 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ μετά τινα διόρθωσιν καὶ συμπλήρωσιν ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.)

§1Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καταθέτω ἔντυπον τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ ταμείου τῶν φάρων διὰ τὸ ἔτος 1892, μετὰ πινάκων τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ ταμείου τούτου ἀπὸ τῆς συστάσεώς του.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ κατοίκων Μπεκριλερίου τοῦ δήμου Δομοκοῦ, ἐξαιτουμένων, ὅπως ἀπαλλαγῶσι τῆς πληρωμῆς τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν κλπ. διὰ τὸ ἔτος 1890–1891, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἐκάησαν τὰ σπαρτά των.

§3ΦΙΛΙΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῶν ἀναφερομένων κατοίκων, τῶν ὁποίων κατεστράφη ὁλόκληρον τὸ εἰσόδημα.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τηλεγράφημα καπνοπωλῶν ἐκ Πατρῶν, ἐκφερόντων εὐχὴν ὑπὲρ μειώσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, τοῦ ἀναγραφομένου ἐν τῷ περὶ τούτου νομοσχεδίῳ. Ὁ βουλευτὴς Ὕδρας κ. Τσαμαδὸς ὑποβάλλει ἐπερώτησιν, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς.

§5ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πάντα τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν προμήθειαν τῶν ἐρεῶν τοῦ στρατοῦ, τὴν γενομένην τὸ 1891.» Ὁ βουλευτὴς Ἀρκαδίας κ. Κωνσταντόπουλος ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν.

§6ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ προσαγάγῃ κατάστασιν ἐμφαίνουσαν: «1) Πόσοι ἐκ τῶν χρεουμένων εἰς τὰ βιβλία τῶν πιστοχρεώσεων τῶν ἰδιοκτητῶν καπνοῦ, ἅτινα τηροῦσιν οἱ οἰκονομικοὶ ἔφοροι, ἀνευρέθησαν μὴ κατέχοντες τὸν καπνὸν, δι’ ὃν χρεοῦνται. «2) Εἰς ποίαν ποινὴν κατεδικάσθησαν τελεσιδίκως. «3) Τίνα ποσὰ εἰσεπράχθησαν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου συνεπείᾳ τοιούτων καταδικῶν.»

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Λακωνίας κ. Παπαμιχαλόπουλος ὑποβάλλει ἐπίσης ἐπερώτησιν ἔχουσαν ὡς ἑξῆς.

§8ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν: Πρῶτον, ἐὰν τὸ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1891 ἀναγραφὲν ποσὸν δραχμῶν 10,000 «διὰ μελέτας πρὸς ἀποξήρανσιν τοῦ ἐν τῷ δήμῳ Τρινάσου (τῆς Λακεδαίμονος) ἕλους» διετέθη πρὸς τὸν ἀναγραφέντα σκοπόν. Δεύτερον δὲ, ὁποῖα ἀποτελέσματα προέκυψαν ἐκ τῶν μελετῶν, ἂν αὗται ἐξετελέσθησαν.»

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἕτερος βουλευτὴς ἐκ Λακωνίας, ὁ κ. Βαρβιτσιώτης, ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν.

§10ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, ἀφοῦ προηγουμένως καταθέσῃ τὰ ἀφορῶντα τοὺς δημαστυνόμους Σπάρτης καὶ Σελλασίας ἔγγραφα περὶ ἀπολύσεως, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, διατὶ δὲν προέβη εἰς τὴν ἀπόλυσιν τοῦ δημαστυνόμου Σπάρτης, καὶ προέβη εἰς τὴν τοῦ Σελλασίας.»

§11ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη ἀναπόφευκτος νὰ καταστήσωμεν γνωστὸν τὸν ἀπὸ τοῦ 1833 καὶ ἐν ἔτει 1835 εἰς ἐφαρμογὴν τεθέντα δημοτικὸν νόμον, ὅστις δὲν κατεσκεύασε δήμους, ἀλλ’ ἀνεγνώρισε τὰς κοινότητας ὡς τοιούτους, καὶ νὰ συστήσωμεν ἐν σεβασμῷ διὰ τῆς Βουλῆς τὴν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὀρθὴν ἐφαρμογὴν τοῦ κανόνος, ὅστις πρέπει νὰ διέπῃ ὁμοιομόρφως τὰ δημοτικὰ πράγματα. Καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος καὶ τὰ κείμενα. Κατὰ μὲν τὸ ἄρθρον 15 τοῦ περὶ δήμων νόμου, ὁ δῆμος ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐνεργῇ τὴν κατωτέραν ἐντὸς τῆς περιοχῆς του ἀστυνομίαν, ἐν ὀνόματι τῆς κυβερνητικῆς ἀρχῆς τοῦ Κράτους, κατὰ δὲ τὰ ἄρθρα 40 καὶ 42 τοῦ αὐτοῦ νόμου, «ὁ Δήμαρχος εἶναι ἡ πρώτη ἐκτελεστικὴ τοῦ δήμου ἀρχὴ, αὐτὸς ἐνεργεῖ τὰ τῆς ἐπιτοπίου ἀστυνομίας καὶ τὴν διοίκησιν τοῦ δήμου κατὰ τοὺς καθεστῶτας νόμους, αὐτὸς διορίζει τοὺς ὑπαλλήλους καὶ τὸ ἀναγκαῖον ὑπηρετικὸν προσωπικὸν, προτείνων καὶ ἀστυνόμον, ὁ διορισμὸς τοῦ ὁποίου ἐναπόκειται εἰς τὸν Βασιλέα.» Τέλος, κατὰ τὰ ἄρθρα 91 καὶ 95 αὐτόθι, «ἡ εἰς τοὺς δήμους ἐναποτεθεῖσα καὶ διὰ τοῦ Δημάρχου διευθυνομένη ἀστυνομικὴ διοίκησις περιλαμβάνει ὅλους τοὺς κλάδους τῆς κατωτέρας τοπικῆς καὶ ἀγρονομικῆς ἀστυνομίας κλπ.» Πρὸς συμπλήρωσιν τῶν διατάξεων τούτων ἐξεδόθη ὁ νόμος τῆς 6 Ἀπριλίου 1835, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 1 μέχρι τοῦ 85 εἰς μόνον τὸν Δήμαρχον καὶ τὰ ὑπ’ αὐτὸν ὄργανα ἀνατίθησι τὴν κλεῖδα τῆς ἐκτελέσεως τῶν διατάξεων περὶ ἀγρονομικῆς περὶ τὰ τρόφιμα ἀστυνομίας, καὶ μόνον εἰς τὸν Δήμαρχον. Μετὰ τὸν νόμον τοῦτον ἐξεδόθη ὁ νόμος τοῦ Δεκεμβρίου 1836, περὶ καθηκόντων τῆς διοικητικῆς καὶ δικαστικῆς ἀστυνομίας, ὁ ὁποῖος ὅλα τὰ καθήκοντα καὶ δικαιώματα ἐπὶ τῆς ἀστυνομίας, καὶ τὰς ἐκ τούτων ὑποχρεώσεις ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, ἐπέβαλεν εἰς τὸν Δήμαρχον καὶ τὰ ὄργανα αὐτοῦ. Αὐτὴ ἡ κατάστασις ἐξηκολούθησε μέχρι τοῦ 1890, ὅτε ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις προεκάλεσε νόμον, ὅστις τὸ δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὸν διορισμὸν ἀστυνόμου ἀνέθηκεν εἰς τὸν Δήμαρχον καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον· ἀλλὰ δυστυχῶς, ἐνῷ περιωρίσθη τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὸν διορισμὸν τῶν ἀστυνόμων, ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ παραβιάζει καὶ τοὺς ἀπὸ τοῦ 1833 νόμους τοῦ Κράτους καὶ τὸν κατὰ τὸ 1891 δημοσιευθέντα τελευταῖον νόμον, ἤτοι οἱ Δήμαρχοι, ὅσοι ἀπέτυχον εἰς τὰς τελευταίας ἐκλογὰς, ἢ διετήρησαν τοὺς ἀστυνόμους, ἢ ἀντικατέστησαν αὐτοὺς κατὰ τὸν νέον νόμον διὰ φατριαστῶν, ἀμφοτέρων δὲ τῶν τοιούτων ἀστυνόμων τὴν ὑπεράσπισιν ἀνέλαβεν ἡ διοίκησις, καὶ διατηρεῖ τούτους σκανδαλωδῶς, ἐναντίον τῶν προτάσεων τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, καὶ πρὸς βλάβην τῆς ἀστυνομικῆς ὑπηρεσίας καὶ τῆς δημοσίας τάξεως. Γινώσκετε, ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1891 ἐβελτίωσε κατά τι τοὺς προγενεστέρους νόμους περὶ τοῦ δικαιώματος τῶν δήμων ἐπὶ τὸ ἀστυνομεῖν, ἀναγνωρίσας τὸ δικαίωμα τοῦ ἀστυνομεῖν εἰς τὴν δημοτικὴν ἀρχὴν, καὶ καταργήσας τὸν διὰ βασιλικοῦ διατάγματος διορισμὸν τῶν ἀστυνόμων. Τίνι τρόπῳ ἐξετελέσθη ὁ νόμος οὗτος; Οἱ ἀποδοκιμασθέντες δημοτικοὶ σύμβουλοι καὶ οἱ ἀποτυχόντες Δήμαρχοι κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας τῆς παραδόσεως τῆς ἐξουσίας εἰς τοὺς νέους συνέταξαν τὴν τελευταίαν αὐτῶν, οὕτως εἰπεῖν, βούλησιν, καὶ διὰ διαθήκης ἐκληροδότησαν ἀστυνόμους ἐκείνους, τοὺς ὁποίους αἱ νέαι δημοτικαὶ ἀρχαὶ ἐβδελύσσοντο καὶ ἀπέκρουον. Ἡ νέα δημοτικὴ ἀρχὴ, μὴ δυναμένη νὰ συμβιβασθῇ μὲ τοὺς ἀστυνόμους τῆς προηγουμένης φατρίας, ἐπρότεινε τὴν ἀντικατάστασιν αὐτῶν, ἀλλ’ οὐδόλως εἰσηκούσθη ὑπὸ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς. Περὶ τούτου εἶναι ἀνάγκη ἡ Κυβέρνησις, καὶ πρὸ πάντων ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ γενόμενα, νὰ προσκαλέσῃ τὰς διοικητικὰς ἀρχὰς νὰ ὑποβάλωσι τὰ σχετικὰ ἔγγραφα περὶ ὅλων αὐτῶν τῶν παρανόμων διορισμῶν, καὶ ν’ ἀποφανθῇ σαφῆ γνώμην· παρακαλεῖται ν’ ἀπαλλάξῃ τὴν Βουλὴν ἀπὸ τῆς περαιτέρω συζητήσεως τοῦ ζητήματος τούτου, διότι τὰ ἄρθρα τοῦ δημοτικοῦ νόμου τοῦ 1833, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὸ πρῶτον Σύνταγμα τῆς Ἑλλάδος, ὡς καὶ οἱ μεταγενέστεροι νόμοι, μέχρι τοῦ 1843, ὅτε ἐψηφίσθη τῇ 3 Σεπτεμβρίου τὸ Σύνταγμα ἡμῶν, δὲν παρεβίασαν τὰ δικαιώματα τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, ἐξ ἐναντίας διετήρησαν τὴν ἁρμονίαν μεταξὺ Δημάρχου καὶ δημοτικῶν ἀστυνόμων, καὶ ὁπωσδήποτε ἐξετελέσθησαν σωφρόνως καὶ λυσιτελῶς κατὰ τὸ πλεῖστον ὅλαι αἱ περὶ δημοτικῶν ἀστυνομιῶν διατάξεις. Ἐσχάτως ἐψηφίσαμεν νέον νόμον, τὸν ἐχαιρετίσαμεν εὐλαβῶς πάντες, ὁρίσαντες, οὕτως εἰπεῖν, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἕνα ψωμοζήτην Ἔπαρχον ἢ εἰς ἕνα φατριαστὴν ἀνώτερον νὰ ἐπεμβαίνῃ εἰς τὰ τῆς ἀστυνομίας τοῦ δήμου, καὶ νὰ καθιστᾷ τὴν λειτουργίαν τοῦ Δημάρχου ἀδύνατον. Ἀναλογισθῆτε, ὅτι μεταξὺ τῶν κακῶν, τὰ ὁποῖα προέρχονται ἐκ τῆς διαφωνίας μεταξὺ δημοτικῆς ἀρχῆς καὶ ἀστυνομίας, ἐπέρχονται αἱ καταστροφαὶ τῶν κτημάτων καὶ τὰ γενόμενα ἐγκλήματα. Εἶναι λοιπὸν δίκαιον νὰ δοθῇ εἰς τὸν νόμον ἡ προσήκουσα ἰσχὺς καὶ ἡ λυσιτελὴς ἐφαρμογή, σύμφωνα μὲ τὰ συμφέροντα τῆς δημοσίας τάξεως.

§12ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Συμμερίζομαι τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ προλαλήσαντος, καίτοι διαφωνῶ κατὰ τοῦτο πρὸς αὐτὸν, ὅτι ἐγὼ οὐδέποτε ἤλπισα, ὅτι ἐκ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον κατώρθωσεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις νὰ μετατρέψῃ εἰς νόμον κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον, ἤθελε προκύψει ἡ ἀπελευθέρωσις τῆς δημοτικῆς ἀστυνομίας ἀπὸ τῆς πιέσεως τῆς ἄνωθεν προερχομένης. Ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅστις ἄλλοτε μετὰ σθένους ἀντετάχθη κατὰ τῆς ἡμετέρας προτάσεως, ὅπως τὰ τῆς ἀστυνομίας μεταβληθῶσι ῥιζικῶς, ἐκτεινομένης τῆς ἰσχύος τοῦ Κράτους ἐπὶ τῆς διευθύνσεως τῶν ἀστυνομικῶν, ὁ Πρωθυπουργὸς ὑπέβαλε νομοσχέδιον, δι’ οὗ ὑπὸ τὸ πρόσχημα, ὅτι ἀφίησιν ἐλευθέραν τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀστυνόμων εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς, κατώρθωσε νὰ θέσῃ χεῖρα ἐπ’ αὐτῶν, καὶ διὰ τρόπου οὐχὶ εὐθέως νὰ ὑποκαθιστᾷ τὴν θέλησιν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν θέλησιν τοῦ Δημάρχου καὶ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, οἵτινες ὡρίσθησαν ὑπὸ τοῦ νόμου, ὅπως ἐκλέγωσι καὶ διορίζωσι τὸν ἀστυνόμον. Καὶ περὶ τούτου μὲν προσεχῶς θέλομεν διὰ μακρῶν συζητήσει, διδομένης ἀφορμῆς ἐκ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ Βουλευτοῦ Λακωνίας. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα δὲν πρέπει νὰ περιορισθῇ ἕως ἐκεῖ· τὸ ζήτημα ἔχει πολὺ μεγαλειτέραν ἔκτασιν ἢ ὅσην δίδει εἰς αὐτὸ ἡ ἐπερώτησις τοῦ Βουλευτοῦ Λακωνίας. Καὶ καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ εἰς τὸ ἐγερθὲν ὑπὸ τῆς ἐπερωτήσεως ἐκείνης ζήτημα, ἔχω νὰ προσθέσω τοῦτο, ὅτι δὲν εἶναι μόνη ἡ Λακωνία, δὲν εἶναι μόνη ἡ Σπάρτη, ἐν ᾗ τοιοῦτον σκάνδαλον ἐγεννήθη. Τὸ αὐτὸ σκάνδαλον, καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, ὀκτάκις ἢ δεκάκις ἠκούσθη ἐπαναλαμβανόμενον εἰς ὀκτὼ ἢ δέκα μέρη τοῦ Κράτους, ἴσως δ’ ἐγένετο καὶ ἀλλαχοῦ, ὁπόθεν δὲν ἴσχυσεν ἡ φωνὴ τῶν παραπονουμένων νὰ φθάσῃ μέχρις ἡμῶν. Τὸ αὐτὸ σκάνδαλον παρατηρεῖται ἐν Κεφαλληνίᾳ, ἐν τῷ δήμῳ Κρανίων. Ὁ δήμαρχος Ἀργοστολίου μιᾶς τῶν πρωτευουσῶν πόλεων τοῦ Κράτους, ὁ πρώην δήμαρχος, ὁ ἔντιμος κ. Δρακόπουλος, ὁ ἐπὶ ἔτη πολλὰ διακριθεὶς ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ καὶ κατέχων διακεκριμένην θέσιν ἐν ταῖς τάξεσι τῶν πολιτευομένων, ὁ δήμαρχος Κρανίων κ. Δρακόπουλος, μὴ ἔχων πλέον ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν ἀστυνόμον αὐτοῦ, ἐπεδίωξε τὴν ἀντικατάστασιν αὐτοῦ καὶ ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ παλαιοῦ νόμου καὶ ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ νέου. Καὶ ὁσάκις μὲν ὡμίλει ἐν ὀνόματι τοῦ παλαιοῦ νόμου, εὑρίσκετο πρόφασις ὁ νέος νόμος, ὅπως μὴ δοθῇ εἰς αὐτὸν καταφατικὴ ἀπάντησις, ὁσάκις δὲ ὡμίλει ἐξ ὀνόματος τοῦ νέου νόμου, παρεπέμπετο εἰς τὸν παλαιὸν νόμον. Ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν προηγουμένην Σύνοδον, ἔτασσε ῥητὸν ὅριον ἐνάρξεως τῆς ἰσχύος τὴν 10 Ἰουλίου, καὶ ἔτασσεν ἴσως τὴν ἡμέραν ἐκείνην, διότι, καθ’ ὃν τρόπον συνετάσσοντο τὰ νομοσχέδια τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐνομίσθη, ὅτι ἡ δεκάτη Ἰουλίου ἦτο ἡ ἡμέρα, καθ’ ἣν ἤρχιζον καὶ τὰ καθήκοντα τῶν νέων δημοτικῶν ἀρχῶν’ ἐπειδὴ ἡ δημοτικὴ ἐκλογὴ ἔμελλε νὰ γείνῃ τὴν ὀγδόην Ἰουλίου, πάντως, κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ συντάξαντος τὸ νέον νομοσχέδιον, τὴν δεκάτην Ἰουλίου ἔπρεπε νὰ ἐγκατασταθῶσιν αἱ νέαι ἀρχαί. Τοῦτο ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ ἐγένετο νόμος τοῦ Κράτους. Ἐπέρχεται ἡ δεκάτη Ἰουλίου, καὶ ἀποτείνονται οἱ Δήμαρχοι, οἱ ἔχοντες τοιούτους ἀστυνόμους ἐπὶ τῆς ῥάχεως αὐτῶν, πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, λέγοντες πρὸς αὐτήν: Ὁ νόμος, ὅστις οὐδεμίαν μεταβατικὴν διάταξιν περιέχει, ὥρισεν, ὅτι ἀπὸ τῆς δεκάτης Ἰουλίου οἱ ἀστυνόμοι ἐκλέγονται ὑπὸ τῶν Δημάρχων, προτεινομένων τριῶν ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου. Μὴ ὑπαρχούσης μεταβατικῆς τινος διατάξεως, ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἴσχυσεν ὁ νόμος, πάντως πρέπει νὰ διορίζωνται οἱ ἀστυνόμοι καθ’ ὃν τρόπον ὁρίζει ὁ νέος νόμος, πάντως τὰ ὄργανα τῆς ἀστυνομίας, τὰ διωρισμένα ὑπὸ τοῦ Βασιλέως τῇ προτάσει Δημάρχων μὴ ζώντων πλέον, ἔπαυσαν νὰ ἰσχύωσι. Τοιαῦται παραστάσεις ἐγένοντο ἐκ πολλῶν δήμων’ ἐνταῦθα ἐνθυμοῦμαι προχείρως τὸ Ἀργοστόλιον καὶ τὸν τέως δῆμον Ληξουρίου’ καὶ ἐκεῖθεν ὁ Δήμαρχος ἀπετάθη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἐζήτει νὰ ἀπαλλαγῇ ἀστυνόμου, ὅστις παρήκουε τὰς διαταγὰς αὐτοῦ καὶ παρέλυε τὴν τάξιν. Ὁποῖαι ὑπῆρξαν αἱ ἀπαντήσεις τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰς αἰτήσεις ταύτας, τὰς νομίμους; Ὑπῆρξαν, — καὶ βλέπω, ὅτι ἔχομεν μίαν τῶν ἀπαντήσεων τούτων ἐνταῦθα, — ὑπῆρξαν ὅμοιαι πρὸς ἐκείνην, ἥτις ἐδόθη πρὸς τὸν Δήμαρχον Σπάρτης: «Οἱ ἀστυνόμοι διατηροῦνται εἰς τὴν θέσιν αὐτῶν, ἐν ὅσῳ δὲν παυθῶσι συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ τελευταίου νόμου». Καὶ δυνάμει τῆς αὐθαιρέτου ταύτης ἑρμηνείας νόμου, μὴ περιέχοντος τοιαύτην μεταβατικὴν διάταξιν, διετηρήθησαν οἱ ἀστυνόμοι οὗτοι μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐγκατεστάθησαν αἱ νέαι δημοτικαὶ ἀρχαί. Ἔρχονται αἱ νέαι δημοτικαὶ ἀρχαί, καὶ προβαίνουσιν εἰς ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ συνέρχονται τὰ Συμβούλια, ὅπως προτείνωσιν ὑποψηφίους τρεῖς πρὸς ἐκλογὴν ἀστυνόμου, ὃν ἐκ τῶν τριῶν ὀνομάσῃ ὁ Δήμαρχος, ὁ μόνος δικαιούμενος νὰ διορίσῃ σήμερον ἀστυνόμον, καὶ εἰς τὰς νομίμους ταύτας προτάσεις, ἡ Κυβέρνησις ἀπαντᾷ ἐμπαικτικῶς· καὶ ἰδοὺ ἡ ἀπάντησις αὐτὴ ἐκείνη, ἥτις, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐδόθη καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους. Ἡ ἀπάντησις εἶναι γεγραμμένη, ἵνα δείξῃ, ὁπόσον σκιᾶς δύναμιν εἶχεν ἡ ἐλπὶς τοῦ φίλου Βουλευτοῦ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας, ὅτι διὰ τῆς μεταῤῥυθμίσεως ἤθελε παύσει πλέον ἡ ἐπίδρασις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν ἀστυνομικῶν πραγμάτων τῶν δήμων. Ἡ ἀπάντησις, ἣν λαμβάνω ἐκ τοῦ φύλλου τῆς ἐφημερίδος «Πάλλης», ὅπερ φιλοφρόνως μοὶ ἐνεχείρισεν ὁ κ. Βουλευτὴς Λακωνίας, παραπέμπει εἰς τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νόμου ΛΠϚʹ, καθ’ ὃ «δημοτικὸς ἀστυνόμος δὲν παύεται, ἂν ἡ καταγγελία τοῦ Δημάρχου ἢ τοῦ Εἰσαγγελέως κατ’ αὐτοῦ δὲν βεβαιωθῇ καὶ ὑπὸ τοῦ Ἐπάρχου καὶ τοῦ Νομάρχου.» Ἐτέθη λοιπὸν εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Νομάρχου Λακωνίας, εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ κ. Λαδοπούλου, ἐτέθη εἰς τὴν κρίσιν αὐτοῦ, ἂν πρέπῃ νὰ ὑπάρξῃ ἀστυνόμος ἢ ὄχι ὁ ἐκλεκτὸς τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τοῦ Δημάρχου! Καὶ πῶς θέλετε ὁ Νομάρχης οὗτος νὰ γνωμοδοτήσῃ ὑπὲρ τῆς ἀπολύσεως τοῦ ἀστυνόμου τοῦ ὑπάρχοντος καὶ ὑπὲρ τῆς ἐγκαθιδρύσεως τοῦ νομίμως προτεινομένου ἀστυνόμου, ὅτε εἰς τὸν κύριον Νομάρχην οὐδεμίαν ἐντύπωσιν ποιοῦσιν αἱ παραστάσεις τοῦ Δημάρχου καὶ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, εἰς τὸν Νομάρχην, ὅστις ἀνεγίνωσκεν ἐν τοῖς ἐγγράφοις, τοῖς ὑποβληθεῖσιν αὐτῷ, ὅτι τὰ ἐννέα δέκατα τῶν πταισματικῶν ὑποθέσεων, ἃς εἶχε καθῆκον ὁ ἀστυνόμος νὰ εἰσαγάγῃ ἐγκαίρως, ἀφῆκε καὶ παρεγράφησαν; Καὶ σημειώσατε, ὅτι ὁ Δήμαρχος προσήγαγε πρὸς βεβαίωσιν τοῦ γεγονότος δύο ἀποφάσεις δύο διαφόρων Εἰρηνοδικῶν, οἵτινες βεβαιοῦσι τὸ γεγονός· ἀλλὰ τὴν ἀσύγγνωστον ταύτην ἀμέλειαν τοῦ ἀστυνόμου τούτου, τὴν ἀμέλειαν ταύτην εὑρίσκει ὁ Νομάρχης τοσοῦτον ἀσήμαντον, ὥστε ἀρνεῖται νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ Δημάρχου καὶ ἀπολύσῃ τὸν ἀστυνόμον. Ἀπευθύνονται ὁ Δήμαρχος καὶ τὸ Συμβούλιον πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις κατὰ σύμπτωσιν ἔτυχε νὰ ἦναι καὶ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς δὲν εὑρίσκει λόγον νὰ ἀπολύσῃ τοιοῦτον ἀστυνόμον! Τὸ ζήτημα εἶναι δεκτικὸν πολὺ μεγαλειτέρας συζητήσεως ἢ ὅσην ἐν τῇ συνεδριάσει ταύτῃ δυνάμεθα νὰ προκαλέσωμεν. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ πάντα τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀναγόμενα εἰς ὅμοια ζητήματα, γεννηθέντα ἐν δήμοις τοῦ Κράτους, εἰδικῶς δὲ τὰ ἀφορῶντα εἰς τοὺς δήμους Κρανίων καὶ Λαυρίου, ὅπως προέλθωμεν εἰς συζήτησιν εὐρεῖαν ἐπ’ αὐτῶν.

§13Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν ὁ Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς κατορθόνῃ νὰ πορίζηται εὐχαρίστησίν τινα κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον, καθ’ ὃν προβάλλει τὴν ἐπερώτησίν του, βεβαίως ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ἀντιταχθῶ, ἵνα στερηθῇ ὁ ἄνθρωπος τῆς εὐχαριστήσεώς του ταύτης. Ἠδυνάμην νὰ παρατηρήσω εἰς αὐτὸν, ὅτι ὁ τρόπος οὗτος εἶναι ἐντελῶς καινοφανὴς, ὅτι συνήθως αἰτοῦνται ἔγγραφα ἢ πληροφορίαι παρὰ τῶν Ὑπουργῶν, καὶ ὅταν ταῦτα κατατεθῶσιν, ἢ δοθῶσιν αἱ πληροφορίαι, τότε ἐπέρχεται ἡ ἀνάπτυξις τῆς ἐπερωτήσεως. Ἡμεῖς δὲν ἀντιτασσόμεθα, ἵνα ὁ Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐξακολουθῇ τὸν τρόπον τοῦ ἐπερωτᾷν, τοῦ ὁποίου ἐποιήσατο σήμερον χρῆσιν, διὰ νὰ πορίζηται τὴν εὐχαρίστησιν τοῦ νὰ ψέγῃ διὰ γενικῶν λόγων καὶ φράσεων, καὶ νὰ ὁμιλῇ περὶ τοῦ νόμου τοῦ Πρωθυπουργοῦ, καὶ περὶ τοῦ Νομάρχου Λαδοπούλου, λησμονῶν, ὅτι οἱ νόμοι τοῦ Κράτους δὲν ἀνήκουσιν εἰς τοὺς Πρωθυπουργοὺς, καὶ ἄν τις προτείνῃ νομοσχέδιον καὶ καταστῇ τοῦτο νόμος, ὁ νόμος εἶναι τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος καὶ οὐχὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Λαρίσσης κ. Σχινᾶς ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν.

§15ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Σχετικῶς τῶν προηγουμένων ἐπερωτήσεων περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ τῆς προεκτάσεως αὐτοῦ, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν: αʹ) Ποῖον πλάτος ὁλικὸν ὡρίσθη διὰ τὴν διπλῆν γραμμὴν Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. βʹ) Ποῖον πλάτος μεταξὺ τῶν δύο γραμμῶν. γʹ) Ἄν τὸ ὁλικὸν πλάτος τῆς ὁδοῦ θέλῃ ἔχει ὡς ἐν Πειραιεῖ παρὰ τὴν πλατεῖαν Ἱπποδαμείας γέφυραν τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ ὁποῖον ὡρίσθη τὸ ὕψος αὐτῆς ἄνω τῶν σιδηρῶν ῥάβδων.»

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Ζακύνθου κ. Ἀργασάρης Λομβάρδος ὑποβάλλει ἐπερώτησιν, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς:

§17ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ὑπομιμνήσκω εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν τὴν ἐπερώτησιν, ἣν εἶχον ἀπευθύνει πρὸς αὐτὸν ἐν τῇ συνεδριάσει τῆς 18 Φεβρουαρίου ἐ. ἔ. τῆς Αʹ Συνόδου τῆς ἐνεστώσης Περιόδου, καὶ ἣν ὑπέμνησεν αὐτῷ ὁ συνάδελφός μου κ. Στεφάνου κατὰ τὰς συνεδριάσεις τῆς 25 Φεβρουαρίου καὶ 7 Μαρτίου ἐ. ἔ., παρακαλῶν αὐτὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, διὰ τίνα λόγον μένει εἰσέτι ἀνεκτέλεστος ἡ πρὸ δεκατεσσάρων μηνῶν, ἤτοι τὴν 8 Ὀκτωβρίου 1890 ὑποβληθεῖσα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἀπόφασις τοῦ Ἰατροσυνεδρίου περὶ χορηγήσεως ἀδείας πρὸς σύστασιν φαρμακείου ἐν Ζακύνθῳ εἰς τοὺς πτυχιούχους φαρμακοποιοὺς Κυριάκον Κυριακόπουλον καὶ Διον. Ἰθακήσιον, ἀφοῦ, καθ’ ἣν μὲν ἐποχὴν ὑπεβλήθη ἡ ἐν λόγῳ ἀπόφασις ὑπῆρχον ἐν Ζακύνθῳ δύο κεναὶ θέσεις φαρμακείων, ἤδη δὲ αὗται ηὐξήθησαν εἰς τρεῖς, ὡς ἐκ τοῦ θανάτου ἑτέρου ἐκ τῶν φαρμακοποιῶν τῆς πόλεως.»

§18ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ πολλοῦ χρόνου, κύριε Πρόεδρε, ὡς δὲν ἀγνοεῖ οὔτε ἡ Κυβέρνησις οὔτε ἡ Βουλή, ἐπῆλθε βλάβη τις, τῆς ὁποίας τὸ μέγεθος δὲν δύναμαι νὰ χαρακτηρίσω, ὡς μὴ εἰδικός, εἰς μίαν τῶν μεγάλων γεφυρῶν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν καὶ ἐν θέσει πλησίον τῆς Μασκλαίνης. Τῆς βλάβης ταύτης λαβὼν γνῶσιν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διέταξεν, ὀρθῶς ποιῶν, μηχανικόν τινα, ὅπως ἐπιθεωρήσῃ καὶ ἀναφέρῃ τὰ τῆς βλάβης· καθ’ ἃς δ’ ἔχω πληροφορίας, ὁ μηχανικὸς ἐκεῖνος ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν του, διὰ τῆς ὁποίας δέχεται μὲν, ὅτι ἐπῆλθε βλάβη τις, ἀλλ’ ἐκ τῆς βλάβης ταύτης, κατὰ τὴν φράσιν τῆς ἐκθέσεως ἐκείνης, δὲν ὑπάρχει, ἢ μᾶλλον δὲν ὑφίσταται ἄμεσος κίνδυνος ἐπὶ τοῦ παρόντος. Φαντασθῆτε, κύριε Πρόεδρε, οἱ λαβόντες γνῶσιν τῆς ἐκθέσεως καὶ ἐπιθυμοῦντες νὰ ταξειδεύσωσι διὰ τῆς ἁμαξοστοιχίας ἐκείνης καὶ νὰ διέρχωνται τὴν γέφυραν ἐκείνην, οἱ λαβόντες, λέγω, γνῶσιν τῆς ἐκθέσεως ἐκείνης, ὅτι δὲν ὑφίσταται ἄμεσος κίνδυνος ἐπὶ τοῦ παρόντος, πόσον ἠγανάκτησαν! Καὶ φρονῶ, ὅτι δικαίως ἠγανάκτησαν, διότι μὲ τὴν φράσιν «ἐπὶ τοῦ παρόντος» δὲν ὁρίζεται οὔτε ὁ χρόνος, οὔτε ἐὰν ὑπάρχῃ ἔμμεσος κίνδυνος, καὶ ὁποῖος. Εἰς τοὺς ἀγανακτήσαντας συγκαταλέγομαι καὶ ἐγώ. Δὶς ἐταξείδευσα μεταβὰς εἰς τὴν Τρίπολιν καὶ ἐπανελθὼν πρὸ δύο ἡμερῶν. Σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι ἐφρικίασα, διερχόμενος τὴν γέφυραν ἐκείνην, διότι ἀντελήφθην ἰδίαις αἰσθήσεσιν, ὅτι ἔχει ἀποσπασθῆ ἡ σιδηρᾶ γέφυρα τοῦ ἀκροβάθρου πλέον τῆς σπιθαμῆς. Φαντασθῆτε λοιπόν, ὁποία φρίκη καταλαμβάνει τὸν διαβαίνοντα γέφυραν ὕψους 70 μέτρων καὶ μήκους 104 μέτρων! Συνιστῶ λοιπὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως εὐαρεστηθῇ καὶ ἐν τάχει διατάξῃ τὴν Ἑταιρίαν, ἵνα, ἅμα φθάνῃ εἰς τὴν βεβλαμμένην ἐκείνην γέφυραν ἡ ἁμαξοστοιχία, σταματᾷ, καὶ τοιουτοτρόπως διέρχωνται πεζῇ τοὐλάχιστον οἱ ταξειδεύοντες καὶ κεναὶ αἱ ἅμαξαι.

§19ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τοῦτο γίνεται ἤδη.

§20ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκούω μετ’ εὐχαριστήσεως, ὅτι τοῦτο γίνεται. Εἶχον παρακαλέσει προηγουμένως τὴν Κυβέρνησιν περὶ τούτου, καὶ χαίρω πολύ, ἂν πράγματι γίνηται· ἀλλ’ ἐγὼ πρὸ δύο ἡμερῶν ἦλθον, ἤτοι τὸ ἑσπέρας τοῦ Σαββάτου, καὶ δὲν εἶδον τίποτε. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἁρμοδία νὰ βεβαιώσῃ τοῦτο, καὶ ἐγὼ ἀμέσως παύω· ὑποθέτω ὅμως, ὅτι δὲν ἐδόθη διαταγή.

§21ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ διαταγὴ ἐδόθη.

§22ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Χαίρω, ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπανειλημμένως νὰ διατάξῃ τὴν Ἑταιρίαν, ὅπως πράξῃ τοῦτο, ἤτοι νὰ σταματᾷ ἡ ἁμαξοστοιχία καὶ διέρχωνται πεζῇ οἱ ἄνθρωποι. Δὲν θὰ βλαφθῇ ποσῶς ἡ Ἑταιρία μὲ ἀργοπορίαν πέντε λεπτῶν. Ἀλλ’ ἂν συμβῇ τι ἀπευκταῖον, ὁποία θὰ ἦναι ἡ εὐθύνη ὑμῶν, καὶ πόσαι ἀνθρώπιναι ὑπάρξεις θὰ ἀπολεσθῶσι! Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ διατάξῃ τὸ ταχύτερον, διότι ἄλλως ἀφεύκτως θὰ ἐπέλθῃ δυστύχημα.

§23ΣΧΙΝΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀπαγορεύσῃ τὴν διάβασιν τῶν ἁμαξοστοιχιῶν διὰ τῆς γεφύρας ταύτης, διότι ἡ ἁμαξοστοιχία πάντοτε ἔχει ἀνθρώπους, καὶ μία μόνη ὕπαρξις ἂν πάθῃ, μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι μέγα δυστύχημα. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς συγκοινωνίας οὕτως, ὥστε ἡ μὲν μία ἁμαξοστοιχία νὰ φθάνῃ μέχρις ἑνὸς ὁρίου, ἡ δὲ ἑτέρα, ἡ ἐξ ἀντιθέτου, πάλιν μέχρις ὡρισμένου σημείου, διότι μὲ μίαν βροχὴν δύναται νὰ ἐπέλθῃ μεγαλειτέρα καθίζησις, καὶ θέλει ἐπέλθει καταστροφὴ καὶ ζημία, ἡ ὁποία θὰ βαρύνῃ ὄχι τὸν ἐργολάβον, ἀλλὰ τὸ Δημόσιον, χάρις εἰς τοὺς πιστοποιήσαντας τὴν στερεότητα τῆς ἐργασίας ταύτης.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§25ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Συνεπείᾳ τῶν ὅσων εἶπον προχθὲς περὶ τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων, μὲ συνήντησαν οἱ προϊστάμενοι συντεχνιῶν τινων, καὶ μοὶ ἔδωκαν πληροφορίας, ἐξ ὧν ἐλέγχονται μὴ ἀκριβῆ τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρὸς ἀντίκρουσιν τῶν λόγων μου λεχθέντα προχθές. Ἐν πρώτοις ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, λησμονήσας ὅτι ὡμίλει ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ φανταζόμενος ὅτι εἶχεν ἐνώπιόν του ἀνθρώπους ἀγνοοῦντας καὶ τὰ ἁπλούστερα πράγματα, ἔλαβε τὴν καλωσύνην νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, ὅτι τὸν κατάλογον τοῦ φόρου συντάττει ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος, καὶ οὐχὶ ὁ Πρωθυπουργὸς, ἑπομένως αὐτὸς δὲν φέρει καμμίαν εὐθύνην, καὶ ὅτι ὁ τρόπος, καθ’ ὃν συντάσσεται ὁ κατάλογος, κανονίζεται ἐκ τοῦ νόμου, παρατηρήσας δὲ ὁ Πρωθυπουργὸς ὅτι ὁ κατάλογος οὗτος εἶχε συνταχθῆ ὡς ὁ νόμος ὁρίζει, ἐπέτρεψε τὴν ἔκθεσιν αὐτοῦ, ἠθέλησε δὲ νὰ εἴπῃ, ὅτι πᾶσα αἴτησις περὶ μεταβολῆς αὐτοῦ ἀντίκειται εἰς τὸν νόμον. Τῷ ἀπήντησα προχθὲς, ὅτι ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος τὴν σπουδαιοτάτην ταύτην ἐργασίαν του, τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων τοῦ δήμου Ἀθηναίων, οὐδέποτε ἐκτελεῖ ἄνευ συνεννοήσεως μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, πάντοτε δὲ κατὰ τὴν γνώμην καὶ τὴν διαταγὴν τούτου. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, συνεπείᾳ ἐγγράφων καὶ προφορικῶν πρὸς αὐτὸν παραστάσεων, συνεπείᾳ συζητήσεων γενομένων μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῶν ἐπιτροπῶν τῶν συντεχνιῶν, ζητήσας καὶ λαβὼν τὸν κατάλογον, ἵνα τὸν ἐξετάσῃ καὶ ποιήσῃ τὰς μεταβολὰς, ἃς ὑπεσχέθη, ἀνέλαβεν ὅλην αὐτοῦ τὴν εὐθύνην. Ἑπομένως ἡ περὶ ἀνευθύνου αὐτοῦ δικαιολογία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲν εἶναι ἀξία ἀνδρὸς σοβαροῦ. Τῷ ἀπήντησα ὡς πρὸς τὸ ἄλλο, ὅτι ὁ νόμος βεβαίως κανονίζει τὸν τρόπον, καθ’ ὃν συντάσσεται ὁ κατάλογος, ἀλλὰ δὲν ὁρίζει ὁ νόμος καὶ τὰ ποσὰ, ἅτινα ἕκαστος φορολογούμενος θὰ πληρώσῃ, δὲν ὁρίζει τὴν τάξιν, εἰς ἣν ἕκαστος ἐπιτηδευματίας δέον νὰ καταταχθῇ, ἐγὼ δὲ περὶ τῆς ὑπερβολικότητος τῶν ποσῶν ὡμίλησα, περὶ τῆς δυσαναλόγου κατατάξεως τῶν ἐπιτηδευματιῶν, καὶ οὐχὶ περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν συνετάχθη ὁ κατάλογος· ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διέστρεψε τὸν λόγον μου, ἵνα ἀπαντήσῃ ἀσχέτως πρὸς ὅσα εἶπον (ποδοκροτήματα ἔκ τινος ἀκροατηρίου).... Κύριε Πρόεδρε, νὰ κενώσητε ἐκεῖνο τὸ ἀκροατήριον.

§26ΖΩΤΟΣ. Ἀφοῦ δὲν ἠξεύρεις πῶς ὁμιλεῖς, καλὰ σοῦ κάνουν!

§27ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ παύσῃ ἡ κατάστασις αὐτή. Ἐγὼ, ἐὰν δὲν κενωθοῦν τὰ ἀκροατήρια, δὲν θὰ ἐπαναλάβω τὸν λόγον.

§28ΑΣΗΜ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καλὸν εἶναι νὰ περιορισθῇ καὶ ὁ ἀγορεύων, νὰ μὴ ὑβρίζῃ.

§29ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑβρίζω κἀνένα, λέγω ἀληθείας· εἴπατέ μοι, ποίαν ὕβριν περιέχουν τὰ μέχρι τοῦδε λεχθέντα μου; Ἐγὼ δὲν προχωρῶ, μήτε καταβαίνω ἀπὸ τὸ βῆμα, ἐὰν δὲν κενωθοῦν τὰ ἀκροατήρια. Δὲν θὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἐμποδίζῃ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου διὰ τοιούτων μέσων. (Ποδοκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§30ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ὁ ἀγορεύων ἐκτρέπηται, ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ τὸν ἀποδοκιμάσῃ, ὁ δὲ Πρόεδρος νὰ τὸν ἀνακαλέσῃ εἰς τὴν τάξιν. Εἶναι ὅλως λυπηρὸν νὰ συμβαίνουν τοιαῦται ἀταξίαι ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, καὶ ἀπορῶ, πῶς ὑμεῖς, κύριε Πρόεδρε, δὲν προβαίνετε εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Κανονισμοῦ, ἀλλὰ δέχεσθε τὸν ἐξευτελισμὸν τοῦ Κοινοβουλίου.

§31ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὰ ἀκροατήρια δὲν ἀπεδοκίμασαν παρὰ τὸν ἀγορεύοντα.

§32Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, μοὶ φαίνεται, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ τροποποιήσω τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος πρὸ μικροῦ ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ κ. Χατζῖσκος εἶπεν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀποδοκιμάσῃ ἀγορεύοντα Βουλευτήν. Τὸ δικαίωμα τοῦτο δὲν ἔχει ἡ Βουλή. Ὁ κ. Πρόεδρος, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνεθήκαμεν τὴν τήρησιν τῆς τάξεως τῶν συνεδριάσεων, ἔχει δικαίωμα καὶ καθῆκον, ὅταν ὁ ἀγορεύων ἐκτρέπηται τοῦ προκειμένου, ἢ εἰς φράσεις ἀκόσμους ἢ προσβλητικὰς, νὰ παρακαλέσῃ αὐτὸν νὰ μὴ ποιῆται χρῆσιν τοιούτων φράσεων, καὶ ἐὰν οὗτος ἐπιμένῃ, νὰ ἀνακαλέσῃ αὐτὸν εἰς τὴν τάξιν· οὐδέποτε δὲ ἡ Βουλὴ ἀποδοκιμάζει. Ὡς πρὸς τὴν τάξιν τῶν ἀκροατηρίων, εἰς τὸν κ. Πρόεδρον ἀπεδώκαμεν πᾶσαν ἐξουσίαν, ἵνα ἀποκαθιστᾷ τὴν τάξιν ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις, ὁσάκις δίδωται ἀφορμή. Τῆς ἐξουσίας αὐτῆς δύναται νὰ ποιῆται χρῆσιν πάντοτε, ἀναλόγως τῆς ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν αὐτὸς διαγιγνώσκει.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθήσατε, κύριε Ἀργυρόπουλε. Θὰ διατάξω τὴν ἐκκένωσιν τῶν ἀκροατηρίων, ἐὰν ἐπαναληφθῇ ἡ ἀταξία.

§34ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸν νόμον, ὁ Ἔφορος καλεῖ τὰς ἐπιτροπὰς τῶν συντεχνιῶν, ἵνα δώσωσιν αὐτῷ πληροφορίας διὰ τὴν σύνταξιν τοῦ καταλόγου, κατατάσσουσαι αὐταὶ τοὺς ἐπιτηδευματίας εἰς τὴν ἁρμόζουσαν δι’ ἕκαστον τάξιν. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐκλήθησαν αἱ ἐπιτροπαὶ, καὶ ὑπέβαλον αἱ πλεῖσται τῷ Ἐφόρῳ καταλόγους, ἀλλ’ ὁ Ἔφορος, βεβαίως τῇ διαταγῇ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀπέῤῥιψε τοὺς καταλόγους τῶν ἐπιτροπῶν, καὶ κατέταξεν αὐτὸς, ὡς ἤθελε, τοὺς ἐπιτηδευματίας, ἀναβιβάσας αὐτοὺς εἰς τὰς ἀνωτάτας τάξεις. Διεμαρτυρήθησαν διὰ τοῦτο οἱ ἐπιτηδευματίαι, ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἂν καὶ ὑπεσχέθη νὰ φέρῃ θεραπείαν, δὲν ἔφερε τοιαύτην, περιωρίσθη δὲ μόνον νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν μιᾶς συντεχνίας τὰ παράπονα, τῆς τῶν οἰνοπνευματοπωλῶν, τῶν ὁποίων περιώρισε τὸ ποσὸν τοῦ φόρου κατὰ δραχμὰς 314 χιλιάδας, δηλαδὴ ἐπρόκειτο νὰ πληρώσωσιν οὗτοι, κατὰ τὸν κατάλογον, τὸ ποσὸν δραχμῶν 750 χιλιάδων περίπου, καὶ τὸ ἠλάττωσεν, ὡς εἴρηται, κατὰ δραχμὰς 314 χιλιάδας. Διατὶ μόνον τὴν συντεχνίαν ταύτην ηὐνόησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δὲν γνωρίζω· ἐξαιρετικός τις δι’ αὐτὴν λόγος δὲν ὑπῆρχεν· ὑπῆρχον οἱ αὐτοὶ λόγοι δι’ ὅλους τοὺς ἐπιτηδευματίας.

§35ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν εἶχε καταρτίσει καλῶς τὸν φορολογικὸν κατάλογον τῆς συντεχνίας ταύτης· εἶχε κάμει πλεῖστα ἀδικήματα, καὶ διὰ τοῦτο διεῤῥυθμίσθη ὁ κατάλογος, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας.

§36ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλ’ οὐχὶ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν.

§37ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπανερχόμεθα οὕτως εἰς τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον εἶπον, ὅτι ὁ Ἔφορος δὲν κάμνει τίποτε χωρὶς τῆς γνώμης τοῦ Ὑπουργοῦ.

§38ΖΩΤΟΣ. Εἶναι ἰδική σας ὁμολογία.

§39ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ μὲ ὅλην δὲ αὐτὴν τὴν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου τῶν οἰνοπωλῶν καὶ παντοπωλῶν κατὰ τὸ ἥμισυ σχεδὸν, πάλιν αὐτοὶ παραπονοῦνται, ὅτι καὶ τὸ ἀπομεῖναν ποσὸν εἶναι πολύ· καὶ δικαίως. Τοσοῦτον γελοῖος καὶ ὑπερβολικὸς εἶναι ὁ κατάλογος! Παρουσιάσθησαν μετὰ τοῦτο εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν αἱ ἐπιτροπαὶ τῶν συντεχνιῶν, καὶ τὸν παρεκάλεσαν νὰ κάμῃ δι’ ὅλους ὅ,τι ἔκαμε διὰ τοὺς οἰνοπώλας καὶ παντοπώλας, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς τοὺς ἐβεβαίωσε μεθ’ ὅλης τῆς ἐπισημότητος, ὅτι δὲν εἶχε κάμει τὴν μεταβολὴν ταύτην διὰ τοὺς οἰνοπώλας καὶ παντοπώλας, τὴν ὁποίαν ἐν τούτοις εἶχε κάμει. Παρήγγειλε δὲ τῷ Ἐφόρῳ νὰ σπεύσῃ νὰ ἐκθέσῃ τοὺς καταλόγους, διότι ἔλαβον γνῶσιν τῆς γενομένης μεταβολῆς καὶ αἱ ἄλλαι συντεχνίαι, καὶ θὰ τὸν στενοχωρήσουν νὰ κάμῃ καὶ δι’ αὐτοὺς ἐλαττώσεις. Θέλετε ἐκτιμήσει λοιπὸν τώρα τοὺς λόγους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις ἠθέλησε νὰ εἴπῃ, ὅτι, ὅ,τι ἐγένετο ἐν τῷ καταλόγῳ, ἐγένετο κατὰ τὸν νόμον καὶ οὐχὶ ἐκ θελήσεως αὐτοῦ ἢ τῆς ὑπηρεσίας, καὶ ὅτι οὐδεὶς ἤδη δύναται νὰ θέσῃ χεῖρα ἐπὶ τοῦ καταλόγου. Δὲν δύνασθε νὰ φαντασθῆτε, πόσον γελοῖος εἶναι ὁ κατάλογος, περὶ οὗ πρόκειται. Πλῆθος ἐπιτηδευματιῶν, οἵτινες κατὰ τὸ παρελθὸν ὑπεχρεώθησαν νὰ πληρώσουν δραχμὰς 50, καὶ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ τὰς πληρώσουν, ἀλλ’ ἀπηλλάγησαν διὰ πιστοποιητικῶν πενίας, ὑποχρεοῦνται τώρα νὰ πληρώσουν δραχμὰς 200 κατ’ ἔτος. Δὲν θὰ δυνηθῇ δὲ τὸ Δημόσιον νὰ εἰσπράξῃ οὔτε τὸ ἓν τέταρτον τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἀναγράφεται ἐν τῷ καταλόγῳ, καὶ θὰ τὸ ἴδητε εἰς τὸ ἀποτέλεσμα. Ἂς ἦναι λοιπὸν καὶ ἡ περίστασις αὕτη μία ἀπόδειξις τῆς φιλαληθείας καὶ τῆς εἰλικρινείας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§40ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω νὰ ὑποβάλω μίαν ἐπερώτησιν. Κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος—δὲν ἐνθυμοῦμαι δυστυχῶς ἀκριβῶς τὴν χρονολογίαν, διότι δὲν ἐφρόντισα νὰ σημειώσω αὐτὴν,—ἐν ἐφημερίδι τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐδημοσιεύθησαν τὰ ἑπόμενα (ἀναγινώσκει): «Τῇ παρελθούσῃ Τρίτῃ ἡ Διεύθυνσις τῶν ἐν Ἑλλάδι ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων δι’ ἐγγράφου πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν κατέστησε γνωστὴν τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Αὐτοκρατορικῆς Κυβερνήσεως, διαβιβασθεῖσαν εἰς Ἀθήνας δι’ ἐγγράφου τῆς ἐνταῦθα Διευθύνσεως τῶν ταχυδρομείων, ὅπως ἐπιτραπῇ διὰ Κερκύρας ἡ διάβασις τῶν τουρκικῶν ταχυδρομικῶν φακέλλων, τῶν προωρισμένων διὰ τὰ Ἰωάννινα καὶ λοιπὰ μέρη τῆς Ἠπείρου. Ζητεῖται δηλαδὴ εὐκολία, ὅπως μέχρι τῆς ἐκ Κερκύρας διαβάσεως τοῦ ἐκ Βρενδησίου ἀτμοπλοίου ἐναποτίθηνται οἱ δι’ Ἤπειρον φάκελλοι τοῦ Τουρκικοῦ ταχυδρομείου ἐν τῷ αὐτόθι Ἑλληνικῷ ταχυδρομείῳ, καὶ παραλαμβάνωνται ὑπ’ αὐτοῦ κατόπιν.» Ἐλπίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἂν τυχὸν διετυπώθη τοιαύτη αἴτησις, ὅπως βεβαιοῦσιν αἱ ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἑλληνικαὶ ἐφημερίδες, ἔδωκε τὴν πρέπουσαν ἀπάντησιν, τὴν ἀπάντησιν, ἣν ὀφείλει νὰ δώσῃ Κυβέρνησις εὑρισκομένη εἰς πόλεμον ταχυδρομικὸν πρὸς τὴν Τουρκίαν, λόγῳ τῆς αὐθαιρέτου, ἐναντίον τῶν συνθηκῶν, καταργήσεως τῶν ἐν Τουρκίᾳ Ἑλληνικῶν ταχυδρομείων, δηλαδὴ ἄρνησιν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τῆς ὑποθέσεως ταύτης δὲν ἔχομεν ἐπίσημόν τινα γνῶσιν, οὔτε ἂν ἐγένετο τοιοῦτον διάβημα, οὔτε ὁποία ἀπάντησις ἐδόθη, παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, ὅστις εἶναι ἴσως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ν’ ἀπαντήσῃ, ἂν ἐγένετο τοιαύτη τις αἴτησις ἐκ μέρους τῆς Διευθύνσεως τῶν Τουρκικῶν ταχυδρομείων, καὶ ὁποία ἀπάντησις ἐδόθη εἰς τὴν αἴτησιν ταύτην.

§41ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ ζητήσω πληροφορίας ἀπὸ τὴν Γενικὴν Διεύθυνσιν τῶν Ταχυδρομείων.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Δραγούμην νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἐπερώτησίν του ἐγγράφως.

§43ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καταθέτω ἀναφορὰν, φέρουσαν ὑπογραφὰς πολλῶν συνεπαρχιωτῶν μου, διὰ τῆς ὁποίας παραπονοῦνται κατά τινος ὑπηρετοῦντος ἐκεῖ ἀξιωματικοῦ, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν τὰ παράπονα ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται εἰς ὡρισμένα γεγονότα, περιῆλθον καὶ ἀλλαχόθεν εἰς γνῶσίν του, ν’ ἀπομακρύνῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον τὸν ἀξιωματικὸν αὐτὸν ἐκεῖθεν· ἐὰν δὲ πρώτην φορὰν πρόκηται νὰ λάβῃ σήμερον γνῶσιν, παρακαλῶ νὰ διατάξῃ τὴν ἀπαιτουμένην ἐξέτασιν, καὶ νὰ ἐνεργήσῃ ὅ,τι δέον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐπιμένω νὰ ἀνακοινωθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐνεργειῶν του.

§44ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν εἶχον ζητήσει τὴν κατάθεσιν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν τῶν ὑπομνημάτων τοῦ στρατηγοῦ ἐπιθεωρητοῦ τοῦ στρατοῦ.

§45ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κλπ.). Τὰ ὑπομνήματα δὲν ὑπῆρχον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν. Εὐθὺς ὡς τὰ λάβω, θέλω τὰ καταθέσει.

§46ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἀκαδημαϊκὸν ἔτος καὶ κατὰ τὸ ἐνεστὼς, μέχρι τῆς ἐποχῆς ταύτης, ἡ Ἰατρικὴ Σχολὴ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου ἔχει τὴν ἀτυχίαν νὰ στερῆται καθηγητοῦ τῆς ἀνατομίας. Ἕκαστος δὲ γινώσκει, ὑμεῖς δὲ, κ. Πρόεδρε, περισσότερον παντὸς ἄλλου, ὡς ἐκ τῆς ἰδιαιτέρας ὑμῶν ἐπιστήμης, πόσον σπουδαῖον εἶναι τὸ μάθημα αὐτὸ διὰ τοὺς ἐκμανθάνοντας τὴν ἰατρικὴν ἐπιστήμην. Οἱ φοιτηταὶ, οἱ ἐγγραφέντες κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, καὶ οἱ ἐγγραφέντες κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, εἶναι ἀδύνατον νὰ προχωρήσωσιν εἰς τὴν μελέτην καὶ τὴν κατανόησιν ἄλλων θεμάτων καὶ μαθημάτων τῆς ἐπιστήμης των ἄνευ τῆς μυήσεως αὐτῶν ἐν τῷ σπουδαιοτάτῳ μαθήματι τῆς ἀνατομίας. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος οὐδεμία, ὡς ἐγὼ τοὐλάχιστον γνωρίζω, ἐλήφθη πρόνοια περὶ διορθώσεως τῆς ἐλλείψεως ταύτης· κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, ἐσχάτως, μόλις πρό τινων ἑβδομάδων, ἐλήφθη πρόνοιά τις ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου καὶ ἐκ μέρους τῆς ἁρμοδίας Σχολῆς. Δυστυχῶς πᾶν ὅ,τι ἐγένετο μέχρι τοῦδε πρὸς ἐπιτυχίαν τῆς πληρώσεως τῆς ἕδρας τῆς ἀνατομίας δι’ εἰδικοῦ προσώπου εἴτε ὁριστικῶς εἴτε καὶ προσωρινῶς, ἀπέτυχε· καὶ οὐ μόνον ἀπέτυχεν ἡ γενομένη ἐνέργεια, ἀλλ’ ὡς ἀναγινώσκομεν κατὰ τὰς τελευταίας ἑβδομάδας εἰς τὰς ἐφημερίδας, καὶ ὡς ἄλλοθεν μανθάνομεν, ἡ ἐνέργεια αὕτη ἐγένετο πρόξενος νὰ γεννηθῶσιν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ταραχαὶ καὶ ἀσχημίαι, αἵτινες πολὺ προσβάλλουσι καὶ πολὺ καταβιβάζουσιν αὐτό· αἱ δὲ ἀσχημίαι αὗται,—διότι ἐλαφροτέραν λέξιν δὲν δύναμαι νὰ μεταχειρισθῶ,—μετὰ τὰς γενομένας ὁμοίας φύσεως πρὸ δύο μηνῶν ἐν τῷ αὐτῷ ἀνωτάτῳ ἐκπαιδευτικῷ ἱδρύματι ἡμῶν διὰ τὸ μάθημα τῆς λατινικῆς γλώσσης, αἱ ὁποῖαι εὐτυχῶς παρῆλθον, πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Σχολῆς,—ἐμβάλλουσι τοὺς ἀγαπῶντας τὸ Πανεπιστήμιον καὶ ἐνδιαφερομένους ὑπὲρ αὐτοῦ,—καὶ τοιοῦτοι βεβαίως εἰσὶ πάντες οἱ Ἕλληνες,—εἰς ἀνησυχίαν περὶ τῆς τύχης αὐτοῦ καὶ τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν δύναται νὰ περιέλθῃ ἐν τῷ μέλλοντι τὸ Πανεπιστήμιον. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργὸς ἐλπίζω, ὅτι θέλει δώσει εἰς ἡμᾶς τὴν πληροφορίαν περὶ τῶν μέτρων, ἅτινα ἔλαβεν ἐν τῷ παρόντι πρὸς ἀποσόβησιν τῆς ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἐπικρατησάσης ἀτόπου καταστάσεως, καὶ περὶ τῆς διὰ τὸ μέλλον φροντίδος αὐτοῦ, ἵνα μὴ ἐπανέλθῃ ἢ ἐπαναληφθῇ ὁμοία περίπτωσις.

§47ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως κλπ.). Ὅσα ἐξέθηκεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς εἶναι τόσον ὀρθὰ καὶ ἀκριβῆ, ὥστε βεβαίως δὲν θέλω κάμει θυσίαν τινά, νὰ συμφωνήσω ἐντελῶς μετ’ αὐτοῦ. Τὸ Ὑπουργεῖον, ἐκτιμῶν τὴν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν ἐξέθηκεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, προεκάλεσε ἤδη τὴν ἁρμοδίαν Σχολὴν, ὅπως προτείνῃ κατὰ τὰ νενομισμένα τὸν ἱκανὸν νὰ καταλάβῃ τὴν περὶ ἧς πρόκειται ἕδραν. Ἡ Σχολὴ προέβη εἰς πρότασίν τινα, ἀλλὰ τὰ τῆς προτάσεως ταύτης ἐγέννησαν ἀμφιβολίας καὶ δισταγμοὺς, ἐὰν τῷ ὄντι αὕτη κατηρτίσθη κατὰ τὰς διατάξεις, ἃς τὸ βασιλικὸν διάταγμα περὶ πληρώσεως τῶν ἑδρῶν καθορίζει. Τὸ Ὑπουργεῖον, ἐν τῷ δισταγμῷ αὐτοῦ, ἐθεώρησε πρέπον νὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, ἵνα διαφωτισθῇ περὶ τῆς ὀρθοτέρας καὶ νομιμωτέρας λύσεως, ἀλλὰ ἡ ἀπόφασις τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου δυστυχῶς δὲν κατώρθωσε νὰ ἐπιχύσῃ φῶς τοιοῦτον, ὥστε νὰ διευκολύνῃ τὸ Ὑπουργεῖον εἰς μίαν ἀπόφασιν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐπειδὴ τὰ τῆς συμπληρώσεως τῆς ἕδρας ταύτης ἔσπευδον, παρεκαλέσαμεν τὴν Σχολὴν, ὅπως προσωρινῶς ἀναθέσῃ αὕτη εἴς τινα τῶν κυρίων καθηγητῶν τὴν προσωρινὴν διδασκαλίαν τοῦ μαθήματος τούτου, ὅπερ καὶ ἔπραξεν ἡ Σχολή· ἀλλ’ ἀτοπήματά τινα ἔκαμον, ὥστε καὶ αὕτη ἡ προσωρινὴ μέριμνα νὰ μὴ τελεσφορήσῃ. Πρὸ αὐτῆς τῆς καταστάσεως ἀκριβῶς εὑρισκόμεθα, καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος γνωρίζει, ὅτι ἐν τῷ ζητήματι περὶ διορισμοῦ καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου τὸ Ὑπουργεῖον δὲν πράττει αὐτοβούλως, ἀλλὰ συμπράττει κατά τινα ἔννοιαν μετὰ τῆς Σχολῆς. Θέλομεν καὶ πάλιν ἐπιληφθῆ τῆς ἐνεργείας, ὅπως κατορθωθῇ τῷ ὄντι ἡ πλήρωσις τῶν πόθων, οὐ μόνον τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἀλλὰ καὶ ἁπάσης τῆς Σχολῆς καὶ τῶν κυρίων φοιτητῶν. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἢ ὁ κ. ἐπερωτήσας ἐπιθυμῇ, θέλω καταθέσει πάντα τὰ ἔγγραφα, ὅπως ἀντιληφθῆτε τῶν πραγμάτων, ἅτινα ἐξέθηκα ὑμῖν. Τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ οὐδὲ κατὰ κεραίαν ἀπεμακρύνθη τῶν διατεταγμένων. Κατὰ τὸ ἀπὸ 9 Ἀπριλίου 1882 Β. Διάταγμα, τὸ διέπον ἔτι καὶ νῦν τὰ τοῦ θέματος, «χηρευούσης ἕδρας τοῦ Πανεπιστημίου, ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς προσκαλεῖ τὴν Σχολὴν, ἵνα προτείνῃ τὸν ἱκανὸν νὰ καταλάβῃ αὐτήν». Ἡμεῖς προσεκαλέσαμεν τὴν Σχολὴν, ἀλλ’ αὕτη, ἰσοψηφήσασα καὶ διχογνωμήσασα, ὑπέβαλε γνώμην τινὰ, ἀλλ’ ἥτις δὲν ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς φέρουσα τὸν χαρακτῆρα προτάσεως, ἀφοῦ, κατὰ τὰ ἰσχύοντα περὶ τῶν ἀποφάσεων τῶν πολυμελῶν σωμάτων, ἡ πρότασις δὲν κατηρτίσθη διὰ τῆς πλειοψηφίας. Τότε προσεφύγομεν εἰς τὰ τῆς προσωρινῆς ἀναθέσεως τοῦ μαθήματος εἰς ἄλλον καθηγητὴν, καὶ εἰς τοῦτο δὲ προέβημεν οὐχὶ αὐθαιρέτως, ἀλλὰ στηριζόμενοι εἰς τὸ ἄρθρον 11 τοῦ μνημονευθέντος διατάγματος, καθ’ ὃ σχολάζουσα ἕδρα δύναται νὰ ἀνατεθῇ προσωρινῶς παρὰ τῆς Σχολῆς, τῇ ἐγκρίσει τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως, εἴς τινα τῶν ἄλλων αὐτῆς καθηγητῶν.

§48ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω τοιαύτην ἀξίωσιν· ἀλλὰ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ κρίνω καλὸν νὰ προσθέσω τὰ ἑξῆς. Ἡ ἕδρα τῆς Ἀνατομίας θὰ πληρωθῇ ὁπωσδήποτε κατὰ τὸ παρὸν διὰ καθηγητοῦ, εἴτε ὁριστικοῦ εἴτε προσωρινοῦ. Τὰ γιγνόμενα ὅμως νῦν ἐν τῇ Σχολῇ ἐνδεικνύουσι τὴν ἀνάγκην νὰ προνοήσωμεν περὶ τοῦ μέλλοντος, ἵνα μὴ εὑρεθῶμεν πάλιν ἐνώπιον ὁμοίων δυσκολιῶν. Τὸ μάθημα τῆς Ἀνατομίας δὲν δύναται νὰ διδαχθῇ, εἰμὴ ὑπὸ καθηγητοῦ εἰδικῶς σπουδάσαντος τὸν κλάδον τοῦτον μετὰ μεγάλης ἐπιμελείας καὶ ἀφοσιώσεως καὶ ἐκτάκτου ζήλου. Διὰ ν’ ἀποφύγωμεν ἐν τῷ μέλλοντι τοιαύτην κατάστασιν, συνιστῶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ προνοήσῃ, ἐν συνεννοήσει μετὰ τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, περὶ ἀποστολῆς ὑποτρόφων λαμβανομένων διὰ διαγωνισμοῦ αὐστηροῦ, ἀκριβοῦς, δικαίου καὶ εἰλικρινοῦς, ἵνα σπουδάσωσιν ἐν Εὐρώπῃ τὴν Ἀνατομίαν, διὰ νὰ χρησιμεύσουν ὡς καθηγηταὶ τοῦ μαθήματος τούτου ἐν τῷ μέλλοντι. Ὁμιλῶ δὲ περὶ ὑποτρόφων καὶ οὐχὶ ὑποτρόφου, διότι νομίζω ὅτι 3 ἢ τουλάχιστον 2 εἶναι ἀναγκαῖον νὰ σταλῶσι πρὸς σπουδὴν, ἵνα εἷς μὲν διορισθῇ τακτικὸς καθηγητὴς, ὁ δ’ ἕτερος ἔκτακτος ἢ παρασκευαστὴς, ἵνα μὴ περιέλθῃ ποτὲ τὸ Πανεπιστήμιον εἰς ὁμοίαν δυσκολίαν ἐν τῷ μέλλοντι. Συνιστῶ λοιπὸν θερμότατα τὸ μέτρον τοῦτο εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐλπίζων, ὅτι εἰς τοῦτο θὰ εὕρῃ λίαν πρόθυμον καὶ τὴν Ἰατρικὴν Σχολὴν, ἥτις πλέον παντὸς ἄλλου κατανοεῖ τὴν ἀνάγκην.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν ἕνεκα ἐλλείψεως ἀπαρτίας ματαιωθεῖσα ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τοῦ ἐν τῷ Κράτει καταναλισκομένου καπνοῦ καὶ τουμπεκίου. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι.

§50ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ θέλω ἀρνηθῆ ψῆφον, διότι ἀναμένω, ὅπως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δεχθῇ τὰς προταθείσας τροπολογίας.

§51Γ. Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ τὴν περὶ τοῦ νομοσχεδίου γνώμην μου ἐξέφρασα ἀπὸ τοῦ βήματος· ἤδη θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐπιφυλάττομαι, ὅπως κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν μορφώσω τὴν γνώμην μου.

§52ΣΧΙΝΑΣ. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἡ Κυβέρνησις κατέδειξεν, ὅτι δὲν ἐπιμένει, ὅπως ἄλλοτε ἐγίνετο ἐν τῇ Βουλῇ, εἰς τὴν ψήφισιν τῶν ὑπ’ αὐτῆς ὑποβαλλομένων νομοσχεδίων, ὡς ταῦτα ὑποβάλλονται· δεῖγμα δὲ τρανὸν τῆς τοιαύτης γνώμης τοῦ Ὑπουργείου ἔχομεν διάφορα ψηφισθέντα νομοθετήματα. Ἑπομένως εὐελπιστῶ, ὅτι αἱ συστάσεις, τὰς ὁποίας ἐκάμαμεν, περὶ μειώσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, θὰ γείνωσι δεκταί. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ὡς ψηφολεκτῶν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Λυμπεροπούλου καὶ Κοπανίτσα, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 114 Βουλευταί. Ἐκ τούτων 79 εἶπον Ναὶ, 34 εἶπον Ὄχι, καὶ εἷς ἠρνήθη ψῆφον. Ἑπομένως τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου ἐγένετο δεκτὸν διὰ ψήφων 79 κατὰ 34. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ ὀργανισμοῦ τῶν Ὑπουργείων νόμου.

§54ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἔχετε ἤδη ὑπ’ ὄψιν ὑμῶν τὴν ἔκθεσιν, ἣν ὡς μειοψηφία ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλήν. Ἐν αὐτῇ συνοψίζω τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου. Τοὺς λόγους τούτους θέλω ἀναπτύξει ἐν ὀλίγοις. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀνοίγει ἐνώπιον ἡμῶν εὐρείας σκέψεις περὶ ζητημάτων ὑψίστης σημασίας. Τὸ ζήτημα τῆς καλῆς λειτουργίας τοῦ πολιτεύματος, τὸ τῆς προσηκούσης παρ’ ἡμῖν λειτουργίας τῶν ὀργάνων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ ἰδίᾳ τῆς διοικήσεως, τὸ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν νομοθετοῦμεν, τὸ τῶν σχέσεων τῶν Βουλευτῶν πρὸς τοὺς Ὑπουργοὺς καὶ πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς, τὸ τῶν σχέσεων τῶν Ὑπουργῶν πρὸς ἡμᾶς, ὅλα ταῦτα συνδέονται μετὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Δυστυχῶς ὁ τρόπος, καθ’ ὃν εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, διετυπώθη ὡς ἁπλοῦς, καὶ τὸ νομοσχέδιον ἐχαρακτηρίσθη ὡς κεκλημένον μικρὰν ὑπηρεσιακὴν ἀνάγκην νὰ πληρώσῃ. Καὶ ἐνῷ εἰσήχθη ὡς τοιοῦτο, ἱδρύει νέον Ὑπουργεῖον, καταργεῖ δύο Διευθυντήρια, τὸ τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων καὶ τὸ τῶν δημοσίων ἔργων, καταργεῖ ὅλην τὴν σειρὰν τῶν νομοθετημάτων, δι’ ὧν τὰ Διευθυντήρια ταῦτα εἶχον ἐξουσίαν ἐπὶ τῶν ὑπ’ αὐτὰ κλάδων, ἐξουσίαν ἀνεξάρτητον τῶν Ὑπουργῶν καὶ ἀπηλλαγμένην τῆς πολιτικῆς, καὶ συγκεντροῦται ὅλη ἡ ἐξουσία, μέχρι καὶ τῶν ἐλαχίστων λεπτομερειῶν, εἰς τὰς χεῖρας τοῦ Ὑπουργοῦ, ὥστε ἡ πολιτικὴ νὰ εὑρίσκῃ θέσιν καὶ εἰς τὰς ἐσχάτας ἴνας ἀμφοτέρων τούτων τῶν ὑπηρεσιῶν. Δὲν γνωρίζω, ἂν οἱ συνάδελφοι τῆς μερίδος ταύτης ἦναι εὐχαριστημένοι ἐκ τῶν πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς σχέσεων αὐτῶν, ἕνεκα τῆς παρὰ τῇ Κυβερνήσει θέσεώς των. Γνωρίζω ὅμως καλῶς, καὶ τὸ γνωρίζετε ὅλοι, ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀκολουθοῦμεν, (πρέπει δὲ νὰ τὸ εἴπωμεν ὀλίγον σαφῶς) φθείρει ἡμᾶς πρῶτον, τὸ πολίτευμα ἔπειτα, καὶ τὴν διοίκησιν κατόπιν. Φθείρει δὲ ἡμᾶς πολλαχῶς. Ἐξαντλεῖ καὶ ἀφανίζει τὴν δημοτικότητα ἡμῶν, διότι εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς ἀπαιτήσεις, ὅσας οἱ ἐκλογεῖς στηρίζουσιν ἐπὶ τῆς ἐπιβλητικῆς θέσεως τοῦ Βουλευτοῦ ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου. Ὅταν δ’ ἐπανέλθητε παρὰ τοῖς ἐκλογεῦσιν ὑμῶν, θὰ ἐννοήσητε, ὁπόσον ἀσφαλὴς εἶναι ἡ πρόῤῥησίς μου, ὅτι ἡ παρὰ τῇ Κυβερνήσει θέσις σας ἠραίωσε τοὺς φίλους ὑμῶν. Φθείρει ἡμᾶς προσέτι, διότι παρεκτρέπει ἡμᾶς τῆς ἀληθοῦς ἀποστολῆς, καθότι, ἵνα ἱκανοποιήσωμεν τὰς ἀπαιτήσεις φίλων, δὲν ἐκτελοῦμεν καλῶς τὰ καθήκοντα ἡμῶν, νομοθετικὰ ἢ ἐξελεγκτικά. Ἀλλὰ φθείρει καὶ ἄλλως τὸν Βουλευτὴν, διότι ὁ ἐκλογεὺς ἀποβλέπει εἰς αὐτὸν οὐχὶ ὡς εἰς τὸν ἄριστον ἢ ἐκ τῶν ἀρίστων συμπολιτῶν του, ἀλλ’ ὡς τὸν ὑπηρετικώτερον εἰς ἐκτέλεσιν μικρῶν ἀπαιτήσεων, δι’ ἃς οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν δύναται νὰ καυχηθῇ. Οὕτω κρίνοντες τὴν θέσιν ἡμῶν, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ σκεφθῶμεν, κατὰ τίνα τρόπον ὁ λαὸς θέλει παύσει ἀπαιτῶν ἀπὸ ἡμᾶς τὴν θεραπείαν συμφερόντων μικρῶν, πῶς οἱ Ὑπουργοὶ θέλουσι παύσει ὑπηρετοῦντες αὐτὰ, καὶ ἡμεῖς θὰ παύσωμεν χάριν αὐτῶν ὑπηρετοῦντες τὰς ἀποδοκιμαζομένας ἐνδομύχως παρ’ ἡμῶν πράξεις τῶν Ὑπουργῶν, τοὐναντίον καθ’ ἑκάστην αὐξάνομεν τὴν τοιαύτην κατάστασιν, καὶ δυσχεραίνομεν ἡμᾶς αὐτούς. Πρὸς μεταβολὴν τῆς τοιαύτης καταστάσεως ὑπάρχουσι δύο κύριαι ἰδέαι. Ἡ πρώτη εἶναι, ὅπως ῥιζικῶς καὶ διὰ μιᾶς ἀποσπάσωμεν ἀπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τὴν δύναμιν τοῦ τελεῖν τοιαύτας αἰτήσεις, καὶ ἀφ’ ἡμῶν τοῦ ζητεῖσθαι αὐτάς. Ἡ γνώμη αὕτη ἐνέχει τὸ κακὸν, ὅτι θὰ περιαγάγῃ τὴν νομοθεσίαν ἐν ἐπαναστάσει, καὶ θέλει φέρει ἀνατροπὰς, ἃς ἡ σημερινὴ θέσις τοῦ Κράτους δὲν ἐπιτρέπει. Ἡ δευτέρα, ἡ κατ’ ἐμὲ ὀρθοτέρα, συνιστᾷ τὴν κατ’ ὀλίγον ἐλάττωσιν τῆς ἐξουσίας τῶν Ὑπουργῶν, ἐλάττωσιν, ἐπάγουσαν μείωσιν τῆς ἀνάγκης ἡμῶν νὰ προσεγγίζωμεν τοὺς Ὑπουργοὺς διὰ συμφέροντα μικρὰ, καὶ αὔξησιν τῆς ἐλευθερίας ἡμῶν νὰ νομοθετῶμεν καὶ ἐλέγχωμεν. Ἡ τοιαύτη βραδεῖα ἐλάττωσις τοῦ κακοῦ ἐπιτυγχάνεται κατὰ διαφόρους τρόπους· εἷς δὲ εἶναι, ἂν μεγάλοι κλάδοι τῆς διοικήσεως ἀνατεθῶσιν εἰς εἰδικοὺς ἄνδρας δι’ ἑκάστην ὑπηρεσίαν, οἵτινες, περιστοιχιζόμενοι ὑπὸ εἰδικῶς ἐπίσης μεμορφωμένων εἰς τὸν κλάδον τοῦτον ὑπαλλήλων, ἀποτελούντων οἱονεὶ τὸ ἐπιτελεῖον τοῦ ἀρχηγοῦ ἑκάστης ὑπηρεσίας, νὰ διεξάγωσιν αὐτὴν ἄνευ ἔξωθεν ἐπηρεασμοῦ, καὶ ἀκολουθοῦντες μόνον ὅσα ὑπαγορεύει τὸ συμφέρον καὶ ἡ ἀνάγκη τῆς ὑπηρεσίας. Τὸ τοιοῦτο σύστημα ἀνέκαθεν ἐκρίθη ἀπαραίτητον ὡς πρὸς ἀμφοτέρας τὰς ὑπηρεσίας, αἵτινες ὑποτάσσονται ἤδη εἰς τὸν νέον Ὑπουργὸν, ἤτοι τὴν τῶν δημοσίων ἔργων καὶ τὴν τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων, αἵτινες διὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου ἑνούμεναι παραδίδονται ἀπολύτως εἰς τὴν πολιτικήν. Καὶ ἡ μὲν ταχυδρομικὴ ὑπηρεσία ἀπὸ τῆς συστάσεως παρ’ ἡμῖν τῶν ταχυδρομείων ἀνετέθη εἰς Διευθυντὴν, ἔχοντα δικαιοδοσίαν οὐ μόνον ἐπὶ τοῦ ὑπ’ αὐτὸν προσωπικοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ἄλλην διαχείρισιν τοῦ κλάδου. Ὑπὸ τοὺς διευθυντὰς τούτους ἡ ταχυδρομικὴ ὑπηρεσία προώδευσε. Τὸ αὐτὸ ἐγένετο καὶ διὰ τὴν τηλεγραφικὴν, ἀφ’ ἧς συνέστη, καὶ ὡς ὁμοφυὴς ἠνώθη αὕτη τῇ ταχυδρομικῇ. Τὸ αὐτὸ ἐγένετο καὶ διὰ τὰ δημόσια ἔργα, ἐφ’ ὧν ἐτάχθη Διευθυντὴς διὰ τοῦ νόμου ΧΠΗʹ τοῦ 1878, καὶ ὁ κλάδος οὗτος ὠργανώθη διὰ πολλῶν νομοθετημάτων, εὐρυνάντων τὴν ἐξουσίαν τοῦ Διευθυντηρίου καὶ τοῦ Συμβουλίου τῶν Νομομηχανικῶν· τελευταῖος δὲ, νομίζω, εἶναι ὁ νόμος τοῦ 1886. Ἀμφότεραι αἱ ὑπηρεσίαι αὗται ἔβαινον καλῶς· οὐδ’ ὡς λόγον τῆς καταργήσεως τῶν Διευθυντηρίων ἔφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἀπέτυχον· διότι, ἂν ἔλεγεν, ὅτι τὰς ὑπηρεσίας ταύτας βλέπει κακῶς λειτουργούσας, καὶ ὅτι θεωρεῖ ὀρθότερον νὰ ἀναθέσῃ αὐτὰς εἰς τὴν ἀπόλυτον τῆς πολιτικῆς ἐξουσίαν, ἤθελον ἐννοήσει τὴν τοιαύτην μεταῤῥύθμισιν· ἀλλ’ ἀντὶ διορθώσεως τῶν ὑπηρεσιῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς, μὴ ἔχων τοιοῦτον λόγον, ἐπεκαλέσθη τὴν πληθὺν τῆς ἐργασίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὴν μεγάλην χρηματικὴν διαχείρισιν, ἣν αὐτὸς ἔχει· ὅπως δ’ ἐπαναπαύσῃ τὴν συνείδησιν ἡμῶν καὶ τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἀπεξεδέχετο οἰκονομίας, μᾶς βεβαιοῖ, ὅτι ἡ δαπάνη διὰ τὸ νέον Ὑπουργεῖον τοῦτο εἶναι ἐλαχίστη, διότι μόνον ὁ μισθὸς τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ τριῶν κλητήρων καὶ τὸ ἐνοίκιον τοῦ Ὑπουργείου προστίθεται. Ἂς ἐξετάσωμεν πρῶτον, εἶναι ἀληθεῖς, εἶναι οὐσιώδεις οἱ τοιοῦτοι λόγοι πρὸς τὴν μεταῤῥύθμισιν ἣν ζητεῖ; ἔπειτα δὲ ἂς ἴδωμεν, ὠφελεῖ ἢ βλάπτει ἡ μεταῤῥύθμισις; Τὰ περὶ τούτου θέλω θίξει μόνον ὅσον ἀρκεῖ ν’ ἀνατραπῶσιν οἱ παραγωγοὶ τοῦ νομοσχεδίου λόγοι· οὐδὲ δύναμαι ν’ ἀναπτύξω ὅλα, διότι οὔτε ὁ χρόνος ἐπιτρέπει τοῦτο, οὔτε σεῖς ἔχετε ἀνάγκην λεπτομεροῦς ἀναλύσεως· καὶ ἀρκεῖ νὰ δώσω ὑμῖν ἀφορμὴν, ἵνα σκεφθῆτε, ἂν μέτρον τοιοῦτον ἦναι ἐξ ἐκείνων, ἅτινα ἀπεξεδέχεσθε ὡς ἱκανοποίησιν τῆς ὀκταετοῦς ἀντιπολιτεύσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὡς πλήρωσιν τῶν τοσούτων καὶ τηλικούτων ὑποσχέσεών του, ἃς ἐνσαρκοῖ εἰς μόνην τὴν διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ μεταῤῥύθμισιν, ἢ ἂν, τοὐναντίον, αὕτη ἦναι ἄντικρυς ἐναντία τῶν ἐπαγγελιῶν του. Ἐζήτησα, ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, παρὰ τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν, Οἰκονομικῶν καὶ Στρατιωτικῶν σημείωσιν ἐκ τοῦ πρωτοκόλλου περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐξερχομένων ἐγγράφων τῶν Ὑπουργείων τούτων, ἵνα παραβάλω τὴν ἐργασίαν αὐτῶν, ἀλλὰ δὲν μοὶ ἐδόθη, καθότι ἀπῄτησαν νὰ ζητήσω αὐτὴν διὰ τοῦ κ. προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς· αὐτὴν ἐζήτησα προσωπικῶς, καὶ οὔτε τότε μοὶ ἐδόθη, διότι ἐθεωρήθη ἀπόῤῥητον ἴσως τοῦ Κράτους, ἤτοι ἀπηγορευμένον ὑπὸ τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας· καιρὸς δὲν ἔμεινε νὰ ζητήσω τὴν πληροφορίαν διὰ τῆς Βουλῆς. Εἶναι ὅμως εἰς ὅλους ὑμᾶς γνωστὸν, ὅτι ἡ ἐργασία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, (καὶ ἂν θέλῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἂς τὸ ἀναιρέσῃ,) ὡς σήμερον τοῦτο λειτουργεῖ, εἶναι μικροτέρα ἴσως καὶ αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, εἶναι βεβαίως ἡμίσεια τῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, εἶναι ὀλιγωτέρα καὶ τοῦ ἡμίσεως τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλ’ ἂν θέλητε τοιαύτας ἀποδείξεις, δὲν ἔχετε τὸ ἐν τῇ πρακτικῇ γεγονὸς, ὅτι, χωρὶς νὰ ἀποδώσωμεν ἔκτακτον πεῖραν εἰς τὸν νῦν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, οὗτος διευθύνει πρὸς τούτῳ καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, χωρὶς διὰ τοῦτο νὰ ἀπασχολῆται ἀπὸ τῆς ἐργασίας του ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ἀπὸ τῶν μελετῶν του ἴσως ἐπὶ τῶν ὑψηλοτέρων ζητημάτων; Μὴ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν διηύθυνε τοῦτο μετὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, πρὶν ἢ ἀναθέσῃ αὐτὸ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης; Μὴ ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως εἷς Ὑπουργὸς δὲν διηύθυνε ποτὲ μὲν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸ τῶν Ναυτικῶν, ποτὲ δὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸ τῶν Ἐξωτερικῶν; Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰσηγούμενος τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐν τῇ εἰσηγητηρίῳ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὁμιλίᾳ του, εἶπεν, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο εἶχε καὶ ἔχει διαχείρισιν μεγάλην, διότι τὸ 1889 ἐδαπανήθησαν διὰ δημόσια ἔργα δραχ. 9,392,144, καὶ τοιαύτη διαχείρισις τῷ ἐφάνη ἀξία ἰδίας ἐπιστασίας, ἰδίας ἐπιτηρήσεως καὶ ἐλέγχου. Ἀλλὰ καὶ τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο εἶναι ἀνακριβὲς, διότι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ὁ τακτικὸς ἔφθασε μόλις τὸ μὲν 1890 εἰς δραχ. 4,887,000, τὸ δὲ 1891 εἰς δραχ. 5,966,000, καὶ ἐφέτος προϋπολογίζεται εἰς δραχ. 5,690,000. Ἐν τούτοις ὁ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης τὸ 1890 ἦν δραχ. 5,270,000, τὸ 1891 δραχ. 5,162,000, καὶ νῦν προϋπολογίζεται εἰς δραχμὰς 4,888,000, ὁ δὲ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἦν τὸ 1890, τὸ 1891 καὶ νῦν 18 ἑκατομμύρια περίπου. Ἡ σύγκρισις δ’ αὕτη ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ διαχείρισις ἡ τακτικὴ δὲν εἶναι μεγάλη, αἱ δὲ ἔκτακτοι δαπάναι δὲν ἀρκοῦσι πρὸς δικαιολόγησιν τῆς διαιρέσεως, διότι ἐκτάκτους δαπάνας θέλετε εὕρει καὶ εἰς τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα κατὰ ἔτη τινὰ πολὺ μεγαλειτέρας. Τί ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν παραδείγματος χάριν περὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὅταν διέθετε τὰ 30 ἑκατομμύρια πρὸς ναυπήγησιν τῶν τριῶν θωρηκτῶν; Τί ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν περὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὅταν διεχειρίζετο τὴν δαπάνην τῆς ἐπιστρατείας, ἀναβᾶσαν εἰς 100 ἑκατομμύρια ἐν ἑνὶ ἔτει; Καὶ τί περὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, διαθέτοντος ἑκατομμύρια πρὸς πληρωμὴν δανείων; Μία καιρικὴ ὅλως δαπάνη ἑκατομμυρίων 9 ἢ 10 πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμων οὐδαμῶς ἐδικαιολόγει τοιοῦτο μέτρον. Οἱ λόγοι λοιπὸν τῆς πολλῆς ὑπηρεσίας ἢ τῆς μεγάλης δαπάνης, μηδόλως ἀκριβεῖς, δὲν δικαιολογοῦσι τὴν μεταῤῥύθμισιν, καὶ ἀλλαχοῦ ἔδει νὰ θεμελιώσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν πρότασίν του. Ἄλλως εἶναι τάχα ἀληθὴς ἡ βεβαίωσις, ὅτι μικρὰ γενήσεται δαπάνης προσθήκη; Οὐχί· διότι, ὡς θ’ ἀποδείξω, ἂν νῦν προϋπολογίζηται μικρὰ προσθήκη, τὸ ἐπιὸν ἔτος αὕτη θ’ αὐξηθῇ, καὶ θὰ βαίνῃ προϊοῦσα. Πλὴν τούτου ὅμως, οἱ κλάδοι οὗτοι προσήκει νὰ διαχειρίζωνται παρ’ ἀνδρῶν ἐχόντων γνώσεις εἰδικὰς, αἱ δὲ εἰδικαὶ αὗται γνώσεις ἀπαιτοῦσιν ἐπὶ κεφαλῆς αὐτῶν εἰδικοὺς ἄνδρας, ἔχοντας ἐξουσίαν ἱκανὴν, καὶ οὐχὶ ἁπλῶς τὴν ὑπηρεσίαν διεξάγοντας ἐντολῇ τοῦ Ὑπουργοῦ· δέονται ἀνδρῶν διευθυνόντων καὶ διαχειριζομένων μέρος διοικήσεως, καὶ ἐχόντων, ἂν ὄχι ἀπόφασιν πλήρη, τοὐλάχιστον πρότασιν καὶ ψῆφον. Ταῦτα πάντα ὅμως τὸ νομοσχέδιον λακτίζει, καὶ ἀφαιροῦν καὶ αὐτὴν τὴν πρότασιν ἀπὸ τῶν διευθυντῶν, ἀφίησιν ἀπόλυτον κύριον τὸν Ὑπουργόν. Ἐδῶ ἐνθυμοῦμαι, ὅτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διεμαρτύρετο ὡς Ἀντιπολίτευσις, ὅτι αἱ ἐλευθερίαι καὶ ἡ διοίκησις ἔπασχον ἐν τῇ συγκεντρώσει καὶ τῇ μεγάλῃ τῶν Ὑπουργῶν δυνάμει, καὶ νῦν διὰ σειρᾶς νομοθετημάτων ἐπιτείνει εἰς τὸ ἀκρότατον σημεῖον τὸ κακόν. Ἐνθυμεῖσθε τὰ τρία ἢ τέσσαρα νομοσχέδια τὰ δικαστικὰ, διὰ τῶν ὁποίων τοὺς μικροὺς φραγμοὺς, οὓς ἡ τότε Κυβέρνησις ἐξ ἐπαινετῆς προνοίας εἶχε μετὰ κόπου πρὸς ἴδιον αὐτῆς περιορισμὸν ἐπιτύχει παρὰ τῆς Βουλῆς, χάριν τῆς ὑπηρεσίας, ἐνθυμεῖσθε πῶς τὸ Ὑπουργεῖον ἐζήτησε καὶ σεῖς κατεῤῥίψατε πέρυσιν; Ἐὰν ἀκολουθήσητε τὴν ἱστορίαν τῆς ἐφαρμογῆς τῆς καταργήσεως τῶν φραγμῶν ἐκείνων, περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, περὶ ἐξασφαλίσεως τῶν εἰρηνοδικῶν, περὶ ἀμεταθέτου ἐπὶ διετίαν τῶν δικαστῶν, θέλετε ἴδει, ὅτι διὰ τῶν περυσινῶν ἐκείνων νόμων ὠπισθοχωρήσαμεν πεντήκοντα καὶ πλέον ἔτη ὡς πρὸς τὴν λειτουργίαν τῆς δικαιοσύνης. Κατὰ τὸ 1844, ὅτε ἐψηφίσθη τὸ Σύνταγμα, ἡ Συνέλευσις ἠθέλησε νὰ καταστήσῃ ἰσοβίους καὶ τοὺς εἰρηνοδίκας, καὶ διὰ διαγγέλματος ὁ Βασιλεὺς Ὄθων, ἀναγνωρίζων τὴν ἀνάγκην ταύτην, ἐζήτησε παρὰ τῆς Συνελεύσεως, ὅπως μὴ ψηφίσῃ ἰσοβιότητα τῶν Εἰρηνοδικῶν, ἕως ἂν μορφωθῇ προσωπικὸν καταλληλότερον. Μετὰ τοῦτο δὲ διάφορα μέτρα ἐλήφθησαν ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων τῶν μέχρι τοῦ 1862 πρὸς πλήρη ἐξασφάλισιν τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς, κατόπιν δὲ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864 ἐπέβαλε τὴν πλήρη αὐτοτέλειαν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, καὶ ἔκτοτε πολλὰ ἐθεσπίσθησαν μέτρα πρὸς τοῦτο· ἀλλ’ οἱ περυσινοὶ νόμοι σας κατέῤῥιψαν πάντα, ἐξουδετέρωσαν καὶ τῆς ἰσοβιότητος τὴν ἀποστολὴν, ἵνα ὦσι λελυμέναι αἱ χεῖρες τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Εἴδετε αὐτὰς λελυμένας σεῖς οἱ τῆς ἀριστερᾶς, καὶ εἴπατέ μοι: οἱ Εἰσαγγελεῖς εἶναι ἤδη ὄργανα τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς, ἢ νευρόσπαστα τῆς Διοικήσεως; Καὶ δὲν εἶναι μόνοι οἱ νόμοι οὗτοι, οἱ καταδεικνύοντες τὰς τάσεις τῆς Κυβερνήσεως πρὸς συγκέντρωσιν καὶ ἐπέκτασιν τῆς ἐξουσίας αὐτῆς. Ὁ νόμος περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων ἐθεωρήθη δεσμεύων τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἄλλος νόμος, ἐλευθερωτέραν ἀφίνων αὐτὴν, ἐψηφίσθη. Εἰς τὸν νόμον περὶ ἀνασυστάσεως τῶν ἐπαρχείων διετήρησε πλήρη ἐλευθερίαν, μηδὲν προσὸν ζητήσασα, νῦν δὲ καταργεῖ ὅλους τοὺς νόμους, οἵτινες ἀπέδιδον ἐξουσίαν εἰς τοὺς διευθυντὰς τῶν δημοσίων ἔργων καὶ ταχυδρομείων. Ἴσως ἔδει νὰ μὴ σπεύσῃ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, πρὶν ἢ εἰσαγάγῃ (ὡς εἰσήγαγε τὸν κώδικα τῶν τηλεγραφικῶν καὶ ταχυδρομικῶν νόμων) καὶ τὸν ἕτερον κώδικα, ὅν, ὡς ἤκουσα, κατά τινα ἡμέραν ἀπουσίας μου ὑπεσχέθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ εἰσαγάγῃ, τὸν κώδικα τῶν νόμων, τῶν ἀφορώντων εἰς τὰ δημόσια ἔργα· διότι σήμερον ἔχομεν ὑπ’ ὄψει μόνον τὸν τῆς τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας, οὐχὶ δὲ καὶ τὸν ἄλλον ἐκεῖνον, ὥστε νὰ ἴδωμεν, ὁποία ἔσται ἡ καθόλου νομοθεσία, ἡ ἀφορῶσα εἰς τὸ νέον Ὑπουργεῖον. Ἕνεκα τοῦ ὑπὸ συζήτησιν τούτου νομοσχεδίου ἀπορῶν ἐρωτῶ, τί γενήσεται τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας καὶ ἡ τεθεσπισμένη πρὸς διαχείρισιν αὐτοῦ διὰ τοῦ νόμου ΣΚϚʹ τοῦ 1867 ἐπιτροπή; Τί γίνονται οἱ νόμοι, οἱ ὁρῶντες εἰς τοὺς πολιτικοὺς μηχανικοὺς, εἰς τὴν διοίκησιν αὐτῶν; Ὅλοι αὐτοὶ καταπίπτουσι διὰ τοῦ νόμου καὶ καταργοῦνται σιωπηρῶς, χωρὶς νὰ ἐννοήσωμεν, διατὶ γίγνεται τοῦτο. Παρατηρῶ εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦ κώδικος τῶν νόμων περὶ τηλεγραφικῶν ὑπαλλήλων, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀφαιρεῖ ἀπὸ τοὺς ὑποδιευθυντὰς καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ τιμωρεῖν ἀνεκκλήτως τὰ ἔσχατα τῶν ὀργάνων αὐτῆς, τοὺς διανομεῖς· διότι, ἐνῷ κατὰ τὴν ὑπάρχουσαν νομοθεσίαν ἠδύνατο μέχρις ἑνὸς ποσοῦ νὰ τιμωρῇ αὐτοὺς ὁ Διευθυντὴς ἀνεκκλήτως, τὸ νομοσχέδιον τὸν ἀφῄρεσε καὶ τοῦτο, καὶ ἔδωκε τὸ δικαίωμα τῆς ἐφέσεως, ἀφίνει δ’ οὕτω εἰς τὸν Ὑπουργὸν καὶ τὴν ἐπὶ τούτου ἐξουσίαν. Ἐπίσης εἰς τὸν νόμον περὶ φορολογίας καπνοῦ ἀφαιρεῖ ἀπὸ τοῦ Συμβουλίου τῶν νομικῶν συμβούλων τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐφέσεων κατ’ ἀποφάσεων καταδικαστικῶν τῶν Ἐφόρων, καὶ ἀνατίθησιν αὐτὴν εἰς τὸν Ὑπουργόν. Ἡ σειρὰ ὅλων αὐτῶν τῶν νόμων δεικνύει, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει μεγάλην πεποίθησιν εἰς ἑαυτὸν καὶ τοὺς συναδέλφους αὐτοῦ, ὅτι δύναται νὰ διαχειρισθῇ καὶ τὰ ἔσχατα ψυχία τῆς διοικήσεως. Καὶ ὡς εἶπον, ἡ τοιαύτη τάσις αὐτοῦ, ἐπιτείνουσα τὰ κακὰ τῆς ἐσφαλμένης τοῦ πολιτεύματος λειτουργίας, τῆς διοικητικῆς παραλύσεως, τῆς μὴ ἀνεξαρτησίας τῶν Βουλευτῶν, εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὰς ἐπαγγελίας του, πρὸς τὰς ἀληθεῖς ἐλευθερίας, πρὸς τὴν ἀνόρθωσιν τοῦ φρονήματος τῶν ἐκλογέων καὶ ἡμῶν αὐτῶν ἔτι. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰσήχθη πρό τινων ἡμερῶν. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν εἰσήχθη ἐπὶ ποδὸς, εἰς τὴν Βουλὴν ἐσπευσμένως, καὶ ἐζητήθη γοργῶς ἡ ψήφισίς του, ἄνευ ἐπισταμένης ἐκ μέρους ἡμῶν μελέτης, ἐνῷ τοιαύτην ἐπάγεται μεταῤῥύθμισιν ἀπροσδόκητον. Ἐρωτῶ αὖθις, τί γίνεται τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας;

§55ΣΧΙΝΑΣ. Ὅ,τι ἔγεινε κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη. Συνέχεια καὶ τέλος.

§56ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ εὔχομαι νὰ γείνῃ ὅ,τι ἐγένετο κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη, νὰ γείνῃ ὅμως δι’ ἧς ὁδοῦ καὶ τότε ἐγίγνετο.

§57ΣΧΙΝΑΣ. Λαμπρόν!

§58ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐρωτῶ, τί γίνεται τὸ ἐν τῇ Διευθύνσει τῶν δημοσίων ἔργων Συμβούλιον τῶν Νομομηχανικῶν; Παύει ἔχον οἷα εἶχε δικαιώματα προτάσεως καὶ ἐπιτηρήσεως καὶ πειθαρχικῆς ἐξουσίας; Βεβαίως ναὶ, ἀφοῦ γίγνονται τμηματάρχαι. Ἀφοῦ δ’ εἰς τὸν κλάδον τῶν τηλεγραφείων καὶ ταχυδρομείων καθιεροῖ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἓν Συμβούλιον, γνωμοδοτικὸν ὅμως μόνον καὶ διὰ μικρὰ ἀντικείμενα, διατὶ οὐδὲν προβλέπει περὶ Συμβουλίου διὰ τὸν ἕτερον κλάδον, τὸν τῶν δημοσίων ἔργων; Διατὶ ὁ διευθυντὴς τοῦ κλάδου ἐκείνου ἐν τῷ νομοσχεδίῳ μηδεμίαν φαίνεται ἔχων ἄλλην ἀποστολὴν, εἰμὴ τὴν τοῦ τμηματάρχου τοῦ προσωπικοῦ; Ἤθελον ἐρωτήσει: ἡ διεύθυνσις κλάδου τοιούτου, ἀπαιτοῦντος εἰδικὴν παίδευσιν καὶ εἰδικὰς γνώσεις, δὲν ἦτο δίκαιον νὰ ἀνατεθῇ κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς ἄνδρας τοῦ κλάδου τούτου, οἵτινες, κρίνοντες περὶ αὐτοῦ, νὰ συντρέχωσι τὸν Ὑπουργὸν, ὡς γίγνεται τοῦτο εἰς τὸ τμῆμα τῆς δημοσίας ὑγείας διὰ τοῦ Ἰατροσυνεδρίου; Διατὶ εἰς τοῦτο ἀφέθη ἐξουσία ἀποφασιστικὴ, εἰς δὲ τὸ τῶν δημοσίων ἔργων ὄχι; Δὲν ἦτο ἐφαρμόσιμον τοῦτο προκειμένου καὶ περὶ τῶν δημοσίων ἔργων; Βεβαίως ἦτο. Ἀλλ’ αὐτοὺς τὸ νομοσχέδιον τοὺς θέλει ἁπλοῦς ὑπαλλήλους, καὶ τοιούτους τοὺς καθιστᾷ. Ἐπεφυλάχθην νὰ εἴπω, ὅτι ἀνακριβὴς ἦτο ἡ βεβαίωσις, ὅτι ἡ δαπάνη, τὴν ὁποίαν τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο θὰ προκαλέσῃ, εἶναι μικρά. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ προσαγάγω ἁπτὰς ἀποδείξεις, ὅπως πείσω, ὅτι τὸ νέον αὐτὸ Ὑπουργεῖον ἔσται ἀφορμὴ διαρκοῦς προσθήκης δαπάνης, πηγὴ ἐξαντλοῦσα χρῆμα δημόσιον. Εἰς τὸν ἐρχόμενον προϋπολογισμὸν θὰ προσθέσωμεν ἴσως δραχμὰς 100,000, καὶ εἰς τὸν μεθεπόμενον ἴσως 200,000. Ἡ πεῖρα τῶν ἄλλων Ὑπουργείων δεικνύει ἡμῖν, ὅτι, καὶ ὅταν αἱ ὑπηρεσίαι αὐτῶν ἠλαττώθησαν, αἱ δαπάναι τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας ηὐξήθησαν καὶ αὐξάνονται ὁσημέραι. Λάβετε τοὺς νόμους, τοὺς ὁρῶντας εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀπὸ τοῦ 1846 μέχρι τοῦ 1877· ἀναλογίσθητε, ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ τὸ ἐκτὸς τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τούτου προσωπικὸν ἠλαττώθη, ἕνεκα τῆς προσαρτήσεως τῆς Ἑπτανήσου καὶ τμήματος τῆς Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου, ὅπου ἦσαν πολλοὶ πρόξενοι καὶ ὑποπρόξενοι, ἕνεκα τῆς μειώσεως τῆς Τουρκίας, καὶ ἕνεκα τῆς ἀλλοιώσεως τῆς ἐκεῖ ἑτεροδικίας, καὶ θέλετε ἴδει, ὅτι, καίτοι ἐγένοντο αἱ ἐλαττώσεις αὗται τοῦ ἔξω προσωπικοῦ, ὅμως ἡ κεντρικὴ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου ηὔξανε καθ’ ἑκάστην τὰς δαπάνας αὐτοῦ. Ὁ νόμος ΛΓʹ τοῦ 1846, ὁ νόμος ΡΞΔʹ τοῦ 1850, ὁ νόμος ΤΚΘʹ τοῦ 1856, ὁ νόμος ΥΝΕ ʹτοῦ 1858, ὁ νόμος ΥΝΕʹ τοῦ 1872, ὁ νόμος ΧΝΖʹ τοῦ 1877, προσθέτουσι διαδοχικῶς ὑπαλλήλους εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Οἱ κατ’ ἀρχὰς τρεῖς τμηματάρχαι ηὐξήθησαν κατὰ ἕνα, οἱ ὑπουργικοὶ γραμματεῖς ηὐξήθησαν κατὰ δύο, προσετέθησαν δόκιμοι, προσετέθησαν καὶ ἄλλοι δόκιμοι, προσετέθη καὶ ἄλλος τμηματάρχης, προσετέθη καὶ ἄλλος ἐπιθεωρητής, καὶ οὕτως ἡ δαπάνη ὠγκώθη καὶ ὀγκοῦται ἀπαύστως. Διατὶ νὰ μὴ φοβώμεθα, ὅτι θὰ συμβῇ τὸ αὐτὸ καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας; Ὁ λόγος λοιπὸν οὗτος εἶναι εἰκονικός. Ἐνταῦθα δ’ ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι κατὰ τοὺς ὑποβληθέντας δύο προϋπολογισμοὺς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν (τοῦ νέου καὶ ἀτροφικοῦ) καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, τοῦ νέου, ἐκ τῆς συγκρίσεως τῶν δαπανῶν τῶν δύο τούτων Ὑπουργείων, φαίνεται τῷ ὄντι, ὅτι ἡ προσθήκη τῆς δαπάνης εἶναι μόνον 560 δραχμαί. Γίνεται δὲ κατὰ περίεργον τρόπον τοῦτο· διότι, ἐνῷ κατὰ τὸν ὑποβληθέντα ἐν ἀρχῇ προϋπολογισμὸν τοῦ ἀδιαιρέτου Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἡ δαπάνη εἶναι δραχμαὶ 5,690,326, τῶν διῃρημένων δύο Ὑπουργείων εἶναι 5,690,886· καὶ ἐνῷ προστίθενται εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ νέου Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας δραχμαὶ 195,480, ἀφαιροῦνται δ’ ἐκ τῆς ταχυδρομικῆς καὶ τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας, λόγῳ τῆς καταργήσεως τῆς Διευθύνσεως, 82 χιλιάδες δραχμῶν, καὶ ἀπὸ τὰ δημόσια ἔργα (ἴσως λόγῳ τῆς καταργήσεως τῆς Διευθύνσεως) δραχμαὶ 159,000· ἤτοι, ἐνῷ ἀφαιροῦνται 241,290 δραχμαί, καὶ ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν καὶ ὑπόλοιπον 45,810, ἔχομεν, ἐπαναλαμβάνω, προσθήκην 560 δραχμῶν, καὶ ταύτας ἄνευ ἐνοικίου τοῦ Ὑπουργείου! Αἱ ἀνωμαλίαι αὗται ἴσως δὲν δεικνύουσιν ἄλλο τι ἢ ὅτι ἡ ἐσπευσμένη κατασκευὴ ἢ συῤῥαφὴ (κατὰ τὸν ὅρον, ὃν μετεχειρίσθη ὁ κ. Πρωθυπουργός,) τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐγένετο πολὺ βιαστική, καὶ δὲν εἶχε καιρὸν νὰ ἐπεξεργασθῇ αὐτό, ἵνα ἴδῃ, ὅτι καὶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις αὐτοῦ ἀφίνονται πολλὰ κενὰ ἢ ἀντιφάσκοντα. Ἀλλὰ τί γίνεται τὸ ἀπομένον Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν; Ἐὰν λάβητε τὸν ἀρχικὸν ὀργανισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἴδητε ὁποῖαι ἀπ’ αὐτοῦ ἐγένοντο ἀποκοπαὶ καὶ ἀφαιρέσεις ὑπηρεσιῶν, θέλετε ἴδει, ὅτι τὸ ὑπολειπόμενον μετὰ τὸ νομοσχέδιον εἶναι τὸ ἄνευ λόγου καταλειπόμενον. Ἀφήρεσαν ἀπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐκ τῆς κατὰ τὸ 1833 ὁρισθείσης ἐξουσίας αὐτοῦ, τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, διότι τὸ ὄργανον αὐτῆς, ἡ χωροφυλακή, ἐκρίθη κάλλιον διοικουμένη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ τμῆμα ἀσφαλείας συνέστη ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τούτῳ, καὶ οὕτως ἔχει ὀνόματι μόνον τὴν μέριμναν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐνῷ ἔργῳ ταύτην ἔχει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ἕνεκα τῆς ἀποστολῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς Ὑπουργείου ἐκτελέσεως τῶν νόμων, εἶχεν ἀνατεθῆ εἰς αὐτὸ ἡ ἐκτέλεσις τῶν ποινικῶν ἀποφάσεων, καὶ ἑπομένως ἡ ἐφορεία καὶ ἡ διοίκησις τῶν φυλακῶν· ἀλλ’ ἐθεωρήθη ὀρθότερον ν’ ἀφαιρεθῇ καὶ τοῦτο τὸ τμῆμα καὶ νὰ δοθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, καὶ οὕτως ἀφῃρέθησαν ἀπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ αἱ φυλακαί. Ἡ φύλαξις τῶν ὁρίων τοῦ Κράτους, κατὰ τὸ διάταγμα τῆς 3ης Ἀπριλίου 1833, ἀνήκει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ φυλακὴ ἀνήκει εἰς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, ἀνέλαβε καὶ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Κατὰ τὸ αὐτὸ διάταγμα τοῦ 1833, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνῆκεν ἡ στρατολογία, ἀλλὰ καὶ ταύτην ἀφῄρεσεν ἡ νομοθεσία, ἀφ’ ἧς εἰσήχθη ἡ γενικὴ στρατολογία· ἀφῆκε δ’ ὁ προϋπολογισμὸς μόνον τὴν δαπάνην τῶν ὁδοιπορικῶν ἐξόδων τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου δραχμὰς 55,000. Ἀνῆκεν αὐτῷ ἡ ἐθνοφυλακή, ἀλλ’ ἡ ἐθνοφυλακὴ κατηργήθη διὰ τῆς γενικῆς στρατολογίας. Καὶ οὕτως, ἐνῷ τοσαῦτα ἀφῃρέθησαν ἀπ’ αὐτοῦ, πολλὰ ἄλλα κατήντησαν ἐντελῶς ἀνεφάρμοστα, ὡς εἶναι π. χ. ἡ περὶ τῶν πτωχῶν καὶ τῆς περιθάλψεως αὐτῶν μέριμνα, ἥτις ἀνελήφθη ὑπὸ τῶν δήμων, καὶ ἔμεινεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους μικρὸν ποσὸν, ὅπερ δίδεται τὰς παραμονὰς τῶν ἑορτῶν. Ἐπίσης ἡ μέριμνα διὰ πυρασφαλιστικὰ ἱδρύματα εἶναι κενὴ, διότι ἀνέλαβεν αὐτὴν ἡ ἰδιωτικὴ κερδοσκοπία δι’ ἑταιριῶν, ἐφ’ ὧν μόνον τὴν ἔγκρισιν τῶν καταστατικῶν ἔχει τὸ τμῆμα τῆς δημοσίας οἰκονομίας. Τί ἀπέμεινε λοιπὸν δι’ αὐτὸ μετὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο; Καὶ διατὶ ἀφίνει νὰ ὑπάρχῃ ἀκόμη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ δὲν προσαρτᾷ αὐτὸ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, ὡς τμῆμα Διοικήσεως, ἵνα ἀπομείνῃ ἐκ τοῦ νομοσχεδίου του ἡ κατάργησις τῶν Διευθυντηρίων; Διὰ νὰ δημιουργήσῃ μίαν πολιτικὴν θέσιν, ἓν ὀρεκτικὸν διὰ τοὺς Βουλευτάς. Εἰς τὸ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπολείπεται ἀκόμη ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ δημοτικοῦ νόμου· ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν ἔχει πλέον σημασίαν, διότι αἱ τῆς δημοτικῆς διοικήσεως δυσχέρειαι ἀπὸ τῆς συστάσεως τῶν δήμων ἐξωμαλίσθησαν δι’ ἐγκυκλίων, καὶ δὲν μένει ἐκ τῆς διοικήσεως ταύτης, εἰμὴ τὸ νὰ δικάζῃ ἐφέσεις κατ’ ἀποφάσεων τῶν Νομαρχῶν, ὁσάκις γίνωνται τοιαῦται. Εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς συστάσεως τῶν δήμων εἶχε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν σπουδαίαν ἐργασίαν, τὴν ἐπίλυσιν τῶν γεννωμένων δυσχερειῶν, καὶ ἐπήρκεσεν εἰς τοῦτο, καίτοι τοσαύτην ἄλλην εἶχε τότε ἐργασίαν. Διατὶ δὲ νὰ διατηρῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ Διευθυντὰς δύο γενικοὺς γραμματεῖς, χωρὶς νὰ δίδῃ αὐτοῖς δικαιώματα διευθύνσεως; Εἰς τὸν ἕνα τῶν Διευθυντῶν, τὸν τῶν τηλεγραφείων, ταχυδρομείων καὶ τηλεφωνείων, δίδει τὸ δικαίωμα νὰ προεδρεύῃ τοῦ Συμβουλίου τῶν τμηματαρχῶν, τὸ ὁποῖον ἔχει γνωμοδοτικὴν ὅμως μόνον δύναμιν, οὐχὶ δὲ καὶ προτάσεως δικαίωμα, καὶ ταύτην ἐπὶ θεμάτων πενιχροτάτων. Ἡ ἀρχὴ ἡ ἔχουσα πρότασιν μερίζεται τὴν δύναμιν μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ· ἀλλ’ ἡ γνωμοδότησις εἶναί τι ἄχρηστον, διότι οὐδεμίαν φέρει εἰς τὸν Ὑπουργὸν ὑποχρέωσιν. Εἰς τὸν Διευθυντὴν τοῦτον ἀναθέτει μόνον τὴν προεδρείαν τοῦ διὰ μικρὰ ζητήματα Γνωμοδοτικοῦ Συμβουλίου, οὐδὲν δ’ ἄλλο· ἄλλως, ὅπως εἰς τὴν ἔκθεσίν μου παρετήρησα, διατὶ δὲν ἀνέθετε τὴν προεδρείαν εἰς ἕνα τῶν τμηματαρχῶν, ἵνα ἀποφύγῃ τὴν δαπάνην μισθοδοσίας Διευθυντοῦ, ἀφοῦ δι’ οὐδὲν ἄλλο νομοθετεῖται; Περὶ τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ ἄλλου κλάδου δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν κἀμμίαν σαφῆ γνῶσιν ἢ ὅτι ψηφίζομεν θέσιν μὲ μισθὸν γενικοῦ γραμματέως δι’ ἔργα τμηματάρχου τοῦ προσωπικοῦ· διότι τὴν σχετικὴν νομοθεσίαν ὑπεσχέθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι θέλει τὴν ἀνακαινίσει, τὸ σχέδιον ὅμως τῆς τοιαύτης ἀνακαινίσεως δὲν ὑπεβλήθη. Ἀφοῦ δὲ τὸ νομοσχέδιον ψηφισθῇ, καὶ μείνῃ καὶ ἡ νομοθεσία ἐκείνη, ὁ νόμος οὗτος θὰ γεννήσῃ δυσχερείας, διότι θὰ ἔλθῃ εἰς σύγκρουσιν πρὸς τὴν νομοθεσίαν ἐκείνην. Τὸ Συμβούλιον τῶν Νομομηχανικῶν, τὸ ἔχον πειθαρχικὴν ἐξουσίαν, τὸ ἔχον πρότασιν εἰσαγωγῆς καὶ προβιβασμοῦ, τὸ ἔχον πρότασιν παύσεως ὁριστικῆς καὶ προσωρινῆς ἀπολύσεως ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, τὸ ἔχον τόσα ἄλλα δικαιώματα, τὸ ἔχον γνωμοδότησιν καὶ πρότασιν ἐπὶ διαφόρων ἔργων, τὸ Συμβούλιον τοῦτο δύναται κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ ὑπάρχῃ πλέον; Δύναται νὰ ὑπάρχῃ πλέον ἡ Ἐπιτροπὴ, ἡ διευθύνουσα τὸ τμῆμα τῆς ὁδοποιίας; Τοιαῦτα εἶναι τὰ μειονεκτήματα καὶ κατὰ τὴν ὀργανωτικὴν ἀποστολὴν τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ τὴν ἐσπευσμένην καὶ ἀνεπιστήμονα αὐτοῦ συῤῥαφὴν θέλετε εὕρει καὶ ἐν τῇ διασκευῇ του. Οὕτω τὸ ἄρθρον 2 ὁρίζει, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς διοικεῖ, ἐποπτεύει κτλ. Τί χρειάζονται ταῦτα, ἀφοῦ τὰ δικαιώματα καὶ καθήκοντα τῶν Ὑπουργῶν ὁρίζει τὸ διάταγμα τοῦ 1833 καὶ ὁ νόμος τοῦ 1846; Ὁ συντάξας τὸ νομοσχέδιον ἐλησμόνησεν, ὅτι τοῦτο εἶναι τροπολογία ἐκείνων, καὶ προσέθηκεν ἄχρηστα καὶ κακῶς διατετυπωμένα ἄρθρα. Ἐπίσης ἀπαντᾷ ἐν αὐτῷ, ὅτι τὴν στατιστικὴν ἀναθέτει εἰς τὸν πρῶτον κλάδον, τὸν τῶν ταχυδρομείων, ὡς ἴδιον γραφεῖον. Ἐρωτῶ, ἐννοεῖ τὴν στατιστικὴν καθόλου ν’ ἀναθέσῃ εἰς αὐτὸ, ἢ τὴν τῆς ταχυδρομικῆς μόνον ὑπηρεσίας; Ἂν τὸ πρῶτον, τότε διατὶ ὁ προϋπολογισμὸς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας δὲν ἔχει δαπάνην διὰ στατιστικὴν, ἔχει δὲ τοιαύτην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν; Ἂν τὸ δεύτερον, διατὶ δὲν τὸ εὐκρινίζει; Οὕτως ἐπίσης εὑρίσκω εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὅτι ἀναθέτει εἰς τὸν δεύτερον κλάδον τὰς σχολὰς τὰς σχετικὰς πρὸς τὴν ἀποστολὴν τοῦ τμήματος τούτου, τουτέστι πρὸς κατασκευὴν τῶν ἐργαλείων καὶ τῶν ἄλλων χρησίμων ὀργάνων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δημοσίων ἔργων, καὶ ἐν τούτοις ὑποβάλλει εἰς αὐτὸ καὶ τὴν διδασκαλίαν τῆς δασονομικῆς καὶ δασοκομικῆς· καὶ ἀπορῶν, ἐρωτῶ: ἐννοεῖ τοὺς ἐν Βυτίνῃ τοιούτους σταθμοὺς, ἢ ἄλλας σχολὰς, ἀγνώστους ἡμῖν; Τίνα δὲ σχέσιν ἔχει ἡ δασονομικὴ καὶ ἡ δασοκομικὴ πρὸς τὰ ἐργαλεῖα καὶ τὰ ὄργανα τῶν δημοσίων ἔργων; Ἂν δ’ ἐννοῇ τοὺς σταθμοὺς ἐκείνους, διατὶ τὴν διαχείρισιν τοῦ βοηθήματος τῶν 15 χιλιάδων δραχμῶν ἔχει ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ οὐχὶ ὁ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας; Προβαίνων εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν ἄρθρων, παρατηρῶ φρασεολογίαν παράδοξον καὶ σύνταξιν ἀλλόκοτον· ἐν ἑκάστῳ ἐδαφίῳ τοῦ ἄρθρου 3 τίθεται ὡς ἀξίωμα μία φράσις, ἣν κατόπιν ἐπεξηγεῖ. Ἡ φρασεολογία αὕτη εἶναι ἀπομίμησις ἀστόχαστος ἐδαφίων τινῶν τοῦ νόμου τοῦ 1846 περὶ διοργανισμοῦ τῶν Ὑπουργείων καὶ τοῦ διατάγματος τοῦ 1833, ὅπου γίνεται ἀναγκαίως ἐπεξήγησις· ἀλλ’ ἐδῶ ἡ ἀνάγκη δὲν ἦτο ἡ αὐτή· καὶ ἤθελον εἰς ἑκάστην γραμμὴν ποιήσει παρομοίας παρατηρήσεις, ἂν δὲν ἐφοβούμην μὴ σᾶς βαρύνω. Παρατηρῶ, ὅτι εἰς ἓν ἐδάφιον ἀνατίθεται εἰς τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων ἡ σύνταξις τῶν σχεδίων παντὸς δημοτικοῦ ἢ δημοσίου κτιρίου· ἀλλὰ, κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον, τὰ δημόσια κτίρια τῶν Ὑπουργείων ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν εἶναι ἐξῃρημένα ἀπὸ τὴν Διεύθυνσιν τῶν δημοσίων ἔργων. Τί λοιπὸν ἐννοεῖ τὸ νομοσχέδιον; Νὰ ὑπαγάγῃ καὶ αὐτὰ εἰς τὸ νέον Ὑπουργεῖον, ἢ ἀφίνει ἰσχύοντα τὸν νόμον ἐκεῖνον; Τὰ εὐποιητικὰ ἱδρύματα κατὰ τὰ ἄρθρα 17 καὶ 114 τοῦ περὶ δήμων νόμου, τά τε τῶν εὐαγῶν καὶ ἀγαθοεργῶν καταστημάτων, εἶναι ἀνατεθειμένα εἰς τοὺς δήμους, ἐφ’ ὧν οὗτοι ἔχουσιν ὅλα τὰ δικαιώματα καὶ περὶ τῶν κτιρίων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα σήμερον συγκεντρόνει καὶ ἀποῤῥοφᾷ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας· ἐννοεῖ νὰ τροποποιήσῃ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ δήμων νόμου καὶ κατὰ τοῦτο; Τοιαῦτα, Κύριοι, καὶ ἄλλα μοὶ ἔδωκαν ἀφορμὴν νὰ μορφώσω τὴν γνώμην, ὅτι εἶναι ἀμελέτητον καὶ ὡς σχέδιον τὸ συνεῤῥαμμένον τοῦτο νομοσχέδιον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις, ἐλπίζω ὅτι, ἀφοῦ τύχῃ τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ, δὲν θὰ τὸ ἐφαρμόσῃ, πρὸ τοῦ ψηφισθῇ καὶ ἡ ἄλλη σχετικὴ αὐτῷ νομοθεσία· διότι σεῖς θὰ τὸ ψηφίσητε, καὶ οὕτως ἔχον, ἐπικυροῦντες ὅ,τι ἐν ἀρχῇ εἶπον, ὅτι ἀμελοῦμεν, ἕνεκεν ἄλλων, καὶ τὰ νομοθετικὰ ἡμῶν ἔργα, ψηφίζοντες ὅ,τι δήποτε, διότι τὸ θέλει τὸ Ὑπουργεῖον. Ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἤθελε νὰ κάμῃ τὸ προσῆκον, ὡς ἄλλοτε ἐκαυχᾶτο, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιμένῃ τὸ Ὑπουργεῖον, τιθέμενον ὡς ὑπουργικὸν ζήτημα τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων, πρέπει νὰ δώσῃ δεῖγμα τῆς τηρήσεως τῆς τοιαύτης ὑποσχέσεώς του καὶ νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, ἕως οὗ μελετηθῇ καλῶς καὶ ἐν σχέσει πρὸς τὰ ἄλλα σχετικὰ νομοσχέδια. Τοιαύτην ἀτέλειαν διασκευῆς πάσχουσι καὶ ἄλλα νομοσχέδια τοῦ Ὑπουργείου. Μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ προχθὲς ἐν τῇ στρατιωτικῇ ἐπιτροπῇ νὰ παρατηρήσωμεν ἐν νομοσχεδίῳ περὶ ἐπιστράτων, ὅτι δι’ αὐτοῦ ἀντικαθίστατο ἄρθρον νόμου κατηργημένου, καὶ τὸ νομοσχέδιον μόνον τὴν τροποποίησιν τοῦ κατηργημένου ἄρθρου ἐκείνου ἐσκόπει! Οὕτω γράφονται ὑπὸ ὑπαλλήλων τὰ νομοσχέδια, ἅτινα υἱοθετοῦσιν οἱ Ὑπουργοὶ διὰ τῆς ὑπογραφῆς των, καὶ καλοῦσι τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ, καὶ οὕτως αὕτη τὰ ψηφίζει! Λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον κρίνω ὄχι μόνον μὴ ὑπαγορευόμενον ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ καὶ κεκλημένον αὐτὴν μὲν νὰ βλάψῃ, τοῦ πολιτεύματος δὲ τὰς καχεκτικὰς αἰτίας ν’ αὐξήσῃ, τὴν σπατάλην δὲ χρήματος χάριν προσώπων νὰ ἐπιτείνῃ, καὶ τὴν ἐν τῷ μέλλοντι βελτίωσιν ἢ νὰ ἀπομακρύνῃ, ἢ νὰ καταστήσῃ δυσχερεστέραν. Θεωρῶν δ’ αὐτὸ ἄσκοπον, ἄλογον, ἐπιζήμιον, ἐπιβλαβὲς, ἀδιασκεύαστον, θεραπευτικὸν προσωπικῶν μόνον ἀναγκῶν καὶ κομματικῆς ἀπληστίας τὸν κορεσμὸν ἐπιδιῶκον, θέλω τὸ καταψηφίσει.

§59Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐζήτησε πληροφορίας τινὰς κατὰ τὴν δευτέραν τοῦ νομοσχεδίου ἀνάγνωσιν, ἃς σπεύδω νὰ δώσω, πρὶν ἢ προβῶ νὰ ἀπαντήσω πρὸς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Ναυπλίας. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἠρώτησε, ποῖαί εἰσιν αἱ ὑποδιαιρέσεις τοῦ διοικητικοῦ γραφείου τοῦ τηλεγραφικοῦ τμήματος. Ἡ τρίτη παράγραφος τοῦ 7 ἄρθρου περιέχει τὰ ἑξῆς· «καὶ ἑκάστης τῶν ὑποδιαιρέσεων τοῦ διοικητικοῦ γραφείου τοῦ τηλεγραφικοῦ τμήματος προΐσταται τηλεγραφητὴς αʹ ἢ βʹ τάξεως.» Ὁ κ. Βουλευτὴς ἠρώτησε, ποῖαι εἶναι αἱ ὑποδιαιρέσεις αὗται, οὐχὶ πόσαι εἶναι. Ἀλλὰ τὴν ἀπάντησιν ταύτην δίδωσιν αὐτὸ τὸ ἄρθρον 5 τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀφηγεῖται ἐν λεπτομερείᾳ τὰ περὶ τούτων (ἀναγινώσκει): «Τὸ δὲ τηλεγραφικὸν τμῆμα» διατάσσει ἡ τελευταία περίοδος τοῦ ἄρθρου 5, «διαιρεῖται εἰς δύο γραφεῖα, τὸ διοικητικὸν καὶ τὸ τεχνικὸν, ὧν τὸ διοικητικὸν περιλαμβάνει τὴν προεξέλεγξιν, τοὺς ἐξωτερικοὺς λογαριασμοὺς, τὰ τιμολόγια καὶ τὴν ἀλληλογραφίαν...» Καὶ ὡς μὲν ἔχουσι νῦν οἱ νόμοι, τὸ διοικητικὸν μέρος τοῦ τηλεγραφικοῦ τμήματος δὲν διαιρεῖται εἰς ἴδια γραφεῖα, ἀλλ’ ἡ διεξαγωγὴ ἑκάστου εἴδους ὑπηρεσίας ἀνατίθεται κατ’ ἀνάγκην εἰς τὸ παρὰ τῇ Γενικῇ Διευθύνσει προσωπικόν. Καὶ ἡ μὲν τῶν λογαριασμῶν ἁπάντων τῶν τηλεγραφείων τοῦ Κράτους διεξάγεται ὑπὸ ἑνὸς τηλεγραφητοῦ αʹ τάξεως μετ’ ἀναλόγου βοηθητικοῦ προσωπικοῦ, οἱ δὲ διεθνεῖς λογαριασμοὶ ὑπὸ δύο τηλεγραφητῶν αʹ τάξεως μεθ’ ἑνὸς βοηθοῦ· ἡ ὑπηρεσία τῶν τιμολογίων δὲν διεξάγεται ὑπὸ εἰδικοῦ προσώπου, ὡς ἀπαιτεῖ ἡ φύσις αὐτὴ τῆς ὑπηρεσίας, οὐδὲ ἐτάχθη πρὸ ἐτῶν ἴδιος κατάλληλος ὑπάλληλος, ἀλλὰ διεξάγεται διὰ τοῦ κατὰ τὰς περιστάσεις τασσομένου ὑπαλλήλου, ὡς π. χ. νῦν, ὅτε ἡ ὑπηρεσία διεξήχθη καὶ διεξάγεται ὑπὸ τηλεγραφητοῦ βʹ τάξεως, τὸ πρῶτον ἐπ’ αὐτῶν ἐργαζομένου. Ἡ διεθνὴς δὲ ἀλληλογραφία διεξάγεται ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου ὑποδιευθυντοῦ τοῦ διοικητικοῦ γραφείου, μὴ ὄντος ὡρισμένου ἰδίου προσώπου. Ἐκ τούτου ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὁ ὑποδιευθυντὴς ἀσχολεῖται ἐφ’ ἃ μὴ δεῖ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ ἐξωτερικὴ ἀλληλογραφία δὲν δύναται νὰ διεξάγηται ἐγκαίρως, ὡς προτιμωμένης τῆς ἐσωτερικῆς τρεχούσης διοικητικῆς ὑπηρεσίας. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ναυπλίας, ἠρώτησε περὶ τῶν γραφείων τῆς στατιστικῆς, καὶ ἠρώτησε περὶ τίνος στατιστικῆς πρόκειται. Τὸ ἄρθρον εἶναι σαφὲς, ὅτι πρόκειται περὶ τῆς στατιστικῆς τῆς ἀναγομένης εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δύο τμημάτων. Ἡ γενικὴ στατιστικὴ ὑπάγεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν· πῶς δύναται νὰ περιλαμβάνηται ἐνταῦθα; Τοιαῦται ἀπορίαι δὲν ἔχουσι βάσιν, καὶ δὲν ἠξεύρω τίνος ἕνεκα ἀπώλεσε τὸν καιρόν του ὁ κ. Βουλευτὴς, ἀσχολούμενος εἰς ἀπορίας, αἵτινες δὲν ἔχουσι βάσιν, καὶ κινῶν ἄνευ λόγου καὶ τὴν περιέργειαν ἡμῶν. Διὰ τοῦ εἰσαχθέντος ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου καταρτίζεται διαρκὲς γραφεῖον στατιστικῆς πρὸς δημοσίευσιν στατιστικῶν πληροφοριῶν, ἢ πρὸς ἀνακοίνωσιν τοιούτων εἰς τὰς ξένας Διευθύνσεις. Τῶν στατιστικῶν τούτων πληροφοριῶν ἡ συλλογὴ καὶ ὁ καταρτισμὸς ἀνατίθεται νῦν μὲν εἰς διάφορα πρόσωπα, ἀναστελλομένης τῆς προόδου τῶν ἀνατεθειμένων εἰς αὐτὰ ἄλλων ὑπηρεσιῶν, οὔτε δύναταί τις εἰπεῖν, ὅτι ἐν τῇ νῦν Γενικῇ Διευθύνσει ὑπάρχει ἴδιον γραφεῖον στατιστικῆς· διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ὅμως νομοσχεδίου δημιουργεῖται μόνιμον καὶ διαρκὲς γραφεῖον στατιστικῆς, κοινὸν διά τε τὴν ταχυδρομικὴν καὶ τηλεγραφικὴν ὑπηρεσίαν. Ἡ μὴ εἰδικότης καὶ ἡ ἕνεκα ταύτης συμβαίνουσα ἑκάστοτε ἀνωμαλία περὶ τὴν μετ’ εὐχερείας διαχείρισιν τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν τοῦ διοικητικοῦ γραφείου τοῦ τηλεγραφικοῦ τμήματος κατέδειξε τὴν ἀνάγκην τῆς διαιρέσεως τοῦ διοικητικοῦ γραφείου τῆς τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας εἰς τρεῖς ὑποδιαιρέσεις: τὴν ὑποδιαίρεσιν τῆς προεξελέγξεως, τὴν τῶν ἐξωτερικῶν λογαριασμῶν, καὶ τὴν τῶν τιμολογίων καὶ τῆς ἀλληλογραφίας. Ἐκ τῆς ὑποδιαιρέσεως ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὰ εἰς αὐτὰς τασσόμενα πρόσωπα θέλουσι κατασταθῆ εἰδικὰ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐκ τῆς εἰδικότητος ἡ ὑπηρεσία θέλει διεξάγεσθαι ταχέως καὶ δι’ ἥσσονος ἀριθμοῦ ὑπαλλήλων. Καὶ ὄντως, ὅταν πρώτην φορὰν ἐπιλαμβάνωνται ὑπηρεσίας τινὸς, καθ’ ἣν δὲν ἠσκήθησαν διὰ μακρᾶς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου, προσκόπτουσι καὶ ἔχουσιν ἀνάγκην περισσοτέρου χρόνου· διὰ τοῦτο ὁ ἀριθμὸς τῶν προσώπων, τῶν νῦν ἀσχολουμένων ἐν τῇ Γενικῇ Διευθύνσει τῶν ταχυδρομείων, εἶναι ἀνώτερος τοῦ ἀριθμοῦ τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα θέλουσιν ἀποτελέσει τό τε ταχυδρομικὸν καὶ τὸ τηλεγραφικὸν τμῆμα, καὶ ἡ διαφορὰ ἀνέρχεται εἰς ἑπτὰ πρόσωπα. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐξέφρασε καὶ ἄλλην ἀπορίαν, πῶς ἐν τῇ παραγράφῳ βʹ τοῦ ἄρθρου 3 γίνεται λόγος περὶ τῆς θαλασσίας συγκοινωνίας, ἐνῷ περὶ ταύτης γίνεται λόγος καὶ ἐν τῇ τρίτῃ παραγράφῳ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου. Ἡ θαλασσία συγκοινωνία κατὰ τὸ νομοσχέδιον κατατάσσεται ἐν ταῖς ὑπηρεσίαις, ταῖς ἀναγραφομέναις ἐν τῇ παραγράφῳ βʹ τοῦ ἄρθρου 3, ἑπομένως ὑπάγεται εἰς τὸν κλάδον τῆς ταχυδρομικῆς καὶ τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας. Εἰς δὲ τὸν κλάδον τὸν ἕτερον τῶν δημοσίων ἔργων ὑπάγεται ἡ πληρωμὴ τῆς εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ἀποτεθειμένης εἰσφορᾶς. Ἡ πληρωμὴ τῆς εἰσφορᾶς, τὴν ὁποίαν παρέχει τὸ Κράτος ὑπὲρ τῆς θαλασσίας συγκοινωνίας, φυσικὸν ἦτο νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὸν κλάδον, εἰς ὃν ὑπάγεται τὸ ταμεῖον τῆς θαλασσίας συγκοινωνίας, διότι τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ὀνομάζεται καὶ ταμεῖον θαλασσίας συγκοινωνίας, τοῦ ὅρου δὲ τούτου ἐποιησάμην χρῆσιν, μνημονεύσας ἐν τῇ § γʹ τοῦ ἄρθρου 3 τῆς ὑπὲρ τῆς θαλασσίας συγκοινωνίας εἰσφορᾶς τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας. Ἀλλ’ ἡ μέριμνα τῆς θαλασσίας συγκοινωνίας ἀνήκει εἰς τὴν ταχυδρομικὴν ὑπηρεσίαν, μόνον δ’ ἡ πληρωμή, ἡ καταβαλλομένη ὑπὸ τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, ὑπάγεται εἰς τὴν § γʹ τοῦ ἄρθρου 3. Μοὶ ἐζητήθη προσέτι νὰ καταθέσω πίνακας τοῦ προσωπικοῦ, τὸ ὁποῖον θέλει ἐγκατασταθῆ ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, καὶ πίνακας τοῦ προσωπικοῦ, τὸ ὁποῖον ἀσχολεῖται νῦν, τὸ μὲν ἐν τοῖς γραφείοις τῆς Γεν. Διευθύνσεως τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων, τὸ δὲ ἐν τοῖς γραφείοις τῆς Διευθύνσεως τῶν δημοσίων ἔργων. Καταθέτω καὶ τοὺς πίνακας τούτους. Καὶ πρῶτον εἰς τὸ γραφεῖον τῶν δημοσίων ἔργων ὑπηρετοῦσιν 8 νομομηχανικοί, εἷς μηχανικός, 4 γραμματεῖς μὲ βαθμὸν καὶ μισθὸν μηχανικοῦ, 13 ἐργοδηγοί, 6 βοηθοὶ μὲ βαθμὸν καὶ μισθὸν ἐργοδηγοῦ, 7 βοηθοὶ δημοσίων ἔργων γραφεῖς, εἷς ἀρχιτέκτων καὶ 4 σχεδιασταί. Κατὰ δὲ τὸ νομοσχέδιον, ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ κλάδου τῶν δημοσίων ἔργων θέλει ὑπηρετεῖ τὸ αὐτὸ προσωπικὸν μὲ τὰς ἑξῆς διαφοράς· ἀντὶ 8 μηχανικῶν 7, ἀντὶ 13 δ’ ἐργοδηγῶν 15. Ὡσαύτως ἐν τοῖς γραφείοις τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως, ὡς ἔχει νῦν, ὑπηρετοῦσιν εἷς γενικὸς διευθυντὴς μὲ βαθμὸν γενικοῦ γραμματέως, 2 ὑποδιευθυνταὶ αʹ τάξεως, εἷς ἐπιθεωρητὴς αʹ τάξεως μὲ βαθμὸν καὶ μισθὸν τμηματάρχου αʹ τάξεως, εἷς γραμματεὺς μὲ βαθμὸν καὶ μισθὸν τμηματάρχου βʹ τάξεως, εἷς λογιστὴς μὲ βαθμὸν καὶ μισθὸν ὑπουργικοῦ γραμματέως αʹ ἢ βʹ τάξεως, εἷς ὑπογραμματεὺς μὲ βαθμὸν καὶ μισθὸν ὑπουργικοῦ γραμματέως βʹ τάξεως, εἷς ἐλεγκτὴς μὲ βαθμὸν καὶ μισθὸν ὑπουργικοῦ γραμματέως αʹ τάξεως, 2 γραμματεῖς αʹ ἢ βʹ τάξεως μὲ βαθμὸν καὶ μισθὸν ὑπουργικοῦ γραμματέως αʹ ἢ βʹ τάξεως, 14 βοηθοὶ αʹ καὶ βʹ τάξεως μὲ μηνιαῖον μισθὸν ὑπουργικοῦ γραμματέως αʹ ἢ βʹ τάξεως, καὶ 2 κλητῆρες. Τὸ ὅλον 30. Ἀλλὰ πλὴν τοῦ προσωπικοῦ τούτου, ἐπειδὴ εἶχε κριθῆ ἀνεπαρκές, προσεκολλήθησαν, ἀποσπασθέντες ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τῶν ἐπαρχιῶν, πρόσθετοι 5 τηλεγραφηταὶ καὶ 2 βοηθοὶ αʹ τάξεως. Τὸ ὅλον 35. Ἐν ᾧ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐν τοῖς γραφείοις τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὑπηρετούντων συνίσταται εἰς ἕνα διευθυντὴν μὲ βαθμὸν καὶ μισθὸν γενικοῦ γραμματέως, 3 ὑποδιευθυντὰς αʹ καὶ βʹ τάξεως μὲ βαθμὸν καὶ μισθὸν τμηματάρχου αʹ ἢ βʹ τάξεως, 12 ἐπιστάτας ἢ τηλεγραφητὰς αʹ καὶ βʹ τάξεως μὲ βαθμὸν καὶ μισθὸν ὑπουργικοῦ γραμματέως αʹ ἢ βʹ τάξεως, 14 βοηθοὺς αʹ ἢ βʹ τάξεως μὲ βαθμὸν καὶ μισθὸν ὑπουργικοῦ γραφέως αʹ ἢ βʹ τάξεως, καὶ 3 κλητῆρας, λαμβανομένους ἐκ τῶν ταχυδρομικῶν διανομέων. Ἑπομένως ὁ ἀριθμὸς τοῦ κατὰ τὸ νομοσχέδιον προσδιοριζομένου διὰ τὰ γραφεῖα τοῦ κλάδου τούτου προσωπικοῦ ἀνέρχεται εἰς 30. Ἀφοῦ ἔδωκα τὰς πληροφορίας ταύτας, ὀφείλω νὰ προβῶ εἰς παρατηρήσεις τινὰς ἐπὶ τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Ναυπλίας πρὸ μικροῦ ἐξέθηκεν, ἵνα καταλήξῃ εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι, ἐπειδὴ ἐγὼ εἶπον ἄλλοτε, ὅτι τὸ νομοθετεῖν πρέπει νὰ ἐνασκῆται ὅσον οἷόν τε ἀπηλλαγμένον ἄλλων ἐπιδράσεων, ὅτι, ἵνα τηρήσω τὸν λόγον τοῦτον, πρέπει νὰ παραιτηθῶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἕως ἂν ἡ Βουλὴ συζητήσῃ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας καὶ ἐπὶ τοῦ ἑτέρου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον δὲν εἰσήχθη εἰσέτι. Ἐὰν ἐγὼ δὲν ἐποιούμην, ἣν ἐποιησάμην ἐργασίαν, ἤτοι δὲν συνεκέντρουν πάντας τοὺς νόμους, τοὺς κανονίζοντας τὴν ταχυδρομικὴν, τὴν τηλεγραφικὴν καὶ τηλεφωνικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ δὲν ἐπεθεώρουν πάντας τούτους, καὶ δὲν ἐκωδικοποίουν αὐτοὺς ἐν ἑνὶ νομοσχεδίῳ, μετά τινων μικρῶν μεταβολῶν, τὰς ὁποίας ἐπήνεγκον ἐπ’ αὐτῶν, ἐὰν δὲν ἔπραττον αὐτὸ τοῦτο καὶ ἐπὶ τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων, καὶ εἰσῆγον τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ ὀργανισμοῦ τῶν Ὑπουργείων νόμου, ὅπερ νῦν συζητοῦμεν, ποῖα ἤθελον εἶσθαι τ’ ἀποτελέσματα; Ἤθελον ἕνεκα τούτου παρακωλυθῆ ἡ λειτουργία τῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας ἢ τῆς τῶν δημοσίων ἔργων. Ἀλλ’ ὁ κλάδος τῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας εἶναι ἤδη ὠργανωμένος, καὶ ὑπάρχουσι νόμοι, οἵτινες ὠργάνωσαν αὐτὸν, καὶ κατὰ τούτους δύναται νὰ κινῆται καὶ λειτουργῇ. Καὶ ὁ ἕτερος κλάδος, ὁ τῶν δημοσίων ἔργων, εἶναι ἐπίσης ὠργανωμένος, καὶ κατὰ τοὺς νόμους αὐτοῦ λειτουργεῖ. Ὅθεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἔπραξα, δὲν τὸ ἔπραξα, ἵνα καταστήσω ἐκτελέσιμον τὸ νομοσχέδιον, διότι ἄνευ αὐτοῦ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῇ, ἀλλὰ τὸ ἔπραξα, ἵνα συγκεντρώσω ἐν ἑνὶ κώδικι πάντας τοὺς νόμους περὶ ταχυδρομικῆς καὶ τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας, οἵτινες εἶναι διεσπαρμένοι καθ’ ὅλην τὴν νομοθεσίαν, καὶ οἱ ὁποῖοι ἄρχονται ἀπὸ τοῦ 1836 ἢ 1859 μέχρι τοῦδε, καὶ οἱ ὁποῖοι ἀνέρχονται εἰς 16. Ἔπραξα λοιπὸν ἐργασίαν εὐκολύνουσαν τὴν ὑπηρεσίαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι καλοῦνται νὰ ἐργασθῶσιν ἐν τῷ κλάδῳ τούτῳ τοῦ σχηματιζομένου Ὑπουργείου. Αὐτὸ τοῦτο πράττω καὶ ἐπὶ τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων. Ἑπομένως οὐδὲν κοινὸν μεταξὺ τῶν νομοσχεδίων, τῶν ὁποίων τὸ ἓν κατηρτίσθη, καὶ τὸ ἄλλο καταρτίζεται. Διὰ τοῦτο οὐδεὶς λόγος περὶ ἀναβολῆς τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, πλὴν ἂν ὑπάρχῃ ἄλλος πόθος, περὶ ἀναβολῆς τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, πρὸς πλήρωσιν τοῦ ὁποίου περισυλλέγονται ἐπιχειρήματα καὶ λόγοι ἀπὸ τῆς ὁδοῦ ἢ ἀπὸ ἀπόψεων, αἵτινές εἰσιν ἀρεσταὶ αὐτοῖς. Ὁ μελετῶν τοὺς νόμους αὐτοὺς θέλει μάθει, ὅτι, ἂν δὲν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ τηλεγραφικῆς καὶ ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγον, οὐδὲν κώλυμα παράγεται, ὅπως λειτουργήσῃ τὸ Ὑπουργεῖον, περὶ σχηματισμοῦ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν, θέλει δ’ ἐκπλαγῆ, ἀκούων ὅσα ἐλέχθησαν, καὶ θέλει εἴπει, πῶς τοιαῦτα προβάλλονται. Μήπως ἐγώ εἰμι ὁ ἱδρυτὴς τῆς ταχυδρομικῆς καὶ τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας, καὶ ταύτην πρόκηται νὰ ἱδρύσω διὰ τοῦ εἰσαχθέντος νομοσχεδίου; Παντάπασι. Πολλοὶ κατέθηκαν λίθους πρὸς οἰκοδομὴν, καὶ ἐγὼ δ’ ἡμιλλήθην νὰ εἰσφέρω λιθάριον μικρόν. Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω,—καὶ τοῦτο δὲν εἶναι γνώμη ἐμὴ, ἀλλὰ τῶν πολιτειολόγων,—ὅτι ἐν τῷ νομοθετεῖν ὑπάρχει καὶ πολιτική τις ἔννοια, ἑπομένως, ὅταν δίδῃ τις ψῆφον ἐπὶ ἑνὸς νομοσχεδίου, δὲν δίδει ταύτην ὡς δίδει ψῆφον ὁ δικαστὴς ἐπὶ δίκης, ἐφ’ ἧς δικάζει, ἀλλ’ ἐν τῷ νῷ ὑμῶν ὑπάρχει καὶ πολιτική τις ἔννοια, ἥτις συμβιβάζεται μετὰ τῆς ψήφου, τὴν ὁποίαν δίδετε ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο δὲν θεωρῶ, ὅτι πάντα τὰ νομοσχέδια ἀποτελοῦσι ζητήματα ἐμπιστοσύνης, οὐδὲ θεωρῶ τὰ ὑποβαλλόμενα νομοσχέδια ὡς ζητήματα προσωπικῆς φιλοτιμίας. Ἑπομένως δὲν κρίνω, ὅτι, ἂν δὲν ἐπεψήφισεν ἡ Βουλὴ νομοσχέδιόν τι, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγον, ὅτι ὀφείλω νὰ παραιτηθῶ, διότι προσεβλήθη ἡ ἐμὴ φιλοτιμία. Ταῦτα ἐφρόνησα ὡς ἀντιπολιτευόμενος, καὶ ταῦτα λέγω καὶ νῦν. Ἐὰν ὅμως τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ δὲν ἐπεψήφισεν ἡ Βουλή, συνδέηται μετὰ τῶν γενικῶν ἀρχῶν τῆς διοικήσεως, ἣν προτίθεμαι νὰ ἐγκαταστήσω, ἢ τῆς Κυβερνήσεως, ἂν ἀποτελῇ μέρος τῆς ἐμῆς πολιτικῆς, τότε βεβαίως ὀφείλω νὰ παραιτηθῶ. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, κατηγγέλθη ὅτι περιέχει ἀκατανόητα ἐλαττώματα, καὶ πρῶτον ἐλάττωμα αὐτοῦ εἶναι ἡ παλιλογία, ἥτις ἀποδεικνύει, ὅτι ἀπὸ γόνατος ἐγράψαμεν αὐτὸ. Λυποῦμαι, διότι οὕτω κρίνει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, βεβαιῶ δ’ αὐτὸν, ὅτι ἐπὶ τέσσαρας μῆνας ἐπιτροπὴ, συγκεκροτημένη ἀπὸ ἀνωτάτους ὑπαλλήλους τῆς ταχυδρομικῆς καὶ τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας, εἰργάσθη μετ’ ἐμοῦ πρὸς καταρτισμὸν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου. Ἂν δὲν ἀνταπεκρίθημεν εἰς τὰς προσδοκίας τοῦ συναδέλφου, τί νὰ κάμωμεν; Ἐνδεχόμενον ὁ συνάδελφος νὰ ὑπερέχῃ ἡμῶν κατὰ σοφίαν, κατὰ νομομάθειαν, ἢ κατὰ ἱκανότητα περὶ τὸ κατασκευάζειν νόμους, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἀδικῇ ἡμᾶς, ὅτι ἀπὸ γόνατος συνετάξαμεν τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐπιπολαίως ἐφέραμεν αὐτὸ εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ τὰ λάθη, τὰ ὁποῖα κατήγγειλεν, ὅτι περιέχει τὸ νομοσχέδιον, μοὶ ἐφάνησαν παράξενα· καὶ ἂν παραλείπω νὰ ἀναζητήσω τὴν αἰτιολογίαν τῆς περὶ τούτου γνώμης τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Ναυπλίας, καὶ ν’ ἀνεύρω ἴσως αὐτὴν ἐν τῷ πόθῳ αὐτοῦ νὰ προσκόψῃ τὸ νομοσχέδιον, ἵνα μὴ ψηφισθῇ...

§60ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Πόθον ἰδιαίτερον δὲν ἔχω οὐδένα. Ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ βλέπω τὴν ὑπηρεσίαν λειτουργοῦσαν κανονικῶς.

§61Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. ... δὲν ἤθελον ἐννοήσει, πῶς καταγγέλλεται ὡς πλημμέλημα τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι διατάσσει καὶ αἱ οἰκοδομαὶ τῶν ἀγαθοεργῶν ἢ τῶν κοινωφελῶν ἢ τῶν εὐαγῶν καταστημάτων νὰ ὑπάγωνται ἐν τοῖς γραφείοις τῆς ἀρχιτεκτονικῆς τοῦ κλάδου τῶν δημοσίων ἔργων. Καὶ μᾶς προβάλλουσιν ὅτι, ἐπειδὴ τὰ οἰκοδομήματα ταῦτα ὑπάγονται εἰς τὴν διοίκησιν τῶν δήμων, δὲν ἔπρεπε νὰ περιλάβῃ ταῦτα τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑπάρχει ὁ λόγος, δι’ ὃν περιελήφθησαν καὶ τὰ οἰκοδομήματα ταῦτα, διότι κατὰ τὴν φράσιν τοῦ νομοσχεδίου ὑπάγονται εἰς τὸν κλάδον τῶν δημοσίων ἔργων τὰ περὶ ῥυθμίσεως τῶν οἰκοδομημάτων, ἢ περὶ κατασκευῆς καὶ ἐπισκευῆς αὐτῶν, ἤτοι τὸ τεχνικὸν μέρος, ὅπερ προσῆκε νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὸ τμῆμα τὸ ἀρχιτεκτονικόν.

§62ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Λοιπὸν τὰ σχέδια τῶν δήμων, τὰ ἀφορῶντα τὰ σχέδια σχολείων καὶ λοιπῶν δημοτικῶν ἔργων, πρέπει νὰ γίνωνται κατ’ ἀνάγκην ἐν τῷ τμήματι τῶν δημοσίων ἔργων.

§63ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα· διότι ἄλλως ἤθελον οἰκοδομεῖσθαι τὰ οἰκοδομήματα ταῦτα ἄνευ σχεδίων, καὶ ἤθελεν οἰκοδομεῖ αὐτὰ ὁ Δήμαρχος κατὰ τὰ ἴδια αὑτοῦ σχέδια.

§64ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τότε ἀφαιρεῖται ἀπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τὸ δικαίωμα τοῦ κανονίζειν ταῦτα.

§65ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἀποφαίνεται, ἂν πρέπῃ νὰ οἰκοδομηθῇ οἰκοδόμημα τοιοῦτον, ψηφίζει δὲ τὴν δαπάνην, ἂν πρόκηται περὶ κατασκευῆς ἢ ἐπισκευῆς. Ἀλλὰ τὴν κατάρτισιν τῶν σχεδίων προσῆκε νὰ ζητήσωμεν ὡς εἰσφορὰν ἀπὸ τὸ τμῆμα τὸ ἀρχιτεκτονικόν. Ἀλλὰ πλὴν τῶν ἁμαρτημάτων τούτων, τὰ ὁποῖα κατηγγέλθη, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο περιέχει ἐν τῇ ὑφῇ αὐτοῦ, κατηγγέλθη προσέτι δι’ οὐσιαστικώτερα ἐλαττώματα, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι τὸ συγκεντρωτικὸν τῶν διατάξεων αὐτοῦ. Ἡ Γενικὴ Διεύθυνσις τῶν ταχυδρομείων, κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν, εἶναι ἀρχὴ αὐτοτελὴς, καὶ ἐνῷ ὑπάρχει ἐκτὸς τοῦ Ὑπουργείου τοιαύτη ἀρχὴ αὐθύπαρκτος καὶ αὐτοτελής, τὸ νομοσχέδιον καταργεῖ τὴν ἀρχὴν ταύτην, καὶ ὑποτάσσει αὐτὴν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Δὲν γνωρίζω ποίας περὶ συγκεντρώσεως καὶ ἀποκεντρώσεως ἔχει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ναυπλίας ἐννοίας· ἐλπίζω ὅμως πάντοτε, ὅτι θέλει ἔχει ἀρτίας περὶ τούτου ἰδέας, διότι, ἐὰν εἶχεν ἣν ἐξέθηκε περὶ ἀποκεντρώσεως ἰδέαν, ἤθελε σφάλει, ἐνῷ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ναυπλίας εἶναι ἄνθρωπος νοημονέστατος καὶ κάτοχος μαθήσεως καὶ ἐντριβὴς περὶ τὴν μελέτην τῶν νόμων, καὶ δὲν ἁρμόζει αὐτῷ νὰ σφάλλῃ τοσοῦτον, ὥστε νὰ παριστᾷ συγκεντρωτικὸν τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον ἕνεκα τοιούτου τινὸς λόγου. Ὑπάρχει κανών, ὅτι αἱ χῶραι διοικοῦνται ἐκ τοῦ πλησίον, κυβερνῶνται δὲ μακρόθεν. Ὅταν, ἀντὶ νὰ διοικῆτε τόπον τινὰ ἐκ τοῦ πλησίον, διοικῆτε αὐτὸν μακρόθεν, τότε καθιστᾶτε συγκέντρωσιν, τῆς ὁποίας ἡ ἐκτέλεσις εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ζημιώσῃ τὴν τοπικὴν διοίκησιν. Ποτέ τινα δύναται νὰ γνωρίζῃ ὁ Ὑπουργὸς, ὅπως ἐκδώσῃ ἀπόφασιν τοιαύτην ἢ τοιαύτην περὶ ζητήματος ἐπαρχιακοῦ; Θέλει ἀναγκασθῆ νὰ ζητήσῃ πληροφορίας παρὰ τοῦ Νομάρχου ἢ Ἐπάρχου· ἂν δὲ στηριχθῇ εἰς ταύτας, οὐδὲν ἀπίθανον αὗται νὰ ἦναι ὠχραὶ ἢ ἀτελεῖς· ἂν δ’ ἔχῃ καὶ φιλαρχίαν τινὰ ὁ Ὑπουργὸς, καὶ δὲν διστάζῃ νὰ θυσιάσῃ τὴν διοίκησιν χάριν πολιτικοῦ τινος κέρδους, ἡ ἀπόφασις αὐτοῦ θέλει βεβαίως εἶσθαι πλημμελής, καὶ ἡ πλημμέλεια αὕτη θέλει ζημιώσει τὰ συμφέροντα τῆς τοπικῆς περιφερείας, εἰς ἣν ταῦτα ἀνήκουσιν. Ἀποκέντρωσις λοιπὸν εἶναι, νὰ ἀφίνητε τὰ θέματα ταῦτα τῆς διοικήσεως νὰ λύωνται ἐν τῷ τόπῳ, τοῦ ὁποίου τὰ συμφέροντα ἀφορῶσι καὶ κανονίζουσι, δὲν εἶναι δ’ ἀποκέντρωσις, ἂν παρά τινι Ὑπουργείῳ καθιστᾶτε καὶ ἑτέραν ἀρχήν, ἡ ὁποία οὐδεμίαν ἔχει ἐξουσίαν. Ἡ ἀρχὴ αὕτη εἶναι ἀρχή, μὴ ἀποφασίζουσα, εἰμὴ διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, κανονίζουσα προχείρως λεπτομερείας διοικήσεως, λαμβάνουσα προσωρινὰ μέτρα, προπαρασκευάζουσα τὰς ὑποθέσεις, οὐδέποτε ὅμως λύουσα τὰς ὑποθέσεις ὁριστικῶς. Κανονίζονται ὁριστικῶς αἱ ὑποθέσεις εἰσηγουμένης τῆς ἀρχῆς ταύτης αὐτὰς εἰς τὸν Ὑπουργὸν διὰ τοῦ ἁρμοδίου τμήματος. Λοιπὸν ποία εἶναι ἡ συγκέντρωσις, καὶ ποίαν ἀποκέντρωσιν καταργεῖ τὸ νομοσχέδιον; Ὅταν κρίνωμεν προσῆκον νὰ ἐπικαλώμεθα γενικὰς ἀρχὰς περὶ διοικήσεως, καὶ νὰ ποιώμεθα χρῆσιν ὅρων, οἵτινες ἔχουσι τῷ ὄντι μεγάλην σημασίαν καὶ ἔννοιαν, πρέπει νὰ εὐλαβώμεθα τῶν ὅρων τούτων, καὶ νὰ μὴ μεταχειριζώμεθα αὐτοὺς ἐπὶ θεμάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ἔχουσιν ἐφαρμογήν. Καὶ ἡ Γενικὴ Διεύθυνσις τῶν ταχυδρομείων εἶναι πρὸ 55 χρόνων, καὶ ἀπεφάσισε ποτέ τι ἀνεξαρτήτως τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ; Καὶ πρόκειται νὰ ἀναιρέσωμεν νῦν τὴν αὐτοτέλειαν αὐτῆς ταύτην; Πρέπει τάχα νὰ σᾶς δώσω τὴν πληροφορίαν, ὅτι καὶ ὁ ἔσχατος τῶν γραμματοκομιστῶν καὶ ὁ ἔσχατος τῶν τηλεγραφικῶν διανομέων δὲν μετακινεῖται ἄνευ τῆς συναινέσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν; Ἀλλ’ ὡς ἐξετελεῖτο μέχρι τοῦδε ἡ ὑπηρεσία, ἄλλο ἐπήρχετο ἄτοπον, τὸ ὁποῖον τὸ νομοσχέδιον αἴρει. Ἡ μέριμνα τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων, ἄν ποτε ἦτο ἀρτία, προσέκοπτεν, ἐσταμάτα, δὲν παρῆγεν ἀποτελέσματα, εἰμὴ ἀτελῆ, διότι ἡ ἔρευνα τῶν θεμάτων, ἡ γιγνομένη ἐν τῇ Γενικῇ Διευθύνσει τῶν ταχυδρομείων, ἐγίνετο ἄλλως, ἢ ὡς ἐγίνετο ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ἡ ὑπόθεσις εἰσήγετο εἰς τὸν Ὑπουργὸν κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος πολλάκις ἐμείονε τὴν ἀκρίβειαν ἢ τὴν πληρότητα τῆς ἐρεύνης. Νῦν θέλει διεξάγεσθαι; ἡ ὑπόθεσις ἀπὸ ἀνώτατον ὑπάλληλον, ὁ ὁποῖος, ὡς γενικὸς γραμματεύς, θέλει διεξάγει πᾶσαν τὴν προπαρασκευαστικὴν ἐργασίαν, αὐτὸς θέλει δίδει τὴν ὤθησιν εἰς πάσας τὰς ὑποθέσεις, θέλει ἐπιτηρεῖ τὴν διεξαγωγὴν αὐτῶν, θέλει καθοδηγεῖ καὶ χειραγωγεῖ εἰς ταύτην τὰ κατώτερα ὄργανα, καὶ θέλει παρασκευάζει τὰς ὑποθέσεις, ἵνα ἐπ’ αὐτῶν ἀποφασίζῃ ὁ Ὑπουργός. Ἀλλ’ αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν τὴν ὁριστικὴν ἔχει καὶ τώρα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν· οὐδὲν προστίθεται, οὐδὲ ἓν ἄχυρον, εἰς τὴν ἐξουσίαν αὐτοῦ διὰ τοῦ νομοσχεδίου! Ἂν δὲ λέγω ταῦτα περὶ τῆς ὑπηρεσίας τῆς ταχυδρομικῆς καὶ τηλεγραφικῆς, περιλαμβάνω εἰς ταύτας καὶ τὴν τηλεφωνικὴν, ἂν καὶ εἰσέτι δὲν ὠργανώθη αὕτη ἐντελῶς. Ἀλλὰ τί νὰ εἴπω περὶ τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων; Ὁ Διευθυντὴς τῶν δημοσίων ἔργων εἶχε μέχρι τοῦδε τὴν ἐποπτείαν καὶ ἐπιτήρησιν πάντων τῶν τμημάτων καὶ πασῶν τῶν ὑπηρεσιῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπάγονται εἰς τὰ δημόσια ἔργα; Παντάπασιν. Ἔργα λιμενικὰ ἐκανονίζοντο καὶ ὠργανοῦντο κατὰ τρόπον, εἰς τὸν κανονισμὸν τοῦ ὁποίου οὐδεμίαν ἐλάμβανε μετοχὴν ὁ Διευθυντὴς τῶν δημοσίων ἔργων. Ἔργα κατασκευῆς σιδηροδρόμων καὶ ἐλέγχου αὐτῶν καὶ ἐκμεταλλεύσεως αὐτῶν ἦσαν ἀλλότρια τοῦ Διευθυντοῦ τῶν δημοσίων ἔργων. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τηρεῖται μὲν ἡ ὑπηρεσία ἡ εἰδικὴ καὶ ἔκτακτος διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων, ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία τοῦ τμήματος τῶν σιδηροδρόμων δὲν εἶναι ὅλως ἀπηλλαγμένη τῆς ἐπιτηρήσεως ἐκείνου, ὁ ὁποῖος θέλει ἐνασκεῖ πᾶσαν τὴν ἐξουσίαν, ἣν ἐνασκεῖ ὁ γενικὸς γραμματεὺς ἐπὶ τῶν τμημάτων τοῦ Ὑπουργείου, ἐν ᾧ ὑπηρετεῖ ὁ γενικὸς γραμματεύς. Λοιπὸν τὸ Ὑπουργεῖον, ὡς συγκροτεῖται, ἔχει δύο γενικοὺς γραμματεῖς, ἕνα ἐποπτεύοντα τὴν ταχυδρομικὴν, τηλεγραφικὴν καὶ τηλεφωνικὴν ὑπηρεσίαν, προπαρασκευάζοντα τὰς ὑποθέσεις τοῦ κλάδου τούτου, διδόντα τὰς ὠθήσεις, ἐπιτηροῦντα καὶ ἐλέγχοντα, ὅπως προπαρασκευάζωνται καὶ ὡριμάζωσιν αἱ ὑποθέσεις, εἰσάγοντα δ’ εἰς τὸν Ὑπουργὸν αὐτὰς, καὶ ἕνα ἄλλον ἐπὶ τῶν δημοσίων ἔργων, ἐπιτηροῦντα τοὺς διαφόρους κλάδους τῶν δημοσίων ἔργων, διδόντα τὰς ἀναγκαίας ὠθήσεις, ἐλέγχοντα καὶ παρασκευάζοντα τὰς ὑποθέσεις, ἵνα καὶ ταύτας εἰσαγάγῃ ὑπὸ τὴν ἀπόφασιν τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ. Ἤθελον πράξει ἔργον ἴσως ἀνωφελὲς, ὅπερ ὅμως ἠδύνατο, μεταδιδόμενον ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης ἀλλαχοῦ, νὰ ἐνασκήσῃ δυσάρεστόν τινα ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν περὶ ἡμῶν κρίσεων, ἐὰν ἔδιδον τὴν πληροφορίαν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, μὲ ὅλην τὴν Γενικὴν Διεύθυνσιν τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων, οὐδὲν ἐγένετο ἢ γίνεται ἄνευ τῆς κατανεύσεως τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ μὲ ὅλην τὴν Διεύθυνσιν τῶν δημοσίων ἔργων, τὴν ἀνεξάρτητον, τὴν αὐτόβουλον, ποῖος, Κύριοι, διατάσσει νὰ κατασκευασθῇ αὐτὴ ἡ ὁδὸς καὶ ὄχι ἐκείνη; ποῖος ἀναγνωρίζει τὴν ἀνάγκην τῆς κατασκευῆς; ποῖος διατάσσει, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐπισκευασθῇ ὁδός τις; ποῖος διατάσσει τὴν ἐλαχίστην κίνησιν προσωπικοῦ, εἰμὴ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν; Κατὰ τί ζημιοῦται λοιπὸν ἡ Διεύθυνσις τῶν δημοσίων ἔργων; Ποία εἶναι ἡ αὐτοτέλεια τοῦ Διευθυντοῦ, τὴν ὁποίαν θυσιάζει τὸ νομοσχέδιον χάριν τῆς ἰδιοτροπίας μου; Τὸ νομοσχέδιον ἐξ ἐναντίας συγκεντρόνει ὑπὸ τὴν αὐτὴν χεῖρα ὑποθέσεις ὁμοφυεῖς, στενῶς διὰ συγγενικοῦ δεσμοῦ συνδεομένας, καὶ καθιστᾷ ἐπ’ αὐτῶν τὴν ἐπιτήρησιν, τὸν ἔλεγχον καὶ τὴν ὤθησιν ἀκμαίαν καὶ ἐνήμερον. Καὶ μήπως δὲν πρέπῃ νὰ ἐνεργῆται ἡ ἐπιτήρησις καὶ ὁ ἔλεγχος καὶ ἡ ὤθησις ἀκμαίως καὶ δραστηρίως; Πρόκειται περὶ μέσων συγκοινωνίας, καὶ μὲ τὰς δύο δὲ φούχτας χύνομεν τὰ ἑκατομμύρια δι’ αὐτὴν, καὶ δὲν πρέπει τουλάχιστον νὰ ὑπάρχῃ εἷς ὑπεύθυνος ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος νὰ ὀφείλῃ νὰ δώσῃ λόγον, διατὶ χύνονται οὕτω τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα καὶ οὐχὶ ἄλλως; Παρέλιπον νὰ ποιήσωμαι μνείαν παρατηρήσεώς τινος ἄλλης, τὴν ὁποίαν ὁ εὔγλωττος Βουλευτὴς ἐκ Ναυπλίας ἀπηύθυνε πρὸ μικροῦ εἰς τὴν Βουλὴν· ἡ παρατήρησίς του συνίστατο εἰς τὴν ἀνακάλυψιν μιᾶς πλημμελείας, τὴν ὁποίαν διεῖδε μὲν ὁ ὀξυδερκὴς κ. Βουλευτὴς, ἀλλὰ τὴν ὁποίαν παρέστησε διὰ φράσεων καὶ διὰ λόγου, ὁ ὁποῖος ἦτο ἄξιος κρείττονος θέματος. Ἡ πλημμέλεια εἶναι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι ἐν τῇ Σχολῇ τῶν Βιομηχάνων Τεχνῶν θέλει διδάσκεσθαι καὶ ἡ δασονομικὴ καὶ ἡ δασοκομική. Καὶ ἐρωτῶσι, ποῖον κοινὸν ἔχουσι ταῦτα μὲ τὰ δημόσια ἔργα; Ἀληθῶς δὲν ἔχουσι κοινόν. Προτιμότερον ἦτο νὰ συστήσῃ τὸ Κράτος ἰδίαν δασοκομικὴν καὶ δασονομικὴν σχολὴν, νὰ καταρτίσῃ αὐτὴν ἐν Ἀθήναις, καὶ νὰ θέση τὴν χεῖρά του εἰς τὸ βαλάντιόν του καὶ νὰ δαπανήσῃ δι’ αὐτὴν ἁδρῶς. Ὑπέθεσα ὅμως, ὅτι δυνατὸν εἶναι νὰ ἀποφύγωμεν τοσαύτην δαπάνην, καὶ νὰ ὠφεληθῶμεν ἀπὸ τὴν Σχολὴν τῶν Βιομηχάνων Τεχνῶν, καὶ νὰ ἱδρύσωμεν ἐν αὐτῇ δύο ἕδρας πρὸς διδασκαλίαν τῶν γνώσεων τῶν δασονομικῶν καὶ τῶν δασοκομικῶν. Ὑπάρχει ἔλλειψις, ὁμολογουμένη παρὰ πάντων, ὅτι δὲν παρεσκευάσαμεν ἄνδρας γνώστας τῆς δασονομικῆς καὶ δασοκομικῆς ἐπιστήμης. Καὶ τί συμβαίνει, Κύριοι; Ὅταν ἔρχηται ὁ μὴν Ἰούλιος καὶ ὁ Αὔγουστος, κραυγάζομεν καὶ θορυβῶμεν, διότι πυρπολοῦνται τὰ δάση· ἀλλὰ μόλις παρέρχεται ὁ Σεπτέμβριος καὶ ἀρχίζουσιν οἱ ὄμβροι, καὶ ἐπέρχεται ὑγρὰ ἡ κατάστασις τῆς ἀτμοσφαίρας, καὶ δὲν καίονται πλέον τὰ δάση, λησμονοῦμεν τὴν μέριμναν περὶ τῶν δασῶν. Νομίζω ὅτι ἡ μέριμνα περὶ τῶν δασῶν προσήκει νὰ καταλάβῃ πρωτίστην θέσιν ἐν τῇ νομοθεσίᾳ τοῦ Κράτους. Καλλίτερον ἦτο ν’ ἀπεστέλλετο ὡρισμένος ἀριθμὸς νέων εἰς τὴν Εὐρώπην, ὅπως καταρτίζωνται δασονόμοι καὶ δασοκόμοι· ἀλλ’ ὑπέλαβον, ὅτι προχείρως ἠδυνάμεθα νὰ πορισθῶμεν ἐπικουρίαν τινὰ ἐν τῇ διοικήσει τῶν δασῶν, ἐὰν προσεθέτομεν δύο ἕδρας εἰς τὴν Σχολὴν τῶν Βιομηχάνων Τεχνῶν, ὅπως διδάσκωνται ἐν αὐτῇ γνώσεις ἀπολύτως ἀναγκαῖαι εἰς τὴν δασονομικὴν καὶ δασοκομικήν. Ἀφοῦ λοιπὸν δὲν ἤθελον αὐξηθῆ τὰ ἔξοδα, εἰμὴ μόνον διὰ τοῦ μισθοῦ δύο καθηγητῶν, μοὶ ἐφάνη, ὅτι ἡ ὠφέλεια ἦτο καταφανὴς, καὶ ὅτι μετὰ δύο ἔτη ἠδυνάμεθα νὰ πορισθῶμέν τινας, τοὺς ὁποίους νὰ τάξωμεν ἐν τῇ δασονομικῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Κράτους. Συνενοήθην μάλιστα καὶ παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, νὰ μοὶ παράσχῃ εὐκολίας τινὰς, ἵνα διορισθῶσι καὶ δύο ἄλλοι καθηγηταὶ ἐν τῇ Σχολῇ τῶν Βιομηχάνων Τεχνῶν, ὅπως συμπληρώσωσι τὴν ἄλλην ἐν αὐτῇ διδασκαλίαν, καὶ χρησιμεύσῃ ἡ Σχολὴ αὕτη ὡς Σχολὴ προπαρασκευαστικὴ διὰ τὴν σχολὴν τῶν Εὐελπίδων καὶ τῶν Ναυτικῶν Δοκίμων, καὶ διότι ὁμολογῶ, ὅτι τὸ Πρακτικὸν Λύκειον δὲν ἐπέτυχε τοῦ σκοποῦ· ἀφοῦ δὲ τὸ Πρακτικὸν Λύκειον κατέστη Γυμνάσιον, ἐνόμισα, ὅτι ἠδυνάμην νὰ πληρώσω τὸ κενὸν, συμπληρῶν κατὰ τοῦτο τὴν σχολὴν τῶν Βιομηχάνων Τεχνῶν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ναυπλίας καὶ ἄλλο κατήγγειλε κακόν. Ἐλεεινολόγησε τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Εἶπεν: αὐτὸς, ὁ ὁποῖος εἶναι μέλος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος τάσσεται νὰ διευθύνῃ ἓν Ὑπουργεῖον, αὐτὸς ἀπεγυμνώθη ἀπὸ τὰ καθήκοντά του ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἡ δημοσία ἀσφάλεια ᾤχετο ἀπιοῦσα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν· ἡ στρατολογία ἀπῆλθε καὶ αὐτὴ καὶ ἀπετέλεσε τμῆμα ἴδιον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν· αἱ ποινικαὶ φυλακαὶ καὶ ἡ διοίκησις αὐτῶν μετῴκησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης. Ἐγὼ δὲν καλοῦμαι νὰ ἐκφέρω γνώμην ἐπὶ ἑκάστου τῶν τριῶν τούτων θεμάτων, καὶ ἴσως εἶναι δύσκολον νὰ ἐκφέρω γνώμην, ἀφοῦ συμβαίνει νὰ τυγχάνω ἐν τῇ ἐνεργῷ διοικήσει. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν καλῶμαι, ἵνα ἀποφήνωμαι, ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς μετεδόθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἡ φροντὶς περὶ τῶν ποινικῶν φυλακῶν, ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς μετεδόθη ἀκεραία καὶ ὁλόκληρος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἡ μέριμνα περὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, δύναμαι ὅμως νὰ δώσω ἄλλην πληροφορίαν, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι Ὑπουργεῖον τὰ μάλα σημαντικόν. Καὶ ὄντως κραυγάζομεν καὶ φωνάζομεν, ὅτι ἡ διοίκησις ἐξέπεσεν, ὅτι πρέπει ν’ ἀποκατασταθῇ. Καὶ ἡ διοίκησις δὲν εἶναι κοινὸς ὅρος· εἶναι διοίκησις γενικὴ, εἶναι διοίκησις ἐπαρχιακὴ, εἶναι διοίκησις δημοτική. Καὶ οἱ τρεῖς οὗτοι κλάδοι τῆς διοικήσεως ἔχουσι σπουδαιοτάτην ἀποστολὴν ἐν τῷ Κράτει. Δὲν νομίζετε, ὅτι μόνη ἡ μέριμνα περὶ τῆς διοικήσεως τῶν δήμων, καὶ ἀποκαταστάσεως διοικήσεως συμφώνου πρὸς τοὺς θεσμοὺς ἡμῶν, δὲν νομίζετε, ὅτι ἡ διὰ τῆς ἐκτελέσεως τῶν νόμων περὶ διαχειρίσεως τῶν δημοτικῶν ἐσόδων ἐπιτήρησις, πρὸς πρόληψιν τῆς ἐκτροπῆς αὐτῶν ἀπὸ τὸν προορισμὸν, ὅστις ἐδόθη εἰς ταῦτα, δὲν νομίζετε, ὅτι ἡ μέριμνα περὶ τῆς ἐπαρχιακῆς διοικήσεως, δὲν νομίζετε τέλος πάντων, ὅτι ἡ φροντὶς περὶ τῆς γενικῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους, αὐτῆς, τὴν ὁποίαν λέγουσιν ἐν ἄλλῃ γλώσσῃ administration générale, ὅτι ταῦτα ἀποτελοῦσι κλάδον τῆς ὑπηρεσίας, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ὑπαγορεύσῃ πολυτιμοτάτας μελέτας εἰς τὸν διευθύνοντα τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργεῖον; κλάδον ὑπηρεσίας, τοῦ ὁποίου ἡ τακτοποίησις θέλει παραγάγει τῷ ὄντι αἴσια καὶ εὐτυχῆ διὰ τὸν τόπον ἀποτελέσματα; Καὶ ὁμιλῶν περὶ διοικήσεως, ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, ἐὰν ὑπάρχῃ ἐν τῷ Κράτει ὑπηρεσία ἀστυνομίας ἢ μόνη ἡ ἐμφάνισις αὐτῆς διὰ τοῦ ξύλου ἢ διὰ τοῦ ῥεβόλβερ. Ποία εἶναι ἡ ἀστυνομία ἐν Ἑλλάδι, εἴτε τῶν ὑδάτων, εἴτε τοῦ πυρὸς, εἴτε τῆς οἰκοδομῆς τῶν πόλεων, εἴτε τῶν ἀγορῶν καὶ τοῦ ἐμπορίου, εἴτε τῶν ἀγρῶν καὶ τῶν περιοχῶν; Ἢ τέλος ποία ἡ ἀστυνομία ἡ ὑγειονομικὴ, εἴτε ἡ ἀστυνομία, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἀγρυπνῇ, ἐπιτηροῦσα, ὅπως ἔρχηται ἐπίκουρος εἰς τὸν πολίτην, ὅταν δυσμενεῖς ἡμέραι ἐν τῷ βίῳ του ἐπέρχωνται καὶ ἀφίνωσιν αὐτὸν, εἴτε ἀνάπηρον, εἴτε δεόμενον ἐπικουρίας; Καὶ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγεται δημοσία βοήθεια, assistance publique, ποῦ ὑπάρχει; Ἐν τίνι Ὑπουργείῳ; Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν; Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν ἀνεύρετε καὶ ἐμελετήσατε τὸ διάταγμα τοῦ 1836, διὰ τοῦ ὁποίου συνέστη τὸ γραφεῖον τῆς δημοσίας οἰκονομίας, καὶ εἴδετε ποῖα καθήκοντα ἀνετέθησαν τότε εἰς τὸ γραφεῖον ἐκεῖνο, γραφεῖον συνδεόμενον στενῶς μετὰ τῆς ἐνισχύσεως τῆς γεωργίας, τῆς ἀρτιγεννήτου ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν βιομηχανίας καὶ τοῦ ἐμπορίου. Καὶ ὑπάρχει ἐν τῇ διοικήσει μέριμνά τις τοιαύτη; Ἐγὼ ἀπορῶ, ἐὰν ὑποτιμᾷ τις τοσοῦτον τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἔμειναν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν. Εἰς ἄλλα Κράτη ἔχουσιν ἴδιον Ὑπουργεῖον τῶν Ταχυδρομείων καὶ τῶν Τηλεγράφων, ἐπίσης καὶ τὰ δημόσια ἔργα ὑπάγονται εἰς ἴδιον Ὑπουργεῖον, καὶ ἡμεῖς προτρεπόμεθα καὶ ἀνεχόμεθα, ἵνα ὁ Ὑπουργὸς περισπᾶται εἰς ὅλα αὐτὰ τὰ ἀντικείμενα, καὶ νὰ καθίσταται ἀνεπαρκὴς εἰς τὰ ἄλλα ἀντικείμενα τῆς διοικήσεως! Ἀλλὰ προβάλλουσιν, ὅτι λέγομεν ταῦτα περὶ τῆς ἀνεπαρκείας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐνῷ δὲν ἔχομεν ἴδιον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Μᾶς λέγουσι: δὲν ἔχετε Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι τώρα μὲν διευθύνει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, πρὸ τριῶν δὲ μηνῶν ἦτο Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν αὐτὸς, ὁ ὁποῖος διηύθυνε καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ κατὰ παρελθόντα ἔτη Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἦτο ἄλλος, ὅστις διηύθυνε δὲν ἠξεύρω ποῖον Ὑπουργεῖον. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ κ. συνάδελφος δὲν εἶχε δίκαιον νὰ ἐπικρίνῃ ἡμᾶς. Ὅταν καταρτίζωνται συνταγματικὰ Ὑπουργεῖα, βεβαίως πρέπει νὰ ἦναι ἄρτια καὶ πλήρη, καὶ πρὸς τοῦτο πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἐπὶ ἑκάστου κλάδου ἴδιος προϊστάμενος, ὁ ὁποῖος νὰ καταναλίσκῃ πάντα τὸν χρόνον αὐτοῦ εἰς τὸν κλάδον, εἰς ὃν ἐτάχθη. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι εἶναι πάντα ταῦτα εὔκολα; Ἐγὼ ἐλπίζω, πρὶν ἢ κλείσω τοὺς ὀφθαλμοὺς, νὰ ἴδω τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Ναυπλίας σχηματίζοντα Ὑπουργεῖον· δὲν γνωρίζω, ἐὰν θέλω διατηρεῖ ἀκόμη, καὶ τότε δύναμιν, ἵνα ἀγορεύω ἐντεῦθεν. Ἐὰν ἔχω ὅμως τοιαύτην, θέλω σᾶς ὑπενθυμίσει τὰς κρίσεις σας, τὰς ὁποίας τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐπηνέγκατε. Ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐν μεγάλῳ τινὶ Κράτει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν εἶχε περισσότερα καθήκοντα, πλὴν ἑνὸς μόνου, τὸ ὁποῖον εὐτυχῶς δὲν ὑπάρχει ἐν Ἑλλάδι, καὶ εὔχομαι νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἐν τῷ μέλλοντι, πλὴν τῆς μερίμνης περὶ τῆς δημοσιογραφίας. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ναυπλίας πάντα τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα ἀνεῦρεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἔσπευσε νὰ τὰ καταγγείλῃ, καὶ ἐζήτησε νὰ ἀνεύρῃ τὴν αἰτίαν, καὶ πῶς ἄνευ σκοποῦ καὶ ἀφορμῆς ἐπῆλθεν εἰς τὴν κεφαλήν μου νὰ συῤῥάψω τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ νὰ εἰσαγάγω αὐτὸ εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ νὰ ζητήσω νὰ καταστήσω δι’ αὐτοῦ ἰδέας τοσοῦτον συγκεντρωτικάς, τοσοῦτον ἀναιρούσας τοὺς θεσμοὺς τῆς χώρας καὶ τὴν ἔννοιαν τῆς ἐν τῇ διοικήσει νενομισμένης ἐλευθερίας καὶ ἀποκεντρώσεως. Εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἀπέδωκε τοῦτο εἰς τὸν χαρακτῆρά μου, διότι ἔκ τινων φράσεων αὐτοῦ μοὶ ἐγεννήθη ὑπόνοια, ὅτι φρονεῖ ὅτι ἐγὼ εἶμαι ἐν πλήρει ἀντιφάσει πρὸς ὅσα ὡς ἀντιπολιτευόμενος ἐπηγγειλάμην, διότι τότε μὲν ἐπηγγειλάμην ἀποκεντρώσεις καὶ ἐλευθερίας, τώρα δὲ συγκέντρωσιν· ἀπέδωκε δὲ, ὅτι ἔχω δίψαν καὶ πόθον νὰ κορεσθῶ τῆς ἐξουσίας. Ἐν Ἑλλάδι τὸ νομοθετεῖν κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους ἀποτελεῖ λειτουργίαν ἀληθῶς εὐμετάβλητον, διότι πολλοὺς κατὰ περιόδους ἐψηφίζομεν νόμους, διὰ τῶν ὁποίων ἐνίοτε ἢ συνήθως μετεβάλλομεν τοὺς προϋπάρχοντας. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἶναι ματαιοδοξία εἰς πολιτικὸν ἄνδρα ἐν Ἑλλάδι νὰ νομίζῃ ἢ νὰ προσδοκᾷ, ὅτι, ὅσα τῇ προτάσει αὐτοῦ νομοθετεῖ αὐτὸς, θέλει ἐκτελέσει, καὶ αὐτὸς θέλει σαβουρώσει τὴν εὐχαρίστησιν τῆς συγκεντρώσεως τῆς ἐξουσίας. Ἐγὼ πρὸ παντὸς νομίζω ὅτι, δὲν πρέπει τις νὰ ἔχῃ τοιαύτην προσδοκίαν· καὶ λέγω τοῦτο, διὰ νὰ ἀνταποκριθῶ καὶ εἰς κἄποιον πόθον, ὅστις καταβιβρώσκει τὰ σπλάγχνα τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, καὶ τὸν ὁποῖον δὲ παύει νὰ ἐκδηλόνῃ. Ἀλλὰ λέγων ταῦτα, πρέπει νὰ προλάβω νὰ μὴ διαδοθῇ εἰς τὴν πόλιν, ὡς ἑρμηνεία δῆθεν τῶν λόγων μου, ὅτι ὑποστηρίζομαι ὑπὸ κλονιζομένης πλειοψηφίας. Παντάπασιν. Ἡ πλειοψηφία τοῦ Κοινοβουλίου ἥκιστα μετεβλήθη, καὶ πεποιθότως προσβλέπω πρὸς αὐτήν. Καὶ ἐὰν ἐδεικνύετο, ὅτι ἤθελεν ἐπέλθει ἀλλοίωσις, μειοῦσα τὴν ἔννοιαν τῆς πλειοψηφίας, τὴν ὁποίαν αἱ ἐκλογαὶ τῆς 14 Ὀκτωβρίου ἔδωκαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἂς ἦναι βέβαιος ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι ἐγὼ ἤθελον ἐγκαταλίπει τὴν πλειοψηφίαν, πρὶν ἢ αὕτη μὲ ἐγκαταλείψῃ. Καὶ λέγω ταῦτα, διότι γνωρίζω μάλιστα τὸν χαρακτῆρα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, γνωρίζω τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἀντιλαμβάνεται τῶν πραγμάτων, τὸν τρόπον, καθ’ ὃν σκέπτεται περὶ τῶν δημοσίων ὑποθέσεων καὶ περὶ τῆς τύχης του, καὶ νομίζω, ὅτι συνετωτάτην πράττουσι πρᾶξιν οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες τῆς χώρας, ἐὰν δυνηθῶσι νὰ ἐννοήσωσι τὸν χρόνον, καθ’ ὃν πρέπει νὰ ἐγκαταλείψωσι τὴν ἀρχήν. Ἔλεγέ τις σοφὸς ἄνθρωπος, σοφώτερος βεβαίως ἐμοῦ, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ σοφώτερος ἄλλων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι πρέπει νὰ γνωρίζῃ τις τὴν ὥραν, κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀποθάνῃ. Αὐτὸ ἐφαρμόζω πάντως ἐν τῇ πολιτικῇ. Πρέπει νὰ γνωρίζῃ τις τὴν ὥραν, κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀποσύρηται τῆς ἐξουσίας, ἵνα μὴ εὑρίσκηται μετὰ ταῦτα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταγγείλῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ποτὲ μὲν ὡς μωρὸν καὶ ἀνόητον, ἄλλοτε ὡς εὐαπάτητον καὶ πλανηθέντα, ποτὲ μὲν ὡς διαφθαρέντα ὑπὸ τῆς δημοκοπίας, καὶ ἄλλοτε ὡς δελεασθέντα ὑπὸ ἐπαγγελιῶν. (Εὖγε! εὖγε! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς. Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§66ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακοπῇ ἐπ’ ὀλίγον ἡ συνεδρίασις, κύριε Πρόεδρε.

§67ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τοιαύτην ὥραν εἶναι ἀργά.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δραγούμης ἔχει τὸν λόγον.

§69ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ κ. Ποταμιάνος προηγεῖται ἐμοῦ.

§70ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τὰ καίρια σημεῖα τῶν ἐμῶν παρατηρήσεων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐντέχνως παρέκαμψε, καὶ ἀφῆκεν ἄνευ ἀπαντήσεων. Δὲν ὑπομιμνήσκω ὑμῖν ταῦτα, διότι φρονῶ, ὅτι ἕκαστος ἐξ ὑμῶν ἐνθυμεῖται αὐτά. Ἡ τοιαύτη σιωπή του ἀγνοῶ, ἂν ἐπιῤῥωνύῃ τὸ νομοσχέδιόν του, βεβαίως ὅμως δὲν ἐξασθενίζει τὴν ἐπίκρισιν ἡμῶν κατ’ αὐτοῦ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μοὶ ἀπέδωκε μεμελετημένην ἐκ μέρους μου σύγχυσιν τῆς ἰδέας τῆς συγκεντρώσεως. Δὲν ἠδυνάμην, λέγει, νὰ ἀγνοῶ τὸν ὅρον, ὅστις εἶναι ἡ κατὰ τοπικὰς περιφερείας διανομὴ τῆς διοικητικῆς ἐνεργείας, ἀλλὰ μετεχειρίσθην, εἶπε, τὸν ὅρον «συγκέντρωσις» εἰς μὴ προσήκουσαν ἔννοιαν. Ἐγὼ, εἰπὼν «ἀποκέντρωσιν», ἐξήγησα αὐτὴν οὕτω σαφῶς, ὥστε μόνον ἀδυναμία πρὸς ἀπόκρουσιν τῆς ἰδέας ἠδύνατο νὰ ἐξηγήσῃ τὰς περὶ τούτου γνώμας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἡ κατὰ περιφερείας δηλονότι τοπικὴ κατανομὴ τῆς διοικήσεως, εἶναι ἡ αὐτοδιοίκησις, δὲν εἶναι ἀποκέντρωσις. Ἀποκέντρωσις εἶναι ἡ κατανομὴ τῶν ἐξουσιῶν ὅσον οἷόν τε πλειότερον, ὥστε ἕκαστος ἄρχων ἢ ἑκάστη ἀρχὴ νὰ ἔχῃ τμῆμα διοικήσεως μικρόν. Εἶναι ἡ ἀπὸ τῆς κεντρικῆς ἀρχῆς ἀπόσπασις τμημάτων ἐξουσίας καὶ ἡ ἀνάθεσις αὐτῶν εἰς Διευθυντήρια, ἐνεργοῦντα μετὰ ἢ ἄνευ συμβουλίων, αὐτοβούλως μὲν, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἀνωτάτην ἐπιτήρησιν τοῦ ἄρχοντος, εἰς ὃν ὁ κλάδος ὑπάγεται. Δὲν ἔπρεπε δὲ νὰ λησμονήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι, ὅπου ἐλεύθερα πολιτεύματα, ἐκεῖ ἡ κατανομὴ τῶν διαφόρων λειτουργιῶν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας εἰς πλείονα πρόσωπα ἢ πλείονας ἀρχὰς, ὥστε ἡ εἰς ἕκαστον ἀνήκουσα ἐξουσία νὰ ἦναι μικρὰ, εἶναι ἀπαραίτητος πρὸς ἐξασφάλισιν ἀληθοῦς ἐλευθερίας. Ἡ ἀνάθεσις δὲ μικρᾶς ἀρχῆς εἰς πλείονα πρόσωπα αὐτενεργοῦντα, ἢ ἐπιτροπὰς, εἶναι ἐπίσης ἐξασφαλιστικωτέρα τῆς ἐλευθερίας. Ὑπενθυμίζω αὐτῷ τὰς ἀρχαίας ἑλληνικὰς πολιτείας, ἐν αἷς ἑκάστη ἀρχὴ οὐ μόνον μικρὰν εἶχεν ἐξουσίαν, ἀλλὰ καὶ βραχὺν χρόνον καὶ συνεπικούρους συμβούλους, συνεργαζομένους τῷ ἀσκοῦντι τὴν ἀρχὴν ἄρχοντι. Ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διέφυγε νὰ ὁμιλήσῃ, ἴσως διότι ἡ διαχείρισις τῆς ἐκτελεστικῆς ἀρχῆς δὲν εὑρίσκεται πάντοτε ἐν ἁρμονίᾳ μετὰ τῶν φιλελευθέρων προγραμμάτων. Ἠναγκάσθη νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι διατηρεῖ τὴν Διεύθυνσιν τῶν ταχυδρομείων καὶ τὴν Διεύθυνσιν τῶν δημοσίων ἔργων σχεδὸν οἷα εἶναι, ὅτι οὐδεμίαν εἰς αὐτὰς φέρει μεταβολὴν, διότι, ἐὰν ὁ νόμος ψηφισθῇ καὶ ἄνευ μεταβολῆς τῶν περὶ τῶν Διευθυντηρίων ἐκείνων νομοθεσιῶν, ἠδύναντο ταῦτα ἄριστα νὰ λειτουργήσωσιν. Εἰς τοῦτο δὲν εἶμαι σύμφωνος. Θὰ σπεύσῃ ὅμως, σᾶς εἶπε, εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ κώδικος τῶν ταχυδρομικῶν καὶ τηλεγραφικῶν νόμων, ὅστις καταργεῖ τὴν Διεύθυνσιν τῶν ὑπηρεσιῶν τούτων, καὶ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ κώδικος τῶν νόμων περὶ προσωπικοῦ καὶ διαχειρίσεως τῶν δημοσίων ἔργων, δι’ οὗ θὰ ἐξαφανισθῇ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ νῦν Διευθυντηρίου, καὶ οὕτω θὰ συμβιβασθῇ τὸ πρᾶγμα. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀφαιροῦνται ἀπὸ τὸν Διευθυντὴν τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων δικαιώματα καὶ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα λαμβάνει ὁ Ὑπουργός. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀφαιροῦνται ἀπὸ τὸν Διευθυντὴν τῶν δημοσίων ἔργων δικαιώματα καὶ καθήκοντα οὐσιωδέστατα, τὰ ὁποῖα δὲν δύναται πλέον νὰ ἐξασκήσῃ, ἐὰν ὁ νόμος ψηφισθῇ· σᾶς ἀνέφερα δέ τινα ἐξ αὐτῶν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔκρινε καλὸν ν’ ἀποσιωπήσῃ τὰ περὶ τούτου, καὶ μᾶς ἐβεβαίωσε μόνον ὅ,τι ἄλλως εἶναι βέβαιον, ὅτι καὶ τὸ ἐλάχιστον ἕν τε τῇ Διευθύνσει τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων καὶ ἐν τῇ τῶν δημοσίων ἔργων γίνεται ἤδη, ἢ ἐγίνετο καὶ πρὶν, τῇ ἐπινεύσει τοῦ Ὑπουργοῦ. Καὶ ὅπου μὲν ἡ ἐπίνευσις αὕτη δὲν ἦτο ἀναγκαία, παρατηρῶ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ἡ ἐπίνευσις ἦτο κακὸν, τὸ ὁποῖον διὰ νομοθεσίας ἔπρεπε νὰ ἐξαλείψῃ· ὅπου δὲ ἡ ἐπίνευσις ἦτο ἀναγκαία, καλῶς αὕτη ἐδίδετο. Ἦτο τοῦτο λόγος καταργήσεως τῶν Διευθυντηρίων; Ἐὰν ἦτο κακὸν, διατὶ τὸ νομοθετεῖ; ἢ διατὶ νομοθετικῶς δὲν τὸ ἐξήλειψεν; Ἐὰν δὲ ἦτο καλὸν, διατὶ τὸ καταστρέφει; Ἀλλὰ συνήθως, ὅταν νομοθετικόν τι μέτρον δὲν ὑπαγορεύηται ὑπὸ μεγάλης καὶ λαλούσης ἀνάγκης, ἀλλὰ ὑπὸ λόγου, ὃν δὲν τολμῶσι νὰ εἴπωσιν οἱ τὸ μέτρον εἰσηγούμενοι, ὅταν μέτρον τι ὑπαγορεύηται ὑπὸ λόγου προσωπικῆς ἢ κομματικῆς ἀνάγκης, τὰ πρὸς ὑποστήριξιν αὐτοῦ ἐπιχειρήματα εἶναι ἀντιφατικὰ πρὸς ἄλληλα, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προσεπάθησε μὲν ν’ ἀποφύγῃ τὴν ἀντίφασιν, ποῦ μὲν ἀποδίδων μοι πόθους ἀκατανοήτους, πόθους μυχίους, ποῦ δὲ εἰς ἄλλα φέρων τὸν λόγον. Ἠδυνάμην νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι, ἀφοῦ καὶ ἐγὼ πολιτεύομαι, δυνατὸν, ἢ μᾶλλον ἀπαραίτητον εἶναι, νὰ ἔχω φιλοτίμως ἐπιθυμίαν νὰ ὑπηρετήσω τὴν πατρίδα μου οὐχὶ διὰ λόγων μόνον, διότι τοῦτο ἀποτελεῖ ἔντιμον φιλοδοξίαν. Ἀλλὰ, ὡς ἤδη ὡμίλησα, συνιστῶν τὸν περιορισμὸν τῶν ὑπουργικῶν ἑδρῶν, δὲν ὡμίλησα, νομίζω, ἀπὸ συμφέροντος. Εὔχομαι δὲ εἰς ἐμαυτὸν, οὐδέποτε νὰ παρασταθῶ προτείνων νομοθετήματα προσωπικοῦ συμφέροντος θεραπευτικά. Ἂς βεβαιωθῇ ὅθεν, ὅτι, καὶ ἐὰν εἶχον μύχιόν τινα πόθον, καὶ ἂν ἔχω τοιοῦτον, οὗτος δὲν μὲ κινεῖ ἤδη. Δύναμαι μάλιστα νὰ βεβαιώσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεώς μου, εἰκάζων, ὅτι εἷς τῶν συναδέλφων ἐξ Ἀργολίδος καὶ φίλος μου ἔχει ἴσως εὐλόγους βλέψεις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο, ἐξέφρασα πρὸς αὐτὸν τὴν λύπην μου, ὅτι ἕνεκα ἐναντίας πεποιθήσεως θὰ πολεμήσω τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον, ἐνῷ ἴσως προώριστο δι’ αὐτὸν τὸ κατασκευαζόμενον ἄνευ ἀνάγκης Ὑπουργεῖον. Τοῦτο λέγω διὰ νὰ κρίνῃ τοὺς πόθους μου. Ἀλλὰ τὸ καταδειχθὲν ἐλατήριον τῆς δημιουργίας τοιούτου Ὑπουργείου ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπέφυγε νὰ ἀντικρούσῃ διὰ τοιαύτης παρεκβάσεως. Ὡς πρὸς τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου μᾶς εἶπεν, ὅτι πολὺ ἢ ὅλον τὸ προσωπικὸν τῶν τηλεγραφητῶν εἰργάσθη εἰς αὐτό. Ἐκ τούτου δ’ ἐννοῶ, διατὶ εἶναι τοιοῦτο τὸ νομοσχέδιον, ἀφοῦ τηλεγραφηταὶ κατέγειναν εἰς διατύπωσιν αὐτοῦ καὶ οὐχὶ νομικοί. Δὲν ἀπορῶ δὲ πλέον διὰ τὴν ἔκφρασιν καὶ τὸν εἰρμὸν αὐτοῦ. Κάλλιον ἐν τῷ μέλλοντι, ἀντὶ τῶν πολλῶν νὰ διετύπωνε τὸ νομοσχέδιον εἷς, ἀλλὰ ἐννοῶ νὰ διετύπωνε νόμον. Ἀπέφυγεν ἐπίσης νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ποῖον λόγον ἔχει τὸ ἄρθρον 2. Ἐξήγησεν ὅμως, ὅτι στατιστικὸν γραφεῖον ἐννοεῖ τὸ τῆς κινήσεως τῶν τηλεγράφων καὶ ταχυδρομείων. Ἔπρεπεν ὅμως νὰ εἴπῃ τότε «στατιστικῆς τῶν ὑπηρεσιῶν τούτων». Μᾶς ἐξήγησεν, ὅτι τὰ τῆς δασονομικῆς καὶ δασοκομικῆς διδασκαλίας περιέλαβεν εἰς τὰ δημόσια ἔργα, ἂν καὶ δὲν ἔχωσι πρὸς αὐτὰ σχέσιν, διότι ἐνόμισεν, ὅτι κάλλιον ἤθελεν ἐπιτευχθῆ ἡ διδασκαλία αὐτῶν, ἄν εἰσήγοντο μαθήματα περὶ αὐτῶν εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον. Παράδοξον!... Λοιπὸν πρόκειται νὰ δημιουργηθῶσι νέαι ἕδραι περὶ τούτων εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον; Πῶς νῦν τὸ πρῶτον μᾶς ἀναγγέλλει τοῦτο; Μήπως ἐνοοῦντο μέχρι τοῦδε οἱ ἐν Βυτίνῃ σταθμοί, καὶ ἡ παρατήρησις τὸν ὡδήγησεν εἰς τοιαύτην διέξοδον; Διατὶ δὲ εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον καὶ οὐχὶ εἰς τὰς γεωργικὰς σχολὰς Ἀθηνῶν καὶ Θεσσαλίας; Πρὸς τί δὲ τότε οἱ σταθμοὶ τῆς πρακτικῆς διδασκαλίας τῆς δασονομικῆς καὶ δασοκομικῆς ἐν Βυτίνῃ; Εἶναι ἀπορίαι, τὰς ὁποίας δὲν θὰ λύσῃ, καὶ εἶναι βέβαιον, ὅτι δὲν θὰ εἰσαγάγῃ πλέον ἕδρας δασονομικῆς καὶ δασοκομικῆς εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον. Παρατηρῶ, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ νέου Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ εἰδικῶς ὑποβληθεὶς, ἐν κεφαλαίῳ 6, ἄρθρῳ 10, ἐδαφίῳ 6, περιλαμβάνει τὴν δαπάνην περὶ τοῦ δασονομικοῦ καὶ δασοκομικοῦ σταθμοῦ, ἐνῷ ὁ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας δὲν ἔχει προσθήκην ἑδρῶν τοιούτων εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον· αὐτὰ ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργός, τοῦ ὁποίου τὴν κοινοβουλευτικὴν πεῖραν πρέπει νὰ μὴ ἀμφισβητῶμεν, τὰ διέφυγε, καὶ ἄλλα εἶπε χαριεντιζόμενος. Ἀγνοῶ, ἂν τὸ μέλλον Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ ἦναι καθαρῶς πολιτικὸν, ἔχον ἐργασίαν καὶ διαχειριζόμενον ὑπὸ εἰδικοῦ Ὑπουργοῦ μόνον, ἢ, μικρὸν καταντῆσαν, θὰ χρησιμεύσῃ καὶ αὐτὸ ὡς συμπλήρωμα ἄλλου Ὑπουργείου. Φρονῶ, ὅτι προτιμᾷ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν δευτέραν ἀποστολὴν τοῦ Ὑπουργείου τούτου. Δὲν τὸν βλέπω ἐδῶ νὰ τὸν ἐρωτήσω: Ἐκεῖνος ὁ τρίτος σταθμὸς τῆς λεπτοξυλουργικῆς, πρὸς κατασκευὴν τῶν ἀθυρμάτων, εἰς ποῖον Ὑπουργεῖον θ’ ἀνατεθῇ; Πιστεύω, ὅτι θὰ κρατήσῃ αὐτὸν διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα ὁ Ὑπουργὸς τοῦ νέου αὐτοῦ Ὑπουργείου δύνηται νὰ ἔχῃ τὴν ἀσχολίαν του εἰς τὰ προϊόντα τοῦ σταθμοῦ τούτου προσφυᾶ καὶ εὐχάριστον πρὸς διέξοδον τῆς φιλοπόνου αὐτοῦ ἐπιθυμίας, ἵνα ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα.

§71ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα). (Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν).

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Σχινᾶς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ διοργανισμοῦ τῶν Ὑπουργείων νόμου.

§73ΣΧΙΝΑΣ. Μολονότι πεντάωρον καὶ πλέον χρονικὸν παρῆλθε διάστημα ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς συνεδρίας, ἀναβαίνω τὸ βῆμα, ἵνα εἴπω ὀλίγας μόνον λέξεις ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου ἀντικειμένου, τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ διοργανισμοῦ τῶν Ὑπουργείων νόμου. Οἱ προαγορεύσαντες ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως συνάδελφοι κατέγειναν, ἵνα καταδείξωσι τὸ μάταιον τῆς διαχωρίσεως τῶν δύο Ὑπουργείων, καὶ δὴ, ὅτι τὸ ἀπομένον Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν οὐδεμίαν ἔχει εἰς τὸ μέλλον ὑπηρεσίαν. Ἔχουσι δίκαιον, ἀφοῦ ἀθληταὶ κατεδείχθησαν καθ’ ὅλον τὸ παρελθὸν χρονικὸν διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἕκαστος Ὑπουργὸς δύο καὶ τρία Ὑπουργεῖα ἐπὶ τῆς ῥάχεώς του ἔφερε. Πολὺ δίκαιον λοιπὸν εἶχον νὰ διαβεβαιῶσι τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, ὅτι μηδαμινὴ εἶναι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργοῦ. Καὶ ἐγὼ, λυπούμενος, διότι ἀπεχώρησαν ἐντεῦθεν, ἤθελον τοὺς ἐρωτήσει, ἐὰν ἤξευρον, τί τοῖς ἐγίνετο εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς ὁδοποιΐας, τί τοῖς ἐγίνετο εἰς τὰ δημόσια ἔργα, τί τοῖς ἐγίνετο εἰς τὴν ἄλλην διοικητικὴν ὑπηρεσίαν. Κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, κύριοι συνάδελφοι, τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ εὐκόλως ἅπαντες ἀνελάμβανον, πεποιθότες ὅτι τὸ ὅλον τῆς ὑπηρεσίας συνίσταται εἰς τὸ ὑπογράφειν ἐντάλματα, ὡς εἶπε καὶ ἐδήλωσεν ὁ κ. προαγορεύσας, καὶ ἠρίθμησε, ποῖα εἶναι κατ’ αὐτὸν τὰ καθήκοντα τοῦ Ὑπουργοῦ, τὸ θέτειν τὴν ὑπογραφήν του εἰς ὅλα τὰ ἔγγραφα πλησίον τῶν ὑπογραφῶν, τὰς ὁποίας ἔχουσι θέσει ὁ τμηματάρχης, οἱ γενικοὶ γραμματεῖς, καὶ οὕτω καθεξῆς. Αὕτη, κατ’ αὐτοὺς, εἶναι ἡ ὑπηρεσία, τὴν ὁποίαν διεξάγει ὁ Ὑπουργὸς, καὶ δι’ αὐτὸ δικαίως εἶπον καὶ ἐβεβαίωσαν τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, μετὰ τὴν γενησομένην διαίρεσιν, οὐδεμίαν ἔχει ὑπηρεσίαν, ἐνῷ, Κύριοι, καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ μέλλοντος Ὑπουργοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας τὰ ἔργα ἔσονται βαρύτατα καὶ δυσβάστακτα, ἐὰν θέλωσιν ἀμφότεροι νὰ ἐπιτελέσωσι τὸ καθῆκόν των. Οὐχὶ ὡρῶν, ἀλλ’ ἡμερῶν ἐργασίαν θὰ ἔχωσιν, ἵνα μόνον εἰσέλθωσιν εἰς τὴν σειρὰν τῆς ὑπηρεσίας, ἵνα λάβωσι μόνον γνῶσιν ἁπλῆν τῶν ἐκτελουμένων δημοσίων ἔργων, ἵνα γνωρίσωσιν ἐν μέρει τὰς ἀνάγκας καὶ τὴν κατάστασιν τῆς Ἑλλάδος. Τίς, Κύριοι, ἐκ τῶν Ὑπουργῶν μέχρι σήμερον, παρὰ εὐάριθμοι, καὶ οὗτοι ἐν παραμοναῖς ἐκλογῶν, ἐπεσκέφθη τὴν Ἑλλάδα; Ποῖος ἐκ τῶν Ὑπουργῶν τῶν Ἐσωτερικῶν δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι γνωρίζει τὸν τόπον, τὸν ὁποῖον διοικεῖ; Μακρόθεν, Κύριοι, καὶ μόνον διὰ τῆς γεωγραφίας, τὴν ὁποίαν μανθάνομεν εἰς τὰ σχολεῖα, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι γνωρίζομεν τὸν τόπον, ὅτι γνωρίζομεν τὴν διοίκησιν, ὅτι γνωρίζομεν τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας, ὅτι γνωρίζομεν τὰ πάντα; Πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Ἔχομεν πολλὰς ἀνάγκας· ἀλλ’ ἐπειδὴ οὐδεμίαν τούτων κατέχομεν, νομίζομεν, ὅτι τὰ πάντα κατέχομεν. Βεβαίως θὰ συμφωνήσω μετὰ τοῦ προαγορεύσαντος ἐξ Ἀργολίδος κ. Βουλευτοῦ, ὅτι ἐν τοῖς ἄλλοις Ὑπουργείοις δύναται νὰ καθήσῃ οἱοσδήποτε Ὑπουργός. Τὸ Ὑπουργεῖον ὅμως, τὸ καταρτιζόμενον σήμερον, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, δὲν εἶναι τοιοῦτον· διότι ἡ σημερινὴ προαγωγὴ τῶν ἐπιστημῶν καὶ ἡ καθ’ ἡμέραν βελτιουμένη τέχνη τῆς ἐκτελέσεως καὶ ἡ πρόοδος ἐν γένει τῶν ἐπιστημῶν εἶναι ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦσιν ἄνδρα, κατέχοντα πολλὰς ἐπιστήμας, πολλὰς γνώσεις, καὶ ποιήσαντα πολλὰς μελέτας. Δὲν πρόκειται, Κύριοι, ὁ Ὑπουργὸς, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι, νὰ θέτῃ μόνον τὴν ὑπογραφήν του εἰς ἅπαντα τὰ παρουσιαζόμενα ἔγγραφα, νὰ γίνηται δὲ τυφλὸν ὄργανον τῶν ὑποβαλλομένων αὐτῷ ἔργων, αὐτὸς δὲ νὰ ἦναι ὑπόλογος ἐνώπιον ἡμῶν, καὶ ἡμεῖς νὰ τὸν σύρωμεν καθ’ ἑκάστην, καὶ νὰ τῷ λέγωμεν: «δός μας λόγον διὰ τὴν γέφυραν τῆς Μασηλαίνης, δός μας λόγον διὰ τὸν σιδηρόδρομον τὸν καταῤῥέοντα τοῦ Μεσολογγίου–Ἀγρινίου, δός μας λόγον διὰ τὸν ἡμιτελῆ σιδηρόδρομον Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων, δός μας λόγον δι’ αὐτὸ ἢ δι’ ἐκεῖνο τὸ ἔργον.» Ὁ Ὑπουργὸς ὀφείλει νὰ ἦναι κάτοχος καὶ γνώστης τῶν ἔργων, καὶ ὄχι μόνον τῶν ἐκτελουμένων, ἀλλὰ καὶ τῶν προεκτελεσθέντων καὶ πάσης τῆς σχετικῆς νομολογίας. Δὲν εἶναι εὔκολον, Κύριοι, ὅσον κοινῶς θεωρεῖται. Ὅταν καθήσῃ τις καὶ θελήσῃ πράγματι νὰ ἀσχοληθῇ, τότε θὰ ἴδῃ, καὶ γνώστης ἂν ἦναι τῶν ἐπιστημῶν αὐτῶν, ὅτι βαρὺ τὸ φορτίον τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ δυσβάστακτον. Ἑπομένως τὴν ἀνάγκην πρὸς σύστασιν Ὑπουργείου Συγκοινωνίας, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, θεωρῶ ἀπαραίτητον. Ἄλλο Ὑπουργὸς τιτλοφορούμενος μόνον, καὶ ἄλλο Ὑπουργὸς ἀνταποκρινόμενος εἰς τὰς πολυπληθεῖς τοῦ τόπου μας ἀνάγκας. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἀπησχόλησα ὑμᾶς ἐπὶ πολλὰς ὥρας, ἀναπτύσσων τὰ κεφάλαια τῆς ὁδοποιΐας, τὸν νόμον τῆς ὁδοποιΐας, καὶ τὸν στρεβλωθέντα κατὰ τὸ 1887 νόμον περὶ ἐκτελέσεως δημοσίων ἔργων διὰ τῶν χρημάτων τῆς ὁδοποιΐας. Ἐὰν οἱ ἑκάστοτε διευθύνοντες τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἐλάμβανον τὸ κόπον, οὐχὶ διὰ σιδηροδρόμου, οὐχὶ διὰ τῶν ἀτμοπλοίων, ἀλλὰ διὰ τῶν ἡμιόνων νὰ διατρέξωσι μέρη τινὰ τῆς Ἑλλάδος, ἤθελον ὁμολογήσει σήμερον ἐνώπιον ἡμῶν, ὡς ὁ προσβλέπων με κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἤθελον ὁμολογήσει, ὅτι ὁ δυστυχὴς χωρικὸς βασανίζεται, ταλαιπωρεῖται, κινδυνεύει, χάνει τὸ φορτίον του, χάνει τὸ εἰσόδημά του· διατί; Διότι οὐδὲ ἀτραπὸν ἔχουσιν, οὐδὲ γεφυρίδιον, ἵνα διέλθωσιν, ὑποφέρουσι δὲ τὰ κακὰ ταῦτα, μόνον ἕνεκα τῆς κακῆς ἐφαρμογῆς τοῦ περὶ ὁδοποιΐας νόμου. Ἐὰν ὁ δυστυχῶς ἀσθενήσας κ. Δραγούμης ἦτο ἐδῶ, ἤθελον τὸν ἐρωτήσει νὰ μοὶ εἴπῃ, εἰς τί ἐχρειάζοντο αἱ 560 χιλιάδες δραχμαί, αἱ δαπανηθεῖσαι διὰ τὴν διακλάδωσιν τὴν ἀπὸ Κάζας εἰς Βύλλια καὶ Κριεκούκι, καὶ πάλιν συναντῶσαν τὴν ὁδὸν ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Θήβας; Διὰ νὰ συγκοινωνήσωσι δύο χωρία μικρὰ, τὰ ὁποῖα δὲν ἀπέχουσι, παρὰ ἓν τέταρτον τῆς ὥρας ἀπὸ τῆς ἁμαξιτοῦ ταύτης;

§74ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Καὶ δὲν συγκοινωνοῦσιν οὐδ’ αὐτά.

§75ΣΧΙΝΑΣ. Ἤθελον ἐρωτήσει τὸν τέως Ὑπουργὸν, διατὶ ἔκαμε τὴν ὁδὸν ἀπὸ Βιτρινίτσης εἰς Λιδωρίκιον; Ἤθελον ἐρωτήσει καὶ περὶ μυρίων ἄλλων δαπανῶν, τὰς ὁποίας ἐνήργησε ματαίως, χωρὶς οὐδ’ εἰς τὰς στρατιωτικὰς ἀνάγκας τῆς χώρας νὰ ἀποβλέψῃ, οὐδ’ εἰς τὴν ἀπολύτου ἀνάγκης καὶ παντὶ σθένει ἐπιζητουμένην συγκοινωνίαν· ἀλλ’ ἵσταντο ἐνώπιον ὑμῶν πάντοτε καὶ ἔλεγον: «Συγκοινωνία! δότε μας χρήματα, δότε μας κεφάλαια· ἄλλως, καὶ μίαν ἡμέραν ἀκόμη ἂν χάσωμεν, καταστρέφεται ὁ Ἑλληνισμός!» Τοῖς τὰ ἐδώκατε ὅλα, καὶ τί βλέπετε σήμερον; Οὐδεμίαν ὁδὸν ἔχετε, Κύριοι· οὐδεμίαν ἀρτηρίαν τῆς Ἑλλάδος, διὰ τῆς ὁποίας νὰ συγκοινωνήσητε, ἀλλὰ, τὸ χείριστον, ἐγκατελείφθησαν ὁλόκληρα χωρία καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς περιοχῆς τοῦ νομοῦ τοῦ κ. τέως Πρωθυπουργοῦ. Ἡ Εὐρυτανία π. χ. οὐδὲν ἀπήλαυσεν, ὁ Βάλτος οὐδὲν, ἡ Ἀκαρνανία σχεδὸν τίποτε. Ἀναφέρω τὰς δύο ταύτας ἐπαρχίας, διότι αἱ δύο πρῶται διασχίζονται ὑπὸ ῥευμάτων, τὰ ὁποῖα διακόπτουσι καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν συγκοινωνίαν τῆς χώρας.

§76ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ἐφρόντισε περὶ Μεσολογγίου.

§77ΣΧΙΝΑΣ. Βεβαίως περὶ Μεσολογγίου ἐφρόντισεν, ὡς ὑπενθυμίζει μοι ὁ κ. συνάδελφος, κατασκευάσας ὁδοὺς, αἱ ὁποῖαι μετέβαλον τὸ ὑγιεινὸν τῆς χώρας εἰς χώραν δυσώδη, εἰς χώραν ἀσθενειῶν. Εὐχῆς ἔργον, Κύριοι, εἶναι καὶ ἔσται, ἂν ὁ μέλλων κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, τὰς πολλὰς ὥρας, τὰς ὁποίας τῷ ἔδιδεν ὁ προλαλήσας, ἐχρησιμοποίει εἰς περιοδείας, οὐχὶ ἐν παραμοναῖς ἐκλογῶν, ἀλλ’ εἰς ἄλλας ἐποχὰς, ἵνα γίνηται εἰσηγητὴς, οὕτως εἰπεῖν, ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, καὶ ἐκ τοῦ πλησίον γνωρίζῃ τὰς ἀνάγκας τοῦ χωρικοῦ καὶ τοῦ γεωργοῦ. Κατὰ τὸ 1887 ἐψηφίσθησαν πολλοὶ νόμοι. Ἐψηφίσθη ὁ νόμος περὶ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Τίς γνωρίζει τίνα κεφάλαια ἔχει τὸ ταμεῖον τοῦτο, καὶ πῶς δαπανῶνται; Οὐδεὶς, καίτοι ἀναμένομεν πληροφορίας, διότι εἷς τῶν συναδέλφων εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ ἀπευθύνῃ ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Θέλομεν νὰ μάθωμεν, τί εἰσπράττεται, καὶ πῶς δαπανᾶται, πῶς ἐδημιουργήθη διαχείρισις ἄγνωστος εἰς τοὺς Βουλευτάς. Ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ δὲν λειτουργεῖ, καὶ ἂν ζητήσωμεν νὰ λειτουργήσῃ, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι οὐδὲ βῆμα θὰ κάμωσιν οἱ Ὑπουργοὶ παρὰ τὴν θέλησιν τῆς Βουλῆς.

§78ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Θέλω παράσχει τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ζητεῖτε.

§79ΣΧΙΝΑΣ. Ἐτροποποιήθη κατὰ τὸ 1887 ἓν τῶν ὡραίων ἔργων τοῦ μακαρίτου Κουμουνδούρου, ὁ περὶ ὁδοποιΐας νόμος, καὶ ἐδημιουργήθη ἐπιτροπὴ, ἀποτελουμένη ἐκ τῶν ὑπολόγων καὶ τῶν φίλων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἥτις θὰ συντάσσῃ τὸν προϋπολογισμὸν, θὰ τὸν ἐκτελῇ, καὶ οἱ Βουλευταὶ οὐδὲ γνῶσιν θὰ λαμβάνωσι. Καθὼς σᾶς ἔλεγον καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, αὐτὸς ὁ συντάξας καὶ ὑποβαλὼν τὸν νόμον δὲν τὸν ἐτήρησεν· διότι, ἐνῷ ὑπάρχει διάταξις ῥητὴ τοῦ νόμου, καθ’ ἣν κατὰ Σεπτέμβριον ἑκάστου ἔτους συντάσσεται ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, οὐδέποτε ἀπὸ τοῦ 1887 μέχρι σήμερον ὁ προϋπολογισμὸς συνετάχθη κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου. Πάντοτε οἱ τοιοῦτοι προϋπολογισμοὶ ἐγκρίνονται κατὰ τὸν Φεβρουάριον ἢ Μάρτιον. Κατὰ τὸν αὐτὸν νόμον, ὁ ἀπολογισμὸς ἑκάστου ἔτους πρέπει νὰ ἐκτυπῶται ἐντὸς τοῦ πρώτου ἑξαμήνου τοῦ ἑπομένου ἔτους, καὶ ὅμως, οὐδὲ τοῦτο ἐγένετο, διότι ὑπάρχουν σημειώματά τινα, τὰ ὁποῖα παρακολουθοῦσι τὰ δημόσια ἔργα καὶ τὸν τρόπον τῆς δαπάνης. Τί δὲ ἐπέτυχον; Ἐπέτυχον ὥστε ἡ δαπάνη τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων ἀπὸ 5,90 ν’ αὐξηθῇ εἰς 25,48! Εἰσήγαγον δαπάνας ἐπὶ δαπανῶν, καὶ ἀρχιμηχανικούς, καὶ διαβόλους καὶ τριβόλους, καὶ οὕτως ὑπερέβησαν τὰ 25,30!....

§80ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Αὐτὰ εἶναι ἐκτὸς τοῦ θέματος.

§81ΣΧΙΝΑΣ. Ἐὰν ὁ κύριος συνάδελφος ἔῤῥιπτεν ἓν βλέμμα ἐπὶ τῶν ἄρθρων 18 καὶ 22 τοῦ νομοσχεδίου, ἤθελε παρατηρήσει, ὅτι τὰ οὐσιωδέστερα μέρη εἶναι αὐτά, περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλῶ, ἐκτὸς ἐὰν φρονῇ, ὅτι ποσὸν 6,500,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ κεφάλαιον τῆς ὁδοποιΐας, δύναται νὰ διατίθηται κατὰ τὸ δοκοῦν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἢ τοῦ τῆς Συγκοινωνίας. Ὅταν μάθῃ ὁ κ. συνάδελφος ὁποῖαι καὶ ὁπόσαι καταχρήσεις ἐγένοντο ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν χρημάτων τῆς ὁδοποιΐας, θέλει δικαιώσει τοὺς λόγους μου.

§82ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Τίνα σχέσιν ἔχουν αὐτὰ μὲ τὸ ὄγδοον Ὑπουργεῖον;

§83ΣΧΙΝΑΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 18 γίνεται λόγος περὶ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας· πῶς δὲν ἔχουσι σχέσιν; Μὴ λησμονεῖτε, Κύριοι, τί εἶπον εἰς ἄλλην συνεδρίασιν περὶ 2,800 μετοχῶν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν τὸ ἐγνώριζε.

§84ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρώτην φορὰν τὸ ἤκουσα.

§85ΣΧΙΝΑΣ. Τοῦτο ἔρχεται εἰς ἐπικουρίαν τῶν λόγων μου, ὅτι δὲν δύναται ὁ Ὑπουργὸς νὰ λάβῃ γνῶσιν τῶν πάντων. Ἐγὼ τὸ ἐγνώριζον ἀπὸ τοῦ 1878, καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν τὸ ἐγνώριζε, διότι οὐδέποτε οἱ ἁρμόδιοι τῷ εἶπον, ὅτι τὸ ταμεῖον ἔχει μετοχάς. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγω, εἶναι γεγονὸς, καὶ οἱ ἀριθμοὶ τῶν μετοχῶν εἶναι ἀναγεγραμμένοι εἰς τοὺς ἀπολογισμούς. Τὸ ταμεῖον εἶχε κεφάλαια εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἐπειδὴ δὲ τὰ χρήματα ἦσαν ἄτοκα, ἐθεωρήθη καλὸν, ὅτε ἐξεδόθη τὸ δάνειον τῶν 28,000,000, νὰ λάβωσι 2,800 μετοχάς. Ἐκ τούτων πληρώθησαν μερικαί, καὶ τὸ ποσὸν εἰσήχθη εἰς τὸ ταμεῖον. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ 1878 οἱ τόκοι δὲν σημειοῦνται· ἔγραψα εἴς τινα ἐφημερίδα ὀλίγα τινὰ, καὶ ἀπήντησαν, ὅτι τὸ ἑπόμενον θὰ τὰς σημειώσωσι. Περὶ τούτου ἀπηύθυνα ἐπερώτησιν πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως φέρῃ πληροφορίας περὶ τῶν μετοχῶν. Κατὰ τὸ αὐτὸ ἔτος 1887 ἐψηφίσθη καὶ ὁ νόμος περὶ φάρων καὶ φανῶν, ὁ κανονίζων τὰ εἰσοδήματα τοῦ ταμείου τῶν φάρων καὶ φανῶν, ἐκ τῶν κεφαλαίων τοῦ ὁποίου ἐπρόκειτο νὰ κατασκευασθῶσι τὰ διάφορα ἔργα πρὸς φωτισμὸν τῶν παραλίων· ἀλλὰ πρὸς διάκρισιν τῶν ἄλλων δύο ταμείων ἐτέθη ἡ διάταξις, καθ’ ἣν ὑπεχρεοῦτο ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ταμείου τῶν φάρων καὶ φανῶν νὰ εἰσάγῃ κατ’ ἔτος εἰς τὴν Βουλήν. Τοῦτο ἀνέφερε προχθὲς καὶ ὁ κ. Ὑπουργός.

§86ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ταμείου τῶν φάρων καὶ φανῶν ὑποβάλλεται ὡς παράρτημα τοῦ γενικοῦ προϋπολογισμοῦ παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ κ. Καραπάνος εἶχε τὴν γνώμην, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος δὲν ψηφίζεται ὡς ὁ γενικὸς τοῦ Κράτους. Ὑπῆρξε διαφωνία μεταξύ μας. Ἐγὼ ἐξῆλθον τότε τῆς αἰθούσης, καὶ ὁ γραμματεύς, ὁ ἀναγινώσκων τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ἐνόμισεν, ὅτι εἶχε δίκαιον ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ δὲν ἀνέγνωσε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ταμείου τῶν φάρων καὶ φανῶν.

§87ΣΧΙΝΑΣ. Ἀλλ’ εἰς τί ποσὸν ἀνέρχεται ὁ προϋπολογισμὸς αὐτός; Εἰς 400 ἢ 500 χιλιάδας δραχμῶν· καὶ ὅμως ἐζητήθη ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος νὰ ὑποβάλληται ὡς παράρτημα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Προϋπολογισμὸν δὲ 6,500,000 τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἐννοοῦν νὰ ἀφήσουν κεκρυμμένον ἀπὸ τὰ ὄμματα τῶν Βουλευτῶν! Αὐτὴ ἦτο ἡ πρόθεσίς μου· νὰ παραστήσω, ὅτι πρέπει καὶ τῶν τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν ἡ Βουλή. Τὸ νὰ ὑποβάλλωσι προϋπολογισμὸν 400,000 εἰς τὴν Βουλὴν ὡς παράρτημα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, δεικνύει, ὅτι ζητοῦν νὰ ῥίψουν στάκτην εἰς τὰ μάτια τῶν Βουλευτῶν, καὶ εὗρον τὸ μέσον, ἵνα διασπαθήσωσι τὸ ἱερὸν χρῆμα τῆς ὁδοποιΐας! Ὑπάρχει εἰς τὸ ἄρθρον 99 τοῦ λογιστικοῦ νόμου διάταξις, ὅτι διὰ πᾶσαν ἐργασίαν ὁδοῦ, γεφύρας, κτιρίου οἱουδήποτε, ἡ ὁποία ἐκτελεῖται δαπάνῃ δημοσίᾳ, ὀφείλει κατ’ ἔτος ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ὑποβάλλῃ κατάλογον τῶν ἐκτελεστέων ἔργων. Ὡς εἶπον ὑμῖν, ὁπόταν ζητήσωμεν νὰ τηρῶνται αἱ διατάξεις τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, θὰ κατέχωμεν πάντα τὰ στοιχεῖα τοῦ ἐλέγχου τῆς διαχειρίσεως τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἐμπιστευόμεθα εἰς τοὺς κυρίους Ὑπουργούς. Εἶσθε εἰς θέσιν σήμερον νὰ γνωρίζητε ὁποῖα ἔργα ἐκτελοῦνται; Ὄχι. Διὰ τοὺς λόγους τούτους ἐθεώρησα ἀναγκαῖον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου νὰ προτείνω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν, ὡς δευτέραν παράγραφον αὐτοῦ (ἀναγινώσκει): «Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ὑποβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν ὡς παράρτημα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας μετὰ τοῦ γενικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ταὐτοχρόνως δὲ καὶ κεχωρισμένως ὑποβάλλεται τοῦ αὐτοῦ ταμείου ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ παρελθόντος ἔτους.» Ὑπέβαλον συνάμα καὶ ἄλλην τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ 22 ἄρθρου, ἡ ὁποία ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη, καὶ ἐπὶ ταύτης θὰ εἴπω δύο λέξεις. Ἐὰν θέλητε, κύριοι Βουλευταὶ τῆς Θεσσαλίας, νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ φενάκη τῆς ἀποξηράνσεως τῶν τελμάτων τῆς Θεσσαλίας καὶ ἄλλων ὑδραυλικῶν ἔργων. Ἐὰν ἐπιθυμῆτε, κύριοι Βουλευταὶ τοῦ Βώλου, νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ δαπάνη τῆς διοχετεύσεως τῆς κοίτης τοῦ Κραυσίνδωνος καὶ Ἀναύρου. Ἐὰν θέλητε, κύριοι Βουλευταὶ τῆς Πελοποννήσου, νὰ ἐπαναληφθῶσιν ἔργα, οἷα τὰ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων – Καλαμῶν. Ἐὰν θέλητε, κύριοι Βουλευταὶ Ἀκαρνανίας, νὰ γείνωσιν ἔργα, ὡς ὁ σιδηρόδρομος Ἀγρινίου – Κρυονερίου, ἀποῤῥίψατε τὴν τροπολογίαν μου, καὶ καθιερώσατε εἰς βάρος τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας τὰς δαπάνας τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς. Θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ εἴπω πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι καὶ ἐγὼ καὶ πάντες οἱ Βουλευταὶ θὰ ὦσι πρόθυμοι νὰ ψηφίσωσιν οἱανδήποτε πίστωσιν διὰ τὸ ἄτομον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐν ἀνάγκῃ δύναται νὰ κληθῇ ἐνταῦθα διὰ τὴν γενικὴν διεύθυνσιν τῶν ἔργων, ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλει ἔχει ἀξίαν καὶ ἱκανότητα πραγματικὴν, καὶ θέλει χρησιμεύσει ὡς διδάσκαλος τῶν μηχανικῶν τῆς Ἑλλάδος, καὶ οὐχὶ ὡς κέντρον, περὶ τὸ ὁποῖον θὰ συναθροισθῶσιν ὅλα τὰ ἄτομα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐν τῇ πατρίδι των μετήρχοντο, ἄλλα μὲν τὸν ὑποκριτὴν θεάτρου, ἄλλα δὲ τὸν ἁπλοῦν τεχνίτην, ἐδῶ δὲ ἐτιτλοφορήθησαν μηχανικοὶ καὶ ὑπομηχανικοὶ, καὶ λαμβάνουσι κατὰ μῆνα χιλιάδας δραχμῶν εἰς βάρος τοῦ πτωχοῦ ταμείου τῆς Ἑλλάδος.

§88ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν νομίζετε, ὅτι σύστασις Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας θὰ ἦτο μᾶλλον ἀναγκαία;

§89ΣΧΙΝΑΣ. Ὁ κ. συνάδελφος, ὡς γαιοκτήμων καὶ εἰδικὸς περὶ τὰ γεωργικὰ, ζητεῖ Ὑπουργεῖον Γεωργίας· ἐγὼ δὲ, ὡς εἰδικὸς εἰς τὰ μηχανικὰ, ζητῶ Ὑπουργεῖον δημοσίων ἔργων. Μὴ ἐπιθυμῶν ἐπὶ πλέον νὰ παρατείνω τὸν λόγον, καταθέτω τὴν τροπολογίαν μου.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§91ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ προβῶμεν ἤδη εἰς τὴν ψήφισιν τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§93ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ γείνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἡ ψηφοφορία, διότι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀπῆλθε, καὶ πρέπει νὰ βεβαιωθῶμεν, ἂν ἤμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Σάκκη καὶ Μαυροκεφάλου, ὡς ψηφολεκτῶν, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 86. Ἐκ τούτων 81 εἶπον Ναὶ καὶ 5 εἶπον Ὄχι. Ἑπομένως ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἐγένετο δεκτὴ διὰ ψήφων 81 κατὰ 5. Προβαίνομεν ἤδη εἰς τὰ καθέκαστα. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 1–6 τοῦ νομοσχεδίου).

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7 (ἀναγινώσκεται).

§97ΣΧΙΝΑΣ. Προσόντα ἔχει ὁ Γενικὸς Διευθυντὴς τοῦ κλάδου τούτου;

§98ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχει προσόντα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 8–11.)

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 12 (ἀναγινώσκεται).

§100ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν διαίρεσιν τοῦ ἄρθρου 15 εἰς δύο τμήματα· ἐπειδὴ δὲ τὸ ἄρθρον 15 ἔχει σχέσιν μὲ τὸ ἄρθρον 12, πρέπει ἀπὸ τοῦ ἄρθρου τούτου τὰ ἑπτὰ τμήματα νὰ ὁρισθῶσιν εἰς ὀκτώ. Λέγω δὲ, ὅτι τὰ δύο ταῦτα τμήματα πρέπει νὰ ὦσι διῃρημένα πρὸ πάντων, διότι ἡ σιδηροδρομικὴ ὑπηρεσία εἶναι μεγίστη, καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ τοὺς δύο τμηματάρχας ὑπευθύνους, καὶ ὄχι μόνον τὸν ἕνα, διότι πολλάκις συμπίπτει ὁ ἔλεγχος τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ σιδηροδρόμου μὲ τὸν ἔλεγχον τῆς ἐπιτηρήσεως τῆς κατασκευῆς καὶ τὴν παραλαβὴν αὐτοῦ. Διὰ τῆς προτεινομένης δὲ ταύτης τροπολογίας δὲν πρόκειται νὰ προστεθῇ οὐδεμία δαπάνη.

§101ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἤθελον προθύμως ἀποδεχθῆ τὴν γνώμην τοῦ συναδέλφου, ἐὰν αὕτη δὲν ἤσκει ἐπιῤῥοὴν δυσάρεστον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Μεταξὺ τῆς ὑπηρεσίας τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν σιδηροδρόμων καὶ τῆς κατασκευῆς αὐτῶν ὑπάρχει στενὴ σχέσις, ἕνεκα τῆς ὁποίας πρέπει ἀμφότεραι αἱ ὑπηρεσίαι νὰ διευθύνωνται παρ’ ἑνός. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 12, ὡς ἔχει).

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 13 (ἀναγινώσκεται).

§103ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καθὼς εἶναι συντεταγμένον τὸ ἄρθρον 13, τὸ τμῆμα τῆς ὁδοποιΐας εἶναι ἓν καὶ ἀδιαίρετον, οὐδὲ διαιρεῖται εἰς γραφεῖα. Κατὰ τὰς μελέτας, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐν τοῖς γραφείοις τῶν δημοσίων ἔργων, εὑρέθη, ὅτι εἶναι ἐπωφελὲς καὶ συντελεῖ εἰς τὴν διευκόλυνσιν τῆς ὑπηρεσίας νὰ διαιρεθῇ εἰς δύο γραφεῖα. Ὥστε τὸ ἄρθρον 13 τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τὸ Αʹ τμῆμα, τὸ τῆς ὁδοποιΐας, διαιρεῖται εἰς δύο γραφεῖα, τὸ τῆς κατασκευῆς ὁδῶν καὶ γεφυρῶν, καὶ τὸ τῆς συντηρήσεως, ἀνακαινίσεως καὶ ἐπισκευῆς αὐτῶν. Καὶ ἐν μὲν τῷ πρώτῳ γραφείῳ ὑπηρετοῦσιν εἷς νομομηχανικὸς αʹ ἢ βʹ τάξεως, ὡς προϊστάμενος, δύο ἐργοδηγοί, εἷς βοηθὸς μὲ βαθμὸν καὶ μισθὸν ἐργοδηγοῦ αʹ ἢ βʹ τάξεως καὶ εἷς κλητήρ. Ἐν δὲ τῷ δευτέρῳ γραφείῳ ὑπηρετοῦσιν εἷς νομομηχανικὸς βʹ τάξεως ἢ μηχανικὸς αʹ ἢ βʹ τάξεως, δύο ἐργοδηγοὶ καὶ εἷς βοηθὸς μὲ βαθμὸν καὶ μισθὸν ἐργοδηγοῦ γʹ ἢ δʹ τάξεως.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 13, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 14 (ἀναγινώσκεται).

§105ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ προτείνω, ὅπως, ἀντὶ τῶν λέξεων «εἷς γραμματεὺς ὑπουργικὸς πρώτης ἢ δευτέρας τάξεως», γραφῇ «εἷς γραμματεὺς μὲ βαθμὸν καὶ μισθὸν μηχανικοῦ αʹ ἢ βʹ τάξεως.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 14, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 15 (ἀναγινώσκεται).

§107ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου προτείνω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν: αʹ) Μετὰ τὴν λέξιν «ὑπηρετοῦσιν», ἀντὶ τῶν ὑπαρχουσῶν λέξεων «εἷς νομομηχανικὸς βʹ τάξεως», νὰ γραφῶσιν αἱ λέξεις «εἷς νομομηχανικὸς αʹ ἢ βʹ τάξεως». βʹ) Εἰς τὸ προσωπικὸν τοῦ γραφείου τοῦ ἐλέγχου τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἤτοι μετὰ τὰς λέξεις «εἷς νομομηχανικὸς αʹ τάξεως», νὰ προστεθῇ «εἷς μηχανικὸς αʹ ἢ βʹ τάξεως».

§108ΣΧΙΝΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μοὶ ἐξηγήσῃ, τίνες εἰδικαὶ ὑπηρεσίαι ἐννοεῖ, ὅτι θὰ κανονισθῶσι διὰ βασιλικοῦ διατάγματος· διότι τοῦτο τὸ κενὸν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἄλλην Κυβέρνησιν, ἵνα δημιουργήσῃ πληθὺν θέσεων.

§109ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὰ μέχρι τοῦδε κεκανονισμένα, δύο ὑπηρεσίαι συνεστήθησαν ἐν τοῖς γραφείοις τῶν δημοσίων ἔργων πρόσκαιροι, ἡ ὑπηρεσία τῆς κατασκευῆς καὶ τοῦ ἐλέγχου τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων, καὶ ἐπ’ αὐτῆς ἐτάχθη εἷς τῶν ἀρχηγῶν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, καὶ ἡ ὑπηρεσία τῶν λιμενικῶν καὶ ἐν γένει τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων, καὶ ἐπ’ αὐτῆς ἐτάχθη ὁ ἕτερος ἀρχηγὸς τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς. Αὐτὰς τὰς εἰδικὰς ὑπηρεσίας ἐννοεῖ τὸ ἄρθρον. Ἐν ὅσῳ λοιπὸν ἐξακολουθεῖ ὑπάρχουσα ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἐνταῦθα, θέλει ἰσχύει ὁ ὀργανισμὸς, ὁ ὁποῖος μέχρι τοῦδε ἰσχύει.

§110ΣΧΙΝΑΣ. Συνεπῶς ὁ κ. Πρόεδρος δὲν ἐννοεῖ τὴν προσθήκην νέων προσώπων.

§111ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πλὴν τῶν προσλαμβανομένων διὰ τὸν ἔλεγχον τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, κατὰ τὸν περὶ τούτου νόμον.

§112ΣΧΙΝΑΣ. Φρονῶ, ὅτι ἡ διασάφησις αὕτη θέλει γραφῆ εἰς τὰ πρακτικά· ἀλλὰ προσέτι φρονῶ, ὅτι ἡ παρουσία τῶν κυρίων τούτων τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς εἰς τὰ δύο τμήματα δύναται νὰ ᾖναι μόνον ἐποπτεία, καὶ οὐχὶ διεύθυνσις, ὡς σήμερον· τοῦτο δὲ τὸ λέγω ὡς γνώμην, ἵνα οἱ ἰδικοί μας προετοιμασθῶσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν διὰ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν οἱ κύριοι οὗτοι θ’ ἀποχωρήσωσι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 15, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 16, ὡς ἔχει).

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 17 (ἀναγινώσκεται).

§114ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου παρακαλῶ νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ αὐτὴ διόρθωσις, ἡ ὁποία ἐγένετο καὶ εἴς τι προηγούμενον ἄρθρον· ἤτοι, ἀντὶ «εἷς γραμματεὺς ὑπουργικὸς αʹ ἢ βʹ τάξεως», νὰ γραφῇ «εἷς γραμματεὺς μὲ βαθμὸν καὶ μισθὸν μηχανικοῦ αʹ ἢ βʹ τάξεως», ἀντὶ δὲ τῶν λέξεων «εἷς ἐργοδηγὸς» νὰ τεθῇ «δύο ἐργοδηγοὶ», καὶ μετὰ τὰς λέξεις «μὲ βαθμὸν καὶ μισθὸν ἐργοδηγοῦ γʹ ἢ δʹ τάξεως» νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «εἷς βοηθὸς γραφεὺς δημοσίων ἔργων». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 17, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ).

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 18 (ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Σχινᾶ (ἀναγινώσκεται).

§116ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§117ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Λαρίσσης εἶναι πρότασις ἀξία συζητήσεως καὶ μελέτης. Δὲν εἶμαι παρεσκευασμένος, ἵνα δώσω γνώμην, ἐὰν ᾖναι ὀρθὸς ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι ἡ μὴ ἐπιψήφισις προϋπολογισμοῦ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἀποτελεῖ συνταγματικὴν παράβασιν, ἀλλ’ ὅπως δήποτε εὑρίσκω, ὅτι ἡ οὐσία τῆς ὑποθέσεως εἶναι ἀξία συζητήσεως καὶ μελέτης. Ἀλλὰ ἡ συζήτησις αὕτη καὶ ἡ μελέτη νομίζω, ὅτι δὲν ἁρμόζει εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, εἶναι νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ διοργανισμοῦ τῶν Ὑπουργείων, ἡ γνώμη δὲ, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Λαρίσσης διετύπωσεν, εἶναι γνώμη τροποποιοῦσα τὸν νόμον περὶ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, ἑπομένως οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει μετὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ὡς εἶπον εἰς τὴν Βουλήν, πλὴν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγον πρὸς κωδικοποίησιν τῶν 16, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, νόμων πρὸς ὀργάνωσιν τῆς τηλεγραφικῆς καὶ ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας, θέλω εἰσαγάγει καὶ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου κωδικοποιοῦνται οἱ διάφοροι νόμοι, οἱ ἀναγόμενοι εἰς τὰ τῆς ὁδοποιΐας καὶ εἰς κατασκευὴν τῶν δημοσίων ἔργων. Εἰς τὸν νόμον αὐτὸν ἁρμόζει ἡ συζήτησις αὕτη, διότι προτείνεται νὰ τροποποιηθῇ νόμος, ἀνήκων εἰς τὴν σφαῖραν τῶν νόμων ἐκείνων. Διὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀπίθανον, ὅταν φθάσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως τοῦ Βουλευτοῦ Λαρίσσης, νὰ ἦμαι εἰς τὸ πλευρὸν αὐτοῦ καὶ νὰ ἀσπάζωμαι τὴν γνώμην αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασιν αὐτοῦ, ἵνα περιληφθῇ ἐν τῷ παρόντι νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον κανονίζει ἀλλοτρίαν ἐντελῶς ὑπηρεσίαν.

§118ΡΑΛΛΗΣ. Φρονῶ ἀπ’ ἐναντίας, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὁ τόπος, ἐν ᾧ πρέπει νὰ περιληφθῇ ἡ τροπολογία τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Λαρίσσης, εἶναι αὐτὸ τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἐνταῦθα ἀναγράφονται τὰ καθήκοντα τοῦ νέου καταρτιζομένου Ὑπουργείου, τὰ ὁποῖα εἶναι καὶ γενικὰ καὶ εἰδικά, τὸ γενικώτερον δ’ αὐτῶν ἀφορᾷ ἀναμφισβητήτως εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς περιουσίας ἑνὸς ἐκ τῶν κλάδων τῶν νέων ὑπηρεσιῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ὑπάγωνται εἰς τὸ νέον Ὑπουργεῖον. Ἐὰν δέχηται τὴν ἀρχὴν τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λαρίσσης ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν πρέπει νὰ διστάσῃ ν’ ἀποδεχθῇ αὐτὴν, διότι εὐθὺς μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν καὶ κύρωσιν καὶ δημοσίευσιν τοῦ νομοσχεδίου θέλουσι μεταβληθῆ ῥιζικῶς καὶ ἀπὸ τοῦ πρώτου αὐτοῦ ἔτους τὰ τῆς διαχειρίσεως τῆς περιουσίας τῆς ὁδοποιΐας. Γνωρίζω τὸ αἰσιόδοξον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ὅλαι ἐκεῖναι αἱ ἐπαγγελίαι περὶ τροποποιήσεως εἶναι ἁπλαῖ ἐπαγγελίαι, καὶ ὅτι ἐντεῦθεν, ὅταν παρουσιάζηται ἡ ἔκτακτος περίστασις πρὸς διόρθωσιν κακῶς κειμένων διατάξεων καὶ προχείρως ἐξελεγχομένων ὡς ἀντισυνταγματικῶν, ἔχομεν καθῆκον νὰ σπεύδωμεν εἰς τὴν διόρθωσιν αὐτῶν, ἀντὶ νὰ τὴν ἀναβάλλωμεν εἰς τὸν μέλλοντα χρόνον.

§119ΣΧΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας παρακολουθῶ βῆμα πρὸς βῆμα τὰς διαφόρους τροπὰς καὶ τύχας αὐτοῦ. Ὁμολογουμένως ἓν τῶν ὡραιοτέρων ἔργων τοῦ ἀειμνήστου Κουμουνδούρου ὑπῆρξεν ἡ σύστασις τοῦ ταμείου αὐτοῦ, καὶ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν θέλω δείξει, ποῖα ἔργα κατεσκευάσθησαν διὰ τῶν μικρῶν πόρων τοῦ ἀρχικοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, καὶ ποῖα ἀναλόγως τῶν μεγάλων πόρων τῆς σημερινῆς ὁδοποιΐας. Ὁ ἀρχικὸς νόμος τοῦ 1867, ὑπὸ τὰ στοιχεῖα ΣΚϚʹ, ἐκανόνιζε νὰ κατατίθηνται οἱ πόροι εἰς τὰ καταστήματα τῆς Τραπέζης, ὅθεν ἐλαμβάνοντο δυνάμει ἐντολῶν, ὑπογεγραμμένων παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ὁδοποιΐας, καὶ ἐπληρόνοντο οἱ διάφοροι ἐργοδηγοί. Οὕτως ἐξετελοῦντο τὰ ἔργα πολὺ εὐθηνότερον ἢ σήμερον, διότι οἱ ἐργολάβοι ἐφιλοτιμοῦντο νὰ μειοδοτήσουν, διότι ἦσαν βεβαιότατοι, ὅτι παρουσιαζόμενοι εἰς τὴν Τράπεζαν, ἤθελον λάβει εὐθὺς τὸ χρῆμα, ἐνῷ σήμερον τὸ ταμεῖον, τῆς ὁδοποιΐας συνεχωνεύθη μὲ τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ ὁ ἐργολάβος, μεταβαίνων νὰ λάβῃ ἓν ποσὸν 50 ἢ 80 χιλιάδων δραχμῶν, ἀκούει παρὰ τοῦ ταμίου: «δὲν ἔχω ἀρκετά· λάβε 5 χιλιάδας ἢ 10 χιλιάδας»· καὶ ἐπειδὴ ὁ ἐργολάβος πληρόνει τόκους 15 καὶ 20%, οἱ τόκοι οὗτοι βεβαίως εἶναι εἰς λογαριασμὸν αὐτοῦ τοῦ Ἔθνους, διότι ὁ ἐργολάβος, ἔχων ὑπ’ ὄψιν τοὺς τόκους τούκους, δὲν μειοδοτεῖ. Θέλετε νὰ ἐκτελέσητε ἐργασίαν εὐθηνήν; Πληρώσατε εὐθύς. Τοῦτο τὸ παρετήρησα εἰς ὅλα τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα πληρόνονται εὐθὺς, καὶ ταῦτα ἐκτελοῦνται εἰς τιμὰς 30 ἢ 40% εὐθηνοτέρας, διότι ὁ ἐργολάβος δὲν ὑφίσταται τὰς ταλαιπωρίας, τὰς ὁποίας ὑφίσταται μὲ τὸ Δημόσιον. Κατώρθωσαν νὰ λάβωσι τὸ ἱερὸν χρῆμα τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἐκ τῶν Τραπεζῶν, νὰ τὸ μεταφέρωσιν εἰς τὸ Κεντρικὸν ταμεῖον, καὶ νὰ μείνωσι σήμερον ὀφειλέται. Ἀγνοοῦσιν οἱ νῦν κύριοι Ὑπουργοί, ὅτι σήμερον ἐκ μὲν τῶν ταμειακῶν εἰσπράξεων καθυστεροῦνται εἰσπράξεις 18 ὅλων μηνῶν, ἐκ δὲ τῶν τελωνειακῶν πλέον τῶν 12 ἢ 13. Τὴν τοιαύτην δὲ οἰκτρὰν κατάστασιν τὴν ἔφερεν ὁ νόμος τοῦ 1887, ἐν τῇ ψηφίσει τοῦ ὁποίου ὑπῆρξε πάντως ὑστεροβουλία, νὰ θέσουν χεῖρα βέβηλον εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, τὴν βέβηλον δὲ χεῖρα ἔθεσαν, ἵνα ἀναγκάσωσι τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας νὰ πληρόνῃ οὐ μόνον τὰ μέλη τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἀλλὰ καὶ ἀρχιτέκτονας, καὶ ἄλλους, εἰς ἐργασίας ἀλλοτρίας ἀσχολουμένους. Ἐὰν ζητηθῶσιν οἱ ἀπολογισμοί, θέλετε ἴδει, ὅτι διὰ μεταφορὰν ἐργαλείων τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ἔχουν πληρωθῆ 4,000 δραχμαί. Δὲν γνωρίζομεν, τίς ἔσεται αὔριον κυβερνήτης τῆς χώρας, δὲν γνωρίζομεν, ἐὰν ὁ ἥλιος τῆς ἑπομένης ἡμέρας θὰ μᾶς εὕρῃ ζῶντας· ἑπομένως ὅ,τι δυνάμεθα νὰ κάμωμεν σήμερον, μὴ τὸ ἀφήσωμεν διὰ τὴν αὔριον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔσχε τὴν καλωσύνην νὰ υἱοθετήσῃ μὲν τὴν ἐμὴν τροπολογίαν, ἀλλὰ προσέθηκεν, ὅτι ἡ θέσις αὐτῆς δὲν εἶναι εἰς τὸ ἄρθρον 18, ἀλλ’ ἀλλαχοῦ, ἤτοι εἰς τὸν νόμον περὶ ὁδοποιΐας. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἴπω εἰς αὐτὸν καὶ εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, ὅτι ὁ νόμος περὶ ὁδοποιΐας χωρίζει τοὺς πόρους τοῦ ταμείου αὐτῆς, καὶ ὅλοι οἱ νόμοι, οἱ ἐκδοθέντες ἀπὸ τοῦ 1867 μέχρι χθὲς, προσθέτουσι πόρους εἰς τὸ ταμεῖον τοῦτο, καὶ ὁρίζουσι καὶ τὸν τρόπον τῆς διαχειρίσεως. Ἀφοῦ δὲ ἡ ἀνωτέρα ἐξουσία ἔρχηται ἤδη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ τροπολογία, ἀσφαλίζουσα τὸ ἱερὸν αὐτὸ χρῆμα, ἥτις εἶναι καὶ σχετικὴ πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ἀκολουθήσῃ τὴν αὐτὴν, ὡς μέχρι τοῦδε, ὁδὸν, εἰς τὴν αὐτὴν δυστυχῶς οἰκτρὰν κατάστασιν θὰ εὑρίσκηται καὶ κατὰ τὸ 1892. Δὲν ἠξεύρομεν δὲ, ἐὰν, ὅταν ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, θὰ ἤμεθα ὡς εἴμεθα σήμερον. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη ἔχει πραγματικῶς τὴν θέσιν της ἐδῶ, καὶ ἐὰν θέλητε νὰ προλάβητε πᾶσαν καταστροφὴν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ψηφίσητε ὑπὲρ τῆς προτάσεώς μου, ἀφοῦ μάλιστα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν, ὅτι τὰ ζητήματα ταῦτα δὲν τὰ θεωρεῖ ὑπουργικὰ, ἀλλὰ τὰ θεωρεῖ ἐντελῶς ἀνεξάρτητα. Θὰ παρακαλέσω δὲ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς τροπολογίας μου δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Σχινᾶ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί)...

§121ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν διεκρίθη τὸ ἀποτέλεσμα.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Σχινᾶ παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 18, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 19 (ἀναγινώσκεται).

§123Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ διόρθωσις, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐν δυσὶν ἄλλοις ἄρθροις, παρακαλῶ νὰ γένηται δεκτὴ καὶ ἐν τῇ τελευταίᾳ περιόδῳ τοῦ ἄρθρου τούτου· ἤτοι, ἀντὶ «εἷς γραμματεὺς ὑπουργικὸς αʹ ἢ βʹ τάξεως», νὰ τεθῇ «εἷς γραμματεὺς μὲ βαθμὸν καὶ μισθὸν μηχανικοῦ αʹ ἢ βʹ τάξεως». Καὶ εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου, μετὰ τὰς λέξεις «εἷς βοηθὸς», νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «γραφεὺς δημοσίων ἔργων». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 19 μετὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης).

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 20 (ἀναγινώσκεται).

§125ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου προτείνω τὴν αὐτὴν διόρθωσιν. Εἰς τὴν δευτέραν παράγραφον λέγει: «Καὶ τοῦ μὲν γραφείου τῆς Διεκπεραιώσεως προΐσταται γραμματεὺς αʹ ἢ βʹ τάξεως...» Νὰ διορθωθῇ ὡς ἑξῆς: «προΐσταται γραμματεὺς μὲ βαθμὸν καὶ μισθὸν μηχανικοῦ αʹ ἢ βʹ τάξεως ...» Καὶ κατόπιν λέγει: «Ὑπηρετοῦσι δ’ ἐν αὐτῷ δύο γραφεῖς αʹ ἢ βʹ τάξεως, δύο βοηθοὶ καὶ τρεῖς κλητῆρες». Μετὰ τὰς λέξεις «δύο βοηθοὶ» νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «γραφεῖς δημοσίων ἔργων». Καὶ κατὰ τὸ τέλος τῆς τρίτης παραγράφου, ἀντὶ «εἷς βοηθὸς τῶν δημοσίων ἔργων», νὰ τεθῇ «εἷς βοηθὸς γραφεὺς τῶν δημοσίων ἔργων». Καὶ εἰς τὴν τελευταίαν ἐπίσης παράγραφον, ἀντὶ τῶν λέξεων «δύο βοηθοὶ δημοσίων ἔργων», νὰ γραφῇ «δύο βοηθοὶ γραφεῖς δημοσίων ἔργων». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 20, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 21, ὡς ἔχει).

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 22. (Ἀναγινώσκεται ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν.)

§127ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου μοὶ ἐγένετο ἡ παρατήρησις, ὅτι ἡ φράσις «τῶν βοηθῶν πασῶν τῶν κατηγοριῶν» ἠδύνατο νὰ ἑρμηνευθῇ ὡς περιλαμβάνουσα καὶ τοὺς ταχυδρομικοὺς καὶ τηλεγραφικοὺς βοηθοὺς. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει ἡ φράσις νὰ διορθωθῇ οὕτω: «Ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας πληρόνονται οἱ μισθοὶ τῶν ἐργοδηγῶν, τῶν βοηθῶν μὲ βαθμὸν καὶ μισθὸν ἐργοδηγοῦ, τῶν βοηθῶν γραφέων τῶν δημοσίων ἔργων» κλπ.

§128ΣΧΙΝΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου εἶχεν ὑποβληθῆ τροπολογία ἰδική μου ἀπὸ προχθές.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνεγνώρισε τὴν ὀρθότητα αὐτῆς, καὶ ἡ Βουλή, κατὰ πρότασιν αὐτοῦ, παρεδέχθη κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν νὰ προστεθῶσιν ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου, μετὰ τὰς λέξεις «τῶν μελῶν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς», αἱ λέξεις «ἐν ὅσῳ ταῦτα διατελοῦσιν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Κράτους».

§130ΣΧΙΝΑΣ. Ἐγὼ ὥριζον, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας θὰ πληρόνωνται οἱ μισθοὶ τῆς πρώτης καὶ πέμπτης κατηγορίας, διότι ὁ νόμος περὶ ὁδοποιΐας ὁρίζει ῥητῶς, ὅτι πληρόνονται τὰ ἔξοδα τῆς ὁδοποιΐας· ἀλλὰ τὰ λιμενικὰ ἔργα δύνανται πολὺ καλὰ νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ προσωπικοῦ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου, δι’ εἰδικοῦ νόμου νὰ ὑποβάλλωνται ἐξ ἀναλογίας εἰς τὰς εἰσπράξεις τῶν λιμενικῶν ταμείων, τῶν σιδηροδρόμων καὶ ἱπποσιδηροδρόμων. Εἶναι ὅλως ἀνεξάρτητον τῶν κεφαλαίων τῆς ὁδοποιΐας. Ἐπίσης περὶ τοῦ ἀρχιτέκτονος. Ἐὰν ὅλαι αἱ κατηγορίαι αὗται πληρόνωνται ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, τότε τὸ ταμεῖον αὐτὸ γίνεται κεντρικὸν ταμεῖον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι μόνον τὸ προσωπικὸν τῆς πρώτης καὶ πέμπτης κατηγορίας πρέπει νὰ πληρόνηται, δύναται δὲ νὰ συμπεριληφθῇ καὶ τὸ τῶν ἀπολλοτριώσεων τῶν σιδηροδρόμων.

§131ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἄρθρον δὲν καινοτομεῖ παντάπασιν. Ἀνεγράφη ἐν αὐτῷ πᾶν ὅ,τι γίνεται μέχρι τοῦδε· γίνεται δὲ μέχρι τοῦδε τόδε· ὅτι ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας πληρόνονται οἱ μισθοὶ τῶν ἐργοδηγῶν, οἱ μισθοὶ τῶν βοηθῶν γραφέων τῶν δημοσίων ἔργων καὶ τὰ μέλη τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς.

§132ΣΧΙΝΑΣ. Ἡ τροπολογία μου ὅμως περὶ τῶν μελῶν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς;

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνεγνώσθη τὸ ἄρθρον, ὡς ἐτροποποιήθη: «ἐν ὅσῳ ταῦτα διατελοῦσιν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Κράτους.»

§134ΣΧΙΝΑΣ. Ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθεῖ ἡ σύμβασις.

§135ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι. «Ἐφ’ ὅσον διατελοῦσιν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Κράτους»· διότι ἐνδέχεται ν’ ἀπομακρυνθῶσι τῆς ὑπηρεσίας καὶ πρὶν ἢ λήξῃ ἡ σύμβασις. Ἐὰν λήξῃ ἡ σύμβασις, πρέπει νὰ γείνῃ νέα σύμβασις. Ἄν δὲν γείνῃ νέα σύμβασις, ἡ ὑπηρεσία των λήγει κατὰ τὸν ὡρισμένον χρόνον. Ἀλλὰ καὶ πρὶν ἢ λήξῃ ἡ σύμβασις, ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀπομακρύνῃ τῆς ὑπηρεσίας τοὺς μηχανικοὺς τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς. Διὰ τοῦτο προσετέθη εἰς τὸ ἄρθρον, οὐχὶ «ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθεῖ ἡ σύμβασις», ἀλλὰ «ἐφ’ ὅσον τὰ μέλη τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ἐξακολουθοῦσιν ὑπηρετοῦντα.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 22, ὡς ἀνεγνώσθη. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 23, ὡς ἔχει).

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον...

§137ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ γείνῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως... Ἂς ἔλθωσι δύο ψηφολέκται.

§139ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁρίστε, κύριε Παπαμιχαλόπουλε.

§140ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ αὐτὴν τὴν τέχνην δὲν τὴν ἔκαμα οὐδὲ εἰς τοὺς δεινοὺς ἀγῶνας τῆς ἄλλοτε.

§141Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, καλέσατε ἐκ τῆς μειοψηφίας τοὺς ὑπάρχοντας· ἐὰν δὲν θέλωσι, νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι δὲν ἠθέλησαν.

§142ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θέτω ποσῶς τὴν φιλαλήθειαν τοῦ Προεδρείου ὑπὸ ἀμφισβήτησιν. Ἀναγνωρίζω τὴν δέουσαν ἀξιοπρέπειαν εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§143ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ Κανονισμὸς διατάσσει νὰ ἐπιτηρῶσι ψηφολέκται ἐκ τῆς μειοψηφίας.

§144ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰς ἄλλας διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ εἶμαι ὑπόχρεως νὰ ὑπακούσω, εἰς αὐτὴν δὲν εἶμαι.

§145ΑΣΗΜ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, κύριε Πρόεδρε, ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου. (Προσελθόντων εἶτα ὡς ψηφολεκτῶν τῶν βουλευτῶν κκ. Συνοδινοῦ καὶ Μανέτα, γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως).

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, διότι μόνον 73 Βουλευταὶ ἐψηφοφόρησαν. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 1 μετὰ τὸ μεσονύκτιον.